comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
õr oxeneford. ad regem accessit: et
uerbum qͦd regi scandalo erat. se
mutaturum ꝓmisit. Uñ et rex iam
aliquantisꝑ sedatus. archip̃suli
uultũ exhibet sereniorem: necdũ
tñ ut solito. Dicebat autẽ rex obliga¬
tionem de regiis consuetudinib
obseruandis uelle sͥ fieri in forma
hac: in ep̃oꝵ et ꝓcerum regni con¬
spectu et audientia publica. Acceᷤᷤ¬
serũt et quid̃a arcbip̃sulis ex multo
temꝑe emuli. sapientes ut facerẽt
mala. Et hii suaserunt clam regi.
ut mox facta obligatione: regiarũ
consuetudinũ faceret exp̃sionem.
unde et ꝑsuasus rex. adiciebat pari¬
ter se uelle ut ꝑ regni magnates
et antiqͥores qui nouerunt. regie
consuetudines recenserent᷑: ne de
cet̾o ut aiebat fieret aliqͦd int̾ reg¬
num et sacerdotium scisma. clero
que regis st̃ usurpante. aut rege que
cleri sunt. Et qui tuncaderant pre¬
sules et ꝓceres: bonum hoc testaban¬
tur. Et iudebatur qͥdem uerbum hoc

Expanded text:
dicitur Oxeneford, ad regem accessit et dicitur Oxeneford, ad regem accessit et verbum quod regi scandalo erat se mutaturum promisit; unde et rex jam aliquantisper sedatus, archipraesuli vultum exhibet sereniorem, necdum tamen ut solito. Dicebat autem rex obligationem de regiis consuetudinibus observandis velle sibi fieri in forma hac in episcoporum et procerum regni conspectu et audientia publica. Accesserunt et quidam archipraesulis ex multo tempore aemuli, sapientes ut facerent mala. Et hi suaserunt clam regi ut mox facta obligatione regiarum consuetudinum faceret expressionem. Unde et persuasus rex adjiciebat pariter se velle ut per regni magnates et antiquiores qui noverunt, regiae consuetudines recenserentur, ne de caetero, ut aiebat, fieret aliquod inter regnum et sacerdotium schisma, clero quae regis sunt usurpante, aut rege quae cleri sunt. Et qui tunc aderant praesules et proceres bonum hoc testabantur. Et videbatur quidem verbum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dere gr̃ãm. et tot et tantoꝵ maloꝵ
radicem fouere dissensionem: et
hoc totũ unius uerbuli regẽ scan¬
dalizantis contentione. Hoc enun
solum agebat᷑ tunc. ut uerbum il¬
lud scilicet saluo ordine quod ut
supͣdiximꝰ regem offenderat: aut
suppͥmeret archip̃sul in regiarum
consuetudinũ obligatione. qmͣ sibi
fieri petebat rex. aut mutaret. Et
pre cet̾is suadebat quib sciebat mo-¬
dis et impellebat archip̃sulem ad uer¬
bi huiꝰ mutationẽ: ep̃c ille quẽ su¬
pradiximꝰ in consulto archip̃sule et
coep̃is. auctoritate ꝓpria hoc mutas¬
se. uir certe multũ pectoris hñs. et ser¬
mone potens. Suadent gͥ hii. suadẽt
illi:. s suꝑ om̃ia qm archip̃sul ad re¬
gem habebat. urget caritas. Caritas
enĩuera sicut magister docet: om̃ia
credit. om̃ia sꝑat. om̃ia sustinet.
Unde et ꝑsuasus tandem archip̃sul.
s suꝑ om̃ia caritate urgente. apud
nobile illud et regium castrũ quod

Expanded text:
erdere gratiam, et tot et tantorum malorum erdere gratiam, et tot et tantorum malorum radicem fovere dissensionem, et hoc totum unius verbuli regem scandalizantis contentione. Hoc enim solum agebatur tunc ut verbum illud, scilicet salvo ordine, quod, ut supra diximus, regem offenderat, aut supprimeret archipraesul in regiarum consuetudinum obligatione, quam sibi fieri petebat rex, aut mutaret. Et prae caeteris suadebat quibus sciebat modis et impellebat archipraesulem ad verbi hujus immutationem episcopus ille, quem supradiximus, inconsulto archipraesule et coepiscopis, auctoritate propria hoc mutasse, vir certe multum pectoris habens et sermone potens. Suadent igitur hi, suadent illi, sed super omnia quam archipraesul ad regem habebat urget charitas. Charitas enim vera, sicut magister docet, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet; unde et persuasus tandem archipraesul, sed super omnia charitate urgente, apud nobile illud et regium castrum quod
Abbreviated transcription (Latin):
tanqͣm palea a grano euentila-¬
tis et excussis. soli remansimus.
soli sedimus. paucis de epĩs iam no¬
biscum: aliis subtrahentib se a
nobis in dies. Et hii tñ pauci qui
nob̃cum: ꝓpter metum occulti.
Per dies itaq qmplures soli sic se¬
oimus. regis tñ grãm spantes indi¬
es et prestolantes: donec ꝑuacationẽ
regie indignationis deferbuisset in¬
cendium. et ira sedata causam indig¬
nationis sue rex industrius et clemẽs
aduerteret: et rediret ad se. Int̾im uͦ
multi et magni uidentes sic et con¬
dolentes: crebro int̾ nos et regem
cõmeantes. multimodis archipre¬
sulem ad regis gr̃am exhortantur:
nunc familiaritatẽ pristinam. nc̃
impensos honores. nunc collata be-¬
neficia. hĩc qͣntum pacis bonum.
inde uͦ qͣntũ dissensionis malum.
ꝓponentes. Adicientes etiam qͣnta
foret insipientia uniꝰ uerbuli con¬
tentiosi occasione. bonoꝵ tantoꝵ
ingratudinis incurrere notam: tã
diligentis et tam dilecti. tantam ꝑ¬

Expanded text:
tanquam paleam a grano eventilatis et excussis soli remansimus, soli sedimus, paucis de episcopis jam nobiscum, aliis subtrahentibus se a nobis in dies. Et hi tamen pauci qui nobiscum propter metum occulti. Per dies itaque quam plures soli sic sedimus, regis tamen gratiam sperantes in dies et praestolantes, donec per vacationem regiae indignationis deferbuisset incendium, et ira sedata causam indignationis suae rex industrius et clemens adverteret et rediret ad se. Interim vero multi et magni videntes sic et condolentes, crebro inter nos et regem commeantes multimodis archipraesulem ad regis gratiam exhortantur, nunc familiaritatem pristinam, nunc impensos honores, nunc collata beneficia, hinc quantum pacis bonum, inde vero quantum dissensionis malum proponentes; adjicientes etiam quanta foret insipientia unius verbuli contentiosi occasione bonorum tantorum ingratitudinis incurrere notam, tam diligentis et tam dilecti tantam p
Abbreviated transcription (Latin):
cam gͥ de uase hoc. ñ quide uase pasto¬
ris stulti s uere boni: dicam in qmͣ
qͦd sentio. et in dño confido qͦd ñ de
meo ipso: michi seruo suo de suo qnͣ¬
tum sibi platuerit: multomagis me¬
lius reuelante.
De uasis mysterio qͦd
martyris ꝑegͥni gestant.

Expanded text:
cam igitur de vase hoc, non quidem vase pastocam igitur de vase hoc, non quidem vase pastoris stulti, sed vere boni; dicam, inquam, quod sentio, et in Domino confido quod non de meo ipso mihi servo suo de suo quantum sibi placuerit multo magis melius revelante. DE VASIS MYSTERIO QUOD MARTYRIS PEREGRINI GESTANT.
Abbreviated transcription (Latin):
num uanũ cõmenticium. neq ab ho-¬
mine neq ꝑ hominẽ: sicut s qui in¬
terius uident ueriꝰ udicant: solo ue¬
ritatis ñ uanitatis sp̃ũ cõmendatum
hominib. Qũo sicut ꝯmunit̾ ut uide¬
mus et unanimit̾ afflati: uniu̾si ba-¬
ulant hoc gestatoriũ uas. quo se głoso
martyri deuote obnoxios: et se specra¬
les ipsus seruos ꝑegͥnos uisibili signo
contestant᷑. Hoc gͥ est uas ꝑegͥnatioĩs.
uas illud uidelc aque ⁊ sanguinis.
quod supra noĩando tetigimꝰ: et de quo
deinceps sermo nr̃ texetur. ut hoc uas
militis uite signũ et mortis uexillũ
aptemꝰ militi: uixta qͦd supra crucis
signũ et uexillũ aptaiumꝰ imꝑatori.
Utinam imꝑator etiã nt̃ clauis sue cru¬
cis: aꝑire nob̃ dignet᷑ et hoc uas ad lau¬
dem et głam militis sui et martyris.
ut ita signo et uexillo imꝑatoris: in
huiꝰ uasis aꝑtione consonet ⁊ concor¬
det signũ et uexillũ sui militis. Di¬

Expanded text:
num vanum commentitium, neque ab honum vanum commentitium, neque ab homine neque per hominem, sed, sicut qui interius vident verius judicant, solo veritatis, non vanitatis spiritu commendatum hominibus. Quo sicut communiter, ut videmus et unanimiter afflati universi bajulant hoc gestatorium vas quo se glorioso martyri devote obnoxios et se speciales ipsius servos peregrinos visibili signo contestantur. Hoc igitur est vas peregrinationis, vas illud videlicet aquae et sanguinis, quod supra nominando tetigimus, et de quo deinceps sermo noster texetur, ut hoc vas militis vitae signum et mortis vexillum aptemus militi, juxta quod supra crucis signum et vexillum aptavimus imperatori. Utinam imperator etiam nunc clavis suae crucis aperire nobis dignetur, et hoc vas ad laudem et gloriam militis sui et martyris, ut ita signo et vexillo imperatoris in hujus vasis apertione consonet et concordet signum et vexillum sui militis. Di
Abbreviated transcription (Latin):
toris instar. uas aque ⁊ sanguinis ui¬
te militis sit imago ⁊ signũ: et idem
tͥumphalis mortis sue uexillũ. Simi¬
le nẽ docturi de militis uase et milite:
qͦd supra docuimꝰ de imꝑatore ⁊ imꝑato¬
ris crucẽ. uerũ in pͥmis ne cui indubiĩ
ueniat. qͦd sit istud uas qͦd aque ⁊ san¬
guinis semel iam ⁊ nc̃ iterũ nomino:
de quo deinceps qͣi in ultima meli istiꝰ
notula decantandũ: hoc ꝓfecto uas ẽ
qͦd absq om̃i contione celebrata. ñ con¬
gregatione coadunata. nec etiã conuen¬
ticulo: nullo ꝓmulgato edicto. nec ul¬
lo etiã arctatus p̾cepto. s solo nec du¬
bium sp̃c scĩ instinctu: mundꝰ sicut u¬
nanimit᷑ ⁊ ꝯmunit᷑ ad martyris głam
et in ꝑegͥnationis sue signũ: quasi se
insigniuit. Hoc uidełc est uas illud
plumbei gestatorium: quo specialit᷑
beati martyris ꝑegͥni se signant. In
qͦ aqua ꝯtinet᷑ et sanguis. aqua uidelc
ex tactu sanguinis scĩficata ꝑsangui¬
nem. hoc inqmͣ uas est ñ quidẽ homi¬

Expanded text:
anguinis vitae militis sit imago et signum et idem triumphalis mortis suae vexillum; siminunc docturi de militis vase et milite quod supra docuimus de imperatore et imperatoris cruce. Verum in primis, ne cui in dubium veniat quod sit istud vas quod aquae et sanguinis, semel jam et nunc iterum nomino, de quo deinceps quasi in ultima meli istius notula decantandum, hoc profecto vas est quod absque omni concione celebrata, non congregatione coadunata, nec etiam conventiculo, nullo promulgato edicto, nec ullo etiam arctatus praecepto, sed solo nec dubium Spiritus sancti instinctu mundus, sicut unanimiter et communiter ad martyris gloriam et in peregrinationis suae signum quasi se insignivit. Hoc videlicet est vas illud plumbeum gestatorium, quo specialiter beati martyris peregrini se signant. In quo aqua continetur et sanguis, aqua videlicet ex tactu sanguinis sanctificata per sanguinem. Hoc, inquam, vas est, non quidem homi
Abbreviated transcription (Latin):
ne caro. s de sccł̃o: os quidẽ exossib est.
de patientia gaudiũ: de caritate mor̾.
Dossei athlete nr̃i os iam ñ occultũ:
nec occultatũ. uere a dño factum.
Quod ⁊ sitenui quada ⁊ tenera pelli¬
cea mortis tunica sit obuolictũ: fer¬
ro tñ fortius. ferro firmiꝰ. ferro duriꝰ
est. qͦd in palestra hac ferrũ fregit:
se illeso.
De trucidati corꝑis compo

Expanded text:
ne caro, sed de secundo os quidem ex ossibus est, ne caro, sed de secundo os quidem ex ossibus est, itas, de patientia gaudium, de charitate mors. O ossei athletae nostri os jam non occultum, nec occultatum, vere a Domino factum. Quod etsi tenui quadam et tenera pellicea mortis tunica sit obvolutum, ferro tamen fortius, ferro firmius, ferro durius est, quod in palaestra hac ferrum fregit, se illaeso. De trucidati corporis compo
Abbreviated transcription (Latin):
dem martyrũ si mox decollati ñ mͦ-¬
murart̃: mirũ quide. s ñ adeo.
uerũ hic nr̃ intam dura capitis ton¬
sione: tanqm ouis corã tondente se:
ñ aꝑuit os suũ. Et bene ⁊ uere ton¬
dente. Quid enĩ hec capitis tonsio:
nisi dura ⁊ dira corone tonsioẽ: Ubi
testa capitis cũ corona unctionis:
separatur a capite uere tanqm o¬
uis: coram tondente ⁊ tundente.
Et uere tanqm ouis ñ quidem du¬
cta: s seipsam ad occisionẽ ducens.
Oblatꝰ est enĩ quia uoluit. De glai
inde ꝑcuterent ⁊ reꝑcuterent.
mortẽ uiri accelerantes: suꝑ testam
capitis. uniꝰ gladiatoꝵ gladius fran¬
gitur. Frangit quidem ⁊ frangitur.
frangit᷑ gladius. ⁊ frangit os exteriꝰ:
int̾iori qͥdem osse qͦd supͣdiximꝰ in
occulto factũ a dño infringibili.
frangit᷑ quippe gladius: s thome
ñ frangit᷑ animꝰ. O os. ⁊ os. os de pͥ-¬
mo adam: os de scł̃o. Os quidem
de pͥmo adam: os ex ossib ẽ. de car¬

Expanded text:
dem martyrum si mox decollati non murdem martyrum si mox decollati non murmurarunt, mirum quidem sed non adeo. Verum hic noster in tam dura capitis tonsione, tanquam ovis coram tondente se, non aperuit os suum. Et bene et vere tondente: quid enim haec capitis tonsio est, nisi dura et dira coronae tonsio, ubi testa capitis cum corona unctionis separatur a capite: vere tanquam ovis coram tondente et tundente; et vere tanquam ovis non quidem ducta, sed se ipsam ad occisionem ducens? Oblatus est enim quia voluit. De gladiinde percuterent et repercuterent mortem viri accelerantes, super testam capitis unius gladiatorum gladius frangitur. Frangit quidem et frangitur, frangitur gladius et frangit os exterius, interiori quidem osse quod supra diximus in occulto factum a Domino infringibili, frangitur quippe gladius, sed Thomae non frangitur animus. O os et os, os de primo Adam, os de secundo. Os quidem de primo Adam os ex ossibus est, de car
Abbreviated transcription (Latin):
qui transitis ꝑ uiam. attendite
et uidete. si abinitio nascentis eccłe.
uł etiam a pͥma scł̃i origine: fuerit
dolor sicut dolor iste. Sto hic ⁊ hesi¬
to. ultra ꝓgredi ñ possum. singul¬
tus ⁊ suspiria: erumpunt magis
qm uerba. Stupet animꝰ. plorat
oculus. tremit manꝰ. heret stilus.
⁊ adhuc sto hic ⁊ hesito dubiꝰ admo¬
dum quo dictionis genere tantam
in carne mortis patientiẽ uirtutẽ.
⁊ tantã ediu̾so int̾ xp̃ianos patra¬
ti flagitii immanitatẽ: expͥmere
ualeam. Debet᷑ hͣuic: cõmendatio
in scła. sicut in effabilis: ⁊ inscͥpti¬
bilis. Illĩ uͦ: ꝓphanatio sempiter¬
na. que similit̾ nec u̾bis expͥmi:
nec stilo ualet describi. Nam ut
priꝰ de tanta patientis uiri iurtu¬
te dicamꝰ: in hac decaluatione.
in decoronatione hac. in hac tam
dura. tã dira capitis tonsione. ubi
testa capitis cũ corona unctionis
separat᷑ a capite: quod mirũ dic¬
tu est. ⁊ uix credibile: nͨ murmur
resonat nec querimonia. Cet̾i qui-¬

Expanded text:
qui transitis per viam, attendite et videte si ab initio nascentis Ecclesiae vel etiam a prima saeculi origine fuerit dolor sicut dolor iste. Sto hic et haesito, ultra progredi non possum, singultus et suspiria erumpunt magis quam verba. Stupet animus, plorat oculus, tremit manus, haeret stylus, et adhuc sto hic et haesito, dubius admodum quo dictionis genere tantam in carne mortis patientiae virtutem et tantam e diverso inter Christianos patrati flagitii immanitatem exprimere valeam. Debetur huic commendatio in saecula sicut ineffabilis et inscriptibilis. Illi vero profanatio sempiterna, quae similiter nec verbis exprimi nec stylo valet describi. Nam ut prius de tanta patientis viri virtute dicamus in hac decalvatione in decoronatione hac, in hac tam dura, tam dira capitis tonsione, ubi testa capitis cum corona unctionis separatur a capite, quod mirum dictu est et vix credibile, nec murmur resonat nec querimonia. Caeteri qui
Abbreviated transcription (Latin):
tem ex parte quid̃e compluit: s ex par¬
te aridam ⁊ incomplutã derelinquit.
Et ꝓfecto cũ ꝓni sint ad lapsũ gressus
hominis. grande tñ in homine spei
datur insigne. si quẽ uiderimꝰ inter¬
dũ labi ꝑaliqua oblectamenta culpe:
retentũ tñ ne ruat in ꝓfundũ ꝑ ali¬
qua adiutoria gre. dño supponente
manũ. ⁊erigente elisum. Talis gͥ
thomas hic nr̃: qui et si ꝑ uirtutum
uirꝰ in anem głam. sicut iuuenis
ad huc muꝰ cautꝰ uid̾et᷑ infectus: nec
tñ penitꝰ om̃i uirtutũ gra fuit de¬
stitutꝰ. Castitatis amator ut diximꝰ.
ueritatis emulus: fidem etiam que
t̾renis debet᷑ dñis. sũma sẽꝑ colens
deuotioe¬
exrenis qͥppe dñis nobilib qͥdem
annis aliqnͣto temꝑe obsequens:
ꝑ fidem et prudentiam ⁊ obsequii se-¬
dulitatẽ deuotã. ꝓ etate et ꝓut nr̃i
officii ꝓfessores int̾ tales ꝓficere posst̾:
cito ꝓfecit. Uerum quoꝵ ẽ. diuersa ꝓ

Expanded text:
tem ex parte quidem compluit, sed ex partem ex parte quidem compluit, sed ex parte aridam et incomplutam derelinquit. Et profecto cum proni sint ad lapsum gressus hominis, grande tamen in homine spei datur insigne, si quem videremus interdum labi per aliqua oblectamenta culpae, retentum tamen ne ruat in profundum per aliqua adjutoria gratiae Domino supponente manum et erigente elisum. Talis ergo Thomas hic noster, qui, etsi per virtutum virus inanem gloriam sicut juvenis adhuc minus cautus videretur infectus, nec tamen penitus omni virtutum gratia fuit destitutus. Castitatis amator, ut diximus, veritatis aemulus, fidem etiam quae terrenis debetur dominis summa semper colens devotioerrenis quippe dominis, nobilibus quidem annis aliquanto tempore obsequens, per fidem et prudentiam et obsequii sedulitatem devotam pro aetate et prout nostri officii professores inter tales proficere possunt, cito profecit. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
De quo tñ hoc certiori certiꝰ. qͦd uenis
inhuiꝰ feruore etatis. et in hoc quo
udebat᷑ scł̃i luxu uiuenis amplexus.
p̃honesto tñ castitatis semꝑ amator
uehementissimꝰ fuit: in hoc iam uni
scõꝵ similis. de quo legit᷑. qđ et si suꝑb
et uanꝰ. castus tñ habebat᷑ in corpore.
Pret̾ea labia mendatia. ⁊ linguã sem¬
enĩ ⁊ misericors d̾s p̃destinatos suosse¬
pe ⁊ ꝑcrebro ꝓpter aliqͣs culpe macu¬
las iuste in parte deserit: quib tñ
ꝑ aliqua gr̃arum dona aliorsũ semꝑ
assistere ñ desistit. Et hinc quidem
deserendo ꝑmittit cacdere: ut libera¬
ti magis sint obnoxii gr̃e. Iñ uͦ assi¬
stendo cacdentes ñ ꝑmittit in ꝓfundũ
corruere: ne si peccator illuc uenerit.
in contẽptum ueniat penitentie. pu¬
teo suꝑ ipsũ urgente ⁊ coronante os
suũ. Quod ni fallor attendens ꝓpħa.
ita uidełc. in uno ⁊ eodem huic aliqͣs
maculas culpe. iñ uero ñ nulla dona
gr̃e: dñs inquit unã eandẽq ciuita¬

Expanded text:
De quo tamen hoc certiori certius, quod in hujus fervore aetatis et in hoc quo vivebat saeculi luxu juvenis amplexus prae honesto tamen, castitatis semper amator vehementissimus fuit, in hoc jam uni sanctorum similis de quo legitur quod, etsi superbus et vanus, castus tamen habebatur in corpore. Praeterea labia mendacia et linguam semnam et misericors Deus praedestinatos suos saepe et per crebro propter aliquas culpae maculas juste in parte deserit, quibus tamen per aliqua gratiarum dona aliorsum semper assistere non desistit. Et hinc quidem deserendo permittit cadere ut liberati magis sint obnoxii gratiae, inde vero assistendo cadentes non permittit in profundum corruere, ne si peccator illuc venerit in contemptum veniat poenitentiae puteo super ipsum urgente et coronante os suum: quod, ni fallor, attendens propheta ita, videlicet in uno et eodem hinc aliquas maculas culpae, inde vero nonnulla dona gratiae, Dominus inquit, unam eamdemque civita
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ ut p̾cecinimꝰ: in uase militis tͥum¬
phali: tria st̃. Et hec qͥdem tͥa sunt:
que inr t̾ra militi testimoniũ dart.
ẜlumbũ uidełc: aqua. et sangius. Ita qui¬
dem tͥa militi: sic̃ ⁊ tria imꝑatori. xuͦ.¬

Expanded text:
Igitur ut praececinimus in vase militis triumIgitur ut praececinimus in vase militis triumphali tria sunt. Et haec quidem tria sunt quae in terra militi testimonium dant. Plumbum videlicet, aqua et sanguis. Ita quidem tria militi sicut et tria imperatori.
Abbreviated transcription (Latin):
rabile. Adeo etiã quod et loca ipsa et
temꝑa: mystica. Sicut ipse imꝑator ñ
solum homo. totꝰ mysticus: s et ipse
uerbũ: ⁊ patris sui ⁊ om̃is creat᷑e my¬
st̾ium est. Quia si consiliũ: et mysteri¬
um. his gͥ potissimũ que siue ĩ morte
siue pꝰ mortem militis acciderunt. eoli¬
bentius intendo et oꝑosuis: quo in eisscio
hoc qͦd quero latere mist̾ium. thesau-¬
rũ fodientis instar: qui ibi libentissime
et totis uirib suis fodit: ubi certissime
thesaurũ nouit absconditũ. Uñ ⁊ qͥa
ris opꝰ hoc ab homine aut ab humano
die iudicet᷑: solum illũ in hoc oꝑe que¬
ro hr̃e fautorem: qͦ intolerabili ardore
animi inflãmatꝰ: oꝑis huiꝰ habui p̾cep¬
torem. ⁊ illum parit̾ aut ꝑ se aut ꝑsuos
eruditͥores me: constituo correctorem.
S ad notulam de signis ⁊ uexillis imꝑa¬
toris et militis inchoatam concordius
adhuc t̾minandam: redeamꝰ.

Expanded text:
rabile: adeo etiam quod et loca ipsa et rabile: adeo etiam quod et loca ipsa et tempora mystica. Sicut ipse imperator non solum homo totus mysticus, sed et ipse verbum et patris sui et omnis creaturae mysterium est. Quia si consilium, et mysterium. His igitur potissimum quae sive in morte sive post mortem militis acciderunt, eo libentius intendo et operosius, quo in eis scio hoc quod quaero latere mysterium thesaurum fodientis instar qui ibi libentissime et totis viribus suis fodit ubi certissime thesaurum novit absconditum. Unde et quris opus hoc ab homine aut ab humano die judicetur, solum illum in hoc opere quaero habere fautorem, quo intolerabili ardore animi inflammatus operis hujus habui praeceptorem, et illum pariter aut per se aut per suos eruditiores me constituo correctorem. Sed ad notulam de signis et vexillis imperatoris et militis inchoatam concordius adhuc terminandam redeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ ⁊ ut ad ꝓpositũ redeam: int̾ cet̾a
his certe potissimũ que ĩ morte et pꝰ
militis nr̃i mortẽ tã triumphalem
que uniu̾sus eccłarũ orbis tam grate.
tã deuote. ⁊ tã pie amplexatur. eo qͥdđe
oꝑosuis intendo: qͦ certissime credam
tanto athlete ⁊ uiro tã tͥumphali suie
in morte siue post mortẽ: absq aliqͣ
causa myst̃ii et si abdita: nec unũ io¬
tha accidisse. hoc sentiens de milite:
qͦd ⁊ de imꝑator̃e. De cuiꝰ in mundo
conu̾satione qmͣ totã mysticã arbitͦr
ut sileam nc̃: p̾sertim qͥcqͥd in ipsius
passione. resurrectione etiã uł ascen-¬
sione. a se hoĩe uł alio in temꝑe qua¬
licũq. seu loco gestum ẽ: scio qͥdem ge¬
stum. s et credo aliud significare geren¬
dum. Gesta quippe quasi grauida hec.
sicut corpꝰ extra: int̾uis habentia sp̃m
qͥ uiuificat. Totũ quippe hic sicut mi¬
rificum: ⁊ mist̾ium. ⁊ mist̾ium admi¬

Expanded text:
Unde et ut ad propositum redeam, inter caetera Unde et ut ad propositum redeam, inter caetera his certe potissimum quae in morte et post militis nostri mortem tam triumphalem quae universus Ecclesiarum orbis tam grate, tam devote et tam pie amplexatur, eo quidem operosius intendo, quo certissime credam tanto athletae et viro tam triumphali, sive in morte sive post mortem, absque aliqua causa mysterii etsi abdita nec unum iota accidisse, hoc sentiens de milite quod et de imperatore. De cujus in mundo conversatione, quam totam mysticam arbitror ut sileam nunc, praesertim quidquid in ipsius passione, resurrectione etiam vel ascensione a se homine vel alio in tempore qualicunque seu loco gestum est, scio quidem gestum, sed et credo aliud significare gerendum. Gesta quippe quasi gravida haec, sicut corpus extra interius habentia spiritum qui vivificat. Totum quippe hic sicut mirificum et mysterium et mysterium admi
Abbreviated transcription (Latin):
in militis tͥumphali morte ⁊ pꝰ mortẽ
accidunt ñ casum fortuitũ nec ua¬
nũ uanoꝵ filioꝵ hõim in his fuisse
cõmentum: s potiꝰ illud ⁊ illiꝰ consi¬
lium: sine quo nec etiã de arbore cadit
folium. Si gͥ absq consilio hoc nec foluĩ
cadit de arbore: nunqͥd sine hoc qͥ cqsm
gerit᷑ in xp̃i corꝑe: Alioqͥn ip̃m altissi¬
mi consiliũ qͦd xp̃c ẽ curans de arboꝵ
foliis: ꝓprii corꝑis sui curã neglig̾et:
Uñ et certissime credendũ sicut in pas¬
sione xp̃i capitis absq causa miftii
nicħ gestũ: ita nec in toto ipsius cor¬
pore tͥumphalem mortẽ sicuit et ip̃e
tolerante: nec qͥcqmͣ sine aliqua my¬
sterii causa geri. Int̾ corꝑis tñ huiꝰ
membra ꝓut dignũ ⁊ iustũ fu̾it:
in aliis plus. inaliis minus. Ita ut xͦ
integer. caput uidełc cũ m̃bris: totꝰ
mysticꝰ sit. et si nos ut uani filii ho¬
minũ ⁊ insulsi: ignoremꝰ myst̾ium.

Expanded text:
in militis triumphali morte et post mortem in militis triumphali morte et post mortem acciderunt non casum fortuitum nec vanum vanorum filiorum hominum in his fuisse commentum, sed potius illud et illius consilium, sine quo nec etiam de arbore cadit folium. Si igitur absque consilio hoc nec folium cadit de arbore, nunquid sine hoc quidquam geritur in Christi corpore? Alioquin ipsum Altissimi consilium quod Christus est curans de arborum foliis proprii corporis sui curam negligeret. Unde et certissime credendum sicut in passione Christi capitis absque causa mysterii nihil gestum ita, nec in toto ipsius corpore triumphalem mortem sicut et ipse tolerante nec quidquam sine aliqua mysterii causa geri. Inter corporis tamen hujus membra, prout dignum et justum fuerit, in aliis plus in aliis minus. Ita ut Christus integer, caput videlicet cum membris, totus mysticus sit, etsi nos ut vani filii hominum et insulsi ignoremus mysterium.
Abbreviated transcription (Latin):
emo autẽ secũ iudicet aut cogitet
intͣ se. hec in morte et pꝰ mortem
milit̾is actitata. et ut ipsũis meritis.
scientiarũ dñs reuelare dignat᷑. a no¬
bis scribunt᷑ sic: que ⁊ tam celebrit᷑
uen̾atur eccła ⁊ tã cõmunit adorat
mundꝰ: aut fortuitu accidisse sic. aut
humani sensus cõmento ex cogitata
hec. ⁊ uane ⁊ friuole: calamo nr̃o sic
exarata. Potius cece m̃tis qui sic iudi¬
cat aut cogitat: a ꝓpħa inuitatꝰ ueniat
et uideat oꝑa dñi. ꝓdigia que posuit
suꝑ t̾ram. Et sic ñ uidicet aut cogitet
nec submmuret. s clare ⁊ aꝑte cantet
in uiis dñi: qm̃ magna est gła eiꝰ. con¬
fiteat᷑ dño et notas faciat in popłis ad¬
inuentiones eiꝰ. Nam uxta sapientis
testimonium nicħ sine causa factũ.:
et si facti mundꝰ ignoret myst̾ium.
Nec enĩ ut ait ĩp̃e. inueniet homo opꝰ
qͦd oꝑatus est deus: ab initio uso ad
finem. Ueruntam̃ a ꝓpħa a ꝓpħa inuita¬
ti ueniant huc ⁊ uideant in his que

Expanded text:
emo autem secum judicet aut cogitet intra se haec in morte et post mortem militis actitata et ut ipsius meritis scientiarum Dominus revelare dignatur, a nobis scribuntur sic, quae et tam celebriter veneratur Ecclesia et tam communiter adorat mundus, aut fortuitu accidisse sic aut humani sensus commento excogitata haec, et vane et frivole calamo nostro sic exarata. Potius caecae mentis qui sic judicat aut cogitat a propheta invitatus veniat et videat opera Domini, prodigia quae posuit super terram; et sic non judicet aut cogitet nec submurmuret, sed clare et aperte cantet in viis Domini quam magna est gloria ejus confiteatur Domino et notas faciat in populis adinventiones ejus. Nam juxta sapientis testimonium nihil sine causa factum etsi facti mundus ignoret mysterium. Nec enim, ut ait ipsa, inveniet homo opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem . Verumtamen a propheta invitati veniant huc et videant in his quae
Abbreviated transcription (Latin):
homo pͥmam et pͥncipalem unita-¬
tem. s in imagine. ꝑ obscuram enig¬
matis similitudinẽ. Primꝰ corꝑis ocłs:
ad uiam trahit. et quasi dormitantem
cordis ocłm excitat. Scd̃s cordis oculus:
iam uiantẽ ducit. ⁊ uam monstrat.
Terciꝰ uͦ ꝯtemplationis ocłs: patͥam a
longe nunc aspicit ⁊ salutat. Et uide
nodo. pͥma prime ⁊ pͥncipa¬
lis unitatis manifestatio ꝑ pͥmum

Expanded text:
homo primam et principalem unitahomo primam et principalem unitatem, sed in imagine per obscuram aenigmatis similitudinem. Primus corporis oculus ad viam trahit et quasi dormitantem cordis oculum excitat; secundus cordis oculus jam viantem ducit et viam monstrat; tertius vero contemplationis oculus patriam a longe nunc aspicit et salutat. Et videamus quomodo. PRIMA PRIMAE ET PRINCIPALIS UNITATIS MANIFESTATIO PER PRIMUM
Abbreviated transcription (Latin):
hac dicturi amͦ: pͥmas ⁊ suꝑio¬
res cythare nr̃e cordas nos iam tange
necesse ẽ. Id in primis pͥme illi et
pͥncipali unitati supplicantes: ut ꝓ
ipsa et de ipsa cytharam ego qualis¬
cũq puer suus cytharedus pulsaturꝰ.
reuelet ocłos meos ut resonare sciam
uł aliqͥd de ipsa. qͦd nob̃ manifestet᷑
quod ẽ ipsa. et postea scd̃m analogie nr̃e
possibilitatem: qͥd sit ipsa. Igit iuxta
qͦd et magist̃ ille cytharedꝰ orabat: reue¬
let ocłos nr̃os ũ ꝯsideremꝰ de pͥncipalis hꝰ
unitatis lege: mirabilia. Oculos dicit:
ñ oculum. Siquidẽ ⁊ oculi hii multi ft̾.
Est enĩ oculus corꝑis. est oculus cordis
seu rationis. est ⁊ oculus ꝯtemplationis.
Oculus corꝑis: aꝑtus ẽ ⁊ clare uidens.
Ocłs cordis: infirmꝰ et lippiens. Oculus
uͦ contẽplationis: caliginosus ⁊ cecuti¬
ens. Primo ocło: udet homo que ex¬
tra se. Scdo: que intra se. Tertio: que
supra se. Primo oculo uidet homo cor
tib. ꝑ exꝑientiam. Tercio uͦ: udet

Expanded text:
hac dicturi, amodo primas et superiores citharae nostrae chordas nos jam tangere necesse est. Id in primis primae illi et principali unitati supplicantes, ut pro ipsa et de ipsa citharam ego qualiscunque puer suus citharoedus pulsaturus revelet oculos meos, ut resonare sciam vel aliquid de ipsa quo nobis manifestetur, quod est ipsa et postea secundum analogiae nostrae possibilitatem, quid sit ipsa. Igitur juxta quod et magister ille citharoedus orabat, revelet oculos nostros ut consideremus de principalis hujus unitatis lege mirabilia. Oculos dicit non oculum: siquidem et oculi hi multi sunt. Est enim oculus corporis, est oculus cordis seu rationis, est et oculus contemplationis. Oculus corporis apertus est et clare videns; oculus cordis infirmus et lippiens. Oculus vero contemplationis caliginosus et caecutiens. Primo oculo videt homo quae extra se; secundo quae intra se; tertio quae supra se. Primo oculo videt homo corptibus per experientiam; tertio vero videt
Abbreviated transcription (Latin):
Demũ uͦ circa noctem. uesꝑa quippe
erat cũ opus illud tenebrarum a¬
geret᷑ : testa capitis cũ corona uncti¬
onis q̃ in modũ disci dependebat
a capite. ꝑ cutis modicũ fronti he¬
rens adhuc: capiti resolidat᷑ ⁊ coap¬
tat᷑ ut potuit. Et sicut iacebat suꝑ
pauim̃tum. nec exuto adhuc nec
loto corꝑe ut monachalis p̃sertim
mos est sepelire defunctos: corpus
illud sc̃m choro añ altare maiꝰ. mo¬
nachoꝵ infertur humeris
.De forma

Expanded text:
Demum vero circa noctem, vespera quippe Demum vero circa noctem, vespera quippe erat cum opus illud tenebrarum ageretur, testa capitis cum corona unctionis, quae in modum disci dependebat a capite, per cutis modicum fronti haerens adhuc, capiti resolidatur et coaptatur ut potuit, et sicut jacebat super pavimentum, nec exuto adhuc nec loto corpore, ut monachalis praesertim mos est sepelire defunctos, corpus illud sanctum choro ante altare majus monachorum infertur humeris. 14. DE FORMA
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ⁊ in passione ipsius xp̃i. si ñ in
passione militis: sicut ⁊ in passio¬
ne imꝑatoris. Ibi piscatores. ibi mu¬
lieres. soli diuntaxat pauꝑes hii.
cet̾is occultis similit̾ ꝓpt̾ metũ. Nec
ĩmorandũ hic. nec plus qmͣ necesse:
capitis ⁊ membri sui hic conferre
⁊ coaptare passiones. Legentib et
scientib hanc ⁊ illam: solũ hic suf¬
ficit tetigisse. uñ ⁊ omissis cet̾is:
ꝑes ad xp̃i monum̃tũ tc̃: ita isti nunc
corpus adhuc iacebat exanime. nec¬
dum in monum̃tum positũ. Quod
pauꝑes currentes ⁊ p̾currentes:
mox deuote adorant. ⁊ cũ summa
reuerentia manꝰ deosculant᷑ ⁊ pe¬
oes. hii uͦ pitacia. alii mapulas in
sacro illo fonte sangunis qui ub̾¬
tim suꝑ eccle pauim̃tũ emanabat:
tinxert̃. Deuotionẽ ⁊ reuerentiã
neo martyri exhibendam ⁊ głam
ipsius in breui ꝑ mundũ ampli-¬
andam: iam uelut quodam futu-¬
roꝵ p̃sagio ꝓphetantes.

Expanded text:
sicut in passione ipsius Christi, si non in sicut in passione ipsius Christi, si non in passione militis, sicut et in passione imperatoris. Ibi piscatores, ibi mulieres, soli duntaxat pauperes hi caeteris occultis similiter propter metum. Nec immorandum hic, nec plus quam necesse capitis et membri sui conferre et coaptare passiones. Legentibus et scientibus hanc et illam solum hic sufficit tetigisse. Unde et omissis caeteris es ad Christi monumentum tunc, ita isti nunc corpus adhuc jacebat, exanime, necdum in monumentum positum. Quod pauperes currentes et praecurrentes mox devote adorant, et cum summa reverentia manus deosculantur et pedes. Hi vero pitacia, alii mapulas in sacro illo fonte sanguinis, qui ubertim super ecclesiae pavimentum emanabat, tinxerunt, devotionem et reverentiam neomartyri exhibendam et gloriam ipsius in brevi per mundum ampliandam jam velut quodam futurorum praesagio prophetantes.
Abbreviated transcription (Latin):
audita ꝑ ciuitatẽ illa pͥus in audita
tam scelesti tã ꝓphana facti nouita¬
te: uniu̾sa ciuitas consternata. ob¬
stupefacta. ⁊ cõmota ẽ. pectora sua
tundentes.⁊ manꝰ suꝑ genua. et
manum ad manũ pre stupore et
dolore ferientes. Et patrẽ suum ⁊
pat̾num querentes ⁊ conquerenteᷤ:
confestim ad ecclam concurrerunt.
S ut omittamꝰ diuites: soli paupe¬
res accelerauert̃ ad sũmi imꝑatoris
militẽ trucidatũ sic. Ut pote qui dũ
militaret ad huc: pauꝑm fuerat
sustentam̃tum. pat̾ orphanoꝵ. pu¬
pilloꝵ adiutor. uidex iuduarum:
⁊ merentiũ consolator. Tale homi¬
num genꝰ ⁊ certe soli tales: diuitib
iam arescentib p̃timore. ⁊ p̃menti-¬
b se: tales inqm ⁊ soli tales: currunt.
accelerant. festinant. festinant om̃es.
festinat quisq qm̃q p̃uenire. eiu¬
lantes. querentes: ⁊ conclamantes
quo pat̾ eoꝵ et patronꝰ deuenisset.
Respiciamꝰ ad passionẽ xp̃i. ⁊ uidea¬
mus si ñ sic in hac passione xp̃i dñr:

Expanded text:
audita per civitatem illa prius inaudita tam scelesti, tam profana facti novitate, universa civitas consternata obstupefacta et commota est, pectora sua tundentes et manus super genua et manum ad manum prae stupore et dolore ferientes. Et patrem suum et patronum querentes et conquerentes confestim ad ecclesiam concurrerunt. Sed ut omittamus divites, soli pauperes acceleraverunt ad summi imperatoris militem trucidatum sic, utpote qui dum militaret adhuc pauperum fuerat sustentamentum, pater orphanorum, pupillorum adjutor, judex viduarum et moerentium consolator. Tale hominum genus, et certe soli tales divitibus jam arescentibus prae timore et prementibus se; tales, inquam, et soli tales currunt, accelerant, festinant: festinant omnes, festinat quisque quemque praevenire, ejulantes, querentes et conclamantes, quo pater eorum et patronus devenisset. Respiciamus ad passionem Christi et videamus si non sic in hac passione christi Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
erum cum huiꝰ¬
uiri gesta ipso opitulante breuit᷑
describenda susceꝑim: pueritie pari¬
ter et adolescentie eiꝰ annos in p̃senti-¬
arum ꝑtͣnseo. solum ea de uiro hoc
ꝓtestimonio relaturus: que ipse ui¬
di ⁊ audiui. De quib dumtaxat: u¬
rum testimoniũ est. Ita ut et mͥ et

Expanded text:
erum cum huviri gesta ipso opitulante breviter describenda susceperim, pueritiae pariter et adolescentiae ejus annos inpraesentiarum pertranseo; solum ea de viro hoc pro testimonio relaturus, quae ipse vidi et audivi, de quibus duntaxat verum testimonium est. Ita ut et mihi,
Abbreviated transcription (Latin):
It ita in unito sic homine: duplex
unitaᷤᷤ est. Una qͥdem int̾ ipsam
unttatem pͥncipalem: et unitum sͥ¬
fundamentũ: nunc templũ. nunc
columba: nc̃ corona. nẽ dñs: nunc
do declaret. quasi basi columpna
suꝑposita: pͥma hec ⁊ pͥncipalis uni¬
tas ut ꝓpħia iam p̾nuntiauit: uere
sibi uniuit formam serui. serui pas¬
sibilis ⁊ mortalis. decem mensium fa¬
stidia in ut̾o sustinentis: et om̃ium
se pͥncipium ꝓfitentis. hec ad incai¬

Expanded text:
t ita in unito sic homine duplex unitas est, una quidem inter ipsam unitatem principalem et unitum sfundamentum, nunc templum, nunc columna, nunc corona, nunc dominus, nunc do declaret quasi basi columna supposita, prima haec et principalis unitas, ut prophetia jam praenuntiavit, vere sibi univit formam servi, servi passibilis et mortalis, decem mensium fastidia in utero sustinentis et omnium se principium profitentis. HAEC AD INCA
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑatoris ⁊ militis: nec tñ certe cãu
sa sine hoc. Que quia nc̃ pret̾ rem:
dicenda minime. Et ꝑegͥnationis sig¬
num: tã hoc qmͣ illud. Ierosolunttane
hoc: ubi sepultura imꝑatoris. Cantu¬
ariensis illud: ubi sepultura militis.
Recapitulat breuit̾ p̾missa: transi

Expanded text:
imperatoris et militis, nec tamen certe sine imperatoris et militis, nec tamen certe sine causa hoc. Quae quia nunc praeter rem dicenda minime. Et peregrinationis signum tam hoc quam illud, Hierosolymitanae hoc ubi sepultura imperatoris, Cantuariensis illud ubi sepultura militis. RECAPITULAT BREVITER PRAEMISSA, TRANSI
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta nunc subtꝰ uetillum crucis imꝑa¬
toris. ad pugne imꝑatoris et militis. et
palme uisibilis similitudinẽ nob̃ indi¬
candam: uexillis his mystice ni fallor
tũ et oꝑatio uirtutum. Similit̾ et
ꝑuerillum uasis militis. Lege librum
signoꝵ militis editũ de bide qͦ supͣ tetigi.¬
mꝰ: ⁊ liquido uidebis qͦd sic. Et hoc pͥ¬
cis: suos tutatur baulos. Similit̾ et
uexillum uasis militis. adeo ũ natio illa
que Gualensuĩ nominat᷑. in inimicos
suos in exorabilis ⁊ seuissima: etiã im¬
micis. uexillaris uasis huiꝰ gestatorib:
deferat. Et hoc priꝰ omissum: hic ite¬
rum quasi nouum ⁊ post alia fere om¬
nium nouissimũ suꝑalimꝰ. Et ut ul¬
tima p̾sentis istiꝰ meli nr̃i notula bre
uit̾ in fine concludatur:
ꝑegre. s adimꝑatoris martyriũ. Simi¬
liter et uexillũ uasis militis portatur
ꝑegre. s a martyrio militis: sicut illud
ad martyriũ imꝑatoris. In qͦ et si in
modico dissonare uideatur notula ħ

Expanded text:
uxta, nunc subtus vexillum crucis imperatoris ad pugnae imperatoris et militis et palmae visibilis similitudinem nobis indicandam vexillis his mystice, ni fallortum et operatio virtutum. Similiter et per vexillum vasis militis. Lege librum signorum militis editum de his, de quo supra tetigimus et liquido videbis quod sic. Et hoc prxillum crucis suos tutatur bajulos. Similiter et vexillum vasis militis, adeo ut natio illa quae Gualensium nominatur, in inimicos suos inexorabilis et saevissima etiam inimicis vexillaris vasis hujus gestatoribus deferat. Et hoc prius omissum hic iterum quasi novum et post alia fere omnium novissimum superaddimus. Et ut ultima praesentis istius meli nostri notula breviter in fine concludatur. peregre, sed ad imperatoris martyrium. Similiter et vexillum vasis militis portatur peregre, sed a martyrio militis sicut illud ad martyrium imperatoris. In quo, etsi in modico dissonare videatur notula haec
Abbreviated transcription (Latin):
quo sedebat circa d̾ei uesꝑam acce¬
oentes. nec suo uł regis nomine ip̃m
salutantes: ut pote ã quib longe e¬
rat salus. mors ⁊ ꝑditio ꝓpe: ipsum
suꝑbe adoriunt᷑. sciscitantes si ep̃os
regis suspensos ⁊ excõmunicatos
absolueret. Quo mansuete respõ¬
dente se austoritate dñi pape liga¬
tos. sua nec posse soluere nec debere:
illi sp̃u furibundo frendentes in eũ.
continuo exierunt ab eo. Et statim
ꝓpe ortũ collegert̃ cohortem: se ipsos
iam diabolica armatura sua indu
teria grandescere incipit: deinceps
ĩmutandus foret ⁊ stilus. ut litt̾̃is
ñ tetris s uelut qͥbdam filis roseis
in sillabarũ figuras aureas liques¬
centib. ⁊ qͥbdam dictionũ sollemp¬
niis exquisitis: imminentis consũ¬
matiois uiri gła exaranda. Nec enĩ
lingus hõim s angłoꝵ potiꝰ eloqñ¬
da: que ab homine supͣ hominẽ ge¬
sta sunt. Et hec deinceps describen¬

Expanded text:
quo sedebat, circa diei vesperam accequo sedebat, circa diei vesperam accedentes, nec suo vel regis nomine ipsum salutantes, utpote a quibus longe erat salus, mors et perditio prope, ipsum superbe adoriuntur, sciscitantes si episcopos regis suspensos et excommunicatos absolveret. Quo mansuete respondente se, auctoritate domini papae ligatos, sua nec posse solvere nec debere, illi spiritu furibundo frendentes in eum, continuo exierunt ab eo. Et statim prope hortum collegerunt cohortem, se ipsos jam diabolica armatura sua induentes. teria grandescere incipit, deinceps immutandus foret et stylus, ut litteris non tetris, sed velut quibusdam filis roseis in syllabarum figuras aureas liquescentibus, et quibusdam dictionum solemniis exquisitis imminentis consummationis viri gloria exaranda. Nec enim linguis hominum, sed angelorum potius eloquenda quae ab homine supra hominem gesta sunt, et haec deinceps describen
Abbreviated transcription (Latin):
conuenert᷑. ad castellũ uidełc illud
qͦd supͣdiximꝰ noĩatũ sałwude.
oistans a cantuaria ꝑsex milia. qͥd
de feodo cantuariensis eccłe rex ut
supͣ tetigimꝰ archip̃suli se restiturũ
ꝓmiserat. Dño quidem cui uenti
⁊ mare obediunt. ut uideri potest
sacerdotis sun. ĩmo ip̃m sacerdotẽ
suũ qͣi gratã sͥ iuctimam. accele¬
rante sic. Tota uͦ nocte illa de nece
archip̃sulis in castello illo contrectã¬
tes. in crastino qui fuit quartꝰ nata-¬
lis dñi dies. iuidelc in scõꝵ innocen¬
tum die: cũ complitib suis cantu¬
ariam uenunt: secum nicħ preter
arma sua militaria. ⁊ in saniam
in auditã portantes. Alii uͦ cũ gla-¬
diis. ⁊ fustib uenerunt. occultis
tñ his om̃ib adhuc: ne forte xp̃c
Qui tñ ut supͣdiximꝰ. ⁊ rei mox ꝓ¬
babit exitus: magis de pugna qm
de fuga cogitabat.
n pͥmis itaq quatuor p̃fati milites
fa̾tuose ad archip̃sulem in thalamo

Expanded text:
convenerunt, ad castellum videlicet illud convenerunt, ad castellum videlicet illud quod supradiximus nominatum Saltwude, distans a Cantuaria per sex millia, quod de feodo Cantuariensis Ecclesiae rex, ut supra tetigimus, archipraesuli se restituturum promiserat, Domino quidem, cui venti et mare obediunt, ut videri potest, sacerdotis sui imo ipsum sacerdotem suum quasi gratam sibi victimam accelerante sic. Tota vero nocte illa de nece archipraesulis in castello illo contrectantes in crastino qui fuit quartus Natalis Domini dies, videlicet in Sanctorum Innocentium die cum complicibus suis Cantuariam veniunt, secum nihil praeter arma sua militaria et insaniam inauditam portantes. Alii vero cum gladiis et fustibus venerunt occultis tamen his omnibus adhuc, ne forte chrisQui tamen, ut supra diximus, et rei mox probabit exitus, magis de pugna quam de fuga cogitabat. In primis itaque quatuor praefati milites fastuose ad archipraesulem in thalamo,
Abbreviated transcription (Latin):
sic: dicentis uotũ conceꝑunt: certis¬
sime iam arbitrantes gratissimum
se in hoc regi p̾staturos obseqͥum:
si archip̃sulẽ int̾fic̾ent. Et ita coniu¬
rauert̾ in archip̃sulis necem. Quoꝵ
nõia ut in et̾na maledictione sint:
hystorie huic curaui hic int̾serere.
Hugo uidelc de moreuilla: Reginal¬
ous filiꝰ ursi. Wilłs de traci. ⁊ quartꝰ
ricardus brito. Et isti qͥdem milites
aulici. regis cubicularii. ⁊ si tandẽ
de gen̾antes: uiri certe generosi.
honorib p̾clari. ⁊ int̾ maiores mag¬
ni. Isti guatuor conuirati: confe¬
stim in angliam ꝓfecti ft̃.
t inꝓfectione hoꝵ quatuor: hoc qͣi
nouũ immo miraculosũ contigit.
uidełc ut cũ in hyeme int̾ tam cre¬
bras aeris ⁊ maris mutationes ⁊
diu̾sos portuũ sitꝰ. mare ñ sumul
om̃s in eodem portu. s in diuisis
intͣrent: om̃s tñ ead̾e die applican¬
tes. eadem die ĩmo fere eiꝰdem diei
eadem hora. ad locũ quẽ statuerant

Expanded text:
sic dicentis votum conceperunt, certissic dicentis votum conceperunt, certissime jam arbitrantes gratissimum se in hoc regi praestituros obsequium si archipraesulem interficerent: et ita conjuraverunt in archipraesulis necem. Quorum nomina, ut in aeterna maledictione sint, historiae huic curavi hic interserere: Hugo videlicet de Morevilla, Reginaldus filius Ursi, Willelmus de Traci et quartus Ricardus Brito. Et isti quidem milites aulici regis cubicularii etsi tandem degenerantes, viri certe generosi, honoribus praeclari et inter majores magni. Isti quatuor conjurati confestim in Angliam profecti sunt. Et in profectione horum quatuor hoc quasi novum, imo miraculosum contigit, videlicet ut cum in hieme inter tam crebras aeris et maris mutationes et diversos portuum situs, mare non simul omnes in eodem portu, sed in divisis intrarent, omnes tamen eadem dle applicantes, eadem die, imo fere ejusdem diei eadem hora ad locum, quem statuerant
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ ut ad id qͦd supra int̾misi carnificũ
sicut ibi pollicitꝰ sũ reu̾tar⁊ rex ut
p̃diximꝰ a trib excõmunicatis ep̃is
instigantib eũ. in furorẽ om̃ib
post fut᷑is scł̃is detestandũ accensus
ẽ: quasi clibanꝰ accensus a coquenti¬
b. Adeo ut flãmam iam continere
ñ ualens. manifeste coram om̃ib
⁊ maxime corã suis in aula quos e¬
nutrierat. ⁊ qͥb honores ⁊ bona ml¬
ta contulerat: de archip̃sule tan¬
qmͣ de hoste conquereret᷑. Et sepe
⁊ seꝑiꝰ ex ira in flãmatꝰ. in funestã
uocẽ erũpens. om̃s quos enutͥerat
qͥ familiaritatis gr̃a ⁊ beneficioꝵ col¬
latione sͥ obnoxii fuerant. maledi¬
xit. qͦd ip̃m de sacerdote uno ñ uin-¬
dicarent: qui ip̃m ⁊ regnũ suũ sic
turbabat. ⁊ sius dignitatib exaucto¬
rare ⁊ exheredare querebat. Quod
sepe ⁊ sepiꝰ infurore suo replicantem.
deaulicis concubiculariis suis quatu¬
or milites audientes. de u̾bo audito

Expanded text:
gitur ut ad id quod supra intermisi, sicut ibi pollicitus sum, revertar: rex, ut praediximus, a tribus excommunicatis episcopis instigantibus eum in furorem omnibus post futuris saeculis detestandum accensus est quasi clibanus accensus a coquentibus: adeo ut flammam jam continere non valens, manifeste coram omnibus et maxime coram suis in aula, quos enutrierat et quibus honores et bona multa contulerat, de archipraesule tanquam de hoste conquereretur. Et saepe et saepius ex ira inflammatus, in funestam vocem erumpens, omnes quos enutrierat, qui familiaritatis gratia et beneficiorum collatione sibi obnoxii fuerant maledixit, quod ipsum de sacerdote uno non vindicarent, qui ipsum et regnum suum sic turbabat et suis dignitatibus exauctorare et exhaeredare quaerebat. Quod saepe et saepius in furore suo replicantem, de aulicis concubiculariis suis quatuor milites audientes, de verbo audito
Abbreviated transcription (Latin):
placuit ⁊ deuote. ut ad dei honorem
et salua eccle libertate: int̾ dñm re¬
gem et nos compon̾ent. Ipsi uero
sic ad regem ꝓfecti in normanniam.
erat quippe rex intransmarinis
extra regnum tunc: cum rege mo-¬
ram fecerunt ñ modicam ad nos
nec reu̾tentes. nec nuntiantes qͥd.
Hoc quippe solũ querebat rex ut di¬
cebatur. quod et postea rerũ ꝓbauit
exitus: ut uidełc tempꝰ solummͦ ꝓ
delaret. pacem nr̃am minime uo¬
lens: et si uelle se simulans. uerũ¬
tamen cardinales ne frustra ueni¬
se uidentur: sepe ⁊ sepiꝰ regem de
pace conuenert̃. sedulo ⁊ attente
de pace tractantes: pacem inqui¬
rentes: s uiam pacis ñ inuenert᷑.
uerum ne frustra uenisse ⁊ nichil
egisse uident᷑. deniq nos ad collo¬
quium uocant. fuit autẽ colloqui¬
um int̾ nos et ipsos: in confinio
francie ⁊ normannie. int̾ duo illa
castra: trie uidełe ⁊ Gisorz.
De se

Expanded text:
placuit et devote ut ad Dei honorem placuit et devote ut ad Dei honorem et salva Ecclesiae libertate inter dominum regem et nos componerent. Ipsi vero, sic ad regem profecti in Normanniam, erat quippe rex in transmarinis extra regnum tunc, cum rege moram fecerunt non modicam, ad nos nec revertentes nec nuntiantes quid. Hoc quippe solum quaerebat rex, ut dicebatur, quod et postea rerum probavit exitus, ut videlicet tempus solummodo protelaret, pacem nostram minime volens, etsi velle se simulans. Verumtamen cardinales, ne frustra venisse viderentur, saepe et saepius regem de pace convenerunt, sedulo et attente de pace tractantes, pacem inquirentes, sed viam pacis non invenerunt. Verum ne frustra venisse et nihil egisse viderentur, denique nos ad colloquium vocant. Fuit autem colloquium inter nos et ipsos in confinio Franciae et Normanniae inter duo illa castra Trie videlicet et Gisors. De se
Abbreviated transcription (Latin):
ec enĩ multos
dies senonis fecimus. cũ ecce
romipete nr̃i reuertunt᷑. nuntian-¬
tes quod dñs papa cardinales a lat̾e
suo inbreui missurus foret: qui in¬
ter regem ⁊ archip̃sulem de pace
tractarent ⁊ reformarent ꝓposse.
Int̾im uͦ om̃ia debere ẽẽ. in suspen¬
so: nec aliquid eccłiastice discipline
exercendum: Hoc ip̃m uiro apłico
ꝑ reuersos nr̃os signatis apicib
suis archip̾suli mandante ⁊ consu¬
lente sic. Sedimꝰ itaq ꝑ dies pluri¬
mos: aduentum cardinalium pre¬
stolantes. Qui tandem uenientes:
senonis ꝑ nos pͥmo uenerunt. Ideo
priꝰ ad nos qmͣ ad regem: quia uie
ipsoꝵ ductus sic se habuit. Fuert̃
autẽ qui missi uen̾ant: quod ad ip¬
sos: pacis reconciliatores idonei:
iit pote uiri multũ pectoris ⁊ mul¬
tum oris habentes. Quoꝵ unus
dictus est wills de papia: alter uͦ otho.
presbit̾i cardinales. Isti itaq primo
uenientes ad nos: causam nob̃ sui ex-¬
posuerunt aduentꝰ. Et nobis quide

Expanded text:
ec enim multos dies Senonis fecimus, cum ecce Romipetae nostri revertuntur, nuntiantes quod dominus papa, cardinales a latere suo in brevi missurus foret, qui inter regem et archipraesulem de pace tractarent et reformarent pro posse: interim vero omnia debere esse in suspenso, nec aliquid ecclesiasticae disciplinae exercendum; hoc ipsum viro apostolico per reversos nostros signatis apicibus suis archipraesuli mandante et consulente sic. Sedimus itaque per dies plurimos adventum cardinalium praestolantes. Qui tandem venientes Senonis, per nos primo venerunt; ideo prius ad nos quam ad regem, quia viae ipsorum ductus sic se habuit. Fuerunt autem qui missi venerant, quod ad ipsos, pacis reconciliatores idonei, utpote viri multum pectoris et multum oris habentes. Quorum unus dictus est Willelmus de Papia, alter vero Otho, presbyteri cardinales. Isti itaque primo venientes ad nos, causam nobis sui exposuerunt adventus. Et nobis quidem