comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
IExalta noli timere. Dic ciuitatib iudae.
Ieuiscũ eo: ⁊ opus in conspectu illiꝰ. Sic̃ pas¬
⁊tor pascit popłm suũ ⁊ brachio suo congre¬
⁊ gabit agnos: ⁊ pregnantes consolabitur.
Precipitur apłorum choro. ut ad p̃dicationẽ
om̃is carnis quȩ uisura sit salutare dĩ excel¬
sa conscendat: de magnisq dic̾turi in subli¬
mib cõmorent᷑. Porro hebraicũ &e cȩteri
interp̃tes ponunt genere feminino. ut dicanT
quȩ euangelitas sion: & que euangelizas ie¬
rusalẽ. Quod uerbũ uixtã grecos ambigu¬
um ẽ: ut possimꝰ acciꝑe uł eam quȩ nunti¬
exibit lex ⁊ uerbũ dñi de ierłm: siue nun¬
tiatur eisꝑ apłos. debent excelsa conscen¬
dere. ⁊ ad montana transire. Mirũq in
modũ cũ ipsa sion mons sit. dicente scriptu¬
ra monssion in quo habitasti. aliũ altiorẽ
montẽ iubetur ascendere: a quo uulneratꝰ
est princeps tr̃ri. Et quia doctrinȩ apłoꝵ
erant multa futura contraria. & staturi

Expanded text:
timere: dic civitatibus Juda: ejus cum eo, et opus in conspectu illius. Sicut pastor pascet populum suum, et in brachio suo congregabit agnos: et praegnantes consolabitur. Praecipitur Apostolorum choro, ut ad praedicationem omnis carnis quae visura sit salutare Dei, excelsa conscendat: de magnisque dicturi, in sublimibus commorentur. Porro Hebraicum et caeteri interpretes ponunt genere feminino, ut dicant, quae evangelizas Sion, et quae evangelizas Jerusalem. Quod verbum juxta Graecos ambiguum est, ut possimus accipere, vel eam quae nuntiexivit lex: et verbum Domini de Jerusalem ; sive nuntiatur eis per Apostolos, debent excelsa conscendere, et ad montana transire. Mirumque in modum cum ipsa Sion mons sit, dicente Scriptura: Mons Sion in quo habitasti : alium altiorem montem jubetur ascendere, a quo vulneratus est princeps Tyri. Et quia doctrinae Apostolorum erant multa futura contraria; et statuti
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ eẽ uertendas. & hȩc dicit dñs missus
qͦd non soluantur nr̃a peccata nisi de ma¬
nu dñi receꝑimus ea : nec idem᷑ solui pec¬
cata atq dimitti. Cui enĩ dimictuntur
solutione ñ indiget: audiens in euange¬
lio. Confide filia: dimittuntur tͥ peccata.
Cui aut̃ soluuntur. ꝓpt̾ea soluunt᷑ qͥa pur¬
gata sunt: ⁊ soluta ꝑpenas. Iuxta historiã
recepit ierłm de manu dñi duplicia pec¬
cata sua : semel ab abilonus. scđo a roma¬

Expanded text:
as. Et haec dicit Dominus missus quod non solvantur peccata nostra, nisi de manu Domini receperimus ea. Nec idem est solvi peccata, atque dimitti. Cui enim dimittuntur, solutione non indiget, audiens in Evangelio: Confide, fili, dimittuntur tibi peccata tua . Cui autem solvuntur, propterea solvuntur, quiapurgata sunt et soluta per poenas. Juxta historiam recepit Jerusalem de manu Domini duplicia peccata sua; semel a Babyloniis, secundo a Roma
Abbreviated transcription (Latin):
ticipes estis passionũ. sic ⁊ consolationis e¬
ritis. Qui sit aut̃ iste popłs qui ꝑ apostoloᷤ
&ẽ uiros ecclesiasticos consolatur : non isrł
& ia cob ⁊iudã ͥ m aliis locis scriptura com¬
memorat. sed popłm dĩ. zacharia propħa
testatur dicens. Gaude ⁊ lȩtare filia sion:
quia ego uenio ⁊ habitabo in medio tui dic̃
dñs. ⁊ confugient gentes multȩ ad dñm
in die illa. ⁊ erunt ei in popło ⁊ habita¬
bunt in medio tuq. ⁊ cognoscent qm̃ dñs¬

Expanded text:
is passionum, sic et consolationis eritis . Quis sit autem iste populus, qui per Apostolos et viros Ecclesiasticos consolatur, non Israel, et Jacob et Juda, ut in aliis locis Scriptura commemorat, sed populum Dei, Zacharias Propheta testatur dicens: Gaude et laetare, filia Sion: quia ego veniam et habitabo in medio tui, dicit Dominus. Et confugient gentes multae ad Dominum in die illa, et erunt ei in populum, et habitabunt in medio tui, et cognoscent quon
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib peccatis suis. Qui enĩ scit uoluntatẽ
dñi sui & peccat: uapulabit multis. Om̃isq
qui habet in se habitatorẽ sp̃m sc̃m. quẽ sal¬
uator apłis ꝓmittebat dicens. rogabo patrẽ
meũ ⁊ aliũ consolatorẽ dabit uobis ut sit
uobiscũ insempit̃̾nũ : sp̃m ueritatis. Et it̾m.¬

Expanded text:
omnibus peccatis suis. Qui enim scit voluntatem omnibus peccatis suis. Qui enim scit voluntatem Domini sui, et peccat, vapulabit multis . Omnisque qui habet in se habitatorem Spiritum Sanctum, quem Salvator Apostolis promittebat, dicens: Rogabo Patrem meum, et alium consolatorem dabit vobis, ut sit vobiscum in sempiternum, Spiritum veritatis ; et it
Abbreviated transcription (Latin):
ad cor ierłm ⁊ auocate eã: qm̃ cõpleta
est malitia eiꝰ. dimissa ẽ. iniquitas illius.
Suscepit de manu dñi duplicia: ꝓ om̃i¬
bus peccatis suis. Lxx. Consolamini con¬
solamini popłm meũ dic̃ ds̃. Sacerdotes.
Loquimini ad corierłm. consolamini eã
quia repleta ẽ. humilitas eius. solutũ.ẽ.¬
peccatũ illiꝰ: quia recepit de manu dñi du¬
plicia peccata sua. luxta interp̃tes cȩteros
solentur: iuxta hebraicũ ipsi p̃cipitur po¬
pło ut consoletur & loquatur ad cor ierłm.
& aduocet eã. Loqui aut̃ ad cor ierusalẽ.
idioma scripturarũ. ẽ. Qui enĩ merenti lo¬
quitur. & blandus consolator ẽ: ad cor loqͥ
dicitur. Doceat nos sichem filius emor: qui
corrupta dina locutus ẽ. ad cor eius. ⁊ con¬
solatus ẽ. eam. Et ubicunq simile qͥd inuue¬
neris : hunc sensũ habet. Causaq consola¬
tionis remissio peccatorũ. ẽ. & causa remissio¬
nis. qm̃ suscepit de manu dñi duplicia pro

Expanded text:
pleta est malitia ejus, dimissa est iniquitas illius. Suscepit de manu Domini duplicia pro omnibus peccatis suis. LXX: Consolamini, consolamini populum meum, dicit Deus ÷ sacerdotes  loquimini ad cor Jerusalem: consolamini eam: quia repleta est humilitas ejus. Solutum epeccatum illius, quia recepit de manu Domini duplisolentur: juxta Hebraicum ipsi praecipitur populo, ut consoletur, et loquatur ad cor Jerusalem, et advocet eam. Loqui autem ad cor Jerusalem, idioma Scripturarum est. Qui enim moerenti loquitur, et blandiens consolator est, ad cor loqui dicitur. Doceat nos Sichem filius Hemor, qui corrupta Dina locutus est ad cor ejus, et consolatus est eam . Et ubicumque simile quid inveneris, hunc sensum habet. Causaque consolationis, remissio peccatorum est: et causa remissionis, quoniam suscepit de manu Domini duplicia pro
Abbreviated transcription (Latin):
tat imaginẽ terreni ⁊ seruitutis atq luxu¬
riȩ: fenũ est ⁊ flos p̃teriens. Qui autẽ ha¬
bet atq custodit imaginẽ cȩlestis. illa caro
est quȩ cernit salutare dñi. q̃uȩ quotidie
renouatur in cognitionẽ scđm imaginen
creatoris: ⁊ incorruptibile atq immortale
sunt: ꝑmanent in eternũ. Suꝑ montẽ ex¬
celsum ascende tu que euangeliras sion.
exalta infortitudine uocẽ tuã. quȩ euan

Expanded text:
tat imaginem terreni, et servit vitiis atque luxutat imaginem terreni, et servit vitiis atque luxuriae; foenumque est et flos praeteriens. Qui autem habet atque custodit imaginem coelestis, ille caro est quae cernit salutare Domini, quae quotidie renovatur in cognitionem secundum imaginem Creatoris, et incorruptibile atque immortale sunt, permanent in aeternum. Super montem excelsum ascende tu quae evangelizas Sion: exalta in fortitudine
Abbreviated transcription (Latin):
fragilitatẽ carnis aspiciat. & qͦd ꝑhorarũ mom̃-¬
ta crescimꝰ atq decrescimꝰ nec in eodẽ mane
mus statu. ipsũq qͦd loquim᷑ dictamus &
scribitur de uitȩ nr̃ȩ parte p̃teruolat: ñ
dubitabit carnẽ foenũ dicere. & głam eius
quasi florẽ foeni. siue prata camporũ. Qui
dudũ infans subito puer. qui puer repente
uiuenis : ⁊usq ad senectutẽ ꝑ spatia muta¬
tur incerta: ⁊ ante se senẽ intelliget. quã
iuuenẽ non ẽẽ. miretur. Pulchra mulier
quȩ ad olescentulorũ post se trahebat gre¬
ges. arata fronte contrahitur: ⁊ quȩ prius
amori. postea fastidio ẽ. Quod egregius a¬
pud grecos scribit orator: speciem corporis
aut tempore deficere. aut languore consu-¬
mi. Exiccata ÷ igit᷑ caro ⁊ cȩcidit pulchri¬
tudo: quia sp̃s furoris dĩ atq sententiae
flauit in ea. Agenerali disputatione: ad
scripturȩ ordinẽ reuertam᷑. Cius qui por¬

Expanded text:
fragilitatem carnis aspiciat, et quod per horarum momenfragilitatem carnis aspiciat, et quod per horarum momenta mus statu: ipsumque quod loquimur, 483 dictamus, et scribimus, de vitae nostrae parte praetervolat: non dubitabit carnem foenum dicere, et gloriam ejus quasi florem foeni, sive prata camporum. Qui dudum infans, subito puer; qui puer, repente juvenis; et usque ad senectutem per spatia mutatur incerta; et ante se senem intelligit, quam juvenem non esse se miretur. Pulchra mulier quae adolescentulorum post se trahebat greges, arata fronte contrahitur: et quae prius amori, postea fastidio est. Quod et egregius apud Graecos scribit orator: Speciem corporis aut tempore deficere, aut languore consumi. Exsiccata est igitur caro, et cecidit pulchritudo; quia spiritus furoris Dei atque sententiae flavit in ea ut a generali disputatione ad Scripturae ordinem revertamur, ejus qui por
Abbreviated transcription (Latin):
÷Aruit fenũ ⁊ cęcidit flos quia flauit in¬
⁊ eo sp̃s dĩ. Uere foenũ. ẽ. popłs. Exiccatũ¬
⁊ est fenũ ⁊ cęcidit flos: uerbũ autẽ dei
nr̃i manet in sempit̃nũ. Hoc qđ asteris¬
cis notatur quia sp̃c dĩ flauit in eo. uere
foenũ est popłs. aruit fęnũ cecidit flos:
ex hebraico ⁊ theodotionis editione addi¬
tum ÷. Ex quo manifestũ. ẽ. uel aseptuagin¬
ta p̃termissũ. uł paulatim scriptorũ uiti¬
o abolitum: dum &e prior ⁊ sequens uersus
finitur inflore. Supra legimꝰ ꝓpħa dicen¬
te. ⁊ audiui uocẽ dñi dicentis. Quẽ mutã¬
Aure audietis ⁊ ñ intelligetis: ⁊ uidentes
uidebitis ⁊ ñ uidebitis. & reliq᷑. Ad quã
p̃dicationẽ dura ꝑpessus. nunc dñi uoce di¬
cente clama. timens similia quid clamare
debeat sciscitat᷑: & a generali incipiens om̃is
caro fenũ ⁊ omĩs gła ens quasi flos foeni.
puenit ad speciale ut nichilominus dicat
de popło. uere fęnũ. ẽ popłs. Et reuera si qͥs

Expanded text:
in eo + vere foenum est populus + exsiccatum est foenum, cecidit flos  verbum autem Dei nostri manet in sempiternum: Hoc quod asteriscis notatur: quia spiritus Dei flavit in eo: vere foenum est populus: aruit foenum, cecidit flos, ex Hebraico et Theodotionis editione additum est. Ex quo manifestum est, vel a LXX praetermissum, vel paulatim scriptorum vitio abolitum: dum et prior et sequens versus finitur in flore. Supra legimus, Propheta dicente: Et audivi vocem Domini dicentis: Quem mitAure audietis, et non intelligetis, et videntes videbitis, et non videbitis, et reliqua. Ad quam aedicationem dura perpessus, nunc Domini voce dicente, clama, timens similia, quid clamare debeat sciscitatur; et a generali incipiens, Omnis caro foenum, et omnis gloria ejus quasi flos foeni, pervenit ad speciale, ut nihilominus dicat de populo: Vere foenum est populus. Et revera si quis
Abbreviated transcription (Latin):
& dñam sp̃m sc̃m. Sed & in euangelio qđ
uixta hebreos scriptũ nazarei lectitant:
dñs loquit᷑ modo me tulit mat̾ mea sp̃s
debet qđ dicatur apud hebrxos sp̃c gene¬
re feminȩo. cũ nr̃a lingua appellatur ge¬
nere masculino: ⁊greco sermone neutro.
Indiuinitate enĩ nullus ẽ. sexus: & ideo
in tribus principalib linguis quib titulꝰ
dominicȩ scriptus ẽ. passionis. trib gene¬
ribus appellatur: ut sciamꝰ nulliꝰ esse ge¬
neris qͦd diuersũ est. Quis mensus ÷ pu¬
gillo aquas. & cęlũ palmo ponderauit.
Quis appendit trib digitis molẽ terrȩ.
& librauit in pondere montes & colles in

Expanded text:
m sanctum. Sed et in Evangelio quod juxta Hebraeos scriptum, Nazaraei lectitant, Dominus loquitur: modo me tulit mater mea, Spidebet, quod dicatur apud Hebraeos spiritus genere feminino, cum nostra lingua appelletur genere masculino, et Graeco sermone neutro. In divinitate enim nullus est sexus. Et ideo in tribus principalibus linguis, quibus titulus Dominicae scriptus est passionis, tribus generibus appellatur, ut sciamus nullius esse generis quod diversum est. Quis mensus est pugillo aquas, et coelum palmo ponderavit? Quis appendit tribus digitis molem terrae, et libra
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia quadrupedia ñ sufficient ad holochau¬
stum: & cuncte gentes quasi nichili sunt. &
innichili reputatȩ sunt ei. Ne quis puta¬
ret difficil ẽ esse uocationẽ gentiũ. & qđ om̃is
caro uideret salutare dĩ: suꝑ montẽ excelsũ
& ipse dñs ueniret infortitudine ⁊ redderet
unicuiq scđm opus suũ: instarq pastoris
agnos foueret in sinu. & foetas ipse porta¬
ret: describitur illiꝰ magnitudo qͦ nichil
ei impossibile sit. & qui uniuersa condiderit
creatorq sit om̃ium. etiã hȩc quȩ compara¬
tione eorũ parua sunt ualeat ꝑpetrare. Iđ
aut̃ pugillũ uocat ⁊ palmũ. humanȩ consu¬
etudinis uerbis utitur atq mensuris : ut dĩ
potentiã ꝑ nr̃a uerba discamꝰ. Ideo ubi lxx.
transtuler̃. quis mensus ẽ. manu aquã. siue
ut nos uertimꝰ quis mensus ẽ. pugillo aquas:
aquila transtulit. quis mensus ẽ. minimo

Expanded text:
omnia quadrupedia non sufficiunt ad holocaustum, et cunctae gentes quasi nihili sunt, et in nihili reputatae sunt ei. Ne quis putaret difficilem esse vocationem gentium, et quod omnis caro videret salutare Dei; super montem excelsum et ipse Dominus veniret in fortitudine, et redderet unicuique secundum opus suum; instarque pastoris agnos foveret in sinu, et foetas ipse portaret: describitur illius magnitudo, quod nihil ei impossibile sit; et qui universa condiderit, Creatorque sit omnium; etiam haec quae comparatione eorum parva sunt, valeat perpetrare. Quod autem pugillum vocat et palmum, humanae consuetudinis verbis utitur atque mensuris, ut Dei potentiam per nostra verba discamus. In eo ubi LXX transtulerunt: Quis mensus est manu aquam? sive ut nos vertimus: Quis mensus est pugillo aquas? Aquila transtulit: Quis mensus est minimo
Abbreviated transcription (Latin):
aspera uertamꝰ in molia: ⁊ sic głam dĩ ce
salutare dĩ uide meream᷑. Uox dicentis.
clama. & dixi. Quid clamabo: Om̃is caro
fenũ : & om̃is gła eius quasi flos agri. Exi
tum ÷ fenũ ⁊ cecidit flos: uerbũ aut̃ dñi¬

Expanded text:
aspera vertamus in mollia: et sic gloriam Domini et aspera vertamus in mollia: et sic gloriam Domini et salutare Dei videre mereamur. Vox dicentis, clama. Et dixi: Qufoenum, et omnis gloria eius quasi flos agri. Exictum est foenum, et cecidit flos. Verbum autem Domi
Abbreviated transcription (Latin):
& iua dñi p̃parata. ita ut appareret in
solitudine gła dĩ. quando baptitatus ẽ.
dñs in iordane. & aꝑti sunt cęli. ⁊ sp̃s sc̃s
inspecie columbȩ descendit ⁊ mansit in
eo: uoxq patris desuꝑ intonantis audi¬
ta . ẽ: hic . ẽ. filius m̃s dilectus in quo mͥ
complacui hunc audite. & om̃is caro
uidit salutare dĩ: quȩ ꝓpt̾ea appella¬
bat. de qua dicit ⁊ dñs. Non ꝑmanebit
sp̃s m̃s in hominib istis. qm̃ carnes st̃. Illa
aut̃ caro uidebit salutare dĩ: de qua per
iohel item loquebat᷑. Effundã de sp̃u meo
suꝑ om̃em carnẽ: &e ꝙꝓpħabunt. Quodq
ñ solũ illo tempore clamabat ioħes qui
sermonis dĩ p̃cursor ⁊ p̃uius recte uox
appellat᷑: sed usq hodie in deserto genti¬
liũ. ecclesiarũ clamant magistri: ut rec¬
tas faciamꝰ uias ⁊ semitas in cordib nr̃is
dõ impleamiurq uirtutib ⁊ inclinem᷑
humilitate. praua mutemus in recta.

Expanded text:
et via Domini praeparata, ita ut appareret in et via Domini praeparata, ita ut appareret in solitudine gloria Dei; quando baptizatus est Dominus in Jordane, et aperti sunt coeli, et Spiritusin specie columbae descendit, et mansit in eo: voxque Patris desuper intonantis audita est: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui: hunc audite . Et omnis caro vidit salutare Dei. Quae propterea appellabat. De qua dicit et Dominus: Non permanebit spiritus meus in hominibus istis, quoniam carnes sunt . Illa autem caro videbit saluJoel idem loquebatur: Effundam de spiritu meo super omnem carnem, et prophetabunt . Quod non solum illo tempore clamabat Joannes, qui sermonis Dei praecursor et praevius, recte vox appellatur ; sed usque hodie in deserto gentilium, Ecclesiarum clamant magistri: ut rectas faciamus vias et semitas in cordibus nostris Deo, impleamurque virtutibus, et inclinemur humilitate; prava mutemus in recta,
Abbreviated transcription (Latin):
dissent ioħem in solitudine p̃dicare ba¬
ptismũ pęnitentiȩ ⁊ docere popłm :
inutunt qui in terrogarent eũ. utrũ
respondisset nichil se horũ esse: rursus
interrogant. Dic gͦ nobis quis es: ut res¬
ponsũ demus his qui miser̃ nos. Quid di¬
cis de te : Atq ille respondit. Ego uox
clamantis in deserto parate uiã dñi: sic̃
dixit isaias. ꝓpħa. In quo animaduer¬
impletio ualliũ. ⁊ montiũ colliũq humi¬
liatio. ⁊ prauorũ correctio. ⁊asperorũ
rupiũ ⁊ campestria. Et gła dñi ⁊ salu¬
tare dĩ nr̃i non p̃dicetur in ierłm. sed
in solitudine eccłȩ : ⁊ in deserta gentiũ
multitudine. De qua supra legimꝰ. lȩta¬
re deserta sitiens. exultet solitudo ⁊ flo¬
reat quasi lilium. hȩc enĩ deserta erat
noticia dĩ ab idolis tenebatur : humilis
in confessione: ⁊ erecta insuꝑbia: aspera
& intractabilis inferitate. Sed postquã
apparuit gła dñi. ⁊ uidit om̃is carosa¬
lutare di : cuncta repente mutata sunt.

Expanded text:
dissent Joannem in solitudine praedicare baptismum poenitentiae, et docere populum, mittunt qui interrogent eum, utrum respondisset nihil se horum esse, rursus interrogant: Dic ergo nobis, quis es? ut responsum demus his qui miserunt nos. Quid dicis de te? Atque ille respondit: Ego sum vox clamantis in deserto: parate viam Domini; sicut dixit Isaias Propheta . In quo animadverimpletio vallium et montium, colliumque humiliatio, et pravorum correctio, et asperorum rupiumque campestria: et gloria Domini et salutare Dei nostri, non praedicetur in Jerusalem, sed in solitudine Ecclesiae, et in deserta gentium multitudine, de qua supra legimus: Laetare deserta sitiens: exsultet solitudo, et floreat quasi lilium. Haec enim deserta erat notitia Dei, et ab idolis tenebatur humilis in confessione, erecta in superbia, aspera et intractabilis in feritate. Sed postquam apparuit gloria Domini; et vidit omnis caro salutare Dei, cuncta repente mutata sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia. Et rursũ. Cũ uenerit consolator quẽ
ego mictã uobis apatre. sp̃m ueritatis qui
apatre ꝓcedit ille testificabitur de me:
& ꝓdest uobis ut ego uadam. nisi enĩ egoiero
consolator ñ ueniet ad uos: consolator est
cui ⁊ nunc p̃cipitur ut consoletur popłm
dĩ. Unde ⁊ apłs paulus loquebatur ad
credentes. Benedictus dis̃ ⁊ pat̃ dñi nr̃i iħu¬

Expanded text:
 et rursum: Cum venerit consolator quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis qui a Patre egreditur, ille testificabitur de me ; et: Prodest vobis ut ego vadam: nisi enim ego abiero, consolator non veniet ad vos ; consolator est, cui et nunc praecipitur, ut consoletur populum Dei. Unde et Apostolus Paulus loquebatur ad credentes: Benedictus Deus et Pater Domini
Abbreviated transcription (Latin):
Consũmata ÷ enĩ uindemia : collectio ultra
Iñ ueniet. Obstupescite opulentȩ. conturba¬
I mini confidentes: exuite ⁊ confuindimini
Pro quo simmachꝰ interp̃tatas. ẽ. nudamini.
Seqͥtur. Accingite lumbos ur̃os suꝑ ube¬
Ira. plangite sup regione desiderabili: suꝑ
Iuinea fercili. Suꝑ humũ popłi mei spinę

Expanded text:
a: collectio ultra non veniet. Obstupescite opulentae, conturbamini confidentes: exuite vos, et confundimini. Pro quo Symmachus interpretatus est, nudamini: sequitur. Accingite lumbos vestros, super ubera plangite, super regione desiderabili, super vinea fertili: super humum populi
Abbreviated transcription (Latin):
urbes cȩperit. ipse superetur: ⁊ ꝑcutiente
angło eius deleatur exercitus. Unde nẽ
ex ꝑsona popłi grãs referentis deo atque
bur popłi obsidione uallati. in tempore
matutino: ⁊ salus in necessitate ⁊ angustia.
Auoce enĩ angłi quẽ sunmachꝰ ita ut in
hebreo scriptum ÷ transtulit amun. quẽ
hebrei gabrielẽ autumant. ⁊ habere
ETHIMOAOTIAt popłi fugiit assirius: &
ab exaltatione dm̃i gentes quȩ cũ eo erañ
bruchi ⁊ locustarũ colligi multitudo. cũ
in fossacoaceruate fuerint. In quorum
uictoria magnifĩcatus ÷ dñs. ⁊ sion imple¬
ta iudicio ⁊ iustitia. ⁊ fides obsessi popłi
comꝓbata: om̃sq diuitias insapientia ha¬
buerunt ⁊ scientia dĩ. ⁊ timore dñi : qui
solus eorũ thesaurus fuit. Hȩc illi iuxta
historiã dixerint om̃i ratione nitentes
nos aut̃ post beatitudinẽ apłoꝵ de quib
supra dictum ÷ beati qͥ seminant suꝑ omnẽ
aquã ubi bos ⁊ asinus calcant: i lam̃tati¬

Expanded text:
urbes ceperit, ipse superetur, et percutiente Angelo, ejus deleatur exercitus. Unde nunc ex persona populi gratias referentis Deo, atquebur populi obsidione vallati in tempore matutino, et salus in necessitate et angustia. A voce enim Angeli, quem Symmachus ita ut in Hebraeo scriptum est, transtulit AMUN  , quem Hebraei Gabrielem autumant, et habere etymologiam populi; fugit Assyrius, et ab exaltatione Dei, gentes quae cum eo ebruchi et locustarum colligi multitudo, cum in fossas coacervatae fuerint. In quorum victoria magnificatus est Dominus: et Sion impleta judicio et justitia, et fides obsessi populi comprobata; omnesque divitias in sapientia habuerunt, et scientia Dei et timore Domini, qui solus eorum thesaurus fuit. Haec illi juxta historiam dixerint, omni ratione nitentes,Nos autem post beatitudinem Apostolorum, de quibus supra dictum est: Beati qui seminant super omnem aquam, ubi bos et asinus calcant, et lamentati
Abbreviated transcription (Latin):
abrahã isaac ⁊ iacob. .Piecit ciuitates ui¬
deȩ : ñ reputauit homines. qui suo uitio
ium̃ta esse uoluer̃. Luxit ⁊elanguit t̾ra:
ꝓhis qui morabant᷑ in t̾ra. Confusus ÷ liba¬
nus ⁊ obsorduit. haud dubiũ quin tẽplũ
significet: de quo inzacharia legimus.
Aperi libane portas tuas. ⁊ deuoret ignis
cedros tuas. Siue ierłm quȩ in iez echiel
libanꝰ appellat᷑: dicente. ꝓpħa. Aquila
magnarũ alarũ. quȩ habet dictũ intran¬
di in libanũ. Quod postea in terp̃tans ser¬
mo diuinꝰ : cũ inquit uenerit nabucodo¬
nosor in ierłm. ꝑspicue aquila regẽ babi¬
loniũ. & libanũ ierłm edisserens. Factus
÷ saron sic̃ desertũ: ⁊ concussa ÷ basan ⁊
nas autẽ om̃is iuxta iopen liddãq appel¬
latur regio: in qua latissimi campi fer¬
tilesq tendunt᷑. Basan quoq regio tran¬
siordanen ÷ quã duȩ ⁊ dimidia trib pos¬
seder̃: ⁊ que interp̃tatur uberrima &¬

Expanded text:
civitates Judaeae: non reputavit homines, qui suo vitio jumenta esse voluerunt. Luxit et elanguit terra pro his qui morabantur in terra . Confusus est Libanus et obsurduit, haud dubium quin Templum significet, de quo in Zacharia legimus. Aperi, Libane, portas tuas, ut devoret ignis cedros tuas . Sive Jerusalem, quae in Ezechiel Libanus appellatur, dicente Propheta: Aquila magna magnarum alarum, quae habet ductum intrandi in Libanum , quod postea interpretans sermo divinus, cum, inquit, venerit Nabuchodonosor in Jerusalem: perspicue Aquilam regem Babylonium, et Libanum Jerusalem edisserens. Factus est Saron sicut desertum, et concussa est Basan 436 et nas autem omnis juxta Joppen Liddamque appellatur regio, in qua latissimi campi fertilesque tenduntur. Basan quoque regio trans Jordanem est, quam duae et dimidia tribus possederunt, et quae interp
Abbreviated transcription (Latin):
fligunt cruciatib interfectos atq crucia¬
tos miseros arbitrantur : sed nullus uos
potest facere miseros. Non enĩ habent in
anima potestatẽ: sed in corpore. & qui
repbat uos. non uos reꝓbat. sed eũ qui mi¬

Expanded text:
fligunt cruciatibus, interfectos atque cruciafligunt cruciatibus, interfectos atque cruciatos miseros arbitrantur. Sed nullus vos potest facere miseros, non enim habent in anima potestatem, sed in corpore. Et qui reprobat vos, non vos reprobat, sed eum qui vo
Abbreviated transcription (Latin):
ita intelligunt scripturã scãm. ut illius
conuenit maiestati. Unde singula singuliᷤ
coaptauimꝰ: ut terra popłi dĩ. hereticis
spinas. imperitis quibusq eccłȩ. foenum
consũ maueris dep̃dationẽ dep̃daberis:
Icũ fatigatus desieris contemnere contẽne¬
Eris .lxx. Uȩ qui uos miseros faciunt. Uos
Tenĩ nemo faciet miseros. ⁊ qui reprobant
⁊uos ñ reꝓbant. Capientur reprobantes
I& trahent᷑ : ⁊ quasi tinea in uestim̃to sic
suꝑabunt᷑. De apłis dixerat ⁊ eccłarũ
magistris. beati qui seminant suꝑ om̃em
aquã. ubi bos ⁊ asinꝰ calcant: nunc ad ꝑse¬
cutores eorũ maledictionẽ dirigit. unmo
aduersũ principẽ eorũ. qui corda possi¬
det impiorũ : quod quid fecerint recipi¬
ant. ⁊ p̃sens potentia. futurorũ sit mate¬
ria torm̃torũ. Unde uixta lxx. dicitur.
uȩ eis qui uos miseros faciunt. uos enĩ ne¬
mo faciet miseros. & est sensus. Quantũ in
illis. ẽ. quando ꝑsecuntur uos ⁊ uariis af¬

Expanded text:
 intelligunt sanctam, ut illius convenit majestati. Unde singula singulis coaptavimus, ut terra populi Dei, haereticis spinas, imperitis quibusque Ecclesiae fenum consummaveris depraedationem, depraedaberis: cum fatigatus desieris contemnere, contemneris. LXX: Vae qui vos miseros faciunt: vos enim nemo facit miseros. Et qui reprobant vos, vos non reprobant: capientur reprobantes, et tradentur, et quasi tinea in vestimento sic superabuntur. De Apostolis dixerat, et de ecclesiarum magistris: Beati qui seminant super omnem aquam, ubi bos et asinus calcant: nunc ad persecutores eorum maledictionem dirigit; immo adversum principem eorum, qui corda possidet impiorum, quod quidquid fecerint recipiant; et praesens potentia, futurorum sit materia tormentorum. Unde juxta LXX dicitur: Vae eis qui vos miseros faciunt: vos enim nemo facit miseros. Et est sensus: quantum in illis est, quando persequuntur vos, et variis af
Abbreviated transcription (Latin):
igitur ꝑsecutores. ⁊ ȩternis tradentur ar¬
doribus: ⁊ quomͦ tinea uestim̃tũ ita illos
iugis flãma consumet. Quod ⁊ in fine hu¬
ius ꝓphetiȩ scribitur. uermis eorũ ñ mori¬
etur: & ignis eorũ non extinguetur.
Domine miserere nr̃i te enĩ expectauimtꝰ.:

Expanded text:
igitur persecutores, et aeternis tradentur ardoribus. Et quomodo tinea vestimentum, ita illos jugis flamma consumet. Quod et in fine hujus prophetiae scribitur. Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur. Domine, miserere nostri: te enim exspectavimus:
Abbreviated transcription (Latin):
miserere nr̃i in te enĩ confidimꝰ: factum:
est sem̃ incredulorũ inꝑdicionẽ. salus aũ:
nr̃a in tempore tribulationis. Propt̃ uocẽ :¬
timoris obstupuer̃ popłi atimore tuo:
& disꝑsȩ sunt gentes. Nunc aut̃ congrega:¬
buntur spolia ur̃a parui ⁊ magni : quomͦ
si quis congreget locustas. sic illudet uob̃
sc̃s ds̃. qui habitat in excelsis. Repleta:
sion iudicio ⁊iustitia in lege tradentur
in thesauris. Salus nr̃a uenit sapientia
& disciplina ⁊ pietas adño: isti st̃ thesauri:

Expanded text:
actum est semen incredulorum in perditionem, salus autem nostra in tempore tribulationis: propter vocem timoris obstupuerunt populi a timore tuo, et dispersae sunt gentes. Nunc autem congregabuntur spolia vestra parvi et magni: quando si quis congreget locustas, sic illudent vobis: sanctus Deus qui habitat in excelsis. Repleta est Sion judicio et justitia, in lege tradentur, in thesauris salus nostra: venit sapientia, et disciplina. et pietas a Domino, isti sunt thesauri
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ. & in requie opulenta : grando aut̃ in
descensione saltus. ⁊ humilitate humiliat᷑
ciuitas. Beati qui seminatis suꝑ omnes
aquas : immittentes pedẽ bouiᷤ i asini.
LxMr Pro tenebris ⁊ palpatione quȩ factȩ
sunt suꝑ speluncas usq in sempit̾nũ: tran¬
stuler̃. ⁊ erunt uillȩ speluncȩ usq in et̃¬

Expanded text:
lenta. Grando autem in descensione saltus, et humilitate humiliabitur civitas. 430 Beati qui seminatis super omnes aquas, immittentes pedem bovis et asini. LXX, pro tenebris et palpatione, quae factae sunt super speluncas usque in sempiternum, transtulerunt, et erunt villae
Abbreviated transcription (Latin):
ego uado ⁊ mittã uobis paraclitũ sp̃m ue
ritatis. &rursũ. Donec accipiatis de ex¬
celso uirtutẽ. Quodq supra dixerat. ad¬
huc modicũ & erit libanꝰ in chermel. et
chermel insaltũ reputabitur. ⁊ audient
in die illa surdi uerba libri. ⁊ de tenebris

Expanded text:
ego vado, et mittam vobis Paracletum Spiritum ego vado, et mittam vobis Paracletum Spiritum veritatis . Et rursum: Donec accipiatis de excelso virtutem . Quodque supra dixerat: Adhuc modicum, et erit Libanus in Charmel, et Charmel in saltum reputabitur: et audient in die illa surdi ver
Abbreviated transcription (Latin):
pres. siue foenũ ascendent. Et est sensus.
Si t̾ram udȩã quȩ reꝓmissionis terra. ẽ.
spinȩ repleuer̃ ⁊ uepres. quanto magis
alias ciuitates quȩ plenȩ sunt gaudio: ce
quȩ illud euangłn consecuntur. ue qui
ad apłos. surgite ab eamus binc:⁊ ad in¬
credulos. relinquetur uobis domus ur̃a
deserta. Adita templi ⁊ secreta misteria
palpabiles tenebrȩ posseder̃ : ⁊ facta st̃
nequaquã cellaria uasorũ dñi. sed spelu¬
ncȩ usq in sempit̃nũ. Audier̃ enĩ ad ño
saluatore. domus patris mei domꝰ orati¬
onis uocabit᷑: uos fecistis eã speluncam
latronũ. Gaudiũ inquit onagrorum. &¬
pascua gregũ. Quod uł uixta literã in¬
telligendũ. ẽ. eo qđ deserta sitͣ om̃ia. uł
sp̃ualit̃. quod expulso israele. feri homines
&dĩ notitiã non habentes habitent in
iudȩa. & hoc fiat doneceffundatur suꝑ
nos sp̃s de excelso: quẽ saluator ascendens
ad patrẽ credentib repromisit dicens. Ecce

Expanded text:
e fenum ascendet. Et est sensus: Si terram Judaeam, quae repromissionis terra est, spinae repleverunt et vepres, quanto magis alias civitates quae plenae sunt gaudio, et quae illud evangelicum consequentur; Vae qui ad Apostolos: Surgite, abeamus hinc ; et ad incredulos: Relinquetur vobis domus vestra deserta . Adyta Templi, et secreta mysteria, palpabiles tenebrae possederunt, et facta sunt nequaquam cellaria vasorum Domini, sed speluncae usque in sempiternum. Audierant enim a Domino Salvatore : Domus Patris mei, domus orationis vocabitur: vos autem fecistis eam speluncam latronum. Gaudium, inquit, onagrorum, pascua gregum. Quod vel juxta litteram intelligendum est, eo quod deserta sint omnia; vel spiritualiter, quod expulso Israele, feri homines et Dei notitiam non habentes, habitent in Judaea. Et hoc fiat donec effundatur super nos spiritus de excelso, quem Salvator ascendens ad Patrem, credentibus repromisit, dicens: Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑibus misit me: p̃dicare captiuis remiꝰ¬
sionẽ. & cȩcis uisũ. uocare annũ dñi accep¬
tabilẽ. & ipsa recordatio fiat eis iuxta.
denegasse. ⁊ spem habeant salutis. si ege¬
rint penitentiã. Dicit enĩ uindemiã con¬
sũmatã. ⁊ post ultimã uastitatẽ quȩ sub
uespasiano ⁊ tito adrianoq accidit. ne¬
quaquã aliã captiuitatẽ esse uenturã.
nec remansuros botros in popłis. qui de¬
inceps colligendi sint: unde prouocantur
ad planctũ. ⁊ iubentur nudare pectora. &
accingere lumbos suos. eo qđ regio qͦndam
desiderabilis ⁊ uinea fertilis. de qua scrip¬
tum ÷ ego plantaui te uineã fructiferam
totã uerã. quomͦ facta es in amaritudine
uitis aliene. romano uastante deleta sit.

Expanded text:
ibus misit me: praedicare captivis remissionem, et caecis visum: vocare annum Domini acceptabilem , et ipsa recordatio fiat eis juxta Sdenegasse, et spem habeant salutis, si egerint poenitentiam. Dicit enim vindemiam consummatam, et post ultimam vastitatem, quae sub Vespasiano et Tito Adrianoque accidit, nequaquam aliam captivitatem esse venturam, nec remansuros botros in populis, qui deinceps colligendi sunt. Unde provocantur ad planctum, et jubentur nudare pectora, et accingere lumbos suos, eo quod regio quondam desiderabilis, et vinea fertilis, de qua scriptum est: Ego plantavi te vineam fructiferam, totam veram: quomodo conversa es in amaritudinem vitis al
Abbreviated transcription (Latin):
bitur ciuitas ierłm. & uxta aliã scripturã
de terra loquet᷑. Quȩ cũ ita se habeant. &¬
didicerimꝰ uaticinio ꝓpħali quanta bona
eccła possessura sit. ⁊ quanta mala passu¬
ra ierłm: beati estis apłi cȩteriq doctores.
qui seminatis suꝑ om̃s a quas scripturae
sc̃e: in quib calcat bos ⁊ asinus. bos mundũ
animal ꝓpt̃ el ectionẽ patrũ. asinus im-¬
mundus ꝓpt̃ idolatriã quondã gentiliũ:
ut & de circuncisione ⁊ de p̃putio. eccła
dñi congregetur. Quod supra uixta .lxx.
dicit᷑. suꝑ t̾ram popli mei spina ⁊ foenũ
Ascendere. referri potest ⁊ adhereticos

Expanded text:
bitur civitas Jerusalem, et juxta aliam Scripturam, bitur civitas Jerusalem, et juxta aliam Scripturam, de terra loquetur. Quae cum ita se habeant, et didicerimus vaticinio prophetali, quanta bona Ecclesia possessura sit, et quanta mala passura sit Jerusalem: beati estis, Apostoli, caeterique Doctores, qui seminatis super omnes aquas Scripturae sanctae, in quibus calcat bos et asinus. Bos mundum animal, propter electionem patrum, asinus immundus, propter idololatriam quondam gentilium, ut et de Circumcisione et de Praeputio Ecclesia Domini congregetur. Quod supra, juxta LXX, dicitur: Super terram populi mei spinae et fenum ascendet. referri potest, et ad haere
Abbreviated transcription (Latin):
aliis uerbis id ipsũ repetit. qđ solitudo
gentiũ uertatur indiuitias isrł. & isrł
reputetur ingentes. Quo tempore habi¬
tauerit indeserto iudiciũ. dñs atq sal¬
uator: cui pat̃ dedit om̃e iudiciũ. Et
iustitia in chermel requiescet. de qua
sertũ : ⁊requiescat inchermel : qui prius
appellabat᷑ desertũ. Opus quoq iustitiȩ
erit pax: quȩ uxta apłm omnẽ sensum
exuperat. & cultus iustitiȩ silentiũ: ut
ñ multiloquio uidȩoꝵ. sed breuitate fi¬
dei adorent dñm. ⁊ securi ȩterna pace
requiescant. Et in tab̾naculis eorũ sint
diuitiȩ: de quib apłs loquebatur. Grãs
uites facti estis in illo: in om̃i uerbo ⁊ in
om̃i scientia. Cũ aut̃ popłs. xp̃ianꝰ sede¬
rit uł babitauerit in pulchritudine
siue ut bex. transtuler̃ in ciuitate pacis.
haud dubiũ quin in eccła: tunc grando
atq tempestas. ⁊ dñi ira deseuiens des¬
cendet in saltũ. de quo supra dictum ÷ &
chermel in saltũ reputabitur: ⁊humilia¬

Expanded text:
aliis verbis idipsum repetit, quod solitudo gentium vertatur in divitias Israel; et Israel reputetur in gentes: quo tempore habitaverit in deserto judicium, Dominus atque Salvator, cui Pater dedit omne judicium . Et justitia in Charmel requiescet, de qua serto, et requiescat in Charmel, qui prius appellabatur desertum. Opus quoque justitiae erit pax, quae, juxta Apostolum, omnem sensum exsuperat . Et cultus justitiae silentium, ut non multiloquio Judaeorum, sed brevitate fidei adorent Dominum; et securi aeterna pace requiescant, et in tabernaculis eorum sint divitiae, de quibus Apostolus loquebatur : Gratias s facti estis in eo, in omni verbo, et in omni scientia. Cum autem populus christianus sederit, vel habitaverit in pulchritudine, sive ut LXX transtulerunt, in civitate pacis, haud dubium quin in Ecclesia; tunc grando atque tempestas, et Domini ira desaeviens descendent in saltum, de quo supra dictum est: Et Charmel in saltum reputabitur; et humilia
Abbreviated transcription (Latin):
tre eius fluent aquȩ uiuȩ. Tunc nequaquã
habebunt fiduciã in magistris. sed p̃bebunt
aures suas ad audiendũ dñm. ⁊ tam corde
quã lingua pacẽ dñi fatebunt᷑: deserentes
stultos principes ⁊ ministros eorũ. qui cre¬
dentib in iħm. imꝑabunt silentiũ. Quae
secuntur eundẽ ꝓpe sensũ quȩ ⁊ hebraicũ
continet: ⁊ possunt hereticis coaptari. hi
enĩ loquunt᷑ contra dñm mendaciũ: ⁊ per¬
uertunt animas esurientes atq sitientes. &
uacuas abire faciunt. ut etiã si quid natu¬
ralit̾ boni habeant. magistroꝵ amuitunt
uitio. Quoꝵ om̃e consiliũ. ẽ. ut ꝑdant hu¬
miles iniquis sermonibus: ⁊dissipent uer¬
ba humiliũ in iudicio. In quo parit̃ anͥo¬
tandũ. quod qͥ ab eis decipi potest. humił
est: ⁊ terrȩ coherens. Mulieres opulentȩ
surgite. ⁊ audite uocẽ meã: filiȩ confiden¬
Ites. ꝑcipite aurib eloquiũ meũ. Post di

Expanded text:
tre ejus fluent aquae vivae . Tunc nequaquam tre ejus fluent aquae vivae . Tunc nequaquam habebunt fiduciam in magistris; sed praebebunt aures suas ad audiendum Dominum; et tam corde quam lingua pacem Domini fatebuntur, deserentes stultos principes et ministros eorum, qui credentibus in Jesum, imperabant silentium. Quae sequuntur, eumdem prope sensum, quem et Hebraicum, continent; et possunt haereticis coaptari. Hi enim loquuntur contra Dominum mendacium, et pervertunt animas esurientes atque sitientes, et vacuas abire faciunt; ut etiam si quid naturaliter boni habeant, magistrorum amittant vitio, quorum omne consilium est, ut perdant humiles iniquis sermonibus, et dissipent verba humilium in judicio. In quo pariter annotandum, quod qui ab eis decipi potest, humilis sit, et terrae cohaerens. Mulieres opulentae, surgite et audite vocem meam: filiae confidentes, percipite auribus eloquium meum. Po
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc uxta hebraicũ: a quo septuaginta¬
ñ solũ uerbis. sed & sensib inplerisq dis¬
cordant. Cũ enĩ rex iustus regnauerit. &
principes illiꝰ imperauerint cũ iudicio:
erit homo abscondens sermones suos. Ho¬
mo. qui ꝑnaturã ds̃. ẽ. Et abscondet ser¬
mones suos: loquens eis inparabolis. Abs¬
condet aut̃ quasi ab aqua currente. a po¬
pulo scilicet iudeoꝵ: qui instar aquę ꝓ
magistrorũ uoluntate huc illuq fertur
⁊ trahitur. Qui homo abscondens apud
incredulos sermones suos. apparebit in sion
hoc ÷ in eccła: quasi fluuius inclitus ⁊ de¬
currens in terrac sitienti. Apparebit enĩ
gentiliũ popło. qui prius ueritatis pacieba¬
tur sitim: &e rigabit arua sitientia. fluuius
di. De qͦ scriptũ . ẽ. fluminis unpetust
lȩtificat ciuitatẽ dĩ. & in alio loco. Flum̃ dĩ:
repletũ. ẽ. aquis. Ipse enĩ loquit᷑ in euangłio.
Qui sitit: ueniat ad me ⁊ bibat. Qui credit
in me sicut dixͦit scriptura: flumina de uen¬

Expanded text:
Haec juxta Hebraicum, a quo LXX non solum verbis, sed et sensibus in plerisque discordant. Cum enim rex justus regnaverit, et principes illius imperaverint cum judicio, erit homo abscondens sermones suos, homo qui per naturam Deus est, et abscondet sermones suos, loquens eis in parabolis . Abscondet autem quasi ab aqua currente, a populo scilicet Judaeorum, qui instar aquae pro magistrorum voluntate huc illucque fertur et trahitur. Qui homo abscondens apud incredulos sermones suos, apparebit in Sion, hoc est, in Ecclesia quasi fluvius inclytus, et decurrens in terra sitienti. Apparebit enim gentilium populo, qui prius veritatis patiebatur sitim; et rigabit arva sitientia fluvius 429 Dei, de quo scriptum est: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . Et in alio loco: Flumen Dei repletum est aquis . Ipse enim loquitur in Evangelio: Qui sitit, veniat ad me, et bibat. Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ven
Abbreviated transcription (Latin):
quas bebrei duas turres in ierłm fuisse
arbitrant᷑ excelsas atq firmissimas. quȩ
his appellabantur nominib. Quarũ pri¬
or interp̃tat᷑ tenebrȩ siue nubilũ. quod
usq ad nubes erigeret caput : altera ꝓ¬
bam̃tũ & firmitas. siue ut simmachꝰ uer¬
tit inquisitio. eo qđ in contemplando cul¬
mine eius oculi fallerentur. In fine qͦq
capituli : ita interp̃tati sunt. Beati qui
seminant suꝑ omnẽ aquã: ubi bos ⁊ asmꝰ
calcant. Post uocationẽ gentiũ quando
pheticus ad mulieres opulentas: q̃uas uł
urbes iudȩ uł sinagogas illius temporis.
uł ut pleriq arbitrant᷑. matronas diui¬
tũ quondã popłi udȩorũ debemꝰ acciꝑe:
quib quasi iacentib dicitur. Post ruinã
surgite. &nichilominꝰ appellant᷑ filiȩ
confidentes. siue sperantes. Precipiturq
eis ut audiant sermonẽ dñi: ⁊ recordent᷑ꝰ
dierũ ⁊ anni de quo in consequentib lectu¬
ri sumus ipsũ saluatorẽ dicentẽ. Sp̃s dñi

Expanded text:
quas Hebraei duas turres in Jerusalem fuisse arbitrantur, excelsas atque firmissimas, quae his appellantur nominibus. Quarum prior interpretatur tenebrae, sive nubilum, quod usque ad nubes erigeret caput. Altera, probamentum et firmitas, sive, ut Symmachus vertit, inquisitio: eo quod in contemplando culmine ejus oculi fallerentur. In fine quoque capituli ita interpretati sunt: Beati qui seminant super omnem aquam, ubi bos et asinus calcant. Post vocationem gentium, quandopheticus ad mulieres opulentas, quas vel urbes Judaeae, vel synagogas illius temporis, vel ut plerique arbitrantur, matronas divitum quondam populi Judaeorum debemus accipere, quibus quasi jacentibus dicitur post ruinam: Surgite; et nihilominus appellantur filiae confidentes, sive sperantes: praecipiturque eis ut audiant sermones Domini, et recordentur dierum et anni, de quo in consequentibus dicturi sumus, ipso Salvatore dicente: Spi
Abbreviated transcription (Latin):
de hominib licet dare censũ cȩsari an ñ :
qui uacuas faciunt animas esurientes popłi.
& potũ aufer̃ sitientib turbis: nec ipsi intran¬
tes nec alios intrare patientes. Fraudulen
sunt pessima: qui concinnat dolos ad per¬
dendos simplices. in sermone m̃dacii. diceis
ad eos pauꝑ iudiciũ: qui cũ diues ẽẽt. ꝓ
nobis pauꝑ factus est. Uere enĩ iudicium
eis xp̃s ⁊ iustitiã loquebatur. dicens. Si ñ
facio oꝑa patris mei: nolite credere michi.
Si autẽ facio: ⁊ simͥ ñ uultis credere. oꝑib
credite. Iste pauꝑ qui loquit᷑ iudiciũ &
princeps ⁊ dñs. ea quȩ principe digna st̃
cogitauit dicens. Non ueni nisi ad oues ꝑ¬
ditas domꝰ isrł. Et sollicitꝰ erit. ꝓ infideli¬
bus. saluare cupiens ñ credentes. Et stabit

Expanded text:
dari Caesari, an non . Qui vacuefaciunt animas esurientis populi, et potum auferunt sitientibus turbis, nec ipsi intrantes, nec alios intrare patientes. FraudulentAl. amara sunt pessima; qui concinnat dolos ad perdendos simplices in sermone mendacii, dicens ad eos pauper judicium, qui cum dives esset, pro nobis pauper factus est . Vere enim judicium eis Christus, et justitiam loquebatur, dicens: Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi: si autem facio, et si mihi non vultis credere, operibus credite . Iste pauper qui loquitur judicium, princeps et Dominus, ea quae principe digna sunt cogitabit, dicens: Non veni nisi ad oves perditas domus Israel . Et sollicitus erit pro infidelibus s
Abbreviated transcription (Latin):
diuidentes ⁊ legentes arella hem. Hebrei
significare angelos arbitrant᷑: & ẽẽ. ꝓphetiã
post uocationẽ gentiũ ⁊ diuitias eccłȩ de
subuersione templi. qđ flebunt angeli ne¬
quaquã intus habitantes sed exeuntes foras.
Et qui prius nuncii pacis erant. flebunt a¬
mare: siue ipsi apłi qui missi fuerant ut
pacem nuntiarent ierłm. Ad quã ⁊ dñs loq̃¬
batur. Si scires etiã tu: ea quȩ ad pacẽ sunt
tibi. Quib apparuit dñs ut eos suos conforta¬
ret aspectu: flebunt ierłm. quia ñ receꝑit
p̃dicationẽ suã. eo qͦd dissipatȩ sint uiae
& cessauerit transiens ꝑsemitã. iuxta illud¬

Expanded text:
dividentes, et legentes ARE LAHEM  , Hebraei dividentes, et legentes ARE LAHEM  , Hebraei significare Angelos arbitrantur, et esse prophetiam, post vocationem gentium, et divitias Ecclesiae, de subversione Templi, quod flebunt Angeli, nequaquam intus habitantes, sed exeuntes foras: et qui prius nuntii pacis erant, flebunt amare. Sive ipsi Apostoli qui missi fuerant ut pacem nuntiarent Jerusalem, ad quam Dominus loquebatur: Si scires etiam tu ea quae ad pacem sunt tibi : quibus apparuit Dominus, ut eos suo confortaret aspectu, flebunt Jerusalem, quia non receperit praedicationem suam, eo quod dissipatae sunt viae, et cessaverit transiens pe
Abbreviated transcription (Latin):
sis. & repleta ÷ sion iudicio ⁊ iustitia: de qͣ
suprc scriptũ.ẽ. requiescet in deserto iudi¬
ciũ ⁊ iusticia. Ipsa ÷ ergo sion quȩ prius
appellata ÷ desertũ: ⁊ quicunq habitaue¬
rit in ea tradetur ei lex in euangelio: in cuiꝰ
thesauro salus nr̃a ÷ ⁊ sapientiã credenti¬
um. ⁊ disciplina ⁊ pietas. siue fides. quȩ ꝓ¬
clamabunt foris: angłi pacis amare flebt̃.
Dissipate sunt uiȩ. cessabit transiens ꝑse-
mitã: irritũ factum ÷ pactũ. ꝓiecit ciuita¬
tes. ñ reputauit homines. Luxit ⁊elanguit
terra: confusus. ẽ. libanꝰ ⁊ obsorduit. Et
factus ẽ. saron sic̃ desertũ : ⁊ concussa. ẽ.
basan ⁊ carmelus. Nunc consurgam dicit
dñs: nc̃ exaltabor nc̃ subleuabor. Concipie¬
nis deuorabit uos. ⁊ erunt popłi quasi de
incendio cinis spine congregate: igni com¬
burentur. Uerbum hebraĩcũ arellam ꝓ
quo aquila ⁊ simmachꝰ ⁊ theodotio interp̃¬
tati sunt apparebo eis. extremã sillabam

Expanded text:
de qua supra scriptum est: Requiescet in deserto judicium et justitia. Ipsa est ergo Sion, quae prius est appellata desertum, et quicumque habitaverit in ea, tradetur ei lex Evangelii, in cujus thesauro salus nostra est, et sapientia credentium, et disciplina et pietas, sive fides, quae pclamabunt foris: angeli pacis amare flebunt. Dissipate sunt vie, cessabit transiens per semitam, irritum factum est pactum: proiecit civitates, non reputabit homines. Luxit et elanguit terra: confusus est Libanus, et obsorduit, et factus est Saron sicut desertum: et concussa est Basan, et Charmelus. Nunc consurgam, dicit Dominus: nunc exaltabor, nunc sublevabor. Concipienis devorabit vos. Et erunt populi quasi de incendio cinis: spinae congregatae igni comburentur. Verbum Hebraicum ARELLAM  , pro quo Aquila et Symmachus et Theodotio interpretati sunt, apparebo eis, extremam syllabam
Abbreviated transcription (Latin):
geliũ coruscarit & repleta fuerit om̃is t̾ra
scientia dñi. sicut aquȩ maris terrã ope¬
rientes: erit radix iesse & quiꝰ eiꝰ stirpe
qui habebit cornua in manib suis inqui¬
bus abscondet᷑ fortitudo eiꝰ ut exaltatꝰ
trabat om̃ia ad se: siue ut lex. transtu¬
lerunt. resurget amortuis ut princeps
sit om̃iuim nationũ. & uniuersȩ gentes
sperent in eo: qͦd etiã ia cob dixit de tri¬

Expanded text:
gelium coruscarit, et repleta fuerit omnis terra gelium coruscarit, et repleta fuerit omnis terra scientia Domini, sicut aquae maris terram operientes, erit radix Jesse, et qui de ejus stirpe o Matth. XIV. Qui habebit cornua in manibus suis, in quibus abscondetur fortitudo ejus, ut exaltatus omnia trahat ad se . Sive ut LXX transtulerunt, resurget a mortuis, ut princeps sit omnium nationum, et universae gentes sperent in eo. Quod etiam Jacob de tri
Abbreviated transcription (Latin):
archa indiluuio. hoc eccła prestet in mun¬
do. In die illa. radix iesse qui stat in signĩ
popłoꝵ. ipsũ gentes dep̃cabunt᷑ & erit
sepulchrũ eius gloriosũ. lxx. Et erit in
die illa. radix iesse & qui consurget ut pͥn¬
ceps sit gentiũ. in ipso gentes sꝑabunt. c̃e
requies eius honor. Pro requie eius in hebra
tulerunt. Pro honore quoq in hebreo legi
sensus. Erit mors eius gloriosa. Et implebi¬
tur illud qđ saluator in euangłio dep̃catur.
Pater glorifica me. gła quã habui priusq
mundus ess& apud te. Dictum ÷ de natiui¬
tate eius. dictũ de cęteris in medio sacra¬
m̃tis: uenit ad mortẽ quȩ non consueto
mortaliũ nomine. sed quia in xp̃o erat
uita ꝑpetua requies appellat᷑. Nos aut̃
ut manifestũ legenti sensũ faceremꝰ: pro
dormitione ⁊ requiȩ altero uerbo sed eo¬
dem sensu sepulchrũ uertimꝰ. In tempore
igit᷑ illo quanto xp̃i in toto mundo euan¬

Expanded text:
Arca in diluvio, hoc Ecclesia praestet in munArca in diluvio, hoc Ecclesia praestet in mundo. In die illa radix Jesse, qui stat in signum populorum: ipsum gentes deprecabuntur, et erit sepulcrum ejus gloriodie illa radix Jesse, et qui consurget, ut princeps sit gentium, in ipso gentes sperabunt, et erit requies ejus honor. Pro requie ejus, in Hebrater transtulerunt. Pro honore quoque in Hebraeo legitsensus: erit mors ejus gloriosa, ut impleatur illud quod Salvator in Evangelio deprecatur: Pater, glorifica me gloria, quam habui prius quam mundus esset apud te . Dictum est de nativitate ejus, dictum est de caeteris in medio Sacramentis: venit ad mortem, quae non consueto mortalium nomine, sed quia in Christo erat vita perpetua, requies appellatur. Nos autem, ut manifestum legenti sensum faceremus, pro dormitione, et requie, altero verbo, sed eodem sensu, sepulcrum vertimus. In tempore igitur illo, quando Christi in toto mundo Evan