comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex incarnatione homo filius hominis.
& filius dĩ. Hoc totũ qđ dixi: ñ simili¬
tudo. sed res. ẽ Non ergo pigeat nos
acciꝑe ostium : ipsum ostiarium. Quid .ẽ.
enĩ ostium  qua intramus. Quͥd ÷ ostiariꝰ:
qͥ aperit. Quis ergose aperit. nisi qͥse ip¬
sũ exponit. : Ecce dãs dycerat ostium:
ñ intellexsnus. Quando ñ ineelleximꝰ:
clausum erat. Qui aperuit: ipse est
ostiarius Nulla ẽ ergo necessitas aliqͥd
aliud quȩrere: nulla necessitas. sed
fortasse. ẽ. uoluntas. Si. ẽ. uoluntas: noli
exorbitare. Atrinitate discedere. Sialiã
ꝑsonam quȩris ostiarii: sp̃s sc̃s occurrit
Non enĩ dedignabitur ostiarius. eẽ sp̃s sc̃s:
quando ipsum ostium. eẽ. dignatus ẽ. filus
ostium. nisi qui doc& omnem ueritatẽ:
Demercennario quid dicimus.: Nonin

Expanded text:
ex incarnatione homo, filius hominis ex incarnatione homo, filius hominis et Filius Dei. Hoc totum quod dixi, non similitudo, sed res est. 4. Non ergo pigeat nos,accipere ostium, ipsum ostiarium. Quid est enim ostium? Qua intramus. Quis est ostiarius? Qui aperit. Quis ergo se aperit, nisi qui seipsum exponit? Ecce Dominus dixerat ostium, non intellexeramus; quando non intelleximus, clausum erat: qui aperuit, ipse est ostiarius. Nulla est ergo necessitas aliquid aliud quaerere, nulla necessitas: sed fortasse est voluntas. Si est voluntas, noli exorbitare, noli a Trinitate discedere. Si personam aliam quaeris ostiarii, Spiritus sanctus occurrat: non enim dedignabitur ostiarius esse Spiritus sanctus, quando ipsum ostium esse dignatus est Filius. ostium, nisi qui docet omnem veritatem? 5. De mercenario autem quid dicimus? Non in
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ consueuimus nossẽ & iudere pastores.i
nec ostium: Non enĩ eũ faber fecit :
Siautẽ scđm aliquam similitudinem.
&ostium & pastorẽ. audeo dicere
& ouis. ẽ. Ouis nẽpe: sub pastore. ẽ
Tam̃ ille & pastor &ouis. ẽ. Uibi est
pastor: Ecce hic habes ᷑: Lege euan¬
gelium. Ego sum pastor bonus Vbi
ẽ ouis: Int̾roga ꝓpħam. Sic̃ ouis ad
ĩmolandum ductus est . In t̾roga ami¬
cũ sponsi. Ecce agnus dĩ: etce qui tol¬
lit peccatũ mundi. Adhuc aliquid
scđm istas similitudines. mirabilius
sũ dicturus &agnus enĩ & ouis & pas¬
tor : int̾se amica sunt. Contra leones
autẽ apastoribus oues custodiri solen:
scđm ꝓprietates. Solemus uidere pasto¬
res sup̃ p&ram sedere : & inde cõmissa
sibi pecora custodire. Utiq melior
scđm similitudinem: ꝓprietatem aũt
nicus depatre. in ȩt̃nũ a patre ȩt̃no
genitus. aqualis gignenti. ꝑ quem fac¬
ta sunt omia : Cũ patre incõmutabilis.
& accepta forma hominis ñ mutatus.

Expanded text:
sicut consuevimus nosse et videre pastores; nec ostium est, non enim eum faber fecit: si autem secundum aliquam similitudinem, et ostium et pastor est; audeo dicere, et ovis est: ovis nempe sub pastore est, tamen ille et pastor est et ovis. Ubi est pastor? Ecce hic habes, lege Evangelium: Ego sum pastor bonus. Ubi est ovis? Interroga propnetam: Sicut ovis ad immolandum ductus est . Interroga amicum sponsi: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . Adhuc aliquid secundum istas similitudines mirabilius sum dicturus. Et agnus enim et ovis et pastor inter se amica sunt; contra leones autem a pastoribus oves custodiri solent:secundum proprietates. Solemus videre pastores sedere supra petram, et inde commissa sibi pecora custodire: utique melior secundum similitudinem. Proprietatem autem nicus de Patre in aeternum ab aeterno genitus, aequalis gignenti, per quem facta sunt omnia, cum Patre incommutabilis, et accepta forma hominis non mutatus,
Abbreviated transcription (Latin):
num. maior . ẽ. ostio. Ostiarius enimostio:
ñ ostium p̃ponitur ostiario: quia ostiarus
ostrom. ñ ostiam custodit ostiarium.
Non audeo dicere. aliquem ostio ma¬
iorem. Audiui iam enim qͥdsit ostium.
ñ me lat&. Non sum dimissus coniet¬
turȩ meȩ: non mihii humana . ẽ. re¬
laxata suspicio Ds dixit ueritas dpx̃
Mutari ñ potest. qđ ĩmutabilis dix̃
Dicam ergo in huiꝰ ꝓfunditate questio¬
nis: quid mihi uideatur . Eligat unꝰ qͥsq
qđ plac&. pie tam̃ sentiat : scriptũ ẽ
Sentite de dico inbonitate : & insipli¬
citate cordis quę̧rite illum. Ostiari¬
um forte ipsum dnm debemus acciꝑe.
Multo sunt enĩ int̃se diuersa in rebis
humanis pastor & ostium. quã ostiaruis
adostium : & tam̃ dñs & pastorem se

Expanded text:
num major est ostio. Ostiarius enim ostio, num major est ostio. Ostiarius enim ostio, non ostium praeponitur ostiario; quia ostiarius ostium, non ostium custodit ostiarium. Non audeo dicere aliquem ostio majorem; audivi enim jam quid sit ostium: non me latet, non sum dimissus conjecturae meae, non mihi humana est relaxata suspicio; Deus dixit, veritas dixit, mutari non potest quod immutabilis dixit. 3. Dicam ergo in hujus profunditate quaestionis quid mihi videatur: eligat unusquisque quod placet; pie tamen sentiat, sicut scriptum est, Sentite de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quaerite illum . Ostiarium forte ipsum Dominum debemus accipere. Multo sunt enim inter se diversa in rebus humanis pastor et ostium, quam ostiarius et ostium; et tamen Dominus et pastore
Abbreviated transcription (Latin):
sas ꝓposuerat. Iam scimus quia ostiũ
ipseest: Scimus quia pastor ipse est
Fures & latrones qͥ sint: in hesterna
lectione pate factum. e. hodie autẽ
audiuimus mercennarsũ : audiuimus
lupum : heri nominauimꝰ
ite & & ostiarium Inbonis ergo
ostiũ .ẽ. ostiarius. pastor.⁊oues:
Inmalis fures & latrones mer¬
cipimus: pastorem ipsum Hȩc enim
duo ipse exposuit: ostiariũ nobis quȩ¬
rendum reliquit. Et quid ait deos¬
tiario: Iouic ostiarius inqͥt aperit
Cui aperit. Pastori. Quid aperit pastori.
osti um. & quis ẽ ipsum ostium: Ipse pastor
egosũ pastor. & ñ dicer& ego sum osti¬
ũ: quȩsituri eramus quid. eẽt ostiũ :
Et forte aliud putantes. ante ostium
remansuri. Grã & miscđia illius.¬
nobis hoc exposuit. Pastorem. seip¬
sũ dix̃ : Ex posuit ostium. seipsum
dix̃. Ostiariũ : quȩrendum nob̵ reliqͥt
Quem nos dicturi sumus ostiariũ :
Quemlib& inuenerimus. cauendũ
.ẽ ne maior existimetur. quã iosum
ostium. Quia ostiarius in domibus homi¬

Expanded text:
sas proposuerat: jam scimus quia ostium ipse est, scimus quia pastor ipse est. Fures et latrones qui sint, in hesterna lectione patefactum est; hodie autem audivimus mercenarium, audivimus et lupum: heri nominatus est et ostiarius. In bonis ergo ostium est, oin malis, fures et latrones, mercipimus, pastorem ipsum; ostiarium quem? Haec enim duo ipse exposuit; ostiarium nobis quaerendum reliquit. Et quid ait de ostiario? Huic, inquit, ostiarius aperit. Cui aperit? Pastori. Quid aperit pastori? Ostium. Et quis est ipEgo sum pastor, et non diceret, Ego sum ostium; quaesituri eramus quid esset ostium, et forte aliud putantes ante ostium remansuri. Gratia illiusnobis exposuit pastorem, seipsum dixit; exposuit ostium, seipsum dixit: ostiarium quaerendum nobis reliquit. Quem nos dicturi sumus ostiarium? Quemlibet invenerimus, cavendum est ne major existimetur quam ipsum ostium; quia ostiarius in domibus homi
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ nos ñnatura sed peccata fecer̃
Vnde inimici illius: inde serui pec¬
cati. Non hab& ds̃ liberos iniicos
necesse ẽ. serui. sint: & serui remane¬
bunt nisi abillo liberentur. cui pee
nos & ipsum separat. Ait enĩ ꝑꝓpħã.
peccata urã separant int̃ uos & dm̃.
Quia ergo ñ reconciliamur nisi abla¬
to qđ in medio.ẽ. : & posito qđ in me¬
dio sit Est enĩ mediũ sẽparans.
sed contra. ẽ. mediator reconcilians
Mediũ separans. ẽ. petcatũ. media¬
tor reconcilians .ẽ. dñs xp̃f: Vnus
materia. separans qđ .ẽ. peccatum
uenit ille mediator. & factus est
sacrificiũ sac̃dos ipse & quia sacri¬
ficiũ factus ẽ. ꝓpeccato offerens
seipsũ inholo caustum incruce pas¬
sionis suȩ : Sequitur apłs & dicit
conciliari dõ: quasi diceremꝰ. qͦ

Expanded text:
autem nos non natura, sed peccata fecerunt. autem nos non natura, sed peccata fecerunt. Unde inimici illius, inde servi peccati. Non habet Deus liberos inimicos; necesse est servi sint: et servi remanebunt nisi ab illo liberentur, cui peccnos et ipsum separat? Ait enim per proppeccata vestra separant inter vos et Deum . Quia ergo non reconciliamur nisi ablato quod in medio est, et posito quod in medio sit. Est enim medium separans, sed contra est mediator reconcilians; medium separans est peccatum, mediator reconcilians est Dominus Jesus maceria separans quod est peccatum, venit ille mediator, et factus est sacrificium sacerdos ipse. Et quia sacrificium factus est pro peccato, offerens seipsum in holocaustum in cruce passionis suae, sequitur Apostolus et dicit, conciliari Deo: quasi di
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ liberatorem int̃pellemus : elenales
nos petamus : ut eius sanguine redimam̃.
Dicit enĩ dñs. Gratis uenundati es¬
tis: & sine argento redimemini.
Sine p̃cio. sed uro : quia meo hoc dñs
dicit Ipse enĩ p̃cium dedit: ñ argen¬
tũ sed sanguinẽ suum. Nam nos&
serui: & egeni remanseramꝰ. Liberat
ab hac seruitute solus dñs: qui illam
ñ habuit: ipse de illa liberat. Solus
enĩ in hac carne uenit sine peccato.
Nam quos uidetis inmanib matrũ
paruulos ferri: ñdũ ambulant
ipsos cum baptizant᷑ ista grã. quã
dñs pollicet᷑: Quia depeccato solus
lib̾are potest quiuenit sine peccato.
& factus .ẽ. sacrificiũ ꝓpeccato Au
inquit legatione fungimur: tãquã
dõ exortante ꝑnos. obsecramꝰ ꝓxp̃o.¬
id .ẽ. tãquam uos xp̃s obsecr& Quͥd :
Reconciliari dõ. Si exortatur & obse¬
crat apłs ut reconciliemur dõ : in¬
imici eramꝰ dõ. Nemo enĩ reconci¬
liatur : nisi exinimiciciis Inimicos

Expanded text:
Deum liberatorem interpellemus: venales Deum liberatorem interpellemus: venales nos petamus, ut ejus sanguine redimamur. Dicit enim Dominus, Gratis venumdati estis, et sine argento redimemini . Sine pretio, sed vestro; quia meo. Hoc Dominus dicit: ipse enim pretium dedit, non argentum, sed sanguinem suum. Nam nos et servi et egeni remanseramus. 5. Liberat ergo ab hac servitute solus Dominus: qui illam non habuit, ipse de illa liberat; solus enim in hac carne venit sine peccato. Nam quos videtis in manibus matrum parvulos ferri, nondum ambulant, ipsos, cum baptizantur, ista gratia quam Dominus pollicetur; quia de peccato solus liberare potest, qui venit sine peccato, et factus est sacrificium pro peccato. AuPro Christo, inquit, legatione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos; obsecramus pro tanquam vos Christus obsecret. Quid? Reconciliari Deo. Si exhortatur et obsecrat Apostolus ut reconciliemur Deo, inimici eramus Deo. Nemo enim reconciliatur nisi ex inimicitiis. Inimicos
Abbreviated transcription (Latin):
t̃pell&: apud quem in t̾pella : apud
quẽ se uenalem petat.: Deinde
seruus hominis aliquando sui domini
duris ĩ periis fatigatiis: fugiendo re¬
quiescit. Seruis peccati quo fugit.:
Secũ se trahit. quocũq fugerit: non
fugit seipsã mala conscientia: ñ ẽ
quo eat. Sequitur se : ĩmo ñ redit
a se seccatũ enĩ qđ facit: intꝰ est
Recit peccatũ: ut aliquã corporalẽ
caper& uoluptatẽ. Voluptas transit.
peccatũ man&: Pret̃it qđ delecta¬
bat: remansit qđ pungat Mala
eccłam. Aliquando fugiunt homi¬
nes ad eccłam: & eos plerũq. patim̃
tamquam indisciplinatos: uolentes
carert dominis. qui nolunt carere
peccatis. Aliquando aut̃ & iã ilicito
iugo & ĩꝑbo subiecti. fugiunt ad
eccłam. quia retinentur ingenui ad
seruitutem. & int̾pellatur ep̃s: & nisi
cur& oꝑam ĩpendere ne ingenuͥtas op¬
primatur immisericors deputatur
Ad xp̃m om̃is fugiamus : Contra peccatũ

Expanded text:
terpellet? apud quem interpellet? apud terpellet? apud quem interpellet? apud quem se venalem petat? Deinde servus hominis aliquando sui domini duris imperiis fatigatus, fugiendo requiescit: servus peccati quo fugit? Secum se trahit quocumque fugerit. Non fugit seipsam mala conscientia, non est quo eat, sequitur se; imo non recedit a se: peccatum enim quod facit, intus est. Fecit peccatum, ut aliquam corporalem caperet voluptatem: voluptas transit, peccatum manet; praeteriit quod delectabat, remansit quod pungat. Mala Aliquando fugiunt homines ad Ecclesiam, et plerumque eos patimur tanquam indisciplinatos: volentes carere dominis, qui nolunt carere peccatis. Aliquando autem etiam illicito jugo et improbo subjecti fugiunt ad Ecclesiam, quia retinentur ingenui ad servitutem, et interpellatur episcopus: et nisi curet operam impendere, ne ingenuitas opprimatur, immisericors deputatur. Ad Christum omnes fugiamus, contra peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
cifas ẽ: iuratio eius ẽ. am̃ am̃ dico
uobis. Am̃ qͥppe int̃p̃tat᷑ uerũ:
dici uerum dico uob̃: hec grecus in
t̃pres ausus ẽ. facere nec latinus
nam hoc ũbum qđ ẽ. am̃: nec gre¬
cum ẽ. nec latinũ. sed ebreum. Sic
mansit : ñ .ẽ int̾p̃tatum : ut honorẽ
haber& uelam̃to secretiͣ Non ut eẽt
negatũ. sed ne uilescer& nudatum
Nec semeb tam̃. sed bis ad nõ dic¬
tũ hoc cõm̃datũ sit: ex ipsa gemi¬
natione cognoscite. Quid .e. ergo
cõm̃datũ. : Uerũ uerũ dico uobis
ueritas dicit : Quȩ utiq & si ñ dicer&
uerũ dico m̃tiri omnino ñ poss&
lam̃ com̃dat. & inculcat. Dormien¬
tes quodã modo excitat:ͣ intentos fa¬
Am̃ am̃ dico uobis: quia omĩs qui
facit peccatum. seruus ẽ. petcati:
Omiserabilis seruitus. Plerũq
homines cũ dominos malos patus
uenales se petunt : ñ quȩrentes do¬
minũ ñ habere sed saltẽ mutare
Seruus peccati quid faciat: quem in¬

Expanded text:
ci fas est, juratio ejus est, Amen, amen dico ci fas est, juratio ejus est, Amen, amen dico vobis. Amen quippe interpretatur, Verum: dici, Verum dico vobis. Nec graecus hoc interpres ausus est facere, nec latinus: nam hoc verbum quod est Amen, nec graecum est nec latinum, sed hebraeum. Sic mansit, non est interpretatum, ut honorem haberet velamento secreti: non ut esset negatum, sed ne vilesceret nudatum. Nec semel tamen, sed bis a Domino dictum hoc commendatum sit, ex ipsa geminatione cognoscite. 4. Quid est ergo commendatum? Verum, verum dico vobis, Veritas dicit; quae utique etsiet, mentiri omnino non posset. Tamen commendat, inculcat, dormientes quodammodo excitat, intentos faAmen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. O miserabilis servitus! Plerumque homines cum dominos malos patiuntur, venales se petunt; non quaerentes dominum non habere, sed saltem mutare; servus peccati quid faciat? quem in
Abbreviated transcription (Latin):
bus tributa ꝑsolui. Merito ꝓlato
nũmo uicti estis: & captioniꝰ ur̃ȩ
uos ipsi estis respondere cõpulsi.
Ibi enĩ uob̾ dictũ ẽ Reddite cȩsan
Cum uos ipsi respondissetis qđ nũ¬
mus haber& imaginem cȩsaris:
quia sicut querit cȩsar innũmo
imaginẽ suam. sic ds̃ quęrit in
homine suam. hȩc ergo respondit
iudeis. Mou& enĩ me fr̃s homi¬
nũ uana suꝑbia: qui&iã deipsa
quã carnalit̾ intelligebant. sua li¬
b̾tate m̃titi s̃ dicentes. nemini ser¬
uiuimus ũquam. Dñs aũt quiꝰd res¬
pondit Hoc potius & intentius
audiamus : nenos ipsi serui inuenam᷑.
Respondit enĩ eis iħs. Am̃ am̃ dico
uob̾: quia om̃is qͥ facit peccatum
seruus est peccati. Seruus. est . uti¬
nã hominis & ñ peccati. Quis ñ sub
his uerbis contremiscat: Presto
appetenda & de illa seruitute ui¬
tanda. Am̃ am̃ dico uob ueritas
am̃am̃ dico uob: Multũ cõmendat :¬
qđ ita ꝓnunciat. quodãmodo sidi¬

Expanded text:
bus tributa persolvi. Merito prolato bus tributa persolvi. Merito prolato nummo victi estis, et captioni vestrae vos ipsi estis respondere compulsi. Ibi enim vobis dictum est, Reddite Caesari cum vos ipsi respondissetis quod nummus haberet imaginem Caesaris . Quia sicut quaerit Caesar in nummo imaginem suam, sic Deus quaerit in homine suam. Haec ergo respondit Judaeis. Movet enim me, fratres, hominum vana superbia, quia etiam de ipsa, quam carnaliter intelligebant, sua libertate mentiti sunt dicentes, Nemini servivimus unquam. 3. Dominus autem quid responderit, hoc potius et intentius audiamus, ne et nos ipsi servi inveniamur. Respondit enim eis Jesus: Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Servus est, utinam hominis et non peccati. Quis non sub his verbis contremiscat? Praesteappetenda, et de illa servitute vitanda. Amen, amen dico vobis, Veritas Amen, amen dico vobis? Multum commendat quod ita pronuntiat; quodammodo, si di
Abbreviated transcription (Latin):
nisi lib̾tatem : & extuler̃ se qđ sem̃
eẽnt abrahȩ. & dixer̃. Sem̃ abrahȩ
sumus: & nemini seruiuimꝰ ũquã: quo¬
modo ti dicis lib̾i eritis Opellis in¬
flata: ñ .ẽ. ista magnitudo : sed
tumor. & hoc ipsum. scđm huius
temporis libtatẽ Quomodo uerũ
dixistis. nemini seruiuimus ũquã.
ne ipse .ẽ ille populus qui in egrpto
lateres faciebat. & regib duris non
saltẽ in auro & argento sed in luto ser¬
uiebant. Si nemini seruistis ũquã.
oingrati : quid .ẽ. qđ as sidue uob̃ ĩ¬
putatd s̃. qđ uos dedomo seruitutis
libauit. e Anforte patres ur̃i serui¬
er̃ : uos autem quiloquimini nemini
ũ quã seruistis. : Quomodo ergo solue¬
batis iã tributa romanis. Unde &
ipsi ueritati laqueum quasi captio¬
nis ꝓposuistis. ut diceretif᷑ic&
reddere tributũ cȩ̨sari : ut si dixis¬
s& lic&. teneretis eum quasi ob
tass& lib̾tati. seminis abraȩ: Siaũt
dicer& licet. calũpniaremini
apud reges t̾rȩ. qđ ꝓhiber& regi¬

Expanded text:
semen essent Abrahae, et dixerunt, Semen Abrahae sumus; et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis, Liberi eritis? O pellis inflata! Non est ista magnitudo, sed tumor. Et hoc ipsum secundum hujus temporis libertatem quomodo verum dixistis, Nemini servivimus unquam? nne ipse ille est populus qui in Aegypto lateres faciebat, et regibus duris non saltem in auro et argento, sed in luto serviebat ? Si nemini servistis unquam, o ingrati, quid est quod assidue vobis imputat Deus quod vos de domo servitutis liberavit ? An forte patres vestri servierunt, vos autem qui loquimini, nemini unquam servistis? Quomodo ergo solvebatis jam tributa Romanis, unde et ipsi Veritati laqueum quasi captionis proposuistis, ut diceretis, Licet reddere tributum Caesari? ut si dixisset, Licet; teneretis eum quasi male optasset libertati seminis Abrahae: si autem diceret, Non licet; calumniaremini apud reges terrae, quod prohiberet regi
Abbreviated transcription (Latin):
iustũ discutias in hac uita: quãuis
iã sit dignus iusti uocabulo: ñ ẽ tam̃
sine peccato. Audi ipsum scm̃ ioħẽ
sua dicentem. Si dixerimus inqͥt
quia peccatũ ñ habemꝰ : nos ipsos
decipimus. & ueritas in nob̾ ñ.ẽ
Solus hoc dicere potuit inmortiuis
lib̾: desolo dici potuit qui ñ nouerat

Expanded text:
justum discutias in hac vita, quamvis justum discutias in hac vita, quamvis jam sit dignus justi vocabulo, non est tamen sine peccato: audi ipsum sanctum Joain Epistola sua dicentem, Si dixerimus, inquit, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est . Solus hoc dicere potuit in mortuis liber, de solo dici potuit qui non noverat
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Vlosaũt fr̃s in libtatem uo¬
cati estis: tantũ nelibtatẽ in occa¬
sionẽ carnis detis: ssed ꝑ caritatẽ
seruite inuicem. Non ergo dicat
xpĩanꝰ. lib̾ sũ in lib̾tatẽ uocatus sum:
seruus erã sed redẽptus sum. & ipsa
redemptione lib effectus sum faci¬
am qđ uolo: memo me ꝓhibeat auolun¬
tate mea lib̾sum. Sed si ista uolunta¬
te peccatum facis: seruus especcati.
Noli ergo lib̾tate abiti ad libere pec¬
candum: sed ut̃e ad ñ peccandum.
Erit enĩ uoluntas tua lib̾a: si fuerit
pia. Eris liber seruus. si fueris
Liber peccati. &seruus iustitię: dicente
apło. Cum serui eẽtis peccati lib̾i era¬
tis iustitiȩ Nunc autem lib̾ati apec¬
cato. seruiaũt facti dõchabetis fructũ
urm̃ in scĩficationem: finem uero
uitã ȩt̃nam. hoc conemur: idagamꝰ.
Prima lib̵tas . ẽ.: carere criminib
Intendite fr̃s mei. intendite. ne
forte possim ꝑducere uob ad sensũ.
& qualis modtisit. & qualis futura
sit ista lib̾tas. Quemlib& ualde

Expanded text:
libertatem vocati estis; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem . Non ergo dicat christianus: Liber sum, in libertatem vocatus sum: servus eram, sed redemptus sum, et ipsa redemptione liber effectus sum, faciam quod volo; nemo me prohibeat a voluntate mea, si liber sum. Sed si ista voluntate peccatum facis, servus es peccati. Noli ergo libertate abuti ad libere peccandum, sed utere ad non peccandum. Erit enim voluntas tua libera, si fuerit pia. Eris liber, si fueris servus; liber peccati, servus justitiae: dicente Apostolo, Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae: nunc autem liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Hoc conemur, id agamus. 9. Prima libertas est carere criminibus. Intendite, fratres mei, intendite; ne forte possim perducere vobis ad sensum et qualis modo sit, et qualis futura sit ista libertas. Quemlibet valde
Abbreviated transcription (Latin):
Seruus aut̃ in qͥt: ñ man& indomo
in ȩt̃num. Ecđa ẽ domus: Seruus.
peccator. ẽ. Multi intrant in eccłam.
peccatores. Non ergo dixit seruus
ñ .ẽ. indomo: sed ñ man& indomo
inȩt̃num. Siergo nullus ibi seruus
erit : quis ibi erit Cũ enĩ rexius¬
tꝰ sederit intrhono. sicut scriptura
loquitur: Quis gloriabitur castũ
se hab̾e cor. aut quis głabitur mun¬
dũ se eẽ apeccato: Multũ noster¬
nullus illi popuł coherebit: Cui erit
caput. siñ erit corpus.: Anforte
totũ hoc filius caput & corpus.
Non enĩ sine causa. Terruit : & spem
dedit. Terruit: ne peccatũ ama¬
remꝰ: Spem dedit: Ne depeccati so¬
lutione diffideremus: Omis inqͥt
qui facit peccatum seruus est pec¬
cati. Seruus aut̃ ñ man& indomo in

Expanded text:
t, non manet in domo in aeternum. Ecclesia est domus, servus peccator est. Intrant multi in Ecclesiam peccatores. Non ergo dixit, Servus non est in domo; sed, non manet in domo in aeternum. Si ergo nullus ibi servus erit, quis ibi erit? Cum enim rex justus sederit in throno, sicut Scriptura loquitur, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato ? Multum nos ternullus illi populus cohaerebit? Cui erit caput, si non erit corpus? An forte totum hoc Filius, caput et corpus? Non enim sine causa et terruit, et spem dedit: terruit, ne peccatum amaremus; spem dedit, ne de peccati solutione diffideremus: Omnis, inquit, qui facit peccatum, servus est peccati. Servus autem non manet in domo in
Abbreviated transcription (Latin):
Diabolũ significans uenturum in
udȩis ꝑsequtorib Ecce inquit ue¬
nit : & in me nihil inueni&. Non quo¬
modo in eis quos occidit & iam uistos.
inuenit qualecũq peccatum : in me
nihil inueni&. & tãquã ei dicer& ur:
Sinihil inte inueni&. quare te occid&:
Subiecit & ait. Sed ut sciant om̃s qua
uoluntatẽ patris mei scio: surgite
eamꝰ hic. Non inquit mortem mei pec¬
cati neces sitate ꝑsoluo. sed in eo qđ
morior uoluntatẽ patris mei facio:
Plusq ibi facio quã patior.⁊quasi
nollem. nec passus eẽm habes illum
alio loco dicentem. Potestatẽ habeo
ponendi animã meã : & potestatẽ
habeo iterũ sum̃di eam. Ecce uere
in mortius liber Cũ ergo om̃is qui

Expanded text:
um significans venturum in Judaeis persecutoribus; ecce, inquit, venit, et in me nihil inveniet . Non quomodo in eis quos occidit etiam justos, invenit qualecumque peccatum, in me nihil inveniet. Et tanquam ei diceretur, si nihil in te inveniet, quare te occidet? Subjecit, et ait: Sed ut sciant omnes quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc. Non, inquit, mortem mei peccati necessitate persolvo, sed in eo quod morior, voluntatem Patris mei facio: plusque ibi facio quam patior, quia si nollem, nec passus essem. Habes illum alio loco dicentem, Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. . Ecce vere in mortuis libe
Abbreviated transcription (Latin):
n&. sed tantũ ad salutẽ: Sicut qͥsqã
dr̃ lib̾ari ab infirmitate. usitate
hoc ũbũ ut diceret ueritas li̾abit uos
ut ingreca lingua nemo dubit& eum
delib̾tate dixisse. Deniq & iudei sic
intellexer̃ : & responder̃ ei Mon illi
qui iam crediderant. sed qui intur

Expanded text:
net, sed tantum ad salutem: sicut quisquam net, sed tantum ad salutem: sicut quisquam dicitur liberari ab infirmitate; usitate hoc verbum, ut diceret, Et veritas liberabit vos, ut in graeca lingua nemo dubitet eum de libertate dixisse. 2. Denique et Judaei sic intellexerunt, et responderunt ei: non illi qui jam credi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ nos ut demaria uirgine nas¬
cer&ur. & ĩpleret᷑ ꝓpħia Ueritas det̃¬
ra orta .ẽ Hȩc ergo ueritas cũ iuidȩ¬
is loquer&ur. latebat in carne:
latebat autẽ ñ ut negar&ur. sed ut
differret᷑ : Differr&ur ut in carne
pater& ur : In carne autẽ pateretur.
ut caro peccati redimeretur. Stans
Simanseritis in uerbo meo: uere dis¬
cipuli mei eritis. Qui enĩ ꝑseueraue¬
rit usq infinẽ : hic saluus erit łt cog¬
noscetis ueritatem que modo uos latet.
& loquitur uob̾. & ueritas liberabit
uos hoc ũbũ dñs alib̾tate posuit.
liberabit uos. Nihil ẽ. enĩ aliud ꝓprie
liberat : nisi liberũ facit: Quomodo
saluat. nihil . ẽ. alud quã saluũ facit.
Quornodo sanat. nihil ẽ. aliud quã sanũ
facit: Ditat nihil ẽ aliud quã ditẽ¬
facit: id ẽ diuitem facit: sic liberat.
nihil.ẽ. aliud quã liberum facit
hoc in uerbo greco planius ẽ: Nam
in latina lingua plerumq dicimus
hominẽ lib̾ari. qđ ad lib̾tatẽ ñ ꝑti¬

Expanded text:
rgine nasceretur, et impleretur prophetia, Veritas de terra orta est . Haec ergo Veritas cum Judaeis loqueretur, latebat in carne: latebat autem non ut negaretur, sed ut differretur; differretur, ut in carne pateretur; in carne autem pateretur, ut caro peccati redimeretur. Stans Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Et cognoscetis veritatem, quae modo vos latet, et loquitur vobis. Et veritas liberabit vos. Hoc verbum Dominus a libertate posuit, liberabit vos. Nihil est enim aliud proprie liberat, nisi liberum facit. Quomodo salvat nihil est aliud quam salvum facit; quomodo sanat nihil est aliud quam sanum facit; ditat nihil est aliud quam ditem, id est, divitem facit: sic liberat nihil est aliud quam liberum facit. Hoc in verbo graeco planius est. Nam in latina consuetudine plerumque dicimus hominem liberari, quod ad libertatem non perti
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ multa iã dixerã. & delib̾tate in
quã nos uocat grã saluatoris. ñp̃te¬
reunt̃ neq. neglegent̃ fuerat disse¬
rendũ: Hinc hodie dnõ ad iuuante.
statuimus loqui uobis Quib enim
exmagna parte quidẽ inimici : sed &iã
amici ex quadã parte iã facti futuri.
Nã quosdã ibi uidebat sicucuti iã dixi
oͥs intuens dixerat : Cũ exaltaueritis
filium hominis tunc cognoscetis quia
egosum. Erant ibi & iã qͥ hȩc illo loꝗn
te continuo crediderint: ipsis loquu¬
tꝰ .ẽ. qđ audimus hodie. Dicebat ergo
iħis ad eos : qͥcrediderant ei uidȩos Si
manseritis in uerbo meo: uere discipłi
mei eritis . Manendo eritis. Quia
enĩ nunc credentes estis: manendo
uidentes eritis . Idõ sequitur łt cog¬
nosc& is ueritatem. Ueritas in cõmu¬
tabilis ẽ Veritas panis ẽ: m̃tes re¬
ficit. nec deficit. Mutat uescentẽ:
ñ ipsa inuescente mutat᷑ . Ipsa ẽ ueri¬

Expanded text:
 multa jam dixeram, et de libertate in quam nos vocat gratia Salvatoris, non praetereunter neque negligenter fuerat disserendum: hinc hodie, Domino adjuvante, statuimus loqui vobis. Quibus eniex magna quidem parte inimici, sed etiam amici ex quadam parte jam facti, et futuri: nam quosdam ibi videbat, sicuti jam dixim credituri. Hos intuens dixerat: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum . Erant ibi etiam qui haec loquente illo continuo crediderunt; ipsis locutus est quod audivimus hodie: Dicebat ergo Jesus ad eos qui crediderant ei, Judaeos: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Manendo eritis: quia enim nunc credentes estis, manendo videntes eritis. Ideo sequitur, Et cognoscetis veritatem. Veritas incommutabilis est. Veritas panis est, mentes reficit nec deficit: mutat vescentem, non ipsa in vescentem mutatur. Ipsa est veri
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ inqͥt: qͥ ñ nouerat peccatum
llenit enĩ incarne. hoc .ẽ. insimili¬
tudine carnis peccati. ñ tam̃ in car¬
ne peccati: ñ habens ullũ om̃ino
peccatũ: & idõ factus. ẽ. uerũ sa¬
crificiũ ꝓpeccato: quia nullum
habebat ipse peccatum. Sed forte
desensu meo dixi : quia peccatum
sacrificium .ẽ. ꝓpeccato. Qui leger̃
agnoscant: qͥ ñ leger̃ ñ sit prigri
Non sint inquã pͦ igri ad legendum:
ut ueraces sint ad udicandum. Cũ
de sacrificiis enĩ p̃ciper& ds̃ offendis
ꝓpeccato inqͥb sacrificus ñ erat expi¬
atio peccatoꝵ sed umbra futuroꝵ
Tadem ipsa sacrificia. easdem ipsas
hostias. easdẽ ipsas uictimas. eadẽ
ipsa animalia. quȩ amouebatur mac¬
tandd ꝓpeccatis. in quoꝵ sanguine.
sanguis ille figurabatur : Peccata
lex appellat: usq. ad eo. ut qͥb dam
locis scriptũ sit: ita ut sacerdotesi¬
molaturi ponerent manus suas suꝑ
peccatũ id ẽ sacrificium ꝓpeccato

Expanded text:
t peccatum. Venit enim in carne, hoc est in similitudine carnis peccati , non tamen in carne peccati, non habens ullum omnino peccatum: et ideo factus est verum sacrificium pro peccato, quia nullum habebat ipse peccatum. 6. Sed forte de sensu meo dixi, quia peccatum sacrificium est pro peccato. Qui legerunt, agnoscant; qui non legerunt, non sint pigri: non sint, inquam, pigri ad legendum, ut veraces sint ad judicandum. Cum de sacrificiis enim praeciperet Deus offerendis pro peccato, in quibus sacrificiis non erat expiatio peccatorum, sed umbra futurorum, eadem ipsa sacrificia, easdem ipsas hostias, easdem ipsas victimas, eadem ipsa animalia quae admovebantur mactanda pro peccatis, in quorum sanguine sanguis ille figurabatur, peccata Lex appellat: usque adeo ut in quibusdam locis scriptum sit ita, ut sacerdotes immolaturi ponerent manus suas supepeccatum, id est, sacrificium pro peccato,
Abbreviated transcription (Latin):
Subito enĩ ueni& ira illius & intem¬
pore uindictȩ disꝑd& te. Illis qui des¬
peratione ꝑiclitantur. qͥd dicit.
saquacũq die iniquus conuersus fuerit :
qͥ spe periclitantur. & dilationib illu¬
duntur: fecit diem mortis incertũ:
quando ueniat ultimus dies nescis: ꝓpt̃¬
illos ergo qui desperatione ꝑiclitantur.
ꝓposuit indulgentiȩ portum. Ingratus¬
es quia hodiernum habes in quo corriga¬
ris. Sic ergo ad istã mulierem: nec ego
te condẽpnabo: sed facta secura de
p̃t̃ito. caue futura. Nec egoͣ dã pnabo
de leui qđ cõmisti : obserua qđ p̃cepi:
ut inuenias qđ ꝓmisi

Expanded text:
subito enim veniet ira illius, et in temsubito enim veniet ira illius, et in tempore vindictae disperdet te . Illis qui desperatione periclitantur, quid dicit? In quacumque die iniquus conversus fuerit, qui spe periclitantur et dilationibus illuduntur, fecit diem mortis incertum. Quando veniat ultimus dies, nescis. illos ergo qui desperatione periclitantur, proposuit indulgentiae portum: es, quia hodiernum habes, in quo corrigaris? Sic ergo ad istam mulierem, Nec ego te damnabo; sed facta secura de praeterito, cave futura. Nec ego te damnabo: delevi quod commisisti, observa quod praecepi, ut invenias quod promisi
Abbreviated transcription (Latin):
habenas cupiditatibus meis. ĩpleã desi¬
deria animȩ meȩ. Quare hoc.: quia
misericors ẽ ds̃ bonus ẽ ds̃ : mansuetus
ds̃ ĩ spe isti periclitantur Despera¬
tione autẽ: qui cũ inciderint in gra¬
uia peccata. putantes sibi ñ posse
iã ignosci poenitentibus. & statuen¬
tes se ad dãpnationem. Sine dubio
destinatos: dicunt apud seipsos
Iã dã pnandi sumus: quare ñ qđ uo¬
lumus faciamus: Animo gladiatoꝵ.
ferro destinatoꝵ: Ileo molesti sunt
desperati. Iam enĩ qđ timeant non
habent: & uehem̃t̃ tim̃di sunt. Is tos des¬
peratio necat : spes illas. Int̃ spem & des¬
perationem fluctuat animus : Metuen¬
dũ ẽ ne te occidat spes: & cũ mul¬
tũ speras de miscđia: incidas iniudici¬
um. Mettiendũ ẽ rursus ne te oc¬
cidat desperatio: Et cũ putas iã tibi
tantibus utroq morbo. Illi qͥ spe ꝑi¬
clitantur : hoc dicit. Ne tardes conũti
addm̃ neq differas de die indiem :

Expanded text:
habenas cupiditatibus meis, impleam desihabenas cupiditatibus meis, impleam desideria animae meae. Quare hoc? Quia misericors est Deus, bonus est Deus, mansuetus est Deus. Spe isti periclitantur. Desperatione autem, qui cum inciderint in gravia peccata, putantes sibi non posse jam ignosci poenitentibus, et statuentes se ad damnationem sine dubio destinatos, dicunt apud seipsos, Jam damnandi sumus, quare non quod volumus facimus? animo gladiatorum ferro destinatorum. Ideo molesti sunt desperati: jam enim quod timeant non habent, et vehementer timendi sunt. Istos desperatio necat, spes illos. Inter spem et desperationem fluctuat animus. Metuendum est ne te occidat spes, et cum multum speras de misericordia, incidas in judicium: metuendum est rursus ne te occidat desperatio, et cum putas jam tibi tantibus utroque morbo? Illis qui spe periclitantur, hoc dicit: Ne tardes converti ad Dominum, neque differas de die in diem;
Abbreviated transcription (Latin):
cuiq oꝑa sua. Mansuetus dñs: longanimis
dñs misericors dñs : Sed et iustus dñs &
uerax dñs Largitur tibi spatiũ correctionis:
sed tu plus amas dilationem. quã em̃dationẽ
Malus fuisti heri: hodie bonus esto & ho¬
diernũ diem in malicia ꝑegisti: uel cras
tibi plurimũ polliceris: quasi ille qui tihi
ꝑpatientiam ꝓmisit indulgentiã ꝓmutet
tibi & iã ꝓlixiorẽ uitam. Unde scis quid
pariat crastinus dies: Recte dicis incor¬
detuo: Quando me correxero. dsmihi
omĩa peccata dimittit: negare non pos¬
sumus qđ correctis atq. conũsis ds̃ in¬
dulgentiã ꝓmisit. Nã in quo ꝓpheta
mihi legis: quia ꝓmisit correcto indul¬
gentiam : non mihi legis quia ꝓmisit tibi
ds̃ longam uitam. Exutroq igitur homi¬
nes ꝑiclitantur : & sperando & desperan¬
do contrariis rebus contrariis affectio¬
nibus. Sperando decipitur. qd ecipit᷑ :
Qui dicit᷑ bonus .ẽ. ds̃. misericors ds̃.
faciã qđ mihi plac&. quolib& laxem

Expanded text:
um opera sua . Mansuetus Dominus, longanimis Dominus, misericors Dominus: sed et justus Dominus, et verax Dominus. Largitur tibi spatium correctionis: sed tu plus amas dilationem quam emendationem. Malus fuisti heri? hodie bonus esto. Et hodiernum diem in malitia peregisti? vel cras tibi plurimum polliceris: quasi ille qui tibi per poenitentiam promisit indulgentiam, promiserit tibi etiam prolixiorem vitam. Unde scis quid pariat crastinus dies? Recte dicis in corde tuo: Quando me correxero, Deus mihi omnia peccata dimittet. Negare non possumus quod correctis atque conversis indulgentiam Deus promisit. Nam in quo propheta mihi legis quia promisit correcto indulgentiam, non mihi legis quia promisit tibi Deus longam vitam. 8. Ex utroque igitur homines periclitantur, et sperando et desperando, contrariis rebus, contrariis affectionibus. Sperando qui decipitur? Qui dicit, Bonus est Deus, misericors est Deus, faciam quod mihi placet, quod libet; laxem
Abbreviated transcription (Latin):
dinem & uertatem : & enim dulcis & rec¬
tus dñs. Amas qđ dulcis ẽ : time qđ rec¬
tus. est. Tanquam mansuetus dixit
tacui: sed tanquam iustus Nũquid
sẽꝑ tacebo Miserator & misericors dñs
Ita plane. Adhuc ad de. longanimis:
ad de ad huc. & multũ misericors: sed ti-¬
me qđ ẽ in nouissimo & uerax. Qđ enĩ
modo sustin& peccantes: iudicaturus
.ẽ. contẽpnentes. An diuitias longa¬
nimitatis & mansu& udinis eius contẽp¬
nis Ignoras quia pacientia dĩ ad pȩ¬
nitentiã te adducit Tuautẽ scđm

Expanded text:
imeant veritatem. Etenim dulcis et rectus Dominus . Amas quod dulcis est, time quod rectus est. Tanquam mansuetus dixit, Tacui: sed tanquam justus, Numquid semper tacebo ? Misericors et miserator Dominus. Ita plane. Adhuc adde, longanimis; adhuc adde, et multum misericors: sed time quod est in novissimo, et verax . Quos enim modo sustinet peccantes, judicaturus est contemnentes. An divitias longanimitatis et mansuetudinis ejus contemnis, ignorans quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? Tu
Abbreviated transcription (Latin):
nentẽ suꝑeũ. Ipse ẽ. qͥbaptirat inspũ scõ
Noueratatitr̃: quia ipse baptizabat in sp̃ũ scõ:
Sed quia tali ꝓprietate. ut potestas ab eo transi¬
ret in alterũ : quãuis eo donante᷑. hõ ibididicit:¬
gatur didicisse in colũba: qđ ita erat baptizaturꝰ
dñs in spũ scõ. ut inneminẽ aliũ hominũ potes¬
tas illa transiret : Ande ꝓbamꝰ: Solũba: iã
baptirato dnõ descendit: Ante autẽ quã niret

Expanded text:
nentem super eum, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto. Noverat, quia ipse baptizabat in Spiritu sancto; sed quia tali proprietate, ut potestas ab eo non transiret in alterum, quamvis eo donante, hoc ibi didicitgatur didicisse in columba, quod ita erat baptizaturus Dominus in Spiritu sancto, ut in neminem alium hominem potestas illa transiret? unde probamus? Columba jam baptizato Domino descendit: ante autem quam veniret
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis ꝑministros baptitare dignatꝰ sit : ꝑ hanc
stat unitas eccłȩ. quȩ significat᷑ incolũba:
dequa dictũ ẽ una ẽ colũba mea: una ẽ matris
ministri essent: & iã ñ staret unitas baptismi.
Intendite fr̃s. Antequã uenir& dñs nr̃ ilis xp̃s¬
ad baptismũ: nã post baptismul descendit co¬
lũba. in qua cognouit iohĩ qͥddã ꝓpͥũ. cũ ei

Expanded text:
quamvis per ministros baptizare dignatus sit, per hanc stat unitas Ecclesiae, quae significatur in columba de qua dictum est: Una est columba mea , una est matri ministri essent et jam non staret unitas baptismi. Intendite, fratres. Ante, quam veniret Dominus noster Jesus Christus ad baptismum, descendit columba i
Abbreviated transcription (Latin):
nitudo uitȩ. deglutiuit mortẽ. Absorta ẽ
mors in xpĩ corpore: sic & nos dicemꝰ in re¬
surrectione : quando iã triũphantes canta¬
biniꝰ: ubi .ẽ. mors contẽptio tua : ubi ẽ mors
aculeus tuus Interĩ modo fr̃s. ut a pecca¬
to sanem. xpm̃ crucifixũ intueam̾: Quia sic̃
morses inqͥt exaltauit serpentẽ in heremo.
si exaltari oportet filiũ hominis: Ut om̃is
qͥ credit in ipsũ ñ pereat: sed habeat uitã
ȩ t̃nã Qͦmodo qͥ in tuebant᷑ illũ serpentẽ
ñperibant morsib serpentiũ : sic qͥ intuen¬
t fide morte xp̃i: sanant̾ amorsib peccatoꝵi
Sed illi sanabant̾ amorte. ad uitã tẽporalẽ
Hic aut̃ ait. ut habeant uitã et̾̃nã Hoc enĩ
in t̾ẽ. int̾̃figuratã imaginẽ : & ipsã rẽ. Figi¬
ra prestabat uitã tẽporalẽ: res ipsa cuiꝰ¬

Expanded text:
tivit mortem: absorpta est mors in Christi corpore. Sic et nos dicemus in resurrectione, quando jam triumphantes cantabimus, Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus ? Interim modo, fratres, ut a peccato sanemur, Christum crucifixum intueamur; quia sicut Moyses, inquit, exaltavit serpentem in eremo, ita exaltari oporqui credit in eum non pereat, sed habeat vitam aeternam. » Quomodo qui intuebantur illum serpentem, non peribant morsibus serpentum: sic qui intuentur fide mortem Christi sanantur a morsibus peccatorum: sed illi sanabantur a morte ad vitam temporalem, hic autem ait, ut habeant vitam aeternam. Hoc enim interest inter figuratam imaginem et rem ipsam: figura praestabat vita
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ leger̃ ł qui forte lectũ uł auditũ oblitisi.
ꝓ st̃nebat᷑ in heremo popłs isrł morsib serpen¬
tiũ: fiebat magna strages : multar̃ mortiũ.
Plaga enĩ dĩ erat coripientis: & flagellantis ut
erudiret . Demonstratũ . ẽ. ibi magnũ sacrim̃tũ
rci futurȩ: ipse dñs testatur in hac lectione.
ut nemo possit aliud int̾p̃tari. quã qđ ipsa ue¬
ritas de se indicat. Dictũ .ẽ. enĩ ad morsenad nõ
ut faceret ȩneũ pentẽ. & exaltaret in ligno in
heremo : & ãmoneret popłm isrł. ut sĩ quis
mors eẽt. a serpente. illũ serpentẽ exaltatũ
in ligno attender&. Pactũ t̃: mor debantur
om̃s: ⁊intuebant᷑. sanabant᷑. Quid s̃ serpentes
mordentes: peccata demortalitate carnis:
quis ẽ serpens exaltatus : mors dnĩ incruce
Quia enĩ a serpente mors. ꝑ serpentis effigiẽ
figurata .ẽ. Morsus serpentiũ loetales : mors
dnĩ uitalis. Attendit̾ serpens: ut nihil ua¬
leat serpens Quid ẽ. hoc: Attenditꝰ mors:

Expanded text:
 vel qui forte lectum sive auditum obliti sunt. Prosternebatur in eremo populus Israel morsibus serpentum, fiebat magna strages multarum mortium: plaga enim Dei erat corripientis, et flagellantis, ut erudiret. Demonstratum est ibi magnum sacramentum rei futurae, ipse Dominus testatur in hac lectione, ut nemo possit aliud interpretari quam quod ipsa veritas de se indicat. Dictum est enim ad Moysen a Domino ut faceret aeneum serpentem, et exaltaret in ligno in eremo, et admoneret populum Israel, ut si quis morsus esset a serpente, illum serpentem in ligno exaltatum attenderet. Factum est: mordebantur homines, intuebantur, et sanabantur . Quid sunt serpentes mordentes? Peccata de mortalitate carnis. Quis est serpens exaltatus? Mors Domini in cruce. Quia enim a serpente mors, per serpentis effigiem figurata est. Morsus serpentis lethalis, mors Domini vitalis. Attenditur serpens, ut nihil valeat serpens. Quid est hoc? Attenditur mors,
Abbreviated transcription (Latin):
temporis: uenit & ille qui nos liberaretatẽpore
Liberati enĩ atẽpore. uenturi sumus ad illani¬
ȩt̃nitatẽ ubi ñ . ẽ. tẽpus: nec dicit᷑ ibiquan¬
doueniet hora. Dies est enĩ sẽpit̾nũs: qui
net p̃ceditur hesterno. nec excluditur cras¬
tino. In hoc aũt scło uoluunt̾ dies: & alii
transeunt. & alii ueniunt : nullus man& :
& mom̃ta quib loquimur. inuicẽ expelluq:
nec stat prima syllaba ut sonari possit scđa
Ix quo loquimur. aliquantũ senuimus: et
sine ulla dubitatione senior sũ modo quã
mane ita nihil stat: nihil fixum man&
intẽpore. Amare itaq debemus ꝑquẽ facꝰ¬
ta sunt tẽpora. ut liberemur atẽpore. &
figamur inaet̾nitete : ubi iã nulla est.
mutabilitas tẽpoꝵ. Magnã ĩgitur miscđia.¬

Expanded text:
temporis, venit et ille qui nos liberaret a tempore. temporis, venit et ille qui nos liberaret a tempore. Liberati enim a tempore, venturi sumus ad aeternitatem illam, ubi non est tempus: nec dicitur ibi, Quando veniet hora; dies est enim sempiternus, qui nec praeceditur hesterno, nec excluditur crastino. In hoc autem saeculo volvuntur dies, et alii transeunt, et alii veniunt; nullus manet: et momenta quibus loquimur, invicem se expellunt, nec stat prima syllaba, ut sonare possit secunda. Ex quo loquimur aliquantum senuimus, et sine ulla dubitatione senior sum modo quam mane: ita nihil stat, nihil fixum manet in tempore. Amare itaque debemus per quem facta sunt tempora, ut liberemur a tempore, et figamur in aeternitate, ubi jam nulla est mutabilitas temporum. Magna igitur miseri
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enĩ nondũ uenerat hora eius: Non enĩ
dñs subfato natus ẽ : hoc neq dete credendũ
ẽ nec de illo ꝑquẽ factus es Situa hora
uoluntas ẽ. illius hora que ẽ nisi uoluntas
sua. Nonergo horã dixit qua cogtretur
mori : sed qua dignaretur occidi:. Tẽpus enĩ
expectabat quomoreritur: quia & tempus
expectauit quo nasceritur. De hoc tempore.
apłs loquens ait. Cũ autẽ uenit plenitudo tẽ¬
poris: misit ds̃ filiũ suũ. Ideo multidicunt:
quare non ante uenit xp̃s : quibus responden¬
dũ .ẽ. quia nondũ uenerat plenitudo tẽporis.
moderante illo ꝑquẽ facta sunt tẽpora.
Sciebat enĩ: quando uenire deberet: Primo
ꝑmultã seriẽ tẽpoꝵ & annoꝵ p̃dicandus fuit
Non enĩ aliquid paruũ uenturũ fuit diu
fuerat p̃dicandus. sẽꝑtenendus: Quanto ma¬
ior iudex ueniebat: tanto p̃conũ longior
series p̃cedebat. Deniq ubiuenit plenitudo

Expanded text:
Quid est enim, nondum venerat hora ejus? Non enim Quid est enim, nondum venerat hora ejus? Non enim Dominus sub fato natus est. Hoc nec de te credendum est, nedum de illo per quem factus es. Si tua hora voluntas est illius; illius hora quae est, nisi voluntas sua? Non ergo horam dixit qua cogeretur mori, sed qua dignaretur occidi. Tempus enim exspectabat quo moreretur, quia et tempus exspectavit quo nasceretur. De hoc tempore Apostolus loquens, ait: Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum . Ideo multi dicunt: Quare non ante venit Christus? Quibus respondendum est, quia nondum venerat plenitudo temporis, moderante illo per quem facta sunt tempora: sciebat enim quando venire deberet. Primo per multam seriem temporum et annorum praedicendus fuit; non enim aliquid parvum venturum fuit: diu fuerat praedicendus, semper tenendus. Quanto major judex veniebat, tanto praeconum longior series praecedebat. Denique ubi venit plenitudo
Abbreviated transcription (Latin):
narrauit. Et patrẽ ñ cognoscit nisi filius:
& cui uoluerit filius reuelare. Seniq cũ dix¬
is set: est uerus quimisit me quẽ ud nescitis.
ut ostender& eis unde possent scire qđ nes¬
ciebant: subiecit᷑. Ego scio eum. Ergo ame
querite: ut sciatis eum. Quare antẽ scioeũ :
quia ab ipso sum: et ipse me misit Magni¬
fice utrũq monstrauit. Ab ipsosũ inquit. quia¬
filius depatre: & quic quid. ẽ filius. de illo ẽ
cuius ẽ filius. Ideo dnm̃ iħm dicimus dm̃ deo
delo : patrẽ s̃ dicimus dm̃ dedõ. sed tantũ dõ.
Et dicimus dnm̃ ihm̃ lum̃ delumine : patrẽ
non dicimus lum̃ delumine. sed tantũ lum̃
Adhoc ergo ꝑtin& q̃đ dix̃ ab ipso sum: Iđ aut̃
uid&is me in carne : ipse me misit: Uibr audis
ipse me misit: noli intelligere naturȩ̨ dissi¬
militudinẽ. sed generantis auctoritatẽ¬
Q uerebant ergo eã apprehendere : et
nemo misit in illũ manũ. quia nondum
uenerat hora eius Hoc ẽ. quia nolebat.

Expanded text:
nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare . 4. Denique cum dixisset, Sed est verus qui misit me, quem vos nescitis; ut ostenderet eis unde possent scire quod nesciebant, subjecit, Ego scio eum. Ergo a me quaerite, ut sciatis eum. Quare autem scio eum? Quia ab ipso sum, et ipse me misit. Magnifice utrumque monstravit. Ab ipso, inquit, suFilius de Patre: et quidquid est Filius, de illo est cujus est Filius. Ideo Dominum Jesum dicimus, Deum de Deo; Patrem non dicimus Deum de Deo, sed tantum Deum: et dicimus Dominum Jesum, lumen de lumine; Patrem non dicimus lumen de lumine, sed tantum lumen. Ad hoc ergo pertinet, quod dixit: Ab ipso sum. Quod autem videtis me in carne, ipse me misit. Ubi audis, ipse me misit, noli intelligere naturae dissimilitudinem, sed generantis auctoritateebant ergo eum apprehendere, et nemo misit in illum manus, quia nondum venerat hora ejus: hoc est, quia nolebat.
Abbreviated transcription (Latin):
scitis: & ameipso non ueni: sed . ẽ uerus qui
me misit. quẽ uos nescitis hoc ẽ dicere :¬
& me scitis & me nescitis. Hoc .ẽ. dicere:
& unde sĩ scitis. &unde sim nescitis.
Vnde sim scitis: iħs anatareth. cuius
parentes &iã nostis. Solus enĩ in hac tau¬
sa latebat uirginis partus: cui tam̃ testis
erat maritus. Ipse enĩ hoc poterat fide¬
lit̃ indicare: P qui posset maritali-¬
t̃ & telare. Hoc ergo excepto uirginis
partu totũ nouerant in iħũ: qđ ad hominẽ
ꝑtinet. Pacies ipsius. nota erat : Patria
ipsius. nota erat. Benus ipsius notũ erat.
Vbinatus ẽ sciebatur. Recte ergo dixit
& me nostis & unde sim scitis. seđm carnem
& effigiem hominis quã gerebat:. Scdm¬

Expanded text:
 a meipso non veni, sed est verus qui me misit, quem vos nescitis. » Hoc est dicere, Et me scitis, et me nescitis: hoc est dicere, Et unde sim scitis, et unde sim nescitis. Unde sim scitis, Jesus a Nazareth, cujus etiam parentes nostis. Solus enim in hac causa latebat virginis partus, cui tamen testis erat maritus: ipse enim hoc poterit fideliter indicare, qui posset maritaliter et zelare. Hoc ergo excepto virginis partu, totum noverant in Jesu quod ad hominem pertinet: facies ipsius nota erat, patria ipsius nota erat, genus ipsius notum erat, ubi natus est sciebatur. Recte ergo dixit, Et me nostis, et unde sim scitis, secundum carnem et effigiem hominis quam gerebat: s
Abbreviated transcription (Latin):
hanc in illis oppinionem generauerat. qđ per
isaiã dictũ .ẽ. Generationẽ autẽ eius. quis
enarrabit: Deniq & ipse dñs ad utrũq. res¬
pondit. & quia nouerant unde ess& & quia
illo ante p̃dicta est. & scđm humanitatẽ
infirmitatis. & scđm diuinitatem maiesta¬
tis. Audite ergo uerbũ dñi fr̃s uidete

Expanded text:
hanc illis opinionem generaverat quod per hanc illis opinionem generaverat quod per Isaiam dictum est, Generationem autem ejus quis enarrabit ? Denique et ipse Dominus ad utrumque respondit, et quia noverant eum unde esset, et quia illo ante praedicta est, et secundum humanitatem infirmitatis, et secundum divinitatem majestatis. 3. Audite ergo Verbum D