comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nosa & candida. & linguȩ lenis. medi-¬
cam̃tis & uasculis necessaria. Puluis
puteolanꝰ. in puteolanis italiȩ colligit᷑
collib. opponiturq ad sustinenda ma¬
ria. fluctusq frangendos. Nã mersus
aquis ꝓtinꝰ lapis fit. undiq cotidie for¬
tior effectꝰ. in saxũ mutatur. sic̃ argil¬
la igne in lapidẽ uertit᷑. Sulphur uo¬
catũ. qͥa igne accendit᷑. Ur enĩ ignis
est. Nam ius eiꝰ ex aquis feruentib senti¬
tur: neq aliqua res facilius accenditur.
N ascitur in insulis eoliis int̾ siciliã & ita¬
liam. quas ardere dicunt. Inuenit᷑ & in
qđ foditur. translucetq & uiret. qͦ solũ
ex onĩib generib medici utunt᷑. Alterũ
qđ appellant glebã. usib tantũ fullo¬
nũ familiare: Terciũ liquor. e. usus eiꝰ
ad lanas suffundiendas. qm̃ tandorẽ
molliciẽq prestat. Quartũ. ad licinia
maxime conficienda aptũ. Sulphuris
tanta uis. ẽ. ut morbos comitiales de.¬

Expanded text:
nosa et candida et linguae lenis, medinosa et candida et linguae lenis, medicamentis et vasculis necessaria. Pulvis Puteolanus in Puteolanis Italiae colligitur collibus, opponiturque ad sustinenda maria fluctusque frangendos. Nam mersus aquis protinus lapis fit, undisque quotidieo fortior effectus in saxum mutatur; sicut argilla igne in lapidem vertitur. Sulpuro vocatum quia igne accenditur; πῦρ enim ignis est. Nam vis eius et in aquis ferventibus sentitur, neque alia res facilius accenditur. Nascitur in insulis Aeoliis inter Siciliam et Italiam, quas ardere dicunt. Invenitur et in um, quod foditur, translucetque et viret, quem solum ex omnibus generibus medici utuntur. Alterum, quod appellant glebam, usibus tantum fullonum familiare. Tertium liquor est; usus eius ad lanas suffiendas, quoniam candorem mollitiemque praestat. Quartum ad lychnia maxime conficienda aptum. Sulphuris tanta vis est ut morbos comitiales de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa. tanquã pul.¬
uis quẽ ꝓieit uentꝰ a facie t̾rȩ. Limꝰ
uocatꝰ qđ lenis sit. Cenũ. ẽ. uorago
luti. Uinis ex incencdio dr̃ ab eo enĩ
fit. Fauilla qđ ꝑ ignẽ effecta sit
Pulueris enĩ collectione cõpingit᷑.¬
& in uno glomere adunat᷑. Terra
Daut̃ ligata: gleba . ẽ. Soluta: pul¬
uis. Labina eoqđ ambulantib lapsũ
inferat. dicta ꝑdiriuationẽ a labe
Lutũ uocatũ quidã ꝑantifrasin putant.
apri uolutent᷑. Uligo. sordes limi uł
aquȩ st̃. Sabulũ. leuissimũ t̾rȩ genus.
Argilla ab argis uocata. apud qͦs primũ
ex ea uasa confecta st̃. Creta. ab insula
creta. ubi melior. ẽ. Creta cimolia can¬
dida ẽ. a cimea italiȩ insula dicta.
Quarũ altera uestĩtorũ p̃ciosos colores
emollit. & contristatos sulphure quodã
nitore exhilarat. altera gẽmis nitorẽ
prestat. Creta argentaria & ipsa cancdida.
appellata eo qđ nitorẽ argento reddat.
Terra samia. a samo insula dicta. gluti¬

Expanded text:
Tanquam pulvis, quem projicit ventus a facie terrae. 2. Limus vocatus, quod lenis sit. Coenum est vorago luti. Cinis ex incendio dicitur; ab eo enim fit. Favilla, quod per ignem effecta sit. Pulveris enim collectione compingitur, et in uno glomere adunatur. Terra autem ligata, gleba est soluta, pulvis. 4. Labina, eo quod ambulantibus lapsum inferat, dicta per derivationem a labe. Lutum vocatum quidam per antiphraapri volutentur. Uligo sordes limi vel aquae sunt. Sabulum levissimum terrae genus. Argilla ab Argis vocata, apud quos primum ex ea vasa confecta sunt. Creta ab insula Creta, ubi melior est. Creta Cimolia candida est, a Cimea Italiae insula dicta; quarum altera vestimentorum pretiosos colores emollit, et contristatos sulphure quodam nitore exhilarat, altera gemmis nitorem praestat. Creta argentaria, et ipsa candida, appellata eo quod nitorem argento reddat. Terra Samia a Samo insula dicta, gluti
Abbreviated transcription (Latin):
IBLIOTHECA
a greco nom̃ accepit. eoquod ibi
rum. theca repositio int̾pretatur. Biblio¬
thecam ueteris testam̃ti. esdras scriba
post incensã legem a chaldeis. dũ iudei
regressi fuissent in ierłm. diuino afflatꝰ
spu reparauit. cunctaq legis ac ꝓpħa¬
rum uolumina. quȩ fuerant a gentib
corrupta correxit. totũq uecus testa¬
mentũ in xxͣx. duos libros constitute.
ut tot libri essent in lege. quot habeban¬
tur & litterȩ. Apud grecos autẽ p̾rimꝰ
bibliothecã instituisse pisistratus cre¬
dicur. atheniensiũ tirannꝰ. quã deinceps
abatheniensib auctã xerxes incensis
athenis euexit in persas. longoq post
tempore. seleucus nicanor rursus in
greciã retulit. Hinc studiũ regibus
urbibq cȩteris natũ est. cõparandi
uolumina diuersarũ gentiũ. & ꝑ int̾¬
pretes in grecã linguã uertendi.
e hinc magri¬

Expanded text:
Bibliotheca aeco nomen accepit, eo quod ibi libri rum, θήκη repositorium interpretatur. Bibliothecam Veteris Testamenti Esdras scriba post incensam regressi fuissent in Hierusalem divino afflatus spiritu reparavit; cunctaque legis et prophetarum volumina, qucorrupta, correxit, totumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut tot libri essent in lege quot habebantur et litterae. 3. Apud Graecos autem bibliothecam primus instituisse Pisistratus creditur, Atheniensium tyrannus; quam deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes, incensis Athenis, avexit in Persas, longoque post tempore Seleucus Nicanor rursus in Graeciam retulit. 4. Hinc studium regibus urbibusque caeteris natum est comparandi volumina diversarum gentium, et per interpretes in Graecam linguam vertendi. 5. Dehinc mag
Abbreviated transcription (Latin):
cccxiii. Adrianꝰ annis .xxi. aquila int̾¬
.xx.ii. ualentinꝰ & marcion heretici agno
Cõmodus annis .xiii. teodocion int̾pres
uIIII. Seuerus annis .xuiii. simmachus
int̾pres habet᷑ .G.cccc uII. Antoninꝰ annis
.uii. quinta editio ierosolimis inuenit᷑.
G.cccc.xiiii. Macrinꝰ anno .i. huiꝰ breui¬
tas uitȩ nichil gestorũ habet .u̾. ccce.¬
.xu. Aurelius annis .iiii. Sabellius orit᷑.
ũ. ccccxuiiii. Alexander annis.xiii.
origenis in signis habet᷑. u.ccc.xxxii.
Maximinꝰ annis.uii. iste germanos uicit
G̃.cccc.xxxU. Gordianꝰ annis .ui. hic
de parthis & persis triũphaute. G. cccc.¬
xli. Phylippus annis .uii. hic primꝰ¬
Decius anno .i. antonius monachus cla¬
nouatꝰ heresim condidit . u. cccc. li.
U alerianꝰ annis .xu. cyprianꝰ martyrio
coronat᷑. ũ . cccc. lxui. Claudius annis
II. iste gothos ab illirico expulit. ũ. cccc¬
Lxuiii. Aurelianꝰ annis .u. iste xp̃ianos
ꝑsequitur .u. cccc. laxiiii. Tacitꝰ anno

Expanded text:
Adrianus annis XXI. Aquila inteXXIIII P. Valentinianus et Marcion heretici agnosCommodus annis XIII. Theodocion interpres IX. Severus ann. XVIII. Symmachus interpres habetur. VMCCCCVII. Antoninus ann. VII. Quinta editio Hierosolymis invenitur. VMCCCCXIV. Macrinus ann. I. Huius brevitas vitae nihil gestorum habet. VMCCCCXV. Aurelius ann. III. Sabellius oritur. VMCCCCXVIII. Alexander ann. XIII. Origenes insignis habetur. VMCCCCXXXI. Maximus ann. III. Iste Germanos vicit. VMCCCCXXXIV. Gordianus ann. VII. Hic de Parthis et Persis triumphavit. VMCCCCXLI. PhDecius anno I. Anthonius monachus oit. VMCCCCLI. Valerianus ann. XV. Cyprianus martyrio coronatur. VMCCCCLXVI. Claudius ann. II. Iste Gothos ab Illyrico expulit. VMCCCCLXVIII. Aurelianus ann. V. Iste Christianos persequitur. VMCCCCLXXIII. Tacitus ann.
Abbreviated transcription (Latin):
bebatur. ũ. d.luiiii. Iulianꝰ annis .ii.
hic exxp̃iano paganꝰ efficitur . U. d.¬
LX I. Iouinianꝰ anno.i. iste iterũ xp̃ia¬
nus effectꝰ.ẽ .ũ.d.Lxii. Ualens annis
.xiiii. gothi heretici efficiunt᷑. u. d. lxx¬
U. Gratianꝰ annis .ui. priscillianꝰ agno¬
anus annis.uii. ieronimꝰ in bethleem
crisostomꝰ floruit . u. dc iiii. Honorius
annis .xu. Augustinꝰ ep̃s claruit .u̾. de ai
Theodosius annis.xxuii. nestorius heresi¬
archa extitit. u. dc. xlUI. Martianꝰ
annis.ui. calcidonensis sinodus agit᷑.
G.de. LII. Leo maior annis .xui. egyptꝰ
errore dioscori latrat. U. dc. Lxxui. Tenon
annis.xuii. acefalorũ heresis orta est.
G. de. latexo. Anastasius annis xxuii.
fulgentius ep̃s p̾dicat᷑ .U. dcc.xii.
Iustinus annis. uiii. acefalorũ heresis ab¬
dtcatur .ũ. dcc .xx. Iustinianꝰ annis xii
UIIII. uuandali in africa extinguntur.
armenii fidẽ. xp̃i suscipiunt . ũ. dec. lx
Tiberius annis. uii. Langobardi italiam

Expanded text:
tur. VMDLVIII. Iulianus ann. II. Hic ex Christiano paganus efficitur. VMDLX. Iovianus ann. I. Iste iterum Christianus effectus est. VMDLXI. Valentinianus ann. XIV. Gothi haeretici efficiuntur. VMDLXXV. Gratianus ann. VI. Priscillianus agno annis IX. Hieronymus in Bethleem Chrysostomus floruit. VMDCVI. Honorius ann. XV. Augustinus Episcopus claruit. VMDCXXI. Theodosius ann. XXVII. Nestorius haeresiarches extitit. VMDCXLVIII. Marcianus ann. VI. Chalcedonensis synodus agitur. VMDCLIV. Leo maior ann. XVI. Aegyptus errore Dioscori latrat. VMDCLXX. Zenon ann. XVII. Acephalorum haeresis orta est. VMDCLXXXVII. Anastasius ann. XXVII. Fulgentius Episcopus praedicatur. VMDCCXIV. Iustinus ann. VIII. Acephalorum haeresis abdicatur. VMDCCXXII. IustiniaXXIX. Vandali in Africa exstinguuntur, Armenii fidem Christi suscipiunt, VM.DCCLXTiberius ann. VII. Langobardi Italiam
Abbreviated transcription (Latin):
pentametro uersu discurrt̃. Ieremi¬
as similit̾ edidit librũ suũ cũ tre
nis quos nos lam̃ta uocamꝰ. eo qđ
intristiorib reb funeribusq adhi¬
beant᷑ in quib quadruplex diuerso
metro cõposuit alfabetũ. Quorum
duo prima quasi saffico metro scri¬
pta st᷑. quia tres uersi culos qui sibi
nexi st̃. & ab una tantũ littera inci¬
piunt. heroicũ cõma concludit. Ter¬
ciũ alfabetũ trimetro scriptũ est. &¬
a ternis litteris idem terna uersus in¬
cipiunt. Quartũ alfabetũ simile
primo & scđo habetur. Ez echiel &
danihel. a uiris quib dã sapientib
scripti esse ꝑhibent᷑. Quorũ et echiel¬
principia & fines. multis habet ob¬
scuritatib inuoluta. Dani hel uͦ cla¬
ro sermone regna orbis ꝓnunciat.
& tẽpus aduentꝰ xp̃i mranifestissima
auctorũ suorũ nominib prenotatur.
Qui ꝓpterea dicunt᷑ minores: qͥa ser¬
mones eoꝵ breues st̃. unde & connexi

Expanded text:
pentametro versu discurrit. Hieremipentametro versu discurrit. Hieremias similiter edidit librum suum cum threnis eius, quos nos Lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur; in quibus quadruplicem diverso metro conposuit alphabetum, quorum duo prima quasi Sapphico metro scripta sunt, quia tres versiculos, qui sibi nexi sunt et ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma concludit. Tertium alphabetum trimetro scriptum est, et a ternis litteris iidem terni versus incipiunt. Quartum alphabetum simile primo et secundo habetur. Ezechiel et Daniel a viris quibusdam sapientibus scripti esse perhibentur, quorum Eprincipia et fines multis habet obscuritatibus involuta. Danihel vero claro sermone regna orbis pronuntiat, et tempus adventus Christi manifestissima um suorum nominibus praenotantur; qui propterea dicuntur Minores, quia sermones eorum breves sunt. Unde et conexi
Abbreviated transcription (Latin):
telligendũ legentib reseruauit. Sođ̾m
librũ coeleth uocauit. qui grece ȩccle¬
siasten dr̃. latine contionator. eo qđ
sermo eiꝰ ñ specialit᷑ ad unũ sicut in
ꝓuerbi is. sed ad uniuersos generali¬
ter dirigat᷑: docens omĩa quȩ in mun¬
do cernimꝰ caduca esse & breuia. &
obhoc minime appetenda. Terciũ
librũ sirasirim prȩnotauit. qui in
latinã linguã uertitur canticum
canticorũ. ubi ꝑ epithalamiũ car¬
stice canit. Dictũ autẽ canticũ canti¬
corũ. eoqđ omĩb canticis pͣferatur.
quȩ inscripturis sacris habentur.
sicut quȩdã in lege dicunt᷑ scã. quib
maiora sunt sc̃a scõꝵ. Horũ aut̃ tri¬
um librorũ carmina. exametris &
pentametris uersib apud suos com¬
posita phibent᷑. ut iosephus ieroni¬
musq scribunt. Isaias euangłista po¬
tius quã ꝓpħa edidit librũ suum.
cuius om̃is textꝰ eloquentiȩ prosa
incedit. Cantica uͦ exametro &

Expanded text:
tellegendum legentibus reservavit. Secundum tellegendum legentibus reservavit. Secundum librum Coheleth vocavit, qui Graece Ecclesiastes dicitur, Latine Contionator, eo quod sermo eius non specialiter ad unum, sicut in Proverbiis, sed ad universos generaliter dirigatur, docens omnia, quae in mundo cernimus, caduca esse et brevia, et ob hoc minime adpetenda. Tertium librum Sir hassirim praenotavit, qui in Latinam linguam vertitur Canticum canticorum, ubi per epithalamium carstice canit. Dictum autem Canticum canticorum, eo quod omnibus canticis praeferatur, quae in Scripturis sacris habentur, sicut quaedam in lege dicuntur sancta, quibus maiora sunt sancta sanctorum. Horum autem trium librorum carmina hexametris et pentametris versibus apud suos conposita perhibentur, ut Iosippus Hieronymusque scribunt. Esaias, evangelista potius quam propheta, edidit librum suum, cuius omne textum eloquentiae prosa incedit. Canticum vero hexametro et
Abbreviated transcription (Latin):
liber. grece psalteriũ. hebraice nabla.
latine organũ dr̃. Uocatꝰ aut̃ psalmo-¬
rũ liber. qđ un o ꝓpħa canente. ad
psalteriũ chorus consonando respon¬
deret. Ttculus aut̃ inpsalmis hebra¬
terpretat᷑ uolum̃ ymnorũ. Auctores
aut̃ psalmorũ qui ponunt᷑ intitulis
moyses scilicet & dauid. & salomon
a saph. ethan. & idithun & filii chore.
eman iet rahelitȩ. & reliquorũ quos
hesdras uno uolumine cõprehendit
Om̃s autẽ psalmi apud hebreos. metri¬
co carmine constant esse cõpositi.
Nam inmorẽ romani flacci. & greci
pindari. nunc alii iambico currunt.
nicent. trimetro uł tetrametro pede
incedentes. Salomon filius dauid
rex isrł. iuxta numerũ uocabuloꝵ
suorũ. tria uolumina edidit. Quoꝵ
primꝰ ẽ. mas loth. quẽ greci parabolas
latini ꝓuerbiorũ nominant. eo qđ
in ipso sub cõparatiua similitudine.
figuras uerborũ & imagines ueritatis
ostenderit. ipsã autẽ ueritatẽ. ad in¬

Expanded text:
liber Graece psalterium, Hebraice nabla, liber Graece psalterium, Hebraice nabla, Latine organum dicitur. Vocatus autem Psalmorum liber quod, uno propheta canente ad psalterium, chorus consonando responderet. Titulus autem in psalmis Hebraterpretatur volumen hymnorum. Auctores autem psalmorum qui ponuntur in titulis: Moyses scilicet et David et Salomon, Asaph, Ethan et Idithun et fEman Ezrahelita, et reliqui quos Esdras uno volumine comprehendit. Omnes autem psalmi apud Hebraeos metrico carmine constant esse compositi. Nam in morem Romani Flacci et GrPindari, nunc alii iambico currunt, nitent trimetro, vel tetrametro pede incedentes. Salomon, filius David, rex Israel iuxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit, quorum primus est Masloth: quem Graeci Parabolas, Latini Proverbiorum nominant, eo quod in ipso sub conparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostenderit. Ipsam autem veritatem ad in
Abbreviated transcription (Latin):
in regnũ. ipse dauid in regẽ futurũ.
cuiꝰ libri primã partẽ conscripsit idẽ
samuhel.sequentia uͦ eiꝰ usq ad
calcẽ scripsit dauid. Malachim li¬
ber ꝓinde appellatur. eoqđ reges
iudeȩ & isrłiticȩ gentis. gestaq eoꝵ
brũ ieremias primꝰ inunũ uolum̃
coegit. nã antea sparsus erat ꝑ sin¬
gulorũ regũ hystorias. Paralipo¬
rum
uł reliquorũ dicere possumꝰ. Quia
ea quȩ in lege uł regrũ libris. uł omis¬
sa uł ñ plene relata st̃. in isto sũmatĩ
dam moysen scripsisse arbitrant᷑ alii
unũ ex ꝓpħis. nonnulli uͦ eundẽ iob
post plagã suȩ passionis scriptorem
fuisse estimant. arbitrantes ut qui
certamina sp̃ualis pugnȩ sustinuit.
ipse narraret quas uictorias expedi¬
uit Principia autẽ & fines libri iob
apud hebreos. prosa oratione contex¬
ta sunt. media autẽ ipsius ab eo loco
hendo & ago poenttentiã omĩa he¬
roico metro discurrunt. Psalmorũ

Expanded text:
in regnum, ipse David in regem futurum. in regnum, ipse David in regem futurum. Cuius libri primam partem conscripsit ipse Samuel; sequentia vero eius usque ad calcem, scripsit ipse David. Malachim liber proinde appellatur, eo quod reges Iude et israelitice gentis, gestaque eorum brum Ieremias primus in unum volumen coegit. Nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Paraliporum vel reliquorum dicere posea, que in Lege vel Regum libris vel omissa vel non plene relata sdam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex prophetis, nonnulli vero eundem Iob post plagam suae passionis scriptorem fuisse existimant, arbitrantes ut, qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Iob apud Hebraeos prosa oratione contexta sunt, media autem ipsius ab eo loco,hendo et ago poenitentiam,' omnia heroico metro discurrunt. Psalmorum
Abbreviated transcription (Latin):
pars nauis. ẽ. quasi post. Prora an¬
terior. qͣsi priora. Cũba. locus imus
nauis. qđ aquis incũbat. Carina acur¬
rendo dicta. qͣsi currina. Fori nauiu̾
latera concaua. a ferendo onere dicta.
siue tabulata nauiũ quȩ sternunt᷑.
dicta abeo qđ incessus ferant. uł foris
emineant. De quib uirgiliꝰ. Laxatq fo¬
ros. Colũbaria in sũmis laterib naui¬
um loca concaua. ꝑquȩ eminent remi.
dicta credo qđ sint similia latibulis
tor accedit. de qua ennius. Multa foro
ponet & agea longa repletur. Transtra
st̃ tabulȩ ubi sedent remiges qđ in
a tondendis & decutiendis capillis.
Palmula ẽ. extrema laticudo remi.
a palma dicta qua mare impellitur.
Anteminȩ aut̃ dictȩ qđ ante amnẽ sint

Expanded text:
pars navis est, quasi post. Prora anterior, quasi priora. Cumba locus imus navis, quod aquis incumbat. Carina a currendo dicta, quasi currina. 420 2. Fori navium latera concava a ferendo onere dicta, sive tabulata navium, quae sternuntur. Dicta, ab eo quod incessus ferant, vel foris emineant. De quibus Virgilius: Laxatque foros. 3. Columbaria, in summis lateribus navium loca concava, per quae eminent remi, dicta, credo, quod sint similia latibulis tor accedit. De qua Ennius: Multa foro ponet, et Agea longa repletur. 5. Transtra sunt tabulae ubi sedent remiges, quod in a tondendis et dePalmula est extrema latitudo remi, a palma dicta, qua mare inpellitur. Antemnae autem dictae quod ante amnem sint
Abbreviated transcription (Latin):
ferreus uł ligneus. ad quẽ inlitore de¬
fixũ. funes nauiũ illigant᷑. de qͦ ennius.
Tonsillas sapiunt configunt litꝰ ad uncas.
Anchora dens ferreus. ex greta ȩthimologia
nom̃ cducit. qđ quasi hominis manꝰ com¬
prehendat. uł scopulos uł arenas. Nã manꝰ
grece Kyra dr̃. Apud grecos aut̃ aspira.¬
apud maiores sine aspiratione ꝓferebat᷑.
Puluini st̃ machinȩ. quib naues deducunt᷑¬
& subducunt᷑ in portũ. Pons. scala nauiũ.

Expanded text:
ferreus, vel ligneus, ad quem in littore deferreus, vel ligneus, ad quem in littore defixum funes navium illigantur. De quo Ennius Tonsillas rapiunt, configunt littus aduncas. 15. Anchora, dens ferreus, ex Graeca etymologia nomen ducit, quod quasi hominis manus comprehendat, vel scopulos, vel arenas. Nam manus Graece κυρα dicitur: apud Graecos autem aspiraapud maiores sine aspiratione proferebatur. Pulvini sunt machinae quibus naves deducuntur et subducuntur in portum. Pons, scala navium.
Abbreviated transcription (Latin):
positȩ. Prȩter fluit enĩ eas amnis Cornua
extremȩ partes antẽnarũ sunt. dictȩ ꝑ
tropũ ab animali ad animale. Malus est
arbor nauis. qua uela sustinent᷑. Malus¬
aut̃ dictꝰ qͥa habet instar mali insũmitate.
uł qͥa quasi quibusdã malleolis ligneis
cingit᷑. quorũ uolubilitate uela facilius
eleuantur. Modius. ẽ. cui arbor insistit.
ob similitu dinẽ mensuralis uasis dictus.
Carceria st̃ in cacumine arboris trocleȩ.
quasi .f. littera. ꝑ quas funes trahuntur
Cinna. lucida confulgent. alti carceria
mali. Trocleȩ aut̃ uocate. qđ rotulas ha¬
beant. Trocos enĩ grece rota dr̃. Parastatȩ
stipites st̃ pares stantes. quib arbor susti¬
netur. Cato. Malũ deligatũ. parastate
uinctȩ. Clauus ẽ. quo regit᷑ guberna¬
culũ. de qͦennius. Ut clauũ rectũ teneã.
nauẽq gubernẽ. Porticulus malleus
in manu portat᷑. qͦ modus signũq datur
remigantibꝰ. de qͦ plautꝰ. Ad loquendũ
atq tacendũ. tute habes porticulum.

Expanded text:
posite: preterfluit enim eas amnis. Cornua extreme partes antennarum sunt, dicta per tropum ab animali ad inanimale. Malus est arbor navis qua vela sustinentautem dictus quia habet instar mali in summitate, vel quia quasi quibusdam malleolis ligneis cingitur, quorum volubilitate vela facilius elevantur. Modius est cui arbor insistit, ob similitudinem mensuralis vasis dictus. Carchesia sunt in cacumine arboris trochleae, quasi F littera, per qua funes trahuntur. Cinna 4: Lucida confulgent alti carchesia mali. Trochleae autem vocatae quod rotulas habent; τροχὸς enim Graece rota dicitur. Parastatae stipites sunt pares stantes quibnetur. Cato: Malum deligatum, parastatae vinctae. 12. Clavus est quo regitur gubernaculum. De quo Ennius: Ut clavum rectum teneam, navimque gubernem. 13. Porticulus malleus in manu portatus, quo modus signumque datur remigantibus. De quo Plautus: Ad loquendum, atque ad tacendum tute habeas porticulum.
Abbreviated transcription (Latin):
erat uulcano. Ignis eni aquã semꝑ in¬
sequit᷑. Ideoq cũ retiario cõponebat᷑.
pugna erat. fugientes in ludo homine
in iecto laqueo impeditos. consecutos̃q
ꝓste mere. a mictos umbone pelli ceb
erat. ut ultro citroq tela obiectarent.
Erat enĩ eorũ uaria pugna & spectantibꝰ
gratior. quã reliqͣ. Uelites aut̃ nuncu¬
patos. siue a uolitatione. siue aciuitate
iuuenes exciꝑe. pugnare. aduersus eas
ultroneo funere certare. ñ crimine sed
furore.
De horũ execratione ludorui

Expanded text:
erat Vulcano. Ignis enim semper inerat Vulcano. Ignis enim semper insequitur, ideoque cum retiario componebatur,Laqueariorum pugna erat fugientes in ludo homines iniecto laqueo inpeditos consecutosque prostrare amictos umbone pellicio. §erat ut ultro citroque tela obiectarent. Erat enim eorum varia pugna et spectantibus gratior quam reliqua: velites autem nuncupatos sive a volitatione, sive a civitate iuvenes excipere, pugnare adversus eas, ultroneo funere certare, non crimine, sed furore. § 59 De horum exercitatione ludoru
Abbreviated transcription (Latin):
ENERA gladiatorũ plura. quorũ
primꝰ ludus equestriũ. Duo enim
equites p̾cedentib signis milttaribus
unꝰ a porta orientis. alter ab occidentis
ꝓcedebant in equis albis. cũ aureis ga-¬
leis. minorib & habiliorib armis:
Sicq atroci ꝑseuerantia ꝓuirtute sua
iniebant pugnã. dimicantes quousq
alter in alterius morte ꝓsiliret. ut
haberet qͥ caderet casu. głam qͥ ꝑime¬
ret. Quȩ armatura pugnabat martis
duelli causa. DE RETIARIIS.
ETiaRius abarmaturȩ genere ingla¬
diatorio ludo contra alterũ pugnar¬
te ferebat occulte rete qđ iaculum
appellat᷑: ut aduersariũ cuspide in¬
sistentem opiret. implicitũq uirib
suꝑaret. Quȩ armatura pugnabat ne¬
ptuno. tridentis causa. DE SECUTORIBꝰ¬
.LU.Etcutor ab insequendo retiariũ di¬
Sctus. Gestabat enĩ cuspidẽ & massa
plumbeã. quȩ aduersarii iaculũ im¬
pediret. ut ante quã ille feriret rete.
iste & suꝑaret. Hȩc armatura sacrata

Expanded text:
enera gladiatorum plura, quorum primus ludus equestrium. Duo enim equites praecedentibus prius signis militaribus, unus a parte orientis, alter ab occidentis procedebant in equis albis cum aureis galeis minoribus et habilioribus armis; sicque atroci perseverantia pro virtute sua iniebant pugnam, dimicantes quousque alter in alterius morte prosiliret, ut haberet qui caderet casum, gloriam qui perimeret. Quae armatura pugnabat Martis Duellii causa. De retiariis . Retiarius ab armaturae genere. In gladiatorio ludo contra alterum pugnantem ferebat occulte rete, quod iaculum appellatur, ut adversarium cuspide insistente opsuperaret. Quae armatura pugnabat Neptuno tridentis causa. CAPUT LV. De secutoribus. 1. Secutor ab insequendo retiarium dictus. Gestabat enim 408 cuspidem, et massam plumbeam, quae adpediret, ut antequam ille feriret rete, iste exsuperaret. Haec armatura sacrata
Abbreviated transcription (Latin):
ota dicta qđ
quasi ruat. Est enĩ machina. de
quae flumine aqua extrahitur.
Lucretius. Influuio uersare rotas atq
austra uidemꝰ. Austra aut̃ id ẽ rota.
ab hauriendo aquã dicta. Girgillus.
qđ ingiro uertatur. Est enĩ lignũ
intransuersa ptica mobile. ex quo
funis cũ situla uł utre inputeũ di-¬
mittitur. hauriendȩ aquȩ causa.
Telonẽ hortolani uocant lignũ longũ
quo hauriunt aquas. Et dictũ telo¬
nem a longitudine. Telum enĩ dr̃¬
iuxta grecos. quicquid longum est
Unde & mustela uocata. quasi mus
longus. Hoc instrum̃tũ hispani
ciconiã dicunt. ꝓpter qđ imitetur
Ieiusdem nominis auem. leuantis atq¬

Expanded text:
ota dicta, quod quasi ruat. Est enim machina de qua a flumine aqua extrahitur. Lucretius: Ut fluvios versare rotas, atque haustra videmus. Haustra autem, id est, rota, ab hauriendo aquas dicta. 2. Girgillus, quod in gyrum vertatur. Est enim lignum in transversa pertica mobile, ex quo funis cum situla vel utre in puteum demittitur hauriendae aquae causa. 3. Telonem hortulani vocant lignum longum, quo nauriunt aquas. Et dictus telon a longitudine, τέλον enim Graece dicitur quidquid longum est. Unde et mustela vocata, quasi mus longus. Hoc instrumentum Hispani ciconiam dicunt, quod imitetur ejusdem 517 nominis avem, levantem a
Abbreviated transcription (Latin):
ornamenta equorũ sunt. & est ser¬
mo grecus. Frena dicta qđ equos fre.¬
mere cogant. uł quod hȩc equi fren¬
dant idest iprimant dentibus¬
dicti adhuc lactentes porculi. qđ
nondũ aliquid frendant. idest cõ¬
minuant dentibꝰ. Hinc & faba fre¬
sa. quȩ molita est. Lupati st̃ freni
asꝑrimi. Dicti autem lupati a lu¬
pinis dentib qui in ȩquales sunt
Unde etiã eorum morsus uehement᷑
obest. Camus.
Habenas ab habendo dictas. qđ his

Expanded text:
ornamenta equorum sunt; et est sermo Graecus. Frena dicta quod equos fremere cogant, vel quod haec equi frendant id est inprimant dentibusdicti, adhuc lactentes porculi, quod nondum aliquid frendant, id est, cominuant dentibus. Hinc et faba fresa, quae molita est. Lupati sunt freni asperrimi: dicti autem lupati a lupinis dentibus, qui inaequales sunt, unde etiam eorum morsus vehementer obest. Camus. Habenas ab habendo dictas, quod his
Abbreviated transcription (Latin):
& uinũ concupiscentiȩ ñbibit. Osee.
saluator aut saluans. Dum enĩ iram
dĩ inpopłm isrł ob crim̃ idolatriȩ ꝓ¬
phetasset. domui udȩ salutẽ p̾nun¬
ciaute. ꝓpt̾ qđ e echias rex iuda sub¬
latis idolis quȩ pͣcedentes reges conse¬
crauerant. templũ dñi purgasse ac
purificasse monstratur. Ioel. dñs dĩ
siue incipiens dõ. uł fuit dĩ. Hec enĩ
eiꝰ uocabulũ resonat. ȩthimologia in¬
certa. Amos. popłs auulsus. Prophetia
enĩ eiꝰ ad popłm fuit isrł. quiͥ iã auul¬
sus erat a dño. & aureis uitulis seruie¬
bat: siue auulsus a regno stirpis dauid.
N aum. germ siue consolator. Increpat
enĩ ciuitatẽ sanguinũ. & post euersio¬
nem illius consolat᷑ syon dicens. Ecce
suꝑ montes pedes euangelizantes &
annunciantes pacẽ. Abacuc ãplexans.
qͥa uł ex eo qd amabilis dñi fuit. uocat᷑¬

Expanded text:
iscentiae non bibit. Ozec salvator, aut salvans. Dum enim iram Dei in populum Israel ob crimen idolatriae prophetasset, domui Iudae salutem pronuntiavit. Propter quod Ezechias rex Iuda, sublatis idolis, quos praecedentes reges consecraverant, templum Domini purgasse ac purificasse monstratur. Iohel Dominus Deus, sive incipiens Deo, vel fuit Dei. Haec enim eius vocabulum resonat etymologia incerta. Amos popuenim ejus ad populum fuit Israel, quia jam avulsus erat a Domino, et aureis vitulis serviebat, sive avulsus a regno stirpis David. 13. NAHUM, gemens, sive consolator. Increpat enim civitatem sanguinum, et post eversionem illius consolatur Sion dicens: Ecce super montes pedes evangelizantis et annuntiantis pacem . 14. HABACUC amplexans, quia, vel ex eo quod amabilis D
Abbreviated transcription (Latin):
Qui enĩ parua uł minima annunciant an¬
geli : qui uͦ sũma archangłi nuncupant᷑.
Archangłi dicti. eo qđ primatũ teneant
int̃ angłos. Archos enĩ grece. latine prin¬
ceps int̾pretatur. Sunt enĩ duces & prin¬
cipes: subquorũ ordine. unicuiq angło¬
rum officia deputata st̃. Nam quia ar¬
changłi angłis pręsunt. tacharias ꝓpħa
testatur dicens. Ecce angłs qui loquebat᷑
inme egrediebat᷑. & angłs alius egredie¬
batur in occursũ eiꝰ. & dixit ad eũ. Curre.

Expanded text:
iant, angeli; qui vero summa, archangeli nuncupantur. Archangeli dicti eo quod primatum teneant inter angelos; archos enim Graece, Latine princeps interpretatur. Sunt enim et duces principes, sub quorum ordine unicuique angelorum officia deputata sunt. Nam quia archangeli angelis praesunt, Zacharias propheta testatur dicens: Ecce angelus, qui loquebatur in me, egrediebatur: et alius angelus egrediebatur in occursum ejus, et dixit ad eum: C
Abbreviated transcription (Latin):
rorũ ac turriũ opus ipsi restaurauert᷑.
Annanias grã dĩ. Idem & sidrach lingua
chaldea. qđ int̾pretatur decorus ms̃.
At arias auxiliũ dñi. idem & abdena¬
go. qđ in latinũ uertitur seruiens
taceo. Misahel. qui popłs dñi. Ipse
& misac qđ int̾pretatur risus uł
gaudiũ. Achia. fr̃ ms̃. Semeia. au-¬
diens dñm. Asaph. congregans. Ethan
robustus siue ascensus. Idithũ. transi¬
liens eos siue saliens eos. Quosdã enĩ
inherentes humo curuatos in terrã.
& ea quȩ in imo st̃ cogitantes & inreb
transeuntib spem ponentes. transiliuit
canendo. iste qui uocat᷑ transiliens.
Eman. accipiens uł formido eorum.
Theman robustus. Barachia. benedictꝰ
dñi. uł benedictꝰ dñs. Olda. discretio
siue deuerticulũ. Iudith. laudans uł
confitens. Hester. absconsa. Tacharias.
nemor dñi. Obhoc qđ canit memo¬

Expanded text:
rorum ac turrium opus ipsi restauraverunt. rorum ac turrium opus ipsi restauraverunt. Ananias gratia Dei. Idem et Sidrac lingua Chaldaea, quod interpretatur decorus meus. Azarias auxilium Domini. Idem et Abdenago, quod in Latinum vertitur serviens taceo. Misahel, qui populus Domini. Ipse et Misac, quod interpretatur risus vel gaudium. Ahia frater meus. Semeia audiens Dominum. Asaph congregans. Ethan robustus sive ascensus. Idithun transiliens eos, sive saliens eos. Quosdam enim inhaerentes humo, curvatos in terram, et ea quae in imo sunt cogitantes, et in rebus transeuntibus spem ponentes transilivit canendo iste, qui vocatur transiliens. Eman accipiens, vel formido eorum. Ethan robustus. Barachia benedictus Domini, vel benedictus Dominus. Olda districtio, sive diverticulum. Iudith laudans, vel confitens. Hester absconsa. Zacharias memoria Domini, ob hoc quod canit
Abbreviated transcription (Latin):
suscitatus ẽ. filius nuncupatꝰ. ẽ. ueri¬
tatis. Tacharia. memoria dñi. Septu¬
agesimo enĩ anno desolationis tẽpli
completo. ⁊acharia p̾dicante memora.¬
tus. ẽ. dñs popło suoͥ. iussuq darii
reuersus. ẽ. dĩ popłs. & reȩdificata st̃
& urbs & templũ. Aggeus. in latinũ
festiuus & lȩtus resonat. Destruetũ
enĩ templũ ȩdificandũ ꝓphetat. &¬
post luctũ captiuitatis. regressionis
lȩticiã predicat. Malachias int̾pre¬
tatur angłs dñi. id ẽ. nuncius. Quic¬
quid enĩ loquebatur: quasi a dño es-¬
sent mandata ita credebant᷑. & inde
ita nom̃ eius septuaginta transtule¬¬
suꝑ isrł. in manu angłi eiꝰ. Esdras. ad¬
iutor. Neemias. consolator a dño.
Quodã enĩ prȩsagio futuri. nomina
ista sortͥit᷑i st̃. Fuert̃ enĩ in adiuto¬
rium & consolationẽ omĩs illius
popłi. redeuntis ad patriã. Nam &
templũ dñi idem reedificauert᷑. & mu¬

Expanded text:
suscitatus est, filius nuncupatus est verisuscitatus est, filius nuncupatus est veritatis. Zacharias memoria Domini. Septuagesimo enim anno desolationis templi conpleto, Zacharia praedicante, memoratus est Dominus populum suum, iussuque Darii reversus est Dei populus, et reaedificatum est et urbs et templum. Aggaeus in Latino festinus et laetus resonat. Destructum enim templum aedificandum prophetat, et post luctum captivitatis regressionis laetitiam praedicat. Malachias interpretatur angelus Domini, id est nuntius. Quidquid enim loquebatur, quasi a Domino essent mandata, ita credebantur; et inde ita eius nomen Septuaginta transtulesuper Israel in manu angeli eius.' Esdras adiutor. Nehemias consolator a Domino. Quodam enim praesagio futuri nomina ista sortiti sunt. Fuerunt enim in adiutorium et consolationem omni illius populo redeunti ad patriam. Nam et templum Domini iidem reaedificaverunt, et mu
Abbreviated transcription (Latin):
greditur. amplexantis id ẽ. luctantis
sortitus. ẽ. nom̃. Nullus enĩ tã audaci
uoce ausus. ẽ. dm̃ ad disceptationem
iusticię ꝓuoeare. cur in reb humanis
& mundi istius tanta rerũ uersat᷑ ini¬
quitas. Micheas. quis hic uł quis iste
Cõminatur samariȩ ob causã simula¬
lum uł archanũ dnĩ int̾pretat᷑. Utrunq
ad ꝓpħam conuenit. Ipsi enĩ sciunt
mysteria dĩ. Unde & ad ezechiel dr̃.
missus. uidet & pͣdicat quȩ ꝓphetali
digna st̃ ministerio & seruitute. Inde
seruus dnĩ. Ionas int̾pretatur colũba.
siue dolens. Colũba ꝓ gemitu. quando
inuentre coeti triduo fuit. Dolens aut̃.
uł ꝓpt̾ tristiciã quã habuit de salute
niniuitarũ. uł ꝓpt̾ hederã subito
arescentẽ. cuiꝰ umbraculo tegebatur
contra solis ardorem. Ipse . ẽ. & amathi
sareptenȩ uiduȩ filius. ut iudei affir¬
mant: quẽ resuscttauit helias. matre
postea ad eũ dicente. nunc cognoui
puerum amathi uocitatũ. Amathi enĩ

Expanded text:
ntis sortitus est nomen. Nullus enim tam audaci voce ausus est Deum ad disceptationem justitiae provocare, cur in rebus humanis, et mundi istius πολιτεία tanta rerum versatur iniquitas. 15. MICHEAS, quis hic, vel quis iste? Comminatur enim Samariae ob causam simulalum, vel arcanum Domini interpretatur. Utrumque ad prophetam convenit; ipsi enim sciunt mysteria Dei. Unde et ad Ezechiel dicitmissus venit et praedicat, quae prophetali digna sunt ministerio et servitute: inde servus Domini. Ionas interpretatur columba, sive dolens. Columba pro gemitu, quando in ventre ceti triduo fuit. Dolens autem vel propter tristitiam, quam habuit de salute Ninivitarum, vel propter hederam subito arescentem, cuius umbraculo tegebatur contra solis ardorem. Ipse est et Amathi, Sareptanae viduae filius, ut Iudaei adfirmant, quem resuscitavit Helias, matre postea ad eum dicente3 Reg. 17, 24: puerum Amathi vocitatum. Amathi enim
Abbreviated transcription (Latin):
fundam̃tũ. etiã ipse ȩdificatꝰ. ẽ petrus.
Cephas dictꝰ eo qđ incapite sit constitutꝰ
& ipsũ nom̃ inpetro sirũ. ẽ. Simon bar¬
iona in lingua nr̃a sonat filius colũbȩ.
& est nom̃ sirũ parit & hebreũ. Bar
qͥppe sira lingua filius. iona hebraice
colũba. utroq sermone dr̃ bar iona.
Alii simplicit᷑ accipiunt. qđ simon id ẽ
petrus filius sit ioħis. iuxta illã int̾ro¬
lunt scriptorũ uitio deprauatũ ut ꝓbar¬
iohanna. hoc ẽ. filius ioħis. barione scri¬
ptũ sit. una detracta sillaba. Iohanna
autẽ int̾pretat᷑ dnĩ gr̾a. & fuisse petrũ
trinomiũ. Petrũ. cephã. & simon bar¬
iona. Simonaut̃ hebraice. int̾pretat᷑
audiens. Saulus hebreo sermone tem¬
ptatio dictꝰ. eoqđ prius intẽptatione
ȩccł ȩ sit uersatus. ꝑsecutor enĩ erat.
inde nom̃ habet istud quando ꝑseque¬
batur xp̃ianos. Postea mutato nomine
de saulo factꝰ. ẽ. paulus. qđ int̾pretat᷑
mirabilis siue electꝰ. Mirabilis. uł

Expanded text:
fundamentum etiam ipse aedificatus est Petrus. Cephas dictus eo quod in capite sit constitutus et ipsud nomen in Petro Syrum est. Simon Bar-iona in lingua nostra sonat filius columbae, et est nomen Syrum pariter et Hebraeum. Bar quippe Syra lingua filius, Iona Hebraice columba; utroque sermone dicitur Bariona. Alii simpliciter accipiunt, quod Simon, id est Petrus, filius sit Iohannis, iuxta illam interrolunt scriptorum vitio depravatum, ut pro Bar-Iohannem, hoc est filium Iohannis, Barione scriptum sit, una detracta syllaba. Iohanna autem interpretatur Domini gratia. Et fuisse Petrum trinomium: Petrum, Cephan, et Simon Bariona: Simon autem Hebraice interpretatur audiens. Saulus Hebraeo sermone temptatio dicitur, eo quod prius in temptatione Ecclesiae sit versatus. Persecutor enim erat: inde nomen habet istud, quando persequebatur Christianos. Postea mutato nomine de Saulo factus est Paulus, quod interpretatur mirabilis, sive electus. Mirabilis, vel
Abbreviated transcription (Latin):
quippe. zelus int̾pretatur. Iudas iaco¬
bi qui alibi appellat᷑ lebbeus. figu¬
ratũ nom̃ habet a corde. qđ nos dimi¬
nutiue corculũ possumꝰ appellare.
Ipse in alio euangłista tad deus scribit᷑.
quẽ ȩccłastica tradit hystoria missũ
edissã ad abgarũ regẽ. Iudas scariothes.
uł auico in quo ortus. ẽ. uł ex tribu isa¬
char uocabulũ sũpsit. qͦdã prȩsagio
futuri in condemnationẽ sui. Isachar
enĩ int̾pretat᷑ merces. ut significaret᷑
preciũ ꝓditoris quo uendidit dñm.
sic̃ scriptũ. ẽ. & appendert̃ mercedẽ

Expanded text:
quippe zelum interpretatur. Iudas Iacoquippe zelum interpretatur. Iudas Iacobi, qui alibi appellatur Lebbaeus, figuratum nomen habet a corde, quod nos diminutive corculum possumus appellare; ipse in alio evangelista Thaddaeus scribitur, quem ecclesiastica tradit historia missum Edessam ad Abgarum regem. Iuvel a vico in quo ortus est, vel ex tribu Issachar vocabulum sumpsit, quodam praesagio futuri in condemnationem sui; Issachar enim interpretatur merces, ut significaret pretium proditoris, quo vendidit Dominum, sicut scriptum est: Et acceperunt mercedem
Abbreviated transcription (Latin):
sũpsert̃. Iste ẽ. iacob minor. qui iN
euangłio fratꝰ dñi nominat᷑. quia
maria uxor alphei soror fuit ma¬
tris dñi. quã mariã cleophȩ ioħes
euangł ista nominauit. a patre. si ue
a gentilitate familiȩ. aut qͣcunq
alia causa ei nom̃ imponens. Alpheus
autẽ hebreo sermone. in latinũ ex¬
primit᷑ milesimꝰ siue doctꝰ. Phylip¬
pus. os lampactarũ uł os manuum.
Thomas abyssus uł geminꝰ. unde & gre¬
ce didimꝰ appellatur. Bartholomeus.
filius suspendentis aquas. uł filius
suspendentis me. sirũ. ẽ. ñ hebreũ.
Matheus in hebreo donatꝰ exprimit᷑.
idem & appellatꝰ leui. extribu a qua
ortꝰ fuit. in latino aut̃ ex oꝑe publicans
nom̃ accepit. qͥa ex publicanis fuit ele¬
ctus. & in apostolatũ translatꝰ. Symon
chananeus. ad distinctionẽ simonis
petri de uicogalilex̧ chanaa ubi aquis
dñs mutauit in uinũ. Ipse. ẽ. qui in
alio euangłista scribit᷑ telotes. Chanau

Expanded text:
sumpserunt. Iste est Iacobus minor, qui in sumpserunt. Iste est Iacobus minor, qui in Evangelio frater Domini nominatur, quia Maria uxor Alphaei soror fuit matris Domini, quam Mariam Cleophae Iohannes evangelista cognominat, a patre, sive a gentilitate familiae, auteus autem Hebraeo sermone in Latino exprimitur millesimus, sive doctus. Philippus os lampadarum, vel os manuum. Thomas abyssus, vel geminus, unde et Graece Didymus appellatur. Bartholomeus filius suspendentis aquas, vel filius suspendentis me. Syrum est, non Hebraeum. Matthaeus in Hebraeo donatus exprimitur. Idem et appellatus Levi ex tribu a qua ortus fuit. In Latino autem ex opere publicani nomen accepit, quia ex publicanis fuit electus et in apostolatum translatus. Simon Cananeus ad distinctionem Simonis Petri, de vico Galileae Cana, ubi aquas Dominus mutavit in vinum. Ipse est qui in alio evangelista scribitur Zelotes. Cana
Abbreviated transcription (Latin):
qđ elegi eos. Latino aut̃ sermone paulus
humilis. modicus. idõ sic loquimur.¬
paulopost uidebo te. id ÷ post modi¬
cum. Nam quia modicus factꝰ. ẽ. ipse
minimo om̃iũ scõrũ. Cephas aut̃ &¬
saulus ideo mutato nomine st̃ uocati.
ut essent etiã ipso nomine noui. sicut
abrahã & sara. Andreas fr̃ petri carne
& coheres gr̃a. scđm hebreã ȩthimolo¬
giam int̾pretat᷑ decorus. siue respon¬
dens. Sermone aut̃ greco. a uiro uiri¬
lis appellat᷑. Ioħes qͦdã uaticinio. ex
eũ cȩteris apłis dilexit iÑc. Iacob ze¬
bedei apatre cognominat᷑. quẽ relin¬
quens cũ ioħe. uerũ patrẽ secuti sunt.
Hi st̃ filii tonithrui. qui etiã boanerges
ex firmitate & magnitudine fidei no-¬
minati st̃. Hic. ẽ iacob filius ⁊̃ ebedei.
fr̃ ioħis. qͥ post ascensionẽ dni. ab hero¬
de manifestat᷑ occisus. Iacob alphei.
ob distinctionẽ prioris cognominatꝰ.
qͥ dr̃ filius zebedei. sicut iste filius
alphei. Cognom̾tũ gͥ ambo. a patre

Expanded text:
d quod elegi eos . Latino autem sermone Paulus humilis et modicus. 10. Ideo sic loquimurPaulo post videbo te, id est, post modicum. Nam quia modicus factus est, ipse minimo omnium sanctorum.' Cephas autem et Saulus ideo mutato nomine sunt vocati, ut essent etiam ipso nomine novi, sicut Abraham et Sarra. Andreas frater Petri carne, et cohaeres gratia. Secundum Hebraeam etymologiam interpretatur decorus, sive respondens; sermone autem Graeco a viro virilis appellatur. Iohannes quodam vaticinio ex eum ceteris Apostolis dilexit Iesus. Iacobus Zebedaei a patre cognominatur, quem relinquens cum Iohanne verum patrem secuti sunt. Hi sunt filii tonitrui, qui etiam Boanerges ex firmitate et magnitudine fidei nominati sunt. Hic est Iacobus filius Zebedaei, frater Iohannis, qui post ascensionem Domini ab Herode manifestatur occisus. Iacobus Alphaei ob distinctionem prioris cognominatus, qui dicitur filius Zebedaei, sicut iste filius Alphaei. Cognomentum igitur ambo a patre
Abbreviated transcription (Latin):
rate ñ ꝓprie multa dicuntur. ita etiã
figurate multa monstrant᷑. Terciũ
enĩ genus uisionis. ẽ. qđ neq corporeis
sensib. neq illa parte animȩ qua cor¬
poralium rerũ imagines capiuntur.
sed ꝑ intuitũ m̃tis quo intellecta
conspicitur ueritas. sicut danihel
prȩdictus m̾te uidit qđ balthasar
uiderat corpore. Sine quo genere
illa duo uł infructuosa st̃. uł etiam
inerrorẽ mittunt. Omĩa tam̃ hȩc
dauid: & impletus spĩi sco ꝓpheta-¬
re coepte.

Expanded text:
rate, non proprie multa dicuntur, ita etiam rate, non proprie multa dicuntur, ita etiam figurate multa monstrantur. 40. Tertium autem genus visionis est, quod neque corporeis sensibus, neque illa parte animae, qua corporalium rerum imagines capiuntur, sed per intuitum mentis, quo intellecta conspicitur veritas, sicut Daniel hoc praeditus mente vidit, quod Balthasar viderat corpore, sine quo genere illa duo, vel infructuosa sunt, vel etiam in errorem mittunt. Omnia tamen haec gDavid, et impletus Spiritu prophetre coepit.
Abbreviated transcription (Latin):
posui te. Prophetiȩ aut̃ genera. septẽ
sunt. Primũ genus excasis. qđ est m̃tis
excessus. sicut uidit petrus uas illud
summissũ de cęlo instupore m̃tis. cũ
sicut apud isaiam dicentẽ. Uidi dñm
sedentẽ. suꝑ soliũ excelsũ. Terciũ genꝰ
somniũ. sicut ia cob subnixã in cęlo
scalã dormiens uidit. Quartũ genꝰ
ꝑ nubem. sicut ad moysen. & ad iob
dicens. ne inicias manũ tuã inpuerũ
rabola. sicut apud salomonẽ in pro¬
uerbi is. & apud balaam. cũ euocaret᷑
a balach. Septimũ genꝰ repletio scĩ
tria genera uisionũ esse dixert̃. Unĩ
scđm oculos corporis. sicut uidit
abrahã tres uiros sub ilice mambrę.
& moyses ignẽ in rubo. & discipłi
transfiguratũ dñm in monte inter
ꝑcorpus sentimꝰ. sicut uidit petrus
discũ illũ sũmitti de cęlo cũ uariis
animalib. & sicut isaias dm̃ insede
altissima ñ corporalit̃ sed spu aliter
uidit. Non enim dm̃ forma corporea
circũ terminat. sed quẽ ad modũ figu¬

Expanded text:
posui te.' Prophetiae autem genera septem sunt. Primum genus ecstasis, quod est mentis excessus; sicut vidit Petrus vas illud summissum de csicut apud Isaiam dicentem: Vidi Dominum sedentem super solium excelsum . Tertium genus, somnium, sicut Jacob subnixam in coelo scalam dormiens vidit. Quartum genus, per nubem, sicut ad Moysen, et ad Jobdicens: Ne injicias manum tuam in puerum, . rabola, sicut apud Salomonem in Proverbiis, et apud Balaam, cum evocaretur a Balac. Septimum genus, repletio sancti tria genera visionum esse dixerunt. Unum secundum oculos corporis, sicut vidit Abraham tres viros sub ilice Mambre, et Moyses ignem in rubo, et discipuli transfiguratum Dominum in monte inter per corpus sentimus, sicut vidit Petrus, discum illum submitti de coelo cum variis animalibus, et sicut Isaias Dominum in sede altissima non corporaliter, sed spiritualiter vidit. 39. Non enim Deum forma corporea circumterminat, sed quemadmodum figu
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ indicat. Nam sicut grece
angłi. latine nuncii uocant᷑. tta
grece apłi. latine missi appellant᷑.¬
psos enĩ misit xp̃c euangłizare ꝑ u.
niuersũ mundũ. ita ut quidã ꝑsas
indosq penetrarent: docentes gentes
& facientes in nomine. xp̃i magna &
incredibilia miracula. ut atcestantibꝰ
signis & ꝓdigiis cretłeret᷑ illis. in his
quȩ dicebant & uiderant. Habent aut̃
pleriq ex his. causas suorũ uocabulo¬
rum. Pecrus a petra nom̃ accepit. hoc
.ẽ. arp̃o. suꝑ quẽ est funcłata eccła
Non enĩ a petro petra. sed petrus a petra

Expanded text:
nomen indicat: nam sicut graece angeli, latine nuntii vocantur, ita graece apostoli, latine missi appellantIpsos enim misit Christus evangelizare per universum mundum, ita ut quidam Persas Indosque penetrarent docentes gentes, et facientes in nomine Christi magna et incredibilia miracula, ut adtestantibus signis et prodigiis crederetur illis in his quae dicebant et viderant. Habent autem plerique ex his causas suorum vocabulorum. Petrus a petra nomen accepit, hoc est a Christo, super quem est fundata Ecclesia. Non enim a Petro petra, sed Petrus a petra
Abbreviated transcription (Latin):
iste ro. magister. babel ꝓprie babi-¬
loniũ sonat. & efficit᷑ nom̃ ⁊ orobabel.
iste magister de babilone. Inbabilone
enĩ ortus. ẽ. ubi & princeps gentis udeeᷝ ͤᷤ¬
extitit. DE PATRIARCHIS.
UORUNDAM patriarcharũ ȩthimolo UII.¬
giȩ notandȩ st̃. ut sciamꝰ quid in
suo uõcabũlo resonent. Nam pleriq eorũ.
ex ꝓpriis causis nomina accepert̃. Patri¬
archa int̾pretat᷑ patrũ princeps. Archos
enĩ grece princeps. ẽ. Abram primũ uo
qđ erat adhuc ꝑfidem futurũ. Gentiũ
aut̃ ñ habetur in nomine sed subaudit᷑.
quia patrẽ multarũ gentiũ posui te
Isaac ex risu nom̃ accepit. Riserat enim
pat̾. quando ei ꝓmissus. ẽ. admirans in
gaudio. risit & mat᷑ quando ꝑ illos tres
uiros ꝓmissus ẽ. dubitans ingaudio.
Ex hac gͦ causa nom̃ accepit isaac: Inter¬
pretatur enĩ risus. Sciendũ aut̃ qđ qͥnq
nominib suis ante quã nascerentur uo¬

Expanded text:
iste, ro magister, babel proprie Babyiste, ro magister, babel proprie Babylonium sonat; et efficitur nomen Zorobabel, iste magister de Babylone. In Babylone enim ortus est, ubi et princeps gentis Iudaeae extitit. De patriarchis . Quorundam patriarcharum etymologiae notandae sunt, ut sciamus quid in suo vocabulo resonant. Nam plerique eorum ex causis propriis nomina acceperunt. Patriarchae interpretantur patrum principes. Ἀρχός enim quod erat adhuc per fidem futurum. Gentium autem non habetur in nomine, sed subauditur,quia patrem multarum gentium posui te.' Isaac ex risu nomen accepit. Riserat enim pater, quando ei promissus est, admirans in gaudio. Risit et mater, quando per illos tres viros promissus est, dubitans in gaudio. Ex hac ergo causa nomen accepit Isaac; interpretatur enim risus. Sciendum autem quod quanominibus suis, antequam nascerentur, vo
Abbreviated transcription (Latin):
qđ in regno eiꝰ diuisus sit popłs isrł. &
prȩcisus a regnostirpis dauid. Diuisio.¬
nis enĩ popłi: causa iste extitit. Tam¬
ri. psalmus uł canticũ meũ. Omri.
crispans ms. Achab. fr̃ patris. Iet abel.
fluxus sanguinis. uł fluens sanguinẽ
Sed melius. ubi est sterquiliniũ Preci¬
pitata enĩ deorsũ comedert̃ carnes eiꝰ
canes sicut p̾dixerat helias. Et erunt
inqͥt carnes ierabel. sicut stercus suꝑ
faciem t̾rȩ. Ochorias apprehendens
dm̃. Ieu. ipse uł est. Ioatham. robustꝰ.
Sella. umbra eiꝰ uł petitio. Manaem.
consolans faceias. aꝑiens. Nabucho¬
donosor. ꝓphetia laginculȩ angu¬
stȩ. siue ꝓphetans istius modi signũ.
ꝓsomnio scilicet futurorũ qđ uidisse
narratur. & danihel int̾pretatꝰ. ẽ: siue
sessio magnitione angustiȩ. ꝓhis qui
in captiuitatẽ ab eo ducti st̃. Toroba¬
bel apud hebreos. ex trib integris no-¬
minib traditur esse cõpositus. To.

Expanded text:
quod in regno eius divisus sit populus Israel, et quod in regno eius divisus sit populus Israel, et praecisus a regno stirpis David. Divisionis enim popZAMBRI, Psalmus, vel Canticum meum. OMRI, crispans meus. ACHAB, frater patris. 78. JEZABEL, fluxus sanguinis, vel fluens sanguinem, sed melius, ubi est sterquilinium. Praecipitata enim deorsum, comederunt carnes ejus canes, sicut praedixerat Elias: Et erunt, inquit, carnes Jezabel sicut stercus super faciem terrae. 79. OCHOZIAS, apprehendens Deum. JEHU, ipse, vel est. JOATHA, rebustus. SELLA, umbra ejus, vel petitio MANAHEM, consolans. PHACEAS, aperiens. 80. NABUCHODONOSOR, prophetia lagunculae angustae, sive prophetans istiusmodi signum, per somnium scilicet futurorum, quod vidisse narratur, et Daniel interpretatus est; sive, sessio in agnitione angustiae pro iis qui in captivitatem ab eo ducti sunt. 81. Zorobabel, apud Hebraeos ex tribus integris nominibus t