comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ scõm deum tristicia ẽ. penitentiã
in salutẽ oꝑatur. Mundi autẽ tristiciai
mortẽ oꝑatur. Ecce enim id ipsum scd̃m
detim contristari: quantã ꝑfecit in uob̾
doctͥnam: ciues sc̃ȩ ciuitatis deian huius
tite ꝑegͥnatione scd̃m deũ uiuentes. metu¬
unt capitint q dolent gaudentq. Et qi
rectꝰ est amor eortim: istas omnes affec¬
tiones rectas habent. Metuunt penam
et̾nam: capiunt uitam et̾nã. Dolent in
re: quia ipsi in semetipsis adhuc inge¬
miscunt. ad oꝑtionẽ expectantes in re¬
demptionẽ corporis fui. Gaudent in spe:
quia fiet sermo qui scͥptus ẽ. absorta ẽ
mors in uictoeram. Item metuunt pec¬
care. Cupiunt ꝑseuerare. Dolent in
peccatis. gaudent in oꝑibtis bonis: ut
enim metuant peccare audiunt. Qm̃
abundaint inqͥtas: refrigescet caritas
multoram. Ut cupiant ꝑseuerare: au¬
diunt qd̃ scͥptum ẽ. Qui ꝑseuerauerit
usq in finẽ. hic faluus erit. Ut doleat̃

Expanded text:
enim senim sm operatur; mundi autem tristitia mortem operatur. Ecce enim id ipsum secundum Deum contristari quantam perfecit in uobis doctrinam ciues sanctae ciuitatis dei in huius uitae peregrinatione secundum deum uiuentes metuunt cupiuntque, dolent gaudentque, et quia rectus est amor eorum, istas omnes affectiones rectas habent: metuunt poenam aeternam, cupiunt uitam aeternam, dolent in re, quia ipsi in semet ipsis adhuc ingemescunt adoptionem exspectantes redemtionem corporis sui; gaudent in spe, quia fiet sermo qui scriptus est: absorpta est mors in uictoriam. item metuunt peccare, cupiunt perseuerare, dolent in peccatis, gaudent in operibus bonis. ut enim metuant peccare audiunt: quoniam abundabit iniquitas, refrigescit caritas multorum; ut cupiant perseuerare audiunt quod scriptum est: qui perseuerauerit usque in finem hic saluus erit; ut doleant
Abbreviated transcription (Latin):
concapiscere. indicia tua. Et concupiscẽ.¬
tia sapientiȩ. ꝑducit ad regnam. Hoc tam̃
loq̃ndi optinut consuetudo: ut si cupidi¬
tas uel concupiscentia dicatur: nec ad dat᷑
ciius rei sit. ñ nͥ in malo possit intelligi.
Leticia in bono ẽ. Letamin in dño & exul¬
tate iustr: & dedisti leticiam in cor meũ.
Et adimplebis me leticia cum miltu tao.
Timor in bono ẽ apud apłm: uͥait. Cũ
timore & tremore: ur̃am ipsorũ salutẽ
oꝑamini. Et noli altã saꝑe: s time.
Et timeo autẽ ne sicut serpens euã se¬
dixxit astucia sua. & nr̃e mentes corrum.¬
pantur a castitate que ẽ in xp̃o. Ipsa qͦ
apłs cornithios: quod contristati fuerĩt
scdm dm̃. Ita enim dicit. Llideo quod
epłã illa. & si ad horam contristauerit
tos: nunc gaudeo. ñ quia contristati
estis. s quia conłstati estis in penitenta.
Contristati enĩ estis scdm deum: ut in
ntllo detͥmentũ patiamini ex nob̃. Quȩ

Expanded text:
concupiscere iudicia tua; et: Concupiscenconcupiscere iudicia tua; et: Concupiscentia sapientiae perducit ad regnum. Hoc tamen loquendi obtinuit consuetudo, ut, si cupi- ■ ditas uel concupiscentia dicatur nec addatur cuius rei sit, non nisi in malo possit intellegi. Laetitia in bono est: Laetamini in Domino et exultate iusti; et: Dedisti laetitiam in cor meum; et: Adinplebis me laetitia cum uultu tuo. Timor in bono est aput apostolum, ubi ait: Cum timore et tremore uestram ipsorum salutem operamini; et: Noli altum sapere, sed time; et: Timeo autem, ne, sicut serpens Euam seduxit astutia sua. sic et uestrae mentes corrumpantur a castitate, quae est in apostolus Corinthios, quod contristati fuerintst. Ita enim dicit: Video quod epistula illa, etsi ad horam, contristauit uos; nunc gaudeo, non quia contristati estis, sed quia contristati estis in paenitentiam. Contristati enim estis secundum Deum, ut in nullo detrimentum patiamini ex nobis. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
uius ꝓpositum est amare deum. &
non scd̃m hominem s scdm̃ deum
amare ꝓximũ. sicut etiã se ipsum: ꝑcul
dubio ꝓpteꝵ hunc amorem dicitur uolun¬
tatis bone. Que usitatius in scͥpturis sc̃is.
caritas appellatur. S & amor quoq se¬
cundũ easdem sacras litteras dicitur.
Nam & amatorem boni apls̃ dicit esse
debere: quen regendo popło p̃cipit eligen¬
dum. Et ipse dñs petrum apłm int̾ro¬
gans cum dixisset illi diligis me plus his:
ille respondit. Dñe tuscis: quia amote.¬
Recta itaq uoluntas ẽ: bonts amor. Eo
uoluntas ꝑtiersa: malus amor. Amor
gͦ in hians habere quod amatur: cupidi¬
tas ẽ. Io autẽ habens eoq fruens: leticia.
fugiens quod ei adu̾satur: timorẽ. Idq si
acciderit sentiens: tristicia ẽ. Pinde mala
suint ista: si malus amor ẽ. Bona: si bonꝰ.
Quod dicimus de scͥpturis ꝓbenitis: con¬
cupiscit apls dissolui & esse cum xp̃o.
Et concupitit anima mea desiderare
modatius dr̃. desiderauit anima mea

Expanded text:
uius propositum est amare Deum et non secundum hominem, sed secundum Deum amare proximum, sicut etiam se ipsum: procul dubio propter hunc amorem dicitur uoluntatis bonae, quae usitatius in scripturis sanctis caritas appellatur; sed amor quoque secundum easdem sacras litteras dicitur. Nam et amatorem boni apostolus dicit esse debere, quem regendo populo praecipit eligendum, et ipse Dominus Petrum apostolum interrogans cum dixisset: Diligis me plus his? ille respondit: Domine, tu scis quia amoRecta itaque uoluntas est bonus amor, et uoluntas peruersa malus amor. Amor ergo inhians habere quod amatur, cupiditas est, id autem habens eoque fruens laetitia; fugiens quod ei aduersatur, timor est, idque si acciderit sentiens tristitia est. Proinde mala sunt ista, si malus amor est; bona, si bonus. Quod dicimus, de scripturis probemus. Concupiscit apostolus dissolui et esse cum Christo; et: Concupiuit anima mea desiderare modatius dicitur: Desiderauit anima mea
Abbreviated transcription (Latin):
ersonam eius gerebat eu ingelii.¬
moyses. E ideo uelum ante se
ponebat: quando loq̃batur popłõ. Quia
quaidiu illi in lege carnalibus gaudiis
& uoluptatibus dediti erant. & regnum
terrentim querebant: uelamen positum
erat contra faciem eprum. ne uiderent
xp̃m in scͥpturis. Ablato enim uelamine
postea quam passus ẽ dñs: uisa sunt secre¬
ranseat ergo unusquisq ad xp̃:
ut auferatur. uelamen fic̃ apłs
dicit. Ulelamen enim aufertur: quando
similitudinis & allegorie cooꝑim̃to ablato
ueritas nudatur ut possit uideri. Dñs aũ¬

Expanded text:
ersonam ejus gerebat Moyses, et velum ante se ideo ponebat, quando loquebatur populo; quia quamdiu illi in Lege carnalibus gaudiis et voluptatibus dediti erant, et regnum terrenum quaerebant, velamen positum erat contra faciem eorum, ne viderent Christum in Scripturis. Ablato enim velamine, posteaquam passus est Dominus, visa sunt secreranseat ergo unusquisque ad Christum ut auferatur velamen, sicut Apostolus dicit . Velamen enim aufertur, quando similitudinis et allegoriae cooperimento ablato, veritas nudatur, ut possit videri. 34.
Abbreviated transcription (Latin):
fectum. sicut dicit etiam apłs iacobus. esur¬
sum est: descendens a patre luminum. Hinc
gͦ & sancta uirginitas. Hec dei dona st̃.
& ur̃a quidem sunt: sed ñ ex uobis. Habe¬
tis enĩ chesaurtim istum in t̾renis corpori¬
btis & adlitic fragilibus. tanquã inuasis
fictilibus: ut eminentia uirtutis sit dei.
& non ex uobis. Hec miremim: quia di¬
cinus & ur̃a esse. & ex nobis non esse.
Nam os panem cotidianum dicimus
nr̃m: sed tam̃ addinius da nobis. ne pu¬

Expanded text:
fectum, sicut dicit etiam apostolus Iacobus, desurfectum, sicut dicit etiam apostolus Iacobus, desursum est descendens a patre luminum. hinc ergo et sancta uirginitavestra quidem sunt, sed non ex vobis: habetis enim thesaurum istum in terrenis corporibus, et adhuc fragilibus tanquam in vasis fictilibus, ut eminentia virtutis sit Dei, et non ex uobis. nec miremini, quia dicimus et uestra esse et ex uobis non esse; nam et panem cotidianum dicimus nostrum, sed tamen addimus: Da nobis, ne pu
Abbreviated transcription (Latin):
possunt: sed illum audiat quui dicit. Ha¬
bemus thesatirum istum in uasis fictilibꝰ.
ut eminentia uirtutis sit dei & non ex no-¬
bis. De ipsa quoq sacra continentia tur¬
ginali. quod non sibi sit ex se ipsa. sed sit
dei donum. quamuis credenti uolentiq
collatum: eundem audiat ueracem piĩq
doctorem. Qui cum hinc ageret. ait. uel¬
lem omnes esse sicut me ipsum: s unus¬
quisq ꝓpͥcm donum habet a deo. alias
sic alius autẽ sic. Audiat etiam ipsum.
non tantum sutim s iiuersȩ ȩocłiȩ innu¬
cum sponsum de tali castitate atq inte¬
gritate dicentem. ũ omnes captunt uer¬
bum hoc. s quibus datũ ẽ: ut intelligat
ex eo quod habet tam magnum bomim
atq preclarum se potius deo & dño gr̃as
tielut ex se ipsa id habeat. ut ñ dicamus
adsentantis adtilatoris. ne de occultis ho-¬
minum temere iudicare uideamur. certe
errantis laudatoris audire. Omne quip¬
pe dattm optimum & omne dontim per¬

Expanded text:
possunt, sed illum audiat. qui dicit: Hapossunt, sed illum audiat. qui dicit: Habemus thesaurum istum in uasis fictilibus, ut eminentia uirtutis sit dei et non ex nobis. De ipsa quoque sacra continentia uirginali, quod non sibi sit ex se ipsa, sed sit dei donum quamuis credenti uolentique conlatum, eundem audiat ueracem piumque doctorem, qui, cum hinc ageret, ait: Vellem omnes esse sicut me ipsum; sed unusquisque proprium donum habet a deo alius sic alius autem sic. audiat etiam ipsum non tantum suum sed uniuersae ecclesiae unicum sponsum de tali castitate atque integritate dicentem: Non omnescapiunt uerbum hoc. sed quibus datum est, ut intellegat ex eo, quod habet tam magnum bonum atque praeclarum, se potius deo et domino nosuerba, quod uelut ex se ipsa id habeat, ut non dicamus assentantis adulatoris, ne de occultis hominum temere iudicare uideamur, certe errantis laudatoris audire. omne quippe datum optimum et omne donum per
Abbreviated transcription (Latin):
deus incrementũ dedit. Itaq neq qui
plantat ẽ aliquid. neq qui rigat: sed
qui incrementũ dat ds̃. Ac ꝑhoc sicut
exhortatur & p̃dicat recte. ille qui acce¬
pit hoc domuir: ita & exbortantem rec¬
te atq p̃dicantem. ꝓfecto ille obedient̾
audit. qui accepit hoc donum. Hinc
est quod dñs cum eis loqueretur. qui
carnis aures aꝑtas haberent: dicebat
tam̃. Qui habet aures audiendi: audiat.
Quas ñ omnes habere ꝓculdubio notie¬
rat. A quo autẽ habeant quicuniq ha-¬
bent: ipse dñs ostendit. ubi ait. Dabo
ei cor cognoscendi me: & aures audien¬
tes. Aures ergo audiendi: ipsum ẽ domĩi
sponsi sui donis nescit ornari: audiat
uirginẽ castam exhibere xp̃o. Tuneo
autẽ: ne sĩc serpens euam seduxit uersu¬
tia sua. sic & ur̃e mentes corrumpantur
a castitate quȩ ẽ in xp̃o iłmi. Et ꝓpterea
de his quoq sp̃ualibus diuitiis. non istũ
qui dicit. nullus tibi eas preter te con¬
ferre potest. & nisi ex te o in te esse ñ

Expanded text:
rementum dedit. Itaque neque qui plantat, aliquid est, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Ac per hoc sicut exhortatur et praedicat recte, sed ille qui accepit hoc donum: ita exhortantem recte atque praedicantem profecto ille obedienter audit, qui accepit hoc donum. Hinc est quod Dominus, cum eis loqueretur, qui carnis aures apertas haberent, dicebat tamen, Qui habet aures audiendi, audiat : quas non omnes habere procul dubio noverat. A quo autem habeant, quicumque habent, ipse Dominus ostendit, ubi ait: Dabo eis cor cognoscendi me et aures audientes . Aures ergo audiendi, ipsum est donum illic nisi sponsi sui donis nescit ornari. audiat uirginem castam exhibere Christo. timeo autem, n e, sicut serpens Euam se-duxit in uersutia sua, sic et uestrae mentes corrumpantur a castitate, quae est in Christo, et propterea de his quoque spiritalibus diuitiis non istum, qui dicit: Nullus tibi eas praeter te conferre potest\' et: \'Nisi ex te et in te esse non
Abbreviated transcription (Latin):
adueniam: ne irruat᷑ in et̾nam penam.
łiat qd̃ licet: unde ignoscat᷑ qd̾ non licet.
Hoc indicat. quod sequitur. Mallem eos
nubere. quã uri. Concessit in quã aliqͥd
incontinentie: quia maius timuit pe
nas eternas. Timuit quod expectat:¬
& manet adulteros. Etiã hoc quod con¬
iugati uicti concupiscentia utunt᷑ inuicẽ.
ultra necesfitatẽ liberos ꝓcreandi: ponã
in his ꝓ quibus cotidie dicitur. Dimitte
nobis debita nr̃a: sĩc̃ & nos dimittimus

Expanded text:
ad veniam, ne irruatur in aeternam poenam. ad veniam, ne irruatur in aeternam poenam. Fiat quod licet, unde ignoscatur quod non licet. Hoc indicat quod sequitur: Mallem eos nubere, quam uri . Concessit, inquam, aliquid incontinentiae quia majus timuit: timuit poenas aeternas, timuit quod exspectat et manet adulteros. Etiam hoc quod conjugati victi concupiscentia utuntur invicem ultra necessitatem liberos procreandi, ponam in his pro quibus quotidie dicitur, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus
Abbreviated transcription (Latin):
pitudi¬
nis recte excipitar hones¬
de nuptiarum: ut quod¬
sanis esse posset officium.
bium uel quo incontinentes copuilant᷑.
non ẽ bonum. Inmo uͦ non ꝓpter illud
malũ culpabile ẽ hoc bontin . s. ꝓpt̾ hoc
bonum uemale ẽ illtid malimi: qm̃ id
quod bontin habent nuptiȩ. & quod
bone funt nuptiȩ. peccatum esse nuni¬
quã potest. Hoc autẽ triꝑtitum est:
fides. ꝓles. sacramentũ. In fide atten¬
ditur ne pret̾ tunculum conuigale. cũ
altera uel altero concumbat᷑: in prole.
ut amrant̾ suscipiat᷑. benigne nutriat᷑.
religiose educet᷑. in satramento. ut con¬
iugitim ñ separetur & dimissus aut
dimissa nec causa ꝓlis alteri comũgat᷑.
hec ẽ tanꝗͣ regula nuptiarum: qua
uel nature decorat᷑ fecunditas. uel in¬
continentiȩ regitur prauitas.
Ex sermone de bono nuptrarum.
inquis. Non potes non possum: sussci.¬
pit te nutricatoria quedam apłi auctori.¬
tas. ut si se non continent nubant. fiat
aliquid: unde ꝑueniat᷑ aduemã. Ptineat

Expanded text:
pitudinis recte excipitur honestate nuptiarum, ut, quodsanis esse posset officium, bium uel quo incontinentes copulantur, non est bonum; immo uero non propter illud malum culpabile est hoc bonum, sed propter hoc bonum ueniale est illud malum, quoniam id, quod bonum habent nuptiae et quo bonae sunt nuptiae, peccatum esse numquam potest. hoc autem tripertitum est: fides, proles, sacramentum. in fide adtenditur, ne praeter uinculum coniugale cum altera uel altero concumbatur; in prole, ut amanter suscipiatur, benigne nutriatur, religiose educetur; in sacramento, ut coniugium non separetur et dimissus aut dimissa nec causa prolis alteri coniungatur. haec est tamquam regula nuptiarum, qua uel naturae decoratur fecunditas uel incontinentiae regitur prauitas. Ex Sermone de bono Nuptiarum, inquit. Non potes? Non possum. Suscipiat te nutritoria quaedam Apostoli auctoritas, ut si se non continent, nubant. Fiat aliquid, unde perveniatur ad veniam. Pertineat
Abbreviated transcription (Latin):
apls: quod fidei miptarum sine tilla
ambiguitate ĩposuit. Quantũ autẽ
bonum habeat nuptarum fides. id est
xp̃ranarum & religiosarũ conugatarũ.
hinc intelligi potest. quod cum defugi¬
enda forncatione p̃ciperet. ubi utiq
& coniuigatos alloquebatur: nescitis in¬
quit quia corpora ur̃a menbra sunt
xp̃ie Tantum gͦ bonum est fidelis con¬
uigii: ut etrã ipsa menbra sint xp̃i. Hoc
autẽ bono. qm̃ meluis est bonũ conti-¬
nentiȩ indualis. non hac ꝓfessione id
agitur. ut aliquid plus sit catholica ut¬
dua quã menbrum xp̃i: sed ut meliorẽ
quã conugata locum habeat inter men¬
bra xp̃i. Dicit quidem idem apls. Sĩc
enĩ in uno corpore multa menbra ha¬
bemus. omĩa autẽ menbra

Expanded text:
apostolus, quod fidei nuptarum sine ulla apostolus, quod fidei nuptarum sine ulla ambiguitate praeposuit. quantum autem bonum habeat nuptarum fides, id est christianarum et religiosarum coniugatarum, hinc intellegi potest. quod, cum de fugienda fornicatione praeciperet, ubi utique et coniugatos adloquebatur, nescitis, inquit, quia corpora uestra me in bra sunt Christi? tantum ergo bonum est fidelis coniugii, ut etiam ipsa membra sint Christi. hoc autem bono quoniam melius est bonum continentiae uidualis. non hac professione id agitur, ut aliquid plus sit catholica uidua quam membrum Christi, sed ut meliorem quam coniugata . locum habeat inter membra Christi. dicit quippe idem apostolus: sicut enim in uno corpore multa membra habemus, om
Abbreviated transcription (Latin):
nupta ẽ: sollicita est ea que sunt uiri. qͦmͦ
placeat utro. Innuptã certe non eamtan¬
tum intelligi uoluit: quȩ nunquã nup¬
sit: sed etiam eã quȩ nuptiarum uincu¬
lo ꝑ induitatẽ liberata. nupta esse desti¬
tit. Nam ideo & nptã non dicit nͥ eam
quȩ uirum. habet: non etiam. eam que
habuit & non habet. Quappter uidua
omnis unupta est: sed quia ñ omnis
inntipta uudtra est. sunt enim & uirgi¬
nes. ideo hic utrumq posuit ubi ait. Di¬
co autẽ inniptis & uduuis. Tanꝗͣ dicet.
Quod dico innuptis. ñ eis solis dico quȩ
uirgines sunt: s etiã eis que uidue st̃.
bonum esse illis. si sic ꝑmanseruit sic̃ &
ego. Ecce est bonum tuũ ei bono com¬
paratum qd̃ dicit apłs suũ. si fides ad¬
est: immo qr fides ad est. Brecus est ista
doctrura. nec ideo contempnenda qura
brettis: sed ideo facilius & carius tenen¬
da. qr in breuitate non utilis. Non enĩ
qualectmq bonum hic cõmendaret

Expanded text:
nuptaest, sollicita est quae sunt mundi, quomodo nuptaest, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. innuptam certe non eam tantum intellegi uoluit, quae numquam nupsit, sed etiam eam, quae nuptiarum uinculo per uiduitatem liberata nupta esse destitit: nam ideo et nuptam non dicit nisi eam quae uirum habet. non etiam eam, quae habuit et non habet. quapropter uidua omnis innupta est; sed quia non omnis innupta uidua est — sunt enim et uirgines — ideo hic utrumque posuit, ubi ait: dico autem innuptis et uiduis; tamquam diceret: quod dico innuptis, non eis solis dico, quae uirgines sunt, sed eis etiam, quae uiduae sunt, bonum esse illis, si sic permanserint, sicut et ego. Ecce est bonum tuum ei bono conparatum, quod dicit apostolus suum, si fides adest, immo quia fides adest. breuis est ista doctrina nec ideo contemnenda, quia breuis: sed ideo facilius et carius tenenda, quia in breuitate non uilis. non enim qualecumque bonum hic commendaret
Abbreviated transcription (Latin):
cã scriptura nr̃e doctrine regulã
figit: ne audeamus saꝑe plusquam
oportet saꝑe. s sapiamus ut ipse. ait ad
temꝑantiam. sicut unicuiq deus parti¬
tus ẽ mensitrã fidei. Non sit ergo aliud
te docere. nͥ uerba tibi doctoris expon̾e:
& de his que dñs dederit disputare.
Ait itaq apls doctor gentium: uas elec-¬
tionis. Dico autẽ in nuptis & uiduis: bo¬
num esse illis si fic ꝑmanserint fic̃ & ego.
Hec uerba ita intelligenda sunt: ut non
existimemus iuduas non oportere inniꝙ¬
tas dici. quia nuptias udentur exꝑte. In¬
nuiptarum enĩ nomine. illas significat que
non sunt nuptiis alligate: siue fueruit fiue
ñ fuerint. Quod alio loco aꝑit: ubi dicit.
Ditusa ẽ mulier innupta & uirgo. Quan¬
do utiq & uirginem adiungit: quid nu¬
lierem inuuptam nisi uiduam uult intel¬
ligie llnde etiam deinceps uno iunupte
nomine. ꝓfessionem utramq complectit᷑.
dicens. Quȩ innupta ẽ sollicita est ea que
sunt dñi: quomͦ placeat dño. Que autẽ

Expanded text:
 scriptura nostrae doctrinae regulam figit. ne audeamus sapere plus quam oportet sapere, sed sapiamus, ut ipse ait, ad temperantiam. sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. non sit ergo mihi aliud te docere nisi uerba tibi doctoris exponere et de his quod dominus dederit disputare. Ait itaque apostolus, doctor gentium, uas electionis: dico autem innuptis et uiduis bonum esse illis. si sic permanserint sicut et ego. haec uerba ita intellegenda sunt, ut non existimemus uiduas non oportere innuptas dici, quia nuptias uidentur expertae; innuptarum enim nomine illas significat, quae non sunt nuptiis alligatae, siue fuerint sine non fuerint. quod alio loco aperit, ubi ait: diuisa est mulier innupta et uirgo. quando utique et uirginem adiungit, quid mulierem innuptam nisi uiduam uult intellegi? unde etiam deinceps uno innuptae nomine professionem utramque conplectitur dicens: quae innupta est, sollicita est ea quae sunt domini, quomodo placeat domino: quae autem
Abbreviated transcription (Latin):
serit: rea est. Si post uiri moitẽ nupse¬
rit: non est rea. Non enu iussa est nu¬
Ñs ergo ad illud confirmandum
ut non facile uxor dmittatur: so¬
Iam causan fornicationis excepit. Ce¬
teras uͦ uniuersas molestias si que forte
extiterint: ibet ꝓ fide comtigali et
ꝓ castitate fortiter sustineri. Et me¬
chum dicit etiã uirtim: qui eam duxre¬
rit que soluta est a turo. Cuius rei pau¬
lus apłs terminum ostendit: qui tã¬
diu obseruandum dicit. quanidiciuir
eiꝰ uiuit. Illo autẽ mortuo: dat nuben¬
dm̃ iubentis ostendit: cum ait. Eis
autẽ qui in conugio funt: precipioñ
ego s dñs. mulierem auiro ñ disoed̾e.
Quod si discesserit: manere mimptã.
aut uiro suo reconciliari. Et uir uro¬
rem ne diittat. Credo simili forma.
ut si dimiserit non ducat aliam: aut
reconcilietur uxori. fieri enim potest:
ut dimittat uxorem causa fornicatio¬
nis. quã dñs exceptã esse uoluit. Lam

Expanded text:
serit, rea est: si post viri mortem non nupseserit, rea est: si post viri mortem non nupserit, non est rea; non enim jussa est nunus ergo ad illud confirmandum ut non facile uxor dimittatur, solam causam fornicationis excepit: caeteras vero universas molestias, si quae forte exstiterint, jubet pro fide conjugali et pro castitate fortiter sustineri; et moechum dicit etiam virum qui eam duxerit, quae soluta est a viro. Cujus rei apostolus Paulus terminum ostendit, quia tamdiu observandum dicit, quamdiu vir ejus vivit: illo autem mortuo, dat nubenDomini jubentis ostendit, cum ait: Eis autem qui sunt in conjugio praecipio, non ego, sed Dominus, mulierem a viro non discedere; quod si discesserit, maut viro suo reconciliari. Et vir uxorem ne dimittat. » Credo simili forma, ut si dimiserit, non ducat aliam, aut reconcilietur uxori. Fieri enim potest ut dimitteret uxorem causa fornicationis, quam Dominus exceptam esse voluit. Jam
Abbreviated transcription (Latin):
pio ñ ego s dñs: txorem ã uiro ñ
discedere. Quod si discesserit: manere
innuptã. aut uiro suo reconciliari. Po¬
test enim fieri: ut discedat ea causa qͥ
dñs ꝑmisit. Aut si feminȩ licet uirũ
dimtitere etiã pret̾ causam formcatio¬
nis. & non licet turo: quid respondebimꝰ
de hoc quod dirit posterius. & uir
uxorem ne dimittat: Quare ñ addidit
excepta causa formcationis quod dñs
ꝑmittit: nͥ quia suilem formã uult
intelligi. ut si diniserit quod causa
forncationis ꝑmtuit᷑. maneat sine urore.
ant reconcilietur uxori: Non enĩ male
reconciliaretur uir ille mulieri: quam
cum lapidare uemo ausus esset. dicit ei
dñs. llade: uide deinceps ne pecces. Quia
&o qui dicit. ñ licet dimittere uxorem nͥ
causa fornicationis: cogit retineri uxorẽ
sicatisa fornicationis ñ fuerit. Si autẽ fue¬
rit: non cogit dimittere. s ꝑmittit. Sĩç
dicitur. Non liceat mulieri nubere alt̾r:¬
nͥ uiro mortuo. Si ante uiri mortẽ nup¬

Expanded text:
em a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Potest enim fieri ut discedat ea causa qua Dominus permittit. Aut si feminae licet virum dimittere etiam praeter causam fornicationis, et non licet viro; quid respondebimus de hoc quod dixit posterius, Et vir uxorem ne dimittat? Quare non addidit, excepta causa fornicationis, quod Dominus permittit; nisi quia similem formam vult intelligi, ut si dimiserit quod causa fornicationis permittitur, maneat sine uxore, aut reconcilietur uxori? Non enim male reconciliaretur vir illi mulieri, quam cum lapidare nemo ausus esset, dixit ei Dominus: Vade, et vide deinceps ne pecces . Quia et qui dicit, Non licet dimittere uxorem, nisi causa fornicationis; cogit retinere uxorem, si causa fornicationis non fuerit; si autem fuerit, non cogit dimittere, sed permittit: sicut dicitur, Non liceat mulieri nubere alteri, nisi mortuo viro; si ante viri mortem nup
Abbreviated transcription (Latin):
siccit meipsum. S untsquisq ꝓpͥtun
dontim habet a deo: alius sic alius autẽ
sic. Ildi satis ostendit: non tantum con¬
tinentiam donum dei esse s conrugatoꝵ
etiã castitatẽ. Que cum uera sint. horta¬
mur tam̃ ad hec. quantũ cuiq nr̃m da¬
tum est ut possit hortari: qr & hoc eius
gratiam inquit que data est michi: ut
sapieus architectus fundamentũ posui.
& alio loco. lliicuiq inquit: sicut dñs

Expanded text:
sicut me ipsum; sed unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic . Ubi satis ostendit, non tantum continentiam donum Dei esse, sed conjugatorum etiam castitatem. Quae cum vera sint, hortamur tamen ad haec, quantum cuique nostrum datum est ut possit hortari; quia et hoc ejus us, Secundum gratiam, inquit, quae data est mihi, ut sapiens architectus fundamentum posui. Et alio loco, Unicuique, inquit, sicu
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o singuli autẽ alter alterius men¬
bra: habentes autẽ dona diuersa scd̃m
gratiã quȩ data est nobis. Ideo etrã cum¬
commoneret coniugatos. ne debito car¬
nalis commixtionis fraudarent intucem.
&ꝑ hoc alter eorum negato sibi debito
comugali. ꝑ intẽꝑantiam suam tẽptatꝰ
a satbana in fornicationẽ ꝓlaberetur.
hoc autẽ dico inquit scdm ueniã. ñ sełm̃
imꝑrum. Ulolo autẽ omnes homines
esse sicut ineipsum. S unusquisq ꝓpͥã
donum habet a deo: alius sic. alitis qui-¬
dem sic. llides etrã conugalem pudici¬
tiam. & thori xp̃iani matrimonialem
fidem. donum esse & hoc a deo: ut
illud quod ultra liberorum ꝓcreandoꝵ.
necessitatẽ modum concumbendi ali¬
quatenꝰ concupiscentia carnalis exce¬
dit. non nuptiarũ sit hoc malum
s. ueniale sit ꝓpter nuptiarum bonum.
iugalis. & indissolubili quamdu am-¬
bo uiuunt matrimonii sacramento q̃
omnia bona sunt: s de illo immodico
carins usu qui in infirmitate conugũ

Expanded text:
isto. singuli autem alter alterius membra, habentes dona diuersa secundum gratiam quae data est nobis. Ideo etiam cum moneret coniugatos, ne debito carnalis commixtionis fraudarent inuicem et per hoc alter eorum negato sibi debito coniugali per intemperantiam suam temptatus a satana in fornicationem prolaberetur, hoc autem dico, inquit, secundum ueniam, non secundum imperium. uolo autem omnes homines esse sicut me ipsum: sed unusquisque proprium donum habet a deo, alius sic, alius quidem sic. Vides etiam coniugalem pudicitiam et tori christiani matrimonialem fidem donum esse et hoc a deo, ut illud, quod ultra liberorum procreandorum necessitatem modum concumbendi aliquatenus concupiscentia carnalis excedit, non nuptiarum sit hoc malum, sed ueniale sit propter nuptiarum bonum. iugalis et indissolubili, quamdiu ambo uiuunt, matrimonii sacramento, quae omnia bona sunt. sed de illo inmodico carnis usu, qui in infirmitate coniugum
Abbreviated transcription (Latin):
ordinem melchisedech. Nouerunt qͥ legũt.
quid ꝓtulit melchisedech. quando bene.¬
dixitꝰ abraham. & si iam sunt participes
eius: uident tale sacͥfitiũ nc̃ offerri deo
toto orbe terrarũ. Dei autẽ uratio: in¬
credulorum est increpatio. Et qd̃ dñm ñ
penitebit: significatio est quia hoc sacer¬
dotium ñ mutabit. Mutauit qͥppe sacerdo¬
tium. scdm̃ ordinem aãron. Unde & alius
ꝓph̃a dicit ad eum. qui carnalit̾ est ifrł.
Non ẽ michi uoluntas in uob̃ dicit dñs
oninipotens: & hostiam non accipiam de
manibꝰ u̾r̃is. Ecce quod ẽ scdm ordinem
aaron. Cur autẽ hoc non accipiat: addidit
&s dicit. Quia abortu solis usq ad occastm:
& in omni loco incensum offertur nomi¬
Ecce qd̃ est scd̾m ordinem melchisedech.
Incensum enĩ qd̵ ẽ grece thumama: sic̃ expo¬
nit iołis in apocalypsi orationes sunt
uos sotios fieri demoniorũ. Ex libro ꝯtͣ¬

Expanded text:
inem Melchisedec . Noverunt qui legunt, quid protulerit Melchisedec, quando benedixit Abraham : et si jam sunt participes ejus, vident tale sacrificium nunc offerri Deo toto orbe terrarum. Dei autem juratio incredulorum est increpatio. Et quod Deum non poenitebit, significatio est quia hoc sacerdotium non mutabit. Mutavit quippe sacerdotium secundum ordinem Aaron. Unde alius propheta dicit ad eum qui carnaliter est Israel: Non est mihi voluntas i n vobis, dicit Dominus omnipotens, et hostiam non accipiam de manibus vestris. Ecce quod est secundum ordinem Aaron. Cur autem hoc non accipiat, addit, stris, quia ab ortu solis usque ad occasum et in omni loco incensum offertur nomiEcce quod est secundum ordinem Melchisedec. Incensum enim quod est graece θυμίαμα, sicut exponit Joannes in Apocalypsi, orationes sunt vos socios fieri daemoniorum non pot
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: sed non omĩa edificant. Nemo qd̃
suum ẽ querat: sed id qd̃ alterus est.
Atq ut ostenderet unde loqueret᷑: om̃e
inquit quod in macello uenit manduca¬
te. nichil interrogantes ꝓpter conscien¬
tiam. Et tamen alibi dicit. Non man¬
ducabo carnem in et̾num: ne fratrem
meũ scandalizem. Item alibi. Omĩa qͥ¬
dem munda: sed malum est homini qͥ
mini qͥ ꝑ offensionẽ manducat. Iita ostẽ¬
dit ea que licita fuit. idest nullo p̃cepto
dñi ꝓhibentur: sicat expedit potius e̾ẽ
tractanda. ñ p̃scripto legis. s consilio

Expanded text:
sunt, sed non omnia aedificant. Nemo quod suum est quaerat, sed id quod alterius est. Atque ut ostenderet unde loqueretur: Omne, inquit, quod in macello venit, manducate, nihil interrogantes propter conscientiam . Et tamen alibi dicit: Non manducabo carnem in aeternum, ut non fratrem meum scandalizem . Itemque alibi: Omnia quidem munda, sed malum est homini quimini qui per offensionem manducat. Ita ostendit ea quae licita sunt, id est, nullo praecepto Domini prohibentur, sicut expedit potius esse tractanda, non praescripto legis, sed consilio
Abbreviated transcription (Latin):
dampnent᷑. Quomͦ solet malitiolus latro
nominare innocentẽ. Nunquid si fuerit
uuius incensus. minus ardet si duo ardȩãt:
Mints morit᷑. si duo mouant᷑: Pena illa non
mintit᷑. s maliuolentia pascit᷑. Mecum morit.
Non se minꝰ moriturum dicit: sed solatiũ haba
malum alterius. Talis est diaboltis. Sedticere
uult illos: qui cum illo puniant᷑. E qura non
posset fallere iudicem deũ. ñ enim nominat
ap̃ illum innocentẽ: uera crimina uolens hab̾e.
que obitiat peccata ꝑsuadet. Nolo autẽ nos

Expanded text:
damnentur; quomodo solet malevolus latro damnentur; quomodo solet malevolus latro nominare innocentem. Numquid si fuerit vivus incensus, minus ardet, si duo ardeant? minus moritur, si duo moriantur? Poena illi non minuitur, sed malevolentia pascitur. Mecum moriatur, non se minus moriturum dicens, sed solatium habet malum alterius. Talis est diabolus; seducere vult illos qui cum illo puniantur: et quia non potest fallere judicem Deum non enim nominat apud illum innocentem, vera crimina volens habere quae objiciat, peccata persuadet. Ecce quales
Abbreviated transcription (Latin):
uisibile: quod p̃sidet illi simulacro. Hoc
modo reddendo rationem de simtlacbris
stus: diserti sͥ uident᷑ quia ñ colunt ẏdola.
& colunt demonra. Ipse hoc dixit apls.
Scimus quia nichil ẽ ioolum. S que immo¬
lant gentes demoniis inmolant: & non dõ.
Dixit. nolo uos fieri sotios demomioꝵ. Non
ergo hinc se excusent: quia quasi idolis
insensatis dediti ñ sunt. Demoniis magis
dediti sunt: qd̃ ẽ periculosius. Nam si tau¬
tum idola colerent: sic eos ñ adiuuarent.
ita illis nichil nocerent. Si autẽ adores oc
seruias demonibꝰ: erut dm̃ tm. ĩndi tui. lib̾ta¬
ti tue necesse est inuideant. Semꝑ te uelĩt
possidere. Semꝑ talem facere: qualem pos¬
sint secum trahere. Est enim insita mali¬
uolentia quedam: & ꝑnities nocendi istis
malis spiritibꝰ. Gaudent. de malo hominũ.
Et de fallatia nr̃a si nos fefellerint. pascun¬
t᷑. Et quid: Qua ruent: Non quibꝰ in et̾¬
num dominent᷑: s cum quibus in et̾num

Expanded text:
visibile quod praesidet illi simulacro. Hoc visibile quod praesidet illi simulacro. Hoc modo reddendo rationem de simulacris suis, diserti sibi videntur, quia non colunt idola, et colunt daemonia. «Scimus quia nihil est idolum, sed quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo:» dixit, «Nolo vos fieri socios daemoniorum.» Non ergo hinc se excusent, quia quasi idolis insensatis dediti non sunt; daemoniis magis dediti sunt, quod est periculosius. Nam si tantum idola colerent, sicut eos non adjuvarent, ita illis nihil nocerent; si autem adores et servias daemonibus, erunt domini tui. Etti tuae necesse est invideant, semper te velint possidere, semper talem facere, qualem possint secum trahere. Est enim insita malevolentia quaedam et pernicies nocendi istis malis spiritibus: gaudent de malo hominum; et de fallacia nostra, si nos fefellerint, pascuntur. Et quid quaerunt? Non quibus in aeternum dominentur, sed cum quibus in aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
erum sacrificium quod uni uero
debetur deo. quo eius altare soltis
xp̃c impleuit: inuictimis peccorum inur¬
tata demonia sibi arroganter exposcunt.
llnde dicit apłs. Que inimolant gentes.
demoniis immolant & ñ deo. Non quod
offerebat᷑ culpans: sed quia illis offerebat᷑.
Hebrei autẽ in uictimis peccorũ quas
offerebant deo: multis & uariis modis
sic̃ re tanta dignum erat: ꝓphetiam cele¬
brabant future uictimȩ. quã xp̃c obtu¬
lit. Unde iam xp̃iam ꝑacti eiusdẽ sacri¬
ficii memoriam celebrant: sacroscã obla
tione. & participatione corporis & san¬
xistit nescio quis disptitator. qui¬
doctus sibi uideat᷑: & ait. Non ego
illum lapidem colo: nec illud simtlacrã
quod est sine sensti. Non enim ꝓpħa ur̃
potuit nosse quia oculos habent & non
uident. & ego nescio quia illud simula-¬
chrum nec animã habet. nec uidet oculis.
nec audit auribus. non ego illud colo: sed
adoro quod uideo & seruio ei quẽ non uideo.
Quis est iste: Numen quoddam inqͥt in-¬

Expanded text:
erum sacrificium, quod uni uero debetur deo, quo eius altare solus Christus inpleuit, in uictimis pecorum imitata daemonia sibi adroganter exposcunt. unde dicit apostolus: quae immolant gentes, daemoniis immolant et non deo, non quod offerebatur culpans, sed quia illis offerebatur. Hebraei autem in uictimis pecorum, quas offerebant deo, multis et uariis modis, sicut re tanta dignum erat, prophetiam celebrabant . futurae uictimae, quam Christus obtulit. unde iam christiani peracti eiusdem sacrificii memoriam celtione, et participatione corporis et sanitit nescio quis dispdoctus sibi videbatur et ait: Non ego illum lapidem colo, nec illud simulacrum quod est sine sensu; non enim Propheta vester potuit nosse quia oculos habent et non vident , et ego nescio quia illud simulacrum nec animam habet, nec videt oculis, nec audit auribus: non ego illud colo; sed adoro quod video, et servio ei quem non video. Quis est iste? Numen quoddam, inquit, in
Abbreviated transcription (Latin):
ualebant animadu̾sa sunt: sed animaduer¬
tendo atq signando factum est ut ualerẽt.
Et ideo diuersis diuerse ꝓueniunt: scd̃m co¬
gitationes & p̃stmptiones stras. Illi enim sp̃c
qui deciꝑe uolunt: talia ꝓcurant cuiq. qua¬
libus eum irretitum ꝑfaspitiones & consen¬

Expanded text:
ualebant, animaduersa sunt, sed animaduerualebant, animaduersa sunt, sed animaduertendo atque signando factum est, ut ualerent, et ideo diuersis diuerse proueniunt secundum cogitationes et praesumtiones suas. illi enim spiritus, qui decipere uolunt, talia procurant cuique, qualibus eum irretitum per suspiciones et consen
Abbreviated transcription (Latin):
liaci ꝓpter nataltum dierum considerationes
nc̃ autẽ tiulgo mathematici uocant᷑. Nam ob¬
genus forncationis anime salubriter dituna
scͥptura non tacuit. Neq ab ea sic deterruit
animan: ut ꝓpterea talia negaret e̾e̾ sectan¬
da. quia falsa dicuntur a ꝓfessoribus eortum.
S etiam si dixerint uobis inquit. & ita eue¬
pestifera sotietate hominũ & demonũ quasi
pacta infidelis & dolose amicitie constituta:
penitus sunt repudianda &o fugiendei xp̃iano.
Non quod ydolum sit aliquid ait apłs: sedqi
Nolo uos sotios demoniorum fieri. Quod aũt
de idolis ob de unmolationibꝰ quȩ honori eoꝵ
exibenttr. dixit apłs: hoc de omnibꝰ ima¬
ginariis signis sentiendum ẽ. Qne omĩa tã.
tum ualent: quantum p̃sumptione ammoꝵ
quasi cõmuni quadã lingua cum demonibᷤ
sederata funt. Que tamen plena sunt ot̃a
pestifere curiositatis: cruciantis sollicitudi¬
ne mortifere seruitutis. Non enim quia

Expanded text:
liaci, ob natalium dierum considerationes, liaci, ob natalium dierum considerationes, nunc autem vulgo mathematici vocantur, genus fornicationis animae salubriter diuina scriptura non tacuit neque ab ea sic deterruit animam, ut propterea talia negaret esse sectanda, quia falsa dicuntur a professoribus eorum, sed etiam: si dixerint uobis, inquit, et ita euepestifera societate hominum et daemonum quasi pacta infidelis et dolosae amicitiae constituta penitus sunt repudianda et fugienda christiano, non quod idolum sit aliquid, ait apostolus, nolo uos socios daemoniorum fieri. quod autem de idolis et immolationibus, quae honori eorum exhibentur, dixit apostolus, hoc de omnibus imaginariis signis sentiendum est, quae uel ad tum ualent, quantum praesumtione animorum quasi communi quadam lingua cum daemonibus foederata sunt. quae tamen plena sunt omnia pestiferae curiositatis, cruciantis sollicitudinis, mortiferae seruitutis. non enim quia
Abbreviated transcription (Latin):
lationem rep̃hendit quam faciebãt patres. pre¬
figurantes sanguinem sacrifitii quo nos xp̃c
redemit: sed quȩ mimiolant gentes. demoniis
inqͥt immolat o ñ deo. Deinde adiecit. Nolo
ipsa immolaticiȩ carnis eẽt inimunda. utiq
& nescientẽ contaminaret: neq enim eomi.¬
ntis ipsa esset quo minꝰ absciente acciꝑetur.¬
s ꝓpter conscientiam ne demoniis cõmuni¬
uꝑsticiosum ẽ quicqͥd institatum ẽ ab
omnibꝰ ad facienda & colenda idolaꝑ
tinens. tel ad colendam sic̃ deum creaturam.
partẽ ue ullam creaturȩ. uel ad consultatio¬
nes & pacta quedam significationtm. cum de¬
mombuis placita atq federata. Qualia funt:
molimina magicarum artium. aruspictm.¬
& augurã libri. Ad hoc gents ꝑtinent om̃s
etiã ligat᷑e atq remedia: q̃ medicortim quoq:
disciplina condempnat. Siue in p̃cantatio¬
nbus. siue in qͥbelam notis quoscaracteres
nocant: fiue in quibusq rebuis suspendendis
nitiose suꝑstitionis segregandi sunt: qui geneth¬

Expanded text:
lationem reprehendit, quam faciebant patres, praefigurantes sanguinem sacrificii, quo nos Christus redemit: Sed quae immolant Gentes, daemoniis, inquit, immolant, et non Deo. Deinde adjecit quod dipsa immolatitiae carnis esset immunda, utique et nescientem contaminaret. Neque enim eo minus ipsa esset, quo minsed propter conscientiam, ne daemonibus communistitiosum est quicquid institutum est ab hominibus ad facienda et colenda idola pertinens, vel ad colendam sicut Deum creaturam, partemve ullam creaturae, vel ad consultationes et pacta quaedam significationum cum daemonibus placita atque foederata, qualia sunt molimina magicarum artium, quet augurum libri. ad hoc genus pertinent omnes etiam ligaturae atque remedia, quae medicorum quoque disciplina condemnat, sine in praecantationibus siue in quibusdam notis, quos caracteres uocant, sine in quibusque rebus suspendendis erniciosae superstitionis segregandi sunt, qui geneth
Abbreviated transcription (Latin):
Deo quippe addidit scdm carnem: quia
iam ñ seqͥtur: sed eam consequentem
que illis umbris p̃cedentibus signifi¬
cata est ueritatẽ. Et immolat deo in
corpore xp̃i sacrifitium laudis: ex quo
dens deorum locutus uocatuit t̾ram.
ille isrł sccdm carnem. Qui seruiebat
inumbris sacrifitiorum: quibꝰ significa¬
batur singłare sacrifitium. quod nunc

Expanded text:
deo addidit, secundum carnem, quia jam non sequitur, sed eam consequentem quae illis umbris praecedentibus significata est veritatem; et immolat Deo in corpore Christi sacrificiDeus deorum locutus vocavit terram, ille Israel secundum carnem, qui serviebat in umbris sacrificiorum, quibus significabatur singulare sacrificium quod nunc
Abbreviated transcription (Latin):
De huiꝰ domo non accipit uitulos: neq
de gregibus eius hẏrcos. Iste immolat
deo sacrifitium latidis: non scd̃m ordinẽ
aaron. s scd̃m̃ ordinem melchisedech. Os̾
in eo psalmo positũ ẽ. quẽ dñs ibc in euã¬
gelio de se conscͥptum esse testat᷑. que¬
rens a uideis respondentibꝰ xp̃m filium
esse dauid: qd solum de illo carnaliter
nouerant. quomͦ eum dauid in sp̃u
dycerit dñm. Tunc enim huiꝰ psalmi
cõmemorauit exordium. Dyxit dñs dño mar

Expanded text:
enim domo non accipit vitulos, neque de gregibus ejus hircos. Iste immolat Deo sacrificium laudis, non secundum ordinem Aaron, sed secundum ordinem Melchisedec. Quod in eo psalmo positum est, quem Dominus Jesus in Evangelio de se conscriptum esse testatur, quaerens a Judaeis respondentibus Christum filium esse David, quod solum de illo carnaliter noverant, quomodo eum David in Spiritu dixerit Dominum. Tunc enim hujus psalmi commemoravit exordiu
Abbreviated transcription (Latin):
lus uel quilibet fructus in quo¬
libet agro natus: eius est qui crea¬
uit. Quia dñi ẽ t̾ra & plenitudo eiꝰ: &
omis creat᷑a dei bona ẽ. S si illud quod
magris nascit᷑. consecrat᷑ idolo uel sacrr¬
ficatur: tunc inter idolochyta depu¬
thytum: aut certum ẽ non e̾ẽ. aut igno¬
ratur. Si ergo certum est e̾ẽ: melits rͥa¬
na uirtute respuit᷑. Si autẽ uel ñ ẽ uel

Expanded text:
lus uel quilibet fructus in quolibet agro natus eius est, qui creauit, quia domini est terra et plenitudo eius et omnis creatura dei bona est. sed si illud, quod in agris nascitur, consecratur idolo uel sacrificatur, tunc inter idolothyta deputhytum, aut certum est non esse, aut ignoratur: si ergo certum est esse, melius christiana virtute respuitur; si autem vel non esse
Abbreviated transcription (Latin):
it apłs. S quia q̃ mimolant. demo¬
niĩs & ñ deo immolant. Iste autem
extit. d qui sacrificant: demonibꝰ sicͥhcãt.
Quasi om̃s qui sacrificant: non sacrificent nͥ
demonibus. Non enim ait apls. qͥ sacrificant.
s quȩ sacͥficãt: uel sicuit a me positum ẽ im¬
molant. Illi scilicet qui ydola colunt. que sa¬
crificant demonibus & non deo sacͥficant. si¬
ue immolant: &o ideo subimxit. Nolo uos
sotios demoniorum fieri. Eos quippe ab ido¬
latria ꝓhibebat. ꝓpter quod eis ostendere uo¬
lait ita illos fierisotios demoniorum si idolo¬
thyta sacͥfitia manducauerint: quomͦ ifrł
carnalis sotius erat altaris in demplo. qui
de sacrifitiis manducabat. Hinc enim cepit:¬
ut hoc dic̾et. ꝓpter quod dilectissimi mͥ ftigi¬
te ab ydolorum cultura. Deinde secutꝰ osten¬
dit. ad quod sacͥfitiũ debeant iam ꝑtinere:
dicens. Quasi prtidentibꝰ dico: iudicate uos
quod dico. Calix benedictioras quẽ benedi¬
cunus: nonne cõmunicatio est sanguinis xͥ:¬

Expanded text:
tolus: Sed quia quae immolant, daemoniis, et non Deo, immolant. Iste autem dixit, Sed qui sacrificant, daemonibus sacrificant: quasi omnes qui sacrificant, non sacrificent nisi daemonibus. Non enim ait Apostolus, Qui sacrificant; sed, quae sacrificant; vel, sicut a me positum est, immolant: illi scilicet qui idola colunt; quae sacrificant, daemoniis, et non Deo, sacrificant, sive, immolant. Et ideo subjunxit, Nolo vos socios daemoniorum fieri: eos quippe ab idololatria prohibebat. Propter quod eis ostendere voluit, ita illos fieri socios daemoniorum, si idolothyta sacrificia manducaverint, quomodo Israel carnalis socius erat altaris in templo, qui de sacrificiis manducabat. Ideo ut hoc diceret: Propter quod, dilectissimi mihi, fugite ab idolorum cultura. Deinde secutus ostendit, ad quod sacrificium jam debeant pertinere, dicens: Quasi prudentibus dico, judicate vos quod dico. Calix benedictionis quem benedicimus, nonne communicatio est sanguinis Chr
Abbreviated transcription (Latin):
rat ꝓ sacrificiis illis omnibus fui corpo¬
ris sacrifictum: nondum suscitauerat
sui corporis templum. Nec de illo dem¬
plo eitiens eos qui boues & columbas
uendebant: diceret. Domus mea domꝰ
orationis uocabitur: uos autẽ fecistis il¬
lam speluncam latronum. Ex libro¬

Expanded text:
rat pro sacrificiis illis omnibus sui corporat pro sacrificiis illis omnibus sui corporis sacrificium, nondum suscitaverat sui corporis templum. Nec de illo templo ejiciens eos qui boves et columbas vendebant, diceret: Domus mea domus orationis vocabitur; vos autem fecistis illam speluncam latronum .
Abbreviated transcription (Latin):
llt intelligerent ita se iam sotios ẽẽ corpo¬
ris xp̃i: quemadmodũ illi sotii sunt alta¬
ris. & quia tit hoc dic̾et ab ydolatria ꝓhi¬
bebat. unde locus iste sermonis eiꝰ. sicut com¬
memoraui. sumpsit exorditim. ne putarent
ideo non esse curandum si de sacrifitiis ede¬
rent ydolorum. quia idolum nichil ẽ existi¬
mantes s̾ hec uelut suꝑfitra non nocere:
confirmauit quidem & ipse nichil esse
ẏdolum. Nec ideo se ista ꝓhibere quia idolis
ĩmolantur q̃ ñ habent sensum: s quia quȩ
immolant inqͥt. id est ydolorum culto¬
res. demoniis & non deo ĩmolant. Nolo
uos sotios demoniorum fieri. Istum sen¬
sum ueritas ipsa declarat. Quia intẽ.¬
plo cui seruiebat carnalit̾ isrł: ñ utiq
dño. tanquã idolorum sacrificia deo dãp¬
narent᷑. uel tanquã demoniis unmola¬
ta: nullomͦ ipse dñs xp̃c lepso quẽ mũ¬
dauerat dic̾et. llade ostende te sacerdoti:
& offer munꝰ quod p̃cepit moyses in te¬
stimonium illis. Nondum enim dede¬

Expanded text:
s esse corporis Christi, quemadmodum illi socii sunt altaris. Et quia ut hoc diceret, ab idololatria prohibebat; unde locus iste sermonis ejus, sicut commemoravi, sumpsit exordium: ne putarent ideo non esse curandum, si de sacrificiis ederent idolorum, quia idolum nihil est, existimantes sibi haec velut superflua non nocere, confirmavit quidem et ipse nihil esse idolum: nec ideo se ista prohibere, quia idolis immolantur quae non habent sensum; sed quia quae immolant, inquit, id est, idolorum cultores, daemoniis, et non Deo, immolant. Nolo vos socios daemoniorum fieri. Istum sensum veritas ipsa declarat: quia in templo cui serviebat carnaliter Israel, non utique Deo, tanquam idolorum sacrificia damnarentur, vel tanquam daemoniis immolata, nullo daverat, diceret: Vade, ostende te sacerdoti, et offer munus quod praecepit Moyses in testimonium illis . Nondum enim dede
Abbreviated transcription (Latin):
redidi ꝓpter quod locutis sum:
hoc ẽ ꝑfecte credidi. Non enim
ꝑfecte credint: qui quod credunt lo¬
qui nolunt. Ad ipsam enim fidem ꝑti¬
net: etiã illud credere. quod dictum ẽ.
Qui me confessus fuerit coram hominibꝰ:
confitebor eũ corã angłis dei. Ex boc
enim ẽ appellatus fidelis ille serutis: non
tantũ quia accepit. s quii impendit alq
sucratas ẽ Ita &s hoc loco. ñ ait credidi
& locatus sum: s ꝓpter hoc dicit se locci¬
tum esse. quia credidit. Simul enim cre¬
didit. & quod p̃mium loq̃ndo sꝑaret:

Expanded text:
redidi, propter quod locutus sum, id est perfecte credidi. Non enim perfecte credunt qui, quod credunt, loqui nolunt. Ad ipsam enim fidem pertinet etiam illud credere quod dictum est: « «Qui me confessus fuerit coram hominibus, confitebor eum coram Angelis Dei» . Ex hoc enim est appellatus fidelis ille servus, non tantum quia accepit, sed quia impendit atque lucratus est. Ita et hoc loco non ait, Credidi, et locutus sum; sed propter hoc dicit se locutum esse, quia credidit. Simul enim credidit, et quod praemium loquendo spe
Abbreviated transcription (Latin):
milis uenit in carne: p̃cesserunt iusti sic
in eũ credentes uenturum. quomͦ nos
credimꝰ in eum qui uenit. Tempora ua¬
riata sunt: non fides. Quia & ipsa uer¬¬
ba ꝓ tempore uariantur: cum uarie
declinantur. Alium sontm habet uen-
Eadem tñ fides utrosq comungit: do
eos qui uenturum esse. & eos qui eũ
uenisse crediderunt. Diuersis quidem
temporibus: s utrosq ꝑ unum fidei
rexisse: in celum ascendisse. Totum hoc
sicut uerba audistis p̃teriti temporis:
impletum esse iam credimus. In eiꝰ sunt
fidei sotietate nobiscam: & illi patres
qui crediderunt de uirgine nasciturũ.
passurum. resurrecturum. in celum ascen¬
surum. Illos enim ostendit apłs: ubi
ait. Habentes autẽ eundẽ sp̃m fidei sic̃
scͥptum ẽ. credidi ꝓpter quod locutus sũ:
& nos credimꝰ ꝓpter quod & loquim᷑. ꝓpħa
dixit. Credidi: ꝓpter quod locutus sum.
Apls dicit: & nos credimus. ꝓpter quod
& loqͥmur. Ut scias autẽ quod una sit
fides: audi dicentẽ. Habentes eundem

Expanded text:
milis venit in carne, praecesserunt justi, sic in eum credentes venturum, quomodo nos credimus in eum qui venit. Tempora variata sunt, non fides. Quia et ipsa verba pro tempore variantur, cum varie declinantur: alium sonum habet, Venteadem tamen fides utrosque conjungit, et eos qui venturum esse, et eos qui eum venisse crediderunt. Diversis quidem temporibus, sed utrosque per unum fidei rexisse, in coelum ascendisse: totum hoc, sicut verba auditis praeteriti temporis, impletum esse jam credimus. In ejus sunt fidei societate nobiscum et illi patres, qui crediderunt de Virgine nasciturum, passurum, resurrecturum, in coelum ascensurum: illos enim ostendit Apostolus ubi ait, Habentes autem eumdem spiritum fidei, sicut scriptum est, Credidi, propter quod locutus sum; et nos credimus, propter quod et loquimur . Propheta dixit, Credidi, propter quod locutus sum : Apostolus dicit, Et nos credimus, propter quod et loquimur. Ut scias autem quod una sit fides, audi dicentem, Habentes eumdem