comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
e dño nr̃o dixerunt iudei: unde¬
huic sapientia. hee & uirtutes:
Sapientia in his que loquebat᷑: uirtu.¬
tes. in his que oꝑabatur. Ideo & apłs¬
dicit: xp̃m dei uirtutem & dei sapien¬
tiam. lirtatẽ ad signa retulit ꝓpter in¬
deos: sapientiam autẽ ad doctrinã ꝓpt̾
minia dñe insapientia fecisti. Ergo.
omnia in sapientia in xp̃o fecisti.
Ille contemptus. ille expalmatꝰ. ille con¬
sputus. ille spinis coronatus. ille cruci¬
fixus: omnia in illo fecisti. Audi quid
ex illo tuo milite nunties hominibus.
quid ex illo p̃cone sc̃õ p̃dices gentibus.
xp̃m dei uirtutẽ: & dei sapientiam.
Irrideant iudei crucisixum xp̃m: qr
scandalum ẽ eis. Irrideant pagani cru¬
cifixum xp̃m: qr stulticia ẽ eis. Nos

Expanded text:
 nostro dixerunt Judaei: Unde sapientia haec, et virtutes? Sapientia in his quae loquebatur. Virtutes in his quae operabatur. Ideo Aposistum Dei Virtutem, et Dei Sapientiam ; virtutem ad signa retulit propter Judaeos, sapientiam autem ad doctrinam propter mnia in sapientia fecisti.» Ergo omnia in Christo fecisti. Ille contemptus, ille expalmatus, ille consputus, ille spinis coronatus, ille crucifixus, omnia in illo fecisti. Audio, audio quid de illo tuo milite nunties hominibus; quid de illo praecone sancto praedices gentibus, Christum Dei Virtutem, et Dei Sapientiam. Irrideant Judaei crucifixum Christum, quia scandalum est eis; irrideant Pagani crucifixum Christum. quia stultitia est eis: «Nos
Abbreviated transcription (Latin):
ut uiueremꝰ. Corrupto animo feminȩ in¬
gressus ẽ morbus: integro corpore feminȩ
ꝓcessit salus. Ad eadẽ contraria ꝑtinet:
quod etiã exemplo iui tutum eiꝰ. uitia nr̃a
curanttir. Iam uͦ similia. qͣsi ligam̃ta men-¬
bris & uulneribus nr̃is adhibita illa st̃:
quod ꝑ feminã deceptos. ꝑ feminã natus.
homo homines. mortales mortalis. mortu¬

Expanded text:
ut uiueremus. corrupto animo feminae inut uiueremus. corrupto animo feminae ingressus est morbus, integro corpore feminae processit salus. ad eadem contraria pertinet, quod etiam exemplo uirtutum eius uitia nostra curantur. iam uero similia quasi ligamenta membris et uulneriquod per feminam deceptos per feminam natus homo homines, mortalis mortales, mort
Abbreviated transcription (Latin):
susceptionem nr̃is ẽ accõmodata uulneribꝰ.
de quibusdam contrariis curans. & de qui¬
busdã similibus. Sictit etiã ille qui medet᷑
uulm̾ corporis. adhibet quedã contraria.
sicat frigidum calido. uel humido siccum.
uel quid aliud huiꝰmodi. adhibet etiam
quedã similia. sic̃ liutheolum. uel rotundo
uulneri rotaindum. uel longum ab longo.
ligaturamq tpsam. ñ eandem menbris
omnibꝰ. s fimilem similibits coaptat: sic sa¬
pientia dei hominẽ curans. se ipsam exhi¬
binit ad sanandum. Ipsa medicus: ipsa me¬
dicina. Quia ergo ꝑ suꝑbiam homo lap¬
sus ẽ: humilitatẽ adhibuit ad sanandũ.
Serpentis sapientia. decepti sumꝰ: dei stul¬
ticia liberamur: Quẽadmodum autẽ illa
sapientia uocabatur. erat autẽ stulticia
contẽpnentibus deũ: sic ista quȩ uocatur
stulticia. sapientia ẽ uincentibus diabolũ.
Nos iminortalitate male usi sumꝰ. ut more¬
remur: xp̃c mortalitate bene usus est.

Expanded text:
susceptionem nostris est accommodata uulneribus, susceptionem nostris est accommodata uulneribus, de quibusdam contrariis curans et de quibusdam similibus. sicut etiam ille qui medetur uulneri corporis adhibet quaedam contraria, sicut frigidum calido uel humido siccum uel quid aliud eius modi, adhibet etiam quaedam similia, sicut linteolum uel rotundo uulneri rotundum uel oblongum oblongo, ligaturamque ipsam non eandem membris omnibus, sed similem similibus coaptat: sic sapientia dei hominem curans se ipsam exhibuit ad sanandum, ipsa medicus, ipsa medicina. quia ergo per superbiam homo lapsus est, humilitatem adhibuit ad sanandum. serpentis sapientia decepti sumus, dei stultitia liberamur. quemadmodum autem illa sapientia uocabatur, erat autem stultitia contemnentibus deum, sic ista quae uocatur stultitia sapientia est uincentibus diabolum. nos immortalitate male usi sumus, ut moreremur, Christus mortalitate bene usus est,
Abbreviated transcription (Latin):
Non gͥ ꝑ locorum spatia ueniendo: sed
in carne mortali mortalibus apparendo
uenisse ad nos dicitur. Illuc gͦ uenit uͥ
erat: qr in hoc mundo erat. & mundus
ꝑ eum factus est. S qm̃ cupiditate fru¬
endi ꝓ ipso creatore creatura. homines
configurati huic mundo. & mundi no-¬
mine congruẽtissime uocati. ñ eam cog¬
notierunt: ꝓpterea dixit euangłista. &
mandꝰ eũ ñ cognoũ. fi Ita in sapientia
dei: non poterat mundus ꝑ sapientiam
cognoscere deum. Cur gͦ uenit cum hic
esset: nisi qi placuit deo ꝑstulticiam pre¬
dicationis saluos facere credentes: Quomͦ
uenit: nisi quod uerbum caro factum est.
& habitauit in nobis: Sicut enim cura
tio uia est ad sanitatẽ: sic ista curatio pec¬
catores sanandos refitiendosq suscepit. Et
quemadmodũ medici cum alligant uuln̾a.
ñ incõposite s apte id faciunt. ut uinculi
utilitatẽ quedã pulchritudo etiam conse-¬
qua tur: sic medicina sapientia. ꝑ hominis

Expanded text:
Non igitur per locorum spatia veniendo, sed Non igitur per locorum spatia veniendo, sed in carne mortali mortalibus apparendo, venisse ad nos dicitur. Illuc ergo venit ubi erat, quia in hoc mundo erat et mundus per eum factus est. sed quoniam cupiditate fruendi pro ipso creatore creatura homines configurati huic mundo et mundi nomine congruentissime uocati non eam cognouerunt, propterea dixit euangelista: et m undus eum non cognouit. itaque in sapientia dei non poterat mundus per sapientiam cognoscere deum. cur ergo uenit, cam hic esset, nisi quia placuit deo per stultitiam praedicationis saluos facere credentes? Quomodo uenit, nisi quod uerbum caro factum est et habitauit in nobis? sicutitio uia est ad sanitatem, sic ista curatio peccatores sanandos reficiendosque suscepit. et quemadmodum medici, cum alligant uulnera, non incomposite, sed apte id faciunt, ut uinculi utilitatem quaedam pulchritudo etiam consequatur: sic medicina sapientiae per hominis
Abbreviated transcription (Latin):
on enim ad eum qui ubiq p̃sens est
locis mouem᷑: sed bono studio. bonisq
pientia tante etiam nr̃e infirmitati con-¬
gruere dignaretur. & uiuendi nob̃ p̃b̾et
exemplum. ñ aliter quã in homine. qm̃
& nos homines sumus. S quia nos cum¬
ad illam tienimus sapienter facimꝰ: ipsa
cum ad nos uenit. ab hominibus suꝑbis
quasi stulte fecisse putata est. Et qm̃
nos cum ad illam uenimꝰ conualescimus.
ipsa cum ad nos uenit. quasi infir-¬
ma existimata est. S quod stultum ẽ dei:
sapientius est quã homines. Et quod in¬
firmum ẽ dei: fortius est quã homines.
Cum ergo ipsa sit patria: uiam se quoq
nob̃ fecit ad patͥam. Et cum sano et
puro interiori oculo ubiq sit p̃sens: eorũ
qui oculum illum̃ iufirmum inmun-¬
dumq habent. oculis etiam carneis ap-¬
parere dignata est. Quia enĩ in sapien-¬
tia dei non poterat mundus ꝑ sapientiã
cognoscere deum: placuit deo ꝑ stulti¬
tiam p̃dicationis saluos facere credentes.

Expanded text:
on enim ad eum qui ubique praesens est, locis movemur, sed bono studio bonisque pientia tantae etiam nostrae infirmitati congruere dignaretur, et vivendi nobis praeberet exemplum, non aliter quam in homine, quoniam et nos homines sumus. Sad illam venimus, sapienter facimus, ipsa cum ad nos venit, ab hominibus superbis quasi stulte fecisse putata est. Et quoniam nos cum ad illam venimus, convalescimus, ipsa cum ad nos venit, quasi infirma existimata est. Sed quod stultum est Dei, sapientius est hominibus: et quod infirmum est Dei, fortius est, quam hominis. Cum ergo ipsa sit patria, viam se quoque nobis fecit ad patriam. Et cum sano et puro interiori oculo ubique sit praesens, eorum qui oculum illum infirmum immundumque habent, oculis etiam carneis apparere dignata est. Quia enim in sapientia Dei non poterat mundus per sapientiam cognoscere Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes.
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥa ĩfirmitaᷤ.xͥ. no fac̃ fortẽ. Mãgna ibi imago p̃ce̾sit.
secus t̃firimor: ⁊ magis de carne ĩ firmitas fi¬
eri debuit. qũã de osse. Ossa enĩ in carne fir¬
miora sunt. Non detraxit carnem¬
ni unde faceret mulierem: l detraxit
os. Et detracto osse.formata est mulier:
& in locum ossis caro ad impleta est.
Poterat ꝓ osse. os facere. Poterat ad fa¬
ciendã mulierem:. ñ costam. s carnem
detrahere. Quid gͥ significauit: facta
ẽ mulier in costa: tanquã fortis. Factus
ẽ adam in carne: tanꝗͣ infirmus. Xp̃c

Expanded text:
Quia infirmitas Christi nos facit fortes. Magna ibi imago praecessit. Quia infirmitas Christi nos facit fortes. Magna ibi imago praecessit. sexus infirmior, et magis de carne infirmitas fieri debuit quam de osse: ossa enim in carne firmiora sunt. Non detraxit carnem unde faceret mulierem; sed detraxit os, et detracto osse formata est mulier, et in locum ossis caro adimpleta est. Poterat pro osse os reddere, poterat ad faciendam mulierem non costam, sed carnem detrahere. Quid igitur significavit? Facta est mulier in costa tanquam fortis: factus est Adam in carne tanquam infirmus. C
Abbreviated transcription (Latin):
gatum erat: ꝓfertur. & picitur. Impru¬
dentie uidetur. S ut non sit impruden¬
tia: spes facit. Non gͦ ille peꝑcit .sͥ. Qa
& pater illi ñ peꝑcit: s ꝓ nobis om̃ibꝰ
tradidit illum. Et de ip̃so qui dilexit
me inqͥt apłs: & tradidit se ipsum pro
me. Quia gͣum nͥ ceciderit in t̾ram
ut moriat᷑: fructum inqͥt ñ reddet. Hec
est imprudentia: sed tuillam nosti. Isti
autẽ si cognonissent: nunꝗͣ deũ gloriȩ
Nfirmus carne iħc: sed noli tu infirma¬
ri. In illius infirmitate: tu fortis esto. Qa
qd̃ infirmũ ẽ łi. fortiꝰ est hominibꝰ. Sub hac
rerũ imagine: adã qui erat forma futuri. p̃¬
buit nobis magnũ indiciũ sacͣm̃ti. unmo ds̃
ĩ illo p̃buit. Nã ⁊ dormiẽs meruit acciꝑe uxor̃e:
ente. fut᷑a erat eccłia d̾ latẽ eiꝰ. Delat̾ẽ scił dorimen¬
tiꝰ. Qͥa ⁊ dlate ĩ cruce pendẽtiꝰ lancea ꝑ cusso: sacͣ¬
m̃ta ȩccłie ꝓfluxer̃t. S qͣre hoc dice uolui fr̃s:

Expanded text:
gatum erat, profertur et projicitur: imprugatum erat, profertur et projicitur: imprudentia videtur; sed ut non sit imprudentia, spes facit. Non ergo ille pepercit sibi; quia et Pater illi non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum . Et de ipso, Qui dilexit me, inquit Apostolus, et tradidit seipsum pro me : quia granum, nisi ceciderit in terram ut moriatur, fructum, inquit, non reddet . Haec est imprudentia; sed tu nosti illam: isti autem si cognovissent, nunquam Dominum gloriae nfirmus in carne Jesus: sed noli tu infirmari; in illius infirmitate tu fortis esto, quia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . 8. Sub hac rerum imagine Adam qui erat forma futuri , praebuit nobis magnum indicium sacramenti; imo Deus in illo praebuit. Nam et dormiens meruit accipere uxoremente futura erat Ecclesia de latere ejus, de latere scilicet dormientis; quia et de latere in cruce pendentis lancea amenta Ecclesiae profluxerunt. Sed quare hoc dicere volui, fratres?
Abbreviated transcription (Latin):
meã. Que imprudentia ẽ in xp̃o:
Honne ipse ẽ dei uirtus. & dĩ sapientia:
An illam dicit imprudentiã suã: de qͥ
dicit apłs. stultum dei sapientius ẽ homi¬
mbuis : Imprudentiã meã. Hoc ipsum
quod in me irriserunt. qͥ sͥ uident᷑ esse
sapientes: tu scis quare fieret. Tu scisti.
imprudentiã meã. Quid enĩ tam simi¬
le imprudentie: quam cum haberet
in potestate. una uoce suos ꝑsecutores
ꝓsternere. pateret᷑ se teneri. flagellari.
conspui. colaphizari. spinis coronari. ligno
affigi : Imprudentiȩ simile ẽ: stultum
uidet᷑. S stultum hoc: suꝑat om̃s sapien¬
tes. Stultum quidẽ ẽ. S et granum qñ
cadit in t̾ram: si nemo sciat consuetudi¬
nem agriculdrtĩ. stultũ uidet᷑. Labore mag.¬
no metitur: portat᷑ ad aream. tͥturat᷑.
uentilat᷑. Post tanta ꝑicula celi & tem¬
pestatũ. & labores rusticanoꝵ. curamq
dominorũ: mittitur in horreũ frum̃tũ
pͣgatum. Ulenit hyemps. Et quod pur¬

Expanded text:
m quae imprudentia in Christo? Nonne ipse est Dei Virtus et Dei Sapientia? An illam dicit imprudentiam suam, de qua dicit Apostolus: Stultum Dei sapientius est hominibus ? Imprudentiam meam: hoc ipsum quod in me irriserunt qui sibi videntur esse sapientes. Tu scisti quare fieret: tu scisti imprudentiam meam. Quid enim tam simile imprudentiae, quam cum haberet in potestate, una voce suos persecutores prosternere, ut pateretur se teneri, flagellari, conspui, colaphizari, spinis coronari, ligno affigi? Imprudentiae simile est; stultum videtur: sed stultum hoc superat omnes sapientes. Stultum quidem est: sed et granum quando cadit in terram, si nemo sciat consuetudinem agricolarum, stultum videtur. Labore magno metitur, portatur ad aream, trituratur, ventilatur: post tanta pericula coeli et tempestatum, et labores rusticanorum curamque dominorum, mittitur in horreum frumentum purgatum. Venit hiems; et quod pur
Abbreviated transcription (Latin):
Peccatum quidem ñ ꝑ ipsum factam est:
& manifestum ẽ qi pectatum ẽ nichil.
Et nichil fiunt homines cum pecrant.
Et ydolum ñ per uerbum factum ẽ. Ha¬
bet quidem formã qtiandã humanam:
s ipse homo ꝑtierbum factꝰ Iẽ. nram for¬
ma hominis. inidolo ñ peruerbum
facta ẽ. Et scͥptũ: Scimꝰ qr nichil ẽidolũ. G ista ñ
st̃ facta ꝑuerbum: sed q̃cumq facta sunt

Expanded text:
Peccatum quidem non per ipsum factum est: Peccatum quidem non per ipsum factum est: et manifestum est, quia peccatum nihil est, et nihil fiunt homines cum peccant. Et idolum non per Verbum factum est: habet quidem formam quamdam humanam, sed ipse homo per Verbum factus est; nam forma hominis in idolo, non per Verbum facta est; et scriptum est, Scimus quia nihil est idolum . Ergo ista non sunt facta per Verbum; sed qu
Abbreviated transcription (Latin):
fint. s quod colenda non sint: eisq colẽ.¬
dum horum omniũ conditorẽ deũ iuisi¬
bilem suademꝰ. cuiꝰ solius participatione
beatꝰ homo fieri potest. quod om̃s uelle
nemo ambigit. S qi ñnulli eorum inui¬
sibisem & incorpoream creatutam colit̃
qtiod est anima mensq humana: tam̃
qr nec huiꝰmodi creature participatione
tit homo beatꝰ. ille non solum inuifibilis.
uerum incõmutabilis ds̃. id est uerus
ds̃ colendusẽ. Quia solus ille colendus
ẽ. quo solo fruens beatus fit cultor eits.
& quo solo ñ fruens. omns mens mise¬
ra est. qualibet re alia ꝑfruatur. Ulos aut̃
cum ea colatis quȩ omnino ñ sunt. s nr̃a¬
rum fallatium fabularũ uanitate f ingim¬
tar. ꝓpinquiores essetis uere pietatis ac re¬
ligionis si saltim pagam essetis. uel in eoꝵ
genere qui corpora. colunt. & si non colen¬
male intelligentes. sine ipso factũ
est nichil: putare aliquid esse nichil.

Expanded text:
sint, sed quod colenda non sint, eisque colensint, sed quod colenda non sint, eisque colendum horum omnium conditorem deum inuisibilem suademus, cuius solius participatione beatus homo fieri potest: quod omnes uelle nemo ambigit. sed quia nonnulli eorum inuisibilem et incorpoream creaturam colunt — quod est et anima mensque humana — tamen, quia nec eiusmodi creaturae participatione fit homo beatus, ille non solum inuisibilis uerum etiam incommutabilis deus, id est deus uerus colendus est, quia solus ille colendus est, quo solo fruens beatus fit cultor eius, et quo solo non fruens omnis mens misera est, qualibet re alia perfruatur. uos autem cum ea colatis, quae omnino non sunt, sed uestrarum fallacium fabularum uanitate finguntur, propinquiores essetis uerae pietati ac religioni, si saltem pagani essetis uel in eorum genere, qui corpora colunt, etsi non colenmale intelligentes, sine ipso factum est nihil, putare aliquid esse nihil.
Abbreviated transcription (Latin):
eq enĩ uos paganos dicimꝰ. aut pͥmo.¬
schisma paganorum: sed habere
cum eis quandã similitudinẽ. eo quod
multos colatis deos. llerum uos eis esse
longe deteriores: quod illi ea colunt q̃
sunt᷑. ꝓ diis colenda non sunt. Sunt enĩ
oo idola:. s ad salutẽ nichil funt. Et qui
colit arborem. non quidem orando sed
adorando: ñ id colit quod nusquã ẽ. s
qd ita colendum ñ est. Ipsa etiam demo¬
nia unde dicit apls. que imnmolant gen¬
tes demoniis immolant & ñ deo utiq
sunt. quibus illos immolare dicit. & quoꝵ
nos sotios esse non uult. Iam uͦ celum et
terra. oomare. & aer. & sol. & luna. &s ce¬
tera sydera. omnia hec manifesta occilis
apparent: atq ipsis sensibus presto funt.
Que cũ pagani tanquã deos colunt. uel
tanquã partes untus magni dei. nam
timuersum mundum qtuidam eorum
putant. maximum deũ: ea colunt quȩ
sunt. Cum quibtis quando agunus ut
ea non colant. ñ eis dicimꝰ quod nulla

Expanded text:
eque enim vos Paganos dicimus, aut eque enim vos Paganos dicimus, aut schisma Paganorum; sed habere cum eis quamdam similitudinem, eo quod multos colatis deos. Verum vos eis esse longe deteriores. quod illi ea colunt quae sunt, sed pro diis colenda non sunt: sunt enim et idola, sed ad salutem nihil sunt. Et qui colit arborem, non quidem arando, sed adorando, non id colit quod nusquam est, sed quod ita colendum non est. Ipsa etiam daemonia, unde dicit Apostolus, Quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo ; utique sunt quibus illos immolare dicit, et quorum nos socios esse non vult. Jam vero coelum et terra, mare et aer, sol et luna, et caetera sidera, omnia haec manifesta oculis apparent, atque ipsis sensibus praesto sunt. Quae cum Pagani tanquam deos colunt, vel tanquam partes unius magni dei; nam universum mundum quputant maximum deum — ea colunt, quae sunt. cum quibus quando agimus, ut ea non colant, non eis dicimus, quod nulla
Abbreviated transcription (Latin):
escientes unde habeant quod st̃:
stulte uirgines sunt. meritoq
foris erunt. qi interne affectum gratie.
ñ secli ferunt. Quando gͦ tales reppe¬
ris ñ tͥ ꝑsuadeant inanitatẽ uasorum
fuortim: s tu eis potius plenitudinem.
Ulnde apls ait. Quisquis se puitat ali¬
quid scire: nondum scit quẽ ad modũ
oportet eũ scire. Et mox ostendens
quid dixerit: quisqͥs autẽ inqͥt dili¬
git deũ. hic cognitꝰ ẽ ab illo. Nec sic di¬
cere uoluit cognouit illum: sed dicen¬
do cognitus ẽ ab illo. expressuis uoluit
cõmendare. etiã hoc ab illo nobis esse.
ut eũ diligamus. Caritas em̃ dei dif.¬
fundit᷑ in cordibus nr̃is: ñ ꝑ nos ipsos.¬
ħ sp̃m sanctã qui datus ẽ nob. Necesse
est autẽ ut parũ diligat deũ: qui non
ab illo s a se ipso bontim se arbitratur
effectum. Unde autẽ fieri potest: ut ta¬
lis non in seipso s in dño glorietur.:
De escis autẽ que idolis inmolantur: sci¬
mus quia nichil ẽ idolum in mundo. Ex¬

Expanded text:
escientes, unde habeant, quod sunt, stultae uirgines sunt meritoque foris erunt, quia internae affectum gratiae non secum ferunt. Quando ergo tales reppereris, non tibi persuadeant inanitatem uasorum suorum sed tu eis potius plenitudinem. unde ait apostolus: Quisquis se putat aliquid scire, nondum scit, quem ad modum oportet scire; et mox ostendens, quid dixerit: Quisquis autem, inquit, diligit deum, hic cognitus est ab illo. nec sic dicere uoluit: Cognouit illum, sed dicendo \'cognitus est ab illo\' expressius uoluit commendare etiam hoc ab illo nobis esse, ut eum diligamus. caritas enim dei diffunditur in cordibus nostris non per nos ipsosm sanctum qui datus est nobis . Necesse est autem ut parum diligat Deum, qui non ab illo, sed a seipso bonum se arbitratur effectum: unde autem fieri potest ut talis non in seipso, sed in Domino glDe escis autem quae idolis immolantur, scimus quia nihil est idolum in mundo.
Abbreviated transcription (Latin):
Renonam᷑ autẽ in agnitione der: hoc¬
tione gͥ dei iusticiaq & sc̃ĩtate uerita¬
tis. qui de die in diem ꝓficiendo reno¬
uatur tͣntert amorem a tẽporalibus
ad et̾na. a iusibilibus ad intelligibilia. a cir¬
nalibus ad sp̃ualia. Atq ab istis cupidita¬
tem refrenare uel mintere. illis se a carita¬
te alligare: diligẽ ter insistit. Cã-¬
tum autẽ facit: qͣn tum diuinitus
adiunat᷑. Dei qͥppe sententia ẽ: sine me
nichil potestis facere. In quo ꝓfectu & ac-¬
cessu tenentẽ mediatoris fidem. cam dies
uitȩ hitiꝰ ultimus. quẽq comꝑerit ꝑducen¬
dus ad deum quem coluit. & ab eo ꝑfi¬
tiendus: excipietur ab angłis sc̃is. incor¬
ruꝑtibile corpus in fine scłi. ñ ad penam
s ad głam recepturus. In hac qͥppe imagi¬
ne tẽ ꝑfecta erit dei similitudo: quando
dei ꝑfecta erit iusio. De qua dicit apłs
patiltis. Llidemus nc̃ ꝑ speculum in enignia¬

Expanded text:
Renovatur autem in agnitione DeRenovatur autem in agnitione Detione igitur Dei, justitiaque et sanctitate veritatis, qui de die in diem proficiendo renovatur, transfert amorem a temporalibus ad aeterna, a visibilibus ad intelligibilia, a carnalibus ad spiritualia; atque ab istis cupiditatem frenare atque minuere, illisque se charitate alligare diligenter insistit. Tantum autem facit, quantum divinitus adjuvatur. Dei quippe sententia est: Sine me nihil potestis facere . In quo profectu et accessu tenentem Mediatoris fidem cum dies vitae hujus ultimus quemque compererit, perducendus ad Deum quem coluit, et ab eo perficiendus excipietur ab Angelis sanctis, incorruptibile corpus in fine saeculi non ad poenam, sed ad gloriam recepturus. In hac quippe imagine tunc perfecta erit Dei similitudo, quando Dei perfecta erit visio. De qua dicit apostolus Paulus: Videmus nunc per speculum in aenigma
Abbreviated transcription (Latin):
sta renotiatio ñ mon̾̃ito uno fit ipsuas con¬
uersionis: sicut mom̃to uno fit illa in
baptismo renouata remissione omniũ
peccatorum. Neq enim uel unum qͣn¬
tulumcũq remanet: quod remittat᷑.
S quemadmodũ aliud ẽ carere febribꝰ.
aliud ab infirmitate quȩ febribus facta
ẽ reualescere. itemq aliud ẽ infrrum
telum de corpore demere aliud tulnus
quod eo factam ẽ scdã curatione sanare:
ita pͥma curatio ẽ causam remouiere lan¬
gtioris. quod ꝑ omium sit indulgentiã
peccatorum. seda ipsum sanare languorẽ.
Quod fit paulatim ꝓfitiendo in renoua¬
tione huiꝰ imaginis: quȩ duo demonstrã¬
tur in psalmo ubi legitur. Qui ꝓpitius
fit omnibtis iniqͥtatibus tius: quod fit
in baptismo. Deinde seqͥtur: qui sanat
omnec langnores tuos. Quod fit cotidia¬
nis accessibus: cum hec imago renouat᷑.
De qua re apłe aꝑtissime locutus ẽ di¬
cens. Et si exterior homo nr̃ corrũpit᷑:
s interior renonatur de die in diem.

Expanded text:
sta renovatio non momento uno fit ipsius conversionis, sicut momento uno fit illa in Baptismo renovatio remissione omnium peccatorum: neque enim vel unum quantulumcumque remanet quod non remittatur. Sed quemadmodum aliud est carere febribus, aliud ab infirmitate, quae febribus facta est, revalescere; itemque aliud est infixum telum de corpore demere, aliud vulnus quod eo factum est secunda curatione sanare: ita prima curatio est causam removere languoris, quod per omnium fit indulgentiam peccatorum; secunda ipsum sanare languorem, quod fit paulatim proficiendo in renovatione hujus imaginis: quae duo demonstrantur in Psalmo, ubi legitur, Qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis; quod fit in Baptismo: deinde sequitur, Qui sanat omnes languores tuos ; quod fit quotidianis accessibus, cum haec imago renovatur. De qua re Apostolus apertissime locutus est, dicens: Et si exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem .
Abbreviated transcription (Latin):
N baptismo quãuis tota paruulorum.¬
&o plena fiat remissio peccatorum: tamen
si continuo tota & plena. etiã ñ minus
ineternam nouitatem mutatio fieret¬
ñ dico & in corpore. quod certe manifestũ
ẽ adhuc in ueterẽ corruptionẽ atq in
mortẽ tendere. in finem postea reno¬
tiandum qñ uere tota nouitas erit. s ex¬
cepto corpore. si in ipso animo qͥ ẽ homo
interior. ꝑfecta in baptismo nouitas fie¬
ret. ñ diceret apłs. Et si exterior homo
nr̃ corrumpitur: sed interior renonatur
de die indiem. ꝓfecto enim qui de die in
state sunt quamuis iam baptizati: ex
hoc etiã adhuo sunt filiĩ scłi. Ex hoc autẽ
quod in nouitate funt. hoc ẽ ex plena &
ꝑfecta remissione peccatoꝵ. & quantum¬
cumq illud ẽ qd̃ spũaliter sapiunt. eiq¬
congruos mores agunt: filiĩ dei sunt. In¬
trin̾secus enĩ exuimꝰ ueterem hominem:
apls explicat. quid sit exui ueterem ho¬
minẽ: & indui nouo. qͥ scdm̃ deũ creatꝰ ẽ

Expanded text:
n baptismo quamuis tota et plena fiat remissio peccatorum, tamen, si continuo tota et plena etiam hominis in aeternam nouitatem mutatio fieret—non dico et in corpore, quod certe manifestum est adhuc in ueterem corruptionem atque in mortem tendere in fine postea renouandum, quando uere tota nouitas erit, sed excepto corpore si in ipso animo, qui est homo interior, perfecta in baptismo nouitas fieret -, non diceret apostolus: etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem. profecto enim qui de die in state sunt, quamuis iam baptizati, ex hoc etiam adhuc sunt filii saeculi; ex hoc autem, quod in nouitate sunt, hoc est ex plena et perfecta remissione peccatorum, et quantumcumque illud econgruos mores agunt, filii Dei sunt. Intrinsecus enim exuimus veterem hominem, apostolus explicat quid sit exui ueterem hominem et indui nouo, qui secundum deum creatus est
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o obscurum atq adoptum ẽ. Statĩ
qͥppe idem apłs subicit. Ctm autẽ trã¬
sierit ad xp̃m: auferet᷑ uelamen. Hon
tar ablata sunt: s tegnien potitis quo
antiqͥs temporibus. E a ꝓphetiȩ
dispensatione nulla tempora cessauerunt:
ligebeitur. aqua erat. In aqua enim:
uinum qͦ  dammͦ latet. Dicit apłs :
quid in Etelligamus in aqua ista. Ulsq
ad hodiernum inqͥt diem: quamdui le-¬
gitur moyses. id ipsum uelamen suꝑ cor
eortim positum ẽ. Quod ñ reuelat᷑ quia
in xp̃o euacuatur: & cum tͣnsieris inqͥt
ad dñm. auferet᷑ uelamen. Ulelam̃ dicit ad¬
oꝑtionem ꝓphetiȩ: ut ñ intelligeretur.
Tollitur uelamen cum transieris ad do¬
minum: sic tollitur insipientia ctm tͣn¬
sieris ad dñm. & quod aqua erat uinum
tͥ fit. Lege libros omnes ꝓpheticos. Non
in. tellecto xp̃o: quid tam insiꝑidũ
solum sapit quod legis. s etiam inhebriat.
nutans mentẽ a torpore: ut p̃terita obli¬
inscens. in ea que ante funt extendaris.

Expanded text:
Christo obscurum atque adopertum est. statim quippe idem apostolus subicit: cum autem transieris ad Christum, auferetur uelamen; non tur, ablata sunt; sed tegmen potius, quo antiquis temporibus, et a prophetiae dispensatione nulla tempora cessaverunt: n intelligebatur, aqua erat. In aqua enim vinum quodammodo latet. Dicit Apostolus quid intelligamus in ista aqua: « Usque ad hodiernum, inquit, diem, quamdiu legitur Moyses, idipsum velamen super cor eorum positum est; quod non revelatur, quia in Christo evacuatur. Et cum transieris, inquit, ad Dominum, auferetur velamen » . Velamen dicit adopertionem prophetiae, ut non intelligeretur. Tollitur velamen, cum transieris ad Dominum: sic tollitur insipientia, cum transieris ad Dominum, et quod aqua erat, vinum tibi fit. Lege libros omnes propheticos, non intellecto Christo, quid tam insipidum , non solum sapit quod legis, sed etiam inebriat; mutans mentem a corpore, ut praeterita obliviscens, in ea quae ante sunt extendaris
Abbreviated transcription (Latin):
ad dñm ñ eis auferetur uelam̃. qd in
lectione uet̾is testam̃ti manet: quia in solo
xp̃o euacuatur. Non ipsa lectio uet̾is testa¬
menti qus habet absconditam uirtutẽ:
sed uelamen quod abscondit᷑. Ulnde xp̃o in
cruce passo uelum tẽpli conscissum ẽ: ut
ꝑ xp̃i passionem reuelentur secreta sacra¬
mentortim fidelibus ad bibendum eiꝰ san¬
guinem ore aꝑto in confessione tͣnseun¬

Expanded text:
ad dominum non eis auferetur uelamen, quod in ad dominum non eis auferetur uelamen, quod in lectione ueteris testamenti manet, quia in solo Christo euacuatur, non ipsa lectio ueteris testamenti, quae habet absconditam uirtutem, sed uelamen. quo absconditur. unde Christo in cruce passo uelum templi conscissum est, ut per Christi passionem reuelentur secreta sacramentorum fidelibus ad bibendum eius sanguinem ore aperto in confessione transeun
Abbreviated transcription (Latin):
Non dixit maledicta t̾ra: s maledictꝰ tu ã
terra. que aꝑuit os suum exciꝑe sanguinẽ
popls iudaicus infidelis a terra. id ẽ ab ec¬
clesia: que aꝑuit os suum in confessione
peccatoꝵ acciꝑe sanguinẽ xp̃i. qͥ fusus est
in remissionem peccatorum. de manti ꝑse.¬
cutoris nolentis esse sub gratia s sub lege
ut esset ab eccłia maledict᷑. Idest ut eum
intelligeret o ostenderet ab eccłã male¬
dictum: dicente apło. Quicumq enim
ex oꝑibus legis sunt: sub maledicto sunt
legis. Deinde cum dixisset maledictus tu
ẽ necesse eandem t̾ram intelligere opari
cain: que aꝑtut os acciꝑe sanguinem frĩs
de manti eiꝰ. S ideo maledicttis intelligit᷑
tiet uirtutẽ suam dare illi. Idest ideo po¬
pulum uideorum maledictum agnoscit
sabbatum. t̾renũ arimum. t̾renum pas¬
cha. quȩ omnis terrena oꝑatio habet oe¬
cultam uirtutẽ intelligende grẽ xp̃i.
fidelitate ꝑseuerantibꝰ: quia nouo testa.
mento reuelata ẽ. Et ñ transeuntibꝰ

Expanded text:
Non dixit maledicta terra, sed maledictus tu a terra, quae aperuit os suum excipere acciperictus enim est populus Judaicus infidelis a terra, id est ab Ecclesia, quae aperuit os suum in confessione peccatorum accipere sanguinem Christi, qui fusus est in remissionem peccatorum de manu persecutoris, nolentis esse sub gratia, sed sub lege, ut esset ab Ecclesia maledictus, id est ut eum intelligeret et ostenderet Ecclesia maledictum, dicente Apostolo: Quicunque enim ex operibus legis sunt sub maledicto sunt legis. Deinde cum dixisset: Maledictus tu bi. unde non est necesse eandem terram intellegere operari Cain, quae aperuit os accipere sanguinem fratris de manu eius; sed ideo maledictusciet virtutem suam dare illi. Id est, ideo populum Judaeorum maledictum agnoscit,Sabbatum, terrenum azymum, terrenum pascha, quia omnis terrena operatio habet ocultam uirtutem intellegendae gratiae Chfidelitate perseuerantibus, quia nouo tesmento reuelata est; et non transeuntibus
Abbreviated transcription (Latin):
teri testam̃to. necesse fuit euacuari reue¬
latione testam̃ti noui. Nec sane omnes
in illo poplõ ñ intelligebant xp̃m: ꝑ illas
umbras testam̃ti ueteris figuratum. Ne-¬
q enim hec ipse moyses & ceteri ꝓpħȩ
ñ intelligebant: qͥ eum posteris p̃nuntia.
tanꝗͣ aduersa oo mimica ueteri testam̃¬
to: cur dicit:. Habentes autẽ eundem
sp̃m fidei scdm quod scͥptum ẽ. credidi
ꝓpter quod locutiis sum: & nos credimuss.

Expanded text:
tere Testamento, necesse fuit evacuari revetere Testamento, necesse fuit evacuari revelatione Testamenti Novi. 27. Nec sane omnes in illo populo non intelligebant Christum per illas umbras Testamenti Veteris figuratum: neque enim haec ipse Moyses et caeteri Prophetae non intelligebant, qui eum posteris praenuntiabatanquam adversa et inimica Veteri Testamento, cur dicit, Habentes autem eumdem spiritum fidei, secundum quod scriptum est, Credidi, propter quod et locutus sum: et nos credim
Abbreviated transcription (Latin):
uod ñ poterant intendere filiĩ isrł
in faciem eiꝰ ꝓpter głam uultus eiꝰ:
signum erat quia in lege xp̃m intellecta¬
ri ñ erant. Et ideo uelam̃ inter faciem
moysi & ipsos positum erat: ut ñ inten¬
derent sic̃ scͥpttim ẽ. filii isrł usq in finẽ.
finis enun legis qͥs est: Ad hoc ñ ego s
apłs ipse respondeat. finis enĩ legis inqͥt xp̃c:
quẽ fuint omĩa quecumq aliquo fiunt
offitiont. Nam inter offitium & finem
hoc distat: quod offitium ẽ i eis qͥuȩ
quẽ filii isrł in eis que fiebant ñ intellige¬
bant: hoc significabat uelamen. quod usq
in finem non finebat itendere. Idest usq
ad faciem moysi: quȩ significabat xp̃m.
S ideo dictum est quod euacuet᷑ hec głã:
quia omnes umbre significantes euactian¬
tur. cum res quȩ significatur aduenit. Quẽ¬
admodum enim scientia que nunc ẽ eua¬
cuabit᷑. sic̃ idem dicit apls. cum uenerit
illa qua dicit facie ad faciem: sic & ista
que in umbris tradita erant uideis in ue¬

Expanded text:
uod non poterant intendere filii Israel in faciem ejus, propter gloriam vultus ejus, signum erat quia in Lege Christum intellecturi non erant. Et ideo velamen inter faciem Moysi et ipsos positum erat, ut non intenderent, sicut scriptum est, filii Israel usque in finem . Finis autem Legis quis est? Ad hoc non ego, sed Apostolus ipse respondeat: Finis enim Legis, inquit, Chrquem fiunt omnia quaecumque aliquo fiunt officio. Nam inter officium et finem hoc distat, quod officium est in eis quae quem filii Israel in eis quae fiebant non intelligebant; hoc significabat velamen, quod eos usque in finem non sinebat intendere, id est, usque ad faciem Moysi, quae significabat Christum. Sed ideo dictum est quod evacuetur haec gloria, quia omnes umbrae significantes evacuantur, cum res quae significatur advenerit. Quemadmodum enim scientia quae nunc est, evacuabitur, sicut idem dicit apostolus, cum venerit illa quam dicit, facie ad faciem : sic et ista quae in umbris tradita erant Judaeis in Ve
Abbreviated transcription (Latin):
cor eorum. Cum autẽ conuersus fue¬
elamen autẽ: non moyses euacita¬
tur. Ulelamen: ñ lex. Attendite
quomodo dñs uen̾it: & euacuatur uela¬
men. Quando pependit in ligno: uelum
scissum ẽ. O magnum misteriũ. O meffa¬
bile sacram̃tum. Transgressores legis auc¬
torem legis crucifixerunt: & legis secreta
patuerunt. Nonne crux illa clauis finit
om̃ : Tentut & clatisa dissoluit: sed iudĩ
etiam discisso uelo. cooꝑtam habent faciẽ.
Nos autẽ ait apłs. reuelata facie głam do
mini spectilantes. in eandem inaginem
tranisformamur de gła in głam. tanꝗͣ ã¬

Expanded text:
fueelamen, non Moyses evacuatur: velamen, non lex. Attendite quomodo Dominus venerit, et evacuatur velamen: quando pependit in ligno, velum scissum est. O magnum mysterium! o ineffabile sacramentum! Transgressores legis crucifixerunt, et legis secreta patuerunt. Nonne crux illa clavis fuit Domini? Tenuit, et clausa dissolvit. Sed Judaei etiam discisso velo coopertam habent faciem. Nos autem, ait Apostolus, revelata facie gloriam Dei speculantes, in eamdem imaginem transformamur de gloria in gloriam, tanqua
Abbreviated transcription (Latin):
filii isrł usq in finem uultus moy¬
si. & ideo eis ꝑ uelum loquebat᷑: hoc sig¬
nificat quia littera legis iustificat nemi¬
nem. S uelamen positum ẽ in lectione
ueteris testamenti: donec ad xp̃m tran¬
seatur & auferatur uelamen. Idest tran¬
featur ad gratiã. & intelligat᷑ ab ipso nob̾
esse uistificationẽ qua faciamus quod iubet:
qͥ ꝓpterea iubet. ut in nob̃ defitientes ad

Expanded text:
filii Israhel usque in finem uultus Moysi et ideo eis per uelum loquebatur, hoc significat, quia littera legis iustificat neminem, sed uelamen positum est in lectione ueteris testamenti, donec ad Christum transeatur et auferatur uelamen, id est transeatur ad gratiam et intellegatur ab ipso nobis esse iustificationem, qua faciamus quod iubet. qui propterea iubet, ut in nobis deficientes ad
Abbreviated transcription (Latin):
t ne quisꝗͣ putaret scõm substantiã
carnis hoc apłm definisse: ape¬
ruit qͥd dic̾et subiungendo. Neq corrap¬
dixi caro & sangis regnũ cdei nondebit
posfidebunt: ideo dixi quia corruptio incori¬
ruptionẽ ñ possidebit. Hoc gͦ loco nomine
carnis & sanguinis: corruptionẽ mortalita¬
tis intelligi uoliit. Deniq tanꝗ̃ ei dic̾e̾t᷑
quomͦ caro erit. & caro ñ erit. caro qͥipe
erit. qm̃ dñs pꝰ resurrectionẽ ait. palpate
& uidete quia sp̃c ossa o carnẽ ñ habet
sic me uidetis habere. caro atitẽ ñ exit. qm̃
caro & sangitis regnũ dei ñ possidebunt:
exponit
qͥd dixerit aditiens. Ecce
gemꝰ.
llel sicat greci codices habent.
Om̃s qͥdeni dormemꝰ: ñ tam̃ õs inmutabim᷑.

Expanded text:
t ne quisquam putaret secundum substantiam carnis hoc apostolum definisse, aperuit, quid diceret, subiungendo: Neque corrupdixi: Caro et sanguis regnum dei non possidebunt, ideo dixi, quia corruptio incorruptionem non possidebit. hoc ergo loco nomine carnis et sanguinis corruptionem mortalitatis intellegi uoluit. Denique, tamquam ei diceretur: \'Quo modo caro erit et caro non erit? minus post resurrectionem ait: Palpate et uidete, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere, caro autem non erit, quoniam caro et sanguis regnum dei non possidebunt\', exponit, quid dixerit, adiciens: Ecce gemus - uel, sicut Graeci codices habent, omnes quide
Abbreviated transcription (Latin):
Beambulat autẽ in nobis p̃sentia maiesta¬
tis: si latitudinem inuen̾it caritatis. Ad
hoc nos exhortans apłs ait. Dilatamini:
ne sitis iugum ducentes cum infidelibus.
Si dilatemur: deambulat in nob̃ deus.
Et ut dilatemur: oꝑet᷑ ipse ds̃. Si enĩ
latitudinem caritas facit que ñ nouit
angustias: iuidete quia ds̃ sibi in nobis
latitudinem facit. ipso dicente apło.
Caritas dei diffusa ẽ in cordibus nr̃is:¬

Expanded text:
eambulat autem in nobis praesentia majestatis, si latitudinem invenerit charitatis. Ad hoc nos exhortans Apostolus ait: Dilatamini, ne sitis jugum ducentes cum infidelibus . Si dilatemur, deambulat in nobis Deus: sed ut dilatemur, operetur ipse Deus. Si enim latitudinem charitas facit, quae non novit angustias; videte quia Deus sibi in nobis latitudinem facit, ipso dicente Apostolo, Charitas Dei diffusa est in cordibus nos
Abbreviated transcription (Latin):
attendo quod fecit. facto suio mͥ exponit
dictam futĩ. Byxit recedite: Quibꝰ dixit:
lltiq itistis: a quib ut recederent dyxit.
lltiq a peccatoribus & iniqͥs. Quero:
a talibus utrũ ipse recesserit. Inuenio qd
ñ recesserit. Ergo aliter intellexit. Ham
utiq pͥor faceret: qd p̃cepit. Recessit car¬
de: obuirgauit atq arguit. Continendo
se a consensu: non tetigit imundũ. Ob¬
uirgando antẽ exiit liber in conspecta dͦ.
cui neq. sua dt̃ peccata imputat quia ñ
fecit: neq aliena quiȩ ñ approbatit. Heq
negligentiam quia non tacuit: neq suꝑ¬
biam quua in unitate ꝑmansit. Sic ergo
fratres mei quotiͦt habetis inter uos.
qͥ adhuc amore scłi p̃grauantur: atiaros.
ꝑuiros. adult̾os. spectatores. nugarũ. con¬
sulteres mathematicoꝵ. phanaticoꝵ. augu¬
ram. artispicam. hebrioscis. lixuriosos.
quicqͥd inter uos maloꝵ esse nostis. quan¬
tum potestis imꝓbate. ut corde recedatis.

Expanded text:
attendo quod fecit. Facto suo mihi exponit attendo quod fecit. Facto suo mihi exponit dictum suum. Dixit, Recedite. Quibus dixit? Utique justis. A quibus ut recederent, dixit? Utique a peccatoribus et iniquis. Quaero, a talibus utrum ipse recesserit? Invenio quod non recesserit. Ergo aliter intellexit. Nam utique prior faceret quod praecepit. Recessit corde, objurgavit atque arguit. Continendo se a consensu non tetigit immundum: objurgando autem exiit liber in conspectu Dei; cui neque sua Deus peccata imputat, quia non fecit; neque aliena, quia non approbavit; neque negligentiam, quia non tacuit; neque superbiam, quia in unitate permansit. Sic ergo, fratres mei, quotquot habetis inter vos, qui adhuc amore saeculi praegravantur, avaros, perjuros, adulteros, spectatores nugarum, consultores mathematicorum, fanaticorum, augurum, auspicum, ebriosos, luxuriosos, quidquid inter vos malorum esse nostis; quantum potestis, improbate, ut corde recedatis;
Abbreviated transcription (Latin):
ses. clamatut isayas. clamauit ieremiias:
clamauit ez echiel. Llideamus si hoc ipsi
fecerunt. si dimiserunt popłm dei: & se
ad gentes alias transtulerunt. Quam
multa & quã uehem̃ter ieremias incre.¬
ꝑatut. in peccatores & sceleratos popłi sui
inter eos tam̃ erat. lliium cum illis texir¬
plum intrabat. Eadem sacram̃ta celebra.¬
bat. in ea hominun sceleratoꝵ congrega.¬
tione tuuebat: sed clamando ęxibat inde.
Hoc ẽ exlre inde: hoc ẽ imiundã ñ tau¬
gere. Et uoluntate ñ consentire: & ore
dentiȩ ur̃ȩ. quomͦ accipienda sint omĩi
talia testimonia scͥpturarũ: ut quando
scͥptura sonat recedere nos debere ã mał.
ñ aliud intelligere iubeamur. nͥ ut cor¬
de recedamus. ne mais malum in seꝑa¬
tione bonorũ cõmittamus quã in maloꝵ
contiunctione fugiamus. Sicut ipse donat.¬
isti fecerunt. Certe maniseste dicit ꝓpha.
Recedite ȩxite inde & immundum ne te¬
tigeritis. Ergo ut intelligam quod cyxit:

Expanded text:
ses, clamavit Isaias, clamavit Jeremias, ses, clamavit Isaias, clamavit Jeremias, clamavit Ezechiel. Videamus si hoc ipsi fecerunt, si dimiserunt populum Dei, et se ad gentes alias transtulerunt. Quam multa et quam vehementer Jeremias increpavit in peccatores et sceleratos populi sui! Inter eos tamen erat, unum cum illis templum intrabat, eadem sacramenta celebrabat: in ea hominum sceleratorum congregatione vivebat, sed clamando exibat inde. Hoc est exire inde, hoc est immundum non tangere, et voluntate non consentire, et ore dentiae vestrae, quomodo accipienda sint omnia talia testimonia Scripturarum: ut quando Scriptura sonat, recedere nos debere a malis, non aliud intelligere jubeamur, nisi ut corde recedamus; ne majus malum in separatione bonorum committamus, quam in malorum conjunctione fugiamus, sicut ipsi Donatistae feceRecedite et exite inde, et immundum ne tetigeritis. Ego ut intelligam quod dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
modo hec uerba intellexerunt scĩ: sic uiti¬
q intelligenda sunt. Exite inde dixit
ꝓpħ̃a. Pritis usitata ipsitis uerbi consue¬
tudine assero istam sententiam: & pꝰea
ostendo ñ meã. Plerumq accusantar.
homines: & cum accusati fueruit. de¬
fendunt se. Cum autẽ se ille qui acusat᷑
homo rationabiliter iusteq defenderit:
inde exiite Racione reddita: & defenso.¬
ne iistissima. Hoc est quod faciebant sci:
quando excutiebant puluerem de pedibꝰ.
adu̾stis eos qui sibi pacẽ nuntiatam ñ acci¬
piebant. Exiit inde speccilator. cun dictum
ẽ. Speculatorem posti te domius ifrł. Illi
enim dicitur. Si dixeris inquo. & ñ se au̾¬
terit ab unqͥtate & a uia stia. iniquus ille
in sua unqͥtate moritur: & tu aninam
tuã liberabis. Hoc si facit: exit inde. Non
seꝑatione corporis: sed defensione oꝑis sui.
fecit enĩ iste quod faciendum fuit : etiam¬
si ille ñ optemꝑauit cui optemꝑandum

Expanded text:
modo haec verba intellexerunt sancti, sic utimodo haec verba intellexerunt sancti, sic utique intelligenda sunt. Exite inde, inquit propheta. Prius usitata ipsius verbi consuetudine assero istam sententiam, et postea ostendo non meam. Plerumque accusantur homines; et cum accusati fuerint, defendunt se: cum autem se ille qui accusatur homo, rationabiliter justeque defenderit, inde exiit? Ratione reddita, et defensione justissima. Hoc est quod faciebant sancti, quando excutiebant pulverem de pedibus suis, adversus eos qui sibi pacem nuntiatam non accipiebant . Exiit inde ille speculator, cui dictum est, Speculatorem posui te domui Israel. Illi enim dicitur, Si dixeris iniquo, et non se averterit ab iniquitate et a via sua; iniquus ille in sua iniquitate morietur, et tu animam tuam liberabis . Hoc si facit, exit inde, non separatione corporis, sed defensione operis sui. Fecit enim iste quod faciendum fuit: etiamsi ille non obtemperavit, cui obtemperandum
Abbreviated transcription (Latin):
cce inquiunt dicit ꝓpheta. Rece mceł¬
dite exite inde:  immundum
ne tetigeritis. Quomͦ ergo malos ꝓ pace
tolerabimus: a quibus exire & recedere
itibemutr. ne tangamus immundum:
Nos istã recessionẽ sp̃ualiter intelligim᷑
illi corporaliter. Nam & ego clamo cum
ꝓpħa. Ec qualiactmq sumus uasa: uttit᷑
nob̃̾ d̃s in dispensatione ur̃a. clamamus
oo nos. & dicintis uobis. Recedite exite
inde: & immundum ne tetigeritis. S
contractu cordis: non corporis. Quid est
enim tangere immundum: nͥ consentire
peccatis : Quid ẽ autẽ exire inde: nisi
facere quod ꝑtinet ad correptionem. ma¬
lorum. quantum ꝓ unius caiusq gradu
atq ꝑsona salira pace fieri potest: Dis¬
plicuit tibi quod quisq peccauit: non te.¬
tigisti immundum. Redargusti. corri-¬
ꝑtusti. montusti. adhibuisti etrã si resexi¬
git congruã & unitatẽ ñ iuolet disciplinã.
existi inde. Attendite in facta scõtum:
ne forte nr̃a uideatur interp̃tatio. Quo¬

Expanded text:
cce, inquiunt, dicit Propheta: Recedite, exite inde, et immundum ne tetigeritis. Quomodo ergo malos pro pace tolerabimus, a quibus exire et recedere jubemur, ne tangamus immundum? Nos istam recessionem spiritaliter intelligimus: illi corporaliter. Nam et ego clamo cum Propheta; et qualiacunque sumus vasa, utitur nobis Deus in dispensatione vestra. Clamamus et nos, et dicimus vobis, Recedite, exite inde, et immundum ne tetigeritis; sed contactu cordis, non corporis. Quid est enim tangere immundum, nisi consentire peccatis? Quid est autem exire inde, nisi facere quod pertinet ad correptionem malorum, quantum pro uniuscujusque gradu atque persona salva pace fieri potest? Displicuit tibi quod quisque peccavit; non tetigisti immundum. Redarguisti, corripuisti, monuisti, adhibuisti etiam, si res exegit, congruam, et quae unitatem non violet, disciplinam; existi inde. Attendite in facta sanctorum, ne forte nostra videatur interpretatio. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
me utiq ab eo. Tuiͦ uinanimis dux m̃t.
llnaminem dicit: tanꝗͣ unum in xp̃o.
Est gͦ eccłã quod fenit soris: gemat intꝰ.
Inmicos tam̃ suos deputet foris & intꝰ.
Foris facilitis euitabiles: intus difficilius

Expanded text:
me utique ab eo; tu vero unianimis meus» . me utique ab eo; tu vero unianimis meus» . Unianimem dicit, tanquam unum in Christo. Est ergo Ecclesiae quod ferat foris, gemat intus: inimicos tamen suos deputet foris et intus; foris facilius evitabiles, intus difficilius
Abbreviated transcription (Latin):
udas filius sponsi. ꝑsequens mi secundi.¬
sponstim. Hoc tunc contigit: & futuroꝵ
exemplum ꝓmissum ẽ. Multos falsos frẽs
passura erat eccłia: ut adhuc & usq infi¬
nem sponsum illum filius ꝑsequatur.
Si enim inimicus ex ꝓbrasset michi: fusti¬
nuissem utiq ait. Et si is qui oderat
me suꝑ me magna locutus fuisset: abscon¬
dissem me utiq ab eo. Quis ẽ ininicus:
quis ẽ qui oderat me : Qui dicit. Quis
inqͥunt nolens. euictus. crucifixus. occi
Facile ẽ istum uel tolerare: uel euitare.
Quid facio de abessalon: Quid facio de
tudr. quid de falsis fratribꝰ. quid de mał
filiis & tam̃ filiis: qui ñ contra nosblas¬
phemanit. xp̃m. s nobiscam ad orant
dis enim te a pagano: intrans ecclam.
Quando autẽ o ibi intienis quod time¬
as: quid queris uͥ te abscondase Demq
ille ipse apłs. qui genit in pericalis ã
falsis fratͥbus: foris inqͥt pugne. intus
timores. Si ergo his qui oderat me suꝑ
me magna locutus fuisset: absconderẽ

Expanded text:
udas filius sponsi persequens sponsum. Hoc tunc contigit; an et futurorum exemplum praemissum est? Multos enim falsos fratres passura erat Ecclesia, ut et adhuc et usque in finem sponsum illum filius persequatur. «Si» enim «inimicus exprobrasset mihi, sustinuissem utique,» ait; «et si is qui oderat me, super me magna locutus fuisset, abscondissem me utique ab eo.» Quis est inimicus? quis euus est, inquiunt, nolens, evictus, crucifixus, occisfacile est istum vel tolerare vel vitare: quid facio de Abessalon? quid facio de Juda? quid de falsis fratribus? quid de malis filiis et tamen filiis, qui non contra nos blasphemant Christum, sed nobiscum adorantdis enim te a pagano, intrans Ecclesiam. Quando autem et ibi invenis quod times, quid quaeris ubi te abscondas? Denique ille ipse apostolus qui gemit in periculis a falsis fratribus: «Foris,» inquit, «pugnae, intus timores» . «Si» ergo «is qui oderat me, super me magna locutus fuisset, abscondissem
Abbreviated transcription (Latin):
in peccatis: audiunt. Si dixerimus qr
peccatũ non habemus: nos ipsos seducimꝰ.
& ueritas in nobis non ẽ. Ut gaudeant
in oꝑibus bonis: audiunt. Hylarem da¬
torem diligit ds̃. Item sicuti se infirmitaᷤᷤ
eortin firmitasq habuerit: metuunt
temptari. cupiunt temptari. Dolent
in temptatiombus: gaudent in tempta¬
tiomibus. Ut enim metuant temptari:
audiunt. Siquis p̃occupatus fuerit in
aliquo delicto: uos qui spũales estis instrur¬
te huuiꝰmodi in sp̃u mansuetudinis. inten¬
dens teipsum. ne & tu tempteris. Ut aũt
capiant temptari: audiunt quendam
turtim fortẽ ciuitatis dei dicentẽ. ꝓba
me dñe & tempta mer ure renes meos
& cormeum. Ut doleant in temptatio¬
mbus: uident petrum flentẽ. Ut gati¬
deant in temptatiombus: audiunt iaco¬
bum dicentem. Onne ganditim existi¬
mate. fratres mei: cum in temptationis
uariĩs ineideritis. Non solum autẽ ꝓpt̾
seipsos his mouentur affectibitsiuerum

Expanded text:
in peccatis audiunt: si dixerimus quia in peccatis audiunt: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est; ut gaudeant in operibus bonis audiunt: hilarem datorem diligit deus. item sicuti se infirmitas eorum firmitasque habuerit, metuunt temtari, cupiunt temtari, dolent in temtationibus, gaudent in temtationibus. ut enim metuant temtari audiunt: si quis praeoccupatus fuerit in aliquo delicto, uos qui spiritales estis instruite huiusmodi instruite mansuetudinis, intendens te ipsum, ne et tu temteris. ut autem cupiant temtari audiunt quendam uirum dei fortem ciuitatis dei dicentem: proba me, domine, et temta me; ure renes meos et cor meum. ut doleant in temtationibus uident Petrum flentem; ut gaudeant in temtationibus audiunt Iacobum dicentem: omne gaudium existimate, fratres mei, cum in temtationibus uariis incideritis. Non soluse ipsos his moventur affectibus, verum