comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut abiis quȩ parua sunt uulneret᷑. Si autem
eruca pariuisq uermiculus fortior homine
est: quid gloriat᷑ t̾ra ce cinis & eleuat᷑ ꝑ suꝑbiã
cum ex humo sit aqua &e homo appell atur¬
&e humana conteminit: Quidã aut̃ locũ istũ
sic interp̾tant᷑ A dextris & a sinistris uirtu
tes &e fortitudines dĩ legimꝰ. quas greci. Ai¬
÷ a caie uocant. A dextris seraphim &e
cherubim cunctasꝰ angłicas potestates. a sini¬
stris contrarias fortitudines de quib scriptũ
est. Misit in eos iram indignationis suȩ. fu¬
rorẽ &e irã. & tribulationẽ. immissionẽ ꝑ
ta eum. a dextris & sinistris euis. Ego puto
sinstrum fuisse sp̃m. qui egressus est &e
stetit coram dño & ait. Ego decipiam achab.
& egrediar & ero sp̃s mendax in ore omniũ
ꝓpħarum eiuis. Ad quam sinistram & contra¬
niam potestatem quȩ apta erat ad decipien¬
dum &e exercitata adruinas. & multos ante

Expanded text:
ut ab his quae parva sunt vulneretur. Si autem ut ab his quae parva sunt vulneretur. Si autem eruca parvusque vermiculus fortior homine est, quid gloriatur terra et cinis , et elata per superbiam cum ex humo sit, a qua homo appellatur humana contemnit? Quidam autem locum istum sic interpretantur: A dextris et ates et fortitudines Dei 199 legimus, quas Graeci δυνάμεις vocant. A dextris Seraphim et Cherubim, cunctasque angelicas potestates, a sinistris contrarias fortitudines, de quibus scriptum est: Misit in eos iram indignationis suae, furorem et iram, et tribulationem, immissionem per ta eum a dextris, et sinistris ejus . Ego puto sinistrum fuisse spiritum, qui egressus est, et stetit coram Domino, et ait: Ego decipiam Achab, et egrediar, et ero spiritus mendax in ore omnium Prophetarum ejus. Ad quam sinistram et contrariam potestatem, quae apta erat ad decipiendum, et exercitata ad ruinas, et multos ante
Abbreviated transcription (Latin):
a dno ꝓmissa sunt credimꝰ accidisse. & sterili¬
tatẽ prȩteritã nouis frugib cõpensatã. utͥ
qͥeqd tropicõs locusta &e brucus &e rubigo &
eruca consumpserat: annis sequentib imple¬
retͣ. Quȩrimꝰ cur eruca fortitudo uł uirtus
dnĩ appellata sit. &e nonsolũ uirtus: sed uirt᷑
magna. Quomͦ potentia dĩ inȩgyptus plagis
ostensa est ꝑ parua animantia. & precipue
serniphes. qui tã parui sunt culices ut uix
cernant᷑ ocłis: sic &e nunc in paruo tardoque
uermiculo qui ux moueri potest &e leui ta.¬
ctu conterit᷑. dĩ potentia & humana fragili
cuncta diluuio. uł fulmine concremare: sed
ꝑparua & ut ita dicã puncta corporũ osten¬
dit humanã fragilitatẽ. Unde & illud solemꝰ
marcioni & cȩteris respondere hereticis. qui
uetus laniant testamentũ: qđ & pulices &
culices & cimices & huiuscemodi animantia
iccireo fecerit. ut fragilitatẽ & imbecillitatẽ¬
nr̃ȩ carnis ostender&e. quȩ in tantũ nichil est

Expanded text:
rilitatem praeteritam novis frugibus compensatam: ut quidquid locusta, bruchus, et rubigo, et eruca consumpserat, annis sequentibus impleretur. Quaerimus cur eruca fortitudo, vel virtus Domini appellata sit, et non solum virtus, sed virtus magna? Quomodo potentia Dei in Aegyptiis plagis ostensa est per parva animalia, et praecipue ciniphes, qui tam parvi sunt culices, ut vix cernantur oculis. Sic et nunc in parvo tardoque vermiculo, qui vix moveri potest, et levi tactu conteritur, Dei potentia et humana fragilitcuncta diluvio, vel fulmine concremare; sed per parva, et, ut ita dicam, puncta corporum, ostendit humanam fragilitatem. Unde et illud solemus Marcioni et caeteris respondere haereticis qui vetus laniant Testamentum, quod et pulices et culices et cimices, et hujuscemodi animantia idcirco fecerit Deus, ut fragilitatem nostrae carnis ostenderet, quae in tantum nihil est,
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ pͣdicabunt. nisi mittant᷑: Qͦdq ait. om̃is
qui inuocauerit nom̃ dñi saluus erit: ñ leue
esse credamus. Licet enĩ idem apłs scribat.
ipsum dicere. ñ sermone sed affectu cordis
est ponderandũ. Omĩs eñ qui inuocauerit
nomen dni: saluus erit. Unde & paulus ce
sostenes scribunt ȩccłȩ dĩ quȩ est corinthi.
scificatis in xp̃o iesu. uocatis scĩs. cũ uniuersis
qui inuocant nom̃ dnĩ iesu. xp̃i. scd̾m illud¬
sacerdotib eiꝰ & samuhel int̾ eos qui inuo¬
cant nomen eiꝰ. Inuocabant dnĩn &e ipse
exaudiebat illos. in columna nubis loque
batur ad eos. Sigͥ & de credentib corinthis.
&e de moyse ce aaron & samuhele scribitur
largitatem. qđ nequaquã in paucos ꝓpħas
ut olimfiebat inueteri testamento. sed in
om̃s credentes in nomine saluatoris sp̃s scĩ

Expanded text:
autem praedicabunt nisi mittantur . Quodque ait: Omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit, non leve esse credamus, licet enim idem apostolus scribat: ipsum dicere, non sermone, sed affectu cordis est ponderandum. Omnis enim qui invocaverit nomen Domini, salvus erit. Unde et Paulus et Sostenes scribunt Ecclesiae Dei quae est Corinthi: Sanctificatis in Christo Jesu, vocatis sanctis cum universis qui invocant nomsacerdotibus eius et Samuhel inter eos qui invocant nomen eius invocabant Dominum et ipse exaudiebat illos in colubatur ad eos . Si igitur de credentibus Corinthiis, et de Moyse et Aaron ac Samuele scribitur,largitatem, quod nequaquam in paucos Prophetas ut olim fiebat in veteri Testamento, sed in omnes credentes in nomine Salvatoris, Spiritus sancti
Abbreviated transcription (Latin):
atq peccata. de quib ꝓpħa loquit᷑. Ab alie¬
nis parcȩ seruo tuo. Quȩ nequaquã in nobis
ultra uiam reꝑient si habuerimus dĩ pacẽ.
&e cor nr̃m aduersarus non patuerit. Hȩc
uidei & nr̃i ut diximus uidaitantes ad
mille annorũ fabulam referunt. quando
putant xp̃m habitaturũ in syon. & inierłm
aureã atq gemmnatã scõrs popłos congregan¬
dos. ut qui inisto scło oppressi sunt ab uni¬
uersis gentib : in hoc eodẽ cunctis imꝑent
nationib. Et erit. Indie illa stillabt̃
montes dulcedinẽ. & colles fluent lacte. &

Expanded text:
atque peccata, de quibus propheta loquitur: Ab alieatque peccata, de quibus propheta loquitur: Ab alienis parce servo tuo : quae nequaquam ultra in nobis viam reperirent, si habuerimus Dei pacem, et cor nostrum adversariis non patuerit. Haec Judaei et nostri, ut diximus, judaizantes, ad mille annorum fabulam referunt, quando putant Christum habitaturum in Sion, et in Jerusalem aurea atque gemmata sanctorum populos congregandos, ut qui in isto saeculo oppressi sunt ab universis gentibus, in hoc eodem cunctis imperent nationibus. 215 Et erit in die illa, stillabunt montes dulcedinem, et colles fluent lacte, et
Abbreviated transcription (Latin):
scietis quia ego dñs dĩ ur habitans in syon
solis &e lunȩ cunctarũq stellarũ splendor
tenebris fuerit commutatꝰ: dñs de syon instar
leonis rugiet. siue clamabit. & tã excelsa
uox eiꝰ erit atq t̃ribilis : ut cȩloꝵ cardines
&e terrarũ fundam̃ta quatiant᷑. Cumq tam
seuerus in eos fuerit qui puniendi sunt: erit
clemens erga popłm suũ. & dabit eis forti¬
tudinẽ qui appellant᷑ isrł filii. mens scilicae
nos rectissimũ dĩ possumus dicere. qui non
ambulauerunt ꝑprauas semitas. sed gradi¬
entes inuia xp̃i omĩa recta fecerunt. Tunc sci¬
ent & ii qui punientur & illi qui assumentur
in głam: quod dñs habitet in specula sua
syon. & in xp̃o monte scõ suo. siue in eo qͥ se
dignũ dĩ habitaculo pͣparauit. Tunc erit scã
ierłm uisio pacis. aqua & sa lomon nomen
accepit. & alieni ñ transibunt ꝑ eam ampliꝰ.
Alienos. uel demones intellige qui externi
a dõ sunt: uel om̃s pessimas cogitationes

Expanded text:
Deus vester habitans in Sion solis et lunae cunctarumque stellarum splendor tenebris fuerit commutatus, Dominus de Sion instar leonis rugiet, sive clamabit, et tam excelsa vox ejus erit atque terribilis, ut coelorum cardines et terrarum fundamenta quatiantur. Cumque tam severus in eos fuerit qui puniendi sunt, erit clemens erga populum suum, et dabit eis fortitudinem qui appellantur filii Israel, mens scilicet nos rectissimum Dei dicere possumus: qui non ambulaverunt per pravas semitas, sed gradientes in via Christi, omnia recta fecerunt. Tunc scient et hi qui punientur, et illi qui assumentur in gloriam, quod Dominus habitet in specula sua Sion, et in Christo monte sancto suo, sive in eo qui se dignum Dei habitaculo praeparavit. Tunc erit sancta Jerusalem visio pacis, a qua et Salomon nomen accepit, et alieni non pertransibunt per eam amplius. Alienos vel daemones intellige, qui externi a Deo sunt: vel omnes pessimas cogitationes
Abbreviated transcription (Latin):
patiar. & dñs habitabit insyon. Non utiq
hȩc uidea in ęternum habitabitur quam
uidemꝰ esse desertã. ñ ista ierłm cuiꝰ ruinas
cernimus. sed illa udea cuiꝰ filiȩ ex ultaue.¬
runt & letatȩ sunt in omĩb udicus dñi.
&e de qua infine quinquagesimi psalmi legi-¬
mus. Benigne fac dnẽ inbona uoluntateꝰ
tua syon. & edificentur muri ierłm. In hac
ꝓuntia confessionis &e głȩ. & in hac urbe in
qua paa dnĩ cernit᷑. erit ȩt̃na habitatio.
ñ inunã uel intres aut plures generationes.
sed in generatione & generatione. hoc est in
duab generationib. eors qui de uideis & de
gentib crediderunt. Ꝙ mundabit᷑ sangui¬
nem omĩũ peccator quẽ prius ñ munda-¬
uerat. ut mundet in euangłio: quos in lege
peccantes immundosq reliquerat. Ideo enĩ
conclusit omĩa sub peccato: ut omĩb misere.¬
atur. Siue ulciscet᷑ seruorũ suorũ sanguinẽ.
quẽ in martyrio ꝓ nominis eiꝰ confessione

Expanded text:
in Sion. Non utique haec Judaea in aeternum habitabitur, quam videmus esse desertam: non ista Jerusalem, cujus ruinas cernimus: sed illa Judaea, cujus filiae exsultaverunt et laetatae sunt in omnibus judiciis Domini. Et de qua in fine quinquagesimi psalmi legimus: Benigne fac, Domine, in bona voluntate tua Sion, ut aedificentur muri Jerusalem. In hac provincia confessionis et gloriae, et in hac urbe in qua pax Domini cernitur, erit aeterna habitatio, non in unam, vel in tres, aut plures generationes, sed in generatione et generationem, hoc est, in duabus generationibus eorum, qui de Judaeis et de gentibus crediderunt. Et mundabit Dominus sanguinem omnium peccatorum, quem prius non mundaverat, ut mundet in Evangelio, quos in Lege peccantes immundos reliquerat. Ideo enim conclusit omnia sub peccato, ut omnibus misereatur ; sive ulciscetur servorum suorum sanguinem, quem in martyrio pro nominis ejus confessione
Abbreviated transcription (Latin):
detur popłs in ȩt̾num. L.xa. Confide terra.
gaude atq lȩtare. quia magnificauit dñs ut
faceret. Confidite iumenta campi. qũ gerini¬
n auerunt campi solitudinis. quia lignum
attulit fructũ suũ. ficus & uinea dederunt
fortitudinẽ suam. Et filii syon gaudete atq

Expanded text:
us meus in sempiternum. LXX: Confide, terra, gaude atque laetare, quia magnificavit Dominus ut faceret: confidite, jumenta campi, quoniam germinaverunt campi solitudinis, quia lignum attulit fructum suum, ficus et vinea dederunt fortitudinem suam: et filii Sion, gaudete atque
Abbreviated transcription (Latin):
eos interp̃temur qui dĩ popłm coangustant
& tribulant &e ꝑsequunt᷑. hoc enĩ tyrus
tes sanguinẽ corruunt siue uolutant᷑ in
coeno. qͦđ phylistum galileaq significat.
dit grecis siue gentilib. ut eos de. xp̃ianis
ethnicos faciat. & ex t̃minet de finib suis
in quib in xp̃o fuerant ꝓcreati. & nequaqͣm
iniudea &e inueritatis confessione sed in gen¬
tium errore uersent᷑. Quȩ omĩa & ad diem
iudicii referre possumꝰ. ñ discrepante uindi¬
cta. licet in tempore a suꝑiorib discrepare
uideantur. Pro galilea in hebreo scriptũ est.
galiloth. qͦd aquila. S EIQAC. symina¬
chus t̃minos transtulit. Sei ᷑ ac. aut̃
idest tumulos arenarũ referamꝰ ad litora
palestinȩ. ñ ad galileam phylistum quȩ
Iomino nulla est. Ecce ego suscitabo¬
I eos in loco in quo uendidistis eos. & conuer¬
Itã retributionẽ ur̃am in caput ur̃m. & uen

Expanded text:
eos interpretemur, qui Dei populum coangustant eos interpretemur, qui Dei populum coangustant et tribulant et persequuntur hoc enim Tyrus tes sanguinem corruunt, sive volutantur in coeno, quod Philistiim Galilaeaque significat. dit Graecis, sive gentilibus, et eos de Christianis ethnicos facit: ut exterminet de finibus suis, in quibus in Christo fuerant procreati, et 210 nequaquam in Judaea, et veritatis confessione, sed in gentium errore versentur. Quae omnia et ad diem judicii referre possumus, non discrepante vindicta: licet in tempore a superioribus discrepare videantur. Pro Galilaea in Hebraeo scriptum est, GALILOTH  , quod Aquila Θῖνας, Symmachus Terminos transtulit: Θῖνας autem, id est, Tumulos Arenarum, referamus ad littora Palaestinae, non ad Galilaeam Philistiim, quae omnino nulla est. Ecce ego suscitabo eos de loco, in quo vendidistis eos, et convertam retributionem vestram in caput
Abbreviated transcription (Latin):
templi diĩ posuerunt intẽplo bel. Unde
postea balthasar potat in phyalis. & statim
regnum eiꝰ in medos ꝑsasq transfertur. Sed
quia post diem dñi magnum & horribilẽ
hȩc futura dicunt᷑. quȩ apłi in resurrectione
dnĩ interp̃tant᷑. & hebrei infuturũ iudicu
tempus differunt: magis de romanis intel¬
ligendũ. qđ uespasianus & titus romȩ tẽplo
pacis edificato. uasa templi & uniuersa dona-¬
ria indelubra illius consecrarint. quȩ greca
& romana narrat hystoria. Eo tempore
filii uida & ierłm. nequaquã isrł &e decẽ
tribuum quȩ usq hodie in medoꝵs urbib
& montib habitat. uenditi sunt filiis gre¬
corũ ut ext̾̃minarent᷑ de finib suis. &e omĩs¬
orbis iudaica captiuitate completus est.
Hoc illi referunt. ut ultionem sanguinis
accidit. contra tyrũ & sydonẽ ꝓse accidisse
confirment. Nos autẽ uixta coeptã tropo.¬
logiã. tyrũ & sydonẽ & palestinos

Expanded text:
templi Domini posuerunt in templo Bel: unde templi Domini posuerunt in templo Bel: unde postea Balthasar potat in phialis, et statim regnum ejus in Medos et Persas transfertur . Sed quia post diem Domini magnum et horribilem, haec futura dicuntur, quae apostoli in resurrectione Domini interpretantur, et Hebraei in futurum judicii tempus differunt, magis de Romanis est intelligendum: quod Vespasianus et Titus, Romae templo Pacis aedificato, vasa Templi et universa donaria in delubro illius consecrarunt: quae Graeca et Romana narrat historia. Eo tempore filii Juda et Jerusalem nequaquam Israel, et decem tribuum, quae usque hodie in Medorum urbibus et montibus habitant venditi sunt filiis Graecorum, ut exterminarentur de finibus suis, et omorbis Judaica captivitate completus est. Hoc illi referunt, ut ultionem sanguinis accidit, contra Tyrum et Sidonem per se accidisse confirment. Nos autem juxta coeptam tropologiam, Tyrum et Sidonem et Palaestinos
Abbreviated transcription (Latin):
finib suis. Exx. Quid mͥ & uobis tyrus &
sydon. & omĩs galilea alienigenarũ: Nunqͥd
Sretributionem uos redditis mͥ. aut iram incor.¬
Sde retinetis aduersũ me: Hoc enĩ grece signi¬
udei aduersus tyrũ & sẏdonẽ & palesti¬
norũ terminos siue galileam alienigenarũ
dici arbitrantur. qđ tempore captiuitatis ui¬
daicȩ quando uicti sunt a romanis dĩ popłm
ꝑsecuti sunt. immo in popło dĩ ipsum dm̃ qui
prȩfuit popło. scđm illud qđ scriptũ est.
Qui uos recipit: me recipit. Ergo e contrario
qui ꝑsequitur popłm dĩ: ipsum dm̃ ꝑsequit᷑
cuius est popłs. Reddam inquit uobis quȩ
fecistis popło meo. quia argentũ meũ &
aurum. idest uasa templi &e quicquid in
eo p̃ciosissimum & speciosissimũ fuit can¬
delabrum aureũ & mensam ꝓpositionis
auream. & duos cherubim aureos. & ꝓpicia¬
toriũ. & phyalas. ac turibula aurea tulistis.
&e consecrastis idolis ur̃is. Haec aut̃ narrat
hystoria chaldeos magis fecisse. qui uasa

Expanded text:
 suis. LXX: Quid mihi et vobis, Tyrus et Sidon, et omnis Galilaea alienigenarum? Numquid retributionem vos redditis mihi: aut iram in corde retinetis adversum me hoc enim Graece signiJudaei adversum Tyrum et Sidonem et Palaestinorum terminos, sive Galilaeam alienigenarum dici arbitrantur: quod tempore captivitatis Judaicae, quando victi sunt a Romanis, Dei populum persecuti sunt: immo in populo Dei ipsum Deum qui praefuit populo, secundum illud quod scriptum est: Qui vos recipit, me recipit . Ergo econtrario, qui persequitur populum Dei, ipsum Deum persequitur, cujus est 209 populus. Reddam, inquit, vobis quae fecistis populo meo: quia argentum meum et aurum, id est, vasa templi, et quidquid in eo pretiosissimum et speciosissimum fuit, candelabrum aureum et mensam propositionis auream, et duos Cherubim aureos, et propitiatorium, et phialas ac thuribula aurea tulistis, et consecrastis idolis vestris . Haec autem narrat historia Chaldaeos magis fecisse, qui vasa
Abbreviated transcription (Latin):
doctorẽ. qui sub nomine doctrinȩ & sacerdo.¬
ti dominant᷑ cleris. & oppͥmunt eos qui sibi¬
subiecti sunt. Cũq fuerint neglegentes & scan¬
dalizauerint unũ de minimis: etiã pueros
ponunt in ꝓstibulo siue tradunt meretricib.
&e causa uoluptatis suȩ. quorũ ds̃ uent̾ est &
gła inconfusione eoꝵ̾: uendunt puellas ut
bibant uinũ. Tradunt aut̃ adolescentes mere¬
tricib. & puellas uendunt luxuriȩ: quitur¬
pis lucri grã ñ corripiunt delinquentes.
Uerũ quid uobis &e mͥ tyrus & sydon. & omĩs
t̃minus palestinorũ Nunqͥd ultionẽ uos red

Expanded text:
doctorem, qui sub nomine doctrinae et sacerdotdoctorem, qui sub nomine doctrinae et sacerdotii dominantur cleris, et opprimunt eos qui subjecti sunt. Cumque fuerint negligentes, et scandalizaverint unum de minimis, etiam pueros ponunt in prostibulum, sive tradunt meretricibus: et causa voluptatis suae  quorum Deus venter est, et gloria in confusione eorum vendunt puellas, ut bibant vinum. Tradit autem adolescentes meretricibus, et puellas vendit luxuriae, qui turpis lucri gratia non corripit delinquentes. Verum quid vobis et mihi, Tyrus et Sidon, et omnis terminus Palaestin
Abbreviated transcription (Latin):
siderus suis. inuicẽ masculi in masculos turpi¬
tudinẽ oꝑantes. & mercedẽ quã oportuit erro¬
ris sui in semet ipsos recipientes. Nec hoc fecisse
contenti sunt: sed uendider̃ puellã ꝓuino
ut biberent. ut libidini pͣferrent gulam.
Quȩ uniuersa. iudei uespasiani titiq tẽporib
& maxime adriani. uixta litterã impleta
esse cõmemorant. Sin aut̃ ad diem uidicu
quȩ scripta sunt uoluerimus referre: dicemꝰ
omnẽ qui saluatur saluari in ȩccła. siue incȩ¬
lesti ierłm. E põstquã uideę fuerit & ierłm
conuersa captiuitas: tunc congregandos &
deducendos om̃s in uallẽ iosaphat. & ibi disce¬
ptaturũ dnm̃ cũ eis qui suũ popłm ꝑsecuti st̃
& diuiserunt sibi hereditatẽ dĩ. & disꝑserunt
eos innationib. & suꝑ t̾rã illius miserunt
sortẽ. Quod nonsolũ suꝑhereticis debemꝰ ac¬
ciꝑe qui sibi dĩ popłm diuiserunt. & eos faciuins
esse gentiles: sed ad omnẽ rigidũ suꝑbumq

Expanded text:
in invicem, masculi in masculos turpitudinem operantes, et mercedem quam oportuit erroris sui in semetipsos recipientes. Nec hoc fecisse contenti, vendiderunt puellam pro vino, ut biberent, et libidini praeferrent gulam. Quae universa Judaei, Vespasiani, Titique temporibus, et maxime Hadriani, juxta litteram impleta esse commemorant. Si autem ad diem judicii, quae scripta sunt, voluerimus referre, dicimus omnem qui salvatur, salvari in Ecclesia, sive in coelesti Jerusalem. Et postquam Judae fuericonversa captivitas, tunc congregandos et deducendos omnes in vallem Josaphat: et ibi disceptaturum Dominum cum eis qui suum populum persecuti sunt, et diviserunt sibi haereditatem Domini, et disperserunt eos in nationibus, et super terram illius miserunt sortem: quae non solum super haereticis debemus accipere, qui sibi Dei populum diviserunt, et eos faciunt esse gentiles, sed ad omnem rigidum superbumque
Abbreviated transcription (Latin):
uit: om̃is qui fuit inmonte syon & inierłm
saluatꝰ est. De syon enim egressa est lex. &
ligere: qui de iudeoꝵs popło crediderunt.
De quib isaias loquitur. Nisi dñs saba hot
reliquisset nobis semen: sicut sodoma fa¬
cti essemꝰ. & sicut gomorra similes fuissemꝰ.
Hos residuos dñs uocauit. siue euangeliza¬
uit eos quos uocauit. lta enĩ.lxx. int̾p̃tati
sunt. Locus hic difficillimꝰ est. & multipli¬
cem recipiens explanationẽ. ut sub tropolo¬
gia omĩa quȩ dicta sunt ad illa tempora
referamꝰ. adquȩ petrus & paulus apłi retule¬
runt. hoc est quando passus est dñs & resur¬
rexit. Neq enĩ fieri potest. ut suꝑiora iN
tẽpore passionis. & quȩ sequunt᷑ intelliga¬
mus in die udicii. in axime cũ sequat᷑. qui a
ecce in dieb illis & in tẽpore illo. & iste uer¬
siculus p̃cedentib inferiora connectens. uno
dicat cuncta tẽpore ꝑpetrata.
uia ecce in dieb illis & intẽpore illo cum

Expanded text:
vit, omnis qui fuit in monte Sion, et in Jerusalem vit, omnis qui fuit in monte Sion, et in Jerusalem salvatus est: de Sion enim egressa est lex: et ligere, qui de Judaeorum populo crediderunt, de quibus Isaias loquitur: Nisi Dominus Sabaoth 206 reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus . Hos residuos Dominus vocavit, sive evangelizavit eos, quos vocavit: sic enim LXX interpretati sunt. Locus hic difficillimus est, et multiplicem recipiens explanationem: ut sub tropologia omnia quae dicta sunt, ad illa tempora referamus, ad quae Petrus et Paulus apostoli retulerunt, hoc est, quando passus est Dominus et resurrexit. Neque enim fieri potest, ut superiora in tempore passionis, et quae sequuntur intelligamus in die judicii, maxime cum sequatur: Quia ecce in diebus illis, et in tempore illo, et iste versiculus, praecedentibus inferiora connectens, uno dicat cuncta tempore perpetrata. Quia ecce in diebus illis, et in tempore illo, cum
Abbreviated transcription (Latin):
& greci. serui & liberi. uiri & feminȩ. quia
om̃s in xp̃o unum sumꝰ. Unde & agabus cȩsa¬
reas ꝓpħauit. & in antiochia erant ꝓpħę
alteri fuerit reuelatum: prior taceat. Et quat¬
tuor filias phylippi euangelistȩ legimus
ꝓphasse. Senes quoq uider̃ somnia. quando
paulus iam senex audiuit uirũ macedonẽ
dicentem sibi. Transiens in macedoniam¬
adiuua nos. Et om̃s iuuenes qui in xpisto
extitere fortissimi & dni bella bellarunt.
& in residiuis quos dñs uocauerit. L.x.x. Quia
inmonte syon & in ierłm erit qui saluatꝰ
fuerit sicut dixit dñs. & annuncians qͣsios
diis uocauit. In eo loco in quo nos posumus
saluatio siue saluatꝰ. in heb raico scriptũ est
phaleta. qͦd sẏmmachus transtulit qͦd fuge¬
rit. & rursũ ubi nos diximꝰ in residuis. &
lxx. transtulerunt annuncians: in hebrai-¬
stimant. Postquã gͥ uenit dies dĩi magnus
& horribilis. & saluus effectꝰ est quicunq
post dni resurrectionẽ nomen illius inuoca¬

Expanded text:
ervi et liberi, viri et feminae: quia omnes in Christo unum sumus . Unde et Agabus Caesareae prophetavit , et in Antiochia erant prophealteri fuerit revelatum, prior taceat . Et quatuor filias Philippi evangelistae legimus prophetasse . Senes quoque viderunt somnia, quando Paulus jam senex audivit virum Macedonem, dicentem sibi: Transiens in Macedoniamadjuva nos . Et omnes juvenes qui in Christo exstitere fortissimi, et Domini bella bellarunt, et in residuis quos Dominus vocaverit. LXX: Quia in monte Sion et in Jerusalem erit qui salvatus fuerit: sicut dixit Dominus: et annuntians quos Dominus vocavit. In eo loco, in quo nos posuimus, salvatio, sive salvatus, et in Hebraico scriptum est PHALETA  , Symmachus transtulit, qui fugerit. Et rursum ubi nos diximus, in residuis, et LXX transtulerunt, annuntians, in Hebraistimant. Postquam igitur venit dies Domini magnus et horribilis: et salvus effectus est, quicumque post Domini resurrectionem nomen illius invoca
Abbreviated transcription (Latin):
& mineruã. & febrẽ. & rubiginẽ. anubin
&e crocodrillum & ibin. noctuas. accipitres.
&e ciconias. Sub his nominib quondã diuisus ÷
popłs dĩ. Quȩ aduersariȩ nationes. idest prin¬
cipes mundi istius & rectores tenebrarũ. ñsolũ

Expanded text:
et Minervam, et febrem, et rubiginem, et Anubim et Minervam, et febrem, et rubiginem, et Anubim et crocodilum, et ibin, noctuas, accipitres, et ciconias. Sub his nominibus quondam divisus est populus Dei: quae adversariae nationes, id est, principes mundi istius, et rectores tenebrarum, non
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ credere uoluer̃. & deduxit eas inuallem
iosaphat. Qđ significantius iuxta hebraicã
ueritatẽ grece dicitur. Eca ta zo. idest de¬
orsũ ducam. & de sullimib ad inferiora detra¬
ham. Simulq considera: qͣndo incredulos
quosq uel aduersarias potestates dñs ad uidi¬
ciũ ꝓuocat. & disceptat cũ eis ꝓpopło suo:
deducã inqͥt eas inuallẽ iosaphat. Quando
aut̃ credentes ad proeliũ cohortat᷑ & dicit. su¬
scitate robustos. accedant & ascendant om̃s
uiri bellatores. consurgant & ascendant
gentes inuallẽ iosaphat: ñ descendere sed
dnĩ uidiciũ. Qui enĩ credit in dño. ñ iudicabit᷑.
biq disputabit cũ eis. ñ potentia maiestatis
sed rationis eos ueritate conuincens. qui partiti
sunt. popłm dĩ &e hereditatẽ illius disꝑserunt.
innationib. ut seruos dĩ sibi seruire cõpellerent.
& t̾ram illius diuisert̃ multis eã int̾ se errorib
separantes. ut alii colant iouẽ. alii uinonem

Expanded text:
educet eas in vallem Josaphat, quod significantius, juxta Hebraicam veritatem Graece dicitur κατάξω, id est, deorsum ducam, et de sublimibus ad inferiora detraham. Simulque considera, quando incredulos quosque, vel adversarias potestates Dominus ad judicium provocat, et disceptat cum eis pro populo suo: deducam, inquit, eas in vallem Josaphat. Quando autem credentes ad praelium cohortatur, dicit: Suscitate robustos: accedant, ascendant omnes viri bellatores: consurgant et ascendant gentes in vallem Josaphat, non descendere, sed Domini judicium. Qui enim credit in Domino, non judicabitur. Ibique disputabit cum eis, non potentia majestatis, sed rationis eos veritate convincens, qui partiti sunt populum Dei, et haereditatem illius disperserunt in nationibus, ut servos Dei sibi servire compellerent: et terram illius diviserunt, multis eam inter se erroribus separantes, ut alii colerent Jovem, alii Junonem,
Abbreviated transcription (Latin):
Ipopłm meũ miserunt sortẽ. & posuerunt
Ipuerũ in ꝓstibulũ. & puellã uendider̃t̃ ꝓuino
Iut biberent. Lxix. Quia ecce indieb illis &
Iin tempore illo quando conuertero captiuitatẽ
Iiuda & ierłm: congregabo om̃s gentes. & de¬
Iducam eas inuallẽ iosaphat. & disceptabo cum
Seis ibi suꝑ popło meo & hereditate mea isrł qui
Idisꝑsi sunt in gentibꝰ. & terrã meã diuiserunt.
& suꝑ popłm meũ miserunt sortes. Et posuer̃t
puerũ in ꝓstibulo. & puellas uendebant ꝓ
uino & bibebant. Dicamus ut polliciti sumꝰ.
primũ iuxta anagogen pͥorib posteriora
ungentes. eadẽq si potuerimꝰ ad diẽ iudit ii
uitatẽ uida & ierłm. qui uenerat pͣdicare
cȩcis uisũ & captiuis remissionẽ. & liberauit

Expanded text:
pulum meum miserunt sortem: et posuerunt puerum in prostibulo, et puellam vendiderunt pro vino, ut biberent. LXX: Quia ecce ego in diebus illis, et in tempore illo quando convertero captivitatem Juda et Jerusalem, congregabo omnes gentes, et deducam eas in vallem Josaphat, et disceptabo cum eis ibi pro populo meo, et haereditate mea Israel, qui dispersi sunt in gentibus: et terram meam diviserunt, et super populum meum miserunt sortes: et posuerunt puerum in prostibulo, et puellas vendebant pro vino, et bibebant. Dicamus ut polliciti sumus, primum juxta anagogen prioribus posteriora jungentes, eadem si poterimus, ad diem judicii vitatem Juda et Jerusalem, qui venerat praedicare caesis visum, et captivis remis
Abbreviated transcription (Latin):
& insolito motu t̾ra contremuit. ut monum̃ta
aꝑta. & saxa dirupta sint. Quod aut̃ dic̃.
sanguinẽ & uapores siue uaporem fumi:
sanguis ille est de quo in psalmis legimꝰ. Ut in¬
tinguatur pes tuus in sanguine. Et in isai a
Qua rubicunda sunt uestimenta tua. Et quem
ꝑcusso latere saluatoris. mixtis aquis romanuᷤ
miles effudit. Et ignis sp̃s scĩ. qui descendit
ẽ cęlo. ut in actib apłors legimus. Apparue.¬
runt illis disꝑtitȩ linguȩ tanquã ignis. sedit̃q
supra singulos eorum. & repleti sunt om̃s sp̃u

Expanded text:
et insolito motu terra contremuit, ut monumenta et insolito motu terra contremuit, ut monumenta aperta, et saxa disrupta sint. Quod autem dicit, sanguinem et vapores, sive vaporem fumi, sanguis ille est, de quo in Psalmis legimus: Ut intingatur pes tuus in sanguine . Et in Isaia: Quam rubicunda sunt vestimenta tua ! et quem, percusso latere Salvatoris, mixtis aquis Romanus miles effudit . Et ignis Spiritus sancti, qui descendit de coelo, ut in Actibus apostolorum legimus: Apparuerunt illis dispertitae linguae tamquam ignis, seditque supra singulos eorum, et repleti sunt omnes S
Abbreviated transcription (Latin):
cunq credere se dicit in xp̃m ñ credens iN
ioħis in eum qui uenturus erat hoc est in no¬
tur. immo uerũ baptisma accipiunt. qui a
sine sp̃u sco & mysterio trinitatis quicquid in
unã & alteram ꝑsonã accipit᷑. imꝑfectũ est.
& grãm sp̃ualem. sed ꝑeffusionẽ sp̃s sc̃ĩ diuersas
gratias consequet᷑. alii ꝑphetiã. ut filii & filiȩ
qui maioris sunt meriti. alii somnia. ut senes
iam ꝓuectioris ȩtatis. alii uisiones. ut uiuenes
qui uicer̃t malignũ. Serui uͦ & ancillȩ qui ad¬
huc sp̃m timoris habent & ñ dilectionis. quia
ꝑfecta dilectio foras mitcit timorẽ: ñ habebt̃
ꝓphetiam. ñ somnia. ñ uisiones. sed scĩ sp̃s effu¬
sione contenti. fidei tantũ &e salutis grãm pos¬
sidebunt. Tunc dabit ꝓdigia dñs in cęlo & in
terra. Incęlo: quia sol est uersus in tenebras.
& luna in sanguinẽ. In t̾ra: quia tã uehem̃ti

Expanded text:
cumque credere se dicit in Christum, non credens in cumque credere se dicit in Christum, non credens in Joannis in eum qui venturus erat, hoc est, in notur: immo verum baptisma accipiunt, quia sine Spiritu sancto et mysterio Trinitatis, quidquid in unam et alteram personam accipitur, imperfectum est. et gratiam spiritualem; sed per effusionem Spiritus sancti diversas gratias consequetur . Alii prophetiam, ut filii et filiae qui majoris sunt meriti; alii somnia, ut senes jam provectioris aetatis: alii visiones, ut juvenes qui vicerunt malignum. Servi vero et ancillae qui adhuc spiritum timoris habent, et non dilectionis, quia perfecta dilectio foras mittit timorem, non habebunt prophetiam, non somnia, non visiones; sed, Spiritus sancti effusione contenti, fidei tantum et salutis gratiam possidebunt. Tunc dabit prodigia Dominus in coelo et in terra: in coelo, quia sol est versus in tenebras, et luna in sanguinem: in terra, quia tam vehementi
Abbreviated transcription (Latin):
suos iniudicio: ut quicquid utile audientib
esse cernebant & ñ repugnare p̾sentib. de al-¬
terius temporis testimonus roborarent. Non
quo abuterent᷑ audientiũ simplicitate & im¬
ꝑitia. ut impius calumniat᷑ porphyrius: sed
iuxta apłm paulum p̃dicarent opportune. imporan¬
&e sequentes regulã ꝓpħarũ. quicquid uidei in
ultimo tempore sibi carnalit̾ reꝑmittunt.
sp̃ualit̃ in pͥmo aduentu dñi saluator̾is dice¬
rent esse completũ. max ime cũ & illi & nos
quȩ ꝓmissa sunt in xp̃o dicamꝰ esse complen¬
da. in hoc tantũ modo discrepantes. qđ illi fu¬
tura contendunt. nos iam facta conuincimus.
De quo in his quȩ sequunt᷑. plenius disserendũ est.
Omis aut̃ caro suꝑ quam effusurũ sẽ de suo sp̃ũ
dñs pollicet᷑: illa est de qua isaias loquitur.
Ꝙuidebit omĩs caro salutare dĩ. Ergo salutare
dĩ uideri ñ potest.: nisi sc̃s sp̃s effundat᷑. Et qui¬

Expanded text:
suos in judicio : ut quidquid utile audientibus suos in judicio : ut quidquid utile audientibus esse cernebant, et non repugnare praesentibus, de alterius temporis testimoniis roborarent, non quod abuterentur audientium simplicitate et imperitia, ut impius calumniatur Porphyrius, sed juxta apostolum Paulum, praedicarent opportune, imporEt sequentes regulam prophetarum, quidquid Judaei in ultimo tempore sibi carnaliter repromittunt, spiritualiter in primo adventu Domini Salvatoris dicerent esse completum: maxime cum et illi, et nos quae promissa sunt, in Christo dicamus esse complenda: in hoc tantummodo discrepantes, quod illi futura contendunt, nos jam facta convincimus: de quo in his quae sequuntur, plenius disserendum est. Omnis autem caro super quam effusurum se de spiritu suo Dominus pollicetur, illa est de qua Isaias loquitur: Et videbit omnis caro salutare Dei . Ergo salutare Dei videri non potest, nisi Spiritus sanctus effundatur. Et qui
Abbreviated transcription (Latin):
in ȩt̾nũ: reꝑmissio futurorũ est. que bona post¬
quam egerint poenitentiã debeant prestolari.
& post multa quȩ nunc longum est texere hec
quoq in ꝓmissione dicunt᷑. quȩ in pͣsentiarũ
conamur exponere. Effundam de sp̃u meo
supomnẽ carnẽ. & ꝓpħabunt filii urĩ &¬
filiȩ ur̃ȩ. & reliqua. Uideor mͥ a principio
usq adhunc locum. textũ seruasse sermo.¬
nis. Et laboris est maximi. quomͦ quȩ sequu¬
ntur his quȩ nunc disserimꝰ coaptanda
sint. Alius enĩ dicit quȩ generalit᷑ inulti¬
mo tempore repmissa sunt nunc ex par-¬
te completa. & quia prȩmiũ futurorũ
in primo aduentu dnĩ apłi sentiebant.
liniamenta quedam & primicias mira-¬
bilium expleta memorasse. ut donec ue-¬
niat quod ꝑfectũ est: id qđ ex parte
prȩcesserat sentiremus. Alius uero apostolicȩ
esse asserit consuetudinis. iuxta illud qđ de
scõ uiro scriptum est. dispensabit sermones

Expanded text:
in aeternum, repromissio futurorum est, quae bona postin aeternum, repromissio futurorum est, quae bona postquam egerint poenitentiam, debeant praestolari. Et post multa quae nunc longum est retexere, haec quoque in promissione dicuntur, quae in praesentiarum conamur exponere: Effundam de spiritu meo super omnem carnem, et prophetabunt filii filiae vestrae, et reliqua. Videor mihi a principio usque ad hunc locum, textum servasse sermonis. Laboris est maximi, quomodo quae sequuntur, his quae nunc disserimus, coaptanda sint. Alius dicit quae generaliter in ultimo tempore repromissa sunt, nunc ex parte completa. Et quia praemium futurorum in primo adventu Domini apostoli sentiebant, libamenta quaedam et primitias mirabilium expletas memorare, ut donec veniat quod perfectum est, id quod ex parte praecesserat, sentiremus. Alius vero apostolicae esse asserit consuetudinis, juxta illud quod de sancto viro scriptum est: Dispensabit sermones
Abbreviated transcription (Latin):
petrus illo tempore quo passus est dñs ꝓphe¬
tiam iohel expletã esse meinoret: hoc tan-¬
tum quęrimꝰ. quomodo & suꝑiora & media
quȩ sequuntur usq finem uoluminis sibi
ualeant cohȩrere. ne sub uno textu conse.¬
quentiaq sermonis. diuisa & dissona inter
se explanatio scatere uideat᷑. A principio gͦ
usq ad eunilocum ubi scriptum est. ma¬
gnus dies dnĩ & terribilis ualde. & quis su-¬
stinebit eum: cõminatio est atq descriptio.
quȩ peccatori popło dñs illaturus sit. Ab eo
autem loco ubi legimus. conuertimini ad
me in toto corde. in ieiunio. & infletu. & in
planctu. usq ad eum locũ ubi ait. quare di¬
cunt in popłis. ubi est dĩ eorũ: cohortatio
dnĩ est. post poenas atq supplicia ad poe.¬
nitentiam ꝓuocantis. Rursum abeo loco qͥ
sequitur. telatus est dñs terrã suã & peꝑcit
popło suo. &e respondit dñs & dixit. usq ad
eum locũ ubi scriptũ est. & ñ confundet᷑ popłs m̃s

Expanded text:
Petrus illo tempore quo passus est Dominus, prophetiam Joel impletam esse memoret, hoc tantum quaerimus, quomodo et superiora et media, et quae sequuntur usque ad finem voluminis sibi valeant cohaerere, ne sub uno textu consequentiaque sermonis, diversa et dissonans inter se explanatio scatere videatur? A principio ergo usque ad eum locum ubi scriptum est: Magnus dies Domini et terribilis valde, et quis sustinebit eum? comminatio est atque descriptio, quae peccatori populo Dominus illaturus sit. Ab eo autem loco ubi legimus: Convertimini ad me in toto corde, et in jejunio, et in fletu, et in planctu, usque ad eum locum, ubi ait: Quare dicunt in populis, ubi est Deus eorum? cohortatio Domini est post poenas atque supplicia ad poenitentiam provocantis. Rursum ab eo loco qui sequitur: Zelatus est Dominus terram suam et pepercit populo suo, et respondens Dominus dixit, usque ad eum locum, ubi scriptum est: Et non confundetur populus meus
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ popłm esse uenturas. & inualle iosaphat
qui adorientalẽ partẽ tẽpli sĩta est essẽ
earũ. & effundendi sanguinis instare uinde¬
miã. Popłi. popłi. inualle concisionis.
quia iuxta est dies dñi inualle concisionis.
Sol & luna obtenebrati sunt. & stellȩ retraxe.
runt splendorẽ suum. Lax. Sonitꝰ ex au¬
diti sunt inualle udicii. quia iuxta est
dies dnĩ inualle iuidicii. Sol &e luna obtene.¬
brabunt᷑. & stellȩ occidere facient splendorẽ¬
suum. In eo loco ubi nos posuimus. populi.
sunt: in hebraico scribitur. amonim. amo¬
nim. qđ utiq multitudinẽ & turbas eor
qui udicandi sunt. ñ strepitũ sonitũq signi¬
ficat. Rursũ ubi nos diximus. inualle con¬
cisionis. sequentes trans lationẽ aquilȩ &e
symmachi & quintȩ editionis: Lxx. & theo¬

Expanded text:
Dei populum esse venturas, et in valle Josaphat Dei populum esse venturas, et in valle Josaphat quae ad Orientalem partem templi sita est, esse rearum, et effundendi sanguinis instare vindemiam. Populi, populi in valle concisionis, quia juxta est dies Domini in valle concisionis. SoLXX: Sonitus exauditi sunt in valle judicii, quia juxta est dies Domini in valle judicii. Sol et luna obtenebrabuntur, et stellae occidere facient splendoresuum. In eo loco ubi nos posuimus, populi, sunt, in Hebraico scriptum est, AMONIM, AMONIM  , quod utique multitudinem, et turbas eorum qui judicandi sunt, et strepitum sonitumque significat. Rursum ubi nos diximus in valle concisionis, sequentes translationem Aquilae et Symmachi et quintae editionis, Se
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ contra dĩ aduersarios congregentur. &
mittant falces suas ut maturã hostiũ messẽ
demetant. & ueniat atq descendant cal¬
centq torcularia. quia assit uindemia. &
in tantũ musta exuberent ut torcularia
caꝑe ñ possint. Et ut sciremꝰ quȩ sit uinde
eos significet. qui contra dñm congregati
sunt. Alii aut̃ consurgere gentes &e conue¬
nire in uallẽ iosaphat᷑. & sedere dñm ut
om̃s udicet nationes ideo asser̃. ut pare̾t
se &e assumant uniuersa arma pugnantiũ.
&e inualle iosaphat dni falcib demetant᷑.
Uenisse enĩ contra eos tẽpus iudicii. & in tan¬
tũ eorũ creuisse mala: ut dĩ uincerent
patientiã. Nam &e amorrei tunc expulsi sunt.
quando expleta sunt peccata eors. ludei istũ
locũ ad gog & magog gentes seuissimas
referunt. de quib & supra diximꝰ. arbitra¬
ntes ultimo tempore quando ierłm fuerit
instaurata. submille annord impio contra

Expanded text:
sancti contra Dei adversarios congregentur, et sancti contra Dei adversarios congregentur, et mittant falces suas, ut maturam hostium messem demetant, et veniant atque descendant, calcentque torcularia, quia adsit vindemia, et intantum musta exuberent, ut torcularia capere non possint. Et ut sciremus quae sit vindemeos significet, qui contra Dominum congregati sunt. Alii autem consurgere gentes, et convenire in vallem Josaphat, et sedere Dominum, ut omnes judicet nationes, ideo asserunt, ut parent se et assumant universa arma pugnantium, et in valle Josaphat Domini falcibus demetantur. Venisse enim contra eos tempus judicii, et intantum eorum crevisse mala, ut Dei vincerent patientiam. Nam et Amorrhaei tunc expulsi sunt, quando expleta sunt peccata eorum. Judaei istum locum ad Gog et Magog gentes saevissimas referunt, de quibus supra diximus, arbitrantes ultimo tempore quando Jerusalem fuerit instaurata, sub mille annorum imperio contra
Abbreviated transcription (Latin):
cont᷑ eccłam dimicant. & inultimo qͥsub
anti xp̃o aduersũ scõs dñi pugnaturi sunt.
acciꝑe posumꝰ. Qui ic circo congregant᷑. ut
ꝑeant. Consurgant & ascendant in
uallẽ iosaphat. quia ibi sedebo ut iudicem
Som̃s g̃s incircũitu. Mittite falces. qm̃ ma
Iturauit messis. Uenite & descendite quia
plenum est torcular. exuberant torcularia
quia multiplicata est malicia eorum.¬
Lair. Consurgant & ascendant om̃s gentes
Sinuallẽ iosaphat. quia ibi sedebo ut iudicẽ
Iom̃s gentes in circũitu. Emittite falces. qm̃
Sadest uindemia. Introite & calcate. quia
plenũ est torcular & redundant torcularia.
quia repleta sunt mala eor. & hȩc iuxta
suꝑiorẽ sensũ int̾pretant᷑ bifariȩ. Ali i enim
gentes ascendere inuallẽ iosaphat quȩ int̾¬
pretat᷑ dñĩ iudicium. & sedere ibi dñm ut
iu di c&e om̃s gentes quȩ de circũitu ueni-¬
unt. in bonã partẽ intelligunt. quo scilicoe

Expanded text:
contra Ecclesiam dimicant, et in ultimo, qui sub contra Ecclesiam dimicant, et in ultimo, qui sub Antichristo adversum sanctos Domini pugnaturi sunt, accipere possumus, qui idcirco congregantur, ut pereant. Consurgant, et ascendant gentes in vallem Josaphat, quia ibi sedebo ut judicem omnes gentes in circuitu mittite falces quoniam maturavit messis venite et descendite quia plenum est torcular exuberant torcularia quia multiplicata est malitia eorum Consurgant et ascendant omnes gentes in vallem Josaphat, quia ibi sedebo ut judicem omnes gentes in circuitu: emittite falces, quoniam adest vindemia. Introite et calcate, quia plenum est torcular, et redundant torcularia, quia repleta sunt mala eorum. Et haec juxta superiorem sensum interpretantur bifariam. Alii enim gentes ascendere in vallem Josaphat, quae interpretatur Domini judicium, et sedere ibi Deum, ut dijudicet omnes gentes, quae de circuitu veniunt, in bonam partem intelligunt: quo scilicet et
Abbreviated transcription (Latin):
ralypomenonis libro scriptũ est. & trans
iordanẽ de ruben &e gad & dimidia tribu
manasse. in omĩb uasis bellicis centũ uiginti
milia. om̃s isti bellatores parati ad pugnam
mente pacifica. Nos esse uolunt imitato res
ueri dauid. de quo leginꝰ. Memento dñe
dauid. & omĩs mansuetudinis eiꝰ. & ipse lo¬
quit᷑ in euangło. Discite a me. quia mitis sũ¬
& humilis siue mansuetꝰ. Uiros quoq intelli¬
gi uolunt: qui destruentes initia paruulorg
ad ꝑfecte ȩtatis robur accesserunt. & om̃e
studiũ quo priꝰ animarũ suarũ exercebant
agros. ad necessitatẽ proeli i contulert. Nob̾
aut̃ hebreoꝵ opinionẽ sequentib uidet᷑ esse
contrariũ. Ideo enĩ gentes aduersariȩ isrł
parant᷑ ad pugnã. & aratra sua ligonesq
uel falces in gla dios lanceasq cõmutant. &
infirmꝰ robustum se esse dicit. erũpuntq &
bilis repmittit. Nos iuxta coeptã tropolo¬
giã. & gentes demonũ & eos qui cotidie

Expanded text:
ralipomenis scriptum est : Et trans ralipomenis scriptum est : Et trans Jordanem de Ruben et Gad et dimidia tribu Manasse, in omnibus vasis bellicis centum viginti millia: omnes isti viri bellatores parati ad pugnam mente pacifica: hos esse volunt imitatores veri David, de quo legimus: Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus . 212 Et ipse loquitur in Evangelio: Discite a me, quia humilis sum, et mitis , sive mansuetus. Viros quoque eos intelligi volunt, qui destruentes initia parvulorum, ad perfectae aetatis robur accesserint, et omne studium quo prius animarum suarum exercebant agros, ad necessitatem praelii contulerint. Nobis autem Hebraeorum opinionem sequentibus videtur esse contrarium. Ideo enim gentes adversariae Israeli parantur ad pugnam, et aratra sua ligonesque, vel falces in gladios lanceasque commutant , et infirmus robustum se esse dicit, erumpuntque et bilis repromittit. Nos juxta coeptam tropologiam, et gentes daemonum, et eos qui quotidie
Abbreviated transcription (Latin):
stos. Accedant. & ascendant om̃s uiribella-¬
Stores. Concidite aratra ur̃a ingladios. &
ligones in lanceas. Infirmꝰ dicat. quia fortis
Sego sũ. Frũpite & uenite om̃s gentes de cir¬
Icuitu. & congregamini. Ibi occumbere
faciet dñs robustos tuos. L.xx. Prȩdicate¬
gnatores. Ad ducite & ascendite om̃s uiri
bellatores. concidite aratra ur̃a in gladios.
& falces ur̃as in lanceas. Fortis dicat. qui a
prȩualeo ego. Congregamini & introite om̃s
gentes ꝑ circũitũ. & congregamini illiie.
Mansuetus sit pugnator. Locus iste duplicit̾ in¬
telligitur. Quidã enĩ arbitrant᷑ hȩc scĩs gen¬
tib prȩdicari. ut prȩparent᷑ ad bellũ & ꝓ po
pło dĩ dimicent. ut omĩa instrumenta agri¬
culturȩ in gladios lanceasq conuertant. ut
infirmus dicat se esse robustũ. & ueniant om̃s
de circũitu & incertamen dñi congregentur.
maxime quia iuxta . l.xx. sequit᷑. mansuetꝰ
& mitis sit pugnator. uixta illud qđ in pa¬

Expanded text:
 ascendant omnes viri bellatores. Concidite aratra vestra in gladios, et ligones vestros in lanceas. Infirmus dicat, Quia fortis ego sum. Erumpite, et venite omnes gentes de circuitu, et congregamini: ibi occumbere faciet Dominus robustos tuos. Et congnatores, adducite et ascendite omnes viri bellatores. Concidite aratra vestra in gladios, et falces vestras in lanceas. Fortis dicat, quia praevaleo ego. Congregamini et introite, omnes gentes per circuitum: et congregamini illuc, mansuetus sit pugnator. Locus iste dupliciter intelligitur: quidam enim arbitrantur haec sanctis gentibus praedicari, ut praeparentur ad bellum, et pro populo Dei dimicent, ut omnia instrumenta agriculturae in gladios lanceasque convertant, ut infirmus dicat se esse robustum, et veniant omnes de circuitu, et in certamen Domini congregentur, maxime quia juxta LXX sequitur: Mansuetus et mitis sit pugnator, juxta illud quod in Pa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsingula. ne ipsum quidẽ arbitror mundũ
caꝑe eos qui scribendi sunt libros: aut certe
quomodo sol uersus in tenebras est. non quo
ipse sit mutatus in tenebras. sed quo tene¬
bras mundo induxerit: sic & luna ñ est uer¬
sa insanguinẽ. sed iuideos blasphemiarum
& negationis in xp̃m horrore cooptos. etno
testimoni sanguine condemnau̾it dicentes.
Sanguis eius suꝑ nos & suꝑfilios nrõs. ħec
omĩa priusquam dies dñiueniat magnus &
horribilis. futura describit. Dies aute aniꝰ
magnus & horribilis. aut resurrectionis esse
credendus est. aut certe multa post tempo¬
ra dies uidicii. qui uere magnus est &
horribilis. Sed quia sequitur. & erit. omĩs
qui inuocauerit nom̃ diũ saliuis erit. & hoc
apłs paulus refert ad tempus dominicȩ pas¬
sionis: magis de resurrectionis die in telligen¬
dum est. Ait enim scribens ad romanos. Non est
distinctio uidei & greti. Idem enĩ ipse dñs

Expanded text:
per singula, ne ipsum quidem arbitror mundum per singula, ne ipsum quidem arbitror mundum capere eos, qui scribendi sunt, libros . Aut certe quomodo sol versus in tenebras est, non quod ipse sit mutatus in tenebras, sed quod tenebras mundo induxerit: sic et luna non est versa in sanguinem, sed Judaeos blasphemiarum et negationis in Christum horrore coopertos, aeterno testimonii sui sanguine condemnavit, dicentes: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros . Haec omnia priusquam dies Domini veniat magnus et horribilis, futura describit. Dies autem Domini magnus et horribilis aut resurrectionis esse credendus est, aut certe, multa post tempora, dies judicii, qui vere magnus est et horribilis. Sed quia sequitur: Et erit, omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit, et hoc apostolus Paulus refert ad tempus Dominicae passionis, magis de resurrectionis die intelligendum est. Ait enim scribens ad Romanos: Non est distinctio Judaei et Graeci. Idem enim ipse Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
dabat eloqui illis. Hic est ignis quem uenit
dñs mittere suꝑ t̾ram. & antequã pateret᷑ iN
discipłis suis optabat ardere. Ignis. naturȩ est
duplicis. Habet lumen credentib. habet tene¬
bras supliciaq incredulis. qui appellant᷑ uapõ¬
res fumi. Iste fumus est amarissimus. qui ex¬
cȩcauit ocłos uideoꝵ. De quo in ꝓuerbus legimꝰ.
Sicut fumus norius ocłis. & immatura uuã
dentib: sic iniquitas utentib ea. De hoc fumo
cȩcitas iudeor. Ꝙ suꝑ liminare motũ est. &
domus impleta est fumo. Unde postea sequit᷑.
ade. dic popło huic. Auditu audietis & non
intelligetis. & uidentes aspicietis & ñ uidebi¬
tis. Incrassatũ est cor popłi huius. & aurib
suis grauit̾ audierunt. Sol quoq uersus est¬
ñ ausus est. Et luna in sanguinẽ. Qđ aut ux¬
ta hystoriã factum esse credamꝰ & abeuange¬
listis silentio p̃ter missũ. neq enĩ omĩa quȩ
fecit iesus scripta referunt᷑. quȩ si scribantur

Expanded text:
dabat eloqui illis . Hic est ignis quem venit Dominus mittere super terram, et antequam pateretur, in discipulis suis optabat ardere . Ignis naturae est duplicis: habet lumen credentibus; habet tenebras suppliciaque incredulis, qui appellantur vapores fumi. Iste fumus est amarissimus, qui excaecavit oculos Judaeorum, de quo in proverbiis legimus: Sicut fumus noxius est oculis, et immatura uva dentibus, sic iniquitas utentibus ea Prov. X, 26caecitas Judaeorum: Et superliminare motum est, et domus impleta est fumo. Unde postea sequitur: Vade, et dic populo huic: Auditu audietis, et non intelligetis; et videntes aspicietis, et non videbitis: incrassatum est enim cor populi hujus, et auribus suis graviter audierunt . Sol quoque estnon ausus est. Et luna in sanguinem: quod juxta historiam factum esse credamus et ab evangelistis silentio praetermissum. Neque enim omnia quae fecit Jesus scripta referuntur: Quae si scribantur