comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bar in qt inmandatis tuis quȩ dilexi : Ede¬
uau manꝰ meas ad mandata tua quȩ dilexi :
siue qđ nonnulli codices habent inutroq
ꝑ hoc ꝑqđ ambulabat in latitudine: ꝑ
autẽ. & cogitando & operando. Nam quod
ad cogitationẽ ꝑtinet : ait: Et meditabor
inmandatis tuis: Qđ autẽ ad operationẽ.
& leuaui manꝰmeas admandatatua : Vtriq
autẽ sententiȩ addidit. quȩ dilexi finis
enĩ p̃cepti. ẽ. caritas: decorde puro: Quando
isto fine id.ẽ. huiꝰ rei contẽplatione fit
mandatũdĩ: tunc fit uere opus bonũ: Et
tunc leuant᷑ manꝰ quia suꝑnũ. ẽ. qͦđ leuan¬
nentẽ scientiȩ caritatẽ xp̃i : Nã sideo pere
mandatorũ dĩ merces terrenȩ felicitatis
expetitur . deponunt᷑ manꝰ potius quã leuan¬
tur : quia terrena emolumta quȩ non sursũ
sed deorsum sunt. illo opere reqͥruntur:
Adutrumq autẽ ꝑtinet qđ seqͥtur : & exer¬
cebar in iustificationib tuis: Qđ plures
inter pretes dicere maluerunt: quã laetabar.

Expanded text:
mandatis tuis, quae dilexi, et levavi manus meas ad mandata tua, quae dilexi:» sive, quod nonnulli codices habent in utroque per hoc per quod ambulabat in latitudine; peautem, et cogitando et operando. Nam quod ad cogitationem pertinet, ait, «Et meditabar in mandatis tuis:» quod autem ad operationem, «Et levavi manus meas ad mandata tua.» Utrique autem sententiae addidit, «quae dilexi:» finis enim praecepti est charitas de corde puro . Quando isto fine, id est, hujus rei contemplatione fit mandatum Dei, tunc fit vere opus bonum; et tunc levantur manus, quia supernum est quo levannentem scientiae charitatem Christi» . Nam si de opere mandatorum Dei merces terrenae felicitatis expetitur, deponuntur manus potius quam levantur; quia terrena emolumenta quae non sursum, sed deorsum sunt, illo opere requiruntur. Ad utrumque autem pertinet quod sequitur, «Et exercebar in justificationibus tuis:» quod plures interpretes dicere maluerunt, quam «laetabar,»
Abbreviated transcription (Latin):
quiest incȩlis Ubi finc̃ posuit: hoc. ẽ. ingłamn
dĩ. Hoc debemꝰ quando aliquid boni facimꝰ
intueri : si auertunt᷑ auanitate oculi nr̃ĩ:
Nonergo sit finis ins nr̃i boni operis in
laudib hominũ : sed ipsas laudes hominĩ
corrigamꝰ. & addĩ laudes om̃ia referamꝰ: a qͦ
nobis datur qͥcqͥd in nobis sine laudantis
errore laudatur : Porro siuanũ. ẽ. ꝓp̃t homi¬
nũ laudes bona facere: quanto uanius ꝓpt̃
adipiscendã pecuniã uł augendã siue reu¬
nendã : & siqͥd huiꝰ modi ẽ. cõmodi tẽporas

Expanded text:
qui in coelis est» . Ubi finem posuit, hoc est in gloria Dei, hoc debemus quando aliquid boni facimus intueri, si avertuntur a vanitate oculi nostri. Non ergo sit finis boni operis in laudibus hominum, sed ipsas laudes hominum corrigamus, et ad Dei laudes omnia referamus, a quo nobis datur quidquid in nobis sine laudantis errore laudatur. Porro si vanum est propter hominum laudes bona facere, quanto vanius propter adipiscendam pecuniam, vel augendam, sive retinendam, et si quid hujusmodi est commo
Abbreviated transcription (Latin):
clamamꝰ. supseclamat in nobis : nisi quia
clamare nos fecit. dũ habitare cepit
in nobis: etiam hocitaq agit acceptus :
ut largius accipiendus petendo. quȩrendo.
pul sando. poscatur: Siue enĩut uita
bona petatur. siue ut bene uiuatur :¬
ꝗͥt qͥt spudĩ agunt᷑ hifili sunt dĩ: Ergo
ambulabã in qͥt in latitudine : qm̃man¬
data tua exqͥsiui : Exqͥsierat & inuenerat.
qm̃ petierat & acceꝑat sp̃m bonum.
& factus c̃. bonꝰ bene faceret bona.
inqt de testimoniis tuis inc̃specturegũ.
& non conconfundebar: Iamquã ille qͥpe¬
tierat & acceꝑat ut responderet ex ꝓ¬
brantib sibi uerbũ. & non auferretur exo¬
re eiꝰ uerbũ ueritatis: ltaq ꝓilla usq
ad mortẽ certans. nec inc̃specturegum
confundebat᷑ eã loqui: Testi monia
qͥppe inqͥb dicit qđ loquȩbat᷑ grece
martiria nuncupantur : Quo uerbo
iã utimur ꝓlatino: Vnde dictum est¬

Expanded text:
clamamus, si ipse clamat in nobis, nisi quia clamamus, si ipse clamat in nobis, nisi quia clamare nos fecit, dum habitare coepit in nobis? Etiam hoc itaque agit acceptus, ut largius accipiendus petendo, quaerendo, pulsando, poscatur. Sive enim ut vita bona petatur, sive ut bene vivatur; quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Ergo, «Ambulabam,» inquit, «in latitudine, quoniam mandata tua exquisivi.» Exquisierat et invenerat, quoniam petierat et acceperat Spiritum bonum, quo factus bonus bene faceret bona, inquit, «in testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundebar:» tanquam ille qui petierat et acceperat, ut responderet exprobrantibus sibi verbum, et non auferretur ex ore ejus verbum veritatis. Itaque pro illa usque ad mortem certans, nec in conspectu regum confundebatur eam loqui. Testimonia quippe, in quibus dicit quod loquebatur, graece martyria nuncupantur; quo verbo jam utimur pro latino
Abbreviated transcription (Latin):
pater ur̃ qͥ incęlis. ẽ. dabit bona petentib se.
Ubieuidenter ostendit qđ dixerat. petite.
quȩrite. pulsate. nonnisi ad poscendi.
hociẽ. orandi instantiã ꝑtinere: Alius porro
euangłista ñait. dabit bona petentib se.
quȩ multipliciter possunt intelligi. ues¬
uel corporalia uel spirtta¬
lia : sedcir cuncidit inde alia satisq diligent̃
exp̃ssit. qͥd nos uehem̃ter atq instanter
uoluerit poscere dñs. & ait : Quanto magis
pater ur̃ decȩlo dabit sp̃mbonũ petentib se:
hic. ẽ ille sp̃s ꝑquẽ diffunditur caritas
in cordib nr̃is. ut dm̃ ꝓximũq: diligendo.
diuina mandata faciamꝰ: Hiciẽ. ille sp̃s.
in qͦ clamamꝰ abba pater : Acꝑ hoc ipse nos
facit petere quẽ desideramꝰ accipere
ipsenos facit quȩrere : quẽ cupimꝰ inuȩnire :
Ipsenos facit pulsare. adquẽ nitimꝰ ꝑue¬
nos clamare abba pater : rursus alio loco

Expanded text:
Pater vester qui in coelis est, dabit bona petentibus se» ? Pater vester qui in coelis est, dabit bona petentibus se» ? Ubi evidenter ostendit quod dixerat, «Petite, quaerite, pulsate,» nonnisi ad poscendi, hoc est, orandi instantiam pertinere. Alius porro evangelista non ait, «Dabit bona petentibus se,» quae multipliciter possunt intelligi, vel corporalia, vel spiritlia; sed circumcidit inde alia, satisque diligenter expressit quid nos vehementer atque instanter voluerit poscere Dominus, et ait: «Quanto magis Pater vester de coelo dabit Spiritum bonum petentibus se» ? Hic est ille Spiritus per quem diffunditur charitas in cordibus nostris, ut Deum proximumque diligendo divina mandata faciamus. Hic est ille Spiritus in quo clamamus, «Abba, Pater» . Ac per hoc ipse nos facit petere, quem desideramus accipere; ipse nos facit quaerere, quem cupimus invenire; ipse nos facit pulsare, ad quem nitimur pervenos clamare, «Abba, Pater;» rursus alio loco
Abbreviated transcription (Latin):
contexuit : Quid ẽ igitur &ambu labam
ille qͥdicebat: os nr̃m patet aduos ochorin¬
thiiscornr̃m dilatatum.ẽ: Hȩc autẽ caritas
duob illis mandatis tota atq in tegra con¬
tinentur. dilectio scilicet dĩ & dilectio pͣ¬
ximi. inqͥb tota lex pendet & ꝓphetȩ:
Unde & hic cũ dixisset. ambulabã in latitu¬
dine : causam subiunxit atq: ait: qui a
mandata tua ex qͥsiui : Non nulli autẽ
codices ñ habent mandata. sed testi¬
monia : Sed mandata inplurib inuenimꝰ.
& maxime grecis : Cuilinguȩ tãquã p̃ce¬
denti unde adnos ista trans lata sunt
magiscredendum. eẽ. qͥs ambigat :
Siergo scire uolumꝰ qͦ modo hȩc mandata
quȩ sierit uel quȩrenda sint : illud intue¬
amur qđ dicit magisterbonꝰ & doctor
& dator : Petite & accipietis: quȩ̨rite & in¬
uenietis : pulsate & a perietur uobis & pau¬
lopost Siergouos in quit cũsitis mali nostis
bona datadare filiis ur̃is: quanto magis

Expanded text:
contexuit. 2. Quid est igitur, «Et ambulabam contexuit. 2. Quid est igitur, «Et ambulabam ille qui dicebat, «Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est» . Haec autem charitas duobus illis mandatis tota atque integra continetur, dilectione scilicet Dei, et dilectione proximi, in quibus tota Lex pendet et Prophetae . Unde et hic cum dixisset, «Et ambulabam in latitudine;» causam subjunxit atque ait, «Quia mandata tua exquisivi.» Nonnulli autem codices non habent «mandata,» sed «testimonia;» sed «mandata» in pluribus invenimus, et maxime graecis: cui linguae tanquam praecedenti, unde ad nos ista translata sunt, magis credendum esse quis ambigat? Si ergo scire volumus quomodo haec mandata quaesierit, vel quaerenda sint, illud intueamur quod dicit magister bonus, et doctor, et dator: «Petite, et accipietis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis.» Et paulo post: «Si ergo vos,» inqstris; quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
labã in latitudine. quia mandata cua ex qͥsur
& loquebar intestimonus tuis in c̃specturegĩ
& non confundebar. Et cȩtera istomo do
sic enĩ uidetur sequentia p̃cedentib debusse
conectere : sedait. & ambulabã inlatitudineꝰ
Abi copulatiua coniunctio. idẽ. et uelut
in consequens posita. ẽ: quia nonait &ãbilibi
Aut certe sioptatiuo modo dictũ.ẽ. custodiã
legem tuã : nonait. & ambulem in latitudine.
quasi utrũq optauerit. & poposcerit: sedat.
& ambulabam in latitudne. Ubi si coniuncto
ista non ẽẽt. sed a superiorũ conexione libera
inferretur & soluta sententi a. ambula bam
in latitudine: nihl deinusitato loquen di
modo hic deberet mouere lectorem:
Ut occultus sensus quȩrendus hicaliqͥs puta¬
retur : Nimirũ ergo qđ non dixit intelligi
uoluit idẽ ex auditũ se fuisse: Ac deinde
sub iunxit qualis factꝰ fuerit: tanquã dice¬
ret. & cũ orarẽ exaudistimes Etam bulabã
in latitudinẽ : & cȩtera quȩ isto modo dicta

Expanded text:
ine, quia mandata tua exquisivi, Et loquar in testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundar; et caetera isto modo; sic enim videtur sequentia praecedentibus debuisse connectere: sed ait, «Et ambulabam in latitudine.» Ubi copulativa conjunctio, id est, «Et,» velut inconsequens posita est; quia non ait, Et ambulm tuam semper.» Aut certe si optativo modo dictum est, «Custodiam legem tuam;» non ait, Et ambulem in latitudine, quasi utrumque optaverit, et poposcerit: sed ait, «Et ambulabam in latitudine.» Ubi si conjunctio ista non esset, sed a superiorum connexione libera inferretur et soluta sententia, «Ambulabam in latitudine;» nihil de inusitato loquendi modo hic deberet movere lectorem, ut occultus sensus quaerendus hic aliquis putaretur. Nimirum ergo quod non dixit intelligi voluit, id est, exauditum se fuisse; ac deinde subjunxit qualis factus fuerit: tanquam diceret, Haec cum orarem, exaudisti me, «Et ambulabam in latitudine;» et caetera quae isto modo dicta
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc etiã ꝑꝓphetã dũs dicit Et faciã ut inͦa¬
ficationib meis ambuletas : & iudiciam ea
obseruetis. & faciatis : Qua ꝓpter dõ dicente.
ego faciã ut uidicia mea obseruetis. & faci¬
atis rectissime iste dicit. hoc factũ. ẽ mihi:
Vt cũ quȩ sieris qͥd illud sit. respondeat qđ supͣ
dixerat. ut custo dirẽ legẽ dĩ. Sed quiaiste
in longũ sermo ꝓcessit : ea quȩ secunt᷑ d nõ
donante. ab alio melius tractabuntur exor¬

Expanded text:
t faciam» «ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis, et faciatis» . Quapropter Deo dicente, «Ego faciam ut judicia mea observetis, et faciatis;» rectissime iste dicit, Hoc factum est mihi: ut cum quaesieris quid illud sit, respondeat quod supra dixerat, Ut custodirem legem Dei. Sed quia iste in longum sermo processit, ea quae sequuntur, Domino donante, ab alio melius tractabuntur exor
Abbreviated transcription (Latin):
Neq eñ ĩp̃cepta legis sicut hic. etiã ibi
accepturi sumꝰ que custo diamꝰ: sed ipsã
legis ut dixi plenitudinẽ sine ullo pec¬
candi timore seruabimꝰ : Quia & dm̃ple¬
nius cũuiderimꝰ amabimꝰ & ꝓximũ: quia
dserit om̃ia inom̃ib: Nec false cinquã
deꝓximo suspitioni erit locus: ubinullus

Expanded text:
Neque enim praecepta legis, sicut hic, etiam ibi accepturi sumus quae custodiamus, sed ipsam legis, ut dixi, plenitudinem sine ullo peccandi timore servabimus: quia et Deum plenius, cum viderimus, amabimus, et proximum, quia Deus erit omnia in omnibus ; nec falsae cuiquam de proximo suspicioni erit
Abbreviated transcription (Latin):
exp̃sser̃. Suꝑ sꝑaui: Qđ uerbũ. & simi¬
nꝰusitate cõpositũ. ẽ : tam̃ implet uerita¬
tis interp̃tandȩ necessitatẽ : Attentius
ergo nobis loci huiꝰ rimandus.ẽ. sensus :
ut intelligamꝰ quantũds adiuuat qͥd sibi
uelit in uerbis tuis sꝑaui. iniudiciis tuis
suꝑsꝑaui: Respondebo in qͥt ex ꝓbran

Expanded text:
: quod verbum etsi minus usitate compositum est, tamen implet veritatis interpretandae necessitatem. Attentius ergo nobis loci hujus rimandus est sensus, ut intelligamus, quantum Deus adjuvat, quid sibi velit, «In verbis tuis speravi, In judiciis tuis supersperavi. Respond
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ głat᷑. in dno gloriet᷑. Propter qđ & illuo
scriptũ aẽ : ñ nobis dñe ñ nobis sed nomini
tuo dagłam: Sic enĩ qͥsq ñ insua sed indĩ
gła : quia nec in sua sed in dĩ iustia idẽ.
adõsibidona ta custodit legẽ dĩ sicut ist
ait. Memorfui innocte nom in istui dñe
& custodiui legẽ tuã : Quã non custo dissea

Expanded text:
 propter quod et illud scriptum est, «Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam» . Sic enim quisque non in sua, sed in Dei gloria quia nec in sua, sed in Dei justitia, id est, a Deo sibi donata custodit legem Dei; sicut iste ait, «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam.» Quam non custo
Abbreviated transcription (Latin):
quib me corripis. & flagellas. non solum
miles corde. dete p̃sum̃do in ꝑsecutionib
non defecer̃ : Ecce etiã qͥdese p̃sum̃ do
defecer̃. & tam̃ ad ipsum corpus ꝑtinuer̃.
sibi in notescendo fleuerunt: & cuã gr̃am
solidius inuener̃. quia suã suꝑbiã ꝑdi¬
der̃ : Ergo neauferas deore meo uerbũ
ueritatis usquequaq quia in iuidiciis

Expanded text:
quibus me corripis et flagellas, non solum miles corde de te praesumendo, in persecutionibus non defecerunt; ecce etiam qui de se praesumendo defecerunt, et tamen ad ipsum corpus pertinuerunt, sibi innotescendo fleverunt, et tuam gratiam solidius invenerunt, quia suam superbiam perdiderunt. Ergo «ne auferas ex ore meo verbum veritatis usque valde, quia in judiciis
Abbreviated transcription (Latin):
cordemeo : Sed quia & hoc nonualet
ut faciat qđ iubeo. Deducme inqͥt
in semita mandatorũ tuorũ: quia ipsã
uolui: Parũ ẽ. mihi uoluntas mea: nisi
in eo qđ uolui meipse deducas: & certe ipsa
est semita. hoc.ẽ. i amandatorũ dĩ. quã se
dilatato abillo corde suo cucurrisse iã dixerat᷑.
Quã ꝓpterea etiã semitã uocat. quia angusta
uia .ẽ. quȩ ducit aduitã: &cũ sit angusta.
auxiliũ qͦdeducat᷑ inqͥrit q̃uia neq uolen¬
tis neq currentis sed miserentis. ẽ. dĩ : Deniq¬

Expanded text:
35. Sed quia et hoc minus valet ut faciat quod jubet, «Deduc me,» inquit, «in semita mandatorum tuorum, quia ipsam volui.» Parum est mihi voluntas mea, nisi in eo quod volui, me ipse deducas. Et certe ipsa est semita; hoc est via mandatorum Dei, quam se, dilatato ab illo corde suo, cucurrisse jam dixerat. Quam propterea etiam semitam vocat, quia angusta est via quae ducit ad vitam ; et cum sit angusta, auxilium quo deducatur inquirit, quia neque volentis, neque currentis, sed miserentis e
Abbreviated transcription (Latin):
inuasamiscđiȩ tuȩ : Tediũ tenuitme
a peccatorib: derelinquentib: legẽ tuã :
Cantabiles merant iꝰtificationes tuȩ. in loco
in colatus mei Vel sicut alii codices habeñ.
in loco peregrinationis meȩ: Ipsa. ẽ. humili¬
tas illa in loco mortalitatis & peregrinationis
cationes dĩ. in loco peregrinationis suȩ:
quã uiscũ tediũ teneret apeccatorib re¬
linquentib: legẽ dĩ : quia cũeis conuersari
in hac uita ueladtẽpus cogit᷑. donec area
uentiletur. Possunt autẽ istiduo uersus
ad singulas partes unius superioris aptari :
ut qđ ait memor fui iudiciorũ tuorum a scło
dñe. ad hoc referatur. tedium tenuitme
apeccatorib relinquentib legẽ tuam:
Qđ uero ibiait. & consolatussũ. ad hocrefer¬
legem tuã : Nox est illa humilitas: ubi ẽ
mortalitatis erumna : Nox ẽ in suꝑbis
iniqͣs agentib usq ualde: Nox intedio
a peccatorib: relinquentib: legẽ dĩ : Noxẽ
postremo in loco peregrinationis huius

Expanded text:
 «Taedium detinuit me a peccatoribus relinquentibus legem tuam. Cantabiles erant mihi justificationes tuae in loco incolatus mei:» vel, sicut alii codices habent, «in loco peregrinationis meae.» Ipsa est illa humilitas in loco mortalitatis peregrinantis cationes Dei in loco peregrinationis suae; quamvis eum taedium teneret a peccatoribus relinquentibus legem Dei, quia cum eis conversari in hac vita vel ad tempus cogitur, donec area ventiletur. Possunt autem isti duo versus ad singulas partes unius superioris aptari: ut quod ait, «Memor fui judiciorum tuorum a saeculo, Domine,» ad hoc referatur, «Taedium detinuit me a peccatoribus derelinquentibus legem tuam:» quod vero ibi ait, «Et consolatus sum;» ad hoc referalegem tuam.» Nox est illa humilitas, ubi est mortalitatis aerumna; nox est in superbis inique agentibus usque valde, nox in taedio a peccatoribus relinquentibus legem Dei; nox est postremo in loco peregrinationis hujus,
Abbreviated transcription (Latin):
positã legẽ : ab sit Si enĩ talis.eẽt: ñ supe¬
rius dixisset. uiã mandatorũ tuorũ cucur¬
.rat. ut sibidex ad ño ponatur. sinon po¬
nitur iusto: aneo modo ñ ponitur iusto.
qͥmodo posita ẽ. popło contumaci intabu¬
lis lapideis non intabulis cordis carna¬
lib scđm testam̃tũ uetus ex monte sp̃na
qđ inseruitute generat. ñ scđm testam̃¬
tũ nouum de quo fcriptũ. ẽ. ꝑ hieremiam
ꝓpħam : Eccedies ueniunt dicit dñs. & con¬
summabo domui isrł & domui iuida testa¬
m̃tũ nouum. ñ scđm testam̃tũ qđ dispo¬
sui patrib eorũ. indie qua a pp̃ hendi

Expanded text:
positam legem? Absit. Si enim talis esset, non superius dixisset, «Viam mandatorum tuorum cucurrat ut sibi lex a Domino ponatur, si non ponitur justo? An eo modo non ponitur justo, quomodo posita est populo contumaci in tabulis lapideis, non in tabulis cordis carnalibus ; secundum Testamentum vetus in monte Sina , quod in servitute generat, non secundum Testamentum Novum , de quo scriptum est per Jeremiam prophetam: Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et consummabo domui Israel et domui Juda Testamentum Novum, non secundum testamentum quod disposui patribus eorum in die qua ap
Abbreviated transcription (Latin):
Quia hoq  apłsait. cõparantes semet ipsos
sibimet ipsis. non intelligunt: Hoc enim
ꝓcliuius homo suspicatur in alio: qđ sentit
in seipso:. Hocitaq obꝓbriũ suũ petebat
auferri: qđ inse senserat. & in aliis fuerat
suspicatꝰ ũt non ẽet. diabolosimilis.
quideoscultis scĩ iob suspicatus est.
qđ nongratisdm̃ coleret: quẽ poscit tẽptan

Expanded text:
quod Apostolus ait, «Comparantes semetipsos sibimetipsis» , non intelligunt: hoc enim proclivius homo suspicatur in alio, quod sentit in seipso. Hoc itaque opprobrium suum petebat auferri, quod in se senserat, et in aliis fuerat suspicatus; ut non esset diabolo similis, qui de occultis sancti Job suspicatus est quod non gratis Deum cole
Abbreviated transcription (Latin):
libenter alterius obꝓbriũ nonnisi emulatio
suspicetur : dũ bonũ opus rep̃hendi ñ potest.
hendit᷑. quia non se exerit qđ occaltũ est :
atq ita male suspicari ͦ debet quilib&
non iuueendo qđ latet. & in uiuendo qđ emi¬
net. Profecto contrahoc malũ qđ
Manda tũ nouũ douobis. ut uosinuicẽ dili¬
inqͥt duob mandatis totalex pendet & ꝓ¬
pħȩ: Vnde & istescontra suȩ suspicionis
obꝑbriũ desiderat amputari : Ecce inqͥt
concupiui mandatatua: in tua iusttua
uiuificame : Ecce c̃cupiui ex toto corde.¬
& extota anima. & extotam̃te diligerete :
& pximũ sicut me : ñ inmea sed intua iꝰtitia
uiuificame: Hociẽ . ista caritate. quã c̃cu¬
piui impleme. ad iuuame. ut faciã qđ cõ¬
m̃das : Dona ipse qđ mandas: Intua rꝰa¬
tia uiuificame : quia in me unde morerer
habui. Vnde autẽ uiuã : ñ inuemo nisi inte :¬

Expanded text:
libenter alterius opprobrium nonnisi aemulatio suspicetur, dum bonum opus reprehendi non potest, henditur, quia non se exserit quod occultum est; atque ita male suspicari eum libet cui libet, non videndo quod latet, et invidendo quod eminet: profecto contra hoc malum, «Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diliinquit, «duobus mandatis tota Lex pendet  Unde et iste contra suae suspicionis opprobrium quod desiderat amputari, «Ecce,» inquit, «concupivi mandata tua; in tua justitia vivifica me.» Ecce concupivi ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente diligere te, et proximum sicut me: non in mea, sed «in tua justitia vivifica me,» hoc est, ista charitate quam concupivi, imple me. Adjuva ut faciam quod commendas, dona ipse quod mandas. «In tua justitia vivifica me:» quia in me unde morerer habui; unde autem vivam non invenio nisi in te. J
Abbreviated transcription (Latin):
credat & alterũ facere : Possunt qͥppe
homines uidere qđ agimꝰ : cuiꝰ autẽ rei
contẽplatione agimꝰ occultũ est: &ideo
datur suspicionibus locus. ut audeat
homo iudicare deoccultis hominũ. & falsa
plerũq & siuera tam̃ in cognita temere
sus picari: P ropterea dñs cũ deipso fine
loqueretur ꝓpter quẽ iustitiã facere
debemꝰ : ut oculos nros a contẽplatione
auerteret uanitatis. monuit neꝓpt̃ laudes
cunã dicens: nolite uobis thesaurizare
int̃ra. & non potestis dõ seruire & mamonȩ :
Monuit. nȩꝓpter ipsũ necessariũ uictũ
atq uestitũ. dicens: me solliciti sitis animȩ
ur̃ȩ qͥd manducetis. neq: corporiurõ qđ
induamini: &̾ cũ hȩc om̃ia monuisset.
quia possumꝰ suspicari eos qͦs iuste uiuere
uidemꝰ. & qͦ fine faciant ñ uidemꝰ ꝓpter
aliqͥd huiꝰ modi bene facere : continuo sub¬
iecit. nolite iudicare ne iudicemini:
Vnde & hic cũ dixisset. amputa obꝓbriũ
meũ qđ suspicatus sum: addidit: quia

Expanded text:
credat et alterum facere. Possunt quippe homines videre quod agimus; cujus autem rei contemplatione agamus occultum est: et ideo datur suspicionibus locus, ut audeat homo judicare de occultis hominum, et falsa plerumque, et, si vera, tamen incognita temere suspicari. Propterea Dominus cum de ipso fine loqueretur propter quem justitiam facere debemus, ut oculos nostros a contemplatione averteret vanitatis, monuit ne propter laucuniam, dicens: «nolite vobis thesaurizare in terra;» et, «Non potestis Deo servire et mammonae.» Monuit ne propter ipsum necessarium victum atque vestituvestrae quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini» . Et cum haec omnia monuisset, quia possumus suspicari eos quos juste vivere videmus, et quo fine faciant non videmus, propter aliquid hujusmodi benefacere; continuo subjecit: «Nolite judicare, ne judicemini» . Unde et hic cum dixisset, «Amputa opprobrium meum quod suspicatus sum;» addidit, «quia
Abbreviated transcription (Latin):
tas: Quȩ abundantia hominis in om̃i labore
suo que ipse laborat subsole: ꝓpt̃ ipsan
deniq tẽporalẽ salutẽ. ñ debemꝰ facere
bona oꝑa nra. sed potius ꝓpter illã quã s¬
mꝰ ȩt̃nã : ubi bono immutabili ꝑfruamur.
bonũ opus confessionis in eiꝰdẽ salutis
amissione ꝑficerent: Sed acceper̃ auxi¬
liũ de tribulatione: non intuentes uani¬
tatẽ. quiauana salus hominis: & diem
hominũ non concupierunt : quia homo
abillo nobis concedat᷑ : quid nisi eiꝰ gr̃a
cõm̃datur : Nonnulli eñi ab ea uanitate
non auerter̃ oculossuos: quia putauer̃ a seipsis
sefteri iustos & bonos. &dil exer̃ głam hominũ
magisquã dĩ : quia & ipsi homines funt. qͥ sibi
nimiũ placuerunt & desui arbitrii uiribus

Expanded text:
minis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole?» Propter ipsam denique temporalem salutem non debemus facere bona opera nostra, sed potius propter illam quam speramus aeternam, ubi bono immutabili perfruamur, bonum opus confessionis in ejusdem salutis amissione perficerent. Sed acceperunt auxilium de tribulatione, non intuentes vanitatem, quia vana salus hominis ; et diem hominum non concupierunt , quia homo ab illo nobis concedatur, quid nisi ejus gratia commendatur? Nonnulli enim ab ea vanitate non averterunt oculos suos, quia putaverunt a seipsis se fieri justos et bonos, et dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei ; quia et ipsi homines sunt, qui sibi nimi
Abbreviated transcription (Latin):
tioẽ. sp̃s. Cũ ergo dixisset. Auerte oculos me¬
os neuid eant uanititẽ. inuiatua uiuificame.
que uia nonuanitas sedueritas. ẽ: deinde
subiunxit Statue seruo tuo eloqͥũ tuũ.
intimore uo Quod qͥd.ẽ. aliud quã dami hi
ut faciã qđ loqueris: Neq enĩ statutũ est
eloquiũ dĩ. his qͥinse mouent illud contra
faciendo : Cis autẽ statutũ est in qͥb immo¬
bile est Statuit itaq ds̃. eloqͥũ suũ inti¬
more suo: eis qͥbusdat spm̃ timoris sui. ui¬
moris autẽ non illius decͦ dicit apłs. nonenĩ
accepistis sp̃m seruitutis iterũ intimore
Hunc enĩ consũmata caritas foras mittit t mo¬
rẽ : sed illius timoris quẽ dicit ꝓpħa sp̃m
timoris dĩ : Limoris utiq casti permantis
uirũ suum̃ : aliter casta: A mputa obꝓ¬

Expanded text:
ulos meos, ne videant venitatem; in via tua vivifica me;» quae via non vanitas, sed veritas est: deinde subjunxit, «Statue servo tuo eloquium tuum in timorem tuum». Quod quid est aliud quam, Da mihi ut faciam quod eloqueris? Neque enim statutum est eloquium Dei his qui in se movent illud contra faciendo; eis autem statutum est in quibus immobile est. Statuit itaque Deus eloquium suum in timorem suum eis quibus dat spiritum timoris sui: timoris autem non illius de quo dicit Apostolus. «Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore» ; hunc enim consummata charitas foras mittit timorem : sed illius timoris quem dicit propheta spiritum timoris Dei ; timoris utique casti, permanentvirum suum, aliter casta: adu
Abbreviated transcription (Latin):
haberem ꝓiectus in mortẽ: suꝑbi iniq age¬
bant usq ualde: quando qͥdemeorũ suꝑbiã:
nec humilitas mortalitatis ȩdomuit: ã lege
autẽ tua non declinaui. qͣme facere coge
codices habent: & exortatussum idiẽ. exor¬
ex quogenꝰ humanũ sumpsit exordium.
memor fui iudiciorũ tuorũ suꝑuasa irȩ
quȩ parata sunt in ꝑditionẽ : & consolatꝰ sũ:¬

Expanded text:
haberem projectus in mortem. «Superbi inique agebant usque valde:» quando quidem eorum superbiam nec humilitas mortalitatis edomuit. «A lege autem tua non declinavi:» quod me facere cogebcodices habent, «et exhortatus sum;» id est, exhorex quo genus humanum sumpsit exordium, «memor fui judiciorum tuorum» super vasa irae, quae perfecta sunt in perditione
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑsetutorib ẽẽ. uenturã : non eos sine spe
reliquit sed hanc etiã qua consolarent᷑ dedit
dicens: Inur̃a pacientia: possidebitis animas
urãs. Deipso quoq corpore qđ ab inimicis
posset occidi & quasi penitꝰ interire: capil¬
lus inquit capitis ur̃i non peribit: Hȩc spes
data .ẽ. corpori xp̃i qđ est eccła: qua con¬
solaretur in humilitate sua: Propter quam
spem : dicit & apłs paulus: Siautẽ qđ non
uidemꝰ sꝑamꝰ : ꝑpatientiã expectamꝰ: sed
ȩtnorũ .ẽ. spes ista p̃miorũ. Est & aliaspes

Expanded text:
e spe reliquit; sed hanc etiam, qua consolarentur, dedit dicens, «In vestra patientia possidebitis animas vestras:» de ipso quoque corpore quod ab inimicis posset occidi, et quasi penitus interire, «Capillus,» inquit, «capitis vestri non peribit» . Haec spes data est corpori Christi, quod est Ecclesia, qua consolaretur in humilitate sua. Propter quam spem dicit et apostolus Paulus: «Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Sed aeternorum est spes ista praemiorum: est et alia spe
Abbreviated transcription (Latin):
Alioquin: mercedẽ non habebitis apud
patrẽ ur̃m qͥ incȩlis ẽ : Deinde cũipsius
iustitiȩ quasdã partes exsequeretur.
p̃cipiens deelemosinis : deorationib:
deieuniis. ubiq id am monuit neali¬
qͥd eorũ ꝓpt̃ głam hominũ fiat: &ubiq
dicit eos. qͥ propterea faciunt ꝑcepisse
mercedẽ suã . id .ẽ. ñ et̃nã quȩ scĩs reposi¬
ta . ẽ. apud patrẽ. sed tẽporalẽ quã quer̃
qͥ contẽplantur in suis oꝑib: uanitatẽ : Non
quia ipsa laus humana culpanda . ẽ: nã
quid tã optandũ.ẽ. hominib quã ut eis
placeant quȩ debeant imitari : sed ꝓpt̃
ipsã laudẽ bene oꝑari. hoc. ẽ. uanitatẽ.
in suis oꝑib intueri . Quando qͥdẽ & ipsa
ab hominib: laus. homini iusto quanta¬
cũq ꝓuenerit. ñ ibi. eẽ. deb& eiꝰ finis
boni: sed etiã ipsa referenda . ẽ. ad lau¬
dẽdĩ. ꝓpc̃ quẽ bona faciunt uere boni:
qm̃ necase ipsis. sed abillo fiunt boni:¬

Expanded text:
ioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum, qui in coelis est.» Deinde cum ipsius justitiae quasdam partes exsequeretur, praecipiens de eleemosynis, de oratione, de jejunio, ubique id admonuit, ne aliquid eorum propter gloriam hominum fiat, et ubique dicit eos qui propterea faciunt, percepisse mercedem suam , id est non aeternam quae sanctis reposita est apud Patrem, sed temporalem quam quaerunt qui contemplantur in suis operibus vanitatem: non quia ipsa laus humana culpanda est nam quid tam optandum est hominibus, quam ut eis placeant quae debeant imitari?, sed propter ipsam laudem bene operari, hoc est vanitatem in suis operibus intueri. Quandoquidem et ipsa ab hominibus laus homini justo quantacumque provenerit, non ibi esse debet ejus finis boni, sed etiam ipsa referenda est ad laudem Dei, propter quem bona faciunt vere boni; quoniam non a seipsis, sed ab illo fiunt boni
Abbreviated transcription (Latin):
tenebro sũ erit: Siergo lumen qđ inte . ẽ. tenebrȩ
sunt. ipsȩ ten ebrȩ quante er̃ : ꝓinde magni
inter ẽ. cũ aliqͥd boni facimꝰ: cuiꝰ rei
contẽplationẽ faciamꝰ: Officiũ qͥppe nr̃m.
non officio sed fine pensandũ. ẽ. Ut scilic&
ñtantũ sibonũ. ẽ. qđ facimꝰ. sed p̃cipue
sibonũ. ẽ ꝓpter qđ facimꝰ cogitemꝰ hos
oculos qͥb contẽplamꝰ quare faciamꝰ.
qđ facimi a uerti poscit neuideant uani¬
tatẽ : ĩd.ẽ. nehane attendat ꝓpt̃ quã
faciat cũboni aliqͥd facit : In quamnitate.
p̃cipuũ locũ obtinet amor laudis hu¬
manȩ : Propt̃ quã multa magna fecer̃.
qͥmagni in hoc scło nominati sunt
Multumq laudati inciuitatib gentũ
quȩrentes ñ apud dñm. sed apud ho¬
mines głam: & ꝓpt̃ hanc uelut pru¬
dentes. fortiter. tẽperanter. uistiq
uiuentes : ad quã ꝑuenientes ꝑceper̃

Expanded text:
tenebrosum erit. Si ergo lumen quod in te est tenebrae tenebrosum erit. Si ergo lumen quod in te est tenebrae sunt, ipsae tenebrae quantae erunt?» Proinde magni interest, cum aliquid boni facimus, cujus rei contemplatione faciamus. Officium quippe nostrum, non officio, sed fine pensandum est; ut scilicet non tantum si bonum est quod facimus, sed praecipue si bonum est propter quod facimus, cogitemus. Hos oculos quibus contemplamur quare faciamus quod facimus, averti poscit ne videant vanitatem; id est, ne hanc attendat, propter quam faciat, cum boni aliquid facit. In qua vanitate praecipuum locum obtinet amor laudis humanae, propter quam multa magna fecerunt qui magni in hoc saeculo nominati sunt, multumque laudati in civitatibus gentium, quaerentes non apud Deum, sed apud homines gloriam, et propter hanc velut prudenter, fortiter, temperanter, justeque viventes; ad quam perven
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑamꝰ: ꝑ pacientiã expec̾tamꝰ. Quandiu
itaq hic scđm carnẽ sumꝰ cinꝰ adoptionẽ
& redẽptionẽ ꝑ patientiã spei. adhuc
expectamꝰ : tandiu scđm id ꝑ qđ subsole
sumꝰi. uanitati subiecti sumꝰ: Quandiu
igitur itasumꝰ . unde possumꝰ ñ uidere
uanitatẽ. cin etiã subiecti sumꝰ inspe :
qͥd ẽ. ergo qđ iste dicit. auerte oculos
meos neuideant uanitatẽ : Anhoc petit.
ut non qͥdẽ in hac uita. qđ in spe gerimꝰ
impleat᷑. sed ut inea sorte sit quȩ in illo
quandoq possit impleri. cũ liberabitur
a seruitute corruptionis & spũ & anima.
& corpore. in libertatẽ głȩ filiorũ dĩ. ubi
iã ñ uideat uanitatẽ : possunt qdem uerba
ista sic intelligi. ñ p̃t̃ regulã fidei: Sedest
hic alius sensus quẽ mihi fateor plus placere :
dñs ine uangłio dicit Si fuerit oculus tuus
simplex: totũ corpꝰ tuũ lucidũ erit: Siau¬
tẽ ocũlus tuus fuerit nequã : totũ corpꝰtuũ

Expanded text:
ientiam exspectamus.» Quamdiu itaque hic secundum carnem sumus, cujus adoptionem et redemptionem per patientiam spei adhuc exspectamus; tamdiu secundum id per quod sub sole sumus, vanitati subjecti sumus. Quamdiu igitur ita sumus, unde possumus non videre vanitatem, cui etiam subjecti sumus in spe? Quid est ergo quod iste dicit, «Averte oculos meos, ne videant vanitatem?» An hoc petit, ut non quidem in hac vita quod in spe gerimus impleatur, sed ut in ea sorte sit, quae in illo quandoque possit impleri, cum «liberabitur a servitute corruptionis,» et spiritu et anima et corpore, «in libertatem gloriae filiorum Dei» , ubi jam non videat vanitatem? 2. Possunt quidem verba ista sic intelligi, non praeter regulam fidei; sed est hic alius sensus quem mihi fateor plus placere. Dominus in Evangelio dicit: «Si fuerit oculus tuus simplex, totum corpus tuum lucidum erit. Si autem oculus tuus fuerit nequam, t
Abbreviated transcription (Latin):
subiecta. ẽ.: quȩ intelligit᷑. eẽ . in homine. & om̃ia
uanitas quȩ abundantia homini in om̃i labo¬
re suo. qipse laborat subsole: Aniste for¬
tassis hoc orat. ut ñ sit eiꝰ uita subsole. ubi
om̃ia uanitas. sed in illo sit: in qͦse uiuificari
petit Ille qͥppe ascendit ñ suꝑsolẽ tantũ.
sed suꝑ om̃s cȩlos. ut adimpleret om̃ia: & in
illo magis quã subsole uiuunt: qͥ non in anit̃

Expanded text:
telligitur esse in homine; et, «Omnia vanitas: quae abundantia hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole» ? An iste fortassis hoc orat, ut non sit ejus vita sub sole, ubi omnia vanitas; sed in illo sit, in quo se vivificari petit? Ille quippe «ascendit» non super solem tantum, sed «super omnes coelos, ut adimpleret omnia» . Et in illo magis quam s
Abbreviated transcription (Latin):
do liberat. ueritas: Ipsã ẽ. &uia: in qua se
uult iste uiuificari : quia ipse. ẽ. & uita Ipse
qͥppeait : Egosũ uia: ueritas. & uita: Sed qͥd ẽ
auerte oculos meos neuideant uanitatẽ:
Nũ qͥd quandiusumꝰ in hoc mundo. possumꝰ ñ ui

Expanded text:
do liberat, veritas. Ipse est et via in qua se vult iste vivificari, quia ipse est et vita; ipse quippe ait: «Ego sum via, veritas et vita» . Sed quid est, «Averte oculos meos, ne videant vanitatem?» Numquid quamdiu sumus i
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ nisi ꝓpt̃ dm̃ : ut sui cultus ipsesit merces:
ipsum diligamꝰ. & inse ipso. ipsum diligamꝰ
in nobis. ipsum in ꝓrcimis nr̃is qͦs diligimus
sicut nosmet ipsos: siue habeant eum. siue
ut habeant eũ qđ nobis qm̃ ipso donante
confertur : Ideo illi dicitur. inclina cormeũ
intesti monia tua. & non ina uaritiam: Sed
quȩ seantur : alio sermone tractanda sut̃¬

Expanded text:
mus nisi propter Deum, ut sui cultus ipse sit merces. mus nisi propter Deum, ut sui cultus ipse sit merces. Ipsum diligamus in seipso, ipsum diligamus in nobis, ipsum in proximis nostris quos diligimus sicut nosmetipsos, sive habeant eum, sive ut habeant eum. Quod nobis quoniam ipso donante confertur, ideo illi dicitur. «Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam.» Sed quae sequuntur, alio sermone tractanda su
Abbreviated transcription (Latin):
id.ẽ. ꝑ amorẽ pecunȩ uniuersalẽ generalẽq:
auaritiã. quȩ uere radix ẽ. malorũ om̃ium
& de iecti ñ fuissent : nisi plusquã acceperant
Hoc qͥppe ꝓmiserat dicens: eritis sicut du
Ergo ista pleonexaia: subuersi sunt : plus¬
enĩ uolentes habere quã acceperant: & qđ
acceꝑant amiserunt: Cuiꝰ uestigia ueritatis
quȩ ubiq disꝑsa sunt. & inforensi iure dep̃¬
hensũ . ẽ. qđ institutũ ẽ. ut plus petendo causa
cadat . id.ẽ. ut qͥplus petierit quã ei debetꝰ.
& qđ ei debebat᷑ amittit: Omis autẽ a nobis
iobdm̃ : putabat enĩ diabolus. qđ indõ colaoo
uir iustꝰ cor inclinatũ hab̃et in auaritiã:
& causa emolum̃ti uł utilitatis rerũ tẽpo¬
raliũ. qͥbus cũ ditauerat dñs uelut mercen¬
narius ei ꝓtali mercede seruiret : Sed quã
gratis dm̃ coleret : tẽptatꝰ apparuit: Siergo
cor ñ habeamꝰ inclinatũ in auaritiã dm̃ ñ coli¬

Expanded text:
id est, per amorem pecuniae universalem generalemque id est, per amorem pecuniae universalem generalemque avaritiam, quae vere radix est malorum omnium. et dejecti non fuissent, nisi plus quam acceperant,  promiserat: Eritis sicut dii . Ergo ista pleonexia subversi sunt. entes habere quam acceperant, et quod acceperant amiserunt. Cujus vestigium veritatis quae ubique dispersa est, et in forensi jure deprehensum est, quo institutum est ut plus petendo causa cadat: id est, ut qui plus petierit quam ei debetur, et quod ei debebatur amittat. Omnis autem a nobis Job Deum» ? Putabat enim Diabolus quod in Deo colendo vir justus cor inclinatum haberet in avaritiam, et causa emolumenti vel utilitatis rerum temporalium quibus eum ditaverat Dominus, velut mercenarius ei pro tali mercede serviret: sed quam gratis Deum coleret, tentatus apparuit. Si ergo cor non habeamus inclinatum in avaritiam, Deum non coli
Abbreviated transcription (Latin):
tiones dĩ & mandata dĩ. testimoniis dĩ ꝓ¬
bantur : & qͥcqͥd nobis ꝑsuadere uult ds
siis testimoniis ꝑsuad et : inqͦiste petit incli¬
nari corsuũ & ñ in auaritiã : Testimoniis
qͥppe sunsagit nobiscũ ds. ut eũ gratiscolamꝰ:
qđ impedit auaritia radix om̃iũ malorũ:
Tali uerbo greco hic appellat. aqͦ possit intel¬
ligi generalis auaritia: quia plus appetit
qͥsq quã sat est. Pleon enĩ. latine plus est.
exaia habitꝰ ẽ. abeo qđ ẽ. abere : Ergo
aplus habendo appellata.ẽ. pleo nexaia.
quã latini in t̃p̃tes in hocloco ñ nulli int̃ p̃ta¬
ti sunt emolum̃tũ  dã uero inutilitatẽ :
sed melius qͥ auaritiã: dicit autẽ apłs : Radix
enĩ om̃iũ malorũ : auaritia. ẽ. Sed ingreco
unde in nrãm linguã uerba ipsa trans latas.
isto psalmihuiꝰ. sed filargiria : qđ uerbo sig¬
nificat᷑ amor pecumiȩ : Uerũ apłs intelligea¬
dus . ẽ. isto nomine genꝰ significasse ꝑspeciem:

Expanded text:
ata Dei testimoniis Dei probantur; et quidquid nobis persuadere vult Deus, suis testimoniis persuadet: in quae iste petit inclinari cor suum, et non in avaritiam. Testimoniis quippe suis agit nobiscum Deus, ut eum gratis colamus; quod impedit avaritia radix omnium malorum. Tali verbo graeco hic appellat, a quo possit intelligi generalis avaritia, qua plus appetit quisque quam sat est: πλέον enim latine plus est; ἔξις habitus est, ab eo quod est habere. Ergo a plus habendo appellata est πλεονεξία, quam latini interpretes in hoc loco nonnulli interpretati sunt «emolumentum,» quidam vero «utilitatem;» sed melius qui «avaritiam.» Dicit autem Apostolus: «Radix enim omnium malorum avaritia est» . Sed in graeco, unde in nostram linguam verba ipsa translata sunisto psalmi hujus; sed φιλαργυρία, quo verbo significatur amor pecuniae. Verum Apostolus intelligendus est isto nomine genus significasse per speciem,
Abbreviated transcription (Latin):
non uiã mandatoꝵ dĩ in cordis latitudine
cucurris set᷑ sed quia ꝓficiens loqͥtur. & cĩ
nisiut inea magis magisq ꝓficiat : quẽ¬
ad modũ sipoculũ plenũ teneas. & sicienti
dare incipias : & haurit bibendo : & poscit
desiderando: Quibus autẽ in iustis & non
subditis lex in lapideis tabulis ponitur.:
p̃uaricationis reos. ñ ꝓmissionis efficit filio
Sed &ille qͥ eiꝰ meminit nec eã diligit.
eomodo reus. ẽ: quia memoriã eiꝰ lapisillĩ
qdã modo scriptꝰ non qͦ adornetur. sedqͦ
p̾mat᷑ : pondus noneris. ñ titulus honoris
Hahẽ autẽ legẽ iste uiã iusti ficatio nũdĩ
uocauit: nec alia uia est mandatorũ eiꝰ.
quã se cucurrisse ĩa dixerat. cũdilata¬
tũ ẽ coreiꝰ. Ergo & cucurrit & currit. do¬
nec ꝑueniat ad palmã suꝑnȩ uocatio¬

Expanded text:
non viam mandatorum Dei in cordis latitudine non viam mandatorum Dei in cordis latitudine cucurrisset? Sed quia proficiens loquitur, et Denisi ut in ea magis magisque proficiat. Quemadmodum si poculum plenum teneas, et sitienti dare incipias; et haurit bibendo, et poscit desiderando. Quibus autem injustis et non subditis lex in lapideis tabulis ponitur, praevaricationis reos, non promissionis efficit filios. Sed et ille qui ejus meminit, nec eam diligit, eo modo reus est; quia memoria ejus lapis illi est quodammodo scriptus, non quo adornetur, sed quo prematur; pondus oneris, non titulus honoris. Hanc autem legem iste viam justificationum Dei vocavit; nec alia via est mandatorum ejus, quam se cucurrisse jam dixerat, cum dilatatum est cor ejus. Ergo et cucurrit, et currit, donec perveniat ad palmam supe
Abbreviated transcription (Latin):
post dies illos dicit dñs dabo leges meas
in m̃tẽ eoꝵ. & incordib eprũ scribãeas
Ecce qͦ modo uoluit istã legẽ sibipom adño
Nonsicut in iustis & non subditis aduetꝰ testa¬
m̃tũ ꝑtinentib posita ẽ. in tabulis lapideis:
scõ sp̃ũ tanquã digito dĩ inm̃tẽ datur.
& in cordib: scribitur: Nqͣquã memoria
teneant & uita neglegant: sed quã sciunt
intelligendo. faciantꝰ diligendo: inlatitu¬
dine amoris. non intimoris angustiꝰ. Nam
qͥtimore poenȩ. ñ amore iustitiȩ. opus legis
facit: ꝓfecto inuitꝰ facit Qđ autẽ in uitus
facit: siposset fieri. mallet utiq ñ iuberi
Acꝑ hoc legis quã uellet non. ẽẽ. ñ est
amicus. sed potius in imicus. Nec munda¬
tur opere qͥ inmundus est uoluntate : Talis
non potest dicere. qđ iste dix̃ insuperiorib
uersib:. uiã mandatorũ tuorũ cucurri. cũ
dilatasti cormeũ: quia illa dilãtio carita
gẽ poni. quȩ utiq sinonei posita fuisset.

Expanded text:
abo leges meas in mentes eorum, et in cordibus eorum scribam eas ? Ecce quomodo vult iste legem sibi poni a Domino; non sicut injustis et non subditis ad Vetus Testamentum pertinentibus posita est in tabulis lapideis; sancto Spiritu tanquam digito Dei in mente datur, et in cordibus scribitur: non quam memoria teneant, et vita negligant; sed quam sciant intelligendo, faciant diligendo, in latitudine amoris, non in timoris angustiis. Nam qui timore poenae, non amore justitiae opus legis facit, profecto invitus facit. Quod autem invitus facit, si posset fieri, mallet utique non juberi: ac per hoc legis, quam vellet non esse, non est amicus, sed potius inimicus; nec mundatur opere, qui immundus est voluntate . Talis non potest dicere quod iste dixit in superioribus versibus, «Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum;» quia illa dilatatio charitgem poni; quae utique si non ei posita fuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ noncũ corporib nr̃is semꝑcũ dño eri¬
mꝰ: sed tune quia non erunt corruptibilia
net animas ad grauabunt: Sidiligent̃
consideremꝰ. non eis nos. sed ipsa nobis potiꝰ
adherebunt: hos autẽ dõ. Vnde alterius
psalmi uerba illa sunt. nahi autem adhe¬
rere dõ bonũ .ẽ ut uiuant corpora ex nobis
adherendo nobis. nos autẽ inuamꝰ exdõ :
quia nobis adherere dõ bonũ est: Adhe¬
sio qͥppe ista dequa dictũ ẽ. adhesit pa¬
uimento animamea: non con iunctionem
carnis & animȩ quãuis & ipsam qͥdã intel¬
lexer  sed carnalẽ magis animȩ affectũ
to qͥdicit. adhesit pauim̃to animamea
uiuificame scđm uerbũtuũ: non id
orat ut decorpore mortis huus morte
ipsius corporis interueniente soluat᷑ Qđ dies

Expanded text:
enim non cum corporibus nostris semper cum Domino erienim non cum corporibus nostris semper cum Domino erimus ; sed tunc quia non erunt corruptibilia nec animas aggravabunt, si diligenter consideremus, non eis nos, sed ipsa nobis potius adhaerebunt, nos autem Deo. Unde alterius psalmi verba illa sunt, «Mihi autem adhaerere Deo bonum est» : ut vivant corpora ex nobis, adhaerendo nobis; nos autem vivamus ex Deo, quia nobis «adhaerere Deo bonum est.» Adhaesio quippe ista de qua dictum est, «Adhaesit pavimento anima mea,» non conjunctionem carnis et animae, quamvis et ipsam quidam intellexerint; sed carnalem magis animae affectum,to qui dicit, «Adhaesit pavimento anima mea, vivifiea me secundum verbum tuum,» non id orat, ut de corpore mortis hujus, morte ipsius corporis interveniente solvatur; quod dies
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestib haberet᷑. Quomodo eñĩ potest
intelligi terrenis adhesisse. qͥdicit. seruus
autẽ tuus exercebatur in tins iustificatio¬
nib: nã & testimonia tua meditatio mea.
& consiliũ meũ itificationes tuȩ. Hȩc sunt enĩ
uerba eiꝰ antecedentia : qͦrũ antecedentium
ista sunt consequentia: adhesit paiim̃to ani¬
mamea : Anex hoc intelligere debemꝰ quan¬
tũ libet qͥsq ꝓficiat in iustificationib dñi.
habere eũ mortalis carnis affectũ circaista
qͦtidie reuiuiscere. uiuficante illo cuiꝰ grã
homonr̃ in terior renouat᷑ dedie indiem :
Nã & illud apłs cũ dicebat. quandiusumꝰ incor¬
pore. peregrinamur adño. & concupisce
exterra.ẽ. non ab surde intelligit᷑ paui¬
m̃tũ : Qđ adhuc qđ corruptibile. ẽ. &
ad grauat animã. recte in illo congemis¬
citur & dr̃ dõ: Adhesit pauim̃to anima
mea : uiuificame scđm uerbũ tuũ Neq

Expanded text:
coelestibus haberetur. Quomodo enim potest coelestibus haberetur. Quomodo enim potest intelligi terrenis adhaesisse qui dicit: «Servus autem tuus exercebatur in tuis justificationibus; nam et testimonia tua met consilium meum justificationes tuae?» Haec sunt enim verba ejus antecedentia, quorum antecedentium ista sunt consequentia, «Adhaesit pavimento anima mea.» An ex hoc intelligere debemus, quantumlibet quisque proficiat in justificationibus Domini, habere eum mortalis carnis affectum circa ista quotidie reviviscere, vivificante illo, cujus gratia homo noster interior renovatur de die in diem ? Nam et illud Apostolus cum dicebat, «Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino» , et concupiscebex terra est, non absurde intelligitur pavimentum; quod adhuc quia corruptibile est et aggravat animam , recte in illo congemiscitur et dicitur Deo, «Adhaesit pavimento anima mea, vivifica me secundum verbum tuum.» Neque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtractare debemꝰ Ad hesit
pauim̃to animamea : uiuificame scđm ũbũ tuũ:
Quidiẽ. adhesit pauim̃to animamea: nã
cũ adiungit & dicit uiuificame scđm uerbũ
tuũ : quare se uiuificare poscat. utiq causã
p̃misit dicendo : ad hesit pauim̃to anima
mea : Ergo quia ꝓpterea seuiuificari p&it
quia pauim̃to adhesit animaeiꝰ : mirum
sibon ialiqͥd hinc uult intelligi. Ita qͥppe
se hab& totaista sententia: tanquã diceret
mortuus su. uiuificame : Iuid. ẽ. enĩ pauim̃¬
tũ: sitanquã unã quandã domũ magnã
uniuersũ mundũ uelimꝰ accipere : uidemꝰ
uelut eiꝰ camerã cȩlũ Terraerit ig̾itur
pauim̃tẽ Uult itaq terrenis erui. &cũ
Proinde terrenis adherere mors animȩ. ẽ.
cuimalͦ contraria poscit᷑ uitacũ dicit᷑ uiui¬
ficame: Seduidendũ. ẽ. utrũ congruant
huic uerba ista: q superius talia dixerat.
qͥb: magis dõ uideatur adhesisse quã paui¬
m̃to : ut conuersatio eiꝰ ñ interrenis. sed in

Expanded text:
tractare debemus, «Adhaesit pavimento anima mea; vivifica me secundum verbum tuum.» Quid est, «Adhaesit pavimento anima mea?» Nam cum adjungit et dicit, «Vivifica me secundum verbum tuum;» quare se vivificari poscat, utique causam praemisit, dicendo, «Adhaesit pavimento anima mea.» Ergo quia propterea se vivificari petit, quia pavimento adhaesit anima ejus; mirum si boni aliquid hinc vult intelligi. Ita quippe se habet tota ista sententia, tanquam diceret: Mortuus sum; vivifica me. Quid est ergo pavimentum? Si tanquam unam quamdam domum magnam universum mundum velimus accipere, videmus velut ejus cameram coelum: terra erit igitur pavimentum. Vult itaque terrenis erui, et cum . Proinde terrenis adhaerere mors animae est; cui malo contraria poscitur vita, cum dicitur, «Vivifica me.» 2. Sed videndum est utrum congruant huic verba ista, qui superius talia dixerat, quibus magis Deo videatur adhaesisse quam pavimento, ut conversatio ejus non in terrenis, sed in