comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quo sit fructꝰ diuine lectionis.
Uisqͥs ad diuinam lectio¬
nem erudiendꝰ accesserit:
primũ qͣlis sit fruc̾¬
tus eius agnoscit. Nicħ enĩ sine
causa appeti debet. nec deside¬
ria trhit qd̾ utilitatẽ ñ ꝓmit¬
tit. sieminꝰ ÷ diuine lectionis
fructꝰ. qͥa mentẽ uł scientia
erudit : uł morib ornat. docet
qd̾ scire delectet. x qd̾ imitari
mag̃ resprcit. Om̃is diuina
scriptura refert᷑ ad hunc finẽ.
ẽẽ quã sapientẽ: scio tñ plures
ĩ studio sacri eloqͥi scientiã q̃re¬
re ꝗͣ uirtutẽ. E go aut̃ qm ne¬

Expanded text:
Qui sit fructus divinae lectionis. Quisquis ad divinam lectionem erudiendus accesserit, primum qualis sit fructus ejus agnoscat. Nil enim sine causa appeti debet, nec desideria trahit, quod utilitatem non promittit. Geminus est divinae lectionis fructus: quia mentem vel scientia erudit, vel moribus ornat. Docet quod scire delectat, et quod imitari magis respicit. Omnis divina Scriptura refertur ad hunc finem. esse, quam sapientem, scio tamen plures in studio sacri eloquii scientiam quaerere quam virtutem. Ego autem
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ insist̾e. S mens humana cantũ
ñ sustinẽs pondꝰ cep̃ mox irei magni¬
tudine nutñtioniͦs uintentionis
iigitate defic̾e tantaq hꝰ ĩportune
occupatioĩs eura ꝯfundi: ut ñ solũ

Expanded text:
e. Sed mens humana tantum non sustinens pondus, coepit mox et rei magnitudine, et intentionis jugitate deficere, tantaque hujus importunae occupationis cura confundi, ut non solum
Abbreviated transcription (Latin):
quod inquolibet negotio duo s̾ necessaria
uerñtam̃ metior ÷ ut dr̃ prudentia for¬
ĩoĩstudio. Qui sine discreciõe oꝑat᷑. la
berans. uires inuentũ fũdit. aspice duos
parit̾ siluã tͣnseuntes. ⁊ hõ quid̃ ꝑ deuia
laborantẽ. illũ uͦ recti itin̾is ꝯpendiale¬
gentẽ. pari motu c̾sũ tendũt: s ñ eq̃
ꝑuenũit. Quid autẽ scͥpturã dix̾im:
ñ siluã cꝰ sententias qͣi fructꝰ qͦsdã duleis¬
simos leg̾ndo carpunꝰ. tc̃tando rumina mͦ:
qͥgͦ intanta mlticudĩe libroꝵ legñdi
modũ ⁊ ordinẽ ñ ꝯc̾todit: inconden¬
sitate saltꝰ oberiãs. tͣmitẽ recti itin̾is

Expanded text:
quod in quolibet negotio duo sunt necessariquod in quolibet negotio duo sunt necessariVerumtamen « melior, ut dicitur, prudentia est fori studio, qui sine discretione operatur, berans, vires in ventum fundit. Aspice duos pariter silvam transeuntes, et hunc quidem per devia laborantem, illum vero recti itineris compendia legentem, pariid autem Scripturam dixerim nisi silvam, cujus sententias quasi fructus quosdam dulcissimos legendo carpimus, tractando ruminamus? Qui ergo in tanta multitudine librorum legendi modum et ordinem non custodit, quasi in condensitate saltus oberans tramitem recti itineris
Abbreviated transcription (Latin):
que addiuinã ꝑtinẽt lectionẽ suis nõibꝰ
assignando dec̾minauimꝰ ꝯseq̃ns udet᷑.
ut cẽ de mͦ iorigine legendi aliqͥd dicamꝰ.
quatinꝰ exhis que dicta sũt agnoseat
cui rei studiũ impendẽ debeat. ex his
uͦ que s̃ dicenda eiusł studii sui modũ
ironẽ acciptat. Qͥa nͦ faciliꝰ quid agen¬
dũ sit intelligimꝰ. si pͥus qͥ ñ sit faciend
agnou̾imꝰ: instruendꝰ est. pͥmũ qdiuid
cau̾e debeat. ac dem̾ informandus.
qualit̾ ea qͥ s̃ agenda ꝑficiat: dicen
mlt̾i iingenio pollẽt. ⁊iugent exeiti¬
cio. tam pauei. inum̾abiles inueniaut᷑.
quibꝰ ad scientiã ꝑuenire ꝯtingat. ut
tes. ⁊ tardi adincelligendũ ħ maxime
mouet. ⁊ digñ qͣstiõe uidet᷑ ħ unde ac
cidat. qd duo pari ingenio ⁊ eqͣli studio
uni lectioni intendunt. nec tñ simili
effectii eiꝰ incelligentiã ꝯsequuntur.
alt̾cito penetrat. cito qd qͣrit app̾hen¬
dit. alt̾ dui laborat. ⁊ par: ẜsic̃. S sciend ÷

Expanded text:
ue pertinent lectionem, suis nominibus assignando determinavimus, consequens videtur, ut etiam de modo et ordine legendi aliquid dicamus, quatenus ex his quae dicta sunt, agnoscat, cui rei studium impendere debeat; ex his vero quae sunt dicenda, ejusdem studii sui modum et rationem accipiat. Quia vero facilius quid agendum sit intelligimus, si prius quid non sit faciendum agnoverimus; instruendus est primum quid cavere debeat, ac deinde informandus qualiter ea quae sunt agenda, perficiat. Dicendmulti et ingenio pollent, et vigent exercitio, tam pauci et tam numerabiles inveniantur, quibus ad scientiam pervenire contingat. Et tes et tardi ad intelligendum, hoc maxime me movet, et dignum quaestione videtur, unde hoc accidit, quod duo pari ingenio, et aequali studio uni lectioni intendunt, nec tamen simili effectu ejus intelligentiam consequuntur. Alter cito quod quaerit apprehendit, alter diu laborat, et parum proficit. Sed sciendum est
Abbreviated transcription (Latin):
tͥa s̃q̃ p̃cipue studi is legñtiũ. ob eẽ solec̃.
negligñtia. in pͥañtia fortuna. Negligñ
tarditate siue ꝙr̃ doctoꝵ raritate. ꝙr
c̃ ñ inueniant᷑ qͥ doceãt. aut qui bene
doceãt: apposito nr̃o recͣhimur. Inhisau̾

Expanded text:
t quae praecipue studiis legentium obesse solent; negligentia, imprudentia, fortuna. Negligenttarditate, sive etiam doctorum raritate; quia aut non inveniuntur qui doceant, aut qui bene doceant, a proposito nostro retrahimur. In his autem
Abbreviated transcription (Latin):
tis pulcͥtudo delectec. Sciat &̃ adꝓpo¬
sitũ suũ ñ conduõe. ut in ani raptus
aesidio scientcie obscuras ⁊ ꝓfunde in¬
telligentie scͥpturas exquirat. ĩqͥb
magis occupet᷑ ꝙͣ edificet᷑ aimus. nec
sic eũ sola lectio ceneat. ut abono oꝑe
uacare ꝯpellat. Xͥano philosopho.
lectio exͥortatio debet e̾e̾ ñ occupatio.
ibona desiłia pasc̾e. ñ necare. Rela¬
cũmͥ aliq̾n memini deqͦdã satis ꝓ¬
amore flagͣbat. ut eis ꝯcinuũ ĩpen¬
dec studiũ. Cunq indies c̾scente scĩa.¬

Expanded text:
tis pulchritudo delectet. Sciat etiam ad protis pulchritudo delectet. Sciat etiam ad propositum suum non conducere, ut inani raptus desiderio scientiae, obscuras, et profundae intelligentiae Scripturas exquirat, in quibus magis occupetur quam aedificetur animus, ne sic eum sola lectio teneat, ut a bono opere vacare compellat. Christiano philosopho lectio exhortatio debet esse non occupatio; et bona desideria pascere, non necare. Relatum mihi aliquando memini de quodam sitis pamore flagrabat, ut eis continuum impenderet studium. Cumque in dies crescente sci
Abbreviated transcription (Latin):
noticiã ⁊ formã uiuendi
in sacro q̃rit eloqͥo
hos libros mag̃ legere debet
qui huiꝰ mundi ꝯtẽptũ suaderi
ꝙ animũ ad amorẽ sui c̃dito¬
ris accendũt. rectũq uiuendi
tramitẽ docent. qualit̃q uirtu¬
tes adqͥri ⁊ uicia declinari pos¬
sint ostendt̃. Primũ ti. inqͥt
querite regñ dĩ. uiusticiã cius. ac si a¬
pte dic̾et. ⁊ celestis pate gaudia desid̾a¬
te ⁊ qͥbꝰ iusticie m̃itis ad ea ꝑueniatur
sollert̃ inquirit. utrũq honũ. utr᷑q
necessariũ amate ⁊ querite. Si amor ÷
ociosus e̾e ñ pot̃. Puenire desid̾atis:
Discite qͥm̾ ꝑueniat᷑ qͦtenditis. H uͦ sci¬
idoctͥna. Exemplo: qn sco̾ꝵ facta legi¬
mus. Doctͥna: qñ eoꝵ dicta addiscipli¬
nã nrãm ꝑtinentia discimꝰ. Int̾q̃ bea¬
portet aũ ut qui hãc ĩg̾ssus fu¬
erte uiam. in libris quos leg̾te
discat ñ solũ colore dictaminis. s uir.¬
cutũ emulatiõe ꝓuocari. ut eũ ñ cã

Expanded text:
notitiam et formam vivendi in sacro quaerit eloquio, hos libros magis legere debet, qui hujus mundi contemptum suadent, et animam ad amorem conditoris sui accendunt, rectumque vivendi tramitem docent, qualiterque virtutes acquiri, et vitia declinari possint, ostendunt. Primum enim, inquit, quaerite regnum Dei et justitiam ejus ; ac si aperte dicat: Et coelestis patriae gaudia desiderate, et quibus justitiae meritis ad ea perveniatur, solerter inquirite. Utrumque bonum, utrumque necessarium amate et quaerite. Si amor est, otiosus esse non potest. Pervenire desideratis; discite quomodo perveniatur quo tenditis. Haec vero sciet doctrina exemplo, quando sanctorum facta legimus, doctrina quando eorum dicta ad disciplinam nostram pertinentia discimus. Inter quae beaOportet autem ut qui hanc ingressus fuerat viam in libris quos legerit, discat non solum colore dictaminis, sed virtutum aemulatione provocari, ut eum non tam
Abbreviated transcription (Latin):
pobabile tñ est oĩo hominẽ adħ̃ex¬
ercenda. apͥncipio adõ instructũ
detulitũ fuisse ut pͥmi ꝯtẽptus
c̃uspã subseqñtis deuotioĩs studio ab¬
holeret. ⁊qͥ inse ip̃o ꝯtumax extiterat.
iluis pͥmodũ obteꝑare ꝯsuesc̾e̾t. Unde
enĩ hõ rerũ suar̃ decimã potiꝰ ꝗͣ nouã.

Expanded text:
obabile tamen est omnino hominem ad haec exercenda a principio a Deo instructum et eruditum fuisse, ut primi contemptus culpam subsequentis devotionis studio aboleret, et qui in semetipso contumax exstiterat, in suis postmodum obtemperare consuesceret. Unde enim homo rerum
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ea sublege exercitatos p̃cepto cẽptaũ.
nouissime sub gr̃a ꝑfectos ĩ lib̾tate
sps ambulare ꝑmitcit. Ut gͥ breuit̃
supdicta ad memoriã reuocemtis. que
sit differentia int᷑ sac̾m̃ta nouicestam̃¬

Expanded text:
Postea sub lege exercitatos praecepto tentavit. Novissime sub gratia perfectos in libertate spiritus ambulare permittit. Ut igitur breviter supradicta ad memoriam revocemus, quae sit differentia inter sacramenta Novi Testame
Abbreviated transcription (Latin):
uhis quał ho fuerit. siue incorꝑe. siue
in aĩa. quãtũq ab eo qͥ pͥmũ factus est mu¬
tatꝰ sit aut in quo id̃ ꝑstit̾it: necessariode¬
tminãdũ putamus. Primꝰ statꝰ hominis
fuit anͣ peccatũ ĩ eo q̃ fuit cõditꝰ Scd̾s statꝰ

Expanded text:
his qualis homo fuerit sive in corpore sive in anima quantumque ab eo quod primum factus est mutatus sit, aut in quo idem perstiterit necessario determinandum putamus. Primus status hominis fuit ante peccatum in eo in quo fuit conditus. Secundus status
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptura aliquotiens dicat. id q̃ ineucha¬
sacͣm̃ta dĩ recta. ihumili side ꝑciꝑent.
aut scͥpturas conuenienti intelligentia
ctarẽt. Nue autẽ qr ĩ sacm̃tis dĩ sensũ
suũ fidĩ p̃ferũt. ĩ scͥpturis sacͥs sanã ĩpͣtois

Expanded text:
Scriptura aliquoties dicat id quod in euchasacramenta Dei recta et humili fide susciperent, aut Scripturas convenienti intelligentia tractarent. Nunc autem quia in sacramentis Dei sensum suum fidei praeferunt, in Scripturis sacris sana
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ s legẽtiũ in ĩtelligñtiũ cecitas neq
Hicaũ ꝑiculose errauerũt tot manifestiᷤ
sententiis. ⁊ assertionibꝰ ñ dubiis quedã
ambigua p̾ferentes. ⁊ ĩ ipsis magis m̃da¬
cuĩ quã uitatẽ eligentes. ñ qr ħ ibi mag̃

Expanded text:
 legentium et non intelligentium caecitas. Neque Hic autem periculose erraverunt tot manifestis sententiis et assertionibus non dubiis; quaedam ambigua praeferentes, et in ipsis magis mendacium quam veritatem eligentes. Non quia hoc ibi magis
Abbreviated transcription (Latin):
foris fac̃̾et. agnoscẽt quid i intꝰ faciẽdum
eẽt. Nam. uutꝰ simiłr quedã t̾ra erat que bo¬
na quid ẽata erat. ⁊ tñ si bñ excołe̾t᷑ adhuc
melior ẽẽ pot̾̃at. q̃ culta fructus bonos da¬
ret: neglectauerat maloͣ ⁊ noxia germina

Expanded text:
ciendum esset. Nam et intus similiter quaedam terra erat quae bona quidem creata erat, et tamen si bene excoleretur adhuc melior esse poterat; quae culta fructus bonos daret, neglecta vero mala et noxia germina
Abbreviated transcription (Latin):
i autẽ q̃rit᷑ qͦ studio uuita huma¬
na si hõ ñ peccass colẽda ⁊ exercen
alia studia sapiẽtie ⁊ diuine ꝯtẽplacioĩs.
foris ̃ ĩt̾re culturas. siue marãdo. siue
in seminãdo. siue in plantãdo icet̾is eiꝰ¬
moi oꝑibꝰ. quibꝰ natura bona ⁊ exculta
ꝑfectũ cap̃ in meliꝰ: pͥm̃ hominẽ ñ ad
laborẽ s ad delectationẽ. ⁊̃ exemplũ ad
eruditionẽ. Sic nãq ext̾ior hõ exeicendꝰ
erat. ut ab ipso studio ext̾ioris oꝑis: for¬
ma sumetur studi int̾ioris. ⁊ in eo quod

Expanded text:
i autem quaeritur quo studio vita humana si homo non peccasset colenda et exercendalia studia sapientiae et divinae contemplationis, foris etiam in terra culturas sive in arando, sive in seminando, sive in plantando, et caeteris ejusmodi operibus quibus natura bona exculta profectum capit in melius, primum homines non ad laborem, sed ad delectationem exercenderuditionem. Sic namque exterior homo exercendus erat ab ipso studio exterioris operis, ut forma sumeretur studii interioris; et in eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
scificationẽ. q̃ nobcũ incipit ẽẽ: pꝰeapat̾
a nob̾ ꝑ oblationẽ : q̃ ꝑ nob̾ int̾cedit. Uł
missa dicta ẽ sicut quidã putãt abemitten¬
do q tꝑ̃r quo sac̾dos incipit ꝯsecͣre corpus
dñi: cat̾ecumini foras emittũt᷑. Lecto enĩ
euangłio: diaconꝰ clamat. Siquis
cat̾ecuminus ad ẽ: exeat foras. Cathecu
mini sacris misteriis int̾ eẽ ñ debent. que
ñ nisi baptiratis. nͥanis ꝯmittunt᷑. Sicut
dequibꝰdã qui cathecuminoꝵ ⁊ ñdũ rena¬
toꝵ tipũ gerebant: scͥptũ est. Ipse autẽ
iħus: ñ credebat se illis

Expanded text:
ificationem, qua nobiscum esse incipit, postea Patri a nobis per oblationem, qua pro nobis intercedit. Vel missa dicta est sicut quidam putant ab emittendo; quia tempore quo sacerdos incipit consecrare corpus Domini, catechumeni foras emittuntur. Lecto enim evangelio diaconus clamat: Si quis catechumenus adest emeni sacris mysteriis interesse non debent, quae non nisi baptizatis fidelibus committuntur. Sicut de quibusdam, qui catechumenorum, et nondum renatorum typum gerebant. Scriptum est enim: Ipse autem Jesus non credebat se illis
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ celebrasse. inqua tͦs tm̃ orones initio
fidĩ dicebãt᷑. incipientes abeo loco uͥ dr̃.¬
diu̾sis tẽꝑibꝰ diu̾sa adiecta s̃. Missa aũ dicia
gitur. int̾ dm̃ ⁊ hoĩes. p̃ces ⁊ uota. ⁊ obla¬
tios dõ tͦnsmittat. Ipsa ĩ hostia sacra
missa uocari pot̃. qr tͣnsmissa ẽ.pͥmũ . s.¬

Expanded text:
dicitur celebrasse; in qua tres tantum orationes in initio fidei dicebantur, incipientes ab eo loco ubi ddiversis temporibus, diversa adjecta sunt. Missa autem dicta gitur inter Deum et homines, preces et vota et oblationes Deo transmittat. Ipsa etiam hostia sacra, missa vocari potest, quia transmissa est primum s
Abbreviated transcription (Latin):
cia c᷑ in hac uita ñ ñꝙͣ bonis male
sit. mał bene. cc̃ occultiora sũt ẽ i bo¬
nis i bene est: ⁊ mał male: Nã c̃bonis
male ẽ. ⁊ mał bene: ħfortasse dep̾hen¬
ditur qr ibonis siqͣ deuq̃rt̃ hͥ recipiũt.
ut ab et̾na pleniꝰ dãpnatione lib̾entur.
inueniant. ⁊ itad sola inposter torm̃ta
ꝑt̾hant᷑. U̾n iardñti diuiti in inferno
dñr. Mem̃to fili q accepisti bona ĩ
uita tua: ⁊ lararꝰ similit̾ mala. acẽ
de sit. utrͣ boni iecͥco bona accipiant
ut ꝓuocati ad aliqͥd melius c̾scant. an
iusto latentiq iudicio ħ suoꝵ oꝑum
remun̾ationẽ ꝑcipiãt. ut ap̃mus uite
sequentis manescant ce utr̃ malos ie¬
corm̃ta ꝑducat¬

Expanded text:
ibus in hac vita nonnunquam bonis male sit, malis bene, tunc occultiora sunt, cum et bonis hic bene est, et malis male . Nam cum bonis male est, malis bene, hoc fortasse deprehenditur, quia et boni si qua deliquerunt, hic recipiunt, ut ab aeterna plenius damnatione liberentur, inveniunt, ut ad sola in posterum tormenta pertrahantur. Unde et ardenti diviti in inferno dicitur. Memento, fili, quia accepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala . At cum de est utrum boni idcirco bona accipiant, ut provocati ad aliquid melius crescant: an justo latentique judicio hic suorum operum remunerationem percipiant, ut a praemiis vitae sequentis inanescant. Et utrum malos idtormenta perducat
Abbreviated transcription (Latin):
arbitror neminẽ. nͥ forte cu sp̃ẽ diuinꝰ
ostñdit. Cc̃ figura hꝰmundi inundanoꝵ
igniũ cũ flagͣtione p̃t̾ibit. sicut factũ :
mundanar aqͣrũ inundatioẽ diluiiũ.
Iua itaq ut dixi ꝯflagͣtione inundana
elem̃toꝵ corruptibiliũ qualitates q̃ cor¬
ꝑibꝰ nr̃is corruptibilibꝰ ꝯgruebãt arden¬
do penitꝰ int̾ibunt. atq ipsa sub̃a eas
qualitates habebit q̃ corꝑibꝰ imortalibꝰ
mirabili mutõne c̃ueniant: ut scił mũ

Expanded text:
neminem, nisi forte cui Spiritus diuinus ostendit, tunc figura huius mundi mundanorum ignium conflagratione praeteribit, sicut factum est mundanarum aquarum inundatione diluuium. Illa itaque, ut dixi, conflagratione mundana elementorum corruptibilium qualitates, quae corporibus nostris corruptibilibus congruebant, ardendo penitus interibunt. adque ipsa substantia eas qualitates habebit, quae corporibus inmortalibus mirabili mutatione conueniant; ut scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
reseruant᷑ extͣ calicem. quasi extͣ passi¬
onẽ. qm̃ ipsũ caput iam ĩmortale ⁊
ĩpassibile de morte surrex̃. amplitis
ñ moritui: neq passurũ ãpliꝰ. ⁊ sunt¬
lit᷑ illi qui dehacuita egressi s̃ sc̾i.
icũ ipso capite suo iã głant᷑ i gaudẽt.
expectantes upsi resurrectionẽ car¬
nis sue. ⁊ ĩmortalitatẽ. iã neq dolor ẽ.
neq passionẽ sentiũt ullã. Ꝙ sͨ simł
lice ponit᷑: significãs eos qui adhuc
uuuĩt ĩpassione. donec. ⁊ ipsi abhac
uita exeant. ⁊ tͣnseant ad cap̃ suum:
uͥ ampliꝰ nec moriãtꝰ nec patiantur.

Expanded text:
reservantur extra calicem quasi extra passionem, quoniam ipsum caput jam immortale et impassibile de morte resurrexit, amplius non moriturus neque passurus amplius, et similiter illi qui de hac vita egressi sunt sancti et cum ipso capite suo jam gloriantur et gaudent, exspectantes et ipsi resurrectionem carnis suae, et immortalitatem, jam neque dolorem neque passionem sentiunt ullam, et sunt simul lice ponitur, significans eos qui adhuc vivunt in passione, donec et ipsi ab hac vita exeant, et transeant ad caput suum ubi amplius nec moriantur nec patiantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ex quibꝰ totũ corpꝰ ꝯstat. Una pars est
una ẽ. Alia pars corꝑis ÷ in m̃bris itlis
q̃ iã secuta s̃ caput.. ⁊ sũt ẽipso capite
uͥ est ipsũ caput. Sicut scͥptũ ẽ. Uc̃q
fuerit corpus: illuc congͥgabũt᷑ aqͥle.¬

Expanded text:
ex quibus totum corpus consistit. Una pars est una est. Alia pars corporis est in membris illis, quae jam secuta sunt, et sunt cum ipso capite, ut est ipsum caput, sicut scriptum est: « Ubicunque fuerit corpus, ibi congregabuntur aq
Abbreviated transcription (Latin):
seruitutẽ facta s̃. ut stanti homi¬
ni sub eẽnt: ista ad salutẽ ut lapsũ
erigent. ꝓpt̾ea illa qͣsi modicum
sex cont᷑ sex e diu̾so ponitur. ut roẽ
repator qui creator demonstret᷑.

Expanded text:
servitutem facta sunt, ut stanti homini subessent; haec ad salutem, ut lapsum erigerent. Propterea illa quasi modicum sex contra sex e diverso ponuntur, ut idem reparator qui creator demonstretur.
Abbreviated transcription (Latin):
płoꝵ appareãt: om̃s cñ uui regi mi¬
licare. unũ uexillĩ seqͥ probancur.
shostẽ unnĩ ꝑseq iuua uictoria coro¬
nari. Inhis om̃ib oꝑa iesteͣ᷑i ito̾nos
tora ũsat᷑ intentio. Muntane siue se¬
culares septe: mat̾iã hñt oꝑa condi¬
tiouis. diuina scͥptura: mat̾iam ht̃
oꝑa restaurationis. Ipt̾ea tonto ex

Expanded text:
ppareant, omnes tamen uni regi militare et unum vexillum sequi probantur, et hostem unum persequi et una victoria coronari. In his omnibus opera restaurationis tota vertatur intentio. Mundanae sive saeculares scripturae materiam habent opera conditionis. Divina Scriptura materiam habet opera restau
Abbreviated transcription (Latin):
Opꝰ rescaurationis e qͦ factũ ÷ ut nio¬
lius ee̾nt. que ꝑierãt. Eopꝰ conditio¬
nis ÷. creatio mundi c̃oĩb elenĩtissu¬
is. Opus restaurationis est in carnatio
u̾bi cum omĩb sac̾m̃tis suis. siue his
qͣp̃cesserũt abinitio scli. siue his q̃ sub¬
secunt᷑ usq ad funẽ mundi. Uerbum
enim incarnatũ rex nt̃ ẽ. qͥ i hũe mũ¬
dum uenit c̃diabolo pugnat᷑us. Et õs
scĩ qui ante eiꝰ aduentũ fuerẽ.: qͣsi mili¬
tes sũt regẽ suum subsequentes. Ec ip̃e
rex medius ẽ in exercitu suo hic iude ual¬
latus incedens. istipatꝰ agniinib suis.
et licq in hac canta multitudine ui¬

Expanded text:
Opus restaurationis est quo factum est ut melius essent quae perierant. Ergo opus conditionis est creatio mundi cum omnibus elementis suis. Opus restaurationis est incarnatio Verbi cum omnibus sacramentis suis; sive iis quae praecesserunt ab initio saeculi, sive iis quae subsequuntur usque ad finem mundi. Verbum enim incarnatum rex noster est, qui in hunc mundum venit cum diabolo pugnaturus; et omnes sancti qui ante ejus adventum fuerunt, quasi milites sunt regem suum subsequentes. Et ipse rex medius est in exercitu suo; hinc inde vallatus incedens et stipatus agminibus suis. Et licet in hac tanta multitudine di
Abbreviated transcription (Latin):
r̃oabiles ꝯfuecudines platis. ⁊ nse uͣsuis
seruiciũ exͥib̾e. ẽ autẽ srticim. aliud de¬
t̾minatũ sic̃ censꝰ itbutũ que annuatim
excasu accidentibꝰ exigit᷑. Quod & ipsũ licet
non ẽ neq exigiuire pot̃. nͥ cũ acciderit cul
rene potestatis ut sciat᷑ quid p̃lati subiectis.
ł quid subiecti p̃latis exhib̾e debent ꝓipsa

Expanded text:
s servitium exhibere. Est autem servitium aliud determinatum, sicut census et tributum quae annuatim ex casu accidentibus exigitur. Quod et ipsum licet non est, neque exigi jure potest, nisi cum acciderit culprenae potestatis, ut sciatur quod Praelati subjectis, vel quod subjecti praelatis exhibere debent pro
Abbreviated transcription (Latin):
unt. ⁊ sec̃ natã. sec̃ moriturã ꝯdunt
sapĩam. Indiuinis eloquiis ita simpli¬
cẽ loqͣndi modũ c̾e aiunt. ut in eis
magistros audire ñ oporteat. posse
satis queꝙͣ ꝓͥo ingenio u̾itatis archa
penetrare. Corrugãt nasũ. ⁊ ualgi¬
uͭ corquẽt inlectores diuinicatis. ⁊ñ
pulcꝰ quid uocabulo simplicia. s q̃dã
sensu puo insipida p̃dicãt. Nõ ẽ mei consi
su hmõi imitari. Bonus enĩ lector humił
debet ẽẽ ⁊imansuetꝰ. acuris innauibus
uloluptatũ illecebris ꝓrsꝰ alienꝰ. diligẽs
nsedulus. ut ab oĩb libent̃ discat. ñ ui¬
Qͥ d̃detꝰ. s ẽẽ querat. dicca sapientũ intel¬
locta diligat. ⁊ ea seꝑ corã ocłis. qͣi spe¬
culũ uultꝰ sui retin̾e studeat. ⁊ siqͣfor¬
co obscuriora intelleccũ eius ñ ãmise¬
nit: ñ statĩ in intuꝑiũ ꝓrũpat. ut bonĩ¬

Expanded text:
unt, et secum natam, secum morituram credunt unt, et secum natam, secum morituram credunt sapientiam. In divinis eloquiis ita simplicem modum loquendi esse aiunt, ut in eis magistros audire non oporteat; posse satis quemque proprio ingenio veritatis arcana penetrare. Corrugant nasum, et valgium torquent in lectores divinitatis, et non pulchro quidem vocabulo simplicia, sed sensu pravo insipida praedicant. Non est mei consilii hujusmodi imitari. Bonus enim debet esse et mansuetus, a curis saecularibus et voluptatum illecebris prorsus alienus, et sedulus ut ab omnibus libenter discat. Nuderi doctus et esse quaerat, dicta sapientum intellecta diligat, et ea semper oculis quasi speculum vultus sui tenere studeat; et si qua forte obscuriora intellectum ejus non admiserint, non statim in vituperium prorumpat, ut ni
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ meũ testimonit̃ sit q̃ aliqͥd expecten¬
d̃uł ñ ꝓponat si ꝯuenienti loco ⁊ordine
tctet᷑. que ñ aliqͥd cẽ speciale habeat.
ꝙdiligẽs u̾bi scrutator alibi ñ inuen¬
tũ. qͣnto rariꝰ. tanto gͣciꝰ carpat. Nioh
ñ potes: ea que s̃ utiliora lege. ⁊ si oĩa
cognita : q̃dã uͦ ne sint in audita. ꝙ¬
aliqñ pliͣris ẽe c̾dimꝰ : q̃ ñ audiumus.
ifacilius estimat᷑ res cꝰ fructꝰ agnoscit᷑.
Uide nunc potes ꝗͣ necessaria tͥsit ħ
humilitas. ut nullã scientiã uilipen.¬
das. ⁊ aboĩb libent̃ discas. Similit᷑ qͦ tͥ
expedit ut cũ cu aliqͥd saꝑe ceꝑis: cet̾os
ñ ꝯtempnas. ħ aũ tumoris uiciũ ĩqͥbda¬
acciditi q suã scientiã nimis diligñt᷑
inspicuĩt. ⁊ c̃ sͥ aliquid e̾ẽ uisi fuerint.
alios quos ñ nouerũt tales necẽe nͦ
potuisse fieri putant. Hic̃ ebullit
qͣ nugigeruli. nc̃ quidã nescio u̾n glo¬
riantes pͥores patres simplicitaͣs argu¬

Expanded text:
 meam aestimationem, quae aliquid expetendum non proponat, si convenienti loco et ordine tractentur, quae non aliquid etiam speciale habeat quod diligens verbi scrutator alibi non inventum, quanto rarius tanto gratius carpat. Nihnon potes, ea, que sunt utiliora lege. Etiam si ocognita; quedam vero ne sint inaudita: aliquando pluris esse credimus qui non audivimus, et facilius aestimatur res cujus fructus agnoscitur. Videre nunc potes quam necessaria tibi sit haec humilitas, ut nullam scientiam vilipendas, et ab omnibus libenter discas. Similiter tibi quoque expedit ut cum tu aliquid sapere coeperis, caeteros non contemnas. Hoc autem tumoris vitiuaccidit, quod suam scientiam nimis diligenter inspiciunt, et cum sibi aliquid esse visi fuerint, alios quos non noverunt, tales nec esse nec potuisse fieri putant. Hinc etiam ebullit quod nugigeruli nunc quidam nescio unde gloriantes, priores patres simplicitatis argu
Abbreviated transcription (Latin):
nibꝰ. ⁊ c̾cente sola sapientia: decrescũt
cec̃a. Senectus enĩ illoꝵ qui adolescentiã
aoccior. usu cͥstior. ꝓcessu cemporis sapi¬
entior. ⁊ uet̾ũ studioꝵ dulcissimos fru¬
coꝰ mecit. Unde ⁊ sapiẽs ille uir grecie
themostecles. cum explectis centũ
uII. annis se mori c̃neret: dixisse fer¬
nouẽ annos. indocendi scͥbendiq do-¬
iore laboreq c̃pleuit. taceo cec̾os phi¬
losophos picagorã democͥcũ. senecͣte.
renonẽ. ⁊ eleantẽ. qui iã ecate longe¬
ua insapientia studiis floruerũt. ad
poecas uenio homer. hestodũ sy monid
thersicorã. qui gͣndes natu cigneũ nes¬
cio quid ⁊ solito dultiꝰ uicina morte ce¬
cinert̃. Sophocles c̃ pꝰnimiã senectu¬
tẽ. irei familiaris negligentiã afiliis
accusaret᷑ am̃tie edippi fabulã ꝗͣ nuꝑ
scͥpserat recitauit iudici. ⁊ cm̃ sap̾ie

Expanded text:
nibus, et crescente sola sapientia decrescunt nibus, et crescente sola sapientia decrescunt caetera. Senectus enim illorum qui adolescentiam doctior, usu tritior, processu temporis sapientior, et veterum studiorum dulcissimos fructus metit . Unde et sapiens ille vir Graeciae Themistocles, cum expletis centum et septem annis, se mori cerneret, dixisse fernouem annos in docendi scribendique labore conpleuit; taceo ceteros philosophos, Pythagoram, Democritum, Xenocratem, Zenonem, Cleanthem, qui iam aetate longaeua in sapientiae studiis floruerunt: ad poetas uenio, Homerum, Hesiodum, Simonidem, Stesichorum, qui grandes natu cygneum nescio quid et solito dulcius uicina morte cecinerunt. Sophocles, cum propter nimiam senectutem et rei familiaris neglegentiam a filiis accusaretur amentiae, Oedipi fabulam, quam nuper scripserat. recitauit iudicibus: et tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ra conscientia ẽẽ absconditũ. ⁊ eos iã ñ
homines eẽ. qui rebꝰ ꝑituris inħentes.
bonũ sũmũ ñ agnosd̾ent. ĩo quantũ mĩte
uintelligentia a cec̾is different. ipsa lo¬
coꝵ distantia demonstrabãt. ne una te¬
ñet habit̾o. quos ñ ead sociabat inten¬
tio Qdã phiosopho referebat dicens.
Nunquid ñ uides. quia te derident ho¬
laudari: ab his aquibꝰ nͨ uituꝑari timu¬
it. De alio rursũ legitur. đ pꝰoĩa disci¬
plinar᷑ studia. iaitiũ ad cuimina ad
opꝰ figuli descendit. q alt̾iꝰ cꝰdã disci¬
puli c̃ saudib magistr̃̾ suũ efferrẽt.
int̾ cet̾a nec siteorie ꝑicia eũ carere
głati sĩt. Hãc gͥ dilign̾tiã in nr̃is le¬
etorib̾ ẽe. ueliẽ. ut nũꝗͣ in eis senesc̾et
sapientia. Sola abisag sunamitis
senẽda calefec᷑ qr amor sapientie ĩ mar¬
cescente corꝑe dilectorẽ suũ ñ deserit.
om̃s pene iuicutes corꝑis mutant᷑ inse¬

Expanded text:
ra conscientia esse absconditum; et eos jam non ra conscientia esse absconditum; et eos jam non homines esse, qui rebus perituris inhaerentes bonum suum non agnoscerent, ideo quantum mente et intelligentia a caeteris differrent, ipsa locorum distantia demonstrabant, ne una teneret habitatio, quos non eadem sociabat intentio. Quidam philosopho cuidam referebat dicens: « Nunquid non vides quod te derident holaudari ab eis a quibus nec vituperari timuit. De alio rursum legitur, quod post omnia disciplinarum studia et artium acumina ad opus figuli descenderit et alterius cujusdam discipuli cum laudibus magistrum suum efferrent, inter caetera nec sutoriae peritia eum carere gloriati sunt. Hanc igitur diligentiam in nostris lectoribus esse vellem, ut nunquam in eis senesceret sapientia. Sola Abisag Sunamitis senem David calefecit , quia amor sapientiae etiam marcescente corpore dilectorem sui non deserit. Omnes pene virtutes corporis mutantur in se
Abbreviated transcription (Latin):
cudiũ q̃rendi Sstudio q̃rendi.
ad exerciciũ ꝑtinet inqͦ exort̾one
iait̾ ꝗͣ doctͥna leccor indiget. Qui enĩ
diigñt᷑ inspic̾e uoluerit. quib antiqui
ꝓpt᷑ amorẽ sapientie ꝑtulerĩt. ꝗͣ memo¬
randa psteris uircutis sue monim̃¬
ta relinquerit: ꝗ̃ libet suã diligñtiã
inferiorẽ ẽe uidebit. Alii calcabant ho¬
nores. alii ꝓiecerũt diuitias. alii accep¬
tis in uiriis gaudebant alii penas spͣuer̃.
ali ꝯtubnia hominũ deserentes: ultimoᷤᷤ
recessus. ⁊ sec̾ta heremi penet᷑ͣntes. soli se
philosophie dedicabant. ut eo ꝯtempla-¬
tioni uacarẽt lib̾iꝰ. quo nulł que uirtu¬
tis it̾ impedire solẽt cupiditatibꝰ animũ
subieccisset᷑. Parmenides philosophꝰ
quindecim annis in rupe egiptia ꝯse¬
adisse legit᷑. ⁊ ꝓmecheꝰ obĩmodicã medi¬
candi curã. in monte cauraso uulturi
expositꝰ memorat᷑. Quia enĩ sciebant
uer᷑ boñ in estimatione hõiũ s inpu¬

Expanded text:
udio quaerendi. Studium quaerendi ad exercitium pertinet, in quo exhortatione magis quam doctrina lector indiget. Qui enim diligenter inspicere voluerit, quid antiqui propter amorem sapientiae pertulerint, quam memoranda posteris virtutis suae monimenta reliquerint, quamlibet suam diligentiam inferiorem esse videbit. Alii calcaverunt honores, alii projecerunt divitias, alii acceptis injuriis gaudebant, alii poenas spreverunt, alii contubernia hominum deserentes et intimos recessus et secreta eremi penetrantes, soli se philosophiae dedicaverunt, ut eo contemplationi vacarent liberius, quod nullis quae virtutis iter impedire solent cupiditatibus, animum subjecissent. Parmenides philosophus quindecim annis in rupe Aegyptia consedisse legitur. Et Prometheus ob immodicam meditandi curam in monte Caucaso vulturi expositus memoratur. Quia enim sciebant verum bonum non in aestimatione hominum sed in pu
Abbreviated transcription (Latin):
erubesc̃e eoq longiꝰ a sapientia recedũt.
quo ñ ẽẽ sapientes. s putari cupũt.
Cenõi multos noui. qͥ c̃pͥmis adhuc
elem̃tis indigeant. ñ nͥ sũmis int̾ eẽ
dignant᷑. ⁊ exh solumm se magnos
fieri putãt. si magnoꝵ. i sapientiũ ⁊ scͥ¬
ũt uidimꝰ illos. nos all ilł legimꝰ. sepe
nob̾ illi loqui solebãt. Iui sũmi illi fa¬
mosi cognou̾ũt nos. S utinã me ne¬
mo agnoseat: ⁊ ego ccta nou̾m. Plato¬
nẽ uidisse ñ intellexisse glamini. Puto
indignũ uob̾ ẽ deinceps ut me audia¬
tis. nͥ ego sũ plato. nec platonẽ uidẽ
merui. Sufficit uab̃. ipsũ philosophie¬
fontẽ potastis. s utinã ad huc sitiretiᷤ.
Rex pꝰaurea pocła de uase bibit teste.
Quid erubescitis. platonẽ audiuistis.

Expanded text:
erubescere; eoque longius a sapientia recedunt quod non esse sapientes, sed putari volunt. Cujusmodi multos novi, qui cum primis adhuc elementis indigeant, non nisi summis interesse dignantur, et ex hoc solummodo se magnos fieri putant, si magnorum et sapientium, vel scriunt, vidimus illos; nos ab illis legimus; saepe nobis illi loqui solebant, illi summi, illi famosi cognoverunt nos. Sed utinam me nemo agnoscat, et ego cuncta noverim! Platonem vidisse, non intellexisse gloriamini. Puto indignum est vobis deinceps ut me audiatis. Non ego sum Plato, nec Platonem videre merui. Sufficit vobis ipsum fontem philosophiae potastis. Sed utinam adhuc sitiretis! Rex post aurea pocula de vase bibit testeo. Quid erubescitis? Platonem audistis,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonã ñ doctͥnã cuiꝰquã sꝑnit. indifferent᷑̃
ab om̃ibꝰ q̃ sibi decẽ uidet qͣrit. nec ꝗͣtũ
sciat. s qͣntũ ignoret ꝯsid̾at. hinc illud
platonieũ auint Malo aliena u̾ec̾cle
disc̾e : qͣ mea inpudñt᷑ ingere. Cur
.ii. disc̾e erubescis ⁊ nescire ñ ulecondanꝰ.:
Pudor iste maior ẽ illo. Aut qͥd sũma
affectas. c̃ti iaceas uiuno: Consida po
potius qͥd iures tue ferre ualeant.
Aptissime uicedit. qͥ incedit orlina¬
re. Qdã dũ magñ saltũ fac̾e uolunt
p̃cipiciũ incidunt. Noligͦ nimis festi¬
nare ħ mͦ citiꝰ ad sapientiã ꝑtinges.
ab oĩb libent᷑ disce qͥtu nescis. ꝙr hu¬
militas c̃mune tͥ fac̾e potͣ. q nat᷑a

Expanded text:
sonam, non doctrinam cujusquam spernit. Indifferenter ab omnibus quod sibi desse videt quaerit, nec quantum sciat, sed quantum ignoret considerat. Hinc illud Platonicum aiunt: Malo aliena verecunde discere, quam mea imprudenter ingerere. Cur enim discere erubescis, et nescire non verecundaris? pudor iste, major est illo. Aut quid summa affectas, cum tu jaceas in imo; considera potius quid vires tuae ferre valeant. Aptissime incedit, qui incedit ordinate. Quidam dum magnum saltum facere volunt, praecipitium incidunt. Noli ergo nimis festinare, hoc modo citius ad sapientiam pertinges. Ab omnibus libenter disce quod tu nescis; quia humi
Abbreviated transcription (Latin):
habundantissimũ. iultͣ humanã uo¬
cẽ ĩ senib diuni smõis contruum
õmorari. Ubũ nãq suꝑfluũ in ħ loco
plenitudiuẽ ñ redundatitiã sig̾cat.
Porro sunamitis ĩ linga nnra cocci¬

Expanded text:
antissimum, et ultra humanam vocem in sensibus divini sermonis tonitruum commorari. Verbum namque superfluum in hoc loco plenitudinem non redundantiam significat. Porro Sunamitis in lingua nostra cocci
Abbreviated transcription (Latin):
docum̃ta. ħ tͥa p̾cipue ad lectorẽ ꝑtinẽt.
pͥmũ ũ nullã scientiã. nullã scͥpt᷑am.
uilẽ teneat. Sed̾m u̾anemine disc̾e
crubescat. t̾ciũ ũ c̃sc̃ĩam adeptꝰ fu¬
erit. cetos ñ ꝯtẽpnat. Multos ħdeci¬
pit. qͥ añ tẽpꝰ sapientes uidĩ nolũt. hinc nãq

Expanded text:
c tamen tria praecipue ad lectorem pertinent: primum, ut nullam scientiam, nullam scripturam vilem teneat; secundum, ut a nemine discere erubescat; tertium, ut, cum scientiam adeptus fuerit, caeteros non contemnat. Multos hoc decipit, quod ante
Abbreviated transcription (Latin):
scda copła illicita oĩo uidicat᷑: redire de¬
bebit. S dicis mͥ. Aliqͥs ꝓmisit siue fur¬
te iurauit alicui se usq ad t̃pꝰ ẽplacitũ
illã ductur̃. ⁊ lla similit̃ ꝓmisit uł uira¬
uit se illi nupturã. Int̾ĩ mutato ꝓposito.
alt̾ siue ut̾q ad alienã societatẽ tͣnsit. ulle

Expanded text:
da copula illicita omnino judicatur, redire debebit. Sed dicis mihi: Aliquis promisit sive forte juravit alicui se, usque ad tompus complacitum illam ducturum; et illa similiter promisit vel juravit se illi nupturam. Interim mutato proposito, alter sive uterque ad alienam societatem transit, et ille
Abbreviated transcription (Latin):
fornicationes potius quã legitima ẽẽ¬
ꝯiuigia dicenda s̃. s id inħ loco intelligi
oportet legitima ñ ẽẽ ꝯuigia .i. ñfieri
scđm institutionẽ legũ q̃ in hũe modũ
ꝯiuges desponsari instituũt. Namꝗs
postea adiungit. alit̾ p̃sũpta. adult̾ra¬

Expanded text:
fornicationes potius quam legitima conjugia esse dicenda sunt. Sed id in hoc loco intelligi oportet legitima non esse, id est non fieri secundum institutionem legum, quae in hunc modum conjuges desponsari instituunt. Nam quod postea adjungit, aliter praesumpta adulter
Abbreviated transcription (Latin):
qͥbꝰ iã ꝯiugiĩ iniciatũ ẽ noĩe ꝯiugis censet᷑.
S ut libet dehis ⁊ dehuiꝰmodi sentiatur.
tñ ut ꝯiugii nec ante legitimi ꝯsensꝰ at¬
testationẽ inquo utq alt̾i ad ꝯuigał fedis
societatẽ se faidit uer̃ eẽ cͥdat᷑ nec postea
inꝑfectũ. Uis scire quid dico: Cumille
dicit ego accipio te inmeã. ut de inceps
⁊ tuuror mea sis: ⁊ ego maritꝰ tuus. ⁊
illa simiłr dicit. ego te accipio inmeũ.

Expanded text:
 conjugium initiatum est nomine conjugis censetur. Sed ut libet de his et de hujusmodi sentiatur, tantum ut conjugium nec ante legitimi consensus attestationem, in quo uterque alteri ad conjugalis foederis societatem se tradit, verum esse credatur, nec postea imperfectum. Vis scire quid dico? Cum ille dicit: Ego te accipio in meam, ut deinceps et tu uxor mea sis, et ego maritus tuus, et illa similiter dicit: Ego te accipio in meum,
Abbreviated transcription (Latin):
uint
coram legitunis testibꝰ siẽ debent. siue forte
soli seorssĩ ⁊ insecreto nemine astante ł a
nec deinceps nͥ alia em̃gat causa discidii
ab inuicẽ seꝑari licite poss̃ ĩ siꝑꝑ furtum¬

Expanded text:
rint coram legitimis testibus sicut debent, sive forte soli seorsum et in secreto nemine attestante vel nec deinceps nisi alia emergat causa dissidii ab invicem separari licite possunt
Abbreviated transcription (Latin):
nob relinquerũt. Namquid asacͥs
ordinibꝰ non inpediat eos qui ꝓbate
fuerint conu̾sationis placuit diffini¬
re. Quia medicors incisiõe forte clau
si cñ cale fuerit ut ab oꝑe amministꝑa¬
nõ impediat. & laici qui nõ cõcubi¬
nã. non pelicẽ norũt. nec bigami
ut ineis nulliĩ obseqͥi ĩ aut potestatẽ
reseruauerũt. ⁊ sine cͥmine uixerũt.
hos incłerũ assumi posse sine cunca¬
cione sanuerũt. Publice uͦ penitẽtes.
cͥminosos. ilit̾atos digamos. repudiatar̃
maritos. ⁊ ex aditt̾ionatos. ab hereticis
baptratos ⁊ qͥ se ipsos ansciderũt. a
sacs ordinibꝰ arcendos. ⁊ energuminos
incler̃ nec recipiendos s ĩ filios p̾sbit̾ors
ad saes ordines. ñ ad mitẽdos. nͥ quos ł
hostiarios deputari. ł iter lectores. ita

Expanded text:
umenta reliquerunt. Nam quid a sacris ordinibus non impediat eos qui probatae fuerint conversationis placuit definire. Qui a medicorum incisione forte claudsi tamen tale fuerit ut ab opere administranon impediat, et laici qui non concubinam nec pellicem norunt, nec bigami ut in eis nullum obsequii jus aut potestatem observaverint, et sine crimine vixerint, hos in clerum assumi posse sine contradictione sanxerunt. Publice vero poenitentes, criminosos, illiteratos, bigamos, repudiatarum maritos, ex adulterio natos, ab haereticis baptizatos, et qui seipsos absciderunt, a sacris ordinibus arcendos, et energumenos in clerum non recipiendos. Sed et filios presbyterorum ad sacros ordines non admittendos, nisi quos vel ostiarios deputari, vel inter lectores, ita
Abbreviated transcription (Latin):
contingat. Penitẽtes aut̃ dm̃s eos qui pꝰ
baptismũ ꝙꝓ homicidio. aut ꝙ diu̾sis cͥmi¬
nibꝰ aut grauissimis peccatis publicã
gerentes penitẽtiã sub cilicio diuino
fuerĩt altario reconciliati. Similiter
tͣ̃nsmarinos ⁊ incognitos homines. suie
dericos aliar᷑ eccłiar᷑ neq ordinat᷑i neq
ordinatos recipi concecdũt sine cõm̃datiꝰ

Expanded text:
t. Poenitentes autem dicimus eos qui post baptismum pro homicidio, aut pro diversis criminibus, aut gravissimis peccatis, publicam gerentes poenitentiam sub cilicio, divino fuerint altario reconciliati. Similiter transmarinos et incognitos homines, sive clericos aliarum ecclesiarum, neque ordinari neque ordinatos recipi concedunt, sine commendatitiis
Abbreviated transcription (Latin):
anificͥũ continet oĩa cerendi. ꝯsu¬
endi. recorquendi gn̾a. q̃ fiunt acu. ma¬
nu. fuso. subula. głgillo. pectine. alibro.
calamistro. chilindro. siue aliis quibliba
instrum̃tis. exquac̾q lini uł lanemat̾ia.
noĩ gn̾e pelliuĩ erasar᷑ ł pilos habentiũ
canabis quoq ł substancus uincoꝵ. pi¬
loꝵ floccoꝵ. alia qualibet re huiꝰcemõi.
stratorioꝵ. cortinar̾. matular̾. futtroꝵ.
cordar᷑. cassuĩ. funiũ. redigi pot̾. Stͣmi¬
na qͦ ex quibꝰ galeros. ⁊ sportulos. terere

Expanded text:
anificium continet omnia texendi, consuendi, retorquendi genera, quae fiunt manu, acu, fuso, subula, girgillo, pectine, alibro, calamistro, chilindro, sive aliis quibuslibet instrumentis: ex quacunque lini vel lanae materia, et omni genere pellium erasarum vel pilos habentium, canabis quoque vel suberis juncorum, pilorum, floccorum, aut alia qualibet re hujusmodi, stratoriorum, cortinarum, matularum, filtrorum, telarum, cassium, funium, redigi potest. Stramina quoque ex quibus galer
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsũmatis oꝑib ifinitis laboribꝰ ꝑ ꝯtẽpla¬
cionẽ parit᷑ c̃ ꝓximo beatificanda in dñ
hibicionẽ oꝑis: ⁊ et̾nus ẽ qͣntũ ꝑtinet
ad effectũ dileccionis
rimũ p̃ceptũ scde tabule ad patrẽ
ꝑtinet hoiem sic̃ pͥmũ pͥme ad patrẽ¬
sic̃ habemus pͥncipiũ nascendi ꝑ genew̾e
apatre hoĩe: sic pͥncipiũ existñdi ꝑꝯditionẽ
accepimus adõ patre. ⁊ pat̾nitas hominis
sacram̃tũ ẽ. ⁊ imago diuine pat̾nitatis.
udiscat cor humanũ in eo pͥncipio q̃
uid̾et: quid debeat illi pͥncipio aqͦ ⁊qͥ¬

Expanded text:
summatis operibus et finitis laboribus, per contemplationem pariter cum proximo beatificanda in Deum.hibitionem operis, et aeternus quantum pertinet ad effectum dilectionis. Primum praeceptum secundae tabulae ad patrem pertinet hominem, sicut primum primae tam modum sic habemus principium nascendi per generationem a patre homine, sicut principium existendi per conditionem accepimus a Deo Patre. Et paternitas hominis sacramentum est et imago divinae paternitatis. Ut discat cor humanum in eo principio quod videt, quid debeat illi principio a q
Abbreviated transcription (Latin):
honoranti pͥncipiũ suũ longeuitas ꝓmit¬
titur. qr dõ ꝑ dilectione ad herentes: e¬
tͣnitatẽ ꝓm̃em᷑. Sane qͣntũ spectat ad
sensũ litt̾a duobꝰ modis parentes nr̃os
honcrare debemus. ⁊ obediendo iuidelic̃
in õĩb exceptis his inquib dilectio dĩ
patͥs ostndit᷑. ⁊ eos qͣntũ falcultas nr̃a
pedit. quib obedientiã debemꝰ nr̃a ht̃¬

Expanded text:
pium suum, longaevitas promittitur, quia Deo per dilectionem adhaerentes aeternitatem promerentur. Sane quantum spectat ad sensum litterae, duobus modis parentes nostros honorare debemus, et obediendo eis videlicet in omnibus exceptis his in quibus dilectio Dei Patris offenditur et eos quantum facultas nostra pedit, quibus obedientiam debemus quant
Abbreviated transcription (Latin):
N subiunctũ est. Audi isił. Ds̃ tiuis ds̃
unus est. ħ cotũ ante p̃ceptũ pmittitur
ipsũ p̃ceptũ. p̾tea subinfert᷑ Ipsũ adorabis
ulli sol s̾ues. ħ p̃ceptũ p̃cedit honorapa-¬
tre tuũ ⁊ matrẽ tuã. deinde subiungit.

Expanded text:
 subjunctum est: Audi, Israel, Deus tuus, Deus unus, hoc totum ante praeceptum praemittitur, ipsum praeceptum postea subinfertur: Ipsum adorabis, et ei soli servies. Hic praeceptum praecedit, honora patrem tuum et matrem tuam, deinde subjungitur,
Abbreviated transcription (Latin):
nẽtiã. aut subiectꝰ sñ ꝯ silio ⁊ licentia
p̃lati inordinatã ꝓpoñet alistinetiã: eiꝰ¬
mõi uota qr manifeste stulta e̾ent: te
si pꝰea illud aut implere ñ p̃dtͣuetit᷑ . po¬
t̾it.s licentiã illoꝵ quib dispensatio in
eũ credita est. uotũ eius aut laxari aut
mutari. ita ut in eius arbitͥo ñ ꝯstet.

Expanded text:
am, aut subjectus sine consilio et licentia praelati sui inordinatam proponeret abstinentiam, hujusmodi vota quia manifeste stulta essent; tensi postea illud aut implere non potuerit, cundum licentiam eorum quibus dispensatio in eum credita est, votum ejus aut laxari aut mutari, ita ut in ejus arbitrio non constet vel
Abbreviated transcription (Latin):
cãm p̃ceptũ scde tabule ẽ ñ occides.
homicidiũ fit młtis modis. Manu
lingua. osensu. Manu fit c̃quis alium
actualit uita pͥuat. ł in locũ mortis
u̾ uita pͥuet᷑ p̃cipitat. ut incaiterem¬
ł in aliũ quelib talẽ locũ. Linga fit

Expanded text:
aeceptum secundae tabulae. Non occides . Homocidium sit multis modis, manu, lingua, consensu. Manu fit cum quis alium actualiter vita privat, vel in locum mortis ubi vita privetur praecipitat, ut in carcerem, vel alium quemlibet talem locum. Lingua fit
Abbreviated transcription (Latin):
qui solꝰ minist᷑: dispensatioĩs. Postremo
qͥnq disc̾ta ⁊ distuncta ab in uicẽ ad cog¬
nitionẽ ꝓcedũt. Ds̃ medicus. hõ egͦtus.
sac̾dos. minist᷑ ł ñcius. gra antidotũ. uas
sac̾m̃tũ. Medicꝰ donat. minist̃ dispensat.
uas s̃uat. q̃ sanat ꝑcipientẽ egrotũ gr̃ã
sp̃italẽ. Si gͦ uasa sunt sp̃itał gr̃e sac̾m̃¬
ta. ñ ex suo sanãt qr uasa egrotũ ñ curãt
s medicina. Non gͦ adħ instituta c̃ sac᷑¬
suã medicus ostnde̾t. nullo remedium
p̃parauit. aquo languidus occõnẽ morbi
accepit. Quia enĩ hõ uisibilia ꝯcupiscẽs
corruptꝰ fuerat. ꝯgr̾e reꝑandus in eisdẽ
uisibilib salutis occõnẽ reciꝑe debebat.

Expanded text:
 est dispensationis. Postremo quinque discreta et distincta ab invicem ad cognitionem procedunt: Deus medicus, homo aegrotus, sacerdos minister vel nuntius, gratia antidotum, vas sacramentum. Medicus donat, minister dispensat, vas servat quae sanat percipientem aegrotum gratiam spiritalem. Si ergo vasa sunt spiritalis gratiae sacramenta, non ex suo sanant, quia vasa aegrotum non curant, sed medicina. Non ergo ad hoc instituta sunt sacrsuam medicus ostenderet in illo remedium praeparavit, a quo languidus occasionem morbi accepit. Quia enim homo visibilia concupiscens corruptus fuerat, congrue reparandus in eisdem visibilibus salutis occasionem
Abbreviated transcription (Latin):
.b. sacroꝵ signa ł instrum̃ta: elem̃ta ꝑ
se eẽ ñ possẽt q enĩ elem̃ta sacmta sunt
ñ natura pͥma facit s apposita institutio
ce possũt. adiuux sccda institutio auc¬
coritatẽ u ħ fieiẽt suꝑ ad dit r̃cia bene¬
dictio sc̃itate ut ħeẽnt. pͥma factas̃

Expanded text:
gna vel instrumenta, elementa per se esse non possent. Quod enim elementa sacramenta sunt, non natura prima facit; sed apposita institutio esse possent; adjunxit secunda institutio auctoritatem ut hoc fierent; superaddidit tertia benedictio sanctitatem ut haec essent. Prima facta per
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposita gͦ s̃ hõĩs foris oꝑa iurtutũ ad e¬
disficationẽ ĩt̾iorẽ exercẽdã. ũ ilł occu-¬
patꝰ nec unꝗͣ uacaret ad oꝑa iniquita¬
tis: nec sẽꝑ ad oꝑa necessitatis. In his aũ
inrrutũ studiis. mirabili dispensatioẽ
dĩ imultiplicitatẽ p̃uidet. ⁊ uarietatẽ
unt̃missionẽ. Ut humana mens ie

Expanded text:
a virtutum ad aedificationem interiorem exercendam, ut illis praeoccupatus, nec unquam vacaret ad opera iniquitatis, nec semper ad opera necessitatis. In his autem virtutum studiis mirabili dispensatione Deus et multiplicitatem praevidit, et varietatem, et intermissionem, ut humana mens et
Abbreviated transcription (Latin):
dignatione. nc̃ ꝯu̾siõẽ exgestu corꝑs
statũ m̃tis expͥmimꝰ. S ⁊ ipsa inqͥ
se oꝑando exercet. ⁊ diuinũ cuttim
ad ornat fideliũ deuotio: ĩnłta mnł¬
tipharia simili iõe ꝓuisa s̃. ut sint
płima ⁊ sac᷑ sacm̃ta. quatinꝰ fides
in eis. ⁊ mat̾iã exeititõnis ⁊ causã re¬
creationis ꝑfeccã ĩueniat. Sic enĩ fides
aĩmꝰ dũ foris aduaria sce exercitonis
stucdia ducit᷑ mag̾ sẽꝑ aemag̃ uitꝰ ex ipsa
sua deuotioe ad sc̃ĩficõnẽ innouatur.

Expanded text:
inatione, nunc conversione ex gestu corporis statum mentis exprimimus. Sed et ipsa in quibus se operando exercet, et divinum cultum adornat fidelium devotio; multa et multifaria simili ratione provisa sunt, ut sint plurima et sacra et sacramenta, quatenus fides in eis et materiam exercitationis et causam recreationis perfectam inveniat. Sic enim fidelis animus dum foris ad varia sanctae excercitationis studia ducitur, magis semper ac magis intus ex ipsa sua
Abbreviated transcription (Latin):
ĩstitutionẽ exsuꝑ addita dispensatione.
sc̃ificõnẽ. exapposita u̾bi. ł signi benedicti¬
õe. Ut gͦ inuno sacͣm̃to ea que de om̃ib
dicta sũt t̾a ħ qualit̃ sĩt agnoscamꝰ. aquã
baptismi ꝓ exemplo assumimꝰ. Ibi enĩ aqͥ̃
Significõ exĩstitutiõe. uirtꝰ ex sc̃ĩficõne¬
& ipsa similitudo. exc̾atiõe ẽ. Ipsa insti¬
tutio ex dispensatioẽ. Ipsa scĩficõ: ex bñe¬
dictione. Pma ĩdita ꝑc̾atorẽ. Sccda ad¬
iuncta ꝑsaluatorẽ. Tcia ministrat᷑ ꝑdis¬

Expanded text:
institutionem ex superaddita dispensatione, sanctificationem ex apposita verbi vel signi benedictione. Ut ergo in uno sacramento ea quae de omnibus dicta sunt tria haec qualiter sint agnoscamus, aquam baptismatis pro exemplo assumimus. Ibi enim est aquae significatio ex institutione, virtus ex sanctificatione. Ipsa similitudo ex creatione est; ipsa institutio ex dispensatione; ipsa sanctificatio ex benedictione. Prima indita per Creatorem; secunda adjuncta per Salvatorem, t
Abbreviated transcription (Latin):
sine mutabilitate ẽẽ ñ pot̃. ctͣ illam
q̃ defectũ gñat mutabilitatẽ. alia ei
mutabilitas qͥpfectũ ꝓrai parit. opponitꝰ
ũ qr stare ñ pot̃. ut seꝑ uł sit moueatur
⁊ ꝓmoueat᷑ sẽꝑ ut melior sit. Primũ. tt
boñ erat insũmo stare. Scdmn : bonũ
ad suꝑiora ascende. uccͥco uita mutabił.
ne sua mobilitate dissoluca ad det̾iora
seꝑ deficet. talib studiis nut̾enda suerat:
in quib irer̃ uarietate soris excitata.
iemulatione iurcucũ intꝰ accensa ꝓ¬
in uincta studia. ⁊ oꝑa exercenda ut me¬
dicinã int̾ioris hominis ext̾ior hõ p̃pa¬
raret. ⁊ei sub eẽ ⁊ ꝓdesse addiscet. Nã

Expanded text:
sine mutabilitate esse non potest, contra illam quae defectum generat mutabilitatem alia ei mutabilitas quae profectum parit opponitur; ut, quia stare non potest ut semper idem sit, moveatur et promoveatur semper ut melior sit. Primum enim bonum erat in summo stare. Secundum est bonum ad superiora ascendere. Et idcirco vita mutabilis ne sua mobilitate dissoluta ad deteriora semper deficeret; talibus studiis nutrienda fuerat in quibus et rerum varietate foris excitata, et aemulatione virtutum intus accensa, pinjuncta studia et opera exercenda, ut medicinam interioris hominis exterior homo praepararet, et ei subesse et prodesse addisceret. Nam