comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatis : qͥdã fr̃ iuxta morẽ noct̾no tẽpore. cũ
fr̃ib ꝓprio recubans lecto: uidiinuisu a nẽ
ligeri sese transpositũ. atq in loco qͦ fluuio¬
lus uulgaridictꝰ uocabulo obla. ligeri in mer¬
git᷑ supͣ eiꝰdẽ fluuioli se adstare marginem:
Exalia uͦ ripa p̃fati fluminis: quendã ignotȩ
aquȩ eã uersus partẽ quã dictꝰ monachus stare
uidebat᷑ : cũ magno impellebat strepitu :
Exꝑgefactꝰ monachus. pꝰ expletionẽ officu noct᷑¬
ni: euocato secretius monasteru decano sõniũ
refert: Hortat᷑q ut cũ fr̃ib fluuiũ piscandi
auiditate expetat: Procerto sescire qr xp̃ĩdilect
miles cõmilitonib: suis abundantissimã largiturꝰ
erit pisciũ p̃dã: Hoc deniq significare uisum.
cũꝓcul dubio sues pisces. ignotauꝰ sed reuerendi
habitꝰ ꝑsona. sũmũ ꝓtender& benedictũ : Robo¬
ratis hac uisione animis frm̃ certati retib paratis

Expanded text:
tatis, quidam frater juxta morem nocturno tempore cum tatis, quidam frater juxta morem nocturno tempore cum fratribus proprio recubans lecto, vidit in visu amnem Ligerim sese transpositum, atque in loco, quo fluviolus vulgari dictus vocabulo Obla Ligeri immergitur, supra ejusdem fluvioli se astare marginem: ex alia vero ripa praefati fluminis, quemdam, ignotaeaquae, eam versus partem, qua praedictus monachus stare videbatur, cum magno impellebat strepitu. Expergefactus frater post expletionem officii nocturni, evocato secretius monasterii decano, somnium refert, hortaturque ut cum fratribus fluvium piscandi aviditate expetat: pro certo se scire, quia Christi dilectus miles commilitonibus suis abundantissimam largiturus erit piscium praedam. Hoc denique significare visum, cum procul dubio sues pisces, ignota vero, sed reverendi habitus persona, summum portenderet Benedictum. Roboratis hac visione animis fratrum, certatim retibus paratis,
Abbreviated transcription (Latin):
ollẽpne festũ inpendebat sc̃ĩ confessoris xp̃i
benedicti : qđ exuet̃i c̃suetudine. quot annis
pridie nonarũ decẽbriũ agit᷑: Quo c̃uentus
multoꝵ popłoꝵ. obtanti
memoriã patris
confluere monasterio
solet : p̃terea
seruoꝵ dĩ religiosorũq
ñ contennenda
copia uirorũ: Al os aut̃e prisca ꝓcedens
aetate. mustã occupauit tẽpestatẽ: liberali¬
tatis gr̃a pꝰspiritalis refectionis ab undantissimũ
donũ. corpora quoq t̾reno accuratissime
reficere cibo: Sedcũ diuersarũ apparatus
copiarũ huic rei c̃gruentiũ hinc in de ꝓfluer&.
ƿisciũ om̃imodis deerat affluentia quȩ tantȩ
celebritati aliquantulã prestar& grãm:
officio : quaqua uersũ dirigunt .si quomͦ cuiꝰ liba
ãminiculo : a tanta releuari possent pesciũ
penuria : Uerũ humana deficiente industria
cũ iã desꝑatiom̃s deiectis animis nil qđ speraren
c̃uertunt᷑: Intante enĩ uigilia p̃dictȩ festiui¬

Expanded text:
olemne festum impendebat S. confessoris Christi Benedicti, quod ex veteri consuetudine quotannis pridie Nonarum Decembrium agitur, quo conventus multorum populorum ob tanti memoriam Patris confluere monasterio solet: praeterea servorum Dei religiosorumque non contemnenda copia virorum. Mos autem prisca procedens aetate multam occupavit tempestatem, liberalitatis gratia post spiritalis refectionis abundantissimum donum, corpora quoque terreno accuratissime reficere cibo. Sed cum diversarum apparatus copiarum huic rei congruentium hinc inde proflueret, piscium omnimodis deerat affluentia, quae tantae celebritati aliquantulam praestaret gratiofficio, quaquaversum dirigunt, si quo modo cujuslibet adminiculo a tanta relevari possent piscium penuria. Verum humana deficiente industria, cum jam desperati omnes dejectis animis nihil quod sperarent somno. Instante enim vigilia praedictae festivi
Abbreviated transcription (Latin):
cedere. si qͥd praui adũsus scm̃ molitꝰ fuerit bene¬
dictum: XUII.¬
abbate : Int̾queamili aritatis colloqͥa: reliquias
et heleutherii atq sebastiani: Cuiꝰ p̃cib nobilis
abbas libent̃ annuens: qđ petebat᷑ subea c̃ditione
p̃sticit. ut om̃ib annis adueniente natalicio eorun¬
dẽ martrrũ : celeberrima a pud nos ipsoꝵ festiui¬
tas more monastico haberet᷑ Susceptis gratantis¬
sime boso abbas sc̃oꝵ pignerib : letꝰ ad ꝓpͥa reg̃dicꝰ
Die uͦ aduentꝰ sui admonasteriũ: iussit directo misso.
ut cũ honore scĩs condigno fr̃ssibi occurrerent. haud
ꝓcul a mona sterio: Iussis obȩdientes fr̃s: excipunt
memoria ssc̃oꝵ xp̃i maritrrũ cũ honore. quantũ
Seq bat᷑ autẽ reliqͥas scõr. nonminima multitudo
uiroꝵ acmulierũ sũma cũ deuotione: obquȩdã
miraculoꝵ beneficia. ad ño ꝑbeatos martyres
patrata: Porro q exantiqͣ auctoritate sancitũ erat

Expanded text:
cedere, si quid pravi adversus sanctum molitus fuerit Benecedere, si quid pravi adversus sanctum molitus fuerit Benedictum. que familiaritatis colloquia reliquias stici et Eleutherii, atque Sebastiani. Cujus precibus nobilissimus abbas libentissime annuens, quod petebatur sub ea conditione praestitit, ut quotannis adveniente natalitio eorumdem martyrum, celeberrima apud nos ipsorum festivitas more monastico haberetur. Susceptis gratantissime Boso abbas sanctorum pignoribus, laetus ad propria regreditur. Die vero adventus sui ad monasterium, jussit directo misso, ut cum honore satis condigno fratres sibi occurrerent haud procul à monasterio. Jussis obedientes fratres excipiunt memorias sanctorum martyrum cum honore quantum Sequebatur autem reliquias sanctorum non minima multitudo virorum ac mulierum summa cum devotione, ob quaedam miraculorum beneficia a Domino per beatos martyres patrata. Porro quia ex antiqua auctoritate sancitum erat,
Abbreviated transcription (Latin):
contẽpserant : scõscilic& ex poscunt benedicto :
Depositis deniq armiscalceis qͦq pedib resolutis:
t̾rã capitib asꝑgunt. sicq remediũ petiturimo¬
nasteriũ ꝓꝑant: deducentes secũ illũ diuinitus
uinctũ latronẽ : At ubi basilice ꝓximant: ꝓstrati
ante hostiũ culpã cũ lacrimis confitent᷑. nec illũ
solũ modo reũ sceleris. sed om̃s una conscios. ẽẽ
criminis edicunt: Postremo uoto se obligant.
nũqua secuiquã exfamilia scĩbenedicti aliquid
Cernentes interea custodes sacrȩ domꝰ deuotionẽ
uiroꝵ. totoq inclinatos animo. admisericordia pu
udicis impetrandã : humi ꝓstratos erigunt derec¬
tosq animo accorpore consolantes: eccłam
introducunt. atq ad scm̃ tumulũ ꝑducunt:
cũ suis ꝓposse: ac liberatori suobenedicto agens.
ad sua regredit᷑. aꝑte ubiq p̃dicans diuinã huic
loco p̃stantius in eẽ. uircutẽ: nulliq exsententia

Expanded text:
contempserant, sancto scilicet exposcunt Benedicto. contempserant, sancto scilicet exposcunt Benedicto. Depositis denique armis, calceis pedibus resolutis, terram capitibus aspergunt: sicque remedium petituri monasterium properant, deducentes secum illum divinitus vinctum latronem. Et ubi basilicae proximant, prostrati ante ostium culpam cum lacrymis confitentur: nec illum solummodo reum sceleris, sed omnes una conscios esse criminis edicunt. Postremo voto se obligant, nunquam se cuiquam ex familia S. Benedicti aliquid Cernentes interea custodes sacrae domus devotionem virorum, totoque inclinatos animo ad misericordiam pii judicis impetrandam, humi prostratos erigunt, dejectosque animo ac corpore consolantes, Ecclesiam introducunt, atque ad sanctum tumulum perducunt.  sociis grates pro posse, ac liberatori suo Benedicto agens, ad sua regreditur, aperte ubique praedicans divinam huic loco praestantius inesse virtutem, nullique ex sententia
Abbreviated transcription (Latin):
paruus de pascens : qͥ continu is frm necessitatib
deputatꝰ ad seruiendũ erat : Hunc p̃donum
ualida inuadens manũs : minat᷑ partĩ securi
ꝑcussos suis epulis p̃parare. partĩ secũ suapte
abducere  Suib cũ arm̃tarius dicer&. non debere
eos gregẽ scĩ benedicti contingere: qđ si agerent
eis impune ñcedere : illi in dignantes pinguiorĩ
quã conspexerant iuuencã a toto separant
nitit᷑: At uͦ in ipso conatu uinctus. ligatusq
in extricabilib: uinculis hȩsit : ita ut exeuerat
brachiũ cũ ense retinens. nullã in partẽ deflec¬
tere ualens: Uideres miserũ adstare. ipsosuo
conamine loris non patentib: uinctũ : uirtutẽq
diuinã quã indĩdudũ spreuerat dilectore. ipsa
in se experiri: Socii uidentes emissã cęlitꝰ uin¬
dictã in conparẽ deseuire : const̾nati animo.
culpã conficent᷑ miscđiamq ab eodẽ quẽ suꝑbe

Expanded text:
parvus depascens, qui continuis fratrum necessitatibus parvus depascens, qui continuis fratrum necessitatibus deputatus ad serviendum erat. Hunc praedonum valida invadens manus minatur partim securi percussum suis epulis praeparare, partim secum sibi apta abducere. Quibus cum armentarius diceret non debere eos gregem sancti contingere Benedicti, quod si agerent, eis impune non cedere; illi indignantes, pinguiorem quam conspexerant juvencam a toto separatamnititur. At vero in ipso conatu vinctus ligatusque inextricabilibus vinculis haesit, ita ut erexerat brachium cum ense retinens, nullamque in partem deflectere valens. Videres miserum astare ipso suo conanime loris non parentibus vinctum, virtutemque divinam quam in suo spreverat delicto, re ipsa in se experiri. Socii videntes emissam coelitus vindictam in comparem desaevire, consternati animo culpam confitentur, misericordiamque ab eo quem superbe
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmores habens germaniȩ populos aqͥtaniã ꝓfec¬
turos euocat : saxones uidelicae toringos baio¬
uarios. atq alemannos eisq qͦs uirtute francoꝵ
pat̃ armis subegerat: regni statũ in cõposite
cõmittit : Illud qͦ animo franca exceꝑint:
in ꝓ̃ptu ÷ agnoscere: Liberalitagͥ trans¬
renaniacsi obtutelã imꝑatoris adepta : uicus
se se omemq sub didere exercitũ : Dep̃dationib
scilica pauꝑũ : bonoꝵ uiroꝵ de honestationib
sacrorẜlocoꝵ uiolationibs : acreliqͥs quȩ pig&
enumerare malis: Seddũ imꝑator expeditionẽ
infiliũ agens aqͥtaniã uersus ligeri fluuio
ꝓpinquar&: accidit qͦsdã supͣdictoꝵ popłorũ
duces uillulas coenobii scĩ benedictiua stando
attingere  Cũ u grassante p̃donũ seuitia qͥd
iã pauꝑib diriꝑent deeẽt : monasterio ꝓxi¬
mant idipsũ qđ et in reliqͥs acturi locis:
Erat haud longe a monasterio arm̃toꝵ grex ñ

Expanded text:
primores habens, Germaniae populos Aquitaniam profecprimores habens, Germaniae populos Aquitaniam profecturus evocat, Saxones videlicet, Thoringos, Bajoarios atque Alemannos: eisque quos virtute Francorum pater armis subegerat, regni statum incomposite committit. Illud quo animo Franci exceperint, in promptu est agnoscere. Libertate igitur Transrhenani ac si ob tutelam imperatoris adepta, vitiis sese omnemque subdidere exercitum, depraedationibus scilicet pauperum, bonorum virorum dehonestationibus, sacrorum locorum violationibus, ac reliquis quae piget enumerare malis. Sed dum imperator expeditionem in filium agens, Aquitaniam versus Ligeri fluvio propinquaret; accidit quosdam supradictorum populorum duces, villulas coenobii S. Benedicti vastando attingere. Cum vero grassante praedonum saevitia, quid jam pauperibus diriperent deesset, monasterio proximant, idipsum quod et in reliquis acturi locis. Erat haud longe a monasterio armentorum grex non
Abbreviated transcription (Latin):
Siui augusti hl douici tẽporibas. cũ scđm
euangelicũ dñidictũ. ab undantẽ in iqͥtate
refrigescer& caritas multoꝵ : discidio gentis
francors accidit. multifariã rẽ publicã eiusdẽ
regniaffligi: Naq prauoꝵ hominũ consiliis.
dũ consultatio rei publicȩ insuꝑbiã dominatũq
se trans formauit : primoribusq magis sibi in¬
uicẽ inuidere obloqͥ: quã regni utilitati c̃sulere
placuit : cepere regib boniquiq suspectiores
existere. qͥb ut ait crispus sẽꝑ aliena uirtus
formidolosa ÷ : atq in pͥmisgenti contraria sentir
Qua dere actũ ÷ ut dũ imꝑator nobilitatẽ uete
defensare lib̾tatẽ nitunt᷑ : defectionis ab imꝑatore
magnũq regni pararint excidiũ:
Sedqx nr̃i haudq̃ qu̾ã ꝓpositi ÷ regũ actꝰ stilo cõ¬
p̃hendere : immomiranda dĩoꝑa ꝑseruũ illiꝰ
benedictũ patrata litteris cõmittere : relictisq

Expanded text:
poribus, cum secundum poribus, cum secundum Evangelicum Domini dictum, abundante iniquitate refrigesceret charitas multorum , dissidio gentis Francorum accidit multifariam rempublicam ejusdem regni affligi. Namque pravorum hominum consiliis, dum consultatio reipublicae in superbiam dominatumque se transformavit, primoribusque magis sibi invicem invidere et obloqui, quam regni utilitati consulere placuit; coepere regibus boni quique suspectiores exsistere, quibus ut ait Crispus semper aliena virtus formidolosa est; atque inprimis genti contraria sentire. Qua de re actum est, ut dum imperator nobilitatem veterdefensare libertatem nituntur defectionis ab imperatore, regnique magnum pararint exitium. Sed quia nostri haudquaquam propositi est, regum actus stylo comprehendere, imo miranda Dei opera per servum illius Benedictum patrata litteris committere, relictis qua
Abbreviated transcription (Latin):
opꝰ: cultros exmanicis ꝓtuler̃ . qͥb se actutũ
omĩa ꝑpetrare confessisunt: Seruati gͥ usq
ad tẽpus diurnȩ lucis: uenerabili p̃sentantir
xp̃i ano: Qui scicitatꝰ ab eis. qͥd ex armillis quas
furto abstulerant egissen : responsũ accepit.
eas reconditas secũ haberi : Grauit̃ itaq. redar¬
guenseos. acrit̃q in eos inuectꝰ quare tantum
aggredi ausi fuissent: qđ dõ homi nibaq. execra¬
bile forae : porroleges humanȩ absq. ullo res¬
iuberent : Postremo helisei ꝓpħȩ exẽplo qͥ regis
siriȩ latrunculos qͦs ad se int̾ficiendũ direxerat:
captos oculis in mediũ dux̃ samariȩ : atq rege
issł reqͥrente aꝓpheta utrũne eos gladio ꝑͦ¬
cuter& ꝓhibuit: quin potius pane refocila
tos & aqͣ suis remi sit: misertꝰ latronũ labor
cibo potuq eos refici iussit : atq incolumes
ad ꝓpͥa remeare. int̃dicens nealiquando adta¬

Expanded text:
opus, cultros ex manicis protulerunt, quibus se actutum opus, cultros ex manicis protulerunt, quibus se actutum omnia perpetrare confessi sunt. Servati igitur usque ad tempus diurnae lucis, venerabili praesentantur Christiano, qui sciscitatus ab eis quid ex armillis quas furto abstulerant egissent, responsum accepit, eas reconditas secum haberi. Graviter itaque redarguens acriterque in eos invectus, quare tantum nefas aggredi ausi fuissent, quod Deo hominibusque exsecrabile foret: porro leges humanae absque ullo misjuberent; postremo Elisaei prophetae exemplo qui regis Syriae latrunculos, quos ad se interficiendum direxerat, captos oculis, in medium deduxit Samariae, atque rege Israel requirente a propheta, utrumne eos gladio percuteret, prohibuit, quin potius pane et aqua refocillatos suis remisit: misertus latronum labori, cibo potuque refici jussit, atque incolumes ad propria remeare, interdicens nequando ad ta
Abbreviated transcription (Latin):
unã tͥ candelã accendã: Hec & alia multa
in hunc cõminans modũ. simulq. baculo paerã
ante sepulchrũ positã ꝑcutiens: tristis abscessit
ded omp̃s ds̃ nequaquã diutius tristara. passus ẽ.
seruum suum: quin potius mertas & inter uentu
beati patris. cũ quo fiducialius conqueri solitus
erat : celerrime mestitia releuatũ. gaudio cõpetenti
repleuit : Siqͥdẽ p̃fati latrones. sceluis semel at¬
tẽptatũ iterato repetentes: foram̃ suffossi pari¬
etis qđ pridẽ tellure oppleuerant. paucis dieb
int̾̃iectis expetunt: ege̾staq humo ingressum
moliunt᷑: Confestim uͦ acustodib capti.
questioni subdunt᷑: Fatent᷑ facinꝰ: seq obid ecđam
ea hora in gressos. ut om̃e aurũ atq argentums.
cũ gemis. a scĩ patris benedicti lecto euellentes
ciuferrent: Reqͥsiti autẽ quomͦ tantũ scelus
lis secũ haberent. qͦtã fabre factũ destruerent

Expanded text:
unam tibi candelam accendam. Haec et alia multa unam tibi candelam accendam. Haec et alia multa in hunc comminans modum, simulque baculo petram ante sepulcrum positam percutiens, tristis abscessit; sed omnipotens Deus nequaquam diutius contristari passus est servum suum, quin potius meritis et interventu beati Patris, cum quo fiducialius conqueri solitus erat, celerrime moestitia relevatum, gaudio competenti replevit. Si quidem praefati latrones scelus semel attentatum iterato repetentes, foramen suffossi parietis quod pridem tellure oppleverant, paucis diebus interjectis expetunt: egestaque humo ingressum moliuntur. Confestim vero a custodibus capti, quaestioni subduntur: fatentur facinus, seque ob id ecclesiam ea hora ingressos, ut omne aurum atque argentum cum gemmis a S. Benedicti lecto extrahentes auferrent. Requisiti autem quomodo tantum scelus lis secum haberent, quo tam fabrefactam destruerent
Abbreviated transcription (Latin):
ut nemo excubantiũ ꝑsentiscere quiuerit qͦ nã
pacto tale ꝑpetratũ fuerit facinꝰ: Hora p̃terea
surgendi aduemente. cũ tantũ scelus ꝑ actũ¬
uenerando custodi xp̃iano innotuis set : qui
dolor pectori eiꝰ inrepserit : quȩ oculis lacri¬
me ꝓfluxerint: non facile dictu : Cũq huiꝰ¬
modi lacrimis solito ꝑueniens ad tũbã : acrit̃
causari acconqricepit curlatronib expolian¬
dũ setradiderit: & qr fiduciã sese ab eatobene¬
etiã ꝑegrino sermone rusticitatẽ causandi ex se¬
q bat᷑: Nã natura germanꝰ erat : ita inquiens
Oscẽ benedicte ut qd pigẽscendo dormitas: quã¬
obrẽ domũ tuã tã neglegenẽ ꝓuides : ut qđ tibi
in honorẽ oꝑando confero : tulatronib: furto
subducere ꝑmittis : Certe mͥ non .ẽ curȩ sĩ
etiã bracas tͥ auferant : qͥ armillas ñ defendisti:
Crede mͥ. si armillas tuas non restituerismͥ: nec

Expanded text:
ut nemo excubantium persentiscere quiverit, quonam ut nemo excubantium persentiscere quiverit, quonam pacto tale completum fuerit facinus. Hora praeterea surgendi adveniente, cum tantum scelus venerando custodi Christiano innotuisset, qui dolor pectori ejus irrepserit, quae oculis lacrymae profluxerint, fateor non facile dictu. Cumque hujusmodi lamentis solito perveniens ad tumbam, acriter causari ac conqueri coepit, cur latronibus se spoliandum tradiderit. Et quia fiduciam sese a B. Bene, etiam peregrino sermone rusticitatem causandi exsequebatur nam natura Germanus erat, ita inquiens: S. Benedicte, ut quid pigrescendo dormitas? quamobrem domum tuam tam negligenter provides, ut quod in honorem operando confero, tu latronibus furto subducere permittas? Certe mihi non est curae si etiam tibi braccas auferant, qui armillas non defendisti. Crede mihi si armillas tuas non restituerint mihi, nec
Abbreviated transcription (Latin):
uicuiꝰ meet cr iutatis extiterit. luce his
adire tumulũ : atq. uulgari more mordalium.
siqͥd aduersi extrinsecꝰ huic loco accider&: aduers
sc̃m̃ causari benedictũ. Eautiq utens confiden.¬
tic̃ : q̃ fiebat se haud ꝯ̃quã abalo uelle contẽpni¬
I uod ut inhioe qđ seribimꝰ satis liquebit oꝑe:
neadẽ basilica obhonorẽ simulq utilitate: opere
celatorio &ere deformatȩ armillȩ atq ad pͥme
deauratȩ. funib dependebant: qͥbe cãpane scđm
morẽ statutis horis celebrandi officii pulsabant
Quadã uͦ die mixti popło. eccłam ingssi latrones.
conspiciunt armillas funib pendere putan¬
tesq aurioptimi pondus: cupiditate sibi famili¬
ar pessimũ pacinꝰ meditantes cõmuni decreto:
suffossio ne parietis moliunt᷑. Quod noctu
ut decreuerant implentes. eocłam ingressi.
armillas cũ calemis eis fabre adiuntis exportant.
eodẽq foramine egrediunt . oppilantes humo
aditũ fossȩ : Tantoq silentio ida furib: patratũ

Expanded text:
usque sanctitatis exstiterit, luce his adire tumulum, atque vulgari mortalium more si quid adversi extrinsecus huic loco accideret, adversus sanctum causari Benedictum, ea utique utens confidentia, qua sciebat se haudquaquam ab illo velle contemni. Quod et in hoc quod scribimus satis liquebit opere. In eadem basilica ob honorem, simulque utilitatem, opere caelatorio ex aere deformato armillae atque apprime deauratae funibus dependebant, quibus campanae secundum morem statutis horis celebrandi officii pulsabantur. Quadam vero die immisti populo ecclesiam ingressi latrones conspiciunt armillas funibus pendere, putantesque auri optimi pondus, cupiditate sibi familiari, pessimum facinus meditantes, communi decreto suffossionem parietis moliuntur. Quod noctu ut decreverant explentes, ecclesiam ingressi, armillas cum calamis fabre adjunctis exportant, eodemque foramine egrediuntur, oppilantes humo aditum fossae: tantoque silentio id a furibus patratum,
Abbreviated transcription (Latin):
asemoribes: & post pauca: Scđm uiã eoꝵ faciã eis.
& scđm iudicia eoꝵ iudicabo eos. & scient sẽgo dñs:
Est itaq cernere cõminationẽ ꝓpheticã. nr̃o ad signari
ȩuo : quando obscelerũ inmanitatẽ popłs quondã dĩ
& oues manuũ eiꝰ datist̃ nationib inͤp̃dationẽ captiuita¬
temq durissimã :atq solũ nuꝑa florentissimũ ȩtate

Expanded text:
 pauca: Secundum viam eorum faciam eis, et secundum judicia eorum judicabo eos, et scient quia ego Dominus . Est itaque cernere comminationem propheticam nostro assignari aevo, quando ob scelerum immanitatem populus quondam Dei et oves manuum ejus dati sunt nationibus in depraedationem captivitatemque d
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ annos ferme xͦiͫ aut eo ãplius regni francortĩ
principatũ solus optime rexit: Ea tẽpestate
monac hi sepedicti coenobii cassiniensis: auctore
carlomanno de quo supͣ retulimus rom̃a ueniun
doloris a pud scĩssimũ papã tachariã deposi.¬
turi quȩrelã. ꝓpt̃ corpꝰ scilicae sacratissimi pris
benedicti a solo ꝓprio gallias translati:
Quimeror iã pridẽ a cordib: eorundẽ fr̃m obt̃ra¬
rũ longinqͥtatẽ. nec ñ uetustatẽ tẽpoꝵ ad modũ
refrixerat : nec iã sp̃e potiundȩ. huiusce. rei ha.¬
bebant : Sed carlo manno illoꝵ sacrũ subeunti
collegiũ : spes olĩ emortua reuixit : Scm̃q
ad euntes exposcunt p̃sulẽ: uti litteras pipino
regi francorũ dirigat : qualit̃ auctoritate & p̃cib
tanti fauens pontificis egregii prĩs corpꝰ auito
restitualoco Prefatus uͦ pontifex fr̃m p̃cibus
annuens lacrimosis: auctoritatis apłicȩ episto.¬

Expanded text:
per annos ferme quindecim aut eo amplius regni Francorum per annos ferme quindecim aut eo amplius regni Francorum principatum solus optime rexit. Ea igitur tempestate, monachi saepedicti coenobii Cassinensis, auctore Carlomanno de quo supra retulimus, Romam veniunt, doloris apud sanctissimum papam Zachariam deposituri querelam, propter corpus scilicet sacratissimi Patris Benedicti, a solo proprio in Gallia translati. Qui moeror jampridem a cordibus eorumdem fratrum ob terrarum longinquitatem nec non vetustatem temporum admodum refrixerat, nec jam spem potiundae hujusce rei habebant: sed Carlomanno illorum sacrum subeunte collegium, spes olim emortua revixit: sanctumque adeuntes exposcunt praesulem, ut litteras Pippino regi Francorum dirigat, qualiter auctoritati ac precibus tanti favens pontificis, egregii Patris corpus avito restituat loco. Praefatus vero pontifex precibus annuens lacrymosis, auctoritatis apostolicae episto
Abbreviated transcription (Latin):
beciti sil uestri exstructo monasterio : cũ frib secũ
adħ uenientib nonnullo tẽpore optata quiete
ꝑfruit᷑ : Sedcũ exfrancia multi nobilium
obuotã soluenda romã sollep̃nit̾ cõmearent.
& eũ uelut dnm quondã suũ pręterire nollent:
otiũ quo maxime delectabat᷑ crebra salutatione
int̾rũpentes. locũ mutare cõpellunt: Nã cũ huiꝰ¬
cemodi frequentiã suo ꝓposito officere uidisset:
relicto monte. insaniũ ꝓuinciã ad monasterium
sc̃ĩ benedicti sitũ insepedito castro cassini secessit :
atq ibi qđ reliquũ fuit mortalis uitę. religiose
conuersando cõpleuit: Dũ igit᷑ hȩc ita a gunt᷑.¬
pipinus regni francorũ assequutꝰ sũmã. iusustẽ¬
phani romani pontificis. hildricũ inertissimũ
regẽ depositũ acdetonsũ : in monasterio de inde
trusũ. priuate uiuere cõpulit : De inarctorita-¬
te eiusdẽ pontificis exp̃fecto palatii rex c̃stiaitꝰ.

Expanded text:
iam B. Silvestri, exstructo monasterio cum fratribus secum iam B. Silvestri, exstructo monasterio cum fratribus secum ad hoc convenientibus nonnullo tempore optata quiete perfruitur. Sed ex Francia multi nobilium ob vota solvenda, Romam cum solemniter commearent, et eum velut dominum quondam suum praeterire nollent, otium quo maxime delectabatur, crebra salutatione interrumpentes, locum mutare compellunt. Nam cum hujusmodi frequentiam suo proposito officere vidisset, relicto monte in Samnium provinciam ad monasterium S. Benedicti situm in saepedicto castro Cassini, secessit, atque ibi, quod reliquum fuit mortalis vitae, religiose conversando complevit. CAPUT Pippinus regni Francorum assecutus summam, jussu Stephani Romani pontificis Childricum inertissimum regem depositum ac detonsum, in monasterio deinde trusum private vivere compulit. Dein auctoritate ejusdem pontificis, ex praefecto palatii rex constitutus,
Abbreviated transcription (Latin):
sũmã concordi societatẽ diuisã : aliquot annis
subhildrico nominetenꝰ rege adgubernandũ
suscipiunt : Porro harlo mannꝰ post aliquantu
tẽporis excursũ : regniquã ad regendã susceꝑat
partẽ fr̃i relinquens : amore succensus specu¬
latiuȩ conuersationis. romã se in otiũ contulit
Siquidẽ hortante beato eucherio aurelignorũ
ep̃o quia patre illus nulla existente culpȩ offenso
pulsus sede ꝓpria : atq: in hasbaniã apud scm̃
trudonẽ in exiliũ relegatꝰ fuerat nec ñ sc̃o
bonefacio frisionũ ep̃o: qͥ ambo patris eiꝰ apud
inferos dap̃nationẽ etiã corporeis ipsi ostendere
uisibus: operosã tẽporalis regni dignitatẽ toto
contẽ pnens m̃tis ad nisu habituq ꝑmutato ton.¬
surȩ ecclesi asticȩ grãm̃ abeato zacharia papa
romano ꝑciꝑe meruit: Deniq monasticȩ uitȩ
normã adeptus . in monte soracte apud ecłani¬

Expanded text:
summam concordi societate divisam, aliquot annis summam concordi societate divisam, aliquot annis sub Childrico nominetenus rege, ad gubernandum suscipiunt. Porro Carlomannus post aliquantum temporis excursum, regni quam ad regendum susceperat partem fratri relinquens, amore succensus speculativae conversationis, Romam se in otium contulit. Siquidem hortante B. Eucherio Aurelianorum episcopo, qui a patre illius nulla exsistente culpae offensa pulsus sede propria, atque in Hasbaniam apud S. Trudonem in exsilium relegatus fuerat; necnon S. Bonifacio Fresionum episcopo, qui ambo patris ejus apud inferos damnationem, etiam corporeis ipsi ostendere visibus: operosam temporalis regni dignitatem toto contempens mentis adnisu, habituque permutato, tonsurae ecclesiasticae gratiam a B. Zacharia papa Romano percipere meruit. Denique monasticae vitae normam adeptus, in monte Soracte apud eccles
Abbreviated transcription (Latin):
apud narbonã iuxta birrã flum̃ ita deunẽ: ut
his paniã eos redire cõpeller&: Quã obrem
cũ aduersantib nullatenꝰ cedere sciret. nulliq
parcere diuum : aposteris tudites. abacturtrũ
scilic& agnom̃ indeptus est: Tudites enim
mallei dicunt᷑ fabroꝵ : quoꝵ ictibus cuncta¬
acterit᷑ duricies: Pepigit fȩdus cũliut pranno
langobardoꝵ rege. eiq. filiũ suũ pipinũ misto
ut more fideliũ xp̃i anoꝵ eius capillũ primus
attonderet: ac pat̾ illi spiritalis fieret
Quod ille gratissime cõplens : multis ditatum
munerib: genitori natũ remisit : Qua derẽ
contgie. ut legationẽ sacratissimi p̃sulis gregorii
adse directã: obsecrantis quatinꝰ scãm romanã
eccłam a longobardoꝵ tirannide liberar&: Tre¬
na cȩlestibus p̃ponderans flocci pendera&  Reb
itaq humanis eo post diutinã regni administrati¬
onẽ exep̃to duo filii eiꝰ pipinꝰ et R arlo mannꝰ regni

Expanded text:
apud Narbonam, juxta Birram fluvium ita devicit ut apud Narbonam, juxta Birram fluvium ita devicit ut in Hispaniam eos redire compelleret. Quamobrem cum adversantibus nullatenus cedere sciret, nullique parcere, diu a posteris Tudites, ab actu rerum scilicet agnomen indeptus est. Tudites enim mallei dicuntur fabrorum, quoatteritur durities. Pepigit hic foedus cum Leutbrando, rege Langobardorum, eique filium suum Pipinum misit, ut, more fidelium Christianorum, ejus capillum primus attonderet, ac pater illi spiritualis existeret. quod ille gratantissime complens, multis ditatum muneribus genitori natum remisit . Qua de re contigit, ut legationem sacratissimi praesulis Gregorii ad se directam, obsecrantis quatenus S. Romanam Ecclesiam a Langobardorum tyrannide liberaret, terrena coelestibus praeponderans, floccipenderet. Rebus itaque humanis eo post diutinam regni administrationem exempto, duo filii ejus, Pippinus et Carlomannus, regni
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore huic uenerabili uiro petronaci: dilectus
dñi pontifex ⁊acharias. plurimũ auxiliũ contulit:
librosscilicae scȩ̃ scripturȩ. nec non et alia quȩ
adutilitatẽ monast̾ii ꝑtinere potãnt : in super
et regulã quã ipse egregius pat̾ scĩssimis c̃scripsit
manibas. pat̾na liberalitate concessit: UTI.
nterea epud gallias ansegiso maiore domus.
filioq eiꝰ pippino humanã obeuntib uitã : Karolis
filius pippini tocius franciȩ magistratũ. quanquã
post multa bella etcermina demanu reinfredi dõ
rebus bellicis operosissime insistens: tirannos
ꝑtotã franciã dominatũ sibi uindicantes oppressit:
Obeamq rẽ plurima iuri ecclesiastico detrahens
p̃dia fisco associauit : ac deinde militib ꝓpruis
distribuere studuit Preterea saracenos galliã:
occupare tẽptantesduob magnis p̃lus uno in et¬
quitania uxta pictauiũ ciuitatẽ. altero autẽ

Expanded text:
tempore, huic venerabili viro Petronaci dilectus tempore, huic venerabili viro Petronaci dilectus Domini pontifex Zacharias plurimum auxilii contulit, libros scilicet sanctae Scripturae, necnon et alia quae ad utilitatem monasterii pertinere poterant: insuper et regulam quam ipse egregius Pater sanctissimis conscripsit manibus, paterna libertate concessit.nterea apud Gallias, Angesilo majoredomus filioque ejus Pippino humanam obeuntibus vitam Carolus filius Pippini, totius gentis Francorum magistratum, quanquam post multa bella de manu Reinfredi tyrarebus bellicis operosissime insistens, tyrannos per totam Franciam dominatum sibi vindicantes oppressit, ob eamque rem plurima juri Ecclesiastico detrahens praedia fisco associavit, ac deinde militibus propriis distribuere studuit. Praeterea Saracenos Galliam occupare tentantes duobus magnis praeliis, uno in Aquitania apud Pictavium civitatem, altero autem
Abbreviated transcription (Latin):
e langobardis destructũ : de uotissime adit:
biq cũ aliquib prudentib et simplicibis uiris.
qui iã eiusdẽ loci cohabitationẽ expetierant.
sũ macaritatis annexione inscȩ religionis habitu
uiuere coepit: Quiq eundẽ uirũ: sibi seniorẽ
p̃ficiunt: Non post multũ uͦ tẽporis cooꝑante
diuina misericordia. suffragantibusq meritis
p̃cipui pr̃ĩs benedicti : multoꝵ ibidẽ monachoꝵ
nobiliũ atq mediocriũ ad se concurrentiũ. pat̃
effectus est : Sicq reparatis habitaculis. coeno.¬
bitali ordini congruentibus: sub scȩ regulȩ
iugo et beatissimi pr̃is benedicti institutio ne
uiuere coeper̃: Hoc itaq ordine instatũ qͥ nc̃
cernit᷑. sc̃ issimũ illud cassinense coenobiũ repa¬
ratũ .e: cũ iã ferecentũ et decẽ annoꝵ curricula
euoluta. eeñt: ex quo occulto dĩ nutu: locus ille
habitatione cepit carere humana: Proinde sequenti

Expanded text:
a Langobardis destructum, devotissime adiit, a Langobardis destructum, devotissime adiit, ibique cum aliquibus prudenti simplicitate praeditis, qui jam ejusdem loci habitationem expetierant, summa charitatis annexione in S. religionis habitu vivere coepit, quique eumdem virum seniorem sibi praeficiunt. Non post multum vero temporis, cooperante divina misericordia, suffragantibus meritis praecipui Patris Benedicti, multorum ibidem monachorum nobilium atque mediocrium ad se concurrentium Pater effectus est: sicque reparatis habitaculis coenobitali ordini congruentibus, sub sanctae regulae jugo ac beatissimi Patris Benedicti institutione vivere coeperunt. Hoc itaque ordine in statum, quo nunc cernitur, sanctissimum illud Cassinense coenobium reparatum est, cum jam fere centum et decem annorum curricula evoluta essent, ex quo occulto Dei nutu locus ille habitatione carere coeperat humana. Proinde sequenti
Abbreviated transcription (Latin):
& om̃ti quȩ uel domiuelforis agenda erant ac dispo-¬
nenda: p̃fectus aulȩ ꝓcurabat: Cuiꝰ officii magis.¬
tratũ ea etate : arnul fus uir eximiȩ nobilitatis
ꝓbabilisq intȩ. cũ filio ansegiso ad prime regebat :
populiq acclamatione et uoto ordinatus.
mirabilit̃ in pontificatu uiuere studuit:
Ac demũ heremiticã eligens uitã: leꝓsis uniuersa
p̃bens obsequia. continentissime usq ad obitũ
uixit : A nastasius : iã tunc romani imperii
regebat insignia: Italici uero regni principatũ:
post ariꝑtũ lut prannꝰ in suã redegerat ditionẽ :
religiosȩ uitȩ continentiã seruans: romã e gente
p̃sulatũ becto gregorio uenit : scĩ desiderui pate¬
facturus uotd̃: Deniq hortatu e iusdẽ sacratis¬
simi p̃sulis : p̃dictꝰ petronax coenobiũ qđ quonde
abegregio patre benedicto in castro cassini montis
edificatũ fuerat : atq ꝑmissu omipotentis dĩ¬

Expanded text:
et omnia quae vel domi, vel foris agenda erant ac dispoet omnia quae vel domi, vel foris agenda erant ac disponenda, praefectus aulae procurabat: cujus officii magistratum ea aetate Arnulfus vir eximiae nobilitatis probabilisque vitae, cum filio Angesilo apprime regebat. populique acclamatione et voto ordinatus, mirabiliter in pontificatu vivere studuit: ac demum eremiticam eligens vitam, leprosis universa praebens obsequia, continentissime usque ad obitum vixit. Anastasius jam tunc Romani imperii regebat insignia, Italici vero regni principatum post Arepertum Liutprandus in suam redegerat ditionem. Creligiosae vitae continentiam servans, Romam agente praesulatum B. Gregorio venit, sancti desiderii patefacturus votum. Denique hortatu ejusdem sanctissimi praesulis praedictus Petronax coenobium quod quondam ab egregio Patre Benedicto in Castro Cassini montis aedificatum fuerat, atque permissu Dei omnipotentis
Abbreviated transcription (Latin):
et ad quos sũma imꝑii ꝑtinebat retinebantur. neq
aliud regi relinq bat quã ut regiotantũ nomine
contentꝰ. crine ꝓfuso barba sũmissa solio resideret.
ac speciẽ dominantis effingeret: Legatos unde¬
cũq uenientes audiret : eisq ab euntibus. responsa
quȩ erat edoctus ueletiã iussus: exsua uelut potes¬
tate redderet Cũpt̃ inutile regis nom̃ et p̃cariũ
uitȩ stipendiũ. quod ei p̃fectus a ulę ꝓut uidebatur
exhibebat: nihil aliud ꝓprii possider&. quã unã
et eã ꝑ parui reditꝰ uillã : inqua domũ & exqua
famulos sibi necessaria ministrantes atq obsequium
ex hibentes. paucȩ numerositatis habebat :
Quocũq eundũ erat carpendo uehebat᷑: qđ bob
iunctis et bubulco rusticomore a gente trahebatur:
Sic ad publicũ populi sui conuentũ. qui annuatim
obregni utilitatẽ celebrabat᷑ ire: sic ad palacium.¬
sic domũ redire solebat: Atregni administrationẽ

Expanded text:
et ad quos summa imperii pertinebat, retinebantur, neque et ad quos summa imperii pertinebat, retinebantur, neque aliud regi relinquebatur, quam ut regio tantum nomine contentus, crine profuso, barba submissa solio resideret, ac speciem dominantis effingeret, legatos undecunque venientes audiret, eisque abeuntibus responsa quae erat edoctus vel etiam jussus ex sua velut potestate redderet: cum praeter inutile regis nomen, et precarium vitae stipendium, quod ei praefectus aulae, prout videbatur, exhibebat, nihil aliud proprii possideret, quam unam et eam perparvi reditus villam, in qua domum et ex qua famulos sibi necessaria ministrantes atque obsequium exhibentes paucae numerositatis habebat. Quocunque eundum ei erat, carpento ibat, quod bobus junctis et bubulco rustico more agente trahebatur. Sic ad palatium, sic ad publicum populi sui conventum, qui annuatim ob regni utilitatem celebrabatur, ire, sic domum redire solebat. At regni administrationem
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ libro sexto ita inquiens: Crca hȩc tẽpora haud
dubiũ quin constantino imꝑante : cũ in castro cassin
ubibeatissimi benedicti corpus reqͥ escebat : ab¬
quantis iã elapsis annis uasta solitudo existeret:
uenientes de coeno mannoꝵ et aureli a nensium
regione franci: dũ apud scm̃ corpus seꝑ noctare
simultnt: ciusdẽ patris atq germanȩ eius ossa
auferentes. in suã patriã asportauer: Ulbi
constantini imꝑiũ assum̃te : decẽ annis in impio
exactis. & leone augustali dignitate priuat᷑ exilioq
relegat᷑: Aduersus hunc tiberius arma corripi¬
ens: imperiali sarcina releuatũ. retrudit in carcerẽ
orro illo intẽpore apud gallias francoꝵ decidente
gła : p̃fectis palacii domus ordinabat̃ regia.
regibus obimpentiã desidiamq solũ regale nom̃
inanit̃ gestantibus : Namq opes et potentia
regni penes palacii p̃fectos qͥ maiores domꝰ dicebant᷑

Expanded text:
suae libro sexto, ita inquiens: Circa haec tempora haud suae libro sexto, ita inquiens: Circa haec tempora haud dubium quin Constantino imperante cum in Castro Cassini ubi beatissimi Benedicti corpus requiescebat, aliquantis jam elapsis annis solitudo exsisteret; venientes de Cenomanensium et Aurelianensium regione Franci, dum apud sacrum corpus se pernoctare simulassent, ejusdem Patris atque germanae ejus ossa auferentes, in suam patriam asportaverunt, ubi Constantini imperium assumente, decem in imperio annis exactis, a Leone Augustali dignitate privatur, exsilioque relegatur: adversum hunc Tiberius arma corripiens, imperiali sarcina relevatum retrudit in carcerem. Porro illo in tempore, apud Gallias Francorum decidente gloria, a praefectis palatii domus ordinabatur regia, regibus ob imperitiam desidiamque solum regale nomen inaniter gestantibus. Namque et opes et potentia regni penes palatii praefectos, qui majoresdomus dicebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
dagoberti optime adseruabat: Hac ꝓinde tẽpesta¬
te mũ molus abbas coenobii floriacensis qđ sitũ est
int̃ritorio aurelia nensi supra fluuiũ ligeris:
diuina monitus uisione. samniũ dirigit unacum-
consensu dõ sibi cõmilitantiũ frm̃ quendã exsuis
uenerabilẽ monachũ aigulfũ nomine: quatinus
scĩssimi confessoris xp̃i benedicti corpus huc
transferre deberet Sic enĩ sibi reuelatũ diuini¬
tus asserebat Cui ex insperato coniungunt᷑
missi coenomannensis urbis ep̃i: et ipsi ꝓpter
corpus beatȩ scolasticȩ uirginis. sororis almi pñs
benedicti trans ferendũ diuina reuelatione ad mo¬
niti: Cuius rei historiã qx in promptu ẽ : in stanti
opuscolo inserere suꝑ uacaneũ duximꝰ: Huic
sacratissimȩ trans lationi beatorũ germanorum
benedicti scilica atq scolasticȩ : attestat᷑ paulus
monachus cuius supmentionẽ egi. in historia gents

Expanded text:
Dagoberti optime asservabat. CAPUT XI. TDagoberti optime asservabat. CAPUT XI. Tte Mummolus abbas coenobii Floriacensis, quod situm est in territorio Aurelianensi supra fluvium Ligeris, divina monitus visione per somnium, dirigit una cum consensu Deo sibi commilitantium fratrem quemdam ex suis venerabilem monachum Aigulfum nomine: quatenus sanctissimi confessoris Christi Benedicti corpus huc transferre deberet. Sic enim sibi revelatum divinitus asserebat. Cui ex insperato conjunguntur missi Cenomanensis urbis episcopi, et ipsi propter corpus beatissimae Scholasticae virginis sororis eximii Patris Benedicti transferendum divina revelatione invitati. Cujus rei historiam, quia in promptu est , instanti opusculo inserere supervacaneum duximus. Huic sacratissimae translationi beatorum germanorum, Benedicti scilicet atque Scholasticae, attestatur Paulus monachus, cujus supra mentionem egi, in historia gentis
Abbreviated transcription (Latin):
pene inrupit italiã romanamq. aggreditꝰ urbẽ
dit᷑. diripit᷑. destruit᷑: Quicũ uniuersa diripe.¬
rent. ne unũ quidẽ ex monachis tenere potuer.
ut ex hoc loco mihi animȩ cederent᷑: fugientes
autẽ exeo dẽ moͦnachi romã uener̃ : codicẽ scȩ̃
regulȩ quã sepedictus pat̾ cõposuerat. & quȩdã
alia eius scripta: nec ñ pondus panis et m̃surã uini
et quicquid ex suppellectili subripere poterant:¬
secũ deferentes: Foca itaq post octo annorum
curricula qͥbus imꝑiũ om̃e pessũ dederat condigno
mortis genere trucidato : heracleus succedit regens
imꝑii sceptra uuginti sex annis: Cuiq hera cleonas
cũ matre martina substituit᷑ duobus annis: ac de¬
inde c̃stantinꝰ filius constantini successionis ordine
annis sufficit uiginti etocto: Quo imꝑante.
italicũ regnũ grimo aldus sibi ꝓspere disponere
uidebatur: Francorũ uͦ regim̃: clodoueus filius

Expanded text:
pene irrumpit Italiam, Romanamque aggreditur urbem. pene irrumpit Italiam, Romanamque aggreditur urbem. ditur, diripitur, destruitur. Qui cum universa diriperent, ne unum quidem ex monachis tenere potuerunut ex hoc loco mihi animae concederentur. Fugientes autem ex eodem loco monachi Romam venerunt, codicem sanctae regulae quam saepedictus Pater composuerat, et quaedam alia ejus scripta; necnon pondus panis, et mensuram vini, ac quidquid ex supellectili surripere potuerant deferentes. Phoca itaque post octo annorum curricula, quibus imperium omne pessumdederat condigno mortis genere trucidato, Heraclius succedit, regens imperii sceptra viginti sex annis. Cuique Heraclonas  al., Heracleonas cum matre Marina duobus substituitur annis: ac deinde Constantinus filius Constantini, successionis ordine annis sufficitur viginti et novem. Quo imperante Italicum regnum Grimoaldus sibi prospere disponere videbatur, Francorum vero regimen Chlodoveus filius
Abbreviated transcription (Latin):
ustino igit᷑ imꝑatore ob inmanitatẽ scelerũ mam̃t
uerso ac paulo post uita priuato : tiberius õstan¬
tinꝰ uir rei p̃ublicȩ regende strenuus. in ꝑii infulas
totius gentis ad nisisuscepit: Quibus ꝑseptem
annos rite gubernatis: successorẽ delegit sibi
mauriciũ ex ꝓsapia grecoꝵ acappadocia oriundũ
Quo imꝑante : beatus gregorius scȩ̃ atq apłicȩ
sedirome p̃ficitur ep̃s: Porro francoꝵ regnum
brunichildis regina cũ nepotib: theo debto atq
theoderico filus hildeberti regis. iã maioris ȩtatis
metas attingentib: fortit̃ regebat: At uero
gens langobardoꝵ. italiã in partibus uenetit rĩ
dudũ ut supra p̃libauimꝰ in gressa: maxi ma
exparte cladibus afficiendo suȩ potentiȩ subde.¬
re conabatur: Procedente de inde tẽpore iãq
cũ filiis theodosio tiberio atq constantino. cum
ess& strato prisci patricii dolo int̃ emerat: p̃fata
gens duce ailulfo quẽ sibi regẽ p̃fecerat. totam

Expanded text:
ustino igitur imperatore ob immanitatem scelerum in amentiam verso ac paulo post vita privato, Tiberius Constantinus, vir reipublicae regendae strenuus, imperii infulas totius gentis adnisu suscepit, quibus per septem annos rite gubernatis, successorem delegit sibi Mauricium, ex prosapia Graecorum ac Cappadocia oriundum. Quo imperante, B. Gregorius sanctae atque apostolicae sedi Romae praeficitur episcopus. Porro Francorum regnum Brunechildis regina cum nepotibus Theodeberto atque Theoderico filiis Childeberti regis jam majoris aetatis metas attingentibus fortiter regebat. At vero gens Langobardorum Italiam a partibus Venetiarum dudum, ut supra praelibavimus, ingressa, maxima ex parte cladibus afficiendo, suae potentiae subdere conabatur. Procedente deinde tempore, jamque m imperatorem cum filiis Theodosio, Tiberio, atque Constantino, cum esset strator Prisci Patricii, dolo interemerat, praefata gens duce Agilulfo, quem sibi regem praefecerat, totam
Abbreviated transcription (Latin):
taest: Si qͥdẽ matfrido comite quondã aure.¬
lianensi obculpã inertiȩ ꝓpriis honoriba pͥuato
odo in locũ eiꝰ substituit᷑: Qui insolentia graui
contra sui naturã elatꝰ : cuncta quȩ iuri subiace¬
bant eccłȩ aurelianensis. matricula excepta :
in ꝓpriã molit᷑ redigere potestatẽ : Quod mona¬
chi cȩnobii scĩ benedicti cernentes. c̃silio inito
misericordiȩ dñi solius se cõmittentes : maxim̃a
partẽ suoꝵꝰ frm̃ ad p̃fatũ dirigunt comitẽ nimia
insanientẽ tirannide cũ pignerib scoꝵ: omĩge¬
na supplicantes p̃ce. netantũ incurrat piaculũ.
neue res sacro ordini delegatas. ad nefarios
Iuȩ pecitio nulli apud eũ ualuit Cȩpat eo
intẽ pore expeditionẽ parare uirib: undecumq.
contractis. aduersũ lanbtũ atq matfridũ soci¬
osq eoꝵꝰ niustriȩ partib residentes : qͥ ab imꝑatore¬

Expanded text:
ta est. Siquidem Matfrido comite quondam Aureta est. Siquidem Matfrido comite quondam Aurelianensi ob culpam inertiae propriis honoribus privato, Odo in ejus locum substituitur. Qui insolentia gravi contra sui naturam elatus, cuncta quae juri subjacebant ecclesiae Aurelianensis, matricula excepta  in propriam molitur redigere potestatem. Quod monachi coenobii S. Benedicti cernentes, consilio inito, misericordiae Domini solius se committentes, maturrimam partem suorum fratrum ad praefatum dirigunt comitem nimia insanientem tyrannide cum pignoribus sanctorum: omnigena supplicantes prece, ne tantum incurrat piaculum, neve res sacro ordini delegatas ad nefarios : quae petitio nulli apud eum valuit. Coeperat eo in tempore expeditionem parare viribus undecunque contractis adversum Lanthertum atque Matfridum sociosque eorum, Neustri
Abbreviated transcription (Latin):
audacia : In posterũ ab hac sese cõpescuit stulticit:¬
iio N Carolo augustomagno
imꝑatore francoꝵ diẽ obeunte : hlodouicus
filius eiꝰ imꝑi gubnacula suscepit: Cuiꝰ tẽpore.
uariis tumultuationib regno francoꝵ attrito:
multo & graui tͣbine eccłȩ uisusest concuti
status: Namq filiis diuersa aduersus patrẽ
molientib : quantũ ad totius specim̃ regni atti¬
nec. intestina orit᷑ conlisio: Dũq pat alios
honorib obmerita priuare. alios cumulare opib
studet : idipsũ uͦ filii aduersus patrẽ de iectos
abillo erigere. sublimatos deponere conantꝰ
tẽpestatis instar maritimȩ subiectos hac illacq
disꝑgunt: Qua causa resquarũq. xp̃i ecclesiarĩ
contigit grauissima pati dispendia: Int̾quas
eccła aurelianensis cũ contiguis scoꝵ locis quȩ
sub regimine dominicoꝵ clericoꝵ siue monachorũ
consistere uidebant᷑ : ñ modica uexatione afflic¬

Expanded text:
audacia in posterum ab hac sese compescuit stultitaudacia in posterum ab hac sese compescuit stultit Carolo Augusto Magno imperatore Francorum diem obeunte, Ludovicus filius ejus imperii gubernacula suscepit, cujus tempore variis tumultuationibus regno Francorum attrito, multo ac gravi turbine Ecclesiae visus est concuti status. Namque filiis diversa adversus patrem molientibus, quantum ad totius regni specimen attinet, intestina oritur collisio: dumque pater alios honoribus ob merita privare, alios cumulare opibus studet; idipsum vero filii adversus patrem, dejectos ab illo erigere, sublimatos deponere conantur, tempestatis instar maritimae, subjectos hac illacque dispergunt: qua causa res quarumque Christi ecclesiarum contigit gravissima pati dispendia. Inter quas Ecclesia Aurelianensis cum contiguis sanctorum locis, quae sub regimine Dominicorum clericorum sive monachorum consistere videbantur, non modica vexatione afflic
Abbreviated transcription (Latin):
Liberalitatẽ regiã illo reclamante : concẽpta
regali auctoritate. exactor nauẽ onastam sale.
fisco subicit. atq conceteris nauib procuratori portus
cõmittit: Erat quando hȩc agebant᷑: dies
dominica: Sed circa horã fere dieit̃tiã cunctis
missarũ celebratione detentis : nauis quȩ cũcet̃is
inportu fiscali tenebat᷑. subito absq humano
remige aportu remota. mediũ ligerĩ pecit. qͦfor¬
tioruis aquȩ decurere solet : ibiq contraadũ sũ
pelagus fortit̃ enatando ꝑuenit ad posterulã
quȩusq hodie scĩbenedicti dicit᷑: ibiq. a pulit:
Concurr̃ undiq ab urbe popłi. incognitũ cernere
miraculũ : stupentesq uoces clamoris atq ad¬
hortationis ꝓfer̃ : Videte ociues. contẽplamini
qualit̃ nouus nauta dilectꝰ dñi benedictus: sine¬
mortali remige. nauẽ ꝓpͥam mediis regit influc.¬
tibus: Confusa deniq om̃is ꝓcuratoꝵ fisci

Expanded text:
Liberalitatem regiam illo reclamante, contempta Liberalitatem regiam illo reclamante, contempta regali auctoritate exactor navem onustam sale fisco subjicit, atque cum caeteris navibus procuratori portus committit. Erat quando haec agebantur dies Dominica; sed circa horam fere diei tertiam, cunctis missarum celebratione detentis, navis quae cum caeteris in portu fiscali tenebatur, subito absque humano remige, a portu emota medium Ligerim petit, quo fortior vis aquae decurrere solet: ibique contra adversum pelagus fortiter enatando, pervenit ad Posterulam quae usque hodie S. Benedicti dicitur, ibique appulit. Concurrunt undique ab urbe populi incognitum cernere miraculum, stupentesque voces clamoris atque adhortationis proferunt. Videte, o cives, contemplamini qualiter novus nauta dilectus Domini Benedictus mortali sine remige navem propriam mediis regit in fluctibus. Confusa denique omnis procuratorum fisci