comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a uirtutȩ aut pietatȩ fecerimus hunc ambulare: & paulo post
dicunt: qđ in nomine iħu xp̃i saluus sit factus. Nota etiã facta est
potentia dñi : quando diuersas uirtutes apłi inuocato eius nomi¬
ne perfecerunt. Regnũ tuũ dñe & regnũ omniũ scłorũ: & dñatio¬
tua in omni generatione & ꝓgeniȩ. Uenit ad septimũ locũ: qui
trahitur amagnitudine. Nam si magnũ est ad tempus imperare:
quanto magnificentius dominationis terminũ non habere: Primũ
enĩ signũ dñi de perpetuitate laudauit: poftea de ipsius dñatio¬
nis effectib Sunt enim regna humana: sed non ȩterna sunt: &
aliorũ cõparatione fortia sed non diutius dominantia. łt ideo
perpetuitas ista commemoratur : ne regnũ tale putares quale
lpsa est memoriã abunclantiȩ suauitatis tuȩ eructuabunt: quã
superius in ante fata scdã parte memorauit. Fidelis ergo dicit᷑.

Expanded text:
nostra virtute aut pietate fecerimus hunc ambulare ? Et paulo post nostra virtute aut pietate fecerimus hunc ambulare ? Et paulo post dicunt: Quod in nomine Jesu Christi salvus sit factus. Nota etiam facta est potentia Domini, quando diversas virtutes apostoli invocato ejus nomine perfecerunt. Vetua in omni generatione et progenie. Venit ad septimum locum, qui trahitur a magnitudine. Nam si magnum est ad tempus imperare, quanto magnificentius dominationis terminum non habere? Primum enim signum Domini de perpetuitate laudavit, postea de ipsius dominationis effectu. Sunt enim regna humana, sed non aeterna; sunt et aliorum comparatione fortia, sed non diutius dominantia; et ideo perpetuitas ista commemoratur, ne regnum tale putares, quale Ipsa est: Memoriam abundantiae suavitatis tuae eructabunt, quam superius in antefata secunda parte memoravit. Fidelis ergo dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
qui omĩa ammirabili dispositione perficit: ut aut per se ipsȩ
creaturȩ laudent. aut per rationales substantias opera dñi ual-
Quintus a mirabilib ꝓducitur locus. Quã mirabilis enim deus qui
fecit celũ & terrã: eaq diuersis bonis fcupenda uarietate cõpleuit
In parius enim est mensura sufficiens: in mediocrib equalle tẽpera¬
mentũ : in magnis abundantia copiosa donorũ. łt necesse est totũ ẽẽ
mirabile quando uniuersarũ rerũ omnipotentem conftat a ueto
rem. Ut notã faciant filiis hominũ potentiam tuam: & głam
magnificentiȩ regni tus. Sextus locus. qui est a uirtutib introitur
Hoc est enim quod in scđa parte dixit: uirtutem terribiliũ tuorũ
eius: ne ignorata. minus forsitan quȩreretur. Nota quoq facta est
potentia eius. cũ petrus & ioħs. ex utero matris claudũ ambulare
fecerunt: dicentes. uiri israhelite quid a miramini in hoc quasi

Expanded text:
qui omnia admirabili dispositione perfecit; ut aut per se ipsae qui omnia admirabili dispositione perfecit; ut aut per se ipsae creaturae laudent, aut per rationales substantias opera Domini valam tuam loquentur. Quintus a mirabilibus producitur locus. Quam mirabilis enim Deus, qui fecit coelum et terram, eaque diversis bonis stupenda varietate complevit! In parvis enim est mensura sufficiens, in mediocribus aequabile temperamentum, in magnis abundantia copiosa donorum. Et necesse est totum esse mirabile, quando universarum rerum omnipotentem constat auctoED. Ut notam faciant filiis hominum potentiam tuam, et gloriam magnificentiae regni tui. Sextus locus qui est a virtutibus introitur. Hoc est enim quod in secunda parte dixit: Virtutem terribilium tuorum.ejus, ne ignorata minus forsitan quaereretur. Nota quoque facta est potentia ejus, cum Petrus et Joannes ex utero matris claudum ambulare fecerunt, dicentes: Viri Israelitae, quid miramini in hoc, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
dubium est Sed respice: quia miserationes conferendas dicit su¬
pra opera dñi. Ipsũ enim coronat quod in nobis occulto iudicio gr̃a
prerogante largitur: illud damnat quod diabolo machinante con¬
struitur. Uis enim posita uerborũ: soluit absolutissime queftionem.
Opera enim dñi semꝑ eliguntur: nr̃a uel diaboli. sine dubitatione
damnantur. Confiteantur tibi dñe omĩa opera tua : & scĩ tui be¬
nedicent te. Quartus locus a scitate narratur. Ipsa est enim sc̃itas
quã superius dixit: ut ei scĩ sui debeant confiteri: id est boni
angłi. dñationes. poteftates. & principatus. uel iufti homines. &
quicquid beatũ esse cognoscitur. Sed quia om̃s creaturȩ non sunt
intellectuali dignitate sublimes: ut iumenta. saxa ligna. terra. uel
his similia: quomodo poterit illũ om̃is creatura predicare: Confi¬
tetur plane. in hoc quod est. dũ suũ glorificare facit auetorem.

Expanded text:
dubium est? Sed respice quia miserationes conferendas dicit sudubium est? Sed respice quia miserationes conferendas dicit supra operas Domini. Ipsum enim coronat, quod in nobis occulto judicio gratia praerogante largitur; illud damnat quod diabolo machinante construitur. Vis enim posita verborum solvit absolutissime quaestionem. Opera enim Domini semper eliguntur, nostra vel diaboli sinD. Confiteantur tibi, Domine, omnia opera tua, et sancti tui benedicant tibi. Quartus locus a sanctitate narratur. Ipsa est enim sanctitas quam superius dixit, ut ei sancti sui debeant confiteri, id est boni angeli, dominationes, potestates, et principatus, vel justi homines, et quidquid beatum esse cognoscitur. Sed quia omnes creaturae non sunt in intellectuali dignitate sublimes, ut jumenta, saxa, ligna, terra, vel his similia, quomodo illum poterit omnis creatura praedicare? Confitetur plane in hoc quod est, dum suum glorificare facit auctorem,
Abbreviated transcription (Latin):
gła dei Misericors autem. & miserator figura paranomasia est: quȩ
& denominatio dicitur. Patiens & multũ misericors. Uenit ad scđ̃m
argumenti locũ. qui appellatur apotentia : quã non laudauit qđ
terras suspendt. maria coercuit. stellis cęlũ depinxit: sed tole¬
rantẽ dixit excessus humanos: ut qui puniri possent lege iustitiȩ.
ꝓbentur per pattentiam dñi non perire : sicut legitur. nolo mor
locus est: a magnificentia. Quid enim magnificentus quã suauem esse
uniuersis. qui tanen eum deuotis sensib ipsius munere gustaueru¬
nt: sicut petrus apłs dicit: si tamen gustastis qm̃ dulcis est dñs.
Dulcis enim dici non potest: nisi eis qui bona ipsius spiritualiter im¬
biberunt. Quid iterũ magnificentius. quã miserationes supra om̃s
operas suas impendere. quȩ eo gloriantur auctore: Dicat aliquis.
Cur ergo damnandi sunt peccatores. quos eius creaturã esse non

Expanded text:
gloria Dei ? Misericors autem et miserator figura paronomasia est, quae gloria Dei ? Misericors autem et miserator figura paronomasia est, quae et denominatio dicitur. Patiens et multum misericors. Venit ad secundum argumenti locum, qui appellatur a potentia, quam non laudavit quod terras suspendit, maria coercuit, stellis coelum depinxit; sed tolerantem dixit excessus humanos; ut qui puniri possent lege justitiae, probentur per patientiam Domini non perire, sicut legitur: Nolo mortlocus est a magnificentia. Quid enim magnificentius quam suavem esse universis, qui tamen eum devotis sensibus ipsius munere gustaverunt? Sicut Petrus apostolus dicit: Si tamen gustastis quoniam dulcis est Dominus . Dulcis enim dici non potest, nisi eis qui bona ipsius spiritualiter imbiberunt. Quid iterum magnificentius quam miserationes supra omnes operas suas impendere, quae eo gloriantur auctore? Dicat aliquis: Cur ergo damnandi sunt peccatores, quos ejus creaturam esse non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħis. in psalterio. in salomone. in agrographis. in euangeliis. in epi¬
stolis apłorũ. in actib apłorũ. cũ apocalyꝑsin. Sic numerus ifte :
dñs. Tertia narratio quȩ suꝑ est introitur: in qua loca illa argum̃¬
torũ latius exsequitur. quȩ in scda parte breuiter intimauit. ła ñc̃
singillatim mente sollicita perquiramus. Ab operib dñi fecit initiũ:
ut miserator dicatur. Nam quod misericors dicitur. naturȩ ipsius uirtꝰ
est: quod miserator. fragilitati nr̃ȩ causa salutis est. Misericors est enĩ
cũ creat̃. quia nullis beneficiis ꝓuocatur. ut prȩftet. sed clementiȩ
suȩ dispositione uniuersa facit ad existentiã peruenire: miserator
quoq est. cũ res cadentes sua pietate reconstruit: quatinus qui per cul-¬
pã corruunt. per grãm subleuentur. Quis enim actib suis meretur
munera dñi saluatoris: dũ absolutȩ legatur. om̃s peccauerunt. & egenł

Expanded text:
Prophetis, in Psalterio, in Salomone, in Agiographis, in Evangeliis, in EpiProphetis, in Psalterio, in Salomone, in Agiographis, in Evangeliis, in Epistolis apostolorum, in Actibus apostolorum cum Apocalypsi. Sic numerus iste coiserator Dominus. Tertia narratio quae superest, introitur: in qua loca illa argumentorum latius exsequitur, quae in secunda parte breviter intimavit; ea nunc singillatim mente sollicita perquiramus. Ab operibus Domini fecit initium, ut miserator dicatur. Nam quod misericors dicitur, naturae ipsius virtus est; quod miserator, fragilitati nostrae causa salutis est. Misericors est enim cum creat, quia nullis beneficiis provocatur ut praestet, sed clementiae suae dispositione universa facit ad existentiam pervenire. Miserator quoque est, cum res cadentes sua pietate reconstruit, quatenus qui per culpam corruunt, per gratiam subleventur. Quis enim actibus suis meretur munera Domini Salvatoris, dum absolute legatur: Omnes peccaverunt et egent
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritas iudicauit latius exponenda: quȩ nos iftis nominib for¬
sitan possumus appellare: cataractas diuini eloquir: fontes uerborũ
cȩlestium: ubera beata prȩconii: unde & humanũ genus pia con¬
fessione reficitur: & angelis beatitudo sine fine prȩftatur. Quȩ ar¬
gumenta: in summa ita arbitror eẽ definienda. Ratio est: quȩ rei
incõprehensibilis atq altissimȩ. summatim & breuiter. in quantũ ualet
non ui quantũ est. efficit mentionem. Hinc enim nichil extrinsecus: nichil
ueri simile: nichil ꝓferri uidetur ambiguum: sed omĩa talia ꝓcedunt
qualia & ueritas loquitur. & de ueritate dicuntur. In magnũ quoq
sacramentũ hȩc nouem loca unde laudes dñicȩ nascuntur. arbit᷑or
apprehensa: ut trinitatis honor. tertio in se triplicato numero. pos¬
sit agnosci. Iste quoq numerus continetur & in codicib sacris quos

Expanded text:
auctoritas judicavit latius exponenda: quae nos istis nominibus forauctoritas judicavit latius exponenda: quae nos istis nominibus forsitan possumus appellare cataractas divini eloquii, fontes verborum coelestium, ubera beata praeconii, unde et humanum genus pia confessione reficitur, et angelis beatitudo sine fine praestatur. Quae argumenta in summa ita arbitror esse definienda: Ratio quae rei incomprehensibilis atque altissimae summatim et breviter in quantum valet, non quantum est, efficit mentionem. Hinc enim nihil extrinsecus, nihil verisimile, nihil proferri videtur ambiguum; sed omnia talia procedunt, qualia et veritas loquitur, et de veritate dicuntur. In magnum quoque sacramentum haec novem loca, unde laudes dominicae nascuntur arbitror apprehensa; ut Trinitatis honor tertio in se triplicato numero possit agnosci. Iste quoque numerus continetur et in codicibus sacris, quos
Abbreviated transcription (Latin):
& magnitudinem tuam narrabunt. Memoriam habundantiȩ suauita¬
tis tuȩ eruetuabunt: & iustitiam tuam exultabunt. Uenit ad scdam
narrationem: ubi species dñicȩ laudis sacrato calculo prenotauit.
Sed quãuis ista repeato generationũ infinitũ tempus oftendere uide¬
atur. quia dñi opera semꝑ constat cẽ laudancda: tamen gerͤatio & ge¬
neratio ad duos magis debent populos applicari: una ad hebrȩorũ
quȩ per signũ circũcisionis electa est: altera quȩ uenit ex gentib Ipse
sunt enim: quȩ dñi beneficia susceperunt. Et merito dicuntur preconia
ipsius canere: quȩ ad eius deuotionis ꝓbantur munera peruenisse.
Sed qm̃ hȩc nouem. id est opera. potentia. magnificentia. sc̃itas. mirabilia
uirtus terribilium. magnitudo. memoria. iuistitia. in modũ ꝓpositionis
hic dicta sunt. ut eisdem lineis consequenter debeat laus dñica de¬
cantari : conuenit ut ibi de ipsis euidentius dicere debeamus. ubi &

Expanded text:
moriam abundantiae suavitatis tuae eructabunt, et justitiam tuam exaltabunt. Venit ad secundam narrationem, ubi species dominicae laudis sacrato calculo praenotatur. Sed quamvis ista repetitio generationum infinitum tempus ostendere videatur, quia Domini opera semper constat esse laudanda: tamen generatio et generatio ad duos magis debent populos applicari: una ad Hebraeorum, quae per signum circumcisionis electa est; altera quae venit ex gentibus. Ipsae sunt enim quae Domini beneficia susceperunt. Et merito dicuntur praeconia ipsius canere, quae ad ejus devotionis probantur munera pervenisse. Sed quoniam haec novem, id est opera, potentia, magnificentia, 488 sanctitas, mirabilia, virtus terribiliorum, magnitudo, memoria, justitia, in modum propositionis hic dicta sunt, ut eisdem lineis consequenter debeat laus dominica decantari; convenit ut ibi de ipsis evidentius dicere debeamus, ubi et
Abbreviated transcription (Latin):
indicare collectio. Est etiam hic psalmus & inftitutor fidelium quintus.
sicut in anteriorib psalmis iam dictũ est: ubi quicquid ad ecclesiasticã
disciplinã pertinet cohors beata cantauit. Qui merito. talinumero
noscitur collocatus. Nam & archa noȩ ipsa. quȩ specialiter typũ gesta¬
uit eccłȩ. centũ annis legitur fabricata: iota uero & eta. sicut apud
grecos scribitur. octauidecimi calculi optinet quantitatem. Sic iste nu¬
merus : & coronȩ premium. & scĩ nominis decus in se continere monstratu

Expanded text:
indicare collectio. Est etiam hic psalmus et institutor fidelium quintus indicare collectio. Est etiam hic psalmus et institutor fidelium quintus sicut in anterioribus psalmis jam dictum est, ubi quidquid ad ecclesiasticam disciplinam pertinet, cohors beata cantavit, qui merito tali numero noscitur collocatus. Nam et ipsa arca Noe, quae specialiter typum gestavit Ecclesiae, centum annis legitur fabricata. Iota vero et Ita sicut apud Graecos scribitur octavi decimi calculi obtinet quantitatem. Sic iste numerus et coronae praemium, et sancti nominis decus in se continere monstratu
Abbreviated transcription (Latin):
lem supernam. beatus populus eleuatus ascendat. Et ideo meminisse debe¬
mus eorũ alphabetodum. qui completis litteris annotatur. tertium esse
hunc psalmũ : id est centesimus decimus. centesimus undecimus & presens:
qui trino honore signati. perfectę fidei trinitatem nobis indicare nosit¬
cuntur.
Et merito ad futuram hierusalem calculus iste deputatur: qui totius
in tegritatis robore communitur. Quatuor uero alphabetodes. id est uigesimus
quartus. trigesimuᷤ tertiuᷤᷤ. trigesinuᷤ sextuᷤᷤ & centesimuᷤᷤ quadragesimuᷤᷤ quartuᷤ. qui
formati sunt litteris imminutis. scđm quatuor cardines mundi non in con
grue catholicã eccłam quȩ adhuc in isto mundo geritur. indicare noscun¬
tur : quando adhuc imperfecta est. donec prȩddestinatorũ numerũ compe¬
tenter adquirat. Sic magnarũ rerũ mysteria: psalmorũ istorũ noscitur

Expanded text:
lem supernam beatus populus elevatus ascendat. Et ideo meminisse debelem supernam beatus populus elevatus ascendat. Et ideo meminisse debemus eorum alphabetodum, qui completis litteris adnotantur, tertium esse hunc psalmum, id est centesimum decimum, centesimum undecimum, et praesentem, qui trino honore signati, perfectae fidei Trinitatem nobis indicare noscuntur. Et merito ad futuram Jerusalem calculus iste deputatur, qui totius integritatis robore communitur. Quatuor vero alphabetodes, id est, vicesimus quartus, tricesimus tertius, tricesimus sextus, et centesimus quadragesimus quartus, qui formati sunt litteris imminutis secundum quatuor cardines mundi, non incongrue Ecclesiam catholicam, quae adhuc in isto mundo geritur indicare noscuntur; quando adhuc imperfecta est, donec praedestinatorum numerum competenter acquirat. Sic magnarum rerum mysteria psalmorum istorum noscitur
Abbreviated transcription (Latin):
mplectendus suauiter omnino psalmus. ⁊ qui tali confessione finitus
est: prolixitate magnus. ammiratione ꝓfunditatis oceanus : ercel¬
lentium rerũ amȩnitate para dẏsus : quem uirtutũ floribus
ornatũ. per alphabetũ hebreorũ. scõrum omnium immarcescibilis
corona cantauit. Et ut similitudines aliquas de rebus naturalibus ex¬
quiramus: sic grues. litteris grecis uolatus suos depingunt: & tanta huius
rei uis est: ut quãuis aues apices nesciant. tamen eos naturali instituti¬
apłorum retia dño precipiente traxerunt. Intendamus etiam : quod or¬
do ipse psalmorũ. non minima nobis futuri scłi sacramenta declarat.
Conueniebat enim ut eccłam de toto orbe collectam. & in dñi laudib
commoratam. graduum cantica sequerentur : quatinus illa similitudo indi¬
caretur. quȩ est in scłi fine facienda. Nam postquam omnium beatorum
numerus dño fuerit pręstante collectus: necesse est ut ad illam hierusa¬

Expanded text:
mplectendus suaviter omnino psalmus, qui tali confessione finitus est, prolixitate magnus, admiratione profunditatis Oceanus, excellentium rerum amoenitate paradisus, quem virtutum floribus ornatum, per alphabetum Hebraeorum sanctorum omnium immarcescibilis corona cantavit. Et ut similitudines aliquas de rebus naturalibus exquiramus; sicut grues litteris Graecis volatus suos depingunt; et tanta hujus rei vis est, ut quamvis aves apices nesciant, tamen eos naturali institutiapostolorum retia Domino praecipiente traxerunt. Intendamus etiam, quod ordo ipse psalmorum non minima nobis futuri saeculi sacramenta declarat. Conveniebat enim ut Ecclesiam de toto orbe collectam, et in Domini laudibus commoratam, graduum cantica sequerentur; quatenus illa similitudo indicaretur, quae est in saeculi fine facienda. Nam postquam omnium beatorum numerus Domino fuerit praestante collectus, necesse est ut ad illam Jerusa
Abbreviated transcription (Latin):
d consuetũ quidem alleluia reuertimur: sed hoc nullatenus repe¬
tere fastidimus: gustus qui semper appetitur: auditus qui non
habet tedium: intellectus qui sine labore percipitur. Cuius uer¬
bi tantus honor est: ut cum sit in hebrea lingua reconditũ: nullo
tamen constet alio sermone translatũ. Hoc grecus. hoc latinus. hoc
chaldeus. hoc sẏrus. hoc persa. hoc arabs. hoc tenet cuncta natio ter¬
rarũ : & quicquid est deditũ diuinitati. dignitatem huius nominis
pia deuotione ueneratur. Nulli absonũ: nulli uidetur absurdũ : sed om̃s
celebrant gaudia sua. huius nominis suauitate ꝓlata. Hoc ergo pura
mente cantemus. totisq in eo uirib occupemur: ut sicut corporeis
aurib dulcissimus redlitur: ita & cordis sinceritate ꝓferatur DIUISIO PSALMI

Expanded text:
Ad consuetum quidem Alleluia revertimur, sed hoc nullatenus repetere fastidimus: gustus qui semper appetitur, auditus qui non habet taedium, intellectus qui sine labore percipitur. Cujus verbi tantus honor est, ut cum sit in Hebraea lingua reconditum, nullo tamen constet alio sermone translatum. Hoc Graecus, hoc Latinus, hoc Chaldaeus, hoc Syrus, hoc Persa, hoc Arabs, hoc tenet natio cuncta terrarum; et quidquid est deditum Divinitati, dignitatem hujus nominis pia devotione veneratur. Nulli absonum, nulli videtur absurdum; sed omnes celebrant gaudia sua hujus nominis suavitate prolata. Hoc ergo pura mente cantemus, totisque in eo viribus occupemur; ut sicut corporeis auribus dulcissimus sonus redditur, ita et cordis sinceritate proferatur. 495 Divisio psalmi
Abbreviated transcription (Latin):
etiam putentur habere descensum. Uam quod nos cantica graduum. uoca¬
mus. apud grecos odeton anabathion positũ esse cognoscitur significas
gradus istos tantũ ad superna tendentes. Qua propter iam beatorũ esse
credendi sunt. qui preftantȩ dño nulla possunt deceptione summergi
Vnde scalam illam iacob: ꝓ parte aliqua. his gradibus fortasse non im¬
merito dicimus comparandam. Illa enim & ascendentes habuit & desce¬
ndentes : in istis uero gradibus beatorũ solus ascensus est. Anon nullis
etiam & quindecim anni qui regi etechiȩ sunt additi: huic similitudi¬
ni uidentur aptati: ut hic numerus & ibi perfectȩ uitȩ cursum in
monstretur.DI UISI O PSAL MI.

Expanded text:
etiam putentur habere descensum. Nam quod nos cantica graduum vocaetiam putentur habere descensum. Nam quod nos cantica graduum vocamus, apud Graecos ᾠδὴ τῶν ἀναβαθμῶν positum esse cognoscitur, significans gradus istos tantum ad superna tendentes. Quapropter jam beatorum esse credendi sunt, qui praestante Domino nulla possunt deceptione submergi. Unde scalam illam Jacob pro parte aliqua his gradibus fortasse non immerito dicimus comparandam; illa enim et ascendentes habuit et descendentes: in istis vero gradibus beatorum solus ascensus est. A nonnullis etiam et quindecim anni qui regi Ezechiae sunt additi, huic similitudini videntur aptati, ut hic numerus et ibi perfectae vitae cursum indicasse monstretur. Divisio psalmi.
Abbreviated transcription (Latin):
significatione meritorũ. & in istis psalmis quindecim gradus ponuntur. sicut
in illo templo hierosolimitano quod a salomone notũ est fuisse perfectũ :
ut presens ordo psalmorũ . & in illa constructione prefiguratus. uideatur
esse predictus. Terrena siquidem illa fabrica: cȩlestis templi. similitudinem.
gestare uidebatur. Qua propter. cũ gradus audimus in psalmis. non terrenũ.
aut corporeis gressibus subeundũ nobis aliquid suspicemur: sed mentis ac¬
cipiamus ascensum. Ideo enim premissum est canticum: ut hoc potius ad
animȩ prouectũ applicare debeamus. Sed gradus iste. humilitatis est as¬
census : confessio peccatorũ: sicut in octogesimo tertio psalmo dictũ est.
ascensus in corde eius disposuit. in conualle lacrimarum. Sic enim istos¬
gradus ascendere merebimur: si pro delictis nr̃is prostrati dño iugiter
supplicemus. Sciendũ est autem. quod gradus isti. ascensum tantũ. non

Expanded text:
significatione meritorum et in istis psalmis quindecim gradus ponuntur, sicut significatione meritorum et in istis psalmis quindecim gradus ponuntur, sicut in illo templo Jerosolymitano, quod a Salomone notum est fuisse perfectum; ut praesens ordo psalmorum, et in illa constructione praefiguratus, videatur esse praedictus. Terrena siquidem illa fabrica coelestis templi similitudinem gestare videbatur. Quapropter cum gradus audimus in psalmis, non terrenum aut corporeis gressibus subeundum nobis aliquid suspicemur, sed mentis accipiamus ascensum. Ideo enim praemissum est, Canticum, ut hoc potius ad animae provectum applicare debeamus. Sed gradus iste humilitatis est ascensus, confessio peccatorum, sicut in octogesimo tertio psalmo dictum est: Ascensus in corde ejus disposuit in convalle lacrymarum . Sic enim istosgradus ascendere merebimur, si pro delictis nostris prostrati, Domino jugiter supplicemus. Sciendum est autem quod gradus isti ascensum tantum, non
Abbreviated transcription (Latin):
CANTICU AL GRA OU MM.
ori exidem ttyli & MIRABItS inchoantur: sed in psalmi supe¬
rioris explanatione reperti sunt: ut beatitudinem fidelium popu¬
lorũ quã ille unita meritorũ uarietate cantauit. isti in sacra-¬
mentũ houi & ueteris testamenti. ordinatis quindecim gradibus expli¬
carent. Septenarius enim numerus sicut sepe dictũ est. significat ebdo-¬
madam. propter sabbatũ ueteris testamenti : octonarius. dñicum diem.
in quo dñm resurrexisse manifestũ est. quod ad nouum pertinet testa¬
mentũ : qui simul iuncti. quintũ decimum numerũ cõplere noscuntur.
Inchoata scłi renuntiatione. qm mundanas conuersationes tanquã malo¬
rum suorũ grauamen exhorruit: hinc quibusdam gradib meritorũ ascen¬
dens. ad perfectam atque aeternam dñi peruenit caritatem: quȩ in su̾mo
uirtutũ fastigio noscitur collocata. Quod suo loco euidentius explicamus.
Illlud tamen ȩftimo commonendum. quod diuina gratia concedente. uaria

Expanded text:
Canticum graduum. Novi quidem tituli et mirabiles inchoantur, sed in psalmi superioris explanatione reperti sunt; ut beatitudinem fidelium populorum, quam ille unita meritorum varietate cantavit, isti in sacramentum Novi et Veteris Testamenti ordinatis quindecim gradibus explicarent. Septenarius enim numerus sicut saepe dictum est significat hebdomadam propter sabbatum Veteris Testamenti: octonarius dominicum diem, in quo Dominum resurrexisse manifestum est, quod ad Novum pertinet Testamentum. Qui simul juncti quintum decimum numerum complere noscuntur, inchoata saeculi renuntiatione: quoniam mundanas conversationes tanquam malorum suorum gravamen exhorruit. Hinc quibusdam meritorum gradibus ascendens, ad perfectam atque aeternam Domini pervenit charitatem, quae in summo virtutum fastigio noscitur collocata; quod suo loco evidentius explicamus. Illud tamen aestimo commonendum, quod divina gratia concedente varia
Abbreviated transcription (Latin):
rotor cularib accłiam significari superiorib ẽ. titulis in¬
dicatum : sed qm̃ ibi hanc p̃figurationẽ in uuarũ expressionẽ
posuimus. nunc inbacarũ uindemus explicemꝰ. Cum nlisus acer¬
uus oliuarũ subiectus fuerit agricolarũ arte ponderibus.
nimiaq cęperit pręssura torqueri : & amurcam cenosam. &
olerim pinguissime puritatis emanat. Quod in eccłiae ꝑ secutionib
fieri posse non dubiũ. ẽ: quanedo & dõ puras mentes declarat.
& fecilentas conscientias eiudenter a ssignat. Quinta uero sab-¬
bati significat a sabato quintũ diem. quando dñs in conclitione
rerũ exaquis creauit animalia. sicut᷑ genesis lectio decursa
testatur : dixit ds̃.ꝓlucant aquȩ reptilia animarũ uiuarũ.
Hoc adbaptismatis grãm similitudine lecora coniungitur:
quȩ reuera animalia uua sua fȩcunditate proclucitꝰ clum
sanctificatȩ aquȩ inmaculatos redlunt. quos pollutos ꝓpriis
scclerib acceper̃. Sed ut partib expositas in unã seriem colli¬

Expanded text:
ro torcularibus, Ecclesiam significari superioribus est titulis indicatum; sed quoniam ibi hanc praefigurationem in uvarum expressione posuimus, nunc in baccarum vindemiis explicemus. Cum tunsus acervus olivarum subjectus fuerit agricolarum arte ponderibus, nimiaque coeperit pressura torqueri, et amurcam coenosam, et oleum pinguissimae puritatis emanat. Quod in Ecclesiae persecutionibus fieri posse non dubium est, quando et Deo puras mentes declarat, et faecilentas conscientias evidenter assignat. Quinta vero sabbati, significat a sabbato quintum diem, quando Dominus in conditione rerum ex aquis creavit animalia, sicut Genesis lectio decursa testatur: Dixit Deus: Producant aquae reptilia animarum vivarum . Hoc ad baptismatis gratiam similitudine decora conjungitur; quae revera animalia viva sua fecunditate producit, dum sanctificatae aquae immaculatos reddunt, quos pollutos propriis sceleribus acceperunt. Sed ut partibus res expositas 278 in unam seriem colli
Abbreviated transcription (Latin):
apłos complectit᷑ ipse hisraheliticũ popłm diuidit in tribub futurã illã sicut pat̾
hieronimꝰ ait. significans beatitudinẽ duodenaria quantitate distingui: uerbi gratia
baptismũ raptr: quintũ uirgines: sextũ rectȩ pęnitentes:: ut sic usq ad duo decim
partes ꝑ diuersas meritorũ distantias gaudeat᷑. Hoc tangere uidet᷑ apłs: cũ dicit
alia claritas solis. alia claritas lunȩ. alia claritas stellarũ: & alibi. ftella ab stella
differt in claritatȩ: sic Q resurrectio mortuorũ. Qua ꝓpt̾: iste psalmꝰ post centesimũ

Expanded text:
apostolos complectitur; ipse Israeliticum populum divisit in tribubus, futuram illam, sicut Pater apostolos complectitur; ipse Israeliticum populum divisit in tribubus, futuram illam, sicut Pater Hieronymus ait , significans beatitudinem duodenaria quantitate distingui. Verbi gratia,baptismum rapti, quintum virgines, sextum recte poenitentes; ut sic usque ad duodecim partes per diversas meritorum distantias gradiatur. Hoc tangere videtur Apostolus cum dicit: Alia claritas solis, alia claritas lunae, alia claritas stellarum ; et alibi: Stella a stella differt in cl
Abbreviated transcription (Latin):
tate altꝰ est. qui fide certus: qui mentis robore solidatus. Nã qđ ad didit. popłi sui:
cendentiũ pulchritudo uerborũ. Nãs quod dixit suscitans a t̾ra in opẽ. & de fter¬
core erigens pauperem. ut collocet eũ cũ principib cũ principib popłi sui. ex¬
ponit ubi hoc fieri possit: scilicet in eccła: quȩ ante aduentũ sponsi sui sterilis fu¬
erat: sed facta est mat̾ lȩta filiorũ: quando p̾dicationib apłorũ ex aqua & sp̃u
scõ copiosos filios in toto orbeꝓcieauit: quondã fusca nunc pulchra: quȩ per
aquã fȩcundissimã parit: & uirginitatẽ suã głosa in tegritate custodit. Ip̃sa fuit
igit᷑ sterilis: quã dñs in domo sua habitare facit lȩtantẽ : de partu scilicet & nu-
tũ numerũ reperio ingentiũ sacram̃torũ honore plenissimũ. Ipse enĩ calculus

Expanded text:
tate altus est, qui fide certus, qui mentis robore solidatus. Nam quod addidit, populi sui, tate altus est, qui fide certus, qui mentis robore solidatus. Nam quod addidit, populi sui, cendentium pulchritudo verborum. Nam quod dixit: Suscitans a terra inopem, et de stercore erigens pauperem: ut collocet eum cum principibus, cum principibus populi sui, exponit ubi hoc fieri possit; scilicet in Ecclesia, quae ante adventum Sponsi sui sterilis fuerat; sed facta est mater laeta filiorum, quando praedicationibus apostolorum ex aqua et Spiritu sancto copiosos filios in toto orbe procreavit. Quondam fusca, nunc pulchra; quae per aquam fecundissimam parit, et virginitatem suam gloriosa integritate custodit. Ipsa fuit igitur sterilis, quam Dominus in domo sua habitare facit laetantem, de partu scilicet et numtum numerum reperio ingentium sacramentorum honore plenissimum. Ipse enim calculus
Abbreviated transcription (Latin):
uerba mea: Sic in celo & in terra humilitas deo placita reperit᷑: sicut superbia pro¬
bat᷑ exosa: ꝑ quã diabolus cecidit: ꝑ quã homines in tartari penitrale merguntur
Erubescant elati: & se ipsi accepta ratione conuincant. Ubi credunt locũ habere super¬
biã: cũ celũ & t̾ram. ab humilitate uideant occupata: S uscitans a t̾ra inopem.: &
de stercore erigens pauperem. Hoc beneficium: non soli sibi inopes uindicent. & e¬
gentes. Nã de stercore & pauꝑtate erigit᷑. quisquis de hac labe corporis. ꝑ dei grãm
subleuat᷑. Rex deniq ipse mundanꝰ. inops est munerũ dei: & in stercore uoluitur: cui
carnis uicia dominant᷑. lleuat ergo dñs ab istis quoslibet ordines: quas libet etates :
Declarat᷑ ad quid pauperis & inopis peruenire possit erectio: scilicet ut collocet᷑
qui hominũ suffragio conquirit᷑: sed illũ qui dño largiente prestat᷑. qui humili-¬

Expanded text:
verba mea ? Sic in coelo et in terra humilitas Deo placita reperitur, sicut superbia proverba mea ? Sic in coelo et in terra humilitas Deo placita reperitur, sicut superbia probatur exosa, per quam diabolus cecidit, per quam homines in tartari penetrale merguntur. Erubescant elati, et seipsos accepta ratione convincant. Ubi credant locum habere superbiam, cum coelum et terram ab humilitate videant occupata? Vers. 7. Suscitans a terra inopem, et de stercore erigens pauperem. Hoc beneficium non sibi soli inopes vindicent et egentes; nam de stercore et paupertate erigitur, quisquis de hac labe corporis per Dei gratiam sublevatur. Rex denique ipse mundanus inops est munerum Dei, et in stercore volvitur, cui carnis vitia dominantur. Elevat ergo ab istis Dominus quoslibet ordines, quaslibet aetates, cDeclarat ad quid pauperis et inopis pervenire possit erectio, scilicet ut colloceturqui hominum suffragio conquiritur, sed illum qui Domino largiente praestatur, qui humili
Abbreviated transcription (Latin):
riei. Qui in altis habitat. ⁊idest in excelsis creaturis suis quas ipse magnas
facit cĩ in eis habitare dignat᷑: ut sunt angłi boni scĩ eiꝰ. & reliquȩ potesdates .
quȩ presentiȩ ipsiꝰ dignitate grandescunt. Sed ne putares istã amplitudinẽ humi¬
fiant eiꝰ dono semꝑ altissima. Illi enĩ supra piã humilitatẽ sedes est: ipsam uisit
quȩ nichil in se sperans. sed de sola dñi largitate presumit. Sed istã humilitatt̃
in qualitate mentis accipe: non in positione t̾rarũ. Sequit᷑ enĩ: In celo & in t̾ra. Quȩ
est in cęlo humilitas: nisi illa scilicet in qua humilitate sua sc̃i angłi placuerunt:
Uirtutes om̃s cȩlorũ ipsa laude p̾celsȩ sunt: & quicquid fidelit᷑ humile fuerit.
ibi dei sedes & ȩt̾na potentia reperit᷑. In t̾ra autẽ qđ dicit: significat scos uiros: de
quib scriptũ est. suꝑ quẽ requiescet sp̃s m̃s nisi suꝑ humilem & quietũ. & dremtẽ

Expanded text:
rietur. Qui in altis habitat, id est, in excelsis creaturis suis, quas ipse magnas facit, cum in eis habitare dignatur; ut sunt angeli boni, sancti ejus, et reliquae potestates, quae praesentiae ipsius dignitate grandescunt. Sed ne putares istam amplitudinem humifiant ejus dono semper altissima. Illi enim supra piam humilitatem sedes est; ipsam visitat quae nihil in se sperans, sed de sola Domini largitate praesumit. Sed istam humilitatem in qualitate mentis accipe, non in positione terrarum. Sequitur enim, in coelo et in terra. Quae est in coelo humilitas, nisi illa scilicet in qua humilitate sua sancti angeli placuerunt? Virtutes omnes coelorum ipsa laude praecelsae sunt; et quidquid fideliter humile fuerit, ibi Dei sedes et aeterna potentia reperitur. In terra enim quod dicit, significat sanctos viros, de quibus scriptum est: Su
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ fabricator est xp̃c. eiꝰ prȩconia debeant non taceri. iusta cõmonitio est. dñi sal-
uatoris iniunctio : ut creatorem suũ creatura cognoscat: eumq magnificare debeat:
quatinꝰ eius laudib semꝑ ac crescat. Hoc schema dicit᷑ perifrasis. latinȩ ꝑ circuitum.
In aliis quippe locis per orbem: in aliis ex quatuor cardinib hic autẽ per solis cur.¬
sum. quasi per quandã lineã declaratus est mundus. Excelsus suꝑ om̃s gentes dñs:
& suꝑ cęlos gła eiꝰ. Per has duas partes: uniuersas uult intelligi creaturas. Gentes
excelsus. cui ipsi quoq cęli subiecti sunt: sicut in alio psalmo legit᷑: exaltare suꝑ
celos ds̃. & suꝑ omẽm trã gła tua. Siue gentes carnales homines. celos uero spiri¬
tuales debemꝰ accipere: ut supra om̃s creaturas altissimꝰ sentiat᷑. qui cunctarum

Expanded text:
cujus fabricator est Christus, ejus praeconia debeant non taceri. Justa commonitio  ms. G., commucujus fabricator est Christus, ejus praeconia debeant non taceri. Justa commonitio  ms. G., communitio est Domini, salutaris injunctio; ut Creatorem suum creatura cognoscat, eumque magnificare debeat, quatenus ejus laudibus semper accrescat. Hoc schema dicitur periphrasis, Latine per circuitum. In aliis quippe locis, per orbem, in aliis ex quatuor cardinibus, hic autem per solis cursum, quasi per quamdam lineam declaratus est mundus. Vers. 4. Excelsus super omnes gentes Dominus, et super coelos gloria ejus. Per has duas partes, universas vult intelligi creaturas. Gentes, a probatur excelsus, cui ipsi quoque coeli subjecti sunt, sicut in alio psalmo legitur: Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua . Sive gentes, carnales homines; coelos vero spirituales debemus accipere; ut super omnes creaturas Altissimus sentiatur, qui cunctarum
Abbreviated transcription (Latin):
Sropħa dauid. psalmi textũ sub breuitate transcuriens: prima parte cõmonet
deuotos ut laudes dño iugit̃ exoluant. & ex toto corde predicare non desi¬
nant: scdđa parte. ipse facit qđ alios docet: ut magister uerus. non tam uer-¬
bo. quam docere uideatur exemplo.
issimis dari: quando & ipse dñs puer uocat᷑: sicut est illud. puer natꝰ est nobis.
lstã siquidem ȩtatẽ. ꝓ innocentia sua a dño constat electã. Dicit enĩ discipłis suis.
sinite paruulos uenire ad me: talium est enĩ regnũ cȩlorũ. Merito ergo hos ꝓpħa
cõmonet laudes dño debere cantare: qui corde puro ad eas uident᷑ accedere. Non enĩ
hic ȩtas est electa:. sed puritas. Respice quoq in hac repetitione quandã esse diftan¬
tiam. Dñm laudat: qui se ꝓbabili actione cõmendat. Nomen dñi item laudat: qui
modo in hoc scło predicandũ: & in illa quoq ȩt̾nitate laucdandũ. Sed ne uel hoc

Expanded text:
ropheta David psalmi textum sub brevitate transcurrens, prima parte commonet devotos, ut laudes Domino jugiter exsolvant, et in toto orbe praedicare non desinant. Secunda parte ipse facit quod alios monet, ut magister verus non tam verbo, quam docere videatur exemplo. issimis dari, quando et ipse Dominus puer vocatur, sicut est illud: Puer natus est nobis . Istam siquidem aetatem pro innocentia 385 sua a Domino con stat electam; dicit enim discipulis suis: Sinite parvulos venire ad me, talium est enim regnum coelorum . Merito ergo hos propheta commonet laudes Domino debere cantare, qui corde puro ad eas videntur accedere. Non enim hic aetas est electa, sed puritas. Respice quoque in hac repetitione quamdam esse distantiam. Dominum laudat, qui se probabili actione commendat: Nomen Domini idem laudat, qui modo in hoc saeculo praedicandum, et in illa quoque aeternitate laudandum. Sed ne vel hoc
Abbreviated transcription (Latin):
irabilis est nimis humilitas: quȩ culmine commendatur excelso.
Ham si aliquis heremita. cellule suȩ uacans talia diceret: mag¬
na tamen patientiȩ laude fulgeret. Hoc purpuratus. hoc prophetarum
dicebat eximius: ut ftudiosius refugeret superbiam. quanto amplius hono¬
rũ claritate radiabat. Sed quid a nobis exigitur: si ab illo talia pendeban¬
tur Presta dñe humilitatem regis: prophete patientiam: quoniam in
quacumq persona. ista uere tua sunt premia. Non enim hoc passim hu¬
mana uoluntate sumitur: sed misericordiȩ tuȩ largitate prȩstatur.
Quȩ ideo maxime inter uirtutes eximias honorata consurgit: quoniam
eam dignatio tuȩ maiestatis assumit. Deniq consideremus quantũ hono¬
rata sit humilitas: quȩ superbiȩ contraria. in duodecimo gradu noscitur
collocata. Illa enim demergit in tartarũ: hȩc perducit ad caelum. Ex¬

Expanded text:
irabilis est nimis humilitas, quae culmine commendatur excelso. Nam si aliquis eremita cellulae suae vacans talia diceret, magna tamen patientiae laude fulgeret. Hoc purpuratus, hoc prophetarum dicebat eximius, ut tanto studiosius refugeret superbiam, quanto amplius honorum claritate radiabat. Sed quid a nobis exigitur, si ab illo talia pendebantur? Praesta, Domine, humilitatem regis, prophetae patientiam, quoniam in quacunque persona ista vere tua sunt praemia. Non enim hoc passim humana voluntate sumitur, sed misericordiae tuae largitate praestatur. Quae ideo maxime inter virtutes eximias honorata consurgit, quoniam eam dignatio tuae majestatis assumpsit. Denique consideremus quantum honorata sit humilitas, quae superbiae contraria, in duodecimo gradu noscitur collocata; illa enim demergit in tartarum, haec perducit ad coelum.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ille benedicit nos. scĩficare dignatir. Sequitur. Doce me iustificationes tuas.
Cum superius dixerit. in corde meo abscondi eloquia tua: nunc dicit. doce
me iustificationes tuas: quasi nichis ante didicerit. Uerum sc̃ȩ congregationi. esu
rientiq iustitiam. non sufficit nandata m̃i uerbo didicisse: sed petebat ut
ea factis potuisset ostendere: ubi nouerat plenitudinem se gr̃e reperire di¬
citur ergo doce me iustftiones tuas: hoc est presta me facere. unde electos tuos
iustificare consueuisti. In labiis meis: ꝓnuntiaui omĩa iudicia oris tui. Cho¬
rus ille scorum ꝓnuntiasse se dicit udicia oris dñi quȩ locutus est per

Expanded text:
cum ille benedicit, nos sanctificare dignatur. Sequitur, doce me justificationes tuas. cum ille benedicit, nos sanctificare dignatur. Sequitur, doce me justificationes tuas. Cum superius dixerit, In corde meo abscondi eloquia tua, nunc dicit, doce me justificationes tuas, quasi nihil ante didicerit. Verum sanctae congregationi esurienti sitientique justitiam non sufficit mandata Domini verbo didicisse; sed petebat ut ea factis potuisset ostendere, ubi noverat plenitudinem se gratiae reperire. Dicitur ergo, doce me justificationes tuas: hoc est, praesta me facere unde electos tuos justificare consuesti. Vers. 13. In labiis meis pronuntiavi omnia judicia oris tui. Chorus ille sanctorum pronuntiasse se dicit judicia oris Domini, quae locutus est per
Abbreviated transcription (Latin):
est.Nlam sicut decet fidelib ea oportunȩ predicare: sic non credentib oportet
abscondi: sicut in eu angelio dictũ est. ne dederitis sc̃m canib neq miseritis
margaritas ur̃as ante porcos: & alius psalmus dicit. posui ori meo custodiã
dum consiftit peccator aduersum me. ommutui & humiliatus sum & silui a
bonis: ut intelligamus peccati genus eẽ. obftinatis eloquia dñi predicare. Un¬
de & paulus apłs dicit. Hereticum. post primam & scđam correptionem deuita:
& cętera. B enedictus es dñe. doce me iustificationes tuas. Ne aliquis eruditio B⁊¬
nem scam ꝓpriis uirib applicaret: prȩmitait. benedictus es dñe: idest qui
gratis prȩstas: quia in homine non potes inuenire quod eligas. Sed hic benedic¬
tio. laudem significat dñi. Nam cũ nos dm̃ benedicimus. eius facta laudamus:

Expanded text:
est; nam sicut decet fidelibus ea opportune praedicare, sic non credentibus oportet est; nam sicut decet fidelibus ea opportune praedicare, sic non credentibus oportet abscondere, sicut in Evangelio dictum est: Ne dederitis sanctum canibus, neque miseritis margaritas vestras ante porcos . Et alius psalmus dicit: Posui ori meo custodiam; dum consistit peccator adversum me. Obmutui, et humiliatus sum, et silui a bonis ; ut intelligamus peccati genus esse obstinatis eloquia Domini praedicare. Unde et Paulus apostolus dicit: Haereticum post primam et secundam correptionem devita , etc. Vers. 12. Benedictus es, Domine: doce me justificationes tuas. Ne aliquis eruditionem sanctam propriis viribus applicaret, praemittit; Benedictus es, Domine, id est, qui gratis praestas: quia in homine non potes invenire quod eligas. Sed hic benedictionem, laudem significat Domini; nam cum nos Deum benedicimus, ejus facta laudamus;
Abbreviated transcription (Latin):
ram. & quod errauerat reuocabo. in omni siquidem bono. dñi gr̃a prȩuenimur.¬
& ut eum uelimus rogare. ipse ᷤ dignatur infundere. Sequitur. He repellas me
amandatis tuis. tanquam indignũ beneficiis tuis: ut quem te fecisa toto corde
petere: tu etiam digneris audire. Repellit enim amandatis suis subdole se
rogantes. sicut in alio psalmo legitur: uirũ sanguinum & dolosum ab ominabitur
dñs : & salomon dicit. sc̃s enim sp̃s disciplinȩ effugiet fictum: & subtrahit se
a cogitationibus quȩ sunt sinȩ intellectu. Rogat ergo ne ab intelligentia legis
diuinȩ repellatur. sicut indignus: ut agnoscamus hanc intelligentiam non mereri.
ut non peccem tibi. Cum legamus operam dñi ẽẽ prȩdicandam sicut petrus in
actib apłorũ dicit. non enim possumus quȩ uidimus & audiuimus non loqͥ :
hic dicit in corce suo eloquia dñi ne peccaret. abscondita. Sed utrumq uerũ

Expanded text:
iram, et quod erraverat revocabo . In omni siquidem bono Domini gratia praevenimur,iram, et quod erraverat revocabo . In omni siquidem bono Domini gratia praevenimur, et ut velimus rogare, ipse se dignatur infundere. Sequitur, ne repellas me a mandatis tuis, tanquam indignum beneficiis tuis; ut quem te fecisti toto corde petere, tu etiam digneris audire. Repellit enim a mandatis suis subdole se rogantes, sicut in alio psalmo legitur: Virum sanguinum et dolosum abominabitur Dominus . Et Salomon dicit: Sanctus enim spiritus disciplinae effugiet fictum, et subtrahet se a cogitationibus quae sunt sine intellectu . Rogat ergo ne ab intelligentia legis divinae repellatur sicut indignus, ut agnoscamus hanc intelligentiam non mereri,  tua, ut non peccem tibi. Cum legamus opera Domini esse praedicanda, sicut Petrus in Actibus apostolorum dicit: Non enim possumus quae vidimus et audivimus non loqui ; hic dicit in corde suo eloquia Domini, ne peccaret, abscondita. Sed utrumque verum
Abbreviated transcription (Latin):
delectationib perfruatur. Qua propter. per figuram erotesis. sub interrogatione
proponit: in quo corrigit iuuenior uiam suam: Etas electa est noui non ueteris
testamenti: quando de seniore homine in robusta sumus ȩtate reparati lu¬
uenior enim dicitur ueterib comparatus: quia comparatiuus gradus frequenter uim
optinet positiui. Sed iste iuuenior quem admodum correxerit uiam suam subsequen¬
ti responsione confirmat.: dicens. in custodiendo sermones tuos: tunc scilicet. cũ eu¬
angelicam disciplinam popłs xp̃ianus accepit. Eo siquidem tempore homo cor¬
rectus est : quando ueteri prauitate damnata. ad rectȩ fidei dona peruenit.
Custodit autem sermones dñi: qui non eos tantũ memoria retinet: seđ actionumn
is. hoc quoq munus est dñi : quod eum se toto corde asserit exquisisse. Non
enim quereret nisi inquisitus fuisset: sicut in isaia legitur. quod perierat reqͥ¬

Expanded text:
delectationibus perfruatur. Quapropter per figuram erotesis sub interrogatione delectationibus perfruatur. Quapropter per figuram erotesis sub interrogatione proponit: In quo corrigit juvenior viam suam? Aetas electa est Novi, non Veteris Testamenti, quando de seniori homine in robusta sumus aetate reparatenior enim dicitur veteribus comparatus, quia comparativus gradus frequenter vim obtinet positivi. Sed iste juvenior quemadmodum eorrexerit viam suam, subsequenti responsione confirmat dicens: In custodiendo sermones tuos, tunc scilicet cum evangelicam disciplinam populus Christianus accepit. Eo siquidem tempore homo correctus est, quando, vetere pravitate damnata, ad rectae fidei dona pervenit. Custodit autem sermones Domini qui non eos tantum memoria retinet, sed actionum is. Hoc quoque munus est Domini 400 quod eum se toto corde asserit exquisiisse: non enim quaereret, nisi inquisitus fuisset, sicut in Ezechiele legitur: Quod perierat requ
Abbreviated transcription (Latin):
tis patrib sibi traditam disciplinam: non autem ut quidam faciunt. studio per¬
uersitatis inuentam. ludicia uero iuftitiȩ sunt: quia famulos suos liberare digna¬
tur. diabolica perseqlitione laborantes. Tustificationes tuas custodiam: non me
derelinquas usq quaq. Perfecta est. ꝓpositȩ beatitudinis decora conftructio.
Petit enim a dño: ut iustificationib concessis. dignetur deuotum populum suo
munere custodire. lustificationes enim quid significent: in quarto uersu superiore
iam dictum est. Et qm̃ nouerat temptationes diabolicas undiq circumire. ut
legitur. aduersarius uester sicut leo circũit. quęrens quem deuoret: petit se
quaqua uersum undiq custodiri: ne possit. locum nocendi hostilis attrocitas
fidelis popłs indicauit. in quib se deprecatus est custodiri: nunc idem in scđa
littera conuersionis tempus ostendit: exponens etiam. in sermonib dñi quibus

Expanded text:
tis Patribus sibi traditam disciplinam, non autem ut quidam faciunt studio pertis Patribus sibi traditam disciplinam, non autem ut quidam faciunt studio perversitatis inventam. Judicia vero justitiae Dei sunt, quia famulos suos liberare dignatur a diabolica persecutione laborantes. Vers. 8. Justificationes tuas custodiam: non me derelinquas usquequaque. Perfecta est propositae beatitudinis decora constructio. Petit enim a Domino ut justificationibus concessis dignetur devotum populum suo munere custodire. Justificationes enim quid significent, in quarto versu superiore jam dictum est. Et quoniam noverat tentationes diabolicas undique circumire, ut legitur: Adversarius vester sicut leo circuit quaerens quem devoret , petit se quaquaversus undique custodiri, ne possit locum nocendi hostilis atrocitas fidelis populus indicavit, in quibus se deprecatus est custodiri; nunc idem in secunda littera conversionis tempus ostendit, exponens etiam in sermonibus Domini quibus