comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
net abscondita tenebrarum. Nunc gͦ
quid loquatur homo uides: quid gestet
in corde non udes. Quod exprimitur
de nube uides: quod seruatur in nu¬
be non uides. Cuius enim oculi nubẽ
penetrant: Ergo nubes in carne: pre¬
dicatores ueritatis. llente & ipse cres¬
tor omnitim in carne. S quis in nuibabꝰ
equabitur dño: Quis ergo in ntbibus
equabitur dño: Et quis similis ert
deo in filiis dei: Ergo nemo in filiis
dei. similis erit filio dei. Et ipse dictus
est filius dei: et nos dicti sumis filii dei.
S quis similis erit deo in filiis dei:
Ille tinicus: nos multi. Ille unus: nos in
illo untm. Ille natus. nos ad optati.
Ille ab eterno filius genitus per natu-¬
ram: nos a tempore facti per gratiam.
Ile sine tillo peccato: nos per illum libe¬
rati a peccato. Quis ergo in nubibtis
equabitur dño : Aut quis similis erit
dño inter filios dei : Dicimur nubes
ꝓpter carnem: & sumus predicatores

Expanded text:
net abscondita tenebrarum» . Nunc ergo net abscondita tenebrarum» . Nunc ergo quid loquatur homo, vides; quid gestet in corde, non vides: quod exprimitur de nube, vides; quod servatur in nube, non vides. Cujus enim oculi nubem penetrant? Ergo nubes in carne praedicatores veritatis. Venit et ipse omnium Creator in carne. Sed «quis in nubibus aequabitur Domino? Quis» ergo «in nubibus aequabitur Domino? et quis similis erit Domino in filiis Dei?» Ergo nemo in filiis Dei similis erit Filio Dei. Et ipse dictus est Filius Dei, et nos dicti sumus filii Dei; sed «quis similis erit Domino in filiis Dei?» Ille unicus, nos multi; ille unus, nos in illo unum; ille natus, nos adoptati; ille ab aeterno Filius genitus per naturam, nos a tempore facti per gratiam; ille sine ullo peccato, nos per illum liberati a peccato. «Quis» ergo «in nubibus aequabitur Domino? aut quis similis erit Domino in filiis Dei?» Dicimur nubes propter carnem, et sumus praedicatores
Abbreviated transcription (Latin):
dedisse uuam sed spinas. se intelligat
ingratam ęxtitisse plantatori atq cul¬
tori. ingratam extitisse in rigatori. Ergo
si uinea dm̃i sabaoth domtis ifrahel est:
quid dixit iratus: Mandabo nubibꝰ
meis: ne pluant super eam imbrem.
Et reuera ita fecit. missi sunt apłi
tanquã nubes ut pluerent iudeis. et
illi uerbum dei repellentes quia pro
uiis spinas dederunt. dixerunt apłi.
ad uos missi eramus. sed quia reppu-¬
listis uerbum dei: imus ad gentes.
Ex illo ceperunt nubes non pluere.
pluuiam super uineam illam. Sigt᷑
nubes sunt predicatores ueritatis:
queramus quare quia primo sint nu-¬
bes. Idem quippe sunt celi. idem nubes.
Celi ꝓpter fulgorem ueritatis: nubes
propter occulta carnis. Nubes enim
omnes nebulose sunt ꝓpter mottalitatẽ.
& ueniunt & transeunt propter ipsa
occulta carnis: id est occulta nubium.
Ait apls. Nolite ante tempus quicqͣ
iudicare: donec ueniat dñs & illtimi¬

Expanded text:
dedisse uvam, sed spinas; se intelligat dedisse uvam, sed spinas; se intelligat ingratam exstitisse plantatori atque cultori, ingratam exstitisse irrigatori. Ergo si «vinea Domini Sabaoth, domus Israel est,» quid dixit iratus? «Mandabo nubibus meis ne pluant super eam imbrem.» Et revera ita fecit: missi sunt Apostoli tanquam nubes, ut pluerent Judaeis; et illi verbum Dei repellentes quia pro uva spinas dederunt, dixerunt Apostoli, «Ad vos missi eramus; sed quia repulistis verbum Dei, imus ad Gentes» . Ex illo coeperunt nubes non pluere pluviam super vineam illam. Si igitur nubes sunt praedicatores veritatis, quaeramus primo quare sint nubes. Iidem quippe coeli, iidem nubes: coeli propter fulgorem veritatis, nubes propter occulta carnis: nubes enim omnes nebulosae sunt, propter mortalitatem; et veniunt, et transeunt. Propter ipsa occulta carnis, id est, occulta nubium, ait Apostolus: «Nolite ante tempus quidquam judicare, donec veniat Dominus, et illumi
Abbreviated transcription (Latin):
nubibus equabitur dño. Magna laus
uobis uidetur fratres: non equari nu¬
bescreatori. Si intelligatur sine mis¬
terio ad litteram: non magna lats est
dño non equari nubes. Quid enimͤ
Stelle quȩ sunt supra nubes. equant᷑
dño: Quid enim: Sol. luna. anglĩ.
celi. uel comparari poterunt dño :
Quid est quod pro magno ait: qmͣ
quis in nubibus equabitur dño : In¬
telligimus fratres nubes istas. sicut ce
ista omnia genera predicatorum. nu¬
bes esse dictas ex illa ꝓphetia intelligi¬
mus: ubi deus iratus uineȩ suȩ dixit:
mandabo ntibibus meis. ne pluant
super eam imbrem. Quam uineã
explicat & designat aꝑtissime dicens.
llinea dm̃ sabaoth: domus isrł est.
Ne tu aliter intelligas uineam: et
relictis ommibus significatis. terram
scruteris. uinea inquit dñi sa. baoth
domus ifrł est. Non intelligat
alitid. sed intelligat domum ifrahel cẽ
umeam meam: se intelligat michi nͣ

Expanded text:
nubibus aequabitur Domino. Magna laus nubibus aequabitur Domino. Magna laus vobis videtur, fratres, non aequari nubes Creatori. Si intelligatur sine mysterio ad litteram, non magna laus est, Domino non aequari nubes. Quid enim? stellae quae sunt supra nubes aequantur Domino? Quid enim? sol, luna, Angeli, coeli, vel comparari poterunt Domino? Quid est quod pro magno ait, «Quoniam quis in nubibus aequabitur Domino?» Intelligimus, fratres, nubes istas sicut coelista omnia genera praedicatorum nubes esse dictas, ex illa prophetia intelligimus, ubi Deus iratus vineae suae dixit, «Mandabo nubibus meis ne pluant super eam imbrem:» quam vineam explicat et designat apertissime, dicens, «Vinea Domini Sabaoth, domus Israel est» . Ne tu aliter intelligas vineam, et relictis hominibus significatis terram scruteris: «Vinea,» inquit, «Domini Sabaoth, domus Israel est.» Non intelligat aliud, se intelligat domus Israel esse vineam meam; se intelligat mihi non
Abbreviated transcription (Latin):
tua dñe. Et ut noueritis quia celi con¬
fitebuntur: uidete ubi confitebuntur.
Sequitur enim. Et ueritatem tuã
in ecclai sanctorum. De celis ergo nulla
dubitatio est: quod intelligantur pre-¬
dicatores uerbi ueritatis. Et ubi con¬
fitebuntur celi mirabilia tua: & ueri¬
tatem tuam : In eccłã sanctorum.
Excipiat ecclã rorem celorum. ficienti
terrȩ pluant celi. & germinet exci¬
piens pluuiam germina bona. opera
bona: ne probona pluina det spinas.
& pro horreo expectet ignem. Confi¬
tebuntur celi mirabilia tua dñe: et
ueritatem tuam in ȩccłã sanctorum.
Celi ergo confitebuntur mirabilia
tua & teritatem tuam. Totum
quicqtid predicant celi ex tẽ: &. de
te est: & ideo securi predicant. No-¬
runt enim quem predicant: quia ñ
possant de predicato erubescere. Qd
in ȩccła sanctorum: Qm̃ quis in
nubibus eqtiabitur dño. Hoccine celi
confitebuntur. hoc celi pluent: Qd:
Qm̃ quis in nubibus eqtiabitur dño.
Inde sectiri predicatores: qm̃ nemo in

Expanded text:
confitebuntur, videte ubi confiteantur: sequitur enim, «Et veritatem tuam in ecclesia sanctorum.» De coelis ergo nulla dubitatio est, quoniam intelligantur praedicatores verbi veritatis. Et ubi confitebuntur coeli mirabilia tua et veritatem tuam? «In ecclesia sanctorum.» Excipiat Ecclesia rorem coelorum; sitienti terrae pluant coeli, et germinet excipiens pluviam germina bona, opera bona: ne pro bona pluvia det spinas, et pro horreo exspectet ignem. «Confitebuntur coeli mirabilia tua, Domine, et veritatem tuam in ecclesia sanctorum.» Coeli ergo confitebuntur mirabilia tua et veritatem tuam. Totum quidquid praedicant coeli, ex te est, de te est; et ideo securi praedicant: norunt enim quem praedicant, quia non possunt de praedicato erubescere. 7. in ecclesia sanctorum? «Quoniam quis in nubibus aequabitur Domino?» Hoccine coeli confitebuntur, hoc coeli pluent? Quid? «Quoniam quis in nubibus aequabitur Domino?» Inde securi praedicatores, quoniam nemo in
Abbreviated transcription (Latin):
potest dubitare. fat ergo in cordibus
nr̃is robur. illtid. unde echan nomen
accepit: robustus corde. Predicemus
ueritatem dei. eloquium dei ꝓmissa
dei. iurationem der: & his modis om-¬
ni ex parte firmati predicemus: et
merita sua confitebuint᷑ celi: sed con¬
fitebuntur celi mirabilia tua dñe.
In omni enim miscdĩa ꝑditorum. in
iustificatione impioeum quid laudamꝰ:
nifi mirabilia dei : Laudas quia refur-¬
rexerunt mortui: plts lauda quia re¬
dempti sunt ꝑditi. Quȩ gratia. quȩ
misericordia dei : Uides hominem he¬
ritioraginem ebriositatis: hodie orna¬
mentum sobrietatis. Indes hominẽ
hericenum luxuriȩ: hodie decus tẽ¬
perantiȩ. Uides hominen heri blas:¬
phematorem dei. hodie laudatorem
del. uides heri seruum creature: ho-¬
die cultorem creatoris. Ab istis omnibꝰ
desꝑationibus: ita homines conuer-¬
tuntur. Non respitiant ad merita
sua: fiant celi. Confiteantur celi mira¬
bilia eius: a quo facti funt celi. Qm̃

Expanded text:
potest dubitare. Fiat ergo in cordibus potest dubitare. Fiat ergo in cordibus nostris robur illud, unde Aethan nomen accepit, Robustus corde: praedicemus veritatem Dei, eloquium Dei, promissa Dei, jurationem Dei; et his modis omni ex parte firmati praedicemus, et merita sua confitebuntur coeli, sed «confitebuntur coeli mirabilia tua, Domine.» In omni enim misericordia perditorum, in justificatione impiorum, quid laudamus nisi mirabilia Dei? Laudas quia resurrexerunt mortui; plus lauda quia redempti sunt perditi. Quae gratia, quae misericordia Dei! Vides hominem heri voraginem ebriositatis, hodie ornamentum sobrietatis: vides hominem heri coenum luxuriae, hodie decus temperantiae: vides hominem heri blasphematorem Dei, hodie laudatorem Dei: vides hominem heri servum creaturae, hodie cultorem Creatoris. Ab istis omnibus desperationibus ita homines convertuntur: non respiciant ad merita sua; fiant coeli, confiteantur coeli mirabilia ejus a quo facti sunt coeli. «Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo multiplicatio generationum:
in repetitione significata & com¬
mendata est. An forte due gene-¬
rationes intelligende sunt. sicut
nostis: sicut iam insinuatum ur̃ȩ cari¬
tati retinetis: Est enim generatio
nunc carnis & sanguinis: erit generatio
futura in refurrectione mortuorum.
Predicatur hic xp̃e. predicabitur ibi.
S hic predicatur ut credatur: ibi
predicabitur ut uideatur. Edificabo
ingenerationem & generationem sedẽ
tuam. Nunc autem xp̃c habet in nobͤ
Nisi enim sederet in nobis: non nos re-¬
geret. Si ab illo autem: Regeremur:
a nobis ipsis precipitarentur. Sedet gͦ
in nobis: regnans in nobis. S etiam et¬
in alia regeneratione quȩ fuerit in re¬
surrectione mortuorum: in eterntm
xp̃c regnabit in sanctis fuis. Hoc pro¬
misit deus. hoc dixit deus: si parum
est hoc urauit deus. Quia ergo ñ
scdm merita nr̃a. s scdm̃ illus miseri¬
cordiani firma est ꝓmifsio: nemo debet
cum trepidationẽ predicare: unde ñ

Expanded text:
Ergo multiplicatio generationum Ergo multiplicatio generationum in repetitione significata et commendata est. An forte duae generationes sunt intelligendae, sicut nostis, sicut jam insinuatum vestrae Charitati retinetis? Est enim generatio nunc carnis, et sanguinis; erit generatio futura in resurrectione mortuorum. Praedicatur hic Christus; praedicabitur ibi: sed hic praedicatur, ut credatur; ibi praedicabitur, ut videatur. «Aedificabo in generationem et generationem sedem tuam.» Nunc Christus habet in nobis nisi enim sederet in nobis, non nos regeret; si autem ab illo non regeremur, a nobis ipsis praecipitaremur. Sedet ergo in nobis, regnans in nobis: sedet etiam in alia generatione, quae fuerit ex resurrectione mortuorum. In aeternum Christus regnabit in sanctis suis. Hoc promisit Deus, hoc dixit Deus: si parum est, hoc juravit Deus. Quia ergo non secundum merita nostra, sed secundum illius misericordiam firma est promissio; nemo debet cum trepidatione praedicare, unde non
Abbreviated transcription (Latin):
& ideo dauid nos autem non stimus
semen abrahe : Inmo tiero stimus:
sicut apls ait. Si autem uos xp̃i. ergo
abrahe semen estis: scdm̃ ꝓmissionem
heredes. Sic ergo hic accipiamus fr̃s
usq in eternum p̃parabo semen tuum.
non tantum illam carnem xp̃i natã
ex uirgine orarua: sed etiam nos om-¬
nes credentes in xp̃o. Illius enim capi-¬
tis menbra sumus: non potest hoc cor¬
pus decollari. Si in eternum caput.
in eternum gloriantur & menbra:
ut sit ille xp̃c integer in eternum.
llsq in eternum pparabo semen tuũ.
Et edificabo in generatione et
generationem sedem tuam. Putamꝰ
hoc dixit in eternum. quod in gene¬
rationem & generationem: qm̃ et
supradirerat. in generationem et
generationem ad nuntiabo ueritatẽ
tuam in ore meoͤ Quid est in ge-¬
nerationem & generationem : In
omnem generationem. Non enĩ
toties repetendum erat uerbum:
quoties generatio uenit & transit.

Expanded text:
et ideo David; nos autem non sumus et ideo David; nos autem non sumus semen Abrahae? Imo vero sumus, sicut Apostolus ait: «Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes» . Sic ergo hic accipiamus, fratres, «Usque in aeternum praeparabo semen tuum;» non tantum illam carnem Christi natam ex virgine Maria, sed etiam nos omnes credentes in Christum: illius enim capitis membra sumus. Non potest hoc corpus decollari: si in aeternum caput, in aeternum gloriantur et membra, ut sit ille Christus integer in aeternum. «Usque in aeternum praeparabo semen tuum; et aedificabo in generationem et generationem sedem tuam.» Putamus, hoc dixit, «in aeternum,» quod «in generationem et generationem;» quoniam et supra dixerat, «In generationem et generationem annuntiabo veritatem tuam in ore meo.» Quid est, «in generationem et generationem?» In omnem generationem. Non enim toties repetendum erat verbum, quoties generatio venit et transit.
Abbreviated transcription (Latin):
runt tsq ad terminos orbis terrarũ.
Bene accipimus in his impletum
totum dixistr. disposui testamentam
electis meis. Quod testamentum:
testamentum. nisi quo renouamur ad
nouam hereditatem: Quod testa-¬
mentum: nisi cuius hereditatis desi-¬
derio & amore cantanus canticum
nouum: Dispositi inquit testamentũ
electis meis. Iuraui dauid sertio
meo. Quam securus loquitur iste
qui intelligit: cuius os seruit uerita¬
ti : Qm̃ dixisti. securus loqtor. Si
securum me facis quia dixisti: quan¬
to securiorem quia uirasti : Dei qͥp¬
pe iuratio: promissionis est confirma¬
tio. Bene prohibetur homo iurare :
ne consuetudine urandi quia potest
homo falli. etiam in ꝑiurium prola¬
batur. Deus solus securus iurat:
quia falli non potest. Llideamus gͥ
est: nisi semen abrahȩ : Quid est autẽ
semen abrahe : Et senuni inquit tuo
quod est xp̃c. S forte ille xp̃c caput
ȩeclẽ saltator corporis semen est abrahe:

Expanded text:
runt usque ad terminos orbis terrae: runt usque ad terminos orbis terrae: bene accipimus in his impletum totum: dixisti, «Disposui testamentum electis meis.» Quod testamentum, testamentum, nisi quo renovamur ad novam haereditatem? Quod testamentum, nisi cujus haereditatis desiderio et amore cantamus canticum novum? «Disposui,» inquit, «testamentum electis meis. Juravi David servo meo.» Quam securus loquitur iste, qui intelligit, cujus os servit veritati? Quoniam dixisti, securus loquor. Si securum me facis, quia dixisti; quanto securiorem, quia jurasti? Dei quippe juratio, promissionis est confirmatio. Bene prohibetur homo jurare ; ne consuetudine jurandi, quia potest homo falli, etiam in perjurium prolabatur. Deus solus securus jurat, quia falli non potest. 5. «vers.» 5est, nisi semen Abrahae? Quod autem semen Abrahae? «Et semini,» inquit, «tuo, quod est Christus» . Sed forte ille Christus caput Ecclesiae, salvator corporis , semen est Abrahae,
Abbreviated transcription (Latin):
lapidem angularem. S ille lapis angu¬
lum non faceret: nisi alium parietem
ex gentibus susciperet. Ille itaq pari¬
es tanquã ꝓpriȩ pertinet ad ueritatem:
iste autem alius ad miscdĩam. Dico
deum. Merito in celis preparabitur
ueritas tua. Etenim omnes illi ifra¬
helite tiocati. apłi celi facti funt: qui
enarrant gloriam dei. De his celis dr̃.
celi enarrant gloriam dei: & opera
mantiun eius annuntiat firmamentã.
Ut noderitis de his celis dici: certe
de his inconsequenti expressitis dictũ
est. Hon sunt loquele neq sermones:
quorum non audiantur tioces eorum.
Quere quorum non inuenis suipra
nisi celorum. Si ergo apli sunt qnorũ
in omnibus loquelis uox audita est.
ipsi funt de quibus dictum est. in
omnem terram exiit sontis eortim:
& in fines orbis terrȩ uerba eorum.
Quia & si ad sumpti hinc sunt
antequã ecclã impleret orbeni terra¬
rum: tamen uerba eorum peruene¬

Expanded text:
lapidem angularem . Sed ille lapis angulapidem angularem . Sed ille lapis angulum non faceret, nisi alium parietem ex Gentibus susciperet. Ille itaque paries tanquam proprie pertinet ad veritatem, iste autem alius ad misericordiam. «DicoDeum» . Merito, «In coelis praeparabitur veritas tua.» Etenim omnes illi Israelitae vocati Apostoli, coeli facti sunt qui enarrant gloriam Dei. De his coelis dicitur, «Coeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntiat firmamentum.» Et ut noveritis de his coelis dici, certe de his in consequenti expressius dictum est, «Non sunt loquelae neque sermones, quorum non audiantur voces eorum.» Quaere quorum, non invenies supra nisi coelorum. Si ergo Apostoli sunt, quorum in omnibus loquelis vox audita est, ipsi sunt de quibus dictum est, «In omnem terram exiit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum» ; quia etsi assumpti hinc sunt antequam Ecclesia impleret orbem terrarum, tamen verba eorum pervene
Abbreviated transcription (Latin):
uenienti de semine abrabe ꝓmissa
erant multa ꝓpheticȩ. & ita ille popls̃
ꝓpagatus est: in quo implerentur pro¬
missa dei. non autem cdauste deas
fontem bonitatis suȩ. etiam in alienas
gentes quas sub angelis constituerat
portionem fibi faciens popłm istł: in
hȩc duo & apl distincte distribuit
miscdĩam demini & ueritatem. Ait
enim. xp̃m ministrum fuisse circum¬
cisionis ꝑpter ueritatem dei ad con¬
firmindas ꝓmissiones patrum. Ecce
quia non fefellit deus: ecce quia non
repptilit plebem suam quam presciuit.
Et enim cum de cast udeorum ageret᷑.
ne quis putaret sic illos improbatos.
ut nichil frumenti ex illa uentilatio¬
ne in horreum mitteretur: ait apłs.
Non repptilit deus plebem suam ꝗͣ
presciuit. Nam & ego isrłita sum.
Si totum illud spine fuerunt: unde¬
hoc granum uobis loquor ͤ Ergo im¬
pleta est ueritas dei. in his qui ex isra-¬
helitis crediderunt: & uenit unus pa-¬
ries ex circumcisione ad plicans se ad

Expanded text:
venienti de semine Abrahae promissa venienti de semine Abrahae promissa erant multa prophetice, et ita ille populus propagatus est, in quo implerentur promissa Dei; non autem clausit Deus fontem bonitatis suae etiam in alienigenas gentes, quas sub Angelis constituerat, portionem sibi faciens populum Israel: in haec duo et Apostolus distincte distribuit misericordiam Domini et veritatem. Ait enim «Christum ministrum fuisse circumcisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum.» Ecce quia non fefellit Deus; ecce quia non repulit plebem suam, quam praescivit. Etenim cum de casu Judaeorum ageretur, ne quis putaret sic illos improbatos, ut nihil frumenti ex illa ventilatione in horreum mitteretur, ait Apostolus: «Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit; nam et ego Israelita sum» . Si totum illud spinae fuerunt, unde granum vobis loquor? Ergo impleta est veritas Dei in iis qui ex Israelitis crediderunt, et venit unus paries de circumcisione applicans se ad
Abbreviated transcription (Latin):
tenuit se iste cuius os seruit ueritati
dei. ad ipsam ueritatem dei. Ideo ad¬
nuntiabo. ideo dico: qm̃ dixisti. Sectitꝰ
homo dico: qmͣ tu detis dixisti. Quia
& siego in uerbo meo fluctuarem: uer¬
bo tuo confirmarer. qm̃ dixisti. Quid
dixisti : In eternum miscdĩa edificabit᷑.
Ncelis p̃parabitur ueritas tua. Qnomͦ
suꝑus: ita in consequentibus. Misericor
dias tuas dñe inquit in eterntim can-¬
tabo: in generatione & generationem
adntintiabo ueritatem tuam in ore
meo. Dixit misericordias: dixit uerita¬
tem. Ita rursus utrumq contuxit.
qm̃ dixisti in eternum miscdĩa edifi-¬
cabitur. in celis p̃parabitur ueritas tux
& hic repetiuit miscdĩam o uerita:¬
tem. Uinuerse enim tue dñi. miseri¬
cordia & ueritas. Heq enim ex hi¬
beretur ueritas in impletione pro-¬
missorum: insi precederit misericor¬
dia in remissione peccatorum. Deinde
qm̃ popuilo isrł etiam scdm carnem

Expanded text:
tenuit se iste, cujus os servit veritati tenuit se iste, cujus os servit veritati Dei, ad ipsam veritatem Dei. Ideo annuntiabo, ideo dico, «Quoniam dixisti;» securus homo dico, quoniam tu Deus dixisti: quia, etsi ego in verbo meo fluctuarem, verbo tuo confirmarer. «Quoniam dixisti.» Quid dixisti? «In aeternum misericordia aedificabitur. In coelis praeparabitur veritas tua.» Quomodo superius, ita in sequentibudias tuas, Domine,» inquit, «in aeternum cantabo: in generationem et generationem annuntiabo veritatem tuam in ore meo.» Dixit misericordias, dixit veritatem; ita rursus utrumque conjunxit: «Quoniam dixisti, In aeternum misericordia aedificabitur. In coelis praeparabitur veritas tua.» Et hic repetivit misericordiam et veritatem. Universae enim viae Domini misericordia et veritas . Neque enim exhiberetur veritas in impletione promissorum, nisi praecederet misericordia in remissione peccatorum. Deinde, quoniam populo Israel etiam secundum carnem
Abbreviated transcription (Latin):
dicam. & ego dicam: duo quedam st̃.
llnum tuumunum meum. Uleritas
tua. os meum. Quam ergo ueritatẽ
adnuntiet: quas misericadias cantet.
hȩc est ueritas tua. huic adnuntiande
seruit os meum: qmͣ ditisti in et̾num
misericordia edificabitur. Sic inqͥs
edifico. ut non destrtiam. Qm̃ quos¬
dam sic destrues ut non edifices: quos¬
dam uero fic destrues ut edifices. Hisi
enim quidam destruerentur ut edifi¬
carentur non diceretur hieremie:
ecce posui te ad destructionem. & ad¬
edificationem. Et utiq omnes qui
idola colebant & lapidibus seruiebat᷑.
in xp̃o non edificarentur: nsi in pris¬
tino errore destruerentur. Rursus
nisi quidam destruerentur ut non
edificarentur: non diceretur. destrue
eos. & non edificabis eos. Propter eos
ergo qui destruuntur & edisicantur.
ne putarent edificationem qui edifi-¬
cantur esse temporalem: sicit tempo¬
ralis fuit ruina in qua destrauntar

Expanded text:
dicam, et ego dicam, duo quaedam sunt: dicam, et ego dicam, duo quaedam sunt: unum tuum, unum meum; veritas tua, os meum. Quam ergo veritatem annuntiet, quas misericordias cantet, haec est veritas tua, huic annuntiandae servit os meum: «Quoniam dixisti, In aeternum misericordia aedificabitur.» Sic, inquis, aedifico, ut non destruam: quoniam quosdam sic destruis, ut non aedifices: quosdam vero sic destruis, ut aedifices. Nisi enim quidam destruerentur, ut aedificarentur, non diceretur Jeremiae, «Ecce posui te ad destructionem, et aedificationem» . Et utique omnes qui idola colebant et lapidibus serviebant, in Christo non aedificarentur, nisi in pristino errore destruerentur. Rursus, nisi quidam ita destruerentur, ut non aedificarentur, non diceretur: «Destrues eos, et non aedificabis illos» . Propter eos ergo qui destruuntur et aedificantur, ne putarent aedificationem qua aedificantur, esse temporalem, sicut temporalis fuit ruina in qua destruuntur;
Abbreviated transcription (Latin):
salmum istum de¬
quo loqui ꝓposuimꝰ
caritati ur᷑ ȩ : donan¬
te dño accipite de
nr̃o. & erigite animos quia ille qui
ꝓmisit ita cetera completurus est:
ut malta compleuit. Dat enim nob̾
fidutiam ad eum: non meritum
nrͣm: s illiis misericordia. Et ipse
est quantum arbitror intellectus
ethan ifrahelite: unde iste psalmus
titulum accepit. llideris enim quis:
homo fuerit qui uocatur echan. Int̾¬
pretatio tamen nominis huius:. ro¬
btistam. indicat. Et nemo in hoc
seculo robustus est: nisi in spe ꝓmis¬
sionis dei. Quantum enim adtinet
ad merita nr̃a. infirmi sumus: quan¬
tum ad eius miscdĩam. robusti sumꝰ.
Itaq iste insirmus in se: robtistus
in miscdia dei. inde cepit.
isericordias tuas dñe in
eternum cantabo. In
generatione & generationem. adnuntia-¬
bo ueritatem tuam in ore meo. Obse
loquor: sed tua loquor. Adnuntiabo
ueritatem tuam in ore meo. Si non
obsequor seruus non sum. Sia me lo¬
quor: mendax sum. Ergo ut & abste

Expanded text:
salmum istum, dequo loqui proposuimus Charitati Vestrae, donante Domino, accipite de omino nostro: et erigite animos, quia ille qui promisit, ita caetera completurus est, ut multa complevit. Dat enim nobis ad eum fiduciam, non meritum nostrum, sed illius misericordia. Et ipse est, quantum arbitror, «Intellectus Aethan Israelitae»; unde iste psalmus titulum accepit. Videris enim quis homo fuerit, qui vocabatur Aethan; interpretatio tamen nominis hujus Robustum indicat. Et nemo in hoc saeculo robustus est, nisi in spe promissionis Dei: quantum enim attinet ad merita nostra, infirmi sumus; quantum ad ejus misericordiam, robusti sumus. Itaque iste infirmus in se, robustus in misericordia Dei, inde coepit.isericordias tuas, Domine, in aeternum cantabo: in generationem et generationem annuntiabo veritatem tuam in ore meo.» Obseloquor, sed tua loquor; «annuntiabo veritatem tuam in ore meo.» Si non obsequor, servus non sum; si a me loquor, mendax sum. Ergo ut et abs te
Abbreviated transcription (Latin):
ifrł regis nr̃i. Ipse susceptio. ipse te illtimi¬
nat: in eius lumine tutus es. In eits lu¬
mine ambulis: iusticia eius exultas. Ipse
te suscipit: infirmitatem turam ipse
custodit. Ipse te facit robustum de se:
aspectu tuo: reuelasti hoc ꝓphetis tuis.
Ideo loctitus es eis in aspecta. id est in re¬
uelatione: unde ꝓphetȩ euidenter di¬
cebantur. Uliderunt quiddam intꝰ.
quod dicerent foris: & in occulto au¬
dierunt quod palam predicauerant.
Tunc locutus es in aspectu filiis tuis
& dixisti. Posui adiutorium super
potentem. Intellȩxistis quem potentẽ :¬
Exaltaui electum de poplõ meo.
Intelligitis quem electum: quem iam
gaudetis exaltatum. Inueni dauid
dauid. In oleo sancto meo unxi eũ.
De illo enim dicitur: iunxit te deus
nis facta est. sccłm quod caro in utero
uirginis ad sumpta est. scdm̃ quod ab
illo qui infoema dei equalis est patri
forma serui suscepta est obediens usq¬

Expanded text:
Israel regis nostri.» Ipse susceptio, ipse te illumiIsrael regis nostri.» Ipse susceptio, ipse te illuminat: in ejus lumine tutus es, in ejus lumine ambulas, justitia ejus exaltaris. Ipse te suscepit, infirmitatem tuam ipse custodit; ipse te facit robustum de se, aspectu tuo,» revelasti hoc Prophetis tuis. Ideo locutus es eis in aspectu, id est, in revelatione: unde Prophetae Videntes dicebantur . Viderunt quiddam intus quod dicerent foris; et in occulto audierunt quod palam praedicaverunt. «Tunc locutus es in aspectu filiis tuis, et dixisti, Posui adjutorium super potentem.» Intelligitis quem potentem. «Exaltavi electum de populo meo.» Intelligitis quem electum; quem jam gaudetis exaltatum. 21. «vers. 2David. «In oleo sancto meo unxi eum:» de illo enim dicitur, «Unxit te, Deusnis facta est, secundum quod caro in utero virginis assumpta est , secundum quod ab illo qui in forma Dei aequalis est Patri, forma servi suscepta est, et factus
Abbreviated transcription (Latin):
scdm̃ scientiam. Quidam notantur
ab apłõ. quod zelum dei habeant sed ñ
scdm̃ scientiam: ignorantes dei iusticiã
& suam uolentes constitaere. et non in
lumine tuo exultantes. iusticie dei non
sunt fubiecti. S unde : Quia telum
dei habent. s non scdm̃ scientiam. Popls
autem sciens iubilationem. Illi enim ñ
scdm scientiam: beatus autem popls̃
non nesciens s sciens iubilationem. Unde
debet itbilare: unde debet ȩxultare:
nisi in nomine tuo. ambulans in lumime
tultus tuie Et exaltari quidem me¬
rebitur. sed in tua iusticia. Auferat de
medio iusticiam suam & humilietur:
ueniet dei iusticia & exaltabitur. imͦ tua
iusticia exaltabuntur. Qm̃ gloria
urtutis eorum tu es: & in beneplacito
tto exaltabitur cornu nr̃m. Quia tibi
bene plactut. non quia nos digni fumꝰ:
mulus arene imptilsus sum ut caderem:
& cecidissem: nisi dñs suscepisset me.
Qm̃ domin est susceptio: & sancti

Expanded text:
secundum scientiam. Quidam enim notantur secundum scientiam. Quidam enim notantur ab Apostolo, quod zelum Dei habeant, sed non secundum scientiam; «ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere,» et non in lumine tuo exsultantes, «justitiae Dei non sunt subjecti.» Sed unde? Quia «zelum Dei habent, sed non secundum scientiam» . Populus autem sciens jubilationem illi enim non secundum scientiam; beatus autem populus non nesciens, sed sciens jubilationem, unde debet jubilare, unde debet exsultare, nisi in nomine tuo, ambulans in lumine vultus tui? Et exaltari quidem merebitur, sed in tua justitia: auferat de medio Justitiam suam, et humilietur; veniet Dei justitia, et exaltabitur. «Et in tua justitia exaltabuntur.virtutis eorum tu es, et in beneplacito tuo exaltabitur cornu nostrum:» quia tibi beneplacuit, non quia nos digni sumus.mulus arenae impulsus sum, et caderem; et cecidissem, nisi Dominus suscepisset me. «Quoniam Domini est susceptio; et sancti
Abbreviated transcription (Latin):
explicanda non sit idonea: & intellexisti
iubilationem. Deniq si intellexisti in gr̃a
iubilationem: ipsius gratiȩ audi conimen¬
dationem. Deatus certe populus sciens
iubilationem. Quam iubilationem :
llide si non de gratia. uide si non de deo:
& omnino non de te. Dñe in lumi¬
ne uultus tui ambulabunt. Taboe ille
ueniens lumen. nisi in lumine uultus
tui ambulet: uento superbiȩ lucerna
extinguitur. Dñe in lumine uultus tui
ambulabunt: Et in nomine tuo
ȩxultabunt tota die. Thaboe ille et her-¬
monim in nomine tuo exultabunt: si uo¬
lunt tota die in nomine tuo. Sin aut̃
exultabunt in nomine suo: non tota
die exultabunt. Non enim ingadio
perseuerabunt: quando de seipsis gau¬
debunt. & per suꝑbiam cadent. Ergo
ut tota die exultent: in nomine tuo
exultabunt. Et iusticia tua exalta-¬
buntur. Non in sua iusticta. s in tua:
ne sint telum. dei habentes: sed non

Expanded text:
explicandae non sit idonea, et intellexisti explicandae non sit idonea, et intellexisti jubilationem. 17. Denique si intellexisti in gratia jubilationem, ipsius gratiae audi commendationem. «Beatus» certe «populus sciens jubilationem.» Quam jubilationem? Vide si non de gratia, vide si non de Deo, et omnino non de te. «Domine, in lumine vultus tui ambulabunt.» Thabor ille, Veniens lumen, nisi in lumine vultus tui ambulet, vento superbiae lucerna exstinguitur. «Domine, in lumine vultus tui ambulabunt; et in nomine tuo exsultabunt tota die.» Thabor ille et Hermon «in nomine tuo exsultabunt:» si volunt «tota die,» in nomine tuo; sin autem exsultabunt in nomine suo, non tota die exsultabunt. Non enim in gaudio perseverabunt, quando de seipsis gaudebunt, et per superbiam cadent. Ergo ut tota die exsultent, «in nomine tuo exsultabunt; et in tua justitia exaltabuntur.» Non in sua justitia, sed «in tua:» ne sint zelum Dei habentes, sed non
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc ergo quidͤ MHisericordia &
ueritas preeunt ante faciem tuam.
Preparationem sedis tuȩ. iusticiam et
iudicium tuum uenturum timerem:
nisi autecederet te miscłia tua & ueri¬
tas tua. Quid timeam in fine iudicia
tua. quando precedente miscłia tua
deles peccata mea: & exhibendo uerita¬
tem imples ꝓmissa tua : Miscdĩa et
ueritas tua pretunt ante faciem tuã.
ritas. In his omnibus non exultabimus.
aut quod exultanus capimus. aut uer¬
ba sufficient leticiȩ nĩȩ: aut lingaa ido¬
nea erit explicare gauditm nr̃m. Si gͦ
uerba nulla susfitiunt. Beatus
popls sciens iubilationem. O beate po¬
puile putas intelligis iubilationem:
Hullomodo beatus es: nisi intelligas ui¬
bilationem. Quid est intelligas iubila-¬
tionem : Scias unde gaudeas. quod
uerbis explicari non posfis. Gaudium
enm tuum non de te: ut qui gloriant᷑
in dño glocientur. Noli ergo ecultare
in suꝑbia tua: sed in gratia dei. Uide
ipsam gratiam tantam esse. cui lingua

Expanded text:
Nunc ergo quid? «Misericordia et Nunc ergo quid? «Misericordia et veritas praeeunt ante faciem tuam.» Praeparationem sedis tuae, justitiam tuam et judicium tuum venturum timerem, nisi antecederet te misericordia et veritas tua: quid timeam in fine judicia tua, quando praecedente misericordia tua deles peccata mea, et exhibendo veritatem imples promissa tua? «Misericordia et veritas praeeunt ante faciem tuam.» ritas . aut quod exsultamus capiemus? aut verba sufficient laetitiae nostrae? aut lingua idonea erit explicare gaudium nostrum? Si ergo nulla verba sufficiunt; «Beatus populus sciens jubilationem.» O beate popule! putas, intelligis jubilationem? Nullo modo beatus es, nisi intelligas jubilationem. Quid est, intelligas jubilationem? Scias unde gaudeas quod verbis explicare non possis. Gaudium enim tuum non de te, ut qui gloriatur, in Domino glorietur . Noli ergo exsultare in superbia tua, sed in gratia Dei. Vide ipsam gratiam tantam esse, cui lingua
Abbreviated transcription (Latin):
bi: Ut ergo illuminarentur abste da¬
tam est: ut anathema nobis efset qui
nos in stio errore & superbia detine¬
bat. a te nobis est. Ergo thabor & her¬
monim in nomine tuo exultabunt.
Non in meritis suis: sed in nomine
tuo. Dicent enim isti non nobis dñe
non nobis. s nomini tuo da gloriam.:
ꝓpter mare seuiens. ne forte dicant
arroget: tuum brachium cum potentia.
Ate facti sumus. a te defensi sumus:
tuum brachium cum potentia. Con¬
firmetur manus tua & exaltetur
ratio sedis tuȩ. Apparebit in fine iusti¬
cia tua. & iudicium tuum: nunc occul¬
ta sunt ista. Et de iudicio tuo dicit᷑
in alio psalmo. pro occultis filii: erit
manifestatio iudicii tui & iusticiȩ tuȩ.
Ponentur quidem ad dexteram. qui¬
dam ad sinistram: & expauescent infi-¬
deles cum uiderint quod modo inri-¬
dentes non credunt. Gaudebunt
iusti cum uiderint: quod modo non
uidentes credunt. Iusticia & iudicium
p̃paratio sedis tuȩ. utiq in die iudiciĩ.

Expanded text:
perbi? Ut ergo illuminaremur, abs te daperbi? Ut ergo illuminaremur, abs te datum est; ut anathema nobis esset qui nos in suo errore et superbia detinebat, a te nobis est. Ergo «Thabor et Hermon in nomine tuo exsultabunt:» non in meritis suis, sed «in nomine tuo.» Dicent enim isti, «Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam;» propter mare saeviens: «ne forte dicant arroget. «Tuum brachium cum potentia:» a te facti sumus, a te defensi sumus. «Tuum brachium cum potentia; confirmetur manus tua, et exaltetur t in fine justitia tua et judicium tuum: nunc occulta sunt ista. Et de judicio tuo dicitur in alio psalmo, «Pro occultis filii» . Erit manifestatio judicii tui et justitiae tuae. Ponentur quidam ad dexteram, et quidam ad sinistram : et expavescent infideles, cum viderint quod modo deridentes non credunt; gaudebunt justi, cum viderint quod modo non videntes credunt. «Justitia et judicium praeparatio sedis tuae:» utique in die judicii.
Abbreviated transcription (Latin):
in aqtulone. & ero sinulis altissimo. Sed
bumisti sicut uulneratum superbum
Ergo quod mnillis tu fecisti plus ualet
ad dñationem tuam: quam illorum
uoluntas ad malitiam suam. Aquilonẽ
& mare tucreasti. T abor & her¬
mon in nomine tuo exultabunt. Mon¬
tes isti intelliguntur: s aliquid signifi¬
cant. Tabor & hermon in nomine tuo
exultabunt. Tabor interp̃cari dicitur
ueniens lumen. S unde uenit lumen.
de quo dictum est: uos estis lux mundi:
nisi ab illo de quo dictum est: erat lu¬
men tierum quod illuminat omnem
hominem uenientem in hunc mundũ:
Illud ergo lumen quod est lumen mũ¬
di ab illo lumine uenit. quod aliunde¬
non accenditar: ut timendum sit: ne
extingnatur. Ergo uenit lumen ab
illo. lucerna illa quȩ non ponitur sub
modio. s sciper candelabrum ueniens
lumen thaborum. Hermonim autem
interpretatur anathena enus. Merito
uenit lumen: & factum est anathema

Expanded text:
in aquilonem, et ero similis Altissimo» ; sed in aquilonem, et ero similis Altissimo» ; sed humiliasti sicut vulneratum superbum. Ergo quod in illis tu fecisti, plus valet ad dominationem tuam, quam illorum voluntas ad malitiam suam. «Aquilonem et maria tu creasti.» 13. «Thabor et Hermon» «in nomine tuo exsultabunt.» Montes isti intelliguntur, sed aliquid significant. «Thabor et Hermon in nomine tuo exsultabunt.» Thabor interpretari dicitur Veniens lumen. Sed unde venit lumen de quo dictum est, «Vos estis lumen mundi» ; nisi ab illo de quo dictum est, «Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum» ? Illud ergo lumen quod est lumen mundi, ab illo lumine venit quod non aliunde accenditur, ut timendum sit ne exstinguatur. Ergo venit lumen ab illo, lucerna illa quae non ponitur sub modio, sed super candelabrum, veniens lumen Thabor. Hermon autem interpretatur Anathema ejus. Merito venit lumen et factum est anathema
Abbreviated transcription (Latin):
sanguis tius qui fusus est: ut deleret
cirographum peccatorum. Unde enim
superbiebat: nisi quia cautionem contͣ
nos tenebat: Hanc tu cautionem:
hoc cirographum tu sanguine deleusti.
Illum ergo uulnerasti: cui tot abstulisti.
uulneratum enim intelligas diabolũ.
non penetrata carne quam non habet:
s percusso corde ubi suꝑbus est. Et
A te pluant. suꝑ tuam pluant. Tui
funt celi: per quos predicata est ueri¬
tas incircuitu tuo. Tua est terra: quȩ
excipit ueritatem incircuitu tuo. De¬
niq quid illa pluuia factum est: Or¬
bem terrartim & plenitudinem eius
tu fundasti. aquilonem & mare tu cres¬
ti. Non enin aliquid contra te ualet:
contra creatorem suum. Et malitia¬
sua quidem per suȩ uoluntatis per-¬
uersitatem seture potest. mundus:
numquid tamen excedit modum po¬
situm a creatore. qui fecit omnia:
Quid ergo timeo aquilonem: quid ti¬
meo maria : Est quidem in aquilone
diabolus qui dixit: ponam sedem meã

Expanded text:
sanguis tuus, qui fusus est ut deleret sanguis tuus, qui fusus est ut deleret chirographum peccatorum. Unde enim superbiebat, nisi quia cautionem contra nos tenebat? Hanc tu cautionem, hoc chirographum tuo sanguine delevisti : illum ergo vulnerasti, cui tot abstulisti. Vulneratum enim intelligas diabolum, non penetrata carne, quam non habet; sed percusso corde, ubi superbus est. «EtA te pluunt, super tuam pluunt. «Tui sunt coeli,» per quos praedicata est veritas in circuitu tuo: «tua est terra,» quae excepit veritatem in circuitu tuo. Denique quid de illa pluvia factum est? «Orbem terrarum et plenitudinem ejus tu fundasti; aquilonem et maria tu creasti.» Non enim aliquid contra te valet, contra Creatorem suum. Et malitia quidem sua, per suae voluntatis perversitatem saevire potest mundus; numquid tamen excedit modum positum a Creatore, qui fecit omnia? Quid ergo timeo aquilonem? quid timeo maria? Est quidem in aquilone diabolus, qui dixit, «Ponam sedem meam
Abbreviated transcription (Latin):
eius tu mitigas. Deniq ut placaretur
mare. inmo ut eneruaretur rabies ma¬
ris: qud in ipso mari fecisti: Tuhu-¬
miliasti sicut uulneratum suꝑbum.
Est quidem suꝑbus draco inmari. de
quo alia scriptura dicit: mandabo dra-¬
com ibi ut mordeat eum. Est draco de
quo dicitur. draco hic quem fuxisti ad
inludendum ei: cuiis caput contundit
suꝑ aquam. Tu inquit humiliasti sicat
utilneratum suꝑbum. Humibasti te:
& bumilatus est superbus. Superbras
enim per superbiam superbos tenebut:
humilatus est magnus. credens autem
in eum factus est paruus. Dum nutrit᷑
parius exemplo magni facti partu. qps
bus non msi superbos tenebat. Dato
tanto humiliitis exemplo didicerunt
homines dampnare superbuam fuam:
imitari humilitatem xp̃i. Ita ergo ille
perdendo quos tenebat etiam ipse
humuliatus est: non correctus. s pros¬
tratus. Tu humuliasti sicut uulnera:¬
tum suꝑbum. Humiliatus es: et
humiliasti. Uulneratus es: & uulneras.¬
ti. Heq enim eum non uulneraret

Expanded text:
ers.» 11. Denique ut placaretur mare, imo ut enervaretur rabies maris, quid in ipso mari fecisti? «Tu humiliasti sicut vulneratum superbum.» Est quidam superbus draco in mari, de quo alia Scriptura dicit, «Mandabo draconi ibi ut mordeat eum» ; est draco de quo dicitur, «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei» : cujus caput contundit super aquam. «Tu,» inquit, «humiliasti sicut vulneratum superbum.» Humiliasti te, et humiliatus est superbus. Superbus enim per superbiam superbos tenebat: humiliatus est magnus, credens autem in eum factus est parvus. Dum nutritur parvus exemplo magni facti parvi, perdus nonnisi superbos tenebat. Dato tanto humilitatis exemplo, didicerunt homines damnare superbiam suam, imitari humilitatem Dei. Ita ergo ille perdendo quos tenebat, etiam ipse humiliatus est; non correctus, sed prostratus. «Tu humiliasti sicut vulneratum superbum.» Humiliatus es, et humiliasti; vulneratus es, et vulnerasti: neque enim eum non vulneraret
Abbreviated transcription (Latin):
uiuendo. Bona tuta enim ex precep¬
tis dei quȩ agitur: tanquĩ stilis est.
quod auditur scribens in corde. Si in
cera scriberetim facile deleretim Scri¬
bite illud incordibus ur̃is. moribus
ur̃is. & numqtiam delebitur. NSalmꝰ¬

Expanded text:
vivendo. Bona vita enim ex praecepvivendo. Bona vita enim ex praeceptis Dei quae agitur, tanquam stilus est, quod auditur scribens in corde. Si in cera scriberetur, facile deleretur: scribite illud in cordibus vestris, moribus vestris, et nunquam delebitur. IN PSALM
Abbreviated transcription (Latin):
dantur aliquando in potestate maloꝵ.
non solum ad nr̃am pertinet Ieru¬
ditionem ut fiat nobis dñs in refugiũ.
& deus in auxilium spei nr̃e. sed etiã
ad ipsius peccatoris foueam ꝓficit. de
quo in alio psalmo dicitur: inclinabit᷑
& cadet dum dñabitar pauperum.
torte onerosa fuit nobis longitudo
sermonis. quamquã in isti alacritate
studii ur̃i non hoc appareat: sed si
ita est ignoscite primo quia iussus
feci. Ham dñs deus nr per cos michi
fratres iussit in quibus babitat. Non
enim mbet deus: msi de sede sua. Deinde
quia tantum atidi fiunstis nr̃i: consitem᷑
& nos auidi fumus ur̃i. Consoletur gͥ
deus noster laborem istum: ut sudor iste
noster sit uobis in profectum salutis non
in testimonium accusationis. Hoc dico
fratres: ut ex eo quod audistis prositutis.
& ruminetis uobiscum. Non tios per¬
mittatis obliuisci. non solumista recogi¬
tando & colloquendo: sed etim ita

Expanded text:
dantur aliquando in potestatem malorum, dantur aliquando in potestatem malorum, non solum ad nostram pertinet eruditionem, ut fiat nobis Dominus in refugium, et Deus in auxilium spei nostrae; sed etiam ad ipsius peccatoris foveam proficit, de quo in alio psalmo dicitur: «Inclinabitur et cadet, cum dominabitur pauperum» . 30. Forte onerosa fuit vobis longitudo sermonis: quanquam in ista alacritate studii vestri non hoc appareat. Sed etsi ita est, ignoscite: primo, quia jussus feci; nam Dominus Deus noster per eos mihi fratres jussit, in quibus habitat. Non enim jubet Deus, nisi de sede sua. Deinde, quia tantum avidi fuistis nostri, confitemur, et nos avidi fuimus vestri. Consoletur ergo Deus noster laborem istum, ut sudor iste noster sit vobis in provectum salutis, non in testimonium accusationis. Hoc dico, fratres, ut ex eo quod audistis, proficiatis, et ruminetis vobiscum: non vos permittatis oblivisci, non solum ista recogitando et colloquendo, sed etiam ita
Abbreviated transcription (Latin):
dat & sibi futuram requiem presen-¬
tem laborem. & illis sempiternos cru¬
tutus post presentem exultationem.
&o s fides per dilectionem opatur dili-¬
gat etram mimicos: & quantum in ip¬
so est prodesse illis uelit. Ita enim faci¬
et: ne sibi obsint illi cum hoc uelinit.
&o quando forte potestatem acceperint
quasi nocendi & dñandi sursum cor
habeat. ubi ei nemo nocet. & doctas
eruditus ex lege dei: ut mitigetur a
diebus malignis. donec fodiatur peccatori
fouea. Si enim in lege dm̃ uoluntas
enis est. & in lege eius meditatur die
ac nocte. citius conuersatio in celis est:
de firmamento lucet super terram.
Vnde iste psalmus titulum de quarta
sabbati accepit. quando facta funt lu¬
minaria: ut omina faciat sinc murmu¬
ratione. uerbum uitȩ habens innatio.¬
ne toetuosa & ꝑuersa. Sicuti enimstel¬
las in celo non extinguit nox: sic men¬
tes fidelium inherentes firmamento
scripturȩ dei non uncit iniquitas.
Et hoc ipsum quod & nr̃a terrena

Expanded text:
et sibi futuram requiem post praesenet sibi futuram requiem post praesentem laborem, et illis sempiternos cruciatus post praesentem exsultationem. Et si fides per dilectionem operatur, diligat etiam inimicos, et quantum in ipso est, prodesse illis velit: ita enim faciet ne sibi obsint illi, cum hoc velint. Et quando forte potestatem acceperint quasi nocendi et dominandi; sursum cor habeat, ubi ei nemo nocet, edoctus et eruditus ex lege Dei, ut mitigetur a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea. Si enim in lege Domini voluntas ejus est, et in lege ejus meditabitur die ac nocte , cujus conversatio in coelis est ; de firmamento lucet super terram: unde iste psalmus titulum de «quarta sabbati» accepit, quando facta sunt luminaria ; ut omnia faciat sine murmuratione, verbum vitae habens in natione tortuosa et perversa . Sicut enim stellas in coelo non extinguit nox; sic mentes fidelium inhaerentes firmamento Scripturae Dei non vincit iniquitas. Et hoc ipsum quod nostra terrena
Abbreviated transcription (Latin):
Atq ita deinceps cetera exequitur.
dextra arma demonstrans glãm deiꝰ
guidebant. quod multos ditabant. quod
omnia posfidebant: in sinistra uero quod
gnobiles & male fame habebantur quod
seductores putabantur. quodignorabant᷑.
occidebantur. coercebant᷑. contristabant᷑:
egere ac nichil habere uidebantir. Et
quid mirum similites xp̃i & qptris
& sinistris armis diabolum ȩxperant :
Sicut autem pax hominibus bone uolun¬
tatis oo quando funt aliis odor mortis
imortem: sic o interitus hominibtis
male uoluntatis & quando iustis arma
fit. sed scdm̃ ipsotum inquitatem quã
dilgendo oderunt animas suas: & non
scdłm benesitium quod nobis de ipsis
prestat honorat eos: qui etiam malis
ergo iustus iniustum. toleret tempora¬
lem impunitatem iniusti temporalis
labor iusti: sed iustus ex side uiute. Non
est enim alia iusticia hominisin hac ui¬
ta: insi ex fide uiuere quȩ per dilectionẽ
oꝑatur. Si autem ex fide uiuit. cre-

Expanded text:
atque ita deinceps caetera exsequitur, atque ita deinceps caetera exsequitur, dextra arma demonstrans, gloriam Degaudebant, quod multos ditabant, quod omnia possidebant; sinistra vero, quod ignobiles et malae famae habebantur, quod seductores putabantur, quod ignorabantur, occidebantur, coercebantur, contristabantur, egere ac nihil habere videbantur. Et quid mirum si milites Christi et dextris et sinistris armis diabolum expugnant? Sicut autem pax hominibus bonae voluntatis , et quando sunt aliis odor mortis in mortem; sic interitus hominibus malae voluntatis, et quando justis arma fit; sed secundum ipsorum iniquitatem, quam diligendo oderunt animas suas: et non secundum beneficium quod nobis de ipsis praestat, honorat eos, qui etiam malis ergo justus injustum; toleret temporalem impunitatem injusti, temporalis labor justi: sed justus ex fide vivit . Non est enim alia justitia hominis in hac vita, nisi ex fide vivere, quae per dilectionem operatur . Si autem ex fide vivit, credat
Abbreviated transcription (Latin):
litiam eius disꝑdidit eum. Non enim̃
ille pro nobis tradidit xp̃m. s pro argar¬
to quo uendidit eum: quamuis tracditis
sit nr̃a redemptio. Sio & illi qui mar¬
tires ꝑsecuti sunt: persequendo in teri¬
ram. in celum mittebant. Et scientes
quidem preseñtis uitȩ dampnum inse¬
rebant: nescientes autem future uite
lucrum conferebant. Quictimq autẽ
persenerauerunt in odio in iusto iustoꝵ
reddidit eis dñs scdm̃ iniquitates eoꝵ
& scdm malitiam eorum disperdidit
eos. Sicut enim malis obest bonitas
iustorum: sic bonis prodest iniquitas
impiorum. Nam & dñs dicit. Ego
uem ut qui non uident uideant : et
qui inident ceci fiant. Et apls̃. Aliis
quidem inquit sumus odor uite in ui¬
tami aliis autem odoi mottis in moet̃
Malitia uero miquorum. sinistra fart
arma iustorum: sicut idem dicit apb̃.
per arma iusticiȩ dextera & sinistra.
id est per gloriam & ignobilitatem.

Expanded text:
litiam ejus disperdidit eum. Non enim litiam ejus disperdidit eum. Non enim ille pro nobis tradidit Christum, sed pro argento quo vendidit eum: quamvis traditio sit nostra redemptio. Sic et illi qui martyres persecuti sunt, persequendo in terra, in coelum mittebant; et scientes quidem praesentis vitae damnum inferebant, nescientes autem futurae vitae lucrum conferebant: quicumque tamen perseveraverunt in odio injusto justorum, reddet eis Dominus secundum iniquitates eorum, et secundum malitiam eorum disperdet eos. Sicut enim malis obest bonitas justorum, sic bonis prodest iniquitas impiorum. Nam et Dominus dicit, «Ego veni, ut qui non vident videant, et qui vident coeci fiant» : et Apostolus, «Aliis quidem,» inquit, «sumus odor vitae in vitam, aliis autem odor mortis in mortem» . Malitia vero iniquorum, sinistra sunt arma justorum; sicut idem dicit apostolus, «Per arma justitae dextra et sinistra,» id est, «per gloriam et ignobilitatem» :