comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuge ad turrẽ: Nũ qͥm te ad illã turrẽ diabolica
iacula secutura s̃ : ibi stabis munitꝰ & fixus
quomꝰ aũ fugies ad turrẽ: ne forte quisq intẽ¬
ptatione posituscorpora lit̃ quȩrat turrẽ istã:
& cũ ñ inuenerit fatigetur aut deficiat intẽ¬
ptatione. Antete ẽ turris: reco rdare xp̃m.
& intra in turrẽ. quomͦ recordaris xp̃m.
ut intres in turrẽ : quic qͥd pateris co gita
qͥa s p̃as sus ẽ & cogita qͦ fine passus  est
moreret᷑ & re surger& Talem
& tu finẽ sꝑa qualis in illo p̃cessit:¬
& intrasti in turrẽ ñ consentiendo ini¬
mico Si etũ consenseris inimico:
tunȩ ad te ꝑ uenit oppugnantis
ia culũ Tu potius in illũ iacula retela: quib
feriat᷑ qͥb uincat᷑. Quȩ s̃ ista tela: uerba dĩ.
fi des tua. spes tua ipa tua oꝑabona Ñ
dico sic esto in ista turre ut uaces ibi& suffi¬
ciat tͥ qͥa ñ ad te hostis tela ꝑ ueniunt: a geibi

Expanded text:
Fuge ad turrem: nunquam te ad illam turrem diabolica Fuge ad turrem: nunquam te ad illam turrem diabolica jacula secutura sunt; ibi stabis munitus et fixus. Quomodo autem fugies ad turrem? Ne forte quisque in tentatione positus corporaliter quaerat turrem istam; et cum eam non invenerit, fatigetur, aut deficiat in tentatione. Ante te est turris: recordare Christum, et intra in turrem. Quomodo recordaris Christum, ut intres in turrem? Quidquid pateris, cogita quia prior passus est, et cogita quo fine passus est, ut moreretur et resurgeret. Talem et tu finem spera qualis in illo praecessit, et intrasti in turrem non consentiendo inimico. Si enim consenseris inimico, tunc ad te pervenit oppugnantis jaculum. Tu potius in illum jaculare tela, quibus feriatur, quibus vincatur. Quae sunt ista tela? Verba Dei, fides tua, spes ipsa tua, opera bona. Non dico: Sic esto in ista turre, ut vaces ibi, et sufficiat tibi quia non ad te hostis tela perveniunt. Age ibi
Abbreviated transcription (Latin):
si aũ qđ ñ uidemꝰ sꝑamꝰ: ꝑ patientiã expectamꝰ & itẽ
Spe enĩ salui facti estis. Deduxisti me qͥa factus es
spes mea : turris fortitudinis a facie in imici Angit᷑
cormeũ in qͥt ista unitas a finib t̾rȩ : & laboro int᷑
tẽptationes & scandala. lniuident pagani qͥa uicti
s̃: in sidiant᷑ heretici pallio uelati xp̃iani nominis
intꝰ in ipsa eccła : uĩ patit᷑ frum̃tũ a palea . Int̃hȩc
om̃ia cũ angit᷑ cormeũ clamabo a finib t̾̃rȩ : sed
ñ me deserit spe qͥme exalta uit suꝑ petrã : & de¬
ducat me usq adse quia & si laboro diabolo ꝑtot
loca & tẽpora & occasiones insidiante aduersus
me : hic ẽ mͦ turris fortitudinis. quo cũ fugero :
ñ solũ uitabo tela iniici. sed etiã in illũ quȩ uoluero
securꝰ ipse iaculabor Ipse enĩ xp̃o ẽ turris ipse
nob̵ factꝰ ẽ turris a facie inimici : qͥ ẽ & petra suꝑ
qͣm edificata ẽ ȩcđa. Caue. ne feriaris a diabolo

Expanded text:
item: Spe enim salvi facti sumus . 5. Deduxisti me, quia factus es spes mea: turris fortitudinis a facie inimici. Angitur cor meum, inquit ista unitas a finibus terrae, et laboro inter tentationes et scandala: invident Pagani, quia victi sunt; insidiantur haeretici pallio velati nominis christiani; intus in ipsa Ecclesia vim patitur frumentum a palea: inter haec omnia cum angitur cor meum, clamabo a finibus terrae. Sed non me deserit ipse qui me exaltavit super petram, ut deducat me usque ad se: quia etsi laboro, diabolo per tot loca et tempora et occasiones insidiante adversus me, hic est mihi turris fortitudinis; quo cum confugero, non solum vitabo tela inimici, sed etiam in illum quae voluero securus ipse jaculabor. Ipse enim Christus est turris; ipse nobis factus est turris a facie inimici, qui est et petra super quam aedificata est Ecclesia. Caves ne feriaris a diabolo?
Abbreviated transcription (Latin):
in diem. Si psallis nomini dĩ: ne psallas ad tẽpus
Uis in scł m scłi psallere uis in ȩt̃nũ psallere : redde
ei uota tua de diȩ indiem. Quid ÷ redde uota tua
de die indiem : de die isto: in illũ diem ꝑseuera
reddere uota in isto die : donec ꝑuenias adillũ
diem. hoc ẽ qͥ ꝑseuerauerit usq infinẽ: hic
saluus erit: Exẜlic̃ Psalors Lx

Expanded text:
in diem. Si psallis nomini Dei, ne psallas ad tempus. Vis in saeculum saeculi psallere? vis in aeternum psallere? Redde ei vota tua de die in diem. Quid est, redde ei vota tua de die in diem? De die isto in illum diem. Persevera reddere vota in isto die, donec venias ad illum diem: hoc est, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. IN PSALMUM LX
Abbreviated transcription (Latin):
intptat᷑ latine luna. Descendebat gͦ. tanqͥm abim¬
mortalitate ad mortalitatẽ: & merito in itinere
uulneratꝰ a latronib & semi uiuus relictꝰ ẽ ille
adã : ex qͦ ẽ totũ genꝰ humanũ. Ergo dies suꝑ dies
regis adicies annos eiꝰ : usq indiem generationis¬
& generationis. Generationis: mortales accipio
cuiꝰ generationis alteriꝰ m̃tionẽ fecisti: cuiꝰ: audi

Expanded text:
tatur latnie Luna. Descendebat ergo tanquam ab immortalitate ad mortalitatem: et merito in itinere vulneratus a latronibus et semivivus relictus est ille Adam, ex quo est totum genus humanum. Ergo dies super dies regis adjicies annos ejus, usque in diem generationis, generationis mortalis accipio. Cujus generationis alterius mentionem fecisti? Cujus? audi
Abbreviated transcription (Latin):
firmos circa egentes: circa inimicos etiã nrõs:
Ueritatẽ ñ peccando : nec adiciendo peccatũ
dm̃ & put& qͥa si ꝑ manserit peteator & nolu¬
erit recedere ab iniqͥtatib suis ueni& ille &
ibi eũ positurꝰ ẽ ubi pon& seruos suos qͥ ei ob¬
tẽꝑant & iniustũ hoc erit ut ibi te ponat ꝑ¬
seuerantẽ in peccatis: ubi positurus ẽ
illos qͥ recesser̃ a peccatis. Sic uis inustus
cẽ ut & dm̃ facias iniustũ quiduis ergo
conuertere dm̃ ad uoluntatẽ tuã: tu con¬
uertere ad uoluntatẽ dĩ. qͥs ẽ gͦ qͥ hoc facit.
qͥr& ei ñ sibi: id ÷ ut ñ ipse habeat ex hac p̃dica¬
tione cõmoda tẽporalia sed ut ꝓsit m̃bris ipsius
id ÷ fidelib eiꝰ cũ ueritate ministrando qđ nouit
Ut qͥ uiuit iã ñ sibi uiuat. sed ei qͥ ꝓ om̃ib mor

Expanded text:
firmos, circa egentes, circa inimicos etiam nostros; veritatem non peccando, nec adjiciendo peccatum Deum, et putet quia si permanserit peccator, et noluerit recedere ab iniquitatibus suis, veniet ille, et ibi eum positurus est ubi ponit servos suos qui ei obtemperant. Et justum hoc erit, ut ibi te ponat perseverantem in peccatis, ubi positurus est illos qui recesserunt a peccatis? Sic vis injustus esse, ut et Deum facias injustum? Quid vis ergo convertere Deum ad voluntatem tuam? Tu convertere ad voluntatem Dei. Quis est ergo qui hoc facit, quiret ei, non sibi: id est, non ut ipse habeat ex hac praedicatione commoda temporalia, sed ut prosit membris ipsius, id est fidelibus ejus, cum veritate ministrando quod novit; ut qui vivit non jam sibi vivat, sed ei qui pro omnib
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ łcce in qͣ firmitate te uoluit stabilire Merito ñ
uacat uox nr̃a: sed exaudit᷑. in magna enĩ sp̃e: positi
sumꝰ in petra exaltastime : eduxifti me qͥa factꝰ es spes
mea. Ille si nrã spes factꝰ ñ eẽt: ñ nos deducene De¬
ducit tanq̃m dux : & in seducit tanqͣm uia & ad se
ꝑducit tanqͣm patria. Deducit gͦ nos. Unde : qͥa fa¬
caus ẽ spes nr̃a. Unde factꝰ ẽ spes nr̃a : ecce sic qͦmͦ
Audistis quia tẽptatꝰ ẽ qͥa passus ẽ qͥa resurrex̃ fa¬
ctus ẽ spes nr̃a. Quid enĩ nob̵ dicimꝰ qͥndo hȩc legimꝰ

Expanded text:
batur. Ecce in qua firmitate te voluit stabilire. Merito non vacat vox nostra, sed exauditur: in magna enim spe positi sumus; In petra exaltasti me. 4. Deduxisti me, quia factus es spes mea. Ille si nostra spes factus non esset, non nos deduceret. Deducit tanquam dux, et in se ducit tanquam via, et ad se perducit tanquam patria. Deducit ergo nos. Unde? Quia factus est spes nostra. Unde factus est spes nostra? Ecce sic quomodo audistis quia tentatus est, quia passus est, quia resurrexit, factus est spes nostra. Quid enim nobis dicimus quando haec legim
Abbreviated transcription (Latin):
te Ideo quic qͥduis dicimꝰ qͥa quic qͥd uis dixeris
minus dicis. Sed ideo aliquid netesse ẽ dicas:¬
N ut sit unde cogites qđ ñ potest dici Dies suꝑ dies re¬
gis adicies annos eiꝰ :usq indiem generationis &
generationis Generationis huiꝰ & generationis

Expanded text:
te. Ideo quidquid vis dicis, quia quidquid dixeris, te. Ideo quidquid vis dicis, quia quidquid dixeris, minus dicis. Sed ideo necesse est aliquid dicas, ut sit unde cogites quod non potest dici. Dies super dies regis adjicies annos ejus, usque in diem generationis et generationis. Generationis hujus et gener
Abbreviated transcription (Latin):
parentũ suoꝵ hereditatẽ : qͥb mortius successuri
s̃ Nos ñ laboramꝰ acciꝑe hereditatẽ ab illo patre.
cui ñ morienti succedamꝰ. sed cũ illo in ipsa heredita
tpre cũ fine. sed dies suꝑ istos diessine fine ha-¬
bitabo inqͥt in domo dñi : in longitudinẽ dierum.
Quare in longitudinẽ dierũ. nisi qͥa mͦ breuitas ẽ
dierũ: om̃is enĩ res quȩ finẽ hab&: breuis ẽ
Sed regis huiꝰ dies suꝑ dies: ut ñ solũ dieb istis
transcuntib regn& Xxp̃c̃ in ȩccła sua sed regnea
cũ illo scĩ in diẽb illis qͥ ñ habent finẽ Ibi unus
filus ms estu: ego hodie genuite. Vnã diem dix̃
hodie. sed iste dies ñ ponit᷑ in medio int̃ hesternũ
& crastinũ nec initiũ eiꝰ finis ẽ hesterni nec finis
eiꝰ ẽ inutiũ crastini. Nã & anni dicti s̃ tu autẽ
idem ipse es: & anni tui ñ deficient quomͦ anni
sic dies: sic unꝰ dies quicqd uis dicis de et̃nita¬

Expanded text:
parentum suorum haereditatem, quibus mortuis successuri parentum suorum haereditatem, quibus mortuis successuri sunt? nos non laboramus accipere haereditatem ab illo Patre, cui non morienti succedamus, sed cum illo in ipsa haereditatempore cum fine, sed dies super istos dies sine fine. Habitabo, inquit, in domo Domini, in longitudinem dierum . Quare, in longitudinem dierum, nisi quia modo brevitas est dierum? Omnis enim res quae finem habet, brevis est: sed regis hujus dies super dies, ut non diebus solum istis transeuntibus regnet Christus in Ecclesia sua, sed regnent cum illo sancti in diebus illis qui non habent finem. Ibi unus Filius meus es tu, ego hodie genui te . Unum diem dixit hodie: sed iste dies non ponitur in medio inter hesternum et crastinum, nec initium ejus finis est hesterni, nec finis ejus initium crastini. Nam et anni Dei dicti sunt: Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient . Quomodo anni, sic dies, sic unus dies, Quidquid vis dicis de aeternita
Abbreviated transcription (Latin):
hic saluus erit. Sed unde ꝑ seuerabis: quȩ uires tuȩ
int̃ tanta scandala. int̾ tantas tẽptationes. int̾ tan¬
hostem quẽ ñ uides : nunqͥdtuis : ergo qͥa usq in scła
erit inqͥlinꝰ ste hic. quȩ illi spes ẽ ut dur& : cooperiar
in uelam̃to alarũ tuarũ Ecce quare securi sumus
int̃ tantas tẽptationes : donec ueniat finis scłi &
suscipiat nos in scła ȩt̃na qͥa cooꝑim᷑ in uelam̃to a la¬
rũ ipsius Aestus ẽ scłi : sed magna umbra ẽ sub alis
dĩ Cooꝑiar in uelam̃to alarũ tuarũ : qm̃ tuds̃ ex au
disti orationẽ i eã quã : aqua cȩpit. Ex audi ds̃
dep̃cationẽ meã. intende orationimeȩ : a finib
trȩ ad teclamaui. hoc ad te clamaui a finib t̾rȩ
ideo cooꝑiar in uelam̃to alarũ tuarũ qͥa exaudisti
do: quandiu tẽpus ẽ tẽptationũ. Dedisti hereditatẽ
tim̃ tib nom̃tuũ. ꝑseueremꝰ gͦ in timore nominis dĩ.
aet̃nꝰ pat̃ ñ nos fallit. laborant filii ut suscipiant

Expanded text:
bis? Quae vires tuae inter tanta scandala, inter tantas tentationes, inhostem quem non vides? numquid tuis? Ergo quia usque in saecula erit inquilinus iste hic, quae illi spes est ut duret? Cooperiar in velamento alarum tuarum. Ecce quare securi sumus inter tantas tentationes, donec veniat finis saeculi, et suscipiant nos saecula aeterna: quia cooperimur in velamento alarum ipsius. Aestus est saeculi, sed magna umbra est sub alis Dei: Cooperiar in velamento alarum tuarum. 7. vers. 6. Qudisti orationem meam. Quam? A qua coepit: Exaudi, Deus, deprecationem meam, intende orationi meae: a finibus terrae ad te clamavi. Hoc ad te clamavi a finibus terrae. Ideo cooperiar in velamento alarum tuarum, quia exaudisti do, quamdiu tempus est tentationum. Dedisti haereditatem timentibus nomen tuum. Perseveremus ergo in timore nominis Dei: aeternus Pater non nos fallit. Laborant filii, ut suscipiant
Abbreviated transcription (Latin):
Si dui eris in qͥ linꝰ quasi hoc illi diceremꝰ: labora¬
turꝰ gͦ es int̃ra int̃ tantas tribulationes : Nã si pau¬
coꝵ dierũ hic eẽt ȩccła : cito finirent᷑ tẽptatoris
in sidiȩ Bene paucoꝵ dierũ uelles eẽ. tempta¬
tiones. Quomͦ colliger& natos om̃s. nisi diuhic
eẽt nisi usq infiniem ꝓten deret᷑ : noli inuide¬
re cȩteris post futuris : noli qͥa iã transisti
pontẽ misc điȩ uelle p̃ci dere. sit hic usq
inscła & quid de temptationib quȩ
ne ces se ẽ ut abvndent. qͣnto ma¬
gis uetuunt scandala : & enĩ

Expanded text:
diceremus, laboraturus ergo es in terra inter tantas tentationes: nam si paucorum dierum hic esset Ecclesia, cito finirentur tentatoris insidiae. Bene; paucorum dierum velles esse tentationes: sed quomodo colligeret natos omnes, nisi diu hic esset, nisi usque in finem protenderetur? Noli invidere caeteris post futuris; noli, quia jam transisti, pontem misericordiae velle praecidere: sit hic usque in saecula. Et quid de tentationibus, quae necesse est ut abundent quanto magis veniunt scandala?
Abbreviated transcription (Latin):
cepimꝰ Breuis ẽ. ad erit dñs ut sufficient᷑ ex
eo & breuit̃ loquam᷑ : qͥntũ ad iuuerit ipse
qͥ nos iub& loqͥ Sic ero uolentib officiosus:
ut sim tardis molestus nec paucis multꝰ nec occupatis
onerosus Titulus eiꝰ ñ nos ten& : ẽ enĩ in finẽ in hymnis
ipsidđ In hymnis : utiq in laudib: in finẽ : utiq in xp̃m.
finis enĩ legis xpc̃ : ad iustitiã om̃i credenti & ipsi dauid
q̃ aliũ qͣm ipsũ acciꝑe debemꝰ. qͥuenit ex semine đđ :÷ ut
ẽt homo int̃ homines & ȩqͣles angłis facene homines
Vocẽ aũ in isto psalmo si in m̃bris eiꝰ & in corpore sumꝰ
sic̃ illo exhortante p̃sumere audemꝰ. nr̃am hic debemꝰ ag¬
noscere: ñ alicuiꝰ ñ extranei Nrãm aũ ñ sic dixi qͣsi eoꝵ
tantũ qͥ in p̃sentia sumꝰ mͦ sed nrãm qͥ sumꝰ ꝑ totũ mundũ
qͥ sumꝰ ab oriente usq in occidentẽ: & ut noueritis sic eẽ

Expanded text:
ut sufficienter ex eo, et breviter loquamur. Quantum adjuverit ipse qui nos jubet loqui, sic ero volentibus officiosus, ut non sim tardis molestus, nec paucis multus, nec occupatis onerosus. Titulus ejus non nos tenet. Est enim, In finem, in hymnis, ipsi David. In hymnis, utique in laudibus. In finem, utique in Christum. Finis enim Legis Christus est, ad justitiam omni credenti . Et ipsi David, non alium quam ipsum accipere debemus, qui venit ex semine David, ut esset homo inter homines, et aequales Angelis faceret homines. Vocem autem in isto psalmo, si in membris ejus et in corpore sumus, sicut illo exhortante praesumere audemus, nostram debemus agnoscere, non alicujus extranei. Nostram autem non sic dixi, quasi eorum tantum qui in nte usque in occidentem. Et ut noveritis sic esse
Abbreviated transcription (Latin):
meȩ qͥs dicit : quasi uaꝰ. Uide siunꝰ. A finib t̾̃rȩ
ad te clamaui :dũ anxiaret᷑ cor meũ : lã ergo
a finib t̾rȩ nisi hereditas illa de qͣ dictũ ẽ ipsi filio.
quȩ nos sumꝰ : clamat a finib: t̃rȩ qͥd aũ clamat:
qđ supͣ dixi. Exaudi ds̃ dep̃cationẽ meã. intende ora¬
tioni meȩ: a finib: t̃rȩ adte clamaui. A finib t̾rȩ :

Expanded text:
meae. Quis dicit? Quasi unus. Vide si unus: A finibus terrae ad te clamavi, dum angeretur cor meum. Jam ergo a finibus terrae, nisi haereditas illa, de qua dictum est ipsi Filio: quae nos sumus, clamat a finibus terrae. Quid autem clamat? Quod supra dixi, Exaudi, Deus, deprecationem meam, intende orationi meae: a finibus terrae ad te clamavi. Id est,
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑamꝰ in qͣ sumꝰ nota nob̵ ẽ : qͣm sꝑamꝰ ignota nob̵ ẽ
Tolera inqͥ es & habebis qͣm nondũ habes quo mͦ
toleras : ut ñ uincaris a temptatore Laborib suis
temp tationib suis passionib morte sua
demonstrauit uitã inqͣ eris . Nos enĩ ñ noue¬
ramꝰ nisi nasci hominẽ & mori: resurgere homi¬
nẽ & uiuere in ȩt̾nũ ñ noueramꝰ. Suscepit qđ noue¬
ras : & de monstrauit qđ ñ noueras. Ideo gͦ factꝰ ẽ

Expanded text:
In qua sumus, nota nobis est; quam speramus, ignota nobis est. Tolera in qua es, et habebis quam nondum habes. Quomodo toleras? Ut non vincaris a tentatore. Laboribus suis, tentationibus, passionibus, morte sua demonstravit tibi vitam in qua eris. Nos enim non noveramus nisi nasci hominem et mori; resurgere hominem et vivere in aeternum non noveramus: suscepit quod noveras, et demonstravit quod non noveras. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
sed si n tẽptaret᷑ tͥ tẽptato uincendi magis ceriũ ñ p̃bene
ltaq ñmirũ : si int̃ tẽptationes positꝰ iste clamat a fi¬
nib trȩ. Sed qͣre ñ uincit᷑ : In petra ex alta stime lam
ꝓ hic agnoscimꝰ qͥs clam& a finib t̃rȩ Recolamꝰ euan¬
głiũ : supͣ hanc petrã ȩdificabo ȩccłam meã Ergo illa

Expanded text:
sed si non tentaretur, tibi tentando vincendi magisterium non praeberet. sed si non tentaretur, tibi tentando vincendi magisterium non praeberet. Itaque non mirum, si inter tentationes positus iste clamat a finibus terrae. Sed quare non vincitur? In petra exaltasti me. Jam ergo hic agnoscimus quis clamet a finibus terrae. Recolamus Evangelium: Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Ergo illa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuectus nr̃ ꝑ tẽptationẽ nram fit Nec sibi qͥsq in¬
notescit nisi tẽptatꝰ. nec potest coronari nisi uicerit
Nec potest uincere nisi certauerit: nec potest cer¬
tare niss inimicũ & tẽptationes habuerit. Angit᷑ engo
ipsos qđ ẽ corpꝰ suũ uoluit p̃figurare & in illo corpore
suo inqͦ iã & mortuus ẽ & resurrex̃ & incȩlũ ascendit
ut qͦ caput p̃cessit illuc se m̃bra secutura confidant:
łrgo nrãm figurauit inse: qͣndo uoluit tẽptaria sata.
a diabolo in xp̃o enĩ tu tẽptabaris: qͥa xp̃c de te habe¬
bat carnẽ. de se tͥ salutẽ. De te sibi mortẽ : de setͥ uitã
De te sibi contumelias: de se tͥ honores. Ergo de te sibi
tẽptationẽ : de se tͥ uictoriã. Siin illo nos tẽptati sumꝰ
in illo nos diabolũ suꝑamꝰ. Attendis qͥa xp̃c̃ tẽptatꝰ ẽ¬
ñ attendis qͥa uicit: te agnosce in illo tẽptatũ : & te in
illo agnosce uincentẽ. Poterat a se diabolũ ꝓhibere :

Expanded text:
ectus noster per tentationem nostram fit, nec sibi quisque innotescit nisi tentatus, nec potest coronari nisi vicerit, nec potest vincere nisi certaverit, nec potest certare nisi inimicum et tentationes habuerit. Angitur ergo ipsos, quod est corpus suum, voluit praefigurare et in illo corpore suo, in quo jam et mortuus est, et resurrexit, et in coelum ascendit; ut quo caput praecessit, illuc se membra secutura confidant. Ergo nos transfiguravit in se, quando voluit tentari a satana a diabolo. In Christo enim tu tentabaris, quia Christus de te sibbat carnem, de se tibi salutem; de te sibi mortem, de se tibi vitam; de te sibi contumelias, de se tibi honores; ergo de te sibi tentationem, de se tibi victoriam. Si in illo nos tentati sumus, in illo nos diabolum superamus. Attendis quia Christus tentatus en attendis quia vicit? Agnosce te in illo tentatum, et te in illo agnosce vincentem. Poterat a se diabolum prohibere:
Abbreviated transcription (Latin):
reuelari. Oriet᷑ in dieb eiꝰ iustitia: & ab undantia
pacis. donec extollat᷑ luna id qđ dictũ ẽ tollat᷑
alii int̾p̃tatis auferat᷑ alii uͦ extollat᷑ : unũ uer
bũ grecũ sic̃ unicuiq uisũ ẽ transferentes qđ ibi
positũ ẽ anthanerexhẽ: Sed qͥ dixer̃ tollat᷑¬
& qͥdixer̃ auferat᷑ ñ usq ad eo dissonant : Tollat᷑
enĩ magis hab& consuetudo ita dici ut auferat᷑
& ñ sit qͣm ita ut altiꝰ eleuet᷑ Auferat᷑ uͦ ꝓrsus
alit̾ intelligi ñ potest̃: nisi ut ꝑdat᷑ :hoc ẽ ut ñ
sit. Extollat᷑ aut̃ nichil: nisi ut altiꝰ eleuet᷑. qđ
qͥdẽ cũ in malo ponit᷑. suꝑbiã sol& significare :
sicuti ẽ in tua iustitia noli extolli. In bono aut̃ ad

Expanded text:
ratiae plenis nubibus complui. Alio quippe verbo eamdem pluviam significavit, dicens, Guttae stillantes; non jam super vellus, sed super terram. Quid est enim aliud pluvia quam guttae stillantes? Ideo autem illam gentem velleris nomine significari puto, vel quia exspolianda fue dixerunt, auferatur, non usque adeo dissonant. Tollatur enim magis habet consuetudo ita dici, ut auferatur et non sit, quam ita ut altius elevetur; auferatur vero prorsus aliter intelligi non potest, nisi ut perdatur, hoc est, ut non sit: extollatur autem nihil nisi ut altius elevetur. Quod quidem cum in malo ponitur, superbiam solet significare; sicuti est: In tua sapientia noli
Abbreviated transcription (Latin):
do peccata: quȩ debebant ãpliora supplicia Redi-¬
m& aut̃ ab iniqͥtate adiuuando ꝑ grãm: etiã ad faci.¬
endã iustitiã: Eadẽ itaq duo repetita s̃ : quȩ supra
dicta erant : qđ enĩ supͣ ẽ. pare& in opi & pauꝑi. hoc
intelligit᷑ ex usuris qđ uͦ ibi dic̃ & animas pauꝑum
saluas faci&: hoc dictũ uidet᷑ ex iniqͥtate redimet &¬
ab utroq sub audiat᷑ Nã parcendo redim & ab usuris:
& iniqͥtate redim & animas eoꝵ. Et honorabile nomͣ
eoꝵ corã ipsis Dant enĩ honorẽ nomini eiꝰ ꝓtantis
beneficiis : qͥ respondent dignũ & iustũ eẽ. gr̃as age¬
re dño dõsuo Uel qđ habent codices aliqͥ: & hono¬
rabile nom̃ eoꝵ corã ipso Quia & si uident᷑ huic
scło contẽptibi les xp̃ĩani. nom̃ eoꝵ corã ipso ẽ ho-¬

Expanded text:
do peccata, quae debebant ampliora supplicia: redimdo peccata, quae debebant ampliora supplicia: redimet autem ab iniquitate, adjuvando per gratiam etiam ad faciendam justitiam. Eadem itaque duo repetita sunt quae supra dicta erant. Quod enim supra est, Parcet inopi et pauperi, hoc intelligitur, Ex usuris: quod vero ibi dicit, Et animas pauperum salvas faciet; hoc dictum videtur, Ex iniquitate: ut redimet ad utrumque subandiatur. Nam parcendo redimet ab usuris; et iniquitate redimet animas eorum. Et honorabile nomen ejus coram ipsis. Dant enim honorem nomini ejus pro tantis beneficiis, qui respondent dignum et justum esse gratias agere Domino Deo suo. Vel quod habent codices aliqui, Et honorabile nomen eorum coram ipso: quia etsi videntur huic saeculo contemptibiles Christiani, nomen eo
Abbreviated transcription (Latin):
in participatione iustitiȩ cũ addidit & animas
paupũ saluas faci& : Nemo enĩ: sibi ẽ idoneus ad
salutẽ: quȩ salus ñ ẽ ꝑfecta iustitia : nisi dĩ adiuu&
grã. Quia plenitudo legis ñ ẽ : nisi caritas: Quȩ ñ a
nob̵ existit in nob̵: sed diffundit᷑ incordib nr̃is ꝑ¬
spm̃ scm̃ qͥdatꝰ ẽ nob̵. Ex usuris & iniqͥtate : redim &
animas eoꝵ. Quȩ s̃ istȩ usurȩ nisi peccata. quȩ etiã
debita nominant᷑ : usuras aut̃ appellatas puco: qͥa
plus mali inuenit᷑ in supplicis quã cõmissũ ẽ inpec¬
catis qã uerbi grã cũ homicida corpꝰtantũ hominis
ꝑimat. animȩ aut̃ nocere nichil possit: ipsius &
anima & corpꝰ ꝑdit᷑ ingehenna ꝓpt̃ huiꝰ modi contẽ¬
ptores p̃cepti p̾sentis. & irrisores futuri supplicii:
dictũ ẽ. Ego ueniens cũ usuris exigerẽ Ab his usuris
redimunt᷑ animȩ pauꝑũ : sanguine illo qͥ fusus ẽ in
remissionẽ peccatoꝵ. Redim & gͦ ab usuris remitten¬

Expanded text:
in participatione justitiae, cum addidit, Et animas pauperum salvas faciet. Nemo enim sibi est idoneus ad salutem, quae salus est perfecta justitia, nisi Dei adjuvet gratia; quia plenitudo Legis non est nisi charitas, quae non a nobis existit in nobis, sed diffunditur in cordibus 14. Ex usuris et iniquitate redimet animas eorum. Quae sunt istae usurae, nisi peccata, quae etiam debita nominantur ? Usuras autem appellatas puto, quia plus mali invenitur in suppliciis, quam commissum est in peccatis. Nam, verbi gratia, cum homicida corpus tantum hominis perimat, animae autem nocere nihil possit; ipsius et anima et corpus perditur in gehenna. Propter hujusmodi contemptores praesentis praecepti, et irrisores futuri supplicii dictum est: Ego veniens, cum usuris exigerem . Ab his usuris redimuntur animae pauperum, sanguine illo qui fusus est in remissionem peccatorum. Redimet ergo ab usuris, remitten
Abbreviated transcription (Latin):
caro fenũ & om̃is claritas carnis ut flos feni
fȩnũ aruit. flos decidit: uerbũ aut̃ dñi man&
ue ęt̾nũ Ibi ẽ fructꝰ eiꝰ exaltatꝰ suꝑ libanum
Semꝑ enĩ caro fenũ fuit : & claritas carnis
ut flos feni Sed qͥa ñ demonstrabat᷑ quȩ
fuerat eligenda & p̃ponenda felicitas. fles
feni ꝓmagno habebat᷑: nec solũ minime con¬
tẽnebat᷑. sed etiã maxime appetebat᷑. Quasigͦ
tunc ita eẽ ceꝑit. quando anima duersũ ẽ atq

Expanded text:
os feni: fenum aruit, flos decidit. Verbum autem Domini manet in aeternum . Ibi est fructus ejus exaltatus super Libanum. Semper enim caro fenum fuit, et claritas carnis ut flos feni: sed quia non demonstrabatur quae fuerat eligenda et praeponenda felicitas, flos feni pro magno habebatur; nec solum minime contemnebatur, sed etiam maxime appetebatur. Quasi ergo tunc
Abbreviated transcription (Latin):
Si aut̃ sic accipiendũ ẽ. florebunt sic̃ fenũ t̃rȩ
quẽ ad modũ dictũ ẽ om̃is caro fenũ & claritas
hominis sic̃ flos feni ꝓfecto & ciuitas illa intel¬
ligenda ẽ quȩ scłi huius societatẽ significat.
non enĩ frustra: primꝰ caincondidit ciuitatẽ
Exaltatio itaq fructus xp̃i suꝑ libanũ id ẽ
suꝑ arbores diuturnas & ligna imputribilia.
quia ille fructꝰ ȩt̃nꝰ ẽ. om̃is claritas hominis
scđm tẽporalẽ scł celsitu dinẽ fȩno cõparat᷑
qm̃ a credentib & uitã ȩc̾nã iã sꝑantib sꝑ̾nit᷑

Expanded text:
Si autem sic accipiendum est, Et florebunt sicut fenum terrae, Si autem sic accipiendum est, Et florebunt sicut fenum terrae, quemadmodum dictum est, Omnis caro fenum, et claritas hominis sicut flos feni; profecto et civitas illa intelligenda est, quae saeculi hujus societatem significat: non enim frustra primus Cain condidit civitatem . Exaltato itaque fructu Christi super Libanum, id est super arbores diuturnas et ligna imputribilia, quia ille fructus aeternus est; omnis claritas hominis secundum temporalem saeculi celsitudinem feno comparatur, quoniam a creden
Abbreviated transcription (Latin):
libanũ fructꝰ eiꝰ Libanũ solemꝰ accipere. uelu¬
ti huiꝰ scłi dignitatẽ : qm̃ mons ẽ libanꝰ excel¬
sas arbores habens & nom̃ ipsũ int̃p̃tat᷑ candi
om̃ia scłaria culmina contẽpser̃ : si aut̃ in bono
accipimꝰ libanũ ꝓpt̃ cȩdros libani quas planta¬
uit : qͥs aliꝰ fructꝰ intelligendus ẽ qͥ suꝑ hunc liba-¬
nũ extollit̾ nisi de quo apłs dicit de caritate lo:
hoc enĩ & in pͥmo ponit᷑ diuinoꝵ munerũ : ubi ait.
tate eiꝰ. uł de ciuitate dĩ. sed tantũ de ciuitate: in
bono intelligit᷑ ut de ciuitate dĩ hoc ẽ de ȩccła
floreant sic̃ fenũ: Sed fenũ frucaiferũ : sicuti ẽ
frum̃ti Nã & hoc łapͣpellat᷑ in scã scriptura : sic uti
in genesi. uissũ ẽ ꝓducere t̾rã om̃e lignũ & om̃e fe¬
nũ nec ad iunctũ ẽ om̃e frum̃tũ: qđ ꝓcul dubio
ñ p̃teriret᷑ nisi feni nomine etiã hoc intelligeret᷑
It multis aliis scripturarũ locis : hoc inuenit᷑

Expanded text:
Libanum fructus ejus. » Libanum solemus accipere veluti hujus saeculi dignitatem; quoniam mons est Libanus excelsas arbores habens, et nomen ipsum interpretatur Candidomnia saecularia culmina contempserunt? Si autem in bono accipimus Libanum, propter cedros Libani quas plantavit ; quis alius fructus intelligendus est, qui super hunc Libanum exto litur, nisi de quo Apostolus de caritate locuHoc enim et in primo ponitur munerum divinorum, ubi ait: tate ejus, vel de civitate Dei, sed tantum de civitate; in bono intelligitur, ut de civitate Dei, hoc est, de Ecclesia floreant sicut fenum; sed fenum fructiferum, sicuti est frumenti: nam et hoc fenum appellatur in sancta Scriptura; sicutducere terram omne lignum et omne fenum , nec adjunctum est, omne frumentum; quod procul dubio non praeteriretur nisi feni nomine etiam hoc intelligeretur; et in multis aliis Scripturarum locis hoc invenitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ctus dñs ds̃ isrł : qͥ facit mirabilia solus. Considera¬
tis om̃ib sup̃ dictis : eructat᷑ ymnus & benedicit᷑
dñs ds̃ isrł. Implet᷑ enĩ : qđ ad illã sterilẽ dictũ ẽ
Et qͥ eruit te: ipse ds̃ isrł uniuersȩ t̃rȩ uocabit᷑ ipse¬
facit mirabilia solus: qm̃ qͥcũq faciunt ipse in eis
in t̾p̃tes dicerent qͥ ñ possent dicere in ȩt̃nũ & in ȩt̃¬
nũ et̃ni : quasi enĩ aliud dictũ sit in ȩt̃nũ & aliud
in scłm: ita sonat. Sed grecus hab& st̃on tona¬

Expanded text:
ctus Dominus, Deus Israel, qui facit mirabilia solus. Consideratis omnibus supra dictis eructatur hymnus, et benedicitur Dominus Deus Israel. Impletur enim quod ad illam sterilem dictum est, Et qui eruit tefacit mirabilia solus: quoniam quicumque faciunt, ipse in eis interpretes dicerent, qui non possent dicere, in aeternum, et in aeternum aeterni? Quasi enim aliud dictum sit, in aeternum, et aliud in saeculum, ita sonat: sed graecus habet,
Abbreviated transcription (Latin):
Idem ipse & fortis ẽ dictus: ideo & hic potens Sed
qͥ humiliauit calũniatorẽ & intrauit in domũ fortis
ut eo alligata uasa eiꝰ eripen& : sic lib̾auit ȩgenũ a
potente. & pauꝑem cui ñ erat aduitor. Ñ enĩ hoc ef¬
ficere potuit uł cuius quã uirtꝰ : uł qͥsquã homo iustꝰ.
uł aliqͥs angłs. Cũ gͦ nullus eẽt adiutor: ipse adue-
cata homo tenebat᷑ a dicibolo nũ qͥd nã xp̃o qͥ eruit
egenũ a potente peccata placuer: absit. Sed par¬
c& ipse iopi & pauꝑi: Id ÷ peccata dimittit humi¬
li & ñ de suis meritis confidenti. aut desua uirtu¬
te salutẽ sꝑanti: sed indigenti grã saluatoris sui
Cũ aut̃ addidit. Et animas pauꝑũ saluas faci& :
utrũq ad iutoriũ gr̃e cõm̃dauit᷑. Et qđ ẽ in remissi

Expanded text:
Idem ipse et fortis est dictus; ideo et hic potens. Sed Idem ipse et fortis est dictus; ideo et hic potens. Sed qui humiliavit calumniatorem, et intravit in domum fortis, ut eo alligato vasa ejus diriperet , hic liberavit egenum a potente, et pauperem cui non erat adjutor. Non enificere potuit vel cujusquam virtus, vel quisquam homo justus, vel aliquis Angelus. Cum ergo nullus esset adjutor, ipse advenicata homo tenebatur a diabolo, numquidnam Christo qui eruit egenum a potente, peccata placuerunt? Absit: sed, Parcet ipse inopi et pauperi; id est, peccata dimittet humili, et non de suis meritis confidenti, aut de sua virtute salutem speranti, sed indigenti gratia Salvatoris sui. Cum autem addidit, Et animas pauperum salvas faciet, utrumque adjutorium gratiae commenda
Abbreviated transcription (Latin):
derat. Immo ñ solũ lȩtantiũ fideliũ : sed etiã infi.¬
deliũ gem̃tiũ infert᷑ aspectib: Nisi qđ fortasse
quȩ retidũ ẽ : qͥd dictũ sit dona adducent. łaqͥo¬
pe ad duci solent : quȩ ambulare ñ poss̃ Nunqͥd¬
nã gͦ de immolandis uictimis dici potuit : absit
ut talis oriat᷑ in dieb eiꝰ iustitia. Sed ista dona quȩ
adducenda p̃dicta s̃ homines mͥuident᷑ signifi¬
care. quos in societatẽ ȩccłȩ xp̃i regũ adducit
auctoritas. Quãuis reges etiã ꝑ sequentes dona ad¬
duxerint ñ scientes qͥd facerent scõs martyres
tiũ in eũ. In hoc popło : s etiã reges ad orantes eũ
Ñ enĩ ȩgeni eẽ dedignant᷑ & paũꝑes id ÷ humilit̃
peccata confitentes & egentes gła & grã dĩ: ut eos
rex ille filiꝰ regis libene apotente Idem qͥpper̃
potens ille qͥ superiꝰ calũ niator ẽ dictꝰ : quẽ poten¬
tẽ ad homines sibi subdendos & in captiuitate re¬
tinendos ñ urtꝰ eiꝰ fecit. sed humana peccata

Expanded text:
 sed etiam infidelium gementium infertur aspectibus: nisi fortasse quaerendum est quid dictum sit, dona adducent. Ea quippe adduci solent, quae ambulare possunt. Numquidnam ergo de immolandis victimis dici potuit? Absit ut talis oriatur in diebus ejus justitia. Sed ista dona quae adducenda praedicta sunt, homines mihi videntur significare, quos in societatem Ecclesiae Christi regum adducit auctoritas; quamvis reges etiam persequentes dona adduxerint, non scientes quid facerent sanctos martyres tium in eum. In hoc populo sunt etiam reges adorantes eum. Non enim egeni esse dedignantur et pauperes, id est humiliter peccata confitentes, et egentes gloria et gratia Dei, ut eos rex ille, filius Regis, liberet a potente. Idem quippe est potens, ille qui superius calumniator est dictus: quem potentem ad homines sibi subdendos et in captivitate retinendos non virtus ejus fecit, sed humana peccata.
Abbreviated transcription (Latin):
semine: Om̃s gentes magnificabunt eũ. Tanqͣm ex¬
ponendo repetitũ ẽ: qđ supͣ dictũ ẽ. Qui eñ bene¬
dicent᷑ in eo. magnificabunt eũ ñ ipsi faciendo ut
magnꝰ sit qͥ ꝑse ipsũ magnꝰ ẽ: sedlaudando & ma¬
gnũ fatendo. Sic enĩ magnificamꝰ dm̃: sic etiã dici

Expanded text:
semine » . « Omnes gentes magnificabunt eum. » Tanquam exponendo repetitum est quod supra dictum est. Quia enim benedicentur in eo, magnificabunt eum: non ipsi faciendo ut magnus sit, qui per seipsum magnus est; sed laudando et magnum fatendo. Sic enim magnificamus Deum; sic etiam di
Abbreviated transcription (Latin):
poss& dici hoc quantulocũq spatio tẽporis uiuente
in hac t̾ra : nisi illa uita cõm̃da ret᷑ in qͣ iã ñmont᷑¬
& mors ei ultra ñ dominabit᷑. Atq ideo & uiu& : qui
contẽptus ẽ moriens qm̃ sic̃ alius ꝓpheta dicit :
tollet᷑ de t̾ra uita eiꝰ. Sed qͥd ẽ. & dabit᷑ ei de auro
arabiȩ : Nã qđ inde aurũ etiã ille salomon accepit :
in hunc psalmũ figurate transiectũ ẽ. in aliũ uero
salomonẽ id ÷ uerũ pacificũ. Ñ enĩ ille dominatꝰ ẽ
a flumine usq ad t̃minos orb t̾rȩ. Sic gͦ ꝓpheca¬
tũ ẽ : etiã sapientes huiꝰ mundi in xp̃o fuisse creditu¬
ros. ꝑ arabiã aut̃: gentes intelligimꝰ ꝑ aurũ sapien-¬
tiã : quȩ ita excellit int̃ om̃s doctrinas ut aurũ int̾
metalla. Unde scriptũ ẽ. Accipite sic̃ argentũ prudentiã¬

Expanded text:
posset dici hoc quantulocumque spatio temporis vivente in hac terra? nisi illa vita commendaretur, in qua jam non mors ei ultra non dominabitur . Atque ideo et vivet qui contemptus est moriens: quoniam sicut alius propheta dicit, Tolletur de terra vita ejus . Sed quid est, et dabitur ei de auro Arabiae? Nam quod inde aurum etiam ille Salomon accepit, in hoc psalmo figurate transjectum est in alium verum Salomonem, id est verum pacificum: non enim ille dominatus est a flumine usque ad terminos orbis terrae. Sic ergo prophetatum est, etiam sapientes hujus mundi in Christo fuisse credituros. Per Arabiam autem Gentes intelligimus: per aurum sapientiam, quae ita excellit inter omnes doctrinas, ut aurum inter metalla; unde scriptum est, Accipite prudentia
Abbreviated transcription (Latin):
nauigiis frequentant᷑. Pinde a mariusq ad mare.
stas toto orbe fuerat p̃dicanda. multũq ualitura
qđ ne alit̃ poss& intelligi. ama ri usq ad mare :
continuo subiecit. Et a flumine usq ad tminos
orb t̾rȩ. Qđ gͦ ait. usq ad t̾minos orb̵ t̾rȩ : hoc
ante dixerat A mariusq ad mare qđ
uero nunc ait. a flumi ne : eiudent̃ exp̃ssit inde
uoluisse xp̃m potes tatẽ suã iã cõm̃dare : unde
& discipłos cȩpit eligere A flumine scilic& ior¬
dane : ubi suꝑ baptitatũ dnm̃ cũ descender& sp̃s¬

Expanded text:
navigiis frequentantur. Proinde, a mari usque ad mare, navigiis frequentantur. Proinde, a mari usque ad mare, stas toto orbe fuerant praedicanda, multumque valitura. Quod ne aliter posset intelligi, a mari usque ad mare; continuo subjecit, et a flumine usque ad terminos orbis terrae. Quod ergo ait, usque ad terminos orbis terrae; hoc ante dixerat, a mari usque ad mare. Quod vero nunc ait, a flumine; evidenter expressit inde voluisse Christum potestatem suam jam commendare, unde et discipulos coepit eligere; a flumine scilicet Jordane, ubi super baptizatum Dominum cum descenderet Spir
Abbreviated transcription (Latin):
b eiꝰ iustitia. quȩ contra dictionẽ ac rebellationẽ
carnis uincat: & fi& pax in tantũ crescens &
abundans. donet luna extollat᷑ id ÷ eleuetur uaniloq¬
ȩccła ꝑ głam resurrectionis cũ illo regnatura.
qͥ eã in hac gła pͥmogenitꝰ a mortuis antecessit
ut sedenx addexterã patris. ita cũ sole ꝑmanes
ante lunã quo postea extolleret᷑ & luna : Et domi¬
nabit᷑ amari usq ad mare : & a flumine usq
ad t̃minos orb t̃rȩ. De qͦ utiq dixerat. oriet᷑ in
dieb eiꝰ iustitia. & abundantia pacis: donec ex¬
tollat᷑ luna. Si ȩccła hic recte significat᷑ uoca¬
bulo lunȩ : conse quent̃ ostendit quã late eadẽ
ec łam fuerat diffusurus cũ adiecit & domina¬
bit᷑ a mariusq ad mare. Mari qͥppe magno cin¬
git᷑ t̾ra qͥ uocat᷑ oceanꝰ : de qͦ influit qͥddã exiguũ
in medio t̾rarũ. & facit ista maria nota nob̾. quȩ

Expanded text:
bus ejus justitia, quae contradictionem ac rebellationem bus ejus justitia, quae contradictionem ac rebellationem carnis vincat, et fiet pax in tantum crescens et abundans, donec luna extollatur, id est, elevetur Ecclesia, per gloriam resurrectionis cum illo regnatura, qui eam in hac gloria primogenitus a mortuis antecessit, ut sederet ad dexteram Patris ; ita cum sole permanens ante lunam, quo postea extolleretur et nabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae. De quo utique dixerat: Orietur in diebus ejus justitia et abundantia pacis, donec extollatur luna. Si Ecclesia hic recte significatur vocabulo lunae, consequenter ostendit quam late eamdem Ecclesiam fuerat diffusurus, cum adjecit: Et dominabitur a mari usque ad mare. Mari quippe magno cingitur terra, qui vocatur Oceanus; de quo influit quiddam exiguum in medio terrarum, et facit ista maria nota nobis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ti ẽ. in noctib extollite manꝰ urãs in scã : & bene¬
dicite dnm hic gͦ si auferat᷑ dictũ intellexerimꝰ.
qd erit donec auferat᷑ luna nisi efficiat᷑ ut ñ sit :
fortassis enĩ hoc intelligi uoluit : ne ulteriꝰ sã mor¬
talitas qͥndo nouissima inimica destruet᷑ mors
ut pacis abundantia usq adhoc ꝑducat᷑ ne qͥd
resistat felicitati peccatoꝵ ex infirmitate mor¬
talitatis . qđ erit in hoc scło cuiꝰ tenemꝰ fidelẽ ꝓ¬
missionẽ dĩ. ꝑihm̃ xp̃m dnm̃ nr̃m de quo dr̃
Oriet᷑ in dieb eiꝰ ustitia & ab undantia pacis:
donec morte om̃ino deuicta atq destructa om̃is
mortalitas ab sumat᷑. Sin uͦ uocabulo lunȩ non
mortalitas carnis ꝑ quã nunc transit ȩccła sed
ipsa om̃ino ȩccła significata ẽ. quȩ ꝑmaneat in ȩc̃nũ
ab hac mortalitate lib̾ata: ita dictũ accipiendũ ẽ
oriet᷑ in dieb: eiꝰ iustitia & abundantia pacis do¬
nec extollat᷑ luna : tanquã diceret᷑ Oriet᷑ indie¬

Expanded text:
noctibus extollite manus vestras in sancta, et benedicite Dominum . Hic ergo si auferatur dictum intellexerimus, quid erit donec auferatur luna, nisi efficiatur ut non sit? Fortassis enim hoc intelligi voluit, ne ulterius sit mortalitas, quando novissima inimica destruetur mors : ut pacis abundantia usque ad hoc perducatur, ne quid resistat felicitati beatorum ex infirmitate mortalitatis; quod erit in illo saeculo, cujus tenemus fidelem promissionem DOrietur in diebus ejus justitia et abundantia pacis: donec morte omnino devicta atque destructa, omnis mortalitas absumatur. Sin vero vocabulo lunae, non mortalitas carnis per quam nunc transit Ecclesia, sed ipsa omnino Ecclesia significata est, quae permaneat in aeternum, ab hac mortalitate liberata; ita dictum accipiendum est, Orietur in diebus ejus justitia et abundantia pacis, donec extollatur luna, tanquam diceretur: Orietur in die
Abbreviated transcription (Latin):
bolo ꝑ resurrectionẽ. sedet ad dexterã patris ubi iã ñ
morit᷑ & morsei ultra ñ dominabit᷑ Et hoc ante lunã
tanqͣm pͥmogenitꝰ a mortuis p̃cedens ȩccła mortaliũ
decessione ac successione transeuntẽ. Ipsȩ s̃ genera¬
tiones generationũ. Aut forte qͥa generationes s̃ qͥb:
generam̃ mortalit̃: generationes aut̃ generationũ

Expanded text:
bolo per resurrectionem, sedet ad dexteram Patris , ubi jam non bolo per resurrectionem, sedet ad dexteram Patris , ubi jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur . Et hoc ante lunam, tanquam primogenitus a mortuis praecedens Ecclesiam, mortalium decessione ac successione transeuntem. Ipsae sunt generationes generationum. Aut forte quia generationes sunt, quibus generam
Abbreviated transcription (Latin):
telunã : id ÷ ante generationes generationũ quȩ tra¬
nscunt decessione successioneq mortaliũ. tanqͣm de¬
truntis incremitisq lunarib: hac ꝑhoc qͥd meliꝰ intel¬
ligit᷑ ꝑ manere ante lunã nisi om̃ia mortalia um mor¬
talitate p̃cedere : qđ etiã sic ñ in conuenient᷑ accipi
potest : ut qm̃ humiliato calũniatore sedet ad dexte¬
rã patris. hoc sit ꝑmanere cũ sole: Splendor enĩ et̃¬
negłe intelligit᷑ filiꝰ : tanqͥm sol sit pat̃ & splendor
eiꝰ filiꝰ enꝰ. Sed sic̃ ista dici poss̃ de in uisibili substan¬
tia creatoris ñ sic̃ de ista uisibili creatura in quas̃
corpora cȩlestia qͦ illuftriꝰ emin& sol. de qͦ hȩc simi¬
litudo adhibita ẽ : sic̃ adhibet᷑ etiã de t̾restrib petra
leo agnus homo habens duos filios & cȩtcera Ergo
humilato calũniatore ꝑman& cũ sole: qͥa uicto dia¬

Expanded text:
te lunam, id est ante generationes generationum, quae trate lunam, id est ante generationes generationum, quae transeunt decessione et successione mortalium, tanquam decrementis incrementisque lunaribus. Ac per hoc quid melius intelligitur permanere ante lunam, nisi omnia mortalia immortalitate praecedere? Quod etiam sic non inconvenienter accipi potest, ut quod jam humiliato calumniatore sedet ad dexteram Patris, hoc sit permanere cum sole. Splendor enim aeternae gloriae intelligitur Filius ; tanquam sol sit Pater, et splendor ejus Filius ejus; sed sicut ista dici possunt de invisibili substantia Creatoris: non sicut de ista visibili creatura, in qua sunt corpora coelestia, quorum illustrius eminet sol, de quo haec similitudo adhibita est; sicut adhibetur etiam de terrestribus, petra, leo, agnus, homo habens duos filios, et caetera. Ergo humiliato calumniatore permanet cum sole; quia victo dia
Abbreviated transcription (Latin):
cũ soli : qͣm ꝑ manebit cũ sole. Quid aut̃ magnũ
ẽ ꝑmanere cũ sole. ei ꝑ quẽ factas̃ om̃ia. & sine
quo factũ ẽ nichil: Nisi quia hȩc ꝓphetia ꝓpt̃
eos p̃missa ẽ qͥ putant religionẽ nominis xp̃ĩa¬
ni usq ad certũ tẽpus in hoc scło uicturã & po¬
stea ñ futurã : ꝑ manebit gͦ cũ sole quandui sol
orit᷑ & occidit : hoc ẽ quandiu tẽpora ista uol.¬
& generationũ. potuit dicere & ante solem. id
ẽ & cũ sole & ante solẽ qđ intelligeret᷑ & cum
temporib & ante tẽpora qđ gͦ tempus ante¬
cedit: ȩt̃nũ ẽ. Et hoc uere habendũ ẽ et̃nũ :
qđ nullo tp̃re uariat᷑ sic̃ in principio erat
uerbũ. Sed ꝑ lunã : significare maluit incre¬
menta defectusqͥ mortaliũ: Deniq cũ dixiss& ante lu¬
na uolens quodũ mͦ exponere ꝓqua re lunã posuerit:
generationis inqͥt generationũ. Tanqͣm dicert& & an¬

Expanded text:
 soli, quam permanebit cum sole. Quid autem magnum  soli, quam permanebit cum sole. Quid autem magnum est permanere cum sole ei per quem facta sunt omnia, et sine quo factum est nihil ; nisi quia haec prophetia propter eos praemissa est, qui putant religionem nominis christiani usque ad certum tempus in hoc saeculo victuram, et postea non futuram? Permanebit ergo cum sole, quamdiu sol oritur et occidit: hoc est, quamdiu tempora ista vol generationum: potuit dicere, Et ante solem, id est, et cum sole, et ante solem; quod intelligeretur, Et cum temporibus, et ante tempora. Quod ergo tempus antecedit, aeternum est: et hoc vere habendum est aeternum, quod nullo tempore variatur, sicut in principio erat Verbum. Sed per lunam significare maluit incrementa defectusque mortalium. Denique cum dixisset, ante lunam; volens quodammodo exponere pro qua re lunam posuerit, generationes, inquit, generationum: tanquam diceret, An
Abbreviated transcription (Latin):
dextris sinistrisq pascunt᷑ qͥ uelut agni & hȩdi in
fine separandi s̃ : totũ sic̃ cõmixtus ẽ nomine nun
cupauit Et qͥa iudiciũ etiã hic in bono ponit. id ẽ
ad scluos faciendos : ideo ait iudicabit pauperes
egenos in telligimꝰ. Et humiliabit calũnatorẽ Nul¬
lus meliꝰ qͣm diabolus hic calũniator agnoscitur
Calũnia eiꝰ ẽ. Nũqͥd gratis colit iob dm̃ humiliat
inueniss& occidit calũnias iudeoꝵ qͥb: ẽ usus ca¬
lũniator tanqͣm ucisis suis oꝑans infiliis diffi¬
dentiȩ humiliatꝰ ẽ enĩ: qͥa ille quẽ occiderat
resurrex̃. & regnũ abstulit mortis. Cuiꝰ ille potesta¬
tẽ ita gerebat: ut ex uno homine quẽ deceꝑat. om̃s
ꝑ mortẽ traheu& ad condẽnationẽ. Sed humiliatꝰ
ẽ : qm̃ si ob unius delictũ mors regnauit ꝑ unũ.
bit dicendũ eẽt. Ideo qͥa uerbũ latine ñ potest
dici: ut saltẽ sententia exprimeret᷑. dictũ ẽ. ꝑ¬
manebit cũ sole. Nichil ẽ enĩ aliud cõꝑmanebit¬

Expanded text:
dextri sinistrique pascuntur, qui velut agni et haedi in fine separandi sunt ; totum sicut commixtus est, nomine populi nuncupavit. Et quia judicium etiam hic in bono ponit, id est, ad salvos faciendos; ideo ait, Judicabit pauperes uimus: hos et egenos intelligamus. Et humiliabit calumniatorem. Nullus melius quam diabolus hic calumniator agnoscitur. Calumnia ejus est: Numquid gratis colit Job Deum ? Humiliat invenisset , occidit per calumnias Judaeorum; quibus est usus calumniator tanquam vasis suis, operans in filiis diffidentiae . Humiliatus est enim, quia ille quem occiderant resurrexit, et regnum abstulit mortis; cujus ille potestatem ita gerebat, ut ex uno homine quem deceperat, omnes per mortem traheret ad condemnationem. Sed humiliatus est: quoniam si ob unius delictum mors regnavit per unumbit dicendum esset: ideo quia latine verbum non potest dici; ut saltem sententia exprimeretur, dictum est, permanebit cum sole. Nihil est enim aliud compermanebit
Abbreviated transcription (Latin):
dent ȩthiopes & inimici eiꝰ t̾ram lingent ꝑ echio¬
pes. a parte totũ om̃s gentes significauit: eã eligens
gentẽ qua potissimũ nominar&e quȩ in finib: t̃rȩ ẽ
Corã illo ꝓcident dictũ ẽ ad orabunt eũ. Et qͥa scis¬
mata futura erant ꝑ diuersa t̾rarũ loca quȩ inuide¬
rent eccłȩ catholice toto t̾rarũ orbe diffusȩ. eadẽ
porro scis mata ꝑ hominũ nomina se fuerant diui¬
s& corã illo decident ethiopes. ad unx̃. & inimi¬
ruit : tra es & in t̾rã ibis hanc t̃rã lingendo id ÷
Italiũ auctoritate uaniloca delectati eos amando.
& in suauissimis habendo. contradicunt diuinis
sed in uniuerso mundo fructificando atq crescendo
usq ad ipsos ethiopes. extremos uidelic& & te¬

Expanded text:
dent Aethiopes, et inimici ejus terram lingent. Per Aethiopes, a parte totum, omnes gentes significavit; eam eligens gentem, quam potissimum nominaret, quae in finibus terrae est. Coram illo procident, dictum est, adorabunt eum. Et quia schismata futura erant per diversa terrarum loca, quae inviderent Ecclesiae catholicae toto terrarum orbe diffusae; eadem porro schismata per hominum nomina se fuerant diviset, Coram illo decident Aethiopes; adjunxit, et inimiruit: Terra es, et in terram ibis . Hanc terram lingendo, id est, talium auctoritate vaniloqua delectati, eos amando, et in suavissimos habendo, contradicunt divinis sed in universo mundo fructificando atque crescendo, usque ad ipsos Aethiopes, extremos videlicet et te
Abbreviated transcription (Latin):
cepit dicens. Inuiã gentiũ ne abieritis: & inciuita¬
tes sam arita noꝵ ñ introieritis . lte pͥmũ ad oues
quȩ ꝑier̃ domꝰ isrł. Cũ dic̃ ite primũ ad illas:
ostendit & postea cũ iã ẽẽt area cõpluenda ituros
eos etiã ad illas oues quȩ ñ eẽnt ex ueteri popło
isrł . De qͥb dicit: habeo alias oues quȩ ñ s̃ ex hoc

Expanded text:
itates Samaritanorum ne introieritis: ite primum ad oves quae perierunt domus Israel . Cum dicit, Ite primum ad illas, ostendit et postea, cum jam esset area compluenda, ituros eos etiam ad alias oves quae non essent ex veteri populo Israel, de quibus dicit: Habeo alias oves quae non
Abbreviated transcription (Latin):
an accusatiuus pluralis tãsgeneas id ÷ has generatio¬
nes ã euident̃ appare Nisi qͥa merito sensus ille p̃¬
latus ẽ : ut tanquã exponendo qͥd dixerit luna. secu
trã Recoluit & ammonuit illud qđ factũ ẽ ꝑiuidicem
gedeon : de xp̃o id habere finẽ Petut qͥppe ille signũ
adño ut in area positũ solũ uellus cõplueret᷑. & sicca
ess& area : & nursus solũ uellus siccũ eẽt & cõplue¬
ret᷑ area & ita factũ ẽ : qđ significauit tanquã in¬

Expanded text:
an accusativus pluralis τὰς γενεάς, id est, has generationes, non evidenter apparet; nisi quia merito sensus ille praelatus est, ut tanquam exponendo quid dixerit lunam, secuterrum. Recoluit et admonuit illud quod factum est per judicem Gedeon, de Christo id habere finem. Petiit quippe ille signum a Domino, ut in area positum solum vellus complueretur, et sicca esset area; et rursum solum vellus siccum esset, et complueretur area; et ita factum est . Quod significa
Abbreviated transcription (Latin):
habent. suscipiant montes pacẽ popło & colles
utrosq p̃dicatores euangłicȩ pacis intelligendos
puto : siue p̃cedentes siue subsequentes . In his aũt
codicib illud seqͥt᷑: in iustitia iudicauit pauperes
popłi. Sed illi magis codices apꝓbant᷑ qͥ habent
qđ supͣ ex posuimꝰ : suscipiant montes pacẽ popło:
& colles iustitiã. Aliqͥ aut̃ habent popło tuo: aliqͥ

Expanded text:
habent, Suscipiant montes pacem populo, et colles: utrosque praedicatores evangelicae pacis intelligendos puto; sive praecedentes, sive subsequentes. In his autem codicibus illud sequitur: In justitia judicabit pauperes populi. Sed illi magis codices approbantur, qui habent quod supra exposuimus, Suscipiant montes pacem populo, et colles justitiam. Aliqui aut