comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sum: nimirum illtid fignificas. quia ut
parentur iste mansiones. uiuere debet
iustus ex fide. Qui enim ã dño peregri¬
natur. opus habet ex fide uiuere: qiuia
ꝑ hanc ad spetiem contemplandam pa-¬
ratur. Beati enim mundo corde. quia ip¬
si deum udebunt: & fide mundat cor-¬
da eorum. Illud in euangelio: hoo in ⁊¬
aplõrum actibus. legitur. fides autem
qua eorum qui deum tusuri sunt. quam¬
diu peregrmantur. corda mundantar:
quod non uidet. credit. Nam si uides:
non est fides. Credenti colligitur me¬
ritum: uidenti redditur. premium.
Eat ergo dñs & paret locum: eat ne
uideatur. lateat ut credatur. Tunc
enim locus paratur: si ex fide uiuat̃.
Creditus desideretar: ut desideratus
habeattir. Desidertum dilectionis p̃pa¬
ratio est mansionis. Ita dñe para quod
paras. nos enim tibi paras & te nobis
paras: qm̃ locum paras & tibi in nobis &
inte nobis. Tt enim dixisti: manete
in me. & ego in uobis. Quantum quisq

Expanded text:
sum: nimirum illud significas, quia ut sum: nimirum illud significas, quia ut parentur istae mansiones, vivere debet justus ex fide . Qui enim a Domino peregrinatur, opus habet ex fide vivere; quia per hanc ad speciem contemplandam paratur . Beati enim mundo corde, quia ipsi Deum videbunt : et, Fide mundat corda eorum . Illud in Evangelio, hoc in Apostolorum Actibus legitur. Fides autem, qua eorum qui Deum visuri sunt, quamdiu peregrinantur, corda mundantur, quod non videt credit: nam si vides, non est fides. Credenti colligitur meritum, videnti redditur praemium. Eat ergo Dominus et paret locum; eat ne videatur, lateat ut credatur. Tunc enim locus paratur, si ex fide vivatur. Creditus desideretur, ut desideratus habeatur: desiderium dilectionis, praeparatio est mansionis. Ita, Domine, para quod paras: nos enim tibi paras, et te nobis paras; quoniam locum paras, et tibi in nobis, et in te nobis. Tu enim dixisti, Manete in me, et ego in vobis . Quantum quisque
Abbreviated transcription (Latin):
regnum uocattr: sed ad huo coniocatur.
Si enim regnum non uocaretur: colligat᷑
de regno eius omnia. scandala non diceret᷑.
S nondum regnat hoc regntim. Pide
fic est iam regnum: ut cum de illo collec¬
ta fuerint. omina scandala. tunc ꝑueni¬
at ad regnum: ut non solum regni no¬
men. s eciam regnandi habeat potesta¬
tem. Huic quippe regno ad dexteram
stanti in fine dicetur. uenite benedidi
patris mei ꝑerpite regnum: id est qui reg¬
num eratis & non regnabatis. uenite. reg-¬
nate. ut quod in spe ftieratis. etiam in re
esse possitis. Hȩc ergo domus dei. hoc tem¬
plum dei. hoc regnum dei. regnuniq ce-¬
lorum adhuc edificatur: adhuc paratur.
adhuc congregitur: In illo erunt mansio¬
nes. sicait eas adhuc parat dñs: in illo iã
sunt. sicut predestinanit iam dñs. Sed
quid est quod ut p̃pararet abiit. ctim
profecto nos ipsos prepararet: quod non
faciet si reliquerit: Agnosco dñe ut pos¬

Expanded text:
regnum vocatur, sed adhuc convocatur: regnum vocatur, sed adhuc convocatur: si enim regnum non vocaretur, Colligent de regno ejus omnia scandala, non diceretur. Sed nondum regnat hoc regnum. Proinde sic jam est regnum, ut cum de illo collecta fuerint omnia scandala, tunc perveniat ad regnum; ut non solum regni nomen, sed etiam regnandi habeat potestatem. Huic quippe regno ad dexteram stanti, in fine dicetur, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum : id est, qui regnum eratis et non regnabatis, venite, regnate; ut quod in spe fueratis, etiam in re esse possitis. Haec ergo domus Dei, hoc templum Dei, hoc regnum Dei, regnumque coelorum adhuc aedificatur, adhuc fabricatur, adhuc paratur, adhuc congregatur. In illo erunt mansiones, sicut eas adhuc parat Dominus: in illo jam sunt, sicut praedestinavit jam Dominus. 3. Sed quid est quod ut praepararet abiit, cum profecto nos ipsos praepararet, quod non faciet si reliquerit? Agnosco, Domine, ut pos
Abbreviated transcription (Latin):
ne: si quomintis. dixisset ibo & prepara
bo. idest predestinabo. S quia nondum
sunt in oꝑatione: oo si ałsero inquit et
preparanero uobis loctim. iterum uenio
autem parat mansionest. Mansionib
parando mansores. Quippe cum dixerit.
in domo patris mei mansiones multȩ st̃:
quid putamts domum esse dei. nisi tem¬
plum dei : Quod autem fit: interroget᷑
aplẽ. & respondeat. Templum enim dei
sanctam est: quod estis uos. Hoc est etiam
regnum dei. quod filius traditurus est
patri: unde dicit idem apls. Initium
deo & patri. id est quos redemit sangui-¬
ne stio. tradiderit contemplando etiã
patri suo. Hoc est regnim. celorum:
de quo dicitur. Simile est regnum odoꝵ:
homini seminanti bontim semen in agro
suo. Bonum autem semen: hi sunt filii
regni. Qui & si minc habent ꝑmixta
tirania: mittet in fine rex ipse anglos
num fulgebit in regno. cum regnauerit
regntim: quod nũc oramus. & dicimus
ueniat regnum tuum. Nunc tiergo iam

Expanded text:
ne: si quo minus, dixisset, Ibo ene: si quo minus, dixisset, Ibo ebo, id est, praedestinabo. Sed quia nondum sunt in operatione: Et si abiero, inquit, et praeparavero vobis locum, iterum venio, ammodo mansiones, mansionibus parando mansores. Quippe cum dixerit, In domo Patris mei mansiones multae sunt; quid putamus esse domum Dei, nisi templum Dei? Quod autem sit, interrogetur Apostolus, et respondeat: Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . Hoc est etiam regnum Dei, quod Filius traditurus est Patri: unde dicit idem apostolus, Iniderit regnum Deo et Patri ; id est, quos redemit sanguine suo, tradiderit contemplando etiam Patri suo. Hoc est regnum coelorum, de quo dicitur, Simile est regnum coelorum homini seminanti bonum semen in agro suo. Bonum autem semen, hi sunt filii regni: qui etsi nunc habent permixta zizania, mittet in fine rex ipse Angelosnum fulgebit in regno, cum regno venerit regnum, quod nunc oramus, et dicimus, Veniat regnum tuum . Nunc ergo jam
Abbreviated transcription (Latin):
patris. non alie. sed ipse: & sine dtibio iam
sunt sicut parande. non sunt. & nondum¬
nisi quomꝰ etiam ꝓpheta predicat deum.
qui fecit quȩ futura funt: Non enim
ait. qui facturus est quȩ futura funt: sed
qui fecit quȩ futura funt. Ergo & fecit
ea: & facturus est ea. Nam neq facta ft̃
si ipse non fectt: neq futura funt si ipse ñ
fecerit. fect ergo ea predestinando. facturꝰ
est oꝑando: ficut discipulos quando elege¬
rit satis indicat euangelium. tunc utiq
quando eos uocauit. Et tamen ait apls.
Elegit nos ante mundi constitutionem:
predestinando utiq non tiocando. Quos
autem predestinauit: illos & uocauit.
Glegit predestmando ante mundi consti¬
tutionem: elegit uocando ante mundi:
consum mationem. Sie. & mansiones p̃pa¬
rauit & p̃parat: nec alias s quas prepara-¬
uit has preparat: qui fecit quȩ futura st̃.
Quas p̃parauit predestinando: preparat
operando. Iamergo funt n predestinatio¬

Expanded text:
Patris non aliae, sed ipsae, et sine dubio jam Patris non aliae, sed ipsae, et sine dubio jam sunt sicut parandae non sunt? Quomodo etiam propheta praedicat Deum, quia facit quae futura sunt? Non enim ait, qui facturus est quae futura sunt, sed qui fecit quae futura sunt, ergo et fecit ea, et facturus est ea. Nam neque facta sunt si ipse non fecit, neque futura sunt si ipse non fecerit. Fecit ergo ea praedestinando, facturus est operando: sicut discipulos quando elegerit, satis indicat Evaquando eos vocavit : et tamen ait Apostolus, Elegit nos ante mundi constitutionem : praedestinando utique, non vocando. Quos autem praedestinavit, illos et vocavit : elegit praedestinando ante mundi constitutionem, elegit vocando ante mundi consummationem. Sic et mansiones praeparavit et praeparat; nec alias, sed quas praeparavit, has praeparat, qui fecit quae futura sunt: quas praeparavit praedestinando, praeparat operando. Jam ergo sunt in praedestinatio
Abbreviated transcription (Latin):
km̾i. iamq esse red¬
dendum. quod distu¬
leramus agnoscimus
quomͦ intelligi possĩt
non esse inter se duo ista contraria. quod
cum dixisset dñs in domo patris mei
mansiones multe sunt. si quominus dixis¬
sem uobis quia uado parare uobis locum.
ubi satis ostendit ideo se hoc illis dixisse.
quia iam ibi sunt mansiones multe. et
non est opus aliquam preparare: rurfus
dicit. & si abiero & p̃parauero uobis locũ.
iterum ueniam & accipiam uos ad me
ipsum. ut ubi ego sum & uos sitis. Quo
mͦ uadit & parat locum. si iam multe
mansiones sant: si quominus dixisset
uado parare : Aut fi adhuc parandus
est: cur non merito dixisset uado para¬
re : An iste mansiones & sunt: & paran:¬
de sunt: Si quominus enim essent:
dirisset uado parare. Et tamen quia
ita sunt ut parande sint. non eas uidit¬
parare ficat sunt: sed si abierit. &o paraue¬
rit sicut future sunt. iterum ueniens ao¬
cipiet stios ad se ipsum. it ubi est ipse. sint
etum ipsi. Quomͦ ergo mansiones in domo

Expanded text:
mi, jamque esse reddendum quod distuleramus, agnoscimus, quomodo intelligi possint non esse inter se ista duo contraria, quod cum dixisset Dominus, In domo Patris mei mansiones multae sunt: si quo minus, dixissem vobis quia vado parare vobis locum; ubi satis ostendit ideo se hoc illis dixisse, quia jam ibi sunt mansiones multae, et non est opus aliquam praeparare: rursus dicit. Et si abiero, et praeparavero vobis locum; iterum venio, et accipiam vos ad me ipsum, ut ubi modo vadit et parat locum, si tam multae mansiones sunt? Si quominus dixisset, Vado parare; aut si adhuc parandus est, cur non merito dixisset, Vado parare? An istae mansiones et sunt, et parandae sunt? Si quominus enim essent, dixisset, Vado parare; et tamen quia istae sunt ut parandae sint, non eas vaditparare sicut sunt; sed si abierit, et praeparaverit sicut futurae sunt, iterum veniens accipiet suos ad semetipsum: ut ubi ipse est, sint etiam ipsi. Quomodo ergo mansiones in domo
Abbreviated transcription (Latin):
tere nobis debemus inuicem nos. qui fine
peccato hic uiuere non ualemus: Quid
enim uidetur in ac altitudine sacram̃ti
dñs significare cum dicit exemplum eñ
dedi uobis. ut quemadmodum ego feci
tiobis. ita & uos faciatis: nisi quod aꝑtis¬
sime dicit apl̃. donantes uobis metip̃sis.
siquis aduersus aliquem habet querelam.
sicut & dñs donauit uobis. ita & uose
Inuicem itaq nobis delicta donemus. &
pro nr̃is delictis inuicem oremus: atq ita
quodaminodo inuicem pedes nr̃os lauemꝰ.
Nostrum est donante ipso. ministerium
caritatis & humilitatis adhibere. illius ẽ
exaudire. ac nos ab omni peccatorum con-
ut quod aliis etiam dimittimus. hoc est
initerra soluimus. soluatur in celo.

Expanded text:
tere nobis debemus invicem, qui sintere nobis debemus invicem, qui sinpeccato hic vivere non valemus? Quid enim videtur in hac altitudine sacramenti Dominus significare cum dicit: Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et vos faciatis? nisi quod apertissime dicit Apostolus: Donantes vobismetipsis, si quis adversus aliquem habet querelam, sicut et Dominus donavit vobis, ita et vos » ! Invicem itaque nobis delicta donemus, et pro nostris delictis invicem oremus, atque ita quodammodo invicem pedes nostros lavemus. Nostrum est, donante ipso, ministerium charitatis et humilitatis adhibere: illius est exaudire, ac nos ab omni peccatorum contaut quod aliis etiam dimittimus, hoc est in terra solvimus, solvatur in coelo.
Abbreviated transcription (Latin):
timus debitoribus nr̃is. Qnomͦ ergo ad
hunc intellectum poterit ꝑtinere hoc. qd̃
ipse postea doctit. ubi stu facti expostuit
rationem dicens: si ergo ego lat tir̃os
pedes dñs & magister. debetis & uos alter
alterius lauare pedes. exemplum enim
dedi uobis ut quemadmodum ego feci uob̾.
ita &o uos faciatise Numquid possumus¬
dicere: quod etiam frater fratrem a de¬
licti poterit contagione mundare Immo
uero id etiam nos esse ad monitos. in huiꝰ
dñici operis altitudine nouerinus: ut
confessi iniicem delicta nr̃a oiemtis pro
nobis. sicut &o xp̃c interpellat pro nobis.
Audiamus apostolum iacobum. hoc ipsũ
euidentissime precipientem ad dicentẽ:
eo orate pro uobis quia & ad hoc dñs¬
nobis dedit ȩxemplum. Si enim ille qui ul-¬
lum peccatum nec habet nec habuit nec
habebit. orat pro peccatis nr̃is: quantoma¬
gs nos inurcem pro nr̃is orare debetus:
Et si dimittit nobis ille ctu non habemꝰ
quod dimittamus: quantomagis dimit¬

Expanded text:
timus debitoribus nostris. Quomodo ergo ad timus debitoribus nostris. Quomodo ergo ad hunc intellectum poterit pertinere hoc qipse postea docuit, ubi sui facti exposuit rationem dicens, « Si ergo ego lavi vestros pedes Dominus et Magister, debetis et vos alter alterius lavare pedes. Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego vobis feci, ita et vos faciatis! » Numquid dicere possumus quod etiam frater fratrem a delicti poterit contagione mundare? Imo vero id etiam nos esse admonitos in hujus dominici operis altitudine noverimus, ut confessi invicem delicta nostra oremus pro nobis, sicut et Christus interpellat pro nobis . Audiamus Apostolum Jacobum hoc ipsum evidentissime praecipientem et dicentem, et orate pro nobis dedit exemplum. Si enim ille qui nullum peccatum nec habet, nec habuit, nec habebit, orat pro peccatis nostris, quanto magis nos invicem pro nostris orare debemus! et si dimiquod dimittamus; quanto magis dimit
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendaret: si hospitio inquit rece¬
pit. si sc̃orum pedes lauit. Et apud
scõs ubicumq hec consuetudo non est.
quod mani non faciunt. corde factunt:
si in illorum numero sunt quibus dict᷑
in ym no beatorum trium uirorum.
Benedicite sci & humiles corde dño.
Multo autem est melius & sine contro¬
uersia uerius. ut etiam manibus fuit:
Cum enim ad pedes fratris inclinatur corpꝰ
etiam coide ipso uel excitatur. uel fiim in.¬
erat. confirmatur ipsius humilitatis affeo¬
tus. S excepto isto morali intellecta. ita
nos huiuis dominici facti altittidinem com¬
mendasse memnimus. quod lauando pedes
iam locorum atq mundorum disciplõrtim
significauerit dñs. ꝓpter humanos quibꝰ
in terra uersamur affectus. quantumlibet
ꝓfecerimus in apprehensione iusticiȩ. scta-¬
mus nos sine peccato non esse: quod fub
inde abluut interpellando pro nobis. Ora¬
mus patrem qui in celis est. ut debita
nr̃a dimittat nobis: siciit & nos dimit¬

Expanded text:
commendaret: Si hospitio, inquit, rececommendaret: Si hospitio, inquit, recepit, si sanctorum pedes lavit . Et apud sanctos ubicunque haec consuetudo non est, quod manu non faciunt, corde faciunt, si in illorum nin hymno beatorum trium virorum, Benedicite, sancti et humiles corde, Domino . Multo autem est melius, et sine controversia verius, ut etiam manibus fiat; istianus. Cum enim ad pedes fratris inclinatur corpus, etiam in corde ipso vel excitatur, vel si jam inerat, confirmatur ipsius humilitatis affectus. 5. Sed excepto isto morali intellectu, ita nos hujus dominici facti altitudinem commendasse meminimus, quod lavando pedes jam lotorum atque mundorum discipulorum, significaverit Dominus propter humanos quibus in terra versamur affectus, ut quamtumlibet profecerimus in apprehensione justitiae, sciamus nos sine peinde abluit interpellando pro nobis, cum oramus Patrem qui in coelis est, ut debita nostra dimittat nobis, sicut et nos dimit
Abbreviated transcription (Latin):
essem quod dicitis: male diceretis. etiã¬
si me laudaretis. Quomͦ ergo negaret
ueritas: quod dicunt discipłi ueritatis:
Quomͦ quod dicunt qui didicerunt: ne¬
garet ipsa unde didicerunt: Quomͦ fonᷤ
negat: quod bibens predicat: Quomodo
ter: debetis & uos alter alternus lauare
pedes. Exemplum enim dedi uobis: ut
quemadmodum ego feci uobis. ita & tios
faciatis. Hoc est beate petre quod nescie¬
bas: quando fieri non sinebas. Hoc tibi
postea sciendum ꝓmisit: quando ut sine¬
res terruit magister tuus & dñs tuus.
lauans pedes tuos. Discimtis fratres hu¬
militatem ab excelso: faciamus inuicẽ
humiles. quod humiliter fecit excelsus.
Magna est hȩc commendatio humilita¬
tis: & faciunt hoc fibi inuicem fratres
etiam opere ipso uisibili. cam se inuioẽ
hospitio recipiunt. Est enim apud ple
rosq consuetudo huius humilitatisusq
ad factum: quo cernatur expressa. llñ
& apl᷑ cum bene meritam uiduam

Expanded text:
essem quod dicitis, male diceretis, etiamessem quod dicitis, male diceretis, etiamsi me laudaretis. Quomodo ergo negaret veritas, quod dicunt discipuli veritatis? quomodo quod dicunt qui didicerunt, negaret ipsa unde didicerunt? Quomodo fons negat quod bibens praedicat? quomodo alter alterius lavare pedes. Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, et vos ita faciatis. » Hoc est, beate Petre, quod nesciebas, quando fieri non sinebas. Hoc tibi postea sciendum promisit, quando ut sineres terruit te Magister tuus et Dominus tuus, lavans pedes tuos. Didicimus, fratres, humilitatem ab Excelso; faciamus invicem humiles, quod humiliter fecit Excelsus. Magna est haec commendatio humilitatis: et faciunt sibi hoc invicem fratres, etiam opere ipso visibili, cum se invicem hospitio recipiunt; esrosque consuetudo hujus humilitatis, usque ad factum quod cernatur expressa. Unde et Apostolus cum bene meritam viduam
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ipsa ueritas timet: Dicat se do¬
minum qui dñs est. dicat uerum qui
ueritas est: ne nondiscam ego quod utile
est dum tacet ille quod est. Beatissimꝰ
paulus non utiq unigenitus dei filius.
sed unigeniti dei filii seruus & apłt̃. non
ueritas sed particeps ueritatis: ait libere.
& constanter. Et si uoluero gloriari:
non ero insipiens. Ueritatem enim di¬
cam. Neq enim in se ipso. s in ipsa ue¬
ritate quȩ suꝑior est ipso. & humiliter
& ueraciter gloriatur: qm̃ ipse prece¬
pit. ut qui gloriatur in dño glorietur
Ita ne non timeret insipientiam. si glo¬
riari uellet amator sapientiȩ: & in glo-¬
ria sua timeret insipientiam ipsa sapi¬
entia : Non tiuit arrogantiam qui
dixit. in dño laudabitur anima mea:
& in laude sua timeret arrogantiam
potestas dm̃i. in qua lauidatur anima
serui: Ulos inquit uocatis me magist᷑
& dñe : & bene dicitis. Sum et enim.
Ideo bene dicitis: quia sum. Nam si ñ

Expanded text:
tiam ipsa veritas timet? Dicat se Dotiam ipsa veritas timet? Dicat se Dominum qui Dominus est, dicat verum qui veritas est; ne non discam ego quod utile est, dum tacet ille quod est. Beatissimus Paulus, non utique unigenitus Dei Filius, sed unigeniti Dei Filii servus et apostolus; non veritas, sed particeps veritatis; ait libere et constanter, Et si voluero gloriari, non ero insipiens; veritatem enim dico . Neque enim in seipso, sed in ipsa veritate quae superior est ipso, et humiliter et veraciter gloriaretur: quoniam et ipse praecepit ut qui gloriatur in Domino glorietur . Itane non timeret insipientiam, si gloriari vellet amator sapientiae; et in gloria sua timeret insipientiam ipsa sapientia? Non timuit arrogantiam qui dixit, In Domino laudabitur anima mea ; et in laude sua timeret arrogantiam potestas Domini, in qua laudatur anima servi? Vos, inquit, vocatis me, Magister, et Domine: et bene dicitis; sum etenim. Ideo bene dicitis, quia sum: nam si non
Abbreviated transcription (Latin):
reprehenderet. etiam qui eam nichil ẽe
aliud quam hominem crederet: qm̃ id
ꝓfitetur. quod & ipsi homines in qrubus¬
libet artibus usq adeo sine arrogantia
ꝓfitentar. ut ꝓfessores uocentur. Quod
uero dñm & ipse se dicit disciplõium suoꝵ.
cum sint illi etiam scdm scłm ingenui:
quis ferat in homine : S deus loquitur
nulla est hic elatio tante celsitudinis :
nullum mendatium ueritatis. Nobis
subiacere illi utile est celsitudini: nobis
seriure utile est & ueritati. Quod se
dñm dicit. non illi est tutium: sed nobis
benefitium. Cuiusdam scł̃aris auctoris
uerba laudantur: quia dixit. Tum om¬
nis arrogantia odiosa est: cum illi inge-¬
nuitas eloquentiȩ. multo molestissima.
Et tamen idem ipse cum de sua eloq̃n¬
tia loqueretur. dicerem inquit ꝑfectam.
si ita iudicarem: nec in ueritate crimen
arrogantie ꝑtimescerem. Si igitur ille
homo eloquentissimus. in ueritate ar-¬
rogantiam non timeret: quomͦ arrogan¬

Expanded text:
reprehenderet, etiam qui eum nihil esse reprehenderet, etiam qui eum nihil esse aliud quam hominem crederet; quoniam id profitetur quod et ipsi homines in quibuslibet artibus usque adeo sine arrogantia profitentur, ut professores vocentur. Quod vero dominum et ipse se dicit discipulorum suorum, cum sint illi etiam secundum saeculum ingenui, quis ferat in homine? Sed Deus loquitur. Nulla est hic elatio tantae celsitudinis, nullum mendacium veritatis: nobis subjacere illi utile est celsitudini, nobis servire utile est veritati. Quod se Dominum dicit, non illi vitium est, sed nobis beneficium. Cujusdam saecularis auctoris verba laudantur, quia dixit, « Cum omnis arrogantia odiosa est, « tum illa ingenii et eloquentiae multo molestissima » : et tamen idem ipse cum de sua eloquentia loqueretur, « Dicerem, inquit, perfectam, si ita judicarem; nec in veritate crimen arrogantiae pertimescerem » . Si igitur ille homo eloquentissimus in veritate arrogantiam non timeret, quomodo arrogan
Abbreviated transcription (Latin):
tam inpinati. tam mirabilis. tam expates.¬
cendi. & nisi uehementer ipse terriusset.
nullomͦ sinendi. ut magister non tantum
des asciplorum & seruotum suoꝵ. huius
ergo tanti facti. qm̃ promiserat scientiam
dicens. scies autem postea. quid sit quod
fecit. docere nunc incipit. Uos inquit
uocastis me magister & dñe: & bene dici¬
tis. Sum etenim. Bene dicitis. quia uerũ
dicitis: sum quippe quod dicitis. Homini
preceptum est. non te laudet os tuum:
s laudet te os prgrimi tui. Periculofũ
est enim sibi placere: quia cauendum ẽ
suꝑbire. Ille autem qui suꝑ omnia est.
quantumcumq se laudet. non se extol¬
lit excelsus: nec potest recte dici arroganᷤᷤ
deus. Nobis namiq expedit eum nosse. ñ
illi: nec eum quisq cognoscit. si non se in-¬
dicet ipse qui nouit. Si ergo non se lau¬
dando quasi arrogantiam uitare uoltie¬
rit: nobis sapientiam denegabit. Et ma-¬
gistrum quidem quod se esse dicit. nemo

Expanded text:
tam inopinati, tam mirabilis, tam expavestam inopinati, tam mirabilis, tam expavescendi, et nisi ipse vehementer terruisset, nullo modo sinendi, ut magister non tantum des discipulorum et servorum suorum: hujus ergo tanti facti quoniam promiserat scientiam dicens, Scies autem postea; quid sit quod fecit, docere nunc incipit. 3. Vos, inquit, vocatis me, Magister, et Domine: et bene dicitis; sum etenim. Bene dicitis, quia verum dicitis; sum quippe quod dicitis. Homini praeceptum est, Non te laudet os tuum, sed laudet te os proximi tui . Periculosum est enim sibi placere, cui cavendum est superbire. Ille autem qui super omnia est, quantumcumque se laudet, non se extollit excelsus: nec potest recte dici arrogans Deus. Nobis namque expedit eum nosse, non illi: nec eum quisque cognoscit, si non se indicet ipse qui novit. Si ergo non se laudando quasi arrogantiam vitare voluerit, nobis sapientiam denegabit. Et magistrum quidem quod se esse dicit, nemo
Abbreviated transcription (Latin):
am illa uerba euangelii. ubi dñs lauans
pedes discipłis sius ait. qui lotus est semel.
non habet necessitatem nisi pedes lauare:
s est mundus totus. dilectioni ur̃e ut dñt
donare dignatus est exposiumus: nunc qd̃
sequit᷑ uideamus. Et uos inquit mundi
estis: sed non omnes. Hoc quid sit ne que¬
reremus: ipse euangelista patefecit adiun¬
gens. Sciebat enim quisnam esset quitra¬
deret eum: ꝓpterea dixit. non estis mundi
omnes. Quid hoc aꝑtius: Pro inde ad
sequentia transeamus. Post quam ergola¬
uit pedes eorum. & accepit uestimenta fua:
cum recubuisset iterum dixit eis. Scas
quid fecerim uobis: Nunc est: ut beato
petro reddatur illa ꝑmisfio. Dilatum enĩ
fuerat: quando expauescenti & dicenti.
non lauabis michi pedes in et̾num. respon¬
sum est ei. Quod ego facio tu nescis modo:
scies autem postea. Ecce est ipsum postea.
Iam tempus est ut dicatur: quod paulo
ante dilatum est. Memor itaq dñs se
ꝓmisisse iam dudum scientum facti sui.

Expanded text:
am illa verba Evangelii, ubi Dominus lavans pedes discipulis suis, ait, Qui lotus est semel, non habet necessitatem nisi pedes lavare, sed est mundus totus , Dilectioni vestrae, ut Dominus donare dignatus est, exposuimus: nunc quod sequitur videamus. Et vos, inquit, mundi estis, sed non omnes. Hoc quid sit ne quaereremus, ipse Evangelista patefecit, adjungens: Sciebat enim quisnam esset qui traderet eum; propterea dixi: Non estis mundi omnes. Quid hoc apertius? Proinde ad sequentia transeamus. 2. Postquam ergo lavit pedes eorum, et accepit vestimenta sua; cum recubuisset iterum, dixit eis: Scitis quid fecerim vobis? Nunc est ut beato Petro reddatur illa promissio: dilatus enim fuerat, quando expavescenti, et dicenti, Non lavabis mihi pedes in aeternum, responsum est ei, Quod ego facio, tu nescis modo, scies autem postea . Ecce est ipsum postea; jam tempus est ut dicatur quod paulo ante dilatum est. Memor itaque Dominus se promisisse jam dudum scientiam facti sui
Abbreviated transcription (Latin):
inquinatos. Hȩc uobis hodie satis sint:
dilectissims. Si quid secus quam oportuit
dicentes fortassis offendimus. uel laudib
uris immoderatius quam opoetuit eleua¬
ti sumus: impetrate mundationem pedibꝰ
nr̃is. deo placentibus orationibus ur̃ is.¬

Expanded text:
ram pergimus, inquinatos. Haec vobis hodie satis sint, ram pergimus, inquinatos. Haec vobis hodie satis sint, dilectissimi. Si quid secus quam oportuit dicentes fortassis offendimus, vel laudibus vestris immoderatius quam oportuit elevati sumus; impetrate mundationem pedibus nostris, Deo placentibus orationibus ves
Abbreviated transcription (Latin):
& poplõs ad quirere. ac regere ac sie xp̃o
afferre ut cumq possunt. s in his diffi¬
cultatibus actionum peccare metuunt:
laui inquit pedes meos. quomͦ inquina.¬
bo eos : Quisquis enim in uerbo non
offendit: hic ꝑfectus est uir. Et quis
est perfectus: Quis est. qui non offen¬
dit in tanta abundantia iniquitatis:
tanto frigore caritatise Laui pedes
meos. quomͦ inquinabo eos: quandoqui¬
dem lego & audio. nolite multi magistri
fieri frẽs. qmͣ matus iudicium sumitis. in
multis enim offendimus omines: Laui
pedes meos: quomͦ inquiabo eos: Sed¬
ecce furgo. &o aperio: xp̃e laua eos. Dmit¬
te nobis debita nr̃a qm̃ non est extncta
caritas nr̃a: quia & nos dimittimus debi¬
toribus nr̃is. Quando te audimus ex¬
ultant tecum incelestibus ossa humilia¬
ta: sed quando te predicamus. terram
calcamus ut tibi aꝑiamus. Et ideo sire¬
prehendimur ꝑturbamur: si latidamur.
inflamur. Laua pedes nr̃os ante munda¬

Expanded text:
et populos acquirere ac regere, ac sic Christo et populos acquirere ac regere, ac sic Christo aperire utcumque possunt, sed in his difficultatibus actionum peccare metuunt, Lavi, inquit, pedes meos; quomodo inquinabo illos? Quisquis enim in verbo non offendit, hic perfectus est vir. Et quis est perfectus? quis est qui non offendit in tanta abundantia iniquitatis, tanto frigore charitatis? Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? Quandoquidem lego, et audio, Nolite multi magistri fieri, fratres, quoniam majus judicium sumitis: in multis enim offendimus omnes . Lavi pedes meos; quomDimitte nobis debita nostra, quoniam non est exstincta charitas nostra: quia et nos dimittimus debitoribus nostris . Quando te audimus, exsultant tecum in coelestibus ossa humiliata . Sed quando te praedicamus, terram calcamus ut tibi aperiamus: et ideo si reprehendimur, perturbamur; si laudamur, inflamur. Lava pedes nostros ante munda
Abbreviated transcription (Latin):
minus idoneos ad hȩc ministranda. &
sine reprehensione agenda se sentiunt:
mallent si fieri posset. apłos sc̃os & pre¬
dicatores ueritatis antiquos excitari
aduersus abundantiam iniquitatis. qͥ
feruor frigait caritatis. S in eis qui iã
de corpore exierunt. & carnis in dum̃to
spoliati sunt. neq enim ab ea separati
sunt: respondet ȩccłã. Exui me tunica
mea: quomͦ induram illam: Rccipiet᷑
quidem illa tunica. & in eis qui iam exu-
non tamen nunc quando feruescendi
sunt frigili. sed tunc quando resurrec¬
turi sunt mortui. Passa ergo difficulta¬
tem ꝓpter inopram predicatorum. &
recolens illa sua menbra sana sermoni¬
bus. scã moubus. s iam exuta corporib:
ingemiit. & dicit ȩccłã. Exui me cunica
mea: quomͦ induam eamẽ Menbra illa
mea quȩ xp̃o aperire etiangłitando ex¬
cellentissime potuerunt: quomͦ ad cor¬
pora quibus exuta sunt. redire possunt:
Deinde respitiens ad eos. qui predicare

Expanded text:
minus idoneos ad haec ministranda, et minus idoneos ad haec ministranda, et sine reprehensione agenda se sentiunt; mallent, si fieri posset, sanctos apostolos et praedicatores veritatis antiquos excitari adversus abundantiam iniquitatis, qua fervor friguit charitatis. Sed in eis qui jam de corpore exierunt, et carnis indumento exspoliati sunt neque enim ab ea separati sunt, respondet Ecclesia, Exui me tunica mea; quomodo induam eam? Recipietur quidem illa tunica, et in eis qui jam exutinon tamen nunc quando fervefaciendi sunt frigidi, sed tunc quando resurrecturi sunt mortui. Passa ergo difficultatem propter inopiam praedicatorum, et recolens illa sua membra sana sermonibus, sancta moribus, sed jam exuta corporibus, ingemit et dicit Ecclesia, Exui me tunica mea; quomodo induam eam? Membra illa mea quae Christo aperire evangelizando excellentissime potuerunt, quomodo ad corpora quibus exuta sunt, redire nunc possunt? 6. Deinde respiciens ad eos qui praedicare,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecta mea: quia caput meum repletũ
est rore. & crines mei noctium guttis.
llelut si diceret. Tu uacas & contra me
clausum est: tu studes otio paucorum.
& abundante iniquitate. refrigescit
caritas multorum. Nox quippe: int¬
quitas est. Ros uero eius & gutte. hi
sunt qui refrigescunt & caduito: & fa-¬
ciunt refrigescere caput. xp̃i. hoc est ut
non ametur deus. Caput enim xp̃i:
deus. S portantur in crinibus. id est
in sacramentis insibilibus tolerantur:
nequaquã interiora sensus attingunt.
Pulsat ergo ut excutiat quietem sc̃is otio¬
fis: & clamat. Aꝑi michi de sanguine
meo soior mea. de accessu meo proxima
mea. de sp̃u meo columba mea: de ser¬
mone meo quem plenius exotio didicisti.
ꝑfecta mea. Aperi michi: predica me.
Ad eos quippe qui clauserunt contra
me: quomͦ intrabo sine aꝑiente: Quo¬
mͦ enim audient sine predicante :
Hinc fit. ut etiam hi qui amant otiũ
studiorum bonoꝵ. & nolunt ꝑpeti labo¬
riosartm molestias actionum eo quod

Expanded text:
caput meum repletum est rore, et crines mei noctis guttis. » Velut si diceret, Tu vacas, et contra me ostium clausum est: tu studes otio paucorum, et abundante iniquitate refrigescit charitas multorum . Nox quippe, iniquitas est: ros vero ejus et guttae, hi sunt qui refrigescunt et cadunt, et faciunt refrigescere caput Christi, hoc est, ut non ametur Deus. Caput enim Christi Deus . Sed portantur in crinibus, id est, in sacramentis visibilibus tolerantur: nequaquam interiora sensus attingunt. Pulsat ergo ut excutiat quietem sanctis otiosis, et clamat, Aperi mihi, de sanguine meo soror mea, de accessu meo proxima mea, de spiritu meo columba mea, de sermone meo quem plenius ex otio didicisti perfecta mea; aperi mihi, praedica me. Ad eos quippe qui clauserunt contra me, quomodo intrabo sine aperiente? quomodo enim audient sine praedicante ? 5. Hinc fit ut etiam hi qui amant otium studiorum bonorum, et nolunt perpeti laboriosarum molestias actionum, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
dens: quȩ sursum sunt querite. non quȩ
suꝑ terram: Quomͦ ergo ut ad xp̃m ea¬
nus. terram calcare compellimur: cam
potius nobis sursum cor habendum sit ad
dñm. ut cum illo esse possimus: llidetis
fratres. hodierni temporis angustias istam
coartare questionem: quod &o si uos forte
mutus uidetis. ego ut cumq udeo quante
disputationis indigeat. Unde peto: ut cã
potius fuspendi. quam uel negligentius uł
angustius ꝑtractari. non fraudata s dilata
expectatione patiamin. Adherit enim
dñs qui nos debitores facit: ut facut etiã
redditores. Explicit trac tatus scds.

Expanded text:
dens, quae sursum sunt quaerite, non quae dens, quae sursum sunt quaerite, non quae super terram ? Quomodo ergo ut ad Christum eamus, terram calcare compellimur; cum potius nobis sursum cor habendum sit ad Dominum, ut cum illo esse possimus? Videtis, fratres, hodierni temporis angustias istam coarctare quaestionem. Quod et si vos forte minus videtis, ego utcumque video quantae disputationis indigeat. Unde peto ut eam potius suspendi, quam vel negligentius vel angustius pertractari, non fraudata, sed dilata exspectatione patiamini. Aderit enim Dominus qui nos debitores facit, ut faciat etiam redditores. TRACTATUS LVII.
Abbreviated transcription (Latin):
fidelis est & iustus. qui dimittat nobro
cata. & mundet ab omm iniquitate. lẽ
lisq ad pedes quibus conuersamur ina.
aqq in uerbo. non solum in illis est sine ma-¬
cula & ruga. qui post lauachrum regenera-¬
tionis continuo ex huius uitȩ contagione tol¬
luntur. nec calcant terram ut opus habe-¬
ant pedes lauare: uerum etiam in his quibꝰ
istam miscłiãm prebens dñs. fecit eos de se¬
culo isto lotis pedibis emigrare. In bis autẽ
qui hic demorantur. etiam si mundi surte
qm̃ iuste uiuunt: opus tamen habent pe-¬
des latiare. qm̃ sine peccato utiq non sunt.
ꝓpter hoc dicit in cantico canticorum. La¬
ui pedes meos: quomͦ inquinabo eos : Dic
enim hoc cum cogitur ad xp̃m uenire: oo
terram calcare cum uenit. Alia questio
rursus exoritur. Honne. xp̃c sursum est :
Honne ascendit in celum: & sedet ad dex¬
teram patris : Nonne apls claniat. & dic̃.
si ergo resurrexistis cum xp̃o. quȩ sursum
funt sapite ubi xp̃c est ad dexteram dei se¬

Expanded text:
fidelis est et justus qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate , id est, usque ad pedes quibus conversamur in terra. aquae in verbo, non solum in illis est sine macula et ruga , qui post lavacrum regenerationis continuo ex hujus vitae contagione tolluntur, nec calcant terram ut opus habeant pedes lavare; verum etiam in iis quibus istam misericordiam praebens Dominus, fecit eos de saeculo isto lotis etiam pedibus emigrare. In his autem qui hic demorantur, etiamsi munda sit, quoniam juste vivunt; opus tamen habent pedes lavare, quoniam sine peccato utique non sunt. Propter hoc dicit in Cantico canticorum, Lavi pedes meos; quomodo inquinabo illos ? Dicit enim hoc cum cogitur ad Christum venire, et terram calcare cum venit. Alia quaestio rursus exoritur. Nonne Christus sursum est? nonne ascendit in coelum, et sedet ad dexteram Patris? nonne Apostolus clamat, et dicit, Si ergo resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite, ubi Christus est ad dexteram Dei se
Abbreviated transcription (Latin):
uat nobis: qui interpellat ꝓ nobis. Edi
tidie nos. optis habere ut pedes lauemii.
id est utis spiritalium gressuum dirignꝰ:
in ipsi outione. diũca cansitem᷑. cum di¬
nus. Punitte nobus debita nr̃a: sicut a
nos dimictimus debitbus nr̃is. Si eap

Expanded text:
lavat nobis, qui interpellat pro nobis : et lavat nobis, qui interpellat pro nobis : et quotidie nos opus habere ut pedes lavemus, id est, vias spiritualium gressuum dirigamus, in ipsa oratione dominica confitemur, cum dicimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimu
Abbreviated transcription (Latin):
Quis enm non ita rectassime loqiti possit:
mundus est totus. preter pedes : Elegi¬
tius autem loquitur. si dicit mundus est to¬
tus. nisi pedes: quod tantumdem ualet.
Hoc ergo ait dñs. non habet optis nisi pedeg
lauare: sed est mundus totus. Totus utiq
preter pedes uel nisi pedes: quos habet opꝰ
lauare. S quid est hoc. quid sibi uult:
quid hic necessarium est ut queramus :
Dñs dicit. ueritas loquit᷑: quod opus habs¬
at pedes lauare. etiam ille qui lotus est.
Quid fratres mei quid putatis: nisi qttu
homo in scõ quidem baptismo totus abli¬
tur. non preter pedes. s totus omnĩno:
llerum cum in rebus humanis postea ui.¬
uitur: utiq terra calcatur. Ipsi igittr hii¬
mani affectus. sine quibus in hdo mortalti¬
te non unutur. quasi pedes sunt: ubi ex
humanis reb afficimur. & fic afficimur
ut si dixerimus quia peccatum non hab¬
mus. nosmet ipsos decipiamus. & uerita
non sit in nobis. Cotidie igitur pedes.

Expanded text:
Quis enim non ita rectissime loqui possit, Quis enim non ita rectissime loqui possit, Mundus est totus, praeter pedes? Elegantius autem loquitur si dicit, Mundus est totus, nisi pedes; quod tantumdem valet. Hoc ergo ait Dominus, Non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Totus utique praeter pedes, vel, nisi pedes, quos habet opus lavare. 4. Sed quid est hoc? quid sibi vult? quid hoc necessarium est ut quaeramus? Dominus dicit, veritas loquitur, quod opus habeat pedes lavare etiam ille qui lotus est. Quid, fratres mei, quid putatis? nisi quia homo in sancto quidem Baptismo totus abluitur, non praeter pedes, sed totus omnino: verumtamen cum in rebus humanis postea vivitur, utique terra calcatur. Ipsi igitur humani affectus, sine quibus in hac mortalitate non vivitur, quasi pedes sunt, ubi ex humanis rebus afficimur; et sic afficimur, ut si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipiamus, et veritas in nobis non sit . Quotidie igitur pedes
Abbreviated transcription (Latin):
do sola planta calcatur. At ille amore &o
timore ꝑturbatus. & plus expauescens
xp̃m sibi negari. quam usq ad suos pedes.
humiliari : dñe ait. non tantum pedes
meos. s & manus & capuit. Quandoqtui¬
dem sic minaris: lauanda tibi mea men
bra non solum ima non fubtraho. uerum
etiam prima substerno. Ne michi negea
capiendam tecum partem: nullam tibi
nego abbiendam mei coeporis partem.
Dicit ei iħc. Qui lotus est non habet
opus nisi pedes lauare: sed est mundts
totus. Hic moueatur quis foctassis: et
dicat. Immo si mundus est cotus: quid ei
opus est uel pedes lauare: Dñs autem
nouerat quod dicebat: etiam fi nr̃a infir-¬
mitas euis secreta non penetret. Uerun-¬
tamen quantum nos erudire & ex lege
sua docere dignatur. ꝓ captti meo. pro mo-¬
dulo meo. aliquid etiam ego de huius ques¬
tionis ꝓfunditate. illo adiuuante respon¬
deam: ac primum ipsam loctitionem non
sibi esse contiariam facillime ostendam.

Expanded text:
do sola planta calcatur. At ille amore et do sola planta calcatur. At ille amore et timore perturbatus, et plus expavescens Christum sibi negari, quam usque ad suos pedes humiliari: Domine, ait, non tantum pedes meos, sed et manus et caput. Quandoquidem sic minaris, lavanda tibi membra mea, non solum ima non subtraho, verum etiam prima substerno. Ne mihi neges capiendam tecum partem, nullam tibi nego abluendam mei corporis partem. 3. Dicit ei Jesus: Qui lotus est, non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Hic moveatur fortassis quis, et dicat: Imo si mundus est totus, quid ei opus est vel pedes lavare? Dominus autem noverat quod dicebat, etiamsi nostra infirmitas ejus secreta non penetrat. Verumtamen quantum nos erudire et ex lege sua docere dignatur, pro captu meo, pro modulo meo, aliquid etiam ego de hujus quaestionis profunditate, illo adjuvante, respondeam: ac primum ipsam locutionem non sibi esse contrariam facillime ostendam.
Abbreviated transcription (Latin):
&o tunc petrus quod etiam quilibet eoꝵ
expatisset. expauit atq ait. Dñe. tu mͥ
lauas pedes : Quid est tu : Quid est
michi : Cogitanda sunt potius quam di¬
cenda: ne focte quod ex his uerbis aliqua¬
tenus dignum concipit anima. non expli¬
cet lingia. S respondit iħc: & dixit ei.
Quod ego facio tu nescis modo: scies aut̃ẽ
postea. Nec tamen ille dm̃ci facti altitu¬
dine exterritus ꝑmittit fieri. quod car
fieret ignorabat: s usq ad suos pedes he¬
milem xp̃m adhuc non uult uidere. ñ
potest sustinere. Non lanibis inquit mͥ
pedes in eternum. Quid est in eternum:
Nunquam hoc feram: nunquam patiar.
ntmquã sinam. Hoc quippe in eternum
non fit: q̃uod nunquam fit. Tum saluator
egrum reluctantem. de ipsius salitis peri-¬
culo exterrens: si non lauero te inquit.
non habebis partem mecum. Ita dictam
est. si non latiero te. cum de solis pedibris
ageretur: quomͦ dici assolet calcas me. qͥn¬

Expanded text:
et tunc Petrus, quod etiam quilibet eorum et tunc Petrus, quod etiam quilibet eorum expavisset, expavit, atque ait, Domine, tu mihi lavas pedes? Quid est, tu? quid est, mihi? Cogitanda sunt potius quam dicenda; ne forte quod ex his verbis aliquatenus dignum concipit anima, non explicet lingua. 2. Sed respondit Jesus, et dixit ei: Quod ego facio, tu nescis modo, scies autem postea. Nec tamen ille dominici facti altitudine exterritus, permittit fieri quod cur fieret ignorabat; sed usque ad suos pedes humilem Christum adhuc non vult videre, non potest sustinere. Non lavabis mihi, inquit, pedes in aeternum. Quid est, in aeternum? Nunquam hoc feram, nunquam patiar, nunquam sinam: hoc quippe in aeternum non fit, quod nunquam fit. Tum Salvator aegrum reluctantem, de ipsius salutis periculo exterrens: Si non lavero te, inquit, non habebis partem mecum. Ita dictum est, Si non lavero te, cum de solis pedibus ageretur; quomodo dici assolet, Calcas me, quan
Abbreviated transcription (Latin):
ad symonem petrã:
& dicit ei petrus.
le: tu michi lauas pedes: Quis enim ñ
ꝑunesceret: lauiri fibi pedes a dei filio:
Quamiuis itaq magne fuisset audatiȩ
contradicere seruum dño. hominem deo:
tamen hoc petrus facere maltut. quam
ꝑpeti ut sibi pedes lauarentar. a dño. &
deo. Nec putare debemus hoc petrum int̾
ceteros formidasse atq retusasse: cum id alii
ante ipsum libenter uel equanimiter sibi
fieri ꝑmisissent. Facilius quippe sic accipi¬
untur ista uerba euangelii. quia cum dic¬
tum esset. cepit lauare pedes discipłorum.
& extergere linteo quo erat precinctus:
deinde subiunctam est uenit ergo ad sy-¬
monem petrum. quasi aliquibus iam la¬
uisset. & post eos uenisset ad pͥmum. Qs
enim nesciat pͥmum apłorum esse beatis¬
simum petrume S non ita intelligen¬
dum est quod post aliquios ad illum tie-¬
nerit: sed quod ab illo ceperit. Quando
ergo pedes discipłoꝵ latare cepit. uenit
ad eum a quo cepiti id est ad petrum:

Expanded text:
ad Simonem Petrum; et dicit ei Petrus: Domine, tu mihi lavas pedes? Quis enim non expavesceret lavari sibi pedes a Dei Filio? Quamvis itaque magnae fuisset audaciae contradicere servum Domino, hominem Deo: tamen hoc Petrus facere maluit, quam perpeti ut sibi pedes lavarentur a Domino et Deo. Nec putare debemus hoc Petrum inter caeteros formidasse atque recusasse, cum id alii ante ipsum libenter vel aequanimiter sibi fieri permisissent. Facilius quippe sic accipiuntur ista verba Evangelii, quia cum dictum esset, Coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus; deinde subjunctum est, Venit ergo ad Simonem Petrum, quasi aliquibus jam lavisset, post eos venisset ad primum. Quis enim nesciat primum Apostolorum esse beatissimum Petrum? Sed non ita intelligendum est quod post aliquos ad illum venerit; sed quod ab illo coeperit. Quando ergo pedes discipulorum lavare coepit, venit ad eum a quo coepit, id est, ad Petrum:
Abbreviated transcription (Latin):
nos dilexisse putandus est xp̃c: Absit
usq ad mortem ueniret. si dilectionem
nr̃am morte funret: nisi forte ita sit in¬
telligendum. in finem. dilexit eos. usq
ad mortem dilexit eos. quia tantum
dilexit eos. ut moreretur ꝓpter eos. Hoc¬
enim testatus est dicens. Maiorem hac
caritatem nemo habet quam ut animã
suam quis ponat ꝓ amicis suis. Ita sane
non prohibemur intelligere. in sinem di¬
lexit: id est usq ad mortem illum dilectio
ipsa perdurit. Et cena inqu̾it facta cũ
diabolas iam misisset in cor. ut trade¬
ret eum iudas symonis scariothis: sci¬
ens quia omnia dedit ei pater in ma-

Expanded text:
nos dilexisse putandus est Christus? Abnos dilexisse putandus est Christus? Abusque ad mortem veniret, si dilectionem nostram morte finiret. Nisi forte ita sit intelligendum, in finem diad mortem dilexit eos, quia tantum dilexit, ut ipse moreretur enim testatus est dicens: Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis . Ita sane non prohibemus intelligi, in finem dilexit, id est, usque ad mortem illum dilectio ipsa perduxit. 3. « Et coena, » inquit, « facta, cum diabolus jam misisset in cor, ut traderet eum Judas Simonis Iscariotes: sciens quia omnia ded
Abbreviated transcription (Latin):
manserunt. Non tamen transierunt pee
mare ad regnum: sed in mare add interi¬
tum.Seiens ergo iħe quia uenit eiuis
bori. ut crausiret ex hoc inuindo ad pacẽr
eum dilexisset suos qui erant in mundo
infinem dilexit xos. Utiq ut os ipsi de
hoc mundo ubi erant: ad stuim caput
quod hinec transisset. eus cdilectione tran¬
ens. fins quousq eamus: non ubi ꝑeamus
Sic omnino intelligendum est: pascha
nr̃m immolatus est rp̃c. Ipse est finis nrͣ:
in illo est transitus noster. Non uideo
posse ista uerba euangelica. quodam hu¬
mano modo etiam sic accipi. tanquam usq
ad mortem rp̃c dilexerit suos: ut ho. ui¬
deatar esse in finem dilexit eos. Huma¬
na est hȩc sententia: non diuina. Neq
enim nos hucusq ille dilexit: qͥui sem¬
per & sine fine nos diligit. Absit ut
dilectionem morte fimerit: qui non est
morte finitus. Etiam post mortem
quinq fratres suos dilȩxit diues ille su¬
perbris atq impits: & usq ad n.ortem

Expanded text:
manserunt; non tamen transierunt per manserunt; non tamen transierunt per mare ad regnum, sed inmari ad interitum . Sciens ergo Jesus quia venit ejus hora, ut transiret ex hoc mundo ad Patrcum dilexisset suos qui erant in mundo, in finem dilexit eos. Utique ut et ipsi de hoc mundo ubi erant, ad suum caput, quod hinc transisset, ejus dilectione tranens: finis quo usque eamus, non ubi pereamus. Sic omnino intelligendum est, Pascha nostrum immolatus est Christus . Ipse est finis noster, in illum est transitus noster. Nam video posse ista verba evangelica quodam humano modo etiam sic accipi, tanquam usque ad mortem Christus dilexerit suos, ut hoc videatur esse, in finem dilexit eos. Humana est haec sententia, non divina: neque enim nos hucusque ille dilexit, qui semper et sine fine nos diligit. Absit ut dilectionem morte finierit, qui non est morte finitus. Etiam post mortem, quinque fratres suos dilexit dives ille superbus atque impius , et usque ad mortem
Abbreviated transcription (Latin):
tione egyptia libam. Et agimꝰ saluberrunti
cisitił: cum adiaeolo tuansimus a xp̃imi
& ab isto instabili seło. ad eus fundatissi¬
mum regnum. Ideo gutppe ad deum ꝑma¬
uentem transimus: ne cum hoc nunclo
transeunte transe.amus. De hac nobis
collata gratia leum lauclans apłs dicit.
Qui eruic nos de potestate teneburum.
& trinstulit in regnum filii caritaris sue.
Moc itaq nomen. id est pascha. quodla¬
tine ut dixi transitus mincupatur. uesut
inter pretans nobis beatus euingłista: ante
nit hoia eus ut tianseat exhoc munddo ad
patrem. Ecce pascha: eece tuinsitus. Wnede.
& quo: De hoc seilicet mundo. ad patre.
Syes menbris in capite est clata: quo esent
ilo transeunte sine dubio secittura. Q
ergo in fideles. &. ab hoc capite. atq ab ei
corpore aliem: Nonne et ipsi tranfauat:
quia non permanent: Transeant
plane &. ipsi. Sed aliud est transire de
mundo: alud crinsire cum mundo. Atrs¬
ud ad patremn: altud ad hostem. Lam et
egyptii transierunt: uon enim ꝑsequenclo

Expanded text:
ptione Aegyptia liberamur ; et agimus saluberrimum transitum, cum a diabolo transimus ad Christum, et ab isto instabili saeculo ad ejus fundatissimum regnum. Ideo quippe ad Deum permanentem transimus, ne cum mundo transeunte transeamus. De hac nobis collata gratia Deum laudans Apostolus dicit: Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae . Hoc itaque nomen, id est, Pascha, quod latine, ut dixi, transitus nuncupatur, velut interpretans nobis beatus Evangelista, Ante nit hora ejus ut transeat ex hoc mundo ad Patrem. Ecce Pascha, ecce transitus. Unde, et quo? De hoc scilicet mundo ad Patrem. Spes membris in capite data est, quod essent illo transeunte sine dubio secutura. Quid ergo infideles, et ab hoc capite atque ab ejus corpore alienquia non permanent? Transeunt plane et ipsi. Sed aliud est transire de mundo, aliud transire cum mundo, aliud ad Patrem, aliud ad hostem. Nam et Aegyptii transierunt, non enim persequendo