comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& his qui suarũ script᷑arũ lumen ⁊ spñalis popłi gr̾ãm qd̾ no¬
uũ testam̃tũ uocatur habere noluerunt. quos quanta potin
breuitate ꝑstͥnsi. tenenda nobis est xͥana religio & eiꝰ ȩccłiȩ cõ¬
municatio. que catholica est & catholica noĩatur. non solũ

Expanded text:
 his qui suarum Scripturarum lumen, et spiritalis populi gratiam, quod No his qui suarum Scripturarum lumen, et spiritalis populi gratiam, quod Novum Testamentum vocatur, habere noluerunt, quos quanta potui brevitate constrinxi, tenenda est nobis Christiana religio, et ejus Ecclesiae communicatio quae ca
Abbreviated transcription (Latin):
tes eam fidẽ quã in ȩccłia catholica p̾dicari sciunt. Hos coronat
in oculto. pater in oculto uidens. Rarũ hoc uidet᷑ genꝰ. set tamen
exẽpla non clesunt. ĩmo plura sunt quã credi potest. Ita oĩb ge¬
nerib hom̃ũ & exemploꝵ ad auimarũ curationẽ &x ad institutõ¬
nem spũalis popłi utitur. diuina ꝓuidentia. Qmobrẽ cũ añ
paucos annos ꝓmiserĩ tibi seͥbere karissime michi romania¬
ne. quid cle uera religione sentirẽ. tẽpus nc̃ esse arbitͣtꝰ sum
postqͣm tuas acerrimas int̾rogationes sine ullo certo fine. fluc¬
tuare. ea caritate qua tibi obst rictꝰ sũ: diutiꝰ sustinere non poᷤ¬
sũ. Riepudiatis gͥ oĩb qui neq in sacris philosophant᷑. necq in
philosphiã ꝯsecͣntur. & lns qui uł pͣua opinione uł aliqua sinił¬
tate suꝑbientes a regła & cõiminione ȩccłiȩ catholice deuiarũt.¬

Expanded text:
tes eam fidem quam in Ecclesia catholica praedicari sciunt. Hos coronat tes eam fidem quam in Ecclesia catholica praedicari sciunt. Hos coronat in occulto Pater, in occulto videns. Rarum hoc videtur genus, sed tamen exempla non desunt: imo plura sunt quam credi potest. Ita omnibus generibus hominum et exemplorum ad animarum curationem, et ad institutionem spiritualis populi, utitupaucos annos promiserim tibi scribere, charissime mihi Romaniane, quid de vera religione sentirem , tempus nunc esse arbitratus sum, postquam tuas acerrimas interrogationes, sine ullo certo fine fluctuare, ea charitate qua tibi obstrictus sum, diutius sustinere non possem. Repudiatis igitur omnibus qui neque in sacris philosophantur, nec in philosophia consecrantur; et iis qui vel prava opinione, vel aliqua simultate su
Abbreviated transcription (Latin):
quã ginnũt. ad examen seu ad ocupationẽ nr̃e intelligentie.
hii sunt exitus xͥanoꝵ carnaliũ. qui non potuerũt corrigi
aut sustineri. Sepe etiam sinit diuina ꝓuidentia ꝑ ĩullas
nuiũ t᷑bulentas carnaliũ hoĩnũ seditiones expelli de popło¬
.xͥano etiã bonos uiros. ¶Ꝙam contumeliã uł iniuriã suam
cũ patientissime ꝓ eccłie pace tulerint. neq ullas nouitates uł
scismatis uł heresis moliti fuerĩt: docebunt hoĩes. quã uͭ affec¬
tu & quanta sinceritate caritatis d̾o seruiendũ sit. Talĩ gͥ
uiroꝵ ꝓpositũ est aut seclatis remeare turbinib. aut si id nou
sinantur. uł ead̾ tempestate ꝑseuerante. uł ne suo reditu talis
aut seuior oriatur. tenent uoluntatẽ consulendi etiã eis ipsis
quoꝵ. motib ꝑt̾bationibq cesserunt. sine ulla conuenticłoꝵ
segregatione. usq ad mortẽ defendentes. ⁊ testimouio iuuan¬

Expanded text:
quam gignunt, ad examen sive occasionem nostrae intelligentiae. quam gignunt, ad examen sive occasionem nostrae intelligentiae. Hi sunt exitus christianorum carnalium qui non potuerunt corrigi aut sustineri. 11. Saepe etiam sinit divina providentia, per nonnullas nimium turbulentas carnalium hominum seditiones expelli de coa, etiam bonos viros Quam contumeliam vel injuriam suam cum patientissime pro Ecclesiae pace tulerint, neque ullas novitates vel schismatis vel haeresis moliti fuerint, docebunt homines quam vero affectu, et quanta sinceritate charitatis Deo serviendum sit. Talium ergo virorum propositum est, aut sedatis remeare turbinibus; aut si id non sinantur, vel eadem tempestate perseverante, vel ne suo reditu talis aut saevior oriatur; tenent voluntatem consulendi etiam eis ipsis quorum motibus perturbationibusque cesserunt, sine ulla conventiculorum segregatione usque ad mortem defendentes, et testimonio juvan
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatõis sue. ħeticis ad ꝓbatõnẽ doctͥne sue. scismaticis ad docu¬
mentũ stabilitatis sue. nid̾is ad ꝯꝑationẽ pulcͥtudinis sue. Alios
gͦ inuitat. alios excludit. alios relinqͥd. alios aũcedit. oĩb tamen
gr̃e cłi participande dat potestatẽ. siue illi formandi sint ad huc.
siue reformandi. siue recolligendi. siue ad unt tencli Car nales
aũ suos idest uiuentes aut sentientes carnaliter. cãqmͣ paleas
tolerat. quib iuarea frumenta tutiora sũt donͨ talibꝰ. tegminibꝰ
mentũ est : tã du sustinet᷑ peccatũ aut error eiuꝰlib. donec
aut acusatorẽ inueniat: aut pͣuã opnnonẽ ꝑtinaci amino¬
sitate defendat. Exclusi aũ: aut penitẽdo redeunt. aut in neqͥ¬
tiã male liberi defluunt ad ãmonitionẽ nr̃e diligentie aut
scismata fatiũt. ad exc̾citationẽ nr̃e patientie. aut ħ̾esim ali¬

Expanded text:
operationis suae, haereticis ad probationem doctrinae suae, schismaticis ad docuoperationis suae, haereticis ad probationem doctrinae suae, schismaticis ad documentum stabilitatis suae, Iudaeis ad comparationem pulchritudinis suae. alios ergo inuitat, alios excludit, alios relinquit, alios antecedit; omnibus tamen gratiae dei participandae dat potestatem, siue illi formandi sint adhuc siue reformandi siue recolligendi siue admittendi. carnales autem suos, id est uiuentes aut sentientes carnaliter, tamquam paleas tolerat, quibus in area frumenta tutiora sunt, donec talibus tegminibus mentum est, tamdiu sustinetur peccatum aut error cujuslibet, donec aut accusatorem inveniat, aut pravam opinionem pertinaci animositate defendat. Exclusi autem aut poenitendo redeunt, aut in nequitiam male liberi defluunt, ad admonitionem nostrae diligentiae; aut schisma faciunt, ad exercitationem nostrae patientiae; aut haeresim ali
Abbreviated transcription (Latin):
ut fotini & arriani multiq p̾terea. Nam de his qui scismata
fec̾unt. alia q̃stio est. Posset enim eos area dnĩca usq ad tẽpus
ultune uentilatiõis ut paleas sustine̾. nisi uento suꝑbie numa
leuitate cessissent. ⁊ sese a nobis ultro seꝑasseut. Iudĩ uͦ qͣmuis
uni oĩpotenti supplicent d̾o. sola tñ tẽꝑalia &e uisibilia bona
de illo expectantes. rudienta noui popłi ab humilitate surgẽ¬
tia. in ipsis suis scripturis minia securitate noluerũt adu̾tere
atq ita in uet̾i hoĩe remanserunt. Que cũ ita sint. neq in confu¬
sione paganoꝵ. ueq in p᷑gamentis heretieoꝵ. neq in langore sciᷤᷤ¬
maticoꝵ neq in cecitate nd̾oꝵ querenda : religio. s aput eosso
los qui. xͥam catholici uł orthodoxi noĩant᷑. idest utegͥtatis cus¬
de lateq diffusa. oĩb errantil utit᷑ ad ꝓfectꝰ suos. ⁊ ad eoꝵ. correc¬
tionẽ cũ euigilare uoluerint. Utitur enim gentib ad materiã

Expanded text:
ut Photiniani et Ariani multique praeterea; nam de his qui schismata fecerunt alia quaestio est. posset enim eos area dominica usque ad tempus ultimae uentilationis uelut paleas sustinere, nisi uento superbiae nimia leuitate cessissent et sese a nobis ultro separassent. Iudaei uero quamuis uni omnipotenti deo supplicent, sola tamen temporalia et uisibilia bona de illo exspectantes rudimenta noui populi ab humilitate surgentia in ipsis suis scripturis nimia securitate noluerunt aduertere atque ita in uetere homine remanserunt. quae cum ita sint, neque in confusione paganorum neque in purgamentis haereticorum neque in languore schismaticorum neque in caecitate Iulos qui Christiani, catholici vel orthodoxi nominantur, id est integritatis cuside lateque diffusa omnibus errantibus utitur ad prouectus suos et ad eorum correctionem, cum euigilare uoluerint. utitur enim gentilibus ad materiam
Abbreviated transcription (Latin):
cõmoti hoĩes in eoꝵ. cecdunt sententiã. rõib quas ch̃is donare dignat᷑
quantũ possumꝰ demonstͣmꝰ. Illud sane in pͥmis tene te uolo qui
bene nosti animũ meũ non hoc fugiente arrogantie gr̃a. quasi
sollẽpnit̾ dicẽ qͥoqͥt in his litt̾is erroris inueniri pot̾it: hoc solũ

Expanded text:
commoti homines in eorum cedunt sententiam, rationibus quas Dominus dare dignatur, commoti homines in eorum cedunt sententiam, rationibus quas Dominus dare dignatur, quantum possumus demonstramus. Illud sane in primis tenere te volo, qui bene nosti animum meum, non hoc me fugiendae arrogantiae gratia quasi solemniter dicere, quidquid in his litteris erro
Abbreviated transcription (Latin):
esse auctorẽ dm̃. & cũ ꝯsuetudinẽ suã uinc̾e neq̃unt iã carnalibs
laq̃is irretitã: duasanimas esse in uno corꝑe existimant. unã
de cło que nat᷑ałr ħ sit qd̾ ipse. alt̾am de gente tenebͣrũ qmͣ cłs nͨ
genuerit nec fec̾it. nec ꝓtulerit nec abiec̾it. s que suam uitam
terrã suã. fetꝰ suos ꝙ aĩalia. sinĩ postremo habuerit regnũ. inge
aliud s fac̾e̾t non haberet. ꝙ quomͦ aliter posset hosti
resist̾e nõ inueniret. necessitate opp̾ssũ misisse huc
aĩam bonã. quandã particłam substantie sue. cuiꝰ cõmixtio¬
ne atq miseria hostẽ temꝑatũ esse sõpniant. & mundũ fabri¬
catũ. Neq nũc eoꝵ oppiniones refellimꝰ. qd̾ partĩ iam fecimꝰ.
partĩ quantũ ds̃ siuerit faciemꝰ s in hoc oꝑe quomͦ ad u̾sũ
eos fides catholica tuta sit. & quomͦ non ꝑtͣbent animũ ea quil

Expanded text:
esse auctorem Deum. Et cum consuetudinem suam vincere nequeunt, jam carnalibus esse auctorem Deum. Et cum consuetudinem suam vincere nequeunt, jam carnalibus laqueis irretiti, duas animas esse in uno corpore existimant: unam de Deo, quae naturaliter hoc sit quod ipse; alteram de gente tenebrarum, quam Deus nec genuerit, nec fecerit, nec protulerit, nec abjecerit; sed quae suam vitam, suam terram, suos fetus et animalia, suum postaliud quod faceret non haberet, et quomodo aliter posset hosti resistere non inveniret, necessitate oppressum misisse huc animam bonam, et quamdam particulam suae substantiae, cujus commixtione atque miscela hostem temperatum esse somniant, et mundum fabricatum. 17. Neque nunc opiniones eorum refellimus, quod partim jam fecimus, partim quantum Deus siverit faciemus: sed in hoc opere quomodo adversus eos fides catholica tuta sit, et quomodo non perturbent animum ea quibus
Abbreviated transcription (Latin):
s ad uerũ querendũ carnales. ꝙ ad uerũ aꝑiendũ spũales catholicos
festi uiri nõ fiunt inter nos: qͣm diu ĩꝑitie nr̃e tenebris delectati.
dormire malumꝰ qm lucẽ ueritatis intueri. Qua ꝓpt̾ młti ut diẽ dĩ ui¬
deant. & gaudeant. ꝑ heticos de sõpno excitant᷑. Utam᷑ gͦ etiã hetieiꝰ
non ut eoꝵ. aꝓpbemꝰ errores: s ut catholicã disciplinã ad ũsus eoꝵ
insidias asserentes. iugilantiores simꝰ &e cautiores. etiã si eos ad salu¬
pietate legentil bonis non adu̾sus unam aliqͣm. s ad u̾sus om̃s pra¬
uas ⁊ falsas opmiones possit ualere. Contͣ eos tam̃ potissimũ est in¬
stituta: qui duas nat᷑as uel substantias singłis pͥncipiis adu̾sus in¬
uicẽ rebelles esse arbritͣntur. Offensi enĩ quibꝰdã reb & rursus qͥb¬
dã clelectati. non eoꝵ qͥb offendunt᷑. s eoꝵ quib delectant᷑ uolunt

Expanded text:
sed ad uerum querendum carnales et ad uerum accipiendum spirituales cathsed ad uerum querendum carnales et ad uerum accipiendum spirituales cathed manifesti non fiunt inter nos, quamdiu imperitiae nostrae tenebris delectati dormire malumus, quam lucem veritatis intueri. Quapropter multi, ut diem Dei videant et gaudeant, per haereticos de somno excitantur. Utamur ergo etiam haereticis non ut eorum approbemus errores, sed ut catholicam disciplinam adversus eorum insidias asserentes, vigilantiores et cautiores simus, etiamsi eos ad salupietate, legentibus bonis, non adversus unam aliquam, sed adversus omnes pravas et falsas opiniones possit valere. Contra eos tamen potissimum est instituta, qui duas naturas ve. substantias singulis principiis adversus invicem rebelles esse arbitrantur. Offensi enim quibusdam rebus, et rursus quibusdam delectati, non earum quibus offenduntur, sed earum quibus delectantur, volunt
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ auctoritatẽ secuti. ꝑtin sic intelligunt᷑. ut uideamꝰ esse cei¬
tissima. partĩ sic ut ideamꝰ fieri posse atq ita fieri oportu¬
isse. clolemꝰq illos hec non credentes. qui nos antea creden¬
tes irrid̾e: qm nobisc̃ cred̾e̾ maluerunt. Non enĩ iã illa ho¬
minis sacͦscã fusceptio. & uirgniał partꝰ &̾ mors filii dei ꝓ
nobis. & ref᷑rectio a mortuis. ⁊ in celũ ascentio. ⁊ ꝯsessus ad dex¬
tam pats. & peccatoꝵ abolitio. & uidĩtii dies. ⁊ cor¬
ꝑũ resuscitatio. cognita et̾nitate tͥnitatis ⁊ inmutabilitate cre¬
ature. creduntur tm̃ & non ẽtiã iudicantur ad sũ micłĩ miseri¬
dictũ est. oportet multas heses esse. ut probati manifesti fiant
int̾ uos: utam᷑ etiam isto diuine ꝓuidentie benefitio. Etx his enĩ
hõĩb hetici fiunt. qui etiã si essent in excłia nichilominꝰ ertaren
Cũ autẽ foris sunt plurimũ ꝓsunt. non uerũ docendo qd̃ nesciunt.¬

Expanded text:
 auctoritatem secuti, partim sic intelliguntur, ut videamus esse certissima; partim sic, ut videamus fieri posse, atque ita fieri oportuisse, doleamusque illos haec non credentes, qui nos antea credentes irridere, quam nobiscum credere maluerunt. Non enim jam illa hominis sacrosancta susceptio, et Virginis partus, et mors Filii Dei pro nobis, et resurrectio a mortuis, et in coelum ascensio, et consessus ad dexteram Patris, et peccatorum abolitio, et judicii dies, et corporum resuscitatio, cognita aeternitate Trinitatis et mutabilitate creaturae, creduntur tantum, et non etiam judicantur ad summi Dei miseri verissime dictum est, Oportet multas haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos ; utamur etiam isto divinae providentiae beneficio. Ex his enim hominibus haeretici fiunt, qui etiamsi essent in Ecclesia, nihilominus errarent. Cum autem foris sunt, plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ munerũ largitori ło. Qmobrẽ sit tͥ manifestũ atq per¬
ceptũ. nullũ errorẽ in religione esse potuisse. si aĩa ꝓ do suo nõ
coleret aĩam aut corpꝰ aut fantasmata sua. aut eoꝵ. aliqͣ duo con¬
iuncta aut certe simul omĩa. s in hac uita societati gen̾is huma¬
ni sine dolo tẽꝑałr congruens. et̃na meditaret᷑ unũ dñi colens. qͥ
nisi ꝑmaneret in cõmutabilis: nulla mutabilis nat᷑a remaneret.
uert̾e facile est. fãntasiata porro nichil sunt aluid quã de spetie
corꝑis corporeo sensu ad tͣcta fĩgm̃ta. que memorie mandare ut
accepta sunt uł partiri uł multiplicare uł ꝯtͣhere uł clisten¬
dere uł ordinare uł ꝑt᷑bare uł qͦlib mͦ fig᷑are. cogitando facilli¬
mũ est. s cũ uerũ querit᷑: cauere & uitare difficile. Non gͦ crea

Expanded text:
nte instauretur. 18. Quamobrem sit tibi manifestum atque perceptum, nullum errorem in religione esse potuisse, si anima pro Deo suo non coleret animam, aut corpus, aut phantasmata sua, aut horum aliqua duo conjuncta, aut certe simul omnia: sed in hac vita societati generis humani sine dolo temporaliter congruens, aeterna meditaretur, unum Deum colens; qui nisi permaneret incommutabilis, nulla mutabilis natura remaneret. vertere facile est. Phantasmata porro nihil sunt aliud quam de specie corporis, corporeo sensu abstracta, figmentaque memoriae ut accepta sunt uel partire uel multiplicare seu contrahere uel distendere uel ordinare uel turbare uel quodlibet figurare facillimum est, sed cum uerum quaeritur cauer
Abbreviated transcription (Latin):
loguntur. catholicã nichil aluio quã catholicam nocant. Nõ
enim possunt intelligi nisi eam hoc nomine disceruant qͦ
ab uniu̾so orbe nuncupatur. Huisꝰ religionis sectande caput
est historia & ꝓphetia dispensationis tẽꝑalis diuine ꝓuidentie
ꝓ salute gen̾is humam in et̾nã uitã reformandi atq reꝑandi.
que cũ crelita fuerĩt. mentẽ p᷑gabit uite modꝰ cle diuinis p̾cep¬
tis conciliatꝰ. c̾ ydoneã fatiet spũalib ꝑcipiendis. que nec p̾t̾ita
sunt nͨ fut᷑a. s eod mͦ sẽꝑ manentia. nulli imitabilitati obnexia

Expanded text:
aliud quam Catholicam vocant. Non enim possunt intelligi, nisi hoc eam nomine discernant, quo ab universo orbe nuncupatur. 13. Hujus religionis sectandae caput est historia et prophetia dispensationis temporalis divinae providentiae, pro salute generis humani in aeternam vitam reformandi atque reparandi. Quae cum credita fuerit, mentem purgabit vitae modus divinis praeceptis conciliatus, et idoneam faciet spiritualibus percipiendis, quae nec praeterita sunt, nec futura, sed eodem modo semper manent
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quẽ popłis iam oĩb hec credenda ꝑsuasa sunt. que utiq ab ipsis
fierent si tautũ ualerent. aut si non fierent. eruneu inincdentie
uitare non possent. Ergo cedant ei a quo factũ est. nec curiositati
aut mani iactantia ipecdiantur. quo ininꝰ agnoseant quid
int̾sit it̾ paucoꝵ. tunidas coniecturas & manifestã salutẽ corree

Expanded text:
per quem populis jam omnibus haec credenda persuasa sunt. Quod utique ab ipsis per quem populis jam omnibus haec credenda persuasa sunt. Quod utique ab ipsis fieret, si tantum valerent: aut si non fieret, crimen invidentiae vitare non possent. Ergo cedant ei a quo factum est, nec curiositate aut inani jactantia impediantur quominus agnoscant, quid intersit inter paucorum timidas conjectura
Abbreviated transcription (Latin):
pectora qui hec implere conant᷑. si tam ĩnima̾biles ag̃cliunt᷑ hanc
uitam. ut desertis uitus ⁊ honorib huiꝰ mundi. ex oĩ genere hoĩnũ¬
um deo funo totã uitã dicare uolentiũ. deserte quondã insule ac
multarũ t̾rarũ solitudo cõpleatur. si deniq ꝑ urbes atq opida. cas¬
tella. iuicos. agros etiam uillasq pͥuatas. in tantũ aꝑte ꝑsuadetur.
ad dñm: quid adhuc oscitamꝰ crapłam hest̾uã. ⁊ in mortuis pecudibꝰ
diuina eloquia ꝑscrutamur. si quando autẽ ad clisputationẽ uenit᷑.
platonico nomine ora crepantia quam pectus uͦ plenũ magis hab̾e
gestimꝰ: Quigͦ sensibilẽ istũ inundũ contẽpu̾e. & anunã uirtute p᷑¬
gandam sĩtino d̾o subicẽ. atq subiugare. uanũ aut malũ putant
alia rõne refelendi sunt. si tam̃ cũ his clignũ est disputare. Qui
autẽ bonũ & appetenclũ fatentur: cognoscant dm̃ & celaut dõ.

Expanded text:
pectora qui haec implere conantur; si tam innumerabiles aggrediuntur hanc pectora qui haec implere conantur; si tam innumerabiles aggrediuntur hanc uiam, ut desertis diuitiis et honoribus huius mundi ex oni deo summo totam uitam dicare uolentium desertae quondam insulae ac multarum terrarum solitudo compleatur; si denique per urbes atque oppida, castella, uicos, agros etiam uillasque priuatas in tantum aperte suadetur ad dominum: quid adhuc oscitamus crapulam hesternam et in mortuis pecudibus diuina eloquia perscrutamur? si quando autem ad disputationem uenitur, Platonico nomine ora crepitantia quam pectus uero plenum magis habere gestimus? Qui ergo sensibilem istum mundum contemnere et animam uirtute purgandaalia ratione refellendi sunt: si tamen cum his dignum est disputare. Qui autem bonum et appetendum fatentur, cognoscant Deum et cedant Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
in mundo sunt. qm̃ õe qđ in imincdo est. concupiscentia carnis ẽ.
os concupiscentia occłoꝵ. & ambitio scłi. si hec ꝑ totũ orbem iam
popłis leguntur & cũ uenatõne libentissime audiunt᷑. si post tm̃
sanguinẽ. tantos ignes. tot eruces martyrũ. tauto fertiliꝰ o uberiꝰ.
usq ad barbaias nationes ȩccłiȩ pullurarunt. si tot iuuenũ & uir¬
ginũ milia ꝯtẽpuentrũ nuptias casteq uiuẽtiũ iã nemo miratur.
qd̾ cũ feciss plato usq ad eo ꝑu̾sam tẽꝑũ suoꝵ. timuit oppinionẽ.
ut ꝑhibeatur sacͥficasse nat᷑e. nat᷑am execratus. ut tãqͣm peccatum
illud abolet᷑. si hec sic accipiuntur ut qͦmͦ antea talia clisputare. si
nc̃ ꝯͣ ñ disputare monstruosũ sit. si tali pollicitatõi atq sponsioni
ꝑ om̃s t̾rarũ partes quas hoĩes incolũt sacͣ rͥana tradiutur. si hec
cotidie legiuitur in eccłiis & a sacerdotib expominit᷑. si tundunt

Expanded text:
in mundo sunt concupiscentia carnis est et concupiscentia oculorum et ambitio saeculi; si haec per totum orbem iam populis leguntur et cum ueneratione libentissime audiuntur; si post tantum sanguinem, tantos ignes, tot cruces martyrum tanto fertilius et uberius usque ad barbaras nationes ecclesiae pullularunt; si tot iuuenum et uirginum milia contemnentium nuptias casteque uiuentium iam nemo miratur; quod cum fecisset Plato, usque adeo peruersam temporum suorum timuit opinionem, ut perhibeatur sacrificasse naturae, tamquam peccatum illud aboleretur; si haec sic accipiuntur, ut quomodo antea talia disputare, sic nunc contra disputare monstruosum sit; si tali pollicitationi atque sponsioni per omnes terrarum partes, quas homines incolunt, sacra christiana traduntur; si haec cotidie leguntur in ecclesiis et a sacerdotibus exponuntur; si tundunt
Abbreviated transcription (Latin):
runt. sicut sunt nescio qui serpentini qui qui appellant᷑ sieut
manichei. sicut alii nonnulli. S in illis magis animadũtendũ
hoc magisq p̾dicandũ: qui paria sacͣmenta celebrantes. tantũ
qd̾ sententia dispares sunt & errores suos animosius defendẽ
quã cautiꝰ corrig̾e maluerunt. exclusi a cõmumone catholi

Expanded text:
runt; sicut nescio qui Serpentini qui appellantur, sicut runt; sicut nescio qui Serpentini qui appellantur, sicut Manichaei, sicut alii nonnulli. sed in illis magis animaduertendum hoc magisque praedicandum, qui paria sacramenta celebrantes, tamen quia sententia dispares sunt et errores suos animosius defendere quam cautius corrigere maluerunt, exclusi a catholi
Abbreviated transcription (Latin):
uis intellige̾ facile est religionẽ ab eis nõ esse querendã. qui eadẽ
sacra suscipiebant cũ popłis. & de suoꝵ deoꝵ nat᷑a ac sũmo bono
diu̾sas contrariasq sententias in scolis suis cadẽ teste multituoine
mꝰ: meffabili laude p̾dicandã esse neminẽ negare oporteret. He¬
reses nãq tam ĩuum̃abiles a regła. rͥanitatis au̾se testes sunt.
nõ admitti ad cõmunicanda sacͣmenta. eos qui de patre d̾o. ꝙ
sapientia eius & sp̃u scõ mun̾e diumo aliter sentiunt ⁊ hõĩb
ꝑsuad̾e conantur. qmͣ ueritas postulat. Sic enim creditur ⁊ do¬
cetur. qd̾ est humane salutis capud non aliã esse philosophiã id:
sapientiã studiũ. & aliam religionẽ. cũ hii quoꝵ doctͥnam nõ
approbamꝰ nec sacmenta nobiscũ cõmmunicant. qd̾ in illis minus
mirandũ est. qui eoꝵ quoq sacͣmentoꝵ. ritu dispares esse uolue¬

Expanded text:
iuis intellegere facile est, religionem ab eis non esse quaerendam qui eadem iuis intellegere facile est, religionem ab eis non esse quaerendam qui eadem sacra suscipiebant cum populis et de suorum deorum natura ac diversas contrariasque sententias in scholis suis, eadem teste multitudine,mus, ineffabili laude praedicandam esse, neminem negare oporteret. Haereses namque tam innumerabiles a regula Christianitatis aversae, testes sunt non admitti ad communicanda Sacramenta eos qui de Patre Deo, et sapientia eius et munere diuino aliter sentiunt et hominibus persuadere conantur quam ueritas postulat. sic enim creditur et docetur, quod est humanae salutis caput, non aliam esse philosophiam, id est sapientiae studium, et aliam religionem, cum hi quorum doctrinam non approbamus nec sacramenta nobiscum communicant. quod in illis minus mirandum est qui eorum quoque sacramentorum ritu dispares esse uolue
Abbreviated transcription (Latin):
& inuenirent refertas eccłias. templa deserta acupiditate bo¬
noꝵ tẽꝑaliũ atq fluentiũ ad spẽ uite. et̾er bona spũalia & intel¬
ligibilia uocari & concurrẽ humauũ genꝰ. dice̾ut fortasse si ta¬
les essent. quales fuisse memorautur. Hec sunt que nos ꝑfua¬
dere popłis non ausisums. & eoꝵ potiꝰ consuetudini cessimuᷤᷤ
quã illos in nr̃am fidẽ uoluntatẽq traduximꝰ. Itaq si hanc
uitam illi uiri nobiscũ rursũ agere potuissent. id̾ent pi¬
fecto ciuꝰ auctoritate faciliꝰ consuleretur hõĩb. & paricis mu
neq facerent ĩ suꝑbia ⁊ ĩuidia remanẽtes: nescio utrũ possent
at ea ipsa que appetenda esse dixerant. cũ istis sordib uitiit¬
ꝙ reuolare. Nam tanto uitio euriositatis in ꝑeuntandis de¬
monib quo isti maxiine cũ quib nũc agitur pagani. a.rͥana
salute reuocantur. quia nimis puerile est. nescio utrũ tales ill
p̃pedirent᷑ uiri. D qͦ qͦ mͦ se habeat philosofoꝵ iactantia. illud cu¬

Expanded text:
 inuenirent refertas ecclesias, templa deserta, a cupiditate bonorum temporalium atque fluentium ad spem uitae aeternae et bona spiritalia et intellegibilia uocari et currere humanum genus, dicerent fortasse, si tales essent quales fuisse memorantur: haec sunt quae nos persuadere populis non ausi sumus et eorum potius consuetudini cessimus, quam illos in nostram fidem uoluntatemque traduximus. ita si hanc uitam illi uiri nobiscum rursus agere potuissent, uiderent profecto cuius auctoritate facilius consuleretur hominibus et paucis mutnec facerent in superbia et inuidia remanentes, nescio utrum possent ad ea ipsa quae appetenda et desideranda esse dixerant cum istis sordibus uiscoque reuolare. nam tertio uitio curiositatis in percontandis daemonibus, quo isti maxime cum quibus nunc agitur pagani a christiana salute reuocantur, quia nimis puerile est, nescio utrum tales illi praepedirentur uiri. Sed quoquo modo se habeat philosophorum iactantia, illud cu
Abbreviated transcription (Latin):
magistio s intima illuminatd̃s ab incunabulis illustratũ. tanta
honestaret gr̃a. tanta firmitate roboraret. tanta deniq maiestate
subueret. ut oĩa cõtempnendo que pͣu hoĩes cupiunt. o oĩa ꝑpeti¬
endo que horrescunt. & omĩa fatiendo que mirantur. genꝰ humanũ
ad tam salubrẽ fidem sũmo amore atq auctoritate conuerteret. De
honorib uͦ eiꝰ frustra se consuli. cũ facile possit eristimari quanti honp¬
res debeantur sapientie cdĩ. qua gestante ille & gub̾naute ꝓ uera sa¬
Que si facta sunt. si litt̾is monimentisq celebrant᷑. si ab una regio¬
ne terrarũ in qua sola unꝰ cl̃s coleretur. & nbi talem nasci oporte¬
bat. ꝑ totũ orbem terrarũ missi electi uiri uirtutib atq sermonib
diuuim amoris incendia concitarunt. si confirmata salub̾rima dis¬
ciplina illuminatas t̾ras post̾is reliquerunt.⁊ ne pͣteritis loqͣr. qu

Expanded text:
magisterio, sed intima illuminatione ab incunabulis illustratum, tanta magisterio, sed intima illuminatione ab incunabulis illustratum, tanta honestaret gratia, tanta firmitate roboraret, tanta denique majestate subveheret, ut omnia contemnendo quae pravi homines cupiunt, et omnia perpetiendo quae horrescunt, et omnia faciendo quae mirantur, genus humanum ad tam salubrem fidem summo amore atque auctoritate converteret. De honoribus vero ejus frustra se consuli, cum facile possit existimari quanti honores debeantur Sapientiae Dei, qua gestante et gubernante ille pro vera sasset, mereretur. 4. Quae si facta sunt, si litteris monumentisque celebrantur, si ab una regione terrarum, in qua sola unus colebatur Deus, et ubi talem nasci oportebat, per totum orbem terrarum missi electi viri, virtutibus atque sermonibus divini amoris incendia concitarunt; si confirmata saluberrima disciplina, illuminatas terras posteris reliquerunt; et, ne de praeteritis loquar, qu
Abbreviated transcription (Latin):
li datũ est ut eiꝰ et̾nitatis contẽplatione ꝑfruatur atq affitiat᷑.¬
ornet᷑ ex ea et̾nãq uitam possit mereri. S cũ nascentiũ atq tn¬
stuntium rerũ amore ac dolore sautiat᷑. o cledita consuetudini huiu
uite. atq sensib corꝑis manils euanescit ymaginib. irrilet eos qui di¬
cunt ẽẽ. aliqͥd qd̃ neq istis occulis uideat᷑ nec ullo fautasmate cogitet᷑.
s mente sola & intlligentia cerni queat. Cũ gͦ hec a magistro sibi ꝑ¬
suad̾entur. si ex eo quereret ille discipłs. utrũ si quisqͣm existeret uir
rent. aut siqui possent ꝑciꝑe non prauis opinionib multitudinis in¬
plicati uulgarib obruerentur erroribus cũ diuinis honoribꝰ dignũ
uidicarent: respond̾et credo ille nõ posse hec ab hoĩe fieri. nͥ quẽ forte
ipsa d̾i uirtꝰ atq sapientia ab ipsa rerũ natura exceptũ nec hõiũ

Expanded text:
li datum, ut eius aeternitatis contemplatione perfruatur atque afficiatli datum, ut eius aeternitatis contemplatione perfruatur atque afficiatur ex ea aeternamque uitam possit mereri; sed dum nascentium atque transeuntium rerum amore ac dolore sauciatur et dedita consuetudini huius uitae atque sensibus corporis inanibus uanescit imaginibus, inridet eos qui dicunt esse aliquid quod neqsed mente sola et intelligentia cerni queat: cum haec ergo a magistro sibi persuaderentur, si ex eo quaereret ille discipulus, utrum si quisquam existeret vir rent, aut si qui possent percipere, non pravis opinionibus multitudinis implicati, vulgaribus obruerentur erroribus; eum divinis honoribus dignum judicaret: responderet, credo, ille, non posse hoc ab homine fieri, nisi quem forte ipsa Dei Virtus atque Sapientia ab ipsa rerum natura exceptum, nec hominum
Abbreviated transcription (Latin):
ligio potissimũ teuenda sit. & que ad ueritatem ac beatitudinẽ
uia. non esse dubitanclũ. Si enĩ plato ipse uni̾et. & me int̾rogã¬
tem non asꝑnaret᷑ uł potiꝰ siquis eius discipłs eo ipso tempore quo
iuuebat. cũ sibi ab illo ꝑsuaderetur non corporeis oculis set pura
nente ueritatẽ uideri. cui quec̃q aĩa inhesiss eam beatã fieri ate
ꝑfectã. ad qͣni ꝑcipiendã nichil magis impedire qͣm uitã libictim¬
b deditam & falsas ymagines rerũ sensibiliũ que nobis ab hoc sen¬
sibili mundo ꝑ corpus impresse uarias opunoues erroresq gena¬
rent. quãobrẽ sanandũ esse anumũ ad intuendã incõmutabilẽ
rerũ formã ⁊ eodẽ mͦ sẽꝑ habentẽ atq undiq sui similẽ pulcͥtudin
nec distentam locis nec tẽꝑe uariatã. s unũ atq icdem oĩ ex parte
seruantẽ. qͣmͣ non cred̾e̾nt esse hoĩes cũ ipsa uiere sũmeq sit cetera
nasci. occide̾. flucre. labi. & tam̃ in quantũ sunt ab illo et̾no deo

Expanded text:
ligio potissimum tenenda sit et quae ad ueritatem ac beatitudinem uia non esse dubitandum. si enim Plato ipse uiueret et me interrogantem non aspernaretur, uel potius si quis eius discipulus eo ipso tempore quo uiuebat, cum sibi ab illo persuaderetur non corporeis oculis, sed pura mente ueritatem uideri; cui quaecumque anima inhaesisset, eam beatam fieri atque perfectam; ad quam percipiendam nihil magis impedire quam uitam libidinibus deditam et falsas imagines rerum sensibilium, quae nobis ab hoc sensibili mundo per corpus impressae uarias opiniones erroresque generarent; quam ob rem sanandum esse animum ad intuenem modo semper se habentem atque undique sui similem pulchritudinem, nec distentam locis nec tempore uariatam, sed unum atque idem omni ex parte seruantem, quam non crederent esse homines, cum ipsa uere summeque sit; cetera nasci, occidere, fluere, labi, et tamen in quantum sunt ab illo aeterno deo
Abbreviated transcription (Latin):
mutaretur in det̾nis humana natura. ac ꝑ hoc si & iu paren¬
tib & filiis felicitas fecunditasq mansiss usq ad certũ scõꝵ numerũ
quem p̾destinauit d̃s nascerentur hoĩes non parentib flccessuri mo¬
rientib. s cũ uiuentil regnaturi. Essent gͦ etiam iste cognationeᷤ
atq affinitates si nullus delinquẽt. nullusq mnoreretur. Itẽ in allo
loco. ad innĩ dm̃ tendentes inquã. ⁊ ei uni religantes aĩas nr̃as und̃
n lligio dicta creditur. oĩ suꝑsticõe careamꝰ. In his uerbis meis ratio
que reddita est unde sit dicta religio: plus mͥ placuit. Non me
fugit aliam noĩs huiꝰ originẽ exposuisse latini sermonis auctorẽ
quod inde sit appellata relligio qd̃ religitur. qđ uerbũ cõpositũ :
a legendo .i. eligendo. ut ita latinũ udeatur religio: sicut eligio.

Expanded text:
mutaretur in deterius humana natura ac per hoc, si et in parenmutaretur in deterius humana natura ac per hoc, si et in parentibus et in filiis felicitas fecunditasque mansisset, usque ad certum sanctorum numerum, quem praedestinauit deus, nascerentur homines non parentibus successuri morientibus, sed cum uiuentibus regnaturi. essent ergo etiam istae cognationes atque adfinitates, si nullus delinqueret nullusque moreretur. Item alio loco: ad unum deum tendentes, inquam, et ei uni religantes animas nostras, unde religio dicta creditur, omni superstitione careamus. in his uerbis meis ratio, quae reddita est, unde sit dicta religio, plus mihi placuit. nam non me fugit aliam nominis huius originem exposuisse latini sermonis auctores, quod inde sit appellata religio, quod religitur: quod uerbum compositum est a legendo, id est eligendo, ut ita latinum uideatur religo sicut eligo.
Abbreviated transcription (Latin):
turis dictũ est. Inde enu clisputabat᷑ non de bonis actionibꝰ atq
ꝑeccatis. Itemq alibi. set nec sic quidẽ inꝙͣ ab hoĩe homo diligen¬
dus est ut diliguntur carnales. fr̾̃s uł filii uł conguges ut quiq
cognati aut affines aut ciuies. Nain & ista dilectio temꝑalis est.
Non enim ullas tales necessitates haberemꝰ que nascendo ⁊ morieu¬
do contingunt. si uat᷑a nr̃a in preceptis & ymagine cłi mauenᷤ
in istam corruptionẽ non redigaretur. huc sensum prorsus inpro¬
bo quẽ iam & suꝑiꝰ improbaui. in primo libro de genesimn contra
maincheos. Ad hoc enim dicit ut credãtur illi conuges primi:
non generaturi posteros hoĩes nisi peccassent tanquã uecesse.
fuerit ut moritun gignerentur. s de concubitu maris & femi¬
ne gignerentur. Nondũ eium uidem fieri potuise ut non mori¬
turi de non morituris nascerentur. si peccato illo magno nõ

Expanded text:
turis dictum est; inde enim disputabatur, non de bonis actibus atque turis dictum est; inde enim disputabatur, non de bonis actibus atque peccatis. itemque alibi: sed nec sic quidem, inquam, ab homine homo diligendus est, ut diliguntur carnales fratres uel filii uel coniuges uel quique cognati aut adfines aut ciues; nam et ista dilectio temporalis est. non enim ullas tales necessitudines haberemus, quae nascendo et moriendo contingunt, si natura nostra in praeceptis et imagine dei manens in istam corruptionem non relegaretur. hunc sensum prorsus inprobo, quem iam et superius inprobaui in primo libro de Genesi contra Manicheos. ad hoc enim ducit, ut credantur illi coniuges primi non generaturi posteros homines, nisi peccassent, tamquam necesse fuerit, ut morituri gignerentur, si de concubitu maris et feminae gignerentur. nondum enim uideram fieri potuisse, ut non morituri de non morituris nascerentur, si peccato illo magno non
Abbreviated transcription (Latin):
linguis oi̾um gentiũ. aut nunc usq ꝑ umbͣm tͣnseuntiũ p̾clicatoꝵ
xp̃i sauant᷑ infirmi. & siqua talia tunc facta sunt que cessasse ma¬
infestum est s non sic acipiendũ est qd̾ dixi. ut nunc in xp̃i noĩe
fieri miracła uulla credantur. Nam ego ipse quando istũ ipsum
scripsi librũ ad mediolanensiũ corpora martyrũ in eadẽ eiuita¬
te cecũ illuminatũ fuisse iam nouerã. ⁊ alia non nulla talia qͣlia
tã multa etiam istis tẽꝑib fuĩt. ut nec oĩa cognosc̃e n̾ ea q̃ ꝯnoscimꝰ
enumerare possimus. Et alio loco illud qd̃ dixi. sicut ait apłs. Qn
ordo a deo est. non eisclẽ uerbis hoc clirit apłs quã̾iis eadẽ iidea¬
tur eẽ. sententia. dit quippe ille. Que autẽ sunt ad̾o: ordinata sũt.
Et alibi prorsus inquam nemo nos fallat. quioquid recte uituꝑa¬
tur in melioris comꝑatione respuitur. hoc de substantiis atq na¬

Expanded text:
linguis omnium gentium, aut nunc usque per umbram transeuntem praedicatorum linguis omnium gentium, aut nunc usque per umbram transeuntem praedicatorum Christi sanantur infirmi, et si qua talia tunc facta sunt, quae postea cessasse manifestum est. sed non sic accipiendum est, quod dixi,\'ut nunc in Christi nomine fieri miracula nulla credantur. nam ego ipse, quando istum ipsum scripsi librum, ad Mediolanensium corpora martyrum in eadem ciuitate caecum inluminatum fuisse iam noueram et alia nonnulla, qualia tam multa etiam istis temporibus fiunt, ut nec omnia cognoscere nec ea, quae cognoscimus, enumerare possimus. Et alio loco illud, quod dixi: sicut ait apostolus: omnis ordo a deo est, non eisdem uerbis hoc dixit apostolus, quamuis eadem uideatur esse sententia. ait quippe ille: quae autem sunt, a deo ordinata sunt. et alibi: prorsus, inquam, nemo nos fallat: quidquid recte uituperatur, in melioris conparatione respuitur. hoc de substantiis atque na
Abbreviated transcription (Latin):
qõ uendentes & ementes flagellando eiecit de tẽplo. & qͥued hoc aut
quantũ est. qͣmuis & demones nolentes ab hoĩb non sermone suasio¬
nis. s i potestatis eiecerit : Item loco alio priꝰ inquã isti sequendi sũt
qui unũ sũmũ solum uerũ deũ & solũ colendum esse dicunt. si aput hos
ueritas non elipxerit. nichil tũ demũ migrandũ est. Quod ita potest in¬
deri dictũ quasi de huiꝰ religionis ueritate dubitauerim. Dixi autẽ
sicut ei ꝯgruebat ad quem scribebam. Sic enim clixi. si aput hosue¬
ritas non elux̾it. nichil clubitans qd̃ aput eos non elucesceret. quẽad
Itẽq qđ dixi. non miracła illa in nr̃a temꝑa durare ꝑmissa sunt:
ne anima sẽꝑ uisibilia quereret. & eoꝵ consuetudine frigesceret genꝰ
humanũ. quoꝵ nouitate flagrauit. uerũ est quidẽ. non enim minc
usq eũ manus imponit᷑ baptiatis sic acciprunt sp̃m sc̃m̃ ut loqͣnt᷑

Expanded text:
quod vendentes et ementes flagellando ejecit de templo . Sed quid hoc, aut quod vendentes et ementes flagellando ejecit de templo . Sed quid hoc, aut quantum est? Quamvis et daemones nolentes ab hominibus, non sermone suasionis, sed ui potestatis eiecerit? item alio loco: prius, inquam, isti sequendi sunt; qui unum summum et solum colendum esse dicunt; si apud hos ueritas non eluxerit, tunc demum migrandum. quod ita potest uideri dictum, quasi de huius religionis ueritate dubitauerim. dixi autem, sicut ei congruebat, ad quem scribebam. sic enim dixi: si apud hos ueritas non eluxerit, nihil dubitans, quod apud eos elucesceret, quemadmItem quod dixi: nec miracula illa m nostra tempora durare permissa sunt, ne anima semper uisibilia quaereret et eorum consuetudine frigesceret genus humanum, quorum nouitate flagrauit, uerusque, cum manus inponitur baptizatis, sic accipiunt spiritum sanctum, ut lo quantur
Abbreviated transcription (Latin):
ignorans. uoluntate utiq facit. qd̾ cum fatiendũ nõ sit putat
esse fatiendũ. ⁊ ille qui concitpiscente adu̾sus sp̃m carne. non ea
que uult facit. concupiscit quidẽ nolens: ⁊ in eo non facit nͥ qd̾̃
uult. liber scł iustitie. seruusq peccati. Et illud qđ in paruuł
dr originale peccatũ cũ adhuc non utantur arbitrio uolũtatiͦ.
non absurde uocatur etiam uoluntariũ. quia ex pͥmi hominis ma¬
la uoluntate contractũ est factũ. quodãm hereditariũ. Non itaq
falsum est quod dixi. usq adeo peccatũ uoluntariũ malũ est ut nul¬
lo modo sit peccatũ si non sit uoluntariuͦ. Id̾o gr̃a cłi non solũ reatus
oium p̃teritoꝵ. soluit in oĩbus qui baptirantur in xp̃o. qd̾ sit sp̃u re¬
geu̾ationis uerũ etiã in grandib uoluntas ipsa sauatur. & p̃parat᷑
a dño. quod fit spũ fid̾i & caritatis. Alio loco in eo qd̵ dixi. de dño

Expanded text:
ignorans, uoluntate utique peccat, quod, cum faciendum non sit, putat ignorans, uoluntate utique peccat, quod, cum faciendum non sit, putat esse faciendum, et ille, qui concupiscente aduersus spiritum carne non ea quae uult facit, concupiscit quidem nolens et ideuult, liber scilicet iustitiae seruusque peccati. et illud, quod in paruulis dicitur originale peccatum, cum adhuc non utantur arbitrio uoluntatis, non absurde uocatur etiam uolun- . tarium, quia ex prima hominis mala uoluntate contractum factum est quodam modo hereditarium. non itaque falsum est, quod dixi: usque adeo peccatum uoluntarium malum est, ut nullo modo sit peccatum, si non sit uoluntarium. ideo gromnium praeteritorum solvitur in omnibus qui baptizantur in Christo, quod fit Spiritu regenerationis; verum etiam in grandibus voluntas ipsa sanatur, et praeparatur a Domino , quod fit spiritu fidei et charitatis. Alio loco in eo quod dixi de Domin
Abbreviated transcription (Latin):
sustententetur. s ad suffitientiam uiuficetur. solo sp̃u. cũ reg᷑¬
rexerit in sp̃m iuiuficantẽ. qua causa etiã spũale erit. Illud aũ
qd̃ pͥmũ fuit qͣmiuis non morit᷑um nisi homo peccass. tamen aĩa¬
le factum est. hoc est in aĩam uiuentẽ. Q alibi usq adeo inꝙͣ
peccatum uoluntariũ malum est ut nullo modo sit peccatũ:
si non uoluntariũ. Potest uideri falsa hec definitio. s si cliligẽ¬
ter discutiatur: inuenietur esse uerissima. Peccatũ quippe illud
cogitandũ est qd̃ tm̃mͦ peccatum est. non quod est eciam pena
peccati sicut suꝑiꝰ ostendi. cũ quedam ꝯmemorarẽ ex libro t̾cio de
libero arbitrio. Quãuis & illa que non in merito non uolunta¬
ria peccata dicuntur. que uela nescientib uela coactis ꝓpetͣnt᷑.
non omĩͦi possunt sine uoluntate cõmitti. qm̃ & ille qui peccat

Expanded text:
sustentetur, sed ad sufficientiam uiuificetur solo spiritu, cum resusustentetur, sed ad sufficientiam uiuificetur solo spiritu, cum resurrexerit in spiritum uiuificantem, quia iam etiam spiritale erit. illud autem, quod primum fuit quamuis non moriturum, nisi homo peccasset, tamen animale factum est, hoc est in animam uiuentem. Et alibi: usque adeo, inquam, peccatum uoluntariusi non sit voluntarium. Potest videri falsa haec definitio; sed si diligenter discutiatur, invenietur esse verissima. Peccatum quippe illud cogitandum est, quod tantummodo peccatum est, non quod est etiam poena peccati, sicut superius ostendi cum quaedam commemorarem ex lib. III, de libero arbitrio, quamuis et illa, quae non inmerito non uoluntaria peccata dicuntur, quia uel a nescientibus uel a coactis perpetrantur, non omni modo possunt sine uoluntate committi, quoniam et ille, qui peccat
Abbreviated transcription (Latin):
priorib tẽꝑib non fuit: s quia posteriorib hoc nomen accepit:
Alio loco. intende gͥ inquã in hec que sequunt̾ diligenter & ꝓie
quantum potes. Cales enĩ adiuuat ds̃ Qd̃ ñ ita intelligendũ ẽ.
quasi tantũmͦ dales adiuuet. cum adiunet etiã ñ tales. Quales aut̃
adiuuat id est ut diligent̃ & pie querant. tales aut̾ adiunat. ut
mueniant. Item q alibi deinde inquam iam erit consequens ut
post mortẽ corporalẽ quam debemus primo peccato. tempore su
atq ordine suo hoc corpꝰ restituatur pͥstine stabilitati. Qd̃ sic ac¬
cipiendũ est. qr cẽ pͥstina stabilitas corꝑis quam peccando ami¬
simꝰ. habebat tantã felicitatẽ. ut in defectũ non uergeret seneq¬
tutis. Nunc gͦ pͥstine stabilitati restituetur hoc corpus. in resur¬
rectione mortuoꝵ. s habebit amplius. ut nec alim̃tis corporalib

Expanded text:
prioribus temporibus non fuit, sed quia posterioribus hoc nomen accepit. prioribus temporibus non fuit, sed quia posterioribus hoc nomen accepit. diligenter et pie, quantum potes; tales enim adiuuat deus. quod non ita intellegendum est, quasi tantummodo tales adiuuet, cum etiam adiuuet non tales, ut sint tales, id est ut diligenter et pie quaerant; tales autem adiuuat, ut inueniant. itemque alibi: deinde, inquam, iam erit consequens, ut post mortem corporalem, quam debemus primo peccato, tempore suo atque ordine suo hoc corpus restituatur pristinae stabilitati. quod sic accipiendum est, quia etiam pristina stabilitas corporis, quam peccando amisimus, habebat tantam felicitatem, ut in defectum non uergeret senectutis. huic ergo pristinae stabilitati restituetur hoc corpus in resurrectione mortuorum, sed habebit amplius, ut nec alimentis temporalibus
Abbreviated transcription (Latin):
seruiamus. nec euanescamꝰ in cogitationib nr̃is. & perfecta religio
est. Creaturã quippe uno noĩe utrãq idest spũalem corꝑalẽq signi¬
icaui. restat qd̾ ibi dixi aut fantasmata sua. ꝓpt̾ qđ hic dixi nec
xp̃iana religio quam cognoscere ac sequi securissima & certiᷤᷤ¬
sima salus est. sed̾m hoc nom̃ dictũ est non sccł̃m ipsam rẽ cuiꝰ
hoc noñĩ est. Nam res ipsa que nẽ. xp̃iaua religio nucupatur erat
& aput antiquos. nec fuit ab initio generis hitmani quousq xi¬
ipse uenrret in carne. unde uera religio que iã erat cepit apel¬
lari. xp̃iana. Cũ enim eũ post resurrectionẽ ascensioneniq in ce¬
lum cepissent apłi predicare ⁊ pluriini credicierint primũ apd̃
antiochiam sicut scriptũ est appellati sunt discipuli. xp̃iam.
Proppterea dixi hec est nr̃is tẽꝑibus xp̃iana religio. non quia

Expanded text:
seruiamus nec euanescamus in cogitationibus nostris, et perfecta religio seruiamus nec euanescamus in cogitationibus nostris, et perfecta religio est. creaturam quippe uno nomine utramque, id est spiritalem corporalemque, significaui. restat, quod ibi dixi: aut fantasmata sua, propter quod hic dixi: nec ribus Christiana religio, quam cognoscere ac sequi securissima et certissima salus est, secundum hoc nomen dictum est, non secundum ipsam rem, cuius hoc nomen est. nam res ipsa, quae nunc Christiana religio nuncupatur, erat et apud antiquos nec defuit ab initio generis humani, quousque Christus ueniret in carne, unde uera religio, quae iam erat, coepit appellari Christiana. cum enim eum post resurrectionem ascensionemque in caelum coepissent apostoli praedicare et plurimi crederent, primum apud Antiochiam, sicut scriptum est, appellati sunt discipuli Christiani. propterea dixi: haec est nostris temporibus Christiana religio, non quia
Abbreviated transcription (Latin):
UNc etram de uera religione librum scripsi. in quo mul¬
tipliciter & copiosissime disputatur. unum uerum d̾m id est
sericordia eius ꝑ tẽꝑalem dispensationẽ concessa sit honu̾b. xp̃iana
religio.que uera religio est. ꝙ ad eundẽ cultum cłi quẽadmodũ sit ħo
quadam sua uita coaptandꝰ. marime tamen contra duas nat᷑as mani¬
cheoꝵ. sic dicitur loquit᷑ in hoc libro quodã loco. Sit inquam tibi ina¬
nifestũ atq ꝑceptũ nullũ errorẽ in re ligione esse potitisse. si anima
pro deo suo non coleret aĩam aut corpus. aut fanthasinata sua. Hic
aĩam ꝓ uniu̾sa creatura incorꝑali posui. non loquens more seript᷑a¬
rum. que aĩam quando non tͣnslato uerbo utuntur. nescio utrum
uelint intelligi nisi eam qua uiuunt aĩalia mortalia. in quibꝰ⁊
hoĩes sunt quanidiu mortaleᷤ sunt. Paulopost autem eundẽ sensũ
meliꝰ sum bietuꝰq cõplexus ubi dixi. Non gͦ creat᷑e potiꝰ quã creatori

Expanded text:
unc etiam de uera religione librum scripsi, in quo multipliciter et copiosissime disputatur unum uerum deum, id est isericordia eius per temporalem dispensationem concessa sit hominibus Christiana religio, quae uera religio est, et ad eundem cultum dei quemadmodum sit homo quadam suauitate coaptandus. maxime tamen contra duas naturas Manicheorum liber hic loquitur. In hoc libro quodam loco: sit, inquam, tibi manifestum atque perceptum nullum errorem in religione esse potuisse, si anima pro deo suo non coleret animam aut corpus aut fantasmata sua. hic animam pro uniuersa creatura incorporali posui non loquens more scripturarum, quae animam, quando non translato uerbo utuntur, nescio utrum uelint intellegi nisi eam, qua uiuunt animalia mortalia, in quibus et homines sunt, quamdiu mortales sunt. paulo post autem eundem sensum melius sum breuiterque conplexus, ubi dixi: non ergo creaturae potius quam creatori
Abbreviated transcription (Latin):
ubi enĩ est thesaiꝰ tuꝰ ibi est & cor tuũ. Dicit᷑ hi roriosis. qui seminat
ui carne de carne metet corruptiouẽ. qui seminat in sp̃u de sp̃ũ
metet uitã ȩt̾uam. Dicit᷑ suꝑbis. qui se exaltat humiliabit᷑.  qui se
humiliat exaltabitur. Dicitur iracundis. Accepisti alapam. para
alt̾am maxillã. Dicit᷑ discordiosis. diligite inimicos ur̃os. drͣ suꝑsti¬
tiosis. regnũ celoꝵ. intͣ uos est. dr curiosis. nolite que uidentur. s q̃¬

Expanded text:
t in carne, de carne metet corruptionem: qui seminat in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam : dicitur superbis, Qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur : dicitur iracundis, Accepisti alapam, para alteram maxillam : dicitur discordiosis, Diligite inimicos vestros : dicitur superstitiosis, Regnum Dei intra vos est : dicitur curiosis, Nolite quaerere q
Abbreviated transcription (Latin):
erant ut popłoꝵ ipsoꝵ. opimonẽ ad uerũ cultũ ueri cłi a simule¬
coꝵ suꝑstitione atq ab huiꝰ mnundi uanitate conuerterent. Itaq
⁊ ipse soerates cum popło simulaera uenerabat᷑. & post euis damp¬
nationẽ mortemq nenio ausus ÷ uirare ꝑ canẽ nec appellare

Expanded text:
erant, ut populorum suorum opinionem ad verum cultum veri Dei, a simulaerant, ut populorum suorum opinionem ad verum cultum veri Dei, a simulacrorum superstitione atque ab hujus mundi vanitate converterent. Itaque et ipse Socrates cum populo simulacra venerabatur, et post ejus damnationem mortemque, nemo ausus est jurare per canem, nec appel