comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ri possint asꝑsimus: uerum differre prestat uł ne minus ꝑsequamur
festinando. uel diucius euagemur ꝑsequendo. plus iam offerimꝰ ꝓ ista
dilatione maiestatem scripturarũ. si non uetustate diuinas ꝑbamus.
si dubitatur antiquitas. Nec hoc tardius aut aliunde discendum. corã
sunt quȩ docebunt. mundus & seculum. et exitus quicqͥd agitur
prenuntiabatur. quicqͥđ uidetur audiebatur. Quod terrȩ̨ uorant
urbes. qđ insulas maria fraudant. quod externa atq interna bella dila-¬
niant. qđ regnis regna compulsant: quod fames &e lues. & locales quȩq
clades. et frequentiȩ plerunq mortuorũ uastant. quod humiles sul¬
limitate. sullimes humilitate mutantur. qđ iusticia rarescit. iniqͥ¬
tas in crebrescit. Bonarũ om̃ium disciplinarũ cura torpesat. quod
etiam officia tẽpoꝵ et elementoꝵ munia exorbitant. quođ & monstris

Expanded text:
ri possint aspersimus. verum differre praestat, vel ne minus persequamur ri possint aspersimus. verum differre praestat, vel ne minus persequamur festinando vel diutius evagemur persequendo. Plus iam offerimus pro ista dilatione maiestatem scripturarum, si non vetustate1 divinas probamus, si dubitatur antiquitas. Nec hoc tardius aut aliunde discendum. Coram sunt quae docebunt, mundus et saeculum et exitus. Quicquid agitur, praenuntiabatur; quicquid videtur, audiebatur. Quod terrae vorant urbes, quod insulas maria fraudant, quod externa atque interna bella dilaniant, quod regnis regna conpulsant, quod fames et lues et locales quaeque clades et frequentiae plerumque mortium vastant, quod humiles sublimitate, sublimes humilitate mutantur, quod iustitia rarescit, iniquitas increbrescit, bonarum omnium disciplinarum cura torpescit, quod etiam officia temporum et elementorum munia exorbitant, quod et monstris
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe quibus ordinibs ꝓbari possint. non tam difficile est nobis
exponere quam enorme. Nec arduum sed interim longum. mul¬
tis instrumentis cum digitorum supputarus. gesticulis assiden-¬
dum est. reseruanda antiqͥssimarum etiam gentiũ archiua egy-¬
ptiorum. chaldeorum. foenicum. aduocandi municipes eorum ꝑquos
noticia subministrata est. alioquin manethon ȩgyptius &e berosus chal-¬
deus. sed & iheronimꝰ foenix tyrui rex : sectatores quoq ipsorũ medesius
ptolomeus. & menandar ephesius. & demetrius phaleriꝰ. et rex iuba.
&r apion et thallus. & si quis istos aut ꝓbat aut reuincit. ludeus iosephus
antiquitatũ udaicarũ uernaculus. uindex grecorum etiã censuales con.¬
ferendi. et quȩ quando sint gesta. aut concatenationes tẽporum aꝑiant᷑
ꝑquȩ luceant annalium numeri. peregrinandũ est in historias et litte.¬
ras orbis. et tam̃ quasi patrem iam ꝓbationis intulimus. cum ꝑquȩ ꝓba¬

Expanded text:
 quibus ordinibus probari possint non tam difficile est nobis exponere quam enorme, nec arduum, sed interim longum. Multis instrumentis cum digitorum supputariis gesticulis adsidendum est. Reseranda antiquissimarum etiam gentium archiva, Aegyptiorum, Chaldaeorum, Phoenicum. Advocandi municipes eorum per quos notitia subministrata est, aliqui Manethon Aegyptius et Berosus Chaldaeus, sed et Hieromus Phoenix, Tyri rex, sectatores quoque ipsorum Mendesius Ptolemaeus et Menander Ephesius et Demetrius Phalereus et rex Iuba et Apion et Thallus et si quis istos aut probat aut revincit; Iudaeus Iosephus, antiquitatum Iudaicarum vernaculus vindex; Graecorum etiam censuales conferendi, ut quae quando sint gesta aut concatenationes temporum aperiantur, per quae luceant annalium numeri; peregrinandum est in historias et litteras orbis. Et tamen quasi partem iam probationis intulimus, cum per quae proba
Abbreviated transcription (Latin):
Ue autꝰ dr̃ in conspectu di peccator: qͥ potest apud homines iustꝰ uideri. qͦmͦ de zacha¬
ria &r elisabeth in pconio ponic᷑: qdđ fuerint iusti ambo in conspeccudĩ. et in psalterio¬
drꝰ. Non iustificabit᷑ in conspectu tuo omĩs uiuens. Locutꝰ ÷ aut̃ ad abram dñs postꝗ
diuisus ⁊ ab eo loth dicens. Leua ocłos tuos. & uide aloco in qͦtu nc̃ stas ad aqͥlonem.
& adaustrũ & adorientẽ & ad mare : qͥa omnẽ t̾rã quã tu uides tͥ dabo & seminituo.
Quattuor dimata mundi posuit. orientẽ & occidentẽ. septentrionẽ & meridianũ.
Qcꝰ aut̃ in omib scripturis legit᷑ : hic semeldixisse sufficiat. Mare sẽꝑ ꝓ occidente
ut. ab eo qđ palestinȩ regio haud ꝓcul sita: mare inoccidentis plaga habeat. Et rex bale
hȩc : segor. Om̃s hi consenserunt apud uallẽ salsam. hoc ÷ mare salis. Bale lingua
hebrea. Ratanocic id ÷ deuoratio dr̃. Tradunt gͥ hebrei hanc eandẽ in alio loco scri¬

Expanded text:
dicitur in conspectu Dei peccator, qui potest hominibus justus videri, quomodo de Zacharia et de Elisabeth in praeconio ponitur quod fuerint justi ambo in conspectu Dei ; et in psalmo dicitur: Non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Dixitque Dc es ad Aquilonem, et ad austrum, et ad orientem, et ad mare: quia omnem terram, quam tu vides, tibi dabo eam et semini tuo. Quatuor climata mundi posuit, orientem et occidentem, septentrionem et meridianum. Quod autem in omnibus Scripturis legitur, hic semel dixisse sufficiat, mare semper pro occidente poni: ab eo quod Palaestinae regio ita sita sit, ut mare in occidentis plaga habeat. Et rex Bale, haec est Segor. Omnes hi consenserunt apud vallem Salsam, hoc Hebraea devoratio dicitur. Tradunt igitur Hebraei hanc eamdem in alio Scri
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo qdđ indieb eiꝰ inbibilonȩ diuisȩ sunc linguȩ. leetan genuit elmodad: & calef.
pcuł a nob̾ sunt uł ita uocant᷑ ut pͥmũ. uł quȩ ĩmutata sunt nomina ignorant᷑.

Expanded text:
ab eoab eoprocul a nobis sunt, vel ita vocantur, ut primum, vel quae im
Abbreviated transcription (Latin):
ludi &e aram. Hui ab eufrate fluuio parit̃ asiȩ usq ad indicũ occeanũ ten̾entꝰ:
E st autẽ elam aquo elamite. principes ꝑsidis. De assur autẽ iam diccũ ÷: qđ ninum
urbẽ condiderit. Arfaxath a quo caldei. ludĩ aquo lidia. arã aqͦ siri. quoꝵ metropolis
est damascus. Filii arã : us. & ul. & geher. & mes. Us traconitidis &damasci condi-¬
tor: inc̾ palestinã & coelen syriã tenuit pͥncipatũ. Aqͦ septuaginta in t̾p̃tes in libro
iob ubi in hebres scribit᷑ t̾ra us: regionẽ ausitidẽ quasi usitidẽ transtuler̃. Ul: aquo
qͥ nc̃ uocant᷑ meones. Arfaxath genuit sela: & sela gn heber. Ex heber nati sunt duo
filii: nom̃ uni falech qͥa indieb eiꝰ diuisa sit t̾ra. & nom̃ frĩs eiꝰ iectan heber a quo¬
nati sunt hebrei. uaticinio qͦdã filio suo falech nom̃ imposuit. qͥ inc̾p̃tat᷑ diuisio:

Expanded text:
Lud, et Aram. Hi ab Euphrate fluvio partem Asiae usque ad Indicum Oceanum tenent. Lud, et Aram. Hi ab Euphrate fluvio partem Asiae usque ad Indicum Oceanum tenent. Est autem Elam, a quo Elamitae principes Persidis. De Assur ante jam dictum est, quod Ninum urbem condiderit. Arphaxad a quo Chaldaei: Lud a quo Lydii: Aram a quo Syri, quorum metropolis est Damascus. Filii Aram, Us, et Ul, et Gether, et Mes. Us Trachonitidis et Damasci conditor, inter Palaestinam et Coelen Syriam tenuit principatum: a quo Septuaginta Interpretes in libro Job, ubi in Hebraeo scribitur, terra Us, regionem Ausitidem, quasi Usitidem, transtulerunt. Ul, a quo t, nunc vocantur Maeones. Arphaxad genuit Sela, et Sela genuit Heber. Ex Heber nati sunt duo filii: nomen uni Phaleg, quia in diebus ejus divisa est terra, et nomen fratris ejus Jectan. Heber, a quo Hebraei, vaticinio quodam filio suo Phaleg nomen imposuit, qui interpretatur divisio,
Abbreviated transcription (Latin):
reseruauit. Aradii sunt qͥ aradũ insulã posseder̃. angustofreto afenicis littore
tã asiris quã ab hebreis ita ut apud ueteres dicta fuerat appellat᷑. Hanc ma¬
cetones qͥ pꝰ alexandͣũ in oriente regnauer̃: epiphaniã nuncupauerunt.
Non nulli antiochiã ita appellatã putant. alii licet ñ uere. tam̃ opinionẽ
suã quasi ueri simili uocabulo consolantes. emas primã ab antichia mai¬
sionem edessã ꝑgentib appellari putant : & eandẽ eẽ. quȩ apud ueteres
dicta sit emathi. ec fuit t̾minꝰ chananeoꝵ asidone donec uenias ingerara: usq¬
ad garã ꝑgentib sodomã & gomorrã & adaman &r seboim: usq ad lecẽ. Quia &ȩterȩ
ciuitates. sidon uidelicet & gerara. & sodoma. & gomorra. & adama & seboim: sunt
calide prũpentes in mare mortuũ defluunt. Filii sem: elã. & assur. & arfaxath. &

Expanded text:
num reservavit. Aradii sunt, qui Aradum insulam possederunt angusto freto a Phoenicis littore num reservavit. Aradii sunt, qui Aradum insulam possederunt angusto freto a Phoenicis littore tam a Syris quam ab Hebraeis, ita ut apud veteres dicta fuerat, appellatur. Hanc Macedones, qui post Alexandrum in Oriente regnaverunt Epiphaniam nuncupaverunt. Nonnulli Antiochiam ita appellatam putant. Alii licet non vere, tamen opinionem suam quasi verisimili vocabulo consolantes, Emath primam ab Antiochia mansionem Edessam pergentibus appellari putant: et eamdem esse quae apud veteres dicta sit Emach. Et fuit terminus Chananaeorum a Sidone, donec ad Gazam pergentibus Sidoniam et Gomorrham, et Adamam, et Seboim usque Lesa. Quia caeterae civitates, Sidon videlicet et Gerara, et Sodoma, et Gomorrha, et Adama, et Seboim notae calidae prorumpentes in mare Mortuum defluunt. Filii Sem, Aelam et Assur et Arphaxad, et
Abbreviated transcription (Latin):
tota ione ꝑtinec ꝓphetia. Qđ aut̃ ait. niniuen & rooboch eiuitatẽ : ñ putemꝰ duas¬
tatis. & mesraim gñ ludin. & anamin: & labaim & nechaim. & fretosin. & chas¬
loim: eqͥb egressi sunt phylistuim. &̧ caphturim. Exceptis labaim aqͥb libies pꝰea
qs nos corrupte palestinos dicimꝰ. cęterȩ sex gs ignotȩ nob̃sunt: quia bello ethiopico sub¬
uerse. usq ad obliuionẽ p̃teritoꝵ nominũ ꝑuenere. Posseder t̾ram agara usq adtremos¬
fines egipti. Et chanaan genuit sidon pͥmogenitũ suũ: & cetheũ. & iebuseũ. & a morreũ.
& gergeseũ. & eueũ & araceũ. & sineũ. & aradiũ. & samareũ. & amatheũ. de chanaan
pͥmꝰ natꝰ : sidon: aqͥ urbs infenice sidon uocat᷑. Dein aratheus. qͥ archas condidit oppi¬
dũ contra tripolim in radicib libanisitũ. aqͦ haud ꝓcul alia ciuitas fuit nomi:

Expanded text:
tota Jone pertinet prophetia. Quod autem ait: Niniven et Rohoboth civitatetota Jone pertinet prophetia. Quod autem ait: Niniven et Rohoboth civitatetatis. Et Mesraim genuit Ludim, et Anamim, et Laabim, et Nephtuim, et Phetrosim, et Chasloim, e quibus egressi sunt Philistiim et Caphthorim. Exceptis Laabim, a quibus Libyes pquos nos corrupte Palaestinos dicimus, caeterae sex gentes ignotae nobis sunt, quia bello Aethiopico subversae, usque ad oblivionem praeteritorum nominum pervenere. Possederunt 321 autemebusaeum, et Amorrhaeum, et Gergesaeum, et Evaeum, et Aracaeum, et Sinaeum, et Aradium, et Samaraeum, et Amathaeum. De Chanaan primus natus est Sidon, a quo urbs in Phoenice Sidon vocatur. Deinde Aracaeus, qui Arcas condidit, oppidum contra Tripolim in radicibus Libani situm. A quo haud procul alia civitas fuit nomine
Abbreviated transcription (Latin):
paulatĩ antiqͥ uocabusa ꝑdidere. & quȩ nc̃ ꝓueterib habeant ignoratur. filii rech¬
mai saba a daddan. Hic saba. ꝑ sin licterã scribit᷑. supͣuꝰ ꝑsamech: aqͦ diximꝰ appella¬
tos sabeos. int̃ptatur gͦ nunc saba arabia. Nã in septuagesimo pͥmo psalmo ubi nos.
habemꝰ reges arabũ a saba munera offerent. in hebreo habet᷑ reges saba: primum
nom̃ ꝑsin. seđm ꝑsamech. Padan: gens ⁊ e̾chiopiȩ. in occidentali plaga xchus gen̾
lulu R fuit inqͥt caput regni ipsiꝰ babil & arach. & acath: & calamne int̾ra sennaar.
certe quȩ nc̃ heynsifion appellatur. De t̾ra exut assum: ar edificauit mniuen & roobot᷑¬
ciuitatem. de hac t̾ra assirioꝵ pullulauit imꝑiũ. qđ nomine nini beli filii ninum
condiderit urbẽ magnã. quã hebrei appellant ninuen: ad cuiꝰ Pruinã ł potentiã

Expanded text:
paulatim antiqua vocabula perdidere, et quae nunc pro veteribus habeant, ignoratur. Filii Regpaulatim antiqua vocabula perdidere, et quae nunc pro veteribus habeant, ignoratur. Filii Regma: Saba et Dadan. Hic Saba per sin litteram scribitur; supra vero per , a quo diximus appellatos Sabaeos. Interpretatur ergo nunc Saba Arabia. Nam in septuagesimo primo psalmo, ubi nos habemus, Reges Arabum et Saba munera offerent, in Hebraeo scriptum est, Reges Saba et Saba. Primumcidentali plaga. Et Chus genuit lulum: Et fuit, inquit, caput regni ipsius Babel et Arach, et Achad, et Chalanne in terra Sennaar. certe quae nunc Κτησιφὼν appellatur. De terra illa exiit Assur, et aedificacivitatem. De hac terra Assyriorum pullulavit imperium, qui ex nomine Nini Beli filii Ninum condiderunt, urbem magnam quam Hebraei appellant Ninivem, ad cujus ruinam vel poenitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
tiqͥtate libros. & sirii captionis capitoris. & grecũ flegontã: cȩcerosq eruditissi-¬
mos uiros: & uidebimꝰ om̃s nͦ sulas & totiꝰ maris litora t̾rasq mari uicinas gre-¬
cis accolis occupatas. qͥ ut supͣdiximꝰ ab amauo & cauro montib omĩa mari-¬
tima loca usq ad oceanũ possedere brittannicũ. Filii cham: chus. & mesra im.
&e futh & chanaã. Chus usq hodie abhebreis ethiopia ñcupat᷑. mesraim egyptꝰ:
dimatis parte antiquũ libiȩ nom̃ resederit. & reliqͣ t̾ra uocata sit affrica: disse¬
rere ñ huiꝰ loci ÷ nec tẽporis. Porro chanaã obtinuit t̾rã quã iudei deinceps pos¬
seder̃ ciectis chananeis. Filii chus: saba. & ebila. sabatha. rechia. sabathacha.
Saba: a qͦ sabei. de qͥb uirgiliꝰ. lolis ÷ thurea uirga sabeis. & alibi. Centũq sabeo
thurȩ calent arȩ. Ebila: getuli. in parte remotioris affricȩ. heremo coherentes:
Sabatha aquo sabatheni. qui nunc astabarii nuncupantur. Rechmna uͦ & sabathacha:

Expanded text:
erosque eruditissimos viros, et videbimus omnes pene insulas et totius orbis littora terrasque mari vicinas, Graecis accolis occupatas, qui, ut supra diximus, ab Amano et Tauro montibus, omnia maritima loca usque ad Oceanum possedere Britannicum. Filii autem Cham, Chus, et Mesraim et Phuth et Chanaan. Chus usque hodie ab Hebraeis Aethiopia nuncupatur, Mesraim Aegyptus, climatis parte antiquum nomen Libyae resederit, et reliqua terra vocata sit Africa, disserere non hujus loci nec temporis est. Porro Chanaan obtinuit terram quam Judaei deinceps possederunt ejectis Chananaeis. Filii Chus, Saba, Hevila, Sabatha, Regma, Sabatacha. Saba, a quo Sabaei, de quibus Virgilius: Solisque est Thurea virga Sabaei; et alibi: Centumque SabThure calent arae. . . . Hevila Getuli in parte remotioris Africae eremo cohaerentes. Sabatha, a quo Sabatheni, qui nunc Astabari nominantur. Regma vero et Sabatacha,
Abbreviated transcription (Latin):
Oꝑa hic ñ ruris colendi ut pleriq putant. sed peccata signiticat. In hebreo
habet᷑ & aqͥla non discordat dicens. maledicta humꝰ ꝓpt̾ te : & theodos ada ma
intrans gressionetua. Et uocauit adam nom̃ uxoris suȩ eua: quia ipsa est
disũ uoluptatis. & statuit cherubin & flãmeã rumpheã quȩ uercit᷑ ad custo¬
diendã uiã ligni uitȩ. Alius multo sensus in hebreo ÷: quã hic intelligit᷑. Aic enĩ.
Et eiecit adã haud dubiũ qͥn dñs. & habitare fecit ante paradisũ uoluptatis che¬
rubin & flãmeũ gladiũ qͥ uerteret᷑ & custodiret uiam ligniuitȩ. Non ut alii
putant. qđ ipsũ adã quẽ ciecerat ds̃ habitare fecerit contra paradisũ uoluptatis:
sed qđ illo eiecto. ante fores paradisi cherubin & flãmeũ gladiũ posuerit
ad custodiendũ paradisi uestibulũ neqͥs possic incrare. & concepit & peperit¬

Expanded text:
Opera hic non ruris colendi, ut plerique putant, sed peccata significant. In Hebraeo habetur, et Aquila non discordat dicens: Min transgressione tua. Et vocavit Adam nomen uxoris suae, vitam, quia ipsa est disum voluptatis. Et statuit Cherubim et flammeam romphaeam, quae vertitur ad custodiendam viam ligni vitae. Alius multo m, Ejecit Adam haud dubium quin Dominus et habitare fecit ante paradisum voluptatis Cherubin et flammeum gladium, qui verteretur, et custodiret viam ligni vitae: putant quod ipsum Adam, quem ejecerat Deus, habitare fecerat contra paradisum voluptatis: sed quod illo ejecto ante fores paradisi Cherubin et flammeum gladium posuerit ad custodiendum paradisi vestibulum, ne quis possit intrare. Isidorus. - Per
Abbreviated transcription (Latin):
tes aut̃ erant suꝑ t̾rã indieb illis. Et pꝰ hec ut in grediebant᷑ filii dĩ ad filias hõĩũ.:¬
& generabant abeis. illi erant gigantes ascło nominati. In hebreo ita habet᷑. Cadentes¬
& generabant ab eis. ꝓ cadentib siue gigantib. uiolentos in t̾p̃tat᷑ sỹ macꝰ. & angłis aut̃
& sc̃oꝵ liberis. conuenit nom̃ cadentiũ. Noe uiriustꝰ atq ꝑfectꝰ in generatione sua
dõ placuit. Si gnant̾ ait in generatione sua: ut ostenderet ñ iuxta iusticiã consũmatã.
s iuxta generationẽ suã eũ fũisse uistũ iusticia. Et hoc ÷ qđ inhebreo dr̃. Noe uir iuftus.
hoc ÷ dilucidũ facies archȩ. uolens fenestrã incelligi. & quieuit aqͦ. & reuelati sunt
fontes abissi: & cataractȩ celi. đ reuelatis fontib. clausos & obturatos om̃s int̾p̃tes

Expanded text:
ntes autem erant super terram in diebus illis, et post haec quomodo ingrediebantntes autem erant super terram in diebus illis, et post haec quomodo ingrediebantet generabant eis. Illi erant gigantes a saeculo homines nominati . In Hebraeo ita habet: Cadentesis autem et sanctorum liberis convenit nomen cadentium. Noe vir justus atque perfectus in generatione sua, Deo placuit. Signanter ait, 316 in generatione sua: ut ostenderet non juxta justitiam consummatam: sed juxta generationis suae justitiam fuisse eum justum. Et hoc est quod in Hebraeo dicitur: Noe vir justus, hoc est, dilucidum facies arcae, volens fenestram intelligi. Et quievit aqua, et revelati sunt fontes abyssi, et cataractae coeli. Pro revelatis fontibus, clausos et obturatos, omnes interpretes
Abbreviated transcription (Latin):
ebreum eloim cõmunis numeri ÷: & ds̃ & dii similit̾ appellant᷑. ꝓ pt̾ qđ aqͥla plurali nu¬
mero filios dõꝵ ausus : dicere: deos intelligens scõs uł angłos. Is eni stetit in sinagoga
dor: inmedio aut̃ deos discernit. Unde & sĩm acꝰ istiꝰ modi sensũ seqͣns: ait. Uidentes
qͥa caro sunt. Hoc ÷ qͥa fragilis : in homine conditio: ñ eos ad ȩt̾nos seruabo cruciatus.
s hic illis restitua qđ merent᷑. Ergo ñ seueritatẽ ut in nr̃is codicib legit᷑. s clem̃tia dĩ sonat.
dũ peccator hic ꝓ suo scelere uisitat᷑. Unde & iracꝰ ds̃ loqͥt᷑ ad qͦsdã. Non uisitabo filias
eoꝵ cũ fuerint fornicatȩ: & sponsas eoꝵ cũ ad ulterauerint. Ec alibi. Uisitabo in uirga in iqͥta
tes eoꝵ: & cetera. Yeruntam̃ miscđiã meã ñ auferã abeis. Porro ne uideret᷑ in eo ẽẽ crudelis.
centũ uiginti annos ad agendũ penitentiã. Non gͥ humana uita ut multi errant in .c. ꝑx.

Expanded text:
eri, et Deus quippe, et dii similiter appellantur. Propter quod Aquila plurali numero filios deorum ausus est dicere, deos intelligens sanctos sive angelos. Deus enim stetit in synagoga deorum: in medio autem deos discernit . Unde et Symmachus istiusmodi sensum sequens ait: Videntes quia caro sunt: hoc est, quia fragilis est in homine conditio, non eos ad aeternos servabo cruciatus: sed hic illis restituam quod merentur. Ergo non severitatem, ut in nostris codicibus legitur, sed clementiam Dei sonat, dum peorum cum fuerint fornicatae, et sponsas eorum, cum adulteraverint . Et in alio loco: Visitata eorum: verumtamen misericordiam meam non auferam ab eis . Porro ne videretur in eo esse crudelis, t, habebunt centum viginti annos ad agendam poenitentiam. Non igitur humana vita, ut multi errant, in centum
Abbreviated transcription (Latin):
ercusari posit saras qd̃famis intõpore sola regi in ꝑegrinis locis martto coniuente resistere
nequeri s tam potest a alic̃ foeda necessitais ecusari. qđ iuxta librũ hester quecusioy en
mulieru placuiset rei apud ueceres sex mensib unguebatur oleo mirteo : & sex mensiberat
ui laray postq pacutrat reg du pannũ eiꝰ ad regẽ p̃ pararet᷑ introitꝰ & abrahe pharaomul¬
ta lonra uorit lapharao pꝰea ꝑcussus sit adnõ. illa adhuc intacta ab eiꝰ concubitu ꝑmane

Expanded text:
excusari possit Sarai quod famis tempore sola regi in peregrinis locis marito conveniente resistere excusari possit Sarai quod famis tempore sola regi in peregrinis locis marito conveniente resistere nequiverit, tamen potest et aliter foeda necessitas excusari, quod juxta librum Esther, quaecunque mulierum placuisset regi apud veteres, sex mensibus ungebatur oleo myrtino, et sex mensibus in ut Sarra, postquam placuerat regi, dum per annum ad regem ei praeparatur introitus, Abrahae Pharao multa donaverit, et Pharao postea percussus sit a Domino, illa adhuc intacta ab ejus concubitu permane
Abbreviated transcription (Latin):
de carna.Lxx.uͦ. annoꝵ fuisse memorat᷑. cũ anatiuitate abrahȩ usꝙ ad mortẽ
babilonio uallatꝰ incendio qͥa illud adorare nolebat dĩ auxilio sit liberatus:
er iio tre ei dies uite a trpꝰ reputec᷑ ȩtatis ex qͦ confessus: dnm̃: sꝑnens idola
chaldeoꝵ. Potest aut̃ fieri. ut qͥa scriptura reliqͥt incercũ ante paucos an nos
thara de chald ea ꝑfecturꝰ uenerit in carrã quã morcẽ obiret: uł certe statĩ
pꝰ ꝓsecutionẽ in carrã ueniret. ibiq diutiꝰ sit moratꝰ. Siqͥs gͦ huic expositioni
contrariꝰ÷. querat aliã solutionẽ. & tc̃ recte ea quȩ a nob sunt dicta imꝓbabit:
Et ꝓficiscens ab raham ab uit indesertum: et facta est Sames surpterram: eotanbom
qđ is iseses a orinplur unis aluis lorcis ꝓdeserto adauftrum seripcũs in hebeco. hoc du
no tare sebernꝰ nt uidereã pͥncipes pharaonis e laudauer ea adoharaone. ciuterolure:¬
c anciemia pmaluor ia mãbr Nicet corpꝰ scarũ mulierũ ñ uis maculet sed uolunta. Eecr

Expanded text:
arra LXXV annorum fuisse memoratur, cum a nativitate Abrae usque ad mortem Babylonio vallatus incendio, quia illud adorare nolebat, Dei sit auxilio liberatus: et ex illo tempore dies vitae et tempus reputetur aetatis, ex quo confessus est Dominum spernens idola Chaldaeorum. Potest autem fieri ut quia Scriptura reliquit incertum, ante paucos annos Thara de Chaldaea profectus venerit in Charran quam mortem obiret: vel certe statim post persecutionem in Charram venerit, et ibi diutius sit moratus. Si quis ergo huic expositioni contrarius est, quaeret aliam solutionem: et tunc recte ea, quae a nobis dicta sunt, improbabit. Et proficiscens Abram, abiit in desertum: et fames facta est super terram. Et in praesenti et in plurimis aliis locis, pro deserto, ad Austrum, scriptum est in Hebraeo. Hoc igitur notare debemus. Et viderunt eam principes Pharaonis, et laudaverunt t ancillae, muli et cameli. Licet corpus sanctarum mulierum non vis maculet, sed voluntas, et
Abbreviated transcription (Latin):
matusalã postꝙ gn̾ lamech septingentõs octoginta duos annos: & gnꝰ filios et¬
filias. Et fuer omnes dies matũsalae anni nongenti .Lx. nouẽ : & morcuus est.
Et uix̃lameth .c.lxxx. duos annos: & gnꝰ noe. Adie gͦ natiuitatis matusalȩ usq
sexagesimo nono anno uitȩ suȩ matusalã mortuus sit: eo anno qͦ cępit esse
dilũuiũ. Et uoca uit nomen eiꝰ noe dicens. Iste requiescere nos faciet ab oꝑib¬

Expanded text:
Mathusala, postMathusala, postfilias; et fuerunt omnes dies Mathusalae, anni nongenti sexaginta novem, et mortuus est. tum octoginta duobus annis, et genuit Noe. A die ergo nativitatis Mathusalae, usque sexagesimo nono vitae suae Mathusala mortuus sit, eo anno, quo coepit esse diluvium. Et vocavit nomen ejus Noe, dicens: Iste requiescere nos faciet ab o
Abbreviated transcription (Latin):
ne & similitudinẽ suã. & uocauit nomen eiꝰ sech. Sciendũ qđ usq ad dilu¬
uiũ ubi in nr̃is codicib ducentoꝵ & qđ excurrit annoꝵ genuisse quis dr̃:
in hebred habeat᷑ centũ annos & reliquos qui secunt᷑. Fuer auc̃ dies adã post quã
genuit sech septingenti anni. Quia in ducentis errauerat. conseqͣnt̾ hic posuit¬
septingentos: cũ inhebreo habeat᷑ octingentos. & supͣcentũ. Et uix̃ matussalã ⁊
tos duos: & gn̾ filios & filias. Fuer̾ aut̃ om̃sdies matusalã qͦs uix̃ anni nongenti
qđ iuxta diligentẽ supputationẽ. quattuordeci annos post diluuiũ matusa
lamech cũ eẽt annoꝵ .c. oc coginta octo: gnꝰ noe. & fiunc usq addiẽ natiuita¬
qđ octo tantũ animȩ in arca saluȩ factȩ sunt : Restat gͦ. ut qͦmͦ in plerisq:
ita & in hoc sit error innumero. Siqͥdẽ in hebreis & insamaritanoꝵ libris: ita
scriptũ repꝑi. Et uixꝰ matusalã .c. octoginta .Uii. annis. aegnꝰ lamech. Et uix̃

Expanded text:
suam, vocavitque nomen ejus Seth. Sciendum quod usque ad diluvium, ubi in nostris Codicibus ducentos, et quod excurrit annorum, genuisse quis dicitur, in Hebraeo habeat centum annos, et reliquos qui sequuntur. Fuerunt autem dies Adam postquam genuit Seth, septingenti anni , quia in ducentis erraverant. Consequentseptingentos, cum in Hebraeo hic habeatur octingentos, et supra centum. Et vixit Mathusala anntos duos, et genuit filios et filias. Et fuerunt omnes dies Mathusalae, quos vixit, anni nongenti lata, quod juxta diligentem supputationem, quatuordecim annos post diluvium MathusaLamech, cum esset annorum centum octoginta octo, genuit Noe. Et fiunt simul usque ad diem nativitaquod octo tantum animae in arca salvae factae sunt? Restat ergo, ut quomodo in plerisque, ita et in hoc sit error in numero. Siquidem et in Hebraeis et Samaritanorum libris, ita scriptum reperi: Et vixit Mathusala centum octoginta septem annis, et genuit Lamech. Et vixit
Abbreviated transcription (Latin):
damnatũ. Tẽptauerat & domitianꝰ portio neronis de crudelitate. sed
qua &e homo facile coeptũ repressit: restitutis etiã quos relegauerat.
Tales sẽꝑ nobis insetutores. in iusti. impii. turpes. quos & ipsi damnare
consuestis. a quib damnatos restituere soliti estis. Cȩterũ de tot exinde
pͥncipib. ad hodiernũ diuinum humanĩq sapientib edite aliquem
debellatorẽ xp̾ianor. at nos econtrario edimꝰ ꝓtectorem. Si litterȩ .m.
aurelii grauissimi imꝑatoris requirant᷑. quib illam germanicã sitim
xp̃ianor forte militum p̃cationib impetrato imbri discussã contestat᷑
sicut non palam ab eiꝰmodi hominib poenã dimouit. ita aliomodo
palam disꝑsit. adiecta etiã accusatorib damnatione. & quidẽ tetriore:
ualts ergo leges istȩ quas aduersũ nos soli uii. de legibus.¬

Expanded text:
damnatum. Temptaverat et Domitianus, portio Neronis de crudelitate, sed damnatum. Temptaverat et Domitianus, portio Neronis de crudelitate, sed qua et homo, facile coeptum repressit, restitutis etiam quos relegaverat. Tales semper nobis insecutores, iniusti, impii, turpes, quos et ipsi damnare consuestis, a quibus damnatos restituere soliti estis. Ceterum de tot exinde principibus ad hodiernum divinum humanumque sapientibus edite aliquem debellatorem Christianorum! At nos e contrario edimus protectorem, si litterae M. Aurelii gravissimi imperatoris requirantur, quibus illam Germanicam sitim Christianorum forte militum precationibus impetrato imbri discussam contestatur. Sicut non palam ab eiusmodi hominibus poenam dimovit, ita alio modo palam dispersit, adiecta etiam accusatoribus damnatione, et quidem tetriore. Quales ergo leges istae quas adversus nos soli exercent impi
Abbreviated transcription (Latin):
t de origine aliquid retractemꝰ. eius modi legum uetus erat
decretũ ne quis ds̃ ab imꝑatore consetraret᷑ nisi a senatu ꝓbatus.
scit .in. emilius de dõ suo alburno. Facit & hoc ad causam nr̃am.
qđ apud uos de humano arbitratu diuinitas pensitatur. nͥ homini
ds̃ placuerit deus non erit. homo iam dõ ꝓpicuis esse debebit. Tiberiꝰ
ergo cuius tẽpore nom̃ xp̾ianũ in scłm introiuit. annuntiatũ sibi
ex syria palestina. quȩ illic ueritatẽ ipsius diuinitatis reuelauerat.
detulit ad senatũ cum p̃rogatiua suffragii sui. senatus quia non ipse
pbauerat respuit. cȩsar insententia mansit. cõminatus ꝑiculũ accu¬
satorib xp̃ianor. Consulite cõmentarios ur̃os illic repperietis pͥmũ
neronẽ in hanc sectam cũ maxime romȩ orientem cęsariano gladio
ferocisse. Sed tali dedicatore damnationis nr̃ȩ etiam głamur. Qui enĩ
scit illum. intelligere potest non nͥ aliquod bonũ grande a nerone

Expanded text:
t de origine aliquid retractemus eiusmodi legum, vetus erat decretum, ne qui deus ab imperatore consecraretur nisi a senatu probatus. Scit M. Aemilius de deo suo Alburno. Facit et hoc ad causam nostram, quod apud vos de humano arbitratu divinitas pensitatur. Nisi homini deus placuerit, deus non erit; homo iam deo propitius esse debebit. Tiberius ergo, cuius tempore nomen Christianum in saeculum introivit, adnuntiata sibi ex Syria Palaestina, quae illic veritatem ipsius divinitatis revelaverant, detulit ad senatum cum praerogativa suffragii sui. Senatus, quia non ipse probaverat, respuit, Caesar in sententia mansit, comminatus periculum accusaforibus Christianorum. Consulite commentarios vestros, illic reperietis primum Neronem in hanc sectam cum maxime Romferocisse. Sed tali dedicatore damnationis nostrae etiam gloriamur. Qui enim scit illum, intellegere potest non nisi grande aliquod bonum a Nerone
Abbreviated transcription (Latin):
uł lucerna scindens. aut colligens.
noscens. ꝑsidam. tẽptantẽ. uł dis¬
suentẽ latera sua. Patrobam dis.¬
soluentẽ eũ. uł uidentẽ eum.¬
Rebecca. multa patientia. uł quȩ
multũ acceꝑit. Rufũ. sanantem
uirtutũ uł exercituũ. Sodoma:
pecus tacens. uł fulua. ł sterilis.
ẏon: specula. Spania: expeditio
uł accinctio: s rectiꝰ his pania scribitꝰ
Stacchin: facientem cantilenas.
Sosi patrus. saluans disꝑsos. Trifenã.
innuentẽ. uł reuertentẽ. Triphosã:
ꝑspicue. Timotheus: beneficus.
Percius. ad iungens. id ÷ applicans se
rbanus. luce gaudens. Ad corinthus

Expanded text:
ve lucerna scindens, aut colligens. noscens. Persidam, tentantem, sive dissuentem latera sua. Patrobam, dissolventem eum, sive videntem eumRebecca, multa patientia, sive quae multum acceperit. Rufum, sanantem virtutum, sive exercituum. Sodoma, pecus tacens, sive fulva, vel sterilis. Sion, specula. Spania, expeditio, sive accinctio: sed rectius Hispania scribitur. Stachyn, facientem cantilenas. U. Sosipatrus, salvans dispersos. Triphenam, innuentem, sive revertentem. Trifossam, perspicue. Timotheus, beneficus. Tertius, adjungens, id est, applicans se. Urbanus, luce gaudens. AD CORINTH
Abbreviated transcription (Latin):
qͥla. dolens. uł parturiens. I dñs:¬
Asia. eleuatio. uł gradiens. Andronicꝰ.
decorus ad standum. uł respondens.
uł cogitans pastionem. Ampliatus.
popłs malleator. Appelles. congre¬
gans eos. Aristobolus. suscitans dolorẽ
Asincritꝰ. dirigens thuribulũ. Igerm.
IBeniamin. filiꝰ dexterȩ. Daal. habens.
uł deuorans. Cencris. possidens secta
Ermen. anathematitantes merorẽ.
Erman. auferentẽ. uł a nathema nrm¬
Tria nomina quȩ sequunt᷑: ꝑ .h. lite¬
ram sunt legenda. Hesaias. salutare
dñi. helias. d̾s dñs. uł fortis dñs.
Herodionẽ. formidinẽ . Farao : dis¬
cooꝑiens eũ. Teben: ore edificantẽ.
uł oris filiy. Flegon. dissicens. uel
diuidens. Filogolũ orȩ p̃cipuũ.

Expanded text:
la, dolens, sive parturiens. Asia, elevata, sive gradiens. Andronicus, decorus ad stadium , aut respondens, sive cogitans pastionem. Ampliatus, populus malleator. Apelles, congregans eos. Aristobulus, suscitans dolore germen. Asyncritum, dirigens thuribulum. Benjamin, filius dexterae. Baal, habens, sive devorans. Cencris, possidens sectatErmen, anathematizantes moerorem. Erman, auferentem, sive anathema nTria nomina quae sequuntur per H litteram legenda. Hesaias, salutare Domini. Helias, Deus Dominus, aut fortis Dominus. Herodionem, formidinem. Farao, discooperiens eum. Foeben, ore aedificantem, aut oris filius. Flegon, dissecans, sive dividens. Filologum, ore praecipuum,
Abbreviated transcription (Latin):
&e irreligiosi erga deos ur̃os deprehendimini. qui quos presumitis e̾ẽ
neglegitis. quos timetis destruistis. quos etiã iundicatis illuditis:
Recognoscite si mentior. primo qui cum alii alios colits. utiq quos
non colitis offenditis. Prȩlatio alteriꝰ sine alteriꝰ contumelia ñ potest
ꝓcedere. quia nec eleccio sine reꝓbatione. lam ergo contẽpnitis quos
repbatis. quos repbando offendere non timetis. Nam ut supra p̃strin.¬
ximꝰ status dĩ duꝰq in senatus aestimatione pendebat. Deus ñ erat

Expanded text:
et inreligiosi erga deos vestros deprehendimini, qui, quos praesumitis esse, et inreligiosi erga deos vestros deprehendimini, qui, quos praesumitis esse, neglegitis, quos timetis, destruitis, quos etiam vindicatis, inluditis? Recognoscite si mentior. Primo quidem, cum alii alios colitis, utique quos non colitis, offenditis. Praelatio alterius sine alterius contumelia non potest procedere, quia nec electio sine reprobatione. Iam ergo contemnitis quos reprobatis, quos reprobando offendere non timetis. Nam, ut supra praestrinximus, status dei cuiusque in senatus aestimatione pendebat. Deus non erat
Abbreviated transcription (Latin):
inde censent᷑ dei ur̃i. In insulis religam᷑. solet & in insula aliqui deus
ur aut nasci aut mori. Si ꝑhȩc constat diuinitas aliqua. ergo qui
puniunt᷑ consetrant᷑ & numina erunt dicenda supplicia. Sed pla¬
ne non sentiunt has iniurias & contumelias fabricationis suȩ dei ur̾i.
sicut nec obsequia. Dimpiȩ uoces. o sacrilega conuitia. infrendite.
inspumate. idem estis qui senecam aliquẽm plurib & amarioribud
de ur̃a suꝑstitione ꝑorantẽ reprehendistis. Igit᷑ si statuas &e imagines
frigidas mortuoꝵ suoꝵ simillimas non adoramꝰ quas milui & mu-¬
res. & araneȩ intellegunt. nonne laiadem magis quam poenã mere¬¬
batur repudium agniti erroris: Possumꝰ enĩ uideri ledere eos. quos
certi sumus om̾ino non e̾e̾. quod non ÷ nihil ab ullo patitur qͥañ est.
ed nobis dei sunt inquis. Et quo mͦ uos e contrario impii & sacrilegi

Expanded text:
Inde censentur dei vestri. In insulis relegamur. Solet et in insula aliqui deus Inde censentur dei vestri. In insulis relegamur. Solet et in insula aliqui deus vester aut nasci aut mori. Si per haec constat divinitas aliqua, ergo qui puniuntur, consecrantur, et numina erunt dicenda supplicia. Sed plane non sentiunt has iniurias et contumelias fabricationis suae dei vestri, sicut nec obsequia. O impiae voces, o sacrilega convicia! Infrendite, inspumate! Idem estis qui Senecam aliquem pluribus et amarioribus de vestra super stitione perorantem reprehendistis. Igitur si statuas et imagines frigidas mortuorum suorum simillimas non adoramus, quas milvi et mures et araneae intellegunt, nonne laudem magis quam poenam merebatur repudium agniti erroris? Possumus enim videri laedere eos quos certi sumus omnino non esse? Quod non est, nihil ab ullo patitur, quia non est. Sed nobis dei sunt, inquis. Et quomodo vos e contrario impii et sacrilegi
Abbreviated transcription (Latin):
rias sorores esse uasculoꝵ instrumentoꝵq cõmuniũ. uł ex isdem
uasculis & instrumentis. quasi fatum consecratione mutantes. licen¬
tia artis transfigurante. & quidem contumeliosissime. & in ipso
ope sacrilege ut ie uera nobis marime qui ꝓpter ipsos deos plectim̃
solatium poenarũ esse possit qđ eadem & ipsa patiunt᷑ ut fiant crucib
& stipitib imponitis xp̃ianos. quod simulacrũ non prius argilla de¬
format : Cruci & stipiti suꝑstructa inpatibulo primũ corpusdĩ uni
dedicatur. Ungulis deraditis latera xp̃ianoꝵ. at in deos ur̃os ꝑ omi̾a mẽ¬
bra ualidius incunbunt asciȩ. & runcinȩ. & scobinȩ. ceriices ponimꝰ
ante plũbum &e glutinũ & glophos: sine capite sunt dii uri. Ad besti¬
as impellim certẽ quas libero & chybelȩ & cęlesti applicatis. Ignibus
urimur. hoc & illi a prima quidem massa. In metalla dãpnamur.

Expanded text:
rias sorores esse vasculorum instrumentorumque communium vel ex isdem rias sorores esse vasculorum instrumentorumque communium vel ex isdem vasculis et instrumenta quasi fatum consecratione mutantes licentia artis transfigurante, et quidem contumeliosissime et in ipso opere sacrilege, ut revera nobis maxime, qui propter ipsos deos plectimur, solatium poenarum esse possit quod eadem et ipsi patiuntur ut fiant. Crucibus et stipitibus inponitis Christianos. Quod simulacrum non prius argilla deformat cruci et stipiti superstructa? in patibulo primum corpus dei vestri dedicatur. Ungulis deraditis latera Christianorum. At in deos vestros per omnia membra validius incumbunt asciae et runcinae et scobinae. Cervices ponimus. Ante plumbum et glutinum et gomphos sine capite sunt dei vestri. Ad bestias impellimur. Certe quas Libero et Cybele et Caelesti applicatis. Ignibus urimur. Hoc et illi a prima quidem massa. In metalla damnamur.
Abbreviated transcription (Latin):
inferos reliquistis aliquẽ de sapientia socratem. de iusticia aristidẽ.
de militia themisthodem. de sullimitate alexandrũ. de felicitate.
polytraten. de copia croesum. de eloquentia de mostenen. Quis ex ilł
dus uris grauior & sapientior catone: iustior & militarior scipione:
Qiis sullimior pompeio. felitior sylla. copiosior crasso. eloquentior tul¬
lio: Quanto digniꝰ istos deos ille adsumendos expectasset: Prȩscus utiq
potiorum ꝓperauit opinor. & celum semel dusit. Et nc̃ utiq meli-¬
orib apud inferos musitantib erubescit .xi. dt¬
esso iam de isto ut qui iam sciam me ex ipsa ueritate
demonstraturum quid non sint: cum ostendero qđ sint
Quantum igit᷑ de duis ur̃is nomina solum modo uideo qͦrũ¬
dam ueterũ mortuoꝵ. & fabulas audio. & sacra de fabulis recognosco.
quantũ aut̃ de simulacris ipsis. nihil aliud reprehendo quãm mate¬

Expanded text:
inferos reliquistis! aliquem de sapientia Socratem, de iustitia Aristiden, inferos reliquistis! aliquem de sapientia Socratem, de iustitia Aristiden, de militia Themistoclem, de sublimitate Alexandrum, de felicitate Polycraten, de copia Croesum, de eloquentia Demosthenen. Quis ex illis deis vestris gravior et sapientior Catone, iustior et militarior Scipione? quis sublimior Pompeio, felicior Sulla, copiosior Crasso, eloquentior Tullio? Quanto dignius istos deos ille adsumendos expectasset, praescius utique potiorum? Properavit, opinor, et caelum semel clusit, et nunc utique melioribus apud inferos musitantibus erubescit. Cesso iam de isto, ut qui sciam me ex ipsa veritate demonstraturum quid non sint, cum ostendero quid sint. Quantum igitur de deis vestris, nomina solummodo video quorundam veterum mortuorum et fabulas audio et sacra de fabulis recognosco: quantum autem de simulacris ipsis, nihil aliud reprehendo quam mate
Abbreviated transcription (Latin):
incesti in sorores. & maritarũ adulteri. et uirginũ raptores. &e pueroꝵ
contaminatores. oe qui seuiunt. &e qui occidunt. & qui furantur. &
qsi decipiunt: & quicunq similes sunt alicuiꝰ dei ur̃i. quem neminem
integrum acrimine aut uitio ꝓbare poteritis. nͥ hominẽ negauerias.
Atquin ut illos homines fuisse non possitis negare. etiã istȩ notȩ accedt̃.
quȩ nec deos postea factos credi ꝑmittunt. Sieni uos talib puniendis p̃¬
sidetis si cõmercium. colloquium. conuictu maloꝵ. &e turpiũ ꝓbi qͥꝙ
respuitis. horum autem pares ds̃ ille maiestatis suȩ consortio adsciuit.
Quid ergo dampnatis. quoꝵ collegas adoratis: Suggillatio est in cȩlo ur̃ã
usticia. deos facite criminosissimos quosq ut placeatis diis ur̃is. Illoꝵ
est honor. consetratio coęqualium: Sed ut omittam huiꝰ indignitatis
retractatũ. ꝓbi & integri. & boni fuerint. qđ tam̃ potiores uiros apud

Expanded text:
incesti in sorores et maritarum adulteri et virginum raptores et puerorum incesti in sorores et maritarum adulteri et virginum raptores et puerorum contaminatores et qui saeviunt et qui occidunt et qui furantur et qui decipiunt et quicunque similes sunt alicuius dei vestri, quem neminem integrum a crimine aut vitio probare poteritis, nisi hominem negaveritis. Atquin ut illos homines fuisse non possitis negare, etiam istae notae accedunt quae nec deos postea factos credi permittunt. Si enim vos talibus puniendis praesidetis, si conmercium, colloquium, convictum malorum et turpium probi quique respuitis, horum autem pares deus ille maiestatis suae consortio adscivit, quid ergo damnatis quorum collegas adoratis? Suggillatio est in caelo vestra iustitia. Deos facite criminosissimos quosque, ut placeatis deis vestris. Illorum est honor consecratio coaequalium. Sed ut omittam huius indignitatis retractatum, probi et integri et boni fuerint. Quot tamen potiores viros apud
Abbreviated transcription (Latin):
italiȩ ꝓmulgauit. quod non ÷ ꝓpt̃ẽa consetrãtus ut frugis nouȩ auctor
quia ostensor. Quam obrem si ab initio & instructa & certis exercendorum
offitiorim suorum rationib dispensata uniuersitas constitit: uacat ex
hac parte causa allegandȩ humanitatis in diuinitatẽ. quia quas illis
stationes & potestates distribiustis. tam fuerunt ab initio quã &e fuissent
eciam si deos istos non creassetis. Sed conuertimini ad causam aliã. respon¬
dentes collationẽ diuinitatis meritoꝵ. remunerandoꝵ fuisse rationem.
st hinc concedetis opinor. illum dm̃ deificum iusticia prȩcellere qͥ non
temere nec indigne nec ꝓdige tantũ prȩmium dispensarit. Nolo igic̃
merita recensere. an eiꝰmodi sint ut illos in cȩlum extulerint & ñ potiꝰ
mimum tartarũ merserint. quẽ carcerem poenarũ infernarũ cum
uultis affirmatis. Illuc enĩ abstrudi solent impii quiq in parentes. &

Expanded text:
Italiae promulgavit, quod non est propterea consecratus ut frugis novae auctor, Italiae promulgavit, quod non est propterea consecratus ut frugis novae auctor, qui ostensor. Quamobrem si ab initio et instructa et certis exercendorum officiorum suorum rationibus dispensata universitas constitit, vacat ex hac parte causa adlegendae humanitatis in divinitatem, quia quas illis stationes et potestates distribuistis, tam fuerunt ab initio quam et fuissent etiamsi deos istos non creassetis. Sed convertimini ad causam aliam, respondentes conlationem divinitatis meritorum remunerandorum fuisse rationem. Et hinc conceditis, opinor, illum deum deificum iustitia praecellere, qui non temere nec indigne nec prodige tantum praemium dispensarit. volo igitur merita recensere, an eiusmodi sint, ut illos in caelum extulerint et non potius in imum tartarum merserint, quem carcerem poenarum infernarum cum vultis adfirmatis. Illuc enim abstrudi solent impii quique in parentes et
Abbreviated transcription (Latin):
bernaculo inuentum est. Imꝑfectum non potuit esse qđ ꝑfecit omĩa.
Nihil saturnũ & saturniam gentem expectabat. Uani erunt homines
nisi certi sint aprimordio &e pluuias de cęlo ruisse. & sidera radias.¬
se. & lumina floruisse. & tonitrua mugisse. oe ipsum iouem quȩ
in manu eiꝰ imponitis fulmina timuisse. Item omẽm frugem ante
liberum & cererem & mineruam. immo ante illum aliquem pͥn¬
cipem hominem de terra exuberasse. quia nichil continendo & susti.¬
nendo homini ꝓspectum post hominẽ potuit inferri. Deniq inuenis.¬
se dicunt᷑ necessaria ista uitȩ non instituisse. Quod aut̃ inuenitur
fuit. & qđ fuie non eiꝰ deputabitur qui inuenit: sed eiꝰ qͥ instituit.
Erat enĩ ante quã inueniretur. Cȩterũ si ꝓpt̾ea liber ds̃ qđ uitem
demonstrauit : male cũ lucullo accũ est qui pͥmus cęrasia exponto

Expanded text:
bernaculo inventum est. Imperfectum non potuit esse quod perfecit omnia. bernaculo inventum est. Imperfectum non potuit esse quod perfecit omnia. Nihil Saturnum et Saturniam gentem expectabat, vani erunt homines, nisi certi sint a primordio et pluvias de caelo ruisse et sidera radiasse et lumina floruisse et tonitrua mugisse et ipsum Iovem quae in manu eius inponitis fulmina timuisse, item omnem frugem ante Liberum et Cererem et Minervam, immo ante illum aliquem principem hominem de terra exuberasse, quia nihil continendo et sustinendo homini prospectum post hominem potuit inferri. Denique invenisse dicuntur necessaria ista vitae, non instituisse. Quod autem invenitur, fuit, et quod fuit, non eius deputabitur qui invenit, sed eius qui instituit; erat enim antequam inveniretur. Ceterum si propterea Liber deus quod vitem demonstravit, male cum Lucullo actum est, qui primus cerasia ex Ponto
Abbreviated transcription (Latin):
potuissent diuinitatẽ quam non habebant: nec alius prestare eã
non habentib nisi qui ꝓprie possedebat. Ceterũ si nemo e̾e̾t qͥ deos
faceret. frustra p̾sumitis deos factos auferendo factorem. Certe qͥdẽ
si ipsi se facere potuissent. nunquã homines fuissent. possidentes
scilicet conditionis melioris potestatem. Igit᷑ si est qui faciat deos
reuertor ad causas examinandas. faciendorum ex hominib: deors.
nec ullas inuenio. nisi si ministeria &e auxilia officus diinis desi-¬
derauit ille magnus deus. Primo indignum est ut alicuiꝰ oꝑa indi¬
geret & quidem mortui. cũ dignius ab initio dm̃ aliquem fecisset.
qui mortui erat oꝑam desideraturꝰ. Sed nec oꝑe locum uideo. Iotum
enĩ hoc mundi coͥrpus. siue innatum & infectum scđm pytagoram.
siue natum factum ue scđm platonem. semel utiq in ista constructi.¬
one dispositum & instructum. & ordinatũ. cum om̃i rationis gu-¬

Expanded text:
potuissent divinitatem, quam non habebant, nec alius praestare eam potuissent divinitatem, quam non habebant, nec alius praestare eam non habentibus nisi qui proprie possidebat. Ceterum si nemo esset qui deos faceret, frustra praesumitis deos factos auferendo factorem. Certe quidem si ipsi se facere potuissent, nunquam homines fuissent, possidentes scilicet condicionis melioris potestatem. Igitur si est qui faciat deos, revertor ad causas examinandas faciendorum ex hominibus deorum, nec ullas invenio, nisi si ministeria et auxilia officiis divinis desideravit ille magnus deus. Primo indignum est, ut alicuius opera indigeret, et quidem mortui, cum dignius ab initio deum aliquem fecisset qui mortui erat operam desideraturus. Sed nec operae locum video. Totum enim hoc mundi corpus sive innatum et infectum secundum Pythagoram, sive natum factumve secundum Platonem, semel utique in ista constructione dispositum et instructum et ordinatum cum omni rationis gu
Abbreviated transcription (Latin):
etudine humana qua ignoti uł ex inopinato ad parentes de cę̧lo suꝑ-¬
uenisse dicuntur. Pinde saturno repentino ubiq cȩlitem contigit dici
Nam aeterrȩ filios uulgus uocat. quoꝵ genus incertum est. Pace o
qđ ita rudes adhuc homines agebant. ut cuius libet noui uiri as¬
pectii. quasi diuino cõmouerentur : cum hodie iam poli quos ante
paucos dies luctu publico mortuos sint confessi in deos consecrent.
Satis iam de saturno licet paucis etiam ioue ostendemus tam homi¬
nem quam ex homine. & deinceps totũ generis examen tam mor¬
tale quam seminis sui paret. quõ sicut illos homines fuisse non
audetis negare. ita post mortem deos factos instituistis asseuerare
causas. quȩ hoc exegerint retractemꝰ. In primis quidem necesse :
concedatis e̾t̃ aliquem sullimiorem dm̃ & mancipem quẽtdlam di¬
uinitatis. qui ex hominib deos fecerit. Nam neq sibi illi sumere

Expanded text:
etudine humana, qua ignoti vel ex inopinato adparentes de caelo supeetudine humana, qua ignoti vel ex inopinato adparentes de caelo supervenisse dicuntur. Proinde Saturno repentino ubique caelitem contigit dici; nam et terrae filios vulgus vocat quorum genus incertum est. Taceo quod ita rudes adhuc homines agebant, ut cuiuslibet novi viri adspectu quasi divino commoverentur, cum hodie iam politi quos ante paucos dies luctu publico mortuos sint confessi, in deos consecrent. Satis iam de Saturno, licet paucis. Etiam Iovem ostendemus tam hominem quam ex homine, et deinceps totum generis examen tam mortale quam seminis sui par. Et quoniam sicut illos homines fuisse non audetis negare, ita post mortem deos factos instituistis adseverare, causas quae hoc exegerint retractemus. Inprimis quidem necesse est concedatis esse aliquem sublimiorem deum et mancipem quendam divinitatis, qui ex hominibus deos fecerit. Nam neque sibi illi sumere