comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lutaris om̃s incapite nr̃o sensus integri
ꝑseuerant. & maxime oculi de quib in
ȩcclesiaste salomonait. Sapientis oculi
incapite eius. Sciebat enĩ qđ esset uiri
caput: Ꝙ qui nam isti oculi in uiri ca
& oculi sapientis in capite eius sunt. se¬
quitur ut omĩs nr̃ sensus. mens. cogita¬
tio. sermo. consiliũ. si tam̃ sapientes
fuerimꝰ in xp̃o sint. In xp̃o autẽ uerbo.
uirtutib. Et gladium sp̃s qđ est uerbũ
dĩ. ꝑomnẽ orationẽ & obsecrationem

Expanded text:
lutaris, omnes in capite nostro sensus integri lutaris, omnes in capite nostro sensus integri perseverant: et maxime oculi, de quibus in Ecclesiaste Salomon ait: Sapientis oculi in capite ejus . Sciebat enim quod esset viri caput, et quinam isti oculi in viri cap oculi sapientis in capite ejus sunt: sequitur ut omnis noster sensus, mens, cogitatio, sermo, consilium si tamen sapientes fuerimus in Christo sint. In Christo autem Verbo, virtutibus. Et gladium spiritus, quod est verbum Dei. Per omnem orationem et o
Abbreviated transcription (Latin):
quidem habere poterit inimicus animȩ
uulnerandȩ si tenuerimꝰ scutũ fidei. in
quo ñsolũ uenientia tela franguntur.
sed etiã telorũ ipse ignis extinguit᷑. De qͦ
& ꝓpħa complorat dicens. Om̃s adulte¬
rantes quasi clibanus corda eoꝵ. Qui
hunc umbonem fidei manu forti tenu¬
erit. & confisus in dño susceꝑit: adueni¬
entib iaculis. ẽ. securus. loquitur in¬
trepidus. in dño confido. quomͦ dicitis
animȩ meȩ. transmigra in montẽ sic̃
passer: Qm̃ ecce peccatores intendert̃
arcũ. parauert̃ sagictas suas in phare.¬
tra. ut sagittent in obscuro rectos corde.
Cumgͦ inquit confidam in dño. qua mͥ
datis ratione consiliũ ut nonstem ad¬
uersũ inimicoꝵ impetus & iacula quȩ
contra me in pharetris p̾pararunt uo
tram. & non transmigro in montes te-¬
nebrosos. & omĩa tela hostiũ repulsa in
ipsos qui dirigunt conuertunt᷑. Et galeã
salutaris accipite. Propt̾ hanc galea sa¬

Expanded text:
quidem habere poterit inimicus animae quidem habere poterit inimicus animae vulnerandae, si tenuerimus scutum fidei: in quo non solum venientia tela tranguntur, sed etiam telorum ipse ignis exstinguitur, de quo et propheta complorat dicens: Omnes adulterantes, quasi clibanus corda eorum . Qui hunc umbonem fidei manu forti tenuerit, et confisus in Domino, scierit se a venientibus jaculis esse securum, loquetur intrepidus: In Domino confido: quomodo dicitis animae meae: Transmigra in montem sicut passer? Quoniam ecce peccatores intenderunt arcum, paraverunt sagittas suas in pharetris, ut sagittent in obscuro rectos corde . Cum ergo, inquit, confidem in Domino, qua mihi datis ratione consilium, ut non stem adversum inimicorum impetus, et jacula quae contra me in pharetris praepararunt, tram, et non transmigro in montes tenebricosos: et omnia tela hostium repulsa, in ipsos qui dirigunt, convertuntur. Et galeam salutis accipite. Propter hanc galeam sa
Abbreviated transcription (Latin):
gelii alterius dixerit pacis euangłiũ
aincerte ꝓpriũ hoc sit euangłii ut pacis
cuangłium nominetur. Qui gͥ habet pa¬
cem. calciatus. ẽ. xp̃i euangłio. & cum cal¬
ciatus fuerit prȩparatus. ẽ. & prȩparatꝰ
non se putet esse ꝑfectũ. sed ad hoc pͣpa¬
ratur ut ꝑgat. & ꝑgens ueniat ad finẽ
Suꝑ om̃ia accipientes scutũ fidei. in quo
possitis omĩa iacula maligni ignita ex¬
tinguere. Quasi dixerit inomĩ oꝑe por¬
tate clipeum fidei. ut possitis tecti atq
muniti exciꝑe uenientes sagittas. & huc
atq illuc arte eas hellica declinare.
Hȩc. ẽ. fides suꝑ qua & abrahã post multa
oꝑa atq uirtutes uix potuit ꝓmereri. ut
de eo scriptura diceret. Credidit autem
abrahã dõ. & reputatũ est ei ad iusticiã.
Perspicua sunt autẽ iacula maligni quȩ
uult mittere in corda nr̃a ꝑcogitationes
pessimas. de quib unum iecit in cor iudȩ
ut traderet saluatorem. Itaq ne principiũ

Expanded text:
gelii alterius, nunc dixerit, pacis Evangelium? gelii alterius, nunc dixerit, pacis Evangelium? An certe proprium sit hoc Evangelii, ut pacis Evangelium nominetur? Qui igitur habet pacem, calciatus est Christi Evangelio: et cum calciatus fuerit, praeparatus est: et praeparatus non se putet esse perfectum: sed ad hoc praeparetur, ut pergat, et pergens veniat ad finem. 680 Super omnia accipientes scutum fidei, in quo possitis omnia jacula maligni ignita exstinguere. Quasi dixerit: In omni opere portate clypeum fidei, ut possitis tecti atque muniti excipere venientes sagittas, et huc atque illuc arte eas bellica declinare. Haec est fides super qua et Abraham post multa opera atque virtutes vix potuit promereri, ut de eo Scriptura diceret: Credidit autem Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . Perspicua sunt autem jacula maligni, quae vult mittere in corda nostra per cogitationes pessimas: de quibus unum jecit in cor Judae, ut traderet Salvatorem. Itaque ne principium
Abbreviated transcription (Latin):
inexodo p̃cesserunt. quȩ habere pascha
uescentib imꝑatur. & iis qui ad facien¬
dum iter parãti funt. Sic enim ait.
Manducabitis illud lumbi urĩ accincti.
gnum siquidem p̾parationis. ẽ. cũ festi¬
natione & calciatis pedib comedere. ut
corroborati paschali cibo latã & horribi¬
lem possint heremũ ꝑtransire. Qui gͦ ad¬
huc ambulat calcietur. Qui uͦ iam ior¬
cdane transmisso terrã reꝓmissionis
intrauit. nudet pedem. Solue ait cal¬
ciamentũ de pedib tuis. locus enĩ in qͦ
stas terra scã. ẽ. Siquis ñ est iesusnaue.
nec apłs. calciet pedes suos in pparatio¬
ne euangłii pacis. Siquis autem apłs
est. & int̾ duodecim numerari potest:
nequaquã tollat inuia calciam̃tũ suũ.
nec ad scorpiones & colubros declinan¬
dos calcaneũ tegat. sed iã consũmatus
atq ꝑfectus stet in terra scã & uiuat
in xp̃o. & sequatur agnũ qͦcunq uadit.
Quȩrit᷑ utrũnam ad distinctionẽ euan¬

Expanded text:
in Exodo praecesserunt, quae habere Pascha in Exodo praecesserunt, quae habere Pascha vescentibus imperatur et his, qui ad faciendum iter parati sunt. Sic enim ait, manducabitis illud: lumbi vestri accincti, gnum siquidem praeparationis est, cum festinatione, et calciatis pedibus comedere: ut, corroborati paschali cibo, latam et horribilem possint eremum pertransire. Qui ergo adhuc ambulat, calcietur: qui vero, jam Jordane transmisso, terram repromissionis intravit, nudet pedem. Solve, ait, calciamentum de pedibus tuis: locus enim in quo tu stas, terra sancta est . Si quis non est Jesus Nave , nec Apostolus, calciet pedes suos in praeparatione Evangelii pacis. Si quis autem Apostolus est, et inter duodecim numerari potest, nequaquam tollat in via calciamentum suum, nec ad scorpiones, et colubros declinandos calcaneum tegat; sed jam consummatus atque perfectus, stet in terra sancta, et vivat in Christo, et sequatur Agnum quocumque vadit. Quaeritur utrumnam ad distinctionem Evan
Abbreviated transcription (Latin):
paratus ad proeliũ est. & oꝑa habet lu¬
centia. quȩ lucernȩ dicunt᷑ ardente
Et induti loricã iusticię. Sicut diffi¬
cile uulnerat᷑ in his uł maxime locis
quȩ uitã tenent: qui consertã hamis
& ferreis inuicẽ circulis se tenentem
loricã uirtutis indutꝰ. ẽ. ita qui est
circundatꝰ multiplici ueste iusticiȩ.
nec ad similitudinẽ cerui in ic core
accipiet sagittã: nec in desideria corru
et & furores. sed erit mundo corde ha¬
hens artificem huius loricȩ dm̃ qui uni¬
cuiq scõꝵ omĩa arma fabricatur. & ñ
si nt eũ a iaculo uolante ꝑdiem & sagit¬
tis ardentib ꝑcuti parit᷑ & exuri.
Et calciati pedes in p̾paratione euangłi i
pacis. Diligentius obseruate qđ uirtu¬
tem quandã animȩ appellauerit pedes.
quib ingredimur in eo qui dicit. Ego
sũ uia. & quos nos oportẽt calciare prȩ¬
paratione euangłii pacis. In horũ cal¬
cam̃torũ figuram. & illa calciam̃ta

Expanded text:
paratus ad praelium est, et opera habet luparatus ad praelium est, et opera habet lucentia, quae lucernae dicuntur ardentes. 679 Et induti loricam justitiae. Sicut difficile vulneratur, in his vel maxime locis quae vitam tenent, qui confertam hamis, et ferreis invicem circulis se tenentem loricam virtutis indutus est: ita qui est circumdatus multiplici veste justitiae, nec ad similitudinem cervi in jecur accipiet sagittam, nec in desideria corruet et furores, sed erit mundo corde, habens artificem hujus loricae Deum, qui unicuique sanctorum omnia arma fabricatur, et non sinit eum a jaculo volante per diem, et a sagittis ardentibus percuti pariter et exuri. Et calciati pedes, in praeparatione Evangelii pacis. Diligentius observate, quod virtutem quamdam animae appellaverit pedes, quibus ingredimur in eo qui dicit: Ego sum via , et quos nos oportet calciare praeparatione Evangelii pacis. In horum calciamentorum figuram, et illa calciamenta
Abbreviated transcription (Latin):
inscripturis uocentur. nulli dubiũ est.
De quib unũ puto esse nunc membrum
lumbos quos ut accingamꝰ ueritate prȩci¬
ingeneratione semꝑ accipiunt᷑ & semine
scđm illud. De fructu lumbi tui ponã suꝑ
thronum tuũ:. alibi: Adhuc inlũbis
erat leui patris sui abrahȩ. quando obu¬
auit ei melchisedech: Uidetur nob̾ ac¬
cinxisse lumbos suos. qui nequaquam
uxori debitũ reddit nec seruit libidin
sed imitatur ingenitũ dm̃ generationes
negotiis ministrans. Hoc idem reor &
illud significare qđ ioħes z onã pelliciã
habebat circa lumbos suos. & ñ erat de
immundis qui ꝓpt̾ fluxũ seminis extra
castra ꝓiecti cũ arca dñi habitare ñ pos¬
sunt. nec ex his de quib in numeris
scribitur. sint uestim̃ta eius dissuta.
Qui autem xp̃o accinctus. ẽ. ueritate. hȩc
uestim̃ta in altũ colligit. & sursũ tra¬
hit. & nudorũ laterum̃ foecditatem bal¬
teo spũ ali uelat. stringit. includit. a

Expanded text:
in Scripturis vocentur, nulli dubium est, in Scripturis vocentur, nulli dubium est, de quibus unum puto esse nunc membrum, lumbos, quos ut accingamus veritate, praeciin generatione semper accipiuntur et semine, secundum illud: De fructu lumbi tui ponam super thronum tuum . Et alibi: Adhuc in lumbis erat Levi patris sui Abraham, quando obviavit ei Melchisedec , videtur nobis accinxisse lumbos suos, qui nequaquam uxori debitum reddit, nec servit libidini: sed imitatur ingenitum Deum, generationis negotiis non ministrans. Hoc idem, reor, et illud significare quod Joannes zonam pelliceam habebat circa lumbos suos , et non erat de immundis, qui propter fluxum seminis extra castra projecti, cum arca Domini habitare non possunt : nec ex his de quibus in Numeris scribitur: Sint vestimenta ejus dissuta . Qui autem Christo accinctus est veritate, haec vestimenta in altum colligit, et sursum trahit: et nudorum laterum foeditatem balteo spirituali velat, stringit, et includit, et
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt esse. quę post uttã istã sint in¬
eunda certamina. Necnon & illud Qua¬
ꝓpt̾ contendimus siue in p̾senti siue in
futuro placere illi. ut p̾sens tempus
hanc uitã. futurã post mortẽ signifi¬
cari putent. Hoc qͦq qđ nunc dicitur¬
& ad omĩia oꝑa ꝑfecti stare. ad eundẽ
sensũ referunt: quasi ñ possit aliquis
omĩa in p̾senti uita oꝑari: sed ex parte
quid faciat. sicut ex parte uidet & ex
parte ꝓphetat. & tunc ꝑfecte stare
ualeat. cũ uniuersa fuerit oꝑatus.
Alius uͦ simplicius hȩc exponit dicens.
eis paulus apłs post hanc epłam ꝓphe¬
tico uidebat sp̃ũ ꝓuenire. cohortari &
moneri. ut om̃ia faciant ꝑ quȩ possint
in fide stare euangłii. nec in ꝑsecutione
corruere. Diem autem malam ꝓprie de
quadragesimo octauo psalmo arbitramꝰ
esse nunc sumptã. State gͦ succincti lum¬
bos ur̃os inueritate. Qđ iuxta membra
carnis & corporis omĩa membra animȩ

Expanded text:
dicant esse, quae post vitam istam sint indicant esse, quae post vitam istam sint ineunda certamina. Necnon et illud: Quapropter contendimus, sive in praesenti, sive in futuro, placere illi , ut praesens tempus, hanc vitam, futurum, post mortem significari putent. Hoc quoque quod nunc dicitur: Et omnia operati, stare, ad eumdem sensum referent: quasi non possit aliquis omnia in praesenti vita operari, sed ex parte quid faciat: sicut ex parte videat, et ex parte prophetet: et tunc perfecte stare valeat, cum universa fuerit operatus. Alius vero simplicius haec exponit dicens, eis Paulus apostolus post hanc epistolam prophetico videbat spiritu provenire, cohortari et moneri, ut omnia faciant, per quae possint in fide stare Evangelii, nec in persecutione corruere. Diem autem malam, proprie de quadragesimo octavo psalmo arbitramur esse nunc sumptam. State ergo succincti lumbos vestros in veritate. Quod juxta membra carnis et corporis, omnia membra animae
Abbreviated transcription (Latin):
ut cȩci: quia dño peccauert̃. Ut gͥ pos¬
sit quis in hac die diabolo resistere. quia
ipse. ẽ. accusator fr̃m nr̃oꝵ: assumat
om̃ia arma dĩ. Hoc enim sonat fanot ła¬
iaͣ. non ut in latino simpliciter arma
translata st̃. & om̃ib telis armisq suc
cinctus de quib in sequentib explicat᷑.
sciat se tunc stare posse si uniuersa fue¬
rit oꝑatus. ut plenus cunctis uirtutib
stabilem figat gradũ. & ñ moueatur
de acie. sitq exhis de quib dñs ait. Sunt
quidam de hic stantib. Ꝙ in alio loco.
Etenim fide statis. & psalmista. Statu¬
it quidẽ supra petrã pedes meos. Tercia
qͦq a quibusdã interp̃tatio sub induci¬
tur dicentib. non om̃e aduersũ diabo¬
lum proeliũ morte finiri. Sed cũ de
isto scło exierimus tunc nob̾ fortius &
aꝑtius prȩsentib contra prȩsentes fu¬
turũ esse certam̃. & sic illud qđ paulo
ante posuimus exponunt. Neq enim
prȩsentia. neq futura & futura hȩc

Expanded text:
possit quis in hac die diabolo resistere, quia ipse est accusator fratrum nostrorum, assumat omnia arma Dei, hoc enim sonat πανοπλία, non ut in Latino simpliciter arma translata sunt, et omnibus telis armisque scinctus, de quibus in sequentibus explicatur, sciat tunc se stare posse, si universa fuerit operatus, ut plenus cunctis virtutibus, stabilem figat gradum, et non moveatur de acie, sitque ex his de quibus Dominus ait: Sunt quidam de hic stantibus ; et in alio loco: Etenim fide statis ; et Psalmista: Statuit, inquit, supra petram pedes meos . Tertia quoque a quibusdam interpretatio subinducitur, dicentibus: non omne adversum diabolum praelium morte finiri; sed cum de isto saeculo exierimus, tunc nobis fortius et apertius, praesentibus contra praesentes futurum esse certamen: et sic illud quod paulo ante posuimus, exponent, neque praesentia, 678 neque futura: ut futura haec
Abbreviated transcription (Latin):
quia uidelicet tastu sangiunis ilsius
& corporis dependentis uiuificetur
atq consurgat: & tunc typum qͦq
illũ ueritatẽ compleri. quando heli¬
scus mortuus mortuũ suscitauit.
ȩc utrũ uera sint nunc lectoris arbitrio
derelinquo: certe tunc in popło dicta
placuerunt. & quodam plausus quatri¬
podio sunt excepta. Unũ qđ scio loquor.
cũ loci istius int̾pretatione atq contex¬
tu sensus iste ñ conuenit. Uidete gͦ
quomͦ caute ambuletis. Non ut insipien¬
tes. sed ut sapientes. Recte ephesiis dr̃
ut caute ambulent. qui habebant exer¬
citatos sensus ad discernendũ bonũ &
malũ: & ꝓbantes om̃ia id qđ statuerant
bonũ esse retinebant. Qui autẽ uidet
quomͦ ambulet & quã caute figat gri¬
dum. neforte offendat ad lapidẽ pedẽ
suum & dicit. lucerna pedib meis uer¬
bum tuũ dñe : utiq sapiens. ẽ Non eni¬

Expanded text:
Quia videlicet tactu sanguinis ipsius, et corporis dependentis, vivificetur atque consurgat: et tunc typum quoque illum veritate compleri, quando Elisaeus mortuus mortuum suscitavit . Haec utrum vera sint, necne, lectoris arbitrio derelinquo. Certe tunc in populo dicta placuerunt, et quodam plausu ac tripudio sunt excepta. Unum quod scio, loquor, cum loci istius interpretatione atque contextu sensus iste non convenit. Videte ergo quomodo caute ambuletis: non ut insipientes, sed ut sapientes. Recte Ephesiis dut caute ambulent, qui habebant exercitatos sensus ad discernendum bonum et malum, et probantes omnia, id quod statuerant bonum esse retinebant. Qui autem videt, quomodo ambulet, et quam caute figat gradum, ne forte offendat ad lapidem pedem suum, et dicit: Lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine , utique sapiens e
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ibi antiqui hominis. ẽẽt. conditũ
caput. Illo gͦ tempore quo crucifixus
est dñs suꝑ eius pendens sepul chrũ.
hec ꝓphet̾ia completa. ẽ. dicens. sur¬
ge acdam qui dormif & exurge amor.¬
tuis. Et non ut legimus etii dai ceͣt¬

Expanded text:
quod ibi antiqui hominis esset conditum quod ibi antiqui hominis esset conditum caput: illo ergo tempore quo crucifixus Dominus, super ejus pendebat sepulcrum, haec prophetia completa 649 est dicens: Surge, Adam, qui dormis, et exsurge a mortuis: et non ut legimus
Abbreviated transcription (Latin):
plenũ repente in uerba quȩ in se xp̃c
loquebatur erupisse atq dixisse: hȩc
dicit dñs. Necnon & illud. ẽ. difseren¬
dum. quomͦ uni atq eidem dicatur
quasi uiuenti. surge qui dormis: &
quasi mortuo exurge a mortuif Igit᷑
quia & sp̃s ẽ. hominis quem semꝑ in
bonam partẽ scriptũ meminimꝰ. &
anima cuius & infirmitates & mor¬
tes legimus peccatoꝵ: id qđ nunc
dicitur surge qui dormis referatur
ad sp̃m. & qđ sequitur exurge a
mortius. animȩ coaptetur . Anima
quȩ peccauerit. ipsa morietur. Sp̃s
autẽ mortẽ. nunquã om̃ino legimus.
Xp̃c gͦ lux uera orietur ei qui resurre¬
xerit de somno. & exmortuis fuerit
suscitatus. Scio me audisse quendam
de hoc loco in eccła disputantẽ qui
in theatrali miraculo nunquã ante
uisam formã popło exhibuit ut
placeret. Testimoniũ hoc inquiens
ad adam dicitur. in locũ caluariȩ se¬
pultum ubi crucifixus. ẽ. dñs. Qui
caluariȩ locus iccirco appellatus est

Expanded text:
plenum, repente in verba quae in se Christus loquebatur, erupisse atque dixisse: Haec dicit Dominus. Necnon et illud est disserendum, quomodo uni atque eidem dicatur quasi viventi, Surge qui dormis: et quasi mortuo, Exsurge a mortuis. Igitur quia et spiritus est hominis, quem semper in bonam partem scriptum meminimus, et anima cujus et infirmitates et mortes legimus peccatorum, id quod nunc dicitur, Surge qui dormis, referatur ad spiritum: et quod sequitur, Exsurge a mortuis, animae coaptetur. Anima enim quae peccaverit, ipsa morietur . Spiritus autem mortem numquam omnino legimus. Christus ergo lux vera orietur ei qui surrexit de somno, et ex mortuis fuerit suscitatus. Scio me audisse quemdam de hoc loco in Ecclesia disputantem, qui in theatrale miraculum, numquam ante visam formam populo exhibuit, ut placeret, Testimonium hoc, inquiens: ad Adam dicitur in loco Calvariae sepultum, ubi crucifixus est Dominus. Qui Calvariae idcirco appellatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
Uȩ desiderantib diem dñi. ut quid uoca
bis diemdñi: & hȩc. ẽ. tenebrȩ & ñ lux
Quẽ ad modũ si fugiat homo a facie leonis
& incurrat inursũ. & introeat in do¬
mum suã & reclinet manus suꝑ pari
nebrȩ dies dñi & non lux & caligo non
habens splendorem: Quomͦ enim non
mala.ẽ. hȩc dies quȩ tenebris & caligine
in uoluitur : De qua iohel qͦq ꝓpħa cõ¬
memorat dicens. Canite tuba in syon
p̾dicate in monte scõ meo. & confundan¬
tur om̃s qui habitant terrã qm̃ ad est
dies dñi. quia ꝓpe est dies tenebrarum
& turbinis. dies nebulȩ & caliginis.
Et sophonias de eadem die loquit᷑ dicens
Prope. ẽ. dies dñi magna ꝓpe & uelox
nimis. Uox diei dñi amara. & dura. &.
fortis. Dies irȩ dies illa dies angustiȩ

Expanded text:
e desiderantibus diem Domini: Ut quid vobis dies Domini? et haec est tenebrae, et non lux. Quemadmodum si fugiat homo a facie leonis, et incurrat in ursum: et introeat in domum suam, et reclinet manus suas supenebrae dies Domini, non lux: et caligo non habens splendorem ? Quomodo enim non mala est haec dies, quae tenebris et caligine involvitur? De qua Joel quoque propheta commemorat dicens: Canite tuba in Sion: praedicate in monte sancto meo: et confundantur omnes qui habitant terram; quoniam adest dies Domini: quia prope est dies tenebrarum et turbinis, dies nebulae et caliginis . Et Sophonias de eadem die loquitur dicens: Prope est dies Domini magna, prope et velox nimis. Vox diei Domini amara, et dura, et fortis: dies irae, dies illa
Abbreviated transcription (Latin):
Impiũ quippe. ẽ. ut sp̃ualta nequiciȩ
in cęlestib id cęlũ tenere credantur
de quo loquit᷑ ds̃. cȩlũ mͥ thronus est.
taq qui intelligit quanta in isto mun¬
do nob̾ & prȩsentib & absentib fiant
dũ ea uidere ñ possumꝰ. siue ꝓpt̾ cor¬
pus humilitatis nr̃ȩ hoc fragile atq
terrenũ quo anima in uolũit᷑. si ue
quia carnalib oculis subtilior natura
ñ panditur : hic uidebit quȩ sint dene¬
brȩ quȩ abapło nunc dicant᷑. qđ scilicet
aut tota ista uita terrenȩ tenebrȩ nun¬
cupentur. lux quippe lucet intenebris.
& tenebrȩ eam ñ comprehenderunt:
aut animȩ lum̃ & sensus terrenũ corpis
& corpus mortis & humilitatis obũbra.
oꝑiat & occȩtat. Sciamus autẽ qđ ex¬
cepto pręsenti loco nec inueteri nec in
mundi rectores unquã legerimꝰ. qđ non
iccirco paulus apłs finxit quia necesse
habebat ad ephesios disputans reb nous
& inuisibilib noua nomina coaptare

Expanded text:
Impium quippe est, ut spiritualia nequitiae Impium quippe est, ut spiritualia nequitiae in coelestibus, eum coelum tenere credantur, de quo loquitur Deus: Coelum mihi thronus est . Itaque qui intelligit quanta in isto mundo, nobis et praesentibus, et absentibus fiant: dum ea videre non possumus, sive propter corpus humilitatis nostrae hoc fragile atque terrenum, quo anima involvitur, sive quia carnalibus oculis subtilior natura non panditur: hic videbit quae sint tenebrae quae ab Apostolo nunc dicantur: quod scilicet aut tota vita ista terrena, tenebrae nuncupentur lux quippe lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt , aut animae lumen et sensus, terrenum corpus, et corpus mortis, et humilitatis obumbret, operiat et obcaecet. Sciamus autem quod, excepto praesenti loco, nec in veteri, nec in mundi rectores, umquam legerimus: quod nomen idcirco Paulus apostolus finxit: quia necesse habebat ad Ephesios disputans, rebus novis et invisibilibus nova nomina coaptare.
Abbreviated transcription (Latin):
torib effundendo eorũ sanguini de¬
stinari: ita & demones ex ꝓp̃rii arbi¬
tri i libertate insidiarũ. fraudũ. scelerũ.
atq ꝑiurii. & reliquã uitiorũ ꝓuintiã
esse sortitos ut sint rectores tenebrarũ.
quia esse lucis principes noluerunt. Hi
gͦ rectores mundiatq tenebrarũ. cum
aduersũ aliquẽ colluctantes supplan¬
tauerint eũ fecerintq corruere. statĩ
illum suo mundo & suis tenebris quib
principant᷑ annectunt. Obquã causã
fortius laborandũ ut quȩ semel audi¬
uimus. ego elegi uos de isto mundo. &¬
iam ñ estis de isto mundo. si enĩ essetis
de mundo mundus qđ suũ esset amaret.
non redeamus ad mundũ nec subiciam᷑
ei. sed crucifigatur nobis mundus & nos
ei. ut rector lucis iesus ꝓprio mundo
nos cõpulet. & sub patris esse faciat di¬
tione erutos de spirituali nequiciȩ
potestate. & de cęlo eo qđ transitii¬
rum. ẽ. nec dĩ sedes appellari potest.

Expanded text:
toribus, et fundendo reorum sanguini detoribus, et fundendo reorum sanguini destinari: ita et daemones ex proprii arbitrii libertate, insidiarum, fraudum, scelerum, atque perjurii, et reliquam vitiorum provinciam esse sortitos, ut sint rectores tenebrarum, quia esse lucis principes noluerunt. Hi ergo rectores mundi atque tenebrarum, cum adversum aliquem colluctantes supplantaverint cum, fecerintque corruere, statim illum suo mundo et suis tenebris quibus principantur, annectunt. Ob quam causam fortius laborandum, ut qui semel audivimus: Ego elegi vos de isto mundo: jam non estis 675 de isto mundo: si enim essetis de mundo, mundus quod suum esset, amaret , non redeamus ad mundum, nec subjiciamur ei: sed crucifigatur nobis mundus, et nos ei, ut rector lucis, Jesus proprio mundo nos copulet, et sub Patris esse faciat ditione, erutos de spiritualis nequitiae potestate, et de coelo eorum quod transiturum est, nec Dei sedes appellari potest.
Abbreviated transcription (Latin):
doctoꝵ opimo. ẽ. qđ aer iste qui cȩlũ
& terrã medius diuidens in ane appel¬
latur plenus sit contrariis fortitudinib¬
Post hȩc retractandũ a quo principatꝰ &
potestates & rectores tenebrarũ mundi.
& sp̃ualia nequiciȩ incȩlestib ut hoc
sint acceꝑint potestatẽ. Et quidẽ dicat
alius apostatã diabolũ satellitib suis
diuersa officia cõmisisse. & ñ esse harũ
distributionũ auctorem dm̃. Cui po¬
test illud diligens lector opponere.
Et quomꝰ scriptũm. ẽ non est enĩ potestas
nisi a dõ: Qđ si de hominib dicit᷑. qͣn¬
tomagis de iis qui sunt subtilioris meli¬
orisq naturȩ : Nec statim qui hoc senti¬
at blasphemiȩ eũ crimendecet incurre¬
re: quia unusquisq uixta suã uolunta¬
tem diuersa ministeria sortitus sit
Quomͦ enĩ in urbib eos qui aliquid com¬
misere flagitii uidemus uł bestias a¬
lere uł secare marmora. uł mundare
spurcicias cloacarũ. uł prȩesse gladia¬

Expanded text:
doctorum opinio est, quod aer iste qui coelum et terram medius dividens inane appellatur, plenus sit contrariis fortitudinibtandum, a quo principatus, et potestates, et rectores tenebrarum mundi, et spiritualia neguitiae in coelestibus, ut hoc sint, acceperint potestatem. Et quidem dicat alius, apostatam diabolum satellitibus suis diversa officia commisisse, et non esse harum distributionum auctorem Deum. Cui potest illud diligens lector opponere, et quomodo scriptum est: Non est enim potestas, nisi a Deo ? Quod si de hominibus dicitur, quanto magis de his qui sunt subtilioris meliorisque naturae? Nec statim qui hoc sentiat, blasphemiae eum crimen incurrere: quia unusquisque juxta suam voluntatem diversa ministeria sortitus sit. Quomodo enim in urbibus eos qui aliquid commisere flagitii, videmus vel bestias alere, vel secare marmora, vel mundare spurcitias cloacarum, vel praeesse gladia
Abbreviated transcription (Latin):
Quam obrem non demus locũ diabolo.
Sed & si sp̃s potestatẽ habentis ascenderi
suꝑ nos. uixta qđ scriptũ est. locum ñ
demus ei. Dicat quispiã hoc qđ ait non
est nob̾ colluctatio aduersus sanguinẽ
& carnem. sed aduersus principatus
& potestates & cȩtera quȩ sequuntur
ideo dici ut doceamus ne ea quidem
quȩ nobis ministrari uitia putamꝰ ex
carne carnis esse uł sanguinis. sed a
quibusdã spũ alib nequiciis suggeri
Sunt enĩ quidã demones amorib & ama¬
toriis canticis seruientes. ut ꝓpħa qͦq
commnemorat dicens. Sp̃u fornicationis
seducti st̃. Nam & barbara quȩdã nomi

Expanded text:
Quamobrem non demus locum diabolo, Quamobrem non demus locum diabolo, sed et si spiritus potestatem habentis ascenderit super nos, juxta quod scriptum est, locum non denobis colluctatio adversus sanguinem et carnem, sed adversum principatus et potestates , et caetera quae sequuntur, ideo dici, ut doceamur, ne ea quidem quae nobis ministrari vitia putamus ex carne, carnis esse vel sanguinis, sed a quibusdam spiritualibus nequitiis suggeri. Sunt enim quidam daemones amoribus et amatoriis canticis servientes, ut Propheta quoque commemorat dicens: Spiritu fornicationis 672 seducti sunt . Nam et barbara quaedam nom
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmittit uos temptari suꝑ id qđ po¬
testis. Estimo quippe aduersus car-¬
nem & sanguinẽ esse certamina. quȩ
ibi temptationes appellant᷑ huma¬
nȩ quando caro concupiscit aduersus
nicationem & immundiciã. luxuriã.
idolatriã. inimicicias. contentiones.
emulationes. iras. rixas. dissensiones.
hereses. insidias. ebrietates. comessati¬
ones. & reliqua his similia. Porro ñ ẽ.
humana temptatio. nec aduersus car.¬
nem & sanguinẽ pugna quando aut
ipse sathanas trans figuratus in angłm
lucis ꝑsuadere nititur ut eũ angłm
luminis arbitremur: aut aliquid horum
simile facit in omi uirtute signis & por¬
tentis mendacib. in omĩ deceptione ini¬
quitatis. Nam cũ aliquem illaqueauerit
inimicus ut recipiat se & loquat᷑ in eo
hȩc dicit dñs. non quasi caro & sanguis
eum decipit aut quasi humana tempta¬
tio: sed quasi principatus. potestas. re¬
ctor tenebrarũ & nequicia sp̃ualis.

Expanded text:
mitti vos tentari supra id quod pomitti vos tentari supra id quod potestis . Existimo quippe adversus carnem et sanguinem esse certamina, quae ibi tentationes appellantur humanae, quando caro concupiscit adversus nicationem, immunditiam, luxuriam, idololatriam, inimicitias, contentiones, aemulationes, iras, rixas, dissensiones, haereses, insidias, ebrietates, comessationes et reliqua his similia. Porro non est humana tentatio, nec adversus carnem et sanguinem pugna, quando aut ipse Satanas transfiguratus in Angelum lucis, persuadere nititur, ut eum Angelum lucis arbitremur, aut aliquid horum simile facit, in omni virtute, signis et portentis mendacibus, in omni deceptione iniquitatis. Nam cum aliquem illaquearit inimicus ut recipiat se, et loquatur in eo, haec dicit Dominus, non quasi caro et sanguis eum decipit, aut quasi humana tentatio, sed quasi principatus et potestas, rector tenebrarum et nequitia spiritualis .
Abbreviated transcription (Latin):
munita sunt. ut cũ ꝑ illa irruꝑint faci¬
le munita capiant᷑: ita & diabolus ꝑ ea
quȩ patere uidet. certe ñ firmit̾ clausa
querit irrũꝑe: & ad ipsam arcẽ cordis
& animȩ ꝑuenire. & quid me necesse. ẽ
de plurib eius insidiis dicere. cum ex
his & cȩterȩ uersutiarũ eius species co-¬
gnoscantur: Diabolus autẽ grecum
Iuxta hebrei uͦ sermonis ꝓprietatẽ quia
& tribus zabulon quandã similitudinẽ
huius uocabuli habet. kaͣt᷑ appeo. idest
deorsũ fluens dici potest. qđ scilicet
paulatim de uirtute ad uitiũ fluxerit.
& de cȩlestib ad terrena corruerit.
Qm̃ non est nob̾ colluctatio aduersus
ctores tenebrarũ harũ. aduersus sp̃u¬
Salia nequiciȩ incęlestib. Nonputo
paulũ scribentem ad corinthios dice¬
re potuisse. non est uobis colluctatio
aduersus sanguinem & carnẽ quibus
ait. temptatio uos ñ apprehendat
nisi humana. fidelis autem ds̃ qui ñ¬

Expanded text:
munita sunt, ut cum per illa irruperint, facimunita sunt, ut cum per illa irruperint, facile munita capiantur; ita et diabolus per ea quae patere videt, aut certe non firmiter clausa, quaerit irrumpere, et ad ipsam arcem cordis et animae pervenire. Et quid me necesse est de pluribus ejus insidiis dicere, cum ex his et caeterae versutiarum ejus species cognoscantur? Diabolus autem, nomen Juxta Hebraei vero sermonis proprietatem, quia et tribus Zabulon quamdam similitudinem hujus vocabuli habet, καταρύων, id est, deorsum fluens dici potest, quod scilicet paulatim de virtute ad vitium fluxerit, et de coelestibus ad terrena corruerit. Quoniam non est nobis colluctatio adversus rectores tenebrarum harum, adversus spiritualia nequitiae in coelestibus. Non puto Paulum scribentem ad Corinthios dicere potuisse: Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, quibus ait: Tentatio vos non apprehendat nisi humana. Fidelis autem Deus, qui n
Abbreviated transcription (Latin):
quid & tumultuosũ agit. nec cũ iis qui
imprȩparati st̃ condemnabitur. Infide¬
litas quoq quȩ inimica fidei est ubi scu¬
tum. ẽ. fidei nil ualebit. Caput etiã
& principale cordis & animȩ in qͦ sensus
om̃s locati sunt. salutis galea circundatũ
ñ quassabitur. Ad extremũ quasi uir
bellator & fortis om̃s sectas contrarias
ueritati. concidet. interficiet: iugulabit.
gladiũ sp̃s id est uerbũ dĩ manũ tenens.
Uolens gͦ apłs multimoda diaboli inge¬
nia ostendere. quib nos caꝑe nitatur ꝑ ea¬
nes uł uersutias nominauit. Si enĩ ab¬
stinuerimꝰ nos a corporũ uoluptate :
parũ cautos in auaricia capit. Qđ si &
auariciã cũ uoluptate contemnimus
ꝑ luxuriã irrepit & facit nobis uentrẽ
esse dm̃: & ꝑ hanc etiã illa quȩ fortia
esse uidebant᷑ expugnat. Et quomͦ solent
sapientes exercituũ principes ea uł ma¬
xime oppugnare urbiũ loca quȩ parũ

Expanded text:
quid, et tumultuosum agit, nec cum his qui quid, et tumultuosum agit, nec cum his qui impraeparati sunt, condemnabitur. Infidelitas quoque, quae inimica est fidei, ubi scutum est fidei, nihil valebit. Caput etiam et principale cordis, et animae in quo sensus omnes locati sunt, salutis galea circumdatum non quassabitur. Ad extremum quasi vir bellator et fortis, omnes sectas contrarias veritati concidet, interficiet, jugulabit, gladium spiritus, id est, verbum Dei, manu tenens. Volens ergo apostolus multimoda diaboli ingenia ostendere, quibus nos capere nitatur  Anes vel versutias nominavit. Si enim abstinuerimus nos a corporum voluptate, parum cautos in avaritia capit. Quod si et avaritiam cum voluptate contemnimus, per luxuriam irrepit, et facit nobis ventrem esse deum, et per hanc etiam illa quae fortia esse videbantur, expugnat. Et quomodo solent sapientes exercituum principes, ea vel maxime oppugnare urbium loca quae parum
Abbreviated transcription (Latin):
cingulũ ueritas. ẽ. & lorica iusticia.
saluator autẽ & ueritas & iusticia
nominatur: nulli dubiũ quin ipse
& cingulũ sit & lorica. Itaq iuxta
hȩc ip̃se erit & p̾paratio euangłii
pacis. & scutũ fidei. & galea salutis.
egladiu sp̃s qđ est uerbũ dĩ. & ui
uens sermo & efficax & acutus suꝑ omnem
gladiũ ex utraq parte acutũ. Quȩ autem
alia arma dĩ possumus estimare quib
induendus. ẽ. is qui habet aduersus dia-¬
boli dimicare uersutias excepta uircute
tens erit contra uniuersas insidias diabo¬
li repugnare. & scđ̾m id quidem qđ ue¬
ritate pͣcinctus. ẽ. non facile ad falsita¬
tis doginata declucetur. Iuxta hoc uͦ qđ
lorica indutus. ẽ. iusticię. iniquitatis
iaculis ñ poterit ꝑforari. Nec non cum
calciatus fuerie aalciam̃tis pulcherri-
mis p̾paratione euangłii pacis. quasi
is qui pͣparauit in fine oꝑa sua. & iccir-¬
co pacis homo factus. ẽ. nec bellicũ ali¬

Expanded text:
cingulum veritas est, et lorica justitia est: cingulum veritas est, et lorica justitia est: Salvator autem et veritas, et justitia nominatur, nulli dubium quin ipse et cingulum sit et lorica. Itaque juxta haec, ipse erit et praeparatio Evangelii pacis, et scutum fidei, et galea salutaris, et gladius vens sermo et efficax, et acutus super omnem gladium ex utraque parte acutum. Quae autem alia arma Dei possumus existimare, quibus induendus est qui habet adversum diaboli dimicare versutias excepta virtute,tens erit contra universas insidias diaboli repugnare, et secundum id quidem quod veritate praecinctus est, non facile ad falsitatis dogmata deducetur. Juxta hoc vero quod loricam indutus est justitiae, iniquitatis jaculis non poterit perforari. Nec non cum calciatus fuerit calciamentis pulcherrimis in praeparatione Evangelii pacis, quasi is qui praeparavit in fine opera sua, et idcirco pacis homo factus est, nec bellicum ali
Abbreviated transcription (Latin):
losophos int̾ quattuor uirtutes forti¬
tudo sit posita. quã utiq animi & non
corporis esse manifestũ est. Qđ gͥ ait
confortamini in dño & in potentia
uirtutis eiꝰ. totum sentitur in xp̃o:
ut in om̃ib uirtutib quȩ suꝑ eo in¬
telliguntur qui crediderint confor¬
tentur. & prudent᷑ post specialia man¬
data quid uiris & uxorib patrib &
filiis. dñis & seruis obseruandũ sit.
nunc generalit̾ om̃ib in cõmune p̾cipit
ut in dño & in eius potentia confortati
p̾parent se contra diabolũ. De quo iN
consequentib scribit. Induite omĩa
arma dĩ. ut possitis stare contra uer¬
sutias diaboli. Ex his quȩ infra legimꝰ.
& hic quȩ inscripturis om̃ĩb de dño
saluatore dicuntur manifestissime cõ¬
probatur: om̃ia arma dĩ quib nunc
indui iubemur. intelligi saluatorẽ.
ut unũ atq idem sit dixisse induite
uos omĩa arma dĩ. quasi dixerit in¬
duite dñm nr̃m iesom xp̃m. Si enĩ

Expanded text:
losophos inter quatuor virtutes fortilosophos inter quatuor virtutes fortitudo sit posita; quam utique animi, et non corporis esse manifestum est. Quod igitur ait: Confortamini in Domino, et in potentia virtutis ejus, totum sentitur in Christo, ut in omnibus virtutibus quae super eo intelliguntur, qui crediderint confortentur. Et prudenter post specialia mandata, quid viris et uxoribus, patribus et filiis, dominis et servis observandum sit, nunc generaliter omnibus in commune praecipit, ut in Domino et in ejus potentia confortati, praeparent se adversum diabolum, de quo in consequentibus scribit. Induite omnia arma Dei, ut possitis stare contra versutias et hic quae in scripturis omnibus de Domino salvatore dicuntur, manifestissime comprobatur, omnia arma Dei, quibus nunc indui jubemur, intelligi salvatorem, ut unum atque idem sit dixisse: Induite vos omnia arma Dei, quasi dixerit: Induite Dominum Jesum Christum. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc quȩ seruis suꝑius imꝑauit ut diceit
dñis eadem facienda quȩ seruis. puto
illa quȩ dixerat in simplicitate cordis
& facientes uoluntatẽ dĩ & ex animo
& cũ fidelitate siue beniuolentia
potest. Unusquisq enĩ qđ fecerit bon
hoc recipiet a dño siue famulus serui¬
erit ut p̃dictũ est siue liber domint
fuerit ut oportet. ut ñ sit terribilis
ñ promptus ad uerbera. sciens quia
& ipse habeat dñm incęlis apud quen
ñ est acceptio ꝑsonarũ. & qui solas tan¬
tum iudicet uoluntates & iuxta eas
deteriori prȩferat meliorem. eligens
facta ñ homines. De cęcero confortamini
indño. & in potentia uircutis eius. Scio
ingreto ꝓ uirtute fortitudinẽ positã
idest ycxiiͫi. quia uirtus apud eos ap
pellatur. Sed hȩc apud nos consuetudo
ẽ scripturarũ ut indifferent᷑ & ycxyi¬
quia fortitudo corporis uirtus animi
existimabitur. quanquã & apud phy¬

Expanded text:
haec quae servis superius imperavit, ut diceret haec quae servis superius imperavit, ut diceret dominis eadem facienda quae servis? Puto illa quae dixerat, in simplicitate cordis, et, facientes voluntatem Dei: et, ex animo: et, cum fidelitate sive benevolentia potest. 669 Unusquisque enim quod fecerit boni, hoc recipiet a Domino, sive famulus servierit, sicut dictum est, sive liber dominatus fuerit, ut oportet: ut non sit terribilis, non promptus ad verbera: sciens quia et ipse habeat Dominum in coelis, apud quem non est acceptio personarum, et qui solus tantum judicet voluntates, et juxta eas deteriori praeferat meliorem, eligens facta, non homines. De caetero confortamini in Domino, et in potentia virtutis ejus. Scio in Graeco pro virtute, fortitudinem positam, id est, ἰσχὺν: quia virtus apud eos ἀρετὴ appellatur. Sed haec apud nos consuetudo est Scripturarum, ut indifferenter ἰσχὺquia fortitudo corporis virtus animi existimatur. Quamquam et apud phi
Abbreviated transcription (Latin):
diuersa subiunxit. Ad filios enĩ dicit.
oboedite parentib ur̃is in dño. ad ser¬
uos uͦ. oboedite dñis carnalib cũ timo¬
re & tremore : ut sicut int̾ seruum &
uxorem habet metus diuersitatẽ. ita &
int̾ filios & seruos oboedientia discrepa¬
ret. Et pulchre imꝑans seruis ut obor¬
diant dominis. adiecit quasi xp̃o. &
iterũ. ut serui xp̃i facientes uoluntat̾
dĩ. ut scilicet ñ audiat seruus carnaleꝰ
dñm. si contraria cłi p̾ceptis uoluerit
imꝑare. Quomꝰ autẽ ad corinthios
scđm tempus rescripserat ne ꝑoccasio¬
nem fidei in xp̃m int̾ maritos & un¬
res diuortiũ fieret si e duob unus
credere noluisset: ita ad ephesios & ad
colosenses quia plurimi int̾ initia fidͥ
putabant gentiles dnõs contẽnendo
nunc conditionũ moderate pcepta con¬
stituit. ut & seruitia ñ uideatur con¬
tra dominos concitare. & rursũ nequa¬
quã dños doceat audiendos si uitiosa
& nefanda p̾cipiant. Et dñi eadem faci

Expanded text:
enim dicit: Obedite parentibus vestris in Domino: ad servos vero, Obedite dominis carnalibus cum timore et tremore. Ut sicut inter servum et uxorem habet metus diversitatem: ita et inter filios et servos obedientia discreparet. Et pulchre imperans servis ut obediant dominis, adjecit, quasi Christo: et iterum, ut servi Christi, facientes voluntatem Dei: ut scilicet non audiat servus carnalem dominum, si contraria Deo praeceptis voluerit imperare. Quomodo autem ad Corinthios secundum tempus rescripserat , ne per occasionem fidei in Christum inter maritos, et uxores divortia fierent, si e duobus unus credere voluisset: ita ad Ephesios et ad Colossenses, quia plurimi inter initia fidei putabant Gentiles dominos contemnendos, nunc conditionum moderate praecepta constituit: ut et servitia non videatur contra dominos concitare: et rursum nequaquam dominos doceat audiendos, si vitiosa et nefanda praecipiant. Et domini, eadem facite
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eo homo adiuuans eũ & corroborans
aduersus aliũ sudore nimio dimican¬
tem. Et simul uide neforte ridiculi
sit qđ arbitrantur in ritũ luctantiũ
tota iacob nocte luctasse. Quid enim
grande si ut illi aiunt luctans aut
suꝑarit aut uictus sit: Sed iuxta racio¬
rabilem & conuenientẽ patriarchȩ
luctam. talem illi colluctationẽ fuis¬
se credendũ est. qualẽ ii habent qui pos¬
sunt dicere. non. ẽ. nobis colluctatio ad¬
uersus carnem & sanguinẽ. Necesse.ẽ.
totum nunc loci illius excutere sacra¬
xero disserendũ sit. Quȩrimꝰ autem
ubi ubi in ueteri testamento paulus
hȩc legerit. aut qua auctortrate quȩ
minime scripta sint publicarit: &
conicemus ex his quȩ de proeliis & sin¬
gulari certamine. uerbi causa dauid

Expanded text:
cum eo homo, adjuvans eum, et corroborans cum eo homo, adjuvans eum, et corroborans adversum alium, sudore nimio dimicantem. Et simul vide, ne forte ridiculi sint qui arbitrantur in ritum luctantium, tota Jacob nocte luctatum. Quid enim grande, si, ut illi aiunt, luctans aut superarit, aut victus sit? Sed juxta rationabilem et convenientem patriarchae luctam, talem illi colluctationem fuisse credendum est, qualem hi habent qui possent dicere: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem. Non necesse est totum nunc loci illius excutere sacraus disserendum sit. Quaerimus autem ubi in veteri Testamento Paulus haec legerit, aut qua auctoritate quae minime scripta sunt, publicarit. Et conjicimus ex his quae de praeliis et singulari certamine, verbi 673 cau
Abbreviated transcription (Latin):
ii quos uere uulgus maleficos uocat.
& incantationes & preces & colores uam
& diuersa uł metalloꝵ genera uł cibor
atq inuocati assistere demones & in¬
felices animas caꝑe memorant᷑. Al
uͦ iracundias & furores & bella com¬
mittere. alii prȩesse inimicici is. &
int̾ homines odia concitare. Quia
uult gͦ aiunt apłs nos docere ñ ex
natura corporis & materia carnis &
sanguinis hȩc uitiorũ genera ꝓcre¬
ari sed instinctu demonũ: ꝓpterea
ait. non . ẽ. nob colluctatio aduers
sanguinẽ & carnẽ. sed aduersus prin¬
cipatus & potestates: & reliqͣ. Ideo
autẽ nunc eorũ qui magicis infelices ar¬
tib seruiunt. & facere ista ꝑhibentes
in mediũ exempla ꝓtulimꝰ ut recun¬
damus eorũ opinationẽ qui putant om̃ia
uitia esse carnis & sanguinis & nullã
habere demones potestatẽ ut nos inci¬
tent ad peccatũ. Talẽ luctationem &
iacob putamus fuisse. qđ scilicet non
aduersus carnẽ & sanguinẽ contende¬
rit quando remansit solus & luctabat

Expanded text:
leficos vocat, et incantationes, et preces, et colores varii, et diversa vel metallorum genera, vel ciborum, ad quae invocati assistere daemones, et infelices animas capere memorantur. Alii vero iracundias, et furores, et bella committere: alii praeesse inimicitiis, et inter homines odia concitare. Quia vult ergo, aiunt, Apostolus nos docere: non ex natura corporis, et de materia carnis et sanguinis, haec vitiorum genera procreari, sed instinctu daemonum; propterea ait: Non est nobis colluctatio adversus sanguinem et carnem, sed adversus principatus et potestates, et reliqua. Ideo autem nunc eorum qui magicis infelices artibus serviunt, et facere ista perhibentur, in medium exempla protulimus, ut retundamus eorum opinionem, qui putant omnia vitia esse carnis et sanguinis, et nullam habere daemones potestatem, ut nos incitent ad peccatum. Talem luctationem et Jacob putamus fuisse, quod scilicet non adversum carnem et sanguinem contenderit , quando remansit solus, et luctabatur
Abbreviated transcription (Latin):
uidentes scribȩ & pharisei aduersus legẽ eum facere dicebant. Eoce homo
uorax & uini potator: amicus publicanoꝵ & peccator. Nam ante reprehend¬
rant quare curaret in sabbatis. Dñs gͦ ut hanc eoꝵ accusationẽ clem̃tię ratio¬
ne suꝑaret. tres parabolas posuit. Ex quib una. ẽ. nonaginta nouem ouiũ in mis¬
tib relictarũ. & unius ꝑditę quę pastoris humeris est reducta. Alix. dragin
quã mulier accenso lumine requisiuit & inuenta ea uicinas ad lȩticiã conui¬
cauit dicens. Congratulamini michi quia inueni dragmã quam pdideram.
Tertiam uͦ duorũ filioꝵ de quaut disputare pauca iussisti. Et de ouie quidem
ac dragia licet ad unũ ꝑtineant intellectũ: non ẽ. istius tẽporis dispu¬
tatio. Hoc tantũ dixisse sufficiat. ob id has parabolas esse ꝓpositas. ut
quomꝰ ibi inuentione pecoris & dragmȩ lȩcicia. ẽ. angłoꝵ & circũmanentus

Expanded text:
uidentes scribae et pharisaei aduersum legem eum facere dicebant: ecce homo uidentes scribae et pharisaei aduersum legem eum facere dicebant: ecce homo uorax et uini potator, amicus publicanorum et peccatorum. nam et ante reprehenderant, quare curaret in sabbatis dominus. ergo, ut hanc eorum accusationem clementiae ratione superaret, tres parabolas posuit, e quibus una est nonaginta nouem ouium in montibus relictarum et unius perditae, quae pastoris umeris est reuecta, alia dragmae, quam mulier accenso lumine perquisiuit et inuenta ea uicinas ad laetitiam conuocauit dicens: congratulamini -mihi, quia inueni dragmam, quam perdideram, tertia uero duorum filiorum, de qua ut disputarem pauca, iussisti. Et de oue quidem ac dragma, licet ad unum pertineant intellectum, non est istius temporis disputatio; hoc tantum dixisse sufficiat ob id has parabolas esse propositas, ut, quomodo ibi in inuentione pecons et dragmae laetitia est angelorum et circum manentium
Abbreviated transcription (Latin):
sustinerit. partus expectaret aduentũ. inuolueret᷑ pannis. subiceret᷑ parentib
ꝑsingulas adoleret ȩtates. Et post contumelias uocũ alapas & flagella crucis
p nobis fieret maledictũ. ut nos a maledicto legis absolueret. patrifactus
oboediens usq ad mortẽ. & id oꝑe cõpleret qđ ante ex psoni medratoris fuera
dep̃catus dicens. Pat̃ uolo ut quomꝰ ego & tu unũ sumus ita & isti in nob̾ unum
sint Ergo quia ad hoc uenerat ut qđ erat impossibile legis. quia nemo ex ea u¬
stificabatur in effabili miscdia uinceret Publicanos & peceatores ad poenite¬
tiam ꝓuocabat: Conuiuiũ qͦq eoꝵ expetens ut in conuiuia docerent᷑. sicut i
nifestũesse poterit ei qͥ euangłia sollicita mente plegerit. quomͦ & cibus eis
& potus & deambulatio & uniuersa quę gessit. saluti hominũ ꝓcuraret. ha

Expanded text:
sustineret, partus expectaret aduentum, inuolueretur pannis, subiceretur parentibus, sustineret, partus expectaret aduentum, inuolueretur pannis, subiceretur parentibus, per singulas adoleret aetates et post contumelias uocum, alapas et flagella crucis quoque pro nobis fieret maledictum, ut nos a maledicto legis absolueret patri factus oboediens usque ad mortem, et id opere conpleret, quod ante ex persona mediatoris fuerat deprecatus dicens: pater, uolo, ut, quomodo ego et tu unum sumus, et isti in nobis unum sint? ergo, quia ad hoc uenerat, ut, quod erat inpossibile legis, quia nemo ex ea iustificabatur, ineffabili misericordia uinceret, publicanos et peccatores ad paenitentiam prouocabat conuiuium quoque eorum expetens, ut et inter conuiuia docerentur, sicuti manifestum esse poterit ei, qui euangelia sollicita mente perlegerit, quomodo et cibus eius et potus et deambulatio et uniuersa, quae gessit, salutem hominum procurarint. hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ulter. homicida. fraudator. & ut breuit̾ dicam mortali crimine tenebat᷑. null
uenia pocnitentię laxabat᷑ a crimine : oculũ ꝓoculo. dentẽ ꝓdente. animã ꝓ
anima iubebant᷑ exoluere. Om̃s itaq declinauerant. simul inutiles facti eram
Nonerat qui faceret bonũ. non erat usq ad unũ. Ubi abundauit peccatũ: suꝑ¬
abundauit gr̃a. Et misit ds̃ filiũ suum factũ ex muliere. qͥ destructo medio p¬
riete fecit utrunq unũ: & austiritatẽ legis cuangłii gr̃a temꝑauit. Unde
liati dõ sumus. habentes ꝓpiciatorem dñm iesum: qui donauit nob̾ delicta
nr̃a & deleuit qđ erat cyrographũ mortis contra nos affigens illud cruci. &
principatꝰ & potestates fecit ostentui triũ phans eas in ligno Quȩ autẽ maior po¬
test esse clem̃tia: quã ut filius dĩ hominis filius putaret᷑. Decẽ mensiũ fastidi

Expanded text:
ulter, homicida, fraudator, et ut breviter dicam, mortali crimine tenebatur, nulla ulter, homicida, fraudator, et ut breviter dicam, mortali crimine tenebatur, nulla venia poenitentiae laxabatur a crimine, oculum pro oculo, dentem pro dente, animam pro anima jubebantur exolvere . Omnes itaque declinaverant, simul inutiles facti erant: non erat qui faceret bonum, non erat usque ad unum . « Ubi autem abundavit peccatum, superabundauit gratia et misit deus filium suum factum ex muliere, qui destructo medio pariete fecit utrumque unum et austeritatem legis euangelii gratia temperauit. unde iliati deo sumus, habentes propitiatorium dominum Iesum, qui donauit nobis delicta nostra et deleuit, quod erat chirographum mortis cprincipatus et potestates fecit ostentui, triumphans eas in ligno. Quae autem major potest esse clementia, quam ut Filius Dei, hominis Filius nasceretur? decem mensium fastidia