comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intellegunt. Non membra corporea ꝑista nomina sedispirita¬
les potentias accipere didicerunt sicut alas & scutum & gla¬
dium & alia multa. Primo ergo istis hereticis dictum est
qua in pudentia detalibus uerbis ueteri testamento calumiien¬
tiuse Sumetum hec in nouo posito uideant aut fortanre non
indeaunt sedcumlitigint ex crcantur: Sed tamen nouerint
mentbolica disciolna spritiles fideles non crestro den fer¬
ma corperta defintum. Et quod homo adimiginẽ di faccu
dietur sedm intiriorẽ homunte dicioribae tugine iit fact

Expanded text:
t Scripturas, non membra corporea per ista nomina, sed spirituat Scripturas, non membra corporea per ista nomina, sed spirituales potentias accipere didicerunt, sicut galeas, et scutum, et gladium , et alia multa. Primo ergo istis haereticis dicendum est, qua impudentia de talibus verbis Veteri Testamento calumnientur, cum etiam in Novo haec posita videant, aut fortasse non videant, sed cum litigant excaecentur. 28. Sed tamen noverint in catholica disciplina spirituales fideles non credere Deum forma corporea definitum; et quod homo ad imaginem Dei factus dicitur, secundum interiorem hominem dici, ubi est rat
Abbreviated transcription (Latin):
uesperam et mane quo conpletur diessextur. Istam maxime
quȩstionẽ solent manichei loquaciter agitare. Et in sultare
nobis quod hominẽ credamus factum adimaginẽ & similitũ¬
dinẽ dĩ. Ad tendunt enim figurã corporis nr̃i. Et infelicit̃
querunt. utrum habeat ds̃. nares. & dentes. et barba.
& membra. etiam interiora. & cȩtera quȩ in nobissunt
necessaria. Indõ autẽ ridiculum . ẽ. immo impium credere.
& ideo negant hominẽ factum. eẽ ad imaginẽ & simili¬
tudinem dĩ. Quibur responderemꝰ. membra quudem ista
scripturis plerumq nominari cum dr̃ insinuatur . audi¬
entib paruulis. & hoc non solum inueteris testamenti
libris. sed etiam in noui. Nã & oculi dĩ cõmemorantur.
& aures & labia & dentes. et addexteram dĩ patris
sedere filius et uangelixtur. Et ipse dñs dicit. Nolite
ꝑ caelum iurare quia sedis dĩ est. Neq perterrã q
scabellum est pedum eius: Itemipse dicit quo dindi¬

Expanded text:
vesperam et mane quo completur dies sextus. Istam maxime quaestionem solent Manichaei loquaciter agitare, et insultare nobis quod hominem credamus factum ad imaginem et similitudinem Dei. Attendunt enim figuram corporis nostri, et infeliciter quaerunt utrum habeat Deus nares et dentes et barbam, et membra etiam interiora, et caetera quae in nobis sunt necessaria. In Deo autem talia ridiculum est, imo impium credere, et ideo negant hominem factum esse ad imaginem et similitudinem Dei. Quibus respondemus, membra quidem ista in Scripturis plerumque nominari, cum Deus insinuatur audientibus parvulis; et hoc non solum in Veteris Testamenti libris, sed etiam in Novi. Nam et oculi Dei commemorantur, et aures, et labia, et pedes, et ad dexteram Dei Patris sedere evangelizatur Filius. Et ipse Dominus dicit: Nolite per coelum jurare, quia sedes Dei est; neque per terram, quia scabellum pedum ejus est . Item ipse dicit quod in di
Abbreviated transcription (Latin):
erant. sed nondum inter sidera ut iam certum esset
denderum numero quid ꝑdiem & quid ꝓ noctẽ apparer&
hominibus. Et dixit dr̃. Ciciant aquȩ reptilia anima¬
rum uiuarum & uolatilia uolantia suꝑ t̃ram subfirma¬
mento caeli & sic est facaum. E fecit ds̃ cocos magnos
& omnem animã animalium & repentium quȩ eiecer

Expanded text:
em, sed nondum inter sidera, ut jam certum esset em, sed nondum inter sidera, ut jam certum esset de siderum numero, quid per diem et quid per noctem appareret sus: et dixit deus: producant aquae repentia animarum uiuarum et uolatilia uolantia super terram per firmamentum caeli. et factum est sic. et fecit deus cetos magnos et omnem animam animalium repentium, quae produxerunt
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ utem dictum .ẽ. & fecit ds̃. duo luminaria. lumina¬
re maius in inchoationem diei. Et luminare minus in in¬
choationem noctis : Peo dictum .ẽ. ac si dicer&ur in
principatudiei & in principatu noctis. Non enim sol
inchoat tantũ modo diem. et non etiam ꝑ agit & finit
una uero aliquando media nocte uł infine noc
nos ꝓcedit. Siergo noctes quib hoc facit
Non ab hista inchoantur quomodo in inchoatione facta. ẽ
cipatum tena. Luna uero ꝑnoetẽ quia & sicetera sidera
tune apparent . Illa tamen suo fulgore omnia superit:
Et princepseorum rectissi me dicitur. Qđ autẽ dictum est
& diuidant interdiem & noctẽ. Potest hic fieri calumnia
ut dicatur quomodo dĩ. Iam diuiserat suꝑius inter diem
& noctem. hoc etiam quarta diȩ sidera faciunt. Sic ergo
hic dictum . ẽ. diuidant inter diem & noctẽ. tam quã si dice¬
retur. sic interse diuidant diem & noctẽ. ut soli dier det̃
Nax uero lunȩ & sideribus e& eris. quȩ duo iam diuisa

Expanded text:
. Et fecit Deus duo luminaria; luminare majus in inchoationem diei, et luminare minus in inchoationem noctis, pro eo dictum est ac si diceretur, in principatum diei et in principatum noctis. Non enim sol tantummodo inchoat diem, et non etiam peragit et finit: luna vero aliquando media nocte vel in fine noctis ad nos procedit; si ergo illae noctes, quibus hoc facit, non ab ista inchoantur, quomodo in inchoationem noctis facipatum tenet; luna vero per noctem, quia etsi caetera sidera tunc apparent, illa tamen suo fulgore superat omnia, et ideo princeps eorum rectissime dicitur. 23. Quod autem dictum est, Et dividant inter diem et noctem; potest hic fieri calumnia, ut dicatur: Quomodo jam Deus diviserat superius inter diem et noctem, si hoc, quarto die, sidera faciunt? Sic igitur hic dictum est, Dividant inter diem et noctem, tanquam si diceretur, Sic inter se diem dividant et noctem, ut soli dies detur, nox autem lunae et sideribus caeteris. Quae duo jam divi
Abbreviated transcription (Latin):
uita beata. adq cranquilla. cũ om̃s motꝰ eiuf racioni ue¬
ritatiq consentiunt & uocant᷑ gaudia. & amores cĩ.
& casti & boni. Si autẽ consentiunt nihil hominus.
dum neglegenter reguntur. conscindunt & dissipant
animum: & faciunt uitam miserrimam. Et uocant᷑
ꝑcurbationer & libidines. & concupiscentiȩ male. De quib:
nob̾ iam p̃cipit᷑ ut eascũ quanto possumus labore erucifi.¬
gamꝰ oinobis donec ab sorbeat᷑ mors inuictoriam. Dicit enĩ
bationib & concupiscentiis. Vel hinc enĩ quiuis ad moneri
deliee stoncar naliter haec esse intellegenda. quia herbe
unides de ligna fruccifera om̃i genere bestiurum & om̃s
col ntalibe dt õib serpentib ingenesi dantn. a deilbum
Sumuideaomu leones & accipitres & militos & d qoura
nompaseinin a carnalib et inter fectione ess io ã anilna¬
luari. qdeciam de nonnullis rerpentibcre do. quuaunt
marenosis & indesrti locis ubi nec herba necllgnũ¬

Expanded text:
uilla, cum omnes motus ejus rationi veritatique consentiunt; et vocantur gaudia, et amores sancti, et casti et boni. Si autem non consentiunt, nihilominus dum negligenter geruntur, conscindunt et dissipant animum, et faciunt vitam miserrimam; et vocantur perturbationes, et libidines, et concupiscentiae malae. De quibus jam nobis praecipitur, ut eas cum quanto possumus labore crucifigamus in nobis, donec absorbeatur mors in victoriam . Dicit enim bationibus et concupiscentiis . Vel hinc enim quivis admoneri debet non carnaliter haec esse intelligenda, quia herbae virides et ligna fructifera omni generi bestiarum, et omnibus volatilibus et omnibus serpentibus in Genesiaccipitres, et milvos, et aquilas non pasci nisi carnibus, et interfectione aliorum animalium. Quod etiam de nonnullis serpentibus credo, qui sunt in arenosis et desertis locis, ubi nec lignu
Abbreviated transcription (Latin):
tuis patientiam ad commoda . ut ad singulostuosser¬
mones demus responsum : sicut & ipse ad nrõsrespon¬
disti quod tibi placuit.
II Nos ap̃m colimus ut dm̃ omĩs creaturȩ. Nam quia
adoratur & colitur. non tantum ab hominũ natura :
uerum &iam & ab omnib uirtutib cȩlestib: Audicla¬
mantem beatũ paulum. Hoc enim sentite in uobis
quod & in xp̃oiħu. quicum in forma dĩ essa. non ra¬
pinam arbitratus est esse se patrem dõ. sed semet ipsũ

Expanded text:
tuis patientiam accommoda, ut ad singulos tuos sertuis patientiam accommoda, ut ad singulos tuos sermones demus responsum, sicut et ipse ad nostros respondisti quod tibi placuit. 2. Nos Christum colimus ut Deum omnis creaturae. Nam qui adoratur et colitur, non tantum ab hominum natura, verum etiam et ab omnibus Virtutibus coelestibus, audi clamantem beatum Paulum: Hoc enim sentite in vobis quod et in Christo Jesu: qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse
Abbreviated transcription (Latin):
quam uisse ꝑ subiectam creaturam uisibiliter & ipse siue
ꝑ columbȩ speciem. siue ꝑ linguas igneas sit demonstra.¬
dictus ẽ. minor. epatre. sed dicis defilio. Siȩqualis esset
utiq talis. Id .ẽ. qr non . ẽ in genitus non uid eatur talis
posses dicere Non esse hominem quem genuit adam. quia
ipse ad am non est genitus. sed factus adõ. Si autem
potuit adam & non essegenitus. & tamen hoc gene¬
rare quod erat ipse non uis ut potuerit ds̃. dm̃ aequalẽ
sibi. Puto metibi ad om̃ia respondisse. Sed si non uis
esse discipulus. noli esse multi loquus¬
M aximinus dixit . Loqueris quasi auxilio principum
munitus Nihil scđm timorem dĩ. Longas horas sustinui
exposuisti. ut tibi uisum est. Respondemus dõ auxili¬
ante ad omnia. Nec enim nudo sermone sed testimoni¬
is diuinarum scripturarum muniti tantum sicut nos
patientes fuimus ex ponente tua religione. & ipse cũ

Expanded text:
quamvis se per subjectam creaturam visibiliter et ipse, sive quamvis se per subjectam creaturam visibiliter et ipse, sive per columbae speciem, sive per linguas igneas sit demonstradictus est minor Patre. Sed dicis de Filio, Si aequalis esset, utique talis: id est, ut quia non est ingenitus, non videatur talis. Posses dicere non esse hominem quem genuit Adam, quia ipse Adam non est genitus, sed factus a Deo. Si autem potuit Adam esse, et non esse genitus, et tamen hoc generare quod erat ipse, non vis ut potuerit Deus Deum aequalem sibi? Puto me tibi ad omnia respondisse. Sed si non vis esse discipulus, noli esse multiloquus. 1. MAX. dixit: Loqueris quasi auxilio principum munitus, nihil secundum timorem Dei. Longas horas sustinui, exposuisti ut tibi visum est. Respondemus Deo auxiliante ad omnia. Nec enim nudo sermone, sed testimoniis divinarum Scripturarum muniti. Tantum sicut nos patientes fuimus exponente tua Religione, et ipse cum
Abbreviated transcription (Latin):
illum sunt om̃ia facta. sed certe nonitaq dico filium
ingenitum sed patrẽ genitorem. filium ingenitum. hoc
tamen genuit pat̾ quod est. Alio quin non est uerus
filius. Si quod est pater non .ẽ. filius. Sicut departu¬
bus animalium supra iam diximus. quia ueri filii. hoc
sunt ꝑ substantiam quod parentes. quid .ẽ. autẽ qđ pos¬
cis ut ostendam tibi aequalem patri sp̃m sc̃m esse quasi
tu ostenderis patrẽ maiorem esse spũscõ. Sicut potu¬
isti ostendere de filio. ꝓpt̃ formã serui. Scimusenim
dictum esse patrem filio maiorem esse qr informa
serui erat filius. & adhuc in forma est humaNa
filius quam leuauit incȩlum ꝓpterea dictum est
de illo. quod & nunc interpellat ꝓnobis. & sempi¬
terna erit in regno haec eadem forma in mortalis.
ꝓpter quod dictum est Tunc & ipse filius. subiectus
erit ei . qui illi subiecit om̃ia. Nam despũscõ. qui
nullam suscepit creaturam. ad unitatẽ ꝑ sonȩ suȩ

Expanded text:
illum sunt omnia facta, sed caetera. Non itaque dico Filium illum sunt omnia facta, sed caetera. Non itaque dico Filium ingenitum; sed Patrem genitorem, Filium genitum. Hoc tamen genuit Pater quod est: alioquin non est verus Filius, si quod est Pater, non est Filius; sicut de partubus animalium supra diximus; quia veri filii hoc sunt per substantiam quod parentes. Quid est autem quod poscis, ut ostendam tibi aequalem Patri Spiritum sanctum esse, quasi tu ostenderis Patrem majorem esse Spiritu sancto; sicut potuisti ostendere de Filio, propter formam servi? Scimus enim dictum esse Patrem Filio majorem esse, quia in forma servi erat Filius; et adhuc in forma est humana Filius, quam levavit in coelum: propterea dictum est de illo quod et nunc interpellat pro nobis . Et sempiterna erit in regno haec eadem forma immortalis: propter quod dictum est, Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia . Nam de Spiritu sancto qui nullam suscepit creaturam ad unitatem personae suae,
Abbreviated transcription (Latin):
lem de monstrabat. Nam ꝑ ipsam suam naturam
usque adeo inuisibilis ẽ. ut ipse morsesei cum quo
facie ad faciem loquebatur dicer&. Siinueru
grãm antete. ostende mihi temet ipsum. Manifeste
uolebat enim eum uidere. Sicut uidetur dr̃oculis
cordis. Beati enĩ mundo cordes quia ipsi dm̃uide¬
bunt. Sic uolebat uidere morseseum. cui dicebat
ostende mihi tema ipsum manifeste sicut consoi¬
& in uisibilia. & ipse anobis crediuisibilis potest. Hinc
&iam dicis. de patre tantum intellegi debere qđ ait apłs.
soli sapienti dõ. Ergo solus. ẽ. pater dĩsapiens. & non est
sapiens ipsa dĩ sapientia quod .ẽ. xp̃s. De quo ait apłs
quod enĩ non aud&is . Insipientẽ esse sapientiam dĩ.
sic autem dicis patrẽ infectum. quasi filius factussit.
ꝑquem facta sunt om̃ia scito factum esse filium sed in
forma serui. Nã informa dĩ usq ad eo non est factus. ut
ꝑ illum facta sint om̃ia. Si enim ipse factus ẽ. non per

Expanded text:
lem demonstrabat. Nam per ipsam suam naturam lem demonstrabat. Nam per ipsam suam naturam usque adeo invisibilis est, ut ipse Moyses ei cum quo facie ad faciem loquebatur, diceret: Si inveni gratiam ante te, ostende mihi temetipsum manifeste . Volebat enim eum videre, sicut videtur Deus oculis cordis. Beati enim mundo corde, quia ipsi Deum videbunt . Sic volebat videre Moyses eum cui dicebat, Ostende mihi temetipsum manifeste: sicut et invisibilia, et ipse a nobis credi visibilis potest? Hinc etiam dicis de Patre tantum intelligi debere quod ait Apostolus, Soli sapienti Deo . Ergo solus est Pater Deus sapiens, et non est sapiens ipsa Dei Sapientia, quod est Christus; de quo ait Apostquid enim non audetis? insipientem esse Sapientiam Dei. Sic autem dicis Patrem infectum, quasi Filius factus sit, per quem facta sunt omnia. Scito factum esse Filium, sed in forma servi. Nam in forma Dei usque adeo non est factus, ut per illum facta sint omnia. Si enim ipse factus est, non per
Abbreviated transcription (Latin):
uos confiteri. Non autem ideo maior est pater
quia testimonium dicit defilio. Nã & ꝓphetȩ
ꝑhibuerunt filio testimonium. Alius ẽ. quidem qui ꝑ¬
hib& testimonium. Alius cui ꝑhib&. quia pater pat᷑. ẽ.
filius filius ẽ. Non quia unum non sunt aut unus dr̃
non sunt. quando coherentes adq coniuncti sunt
qđ sem ꝑsunt. Sic autem dicis hinc int̃ patrẽ & filium
esse diuersitatem. quia pat̃ diligit & filius diligit᷑
quasi negare possitis quod filius diligat patrem.
si ambose inuicem diligunt. cur negatis eos unius
esse naturȩ. quod dixi depatre. unde dictus sit maior
quia ꝓpter formam serui dictum est. hoc dico &
de inuisbilitate qm uisibilis filius ꝓpter eandem
formã serui dictus .ẽ. C& erum quantum adtinet
ad ipsam diuinã substantiam uł patris. uł filii uel
sp̃s scĩ. om̃ino est in uisibilis. Nam quando sepatrib:
diuinitas ostendebat ꝑ subiectam creaturã se uisibi¬

Expanded text:
vos confiteri. Non autem ideo major est Pater, vos confiteri. Non autem ideo major est Pater, quia testimonium dicit de Filio. Nam et Prophetae perhibuerunt Filio testimonium. Alius est quidem qui perhibet testimonium, alius cui perhibetur: quia Pater Pater est, Filius Filius est. Non quia unum non sunt, aut unus Deus non sunt, quando cohaerentes atque conjuncti sunt, quod semper sunt. Sic autem dicis hinc inter Patrem et Filium esse diversitatem, quia Pater diligit et Filius diligitur; quasi negare possitis quod Filius diligat Patrem. Si ambo se invicem diligunt; cur negatis eos unius esse naturae? Quod dixi de Patre unde dictus sit major, quia propter formam servi dictum est; hoc dico et de invisibilitate, quoniam visibilis Filius propter eamdem formam servi dictus est. Caeterum, quantum attinet ad ipsam divinam substantiam, vel Patris, vel Filii, vel Spiritus sancti omnino est invisibilis. Nam quando se patribus divinitas ostendebat, per subjectam creaturam se invisibi
Abbreviated transcription (Latin):
dictum esse qđ unum sint quae sunt diuersȩ substantiȩ
Tunc cogitabo quid debeam respondere. Legimus enim
qui plantat & quirigat unum sunt. sed ambo homines
erant eiusdem substantiae fuerant non indiuersae
Itẽ legimus ipso xp̃o dicente ut sint unum. sicut & nos
unum sumus. Nondixit ut ipsi & nosunum. sed ut
ipsi sint unum. Innatura sua. & insubstantia sua con
unum sumus. Aliud unus est quando dicit᷑ unũ suN
Et si non dicat᷑ quid unum. Intellegitur una substan¬
tia quando dicitur unus.ẽ. de duabus diuersis sub¬
stantiis. Necesse est ut quęratur quid unus uerbi
grã. diuersa substantia est anima & corpus: Tamen
unus homo diuersa substantia est. sp̃s hominis &
sp̃s dĩ. Tamen cum dño adher& unussp̃s est. Ad di¬
dit sp̃s. non dixit unum sunt. ubi autem dicitur
unum sunt. una substantia significatur quod uos
non uultis. & audetis dicere uerum xp̃m dĩ filium

Expanded text:
dictum esse quod unum sint quae sunt diversae substantiae, dictum esse quod unum sint quae sunt diversae substantiae, tunc cogitabo quid debeam respondere. Le« Qui plantat et qui rigat unum sunt , sed ambo homines erant, ejusdem substantiae fuerant, non diversae. » Item legimus, ipso Christo dicente: Ut sint unum, sicut et nos unum sumus . Non dixit, ut ipsi et nos unum, sed ut ipsi sint unum in natura sua et in substantia sua, conunum sumus: aliud 463 unus est. Quando dicitur unum sunt, etsi non dicatur quid unum, intelligitur una substantia: quando dicitur unus est de duabus diversis substantiis, necesse est ut quaeratur quid unus. Verbi gratia, diversa substantia est anima et corpus, tamen unus homo: diversa substspiritus Dei, tamen cum Domino adhaeret, unus spiritus est : addidit, spiritus; non dixit, Unum sunt. Ubi autem dicitur, Unum sunt, una substantia significatur, quod vos non vultis, et audetis dicere verum Christum Dei Filium
Abbreviated transcription (Latin):
dño : unus sp̃s .ẽ. Si ergo ista adhesio diuersarũ
naturarum sp̃s. quia aliud est hominis. Aliud
dĩ. fecit unum sp̃m non uis ut tantum adhereat
patri filius. ut sit unus ds̃ hoc accipe etiam
Templum utiq nosipsos non haber&. Scriptum est
quippe in apło. Mescitis quia tẽplum dĩ estis & sp̃i
dĩ habitat in uobis: &iterum. Nescitis qr corpora
Honne si templum a licui scõ angło & cellentissimo
delignis & lapidib faceremus Anathemaremur
remus eam seruitutẽ. quae uni tantum debetur dõ
Siergo sacrilegi essemus faciendo templum cui cũq
creaturae. quomodo non est ds̃ uerus. cui non templum
facimus. Sed nos ipsi templum sumus. quomodo autem
dixerit xp̃s. sicut hab& pat̾ uitam insemet ipso. sic
dedit filio hab̾e uitam insemet ipso. Suꝑius respondi.
Concor dia autẽ & caritate. quia dicis factum fuisse. ut
unum sint. pater & filius. quomodo mihi protuleris

Expanded text:
Domino unus spiritus est . Si ergo ista adhaesio diversarum Domino unus spiritus est . Si ergo ista adhaesio diversarum naturarum spiritus quia aliud est hominis, aliud Dei fecit unum spiritum; non vis ut tantum adhaereat Patri Filius, ut sit unus Deus? Hoc accipe etiam templum utique nos ipsos non haberet. Scriptum est quippe in Apostolo, Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis ? Et iterum, Nescitis quia corporabetis a Deo ? Nonne si templum alicui sancto angelo excellentissimo de lignis et lapidibus faceremus, anathemaremur remus eam servitutem, quae uni tantum debetur Deo? Si ergo sacrilegi essemus faciendo templum cuicumque creaturae, quomodo non est Deus verus cui non templum facimus, sed nos ipsi templum sumus? Quomodo autem dixerit Christus, Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio habere vitam in semetipso , superius respondi. Concordia autem et charitate, quia dicis factum fuisse ut unum sint Pater et Filius; quando mihi protuleris
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum .ẽ. &iam parentib subditus erat. & de illud
scriptum .ẽ. Minorasti eum paulominus ab angelis.
Uellem autem hoc etiam aliquib scripturarum testi¬
moniis doceres nobis: ubi legatur ad orari patrem
abspũ scõ. Afilio autem accipio etiam si non ꝓferas
testimonia : qm̃ homo ad orat dm̃. Admittitur : facile
est scđm hominẽ dictum: quam uis ne hoc legas tamen
specialiter dete exigo ut ad oratum patrem. ab spũ scõ
legas nob̵: aut cõmemores testimonium diuinũ. Cortas¬
sis enim sit sed me fugiat : ut si in ueneris respondeam
quo modo id accipi debeat. Sicut degemitibus scriptu¬
rarum sollemni locutione respondi. Quod autẽ dicis
qđ ꝑ illam copulationẽ in effabilem. non sit unus dr̃
non ex locutionib nr̃is sed ex diuinis eloquiis.: Cer¬
te manifestum .ẽ. Aliud. eẽ sp̃m hominis Aliud
corpus non est. Et tamen ait apłs . Qui adheret
meretrici. unum corpus est. Qui autẽ adheret

Expanded text:
scriptum est, etiam parentibus subditus erat : et de illo scriptum est, etiam parentibus subditus erat : et de illo scriptum est, Minorasti eum paulo minus ab Angelis . Vellem autem hoc etiam aliquibus Scripturarum testimoniis doceres nos, ubi legatur adorari Patrem a Spiritu sancto. A Filio autem accipio, etiamsi non proferas testimonia, quoniam homo adorat Deum: admittitur facile, secundum hominem dictum, quamvis nec hoc legas. Tamen specialiter de te exigo, ut adoratum Patrem a Spiritu sancto legas nobis, aut commemores testimonium divinum: fortassis enim sit, sed me fugiat: ut si inveneris, respondeam quomodo id accipi debeat, sicut de gemitibus Scripturarum solemni locutione respondi. Quod autem dicis, quod per illam copulationem ineffabilem non sit unus Deuscopulatio? Non ex locutionibus nostris, sed ex divinis eloquiis certe manifestum est, aliud esse spiritum hominis, aliudcorpus non est: et tamen ait Apostolus, Qui adhaeret meretrici, unum corpus est; qui autem adhaeret
Abbreviated transcription (Latin):
nitate : quod .ẽ. hoc .ẽ. & tamen minor est. Melior est
humana condicio quia homo uł crescere potest. Et ali¬
quando uenire hab& ad etatẽ patrissui: ad robur
patris sui . Ille numquã quomodouerus filius. usque
adeo autem filium agnoscimus dm̃ magnum: ut patri
dicamꝰ aequalem. Itaq sine causa nob qđ ualde ꝓfitemꝰ
testimoniis: & multi loquio ꝓbare uoluisti. Dicit
inqua erat: c&erum quanto ad tin& ad illud qđ dixit
iohannes In principio erat uerbũ : & uerbum erat aput
dm̃. & ds̃erat uerbum. Non. ẽ. pat̾ dĩ ds̃ sed dĩ est xp̃i¬
quia xp̃s factus. ẽ homo. Vnde & ipse dicit inpsal¬
mis cur illisit pat̾ dr̃. Deuentre matris meȩ dĩ meus
estu. Quando dicit deuentre matrissibi illum. eẽ dm̃:
scđm quod pater maior . ẽ. filio. Unde dicit: dm̃ me¬
um & dm̃ ur̃m. Inde .ẽ. & illa subiectio. quã non debe¬
mus mirari. scđm hominẽ redditam patri. quandosicut

Expanded text:
rnitate, quod est hoc est, et tamen minor est; melior est rnitate, quod est hoc est, et tamen minor est; melior est humana conditio: quia homo vel crescere potest, et aliquando venire habet ad aetatem patris sui, ad robur patris sui; ille, nunquam: quomodo verus filius? Usque adeo autem Filium agnoscimus Deum magnum, ut Patri dicamus aequalem. Itaque sine causa nobis, quod valde profitemur, testimoniis et multiloquio probare voluisti. Dicit in qua erat. Caeterum quantum attinet ad illud quod dixit Joannes, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum ; non est Pater Dei Deus, sed Deus est us factus est homo. Unde et ipse dicit in Psalmis, cur illi sit Pater Deus: De ventre matris meae Deus meus es tu . Quando dicit de ventre matris sibi illum esse Deum, ilius, secundum quod Pater major est Filio. Unde dicit, Deum meum et Deum vestrum. Inde est et illa subjectio quam non debemus mirari secundum hominem redditam Patri, quando, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nonnatus .ẽ. Ille natus ẽ. & enim sinatus e. filius est
s̃filius . ẽ. uerus filius ẽ. qr unigenitus ẽ. Nam & nos
dicti sumus filii. Sed numquid unigeniti sumus tot fi¬
.lii  Aliter ille filius unigenitur Ille natura filius
nos sumus grã filii. Ille unigenitus de patre natur
rius essẽ naturae. Negant uerũ filium. Habemus
ꝓ seẽ feripterã ut simus inuero filio eiusihuxpo¬
Ipse.t̃. dsuerus & uita aet̃na. quare uerilr derq̃
uerus dĩ filius. Si enim animalib. dedit ut non ge¬
nerent niss quod sunt homo hominẽ generat: Ci¬
niscanẽ : & dr̃ dm̃ non generat : Siergo eiusdẽ
substantiae .ẽ. quare dicis minorem: Anforte qr homo
pater. quando generat filium. & si hominẽ generat.
tam̃ maior minorẽ generat. Ex pectemꝰ ergo. ut crescat
xp̃s : quomodo crescunt om̃s quos generant homines
Si autẽ xp̃s. ex quo natus .ẽ. qđ non .ẽ. atẽ pr̃. sed ab ȩt̃¬

Expanded text:
non natus est, ille natus est. Etenim si natus est, Filius est: non natus est, ille natus est. Etenim si natus est, Filius est: si Filius est, verus Filius est, quia unigenitus est. Nam et nos dicti sumus filii: sed numquid unigeniti sumus tot filii? Aliter ille Filius unigenitus: ille natura Filius, nos gratia filii: ille unigenitus de Patre natus,rius esse naturae, negat verum filium. Habemus autem Scripturam: Ut simus in vero Filio ejusipse est Deus verus et vita aeterna . Quare verus Deus? Quia verus Dei Filius. Si enim animalibus dedit ut non generent nisi quod sunt; homo hominem generat, canis canem, et Deus Deum non generat? Si ergo ejusdem substantiae est, quare dicis minorem? An forte, quia homo pater quando generat filium, etsi homo hominem generat, tamen major minorem generat? Exspectemus ergo ut crescat Christus, quomodo crescunt homines quos generant homines. Si autem Christus ex quo natus est, quod non est a tempore, sed ab aete
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. mori non potest. Sapientia dĩ mori potest.
unigenitus ille non ad sumpta carne mori potuit
Ad sumpta autem carne qua factus. ẽ. homo sicut aequa¬
lem se nouit quando dicit. Ego & pat̾ unũ sumus.
Sic se nouit minorem : quia uerbum caro factum est
& habitauit in nobis : Non rapina arbitratus. ẽ. esse se¬
aequalis dõ. Natura enĩ erat non rapina. Non enĩusur¬
pauit hoc. sed natus. ẽ. hoc. Uerum tamen semet ipsũ
x in aniuit formã serui accipiens. Agnouisti aequalẽ:
lam incipe agnoscere minorẽ formã serui accipiens
insimilitudinẽ hominum factus & habitu inuentus
ut homo. Ecce qua forma maior est pater : discerne
dispensationem suscepti hominis. Amanente in morta¬
liter diuinitate. & non erras in uerbis. quȩ multum
a masdicere: et ea non in dignaris sapere : ꝓficeor
autem sicut dicis. patrẽ innatum. filium natum. Sed
non ideo sunt diuersȩ naturȩ adq sub stantiae. qr ille

Expanded text:
Dei mori potest? Sapientia Dei mori potest? Dei mori potest? Sapientia Dei mori potest? Unigenitus ille non assumpta carne mori potuit? Assumpta autem carne qua factus est homo, sicut aequalem se novit quando dicit, Ego et Pater unum sumus ; sic se novit minorem, quia Verbum caro Factum est, et habitavit in nobis . Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Natura enim erat, non rapina: non enim usurpavit hoc, sed natus est hoc. Verumtamen semetipsum exinanivit, formam servi accipiens: agnovisti aequalem, jam incipe agnoscere minorem: formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo dispensationem suscepti hominis a manente immortaliter divinitate, et non erras in verbis, quae multum amas dicere, et ea non dignaris sapere. Profiteor autem, sicut dicis Patrem innatum, Filium natum. Sed non ideo sunt diversae naturae atque substantiae, quia ille
Abbreviated transcription (Latin):
humanã in se ipso saluare dignatus. ẽ. Sedqr de eius
inuisibilitate ueritati quantũ uideo nonuis ad quiesce¬
re. Rogote ut cogites scđm carnẽ & scđm hominẽ
xp̃s. humana sapientia inuisibilis . ẽ. & dĩ sapientia
uisibilis erat. Quanto ergo adtin& ad illã naturã
inqua aequalis. ẽ. patri. pariter .ẽ. ds̃. parit̃ omp̃s.
parit̃ inuisibilis. pariter inmortalis. Dixistietiã
quanto aduerti sic accipiendum esse qđ ait apłs.
Quisolus hab & in mortalitatẽ. ut in haec sententia
solus pat̾ accipi debeat. Ergo uerbũ dĩ mortale
uis esse: Sapientia dĩ. non .ẽ. in mortalis scđm te
Non intelligis quia non potuiss& ullo modo mori
filius. Nisi carnẽ mortalẽ suscepiss& anobis:: Deniq
caro in illo mortua.ẽ. Non ipse mortuus. ẽ. quantũ
ad dm̃ ꝑtin&. quantũ ad diuinitatẽ attin& qua
aequalis. ẽ. patri. Si enĩ hominib ait. Nolite time¬
re eos qui corpus occidunt : & postea non habent
quod faciant. quia anima mori non potest. uerbũ

Expanded text:
humanam, in se ipso salvare dignatus est. Sed quia de ejus invisibilitate veritati, quantum video, non vis acquiescere, rogo ut cogites secundum carnem et secundum hominem bilis est; et Dei sapientia visibilis erit? Quantum ergo attinet ad illam naturam in qua aequalis est Patri, pariter est Deus, pariter omnipotens, pariter invisibilis, pariter immortalis. Dixisti etiam, quantum adverti, sic accipiendum esse quod ait Apostolus, Qui solus habet immortalitatem ; ut in hac sententia solus Pater accipi debeat. Ergo Verbum Dei mortale vis esse? Sapientia Dei non est immortalis secundum te. Non intelligis quia non potuisset ullo modo mori Filius, nisi carnem mortalem suscepisset a nobis? Denique caro in illo mortua est, non ipse mortuus est quantum ad Deum pertinet, quantum ad divinitatem attinet, qua aequalis est Patri. Sic enim hominibus ait, Nolite timere eos qui corpus occidunt, et postea non habent quid faciant : quia anima mori non potest; Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
didicimus. ꝓpterea flecto genua mea. ad patrẽ
& in terris nominatur. Auctoritate scãrũ scriptu¬
rarum ad oramus patrem. aeque ab ipsis diuinis scriptu.¬
orandussit sp̃ssc̃s si pater ei. sic ꝑhibuit testimonium
Si filius si ipse dese ista amplexus . ẽ. lege prȩter quã
diximus ex diuinis scripturis
Sic &iam alio in loco ipse ꝓsequitur paulus dicens
quȩ sursum sunt quȩrite ubi xp̃s. ẽ. indextera dĩ se¬
dens. Sic ad hebreos ipse scribens ait. Purificatione
peccatorum facta. consedit indexteram magnitudinis
nuerat dicĩ. Dixit dñs dñomeo sede ad dextris meis:
sĩc & ipse filius in euuangłio ꝓfessus. ẽ. praeterea ad
illum principem. qui enim adiurans dicebat. Dic nob̵
rem. ut ducatorem. ut in luminatorẽ. ut scĩficatorẽ
xp̃m colimus ut creatorem. patrem cum sincera deuo¬
tione ad oramus ut auctorẽ quẽ & unũ auctorẽ ubiq
om̃ib pnuntiamus : Ista enim calumniae defilosophi¬

Expanded text:
didicimus: Propterea flecto genua mea ad Patrem Ddidicimus: Propterea flecto genua mea ad Patrem Doelis et in terra nominatur . Auctoritate sanctarum Scripturarum adoramus Patrem: aeque ab ipsis divinis Scriptuorandus sit Spiritus sanctus: si Pater ei sic perhibuit testimonium, si Filius, si ipse de se ista amplexus est, lege praeter quam diximus ex divinis Scripturis.sic etiam in alio loco ipse prosequitur Paulus dicens: Quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens . Sic ad Hebraeos ipse scribens ait: Purificatione peccatorum facta, consedit ad dexteram magnitudinis nuerat, dicens: Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis. Sic et ipse Filius in Evangelio professus est . Praeterea ad illum principem qui eum adjurans dicebat: Dic nobisrem, ut ducatorem, ut illuminatorem, ut sanctificatorem: Christum colimus ut creatorem: Patrem cum sincera devotione adoramus ut auctorem, quem et unum auctorem ubique omnibus pronuntiamus. Istae enim calumniae de philosophi
Abbreviated transcription (Latin):
uit sem& ipsum factus oboediensusq ad mortem
mortẽ autem crucis ꝓpter qđ & ds̃eum suꝑ exalta¬
uit. & donauit ei nomen. quod est super om̃e nomen.
Illud utiq quod tuintuis ꝓ secutionib sciens qđ ꝓfessioni
tuȩ erat contrarium subducendum putasti. sciens quia¬
te lectio argu&. Nam quod omne genu flectatur
xp̃o utiq sic ꝓsequitur. ipse paulus cum dixiss& do¬
nauit illi nom̃: quod est suꝑ omne nomen. Sequit᷑
enĩ ut in nomine iħu om̃e genu flectat᷑. cęlestium
terrestrium & infernorum uniuersa conclusit
Nihil .ẽ. incȩlo quod non genu flectit xp̃o. nihil
remansit in terra qđ non genu flectit xp̃o. nihil
in infernis quod non genu flectit xp̃o. & hoc pat̃
ei donauit. Possunt enim ꝓbare quilegunt. Si ex
mea auctoritate. uł ex multi loquio ut accusas
hanc ꝓ secutionẽ feci. Aut certe de auctoritate diui¬
narum scripturarum respondeo.
tria. & inferna genu flectant. Nosenim qđ ad o¬
randussit ds̃ pater paulo beato apło clamante

Expanded text:
mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus eum superexaltavit, et donavit ei nomen quod est super omne nomen. Illud utique quod tu in tuis prosecutionibus, sciens quod professioni tuae erat contrarium, subducendum putasti, sciens quia lectio te argueret. Nam quod omne genu flectatur Christo, utique sic prosequitur ipse Paulus, cum dixisset, Donavit illi nomen quod est super omne nomen: sequiturenim, Ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium, et infernorum; universa conclusit. Nihil est in coelo quod non genu flectat Christo: nihil remansit in terra quod non genu flectat Christo: nihil in inferis quod non genu flectat Christo. Et hoc Pater ei donavit. Possunt enim probare qui legunt, si ex mea auctoritate vel ex multiloquio, ut accusas, hanc proscutionem feci, aut certe de auctoritate divinarum Scripturarum respondeo.  terrestria et inferna genu flectant. Nos enim, quod adorandus sit Deus Pater, beato Paulo apostolo clamante
Abbreviated transcription (Latin):
fica illa terra & regionibus in mortalibus sibim& interdictis. & uod ideo
illis euenia quia ita iniquis operibus se obstrinxerunt. ut auita & lib tate
scãe lucis alienarentur. Nonigicur pcterunt recipi in regna illa pacifica:
sed configentur inp̃dicto horribili globo. cuietiuã necẽsse est custodiam ad¬
hiberi : Vnde adhȩrebunt his rebus animȩ quas dilexerunt relicte in eadẽ
tenebiarũ globo scus meritis idsibi conquirentes Nes enĩ futura hȩc cognos¬
cere seuduerunt: atq ab uisdem cũ cepus dabatur se sgregarunt Rogo
uos ubi audiuntur hȩc uerba dubitatis adhuc manicheũ edactum eseꝰ
confiteri non ec̃ peccatũ ꝓprie uoluntatis. Non enĩ unũ uerbũ inde dreit
sedtã multa ut quem uis graui somno mersum excitant di t hcgrȩ
gent a su dic̃ minime pmiserint Dixit parũ & tẽperauerint Dix̃ ser¬
iurt noluerint Itẽ dxit. obsecute sunt Drx̃. sesuperam passȩ sunt Dixit

Expanded text:
fica illa terra et regionibus inmortalibus sibimet interdictis. quod ideo fica illa terra et regionibus inmortalibus sibimet interdictis. quod ideo illis eueniet. quia ita iniquis operibus se obstrinxerunt. ut a uita et libertate sanctae lucis alienarentur. non igitur poterunt recipi in regna illa pacifica, sed configentur in praedicto horribili globo, cui etiam necesse est custodiam adhiberi. unde adhaerebunt his rebus animae eaedem, quas dilexerunt, relictae in eodem tenebrarum globo suis meritis id sibi conquirentes. neque enim futura haec cognoscere stuauerunt atque ab isdem, v cum tempus dabatur, se segregarunt. Rogo uos, ubi audiuntur haec uerba, dubitatis adhuc Manichaeum adactum esse confiteri esse peccatum propriae uoluntatis? non enim unum uerbum inde dixit. sed tagentia sua: dixit, minime permiserint: Dixit, parum obtemperaverint: Dixit, servare noluerint. Item dixit, obsecutae sunt: dixit, se superari passae sunt: dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
quas dicit addĩ substanciam ꝑtinere: ꝓpria uoluncate peccare. Nm sic
in scđo ches auri libro dicit: hic uero qui noglꝰgentia sua alatie pͥdiccoꝵ
spũ purgari se minime ꝑmiserint. mandatisq diuinis ex integro parũ
obtemperauerint. legẽq sibi a suo liberatore datam. seruare plenius nolu¬
erint. neq ut deceat sese gubernauernt. & cȩtera itẽ in epistola fun-¬
damenti sic dicit. dcillis animab. quȩ mundi errore criarese a priore luci¬
da sua natura. passȩ sunt. aq in imicȩ luminiscõ exticerunt. apteq i.
ꝑnitiem scõꝵ elem̃torũ sẽ armauerunt. & igneo spui obsecute sunt: Infesta
etiam sua ꝑsecutione scãm eccłam atq elec tos in eandẽ constitutos celestiũ
p̃ceptorũ obseruatores adflixerunt: ab eatitudine & gła terrȩ sc̃ẽ arcentur:
& quia amalo sesuperan pas ȩ sunt In eadẽ mali stirpe ꝓseuerabunt paci¬

Expanded text:
quas dicit ad dei substantiam pertinere, propria uoluntate peccare. nam sic quas dicit ad dei substantiam pertinere, propria uoluntate peccare. nam sic in secundo Thesauri libro dicit: hi uero, qui neglegentia sua a labe praedictorum spiritunmpurgari se minime permiserintmandatisquediuinis ex integro parum obtemperauerint legemque sibi a suo liberatore datam seruare plenius noluerint neque, ut decebat, sese gubernauerint et cetera. item in epistula Fundamenti. sic dicit de illis animabus: quae mundi amore errare se a priore lucida sua natura passae sunt atque inimicae lumini sancto extiterunt aperteque in perniciem sanctorum elemenlorum se armarunt et igneo spiritui obsocntae sunt. infesta etiam sua persecutione sanctam ecclesiam atque electos in eadem constitutos caelestium praeceptorum obseruatores adflixerunt, a beatitudine et gloria terrae sanctae arcentur. et quia a malo se superari passae sunt, in eadem mali stirpe perseuerabunt paci
Abbreviated transcription (Latin):
Noneniꝰ umperator insua potestate agnus est. & medias trinus inoꝑa¬
tione sua contẽptibilis est. Ideo medias trinus nonerit homo. quia homo est im
perator. Sed siquisquã quȩrit quid sit malum. audiat apłm dicentẽ: Radix
om̃iũ malorum est cupiditas. Quã quidã appetentes afide ꝑerrauer̃.: & in.
naturalis. sed uoluntaria: Ideoq dixit. quã quidam appetentes : quod en im
appetendo habetur : Sinon an peteretur. non haberetur Nam & dñs os¬
tendens quod in hom inis potestate sit. ait. Aut facite arborem bonam et
fructũ eius bonũ : aut facite arborẽ malam. & fructũ eius malũ inactib
etiam conscriptis aleutio quos ipsi accipiunt. sic scriptũ est. & enĩ specio¬
sa figmenta & ostentatio simulata & coactio uisibilium: Nequidem ex-
propria natura procedit : sed exeo homine qui ꝑsẽipsũ deterior effectus
est ꝑseductionẽ Ipse &iam manicheus non potuit nisi fateri: animas etiã

Expanded text:
ia imperator in sua potestate magnus est, et mediastinus in operatione sua contemptibilis est, ideo mediastinus non erit homo, quia homo est imperator? CAPUT IV. Sed si quisquam quaerit quid sit malum, audiat Apostolum dicentem: Radix omnium malorum est cupiditas: quam quidam appetentes, a fide aberraverunt, etnaturalis, sed voluntaria. ideoque dixit, quam quidam appetentes. Quod enim appetendo habetur, si non appeteretur, non haberetur. Nam et Dominus ostendens quod in hominis potestate sit, ait: Aut facite arborem bonam, et fructum eius bonum; aut facite arborem malam et fructum eius malum. inactibus etiamconscriptis aLencio, quos ipsi accipiunt, sic scriptum est: etenim speciosa figmenta et ostentatio simulata et coactio uisibilium ne quidem ex propria natura procedit, sed ex homine, qui per se ipsum deterior effectus est per seductionem. ipse etiam Manichaeus non potuit nisi fateri animas. etiam
Abbreviated transcription (Latin):
epł e l neb aue sibsicuũ parte hocost animi peccatricert & uos ndicitir
peccare nos gentẽ tenebrarũ Sed quid deisto loquar quiquã sls eos nolie it
tam euelenti sima ueritate hoc conacus est dicert cũ ipridnm nr̃milim̃
ꝓ areliseius quos om̃s uoluit intelligi peccatores: Nonem̃ iiusticibose
ap ud ami uerdmne eos quinhil peccauerin Peccarceni quic aliue

Expanded text:
 autem succisiuam partem, hoc est animas peccatrices, et uos non dicitis peccare nisi gentem tenebrarum? sed quid de isto loquar, qui quamuis erraret, tamen euidentissima ueritate hoc conatus est dicere ? cum psum dominum noset angelis eius, quos omnes uoluit intellegi peccatores; non enim iniustitia est apud deum, ut damnet eos, qui nihil peccauerunt. Pecca
Abbreviated transcription (Latin):
lbro cẽnsaun coꝵ srptõ est. Qualis interea curpitudo qua inet cdẽ hensauro
suo int̃ cetem curpia inseptimo libro eribit sic dicenr : Tuncbe atts nlesut
quilacidos naues hab& diuersora & hibiticula secũ magnitidines ꝓinsica¬

Expanded text:
libro. Thesauri scriptum est. Qualis interea turpitudo, quam in eodem Thesauro libro. Thesauri scriptum est. Qualis interea turpitudo, quam in eodem Thesauro gno inter cetera turpia in septimo libro scripsit sic dicens: tunc beatus ille pater, qui lucidas naues habet diuersoria et habitacula secu
Abbreviated transcription (Latin):
haberet: Partẽ suã ad pugnã dedisse. ut uł hoc modo quietẽ lucis in colis
cõpararet: Ipsa uero parscius hocest delumine lumen debonobonum
mortificata sit. cõmixta sit. ꝑ om̃a mundi corpora a sũmo usq ad
sũmũ. acȩlo usq adstercora. ut & meretrices inteatris. & in locis turpi¬
oribus turpiores habent inse oppressum dm̃. qui liberari forte ñpossit
Dicit enim insine ipsius epistolȩ. Vnde unũ capitulũ iam posuimus i psã
dĩ partẽ quȩ cõmixta est. non totã posse reuocari adpristinõ libertatem.
Ecce uictoria. ecce triumphus qualẽ fecit manichei ds̃ Non postamirã
parte suã inluctu est. sicut manicheus idemdicit: Qlelũ contrasehabet qui
dolore eius tẽperet necorruptionẽ partis ruȩ udeat Hodie eñ diuina qua
eomemorat substantia. subia& gentitenbrarã : ut lutũ sigulo hoc in prino

Expanded text:
haberet, partem suam ad pugnam dedisse, ut uel hoc modo quietem lucis incolis haberet, partem suam ad pugnam dedisse, ut uel hoc modo quietem lucis incolis conpararet. ipsa uero pars eius, hoc est de lumine lumen, de bono bonummortificata sit, conmixta sit per omnia mundi corpora a summo usque ad imum, a caelo usque ad stercora, ut et meretrices in theatris et in locis turpioribus turpiores habeant in se obpressum deum, qui liberari forte non possit. dicit enim in fine ipsius epistulae, unde unum capitulum iam posuimus, ipsam dei partem, quae conmixta est, non totam. posse reuocari ad pristinam libertatem. Ecce uictoria, ecce triumphus, qualem fecit Manichaei deus. nam post amissam partem suam in luctu est, sicut Manichaeus idem dicit, uelum contra se habet, quod dolorem eius temperet, ne corruptionem partis suae uideat. hodie enim diuina quam commemorat substantia subiacet genti tenebrarum ut lutum figulo. hoc in eorum primo
Abbreviated transcription (Latin):
in regniseius insignibus indigente. aut infirmo consticuto: ita etiã fundato
eius dẽ splendidissima scła. ut anullo umquã concuti. uł moueri possint
In alio loco paulo post subiungit &dicit. Lucis uerobeatissimȩ pat̃. sciens labi
magnã ac uastitatẽ quȩ extenebris surgeret aduersus sua scã impendere
scła. nisi aliquod eximiũ ac prȩclarũ. & uirtute potens opponat quo suꝑer¬
& simul acdestruat stirpẽ tenebrarũ. qua extincta. quies lucis incolis para.¬
recur. Cerae ergo anullo umquã concuti uł moueri potuerunt regnadei
manichei. Sienĩ potueri menticus est dicendo. ñ posse regna illa ab aliquo con¬
cuti: & si concussa sunt necessitate aut timore : nonerit ds̃ quisic concuti potuit
Nam uideamus dm̃ manichei . scđm eundẽ manicheũ in alo necessitatis p̃nũ:
Cũ labes ac uastitas aduersus seła inpenderet : Aliud quod faceret non

Expanded text:
in regnis eius insignibus indigente aut infimo constituto, ita etiam fundata in regnis eius insignibus indigente aut infimo constituto, ita etiam fundata eiusdem splendidissima saecula, ut a nullo umquam concuti uel moueri possint. in alio loco paulo post subiungit et dicit: lucis uero beatissimae pater sciens labem magnam ac uastitatem, quae ex tenebris surgeret, aduersus sua sancta inpendere saecula, nisi aliquod eximium ac praeclarum et uirtute potens numen obponat, quo superet simul ac destruat stirpem tenebrarum, qua extincta quies lucis incolis pararetur. ; Certe ergo a nullo umquam concuti uel moueri potuerunt regna dei Manichaei. si enim potuerunt, mentitus est dicendo non posse regna illa ab aliquo concuti. et si concussa sunt necessitate aut timore, non erit deus, qui sic concuti potuit. nam uidemus deum Manichaei secundum eundem Manichaeum malo necessitatis pressam, cum labes ac uastitas aduersus saecula eius inpenderet aliudque quod faceret non
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ est & pęna . Peccatũ fit ab anima rationali. cui liberũ uoluntatis
arbitriũ est & pena infligitur iustitia dĩ quȩ nihil facit in iuste. Aduer¬
sus hȩc solita cȩcitate manichei latrant: & cũ conuincantur naturã ñ esse
malũ. sed in potestate esse hominis facere bene aut male: Dicunt non esse
animȩ liberã uolin tatem : & non uident cȩcitatẽ suam. Quis enĩ ñ clam&
stultã esse prȩcepta dareei. cuiliberum non est quod p̃cepitur facere. &
iniquũ eẽ eũ damnare cui ñ fuit potestas iussa cõplere & has in iustitias
& iniquitates miseri ñ intelligunt dõ se a dscribere Sed quid uerũ est. nisi
& dm̃ dare p̃cepta. & animar liberȩ esse uoluntatis: & malũ naturã non
esse. sed eẽ auersionẽ adĩ prȩceptis. & ẽẽ iustũ iudiciũ dĩ quodamnet pec:¬
cantes Interea cũ dicat idẽ manicheus dm̃ om̃ib bonis abundantẽ. nullo

Expanded text:
peccatum est et poena. peccatum fit ab anima rationali, cui liberum uoluntatis peccatum est et poena. peccatum fit ab anima rationali, cui liberum uoluntatis arbitrium est; et poena infligitur iustitia dei, quae nihil facit iniuste. aduersus haec solita caecitate Manichaei latrant; et cum conuincuntur naturam non esse malum, sed in potestate esse hominis facere bene ant male, dicunt non esse animae liberam uoluntatem et non uident caecitatem suam. Quis enim non clamet stultum esse praecepta dare ei, cui liberum non est, quod praecipitur facere, et iniquum esse eum damnare, cui non fuit potestas iussa conplere? et has iniustitias et iniquitates miseri non intellegunt deo se ascribere. sed quid uerum est nisi et dominum dare praecepta et animas liberae esse uoluntatis et malum naturam non esse, sed esse auersionem a dei praeceptis et esse iustum iudicium dei, quo damnet peccantes ? Interea cum dicat idem Manichaeus deum omnibus bonis abundantem, nullo
Abbreviated transcription (Latin):
est nislimnuertaeas pcepeis uel im psa nia re uentetet enu esia nlno
uoluntate faciunt: peccatores iniuste iudicantur. Pertinere aut̃ & angos
ad iudiciũ apłs ostendit dicens. Nescitis qm̃ angłos iudicabimus : Non autẽ
ꝑtinerent ad iudiciũ quo iudicantur: siñ ꝑtinerent ad peccatũ quo rei fiunt
Nec possint merito iudicari Nonenĩ homines iusti. deiustis angłis iudicaturi
sunt. quib similes erunt: sed utiq peccatorib male faccisui. Ergo ꝑcupidita¬
tẽ quisq auctor est Est ergo in potestate. ut sit cupiditas: & ideo etiã malũ
in potestate est. In potestate ergo est: qđ in uoluntate eẽ nondeb& Malũ enĩ
ñ potest eẽ natura. nec substantia. nec uita. quia hȩc bona sunt inquantũ sunt
Sed & naliquos naturalit̃ dicimus malos: ꝓpt̃ originẽ ueteris peccatidicimꝰ.
in quoiã nr̃a mortalitas nascitur . Tocũ itaq qđ uocatur malũ in hominibus

Expanded text:
est nisi in ueritatis praeceptis uel in ipsa non stare ueritate? quod Bi non uoluntate faciunt peccatores. iniuste iudicantur. pertinere autem et angelos ad iudicium, apostolus ostendit dicens: nescitis, quoniam angelos iudicabimus? non autem pertinerent ad iudicium, quo iudicantur, si non pertinerent ad peccatum, quo rei fiant, nec possint merito iudicari. non enim homines iusti de iustis angelis iudicaturi sunt, quibus similes erunt, sed utique de peccatoribus. malefacti sui ergo per cupiditatem quisque auctor est. Est ergo in potestate. ut sit cupiditas: et ideo etiam malum in potestate est. in potestate ergo est, quod in uoluntate esse non debet; malum enim non potest esse natura nec substantia nec nita, quia haec bona sunt, in quantum sunt. sed et si aliquos natura- Uter dicimus malos, propter originem ueteris peccati dicimus, in quo iam nostra mortalitas nascitur. totum itaque quod uocatur malum in hominibus,