comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uantum ad iustitiã spectat
& gram: pot̃ & de reo qͥ lib̾atur rec¬
te dici. & de reo qui dampnat᷑. tol¬
le qͦd tuum .ẽ. & uade. huic autẽ
uolo qͦd non debetur donare. An
ñ licet mͥ facere qͦd uolo. aut ocu¬
lus tuus nequam.ẽ. qr ego bonꝰ
sum: Hic ille si dicat. cur ñ & mͥ.
merito audiet. O homo tu qͥs es
qͥ respondeas dõ: Quẽ certe inu.
no ur̃m. benignissimũ largitarẽ.
in te uͦ eractorem iustissimũ in
nullo tam̃ cernis iniustum. Cũ
enim uistus ẽẽt. etiam si utrũq
pitnir&: qui lib̾atur habet uñ
qͥd omĩb deberetur ostenderet. atq
ita gratius suam gram inuasis mi¬
sc̃diȩ cõĩdaret. cur in eade causa
me quam illũ potiꝰ puniet. aut il¬
lum quã me potiꝰ libabit. Hoc non
dico si queris quare : qr fãttor me
ñ inuenire quid dicam. Si & hoc
queris quare : qr in hac re sĩc̃ iusta
.ẽ. tra eius. sic̃ magna ẽ miscdĩa eiꝰ.
ita inscrutabilia iudicia eiu

Expanded text:
ectat et gratiam, potest et de reo qui liberatur, recte dici reo qui damnatur, Tolle quod tuum est, et vade; huic autem volo quod non debetur donare. An non licet milii facere quod volo? An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum ? Hic ille si dicat, Cur non et mihi? merito audiet, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo ? Quem certe in uno vestrum benignissimum largitorem, in te vero exactorem justissimum, in nullo tamen cernis injustum. Cum enim justus esset, etiamsi utrumque puniret: qui liberatur, habet unde quid omnibus deberetur ostenderet, atque ita gratius suam gratiam vasis misericordiae commendaret; cur in eadem causa me quam illum potius puniet, aut illum quam me potius liberabit? » Hoc non dico: si quaeris quare; quia fateor me non invenire quid dicam. Si et hoc quaeris quare; quia in hac re sicut justa est ira ejus, sicut magna est misericordia ejus, ita inscrutabilia judicia eju
Abbreviated transcription (Latin):
figm̃tum ei dicit qui se finxit: qua¬
re sic me fecisti: Quãdui gͦ figm̃tũ
es. ñdum ꝑfectus filius qr ñdum
hausisti plenissimã grãm. qua no¬
bis cdata. ẽ. potestas filios dĩ fieri qͦ
possis audire. iam non dicam uos
seruos s amicos meos: tu quis es.
qͥ respondeas dõ. & uelis dĩ nosse cõ¬
silium: Qui si hominis tͥ equalis
nosse uoluisses impudent̃ faceres.
nͥ pͥus in amicitiam recipereris. Si¬
cut gͦ portauimus imaginẽ t̃reni¬
hominis portemus & imaginẽ ce¬
lestis exuentes nos ueterem homi¬
nem. & induentes nouumrut ñ
dicatur nobis. quasi luteo figm̃to.
num qͥd dicit figm̃tũ ei qͥ se finxit
quare me sic fecisti. Nam ut mani¬
festum sit. ñ scĩficato spui. s carnali¬

Expanded text:
figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Quamdiu ergo figmentum es, nondum perfectus filius, quia nondum hausisti plenissimam gratiam qua nobis data est potestas filios Dei fieri , quo possis audire, Jam non dicam vos servos, sed amicos ; tu quis es, qui respondeas Deo, et velis Dei nosse consilium? qui si hominis tibi aequalis nosse voluisses, impudenter faceres, nisi prius in amicitiam recipereris. Sicut ergo portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis , exuentes nos veterem hominem et induentes novum , ut non dicatur nobis quasi luteo figmento: Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me sic fecisti? 3. Et ut manifestum sit, non s
Abbreviated transcription (Latin):
rum tenentium dm̃ pattem tenenti¬
um ecclam mnatrem nec illum parentẽ
nec istam offendentes. s mamore utͥ¬
usq parentis iuuentis ⁊ adhatditarẽ
erñampperantes. Non leso patre non
lesamatit cdarur unicuiq heteditas.

Expanded text:
rum tenentium Deum Patrem, tenentium Ecclesiam matrem, nec illum parentem, nec istam offendentes, sed in amore utriusque parentis viventes, et ad haereditatem aeternam properantes, non laeso patre, non laesa matre, datur unicuique haereditas.
Abbreviated transcription (Latin):
filii atq heredes dei cumetiam hete¬
clitas morte cdecessoris firiateneat᷑.
noc ullo alio moclo hereclitas possit
intelligi iespondetur ipso quicdan
martuo sactos noscẽ hcredes qm̃tibii:
cumiltis ẽ sponsus. Heredisgͦ dicisi
qi teliquit nobis pacis eccłasticȩ pos¬
ralis quamin hacuita possidemus. quob
testatus ẽ dicens Pacem ineam douobis.
pacemrelinquouobis. Coberedisaũeius
inuictoua. lunc eminsimilescienmnus

Expanded text:
filii atque haeredes Dei , cum etiam haereditas morte decessoris firma teneatur, nec ullo alio modo haereditas possit intelligi, respondetur ipso quidem mortuo factos nos esse haeredes, cum illis est sponsus . » Haeredes ergo dicimur, quia reliquit nobis pacis ecclesiasticae posionis, quam in hac vita postestatus est dicens, Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis . Cohaeredes autem ejus in victoriam . Tunc enim similes ei erimus
Abbreviated transcription (Latin):
uocatisumus adhuc paruult ⁊ ad spĩta¬
ha contemplancla mintis icdonerusq
adhumillimas nrãs cogitationes se mi¬
re interemur qͥ d non cudent̃ atꝙ ꝑ
spicue cetnebamus ⁊̃ dipsum moutut¬

Expanded text:
vocati sumus, adhuc parvuli et ad spiritalia contemplanda minus idonei, usque ad humillimas nostras cogitationes se mire niteremur, quod non evidenter atque perspicue cernebamus
Abbreviated transcription (Latin):
homine aocepit. In ut boaũ nonaccepit:
qi inoõimut abilit manet ab xt̃nonict̃nũ.
Quia gͦaccepit resurrectionẽ ⁊ untã et̾nã
caro illa qua resurrerit ⁊unuificata
ascendit incelum hoc nobis ꝓmissum
e. i psam hereditatẽ expectamus uitã
xt̃nam. Adhuc enimnontotumorepꝰ
accepit. sicaput inglo ẽ. menbra ad¬
huc interra sũt : nec caput solum ac¬
cepturum .ẽ. herectuatem nocrpus te¬
linquetur. Totus ap̃c accepturufẽ he¬
recditatenr: totus sadm hominẽ ictẽ ca

Expanded text:
on accepit; quia incommutabiliter manet ab aeterno in aeternum. Quia ergo accepit resurrectionem et vitam aeternam caro illa, quae resurrexit et vivificata ascendit in coelum, hoc nobis promissum est. Ipsam haereditatem exspectamus, vitam aeternam. Adhuc enim non totum corpus accepit; quia caput in coelo est, membra adhuc in terra sunt: nec caput solum accepturum est haereditatem, et corpus relinquetur: totus Christus accepturus est haereditatem; totus secundum hom
Abbreviated transcription (Latin):
Potens aliquis querit ate ꝓpt̃
p̃tedam suam ꝓpt̾ rapinam suam.
ministerium falsi cestimonii. negas tu
negas falsum: ne neges uerum. Ne
multis immorer: ille irascitur. ille po¬
tens ẽ. p̃mit: accedit amicus qͥ non uult
te ẽẽ in p̃ssura. ñ uult ẽt̃ in malo. Rogo
te. fac qͦd tͥ dicitur. Quid magnum t̃:
Iam forte qͦui & sathanas dũo. scͥptumẽ
de te. qi angelis suis maudauit dete.
ne offencdas ad lapidem pedem tuum.
forte : iste amicus tuus. qr uidet te xp̃ia¬
num. de lege tͥ uult ꝑsuadere. qͦd putat
te debere facere. fãc. Quid: Dicis quid:
hoc qͦd uult ille. S timendum ẽ : falsũ
ẽ. Non legisti: omĩs homo mendar:
Iam iste scancdalum ẽ. Amicus ẽ. quid
facturus es Oculus ẽ. manus ẽ: am¬
ponde illi & ad hoc. ne uideat᷑ sͥ aliquid
dirisse ad stiadendum m̃dacium. testi¬
monium de lege ꝓserens. & urgens te
de lege contra legem. In lege enĩ scͥptũ
ẽ. falsum testimonium ne dicas: & ui

Expanded text:
potens aliquis quaerit a te, propter praedam suam, propter rapinam suam, ministerium falsi testimonii. Negas tu: negas falsum, ne neges verum. Ne multis immorer, ille irascitur, potens est, premit. Accedit amicus, qui non vult te esse in pressura, non vult te esse in malo: Rogo te, fac quod tibi dicitur; quid magnum est? Jam forte quomodo et satanas Domino, Scriptum est de te, quia Angelis suis mandavit de te, ne offendas ad lapidem pedem tuum . Forte et iste amicus tuus, quia videt te christianum, de lege tibi vult persuadere, quod putat te debere facere. Fac quod dicit. Quid? Hoc quod vult ille. Sed mendacium est, falsum est. Non legisti, Omnis homo mendax ? Jam iste scandalum est. Amicus est, quid facturus es? Oculus est, manus est: Amponde illi et ad hoc, ne videatur sibi aliquid dixisse ad suadendum mendacium, testimonium de Lege proferens, urgens te de Lege contra Legem. In Lege enim scriptum est, Falsum Testimonium ne dicas : et in
Abbreviated transcription (Latin):
mirum: Homines eratis. mendaces
eratis. : omĩs enim homo mendar: ac¬
cedit uobis grã dĩ. dedit uobis pote¬
statem filios dĩ fieri. Audite uocem
si non filii altissumi. m̃daces: qr omĩs
homo m̃dar. Si filiĩ dĩ. si grã saluato¬
ris redempti. si p̃tioso sauguine cõꝑati.
si aqua & spũ reuati. si ad hereditatem
cȩlorum p̃destiuati : utiq filiĩ aĩ. gͦ

Expanded text:
mnes homines eratis, mendaces eratis; omnis enim homo mendax. Accedit vobis gratia Dei, dedit vobis potestatem filios Dei fieri. Audite vocem ii hominum, si non filii Altissimi, mendaces; quia omnis homo mendax. Si filii Dei, si gratia Salvatoris redempti, si pretioso sanguine comparati, si aqua et Spiritu renati, si ad haereditatem coelorum praedestinati, utique fi
Abbreviated transcription (Latin):
om̃o qui loquunt᷑ mendacium : ñ m̃tioꝵ:
qi scͥptum ẽ. falsum testunoniũ ñ dices.
Urgeat lic& p̾ssuris carnem meani. cui
displiceo in ueritatt. audio dñm ineũ
uolite timere eos qͥ occidunt corpus.¬

Expanded text:
omnes qui loquuntur mendacium . Non mentior, quia scriptum est, Falsum testimonium non dices. Urgeat licet pressuris carnem meam cui displiceo in veritate: audio Dominum meum, Nolite timere eos qui corpus
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. Dicet mͥaliqͥs Ergo agunur: non
agunus. Respondeo Immo ꝯagis.
geris. Sp̃c̃ enim dĩ qui te agit: agen
ti acdicitor ẽ. t. Ipsum nomen acdruto¬
ris p̃scribit łͥ qr ⁊ tu ipse aliqͥd agis.
Quotquot enir spũ dĩ agunt : hiĩ filĩ

Expanded text:
Dei. Dicet mihi aliquis, ergo agimur non agimus? respondeo imo et agis gis. Spiritus enim Dei qui te agit, agenti tibi adjutor est, ipsum nomen adjutoris praescribit tibi, quia et tu ipse aliquid agis. Quotquot enim Spiritu Dei aguntur hi filii
Abbreviated transcription (Latin):
non faucium non labiotum. Intus
sonat autibus cłiͣ clauso ore labiisq¬
uninotis. Susanna ista uoce clama¬
lis. Quare non tantũ pat: Qma
sit abba᷑ responctet᷑ tibi par. Abba
enim hebraroe: pat̾ dicitur. Quait
utrumq uoluit apłs dictre Quia ui¬
clebat lapidem angularem quẽ reꝑ¬
.ẽ. incaput anguli. nonsine causa an¬
gularem dictum: nͥ qr mosculũ recepit
utrumq parietem de diuerso uenien¬
tem. hinc circuncisio. inde p̃putium.
inde abba. inde pat̾. Cononctia parit¬

Expanded text:
non faucium, non labiorum: intus sonat, auribus Dei sonat. Clauso ore labiisque immotis, Susanna ista voce clamalis. Quare non tantum Pater? Qusit abba, respondetur tibi, pater. Abba enim Hebraice pater dicitur. Quare utrumque voluit Apostolus ponere? Quia videbat lapidem angularem quem repest in caput anguli , non sine causa angularem dictum, nisi quia in osculum recipit utrumque parietem de diverso venientem. Hinc circumcisio, inde praeputium; inde abba, inde pater; pari
Abbreviated transcription (Latin):
tuat᷑ p̾stine stabilitati: quã non ꝑ
se habebit. s ꝑ animam stabilitam
indõ quȩ tursus non ꝑse stabilit᷑
s ꝑ dm̃ quo fruit᷑. ĩdeoq amplitis qͣn
ompus uigebit ⁊ tpła ꝑ ĩcõmittabilẽ¬
ueruatem qͥfilius dĩ unicus. ẽ: atq
ita ⁊ corpus ꝑ ipsũm filium dĩ uige¬
bit. qr omĩa ꝑipsum. Dono etiam
euis qͦd animȩ datur. idẽ. scõ sp̃ũ
non solum anima cui clatut salua
⁊ pacata ⁊ scã fit. s ipsum etiã ciptis
unuificabit᷑. eritq innatura sua inim¬
dissimum. Iue enim dicit. Munda

Expanded text:
tuatur pristinae stabilitati, quam non per tuatur pristinae stabilitati, quam non per se habebit, sed per animam stabilitam in Deo. Quae rursus non per se stabilitur, sed per Deum quo fruitur; ideoque amplius quam corpus vigebitveritatem, qui Filius Dei unicus est; atque ita et corpus per ipsum Filium Dei vigebit, quia omnia per ipsum. Dono etiam ejus, quod animae datur, id est sancto Spiritu, non solum anima, cui datur, salva et pacata et sancta fit, sed ipsum etiam corpus vivificabitur, eritque in natura sua mundi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ fructu coiporis delectata
negligit dm̃. inclinatur act iuchi¬
lum: ⁊ ista ẽ. nequitia. hoc pacto
aũ uita carnalis ⁊ t̾rena efficitur:
⁊ obhoc etiam caro ⁊ tr̃a nominat᷑.
⁊ quã diu ia .t̃. regnum dĩ ñ possi¬
debit. Si aũdum in hoc stadio uitę
humanȩ anima clegit. uincat eas qͣs
acluersum se nutriuit cupidtitates fru¬
endo mortalib ⁊ ad eas uincenctas grã
ctĩ se adinuati credat mente illi serui¬
ens ⁊ bona uoluntate. sine ctubitatio¬
ne reparabit᷑. ⁊ amultis inutabilibus
ad unum incõmutabile reuertetur.
reformata ꝓ sapientiam non formatã
s ꝑ quam sormantur untuersa. fru
Ita fit homo spiritalis omĩa uidicans.
ut ipse a nenune uidicetur. diligẽs
cdñm dm̃ suum u toto corde. in tota
se ipsum. Se aũ spiritalit᷑ diligit: qͣ
ex toto qͦcd in eo uiuit cdm̃ cdiligit.
sequens. ut post mortem corporalẽ
quam debemus pͥmo peccato. tem¬
pore atq orctine stio. hoc corpus testi¬

Expanded text:
quae, fructu corporis delectata, negligit Deum, inclinatur ad nihilum, et ista est nequitia. Hoc autem pacto vita carnalis et terrena efficitur, et ob hoc etiam caro et terra nominatur, et quandiu ita est, regnum Dei non possi. Si autem dum in hoc stadio vitae humanae anima degit, vincat eas quas adversum se nutrivit cupiditates fruendo mortalibus, et ad eas vincendas gratia Dei se adjuvari credat, mente illi serviens et bona voluntate; sine dubitatione reparabitur, et a multis mutabilibus ad unum incommutabile revertetur, reformata per Sapientiam non formatam, sed per quam formantur universa, frueIta fit homo spiritualis omnia judicans, ut ipse a nemine judicetur , diligens Dominum Deum suum in toto corde suo, in tota seipsum. Se autem spiritualiter diligit, qui ex toto, quod in eo vivit, Deum diligit. sequens ut post mortem corporalem, quam debemus primo peccato, tempore suo atque ordine suo hoc corpus resti
Abbreviated transcription (Latin):
Nonenim accepistis sp̃m seruitutis ite¬
rum intimore. Quicbẽ. uerum᷑ Quo¬
modo trente molestissimo pedagogo.
Quidc̃. tterum : Sic̃ inmonte sina. ac¬
cepistis spm̃ seruitutis. Dicet aliqiuis.
intimorem: intabulis coictis indilecꝰ¬
tionem. Auctistis quomodo longe po¬
sitam plebem. uoces igius. fumus in
monte trebat : quomͦ aũ ueniens spt̃
spc̃ sos̃ igneis linguis suꝑ unũquẽq
ctiscipulorum insederit. Iam gͦ non
in tunoie s incdilectione: ut ñserui
s filiĩ simus. Qui enim adhuc icdeo
bene agit qr penam tunet. ⁊dm̃ non
amat: ñctum. ẽ. int̃ filios. Utinam
tam̃ uel pęnam timeat. Timor ser uus
t̃ : caritas libera .c̃. fac uel timoie pę¬
he : si ñctum potes amore iustitie. Ue¬
niet chniã. ⁊ seruus abscectet: qr cõsum¬
mata cariras foras mitrit tunorem.

Expanded text:
 accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Quid est iterum? quomodo terrente molestissimo paedagogo. Quid est iterum? sicut in monte Sina accepistis spiritum servitutis. Dicet aliquis: apideis in timorem; in tabulis cordis in dilectionem. Audistis quomodo longe positam plebem voces, ignis, fumus, in monte terrebant; quomodo autem veniens Spiritus sanctus igneis linguis super unumquemque ue eorum insederit . Jam ergo non in timore, sed in dilectione; ut non servi, sed filii simus. Qbene ait, quia poenam timet, et Deum non amat, nondum est inter filios, utinam tamen vel poenam timeat. Timor servus est, charitas libera est. Fac vel timore poenae, si nondum potes amore justitiae. Veniet domina et servus abscedet, quia consummata charitas foras mittit timorem
Abbreviated transcription (Latin):
re cotidie. affligere mituere. stena¬
re. interimere:. Quam mnulta enim
ꝓficientes iam non delectant. que an¬
tea clelectabant: Quando gͦ delectabat¬
⁊ non ei consentiebat᷑. mortificabat᷑: q
iam ñ cdelectat. mortificatum .ẽ. Cũ gͦ¬
mortificaueritis. uiuetis idẽ. illas cõ¬
cupiscentias carnis. quibus non cõsen¬
tire magna laus ẽ. quas non habere
ꝑsictio. ẽ  iam hic inetuenctũ ẽ. ne
qͥsq rursus ad mortificandas actiones
carnis de spũ suo p̃tũmeret. ergo ne
hic se extolleret humanus łpc̃. ⁊ alhoc
opus se idoncum firmumq iactaret.
subiecit ⁊ait. Quotquot enun spũ dĩ

Expanded text:
ta carnis, affligere, minuere, frenare, interimere. Quam multa enim proficientes jam non delectant, quae antea delectabant. Quando autem delectabat, et non ei consentiebatur, mortificabatur. Si jam non delectat, mortificatum est. « mortificaveritis, vivetis, id est, illas concupiscentias carnis, quibus non consentire magna laus est, quas non habere perfectio est, jam hic metuendum est, ne quisquam rursus ad mortificandas actiones carnis, de spiritu suo praesumeret; ergo hic se extolleret humanus spiritus, et ad hoc opus se idoneum firmumque jactaret, subjecit, et ait, Quotquot enim Spiritu Dei
Abbreviated transcription (Latin):
tem in uobis. Ablato gͦ peccato. aufere¬
tur pęna peccati. Et ubi t̃. malum᷑
uͥ.ẽ. mors contentio tua Uͥ ẽ mais acu¬
leus tuus.Uincit enim essentia nichi¬
lum: ⁊sic absorbebit᷑ mais inuictaua.¬

Expanded text:
tem in vobis . Ablato ergo peccato, auferetur et poena peccati: et ubi est malum? Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Vincit enim essentia nihilum, et sic absorbetur mors in vict
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ illam generationem ⁊ hãc
ꝓcessionem nescio. non ualeo. non
susticio. Ac ꝑ hoc qr ⁊ illa ⁊ ista ẽ inet̃¬
.sabilis. sic̃ ꝓpħa de filio loquens ait ge¬
nerationem enus qͥs enarrabit: ĩta cle
spũ scõ uerissime dicit᷑. ꝓcessionem eiꝰ
quis en arrabit  Satis s̃t gͦ nobis quia
nr̃.ẽ. asc̃ ipso filius. s ab illo de quo na
sic̃ iam ostendunus. Unde ꝯspc patͥs
dictus.ẽ. uͥlegitur. si aũ spc̃ eius qui
suscitauit xp̃m amortiis habitat
lorum unus patͥs ⁊ alt̃ filii. s unus
potius patͥs ⁊ filii. De qͦ uno spũ scͥptũ
.ẽ. Et enim inspũ uno nos om̃s in
unum corpus baptizati sumus. siue
iudei. siue greci suie serui. siue libe¬

Expanded text:
inter illam generationem et hanc processionem nescio, non valeo, non sufficio. Ac per hoc quia et illa et ista est ineffabilis, sicut propheta de Filio loquens ait, Generationem ejus quis enarrabit ? ita de Spiritu sancto verissime dicitur, Processionem ejus quis enarrabit? Satis sit ergo nobis, quia non est a seipso Filius, sed ab illo de quo natsicut jam ostendimus: unde et Spiritus Patris dictus est, ubi legitur, Si autem Spiritus ejus qui suscitavit Christum a mortuis, habitat lorum, unus Patris, alter Filii; sed unus potius Patris et Filii: de quo uno Spiritu scriptum est, Etenim in Spiritu uno nos omnes in unum corpus baptizati sumus, sive Judaei, sive Graeci, sive servi, sive libe
Abbreviated transcription (Latin):
finis p̃cepti caritas. & d̾s caritas. quia¬
s pater & filius & sp̃s sc̃s unũ sunt.
lbi tibi finis est. & alibi uia est. ⁊ loli
herere in uia. & non ꝑuenire ad finẽ
Ad qͥcqͥd aliud ueneris. transi. usq¬
quo ꝑuenias ad finẽ. Quid est finis:
Michi autẽ adherere dõ bonũ est.
Adhesisti deo. finisti uiã. ꝑmanebis
inis enĩ legis xp̃c adiusticiã om¬
ni credenti. sicut apłs dicit. Il¬
si credimꝰ. quando incipimꝰ uiã bo¬
nã ingredi. ipsum uidebimꝰ. cum ꝑ¬
uenerimus. Et ideo ipse finis Ex catu

Expanded text:
finis praecepti charitas, et Deus charitas: quia Pater et Filius et Spiritus sanctus unum sunt. Ibi tibi finis est: alibi via est. Noli haerere in via, et non pervenire ad finem. Ad quidquid aliud veneris, transi usquequo pervenias ad finem. Quid est finis? Mihi autem adhaerere Deo bonum est . Adhaesisti Deo, finisti viam; permanebis inis enim Legis Christus, ad justitiam omni credenti , sicut Apostolus dicit. Illi credimus, quando incipimus viam bonam ingredi; ipsum videbimus, cum pervenerimus: et ideo ipse finis.
Abbreviated transcription (Latin):
ab oꝑibus fides. sicut apłs dicit
iustificati bominẽ ꝑfidem sine oꝑibꝰ
legis. Et sunt oꝑa quȩ uident᷑ bona
sine fide.xͥ. & non sunt bona quia
non referunt᷑ ad cũ finẽ ex quo sũt
bona. finis enĩ legis. rp̃s ad iusticiã
om̃i credenti. Ideo noluit discernere
ab oꝑe fidem. sed ipsam fidem dixit
esse opꝰ. Ipsa est enĩ fides quȩ ꝑdilecti¬
onẽ oꝑat᷑. Nec dixit hoc est opus.
ur̃m. sed hoc est opus dei. ut creda¬
tis ineũ quẽ misit ille. ut qui głat᷑¬

Expanded text:
ribus fides, sicut Apostolus dicit, justificari hominem per fidem sine operibus Legis : et sunt opera quae videntur bona, sine fide Christi; et non sunt bona, quia non referuntur ad eum finem ex quo sunt bona: Finis enim Legis Christus, ad justitiam omni credenti . Ideo noluit discernere ab opere fidem, sed ipsam fidem dixit esse opus. Ipsa est enim fides quae per dilectionem operatur . Nec dixit, Hoc est opus vestrum; sed, Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille: ut qui g
Abbreviated transcription (Latin):
oramꝰ ꝓ nolentib credere.
nisi ut ds̃ in illis oꝑetur. & uelle
bona uoluntas qͥde cordis mei.
& p̃catio ad dm̃ fit ꝓ illis in salu¬
tẽ. Orat ꝓ non credentib. Quid.
nͥ ut credant: Non enĩ aliter
cõsequunt᷑ salutem. Si gͦ fides
oiantiũ. dĩ p̃uenit grãm: nũ¬
qͥd eorum fides ꝓ qͥb oratur ut
credant. dĩ p̃uenit grãm. quã¬
doqͥde hoc ꝓ cis oratur. ut non
credentib. i d.ẽ. fidem ñ habenti¬
b fĩdes ipsã donetur Erlibto
ut ad uera credenda moue¬
atur. ñ sibi sufficit. nͥ ꝑ grãm
ds̃ opituletur. dicente ipso dño.
uis eis instant᷑ euuangeliũ p̃di¬
caret : parum tam̃ eẽ credebat
nͥ ꝓ illis etiã orar& ut crederẽt.
ait enĩ. fr̃s. bona uoluntas qͥd̾e
cordis mei : & dep̃catio ad dm̃ ꝓ

Expanded text:
oramus pro nolentibus credere, nisi ut Deus in illis operetur et velle bona voluntas quidem cordis mei, et deprecatio ad Deum pro illis fit in salutem . Orat pronim aliter consequuntur salutem. Si ergo fides orantium Dei praevenit gratiam; numquid eorum fides, pro quibus oratur ut credant, Dei praevenit gratiam? Quandoquidem hoc pro eis oratur, ut non credentibus, id est fidem non habentibus, fides ipsa donetur. Cum ut ad uera credenda moueatur, non sibi sufficit, nisi per gratiam deus opituletur, dicente ipso dominouis eis instanter euangelium praedicaret, parum tamen esse cernebat, nisi pro illis etiam oraret, ut crederent; ait enim: Fratres, bona uoluntas quidem cordis me
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ habent. Noui. scio. Ap̃
illos fui. talis fui. Zelum dĩ
habent : s ñ scd̃m scientiã. Quid
.ẽ. hoc apostole. ñ scd̃m scientiã
Expone nobis quã cõmendes
scientiã. quã doleas in illis ñ eẽ.
& in nobis uelis eẽ. Secutus ad¬
iunxit. & qͦd clausum posuerat
aꝑuit. Quid . ẽ. zelum dĩ habẽt
s ñ scdm scientiã : Ignorantes. it

Expanded text:
habent: novi, scio, apud illos fui, talis fui. Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam? Quid est hoc, Apostole, non secundum scientiam? Expone nobis quam commendes scientiam, quam doleas in illis non esse, et in nobis velis esse. Secutus adjunxit, et quod clausum posuerat, aperuit. Quid est, Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam? Ignorantes
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbi rami humilis inseratur olea¬
ster. Mancat tam̃ radix. illis p̃cisis. istis
receptis. Ubi manet tadix : In patͥitthit
Et enim patͥa xp̃i populus isrb quia
ex cis uenit scłm carnem. S hiunus
arboris radix abtaham ysuc. iacob:
patͥarche scĩ. Et ubi isti: In requie ap̃
dm̃. inhonore magno. ut in abrahe
simm adiutꝰ ille pauꝑ pꝰcorporis exi¬
tum leuaret᷑. et in abrahe sinu de lon¬
ginquo a suꝑbo diuite uidant᷑. figo
radix manit. radix laudat᷑ s ramisu¬
ꝑbi et p̃cidi et atescere meruerunt. O¬
leaster aũhumilis. illorum p̃cisione
inuenit locum. Audigͦ quẽadiodũ
p̃cidant᷑ rami naturales: quẽadinodũ
inserat᷑ oleaster. Exipso centurione qͣm

Expanded text:
bi rami, humilis inseratur oleaster: maneat tamen radix, illis praecisis, istis receptis. Ubi manet radix? In Patriarchis. Etenim patria Christi populus Israel, quia ex eis venit secundum carnem: sed hujus arboris radix, Abraham, Isaac, et Jacob, patriarchae sancti. Et ubi isti? In requie apud Deum, in honore magno: ut in Abrahae sinum adjutus ille pauper post corporis exitum levaretur, et in Abrahae sinu de longinquo a superbo divite videretur . Ergo radix manet, radix laudatur: sed rami superbi et praecidi et arescere meruerunt; oleaster autem humilis illorum praecisione invenit locum. 6. Audi ergo quemadmodum praecidantur rami naturales, quemadmodum inseratur olea
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. ñ tmiem tantam fidem mnisrł.
ꝓpterea dico uobis qr multi ab auiente
et occidente uenient. Quamlate tr̃am
occupauit oleaster. Amara silua mũ¬
dus hic fuit. S ꝓpt̃ humilitatẽ ꝓpt̾
ñsum dignus qui subitctũ incum
intres: multi ab ouente et occidẽte
uenient. Et puta qr uenient. qͥd de
illis fiet: Si enĩ uenient. ĩamp̃cisi sũt
de silua. Ubi inscrent᷑ ne arescant. Et
recumbent in qͥt cum abraham. ꝑsaac.
et iacob. In quo cõuiuio. Ne focte ñ mnui¬
tis ad semꝑ uiuendum. s ad multum
bibendũ. Recumbent cũ abtalam.
ut isti inserant᷑: Doce qr p̃cident᷑. filii
aũ regmibunt intenebras exteriores.¬
Quod si aliqui ex ramis fracti sunt.
illis et socius radicis et pinguedinis

Expanded text:
fidem in Israel: propterea dico vobis, quia multi ab oriente et occidente. Quam late terram occupaverat oleaster! Amara silva mundus hic fuit: sed propter humilitatem, propter Non sum dignus ut sub tectum meum intres, Multi ab oriente et occidente venient. Et puta quia venient: quid de illis fiet? Si enim venient, jam praecisi sunt de silva: ubi inserendi sunt, ne arescant? Et recumbent, inquit, cum Abraham, et Isaac, et Jacob. In quo convivio; ne forte non invites ad semper vivendum, sed ad multum bibendum? Recumbent cum Abraham, ut isti inserantur? Doce quia praecidentur: Filii autem regni ibunt in tenebras exterioresQuod si aliqui ex ramis fracti sunt, illis, et factus est socius radicis, et pinguedinis
Abbreviated transcription (Latin):
spũ dĩ agimur : quidat continẽ¬
tiam qua frencinus. domehaus. uincamꝰ
concupiscentiã. In hoc tam magno p̃lio
nat actuitus exultat incdño cũ tremtere:
non cdefũt tamĩ strenius bellatorib. ⁊
operum carnis quãuis inuictis marti¬
ficatorib aliqua uulnera peocatirum
ꝓpt̃ quȩ sanancta coticdie ueracit᷑ cdicãt.
diminte nobis debita nra : contra eadẽ
uitia ⁊ contra diabolum pͥncipẽ regẽ¬
q uitiorum multo uigilantius. ⁊
actius ipsa aratione certantes. ne ua¬
leant aliqͥd mortifere suggistiones.
quil instigat insuꝑ peccatorem ad
sua ercusanta porius quã acctisanda
peccata. ac sic illa uulnera non mͦ nonsa¬
nent᷑. uerum etiam ⁊ si mortifẽra none¬
rant. grauit᷑ ⁊ letalit̃ infĩgant᷑. Quicq̃¬

Expanded text:
u dei agimur, qui dat continentiam, qua frenemus, domemus, uincamus concupiscentiam. in hoc tam magno proelio,nat, adiutus exsultat in domino cum tremore, non desunt tamen etiam strenuis bellatoribus et operum carnis quamuis inuictis mortificatoribus aliqua uulnera peccatorum, propter quae sananda cotidie ueraciter dicant: dimitte nobis debita nostra, contra eadem uitia et contra diabolum, principem regemque uitiorum, multo uigilantius et acrius ipsa oratione certantes, ne ualeant aliquid mortiferae suggestiones eius, quibus instigat insuper peccatorem ad sua excusanda potius quam accusanda peccata, ac sic illa uulnera non modo non sanentur uerum etiam, etsi mortifera non erant, grauiter et letaliter infigantu
Abbreviated transcription (Latin):
se itaq fallant qͥ clicãt. ut quid
nobis p̃cticat᷑ atq p̾cipit᷑ ut clecline¬
mus a malo ⁊ faciamnuis boniu. li hoc
nos non agnnus. s id uelle ⁊oꝑati cds̃
opat᷑ innobis. s potius intelligant
si filiĩ cdĩ sũt. spũ clĩ se agi ut qt agẽ¬
cdum ẽ. agant. ⁊ cum egerint. illi a
quo agunt᷑ grãs agant. Agunt᷑ enĩ
ut agant. non ut ipsi nichil agant.
Et adhoc eis ostenctitur quid agere
cdebeant. ut quando id agunt sicut :¬
agenctum ẽ. idc̃. cum ctilectione
⁊ctelectatione uutitis. suauitatem
quam carclit clñs. ut tͣra ciuis cdaret
stuctumsuum accepisse se gaucleãt:
Quando añ nonagũt. siue omĩno
non faciendo. siue non excaritare
facuncdo. orcnt ut qͦa nͣctũ habent
acctpiant. Quid enm habebũt qͦt
non acceptuti sũt. aut qͥcd habent qͦd

Expanded text:
se fallant qui dicunt: Ut quid nobis praedicatur atque praecipitur ut declinemus a malo et faciamus bonum, si hoc nos non agimus, sed id velle et operari Deus operatur in nobis? Sed potius intelligant, si filii Dei sunt, spiritu Dei se agi, ut quod agendum est agant; et cum egerint, illi a quo aguntur gratias agant. Aguntur enim ut agant, non ut ipsi nihil agant, et ad hoc eis ostenditur quid agere debeant, ut quando id agunt sicut agendum est, id est, cum dilectione et delectatione justitiae, suavitatem quam dedit Dominus, ut terra eorum daret fructum suum , accepisse se gaudeant. Quando autem non agunt, sive omnino non faciendo, sive non ex charitate faciendo; orent, ut quod nondum habent accipiant. Quid enim habebunt, quod non accepturi sunt? aut quid habent, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uolentis neq curtentis. s misett¬
tis .ẽ. dĩ. tãquam diceretur. ñ suf¬
ficit sola uoluntas hominis. si ñ
sit etiam miscdia dĩ : ñ gͦ sufficit¬
& sola misccłia dĩ. si ñ etiamsit uo¬
luitas hominis. Ac ꝑ hoc si recte
dictum . ẽ. ñ uolentis hominis sed
miserentis. ẽ. dĩ. qr id uoluntas
hominis sola ñ implet: cur ñ &
a cõtrario recte creditur. ñ miserẽ¬
tis. ẽ. dĩ. s uoluntatis . ẽ. hominis.
qr id miscdia dĩ sola ñ implet Porro
sĩ nultꝰ dicere xpĩanꝰ audebit. non
miserentis.ẽ. dĩ s uoluntatis. s̃ ho¬
minis. ne apło aꝑtissime cõtradicat.
restat ut ꝓptẽa recte dictũ intelli¬
gatur. ñ uolentis neq currentis
s miserentis. e. dĩ. ut totum det᷑
dõ. qui homuus uoluntatẽ bonã
p̃patam. Precedit etum bona uo¬
luitas hominis multa dĩ bona.
in eis .ẽ. & ipsã. Nam utrumq le¬
gitur inscũ eloquiis. & muscdia
cius p̃uemiet me. & miscdia eius
subsequetur me. Holentem p̃ue

Expanded text:
s neque currentis, sed miserentis est Dei, tanquam diceretur: Non sufficit sola voluntas hominis, si non sit etiam misericordia Dei: non ergo sufficit sola misericordia Dei, si non sit etiam voluntas hominis: ac per hoc si recte dictum est, non volentis hominis, sed miserentis est Dei, quia id voluntas hominis sola non implet, quare non et e contrario recte dicitur: Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, quia id misericordia Dei sola non implet? Porro si nullus dicere Christianus audebit, Non miserentis Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat, restat ut propterea recte dictum intelligatur: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum detur Deo, qui hominis voluntatem bonam praeparatam. Praecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, in eis est et ipsa: nam utrumque legitur in sanctis eloquiis: Et misericordia ejus praeveniet me, et misericordia ejus subsequetur me; nolentem
Abbreviated transcription (Latin):
lazari resurrectio s potius xp̃i.
congruit ꝓmisse resurrectioni: quia
lazarus na resurrerit. ut iterum more¬
retur. Xp̃s aũ sicut de illo scͥptum ẽ
surgens a martius iam non montur
& mors ei ultra non clominabit᷑. Quoa

Expanded text:
Lazari resurrectio, sed potius Christi congruit promissae resurrectioni, quia Lazarus ita resurrexit ut iterum moreretur, Christus autem, sicut de illo scriptum est, surgens a mortuis, jam non moritur, et mors ei ultra non domina
Abbreviated transcription (Latin):
on enim duos aut tres deos. fides
catholica p̃dicat. s ipsam cͥnitatem
unsum dm̃. ñ ut eadem cͥnitas simul pos
sit aliquando pater. aliquando filius. ali¬
quando sp̃c sc̃s dici. sicut sabellius credit:
quia & cum dixisset apłs. ex quo omĩa.
ꝑ quẽ omĩa. in quo omĩa. tͥnitatem ipsam
insinuasse credit᷑ nec tam̃ subiecit. ipsis

Expanded text:
on enim duos, aut tres deos fides Catholica praedicat, sed ipsam Trinitatem, unum Deum, non ut eadem Trinitas simul possit dici aliquando Pater, aliquando Filius, aliquando Spiritus sanctus, sicut Sabellius credit; quia cum dixisset Apostolus, Ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, Trinitatem ipsam insinuasse creditur, nec tamen subjecit, ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
one. in hac luce fidei. quȩ incomꝑatiõe
cenebrarum insidelium iam dies. ẽ. s
incomꝑacione diei uͥ uidebimꝰ facie ad
diat. nullis ut opinor uerbis explicari
pot᷑. differtur bonum qͦd i ȩt̃ñum da¬
bitur. & mala cransitura crebrescunt:¬
& sepe amici & noti ꝑiclitantes scđm se¬
culum scõs formidine deserunt. de qͥb
dicit apłs. om̃s ie dereliquetũt. ñ illis
imputecur. S utquid hec omĩa᷑ nͥ ut
oratio huius scĩ corporis mane. id t̃ pꝰ
noctem insidelitatis. inluce fidei p̃ueni¬
at dm̃. donec ueniat salus illa. inicusꝰ
ñdum re. s iami spe saliui facti sumus.
camq cum patientia fidelit̾ expectamꝰ¬

Expanded text:
 quae in comparatione tenebrarum infidelium jam dies est, sed in comparatione diei ubi videbimus facie ad diat, nullis, ut opinor, verbis explicari potest; differtur bonum quod in aeternum dabitur, et mala transitura crebrescunt saepe amici et noti periclitantes secundum saeculum, sanctos formidine deserunt: de quibus dicit Apostolus, «Omnes me reliquerunt; non illis imputetur» . Sed utquid haec omnia, nisi ut oratio hujus sancti corporis mane, id est, post noctem infidelitatis in luce fidei praeveniat Deum, donec veniat salus illa, in cujus nondum re, sed jam spe salvi facti sumus, eamque cum patientia fideliter exspectam
Abbreviated transcription (Latin):
eris cherubin. Si enum cherubin sades
dĩẽ: audi quid dicat sc̃ͥptura. Anura
nisti sedes sapientiȩ. Qnomͦ inquis
ero plenitudo scientiȩ: Quis hoc u¬
plit: habes unde inpleas. Plenitudo
legis caritas. Noli ꝑ multa ite atq distẽ¬
di. Terret ce ramorum diffusio: Radi¬
cem cene: a de magnitudine arboris
noli crgitart Sit in te catitas. & neccẽ
.t̃ pletutudo scientiȩ consequatur. Qa
enim nescit. qui caricatem scit. quandlo¬
quidem dictum. t̃. dã caritas. ẽ: Et

Expanded text:
rubim. Si enim Cherubim sedes est Dei, audi quid dicat Scriptura: Anima justi sedes est sapientiae . Quomodo, inquis, ero plenitudo scientiae? quis hoc implet? Habes unde impleas: Plenitudo Legis charitas . Noli per multa ire atque distendi. Terret te ramorum diffusio; radicem tene, et de magnitudine arboris noli cogitare. Sit in te charitas, et necesse est plenitudo scientiae consequatur. Quid enim nescit qui charitatem scit, quandoquidem dictum est: Deus charitas est
Abbreviated transcription (Latin):
llaras es noli ꝓ illa sic pugnare. ut cu
de Pad ntuit. s & glouficari. Contempiui.
s eciam eraltari. alori s etiam resurgire.
Opus ce tertit. merredem uide. Quart
uis ꝑuenire delicatus ad eam rem. ad qͣm
nr̃a cuius ministerio seueritas temꝑatur
& ur̃a. Non nobis displiceat qͦd rogamini
abonis. quia nec nobis displicet qͦd timenu¬
niamalis. Namhominum iniquitatẽ etrã
apłs paulus ñ cantum iudicio futuro. ue¬
rum etiam de p̃sentib ur̃is secularib poce¬
statib t̾rint asserens & ipsas ad dispensa¬
tionem diuine ꝓuidentie ꝑtinete. Omĩs
inquit anima potistatib sublimioribus
subdita sit. Ñ. ẽ. enim potestas nͥadõ. Quȩ

Expanded text:
cturus es, noli pro illa sic pugnare, ut tu cturus es, noli pro illa sic pugnare, ut tu de. Pati venit, sed et glorificari; contemni, sed etiam exaltari; mori, sed etiam resurgere. Opus te terret, mercedem vide. Quare vis pervenire delicatus ad eam rem, ad quam ra, cuius ministerio seueritas temperatur et uestra. non uobis displiceat, quod rogamini a bonis, quia nec bonis displicet, quod timemini a malis. nam hominum iniquitatem etiam apostolus Paulus non tantum de iudicio futuro uerum etiam de praesentibus uestris securibus terruit adserens et ipsas ad dispensationem diuinae prouidentiae pertinere. omnis, inquit, anima potestatibus sublimioribus subdita sit; non
Abbreviated transcription (Latin):
iubeat imꝑator: nũqͥd dubitatur. illo
contempto illi et seruiendum : t tax si
alud imꝑacor. & aliud dõ: quid udica¬
tis: Maior potestas daueniam. Tu carce
rem ille gchemam minatur. hic iam
tͥ assumenda fides ẽ cua tã quã scutũ
in quo possis omĩa ignita iacula ininii¬
tines homiinem homo: Iudĩ sinu positus
sta: de illius simi noli cadere. Quicqͥd ibi
passus fueris. ad salutem ualebit ñ ad ꝑni¬
tiem. Lauiatus menbrorum marteres ꝑtu:¬
lerunt. & timent xpĩani iniurias tempoꝵ
ꝑmanebit si pot̃. Quid tulit potens nocẽs
quid magnum tulit᷑ Quod fur. qͦd effrac¬
tor: ut multum sciuat qͥd latro. Si & ad
ipsum corpus occidendum ꝑmissus fuerit:
quid collit nͥ qͦd latro: honoraui cũ dixi
latro. Nam qualiscumq latro. homo est.
Qued fibris. quod scorpius. qͦd fungns ma¬
lus. Ista coca potentia scuientium. ẽ faccre
qͥl fungas. Manducant homines fungũ
malitt. munitut. Fecc in qua fragili¬

Expanded text:
imperator, numquid dubitatur illo imperator, numquid dubitatur illo contempto illi esse serviendum? Ergo si aliud imperator, et aliud Deus, quid judicatis? Major potestas aurem, ille gehennam minatur. Hic jam tibi assumenda, est fides tua tanquam scutum, in quo possis omnia ignita jacula inimictimes hominem, o homo in sinu Dei positus? Tu de illius sinu noli cadere: quidquid ibi passus fueris, ad salutem valebit, non ad perniciem. Laniatus membrorum martyres pertulerunt, et timent Christiani injurias temporupermanebit, si potest. Quid tulit potens nocens? quid magnum tulit? Quod fur, quod effractor; ut multum saeviat, quod latro. Si et ad ipsum corpus occidendum permissus fuerit, quid tollit nisi quod latro? Honoravi, cum dixi, Latro. Nam qualiscumque latro, homo est. Quod febris, quod scorpius, quod fungus malus. Ista tota potentia saevientium est, facere quod fungus. Manducant homines fungum malum, et moriuntur. Ecce in qua fragili
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbauit illos. & sic̃ holocaustũ hostiam ac¬
cepit illos. Foce quid eritis. Ad thesauros
dĩ estote diuites de dõ. ñ eum factur di¬
uitem. s de illo futuri diuitis. Impleat
uos. Aliud ñ admittatis ad cor ur̃m Nũ
mus uobis ut aduersus potestates erdina¬
tas contemptores sitis : Non hoc dicimꝰ.
Quid & hinc egrotatis : tangite & hitic
illam fimbrum uestĩti. Ipse dicit apłs.
Omĩs anima potestatib sublimioribꝰ sũb.¬
dita sit. N. ẽ. enim pocestas. nͥ adõ. Quȩ
tati resistit: dĩ ordinationi resistit. S qͥd
si illud iubeat qͦd ñ debes facere᷑ Hic sa¬
ne contempne potestatem: tim̃do potis¬
tatem. Ipsos humanarũ ierum gradus
aduertite. Si aliquid uisserit curator:
ñne faciendũ ẽ: Tam̃ si contra ꝓ consulẽ
iubeat. ñ utiq contempnis potestatem.
s eligis maiori serunt: nec hinc debet
minor irasci si maior p̃lata ẽ. Rutsum
si aliquid ꝓconsul ĩpse. iubeat. & aliud

Expanded text:
probavit illos; et sicut holocausti nostiam acprobavit illos; et sicut holocausti nostiam accepit illos . Ecce quid eritis ad thesauros Dei. Estote divites de Deo: non eum facturi divitem, sed de illo futuri divites. Impleat vos, aliud non admittatis ad cor vestrum. mus vobis ut adversus potestates ordinatas contemptores sitis? Non hoc dicimus. Qui et hinc aegrotatis, tangite et hinc fimbriam illam vestimenti. Ipse dicit Apostolus: Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit: non est enim potestas nisi a Deo. Quae tati, Dei ordinationi resistit; sed quid, si illud jubeat, quod non debes facere, hic sane contempne potestatem, timendo potestatem. Ipsos humanarum dignitatum gradus adverte. Si aliquid jusserit procurator, nonne faciendum est? Tamen si contra proconsulem jubeat, non utique contempnis potestatem, sed eligis majori servire. Non hinc debet minor irasci si major praelata est. Rursum si aliquid proconsul jubeat, et aliud
Abbreviated transcription (Latin):
us .ẽ. alaliis si fuerit: temptator
tius ẽ. Et nutrim̃ta libent᷑ accipe: et in
temptatione approbare. Esto aurum. at¬
cende mundum istum. cãquam fornacem
aurificis. In uno angusto loco tria sunt: au¬
rum. palea. ignis. Ad illa duo ignis apponi¬
tur. Palea uritur: aurum purgatur. Cessit
nescio quis minis: & adductus. ẽ ad idol¬
um. Ne mͥ qi paleam plango. cinerem ui¬
deo. Non cessit minis ñ cessit tt̃oribꝰ. Aa¬
ductus ad iudicem. stetit inconfessione
sua. Non. ẽ. flerus ad idolum. Quid facit
flama: Nonne aurum purgat : Scate in
dño fr̃s. potentior. ẽ. qͥ uocauit tios. Mi¬
nas impiorum ne timueritis. Intmicos
patimini. habetis ꝓ quibꝰ oritis. ꝓrsus
ñ uos tr̃eant. hex ẽ. sanitas. hautite hĩc
inisto conuiiio. Hic bibite unde satie¬
minr: nonillic unde insaniatis. State
indño. Argentei estis. aurum critis. Ista
similitudo ñ anobis ẽ. de diuina scͥptura
.ẽ. Legistis audistis. Sic̃ aurum infornace

Expanded text:
us est: malus si fuerit, tentator tuus est. Et nutrimenta libenter accipe, et in tentatione approbare. Esto aurum. Attende mundum istum tanquam fornacem aurificis: in uno angusto loco tria sunt, aurum, palea, ignis. Ad illa duo ignis apponitur, palea uritur, aurum purgatur. Cessit nescio quis minis, et adductus est ad idolium: vae mihi, quia paleam plango, cinerem video. Alius non cessit minis, non cessit terroribus ; adductus ad judicem, stetit in confessione sua, non est flexus ad idolium: quid facit flamma? Nonne aurum purgat? State in Domino, fratres: potentior est qui vocavit vos. Minas impiorum ne timueritis. Inimicos patimini; habetis pro quibus oretis; prorsus non vos terreant. Haec est sanitas, haurite hinc in isto convivio: hic bibite, unde satiemini, non illic, unde insaniatis. State in Domino. Argentei estis, aurum eritis. Ista similitudo non a nobis est, de divina Scriptura est. Legistis, audistis: Sicut aurum in fornace
Abbreviated transcription (Latin):
iua etiam nocentium potestas ñ ẽ
nͥ adõ. sic̃ scͥptum. ẽ loquente sapien¬
tia. ẜ me reges regnant. & ciranni ꝑme tenẽt
reguare inqͥt hominem ypocritam. ꝓꝑter
puersitatem ppłi. Et de ppło isrł dicit dẽ
Dedi cis regem iniramea. Intustum enim
ñ ẽ ut inpbis accipientib noceudi pote¬
statem. bonorum patientia ꝓbetur. a ma¬
loꝵ iniquitas pumatur. slam ꝑ potestatẽ
diabolo datam . & ioh ꝓbatus. ẽ ut iustꝰ
apparirit & petrus cimptatus nede se
p̃sumeret. & paulus colaphreitus. ne se ex¬
tolleret. & uidas dampnatus cit se suspł̃¬
deret. Cumgͥ ꝑ pocestatem quã idtabolo
dedit. omĩa iuste ipse dõ fecetit. ñ caihen
ꝓhis iustificatis s ꝓ iniqua nocendi uolun¬
catł. quȩ ipsuis diaboli fuit. ei reddletur in
sine supplitium. cum dicetur impiis qͥ eꝰ
nequitiȩ consentire ꝑseucrauetint. ite
⁊. ter meus diabolo & anglis eus Wis aĩ¬

Expanded text:
ia etiam nocentium potestas non est nisi a Deo, sic scriptum est loquente Sapientia: Per me reges regnant, et tyranni per me tenent , inquit, hominem hypocritam propter peruersitatem populi. et de populo Israhel dicit deus: dedi eis regem in ira mea. iniustum enim non est, ut improbis accipientibus nocendi potestatem bonorum patientia probetur et malorum iniquitas puniatur. nam per potestatem diabolo datam et Iob probatus est, ut iustus adpareret, et Petrus temptatus, ne de se praesumeret, et Paulus colaphizatus, ne se extolleret, et ludas damnatus, ut se suspenderet. - cum ergo per potestatem, quam diabolo dedit, omnia iuste ipse deus fecerit, non tamen pro his iuste factis, sed pro iniqua nocendi uoluntate, quae ipsius diaboli fuit, ei reddetur in fine supplicium, cum dicetur impiis, qui eius nequitiae consentire perseuerauerint: ite ter meus diabolo et angelis eius.
Abbreviated transcription (Latin):
erat ꝑ transgressionem legis confrin.¬
genda suꝑbia qͥ gloriantes de patre abra¬
ham. quasi naturalem se iactabant ha¬
bere iusticiam: ⁊ merita sua incircũ cisis
ceteris gentib tanto ꝑnitiosius quanto
arrogantius p̾ferebant. Gentes autem
facillime. etiam sine huiusmodi legis
transgressione humiliarent᷑. Homines
enim nullami ex parentib originẽ iusti¬
ciȩ se trahere p̃fidentes. Smulachroꝵ
etiam seruos inuenit ȩuangelica grã.
Non enimsicut istis dici pot̾ãt ñ fuisse
illam iusticiam parentum eoꝵ in colen¬
.dis idolio quam ẽẽ at bitrabant᷑ : ita etiã
iudeis dici poterat. falsam fusse iustici¬
am patris abrabam. Deniq illic uifi
deles de oliua sua fracti : hic aũ fideles
de oleastro in oliua illoꝵ inserti co mon¬
strant᷑. Illoꝵ gͦ erat de legis tranogressi¬

Expanded text:
er transgressionem legis confringenda superbia, qui gloriantes de patre Abraham, quasi naturalem se jactabant habere justitiam, et merita sua in circumcisione caeteris gentibus tanto perniciosius, quanto arrogantius praeferebant. Gentes autem facillime etiam sine hujusmodi legis transgressione humiliarentur. Homines enim nullam ex parentibus originem justitiae se trahere praevidentes, simulacrorum etiam servos invenit evangelica gratia. Non enim sicut istis dici poterat, non fuisse illam justitiam parentum eorum in colendis idolis, quam esse arbitrabantur: ita etiam Judaeis dici poterat, falsam fuisse justitiam patris Abraham. Itaque illis dicideles de oliva sua fracti, hic autem fideles de oleastro in oliva illorum inserti esse monstrantur. Illorum ergo erat de legis transgressi
Abbreviated transcription (Latin):
taui. ut ostencdam in te uirtutẽ meã.
⁊ ut admintiet᷑ nomĩ incum in unu¬
uersa tr̃a. Post hec ad uitũq cõcludi¬
tur. Ergo cuius uult miscret᷑: ⁊quẽ
uult obdurat. S miserit᷑ utiq sccłm
grãm que gratis clatur ñ incritis red¬
ditur. Obcdurat aũ sccłm iudicium
qͦd meritis redditur. De massa qͥppe
dãpnata facere uas in honorem. ma¬
infesta. t̃ grã: facere añ inde uas in
cõtumliam. iustum iudicnu ẽ.

Expanded text:
ndam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Post haec ad utrumque concluditur, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: sed miseretur utique secundum gratiam, quae gratis datur, non meritis redditur; obdurat autem secundum judicium, quod meritis redditur. De massa quippe damnata facere vas in honorem, manifesta est gratia: facere autem inde vas in contumeliam, justum judicium e
Abbreviated transcription (Latin):
legi enun dĩ non ẽ subiecta nec enĩ
pot: udut si dicamus ininisticia i¬
sticia cẽ non pot̃. Munctiui qͥppe ait
hoc loco. siguificans clilectores inundi᷑
quȩ dilectio noẽ. a patre. Pruden¬
tia carnis minuca .ẽ. indm̃. legi enini
clĩ nou .ẽ. subiecta. neq eium potest.

Expanded text:
nim Dei non est subjecta, nec enim potest. Velut si dicamus: Injustitia justitia non esse potest. Mundum quippe ait hoc loco, significans dilectores mundi: quae dilectio non est a Patre. Prudentia carnis inimica est in Deum, legi enim Dei non est subjecta, nec enim potest.
Abbreviated transcription (Latin):
exteriaies: ibi erit fletus & stridor den¬
tium. Gentes aũ ꝑmanentes in bonita¬
te. ad illud qͦd suꝑuis ait. Multi ab o¬
riente ꝙ occidente uenient. & recum¬
bent cũ abraham & ꝑsus & iacob in
regno celarum. Itaq illis patͥarchis in
radice uiuentib. & infidelis suꝑbia
naturaliũ ramorũ uista dĩ seuerita¬
te confringit᷑ . a fidelis humilitas o¬
leastri. grã diuinȩ bonitatis inserit᷑.¬

Expanded text:
exteriores; ibi erit fletus et stridor denexteriores; ibi erit fletus et stridor dentium. Gentes autem permanentes in bonitate, ad illud quod superius ait: Multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno coelorum . Itaque illradice sua viventibus, infidelis superbia naturalium ramorum justa Dei severitate confringitur, et fidelis humilitas oleastri gratia divinae bonitatis inserit
Abbreviated transcription (Latin):
infide & ueritatt erhortans
nos ut in eademfide cuius idoncus
minister effectus. t̃ stabiles firimq
maneamus. p̃cepto ãmonet. tr̃et erẽ¬
plo. Uides inqͥt bonitatem & seuerita¬
tem dĩ : In cos qͥdẽ qͥ oeciderũt seueri¬
catem : ince aũ bonitatẽ. si ꝑmanseris
ibonitate. hoc dicit utiq deiudeis
qͥ tãquã rami ex illa oliua. quȩ. ẽ in scĩs
patͥarchis. tãquã in radice fructistra.
ꝓpt̃ infidelitatem fracti sũt: ut gẽ¬
tium ꝓpt̾ sidem insereret᷑ oleaster.
& fieret particeps pinguedinis oleȩ.
ramis naturalib amputatis. S noli
inqͥt gloriari aduersus ramos. Nam
si głaris: ñ tu radicem portas. s radix
te. Et qm̃ saluant᷑ aliqui ex illis: cõti¬
nuo subiuinxit. Alioqͥn & cu excideris.
& illi si ñ ꝑmanserint in infidelitate.
inserentur. Potens ẽ enĩ ds̃ iterũ in se¬
rere eos. Illi gͦ qui ꝑmanent in infide¬
litate ad illam sententiam dñi ꝑtinẽt
uͥ ait. filiĩ aũ regni ibunt inten̾ebras

Expanded text:
fide et veritate, exhortans nos ut in eadem fide, cujus idoneus minister effectus est, stabiles firmique maneamus, praecepto admonet, terret exemplo. Vides, inquit, bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui ceciderunt, severitatem; in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate. Hoc dixit utique de Judaeis, qui tanquam rami ex illa olea, quae in sanctis Patriarchis tanquam in radice fructifera, propter infidelitatem fracti sunt; ut Gentium propter fidem insereretur oleaster, et fieret particeps pinguedinis oleae ramis naturalibus amputatis, Sed noli, inquit, gloriari adversum ramos: nam si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Et quoniam salvantur aliqui ex illis, continuo subjunxit: Alioquin et tu excideris. Sed et illi si non permanserint in infidelitate, inserentur: potens est enim Deus iterum inserere eos . Illi autem qui permanent in infidelitate, ad illam sententiam Domini pertinent, ubi ait: Filii autem regni hujus ibunt in tenebras