comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lare conamini : Nolite iã dicere catecuminis licere uti coniugib fidelib aut̃ ñ licere. Catha
uatio nomi hominis ut ꝓficiendo ꝓfitiat᷑. In aliis cituis in aliis tardius : A multis tam̃ ꝓcedit̾ in nouã iitã si quisquã non
uelitis sed queritis petius ñ unde erigatis inualidos sed unde fallatis in cuitos : hoc eñ non debunstis tanta dicere au¬
ditia nec si uos in cis nugatoriis mandandatis ur̃is pꝑfectos ec̃ constaret. Cũ uͦ nouerit ur̃a conscientia cosqͦs
in sectã ur̃am introducitis cũ uob familiarius iungi cȩperint multa inuenturos quȩ in uob eẽ cũ alios accu¬
saretis nemo suspicabatur quȩ tanta impudentia ẽ. ꝑfectionẽ in catholicis imbecilliorib quȩrere ut inde
iste sit buius uoluminis modus Ad demonstranda p̃cepta uitȩ urae moresq: memorabiles : aliquando

Expanded text:
lare conamini? 80. Nolite jam dicere, catechumenis licere uti conjugibus, fidelibus autem non licere; catechulare conamini? 80. Nolite jam dicere, catechumenis licere uti conjugibus, fidelibus autem non licere; catechuvatio novi hominis, ut proficiendo perficiatur, in aliis citius, in aliis tardius: a multis tamen proceditur in novam vitam, si quisquam non velitis: sed quaeritis potius, non unde erigatis invalidos, sed unde fallatis incautos. Hoc enim non debuistis tanta dicere audacia, nec si vos in eis ipsis nugatoriis mandatis vestris perfectos esse constaret. Cum vero noverit vestra conscientia eos quos in sectam vestram introducitis, cum vobis familiarius jungi coeperint, multa inventuros quae in vobis esse, cum alios accusaretis, nemo suspicabatur; quae tanta impudentia est, perfectionem in catholicis imbecillioribus quaerere, ut indeiste sit hujus voluminis modus, ut ad demonstranda praecepta vitae vestrae, moresque memorabiles aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
uxor uiro Mulier sui corporis potestatẽ ñ habet : sed uir. Similit̃ aut̃ & uir sin corporis ñ habet potestatẽ :
sed mulier. Nolite fraudare inuicẽ nisi forte ex consensu ad tẽpus : ut uacetis orationi & iterũ reuertimin in id
om̃s homines eẽ sic̃ me ipsũ. Sedunꝰ qsq ꝓpriũ habet donũ ex deo alius quidẽ sic aliꝰ uero sic. Satis ne uob uidet᷑
apłi&e fortib demonstrasse qͥd sũmũ sit & imbecilliorib ꝑmisisse qđ ꝓximũ ẽ. Nã non attingere mulierẽ sũmũ
stendit. eẽ . cũ ait . uolo oms homines eẽ sicut me ipsum. Hinc aut̃ summo coniugalis ca
homo fornicatione uastet᷑. Nunqͥd ꝓpt̃ ea istos dixit adhue fidedes ñ eẽ qͥa utunt᷑ coniugib: quando quidẽ hac¬
e conungit & ex se inuicẽ ipsos qͥ coniuncti st̃ si alt̃ eorũ fuerit infidelis & caquȩ inde nasci
filii ur̃i immundi essent. nunc aut̃ sc̃ĩ st̃. Quid obstrepitis ꝑtinatia tantȩ ueritati qͥd lucẽ scripturarũ uanis umbris ob¬

Expanded text:
uxor uiro. mulier sui corporis potestatem non habet, sed uir. similiter autem et uir sui corporis potestatem non habet, sed mulier. nolite fraudare inuicem, nisi forte ex consensu ad tempus, ut uacetis orationi: et iterum reuertiminiomnes homines esse sicut me ipsum: sed unusquisque proprium habet donum ex deo, alius quidem sic, alius uer fortibus demonstrasse quid summum sit, et imbecillioribus permisisse quod proximum est? Nam non attingere mulierem, summum stendit esse, cum ait, Vellem omnes homines esse sicut meipsum. Huic autem summo conjugalis castitas proxima est, ne homo fornicatione vastetur. Numquid propterea istos dixit adhuc fideles non esse, quia conjugibus ue conjugii, et ex se invicem ipsos qui conjuncti sunt, si alter eorum fuerit infidelis, et eam quae inde nascitufilii vestri immundi essent; nunc autem sancti sunt . Quid obstrepitis pertinacia tantae veritati? quid lucem Scripturarum vanis umbris obnubi
Abbreviated transcription (Latin):
ad idolorĩ cultũ xp̃iani cogebant᷑. Qa enĩ tunc peccuniosi homines. quot patres familus rusticano quot negotiatores quot
quã sẽ ab eis eẽ possessos. Iuid calũmamini qđ fideles iã baptismate renouati ꝓcreare filios & agros ac domospec¬
cuniãq ullã posside ñ debeant : Permittit hoc paulus. Nã qđ negari ñ potest fidelib scripsit. Post inultorũ quip¬
pe uitiosorũ enumerationẽ qͥ regnũ dei ñ possidebt̃. Et hȩc inquid quidẽ fuistis. sed abluti estis. sed sc̃ficati estis:
ablutos ꝓcul dubio & scĩficatos. nemo nisi fideles & cos qui huic mundo renunciauerint intelligere audebit. Sed q̃m oster¬
dit quib scripserit: indea mnꝰ utrũ his illa ꝑmittat. Ita enĩ seqͥtur. Omĩa enĩ mͥ licita st̃: sed ñ omia expediunt.
Omĩa mͥlicta st̃. sed ego sub nulliuis redgar potestate. Esca uentri. & uent̾ escis : ds̃ aut̃ &e has & hunc destruet.

Expanded text:
ad idolorum cultum Christiani cogebantur. Quot enim tunc pecuniosi homines, quot patresfamilias rusticani, quot negotiatores, quot quam se ab eis esse possessos. 78. Quid calumniamini, quod fideles jam Baptismate renovati, procreare filios, et agros ac domos pecuniamque ullam possidere non debeant? Permittit hoc Paulus. Nam quod negari non potest, fidelibus scripsit, post multorum quippe vitiosorum enumerationem, qui regnuAblutos procul dubio, et sanctificatos nemo nisi fideles, et eos qui huic mundo renuntiaverint, intelligere audebit. Sed quoniam ostendit quibus scripserit, videamus utrum his illa permittat. Ita enim sequitur: Omnia mihi licita sunt, sed non omnia expediunt: omnia mihi licita sunt, sed ego sub nulliu
Abbreviated transcription (Latin):
VONAMUIDEOTE ABUNDARTOTIO AUESO UT NICHI RES EONDEAS DE
his quȩ me mouent: ñ ut opinor inopertune atq in congrue.Sepe em̃ cũ abste multa qͥȩ¬
sissem nescio qua illa greca sententia me det̾rendũ putasti qͣ ꝓhibem᷑ ea quȩ supra
nos sreqͥrere. Nunc u ñ pueo nos ipsos supra nos cẽ. Quã obrem cũ de anima quȩro ñ sũ dignꝰ qui au¬
diam q supra nes qͥda d nos sed fortasse dignꝰ qͥ audiam. qͥd simꝰ nos. Aci. Enumera breuiter quȩ au
q̃ł sit. quanta sit. cur corpori fuerit data cũ ad corpus aduenerit quał effitiatur quał cũ abscessert ia ci
Cũ quȩris unde sit anima duio quȩdã intelligere cogor. Aliter enĩ dicimꝰ unde sit homo quȩ sit eiꝰ patria
rogas unde anima : utrũ nã quasi regionẽ eꝰ &x patriã unde huc uenerit nosse c
aq̃ Propͥã qͥndã habitationẽ animae ac patra dm̃ ipsũ credo. eẽ a qͦ ereata ẽ. Substanituã uͦ eiꝰ nomi

Expanded text:
oniam video te abundare otio, quaeso ut mihi respondeas de iis quae me movent, non, ut opinor, importune atque incongrue. Saepe enim cum abs te multa quaesissem, nescio qua illa graeca sententia me deterrendum putasti, qua prohibemur ea quae supra nos sunt requirere: nunc vero non puto nos ipsos supra nos esse. Quamobrem cum de anima quaero, non sum dignus qui audiam: Quod supra nos, quid ad nos? sed fortasse dignus qui audiam, quid simus nos. A. Enumera breviter quae de qualis sit, quanta sit, cur corpori fuerit data, et cum ad corpus venerit qualis efficiatur, qualis cum abscesserit? 2. A. Cum quaeris unde sit anima, duo quaedam intelligere cogor. Aliter enim dicimus unde sit homo, quae sit ejus patria rogas unde sit anima? Utrumnam quasi regionem ejus et patriam, unde huc venerit, nosse dA. Propriam quamdam habitation
Abbreviated transcription (Latin):
laude ꝑpetuis eã p̃coniis declarate. ipsũq suꝑ om̃ia benedicite qui ei uirtutẽ talẽ
tribuit ut inuictũ om̃ib hominib uincere. ii suꝑabilẽ suꝑar& Hester quoq similit̃
reginã regina mom̃i pietatis & sc̃ĩtatis actione imitatabilẽ uob̾ ante occulos cordis
somꝑ ponite. qͣtinꝰ illiꝰ scĩtatis meritũ ad ȩquantes. de t̾reno regno ad cȩlestis in apicẽ
endẽ ualeatis. ꝑ ipsius scilic& grãm qͥ illas scãs mulieres triũphare

Expanded text:
laude perpetuis eam praeconiis declarate: ipsumque super omnia benedicite, qui ei virtutem talem laude perpetuis eam praeconiis declarate: ipsumque super omnia benedicite, qui ei virtutem talem tribuit, ut invictum omnibus hominibus vinceret, insuperabilem superaret. Esther quoque similiter reginam regina, in omni pietatis et sanctitatis actione imitabilem, vobis ante oculos cordis semper ponite, quatenus illius sanctitatis meritum adaequantes, de terreno regno ad coelestis regni apicem conscendere valeatis: per ipsius scilicet gratiam, qui illas sanctas mulieres triumphare
Abbreviated transcription (Latin):
quarũ unã coequatis nomine. altam dignitate : Qquȩ qͥdẽ ob insigne meritũ uir¬
tiã tutis tam uiris quã feminis s̃ imitabiles: eo qđ spnitales hostes animi uigore.
& corporales c̃silii maturitate uicer̃ Sic et ur̃a nc̃ laudabił prudentia quȩ̃ iã
hostes suos ñ parua ex parte uicit. si ĩbono cepto ꝑseuerare atq semet ipsam sẽꝑ
meliorare cõtenderit: cunc tos ad uersanos suos felicit̃ suꝑabit Ad huc gͦ in agi¬
ne consistitis. ac ideo necesse ẽ. diuinũ implorare auxciliũ. ut qͥ suo sanguine
mortẽ uicerat. mortisq auctorẽ captiuauerat. in certamine istiꝰ modi uerã nob
uictoriã pariat. sicq ueratit̃ triũ phantes ad et̃ne beatitudinis gaudia uos ꝑue¬
nire c̃cedat Accipite gͦ iudith homonimã ur̃am: castitatis exemplar. & triũ phali

Expanded text:
quarum unam coaequatis nomine, alteram dignitate. 5 Quae quidem ob insigne meritum virquarum unam coaequatis nomine, alteram dignitate. 5 Quae quidem ob insigne meritum virtutis tam viris quam etiam feminis sunt imitabiles, eo quod spiritales hostes animi vigore et corporales consilii maturitate vicerunt. Sic et vestra nunc laudabilis prudentia, quae iam hostes suos non parva ex parte vicerat, si meliorare contenderit, cunctos adversarios suos feliciter superabit. Adhuc ergo in agone consistitis, ac ideo necesse est divinum implorare auxilium, ut qui suo sanguine mortem vicerat, mortisque auctorem captivaverat, in certamine istius mundi veram vobis victoriam pariat; sicque veraciter triumphantes, ad aeternae beatitudinis gaudia vos pervenire concedat. Accipite ergo Judith homonymam vestram, castitatis exemplar, et triumphali
Abbreviated transcription (Latin):
ILECTAE ET MERITO MAGNE PIETATIS AB GOIIBUS
uenerandȩ atq amandȩ iuidith augustȩ hrabanꝰ seruoꝵ dei seruus
xt̃nã in xp̃o supplex optat salutẽ: Cũ celsitudo magnitudinis
ur̃ȩ atq largitio benignitatis. quȩ ñ solũ amicis sed ȩtiã inimicis ab ipsius dñi orre
instructa ꝓdesse didicit. plurimos faciat sibi de uotos: nos etiã quantulacũq
pars plebis ad eo uob̵ cõmisse subpietate ur̃a degentes de uotũ cogitamꝰ uob̾ ex ibe
obsequiũ: Qui licet ñ simꝰ censu p̃ciosarũ opũ locupletes : tam̃ studio sacrarũ ora-
le offerimꝰ. de p̃cantes ut ipsius dono diu hic in columes. & in futura uita semꝑ sitis
mulierũ qͦs scriptura sacra cõmemorat uirtutes ac studiũ in bono oꝑe imitari :¬
ñ frustra arbitratꝰ sũ quarũdã illarũ historiã allegorico sensu ad scẽ ecđiȩ mỹsteriũ
a nob translatã ur̃o nomini dicare atq transmittere : iudith uidelicet atq hester

Expanded text:
pietatis ab omnibus venerandae atque amandae, Iudith augustae, Hrabanus, servorum Dei servus, aeternam in Christo supplex optat salutem. 2 Cum celsitudo magnitudinis vestrae atque largitio benignitatis quae non solum amicis, sed etiam inimicis, ab ipsius Domini ore instructa, prodesse didicit, plurimos faciat sibi devotos; nos etiam, quantulacumque pars plebis a Deo vobis commissae, sub pietate vestra degentes, devotum cogitamus vobis exibere obsequium. 3 Qui licet non simus censu pretiosarum opum locupletes, tamen studio sacrarum oratile offerimus: deprecantes ut ipsius dono diu hic incolumes et in futura vita semper sitis mulierum, quas sacra Scriptura commemorat, virtutes ac studium in bono opere imitari, non frustra arbitratus sum quarumdam illarum historiam, allegorico sensu ad sanctae ecclesiae mysterium a nobis translatam, vestro nomini dicare atque transmittere, Iudith videlicet atque Hester:
Abbreviated transcription (Latin):
is aliis nubserint. quia haec non coniugia sed ad ulteria. eẽ dñs xp̃s sine ul¬
bitatione testat᷑: Cũ enĩ negare ñ possent. eẽ. ad ulteriũ. qđ ueritas ad ulte
sine ambiguitate confirmat. eisq sufragari uellent ad accipiendũ baptis
ios huiꝰ modi la queo ita captos uiderent ut si ñ admitterent ad baptismũ. si

Expanded text:
uiris aliis nupserint, quia haec non coniugia, sed adulteria esse uiris aliis nupserint, quia haec non coniugia, sed adulteria esse dubitatione testatur. cum enim negare non possent esse adulterium, quod ueritas adulterium esse sine ambiguitate confirmat, eisque suffragari uellent ad accipiendum baptismum, quos huius modi laqueo ita captos uiderent, ut, si non admitterentur ad baptismum, si
Abbreviated transcription (Latin):
UIBUSDAM uidetur in discrete om̃s ad mittendos eẽ. ad lauarimo crum
uitam facinorib & flagitiis euidentis simis ñ tã mutare noluerint atq
i ea se ꝑ seueraturos aꝑta &iã ꝓfessione de clarauerint: Uerbi grã: Si
quã meretrici ad her&. ñ ei prius p̃cipiatur ut ab ea discedat & tun
icis. eẽ ꝑstiterit: Sed postea doceat᷑ quã sit hoc malũ : iãq baptitatus demit¬
s in melius moribus instituatur : Peruersũ enĩ putant atq p̃posterũ prius doce
quẽ ad modũ debeat uiuere xp̃ianus: & baptitari: Sed censent p̃cedere debere ba¬
tismi sacra m̃tũ : ut de inde sequat᷑ uitae morũq doctrina: Quã si tenen
todne uoluerit: utiliter fecerit: Si aut̃ noluerit: retenta fide xpĩana s
ides p̃ciosos. s ligna foenũ. stipulã id ẽ. ñ iustos castosq mores. sed iniquos
idicos: Ad hanc aut̃ disputationẽ uident᷑ impulsi qđ eos mouerit ñ ad mi
baptismũ illos qui dimissis uxorib alias duxerint. uł feminas que dimis

Expanded text:
uibusdam videtur indiscrete omnes admittendos esse ad lavacrum regenvitam facinoribus et flagitiis evidentissimis notam mutare noluerint, atque in ea se perseveraturos aperta etiam professione declaraverint. Verbi gratia, si quisquam meretrici adhaeret, non ei prius praecipiatur ut ab ea discedat, et tunc esse perstiterit, sed postea doceatur, quam sit hoc malum, iamque baptizatus de mutandis in melius moribus instruatur. peruersum enim putant atque praeposterum prius docere, quemadmodum debeat uiuere christianus et deinde baptizari. sed censent praecedere debere baptismi sacramentum, ut deinde sequatur uitae morumque doctrina: quam si tenere et custodire uoluerit, utiliter fecerit; si autem noluerit, retenta fide christianaides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam, id est non iustos castosque mores, sed iniquos et inpudicos. Ad hanc autem disputationem uidentur inpulsi, quod eos mouerit non admitti ad baptismum illos, qui dimissis uxoribus alias duxerint, uel feminas, quae dimissis
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ nec imago corporistui potest hoc ualere ꝗ tuũ corpusuala : sic anina ñ mirandũ
quasi spatui latitudinis uł longitudinis uł roboris uł horũ simul om̃iũ requiras: An
quantũ uileat nosse uelis. Solemꝰ enĩ queree quant fuerit hercules uoesidiẽ un quot pede
st tura eius portecta fuerit. & item quantꝰ un fuerit id ẽ. quantȩ potentiae atqiiurtues
ao. ucrũq de anima sere tupio. aq. at qui illud suꝑiꝰ dici ñ potest noc omino inteligi de a

Expanded text:
Quomodo nec imago corporis tui potest hoc valere quod tuum corpus valet; sic anima non mirandum quasi spatium latitudinis vel longitudinis, vel roboris, vel horum simul omnium requiras; an quantum valeat nosse velis. Solemus enim quaerere quantus fuerit Hercules, id est, in quot pedes statura ejus porrecta fuerit. Et item quantus vir fuerit, id est, quantae potentiae atque virtutis. E. Utrumque de anima scire cupio. A. Atqui illud superius dici non potest, nec omnino intelligi de a
Abbreviated transcription (Latin):
pingeres tabulã qd inte immortale eẽ credis. Nuc̃ uͦ in ea exprimis sinilitudinẽ ceporis ꝗ¬

Expanded text:
pingeres tabulam, quod in te immortale esse credis: nunc vero in ea exprimis similitudinem corporispingeres tabulam, quod in te immortale esse credis: nunc vero in ea exprimis similitudinem corporis
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ eã ꝓpriã ueł habe substantiã cũ dixeris eã a dõ factã ñ intelligo Aq Qͦmͦ & terã ipsam
adeo factã negare ñ possu & tam̃ ñ possũ dicere ex quib: quasi aliis coporib t̾ra constet. Simn
nĩ corpus ẽ tra eo ipso qͦ terra . ẽ. & ideo elem̃tũ dr̃ om̃iũ isteꝵ corporũ quȩ fu¬
deo Deanima eni nnsi fallor equiris humana ad. Id ipsũ ẽ ꝗ abste explicari uellẽ quẽ ad mo¬
da sit anima deo simit cũ dm̃ anullo factũ. eẽ gedamꝰ aninã uͥ ab ipsõdeo factã supra dreris
dq̃ & denpulas dnfficile deo fuisse ut aliqͥd sibi simile faceret cũ hoc in tanta uarietate
imaginũ etiã nob̵ indeas cẽ concessu: dp̃. Sed nos udemꝰ mortalia facere . Osaut̃ immortalẽ an¬
ma fecit ut opinor nisi forte tibi alit̾ uidet᷑. aq̃ Ergo cu uelles talia fieri ab hominib qualia
ds facit Ã. None quidem hoc dixerim sed quẽ a dmodũ ipse immortał inmortale quidlam

Expanded text:
m propriam velis habere substantiam, cum dixeris a Deo factam, non intelligo. A. Quomodo et terram ipsam a Deo factam, negare non possum; et tamen non possum dicere, ex quibus quasi aliis corporibus terra constet. Simplex enim corpus est terra, eo ipso quo terra est; et ideo elementum dicitur omnium istorum corporum, quae fiusse similis Deo. De anima enim, nisi fallor, requiris humana. E. Idipsum est quod abs te explicari vellem, quemadmodum sit anima similis Deo; cum Deum a nullo factum esse credamus, animam vero ab ipso Deo factam supra dixeris. A. Quid? tu difficile putas Deo fuisse, ut aliquid sibi simile faceret, cum hoc in tanta varietate imaginum etiam videas nobis esse concessum? E. Sed nos videmur mortalia facere, Deus autem immortalem animam fecit, ut opinor, nisi forte tibi aliter videtur. A. Ergo tu velles talia fieri ab hominibus, qualia Deus fecit? E. Non equidem hoc dixerim. Sed quemadmodum ipse immortalis immortale quiddam
Abbreviated transcription (Latin):
iperiens ossuũ : docebat eos. Si querit᷑ quid significet mons bene in telligitu
significare maiorte p̃cepta iustitiȩ. quia minora erant quȩ uideis data suntꝰ. Unus tam̃¬
ds̃ ꝑscõs ꝓpħas & famulos suos scđm ordinatissimã distributionẽ tẽpoꝵ dedit minora p̃cepta
popło que timore adhuc alligari oportebat : & ꝑ filiũ suũ maiora popło que caritate iam
liberari conuenerat cũ aũt minora minorib maiora maiorib: dantur . abeo dantur . qui solus
qđ ab uno magistro. solo docendis tantis reb idoneo. docet᷑ in monte. Sedens aũt docet: qđ ꝑti¬
Ista circũ locutio qua scribit᷑ & aperiens ossuũ : fortasse ipsa mora cõmendat. aliquanto longiorẽ
futurũ eẽ . sermonẽ : nisi forte non uacet qđ nunc eũ dictu ẽ. Aperuisse ossuũ : qđ ipse in lege ueteri

Expanded text:
erunt ad eum discipuli ejus. Si quaeritur quid significet mons, bene intelligitur significare majora praecepta justitiae, quia minora erant, quae Judaeis data sunt. Unus tamsanctos prophetas et famulos suos secundum ordinatissimam distributionem temporum dedit minora praecepta populo quem timore adhuc alligari oportebat, et per Filium suum majora populo quem charitate jam liberari convenerat. Cum autem minora minoribus, majora majoribus dantur, ab eo dantur qui solus noquod ab uno magistro solo docendis tantis rebus idoneo docetur in monte. Sedens autem docet, quod pertiIsta circumlocutio qua scribitur, Et aperiens os suum, fortassis ipsa mora commendat aliquanto longiorem futurum esse sermonem: nisi forte non vacet quod nunc eum dictum est aperuisse os suum, quod ipse in Lege veteri
Abbreviated transcription (Latin):
labo eũ uiro stulto qui edificauit domũ suã suꝑ harenã. Descendit pluuia uener̃ flumina.
flauerunt uenti & offender̃ in domũ illã & cetidit: & facta ẽ . runa eius magna. Cũ gͦ non dixit
qui audit uerba mea tantũ sed ad didit dicens qui audit uerba mea hȩc satis ut arbitror
significauit hȩc uerba quȩ in monte locutus .ẽ. tã ꝑ fectȩ instruere uitã eoꝵ. qui uoluerint
scđm ea uiuere : ut merito cõparent᷑ ȩdificanti suꝑ petrã. Hoc dixi: ut appareat istum
sermonẽ om̃ib: p̃ceptis quib: nr̃a natura in format᷑ cẽ ꝑfectũ Nã de hoc capitulo diligentius

Expanded text:
na, flaverunt venti, et offenderunt in domum illam, et cecidit; et facta est ruina ejus magna. » Cum ergo non dixit, qui audit verba mea tantum, sed addidit dicens, qui audit verba mea haec; satis, ut arbitror, significavit, haec verba quae in monte locutus est, tam perfecte instruere vitam eorum qui voluerint secundum ea vivere, ut merito comparentur aedificanti super petram. Hoc dixi, ut appareat istum sermonem omnibus praeceptis quibus christiana vita informatur, esse perfectum: nam de hoc capitulo diligentius
Abbreviated transcription (Latin):
scđm matheũ legimus siquis pie sobriȩq consiđa uerit: puto qđ inueniet in eo
quantũ ad mores optimos ꝑtinet ꝑ fectũ uitȩ xp̃ianȩ modũ. Qđ pollicese nonr
mere Audemus. sed ex ipsis eiusdem dñi uerbis conitientes. Nã sic ipse sermo con¬
cluditur: ut appareat in eo p̃cepta. eẽ om̃ia quȩ ad in formandã uitã ꝑtinent. Sic eñi dicit
Om̃is gͦ qui audit uerba mea hec & facit ea : similabo eũ uiro sapienti. qui edificauit domũ

Expanded text:
secundum Matthaeum legimus, si quis pie sobrieque consideraverit, puto quod inveniet in eo, quantum ad mores optimos pertinet, perfectum vitae christianae modum: quod polliceri non temere audemus, sed ex ipsis ejusdem Domini verbis conjicientes. Nam sic ipse sermo concluditur, ut appareat in eo praecepta esse omnia quae ad informandam vitam pertinent. Sic enim dicit: « Omnis ergo qui audit verba mea haec et facit ea, similabo eum viro sapienti qui aedificavit
Abbreviated transcription (Latin):
labo eũ iuiro stulto qui ȩdificauit domũ suã suꝑ harenã. Descendit pluuia uener̃ flumina.
flauerunt uenti & offender̃ in domũ illã. & cecidit: & facta ẽ runa eius magna. Cũ gͦ non dixit
qui audit uerba mea tantũ. sed addidit dicens qui audit uerba mea hȩc satis ut arbitror
significauit hȩc uerba quȩ in monte locutus . ẽ tã ꝑfectȩ instruere uitã eoꝵ. qui uoluerint
scđm ea uiuere : ut merito cõparent᷑ ȩdificanti suꝑ petrã. Hoc dixi: ut appareat istum
sermonẽ om̃ib: p̃ceptis quib: nr̃a natura in format᷑ eẽ ꝑfectũ Nã de hoc capitulo diligentius
suo loco tractabit᷑. Huiꝰ gͥ sermonis initio. sic assumitur.¬

Expanded text:
ina, flaverunt venti, et offenderunt in domum illam, et cecidit; et facta est ruina ejus magna. » Cum ergo non dixit, qui audit verba mea tantum, sed addidit dicens, qui audit verba mea haec; satis, ut arbitror, significavit, haec verba quae in monte locutus est, tam perfecte instruere vitam eorum qui voluerint secundum ea vivere, ut merito comparentur aedificanti super petram. Hoc dixi, ut appareat istum sermonem omnibus praeceptis quibus christiana vita informatur, esse perfectum: nam de hoc capitulo diligentius suo loco tractabitur. 2. Hujus igitur sermonis initium sic assumitur
Abbreviated transcription (Latin):
adedeiocũ rege medeꝵ q & bathanã condidit ciuitate : Inmecdio aut̃ tpre cbal¬
dei ꝓpͥe p̃ualebant quoꝵ separate quedã regũ successiones ut surdic tũ: ee fba¬
runtꝰ deniq teģla phalasaor & salmanassar & sennacherib reges assmnor trã is¬
ma ilito᷑ꝵ isdẽ tẽporib uastasse atq eos in captiuitatẽ duxisse describunt᷑ anteq
deiocus in media regnauerit: Postea aut̃ nabucho donosor ieno solimã uastauit:¬

Expanded text:
ad Deiocum regem Medorum, qui Ecbathanam condidit civitatem. In medio autem tempore, Chaldaei proprie praevalebant; quorum separatae quaedam regum successiones, ut supra dictum est, feruntur. Denique Thegladphalasar et Salmanasar et Senacherib reges Assyriorum terram Israhelitarum hisdem temporibus vastasse atque eos in captivitatem duxisse describuntur, antequam Deiocus in Media regnaverit. 7 Postea autem Nabuchodonosor Hierosolimam vastavit
Abbreviated transcription (Latin):
Postquẽ medidus t̃tius : annis ali Post hunc : quartꝰ carduceas ani
ilauit: ac regnũ medorũ in ꝑsas transtulit: qͥbabiloniã uastauit acregnũ
lls penitꝰ destruxit. int̾ficiens balta sar nepotẽ nabucho donoscr regis babilonis
redeptionis: Ideo demones dedinandũ tẽ ꝑsuadent numerũ eũ qͦ eorũ destructa
cornib: de reliquis dieb: usq ad exactũ mensem : indiciũ serenitatis exestimant. Nolunt
gͦ isdem exordus inchoare qͥb serenitas mchort᷑. Sed cauendũ ne nob̵ in sermone diei¬

Expanded text:
post quem Medidus tertius annis quadraginta; post hunc quartus Carduceas annis privavit ac regnum Medorum in Persas transtulit; 9 qui Babiloniam vastavit ac regnum illius poenitus destruxit, interficiens Baltasar abnepotem Nabuchodonosor regis Babilonisredemptionis? Ideo daemones declinandum fore persuadent numerum eum, quo eorum destructa cornibus, dare reliquis diebus usque ad exactum mensem indicium serenitatis 79 existimant. Nolunt ergo eisdem exordiis inchoare, quibus serenitas inchoatur. Sed jam cavendum ne nobis in sermone die
Abbreviated transcription (Latin):
pallũ reeẽ suũ apđ babiloniã oit̃fecisset : regni nom̃ & suminã in medos transtũ¬
lit ista mini & babilonis regnũ eo anno in medos diriuatũ : qͦ anno apđꝰ atinastu¬
ꝓ cas amulu  & munitoris pat̾ auus aut̃ hereȩ siluiȩ quȩ matꝰ oniuli fuit feg¬
nare cȩpit: discedente aut̃ ar bato inmedos partẽ reeni penes seretinuert c haldei
qł babiloniã sibi adũsus medos uindicauer̃: Ita babiloniȩ potestas apa medosiei¬
ꝓpetas apd chaldeos fuit: Chaldei aut̃ ꝓpt̃ antiq. regie urb dignitate ñ illam
suã sed se illiꝰ uocare maluer: Vnde factũ ẽ ut nabucho donosor cetiq plasti
eũ usq cirũ reges quã uis chaldeoꝵ iurib: potestates & babiloniȩ nomine esa

Expanded text:
pallum regem suum apud Babilonam interfecisset, regni nomen et summam in Medos transtupallum regem suum apud Babilonam interfecisset, regni nomen et summam in Medos transtulit. Ita Nini et Babilonis regnum eo anno in Medos dirivatum est, quo anno apud Latinos Prochas, Amulii et Numitoris pater, avus autem Reae Silviae quae matnsistit. discedente autem Arbato in Medos, partem regni penes se retinuere Chaldaei, qui Babylonam sibi aduersum Medos uindicauerunt. ita Babyloniae potestas apud Medos, proprietas apud Chaldaeos fuit: Chaldaei autem propter antiquam regiae urbis dignitatem non illam suam, sed se illius uocare maluerunt. unde factum est, ut Nabuchodonossor ceterique post eum usque ad Cyrum reges, quamuis Chaldaeorum uiribus pot
Abbreviated transcription (Latin):
multas imꝑio suo. & ipse ȩdificauit ciuitatẽ potentissimã quã api¬
lauit egbathanis: Quidã querendũ putant hystoriã iudith quo t̃ore
qͥbusue sub regib edita fuerit: obhoc maxime qr ipsi reges qͥ in hrstoria notati sunt
hoc est arphasat & nabugodonosor apđ eos qͥ assiriorũ uł medorũ hr̃storias conserp¬
mere cetens potuit ninꝰ fuit : Qui inregione assiriorũ ciuitatẽ nominis sui
hoc ti minũ quã hebrei uocant niniuẽ dr̃ condidisse: Hic gͥ cũ g̃s plurimes bel¬
lo petiuis set ac suꝑasset : postremũ bellũ illi fuit cũ toroaste benctia naes
geet qderimꝰ fertur artes magicas in uenisse: hoc qͦq occiso : & ipse decessit :
ost quẽ scmerames uxor eiꝰ totiꝰ asiȩ regina babiloniã urbẽ instaurauit. caputq
regni assii ut eẽt instituit: Sicq regnũ assiriorũ diu in c̃cussa potentia stetit
S eũ arbatꝰ quẽ alii arbacẽ uocant p̃fectꝰ medoꝵ idẽq natione medus sardana:¬

Expanded text:
gentes imperio suo, et ipse aedificavit civitatem potentissimam quam appellavit Ecbathanis». Quidam quaerendum putant historia Iudith quo tempore quibusve sub regibus edita fuerit; ob hoc maxime quia ipsi reges qui in historia notati sunt, hoc est Arfaxath et Nabuchodonosor, apud eos qui Assyriorum vel Medorum historias conscripAssyrios, qui eminere ceteris potuit, Ninus fuit, qui in regione Assyriorum civitatem nominis sui, hoc est Ninum, quam Hebrei vocant Nineven, dicitur condidisse. Hic ergo cum gentes plurimas bello petivisset ac superasset, postremum bellum illi fuit cum Zoroastre Bactrianorum rege, qui primus fertur artes magicas invenisse, hocque occiso et ipse decessit. 3 Post quem Samerames uxor eius, totius Asiae regina, Babilonam urbem instauravit caputque regni Assirii ut esset instituit,sicque regnum Assyriorum diu inconcussa potentia stetit; sed cum Arbatus, quem alii Arbacen vocant, praefectus Medorum idemque natione Medus, Sardana
Abbreviated transcription (Latin):
flauerunt uenti. & offender̃ in domũ illã & cetidit : & facta ẽ. ruina eiusmagna. Cũ gͦ non dixit
u audit uerba mea tantũ. sed addidit dicens qui audit uerba mea hȩc satis ut ari
significauit hȩc uerba quȩ inmonte locutus . ẽ. tã ꝑ fectȩ instruere uitã eoꝵ. qui uoluerint
łm ea iuuere: ut merito cõparent᷑ ȩdificanti suꝑ petrã. Hoc dixi: ut appareat us
ermonẽ om̃ib: p̃ceptis quib: nr̃a natura in format᷑ eẽ ꝑfectũ Nã de hoc capitulo diligentius

Expanded text:
enti, et offenderunt in domum illam, et cecidit; et facta est ruina ejus magna. » Cum ergo non dixit, qui audit verba mea tantum, sed addidit dicens, qui audit verba mea haec; satis, ut arbitror, significavit, haec verba quae in monte locutus est, tam perfecte instruere vitam eorum qui voluerint secundum ea vivere, ut merito comparentur aedificanti super petram. Hoc dixi, ut appareat istum sermonem omnibus praeceptis quibus christiana vita informatur, esse perfectum: nam de hoc capitulo diligentius
Abbreviated transcription (Latin):
scđm matheũ legimus. siquis pie sobriȩq consida uerit: puto qđ inueniet in eo
quantũ ad mores optimos ꝑtinet. ꝑ fectũ uitȩ xp̃ianȩ modũ. Qđ pollice non te¬
mere audemus: sed ex ipsis eiusdem dñi uerbis conitientes. Nã sic ipse sermo con¬
.r.: ut appareat in eo p̃cepta. ẽẽ om̃ia quȩ ad in formandã uitã ꝑtinent. Sic eñi diei
Om̃is gͦ qui audit uerba mea hec & facit ea : similabo eũ uiro sapienti. qui ȩdifica

Expanded text:
secundum Matthaeum legimus, si quis pie sobrieque consideraverit, puto quod inveniet in eo, quantum ad mores optimos pertinet, perfectum vitae christianae modum: quod polliceri non temere audemus, sed ex ipsis ejusdem Domini verbis conjicientes. Nam sic ipse sermo concluditur, ut appareat in eo praecepta esse omnia quae ad informandam vitam pertinent. Sic enim dicit: « Omnis ergo qui audit verba mea haec et facit ea, similabo eum viro sapienti qui aedifica
Abbreviated transcription (Latin):
it : repunt toto corpore qđ trabunt suꝑ quȩd̃ dorsa aquarũ. Unde e&e õ
hoc mare magnũ & spatiosum. Illic reptilia quorũ non ẽ numerus. Quin etiã cũ pleraq
pedes habeant. & ambulandi usum eo quod sint anfibia : & quȩ uł in aquis uł in tris
ut st̃ focȩ corcodrilli ȩqui fluuales qs yppotamos uocant eo qͦd
tigio utuntur pedis ad incedendũ: s tanquã remo ad reptandũ. Si qͥdẽ & nauis

Expanded text:
tant, repunt toto corpore, quod trahunt super quaedam dorsa aquarum. Unde et David ait: tant, repunt toto corpore, quod trahunt super quaedam dorsa aquarum. Unde et David ait: Hoc mare magnum et spatiosum, illic reptilia quorum non est numerus . Quinetiam cum pleraque pedes habeant, et ambulandi usum, eo quod sint amphibia, quae vel in aquis vel in terrisut sunt phocae, crocodilli, equi tribuit, quos hippopotamos uocant eo quodtigio praeuaricator pedis ad incedendum, sed tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
Sed neq quã multȩ speties & nomina st̃ possumꝰ enarrare : quȩ omĩa in mom̃to diuinȩ pre¬
ceptionis animata st̃. Sinil coibat forma corporis : & oꝑabat᷑ anima iitalis etiã iugor
aliquis uirtutis Repleta erat t̾ra germinibus : mare impletũ animantibis. Ibi onsen¬
sibilia pullulant: hic sensibilia uersant᷑. In terris qͦq aquȩ. suas sibi uindicant por¬
tiones: Lambunt terrã pisces aquarũ & ex ea sibi p̃dam requir̃. Culices quoq & ranur¬
cile : tirca genitales strepunt paludes. Et ipse audier̃ dnĩ mandatũ dicenti dicentis
Preducant aquȩ reptilia animarũ uiuentiũ. Scimus reptilia dici genera serpentiũ. eo quod
suꝑ terrã repant : s multomagis omẽ quod natat reptandi habet uł spetiem uł naturã.
Nam & si ꝑ profundũ quȩq demerserint aquȩ uideantur incedere : tam̃ cũ supͣ inna¬

Expanded text:
Sed neque quam multae species et nomina sint, possumus enarrare, quae omnia momento divinae praeSed neque quam multae species et nomina sint, possumus enarrare, quae omnia momento divinae praeceptionis animata sunt. Simul coibat forma corporis et operabatur anima, vitalis etiam vigor reliquae virtutis. Repleta erat terra germinibus, mare impletum animantibus. Ibi insensibilia pullulabant, hic sensibilia versantur. In terris quoque aqua suas sibi vindicat portiones. Lambunt terram pisces aquarum, et ex ea sibi praedam requirunt. Culices quoque et ranunculi circa genitales strepunt paludes, et ipsae audierunt Domini mandatum dicentis: Producant aquae reptilia animarum viventium. 4. Scimus reptilia dici genera serpentum, eo quod super terram repant: sed multo magis omne quod natat, reptandi habet vel speciem, vel naturam. Nam etsi in profundum qui se demerserint, aquam videantur findere; tamen cum supra inna
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentiũm scđm genus. & uolatilia uolantia. scđm firmam̃tũ cęli. Uenit mandatũ :¬
& subito aqua iussus fundebat᷑ in partus. Generare fluuii: uiuificare lacus  mare
ipsũ coepit diuersa reptiliũ genera parturire : & scđm genꝰ effundere qͦd cunq for
mauerat. Non exigui gurgites ñ coenose paludesiuacabant : quin omĩa datã sibi cre¬
andi assumerent potestatẽ. Pisces exilibant de flumine : delfines p̃ludebant in flu¬
minib concȩ saxis ostreȩ adherebant : ꝓfundis adolescebant. ȩchini. Ue michi. Ante
cõmunia dedit: ne tͥ aliqͣ uelut ꝓpͥa uindicares. Tibi su&ł fructus terra ꝓducit. Tibi
scaros & accipienseres & om̃s foetus generant aquae : & his ñ contentus int̃ dicta tibi
gustasti. Ad inuidiã tuã omĩa cbngerunt᷑: ut p̃uaricatio tuȩ aiditati

Expanded text:
uiuentium secundum genus et uolatilia uolantia secundum firmamentum caeli. uenit mandatum euiuentium secundum genus et uolatilia uolantia secundum firmamentum caeli. uenit mandatum et subito aqua iussos fundebatur in partus; generare fluuii, uiuificare lacus, mare ipsum coepit diuersa . reptilium maverat. Non exigui gurgites, non coenosae paludes vacabant, quin omnia datam sibi creandi assumerent potestatem. Pisces exsiliebant de flumine, delphines praeludebant in fluctibus, conchae saxis, ostreae adhaerebant profundis, adolescebant echini. Vae mihi! ante communia dedit, ne uobis aliqua uelut propria uindicares. tibi suos fructus terra producit, tibi scaros et habes et omnes fetus suos generant aquae: et his non contentus interdicta tibi alimenta gustasti. ad inuidiam tuam omnia. congeruntur, ut praeuaricatio tuae auiditati
Abbreviated transcription (Latin):
ESTITADIUERSIST E RRAGERMINIS
uirebat omis. Celũ qͦq sole & luna geminis uultus sin luminibus
stellarũq insignitũ decore fulgebat. Suꝑerat elem̃tũ tertiũ mare sei¬
licet : ut & ipsi grã uiuificationis diuino munere ꝓueniret. Etherio
& enĩ spii om̃s terrarũ foctus alunt᷑. Terra q̃uoq semina resoluens
uniuersa uuificat. Et maxime tẽ pͥmũ uerbo dĩ iussa uiridescere : uiuificationis suȩ
munere pullulabat. Uacabat aqua : & a diuinȩ oꝑationis feriata benefitio uidebatur
Habet ad huc creator qđ illi conferat : qͥd munia trarũ pessit aeqͣre. Seruabat ei ut
& ipsa ꝓpͥũ sibi ac spetiale aliquid prȩrogati uł collati sibi mimeris uindicaret.
uit prius terras : s ea quȩ spirantẽ animã ñ habebant. Aqua iubet᷑
cere quȩ uiuentis animȩ uigorem dignitatẽq prȩferrent: & sensũ tuende salu¬
tis & fugiendȩ mortis acciperent. Dixit itaq: ds̃. Producant aquȩ reptilia animari

Expanded text:
diuersis terra germinibus uirebat omnis, caelum quoque sole et luna geminis uultus sui luminibus stellarumque insignitum decore fulgebat. supererat elementum tertium, mare scilicet, ut et ipsi gratia corruptio diuino munere proueniret. aetherio etenim spiritu omnes terrarum . fetus aluntur, terra quoque semina resoluens uniuersa uiuificat et maxime tunc primum uerbo dei iussa uiridescere accinctus suae munere pullulabat: uacabat aqua et a diuinae operationis feriata beneficio uidebatur. habet adhuc creator quod illi conferat, quo munia terrarum possit aequare; seruabat ei, ut et ipsa proprium sibi et speciale aliquid praerogatiuae conlati sibi muneris uindicaret. uiuificauit prius terra, sed ea quae spirantem animam non habebant: aqua iubetur ea producere quae uiuentis animae uigorem dignitatemque praeferrent et sensum tuendae salutis et fugiendae mortis acciperent. dixit itaque deus: producant aquae reptilia animarum
Abbreviated transcription (Latin):
merebat in t̃ris. Et utrusq: reredep̃tio ñ pretereat᷑ elem̃ti. Terrarũ salus in mari ante
p̃cessit : quia signũ filii hominis signũ ionȩ. Sic̃ enĩ iste in utero coeti: sic iħs in corde
terrȩ. In utroq remedũ  maius tim̃ in mari pretatis exemplũ : qm̃ exceper̃ piscer
ne dnitnis in salo fluctuet. Et bene enã exiuit cucurbita : quȩ obũbret nosa malis
nris̃. Sed & ipsa ꝓcedente sole are facta ad monet requiescendũ : ne in tra estuare
incipiamꝰ ingenio  & nob̵ etiã uerba deficiant. Certe plus nob̵ quã niniuetis data
.ẽ. inaquis remissio peccator.
Etc̃ pauli conticuissa : iterb ser moneo adorsos ait:
rimere uolunt eoꝵ qualitatẽ quȩ uł intuentur uł loquunt᷑ assumant :⁊
& cũ pigriorib immorem & cũ uelocib: celeri rapiam̃ aspectu ÷ stilo qͦq aut tar¬

Expanded text:
maerebat m terris et, ut utriusque redemptio non praetereatur elementi, terrarum salus in mari ante maerebat m terris et, ut utriusque redemptio non praetereatur elementi, terrarum salus in mari ante praecessit, quia signum filii hominis signum terribilis. sicut iste in utero ceti, sic Iesus in corde terrae. in utroque remedium, maius tamen in mari pietatis exemplum, quoniam exceperunt pisces ne diutius in salo fluctuet. et bene etiam exiuit cucurbita, quae obumbret nos a malis nostris. sed et ipsa procedente sole arefacta admonet requiescendum, ne in terra aestuare incipiamus ingenio et nobis etiam uerba deficiant. certe plus nobis quam Nineuitis data est in aquis remissio peccatorum. Et cum paulolum conticuisset, iterum sermonem adorsus ait: primere uolunt eorum qualitatem quae uel intuentur uel loquuntur adsumant, ut et cum pigrioribus suscitare et cum uelocibus celeri rapiamur aspectu, stilo quoque aut tar
Abbreviated transcription (Latin):
emittunt᷑ quadrige. qͣnto studio expectantiũ & amore ceriat᷑. Equus tam̃ in uamĩ
currit : ñ in uanũ nauigia. Ille in uanũ qa uacuus : ista ad utilitatẽ qͣsi plena fru¬
m̃ti. Quid his gratuts. quȩ ñ uerbe agunt᷑. s uentoꝵ spiramine : Vbi nemo refragat᷑
s om̃i fiutores st̃. Ubi nemo uineit᷑ qui cunq ꝑuenerit : sed om̃s puppes quȩ ꝑuecte fuerin
coronant᷑. Ubi palma merces salutis : uictoria p̃cium regressionis ẽ. Quantũ enĩ distat
int̃ directos cursus ac reflexos isti ꝑpetuant᷑ : hii resoluunt᷑. Ad unge remigiis contexta
a : qͥb: uexillũ extendi aura de cȩlo ẽ. Itaq aurige plausũ in anẽ refer̃ :
uunt uota seruati. QUto de iona dignũ loquar. quẽ coetus excepit ad uitã : reddidit
ꝓphetandi grã: e mendauit aqua : quẽ trena deflexerant. Psallebat in utero cȩti : qui

Expanded text:
emittuntur quadrigae, quanto studio spectantum et amore certatur! equus tamen in uanum emittuntur quadrigae, quanto studio spectantum et amore certatur! equus tamen in uanum currit, non in uanum nauigia: ille in uanum, quia uacuus, ista ad utilitatem quasi plena frumenti. quid canenda gratius quae non uerbere aguntur, sed uentorum spiramine, ubi nemo refragator, sed omnes fautores sunt, ubi nemo uincitur quicumque peruenerit, sed omnes puppes, quae peruectae fuerint, coronantur, ubi palma merces salutis, uictoria pretium regressionis est. quantum enim distat inter directos cursus ac reilexosreflexos! isti perpetuantur, hi bellatoribus. adiunge remigiis contexta litora, quibus uexillum exeundi aura de caelo est. itaque aurigae plausum inanem referunt, hi soluunt uota seruati. quid de Iona dignum loquar, quem cetus excepit ad uitam, reddidit ad prophetandi gratiam? emendauit aqua quem terrena deflexerant, psallebat in utero ceti qui
Abbreviated transcription (Latin):
curent᷑. Seint licet obtima : neqͣqm tam̃ ins fucus innascit᷑ hic naturalis color ẽ: queni
nullus ad huc fucus ȩquauit. Hoc qͦq piscis ẽ uellus. Sed ipse murices quȩ insigne
dant regũ st̃ maritimȩ. Et̃ quȩ pratorũ grã uł hortorũ amoenitas potest celuri maris
equiperares gram .÷ Aurũ licet in pratis flores refulgent : auri qͦq fulgore in mari
lana resplendet. Et illicito marcescunt : ista dui durata seruat᷑. Pilia in ortis emi¬
nus nitent : uela in nauib Hic odor illicuentus aspirat. Quȩ utilitas in folio
m nauibus quanta cõmercia. Lilia fuauitatẽ napiũ: uela hominũ salutẽ in uehunt.
Adde pisces salientes: & del finas ludentes. Adde rauco sonantes fluctus mur¬
mure : adice currentes naues ad litora uł de litorib ex euntes. Et cũ e carcerib

Expanded text:
curentur: sint licet optima, nequaquam tamen his fucus innascitur. Hinc naturalis color est, quem curentur: sint licet optima, nequaquam tamen his fucus innascitur. Hinc naturalis color est, quem nullus adhuc fucus dant regium, sunt maritimi. et quae pratorum gratia uel hortorum amoenitas potest caeruli maris aequiperare picturam? uolatus licet in pratis flores refulgent, auri quoque fulgorem in substitutum lana resplendet, et illi cito marcescunt, ista diu duratura. seruatur. naturam in hortis eminus nitent, uela in nauibus; hic odor, illic uentus aspirat. quae utilitas in folio? in nauibus quanta commercia! lilia suauitatem narium, uela hominum salutem inuehunt. adde pisces salientes et delphinas ludentes, adde rauco sonantes fluctus murmure, adice currentes naues ad litora uel de litoribus exeuntes. et cum e carceribus
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ profundomiaris & aliqͥntũ sermo nr̃ emergat : atq ad superiora se subrigat. Ex pec¬
temus ea quȩ usitata multis & plena suit graẽ. qͦ mͦ aqua in salis uertat᷑ solitudimẽ ut
eandẽ metalli niueo candore resplendent : salubres corporis cibo re potui nmr ignatidi
Quomͦ etuã ñ indecorus lapis coralliũ i mare erba sit. si in acrem trnfferatur.
lapidis sirmitate solidat᷑. Unde etã ostreis p̃tiosissimã margaritã natura in foxerit qͥ¬
nͦ eã maris aqua. in tã molli carne solidauerit. Quȩ difficile apud reges ienputt᷑
ea sitorib quasi uilia iacent: uulgo & in saxis asperis & in cautib: colligunt᷑ ie ureũ
etiã uellus iaqua nutrit : & lanã in memorati specie metalli. gignunt litora. Cimũs colorẽ
nullus ad buc eoꝵ qͥ fucis diuersis obducunt uellera potuit imitari : ad eo naturȩ manitime
gram humana implere nescit industria. Scimꝰ qͣ sollicitudine uellera ouũ etiã minus p̃ciosa

Expanded text:
de profundo maris et aliquantum sermo noster emergat atque ad superiora se subrigat. solum ea quae usitata multis et plena sint gratiae, quomodo aqua in salis uertatur soliditatem, ut eiusdem metalli niueo candore resplendent, salubres corporis cibo et potui nimis grati: quomodo etiam non indecorus lapis coralium in mari herba sit, si in aerem transferatur, lapidis firmitate solidetur: unde etiam ostreis pretiosissimam margaritam natura infixerit, quomodo eam maris aqua io tam molli carne tantum. quae diea in littoribus quasi vilia jacent vulgo, et in saxis asperis et cautibus colliguntur. Aureum etiam vellus aqua nutrit, et lanam in memorati speciem metalli gignunt littora, cujus colorem nullus adhuc eorum qui fucis diversis obducunt vellera, imitari potuit; adeo naturae maritimae gratiam humana implere nescit industria! Scimus qua sollicitudine vellera ovium etiam minus pretiosa
Abbreviated transcription (Latin):
Quĩ gͦ mundo & simplici oculo opus. ẽ ut inueniat᷑ uia sapientiȩ cui tantȩ malorũ & ꝑuersorũ
hominũ deceptiones erroresq obstrepunt . qͦs oms euađe hoc ẽ uenire ad certissimã pacem & im¬
mobilẽ stabilitatẽ sapientiȩ. Uehement̃ enĩ metuendũ. ẽ. ne studio altercandi & contendendi
qͥsq ñ indeat qđ a paucis uideri potest. ut paruus sit strepitꝰ contradicentiũ nisi etiã ipse sibi
ad om̃s docibilẽ patientẽ cũ modestia corripientẽ. diuersa sentientes ne forte det illis ds̃pȩ¬

Expanded text:
Quam ergo mundo et simplici oculo opus est, ut inveniatur via sapientiae, cui tantae malorum et perversorum hominum deceptiones erroresque obstrepunt, quos omnes evadere, hoc est venire ad certissimam pacem et immobilem stabilitatem sapientiae! Vehementer enim metuendum est, ne studio altercandi et contendendi quisque non videat quod a paucis videri potest, ut parvus sit strepitus contradicentium, nisi etiam ipse sibi ad omnes, docibilem, patientem, in modestia corripientem diversa sentientes: ne forte det illis De
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc siqu̾ns uobis dixerit ecce hic ẽ xps aut illic: nolite credere. Surgent enĩ pseudo ip̃i & pseudo

Expanded text:
« Tunc si quis vobis dixerit, Ecce hic est Christus, aut illic, nolite credere. Surgent enim pseudochristi et pseudo« Tunc si quis vobis dixerit, Ecce hic est Christus, aut illic, nolite credere. Surgent enim pseudochristi et pseudo
Abbreviated transcription (Latin):
dicere dñ ibs: nisi in spñi scõ. Atq illud ad rẽ maxime ꝑtinet : ne decipiam tendentes ad contẽplationẽ ue¬
ritatis p̃ solũ nomine xp̃i ꝑ eos qͥ nomen habent & facta ñ babent. sed etiã quibusdã factis atꝙ mira¬
cuł qualia ꝓpt̾ infideles cũ fecerit dns monuit tam̃ ne talib decipiam̃. arbitrantes ibi. eẽ. muisibilẽ
fecimꝰ & tuc̃ dicã illis Nunquã uos cognoui: recedite a me qͥ oꝑamini iniqͥtatẽ. Nongͦ cog¬
noscit: nisi eũ qͥ opaur aqͥ tatem. Nã ax ipsos discipłos suos ꝓhibuit gaudere de talibus id ẽ.
qđ demonia illis subiecta fuerint. sed gaudete inquit qđ nomina ur̃a scripta st̃ in cȩlo. Credo
iilla ciuitate iherłm quȩ .ẽ. in celis : in qua ñ nisi iusti sc̃ĩq regnabunt. An nescitis ait apłs. qm̃
ñ uult legere qͥa ñ in nomine xp̃ĩ fecert̃: legat quȩ ipse odnñs dicit de pseudo ꝓphetis ita loquens

Expanded text:
piamur tendentes ad contemplationem veritatis, non solum nomine Christi, per eos qui nomen habent et facta non habent, sed etiam quibusdam factis atque miraculis: qualia propter infideles cum fecerit Dominus, monuit tamen ne talibus decipiamur, arbitrantes ibi esse invisibilem operamini iniquitatem. » Non ergo cognoscet nisi eum qui operatur aequitatem. Nam et ipsos discipulos suos prohibuit gaudere de talibus, id est, quod daemonia illis subjecta fuerint: Sed gaudete, inquit, quia nomina vestra scripta sunt in coelis ; credo, in illa civitate Jerusalem quae est in coelis, in qua nonnisi justi sanctique regnabunt. An nescitis, ait Apostolusnon vult legere, quia non in nomine Christi fecerunt, legat quae ipse Dominus dicit de pseudoprophetis, ita loquens:
Abbreviated transcription (Latin):
facit ea: simił . ẽ. uiro prudentiqͥ edificauit domũ suã suꝑ petrã. Non enĩ qͥsq firmat quȩ audit ił
pcipit: nisi faciendo Ec si petra. ẽ . xps sicut multa scripturarũ p̃dicant: ille edificat in xp̃o. qui
qđ ab illo audit facit. Descendit pluina uenert̃ flumina. flauer̾ uenti. & offender̃ in domũ il¬
lam & ñ cecidit: fundata enĩ erat suꝑ petrã. Non gͦ iste metuit ullas caliginosas suꝑstitio¬
nes Quid enĩ aliud intelligit᷑ pluuia cũ in mali alicuiꝰ significatione ponit᷑. aut rubores hom¬
nũ qͦs uentoͥs cõparatos puto aut uitȩ huiꝰ fluuiũ carnalib concupiscentiis tanquã fluentẽ suꝑ¬

Expanded text:
similis est viro sapienti qui aedificavit domum suam super petram. Non enim quisque firmat quod audit vel percipit, nisi faciendo. Et si petra Christus est, sicut multa Scripturarum testimonia praedicant , ille aedificat in Christo, qui quod audit ab illo, facit. Descendit pluvia, venerunt flumina, flaverunt venti, et offenderunt in domum illam, et non cecidit; fundata enim erat supra petram. Non ergo iste metuit ullas caliginosas superstitiones; quid enim aliud intelligitur pluvia, cum in mali alicujus significatione ponitur? aut rumores hominum, quos ventis comparatos puto; aut vitae hujus fluvium, carnalibus concupiscentiis tanquam fluentem su