comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uocata.ẽ. Hȩc ultima africȩ exurgie
a montib septẽ habens ab oriente flum̃
maluã. a septentrione fretũ gaditanũ
ab occiduo oceanũ athlanticũ. a meri¬
die gaulalũ gentes. usq acloceanũ he¬
speriũ perrantes. regio gignens feras.
simias. dracones & struciones. Olim etiã
& elefantis plena fuit. quos sola nunc
india parturit. Garamantis regionis
caput. garama oppidũ fuit. Est autẽ
int̾ cirenensẽ & echiopiã. ubi est fons
qͥ friget calore diei. & calet frigore no¬
ctis. Ethiopia dicta a colore popłoꝵ
qͦs solis uicinitas torret. Deniq uim
sicderis. ꝓdit hominũ color. Est enĩ ibi¬
iugis estus. Nam quicqͥd eiꝰ est. sub
meridiano cardine ẽ. Circa occiduum
aut̃ montuosa. ẽ. arenosa in medio. ad
orientalẽ uͦ plagã deserta. Cuiꝰ situs
ab occiduo athlantis montis. ad orientẽ
usq in egypti fines porrigit᷑. A meridie
oceano: a septentrione nilo flumine

Expanded text:
vocata est. Haec ultima Africae exsurgit vocata est. Haec ultima Africae exsurgit a montibus septem, habens ab oriente flumen Malvam, a septentrione fretum Gaditanum, ab occiduo Oceanum Athlanticum, a meridie Gaulalum gentes usque ad Oceanum Hesperium pererrantes: regio gignens feras, simias, dracones et struthiones. Olim etiam et elephantis plena fuit, quos sola nunc India parturit. Garamantis regionis caput Garama oppidum fuit. Est autem inter Cyrenensem et Aethiopiam, ubi est fons qui friget calore diei et calet frigore noctis. Aethiopia dicta a colore populorum, quos solis vicinitas torret. Denique vim sideris prodit hominum color; est enim ibiiugis aestus; nam quidquid eius est, sub meridiano cardine est. Circa occiduum autem montuosa est, arenosa in medio, ad orientalem vero plagam deserta: cuius situs ab occiduo Athlantis montis ad orientem usque in Aegypti fines porrigitur, a meridie Oceano, a septentrione Nilo flumine
Abbreviated transcription (Latin):
pͣpinguis. Ubi aut̃ siluestris ẽ. feras
etlucat. ubi iugis ardua: equos & onagros
ꝓcreat. eximio etiã marmore p̾dicatur.
qđ numidicũ dr̃. Habet aut̃ urbes p̾ci¬
puas. ippone regiũ & susicadã. Maurita¬
nia uocata a colore popłorũ. Greci eni
nigrũ. mauron uocant. Sic̃ enĩ gallia
a candore popłi. ita mauritania ani-¬
grore. nom̃ sortita. ẽ Cuiꝰ prima ꝓuin¬
cia mauritania sitifensis. ẽ. quȩ sitifi
habuit oppidũ. a quo & uocabulũ tra¬
xisse regio phibetur. Mauritania uͦ
cęsariensis. coloniȩ cesareȩ ciuitas fuit.
& nom̃ ꝓuincie ex ea datũ. Utręq gͥ
ꝓuincię sibi coniunctȩ. ab oriente nu¬
miliã habent. a septentrione mare ma¬
gnũ. ab occasu flum̃ maluã. a meridie
monte astrixim. qͥ discernit int̾ fęcun¬
dam terrã. & arenas iacentes usq ad
oceanũ. Mauritania tingitania. a tingi
metropolitana huiꝰ ꝓuinciȩ ciuitate.

Expanded text:
praepinguis, ubi autem silvestris est, feras praepinguis, ubi autem silvestris est, feras educat; ubi jugis ardua, equos et onagros procreat. Eximio etiam marmore praeditatur, quod Numidicum dicitur. Habet autem urbes praecipuas Hipponem, Rhegium, et Rusicadam. 10. Mauritania vocata a colore populorum. Graeci enim nigrum μἇυρον vocant. Sicut enim Gallia a candore populi, ita Mauritania a nigredine nomen sortita est. Cujus prima provincia Mauritania Sitifensis est, quae Sitifi habet oppidum, a quo et vocabulum traxisse regio perhibetur. 11. Mauritania vero Caesariensis Colonia, Caesaria civitas fuit, et nomen provinciae ex ea datum. Utraeque igitur sibi conjunctae ab Oriente Numidiam habent, a septentrione mare Magnum, ab Occasu flumen Malvam, a Meridie montem Astrixim, qui discernit inter fecundam terram, et arenas jacentes usque ad Oceanum. 12. Maurimetropolitana huius provinciae civitate
Abbreviated transcription (Latin):
tripoli ẽ. patens passib ducentis. uł
amplius mille. foecunda oleis. & gle¬
bis ita prȩpinguis. ut iacta ibi semina
increm̃to pene centesimȩ frugis rena¬
scantur. Teugis ubi cartago magna.
ipsa . ẽ. & uera africa. int̾ bit̾antiũ &
numidiã sita. a septentrione mare si¬
culo iuncta. & a meridie usq ad ge¬
tulorũ regionẽ porrecta. cuiꝰ ꝓxima
quęq frugifera st̃. Ulterior aut̃ besti¬
is & serpentib plena. atq onagris ma¬
gnis. in desertũ uagantib. Getulia
autẽ. africe pars medit̾ranea. ẽ. Nu¬
midia. ab incolis passim uagantib sic
uocata. qđ nullã certã haberent sedẽ.
Nam lingua eorũ incercȩ sedes & uagȩ.¬
numidȩ dicunt᷑. Incipit aut̃ a flu¬
mine amisiga. in ⁊eugitanũ limitẽ
desinit. habens abortu sirtes minores.
a septentrione mare qđ intendit sar¬
diniã. ab occasu mauritaniã sitifensẽ.
a meridie ethiopũ gentes. regio cãpis

Expanded text:
Tripoli est, patens passuum ducenta vel Tripoli est, patens passuum ducenta vel amplius milia, fecunda oleis, et glebis ita praepinguis ut iacta ibi semina incremento pene centesimae frugis renascantur. Zeugis, ubi Carthago magna. Ipsa est et vera Africa inter Byzacium et Numidiam sita, a septentrione mari Siculo iuncta, et a meridie usque ad Gaetulorum regionem porrecta; cuius proxima quaeque frugifera sunt, ulteriora autem bestiis et serpentibus plena, atque onagris magnis in deserto vagantibus. Gaetulia autem Africae pars mediterranea est. Numidia ab incolis passim vagantibus sic vocata, quod nullam certam haberent sedem. Nam lingua eorum incertae sedes et vagae 'numidia' dicuntur. Incipit autem a flumine Amsiga, in Zeugitanum limitem definit, habens ab ortu Syrtes minores, a septentrione mare quod intendit Sardiniam, ab occasu Mauritaniam Sitifensem, a meridie Aethiopum gentes: regio campis
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. a cirene urbe metropoli quȩ ẽ inei
finib nuncupata. Huic ab oriente egy¬
ptus. ẽ. ab occasu sirtes maiores & trogo¬
ditȩ. a septentrione mare libicũ. a me¬
ridie ȩthiopia & barbarorũ uariȩ na-¬
tiones. & solitudines in accessibiles. quȩ
etiã basiliscos serpentes creant. Penta¬
polis greca lingua aquinq urbib nun
nia. pt̃olomais. Ex quib: ptholomais
& beronice a regib nominatȩ fc̃. Est
aut̃ pentapolis libiȩ cirenensi adiun¬
cta. & eiꝰ finib deputata. Tripolitanã
qͦq ꝓuinciã greci lingua sua signant.
de numero triũ magnarũ urbiũ. oea
sabrecte. leptis magna. Hȩc habet ab
oriente sirtes maiores & trogoditas.
a septentrione mare adriaticũ. ab oc
casu bitantiũ. a meridie getulos & ga-¬
ramantes. usq ad oceanũ ȩthiopicũ
ptendentes. Biz acena regio. ex duob
nobilissimis oppidis nom̃ sortita. ẽ. ex
quib unũ andrometꝰ uocat᷑. Hec sub

Expanded text:
est a Cyrene urbe metropoli, quae est in ejus est a Cyrene urbe metropoli, quae est in ejus finibus nuncupata. Huic ab oriente Aegyptus est, ab occasu Syrtes majores et Troglodytae, a septentrione mare Libycum, a meridie Aethiopia et barbarorum variae nationes et solitudines inaccessibiles, quae etiam basiliscos serpentes creant. Pentapolis Graeca lingua a quinque urbibus nuncnia, Ptolomais, ex quibus Ptolomais et Berenice a regibus nominatae sunt. Est autem Pentapolis Libyae Cyrenensi adjuncta et in ejus finibus deputata. Tripolitanam quoque provinciam Graeci lingua sua signant de numero trium magnarum urbium, Oea, Sabrate, Leptis magnae. Haec habet ab oriente Syrtes majores et Troglodytas, a septentcasu Byzacium, a meridie Gaetulos et Garamantas usque ad Oceanum Aethiopicum pertendentes. Bizacena regio ex duobus nobilissimis oppidis nomen sortita est, ex quibus una Hadrumetum vocatur. Haec sub
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ & ulterior dicta. qͣsi citra & ultu
Sed citra qͣsi circa t̾ras. & ultra uł qđ
ultima uł qđ ñ sit post hanc ulla.
hoc . ẽ. alia terra. De libia & parcibi¬
UBia dicta qđ inde libs flat. hocs
est africus. Alii aiunt. ep̃auum iouis
filiũ qui menfin in ȩgypto condidit
ex eassiota uxore ꝓcreasse filiã libu
quȩ postea in africa regnũ possedit
cuiꝰ ex nomine terra libia. ẽ. appellai.
A fricã aut̃ nominatã quidã inde ex¬
stimant. quasi apricã. qđ sit apta
cȩlo uł soli & sine horrore frigonis
Alii dicunt africã appellari. abino
ex posteris abrahȩ de cethura qͥ uxatꝰ
ridiem ꝑ ęthiopiã. usq athlantẽ min¬
tem. A septentrionali uͦ parte. medi¬
terraneo mari coniuncta claudit᷑.¬
& ingaditano freto finit᷑ habens pro¬
uincias. libiã. cirenensẽ. pentapoli
tripolim. bizantiũ. cartaginẽ. numi¬
diam. mauritaniã sitifensẽ. tingita
Libia cirenensis. in parte africȩ prima

Expanded text:
autem et Ulterior dicta quasi citra et ultra; autem et Ulterior dicta quasi citra et ultra; sed citra quasi circa terras, et ultra vel quod ultima vel quod non sit post hanc ulla, hoc est alia, terra. De libya . Libya dicta quod inde Libs flat, hoc est Africus. Alii aiunt Epaphum Iovis filium, qui Memphin in Aegypto condidit, ex Cassiopa uxore procreasse filiam Libyam, quae postea in Africa regnum possedit. Cuius ex nomine terra Libya est appellata. Africam autem nominatam quidam inde existimant, quasi apricam, quod sit aperta caelo vel soli et sine horrore frigoris. Alii dicunt Africam appellari ab uno ex posteris Abrahae de Cethura, qui vocatus ridiem per Aethiopiam usque Athlantem mtem, a septentrionali vero parte Mediterraneo mari conjuncta clauditur, et Gaditano freto finitur, habens provincias Libyam Cyrenensem, Pentapolim, Tripolim, Byzancium, Carthaginem, Numidiam, Mauritaniam Sitifensem, MauritanLibya Cyrenensis in parte Africae prima
Abbreviated transcription (Latin):
appellata. qͥ ex plurima parte termi¬
nus eiꝰ est: eãq pene in orbem cingit:
Hispania prius ab ibero amne iberia
nuncupata. postea ab hispalo hispa¬
nia cognominata. ẽ Ipsa ẽ. & uera
hesꝑia. a uesꝑo stella occidentali di¬
cta. Sita ẽ. autẽ int̾ africã & galliã.
a septentrione pirineis montib clau¬
sa. a reliquis partib undiq mari
conclusa. salubritate cȩli ȩqͣlis. frugi
omniũ generib foccunda. Gemmanĩ
metallorũq copus ditissima. Int̾fluum
eã flumina magna. betis. mineus. ibe¬
ris & tagus. aurũ trahens ut pactolus.
Habet ꝓuincias sex. t̾raconensẽ. carca¬
giniense. lusitaniã. galliciã beticã
a trani freta in regione africȩ tingita¬
niam. Duȩ st̃ autẽ hispaniȩ. Citerior
quȩ in septentrionis plaga. a perineo
usq ad cartaginẽ porrigitur. Ulterior
quȩ inmeridie a celtiberis usq ad
gaditanũ fretũ extenditur. Citerior

Expanded text:
appellata, qui ex plurima parte termiappellata, qui ex plurima parte terminus eius est, eamque pene in orbem cingit. Hispania prius ab Ibero amne Iberia nuncupata, postea ab Hispalo Hispania cognominata est. Ipsa est et vera Hesperia, ab Hespero stella occidentali dicta. Sita est autem inter Africam et Galliam, a septentrione Pyrenaeis montibus clausa, a reliquis partibus undique mare conclusa, salubritate caeli aequalis, omnium frugum generibus fecunda, gemmarum metallorumque copiis ditissima. Interfluunt eam flumina magna: Baetis, Mineus, Iberus et Tagus aurum trahens, ut Pactolus. Habet provincias sex: Tarraconensem, Cartaginensem, Lusitaniam, Galliciam, Baeticam, et trans freta in regione Africae Tingitaniam. Duae sunt autem Hispaniae: Citerior, quae in septentrionis plagam a Pyrenaeo usque ad Cartaginem porrigitur; Ulterior, quae in meridiem a Celtiberis usque ad Gaditanum fretum extenditur. Citerior
Abbreviated transcription (Latin):
legimꝰ. Tuscia aut̃ a frequentia sacri¬
Iulic & aruspicinã dicunt esse reꝑtã.
diomedẽ ducẽ condidert̃. Campania
habet t̾ras hieme atq estate uernan¬
tes. sol ibi mitis. temꝑies grata. aer pu¬
rus & blandus. Gallia a candore popłi
nuncupata.ẽ. Galla enĩ grece lac dt̃.
Montes enĩ & rigor cęli. ab ea parte solis
ardorẽ excludunt. quo fit ut candor
corporũ ñ coloretur. Hanc ab oriente
alpiũ iuga tuent᷑: ab occasu oceanꝰ in¬
cludit. a meridie p̾rupta pirinei. a
septentrione rheni fluenta. atq ger
mania. Cuius inttiũ belgica. finis a¬
quitania ẽ: regio gleba uberi ac pa¬
bulosa. & adusũ animantiũ apta.
fluminib qͦq & fontib rigua ꝑfusa
duob magnis rheno & rodano fluuiis.
Belgis aut̃ ciuitas. ẽ. galliȩ. a qua bel¬
gica ꝓuincia dicta.ẽ: cis alpina. qͥa
circa alpes. Irans alpina. id .ẽ. trans
alpes. contra septentrionẽ Retia uͦ.
qđ sit uxta rhenũ. Aquitania aut̃.
ab obliquis aquis ligeris fluminis

Expanded text:
legimus. Tuscia autem, a frequentia sacriillic et aruspicinam dicunt esse repertam. Diomedem ducem condiderhabet terras hieme anni atque aestate vernantes. Sol ibi mitis, grata temperies, aer purus et blandus. Gallia a candore populi nuncupata est; γάλα enim Graece lac dicitur. Montes enim et rigor caeli ab ea parte solis ardorem excludunt, quo fit ut candor corporum Alpium juga tuentur, ab occasu Oceanus includit, a meridie praerupta Pyrenaei, a septentrione Rheni fluenta atque Gmania; cuius initium Belgica, finis Aquitania est; regio gleba uberi ac pabulosa et ad usum animantium apta, fluminibus quoque et fontibus rigua, perfusa duobus magnis Rheno et Rhodano fluviis. Belgis autem civitas est Galliae, a quo Belgica provincia dicta est. Cisalpina, quia citra Alpes. Transalpina, id est trans Alpes, contra septentrionem. Raetia vero, quod sit iuxta Rhenum. Aquitania autem ab obliquis aquis Ligeris fluminis
Abbreviated transcription (Latin):
sculo collocabis. ac suꝑ sarm̃ta tabulas
plũbi tenuissimas pones. Deinde uas
diligeritissime claudes. in linesq. ne
aliquid spiraminis exeat. Post dies aut̃
xxx. uas aꝑitur. & ex listillatione ta¬
bularũ. innata cerussa inuenit᷑. quod
ablatũ & arc factũ teritur. atq iterũ
aceto admixto in pastillis diuiditur.
& in sole siccat᷑. Hac obseruantia si
laminas ȩreas sarm̃tis suꝑ ponas. eru¬
ginẽ creant. Calcantũ dictũ quia cal¬

Expanded text:
sculo collocabis, ac super sarmenta tabulas sculo collocabis, ac super sarmenta tabulas plumbi tenuissimas pones, deinde vas diligentissime claudes, illinesque, ne aliquid inde spiraminis exeat. Post dies autem XXX vas aperitur, et ex distillatione tabularum innata cerussa invenitur. Quod ablatum et arefactum teritur, atque iterum aceto admisto in pastilis dividitur, et in sole siccatur. Hac observantia, si laminas aereas sarmentis superponas, aeruginem creant. Chalcanthum . . . 441 CA
Abbreviated transcription (Latin):
affirmentq si ex bono uino fuerit.
indicii specie id atram̃tũ prȩbere
Secd & sarm̃tũ uuȩ nigrȩ uino optimo
tinctũ. postea quã siccitate aruerit.¬
si exuras & conteras. adiecto glutine.
nitorẽ indici reddet. Usta quȩ pluri.¬
mũ necessaria ẽ: nullo negotio ꝓuenit
N amsi & gleba silicis bonȩ igne ex coqͣs.
& aceto acerrimo suꝑfu sã extinguas.
made facta sfungia colore purpureũ
reddet. eam ubi contriueris: usta erit¬
Om̃e aut̃ atram̃tũ sole ꝑficit᷑. om̃s colo-¬
res. calcis admixtione corrũpuntur.
Melinũ dictũ qđ eius metalli ferax sit
una ex cicladib insula. melos nomine
Est enĩ candidũ. nec utunt᷑ eo pictores.
ꝓpt̾ nimiã pinguedinẽ Anulare qđ
uocant candidũ. ẽ qđ muliebres pi¬
cturȩ luminant᷑. Fit & ipsũ ex creta
admixtis uitreis gẽmis. Cerussa fit
hoc modo. In uase eni aceto acerrimo
impleto. sarm̃ta aminea in eodẽ ua¬

Expanded text:
affirmentque, si ex bono vino faex fuerit, affirmentque, si ex bono vino faex fuerit, Indici speciem id atramentum praebere. Sed et sarmentum uvae nigrae vino optimo tinctum posteaquam siccitate arusi exuras et conteras adiecto gluten, nitorem Indici reddet. Usta, quae plurimum necessaria est, nullo negotio provenit. Nam si et glebam silicis bonae igne excoquas, et aceto acerrimo superfusam extinguas, madefacta spongia colorem purpureum reddet. Eam ubi contriOmne autem atramentum sole perficitur. 20. Omnes colores calcis admistione corrumpuntur. 21. Melinum dictum, quod ejus metalli ferax sit una ex Cycladibus insula Melos nomine. Est enim candidum, nec utuntur eo pictores propter nimiam pinguedinem. 22. Annulare, quod vocant candidum, est quo muliebres picturae illuminantur. Fit et ipsum ex creta admistis vitreis gemmis. 23. Cerussa fit hoc modo: In vase enim aceto acerrimo impleto sarmenta aminea in eodem va
Abbreviated transcription (Latin):
eo addita creta. in ii idem. & quoti¬
ens id factũ. ẽ. eleuat᷑ bonitas. Precio¬
sissimȩ purpurȩ causa .ẽ: qđ scino
maxime inficit᷑. rubeaq Indicũ in in¬
dicis inuenitur. calamis spuma. adhȩ¬
rente limo. Est aut̃ coloris cianei. mix¬
tura purpurȩ ceruliq mirabilẽ red-¬
dens Est aut̃ alterii genꝰ inpurpura-¬
riis officinis. spuma in ereis cortinis
innatans. quã infectores detrahentes
siccant. Atram̃tũ dictũ qđ sit atrũ.
Cuiꝰ species & picturȩ & cotidiano usui
necessaria. ẽ. sed istud int̾ facticios. ẽ
Fit enĩ ex fuligine plurib modis. suꝑ
ardentes tedas resina adiecta. Lascuscu¬
lo ȩclificata. quȩ fumũ retineat. Huic
pictores cũ aqua admiscent gluten.
ut illustrius resplendeat. Ad festinatio¬
nem aut̃ oꝑis. etiã sarm̃torũ ueterũ
carbones cum glutino triti indicendis
parietib atram̃tis speciẽ reddunt
Sunt & qui uini fece̾ siccatã excoqͣnt.

Expanded text:
eo addita creta in ius idem, et quotieo addita creta in ius idem, et quotiens id factum est elevatur bonitas. Pretiosissimae purpurae causa est quod hysgino maxime inficitur rubeaque. Indicum in Indicis invenitur calamis, spuma adhaerente limo: est autem coloris cyanei, mixturam purpurae caerulique mirabilem reddens. Est alterum genus in purpurariis officinis, spuma in aereis cortinis innatans, quam infectores detrsiccant. 17. Atramentum dictum, quod sit atrum, cujus species et picturae, et quotidiano usui necessaria est, istud inter factitios est. Fit enim, et fuligine plurimis modis super ardentes taedas resina adjecta, lacusculo aedificata, quae fumum retineat. Huic pictores cum aqua admiscent gluten, ut illustrius resplendeat. 18. Ad festinationem autem operis etiam sarmentorum veterum carbones cum glutino triti inducendis parietibus atramenti speciem reddunt. Sunt et qui vini faecem siccatam excoquant,
Abbreviated transcription (Latin):
teria. ubi etiã sandaraca optimũ est.
qđ in aureũ colorẽ transit. purũ &
fissile. gracili uenarũ discursu. Qđ uͦ
pallidius aut sandaracȩ simile. ẽ: de¬
terius iudicat᷑. Est & terciũ genꝰ squa¬
mosũ. quo miscet᷑ aureus color. uis eo¬
rũ ut sandaracȩ. setl acrior. Oera. &
ipsa in insula rubri maris topazon
gignit᷑. ubi & sandaraca. Fit qͦq &
ocra ex usta rubrica. in ollis nouis lu¬
to circũlitis. quȩ quantomagis iN
camino arserit. tanto melior fit
Uenetũ. ceruleũ tempare. pͥmũ alexan¬
dria repꝑtt. In italia ex arenȩ pulue¬
re & nitri flore. idẽ faciunt. Sed si¬
ciprũ infornace adustũ huic ꝑmixti-¬
oni addideris. uestoriani similitudo
erit Purpurissũ ex creta argentaria¬
cũ purpuris parit̃ tinguit᷑. lib eumq
colorẽ celerius lanis p̃cipuũ. ẽ. tam̃
aliud qđ adhuc uaso rudib medi ca-¬
mentis inebriat᷑ Proximũ ẽ. egesto

Expanded text:
teria, ubi etiam sandaraca. Optimum est teria, ubi etiam sandaraca. Optimum est quod in aureum colorem transit, purum et fissile gracili venarum discursu; quod vero pallidius aut sandaracae simile est deterius iudicatur: est et tertium genus squamosum quo miscitur aureus color. Vis earum ut sandaracae, sed acrior. Ochra et ipsa in insula Rubri maris Topazo gignitur, ubi et sandaraca. Fit quoque et ochra exusta rubrica in ollis novis luto circumlitis, quae quanto magis in camino arserit tanto melior fit. Venetum. Caeruleum temperare primum Alexandria repperit. In Italia ex arenae pulvere et nitri flore idem faciunt. Sed Cyprium in fornace adustum huic permixtioni addes; Vestoriani similitudo erit. Purpurissum ex creta argentaria purpuris pariter tinguitur bibitque eum colorem celerius lanis. Praecipuum est tamen aliud quod adhuc vaso rudibus medicamentis inebriatum: proximum est egesto
Abbreviated transcription (Latin):
puluis coloris rubri. Prasin id ẽ creta
uiridis. & si inaliquib t̾ris ꝓmiscue
generet᷑: optima tam̃ in libia cirenensi.
Crisocolla colore prasina ẽ: dicta qđ uena
eiꝰ aurũ habere tradit᷑ Hȩc & in armenia
nascit᷑ sed ex macedonia ꝓbabilis uenit
Foditur enĩ ex metallis exeis. cuiꝰ inuen¬
tio argentũ atq indicũ ꝓdit. Nã uene
eiꝰ cũ his habent nature societatẽ. Ci¬
pria ab insula cipro. ubi plurima reꝑit᷑
Sancdaraca. in insula rubrimaris topa¬
zio nascit᷑. colore cinnabario. odore
sulphureo. Inuenit᷑ aut̃ in aureis & inN
argentariis metallis. melior qͦ magis
iuifa quoq magis uirus redolet. quan¬
quã & cerussa. Si torreat᷑ in fornace.
sandaricũ facit. unde & colore. ẽ. flã.¬
meus. Qđ si torreat᷑. equa parte rubrica
admixta. sandicẽ redddet. Arsenicũ
qđ latini ob colorẽ auripigm̃tũ uo-¬
cant. colligit᷑ in ponto ex auraria ma¬

Expanded text:
pulvis coloris rubri. Prasin, id est creta pulvis coloris rubri. Prasin, id est creta viridis, etsi in aliquibus terris promiscue generetur, optima tamen in Libya Cyrenensi. Chrysocolla colore prasina est, dicta quod vena eius aurum habere traditur. Haec et in Armenia nascitur, sed ex Macedonia probabilis venit. Foditur enim ex metallis aeris, cuius inventio argentum atque Indicum prodit. Nam venae eius cum his habent naturae societatem. Cypria ab insula Cypro, ubi plurima reperitur. Sandaraca in insula Rubri maris Topazo nascitur, colore cinnabari, odore sulphureo. Invenitur autem in aureis et in argentariis metallis, melior quo magis rufa quoque magis virus redolet; quamquam et cerussa si torreatur in fornace sandaracum facit, unde et color est flammeus. Quod si torreatur aequa parte rubrica admixta, sandycem reddit. Arsenicum, quod Latini ob colorem auri auripigmentum vocant, colligitur in Ponto ex auraria ma
Abbreviated transcription (Latin):
Siricũ rubri coloris pigm̃tũ. ex quo &
librorũ capita scribunt᷑ Ipsũ. ẽ & fe¬
niciũ. appellatũ ita. eo qđ insiria col¬
ligatur. in litorib rubri maris. ubi fe.¬
nices in habitant. Aliud aut̃. ẽ sericũ
aliud siricũ. Nã sericũ lana ẽ. qđ seres
nices in rubri maris litorib colligunt
Est autẽ & int̾ facticios. rã sepe fit aut
sinodipe. aut sandice mixtꝰ. Miniũ
pͥmi greci in efesiorũ solo inuenisse tra¬
duntur. cu iꝰ pigm̃ti hi spania cȩteris
regionib plus abundat. unde etiã nom̃
ꝓprio flumini dedit. Huiꝰ distillatio.
argentũ liquidũ gignit. Miniũ aut̃
hoc quidã dicunt esse cinnabarin.
Cinnabarin a dracone & barro id ẽ ele¬
fanto cognominatũ. Aiunt enĩ draconũ
esse sanguinẽ. dũ implicant elefantos.
Ruunt enĩ beluȩ. & dracones obruunt᷑.
quorũ fusus cruor terrã inficit. fitq
pigmitũ quicqͥd solo tinxerit. Est aut̃

Expanded text:
Syricum rubri coloris pigmentum, ex quo et Syricum rubri coloris pigmentum, ex quo et librorum capita scribuntur. Ipsud est et Phoeniceum, appellatum ita eo quod in Syria colligatur in litoribus Rubri maris, ubi Phoenices inhabitant. Aliud est autem sericum, aliud Syricum. Nam sericum lana est quam Seres nices in Rubri maris litoribus colligunt. Est autem et inter facticios; nam saepe fit aut Sinopide aut sandyce mixtus. Minium primi Graeci in Ephesiorum solo invenisse traduntur. Cuius pigmenti Hispania ceteris regionibus plus abundat; unde etiam nomen proprio flumini dedit. Huius distillatio argentum liquidum gignit. Minion autem hoc quidam dicunt esse cinnabarin. Cinnabarin a dracone et barro, id est elephanto, cognominatum. Aiunt enim draconum esse sanguinem dum inplicant elephantos. Ruunt enim beluae et dracones obruuntur, quorum fusus cruor terram inficit, fitque pigmentum quidquid solo tincxerit. Est autem
Abbreviated transcription (Latin):
pingunt. uł scillã hominẽ sursũ. ca-¬
ninis aut̃ capitib cinctã deorsum.
Picturã aut̃ ȩgyptii excogita uert᷑. pri¬
mũ umbra hominis lineis circũ du¬
cta. Itaq initio talis. scđo singulis co-¬
lorib. postea diuersis. Sicq paulatĩ
sese ars ipsa distinxit. & inuente lum
atq u̾bras. differentiasq tolorũ. Unde
& nunc pictores pͥus umbras quasdã
& lineas futurȩ imaginis ducunt. de¬
inde colorib cõplent. tenentes ordinẽ
inuentȩ artis
DE COLOREUS
olores aut̃ dictos qł calore ignis
uł sole ꝑficiunt᷑ siue qđ initio cola¬
bant᷑. ut sumȩ subtilitatis existerent.
Colores aut̃ aut nascunt᷑ aut fiunt Na¬
scunt᷑ ut sinopis. rubrica. paritoniũ.¬
melinũ. fretia auripignitũ. Cȩteri fin¬
gunt᷑. aut arte aut ꝑmixtione. Sino¬
pis inuenta primũ in ponto ẽ. inde nom̃¬
a si nope urbe accepit. Species eiꝰ tres
sed optima ponto. unde & pontica dr̃

Expanded text:
pingunt, vel Scyllam hominem sursum, capingunt, vel Scyllam hominem sursum, caninis autem capitibus cinctam deorsum. Picturam autem Aegyptii excogitaverunt primum umbra hominis lineis circumducta. Itaque initio talis, secunda singulis coloribus, postea diversis; sicque paulatim sese ars ipsa distinxit, et invenit lumen atque umbras differentiasque colorum. Unde et nunc pictores prius umbras quasdam et lineas futurae imaginis ducent, deinde coloribus conplent, tenentes ordinem inventae artis. De coloribus . Colores autem dictos quod calore ignis vel sole perficiuntur, sive quod initio colabantur ut summae subtilitatis existerent. Colores aut nascuntur aut fiunt. Nascuntmelinum, fretia, auripigmentum. Ceteri finguntur aut arte aut permixtione. Sinopis inventa primum in Ponto est: inde noa Sinope urbe accepit. Species eius tres: sed optima Ponto; unde et Pontica dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
marmoris. unde & marmorati pari¬
etes. crustati dicunt᷑. Qui aut̃ marmora
secandi in crustas excogitauerit. ñ con¬
stat. Fiunt aut̃ arena & ferro. serraq
in p̾tenui luna premente arenas tractug
ipso secante. Sed crassior arena. plus
erodit marmoris. Nam tenuis. fabricis
& polituris accõmodata. ẽ. DE LiTO
arte picture. paruulis crustis ac tessel-¬
lis tinctis. in uarios colores. Tesselli aut̃
signaq exprimere. pingiq coloribus.
fingere terra uł gipso similitudinis.
Nam & impressa argilla formã aliquam
facere. plastis. ẽ Unde & ꝓthoplastus
est dictꝰ homo. qͥ ex limo primus est
conditus.
ad recordationẽ mentẽ reducte lictu¬
ra aut̃ dicta qͣsi fictura. Est eni imago
ficta nͥ ueritas. Hinc & fucata id ẽ.
ficto qͦdã colore illita. nichil fidei &
ueritatis habentia. Unde & sunt quȩ¬
dã picturȩ. quȩ corpora ueritatis stu¬
dio coloris excedunt. & fidem dum
augere contendunt. ad mendaciũ pro
uehunt. Sicut qͥ chimerã tricipitẽ

Expanded text:
marmoris. Unde et marmorati parietes crustati dicuntur. Quis autem marmora secandi in crustas rationem excogitaverit, non constat. Fiunt autem arena, et ferro, serraque in praetenui linea premente arenas, tractuque ipso secante, sed crassior arena plus erodet marmoris. Nam tenuis fabricis et polituris accommodata est. CAPUT XIarte picturae parvulis crustis, ac tessellis tinctis in varios colores. Tesselli autem signaque exprimere, pingereque coloribus; pingere terra, vel gypso, similitudines. Nam impressa argilla formam aliquam facere plastae est. Unde et protoplastus est dictus homo, qui ex limo primus est conditus. ad recordationen mentem reducit. Pictura autem dicta, quasi fictura. Est enim imago ficta, non veritas. Hinc et fucata, id est, ficto quodam colore illita, nihil fidei et veritatis habentia. Unde et sunt quaedam picturae quae corpora veritatis studio coloris excedunt, et fidem dum augere contvehunt; sicut qui Chimaeram tricipitem
Abbreviated transcription (Latin):
aNones euangłiorũ ammonius alexu
postea E usebius cȩ sariensis secutꝰ pleni
us cõposuit. Qui idõ fact ⁊ st̃. ut ꝑ eos
inuenire & scire possimꝰ. qͥ reliquorũ
euangłistarũ similia aut ꝓpria dixe¬
runt. Sunt autẽ numero decẽ. Quoꝵ
primꝰ continet numeros. in quib .iiii.
eadem dixert̃. Matheus. Marcus. lu¬
cas. ioħes. Scđs in quib tres. matheus.
Marcus. lucas. Tercius in quib tres.
matheus. lucas. ioħes. Quartus in quib
tres. matheus. marcus. ioħes. Quintus
in quib. duo. matheus. lucas. Sextus
in quib duo. matheus. marcus. Septimꝰ
in quib: duo. matheus. ioħes. Octauus
in quib duo. lucas. martus. Nonus iN
quib duo. lucas. ioħes. Decimꝰ in quib
singuli eorũ ꝓpria quȩdã dixerunt.
quorũ expositio hȩc. ẽ Per singulos enĩ
euangłistas numerus quidã capitulis
affixus adiacet. quib numeris subdi¬
ta.ẽ. exa quȩdã minio notata. quȩ
indicat in quoto canone positus sit nu-¬

Expanded text:
anones Evangeliorum Ammonius, Alexapostea Eusebius Caesariensis secutus, plenius 263 composuit. Qui ideo facti sunt, ut per eos invenire et scire possimus qui reliquorum Evangelistarum similia aut propria dixerunt. Sunt autem numero decem, quorum primus continet numeros in quibus quattuor eadem dixerunt: Matthaeus, Marcus, Lucas, Iohannes. Secundus, in quibus tres: Matthaeus, Marcus, Lucas. Tertius, in quibus tres: Matthaeus, Lucas, Iohannes. Quartus, in quibus tres: Matthaeus, Marcus, Iohannes. Quintus, in quibus duo: Matthaeus, Lucas. Sextus, in quibus duo: Matthaeus, Marcus. Septimus, in quibus duo: Matthaeus, Iohannes. Octavus, in quibus duo: Lucas, Marcus. Nonus, in quibus duo: Lucas, Iohannes. Decimus, in quibus singuli eorum propria quaedam dixerunt. Quorum expositio haec est. Per singulos enim Evangelistas numerus quidam capitulis adfixus adiacet, quibus numeris subdita est aera quaedam mineo notata, quae indicat in quoto canone positus sit nu
Abbreviated transcription (Latin):
agebantur. conueniebant om̃s in
unum. communiq intentione
tractabant. Unde & concilium a com¬
muni intentione dictũ. quasi consili¬
um. nam cilia oculorũ sunt Unde &
ra transeunte. Coctus uͦ conuentus
est uł congregatio. a coeundo id est
conueniendo in unum. unde & con¬
uentũ est nuncupatum. sicut conuen¬
tus coetus uł conciliũ a societate

Expanded text:
agebantur, conveniebant omnes in agebantur, conveniebant omnes in unum, communique intentione tractabant. Unde et concilium a communi intentione dictum, quasi communicilium. Nam cilia oculorum sunt. Unde et ram transeunte. Coetus vero conventus est vel congregatio a coeundo, id est, conveniendo in unum. Unde et conventus est nuncupatus, sicut conventus coetus vel concilium a societate
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃orum. sub iuniore theodosio au¬
gusto edita. quȩ nestoriũ duas ꝑso¬
nas inxp̃o asserentẽ iusto anathe¬
mate condemnauit. ostendens ma¬
nere in duab naturis. unam dni nr̃i
itͣui xp̃i ꝑsonam. Quarta sinodus
cal cedonensis. sescentorũ triginta
sacerdotũ. sub marciano principe
habita est. in qua euticen constanti¬
nopolitanũ abbatẽ. uerbi dĩ & car¬
nis unam naturã ꝓnunciantẽ. &
eius defensorem dioscorũ quondã
alexandrinũ ep̃m. & ipsum rursũ
nestoriũ cum reliquis hereticis
una patrũ sententia prȩdamnauit
or sinodi principales. fidei docti
nam plenissime prȩdicantes. Sed
& si qua sunt concilia quȩ scĩ pa¬
tres spĩi dĩ pleni sanxerunt post
istorũ quattuor auctoritatẽ. omi
manent stabilita uigore. quorũ
gesta in hoc oꝑe condita continen¬
tur. Sinodũ autẽ ex greco inter¬
pretari comitatũ uel coetũ. Cona¬
lui uero nomen tractũ. ex more
romano. Tempore enĩ quo causȩ

Expanded text:
episcoporum sub juniore Theodosio Auepiscoporum sub juniore Theodosio Augusto edita, quae Nestorium duas personas in Christo asserentem justo anathemate condemnavit, ostendens manere in duabus naturis unam Domini Jesu Christi personam. 9. Quarta synodus Chalcedonensis sexcentorum triginta sacerdotum sub Mhabitum, in quo Euthicem Constantinopolitanum abbatem verbi Dei et carnis unam naturam pronunciantem et eius defensorem Dioscorum quondam Alexandrinum episcopum et ipsum rursus Nestorium cum reliquis hereticis una patrum sententia predampnavitsunt synodi princinam plenissime praedicantes. Sed et si qua sunt alia concilia, quae sancti Patres Spiritu Dei pleni sanxerunt, post istorum quatuor auctoritatem, omnium manent stabilita vigore: quorum gesta in hoc opere condita continentur. Synodum novimus ex Graeco interpretari comitatum vel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim quo causae
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianis. libere congregari. Sub hoc
etiã scĩ patres in concilio niceno de
om̃i orbe terrarũ conuenientes. iux
esse uenerabiles sinodos. quȩ totam
principaliter fidem cõplectuntur.
quasi quattuor euangłia. uł toti¬
dem paratisi flumina. Harũ pri¬
or nicena sinodus trecentorũ decẽ
& octo ep̃orum. constantino augusto
imꝑante ꝑacta ẽ: in qua arrianȩ ꝑ¬
fidię condemnata blasphemia. quã
de inequalitate scę trinitatis idẽ
arrius asserebat. consubstantialẽ
dõ patri dm̃ filium eadẽ scã sino¬
dus ꝑsimbolũ definiuit. Secunda
sinodus. centũ quinquaginta patrũ
sub theodosio seniore constantinopo¬
lim congregata. ẽ. quȩ macedoniũ¬
sp̃m scm̃ dm̃ esse negantẽ condem¬
nans: consubstantialẽ patri & filio
sp̃m sc̃m demonstrauit. dans simboli
formã quam tota grecorũ & latinorũ
confessio in ȩcclesiis p̾dicat. Tercia
si nodus ephesiana prima ducentorũ

Expanded text:
Christianis libere congregari. 4. Sub hoc Christianis libere congregari. 4. Sub hoc etiam sancti Patres in concilio Nicaeno de omni orbe terrarum convenientes, juxtesse scimus venerabiles synodos, quae totam principaliter fidem complectuntur, quasi quatuor Evangelia, vel totidem paradisi flumina. 6. Harum prima Nicaena synodus trecentorum octodecim episcoporum Constantino Augusto imperante peracta est. In qua Arianae perfidiae damnata blasphemia, quam de inaequalitate sanctae Trinitatis idem Arius asserebat; consubstantialem Deo Patri, 265 Deum Filium eadem sancta synodus per symbolum definivit. 7. Secunda synodus centum quinquaginta Patrum sub Theodosio seniore Constantinopoli congregata est, quae Macedonium Deum esse negantem, condemnans, consubstantialem Patri et Filio sanctum Spiritum demonstravit, dans symboli formam, quam tota Graecorum et Latinorum confessio in Ecclesiis praedicat. 8. Tertia synodus Ephesina prima, ducentorum
Abbreviated transcription (Latin):
quolibet euangłio placuerit scire
qui reliquorũ euangłistarũ similia
dixert̃. assumes adiacentẽ numerũ
capituli. & requires ipsũ numerum
in suo canone quẽ indicat. ibiq inue¬
nies qđ & qui dixerint. & ita demũ
in corpore inquisita loca quȩ ex ipsis
numeris indicantur. ꝑ singula euan¬
gelia de eisdẽ dixisse inuenies.
De canonibus conciliorum.
anoꝵ autẽ grece. latine regula nun¬
cupatur. Regula autẽ dicta qđ re¬
cte ducit. nec aliquando alior sum
trahit. Alii dixert̃ regulã dictã. uł
qđ regat. uł qđ normã recte uiuen¬
di prȩbeat. uł qđ distortũ prauũq¬
quid corrigat. Canones aut̃ genera¬
lium conciliorũ. a temporib constan¬
tini coepert̃. In prȩcedentib nanq
annis ꝑsecutione feruente. docendarũ
plebiũ minime dabat᷑ facultas. Inde
xp̃ianitas in diuersas hereses scissa .ẽ.
quia ñ erat licentia ep̃is in unũ con¬
uenire. nisi tempore supradicti im¬
peratoris. Ipse enĩ dedit facultatẽ

Expanded text:
quolibet Evangelio, placuerit scire qui reliquorum Evangelistarum similia dixerunt, adsumes adiacentem numerum capituli, et requires ipsum numerum in suo canone quem indicat, ibique invenies quot et qui dixerint; et ita demum in corpore inquisita loca, quae ex ipsis numeris indicantur, per singula Evangelia de eisdem dixisse invenies. De canonibus conciliorum . Canon autem Graece, Latine regula nuncupatur. Regula autem dicta quod recte ducit, nec aliqtrahit. Alii dixerunt regulam dictam vel quod regat vel quod normam recte vivendi prebeat vel quod distortum pravumqquid corrigat. 2. Canones autem generalium conciliorum a temporibus Constantini coeperunt. In praecedentibus namque annis, persecutione fervente, docendarum plebium minime dabatur facultas. 3. Inde Christianitas in diversas haereses est scissa, quia non erat licentia episcopis in unum convenire, nisi tempore supradicti imperatoris. Ipse namque dedit facultatem
Abbreviated transcription (Latin):
Unde & eã greci tã maritimã quã terre¬
strem astaco appellant. Cicades ex cu-
culorũ nascunt᷑ sputo. Hȩc in italia
apud reginos multȩ st̃. nec usquã alibi
Musca ex greco uenit. si cut & mus. Hȩc
sicut & apes necate in aquã. aliqͦtiens
post unius horȩ spaciũ reuiuiscunt.
Cinomia grece uocat᷑. id ÷ musca canina
Nam cinos grece. canis uocatur. Culex
abaculeo dictꝰ. qđ sanguinẽ sugit
Habet enĩ in ore fistulã in motũ stimuli.
qua carnẽ terebrat. ut sanguinẽ bibat
Sciniphes muscȩ minutissimȩ st̃. acu¬
leis ꝑmolestȩ. qua tercia plaga suꝑbus
ȩgyptiorũ popłs cęsus. ẽ. Oestrus ani¬
mal arm̃torũ. aculeis ꝑ molestum.
Oestrũ aut̃ grecũ. ẽ. qui latine asilus.
uulgo tabanꝰ uocatur. Bibiones st̃
qͥ inuino nascunt᷑. qͦs uulgo mustiones.
a musto appellant. Vnde afronius
Cũ a me expectas sed fabulare incipis.
ex ore in oculis tuis bibiones inuolant

Expanded text:
Unde et eam Graeci tam maritimam quam terreUnde et eam Graeci tam maritimam quam terrestrem astaco apculorum nascuntur sputo. Haec in Italia apud Rheginos mutae sunt, nec usquam alibi. Musca ex Graeco venit, sicut et mus. Haec, sicut et apes, necatae in aqua aliquotiens post unius horae spatium reviviscunt. Cynomya Graece vocatur, id est musca canina; nam κύων Graece canis vocatur. Culex ab aculeo dictus, quod sanguinem sugit. Habet enim in ore fistulam in modum stimuli, qua carnem terebrat ut sanguinem bibat. Sciniphes muscae minutissimae sunt, aculeis permolestae. Qua tertia plaga superbus Aegyptiorum populus caesus est. Oestrus animal armentorum, aculeis permolestum. Oestrus autem Graecum est, qui Latine asilus, vulgo tabanus vocatur. Bibiones sunt qui in vino nascuntur, quos vulgo mustiones a musto appellant. Unde et Afranius407: Cum ad me spectas et fabulare incipis, ex ore in oculis tuis bibiones involant.
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ qđ ñ laborauit. Dẽ qͦ uirgilius.
qđ ex eis creent᷑. Sic̃ aut̃ scabrones
nascuntur de equorũ carnib putri¬
dis. ita ex eis iterũ sepe nascuntur
scarabei unde & cognominati st̃. Tauri
uocant᷑ scarabei terrestres. ricino similes.
Buprestis animal. ẽ. paruũ in italia. si
millimũ scarabeo. longipedũ. fallit
int̾ herbas bouẽ maxime. unde & nom̃
habet. deuoratũq tacto felle ita inflã¬
mat ut rũpat. Cicendela scarabeorũ
genꝰ. ẽ. eo qđ gradiens uł uolans lucet.
Blattȩ a colore nuncupatȩ. si quidẽ &
cõprehensȩ manũ tingunt. Unde &
blatteum colorẽ dicunt. Hoc aut̃ ani¬
mal lucẽ uidere ñ patit᷑. contrariũ
muscȩ. Nã musca lucipeta. & blatta
lucifuga ẽ. Per nocꝰtẽ enĩ tantũ ambu¬
lat. Papiliones auiculȩ ft̃. quȩ maxime
abundant florentib maluis. quiq
uermiculos stercore suo faciunt nasci
Locusta qđ pedib sit longis. ueluti hasta.

Expanded text:
enim quod non laboravit; de quo Virgilius: enim quod non laboravit; de quo Virgilius: quod ex his creentur, sicut autem crabrones nascuntur de equorum carnibus putridis, ita ex eis iterum saepe nascuntur scarabaei, unde et cognominati sunt. 5. Tauri vocantur scarabaei terrestres ricino similes. Buprestis, animal est in Imillimum scarabaeo, longipedum. Fallit inter herbas bovem maxime, unde et nomen habet, devoratumque tacto felle ita inflammat ut rumpat. Cicindela scarabaeorum genus est; eo quod gradiens vel volans lucet. Blattae a colore nuncupatae, siquidem et conprehensae manum tingunt; unde et blatteum colorem dicunt. Hoc autem animal lucem videre non patitur, contrarium muscae, nam musca lucipeta, et blatta lucifuga est; per noctem enim tantum ambulat. Papiliones aviculae sunt quae maxime abundant florentibus malvis, quique vermiculos ex stercore suo faciunt nasci. Locusta, quod pedibus sit longis veluti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑes dictȩ. uł qđ se pedib inuicẽ
alligent. uł ꝓeo qđ sine pedib na¬
scuntur. Nã postea & pedes & pennas
accipiunt. Hȩ sollertes in generandi
mellis officio. assignatas incolunt sedes
domicilia inenarrabili arte cõponunt.
ex uariis florib fauũ condunt. textisq
ceris innumera prole castra replent. exer¬
citũ & reges habent. proelia mouent.
fumũ fuguint. tumultu exaspantur.
Has pleriq exꝑti st̃. de boũ cadauerib
nasci. Nam ꝓhis creandis. uitulorũ oc¬
cisorũ carnes uerberant᷑. ut ex putre¬
facto cruore uermes creent᷑. qͥ postea
efficiunt᷑ apes. Proprie tam̃ apes uocan¬
tur ortȩ de bobus. sicut scabrones
de equis. fuci de mulis. uespȩ de asinis.
Costros greci appellant. qͥ in extremis
fauorũ partib maiores creant᷑. quos
aliqui reges putant. dicti qđ castra¬
ducant: Fucus . ẽ. maior ape. scabrone
minor. Dic̾tus aut̃ fucus qđ alienos
labores eclat. quasi flͣgus. Depascit᷑

Expanded text:
dibus invicem alligent, vel pro eo quod sine pedibus nascuntur. Nam postea et pedes et pinnas accipiunt. Haec sollertes in generandi mellis officio adsignatas incolunt sedes, domicilia inenarrabili arte conponunt, ex variis floribus favum condunt, textisque ceris innumera prole castra replent, exercitum et reges habent, proelia movent, fumum fugiunt, tumultu exasperantur. Has plerique experti sunt de boum cadaveribus nasci. Nam pro his creandis vitulorum occisorum carnes verberantur, ut ex putrefacto cruore vermes creentur, qui postea efficiuntur apes. Proprie tamen apes vocantur ortae de bobus, sicuti scabrones de equis, fuci de mulis, vespae de asinis. Costros Graeci appellant, qui in extremis favorum partibus maiores creantur: quos aliqui reges putant. Dicti qducant. 104 Fucus est major ape, crabrone minor. Dictus autem fucus, quod alienos labores edat, quasi fagus. Depascitur
Abbreviated transcription (Latin):
fertur. Umbo scuti pars media. ẽ. qua
si umbilicus. Ancile uocat᷑ scutũ bre
ancile gerebat. Et ancile dictum
ab ancisione. quo sit omni parte
ueluti ancisũ ac rotundũ Ouidius. Idq
ancile uocant. qđ ab om̃i parte recisũ.
quaq notis oculis angulus om̃is ab est.¬
Peltũ scutũ breuissimũ in modũ lunȩ
mediȩ. de quib meminit liber regũ.
Scetra scutũ loreũ sine ligno. qͦ utuntur
tegit. Parma. leuia arma qͣsi paruũ
clipeũ. Dicit᷑ aut̃ & testudo scutũ Nã
in modũ testudinis fit clipeus. Est
& testudo. scutorũ connexio curuata
in testudinis modũ. Nanq in armorũ
generib. milites etiã ab animalib
nomina sumunt. ut aries. Et salustiꝰ.
orica uocata. eo qđ loris cis
careat. Solis enĩ circulis ferreis con¬
texta . Squama. ẽ. lorica ferrea. ex la¬
minis ferreis aut ęrcis concatenata.
in motũ squamȩ piscis. & ex ipso splen¬
dore squamarũ & similitudine nun¬
DE GALEIS

Expanded text:
fertur. fertur. si umbilicus. Ancile vocatur scutum bre . . . Laevaque ancile gerebat. Et ancile dictum ab ancisione, quod sit ab omni parte veluti ancisum, hoc est, rotundum. Ovidius: Idque ancile vocant, quod ab omni parte recisum. Quaque notes oculis, angulus omPeltum scutum brevissimum in modum lunae mediae. De quibus meminit liber Regum Scetra scutum loreum sine ligno, quo utuntur tegit. Parma levia arma, quasi parva, non clypeum. Dicitur autem et testudo scutum, nam in modum testudinis fit clypeus. Est et testudo scutorum conexio curvata in testudinis modum. Namque in armorum generibus milites etiam ab animalibus nomina sumunt, ut aries; et Sallustius. Lorica vocata eo quod loris careat; solis enim circulis ferreis contexta est. Squama est lorica ferrea ex lamminis ferreis aut aereis concatenata in modum squamae piscis, et ex ipso splendore squanarum et similitudine nunDe galeis
Abbreviated transcription (Latin):
lapides. idd ẽ. emittant᷑. Balista genꝰ tor
uerbere neruorũ. & magna ui iacit aut
hastas aut saxa. inde & fundibalus: qͣsi
fundens & emittens. Contra balistã te¬
studo ualet. Series enĩ fit armorũ um¬
bonib int̾ se colligatis. DE ARIETE.
Rie ⁊̃i nom̃ species dedit. eoqđ cum :xi.¬
suspensa funib multorũ manu ad
murũ impellit᷑. Deinde retrorsũ du¬
cta. maiori impetu destinat᷑. sicq cre¬
bris ictib concussũ muri latus cedit.
saccus paleis plenꝰ. & in eũ locũ demis¬
sus quo aries ꝑcutit. Laxo eni saccorũ
sinu. ictus arietis illisus mollitur
quȩ in ope faciendo hosti obiciunt᷑.
Musculus cuniculo similis fit. qͦ murus
ꝑfoditur ex quo & appellatur: quasi
murusculus
qđ clipet. id ẽ. celet corpus. ꝑiculisq
positus enĩ sua defensione abhastis
& iaculis corpus munit. Clipeus aut̃
peditũ est. Scutũ: equitum. Scutum
appellatũ eo qđ ase excutiat telorũ¬
ictũ. Ut enĩ telis resistat᷑. clipeus ante

Expanded text:
apides, id est emittantur. Balista genus torverbere nervorum, et magni vi iacit aut hastas aut saxa. Inde et fundibalus, quasi fundens et emittens. Contra balistam testudo valet: series enim fit armorum umbonibus inter se conligatis. De ariete . Arieti nomen species dedit, eo qususpensa funibus multorum manu ad murum inpellitur, deinde retrorsum ducta maiori inpetu destinatur, sicque crebris ictibus concussum muri latus cedit csaccus paleis plenus et in eum locum demissus quo aries percutit: laxo enim saccorumsinu ictus arietis inlisus mollitur.quae in opere faciendo hosti obiciuntur. Musculus cuniculo similis fit, quo murus perfoditur; ex quo et appellatus, quasi murusculus.quod clipet, id est celet, corpus periculisque positus enim sua defensione ab hastis et iaculis corpus munit. Clypeus autem peditum est, scutus equitum. Scutum appellatum eo qictus; ut enim telis resistatur, clypeus ante
Abbreviated transcription (Latin):
carrũ acutũ. Capsus. carruca undiq
contecta. quasi capsa. Pilentũ uł prgeñ¬
tum. contexta quattuor rotarũ uehicu¬
la. quib matronȩ olim utebant᷑. Uirgiliꝰ.
Pileritis matris mollibꝰ. Oratius. Pures
calones atq caballi pascendi deducenda
prȩtoria. Erant aut̃ antea pilenta. ue¬
neti coloris. ñ ut nunc sunt russati. quibꝰ
nisi castę matronę uti non poterant.
sicut nec uittis. Basterna uehiculum
itineris. quasi uiȩ starna. mollib stra¬

Expanded text:
carrum acutum. Capsus, carruca undique carrum acutum. Capsus, carruca undique contecta, quasi capsa. 4. Pilentum, vel petoritum, contexta quatuor rotarum vehicula, quibus matronae olim utebantur. Virgilius: Pilentis matres in mollibus. Horatius: Plures calones atque caballi Pascendi, ducenda petorrita. Erant autem antea pilenta veneti coloris, non ut nunc sunt russati, quibus nisi castae matronae uti non poterant, sicut nec vittis. 5. Basterna, vehiculum itineris, quasi viae sternax, mollibus stra
Abbreviated transcription (Latin):
dicta ẽ & subsellia quasi subseddia
Sellȩ currules erant. in quib magistratꝰ
sedentes. iura reddebant. Dictȩ autẽ
currules quia apud ueteres prȩcores
& consules. ꝓpt̾ itineris longinquita.¬
tem. curru inforũ ꝓuehebantur. Sel¬
lȩ autẽ quȩ post eos uehebantur. quibꝰ
sedentes dicere iura solebant. a curru
currules sellȩ st̃ nominatȩ. Tripodes
scamelli sunt. habentes tres pedes. Sed
& candelabra tripoda sunt. quia simi
rotarũ dictũ. Unde & currus dicti
qđ rotas habere uidentur. Rota autẽ
dicta qđ ruat. & rotundũ a rota uo¬
catum. Reda genus uehiculi. quattuor
rotarũ. Has antiqui retas dicebant.
ꝓpt̾ quod haberent rotas. Carpentũ
pompaticũ uehiculi genus . ẽ. quasi
carrũ pompaticum. Plaustrũ uehiculũ
rotarũ duarum. quib onera deferun¬
tur. Et dictũ plaustrũ quia uoluit᷑.
quasi diceret pilastrũ. Caracutium
uehiculũ atissimarũ rotarũ. quasi

Expanded text:
dicta esdicta esSellae curules erant in quibus magistratus sedentes jura reddebant. Dictae autem curules, quia apud veteres praetores et consules propter itineris longinquitatem curru ad forum provehebantur; sellae autem quae post eos vehebantur, quibus sedentes dicere jura solebant, a curru curules sellae sunt nominatae. 22. Tripodes, scamnelli sunt, habentes tres pedes, sed et candelabra tripoda sunt, quia similrotarum dictum, unde et currus dicti, quod rotas habere videntur. Rota autem dicta, quod ruat, et rotundum a rota vocatum. 2. Rheda, genus vehiculi quatuor rotarum. Has antiqui retas dicebant propterea quod haberent rotas. 3. Carpentum, pompaticum vehiculi genus, quasi carrum pompaticum. Plaustrum, vehiculum duarum rotarum, quibus onera deferuntur. Et dictum plaustrum, quia volvitur, quasi diceres pilastrum. 512 Caracutium, vehiculum altissimarum rotarum, quasi