comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s qͥ laboratis & honerati estis & ego uos reficiã. Tollite ugũ
meũ suꝑ uos & discite ame qm̃ mitis sũ & humilis corde. Ille
ille cui om̃ia tradidit pat̃ & que nemo agnoscit nͥ pat̃. & qui
patrẽ solus agnoscit & cui uoluerit reuelare ñ dicit discite ame
mundũ fabricare aut mortuos suscitare: s qr mitis sũ & humilis
corde. Odoctrinã salutarẽ. Omagistrũ dñmq mortaliũ. quib
mors poculo suꝑbiȩ ꝓpinata atq trans fusa. ẽ. Noluit docere qđ
ipse ñ. cẽt: noluit uibere qđ ipse ñ faceret. Uideo tebone iħu oculis
fidĩ qͦs aꝑuisti mͥ: tanꝗ incontentione generis humani clamantẽ
ac dicentẽ. Uenite ad me: & discite ame. Quid obsecrote ꝑqũe
facta st̃ om̃a filidĩ & idẽ qͥ factus esint̃ om̃ia fili honunis qͥd
ut discamꝰ a te uenimꝰ ad te : Qm̃ mitissũ in qͥt & humulis corde
huccine redacti st̃ om̃s thesauri sapientiȩ & scientiȩ absconditi¬

Expanded text:
onerati estis, et ego vos reficiam. Tollite jugum meum super vos, et discite a me quoniam mitis sum et humilis corde . Ille, ille cui omnia tradidit Pater, et quem nemo agnoscit nisi Pater, et qui Patrem solus agnoscit, et cui voluerit revelare, non dicit, Dimundum fabricare aut mortuos suscitare, sed: quia mitis sum et humilis corde. o doctrinam salutarem! o magistrum dominumque mortalium. quibus mors poculo superbiae propinata atque transfusa est! noluit docere, quod ipse non esset, noluit iubere, quod ipse non faceret. uideo te, bone Iesu, oculis fidei, quos aperuisti mihi, tamquam in contione generis humani clamantem ac dicentem: uenite ad me et discite a me. quid, obsecro te, per quem facta sunt omnia, fili dei, et idem qui factus es inter omnia, fili hominis, quid ut discamus a te, uenimus ad te? quoniam mitis sum, inquit, et humilis corde. hucine redacti sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae abscondit
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntus ꝓpt̃ nos qͣntillus effectus ẽ ÷ confiteor inqͥt tibi dñc¬
pat̃ cȩli & t̾rȩ qm̃ abscondisti hȩc asapientib & reuelastiea¬

Expanded text:
quantus propter nos quantillus effectus est, confiteor, inquit, tibi, doquantus propter nos quantillus effectus est, confiteor, inquit, tibi, domine caeli et terrae, quoniam abscondisti haec a sapientibus et reuelasti
Abbreviated transcription (Latin):
meritũ pacientiȩ in petro qui passus.ẽ. & in iohe qui pas¬
sus non . ẽ: sic non impar meritũ continentiȩ in ioħe qui
nullas ex ꝑtus . ẽ. nuptias & ui abrahã qui filios generauit.
Et illius eñĩ cȩlibatus & illuis conubuun: ꝓ tẽporũ distribu¬
tione xp̃o militauerunt. Sed continentiã ioħs & in oꝑe: abra¬
hã uero in solo habitu habebat. Illoitaq tẽpore cũ lex dies pa¬
triarcharũ subsequens. maledictũ dixit qui non excitaret semen
in isrł: &e qui poterat non ꝓmerebat. sed tam̃ habebat. Ex quo
aũt uenit plenitudo tẽporis ut diceret᷑. qui potest capere
capiat: ex illo usq ad huc & deinceps usq in finẽ : qui habet
oꝑatur. Qui oꝑari noluerit : non se habementiatur. Ae ꝑ hoc

Expanded text:
meritum patientiae in Petro, qui passus est, et in Iohanne, qui pasmeritum patientiae in Petro, qui passus est, et in Iohanne, qui passus non est, sic non est inpar meritum continentiae in Iohanne, qui nullas expertus est nuptias, et in Abraham, qui filios generauit. et illius enim celibatus et illius conubium pro temporum distributione Christo militauerunt; sed continentiam Iohannes et in opere, Abraham uero in solo habitu habebat. Illo itaque tempore, cum et lex dies patriarcharum subsequens maledictum dixit, qui non excitaret semen in Israhel, et qui poterat non promebat, sed tamen habebat; ex quo autem uenit plenitudo temporis, ut diceretur: qui potest capere, capiat, ex illo usque adhuc et deinceps usque in finem qui habet operatur, qui operari noluerit, non se habere mentiatur. ac per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ. eẽt. qđ non sicut ioħs abstineret amanducando & bi¬
bendo ipse eñi aꝑtissue uerissueq ait. Uenit ioħs non man¬
ducans neq bibens. uenit filius hominis manducans & bi¬
bens: sic nec hoc in illis patrib uerũ. ẽ. qũa uis uenerit modo
apłs xp̃i non conuigatus nec generans quẽ dicant pagani
magus erat. uenerit aũt tunc ꝓpħa ap̃i nuptias faciens & fili
ꝓcreans. que dicant manichei. mulierosus erat. iustificata erat
sapientia a filus suis. Quod dñs ibi subiecit: qͣđ de ioħe ac de
se illa dixisset. lustificata . ẽ. in quit sapientia a filiis suis
Qui uident continentiã uirtutũ in habitu animi sẽꝑ. eẽ. debere.
in oꝑe aũt ꝓrerũ ac tẽpoꝵ oportunitate manifestari. Sicut
urtus pacientiȩ sc̃oꝵ martrrũ in oꝑe apparuit: cȩterorũ uͦ
ȩque sc̃oꝵ in habitu fuit. Quo circa sicut non. ẽ. impar

Expanded text:
uerum esset, quod non sicut Iohannes abstineret a manducando et biuerum esset, quod non sicut Iohannes abstineret a manducando et bibendo; ipse enim apertissime uerissimeque ait: uenit Iohannes non manducans neque bibens. uenit filius hominis manducans et bibens - sic nec hoc in illis patribus uerum est, quamuis uenerit modo apostolus Christi non coniugatus nec generans, quem dicant pagani: magus erat; uenerit autem tunc propheta Christi nuptias faciens et filios procreans, quem dicant Manichaei: mulierosus erat. et iustificata est sapientia a filiis suis quod dominus ibi subiecit, cum de Iohanne ac de se illa dixisset, iustificata est, inquit, sapientia a filiis suis, qui uident continentiae uirtutem in habitu animi semper esse debere, in opere autem pro rerum ac temporum oportunitate manifestari, sicut uirtus patientiae sanctorum martyrum in opere apparuit, ceterorum uero aeque sanctorum in habitu fuit. quocirca sicut non est inpar
Abbreviated transcription (Latin):
Sed scire penuriã pati: magnoꝵ est. Sic & habundare quis
nã potest. Scire aũt habundare : non nisi eoꝵ iẽ. quos habun¬
dantia non corrũpit. Uerũ ut aꝑtius non intelligatur
quomodo sit uirtus in habitu. etiã si non sit in oꝑe: loqͦr
de exẽplo de quo nullus dubitat catholicoꝵ xpĩanoꝵ
inanducauerit ac biberit: nullus ambigit eoꝵ qui ex eius
euangłio fideles sunt. Nũ igitur non erat in illo continentiȩ
urtus acibo & potu. quanta erat in ioħe baptista: Uenit
eñ ioħs non manducans neq bibens: & dixerunt. Demoniũ
habet. Uenit filius hominis manducans & bibens: & dixer̃
Ecce homo uorax & potator uini: amicus publicanoꝵ & pec¬
catoꝵ. Nũ quid non talia dicunt᷑ indomesticos eiꝰ patres nr̃as.
ex alio genere utendi t̾renis quantũ ad concubitũ ꝑtinet :¬
Ecce homines libidinosi & inmundi: amatores fȩminarum
&e lascuuarũ. & tam̃ sicut in illo illud non erat uerũ. qũa ius

Expanded text:
sed scire penuriam pati magnorum est. sic et abundare quis non potest? scire autem abundare nonnisi eorum est, quos abundantia non corrumpit. Verum ut apertius intellegatur, quomodo sit uirtus in habitu, etiamsi non sit in opere, loquor de exemplo, de quo nullus dubitat catholicorum christimanducauerit et biberit, nullus ambigit eorum, qui ex eius euangelio fideles sunt. num igitur non erat in illo continentiae uirtus a cibo et potu, quanta erat in Iohanne Baptista? uenit enim Iohannes non manducans neque bibens, et dixerunt: daemonium habet. uenit filius hominis manducans et bibEcce vorax et potator vini, amicus publicanorum et peccatorum. Numquid non talia dicuntur in domesticos ejus, patres nostros, ex alio genere utendi tecce homines libidinosi et inmundi, amatores feminarum et lasciuiarum? et tamen sicut in illo illud non erat uerum — quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
ut animal cibũ. Quid .ẽ. quod accipit᷑ & cõmutat᷑
ut idẽ cib qͥd ẽ. qđ accipitꝰ & ñ cõmutat᷑ ut oculis
lua sonꝰ aurib sed hȩc ꝑ corpus accipit anima. qͥd ẽ
mã quã recipiendo in amiciciã sui similẽ facit.
& quid .ẽ. qđ ꝑse ipsã accipit & ñ cõmutat ueritatẽ quare
cognoscendũ .ẽ & qͥd sit petro dictũ macta & mandu

Expanded text:
t animal cibum. Quid est quod accipitur, et commutatur? ut idem cibus. Quid est quod accipitur, et non commutatur? ut oculis lux, et sonus auribus. Sed haec per corpus accipit anima: quid esmam, quam recipiendo in amicitiam sui similem facit. Et quid est quod per se ipsam accipit, et non commutat? ut veritatem. Quare cognoscendu
Abbreviated transcription (Latin):
principantur. Subiecta uero non solũ singula singulis: sed
si ratio naturalis uł socialis admittit etiã plura uni non sine
decore subduntur Neq eñi sic habet unus seruus plures
domuos : quomodo plures serui unũ dũm. Ita duob seu plu¬
rib maritis iuuus nullã legimꝰ seriusse scãrũ: plures autem
femmas uni uro legimus. cũ gentis illius societas sinebat.
&e tẽporis ratio suadebat. Neq enĩ contra naturã nuptiarũ
est. Plures eñi feminȩ ab uno uiro fȩcari possunt : una uero
aplurib non potest. Hȩc .ẽ. principioꝵ uis: sicut multȩ
animȩ uni dõ recte subduitur Idõq non . ẽ. ds̃ uerus ani¬
marũ : nisi unus. Una uero anima post multos falsos deos
fornicari potest: non fȩcundari. Sed qm̃ ex multis animis
una ciuitas futura . ẽ. habentiũ animã unã & cor unũ in
dm̃: quȩ unitatis nr̃ae ꝑfectio post hanc peregrinationẽ

Expanded text:
principantur; subiecta uero non solum singula singulis, sed, principantur; subiecta uero non solum singula singulis, sed, si ratio naturalis uel socialis admittit, etiam plura uni non sine decore subduntur. neque enim sic habet unus sei-uus plures dominos, quomodo plures serui unum dominum. ita duobus seu pluribus maritis uiuis nullam legimus seruisse sanctarum; plures autem feminas uni uiro legimus, cum gentis illius societas sinebat et temporis ratio suadebat: neque enim contra naturam nuptiarum est. plures enim feminae ab uno uiro fetari possunt, una uero a pluribus non potest - haec est principiorum uis - sicut multae animae uni deo recte subduntur. ideoque non est uerus deus animarum nisi unus, una uero anima per multos falsos deos fornicari potest, non fecundari. Sed quoniam ex multis animis una ciuitas futura est habentium animam unam et cor unum in deum — quae unitatis nostrae perfectio post hanc peregrinationem
Abbreviated transcription (Latin):
ueniã concedatur. id .ẽ. ꝓgressũ illũ qui excedit generandi
necessitatẽ : qđ illi non habent. Sed neq hii siqui forte nunc
inueiuuntur. qui non querunt in conubio nec appetunt nisi
ꝓpt̃ quod insticutȩ sunt nuptiȩ : coȩquari possunt illis ho¬
muubus In istis enĩ carnale ipsũ desideriũ filioꝵ: in illis aũt
sp̃uale erat: quia sacram̃to illius tẽporis congruebat. Nunc
quippe nullus pietate ꝑfectus filios habere. nisi spũaliter querit:
tunc uero ipsius pietatis erat ratio. etiã carnalit̃ filios ꝓcreare :
quia illius popłi generatio nuntia futuroꝵ erat. & ad dispen¬
sationẽ ꝓpheticã ꝑ tinebat. Idõq non sicut uni uiro etiam
plures hab̾e licebat uxores. ita uni femine plures uiros. nec
ꝓlis ipsius causa : si forte illa parere posset. ille generare non
posset. Occulta enĩ lege naturȩ amant singularitatẽ quȩ

Expanded text:
ueniam concedatur, id est progressum illum, qui excedit generandi ueniam concedatur, id est progressum illum, qui excedit generandi necessitatem, quod illi non habent. sed neque hi, si qui forte nunc inueniuntur, qui non quaerunt in conubio nec appetunt, nisi propter quod institutae sunt nuptiae, \'coaequari possunt illis hominibus. in istis enim carnale est ipsum desiderium filiorum, in illis autem spiritale erat, quia sacramento illius temporis congruebat. nunc quippe nullus pietate perfectus filios habere nisi spiritaliter quaerit; tunc uero ipsius pietatis erat operatio etiam carnaliter filios propagare, quia illius populi generatio nuntia futurorum erat et ad dispensationem propheticam pertinebat. Ideoque non sicut uni uiro etiam plures habere licebat uxores, ita uni feminae plures uiros nec prolis ipsius causa, si forte illa parere posset, ille generare non posset. occulta enim lege naturae amant singularitatem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
uescerentur etiã non carnales apłi. Quot qͦt ergo nunc sunt¬
quib dicit᷑. si se non continent nubant: non cõparande
sunt tunc etiã nubentib scĩs Ipse quidẽ nuptiȩ in om̃ib: ead
sunt filioꝵ ꝓcreandoꝵ causa. Qui quales libet postea fue¬
rint: ad hoc tam̃ uistitutȩ sunt nuptiȩ. ut ordinate hones¬
teq nascantur. Sed homines qui se non continent: tanqua as¬
cendunt innuptias gradu honestatis. Qui aũt se sine dubio con¬
tinerent si hoc illius tẽporis racio ꝑmisisset: quodã modo des¬
cender̃ in nuptias gradu pietatis Ac ꝑ hoc quã uis utrorumq:
nuptiȩ in quantũ nuptiȩ sunt. quia ꝓcreandi causa suit. ȩqua¬
lit̃ bonȩ sunt : hii tam̃ homines coniuigati illis hominib
conuigatis non sunt cõparandi. Habent eñi isti quod illis ꝓpr̃
honestatẽ nuptiarũ quã uis ad nuptias non ꝑtineat scđm

Expanded text:
uescerentur etiam non carnales apostoli. Quotquescerentur etiam non carnales apostoli. Quotqquibus dicitur, Si se non continent, nubant ; non comparandae sunt tunc etiam nubentibus sanctis. Ipsae quidem nuptiae in omnibus sunt filiorum procreandorum causa, qui qualeslibet postea fuerint, ad hoc tamen institutae sunt nuptiae, ut ordinate honesteque nascantur. sed homines, qui se non continent, tamquam ascendunt in nuptias gradu honestatis; qui autem se sine dubio continerent, si hoc illius temporis ratio permisisset, quodam modo descenderunt in nuptias gradu pietatis. ac per hoc quamuis utrorumque nuptiae, in quantum nuptiae sunt, quia procreandi causa sunt, aequaliter bonae sint, hi tamen homines coniugati illis hominibus coniugatis non sunt conparandi. habent enim isti, quod illis propter honestatem nuptiarum, quamuis ad nuptias non pertineat, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
crim̃ est nuptiarũ. Proinde sicut patres tẽporis noui testam̃ti
ex officio consulendi alim̃ta sumentes qũa uis ea cũ delectatio¬
ne naturali carnus acciꝑent nullo modo tam̃ cõparabantur
delectationi eoꝵ qui immolaticio uescebantur. aut eoꝵ qui qũ¬
uis licitas ȩscas tamen immoderatius assumebant: sic patres
tẽporis ueteris testam̃ti consulendi officio concũbebant
Quoꝵ delectatio illa naturalis. nequaquã usq ad irrationa¬
bilẽ aut nefariã libidinẽ relaxata: nec turpitudini stupra¬
toꝵ nec conuigatoꝵ in tẽꝑantiȩ conferenda. ẽ. Cadẽ quippe
uena caritatis nunc spiritualit̃ tunc carnalit̾ ꝓpt̃ illã matrem
hierłm ꝓpagandi erant filii : sed diuersa oꝑa patrũ non faci¬
ebat nisi diuersitas tẽporum. Sic Aũt necesse erat ut carnalit̃
coirent etiã non carnales ꝓpħȩ : sicut necesse erat ut carnalit̃

Expanded text:
crimen est nuptiarum. proinde sicut patres temporis noui testamenti crimen est nuptiarum. proinde sicut patres temporis noui testamenti ex officio consulendi alimenta sumentes, quamuis ea cum delectatione naturali carnis acciperent, nullo modo tamen conparabantur delectationi eorum, qui inmolaticio uescebantur, aut eorum, qui quamuis licitas escas tamen inmoderatius absumebant, sic patres temporis ueteris testamenti consulendi officio concumbebant, quorum delectatio illa naturalis nequaquam usque ad inrationalem aut nefariam libidinem relaxata nec turpitudini stuprorum nec coniugatorum intemperantiae conferenda est. eadem quippe uena caritatis nunc spiritaliter, tunc carnaliter propter illam matrem Hierusalem propagandi erant filii; sed diuersa opera patrum non faciebat nisi diuersitas temporum. sic autem necesse erat. ut carnaliter coirent etiam non carnales prophetae, sicut necesse erat, ut carnaliter
Abbreviated transcription (Latin):
& tẽꝑantia refrenante in usum naturalẽ redacta: libido. ẽẽ
non potest. Quod est aũt in sustendanda uita illicitus
cibus hoc ẽ. in querenda ꝓle fornicarus uł ad ulterinus
concubitus. & quod . ẽ. ui luxuria uentris & guturs illicitus
cibis  hoc ẽ. inlibidine nullã ꝓlẽ querente illicitus concubitꝰ
Qquod ẽ. in cibo licito non nullus immoderatior appetitus
hoc e. in conuigib uenialis ille concubitus. Siaugͥ sacuis ẽ
mori fame qua idolaticis uesei ita sacius ẽ. defungi sine libe¬
ris qua ex illicito concubitu stirpẽ querere. Unde cunq nascun¬
tur homines si parentũ uitia non sequaut᷑ & dm̃ recce colant
honesto & salui erunt. Semen eñi hominis ex qualicunq hoĩe.
di creatura est. Et eo male utentib male erit: non ipsũ ali¬
qͣndo malũ erit. Sicut aũt filius bonus ad ulterorũ iuilla
defensio ẽ ad ulterioꝵ: sic mali filii conuigatoꝵ nullum

Expanded text:
et temperantia refrenante in usum naturalem redacta, libido esse et temperantia refrenante in usum naturalem redacta, libido esse non potest. Quod est autem in sustentanda vita illicitus cibus, hoc est in quaerenda prole fornicarius vel adulterinus concubitus. Et quod est in luxuria ventris et gutturis illicitus cibus, hoc est in libidine nullam prolem quaerente illicitus concubitus. Et quod est in cibo licito nonnullus immoderatior appetitus, hoc est in conjugibus venialis ille concubitus. Sicut ergo satius est mori fame, quam idolothytis vesci, ita satius est defungi sine liberis quam ex illicito coitu stirpem quaerere. Undecunque autem nascantur homines, si parentum honesti et salui erunt. semen enim hominis ex qualicumque homine dei creatura est, et eo male utentibus male erit, non ipsum aliquando malum erit. sicut autem filii boni adulterorum nulla defensio est adulteriorum, sic mali filii coniugatorum nullum
Abbreviated transcription (Latin):
gibus alias ꝓpt̃ copiosiorẽ posteritatẽ suꝑ ducere licebat: quod
nunc certe non licet. Nã tantũ affert oportunitatis ad aliqͥd
iuste agendũ seu non agendũ. tẽpoꝵ secreta distinetio: ut nunc
melius faciat qui nec unã duxerit. nisi se continere non possit.
tunc aũt etiã plures inculpabilit̾ ducebant & qui se multo
facilius continere possent. nisi aliud pietas illo tẽpore postu¬
laret. Sicut eñĩ sapiens & iustus qui iã concupiscit dissolui &
ẽẽ. cũ xp̃o & hoc magis optimo delectatur. non iã uiuendi cu¬
piditate sed consulendi officio sumit alim̃tũ. ut maneat in
carne qđ necessariuĩ. ẽ. ꝓpt̃ alios: sic misceri feminis iure nupti.
rũ officiosũ fuit tunc sc̃is uiris non libidinosum. Quod eñi cib
ad salutẽ hominis hoc. ẽ. concubitus ad salutẽ generis. Et
utrumq non .ẽ. sine delectatione carnali. Quȩ tam̃ modificata

Expanded text:
gibus alias propter copiosiorem posteritatem superducere licebat, quod gibus alias propter copiosiorem posteritatem superducere licebat, quod nunc certe non licet. nam tantum adfert oportunitatis ad aliquid iuste agendum seu non agendum temporum secreta distinctio, ut nunc melius faciat qui nec unam duxerit, nisi se continere non possit, tunc autem etiam plures inculpabiliter ducebant et qui se multo facilius continere possent, nisi aliud pietas illo tempore postularet. sicut enim sapiens et iustus. qui iam concupiscit dissolui et esse cum Christo et hoc magis optimo delectatur, non iam hic uiuendi cupiditate, sed consulendi officio sumit alimentum, ut maneat in carne, quod necessarium est propter alios, sic misceri feminis iure nupti- \' arum officiosum fuit tunc sanctis uiris, non libidinosum. Quod enim est cibus ad salutem hominis, hoc est coutrumque non est sine delectatione carnali. Quae tamen modificata,
Abbreviated transcription (Latin):
uinctionis honesto postea placito consequente: manifestum
est. Semel aũt initium conubium incuutate dĩ nr̃i ubi etiam
ex prima duoꝵ hominũ copula quod dã sacramentũ nuptiȩ
gerunt: nullo modo potest iusi alicuiꝰ eoꝵ morte dissolui.
Manet eñĩ uinculũ nuptiarũ. etiã si ples cuiꝰ causa init ũ. ẽ.
manifesta sterilitate non subsequatur : ita ut iã scientib
conuigatis non se filios habituros. separare se tam̃ uł ipsa
causa filioꝵ atq aliis copulare non liceat. Qđ si fecerint :
cũ eis quib se copulauerint ad ulteriũ cõmittunt. Ipsos aũt
conuiges manente plane uxoris uoluntate adhibere aliam
unde cõmunes filii nascerentur. unus cõmixtione ac semine
alterius aũt iuirȩ ac potestate apud antiquos patres fas erat :
utrũ & nunc fassit non temere dixerun. Non .ẽ. eñi nunc pro¬
pagandi necessitas quȩ tunc fuit: quando & parientibus conui¬

Expanded text:
iunctis honesto postea placito consequente manifestum iunctis honesto postea placito consequente manifestum est. Semel autem initum conubium in ciuitate dei nostri, ubi etiam ex prima duorum hominum copula quoddam sacramentum nuptiae gerunt, nullo modo potest nisi alicuius eorum morte dissolui. manet enim uinculum nuptiarum, etiamsi proles, cuius causa initum est, manifesta sterilitate non subsequatur, ita ut iam scientibus coniugibus non se filios habituros separare se tamen uel ipsa causa filiorum atque aliis copulare non liceat. quod si fecerint, cum eis, quibus se copulauerint, adulterium committunt, ipsi autem coniuges manent. plane uxoris uoluntate adhibere aliam, unde communes filii nascantur unius conmixtione ac semine, alterius autem iure ac potestate apud antiquos patres fas erat; utrum et nunc fas sit, non temere dixerim. non est enim propagandi necessitas, quae tunc fuit, quando et parientibus coniu
Abbreviated transcription (Latin):
illud oꝑantur. Quid eñi sit nuptiarũ consiđandũ ẽ: non
quid nubentium & immoderatius nuptiis utentium. Neq
enĩ si agris iniq ac ꝑ perã in uasis ita quisq utatur ut ex eoꝵ
fructib largas elemosinas faciat. ideo rapinã iustificat: ne
alius si ruri pat̾no uł iustȩ quęsito auarus uicumbat. ideo
culpanda ẽ uiris ciulis regula qua possessor legitimꝰ factus est
Nec tirannicȩ factionis ꝑ uersitas laudabilis erit. si regia cle¬
mentia trrannus subditos tractet : nec uituꝑabilis ordo regiȩ
potestatis si rex crudelitate trrannica seuiat. Aliud . ẽ.
namq in uista potestate iustȩ uelle uti: & alud. ẽ. iusta
potestate in uste uti .Ita neo concubinȩ ad tẽpus adhibitȩ
si filioꝵ causa concũbunt. iustũ faciunt concubinatum
suum : nec conuigate si cũ maritis lasciuiunt. nuptiali
ordini crim̃ imponunt. Posse sane fieri nuptias ex male con¬

Expanded text:
illud operantur. quid enim sit nuptiarum, considerandum est, non illud operantur. quid enim sit nuptiarum, considerandum est, non quid sit nubentium et immoderatius nuptiis utentium. neque enim si agris inique ac perperam inuasis ita quisque utatur, ut ex eorum fructibus largas elemosynas faciat, ideo rapinam iustificat; neque si alius ruri paterno uel iuste quaesito auarus incumbat, ideo culpanda est iuris ciuilis regula, qua possessor legitimus factus est; nec tyrannicae factionis peruersitas laudabilis erit, si regia clementia tyrannus subditos tractet; nec uituperabilis ordo regiae potestatis, si rex crudelitate tyrannica saeuiat. aliud est namque iniusta potestate iuste uelle uti, et aliud, est iusta potestate iniuste uti. ita nec concubinae ad tempus adhibitae, si filiorum causa concumbant, iustum faciunt concubinatum suum nec coniugatae, si cum maritis lasciuiant, nuptiali ordini crimen inponunt. Posse sane fieri nuptias ex male con
Abbreviated transcription (Latin):
facilius se tota uita ab om̃i concubitu abstineant. quam
inodũ teneant non coeundinisi ꝓlis causa si matrimonio
copulentur. Nẽpe multos habemus fr̃s & socios cȩlestis he¬
reditatis utriusq sexus continentes: siue exꝑtos nuptias.
siue ab om̃i tali cõmixtione integros. Nẽpe innumerabi¬
les sunt. Qũe tam̃ Audiuimus int̾ familiaria colloquia siue
eoꝵ qui conuigati sunt. siue qui fuerunt. in dicantẽ nobis
nunqu̾ã se coniigi. eẽ. cõmixtũ nisi sꝑando conceptũ : Quod
ergo p̃cipiunt coniugatis apłi: hoc ẽ. nuptiarum. Qđ autẽ
ueni abilit̃ concedunt. aut qđ impedit orationes: non cogunt
nuptiȩ sed ferunt. Itaq si forte quod utrũ fieri possit ignoro
magisq fieri non posse existimo. sed tamen si forte ad tẽpus
adhibita concubina filios solos ex eadẽ cõmixtione quesiuierit:
nec sicͥ conunctio uł earũ nuptiis p̃ponenda. ẽ. quȩ ueniale

Expanded text:
facilius se tota uita ab omni concubitu abstineant quam facilius se tota uita ab omni concubitu abstineant quam modum teneant non coeundi nisi prolis causa, si matrimonio copulentur. nempe multos habemus fratres et socios caelestis hereditatis utriusque sexus continentes, siue expertos nuptias siue ab omni tali conmixtione integros; nempe innumerabiles sunt. quem tandem audiuimus inter familiaria conloquia, siue eorum, qui coniugati sunt, siue qui fuerunt, indicantem nobis numquam se coniugi esse conmixtum nisi sperando conceptum? quod ergo praecipiunt coniugatis apostoli, hoc est nuptiarum: quod autem uenialiter concedunt aut quod inpedit orationes, non cogunt nuptiae, sed ferunt. Itaque si forte — quod utrum fieri possit ignoro magisque fieri non posse existimo — sed tamen, si forte ad tempus adhibita concubina filios solos ex eadem conmixtione quaesiuerit, nec sic ista coniunctio uel earum nuptiis praeponenda est, quae ueniale
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut uel pari consensu ascendant celsiorẽ scĩtatis gradum.
aut si non ambo sunt tales. erit qui talis . ẽ. non exactor sed
redditor debiti. seruans in om̃ib castã religiosamq concordiã
Illis uero tẽporib cum adhuc ꝓphetics sacram̃tis salutis nr̃ae
mysteruim uelabatur : etiam qui ante nuptias tales erant of¬
ficio ꝓpandi nuptias copulabant. non uicti libidine sed ducti
pietate. Quib: si optio talis daretur qualis reuelato nouo
testam̃to data .ẽ. dicente dño. qui potest caꝑe capiat: non eos
dubitat etiã cũ gaudio suscepturos fuisse. qui diligent̃ in ter
legit quomodo conuigib: utebant᷑ cũ & plures uni iuiro hab̾e
licebat. quas castius habebat quã nunc unã qui libet istorum
quib uidemus quod scđm ueniã concedit apłs. Habebant
enĩ eas in oꝑe generandi non in morbo desiderii sicut &¬
gentes quȩ ignorant dm̃. Quod tã magnũ.ẽ: ut multi hodie

Expanded text:
ita ut uel pari consensu ascendant celsiorem sanctitatis gradum ita ut uel pari consensu ascendant celsiorem sanctitatis gradum aut, si non ambo sunt tales, erit, qui talis est non exactor, sed redditor debiti, seruans in omnibus castam religiosamque concordiam. illis uero temporibus, cum adhuc propheticis sacramentis salutis nostrae mysterium uelabatur, etiam qui ante nuptias tales erant, officio propagandi nuptias copulabant, non uicti libidine, sed ducti pietate: quibus si optio talis daretur, qualis reuelato nouo testamento data est dicente domino: qui potest capere, capiat, non eos dubitat etiam cum gaudio suscepturos fuisse, qui diligenter intentus legit, quomodo coniugibus utebantur, cum et plures habere uni uiro licebat, quas castius habebat quam nunc unam quilibet istorum, quibus uidemus quid secundum ueniam concedat apostolus. habebant enim eas in opere generandi, non in morbo desiderii sicut gentes, quae ignorant deum. quod tam magnum est, ut multi hodie
Abbreviated transcription (Latin):
nes ur̃ae. Ita ne uero conuigia talia non cogitant ea quȩ sunt
dñi quomodo placeant dño: Sed ꝑ rara sunt: Lius negat: Et in ipsa
raritate pene om̃s qui tales sunt. non ut tales. eẽnt coniuncti sunt
sediã coniuncti tales facti sunt. Qui eni nr̃i tẽporis homines
xpani nuptiarũ uinculo liberi ualentes ab om̃i concubitu con¬
tinere. cũ iã tẽpus. eẽ. ꝑspicerent sicut scriptũ.ẽ. non amplecten¬
di sed abstinendi amplexu. non potius eligerent uł iuirginalẽ
uł udualẽ continentiã conseruare. quã tribulationẽ carnis
sine qua conuigia. eẽ. non possunt. ut alia taceantur a quib
parcit apłs. nullo iã cogente humanȩ societatis officio sustinere.
Sed cũ dñante concupiscentia fuerint copulati. si eã postea
uicerint. quia non ita licet dissoluere coniugiũ sicut licebat
non colligare. funt tales quales ꝓficetur forma nuptiarũ

Expanded text:
nes uestrae. itane uero coniugia talia non cogitant ea quae sunt nes uestrae. itane uero coniugia talia non cogitant ea quae sunt domini, quomodo placeant domino? sed perrara sunt — quis negat? — et in ipsa raritate paene omnes, qui tales sunt, non ut tales essent, coniuncti sunt, sed iam coniuncti tales facti sunt. Qui enim nostri temporis homines christiani, nuptiarum uinculo liberi ualentes ab omni concubitu se continere, cum iam tempus esse perspicerent, sicut scriptum est, non amplectendi, sed abstinendi ab amplexu, non potius eligerent uel uirginalem uel uidualem continentiam conseruare quam tribulationem carnis, sine qua coniugia esse non possunt — ut alia taceantur a quibus parcit apostolus nullo iam cogente humanae societatis officio sustinere? sed cum dominante concupiscentia fuerint copulati, si eam postea uicerint, quia non ita licet dissoluere coniugium, sicut licebat non conligare, fiunt tales, quales profitetur forma nuptiarum,
Abbreviated transcription (Latin):
decet mulieres ꝓmittentes pietatẽ ꝑ bonã conuersationem.
Talia quippe conuigia petrus quoq apłs p̃cipiendo de scribit
Similit̃ inquit mulieres obaudientes maritis suis : ut si qui non
credunt uerbo ꝑ mulieris conuersationẽ sine loquela lucri fier
possint. Uidentes timorẽ & castã conuersationẽ ur̃am: ut sint
non quȩ aforis ornantur capilloꝵ crispationib aut circundate
auro aut ueste decortr. sed ille absconditus cordis ur̃i homo in
Nam sic quȩdã scȩ mulieres quȩ in dñosꝑabant ornabant se ob¬
sequentes uiris suis quomodo sarra obȩdiebat abrahȩ dñm illũ
uocans Cuiꝰ factȩ estis filiȩ bene facientes: & non timentes ullũ
uanũ timorem. Uiri simili ratione concordes & castȩ uiuenti
cũ uxorib ur̃is & tanquã uasi in firmiori & subiecto tribuiti
honorẽ quasi coheredib grãe: & uidete ne impediantur oratio¬

Expanded text:
decet mulieres promittentes pietatem per bonam conuersationem. decet mulieres promittentes pietatem per bonam conuersationem. talia quippe coniugia Petrus quoque apostolus praecipiendo describit. similiter, inquit, mulieres obaudientes maritis suis, ut et si qui non credunt uerbo, per mulieris conuersationem sine loquella lucrifieri possint, uidentes timorem et castam conuersationem uestram: ut sint non quae a foris ornantur capillorum incrispationibus aut circumdatae auro aut ueste decora, sed ille absconditus cordis uestri homo in nam sic quaedam sanctae mulieres, quae in dominum sperabant, ornabant se, obsequentes uiris suis, quomodo Sarra obaudiebat Abrahae, dominum illum uocans, cuius factae estis filiae benefacientes et non timentes ullum uanum timorem. uiri simili ratione concordes et caste uiuentes cum uxoribus uestris et tamquam uasi infirmiori et subiecto tribuite honorem quasi coheredibus gratiae, et uidete ne inpediantur oratio
Abbreviated transcription (Latin):
luit: quod possunt hab̾e quodã modo de necessitate conubii ut
cogitent quȩ sunt mundi. quomodo placeant iuiris suis. Quod
utrũ de om̃ib nuptis dixerit. an de talib quales ita multȩ sunt
ut pene om̃s tales putari possut : non in merito dubitatur. Neq
eñĩ & illud qđ denuptis ait. quȩ innupta. ẽ. cogitat ea quȩ sunt
dĩ. ut sit scã & corpore & sp̃u. ad om̃s unuptas ꝑtinet: cum sint
quȩdã uiduȩ mortuȩ quȩ in delitiis uiuunt. Uerũ tam̃ quod at¬
tinet ad quandã distinctionẽ & quasi ꝓprietatẽ innuptarum
atq nuptarũ : sicut nimiũ de testanda. ẽ. quȩ continens anuptiis
id .ẽ. are concessa. non continet adelictis uel luxuriȩ uł suꝑbiȩ
uł curiositatis & uerbositatis. ita rara nupta. ẽ. quȩ in ipso quoq
obsequio conuigali non cogitat nisi quomodo placeat dõ. ornando
se non intortis crinib aut auro & argento & ueste p̃ciosa : sed qđ

Expanded text:
luit, quod possunt habere quodam modo de necessluit, quod possunt habere quodam modo de necesscogitent quae sunt mundi, quomodo placeant uiris suis. Quod utrum de omnibus nuptis dixerit, an de talibus quales ita multae sunt, ut paene omnes putari possint, non inmerito dubitatur. neque enim et illud, quod de innuptis ait: quae innupta est, cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, ad omnes innuptas pertinet, cum sint quaedam uiduae mortuae, quae in deliciis uiuunt. uerumtamen quod attinet ad quandam distinctionem et quasi proprietatem innuptarum atque nuptarum, sicut nimium detestanda est, quae continens a nuptiis, id est a re concessa, non continet a delictis uel luxuriae uel superbiae uel curiositatis et uerbositatis, ita rara nupta est, quae in ipso quoque obsequio coniugali non cogitat nisi quomodo placeat deo, ornando se non intortis crinibus aut auro et margaritis et ueste pretiosa, sed quod
Abbreviated transcription (Latin):
in uobis. ẽ. sp̃s scĩ qũe habetis adõ: Sc̃a sunt ergo etiã corpora
conuigatoꝵ: fidẽ sibi & dño seruientium. Cui seĩtati euius libet
eoꝵ nec in fidelẽ conuigẽ obsistere. sed potus sc̃ĩtatẽ uxoris
ꝓd.cẽ. ii fideli uro. aut scĩtatẽ uiri ꝓd.ẽẽ. in fideli uxori isdẽ
apłs testis . ẽ dicens. Scificatus ẽ. eñi uir in fidelis: in uxore fidele
& scĩficata .ẽ mulier in fidelis : ui fratre fidele. Prouide illud
dictum ẽ. scđm ampliorẽ sc̃itatẽ inuptarũ qua nuptarum.
cui merces etiã debetur amplior. Scđm quod. isto bono illud
est melius: quia & hoc solũ cogitat femina. quomodo placeat
dño. Neq eñi femina fidelis seruans pudicitiã conuigalem ñ
cogitat quomodo placeat dño : sed utiq minus. quia cogitat eciã
quȩ sunt mundi quomodo placeat uiro. Hoc eñi de illis dicere uo¬

Expanded text:
in vobis est Spiritus sancti, quem habetis a Deo . Sancta sunt ergo etiam corpora in vobis est Spiritus sancti, quem habetis a Deo . Sancta sunt ergo etiam corpora conjugatorum, fidem sibi et Domino servantium. Cui sanctitati cujuslibet eorum, nec infidelem conjugem obsistere, sed potius sanctitatem uxoris prodesse infideli viro, aut sanctitatem viri prodesse infideli uxori, idem apostolus testis est, dicens, Sanctificatus est enim vir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre . Proinde illud dictum est secundum ampliorem sanctitatem innuptarum quam nuptarum, cui merces etiam debetur amplior secundum quod isto bono illud est melius: quia et hoc solum cogitat, quomodo placeat Domino. Neque enim femina fidelis, servans pudicitiam conjugalem, non cogitat quomodo placeat Domino, sed utique minus; quia cogitat etiam quae sunt mundi, quomodo placeat viro. Hoc enim de illis dicere vo
Abbreviated transcription (Latin):
etiã quod longe minꝰ peccat qũa libec assiduus ad uxorem:
qua uel rarissimꝰ ad sornicationẽ. Cũ uero uir menbro mulieris
non ad hoc concesso uti uoluerit : turpior .ẽ. uxor si uise quasi in
alia fieri ꝑmiserit. Decus gͦ coniugale ẽ castitas ꝓcreandi. &
reddendi carnalis debiti fides. Hoc ẽ opus nuptiarũ Hoc ab
om̃i crimine defendit apłs dicendo. Et si acceꝑis uxorẽ: non
peccasti Q si nupserit iurgo: non peccat. & quod uult faciat :
non peccat sinubat. Exigendi aut̃ debiti ab alterutro sexu
immoderatior ꝓgressio : ꝓpt̃ illa quȩ supra diximꝰ conuigib
scđm ueniã conceditur. Quod ergo ait. quȩ uinupta .ẽ. cogitat
ea quȩ sunt dñi. ut sit scã & corpore & sp̃u: non sic accipiendũ
est ut putemꝰ non. ẽẽ. scãm corpore xpĩanã coniugẽ castam.
Om̃ib quippe fidelib dictũ est. Nescitis quia corpora ur̃a tẽplũ

Expanded text:
etiam, quod longe minus peccat quamlibet adsiduus ad uxorem etiam, quod longe minus peccat quamlibet adsiduus ad uxorem quam uel rarissimus ad fornicationem. cum uero uir membro mulieris non ad hoc concesso uti uoluerit, turpior est uxor, si in se, quam si in alia fieri permiserit. decus ergo coniugale est castitas procreandi et reddendi carnaomni crimine defendit Apostolus dicendo, Et si acceperis uxorem, non peccasti: et si nupserit virgo, non peccat; et, Quod vult faciat; non peccat, si nubat. Exigendi autem debiti ab alterutro sexu immoderatior progressio, propter illa quae supra dixit, conjugibus secundum veniam conceditur. 13. Quod ergo ait, Quae innupta est, cogitat ea quae sunt Domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, non sic accipiendum est, ut putemus non esse sanctam corpore christianam conjugem castam. Omnibus quippe fidelibus dictum est, Nescitis quia corpora vestra templum
Abbreviated transcription (Latin):
id qđ non . ẽ. nuptiarũ : hoc eis auctore apło scđm ueniã conce¬
ditur. Cuiꝰ delicti non habent hortatrices nuptias: sed dep̃ca trices
si dĩ miscđiam non ase auertant. uł non abstinendo quibusdam
dieb ut orationib uacent. & ꝑ hanc abstinentiã sicut ꝑ ieuinia
õmendent p̃ces suas. uel immutando naturalẽ usum in usum
qui .ẽ. contra naturam. qđ dã nabilius fit in coniuge. Nã cũ ill
naturalis usus quando ꝓ labitur ultra pacta nuptialia. id est
ultra ꝓpangandi necessitatẽ uenialis sit in ux ore. in meretrice
damnabilis: iste qui est contra uaturã execrabilit̃ fit in meretrice:
sed execrabilius fit in uxore : Iantũ ualet ordinatio ereatoris
longe sit tolerabilius. quã in ea quȩ concessa non sunt uł unus
uł farus excessus & idõ in reconcessa immoderatio coniugos
ne inrẽ non concessa libido ꝓrũpat. toleranda est. hinc. ẽ.

Expanded text:
id, quod non est nuptiarum, hoc eis auctore apostolo secundum ueniam conceid, quod non est nuptiarum, hoc eis auctore apostolo secundum ueniam conceditur: cuius delicti non habent hortatrices nuptias, sed deprecatrices, si dei misericordiam non a se auertant, uel non abstinendo quibusdam diebus, ut orationibus uacent, et per hanc abstinentiam sicut per ieiunia commendent preces suas, uel inmutando naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, quod damnabilius fit in coniuge. Nam cum ille naturalis usus, quando prolabitur ultra pacta nuptialia, id est ultra propagandi necessitatem, uenialis sit in uxore, in meretrice damnabilis, iste, qui est contra naturam, execrabiliter fit in meretrice, sed execrabilius in uxore. tantum ualet ordinatio creatoris s exceditur, longe sit tolerabilius quam in ea, quae concessa non sunt, uel unus uel rarus excessus. et ideo in re concessa inmoderatio coniugis, ne in rem non concessam libido prorumpat, toleranda est. hinc est
Abbreviated transcription (Latin):
creandi. & aliquando nulla causa ꝓcreandi. Qũe nuptiȩ non
fieri cogunt. sed ignosci impetrant: si tam̃ non ita sit nimius ut
impediat quȩ se post posito. eẽ. debent tẽpora orandi. nec immu¬
tetur in eũ usũ qui .ẽ. contra naturã. De quo apłs tacere non potuit.
cũ de corruptelis nimiis unmundoꝵ & impioꝵ hominũ loqueret᷑.
Concubitus eñi necessarius causa generandi in culpabilis: & solus ⁊p¬
se nuptialis. Ille aũt qui ultra istã necessitatẽ ꝓgreditur: iam nor
rationi sed libidini olisequit᷑. Et hunc tam̃ non exigere sed redđe
coniugi. ne fornicando dãnabilit̃ peccet: ad ꝑsonã ꝑtinec conuiga¬
lẽ. Si aũt ambo tali concupiscentiȩ̨ subiguntur : rem faciunt non
plane nuptiarũ. Uerũ tam̃ si magis in sua coniunctione diligunt
qđ honestũ quã quod in honestũ. ẽ: id .ẽ. quod nuptiarũ. quam

Expanded text:
creandi et aliquando nulla causa procreandi, quem nuptiae non creandi et aliquando nulla causa procreandi, quem nuptiae non fieri cogunt, sed ignosci inpetrant: si tamen non ita sit nimius, ut inpediat quae seposita esse debent tempora orandi, nec inmutetur in eum usum, qui est contra naturam, de quo apostolus tacere non potuit, cum de corruptelis nimis inmundorum et inpiorum hominum loqueretur. concubitus enim necessarius causa generandi inculpabilis et solus ipse nuptialis est. ille autem, qui ultra istam necessitatem progreditur, iam non rationi, sed libidini obsequitur. et hunc tamen non exigere, sed reddere coniugi, ne fornicando damnabiliter peccet, ad personam pertinet coniugalem. si autem ambo tali concupiscentiae subiguntur, rem faciunt non plane nuptiarum. uerumtamen si magis in sua coniunctione diligunt quod honestum, quam quod inhonestum est, id est quod nuptiarum quam
Abbreviated transcription (Latin):
innupta . ẽ. sollicita ẽ quȩ sunt dñi : ut sit scã corpore & sp̃u. Quae
aut nupta. ẽ. sollicita ẽ quȩ sunt mundi: quomodo placeat uiro
Unde mͥ uidetur. hoc tẽpore solos eos qui se non continent conuigasi
oportere : scđm illã euisdẽ apłi sententiã. Quod si se non continent :
nubant. Melius. ẽ. enĩ nubere : qũa uri. Nec ipsis tamen peccatum
sunt nuptiȩ . Quȩ suncõparationẽ fornicationis eligerentur:
minus peccatũ essent qua fornicatio. sed tam̃ peccatũ essent. Nunc
aũt quid dicturi sumus aduersus euidentissimã uocẽ apłi di¬
centis. quod uult faciat. non peccat si nubat. Et si acceꝑis uxo¬
rẽ non peccasti. & si nupserit uirgo non peccat: Hinc ergo iam
dubitare fas non. ẽ : nuptias non. eẽ. peccatũ. Non itaq nuptias
scđm ueniã concedit apłs. Nam quis ambigat absurdissime dic
non eos peccasse quib uenia datur: Sed illũ concubitũ scđm
ueniã concedit qui fit ꝑ in continentiam: non sola causa pro¬

Expanded text:
sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu; quae autem nupta est, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. unde mihi uidetur hoc tempore solos eos, qui se non continent, coniugari oportere - secundum illam eiusdem apostoli sententiam: quodsi se non continent, nubant; melius est enim nubere quam uri. Nec ipsis tamen peccatum sunt nuptiae, quae, si in conparatione fornicationis eligerentur, minus peccatum essent quam fornicatio, sed tamen peccatum essent. nunc autem quid dicturi sumus aduersus euidentissimam uocem apostoli dicentis: quod uult faciat; non peccat, nubat, et: si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. hinc certe iam dubitare fas non est nuptias non esse peccatum. non itaque nuptias secundum ueniam concedit apostolus - nam quis ambigat absurdissime dici non eos peccasse, quibus uenia datur? — sed illum concubitum secundum ueniam concedit, qui fit per incontinentiam, non sola causa pro
Abbreviated transcription (Latin):
prcnis teporib generis humani maxime ꝓrẽ dĩ popłm pro¬
pagandũ ꝑ que or ꝓphetaretus &e nasceretur ꝓr inceptni saluat
onuum poplor uti debuisse scõs isto nom ꝓpt̃ se ex petendo sel
ꝓptuasiua necessario bono nuptiarum. Nunc uero eũ ad ieuudã
pum & sincera societate undiq ex om̃ib gentib copia spualis rẽg¬
nationis exuberee:etia ꝓpe solos filios conubia copulare cupiente
ut implione continentiȩ bono potius utant᷑. ad monendi sunt Sed
noui qui murmurant. Quid si in quiunt oñs uelint ab om̃i con¬
cubitu continere: & unde subsistit genꝰ humanũ: Utinã om̃s
hoc uellent : dum taxat in caritate de corde puro & conscientia
bona & fide non ficta. Multo citius dĩ ciuitas cõpleretur: & accele
cũ ide loqueretur. uellẽ om̃s. eẽ. sicut me ipsũ. aut illo loco. Nloc aũt
dico fr̃s. tẽpus breue .ẽ. reliquũ ẽ. ut & hii qui habent uxores

Expanded text:
primis temporibus generis humani maxime propter dei populum proprimis temporibus generis humani maxime propter dei populum propagandum, per quem et prophetaretur 25 et nasceretur princeps et saluator omnium populorum, uti debuisse sanctos isto non propter se expetendo, sed propter aliud necessario bono nuptiarum; nunc uero, cum ad ineundam sanctam et sinceram societatem undique ex omnibus gentibus copia spiritalis cognationis exuberet, etiam propter solos filios conubia copulare cupientes, ut ampliore continentiae bono potius utantur, admonendi sunt. Sed noui, quid murmurent. quid? si, inquiunt, omnes homines uelint ab omni concubitu continere, unde subsisteret genus humanum? utinam omnes hoc uellent dumtaxat in caritate de corde puro et conscientia bona et fide non ficta! multo citius dei ciuitas conpleretur et adcelercum inde loqueretur: uellem omnes esse sicut me ipsum? aut illo loco: hoc autem dico, fratres: tempus breue est; reliquum est, u
Abbreviated transcription (Latin):
adhoc utitur ꝓpt̃ quod uistituta sunt peccat: alias uenialiter.
alias dãnabiliter. Quisquis uero eis ꝓpt̾ hoc utitur ꝓpt̃ quod da¬
ta sunt: bene facit. Cui gͦ non sunt necessaria. si uoneis utitur.
melius facit. Proide ista bona cũ opus habemus: bene uolumus
Sed melius ea nolumꝰ quã uolumus: quia tunc melius nos habem
cũ ea necessaria non habemus: Ac ꝑ hoc bonum ẽ. nubere : quia
bonũ .ẽ. filios ꝓcreare. matrẽ flias. eẽ. Sed melius. ẽ non nub
quia in eluis. ẽ. ad ipsam humanã societatẽ hoc oꝑe non egere
Ita eñi iam se habet humanũ genus: ut aliis qui se non con¬
tinent non solũ ꝑnuptias occupatis sed multis etiã ꝑ illicitos
concubitus luxuriantib: bono creatore de malis eoꝵ facienti
qđ bonũ .ẽ. non desit numerositas ꝓlis & abundantia
successionis unde sc̃ȩ amicitiȩ conquirantu Ex quo collgitur

Expanded text:
ad hoc utitur, propter quod instituta sunt, peccat alias uenialiter, ad hoc utitur, propter quod instituta sunt, peccat alias uenialiter, alias damnabiliter. quisquis uero eis propter hoc utitur. propter quod data sunt, bene facit. cui ergo non sunt necessaria, si non eis utitur, melius facit. proinde ista bona cum opus habemus, bene uolumus; sed melius ea nolumus quam uolumus, quia tunc melius nos habemus, cum ea necessaria non habemus. ac per hoc bonum est nubere, quia bonum est filios procreare, matrem familias esse; sed melius est non nubere, quia melius est ad ipsam humanam societatem hoc opere non egere. ita enim iam sese habet humanum genus, ut aliis, qui se non continent, non solum per nuptias occupatis, sed multis etiam per inlicitos concubitus luxuriantibus bono creatore de malis eorum faciente, quod bonum est, non desit numerositas prolis et abundantia successionis, unde sanctae amicitiae conquirantur. ex quo colligitur
Abbreviated transcription (Latin):
tegritas Neq eñĩ idõ malũ erat qđ martha faciebat. quia nisi
inde abstineret soror eius. non faceret qđ melius erat: aut idõ
malũ . ẽ. susciꝑe iustũ aut ꝓpħam in domũ suã. quia uec donũ
habere debet. ut quod melius ẽ. faciat qui uult ad ꝑfectionẽ
xp̃m sequi. Sane uidendũ .ẽ. alia bona nobis dm̃ dare quȩ ꝓpt̃
se ipsa expetenda sunt. sicut. ẽ. sapientia. salus amicitia: alia
quȩ ꝓpt̃ aliquid sunt necessaria. sicut doctrina cibi. potus. sõnus
coniuigiũ. concubitus. Horũ eñi quȩdã necessaria sunt ꝓpt̃ sap¬
entiam sicut doctrina. quȩdã ꝓpt̃ salutẽ sicut cib potus sõnus:
quȩdã ꝓpt̃ amicitiã. sicut nuptiȩ uł concubitus . Hinc enĩ subsis¬
tit ꝓpagatio generis humani: in quo societas amicalis magnum
bonũ est. His itaq bonis quȩ ꝓpt̃ aliud necessaria sunt qui no

Expanded text:
tegritas. neque enim ideo malum erat, quod Martha faciebat, quia, nisi tegritas. neque enim ideo malum erat, quod Martha faciebat, quia, nisi inde abstineret soror eius, non faceret, quod melius erat; aut ideo malum est suscipere iustum aut prophetam in domum suam, quia nec domum habere debet, ut quod melius est faciat qui uult ad perfectionem Christum sequi. Sane uidendum est alia bona nobis deum dare, quae propter se ipsa expetenda sunt, sicut est sapientia, salus, amicitia, alia, quae propter aliquid sunt necessaria, sicut doctrina, cibus, potus, somnus, coniugium, concubitus. horum enim quaedam necessaria sunt propter sapientiam, sicut doctrina, quaedam propter salutem, sicut cibus et potus et somnus, quaedam propter amicitiam, sicut nuptiae uel concubitus; hinc enim subsistit propagatio generis humani, in quo societas amicalis magnum bonum est. his itaque bonis, quae propter aliud necessaria sunt, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
Bi Adhoc nubunt fideles: ut maritis pudicȩ copulentur. Adl
aũt sunt urgines impiȩ: ut auero dõ fornicentur. Sicut ergo
bonuierat quod martha faciebat occupata multũ circa ministeriũ
scõꝵ sed melus quod maria soror eiꝰ sedens ad pedes dñi & au¬
in conuigali castitate laudamꝰ. sed tam̃ ei bonũ iuduȩ annȩ ac-
multomagis mariȩ urginis ante ponimus: Bonũ erat quod faci¬
ebant qui de substantia sua xp̃o ac discipłis eius necessaria mi¬
nistrabant : sed melius qui om̃em substantiã suã dimiserunt.
ut expeditiores eundẽ dnĩm sequerentur.: In his aũt buus bonis
siue quȩ isti siuȩ marcha & maria faciebant. fieri non posset
qđ melus. ẽ : nisi altero p̃ter misso aut relicto. Unde intelligen¬
dũ. ẽ. non idõ malũ putandũ. ẽẽ. nuptias: quia nusi ab eis abstine¬
atur. non potest habere uidualis castitas. aut uirginalis in¬

Expanded text:
sic ad hoc nubunt fideles, ut maritis pudice copulentur; ad hoc sic ad hoc nubunt fideles, ut maritis pudice copulentur; ad hoc autem sunt uirgines inpiae, ut a uero deo fornicentur. sicut ergo bonum erat, quod Martha faciebat occupata circa ministerium sanctorum, sed melius, quod Maria soror eius sedens ad pedes domini et auin conjugali castitate laudamus ; sed tamen ei bonum viduae Annae , ac multo magis Mariae virginis anteponimus . Bonum erat quod faciebant, qui de substancia sua Cristo et discipulis suis neccessaria ministrabant; sed melius, qui omnem substanciam suam diviserunt, ut expesiue quae isti siue quae Martha et Maria faciebant, fieri non posset, quod melius est, nisi altero praetermisso aut relicto. unde intellegendum est non ideo malum putandum esse nuptias, quia, nisi ab eis abstineatur, non potest haberi uidualis castitas aut uirginalis in