comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uenire iubet. Qua re nũciata piruste legatos
ad cum mittunt. qui doceant nihil eaꝵ rerũ
publico factũ consilio: se qr paratos eẽ demõstrãt
oumibus rationibus de niuirus satisfacer. per¬
copta gro ne eoꝵ cesar obsides iiꝑat. cosqr ad
certa diem adduci iubet. nisi italfecerint. lese
Selso ciuitatem psecuturũ demonstrat. Ins ad diemi
dductis. ut nuperauerat arbitros inter eiutates
dat qui litem estiment. penam qi conftituant . his
confectis rebus. conuentibusq peractis. ninteriore
gallia reuertitur: atq ide ad exercitum proficiscit᷑.
eo cũni uenisset: circuitis onub hiberms. suigła¬
pi militum studio ĩ sũma omi reꝵ mopia circiter
sexcentas euis gn̾is cuius supra demonstra uimus na¬
ues. et longas xxuiii. muenit instructas. neq mul¬
tum abesse ab eo. ꝗn paucis diebus deduci possint.
Collaudatis militibus atq hic qͥ negocio p̃fuerãt.
quid fieri uelit. ostendit. atqr omnes ad portum

Expanded text:
venire iubet. Qua re nuntiata Pirustae legatos venire iubet. Qua re nuntiata Pirustae legatos ad eum mittunt qui doceant nihil earum rerum publico factum consilio, seseque paratos esse demonstrant omnibus rationibus de iniuriis satisfacere. Accepta oratione eorum Caesar obsides imperat eosque ad certam diem adduci iubet; nisi ita fecerint, sese bello civitatem persecuturum demonstrat. Eis ad diem adductis, ut imperaverat, arbitros inter civitates dat qui litem aestiment poenamque constituant. His confectis rebus conventibusque peractis, in citeriorem Galliam revertitur atque inde ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, circumitis omnibus hibernis, singulari militum studio in summa omnium rerum inopia circiter sescentas eius generis cuius supra demonstravimus naves et longas XXVIII invenit instructas neque multum abesse ab eo quin paucis diebus deduci possint. Collaudatis militibus atque eis qui negotio praefuerant, quid fieri velit ostendit atque omnes ad portum
Abbreviated transcription (Latin):
Domicio apio claudio cons. disce¬
dens ab hibernis cesar in italiam.
ut quot amus facere consueuerat
legatis imperat. quos legio nbus
prefecerat: uti ꝗ plurimas possent hyeme na¬
ues edificandas: ueteresq reficiendas euraiẽt.
Carũ modũ forma q demonstrat. ad celeritatẽ
honerandi. Subductionesq paulo facit humi¬
liores ꝗ̃ quibus in nr̃o mati uti consueuimus.
atq ideo magis. qd̾ ꝑꝑ crebras cõmutationes
estuum minus magnos ibi fluctus fieri co¬
gnorierat. ad honera: ad multitudinẽ iumẽtoꝵ
transportandaꝵ paulo latiores ꝗͣ quibus in reli¬
quis utimuir maribus. has oñis actuarias ini¬
perat fieri: qua ad rem multũ humilitas adiu¬
uat. ea que sunt usiui ad armandas naues. ex
hispama apportari iubet. Ip̃e conuentib gallie
citerioris peractis:. in illiricũ proficiscitut
qd̵ a pirustis finitimã partem prouĩcie incur¬
siombus uastari audiebat. eo cũ uenisset: ci.¬
uitatibus milites imꝑat. certũ q in loeũ con¬

Expanded text:
Domitio Ap. Claudio consulibus, discedens ab hibernis Caesar in Italiam, ut quotannis facere consuerat, legatis imperat quos legionibus praefecerat uti quam plurimas possent hieme naves aedificandas veteresque reficiendas curarent. Earum modum formamque demonstrat. Ad celeritatem onerandi subductionesque paulo facit humiliores quam quibus in nostro mari uti consuevimus, atque id eo magis, quod propter crebras commutationes aestuum minus magnos ibi fluctus fieri cognoverat; ad onera, ad multitudinem iumentorum transportandam paulo latiores quam quibus in reliquis utimur maribus. Has omnes actuarias imperat fieri, quam ad rem multum humilitas adiuvat. Ea quae sunt usui ad armandas naves ex Hispania apportari iubet. Ipse conventibus Galliae citerioris peractis in Illyricum proficiscitur, quod a Pirustis finitimam partem provinciae incursionibus vastari audiebat. Eo cum venisset, civitatibus milites imperat certumque in locum con
Abbreviated transcription (Latin):
Quos ubi cucti ꝗ pioximi rhenũ incolunt petterritas
senserunt. in secuti magnũ ex his nũm occiderunt.
Cesar Una estate duob maximis bellis confectis.
maturius paulo ꝗ̃ tp̃s ãni postulabat. ĩ hyberna
in sequanos exercitũ deduxit. hybernis labiemim
p̃posuit. ip̃e in eiteriorẽ galliã ad conuentu
agendos profectus est.

Expanded text:
quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occiderunt. Caesar una aestate duobus maximis bellis confectis maturius paulo quam tempus anni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse in citeriorem Galliam ad conventus agendos profectus est.
Abbreviated transcription (Latin):
runt Ariouisti Ixores. Una sueua natione quan
domo secũ adduxerat. Altera norica regis borgioĩs
soror. qua in gallia duxerat a fre missam. Utreq
n ea fuga ꝑierunt. due filie haꝵ altera occisa
altera capta est. G Ualerius procillus cũ a custodib
in fuga trinis cathenis uinctus traheret᷑ ĩ ip̃m
cesarem hostiũ equitatũ ꝑsequentẽ incidit. q̃ ꝗdẽ
actulit. qđ hoĩem honestissimiũ proiĩcie gallie fa
miliarem suũ et hospitẽ ereptũ de manib hostiũ
sibi reltitictu uidebat. neq eius calamitate de
tanta uoluptate et gratulatione quicꝗ̃ fortuna
dimi nuerat. Ip̃e presente de se ter sortib cõsultũ
dicebat: utrũ igni statim necaretur: an in aliud
tempus reseruarẽtur. Sortiũ bñficio se esle ĩcolunẽ.
Item. M. metiꝰ repertus et ad eum reductus est.
hoc prelio trans rhenũ mĩciato: sueui qui ad
ripas rhem Uenerant. domũ reuerti ceperunt.

Expanded text:
runt Ariovisti uxores, una Sueba natione, quam runt Ariovisti uxores, una Sueba natione, quam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequentem incidit. Quae ovinciae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt;
Abbreviated transcription (Latin):
diis pugnatũ est. At germani celeriter ex consue¬
tudine sua phalange facta iipetus gladioꝵ excepe¬
runt. reꝑti sunt q̃ plures nrĩ milites qui ĩ phalã¬
gem insilerent: et̾ scuta manib reuellerent. et de¬
suꝑ Uulnerarent. Cũ hostiũ aciela sinstro cormi
pulsa atq in fugã conuersa esset. adextro cornu le¬
hementer multitudine suoꝵ nr̃a aciem p̃mebant.
d eũ aĩaduertisset p. Crassus adolestens qͥ eqͥtatui
pieerat. qdq expeditior erat ꝗ̃ hi qui iutra aciem
Uersabantur. tercia aciem laborantib nr̃is subfidio
misit. ita preliũ restitutũ est. atq om̃s hostes terga
uerterunt. neq prius fugere deftiterunt. ꝗͣ ad
flumen rhenũ millia passuũ ex eo loco circiter ꝗnq¬
ꝑuenerunt. ihiꝑpauci aut iurib confisi tranare
contenderunt. aut lintrib inuentis sibi salute.
reperierunt. In his fuit Arionistus qͥ nauiculam
deligatã ad ripam nactus ea perfugit. Reliquos

Expanded text:
diis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuediis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus ea profugit; reliquos
Abbreviated transcription (Latin):
hostiũ nũo ualebat ut ad speciẽ alarris uteret.
ip̃e triplici instructa acie usq ad castra hostium
accessit. tũ demũ necessario germani suas copias
castris eduxerunt. generatimq constituerunt.
parib nnteruallis. harudes. Marcõnianos. Ario bocchos
Uangiones. Uemetes. sedusios. Suenos. omnẽq aciẽ
suam iedis et carris cirꝯdederunt. ne qua spes in fuga
reliuqueretur. eo mulieres imposuerunt que ĩ pre liũ
proticiscentes milites passis crimb flentes ĩplorabãt.
ne se in seruitutem romanis traderent. Cesar singlis
legionib singulos legatos et questorem prefecit: nti
eos testes quisq sue Uirtutis haberet. ip̃e a dextro
cornu. qd ea partem mimine firmã hostii esse aĩad¬
uerterat. prelũ cõmisit. ita nr̃i acriter ĩ hoste
signo dato impetum fecerunt. itaq hostes repẽte
celeriter q ꝑcurrerũt. ut spaciũ pila in hostes con¬
iĩciendi non daretur. Reiectis pilis comins gla¬

Expanded text:
hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gla
Abbreviated transcription (Latin):
aciel instruxit. hostibusq pugnandi potestatẽ fecit.
Uni ne tũ ꝗde eos prodire intellexit: circitꝰ meridiẽ
exercitu in caltra reduxit. tũ demũ ario iustus
partem suaꝵ copiaꝵ q̃ castra maiora oppugnaret.
misit. Acriter utrinq usq ad uesperũ pugnatũ est.
Solis occasu suas copias ariouistus multis et illatis
et acceptis uulnerib ĩ castra reduxit. Cũ ex cap¬
tiuis quereret cesar ꝗ̃ obrem arioiustus prelio nõ
decertaret. hanc reꝑiebat causam. qd apud germano
ea consuetudo esset. ut matresfanulie eoꝵ sortib
et Ratic̃iationib declararent utrũ preliũ cõmitti
ex usu elset nec ne. Eas itaqr dicere non est fas
germanos suꝑare. si ante nouã lunã plio conten¬
disient. Postridie eius diei cesar presidiũ utrisq
castris qd satis esse est usũ reliquit. oĩs alarios
in conspectũ holtui pro castris minorib ꝯstituit.
quomiinus multitudine milctũ legionarioꝵ pro

Expanded text:
aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decertaret, hanc reperiebat causam, quod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris quod satis esse visum est reliquit, alarios omnes in conspectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro
Abbreviated transcription (Latin):
endũ. tanta erat hoꝵ exercitatione celeritas. ut
uibis eauoꝵ subleuati cursũ adequarent. Ubi eu
astris sele tenere cesar intellexit. ne diuciuis cõme¬
itu prohiberetur. ultra eũ locũ quo ĩ loco germai
onsederant. crater pallus sexcentos ab his calts
doneu locu delegit. acieq triplici inttrrcta ad
en locu uenit. pͥ̾ma et secunda acie ĩ armis essẽ.
terciam caftra tenere ussit. Hic lotus ab hoste cu̾cit
passus sexcentos. uti dictũ est aberat. eo cũciter
equitata arionuistus misit. Que copie mõs per
terrerent. et munitione prohiberẽt. inhilominus
Secius celar uti ante constituerat. duas acies hoste.
propulsare. terciam opris perficere uissit. Munitis
castris duas ibi legiones reliquit et parte auxilioꝵ
quattuor reliquas in castra maiora reduxit. proxmio
die instituto suo cesar e castris utrisq copias suas
eduxit. paululu qr a maiorib castris progressus

Expanded text:
endum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut endum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut iubis sublevati equorum cursum adaequarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohiberent. Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit. Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus
Abbreviated transcription (Latin):
consodit. postudie eius diei preter castra cesaris
suas copias traduxit. et millib passuũ duob ultra
eũ castra fecit. eo consilio ut frumento cõmeatu q
qui ex sequanis et heduis sapportarentur cesarem int̾¬
cluderet. ex eo die dies cõtinuos ꝗuq cesar pro
castris suas copias produxit. et aciem instructani
habuit. ut si uellet arionistus prelio contendere
ei potestas non deellet. Ariouistus his oĩb dieb
exercitũ caftrie cotiuit. equestri prelio quottidie
contendit. genus hoc erat pugne quo se germam
eercuerant. Equitũ nullia erant sex. totidẽ nuo
podites uelocilsum ac fortissimi. quos ex oĩ copia
singuli sigulos sue salutis causa delegerant. Cu hi
ni prelus uersabantur ad eos equites recipiebant.
hi si quid erat durius. concurrebant. si qui graui¬
ou uulnere accepto equo deciderant. cirꝯsiftebant
si quo erat longius prodeundũ aut celeruis recipi¬

Expanded text:
consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias produxit et aciem instructam habuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipi
Abbreviated transcription (Latin):
aut iteru colloquio diem constitueret. aut si id mina
uellet. ex suis legatis aliquẽ ad se mitteret. Colloquẽdi
cesari causa uisa non est. et eo magis qd pridie euis
coniicerent. Legatũ e suil sese magno cũ pericło
ad eu missurũ. et hominib feris obiecturũ existi¬
imrabat. cõmodissimũ iusu est G ualleriũ ꝓcillu
uallern caburi filiu sumina uirtute et huma¬
nitate ado lestentẽ. cuiꝰ pater a ⁊ ualerio flacco
suetudine utebatur. et qđ in eo peccandi germanis
causa non esset. ad eũ mittere. et mariũ titũ qui
hospicio auoiusti utebatur. his mandauit ut q̃
diceret arioiustus cognoscerent. et ad seresterrent
quos cũ apud se in castris ariouistus conspexisset.
exercitu suo psente clamauit. qd ad se remrent
An speculandi causa. conantes dicere prohibuit.
et in cathenas comecit. eade die castra promouit.
et millibus passuũ sex a cesaris castris sub monte

Expanded text:
aut iterum conloquio diem constitueret aut, si id minus aut iterum conloquio diem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mitteret. Conloquendi Caesari causa visa non est, et eo magis quod pridie eiu nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco suetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad eum mittere, et una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ bello uicta suis legibr uti uoluisset. Dum hec
in collo quio geruntur cesari mĩciatũ est equites ari¬
ouisti propius tumulũ accedere et mos adequitare.
lapides tela qr in nr̃os comiicere. Cesar loquendi fi¬
nem fecit. seq ad suos recepit: suisq imperauit.
ne qd̾ omo telu in hostes comicerent. nã et si sine
ullo periculo legionis delecte cõmissũ cũ equitatu
pielu fore iudebat. tñ cõmittendu nõ putabat.
ut pulsie hostib dici posset. eos ab se ꝑ fidem in
collo quio tirguentos. Postea ꝙ̃ in uulgas militũ
elatũ est qua arrogancia in colloquio ariouistus
usus. onme gallia romanis interdisset inpetũ ꝙ
in mos eius equites fecissent: eaq res colloquiũ ut
diremisset. multo maior alacritas studiũq pugnãdi
maius exercitui miectũ est. biduo post ariorustus
ad cesare legatos mittit. Uelle se de his rebus q̃ inter
cos agi cepte neq ꝑfecte essent. agere cu eo. nti

Expanded text:
quam bello victam suis legibus uti voluisset. Dum haec quam bello victam suis legibus uti voluisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle se de iis rebus quae inter eos egi coeptae neque perfectae essent agere cum eo: uti
Abbreviated transcription (Latin):
beat sui opprimendi causa hr̃e. qui insi decedat
atq exercitũ delucat ex his regionib sese illũ non
pro amico sed prohoste habiturũ. qd si eũ interfẽc̾it
nultis sese nobilibus pͥncipibusq po ͬ oͥ gratũ esse
facturũ. id se ab ip̃is ꝑ eoꝵ mĩcios comꝑtũ hr̃e.¬
quoꝵ oĩm grãm atq amiitiã eius morte redinere
posset. qd si disceslisset et libera possessione gallie
sibi tradidisset. magno se illu premio remuneratuꝵ.
et quecũq bella geri uellet. sine ullo eius labore et
perculo confecturũ. multa a cesare in eã siãm
dicta sunt. quare negocio delistere non poslet. neq
suã neq poͬ ro. consuetudinẽ pati. uti optime me¬
rentes socios desereret. neq se iudicare gallia potius
isset. qd̾ si antiquissimũ qͦ tp̃s spectari oporteret
poͦ roͦ iustissimũ else in gallia imꝑiũ : si iudiciu
senatus obseruari oporteret liberã debere esse gallia

Expanded text:
beat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat beat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eum interfecerit, multis sese nobilibus principibusque populi Romani gratum esse facturum id se ab ipsis per eorum nuntios compertum habeomnium gratiam atque amicitiam eius morte redimere posset. Quod si decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum praemio remuneraturum et quaecumque bella geri vellet sine ullo eius labore et periculo confecturum. Multa a Caesare in eam sententiam dicta sunt quare negotio desistere non posset: neque suam neque populi Romani consuetudinem pati ut optime meritos socios desereret, neque se iudicare Galliam potius isset. Quod si antiquissimum quodque tempus spectari oporteret, populi Romani iustissimum esse in Gallia imperium; si iudicium senatus observari oporteret, liberam debere esse Galliam,
Abbreviated transcription (Latin):
amniciciã ꝙ appetierint. quod multitudinẽ germanoꝵ
in galliã traducat. id se sui muniendi non gallie im¬
pugnande caula facere. eius rei teltimomũ esse qd
nisi rogatus non uenerit. et qd̾ bellũ nõ ĩtulerit s
defenderit se prius in galliã uenisse ꝗͣ po .io. ninꝗͣ
fiues ingressũ. Quid sibi uellet. quur ĩ suas posses¬
siones ueniret. et prouĩciã suã hanc esse gallia sicut
illã ñar ut ip̃i concedi nonoporteret si in ños fi¬
nes impetum faceret. sic item nos esse iniquos ꝗ
ĩ suo iure interpellaremus. qd fratres a se et amicos
heduos appellatos diceret non se tã barbarũ neq tã
imiperitũ esse rerũ. ut nõ sciret neq bello allobrogũ
prorimo heduos romanis auxiliũ tulisse. neq ip̃os
in his contentionib quas hedui secũ et cũ sequanis
habuissent auxilio poͬ ro. Usos esse debere se suspicari
simulata cesarem amiticia qd exercitũ ĩ gallia ha¬

Expanded text:
amicitiam quam adpetierit. Quod multitudinem Germanorum amicitiam quam adpetierit. Quod multitudinem Germanorum in Galliam traducat, id se sui muniendi, non Galliae oppugnandae causa facere; eius rei testimonium esse quod nisi rogatus non venerit et quod bellum non intulerit sed defenderit. Se prius in Galliam venisse quam populum Romafinibus egressum. Quid sibi vellet? Cur in suas possessiones veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, sic item nos esse iniquos, quod in suo iure se interpellaremus. Quod fratres a senatu Haeduos appellatos diceret, non se tam barbarum neque tam imperitum esse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia ha
Abbreviated transcription (Latin):
ne quos ampluis ⁊hemĩ trãsire pateretur. Atio uistus
ad postulata cesaris pauca respondit. de suis uirtuti¬
bus multa p̃dicauit. transisle rhenũ ⁊ sese nõ sua
sponte sed rogatũ et accersitũ agallis nõ sine mag̃
reliquisse. sedes hr̃e in gallia ab ip̃ie concelsas. obsi¬
des ip̃oꝵ uolũtate datos. Iipendiu copere iurre belli
qdͥ uictores uictis imponete consueuerĩt. nõ sese
gallis sed gallos sibi bellũ intulisse: oñis gallie
ciuitates ad se oppugandũ uenisse. ac contra se cast
habuisse. eas a se copias oĩs uno prelio pullas ac
separatas esse. si iterũ experiri uelint. se iterum
paratid esse decertare. si pace uti uelint. miqũ eẽ
de flipendio recusare qd sua uolũtate ad id tempus
propenderint. amiticiã poͬ ioͥ sibi ornamẽto et presi¬
dio non detrimento esse oportere. idq ea spe petisse
hantur: non minus libenter sele recusaturũ poͥ roͥ

Expanded text:
ne quos amplius Rhenum transire pateretur. Ariovistus ne quos amplius Rhenum transire pateretur. Ariovistus ad postulata Caesaris pauca respondit, de suis virtutibus multa praedicavit: transisse Rhenum sese non sua sponte, sed rogatum et arcessitum a Gallis; non sine magna reliquisse; sedes habere in Gallia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iure belli, quod victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi bellum intulisse: omnes Galliae civitates ad se oppugnandum venisse ac contra se castra habuisse; eas omnes copias a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri velint, se iterum paratum esse decertare; si pace uti velint, iniquum esse de stipendio recusare, quod sua voluntate ad id tempus pependerint. Amicitiam populi Romani sibi ornamento et praesidio, non detrimento esse oportere, atque se hac spe petisse.hantur, non minus libenter sese recusaturum populi Romani
Abbreviated transcription (Latin):
latus est a senatu. qd amitus. quod munera amplissime
missa. quã iẽ et pautis contigisse. et a romanie pro
magnis hoñ officiis consueuisse tribui. docebat
illũ qñ neq aditũ neq causã postulandi iustã ha¬
beret. bñficio ac liberalitate sua ac senatus ea p̃mia
consecutũ. docebat etiã ꝙ ueteres ꝙ̃ qr iuste caule
necellitudinis ip̃is cũ hedius intercederent. que senatꝰ
consulta quotiesq honorilica in eos facta essent. ut oĩ
tp̃e tocius gallie pͥncipatũ hedui tenuislent. pͥus et ꝙͣ
ut sonos atq anticos nõ modo sui nihil deperdere: sed gra
dignitate honore auctiores esse uelit. Quod uo ad amici
nã poͥ 10. actulissent: id his eripi quis pati posset: po¬
stulauit deinde eadẽ que legatis ĩ mandatis dederat. ne
aut heduis aut eoꝵ sociis bellũ inferret. obsides redderet.
Si nullã partẽ germanoꝵ domũ remittere poslet: at

Expanded text:
latus esset a senatu, quod amicus, quod munera amplissime latus esset a senatu, quod amicus, quod munera amplissime missa; quam rem et paucis contigisse et pro magnis hominum officiis consuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum neque causam postulandi iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres quamque iustae causae necessitudinis ipsis cum Haeduis intercederent, quae senatus consulta quotiens quamque honorifica in eos facta essent, ut omni tempore totius Galliae principatum Haedui tenuissent, prius etiamut socios atque amicos non modo sui nihil deperdere, sed gratia, dignitate, honore auctiores velit esse; quod vero ad amicitiam populi Romani attulissent, id iis eripi quis pati posset? Postulavit deinde eadem quae legatis in mandatis dederat: ne aut Haeduis aut eorum sociis bellum inferret, obsides redderet, si nullam partem Germanorum domum remittere posset, at
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯalloꝵ equitatu cõmittere audebat. cõmodissimũ
esse ltatuit om̃ib equis gallis equitib detractis
eo legionarios milites legiom decime cui q̃ maxime
confidebat. imponere. ut presidiũ ꝙ̃ amicissimũ si ꝗd
opus facto elset haberet. qd cũ fieret non irridicule
quidã ex militib decime legionis dixit plusꝙ pollicita
esset cesarẽ ei facere. pollititũ esse in cohortis p̃torie
loco decimam legionem habitutiũ. et non ad equũ
restriberẽ. Planicies erat magna et in ea tumulus
terrenus satis grandis. hic loci aequo fore spacio
ab castris arionisti et cesaris aberat. Eo ut erat
ducentis ab eo tumulo conftituit. Item eqͥtes ariouisti
pari interuallo constiterũt. Ario ui stus ex equis ut
colloqueretur. et preter sedenos ad colloquiũ adducẽt
postulauit. Ubi eo uentũ est. cesar micio or̃onis
sua sinatusꝙ in eu beneficia cõmemorauit. qd̾ rex arpel¬

Expanded text:
Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X., cui quam maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, si quid opus facto esset, haberet. Quod cum fieret, non inridicule quidam ex militibus X. legionis dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariovisti et Caesaris aberat. Eo, ut eratus CC ab eo tumulo constituit. Item equites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ariovistus ex equis ut conloquerentur et praeter se denos ad conloquium adducerent postulavit. Ubi eo ventum est, Caesar initio orationis sua senatusque in eum beneficia commemoravit, quod rex appel
Abbreviated transcription (Latin):
aliis ei maximã fidem habebat ut milliũ amplis
quĩ quaginta cir̃tuitu locis aꝑtis exercitũ duceret.
de quarta uigilia ut dixerat profectus est.
Septimo die cum iter non intermitteret. ab explo¬
ratorib certior factus est ariouisti copias a nr̃is
millibus passuũ quatuor et uiginti abesse. Cogto
cesaris aduentu Ariouistus legatos ad eũ mittit.
qd antia de tollo quio postulasset. id per se fieri licere.
qm̃ propius accessisset: seq id sine piculo facere posse
existimare. Non respuit conditionẽ cesar᷑: cũ id qd̾
in spem ueniebat pro suis tantis poͬqrroͥ ĩ eum
nacia delisteret. dies colloquio dictus est ex eo die
mitterentur ario uistur postulauit. ne quẽ pedite
ad colloquiu cesar adduceret. uereri se ne ꝑ insidias
al eo cirꝯueniretur. uterq cũ equitatu ueniret. Alia
rõne se non ppesse uenturu. Celar qd neq tolloquiu
interposita causa tolli uolebat. neq salutẽ suam

Expanded text:
Gallis ei maximam fidem habebat, ut milium amplius Gallis ei maximam fidem habebat, ut milium amplius quinquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus est Ariovisti copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. Cognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ain spem veniebat pro suis tantis populique Romaninacia desisteret. Dies conloquio dictus est ex eo die mitterentur, Ariovistus postulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret: vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniret: alia ratione sese non esse venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam
Abbreviated transcription (Latin):
turũ. ut ꝙ̃ pͥmũ intelligere posset utrũ apud
eos pudor atq officiũ. an timor plu ualeret. qd̾
si preterea nemo sequatur: tñ se cũ sola decima
legione iturũ. de quanon dubitaret. sibiq eam
pretoria cohortem suturam. huit legioni cesar et
nidulserat precipue. et pp uirtutẽ confidebat maxiẽ.
Hac orõe habita. mirũ ĩ modũ conuerse sũt om̃i
mentes. sũmaq alacritas et cupiditas belli gerẽ¬
di ninata est pͥncepsq decima legio ꝑ tribuno
militũ ei gr̃as egit. qd̾ de se optimũ iudiciũ fe¬
cu̾set. seqr ad bellũ gerendũ esse paratissimã con¬
fu̾mauit. Iude relique legiones ꝑ tribunos militũ
et primoꝵ ordimĩ centuriones egerunt. uti ꝑ eos¬
cesari satisfacerent. se neq unq dubitasse neqr
tiinuisse. neqr de sũna belli suũ uidicium: sed
imꝑatoris elle existimauisse. Coꝵ satiffactione ac¬
cepta et itmere exquisito per diuiciacum qd̃ ex

Expanded text:
turum, ut quam primum intellegere posset utrum apud turum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Hac oratione habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsque X. legio per tribunos militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones cum tribunis militum et primorum ordinum centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviciacum, quod ex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙq uirtute uicisse. Cui rationi contra hoĩes barba¬
ros atq imꝑitos locus fuisset. ac ne ip̃m ꝗdẽ spe¬
rare nr̃os exercitus capi posse. ꝗ suũ timorem ĩ
rei frumẽtarie simulationẽ Angustiasq itinerũ
conferret. facere arroganter. Cũ aũt de officio mi¬
ꝑatoris desperare aut prescribere auderent. hoc
sibi esse cure. frumentũ sequanos leucos luigones
subminifirare. ianq esse m agris frumenta ma¬
tura de itinere ip̃o breui tp̃e iũdicaturos qd non
fore dicto audientes nec signa laturi dicantur.
inhil se ea re cõmoueri. stire em̃ ꝗbuscũq exntus
dicto audĩes non fuerit: aut malere gesta fortuna
defusse: aut aliquo facinore comꝑto auaritiam
este conunctã suã mocenciã porpetua uite felici¬
tate heluetioꝵ bello esse perspectã. Itaq se qd̵ in
longiorem diem collaturus esset. rep̃sentaturum¬
sse. et proxima nocte de quarta uigilia castra mo¬

Expanded text:
quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaquam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse. Qui suum timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra mo
Abbreviated transcription (Latin):
aut de iplius diligencia desperarent. factũ eius
hostis periculum patrũ nr̃oꝵ memoria cũ cym¬
bris et tentonis a G. mario pulsis nõ minorem
laudem exercitus ꝙ̃ ip̃e imperator meritus uideba¬
pp factũ etia imꝑ ⁊ italia seruili tumultu qͦs tñ
aliquid usus ac discipliua quã a nobis accepissent.
subleuarent. ex quo iudicari posset q̃ tũ haberet ĩ se
bom constantia. ꝑpea qd̾ quos aliꝙͣ̃ diu merines sine
causa timuissent. hos postea armatos ac uictores su¬
perassent. demq hos eosdem esse germanos scrent.¬
cũ quib sepenu̾o heluetũ congressi non solũ ĩ suis
esse nr̃o exercitui potuerint: si quos ad uersũ p̃lui
et fuga galloꝵ cõmoueret. hoc si qierent reꝑiri
posse diuturintate belli defatigatis gallis arionistũ
cũ multos menses castris se ac paludib tenusset.
neq sui potestatẽ fecisset. desperãtes iã de pugna
et dispersos subito adortũ magis rõe et consilio

Expanded text:
aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem exercitus quam ipse imperator meritus videbatur; factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, propterea quod quos aliquam diu inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac victores superassent. Denique hos esse eosdem Germanos quibuscum saepe numero Helvetii congressi non solum in suis esse nostro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio
Abbreviated transcription (Latin):
milites centurionesq. quiq equitatui preerant ꝑ¬
turbabantur qui se ex his iminus tinudos existimari
mode supportari posset. timere dicebant. Nõ nulli
etiã cesari renũciabant cũ castra moueri ac signa
ferri iussillet non fore dc̃o audientes milites. neq
ꝑꝑ timorẽ signa laturos. Hec cũ aĩaduertisset¬
cesar conuocato concilio om̃q ordinũ ad id cõcilui
adhibitis centurionib uehementer eos incusauit.
priũ qd aut quã ĩ parte aut quo consilio ducerent.
sibi querendũ. a ut cogitandũ putarent. arionistũ
se consule cupidissime poͬ ro ͥ amiciciã apetisse.¬
Quur igitur hũc tam temere quisq ab officio disces¬
surũ uditaret sibi quidẽ persuaderi cognitis suis
pottulatis atq aequitate ac conditione perspecta
cum neq suã neq poͥ roͥ graciã repudiaturum.
Qd si furore atq amencia impalsus bellũ intuliss:
ꝑd tandem uererentur: aut quur de sua uirtute

Expanded text:
milites centurionesque quique equitatui praeerant, pmilites centurionesque quique equitatui praeerant, perturbabantur. Qui se ex his minus timidos existimari mode supportari posset, timere dicebant. Non nulli etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audientes milites neque propter timorem signa laturos. Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis centurionibus, vehementer eos incusavit: primum, quod aut quam in partem aut quo consilio ducerentur sibi quaerendum aut cogitandum putarent. Ariovistum se consule cupidissime populi Romani amicitiam adpetisse; cur hunc tam temere quisquam ab officio discessurum iudicaret? Sibi quidem persuaderi cognitis suis postulatis atque aequitate condicionum perspecta eum neque suam neque populi Romani gratiam repudiaturum. Quod si furore atque amentia impulsum bellum intulisset, quid tandem vererentur? Aut cur de sua virtute
Abbreviated transcription (Latin):
germanos incredibili untute atq exercitatiõe ĩ armi
esse predicabant: sepemũo sele cũ his congrelloꝵ ne
uultũ ꝗ dẽ atq aciem oculoꝵ ferre potuisse tãtus¬
subito tunor onniem exercitũ occupauit: ut nõ medi¬
ocriter ommuentes aĩosq ꝑturbaret. hic peiium
ortus est tinor a tubunis militũ at prefectis ⁊eliqͥs
qui ex uibe amicicie causa cesarem secuti nõ magnu
i re militari usum hãbebant quoꝵ alius alia tai
illata quã sibi ad proficiscendu necessarias esse du¬
ceret. Petebat ut eius uolũtate discedere liceret. non
nulli pudore adducti ut timoris sulpitionẽ uitarẽt
remanebant hi neq uultũ fingere neqr interdum
lachiymas/ tenere poterant. abditi ĩ tabernaculis
aut suũ fatũ querebantur aut cũ familiarib suis
cõe periculũ miserabantur. Uulgo totis castris
testamenta obsignabantur. hor uotibus ac timore
panlatim etiã hi. qui magnu ĩ castris usu habebãt

Expanded text:
Germanos, incredibili virtute atque exercitatione in armis Germanos, incredibili virtute atque exercitatione in armis esse praedicabant saepe numero sese cum his congressos ne vultusubito timor omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant: quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque interdum lacrimas tenere poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur. Vulgo totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris usum habebant,
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ tridui uia processisset mĩciatũ est ei miotulll
cũ suis copns omnib ad occupandil Uesontioneri¬
qd̵ est oppidũ maxinuẽ sẽquanoꝵ contende̾ tuduiq
uiã a sur finib processistẽ. ide accideret magnope
Idq naͣ loci sic muniebat᷑. ut magnã ad ducendũ
bellũ daret facultatẽ. ꝑpea qd flumen alduas dubi
ut circino cĩgductus pene oppidũ totũ cingit.
Reli quũ spaciũ qd̾ est nõ amplius pedũ ui. qua
lumen interimetiti mons cõtinet magnã altitudiẽ
ita ut radices eus mentis ex utraq par̾te ripe flumẽ
contingant. hunc murus cirq̃datus arcem efficit et
cũ oppido cõiungit. huc celar magnis nocturnis diurnisp
itmeribus contendit. occupatoq oppido ibi presidia
collocat. cũ paucos dies ad uesontionem rei frumẽtane
cõmeatusq causa moratur. ex p̃dicatione nr̃oꝵ uocib¬
qr galloꝵ ac mercatoꝵ qui ĩgenti magnitudine coppu

Expanded text:
Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei Ariovistum Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei Ariovistum cum suis omnquod est oppidum maximum Sequanorum, contendere triduique viam a suis finibus processisse. Id ne accideret, magnopere idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus contendit occupatoque oppido ibi praesidium conlocat. Dum paucos dies ad Vesontionem rei frumentariae commeatusque causa moratur, ex percontatione nostrorum vocibusque Gallorum ac mercatorum, qui ingenti magnitudine corporum
Abbreviated transcription (Latin):
abfuturũ. qd̾ sibi cesar denũciaret se heduoꝵ ĩiũ¬
rias nõ neglecturũ: neminẽ secũ sine sua ꝑnitie
contendissẽ cũ uellet congrederetur ĩcellecturũ ꝗd
inuicti germani exercitatissimi ĩ armis: ꝗinter
annos xiiii. tectũ non subissent. Uirtute possent.
hec codẽ tp̃e cesari mandata referebantur. et legati
ab heduis et a treueris ueniebant. hediu questũ
qd arudes ⁊ cirgalli qui nꝑ ĩ galliã trãs pottati essent
fines eoꝵ popularent᷑ sese ne obsidib ꝗd̾ dati pacẽ
auoiusti redimere potuisse. Treueri aut pagos cẽtũ
sueuoꝵ ad ripas rheni consedisse. qui phenũ trã sue
conabantur. hi pieesse Nasua et eymberiũ fr̃s.
duib reb cesar uehemeter cõmotus maturandie
sibi ex istimauit. ne si noude inanui suenoꝵ cũ uetetib
copñt ariouisti lese cõu̾ta illitt mima facle relisti
posset. Ita ꝑ ie fumc̃taria q clorine potuit cont¬
parata. magnis itmeub ad a houil contendit.

Expanded text:
r denuntiaret se Haeduorum iniurias non neglecturum, neminem secum sine sua pernicie contendisse. Cum vellet, congrederetur: intellecturum quid invicti Germani, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subissent, virtute possent. Haec eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati ab Haeduis et a Treveris veniebant: Haedui questum quod Harudes, qui nuper in Galliam transportati essent, fines eorum popularentur: sese ne obsidibus quidem datis pacem Ariovisti redimere potuisse; Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur; his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata magnis itineribus ad Ariovistum contendit.
Abbreviated transcription (Latin):
eo statuere iubeat. Diuiciatus multis cũ lac̾mis
cesarem complexus: obsecrare cepit. ne quid
grauius ĩ fratiẽ statueiet. stire seillaresso retaa
nes quenq̃r ex eo plusq̃ se dolori capere quopte a¬

Expanded text:
em statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis em statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem statueret: scire se illa esse vera, nec quemquam ex eo plus quam se doloris capere
Abbreviated transcription (Latin):
cognitis.: cũ ad has suspitiones certissime re
accederent. qd̾ ꝑ fines sequanoꝵ heluctios tradu¬
xiiłet. qd obsides inter cos daudos curasset. qd oĩa
non modo in iuissu suo et ciuitatis l et ĩferen¬
tibus ip̃is fecisset. qd a magistratu heduoꝵ ac¬
cusaretur. satis else cause arbitratur. quare ĩ
eũ aut ip̃e ammaduerteret. aut ciuitatem aĩad¬
eius supplicio diuiciati animũ offenderet uere¬
batur. Itaq priusꝙͣ quicꝙ̃ conaretur: diuici¬
atum ad se uocari iubet. et quotidianis inter¬
pretibus remotis ꝑ G. Ualenũ tronicillum
pͥncipem gallie proiũcie familiarẽ suũ. cui
sũmã oĩm ⁊eꝵ fidem habebat: cũ eo colloquit᷑:.
simul cõmonefacit que ip̃o pñte in consilio in
consilio galloꝵ de diniorige sint dicta. et ostendit
que separatim quisꝙ̃ de eo apud se dixerit. pe¬
tit atq ortatur ut sine eius offensione aĩ uel
ip̃e de eo causa cognita statuat uel ciuitatẽ de¬

Expanded text:
cognitis, cum ad has suspiciones certissimae res cognitis, cum ad has suspiciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis fecisset, quod a magistratu Haeduorum accusaretur, satis esse causae arbitrabatur quare in eum aut ipse animadverteret aut civitatem animadeius supplicio Diviciaci animum offenderet verebatur. Itaque prius quam quicquam conaretur, Diviciacum ad se vocari iubet et, cotidianis interpretibus remotis, per C. Valerium Troucillum, principem Galliae provinciae, familiarem suum, cui summam omnium rerum fidem habebat, cum eo conloquitur; simul commonefacit quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur ut sine eius offensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitat
Abbreviated transcription (Latin):
curitates largiri posse atqr huispotenciẽ causa
matiem in buturigib homini illic nobilissimo
ac potentissimo collocasse. ip̃m ex heluctus uxo¬
ren habere sororen ex matre et propinquas suaᷤ
iniptum in alias ciuitates collocasse. fauere et
cupere heluetius. ꝓpter eã aflinitatẽ odisse etiã
suo nõie cesarem et romanos ꝙ eoꝵ aduentu
potencia eius diminuta. et diuiciatꝰ frater
ñi antiqũ locũ gracie atq honoris sit restitutꝰ
se quid accidat romanis sũmã in spem per hel¬
uetios regni obtinendi uenire imperio po.ro
non modo de regno sed etiã de ea quã habeat gr̃a
desperare. reperiebat q inquirendo cesar apud
preliũ equestre aduersum paucis ante diebus
factũ esset mitiũ eius fuge factũ adimorige
atq eius equitibus. nã equitatui quẽ auxilio
cesari hedui miserant dimorix preerat eoꝵ fuga
reliq̃ũ etiã equitatũ perterritũ. Quib rebut

Expanded text:
civitates largiter posse, atque huius potentiae causa civitates largiter posse, atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo ac potentissimo conlocasse; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororum ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocasse. Favere et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem per Helvetios regni obtinendi venire; imperio populi Romani non modo de regno, sed etiam de ea quam habeat gratia desperare. Reperiebat etiam in quaerendo Caesar, quod proelium equestre adversum paucis ante diebus esset factum, initium eius fugae factum a Dumnorige atque eius equitibus nam equitatui, quem auxilio Caesari Haedui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliquum esse equitatum perterritum. Quibus rebus