comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pensarentur q̃ tanto pꝰ eẽnt
omnib gentib ꝓ future ⁊ ꝑ uni¬
u̾sum orbem tanto auctoritatis
culmine omniũ falsarũ suꝑ¬
barumq doctrinarum uerba sr̃¬
ature. Uellem quippe si tunc e¬
go eẽm moyses. ex cadem nãq
massa om̃s uenimus ⁊ quid ẽ¬
homo nisi quia memor es eius
uellem gͦ si tunc ego eẽm qd̃
ille. ⁊ iͥn abste genescos liber scͥ¬
bendus iniungeretur. talem mͥ
eloquendi facultatem dari ⁊ e¬
um texendi sermonis modũ.
ut neq illi qui ñdum queũt
intelligere quemadmodum
creat d̾s. tanqmͣ excedentia uureᷤ
suas dc̃a recusarent. ⁊ illi qui
hoc iam possunt inqmlibet ue¬
ram sententiam cogitando ue¬
nissent. eam ñ pret̾missam in
paucis u̾bis tui famuli reppe¬
rirent: ⁊ si alius aliam uidissz
in luce u̾itatis. nec ip̃a incisdẽ
u̾bis intelligenda de eẽt. Sicut
enim fons in paruulo loco ube¬
rior ẽ plurib q riuis ĩ amplio¬
ra spatia fluxum ministrat.

Expanded text:
pensarentur, quae tanto post essent pensarentur, quae tanto post essent omnibus gentibus profuturae et per uniuersum orbem tanto auctoritatis culmine omnium falsarum superbarumque doctrinarum uerba superaturae. uellem quippe, si tunc ego essem Moyses — ex eadem namque massa omnes uenimus; et quid esthomo, nisi quia memor es eius? — uellem ergo, si tunc ego essem quod ille et mihi abs te Geneseos liber scribendus adiungeretur, talem mihi eloquendi facultatem dari et eum texendi sermonis modum, ut neque illi, qui nondum queunt intellegere quemadmodum creat deus, tamquam excedentia uires suas dicta recusarent et illi, qui hoc iam possunt, in quamlibet ueram sententiam cogitando uenissent, eam non praetermissam in paucis uerbis tui famuli reperirent, et si alius aliam uidisset in luce ueritatis, nec ipsa in eisdem uerbis intellegenda deesset. Sicut enim fons in paruo loco uberior est pluribusque riuis in ampliora spatia fluxum ministrat
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ex tota m̃te nr̃a: ⁊ ꝓximum
nr̃m sicut nosinet ipos. Propt̾
q̃ duo procepta caritatis sensis¬
st moysen quitquid in illis libs
sensit. nisi creliderimus. m̃da¬
tem faciemus clm̃: cum de aĩo
ꝯserui alit̾ qm ille docuit opi¬
namur. Iam ĩde qm stultum
sit. intanta copia uerissimaꝵ
sententiaꝵ q̃ de illis u̾bis erui
possunt temere affirmare qm
earum moyses potissimũ sen¬
serit: ⁊ ꝑnitiosis ꝯtentionib
ip̃am offendere caritatem ꝓpt̾
qm dixit omnia. cuius dicta
conamur exponere. Et tamen
ego d̾s meus celsitudo humi¬
litatis mee ⁊ requies laboris
mei. qui audis ꝯfessiones me¬
as ⁊ dimittis pcc̃a mea: qm̃ tu
michi precipis ut diligam ꝓ¬
ximum sicut meip̃m. ñ possũ
minus credere de moyse fidelis¬
simo famulo tuo qmͣ mͥ opta¬
rem ac desiderarem abste dari
muneris si tempore illo natus
cẽm quo ille: eoq loci me ꝯsti¬
tuisses. ut ꝑ seruitutem cordis
ac lingue mee littere ille dis¬

Expanded text:
, ex tota mente nostra et proximum , ex tota mente nostra et proximum nostrum sicut nosmet ipsos. propter quae duo praecepta caritatis sensisse Moysen, quidquid in illis libris sensit, nisi crediderimus, mendacem faciemus dominum, cum de animo conserui aliter quam ille docuit opinamur. iam uide, quam stultum sit in tanta copia uerissimarum sententiarum, quae de illis uerbis erui possunt, temere adfirmare, quam earum Moyses potissimum senserit, et perniciosis contentionibus ipsam offendere caritatem, propter quam dixit omnia, cuius dicta conamur exponere. Et tamen ego, deus meus, celsitudo humilitatis meae et requies laboris mei, qui audis confessiones meas et dimittis peccata mea, quoniam tu mihi praecipis, ut diligam proximum meum sicut me ipsum, non possum minus credere de Moyse fidelissimo famulo tuo, quam mihi optarem ac desiderarem abs te dari muneris, si tempore illo natus essem quo ille eoque loci me constituisses, ut per seruitutem cordis ac linguae meae litterae illae dis
Abbreviated transcription (Latin):
dacium: de suo loquitur: at-¬
tende uidex optime d̾s: ip̃a u̾i¬
tas attende quid dicam ꝯtra¬
dictori huic attende: corã te
enim dico ⁊ coram fr̃ib meis
qui legitime utuntur lege
usq in finem caritatis: attẽde
⁊ ude quid ei dicam. si placet
tibi. Hanc enim uocem. huic
refero frat̾nam ⁊ pacificã. Si
ambo uidemꝰ uerum ẽẽ qd̃ di¬
cis. ⁊ ambo uidemꝰ uerum esse
qd̃ dico: ubi q̃so id uidemus:
Nec ego utiꝙ in te nec tu in me:
s ambo in ip̃a q̃ supra mentes
nr̃as ẽ in ꝯmutabili u̾itate.
Cum gͦ de ip̃a dñi dei nr̃i luce
ñ ꝯtendamus: cur de ꝓximi co¬
gitatione ꝯtendimus: Qm̃ sic
uidere ñ possumꝰ ut uidecur
inꝯmutabilis u̾itas: qnͣdo si
ip̃e moyses apparuiss nob̾ at¬
q dixiss hoc cogitaui: nec sit
eam uideremus s crederemius.
Non itaq sup̃ qm̃ scriptum ẽ
unus ꝓ altero infletur ad u̾sꝰ
alt̾um. Diligamus dñm deum
nr̃m ex toto corde ⁊ ex tota aĩa¬

Expanded text:
ndacium, de suo loquitur. Adndacium, de suo loquitur. Adtende, iudex optime, deus, ipsa ueritas, adtende, quid dicam contradictori huic, adtende; coram te enim dico et coram fratribus meis, qui legitime utuntur lege usque ad. finem caritatis; adtende et uide, quid ei dicam, si placet tibi. hanc enim uocem huic refero fraternam et pacificam: si ambo uidemus uerum esse quod dicis et ambo uidemus uerum esse quod dico, ubi, quaeso, id uidemus? nec ego utique in te nec tu in me, sed ambo in ipsa quae supra mentes nostras est inconmutabili ueritate. cum ergo de ipsa domini dei nostri luce non contendamus, cur de proximi cogitatione contendimus, quam sic uidere non possumus, ut uidetur inconmutabilis ueritas, quando, si ipse Moyses apparuisset nobis atque dixisset: "hoc cogitaui", nec sic eam uideremus, sed crederemus? non itaque supra quam scriptum est unus pro altero infletur aduersus alterum. diligamus dominum deum nostrum ex toto corde, ex tota anima
Abbreviated transcription (Latin):
nouerunt moysi sententiam
s amant suam: ñ quia uera
ẽ. s quia sua ẽ. Alioquin ⁊ a¬
iam ueram parit̾ amarent
sicut ⁊ ego amo qd̃ dicunt.
qnͣdo uerum dicunt: ñ quia
d iam nec ip̃oꝵ ẽ. quia uerũẽ.
Si aũ ideo ament. illud quia
uerum ẽ. iam ⁊ ip̃oꝵ ẽ ⁊ meũ
ritas amatoꝵ. Illud aũt qd̃ ꝯ¬
tendunt ñ hoc sensisse moysẽ
qd̃ ego dico s qd̃ ipsi dicunt.
nolo. ñ amo: quia ⁊ si ita est
tam̃ ista temeritas ñ scientie
s audacie ẽ: nec uisus s typꝰ
eam peꝑit. Ideoq dñe trem̃da
sunt iudicia tua: qm̃ u̾itas
tua nec mea ẽ nec illius aut
illius: s omniũ nr̃m quos
ad eius ꝯmunionẽ publice
uotas: t̾ribilit̾ admonens nos:
ut cam nolunus habere pri¬
uatam ne priuemur ea. Nã
quisquis id qd̃ tu omnib ad
fruendum ꝓponis sibi ꝓprie
uendicat. ⁊ suum uult esse
qd̃ omniũ ẽ. a ꝯmuni ꝓpellit᷑
ad sua. hoc ẽ au̾itate ad m̃da¬
tium. Qui enim loquitur m̃¬

Expanded text:
nouerunt Moysi sententiam, nouerunt Moysi sententiam, sed amant suam, non quia uera est, sed quia sua est. alioquin et aliam ueram pariter amarent, sicut ego amo quod dicunt, quando uerum dicunt, non quia o iam nec ipsorum est, quia uerum est. si autem ideo ament illud, quia uerum est, iam et ipsorum est et meum ritatis amatorum. illud autem quod contendunt non hoc sensisse Mosen quod ego dico, sed quod ipsi dicunt, nolo, non amo; quia etsi ita est, tamen ista temeritas non scientiae, sed audaciae est, nec uisus, sed tyfus eam peperit. ideoque, domine, tremenda sunt iudicia tua, quoniam ueritas tua nec mea est nec illius aut illius, sed omnium nostrum, quos ad eius communionem publice uocas, terribiliter admonens nos, ut nolimus eam habere priuatam, ne priuemur ea. nam quisquis id, quod tu omnibus ad fruendum proponis, sibi proprie uindicat et suum uult esse quod omnium est, a communi propellitur ad sua, hoc est a ueritate ad mendacium. qui enim loquitur me
Abbreviated transcription (Latin):
quid hoꝵ diceretur: s quid ho¬
rum in hiis u̾bis ille cogita¬
u̾it ñita uido qmͣuis siue ali¬
quid hoꝵ siue aliquid aliud
qd̃ a me ꝯmemoratum ñ est.
tantus uir ille m̃te ꝯspecerit:
cum hec u̾ba ꝓmereti uerum
eum uidisse apteq id enun¬
ciauisse ñ dubitem. Nemo iã
mͥ molestus sit. dicendo michi
ñ hoc sensit moyses qd̾ tu cli¬
cis. s hoc sensit qd̃ ego dico.
Si enim mͥ dliceret unde sis
hor sensisse moysen qd̃ de hiis
u̾bis eius eloq̃ris: equo animo
ferre deberem. Et responderem
fortasse q̃ suꝑius respondi. uł
aliqnͣto uberius si eẽt durior.
Cum u̾o dicit ñ hoc ille sensit
qd̃ tu dicis. s qd̃ ego dico: ne¬
cit. utrumq uerum ẽẽ. oui¬
ta pauꝑum d̃s m̃s in cuiꝰ si¬
nu ñ ẽ ꝯtradictio. plue michi
mitigationes incor ut paciẽ¬
ter tales feram.qui ñ mͥ hoc
dicunt quia diuini sunt.⁊ ĩ
corde famuli tui uiderunt qd̃
dicunt: s quia suꝑbi sunt. nec

Expanded text:
quid horum diceretur, sed quid hoquid horum diceretur, sed quid horum in his uerbis ille cogitauerit, non ita uideo, quamuis siue aliquid horum siue quid aliud, quod a me conmemoratum non est, tantus uir ille mente conspexerit, cum haec uerba promeret, uerum eum uidisse apteque id enuntiauisse non dubitem. Nemo iam mihi molestus sit dicendo mihi: "non hoc sensit Moyses, quod tu dicis, sed hoc sensit, quod ego dico." si enim mihi diceret: "unde scis hoc sensisse Moysen, quod de his uerbis eius eloqueris?" aequo animo ferre deberem et responderem fortasse, quae superius respondi uel aliquanto uberius, si esset durior. cum uero dicit: "non hoc ille sensit, quod tu dicis, sed quod ego dico" necit, utrumque uerum esse, o uita pauperum, deus meus, in cuius sinu non est contradictio, plue mihi mitigationes in cor,; ut patienter tales feram; qui non mihi hoc dicunt, quia diuini sunt et in corde famuli tui uiderunt quod dicunt, sed quia superbi sunt nec
Abbreviated transcription (Latin):
sisse moysen atq hoc in illa nax¬
ratione uoluisse in telligi: qmͣ
fident̾ licit hoc uerum ẽẽ. siue
ille hoc senserit siue aliuid: ecce
enim d̾s m̃s ego seruus tuus
qui uoui tibi sacrifitium cõ¬
fessionis in hiis litt̾is. ⁊ oro ut
ex misccłia tua reddam tibi uo¬
ta mea: ecce ego qmͣ fidenter
dico intuo u̾bo in ꝯmutabi¬
li omnia de fecisse inuisibili¬
a ⁊ uisibilia. Nunquid tam
fident̾ dico. ñ aliud qmͣ hoc at¬
tendisse moysen cum scrib̾et:
in principio fecit d̾s celũ ⁊ t̾rã:¬
Quia ñ sicut in tua u̾itate hoc
certum uideo: ita in eius mẽte
uideo id eum cogitasse cum hec
scriłet. potuit enim cogitare ĩ
ip̃o faciendi exordio cũ diceret
in principio: potuit ⁊ celum ⁊
t̾ram hoc loco nullã iam forma¬
tam ꝑfectamq naturam si¬
ue sp̃ualem siue corporalem.
s utramq inchoatam ⁊ ad h
in formẽ uelle intelligi. Uid̾o
quippe uere potuisse clici quit¬

Expanded text:
sisse Moysen m atque hoc in illa narsisse Moysen m atque hoc in illa narratione noluisse intellegi, quam fidenter dicit hoc uerum esse, siue ille hoc senserit siue aliud? ecce enim, deus meus, ego seruus tuus, qui uoui tibi sacrificium confessionis in his litteris et oro, ut ex misericordia tua reddam tibi uota mea, ecce ego quam fidenter dico in tuo uerbo incommutabili omnia te fecisse, inuisibilia et uisibilia, numquid tam fidenter dico non aliud quam hoc adtendisse Moysen, cum scriberet: in principio fecit deus caelum et terrquia non, sicut in tua. ueritate hoc certum uideo, ita in eius mente uideo id eum cogitasse, cum haec scriberet? potuit enim cogitare in ipso faciendi exordio, cum diceret: in principio; potuit et caelum et terram hoc loco nullam iam formatam perfectamque naturam siue spiritalem siue corporalem, sed utramque inchoatam et adhuc informem uelle intellegi. uideo quippe uere potuisse dici, quid
Abbreviated transcription (Latin):
num genera oboriri posse cũ
aliquid anuntiis ueratib ꝑ
signa enunciatur: unũ si de
u̾itate rerum alt̾um si de ip̃iuᷤ
qui annuntiat uoluntate
dissensio ẽ. Alit̾ enim q̃rimus
de creature ꝯditione quid uerũ
sit. aliter aũt quid in hiis u̾bis
moyses egregius domesticus fi¬
dei tue intelligere lectorem au¬
ditoremq uoluit. In illo pͥmo
genere liscedant ame omnes
qui ea q̃ falsa sunt se scire ar¬
bitrantur: in hoc item altero
discedant a me om̃s qui ea q̃
moysen dixisse arbitrantur.
Conungar aũt illis dñe
inte.⁊ delester cumeis inte qͥ
u̾itate tua pascuntur in lati¬
tudine caritatis:. ⁊ accedamus
simul adu̾ba libri tui. ⁊ q̃ramꝰ
in eis uoluntatem tuã ꝑ uo-¬
luntatẽ famuli tui: cuiꝰ cala¬
mo dispensasti ea. S qͥs nr̃m
sic in ueniet eã int̾ tam młta
u̾ba q̃ in illis u̾bis alit̾ atq a¬
liter intellectis occurr̃t q̃ renti¬
b ut tam fident̾ dicat hoc sen¬

Expanded text:
num genera oboriri posse, cum num genera oboriri posse, cum aliquid a nuntiis ueracibus per signa enuntiatur, unum, si de ueritate rerum, alterum, si de ipsius qui enuntiat uoluntate dissensio est. aliter enim quaerimus de creaturae conditione, quid uerum sit, aliter autem quid in his uerbis Moyses, egregius domesticus fidei tuae, intellegere lectorem auditoremque uoluerit. in illo primo genere discedant a me omnes, qui ea, quae falsa sunt, se scire arbitrantur. in hoc item altero discedant a me omnes, qui ea quae Moysen dixisse arbitrantur. coniungar autem illis, domine, in te et delecter cum eis in te, qui ueritate tua pascuntur in latitudine caritatis, et accedamus simul ad uerba libri tui et quaeramus in eis uoluntatem tuam per uoluntatem famuli tui, cuius calamo dispensasti ea. Sed quis nostrum sic inuenit eam inter tam multa uera, quae in illis uerbis aliter atque aliter intellectis occurrunt quaerentibus, ut tam fidenter dicat hoc sen
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s ꝯg̾getur aqͣ que ẽ sub fir¬
mam̃to ut ꝯg̾gatio sit ipsa
formatio: quid respondebitur
de aquis q̃ suꝑ firmam̃tum st̃:
Quia neq informes tam ho¬
norabilem sedem accipere me¬
ruissent: nec scriptum ẽ qͣ uo¬
ce formate sint. Uñ si aliquid
genesis tacuit dm̃ fecisse. qd̾
tamen clm̃ fecisse nec sana fides
nec certus ambigit in tellectꝰ
nec ideo ulla sobria doctrina
dicere audebit istas aquas co¬
et̾nas deo: quia in libro genese¬
os ꝯmemoratas audiuimus.
ubi aut̃ fcẽ sint ñ inuenimꝰ.
Cur ñ informẽ quoq illã ma¬
t̾iem qm̃ scriptura hec t̾ram ĩ¬
uisibilem ⁊ inꝯpositam tene¬
brosamq abyssum appellat
docente u̾itate intelligamꝰ ex d̾o
fcãm esse de nichilo: ⁊ deoc illi
ñ eẽ coet̾nam. qmuis ubi fc̃a sit
omiserit enunciare ista uar¬
ratio: Hiis gͦ auditis atq ꝓ¬
spestis ꝓ captu infirmitatis
mee quam tibi ꝯfiteor sciẽti
deo meo: duo uideo dissensio¬

Expanded text:
deus: congregetur aqua, quae est sub firdeus: congregetur aqua, quae est sub firmamento, ut congregatio sit ipsa formatio, quid respondebitur de aquis, quae super firmamentum sunt, quia neque informes tam honorabilem sedem accipere meruissent nec scriptum est, qua uoce formatae sint? unde si aliquid Genesis tacuit deum fecisse, quod tamen deum fecisse nec sana fides nec certus ambigit intellectus, nec ideo ulla sobria doctrina dicere audebit istas aquas coaeternas deo, quia in libro Geneseos commemoratas quidem audimus, ubi autem factae sint, non inuenimus, cur non informem quoque illam materiem, quam scriptura haec terram inuisibilem et inconpositam tenebrosamque abyssum appellat, docente ueritate intellegamus ex deo factam esse de nihilo ideoque illi non esse coaeternam, quamuis ubi facta sit omiserit enuntiare ista narratio?" His ergo auditis atque perspectis pro captu infirmitatis meae, quam tibi confiteor scienti deo meo, duo uideo dissensio
Abbreviated transcription (Latin):
creatũ atq formatum ẽ: ita
fatemur minus bonum ẽẽ qd̃
fc̃m ẽ creabile atq formabile.
s tam̃ bonum: ñ aũ ꝯmemo¬
rasse scripturã qd̃ hanc ĩfor¬
mitatem fecerit d̃s. sicut alia
multa ũ ꝯmemorauit: ut che¬
rubin ⁊ seraphin. ⁊ q̃ apłs lis
tinste ait. sedes dñationes. pͥn¬
cipatus. potestates: q̃ tam̃ oĩa
dm̃ fecisse manifestum est. au
si in co qd̃ dc̃m ẽ fecit celum ⁊ t̾¬
ram ꝯprehensa ft̃omnia: quid
deaquis dicimus suꝑ quas
ferebatur sp̃t dei: Si enim terra
nominata simul intelliguntꝰ
quo mͦ iam t̾re nomine mat̾i¬
es informis accipitur: quͣdo tã
speciosas aquas uidemꝰ e aut
si ita accipitur. cur exeadem ĩ¬
formitate scriptum ẽ: ft̃m est
firmam̃tum. ⁊ uocatum celũ.
neq scriptum ẽ ftãs cẽ aquas:
lõ enim ad huc informes sũt
⁊ inuise: qs ita decora specie
fluere cernimꝰ. Aut si tunc ac¬
ceꝑunt istam spetiem cũ dix̃

Expanded text:
creatum atque formatum est, ita creatum atque formatum est, ita fatemur minus bonum esse quod factum est creabile atque formabile, sed tamen bonum: non autem conmemorasse scripturam, quod hanc informitatem fecerit deus, sicut alia multa non commemorauit, ut Cherubim et Seraphim, et quae apostolus distincte ait, sedes, dominationes, principatus, potestates, quae tamen omnia deum fecisse manifestum est. aut si in eo, quod dictum est: fecit caelum et terram, conprehensa sunt omnia, quid de aquis dicimus, super quas ferebatur spiritus dei? si enim terra nominata simul intelleguntur, quomodo iam terrae nomine materies informis accipitur, quando tam speciosas aquas uidemus? aut si ita accipitur, cur ex eadem informitate scriptum est factum firmamentum et uocatum caelum neque scriptum est factas esse aquas? non enim adhuc informes sunt et inuisae, quas ita decora specie fluere cernimus. aut si tunc acceperunt istam speciem, cum dixit
Abbreviated transcription (Latin):
notisq creaturis. Cum enim.
duab istis extremis sentẽtiis
resistere quisqmͣ. ita temptaũ¬
it: si ñ uult istam in formita¬
tẽ mat̾ie celi ⁊ t̾re nomine aꝑ¬
pellatã uideri: erat gͦ aliqͥd
qd̃ ñ fecerat d̾s. unde celum ⁊
t̾ram faceret: neq enim scrip¬
tura narrauit. qd̃ istã mat̾iẽ
d̾s fecerit. nisi ut intelligamꝰ
eam celi ⁊t̾re aut solius t̾re
uocabulo significatam cum
diceretur. inprincipio fecit d̾s
celum ⁊ t̾ram: ut id qd̾ sequit᷑.
t̾ra aũt erat inuisibilis ⁊ in ꝯ¬
posita qmͣuis in formẽ mat̾iẽ
sic placuerit appellare. ñ tamẽ
in telligamus nisi eam qm fe¬
cit d̾s ineo qd̃ scriptum ẽ: fec̃
celum ⁊ t̾ram. Respondebunt
assertores duarum istarum
sententiaꝵ quas extremas po¬
suimus aut illius aut illcũ
hec audicrint. ⁊ dicent. In for¬
mẽ quidẽ istam mat̾iam nõ
negamus a deo fcãm. a quo st̃
oĩa bona ualde: quia sicut di¬
cimꝰ amplius bonum ẽẽ quod

Expanded text:
notisque creaturis. Cum enim notisque creaturis. Cum enim duabus istis extremis sententiis resistere quisquam ita temptauerit: "si non uultis hanc informitatem materiae caeli et terrae nomine appellatam uideri, erat ergo aliquid, quod non fecerat deus, unde caelum et terram faceret; neque enim scriptura narrauit, quod istam materiem deus fecerit, nisi intellegamus eam caeli et terrae aut solius terrae uocabulo significatam, cum diceretur: in principio fecit deus caelum et terram, ut id, quod sequitur: terra autem erat inuisibilis et inconposita, quamuis informem materiam sic placuerit appellare, non tamen intellegamus nisi eam, quam fecit deus in eo, quod perscriptum est: fecit caelum et terram," respondebunt assertores duarum istarum sententiarum, quas extremas posuimus, aut illius aut illius, cum haec audierint, et dicent: "informem quidem istam materiam non negamus a deo factam, deo, a quo sunt omnia bona ualde, quia, sicut dicimus amplius bonum esse quod
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrosa mat̾ies erat. unde fi¬
eret celum in telligibile qd̃ a¬
libi dicitur. celum celi: ⁊ terra
scilicet omnis natura corpore¬
a. sub quo nomine intelliga¬
tur etiã hoc celum corporeum.
id ẽ unde fieret oĩs ĩuisibił uisibi¬
lisq creatura: aliud qui dicit
t̾ra aũ erat inuisibilis ⁊ inꝯ¬
posita. ⁊ tenebre erant super a¬
byssum: ñ illam informitatẽ
nomine celi ⁊ t̾re scriptura
appellauit. s iam erat inqͥt
ip̃a informitas quã t̾ram in¬
uisibilem ⁊ in ꝯpositam tene¬
brosamq abyssum nom̃auit:
de qua celum ⁊ t̾ram dm̃ fecis¬
se prelixerat. sp̃ualem scilicet
corꝑalemq creaturam: aliud
qui dicit t̾ra aũ erat inuisi¬
bił. ⁊ in ꝯposita ⁊ tenebre erãt
suꝑ abyssum. id ẽ informitas
q̃dam iam mat̾ies erat unde ce¬
lum ⁊ t̾ram dm̃ fecisse scrip¬
tura p̾dixit totam scllicet cor¬
poream mundi molẽ in duas
maximas partes suꝑiorem at¬
q inferiorem distributã cum
omnib q̃ in eis sunt usitatis

Expanded text:
nebrosa materies erat, unde fieret caelum intellegibile - quod alibi dicitur caelum caeli — et terra, scilicet omnis natura corporea, sub quo nomine intellegatur etiam hoc caelum corporeum, id est unde fieret omnis inuisibilis uisibilisque creatura; aliud qui dicit: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum, non illam informitatem nomine caeli et terrae scriptura appellauit, sed iam erat, inquit, ipsa informitas, quam terram inuisibilem et inconpositam tenebrosamque abyssum nominauit, de qua caelum et terram deum fecisse praedixerat, spiritalem scilicet corporalemqne creaturam; aliud ra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum, id est informitas quaedam iam materies erat, unde caelum et terram deum fecisse scriptura praedixit, totam scilicet corpoream mundi molem in duas maximas partes superiorem atque inferiorem distributam cum omnibus quae in eis sunt usitatis
Abbreviated transcription (Latin):
tempoꝵ habere ñ posse. uerum
est. qd̃ unde fit aliquid potest
quodam genere locutionis ha¬
bere iã nom̃ eius rei q̃ inde fit
Inde potuit uocari celum ⁊ t̾ra
q̃libet informitas: unde fr̃m
ẽ celum ⁊ t̾ra. Uerum ẽ omni¬
um formatoꝵ nichil ẽẽ ĩfor¬
mi uicinius. qmͣ t̾ram ⁊ abyꝰ¬
sum. Uerum ẽ qd̃ non solũ
creatum atq formatũ: s eti¬
am quicquid creabile atq
formabile ẽ. tu fecisti exqͦ
sunt omnia. Uerumẽ om̃e
qd̃ ex informi formatur
prius ẽẽ informe. deinde for¬
matũ. Ex hiis omnib ueris
de quib ñ dubitant quoꝵ
int̾iori oculo talia uidere do¬
nasti.⁊ qui moysen famulũ
tuum in sp̃u u̾itatis locutũ
cẽ immobilit̾ credunt: exhiiᷤ
gͦ omnib aliud sibi tollit
qui dicit. in principio fecit
d̾s celum et t̾ram. idẽ in u̾bo
suo sibi coct̾no fecit d̾s intel

Expanded text:
temporum habere non posse. uerum temporum habere non posse. uerum est, quod, unde fit aliquid, potest quodam genere locutionis habere iam nomen eius rei, quae inde fit: unde potuit uocari caelum et terra quaelibet informitas, unde factum est caelum et terra. uerum est omnium formatorum nihil esse informi uicinius quam terram et abyssum. uerum est, quod non solum creatum atque formatum sed etiam quidquid creabile atque formabile est tu fecisti, ex quo sunt omnia. uerum est omne, quod ex informi formatur, prius esse informe, deinde formatum. Ex his omnibus neris, de quibus non dubitant, quorum interiori oculo talia uidere donasti et qui Moysen, famulum tuum, in spiritu ueritatis locutum esse immobiliter credunt, ex his ergo omnibus aliud sibi tollit qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram, id est in uerbo suo
Abbreviated transcription (Latin):
Et cum eum ueridicum credi¬
mus: nichil qd̃ falsum eẽ uł
nouimus uel putamus. au¬
demus eum existimare dixisse.
Cum gͦ quisq conatur id sen¬
tire in scripturis scĩs qd̾ meis
sensit ille qui scripsit: quid
mali ẽ si hoc sentiat qd̃ tu lux
omniũ ueridicaꝵ m̃tium os¬
tendis uerum esse etiã si ñ hoc
sensit ille quem legit: cum ⁊
ille uerum nec tam̃ hoc sẽserit:
uerum ẽ enim dñe te fecisse
celum ⁊ t̾ram: ⁊ uerum esse
principium sapientiã tuã.
inqua fecisti omnia. Item
uerum ẽ qd̃ mundus iste ui¬
sibilis habet magnas partes
suas celum ⁊ t̾ram: uerum
breui ꝯplexione fc̃aꝵ omniũ
ꝯditaꝵq naturarum: ⁊ ue¬
rumẽ qd̃ omne mutabile
insinuat notitie nr̃e qnͣdam
informitatem. qͣ formã capit.
uel qͣ mutatur ⁊ u̾titur. Ue¬
rum est nulla temꝑa ꝑpeti qd̃
ita coheret forme inꝯmuta¬
bili: ut qm̃uis sit mutabile
ñ mutetur. Uerum ẽ in formi¬
mitatem q̃ ꝓpe nichil ẽ: uices

Expanded text:
et cum eum ueridicum crediet cum eum ueridicum credimus, nihil, quod falsum esse uel nouimus uel putamus, audemus eum existimare dixisse. dum ergo quisque conatur id sentire in scripturis sanctis, quod in eis sensit ille qui scripsit, quid mali est, si hoc sentiat, quod tu, lux omnium ueridicarum mentium, ostendis uerum esse, etiamsi non hoc sensit ille, quem legit, cum et ille uerum nec tamen hoc senserit? Verum est enim, domine, fecisse te caelum et terram. uerum est esse principium sapientiam tuam, in qua fecisti omnia. item uerum est, quod mundus iste uisibilis habet magnas partes suas caelum et terram breui conplexione factarum omnium conditarumque naturarum. et uerum est, quod omne mutabile insinuat notitiae nostrae quandam informitatem, qua formam capit uel qua mutatur et uertitur. uerum est nulla tempora perpeti quod ita cohaeret formae incommutabili, ut, quamuis sit mutabile, non mutetur. uerum est informitatem, quae prope nihil est, uices
Abbreviated transcription (Latin):
bilem creabilem q mat̾iam hui
nominib appellatam: qd̃ ĩea
iam eẽnt ista ꝯfusa ñdum qͣli¬
tatib formisq distincta. q̃ nc̃
iam digesta suis ordinib uo¬
cantur celum ⁊ t̾ra illa sp̃uał
hec corꝑalis creatura. Quib oĩb
auditis ⁊ ꝯsideratis: nolo u̾b̾
ꝯtendere. Ad nichil enim utile
ẽ: nisi ad sb̾u̾sionẽ audientiũ
Ad edificationẽ aũ bona ẽ lex.
siquis ea legitime utatur: qͥa
finis eius est caritas decorde py¬
ro ⁊ ꝯsçientia bona ⁊ fide nõ
ficta. Et nouit magist̾ nr̃. ĩ
quib duob preceptis totam
legem ꝓphetasq suspenderit.
Que mͥ ardent̾ ꝯfitenti deus
meus. lum̃ oculoꝵ meoꝵ in oc¬
culto quid mͥ obest. cũ diuer¬
sa in hiis u̾bis in telligi pos¬
sint: q̃ tamen uera sint : Qͥd
in qm mͥ obẽ: si aliud ego sẽ¬
sero qm sensit alius eum sen¬
sisse qui scripsit. Omnes qui¬
dẽ qui legimus nitimur hoc
indagare atq ꝯprehendere.
qd̃ uoluit ille quem legimꝰ.

Expanded text:
iam his nominibus appellatam, quod in ea iam essent ista confusa, nondum qualitatibus formisque distincta, quae nunc iam digesta suis ordinibus uocantur caelum et terra, illa spiritalis, haec corporalis creatura. Quibus omnibus auditis et consideratis nolo uerbis contendere; ad nihil enim utile est nisi ad subuersionem audientium. ad aedificationem autem bona est lex, si quis ea legitime utatur, quia finis eius est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta; et nouit magister noster, in quibus duobus praeceptis totam legem prophetasque suspenderit. quae mihi ardenter confitenti, deus meus, lumen oculorum meorum in occulto, quid mihi obest, cum diuersa in his uerbis intellegi possint, quae tamen uera sint? quid, inquam, mihi obest, si aliud ego sensero quam sensit alius eum sensisse, qui scripsit? omnes quidem, qui legimus, nitimur hoc indagare atque conprehendere, quod uoluit ille quem legimus,
Abbreviated transcription (Latin):
bi coet̾no fecit d̃s in formem
mat̾iem creature corporalis.
ubi ꝯfusũ ad hiic erat celũ ⁊ t̾ra
q̃ nunc iam distincta atq for¬
mata in istius mundi mole
sentimus: aliud qui dicit in
principio fecit d̾s celũ ⁊ t̾ram
id ẽ in ip̃o exordio faciendi
atꝙ oꝑandi fecit d̾s informẽ
mat̾iam ꝯfuse habentem celum
⁊ t̾ram: unde formata nunce¬
minent ⁊ apparent cũ omnib
q̃ ineis sunt. Item qd̃ attinet
ad intellestum u̾boꝵ sequentiũ
exillis omnib u̾is aliud sibi
tollit quidicit. t̾ra aũ erat in¬
inuisibilis ⁊ in ꝯposita ⁊ tene¬
bre crant suꝑ abyssum: id est¬
incorꝑale illud qd̃ fecit deus
adhuc mat̾ies erat corporeax
rerũ informis. sine ordine. si¬
ne luce. Aluid qui dicit t̾ra aũ
erat in uisibilis ⁊ in ꝯposita
⁊ tenebre erant suꝑ abyssum:
idẽ hoc totum qd̃ celum ⁊ t̾ra
appellatum ẽ. ad huc informiᷤ
⁊ tenebrosa mat̾ies erat unde
fieret celum corporeũ ⁊ terra
corporea cum om̃ib q̃ ineis st̃

Expanded text:
bi coaeterno fecit deus informem materiam creaturae corporalis, ubi confusum adhuc erat caelum et terra, quae nunc iam distincta atque formata in istius mundi mole sentimus; aliud qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram, id est in ipso exordio faciendi atque operandi fecit deus informem materiam confuse habentem caelum et terram, unde formata nunc eminent et apparent cum omnibus, quae in eis sunt. Item quod adtinet ad intellectum uerborum sequentium, ex illis omnibus ueris aliud sibi tollit, qui dicit: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant suCorporale illud quod fecit Deus, adhuc materies erat corporearum rerum informis, sine ordine, sine luce. Aliud qui dicit: Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum, id est, Hoc totuappellatum est, adhuc informis et tenebrosa materies erat, unde fieret coelum corporeum et terra corporea, cum omnibus quae in eis sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ille uir sensit hoc uerbis istis
locutus ẽ. Quicquid illud est.
nomine aiunt celi ⁊ t̾re totũ
istum uisibilem mundum
prius uniu̾saliter ⁊ breuit᷑
significare uoluitut pꝰea
digereret dierum enumera¬
tione qͣsi articulatim uniu̾
ciare. Tales quippe homines
erant. rudis ille atq carnał
ppłs cui loq̃batur: ut eis oꝑ¬
a dei ñ nisi sola uisibilia ꝯ¬
ñdanda iudicaret. Terram
uero inuisibilem ⁊ in ꝯpo¬
sitam tenebrosamq abys¬
sum: unde ꝯsequent̾ osten¬
ditur ꝑ illos dies fc̃a atq
disposita ẽẽ cuncta ista uisi¬
bilia q̃ nota sunt omnib ñ
inꝯ gruent̾ ĩ formem istam
mat̾iam intelligendum ẽẽ
ꝯsentiunt. Quid si dicat alius
eandem informitatẽ ꝯfusionẽ¬
q mat̾ie celi ⁊ t̾re nomine pri¬
us insinuatã qd̃ exea mundꝰ
iste uisibilis cum omnib na¬
turis q̃ in eo manifestissime
apparent. qui celi ⁊ t̾re nomĩe
sepe appellari solet ꝯditus at¬

Expanded text:
ille uir sensit, hoc uerbis istis ille uir sensit, hoc uerbis istis elocutus est". quid illud est? "nomine" aiunt "caeli et terrae totum istum uisibilem mundum prius uniuersaliter et breuiter significare noluit, ut postea digereret dierum enumeratione quasi articulatim uniuertiare. tales quippe homines erant rudis ille atque carnalis populus, cui loquebatur, ut eis opera dei non nisi sola uisibilia commendanda iudicaret." terram uero inuisibilem et incompositam tenebrosamque abyssum, unde consequenter ostenditur per illos dies facta atque disposita esse cuncta ista uisibilia, quae nota sunt omnibus, non incongruenter informem istam materiem intellegendam esse consentiunt. Quid? si dicat alius eandem informitatem confusionemque materiae caeli et terrae nomine prius insinuatam, quod ex ea mundus iste uisibilis cum omnibus naturis, quae in eo manifestissime apparent, qui caeli et terrae nomine saepe appellari solet, conditus at
Abbreviated transcription (Latin):
gaudium. ⁊ oĩa bona inef¬
fabilia simul ⁊ omnia :qͥa
unum summũ ⁊ uerũ bonũ
⁊ñ au̾tar donec in eius pacẽ
matris carissime ubi sunt
primicie sp̃t mel. unde ista mͥ
certa sunt colligas totum.
qd̾ sũ adisꝑsione ⁊ deformi
a mea. Cum hiis aũt qͥ tũc¬
ta illa q̃ uera sunt falsa eẽ
non clicunt. honorantes ⁊ in
culmine sequende auctorita¬
tis nobiscum ꝯstituentes il¬
lam ꝑ scm̃ moy sen ecditam
sc̃am scripturam tuam. ⁊ ta¬
men nobis aliquid ꝯtͣlicũt.
ita loquor. Tu esto d̾s nr̃ ar¬
bit̾: int̾ ꝯfessiones meas. Et
ꝯtradc̃ĩones eorum. Dicunt
enim qmͣuis uera sint hec:
non ea tam̃ duo moyses
intuebatur cum reuelante
sp̃ũ liceret. in principio fec̃
d̾s celum ⁊ t̾ram. Non celi no¬
mine sp̃ualem uel intellet¬
tualem illam creaturam
semper faciem dei ꝯtemplaritẽ
significauit: nec t̾re nomine
informẽ mat̾iem. Quid igit᷑:
Qd̾ nos dicimus inquiunt. hͦ

Expanded text:
gaudium et omnia bona inefgaudium et omnia bona ineffabilia, simul omnia, quia unum summum et uerum bonum: et non auertar, donec in eius pacem, matris carissimae, ubi sunt primitiae spiritus mei, unde ista mihi certa sunt, colligas totum quod sum a dispersione et deformita mea. cum his autem, qui cuncta illa, quae uera sunt, falsa esse non dicunt honorantes et in culmine sequendae auctoritatis nobiscum constituentes illam per sanctum Moysen editam sanctam scripturam tuam, et tamen nobis aliquid contradicunt, ita loquor. tu esto, deus noster, arbiter inter confessiones meas et contradictiones eorum. Dicunt enim: "quarnuis uera sint haec, non ea tamen duo Moyses intuebatur, cum reuelante spiritu diceret: in principio fecit deus caelum et terram. non caeli nomine spiritalem uel intellectualem illam creaturam semper faciem dei contemplantem significauit nec terrae nomine informem materiam." quid igitur? "quod nos dicimus" inquiunt "hoc
Abbreviated transcription (Latin):
hyc pene nichil inqnͣtum nõ
omnino nichil erat ab illo u¬
tiq erati aquo ẽ quicquid ẽ.
qd̾ utrumq aliquid ẽ. Hoc
quoq aiunt ñ negamus. Cũ
hiis enim uolo coram te ali¬
quid coloqui d̃s m̃s: qui bee
omnia q̃ intꝰ in m̃te mea non
tacet u̾itas tua uera ẽẽ ꝯceclt̃
Nam qui hec negant. latrent
quantum uolunt ⁊ obstre¬
pantr sibi ꝑsuadere conabor
ut quiescant ⁊ uiam p̾beant
erint ⁊ reppulerint me: obse¬
cro ted̾s m̃s ne tu sileas a me.
Tuloq̃re incorde meo ueracit̾.
solũ enim sic loqueris: ⁊ climit¬
tam eos foris sufflantes ĩ pul¬
uerem ⁊ excitantes t̾ram in
oculos suos: ⁊ intrẽ incubile
meum ⁊ cantem tibi a mato¬
rie gemens in enarrabiles
gemitus inperegrinatione
mea ⁊ recordans ierłm extẽto
ineam sursum corde ierłem
pr̃ĩam meam. ierłm matrẽ
meam: teq suꝑ eam regna¬
torem illustratorem. pr̃ẽm
tutorem. maritum castas
⁊ fortes delitias. ⁊ solidum

Expanded text:
hoc paene nihil in quantum non hoc paene nihil in quantum non omnino nihil erat, ab illo utique erat, a quo est quidquid est, quod utcumque aliquid est. "hoc quoque" aiunt "non negamus". Cum his enim uolo coram te aliquid conloqui, deus meus, qui haec omnia, quae intus in mente mea non tacet ueritas tua, uera esse concedunt. nam qui haec negant, latrent quantum uolunt et obstrepant sibi: persuadere conabor, ut quiescant et uiam praebeant erint et reppulerint me, obsecro, deus meus, ne tu sileas a me. tu loquere in corde meo ueraciter; solus enim sic loqueris; et dimittam eos foris sufflantes in puluerem et excitantes terram in oculos suos et intrem in cubile meum et cantem tibi amatoria gemens inenarrabiles gemitus in peregrinatione mea et recordans Hierusalem extento in eam sursum corde, Hierusalem patriam meam, Hierusalem matrem meam, teque super eam regnatorem, inlustratorem, patrem, tutorem, maritum, castas et fortes delicias et solidum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ possessoris tui. Tibi suspi¬
ret ꝑegrinatio mea: ⁊ dico
ei qui fecit te ut possideat¬
⁊ me inte: quia fecit ⁊ me.
Erraui sicut ouis perdita. s
in humeris pastoris mei stru¬
ctoris tui spero me reportari
tibi. Quid dicitis mͥ quos
alloquar ꝯtradc̃ores: qui ta¬
m̃ ⁊ moysen piũ famulũ
dei ⁊ libros eius oracula scĩspt̃
creditis: Est ne ista domꝰ dei
ñ quidem deo coet̾ua. s tamẽ
sccłm modũ suum et̾na incel
ubi uices tempoꝵ frustra q̃ri¬
tis. quia ñ inuenietis. super¬
greditur enim omnẽ distensi¬
onem ⁊ omne spatiũ etatis
uolubile: cui semꝑ inherere
deo bonsĩ ẽ: Est inquiunt. Et̾d
igitur ex hiis q̃ clamauit cor
meum ad dm̃ meum cũ audi¬
ret int̾ius uocem laudis eiꝰ.
quid tandem falsum ẽẽ ꝯten¬
ditis: An quia erat informis
mat̾ies. ubi ꝓpt̾ nullã formã
nullus ordo erat: Ubi aũ nul¬
lus ordo erat. nulla ẽẽ uicissi¬
tudo tempoꝵ potat:⁊ tamẽ

Expanded text:
et possessoris tui! tibi suspiet possessoris tui! tibi suspiret peregrinatio mea, et dico ei qui fecit te, ut possideat et me in te, quia fecit et me. erraui sicut ouis perdita, sed in umeris pastoris mei, structoris tui, spero me reportari tibi. Quid dicitis mihi quos alloquebar contradictores, qui tamen et Moysen pium famulum dei et libros eius oracula sancti spiritus creditis ? estne ista domus dei, non quidem deo coaeterna, sed tamen secundum modum suum aeterna in caelis, ubi uices temporum frustra quaeritis, quia non inuenitis? supergreditur enim omnem distentionem et omne spatium aetatis uolubile, cui semper inhaerere deo bonum est. "est" inquiunt. quid igitur ex his, quae clamauit cor meum ad deum meum, cum audiret interius uocem laudis eius, quid tandem falsum esse contenditis? an quia erat informis materies, ubi propter nullam formam nullus ordo erat? ubi autem nullus ordo erat, nulla esse uicissitudo temporum poterat; et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
intellẽctualis caste ciuitatis
tue matris nr̃e q̃ sursum ẽ
⁊ libera ẽ ⁊ et̾na incelis. Qui¬
b celis: nisi qui te laudant
celi celoꝵ: Quia hoc ẽ ⁊ celũ
celi dño. Et si ñ inuenimꝰ tẽ¬
pus ante illam quia ⁊cre¬
aturam temporis ante cedit
q̃ prior omnium creata ẽ:
ante illã tam̃ est ip̃ius cre¬
atoris et̾nitas a quo facta
sumpsit exordiũ: qmͣuis
ñ temporis qm̃ ñdũ erat
tempus ip̃ius tam̃ ꝯditõnis
sue unde ita ẽ abste deo nr̃o.
ut aliud sit plane qmͣ tu ⁊
illam s net in illa inueni¬
mus tempꝰ quia ẽ ydonea
faciem tuam semꝑ uidere.
nec uspiam deflectitur ab
ea quo fit ut nulla muta¬
tione uarietur: mẽ ei tam̃
ip̃a mutabilitas unde tene¬
bic̾et ⁊ frigesc̾et. nisi amore grã¬
di tibi coherens tanqmͣ sẽ¬
per meridies luceret ⁊ feru¬
eret exte. O domus lumino¬
sa ⁊ spetiosa. dilexi decorem
tuum ⁊ locũ habitationis
głe tue clñi mei fabricatoris

Expanded text:
intellectualis castae ciuitatis intellectualis castae ciuitatis tuae, matris nostrae, quae sursum est et libera est et aeterna in caelis — quibus caelis, nisi qui te laudant caeli caelorum, quia hoc est et caelum caeli domino? — etsi non inuenimus tempus ante illam, quia et creaturam temporis antecedit quae prior omnium creata est, ante illam tamen est ipsius creatoris aeternitas, a quo facta sumpsit exordium, quamuis non temporis, quia nondum erat tempus, ipsius tamen conditionis suae. Vnde ita est abs te, deo nostro, ut aliud sit plane quam tu et illam, sed nec in illa inuenimus tempus, quia est idonea faciem tuam semper uidere nec uspiam deflectitur ab ea; quo fit, ut nulla mutatione uarietur. inest ei tamen ipsa mutabilitas, unde tenebresceret et frigesceret, nisi amore grandi tibi cohaerens tamquam semper meridies luceret et ferueret ex te. o domus luminosa et speciosa, dilexi decorem tuum et locum habitationis gloriae domini mei, fabricatoris
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nitatis tue quia sine lade
inet̾num. Statuisti enim e
tum posuisti ⁊ ñ pret̾ibit. Nec
sine initio: fc̃ã ẽ enim. Nam
⁊ si ñ inuenimus tempꝰ añ
illam. prior quippe omniũ
creata ẽ sapientia: nec uti¬
q slla sapientia tibi d̾s nr̃
patri suo plane coet̾na ⁊ eq̃¬
lis ⁊ per qmͣ creata sunt oĩa.
⁊ in quo principio fecisti ce¬
lum ⁊ t̾ram: s ꝓfecto sapi
entia q̃ creata est intellet¬
tualis natura scilicet. q̃ ꝯ
templatione luminis lum̃
ẽ.Sicitur enim ⁊ ip̃a qmͣus
treata sapientia. S qnͣtum
inter ẽ inter lumen qd̃ il¬
luminat ⁊ qd̃ illuminatur:
tantũ int̾ sapientiam q̃ erat
⁊ istam q̃ creata ẽ sicut int̾
iusticiam iustificantem ⁊ iꝰ¬
ticiam q̃ iustificatione fc̃a ẽ.
Nam ⁊ nos dc̃i sumus iustici¬
a tua. ait enim quidã seruuᷤ
tuus: ut nossimus iusticia
dei in ip̃o. Ergo quia prior oĩ¬
um creata est q̃dam sapiẽcia
q̃ creata ẽ: menᷤ rationalis ⁊

Expanded text:
aeternitatis tuae, quia sine labe aeternitatis tuae, quia sine labe in aeternum. statuisti enim eatum posuisti et non praeteribit. nec sine initio: facta est enim. Nam etsi non inuenimus tempus ante illam — prior quippe omnium creata est sapientia — nec utique illa sapientia tibi, deus noster, patri suo, plane coaeterna et coaequalis et per quam creata sunt omnia et in quo principio fecisti caelum et terram, sed profecto sentia quae creata est, intellectualis natura scilicet, quae contemplatione luminis lumen est: dicitur enim et ipsa, quamvis creata, sapientia. Sed quantum interest inter lumen quod illuminat et quod illuminatur, tantum inter sapientiam quae creat et istam quae creata est; sicut inter iustitiam iustificantem et iustitiam, quae iustificatione facta est; nam et nos dicti sumus iustitia tua; ait enim quidam seruus tuus: ut nos simus iustitia dei in ipso — ergo quia prior omnium creataest quaedam sapientia, quae creata est, mens rationalis et
Abbreviated transcription (Latin):
pret̾ierint: omnis porro in¬
tentio q̃ ita uariatur mu
go.⁊ inuenio dm̃ meum
dm̃ et̾num ñ aliqmͣ tali no¬
ua uoluntate ꝯdidisse crea¬
turam nec scientiam eius
transitorium aliquid pati.
Q̾d gͦ dicetis ꝯtradc̃ores : An
falsa sunt ista: Non inqͥũt.
Quid illud: Nõ falsum ẽ
omnem naturam formatã
mat̾iam ue formabilem ñ
ẽẽ nisi ab illo qui summe
bonus ẽ: quia summe ẽ: Ne¬
q hoc negamus inquiunt.
Quid igitur : An illud nega¬
tiᷤ sublimen quandam ẽẽ cre¬
aturam tam casto amore co¬
herentem deo uero ⁊uere e¬
t̾no. ut quamuis ei coet̾na ñ
sit: innullam tam̃ tempoꝵ
uarietatem ⁊ uicissitudinẽ
ab illo se resoluat ⁊ defluat.
s in eius soluis uera uicissi¬
ma ꝯtemplatione requiescat:
Qm̃ tu deus cdiligenti te qnͣtũ
precipis ostendis ei te ⁊ suffi¬
cies ei ⁊ ideo non declinat ate
nec ad se. hec ẽ domus dei non
t̾rena. neq ulla celesti mole cor¬
porea: s sp̃ualis ⁊ particeps

Expanded text:
praeterierint: omnis porro inpraeterierint: omnis porro intentio, quae ita uariatur, mugo et inuenio deum meum, deum aeternum non aliqua noua uoluntate condidisse creaturam nec scientiam eius transitorium aliquid pati. Quid ergo dicetis, contradictores? an falsa sunt ista? "non" inquiunt. quid illud? num falsum est omnem naturam formatam materiamue formabilem non esse nisi ab illo, qui summe bonus est, quia summe est? "neque hoc negamus" inquiunt. quid igitur? an illud negatis, sublimem quandam esse creaturam tam casto amore cohaerentem deo uero et uece aeterno, ut, quamuis ei coaeterna non sit, in nullam tamen temporum uarietatem et uicissitudinem ab illo se resoluat et defluat, sed in eius solius aeracissima contemplatione requiescat, quoniam tu, deus, diligenti te, quantum praecipis, ostendis ei te et sufficis ei, et ideo non declinat a te nec a se? haec est domus dei non terrena neque ulla caelesti mole corporea, sed spiritalis et particeps
Abbreviated transcription (Latin):
hostes eius. Sit enim amo e¬
os occidi sibi. ut uiuant tibi.
lcte aũt alii ñ rep̾hensores: s
laudatores libri genes eos: nõ
inquiunt hoc uoluit in hiis
u̾bis intelligi sp̃c del qui per
moysen famulum eius ista
ꝯscripsit. ñ hec uoluit intelli¬
gi qd̃ tu dicis: s aliud qd̃ nos
dicimus Quib ego te arbitro
d̾s omniũ nr̃m ita respõdeo.
Nõ dicetis falsa eẽ q̃ mn u̾itas
uoce forti in aurem int̾iorẽ
dicit. de uera et̾nitate creato¬
ris. qd̃ neq uaqmͣ eius sub¬
stantia ꝑ temꝑa uarietur.
nec eius uoluntas extra eiꝰ
substantiam sit. Unde nõ
eum mͦ uelle hoc modo uel¬
le illud: s semel ⁊ simul
⁊ semper uelle omnia q̃ uult
ñ it̾um ⁊ itum. neq nunc is¬
ta nunt illa: nec uelle postea
qd̃ nolebat aut nolle qd̃ uo¬
lebat prius: quia talis uolũ¬
tas mutabilis ẽ: ⁊ omne mu¬
in aurem int̾iorem expecta¬
tio rerum uenturarum fit
ꝯtuitus cum uenerint: idẽ¬
q ꝯtuitus fit memoria cum

Expanded text:
hostes eius! sic enim amo ehostes eius! sic enim amo eos occidi sibi, ut uiuant tibi. ecce autem alii non reprehensores, sed laudatores libri Geneseos: "non" inquiunt "hoc uoluit in his uerbis intellegi spiritus dei, qui per Moysen famulum eius ista conscripsit, non hoc uoluit intellegi, quod tu dicis, sed aliud, quod nos dicimus." quibus ego te arbitro, deus omnium nostrum, ita respondeo. Num dicetis falsa esse, quae mihi ueritas uoce forti in aurem interiorem dicit de uera aeternitate creatoris, quod nequaquam eius substantia per tempora uarietur nec eius uoluntas extra eius substantiam sit? unde non eum modo uelle hoc modo uelle illud, sed semel et simul et semper uelle omnia quae uult, non iterum et iterum neque nunc ista nunc illa nec uelle postea quod nolebat aut nolle quod nolebat prius, quia talis uoluntas mutabilis est et omne muin aurem interiorem, expectatio rerum uenturarum fit contuitus, cum uenerint, idemque contuitus fit memoria, cum
Abbreviated transcription (Latin):
uicissitudine tempoꝵ ⁊ ꝓpt̾
inuisibilem atq inꝯpositam
t̾ram. sine ulla uicissitudine
tempoꝵ q̃ solet habere modo
hoc ⁊ modo illud: quia ubi nł¬
la species nusqmͣ ẽ hoc aut
illud. Propter duo hec pͥmi¬
tus formatum. ⁊ penitus in¬
forme. illud celum. s celum
celi: hoc uero t̾ram. s t̾ram ĩ¬
uisibilem ⁊ in ꝯpositam: ꝓpt̾
duo hec int̾im sentio sine ꝯme¬
moratione dierum dicere scͥp¬
turam tuam: in principio
fecit d̾s celum ⁊ t̾ram. Statĩ
quippe subiecit: qmͣ terram
dixerit. Et qd̃ scd̃o die ꝯmemo¬
ratur fc̃m firmam̃tum ⁊ uo¬
catum celum: insinuat de qͦ
celo prius sine clieb sermo lo¬
cutus sit. Mira ꝓfunditas e¬
loquioꝵ tuoꝵ: quoꝵ ecce ante
nos superficies blancliens par¬
uulis. s ꝓfunditas d̾s meus:
mira profunclitas horror est
intendere ineam. Horror hono¬
ris: ⁊ tremor amoris. O dihos¬
tes eius uehem̃ter. Osi occidas
eos gladio bis acuto: ⁊ ñ sĩt

Expanded text:
uicissitudine temporum, et propter uicissitudine temporum, et propter inuisibilem atque inconpositam terram sine ulla uicissitudine temporum, quae solet habere modo hoc et modo illud, quia ubi nulla species, nusquam est hoc et illud: propter duo haec, primitus formatum et penitus informe, illud caelum, sed caelum caeli, hoc uero terram, sed terram inuisibilem et inconpositam, propter duo haec interim sentio sine commemoratione dierum dicere scripturam tuam: in principio fecit deus caelum et terram. statim quippe subiecit, quam terram dixerit. et quod secundo die commemoratur factum firmamentum et uocatum, caelum insinuat, de quo caelo prius sine diebus sermo locutus sit. Mira profunditas eloquiorum tuorum, quorum ecce ante nos superficies blandiens paruulis: sed mira profunditas, deus meus, mira profunditas! horror est intendere in eam, horror honoris et tremor amoris. odi hostes eius uehementer: o si occidas eos de gladio bis acuto, et non sint
Abbreviated transcription (Latin):
b u̾bis insinuatur informi¬
tas. ut gradatim excipiantur
qui ominimodam speciei pri-¬
uationem nec tam̃ ad nichi¬
lum ꝑuentionem cogitare ñ
possunt. unde fieret aliud ce¬
lum ⁊ t̾ra uisibilis. atq ꝯposi¬
ta ⁊ aqua spetiosa: ⁊ quicqͥd
de inceps in ꝯstitutione huiꝰ
mundi ñ sine dieb fc̃m ꝯme¬
moratur: quia talia sunt ut
ineis agantur uicissitudines
tempoꝵ ꝓpter ordinatas ꝯmu¬
tationes motionum atq for¬
marum. hox int̾im sentio deus
nĩs: cum audio loquentem scͥp¬
turã tuam inprincipio fecit
d̃s celum ⁊ t̾ram. t̾ra aũ erat
inuisibilis ⁊ in ꝯposita ⁊ tene¬
bre erant suꝑ abyssum: neq
ꝯmemorantem qd̃ hodie fece¬
ris hec. Sit int̾im sentio ꝓpt̾
illud celum celi. celum intellec¬
tuale. ubr ẽ intellectus nosse
simul ñ exparte ñ in enigia¬
te. ñ ꝑspeculum: s ex totõ. in
manifestatione facie ad faciẽ
ñ modo hoc modo illud. s quod
dõn ẽ nosse simul sine ulla

Expanded text:
bus uerbis insinuatur informibus uerbis insinuatur informitas, ut gradatim excipiantur, qui omnimodam speciei priuationem nec tamen ad nihil peruentionem cogitare non possent, unde fieret alterum caelum et terra uisibilis atque conposita et aqua speciosa et quidquid deinceps in constitutione huius mundi non sine diebus factum conmemoratur, quia talia sunt, ut in eis agantur uicissitudines temporum propter ordinatas conmutationes motionum atque formarum. Hoc interim sentio, deus meus, cum audio loquentem scripturam tuam: in principio fecit deus caelum et terram: terra autem erat inuisibilis et inconposita et tenebrae erant super abyssum, neque conmemorantem, quoto die feceris haec, sic interim sentio propter illud caelum caeli, caelum intellectuale, ubi est intellectus nosse simul, non ex parte, non in aenigmate, non per speculum, sed ex toto, in manifestatione, facie ad faciem; non modo hoc, modo illud, sed, quod dictum est, nosse simul sine ulla
Abbreviated transcription (Latin):
ta atq ꝯsumpta omni speci¬
e. si sola remaneat informi¬
tas. ꝑ qm de specie inspetiem.
res mutabatur ⁊ u̾tebatur:
possit exhibere uices tempoꝵ:
Omnino enim ñ potest: quia
sine uarietate motionũ nõ
sunt tempora: ⁊ nulla uarie
m̃s. qnͣtum me ad pulsandũ
extitas. qnͣtumq pulsanti a¬
ꝑis duo repperio q̃ fecisti ca¬
rentia temporib cũ tibi neu¬
trum coet̾num sit: unum qd̃
ita formatum ẽ ut sine ullo
defestu ꝯtemplationis. sine
ullo int̾uallo mutationis
qmͣus mutabile. tam̃ non
mutatum tua et̾nitate atq ĩ¬
ꝯmutabilitate ꝑfruat᷑ alt̾ũ
qd̾ ita informe erat. ut exqͣ
forma inqmͣ formã uel motio¬
nis uel stationis mutaretur
qd̃ tempori subderetur ñ habe¬
ret. S ut hoc informe ẽẽt nõ
reliquisti: qm̃ fecisti ante om¬
nem diem in principio celũ ⁊
t̾ram. Hec duo q̃ dicebã. Cerra
aũ iniusibilis erat ⁊ in ꝯposi¬
ta: ⁊ tenebre suꝑ abyssum. Qi¬

Expanded text:
ta atque consumpta omni specita atque consumpta omni specie, si sola remaneat informitas, per quam de specie in speciem res mutabatur et vertebatur, possit exhibere vices temporum? Omnino enim non potest, quia sine varietate motionum non sunt tempora: et nulla varietmeus, quantum me ad pulsandum excitas, quantumque pulsanti aperis; duo reperio quae fecisti carentia temporibus, cum tibi neutrum coaeternum sit. Unum, quod ita formatum est, ut sine ullo defectu contemplationis, sine ullo intervallo mutationis, quamvis mutabile tamen non mutatum, tua aeternitate atque incommutabilitate perfruatur: alterum quod ita informe erat, ut ex qua forma, in quam formam vel motionis vel stationis mutaretur, quo tempori subderetur, non haberet. Sed hoc ut informe esset non reliquisti, quoniam fecisti ante omnem diem, in principio coelum et terram, haec duo quae dicebam. Terra autem inuisibilis erat et inconposita et tenebrae super abyssum. qui