comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipiat non iurare omnino nec
ꝑ celum nec ꝑ t̾ram. nec ꝑ ierosoli¬
mam. nec ꝑ caput tuum. Iudeis
quasi paruulis concessum fuit¬
iuirare ꝑcreatorem: & p̃ceptum
ut siuirare contingeret non nisi
ꝑ creatorem iurarent. ñ ꝑ crea¬
turam. quia iurantes ꝑ angłos
& elementa ⁊ creaturas uenera¬
bantur honore. et melius erat
hoc exhiberi deo quã creat᷑is.
Infirmis gͦ illud prohibuit.
Sc̃is uͦ qui in creaturis creato¬
rem uenerabantur tantum: ñ
ꝓhibuit. Unde ioseph ꝑ salu¬
tem pharaonis uirauit: dei
iudicium in eo ueneratus quo
positus erat in infimis. Xp̃e u̾o
crederetur ꝓ quo reuerentia eis
deberetur. uel ne ꝑ eã iurantes
falsum. homines se uiramento
teneri non putarent. Que uiratio
magis teneat. an que fit ꝑ dm̃. an
que fit ꝑ euangelia uł creaturas.
i autem queritur quis ma

Expanded text:
cipiat non jurare omnino, nec per coelum, nec per terram, nec per Hierosolymam, nec per caput tuum. Judaeis quasi parvulis est concessum jurare per Creatorem, et praeceptum ut si jurare contingeret, non nisi per Creatorem jurarent, non per creaturam, quia jurantes per angelos et elementa, creaturas venerabantur honore; et melius erat hoc exhiberi Deo, quam creaturis. Infirmis ergo illud prohibuit; sanctis vero, qui in creaturis Creatorem venerabantur tantum, non prohibuit. Unde Joseph per salutem Pharaonis juravit, Dei judicium in eo veneratus, quo positus erat in infimis. Christus crederetur, pro quo reverentia eis deberetur; vel ne per eas jurantes falsum, homines se juramento teneri non putarent. 5. Quae juratio magis teneatur, an quae fit per Deum, an quae fit per Evangelium vel per creaturas. Si autem qu
Abbreviated transcription (Latin):
euangelio. ego dico uob non uira¬
re omnino. ita urtelligitur prece¬
pisse. ne quisquam sicut bonum
appetat iuramentum. & assidu¬
itate uirandi labatur in ꝑiuri¬
um. Quod uͦ addidit. sit sermo¬

Expanded text:
Evangelio: Ego dico vobis, non jurare omnino, ita intelligitur praecepisse ne quisquam sicut bonum appetat juramentum, et assiduitate jurandi labatur in perjurium. Quod vero addidit, Mat
Abbreviated transcription (Latin):
Nonẽ enim contra p̃ceptum¬
dei iuratio: s ita intelligitur
dñs ꝓhibuisse a iuramento. ut
quantum in ipso ẽ quisq non
uiret. Qd multi faciunt᷑. in ore
habentes uirationem tanquã¬

Expanded text:
Non est contra Dei praeceptum juratio, sed ita intelligitur Dominus prohibuisse a juramento, ut quantum in ipso est, quis non jurat; quod multi faciunt, in ore habentes jurationem, tanqua
Abbreviated transcription (Latin):
rium. An uiratio sit malum:
i autem queritur utrum ui¬
rare sit malum: dicimus ali¬
aliquando non. Sponte enim et
sine necessitate uirare. uel falsũ
iurare: peccatum grande ẽ. Ex
necessitate autem iurare. scilicet
uel ad asserendam innocentiã.
uel ad federa pacis confirman¬
da. uel ad federa ꝑsuadendum
auditorib quod ẽ eis utile: ma¬
lum non est. quia necessarrum.

Expanded text:
. An juratio sit malum. Si autem quaeritur utrum jurare sit malum, dicimus alialiquando non. Sponte enim et sine necessitate jurare, vel falsum jurare, peccatum grande est. Ex necessitate autem jurare, scilicet, vel ad asserendam innocentiam, vel ad foedera pacis confirmanda, vel ad persuadendum auditoribus quod est eis utile, malum non est, quia necessarium
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ habet equalem cum deo sapi¬
entiam: nec scit omnia que ds̃.
Item. Si anima illa equalem ht̃
cum deo sapientiam: non ergo
ds̃ in omni bono maiorem ha¬
bet sufficientiam quam eiuis cre¬
atura. Inducunt etiam auctori¬
tates ad idem ꝓbandum. Ait enĩ
ti. Mirabilis facta est scientia
tua ex me: & non potero ad eam.
Quod exponens cassiodorus ait.
tenditur. quia homo assũptus
diuine substantie non potest e¬
quari in scientia uel in alio. apłs¬
aliisꝙ plurib rationib & aue¬
toritatib nituntur. qui animã
xp̃i asserunt nec parem cum dõ
habere scientiam. nec omnia sci¬
re que ds̃: quia si omuia scit q̃
deus. seit gͦ creare mundũ. scit
ctiam creare seipsam. Responsio
questionis diffinitiuã continens¬

Expanded text:
ergo habet aequalem cum Deo sapiergo habet aequalem cum Deo sapientiam, nec scit omnia quae Deus. Item, si anima illa aequalem habet cum Deo sapientiam, non ergo Deus in omni bono majorem habet sufficientiam, quam ejus creatura. Inducunt etiam auctoritates ad idem probandum. Ait enim ti: Mirabilis facta est scientia tua ex me, et non potero ad eam. Quod exponens Cassiodor. ait: ad eam, quia homo assumptus divinae substantiae non potest aequari in scientia aliisque pluribus rationibus et auctoritatibus nituntur; qui animam Christi asserunt nec parem cum Deo habere scientiam, nec omnia scire quae Deus scit. Quia si omnia scit quae Deus, scit ergo creare mundum, scit etiam creare seipsam. 2. Responsio, quaestionis definitivam continens
Abbreviated transcription (Latin):
ed ex qua causa il humanꝰ.¬
lius dicti intelligentia. scili¬
cet sensus ꝓficiebat humanus as¬
infantia eius expers cognitionis
fuerit. et patrem et matrem igno¬
rauerit. quod nec eccłia recepit.
nec premisse auetoritates sic pa¬
tiuntur intelligi. Sed ita sane
potist accipi. ut quantum ad
uisum hominum et sui sensus os¬
tensionem xp̃c ꝓfecisse dicatur:
Proficiebat gͦ humanus sensus in
co scdm ostensionem: &. aliorum
hominum opinionem. Ita etiam
patrem et matrem dicitur igno¬
rasse in infantia: quia ita se ha¬
bebat et gerebat. ac si agnitionis
ic queri opus est. cum anima
xp̃i eẽt sapiens sapientia gem¬
ta. utrum habucrit sapientiam
equalem deo. siue omnium rerum
scientiam habuerit uel habebat.
idest utrum omnia sciat que ds̃
scit. Quibusdam placet quod nec
parem cum deo habebat sapi-¬
entiam. nec omina sciebat que
deus: quia in nullo creatura e¬
quatur creatori. Cum gͥ anima
illa creatura sit: in nullo equat᷑
creatori. Ergo non in sapientia. Nõ

Expanded text:
ed ex qua causa illius dicti intelligentia, scilicet, sensus proficiebat humanus, asinfantia ejus expers cognitionis fuerit, et patrem et matrem ignoraverit; quod nec Ecclesia recipit, nec praemissae auctoritates patiuntur sic intelligi. Sed ita sane potest accipi, ut quantum ad visum hominum et sui sensus ostensionem, Christus profecisse dicatur. Proficiebat ergo humanus sensus in eo secundum ostensionem, et aliorum hominum opinionem. Ita etiam patrem et matrem dicitur ignorasse in infantia, quia ita se habebat et gerebat ac si agnitionisHic quaeri opus est, cum anima Christi esset sapiens sapientia gratuita, utrum habuerit sapientiam aequalem Deo, sive omnium rerum scientiam habuerit vel habeat, id est, utrum omnia sciat quae Deus scit. Quibusdam placet quod nec parem cum Deo habeat scientiam, nec omnia sciat quae Deus, quia in nullo creatura aequatur Creatori. Cum ergo anima illa creatura sit, in nullo aequatur Creatori; ergo nec in sapientia. Non
Abbreviated transcription (Latin):
qui satisfactionẽ inunc¬
tã impleuerit. que ignorantia
uł negligentia sacerdotis peccõ
condigna ñ fuit. utrũ de uita
migrans ab omni pena liber sit:
idem respondeo qđ supͣ de illo
qui penitentiã non cõpleuit
dixi. Qd si tantũ ẽ lam̃tũ dolo¬
ris interioris ut sufficiat ĩ uin¬
dictã peccĩ: omnino lib̾atus est.
Si uͦ non sufficit dolor interior
ad uindictã peccati: certũ do¬
cum̃tum habtinꝰ in illo latrone
qui sola m̃tis ꝯtritione ꝙ ꝯfessi¬
one. statĩ ut ꝯuersus fuit. para¬
disum ingredi meruit. S qr¬
dispensatores eccłie ꝯtritionis
qͣntitatẽ non ꝑpendunt. quib
non ẽ datũ intelligere occul¬
ta cordiũ: omnib leges peni¬
tentis ꝯstituunt: tam magis
quã minꝰ de pecc̃o dolentibus.
Quoꝵ stndiũ ad hoc p̾cipue ten¬
dere debet: ut cordis dolorem
quantũ fas ẽ cognoscant. ⁊ scłm
ipsiꝰ modũ satisfactionẽ inum¬

Expanded text:
qui satisfactionem injunctam impleverit, quae negligentia, vel ignorantia sacerdotis peccato condigna non fuerit, utrum de vita migrans ab omni poena liber sit? Idem respondeo quod supra de illo, qui poenitentiam non complevit dixi. Quod si tantum est lamentum interioris doloris, ut sufficiat in vindictam peccati, omnino liberatus est; si vero non sufficit dolor interiorad vindictam peccati, certum documentum habemus in illo latrone, qui sola mentis contritione et confessione, statim ut conversus fuit, paradisum ingredi meruit. Lex edispensatores Ecclesiae, contritionis quantitatem non perpendunt, quibus non est datum intelligere occulta cordium, omnibus leges poenitentiae constituunt, tam magis quam minus de peccato dolentibus. Quorum studium ad hoc praecipue tendere debet, ut cordis dolorem quantum fas est cognoscant, et secundum ipsius modum satisfactionem injun
Abbreviated transcription (Latin):
damdicunt sacram̃tũ hoc cẽ
qd̵ exteriꝰ t̃m geritur. scił ex
ttrior penitentia que ẽ signũ
interioris penitentie. scił con¬
tritionis cordis ⁊ humiliatio¬
nis. Qd̃ si ẽ: non omne sacra¬
mentũ euangłicũ id efficte
qd figurat. Exterior enim
penitentia non efficit uteri¬
orem: potiꝰ interior cau sa ẽ ex¬
terioris. S ad hoc inqͥ unt
illi hoc ẽẽ intelligendũ. de ilł
sacram̃tis que in nouo testa¬
mento institu taft̃. ut ẽ
sacram̃tũ bap tismi. confir¬

Expanded text:
e quod exterius tantum geritur, scilicet exterior poenitentia quae est signum interioris poenitentiae, scilicet, contritionis cordis et humilitatis. Quod si est, non omne sacramentum evangelicum id efficit quod figurat. Exterior enim Poenitentia non efficit interiorem; potius interior causa est exterioris. Sed ad hoc, inquiunt illi hoc esse intelligendum de illis sacramentis quae in novo Testamento instituta sunt: ut est sacramentum Bap
Abbreviated transcription (Latin):
non p̃ruidicans. studioso lectori
rudicium relinquo: addens
mͥ tutũ fore ac saluti ꝓpinquũ
sub mensa dñoꝵ micas edere.
Quid sit sacramentum et res.
ost predicta restat inues¬
tigare: quid in actione
penitentie sit sacramentum
it res. Sacram̃tũ enĩ ẽ: signsi
sacre rei. Quid gͥ hic signũ ẽ.¬

Expanded text:
non praejudicans, studioso lectori judicium relinquo, addens mihi tutum fore ac saluti propinquum, sub mensa dominorum micas edere. 3. Quid sit hic sacramentum et res. Post praedicta, restat investigare quid in actione poenitentiae sit sacramentum et res. Sacramentum enim signum est sacrae rei. Quid ergo hic signum e
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis aũ querat legunt᷑.¬
quomͦ intelligat᷑ qd̾ de la¬
zaro ⁊ dunte legit᷑: aucdiat au¬
gustini responsũ dicentis. Siqͥs
corpora lib contineri. cũ si ne cor¬
pore non deert̃ qͥ faueant.⁊ diui¬
tẽ sitientẽ in loco fuisse corpora
li contendant: ipsã ꝙ c̃am cor¬
poreã p̃parasse linguã. ⁊ stillã
de lazari digito cupisse. S me¬
lius ẽ dubitare de occultis: quã
litigͥare de incertis. Duutẽ in
supplicio: pauꝑẽ in refrig̾io ẽẽ ñ
dubito. S quomͦ intelligat᷑ lingͣ.¬

Expanded text:
Si quis autem quaerat quomodo intelligatur quod de Lazaro et divite legitur, audiat Augustini responsum dicentis, super corporalibus contineri, cum sint sine corpore, non deerunt qui faveant, et divitem sitientem in loco corporali fuisse contendant, ipsamque animam corpoream praeparasse linguam, et stillam de Lazari digito cupisse. Sed melius est dubitare de occultis, quam litigare de incertis. Divitem in supplicio, pauperem in refrigerio esse non dubito. Sed quomodo intelligatur di
Abbreviated transcription (Latin):
iquis opponat qd̃ fidẽ tho¬
ri ñ seruabant illi patres:
dm̃s in hoc seruasse fidẽ thori.
fieri cũ matre. cũ nou̾ca. cũ so¬
libello repudii: in quouir scri¬
bebat causas ꝓ quib uporem
repudiabat. Emisit ẽ aliam
ducere: dato pͥori libello. Qd̃:
s ut tolłetur homicidiũ. ꝑmi¬
sit fieri mala: ne fierent peio¬
ra. Et hoc ꝑmittendo non dei
iusticiam demonstrauit: s ĩ pec¬
catore minuit culpã. Cui licebat
ed nun płes habere uł non.

Expanded text:
quis opponat quod fidem thori non servabant illi patres, dicimus in hoc servasse fidem thori, fieri cum matre, cum noverca, cum solibello repudii in quo vir scribebat causas pro quibus uxorem repudiabat. Permisit autem aliam ducere dato priori libello; quod sed ut tolleretur homicidium. Permisit fieri mala, ne fierent pejora; et hoc permittendo non Dei justitiam demonstravit, sed in peccatore minuit culpam. 4. Cui licebat plures habere, vel non.
Abbreviated transcription (Latin):
.i. electus ab electo differt ĩcla¬
ritate m̃tis & corporis. Alñ enĩ
aliis uiciniꝰ clariꝰq dei speciẽ
contẽplabunt᷑. ⁊ ipsa ꝯtẽplan¬
di diffentia diu̾sitas mansio
sionũ .i. clifferentia claritatis. q
unũ ẽ ⁊ summum bonũ. beatitu¬
do ⁊ uita omniũ. scił ds̃ ipse. Hoc
bono om̃s electi ꝑfruient᷑: s aliis
alii pleniꝰ. Efruent᷑ uͦ uidendo
ꝑ speciẽ: ñ ꝑ speculũ in enigmate.

Expanded text:
laritate, mentis et corporis. Alii enim aliis vicinius clariusque Dei speciem contemplabuntur; et ipsa contemplandi differentia diversitas mansionsionum, id est, differentia claritatis; quia unum est et summum bonum beatitudo et vita omnium, id est, Deus ipse. Hoc bono omnes electi perfruentur, sed alii aliis plenius. Perfruentur autem videndo per speciem, non per speculum in aenigm
Abbreviated transcription (Latin):
tudine isti aliꝰ alio p̃stabiliꝰ. in
miseria u̾isli aliꝰ alio tołabiliꝰ
ꝑmanebt̃. Ex his apparet. qd̃
sic̃ boni different̃ głificabunt᷑.
alii mag̃. alii minꝰ: ita ⁊ mali
different̃ in inferno punient᷑.
Sic̃ enĩ in domo patͥs .i. in reg¬
no celesti mansiones multe fc̃.¬

Expanded text:
isti, alius alio praestabilius; in miseria vero illi, alius alio tolerabilius permanebunt . Ex his apparet quod sicut boni differenter glorificabuntur, alii magis, alii minus, ita et mali differenter in inferno punientur. Sicut enim in domo Patris, id est, in regno coelorum mansiones multae
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s electi eundẽ habebunt de¬
nar iũ quẽ pat̃familias dedit
omnib qui oꝑatisunt ĩ iunea.
Nomine denarii aliqͥd oĩbus
electis cõmune intelligit᷑. scił ui
ta et̾na: ds̃ ipse quo õs fruent᷑.
s imparit̃. Nã sic̃ erit diffens
clarificatio corpoꝵ: ita diffe̾ns

Expanded text:
omnes electi eumdem habebunt denarium, quem paterfamilias dedit omnibus qui operati sunt in vinea. Nomine denarii aliquid omnibus electis commune intelligitur, scilicet, vita aeterna, Deus ipse quo omnes fruentur, sed impariter. Nam sicut erit differens clarificatio
Abbreviated transcription (Latin):
speciem manifestam se contem¬
plandam scĩs prebebit dei sa¬
pientia. sed non ꝓpͥe hec dicit᷑
fides. s fidei merres. ad quam
credendo ꝑuenitur. ut ex fide
uerborum transeat iustus in
fidem rerum. Si petrus habuit
fidem passionis quando uidit ho¬
oiis habuit cum hoĩem xp̃m
ocłis pati cernebat: dicimus
cum fidem passionis habuisse.
non in co quod credebat homi¬
nem pati quia hoc uidebat. sed
in eo quod credebat dm̃ ẽẽ qui
patiebatur. Non enim uircus
fidei erat qd̃ credebatur homo
pati & mori. qđ iudeus cernens
credebat. s qd̾ credebatur deus
cẽ qui patiebatur. Unde augu¬
stinus suꝑ illũ psalmi locũ. Res¬
pondit ei in uia uirtutis sue.
Iauis fidei est. non quia credit
hominem illum mortuum. qd
& paganus credit: s quia cre¬
dit eum głificatum ꝙ uerũ dm̃.
Credit gͥ fides dm̃ mortuum et
hominem głificatum. Non igit᷑
fuit petro fides credere hominẽ
illum mori. qđ ocłs cernebat.

Expanded text:
speciem manifestam se contemspeciem manifestam se contemplandam sanctis praebebit Dei Sapientia. Sed non proprie haec dicitur fides, imo fidei merces ad quam credendo pervenietur; ut ex fide verborum transeat justus in fidem rerum. 2. Si Petrus habuit fidem passionis, quando vidit hoonis habuerit, cum hominem Christum oculis pati cernebat, dicimus eum fidem passionis habuisse, non in eo quod credebat hominem pati, quia hoc videbat; sed in eo quod credebat Deum esse, qui patiebatur. Non enim virtus fidei erat, quod credebatur homo pati et mori, quod Judaeus cernens credebat; sed quod credebatur Deus esse, qui patiebatur. Unde Augustinus, super illum psalmi 101 locum: Respondit ei in via virtutis suae: Laus fidei est, non quia credit hominem illum mortuum, quod et paganus credit, sed quia credit eum glorificatum, et verum Deum. Credit ergo fides Deum hominem, et hominem glorificatum. Non ergo fuit Petro fides credere hominem illum mori, quod oculis cernebat;
Abbreviated transcription (Latin):
factum fuerit credatis: Hec
est laus fidei: si quod creditur
non uidecur. Nam & thomas
quod uidit. sernebat enim et
tangebat carnem iuuentẽ quã
uidat morientem: et credebat
dm̃ in carne ipsa latentẽ. Cre¬
debat gͦ mente qd̃ non uidebat.
ꝑ hoc quod sensib corporis aꝑ¬
parebat. Si uͦ dicuntur credi q̃
uidentur. sicut dicit unusqͥsq
ocłis suis credidisse: non ipsa
sed ex reb que iudentur agitur
in nob̾ ut ea credantur que ñ
iudent᷑. Ex his aꝑte intelligitur
qd̃ ꝓpͥe fides non apparentiũ est.
nec illa est fides qua in xp̃o edi¬
ficamur. qua dicimus usitata
locutione nos ea credere que
uidemus. Alibi tamen dicit
augustinus fidem eẽ de rebus
p̃sentib. qd̃ erit. in futuro cũ
ꝑ speciem dm̃ presentem con¬
templabinur: que tam̃ non
ꝓpric dicitur fides s ueritas.
Est inquit fides qua crectunt᷑
ea que non uidentur: s tam̃
etiam ẽ fides rerum. quando
non uerbis s reb ipsis p̃senti¬
b creditur: quod erit cum ꝑ

Expanded text:
factum fuerit credatis? Haec est laus fidei, si quod creditur non videtur. Nam et Thomas,quod vidit. Cernebat enim et tangebat carnem viventem, quam viderat morientem, et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Si vero dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis credidisse, non ipsa sed ex rebus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur quae non videntur. Ex his aperte intelligitur quod proprie fides non apparentium est. Nec illa est fides qua in Christo aedificamur, qua dicimus, usitata locutione, nos ea credere quae videmus. Alibi tamen dicit August. fidem esse de rebus praesentibus; quod erit in futuro, cum per speciem Deum praesentem contemplabimur; quae tamen non proprie dicitur fides, sed Veritas. Est, inquit, fides qua creduntur ea quae non videntur. Sed tamen etiam fides rerum, quando non verbis, sed rebus ipsis praesentibus creditur, quod erit, cum per
Abbreviated transcription (Latin):
actum caritatis precedit. sic̃ actũ
spei: qd̃. uerba premissa dili¬
genter notata innuunt. ⁊ ea etiã
que addit dicens. nͥ ea inquit
que audis credideris. ad aman¬
dum ea que audis ñ inflamma¬
ut ante diximꝰ. Unde crisostomꝰ.
fides in anima nr̃a facit subsiste
ea que non uidentur: de qͥb
ꝓprie fides est. De uisis enim ñ
est fides: sed agnitio. Quomodo¬

Expanded text:
actum charitatis praecedit, sicut actum actum charitatis praecedit, sicut actum spei, quod verba praemissa diligenter notata innuunt, et ea etiam quae addit dicens: Nisi ea, inquit, quae audis credideris, ad amandum ea quae audis non inflammaut ante diximus. Unde Chrysost.: Fides in anima nostra facit subsistere ea quae non videntur; de quibus proprie fides est, de visis enim non est fides, sed agnitio. Su
Abbreviated transcription (Latin):
mentum omnium uirtutũ:
& bonorum oꝑum. Non autẽ
fundamentum est caritatis:
quia non ipsa caritatis. s caritaᷤ
ipsius uirtutis fidei causa est.
Caritas enim causa est ꝙ mater
omnium uirtutum: que side¬
sit frustra habentur cetera. si
autem assit. habentur omnia.
Caritas enim sp̃s sc̃s est: ut in
gͦ causa omnium uirtutum. ñ
ipsius aliqua uirtutũ causa
est: quia omnia munera excel
munera eccłie. & uiuersis ex¬
cellentius caritatis munꝰ cog¬
nosces: que ut oleuit non potest
premi in inio. sed semꝑ exilit.
Nongͦ eius causa uel fundam̃¬
tum fides est. Gregoruis tamen
suꝑ ezechielem dieit: quͣia nisi
prius fides teneatur. nullatemis
ad sp̃ualem amorem attingitur.
Non cmm caritas fidem. s fides
caritatem precedit: quia nemo
potest amare qd̃ non credidit.
sicut nec sꝑare. S hoc accipi po¬
test dictum de fide que uirtus
non est. ipsa enim spem & carita¬
tem frequenter precedit: uel de
actu fidei. qui forte naturaliter

Expanded text:
mentum omnium virtutum mentum omnium virtutum et bonorum operum, non autem fundamentum est charitatis, quia non ipsa charitatis, sed charitas ipsius virtutis fidei causa est. Charitas enim causa est et mater omnium virtutum; quae si desit, frustra habentur caetera; si autem adsit, habentur omnia. Charitas enim Spiritus sanctus est, ut in ergo causa omnium virtutum, non ipsius aliqua virtutum causa est, quia omnia munera excellmunera Ecclesiae, et universis excellentius charitatis munus cognosces; quae, ut oleum, non potest premi in imo, sed superexilit. Non ergo ejus causa vel fundamentum fides est. Gregorius tamen, super Ezech., dicit quia nisi prius fides teneatur, nullatenus ad spiritualem amorem atNon enim charitas fidem, sed fides charitatem praecedit: nemo enim potest amare quod non crediderit.sicut nec sperare. Sed hoc accipi potest dictum de fide, quae virtus non est: Ipsa enim spem et charitatem frequenter praecedit; vel de actu fidei, qui forte naturaliter
Abbreviated transcription (Latin):
hec descriptio spei conueni¬
at: sane concedi potest utrum.¬
libet. Si autẽ dicatur conuemi¬
re: sunt & alia plura quib dif̃¬
ferunt fides & spes. Sed non imꝑ¬
be dici potest soli fidei conuemi¬
re non spei: quia sola fides fun¬
damentum dicttur. non quia
fides urtus possit ẽẽ sine spe
& caritate. Unde augustinus.
sine spe. nec spes sine amore:
nec utrunq sine fide. et fides
sine amore nichil ꝓdest. Potest
tamen eredi aliquid qd̾ non sꝑa¬
tur: nichil autem potest sꝑari
quod non creditur. Ideoq ere¬
dere quod est actus fidei. natu¬
raliter precedit. sꝑare. quod est
actus spei: quia nisi aliquidere
est quod in scriptura plerũq
ieꝑitur: quod fides precedit
spem. & spes sequittir fidem: ñ
quod uirtus fidei p̃cedat uirtu¬
tem speitempore uel causa. sed
quia actus fidei naturalit̃ pre¬
cedit actum spei. quod etiam
quidam concectunt de ipsa uir¬
tute fidei. ut naturaltẽ prece¬
dat spem non tempore. Unde
& recte ea sola dicitur funda¬

Expanded text:
ec descriptio spei conveniat, sane concedi potest utrumlibet. Si autem dicatur convenire, sunt et alia plura quibus differunt fides et spes; sed non improbe dici potest soli fidei convenire, non spei, quia fides sola fundamentum dicitur, non quia fides virtus possit esse sine spe et charitate. Unde August., in sine spe, nec sine amore spes, nec utrumque sine fide; et fides sine amore nihil prodest; potest tamen credi aliquid, quod non speratur; nihil autem potest sperari, quod non creditur. Ideoque credere, quod est actus fidei, naturaliter praecedit sperare, quod est actus spei; quia nisi aliquid credratur. Inde est quod in Scriptura plerumque reperitur quod fides praecedit spem, et spes sequitur fidem; non quod virtus fidei praecedat virtutem spei virtute vel causa, sed quia actus fidei naturaliter praecedit actum spei; quod etiam quidam concedunt de ipsa virtute fidei, ut naturaliter praecedat spem, non tempore. Unde et recte ea sola dicitur funda
Abbreviated transcription (Latin):
cont̾isionis. Hic aũ ignis ⁊ si et̾nus
lit enĩ omnẽ penam: quã unꝗͣ
passus ẽ aliqͥs in hac uita. Nulla¬
unꝗͣ in carne tanta ẽ pena ĩuẽta:
licet mirabilia martires passi st̃
torm̃ta.⁊ multi neqͥter quanta
sustinuert sepe supplicia. Ex his
satis ostenditur quã ꝑicłosũ fit
differre penitentiã usq in finẽ
penitentia. hoĩẽ lib̾at. ⁊ uitã
mortuo impetrat: nõ sic tñ ut
nullã sentiat penã. nͥ forte tan¬
ta sit uehem̃tia gemitꝰ ⁊ ꝯtritio¬
nis que sufficiat ad delicti pum¬
tionẽ. Licet gͦ difficile sit ut tt̃
sit uera penitentia qñ tã sera
uenit qn cruciatꝰ membra li¬
gat. ⁊ dolor sensum opprunit. ut
uix homo aliqͥd cogitare uale¬
at: melior ẽ tñ sera quã nulla.
Penitentia enĩ siin extremo ui¬
te hiatu aduenit: sanat ⁊ lib̾at.
Multũ sera fuit latronis penit̃n¬
tia: s ñ fuit sera indulgentia.
S licet latro tieniã meruisset in

Expanded text:
cap. 18. Hic autem ignis, etsi aeternus lit enim omnem poenam, quam unquam passus sit aliquis in hac vita. Nunquam in carne tanta inventa est poena, licet mirabilia martyres passi sint tormenta, et multi nequiter tanta saepe sustinuerunt supplicia. Ex his satis ostenditur quam periculosum sit differre poenitentiam usque in finem poenitentia, hominem liberat, et vitam mortuo impetrat, non sic tamen, ut nullam sentiat poenam, nisi forte tanta sit vehementia gemitus, et contritionis, quae sufficiat ad delicti punitionem. Licet ergo difficile sit ut tunc sit vera poenitentia, quando tam sera venit, quando cruciatus membra ligat, et dolor sensum opprimit, ut vix homo aliquid cogitare valeat; melior est tamen sera quam nulla. Poenitentia enim etsi in extremo vitae hiatu advenit, sanat et liberat. Multum sera fuit latronis poenitentia; sed non fuit sera indulgentia. Sed licet latro veniam meruisset in
Abbreviated transcription (Latin):
quis positus multima necessita¬
te uoluerit acciꝑe penitentiã
& acci pit.⁊ mox reconcilia¬
bitur. & hinc uadit: fateor
uob̾ non illi negamꝰ qđ pecit.
s non p̃sumimꝰ quia hinc bene
exit. Si securus hinc exierit: ego
nescio. Penitentiã dare possumꝰ:
securitatẽ łi non. Nunqͥd dico
damnabitur: S nec dico lib̾abi¬
tur. uis g̾ a dubio libari᷑ Age
penitentiã dũ sams es. Si sica¬
gis: dico tͥ qr securris es. qr pe¬
nitentiã egisti eo tẽpore quo pec¬
cart potinsti. Si uis agere pe¬
nitentiã qñ iam peccare non
potes: peccata te dimiserunt
non tu illa. Itẽ due res sunt.
aut ignoscit᷑ tͥ. aut ñ ignoscit᷑.
Quid hoꝵ tͥ sit futurũ nescio. Er¬
go tene certũ: dimitte incertũ.
S qͣre hoc dix̃ augꝰ. cũ peniten¬
tia que in fine agitur. in psal
mo appelletur sacrificiũ uesꝑ¬
tinũ qd̾ erat acceptabiliꝰ in lege.

Expanded text:
cessitate voluerit accipere Poenitentiam, et si accipit et mox reconciliatur, et hinc vadit, fateor vobis, non illi negamus quod petit; sed non praesumimus quia bene hinc exit. Si securus hinc exierit, ego nescio. Poenitentiam dare possumus, securitatem non. Numquid dico, damnabitur? Sed nec dico liberabitur. Vis ergo dubio liberari? age poenitentiam dum sanus es. Si sic agis, dico tibi quia securus es, quia poenitentiam egisti eo tecare potuisti. Si autem vis agere poenitentiam quando jam peccare non potes, penon tu illa. Item: Duae res sunt: aut ignoscitur tibi, aut non ignoscitur; quid horum tibi sit futurum nescio. Ergo tene certum, et dimitte incertum. Sed quare hoc dixit Aug., cum poenitentia quae in fine agitur, in psalmo 140 appelletur sacrificium vespertinum, quod erat acceptabilius in lege;
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ gͦ sero penitet oportet nõ
solum timere iudicẽ s diligere.
qr sine caritate nemo pot̾̃ sal ruis
cc̃. Nongͦ tm̃ timeat penã qui
penitet. s anxietur ꝓ gła: que
conu̾sio si contigerit alicui etrã
in fine. desꝑandũ non ẽ de eius
remissione. S qm̃ uix uł raro
ẽ tam usta conu̾sio: tim̃dũ est
de penitente sero. maxime cũ
filii quos illicite dilexit sint pre¬
sentes. uxor ⁊ mundus ad se uocet.
tentia: inspirare eã pot̾ quc̃q
mĩa quos dãnare pot̾ ex iusticia.
S qm̃ multa sunt que ĩpediuñ
&̃ languentẽ retrahunt: ꝑicło¬
sum ẽ ⁊ interitui uicmũ ad mor

Expanded text:
Quem sero poenitet, oportet non solum timere judicem, sed diligere, quia sine charitate nemo potest salvus esse. Non ergo tantum timeat poenam qui poenitet, sed anxietur pro gloria, quae conversio si contigerit alicui etiam in fine, desperandum non est de ejus remissione. Sed quoniam vix vel raro est tam justa conversio, timendum est de poenitente sero, maxime cum filii quos illicite dilexit, sint praesentes, uxor et mundus ad se vocet. tentia, inspirare eam potest quandmisericordia, quos damnare potest ex justitia. Sed quoniam multa sunt quae impediunt, et languentem retrahunt, periculos
Abbreviated transcription (Latin):
qui penitentiã usq infinẽ uite
ꝓtrahunt. ⁊ tẽ ũ ex dei amore
indent᷑ penitere: s timore mor¬
ait. Nullus expectet qñ peccare
non pot̾. Arbitrii enĩ querit lib̃¬

Expanded text:
tentiam usque in finem vitae protrahunt; et tunc non ex Dei amore videntur poenitere, sed timore morait: Nullus expectet quando peccare non potest. Arbitrii enim libe
Abbreviated transcription (Latin):
ic opponitur. Si omnis qui
falsum iuirat peierat: tunc
quod qͥ alicui ꝓmittit dare sub
certo termino aliquid. qđ tam̃
non faciet. ex quo iurant. peie¬
rauit. quia falsum iurauit. Nõ
tium ita futurum erat ut ura

Expanded text:
ic opponitur: Si omnis qui falsum jurat, pejerat, tunc qui alicui promittit dare sub certo termino aliquid quod tamen non facit, ex quo juravit, pejeravit, quia falsum juravit. Non enim ita futurum erat ut jura
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ nullã dei lucẽ dei uidebt̃ cui con¬
fiteant᷑. De aĩab dãuator si quã
hñt noticiam eoꝵ que hic fuiñ.
ret̾ea queri solet si reꝓboꝵ
aĩe que nc̃ in inferno cruci¬
antur noticiã hñt eoꝵ que circa
suos in hac uita gerunt᷑. ⁊ si ali¬
quo mͦ doleant suꝑ infortuni
tangat mortuos de his que in su¬
is pꝰ mortẽ ꝯtingunt: uł quomͦ
ea que cirea nos agunt᷑ nouerug
sp̃s defunctoꝵ. Cui respondeo
magnã eẽ q̃stionẽ: nec in p̃senti
disserendã. Ueruntñ breuit̃ dici
pot̾ qd̃ ẽ cura mortuis de suis ca¬
ris. ut de diuite legit᷑: qͥ dũtor¬
m̃ta apud inferos pateret᷑. leua¬
uit ocłos ad abiz. hm. ⁊ int̃ alia
unt. auu̾e̾: qr nec in locis penax
.uident eos uͥ diues sine fr̃ib erat.
nec in requie beatoꝵ uͥ lazarũ
⁊ abrahã quãuis longe agnos¬
cebat. Non tñ iõ ꝯsequens ẽ eos
soire que cura caros suos agui᷑
hic: uł leta uł tͥstia. Quomͦ acci¬
pienda st̃ q̃ de lazaro ⁊ diuite

Expanded text:
em videbunt cui confiteantur. 3. De animabus damnatorum, si quam habent notitiam eorum quae hic fiunt. Praeterea quaeri solet si reproborum animae quae nunc in inferno cruciantur, notitiam habeant eorum quae circa suos in hac vita geruntur, et si aliquo modo doleant super infortuniitangat mortuos de his quae in suis post mortem contingunt, vel quomodo ea quae circa nos aguntur noverint spiritus defunctorum. Cui respondeo magnam esse quaestionem, nec in praesenti disserendam. Verumtamen breviter dici potest quod est cura mortuis de suis charis, ut de divite legitur, qui dum tormenta apud inferos pateretur, levavit oculos ad Abraham, et inter alia unt vivere, quia nec in locis poenarum vident eos, ubi dives sine fratribus erat; nec in requie beatorum, ubi Lazarum et Abraham, quamvis longe, agnoscebat. Non tamen ideo consequens est eos scire quae circa charos suos aguntur hic, vel laeta, vel tristia. 4. Quomodo accipienda sunt quae de Lazaro et divite
Abbreviated transcription (Latin):
& turbabunt᷑. ut ab illis ad cogi¬
tandum aliqͥd de deo uix ⁊ raro
uł nunꝗͣ m̃tẽ reuocent: ut qui
nimio ponde p̃munt᷑ ad eo stupes¬
cunt ⁊ turbant᷑. ut interĩ in aliã
cogitationẽ ñ extendant. s illuc
tendat impetus cogitationis. ubi
sentit᷑. uis doloris. S in hac uita
nullus adeo malus ẽ ut penitꝰ se¬
cludat᷑ a cogitatione dei: qui nec
ꝑdit appetitũ beatitudinis. ⁊ q̃ndã
boni amorẽ quẽ naturalit̃ ht̃ ra¬
tionał creatura. Illas aũ ext̾iores
⁊ ꝓfundissimas tenebras reꝓ bos
ꝑpessuros pꝰ udiciũ ddic̃ augꝰ: op¬
ponens de illo diulte qui in infer¬
no positus eleuans odos uidit a¬
braham ⁊ in sinu eiꝰ lazarũ. cuiꝰ
cõparatione coactus ẽ confiteri
mala sua. usq adeo. ut ⁊ fr̃s roga¬
ret ab his p̃moneri. Qd̃ añ iudi¬
ciũ factũ legit᷑ s pꝰ iudiciũ in

Expanded text:
et turbabuntur, ut ab illis ad cogitandum aliquid de Deo vix, vel raro, vel nunquam mentem revocent. Ut qui nimio premuntur pondere, adeo stupescunt et turbantur, ut interim in aliam cogitationem non se extendant; sed illuc tendit impetus cogitationis, ubi sentitur vis doloris. Sed in hac vita nullus adeo malus est, ut penitus secludatur a cogitatione Dei, quia nec perdit appetitum beatitudinis, et quemdam boni amorem quem naturaliter habet rationalis creatura. Illas autem exteriores et profundissimas tenebras reprobos perpessuros post judicium dicit Aug., opponens de illo divite qui in inferno positus, elevans oculos, vidit Abraham, et in sinu ejus Lazarum, cujus comparatione coactus est confiteri mala sua, usque adeo ut fratres roget ab his praemoneri; quod ante judicium factum legitur. Sed post judicium in
Abbreviated transcription (Latin):
s ñ penitꝰ dũ in hac uita ẽ. Eçce
quare peccator ibi dr̃ pati ext̾io¬
res tenebras ⁊ ñ hic: qr ibi seclu¬
detur penitꝰ a luce dei qd̾ ñ hic.
S quomͦ intelligenda ẽ illa se¬
clusio: An qr uͥ iudebit dm̃ per
sp̾em: S nec aliqͥs hic uidet dm̃¬

Expanded text:
n penitus dum in hac vita est. Ecce quare ibi peccator dicitur pati exteriores tenebras, et non hic, quia ibi secludetur penitus a luce Dei, quod non hic. Sed quomodo intelligenda est illa seclusio? An quia non videbunt Deum per speciem? sed nec aliquis videt
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit semꝑ. Que ẽ gͥ illa elon¬
gatio: Sane exteriores tenebre
intelligi possunt quedã malig¬
nitatis odii ⁊ uoluntatis. q̃ tũc
excrescet in mercib reꝓboꝵ.⁊ que¬

Expanded text:
ascendit semper. Quae est ergo illa elongatio? Sane exteriores tenebrae intelligi possunt, quaedam malignitas odii et voluntatis, quae tunc excrescet in mentibus reproboru
Abbreviated transcription (Latin):
iterũ a dõ puniri. S iõ dicunt
dimissa redire ⁊ imputari: qr
ꝓpt̾ ingͣtitudinẽ ita reus ⁊ pecca¬
tor ꝯstituit᷑ ut añ fuerat. Sic
enim qd̃ dimissũ fuerat dr̃ exi¬
gi: qr remissionis ꝑcepte ingratꝰ
ita reus fit ut añ fuerat. U̾triq
parti questionis: ꝓbati fauẽt
doc tores. Ideo q alicui parti

Expanded text:
o dicuntur dimissa redire et imputari, quia propter ingratitudinem ita reus et peccator constituitur, ut ante fuerat. Sic enim quod dimissum fuerat dicitur exigi, quia remissionis perceptae ingratus, ita reus fit ut ante fuerat. Utrique parti quaestionis probati favent doctores. Ideoque alicui parti
Abbreviated transcription (Latin):
uir ꝑmititudo. Nam tũ ad pec¬
catum eiusdẽ uiri ꝑtin̾e uolu¬
eritlix. si priꝰ ꝑmiserit. & pꝰea
ꝓbibuerit. ñ tñ diẽ ut faciat
mulier qd̵ uouerat qi ꝑmissa
ocit tt̃ peccͣm qr ab nuit quod
priꝰ concisserat: non tͣn muli¬
eri. Spe hoc iissũ dedit: ut cũ
priꝰ uir ei concesserit. p̾ta si ꝓhi¬
buerit contẽpnat᷑. Ex his ãppa¬
ret qd̾ uir uł mulier ꝯtinen¬
tiam deo offerre non pot̾
sine commnuni consensu nec
alter alteri debitũ negare de¬
bet. Si uͦ quilibet eoꝵ alterrim
a suo iure absoluit. ad p̃teritã
seruitutẽ nunqͥd reuocare po
er non discedens a domo uiri.
que uiro ꝑmittente continen
soluere non ualeat. et hoc ꝓpter
dignitatẽ uiri qui ẽ cap̃ mulie¬
ris. S meluis hoc intelligit᷑ in
tali casu uͥ uir concedit mulie¬
ri uouere continentiã. & ante uo¬
tũ ꝓhibet implcre. Si uͦ habi¬
tũ mutauerit: ñ pot̾ reuocari

Expanded text:
d peccatum ejusdem viri pertinere voluerit lex, si prius permiserit, et postea prohibuerit; non tamen dixit ut faciat mulier quod voverat, quia permissa xit esse peccatum, quia abnuit quod prius concesserat; non tamen mulieri ex hoc jussum dedit, ut cum prius vir ei concesserit, postea si prohibuerit contemnatur. Ex his apparet quod vir vel mulier continentiam Deo offerre non potest sine communi consensu, nec alter alteri debitum negare debet. Si vero quilibet eorum alterum a suo jure absolverit, ad praeteritam servitutem numquid revocare poter non discedens a domo viri, quae viro permittente continentsolvere non valeat; et hoc propter dignitatem viri, qui est caput mulieris. Sed melius intelligitur in tali casu, ubi vir concedit mulieri vovere continentiam, et ante votum prohibet implere. Si vero habitum mutaverit, non potest revocari
Abbreviated transcription (Latin):
si alteri eoꝵ continentia placet.
nisi ex consensu alteriꝰ ñ possit.
Ad hoc enim: neuter ht̃ potesta¬
tem sui corporis. Qd̃ adeo uerũ
s infirmitatis et incontinentie
causa expetit. uł ille de matͥmo¬
mo. uł illa. non sibi alterutrũ
negent. ne ꝑ hoc incidant in
damnabiles corruptelas. Reddẽ
enĩ debitũ comugale. nulliꝰ est
tͥminis. Exigere aũ ultͣ gen̾an¬
di necessitatẽ: culpe ẽ uenialis.
forncari uͦ uł mechari: puni¬

Expanded text:
si alteri eorum continentia placeat, si alteri eorum continentia placeat, nisi ex alterius consensu non possit. Ad hoc enim neuter habet potestatem sui corporis; quod adeo verum sed infirmitatis et incontinentiae causa expetit, vel ille de matrimonio, vel illa non sibi alterutrum negent, ne per hoc incidant in damnabiles corruptelas. Reddere enim debitum conjugale nullius est criminis; exigere autem ultra generandi necessitatem, culpae est venialis; fornicari autem vel moechari puni
Abbreviated transcription (Latin):
iulieri ut caput corpori. ẽ enĩ
utͥq parit̃ p̃cipit in hac causa s¬
inuicẽ subici: inqͥens. Uir debitũ
reddat nxori similit̃ s uxor in¬
ro: qr mulier ñ ht̃ potestatẽ sui
lier: qr nec mulier ad aliũ utrũ.
nec uir ad aliam mulierẽ potes¬
tatẽ ht̃ sui corꝑis. Nec uir ad con¬
tinendũ. nec mulier potestatẽ
ht̃ sine mutuo consensu. s alter
alteriꝰ potestatẽ hc̃ corporis. ut
poscenti alt̾ non liceat alteri
negare debitũ. In hoc enĩ pa.¬
res sunt: quia nec uiro. nec
mulieri corpꝰ suũ licet alii tra¬
dere. s sibi inuice ddebitores sins
in hac causa. ne peccandi detur
occasio. ꝑ qd̾: ñ dm̃um tollitur
uiro s uiciũ. Debent enĩ fibi
conuigati. non solũ ipsiꝰ sexꝰ sui
cõmiscendi fidẽ lib̾oꝵ ꝓcrean¬
doꝵ causa. que pͥma ẽ in ista mor¬
talitate societas: uerũ ã infir
mitatis inucẽ excipiende ad
illicitos motus deuitandoᷤᷤ mu¬
tuã quodãmͦ seruitutẽ. ut et¬

Expanded text:
mulieri ut caput corpori est enimtolus utrique praecepit in hac causa invicem subjici, dicens: Vir debitum reddat uxori: similiter et uxor viro; quia mulier non habet potestatem sui lier; quia nec mulier ad alium virum, nec vir ad aliam mulierem potestatem sui corporis habet; nec vir ad continendum, nec mulier potestatem habet sine mutuo consensu, sed alter alterius potestatem habet corporis, ut poscenti alteri non liceat alteri negare debitum. In hoc enim pares sunt, quia nec viro, nec mulieri corpus suum licet alii tradere; sed sibi invicem debitores sunt in hac causa, ne peccandi detur occasio. Per quod non dominium tollitur viro, sed vitium. Debent enim sibi conjugati non solum ipsius sexus sui commiscendi fidem liberorum procreandorum causa, quae prima est in ista mortalitate socmitatis invicem excipiendae ad illicitos concubitus devitandos, mutuam quodammodo servitutem, ut et
Abbreviated transcription (Latin):
iã uolõ. nolente uxore: ñ pot̃.
Qd̃ enĩ tu uis : illa ñ uult. Nũ¬
quid ꝑ continentiã tuã illa de¬
beret fieri forncaria: Si alii
nupserit te iuuo: adultera
erit. Non uult tali lucro acus
tale dãnũ cõpensari. Redde de¬
bitũ: & si non exigis redde. Pro
scĩficatione ꝑfectads̃ tͥ cõputa¬
bit: si non qd̾ tͥ dbet᷑ exigis. sed
redctis qd debes uxori. Ideo scłm
redłe cogeret᷑: & illi ds̃ impu.¬
taret continentiã. si ñ sue sed
tue cedet infirmitati. ne i
adulteriũ caderes. Quisquis gͦ
cõpatiens infirmitati uxoris
redlit non crigte debitũ. aut si
ꝓpt̾ ꝓpͥam infirmitatẽ ducit uxo¬
tem. plangens potiꝰ quia sine uxo
it non petuit. quã gaudens qr
dppx̃. securus expectat diẽ nouis¬
pot̾ qua te ad id qd̃ uoiusti non
implere: si forte tua conunix hoc
tecũ susciꝑe anumi uł carnis infir¬
mitate recusaret. Nam nouen¬
da talia non sunt a conuigatis
nͥ ex consensu ⁊ uoluntatt᷑ com¬

Expanded text:
o: Nolo autem uxor, non potest. Quod enim tu vis, illa non vult. Numquid per continentiam tuam illa debet fieri fornicaria? Si alii nupserit te vivo, adultera erit. Non vult tali lucro Deus tale damnum compensari. Redde debitum; et si non exigis, redde. Pro sanctificatione perfecta Deus tibi computabit, si non quod tibi debetur exigis, sed reddis quod debes uxori. Idem, secureddere cogeretur; et illi Deus imputaret continentiam, si non suae, sed tuae concederetur infirmitati, ne in adulterium caderes. Quisquis ergo compatiens infirmitati uxori reddit, non exigit debitum; aut si propter propriam infirmitatem ducit uxorem, plangens potius quia sine uxore esse non potuit, quam gaudens quia duxit, securus expectat diem novisposset, qua te ad id, quod vovisti, non hiberemus implere, si forte tua conjux hoc tecum suscipere animi seu carnis infirmitate recusaret. Nam da talia non sunt a coniugatis nisi ex consensu et uoluntate com
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. Ep̃i aũ grece: latine spe¬
culatores int̃p̃tant᷑. Nam
speculator ẽ prepositus in
eccłia: dictus eo qd̾ speculet᷑
atq ꝓspiciat popłoꝵ infra
se positoꝵ mores et uitam. Ponti¬
fex pͥnceps sacerdotũ ẽ. quiasi ma
seq̃ntiũ: ipse et suminus sacͥdos

Expanded text:
Episcopi autem Graece, Latine speculatores interpretantur. Nam speculator est praepositus in Ecclesia dictus: eo quod speculetur atque praespiciat populorum infra se positorum mores et vitam. Pontifex princeps sacerdotum est, quasi via sequentium: ipse e
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ sponsam & ꝯiugem
plurim̃um int̃sit ex eo astru¬
unt. qr licet sponse añ carna¬
lem copulam inconsulto uł
nolente sponso monast̾iũ elig̾e̾:
quo facto. sponso ã licet aliam
nec continentiã nͥ ex cõmuni
ꝯsensu seruare ualet. nec mo¬

Expanded text:
inter sponsam et conjugem plurimum intersit, ex eo astruunt, quia licet sponsae ante carnalem copulam inconsulto vel nolente sponso monasterium eligere; quo facto, sponso etiam licet aliam nec continentiam nisi communi consensu servare valet, nec mo
Abbreviated transcription (Latin):
ponsatã puellã non licet paren
ta legalia desponsatam si ꝯu̾ti
uoluerit: nullo penitus censui¬
erunt damna mulctari. Refert
tiar coniuiuo. cũ uesꝑe tha¬
lamũ cẽt ingressurus. ex ur¬
be egrediens tͣnsmarina peti¬
it. ⁊ heremi solitudinẽ sibi ele¬
git. Beatꝰ ẽ alexiꝰ similit̃ ex ip¬
tiis diuina gr̃a uocatꝰ sponsã
deseruit: ⁊ nudꝰ xp̃o famula¬
exẽplis liquet licere sponsis si¬
ne consensu sua sponsarum
oc aut̃ conugatis uulla¬
tenus licet. Non enĩ pot̃
uir melioris uite ꝓpositũ su¬
mere sine uxoris consensu: &
tn lex diuina ꝓhibuit. Si uͦ
utͥsq ꝯueniat ꝯtinentẽ uitam
ducere. hoc quis audeat ac¬
cusare: Siceñ multos scõꝵ
nouimꝰ cũ siuis coniugib & priꝰ
continentẽ uitã duxisse: ⁊ pꝰ
ad sc̃e eccłie regimina migͣsse.
Si uͦ ꝯtinentiam ꝗͣ uir ap̃pe¬
tit mulier ñ seqͥtur. aut quã
uxor appetit uir recusat: di¬

Expanded text:
ponsatam puellam non licet parentta legalia desponsatam, si converti voluerit, nullo penitus consuerunt damno mulctari. Refert tiali convivio, cum vespere thalamum esset ingressurus, ex urbe egrediens transmarina petiit, et eremi solitudinem sibi elegit. Beatus etiam Alexius similiter ex nuptiis divina gratia vocatus, sponsam deseruit, et nudus Christo famulaexemplis liquet licere sponsis sine consensu suarum sponsarum,Hoc autem conjugatis nullatenus licet. Non enim potest vir melioris vitae propositum sumere sine uxoris consensu, ettamen lex divina prohibuit. Si vero utrisque conveniat continentem vitam ducere, hoc quis audeat accusare? Sic enim multos sanctorum novimus cum suis conjugibus et prius continentem vitam duxisse, et post ad sanctae Ecclesiae regimina migrasse. Si vero continentiam quam vir appetit, mulier non sequitur, aut quam uxor appetit, vir recusat,
Abbreviated transcription (Latin):
ruert̃. Egredient᷑ enĩ electi ñ locos
irligentia uł uisione maiifesta
ad uidendũ ĩmoꝵ cruciatꝰ: qͦs uiden
b̾atione. uisa ĩpioꝵ ineffabili cala¬
mitate. Uñ ysaias impioꝵ torm̃ta
describens. ⁊ ex eoꝵ uisione leticiã
bonoꝵ expͥmens: ait. Egredientir.
electi scił. ⁊ uidebt̃ cad auera uiroꝵ
qͥ p̃tiaricati st̃ in me. u̾mis eoꝵ non
morietur. & ignis ñ extinguetur:

Expanded text:
Egredientur ergo electi, non loco, sed intelligentia vel visione manifesta, ad videndum impiorum cruciatus; quod videntberatione, visa impiorum ineffabili calamitate . Unde Isaias impiorum tormenta describens, et ex eorum visione laetitiam bonorum exprimens, ait c. ult.: Egredientur, electi scilicet, et videbunt cadavera virorum, qui praevaricati sunt in me. Vermis eorum non morietur, et ignis non extingu
Abbreviated transcription (Latin):
prudentia mea: licet ħsint a
deo in qͥb distantia ẽ. Alius enĩ
alio meliꝰ oꝑat᷑ in euangłizando:
ꝙ aliꝰ alio prudentior ẽ. Auiꝰ autẽ
alio magis minꝰ ue baptizatꝰ.
siue ab inferiore siue a maiore
baptixetur dici non pot̃. Que

Expanded text:
ia mea, licet sint haec a Deo in quibus differentia est. Alius enim alio melius operatur in evangelizando, et alius alio prudentior est. Alius autem alio magis minusve baptizatus sive ab inferiori sive a majori baptizetur, dici non potest. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
s neutͥ potestatẽ bapt̃i. Minis¬
teriũ enĩ dedit xp̃c seruis. s po¬
testatẽ retinuit sͥ: ꝗͣ si uellet
pot̾at seruis dare. ut seruus da¬
ret bapt̃m suũ tanꝗͣ uice sua.
seruus in seruo spẽ pon̾et. Bap¬
tizat seruus ut minister. bapti¬
ut sicut dictũ ẽ bapt̃s ioħis. sic
diceret᷑ bapt̾s petͥ uł pauli. Qd̃ ne
fieret : tenuit sͥ dñs potestatem
bapt̃i. seruis minist̾iũ dedit. Si¬

Expanded text:
em Baptismi. Ministerium enim dedit Christus servis, sed potestatem sibi retinuit, quam si vellet poterat servis dare, ut servus daret Baptismum suum tanquam vice sua. servus in servo spem poneret. Baptizat servus ut minister, baptiut sicut dictus est baptismus Joannis, sic diceretur baptismus Petri vel Pauli. Quod ne fieret, retinuit sibi Dominus potestatem Baptismi, servis autem ministerium d
Abbreviated transcription (Latin):
Qd ñ nouerat: potestatẽ bapt̾i
dñicim nullũ hoĩe a dño tͣnsitu¬
rã. s minist̾iũ plane tͣnsiturũ:
potestatẽ a dño in neminẽ. sed
minist̾iũ in bonos & malos. Non
exoireat c̃lũba minist̾iũ maloꝵ:
respiciat dm̃ potestatẽ. Quid tibi
facit minist̃ malus. nͥ bonꝰ ẽ dñs:¬

Expanded text:
tatem baptismi Dominici in nullum hominem a Domino transituram, sed ministerium plane transiturum. Potestatem a Domino in neminem, sed ministerium in bonos et in malos. Non exhorreat columba ministerium malorum; respiciat Domini potestatem. Quid tibi facit minister malus, ubi bonus es
Abbreviated transcription (Latin):
a bonis ministris & mał cda¬
ri. sicut a bonis & malis sumit᷑.
nec melior ẽ bapt̃s qͥ ꝑ meliorem
datur. nec minus bonꝰ qui ꝑ mi
in baptismo dato a malo. s eqͣle:
subditis declaratur testimoniis.

Expanded text:
a malis ministris dari, sicut a bonis et a malis sumitur. Nec melior est Baptismus qui per meliorem datur, nec minus bonus qui per in Baptismo dato a malo, sed aequalsubditis declaratur testimoniis.
Abbreviated transcription (Latin):
tismꝰ dat᷑. ⁊ io ꝑ ministros dispares
datũ ẽ unũ ẽ nͨ ĩpar ꝓpt̾ ĩpares
ministros. s par & eqͣle ꝓpt̃ hoc.
bic ẽ qͥ baptizat. Itẽ. Ego dico. et
tanti iudicis ministros. Sint mi¬
nistri rustisi uolunt. Si aũ uolu¬
erint ẽẽ iustiqui in cathetra mo¬
ysi sedent: securũ me fac̃ magift̃
nĩs de qͦ sp̃s sõs dicit. hic ẽ qͥ bãp¬
tizat. ltem. Quos baptizauit iuidas.
ebriosus. homicida. adult̾. si bapt̃s
meo adulterũ. ebriosũ. ñ homi¬
cidã: qr colũbã attendo ꝑ ꝗͣ mͥ¬

Expanded text:
tismus datur, et ideo per ministros dispares datum est, unum est, nec impar propter impares ministros, sed par et aequale propter hoc, hic est qui baptizat. Item, ibid: Ego dico, et rtet esse tanti judicis ministros. Sint ministri justi si volunt, si autem noluerunt esse justi qui in cathedra Moysi sedent, securum me fecit magister meus, de quo Spiritus ejus dicit: hic est qui baptizat, item: quos baptizavit Judas, ebriosus, homicida, adulter, si Christmeo adulterum, nec ebriosum, nec homicidam, quia columbam attendo per
Abbreviated transcription (Latin):
tegrũ sacͣm̃tsi accepit. s salutem
que untus ẽ sacͤm̃ti ñ habebit:
cram̃tũ hũerit. Debet gͥ ad eccłiã
redire. non ut sacram̃tũ baptismi
accipiat it̾ũ. qđ nemo debet in ali¬
quo repet̾e. s ut in societate ca¬
tholica uitã accipiat. Bapt̃s enĩ:
extͣ eccłiam neqͥt ꝓdeẽ. Ibi enĩ cuiq¬

Expanded text:
tegrum sacramentum accepit; sed salutem, quae virtus est sacramenti, non habebit cramentum habuerit. Debet ergo ad Ecclesiam redire, non ut sacramentum Baptismi iterum accipiat, quod nemo debet in aliquo repetere, sed ut in societate catholica vitam accipiat. Baptismus enim extra Ecclesiam nequit prodesse. Ibi enim cuiq
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Uiroꝵ aũ latente comisso: ñ
facile quisquã ex suspicionibus
tium detegat᷑. Qd̃ formeariã ne

Expanded text:
virorum autem latente commisso, non facile quisquam ex suspicionibus tium detegatur. 2. Quod fornicuriam ne
Abbreviated transcription (Latin):
contͣ fidẽ .i. conscientiã male fit.
& ad gehennã edificat. uł in õi
eo qd̾ infideł fac̃ peccat. ñ quia
illud facit. s qr non eo mͦ illud
fac̾ quo debet. non referens ad
quia ẽ int̾ legitimas ꝑsonas. S
non ratũ: qr sine fide. Cõnugiũ
nͦ fidelium & legitimũ ẽ & rutũ:
legitima sit infideliũ coniunc
ulla culpa relinquit᷑: sicũ uiro
batur. qd infideli ad fidẽ ꝯuerso
mum coniugiũ. legitimũ est:
qd̃ legali institutione uł pro¬

Expanded text:
id est, conscientiam, male fit, et ad gehennam aedificat. Vel in omni eo quod infidelis facit, peccat, non quia illud facit, sed quia non eo modo illud facit quo debet, non referens ad quia est inter legitimas personas; sed non ratum, quia sine fide. Conjugium vero fidelium est legitimum et ratum, legitima sit infidelium conjunctulla culpa relinquitur, si cum viro batur, quod infideli ad fidem conversmum conjugium. Legitimum est quod legali institutione, vel pro