comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eum principẽ suꝑ om̃s ꝓuintias babylonis.¬
munera. & hon orem babyloniũ libent̃ susce¬
pit. non considerans idõ regem uidisse somni¬
um. ut interp̃tationis mysterio ꝑpuerum
reuelato danihel cresceret. & in loco captiui.¬
tatis princeps omiũ fier&e chaldeorũ. & dĩ
omĩpotentis potentia agnosceret᷑. Qđ quidẽ
& in ioseph apud pharaonẽ & egyptũ factũ
legimus. & in mardocheo apud assuerum.
nantes ex uideis solatia. uidentes hominem
gentis suȩ ȩgyptiorũ esse principẽ uel chal¬
aeorũ. Sanihel aut̃ postulauit a rege.
&e constituit suꝑ oꝑa ꝓuintiȩ babylonis sy¬
eoꝵ cum quib dñm dep̃catꝰ est. & qui secum
piclitati fuerant. Itaq facit eos iudices pro¬
uintiarũ. ipse aut̃ a regis latere ñ discedit.
cubitorum sex. Uelox obliuio ueritatis. ut
qui dudum seruũ dĩ quasi dm̃ adorauerat.
nunc statuã sibi fieri iubeat. ut ipse adoret᷑

Expanded text:
eum principem super omnes provincias Babylonis,eum principem super omnes provincias Babylonis,munera, et honorem Babylonium libenter susceperit: non considerans ideo regem vidisse somnium, et interpretationis mysteria per puerum revelata, ut Daniel cresceret, et in loco captivitatis princeps omnium fieret Chaldaeoruipotentia nosceretur. Quod quidem et in Joseph apud Pharaonem et Aegyptum factum legimus : et in Mardochaeo apud Assuerum nantes Judaei solatia, videntes hominem gentis suae Aegyptiorum esse principem vel Chaldaeorum. Daniel autem postulavit a rege, et constituit sueorum cum quibus Dominum deprecatus est, et qui secum periclitati fuerant. Itaque facit eos judices provinciarum: ipse autem a regis latere non recedit cubitorum sex. Velox oblivio veritatis, ut qui dudum servum Dei, quasi Deum adoraverat, nunc statuam sibi fieri jubeat, ut ipse adoretur
Abbreviated transcription (Latin):
Hunc locum calumniatur porphyrius. qđ
nunquam suꝑbissimus rex captiuũ adora¬
uerit. quasi ñ lycaones ob signorũ magnitu.¬
dinẽ paulo &e barnabȩ uoluerint hostias im¬
molare. Frror gͦ gentilium qui omẽ qdđ supͣ
se est deos putant scripturȩ ñ deb& impu¬
tari. quȩ simplicit̾ refert iiniuersa quȩ gesta
sunt. Sed & hoc possumus dicere. qđ causas
adorandi & immolatarũ hostiarũ & incen-¬
si atq sacrifici i ipse rex exposuerit. dicens
sacramentũ hoc. Ergo ñ tam danihelem quã
indanihele adorat dm̃. qui mysteria reue.¬
lauit. Qa & alexandrũ magnum regem
macedonum. in pontifice ioiade fecisse legi¬
mus. Qđ si displicet: hoc dicendũ est. nabu¬
chodonosor signors magnitudine & stupo.¬
re confusum qͥͣd faceret ignorasse. ut qͥ dm̃
uerũ intelligebat & dñm regũ: seruũ eiꝰ
adorar&e. & illi adoleret incensum.
unc rex danihelẽ insullime extulit. & mu¬
nera multa & magna dedit ei. & constituit

Expanded text:
Hunc locum calumniatur Porphyrius, quod numquam superbissimus rex captivum adoraverit, quasi non et Lycaones ob signorum magnitudinem Paulo et Barnabae voluerint hostias immolare. Error ergo gentilium, qui omne quod supra se est, deos putant, Scripturae non debet imputari , quae simpliciter refert universa quae gesta sunt. Sed et hoc possumus dicere, quod causas adorandi et immolandarum hostiarum, et incensi atque sacrificii ipse rex exposuerit, dicens hoc sacramentum. Ergo non tam Danielem, quam in Daniele adorat Deum, qui mysteria revelavit. Quod et Alexandrum magnum regem Macedonum, in Pontifice Joiada fecisse legimus. Quod si displicet hoc, dicendum est Nabuchodonosor signorum magnitudine et stupore confusum, quid faceret ignorasse, ut qui Dominum verum intelligebat et Dominum regum, et servum ejus adoraret, et illi adoleret incensum. Tunc rex Danielem in sublime extulit, et munera magna, et multa dedit ei, et constituit
Abbreviated transcription (Latin):
His uersiculis utendum est. siquando ȩccłiȩ
ꝓpt̃ peccata popłi scõꝵ uirors̾ & magistro.¬
rum qui in lege dĩ doctissimi sunt sustinent
penuriam. & quando in ꝑsecutionib Non
offert᷑ sacrificium & oblatio. Quidã hunc
locum & ad cȩlestem referunt ierłm. quod
animȩ adt̾rena delapsȩ & in locolacrima-¬
rum & confusionis positȩ plangant antiqua
delicta. & cȩtera quȩ ꝓpħalis sermo comple¬
stitur. Sed hȩc non recipit ȩccła dĩ.
Sed in anima contrita & spũ humilitatis

Expanded text:
His versiculis utendum est, si quando Ecclesiae propter peccata populi, sanctorum virorum et magistrorum qui in lege Dei doctissimi sunt, sustinent penuriam, et quando in persecutionibus non offertur sacrificium et oblatio. Quidam hunc locum et ad coelestem referunt Jerusalem, quod animae ad terrena delapsae, et in loco lacrymarum et confusionis positae, plangant antiqua delicta, et caetera quae prophetalis sermo complectitur; sed haec non recipit Ecclesia Dei. 641 Sed in anima contrita et spiritu humilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc in t̃cio cernit᷑. Vnde infert. Post id qđ
uiderã in principio. uidi in uisione cum
essem insusis castro quod est inelam regione.¬
siue ut symmachus int̾pretatus c̃iuitate.
a qua etiam regio nom̃ accepit. ut a babylo¬
extruxit excelsam & quadro edificatã mar¬
more. tantȩq magnitudinis ac pulchritu¬
dinis: ut usq in p̃sens noua esse uideat᷑. Ia
eãq regũ ꝑsarum atq medors conduntur

Expanded text:
haec in tertio cernitur. Unde infert: Post id quod haec in tertio cernitur. Unde infert: Post id quod videram in principio. Vidi in visione mea, cum essem in Susis castro, quod est in Elam regioneSive ut Symachus interpretatus est, civitate, a qua etiam regio nomen accepit, ut a Babyloexstruxit excelsam, et quadro aedificatam marmore, tantaeque magnitudinis et pulchritudinis, ut usque in praesens videatur esse nova. In eaque regum Persarum atque Medorum conduntur
Abbreviated transcription (Latin):
dies illi. nequa quã salua esset ulla caro.
Hon conuenire hȩc tẽpora antiocho. in extrema
uisione dicemꝰ. Et udiciũ sedebit. ut
auferat᷑ potentia & conteratur. & dispeat
usq infinẽ. Hoc de antixp̃o. idest de cornu¬
illo paruulo qđ grandia loquebatur. quia
regnũ eiꝰ destruendũ sit in ꝑpetuũ.
eg̃nũ aut̃ & potestas & magnitudo regni.
quȩ est suꝑ omne cȩlũ. Hoc de.xp̃i imꝑio. qdđ¬
sempit̾nũ est. HUc usq finis uerbi. Istius
uerbi atq sermonis. quẽ mͥ in pͣsenti uisione
dñs reuelauit. Ego danihel multũ cogi¬
tationib meis conturbabar. & facies mea
mutata est inme. uerbũ aut̃ in corde meo
conseruaui. Hac̾tenus liber danihelis. chal¬
daico syroq sermone conscriptꝰ est. Cȩtera
quȩ sequunt᷑ usq ad finẽ uoluminis. hebrai-¬
ce legius. Nno t̾eio regni baltha¬
sar regis: uisio apparuit mͥ. Post duos annos
uelata est. Illa enĩ in pͥmo anno balthasar.

Expanded text:
dies illi, nequaquam salva esset omnis caro . dies illi, nequaquam salva esset omnis caro . Non convenire haec tempora Antiocho, in extrema visione dicemus. Et judicium sedebit, ut auferatur potentia, et conteratur, et dispereat usque in finem. Hoc de Antichristo, id est, de cornu parvulo, quod grandia loquebatur, quia regnum ejus destruendum sit in perpetuum. 672 Regnum autem et potestas, et magnitudo regni, quae est subter omne cs verbi atque sermonis, quem mihi in praesenti visione Dominus revelavit. Ego Daniel multum cogitationibus meis conturbabar, et facies mea mutata est in me verbum autem in corde meo conservavi. Hactenus liber Danielis Chaldaico Syriacoque sermone conscriptus est. Caetera quae sequuntur usque ad finem voluminis, Hebraice legimus. Anno tertio regni Balthasar regis, visio apparuit mihi. Ego D. Illa enim in primo anno Balthasar:
Abbreviated transcription (Latin):
fuere t̾rena. Omẽ enĩ qđ de t̾ra est. reuer.¬
tetur in t̾rã. Sc̃ĩ aut̃ nequaquã habebunt
t̾renũ regnũ. sed cȩleste. Cesset gͦ mille
annorum fabula Et obtĩnebunt
de machabeis intelligitur: doceat qui ista con-¬
tendit. quomodo regnum eoꝵ ꝑpetuũ sit.
Et sermones contra excelsum loquet᷑. Siue ut
loquetur. Ut qui dĩ assumit potentiã: uerba
quoq diuinȩ sibi uindic& maiestatis.
⁊ scõs altissimi conteret. & putabit qđ possit
mutare tempora & leges. Proeliabit᷑ enĩ anti¬
xp̃c contra scõs. & suꝑabit eos Intantãq eri¬
get᷑ suꝑbi ã ut leges dĩ & cerimonias muta.
cat. tempora iuxta hebraici sermonis ꝓpͥetatẽ
qui ce ipsi dualẽ numerũ habent. duos annos
p̃figurant. dimidiũ aut̃ tẽporis sex menses
quib scĩ potestati anti xp̃i ꝑmittendi sunt
it condemnent᷑ iudei. qui ñ credentes ueritati
sisceꝑunt mendaciũ. De quo tẽpore. & salua.¬
tor in euangłio loquit᷑. Hisi adbreuiati essent

Expanded text:
Omne enim quod de terra est, revertetur interram : sancti autem nequaquam habebunt terrenum regnum, sed coeleste. Cesset ergo mille annorum fabula. Et obtinebunt de Machabaeis intelligitur, doceat qui ista contendit, quomodo regnum eorum perpetuum sit. Et sermones contra excelsum loquetur Al. loqloquitur, ut qui Dei assumit potentiam, verba quoque divinae sibi vendicet majestatis. Et sanctos altissimi conteret, et putabit quod possit mutare tempora et leges. Praeliabitur enim Antichristus contra sanctos, et superabit eos: in tantamque erigetur superbiam, ut leges Dei, et caeremonias mutarecat. Tempora, juxta Hebraici sermonis proprietatem, qui et ipsi dualem numerum habent, duos annos praefigurant. Dimidium autem temporis, sex menses: quibus sancti potestati Antichristi permittendi sunt, ut condemnentur Judaei, qui non credentes veritati, susceperunt mendacium. De quo tempore et Salvator in Evangelio loquitur. Nisi abbreviati essent
Abbreviated transcription (Latin):
in medium ignis colligati. Grande miraculũ
Ligati mittuntur infornacẽ. & cadunt in
medium ignis prȩcipites. Ardent uincula
quib ligati sunt. & uinctorũ corpora timenꝰ
flamma ñ tangit.
uc usq hebrei legunt. Media quȩ sequuntur
usq ad finem cantici trium puerorum. IN
hebraico non habentur. De quib ne omnino
quia iustꝰ es in omĩb quȩ fecisti nobis. & uni¬

Expanded text:
in medio 640 ignis ait: Grande miraculum, ligati mittuntur in fornacem, et cadunt in medium ignis praecipites: ardent vincula quibus ligati sunt, et vinctorum corpora timens flamma non tangit. Hucusque Hebraei legunt: media quae sequuntur usque ad finem Cantici trium puerorum, in Hebraico non habentur: de quibus ne omnino quia justus es in omnibus quae fecisti nobis Vu
Abbreviated transcription (Latin):
Simalȩ ut certum est: cur malo atq t̾reno
idest choico sua ds̃ sacram̃ta monstrauit:
Michi quoq non insapientia quȩ est in me
plusquã in cunctis uiuentib sacram̃tũ hoc
sollertia mentis humanȩ posse comp̃hendi.
&e ideo sapientes babylonis int̾fici uisserat.
Ergo danihel & eos excusat qui dicere ñ potuer̃.
& ipse inuidiã fugit. nẽ quis estimet eũ quȩ
dicturus est ꝓpͥa dixisse sapientia. Causa
aut̃ reuelationis ꝓpheticȩ regis est deside¬
rium. qui uoluit uentura cognoscere. frgo
honorat regem. quando ꝓpt̾ illius scientiam
siderandũ. quod somnia in quib aliqua uen¬
tura signant᷑. & quasi ꝑnubilũ ueritas de¬
monstratur: non pateant coniectorib &
humanȩ mentis arbitrio. sed dĩ solius scien¬
tiȩ. Iu rex uidebas. & eccestatua una

Expanded text:
Si malae ut certum est cur malo atque terreno, Si malae ut certum est cur malo atque terreno, id est, χοϊκῷ sua Deus sacramenta monstravit? Mihi quoque non in sapientia, quae est in me plusquam in cunctis viventibus, sacramentum hoc solertia mentis humanae posse comprehendi; et ideo sapientes Babylonis interfici jusserat. Ergo Daniel eos excusat qui dicere non potuerant, et ipse invidiam fugit, ne quis aestimet, eum quae dicturus est propria dixisse sapientia. Causa autem revelationis propheticae, regis est desiderium, qui voluit ventura cognoscere. Ergo honorat regem, quando propter illius scientiam siderandum, quod somnia in quibus aliqua ventura signantur, et quasi per nubilum veritas demonstratur, non pateant conjectoribus et humanae mentis arbitrio, sed Dei solius scientiae. Tu, rex, videbas, et ecce quasi statua una
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitius requiramꝰ ubi dies nouissimi
scripti sunt. & redarguamus eos qui mun¬
dum ñ putant esse ꝑiturũ. Nunquã enim
dies appellarent᷑ nouissimi si mundus. eẽt.
ȩt̃nus. Quodq dicit. tu rex cogitare coepi.¬
sti: indicat causas somnii. qđ iccirco ei ds̃
futuroꝵ mysteria reuelarit. quia ipse rex
nosor diuinȩ inspirationis miret᷑ gr̃am:
non solum quid in somnio uiderit. sed ante
somniũ quid tacitꝰ cogitauerit exponit.
t qui reuelat mysteria: ostendit tͥ que
uentura sunt. Iilud quod in euangelio
legimus. qui solem suum oriri facit suꝑ
malos &e bonos: etiam suꝑ nabuchodonosor
intelligimus esse completum. Tanta enim
clementia est omĩpotentis dĩ: ut etiã nabu¬
chodonosor dispensationis suȩ qua mundũ
regit mysteria reuelarit. Int̾rogemus eoᷤ
qui diuersas asserunt n̾aturas esse: cuius
naturȩ nabuchodonosor intelligant.
bonȩ anmalȩ. Si bonȩ: cur impius dicit᷑:

Expanded text:
sollicitius requiramus, ubi dies novissimi sollicitius requiramus, ubi dies novissimi scripti sunt  Al. sint; et redarguamus eos qui mundum non putant esse periturum. Numquam enim dies appellarentur novissimi, si mundus esset aeternus. Quodque dicitur: Tu, rex, cogitare coepisti, indicat causas somnii: quod idcirco ei Deus futurorum mysteria revelarit, quia ipse rex nosor divinae inspirationis miretur gratiam, non solum quid in somnio viderit, sed ante somnium quid tacitus cogitarit, exponit. Et qui revelat mysteria, ostendit tibi quae ventura sunt. Illud quod in Evangelio legimus: Qui solem suum oriri facit super malos et bonos , etiam super Nabuchodonosor intelligimus esse completum. Tanta enim est clementia omnipotentis Dei, ut etiam Nabuchodonosor dispensationis suae qua mundum regit, 633 mysteria revelaret. Interrogemus eos qui diversas asserunt esse naturas, cujus naturae Nabuchodonosor intelligant, bonae an malae. Si bonae: cur impius dicitur?
Abbreviated transcription (Latin):
uit tibi rex nabuchodonosor. quȩ uentu
ra sunt nouissimis temporib Absq adula¬
tionis uitio ueritate sociata blanditur ut
regi. quod illi a dõ sint mysteria reuelata.
uissimi aut̃ dies. aut ex eo numerandi sunt
tempore quo daniheli somniũ reuelatũ :
usq consummationẽ mundi: aut certe
hoc sentiendũ. qđ uniuersa int̃p̃tatio som¬
nu tendat ad finẽ. in quo imago statuę
quȩ cernit᷑ conterenda est. Somniũ
tuum & uisiones capitis tui incubili tuo.
huiuscemodi sunt. Non dix̃ uisiones ocu.¬
loꝵ tuoꝵ. nẽquid putaremꝰ. eẽ. corporeũ:
sed capitis. Sapientis enim ocłi incapite eiꝰ.
in principali uidelice cordis. iuxta illud
quod in euangłio legimꝰ. Beati mundo cor¬
non in corde sed uxta platonẽ in cerebro
suspicantur.Iurex cogitare coepisti
instratu tuo. quid esset futurum post hȩc
Pro eo qđ est post hȩc. soli.lax. dies nouissi¬
mos transtulerunt. Quod si ita legitur:

Expanded text:
vit tibi, rex Nabuchodonosor, quae ventuvit tibi, rex Nabuchodonosor, quae ventu in novissimis temporibus. Absque adulationis vitio veritate sociata, blanditur ut regi: quod illi a Deo mysteria sint revelata qissimi autem dies, aut ex eo numerandi sunt tempore, quo Danieli somnium revelatum est, usque ad consummationem mundi. Aut certe hoc sentiendum, quod universa interpretatio somnii tendat ad finem, in quo imago statuaque quae cernitur, conterenda est. Somnium tuum et visiones capitis tui in cubili tuo, hujuscemodi sunt. Non dixit, visiones oculorum tuorum: ne quid putaremus esse corporeum, sed capitis: Sapientis enim oculi in capite ejus : in principali videlicet cordis, juxta illud quod in Evangelio legimus: Beati mundo corn in corde, sed juxta Platonem in cerebro suspicantur. Tu, rex, cogitare coepisti in stratu tuo quid esset futurum post haec. Pro eo quod est, post haec, soli LXX dies novissimos transtulerunt. Quod si ita legitur,
Abbreviated transcription (Latin):
uere potes mͥ indicare somniũ qđ uidi. & in.
ut pͥmum somniũ qđ se magi ignorare
responderant & postea int̾pretationẽ quȩrat
somnii. ut cũ somniũ audierit & quȩ uide¬
rat recognouerit: tunc credat &e int̾p̃tatio¬
ni. quȩ uariã recipit comecturã. Myste.¬
riũ qđ rex int̾rogat. sapientes. magi a
Iarioli & aruspices non queunt indicare
regi. Pro aruspicib quod nos uertimꝰ. in he.¬
braico gazarenos habet. Qđ solus symmachũ
uͦ. ł oe łcoto y appellare. qui exta inspiciant¬
& ex his futura prȩdicant. Mysteriũ autem
uocans ordinẽ somnii reuelati: ostendit
quicquid occultũ est & ab hominib ignorat᷑.
posse mysteriũ nuncupari. Tollit quoque
regi prauam suspectionem. ne humana estimoe
inueniri posse sollertia. quod dĩ solius noti.¬
ciȩ reseruatur. Sed est ds̃ incęlo. reue¬
te retrahens eum amultoꝵ deoꝵ cultu. ad
unius dĩ noticiam dirigit. Qui indica¬

Expanded text:
vere potes indicare mihi somnium quod vidi, vere potes indicare mihi somnium quod vidi, ut primum somnium quod se magi ignorare responderant, et postea interpretationem quaerat somnii: ut cum somnium audierit, et quae viderat recognoverit, tunc credat, et interpretationi, quae variam recipit conjecturam. Mysterium quod rex interrogat, sapientes, magi, et harioli, et haruspices non queunt indicare regi. Pro haruspicibus, quod nos vertimus, in Hebraeo GAZARENOS habet, quod solus Symmachus ἡπατοσκόπους appellare: qui exta inspiciunt, ut ex his futura praedicant. Mysterium autem vocans ordinem somnii revelati, ostendit quidquid occultum est, et ab hominibus ignoratur, posse mysterium nuncupari. Tollit quoque regi pravam suspicionem, ne humana aestimet inveniri posse solertia quod Dei solius notitiae reservatur. Sed est Deus in coelo revete retrahens eum a multorum deorum cultu, ad unius Dei notitiam dirigit. 632 Qui indica
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum est. Posuit tenebras latibulũ suũ.
Tisi dĩ patrum meoꝵ confiteor. teq laudo.¬
ad patrũ iusticiã & adueritatẽ dĩ. qͥ seminis
eoꝵ etiã incaptiuitate miseret᷑. Et nunc
ostendisti mͥ quȩ rogauimꝰ te. Qđ quattuor
rogant uni ostendit᷑. ut & arrogantiã fugiat
ne solus impetrasse uideatur: & agat gras
quod mysterium somnii solus audierit᷑.
Sapientes babylonis ne ꝑdas. Imitat᷑ clemen.
uult eos ꝑire ꝓpt̾ quos fuerat ipse ꝑiturus.
Nueni hominem de filiis transinigrationis
uidȩ. qui solutionẽ regi annunciet. Dĩ grãm
ad suã refert diligentiã. & inuenisse se dic̃.
cum danihel se ultro obtulerit ut introdu.¬
ceretur ad regem. In quo mos ostendit᷑ nunci.¬
orum. qui cũ hona nuncienit. sua uideri
uolunt. Qui aut̃ solutionẽ somnii reꝑmittit:
utiq ante narraturus est somniũ. Et nota
qđ de filiis iuda sit danihel. ñ sacerdos sic̃
infine belis fabula continet.utasne

Expanded text:
scriptum est: Posuit tenebras latibulum suum . scriptum est: Posuit tenebras latibulum suum . Tibi Deus patrum meorum confiteor, teque laudo,em Dei, qui seminis eorum etiam in captivitatem miseretur. Et nunc ostendisti mihi quae rogavimus te, etc. Quod quatuor rogant, uni 631 ostenditur: ut et arrogantiam fugiat, ne solus impetrasse videatur, et agat gratias, quod mysterium somnii solus audierit. Sapientes Babylonis ne perdas. Introduc me vult eos perire propter quos fuerat ipse periturus. Inveni hominem de filiis transmigrationis Judae, qui solutionem regi annuntiet. Dei gratiam ad suam refert diligentiam, et invenisse se dicit, cum Daniel ultro se obtulerit, ut introduceretur ad regem; in quo ἦθος ostenditur nuntiorum, qui cum bona nuntiant, sua videri volunt. Qui autem solutionem somnii repromittit, utique ante narraturus est somnium. Et nota quod de filiis Juda sit Daniel, non sacerdos, sicut in fine Belis fabula continet. Putasne
Abbreviated transcription (Latin):
iste in habitante in se spu scrutatur etiam
ꝓfunda dĩ. & in ꝑfundo animȩ suȩ fodit
altissimos puteos. & omnẽ t̾ram egerit quȩ
ꝓfundas aquas oꝑire consueuit. seruatque
mandatum dicens. Bibe aquas de tuis uasis.
& de puteoꝵ tuors fonte. Quodq sequitur.
nouit intenebris constituta & lux cumeo
est: tenebrȩ significant ignorantiã. lux scien¬
tiamatq doctrinam. Itaq dm̃ ut ꝑuersa ñ
quȩrunt : ita recta ambiunt atq circundant.
Siue ita int̾ pretandũ est. qđ tenebrosa mysti.¬
ca quȩq &e ꝓfunda significent. uixta illud
qđ legimus in ꝑuerbiis. Intelligit quoq pa.¬
rabolam & tenebrosum sermonẽ. Hoc ipsũ
significat. quod in psalmis legimus. Tenebro
conseendens & terrena deserens. instar
auium tenuissimũ aerem &e ȩtheria
quęq desiderat: iste nubes efficitur ad quã
multas aquas incorde suo tenebrosas & in¬
uolutas caligine. quam solus moyses ingre.¬
ditur & loquitur dõ facie ad faciẽ. de quo

Expanded text:
iste, habitante in se Spiritu, scrutatur etiam profunda Dei, et in profunda animae suae fodit altissimos puteos, et omnem terram egerit, quae profundas aquas operire consuevit: servatque mandatum Dei, dicens: Bibe aquam de tuis vasis, et de puteorum tuorum fonte . Quodque sequitur: Novit in tenebris constituta, et lux cum eo est: tenebrae significant ignorantiam, et lux scientiam atque doctrinam. Itaque Deum ut perversa non caelant, ita recta ambiunt, atque circumdant. Sive interpretandum est, quod tenebrosa mystica quaeque et profunda significet, juxta illud quod legimus in Proverbiis: Intelligit quoque parabolam, et tenebrosum sermonem, hoc ipsum significat quod in Psalmis legimus: Tenebrosconscendit, et terrena deserens, instar avium tenuissimum aerem et aetherea quaeque desiderat, iste nubes efficitur, ad quammultas aquas in corde suo tenebrosas et involutas caligine, quam solus Moyses ingreditur , et loquitur Deo facie ad faciem, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
S ĩ enĩ euni app̃hensi fuerimus ante udices &
tribunalia. nos monet ne cogitemus quid
respondere debeamus: quanto magis contra
aduersarios blasphemantes sua potest bella
bellare. & inseruis suis uincere: Unde &
psalmi plurimi illud hebraicum qđ intitu¬
lis ponitur. lamanasse. ꝓ quo.lxa transtu¬
lerunt infinẽ. magis ꝓuictoria continent.
Aquila enĩ int̾̃pretatus est. ⁊ ur ileot ioia.
hoc est ei qui prebet uictoriã. Symmachiᷤ
Et tuiscia. quod ꝓprie triumphum
palmamq significat. & hoc nosse debemꝰ.
uit̃ cȩtera porphyrium in danihelis libro
nobis obicere iccirco illum apparere confi¬
ctum. nec haberi apud hebreos sed greci
sermonis esse commentũ: quia in susannȩ
fabula contineatur dicente danihele ad

Expanded text:
Si enim cum apprehensi fuerimus ante judices et Si enim cum apprehensi fuerimus ante judices et tribunalia, monet ne cogitemus quid respondere debeamus : quanto magis contra adversarios blasphemantes, sua potest bella bellare, et in servis suis vincere? Unde et psalmi plurimi illud Hebraicum, quod in titulis ponitur LAMANASSE  , pro quo LXX transtulerunt, in finem, magis pro victoria continent. Aquila enim interpretatus est τῷ νικοποιῷ, hoc est, ei qui praebet victoriam. Symmachus ἐπινίκιον, quod proprie triumphum palmamque significat. Sed et hoc nosse debemus inter caetera, Porphyrium de Danielis libro nobis objicere, idcirco illum apparere confictum, nec haberi apud Hebraeos, sed Graeci sermonis esse commentum, quia in Susannae fabula contineatur, dicente Daniele ad
Abbreviated transcription (Latin):
hanc ꝓrupit calumniã. ut ea quȩ in consum¬
matione mundi de antix p̃o futura dicu¬
ntur. ꝓpt̃ gestorũ inquibũsdã similitudi.¬
nẽ subantiocho epiphane impleta esse con¬
tendat. Cuiꝰ impugnatio. testimonũ ueri¬
tatis est. Tanta enĩ dictorũ fides fuit:
ut ꝓpħa incredulis hominib ñ uideatur
futura dixisse. sed narrasse p̃terita ft cam̃
sicubi se occasio in explanatione eiusdem
uoluminis dederit: calumniȩ strictim
respondere conabor. &e phylosophie
artib. immo maliciȩ scłari ꝑquas sub¬
uertere nitit᷑ ueritatẽ & quib dã prȩ¬
stigus clarũ oculoꝵ lum̃ auferre. ex¬
planatione simplici contraire. Ita que
romanȩ sc̃itatis exemplar. uinctos fide &
sanguine. ut conatus meos orationib adiu¬
uetis. & dñs atq saluator ꝓ causa sua suõ
sensu meo ore respondeat. qui loquitur ad
ꝓpħam. Aꝑios tium. & ego implebo illud.

Expanded text:
hanc prorupit calumniam, ut ea quae in consumhanc prorupit calumniam, ut ea quae in consummatione mundi de Antichristo futura dicuntur, propter gestorum in quibusdam similitudinem sub Antiocho Epiphane impleta contendat. Cujus impugnatio testimonium veritatis est. Tanta enim dictorum fides fuit, ut propheta incredulis hominibus non videatur futura dixisse; sed narrasse praeterita. Et tamen sicubi se occasio in explanatione ejusdem voluminis dederit, calumniae illius strictim respondere conabor, et philosophiae artibus, immo malitiae saeculari, per quam subvertere nititur veritatem, et quibusdam praestigiis clarum oculorum lumen auferre, explanatione simplici contraire. Itaque oRomanae sanctitatis exemplar, junctos fide et sanguine, ut conatus meos vestris orationibus adjuvetis: ut Dominus atque Salvator pro causa sua, suo sensu, meo ore respondeat, qui loquitur ad prophetam: Aperi os tuum, et implebo illud .
Abbreviated transcription (Latin):
ONTRA PROEHETAM
DaNihe lem. duodecimũ
librum scripsit porphy¬
rius. nolens eum ab ipso
cuis inscriptus est nomine
esse compositũ. sed a quodã
qui temporib antiochi qui
appellatus est epiphanes fuerit in uidea.
& non tam danihelem uentura dixisse.
quam illũ narrasse p̃terita. Deniq quicqͥd
usq ad antiochum dixerit: uerã hystoriã
continere. Siquid aut̃ ultra opinatus sit: qͥa
futura nescierit. esse mentitũ. Cui sollertis.
grandi libro hoc est uicesimo sexto. & ante
hos ex parte methodius. Uerũ quia nobis
ꝓpositum est. ñ aduersarii calumnus re¬
spondere quȩ longo sermone indigent. sed
ea quȩ aꝓpħa dicta sunt nr̃is disserere.
idest. xp̃ianis. illud prȩfatione cõmoneo.
est commune cũ cȩteris: sed quo tempore
uenturus sit docet. & reges pordinẽ dige.
rit. & annos enumerat. ac manifestissima
signa p̃nunciat. Quȩ qm̃ uidit porphyriꝰ
uniuersa completa. & transacta negare
non poterat: suꝑatus hystoriȩ ueritate in

Expanded text:
ontra prophetam Danielem duodecimum librum scripsit Porphyrius, nolens eum ab ipso, cujus inscriptus est nomine, esse compositum: sed a quodam qui temporibus Antiochi qui appellatus est Epiphanes, fuerit in Judaea, et non tam Danielem ventura dixisse, quam illum narrasse praeterita. Denique quidquid usque ad Antiochum dixerit, veram historiam continere: si quid autem ultra opinatus sit, quia futura nescierit, esse mentitum. Cui solertissimgrandi libro, hoc est, vicesimo sexto, et ante hos ex parte Methodius. Verum quia nobis propositum est, non adversarii calumniis respondere, quae longo sermone indigent: sed ea quae a propheta dicta sunt nostris disserere, id est, Christianis, illud in praefatione commoneo, est commune cum caeteris: sed etiam quo tempore venturus sit docet; et reges per ordinem digerit, et annos enumerat, ac manifestissima signa praenuntiat. Quae quia vidit Porphyrius universa completa, et transacta negare non poterat, superatus historiae veritate, in
Abbreviated transcription (Latin):
& cęteris trans latorib congruit. Unde
& origenes in nono stromatum uolumine
tum abhebraica ueritate discordant. sed
iuxta theodonis editionẽ disserere.
qua scriptus est danihel legimus. helain
casi dini. quod deos scõs & non dm̃ scm̃ signifi.¬
cat ut theodotio interpretatꝰ est. Nec mirum
si erret nabuchodonosor. & quicquid suꝑse
cernit ñ dm̃ sed deos arbitretur. Denique
& in consequentib. Balthasar inquit prin-¬¬
ceps ariolorũ. quem ego scio quod sp̃m deoꝵ.
scõꝵ. habeas intẽ. Balthasar princeps ario.¬
lorum. siue incantatorũ ut alii inter pretati
sunt. non mirum si princeps omĩum ariolo¬
rum constitutus sit : qui ad prȩceptũ regis
sapientiam didicerat chaldeoꝵ. & decuplũ
omĩum sapientior fuerat inuentus. Quȩra¬
mus abiis qui in hac uisione hon recipiunt
hystoriam. quis iste sit nabuchodonosor
qui somniũ uiderit. & quis danihel qui
somnium eiꝰ edisserat & futura pͣdicat. &

Expanded text:
et caeteris translatoribus congruit. Unde et caeteris translatoribus congruit. Unde et Origenes in nono Stromatum volumine tum ab Hebraica veritate discordant, sed juxta Theodotionis editionem disserere. qua scriptus est Daniel, legimus ELAIN CADISIN  , quod Deos sanctos, et non Deum sanctum significat, ut Theodotio interpretatus est. Nec mirum si erret Nabuchodonosor; et quidquid super se cernit, non Deum, sed deos arbitretur. Denique et in consequentibus: Balthasar, inquit, princeps hariolorum, quem ego scio quod spiritum deorum sanctorum habeas in te. Balthasar princeps hariolorum sive incantatorum, ut alii interpretati sunt. Non mirum si princeps hariolorum omnium constitutus sit, qui ad praeceptum regis sapientiam didicerat Chaldaeorum; et decuplum omnium sapientior fuerat inventus. Quaeramus ab his qui in hac visione non recipiunt historiam, quis iste sit Nabuchodonosor qui somnium viderit; et quis Daniel qui somnium ejus edisserat, et ventura praedicat; et
Abbreviated transcription (Latin):
ex hominib narrent fabulȩ: quid mirũ est
si ad ostendendam potentiam dĩ & humilian.¬
dam regũ suꝑbiã. hoc iudicio dĩ sit patratũ:
Quietus erã in domo mea. & florens inpalatio
meo. siue in throno ut int̃pretatꝰ est theodotio.
Domũ aut̃ diaboli. qui sensum sequunt᷑ contra.¬
riũ mundũ istũ intelligunt. de quo in euan
positus est.omnium uidi qđ ꝑterruit
traria fortitudo. Nisi forte omẽ qđ in hoc
mundo habere uidetur. umbra & somnium
est. Et uisiones capitis mei conturbauer̃
mẽ. Nota qđ &e nabuchodonosor uisiones non
oculoꝵ sed capitis & cordis nouerit. quia pro¬
pt̾ głam seruorũ dĩ futuroꝵ illi mysteria
reuelantur. Donec collega ingressus est
nslatorib qui hec omĩa nescio qua ratione
prȩterierunt. tres reliqui collegam int̾ p̃tati
sunt. Vnde uidicio magistrorum ȩccłȩ editio
eorum in hoc uolumine repudiata est. &
theodotionis uulgo legit᷑. quȩ & hebraico

Expanded text:
ex hominibus narrent fabulae: quid mirum est ex hominibus narrent fabulae: quid mirum est si ad ostendendam potentiam Dei, et humiliandam regum superbiam, hoc Dei judicio sit patratum? Quietus eram in domo mea, et florens in palatio meo, sive in throno, ut interpretatus est Theodotio. Domum autem diaboli, qui sensum sequuntur contrarium, mundum istum intelligunt. De quo et in Evpositus est . Somnium vidi quod perterruit traria fortitudo: nisi forte omne quod in hoc mundo habere videtur, umbra et somnium est. Et visiones capitis mei conturbaverunt me. Nota quod et Nabuchodonosor visiones non oculorum et cordis, sed capitis noverit: quia propter gloriam servorum Dei futurorum illi mysteria revelantur. Donec collega ingressus est nslatoribus, qui haec omnia nescio qua ratione praeterierunt, tres reliqui, collegam interpretati sunt. Unde judicio magistrorum Ecclesiae, editio eorum in hoc volumine repudiata est; et Theodotionis vulgo legitur, quae et Hebraeo,
Abbreviated transcription (Latin):
ni ꝑseptẽ annos imꝑium reseruatũ sit. re-¬
gnumq potentissimũ absq rege tanto tem.¬
pore fuerit. aut si alius successit in regnũ illi.
cuius uecordiȩ estimandus sit ut cederet im¬
pio qđ tanto tempore possidebat. prȩsertim
cum hystoriȩ chaldeor nichil tale continent.
nec potuisse fieri. ut qui de minorib scripse¬
rint: maiora reticerent. Hȩc aut̃ omĩa quęr̃
& replicant: ut cum hystoria ñsteterit. ꝑ
nabuchodonosor diabolus significet᷑. Quõs
nos nequaquã recipimꝰ. ne omĩa quȩ legimꝰ
umbrȩ uideant᷑ & fabulȩ. Quis enĩ amentes
homines non cernat. instar brutorũ animan-¬
tiũ in agris uiuere locisq siluestrib: Et
ut cuncta prȩtereã. cum multa in credibilio.¬
ra & grecȩ & romanȩ hystoriȩ accidisse
hominib ꝓdiderint. scyllam quoq & chẏ¬
merã. hydram atq centauros. aues & feras.
flores atq arbores. stellas & lapides factos

Expanded text:
ni per septem annos 645 imperium reservatum sit, reni per septem annos 645 imperium reservatum sit, regnumque potentissimum absque rege tanto tempore fuerit: aut si alius illi successerit in regnum, cujus vecordiae aestimandus sit, ut cederet imperio, quod tanto tempore possidebat: praesertim cum historiae Chaldaeorum nihil tale contineant; nec potuisse fieri, ut qui de minoribus scripserant, majora reticerent. Haec autem omnia quaerunt et replicant: ut cum historia non steterit, per Nabuchodonosor diabolus significetur. Quod nos nequaquam recipimus, ne omnia quae legimus, umbrae videantur et fabulae. Quis enim amentes homines non cernat instar brutorum animantium in agris vivere locisque sylvestribus? Et ut cuncta praeteream, cum multo incredibiliora, et Graecae et Romanae historiae accidisse hominibus prodiderint; Scyllam quoque et Chimeram, Hydram, atque Centauros, aves et feras, flores et arbores, stellas et lapides factos
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑpħȩ uolumine ponit᷑. ut non fictus abalio
postea liber sicut sycoplinta mentitur. sed ipsi.¬
us danihelis esse credatur. EGo nabucho.¬
donosor quietus eram in domo mẽa. Hystori.
tatione indiget. quod oboffensam dĩ nabucho¬
donosor uersus in amentiã septẽ annis inter
bruta animantia uixerit. & herbarũ radicib
alitus sit. ac postea dĩ miscđia restitutus iN
regnum laudauerit & glorificauerit regem
gradientes insuꝑbia potest humiliare. Sed qͥ
uolunt ꝑnabuchodonosor contrariã incelli¬
gi fortitudinẽ de qua dñs loquit᷑ in euangłio.
uidebam sathanan quasi fulgur cadentem
de cȩlo. & iohes in apocalypsi quod draco ca¬
dens in t̾ram t̾ciam partem stellarũ secum
traxit. & isaias. quomodo cecidit lucifer
qui mane oriebatur: asserunt nequaquam
potuisse fieri ut foeno ꝑseptem annos uesce¬
retur homo qui nutritꝰ est indelitus. & se¬
ptẽ annis absq ulla laceratione corporis sui
int̾ bestias ui xerit. & quomodo amenti homi¬

Expanded text:
in prophetae volumine ponitur: ut non fictus ab alio postea liber sicut sycophanta  Porphyrius  mentitur, sed ipsius Danielis esse credatur. Ego Nabuchodonosor quietus eram in domo mea, et florenstatione indiget, quod ad offensam Dei Nabuchodonosor versus in amentiam, septem annis inter bruta animalia vixerit, et herbarum radicibus alitus sit, ac postea misericordia Dei restitutus in regnum, laudaverit et glorificaverit regem gradientes in superbia potest humiliare. Sed qui volunt per Nabuchodonosor contrariam intelligere fortitudinem, de qua Dominus loquitur in Evangelio: Videbam Satanam quasi fulgur cadentem de coelo . Et Joannes in Apocalypsi, quod draco cadens in terram, tertiam partem stellarum secum traxerit . Et Isaias: Quomodo cecidit lucifer, qui mane oriebatur ? asserunt nequaquam potuisse fieri, ut feno per septem annos vesceretur homo qui nutritus est in deliciis, et septem annis absque ulla laceratione corporis sui, inter bestias vixerit. Et quomodo amenti homi
Abbreviated transcription (Latin):
quartum qđ ꝑspicue ꝑtinet ad romanos
ferreũ est. qđ cõminuit & domat omnia.
Sed pedes eius & digiti ex parte ferrei &e ex
parte fictiles sunt᷑. qđ hoc tempore manife¬
stissime comꝓbatur. Sicut eni in principio
nichil romano imꝑio fortius & durius fuit.:
ita infine rerum nichil imbecillius. quando
&e in bellis ciuilib & aduersũ diuersas na.¬
tiones. aliarũ gentium barluarũ indigemꝰ
au rilio. Infine aut̃ horũ om̃iũ regnoꝵ..
auri. argenti. hȩris. & ferri. abscisus est la¬
pis dñs atq saluator sine manib idest
absq coitu & humano semine de utero uir-¬
ginasi. & contritis om̃ib regnis factus est
mons magnꝰ. & impleuit uniuersã t̾ram.
Quod uidei &e impius porphyrius male ad
popłm referunt isrł: quem infine scłoꝵ uo¬
lunt esse fortissimũ & omia regna contere¬
re. & regnare inȩt̾nũ. Ds magnus osten¬
dit regiꝰ quȩ futura sint postea. Rursum¬

Expanded text:
quartum, quod perspicue pertinet ad Romanos, ferrum est quod comminuit et domat omnia. Sed pedes ejus et digiti ex parte ferrei, et ex parte sunt fictiles, quod hoc tempore manifestissime comprobatur. Sicut enim in principio nihil Romano imperio fortius et durius fuit, ita in fine rerum nihil imbecillius: quando et in bellis civilibus, et adversum diversas nationes, aliarum gentium barbararum indigemus auxilio. In fine autem horum omnium regnorum auri, argenti, aeris et ferri, abscissus est lapis, Dominus atque Salvator, sine manibus, id est, absque coitu et humano semine, de utero virginali, et contritis omnibus regnis, factus est mons magnus, et implevit universam terram: quod Judaei et impius Porphyrius male ad populum referunt Israel, quem in fine saeculorum volunt esse fortissimum, et omnia regna conterere, et regnare in aeternum. Deus magnus ostendit regi quae futura sunt postea:
Abbreviated transcription (Latin):
Iargentũ & aurũ & redacta quasi in fauillã
locus inuentus est eis. Lapis aut̃ qui ꝑcusse.¬
rat statuam factus est mons magnũs. &
terpretatus est symmachus. cęteri imagi¬
nem transtulerunt. uolentes hoc nomine
similitudinẽ ostendere futuror. Sequam᷑
interp̃tationẽ ꝓpheticam. & danhelis uer¬
tu es rex. Per qdđ ostenditur regnũ pͥmum
babyloniũ. auro p̃ciosissimo cõparatũ. Post
militudinẽ minꝰ pͥore & maius sequente.
regnum macedonum. successorũq alexan.¬
dr̃i. Qđ reste hęneum dr̃. Int̾ omĩa metal.¬

Expanded text:
ntum et aurum et quasi in favillam locus inventus est eis; lapis autem, qui percusserat statuam, factus est magnus mons et terpretatus est Symmachus, caeteri imaginem transtulerunt, volentes hoc nomine similitudinem ostendere futurorum. Sequamur interpretationem propheticam, et Danielis vertu es, rex. Per quod ostenditur primum regnum Babylonium auro pretiosissimo comparatum. Et post militudinem, minus priore, et majus sequente. regnum Macedonum, successorumque Alexandri. Quod recte aeneum dicitur: inter omnia e
Abbreviated transcription (Latin):
losophor. Discunt gͦ ea mente doctrinã
chalaiaicam. qua & moy ses omnẽ sapientiã
egyptiorũ didicerat. Hedit autẽ¬
dsͦ danihesi grãm & miscdiam in conspestu
principis eunuchorum. Qui ꝓpt̃ peccata
maiorum ductus est incaptiuitatẽ: ꝓpter
uirtutũ suarũ magnitudinẽ statim mer¬
cedem recepit. Proposuerat enim in corde suo
ne pollueret᷑ de mensa regis. & epulis regus
prȩposuerat uiles cibos. iccireo grãm & mi¬
scđiam in conspectu principis euinuchoꝵ
accepit dnõ largiente. E xquo intelligimꝰ.
ꝓ necessitate rerum si quando scĩ diligant᷑

Expanded text:
losophorum. Discunt ergo ea mente doctrinam losophorum. Discunt ergo ea mente doctrinam Chaldaeorum, qua et Moyses omnem sapientiam Aegyptiorum didicerat. IdeDeus Danieli gratiam et misericordiam in conspectu principis eunuchorum, etc. Qui propter peccata majorum ductus est in captivitatem, propter virtutum suarum magnitudinem statim mercedem recepit. Proposuerat enim in corde suo, ut non pollueretur de mensa regis, et epulis regiis praeposuerat viles cibos: idcirco gratiam et misericordiam in conspectu principis eunuchorum accepit, Domino largiente. Ex quo intelligimus pro necessitate rerum, si quando diliguntur sancti
Abbreviated transcription (Latin):
linguas. & hebreor. & chaldeoꝵ scisse dican
st imposuit eis p̃positus eunuchors. nomi¬
na. daniheli balthasar. ananiȩ syaraeh.
misaheli mysach. & atariȩ abdenago.
nolentes eos in t̾ra captiuitatis uocabula
in terra aliena: Porro dñs inbonam partẽ
nomina mutat antiqua. & ex reb imponi
uirtutum uocabula. ut abram appellauit
abraham. &e sarai saram. In euangłio quoq
quondam symon petri nom̃ accepit. & filui
zebedei appellatisunt filii tonitrui.
Qđ non ut pleriq putant. boanerges. sed
emendatius legit᷑. baneraem.
roposuit aut̃ danihel incorde suo ne pol¬
lueretur de mensaregis. neq de uino potu
eius. Qui de mensa regis & de uino potus
r& discere. quod ñ licebat. Discunt autẽ.
non ut sequant᷑. sed ut udicent atq con¬
uincant. Quomodo siquispiã aduersum
mathematicos uelit scribere imperitus
matheseos. risui pateat. & aduersũ phylo.¬
sophos disputans sugnorat dogmata phy.¬

Expanded text:
linguas, et Hebraeorum et Chaldaeorum scisse dicamus. linguas, et Hebraeorum et Chaldaeorum scisse dicamus. Et imposuit eis praepositus eunuchorum nomina, Danieli, Balthasar: et Ananiae, Sedrach: Misaeli, Misac: et Azariae, 625 Abdenago. nolentes eos in terra captivitatis vocabula in terra aliena ? Porro Dominus in bonam partem nomina mutat antiqua, et ex rebus imponit virtutum vocabula: ut Abram appellaret Abraam, et Sarai, Sara . In Evangelio quoque quondam Simon Petri nomen accepit , et filii Zebedaei appellati sunt, filii tonitrui: quod non ut plerique putant boanerges, sed emendatius legitur benereem. Proposuit autem Daniel in corde suo ne pollueretur de mensa regis, et Vulg. nequis. Qui de mensa regis et de vino potus ent discere quod non licebat. Discunt autem, non ut sequantur, sed ut judicent atque convincant, quomodo si quispiam adversus mathematicos velit scribere imperitus mathematis, risui pateat, et adversus philosophos disputans, si ignoret dogmata phi
Abbreviated transcription (Latin):
multis ꝑdunt malis: ideo partẽ uasoꝵ. dĩ
memorantur. Et ait rex asfanaz
pͣposito eunuchorum suor. ut introduce¬
ret de filiis isrł & de semine regio & tyran.¬
norũ pueros in quib nulla esset macula.
Pro asfanat. in editione uulgata. asuica ꝑi.
theodotio posuit. lxx. & aquila elestos tran¬
stuler̃t. syminachus. tiocs oc ꝓ uerbo nom̃
gentis intelligens. quod nos iuxta editionẽ
nos uertimꝰ. maxime quia ꝓcedunt de regio
semine. Unde & arbitrantur hebrei. danihe¬
lem & ananiã. & misahelẽ & azariã eunu¬
tuo tollent. & facient eunuchos indomo
Nisi forte huic sensui illud contrariũ sit. qđ
sequit᷑. Pueros siue uiuenes in quib nulla
esset macula. ut doceret eos litteras & linguã
chaldeorum. Phylo arbitratur linguam
hebreoꝵ ipsam esse chaldeam. quia abrahã
de chaldeis fuerit. Quod si recipimꝰ: quȩren¬
dum est quomͦ nunc hebrei pueri linguã
quã nouerant doceri iubeant᷑. Nisi forte

Expanded text:
multis perdunt malis, ideo partem vasorum dommultis perdunt malis, ideo partem vasorum dommemorantur. Et ait rex Asphanez praeposito eunuchorum suorum Vuret de filiis Israel et de semine regio et tyrannorum, pueros in quibus nulla esset macula. Pro Asphanez in editione vulgata ἀβριεσδρὶ Theodotio posuit, LXX et Aquila, electos transtulerunt, Symmachus Parthos, pro verbo, nomen gentis intelligens, quod nos juxta editionem nos vertimus: maxime quia praecedit, de regio semine. Unde et arbitrantur Hebraei, Danielem, et Ananiam, et Misael, et Azariam fuistuo tollent, et facient eunuchos in domoNisi forte huic sensui illud contrarium sit quod sequitur: Pueros, sive juvenes, in quibus nulla esset macula, ut doceret eos litteras et linguam Chaldaeorum. Philo arbitratur linguam Hebraeorum ipsam esse Chaldaicam, quia Abraham de Chaldaeis fuerit. Quod si recipimus, quaerendum est, quomodo nunc Hebraei pueri linguam quam noverant, doceri jubeantur: nisi forte
Abbreviated transcription (Latin):
ł partem uasorũ domꝰ dĩ coepit &e asportauit
ea in t̾ram sennaar indomũ dĩ sui. & uasa in¬
tulit in domum thesauri dĩ sui. Terra senna¬
ar locus est habylonis. in quo fuit campus
duram. & turris quã usq ad cȩlum ii qui ab
oriente mouerant pedes suos. edificare cona¬
ti sunt. Unde & a confusione linguarũ locꝰ
nom̃ accepit babylon. qđ inlinguã nrãm
transfert᷑ confusio. Simulq anĩmaduerten¬
dũ scđm anagogen. qđ rex lubylonis non
potuerit uniuersa uasa dĩ transferre & in
idolio qd sibi fin xerat collocare. sed partem
uasorum templi dĩ. quȩ intel ligenda sunt
dogmata ueritatis. Si enĩ cunctos phyloso.¬
ploꝵ reuoluas libros.: necesse est ut in his
reꝑias aliquam partem uasoꝵ. dĩ. ut apud
platonẽ fabricatorem mundi dm̃. ut apud
tenonẽ stoicorũ principem inferos & immor¬
tales animas. & unũ bonũ honestatẽ. Sed qͥa
ungunt mendaciũ ueritati. & naturȩ bonũ

Expanded text:
Et partem vasorum domus Dei, et asportavit Et partem vasorum domus Dei, et asportavit ea in terram Sennaar, in domum Dei sui, et vasa intulit in domum thesauri Dei sui . Terra Sennaar locus est Babylonis in quo fuit campus Dura, et turris quam usque ad coelum hi qui ab Oriente moverant pedes suos, aedificare conati sunt. Unde et a confusione linguarum locus nomen accepit Babylon, quae in linguam nostram tranfertur confusio. Simul et animadvertendum secundum anagogen, quod rex Babylonis non potuerit universa Dei vasa transferre, et in idolio quod sibi finxerat collocare, sed partem vasorum 624 domus Dei, quae intelligenda sunt dogmata veritatis. Si enim cunctos philosophorum revolvas libros, necesse est ut in eis rias aliquam partem vasorum Dei. Ut apud Platonem, fabricatorem mundi Deum, ut apud Zenonem Stoicorum principem, inferos et immortales animas, et unum bonum, honestatem; sed quia jungunt mendacium veritati, et naturae bonum
Abbreviated transcription (Latin):
cuius terciodecimo anno ꝓpħare
orsus est ieremias. sub quo etiã
olda mulier ꝓpħauit. ipse est qui alio nomine
appellatur eliachim. & regnauit suꝑ tribũ
uida & ierłm annis undecim. Cui successit
in regnum filius euts ioichin cognomento
iechonias. Qui t̃cio mense regni sui. decima
die captus a ducib nabuchõdonosor. ductꝰq¬
est in babylonẽ. & in loco eiꝰ constitutus est
sedechias filius iosiȩ patruus eiꝰ. cuius anno
undecimo ierłm capta atq subuersa est.¬
Iemo gͥ putet eundem in danihelis principio
esse iõachim: qui in etechihelis exordio ioa¬
dimn scribitur. Iste enim extremã syllabam
him habet. ille chin. & obhinc causam ii
euangłio scđ̾m matheum una uidet᷑ de esse
ioachim desinit filiũ iosiȩ. & t̾cia incipit a
ioachin filio ioachim. Qđ ignorans porphy¬
rius calumniã instruit ȩccłe. suã ostendens
imꝑitiam dũ euangłiste mathei arguere
monstrat ñ aduersarioꝵ. fortitudinis fuisse
uictoriam. sed dñi uoluntatis.

Expanded text:
cujus tertio decimo anno prophetare orsus est Jeremias, sub quo et Olda mulier prophetavit, ipse est qui alio nomine appellatur Heliachim, et regnavit super tribum Juda et Jerusalem annis undecim: cui successit in regnum filius ejus Joachim, cognomento Jechonias; qui tertio mense regni sui, ddie captus est a ducibus Nabuchodonosor, ductusque in Babylonem, et in loco ejus constitutus est Sedechias, filius Josiae, patruus ejus, cujus anno undecimo Jerusalem capta atque subversa estNemo igitur putet eumdem in Danielis principio esse Joacim, qui in Ezechielis exordio Joachin scribitur. Iste enim extremam syllabam Chin habet, ille Cim. Et ob hanc causam in Evangelio secundum Matthaeum una videtur deesse Joacim desinit filio Josiae, et tertia incipit a Joachin filio Joacim. Quod ignorans Porphyrius, calumniam struit Ecclesiae, suam ostendens imperitiam, dum evangelistae Matthaei arguere monstrat non adversariorum fortitudinis fuisse victoriam, sed Domini voluntatis.
Abbreviated transcription (Latin):
tis & mutant᷑ & finiunt᷑ arbitrio. Causasq
singuloꝵ nouit ille. qui conditor omĩum
est. & sepe malos reges patit᷑ suscitari:
ut mali malos puniant. Simulq subosten¬
dit & generali disputatione prȩparat au-¬
ditorem. somniũ qđ uidit. eẽ. de mutatio.¬
ne & successione regnor. Dat sapientiã
sapientib. & scientiã intelligentib disci¬
plinam. luxta illud qđ scriptum est. Audi¬
et sapiens. & apponet sapientiam. Qui enim
habet: dabiturei. Ꝙ animȩ quȩ feruet amo.¬
re sapientiȩ:. libent̃ sp̃s dĩ infunditur. In ꝑ¬
uersam aut̃ animam ñ introibit sapientia.

Expanded text:
tur et mutantur, et finiuntur arbitrio. Causasque tur et mutantur, et finiuntur arbitrio. Causasque singulorum novit ille qui conditor omnium est, et saepe malos reges patirur suscitari, ut mali malos puniant: simulque subostendit, et generali disputatione praeparat auditorem, somnium 630 quo vidit esse de mutatione et successione regnorum. Dat sapientiam sapientibus, et scientiam intelligentibus disciplinam. Juxta illud quod scriptum est. Audiet sapiens, et apponet sapientiam . Qui enim habet, dabitur illi ; et animae quae fervet amore sapientiae, libenter spiritus Dei infunditur. In perversam autem animam non introibit sapientia .