comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ necessario rem coactus cesari renũciauit ĩtel¬
ligere sese quãto id cũ periculo fecerit. et ob
eam causã ꝙ̃diu poterit tacuisle. Celar hac
or̃one lisci dimorigem diuiciati fratrẽ designari
sentiebat. sed qd̾ plurib pñtibus eas res iactari
nolebat celeriter consiliũ dimittit. liscum re¬
tmet. et querit ex solo ea q̃ ĩ conuẽtu dixerat.
dicit liberius atqr audacius eadem. secreto ab
alnt querit reppecit esse uera. ip̃iũ esse dimori¬
geni sũma audacia. magna apud plebẽ propter
libera litatem gracia. cupidũ reꝑ nouaꝵ uenti¬
pluris annos p̃torta reliqua qr oĩa heduoꝵ uecti¬
galia paruo preciõ redempta habere. popt la
qd ullo dicente contradicere audebat. nemo hic
rebus et suam rem familiarẽ auxisse et faculta¬
tes ad largiendũ magnar cõparasse. magnũ mũm
equitatuo suo sumiptu semꝑ alere. et cĩcũ se
habere. neq solũ domi S etiã apud fiuitimas

Expanded text:
quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intelquod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto id cum periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit tacuisse. Caesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Diviciaci fratrem, designari sentiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit ex solo ea quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto ab aliis quaerit; reperit esse vera: ipsum esse Dumnorigem, summa audacia, magna apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia Haeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere, propterea quod illo licente contra liceri audeat nemo. His rebus et suam rem familiarem auxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere, neque solum domi, sed etiam apud finitimas
Abbreviated transcription (Latin):
militibies metiri opotteret. cõuocatis eoꝵ pͥncipib
quoꝵ magnã copiã in castris habebat ĩ his diui¬
ciaco et lisco ꝗ sũmo magistratui preerent
quẽ uirgobretum appellant hedui ꝗ creatur
grauiter eos accusat. qd cũ neq emi neq ex
agris sumi posset tam necessario tẽpore. tam
propinquis hostibus ab his non subleuetur. pre¬
sertim cũ magna ex parte eoꝵ precibus eorĩt¬
adductus bellũ susceperit. multo etiã grauius
ꝙ sit deltitutus queritur. Tum demũ liscas
oratione cesaris adductus qd̾ ante tacuerat pro¬
ponit esse non nullos quoꝵ autoritatĩ apud plebẽ
plurimũ ualeat qui priuatim plus possĩt ꝙͣ ip̃i
magistratus. hos sediciosa atq improba orone
multitudinẽ deterrere. ne frumẽtũ cõferant
satius esse neq dubitare debeant ꝗu si heluetios
suꝑauerint: romam una cũ reliqua gallia he
ciari hos a se coherceri non posse. Quin etiã

Expanded text:
militibus metiri oporteret, convocatis eorum principibus, militibus metiri oporteret, convocatis eorum principibus, quorum magnam copiam in castris habebat, in his Diviciaco et Lisco, qui summo magistratui praeerat, quem vergobretum appellant Haedui, qui creatur em, graviter eos accusat, quod, cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit; multo etiam gravius quod sit destitutus queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod antea tacuerat proponit: esse non nullos, quorum auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque improba oratione multitudinem deterrere, ne frumentum conferant perferre, neque dubitare debeant quin, si Helvetios superaverint Romani, una tiari; hos a se coerceri non posse. Quin etiam,
Abbreviated transcription (Latin):
equi tũ propulerant audatius sustinere nõ nũꝙ
et nouillimo agmine prelio nostros lacelsere ce¬
perunt. Cesar suos aprelio contmebat. ac satis
habebat m̃ presenciã hostem rapinis populatiõib
pabulationib q prohibere/. Ita dies cuciter. eꝑ
iter facere uti inter nouissimũ hostiũ agniẽ et
nr̃m pͥmũ nõ amplius quinis aut senis milib
passuũ interesset. Interim quotidie cesar heduos
ifrumentũ qd̾ essent publice polliciti flagitare
nã propter fagora qd̾ gallia sub septentuoneb ut
ante dictũ est posita est nõ modo fumẽta ĩ agris
matura non erant. Sed ne pabuli quidẽ satis
magna copia suppetebat. Eo aut frumẽto qd̾ flu¬
mien arare nauib subuexerat propterea uti inmꝰ
poterat. qd iter ab arare heluetũ auerterant
a quib discedere nolebat diem ex die ducere
hediu conferri portari adesse dicere ubi se diutius
duci intellexit et diem instare. quo die frumẽtũ

Expanded text:
equitum propulerant, audacius subsistere non numquam equitum propulerant, audacius subsistere non numquam et novissimo agmine proelio nostros lacessere coeperunt. Caesar suos a proelio continebat, ac satis habebat in praesentia hostem rapinis, pabulationibus populationibusque prohibere. Ita dies circiter XV iter fecerunt uti inter novissimum hostium agmen et nostrum primum non amplius quinis aut senis milibus passuum interesset. Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent publice polliciti, flagitare. Nam propter frigora quod Gallia sub septentrionibus, ut ante dictum est, posita est, non modo frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat; eo autem frumento quod flumine Arari navibus subvexerat propterea uti minus poterat quod iter ab Arari Helvetii averterant, a quibus discedere nolebat. Diem ex die ducere Haedui: conferri, comportari, adesse dicere. Ubi se diutius duci intellexit et diem instare quo die frumentum
Abbreviated transcription (Latin):
ex cõmutatione ⁊eꝵ doleant quos pro scelere coꝵ
ulcisci uelint iis secundiores interdũ res et diu¬
turnorem impunitatem concedere. Cũ ea ita
sint tamen si obsides ab his sibi dentur uti ea
que polliceantur facturos intelligat. Et si de¬
Item si allobrogibus sacisfaciant sese cũ ip̃is pacẽ
esse facturũ. diuico ita respondit heluetios a
maiorib suis mnstitutos esse uti obsides accipere
non dare consueuerint. Cius rei po .ro. esle teste
hoc responso dato discessit. Postero die ex eo loco¬
castra mouent. Idem facit cesar. Equitatũ qr oes
ad nũm quatuor miliũ quẽ ex oĩ pioiuĩtia eti
heduim atq eoꝵ socnis coactum habebat. pͥmitit
qui uideant quas in partes hostes iter facianie
Qui cupidius nouissimũ agnen insequti alieno
loco cũ equitatu heluetioꝵ preliũ cõmisturt
et pauci de nĩs cadunt. Quo prelio sublati hel¬
uetñ qd̾ quĩgentis equitib tantã multitudinẽ

Expanded text:
ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, uti ea quae polliceantur facturos intellegat, et si Haitem si Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divico respondit: ita Helvetios a maioribus suis institutos esse uti obsides accipere, non dare, consuerint; eius rei populum Romanum esse testem. Hoc responso dato discessit. Postero die castra ex eo loco movent. Idem facit Caesar equitatumque omnem, ad numerum quattuor milium, quem ex omni provincia et Haeduis atque eorum sociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu Helvetiorum proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii, quod quingentis equitibus tantam multitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
ean rem aut sue magnoꝑe uirtuti tribueret aut ip̃os
despicere se ita a patubus maioribusq suis didicisse
iterentur. Quare ne cõmitterent ut is locus ubi
constitillent ex calamitate po .ro. et interitione ex¬
ercitus nomen caperet aut memoriã proderet
his cesar ita respondit eo sibi mius dubitationis
dari qd eas res quas legati heluetioꝵ. cõmemorassẽt
momoria teneret. atqr eo grauius ferre quo minꝰ
merito. po.2o. accidisset. ꝗ si alicuiꝰ ĩuirie sibi
conscius fuisset non fuisse difficile cauere S eo
deceptũ qd̾ neq cõmissũ a se intelligeret quare ti
ĩuiriaꝵ qd̾ eo ĩtuto iter ꝑ prouĩciam ꝑ uim ten¬
tassent qd heduos qd̾ ambarios qd̾ allobroges
uex asset memoria deponere posset qd sua iuctoria
tam insolenter gloriarentur. qd̾q tã diu se imi¬
pune ĩiurias tulisle arbitrarent᷑ eodẽ ꝑtinere
consuesse enĩ deos ĩmortales quo grauius hoĩes

Expanded text:
eam rem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos eam rem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret. Se ita a patribus maioribusque suis didicisse,diis niterentur. Quare ne committeret ut is locus ubi constitissent ex calamitate populi Romani et internecione exercitus nomen caperet aut memoriam proderet. His Caesar ita respondit: eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res quas legati Helvetii commemorassent memoria teneret, atque eo gravius ferre quo minus merito populi Romani accidissent; qui si alicuius iniuriae sibi conscius fuisset, non fuisse difficile cavere; sed eo deceptum, quod neque commissum a se intellegeret quare timiniuriarum, quod eo invito iter per provinciam per vim temptassent, quod Haeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas vexassent, memoriam deponere posse? Quod sua victoria tam insolenter gloriarentur quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines
Abbreviated transcription (Latin):
aule pars tiuitatis heluetie insignẽ talamitatẽ po
cesar nõ solũ publitas. sed et pͥuatas ĩ uraiao ultꝰe.
qd eiut soceri .l. pisonis auũ .l. pisone legatumle
tiguimi eodẽ prelio quo cassiũ interfece̾runt. hoc
pielio facto reliquas copias heluetioꝵ ut consequi
posset. pontem ĩ arari fatiendũ curat. atq itau
exeicitũ traducit. heluetri repentino eius aduẽtu
comoti. cũ id qd ip̃i diebus xxͭ egerinne cõfecerũt
ut fumen transirent: illũ uno die fecisse intel¬
ligerent. Legatos ad eũ mittunt. cuiꝰ legationis
diuico princeps fuit. ꝗ bello cassiano dux heluetioꝵ
fuerat. Id̾ ita cũ cesare egit si pacem po. ro. cũ
heluetus faceret mn eam partẽ ituros atq ibi fu¬
tirios heluctios ubi eos cesar constituisset atq uelle
ꝙ eompiouiso unũ pagũ adortus esset. cũ hi ꝗ flu¬
men tiansissent suis auxiliũ ferre non possent neob

Expanded text:
quae pars civitatis Helvetiae insignem calamitatem populo quae pars civitatis Helvetiae insignem calamitatem populo Caesar non solum publicas, sed etiam privatas iniurias ultus est, quod eius soceri L. Pisonis avum, L. Pisonem legatum, Tigurini eodem proelio quo Cassium interfecerant. Hoc proelio facto, reliquas copias Helvetiorum ut consequi posset, pontem in Arari faciendum curat atque ita exercitum traducit. Helvetii repentino eius adventu commoti cum id quod ipsi diebus XX aegerrime confecerant, ut flumen transirent, illum uno die fecisse intellegerent, legatos ad eum mittunt; cuius legationis Divico princeps fuit, qui bello Cassiano dux Helvetiorum fuerat. Is ita cum Caesare egit: si pacem populus Romanus cum Helvetiis faceret, in eam partem ituros atque ibi futuros Helvetios ubi eos Caesar constituisset atque esse Quod improviso unum pagum adortus esset, cum ii qui flumen transissent suis auxilium ferre non possent, ne ob
Abbreviated transcription (Latin):
omnib fortums socioꝵ cõsũptis in lantones heluetui
ꝑuenirent. Flumen est arar ꝙ ꝙ ꝑ fines heduoꝵ
et sequanoꝵ ĩ ⁊hodanũ ĩfluit ĩcredibili leuitate
ut oculis in utrã partẽ fluat iudicari non possit.
Id heluetñ iatibus ac lintribus uĩctis trãsibant.
ubi ꝑ exploratores cesar certior factus est: tris
iam ꝑtes copiaꝵ heluetios id flumen traduxisse
quartã fere partẽ titra flumen ararim reliquã
esse. de tercia iugilia cũ legionib tribus e costs
profectus ad eã partem ꝑuenit q̃ nũdũ flumẽ
transierat. cos impeditos et mopinatos aggrelsꝰ
magnã ꝑtem eoꝵ concidit. Reliqui se fuge mã¬
darunt. atq in proximas siluas abdiderunt. hic
pagus appellabatur tigurinus. nã or̃s ciuitar
heluetia in quatuor pagos diuisa est. hic pagur
consulem interfecerat. et eius exercitũ sub iugũ
misciat. ita siue casu siue consilio deoꝵ ĩmertaliũ.

Expanded text:
omnibus, fortunis sociorum consumptis, in Santonos Helvetii omnibus, fortunis sociorum consumptis, in Santonos Helvetii pervenirent. Flumen est Arar, quod per fines Haeduorum et Sequanorum in Rhodanum influit, incredibili lenitate, ita ut oculis in utram partem fluat iudicari non possit. Id Helvetii ratibus ac lintribus iunctis transibant. Ubi per exploratores Caesar certior factus est tres iam partes copiarum Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse, de tertia vigilia cum legionibus tribus e castris profectus ad eam partem pervenit quae nondum flumen transierat. Eos impeditos et inopinantes adgressus magnam partem eorum concidit; reliqui sese fugae mandarunt atque in proximas silvas abdiderunt. Is pagus appellabatur Tigurinus; nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est. Hic pagus consulem interfecerat et eius exercitum sub iugum miserat. Ita sive casu sive consilio deorum immortalium
Abbreviated transcription (Latin):
et caturigos locis suꝑiorib occupatis ab it̾mere
in sebusianos exercitũ ducit. hi sunt extra pro¬
uinciã tians ⁊hodanũ p̾mi. Heluetñ iã ꝑ ãgustia
et fines sequanioꝵ suaz copias traduxerãt. et i
heduoꝵ fine⁊ ꝑuenerant. eoꝵ q agios populabant.
hedui cũ se suaq ab his defendere non possent.: le
gatos ad cesarem mittũt iogatũ auxiliũ. ita se oĩ
tempore de po.ro. meritos else ut pene ĩ cõspectu
exercitus agri nr̃ uastari liberi eoꝵ ĩ seruitutem
adduci. oppida expugnari non debuerint. Eodẽ
tempore hedui ambarriq necessarni et cõsangui¬
nei heduoꝵ cesarem certiorem faciĩt sese depopu¬
latis agris nõ facile ab oppidis uim hostiũ prohibe̾
Item allobroges ꝗ trans rhodanũ uicos possessionesq
habebant fuga se ad cesarem iecipiũt. et demõftrãt
sibi preter agri solũ nhil esse reliqui. Quib rebus
adductus cesar nõ expectandũ sibi statuit dum

Expanded text:
et Caturiges locis superioribus occupatis itinere et Caturiges locis superioribus occupatis itinere in Segusiavos exercitum ducit. Hi sunt extra provinciam trans Rhodanum primi. Helvetii iam per angustias et fines Sequanorum suas copias traduxerant et in Haeduorum fines pervenerant eorumque agros populabantur. Haedui, cum se ogatum auxilium: ita se omni tempore de populo Romano meritos esse ut paene in conspectu exercitus nostri agri vastari, liberi eorum in servitutem abduci, oppida expugnari non debuerint. Eodem tempore quo Haedui Ambarri, necessarii et consanguinei Haeduorum, Caesarem certiorem faciunt sese depopulatis agris non facile ab oppidis vim hostium prohibere. Item Allobroges, qui trans Rhodanum vicos possessionesque habebant, fuga se ad Caesarem recipiunt et demonstrant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus adductus Caesar non expectandum sibi statuit dum,
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq rem susccpit. et a sequam impetiat ut per
sines suos heluctios ire patiantur. obsides pruit
iteo sese dent ꝑficit. Sequani ne itinere helue¬
tios piohibeant. heluetũ ut sme maleficio et faui¬
ua cianseant. Cesari nuĩciatur heluetus esse ĩ
aĩo ꝑ agrũ sequanoꝵ et heduoꝵ iter ĩ Dantoruu
fines facers. ꝗ nõ longe a tolosatiũ finib absunt
que ciuitas est in proiũtia. Id si fieiet ĩcelligebat
magno cũ peric̾ulo proiũcie futurũ ut horet
bellicosos po. ro. inimicos locis patẽtib maximeq
fiumẽtarns finitimos haberet. ob eas causas ecͥ
mumitioni qua focerat t. labicuũ legatũ p̃fecit
Ipe m italiã magnis itmeribus contendit. duasas
legiones ibi conscupsit et tris q̃ ciicũ aquilegiã
hiemabant ex hibernis educit. et qua proxiu
iter in ulteriorẽ galliã ꝑ alpes erat cũ his quĩꝙ
legionib ire contendit. ibi esse uones et garocelli

Expanded text:
Itaque rem suscipit et a Sequanis impetrat ut per Itaque rem suscipit et a Sequanis impetrat ut per fines suos Helvetios ire patiantur, obsidesque uti inter sese dent perficit: Sequani, ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii, ut sine maleficio et iniuria transeant. Caesari renuntiatur Helvetiis esse in animo per agrum Sequanorum et Haeduorum iter in Santonum fines facere, qui non longe a Tolosatium finibus absunt, quae civitas est in provincia. Id si fieret, intellegebat magno cum periculo provinciae futurum ut homines bellicosos, populi Romani inimicos, locis patentibus maximeque frumentariis finitimos haberet. Ob eas causas ei munitioni quam fecerat T. Labienum legatum praeficit; ipse in Italiam magnis itineribus contendit duasque ibi legiones conscribit et tres, quae circum Aquileiam hiemabant, ex hibernis educit et, qua proximum iter in ulteriorem Galliam per Alpes erat, cum his quinque legionibus ire contendit. Ibi Ceutrones et Graioceli
Abbreviated transcription (Latin):
more et ex ẽplo populi ro. posse iter ulli ꝑ prouĩ¬
ciam dare. et si uim facere conarentur. prohibiturũ
ostendit. heluecri ea spe driecti nauib ĩcti
ratib q complitrib factis. alii uadis rhodani qua
minima altitudo flumĩs erat. nõ nũꝙͣs inter sepiꝰ
noctu si ꝑumpere possent conati. oꝑ is munitione
et militũ conatisu et telis repulsi. hoc conatu
destiterunt. Reliq̃batur una ꝑ sequanos uia q̃
sequanis ĩuitis propt̾ angustias ne non poterant.
his cũ sua spõte ꝑ suaderens possent: legatos ad
dimorigem heduũ mittunt. ut eo deprecatore
a sequanis impetrarent. Dunorix gr̃a et largi¬
tiorie apud sequanos plurimũ poterat. et helue¬
tñs erat amitus. ꝙ ex ea ciui tate orgẽtorigi
filiã in matrimoniũ duxerat. et cupiditatẽ regni
aductus nouis rebus studebat. Et ꝙ̃ plurimas
ciuitates suo beneficio habere obstricta⁊ uolebat.

Expanded text:
more et exemplo populi Romani posse iter ulli per provinmore et exemplo populi Romani posse iter ulli per provinciam dare et, si vim facere conentur, prohibiturum ostendit. Helvetii ea spe deiecti navibus iunctis ratibusque compluribus factis, alii vadis Rhodani, qua minima altitudo fluminis erat, non numquam interdiu, saepius noctu si perrumpere possent conati, operis munitione et militum concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. Relinquebatur una per Sequanos via, qua Sequanis invitis propter angustias ire non poterant. His cum sua sponte persuadere non possent, legatos ad Dumnorigem Haeduum mittunt, ut eo deprecatore a Sequanis impetrarent. Dumnorix gratia et largitione apud Sequanos plurimum poterat et Helvetiis erat amicus, quod ex ea civitate Orgetorigis filiam in matrimonium duxerat, et cupiditate regni adductus novis rebus studebat et quam plurimas civitates suo beneficio habere obstrictas volebat.
Abbreviated transcription (Latin):
qui dicerent sibi esse co aĩo sine mal icio iterꝑ
concedendũ nõ putabat. neq hoĩes inimico aĩo
data facultate ꝑ prouĩtiã itineris faciundi
temperaturos ab ĩiuria. et maleficio existimabat
tñ ut spaciũ intercedere posset dũ milites quo im¬
perauerat cõuenirent. legatis respondit diẽ se ad deli¬
berandũ sumpturũ. Si quid uellent. ad idus apriles
re uerterentur. Interea legione quã secũ habebat imili¬
tibus qr ꝗ ex prouĩcia cõuenerant a lacu lemano
ꝗ ĩ flumen thodanũ influit ad montẽ litiã qui
fines sequanor ab helui ciis diuidit milia passuũ¬
decẽ et octo murũ in altitudinẽ pedũ .xi. fossã ꝙ
ꝑducit. eo opere ꝑfecto. presidia disponit. castella
cõmunit. quo facilius si se inuito trãsire conarẽt
prchibere possit. Ubi ea dies quã cõstituerat cũ
legatis uenit et legati ad eũ reuerterũt: negat se

Expanded text:
qui dicerent sibi esse in animo sine ullo maleficio iter per qui dicerent sibi esse in animo sine ullo maleficio iter per concedendum non putabat; neque homines inimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium intercedere posset dum milites quos imperaverat convenirent, legatis respondit diem se ad deliberandum sumpturum: si quid vellent, ad Id. April. reverterentur. Interea ea legione quam secum habebat militibusque, qui ex provincia convenerant, a lacu Lemanno, qui in flumen Rhodanum influit, ad montem Iuram, qui fines Sequanorum ab Helvetiis dividit, milia passuum XVIIII murum in altitudinem pedum sedecim fossamque perducit. Eo opere perfecto praesidia disponit, castella communit, quo facilius, si se invito transire conentur, prohibere possit. Ubi ea dies quam constituerat cum legatis venit et legati ad eum reverterunt, negat se
Abbreviated transcription (Latin):
dent: tlloum per prorinciam noobiam mullo facilius alque earadiłius
porro patati erant rhodanus fluit. is q nõ nullis
rocis uado transitur. extremũ oppidũ allobrogũ ẽ
proximũ qr heluetioꝵ finibus genna. et ex eo op¬
eos nẽ paterent ⁊. Siiib reb ad profec tionẽ
comparatis diem dicunt. qua die̾ ad ripã rhodani
omies cõuemant: diẽs erat ad .i. lił aples. 2
pisone. A. gabuno consulib. Cesari cũ nũciatũ
esset eos ꝑ prouĩtiã mãm iter facere coñari ma¬
turat ab urbe proficisti. Et ꝙ̃maxiinis potest
itmerib in galliã ulteriorẽ contendit. et ad
Semnã ꝑuen̾it. prouĩtie toti ꝙ̃maxinũ potest mi¬
litũ nunerũ imꝑat. Erat oĩo ĩ gallia ult̾iore
legio una. pontẽ qui erat ad gemĩa iubet rescindi.
Uui de eius. adnentu certiores facti sũt. legato
ad eũ miftunt nobilissimo ciuitatis. cuiꝰ logatioi¬
maniaretius et Reuidetius pͥncipũ ocũ obtmebãt.

Expanded text:
que expeditius, per pacati erant, Rhodanus fluit isque non nullis locis vado transitur. Extremum oppidum Allobrogum est proximumque Helvetiorum finibus Genava. Ex eo opeos ire paterentur. Omnibus rebus ad profectionem comparatis diem dicunt, qua die ad ripam Rhodani omnes conveniant. is dies erat a. d. V. Kal. Apr. L. Pisone, A. Gabinio consulibus. Caesari cum id nuntiatum esset, eos per provinciam nostram iter facere conari, maturat ab urbe proficisci et quam maximis potest itineribus in Galliam ulteriorem contendit et ad Genavam pervenit. Provinciae toti quam maximum potest militum numerum imperat erat omnino in Gallia ulteriore legio una, pontem, qui erat ad Genavam, iubet rescindi. Ubi de eius adventu Helvetii certiores facti sunt, legatos ad eum mittunt nobilissimos civitatis, cuius legationis Nammeius et Verucloetius principem locum obtinebant,
Abbreviated transcription (Latin):
ditionis hoĩes semel atqr iterũ armis contendisse.
magnã calamitatẽ pulsos accepisse. onmnẽ nobilitatẽ
omem senatũ ommem equitatũ amisisle. quib
preluis calannitatib qr factos qui et sua uirtute
et po .2o. hospicio atqr amicicia plurmiũ ante in
galliã potuissent. coactos esse sequanios obsides
dare nobilillimos ciuitatis et iureiurando ciui tate
obstringere sese neq obsides repetituros neq auxi
liũ apo.io. impboraturos neq recusaturos quo
minus perpetuo sub illoꝵ ditione atq imperio ellet
Unũ se esse ex onmni nobilitate et ciui tate heduorũ
qui addici non potuerit ut iuraiet aut suos liberos

Expanded text:
clientes semel atque iterum armis contendisse; clientes semel atque iterum armis contendisse; magnam calamitatem pulsos accepisse, omnem nobilitatem, omnem senatum, omnem equitatum amisisse. Quibus proeliis calamitatibusque fractos, qui et sua virtute et populi Romani hospitio atque amicitia plurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros neque auxilium a populo Romano imploraturos neque recusaturos quo minus perpetuo sub illorum dicione atque imperio essent. Unum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non
Abbreviated transcription (Latin):
Eo concilio dimislo ndem pͥncipes ciuitati
qui ante fuerant ad cesare reuerterũt. petieruntqꝙ
uti sibi secreto in occulto de sua om̃i ꝙ salute cũ eo
agere liceret. Et re impetrata sele omns flẽtes cesari
ad pedes proiecerunt nõ minus id se contendere et
laborare ne que dixissent enũtiarentur ꝙͣ uti ea q̃
uellent impetrarent piopt̾ea qd̾ si emĩciatũ esset
sũmũ in cruciatũ se uenturos uiderent. Locutus
pro his diuiciacus heduus gallie tocius factiones
esse duas haꝵ alterurs pͥncipatũ tenere heduos
alterius arunmos. hi cũ tantoꝑe de potentatu int᷑
se multos annos contenderent: factũ est uti ab aru¬
uinis sequamsq gerinani mercede accerserent᷑. hoꝵ
primo curciter .xii. milia rheui transisse. postea q̃
agros et cultũ et copias galloꝵ. hoĩes feri ac bar¬
bari adamassent traductos plures mĩc esse ĩ gallia
ad c. et xx. miliũ numerũ. cũ his heduos eo ꝵ qꝙ

Expanded text:
Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et laborare ne ea quae dixissent enuntiarentur quam uti ea quae vellent impetrarent, propterea quod, si enuntiatum esset, summum in cruciatum se venturos viderent. Locutus est pro his Diviciacus Haeduus: Galliae totius factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos. Hi cum tantopere de potentatu inter se multos annos contenderent, factum esse uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserentur. Horum primo circiter milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari adamassent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos eorumque
Abbreviated transcription (Latin):
et item separatim̃ puta senes mulieresq iquato
oñn uetũ sũma eiat capitũ heluetioꝵ milia. et.¬
ad ilia .ccc .ixuiii. Eoꝵ ꝗ domo redierũt cẽsu
habito ut cesar imperauerat reꝑtus ett numers
miluẽ c.x. bello heluetioꝵ confecto tocuis fere
gallie legati pͥncipes ciuitatũ ad cesarẽ gratu¬
latum cõuenerunt Intelligere sese tãet si pro
quissent uti toti gallie bellũ inferrent. imꝑio ꝙ
potientur. locũq ex domicilio ex magna copia
deligerent quẽ ex onmi gallia opportunissimiũ
at fuic tuosissimũ iuditassent. reliquasq ciui¬
tates stipendiauas haberent. petierũt uti sibi
consiliũ tocius gallie in diem certã indiceret.
idq uoluntate cesaris facere literet. sese habe̾
quasdã res quas ex cõmuni tonsensi ab eo petẽ
uellent. ea re permilla diem contilii statuerũt.
et iureuirando ne quis enũciaret insi quibus
cõmuni consilio mandatũ esset inter se sanxerũt.

Expanded text:
et item separatim, quot pueri, senes mulieresque. Quarum et item separatim, quot pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLad milia CCCLXVIII. Eorum qui domum redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium C et X. Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: intellegere sese, tametsi pro quissent uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, locumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. Petierunt uti sibi concilium totius Galliae in diem certam indicere idque Caesaris facere voluntate liceret: sese habere quasdam res quas ex communi consensu ab eo petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
unde erant profecti reuerti iussit et qd̾ oĩb fru-¬
gibus amissis domi inhilerat quo famen tolera¬
rent: allobrogibus imperauit ut his frumenti
copiam facerent ipos oppida iucosq quos incẽderãt
restituere iussit. id ea maxime rõne fecit ꝙ no¬
luit eum locũ unde heluecii discesseronit uacare.
ne propter bonitatem agroꝵ germani ꝗ trans
rhenũ incolunt a suis finib in heluetioꝵ fines
transirent. et finitimi gallie proiũcie allobrogib¬
qr essent boios petentibus hedius qd̾ egregia uir¬
tute erant cogniti ut ĩ finib suis collocarent
concessit. quibus illi agros dederunt quosq postea
in partem ruris libertatisq conditione atqr ipsi
erant receperunt. In caltris heluetioꝵ tabule
niuente sunt litteris grecis confecte. et ad cesare
relate. quib ĩ tabulis nõĩatmi uõ confecta erat
qui nũs domo exisset eoꝵ qui arma fens possẽt.

Expanded text:
unde erant profecti, reverti iussit, et, quod omnibus fruunde erant profecti, reverti iussit, et, quod omnibus frugibus amissis domi nihil erat quo famem tolerarent, Allobrogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitatem agrorum Germani, qui trans Rhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines transirent et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eorum qui arma ferre possent,
Abbreviated transcription (Latin):
se qr ad pedes proiecissent: suppliciter q locuti fleni¬
tes pacem petissent: atq eos in eo loco quo tẽ
essent siuim aduentũ expectare iussisset: paru¬
erunt. Eo postꝙ̃ cesar peruenit: obsides. arnia.
seruos qui ad eos ꝑfugissẽt: poposcit. Dum ea
conquiruntur et conferuntur: nocte int̾missa
cur̃citer hoĩ milia .ui. eius pagi ꝗ uibigenus
appellatur siue timore perterriti ne armis traditis
supplicio afficerentur siue spe salutis inducti ꝙ in
tanta multitudine dedititioꝵ suam fugã aut occul¬
tari aut oĩno ignorari posse existimarẽt. pͥma
nocte ex caftris heluctioꝵ egressi ad rhenũ finesq
germanoꝵ contenderunt. Qd ubi cesar rescñt
quoꝵ ꝑ fines ierant his uti conquirerent et redu¬
cerent: si sibi purgati esse uellent: imperauit.
reductos in hostiũ ni̾o habuit. reliquos omnes.
obsidibus armis ꝑfugis traditis in deditionem
accepit heluetios tulignos la tobrigos ĩ fines suo

Expanded text:
seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flenseque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo tum essent suum adventum expectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt. Quod ubi Caesar resciit, quorum per fines ierant his uti conquirerent et reducerent, si sibi purgati esse vellent, imperavit; reductos in hostium numero habuit; reliquos omnes obsidibus, armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines suos,
Abbreviated transcription (Latin):
ad inultã noctẽ etiã ad impedimẽta pugnatũ
est propterea qd pio uallo cauos obiecer apici
ete loso supiore ĩnr̃os uenientes tella coñca¬
ebant. nõ milli inter carros rotasq amarugas
et magulas subiciebãt. nr̃os q uulnerabant᷑
dui cã esset pugnatũ impedimẽtis castu ꝙ notta
positi sunt. ibi orgentorigis filia atq unus ex fi¬
lus captios est. Ex eo prelio cuciter hom̃ milia
c.xxx. suꝑfuerunt. eaq tota nocte continetiter
ieuint nulla parte noctis itinere intermisso. ĩ fines
lrigonũ die quarta pucnerunt. cũ et propter
uulnera militũ. et propter sepulturã occisyum.
ñ triduũ morati eos sequi nõ potuissent: Cesar
ad lingones litteras nũcios q misit. ne eros fai¬
mento neue alia re iuuarent. ꝗ si iuiuissent: se
eodem loco quo heluctios hiturũ sequi cepit. hel¬
uecn oĩm reꝵ mopia adducti legatos de deditioẽ
ad eũ miserunt. qui eũ cũ itmere eũ cõueissẽt.

Expanded text:
Ad multam noctem etiam ad impedimenta pugnatum Ad multam noctem etiam ad impedimenta pugnatum est, propterea quod pro vallo carros obiecerunt et e loco superiore in nostros venientes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; in fines Lingonum die quarto pervenerunt, cum et propter vulnera militum et propter sepulturam occisorum nostri triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipsevetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent
Abbreviated transcription (Latin):
erat impedimento qd plurib eoꝵ scutis uno
ictu piloꝵ tranffixis et colligatis cũ ferrũ
se inflexisset neq euellere neq sinftra ĩpedita
satis cõmode pugnare poterant. multi ut diu
iactato brachio preoptarent manu scutum
emittere et nudo corpore pugnare: tandẽ uul¬
capto monte et succedentib mĩs boni et tuligu
qui honi milib cir̃citer .xu. hostiũ agrum
claudebant. et nouissimis presidio erant et itine
nr̃os latere aꝑto aggressi tircũuenire. et id cõ¬
spicati heluecti ꝗ ĩ monten sese receperant.
rursus instare et preliũ reitegrare ceperunt
ut uenientes sultineret. Ita ancipiti prelio
diu atq acriter pugnatũ est. diucius cũ susti¬
nere nr̃oꝵ impetus non possent: alteri se ut
ceperant ĩ montẽ receperũt: alteri ad impedi¬
menta et carros suos se contulerũt. nã hoc
toto prelio cũ ab hora septima ad uespã pru¬
gnatũ sit. auersũ hostem nemo uidere potuit

Expanded text:
erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulCapto monte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto adgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt.ut venientes sustineret. Ita ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est. Diutius cum sustinere nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem videre nemo potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
tato consilio atqr itinere conuerso nõs a no¬
ussimo aginĩe insequi ac lacessere ceperunt.
Postꝙ̃ id aĩaduertit. copias suas cesar in pro¬
innũ colle seducit. equitatũ qr ꝙ sustineret subdueit.¬
hostiũ impetũ misit. ip̃e interimi ⁊̃ colle me¬
dio triplicem acien inftruxit legionũ quatior
legiones quas ĩ gallia citeriore proxime cõst̾pserat
et eñ ab his qui in suꝑiori acie conftiterant
mumiri uissit. heluecñ cũ om̃ib sui carris
sequuti impedimenta in unũ locũ contulerunt.
ip̃i confertissia acie reiecto nr̃o equitatu pha¬
lange sacta ⁊ͦ pͥmã nostia aciem suecesserũt
Cesar pͥmũ suo deinde om̃ ͤ conspectu remotis
equis ut equato om̃i ꝑiculo spem fuge tolleret
coortatus suos preliũ cõiiisit. milites e loco
suꝑiore pilis missis facile hostiũ phalãgem ꝑ¬
fiegerunt. Ca disiecta gladus distactis ĩ eos
impetũ fecerunt. Gallis magno ad pugnam

Expanded text:
tato consilio atque itinere converso nostros a notato consilio atque itinere converso nostros a novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum quattuor legiones quas in Gallia citeriore proxime conscripserat et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam
Abbreviated transcription (Latin):
prope hostiũ castra uise essent. ut Undiq uno
tempore in hostes impetus fieret. mõte occupa¬
to nr̃õs expectabat. prelio qr abstinebat. młto
deuiqr die per exploratores cesar cognouit eti
montẽ a suis teneri. et heluetios castra nouisse
et confidiũ timore perterritũ qd̾ non iudisse
apio uiso sibi renũciasse. Eo die quo cõsederat¬
ex interuallo hostes sequitur. et milia passuũ¬
tria ab eoꝵ castris castra posuit. Postridie eiꝰ
dici qd̾ õino biduũ suꝑerat cũ geititu For¬
mentũ metiri oporteret. et qd a bibracte ore¬
pido heduoꝵ longe maximo et copiosissimo nõ
cares ꝑ fugitiuos .l. emilii decurionis equitũ
galloꝵ hostibus nũciatur. heluetu seu qd̃
tenore ꝑtertitos romanos distedẽ a se existu timono¬
maient: eo magis qd pridie suꝑiorib locis occu¬
patis preliũ non cõmisissent. Siue eo qd̾ re
fiumentaria intercludi posse confiderent : cõmu¬

Expanded text:
prope hostium castra visae essent, ut undique uno prope hostium castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movisse et Considium timore perterritum quod non vidisset pro viso sibi renuntiavisse. Eo die quo consuerat intervallo hostes sequitur et milia passutria ab eorum castris castra ponit. Postridie eius diei, quod omnino biduum supererat, cum exercitui frumentum metiri oporteret, et quod a Bibracte, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissimo, nonEa res per fugitivos L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, eo magis quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commisissent, sive eo quod re frumentaria intercludi posse confiderent, commu
Abbreviated transcription (Latin):
propretorẽ cũ duab legionib et his ducib ꝗ
iter cognouerant siui iugũ mõtis ascendere
iubet. quid sui consiluĩ sit ostendit. ip̃e de quarta
uigilia codẽ itmere quo hostes ierant ad hoste
contendit. equi tatũ q ontuem ante se mittit.
Confidius qui rei militaris ꝑitissimius habebat᷑. et
ĩ exercitu .l. stille et postea .m. crassi fuerat cũ
exploratoribus p̃mittitur. Prima luce cũ sũmꝰ
mons a T. labicuo teneretur: ip̃e ab hostium
castris non longius mile et quĩgẽtib passibus
abesset neq ut postea ex captiuis cõperit aut
ipius aduentus aut labicui cognitus esset. cõ¬
sidius equo admisso ad eũ cucurrit. dicit mõtẽ
quẽ a labicuo occupari uoluerit ab hostib teneri.
id se gallicis armis atq insignibus cognouisse.
Cesar suas copias in proximũ collẽ subducit
aciem instruit. Labiciuis uterat ei preceptũ
a cesare ne preliũ cõmitteret: insi ip̃ius copie

Expanded text:
pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a Lucio Labieno teneretur, ipse ab hostium castris non longius mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat ei praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae
Abbreviated transcription (Latin):
disa et ĩ ip̃e eũ locũ amicicie apud eũ frucret
neminem estimaturũ non sua uolũtate facta.
rena ex re futurũ ut tocius gallie aĩ ase auer¬
terentur. hoc cũ plurib uerbis flens a desane
peteret: cesat eis dextram prehendit. cõsolatu
rogat finem orandi faciat. tanti apud se eius
Sr̃aciã esse ostendit ut et reipii. iniuiriã et suũ
dolorem eius uolũtati at precibus condonet
Dimorigen ad se uocat. fatrem adhibet. q̃ inco
rep̃hendat ostendit. q̃ ip̃e intelligat. q̃ tiuitas
queratur proponit. monet ut ĩ reliqũ ip̃e om̃t
suspitiones euitet. propterea se diuiciaco fratru
condonare dicit. dimorigi custodes pouit ut q̃
agat quibus cũ loquatur scue possit. Codẽ die
ab exploratoribus certior factus hostes sub mõte
corsedisse milia passuũ ab ip̃is castris octo
qualis esset natura mõtis et qualis ĩ cireuitu
ascensus qui cognosceret misit. henũtiãtũ est fa¬
tilem esse. De tercia Uigilia T. labicuũ legatũ

Expanded text:
disset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum uti totius Galliae animi a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus rogat finem orandi faciat; tanti eius apud se gratiam esse ostendit uti et rei publicae iniuriam et suum dolorem eius voluntati ac precibus condonet. Dumnorigem ad se vocat, fratrem adhibet; quae in eo reprehendat ostendit; quae ipse intellegat, quae civitas queratur proponit; monet ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent misit. Renuntiatum est facilem esse. De tertia vigilia T. Labienum, legatum
Abbreviated transcription (Latin):
respondere. Sed in eadem tulticia taciti permansere.
Cũ ab his sepius quereret. neq ullã oĩo uocẽ expri¬
mere possent: idem diuiciatus heduis respondit hoc
implorare auderent. ab sentis q ariomisti crudelitatẽ
uelud si corã adesset horrerent. propt̾ea ꝙ reliquis
tuta fuge facultas daretur. Sequanis uero qui intra
fines suos arionistũ recepillent. quoꝵ oppida oña
ĩ potestate eius ellent: om̃s cruciatus ellent per¬
ferendi. His rebus cognitis cesar galloꝵ animos
uerbis confirmauit. pollicitusqr est sibi eam regi
cure futura. magnã se habere spem et bñficio suo
et autoritate adductũ arionistũ finem ĩuiriis
facturum. Hac oĩone habita conciliũ dimisit.
et secundũ ea multe res ortabantur quare sibi eã
rem cogitandã et suscipiendã putaret. In pͥmis

Expanded text:
respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviacus Haeduus respondit: hoc implorare auderent absentisque Ariovisti crudelitatem, velut si coram adesset, horrerent, propterea quod reliquis tamen fugae facultas daretur, Sequanis vero, qui intra fines suos Ariovistum recepissent, quorum oppida omnia in potestate eius essent, omnes cruciatus essent perferendi. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verbis confirmavit pollicitusque est sibi eam rem curae futuram; magnam se habere spem et beneficio suo et auctoritate adductum Ariovistum finem iniuriis facturum. Hac oratione habita, concilium dimisit. Et secundum ea multae res eum hortabantur quare sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret, in primis
Abbreviated transcription (Latin):
eius imperia diucius sustineri: insi quid ĩ cesare
po qr io. sit auxilui. omnib gallis idẽ esse faciẽdũ
qd helueta fecerint ut domo emigrent. aliud domi¬
ciliũ alias sedes remotas a germanis petant. for¬
tunã q q̃cunq accidat experiantur. hec si enũci¬
ata arionitto sint: nõ dubitat ꝗn de oĩb obsidib
qui apud eũ sint grauissimiũ suppliciũ sumat. Ce
sarem uel autoritate sua atq exercitus uel recenti uicto¬
ria uel noĩe po. io. deterrere posse. ne maior multitu¬
do germanoꝵ themĩ traducatur. galliãq onmem ab
arionisti ĩiuria posse defendere. hac or̃one ab duuci¬
aco habita: om̃s qui aderant magno fletu auxilium
ab cesare petere ceperunt. Aĩaduertit cesar unus ex
omnib sequanos nihil eaꝵ rerũ ꝙ ceteri facerent face̾¬
Sed tristes capite demisso terrã intueri. Eius rei q̃
causa ellet miratus ex ipĩs quesrt᷑. Nih il sequani

Expanded text:
eius imperia, diutius sustineri. Nisi quid in Caesare eius imperia, diutius sustineri. Nisi quid in Caesare populoque Romano sit auxilii, omnibus Gallis idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, ut domo emigrent, aliud domicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur. Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint gravissimum ssarem vel auctoritate sua atque exercitus vel recenti victoria vel nomine populi Romani deterrere posse ne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse defendere. Hac oratione ab Diviciaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani
Abbreviated transcription (Latin):
et romã ad senatũ uenisse auxiliũ postulatũ. qd
solue neq uireiutando neq obsidib teneret accid
penit iuc torib Sequanis ꝙ̃ heduis uictis accidisse
piopterea ꝙ arionittus rex germanoraũ corfemb
optimus tocius gallie occupauisset. et mĩc de alt̾a
pane tercia sequanos decedere iubere propt̾ea ꝙ
pautis mẽsibus aũ harudũ milia hoĩ̃ xxuii. ai
eã uenissent quibus locus aut sedes pararetur
futurũ esse paucis annis uti onnes ex gallie finib
pellerentur atq onmes germani thenũ transirent.
ne conferendũ esse gallicũ cũ germanoꝵ agro. neqi
hanc consuetudine uictus cũ illa cõparandã. Ario¬
mistũ aũt ut semel gallioꝵ copias prelio iucerit
qd preliũ factũ sit ad matrobie suꝑde et crudeliter
imperare obsides nobilissimi cuuisq liberos poscere.
et ⁊̃ cos oĩa exempla cruciatusq edere. si qua res
non ad nitũ aut ad uolũtatem eius facta sit. ho¬
minem esse barbarũ nacundũ temerariũ. nõ posse

Expanded text:
tulatum, quod solus neque iure iurando neque obsidibus teneretur. Sed peius victoribus Sequanis quam Haeduis victis accidisse, propterea quod Ariovistus, rex Germanorum, in eorum optimus totius Galliae, occupavisset et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, propterea quod paucis mensibus ante Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam. Ariovistum autem, ut semel Gallorum copias proelio vicerit, quod proelium factum sit ad Magetobrigam, superbe et crudeliter imperare, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium: non posse