comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
senescant. Nascit᷑ in creta. africa atq
siria. Cipariisus grece dr̃ qđ caput eiꝰ
a rotunditatẽ in acum̃ erigit᷑. Unde
& cono uocat᷑. id ẽ. alta rotunditas.
Hinc & fructꝰ eiꝰ conos qͥa rotunditas eiꝰ
ꝓximã habet uirtutẽ. Templorũ qͦq
trabib aptũ. impenetrabili solidita¬
te. nunquã oneri cedit. sed ea qua iN
principio fuerit firmitate ꝑseuerat:
Antiqui cipressi ramos ꝓpe rogũ constitu¬
ere solebant. ut odorem cadauerũ dum
urerent᷑ opprimerent iocunditate ocdo¬
ris sui. Iunperus grece dicta. siue qđ
ab amplo in angustũ finit ut ignis. siue
qđ conceptũ diuteneat ignẽ. adeo ut si
prune ex eiꝰ cinere fuerint oꝑtȩ. usq ad
annũ ꝑueniant. Piro enĩ apud grecos
ignis dr̃. Iuniꝑus aut̃. alia parua alia
magna est. Ebenꝰ in india & ȩchiopia
nascitur. qui cesus durescit in lapidẽ
cuiꝰ lignũ nigrũ ẽ. & cortex leuis ut

Expanded text:
senescant. Nascitur in Creta, Africa atque senescant. Nascitur in Creta, Africa atque Syria. Cyparissus Graece dicitur quod caput eius a rotunditate in acumen erigitur. Unde et κῶνος vocatur, id est alta rotunditas. Hinc et fructus eius conus, quia rotunditas eiusproximam habet virtutem; templorum quoque trabibus aptum, inpenetrabili soliditate numquam oneri cedit, sed ea qua in principio fuerit firmitate perseverat. Antiqui cypressi ramos prope rogum constituere solebant, ut odorem cadaverum, dum urerentur, opprimerent iucunditate odoris sui. Iuniperus Graece dicta sive quod ab amplo in angustum finit, ut ignis, sive quod conceptum diu teneat ignem; adeo ut si prunae ex eius cinere fuerint opertae, usque ad annum perveniant; πῦρ enim apud Graecos ignis dicitur. Iuniperus autem alia parva, alia magna est. Ebenus in India et Aethiopia nascitur, qui caesus durescit in lapidem. Cuius lignum nigrum est et cortex levis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
durescit. & gemmã facit. de qualitate
sua & nom̃ accipiens. id ẽ. sucinũ. eoqd
sucus sit arboris. Pinꝰ credit᷑ ꝓdesse
cunctis quȩ sub ea seruant᷑. sicut ficus
nocere om̃ib. Abi es dicta qđ p̃ cȩteris
arborib longe eat. & in excelsũ ꝓmi-¬
neat. Cuiꝰ natura expers. ẽ. terreni hu¬
moris. ac ꝓinde habilis atq leuis ha¬
sura marinos. qͥa ex ea naues fiunt.
Hanc quiclã gallicum uocant. ꝓpt̾ car¬
dorẽ. Est aut̃ sine nodo. Cedrus quam
tis. cuiꝰ folia ad cipressi similitudinẽ
respondent. Lignũ uͦ iocundi odoris. ẽ.
& diudurans. nec a tinea unquã exter¬
minat᷑. de qua ꝑsius. Et cedro digna lo¬
cutus. ẽ. scilicet ꝓpt̾ durabilẽ ꝑpetui¬
tatẽ Vnde & in tẽplis ꝓpt̾ diuturnita¬
tem. ex hoc ligno lacunaria fiunt. Huiꝰ
ligni resina cedria dr̃. quȩ in conseruan¬
dis libris adeo. ẽ. utilis. ut ꝑliniti ex
ea nec tineas patiant᷑. nec tempore con¬

Expanded text:
durescit et gemmam facit, de qualitate durescit et gemmam facit, de qualitate sua et nomen accipiens, id est sucinum, eo quod sucus sit arboris. Pinus creditur prodesse cunctis quae sub ea seruntur, sicut ficus nocere omnibus. Abies dicta quod prae ceteris arboribus longe eat et in excelsum promineat. Cuius natura expers est terreni humoris, ac proinde habilis atque levis hasura marinos; quia ex ea naves fiunt. Hanc quidam Gallicum vocant propter candorem. Est autem sine nodo. Cedrus, quamtis, cuius folia ad cypressi similitudinem respondent. Lignum vero iucundi odoris est et diu durans, nec a tinea umquam exterminatur. De qua Persius1, 42: Et cedro digna locutus; scilicet propter durabilem perpetuitatem: unde et in templis propter diuturnitatem ex hoc ligno lacunaria fiunt. Huius ligni resina cedria dicitur, quae in conservandis libris adeo est utilis ut perliniti ex ea nec tineas patiantur nec tempore con
Abbreviated transcription (Latin):
bor ex qua ualidissimꝰ cortex natatori¬
us extrahit᷑. & ideo appellata suberies.
eo qd fructꝰ eiꝰ sues edunt. Porcorũ enĩ
sunt alim̃ta ñ hominũ. Et dicta suberi¬
es: quasi subedies. Fagus & esculus ar¬
bores glandiferȩ. ideo uocatȩ credunt᷑.
qđ earũ fructib olim homines uixe.¬
rint. cibũq sũpserint. escamq habu¬
erint. Nã esculus ab esca dicta Fagus
corrupte siliquã uocant. idõ a grecis
tale nom̃ accepte. eo qđ ligni eiꝰ fructꝰ¬
sit dulcis: Ailo qͥppe dicunt lignũ.
licondulce. Hu iꝰ arboris pomo sucus ex¬
cortex pomi eiꝰ nardi pistici odorẽ refe¬
rat. ꝑinus arbor picea ab acumine fo¬
liorũ uocata. Pinũ enĩ antiqui acutũ
nominabant sinũ autẽ. aliã pitin. aliã
eo qđ desudet picem. Nã & specie differt̃.
Ingermaniȩ aut̃ insulis. huiꝰ arboris la¬
crima electrũ gignit. Gutta enĩ deflu¬
ens cęli rigore uł tepore in soliditatẽ

Expanded text:
bor, ex qua validissimus cortex natatoribor, ex qua validissimus cortex natatorius extrahitur. Et ideo appellata suberies, eo quod fructus ejus sues edunt; porcorum enim sunt alimenta, non hominum, et dicta suberies, quasi subedies. 28. Fagus et aesculus arbores glandiferae ideo vocatae creduntur, quod harum fructibus olim homines vixerint, cibumque sumpserint, escamque habuerint. Nam aesculus ab esca dicta, faguscorrupte siliquam vocant, ideo a Graecis tale nomen accepit, eo quod ligni ejus fructus dulcis, ξύλον quippe dicunt lignum γλυκὺ dulce. Hujus arboris pomo succus exacia, quod cortex pomi ejus nardi pistici odorem referat. 334 31. Pinus arbor picea ab acumine foliorum vocata. Pinum enim antiqui acutum nominabant. Pinum autem aliam pitin, aliam eo quod desudet picem. Nam et specie differunt. In Germaniae autem insulis huius arboris lacrima electrum gignit. Gutta enim defluens rigore vel tepore in soliditatem
Abbreviated transcription (Latin):
in quib antea nata st̃. ut ꝑsica. punica
catur. Hanc alii nuciclam uocant. quasi
minorẽ nucẽ. de qua uirgiliꝰ. Cũ se nux
plurima siluis induet in florẽ. Cunctis
enĩ arborib prior se flore conuestit. &
ad inferenda poma. arbusta sequentia
p̾uenit. Auellanȩ ab auellano cãpaniȩ
oppido. ubi abundant cognominatȩ st̃
Hȩ a grecis ponticȩ appellant᷑. eoqđ cir¬
ca ponticũ mare abundent. Castaneã
latini a greco appellant uocabulo. Hanc
eiꝰ gemini. in modũ testicul orũ intra fol¬
liculũ reconditi st̃. qͥdũ eiciunt᷑. quasi
castrant᷑. Hȩc arbor simul ut excisa
fuerit. tanquã silua expullulare con-¬
sueuit. Ilex. ab electo uocata. Huiꝰ enĩ
arboris fructũ. homines primũ ad ui¬
ctũ sibi elegert̃. Unde & poeta. Morta¬
les primi ructabant gutture glandẽ
Prius enĩ quã frum̃ti usus esset. antiqͥ
homines glande uixert̃. Suberies ar-¬

Expanded text:
in quibus antea nata sunt, ut Persica, Punica,in quibus antea nata sunt, ut Persica, Punica,catur. Hanc alii nuciclam vocant, quasi minorem nucem. De qua Virgilius: Cum se nux plurima silvis induet in florem. Cunctis enim arboribus prior se flore vestit, et ad ferenda poma arbusta sequentia praevenit. 24. Avellanae ab Avellano Campaniae oppido, ubi abundant, cognominatae sunt. Hae a Graecis Ponticae appellantur, eo quod circa Ponticum mare abundent. 25. Castaneam Latini a Graeco appellant vocabulo. Hanc ejus gemini in modum testiculorum intra folliculum reconditi sunt, qui dum ejiciuntur, 333 quasi castrantur. Haec arbor, simul ut excisa fuerit, tanquam silvam ex sese expullulare consuevit. 26. Ilex ab electo vocata. Hujus enim arboris fructum homines primum ad victum sibi elegerunt, unde poeta: Mortales primi ructabant gutture glandem. Prius enim quam frumenti usus esset, antiqui homines glande vixerunt. 27. Suberies ar
Abbreviated transcription (Latin):
fructꝰ afferens quib in deserto pastorũ
fames ac penuria confouet᷑. Huiꝰ folia
supiactata serpenti. fertur interimi.
Si comorus si c̃ & morus greca nomina st̃
Dictus aut̃ sicomorus. eo qđ sit folia si¬
milis moro. Hanc latini celsã appel¬
lant ab alttcudine. qͥa ñ. ẽ breuis ut
morus. Nux appellata. qđ umbra uł
stillicidiũ foliorũ eiꝰ. ꝓximis arboribꝰ
noceat. Hanc alio nomine latini iugu¬
landẽ uocant. qͣsi iouis glandẽ. Fuit
enĩ hȩc arbor consecrata ioui. Cuiꝰ
pomu tantã uim habet. ut missũ
int̾ suspectos herbarũ uł fungorũ
cibos. quicqͥd in eis uirulentũ ẽ. exũ¬
det rapiat atq extinguat. Nuces aut̃
generalit̾ dicunt᷑ om̃ĩa poma tecta
corio duriori. ut pineȩ. nuces. auel¬¬
lanȩ glandes. castaneȩ. amiglalȩ.
Hinc & nuclei dicti. qđ sint duro corio
tecti. At contra poma omĩa mollica
mala clicta. sed cũ adiectione t̾rarũ

Expanded text:
fructus adferens, quibus in deserto pastorum fructus adferens, quibus in deserto pastorum fames ac penuria confovetur. Huius folia superiactata serpenti, fertur interemi eum. Sycomorus, sicut et morus, Graeca nomina sunt. Dicta autem sycomorus, quod sit foliis similis moro. Hanc Latini celsam appellant ab altitudine, quia non est brevis, ut morus. 21. Nux appellata, quod umbra vel stillicidium foliorum ejus proximis arboribus noceat. Hanc alio nomine Latini Juglandem vocant, quasi Jovis glandem. Fuit enim haec arbor consecrata Jovi, cujus pomum tantam vim habet, ut missa inter suspectos herbarum vel fungorum cibos, quidquid in eis virulentum est, exsudet, rapiat atque exstinguat. 22. Nuces autem generaliter dicuntur omnia tecta corio duriori, ut pineae, avellanae, juglandes, castaneae, amigdalae. Hinc et nuclei dicti, quod sint duro corio tecti. At contra poma, omnia mollia, mala dicta, sed cum adjectione terrarum
Abbreviated transcription (Latin):
rescente. alter oborit᷑. Hinc & caricȩ a
copia nominatȩ: Ficus ȩgyptia foetum¬
dior fertur. cuiꝰ lignũ in aquã missum
ilico mergit᷑. & cũ inlimo aliquandiu
iacuerit. deinde insuꝑficiẽ sustollit᷑.
uersa uice naturȩ qͣndo madefactũ de¬
buit humoris pondere residere. Antea
athletȩ ficis alebant᷑. prius quã eos pita
goras exercitatos ad carnis usũ qui forti¬
or cibus ẽ. transtulisset. A senib in cibo
sepius sũpta ficus. rugas eoꝵ fertur di¬
stendere. Tauros qͦq ferocissimos ad fici
arborẽ colligatos. repente mansuescere
dicunt. Caprificus appellata eo qđ pa¬
rietes quib innascit᷑ carpit. Rumpit
eni & prodit ex latebris. quib conce¬
pta. ẽ. Alii caprificũ putant dictũ
qđ ficus arbor eiꝰ remedio fȩcundet᷑
Morus a grecis uocata. quã latini rubũ
appellant. eo qđ fructus uł uirgulta
eius rubent. Est enĩ mora sil uestris

Expanded text:
rescente alter oboritur. Hinc et caricae a rescente alter oboritur. Hinc et caricae a copia nominatae. Ficus Aegyptia fecundior fertur, cuius lignum in aquam missum ilico mergitur, et cum in limo aliquandiu iacuerit, deinde in superficiem sustollitur versa vice naturae, quando madefactum debuit humoris pondere residere. Antea athletgoras exercitator ad carnis usum, qui fortior cibus est, transsaepius sumptae ficus rugas eorum fertur distendere. Tauros quoque ferocissimos ad fici arborem conligatos repente mansuescere dicunt. Caprificus appellata eo quod parietes quibus innascitur carpit; rumpit enim et prodit ex latebris quibus concepta est. Alii caprificum putant dictum quod ficus arbor eius remedio fecundetur. Morus a Graecis vocata, quam Latini rubum appellant, eo quod fructus vel virgulta eius rubet. Est enim mora silvestris,
Abbreviated transcription (Latin):
lata. eo qđ pilulȩ formulã habeant
eiꝰ poma. Pirus uocata uidet᷑. qđ iN
ignis speciẽ deformata ẽ. Nã hoc genꝰ
pomi. ab amplo incipit & inangustũ
finit. sicut ignis. Pirus aut̃ arbor.
fructꝰ eiꝰ pira .ẽ. Cuiꝰ multȩ species. ex
quib crustumia st̃. pira ex parte ru¬
bentia. ab oppido crustumio nominati
Poma piri ium̃tis imposita uł si paua.
uehem̃t̃ onerosa esse dicunt᷑. Cerasus
a ceraso urbe ponti uocata. Nã lucullus
cũ cerasũ ciuitatẽ ponti delesset. he
genꝰ pomi inde aduexit. & aciuitate
cerasi ũ appellauit. Arbor aut̃ cerasis.
pomũ cerasiũ dr̃. Hoc etiã & ante lu¬
cullũ erat in italia. sed durũ. unde
& cornũ appellatũ. ẽ. Est aut̃ arbos
apta astilibus. Unde uirgilius. Bona
bello cornꝰ. Ficus. latine a foecunditi¬
te uocatur. Feracior. ẽ enĩ arborib &¬
teris. Nam terq quaterq ꝑ singulos an-¬
nos generat fructũ. atq altero matu¬

Expanded text:
lata, quod pilulae formulam habeant lata, quod pilulae formulam habeant eius poma. Prius vocata videtur quod in ignis speciem deformata est; nam hoc genus pomi ab amplo incipit et in angustum finit, sicut ignis. Pirus autem arbor, fructus eius pira est. Cuius multae species, ex quibus Crustumia sunt pira ex parte rubentia, ab oppido Crustumio nominata. Poma piri iumentis inposita, vel si pauca, vehementer onerosa esse dicuntur. Cerasus a Ceraso urbe Ponti vocata. Nam Lucullus cum Cerasum civitatem Ponti delesset, hoc genus pomi inde advexit et a civitate cerasium appellavit. Arbor autem cerasus, pomum cerasium dicitur. Hoc etiam et ante Lucullum erat in Italia, sed durum; unde et cornum appellatum est. Est autem arbor apta hastilibus: unde VergiliusGeorg. 2, 448: Bona bello cornus. Ficus Latine a fecunditate vocatur; feracior est enim arboribus ceteris. Nam terque quaterque per singulos annos generat fructum, atque altero matu
Abbreviated transcription (Latin):
iorem pipe. gustu suauẽ. unde & mel¬
la uocata. ẽ. Cocimella. quã latini
ob colorẽ prunũ uocant. alii a multi¬
tudine enixi fructꝰ nixiã appellant.
cuiꝰ generis damascena melior.a da¬
masco oppido unde pͥus portata. ẽ. di¬
cta. Cuius solũ pomũ stomacho mede¬
ri ꝓbat᷑. Nam cętera:. noxia phibent᷑.
Hȩc sola arbor. gũmi glutinosũ & cõ¬
pactiuũ distillat. qͦ & medici & scri¬
ptores utunt᷑. Ol eomella nascit᷑ in
palmaria siriȩ ciuitate ex eo ita ap¬
pellata qđ ex trunco oleũ defluat in
crassitudine mellis saporis suauis.
Pomelida sorbo similis. mediocris arbor
& flore candidulo. dicta qđ dulcedo
sit eiꝰ fruc̾tꝰ & acuto sapore cõmixta
Hȩc arbor. ȩtate durat exigua. Melo¬
fos arbor in africa punica lingua uo¬
cata. ex qua ꝓfluit lentus sucus qui
a loco ammoniacus nominat᷑. Mespila
arbor spinosa. fructu similitudine ma¬
lorũ. sed paulo breuiori. Unde & appel¬

Expanded text:
iorem pipere, gustu suavem, unde et meliorem pipere, gustu suavem, unde et mella vocata est. Coccymela, quam Latini ob colorem prunum vocant, alii a multitudine enixi fructus nixam appellant. Cuius generis Damascena melior, a Damasco oppido, unde prius asportata est, dicta. Cuius solum pomum stomacho mederi probatur; nam cetera noxia perhibentur. Haec sola arbor gummi glutinosum et conpactivum distillat, quod et medici et scriptores utuntur. Oleomela nascitur in Palmyra, Syriae civitate; ex eo ita appellata quod ex trunco oleum defluat in crassitudine mellis, sapore suavi. †Pomelida† sorbo similis, mediocris arbor et flore candidulo; dicta quod dulcedo sit eius fructus et acuto sapore conmixta. Haec arbor aetate durat exigua. Melopos arbor in Africa Punica lingua vocata, ex qua profluit lentus sucus, qui a loco ammoniacus nominatur. Mespila arbor spinosa, fructu similitudine malorum, sed paulo breviori; unde et appel
Abbreviated transcription (Latin):
referat. Armeniacus dr̃. qđ primũ genꝰ
eiꝰ ab armenia sit aduectũ. Persicus uo-¬
catus qđ eam arborẽ primꝰ in egypto
seuerit ꝑsius. a quo se oriundos tholo¬
mei ferebant. Hec in psida fructũ ge¬
nerat int̾fectoriũ. apud nos aut̃ io¬
cundũ ac suaue. Horũ aliũ prȩcox. ali.¬
um uocat᷑ estiuũ. Medica arbor. euiꝰ
nom̃ etiã carminib mantuanis incla.¬
ruit. asportata primũ a medis. unde
& uocabulũ sũpsit. Hanc greci cedrome¬
lam. latini cidriã uocant. qđ eiꝰ pomũ
ac folia cedri odorẽ referant. Malũ eiꝰ
eta intelligi uoluit. cũ tradat ex illo
foueri animã. Hec arbor om̃i pene tẽ¬
pore plena. ẽ. pomis. quȩ in ea partim
matura. partĩ acerba. partim adhuc
inflore st̃ posita. qđ incęteris arbori¬
bus rarũ est. Mella quã greci liton ap¬
pellant. quȩ uulgo ꝓpt̾ formã & co¬
lorem faua sirica dr̃. Arbor. ẽ enim
magra. fructũ ferens comestibilẽ. ma¬

Expanded text:
referat. Armeniacum dicitur quod primum genus referat. Armeniacum dicitur quod primum genus eius ab Armenia sit advectum. Persicum vocatum, quod eam arborem primus in Aegypto severit Perseus, a quo se oriundos Ptoloec arbor in Persida fructum generat interfectorium, apud nos vero iocundum et suavem; horum aliud precox, aliud vocatur estivum. nomen etiam in carminibis Mantuanis inclaruit, asportata primum a Medis, unde et vocabulum sumpsit. Hanc Graeci κεδρὸμηλον, Latini citriam vocant, quod pomum ejus ac folia cedri odorem referant. Malum ejuseta intelligi voluit cum tradat ex illa foveri animam. Haec arbor omni pene tempore plena est pomis, quae in ea partim acerba, partim matura, partim in flore sunt posita; quod in ceteris arborum rarum est. Mella, quam Graeci loton appellant, quae vulgo propter formam et colorem faba Syrica dicitur. Arbor est enim magna, fructum ferens comestibilem, ma
Abbreviated transcription (Latin):
porẽ habeat. uł qđ in melle seruetur.
ciclania melle ponent᷑. dicas. hȩc melli¬
mella placent. Malũ punicũ dici. eo
qđ ex punica regione sit genꝰ eiꝰ trans¬
latũ. Idẽ & malogranatũ. eo qđ intra
corticis rotunditatẽ. granorũ contineat
multitudinẽ. Arbor aut̃ malus grana¬
ta. ẽ. generis feminini. pomũ uͦ neutri
.ẽ. generis. Flores malorũ a grecis appel¬
lati st̃ quitinas. latini caducos uocant.
A grestiũ aut̃ malorũ flores greci balau¬
stion appellauert̃. quorũ alii albi.
alii purpurei. alii rosei reꝑiunt᷑. si¬
miles florib mali punici. Negant me¬
dici mali puniei cibo corpora nr̃a nutriri
sed eo sic opinant᷑ utendũ. ut medi¬
care potius ñ alere uideat᷑. Malũ ꝑsi¬
cum. cuiꝰ breuis ad modũ uita conces¬
sa. ẽ. triũ generũ fertur esse. Duracenꝰ.
armeniacus. & ꝑsicus. Duracenꝰ nuncu¬
patur. eo qđ pomũ eiꝰ ingustu aquo rem

Expanded text:
porem habeat, vel quod in melle servetur; porem habeat, vel quod in melle servetur; Cydonia melle ponentur, dicas: Haec melimela placent. Malum Punicum dici eo quod ex Punica regione sit genus eius translatum. Idem et malogranatum, eo quod intra corticis rotunditatem granorum contineat multitudinem. Arbor autem malusgranata est generis feminini; pomum vero neutri est generis. Flores malorum a Graecis appellati sunt κύτινος; Latini caducum vocant. Agrestium autem malorum flores Graeci βαλαύστιον appellaverunt; quorum alii albi, alii purpurei, alii rosei reperiuntur similes floribus mali Punici. Negant medici mali Punici cibo corpora nostra nutriri, sed eo sic opinantur utendum ut medicare potius, non alere videatur.a Malum Persicum, cuius brevis admodum vita concessa est, trium generum fertur esse: duracenum, Armeniacum et Persicum. Duracenum nuncupatur eo quod pomum eius in gustu acorem
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. Hanc arborẽ greci dafnen uocant.
qđ nunquã deponat uiriditatẽ Ind e
illa potius uictores coronant᷑. Sola qͦꝗ¬
hȩc arbor. uulgo fulminari minime
creditur. Malũ a grecis dictũ. qđ sit
fructus eiꝰ pomorũ omniũ rotundissin
Unde & hȩc st̃ uera mala. quȩ uehemĩt
rotunda st̃. Malũ matianũ a loco uo.¬
catũ. unde prius aduectũ ẽ. Nã multȩ
arbores. nomina ex ꝓuinciis uł ciui¬
tatib de quib allatȩ st̃ acceꝑunt.
Nirgilius. Amantib quid ex malo quȩr
soleat ostendit. Malũ cidoniũ nom̃
sũpsit ab oppido qđ est in insula creta
de qua greci solent dicere urbiũ cre¬
tensiũ matrẽ cidoniã. ex cuiꝰ pomo cidoni¬
cium conficit᷑. Fit qͦq ex ea & uinũ. quo¬
languentiũ desideria fallunt᷑. Nã specie
& gustu & odore cuilibet uini ueteris
imaginẽ rep̾sentat. Malomellũ a dulce¬
dine appellatũ. qđ fructꝰ eiꝰ mellis sa¬

Expanded text:
dicitur. Hanc arborem Graeci δάφνην vocant, 327 dicitur. Hanc arborem Graeci δάφνην vocant, 327 quod nunquam deponat viriditatem, inde illa potius victores coronantur. Sola quoque arbor haec vulgo fulminari minime creditur. 3. Malum a Graecis dictum, quod sit fructus ejus pomorum omnium rotundissimus. Unde et haec sunt verarotunda sunt. Mala Matiana a loco vocata, unde prius advecta sunt. Nam multae arbores nomina ex provinciis vel civitatibus, de quibus allatae sunt, acceperunt. Virgilius amantibus, quid ex malo quaeri soleat ostendit. Mala Cydonia nomen sumpserunt ab oppido quae est in Insula Creta, de qua Graeci dicere solent urbium Cretensium matrem Cydoniam, ex cujus pomo Cydonitum conficitur. Fit qlanguentium desideria falluntur: nam specie et gustu et odore cuiuslibet vini veteris imaginem repraesentat. Malomellum a dulcedine appellata, quod fructus eius mellis sa
Abbreviated transcription (Latin):
alma dicta qͥa manus uictricis
ornatꝰ . ẽ. uł qđ op pansis ẽ. ramis
inmodũ palmȩ hominis. Est enĩ ar¬
bor insigne uictoriȩ. ꝓceroq ac decoro
uirgulto. duturnisq uestita frondi.¬
conseruans. Hanc greci fenicem di-¬
cunt: qđ diu duret. ex nomine auis
illius arabiȩ. quȩ multis annis uiuere
ꝑhibetur. Quȩ dũ in multis locis
nascat᷑ ñ in omĩb fructꝰ ꝑficit ma¬
turitatẽ Frequent̃ aut̃ in egypto
& siria. Fructus aut̃ eiꝰ dactili a cligi¬
torũ similitudine nuncupati fc̃.
quorũ etiã & nomina uariant᷑. Nam
alii appellant᷑ palmulȩ. similes
mirobalani. alii thebaici. qͥ & nicho¬
lai. alii mucales. qͦs greci cariatos
uocant. Laurus a uerbo laudis dicta.
Hac enĩ cũ laudib uictorũ capita co-¬
ronabant᷑. Apud antiqͦs aut̃ laudea
nominabat᷑. postea .d. littera sub.¬
lata & subrogata .R. dicta . ẽ. laurus.
Ut in auriculis. quȩ initio audiculȩ di-
ctȩ st̃. & medidies. quȩ nunc meridies

Expanded text:
alma dicta, quia manus victricis ordinatus est, vel quod oppansis est ramis in modum palmae hominis. Est enim arbor insigne victoriae, proceroque ac decoro virgulto, diuturnisque vestita frondiconservans. Hanc Graeci phoenicem dicunt, quod diu duret, ex nomine avis illius Arabiae quae multis annis vivere perhibetur. Quae dum in multis locis nascatur, non in omnibus fructus perficit maturitatem; frequenter autem in Aegypto et Syria. Fructus autem eius dactyli a digitorum similitudine nuncupati sunt, quorum etiam et nomina variantur. Nam alii appellantur palmulae similes myrobelani. Alii Thebaici, qui et Nicolai. Alii nucales, quos Graeci caryotas vocant. 2. Laurus a verbo laudis dicta. Hac enim cum laudibus victorum capita coronabantur. Apud antiquos autem laudea nominabatur, postea d littera sublata, et subrogata r, dicta est laurus, ut in auriculis, quae initio audiculae dictae sunt, et medidies, qui nunc meridies
Abbreviated transcription (Latin):
chritudo. sapientia. Ex his sapientia
potentior. ẽ. ad amoris effectũ.
Refert hȩc quattuor uirgilius de ȩnea
qđ his dido impulsa ẽ. in amorẽ eiꝰ.
Puilchritudine. quã sese ore ferens.
Uirtute quã forti pectore & armis.
quȩ bella exhausta canebat. Genen
Credo equidẽ nec uana fides genꝰ esse
deorũ. Item in eligenda uxore quattu
or res impellunt hominẽ ad amorẽ
Pul chritudo. genus. diuitię. mores.
quęrunt᷑ quas aut diuitiȩ aut forma.
ñ quas ꝓbitas morũ cõmendat. Ideo
autẽ feminȩ sub uiri potestate. con¬
sistunt. qͥa leuitate animi plerunq
decipiuntur. Unde & ȩquũ erat. eas
uiri auctoritate reprimi. Proinde
& ueteres uoluert̃ feminas innuptas
quãuis ꝑfectȩ ȩtatis essent. ꝓpt̾ ipsã
animi leuitatẽ in tutela consistere:¬

Expanded text:
chritudo, sapientia. Ex his sapientia chritudo, sapientia. Ex his sapientia potentior est ad amoris affectum. Refert haec quatuor Virgilius de Aenea, quod his Dido impulsa est in amorem ejus. Pulchritudine: Quem sese ore ferens Virtute: Quam forti pectore, et armis. quae bella exhausta canebat! Genere: Credo equidem, nec vana fides, genus esse deorum. 29. Item in eligor res impellunt hominem ad amorem: pulcritudo, genus, divitie, mores; queruntur quas divitinon quas probitas morum commendat. Ideo autem feminae sub viri potestate consistunt, quia levitate animi plerumque decipiuntur. Unde et aequum erat eas viri auctoritate reprimi. Proinde et veteres volueruut feminas innuptas, quamvis perfectae aetatis essent, propter ipsam animi levitatem in tutela consistere
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sequuntur. Imineus dr̃ a qͦdam
imineo. qui primus ꝓsꝑe usus est
memibrana uirginitatis . ẽ. claustrũ.
Contuberniũ ẽ ad tẽpus coeundi
conuentio. Unde & tabernaculũ.
qđ modo huc modo illuc prȩfigitur.
Repudiũ. ẽ. qđ sub testimonio testiũ.
uel p̾senti uł absenti mitcitur. Di¬
uortiũ. ẽ. qͦtiens dissoluto matrimo¬
nio. alter eorũ alteras nuptias sequi¬
tur. Diuortiũ aut̃ dictũ a flexu
uiarũ. hoc. ẽ. uias in diuersa tenden¬
tes. Fribolũ. ẽ. cũ eo animo separant᷑.
ut rursũ ad se inuicẽ reuertent᷑. Nam
fribolũ. ẽ. uelut quassȩ m̾tis & efflu¬
xȩ nec stabilis. Proprie autẽ fribola
uocant᷑ fictilia uasa & inutilia.
Tribus aut̃ ꝓ causis ducit᷑ uxor Prima
.ẽ. causa prolis. de qua legit᷑ ingenesi.
& benedixit eos ds̃ dicens. crescite &
multiplicamini. Scda causa adiuto¬
tinet nubat. In eligendo marito . uiii
expectari solent. Uirtus. genus. pul¬

Expanded text:
non sequuntur. Hymenaeus dicitur a quodam non sequuntur. Hymenaeus dicitur a quodam Hymenaeo, qui primus prospere usus est membrana virginitatis est claustrum. Contubernium est ad tempus coeundi conventio; unde et tabernaculum, quod modo huc, modo illuc praefigitur. Repudium est quod sub testimonio testium vel praesenti vel absenti mittitur. Divortium est quotienscumque dissoluto matrimonio alter eorum alteras nuptias sequitur. Divortium autem dictum a flexu viarum, hoc est, viae in diversa tendentes. Frivolum est cum eo animo separantur, ut rursum ad se invicem revertantur. Nam frivolus est velut quassae mentis et fluxae, nec stabilis. Proprie autem frivola vocantur fictilia vasa inutilia. Tribus autem ob causis ducitur uxor: prima est causa prolis, de qua legitur in Genesi1, 28: 'Et benedixit eos,' dicens: 'Crescite et multiplicamini': secunda causa adiutotinet, nubat.' In eligendo marito quattuor spectari solent: virtus, genus, pul
Abbreviated transcription (Latin):
nupserint: uiduȩ ñ dicunt᷑. Itẽ ui¬
dua dicta qđ sola sit. nec circa con¬
sortiũ uiri coniugalia iura custo¬
diat. Fris ixor. fratrissa uocatur.
Mariti fr̃. leuir dr̃. Duorũ inter se
fr̃m istores. ianetrices uocant᷑. quasi
eandẽ ianuã terentes. uł ꝑeandem
ianuã iter habentes. Uiri soror. g¬
los appellatur. Sororis uir speciale
nom non habet. nec uxoris fr̃. Ma¬
trimoniũ. e nobiliũ iusta conuen¬
tio & conditio. Coniugiũ. ẽ. legiti¬
marũ ꝑsonarũ int̾ se coeundi & co-¬
pulandi nuptiȩ. Coniugiũ dictũ.
quia coniuncti st̃. uł a iugo quo in
nuptiis copulant᷑. ne resolui aut se¬¬
parari possint. Conubiũ autẽ ñ a
nupta sed a nubendo formatũ. Dicit᷑
autẽ conubiũ. cũ ȩquales innuptias
coeunt. ut puta ciues romani. pari
utiq dignitate. Conubiũ aut̃ ñ ẽ:
cũ ciuis romanꝰ cũ latina iungitur.
Quotiens aut̃ conubiũ ñ ẽ: filii patrẽ

Expanded text:
nupserint, viduae non dicuntur. Item vinupserint, viduae non dicuntur. Item vidua dicta, quod sola sit, nec circa consortium viri coniugalia iura custodiat. Fratris uxor fratrissa vocatur. Mariti frater levir dicitur. Duorum inter se fratrum uxores ianetrices vocantur, quasi eandem ianuam terentes, vel per eandem ianuam iter habentes. Viri soror galos appellatur. Sororis vir speciale nomen non habet, nec uxoris frater. Matrimonium est nubilium iusta conventio et condicio. Coniugium est legitimarum personarum inter se coeundi et copulandi nuptiae: coniugium dictum quia coniuncti sunt, vel a iugo quo in nuptiis copulantur, ne resolvi aut separari possint. Conubium autem non a nupta, sed a nubendo formatum. Dicitur autem conubium, cum aequales in nuptias coeunt, ut puta cives Romani, pari utique dignitate. Conubium autem non est, cum civis Romanus cum Latina iungitur. Quotiens autem conubium non est, filii patrem
Abbreviated transcription (Latin):
ingrederent᷑ ornarent laneis uitis
& oleo unguerent. & inde uxores di¬
ctȩ quasi unxiores. Quȩ idõ uetaban¬
tur limina calcare. qđ illic ianuȩ̨¬
& coeant & separentur. Matrona ẽ.
quȩ iam nupsit. Et dicta matrona
quasi mat̾ nati. uł quia iam mater
fieri potest. Unde & matrimoniũ
dictũ. Distinguit᷑ aut̃ int̾ matronã¬
& matrẽ. & matrẽ familias. Nã ma¬
tronȩ. qͥa iam in matrimoniũ conue¬
nerunt. Matres. qͥa genuert̃. Matres¬
familiȩ. quia iã ꝑquandã iuris solen¬
nitatem infamiliã mariti transiert᷑.
Monogamꝰ dictꝰ. quia uni tantũ nupsit.
Mono enĩ apud grecos unũ dr̃. gamus
nuptiȩ int̾pretantur. Digamꝰ autẽ &
erigamꝰ. a numero uxorũ uocatꝰ. quasi¬
duab: uł tribus maritus. Uidua
uocata qđ cũ uiro duo fuerint.
net cirea consortiũ alterius uiri
post morte coniugis pͥmi adhȩserit.
Nam quȩ alteri post mortẽ pͥoris uiri¬

Expanded text:
ingrederentur, ornarent laneis vittis ingrederentur, ornarent laneis vittis et oleo unguerent. Et inde uxores dictae, quasi unxiores: quae ideo vetabantur limina calcare, quod illic ianuae et coeant et separentur. 13. Matrona est quae jam nupsit, et dicta matrona, quasi mater nati, 454 vel quia jam mater fieri potest, unde et matrimonium dictum. Distinguitur autem inter matronam matrem, et matremfamilias. Nam matronae, quia jam in matrimonium convenerunt; matres, quia genuerunt; matresfamiliae, quia jam per quamdam juris solemnitatem in familiam mariti transierunt. 14. Monogamus dictus, quia uni tantum Monos enim apud Graecos unum dicitur: gamos nuptiae interpretantur. Digamus autem et trigamus a numero uxorum vocatus, quasduarum vel trium maritus. Vidua vocata, quod cum viro duo fuerint, nec circa consortium alterius viri post mortem conjugis primi adhaeserit. Nam quae alteri post mortem prioris
Abbreviated transcription (Latin):
bentib prȩest. quęq nubentẽ uiro
coniungit. ipsa ẽ. & paranimpha.
N amnimpha sponsa innuptiis. Et nim¬
pha ꝓlauationis officio. qđ & ad nom̃
nubentis alludit᷑ Coniuges appellati.
ꝓpt̃ iugũ qđ imponit᷑ matrimonio con¬
ungendis. Iugo enĩ nubentes subici
solent. ꝓpt̾ futurã concordiã ne sepa¬
rentur. Coniuges autẽ uerius appellan¬
tur a prima desponsationis fide. quã¬
concubitꝰ. sicue maria ioseph coniunx
uocatur. int̾ quos nec fuerat nec futura
erat carnis ulla cõmixtio. Nuptȩ di¬
ctȩ qđ uultus suos uelent. trans latũ
nom̃ a mibib quib tegitur cęlum.
Unde & nuptiȩ dicuntur. qđ ibi primũ
nubentiũ capita uelant᷑. Obnubere
enĩ coopire. ẽ. Cuius contraria innu¬
ba hoc . ẽ. innupta. quȩ adhuc uultũ
suũ non uelat. Uxores uocatȩ. quasi
unxiores. Moris enĩ erat antiquitꝰ.
ut nubentes puellȩ simul uenirent
ad limen mariti. & postes ante quã

Expanded text:
bentibus praeest, quaeque nubentem viro bentibus praeest, quaeque nubentem viro coniungit. Ipsa est et paranympha. Nam nympha sponsa in nuptiis; et nympha pro lavationis officio, quod et ad nomen nubentis adluditur. Coniuges appellati propter iugum, quod inponitur matrimonio coniungendis. Iugo enim nubentes subici solent, propter futuram concordiam, ne separentur. Coniuges autem verius appellantur a prima desponsationis fide, quamconcubitus; sicut Maria Ioseph coniux vocatur, inter quos nec fuerat nec futura erat carnis ulla commixtio. Nuptae dictae, quod vultus suos velent. Translatum nomen a nubibus, quibus tegitur caelum. Unde et nuptiae dicuntur, quod ibi primum nubentium capita velantur. Obnubere enim cooperire est. Cuius contraria innuba, hoc est innupta, quae adhuc vultum suum non velat. Uxores vocatae, quasi unxiores. Moris enim erat antiquitus ut nubentes puellae simul venirent ad limen mariti, et postes, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
ia sexũ significat non
coniugiũ. nisi adieceris uir eius.
Maritus uͦ etiã sine adiectione coniu-¬
gem sonat. & a mare maritꝰ quasi
mas. Est enĩ nom̃ primȩ positionis
qđ facit in diminutione masculus.
in diriuatione maritus. Sponsus
ab spondendo uocatus. Nã ante usũ
tabellarũ matrimoni i cautiones sibi
inuicẽ emittebart. in quib sponde¬
bant se inuicẽ consentire in iura
matrimonii. & fide iussores dabant.
Unde admissũ est ut sporisũ dicamus
uirũ abspondendo. & sponsã similit̾.
Cȩterũ ꝓprie spondere uelle. ẽ. Ergo
sponsus ñ quia ꝓmittit. sed qͥa spon¬
det & sponsores dat. Arrabo dicta.
quasi arra bona. Qđ enĩ datur ꝓ
coniugio bene datur. qͥa coniugiũ
bonũ est. Qđ uͦ causa fornicationis
aut adulterii. malũ. ẽ. Iccirco arra
bo ñ est. Dicta aut̃ arra. are ꝓqua
traditur. Est aut̃ arra ñsolũ sponsio
coniugalis. sed etiã & ꝓ qualibet
nuptiarũ petitores. a p̃cando & pe.¬
tendo dicti. Pronuba dicta eo qđ nu¬

Expanded text:
ir sexum significat, non coniugium, nisi adieceris vir eius. Maritus vero etiam sine adiectione coniugem sonat; et a mare maritus, quasi mas. Est enim nomen primae positionis, quod facit in diminutione masculus, in derivatione maritus. Sponsus ab spondendo vocatus. Nam ante usum tabellarum matrimonii cautiones sibi invicem emittebant, in quibus spondebant se invicem consentire in iura matrimonii, et fideiussores dabant. Unde admissum est ut sponsum dicamus virum, ab spondendo, et sponsam similiter. Ceterum proprie spondere velle est. Ergo sponsus non quia promittitur, sed quia spondet et sponsores dat. Arrabo dicta, quasi arra bona. Quod enim datur pro coniugio, bene datur, quia coniugium bonum est. Quod vero causa fornicationis aut adulterii, malum est, idcirco arrabo non est. Dicta autem arra a re, pro qua traditur. Est autem arra non solum sponsio coniugalis, sed etiam pro qualibet nuptiarum petitores, a procando et petendo dicti. Pronuba dicta, eo quod nu
Abbreviated transcription (Latin):
mes aute naues st̃. habentes remorũ
ordinẽ geminũ. Triremes & quadri¬
remes. triũ &. iiͦiͦi. ordinũ. sic & pen¬
teres & exeres quinos uł senos ordines
habentes. Actuariȩ naues st̃. quȩ ue.¬
lis simul & remis aguntur. Ippoa¬
uus in qͦ equos transue here solitũ ẽ
Pontoniũ nauigiũ fluminale. tardũ
& graue. qđ ñ nisi remigio ꝓgredi po-¬
test. Hinc & traiectꝰ id ẽ extentꝰ. Est
enĩ latus. Unde & trans ethnã dicit᷑ ex¬
tentus funis. Lembꝰ nauicula breuis. quȩ¬
alia appellatione dr̃ & cimba & caupu¬
lus. sicut & lintris id ẽ. carabꝰ. que iN
pado paludibꝰq utunt᷑. Carabus parua
scafa. ex umine facta. quȩ contecta cru¬
do corio. genꝰ nauigii p̾bet. Portemia.
nauicula siriatici generis. lata & sine
carina. a portando uocata. utunt᷑ his
in pannonia. Trabariȩ amnicȩ naues.
quȩ ex singulis trabib cauant᷑. quȩ alio
nomine litorariȩ dicunt᷑. Hȩ & caudi¬

Expanded text:
mes autem naves sunt habentes remorum mes autem naves sunt habentes remorum ordinem geminum. Triremes et quadriremes trium et quattuor ordinum. Sic et penteres et hexeres, quinos vel senos ordines habentes. Actuariae naves sunt quae velis simul et remis aguntur. Hippagogus, in quo equos transvehere solitum est. Pontonium navigium fluminale tardum et grave, quod nonnisi remigio progredi potest. Hic et traiectus, id est extentus: est enim latus; unde et transenna dicitur extentus funis. Lembus navicula brealia appellatione et cymba et caupolus, sicut et linther, id est carabus, quo in pado paludibusque utuntur: carabus, parva scapha ex vimine facta, que contexta ex crudo corio, genus navigii prebet. Portemia, navicula syriatici generis, lata et sine carina, vocata a portando, uin Pannonia. Trabariae amnicae naves quae ex singulis trabibus cavantur, quae alio nomine litorariae dicuntur. Haec et caudi
Abbreviated transcription (Latin):
& instrum̃tis reliquis nauiũ uehendis
sit aptus. Faselus ẽ. nauigiũ. quẽ nos
corrupte baselũ dicimꝰ. De qͦ uirgilius
quȩ cuncta nauis cõmercia ad litꝰ por¬
tat. Hȩc nauis in pelago ꝓpt̾ nimias
undas suos suscipit gremio. Ubi autẽ
apꝓpinqͣuerit portũ. redlit uicem
barca naui. quã accepit inpelago. Paro
nauigiũ piratarũ aptũ. & ex his ita uoca¬
tum. Cicero. Tunc se fluctigero tradit.
mandatq paroni. Et alibi. Pa funcuus
aauitus ludit celeribꝰ. Mioparo. quasi
minimꝰ paro. Est enĩ scafa ex uimine
facta. quȩ contecta crudo corio genꝰ
nauigii prȩbet. quale utuntur ger¬
manorũ piratȩ. in oceani litorib uł
paludib obagilitatẽ. De qualib hy¬
storia. Gens inqͥt saxonũ. mio paro¬
nib ñ uirib nitunt᷑. fugę potius
quã bello parati. Celones quos greci
celetras uocant. id ẽ. ueloces. biremes
uł triremes agiles. & ad ministeriũ
carina ꝑ equora canacelonis. Bire¬

Expanded text:
et instrumentis reliquis navium vehendis et instrumentis reliquis navium vehendis sit aptus. Phaselus est navigium quem nos corrupte baselum dicimus. De quo Vergiliusque cuncta navis commercia ad littus portat. Haec navis in pelago propter nimias undas suo suscipit gremio: ubi autem adpropinquaverit portum, reddit vicem barca navi quam accepit in pelago. Paro navigium piratarum aptum, et ex his ita vocatum. Cicero Mar. 3: Tunc se fluctigero tradit mandatque paroni. Et alibi Com. pall. itus ludit celeribus. Mioparo quasi minimus paro. Est enim scapha ex vimine facta, quae contecta crudo coreo genus navigi praebet; quales utuntur Germanorum piratae in Oceani litoribus vel paludibus ob agilitatem. De qualibus Historia 'Gens,' inquit, 'Saxonum mioparonibus, non viribus nituntur, fugae potius quam bello parati.' Celoces, quas Graeci κέλητας vocant, id est veloces biremes vel triremes, agiles et ad ministerium carina per aequora cana celocis. Bire
Abbreviated transcription (Latin):
salomonis. Intelligens gubernacula
possidebit. Lidii aut̃ primũ nauem
fabricauerunt. pelagiq incerta peten¬
tes puiũ mare usib humanis fecert̃.
Rates primũ & antiquissimũ nauigii
genꝰ e rudib tignis asseribq consertũ
ad cuiꝰ similitudinẽ fabricatȩ naues.
ratariȩ dictȩ. nunc iã rates abusiue
naues. Nã ꝓprie rates st̃: conexȩ inui-¬
cem trabes: Trieris nauis magna. quã
greci dulconẽ uocant. de qua in isaia
sia nauis a carpado insula nominata.
sic̃ arodo rodia. sic̃ ab alexandria ale¬
Rostratȩ naues uocatȩ. ab eo qđ in fron¬
te rostra erea habeant. ꝓpt̾ scopulos.
ne feriant᷑ & collidant᷑ Longe naues
ft̃ quas dromones uocamꝰ. dictȩ eo qđ
longiores sint cȩteris. Cuiꝰ contrarius
musculus. curtũ nauigiũ. Dromo aut̃
a decurrendo dictꝰ. Cursũ enĩ greci
id. ẽ. lignis. unde & calones nauiculȩ.
quȩ ligna militib portant. Anchiroma¬
ticus dictꝰ ꝓeo qđ celeritate. sui anchoris

Expanded text:
Intelligens gubernacula possidebit.' Lydii autem primum navem fabricaverunt, pelagique incerta petentes pervium mare usibus humanis fecerunt. Rates primum et antiquissimum navigii genus e rudibus tignis asseribusque consertum; ad cuius similitudinem fabricatae naves ratariae dictae. Nunc iam rates abusive naves; nam proprie rates sunt conexae invicem trabes. Trieris navis magna, quam Graeci durconem vocant. De qua in Esaia sia navis a Carpatho insula nominata, sicut a Rodo Rodia, sicut ab Alexandria AleRostratae naves vocatae ab eo quod in fronte rostra aerea habeant propter scopulos, ne feriantur et conlidantur. Longae naves sunt quas dromones vocamus, dictae eo quod longiores sint ceteris: cuius contrarius musculus, curtum navigium. Dromo autem a decurrendo dictus; cursum enim Graeci id est lignis; unde et calones naviculae quae ligna militibus portant. Ancyromachus dictus pro eo quod celeritate sui ancoris
Abbreviated transcription (Latin):
DE NAUIBUS.
RTIIIM QUARUNDAM .I.¬
uocabula quib aliqͥd
fabricat᷑. uł instru¬
menta artificũ uł
quȩ ministerium
exhibent. atq aliqͥd
huiuscemodi. de
inceps ex parte notanda studui. Artifex
generale nom̃ uocatꝰ qđ artẽ faciat. sicut
aurifex qͥ aurũ. Faxo enĩ ꝓfacio antiqͥ
ponebant. Nauclerus dñs nauis . ẽ. ap¬
pellatus ita. qđ nauis in sorte eiꝰ sit.
Cleros enĩ grece sors dr̃. Cȩteri aut̃ in
naui. in contribuitione st̃. Gubernio qͥ
& gubernator. qͣsi cohibernat : qͣd̃ cohi¬
beat prudentia sua hiberna. id ẽ. tẽpe.¬
states maris. Nauta a naui dictꝰ. ꝑ diri¬
uationẽ. Nauita aut̃ ꝓnauta poetice dr̃
sicut mauors ꝓ mars. Nam rectũ ẽ. nauta
Remex uocatꝰ qđ remũ gerit: Sic aut̃ re¬
mex quomͦ tubex dr̃. ꝓ nominatiuo casu.
Epibata greco nomine appellat᷑. qͥ latine
dicit᷑ suꝑueniens. Hic nichil habet ne-¬
goti. sed naulo dato. in alias t̾ras tran¬
sire disponit. Nauẽ quidã ꝑhibent di¬

Expanded text:
De navibus . Artium quarundam vocabula quibus aliquid fabricatur, vel instrumenta artificum, vel quae ministerium exhibent, atque aliquid huiuscemodi deinceps ex parte notanda decerno. Artifex generale nomen: vocatus, quod artem faciat: sicut aurifex, qui aurum. Faxo enim pro facio antiqui dicebant. Nauclerus dominus navis est appellatus: ita quod navis in sorte ejus sit. Cleros enim Graece sors dicitur. Caeteri autem in navi in gubernatione ejus sunt. Gubernio, qui et gubernator, quasi cohibernator, quod cohibeat prudentia sua hiberna, id est, tempestates maris. Nauta a nave dictus per derivationem: navita autem pro nauta poetice dicitur: sicut Mavors pro Mars: nam rectum est nauta. Remex vocatur, quod remum gerit: sic autem remex, quomodo tubex, dicitur nominativo casu. Epibata Graeco nomine appellatur, qui Latine dicitur superveniens: hic nihil habet negotii, sed naulo dato in alias terras transire disponit. Navim quidam perhibent di
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ cincinno mollit flexo Perfecta¬
autẽ uox ẽ: alta. suauis & clara. Aita :¬
ut in sullimi sufficiat. Clara: ut au¬
res adimpleat. Suauis: ut animos
audientiũ blandiat. Si ex his aliquid
defuerit: uox ꝑfecta ñ erit.

Expanded text:
hoc est cincinno mollithoc est cincinno mollitautem vox est alta, suavis et clara. Alta ut sublimis efficiatur. Clara ut aures adimpleat. Suavis ut animos audientium blandiat si ex his aliquid defuerit, vox perfecta non erit.
Abbreviated transcription (Latin):
Prȩcedit aut̃ sonꝰ cantũ. Arsis . ẽ. uocis
eleuatio. hoc. ẽ. initiũ: thesis uocis po¬
sitio. hoc. ẽ. finis. Suaues uoces st̃
subtiles & spissȩ. clarȩ atq acutȩ. Per¬
spicuȩ uoces st̃ quȩ longius ꝓtrahun¬
tur. ita ut omnẽ inpleant continuũ
locũ. sicut clangor tubarũ. Subtiles
tium. uł mulierũ. uł egrotantiũ. sic̃
inneruis. Quȩ enĩ subtilissimȩ cordȩ
sunt subtiles ac tenues sonos emit.¬
tunt. Pingues sunt uoces qͣndo sp̃s
multꝰ simul egredit᷑ sicite urorũ.
Acuta uox ẽ. tenuis. alta. sicut in cor¬
dis uidemꝰ. Dura uox ẽ. quȩ uiolent̃
emittit sonos. sicut tonitruũ. sicut
incudis sonꝰ. qͦtiens indurũ malleus
ꝑeutitur ferrũ. Asꝑa uox. ẽ. rauca &
quȩ disꝑgitur ꝑ minutos & dissimiles
pulsus. Cȩca uox. ẽ. quȩ mox ut emis¬
sa fuerit conticescit. atq suffocata
nequaquã longius ꝓducit᷑. sicut est
infictiub. Uinnola ẽ. uox mollis
atq flexibilis. Et uinno dicta a uinno.

Expanded text:
ocis elevatio hoc est initium: thesis est positio vocis, hoc est finis. Suaves voces sunt subtiles et spisse, clare atque acute. Perspicue voces sunt, que longius protrahuntur, ita ut omnem impleant continuo locum, sicut clangor tubarum. Subtiles tium, vel mulierum, vel aegrotantium, sicut in nervis. Quae enim subtilissimae cordae sunt, subtiles ac tenues sonos emittunt. Pingues sunt voces, quando spiritus multus simul egreditur, sicut virorum. Acuta vox tenuis, alta, sicut in cordis videmus. Dura vox est, quae violenter emittit sonos, sicut tonitruum, sicut incudis sonus, quotiens in durum malleus percutitur ferrum. Aspera vox est rauca, et quae dispergitur per minutos et indissimiles pulsus. Caeca vox est, quae, mox emissa fuerit, conticescit, atque suffocata nequaquam longius producitur, sicut est in fictilibus. Vinnola est vox mollis atque flexibilis. Et vinnola dicta a vinno,
Abbreviated transcription (Latin):
parites. uł dissonȩ. Eufonia. ẽ. suaui¬
tas uocis. hȩc a melosa suauitate &
melle dicta. Diastema. ẽ. uocis spaci¬
um ex duob uł plurib sonis aptatũ.
Diesis. ẽ. spacia quȩdã & deductiones
modulandi. atq uergentes de uno in
altero sono. Tonꝰ. ẽ acut᷑a enunciatio
uocis. Est enĩ armoniȩ differentia
& quantitas. quȩ in uocis accentu uł
tenore consistit. cuiꝰ genera in quinde¬
cim partib musicȩ diui sert̃. ex quibꝰ
yperlidius nouissimꝰ. & acutissimus
sppodorius. omniũ grauuissimꝰ. Cantꝰ¬

Expanded text:
pantes vel dissonae. Euphonia est suavipantes vel dissonae. Euphonia est suavitas vocis. Haec et melos a suavitate et melle dicta. Diastema est vocis spatium ex duobus vel pluribus sonis aptatum. Diesis est spatia quaedam et deductiones modulandi atque vergentes de uno in altero sono. Tonus est acuta enuntiatio vocis. Est enim harmoniae differentia et quantitas, quae in vocis accentu vel tenore consistit: cuicim partibus musici diviserunt, ex quibus hyperlydius novissimus et acutissimus, hypodorius omnium gravissimus est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ cẏtharã. aut ꝑ qđ libet aliud. qđ ꝑcu¬
tiendo canorũ est. De prima diuisio¬
ne musicȩ quȩ armonica dicitur. u¬
comoedos. tragoedos. uł choros. uł ad om̃s
qͥ uoce ꝓpria canunt. Hȩc exanimo &
corpore motũ facit. & ex motu sonũ
ex qͦ colligit᷑ musica. quȩ in homine uor
appellatur. Uox . ẽ. aer sp̃u uerberatꝰ.
unde & uerba sunt nuncupata. Prope
autẽ uox hominũ. ẽ: siue irrationa¬
lium animantiũ. Nam in aliis abusiue
ut uox tubȩ infremuit. fractasq ab
litore uoces. Nã ꝓpriũ ẽ ut litorei
modulatio uocis. & concordantia plur¬
morũ sonorũ. uł coaptatio. Simphonia
.ẽ. modulationis tẽꝑam̃tũ. ex graui
& acuto concordantib sonis. siue iN
uoce siue inflatu. siue in pulsu. ꝑhanc
quippe. uoces acutiores grauioresq
concordant ita. ut quisquis ab ea disso¬
nuerit sensũ auditꝰ offendat. cuius
contraria. ẽ. diafonia id ẽ uoces discre¬

Expanded text:
per citharam aut per quodlibet aliud, quod percuper citharam aut per quodlibet aliud, quod percutiendo canorum est. Prima divisio musicae, quae harmonica dicitur, comoedos, tragoedos vel choros, vel ad omnes, qui voce propria canunt. Haec ex animo et corpore motum facit, ex motu sonum: ex quo colligitur musica, quae in homine vox appellatur. Vox aer spiritu verberatus, unde verba sunt nuncupata: proprie autem vox hominum seu irrationabilium vel animantium. Nam in aliis abusive ut, Vox tubae infremuit, fractasque ad litore voces. Nam proprium est ut litorei modulatio vocis et concordantia plurimorum sonorum, vel coaptatio. Symphonia est modulationis temperamentum ex gravi et acuto concordantibus sonis, sive in voce, sive in flatu, sive in pulsu. Per hanc quippe voces acutiores gravioresque concordant, ita ut quisquis ab ea dissonuerit, sensum auditus offendat. Cujus contraria est diaphonia, id est voces discre
Abbreviated transcription (Latin):
ca ꝓuocat. Sed & quicqͥd loquimur.
uł intrinsecus uenarũ pulsib cõmoue¬
mur ꝑ musi cos richinos. armoniȩ uir¬
tutib ꝓbatur esse sociatum.
De tribus partib musicȩ.
Usicȩ partes st̃ tres. id ẽ. armoni¬
ca. rithmica. metrica. Armonica
.ẽ. quȩ decernit in sonis acutũ & gra¬
Rithinica ẽ. quȩ requirit incursionẽ ue¬
borũ. utrũ bene sonus anmale coherest.
Metrica. ẽ. quȩ m̾surã diuersorũ metroꝵ
ꝓbabili ratione cognoscit. Ut uerbi gr̃a.¬
eroicon. iambicon. elegiacon. & cętera.
De triformi musicę diuisione.
D omnẽ aut̃ sonũ qͥ materies cantile¬
narũ. ẽ. triformẽ constat. ẽẽ. naturi
Pruna ẽ. armonica. quȩ ex uocũ cantib
constat. Scda organica. quȩ ex flatu
consistit: Tercia rithmica. quȩ pulsu
digitorũ numeros recipit. Nã aut uocs
editur sonꝰ. sicite ꝑfauces. aut flatu
sicut ꝑtubã. uł ꝑtibiã. aut pulsu sic̃

Expanded text:
ca provocat. Sed et quidquid loquimur, ca provocat. Sed et quidquid loquimur, vel intrinsecus venarum pulsibus commovemur, per musicos rhythmos harmoniae virtutibus probatur esse sociatum. De tribus partibus Musicae . Musicae partes sunt tres, id est, harmonica, rhythmica, metrica. Harmonica est, quae decernit in sonis acutum et graRhythmica est, quae requirit incursionem verborum, utrum Metrica est quae mensuram diuersorum metrorum probabili ratione cognoscit, ut uerbi graheroicon, iambicon, elegiacon, et cetera. De triformi Musicae divisione . Ad omnem autem sonum, quae materies cantilenarum est, triformem constat esse naturam. Prima est harmonica, quae ex vocum cantibus constat. Secunda organica, quae ex flatu consistit. Tertia rhythmica, quae pulsu digitorum editur sonus, sicut per fauces: aut flatu, sicut per tubam aut tibiam: aut pulsu, sicut