comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& mundabor lauabisme & super
niuem de albabor audituimeoda¬
bis e ultationem Ma&iticum
Deinde consequenter annec titut
ostendit purgationem a superbia
significari sopo & sultabunt ossa
est auri argenti uestisq copiaquam
de aegrpto secum ille populus abstu¬
lit in comparatione diuitiarum
quas postea hiero solimae consecu¬
tus est. quae maxime insalomone
rege ostenduntur : tanta fit cunc¬
ta scientia quae quidem est utilis
collecta delibris gentium. si diuina¬
rum scripturarum scientiae compa¬
ratur Nam quicquid homo &tra
didicerit sinoxium est ibi damna¬
tur siutile est ibi inuenitur. &
cumibi quisque inuenerit omnia
quae utiliter alibi didicit. multo
abundantius ibi inueni& ea quae
nusquam omnino alibi sedinilla¬
rum tantum modo scripturarum
mirabili altitudine &mirabilihii¬
mitate discuntur hacigitur instruc¬
tione praeditum. cum signa in cog¬
nita lecto rem non impedierint mi¬
tem & humilem corde. subiugatum

Expanded text:
et mundabor; lavabis me, et super et mundabor; lavabis me, et super nivem dealbabor. Auditui meo dabis exsultationem et laetitiam. Deinde consequenter annectit ut ostendat purgationem a superbia significari hyssopo, Et exsultabunt ossa est auri, argenti vestisque copia, quam de Aegypto secum ille populus abstulit, in comparatione divitiarum quas postea Jerosolymae consecutus est, quae maxime in Salomone rege ostenduntur ; tanta fit cuncta sciencollecta de libris gentium, si diuinarum scripturarum scientiae comparetur. nam quidquid homo extra didicerit, si noxium est, ibi damnatur; si utile est, ibi inuenitur. et cum ibi quisque inuenerit omnia, quae utiliter alibi didicerit, multo abundantius ibi inueniet ea quae nusquam omnino alibi, sed in illarum tantummodo scripturarum mirabili altitudine et mirabili humilitate discuntur. hac igitur instructione praeditum cum signa incognita lectorem non impedierint, mitem et humilem corde, subiugatum
Abbreviated transcription (Latin):
perumbrarum imaginariacelebra¬
bant. cum signaripostes sanguine agni
iuberentur. pȩsopo fuisse signatos
Herba haec humilis &mitis est. &ni¬
hilfortius & penetrabilius eius radi¬
cibus ut incaritate radicati & fundati
cuius latitudo dicitur &intrans¬
uerso ligno quo etenduntur ma¬
nus. longitudo a terra usq ad ipsam
latitudinem quo amanib & infra
totum corpus affigitur altitudo
latitudine sursum usq ad summũ
quo ad haer& caput . pro fundum
uero. quod terrae infixum abscondi¬
tur quo signocrucis. omnis actio chris¬
Reiperseueranter inhaerere.sperare.
caelestia sacramenta non profanare
perhanc actionem purgatiu a lebi¬
mus cognoscere &iam supereminen¬
tem scientiae caritatem xp̃i qua ae¬
qualis est patriperquem facta sunt
omnia. ut impleamur in omnem
plenitudinem di est &iam in  so¬
po uis purgatoria. ne inflante scien¬
tia dediuitiis ab aeypto ablatis. su¬
perbe aliquidpulmotumidus an¬
hel&. asperges me inquit &cfopo

Expanded text:
per umbrarum imaginaria celebraper umbrarum imaginaria celebrabant, cum signari postes sanguine agni juberentur, hyssopo fuisse signatos . Herba haec mitis et humilis est, et nihil fortius et penetrabilius ejus radicibus: ut in charitate radicati et fundati cujus latitudo dicitur in transverso ligno, quo extenduntur manus; longitudo, a terra usque ad ipsam latitudinem, quo a manibus et infra totum corpus affigitur; altitudo, a latitudine sursum usque ad summum, cui adhaeret caput; profundum vero, quod terrae infixum absconditur. Quo signo crucis, omnis actio christo, et ei perseveranter inhaerere, sperare coelestia, sacramenta non profanare. Per hanc actionem purgati valebimus cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi, qua aequalis est Patri, per quem facta sunt omnia, ut impleamur in omnem plenitudinem Dei . Est etiam in hyssopo vis purgatoria, ne inflante scientia de divitiis ab Aegypto ablatis, superbe aliquid pulmo tumidis anhelet: Asperges me, inquit, hyssopo
Abbreviated transcription (Latin):
quem assmodum illa quaedabant in xp̃i
obsequium redderentur Illudenim
inexodo factum sine dubio figuratum
est. ut hoc prae signar& quod sine prae¬
iudicio alterius aut paris aut melio¬
ris intellegentiae dixerim sed hoc
modo instructus diuinarumscrip¬
turarum studiosus. cumad eas pers¬
crutandas accedere coeperit. illud
apostolicum cogitare noncesse sc¬
entia inflatcaritas aedificat lta
enim sentit. quamuis deaegypto
diues exeat tamennisi paschã egerit
saluũmse esse non posse pas chaau¬
tem nostrum immolatus est xp̃s
Nihilq: magis immolatio xp̃inosdo¬
c& quam illud quod ipse clamat tam¬
quam ad eos quos in ae gypto subfara¬
one uid& laborare. uenite adme
qui laboratis & oneratiestis. & ego
uos reficiam tollite iugum meum
superuos. & discite ame quoniam
mitissum & humilis corde: &inue¬
ni&is requiem animis uestrisiugũ
libus corde. quos non in flatscientia
sed caritas aedificat meminerinter¬
go eorum qui pascha illo tempore

Expanded text:
quemadmodum illa quae dabant in Christi quemadmodum illa quae dabant in Christi obsequium redderentur. illud enim in exhodo factum sine dubio figuratum est, ut hoc praesignaret, quod sine praeiudicio alterius aut paris aut melioris intellegentiae dixerim. Sed hoc modo instructus diuinarum scripturarum studiosus, cum ad eas perscrutandas accedere coeperit, illud apostolicum cogitare non cesset: scientia inflat, caritas aedificat. ita enim sentit, quamuis de Aegypto diues exeat, tamen, nisi pascha egerit, saluum se esse non posse. pascha autem nostrum immolatus est Christus nihilque magis immolatio christianos doeet, quam illud quod ipse clamat tamquam ad eos quos in Aegypto sub Pharaone uidet laborare: uenite ad me qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam. tollite iugum meum super uos et dismitis sum, et humilis conde, et invenietis requiem animabus vestris: jugum libus corde, quos non inflat scientia sed charitas aedificat? Meminerint ergo eorum qui Pascha illo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
est hominum qui dem instituta.
sed ta men accommodata humanae
societati. qua in hac uita carerenon
possumus accipere atq habere
licuerit. inusum conuerten da christianũ
Nam quid aliud fecerunt multiboni
fideles nostrinonne aspicimus quan
to auro & argento &uestesuffarcina¬
tus &ierit dea egrpto cyprianus &doc¬
tor suauissimus. & marter beatis¬
simus quanto lactantius quanto
uictorinus. optatus. hilarius ut de
uiuis taceam quantum innũ merabi¬
les greci quod prior ipse fidelissimus
di famulus moyses fecerat. de quo
scriptum est quo deruditus fuerit
omnisapientia ae gyptiorum inquib
omnib uiris superftitiosa gentium
consuetudo. & maxime illis tempo¬
ribus cum xp̃i recutiens iugum chris¬
tianos persequebatur disciplinas
quas utiles habebantnu nquam
commodar& si eas inusum colendi
unius di quouanus idolorum cultus
&cinder&ur conuersuri suspica¬
rentur sed dederunt aurum & ar¬
gentum &uestem sucim exeunti
de aegypto populo di nescientes

Expanded text:
est, hominum quidem instituta, est, hominum quidem instituta, sed tamen accommodata humanae societati, qua in hac vita carere non possumus, accipere atque habere licuerit in usum convertenda christianum. 61. Nam quid aliud fecerunt multi boni fideto auro et argento et ueste suffarcinatus exierit de Aegypto Cyprianus, et doctor suauissimus et martyr beatissimus? quanto Lactantius? quanto Victorinus, Optatus, Hilarius, ut de uiuis taceam? quanto innumerabiles Graeci? quod prior ipse fidelissimus dei famulus Moses fecerat, de quo scriptum est, quod eruditus fuerit omni sapientia Aegyptiorum. quibus omnibus uiris superstitiosa gentilium consuetudo, et maxime illis temporibus, cum Christi recutiens iugum christianos persequebatur, disciplinas, quas utiles habebat, numquam commodaret, si eas in usum colendi unius dei, quo uanus idolorum cultus scinderetur, conuersum iri suspicaretur; sed dederunt aurum et argentum et uestem suam exeunti de Aegypto populo dei, nescientes,
Abbreviated transcription (Latin):
ae gypto sibi potius tafquam ad
usum meliorem clanculo uindicauit.
Non auctoritate propria sed praecep¬
todĩ. Ipsis aegyptiis nescienter com¬
modantib: ea quib: non beneutebantur.
sic doctrinae omnes gentilium non so¬
lumsimulata & superstitiosa figmen¬
ta grauesq sarcinas superua cuaneila¬
boris habent quae unusquisq: nostrum
ducexp̃o desocietate gentilium Oiens
deb& ab ominari atq uitare. sed &iam
liberales disciplinas usui ueritatis aptio¬
res & quaed am morum praecepta utilis¬
sima continent deque ipso uno dõ co¬
lendo non nulla uera inueniuntur apud
eos quod eorum tamquam aurum &ar¬
gentum quod non ipsi instituerunt.
sed de quibusdam quasi metallis diuina
prouidentiae quae ubiq infusa esteru¬
erunt. & quo peruer sae atq iniuriose
ad obsequia daemonum abutuntur
cum abeorum misera societate seseani¬
musseparat deb& abeis auferrechris¬
tianus adusum iustum praedicandi
euangelii uestem quoq: illorumid

Expanded text:
Aegypto, sibi potius tanquam ad Aegypto, sibi potius tanquam ad usum meliorem clanculo vindicavit; non auctoritate propria, sed praecepto Dei, ipsis Aegyptiis nescienter commodantibus ea, quibus non bene utebantur : sic doctrinae omnes Gentilium non solum simulata et superstitiosa figmenta gravesque sarcinas supervacanei laboris habent, quae unusquisque nostrum duce Christo de societate Gentilium exiens, debet abominari atque devitare; sed etiam liberales disciplinas usui veritatis aptiores, et quaedam morum praecepta utilissima continent, deque ipso uno Deo colendo nonnulla vera inveniuntur apud eos; quod eorum tanquam aurum et argentum, quod non ipsi instituerunt, sed de quibusdam quasi metallis divinae providentiae, quae ubique infusa est, eruerunt, et quo perverse atque injuriose ad obsequia daemonum abutuntur, cum ab eorum misera societate sese animo separat, debet ab eis auferre christianus ad usum justum praedicandi Evangelii. Vestem quoque illorum, id
Abbreviated transcription (Latin):
batur quos diuina scriptura meminit
quorum. aliquid aut omnialam
forte facta sunt. sicut multa.
quae abonis doctisq: christia¬
nis elaborata & conscriptanon ar¬
bi trabamur inuenimus sed siue prop¬
ter turbas neglegentium. siue propter
inuidorum occuiltationes latent quod
utrum deratione disputandi fieripossit.
ignoro &uidetur mihi non possequia
pertotum ex tum scripturarum conliga¬
ta est neruorum uice &ideo magis ad
ambigua soluenda & ꝙ plicanda de
quib: post loquemur legentes adiu¬
uat quam ad in cognita signa cognos
cenda dequib: nunc agimus. Philoso¬
phi autem quiuocantur siqua forte
uera & fidei nostrae accommodata
dixerunt maxime platonici. non solũ
formidanda non sunt sed ab eis &iam
tanquam ab iniustis possessorib inusũ
nostrum uindicanda sicut enimaeryp¬
tii nontantum idola habebant &o
nera grauia quae populus is rahelde¬
testar&ur & fuger&. sed &iam uasa
atq ornamenta de auro &argento
&uestem. quae ille populus &iensde

Expanded text:
batur, quos divina Scriptura meminit. batur, quos divina Scriptura meminit. Quorum aliqua aut omnia forte jam facta sunt, sicut multa quae a bonis doctisque christianis elaborata atque conscripta non arbitrabamur, invenimus; sed sive propter turbas negligentium, sive propter invidorum occultationes latent. Quod utrum de ratione disputandi fieri possit, ignoro: et videtur mihi non posse, quia per totum textum Scripturarum colligata est nervorum vice; et ideo magis ad ambigua solvenda et explicanda, de quibus post loquemur, legentes adjuvat, quam ad incognita signa, de quibus nunc agimus, phi autem qui vocantur, si qua forte vera et fidei nostrae accommodata dixerunt, maxime Platonici, non solum formidanda non sunt, sed ab eis etiam tanquam injustis possessoribus in usum nostrum vindicanda. Sicut enim Aegyptii non solum idola habebant et onera gravia, quae populus Israel detestaretur et fugeret, sed etiam vasa atque ornamenta de auro et argento, et vestem, quae ille populus exiens de
Abbreviated transcription (Latin):
in his quae adcorporis sensus pertinent:
ita uoluuntur temporib: & continen¬
tur locis sicut autem quidam
deuerbis omnib: & nominib
hebraeis & srris & a egrptis.
uel si qua alia lingua. inscriptu¬
ris sc̃is inueniri potest quae in eissine
inter praetatione sunt posita. fecerunt
ut ea separatim interpraetarentur
& quod eusebius fecit de temporum his¬
toria propter diuinorum librorum
quaestiones quae usum eius flagitant.
quodergo hifecerunt de his rebus ut
non sit necesse christiano inmultis
propter pauca laborare : sic uideo posse
fierisiquemeorum qui possunt. benignã
sane operam fraternae utilitati delect&
impendere: ut quoscumq: terrarum
locos quaeue animalia uel herbas atq
arbores siue lapides uel metȩlla in co¬
nita speciesq quas lib& scriptura com¬
memorat. ea generatim digerens. sola
&x posita litteris mand& potest &iam
denumeris fieri. ut eorum tantum mo¬
do numerorum exposita ratio conscri¬

Expanded text:
in his quae ad corpoin his quae ad corpoia, volvuntur temporibus, et continentur locis. 59. Sicut autem quidam de verbis omnibus et nominibus hebraeis, et syris, et aegyptiis, vel si qua alia lingua in Scripturis sanctis inveniri potest, quae in eis sine interpretatione sunt posita, fecerunt, ut ea separatim interpretarentur; et quod Eusebius fecit de temporum historia propter divinorum Librorum quaestiones, quae usum ejus flagitant: quod ergo hi fecerunt de his rebus, ut non sit necesse christiano in multis propter pauca laborare; sic video posse fieri, si quem eorum qui possunt, benignam sane operam fraternae utilitati delectet impendere, ut quoscumque terrarum locos, quaeve animalia vel herbas atque arbores sive lapides vel metalla incognita, speciesque quaslibet Scriptura commemorat, ea generatim digerens, sola exposita litteris mandet. Potest etiam de numeris fieri, ut eorum tantummodo numerorum exposita ratio conscri
Abbreviated transcription (Latin):
&ercentur tafnquam ad beatamiu¬
tam capesfendam secure sequi audeañ
sed eas sobriediligenterq: diuidicent
& siquas inuenerint ab hominib: ins¬
titutasuarias propter diuersam uo
luntatem instituentium. & ignotas
propter suspitiones errantium maxi¬
mesi habent &iam cum dae monibus
initam societatem per quarundam
significationum. quasi quaed ampac¬
ta atq: conuenta repudient penitus
& de testentur alienent &iam studi¬
um a superfluis & luxoriosis hominũ
institutis illa uero instituta hominum
quae ad societatem conuenientiumua¬
lent proipsa uitae huius necessitate
non neglegant. Inceteris autem doc¬
trinis quae apud gentes inueniuntur
praeter historiam rerum uel praeriti
temporis uel praesentis ad sensus corpo¬
ris pertinentium quib: &iam utilium
artium corporalium xperimenta &
coniecturae annumerantur & praeter
rationem disputationis & numerinihil
utile esse arbitror. in quib: omnib te¬
nendum est nequid nimis & maxime

Expanded text:
exercentur, tanquam ad beatam vexercentur, tanquam ad beatam vitam capessendam secure sequi audeant, sed eas sobrie diligenterque dijudicent: et si quas invenerint ab hominibus institutas, varias propteluntatem instituentium et ignotas propter suspiciones errantium, maxime si habent etiam cum daemonibus initam societatem per quarundam significationum quasi quaedam pacta atque conuenta, repudient penitus et detestentur, alienent etiam studium a superfluis et luxuriosis hominum institutis. illa uero instituta hominum, quae ad societatem conuiuentium ualent, pro ipsa uitae huius necessitate non neglegant. in ceteris autem doctrinis, quae apud gentes inueniuntur, praeter historiam rerum uel praeteriti temporis uel praesentis, ad sensus corporis pertinentium, quibus etiam utilium artium corporalium experimenta et coniecturae annumerantur, et praeter rationem disputationis et numeri nihil utile esse arbitror. in quibus omnibus tenendum est Ne quid nimis, et maxime
Abbreviated transcription (Latin):
ue motionum leges numeri adhibe¬
antur. in cominotabiles regulas ha¬
bent. neq: ullo modo abhominibus
institutas sed ingeniosorum sagaci¬
tate compertas quae tamen omnia
quisquis dilexerit. ut lactare se interim¬
peritos uelit. & non potius quaerere
unde sint uera quae tantum modo
uera esse persenserit. &unde quae¬
dam non solum uera sed &iam in¬
commutabilia quae in commutabi¬
lia esse comprehenderit. ac sic abs¬
pecie corporum usq: adhumanam
mentem perueniens. cumipsam mutabi¬
lem inuenerit quod nunc docta nunc
indocta sit constituta. tamen inter. in cõ¬
mutabilem supra seueritatem & muta¬
bilia infra secetera. adunius dĩ laudem
atque dilectionem cuncta conuerte¬
re a quo cuncta esse cognoscit: doctus
uideri potest. esse autem sapiens nullo
modo quam obrem uidetur mihi stu
diosis & ingeniosis adules centibus &
timentib: dm̃. beatamq uitam quae¬
rentib: salubriter praecipi ut nullas
doctrinas quae praeter ecclesi amxp̃i

Expanded text:
vel motionum leges numeri adhibevel motionum leges numeri adhibeantur, incommutabiles regulas habent, neque ullo modo ab hominibus institutas, sed ingeniosorum sagacitate compertas. Quae tamquisquis ita dilexerit, ut iactare se inter imperitos uelit et non potius quaerere, unde sint uera quae tantummodo uera esse persenserit, et unde quaedam non solum uera sed etiam incommutabilia, quae incommutabilia esse comprehenderit, ac sic ab specie corporum usque ad humanam mentem perueniens, cum et ipsam mutabilem inuenerit, quod nunc docta, nunc indocta sit, constituta tamen inter incommutabilem supra se ueritatem et mutabilia infra se cetera ad unius dei laudem atque dilectionem cuncta conuertere, a quo cuncta esse cognoscit,: doctus uideri potest, esse autem sapiens nullo modo. Quam ob rem uiddiosis et ingeniosis adolescentibus, et timentibus Deum, beatamque vitam quaerentibus, salubriter praecipi ut nullas doctrinas quae praeter Ecclesiam Christi
Abbreviated transcription (Latin):
nibus ipsa spectacula ueritatis saepe
delectant. quam eeis in disputando
aut iudicando adiuuamur nisi for¬
te quod &ercitatiora reddunt inge¬
nia si &iam maligniora autsflatiora
non reddant hocest ut aut decipere
uerisimili sermone atq intersgatio¬
nib: ament. aut aliquid magnum
quo sebonis atq: innocentib ante¬
ponant se assequutos putent quiista
didicerint lam uero numeri disci¬
plina cuilib& tar dissimo clarum ẽ
quod non sit ab hominib instituta
sed potius indicata &inuenta Non
enim sicut primam syllabamitaliae
quam breuem pronuntia uerunt uete¬
res uoluit uergilius & longa facta est
ita quis quam potest efficere cumus¬
luerit. ut tertena aut non sint nouẽ
aut non possint efficere qua dratã
figuram. aut non ad ternariumnu¬
merum tripla sint. ad senarium sesqualtera
adnullum dupla qui a intellegibiles
numeri semissem non habent siue
ergo inseipsis considerentur. siuead
figurarum aut ad sonorum aliarũ

Expanded text:
nibus ipsa spectacula ueritatis saepe nibus ipsa spectacula ueritatis saepe delectant, quam ex eis in disputando aut iudicando adiuuamur; nisi forte quod exercitatiora reddunt ingenia, si etiam maligniora aut inflatiora non reddant, hoc est ut aut decipere uerisimili sermone atque interrogationibus ament aut aliquid magnum, quo se bonis atque innocentibus anteponant, se assecutos putent qui ista didicerintplina cuilibet tardissimo clarum est quod non sit ab hominibus instituta, sed potius indagata et inuenta. non enim, sicut primam syllabam Italiae, quam breuem pronuntiauerunt ueteres, uoluit Vergilius et longa facta est, ita quisquam potest efficere, cum uoluerit, ut ter terna aut non sint nouem aut non possint efficere quadratam figuram aut non ad ternariummerum tripla sint, ad senarium sescupla, ad nullum dupla, quia intelligibiles numeri semissem non habent. Sive ergo in seipsis considerentur, sive ad figurarum, aut ad sonorum aliorum
Abbreviated transcription (Latin):
plurimum intellectorem adiu¬
uat. tantum absit error quo ui¬
dentur sibi homines ipsambeatae
uitae ueritatem didicisse cumista
didicerunt quam quam plerum¬
q: accidat. ut facilius homines res
cas assequantur propter quas
assequendas ista discuntur. quã
talium praeceptorum nodosis¬
simas & spinosissimas disciplinas
Tasiquam siquispiamdare uolens
praecepta ambulandi. moneat non
esse leuandum posteriorem pedem
nisi cum posueris priorem deinde.
minutatim quem ammodum articu¬
lorum &poplitum cardines opor¬
teat mouere describat uera enim
dicit. nec aliter ambula repotest
sed facilius homines haec faciendo
ambulant : quamanimaduertunt
cum faciunt. aut intellegunt cum au¬
diunt qui autem ambulare non pos¬
sunt multo minus eacurant quaenec.
Experiendo possunt adtendere Ita
plerumq: citius ingenios us uidit
non esse ratam conclusionem quam:
praecepta eius cãpit tardius autem
non eam uid&. sed multo minus quod
de illa praecipitur magisq inhisom¬

Expanded text:
plurimum intellectorem adjuplurimum intellectorem adjuvat, tantum absit error, quo videntur sibi homines ipsam beatae vitae veritatem didicisse, cum ista didicerint. Quanquam plerumque accidat, ut facilius homines res eas assequantur, propter quas assequendas ista discuntur, quam talium praeceptorum nodosissimas et spinosissimas disciplinas. Tanquam si quispiam dare volens praecepta ambulandi moneat non esse leuandum posteriorem pedem, nisi cum posueris priorem, deinde minutatim quemadmodum articulorum et poplitum cardines oporteat mouere describat; uera enim dicit nec ambulari aliter potest; sed facilius homines haec faciendo ambulant, quam animaduertunt, cum faciunt, aut intellegunt, cum audiunt. qui autem ambulare non possunt, multo minus ea curant quae nec experiendo possunt attendere. ita plerumque citius ingeniosus uidet non esse ratam conclusionem quam praecepta eius capit, tardus autem non eam uidet, sed multo minus quod de illa praecipitur, magisque in his om
Abbreviated transcription (Latin):
dis uerbi gratia ianuariis plunisse
tam &si factum non sit idtamen
dicitur quodfieri potuerit definitio
ergo & diuisio falsorum potest esse
uerissima. quamuis falsa ipsa utique
qua enihilominus uera sunt quamuis
cis possint &iam falsa per suaderised
qui a uera possunt. non est facultas
ipsa culpabilis sed ea male utentium
peruersitas Namneq hoc ab hõmi¬
nibus institutum est. ut caritatis
Expressio concili& auditorem. aut
facile quod intendit insinu & breuis
&aperta narratio. Quarietas eius
sine fastidio teneat intentos & ceterae
huius modi obseruationes : quae siue.
infalsis siue inueris causis uerae sunt:
tamen Inquantum uel sciri uel credi
aliquid faciunt. autad expetendip
fugiendumue animos mouent. &
inuentȩ potius quod ita sehabeant
quam ut ita sehaberent ins titutae
sed haec pars cum discitur magis¬
ut proferamus eaquae intellecta sunt
quamut intellegamus adhibenda
est illa uero conclusionum &de¬
finitionum & distributionum

Expanded text:
dis, uerbi gratia, ianuariis pluisse, dis, uerbi gratia, ianuariis pluisse, tametsi factum non sit, id tamen dicit quod fieri potuerit. definitio ergo et diuisio falsorum potest esse uerissima, quamuis falsa ipsa utique quae nihilominus uera sunt, quamuis eis possint etiam falsa persuaderi; sed quia et uera possunt, non est facultas ipsa culpabilis, sed male utentium peruersitas. nam neque hoc ab hominibus institutum est, ut ueritatis expressio conciliet auditorem aut ut facile quod intendit insinuet breuis et aperta narratio et uarietas eius sine fastidio teneat intentos et ceterae huius modi obseruationes, quae siue in falsis siue in ueris causis uerae sunt tamen, quantum uel sciri uel credi aliquid faciunt aut ad expetendum fugiendumue animos mouent, et inuentae potius, quod ita se habeant, quam ut ita se haberent, institutae. Sed haec pars cum discitur, magisut proferamus ea quae intellecta sunt, quam ut intellegamus adhibenda est. illa uero conclusionum et definitionum et distr
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa tamen falsa non ẽ neque ab
hominibus instituta. sedrerumra¬
tione conperta non enim quia
& fabolissueapo etae. eopinionibus
erroris sui uel falsq filoso phi
uel&iam heretici hoc est falsi xp̃ia¬
ni adhibere consuerunt. Propte¬
rea falsum est neq in difiniendo
neq in diuidendo aut partiendo ali¬
quid conplectendum esse quod ad
remipsam ño pertin& aut aliquid
quod pertin& praetereundum
Hoc uerum est &iam. si ea quae difi
niuntur aut distribuuntur uera
non sint Nam &ipsum falsum
difiitur. cum dicimus falsum esse
significationem rei non ita sehaben¬
tis ut significatur siue alio aliquomo¬
do quae definitio uera est. quamuis
falsum uerum esse non possit possu¬
mus &iam diuidere dicentes duo
esse genera falsiunumeorum quae
omnino non possunt. alterum eorũ
quae nonsunt quam uis essepossint
nam qui dicit septem & triaunde¬
cim esse id dicit quod omnino esse
non potest qui autem dicit Kalen¬

Expanded text:
ipsa tamen falsa non est, neque ab ipsa tamen falsa non est, neque ab hominibus instituta, sed in rerum ratione comperta; non enim quia et fabulis suis eam poetae, et opinionibus erroris sui vel falsi philosophi vel etiam haeretici, hoc est falsi Christiani, adhibere consueverunt, propterea falsum est neque in definiendo, neque in dividendo aut partiendo aliquid complectendum esse quod ad rem ipsam non pertinet, aut aliquid quod pertinet, praetereundum. Hoc verum est, etiamsi ea quae defniuntur aut distribuuntur, vera non sint. Nam et ipsum falsum definitur, cum dicimus falsum esse significationem rei non ita se habentis ut significatur, sive alio aliquo modo: quae definitio vera est, quamvis falsum verum esse non possit. Possumus etiam dividere, dicentes, duo esse genera falsi: unum eorum quae omnino esse non possunt; alterum eorum quae non sunt, quamvis esse possint. Nam qui dicit septem et tria undecim esse, id dicit qnon potest. qui autem dicit kalen
Abbreviated transcription (Latin):
las conecionum. aliud sententiarum
ueritatem in illis dicitur quid sit consequens
quid non consequens quid repugnanis
consequens est si orator est homo est in¬
consequens si homo est orator est repus¬
nans si homo est quadrupes est. hicer¬
go deipsa conexione iudicatur
in ueritater autem sententiarum. ipsae
persententiae non earum conexioconsi¬
deranda est sedueris certisq: sententus
cum incertae uera conexione iungun¬
tur. Qiam ipsae certae fiant nec esse
est quidam autem sic selactant cum
ueritatem con&ionum didicerint.
quasi sententiarum ipsa sit ueritas
&rursus quidam plerumq retinen¬
tes ueram sententiam. male se con¬
tempnunt quia leges conclusionis¬
ignorant. Cum melior sit quinouit
esse resurrectionem mortuorum.
quam ille qui nouit consequens
esse ut siresurrectio mortuorum
non est neq xp̃s resurrexit
item s ti entia difiniendi diuiden¬
di atq pardendi qualnquam &iam
rebus falsis plerumque adhibeatur

Expanded text:
las conexionum, aliud sententiarum las conexionum, aliud sententiarum ueritatem. in illis discitur quid sit consequid non consequens, quid repugnans. Consequens est, Si orator est, homo est: inconsequens, Si homo est, orator est: repugnans, Si homo est, quadrupes est. Hic ergo de ipsa connexione judicatur. In veritate autem sententiarum ipsae per se sententiae, non earum connexio consideranda est: sed veris certisque sententiis, cum incertae vera connexione junguntur, etiam ipsae certae fiant necesse est. Quidam autem sic se jactant, cum veritatem connexionum didicerint, quasi sententiarum ipsa sit veritas. Et rursus, quidam plerumque retinentes veram sententiam, male se contemignorant: cum melior sit qui novit esse resurrectionem mortuorum, quam ille qui novit consequens esse ut, si resurrectio mortuorum non est, neque Christus resurrexerit. Item scientia definiendi, dividendi atque partiendi, quanquam etiam rebus falsis plerumque adhibeatur,
Abbreviated transcription (Latin):
onis. E eius cum quo agitur opinio¬
ne uel concessione consistit Ideo
autem ut supra diximus infertur
uera con &ine quod falsum est. ut eũ
cuius errorem collegere uolumus
paeniteat sensisse praecedentia. quo¬
rum consequentia uidet esserespuenda
lam hinc intelle gere facile est. sicut infal¬
sis sententiis ueras. sic inueris sententus
falsas conclusiones esse posse. fac enim
aliquem proposuisse suustus est ille.bonus
est esse concessum deinde assumsisse. non
autem iustus quo item concesso. intulisse
conclusionem non est igitur bonus
quaetam & siuera sint omnia non est ta¬
menuera regula conclusionis. Nonenim
sicut ablato consequenti aufertur neces¬
sario quod praecedit. ita &iam ablato prae¬
cedenti aufertur necessario quod conse¬
quitur qui auerum est cum dicimus siora¬
tor est homo est & qua propositione
siassumamus non autem orator. nonerit
consequens cum intulerimus non estigitur
homo qua propter aliud est nosseregu¬

Expanded text:
onis ex ejus cum quo agitur, opinioonis ex ejus cum quo agitur, opinione vel concessione consistit. Ideo autem, ut supra diximus, infertur vera connexione quod falsum est, ut eum cujus errorem corrigere volumus, poeniteat concessisse praecedentia, quorum consequeniam hinc intellegere facile est sicut in falsis sententiis ueras, sic in ueris sententiis falsas conclusiones esse posse. fac enim aliquem proposuisse: "si iustus est ille, bonus est et esse concessum; deinde assumsisse: "non est autem iustus"; quo item concesso intulisse conclusionem: "non est igitur bonus". quae tametsi uera sint omnia, non est tamen uera regula conclusionis. non enim, sicut ablato consequenti aufertur necessario quod praecedit, ita etiam ablato praecedenti aufertur necessario quod sequitur. quia uerum est, cum dicimus: nai orator est, homo est", ex qua propositione si assumamus: "non est autem orator": non erit consequens, cum intuleris: "non est igitur homo". Quapropter aliud est nosse regu
Abbreviated transcription (Latin):
& quod praecedit᷑ a praecedit autem
non esseresur rectionem mortũorũ :
estigitur resurreetio morituorum
quod totum breuiter ita dicitur
sinon est resurrectio mortuorum.
est igitur resurrectio mortuorum
Hoc ergo ut consequenti ablato au¬
feratur &iam necessario quod prae¬
cedit non instituerunt homines. sed¬
ostenderunt & haecregula pertin&
adueritatem congionum. non aduer¬
tatem sententiarum sed in hocloco
deresurrectione cum ageretur &regu¬
la conecionis uera est. &ipsa in conclu¬
sione sententia in falsis autem sententus
coneuionis ueritas est isto modo facia¬
mus aliquem concessisse si anim alest
coclea uocem hab& hoc concesso
cum probatum fuerit. uocem coclle¬
am non habere. quoniam consequen¬
ai ab lato illud quod praecedit aufer¬
tur. concluditur non esse animal
coc leam quae sententia falsa est
sed x concesso falso. uera conclusionis
conecio Ueritas itaq: sententiae per
seip̃sam ual& ueritas autem comsxi¬

Expanded text:
et quod praecedit; praecedit enim autem, et quod praecedit; praecedit enim autem, Non esse resurrectionem mortuorum. Est igitur resurrectio mortuorum. Quod totum breviter ita dicitur, Si non est resurrectio mortuorum, est igitur resurrectio mortuorum. Hoc ergo ut, consequenti ablato, auferatur etiam necessario quod praecedit, non instituerunt homines, sedostenderunt: et haec regula pertinet ad veritatem connexionum, non ad veritatem sententiarum. Sed in de resurrectione cum ageretur, et regula connexionis vera est, et ipsa in conclusione sententia. In falsis autem sententiis, connexionis veritas est isto modo: faciamus aliquem concessisse, Si animal est cochlea, vocem habet; hoc concesso, cum probatum fuerit vocem cochleam non habere, quoniam consequenti ablato illud quod praecedit aufertur, concluditur non esse animal cochleam. Quae sententia falsa est, sed ex concesso falso vera est conclusionis connexio. Veritas itaque sententiae per seipsam valet; veritas autem connexi
Abbreviated transcription (Latin):
a notata ut eam possint uel discere uel
docere nam est inrerum ratione per¬
p&ua & diuinitus instituta sicut enim
quinarrat ordinem temporum. non eum
ipse componit: & locorumsitus autna¬
turas animalium. uel stirpium uellapi¬
dum qui ostendit. non res ostendit abho¬
minibus institutas Mille quidemons¬
trat sidera eorum que motus. non a se uel¬
ab homine aliquorem institutam demons¬
trat sicenim qui dicit cum falsum est
quod consequitur. necesse est ut falsum
sit quod praecedit. uerissime dicit
neq: ipse facit ut ita sit. sed tantumita
esse demonstrat: E hac regula illudest
quod dea postolo commemorauimus.
praecedit enim. non esseresun rectio¬
nemmortuorum. quod dicebant illi
quorum errorem des truere uolebat
apostolus porro illam sententiam
praecedentem quadicebant nonesse
resurrectionem mortuorum. neces¬
sario sequitur neq xp̃s resurrexit
hoc autem quod sequitur falsum est
xp̃s enim resurrexit falsumestergo

Expanded text:
et notata, ut eam possint uel discere uel et notata, ut eam possint uel discere uel docere; nam est in rerum ratione perpetue diuinitus instituta. sicut enim qui narrat ordinem temporum, non eum ipse componit, et locorum situs et naturas animalium uel stirpium uel lapidum qui ostendit, non res ostendit ab hominibus institutas, et ille qui demonstrat sidera eorumque motus, non a se uel homine aliquo rem institutam demonstrat: sic etiam qui dicit: "cum falsum est quod consequitur, necesse est, ut falsum sit quod praecedit uerissneque ipse facit ut ita sit, sed tantum ita esse demonstrat. Ex hac regula illud est quod de Apostolo commemoravimus: praecedit enim: Non esse resurrectionem mortuorum, quod dicebant illi quorum errorem destruere volebat Apostolus. Porro illam sententiam praecedentem, qua dicebant, non esse resurrectionem mortuorum, necessario sequitur, Neque Christus resurrexit: hoc autem quod sequitur falsum est, Christus enim resurrexit; falsum est ergo
Abbreviated transcription (Latin):
rem. quia si in eodem manere uoluerut
necesse est &iam illa quae damnat
tenere cogatur. Non enimuera infere¬
bat apostolus cumdicer&. fieq xp̃s
resurrexit. & illa alia in anis ẽ praedi¬
cationostra in anis ẽ & fides uestra
& de inceps alia quae omnino falsa sunt
quađ & xp̃s resurrexit & nonerat ina¬
nis praedicatio eorum qui hoc annunti¬
abant nec fideseorum qui hoc credide¬
rant sedista falsa uerissime conectab antur
illi sententiae quae dicebatur non esse
resurrectionem mortuorum istis autẽ
falsis repudiatis. quoniam ueraerunt si
mortui non resurgunt. consequenserit
resurrectiomortuorum. cumergo sunt
uerae conexiones non solum uerarum
sed &iam falsarum sententiarum facile
est ueritatem conexionum &iam inscho¬
lis illis discere quae pra&er eclesiam
sunt sententiarum autem ueritas. in
scĩs libris ecclesiasticis inuestiganda t̃
ipsatamen ueritas conexionum. non insti¬
tuta sed anima duersa est ab hominibus

Expanded text:
rem, quia, si in eodem manere uoluerit, rem, quia, si in eodem manere uoluerit, necesse est etiam illa quae damnat tenere cogatur. non enim uera inferebat apostolus, cum diceret: neque Christus resurrexit, et illa alia: inanis est praedicatio nostra, inanis est et fides uestra et deinceps alia. quae omnino falsa sunt, quia et Christus resurrexit et non erat inanis praedicatio eorum qui hoc annuntiabant, nec fides eorum qui hoc crediderunt, sed ista falsa uerissime conectebantur illi sententiae, qua dicebatur non esse resurrectionem mortuorum. istis autem falsis repudiatis, quoniam uera erant, si mortui non resurgunt, consequens erit resurrectio mortuorum. cum ergo sint uerae conexiones non solum uerarum sed etiam falsarum sententiarum, facile est ueritatem conexionum etiam in scholis illis discere, quae praeter ecclesiam sunt; sententiarum autem ueritas in sanctis libris ecclesiasticis uestiganda est. Ipsa tamen ueritas conexionum non instituta, sed animaduersa est ab hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
sarium sunt enim multa quae appel¬
lantur sophismata falsae conclusiones
rationum. & plerum que ltauera simi¬
tantes ut non solum tardos sed inge¬
nioscis &iam minus diligenter attentos
decipiant. Proposuit enim quidam di¬
cens ei cumlo quebatur quod ego sum
tunon es. ASille consensit uerumenĩ
etat ixparte uel eo ipso quod iste insi¬
dio sũs ille simplexerri tumiste addit
ego autem homo sum hoc quoque
cum ab illo accepisses conclusit dicens
tui gbitur non es homo quod genus
captiosarum condusionum scriptura¬
quantum eistimo de testatur illo loco
ubi dictum est qui sofiste loquitur
odibilis est: quam quam &iam sermo
non captiosus sed tamen ab undanti¬
us quam grauitatem dec&. uerborum
ornamenta consectans sofisticus dici
tur: sunt &iam uertie. coneiones ra¬
tiocinationis. falsas habentes sententi¬
as. quac consecuntur errorem illius
cum quo agitur quae tamen ad hoc
inferuntur abono &docto homine.
ut inhis erubescens ille cuius errorem
consequuntur. eundem relinquat erro¬

Expanded text:
sarium. Sunt enim multa quae appellantur sophismata, falsae conclusiones rationum, et plerumque ita veras imitantes, ut non solum tardos, sed ingeniosos etiam minus diligenter attentos decipiant. Proposuit enim quidam, dicens ei cum quo loquebatur: Quod ego sum, tu non es. At ille consensit: verum enim erat ex parte, vel eo ipso quod iste insidiosus, ille simplex erat. Tunc iste addidit: Ego autem homo sum. Hoc quoque cum ab illo accepisset, conclusit dicens: Tu igitur non es homo. Quod genus captiosarum conclusionum. Scripturaquantum existimo, detestatur illo loco, ubi dictum est: Qui sophistice loquitur, odibilis est . Quanquam etiam sermo non captiosus, sed tamen abundantius quam gravitatem decet, verborum ornamtur. sunt etiam uerae conexiones ratiocinationis falsas habentes sententias, quae consecuntur errorem illius cum quo agitur. quae tamen ad hoc inferuntur a bono et docto homine, ut in his erubescens ille cuius errorem consecuntur eundem relinquat erro
Abbreviated transcription (Latin):
sensum sineullo error cipse perueniat. aut certe in absur¬
ditatempra uae sententia e nonincidat Qua propter
quan quam et in ipso opercsatis apparerepossithuicossi¬
cioso labor inostro non recttaliquem contradicere.
tamensi huius modi proemio quib: libet obsistentibus
conuenien teruidetur esseresponsum. huius ui aequam
in hoc libro ingrediuolumustalenobis occurrit exordiũ¬

Expanded text:
sensum sine ullo errore ipse perveniat, aut certe in absursensum sine ullo errore ipse perveniat, aut certe in absurditatem pravae sententiae non incidat. Quapropter, quanquam et in ipso opere satis apparere possit huic officioso labori nostro non recte aliquem contradicere; tamen, si hujusmodi prooemio quibuslibet obsistentibus convenienter videtur esse responsum, hujus viae quam in hoc libro ingredi volumus, tale nobis occurrit exordiu
Abbreviated transcription (Latin):
quid enim habemus quod non accepimus quod si accepi¬
mus quid gloria murquasi non acceperimus quilegitau¬
dientibus lit tera sutiq quas agnoscitenuntiat᷑ qui autem
ipsas litterastradit hocagit ut alii quoq: legerenouerint
uterq tamen id insinuat. quod accepit sic etiam qui ea quae
inscripturis intellegit ex ponitaudientib: tam quamlitte¬
ras qua sagiiore it pronuntiat lectoris officio qui a utẽ prae¬
cipit quomodo intellegendumiio i . .l. rot tradentilitte¬
ras. hoc ẽ praccipientiquomodo sit intellegendũ ut quo¬
modo illequilegerenouit aliolectorenonindiget cum codi¬
cẽ inuenerit a quo audiat qui dibiscriptumsit. sicistequi
praecepta quae conamus tradereacceperit. cum in librisali¬
quid obscuritatis inuenerit. quasdã regulas uelut litteras
tenens intellector ẽ alium non requirat perquẽsibi quod
opertum ẽ
retegatur sed quibusdam uestigiis indagatis ad occultum

Expanded text:
. Quid enim habemus quod non accepimus? Quod si accepi. Quid enim habemus quod non accepimus? Quod si accepimus, quid gloriamur quasi non acceperimus ? 9. Qui legit audientibus litteras, utique quas agnoscit enuntiat; qui autem ipsas litteras tradit, hoc agit ut alii quoque legere noverint: uterque tamen id insinuat quod accepit. Sic etiam qui ea quae in Scripturis intelligit, exponit audientibus, tanquam litteras quas agnoscit pronuntiat lectoris officio; qui autem praecipit quomodo intelligendum sit, similis est tradenti litteras, hoc est praecipienti quomodo sit legendum: ut quomodo ille qui legere novit, alio lectore non indiget, cum codicem invenerit, a quo audiat quid ibi scriptum sit; sic iste qui praecepta quae conamur tradere acceperit, cum in libris aliquid obscuritatis invenerit, quasdam regulas veluti litteras tenens intellectorem alium non requirat, per quem sibi quod opertum est retegatur; sed quibusdam vestigiis indagatis ad occultum
Abbreviated transcription (Latin):
enimilleuir ex quacumque anima uerum consi¬
senullis praeceptis instructum. diuino munere
qua ecumque inscripturis obscura sunt intelli gere
gloriatur. benequidem credit et uerum est non
esseillam suam facultatem quasi a seipso existentem.
sed diuinitus traditam ita enim di gloriam quaerit.
et non suam sed cumlegit et nullosibi hominum expo¬
nente intelligit. curipse aliis affectat exponereacnonpoti¬
us eosremittit dõutipsi quoq: nonper hominem sedillo in¬
tusdocente in tellegantꝰ sed uidelicet timet neaudiat adño.
seruenequamdares pecuniam meamnum mulariis sicut
ergo hieaquae in tellegunt produnt ceteris uelloquendo
ł scribendoita et ego quoq: si non solum ea quae intelligo
sed etiamintelli gendo ea quae obseruent prodidero
culpari abeis profecto non de beo quan quamnemode¬
beat aliquid sichabere quasi suum proprium nisi fortemen¬
daciumꝰ namomneuerum ab illo est qui ait ego sumueritas

Expanded text:
enim ille vir, ex quacumque anima verum consienim ille vir, ex quacumque anima verum consise nullis praeceptis instructum divino munere quaecumque in Scripturis obscura sunt intelligere gloriatur, bene quidem credit, et verum est, non esse illam suam facultatem quasi a seipso existentem, sed divinitus traditam; ita enim Dei gloriam quaerit et non suam: sed cum legit, et nullo sibi hominum exponente intelligit, cur ipse aliis affectat exponere, ac non potius eos remittit Deo, ut ipsi quoque non per hominem, sed illo intus docente intelligant? Sed videlicet timet ne audiat a Domino, Serve nequam, dares pecuniam meam nummulariis . Sicut ergo hi ea quae intelligunt, produnt caeteris vel loquendo vel scribendo; ita ego quoque si non solum ea quae intelligant, sed etiam intelligendo ea quae observent, prodidero, culpari ab eis profecto non debeo: quanquam nemo debet aliquid sic habere quasi suum proprium, nisi forte mendacium. Nam omne verum ab illo est, qui ait: Ego sum veritas
Abbreviated transcription (Latin):
uideretur quomodo enim uerum esset quod
dictum est templum enim dĩ sc̃m est quod
estisuos. sids̃ dehumanotemploresponsa
non redderet. et totum quod discendum ho¬
minibus tradi uellet. decaelõ atque pergelos
personaretꝰ. De inde ipsa caritas quae sibi homines
inuicem nodo unitatis astringit. nonhaberetadi¬
tum refundedorum et quasi miscendorum sibi¬
met animorum. si homines per homines nibildis¬
cerent Et certe illum spadonem qui esaiampro¬
phetam legens non intellegebat. neque ad a posto¬
lum angel dsmisit. Neceiper angelum id quod
non intellegebat expositum. aut diuinitris inme¬
te sine hominis ministerio reuelatumest. sed poti¬
us suggestione diuina missus est ad eum. sed itque
cum copilippus quinouerat esaiamprophetam.
eique humanis uerbis et lingua quod inscriptu¬
railla tectum erat aperuit Nonnecum mor seds
lo quebatur et tamen consilium regendiatq am¬
ministrandi tam magnipopulia socero suo alieni¬

Expanded text:
videretur. Quomodo enim verum esset quod videretur. Quomodo enim verum esset quod dictum est, Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos ; si Deus de humano templo responsa non redderet, et totum quod discendum hominibus tradi vellet, de coelo atque per Angelos personaret? Deinde ipsa charitas, quae sibi invicem homines nodo unitatis astringit, non haberet aditum refundendorum et quasi miscendorum sibimet animorum, si homines per homines nihil discerent. 7. Et certe spadonem illum qui Isaiam prophetam legens non intelligebat, neque ad angelum apostolus misit, nec ei per angelum id quod non intelligebat expositum, aut divinitus in mente sine hominis ministerio revelatum est; sed potius suggestione divina missus est ad eum, seditque cum eo Philippus, qui noverat Isaiam prophetam, eique humanis verbis et lingua quod in Scriptura illa tectum erat, aperuit . Nonne cum Moyse Deus loquebatur, et tamen consilium regendi atque administrandi tam magni populi a socero suo, alieni
Abbreviated transcription (Latin):
nol imus ire ine çlesias. Aut codicem legere
aut legentem praedicantem que hominem
audire. Et expectemus rapiusque intertium
caelum siue incorpore siue extracorpus sicut
dicit a postolus et ibi audire ineffabilia uerba
quae non licet hominiloqui. Aut ibiuide
ab hominibus audire euangelium Cauea¬
mus tales temptationes superbissimas et pe¬
riculo sissimas. magisque cogitemus et ipsum
apostolum paulum licet diuina et caelesti.
uoce prostratum et instructum. ad hominem
tamen missum esse. ut sacramenta perciperet
atque copularetur ecclesiae Et centurio¬
nem cornelium. quam uis exauditasoratio¬
nes eius elemosynasque respectas ei angelus
nuntia uerit. petro tamen traditum imbu¬
endum . perquem non solum sacramenta per¬
ciperet. sed etiam quid credendum. quid spe¬
randum. quiddiligendum esset audiret et po¬
terant utique omnia perangelum fieri sed ab¬
iectacrset humana conditio. siperhomines
hominibus ds̃ uerbum suui. ministrarenolle

Expanded text:
nolimus ire in ecclesias, aut codicem legere, nolimus ire in ecclesias, aut codicem legere, aut legentem praedicantemque hominem audire; et exspectemus rapi usque in tertium coelum, sive in corpore, sive extra corpus, sicut dicit Apostolus, et ibi audire ineffabilia verba, quae non licet homini loqui , aut ibi vidab hominibus audire Evangelium. 6. Caveamus tales tentationes superbissimas et periculosissimas, magisque cogitemus et ipsum apostolum Paulum, licet divina et coelesti voce prostratum et instructum, ad hominem tamen missum esse, ut sacramenta perciperet, atque copularetur Ecclesiae : et centurionem Cornelium quamvis exauditas orationes ejus, eleemosynasque respectas ei angelus nuntiaverit, Petro tamen traditum imbuendum; per quem non solum sacramenta perciperet, sed etiam quid credendum, quid sperandum, quid diligendum esset, audiret . Et poterant utique omnia per angelum fieri, sed abjecta esset humana conditio, si per homines hominibus Deus verbum suum ministrare nolle
Abbreviated transcription (Latin):
bitratur. non agopugnaciter: cẽr teenim qñm cum
xp̃ianis bonis res est quise scripturas scãssineduce
Et siitauero et non mediocrigaudent bono con¬
cedant necesse est. unumquem que nostrum.
et ab ineunte pueritia. consuetudine audiendi
linguam suam didicissealiam aliquam uel gre¬
cam uel hebraeam uel quam libet ceterarum.
aut similiter audiendo aut perhominem prae¬
ceptorem accepisst Iamenim siplacet mo¬
neamus omnes fratres. ne paruulos suosista
doceant quia momento uno temporis adueni¬
ente spũ scõ repleti a postoli omnium gentium
linguis locuti sunt. aut cui talia non prouene¬
rint. non searbitretur essexp̃ianum. aut scm
hominem discendum est sine superbia discat.
et perquem docetur alius. ⁊ine superbia et sine
inuidia tradat quod accepitꝰ neque temptemus
euro cũi credidimus. netalibus inimiciuer su¬
tiis et peruersi uicepti . adipsum quoque
audiendum euangelium atque discendum

Expanded text:
bitratur, non ago pugnaciter. Certe enim quoniam cum bitratur, non ago pugnaciter. Certe enim quoniam cum Christianis nobis res est, qui se Scripturas sanctas sine duce  et si ita est, vero et non mediocri gaudent bono; concedant necesse est unumquemque nostrum et ab ineunte pueritia consuetudine audiendi linguam suam didicisse, et aliam aliquam vel graecam vel hebraeam vel quamlibet caeterarum, aut similiter audiendo, aut per hominem praeceptorem accepisse. Jam ergo si placet, moneamus omnes fratres, ne parvulos suos ista doceant, quia momento uno temporis adveniente Spiritu sancto, repleti Apostoli omnium gentium linguis locuti sunt; aut cui talia non provenerint, non se arbitretur esse christianum, aut hominem discendum est, sine superbia discat; et per quem docetur alius, sine superbia et sine invidia tradat quod accepit: neque tentemus eum cui credidimus, ne talibus inimici versutiis et perversitate decepti, ad ipsum quoque audiendum Evangelium atque discendum