comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sum primꝰ. & ego insempit̃nũ. & manus
mea fundauit terrã. &e dextera mea
Ifirmauit cȩlum. Uocabo eos aestabunt
Isimul. &e congregabuntur om̃s & audi¬
Sent. Quis enim nunciauit hȩc: diligens
te feci uoluntatẽ tuã suꝑ babilonẽ. ut
Sauferrẽ semen chaldeoꝵ. Ego locutꝰ sum
oe ego uocaui. adduxi eum. & ꝓsꝑam
feci uiam eiꝰ. Adducite ad me. &e audite
hȩc. Non a principio in abscondito locutꝰ
camini nomine isrł ce de aquis uide
ex istis: nunc ad eosdem loquit᷑. Audi me
ia cob & isrł quem ego uoco. Multi eiũ
uocati. & pauci electi. Unde non eos¬
electos. quia necdum receꝑant saluato.¬
rẽ: sed uocatos nuncupat. Ego sum in¬
quit. A ce .uͦ. primus & nouissimus.
qui uiuo &e fui mortuus. ut uitã ad
principium referas. nouissimũ adeũ
qui mortuus est. qui se ex inaniuit
formam serui accipiens. & factus oboe¬
diens patri. humiliauit se usq admor.¬
tem. mortẽ aut̃ crucis. Manus mea
fundauit terrã. Unde in ꝓuerbiis

Expanded text:
manus mea fundavit terram, et dextera mea firmavit coelum. Vocabo eos, et stabunt simul: et congregabuntur omnes, et audient: Quis eis nuntiavit haec? Diligens te, feci voluntatem tuam super Babylonem: ut auferrem semen Chaldaeorum. Ego locutus sum et ego vocavi. Adduxi eum et prosperam feci viam ejus. Adducite ad me, et audite haec: Non a principio in abscondito locutus camini nomine Israel, et de aquis Juda existis, nunc ad eosdem loquitur, Audi me, Jacob et Israel, quem ego voco. Multi enim vocati, et pauci electi . Unde non electos, quia necdum receperant Salvatorem; sed vocatos nuncupat. Ego sum, inquit α et ω, primus et novissimus, qui vivo, et fui mortuus ; ut vitam ad principium referas, novissimum ad eum, qui mortuus est. Qui se exinanivit formam servi accipiens, et factus est obediens Patri; humiliavit seipsum usque ad mortem, et mortem crucis . Manus mea fundavit terram. Unde et in Proverbiis
Abbreviated transcription (Latin):
ma intoto orbe uberrimos attulit frust
Siue iuxta septuaginta omĩs lingua ui¬
rans &e confitens dm̃̃. dicit qđ iusticia &
gła totius orbis ad eum ueniat & confun¬
dantur uidei qui se abeo separant. ii aut̃
qui de stirpe filioꝵ isrł ortisunt. & quidt
apłoꝵ semine pullulauerunt &e inapo¬

Expanded text:
lit fructus. Sive juxta Septuaginta omnis lingua jurans et confitens Deum, dicet quod justitia et gloria totius orbis ad eum veniat, et confundantur Judaei, qui se ab eo separant. 544 Hi autem qui de stirpe filiorum Israel orti sunt, et qui de Apostolorum semine pullulaverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑqđ ostendit nonstatim om̃s gentes esse
credituras. sed paulatim & ꝑ partes. De¬
niq corripit eos qui in errore pristino
ꝑmanser̃. dicens. Nescierunt qui leuant
meos simulachror suoꝵ onere pͣgrauati. &
spantes in eis in quib nulla est salus. Unde
apłis prȩcipit᷑. ut opportune. importune
annuncient ueritatẽ. & in eant consilium
salutis gentium. Hoc aut̃ id est ut congrega.¬
rentur exgentib. & uenirent plurii qui
loquebant᷑. p̃ter quẽ nullus est alius. Filius
enĩ non absq eo. sed in eo dĩ est. Pulchreq
iungit. ds̃ uistꝰ nequaquã unius gentis sei
uniuersi mundi. cui loquitur. conuertimi¬
ni ad me ae salui eritis om̃s fines t̾rȩ. im¬
pleto illo qđ pat̾ filio reꝑmisit. Postula
a me ae dabo tibi gentes hereditatẽ tuã.
&e possessionem tuam terminos terrȩ.

Expanded text:
Per quod ostendit, non statim omnes gentes esse Per quod ostendit, non statim omnes gentes esse credituras, sed paulatim et per partes. Denique corripit eos qui in errore pristino permanserunt, dicens: Nescierunt qui levant meos, simulacrorum 543 suorum onere praegravati, et sperantes in eis, in quibus nulla est salus. Unde Apostolis praecipitur, ut opportune, importune annuntient veritatem , et ineant consilium salutis gentium. Hoc autem, id est, ut congregarentur et venirent ex gentibus plurimi qui loquebantur, praeter quem nullus est alius. Filius enim non absque eo, sed in eo Deus est. Pulchreque jungit: Deus justus, nequaquam unius gentis, sed universi mundi, cui loquitur: Convertimini ad me, et salvi eritis, omnes fines terrae; impleto illo quod Pater Filio repromisit: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem t
Abbreviated transcription (Latin):
omĩũ ds̃ est. & non ob aliã causã creauit
t̃rã nͥ ut hominum esset habitaculum.
qui suum adorarent & intelligeredit
creatorem. & idola uniuersa contemne.¬
rent. Nam & inmonte sina. de excelso eiꝰ
uertice hȩc audientib popłis est locutus.
Non erunt tibi dii alieni absq me: nec facies
tibi idolum. Sed melius est ut hoc dictũ
de euangelica pͣdicatione credamꝰ. Moy ses
enim in abscondita solitudine uni tantum
semini iacob. frustra quȩrite me. Cȩloꝵ
enim illis regna ꝓmisi. &e pͥmũ adeos lo¬
cutus sum : ñ ueni nͥ adoues ꝑditas domꝰ
isrł. Et iccirco locutus sũ iusticiã. & annun¬
ciaui recta siue ueritatẽ. ut imaginib
legis & cerimoniis derelictis. sequerent᷑
euangelii ueritatẽ. Sed quia illi credere
noluerunt. & indignos se uidicauerunt
salute: ꝓpt̾ea dico gentib. Congregami¬
ni de toto orbe. & uenite & accedite ad
me sunul qui saluati estis exgentib.

Expanded text:
omnium Deus est, et non ob aliam causam creavit omnium Deus est, et non ob aliam causam creavit terram, nisi ut hominum esset habitaculum, qui suum adorarent et intelligerent Creatorem, et idola universa contemnerent. Nam et in monte Sina, de excelso ejus vertice haec audientibus populis est locutus: Non erunt tibi dii alieni absque me, nec facies tibi idolum . Sed melius, ut hoc dictum de Evangelica praedicatione credamus: Moyses enim in abscondita solitudine uni tantum semini Jacob, frustra quaerite me. Coelorum enim illis regna promisi, et primum ad eos locutus sum: Non veni nisi ad oves perditas domus Israel . Et idcirco locutus sum justitiam et annuntiavi recta, sive veritatem, ut imaginibus Legis et caeremoniis derelictis, sequerentur Evangelii veritatem. Sed quia illi credere noluerunt, et indignos se judicaverunt salute; propterea dico gentibus: Congregamini de toto orbe; et venite et accedite ad me simul qui salvati estis ex gentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
Iqui saluamini gentib. Non cognouerunt.
Squi portant lignũ sculpturȩ suȩ. orant
Ideos non saluantes. Sed annuncient. ap
ꝓpinquant ut sciant simul quis audita
Ifecit hȩc abinitio. tunc annunciatũ est
Iuobis. Nonne ego dñs dĩ. & non est absq me¬
Salius : lustus &e saluans non est prȩt̃ me.
Conuertimini ad me ce salui eritis abex.¬
tremis terrȩ. Ego sum ds̃. & non est alius.
Per memet ipsũ uiro. nisi egrediet᷑ iusticia
Ide ore meo: sermones mei ñ auertentur.
Quia mͥcuruabit᷑ omẽ genu. & urabit &
:confitebitur omĩs lingua dicens. lusticia¬
Iae gła ad eum ueniet. & confundentur
Som̃s qui separant se a dõ. lustificabitur.
& in dño głabitur ome semen filioꝵ isrł.
Nocatis egipto & ȩthiopia ce sabaim uiris
excelsis. ꝑ quȩ monstrat᷑ salus uniuersa¬
rũ gentium barbararũ. & totiꝰ mundiad
dm̃ conuersio: ostendit ds̃ iusticiã suã
quod nonsolum udeoꝵ sit ds̃ sed & gentiũ.
pse enim cęli factor & terrȩ ȩqualitẽr

Expanded text:
qui salvamini de gentibus; non cognoverunt qui portant lignum sculpturae suae: orant deos non salvantes. Si annuntiant, 542 appropinquent ut sciant simul, quis audita fecit haec ab initio, tunc annuntiatum est vobis. Nonne ego Dominus Deus, et non est alius absque me: justus et salvans non est praeter me. Convertimini ad me, et salvi eritis ab extremis terrae. Ego sum Deus, et non est alius. Per memetipsum juro: nisi egredietur de ore meo justitia: sermones mei non avertentur, quia mihi incurvabit omne genu, et jurabit et confitebitur omnis lingua Deo dicens: Justitia, et gloria ad eum veniet, et confundentur omnes qui separant se a Domino: justificabitur et in Deo glorificabitur omne semen filiorum Israel. Vocatis Aegypto, et Aethiopia, et Sabaim viris excelsis, per quae monstratur salus universarum gentium barbararum, et totius mundi ad Deum conversio, ostendit Deus justitiam suam; quod non solum Judaeorum sit Dominus, sed et gentium. Ipse enim coeli factor et terrae aequaliter
Abbreviated transcription (Latin):
inpecunia. sed uendidi te peccatis tuis. &
erui de fornace pauꝑtatis. Propt̃ qđ & sa¬
lomon diuitias & pauꝑtatẽ habere non
uult: sed tantũ necessaria postulat. ne
aut in illis cleuetur cor eiꝰ in suꝑbiã. aut
in ista compellatur facere qđ ñ uult:
Habentes inquit uictum & uestimentum.
his contenti sumꝰ. Nudi me iacob &r
isrł quen uoco. Ego ipse. ego primus. &e¬
ego nouissimꝰ. Manus quoq mea funda.¬
uit terram. & dextera mea mensa est
cęlos. Ego uocabo eos. & stabunt simul.
Congregamini om̃s uos. & audite. Quis de
Seis annunciauit hȩc : Dñs direxit eum.
Faciet uoluntatẽ suam inbabilone. &
brachium suũ inchaldeis. Ego egolocut
:sum &e uocaui eum. Adduxxi eum. & dire¬
cta est uia eius. Accedite ad me: &e audite
hoc. Non a principio in abscondito locutꝰ
Isum. Ex tempore antequã fierent ibi erã.
ce nunc dñs ds̃ misit me & sp̃s eiꝰ Latr.¬

Expanded text:
in pecunia, sed vendidi in peccatis tuis, et in pecunia, sed vendidi in peccatis tuis, et erui te de fornace paupertatis. Propter quod et Salomon divitias et paupertatem habere non vult, sed tantum necessaria postulat, ne aut illis elevetur cor ejus in superbiam, aut in ista compellatur facere quod non vulHabentes, inquit, victum et vestimentum, his contenti simus . Audi me, Jacob et Israel, quem ego novissimus. Manus quoque mea fundavit terram: et dextera mea mensa est celos. Ego voco eos et stabunt 53 simul. Congregamini omnes vos: et audite: quis de eis annunciavit hec? Dabylone et brachium suum in Chaldeis ego ego locutus sum et vocavi eum adduxi eum et directa est via eius accedite ad me et audite hoc non a principio in abscondito locutus sum ex tempore antequam fieret ibi eram et nunc Dominus Deus misit me et spir
Abbreviated transcription (Latin):
tatis ꝓbare te uolui. Ex quo ostenditur
&e diuitiis & pauꝑtate plerosq temptari.
si aut illis male abutant᷑. aut penuriã
nequaquã uirtute sustineant. Propt̃ me
gͦ faciam ne blasphemet᷑ nom̃ meum
ingentib. &e putent uos non mea ira
sed idoloꝵ suor auxilio esse suꝑatos.
Quodq infert. głam meam alteriͥ ñ dabo:
hoc significat ne idola putentur oppres¬
sisse popłm di. Uel certe cum dicit. alteri
non dabo: ostendit se iam alteri dedisse
Alter enĩ. ad distinctionẽ prioris dr̃.Pleriq
ꝑstringã: de xp̃i aduentu autumant ꝓ.¬
phetari. qđ repente ueniat insꝑatꝰ. & duris.¬
simo popło sui monstret p̃sentiã. cui nun
quã ds aures aꝑuit. quia incrassatũ fuerit
cor eiꝰ. & aurib suis grauit̃ audierit. statĩq
transgressor & iniquus sit appellatus.
sumit testimonium. ut reueletur ira dĩ
ad terrendos eos qui peccant. & postea con¬
uersis gła pͣbeat᷑. Ecce ait uendidi de non

Expanded text:
rtatis probare te volui. Ex quo ostenditur rtatis probare te volui. Ex quo ostenditur et divitiis et paupertate plerosque tentari, si aut illis male abutantur, aut penuriam nequaquam virtute sustineant. Propter me ergo faciam, ne blasphemetur nomen meum in gentibus, et putent vos non mea ira, sed idolorum suorum auxilio esse superatos. Quodque infert, gloriam meam alteri non dabo, hoc significat, ne idola putentur oppressisse populum Dei. Vel certe cum dicit, alteri non dabo, ostendit se alteri jam dedisse, alteri enim ad distinctionem prioris dicitur. Plerique perstringam, de Christi adventu autumant prophetari, quod repente veniat insperatus, et durissimo populo sui demonstret praesentiam; cui 557 numquam Deus aures aperuerit, quia incrassatum fuerit cor ejus, et auribus suis graviter audierit. Statimque transgressor et iniquus sit appellatus, sumit testimonium, ut reveletur ira Dei ad terrendos eos qui peccant, et postea conversis gloria praebeatur: Ecce, ait, vendidi te non
Abbreviated transcription (Latin):
celas silentio ueritatẽ. Nec narro prȩterita
uquib sepe mea potentia comꝓbata ÷:
quomodo eduaerim popłm de ȩgipto. ce¬
egyptios in mari summerserim rubro.
terram repmissionis tradiderim. gentes
uibis uarias subiugauerim. sed noua
quȩ contra babilonẽ facturus sum nun-¬
cio. ut impudens oris tui mendacium
confutetur qui te asseris scire quȩ nescis.
Abinitio enim meoꝵ prȩuaricator es man.¬
dator & de uentre transgressorẽ uocauit
te ds. quando de egipto liberatus quasi
meo uentre conceptus es. & educatꝰ & eru¬
ditꝰ. caput bouis egiptu desiderasti. dicens.
Hi sunt dii tiu isrł: qui te eduxerunt de
terra ȩgipti. Non gͥ tuo merito sed mea
miscdia furorem̃ meum distuli ne penit᷑
interires. & oblaudẽ nominis mei infre-¬
nabo te. ut me quasi iumentũ & infrenis
equus sequaris inuitus. Ecce excari te
id est ꝓbaui quomodo conflatur argen-¬
tum siue indiuitus. sed infornace pauꝑ.¬

Expanded text:
celas silentio veritatem. Nec narro praeterita celas silentio veritatem. Nec narro praeterita quibus saepe mea potentia comprobata est, quomodo eduxerim populum de Aegypto, Aegyptios in mari submerserim Rubro, terram repromissionis tradiderim, gentes vobis varias subjugarim. Sed nova quae contra Babylonem facturus sum, nuntio, ut impudens oris tui mendacium confutetur, qui te asseris scire quae nescis. Ab initio enim meorum praevaricator es mandatorum; et de ventre transgressorem vocavit te Deus, quando de Aegypto liberatus, quasi meo ventre conceptus es, et educatus, et eruditus. Caput bovis Aegypti desiderasti, dicens: Hi sunt dii tui, Israel, qui te eduxerunt de terra Aegypti. Non igitur tuo merito, sed mea misericordia furorem meum distuli, ne penitus interires, et ob laudem nominis mei infrenabo te, ut me quasi jumentum et in frenis equus sequaris invitus. Ecce excoxi te, id est, probavi, quomodo conflatur argentum. Sive non in divitiis, sed in fornace paupe
Abbreviated transcription (Latin):
sea & omĩa tibi feci noua ex tũne quȩ
futura sunt. & non dixisti. Nunc fiunt
a non olim. &e non in priorib dieb: ne
dicas etiam. noui ea. Neq nosti neq scis.
neq a principio aꝑui aures tuas. Scio
mi qm̃ prȩuaricans prȩuaricaberis. ce
niquus adhuc e& utero uocaberis. Pro¬
pter nomen meum ostendã tibi furo¬
rẽ meum. ce głosa mea inferã suꝑ te
ut non interficiã. Ecce uendidite non
ꝓpt̾ argentũ. erui aut̃ te de fornace
pauꝑtatis. Propt̃ me faciam quia nom̃
meum polluitur. & głam meã alteri
nondabo. Prȩdico tibi babilonios a medis
psisꝙ suꝑandos. & repente faciam quod
ninatus sum : ne cum uenerint quȩ prȩ-¬
usta sunt. uel deor nutu quos colis uel
srtutu ea estimes accidisse. Nec iacto sci.¬
entiam futurors. sed obutilitatẽ tuã loqͦr
cuius cor incredulum &e ceruicẽ ferream
& frontẽ aeneam abinitio esse cognoui.
Eece audisti omĩa quȩ uentura sunt: & tam̃

Expanded text:
sed audita tibi feci nova ea nunc quae sed audita tibi feci nova ea nunc quae futura sunt. Et non dixisti, nunc fiunt, et non olim: et non in prioribus diebus. Ne dicas etiam novi ea: neque nosti, neque scis, neque a principio aperui aures tuas. Scio enim quoniam praevaricans praevaricaberis: et iniquus adhuc ex utero vocaberis. Propter nomen meum ostendam tibi furorem meum: et gloriosa mea inferam super te, ut non te interficiam. Ecce vendidi te non propter argentum: erui autem te de fornace paupertatis: 556 propter me faciam, quia nomen meum polluitur: et gloriam meam alteri non dabo. Praedico tibi Babylonios a Medis Persisque superandos, et repente faciam quod minatus sum, ne cum venerint quae praedicta sunt, vel deorum nutu quos colis, vel fortuito ea existimes accidisse. Nec jacto scientiam futurorum, sed ob incredulitatem tuam loquor, cujus cor incredulum et cervicem ferream, ac frontem aeneam ab initio esse cognovi. Ecce audisti omnia quae ventura sunt, et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
flatilia mandauerunt ista quȩ audsa
Uide omĩa. uos aut̃ non annunciastis.
Audita feci tibi noua extunc: & conser.
:uata quȩ nescisti. Nunc creata sunt ce
Inon er t̾unc: oe ante diem. & ñ audisti
Iea. ne forte dicas. Ecce cognoui ea
Neq audisti. neq cognouisti. neq ex tus
apta est auris tua. Scio enĩ quia preu¬
ricans prȩuaricaberis. & transgressore
ex uentre uocaui te. Propt̾ nom̃en mã
onge faciam furorem meum. & laude
mea in frenabo te ne intereas. Ecce eacaxi
asea nonquasi argentum. ȩlegi te inca.¬
mino pauptatis. Propt̾ me faciam ut non¬
Lud friora aimunciaui. &e de ore meo
gressa sunt: ce auditum factũ est subi¬
ss feci & uenerunt. Scio quia durus es.
& neruus ferreus collum tuũ. &e frons
dia aenea. &e annunciaui tibi olim an.¬
tequam uenirent suꝑ te. Auditũ tibi feci.
ne forte diceres. quia idola mea fecert̃.
sulptilia &e conflatilia mandauert̃
michi. Audistis omĩa &e uos cognouistis.

Expanded text:
nflatilia mandaverunt ista. Quae audisti, nflatilia mandaverunt ista. Quae audisti, vide omnia: vos autem non annuntiastis. Audita feci tibi nvata quae nescis: nunc creata sunt, et non ex tunc: et ante diem, et non vidisti ea, ne forte dicas: Ecce cognovi ea. Neque audisti, neque cognovisti, neque ex tunc aperta est auris tua: scio enim quia praevaricans praevaricabis, et transgressorem ex ventre vocavi te propter nomen meum longe faciam furorem meum et laude mea infrenabo te ne intereas ecce excoxi te sed non quasi argentum elegi te in camino paupertatis propter me proLXX: Priora adhuc annuntiavi: et de ore meo egressa sunt: et auditum factum est: subito feci, et venerunt, scio quia durus es: et nervus ferreus collum tuum, et frons tua aenea: et annuntiavi tibi olim antequam venirent super te. Auditum tibi feci: ne forte diceres, quia idola mihi fecerunt, sculptilia et conflatilia mandaverunt mihi. Audistis omnia, et vos non cognovistis:
Abbreviated transcription (Latin):
reb expleri. Tu aut̃ domus iacob qui ioes¬
mini nomine isrł. & qui de aqua uidoe¬
stis. & cȩtera quȩ secunt᷑: audi attentus
quid dicturus sum. Et notandum qd ne¬
quaquã eos appellet iacob sed domun
iacob. nec isrł qui hoc falso appellantur
Et de aquis inquit uidȩ existis. semnoti¬
tyos aquas uocans ꝓsemine. ut nequaqi
eos uirtutum patriarcharũ filios ostena¬
ret esse. sed carnium. Et recte aquã us
appellauit. quia sola tunc terra uidi
dm̃. sed ut assumpto nomine faciatis i¬
iuriam. dum eum testẽ urĩ uultiessĩ
mendacii. & requiescitis in scã ciuitate.
oth habere priuilegium. cum cassa iacus
tis uocabula. Priora extunc annu¬
ciaui. & exore mẽo exierunt. & audita
feci ea. Repente oꝑatus sum: & uenerin
Sciui enim quia durus es tũ : & neriuis
ferreus ceruix tua. & frons tua aera
Prȩdixi tibi ex tunc: antequã uenirer
Iindicaui tibi ne forte diceres. Idolai
fecerunt hȩc : & sculptilia mea & cu¬

Expanded text:
i. Tu autem, domus Jacob, et qui vocamini nomine Israel, et qui de aqua Juda existis, et caetera quae sequuntur, audi attentius quae dicturus sum. Et notandum quod nequaquam eos appellet Jacob, sed domum Jacob; nec Israel, qui hoc falso appellantur Et de aquis, inquit, Juda existis, σεμνοτερῶς aquas vocans pro semine, ut nequaquam eos virtutum Patriarcharum filios ostenderet esse, sed carnium. Et recte aquas Juda appellavit, quia sola tunc in terra Judaea Dominum; sed ut assumpto nomine faciatis injuriam, dum eum testem vestri vultis esse mendacii, et requiescitis in sancta civitatemini sabaoth habere privilegium, cum cassa Jacob,atis vocabula. Priora ex tunc annuntiavi, et ex ore meo exierunt, et audita feci ea: repente operatus sum, et venerunt. Scivi enim quia durus es tu, et nervus ferreus cervix tua, et frons tua aenea. Praedixi tibi ex tunc: antequam venirent, indicavi tibi, ne forte diceres: idola mea fecerunt haec, et sculptilia mea, co
Abbreviated transcription (Latin):
es ds absconditꝰ. ds isrł saluator. quomono
possint cyri ꝑsonȩ uingere: non intelligo
nisi forte theodotionis utar editione qu
transtulit. in te est fortis. & ñ est alius p̾
eum ds̃. Prȩterea tu fortis absconditꝰ. as us
saluator. quocunq se uerterint: nonualte¬
bunt laqueos ueritatis effugere. Faci

Expanded text:
s Israel Salvator, quomodo possit Cyri personae convenire, non intelligo. Nisi forte Theodotionis utantur editione, qui transtulit, In te est fortis, et non est alius praeter eum Deus: propterea tu fortis absconditus Deus Israel Salvator. Quodcumque se verterint, non valebunt laqueos veritatis effugere. Fac
Abbreviated transcription (Latin):
Sic dic̃ dñs sabaoth. laborauit egypt᷑ &i
gociatio ȩthiopũ &e sabaim. Uirĩ excelsicas
Ite transibunt &e tui erunt serui. &e senus¬
S ce non est dĩ absq te. Tu enĩ ds es & nescis¬
Smus. ds̃ isrł saluator. Confundant᷑ em
Ibescant om̃s aduersaru eiꝰ & ambulent
Iconfusionẽ. In nouamini ad me insul
Iisrł saluatur adño salute ȩt̃na. Nonan¬
Ifundentur neq erubescent usq inȩt̃us
Et in hoc loco qui sequunt᷑ historiã dicur
egiptum & ȩthiopas gentẽq sabeam q
trans ȩthiopiam est seruisse cyro. & ei

Expanded text:
inus Deus Sabaoth: Laboravit Aegyptus, et mercatus est Aethiopas; Sabaim viri excelsi ad te transibunt, et tui erunt servi, et pos, et non est Deus absque te. Tu enim Deus es, et nesciebamus: Deus Israel Salvator: confundantur et erubescant omnes adversarii ejus, et ambulent in confusione. ÷ Innovamini ad me insulae  Israel salvatur a Domino salute aeterna: non confundentur neque erubescent usque in aeternum. Et in hoc loco qui sequuntur historiam, dicunt Aegyptum, et Aethiopes gentesque Sabaim, quae trans
Abbreviated transcription (Latin):
septuaginta qui dixerunt. qui porta.¬
mini e&utero & erudimini abinfantia
usq ad senectutẽ: hoc significat quod
frustra legem dĩ die ac nocte meditent᷑.
non habentes noticiam dĩ. sed hominum
ac bestiarum simulachra uenerantes.
in tantum ut correptione indigeant
ꝑphetali. ꝑquam loquitur ad
eos ds. Cui assimilastis me &e ad ȩqua.¬
stis. & reliqua. quod aurum argentũq
contulerint. & conducto statuario fece.¬
rint idola. & adorauerint oꝑa manuũ
suarum.quȩ portent᷑ humeris &e confira
atq stabilita se non ualeant cõmouere.
nec ꝓdesse his aquib coluntur. Manife.
sa reseremus. Nementote istud &
fundamini. & redite pͣuaricatores ad
cor. Recordamini pͥoris scłi. qm̃ ego sũ¬

Expanded text:
Septuaginta qui dixerunt: Qui portaSeptuaginta qui dixerunt: Qui portamini ex utero, et erudimini ab infantia usque ad senectutem, hoc significat, quod frustra legem Dei die ac nocte meditentur, non habentes notitiam Dei, sed hominum ac bestiarum simulacra venerantes: intantum ut correptione indigeant prophetali, per quam loquitur ad eos Deus: Cui assimilastis me, et adaequastis? et reliqua: quod aurum argentumque contulerint, et conducto statuario fecerint idola, et adoraverint opera manuum suarum, quae portentur humeris, et confixa atque stabilita se non valeant commovere, nec prodesse his a quibus coluntur. Manifestsa reseremus. Mementote istud, et fundamini, et redite, praevaricatores, ad cor. Recordamini prioris saeculi, q
Abbreviated transcription (Latin):
aut uultam. pedesq & manus & cȩtera
corporis membra. sed quo nos affectũ dĩ
ꝑur̃a uerba discamꝰ. Alioquin. & incente.¬
simo nono psalmo ex ꝑsona dĩ hoc idem
canitur . In eo enim loco ubi septuaginta
transtulerunt. ea utero ante luciferũ
genuite : in hebreo scriptũ habet mere.¬
hem quod interp̃tatur de uulua. In prȩ.¬
sentiarum uero nonsolum de utero & de
uulua scriptum est. hoc est mebeten &e
merehem. sed menni quȩ prȩpositio signi¬
ficat ex meo utero. siue ex meauulua.
Et est sensus. Qui uos genui ab infantia.
& meo utero uuluaq gestaui: ipse usq
ad senectutẽ ꝓtegam. non meam sed
urãm. ut eos doceat diuina miscđia. eẽ.
saluandos. Creator enim omĩum parcit
creaturȩ suȩ. Et pastor bonus ponit ani.¬
mamsuam ꝓ ouib suis. Qui aut̃ mer.¬
cennarius est cuius non sunt oues: cum
uiderit lupum fugit. Qui gͥ feci & genui
liberos: ego feram &e ego portabo. luxta

Expanded text:
aut vulvam, pedesque, et manus, et caetera aut vulvam, pedesque, et manus, et caetera corporis membra; sed quo nos affectum Dei per nostra verba discamus. Alioquin et in centesimo nono psalmo ex persona Dei hoc idem canitur. In eo enim loco ubi Septuaginta transtulerunt, ex utero ante luciferum genui te, in Hebraeo scriptum habet, MEREHEM quod interpretatur, de vulva. In prsentiarum vero non solum de utero, et de vulva scriptum est, hoc est, MEBETEN et MEREHEM sed MENNI quae praepositio significat ex meo utero, sive ex mea vulva. Et est sensus: Qui vos genui ab infantia, et meo utero vulvaque gestavi, ipse usque ad senectutem protegam, non meam, sed vestram, ut eos doceat divina misericordia esse salvandos. Creator enim omnium parcit creaturae suae, et pastor bonus ponit animam suam pro ovibus suis . Qui autem mercenarius est, cujus non sunt oves, cum viderit lupum, fugit. Quia igitur feci et genui liberos, ego feram et ipse portabo. Juxta
Abbreviated transcription (Latin):
uos. Ego feci &e ego dimittã. & ego suscipiã.
&e ego uos saluos faciam. Cui assimilastis
me : Uidete &e excogitate qui erratis ce
confertis aurum de sacculo & argentum
instatera appenditis. & conducitis artificẽ.
Fecerunt oꝑa manuũ. & incuruati adora¬
uert̃. Portant illud in humeris &e uadunt.
Si aut̃ posuerint illud in loco suo. manet
ce ñ mouebitur. Et qut elamauerit ad
illud non audiet. &e de malis non liberabit
eum. Nequaquam eũ appellat iacob. nec
isrł. qđ &e ipsum absq conuinctione serui
&e pueri & electi insugillatione popłi
dici supra exrposiumꝰ. sed multo uilius
domus iacob &e reliquias isrł obꝓpinqui¬
tatem carnis &e sanguinis. & quasi fecis
reliquiarũ isrł: docetq eos instar pueroꝵ
atq lactentium ita a dõ quasi matris
utero & uulua pregnantis ea egipto. ẽẽ.
portatos. non quo in effabilis dĩ in comp̃.¬
hensibilisq maiestas aut uterũ habeat

Expanded text:
vos: ego feci, et ego portabo: ego suscipiam, vos: ego feci, et ego portabo: ego suscipiam, et salvos vos faciam. Cui assimilastis me? Videte, excogitate qui erratis et confertis aurum de sacculo, et argentum in statera appenditis, et conducitis aurificem: fecerunt opera manuum, et incurvati adoraverunt: portant illud in humeris, et vadunt. Si autem posuerint illud in loco suo, manet, et non movebitur: et qui clamaverit ad illud, non audiet, et de malis non liberabit eum. Nequaquam eum appellat Jacob, nec Israel, quod et ipsum absque conjunctione servi et pueri et electi in sugillationem populi dici supra exposuimus: sed multo vilius, domus Jacob, et reliquias Israel, ob propinquitatem carnis et sanguinis, et quasi faeces reliquiarum Israel. Docetque eos instar puerorum atque lactentium, ita a Deo, quasi matris utero, et vulva praegnantis, ex Aegypto esse portatos. Non quo ineffabilis 546 Dei incomprehensibilisque majestas, aut uterum habeat,
Abbreviated transcription (Latin):
ingentib error fuerit idolatriȩ quȩ
cultores suos deprimebat ad terram. &
saluare non poterat. animasq eor facie¬
llt diabolo & demonib esse captiuas.
Audite me domus iacob: & ome residuũ
domus isrł qui portamini a meo utero.
qui gestamini a mea uulua. Usq ad sene.¬
Ctam ego ipse. & usq ad canos ego portabo.
Ego feci ce ego feram. ego portabo &e saluabo.
Cui assimilastis me & ad ęquastis. & cõpara¬
stis & fecistis similem: Qui confertis aurũ
de sacculo & argentũ statera ponderatis.
conducentes aurificem ut faciat dm̃.
&e ꝓcidunt & adorant. Portant illum
in humeris. gestantes & ponentes in loco
suo. & stabit ac de loco suo non mouebit᷑.
Sed & cum clamauerint adeũ non audi.¬
et. de tribulatione non saluabit eos.
Laix. Audite domꝰ iacob & om̃s reliquiȩ
isrł. qui portamini de utero. & erudimini
a paruulo. Usq ad senectutẽ ego sum. &
donec sene̾catis ego sum: &e ego sustineo

Expanded text:
in gentibus, error fuerit idololatriae, quae in gentibus, error fuerit idololatriae, quae cultores suos deprimebat ad terram, et salvare non poterat, animasque eorum faciebat diabolo et daemonibus esse captivas. Audite me, domus Jacob, et omne residuum domus Israel, qui portamini a meo utero, qui gestamini a mea vulva. Usque ad senectam ego ipse, et usque ad canos ego portabo: ego feci, et ego feram: ego portabo, et salvabo. Cui assimilastis me, et adaequastis et comparastis me, et fecistis similem? Qui confertis aurum de sacculo, et argentum statera ponderatis, conducentes aurificem, ut faciat Deum: et procidunt et adorant. Portant illum in humeris, gestantes et ponentes in loco suo, et stabit, ac de loco suo non movebitur. Sed cum clamaverint ad eum, non audiet: de tribulatione non salvabit eos. LXX: Audite me, domus Jacob, et omnes reliquiae Israel qui portamini de utero, et erudimini a parvulo usque ad senectutem. Ego sum, et donec senescatis ego sum: ego sustineo
Abbreviated transcription (Latin):
religio nationũ simulachra sint bestiarũ
& brutoꝵ animantium. quȩ maxime in
eripto diuino cultui consecrata sunt: de
quib & uirgilius. Omĩgenumq dm̃ mon¬
sra. & latrator anubis. Nam & pleraq
ippida eoꝵ ea bestiis & iumentis habent
lingua egiptia ab hirco. lichos a lupo. ut
taceam de formidoloso & horribili cepe
& crepitu uentris inflati. quȩ pelusiaca
religio est. Hȩc inquit simulachra quȩ ñ
possunt saluare portantes: nichil sunt ali¬
ud nisi onera sacerdotum depͥmentia eos
usq ad lassitudinẽ. Quȩ cum captiuitas
uenerit: ꝓ precio metalloꝵ. de quib facta
snt dicuntur pͥma captiua. & animam¬
susiue portantium liberare ñ possunt.
un quo muta simulachra habeant animã
& aliquem sensũ doloris. quȩ insensibilia
& membra earum rerũ. quȩ absq sensu
& membris sunt. Alioquin & in ꝓuerbiis
legitur. in manu linguȩ mors &e uita.¬
el hoc dicendum. qđ graiussimũ onus

Expanded text:
religio nationum, simulacra sint bestiarum, religio nationum, simulacra sint bestiarum,  brutorum animantium, quae maxime in Aegypto divino cultui consecrata sunt. De quibus Virgilius : Omnigenumque deum monstra, et latrator Anubis. Nam et pleraque oppida eorum ex bestiis et jumentis habent lingua Aegyptia ab hirco, λύκων a lupo, ut taceam de formidoloso et horribili cepe, et crepitu ventris inflati, quae Pelusiaca religio est. Haec, inquit, simulacra quae non possunt salvare portantes, nihil sunt aliud nisi onera sacerdotum, deprimentia eos usque ad lassitudinem. Quae cum captivitas venerit, pro pretio metallorum, de quibus facta sunt, ducuntur psuam sive portantium, liberare non possunt. Non quo muta simulacra habeant animam et aliquem sensum doloris, quae insensibilia et membra earum rerum quae absque sensu et membris sunt. Alioquin et in Proverbiis legitur: In manu linguae, mors etel hoc dicendum, quod gravissimum onus
Abbreviated transcription (Latin):
nem contabuerunt. & contrita sunt heb
N on potuerunt saluare portantẽ. & aniui
eoꝵ incaptiuitatẽ ibit. Larx. Cecidit
bel contritus est dagon: facta sunt scil.¬
Iptilia eoꝵ in bestias. & umenta. Portant¬
Sea colligata quasi onus laboranti & esu
saluari de bello. ipsi aut̃ captiui ducti
sunt. Consequent̃ post uocationẽ gentiun
ce electionẽ credentium ex isrł: idola cor¬
bel quem greci belum dicunt. latini
saturnum uocant. cui tanta fuit apud
uteres religio: ut ei nonsolum humanas
hostias captiuoꝵ ignobiliumq mortaliũ.
eda suos liberos immolarent. Nabo aut̃
&iosum idolum est qđ intepp̃tatur ꝓphe¬
daee diuinatio. quam post euangelii ue.¬
ntitem in toto orbe conticuisse sig̾nificat¬
braico non habetur. & est idolum ascalonis.
qutş. & reliquarũ urbium philistum.
&e a speciali transit ad generale. Facta sunt
simula chra eoꝵ bestiis & iumentis. ñ quo
simulachra gentilium in prȩdam bestia¬
rum &e iumentoꝵ exposita sint: sed quo

Expanded text:
abuerunt, et contrita sunt simul: non potuerunt salvare portantem, et anima eorum in captivitatem ibit. LXX: Cecidit Bel, contritus est Dagon: facta sunt sculptilia eorum in bestias et jumenta, portatis ea colligata quasi onus laboranti, et desalvare de bello: ipsi autem captivi ducti sunt. Post vocationem gentium, et electionem credentium ex Israel, idola corBel: quem Graeci Belum, Latini Saturnum vocant. Cujus tanta fuit apud veteres religio, ut ei non solum humanas hostias captivorum ignobiliumque mortalium, sed et suos liberos immolarent. Nabo autem et ipsum idolum est, quod interpretatur prophetia et divinatio, quam post Evangelii veritatem in toto orbe conticuisse significatHebraico non habetur. Et est idolum Ascalonis, Gazae, et reliquarum urbium Philisthiim. Et a speciali transit ad generale: Facta sunt simulacra eorum bestiis et jumentis. Non quo simulacra gentilium in praedam bestiarum et jumentorum exposita sint: sed quo
Abbreviated transcription (Latin):
rit scire uentura nisi ego. qui ꝑ ꝓpheti
nuncio quȩ facturus sum: ut cum p̃ci
compleuero. diuinatione ꝓbẽ diuinta
Ego enim misteriũ qđ retro cunctis gena¬
rationib fuerat ignoratũ. immo consiuis
meũ staturũ esse dico. nunc ut cũ illuo
uideritis effectum. nullum sc̃iatis dm̃n
eum qui hȩc futura cognouit. immo pce¬
pit fieri. Ego sum qui ab oriente uocau
eum. Et pũtant hebrei cyrũ regẽ ꝑsarũ
siue darium medoꝵ principẽ. & de t̾ra
longinqua uirũ uoluntatis meȩ. quies¬
pleat omnẽ uoluntatẽ meã contra lili¬
lonẽ atq chaldeos. siue ut nos uerum
esse conuincimꝰ dnm &e saluatorẽ. deq
& balaam uaticinatur. Oriet᷑ stellas
iacob: & homo ex isrł cuius nomenb
oriens. quem adorauerunt magi de
ente uenientes. Hic enĩ loquitur inpsaea¬
Ds m̃s ut faciam uoluntatẽ tuã uoli
De quo locutus est pat̾. & sponsionẽ suã opi
de hebreo ex p̃ssimus uirũ uoluntatis

Expanded text:
tuerit scire ventura, nisi ego qui per Prophetas tuerit scire ventura, nisi ego qui per Prophetas nuntio quae facturus sum: ut cum praedicta complevero, divinatione probem divinitatem. Ego enim mysterium quod retro cunctis generationibus fuerat ignoratum, immo consilium meum staturum esse nunc dico; ut cum illud videritis effectum, nullum sciatis Deum, nisi eum qui haec futura cognovit, immo praecepit fieri. Ego sum qui ab Oriente voco avem, ut putant Hebraei, Cyrum regem Persarum, sive Darium Medorum principem; et de terra longinqua virum voluntatis meae, qui expleat omnem voluntatem meam contra Babylonem atque Chaldaeos. Sive ut nos verum esse convincimus, Dominum Salvatorem, de quo et Balaam vaticinatur: Orietur stella ex Jacob, et homo ex Israel , cujus nomen est Oriens , quem adoraverunt Magi de Oriente venientes. Hic enim loquitur in Psalmis: Deus, ut faciam voluntatem tuam volui , de quo locutus est Pater: et sponsionem suam opere de Hebraeo expressimus, vir
Abbreviated transcription (Latin):
mea fiet. Uocans aboriente auẽ. & de
terra longinqua uirũ uoluntatis meȩ.
Et locutus sum & adducã illud. creaui
& faciam illud. Larx. Mementote hori¬
S&e ingemiscite. agite poenitentiã qui
Serratis. reuertimini corde. & mem̃tote
tra prȩt̾ me. qui annuncio pri nouissi.¬
ma antequam fiant. & compleantur
Et dixi. Omĩs uoluntas mea ftabit & ui¬
Scta quȩ cogitaui faciam. Qui uoco ahon
te auem. ce de terra longinqua. De quiii¬
Scogitaui locutus sum &e adduxi erea
& feci. Quia uos ipse genui. ipse portaui.
&e abinfantia usq ad senectutem non
ur̃o merito sed mea pietate saluamuns:
deserite idola quȩ fecistis. & adunus di
cultum reuertimini. Agite poenitentia
ingemiscite ꝓerrore qui uos tenuit. inmo
fundamini. ne rursũ subitus idolatriae
uos turbo subuertat. Et redite adcor. i
est ad mentem ur̃am qui simulachra uns¬
rantes. uelut furiosi in ligna impingeuis
& lapides. Abinitio considerate mundi
qđ prȩter me nullus sit ds̃. nec alius pn¬

Expanded text:
riente avem, et de terra longinqua virum voluntatis meae; et locutus sum, et adducam illud, creavi et faciam illud. LXX: Mementote horum, et ingemiscite: agite poenitentiam qui erratis. Revertimini corde, et mementottra praeter me. Qui annuntio prius novissima antequam fiant et compleantur, et dixi, omnis voluntas mea stabit, et cuncta quae cogitavi facium. Qui vocte avem, et de terra longinqua, de quibus cogitavi: locutus sum, et adduxi: creavi et feci. Quia vos ipse genui, ipse portavi, et ab infantia usque ad senectutem, non vestro merito, sed mea pietate salvamini: deserite idola quae fecistis, et ad unius Dei cultum revertimini. Agite poenitentiam, ingemiscite pro errore qui vos tenuit; immo fundamini, ne rursum subitus idololatriae vos turbo subvertat: et redite ad cor, id est, ad mentem vestram, qui simulacra venerantes velut furiosi in ligna impingebatis et lapides. Ab initio considerate mundi, quod praeter me nullus sit Deus, nec alius po
Abbreviated transcription (Latin):
Simplebitur. & erunt praua indirecta &e
Sasꝑa in campos. Et apparebit gła dñi. &
uidebit omĩs caro salutare dĩ: quia dñs
locutus est. Huius uocis memores scribȩ
& pharisei & principes uideoꝵ: cũ audis¬
sent iohannẽ in solitudine pͣdicare baptis.¬
mum poenitentiȩ & docere popłm. mit.¬
tunt qui in terrogarent eum utrũ ipse
disset. nichil se hori esse: rursus in terro.¬
gant. Dic gͦ nobis. Quis es ut responsum
demus iis qui miserunt nos : Quid dicis
de te ipso : Adquȩ ille respondit. Ego uox
clamantis in deserto. parate uiã dñi.

Expanded text:
humiliabitur; et erunt prava in directa, et aspera in campos. Et apparebit gloria Domini: et videbit omnis caro salutare Dei, quia Dominus locutus est. Hujus vocis memores Scribae et Pharisaei et principes Judaeorum, cum audissent Joannem in solitudine praedicare baptismum poenitentiae, et docere populum, mittunt qui interrogent eum, utrum ipse disset nihil se horum esse, rursus interrogant: Dic ergo nobis, quis es? ut responsum demus his qui miserunt nos. Quid dicis de te? Atque ille respondit: Ego sum vox cl
Abbreviated transcription (Latin):
quib & inpsalmis canitur. Qui numerat
multitudinẽ stellarum. & om̃s eas nomine
uocat. Siue militiã cęli angelos interp̃te.¬
mur. & om̃s cȩloꝵs exercitus. de quib &
liuel loquitur. Milia milium ministra¬
int ei. & decies milies centena milia assi¬
tbant ei. Unde &e dñs sabaoth appellat᷑.
cȩlor militiam. ut sol &e luna. & astra. cęte¬
raq quȩ abraham numerare ñ potuit illi
numerata sunt. & seruiunt officio delegato
dum eundẽ cęli cursũ sol uno anno. lucifer
uesꝑq biennio. luna singulis explet m̃sib
om̃sq stellȩ certis temporib ꝑagant.

Expanded text:
quibus et in Psalmis canitur: Qui numerat quibus et in Psalmis canitur: Qui numerat multitudinem stellarum: et omnes eas ex nomine vocat . Sive militiam coeli, Angelos interpretemur, et omnes coelorum exercitus, de quibus et Daniel loquitur: Millia millium ministrabant ei, et decies centena millia assistebant illi . Unde et Dominus sabaoth appellatur,coelorum militiam: ut et sol, et luna, et astra caetera, quae Abraham numerare non potuit, illi numerata sint, et serviant officio delegato : dum eumdem coeli cursum sol uno anno, lucifer vesperque biennio, luna singulis explet mensibus, omnesque stellae certis temporibus peragunt
Abbreviated transcription (Latin):
untos reges &e greca & barbara. romanaq
narrat historia. Ubi est xersis innumerabi¬
us ille exercitꝰ: Ubi israelitica inheremo
multitudo: Ubiregum incredibilis potentia:¬
It quid de ueterib loquar: Presentia exẽpla
nos doceant esse principes quasi nichili. &
iudices terrȩ quasi in ane reputari. Qui pͥn.¬
cpes & iudices terrȩ. siue ut alii suspicantur
eli. nec sati sunt nec plantati. nec firma ra.¬
dice solidati. & repente iussione dĩ ita aufe¬
runtur & ꝑeunt: quasi stipula turbine &
tempestate raptetur. iuxta illud qđ scriptũ
st Et transiui & non erat. & quȩsiui eum.
& non est inuentus locus eius. Cum gͦ tanta
sit potentia creatoris atq maiestas. cui dm̃
similitudini comparatis. & non potius ex
graturarũ magnitudine intelligitis condi¬
urẽ : Si non creditis uerbis. saltem oculis
seruitute: potestatẽ dnĩ cogitate. qͥ educit
inumero militiã eoꝵ idest cȩloꝵ. & om̃s
a nomine uocat subauditur stellas. de

Expanded text:
Quantos reges et Graeca et Barbara, Romanaque narrat historia! Ubi est Xerxis innumerabilis ille exercitus? Ubi Israelitica in eremo multitudo? Ubi regum incredibilis potentia? Quid de veteribus loquar? praesentia exempla nos doceant, esse principes quasi nihili, et judice terrae quasi inane reputari. Qui principes et judices terrae sive, ut alii suspicantur, coeli nec sati sunt, nec plantati sunt, nec firma radice solidati, et repente jussione Dei ita auferuntur et pereunt, quasi stipula a turbine et tempestate raptatur; juxta illud quod scriptum est: Et transivi, et non 492 erat; et quaesivi eum, et non est inventus locus ejus . Cum ergo tanta sit potentia Creatoris atque majestas, cui Deum similitudini comparatis? et non potius ex creaturarum magnitudine intelligitis conditorem? Si non creditis verbis, saltem oculis servitute potestatem Domini cogitate. Qui educit in numero militiam eorum, id est coelorum; et omnes ex nomine vocat, subauditur, stellas. De
Abbreviated transcription (Latin):
onsilii eiꝰ. in quohabitat omĩs plenitudo
hiuinitatis corporalit̃. Cũ illo in uit consi¬
iũ. de quo &e supra diximus. admirabilis
insiliarius. Et in ꝓ uerbiis scriptũ est. Ds
sapientia fundauit terrã. parauit autem
iȩlos prudentia. Porro septuaginta qui di¬
xerunt. quis cognouit mentẽ dni. & quis
consiliarius eius fuit. hoc intelligiuolunt:

Expanded text:
in quo habitavit omnis plenitudo divinitatis corporaliter . Cum illo iniit consilium, de quo supra diximus: Admirabilis, consiliarius. Et in Proverbiis scriptum est, Deus sapientia fundavit terram: paravit autem coelos prudentia . Porro LXX qui dixerunt: Quis novit mentem Domini, et quis consiliarius ejus fuit? hoc intellig
Abbreviated transcription (Latin):
iium. deditq ei intelligentiã. & docuit
umuiam uidicii. & instruait illũ scientia.
iter prudentiȩ monstrauit ei: Per quod
stendit manifestius. paratũ sp̃m siue fir¬
natũ illum esse. de quo in apło legitur.
dis aut̃ sp̃s est. Et. Suꝑ quem requieuit sp̃s¬

Expanded text:
tque ei intelligentiam, et docuit eum viam judicii, et instruxit illum scientia, et iter prudentiae monstravit ei? Per quod ostendit manifestius paratum spiritum, sive firmatum illum esse, de quo in Apostolo legitur: Dominus autem Spiritus est. Et, Super quem requievit Sp
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute multa : his uidelicet animabus
quȩ sp̃m scm̃ consecutȩ sunt. Necnon & illud.
Sicut ancille õcusi in manib dominȩ suȩ:
animã int̾p̃tant᷑ ancillã. & dominani
sp̃m scm̃. Sed &e in euangelio qđ iuxta
hebreos scriptum nazarei lectitant :
dñs loquitur. Modo me tulit mat̾ mea.
sp̃s sc̃s. Nemo aut̃ in hac parte scandaliza
feminino. cum nr̃a lingua appelletur
genere masculino. &e greco sermone ne.¬
utro. In diuinitate enim nullus est se¬¬
xus. & ideo in trib principalib linguis
quib: titulus dominicȩ scriptꝰ ÷ passio¬
nis : trib generib appelleatur. ut sciamꝰ
nullius esse generis qđ diuersũ est.
uis mensus est pugillo aquas. ce cȩlum
palmo ponderauit᷑ : Quis appendit trib
digitis molem terrȩ. & librauit inpon¬
dere montes. &e colles in statera: Quis a

Expanded text:
ntibus virtute multa : his videlicet animabus ntibus virtute multa : his videlicet animabus quae Spiritum sanctum consecutae sunt. Necnon et illud: Sicut oculi ancillae in manibus dominae suae, animam interpretantur ancillam, et dominam Spiritum sanctum. Sed et in Evangelio quod juxta Hebraeos scriptum, Nazaraei lectitant, Dominus loquitur: modo me tulit mater mea, Spiritus sanctus. Nemo autem in hac parte scandalizarfeminino, cum nostra lingua appelletur genere masculino, et Graeco sermone neutro. In divinitate enim nullus est sexus. Et ideo in tribus principalibus linguis, quibus titulus Dominicae scriptus est passionis, tribus generibus appellatur, ut sciamus nullius esse generis quod diversum est. Quis mensus est pugillo aquas, et coelum palmo ponderavit? Quis appendit tribus digitis molem terrae, et libravit in pondere montes, et colles in sta
Abbreviated transcription (Latin):
meos. Unde &e in eodem ezechiele scriptum
est. Suscitabo suꝑeos pastorẽ unum. & pascet
eos seruus m̃s dauid & erit pastor eoꝵ. Ego
dñs ero eis indm̃. & dauid in medio eorum
princeps. Ego dñs locutus sum: & ponam
cum dauid testam̃tũ pacis. In quo conside.¬
randum. qđ post multa tempora dauid.
gulosis pastorib reꝑbatis. dnm̃ nr̃m qui
est de stirpe dauid suscitaturũ esse sedicat
qui congreget agnos & foueat insinu suo.
& foetus ouium siue foetas oues ipse portet
in humero suo. sicut in euangelio legimꝰ
qđ ouem errantẽ & a grege solito rema¬
nentẽ : suis ad caulas humeris reportarit.
Possumus oues foetas aplos &e aplicos uiros.
om̃sq ȩccłiȩ doctores dicere. qui salutem
parturiunt plurimor. & dicunt cũ apło.
Filioli mei. quos iterum parturio. donec
xp̃c formetur in uobis. Hebrei asserunt
nec de hac re apud eos ulla dubitatio est:

Expanded text:
meos . Unde et in eodem Ezechiele scriptum meos . Unde et in eodem Ezechiele scriptum est: Suscitabo super eos pastorem unum, et pascet eos, servum meum David; et erit pastor eorum, et ego Dominus ero eis in Deum, et David in medio eorum princeps. Ego Dominus locutus sum, et ponam cum David testamentum pacis . In quo considerandum quod post multa tempora David, gulosis pastoribus reprobatis, Dominum nostrum, qui est de stirpe David, suscitaturum esse se dicat, qui congreget agnos, et foveat in sinu suo, et foetus ovium, sive foetas oves ipse portet in humero suo. Sicut in Evangelio legimus, quod ovem erroneam et a grege solito remanentem, suis ad caulas humeris reportarit . Possumus oves foetas Apostolos et Apostolicos viros omnesque Ecclesiae doctores dicere, qui salutem parturiunt plurimorum, et dicunt cum Apostolo: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis : Hebraei asserunt, nec de hac re apud eos ulla dubitatio est,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. Quid est aut̃ illud qđ iubent᷑ dicere :
as infortitudine ueniet. quẽ contẽpsistis
inhumilitate uenientẽ. & fortitudo eius
dominabitur : qui prius formã serui ac¬
ceꝑat. factus patri oboediens usq ad mortẽ.
in euangelio. Uenturus est enĩ filius homi¬
& reddet unicuiq scđm opus suum. Sicut
pastor gregẽ suum pascet. Iste qui postea
inmaiestate uenturus est. prius formã
pastoris accipiet ipse. dicens de se. Ego sum
pastor bonus. Et cognosco meas. & cognoscunt
me meȩ. & animã meã pono ꝓ ouib meis.
Dequo & in zacharia pat̾ loquitur. Percutiã
pastorẽ. &e disꝑgentur oues. In brachio inqͥt suo
congregabit agnos. Non tauros & arietes.
& hircos. & grandes oues. quib ꝑ ezechielẽ
cõminatur. quod lacte uescantur & oꝑiant᷑
lanis. & infirmũ conterant gregẽ. sed agnos
adhuc tenellos. & rudis in xp̃o infantiȩ.
qui nuꝑ inbaptismo sunt renati. de quib¬
ipse dñs loquebatur ad petrum. Pasce agnoᷤᷤ

Expanded text:
. Quid est autem illud quod jubentur dicere? EDeus in fortitudine veniet, quem contempsistis in humilitate venientem. Et fortitudo ejus dominabitur, qui prius formam servi acceperat, factus Patri obediens usque ad mortem . angelio: Venturus est enim Filius homireddet unicuique secundum opus suum . Sicut pastor gregem suum pascet. Iste qui postea in majestate venturus est, prius formam pastoris accipit, et dicit ipse de se: Ego sum pastor bonus, et cognosco oves meas, et cognoscunt me meae, et pono animam meam pro ovibus meis . De quo in Zacharia Pater loquitur: Percutiam pastorem; et oves dispergentur . In brachio, inquit, suo congregabit agnos; non tauros, et arietes, et hircos, et grandes oves, quibus per Ezechiel comminatur, quod lacte vescantur et operiantur lanis, 485 et infirmum conterant gregem, sed agnos adhuc tenellos, et rudis in Christo infantiae, qui nuper in baptismo sunt renati, de quibipse Dominus loquebatur ad Petrum: Pasce agnos
Abbreviated transcription (Latin):
animalia eiꝰ non sufficient adholocaulu
Om̃s gentes quasi non sint sic sunt coruetꝰ
&e quasi nichili &e in ane reputatȩ sun t
Lxxx. Quis mensus est manuaquã. & ei
palmo. & omnẽ terrã pugillo: Quis stau
montes pondere. & rupes statera: Quis
Ignouit mentẽ dñi. aut quis consiliari e
fuit qui docuerit eum: Cuiꝰ accepit consi

Expanded text:
holocaustum. Omnes gentes quasi non sint, sic sunt coram eo, et quasi nihili et inane reputatae sunt ei. LXX: Quis mensus est manu aquam, et coelum palmo, et omnem terram pugillo? Quis statuit montes pondere, et rupes statera? Quis cognovit mentem Domini: aut quis consiliarius ejus fuit? Quis docuit eum, cujus accepit consi