comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coronatꝰ: et ab et̾no heres uniu̾soꝵ est cõ¬
stitutus. Hec imꝑatoris corona et̾na: il¬
la ẽ qm ht cũ patre ⁊ apatre: una ma-¬
iestas ⁊ et̾̃na. una potentia. una gła.
Et hec est imꝑatoris corona pͥma. sicut
sine fine: ita ⁊ qͦd adhuc magis impli¬
citum fidei inuolucrũ est: ⁊ absq ini¬
tio. Hoc ꝓfecto mirũ: supͣ omne mir᷑.
s humilit̾ ⁊ deuote prebeamꝰ auditũ:
qͥa fides ex auditu. Et hec qͥdem qm
nc̃ dicimꝰ corona: est pͥma ⁊ et̾na corona
imꝑatoriꝰ di. ñ eiꝰ hõis corona. Eiuis in¬
qmͣ ñ hominis imꝑatoris. s eiꝰ imꝑato¬
ris dei: corona hec. ante omnẽ creatu-¬
ram. pͥusqm crearet᷑ homo
De sccł̃a im

Expanded text:
erno haeres universorum est costitutus Haec imperatoris corona aeterna illa est quam habet cum Patre et a Patre una majestas et aeterna, una potentia, una gloria. Et haec est imperatoris corona prima, sicut sine fine, ita et quod adhuc magis implicitum fidei involucrum est et absque initio. Hoc profecto mirum supra omne mirum, sed humiliter et devote praebeamus auditum quia fides ex auditu. Et haec quidem, quam nunc dicimus, corona est prima et aeterna corona imperatoris Dei, non ejus hominis corona. Ejus, inquam, non hominis imperatoris, sed ejus imperatoris Dei corona haec ante omnem creaturam prius quam crearetur homo. DE SECUNDA IM
Abbreviated transcription (Latin):
regni qͥ de rege tenent incapite: ha¬
bent possessiones suas de rege sicut
baroniam: et inde respondent iusti¬
ciis regis. ⁊ ministris: et sequuntur
et faciunt om̃s rectitudines ⁊ consue¬
tudines regias: et sicut cet̾i barones
debent int̾esse iudiciis curie regis cũ
baronib: usq ꝑueniatur in uidicio
ad diminutionẽ membroꝵ uł ad
mortem.

Expanded text:
regni, qui de rege tenent in capite, habeant possessiones suas de rege, sicut baroniam, et inde respondeant justitiis regis et ministris, et sequantur et faciant omnes rectitudines et consuetudines regias; et sicut caeteri barones debent interesse judiciis curiae regis cum baronibus, usquequo perveniatur in judicio ad diminutionem membrorum vel ad mortem.
Abbreviated transcription (Latin):
citationẽ pͥmam in ꝓpria ꝑsona
se ñ exhibuit. misso tñ ꝓcuratore : scd̃o
citat᷑. et pret̃ tempꝰ: locus etiam deter¬
minat᷑. nobile uidełe illud et regiũ
castrũ quod d̃r norhantiine. Tempꝰ
ni fallor. mensis october. ebdomade
feria qͥnta: sexta ante beati calixti pa-¬
pe ⁊ mͣris natalicium diem. Ad diem
et locum hc̃ ex edicto regio: regni põ¬
tifices uniu̾si et ꝓceres distriftissime
stetit in litcore: nc̃ nauis in altum
trahenda. Nam qui hucusq naui-¬
gauimꝰ inportu. in mare deinceps
magnũ et spatiosũ uelificare noso-¬
portet: et int̾ scilleos canes et carib¬
oim. int̾ syrtes. et ꝑiculosas allas
multas maris uoragines: nauis nr̃a du¬
cenda. O uoragines maris: o ꝑicula
scłi. Omia excelsa tua et fluctus tui:
suꝑ nos transiert̃. Dixit enĩ ⁊ stetit

Expanded text:
citationem primam in propria persona se non exhibuit, misso tamen procuratore secundo citatur, et praeter tempus locus etiam determinatur, nobile videlicet illud et regium castrum quod dicitur Norhamtune. Tempus, ni fallor, mensis October, hebdomadae feria quinta, sexta ante beati Calixti papae et martyris natalitium. Ad diem et locum hunc ex edito regio regni pontifices universi et proceres districtissime  stetit in littore, nunc navis in altum trahenda. Nam, qui hucusque navigavimus in portu, in mare deinceps magnum et spatiosum velificare nos oportet, et inter Scyllaeos canes et Charybdim, inter Syrtes et periculosas alias multas maris voragines navis nostra ducenda. O voragines maris! o pericula saeculi! Omnia excelsa tua et fluctus tui super nos transierunt. Dixit enim et stetit
Abbreviated transcription (Latin):
maritalit̾ copulatis. alterum laban
socerũ iudicares. Ueruntñ hic prem
suũ de t̾ra egredientẽ ⁊ ꝑegͥnantẽ.
ob quaslam causas secutus ñ est:
ut ñ sequeret᷑. pat̾na priꝰ licentia ⁊
benedictione accepta. Hic postea ob
p̃clara ipsuis merita: in hereforden¬
sem ep̃m promotꝰ est.

Expanded text:
maritaliter copulatis alterum Laban maritaliter copulatis alterum Laban socerum judicares. Verumtamen hic patrem suum de terra egredientem et peregrinantem ob quasdam causas secutus non est, ut non sequeretur paterna prius licentia et benedictione accepta. Hic postea, ob praeclara ipsius merita, in Herefordensem episcopum promotus est.
Abbreviated transcription (Latin):
des cotidie sedebat discipłs qͥ scͥpsit
hec. Nobiscũ semꝑ comes indiuidiuis.
quousq tandẽ ob p̾clara ipsuis me¬
rita ad romanã eccl̃am ab exilio uo-¬
catus. ⁊ scẽ romane eccłe cardinalis
effectus: demũ ꝑ romanũ pontificẽ
in beneuentanũ archip̃sulem ꝓmo
Post hunc: ioħs dictus tꝰ est.¬
cognom̃to de saresberia. natione
anglus. Qui ex re nom̃ hñs. ꝑ dei
gr̃am duoss̾ͥ in capite sponse ocłos
coaptarat: sermone sapientie ⁊ ser-
nib ipsiꝰ strenue ⁊ uirilit̾ ad finẽ
usq ꝑmansit. Qui ob p̾clara ñ ut re-¬
martyrium a patͥa sua dei uocatione
euocatus: in senonensi ꝓuincia in
qua nob̾cũ exulauerat priꝰ. in car¬
notensem ep̃m ꝓmotꝰ est.. I.
Post hunc. Rob̾tus cognom̃to folioth.
natione anglus. tẽ archileuita oxene¬
fordensis: ingratiis ⁊ urtutib mul-¬
tarũ facierũ ꝑsona. Cuiꝰ si uitã et
actus cerneres: induab sororib sibi

Expanded text:
des quotidie sedebat discipulus qui scripsit des quotidie sedebat discipulus qui scripsit haec. Nobiscum semper erat comes individuus, quousque tandem ob praeclara ipsius merita ad Romanam Ecclesiam ab exsilio vocatus et sanctae Romanae Ecclesiae cardinalis effectus, demum per Romanum pontificem in Beneventanum archipraesulem proPost hunc Joannes dictus cognomento de Saresberia natione Anglus; qui ex re nomen habens per Dei gratiam duos sibi in capite sponsae oculos coaptarat, sermone sapientiae et sernibus ipsius strenue et viriliter ad finem usque permansit. Qui ob praeclara, non ut remartyrium a patria sua Dei vocatione evocatus in Senonensi provincia, in qua nobiscum exsulaverat prius, in Carnotensem episcopum promotus est. 4. Post hunc Robertus, cognomento Folioth, natione Anglus, tunc archilevita Oxenefordensis, in gratiis et virtutibus multarum facierum persona. Cujus si vitam et actus cerneres, in duabus sororibus sibi
Abbreviated transcription (Latin):
t qm̃ in hystoria hac
de eruditis thome nc̃
tio facta est. ut ip̾oꝵ
noĩa in et̾na benedictione sint. qui
intanta tẽpestate. int̾ tot maris uo¬
ragines patri laboriose nich̃ominꝰ
⁊ ꝑiculose nauem suam ducenti naui¬
gii coadiutores extiterant: ip̃oꝵ inqm
tanqm uiroꝵ illustriũ nõia in hysto¬
rie huiꝰ calce expͥmere. cõmendabile
ouxi.
om̃ium eruditior ip̃e thomas. Et si¬
cut eruditior. ita ⁊ insignior: roseus
⁊ rubicundꝰ. lanans inumno stolam
suã: ⁊ in sangume uue pallium
suũ. Qui imꝑatoris sui instaritorcu¬
lar calcauit solus. Et de edom ueni
sicut natione ⁊ noĩe lumbardus: de
preclara ciuitate placentia: orundꝰ.
hic ad duo matͥs sue sponse ubera di¬
utissime dependens. tandem ablac-¬
tatus a lacte. appulsus ab ub̃ib: in
sapientia ⁊ scĩa magnꝰ effectus est.
hic discipłs temꝑe quo uacabat qui¬
etis ⁊ otii: magistrũ in exilio cano¬
nes docuit. Ad cuiꝰ etiã docentis pe¬

Expanded text:
m in historia hac de eruditis Thomae nuntio facta est, ut ipsorum nomina in aeterna benedictione sint, qui in tanta tempestate inter tot maris voragines patri laboriose nihilominus et periculose navem suam ducenti navigii coadjutores exstiterant; ipsorum, inquam, tanquam virorum illustrium, nomina in historiae hujus calce exprimere commendabile duxi. omnium eruditior ipse Thomas: sicut eruditior, ita et insignior, roseus et rubicundus, lavans in vino stolam suam et in sanguine uvae pallium suum. Qui imperatoris sui instar torculcavit solus, et de Edom tinctsicut natione et nomine Lombardus, de praeclara civitate Placentia oriundus. Hic, ad duo matris suae sponsae ubera diutissime dependens, tandem ablactatus a lacte, appulsus ab uberibus, in sapientia et scientia magnus effectus est. Hic discipulus tempore, quo vacabat, quietis et otii magistrum in exsilio canones docuit. Ad cujus etiam docentis pe
Abbreviated transcription (Latin):
tus igne cremaret᷑. Et ipse quid̾e
postea ita igne crematꝰ ⁊ ꝑ ignem
transiens: in refrigerium ẽ. edu¬
ctus. Ni fallor: beatus policarpꝰ hic
erat. Dicti uͦ abbates relatam sibi ar¬
chipsulis uisionem om̃i temꝑe silu¬
erunnt: donec ipsam incursus no¬
stri fine. finis ipse confirmaret.
S hoc de uisione int̾serto: deinceps
ad hystorie ordinem reuertam. Q
Qua¬
lit̾ archip̃sul senonis a francis sit excep

Expanded text:
tus igne cremaretur; et ipse quidem tus igne cremaretur; et ipse quidem postea ita igne crematus et per ignem transiens in refrigerium est eductus. Ni fallor, beatus Polycarpus hic erat. Dicti vero abbates relatam sibi archipraesulis visionem omni tempore siluerunt, donec ipsam in cursus nostri fine finis ipse confirmaret. Sed hoc de visione interserto, deinceps ad historiae ordinem revertamur. 21. QUALITER ARCHIP
Abbreviated transcription (Latin):
me. Qui certissime scio me ꝑcus¬
so disꝑgent᷑: quasi oues ñ habenteᷤ
pastorem. hanc eand̾e uisionẽ pau¬
cis post dieb exactis. ⁊ cuidam alii
abbati ordinis cist̾ciensis. amico rti¬
dem suo ⁊ familiari. pacto simili.
ne uidel̃c eam cuiqm᷑ donec uisio¬
nis uideret exitum reuelaret: se¬
creco similit̾ retulit. De ualle lu¬
cente dictus abbas hic erat. Uisionẽ
itaq duob his abbatib retulit. ut
ita iꝑso eo mͦ quo ex reuelatione p̾mu¬
nitus fuerat de hoc mundo sublato:
inore duoꝵ staret uerbũ reuelatio¬
nis hoc. Qd qͥdem ut eisdem abbati¬
b dixit. nemini suoꝵ indicare uolu¬
it: ne forte passionis sue socios eo am¬
pluis contristaret. Et quidẽ sicut p̃¬
uidit ⁊ p̃dixit. eo mͦ ⁊ de mundo
transiuit: quẽadmodũ sequens hy¬
storie ordo declarabit. In hoc ⁊ uni
scoꝵ similis: qui similit̾ de p̃sentis
cursus sui fine. reuelationem acce¬
ꝑit: Cui nocte uisum: quod ipse to¬

Expanded text:
me. Qui certissime scio quod me percusme. Qui certissime scio quod me percusso dispergentur, quasi oves non habentes pastorem. » Hanc eamdem visionem paucis post diebus exactis et cuidam alii abbati ordinis Cisterciensis, amico itidem suo et familiari, pacto simili ne videlicet eam cuiquam, donec visionis videret exitum, revelaret, secreto similiter retulit: de Valle Lucente dictus abbas hic erat. Visionem itaque duobus his abbatibus retulit, ut ita ipso eo modo quo ex revelatione praemunitus fuerat de hoc mundo sublato, in ore duorum staret verbum revelationis hoc. Quod quidem, ut eisdem abbatibus dixit, nemini suorum indicare voluit, ne forte passionis suae socios eo amplius contristaret. Et quidem sicut praevidit et praedixit, eo modo et de mundo transivit, quemadmodum sequens historiae ordo declarabit. In hoc et uni sanctorum similis qui similiter de praesentis cursus sui fine revelationem accepit; cui nocte visum quod ipse to
Abbreviated transcription (Latin):
accepi: quod morte dura s sꝑo qͦd
p̾ciosa de hoc mundo sim transitu¬
rus. Nocte quippe hac mͥ uisum.
qͦd in eccł̃ia nescio tñ qua contra
oñm regẽ angloꝵ in auditorio
dñi pape ⁊ cardinalium ꝓ eccłe
causa contenderim. Dño quidem
papa parti mee fauente. s car¬
oinalib aduersantib ꝓ rege con¬
tra me. cũ ecce subito quatuor
suꝑuenerunt milites. qui mox rapi¬
enteᷤ me ab auditorio. in eadem eccła
capitis mei sũmitatem ubi corone
mee locus est. excoriauerunt: adeo
ut mͥ uidebat᷑ angustiatꝰ: quod ui¬
oebar michi defecisse. Et ex reuela¬
tione hac. scio quippe reuelationẽ
ẽẽ hoc ñ uanũ somnium: contur¬
bor sic ⁊ contͥstor. Non quid̾e ꝓpt̾
reuelationẽ ꝓ qua potiꝰ altissimo
qnͣtas ualeo gr̃as ago. qui parui¬
tati mee aꝑire dignatus est de
hoc mundo mei exitus modũ: s
ꝓpt̾ eos maxime doleo qͥ secuti ft̃
me. ⁊ tot ⁊ tanta sustinuert᷑ ꝓpt̾

Expanded text:
accepi quod morte dura, sed spero quod accepi quod morte dura, sed spero quod pretiosa de hoc mundo sim transiturus. Nocte quippe hac mihi visum, quod in ecclesia, nescio tamen qua, contra dominum regem Anglorum in auditorio domini papae et cardinalium pro Ecclesiae causa contenderim, domino quidem papa parti meae favente, sed cardinalibus adversantibus pro rege contra me, cum ecce subito quatuor pervenerunt milites, qui mox rapientes me ab auditorio, in eadem ecclesia capitis mei summitatem, ubi coronae meae locus est, excoriaverunt, adeo ut mihi videbatur angustiatus quod videbar mihi defecisse. Et ex revelatione hac, scio quippe revelationem esse hoc, non vanum somnium, conturbor sic et contristor: non quidem propter revelationem, pro qua potius Altissimo quantas valeo gratias ago, qui parvitati meae aperire dignatus est de hoc mundo mei exitus modum, sed propter eos maxime doleo, qui secuti sunt me et tot et tanta sustinuerunt propter
Abbreviated transcription (Latin):
erum die recessus nr̃i tiniaco.
int̾ itinerandũ archip̾sul qui
in uia maxime solebat eẽ. comes
facundissimꝰ ⁊ iocundissimꝰ: cepit
ad modũ tristis ⁊ mestus ẽẽ. contͣ
morem suũ neminẽ suoꝵ in uia
alloquens. nec ipsum suoꝵ aliqͥs:
Nobis iue sociis opinantib ipsum
tristari sic: eo qͦd ã fr̾ib tam di¬
ligentib et tam dilectis recessisset.
Abbas uͦ noster pontiniacensis comes
tunc nr̃ ꝑ uiam. uir edoctus et re¬
ligionis approbate uidens sic et com¬
patiens: accessit ꝓpuis. sciscitans ab
ed secretiꝰ quare sic uultꝰ ipsius con¬
cidisset. Et hoc ip̃m it̾m ⁊ it̾m scis¬
citabat᷑: donec sibi archip̾sul aꝑi¬
ret causam ad amicam importu¬
nitatem sciscitantis. Dñe abbas
inquiens. nec mirũ si animo mõ
turbato: uultus m̃s sic concide¬
rit. ueruntam̃ causam et si fami¬
liaris mĩs sis non priꝰ edisseram:
nisi eo pacto ut secreto eam tene¬
as. quo ad uixero ego. Et abbas
mox pepigit se facturum sic.

Expanded text:
erum die recessus nostri inter itinerandum archipraesul, qui in via maxime solebat esse comes facundissimus et jucundissimus, coepit admodum tristis et moestus esse contra morem suum, neminem suorum in via alloquens, nec ipsum suorum aliquis; nobis viae sociis opinantibus ipsum tristari sic eo quod a fratribus tam diligentibus et tam dilectis recessisset. Abbas vero noster Pontiniacensis, comes tunc noster per viam, vir edoctus et religionis approbatae, videns sic et compatiens, accessit propius sciscitans ab eo secretius quare sic vultus ipsius concidisset. Et hoc ipsum iterum et iterum sciscitabatur, donec sibi archipraesul aperiret causam ad amicam importunitatem sciscitantis. « Domine abbas, » inquiens, « nec mirum, si animo meo turbato vultus meus sic conciderit: verumtamen causam, et si familiaris meus sis, non prius edisseram nisi eo pacto, ut secreto eam teneas quoad vixero ego. » Et abbas mox pepigit se facturum sic.
Abbreviated transcription (Latin):
ñtium ꝑagendu. qͥda approbate religio¬
niꝰ uir electꝰ ẽ: ob fauorẽ religiois p̾cipuũ
⁊ feruorẽ. pannosus ⁊ miser. oĩ temꝑe
exercens nuidipedalia. Uñ ⁊ cognom̃to¬
cognor̃to uocabat᷑ discaltiatꝰ. Girar¬
dꝰ noĩe ꝓpͥo. uir certe iugit habens
mortẽ in desiderio. et uitã in pati¬
entia. Cuiꝰ semꝑ summa fuerat sol¬
licitudo. ad pacem reuocare discor¬
des. Solũ ergo talis idoneus: qui
fungeret᷑ legatione hac. In talib
quippe et fiducialit̾ loquendi dei
uerba. et oꝑandi grandia. multa
solet ẽẽ libertas: ut pote inquib
oñi sp̃c. Is itaq missus: In cuiꝰ ore
pret̃ littͥas quas detulit: ⁊ archipre¬
sul uerba sua posint. Missus ẽ. et
aliꝰ quid̾a religiosus cũ eo. Et hii
missi sic. fiducialit̾ quidem egerunt:
s nec hu qͥcqm ꝓfecerunt: Qumpo¬
tiꝰ dura ꝓpinantes: dura ꝓduris
immo multo plus duriora priori¬
b reportarunt.
Qualr arctetur archi

Expanded text:
nuntium peragendum quidam approbatae religionuntium peragendum quidam approbatae religionis vir electus est, ob favorem religionis praecipuum et fervorem pannosus et miser, omni tempore exercens nudipedalia: unde et cognomento vocabatur discalceatus, Girardus nomine proprio, vir certe jugiter habens mortem in desiderio et vitam in patientia; cujus semper summa fuerat sollicitudo ad pacem revocare discordes. Solus ergo talis idoneus, qui fungeretur legatione hac. In talibus quippe et fiducialiter loquendi Dei verba et operandi grandia multa solet esse libertas, utpote in quibus Domini Spiritus. Is itaque missus; in cujus ore, praeter litteras quas detulit, et archipraesul verba sua posuit. Missus est et alius quidam religiosus cum eo. Et hi missi sic fiducialiter quidem egerunt, sed nec hic quidquam profecerunt. Quin potius dura propinantes, dura pro duris, imo multo plus duriora prioribus reportarunt. 17. QUALITER ARCTETUR ARCHI
Abbreviated transcription (Latin):
nis: et faciem leonis uxta: in hoc ip¬
so et magistrũ sequens. Siquis in¬
quit magist᷑ preoccupatꝰ fuerit in
aliquo delicto: uos qui spũales estis
instruite huiꝰmi in sp̃u lenitatis.
Et alibi ad discipłm: de ep̃ali ip̃m
officio instruens. Seruũ inquit
oñi litigare ñ oportet: s mansue¬
tum ẽẽ:cũ modestia corripientem
eos qͥ resistunt ueritati. Ecce leni¬
tatis et modestie sp̃c. Et tñ idem
ipse ad discipłm. alibi: Qmͣ ob cau¬
sam inquit increꝑa illos dure:
ut sani sint in fide. Ecce lenitas
et modestia: ecce ⁊ increpatio dura.
hoc est samaritani oleum ⁊ uinũ.
heȩ in ꝓpħa euangłice facies. facies
hominis: ⁊ facies leonis. Et reuera
eccłastica disciplina hec. et iuris ec¬
clesiastici ordo: ut qͥ fomenta ñ sen¬
tit. ferro abscidatur suꝑbie tu¬
mor. uñ et eccle doctor hic. nr̃ archi¬
p̾sul dico. hac incedens uia: hoc pro¬
cedit ordine. Ad hoc uero duriꝰ iam

Expanded text:
nis et faciem leonis, juxta in hoc ipnis et faciem leonis, juxta in hoc ipso et Magistrum sequens: Si quis, inquit Magister, praeoccupatus fuerit in aliquo delicto, vos qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu lenitatis . Et alibi ad discipulum de episcopali ipsum officio instruens: Servum, inquit, Domini litigare non oportet; sed mansuetum esse cum modestia corripientem eos qui resistunt veritati . Ecce lenitatis et modestiae spiritum. Et tamen idem ipse ad discipulum alibi: Quam ob causam, inquit, increpa illos dure, ut sani sint in fide . Ecce lenitas et modestia, ecce et increpatio dura! hoc est Samaritani oleum et vinum; hae in propheta evangelicae facies, facies hominis et facies leonis. Et revera ecclesiastica disciplina haec et juris ecclesiastici ordo, ut qui fomenta non sentit, ferro abscidatur superbiae tumor, unde et Ecclesiae doctor hic noster, archipraesul dico, hac incedens via, hoc procedit ordine. Ad hoc vero durius jam
Abbreviated transcription (Latin):
regẽ adhuc scdo ꝑ eundem con¬
uenire. Qui et nice hac ñ adeo sua¬
uia ut priꝰ. s et durtora. legati uiua
uoce dicenda inunxit: et litt̾as ali¬
qnͣtulum austeritatis continentes
destinauit. quib archip̃sul regem
corripuit: s in misccłia et in sp̃u
lenitatis adhuc. Uerũ eo inbreui
tt̾m reu̾so qui missus fuerat: repor¬
tauit ⁊ it̾m quod neq uox ẽẽt. neq
sensus adhuc. Archip̃sul uͦ audiens
sic. ⁊ certissime iã consicłans qͦd hac
misccłie ⁊ lenitatis uia non ꝓfice¬
ret. inspiritu uidicii ⁊ ardoris.
sicut sp̃n feruens erat: t̾cio iam cõ¬
scripsit sermones. s asꝑos ⁊ auste¬
ros: iam ñ sicut pͥus regem in mise¬
ricordia corripiens. s dure incre¬
pans. et sicut tunc decebat ep̃m.
cũ om̃i ĩperio arguens: tanqm ue¬
ri samaritani discipłs. ꝑriꝰ infumdenᷤᷤ
oleum. et ninũ posteã. Et tanqm
figuratũ in ꝓpħa uerũ euangłicum
animal. habens ante faciem homi-¬

Expanded text:
dhuc secundo per eumdem convenire. Cui et vice hac non adeo suavia ut prius, sed et duriora legati viva voce dicenda injunxit et litteras aliquantulum austeritatis continentes destinavit, quibus archipraesul regem corripuit, sed in misericordia et in spiritu lenitatis adhuc. Verum eo in brevi iterum reverso qui missus fuerat, reportavit et iterum quod neque vox esset neque sensus adhuc. Archipraesul vero audiens sic, et certissime jam considerans quod hac misericordiae et lenitatis via non proficeret, in spiritu judicii et ardoris, sicut spiritu fervens erat, tertio jam conscripsit sermones sed asperos et austeros, jam non, sicut prius, regem in misericordia corripiens, sed dure increpans, et sicut tunc decebat, episcopum cum omni imperio arguens, tanquam veri Samaritani discipulus prius infundens oleum et vinum postea. Et tanquam figuratum in propheta verum evangelicum animal, habens ante faciem homi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc: quisqͥs in sacris litt̃is etiã uł medio¬
critꝰ ex̾citatꝰ. si sĩplici ⁊ puro inspiciat ocło:
cito uidebit qͦd sic. Que tñ ego solum
nunc tangens: ñ ꝓsequor. Nec enĩ eẽt
p̃sentis oꝑis: ꝓsequi om̃ia hec. que
singła: ꝓpria ⁊ singła sua efflagitarẽt
uolumina. Unde omissis nunc his: ad
illam unitatẽ qua pͥma ⁊ pͥncipalis
unitas scismaticũ sͥ uniuit hominẽ:
de qua nc̃ in huiꝰ meli parte tota nr̃a
cẏthara resonat: reu̾tamur. Quod autẽ
dico unitũ scismaticũ hominẽ: hocdi¬
co sic ꝓpter scismatici hoĩs unitam pͥ¬
me unitati naturam. in ipso quidem
homine specialit̾ ⁊ ꝑsonalit᷑ unito: in
unione ip̃sa: om̃i sedato scismate. et
nulla iam in ipso sp̃c ⁊ carnis rebellio¬
ne. Et sic erat homini sp̃c sui ⁊ carnis
unitas in paradiso pͥdem ꝑdita: in pͥ¬
uilegiato homine hoc iam ex parte
restituta. Et hoc quide ꝑ ipsam uni¬

Expanded text:
hoc quisquis in sacris litteris, etiam vel mediohoc quisquis in sacris litteris, etiam vel mediocriter exercitatus, si simplici et puro inspiciat oculo, cito videbit quod sic? Quae tamen ego solum nunc tangens non prosequor. Nec enim esset praesentis operis prosequi omnia haec quae singula propria et singula sua efflagitarent volumina. Unde omissis nunc his, ad illam unitatem qua prima et principalis unitas schismaticum sibi univit hominem, de qua nunc in hujus meli parte tota nostra cithara resonat, revertamur. Quod autem dico unitum schismaticum hominem, hoc dico sic propter schismatici hominis unitam primae unitati naturam, in ipso quidem homine specialiter et personaliter unito, in unione ipsa omni sedato schismate et nulla jam in ipso spiritus et carnis rebellione. Et sic erat homini spiritus sui et carnis unitas in paradiso pridem perdita in privilegiato homine hoc jam ex parte restituta. Et hoc quidem per ipsam uni
Abbreviated transcription (Latin):
ma ⁊ et̾na iusticia añ om̃ia scła preco¬
gitata: late sententie ꝓ pace hominis
executio. Ecce executor nouus: sicut re
et noĩe ammirabilis. Qd ꝓfecto nom̃
uixta ꝓpħ̃am: sͥ ex re tanqmͣ ꝓprium
uendicat. Et uocabit᷑ inqͥt nomen eiꝰ
ammirabilis. Reuera sententie ꝓho
mine late executor nouus ⁊ ammira-¬
bilis: ds homo. homo d̃s. Nam ut au¬
dacter iam loquar. ne temere au̾tat
dominꝰ: stupor quippe ⁊ tremor que
ꝓ facti nouitate app̃henderunt me
sic compellunt: nicħ in tam incomp̃-¬
hensibili ⁊ tam ĩmensa oꝑm altissimi
potentia: nicħ intam archanis tamꝑ
fundis sap̾ie ⁊ scientie sue thesauris
sicut uidere mͥ uideor posset repiri:
qͦd ita ẽẽt efficax ad seruũ fugitiuum
reuocandũ. qͦd ita cõmodum: ad ser¬
uum acqͥsitum retinendum. qͦd ita
iustũ: ad tirannũ illum tͥumphandu.
qͦd ita foret idoneum: ad tͥumphatum
om̃ib scł̃is confundendum. Quomͦ uͦ

Expanded text:
ma et aeterna justitia ante omnia saecula praecoma et aeterna justitia ante omnia saecula praecogitata latae sententiae pro pace hominis exsecutio. Ecce exsecutor novus, sicut re et nomine admirabilis. Quod profecto nomen juxta prophetam sibi ex re tanquam proprium men ejus admirabilis . Revera sententiae pro homine latae exsecutor novus et admirabilis, Deus homo, homo Deus. Nam, ut audacter jam loquar, ne temere avertat Dominus, stupor quippe et tremor quae pro facti novitate apprehenderunt me sic compellunt nihil in tam incomprehensibili et tam immensa operum Altissimi potentia, nihil in tam arcanis, tam profundis sapientiae et scientiae suae thesauris, sicut videre mihi videor, posset reperiri, quod ita esset efficax ad servum fugitivum revocandum, quod ita commodum ad servum acquisitum retinendum, quod ita justum ad tyrannum illum triumphandum, quod ita foret idoneum ad triumphatum omnibus saeculis confundendum. Quomodo vero
Abbreviated transcription (Latin):
Unde ⁊ tutissimũ sicut nec ab ipsa
fide sic nec au̾bis fidei que in ortho-¬
doxorum patrum tractatib seu scĩꝑꝵ
concilioꝵ sanctionib reꝑunt᷑: recede¬
re. qͥ nunc astruendo nunc destruen¬
do: uerbis fidei competentib suffici-¬
enter satis ⁊ cõmode usi sunt. Ab
his ergo recedere: ꝑiculum. ne sub
exquisita aliqua nouitate uerboꝵ
aut sequam᷑ uet̾em: aut nouũ gig¬
namus errorem. Quid enĩ ñ in ꝑicło.
cum reatus hic ñ solum ex rea men-¬
te oriatur s et lingua. ⁊ ñ sensus s
et sermo sit incrimine: unum
certe audeo. quia ñ erit plene sc̃a et sa¬
na doctrina: nisi etiam scĩs ⁊ autenti¬
cis scõꝵ uerbis fuerit ministrata creden¬
tib. Fides quippe sicut fidelium: ita et
scientia qua erudiunt᷑ ad fidem ñ ho¬
Sed ut ad premissa reu̾tam᷑. et ad opus
illud nouũ quo et̾num dm̃ temꝑałe
hoĩem uerum ⁊ ꝑfectum p̾dicamus:
ecce certe noua illa ⁊ inaudita a sum¬

Expanded text:
Unde et tutissimum sicut nec ab ipsa Unde et tutissimum sicut nec ab ipsa fide, sic nec a verbis fidei, quae in orthodoxorum Patrum tractatibus seu sanctorum conciliorum sanctionibus reperiuntur, recedere; qui nunc astruendo nunc destruendo verbis fidei competentibus sufficienter satis et commode usi sunt. Ab his ergo recedere periculum, ne sub exquisita aliqua novitate verborum aut sequamur veterem, aut novum gignamus errorem. Quid enim non in periculo, cum reatus hic non solum ex rea mente oriatur, sed et lingua, et non sensus, sed et sermo sit in crimine? Unum certe audeo, quia non erit plene sancta et sana doctrina, nisi etiam sanctis et authenticis sanctorum verbis fuerit ministrata credentibus. Fides quippe sicut fidelium, ita et scientia qua erudiuntur ad fidem non hoSed ut ad praemissa revertamur, et ad opus illud novum, quo aeternum Deum temporale hominem verum et perfectum praedicamus, ecce certe nova illa et inaudita a sum
Abbreviated transcription (Latin):
Uerum inp̾sentiarũ huiꝰcemodi as¬
sertiones uarias sicut nec ꝓbo nec im¬
ꝓbo. cum eadem in carnationis fides
sit apud hos ⁊ apud illos: ⁊ si ex causis
fidei ⁊ cirta fidem ip̃am uarie moue¬
antur. forte tanti mysterii scrutato¬
res magis temerarii: ⁊ curiosi magis
qm necesse. Unde ut omissis his ad ꝓ¬
positum tam in effabilis tam in comp̃¬
hensibilis. tam incõparabilis unitatiᷤᷤ
reuertam᷑ mist̾ium: huiꝰ certe tante
unitatis uinculum. et tam mire tam
noue tam preclare unitatis gr̾am:
deridet iudeus. ñ credit ethnicus. nec
capit philosophus. Hic etiã piclitatur
et xp̃ianus qui scͥpturas ꝑperam intel¬
ligendo errans aut errantem sequens:
cura hoc ueritatis ⁊ unitatis gr̃e sa¬
cramentũ male sentiendo: uł in mo¬
dico deuiat. Qui et si forte ꝓpter fun¬
damentũ salutem consequet᷑: sic tnꝰ
saluus erit qͣi ꝑ ignem. Quales for¬
te illi de quib paulo ante dictum.

Expanded text:
Verum inpraesentiarum hujuscemodi asVerum inpraesentiarum hujuscemodi assertiones varias sicut nec probo, nec improbo, cum eadem incarnationis fides sit apud hos et apud illos, etsi ex causis fidei et circa fidem ipsam varie moveantur forte tanti mysterii scrutatores magis temerarii et curiosi magis m necesse. Unde ut omissis his ad propositum tam ineffabilis, tam incomprehensibilis, tam incomparabilis unitatis revertamur mysterium hujus certe tantae unitatis vinculum et tam mirae, tam novae tam praeclarae unitatis gratiam deridet Judaeus, non credit ethnicus, nec capit philosophus. Hic etiam periclitatur et Christianus, qui Scripturas perperam intelligendo errans aut errantem sequens circa hoc veritatis et unitatis gratiae sacramentum male sentiendo vel in modico deviat. Qui et si forte propter fundamentum salutem consequetur sic tamen salvus erit quasi per ignem. Quales forte illi de quibus paulo ante dictum.
Abbreviated transcription (Latin):
ed et ediu̾so illis qui ẽẽntialiter
dm̃ hoĩem tradunt: uident᷑ prio¬
res illi ꝑhabitus rationem qua dm̃ ho¬
minem p̾dicant: sicut nimis insipide
et minꝰ gratiose tante unitatis int̾ d̾m
et hoĩem: extenuare gr̾am. lax are
uincłm. ⁊ huic altissimi tam miracu¬
loso oꝑi tam admirabilit̾ singłari et
tam singłarit᷑ admirabili: derogare.
simmiste magni illiuis concionatoris
nuntii ꝓmisso. manifeste adu̾si: in¬
stillantis sic uirgini. Quod nascet᷑ in qͥt
ex te sc̃m: uocabit filius dei. Et adici-¬
unt isti hoc ẽẽ illud om̃ib scl̃is ⁊ ge¬
nerationib admirabile sacram̃tum.
et absconditum: ad qͦd om̃is simili¬
tudo inducta mox reꝑcussa dissidet
et impotens ẽ. hoc in qm illud est:
qͦd et̾nus ille ds om̃ium creator ⁊ dñs.
manens qͦd erat: sic qͥddam temꝑale.
qͥddam passibile. qͥddam creatum fa-¬
ctus est: qͦd ante ñ erat ipse. absq oĩ
sui uicissitudine: seu uicissitudinis
obumbratione ulla.

Expanded text:
qui essentialiter Deum hominem tradunt videntur priores illi per habitus rationem, qua Deum hominem praedicant, sicut nimis insipide et minus gratiose tantae unitatis inter Deum et hominem extenuare gratiam, laxare vinculum, et huic Altissimi tam miraculoso operi, tam admirabiliter singulari et tam singulariter admirabili derogare simmiste magni illius concionatoris nuntii promisso manifeste adversi installantis sic virgini: Quod nascetur, inquit, ex te sanctum vocabitur Filius Dei . Et adjiciunt isti hoc esse illud omnibus saeculis et generationibus admirabile sacramentum et absconditum ad quod omnis similitudo inducta mox repercussa dissidet et impotens est. Hoc, inquam, illud est quod aeternus ille Deus omnium Creator et Dominus manens, quod erat sic quiddam temporale, quiddam passibile, quiddam creatum factus est, quod ante non erat ipse, absque omni sui vicissitudine seu vicissitudinis obumbratione ulla.
Abbreviated transcription (Latin):
gister scurrilitatẽ que ad rem ñ ꝑti¬
net inhibeat: ⁊ sapiens moneat in ha¬
bitu nunqͣm głandũ: qͥ quanto ambi¬
ciosior. tanto magis suspitione ñ ca¬
ret. Nec recta facit credi de se: etiã si
forte tota cõpositio hec int̾dũ non ex
libidine pendeat. sex uirtute. Uerũ
iste popularis aure qm iuuenis cap¬
tabat sequens spm̃: nec magistͥ cura¬
bat mandatũ. nec sapientis seq̃batur
consilium
De continentia thome: c̃ iu

Expanded text:
gister scurrilitatem quae ad rem non pertigister scurrilitatem quae ad rem non pertinet inhibeat, et sapiens moneat in habitu nunquam gloriandum, qui quanto ambitiosior tanto magis suspicione non caret. Nec recta facit credi de se etiam si forte tota compositio haec interdum non ex libidine pendeat, sed ex virtute. Verum iste popularis aurae, quam juvenis captabat, sequens spiritum, nec magistri curabat mandatum nec sapientis sequebatur consilium. 2. DE CONTINENTIA THOMAE CU
Abbreviated transcription (Latin):
auxit. ut gr̃a ꝓficeret sicut apud ho¬
mines: et apuddm̃. Solet quippe
dñs bonꝰ et benignꝰ hominis p̃ ceteris
benignitatẽ respicere. non solam il-¬
lam que bonitatẽ habet sociam: s et
illam qm etiam absq bonitate diximꝰ.
Solet inqm talem respicere: bonita-¬
tem ipsi sicut uult et quando uult
adungendo. Sp̃c enĩ situt ubi uult:
ita et qñ uult spirat. et qͥ nouissimi
ueniunt: his qͥ p̾uenerunt paresfi¬
unt. Itaq is ab ineunte iuuentute iu¬
uenilia sequens: litt̾as quas in teneris
adhuc annis in scolis didicerat manũ
iam subducens ferule fugit: more ef¬
fraim pascens uentos. ⁊ sequens um¬
bram. Uñ et qđ illi dulce ⁊ familiare
solet ẽẽ. etati. iuxta illud poete. gau¬
det eqͥs. canib. et aprici gramine cam-¬
pi. Nugis curialib intendebat: uagis
et uanis studiis se occupabat. Et ut int̾
cet̾os cet̾is emineret: p̃ cet̾is cultiores
semꝑ appetebat ornatus: Cum tñ ma-¬

Expanded text:
auxit, ut gratia proficeret, sicut apud hoauxit, ut gratia proficeret, sicut apud homines et apud Dominum. Solet quippe Dominus bonus et benignus hominis prae caeteris benignitatem respicere, non solam illam quae bonitatem habet sociam, sed et illam quam etiam absque bonitate diximus. Solet, inquam, talem respicere bonitatem, ipsi sicut vult et quando vult adjungendo. Spiritus enim sicut ubi vult, ita et cum vult spirat, et qui novissimi veniunt his qui praevenerunt pares fiunt. Itaque is ab ineunte juventute juvenilia sequens, litteras quas in teneris adhuc annis in scholis didicerat, manum jam subducens ferulae, fugit more Ephraim pascens ventos et sequens umbram. Unde et quod illi dulce et familiare solet esse aetati, juxta illud poetae: Gaudet equis canibusque et aprici gramine campi, nugis curialibus intendebat: vagis et vanis studiis se occupabat. Et ut inter caeteros caeteris emineret, prae caeteris cultiores semper appetebat ornatus: cum tamen ma
Abbreviated transcription (Latin):
gerant. Uñ et iõseph duplici bac gr̃a Sits.ilo e¬
preditꝰ ⁊ sieẽt ciuis ierłm: administra¬
bat sapient̾ et industrie dõ et homi¬
nib gratiosus inegipto res egyptioꝵ.
Similit̾ ⁊ daniel inbabilone: res ba¬
biloniorũ. Et ipse magister duplici
hac p̃pollens: om̃ib om̃ia factus est.
Quas ut nob̾ et in nobis conungen¬
das monstiaret: post qͥndeci car¬
nis oꝑa enumerata. int̾ duodetĩ fru¬
ctus sp̃c: mox post bonitatẽ benig¬
nitatẽ ponit. Tunc enĩ ñ solũ bona.
s et iocunda bonitas: si comitẽ habe¬
at benignitatẽ. gram uidełc illam ci-¬
uilem et urbanam: a qua cepuus.
Hac ꝓfecto inpͥmis iuuentitiᷤᷤ sue anniᷤ
thomas hic ñr pollebat: ⁊ si ea qua int̾
fructus sp̃c ipsi p̃ponit magist᷑: bo¬
nitate destitutꝰ adhuc. Uerũ cłs n̾r
sicut benignꝰ et bonꝰ: mirã ⁊ mundo
insꝑatam postea huic bonitatẽ de¬
dit. et cũ bonitate: benignitatem

Expanded text:
gerant. Unde et Joseph duplici hac gratia gerant. Unde et Joseph duplici hac gratia praeditus, etsi esset civis Jerusalem administrabat sapienter et industrie, Deo et hominibus gratiosus, in Aegypto res Aegyptiorum. Similiter et Daniel in Babylone res Babyloniorum. Et ipse magister duplici hac praepollens omnibus omnia factus est. Quas ut nobis et in nobis conjungendas monstraret, post quindecim carnis opera innumerata inter duodecim fructus spiritus mox post bonitatem benignitatem ponit. Tunc enim non solum bona sed et jucunda bonitas si comitem habeat benignitatem, gratiam videlicet illam civilem et urbanam a qua coepimus. Hac profecto in primis juventutis suae annis Thomas hic noster pollebat etsi ea, quam inter fructus spiritus ipse praeponit magister, bonitate destitutus adhuc. Verum Deus noster, sicut benignus et bonus, miram et mundo insperatam postea huic bonitatem dedit et cum bonitate benignitatem
Abbreviated transcription (Latin):
detur aduersa. In priori qͥppe qͣi abs¬
q bonitate sola benignitas: in hac uͦ
qͣi absq benignitate sola bonitas.
Gra etenĩ hec: tristior districtior. se¬
uerior. ñ ut prior om̃ib om̃ia: s sibi
soli et dõ. Et hac homo plus placet
d̃o: s minꝰ scło. Que semꝑ qͣi tristis
et austerior: ñ homines scłi. seu etiã
eos ipsos quoꝵ assidue consortio iungi¬
tur. inuitans aliqua sui dulcedine:
s potiꝰ quasi rugata fronte eis semꝑ
intentans. Sp̃ualis quidẽ sc̃a et bona
hec: s minꝰ idonea ⁊ iocunda consortio.
Et qui hac pollent: boni certe hiiszbe¬
nigni ñ adeo. qͦd facit illa prior: gr̃a
uidełc cuulis et urbana. Unde dupli¬
cihac pollere: potissimũ. His p̃sertim
qui in scło sunt: ⁊ int̾ scłi homines cõ¬
morant᷑. ut siboni sunt: sint et benig¬
ni. Et hii quidem utraq gr̃a prediti
sic. et si ciues sint ierłm: p̃ cet̾is tam̃

Expanded text:
detur adversa. In priori quippe cum absdetur adversa. In priori quippe cum absque bonitate sola benignitas, in hac vero cum absque benignitate sola bonitas. Gratia etenim haec tristior, districtior, severior, non ut prior omnibus omnia, sed sibi soli et Deo. Et hac homo plus placet Deo, sed minus saeculo, quae semper qui tristis et austerior, non homines saeculi seu etiam eos ipsos, quorum assidue consortio jungitur, invitans aliqua sui dulcedine, sed potius quasi rugata fronte eis semper intentans. Spiritualis quidem sancta et bona haec sed minus idonea et jucunda consortio. Et qui hac pollent boni certe, usque benigni non adeo, quod facit illa prior, gratia videlicet civilis et urbana. Unde duplici hac pollere potissimum, illis praesertim qui in saeculo sunt et inter saeculi homines commorantur, ut si boni sunt, sint et benigni. Et hi quidem utraque gratia praediti sic, etsi cives sint Jerusalem prae caeteris tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Qu̾od ut uideamꝰ cur dixe ¶adeo.¬
rim: duplicis gr̃e recordemͣ: Ouplex
enĩ est in hominib gr̃a. Est quippeci¬
uilis quedã gr̃a. urbana. benigna.
dulcis. socialis. et ad sui dilectionem
inuitans. qua homo plus placet scło:
s deo minus. utpote bonitate desti¬
tuta ad huc. tanqmͣ scłaris quedam
absq bonitate benignitas Unde et¬
si cuulis et urbana. bonitatem ñ habẽs
comitem: tanqm scl̃aris fallax et ua-¬
na gr̃ahec. Inqua tñ magis notari
potest sola scłi uanitas: qm ulla oꝑis
turpitudo uł iniquitas. Uerumtñ
gr̃a hec ⁊ si fallax ⁊ uana: adeo tam̃.
Gr̃a quippe scł̃i hec: uelut ext̾ior car¬
nis pulchritudo. que qͥdem adeo: qm¬
qm ipsa sit gr̃a fallax ⁊ uana. Iuxta
qͦd sapiens. Fallax inqͥt gr̃a et uana:
est pulchritudo. Uerum tunc gr̃a hec
benignitas optima: benignitati hu¬
ic honitate adiuncta.
Est autẽ alia ñ scłi s celi duntaxat
gr̃a: illi qu̾ã p̾misimꝰ plurimũ ut ui¬

Expanded text:
quod ut videamus cur dixerim, duplicis gratiae recordemur: duplex enim est in hominibus gratia: est quippe civilis quaedam gratia, urbana, benigna, dulcis, socialis et ad sui dilectionem invitans qua homo plus placet saeculo sed Deo minus, utpote bonitate destituta adhuc, tanquam saecularis quaedam absque bonitate benignitas. Unde, etsi civilis et urbana bonitatem non habens comitem tanquam saecularis fallax et vana gratia haec. In qua tamen magis notari potest sola saeculi vanitas quam ulla operis turpitudo, ulla iniquitas. Verumtamen gratia haec, etsi fallax et vana, a Deo tamen. Gratia quippe saeculi haec, velut exertior carnis pulchritudo, quae quidem a Deo, quanquam ipsa sit gratia fallax et vana. Juxta quod Sapiens: Fallax, inquit, gratia et vana est pulchritudo . Verumtamen gratia haec benignitas optima benignitati huic bonitate adjuncta. Est autem alia saeculi sed coeli duntaxat gratia, illi quam praemisimus plurimum ut vi
Abbreviated transcription (Latin):
siccatis lacrimis. attracto sp̃u: amo
ris sui infine laudem digne anñ¬
tiem. Ut uixta illud dictu antiquũ:
ipsi om̃is laus in fine cantet᷑. Habet
enĩ preciosus finis: grande pͥuilegiũ
laudis. Adeo etiam qͦd ⁊ siqͥs ante mor¬
tem laude dignꝰ sit: monet tñ sapi¬
ens neminem añ mortẽ laudandũ.
Uñ ⁊ oporteret si forte datũ desuꝑsic:
in ampliorẽ tam p̾ciosi finis laudẽ
nos deinceps suꝑ extendere. cũ iuxta
sapientẽ preciosus hominis finis:
totiꝰ laudis sibi pͥuilegium uendicet.
Quod gͥ supra oraui: ⁊ hoc nc̃ iterũ
oro. dñs labia mea aꝑiat: ut ad głam
suam głosi neomartyris sui laudẽ

Expanded text:
siccatis lacrymis attracto spiritu amodsiccatis lacrymis attracto spiritu amodris sui in fine laudem digne annuntiem, ut juxta illud dictum antiquum ipsi omnis laus in fine cantetur. Habet enim pretiosus finis grande privilegium laudis: adeo etiam quod etsi quis ante mortem laude dignus sit, monet tamen sapiens neminem ante mortem laudandum unde et oporteret, si forte datum desuper sic, in ampliorem tam pretiosi finis laudem nos deinceps super extendere, cum juxta sapientem pretiosus hominis finis totius laudis sibi privilegium vindicet. Quod igitur supra oravi et hoc nunc iterum oro, Dominus labia mea aperiat ut ad gloriam su
Abbreviated transcription (Latin):
accedo ⁊ ardentiꝰ: nescio tñ quo re¬
tardatus affectu. qͦd ĩ fine certami¬
nis athlete certantis ñ fimat᷑: s
magis ac magis ⁊ in effabilit̾ ma-¬
gis augeat᷑ p̃coniũ. Et adhuc eo
etiã plus uoluntariꝰ ad finẽ ꝓpero:
quod finis hic ⁊ si ñ om̃is consũma¬
tionis finis sit. quod est soluis capi¬
tis consũmationi reseruatũ: mire
tñ consũmationis hic finis. san¬
guis effusus hic. In qͦ latebat ⁊t̃
tanqm in rosa medicamentũ: in cor¬
tice balsamũ. latebat inqmͣ in sanꝰ¬
guine tc̃ s manifesta nc̃: salus po¬
puli. decus cleri. totiꝰ deniq ecclarũ
orbis patͦcinium. ⁊ ipsiꝰ corona ĩmar¬
cessibilis. qmͣ gladiatores ferro su¬
ꝑ capitis ⁊ carnis eiꝰ coronã tanqͣm
suꝑ aliqmͣ incudem cudentes: ipsi
fabritauert̃. ꝓ corona coronã. Nec gͥ
est quod de cet̾o debeam ad tante con¬
sũmationis finẽ ꝓperare inuitꝰ. Uñ

Expanded text:
accedo et ardentius, nescio tamen quo reaccedo et ardentius, nescio tamen quo retardatus affectu, quod in fine certaminis athletae certantis non finiatur, sed magis ac magis et ineffabiliter magis augeatur praeconium. Et adhuc eo etiam plus voluntarius ad finem propero, quod finis hic etsi non omnis consummationis finis sit, quod est solius capitis consummationi reservatum, mirae tamen consummationis hic finis sanguis effusus hic. In quo latebat tunc tanquam in rosa medicamentum, in cortice balsamum; latebat, inquam, in sanguine tunc, sed manifesta nunc salus populi, decus cleri totius, denique ecclesiarum orbis patrocinium et ipsius corona immarcescibilis, quam gladiatores ferro super capitis et carnis ejus coronam tanquam per aliquam incudem cudentes ipsi fabricaverunt pro corona coronam. Nec igitur est quod de caetero debeam ad tantae consummationis finem properare invitus: unde
Abbreviated transcription (Latin):
iud gͥ: Os meũ aꝑiam ⁊ attra¬
ham sp̃m. ut uoluntariꝰ ⁊ si tñ contͣ
uoluntatẽ: deinceps certaminis fi¬
nem ⁊ ultimũ certantis describam
exitũ. ⁊ in fine eiꝰ qui sine fine est:
ego faciam finẽ. ubi tn non est finis.
Post certantis triumphũ ipso iam
ingła: deinceps mutus. nicħ ex
tunc locuturꝰ de regno suo. qͦd nec
oculus uidit. nec auris audiuit: nec
in cor hominis ascendit. Uñ nec uer¬
bo nec stilo subiacet. Illa quippe
et̾nitatis ⁊ indeficientis claritatis
materia: omnẽ temyalis ⁊ moribun¬
oe lin I gue obtundit sonũ. obdu
stilum. dictionũ etiam ꝓ¬
prie¬
tates ab sordet. Utpote
sicut
in audita ⁊ inuisa: sic
et in ex cogitata mat̾ia. unde
tacito hoc quod omnẽ ⁊ scriben¬
oi ⁊ loquendi modũ excedit: con¬
sũmationis uirĩ finis qͥ etiã pre
nunia claritate sui ⁊ dignitate
mat̾ie. ingenioli mei stilũ obfus-¬
cando reuerberat: mox dẽscriben¬
dus. Ad quẽ ꝓfecto finẽ eo iocundiꝰ

Expanded text:
ur? Os meum aperiam et attraham spiritum, ut voluntarius, etsi tamen contra voluntatem, deinceps certaminis finem et ultimum certantis describam exitum, et in fine ejus qui sine fine est ego faciam finem, ubi tamen non est finis. Post certantis triumphum ipso jam in gloria deinceps mutus, nihil ex tunc locuturus de regno suo, quod nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit , unde nec verbo nec stylo subjacet. Illa quippe aeternitatis et indeficientis claritatis materia omnem temporalis et moribundae linguae obtundit sonum, obducit stylum, dictionum etiam proprietates absorbet, utpote sicut inaudita et invisa, sic et inexcogitata materia. Unde tacito hoc quod omnem et scribendi et loquendi modum excedit, consummationis viri finis, qui etiam prae nimia claritate sui et dignitate materiae ingenioli mei stylum obfuscando reverberat, mox describendus. Ad quem profecto finem eo jucundius
Abbreviated transcription (Latin):
tutis annos eo plus gratũ quo plus
fidũ et deuotũ pontifici impendisset
obsequiũ: in ocłis dm̃ sui multã rito
gr̃am ⁊ familiaritatẽ obtinuit. Cuiꝰ
etiã iam p̾ cet̾is qui ei multi ⁊ indu¬
strii assistebant: crebriori ⁊ secretiori
utebat᷑ colloquio. et consilio frueba¬
tur.
Quomͦ archileuita factus.

Expanded text:
tutis annos eo plus gratum quo plus fidum et devotum pontifici impendisset obsequium, in oculis domini sui multam cito gratiam et familiaritatem obtinuit; cujus etiam jam prae caeteris, qui et multi et industrii assistebant, crebriori et secretiori utebatur colloquio et consilio fruebatur. 6. QUOMODO ARCHILEVITA FACTUS.
Abbreviated transcription (Latin):
tra ipsum ꝓꝓter nos. Et ita studebat
qua posset arte regem turbatum
sedare: ⁊ censuram eccłiasticã qͣm iã
metuebat. aut penitꝰ tollere. aut
suspendere. Hec gͥ eo cogitante: in
primis statuit. regem aliqua humi¬
litatis specie placare: sciens hoĩem
mitem ⁊ mansuetũ facile unci hu¬
militate: que etiã ⁊ suꝑbis gratissi¬
ma. Dixit itaq se ad glosum illum
martyrem dionisiũ francoꝵ apłm.
quẽ nunqm priꝰ uiderat. nouũ dñm
suũ regis filium: qui puer t̾c erat.
hic est desideratꝰ ille puer regi post
multos regni sui annos immo toti
popło pret̾ om̃iũ spẽ. adodatꝰ. unicꝰ
patͥs sui. philippꝰ noĩe. qͥ patͥ pꝰea succes¬
sit ĩ regnũ. ⁊ nc̃ regnat. ⁊ ꝑ annos ⁊ temꝑa
felicit᷑ regnt ⁊ potẽter.

Expanded text:
tra ipsum propter nos. Et ita studebat tra ipsum propter nos. Et ita studebat qua posset arte regem turbatum sedare et censuram ecclesiasticam quam jam metuebat aut penitus tollere aut suspendere. Haec igitur eo cogitante, in primis statuit regem aliqua humilitatis specie placare, sciens hominem mitem et mansuetum facile vinci humilitate quae etiam et superbis gratissima. Dixit itaque se ad gloriosum illum martyrem Dionysium Francorum aposquem nunquam prius viderat, novum dominum suum regis filium, qui puer tunc erat. Hic est desideratus ille puer, regi post multos regni sui annos, imo toti populo, praeter omnium spem a Deo datus, unicus patris sui, Philippus nomine, qui patri postea successit in regnum et nunc regnat, et per annos et tempora feliciter regnet et pot
Abbreviated transcription (Latin):
ad uirũ apłicum ẽ reuersus. Re¬
uersus inqm: tanqmͣ legatus fidelis:
nuntians uiro apłico plene ⁊ ꝑfe¬
cte que uiderat. que audierat. Ille
inqm cito ⁊ expedite sic ẽ reuer¬
sus: illo alt̾o qui itineris ⁊ legatioĩs
extiterat comes. nob̃cũ cisalpino re-¬
manente adhuc. Insule quippe no¬
stre occidentalis ut dicebat᷑ uene¬
no infectus. ⁊ argento nr̃o suffar¬
cinatus: minime tã cito pot̾at tã
expedite reuerti.
Uidens itaq rex gratianũ reuer-¬
sum sic. tanqm legatum fidelem
ñ que sua querentem.⁊ offensam
⁊ gr̃am in negotio ad quod uene¬
rat equa libra ponderantẽ: cogi-¬
tare cepit deliberans quid agendũ.
Cogitabat quippe nec sine causa.
quod ille sic reuersus ad dñm papã
causam suã deprimeret: nr̃am uͦ
iustificaret. Cogitabat etiã quod
francoꝵ rex ꝓ p̃fata nobiliũ qui
ipsi adheserant pace iuolata motꝰ:
oñm papam ꝓpensus moueret con¬

Expanded text:
ad virum apostolicum est reversus; read virum apostolicum est reversus; reversus, inquam, tanquam legatus fidelis, nuntians viro apostolico plene et perfecte quae viderat, quae audierat. Ille, inquam, cito et expedite sic est reversus, illo altero qui itineris et legationis exstiterat comes, nobiscum Cisalpino remanente adhuc. Insulae quippe nostrae occidentalis, ut dicebatur, veneno infectus et argento nostro suffarcinatus, minime tam cito poterat, tam expedite reverti. Videns itaque rex Gratianum reversum sic tanquam legatum fidelem, non quae sua quaerentem et offensam et gratiam in negotio ad quod venerat aequa libra ponderantem, cogitare coepit deliberans quid agendum. Cogitabat quippe, nec sine causa, quod ille sic reversus ad dominum papam causam suam deprimeret, nostram vero justificaret. Cogitabat etiam quod Francorum rex, pro praefata nobilium qui ipsi adhaeserant pace violata motus, dominum papam propensius moveret con
Abbreviated transcription (Latin):
laudabilit̾ fecit. T̃andem uͦ ⁊ ipse
⁊ dictus legationis sue comes rege
priꝰ sepe ⁊ sepiꝰ suꝑ pace conuentõ
uenientes ad nos: retulerunt se
in om̃i negotii articulo ad quod
uen̾ant. regem reppisse tͥgu̾sato¬
rem. u̾sipellem. tortuosum. ⁊ eius
qͦd agebat᷑ dissimulatorẽ: queren¬
tem semꝑ ꝑ quasdam ambages.
ꝑ inuolucra. ⁊ ꝑ quasdam exqui¬
sitas ⁊ excogitatas astutias. pacis
negotiũ ad quod uen̾ant ꝓtelare:
⁊ sũmoꝑe molientẽ partem suã
iustificare: nr̃am uero depͥmere.
Et gracianꝰ presertĩ hic erat: qui
ã nobis hoc ñ celauit. ñ siluit. ñ
abscondit. Nnde ⁊ iam certissime
aduertens quod saluo honore dei et
eccł̃e. nec ꝑ ipsos nec forte ꝑ alios me¬
oiatores pax ꝓcessum habere posset:
deinceps nec ꝑ uerboꝵ ambages de¬
tentus. nec ꝓmissionib illectus. nec
auro argento ue suffarcinatꝰ: cito
et expedite ad romanam eccł̃iam.

Expanded text:
laudabiliter fecit. Tandem vero et ipse laudabiliter fecit. Tandem vero et ipse et dictus legationis suae comes, rege prius saepe et saepius super pace convento, venientes ad nos retulerunt se in omni negotii articulo ad quod venerant regem reperisse tergiversatorem, versipellem, tortuosum et ejus quod agebatur dissimulatorem, quaerentem semper per quasdam ambages, per involucra, et per quasdam exquisitas et excogitatas astutias pacis negotium, ad quod venerant, protelare et summopere molientem partem suam justificare, nostram vero deprimere. Et Gratianus praesertim hic erat, qui a nobis hoc non celavit, non siluit, non abscondit. Unde et jam certissime advertens quod salvo honore Dei et Ecclesiae nec per ipsos nec forte per alios mediatores pax processum habere posset, deinceps nec per verborum ambages detentus, nec promissionibus illectus, nec auro argentove suffarcinatus, cito et expedite ad Romanam Ecclesiam