comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ recuso. Sin aut̃ illi excetandi sunt ut
om̃s gentes uideant: fiat suoluntas tua.
tunc lȩtabunt᷑ apłi sicut messores lȩtant᷑
inmesse. De quib dũs loquebat᷑. Messis
quidẽ multa. opariiaut̃ pauci. Et sicut
exultant uictores. qui captam diuidunt
prȩdam. Cum enĩ fortis captus fuerit & li¬
gatus: omĩs domus eiꝰ diripitur. & diuidins
spolia. Tu enĩ dñe atq saluator. iugũ onen
eiꝰ hoc est diaboli qui prius exultabat in
mundo. qui cunctis gentib imꝑabat. qui
grauissimo seruitutis iugo colla omium
depͥmebat. & uirgã qua ꝑcutiebat unius¬
sos. & peccata sibi quasi quoddã tributu
reddere compellebat: detraxisti de humo¬
ris eoꝵ. & tibi liberatos seruire fecisti abs
ullo exercitu. absq effusione sanguinis.
in abscondita manu. sicut quondã sub
gedeon popło israheli de madianitis ui¬
ctoriam prebiusti. Quomodo enĩ uestis q
liumano sanguine cruentata est lauari uon

Expanded text:
nem recuso. Sin autem illi excaecandi sunt, nem recuso. Sin autem illi excaecandi sunt, omnes gentes videant, fiat, Pater, voluntas tua. tunc laetabuntur Apostoli, sicut messores laetantur in messe, de quibus Dominus loquebatur: Messis quidem multa, operarii autem pauci . Et sicut exsultant victores, qui captam dividunt praedam. Cum enim fortis captus fuerit et ligatus, omnis domus ejus diripitur, et dividuntur spolia . Tu autem, Domine atque Salvator, jugum oneris ejus, hoc est diaboli, qui prius exsultabat in mundo, qui cunctis gentibus imperabat, qui gravissimo servitutis jugo colla omnium deprimebat; et virgam qua percutieabat universos, et peccata sibi quasi quoddam tributum reddere compellebat, detraxisti de humeris eorum: et tibi liberatos servire fecisti absque ullo exercitu et absque effusione sanguinis in abscGedeon populo Israeli de Madianitis victoriam praebuisti . Quomodo enim vestis quae humano sanguine cruentata est, lavari non
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽstolam congregatã dolo. & uestim̃.¬
tum cõmutationis restituent. & cupient
igni esse combusti. In obscuris locis utranq
editionẽ ponimus. ut quantũ a cęteris edi¬
tionib & abhebraica ueritate distet uul.¬
gata trans latio diligens lector agnoscat.
Adlicem ipsam quȩ apparuit popło in tene¬
bris constituto. idest ad dñm saluatorem
fit apostropha. ce dicitur ad eum. Multi.¬
plicasti gentẽ. hoc est replesti om̃s gentes
noticia t̾ui. sed non magnificasti lȩticiam.
uxta qđ apłs merorẽ sibi dicit esse ꝑpe
Et ionas contristatur qđ ita saluati sint
niniuitȩ. ut cucurbita siue ciceion arue.¬
rit. Et ipse dñs loquitur in euangłio. Non
ueni. nisi ad oues ꝑditas domus isrł. Et in
passione. Pater inquit si fieri potest. trans¬
eat calix iste a me. Qui locus hunc sensũ
habet. Si potest fieri ut sine interitu ui.¬
deoꝵ credat gentium multitudo: passio¬

Expanded text:
omnem stolam congregatam dolo, et vestimenomnem stolam congregatam dolo, et vestimentum commutationis restituent: et cupient igne esse combusti. In obscuris locis utramque editionem ponimus, ut quantum a caeteris editionibus et ab Hebraica veritate distet Vulgata translatio, diligens lector agnoscat. Ad lucem ipsam, quae apparuit populo in tenebris constituto, id est, ad Dominum Salvatorem fit apostropha. Et dicitur ad eum: 131 Multiplicasti gentem, hoc est, replesti omnes gentes notitia tui; sed non magnificasti laetitiam. Juxta quod Apostolus moerorem sibi dicit esse perptae . Et Jonas contristatur, quod ita salvati sint Ninivitae , ut cucurbita, sive CICEION   aruerit. Et ipse Dominus loquitur in Evangelio: Non veni nisi ad oves perditas domus Israel . Et in passione: Pater, si fieri, inquit, potest, transeat calix iste a me . Qui locus hunc sensum habet: Si potest fieri, ut sine interitu Judaeorum credat gentium multitudo, passio
Abbreviated transcription (Latin):
fuit : in grauata est idest multiplicata
prȩdicatio. & in t̃minos gentiũ & uiam
uniuersi maris xp̃i euangeliũ splenduit.
Deniq omĩs orbis qui ante ambulabat uł
sedebat in tenebris & idolatriȩ ac mortis
uinculis tenebatur: clarum euangelii lum̃
aspexit. Multiplicasti gentemꝰ. non
magnificasti lȩticiam. Lȩtabunt᷑ coramte
sicut lȩtantur in messe. sicut exultant ui.¬
lia lugum enim oneris eius & uirgam hu.¬
meri illiꝰ. & sceptrum exactoris eiꝰ suꝑa.¬
Isti: sicut in die madian. Quia omĩs uiolen¬
ta predatio cum tumultu. & uestim̃tum
mirtum sanguine erit in combustionẽ.
ce cib ignis. Lxx. Plurimã partem
popłi deduristi inlȩticia tua. & lȩtabunt᷑
in conspectu tuo sicut lȩtari solent in messe.
&e sicut ii qui diuidunt spolia. quia abla.¬
tum est ugum qđ supra ipsum erat positũ.
ce uirga de collo eor. Uirga enĩ exactorũ
dissipabitur sicut in die madian. quia

Expanded text:
fuit, ingravata est, id est, multiplicata fuit, ingravata est, id est, multiplicata praedicatio: et in terminos gentium et viam universi maris Christi Evangelium splenduit. Denique omnis orbis, qui ante ambulabat, vel sedebat in tenebris, et idololatriae ac mortis vinculis tenebatur, clarum Evangelii lumen aspexit. Multiplicasti gentem, non magnificasti laetitiam: laetabuntur coram te, sicut laetantur in messe, sicut exsultant vilia. Jugum enim oneris ejus, et virga humeri illius, et sceptrum exactoris ejus superasti, sicut in die Madian. Quia omnis violenta praedatio cum tumultu: et vestimentum mixtum sanguine erit in combustionem et cibus ignis. LXX: Plurimam partem populi deduxisti in laetitia tua: et laetabuntur in conspectu tuo, sicut laetari solent in messe, et sicut hi qui dividunt spolia: quia ablatum est jugum quod supra ipsos erat positum, et virga de collo eorum. Virga enim exactorum dissipabitur, sicut in die Madian. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
abassirus captę sunt. & ducte in hostilem
terram. & galilea deserta est quam nunc
ꝓpħa dicit esse releuatam. eo qđ peccata
popłi sustineret. postea aut̃ uonsolũ duȩ
trib. sed & reliquȩ que habitabant trans
iordanem & insamaria ductȩ sunt in ca-¬
ptiuitatẽ. Et hoc inquiunt scriptura nunc
dicit. qđ regio cuius popłs ductus est pͥmꝰ in
captiuitate & babiloniis seruire coepit. &
quȩ suitenebris uersabat᷑ erroris: ipsa pͥma
lucem pͣdicantis uiderit. xp̃i. & ex ea uni¬
uersas gentes sit euangeliũ seminatum.
Nazarei quoꝵ opinionẽ supra posui. hunc
locum ita explanare conantur. Aduenien¬
te xp̃o & p̃dicatione illius choruscante:
prima terra zabulon & terra neptalim
scribarum & phariseoꝵ. est errorib liberata.
& grauissimũ traditionũ iudaicarũ iugũ
excussit de ceruicib suis. Postea autẽ ꝑ euan¬
geliũ apłi pauli qui nouissimꝰ apłoꝵ om̃iũ

Expanded text:
ab Assyriis captae 130 sunt, et ductae in hostilem ab Assyriis captae 130 sunt, et ductae in hostilem terram; et Galilaea deserta est , quam nunc propheta dicit relevatam esse, eo quod peccata populi sustineret. Postea autem non solum duae tribus, sed et reliquae, quae habitabant trans Jordanem et in Samaria, ductae sunt in captivitatem . Et hoc, inquiunt, Scriptura nunc dicit, quod regio cujus populus primus ductus est in captivitatem, et Babyloniis servire coepit, et quae prius in tenebris versabatur erroris, ipsa primum lucem praedicantis viderit Christi, et ex ea in universas gentes sit Evangelium seminatum. Nazaraei, quorum opinionem supra posui, hunc locum ita explanare conantur: Adveniente Christo et praedicatione illius coruscante, prima terra Zabulon et terra Nephthali Scribarum et Pharisaeorum est erroribus liberata, et gravissimum traditionum Judaicarum jugum excussit de cervicibus suis. Postea autem per Evangelium Apostoli Pauli, qui novissimus Apostolorum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
iordane influente efficitur. in cuiꝰ litore
capharnaũ. &e tiberias. & bethsaida. &e
corozaim sitȩ erant. in qua uel maxime
regione dñs commoratus est. ita ut popłs
qui uel sedebat uel ambulabat intenebris
lucem uideret nequaquam paruã ut alioꝵ
ꝓpħarũ. sed magnam. ut eiꝰ qui in euange.¬
lio loquitur. ego sum lux mundi. Et qui
habitabant in regione umbre mortis:
lux orta est eis. Inter morteni & umbram mortis
hoc esse puto. qđ mors eoꝵ. est qui cum
oꝑib mortis ad inferos ꝑrexerunt. anima
eium quȩ peccauerit ipsa morietur: umbra
autem mortis eoꝵ qui cum peccent necdũ
de uita ista egressi sunt. Possunt enĩ si uo¬
luerint agere poenitentiam. Pro galileȩ
gentium. aquila tinas gentium. simmachꝰ
mulos intelligimus arenarũ. qui uel iN
litorib uł in ripis sunt. Hebrei credentes
in.xp̃m. hunc locũ ita edisserunt. Primo
tempore he duȩ trib tabulon & neptalim

Expanded text:
Jordane influente efficitur; in cujus littore Jordane influente efficitur; in cujus littore Capharnaum, et Tiberias, et Bethsaïda, et Chorozaïm sitae sunt: in qua vel maxime regione Dominus commoratus est; ita ut populus, qui vel sedebat, vel ambulabat in tenebris, lucem videret, nequaquam parvam, ut aliorum prophetarum, sed magnam, ut ejus qui in Evangelio loquitur: Ego sum lux mundi . Et qui habitabant in regione umbrae mortis, lux orta est eis. Inter mortem et umbram mortis, hoc esse puto, quod mors eorum est, qui cum operibus mortuis ad inferos perrexerunt: Anima enim, quae peccaverit, ipsa morietur ; umbra autem mortis eorum est, qui cum peccent, necdum de vita ista egressi sunt: possunt enim si voluerint agere poenitentiam. Pro Galilaea gentium, Aquila θῖνας gentium, Symmachusmulos intelligimus arenarum, qui vel in littoribus, vel in ripis sunt. Hebraei credentes in Christum, hunc locum ita edisserunt. Primo tempore liae duae tribus Zabulon et Nephthali
Abbreviated transcription (Latin):
signor iesus in chana galileȩ: & manifesta¬
ui glam suam. & crediderunt in eum di¬
scipłi eius. Unde & inseptuaguita dr̃. Hoc¬
primun bibe. uelocit fac: quia t̾ra zabulon
& t̾ra neptalim pͥma. xp̃i uiderit mira.¬
cula ut prima biberet. fidei potionẽ. quȩ
prinia uiderat dñm signa facientẽ. Et uix.¬
ta hebraicum. pͥmo tempore releuata esse
dr̃ ouere peccatoꝵ. : quia in regionib dua¬
rũ tribuum primũ saluator euangelium
prȩdicauit. Unde & insexagesimo septimo
psalmo dr̃. Benedicite dñm de fontib
isrł. Ibi beniamin adolescentior pauilus
apłs in mentis excessu. qui &e alibi loque.
inhis tribub fuere uiculi. de quib duces
uelocit̃. ut audientes. uenite. faciam uos
piscatores hominũ: statim &e patrẽ relin¬
querent & nauiculam. Nouissimo autem
tempore aggrauata est fides eoꝵ: pluri.¬
mis iudeoꝵ in errore ꝑmanentib. Mare
aut hic lacum appellat genesareth. qui

Expanded text:
signorum Jesus in Cana Galilaeae: et manifestasignorum Jesus in Cana Galilaeae: et manifestavit gloriam suam: et crediderunt in eum discipuli eprimum bibe, velociter fac: quia terra Zabulon et terra Nephthali prima Christi videre miracula: ut prima biberet fidei potionem, quae prima viderat Dominum signa facientem. Et, juxta Hebraicum, primo tempore relevata esse dicitur onere peccatorum: quia in regionibus duarum tribuum primum Salvator Evangelium praedicavit. Unde et in sexagesimo septimo Psalmo dicitur: Benedicite Dominum de fontibus Israel. Ibi Benjamin adolescentior ; Paulus apostolus, in mentis excessu: qui et alibi loquebain his tribubus fuerunt viculi, de quibus duces audientes: Venite, et faciam vos piscatores hominum , statim et patrem relinquerent et naviculam. Novissimo autem tempore aggravata est fides eorum plurimis Judaeorum in errore permanentibus. Mare autem hic lacum appellat Genesareth, qui
Abbreviated transcription (Latin):
uulgatum est testimoniũ & usurpatis
ab euangelista matheo. ut uel diuersit
interp̃tationis uel similitudo noscaitis¬
Ac primum notandum. quod testimonium
hoc euangelista matheus non iuxta. l arr
sed uxta hebreos posuerit. Dicit enĩ euan
telicus sermo. Audiens autem iesus qđ iohes
et traditus: recessit ingalileam. & dere.¬
linquens nazareth uenit᷑ & habitauit in
cipsurnaum quȩ est iuxta mare in finib
Abulon & neptalim: ut impleretur qđ
aictum est ꝑisaiam ꝓpħ̃am dicentẽ. Terra
Abulon &e terra neptalim. uia in aris traus
iordanem galileȩ gentium: popłs qui sede.¬
bat in tenebris. uidit lucem magnam.
Sedentib in regione umbrȩ mortis. lux
orta est eis. Ex eo tempore. coepit iesus prȩ.¬
dicare & dicere. Apꝓpinquauit regnũ cȩloꝵ.
Et iohannes euangelista refert. qđ iesus cum
discipłis suis in chana galileȩ inuitatus ad
nuptias. prunum ibi signum fecerit. aquas
inund conuertendo. Hoc fecit principium

Expanded text:
ulgatum est testimonium, et usurpatum ab Evangelista Matthaeo: ut vel diversitas interpretationis, vel similitudo noscatAc primum notandum quod testimonium hoc Evangelista Matthaeus non juxta LXX, sed juxta Hebraeos posuerit. Dicit enim sermo Evangelicus: Audiens autem Jesus, quod Joannes esset traditus, secessit in Galilaeam, et derelinquens Nazareth, venit et habitavit in Capharnaum, quae est juxta mare in finibus Zabulon et Nephthalim: ut impleretur quod dictum est per Isaiam prophetam, dicentem: Terra Zabulon et terra Nephthalim, via maris trans Jordanem Galilaeae gentium: populus, qui sedebat in tenebris, vidit lucem magnam; sedentibus in regione umbrae mortis, lux orta est eis. Ex eo tempore coepit Jesus praedicare et dicere: Appropinquavit regnum coelorum . Et Joannes Evangelista refert quod 129 Jesus cum discipulis suis in Cana Galilaeae invitatus ad nuptias, primum ibi signum fecerit, aquas in vinum convertendo: Hoc fecit principium
Abbreviated transcription (Latin):
dum in gentẽ quȩ non erat gens. Coepta
emmanuelis & nascentis pueri de uirgine
ꝓphetia ex eo loco ubi dr̃ ad achar pete
tibi signum a dño dõ tuo. uersiculo isto
finita est quo infertur. Telus dñĩ exerci¬
tuum faciet hoc. Nunc ad reliqua tran.¬
seamus¬

Expanded text:
dum in gente, quae non erat gens . Coepta dum in gente, quae non erat gens . Coepta Emmanuelis et nascentis pueri de Virgine prophetia, ex eo loco ubi dicitur ad Achaz: Pete tibi signum a Domino Deo tuo, versiculo isto finita est, quo infertur: Zelus Domini exercituum faciet hoc . Nunc ad reliqua transeamus
Abbreviated transcription (Latin):
transtuler̃. magnꝰ principatꝰ eiꝰ. scire
debemꝰ qđ uerbum hebraicũ mesra. &
principatum int̾p̃tati sunt. Pro quo nos
supra principatũ. hic imꝑium uertimus.
Aquila aut̃ uerbi ambiguitate deceptus
methron idest mensurã int̾p̃tatꝰ est quȩ
& hebraice & latine eodẽ appellatur
nomine. Nec dubitare poterit de multi¬
plici saluatoris imꝑio. & pace eiꝰ quȩ non
habeat finẽ: qui inpsalmo legerit. Postula¬
a me ce dabo tibi gentes hereditatẽ tuã.
&e possessionẽ tuam t̃minos derrȩ. Et rur¬
sum. Et multitudo pacis donec auferat᷑
luna. idest usq ad consuminationẽ scli.
tẽ babiloniã fuerat dissipatũ. ut confir¬
met illud & corroboret. & doceat esse ꝑ¬
petuũ. ne cassa dĩ ꝓmissio udicet᷑ ab in
carnationis tempore usq in sempit̾num.
P ropt̾ea aut̃ telus idest emulatio domini
exercituum fecit hoc: quia ipsi eum ad
emulationem ꝓuocauerunt inhis qui non
erant dĩ. & ille eos ꝓuocauit ad emulan.¬

Expanded text:
ire debemus quod verbum Hebraicum MESRA   et principatum interpretati sunt. Pro quo nos supra principatum, hic imperium vertimus. Aquila autem verbi ambiguitate deceptus μέτρον, id est, mensuram interpretatus est, quae et Hebraice et Latine eodem appellatur nomine. Nec dubitare poterit de multiplici Salvatoris imperio et pace ejus, quae non habeat finem, qui in Psalma me et dabo tibi gentes haereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae . Et rursum: Et multitudo pacis, donec auferatur luna , id est, usque ad consummationem saeculi. tem Babylonicam fuerat dissipatum ut confirmet illud et corroboret, et doceat esse perpetuum, ne cassa Dei promissio judicetur, et incarnationis tempore usque in sempiternum. Propterea autem zelus, id est, aemulatio Domini exercituum fecit hoc, quia ipsi eum ad aemulationem provocaverunt in his qui non erant dii, et ille eos provocavit ad aemulan
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑhumerũ eiꝰ. &e uocabitur nom̃ eus
magni consilii angelus. Ad ducam enim
pace suꝑ principes. & sanitatẽ eiꝰ Magnus
prncipatus illus. & pacis non est t̾minꝰ suꝑ
thronũ dauid & regnũ eiꝰ. ut corrigat illud
& auriliet᷑ in udicio & iusticia. ex hoc nunc
& usq in scłm. Telus dñi sabaoth faciet hoc.
deo aiabolus & omĩs eius uiolenta prȩdatio
qua humanũ oppresserat genus. & sanguinẽ
sanguini miscuerat. erit in combustionem
a cib ignis ȩt̾ni: quia natus est nobis de
uirgine puer. de quosupra scriptũ est ante¬
qua sciat puer reꝓbare malum & eligere
bonum. & postea in generatione ꝓphetisse
ante quam sciat puer uocare patrem suũ
&e matrẽ suam. Iste gͥ puer qui natꝰ est
de uirgine appellat᷑ emmanuel.
idest nobiscũ ds̃. & de ꝓphetissa hoc est
de sco generatꝰ sp̃u nuncupatꝰ est accelera
spolia detrahere. festina prȩdari. Nunc
multis nominib appellatur. Et licet exeo
qͦd supra dixerat emmanuel idest nobis¬

Expanded text:
humerum ejus: et vocatur nomen ejus magni consilii nuntius. Adducam enim pacem super principes, et sanitatem ejus: magnus principatus illius, et pacis non est terminus, super thronum David et regnum ejus: ut corrigat illud, et auxilietur in judicio et justitia: ex hoc nunc et usque in saeculum. Zelus Domini sabaoth faciet haec. Ideo diabolus, et omnis ejus violenta praedatio, qua humanum oppresserat genus, et sanguinem sanguini miscuerat, erit in combustionem et cibus ignis aeterni: quia natus est nobis de Virgine puer, de quo supra dictum est: Antequam sciat puer reprobare malum et eligere bonum : et postea in generatione Prophetissae: Antequam sciat puer vocare patrem suum et matrem suam . Iste igitur puer, qui natus est de Virgine, appellatur Emmanuel, id est, nobiscum Deus: et de Prophetissa, hoc est, de Sancto generatus Spiritu, nuncupatus est, accelera, spolia detrahe festina praedari: nunc multis nominibus appellatur. Et licet ex eo quod supra dixerat, Emmanuel, id est, nobis
Abbreviated transcription (Latin):
alius prȩt̃ me. & multa his similia: ꝓeo
qđ in latino dr̃ ds̃. in hebraico hel. scriptũ
est. Qđq sequitur fortis. hebraice gibbor
appellatur. Unde & ineo loco ubi idem
ꝓpha cominemorat. erunt confidentes
suꝑ dõ sc̃õ isrł inueritate. & qđ residuũ
est iacob supra dõ forti: ꝓ dõ forti in he¬
braico scriptum habet. hel. gibbor. Patrẽ
aut̃ futuri scłi & resurrectionis. qđ in nr̃a
uocatione complet᷑. & principẽ pacis qui
locutus est ad apłos. pacem meã do uobis.
pacem meam relinquo uobis: non dubita¬
bit qui pacem nr̃am iuxta apłm paulum
legerit saluatorẽ. Qua nominum maiesta.
te ꝑterritos septuaginta reor non esse au¬
sos de puero dicere. qđ aꝑte ds̃ appellan¬
dus sit. & cȩtera : sed ꝓhis se x nominib
posuisse qͦd in hebraico non habet᷑. ma¬
gni consilii angłm. & ad ducam pacem
suꝑ principes & sanitatẽ eiꝰ. Qđ hunc
michi sensum habere uidet᷑. Magni consi¬
lii angelus est: qui nunciauit nõbis abi¬

Expanded text:
praeter me , et multa his similia: pro eo quod in Latino dicitur Deus, in Hebraico EL scriptum est. Quodque sequitur, Fortis, Hebraice GIBBOR   appellatur. Unde et in eo loco ubi idem propheta commemorat: Erunt confidentes super Deo sancto Israel in veritate: et quod residuum est Jacob super Deo forti , pro Deo forti in Hebraico scriptum habet EL GIBBOR. Patrem autem futuri saeculi et resurrectionis, quod in nostra vocatione completur; et principem pacis, qui locutus est ad Apostolos: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis : non dubitabit, qui pacem nostram juxta Paulum apostolum legerit Salvatorem. Qua nominum majestate perterritos LXX reor non esse ausos de puero dicere, quod aperte Deus appellandus sit, et caetera: sed pro his sex nominibus posuisse, quod in Hebraico non habetur, magni consilii Angelum, et adducam pacem super principes, et sanitatem ejus. Quod hunc mihi sensum habere videtur: Magni consilii Angelus est, qui nuntiavit nobis abji
Abbreviated transcription (Latin):
ab hebreo. Cęterum nazareni locum istis
ita edisserunt. Cum dixerint aduos ser
&e pharisei ut eos audiatis qui omĩa uat
causa faciunt. & in morẽ magoꝵ stri
in incantationibus suis ut uos decipiant.
hoc eis respondere debetis. Non mirun
si uos uras traditiones sequam ini. cũ in¬
quȩq gens sua consulat idola. Ergo e
nos a uobis mortuis de uiuentib consie
non debemus. Magis nobis ds̃ legem dit
& testimonia scripturarũ. Quȩ si sequin¬
lueritis: non habebitis lucem. sed semp
caligo uos opprimet. quȩ transibit y
terram urãm atq doctrinam. ut cũ dd¬
pti a uobis se in errore ꝑspexerint al
stinere famem ueritatis: tunc contrst
siue irascantur & m aledicant uobis al
quasi deos suos &e reges putabant. & ti¬
stra ad cȩlum terram̃q respiciant. cun
semꝑ in tenebris sint & non possint qͥt
ur̃is auolare insidiis. Primotẽpo¬

Expanded text:
ab Hebraeo. Caeterum Nazaraei  Al. Nazareni locum istum ab Hebraeo. Caeterum Nazaraei  Al. Nazareni locum istum ita edisserunt. Cum dixerint ad vos Scribae et Pharisaei, ut eos audiatis, qui omnia ventris causa faciunt; et in morem magorum stridunt in incantationibus suis, ut vos decipiant, hoc eis respondere debetis: non mirum si vos vestras traditiones sequamini, cum unaquaeque gens sua consulat idola. Ergo et nos a vobis mortuis de viventibus consulere non debemus: magis nobis Deus legem dedit, et testimonia Scripturarum, quae si sequi nolueritis, non habebitis lucem: sed semper caligo vos opprimet, quae transibit per terram vestram atque doctrinam: ut cum decepti a vobis se in errore perspexerint, et sustinere famem veritatis, tunc contristentur, sive irascantur, et maledicant vobis, quos quasi deos suos et reges putabant. Et frustra ad coelum terramque respiciant, cum semper in tenebris sint, et non possint de vestris avolare insidiis. Cap. IX Primo tempo
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. Non est talis echnicoꝵ diuinatio.
qui cultores suos sepe decipiunt. sicut
nr̃a quȩ absq ullo munere ꝓfertur ex
lege. Unde interp̃tati sunt septuaginta.
non sicut uerbum hoc. ꝓquo non est dare
munera. Oratis enim inquit accepistis.
gratis date. Ueniet aut̃ suꝑ incredulos
fames durissima. non fames panis. aut
sitis aquȩ. sed fames audiendi sermonẽ
dĩ. Et cum esuriȩtis contristabimin.
& maledicetis principi ur̃o &e paternis
traditionib. hoc est diabolo antiqͥsq
errorib Hoc autem adeos loquitur qui
famem passuri erunt ueritatis. & suspi¬
cient in cȩlum sursum &e in terram
deorsum. & erunt in angustia. intene¬
bris & intribulatione ut non uidean
usq ad tempus. donec & ipsi ad dñm̃ n¬
uertantur. Latam ex planationẽ locub
desiderant. sed parcimus libroꝵ magi¬
tudini. ut tollainus fastidium lectionis
Hȩc iuxta septuaginta trans lationem
parte ꝑstrinimus. quȩ in plerisq disso

Expanded text:
dicere: non est talis ethnicorum divinatio, dicere: non est talis ethnicorum divinatio, qui cultores suos saepe decipiunt, sicut nostra, quae absque ullo munere profertur ex lege. Unde interpretati sunt LXX: Non sicut verbum hoc, pro quo non est dare munera. Gratis enim, inquit, accepistis, gratis date . Veniet autem super incredulos fames durissima, non fames panis, aut sitis aquae, sed fames audiendi sermonem Dei . Et cum esurieritis, contristabimini, et maledicetis principi vestro et paternis traditionibus, hoc est diabolo, et antiquis erroribus. Hoc autem ad eos loquitur qui famem passi fuerint veritatis, et suspicient in coelum sursum, et in terram deorsum, et erunt in angustia, in tenebris, et in tribulatione: ut non videant usque ad tempus, donec et ipsi ad Dominum convertantur. Latam explanationem loca ista desiderant: sed parcimus librorum magnitudini, ut tollamus fastidium lectionis. Haec juxta LXX translationem ex parte perstrinximus, 128 quae in plerisque dissonat
Abbreviated transcription (Latin):
murmurabunt. Et maledicetis dõ regi
ur̃o. & in necessitatib sursum aspicietis
incelo & in terra deorsum. Et ec cetri.¬
bulatio & tenebrȩ. dissolutio genuum
& mentis angustia. & caligo oculori. &
non poteritisꝰ erui de angustia. Hoc iux.¬
ta hebreos. Ceterum ut supra diximus.
si ꝑsona xp̃i est dicentis. ecce ego & pue.
ri quos michi dedit ds̃: etiam hȩc ipse
loquit᷑ ad apłos &e ad credentes ex gen¬
tib. qui eius euangelium susceꝑunit.
Si dixerint inquit patres uri quos reliqui¬
stis. quȩrite uentriloquos quos phitones
intelligimus. qualem &e in actib apłoꝵ
ancillam legimus quȩ quęstui erat domi-¬
minis sius. & qui de terra loquunt᷑ quod
in euocatione animarũ magi se facere
pollicentur. & cętera maleficarum artiũ
genera: hoc scire debetis. quod unaquęq
gens ꝓprios colat deos &e de uiuorũ sa.¬
sute mortuos sciscitetur. Uobis autem
in auxilium legem dedit ds. ut possitis

Expanded text:
murmurabunt : et maledicetis Deo regi murmurabunt : et maledicetis Deo regi vestro, et in necessitatibus sursum aspicietis in coelum, et in terram deorsum: et ecce tribulatio et tenebrae, dissolutio genuum, et mentis angustia, et caligo oculorum, et non poteritis erui de angustia. Haec juxta Hebraeos. Caeterum ut supra diximus, si persona Christi est dicentis: Ecce ego, et pueri mei, quos mihi dedit Deus: etiam haec ipse loquitur ad Apostolos et ad credentes ex gentibus, qui ejus Evangelium susceperunt. Si dixerint, inquit, patres vestri quos reliquistis: quaerite ventriloquos, quos pythonas intelligimus qualem et in Actibus Apostolorum ancillam legimus , quae quaestui erat dominis suis et qui de terra loquuntur, quod in evocatione animarum magi se facere pollicentur, et caetera maleficarum artium genera; hoc scire debetis, quod unaquaeque gens proprios consulat deos, et de vivorum salute mortuos sciscitetur. Vobis autem in auxilium legem dedit Deus, ut possitis
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur. & cuius ds̃uent̾ est & gła in
confusione eius de uentre clamare cre-¬
dendus est: uos respondete eis & dicite.
Nunquid ñ popłs a dõ suo requiret ꝓuiuis
ac mortuis : Si uos inquit ꝓuarietate
idoloꝵ ur̃oꝵ. non enim unũ sed plures
& ad testimoniũ. Si dereliquo inquitꝰ
dubitatis: scitote scriptum. Gentes quas
dñs ds̃ tuus disꝑdet a facie tua: somnia
audiunt & diuinos. Tibi aut̃ non ita tra¬
didit dñs ds̃ tuus. Prophetam uobis susci
illum audietis. Unde si uultis nosse quȩ
dubia sunt: magis uos legi & testimonus¬
tradite scripturarum. Quod si nolue-¬
rit ur̃a congregatio uerbum dñi quȩrere
non habebit lucem ueritatis. sed uersabit᷑
inerroris tenebris. quȩ lux ꝑtransibit
eam: hoc est congregationem urãm. siue
terram. &e corruetis. & esurietis. Et cum
esurieritis: irascemini. scđ̾m illud quod
scriptũ est. Ꝙ cum ñ fuerint saturati:

Expanded text:
loquitur . Et cujus Deus venter est, et gloria in loquitur . Et cujus Deus venter est, et gloria in confusione ejus , de ventre clamare credendus est. Vos respondete eis, et dicite: Numquid non populus a Deo suo requirit pro vivis a mortuis? Si vos, inquit, pro varietate idolorum vestrorum non enim unum, sed plures et ad testimonium. Si de aliquo, inquit, dubitatis, scitote scriptum: Gentes, quas Dominus, Deus tuus disperdet a facie tua, somnia audiunt et divinos: tibi autem non ita tradidit Dominus Deus tuus: Prophetam vobis suscitillum audietis . Unde si vultis nosse 127 quae dubia sunt, magis vos legi, et testimonitradite Scripturarum. Quod si noluerit vestra congregatio verbum Domini quaerere, non habebit lucem veritatis: sed versabitur in errore tenebrisque. Lux pertransibit eam, hoc est, congregationem vestram, sive terram, et corruetis, et esurietis, et cum esurieritis, irascemini, secundum illud quod scriptum est: Et cum non fuerint saturati,
Abbreviated transcription (Latin):
Stionib suis. Nunquid ñ popłs a dõ suo re¬
quiret ꝓuiuis ac mortuis : Ad legẽ ma.¬
Igis ce ad testimoniũ. Qđ si non dixerint
Siuxta uerbũ hoc: non eis erit matutina
lux. Et ꝑtransibit ꝑ eã. corruet. & esuriet.
Sintuebitur. Et ecce tribulatio & tenebrȩ
Idissolutio & angustia. & caligo ꝑsequens.
Sce non poterit a uolare de angũstia sua.
Si isaiȩ ꝓpħȩ uox est ut udei estimant.
ecce ego & pueri quos mͥ dedit dñs insignũ
& in portentũ israhelis: & hȩc quȩ secunt᷑
ipse ad discipłos suos credendus est dicere.
Cum dixerint inquit aduos gentes &e po-¬
puli de quib supra lectum est. infirma¬
mini popłi &e uincimini. quid ꝓphetas
uultis audire. quid isaiȩ uerbis decipi¬
mini. & illum putatis quȩ uentura sunt
nosse. quęrite magis a phitonib &e a
diuinis qui stridunt in incantationib
suis. ꝓ quib septuaginta interp̃tati st̃.
qui de terra loquunt᷑. qui de uentre cła.¬
mitant. omĩs enim qui de t̾ra est de t̾ra

Expanded text:
requirit pro vivis a mortuis? Ad legem magis et ad testimonium. Quod si non dixerint juxta verbum hoc, non eis erit matutina lux. Et transibit per eam: corruet, et esuriet: , et ad terram intuebitur, et ecce tribulatio et tenebrae, dissolutio, angustia, et caligo persequens: et non poterit avolare de angustia sua. Si Isaiae prophetae vox est, ut Judaei aestimant: Ecce ego et pueri mei, quos mihi dedit Dominus in signum et in portentum Israelis; et haec quae sequuntur, ipse ad discipulos suos credendus est dicere. Cum dixerint, inquit, ad vos gentes et populi, de quibus supra lectum est: Infirmamini, populi, et vincimini; quid prophetas vultis audire, quid Isaiae verbis decipimini, et illum putatis quae ventura sunt nosse? Quaerite magis a Pythonibus, et a divinis, qui strident in incantationibus suis. Pro quibus LXX interpretati sunt: Qui de terra loquuntur, qui de ventre clamitant. Omnis enim, qui de terra est, de terra
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. & non impingent quasi in lapidẽ
scandali. & quasi inpetram runȩ. De hoc
loco &e apłs sumit testimoniũ. quod xp̃c
uideis factus sit scandalum. gentib aut̃
stulticia. Et rursum. Isrł sectandolegẽ
iusticiȩ. inlegẽ non ꝑuenit. Quare: Quia
non ex fide: sed quasi etroꝑib legis offen¬
derunt in lapidẽ offensionis. sicut scri¬
ptum est. Ecce ponam insyon lapidem
offensionis & petram scandali. Omĩs
qui credit in eo ñ confundet᷑. Ergo quia
non receꝑunt emmanuelẽ sed factus :
eis in lapidem offensionis &e petrã scan¬
dali: conterent᷑ captiuiq ducentur.
Qđq ait. domus aut̃ iacob inlaqueo ce
gnificat qđ non habitent inmontib
nec in excelsis scripturarũ uersent᷑ locis.
sed semꝑ humilia intelligant. peccatis
peccata sociantes. & uincti laqueis deliss
Liga testimonia. signa legem in disciss¬
 meis Et exxpectabo dñm̃ qui abscondit fa
suã a domo iaeob & prȩstolabor euu

Expanded text:
tionem, et non impingent quasi in lapidem tionem, et non impingent quasi in lapidem scandali, et quasi in petram ruinae. loco et Apostolus sumit testimonium, quod Christus Judaeis factus sit in scandalum, gentibus autem in stultitiam . Et rursum: Israel sectando justitiae non pervenit . Quare? Quia non ex fide, sed quasi ex operibus legis offenderunt in lapidem offensionis, sicut scriptum est: Ecce ponam in Sion lapidem offensionis et petram scandali: omnis qui credit in eo, non confundetur . Ergo qui non receperunt Emmanuelem, sed factus est eis in lapidem offensionis et in petram scandali, conterentur, captivique ducentur. Quodque ait: Domus autem Jacob in laqueo et significat, quod non habitent in montibus, nec in excelsis Scripturarum versentur locis; sed semper humilia intelligant, peccatis peccata sociantes, et vincti laqueis delictorum. 124 Liga testimonia, signa legem in discipulis meis, et exspectabo Dominum, qui abscondit faciem suam a domo Jacob, et praestolabor eum.
Abbreviated transcription (Latin):
duas familias int̾ p̃tantur. sammai. &
hellel: ex quib orti sunt pharisei & scri-¬
bȩ. quor suscepit scolam achibas quem
magistrum aquilȩ ꝓseliti autumant. &¬
post eum mechir cui successit iohannas¬
filius tachei. &e post eum elieter. & ꝑor.
dinem telphon: & rursum iosepl galile¬
us &e usq ad captiuitatẽ ierłm iosue.
Sammai gͥ & hellel non multo priusquã
dñs nasceret᷑ orti sunt in uidea. quorum
prior interp̃tatur dissipator. sequens
suas legis prȩcepta dissipauerit atq ma¬
cul auerit. & has esse duas domꝰ quȩ
saluatorẽ non receꝑint. qui factus sit eis
i ruinam &e in scandalũ. luxta septua¬
ginta manu forti resistit popłs dñi uo-¬
luntati. & dicit omĩa dura esse quȩ dñs
p̃cepit. scdm illud qđ in euangelio legimꝰ.
Durus est iste sermo. quis poterit audire
eum. Unde p̃cipitur eis ut dñm audiant.
&e ipsum solũ tuneant. Si enim in ipso con.¬
fisi fuerint: habebunt eum in sanctifica¬

Expanded text:
duas familias interpretantur, Sammai et Hellel, ex quibus orti sunt Scribae et Pharisaei, quorum suscepit scholam Akibas, quem magistrum Aquilae 123 proselyti autumat, et post eum Mefilius Zachaei et post eum Eliezer, et per ordinem Thelphon, et rursum Joseph Galilaeus, et usque ad captivitatem Jerusalem Josue. Sammai igitur, et Ellel, non multo prius quam Dominus nasceretur, orti sunt in Judaea: quorum prior interpretatur dissipator, sequens ερώσεις suas, legis praecepta dissipaverint, atque maculaverint. Et has esse duas domus quae Salvatorem non receperint; qui factus sit eis in ruinam et scandalum. Juxta LXX, manu forti restitit populus Dei voluntati, et dicit omnia dura esse quae Dominus praecepit, secundum illud quod in Evangelio legimus: Durus est hic sermo, quis poterit audire eum ? Unde praecipitur eis ut Dominum audiant, et ipsum solum timeant. Si enim in ipso confisi fuerint, habebunt eum in sanctifica
Abbreviated transcription (Latin):
&e instituit ne ambularẽ iuuia popłi huiꝰ.
& pari tenerer errore. uel certe fecit me
recedere a uia popłi huius pessima. & dix̃
mͥ. Noli duoꝵ regum timere coniurationẽ.
sed hoc magis considera quod omẽ qđ loqͥt᷑
hic populus. aduersum me conuiratio sit.
& scđm simmachum qui interp̃tatꝰ est
ANTARS YN. in me extiterit ꝑduetlis. Tu.
autem ꝓpheta & hi qui tecum sunt ne
timeatis insidias popłi. sed dñm timete.
ce ipse sit timor ur̃. Principium enĩsapien¬
tiȩ est timor dĩi. qui erit credentib in
sanctificationem. incredulis aut̃ in lapidẽ
offensionis & inpetram scandali. duab
scilicet domib uidȩ &e isrł. Prȩcipue
autem in laqueum ce in ruinã habitan¬
cadent & conterentur. peccatoꝵq suore¬
uinculis irretiti. ducentur incaptiuitatẽ.

Expanded text:
et instituit ne ambularem in via populi hujus, et instituit ne ambularem in via populi hujus, et pari tenerer errore: vel certe, fecit me recedere a via populi hujus pessima, et dixit mihi: Noli duorum regum timere conjurationem: sed hoc magis considera, quod omne quod loquatur hic populus adversum me, conjuratio sit.et secundum Symmachum, qui interpretatus est, ἄνταρσιν, in me exstiterit perduellis. Tu autem Propheta, et hi qui tecum sunt, ne timeatis insidias populi, sed Dominum timete, et ipse sit timor vester. Principium enim sapientiae, timor Domini . Qui erit credentibus in sanctificationem, incredulis autem in lapidem offensionis, et in petram scandali, duabus scilicet domibus Judae et Israel. Praecipue autem in laqueum et in ruinam habitanticadent, et conterentur, peccatorumque suoruvinculis irretiti, ducentur in captivitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
Imib isrł. in laqueum & in ruiã habitan.¬
tib ierłm: & offendent ex eis plurimi.
I& cadent & conterent᷑. & irretient᷑. & capi
uiȩ popłi huius loquentes. ne forte dicant.
Idurũ est. Omĩa enim quȩ loquit᷑ popłs
iste: dura sunt. Timorẽ aut̃ eiꝰ ne timueri¬
I tis. neq conturbemini. Dnm̃ uirtutũ ipsũ
Isanctificate. & ipse erit timor tuus. & si
Iin ipso confisus fueris: erit tibi insanctifi¬
Icationẽ. & non ut lapidi offensionis oc
Icurretis. neq ut petrȩ ruinȩ. Domus aut̃
Iia cob in laqueo &e inconualle erit seden.¬
Itib in ierłm. Ideo infirmi erunt in ipsis¬
I plurimi. & ruent &e conterent᷑. &e apꝓ¬
pinquabunt. & capientur. Qđq sequit᷑.
homines intuitione: obelo prȩnotandũ
est. Quia multum int̾ se hebraicũ distat
& uulgata editio: ideo utrunq posuimus.
Et primum de hebraico disputandũ est.
Hȩc ad me loquutus est dñs. qui ꝓpt̾ bona
sum. siue forti manũ sua erudiuit me.

Expanded text:
 Israel: in laqueum et in ruinam habitantibus Jerusalem et offendent ex eis plurimi, et cadent, et conterentur, et irretientur, et capieviae populi hujus loquentes: ne forte dicant, Durum est. Omnia enim quae loquitur populus iste, dura sunt; timorem autem ejus ne timueritis, neque conturbemini. Dominum virtutum ipsum sanctificate, et ipse erit timor tuus, et si in ipso confisus fueris, erit tibi in sanctificationem, et non ut lapidi offensionis 122 occurretis, neque ut petrae ruinae. Domus autem Jacob in laqueo et in convalle erit sedentibus in Jerusalem: ideo infirmi erunt in ipsis plurimi, et ruent et conterentur, et appropinquabunt, et capientur. Quodque sequitur, homines in tuitione, obelo praenotandum est. Quia multum inter se Hebraicum distat et Vulgata Editio: ideo utrumque posuimus. Et primum de Hebraico disputandum est. Haec ad me locutus est Dominus. Qui propter bona us sum, forti manu erudivit me:
Abbreviated transcription (Latin):
intrabitis in regnũ cȩloꝵ. Puer aut̃ effi¬
citur noui euangeliĩ p̾dicator: qui de.¬
ponit ueterẽ hominẽ qui corrumpitur
in desideriis seductionis. & induitur
nouo qui renouat᷑ in cognitionẽ uixta
unaginẽ creatoris. Habitare aut̃ dñm
exercituum in monte sion: idẽ apłs scri¬
bit. Accessistis ad syon montẽ & ciuitatẽ
di uiuentis ierł i cȩlestẽ. Unde nuror
quendam nr̃oꝵ pueros istos duos isaiȩ
filios intelligere. quos de ꝓphetissȩ mu-¬
lieris conceptione generarit. iasub ui¬
delicet & emmanuelẽ. quor pͥor in ab¬
iectione pͥoris popłi. sequens in assũptio.¬
ne gentium prȩcesserit. Qđ qui recepit:
consequent & osee ꝓpħam uere meͣtricẽ
urorẽ habuisse firmabit.

Expanded text:
intrabitis in regnum coelorum . Puer autem effiintrabitis in regnum coelorum . Puer autem efficitur novi Evangelii praedicator, qui deponit veterem hominem, qui corrumpitur in desideriis seductionis, et induitur novo, qui renovatur in cognitionem juxta imaginem Creatoris. Habitare autem Dominum exercituum in monte Sion, idem Apostolus scribit: Accessistis ad montem Sion et civitatem Dei viventis, Jerusalem coelestem . Unde miror quemdam nostrorum, pueros istos duos Isaiae filios intelligere, quos de prophetissae mulieris conceptione generarit, Jasub videlicet, et Emmanuel: quorum prior in abjectione prioris populi, sequens in assumptione gentium praecesserit. Quod qui recipit, consequenter et Osee prophetam vere meretricem uxorem habu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħarum. qui non ex uoluntate camus
portenta israeli: uxta illud qͦd ine techi¬
hel legimꝰ. Et erit e techiel uobis insignum
niq factores appellantur: eo qđ semꝑ ꝓ.¬
phetȩ insignum prȩcesserint futurorum.
licet eã latina consuetudo int̾ canonicas
scripturas ñ recipiat: hoc testimoniũ ex
ꝑsona debere intelligi dni saluatoris. Quã¬
obrem non erubescit fr̃s eos uocare dicens.
Annunciabo nom̃ tuum fr̃ib meis. in me:¬
dio ȩccłiȩ laudabo te. Ꝙ iterũ. Ego ero con¬
fidens in eo. Et rursum. Ecce ego & pueri
mei quos dedit mͥ ds̃. Quia gͦ p̃ueri cõmu¬
nicauer̃t sanguini & carnĩ: & ipse simi¬
lit particeps factus est earundẽ passio.¬
num. Quomodo autem isti pueri insignũ
fuerint atq portentum sapientię scłi. &
gisse dicit saluatorẽ stulta mundi & in.¬
firma. ut confundat sapientes & fortia.
Unde & ad apłos saluator aiebat. Hisi con¬
uersi fueritis quasi unus de pueris: ñ

Expanded text:
arum: « qui non ex voluntate carnis portenta Israeli, juxta illud quod in Ezechiele legimus: « Et erit Ezechiel in signumrumque spectatores appellantur, eo quod semper Prophetae in signum praecesserint futurorum .licet eam Latina consuetudo inter Canonicas Scripturas non recipiat hoc testimonium ex persona debere intelligi Domini Salvatoris. Quamobrem non erubescit fratres eos vocare, dicens: Annuntiabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiae laudabo te ; Et iterum: Ego ero confidens in eum ; et rursum: Ecce ego et pueri mei, quos mihi dedit Deus. Quia ergo pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse similiter particeps factus est earumdem passionum . Quomodo autem isti pueri in signum fuerint atque portentum sapientiae saeculi gisse dicit Dominum Salvatorem, stulta mundi et infirma, ut confunderet sapientes et fortia . Unde et ad Apostolos Salvator aiebat: Nisi conversi fueritis quasi unus de pueris, non
Abbreviated transcription (Latin):
bor dñm qui abscondit faciẽ suã a don
iacob hoc est a uideis: quia eũ recipen
noluert. Septuaginta hunc locum ita
interp̃tati sunt. Tunc manifesti er̃ qui si¬
gnant᷑ ut legẽ ñ discant. Qđ hunc sensi
habet. Quando ceciderint plurimi &e
triti fuerint. & impegerint in lapiden
offensionis & in petrãm scandali: tunc
manifesti er̃ qui signabunt᷑ in popło.a
nequaquã discant legẽ moysi: sed ob¬
diant p̃ceptis euangelicis. Ecce ep
& pueri mei quos michi dedit ds in¬

Expanded text:
ciem suam a domo Jacob, hoc est, a Judaeis, quia eum recipere noluerunt. LXX hunc locum ita interpretati sunt: Tunc manifesti erunt qui signantur, ut non discant legem. Quod hunc sensum habet, quando ceciderint plurimi, et contriti fuerint, et impegerint in lapidem offensionis, et in petram scandali, tunc manifesti erunt qui signantur in populo, ut nequaquam discant legem Mosis; sed obediant praeceptis evangelicis. Ecce ego et pueri mei, quos dedit mi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħȩ usq ad iohannem legat᷑ apud eosa
clausa sit atq signata. ut qđ legunt in
intelligant. Pro discipłis enĩ uixta hebi¬
ici sermonis ambiguitatẽ possumꝰ & di.¬
ctrinas int̾p̃tari. unde & ꝓpħa responat
Quia euangelio succendente lex apud iu¬
deos clausa est atq signata. & iubes eam
nequaquã iudeis. sed gentib assignare:
iccirco ego expectabo emmanuelem qu
ꝓmittis esse uenturũ. de quo supra dip¬

Expanded text:
 usque ad Joannem ligetur apud eos , et clausa sit atque signata, ut quod legunt, non intelligant. Pro discipulis enim, juxta Hebraici sermonis ambiguitatem, possumus et doctrinas interpretari. Unde Propheta respondit: quia Evangelio succedente, Lex apud Judaeos clausa est atque signata, et jubes eam nequaquam Judaeis, sed gentibus assignari: idcirco ego exspectabo Emmanuelem, quem promittis esse venturum, de quo supra di
Abbreviated transcription (Latin):
non habebitis. Hȩc uixta hystoriam dixe¬
rimus. Cȩterum uirta coeptã tropologiã.
considerandum est. quod impio regi isaias
nibeatur occurrere. exiens de locõ suo non
iprincipio aquȩ ductus. sed in ex tremis
finib piscinȩ suꝑioris quȩ erat in agro ful.¬
lonis. ubi sordes & maculȩ purgabantur
Quamuis enĩ achat regnaret suꝑ̃ iudam.
tam quia impius erat᷑. in suꝑioris piscinȩ
extremis finib morabatur. Ergo ds̃ non
tam regis miseret᷑ quem indignum estima.¬
bat salute: quam populi sui. Duas autem
caudas torrium fumigantiũ ut priꝰ diximꝰ
uocat sapientiam secularẽ hereticũq sermo¬
nem. quorũ finis exustio est: qui frustra
inierunt consiliũ ut ascenderent contra
uidam. & quasi neglegentẽ & dormientẽ
capent &e sius errorib copularent. pone.
rentq suꝑ eum regem filium tabeel. hoc
est bonum dm̃. Uterq enĩ aduersarius
apud se ueritatẽ. apud sẽ estimat optimã

Expanded text:
non habebitis. Haec juxta hnon habebitis. Haec juxta himus, caeterum vero juxta coeptam tropologiam considerandum est quod impio regi Isaias jubetur occurrere, et exiens de loco suo non in principio aquaeductus, sed in extremis finibus piscinae superioris, quae erat in agro fullonis, ubi sordes et maculae pu. Quamvis enim Achaz regnaret super Judam, tamen quia impius erat, in superioris piscinae extremis finibus morabatur. Ergo Deus non tam regis miseretur, quem indignum aestimabat salute, quam populi sui. Duas autem caudas torrium fumigantium, ut prius diximus, vocat sapientiam saecularem, haereticumque sermonem, quorum finis exustio est. Qui frustra inierunt consilium, ut ascenderent contra Judam, et quasi negligentem et dormientem caperent, et suis erroribus crentque super eum regem filium Tabeel, hoc est bonum Deum. Uterque enim adversarius apud se severitatem, apud se aestimat optimam
Abbreviated transcription (Latin):
ira dĩ factum non putamus. qui nequaqͥn
contemptũ sui ꝑassirios ulciscit᷑ & chal¬
deos. sed ꝑferas gentes &e quondã nobis
in cognitas. quarum & uultus oe sermo
terribilis est: & femmeas incisasq facis
entia t̃ga confodiunt. Legisse me noui
in his locis latissimam &e in extricabilẽ
tropologiam. quod uniuersa quȩ iun
historiam disseruimꝰ. sp̃ualit̃ uideis ai¬
ciderunt. uix unam habentiũ uaccan
&e duas oues munda uidelicet animali
ut nequaquam solido cibo sed lacte
nutriantur infantiȩ. & comedant mali
uerbor quȩ distillant de labus mui¬
eris meretricis. & uinum non habeant
qͦd lȩtificat cor hominis. sed omĩa eor
oꝑa redigant᷑ inspinas. & uulnerent
ab aduersarus qui ꝑcutiunt in obscu
rectos corde. Qͦd si quondam uolueriu
altius quippiã sapere. & nimio labor
sudantes de scripturis scĩs mysticum
aliquid inuenire: nichilo minꝰ fruges
& nequãquã t̾ra eoꝵ atq doctrina ab

Expanded text:
ira Dei factum non putamus, qui nequaquam ira Dei factum non putamus, qui nequaquam contemptum sui per Assyrios ulciscitur, et Chaldaeos; sed per feras gentes, et quondam nobis incognitas, quarum et vultus et sermo terribilis est, et femineas incisasque facieentia terga confodiunt. Legisse me novi in his locis latissimam et inextricabilem tropologiam: quod universa, quae juxta historiam disseruimus, spiritualiter Judaeis acciderint, vix unam habentibus vaccam et duas oves, munda videlicet animalia: ut nequaquam solido cibo, sed lacte nutriantur infantiae, et comedant mella verborum, quae distillant de labiis mulieris meretricis; et vinum non habeant, quod laetificat cor hominis: sed omnia eorum opera redigantur in spinas, ut vulnerentur ab adversariis, qui percutiunt in obscuro rectos corde . Quod si quando voluerint altius quippiam sapere, et nimio labore sudantes de Scripturis sanctis mysticum aliquid invenire: nihilominus fruges Et nequaquam terra eorum atque doctrina, ab
Abbreviated transcription (Latin):
te lactis comedet butirũ: hoc significat
qđ terra cultor raritate fertilior sit.¬
& magis apta pascuis. In illo tempore
prȩ hominũ paucitate tanta erit uini
inopia desertis uineis quȩ metu hostili
ne qua quam putabant᷑: ut singulȩ
uites siclis argenti singulis uix emant᷑.
n uepres enim &e inspinas omĩs terra
redigetur. tantaqͣ formido ubiq seui.¬
entib gladiis: ut absq arcu & sagittis
nullus suũ agrũ in uisere aude at
&e derelictis campestrib locis ad mon.¬
tana confugiant. ibiq locoꝵ difficul¬
tate muniti uix asꝑos montes manu
fodiant. quia boues. aratra. & uome.¬
res non habebunt. Sicubi gͦ rarus cul.¬
tor inmontib fuerit inuentꝰ: inde
uitã miserabilẽ sustentabunt. Cȩtera
aut̃ patehunt pasciuis. & absq ullo
custode brutis animantib cale abunt᷑.
Hȩc post captiuitatem solere fieri. utinan
nesciremus. At nunc magna pars Romoin
orbis quondam uideȩ similis est: qđ absa

Expanded text:
te lactis comedet butyrum, hoc significat, te lactis comedet butyrum, hoc significat, quod terra cultorum raritate fertilior sit, et magis apta pascuis. In illo tempore prae hominum paucitate, tanta erit vini inopia desertis vineis, quae metu hostili nequaquam putabuntur, ut singulae vites siclis argenteis singulis vix emantur. In vepres enim et in spinas omnis terra redigetur: tantaque erit formido, ubique saevientibus gladiis, ut absque arcu et sagittis nullus suum agrum invisere audeat, et derelictis campestribus locis, ad montana confugiant, ibique locorum difficultate muniti, vix asperos montes manu fodiant: quia boves, aratra, et vomeres non habebunt. Sicubi ergo rarus cultor in montibus fuerit inventus, inde vitam miserabilem sustentabunt. Caetera autem patebunt pascuis, et absque ullo custode a brutis animantibus conculcabuntur. Haec post captivitatem solere fieri, utinam nesciremus! At nunc magna pars Romani orbis quondam Judaeae similis est: quod absque