comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tria regimiã Nam nũꝙͣ ẽ dare cõitatẽ
aliquã bene ordiãtã iisi aliquad sit
ibi dirigẽs et aliꝙͣ direttit uelnsi ad
sit ibi pͣncipãs et aliꝙͣ obsequẽs. qͣre cũ in
coĩtate maris et femĩe mas debeat eẽ

Expanded text:
tria regimina. Nam nunquam est dare communitatem aliquam bene ordinatam, nisi aliquid sit ibi dirigens, et aliquid directum: vel nisi aliquid sit ibi principans, et aliquid obsequens. Quare cum in communitate maris et
Abbreviated transcription (Latin):
Lbene agere oꝑtet dare ututez
liquã ꝑ quã regulem magẽdo Cũ
igitu cnra tim̃ores iudaciãs ꝯtĩgat
aliꝙ se hrẽ recte et nõ recte oportet
dare uirtute aliquã ccutimores et au¬
dacias. Acadit c̃n aliqͦs timẽda timere
et nõ timẽda. Sunt em̃ aliqͥ adeo pa

Expanded text:
et dare virtutem aliquam, per quam regulentur in agendo. Cum igitur circa timores, et audacias contingat aliquem se habere recte, et non recte, oportet dare virtutem aliquam circa timores, et audacias. Accidit enim aliquos timere timenda, et non timenda. Sunt enim aliqui adeo pa
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ep̃mere timores ꝙͣ modare audacias
fortiᵈͦ mag̃ insistit ut repͥmat h̃oree
ꝙͣͣ ut mõderet audatius. et ptꝰ repugͣt¬
En gͦ nõ possꝰ punictablũ actingere
ad audatiã q̃ mimis repugnat fortiͫ
Decluita gͦ sunt illatera q̃ i pͥncipio

Expanded text:
eprimere timores, quam moderare audacias: Fortitudo magis insistit ut reprimat timores, quam ut moderet audacias: et plus repugur non possumus punctualiter attingere ad audaciam, quae minus repugnat FortituDeclarata ergo sunt illa tria, quae in principio
Abbreviated transcription (Latin):
⁊epͥmens timores et moderãs audatas
Repͥmit em̃ fortide timores ne ꝑ eosqͥs
rethat᷑ ab eo ꝙ nicio dictat᷑ morerat᷑
adeł edacias ne qͥs audẽdo aggrediat
restut uidere cra q̃ eẽheas talus uoino¬

Expanded text:
reprimens timores, et moderans audacias. Reprimit enim Fortitudo timores, ne per eos quis retrahatur ab eo, quod ratio dictat. Moderat autem audacias, ne quis audendo aggrediatur, restat videre circa quae esse habeat talis vi
Abbreviated transcription (Latin):
sbĩditi sint magnamii destrue̾ sapi¬
entes et ĩpedirẽ scolas et studiũ ut exi¬
stẽtes in regno sint ignorãtes et ĩscr.
nõ ꝑmictẽre sodaliͭͤ turbare ciues ĩt
se. ut dese ĩuicez nõ ꝯfidant de pauꝑare
eos occupare ip̃os in bello et ĩ aliis eͣxci¬
ciis ut nõ uacent ocio. Hee gͦ sł cautele
tyrãnꝰ qr malũ seip̃m destruit. et si ĩtegͫ

Expanded text:
bditi sunt magnanimi: destruere sapientes, impedire scholas, et studium, ut existentes in regno sint ignorantes et inscii: non permittere sodalitates; turbare cives inter se ut de se invicem non confidant: depauperare eos: occupare eos in bello, et in aliis exercitiis, ut non vacent ocio. Haec ergo sunt cautelae tyrannus, quia malum seipsum destruit, et si i
Abbreviated transcription (Latin):
hoc pt̃ accidere ex magnul ͭ ͤ ut quia
insurgẽs ẽ tanti cordis. ut nchil repl¬
ter magnũ Bods̃ ex ĩdustria et saga¬
citate ut qr credit se tot adĩuẽire posi
pp̃ cuule potẽcia. tyranũ ĩuadit. Qto
hoc pt̃ accide̾ ex mimo ocio ut sicuies
iuuis suit opulẽti et uacẽt minie
ocio qi mens hũana nescit ociosũ ẽẽ
dñ nõ occupãtur ciues oͥca qͣtidianas

Expanded text:
potest hoc accidere ex magnanimitate, ut quia insurgens est tanti cordis ut nihil reputet magnum. Secundo ex industria et sagacitate, ut quia credit se tot adinvenire vias propter civilem potentiam tyrannum invadit. Quarto hoc poterit accidere ex nimio ocio, ut si cives nimis sint opulenti, et vacent nimio ocio. quia mens humana nescit ociosa esse, dum non occupant
Abbreviated transcription (Latin):
q̃tuor. Tyrãm em̃ q̃ tuor ĩtẽdũt pͥmo
Ut subditi sint inscii bcdõ ut fuit pu¬
sillaiẽs. Tercõ ut de se ĩnice nõ gfidãt
Qrtout sint adeo depanpati et affint
ut cõtra eos nõ possuit ĩ surgẽ. ad hͨ¬

Expanded text:
quatuor: tyranni enim quatuor intendunt. Primo, ut subditi sint inscii. Secundo, ut sint pusillanimes. Tertio, ut de se invicem non confidant. Quarto, ut sint adeo depauperati et afflicti, ut contra eos non possint insurgere. Ad h
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͦ tyrãnizet. Esset eĩ qrͣ sentideysi nł
de tyrãmde ꝑticiparet Inde ẽ gͦ ꝙ duanto
de ꝟ̾suciis tyrãnoꝵ et tũto est melius
diũu ꝙͣto plii accedit ad regnũ. et est
longrꝰ atyrãno uolumꝰ quid̾ utri h¬

Expanded text:
aliquo tyrannizet: esset enim quasi semideus, si nihil de tyrannide participaret. Inde est ergo de versutiis tyrannorum: et tanto est melius dominium, quanto plus accedit ad regnum, et est longius a tyranno. Voluimus quidem utri
Abbreviated transcription (Latin):
audita tõmittẽdã Torna uia si / decłas
Nam qditores legũ leges fezt in uli
et de furtis dicẽtes. quicũq sic egerit
sie pũĩatur. ignorãtes an aaitꝰ ł. ianicꝰ
sit illa fcũr ñ et debeat illã subire suĩa
in idicãdo et penã palliarẽt. Si uero
ĩmiicꝰ ĩclmaret᷑ furte in ꝑte oppõitã

Expanded text:
ittenda. Tertia via sic declaratur, nam conditores legum leges ferunt in universali et de futuris, dicentes quicunque sic egerit, sic puniatur, ignorantes an amicus, vel inimicus sic illa facturus, et debeat illam subire sententin iudicando, et poenam palliarent: si vero inimicus, inclinarentur forte in partem oppositam,
Abbreviated transcription (Latin):
Dia in precẽdẽtib capłis deꝭ¬
dẽãt esse pͥnceps et de tĩaumꝰ de ꝯsillo
deelarãdo. qͣles debẽt ẽẽ ꝯiliarii. et que
de p̾tirio sine de idiçio ĩuestiganido
qͣit udirand̾ sit. et qͦt sunt genera le

Expanded text:
ia in praecedentibus capitulis detdebeat esse princeps, et determinavimus de consilio, declarando quales debent esse consiliarii: et quae de praetorio, sive de iudicio, investigando qualiter iudicandum sit, et quot sunt genera le
Abbreviated transcription (Latin):
cunt ẽ ut sreꝙter tam equitrs q̃
pedites ducãtur ad campoi. et lile
qui ẽ ex̾citati i bellis et q̃ d ⁊qͣtib
pedites liuealĩ dispone̾ Itrut senati
maneãt et eqlr ad se iucẽ distent¬
acies ẽq̃stris uol pedestrit Postea
pͤciꝑe d ut duplicent anem Ituꝙ
medictu accei statim separet se a
medietate alia et serratum ordinetise
añ alia u pꝰ ip̃a Quo scr statim
d p̾ciꝑe dux belli ut aciẽ qͣdratã
faiciant. deĩ ut ꝯstituãt crigonã
qd̃ fricilĩ fit Nam acie qͣdrũplata
et secata dyamet ͦ et ꝑtib q̃dratis
ꝯuĩctis miul faciũt trrgonũ uelbt
sit ad unũ dice̾ ꝙ nõ om̃s hos mõdos

Expanded text:
cunt, est, ut frequenter tam equites quam pedites ducantur ad campos. Et ille qui est exercitatus in bellis, et qui debet equitibus linealiter dipsonere ita ut seriatim maneant, et aequaliter a se invicem distentacies equestris vel pedestris. Postea praecipere debet ut duplicent aciem ita quod medietas aciei statim separet se a medietate alia, et seriatim ordinet se ante aliam vel post ipsam. Quo facto statim debet praecipere dux belli, ut aciem quadratam faciant, et deinde, ut constituant trigonum: quod faciliter sit. Nam acie quadruplicata et secata diametro, et partibus quadratis coniunctis simul faciunt trigonum. Vel, ut sit ad unum dicere, qui non omnes hos m
Abbreviated transcription (Latin):
et pugnãtes debent se mairo ꝯstuge
et ꝯstipare ut anes nõ possit abhostib
transadi/ cca aciem aut in sumitate
et in ext̾iori ꝑte ꝯstituẽdisũt honies
gͣmoris armature et melihariatis
absq nũõri gͣuamĩẽ possint ictus su¬
sape En uõ pugnãtes credũt se esse
bante potẽcie ut possiñt adũsarios ĩ¬
uadere. Tanc uel scd̃̾ eoꝵ ꝓporcõem
hostes sunt pana uol multi Si hostes
sunt ualde pauei ꝯstruẽda ẽ açies pm
formã fortificularẽ ut acies sit aꝑta
admod̾ ferri equi. et qͣiͣ forfices ut
adu̾sanios qiͣ in medio capiatiet ꝯclu
Ut possint hostes soide᷑ et diuidere.
Nam duusis hostib faciliꝰ debellãtur
audẽd̾ cũ hostes sut paua s in
forma acuta et pyramdał utilis
est ad seindẽd̾ et diudẽde cũ hostes
sunt aliqͥ strenu bellatores extra
ip̃a aciem qui possint ad illã ꝑtem
arieꝵ. Primo ut acies bene ordiẽtur
rarem. Ut requirit bellũ ꝯmictendꝰ

Expanded text:
et pugnantes debent se magis constingere et constipare, ut acies non possit ab hositbus transcindi. Circa aciem autem in summitate, et in exteriori parte constituendi sunt homines gravioris armaturae et melius armati, qui absque minori gravamine possint ictus suscipere. Si vero pugnantes credunt se esse tantae potentiae, ut possint adversarios invadere: tunc secvel sunt pauci, vel multi. Si hostes sunt valde pauci, construenda esat acies secundum formam forficularem, ut acies sit aperta ad modum ferri equi et quasi forficis, ut adversarios quasi in medio capiat et conclut possit hostes scindere et dividere. Nam divisis hostibus facilius debellantur. ludendum, cum hostes sunt pauci. Sed in forma acuta et pyramidali, utilis est ad scindendum et dividendum, cum hostes sunt aliqui strenui bellatores extra ipsam aciem qui possint ad illam partemacierum. Primo, ut acies bene ordinetur ficularem: ut requirit bellum committendum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sed̃ retũdã et sic dẽiceps debet
sciend̃ꝰ qͣdragularẽ fotã acierinter
ceterus fot̃as eẽ magis intile. Idco
formã req̃re̾t. In huiõĩ cuñ ꝯstriuẽda
ẽ forma pdc̃a. forme aũt acieꝵ scd̾ se
utiles adbellad sunt pyranudales
irtũda et forficularis. Nam pugnã¬
tes nõ solum uolũt se defendereet
sustinẽ ictus uel uolũt alios ĩmade᷑
Si ergo bellãtes nõ senciũt se tunte
potẽtie ut alios debellare possint s

Expanded text:
dum rotundam: et sic deinceps debet sciendum quadrangularem formam aciei inter caeteras formas esse magis inutilem: ideo struenda est forma praedicta. Formae autem acierum secundum se utiles ad bellandum, sunt pyramidalis, rotunda et forsicularis. Nam pugnantes vel solum volunt se defendere et sustinere ictus. vel volunt alios invadere. Si ergo bellantes non serviunt se tantae potentiae ut alios debell
Abbreviated transcription (Latin):
Ostꝙͣ dixximiꝰ sub qͦ ꝯtinetur
opã  hellitu et ex quib regronib sũt
meliores pugnãtes. et ex̃ quib artib
sunt meliores bellicosi. declauimut
etia qualũ ĩ excitu st̃ ꝯstruẽde mu
nicõnes et cast᷑ et qͣ sinit ꝯsidanda
si debeat pubura pugna ꝯmicti. et
ducẽ. ne suns exe̾citi ledat᷑ in uia. ꝙͣtũ
ad campest ͫ bellũ nicħ ut uidetur
ultiꝰ dite̾ restat. Nisi ut doceamus
ordĩare acies. pentẽ adu̾sarios et ĩ¬
modicũ ualz ad pugnã. Nam ut ait
uegeciꝰ insi bellantes suit ordinati
Si uo niis rare et ms Inter lucẽ¬
tes aditũ prestant hostib ut facilius
dem̃cãtur suars añt debitũ ordinẽ
in acie ut equites et pedites suã acier
ẜuent nõ sine magno exͣcicio fieri p̃t

Expanded text:
ostquam diximus sub quo continetur operatio bellica, et quibus regionibus sunt meliores pugnantes et est quibus artibus sunt meliores bellicosi: declaravimus etiam qualiter in exercitu construendae sunt munitiones et castra, et quae sunt consideranda si debeat puducem ne suus exercitus laedatur in via quantum ad campestrum bellum. Nihil ut videtur ulterius dicere restat, nisi ut doceamus ordinare acies, percutere adversarios, et inmodicum valet ad pugnam. Nam, ut ait Vegetius, nisi bellantes sint ordinati,Si vero nimis rari et interlucentes, aditum praestant hostibus ut facilius devincantur. Servare autem debitum ordinem in acie ut equites et pedites suam aciem servent, non sine magno exercitio fieri pot
Abbreviated transcription (Latin):
piclosum ẽ bellare cũ apro ꝙͣ pugnare
eum hoste Ideo nõ hunẽtes a proꝵ ꝑicula
signũ ẽ eos nõ tunere hastruã bella Renisq
Uenatores ceruoꝵ ũst repudiãdi abacti¬
bus bellandi eoq tales assucti sine ad
clanã aut ensem qui d hr̃o manũ leuẽ¬
rasoriũ aut acium. Que em̃ ẽ ꝓporcio acus
ad lanccã. et insorii ad el auã. sic etiã
bellicosi et auduces. aliqui uo tmadi et
pusillãnnet s ꝙͣtũ ẽ ex genere artis
et put ars ip̃a reddit hõĩe aptũ e inhte¬
ad opꝰ bellicũ. aliqͣ generũ arciũ dixiq̃
ibtilia.

Expanded text:
iculosum est bellare cum apto, quam pugnare cum hoste. Nam non timentes aprorum pericula, signum est eos non timere hostium bella. Rursus venatores cervorum non sunt repudiandi ab actibus bellis: eo quod tales assueti sunt ad clavam, aut ensem qui debet habere manum leverasorium aut acum. Quae enim proportio est acus: ad lanceam, et rasorii ad clavam? Sic etiam bellicosi et audaces; aliqui vero timidi et pusillanimes. Sed quantum est ex genere artis, et prout ars ipsa reddit hominem aptum ad opus bellicum, aliqua genera artium diximus utilia
Abbreviated transcription (Latin):
It inqͣ mẽsitute deficiũt remoti uois
prude̾cia. Adutend̾ etia ꝙ lie ĩbellis
tam aiositus ꝙͣ etia prũdẽtia sit nccca
magis tñ ẽ aiositras utilis. Ideo et si
magis tñ inter medias regiones eli¬
gende sint ad oꝑa bellica remociores
bellicosis ut sciamꝰ quales hom̃ie
sunt elugendi ad bellũ. et ex quib¬

Expanded text:
i animositate deficiunt, remoti vero prudentia. Advertendum etiam quod licet in bellis tam animositas, quam etiam prudentia sit necessaria, magis tamen animositas est utilis. Ideo et si magis tamen inter medias regiones eligendi sunt ad opera bellica remotiores bellicosis, ut sciamus quales homines sunt eligendi ad bellum, et ex quib
Abbreviated transcription (Latin):
stigia. in quib ꝑampli s et ꝑfectoro
ug̾et et uiguit zelꝰ fidei et religio
⁊piana. non passione et uolutate sed
cupiat presmare Hac̃ igit ⁊ iqsite
lundubili ot honesta quã nͥ i preceptã
cõi qd̾ ẽ durm ⁊ ꝙͣ honũi aliqd singłare

Expanded text:
stigia, in quibus peramplius et perfectius viget et viguit zelus fidei et religio christiana, non passione et voluntate, sed cupiat praeservare. Hac igitur requisitione laudabili et honesta, quam mihi reputo viget et viguit zelus fidei et religio
Abbreviated transcription (Latin):
modo ꝑpetua indicãtur. Cũig̃ nulłũ
uiolẽtum ẽẽ ꝑꝑetuũ fere om̃a naturali
turalis rector efficitur. si passione
aut uolutate cupiat pͥncipari. d si custos
statuat impandꝭ Nam ut̾ testat᷑ pł

Expanded text:
modo perpetua iudicantur. Cum igitur, nullum violentum esse perpetuum, fere omnia naturalia turalis quis rector efficitur, si passione, aut voluntate cupiat principari, sed si custos statuat imperandum. Nam ut testatur
Abbreviated transcription (Latin):
delc̃abłr̃ opꝰ aggͣdiar ut ur̃ã reuenda
nobilitas Requi sit
Quis sit orda ꝓtedõdi in sregnm̃e pͥnoipũ

Expanded text:
christiana, non passione et voluntate, sed lege et intellectu regulas regni iustissimas cupiat praeservare. Hac igitur requisitione
Abbreviated transcription (Latin):
hrioꝵ dat : rectũ indiciũ de sensiblib
ut ꝙͣ diu lingua nõ est infecta aliquo
humbre recte iudicar dicẽs amarũ ẽẽ
amarũ. et dulee dulas. Ei ꝟo ĩficiatur
colera u flegniate. uel aliqͦ alio hũore
Tunc nõ qiͣ ex̃ns ĩ medio s ꝯtiucta ad

Expanded text:
rum, dat rectum iudicium de sensibus; ut quamdiu lingua non est infectio aliquo humore, recte iudicat, dicens amarum esse amarum, et dulce dulce. Si vero inficiatur colera vel phlegmate vel aliquo alio humore, tunc non quasi existens in medio, sed contracta ad
Abbreviated transcription (Latin):
d dici ĩiudicio nsi ꝑtinẽs ad rem uelad
nego ͫ de qͦ est litigñ. Pussionareaua
uidicẽ ut narrure ĩiuirras qͣs pars ad u̾sa
iudici intulit ł matrure bonu q̃ ip̃i iiditi
ꝯtulerit et hoc in ꝓnocare tudice ad mali¬

Expanded text:
 dici in iudicio nisi pertinens ad rem vel ad negocium, de quo est litigium: passionare autem iudicem, aut narrare iniurias quas pars adversa iudici intulit, vel narrare bona quae ipsi iudici contulerunt, et hoc modo provocare iudicem ad mali
Abbreviated transcription (Latin):
mediꝰ aliquid accipit ab utrse
Nam alegislature accipit quid Iu¬
stum. et quid nõ iustũ Si eñ por
leges discermt᷑ quid iutie abillo addi¬
sãt iudex quid iustũ ⁊̃ agiłtib hũam
ꝑ ciuꝰ leges irgulat᷑ ĩ idicado alectis¬

Expanded text:
medius aliquid accepit ab utrisque. Nam a legislatore accipit quid iustum, et quid non iustum, Si enim per leges discernitur quid iuris ab illo addiscit iudex quid iustum in agibilibus humanis per cuius leges regulatur in iudicando, a legis
Abbreviated transcription (Latin):
iudicãdi. Tertia quid̃ qr st̃ ĩꝑ huẽter
ad ꝓpoĩtum. Pma uia sic p Scux ẽĩ
debes ꝙ index in iudicũdo delitigiiss ut
rettemdicet sic d se hr̃ẽ inter partes
litigãtos sic̃ luignũ uolẽs discerne̾
de saporib uel sic̃ quil aliꝰ sensu

Expanded text:
iudicandi. Tertia, quia sunt impertinentes ad propositum. Prima via sic patet. scire enim debemus quod iudex in iudicando de litigiis, ut recte iudicet, sic debet se habere inter partes litigantes, sicut lingua volens discernere de saporibus, vel sicut quilibet alius sensus
Abbreviated transcription (Latin):
spectat. qͣtuor ẽ ꝯsiderare uidel ꝑtes lita¬
grantes. negociũ de qͦ litigrint. Leges ẜ̾¬
uidicent uad omña hec debite se hr̃e. Nã
Iudices eñ ⁊ nõ rectose hñt adlegiila¬
torem fariant iudiciũ usmpatũ tũt quid̾
dicũtur iudices nõ recte se hrẽ ad legis
si nõ rette sehũt ad leges ut si careant
ciõne recte canse iudicari non possũt
Tertio si uidices nõ debite ⁊ hñs ad ꝑtes
litigantes facrent iudiciũ miqũ. Nam
Ut p exhĩtis iudex d ẽẽ qiͣ regula iusta
media inter utrrisq ptes qͣre si hui moͬ
regula a medio demat et adunã ꝑtez
dechinat ꝑ amorẽ abalia uo nõ recedit

Expanded text:
spectat quatuor est considerare. videlicet partes litigantes, negocium de quo litigant, leges seiudicent, ad omnia haec debite se habere. nam Iudices enim si non recte se habent ad legislatorem, faciunt iudicium usurpatum. Tunc quidem dicuntur iudices non recte se habere ad legisi non recte se habent ad leges, ut si carent recte causae iudicari non possunt. Tertio si iudices non debite se habent ad partes litigantes, facient iudicium iniquum: nam ut patet ex habitis iudex debet esse quasi regula recta media inter utraque partes: quare si huiusmodi regula a medio deviat, et ad unam partem declinat per amorem, ab alia vero recedit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ nisi sinato debitogͣdu et debito ordiẽ
oxceant. sũt młtociẽs suml ꝯgregãdi
et grtitũdi ut ouerti armis ordĩate
incedũi ac se debẽnt pregiã spnti tone
ordinẽ debitũ in acie ipm̃ ĩcrepet et
cornigat uel si minis delinqͣt ip̃m or̃o
repellat ab acie tũꝙͣ iuntilez bellatorẽ
Gcd excitãdist bellatores tam pedites
ꝙͣ eqͥtes ad cursum ut fint hĩles ĩ p̾cur¬
rendo Uidet᷑ em̃ naͣle ad tria pͥmo
ad explorand̃ ĩmuroꝵ fcã. Nam bonũ
est in ecitu aliqͦs agiliores p̾curre̾
qui de fucili nõ possint ab ipsis hostib
hoñ. Scdõ hoc ẽ utile ad optinõdum
meliorẽ locum. Nã et loci multũ
facit ad pugnã Ideo si bellatores exci¬
tati sunt ad cur sũ faciliꝰ ebtinebũt
upciorẽ locũ ad pugũãde Est ena
hoc utile ad ꝑseꝙ̃d hostes fugiẽtes

Expanded text:
Quod, nisi servato debito gradu, et debito ordine Quod, nisi servato debito gradu, et debito ordine exerceant sunt multotiens simul congregandi, et exercitandi, ut onerat armis ordinate incordinem debitum in acie, ipsum increpet et corrigat: vel si nimis delinquat, ipsum omnino repellat ab acie tanquam inutilem bellatorem. Secundo exercitandi sunt bellatores tam pedites quam equites ad cursum, ut sint habiles in praecurrendo. Videtur enim hoc valere ad tria. Primo ad explorandum inimicorum facta. Nam bonum est in exercitu aliquos exiliores praecurrere, qui de facili non possint ab ium. Secundo hoc est utile ad obtinendum meliorem locum. Nam et locus multum facit ad pugnam. Ideo si bellatores exercitati sunt ad cursum, facilius obtinebunt aptiorem locum ad pugnandum. Est etiam hoc utile ad prosequendum hostes fugientes
Abbreviated transcription (Latin):
citata sit prẽpta ad uictoriã. et mbtiᵈ ͦ
rudis et indocta p̃sit expõitu ad fugã
et ad cedẽ. Wisd armoꝵ excicium̃
eẽ putile ad oꝑa bellica restat oñdere
quomͦ ex̾citundi st̃ bullãtos ad ĩcedẽd
gradati et passim et ad cursũ. et sultũ.
Nam ista ut in ꝓseꝙ̃ do patebit nccͣra st̃
in bellis et in ex̾cita ᷤ c̃ca ipabellãtib e
nociua Pmo em̃ milites et pedites et ułr¬
om̃s bellantes assuefaicĩ᷑ͥ sunt ad gͣdim
et passum bellicũ ut gradatĩpgant. Ita
ut quilt se in suo ordine teneãt. Nainsi
acies sue peditũ siue militũ nõ ordĩate
cedat duo mala inde seqũtur. Nã non
suato debito ordine in una ꝑte erit acies
qͣ spsa. et ꝑuia ultͣ ꝙͣ debeat in aliaxo¬
ex eo ꝙ in aliqͣ ꝑte ꝑuiã ẽ cicius al hostib
bitur Sc̃ds in ꝑte illa in qͣ nimis ar¬
ta ẽ ĩpedietur ad ꝑcuciẽd̾. Nam cum
bellator a suo ꝯsocio nime ꝯp̾mitur
sua ĩpediũt᷑ brachia ne possit hostib

Expanded text:
i sit prompta ad victoriam: et multitudo rudis, et indocta semper sit exposita fugam et ad caedem. Viso armorum exercitium esse perutile ad opera bellica, restat ostendere quomodo exercitandi sunt bellantes ad incedendum gradatim, et passim, et ad cursum et ad saltum. Nam iin bellis: et inexercitatio in circa ipsa bellantibus est nociva. Primo enim milites et ipsi pedites, et universaliter bellantes assuescendi sunt ad gradum et passum bellicum, ut gradatim pergant ita, ut quilibet se in suo ordine teneat. Nam si acies sive peditum sive militum non ordinate incedat, duo mala inde consequantur. Nam non servato debito ordine, in una parte erit acies quasi sparsa et pervia, ultra quam debeat. In aliaex eo quod in aliqua parte pervia est, citius ab hoste bitur. Secundo in parte illa in qua nimis arctum est, impedietur ad percutiendum. Nam cum bellator a suo consocio nimis comprimitur, sua impediuntur brachia, ne possit hostibus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt niinis molles et ductiles. Anma ẽ
bilia sunt nob̃ magis nota Ideo utpl¬
surã ex ip̃o corꝑe. In illa gͦ etate in qua
quis h corpꝰ magis molle et magis du¬
ttile est niugie mollis et magis ductil
ẜ̾m apprtitũ qͣre cũ mollia et ductilia
Facili ꝰ retipiũt ĩpressioñẽ ex his ex qͣb
ꝯiũ gũtur ꝙͣ dura. Puiꝰ et iumuenes quia

Expanded text:
sunt nimis molles et ductiles. Anima enbilia sunt nobis magis nota; ideo ut plsuram ex ipso corpore. In illa ergo aetate, in qua quis habet corpus molle, et magis ductile: est magis mollis et magis ductilis secundum appetitum. quare cum mollia et ductilia facilius recipiant impressionem ex iis ex quibus coniunguntur, quam dura, pueri et iuvenes quia
Abbreviated transcription (Latin):
opt agrere delcãtiłr. Nam p̃to quis ĩ
aliq ope mag̃ delcãs tanto magi⁊
bona. sedbeno. nec sufficit opari uasta
s uste. Contĩgit em̃ aliqͦs p̃uos farẽ
aliqͣ de gene̾ bonoꝵ. tñqr nõ facumt¬

Expanded text:
ortet delectabiliter. nam quanto quis in aliquo opere magis delectatur, tanto magis bona, sed bene: nec sufficit operari iusta, sed iuste. contingit enim aliquos pravos facere aliqua de genere bonor
Abbreviated transcription (Latin):
firez s q̃rũ finis ĩmo nõ solũ male
agẽtes nõ ꝯseqũt᷑ fiẽ s etiã potẽtes
bone agere nsi bene agãt nõ debet᷑ eis
agomzãt ꝓ nõ debetũr eis corona oꝑt
ꝯsaqͥ fͥmei de felicitato. Ecdõ reqͣtit᷑¬

Expanded text:
mo non solum male agentes non consequuntur finem, sed potentes bene agere, nisi bene agant, non debitur eis agonizant, non debetur eis corona. oportet consequi finem, vel felicitatem. Secundo requi
Abbreviated transcription (Latin):
domo/ In domo em̃ pua uoi paner sunt
mĩstri et lbi officia modicã curã hñt
nõ ẽ ĩqueniẽs plura officia ꝯmicti ed̾
Poss em̃ dom ꝰ ẽẽ adeo modica qd̾ et
Lacilĩ idem poss ẽẽ totꝰ pñster mẽse
et eustos porte. s in doiib regum et
pͥncipũ ubi ẽ mbtĩdu mĩstrũciũ et ubi
officia maxĩa curã hñt sũt or̃o offina
ꝑticłanda et distĩguẽda. et nõ sunt
plura ꝯmittẽda eid ne ĩpediat facilitas
exsequẽdi. Ternio in ꝯmissiõe offinoꝵ

Expanded text:
domo. In domo enim parva, ubi pauci sunt ministri, et ubi officia modicam curam habent, non est inconveniens plura officia committi eidem: posset enim domus esse adeo modica, quod et faciliter idem posset esse totus minister mensae, et castos portae. Sed in domibus regum et principum, ubi est multitudo ministrantium, et ubi officia maximam curam habent, sunt omnino officia particulanda, et distinguenda, et non sunt plura committenda eidem, ne impediatur facilitas exequendi. Tertio in commissione off
Abbreviated transcription (Latin):
tñ dottorẽ bene sriente debẽt inquirere
eoꝙ dottͥna prudẽtũ facił. et qui clare
mellĩgit clare lõqͥtur . Illa gͦ modicu q̃
scire cupiñt faciliꝰ clariꝰ et iectiss
mtllĩgent a sc̃rente ꝙͣ ab inscio. Uiso
qͣlis d eõ doctor et quõ d eẽ sciens
ut doceat in scia: restat uidere qͣli
d ẽẽ prudes in acibłib ut instruat
in doms morib. Adhuoi aut pru¬
dẽciaz describẽdaz luz enñare possemꝰ
om̃a illa octo q̃ ni p̾moliͦ de prudenͣ
tetigimꝰ suffuiat tñ ad pñs qͣtuor
de illis enuͣare. Doctor g ͦ pu̾oꝵ nobi¬
liũ d ẽẽ sie prũdens In agibłib ut
S eñs cẽ mẽor recolẽdo pretita. Nam
sicut uolens rettificare uirgã nũꝙͣ
eam rectificare poss insi cõgnoscẽt
ex qua ꝑte gẽt oblugs obliquata. sic uolẽs

Expanded text:
n doctorem bene scientem debent inquirere, eo quod doctrina prudentium facilis, et qui clare intelligit, clare loquitur. Illa ergo modica quae scire cupiunt, facilius, clarius, et rectius intelligent a sciente, quam ab inscio. Viso qualis debet esse doctor, et quomodo debet esse sciens ut doceat in scientia: restat videre, qualiin agibilibus ut instruat in bonis moribus. Ad huiusmodi autem prudentiam describendam, licet enumerare possemus omnia illa octo quae in primo libro de prudentia tetigimus, sufficiat tamen ad praesens quatuor de illis enumerare. Doctor enim puerorum nobilium debet esse sic prudens in agibilibus, ut  esse memor, recolendo praeterita. Nam sicut volens rectificare virgam, nunquam eam rectificare posset nisi cognosceret ex qua parte esset obliquata: sic volens
Abbreviated transcription (Latin):
gum et pͥncipũ tria in se hrẽ deb
debet eñ essesciens in speculubłib
prudẽs in agiłiłib. et bonus ĩ uita
Ad hoc nũt ꝙ set sciens in specula ͭ
ꝙ sit iudicatinuꝰ tam de ĩuẽtis ꝙͣ
dehis q̃ ab aliis ĩtlłexit. Inuẽtiuꝰ

Expanded text:
gum et principum, tria in se habere debet. Debet esse sciens in speculabilibus. Prudens in agibilibus. Et bonus in vita. Ad hoc autem quod sit sciens in speculabiliquod sit iudicativus tam de inventis, quam de iis quae ab aliis intellexit. Inventivus
Abbreviated transcription (Latin):
assigͣt pedagogo Sicut gͦ ꝯtupiscibile
induret rucione dirigete et reglanto
sic puei indiget magro et pedagogo
mioꝵ dr̃ semꝑ d eos ad optima ĩsti
ex fine accipiᵈͥ ẽ racio õi aliorũ
talir quered ꝰ ẽ magister qui possit
Iuuenes sibi gmissos ad optia ĩ du¬
cere. Opfimũ aũt et boriũ ad qdo
inducendi stͣ uuenes ẽ duplex
sciẽcia s et mores. Ad honos ant

Expanded text:
assimilat paedagogo. Sicut ergo concupiscibilis indiget ratione dirigente et regulante: sic puer indiget magistro et pedagogo. mper debet eos ad optima instigex fine accipienda est ratio omnium aliorum, talis quaerendus est magister, qui possit iuvenes sibi commissos ad optima inducere. Optimum autem et bonum, ad quod inducendi sunt iuvenes, est duplex: scientia scilicet, et mores. Ad bonos autem
Abbreviated transcription (Latin):
Nam prudẽtia nõ mest msi hoĩb
boĩs sic̃ sec uͥtutes morales. pui
em̃ homĩes et si posst̾ ẽẽ sciẽtes astuti
et u̾sipelles prudẽtes tñ eẽ nõ pest
Uł suo loco pateb Inde ẽgqddicir

Expanded text:
nam Prudentia non est nisi in hominibus bonis, sicut nec virtutes morales: pravi enim homines et si possunt esse scientes, astuti, et versipelles; prudentes tamen esse non possunt, ut suo loco patebit. Inde est er
Abbreviated transcription (Latin):
ne bene uidẽt uel debilitate sto¬
machi ne bene digerẽt ĩ creparet᷑
ills: nõqr male digit. uel qr non
dare uidet qr clare uidere et bene
sua ut poss uti potu et tibo modãte
Etdo in ssiltib nõ ẽ ponẽda uͥtus
moral. qr sit̃ potẽtie naͣles nõ obediũt

Expanded text:
ne bene videret, vel debilitatem stomachi, ne bene digereret: increparetur ille, non quia male digerit, vel quia non clare videt, quia clarem videre, et bene sua, ut posset uti potu, et cibo moderate. Secundo in sensibus non est ponenda virtus moralis, quia sicut potentiae naturales n
Abbreviated transcription (Latin):
ad id qd̾ h. Ideo qui maipũt dituri
uolunt fier dicõres et qui st̃ honora ͦᷤ
uolũ ẽẽ honorabłiores Nobiles gͦ quia
ex suo gne uidẽtur honorabłes. Iaeo uo¬
lunt aceunołare ad id qd̾ hñt et bolũt
fieri honorallĩores. Ideo st minii hono¬
ris appetitiui. Scdõ st̃ elati et despͣtores

Expanded text:
eo qui incipiunt ditari, volunt fieri ditiores: et qui sunt honorabiles, volunt esse honorabiliores. Nobiles ergo, quia ex suo genere videntur esse honorabiles, ideo volunt accumulare ad id quod habent, et volunt fieri honorabiliores. ideo sunt nimis honoris appetitivi. Secundo sunt elati et desperatores
Abbreviated transcription (Latin):
ut quilẽ sciat quid debeat agere Est
eñ tantꝰ terror in bello põ armoꝵ
strepitũ et ꝑcussiones illatas ꝙ uerba
bellãtes s or dare endẽçia sirna ut
quil ex solo intuitu sciat sẽtenere
ordinate in acie. et cogͤ scut quid sit acturꝰ¬
foruis aĩo ꝯstans fidelis̾ pͥncipi. et exꝑti
ĩ armis. at alia singła hẽat q̃ reqͥꝵtur
eo ꝙ uexillifer faudẽ quittes uelaiut
uexillũ. et abscr̃dit ip̃m. qͥre ꝯfũdebã¬
tu bellatores qiͣ non hñtes caput.

Expanded text:
ut quilibet sciat quid debeat agere.Est enim tantus terror in bello propter armorum strepitum et percussiones illatas, quod verbabellantes, sed oportet dare evidentia signa; ut quilibet solo intuitu sciat se tenere ordinate in acie, et cognoscat quid sit acturufortis, animo constans, fidelis principi, et expertus in armis, et alia singula habeat, quae requiruntur eo quod vexillifer fraudem committens velavit vexillum et abscondit ipsum: quare confundebantur bellatores, quasi non habentes cap
Abbreviated transcription (Latin):
bello equestri maior ꝯflictꝰ efficit᷑
et duce militaris belli et habilem
carꝑe ut possit etiã arm atꝯ̃ agiliter
equũ ꝯscendẽ. scire fortiter eqͣtare
cim lancea pentero. iacula iacẽ cũ scto
se ꝓteireie. et cũ elaua et ense dn¬
Ut fortiter puguẽt. arm̃a tergaut
et alia faciaut q̃ rqͣꝵtur ad bellũ¬
Capłm .xi. Quib cantelis di uta
dux belli ne suus exeͣcitꝰ ledat᷑ ĩbia

Expanded text:
bello equestri maior conflictus efficitur, et ducem militaris belli esse habilem corpore, ut possit etiam armatus agiliter equum conscendere: scire fortiter equitate, cum lancea percutere, eiicere iacula, cum scuto se protegere, cum clava et ense diut fortiter pugnent, arma tergant, et alia faciant quae requiruntur ad bellum. Quibus cautelis debet uti dux belli, ne suus exercitus laedatur in via
Abbreviated transcription (Latin):
dirigãtur ꝑ ipm caput q ͦ uigẽt Iũꝵ et
cogncõ sic ꝯfũdẽĩtur bellarores in exͣciti
si careant centiuione aut duce quid
bat᷑ dux aliguis qui toti ex̾citui erat
ppoĩtus Sub hoc aut duce erũt cẽturiões
Sub centurione uo decani. dĩ aut̃ decaꝰ
a decem. sic centurio acẽtum. h enĩ cen¬
turio subse decẽ decanos Ita ꝙ p̾corit¬

Expanded text:
dirigantur per ipsum caput, in quo viget sensus et cognitio: sic confundunt bellatores in exercitu si careant centurione et duce, qui debatur, dux aliquis qui toti exercitui erat praepositus. Sub hoc autem duce erant centuriones. Sub centurione vero decani. Dicitur enim decanus a decem. Sic centurio a centum. Habebat enim centurio sub se decem decanos, ita quo
Abbreviated transcription (Latin):
grit alnĩ ꝯmisso belło ordines et acies tur¬
harz et ꝯfuridr. Nog̾ hoc poss accidere
r̃turmas et acies. et singius singula
uexilla ꝯstituebãt Ita ũt in quołt ue¬
uexillũ illud. ut si ꝯtinge̾t aliquẽ bella¬
torẽ deuiare a ꝓpria acie de fucili re¬
diret ad illã utile gͦ fuit in bellis ĩsi¬
Nam totꝰ exͣcitꝰ belli h se ad siłĩtudiẽ
uncorpis. qͣre sic omia mebra corpis se¬

Expanded text:
iquando commisso bello ordines et acies turbari et confundi. Ne igitur hoc posset accidere, in turmas et acies, et singulis singula vexilla constituebant, ita ut in quolibet veexillum illud: ut si contingeret aliquem bellatorem deviare a propria acie, de facili rediret ad illam. utile ergo fuit in bellis insiNam totus exercitus habet se ad similitudinem unius corporis, quare sicut omnia membra corp
Abbreviated transcription (Latin):
hẽbãt. In galea enĩ c̃ẽturionis scripte
erant lr̃e aliq̃. uel siguũ aliqͥd᷑ euident
qd̾ respiciẽtes decumi agnoscebãt cẽtu¬
rione ꝓpͥum et sciebãt᷑ quẽ sequi debent
Sic etia in galea cui ꝰl decunoꝵ sigñ
aliqd erat ĩpressum ꝑ qd̾ decẽ bellateres
unra quib ipse erit prepõĩtꝰ decamũ ꝓpͥrt

Expanded text:
e erant literae aliquae, vel signum aliquod evidens; quod respicientes decani agnoscebant centurionem proprium, et sciebat quem sequi debebant. Sic etiam in galea cuiuslibet decanorum signum aliquod erat impressum, per quod decem bellatores viri, quibus ipse erat praepositus, dec
Abbreviated transcription (Latin):
debeant ẽẽ iugilãtes agiles. sobrii hntes
tura sciens eiceͬ hastas et icula
sciẽs dimicare gladio ad ꝑtuciẽde
agilis sobriꝰ. hñs oĩ armorum
oaꝑiẽtia ut sciat erudire pugnãtes
ibi ꝯmissos et cogat eos ad bene
bellandꝰ et ad arma tergedũ.na
ip̃e armoꝵ intor terrorẽ ĩcutit iustibꝰ
Ut portãs huĩoi arma credat᷑ bonus
ẽc̃ bellator. Ipũ em̃i ⁊ubigr armoriem¬

Expanded text:
debeant esse vigilantes, agiles, sobrii, habenbus, procer statura, sciens eiicere hastas et iacula, sciens dimicare gladio ad percutiendum, agilis, sobrius, habens omnium armorum experientiam: ut sciat erudire pugnantes sibi commissos, et cogat eos ad bene debellandum, et ad arma tergendum. Nam ipse armorum nitor terrorem incutit hostibus, ut portans huiusmodi arma credatur bonus esse bellator. Ipsa enim rubigo armo
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑib et regib ut ꝯsiliatiui r ddãtur
idez ĩnestigare possuꝰ exꝑte operis
fiendi. Nam nõ sufficit sollicitaricͣca
ꝯsilia et iudicare de ꝯsiliatĩo insi ꝯsiliata
et iudicata ꝑ oꝑa debite et diligẽter
exseqͣmur Modãtꝰ aĩ tior᷑ nõ solũ¬
diligẽtiꝯ openini. Nam si moderatus
assit timor diligẽtiꝰ agmꝰ opera
ꝑ q̃ fugere credimꝰ timorẽ illũ. Ostẽsũ
est gͦ ꝙ dec reges et p̾ncipes modatũ¬

Expanded text:
egibus ut consiliativi reddantur, idem investigare possumus ex parte operis fiendi. Nam non sufficit solicitari circa consilia et iudicare de consiliatis, nisi consiliata, et iudicata per opera, debite et diligenter exequamus. Moderatus autem timor non soludiligentius operemur. Nam si moderatus adsit timor, dilegentius agimus opera, per quae fugere credimus timorem illum. Ostensum est ergo, quod decet reges, et principes moderatu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmoderatii timor facit hõie ĩ ꝯsibatior̃s
quid fatiat pp̃ qde noñ rocordat᷑ ꝯfiliari.
et si ꝯsili ei detur ꝓp obstupefectionẽ nõ
appiehẽdit ĩ ͭ qͣre simdecẽs est ut facta
roim sine cõsilio gerũtur et ut rex sit

Expanded text:
immoderatus timor facit hominem inconciliativum quid faciat. propter quod non recordatur consiliari: et si consilium ei detur, propter obstupefactionem non apprehendit illud. quare si indecens est, ut facta regni sine consilio gerantur, et ut rex sit
Abbreviated transcription (Latin):
claria gesta noueꝵt qͣresi aliqͣ ulia¬
in morali negocio eis tradãt᷑ suffiãite
exꝑiẽtia quã hñt de moralib gestr at i¬
ficiẽter instrui poteꝵt ĩ cegnciõe ma¬
⁊ aliu. hiis gͦ prelibatis dĩcanꝰ psit
quõ se hl̃ debeãt cͣca spem et desꝑato¬

Expanded text:
aria gesta noverunt. Quare si aliqua univin morali negocio eis tradantur, suffragante experientia quam habent de moralibus gestis, sufficienter instrui poterunt in cognitione moralium. His ergo praelibatis dicamus quod quomodo se habere debeant circa spem et des
Abbreviated transcription (Latin):
quõ ius gẽciũ et quõ Ius c̃aliũ ac etiam
Ius enule differca mre naturali. Car¬
xeui Qualis debeat esse lexhũana. et
ꝙ condere tules leges fuit utile regno

Expanded text:
ius gentium, et ius animalium, et etiam ius civile differt a iure naturalQualis debeat esse lex humana, et quod condere tales leges sit utile regno
Abbreviated transcription (Latin):
et cõffricũ Ordmore gͦ debe̾nt reges
et pnripes ut laudabiles ꝯsuetudies
iugm si tales sint inscripta redacte
ueletiã landabilia gestu pdocessoꝵ
suoꝵ et maxĩe eoꝵ qui sancte et religiose
regnũ regeꝵt. legentur ad mensam̃.¬

Expanded text:
et congruum. Ordinare igitur deberent reges et principes, ut laudabiles consuetudines regni, si tales sunt in scripto redactae, vel etiam laudabilia gesta praedecessorum suorum, et maxime eorum qui sancte et religiose rexerunt, legerentur ad mensam
Abbreviated transcription (Latin):
pp ħm ͭͤ Possum ꝰ ũt qͣdrupliater
oñdere ꝙ decet ieges et pͥncipes decẽtey
se hre cͥcaspemet᷑ spure spanda it atandi
aggͣdienda Nam si regos nicħ sꝑarent et
ncħ agg̾de̾n̾tur eent pusillammes et non
debitẽ ꝑtractarẽt negocia regni Sũt aũt
argue possumꝰ ꝙ decet reges et pͥncipes esse
bene sꝑantes Epes ẽm̃ pͥmiõ ẽ debono. Nam

Expanded text:
m. Possumus autem quadrupliciter ostendere, quod decet reges et principes decenter se habere circa spem, et sperare speranda, et aggredi aggredienda. Nam si reges nihil sperarent, et nihil aggrederentur, essent pusillanimes, et non debite pertractarent negocia regni. Sunt autarguere possumus, quod decet reges et principes esse bene sperantes. Spes enim primo est de bono: nam
Abbreviated transcription (Latin):
tum ĩmodãta passione degieges et
pͥncipes nõ aggͥdi aliꝙͣ ultra uires
et non sꝑare aliqͣ nõ spandda Scdõ hec
decet eos exꝑte ppłi sii ꝯmissi ut
płimũ tmñ export se piclo qui agqͥdi¬
cłis exponẽre diurno ꝯsilio. mugna
Diligẽtia. excogitare debẽt reges et
⁊ eges et pͥnipes se hĩe cira audanaz

Expanded text:
tum immoderata passione, decet reges et principes non aggredi aliquid ultra vires, et non sperare aliqua non speranda. Secundo hoc decet eos ex parte populi sibi commissi. ut plurimum enim exponit se periculo qui aggrediis exponere, diuturno consilio et magna diligentia excogitare debent reges et reges et principes se habere circa auda
Abbreviated transcription (Latin):
moralib. Deret gͦ reges et pͥncipes
eẽ ustos tum qr debẽt c̃ẽ iegula agẽ¬
doꝵ tũ qr iusticia ẽ p̾darã uirtus
tum etias qr ex ea maĩfestut᷑ ꝑftiõ
hontatus. Qr̃te hoc decet reges et
pͥncipes ex magintudĩe inalicie q̃
ex ĩiustitia ꝯsurgit᷑. Nũ ut dr̃. uelħi.
sit melios ẽ quĩ nõ solũ ẽ bonust
se. s etia bonitas sua se extẽdit ad
alios: sic peior ẽ qui nõ solũ malꝰe
inse f etia malicia sua se extendit᷑
ad alios et qͣtũ ad plures se extedit
maliria eiꝯ tanto poior existit.Tãto
tͣ simmope stidẽ debẽt reges et pͥncipes
Ut ẜ̾uent iusticiã et ĩiũstĩa uitẽt ꝙͣ tũ¬

Expanded text:
Decet ergo reges et principes esse iustos, tum quia debent esse regula agendorum, tum quia Iustitia est praeclara virtus, tum etiam quia ex ea manifestatur perfectio bonitatis. Quarto hoc decet reges, et principes ex magnitudine malitiae, quae ex iniustitia consurgit. Nam ut dicitur 5.t melior est qui non solum est bonus in se, sed etiam bonitas sua se extendit ad alios: sic peior est, qui non solum malus est in se, sed etiam malitia sua se extendit ad alios: et quantum ad plures se extendit malitia eius, tanto peior existit. Tanto igitur summopere studere debent reges, et principes ut servent Iustitiam, et iniustitiam vitent: qu
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ regłatũ erit cũ oĩa ꝑ regulam
regubẽtur. Sir si reges sũt ĩiusti
disponũt regnũ ut in eo nõ obfiuetur
iusticia. Maxie gͦ stũde̾ debent ne
sunit ĩiusti et mẽquales qr eoꝵi ĩistͣ¬

Expanded text:
nihil regulatum erit: cum omnia per regulam regulentur. Sic si reges sint iniusti, disponunt regnum, ut in eo non observetur Iustitia. Maxime ergo studere debent, ne sint iniusti, et inaequales: quia eorum iniust
Abbreviated transcription (Latin):
et cũ actio sua se ad alios ertendit
Ut tuunc aliquid ẽ ꝑfecte calidũ. qñ
pt alia caleface᷑. et qñ actio sũa ad
lilia se extendit Et tunc ẽ aliquid
ꝓfcẽ sciens: qñ pt alios docere. et qñ
scĩa sua ad alios se extendit. Pdeo
posse docere: Ergo asilt̃ tuc ẽ aliqͥs
ꝑscẽ bonus qñ bonitas suaus ad adios
se extendit Inde ẽ gͣ ꝙ nõ cognostiti᷑¬

Expanded text:
et cum actio sua ad alios se extendit: ut tunc aliquid est perfecte calidum, quando potest alia calefacere, et quando actio sua ad alia se extendit. Et tunc est aliquis perfecte sciens, quando potest alios docere, et quando scientia sua ad alios se extendit. Ideo posse docete. Ergo a simili, tunc est aliquis perfecte bonus, quando bonitas sua usque ad alios se extendit. Inde est ergo, quod non cognoscit
Abbreviated transcription (Latin):
coiter młres sint ꝓpulatiue secretoꝵ nõ ẽ
tam ⁊̃ queniẽs aliqͣs młrẽs esse debite
secreta tenẽtes uiri igitur nõ debent
sus ꝯiigib secieta apire nisi ꝑdiutna
temꝑa sint exꝑti eas esse distretas pͭ¬
detes et stabiles et nõ ẽẽ secretoꝵ ppala¬
tinas. h it. uifis cũ oñsum sit quõ cõitas
Unri ot uxoris sit nalis et quõ se hẽat
ad alias cõitates domꝰ cũ etiaz declãtum
ciues se hr̃e deleant ad suas ꝯiges et quẽ
cum cit debeant qu̾sari imponat funs
pͥmi pti hui ꝰ scdĩ libra inqua agit᷑ de regiẽ
quigali uĩdẽtur hĩ forte alicu nõ suffia¬

Expanded text:
iter mulieres sint propalativae secretorum, non est tamen inconveniens aliquas mulieres esse debita secreta tenentes. Viri igitur non debent suis coniugibus secreta aperire, nisi per diuturna tempora sint experti, eas esse discretas, prudentes, et stabiles, et non esse secretorum propalativas. His visis, cum ostensum sit, quomodo communitas viri et uxoris sit naturalis, et quomodo se habeant ad alias communitates domus: cum etiam declaratumcives se habere debeant ad suas coniuges, et quomodo cum eis debeant conversari, imponatur finis primae parti huius secundi Libri, in qua agitur de regimine coniugali. Videretur tamen forte alicui non suffi
Abbreviated transcription (Latin):
Scd̾a uia ad ĩuestigũdo hoc ide sũtur
ex mollicie cordis. Nam qr mlrre ut
płiũ st̃ mollẽs et ductił stati cũ al iͣ
ꝑsona eu applaudet et rdet in facieꝰ
eaꝵ credũt ip̃a ẽẽ amicã et ir uelat
ei cordis secicta oĩa. Tertia uia adh¬

Expanded text:
da via ad investigandum hoc idem, sumitur ex molicie cordis. Nam quia mulieres ut plurimum sunt molles et ductibiles, statim cum aliqua persona eis applaudet, et ridet in facie earum, credunt ipsam esse amicam, et revelant ei omnia secreta cordis. Tertia via ad
Abbreviated transcription (Latin):
Num pp̃ prupẽsionẽ pͥncipis ut płimũ
aliq̃ opant mala et offẽdũt alio qde
gno nõ cipedit. Sic etia d eẽ cilre
plur miũ qualis ẽ pͣnceps talis ẽ ppłus
Cum gͣ pͥnceps bon ꝰ predica᷑ ᷑ suscipiũt

Expanded text:
nam propter parvipensionem principis, ut plurimum aliqui operantur mala, et ostendunt alios, quod Regno non expedit. Sic etiam debet esse curae probatum est qualis est princeps, talis est Populus. Cum ergo princeps, bonus praedicatur, subdit
Abbreviated transcription (Latin):
Non gͥ quis crẽdat sẽ eẽ felit e si hrãtͤ
ꝓporcõ ossiũ et neruoꝵ et sit robt¬
infiores potẽcie ħsuit rõĩ et sit sani
et fortis mẽte. et si huioi potẽtias hẽat
ornatas uirtutib et homis opib et sit
pulcher ĩ aĩa tũc ut exigit suus statꝰ
credat se eẽ felicem. dicims antẽut
geigit suus statꝰ qr plena felictas

Expanded text:
Non igitur quis credat se esse felicem, si habeat proportionem ossium et nervorum, et sit robinferiores potentiae subsint rationi; et sit sanus, et fortis mente: et si huiusmodi potentias habeat ornatas virtutibus, et bonis operibus et sit pulcher in anima, tunc ut exigit suus status credat se esse felicem. Dicimus autem ut exigit suus status quia plena felicitas
Abbreviated transcription (Latin):
non sit felititas nec in irbore nec
in sanitate nec in pulctudie trigͣ
uia uenari possumꝰ Pmo qr tliã
pulcriᵈͦ i mẽbris. tobur in ossibus et
neruis. Nam ut uult pħs 3 ͦ de eligẽdis
sint coͣilia. sanitas et pulcrã ͦ et robu
plus est de rõne hom̃s ꝙͣ corpꝰ. et semꝑ¬
forma mag̃ dicit naturã rei ꝙͣ matia

Expanded text:
 Sed quod non sit felicitas in robore, nec in sanitate, nec in pulchritudine, triplici via venari possumus. Primo, quia talia pulchritudo in membris, robur in ossibus, et nervis. Nam ut vult Philosop. 3. De eligendis sint corporalia, sanitas, pulchritudo, et robur plus est de ratione hominis, quam corpus: et semforma magis dicit naturam rei, quam materia.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc nõ faciũt. Nam lis sꝑ se sua¬
ient iuste agere tñ in multis sĩ
dinu ĩuste̾ ampliãs: et aliorum
hr̃ditates sine racõe usurpãt. De¬
enio et ultimo decet ueros iegos
bene se hr̃e circa dĩia. pplẽ em̃ ut rrci¬

Expanded text:
hoc non faciunt; nam licet semper se simulent iuste agere, tamen in multis suum dominium iniuste ampliant, et aliorum haereditates sine ratione usurpant. Decimo et ultimo decet veros reges bene se habere circa divina. Populus enim ut reci
Abbreviated transcription (Latin):
Rapiẽtes et bonos etiaz oxneas ado
honorare ut putetur nõ sic honoratos
esse aciub ꝓpriis si inter ipõs ex istẽne
qd tyram nõ faciũt. Nã sapiẽtes et
honos ut infrapateb ͭ nõ honorãt sed

Expanded text:
apientes et bonos, etiam extraneos adeo honorare, ut putetur non sic honoratos esse a civibus propriis, si inter ipsos existerent. quod tyranni non faciunt: nam sapientes et bonos, ut infra patebit, non honorant, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Ut maxie ꝓcinet bona coiã et regm
redditii studeat expẽdere i bom̃t cõe
uel in bonũ regni. Tyĩm Ro hoc si¬
torib et aliis ꝑsonis ĩutilib. Scdõ¬
redditii et oblacõnes ordiare in bonũ
cõmue regni s etia bona coĩa et iura
regni d maxiẽ custõdire et obfimore
qde ꝑt tyrãm lic se face̾ simulẽt nõ t̃
fariũt. ĩmo bona alioꝵ rapiut. et iura
regni nõ obẜuãt. Tercõ des regem
⁊ eue̾nda. qd̾ ꝯqrue sine uirtute fieri
nõ pt᷑ Ideo uerꝰ rex ue̾ uirtuosꝰ exi¬
stit. tyrãmꝰ aut nõ est. s se ee̾ simła
Qto spectat ad reqẽ nullũ subditoꝵ¬

Expanded text:
ut maxime procuret bona communia, et regni redditus studeat expendere in bonum commune, vel in bonum regni: tyranni vero hoc sitoribus et aliis personis inutilibus. Sredditus et oblationes ordinare in bonum commune regni, sed etiam bona communia et iura regni debet maxime custodire et observare. quod tyranni licet se facere simulant, non tamen faciunt, immo bona aliorum rapiunt, et iura regni non observant. Tertio decet regemreverenda, quod congrue sine virtute fieri non potest: ideo verus rex vere virtuosus existit: tyrannus autem non est, sed esse se simulat. Quarto spectat ad regem, nullum subdito
Abbreviated transcription (Latin):
sine mediotres diffiᷝ ͤ ẽ bene uti illis et
bene eqͣre sumptꝰ facultatib ĩ deolibã¬
litus se extõdit ad modiocres sumptus
Ut ꝓporcõnãtur facultatib di aũt
isiderẽtur simpt g̾m se. Nic libalitas
est c̃ta magnos sumptꝰ si faciẽs eos
multas hẽas facultate et etiã cñca
mediocres. si faciens sumptꝰ illostmedio¬
criter facultatib abundet: s si sumpta

Expanded text:
sive mediocres: difficile est bene uti illis et bene aequare sumptus facultatibus. Ideo liberalitas se extendit ad mediocres sumptus. nantur facultatibus. Si autem considerantur sumptus secundum se: sic liberalitas est circa magnos sumptus, si faciens eos, multas habeat facultates: et etiam circa mediocres, si faciens sumptus illos, mediocriter facultatibus abundet. Sed si sumptus
Abbreviated transcription (Latin):
U̾o eꝯͦ defficũt et ħi uoͣui ᷑ duri et agstes
hũioi auĩ st̃ nõ sustiẽntes alique̾ ludũ
nec dicẽtes aliqid̃ ridiculũ. ĩmo dicẽtib
st̃ molesti. P gͣ quid ẽ iocũditas uol
eut᷑pelia. ꝓut ẽ u̾irti. et ut hic de ea
loqͣmut qr ẽ repͥmẽs suꝑfinitates iudi
et moderan duricias. huiõi aũt u̾tus

Expanded text:
ficiunt: et hi vocantur duri, et agrestes. Huiusmodi autem sunt non sustinentes aliquem ludum, nec dicentes aliquid ridiculum: immo dicentibus sunt molesti. Patet ergo quid est iocunditas, vel eutrapelia, prout est virtus, et ut hic de ea loquimur, quia est reprimens superfluitates ludi, et moderans duritias. Huiusmodi autem virtus
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is. Quare cũ int̾rib ꝯtingat pocãre¬
et bone facẽ oz cͣca ipõs iocos dare ytute
aliquã ꝑ quã debite nos hẽamꝯ adlo
In ip̃is esn iocis quidũ suꝑabũdũt desiderã¬
tes eiõ risum face̾ de quib dr̃ .imi echiꝰ¬

Expanded text:
in talibus contingat peccareet bene facere, oportet circa ipsos iocos virtutem aliquam, per quam debite nos habeamus ad ludos. In ipsis enim iocis quidam superabundant desiderantes omnino risum facere. de quibus Ethi
Abbreviated transcription (Latin):
se h eoꝵ opinones tractare nõ ostẽ¬
taciomes causa si quia hoc requiret
piesẽs methedꝰ quẽ intẽdimꝰ tradẽ
de regine cuicͭͥs et regni. Uiso em̃
quid suꝑ hoc senẜũt pħi. et ꝑtractatis¬

Expanded text:
se habet eorum opiniones tractare, non ostentationis causa, sed quia hoc requirit praesens methodus, quam intendimus tradere de regimine civitatis, et regni. Viso enim quid circa hoc sen