comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Dec de angelice nature condicione
dicta sufficiant. Nũc suꝑ est de ali¬
arũ qͦ rerũ creatione. ac p̃cipue
de oꝑm sex dierũ distinctione ñ nulla ĩ me¬
diũ ꝓferre. Cũ d̾s in sapĩa sua angelicos cõ¬
didit sp̃s: alia ⁊̃ creauit. sicut ostñdit supͣ¬
cipio d̾mcreasse celũ .i. angłos. ⁊ t̾ram .s. ma
tĩam. iiͦii. elem̃torũ. adhuc ꝯfusam ⁊ infor¬
mẽ. q̃ ãgrecis dicta ÷ chaos. ⁊ hoc fuit ante
dedit. q̃ non simul ut qͥbusdã sc̃orũ patrũ
placuit s ꝑ int̾ualla tp̃mac sex uolumina
dierũ ut aliis uisũ ÷ formauit
.Quod sanc¬
ti tractatores uident᷑ suꝑ ħ qͣsi adũsa tdicdis¬
s ꝗliis dicẽtib oĩa simul facta ĩ mͦ ⁊ forma¬
uidam aliis: ꝑ interualla tẽporu.

Expanded text:
ec de angelicae naturae conditione dicta sufficiant. Nunc superest de aliarum quoque rerum creatione, ac praecipue de operum sex dierum distinctione, nonnulla in medium proferre. Cum Deus in sapientia sua angelicos condidit spiritus, alia etiam creavit, sicut ostendit supcipio Deum creasse coelum, id estiam quatuor elementorum adhuc confusam et informem, quae a Graecis dicta est chaos, et haec fuit ante dedit; quae non simul, ut quibusdam sanctorum Patrum placuit, sed per intervalla temporum ac sex volumina dierum, ut aliis visum est, formavit. 2. Quod sancti tractatores videntur super hoc quasi adversa tradidisse, aliis dicentibus omnia simul facta in materia et forma, aliis per intervalla temporu
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec queri soset. cum fides sit de nõ
apparentib ⁊ nonuisis. utrum sit ⁊̃¬
de incognitis tm. Si enim de incognitiftm̃
: de hus uidet᷑ esse tm̃ que ignorant᷑. S sci¬
endum ÷ quod cum uisio ałia sit interior.
alia exterior: non est fides de subtis exteriori
uisioni. Est tam̃dehuis que interiori uisu¬
utcumq capiunt᷑. & quedam utiq sic capi¬
unt᷑. ut intelligant᷑. ⁊ si non ut infuturo. a e¬
damaũ non. Qacum fides sit ex auditu nõ
mͦ exteriori: s interiori: non potest eẽ teeo
quod omnino ignorat᷑. que ipsa ad sensum
eum sensum corꝑis ꝑtinet: quidicit᷑ audi¬
tus. qr non ÷ sonus. nec ad ullum sensum

Expanded text:
ost hoc quaeri solet, cum fides sit de non apparentibus et non visis, utrum etiam sit de incognitis tantum. Si enim de incognitis tantum est, de his videtur esse tantum quae ignorantur. Sed sciendum est quod cum visio alia sit interior, alia exterior, non est fides de subjectis exteriori visioni: est tamen de his quae visu interiori utcumque capiuntur. Et quaedam sic capiuntur, ut intelligantur, etsi non in futuro, quaedam autem non: quia cum fides sit ex auditu non modo exteriori, sed etiam interiori, non potest esse de eo quod omnino ignoratur; quae ipsa ad sensum eum sensum corporis pertinet, qui dicitur auditus, quia non est sonus; nec ad ullum sensum
Abbreviated transcription (Latin):
sint: queri solet utrum in eodem hoĩe
⁊ circa eandem rem hec duo unum sint pecca¬
tum uel diuersa. ut siqͥs uoluntate furat᷑.
diuersa sunt .s. uoluntas ⁊ actio. S numqͥd
diuersa sunt peccata anunũ: Quidam dict
unumesse pecc̃m. alii uero diuersa peccata
esse dicunt. qr cum constet hec duo diũsa
esse: aut diuersa duo peccata dicunt᷑: ant du¬
o diuersa non peccata. Quib alii respondẽt.
ꝯͦ. hec duo diuersa esse non peccata. Non enim
peccata sunt. s pect̾̃m unum. qr una preua¬
ricatio uel inobedientia in utroq admit¬
titur siuie quando uult: siue quando agit.¬
⁊ unus est ibi contemptus. sed minor cum
in uoluntate solum pecc̃m continet᷑. Maior
uõ cum uoluntati ⁊̃ oꝑatio addit᷑. ⁊ id̾o ma¬
ius fit pecc̃m. S non plura: cum uolun¬
tas oꝑi mancipat᷑.
alia contra eosdẽm

Expanded text:
 quaeri solet, utrum in eodem homine et circa eamdem rem haec duo unum sint peccatum, vel diversa: ut si quis voluntate furatur,diversa sunt, scilicet voluntas, et actio. Sed numquid diversa sunt peccata, an unum? Quidam dicunt unum esse peccatum, alii vero dicunt diversa esse peccata, quia cum constet haec duo esse diversa, aut diversa duo peccata dicuntur, aut duo diversa non peccata. Quibus alii respondent haec duo diversa esse, non peccata. Non enim peccata sunt, sed peccatum unum; quia una praevaricatio vel inobedientia in utroque admittitur, sive quando vult, sive quando agit: et unus est ibi contemptus, sed minor cum in voluntate solum peccatum continetur, major vero cum voluntati etiam operatio additur; et ideo majus fit peccatum, sed non plura, cum voluntas operi mancipatur. 2. Alia contra eosdem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissionis spontanee. quedeo ⁊ dehiis que deisunt
ꝓprie fieri debet. Sunt t̾ri uota stultorũ q̃ fran
tõ om̃s faciuint. cum spondet᷑ renuntiare diabolo
⁊ pompis eiꝰ. Singulare. ut cumaliquis sponte ꝓ¬
mittit seruare uirginitatẽ uł ꝯtinentiam uel ali¬
quid huiꝰm᷑i. Item. Singulare uotum. aluidest
priuatum: aliud sollempne. Priuatũ ÷ ĩ abscon¬
dito fc̃m. Sollempne ĩ ꝯspectu eccł̃ie factum. Item.
priuatum uotum si uioletur: pect̾m ÷ mortale.
contrahere non debent. qr contrahendo mortalit̾
peccant. Si tn contraxerint: non separent᷑. qi ꝓ
bari non pot̾: quod occulte actum est. Qui ⁊ sollẽp¬
nit̾ uouent: nullatenus ꝯiugium inire queunt.¬

Expanded text:
missionis spontaneae, quae Deo, et de his quae Dei sunt, proprie fieri debet. Sunt tamen et vota stultorum, quae frtismo omnes faciunt, cum spondent renuntiare diabolo, et pompis ejus; singulare, ut cum aliquis sponte promittit servare virginitatem vel continentiam, vel aliquid hujusmodi. Idem singulare votum, aliud est privatum, aliud solemne. Privatum est, in abscondito factum; solemne vero, in conspectu Ecclesiae factum. Item privatum votum si violetur, peccatum est mortaMatrimonium contrahere non debent; quia contrahendo mortaliter peccant. Si tamen contraxerint, non separentur, quia probari non potest quod occulte factum est. Qui vero solemniter vo
Abbreviated transcription (Latin):
.ni .ii.i. cũ post uotum ꝯtinentie in deliciis ege¬
non sit pecc̃m.S quod sit ostendit dicens. habẽ¬
tes dampnationem.:⁊ quare: subdit. qͥa pͥmã fi
tatem que ã ꝓposito cecidit: appareat esse damp¬
natam. siue sequant᷑ nuptie siue nõ. Dampna.¬
tur ⁊t ꝓpositi fraus. dampnant᷑ tales: qi continẽ¬
tiefidem pͥmam irritam fecerunt .i. uotũ. uel
in uoto iuolato sidem quam in baptõ ꝓfessi sũt.
Si au̾ ꝓ uoluntate nubendi dampnãt᷑: ꝯstat sieã
effectiu mancipauint: reuocandum id esse in ir¬
ritum. easq arcendas redire ad ꝓpositum. Uñ g̾g̃¬

Expanded text:
 est, cum post votum continentiae in deliciis egenon sit peccatum; sed quod sit ostendit subdens, habentes damnationem; et quare, subdit, quia primam ftatem quae a proposito cecidit, appareat esse damnatam, sive sequantur nuptiae, sive non. Damnatur enim propositi fraus; damnantur tales, quia continentiae fidem primam irritam fecerunt, id est, votum vel in voto violato fidem quam in Baptismo professae sunt. Si autem pro voluntate nubendi damnantur, constat si eam effectui mancipaverint, revocandum id esse in irritum, easque arcendas redire ad propositum. Unde G
Abbreviated transcription (Latin):
adiciendum est de occisorib suarũ ꝯuigũ
cum non addit adulterarũ. uel aliquid huiꝰmͦi:
quid aluid habendi sunt quam homicide. Ac ꝑ
hoc ad penitentiam redigendi. quib penitꝰ de¬
negat᷑ conuigium. Hic uidet᷑ nichoł ꝑmittere
maritis ꝓ adultĩo uł alio huiꝰmͦi: uxores sua ᷤᷤ in¬
t̾ficere. S eccłiastica disciplina sp̃ualigladio nõ
mati̾ali criminosos ferire iubet. Vnde idẽ nichoł.
hnt̾ hec uĩa sanctitas addere studuit: si cuiꝰ uxor
rem absq lege ⁊ sinecausa int̾feci̾t. aliamq dux¬
erit: armis depositis: publicam agat peniten¬
tiam : ⁊ si contumaxextin̾t: anathematidet᷑ usq̃¬

Expanded text:
adjiciendum est de occisoribus suarum conjugum, cum non addis adulterarum vel aliquid hujusmodi, quid aliud habendi sunt, quam homicidae? ac per hoc ad poenitentiam redigendi; quibus penitus denegatur Conjugium. Hic videtur Nicolaus permittere maritis pro adulterio aut alio hujusmodi uxores suas interficere; sed ecclesiastica disciplina spirituali gladio, non materiali, criminosos ferire debet. Unde idem Nicolaus: Inter haec vestra sanctitas addere studuit, si cujus uxorrem absque lege et sine causa interfecerit, aliamque duxerit, armis depositis publicam agat poenitentiam; et si contumax extiterit, anathematizetur usq
Abbreviated transcription (Latin):
x predictis iam apparet in quo dat alia.¬
ꝑ pecc̃m sit imminutũ uel corruptum
ficultas. nullumq impedimentum de lege
membrorum ad bonum. nulla impulsio uł
instigatio ad malum. Nunc aũ ꝑ legem car-¬
nis ad bonũ impedit᷑. ⁊ ad malum instigat᷑.
ut non possit uelle ⁊ ꝑficere bonum nisi ꝑ
tum habitat in carne. Lib̃m gͦ ar. cum semꝑ¬
rius enim est inbonis. ubi liberatum est. ꝗͣ
in malis: ubi liberatum non ÷.⁊ liberiꝰ est
ad malum qͦd ꝑ se potest quã ad bonũ. qͦd
nisi gr̃a liberet᷑ ⁊ adiuuet᷑ non potest. De li

Expanded text:
x praedictis jam apparet in quo per peccatum sit imminutum vel corruptum ficultas nullumque impedimentum de lege membrorum ad bonum, nulla impulsio vel instigatio ad malum. Nunc autem per legem carnis ad bonum impeditur, et ad malum instigatur, ut non possit velle et perficere bonum, nisi ptum habitat in carne. Liberum ergrius est enim in bonis, ubi liberatum est, quam in malis, ubi liberatum non est. Et liberius est ad malum, quod per se potest, quam ad bonum, quod nisi gratia liberetur et adjuvetur non potest. 16. De
Abbreviated transcription (Latin):
cum ex ꝑsona hominis non redempti: ait. uel
habeo libertatem naturȩ. sed non habeo liber¬
tatem gr̃ȩ. Ideo non ÷ apud me ꝑfectio boni.
Nam uoluntas hominis quam naturaliter
habet: non ualet erigi adbonum efficaciter.
uolendum uel oꝑeimplendum. nisi ꝑ grãm
sed miserentis dei. qui oꝑatur in nobis uel¬
le ⁊ oꝑari bonum. cuius grãm non aduocat
hominis uoluntas uel oꝑatio. sed ipsa gr̃a
uoluntatem preuenit. preparando ut ue¬
lit bonum. ⁊ preparatiua adiuuat ut ꝑfici

Expanded text:
cum ex persona hominis non redempti ait: VelleHabeo libertatem naturae, sed non habeo libertatem gratiae; ideo non est apud me perfectio boni. Nam voluntas hominis quam naturaliter habet, non valet erigi ad bonum efficaciter volendum vel opere implendum, nisi per gratsed miserentis Dei, qui operatur in nobis velle et operari bona; cujus gratiam non advovocat hominis voluntas vel operatio, sed ipsa gratia voluntatem praevenit praeparando ut velit bonum, et praeparatam adjuvat ut perfici
Abbreviated transcription (Latin):
scđm qͦd homo siue alio mͦ. respondemꝰ
xp̃m nonesse adoptuũ filiũ aliqͦ mͦ s tantũ
Knaturalẽ. qr natura filius est non adoptioni
natura. Non enĩ eo filius ÷ quo deus ÷. quia
ꝓprietate natiuitaris filius. natura diuini¬
tatis deus est.⁊ tñ dicit᷑ natura uel nature
filius. qr naturalit̾ est filius. eandẽ . s. hñs
filius non est: qr non priꝰ fuit. ⁊ post modũ
adoptatus ÷ in filium. Sicut nos dicimur
adoptiui filii. qr cum nati fuerimꝰ irȩ filii:
ꝑgrãm facti sumus filii dei. xp̃s uͦ numquã

Expanded text:
m quod homo est, sive alio modo? respondemus Christum non esse adoptivum filium aliquo modo, sed tantum naturalem; quia natura filius est, non adoptionis natura. Non enim eo Filius est quo Deus est, quia proprietate nativitatis Filius, natura divinitatis Deus est, et tamen dicitur natura vel naturae Filius; quia naturaliter est Filius, eamdem, scilicet,filius non est, quia prius non fuit, et postmodum adoptatus est in Filium; sicut nos dicimur adoptivi filii, quia, cum nati fuerimus irae filii, per gratiam facti sumus filii Dei . Christus
Abbreviated transcription (Latin):
bono cuiꝰ participatione cetera bona sunt.
quo tantomagis priuat᷑. quanto magis se
non loci distantia. qr ubiq totus est.⁊ pre¬
locus non est. locus tam̃ dei: abusiue dici¬
qi ei presens sit ⁊ inhabitans. Idaũ anima
munda intelligit᷑. ꝑ pecc̃m g non scd̃m locũ
aliquis longe fit a deo.⁊ in eo longe fit. qͦd¬
s. ab eius similitudine recedit. ⁊ tanto longiꝰ:
quanto fit dissimisior. Illa aũ ut ait ag̃. in
tione similia sunt deo: recipiunt dissimili¬
tudinẽ. At ipsa dissimilitudo nullo mͦ ex
aliqua parte uult esse dissimilis. Unde fit
ut cum similitudo patris filius sit: ex nul¬
la parte possit patri ẽe dissimilis. Cuiꝰ par¬
ticipatione similia sunt: quecũq deo simi¬
lia sunt. ⁊ ilła possunt reciꝑe dissimisitudi¬
uiõ nem. Nichil est aũ quod hominẽ adeo ã do
dissimilem faciat: quẽadmodũ pecc̃m. Cũ
aũ pecc̾m sit corruptio uel priuatio boni:
que ÷ in anima: est ⁊̃ priuatio ⁊ corruptio¬

Expanded text:
bono, cujus participatione caetera bona sunt; quo tanto magis privatur, quanto magis se non loci distantia, quia ubique totus et praelocus non est. Locus tamen Dei abusive diciquod ei praesens sit et inhabitans; id autem anima munda intelligitur. Per peccatum ergo non secundum locum, aliquis longe fit a Deo; at in eo longe fit, quod ab ejus similitudine recedit; et tanto longius, quanto fit dissimilior. Illa autem, ut Aug. ait in tione similia sunt Deo, recipiunt dissimilitudinem. At ipsa similitudo nullo modo ex aliqua parte potest esse dissimilis. Unde fit ut cum similitudo patris filius sit, ex nulla parte patri possit esse dissimilis; cujus participatione similia sunt, quaecumque Deo similia sunt, et illa possunt recipere dissimilitudinem. Nihil est autem quod hominem adeo Deo dissimilem faciat, quemadmodum peccatum. Cum autem peccatum sit privatio vel corruptio boni quae est in anima, est
Abbreviated transcription (Latin):
ptio ÷. Si aut querit᷑ in quo possit cor¬
rumpi anima: in parabola illius qui inci-¬
dit in latrones qui eum despoliauerunt ⁊
in latrones qͣndo ꝑ petc̃m in potestatẽ dia¬
÷. boli trahit᷑. ⁊ tunc ꝑ pecc̾m exspoliat᷑ gratu¬
itis bonis .i. uirtutib. ⁊ in naturalib bomᷤ

Expanded text:
ptio est. Si autem quaeritur in quo possit corrumpi anima, in parabola illius qui incidit in latrones qui eum vulneraverunt et in latrones, quando per peccatum in potestatem diaboli traditur; et tunc per peccatum expoliatur gratui
Abbreviated transcription (Latin):
recte esse dictum intelligit᷑: si genera
pẽtcatorum singłorum. non singulagenĩn¬
utraq socutione includi intelligant᷑. Nul¬
lum quippe genus peccati est qͦdint̾dũ ex
suꝑbia non ꝓueniat. Nullũ ⁊̃ quod ex cupi¬
ditate aliquando non descendat.Sunt it
non nulli hominũ qui ex cupiditate fiunt
suꝑbi: ⁊ aliqui ex suꝑbia fiunt cupidi. Est it
ut ait ac̃. homo qui non esset amator pecu¬
nie nisi ꝑ hoc putaret se excellentiorem ẽẽ.
Ideoq ut excellat: diuitias cupit. Tali ex
suꝑbia oborit᷑ cupiditas & est aliqͥs qui nõ
amaret excellere nisi putaret ꝑ hoc maio¬
res diuicias habere. Ideo gͦ excellere. laborat
qr diuitias habere amat. Hinc innascit᷑ sliꝑ¬
bia. id amor excellentie. excupiditate. Pã¬
tet gͦ quod ex suꝑbia aliquando cupiditas¬
⁊ ex cupiditate aliquando suꝑbia orit᷑. ⁊ id̾o
de utraq recte dicitur quod sit radix omnis
mali.

Expanded text:
recte esse dictum intelligitur, si genera peccatorum singutraque locutione includi intelligantur; nullum quippe genus peccati est, quod interdum ex superbia non proveniat; nullum etiam, quod ex cupiditate aliquando non descendat. Sunt enim nonnulli hominum qui ex cupiditate fiunt superbi: et aliqui ex superbia fiunt cupidi. Est enim, ut ait Aug., homo qui non esset amator pecuniae, nisi per hoc putaret se excellentiorem esse; ideoque ut excellat, divitias cupit; tali homini ex superbia oboritur cupiditas. Et est aliquis qui non amaret excellere nisi putaret per hoc divitias majores habere. Ideo ergo excellere laborat, quia divitias habere amat. Huic innascitur superbia, id est, amor excellentiae, ex cupiditate. Pergo quod ex superbia aliquando cupiditas, ex cupiditate aliquando superbia oritur, et ideo de utraque recte dicitur quod sit radix omnis mali.
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ÷ de oꝑe dilectionis. qr maiordi¬
lectionis effectus non ÷: quam ponereani¬
mam ꝓ aliis. Nec te moueat quod ait ꝓ a¬
micis. Qui enĩ ponit animã suam ꝓ ami¬
cis: ponit ⁊ ꝓ iniicis: ad hoc ut ⁊ ipsi fi¬
ant amici

Expanded text:
dictum est de opere dilectionis, quia major dilectionis effectus non est, quam ponere animam pro aliis. Nec te moveat quod ait: Pro amicis; qui enim ponit animam pro amicis, ponit et pro inimicis, ad hoc ut ipsi fiant amici
Abbreviated transcription (Latin):
ciendum qͦ est diu̾sos esse gradus
ꝑ fecta caritas hec est ut quis paratꝰ sit
ꝓ fratrib ⁊̃ mori. S numqͥd mox ũ na¬
scit᷑ iam ꝓrsus ꝑfecta est : immo ut ꝑfi¬
ciat᷑. nascit᷑. cum fuĩt nata: nutritur
cum fuĩt nutrita: roborat᷑. sum fuĩt
roborata: ꝑficit᷑. cum ad ꝑfectionẽ ue¬
quam ꝑfectionẽ ⁊ ueritas ꝯmendat di¬

Expanded text:
ciendum quoque est diversos esse gradus fecta charitas haec est, ut quis paratus sit pro fratribus mori. Sed nunquid mox ut nascitur jam prorsus perfecta est, imo ut perficiatur nascitur, cum fuerit nata nutritur, cum furoborata perficitur, cum ad perfectionem vequam perfectionem etiam Veritas commendat di
Abbreviated transcription (Latin):
quandam dicendi formam uoluntas
dei uocatur quod secundum. ꝓprietatẽ
non est uoluntas eus ut preceptio. ꝓhi¬
bitio. confilium. nec non ꝑmissio. ⁊ oꝑa¬
tio. Ideoq pluraliter aliquando script᷑a
uoluntates dei ꝓnuntiat. Unde ꝓpheta
Magna opera domini exquisita in om̃s
uoluntates enis. sum non sit nisi una uo¬
luntas dei. que ipse est: pluraliter tam̃
dicit uoluntates. quia uoluntas dei ua¬
riis modis ac ꝑdiuersis accipitur. ut di¬
ctum est. Ita etiam idem ꝓpheta ꝓpter mus¬
tos effectus miscd̃ie ⁊ iusticie pluraliter
diciti Miscd̾ias dñi in eternum cantabo.
Et alibi. Insticie domini recte letificantes
una sit iusticia. ⁊ eadem sit miscd̃ia que¬

Expanded text:
m dicendi voluntas Dei vocatur quod secundum proprietatem non est voluntas ejus, ut praeceptio, prohibitio, consilium, necnon permissio et operatio, ideoque pluraliter aliquando Scriptura voluntates Dei pronuntiat, unde ait Propheta: Magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus . Cum non sit nisi una voluntas Dei, quae ipse est, pluraliter tamen dicit voluntates, quia voluntas Dei variis modis ac pro diversis accipitur, ut dictum est. Ita etiam rex et propheta propter multos effectus misericordiae et justitiae pluraliter icordias Domini in aeternum cantabo ; » et alibi: « Justitiae Domini rectae, laetificantes una sit misericordia, una sit justitia, qu
Abbreviated transcription (Latin):
Rettrea illud consid̾are oportet. utrũ an-¬
geli boni in mĩto uł in p̃mio ꝓficiãt usq
ad iudiciũ. Qd ĩ mĩtis ꝓficiant atq cotidie ma-¬
gis ac magis mereant᷑: quibꝰdã uidr. ex eo qͦd coti¬
die hõium utilitatib inseruiũt: eorũq ꝓfecti¬
tudo. qr mag̃ ac magis diligunt. atq cognosc̃t.
⁊ est eoꝵ caritas qua d̾m ⁊ nos diligunt: ⁊ mĩ¬
nob̃ impensa merent᷑. ⁊ in beatitudinẽ ꝓficiũt.
⁊ ipsa eadẽ ÷ p̃miũ: qr eabeati sunt. ¶Et qͦdan.¬

Expanded text:
eterea illud considerari oportet, utrum angeli boni in praemio vel in merito proficiant usque ad judicium. Quod in meritis proficiant atque quotidie magis ac magis mereantur, quibusdam videtur, ex eo quia quotidie hominum utilitatibus inserviunt, eorumque profectitudo, quia magis ac magis diligunt atque cognoscunt; et est eorum charitas, qua Deum et nos diligunt, et mnobis impensa merentur, et in beatitudine proficiunt; et ipsa eadem est praemium, quia ea beati sunt. 5. A
Abbreviated transcription (Latin):
ficlem ⁊ spem non habuit: dilectio¬
nem t̾n habuit inquantum homo tantã:
qua maior esse non ualet. Qui excarirate
eximia animã posuit ꝓ amicis ⁊ inimitiᷤ.
habuit enĩ in corde taritatẽ quam oꝑe no¬
bis exhibuit. ut exhibitionis forma nos
ad diligñdum instrueret. Hic aliquid di¬
cendum ÷ decaritate ⁊ modo ⁊ ordine dili¬
Quid sit caritas.

Expanded text:
fidem et spem non habuerit, dilectionem tamen habuit in quantum homo, tantam quae major esse non valet, qui ex charitate eximia animam posuit pro amicis et inimicis. Habuit enim in corde charitatem quam opere nobis exhibuit, ut exhibitionis forma nos ad diligendum instrueret. Hic aliquid dicendum est de charitate, et modo, et ordine dili2. Quid sit charitas.
Abbreviated transcription (Latin):
dixisset tm̃ te fruar ⁊ ñ addidisset in dño:
uid̾et᷑ finẽ dilectionis ac spẽ ꝯstituisse in eo.
s q illud addidit. in dño. se finẽ posuisse eod̾¬
q frui signifauit. Cum enĩnt id̾ augꝰ. ait.
hoĩe uideo frueris: dõ potius ꝗͣ hoĩe frueris.
Hic querit᷑ utr̃ d̃s fruat᷑ an utat᷑ nobis.

Expanded text:
dixisset tantum te fruar, et non addidisset in Domino, videretur finem dilectionis ac spem constituisse in eo; sed quia illud addidit in Domino se finem posuisse, eodemque frui significavit. Cum enim homine in Deo frueris, Deo potius quam homine frueris. 7. Hic quaeritur an Deus fruatur, an utatur nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
um autẽ hoĩes qui friuint᷑ ⁊ utunt᷑ ali¬
is reb res alique sint: q̃rit᷑ utrũ frui se¬
ẽt in eo ꝯstituit᷑ beatauita. cuiꝰ ⁊̃ spes ħ tꝑ̃r ꝯso¬
lat᷑. In hoĩe aũ spes ponenda nõ ẽ q maledi¬
cius ẽ qui ħ facit. Gͦsi liqͥde adu̾tas: nec se ip̃o

Expanded text:
um autem homines qui fruuntur et utuntur aliis rebus, res aliquae sint, quaeritur utrum se frui est, in eo constituitur beata vita, cujus etiam slatur. In homine autem spes ponenda non est, quia maledictus est qui hoc facit . Ergo si liquide advertas, nec seipso
Abbreviated transcription (Latin):
stituta ad eandẽ imaginẽ ł similitudinẽ pa¬
tiat᷑ diu̾sitatẽ diuinitatis. In his u̾bis hyla¬
riꝰ płalitatẽ ꝑsonarũ uoltut intelligi nomĩe
ꝯsortii. atq significauit᷑ ꝯsortii uel płalitatiꝰ
non poni aliqͥd s remoĩ. płalitas enĩ uel
ꝯsortiũ ꝑsonarũ cũ dicit᷑. solitudo ⁊ singła¬
ritas negat᷑. cũ dm̃s płes eẽ ꝑsonas: significa¬
mus qͦd non ẽ una sola. Iõ hylariꝰ uolens ista
subtilit̾ ⁊ sane intłłigi: ait ꝓfessio ꝯsortii:
sustulit intlłigentiã sitigłaris. non dicit po¬
suit aliqͥd. Ita ⁊̃ cũ dm̃s tres ꝑsonas. singłari¬
tatẽ ⁊ solitudinẽ tollimꝰ. ⁊ qͦd pat̾ non est solꝰ.¬

Expanded text:
similitudinem patiatur diversitatem divinitatis. In his verbis Hilar. pluralitatem personarum voluit intelligi nomine consortii, atque significavit nomine consortii vel pluralitatis non poni aliquid, sed removeri. Pluralitas enim vel consortium personarum cum dicitur, solitudo vel singularitas negatur; cum dicimus plures esse personas, significamus quod non est una sola. Ideo Hilarius volens ista subtiliter et sane intelligi, ait: Professio consortii sustulit intelligentiam singularitatis; non dicit: Posuit aliquid. Ita etiam cum dicimus tres personas, singularitatem et solitudinem tollimus; et quod Pater non est sol
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e ẽ uel ab ip̃o ẽ. non gͦ fruit᷑ nobis: s utit .
si enĩ nec fruit᷑. nec utit᷑: non ĩuenio qͦmͦ di¬
ligat nos/ neq tñ sic utit᷑ nobis: ut nos alñs
reb. Nos enĩ res qͥb utim᷑ ad id referimꝰ. ut d̾i
bonitate ꝑfruam᷑. ds̃ uͦ ad suã bonitatẽ usũ
nr̃m refert. Iile enĩ miseret᷑ nr̃i: pp̃suam¬

Expanded text:
vel ab ipso est; non ergo fruitur nobis, sed utitur. Si enim nec fruitur, nec utitur, non invenio quomodo diligat nos. Neque tamen sic utitur nobis, ut nos aliis rebus. Nos enim res quibus utimur ad id referimus ut Dei bonitate perfruamur: Deus vero ad suam bonitatem usum nostrum refert. ille enim miseretur
Abbreviated transcription (Latin):
reprobauit quos uoluit. non ꝓpter meri¬
ta futura que preuideret. ueritatem tñ
restissima. ⁊ a nostris sensib remota.
Sed queritur utrum sicut dicitur ele¬
gisse quosdam. ut boni ⁊ fideles. ita etiã
concedi debeat reprobasse qͦsdam ũ ma¬
li t̾e̾nt ⁊ infideles. ⁊ obduret ut peccent.
qͦd nullatens ꝯcedi oportet. Non enim
reꝓbatio ita ẽ causa mali: sicut prede¬
stinatio causa boni. nec obduratio ita
facit hominẽ malum: quemadmodũ
miscd̾ia facit bonum
An ea q̃ semel p̃¬
scit d̾s ⁊ p̃scit: sẽꝑ sciat ⁊ p̃sciat. ⁊ sẽꝑ scie

Expanded text:
reprobavit quos voluit, non propter futureprobavit quos voluit, non propter futura merita quae praevideret, veritate tamen rectissima, et a noSed quaeritur utrum sicut dicitur elogisse quosdam ut boni fierent et fideles, ita etiam concedi debeat reprobasse quosdam ut mali essent et infideles, et obdurare ut peccent; quod nullatenus concedi oportet. Non enim reprobatio ita est causa mali, sicut praedestinatio est causa boni; neque obduratio ita facit hominem malum, quemadmodum misericordia facit bonum. 6. An ea quae semel scit Deus vel praescit, semper sciat et praesciat, et semper scie
Abbreviated transcription (Latin):
uiti uero de isto ꝓfundo querentes
redd̾e rationem. atq scd̾m niecturas
cordis sui inscrutabilem altitudinẽ iuditi¬
oꝵ dei cogitare conantes. in fabulas uani-¬
tatis abierunt. dicentes. quia anime sur¬
sum in celo peccant.⁊ scdm sua pecc̃a: ad
corꝑa ꝓ meritis dirigunt᷑. ⁊ dignis ibi qͣi
carcerib includunt᷑. Ierunt hnitales post
cogitationes fuas. ⁊ uolentes disputare de
dei ꝓfundo: uersi sunt in profundũ. dicen
quid boni uel mali egisse. ⁊ promeritis ad
corpora terrena detrusas eẽ. Hoc aũ respu¬
it catholica fides. ꝓpt̾ eidentẽ apłi senten¬
tiam qua ait. sum nondũ nati eẽnt. aut
aliquid boni ł mali egissent. ⁊c̃̾. Melior est
gͣ fidelis ignorantia: qͣm tem̾aria scienti¬
a.Elegit gͦ quos uoluit gratuita miscd̾ia.
non quia fideles fumri erant: s ut fideleꝰ
ẽẽnt. eisq grãm dedit. non quia fideles e¬
rant: s ut fierent. Ait enĩ apłs. Miscd̾iam
ta est etiam prius u e̾et fidelis. ita etiam

Expanded text:
ulti vero de isto profundo quaerentes reddere rationem, atque secundum conjecturas cordis sui inscrutabilem altitudinem judiciorum Dei cogitare conantes, in fabulas vanitatis abierunt, dicentes quod animae sursum in coelo peccant, et secundum peccata sua ad corpora pro meritis diriguntur, et dignis sibi quasi carceribus includuntur. Ierunt hi tales post cogitationes suas, et volentes disputare de Dei profundo, versi sunt in profundum; dicentquid boni vel mali egisse, et pro meritis ad corpora terrena detrusas esse. Hoc autem respuit catholica fides propter evidentem Apostoli sententiam qua ait, Rom. 9: Cum nondum nati essent, aut aliquid boni vel mali egissent, etc. Melior est ergo fidelis ignorantia, quam temeraria scientia. Elegit ergo eos quos voluit gratuita misericordia, non quia fideles futuri erant, sed ut fideles essent; eisque gratiam dedit, non quia fideles erant, sed ut fierent, ait enim Apostolus, 1 Corta est etiam prius ut esset fidelis. Ita etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ture ipse substantie dicunt᷑. Nam qͦd nulla
est sub̃a: nichil omnino est. Suba gͦ est aliqͥd
tatem lapsus est homo a sub̃a in qua factus÷.
Iniquitas quippe ipsa non est sub̃a. Non enĩ
iniquitas ÷ natura quam formauit d̃s. sed
iniquitas est ꝑuersio quam fecit homo. Na¬
ture omnes ꝑ ipsum facte sunt. Iniquitas ꝑ
ipsum facta non est. qr iniquitas non ÷ sub̃a.
In illo hymno trium puerorum uniu̾sa crea¬
tura laudans deum ꝯmemorat᷑. Laudant it
omnia dm. sed que fecit deus. Laudat ibi¬
dm serpens. s non auaricia. omnia reptili-¬
a ibi nominata sunt. sed non aliqua uicia.
Uicia enim ex nobis ⁊ ex nostra uoluntate
habemus. ⁊ uicia non sunt sub̃a. Intendãt
diligent̃ hiis uerbis premissarũ assertores
sententiarum. ⁊ ꝑciꝑe poterunt rõnem. ⁊
causam dictorum. uibi scriptura de natura
uel sub̃a mentionem facit. Illarũ uero sen¬
tentiarũ iudicium prudentis lectoris cui

Expanded text:
turae, ipsae substantiae dicuntur. Nam quod nulla turae, ipsae substantiae dicuntur. Nam quod nulla est substantia, nihil omnino est; substantia ergo est aliquid tatem lapsus est homo a substantia in qua factus est; iniquitas quippe ipsa non est substantia. Non enim iniquitas est natura quam formavit Deus, sed iniquitas est perversio quam fecit homo. Naturae omnes per ipsum factae sunt; iniquitas per ipsum non facta est, quia iniquitas non est substantia. In illo hymno trium puerorum universa creatura laudans Deum commemoratur. Laudant enim omnia Deum, sed quae fecit Deus. Laudat ibi serpens Deum, sed non avaritia. Omnia reptilia ibi nominata sunt, sed non aliqua vitia. Vitia enim ex nobis et ex nostra voluntate habemus, et vitia non sunt substantia. Intendant diligenter his verbis praemissarum assertores sententiarum, et percipere poterunt rationem et causam dictorum, ubi Scriptura de natura vel substantia mentionem facit. Illarum vero sententiarum judicium prudenti lectori, cui
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo suꝑiorum sententie recte opponitur.
qui dicunt deum non esse auctorem: eorum
que mala sunt inquantum mala sunt. sed
inquantum sunt. ⁊ inquantum mala sunt:
dicunt ea nichił esse. Quid gͥ mirum si deus
dicit᷑ non esse auctor eorum inquantũ nich
sunt. cum nichili nullus auctor existere que¬
at. Ideoq cum dicit᷑. deus auctor esse omni¬
um: que sunt bonorum isti subintelłi uolũt.
Bona aũ illa dicunt esse. que naturalit̾ sũt.
ea uero naturalit̾ esse dicunt: non solum q̃
substantie sunt. uel concreta substantiis. qua¬
siter supra acceꝑunt. s ⁊ omnia que naturã
non priuant bono. & ita scd̃m eoscdem mul¬
tiplex inscripturis fit intelligentia. ubide
natura siue substantia. uẽl dehiis que natu¬
ralit̾ sunt: sermo occurrit. S suꝑ illum locũ
ntia: disseruit. ut premisse sententie uideat᷑
ꝯsentire dicens. Sub̃a intelligit᷑ illud quod
sumus. quicqͥd sumus. homo. pecus. sol. t̾ra.
omnia ista substantie. s. eo ipso quo sunt na¬

Expanded text:
erbo superiorum sententiae recte opponitur, qui dicunt Deum non esse auctorem eorum quae mala sunt, in quantum mala sunt, sed in quantum sunt; et in quantum mala sunt, dicunt ea nihil esse. Quid ergo mirum si Deus dicitur non esse auctor eorum in quantum nihil sunt, cum nihili nullus auctor existere queat? Ideoque cum dicitur Deus esse auctor omnium quae sunt, bonorum isti subintelligi volunt. Bona autem illa esse dicunt, quae naturaliter sunt. Ea vero naturaliter esse dicunt, non solum quae substantiae sunt vel concreata substantiis, qualiter supra acceperunt, sed omnia quae naturam non privant bono. Et ita secundum eosdem multiplex in Scripturis fit intelligentia, ubi de natura sive de substantia, vel de his quae naturaliter sunt, sermo occurrit. Sed super illum locum ntia disseruit, ut praemissae sententiae videatur consentire dicens: substantia intelligitur illud quo sumus quidquid sumus, homo, pecus, terra, sol: omnia ista substantiae sunt; eo ipso quo sunt na
Abbreviated transcription (Latin):
sllum hominẽ in morte deseruisse. quia
potestati ꝑseq̃ntium eum exposuit ad
tempꝰ. non suã potentiã exercendo illũ
defendit ut non moreret᷑. Seꝑauit se di¬
uinitas: qr subtraxit ꝓtectionẽ. s ñ sol¬
uit unionem. Seꝑauit se foris ut non
adesset ad defensionẽ. s non iniꝰ defuit
ad unionẽ. Si non ib̃i cohibuiss potñ¬
ciam. s exercuisset: non moreret᷑ xp̃s.

Expanded text:
illum hominem in morte deseruisse, quia illum hominem in morte deseruisse, quia potestati persequentium eum exposuit ad tempus, non suam potentiam exercendo illum defendit ut non moreretur. Separavit se divinitas, quia subtraxit protectionem, sed non solvit unionem. Separavit se foris, ut non adesset ad defensionem, sed non intus defuit ad unionem. Si non ibi cohibuisset potentiam, sed exercuisset, non moreretur Christus.
Abbreviated transcription (Latin):
homines: separatio ÷ anime a carne. mor̾
aũ quã nontunent: seꝑatio ÷ anime adeo
Utraq uͦ diaboli suasu: homini ꝓpinata ÷.¬
⁊ ibi anima. ac ꝑ hoc: diuinitas a carne.
ħuic sue ꝓbabilitati addunt auctoritatis
testimoniũ. ambr̃ i tractans de xp̃idere¬
lictione qui incruce uoce magna claman
dixit. Ds̃ ds̃ nĩs ut quid medereliquisti ait.
clamat homo seꝑatione duunĩtatiᷤ mori¬
turꝰ. Nsam cum diuinitas mortis libera sit
utiq mors ibi ẽe non potãt: nisi uita dis¬
cederet. qr uita diuinitas ÷. Hic uid̾r tra¬
di quod diuinitas seꝑata sit ĩ morre ab
homine. que nͥ discessisset: homo ille mori
non poss. quod illeͥ ad carnem referunt.
quam dicunt adeo seꝑatam. Quib respõ¬
demus illam seꝑationẽ sic ẽẽ accipiendã
se derelictum clamabat : Non recesserat
d̃s ab homine: ita quod ess soluta unio
dei ⁊ hominis. Alioquin fuit qͦddã tempꝰ
non derelinqñdũ. Si gͦ illa derelictio u.¬

Expanded text:
homines, separatio est animae a carne. Mors autem vera quam non timent, separatio est animae a Deo. Utraque est ibi anima, ac per hoc divinitas, a carne. Huic suae probabilitati addunt auctoritatis testimonium. Ambros. enim tractans de Christi derelictione, qui in cruce voce magna clamans dixit: Deus, Deus meus, ut quid me dereliquisti? ait: Clamat homo separatione divinitatis moriturus. Nam cum divinitas mortis libera sit, utique mors ibi esse non poterat, nisi vita discederet, quia vita divinitas est. Hic videtur tradi quod divinitas separata sit in morte ab homine; quae nisi discessisset, homo ille mori non posset. Quod illi ad carnem referunt, quam dicunt a Deo separatam. Quibus respondemus illam separationem sic esse accipiendam, e derelictum se clamabat? Non recesserat Deus ab homine, ita quod esset soluta unio Dei et hominis. Alioquin fuit quoddam tempunon derelinquendum. Si ergo illa derelictio u
Abbreviated transcription (Latin):
te a uerbo sit seꝑata anima uel caro.
Quidam putauer̾t carnẽ sicut ab anima
ita ã diuinitate ĩ morte fuisse diuisam.
Si enĩ inquiunt anima media diuinitas
iungi ꝑ quã uerbo erat unita: quin a¬
ꝯ uerbo diuideret᷑ fuit aũdiuisa ab ani¬
ma ĩ morte. alioquin uera morsibi nõ
fuisset. Qͥaut ait ag̃. mors quã timent

Expanded text:
 a Verbo sit separata anima vel caro. Quidam putaverunt tunc carnem sicut ab anima, ita a divinitate in morte fuisse divisam. Si enim, inquiunt, anima media divinitatejungi, per quam Verbo erat unita, quin a Verbo divideretur. Fuit autem divisa ab anima in morte, alioquin vera mors ibi non fuisset; quia, ut ait August.: Mors quam timent
Abbreviated transcription (Latin):
one habuisse plenitudinẽ gr̃e sine men¬
sura. Ad quod sane dici pot̾ ip̃m scd̃m ho¬
minẽ tantã aꝯceptione. accepisse sapĩe¬
⁊ gr̃e płenitudinẽ: ut ds̃ ei pleniꝰ ꝯferre
non potiũt.⁊ tñ uere dicit᷑ ꝓfecisse sapĩa
⁊ gr̃a. non quidẽ in se s in aliis qui de eiꝰ
e ⁊ gr̃e munera scd̃m ꝓcessum etatis ma¬
gis ac magis patefaciebat. unde g̃g̃. in qͣ¬
dã omelia ait. Iuxta hominis naturam
ꝓficieb̾at sapĩa. non qͦd ipse sapientior ess
ex temꝑe. qui a pͥma ꝯceptionis hora sp̃u
sapĩe plenus ꝑmanebat. s eandẽ qͣ plenꝰ
erat sapĩam: cetĩs ex temꝑe paulatim¬
⁊ demonstrabat. Iuxta hominiᷤᷤ naturam:
ꝓficieb̾at etate. d̾e infantia ad uuentu¬
tẽ. Iuxta hoĩs nat᷑am ꝓficiebat gͣratia.
non ipse quo d  habebat ꝑ accessum tẽporis
accipiendo. sed pandendo donum gr̃e quod
donagr̃e que sibi inerant ⁊ sapĩe: tantũ eo
ad laudem dei excitabat. ⁊ sic patͥ do: patri

Expanded text:
one habuisse plenitudinem gratiae sine mensura. Ad quod sane dici potest ipsum, secundum hominem, tantam sapientiam accepisse et gratiae plenitudinem, ut Deus ei pleninon potuerit; et tamen vere dicitur profecisse sapientia et gratia, non quidem in se, sed in aliis qui de ejusae et gratiae munera secundum processum aetatis magis ac magis patefaciebat. Unde Gregoriae, ait: Juxta hominis naturam proficiebat sapientia; non quod ipse sapientior esset ex tempore, qui a prima conceptionis hora Spiritus sapientiae plenus permanebat, sed eamdem qua plenus erat sapientiam caeteris ex tempore paulatim demonstrabat. Juxta hominis naturam proficiebat aetate de infantia ad juventutem; juxta hominis naturam proficiebat gratia, non ipse quod non habebat per accessum temporis accipiendo sed pandendo donum gratiae quod dona gratiae quae sibi inerant et sapientiae, tantum eos ad laudem Dei excitabat, et sic Deo Patri
Abbreviated transcription (Latin):
est sacerdos idemq hostia ⁊ preciũ
nr̃e reconciliationis. qui se in ara cruciᷤ
non diabolo s deo trinitatioptulit ꝓ om¬
nib qͣntum ad precũ sufficientiã. S ꝓ e
lectis tm: quantũ ad efficientiã. qr p̾desti

Expanded text:
est sacerdos, idemque et hostia pretium nostrae reconciliationis; qui se in ara crucis non diabolo, sed Trinitati obtulit pro omnibus, quantum ad pretii sufficientiam; sed pro electis tantum quantum ad effi
Abbreviated transcription (Latin):
rate patris ĩmo totiꝰ trinitatis: passus ÷
Iudas tradibit ꝓdendo ⁊ iudei: instigan¬
do. ⁊ fuit actus iuide ⁊ iudeorũ malus. ⁊
tris bonũ. qr bona patͥs ⁊ filũ uosuntas.
malũ fuit uide ⁊ iudeorũ qr mala fuit¬
ipsa. Ideo doctores aliq̃n ununt in fac¬
disiungunt. Respicientes it. ad passio¬
nẽ: unumopus illorũ dicũt. attendñtẽ
intentiones ⁊ actus: facta diũsa disc̃nũt.
Uñ agͥ. facta: inquit: traditio ã patre.
eos: qr hoc fecit pat̾ ⁊ filiꝰ in caritate. iudaᷤᷤ
nõ uͦ in ꝓditione. uidetis qr non qͥd faciat hõ¬

Expanded text:
tate Patris, imo totius Trinitatis passus est; Judas tradidit prodendo, et Judaei instigando, et fuit actus Judae et Judaeorum malus, et Patris bonum, quia bona Patris et Filii voluntas; malum fuit opus Judae et Judaeorum, quiipsa. Ideoque doctores aliquando uniunt in facdisjungunt. Respicientes enim ad passionem, unum opus illorum dicunt; attendentes intentiones et actus, facta diversa discernunt. Unde August.: Facta est, inquit, traditio a Patre, it eos? Quia hoc fecit Pater et Filius in charitate; Judas autem in proditione. Videtis quia non quod faciat ho
Abbreviated transcription (Latin):
dit dñm. filiꝰ precium: quod dedit ꝓ nob̾.
Diu̾sa gͦ intentio: diu̾sa facta facit. cũ tam̃
una sit res: ex diu̾sis. Ecce unã rem dicit
ibi fuisse: ⁊ diũsa facta. qr ibi una fuit paᷤ¬
sio. s diu̾si actus. ⁊ actus quidẽ iude aciu¬
deorum mali. quib oꝑati sunt xp̃i passi¬
onẽ. que bonũ ÷ ⁊ opus dei est.
sio dicitur opus dei ⁊ uideorum. ⁊ quom.

Expanded text:
 pretium quod dedit pro nobis. Diversa ergo intentio diversa facit, cum tamen sit una res ex diversis. Ecce unam rem dicit ibi fuisse, et diversa facta, quia una ibi fuit passio, sed diversi actus. Et actus quidem Judae ac Judaeorum mali, quibus operati sunt Christi passionem, quae bonum est et opus Dei est. passio dicitur opus Dei
Abbreviated transcription (Latin):
sime hoc non sufficere. Oportet enĩ uniũsa
credi que in simbolis ꝯtinent᷑. s nec ante
aduentum nec ante legem uidet᷑ hoc suffe¬
cisse. qr sine fide mediatoris nullum homi¬
minẽ suie maioris siue paruule etatis libe¬
rari acontagio mortis:⁊obligatione pecca¬
ti quod pͥma natiuitate contraxit: nisi ꝑ
unum mediatorem dei ⁊ hominũ iħm xp̃m¬
ciuꝰ hominis eiusdemq dei salub̃runa fide
⁊̃ illi iusti salui facti sunt. qui pͥusquã ueni¬
ret in carnem: crediderunt in carnẽ uentu
uari nos: ex illo temꝑe ualet ad saluandũ
gnꝰ humanũ: ex quo in adam uiciatum ÷.¬

Expanded text:
sime hoc non sufficere; oportet enim universa credi quae in symbolis continentur. Sed nec ante adventum, nec ante legem videtur hoc suffecisse, quia sine fide Mediatoris nullum homiminem, sive majoris sive minoris aetatis, liberari a contagione mortis et obligatione peccati, quod prima nativitate contraxit, nisi per unum mediatorem Dei et hominem us hominis, ejusdemque Dei saluberrima fide, etiam illi justi salvi facti sunt, qui priusquam veniret in carnem, crediderunt in carne venturutet salvari nos, ex illo tempore valet ad salvandum genus humanum, ex quo in Adam vitiatum
Abbreviated transcription (Latin):
fides mediatoris que nos saluat: saluõ iustoᷤᷤ
faciebat antiquos. pusillos: cum magnis.
Quia sicut credimus xp̃m in carne uenisse.:
ita illi uenturũ. & sicut nos mortuũ: ita il¬
li moriturũ. ⁊ sicut nos resurrexisse:. ita illi
resurrecturũ. & nos. ⁊ illi ad iudiciũ uiuoꝵ
⁊ mortuorũ uenturũ. Greg̃. suꝑezechielẽ.¬
& qui p̃iban᷑t. ⁊ qͥ se .c. di .o. f. d. ⁊c̃. Quia õs

Expanded text:
fides Mediatoris quae nos salvat, salvos justos faciebat antiquos, pusillos cum magnis, quia sicut credimus Christum in carne venisse, ita illi venturum; et sicut nos mortuum, ita illi moriturum; et sicut nos resurrexisse, ita illi resurrecturum; et nos et illi ad judicium vivorum et mortuorum venturum. Gregor., super Ezech.: Et qui praeiban
Abbreviated transcription (Latin):
Redictis adiciendũ ÷ de sufficientia fi¬
dei ad salutem. Illis qui precesserunt
fides scdm temꝑis ꝓcessum sicut ꝓficit cog¬
nitio. fides quippe magnadicit᷑ cognitione
⁊articusorum quantutate. uel ꝯstantia ⁊ de
P uotione. Estaũquedam fidei mensura. si¬
ne qua: numꝗͣ potuit esse salus. uñ apłs̃.¬

Expanded text:
edictis adjiciendum est de sufficientia fidei ad salutem. Illis enim qui praecesserunt fides secundum temporis processum, sicut profecit cognitio. Fides quippe magna dicitur, cognitione, et articulorum quantitate, vel constantia, et devotione. Est autem quaedam fidei mensura, sine qua nunquam potuit esse salus. Unde Apos
Abbreviated transcription (Latin):
alie sunt qͥb fruendũ ẽ alie qͥb utendũ ẽ.
alie que friunt᷑ ⁊ utunt᷑. Ille quib fruẽ¬
dum ẽ: nos beatos faciunt. Istis quib uten¬
dum ẽ : tendentes ad beatitudinẽ aduuam᷑.
⁊ qͣi adminicłam᷑: ut ad illas res que nos be¬
atos faciũt ꝑuenire: eisq in her̾e possimus.
Res uͦ que frunt᷑ & utunt᷑: nos sumus.
id qͦd in usum uen̾it referre: ad optinẽdũ
illud qͦ fruendũ ẽ. Alias: abuti ÷: non uti.
Nam usus illicitꝰ: abusus ł ab usio noĩari

Expanded text:
fruendum est, aliae quibus utendum est, aliae quae fruuntur et utuntur. Illae quibus fruendum est, nos beatos faciunt. Istis quibus utendum est, tendentes ad beatitudinem adjuvamur, et quasi adminiculamur, ut ad illas res, quae nos beatos faciunt, pervenire, eisque inhaerere possimus. Res vero quae fruuntur et utuntur nos sumus; id quod in usum venerit referre ad obtinendum illud quo fruendum est; alias abuti est, non uti: nam usus illicitus, abusus vel abusio nominari
Abbreviated transcription (Latin):
conquiescit. Utimur uͦ eis: que ad aliud re¬
ferimus. qͦ fruendũ est.
ltem quid int̾sit int̾ frm. ⁊ uti. Alit̾ ꝗͣ supͣ.

Expanded text:
conquiescit: utimur vero eis quae ad aliud referimus, quo fruendum est. 3. Item quid intersit inter frui et uti aliter qu
Abbreviated transcription (Latin):
lo autem auctore cũ dicit᷑: illo uolñte dr̃
Est gͦ uiciũ uoluntatis quo est homo det̾¬
or. quod uicium si longe abest.a dei uolũ¬
tate. ut ratio docet: a quo fit querendũ ẽ.
Ecce aꝑte hic dicit aỹs. Deo auctore uel uo¬
lñte: hominem non fieri det̾iorẽ s uicio
uoluntatis sue. Non est gͦ deo auctore qͦd
malum fit ab aliquo. ⁊ ita deo uolũte ma

Expanded text:
lo autem auctore cum dicitur, illo volente dicitur. lo autem auctore cum dicitur, illo volente dicitur. Est ergo vitium voluntatis quo est homo deterior: quod vitate, ut ratio docet, a quo sit quaerendum est? Ecce aperte dicit Aug. Deo auctore vel volente hominem non fieri deteriorem, sed vitio voluntatis suae. Non est ergo Deo auctore quod malum fit ab aliquo; et ita Deo volente
Abbreviated transcription (Latin):
aitentat que scͥpta sunt: facile est ei
ꝑtiꝑe ex malis bona ꝓuenire. ⁊ erea rõne
dictum ẽẽ. quod bonum est mala fieri
uel eẽ. non quia malis sit bonũ. uel quia
bonũ sit malũ fieri. non est enim bonũ
malum fieri ab aliquo. quia non est bo¬
num ut aliquis faciat malum. Si enĩ ħ
tẽt bonum: ꝓfecto huiꝰ deus auctor ẽet. qͥ
est auctor omnis boni. Quod si huuis an
ctor dens est: eo gͦ auctore homo agit ma-¬
lum. ⁊ ita eo auctore homo fit deterior.⁊
si eo auctore fit det̾ior: tunc eo uolente ho¬
mo fit det̾ior. Idem est enimi dice aliqͥd fie¬
ri deo auctore: quod deo uolñte Deo autẽ
struit. a minori. dicens. ita. Nullo sapien¬
te homine auctore fit hõ det̾ior. Tanta it
est ista culpa que in sapientem hominẽ
cadere nequit. Est autem deus om̃i hoĩe
sapiente p̃stantior. Multo gͥ niiꝰ deo au¬
ctore fit homo det̾ior. Nulto enĩ ẽ p̃stanti¬
or dei uoluntas. qͣm hominis sapientis. Ii¬

Expanded text:
facile est ei percipere ex malis bona provenire; et ex ratione dictum esse quod bonum est mala fieri vel esse, non quia malum sit bonum, vel quia bonum sit malum fieri. Non est enim bonum malum fieri ab aliquo, quia non est bonum ut aliquis faciat malum. Si enim hoc esset bonum, profecto hujus Deus auctor esset, qui est auctor omnis boni. Quod si hujus Deus auctor est, eo ergo auctore homo agit mala, et ita eo auctore homo fit deterior. Et si eo auctore homo fit deterior, tunc eo volente homo fit deterior. Idem est enim dicere aliquid fieri Deo auctore, quod Deo volente: Deo autem aperte astruit a minori, dicens ita: Nullo sapiente homine auctore fit homo deterior; tanta enim est ista culpa quae in sapientem hominem cadere nequit: est asapiente praestantior. Multo minus igitur Deo auctore fit homo deterior. Multo enim praestantior Dei voluntas, quam hominis sapientis est. Il
Abbreviated transcription (Latin):
posse pena corꝑalis ignis affligi. si sp̃s homi¬
nũ ⁊ ipsi incor̃pei ⁊ nunc potu̾erũt includi
corꝑalib membris: ⁊tunc poterunt corꝑm su¬
orum unculis in solubilit̾ alligari: Gehenna il¬
la que stagnum ignis ⁊ sulphuris dicta ÷: corpo¬
reus igniserit: ⁊ cruciabit dampnandorum
corꝑa hominũ uel demonũ. s solida: hominũ.
aeria: demonũ. unus a utrisq igniserit ũ ue¬
ritas ait. dequo igne si qͣr qualis uel ubi sit:

Expanded text:
posse poena corporalis ignis affligi, si spiritus hominum etiam incorporei, et nunc potuerunt includi poralibus membris, et tunc poterunt corporum suorum vinculis insolubiliter alligari? Gehenna illa quae stagnum ignis et sulphuris dicta est, corporeus ignis erit, et cruciabit damnatorum corpora vel hominum, vel daemonum; sed solida hominum, aerea daemonum. Unus enim utrisque ignis erit, ut Veritas ait. De quo igne si quaeritur qualis vel ubi sit,
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ si lib̃o ad faciendum ⁊ non faciendum
moti animi carent. si deniq hiis ut abstine¬
ant ab oꝑe suo potestas nulla concedit᷑: earũ
pecc̃m tenere non possumus. hic aꝑte osten¬
dit᷑ qͦd motus animi siue ad bonũ siue ad ma¬
lum: ex lib̃o ar. est. Ideoq si gr̃a uel uirtus
ar. uel ex parte est. lam non solus d̃s̃ sine ho¬
mine eam facit¶ ꝓpt̾ea quidam non inerudi¬
te tradunt uirtutem essebonam mentis qua¬
litatem siue formã que animũ informat. ⁊
ipsa non est motus uel affectus animi. s ea
lib̃m ar. uiuat᷑. ut ad bonũ moueat᷑ ⁊ eriga
uel affectus animi. ⁊ exinde bonum opus ꝓ¬
cedit exteriꝰ. Sicut pluuia rigat᷑ terra ut
germinet ⁊ fructum faciat. nec pluuia est
terra. nec germen. nec fructys. nec terrager¬
men uel fructus. nec germen fructus. Ita:
tis infundit᷑ pluuia diuine benedictionis.
.i. inspirat᷑ gr̃a qͦd solus ds̃ fecit: non homo:
cumeo. qua rigat᷑ uoluntas hominis. ut g̃¬

Expanded text:
animae si libero ad faciendum et non faciendum motu Animi careant, si denique his abstinendi ab opere suo potestas nulla conceditur, earum peccatum tenere non possumus. Hic aperte ostenditur quod motus animi, sive ad bonum sive ad malum, ex libero arbitrio est. Ideoque si gratia vel virtus  ex libero arbitrio vel ex parte est, jam non solus Deus sine homine eam facit. Propterea quidam non inerudite tradunt virtutem esse bonam mentis qualitatem sive formam, quae animam informat; et ipsa non est motus vel affectus animi, sed ea liberum avel affectus animi, et exinde bonum opus procedit exterius; sicut pluvia rigatur terra, ut germinet et fructum faciat; nec pluvia est terra, nec germen, nec fructus; nec terra germen vel fructus, nec germen fructus; ita tis, infunditur pluvia divinae benedictionis, id est, inspiratur gratia, quod solus Deus facit, non homo cum eo; qua rigatur voluntas hominis, ut ge
Abbreviated transcription (Latin):
ligit᷑ gr̃a que sanat ⁊ liberat uolunta¬
tem. hominis uirtus est. uel una uel
płures. cum ipsa gr̃a non sit ex arbitrio uo¬
luntatis. sed potiꝰ eam sanet ac preparet:
ut bona sit: consequit᷑ ut uirtus non sit ex
libero ar. ⁊ ita non sit motus uelaffectus:
mentis. cumominis motus uel affectus mentis

Expanded text:
igitur gratia quae sanat et liberat voluntatem hominis, virtus est, vel una, vel plures; cum ipsa gratia non sit ex arbitrio voluntatis, sed eam potius sanet ac praeparet ut bona sit, consequitur ut virtus non sit ex libero arbitrio, et ita non sit motus vel affectus mentis, cum omnis motus vel affectus mentis
Abbreviated transcription (Latin):
Unc suꝑest ut dispõnem illam qualiter
ꝑfectasit: ordine ꝓsequam. Sex diebus
sicut scriptura docet genesis: distinxit d̾s ⁊ in
formas redegit ꝓprias cuncta que simul matĩa¬
lit̾ fecerat. ꝑfecitq opus suũ die sexto. ⁊ sic de¬
rũ genera distinxit. nichilq postea fecit qͦd in
aliquo illorum non contineat᷑. Oꝑatus est tam̃
postea sicut uĩtas in euuangłio ait. Pat̃ m̃s
oꝑatur usq nunc: ⁊ ego oꝑor illud.

Expanded text:
unc superest ut dispositionem illam qualiter perfecta sit ordine prosequamur. Sex diebus, sicut docet Scriptura Genesis, distinxit Deus, et in formas redegit proprias, cuncta quae simul materialiter fecerat. Perfecitque opus suum die sexto; et sic derum genera distinxit, nihilque postea fecit, quod in aliquo illorum non contineatur: operatus est tamen postea, sicut Veritas in Evangelio ait: Pater meus operatus est usque nunc, et ego o