comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eua mat̾ uiuorum appellata ẽ. In
membris parturientis erat ille qui
dicebat Filioli mei quos iterũ par¬
turio : donec xp̃s formetur in uobis.
Sed non frustra parturiuit. nec frus¬
tra peperit. Erit sem̃ scm̃ in resur¬
rectione mortuoꝵ : abundabunt
iusti qui diffusi sunt modo totoorbe
terrarũ. Gemit illos eccła: par¬
turit illos eccła. In illa autẽ resur¬
rectione mor tuoꝵ appa rebit
partus eccłae: transi& dolor &
gemitus: & quid dicet᷑ Ecce he¬
reditas dñi. filii mercis fructus
uentris. Huius fructꝰ uentris
quae est: ipsa mertes resurgere
a mortuis. Quȩ . ẽ ipsa merces
Tsurgere postea quã sedistis
Que. eĩt ipsa merces : Taetaripos¬
tea quã manducastis panẽ doloris
Cuius uentris : eccłae. In cunus
uentre quia eius typum rebecca
gestabat.: Duo gemini tamquam
duo popłi luctabant᷑. Una mater
in uiscerib suis dissentientes fr̃s
non dum natos continebat. Pulsa¬
bant materNia uiscera : discor¬

Expanded text:
Eva «mater vivorum» appellata est . In Eva «mater vivorum» appellata est . In membris parturientis erat ille qui dicebat: «Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis» . Sed non frustra parturivit, nec frustra peperit: erit semen sanctum in resurrectione mortuorum; abundabunt justi, qui diffusi sunt modo toto orbe terrarum. Gemit illos Ecclesia, parturit illos Ecclesia: in illa autem resurrectione mortuorum apparebit partus Ecclesiae, transiet dolor et gemitus. Et quid dicetur? «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris.» HuQuae est ipsa merces? Resurgere a mortuis. Quae est ipsa merces? Surgere, posteaquam sedisti. Quae est ipsa merces? Laetari posteaquam manducasti panem doloris. Cujus ventris? Ecclesiae: in cujus ventre, quia ejus typum Rebecca gestabat, duo illi gemini tanquam duo populi luctabantur . Una mater in visceribus suis dissentientes fratres nondum natos continebat: pulsabant materna viscera discor
Abbreviated transcription (Latin):
postea quã mortuus . ẽ. Constituti
ergo membra eius. & in membras
eius dilecti eius: cũ somnũ accepe.¬
rimꝰ tunc surgemus in resurrectio¬
ne mortuoꝵ. Unus resurrexit. iã
non moriturus: Resurrexit lazarus.
rex xp̃c Non moriturus. Audi apłm
onẽ: & ꝓpt̃ hoc esto xp̃ianus non
ꝓpt̃ felicitatẽ t̾renȩ huius uite
Namsi ꝓpt̃ felicitatẽ uitȩ huuis
uis. eẽ . xp̃ianus. quando illa lux tua
non hic quȩ siuit mundanã felicita¬
tẽ : ante lucẽ uis surgere. neces se
ẽ. ut intenebris ꝑseueres. Mutare :
sequere lucẽ tuam. Quare surrexit:
surge. Sede prius : & sic surge Cũ
reres iterũ quib dilectis: Eccene¬
REditas dtn filii Mercis fruc¬
tus ueNTRis. Quando dicit
fructus uentris:Sparturiti sunt
filii isti. Est quȩdam mulier: in qua
spiritalit̃ ostendit᷑ qđ dictũ ẽ. euȩ
in Gemitu parres Parit enim
eccła filios. coniux xp̃i. & sipa¬
rit: parturit. In cuius figura etiã

Expanded text:
posteaquam mortuus est. Constituti posteaquam mortuus est. Constituti ergo membra ejus, et in membris ejus dilecti ejus, cum somnum acceperimus, tunc surgemus in resurrectione mortuorum. Unus resurrexit, jam non moriturus. Resurrexit Lazarus , non moriturus. Audi Apostonem; et propter hoc esto christianus, non propter felicitatem terrae hujus. Nam si propter felicitatem vitae hujus vis esse christianus, quando illa lux tua non hic quaesivit mundanam felicitatem; ante lucem vis surgere; necesse est ut in tenebris perseveres. Mutare, sequere lucem tuam; qua resurrexit, surge: sede prius, et sic surge, «cum reres iterum, Quibus dilectis? «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris.» Quando dicit, «fructus ventris;» parturiti sunt filii isti. Est quaedam mulier, in qua spiritualiter ostenditur quod dictum est Evae: «In gemitu parturies.» Parit enim Ecclesia filios conjux Christi; et si parit, parturit. In cujus figura etiam
Abbreviated transcription (Latin):
facta nisi de latere dormientis: sic
ista non .ẽ. facta nisi de latere mori¬
entis: Si ergo ille non resurrex̃ nisi
mortuus. tu exaltationem speras.
nisi post hanc uitã: Sed ut doceat
te iste psalmꝰ. quasi in t̾rogares. qͣndo
surgam fortassis priusquã sedero
mierint dilecti eius tunc surgent di¬
lecti eius id .ẽ. xp̃i. Om̃s enĩ resur¬
gent. sed non quomodo dilecti eius.
Om̃ium .ẽ. resur rectio mortu¬
orũ. Sed quid ait apłs: Om̃s
quidem resur gemus sed non om̃s
immutabim᷑ Resurgunt illi ad pę¬
nas : resurgemus nõs quomodo re¬
surrexit d̾ñs nr̃. ut sequam᷑ caput
nr̃m si membra ipsius sumus Si
autem menbra eius sumus : tunc
sumus dilecti eius. tunc ad nos ꝑtin &
illa resurrectio. quȩ p̃cessit in dño
Ut lux surrexit ante hos post lu-¬
cem quia inuanũ ẽ. nobis ante luc ẽ
surgere id .ẽ. altitudinẽ quȩrere
ante quã moriamur: cum xp̃s lux
nr̃a non sit exaltatus in carne: nisi

Expanded text:
facta nisi de latere dormientis, sic facta nisi de latere dormientis, sic ista non est facta nisi de latere morientis. Si ergo ille non resurrexit nisi mortuus, tu exaltationem speras nisi post hanc vitam? Sed ut doceat te iste psalmus, quasi interrogares, Quando surgam? fortassis priusquam sedero?um dormierint dilecti ejus; tunc surgent dilecti ejus, id est Christi. Omnes enim surgent, sed non quomodo dilecti ejus. Omnium est resurrectio mortuorum; sed quid ait Apostolus? «Omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur» . Resurgunt illi ad poenas; resurgimus nos quomodo resurrexit Dominus noster, ut sequamur caput nostrum, si membra ipsius sumus. Si autem membra ejus sumus, tunc sumus dilecti ejus, tunc ad nos pertinet illa resurrectio quae praecessit in Domino, ut lux surrexerit ante nos, nos post lucem: quia in vanum est nobis ante lucem surgere, id est, altitudinem quaerere antequam moriamur; cum Christus lux nostra non sit exlatatus in carne, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
sit aliquid humilius quã campus est
Si ergo in conualle plorationis man¬
ducas panem doloris & dicis. facte
sunt mihi lacrimȩ mee die ac nocte
dũ dr̃ mihi quotidie ubi est ds̃ tuu̾s:¬
Bene surgis quoniam sedisti : & quaa¬
si dicera s. quando surgimus : modo
iubemur sedere quando erit Nrã
surrectio: quando fuit dñi. Ad eum
ad tende. quite precessit. Nam sinon
ipsum adtendis : inuanum.ẽ. tibi an.¬
te lucẽ surgere. Ipse quando exalta¬
tus. ẽ : cũ mortuus ẽ Ergo & tuã exal¬
tationẽ : post mortẽ spera. In resur¬
rectione mortuoꝵ spera: quia ille re¬
surrexit & ascendit. Sed ubi dormi¬
uit: incruce Quando dormiuit᷑
incruce : signũ gestabat. immo imple¬
bat qđ signiificatũ .ẽ. in adam Quia
cũ dormĩr& adam: costa illi detrae¬
mir& incruce. latus eius lancea ꝑ.¬
cus sum .ẽ: & sacram̃ta ꝓ fluxerunt
unde facta .ẽ eccła. Eccła enĩ conui x¬
facta .ẽ. de latere: Sed quomͦ illa ñ.ẽ.

Expanded text:
sit aliquid humilius quam campus est. sit aliquid humilius quam campus est. Si ergo in convalle plorationis manducas panem doloris, et dicis, «Factsunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie, Ubi est Deus tuusbene surgis, quia sedisti. 7. Et quasi diceres, Quando surgemus? modo jubemur sedere; quando erit nostra surrectio, quando fuit Domini. Ad eum attende, qui te praecessit: nam si non ipsum attendis, in vanum est tibi ante lucem surgere. Ipse quando exaltatus est? Cum mortuus est. Ergo et tuam exaltationem post mortem spera, in resurrectione mortuorum spera, quia ille resurrexit et ascendit. Sed ubi dormivit? In cruce. Quando dormivit in cruce, signum gestabat, imo implebat quod significatum est in Adam: quia cum dormiret Adam, costa illi detracmiret in cruce, latus ejus lancea percussum est , et Sacramenta profluxerunt, unde facta est Ecclesia. Ecclesia enim conjux Dfacta est de latere. Sed quomodo illa non est
Abbreviated transcription (Latin):
& in escatus dulcedine scłi. & ea
in laqueatus & captus. amaras pę¬
nas luit: Declinanti enĩ adõ ciuus
disciplinam ferre noluit. fit illi
ꝑ iuditium dĩuerus laqueus fal¬
sa malorum felicitas. Unde con¬
tiriuo sub iungit. De cliparrtes
AUTEM IN TRANQUILATIO¬
Nem ad duc& dras cum ope¬
Ratitib iiustitiam. Id est
quorum facta imitati sunt. Quia
eorum pręsentes laetitias amaue¬
runt & futura supplicia non cre¬
dider̃. Qui ergo recti sunt corde.
& non declinant. quid habebriNT:
Iam ueni amus ad ipsam heredi¬
tatem fr̃s: quia filii sumus: quid
possidebimus : Quȩ est heredi¬
tas: quȩ patria nr̃a: quid uoca¬
tur: Pax Per hanc uos saluta¬
mus: hanc uobis annuntiamus.
Hanc suscipiunt montes & colles
uocabitur ipsa hereditas. nisi
pax & uidete quia exhere¬
dati sunt: qui non amant pacẽ
Non autẽ amant pacem : qui di¬
uidunt unitatem: Pax possessio
piorum : possessio heredum &
qui sunt heredes: filii. Audi euan¬

Expanded text:
et inescatur dulcedine saeculi, et ea et inescatur dulcedine saeculi, et ea illaqueatus et captus amaras poenas luit. Declinanti autem a Deo, cujus disciplinam ferre noluit, fit illi per judicium Dei verus laqueus falsa malorum felicitas. Unde continuo subjungit: «Declinantes autem in strangulationem abducet» «Dominus cum operantibus injustitiam:» id est, quorum facta imitati sunt; quia eorum praesentes laetitias amaverunt, et futura supplicia non crediderunt. Qui ergo recti sunt corde, et non declinant, quid habebunt? Jam veniamus ad ipsam haereditatem, fratres, quia filii sumus. Quid possidebimus? quae est haereditas? quae patria nostra? quid vocatur? Pax. Per hanc vos salutamus, hanc vobis annuntiamus, hanc suscipiunt montes, et collevocabitur ipsa haereditas, nisi pax? Et videte quia exhaeredati sunt qui non amant pacem: non autem amant pacem, qui dividunt unitatem. Pax possessio piorum est, possessio haeredum. Et qui sunt haeredes? Filii. Audite Evan
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. iurga pec catorum suꝑ sor¬
tem iustorum : Non eam relin¬
qu& dñs suꝑ sortem iustorũ.
ut non extendant iusti ad ini¬
quitatem manus suas. sed te¬
neant ab iniquitate manus suas.
& ferant iniquitatem. non faciaNt
Melius est eum iniustitiam fer¬
re: quam facere. Unde non
semꝑ erit : quia non derelinqu&
torum Hoc cogitant qui recti¬
sunt corde : de quib paulo ante
precedentem. & se sequertes
non autem se prȩcedentes & illũ
sequentem. & in om̃ib eum bonium
inueniunt. siue emendantem.
siue consolantem. siue exercentẽ.
siue coronantem. siue pugnantem.
siue in luminantem: sicut apłs ait
Scimus quia diligentib dm̃ om̃ia
coo ꝑantur in bonum. & ideo seqͥt᷑
BENE Fac due Bouis & Recus
cor de. Seicut autẽ declinat
a malo & facit bonum rectus cor¬
de. quia non zelat in peccatori¬
b pacẽ peccatorũ in tuens: sic pra¬
ui cordius qui scandalizatur inuus
dñi. Declinat adõ & facit malũ.

Expanded text:
esse virga peccatorum super soresse virga peccatorum super sortem justorum: «non» eam «relinquet Dominus super sortem justorum, ut non extendant justi in iniquitatem manus suas;» sed teneant ab iniquitate manus suas, et ferant iniquitatem, non faciant. Melius est enim injustitiam ferre quam facere. Unde non semper erit? «Quia non derelinquet torumsunt corde, de quibus paulo ante praecedentem, et se sequentes; non autem se praecedentes, et illum sequentem: et in omnibus eum bonum inveniunt, sive emendantem, sive consolantem, sive exercentem, sive coronantem, sive purgantem, sive illuminantem, sicut Apostolus ait, «Scimus quoniam diligentibus Deum, omnia cooperantur in bonum» . Et ideo sequitur, «Benefac, Domine, bonis, et rectis corde.» 10. Sicut autem declinat a malo, et facit bonum rectus corde , quia non zelat in peccatoribus, pacem peccatorum intuens ; sic pravi cordis, qui scandalizatur in viis Domini, declinat a Deo, et facit malum,
Abbreviated transcription (Latin):
fideles serui: & sunt mali Sed
quandiu serui boni. seruiunt ma-¬
lis dominis: ferant ad tempus.
quia non derelinqu& dñs uirgã
peccatorũ suꝑ sortem iustorum.
Quare hoc: ut non extendant
iusti ad iniquitatem manius suas.
Ut ad tempus ferant iusti iniquos
dominantes. & intelligant ñ . eẽ
hoc sempitnum: sed preparent
se ad possidendam hereditatem
sempiternam. Quam hereditatẽ:
ubi destruetur om̃is potentatus.
& om̃is potestas: ut sit ds̃ om̃ia
in om̃ib Ad hoc se seruantes &
hoc corde contemplantes. & ad¬
huc in fide recinentes & ut uide¬
ant ꝑduranter : non extendunt
marius suas ad iniquitatem
Namsi ut uideant. quia semper
est uirga peccatoꝵ suꝑ sortem
iustorum. cogitant apud se & di¬
cunt. Quid mihi ꝓd est quia ius¬
tus sum Semꝑ mihi dominabit᷑
iniquus. & semꝑ seruus ero : faci¬
am ergo & ego iiquitatẽ : quia
nihil ꝓd est tenere iustitiam.
Ne autem hoc dicat. insinuat᷑
illi fides. quia ad tempus potest

Expanded text:
fideles servi, et sunt mali. Sed fideles servi, et sunt mali. Sed quamdiu servi boni serviunt malis dominis, ferant ad tempus: «Quia non derelinquet Dominus virgam peccatorum super sortem justorum.» Quare hoc? «Ut non extendant justi ad iniquitatem manus suas:» ut ad tempus ferant justi iniquos dominantes, et intelligant non esse hoc sempiternum, sed praeparent se ad possidendam sempiternam haereditatem. Quam haereditatem? Ubi destruetor omnis potentatus, et omnis potestas, ut sit Deus omnia in omnibus . Ad hoc se servantes, et hoc corde contemplantes, et adhuc in fide retinentes, et ut videant perdurantes, «non» extendunt «manus suas in iniquitatem.» Nam si videant quia semper est virga peccatorum super sortem justorum, cogitant apud se, et dicunt: Quid mihi prodest quia justus sum? Semper mihi dominabitur iniquus, et semper servus ero? Faciam ergo et ego iniquitatem; quia nihil prodest tenere justitiam. Ne autem hoc dicat, insinuatur illi fides, quia ad tempus potest
Abbreviated transcription (Latin):
rabant Distinguebant dñm
aecernum a do mino temporali :¬
& tamen subditi erant ꝓpter
dñm eternum : etiam domino
temporali : Sed num quid sic erit
semꝑ ut iniqui imperent iustis
Non sic erit. Uidete exum quid
dicat iste psalmus: Qm̃ non dere¬
linqu& dñs uirgam peccatorum
suꝑ sortem iustorum. Sencitur
ad tempus uirga peccatoꝵ suꝑ
sortem ustoꝵ sed non ibi relin¬
quit᷑. non erit in aet̃num. Ueni&
tempus quando unus agnoscat᷑
in claritate sua apparens. congre¬
g& ante se om̃s gentes & diui d&
eas. sicut diuidit pastor haedos
ab ouib Oues pon& ad dexte¬
ram: haedos ad sinistram: & ui¬
detis ibi multos seruos inter
oiues: & multos dominos inter
haedos: Et rursus multos domi.¬
nos int̃ oues: multos seruos int̾
hȩdos. Non enim quia sic conso¬
lati sumus seruos. om̃s seruibo¬
ni sunt : aut quia sic repressimꝰ
suꝑbiam dominoꝵ. om̃s domini
mali sunt: Sunt boni fideles
domini: & sunt mali Sunt bori

Expanded text:
rabant. Distinguebant dominum rabant. Distinguebant dominum aeternum a domino temporali; et tamen subditi erant propter dominum aeternum, etiam domino temporali. 8. Sed numquid sic erit semper, ut iniqui imperent justis? Non sic erit. Videte enim quid dicat iste psalmus: «Quoniam non derelinquet Dominus virgam peccatorum super sortem justorum.» Sentitur ad tempus virga peccatorum super sortem justorum; sed non ibi relinquitur, non erit in aeternum. Veniet tempus, quando unus agnoscatur in claritate sua apparens congreget ante se omnes gentes, et dividat eas, sicut dividit pastor haedos ab ovibus: oves ponet ad dexteram; haedos ad sinistram . Et videbis ibi multos servos inter oves, et multos dominos inter haedos; et rursus multos dominos inter oves, multos servos inter haedos. Non enim quia sic consolati sumus servos, omnes servi boni sunt; aut quia sic repressimus superbiam dominorum, omnes domini mali sunt. Sunt boni fideles domini, et sunt mali: sunt boni
Abbreviated transcription (Latin):
reddidit dilectionem ꝓ odio Ait
erum. Pater ignosce illis: quia
nescint quid faciunt Si dt̃is
cȩli & terrȩ ꝑ quem facta sunt om̃ia
seruiuit in dĩgriis. rogauit ꝓ sȩ¬
uientib & furentib & tan quã
medicum se exhibuit ad uen
tomagis non deb& de dignari
homo ex toto animo & extota
bona uoluntate. cum tota di¬
lectione seruire domino etiam
malo. Ecce seruit melior de¬
teriori : sed ad tempus. Qđ
autem dixi de domino &
seruo. hoc intelligite de po¬
testatib & regib de om̃i b
enim potestates bonȩ sunt & ti¬
ment dm̃: aliquando non timent
dm̃. Iulianus extitit infidelis
imꝑator extitit a postata. iniquus
idolatra: milites xpi seruieruNT
imperatori infideli. Ubi uenie¬
batur ad causam xp̃i : non agnos¬
cebant. nisi illum qui in cęlo erat
Si quando uolebat ut idola co-¬
lerent. ut turificarent. p̃pone¬
bant illidm̃. Quando autem di¬
cebat. ꝓducite aciem. ite contra
illam gentem. statim ob tempe¬

Expanded text:
Reddidit dilectionem pro odio: ait Reddidit dilectionem pro odio: ait enim, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Si Dominus coeli et terrae, per quem facta sunt omnia, servivit indignis, rogavit pro saevientibus et furentibus, et tanquam medicum se exhibuit advenieto magis non debet dedignari homo, ex toto animo, et ex tota bona voluntate, cum tota dilectione servire domino etiam malo? Ecce servit melior deteriori, sed ad tempus. Quod autem dixi de domino et servo, hoc intelligite de potestatibus et regibus, de omnibus  potestates bonae sunt, timent Dominum, aliquando non timent Dominum. Iulianus extitit iimperator, exstitit apostata, iniquus, idololatra: milites christiani servierunt imperatori infideli; ubi veniebatur ad causam Christi, non agnoscebant nisi illum qui in coelo erat. Si quando volebat ut idola colerent, ut thurificarent; praeponebant illi Deum: quando autem dicebat, Producite aciem, ite contra illam gentem; statim obtempe
Abbreviated transcription (Latin):
scđm carnem. cum timore & tremore
in simplicitate cordis: non ad
oculum seruientes quasi homi¬
nib placentes. sed quasi serui
xp̃i. facientes bonam uoluntatẽ
dĩ ex animo. cum bona uoluntate
Ecc̃e non fecit de seruis liberos:
sed de malis seruis. bonos seruos.
Quantum debent diuites x
qui illis cõponit domum.¬
domum
ut si fui tibi seruus infi delis: con¬
uertat illum xp̃s. & non ei dicat.
dimitte dñm tuum: Iam cognio¬
iuisti eum qui uerus. ẽ. dñs. Ille
forte impius .ẽ. & iniquus: tu iã
fidelis & iustus . Indignũs. ẽ : ut
iustus & fidelis. seruiat iniquo &
infideli. Non hoc ei dixit: seđ
magis serui& Vt corroborar&
seruum : hoc dixit. Exemplo meo
serui: prior seruiui iniquis.
dñs exum tanta in passione susti¬
nens a quib sustinuit nisi dñs
a seruis & a quib nisi a malis
seruis Nam si fuefłnt boni ser¬
ui : honorarent dnm suum. Sed
quia mali serui erant: iniuriaue.¬
runt dñm. Ille quid contra

Expanded text:
secundum carnem, cum timore et tremore, secundum carnem, cum timore et tremore, in simplicitate cordis; non ad oculum servientes, quasi hominibus placentes, sed quasi servi Christi, facientes voluntatem Dei ex animo, cum bona voluntate» . Ecce non fecit de servis liberos, sed de malis servis bonos servos. Quantum debent divites Christo, qui illis componit domum! ut si fuit ibi servus infidelis, convertat illum Christus, et non ei dicat, Dimitte dominum tuum; jam cognovisti eum qui verus est dominus: ille forte impius est et iniquus, tu jam fidelis et justus; indignum est ut justus et fidelis serviat iniquo et infideli. Non hoc ei dixit, sed magis, Servi: et ut corroboraret; servum, hoc dixit, Exemplo meo servi; prior servivi iniquis. Dominus enim tanta in passione sustinens, a quibus sustinuit, nisi dominus a servis? et a quibus, nisi a malis servis? Nam si fuissent boni servi, honorarent dominum. Sed quia mali servi erant, injuriaverunt. Ille quid contra?
Abbreviated transcription (Latin):
uł iudices uł reges: quia hoc facit
ꝓpter disciplinam plebis suae Ñ
honor debitus potestati. Ordina¬
uit enuim sic ds̃ eccłam suam. ut
om̃is potestas ordinata in scło ha¬
beat honorem. & aliquando a meli¬
orib Sed exempli grã.: unam rem
dico. Hinc conicite. gradus om̃iũ
potestatum Prima & cotidianai
potestas hominis in hominem :¬
domini .ẽ. in seruum. pe om̃s
domus habent huius modi potesta¬
tem. Sunt domini : sunt & serui.
Di uersa sunt nomina : sed homi¬
nes & homines paria sunt nomi¬
na. Et quid dicit apłs seruos
obaudite dominis ur̃is scđm car¬
autem temporales scđm tempus.
Tu cum ambulas in uia. cum uiuis
inhac uita : non uult te facere su¬
ꝑbum xp̃s. Contigit tibi ut xp̃ia.¬
nus efficereris : & haberes dominũ
hominem. Non ideo xp̃ianus effec¬
tus es: ut dedigneris seruire. Cum
erum xp̃o uibente seruis homini:
non illi seruis. sed illi qui ussit.
& hoc ait. Obaudite dominis ur̃is

Expanded text:
vel judices, vel reges, quia hoc facit vel judices, vel reges, quia hoc facit pter disciplinam plebis suae, prhonor debitus potestati. Ordinavit enim sic Deus Ecclesiam suam, ut omnis potestas ordinata in saeculo habeat honorem, et aliquando a melioribus. Sed exempli gratia unam rem dico; hinc conjicite gradus omnium potestatum. Prima et quotidiana potestas hominis in hominem domini est in servum. Prope omnes domus habent hujusmodi potestatem. Sunt domini, sunt et servi; diversa sunt nomina: sed homines et homines paria sunt nomina. Et quid dicit Apostolus, dobaudite dominis vestris secundum carautem temporales secundum tempus. Tu cum ambulas in via, cum vivis in hac vita, non vult te facere superbum Christus. Contigit tibi ut christianus efficereris, et haberes dominum hominem: non ideo christianus effectus es, ut dedigneris servire. Cum enim Christo jubente servis homini, non illi servis, sed illi qui jussit. Et hoc ait: «Obaudite dominis vestris
Abbreviated transcription (Latin):
paulus :: quando iNuenit᷑ talis.¬
potest facile inueniri: & tamen
timebat ne passer ille in illo
poner& spem. Et quid ait
Num quid paulus ꝓ uobis cru-¬
cifixus ẽ Sed leuate oculos
in montes : unde auxilium ue¬
niat uobis : quia ego plantaui
apollo rigauit. Sed auxilium
urm adno qui fecit cęlum &
terram : quia deus incrementũ
dedit. Ergo montes incircuitu
& usque in sctm. Si ergo
montes incircuitu eius. & dñs
incircuitu plebis suȩ : constrin¬
git dñs plebem suam inunum
uinculum caritatis & pacis
Ut qui confidunt in dño sic̃ mons
sion. non cõmoueant᷑ in ȩterrum
& hoc .ẽ. ex hoc & usq in scła
Quia non oerel meti& uia Gã
Recca torum supea soriem ius¬
torum. ut non extendaNs iusti
AdIIQUITATEM MANUS SUAS
Uodo quidem iusti aliquantũ laborant.
& modo aliquando in iusti dominan¬
tur iustis. Quib modis aliquando
iniusti ꝑueniunt ad honores scłi :
cum ꝑuenerint. & facti fuerint

Expanded text:
Paulus? quando invenitur talisPaulus? quando invenitur talisfacile inveniri? Et tamen timebat ne passer ille in illo poneret spem: Et quid ait? «Numquid Paulus pro vobis crucifixus est» ? Sed levate oculos in montes, unde auxilium veniat vobis; quia, «Ego plantavi, Apollo rigavit:» sed auxilium vestrum a Domino, qui fecit coelum et terram; quia «Deus incrementum dedit» . Ergo «montes in circuitu et usque in saeculum.» Si ergo «montes in circuitu ejus, et Dominus circuitu plebis suae,» constringit Dominus plebem suam in unum vinculum charitatis et pacis, ut qui confidunt in Domino sicut mons Sion, non commoveantur in aeternum: et hoc est, «ex hoc et usque in sagam peccatorum super sortem justorum, ut non extendant justi ad iniquitatem manus suas.» Modo quidem justi aliquantum laborant, et modo aliquando injusti dominantur justis. Quibus mobis? Aliquando injusti perveniunt ad honores saeculi: cum pervenerint et facti fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi montes : si non illis spem
posueris. Videte fr̃s : quales
sunt mon tes dĩ. Nam inde
sic nomiNati sunt in alio lo¬
co: iustitia tua sicut montes
dĩ. Non iustitia ⁊ ipsoꝵ: sed iusti.¬
tia tua. Audi talem montẽ apłm.
Vt inueniar in illo inquit. non ha¬
bens meam iustitiam quȩ ex lege
est : sed eam quȩ est ꝑ fidem xp̃i.
Illi autem qui ꝑ iustitiam suam
montes. eẽ. uoluerunt sicut iudȩi
quidam uel pharisei: principes
eoꝵ sic reprehenduntur: Ignoran¬
tes enim dei iustitiam. & suam
uolsirtes constituere: iustitiȩ dĩ
non sunt subiecti. Qui autẽ subiec¬
ti sunt: sic sunt alti ut humiles
sint & quia magni sunt: montes
dicuntur. Quia uero subiecti s
dõ: ualles sunt & quia habeN
capacitatem pietatis: suscipiunt
abundantiam pacis. & inundatione
transmittunt ad colles. Modo
tamen tu uide : quos colles ames.
Siuis amari abonis montib
noli spem ponere nec in bonis mon¬
tib Nam qualis mons erat

Expanded text:
ipsi montes, si non in illis spem ipsi montes, si non in illis spem posueris. Videte, fratres, quales sunt montes Dei. Nam inde sic nominati sunt in alio loco: «Justitia tua sicut montes Dei» . Non justitia ipsorum, sed «justitia tua.» Audi talem montem Apostolum: «Ut inveniar in illo,» inquit, «non habens justitiam meam quae ex lege est, sed eam quae est per fidem Christi» . Illi autem qui per justitiam suam montes esse voluerunt, sicut Judaei quidam vel Pharisaei principes eorum, sic reprehenduntur: «Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti» . Qui autem subjecti sunt, sic sunt alti, ut humiles sint. Et quia magni sunt, montes dicuntur; quia vero subjecti sunt Deo, valles sunt: et quia habent capacitatem pietatis, suscipiunt abundantiam pacis et inundationem transmittunt ad colles. Modo tamen tu vide quos montes ames. Si vis amari a bonis montibus, noli spem ponere nec in bonis montibus. Nam qualis mons erat
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua flamma sermonis & ali-¬
quis de ipsis iguis accenditur
Si nauigatis in lignos. & noctem
patimi Nii: id est caliginem huius
uitȩ : non uos fallant nec di-¬
rigatis illuc nauem Ibi sunt
saxa. ubi naufra gia magria
fiunt. Cum ergo tibi laudati.¬
tes fuerint isti montes. & coe¬
perint tibi sua dere ut uenias
ad ipsos montes quasi ad auxili.¬
um. & ibi requiescas: responde
In dño confido. quomodo dicitis
animȩ meȩ. trans migra in mon-¬
tem sicut passer: Bonium est
etum tibi. ut in illos montes leues
oculos unde tibi auxilium a
dño sit: ut euadas sicut passer
de muscipula uenantium. non
trans migres in montes. Passer
erum in stabilis res est: cito mo¬
uetur. cito uolat hinc & inde.
Sed tu confide in dño : & eris
sicut monssion Non mouebe¬
ris in eternum & non transmi¬
graueris in montes sicut passer
Num quid ibi sic nominauit
montes ut de dño dicer&: Sed
montes: tales animas in quib
dñs est . Tunc autem te amaÑ

Expanded text:
aliqua flamma sermonis, et alialiqua flamma sermonis, et aliquis de ipsis ignis accenditur. Si navigatis in ligno, et noctem patimini, id est, caliginem hujus vitae; non vos fallant, nec dirigatis illuc navim: ibi sunt saxa, ibi naufragia magna fiunt. Cum ergo tibi laudati fuerint isti montes, et coeperit tibi suaderi ut venias ad ipsos montes, quasi ad auxilium, et ibi requiescas; responde: «In Domino confido; quomodo dicitis animae meae, Transmigra in montes sicut passer» ? Bonum est enim tibi ut in illos montes leves oculos unde tibi auxilium a Domino sit, ut evadas sicut passer de muscipula venantium, non transmigres in montes. Passer enim instabilis res est; cito movetur, cito volat hinc et inde. Sed tu confide in Domino, et eris sicut mons Sion; non commoveberis in aeternum, et non transmigrabis in montes sicut passer. Numquid ibi sic nominavit montes, ut de Domino diceret? 6. Sed montes tales ama, in quibus Dominus est. Tunc autem te amant
Abbreviated transcription (Latin):
rursum remaneres in montib
statim subiunxit. Et dts in
cireuitu plebis suas.
Ut tua spes non sit in montib
sed in il lo qui inluminat mon¬
tes. Cum enim ille habitat in
montib id est in scĩs: ipse est
in circuitu plebis suae. & ipse
murauit plebem suam muni¬
mento spiritali. ne moueatur
inȩternum. At uero de illis
montib malis quando loquit᷑
scriptura: non eis addit dnm.
Tales montes. iam sepe diximus
uobis: significat᷑ magnas quas¬
dam animas sed malas. Non
enuim putetis fr̃s. quia potu¬
erunt fieri hereses per aliquas
paruas animas. Non fecerun
hereses: nisi magni homines
Sed quantum magni : tantum
mali montes. Non eñ montes
sed illi dissensionem susceperun
a diabolo patre suo Montes
ergo erant. Ad tales montes.
caue ne fugias. Uenturi sunt eñ
homines & dicturi tibi. Magnꝰ
ille uir. & magnus ille homo
Quasi fuit ille donatus. qua¬
lis est maximi anus: & nescis
minauimꝰ sed naufragosos¬
hos uidetis quia luc& de illis

Expanded text:
rursum remaneres in montibu, rursum remaneres in montibu, statim subjunxit, «Et Dominus in circuitu plebis suae:» ut tua spes non sit in montibus, sed in illo qui illuminat montes. Cum enim ille habitat in montibus, id est in sanctis, ipse est in circuitu plebis suae; et ipse muravit plebem suam munimento spirituali, ne moveatur in aeternum. At vero de illis montibus malis quando loquitur Scriptura, non eis addit Dominum. Tales montes, jam saepe diximus vobis, significant magnas quasdam animas, sed malas. Non enim putetis, fratres, quia potuerunt fieri haereses per aliquas parvas animas. Non fecerunt haereses, nisi magni homines: sed quantum magni, tantum mali montes. Non enim montes sed illi dissensionem susceperunt a diabolo patre suo. Montes ergo erant ad tales montes cave ne fugias. Venturi enim sunt homines, et dicturi tibi: Magnus ille vir, et magnus ille homo. Qualis fuit ille Donatus! qualis est Maximianus ! et nescio quis minavi, sed naufragosos. Videtis quia lucet de illis
Abbreviated transcription (Latin):
rans sp̃s sc̃s. hoc ait. In lu¬
minians tu mirabiliter a
monti b. aeternis: Non dix̃
Inlum inant mon tes: sed u¬
lumi nans tu a montib aet̃nis
Per montes istos quos ȩtnos
eẽ. uoluisti: predicans eugłiũ.
tu in luminas non montes. Ta¬
tes in circuitu eius. ubi cõmemo¬
rauit montes bonos scriptura:
ualde raro & difficile aut forte
numquam: & non statim ibi no¬
miniat dñm aut simul signifi.¬
cat. ne spes remaneat in mon.¬
tib Ecce uidete quã multa
commemoraui. Leuaui oculos
Meos in montes: unde ueni &
auxilium mihi. Ꝙ ne ibi rema¬
neas: Auxilium meum inquit
a dño qui fecit cęlum & terram
Rursus. suscipiant montes pacẽ
popło tuo. Cum dixit suscipidn
osteridit alium. eẽ. fontem pa¬
cis. Unde illi suscipiunt. Rur¬
sus a montib in luminans
sed tu dixit. In luminans tu
ammirabilit̃: a montib ȩ̃t̃nis
Item hoc loco cum dixiss&.
montes in circuitu eius. ne tu

Expanded text:
rans Spiritus sanctus hoc ait: «Illurans Spiritus sanctus hoc ait: «Illuminans tu admirabiliter a montibus aeternis» . Non dixit, Illuminant montes; sed, «Illuminans tu a montibus aeternis:» per montes istos quos aeternos esse voluisti, praedicans Evangelium, «tu illuminans», non montes. Tates in circuitu ejus; ubi commemoravit montes bonos Scriptura, valde raro et difficile, aut forte nunquam non et statim ibi nominat Dominum, aut simul significat, ne spes remaneat in montibus. Ecce videte quam multa commemoravi. «Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi:» et ne ibi remaneas, «Auxilium meum,» inquit, «a Domino, qui fecit coelum et terram.» Rursus, «Suscipiant montes pacem populo tuo:» cum dixit, «Suscipiant,» ostendit alium esse fontem pacis unde illi suscipiunt. Rursus, «A montibus illuminans:» sed, «Tu,» dixit; «Illuminans tu admirabiliter a montibus aeternis.» Item hoc loco cum dixisset, «Montes in circuitu ejus;» ne tu
Abbreviated transcription (Latin):
ponimus. Iam dixerat. leuauio.¬
culos meos in montes. unde ueni&
terram. Ipsi sunt montes de quib
item dicit : Suscipiant montes
pacem popło tuo: & colles iusti¬
tiam. Montes. magnisunt col¬
les minores sunt.Monites er¬
go uident: colles credunt. Qui
uiderit. pacem susceper̃ & ad
tuler̃ ad eos qui credunt. Qui
enum credunt. suscipiunt iusti¬
tiam : quia iustus ex fide uiuit
Angłi uident: annuntiant quid
uident & credimus nos: Ioħs ille:
In principio inquit erat uerbum :¬
& uerbum erat apud dm̃. & deus
erat uerbum Uidebat. predicauit
nobis ut crederemus & montes
suscipientes pacem: sus ceper̃ col¬
les iustitiam. Quia de ipsis mon.¬
tib quid ait. non dixit ase habeNt
pacem. uel instituunt pacem.
uel generant pacem : sed sus ci.¬
piunt pacem Unde suscipiuNT
pacem. dñs ẽ. Sic ergo leua
oculos tuos ad montes ꝓpter
pacem : ut auxilium tuum a
dño sit qui fecit celu m & t̃ram
Rursus illos mon tes cõmemo¬

Expanded text:
ponimus ; jam dixerat, «Levavi oponimus ; jam dixerat, «Levavi oculos meos in montes, unde veniet lum et terram» . Ipsi sunt montes de quibus item dicit: «Suscipiant montes pacem populo tuo, et colles justitiam» . Montes magni sunt, et colles minores sunt. Montes ergo vident, colles credunt: qui vident, pacem susceperunt et attulerunt ad cos qui credunt. Qui enim credunt, suscipiunt justitiam; quia justus ex fide vivit . Angeli vident, annuntiant quod vident, et credimus nos. Joannes ille: «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum» : videbat, praedicavit nobis ut crederemus. Et per montes suscipientes pacem, susceperunt colles justitiam: quia de ipsis montibus quid ait? Non dixit, A se habent pacem, vel, instituunt pacem, vel, generant pacem; sed, suscipiunt pacem. Unde suscipiunt pacem, Dominus est. Sic ergo leva oculos tuos ad montes propter pacem, ut auxilium tuum sit a Domino, qui fecit coelum et terram. Rursus illos montes commemo
Abbreviated transcription (Latin):
illi faciunt. De his montib a¬
mabilib & delectabilib : as sidue
scriptura loquit᷑. Aduertite
cum auditis. uel legitis. Plurib
locis inuenitis montes delecta.¬
biles. quanquam & nos possumꝰ
commemorare: Verum tamen
quantum dñs suggerit. delec¬
tat nos de his montib multa di¬
cere. & diuin& testimonia de
litteris scĩs occurrunt nobis
Ipsi sunt montes qui inluminan.¬
tur adõ. & primitus illuminan¬
tur. ut ab ipsis lum̃ descendat
ad ualles uel ad colles : quia non
tantȩ sunt altitudinis quantȩ
sunt montes. Ipsi sunt ꝑ quos
Nobis prȩrogatur scriptura :
siue in ꝓphẽtis. siue in apłis. siue
in eugłio Ipsi sunt montes: de
quibꝰ cantamus. Teuaui oculor
meos in montes unde ueru&
auxilium mihi: Quia de scrip¬
turis scĩs inhac uita habemus
auxilium. Sed quia ipsi montes
Non a se ꝓteguntur. nec a se¬
ipsis nobis consulunt. nec spes
nr̃a deb&. eẽ. in montib. ne male¬
dictisimus qui spem in homine

Expanded text:
illi faciunt. De his montibus ailli faciunt. De his montibus amabilibus et delectabilibus assidue Scriptura loquitur. Advertite cum auditis vel legitis; pluribus locis invenitis montes delectabiles, quam nos possumus commemorare. Verumtamen quantum Dominus suggerit, delectat nos de his montibus multa dicere; et divina testimonia de Litteris sanctis occurrerunt nobis. Ipsi sunt montes qui illuminantur a Deo: et primitus illuminantur, ut ab ipsis lumen descendat ad valles, vel ad colles; quia non tantae sunt altitudinis, quantae sunt montes. Ipsi sunt per quos nobis praerogatur Scriptura, sive in prophetia, sive in Apostolis, sive in Evangelio. Ipsi sunt montes de quibus cantamus, «Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi;» quia de Scripturis sanctis in hac vita habemus auxilium. Sed quia ipsi montes non a se proteguntur, nec a seipsis nobis consulunt, nec spes nostra debet esse in montibus, ne maledicti simus qui spem in homine
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ergo ibi habitant: non moue.¬
bunt᷑ in eternum. Qui autem ha-¬
bitarunt in ista hierłm motisuNT
primo corde: postea exilio. Quati¬
do motisunt corde. & ceciderunt :
tunc regem ipsius suꝑnae hierłm
crucifixerunt. Iam spiritaliter
foris erant : & ipsum regemfo¬
ras excludebant. Eiecerint enĩ
illum extra ciuitatem suam. &
foras crucifixerunt: & ipse eiecit
illos extra ciuitatem suam. id est
ȩternam hierłm matrem om̃ium
nr̃m que .ẽ. in cęlis. Qualis ẽ. ista
hierłm  breuit̃ describit eam
Montes in circuitu eius
agnumͤ aliquid eẽ. nos in ea
Aciuitate: quam circundede¬
runt montes: Ipsa est tota felici.¬
tas nr̃a. quia habebimus ciuita.¬
tem quam circundeder̃ mon¬
tes. Non enim non nouimus mon¬
tes: aut quid sunt montes ni.¬
si tumores terrarum: Au suNt
ergo montes amabiles. montes
excelsi predicatores ueritatis
siue angłi siue apłi. siue ꝓphe¬
te: Ipsi sunt in circuitu hierłm
Ambiunt illam : & quasi murũ

Expanded text:
. Qui ergo ibi habitant «non move. Qui ergo ibi habitant «non movebuntur in aeternum.» Qui autem habitarunt in ista Jerusalem, moti sunt; primo corde, postea exsilio. Quando moti sunt corde et ceciderunt, tunc Regem ipsius supernae Jerusalem crucifixerunt. Jam spiritualiter foris erant, et ipsum Regem foras excludebant. Ejecerunt enim illum extra civitatem suam, et foris crucifixerunt . Et ipse ejecit illos extra civitatem suam, id est aeternam Jerusalem matrem omnium nostrum, quae est in coelis. 4. Qualis est ista Jerusalem? Breviter describit eam. «Montes in circuitu ejus.» Magnum aliquid, nos esse in ea civitate quam circumdederunt montes? Ipsa est tota felicitas nostra, quia habebimus civitatem quam circumdederunt montes? Num enim non novimus montes? aut quid sunt montes, nisi tumores terrarum? Alii sunt ergo montes amabiles, montes excelsi, praedicatores veritatis, sive Angeli, sive Apostoli, sive Prophetae. Ipsi sunt in circuitu Jerusalem; ambiunt illam, et quasi murum
Abbreviated transcription (Latin):
dño. & non mouebunt᷑ pedes nri.
& fit in nobis ascendentib unde
cepit istepsalmus:
ui contiount in dño sicut
Motis sior non commouesunt᷑
in acternum. Qui sunt istiꝰ
qui hasitant in hlerus alem
psi non commoriebuntur in ȩt̃tiũ.
qui habitant in hierłm. Si hanc
hierłm intellexerimus: om̃s qui illie
inhabitant bellis & euersione
ipsius ciuitatis exclusisunt. Modo
quȩris uidȩum in ciuitate hierłm.
& non inuenies. Certe ergo non
mouebitur in ȩt̃num qui hasitant
de qua multa soletis audire: Ipsa
est mat̾ nr̃a. cui sus piramus &
gemimus in ista peregrinatione.
ut ad illam redeamus. Erraue¬
ramus a uia. & uiam non habeba¬
mus : rex ipsius uenit & uia nobis
factus .ẽ. ut ad illam redire posse.¬
mus. Ipsa est illa ubi stantes
erant pedes nr̃i. in atris hierłm.
sicut audistis inpsalmo canticoꝵ
cui suspira bat ille qui cantabat
Hierłm quȩ ȩdificat᷑ ut ciuitas.
cuius participatio eius inidipsum

Expanded text:
Domino, et non movebuntur pedes nostri, Domino, et non movebuntur pedes nostri, et fit in nobis ascendentibus unde coepit iste psalmus, «Qui confidunt in Domino, sicut mons Sion, non commovebuntur» «in aeternutant Jerusalem:» ipsi «non commovebuntur in aeternum, qui inhabitant Jerusalem.» Si hanc Jerusalem intellexerimus, omnes qui illic inhabitabant, bellis et eversione ipsius civitatis exclusi sunt: modo quaeris Judaeum in civitate Jerusalem, et non invenis. Quare ergo «non movebuntur in aeternum, qui inhabitant de qua multa soletis audire? Ipsa est mater nostra, cui suspiramus et gemimus in ista peregrinatione, ut ad illam redeamus. Erraveramus ab ea, et viam non habebamus: Rex ipsius venit, et via nobis factus est, ut ad illam redire possimus. Ipsa est illa, ubi «stantes erant pedes nostri in atriis Jerusalem,» sicut audistis in psalmo canticorum cui suspirabat ille qui cantabat, «Jerusalem quae aedificatur ut civitas; cujus participatio ejus in idipsum»
Abbreviated transcription (Latin):
deus facere pauperes : sed soli
diuites. eẽ. debuerunt. & illi soli
uiuere: Ut quid factus est pauꝑ:
ut quid uiuit.: repreheridit
dm̃ pauperum. Quanto melius
deo. hoc est sequeretꝰ᷑ uoluntatẽ
dei. & uider& paupertatem
suam tem pora lem esse & traui¬
sitoriam diuitias autem sibi
spiritales ita uenturas. ut nullo
pacto possint prȩterire: & ha¬
bere indiuitiis cordis fidem
si ei non contingat aurum habe¬
re inarta. Quia si aurum ha.¬
ber& in arca. furem timeret :¬
& aurum de arca etiam nolens
ꝑder& Fidem autẽ de corde
non ꝑder& : si ipse illam non
inde expulerit. Cito autem
responderi potest km̃i fecit
illum de paupere & om̃ia quȩ
fecit ds̃ recte fecit: Et si non
possumus uidere consilium ip¬
sius quare illud sic fecit &
lludsic bonium est Nobis
ut subdamus nos sapientide
ipsius & cedamus quia benefecit
Et si nondum nouimus. quare¬
sic fecit. & habebimus cor rectum
ut presumamus & confidamus in

Expanded text:
Deus facere pauperes, sed soli Deus facere pauperes, sed soli divites esse debuerunt; et ipsi soli viverent. Utquid factus est pauper? utquid vivit? Reprehendit Deum pauperum. Quanto melius Deo; hoc est, sequeretur voluntatem Dei, et videret paupertatem suam temporalem esse, et transituram, divitias autem sibi spirituales ita venturas, ut nullo pacto possent praeterire; et haberet in divitiis cordis fidem, si ei non contingit aurum habere in arca? Quia si aurum haberet in arca, furem timeret, et aurum de arca etiam nolens perderet; fidem autem de corde non perderet, si ipse illam inde non expelleret. Cito autem responderi potest, charissimi probet illum de paupere. Et omnia quae fecit Deus, recte fecit. Et si non possumus videre consilium ipsius, quare illud sic fecit et illud sic; bonum est nobis ut subdamur sapientiae ipsius, et credamus quia bene fecit, et si nondum novimus quare fecit: et habebimus cor rectum, ut praesumamus et confidamus in
Abbreviated transcription (Latin):
lominus effusi sunt gressus mei
Quare: Quia zelaui in peccato¬
rib pacem peccatorum in tuens
Inde ergo dixit commotos pedes
suos & pene effusos gressus
lapsu ad ruinam a dẽo. qui a
in tuitus est & inspexit pacem
peccatorum. & uidit eos habe¬
re pacem. se autem laborem.
Narrauit autem hoc cum iã
euasis s& cum iam correcto
corde deo inhesiss&: narrauit
preterita pericula sua Ergo
bonus deus israel: Sed quibus :¬
rectis corde: Sed qui sunt
recti corde qui non rep̃hen¬
dunt dm̃. Qui sunt recti corde:
Qui uoluntatem suam. aduoluꝵ¬
tatem dñi dirigunt: Non uolun¬
tatem dñi ad uoluntatem suam
curuare conant᷑: Breue precep¬
tum . ẽ. ut homo dirigat cor suũ
Uis habere rectum cor: Tu fac
re qđ uistu. Prauicordes ergo
sunt. id est qui rectum cor non
habent. qui sedent & disputant.
quomodo debuit facere ds̃. non
laudando quod fecit. sed repre¬
hendendo corrigere illum uoluNT
Parum est quia corrigi ab eo
nolunt & dicunt : non debuit

Expanded text:
lo minus effusi sunt gressus mei.» lo minus effusi sunt gressus mei.» Quare? «Quia zelavi in peccatoribus, pacem peccatorum intuens» . Inde ergo dixit commotos pedes suos et pene effusos gressus, lapsu ad ruinam a Deo, quia intuitus est et inspexit felicitatem peccatorum, et vidit eos habere pacem, se autem laborem. Narravit autem hoc cum jam evasisset, cum jam correcto corde Deo inhaesisset, narravit praeterita pericula sua. Ergo, «Bonus Deus Israel:» sed quibus? «Rectis corde.» Qui sunt recti corde? Qui non reprehendunt Deum. Qui sunt recti corde? Qui voluntatem suam ad voluntatem Dei dirigunt; non voluntatem Dei ad voluntatem suam curvare conantur. Breve praeceptum est, ut homo dirigat cor suum. Vis habere rectum cor? Tu fac re quod vis tu. Pravicordes ergo sunt, id est, qui rectum cor non habent, qui sedent et disputant quomodo debuit facere Deus; non laudando quod fecit, sed reprehendendo. Corrigere illum volunt: parum est quia corrigi ab eo nolunt; et dicunt, Non debuit
Abbreviated transcription (Latin):
res & ab undantes in scło.
obtinuerunt diuitias. Et sequit᷑
Num quid uane iustificaui cor
meum. & laui int̾ in nocentes
manus meas: Numquid forte
uanus fui. qui uolui iuste uiuere.
& innocent̃ inter homines conuer¬
sari : quando scio eos qui nolunt
seruare innocentiam habere tan¬
tam felicitatem & insultare uis¬
tis ꝑ iniquitates felices: Sedquis
illud: dixi tibi in psalmo: cuius
nondum erat rectum cor. Sic
enim cepit iste psalmus. de quo
modo testimonium dedimus:
Non iste quem considerandum
& tractandum modo suscepimus
sed ubi dictum . ẽ. quomodo sciuit
ds̃ & si est scientia in altissimo:
Ecce ipsi peccatores ab undantes
in scło obtinuer̃ diuitias Num¬
quid uane iustificaui cor meũ.
& laui int̾ innocentes manus
meas Ille ergo psalmus ubr
uidetis quia periclitatur anima
ubi uidetis quia nutant pedes:
sic cepit. Quam bonus dr̃ isrł
rectis corde: Mei autem inquit
pene commotisunt pedes. Pau-¬

Expanded text:
res et abundantes in saeculo res et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias.» Et sequitur: «Numquid vane justificavi cor meum, et lavi in innocentibus manus meas?» Numquid forte vanus fui, qui volui juste vivere, et innocenter inter homines conversari, quando scio eos qui nolunt servare innocentiam, habere tantam felicitatem, et insultare justis per iniquitatem felices? 2. Sed quis illud dixit ibi in psalmo? Cujus nondum erat rectum cor. Sic enim coepit iste psalmus de quo modo testimonium dedimus, non iste quem considerandum et tractandum modo suscepimus, sed ubi dictum est, «Quomodo scivit Deus, et si est scientia in Altissimo? Ecce ipsi peccatores et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias. Numquid vane justificavi cor meum, et lavi in innocentibus manus meas?» ille ergo psalmus, ubi videtis quia periclitatur anima, ubi videtis quia nutant pedes, sic coepit: «Quam bonus Deus Israel rectis corde! Mei autem,» inquit, «pene commoti sunt pedes, pau
Abbreviated transcription (Latin):
brem gr̃ae ipsius ne fructum
ferat Prȩ sumentes enim om̃ia
sibi ab un dare quȩ uident᷑ huic
uitȩ neces saria. & ultra quã
necessaria: extollunt᷑. Et cum
sint homines ꝑ iniquitatẽ infe¬
riores om̃ib hominib: ꝑ suꝑbi¬
am superiores se putant᷑ om̃ib
hominib Atq utinam sicut
alios. uel homines se eẽ depu¬
tarent. Hos autẽ aliquando
intuendo & nimis adtendendo.
etiam illi qui dm̃ colunt fluctu.
ant & nutant quasi perierit
mercens ipsoꝵ. quare colunt dm̃
cum se uident in laborib in eges¬
tate. in erumna. in morbo. in
dolore. in aliqua neces sei tate.
& uident alios habere sanita¬
tem corporis. abundare tempo¬
ralibus. In colomitate suorum
gaudere. nitore honorum flo¬
rere eos qui non solum dm̃ non
colunt sed om̃ib hominib ad¬
uersantur: Ad tendentes eos
nutant & dicunt apud se
quod apte scriptum est
in quodam psalmo. Quomodo
sciuit ds̃ & si est scientia in
altissimo. Ecce ipsi peccato¬

Expanded text:
brem gratiae ipsius, ne fructum brem gratiae ipsius, ne fructum ferat. Praesumentes enim omnia sibi abundare, quae videntur huic vitae necessaria, et ultra quam necessaria, extolluntur; et cum sint homines per iniquitatem inferiores omnibus hominibus, per superbiam superiores se putant omnibus hominibus. Atque utinam vel sicut alios homines se esse deputarent. Hos autem aliquando intuendo et nimis attendendo, etiam illi qui Deum colunt, fluctuant et nutant, quasi perierit merces eorum quare Deum colunt, cum se vident in laboribus, in egestate, in aerumna, in morbo, in dolore, in aliqua necessitate, et vident alios habere sanitatem corporis, abundare temporalibus, incolumitate suorum gaudere, nitore bonorum florere eos qui non solum Deum non colunt, sed et omnibus hominibus adversantur; attendentes eos, nutant, et dicunt apud se quod aperte scriptum est in quodam psalmo: «Quomodo scivit Deus, et si est scientia in Altissimo? Ecce ipsi peccato
Abbreviated transcription (Latin):
& dicere : quia non dr̃ illam dedit
Exponendus ẽ enum locus iste
ut cognoscatur quia & legẽ ds̃
dedit & lex ꝑmorsen data est:
ut non saluar& ꝓpter certam
causam Non saluabit lex : ut
lator legis ipse imperator de¬
sideraretur qui indulgentiam
dar& peccantibus. Et data
uolui. Aderit dñi miscđia.
non ex meritis nr̃is sed forte
ꝓ merito desiderii ur̃i. Neq ex
facultatib nr̃is sed ex abun¬
dantia donoꝵ suoꝵ : ut sic trac.¬
tetur res satis nec es saria homi.¬
nib positis in nouo testam̃to :
ut om̃ino nullas latebras inue¬
niat inimicus ubi se occult&
ad decipiendos fideles
ad numerum. canticoꝵ graduum.
de quo titulo in aliis iã multa
diximus & repetere nolumus ne
uos obtundamus potius quam
homines qui ꝓsperant᷑ in hoc
scło felicitate falsa axq uentosa
& ꝓrsus seductoria: ubi nihil a¬
luid nutriunt quam suꝑbiam.
& cor eoꝵ congelascit aduersus
dm̃. & fit durum ad uersus im¬

Expanded text:
et dicere quia Deus illam non dedit. et dicere quia Deus illam non dedit. Exponendus est enim locus iste, ut cognoscatur quia et Legem Deus dedit, et Lex per Moysen data est; ut non salvaret, propter certam causam. Non salvavit Lex, ut lator Legis ipse Imperator desideraretur, qui indulgentiam daret peccantibus; et data volui. Aderit Domini misericordia, non ex meritis nostris, sed forte pro merito desiderii vestri; neque ex facultatibus nostris, sed ex abundantia donorum suorum: ut sic tractetur res satis necessaria hominibus positis in novo testamento, ut omnino nullas latebras inveniat inimicus, ubi se occultet ad decipiendos fideles.ad numerum canticorum graduum de quo titulo in aliis jam multa diximus, et repetere nolumus, ne vos obtundamus potius quam homines qui prosperantur in hoc saeculo felicitate falsa atque ventosa et prorsus seductoria; ubi nihil aliud nutriunt quam superbiam, et cor eorum congelascit adversus Deum, et fit durum adversus im