comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
MITTAS EŨ INDO MUM PATRIS
mei. habeo enũ quin que
Qua inre notandũ ẽ: ardenti
diuiti quanta ad suppliciũ
cumulantur: ad poenã namq
suã : ei & cognicio seruatur
& memoria: Cognoscit enim
latarũ quẽ despex̃: fratrum
quoq suorũ meminit quos
reliquit: ꝑfecta quoq eius
ulcio de paupere non ess&:
si hunc in retribucione
non cognosceros : Et ꝑ fecta poena
inigne non && : si non hoc quod ipse
patitur &iã suis timer&: Vter¬
gopeccatores amplius insuppli¬
cio puni antur: &eorũ uident
& de illor &iã poena tor quent᷑
quos in utilit̃ amauer̃ : creden¬
dũ uero ẽ qđ ante r&ribucionẽ
extremi iudicii iniusti in re¬
quie quosdã iustos conspici¬
unt : ut eos uidentes ingaudio
non solũ desuo supplicio sed
&iã deillor ũbono crucientur:
usti uero intormentis semꝑ
intuentur in iustos: Vt hinc
eorũ gaudium crescat. quia
malũ conspiciunt qđ miseri¬
cordit̃ euaser : Tantoq: ma¬
iores ereptori suo grãs refe¬

Expanded text:
mittas eum in domum patris mittas eum in domum patris mei; habeo enim quinque Qua in re notandum est, ardenti diviti quanta ad supplicium cumulantur. Ad poenam namque suam ei et cognitio servatur et memoria. Cognoscit enim Lazarum quem despexit, fratrum quoque suorum meminit quos reliquit. Perfecta quippe ei ultio de paupere non esset, si hunc in retributione non cognosceret; et perfecta poena in igne non esset, si non hoc quod ipse patitur etiam suis timeret. Ut ergo peccatores amplius in supplicio puniantur, et eorum vident et de illorum etiam poena torquentur, quos inutiliter amaverunt. Credendum vero est quod ante retributionem extremi judicii injusti in requie quosdam justos conspiciunt, ut eos videntes in gaudia non solum de suo supplicio, sed etiam de illorum bono crucientur. Justi vero in tormentis semper intuentur injustos, ut hinc eorum gaudium crescat, quia malum conspiciunt, quod misericorditer evaserunt, tantoque majores ereptori suo gratias refe
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ: Qui ueroiã inbeatitudinis
sorte susceptis. quo pacto dicitur
quia transire ad eos qui in inferno
cruciantur uolunt: sed sicut
transire rȩꝓbi adelectos cupi¬
unt idẽ a supplicior̃ suorũ afflic¬
cione  migrare: ita ad afflic¬
tos atq in torm̃tis positos tran¬
sire iustorũ ẽ. mente ire per
miscdiam. eosque uelle liberare:
sed qui uolunt debeator̃ sede
ad ad flictos atq intormentis
positos transire nom poss: quia
iustor̃ animȩ quã uis in suae
te miscđiam habeant lamtunc
auctoris sui iusticiae conuinc¬
tae tamen rectitudine cons¬
tringuntur. ut nulla ad re¬
ꝓbos compassione moueantur:
sed post quã ardenti dixuti desẽ
spes tollitur. eius animus ad ꝓ¬
pinquos quos reliquerat recur¬
rit: quia rȩꝓborũ mentẽ poena
sua quandoq mutilit̃ erudit
ad caritatẽ: ut iam tunc &iam
suos spĩtaliter diligant. qui hic
dũ peccata di ligerent nec se
amabant: Vnde nunc sequitur:

Expanded text:
non est. Qui vero jam in beatitudinis non est. Qui vero jam in beatitudinis sortem suscepti sunt, quo pacto dicitur quia transire ad eos qui in inferno cruciantur volunt? Sed sicut transire reprobi ad electos cupiunt, id est, a suppliciorum suorum afflictione migrare, ita ad afflictos atque in tormentis positos transire justorum est, mente ire per misericordiam, eosque velle liberare. Sed qui volunt de beatorum sede ad afflictos atque in tormentis positos transire, non possunt, quia justorum animae quamvis in suae te misericordiam habeant, jam tunc auctoris sui justitiae conjunctae, tanta rectitudine constringuntur, ut nulla ad reprobos compassione moveantur. Sed postquam ardenti diviti de se spes tollitur, ejus animus ad propinquos quos reliquerat recurrit, quia reproborum mentem poena sua quandoque inutiliter erudit ad charitatem, ut jam tunc etiam suos spiritaliter diligant qui hic dum peccata diligerent, nec se amabant. Unde nunc sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
loquacitas sol&: isqui hic male
conuiuatus dicitur. apud infe
ros grauius in lingua ardere
ꝑhib&̾: sed cũ graui ualde pa¬
uore pensandũ ẽ qđ sequitur:
et dixit illi abrahã fili RecoRda¬
RE QUA RECEPISTI BONA INUITA
tua & lazaRus siaulit̃ mala.
NUNC AUTẼ HIC CONSOLATUR TUUE¬
RO CRUCIARIS:
Ecceenĩ cũ dicitur. Recepisti
bona inuitatua: indicat᷑ & diues
iste boni aliquid habuisse ex quo
in hac uita bona reciper& : rursũ¬
quedũ delazaro dicitur quia
recepit mala: ꝓfecto monstratur
& lazarũ habuisse malũ aliquod
qđ purgar& : sed mala lazari
purgauit ignis inopiae: & bona
diuitis remuneraũ felicitas
transeuntis uitȩ: ET IN his
om̃b int̾uos & nos caos mas¬
N FIRMATŨ Ẽ. UT HII QUIUO¬
LUNT HINC TRANSIRE ADUOS
NONPOSSINT. NEqUE INDE HUC
TRaNS MEARE:
Quamre ualde querendũ est.
quomodo dicatur hi qui uolunt
aduos transire nompos qlia enĩ
hi qui infernosunt adbeatorũ
sortẽ transire cupiunt. dubium

Expanded text:
loquacitas solet, is qui hic male loquacitas solet, is qui hic male convivatus dicitur, apud ros gravius in lingua ardere perhibetur. Sed cum gravi valde pavore pensandum est quod sequitur: Et dixit illi Abraham: Fili, recordare, quia recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala; nunc autem hic consolatur, tu vero cruciaris. Ecce enim dum dicitur: Recepisti bona in vita tua, indicatur et dives iste boni aliquid habuisse, ex quo in hac vita bona reciperet. Rursumque dum de Lazaro dicitur quia recepit mala, profecto monstratur et Lazarum habuisse malum aliquod quod purgaretur. Sed mala Lazari purgavit ignis inopiae, et bona divitis remuneravit felicitas transeuntis vitae. Et in his omnibus inter vos et nos chaos magnum firmatum est, ut hi qui volunt hinc transire ad vos non possint, neque inde huc transmeare. Qua in re valde quaerendum est quomodo dicatur: Hi qui volunt ad vos transire non possint. Quod enim hi qui in inferno sunt, ad beatorum sortem transire cupiunt, dubium
Abbreviated transcription (Latin):
N mitte lazarũ ut in tinguat
Uextremum digiti sui in aquã
N& refriger& lingua meã quia¬
I crucior in hac flamma: O quan¬
taẽ subtilitas iudiciorũ dĩ.
oquã districte agitur bono¬
rũ actuũ malor̃q retribucio
certe superius dictũ est quia
in hac uita lazarus cadentes
micas de mensa diuitis quere¬
bat. & nemo illi dabat: Nunc
de supplicio diuitis dicitur. quia
de extremo digito latari destilla¬
ria quã in ore suo concupiscit: qui
ergo mense suae uł minima dare
noluit: in inferno positus usq: ad
minima querenda ꝑuenit sed
notandũ ualde ẽ: quid sit quod
diues in igne po. situs linguam
suam refrigerari p&iit : Mos quip¬
peest sacri eloquii. ut aliquando
aliud dicat: sed exeodem dicto
aliud innuat: superius autẽ hunc
suꝑbum diuitẽ dñs non loqͦ cita¬
a uacantẽ dixerat: sed suꝑ flue
conuiuantẽ: Neq hunc deloqua¬
citate narrauit : sed cũ elacione
& tenacia deedacitate peccasse:
sed quia abundare in conuiuus

Expanded text:
itte Lazarum, ut intingat extremum digiti sui in aquam et refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma. O quanta est sublimitas judiciorum Dei! o quam districte agitur bonorum actuum malorumque retributio! Certe superius dictum est, quia in hac vita Lazarus cadentes micas de mensa divitis quaerebat, et nemo illi dabat. Nunc de supplicio divitis dicitur, quia de extremo digito Lazari distillari aquam in ore suo concupiscit. Qui ergo mensae suae vel minima dare noluit, in inferno positus, usque ad minima quaerenda pervenit. Sed notandum valde est, quid sit quod dives in igne positus, linguam suam refrigerari petit. Mos quippe est sacri eloquii, ut aliquando aliud dicat, sed ex eodem dicto aliud innuat. Superius autem hunc superbum divitem Dominus non loquacitate vacantem, dixerat, sed superflue convivantem. Neque hunc de loquacitate narravit, sed cum elatione et tenacia de edacitate peccasse. Sed quia abundare in conviviis
Abbreviated transcription (Latin):
rũ quiahaec defilio hominis
dicuntur qui exaltare incruce
& mortẽ potuit pati. Neputar&
nichodemus filium tantũ eũ
hominis eẽ a quouita && expec¬
tanda ꝑ petua. Curauit ei dñs
&iã diuinitatis suae pate facere
sacramentũ unũq & eundem
filium hominis mundi osten¬
dere saluatorem. Ebo .II. Post

Expanded text:
rum quia haec de filio hominis rum quia haec de filio hominis dicuntur, qui exaltari meruit et mortem potuit pati, ne putaret Nicodemus filium tantum eum hominis esse, a quo vita esset exspectanda perpetua, curavit ei Dominus etiam divinitatis suae patefacere sacramentum, unumque et eumdem filium hominis mundi ostendere Salvatorem, qui vivit et
Abbreviated transcription (Latin):
pentẽ aeneum dñs ostenditur
qui uenit insimilitu dinem
carnis peccati quia sicut ae neus
serpens effigiem quidem ignitis
serpentib similem sed nullum
pror sus in suis men bris habuit.
ardorem ueneni. ueneni nocentis¬
quim pocius ꝑcussos a serpentib: suae
exaltacioni sanabat. Sic nimirũ.
sicredẽptor humani generis
non carnem peccati sed similitu¬
dinem induit carnis peccati. In
qua mortẽ crucis paciendo cre¬
dentes in se ab omi peccato & ab ip¬
sa &iam morte liberar&. Vt om
sus quia qui credit in ihm̃ non
solũ ꝑdicionẽ euadit poenarũ
sed & uitã ꝑcipit adnã. Et hoc
int̾ figuram distat & ueritatẽ
quia ꝑ illam uita protelabatur
tẽporalis ꝑ hanc uita donatur.
sine fine mansura. Sed curandũ
sollerter ẽ ut quod intellectus
bene sentit operacio condigna
ꝓficiat quatenus confessio rectae
nrae fidei pie & sobrie conuersan¬
do. ad ꝑfeccionem ꝓmissae nobis
uitae mereatur adtingere. Ve¬

Expanded text:
pentem aeneum Dominus ostenditur pentem aeneum Dominus ostenditur qui venit in similitudinem carnis peccati. Quia sicut aeneus serpens effigiem quidem ignitis serpentibus similem, sed nullum prorsus in suis membris habuit ardorem veneni quin potius percussos a serpentibus, sua exaltatione sanabat: sic nimirum, sic Redemptor humani generis, non carnem peccati, sed similitudinem induit carnis peccati, in qua mortem crucis patiendo, credentes in se ab omni peccato et ab ipsa etiam morte liberaret. sus, quia qui credit in Jesum non solum perditionem evadit poenarum, sed et vitam percipit aeternam. Et hoc inter figuram distat et veritatem: quia per illam vita protelabatur temporalis, per hanc vita donatur sine fine mansura. Sed curandum solerter est ut quod intellectus bene sentit: operatio condigna perficiat: quatenus confessio recte nostrae fidei, pic et sobrie conversando ad perfectionem promissae nobis vitae mereatur attingere, ve
Abbreviated transcription (Latin):
neris longi aclaboris murmu¬
rauit contra dnm̃ & morsen.
ldeoq dñs miserit in illũ igni¬
tos serpentes ad quorũ plagas
& mortes plurimorũ cũ clama
aeneum & ponere suꝑ lignum.
uenena sunt &incentiua uici¬
orũ quae animam quam tangunt
spitali morte ꝑimunt . Et bene mur¬
murans contra dnm̃ popłsserpen¬
cium morsib: sterne bantur ut ex
ordine flagelli exterioris agnos¬
cer& quantũ intus ꝑniciem mur¬
murando pateretur. Ex altacio
autẽ serpentis aenei quẽ dum
ꝑcussi aspicerent sanabantur
passio ẽ nr̃i redẽptoris incruce
in cuius solũ fide regnũ mortis
& peccati superatur. Recte &e¬
nim ꝑserpentes peccata quae
animam simul & corpus ad in¬
teritũ trahunt exprimuntur.
Nonsolum quia igniti quia¬
uirulenti quia ad ꝑ imendũ
sunt statuti. Uerũ &iã quia ꝑser¬
pentẽ primi parentes nr̃i
ad peccandũ ꝑ suasi. acde in¬
mortalibus sunt peccando
mortales effecti. Recte ꝑser¬

Expanded text:
neris longi ac laboris, murmuneris longi ac laboris, murmuravit contra Dominum et Moysen; ideoque Dominus immiserit in illum ignitos serpentes, ad quorum plagas et mortes plurimorum, cum clamaraeneum, et ponere pro signo. venena sunt, et incentiva vitiorum, quae animam quam tangunt spiritali morte perimunt. Et bene murmurans contra Dominum populus serpentium morsibus sternebatur, ut ex ordine flagelli exterioris agnosceret quantam intus perniciem murmurando pateretur. Exaltatio autem serpentis aenei, quem dum percussi aspicerent, sanabantur, passio est nostri Redemptoris in cruce, in cujus solum fide 493 regnum mortis et peccati superatur. Recte etenim per serpentes peccata, quae animam simul et corpus ad interitum trahunt, exprimuntur; nonvirulenti, quia ad perimendum sunt statuti, verum etiam quia per serpentem primi parentes nostri ad peccandum persuasi, ac de immortalibus sunt peccando mortales effecti. Recte per ser
Abbreviated transcription (Latin):
dedit capud suꝑ omnẽ eccłam: Et
rursũ : Vos enĩ estis corpus xp̃i &
menbra de menbro. Nemo ascendit
in caelũ nisixp̃s incorpore suo qđ ẽ
eccta. Qui inseipso quidem primum
cernentib: aptis eminenciorib:
nimirũ menbrissuis ascendit.
et ex inde menbrissuis cotidiae
ascendens se colligit in caelum.
quisquis in caelũ ascendere desi¬
derat ei quide caelo descendit
& est incaelo se uera fidei & dilec¬
cionis unitate coniungat. aꝑte
intelligens quia nullo alio ordi¬
ne nisi qui ꝑ eum qui descendit
decaelo. potest ascendere incaelũ.
Vnde alias ipse dicit. Ne mouenit
ad patrem nisi ꝑme. ETSICUT
morses exalTAUT SERBENTẼ
INDE SERTO ITA EXAL TARI OPORT&
filium homins.
Mira magisterii caelestis art e
dnis magistro legis moysaicae.
ad spĩtalem legis eiusdem sensũ
inducit. Recordans hystoriae
ueteris & hanc infiguram suae
passionis atq humanȩ saluacio¬
nis factam edisserens. Narrat
quippe liber numerorũ. quia
ꝑcussus inheremo popłs isrł iti¬

Expanded text:
dedit caput super omnem Ecclesiam , et rursum: Vos enim estis corpus Christi et membra de membro. Nemo ascendit in coelum, nisi Christus in corpore suo, quod est Ecclesia, qui in se ipso quidem primum cernentibus apostolis, eminentioribus nimirum membris suis, ascendit, et exinde in membris suis quotidie ascendens, se colligit in coelum; quisquis in coelum ascendere desiderat, ei qui de coelo descendit, et est in coelo, se vera fidei et dilectionis unitate conjungat, aperte intelligens, quia nullo alio ordine, nisi per eum, qui descendit de coelo, potest ascendere in coelum. Unde alias ipse dicit: Nemo venit ad patrem, nisi per me, Et sicut Moses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet filium hominis. Mira magisterii coelestis arte Dominus magister legis Mosaicae ad spinducit, recordans historiae veteris, et hanc in figuram suae passionis atque humanae salvationis factam edisserens. Narrat quippe liber Numerorum, quia pertaesus in eremo populus Israel iti
Abbreviated transcription (Latin):
meminerit quisq: qđ idem
filius dĩ quiuenit mitis ut
saluar&. uenturus ẽ districtus ut
iudic&: QUICŨQ CONFESSUS EUE
RNIH̃s EST FILIUS DĨ. DS̃ INEO
MAN& & IPEE IN DÕ
Perfectam cordis confessionẽ
dicit quoddã. nec male suaden¬
cium hereticorũ possit frau¬
de corrumpi. nec ꝑsequenciũ
paganor̃ tormentis conquas¬
sari. nec carnalium fratrũ
exemplis. nec ꝓpriae fragili¬
tatis segnicia titubare: sunt
& enim qui&iã uerb̵ negant
eẽ ihm̃ filiũ dĩ: quales multi
ꝓfuisse ꝓduntur eo ipso tẽpr̃
quohȩc scribebat ioħs: Sunt
item qui confitentur uerbis :¬
& factis negant: Vnde bene qui
nunc ait. Qui cũq confessus
superius dicit : Sidiligamus
inuicem ds̃ in nob̵ man&. Insi¬
nuans ꝓfecto quia quisq dilecti¬
onem infratres hab&. ille ihm̃
dĩ eẽ filium testatur : ET NOS¬
COGNOUIMOS & CREDIMUS CARI¬
tati: quã hab& ds̃ INNobis.
Cognouimꝰ quiaihs̃ est filius di.

Expanded text:
meminerit quisque, quod idem meminerit quisque, quod idem filius Dei, qui venit mitis ut salvaret, venturus est districtus, ut judicet. Quicunque confesss est filius Dei, Deus in eo manet et ipse in Deo. Perfectam cordis confessionem dicit, quod nec male suadentium haereticorum possit fraude corrumpi nec persequentium paganorum tormentis conquassari, nec carnalium fratrum exemplis, nec propriae fragilitatis segnitia titubare. Sunt etenim, qui etiam verbis negant esse Jesum filium Dei, quales multi fuisse produntur eo ipso tempore, quo haec scribebat Joannes; sunt item qui confitentur verbis et factis negant, unde bene, qui nunc ait: Quicunque confessus superius dicit: Si diligamus invicem, Deus in nobis manet, insinuans profecto quia quisque dilectionem in fratres habet, ille Jesum Dei esse filium testatur. Et cognovimus et credimus veritati, quam habet Deus in nobis. Cognovimus quia Jesus est fil
Abbreviated transcription (Latin):
quinos diligunt. nisi & ad ini¬
micos &iam dequibus hic paeni¬
tus tacere uidetur eadem di¬
lectio ꝑtingat : nisi forte ipsos
quoq: inimicos frat̾ni amoris
intuitu diligere debeamus.
uidelic& ut non semꝑ inimici
remaneant. sed resipiscant
adiaboli laqueis nobisq ger¬
mano foedere socientur:
Sidiligamus inquit inuicem. ds̃
in nob man& & caritas eius in nobis
ꝑfecta ẽ : Incipe diligere ꝑfeceris:
coepisti diligere. coepit inte ds̃
habitare: ut ꝑfectius habitando
faciat te ꝑfectũ: In hoc intelligi¬
mus qm̃ ineo manemus. &ip¬
Hoc ipsũ quod de spũ suo nobis
dedit tibi. Vnde cognoscis:
interroga uiscera tua: Siplena
sunt caritate. habes spm̃ dĩ: Paulo
teste quiait.quia caritas dĩ
diffusaẽ in cordib nr̃is ꝑ spm̃¬
scm̃ quidatus ẽ nobis : Et nos
misit filiũ suũ saluatorem
mundi: Nemo desalute des¬
per& quia &si magnis̃ morbi
scelerõ quide primunt. omp̃s ẽ
medicus qui salu&. tantum

Expanded text:
qui nos diligunt, nisi ad iniqui nos diligunt, nisi ad inimicos etiam, de quibus hic penitus tacere videtur, eadem dilectio pertingat? Nisi forte ipsos quoque inimicos fraterni amoris intuitu diligere debeamus, videlicet, ut non semper inimici remaneant, sed resipiscant a diaboli laqueis, nobisque germano foedere socientur. Si diligamus, inquit, invicem, Deus in nobis manet, et charitas ejus in nobis perfecta est. Incipe diligere, perficieris. Coepisti diligere, coepit Deus in te habitare, ut perfectius habitando faciat te perfectum. In hoc cognoscimus quoniam in eo manemus, Hoc ipsum, quod de spiritu suo dedit tibi unde cognoscis, interroga viscera tua, si plena sunt charitate, habes spiritum Dei. Paulo teste qui ait: Quia charitas Dei diffusa est in cordibus nosm, qui datus est nobis, et nos misit filium suum salvatorem mundi . Nemo de salute desperet, quia et si magni sunt morbi scelerum, qui deprimunt, omnipotens est medicus qui salvet, tantum
Abbreviated transcription (Latin):
mundo corde: qm̃ ipsi dm̃ uide¬
bunt : Uerũ quia hȩc uisio infu¬
turo speratur. quid agendũ ẽ
nob̵ dũ adhuc constituti in cor¬
pore peregrinamur adnõ:
quosolacio utendũ ubi diuina
uisione nec dũ lic& ꝑfrui: Si
diligacus inuicem. dS INNO¬
bis man&:
Dednemo put& hanc dileccio¬
nẽ in quads̃ man& abiecta. &
desidiosa quadam mansuetu¬
dine: immo non mansuetudine.
sed remissione & neglagencia
reseruari : Non ẽ ista caritas :
sed languor: ferueat caritas
dũ: sed si sunt bonimores de¬
lectent : si sunt maliemendentur
corrigantur : Siergo diligamus
inuicem sincera & disciplinabili
caritate ds̃ in nobis man&: operib:
quidem ipsius caritatis manifes¬
tatus. quãuis nondũ uisibilit̃
apparens : ET CARITAS EIUS INNO¬
BIS PERFECTA EST
Querendũ autẽ quomodo dicat
ꝑfectionẽ diuinȩ caritatis in
mutua dileccione consistere :
cũ dñs in euangelio ꝓnunci&
non eẽ magnũ sidiligamus eos

Expanded text:
mundi corde, quoniam ipsi Deum videmundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Verum quia haec visio in futuro speratur, quid agendum est nobis, dum adhuc constituti in corpore peregrinamur a Domino, quo solatio utendum, ubi divina visione, necdum licet perfrui? Si diligamus invicem, Deus in nobis manet. Sed nemo putet hanc dilectionem in qua Deus manet, abjecta et desidiosa quadam mansuetudine, imo non mansuetudine, sed remissione et negligentia servari. Non est ista charitas, sed languor; ferveat charitas dum. Sed si sunt boni mores, delectent; si mali, emendentur, corrigantur. Si ergo diligamus invicem sincera et disciplinabili charitate, Deus in nobis manet, operibus quidem ipsius charitatis manifestatus, quamvis nondum visibiliter appareat. Et charitas ejus in nobis perfecta est. Quaerendum autem quomodo dicat perfectionem divinae charitatis in mutua dilectione consistere, cum Dominus in Evangelio pronuntiet non esse magnum si diligamus eos
Abbreviated transcription (Latin):
nominantur : ꝓptea ds̃ in ui¬
sibi ł dicitur ne corpus. eẽ
credatur. neq corda munda
suae substanciae contẽplacione
fraudabit: Cũ haec magna & sum¬
ma merces dm̃̃ colentib & di¬
ligentib ꝓmittitur. dicente
ipsodño quando corporalibus
oculis uisibili t̃ apparebat: &
inuisibilem secontuendũ
mundis cordib ꝓmittebat: qui
diligit me diligetur a patre
meo: &ego diligam eum. & osten¬
dã meipsũ illi: haec quippe
natura eius aequalit̾ cũ patre
inuisibił sicut aequalit̾ in¬
corruptibilis ẽ : quia conti¬
nuatim apłs posuit dicens
Regi autẽ scłorũ inuisibili
incorruptibili: diuinã subs¬
tanciã qua potuit hominib
p̃dicacione commen dans : Ds̃
ergores inuisibit: neq: oculo
sedmente querendus est :
Sed quẽ ad modũ sisolem
istũ uidere uelimꝰ oculũ corpo¬
ris purgaremus Vnde uideri
lux potest: uolentes uidere
dm̃. oculũ cordis quo d s̃ uideri
potest purgemus: beati enim

Expanded text:
nominantur, propter ea Deus invinominantur, propter ea Deus invisibilis dicitur, ne corpus esse credatur. Nunquid corda munda suae substantiae contemplatione fraudabit, cum haec magna et summa merces Deum colentibus, et diligentibus promittatur, dicente ipso Domino, quando corporalibus oculis visibiliter apparebat, et invisibilem se contuendum mundis cordibus promittebat: Qui diligit me, diligetur a patre meo, et diligam eum, et ostendam me ipsum illi; haec quippe natura ejus aequaliter cum patre invisibilis sicut aequaliter incorruptibilis est, quia continuatim Apostolus posuit dicens: Regi autem saeculorum invisibili, incorruptibili, divinam substantiam, qua potuit hominibus praedicatione commendans. Deus ergo rex invisibilis, neque oculis, sed mente quaerendus est, sed quemadmodum si solem istum videre vellemus oculum corporis purgaremus, unde videri lux potest, volentes videre Deum, oculum cordis quo Deus videri potest, purgemus: Beati enim
Abbreviated transcription (Latin):
sicut uidentur ista uisibilia
corporis sensib: nota . dm̃ nemo
uidit umquã : qm̃ sialiquando
eomodo uisus ẽ non sicut ista
natura uidetur sed uoluntate
ui sus est . specie quauoluit
apparens latente natura. at¬
q: inse in commutabilit̃ ꝑma¬
nente : Eo autẽ modo quõ ui¬
detur sicuttiẽ : nunc fortasse uide¬
tur a quibus dam angłis suisscĩs.
a nobis autẽ tunc ita uidebitur.
cũeis facti fuerimus aequales:
et post aliquanta: exponens sen¬
tenciã scĩ ambrosii dm̃ enĩ
inquit nemouidit umquã. ut
in hac uita sicut ipse ẽ: uł &iam
in angłorũ uita. sicut uisibilia
ista quae corporali uisione
cernuntur: Quia uni genitus
filius quiẽ insinu patris ipse
nar rauit : quia non ad oculorũ
corporalium. sed ad menciũ
uisionẽ dictũ ẽ ꝑtinere
quae narrat: Itẽ post multa:
Adeam uero uisionem inquit
quia uidebimus dm̃ sicutiẽ :
mundanda corda commonu¬
it: quia enĩ corporali consue¬
tudine loquendi uisibilia

Expanded text:
sicut uidentur ista uisibilia sicut uidentur ista uisibilia corporis sensibus nota, deum nemo uidit umquam, quoniam. si aliquando eo modo uisus est, non sicut ista natura uidetur, sed uoluntate uisus est specie, qua \'uoluit, apparens latente natura atque in se incommutabiliter permanente. eo autem modo, quo uidetur, sicuti est, nunc fortasse uidetur a quA nobis autem tunc ita videbitur, cum eis facti fuerimus aequales. » Et post aliquanta exponens sententiam sancti Ambrosii, Deum, inquit, nemo vidit unquam, vel in hac vita sicut ipse est, vel etiam in anista quae corporali visione cernuntur, quia unigenitus filius, qui est in sinu patris ipse narrabit, quia non ad oculorum corporalium, sed ad mentium visionem dictum est pertinere quod narrabit. Item post multa: Ad eam vero visionem, inquit, quia videbimus Deum sicuti est, mundanda corda commonuit, quia enim corporali consuetudine loquendi visibilia
Abbreviated transcription (Latin):
uidit um quam: maiore dispu¬
tacione in dig&. cũ dñs & homini¬
bus mundo corde dm̃ uidendũ
ꝓmittat. & de scĩs dicat quod
angłi eorũ in caelis semꝑ uide¬
ant faciem patris: hancautẽ
sentenciã & in euan gelio suo
poniit idem iohannes: ubi &iã
quomodo ds̃ uideri possit: con¬
sequent̃ ad iungit dicens : Uni¬
genitus filius quiẽ insinu patris.
ipse narrauit: quod beatus pat̾
ambrosius. ita exposuit : Et idõ
dm̃ nemo uidit umquã: quia
eam quae indõ habitat a ple¬
nitudinem diuinitatis nemo
conspexit. Nemomente aut
oculis comp̃hendit: uidit enĩ:
adutrumq referendum est : deniq
cũ additur. unigenitus filius
qui ẽ insi nupatris ipse en arrauit:
mencium magis quã oculorum
uisio declaratur: Species enim
uid&ur : uirtus uero narratur:
illa oculis: haecmente conp̃hen¬
ditur: Item beatus agustinus
in libro deuidendo dõt de eadem
disputans questione: ꝓinde in¬
quit narrante unigenito quiest
cu aequales facti fuerimus quia

Expanded text:
majore disputatione indiget, cum Dominus et hominibus mundo corde Deum videndum promittat, et de sanctis dicat, quod angeli eorum in coelis semper vident faciem patris. Hanc autem sententiam, et in Evangelio suo ponit idem Joannes, ubi etiam quomodo Deus videri possit consequenter adjungit, dicens: Unigenitus filius qui est in sinu patris ipse narrabit. Quod beatus pater Ambrosius, ita ex posuit. Et ideo Deum nemo vidit unquam, quia eam quae in Deo habitat plenitudinem divinitatis, nemo conspexit, nemo mente aut oculis comprehendit. Vidit enim, ad utrumque referendum est. Denique cum additur, Unigenitus filius qui est in sinu patris, ipse enarrabit, mentium magis quam oculorum visio declaratur. Species enim videtur, virtus vero narratur: illa oculis, haec mente comprehenditur. Item beatus Augustinus in libro de Videndo Deum, de eadem disputans questionae: Proinde, inquit, narrante unigenito qui est cum aequales facti fuerimus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tacentib reliquis unũ loqui:
& sermonẽ unũ ad auditũ
om̃iũ ꝑuenire : ipse sermo
hanc in seuim haber&. Vt cũ
diuersarũ genciũ auditores
essent. Unus quisq secđm linguã
suã illius ipsius unius sermo
nis qui ab apło fuerat ꝓnunci¬
atus susciper& auditũ. & ca¬
per& intellectũ nisi forte
secđm hoc magis uidebatur
audiendũ eẽ miraculum
quã loquendũ : STVEcbarit
AVTE OMS & MI RA BANTUR
DICENTES: NONNE ECCE OM̃S
ISTI QUILO QUUNTUR GALILEI

Expanded text:
tacentibus reliquis unum loqui, tacentibus reliquis unum loqui, et sermonem unum ad auditum omnium pervenire, ipse sermo hanc in se vim haberet, ut cum diversarum gentium auditores essent, unusquisque secundum linguam suam illius ipsius unius sernis, qui ab apostolo fuerat pronuntiatus susciperet auditum, et caperet intellectum, nisi forte secundum hoc magis videbatur audiendum esse miraculum quam loquendum. Stupebant autem omnes et mirabantur dicentes: Nonne ecce omnes isti
Abbreviated transcription (Latin):
quinam isti sunt & ex qua
captiuitate iudaei qm̃ quidẽ
illa quae inaegipto fuerat
uel in babyllonia absoluta iam
fuerat : Romani autẽ non dũ
uenerant incaptiuitatẽ. lic& &iã
& ipsa inminer& ultrix commis¬
si desaluatore piaculi : Super ẽ
igitur ut illa intelligatur capti¬
uitas quae sub anthiocho facta ẽ:
qđ utiq non multis ante tẽporib
acciderat: QM AUDIEBAT UNVS¬
QUISQ LINEUA EUA ILLOS LOQUEN
Cueritur in hoc locotes:
quo modo unus quisq audiebat
linguis suis loquentes eos mag̃¬
naliadi. Utrũ hii quiloqueban¬
tur diuersis sermonib: unius¬
cuiusq linguae. hoc quod diceba¬
tur ꝓferebant : Idẽ ut unus¬
quisq eorũ nunchanc nunc alia
lingua loquens sic ꝑ om̃s curre¬
re anin eo pocius erat mira
bile quod sermo eorũ quilo¬
quebatur qualib& lingua
fuiss& ꝓnunciatus : Vnicuiq aũ
audienti secłm sua lingua
intelle gebatur Vt uerbi grã
uno quocũq apło in aeccta
docente: Necesse enĩ erat

Expanded text:
quinam isti sunt, et ex qua quinam isti sunt, et ex qua captivitate Judaei, quoniam quidem illa quae in Aegypto fuerat vel in Babylonia, absoluta jam fuerat. Romani autem nondum venerant in captivitatem, licet jam et ipsa immineret ultrix commissi de Salvatore piaculi. Superest igitur, ut illa intelligatur captivitas, quae sub Antiocho facta est, quod utique non multis ante temporibus acciderat. Quoniam audiebat unusquisque lingua sua eos loquentes. Quaeritur in hoc loco, quod unusquisque audiebat linguis suis loquentes eos magnalia Dei, utrum hi qui loquebantur diversis sermonibus, uniuscujusque linguae, hoc quod dicebatur proferebant, id est, unusquisque eorum, nunc hac, nunc alia lingua loquens sic per omnes curreret, an in eo potius erat mirabile, quod sermo eorum qui loquebantur qualibet lingua fuisset pronuntiatus unicuique audienti, secundum suam linguam intelligebatur, ut verbi gratia unoquocunque apostolo in Ecclesia docente necesse enim erat
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ sc̃s in igne & linguis appa¬
ruit : quia om̃s quos impleue¬
rit. ardentes parit̃ & loquen¬
tes fac̃ ardentes utiq ex se
& loquentes dese: simul & in¬
terminos dilatata. om̃ium
gencium erat uoce loquutura:
Seditq supra singulos eorũ:
quod sedisse dicitur. regi eẽ
potestatis indicium: uel certe
quia requies eius iudicatur in
scis : ET COEPERUNT LOQUI ALIS
LINGUIS:
Unitatẽ linguarũ quã super¬
bia babr lonis disꝑserat: hu¬
militas ecđae recolligit:
Spĩtalit̃ autẽ uari etas lingua¬
rũ: dona uariarũ significat
grãrũ : Uerũ non in congruȩ
sp̃s sc̃s intellegitur i deo
primũ linguarũ donũ dedis¬
se hominib quib: humana
sapiencia forinsecus & disci¬
tur & docetur: ut ostender&
quã facile possit sapientes
facere ꝑsapienciã dĩ quae eis
interna ẽ : CRANT AUTẼ INHIE¬
RUSALEM HABITANTES IUDAEI
UIRIRELIGIOSI: EXOMINACIO¬
NE QUaAE SUbCaELOẼ: &C&ERA:
Conueniens puto ꝑ quirere :

Expanded text:
enim sanctus in igne et linguis appaenim sanctus in igne et linguis apparuit, quia omnes quos impleverit ardentes pariter et loquentes facit. Ardentes utique ex se, et loquentes de se. Simul et interminos dilatata, omnium gentium erat voce locutura. Seditque super singulos eorum. Quod sedisse dicitur, regiae est potestatis indicium. Vel certe quia requies ejus indicatur in sanctis. Et coeperunt loqui variis linguis. Unitatem linguarum quam superbia Babylonis disperserat, humilitas Ecclesiae recolligit. Spiritaliter autem varietas linguarum dona variarum significat gratiarum. Verum non incongrue Spiritus sanctus intelligitur ideo primum linguarum donum dedisse hominibus, quibus humana sapientia forinsecus et discitur, et docetur, ut ostenderet quam facile possit sapientes facere per sapientiam Dei quae eis interna est. Erant autem in Jerusalem habitantes Judaei, viri religiosi, ex omni natione quae sub coeConveniens puto perquirere,
Abbreviated transcription (Latin):
plo ipse sibi manifestissimae
diem dominicũ suo consecra¬
uit aduentu: quo &iã tẽporis
articulo uerũ pascha die
dominico monstrauit esse
caelebrandũ: Nam sicut hic:
sic &illic in ignis uisione ds̃
apparuit . dicente in exodo:
Totus autẽ mons synai fuma¬
bat: eo quod descendiss& dñs
suꝑ eũ inigne: Et factus est
repente de caelo sonus tam¬
quã aduenientis sp̃s uehe¬
mentis & c&era : Perignem
quidem dñs ut beatus papa
gregorius exponit apparu¬
it: sed ꝑ sem& ipsũ loquuci¬
onem interius fecit: &neq
ignis ds. neq ille sonitus
fuit sed ꝑ hoc quod exterius
ex hibuit. ex praessit hoc quod
interius gessit: qui enĩ discipłos
&telo succensos & uerbo eru¬
ditos in tus reddidit: foris
linguas igneas ostendit In
significacione igitur ad mo¬
ta sunt aelementa : ut ignem
& sonitũ sentirent corpora.
igne uero inuisibili & uoce
sine sonitu docerentur corda:
& apparuer̃ illis disꝑtitae
linguae tam quã ignis : Sp̃s

Expanded text:
plo, ipse ibi manifestissime plo, ipse ibi manifestissime diem dominicum suo consecravit adventu. Quo etiam temporis articulo, verum Pascha die Dominico monstravit esse celebrandum. Nam sicut hic, sic et illic in ignis visione Deus apparuit, dicente Exodo: Totus autem mons Sinai fumabat, eo quod descendisset Dominus super eum in igne . Et factus est repente de coelo sonus tanquam advenientis Spiritus vehementis, etc. Per ignem quidem Dominus, ut beatus papa Gregorius exponit, apparuit, sed per semetipsum locutionem interius fecit. Et neque ignis Deus, neque ille sonitus fuit, sed per hoc quod exterius exhibuit, expressit hoc quod interius gessit. Qui enim discipulos et zelo succensos, et verbo eruditos intus reddidit, foris linguas igneas ostendit. In significatione igitur admota sunt elementa, ut ignem et sonitum sentirent corpora, igni vero invisibili et voce sine sonitu docerentur corda. Et apparuerunt illis dispertitae linguae tanquam ignis. Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
&i: Lfaciunt: Cuius compoti
facillim e pat& figura: qm̃
p̃sens conflictus. gaudium
nobis iublei quasi latenter
generat sempit̃num. apło dicen¬
te: quod enĩ in p̃senti momenta¬
neum ẽ & leue tribulacionis
nrãe : supra modũ in sublimita¬
te act̃num glae pondus oꝑatur
in nobis : Uera ẽ autẽ nra beati¬
tudo corporis & animȩ nos
inmortalitate gloriantes:
sum mae & beate trinitatis
aet̃na uisione saciari: Nam
corporis : quattuor notissimis
qualitatib: consistimus : in in¬
teriore autẽ homine : ex toto
corde. tota anima. totamente
dm̃ diligere iubemur:  hocẽ
ꝑfectũ uitae denarium: di¬
uinae nos glae p̃senti uisio¬
ne laetari : Uerũ notandũ
iuxta hystoriam: quod apud
anti quos diespente costes
idẽ quinquagesimus quolex
data erat. ab occisione agni
conputabatur: hic autẽ
non adnĩ passione: sed
sicut beatus agustinus ex¬
ponit ab eius resurreccione.
dies quin quagesi mus quo sp̃s
sc̃s missus ẽ conputatur: qui
redeunte signi ueteris exem¬

Expanded text:
 faciunt. Cujus computi facillime patet figura, quoniam praesens conflictus, gaudium nobis jubilaei, quasi latenter generat sempiternum, Apostolo dicente, quod enim in praesenti momentaneum est, et leve tribulationis nostrae, supramodum in sublimitatem aeternum gloriae pondus operatur in nobis . Vera est autem nostra beatitudo corporis et animae, nos immortalitate gloriantes summae et beatae Trinitatis aeterna visione satiari. Nam corporis quatuor notissimis qualitatibus consistimus. In interiore autem homine, ex toto corde, tota anima, tota mente, Deum diligere jubemur. Et hoc est perfectum vitae denarium, divinae nos gloriae praesenti visione laetari. Verum notandum juxta historiam quod apud antiquos, dies Pentecostes, id est, quinquagesimae, quo lex data erat, ab occisione agni computabatur. Hic autem non a Domini passione, sed, sicut beatus Augustinus exponit, ab ejus resurrectione dies quinquagesimus, quo Spiritus sanctus missus est, computatur, qui, redeunte signi veteris exem
Abbreviated transcription (Latin):
solem suũ oriri facit suꝑ bonos
& malos. & pluit suꝑ iustos &
iniustos: TicnOR NON EST IN
CARITATE
ntali uidelic& caritate : quae
adimitacionem diuinȩ bo¬
nitatis. &iã inimicis bene¬
facere & hos diligere nouit:
SEDꝑFECTA CARITAS: FORAS
mittit timoRem.
lum scilic& timorẽ : de quo

Expanded text:
cit, super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Timor non est in charitate. In tali videlicet charitate, quae ad imitationem divinae bonitatis, etiam inimicis benefacere, et hos diligere novit. Sed perfecta charitas foras mittit timorem. Illum scilicet timorem, de qu
Abbreviated transcription (Latin):
& spũ generatur in uisibi liter
in nouum mutatur hominem
& de carnali efficitur spĩtalis.
quiideo rectae non solũ spĩtalis
sed sĩã sp̃s uocatur. quia sicut
substancia sp̃s inuisibilis est
nris aspectib: ita his quiꝑ grãm
dĩ renouatur inuisibili ter
fit sp̃italis. & dĩ filius cũ uisibilit̃
om̃ib: caro & filius hominis appa¬
reat. NONMIRERIS QUA DIXI
TIBI OPORT&UOS NASCI DENUO.
AT & CAERA
Dp̃s ubi uult spirat quia ipse
hab& in potestate cuius corgracia
suae uisitacionis in lustr& & uocẽ
eius audis cũte p̃sente loquitur.
isqui spuscõ repletur. Sed non
scis unde ueniat & quo uadat.
quia &ia sitep̃sente siquẽ piã
sps ad oram impleuit. Non potes
uidere quomodo intrauerit
uł quomodo redierit quinatu¬
raẽ inuisibilis. Sic ẽ omnis

Expanded text:
et spiritu regeneratur invisibiliter et spiritu regeneratur invisibiliter in novum mutatur hominem et de carnali efficitur spiritualis, qui ideo recte non solum spiritualis, sed etiam spiritus vocatur, quia sicut substantia spiritus invisibilis est nostris aspectibus, ita is qui per gratiam Dei renovatur invisibiliter fit spiritualis, et Dei filius, cum visibiliter omnibus caro et filius hominis appareat. Non mireris, quia dixi tibi oportet vos nasci denuo, apse habet in potestate, cujus cor gratiae suae visitatione illustret. Et vocem ejus audis, cum te praesente loquitur, is qui spiritu sancto repletur, sed non scis unde veniat, et quo vadat, quia etiam te praesente, si quempiam spiritus ad horam impleverit, non potest videre quomodo intraverit, vel quomodo redierit, quia natura est invisibilis; sic est omnis
Abbreviated transcription (Latin):
quibaptizatur infontẽ descen¬
dere. uidetur aquis tingui.
uidetur deaquis descendere.
quid autẽ in illo laua chro rege¬
neracionis egerit: minimae
potest uideri. Sola autẽ fideliũ
pietas nouit . quia peccator in
fontẽ descendit. sed purifica¬
tus ascendit. Filius mortis
descendit sed filius resurrec¬
cionis ascendit. hlius p̃uari¬
cacionis ascendit: sed filius re¬
conciliacionis ascendit. Filius
ire descendit. sed filius
miscdiae ascendt. filius dia¬
nola descendit. sed filius dei
ascendit sola haec eccłamater
quae generat nouit. Ceterum
oculis insipiencium uidetur
talis exire defonte quał intrauit.
Totũq ludus eẽ quod agitur.
unde infinẽ uidentes gloriã scõꝵ
dicent gementes in tormentis.
hi sunt quos aliquando habuimus
in derisum & insimilitudinem
in ꝓperii. quomodo ergo compu¬
tatisunt int̃filios dĩ : ait apłs
ioħs. Rmi inquid nunc filii dĩ
sumus & nondũ apparuit quid
erimus. Quod ergo natum est

Expanded text:
qui baptizatur, in fontem descenqui baptizatur, in fontem descendere, videtur aquis intingi, videtur de aquis ascendere; quid autem in illo lavacrum regenerationis egerit, minime potest videri. Sola autem fidelium pietas novit quia peccator in fontem descendit, sed purificatus ascendit. Filius mortis descendit, sed filius resurrectionis ascendit. Filius praevaricationis descendit, sed filius reconciliationis ascendit. Filius irae descendit, sed filius misericordiae ascendit. Filius diaboli descendit, sed filius Dei ascendit. Sola hoc Ecclesia mater, quae generat, novit. Caeterum oculis insipientium videtur talis exire de fonte, qualis intravit, totumque ludus esse quod agitur. Unde in finem videntes gloriam sanctorum, dicent gementes in tormentis: Hi sunt, quos aliquando habuimus in derisum, et in similitudinem improperii. Quomodo ergo computati sunt inter filios Dei ? Ait aposissimi, inquit, nunc filii Dei sumus, et nondam apparuit, quid erimus; quod ergo natum est
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit posse repeti. Siue enim
hereticus siue scis maticus. siue¬
facinorosus quisq: in confessione
scaẽ trinitatis baptiz&. Non ua¬
l& ille qui ita baptizatus est
abonis catholicis rebaptizari.
ne confessio uł inuocacio tanti
nominis uideatur ad nullari.
Et quia nichodimus ad primam
dñi responsionẽ sollicitus
quomodo sit intelligenda dili¬
gent̃ inquirit meretur iampla¬
nius instrui. & quia secunda
natiuitas non carnalis est sed
spitał audire. Resfordit iħs.
Amen am̃ dicotibi nisi quisre¬
natus fuerit ex aqua & spũ
non potest introire in regnũ
dĩ. Cuius natiuitatis modum
sub sequenter exponens pror¬
sus quaea carnali distinguens
ait. QuooNatU ES DECARNE
Natura sp̃s inuisibilis. sp̃s ẽ.¬
carnis ẽ uisibilis. atq: ideo carna¬
lis generacio uisibilit̾ adminis¬
tratur . visibilib: incrementis
qui in carne nascitur ꝑaetatum
momenta ꝓficitur. Spĩtalis
autẽ generacio tota inuisibilit̃
agitur . Nam uidetur quidem

Expanded text:
fuerit, posse repeti. Sive enim fuerit, posse repeti. Sive enim haereticus sive schismaticus facinorosus quisque in confessione sanctae trinitatis baptizaret, non valet ille, qui ita baptizatus est, a bonis catholicis rebaptizari, ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. Et quia Nicodemus ad primam Domini responsionem sollicitus, quomodo sit intelligenda diligenter inquirit, meretur jam planius instrui, et quia secunda nativitas, non carnalis est, sed spiritualis audire. Respondit Jesus: Amen amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei. Cujus nativitatis modum subsequenter exponens, prorsusque a carnali distinguens ait: Quod natum est ex carne, Natura spiritus invisibilis ecarnis visibilis; atque ideo carnalis generatio visibiliter administratur visibilibus enim incrementis, qui in carne nascitur, per aetatum momenta proficit, spiritalis autem generatio tota invisibiliter agitur. Nam videtur quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ sine lauachro regeneraci¬
onis remissionẽ peccatorũ
consequi & regnũ ual& intrare
caelorũ: Sed nicho demus
qui nocte uenit ad ihm̃ neclu
cis mrsteria capere nouerat.
Nam& nox inqua uenit ipsam
eius qua p̃mebatur ignoranciã
designat. nec dũ eorũ numero
sociatus erat quib ait apłs.
fuistis aliquando tenebrae : nunc
autẽ lux indnõ. sed inter eos
pocius remanebat. quibus dicit
isaias. Surge in luminare hierłm
NichoDEMs. Quomodo potest
HOMO NASCI CŨSIXSENEX: NŨ¬
QUIO POTEST INUTERO MATRIS¬
UAE ITERATO INTROIRE &RE
eNasci
Quia enĩ secundae natiuitatis
ad huc nescius ꝑseuerabat. desalu¬
te autẽ sua iã sollicitus extiterat
necessario deuna quã nouerat
natiuitate anposs& iterari. uł
quo regeneracio possit impleri
querebat . nehuius expres rema¬
nendo uitae caelestis particeps
eẽ nequir&. Nocandũ autem
quia quod de carnale dixit.
hoc &iã despĩtali ẽ regeneracio¬
ne senciendũ. Nequa quã uide¬
lic& eã post quã semel expleta

Expanded text:
ne lavacro regenerationis remissionem peccatorum consequi et regnum valet intrare coelorum? Sed Nicodemus, qui nocte venit ad Dominum, necdum lucis mysteria capere noverat. Nam et nox in qua venit ipsam ejus, qua premebatur, ignorantiam designat, necdum enim eorum numero sociatus erat, quibus ait Apostolus, Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Sed inter eos potius remanebat, quibus dicit Isaias: Surge, illuminare, HierusNicodemus: Quomodo homo potest nasci, cum sit senex: nunquid potest in ventrem matris suae iterato introire et renasci? Quia enim secundae nativitatis adhuc nescius perseverabat, de salute autem sua jam sollicitus exstiterat, necessario de una quam noverat nativitate, an posset iterari, vel quo ordine regeneratio posset impleri, quaerebat: ne hujus expers remanendo vitae coelestis particeps esse nequiret. Notandum autem, quia quod de carnali dixit, hoc etiam de spiritali est regeneratione sentiendum. Nequaquam videlicet eam postquam semel expleta
Abbreviated transcription (Latin):
De hinc autẽ & pximȩ gentes
samariae & ad extremum
nouissimos quoq ꝑcircuitum
mundi terminos euangelii
fama percurrat: CT CU haec di¬
xiSS&vderitib: illis eleua¬
TUS EST:
Marcus quidem aliam dnĩ
locucionẽ cõmemorans. ait
& dñs quidem ihs̃ post quam
louitus ẽ eis.: assũptus ẽ incae

Expanded text:
dehinc autem et proximae gentes dehinc autem et proximae gentes Samariae, et ad extremum novissimos quoque per circuitum mundi terminos Evangelii fama percurrat. Et cum haec dixisset, videntibus illis elevatus est. Marcus quidem aliam Domini locutionem commemorans ait: Et Dominus quidem Jesus postquam locutus est eis, assumptus est in coe
Abbreviated transcription (Latin):
de reli quisti: distulit autẽ:
ut quẽ scĩ illo tẽpore regnatu¬
rũ putabant. ex spectent in
die iudici in sua maiestate
uenturũ : Vde & ipse dñs
& spitalem isrł & regnum
caelestae aꝓph&is suis ꝓ
missũ insinuans ait: Nori ẽ
URM NoSSE TEmpoRa uel
MOMENTA: QUAEPATER PO¬
SUIT INSUA POTESTA TE
Illius inquiens regni tam se¬
cr&um tẽpus est ut patris
tantũ modo sciencia pate¬
at: & quando dicat non est
urm scire ostendit quod & ipse
sciat cuius om̃ia sunt quaepa¬
trissunt sed non expediat
nosse mortalib ut semper in¬
certi deaduentu iudicis sic
cotidie uiuant quasidie alia
iudicandisunt: Sedaccipie¬
TIS UIRTUTEM SUPER UENI¬
Duper ueni& in quit in uos
sp̃s sc̃s nequaquã regnũ isrł
siue regnũdĩ inisrł ut puta¬
tis aduenit sed uob̾ uircutẽ
deme testificandi p̃bebit
Tantũq regni illius tẽpora
longe sunt ut prius non solũ
hancꝰ iero solimorũ urbem
uerũ om̃s iudaeae fines:

Expanded text:
me repulisti ? Distulit autem, me repulisti ? Distulit autem, ut quem sancti illo tempore regnaturum putabant, exspectent in die judicii in sua majestate venturum. Unde et ipse Dominus spiritalem Israel et regnum coeleste a prophetis fuipromissum insinuans ait: Non est vestrum nosse tempora vel momenta, quae Pater posuit in sua potestate. Illius, inquiens, regni tam secretum tempus est, ut Patris tantummodo scientiae pateat, et quando dicit: Non est vestrum scire, ostendit quod et ipse sciat, cujus omnia sunt, quae Patris sunt, sed non expediat nosse mortalibus, ut semper incerti de adventu judicis, sic quotidie vivant, quasi die alia judicandi sint. Sed accipietis virtutem superveniSuperveniet, inquit, in vos Spiritus sanctus: nequaquam regnum Israel, sive regnum Dei in Israel, ut putatis, afferet, sed vobis virtutem de me testificandi praebebit. Tantumque regni illius tempora longe sunt, ut prius non solum hanc Hierosolymorum urbem, verum omnes Judaeae fines,
Abbreviated transcription (Latin):
catus:. IGITUR QUICONVẼ NE¬
RANT INTERROGAbANT CŨ
dicentes: dne. Siintem¬
PORE HOC RESTITUES REO¬
NUM ISRAheL:
Qm̃ apparens eis loquutus
est deregno dĩ. sp̃s quoq
scĩ non post multos dies pro¬
misit aduentũ : Consequen¬
ter eum de eodem regno
ꝑcunctantur. utrum uide¬
lic&ꝰ mox adueniente
spũ scõ inp̃senti restituen¬
dũ. an infuturo scĩs reser¬
uandũ credere debeant:
Carnales enĩ adhuc discipuli re¬
surreccione xp̃i completa conti¬
nuo regnũ isrł credebant esse
uenturũ: iuxta quod cleophas ait̃:
Nos autẽ sperabamus. quod ipse
ess& redẽpturus isrł : Et euange¬
lista prȩmisit quiad nõ hiero soli¬
mam uenturo existimarent
quod confestim regnũ dĩ mani¬
festaretur: sed oportebat im¬
pleri ꝓph&ia quapatri canens¬
ait: Tuuero reppulisti & sprae¬
uisti: & distulisti xpm̃ tuum:
Reppulit enim & spraeuit
filium pater: quando eum
in passione deseruit loquen¬
tẽ: dĩmeus. ds̃ ms quareme

Expanded text:
catus . Igitur qui convenecatus . Igitur qui convenerant interrogabant eum dicentes: Domine, si in tempore hoc restitues regnum Israel? Quoniam apparens est de regno Dei, spiritus quoque sancti non post multos dies promisit adventum; consequenter eum de eodem regno percunctantur, utrum videlicet mox advenientesancto in praesenti restituendum, an in futuro sanctis reservandum credere debeant. Carnales enim adhuc discipuli, resurrectione Christi completa, continuo regnum Israel credebant esse venturum. Juxta quod Cleophas ait: Nos autem sperabamus quod ipse esset redempturus Israel. Et evangelista praemisit quia Domino Jerosolymam venturo existimarent quod confestim regnum Dei manifestaretur. Sed oportebat impleri prophetiam, qua Patri canens: Tu vero repulisti, et sprevisti, et distulisti Christum tuum . Repulit enim et sprevit Filium Pater, quando eum in passione deseruit loquentem: Deus, Deus meus, quare
Abbreviated transcription (Latin):
sarium in hac solitudine dñi
habemus ducatũ qui nos ad cae¬
nis suae denario remunerans.
p̃sencia scĩ sp̃s quasi uera
iubelei qui&e beatific&:
VoS aTEm bas Tirabionni
SPSCO NON POST MULTOS
hos dies:
Nondũ fuerant apłi baptiza¬
d non tamen aquae sed spũ
scõ quod intelligimus iam
fuisse baptizatos. siueba ap¬
timo ioħis ut non nulli ar¬
bitrantur. seu qđ magis cre¬
dibile est baptisma xpi:
Neq enim ministerium bap¬
tizandi de fuerat ut habe¬
r& baptizatos seruos ꝑ quos
c&eros baptitara : quia non
defuit memorabilis illius
humilitatis mrsterium.
quando eis lauit pedes : Cũ
ergo dicer& dñs quia ioħs
quidem baptizauit aqua.
nequaquã subiungit vos
lent. sed tantũ inuocato xp̃i
nomine ad est interior uir¬
tus sp̃ssci quae homine
aqua tribuente baptizato¬
rũ animas simul & corpora
purific&: quod in iohannis
baptismo non fiebat: Non
enim erat sp̃s datus. quia
ihs̃ nondũ fuerat glorifis¬

Expanded text:
sarium in hac solitudine Domini sarium in hac solitudine Domini habemus ducatum, qui nos ad coenis suae denario remunerans, praesentia sancti Spiritus quasi vera jubilaei quiete beatificet. Vos autem baptizabiminisancto non post multos hos dies. Nondum fuerant apostoli baptizati, non tamen aqua, sed Spiritu sancto, quos intelligimus jam fuisse baptizatos, sive baptismo Joannis ut nonnulli arbitrantur, seu quod magis credibile est baptismo Christi. Neque enim ministerium baptizandi fuerat ut haberet baptizatos servos per quos caeteros baptizaret, quia non defuit memorabilis illius humilitatis ministerium, quando eis lavit pedes. Cum ergo diceret Dominus: Quia Joannes quidem baptizavit aqua, nequaquam subjunxit: Voslent, sed tantum invocato Christi nomine adest interior virtus Spiritus sancti, quae homine aquam tribuente baptizatorum animas simul et corpora purificet, quod in Joannis baptismo non fiebat. Nondum enim erat Spiritus datus, quia Jesus nondum fuerat glorifi