comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s almus iste moralis. hebrȩas litteras ad suum numerum. diuisiones illustrabi¬
les non in congruȩ dicitur contulisse: in quo sibi octonos uersus ut supra me-¬
moratum est singulȩ uindicantes. cunctum carmen pulcherrima parilitate des¬
cribunt. Qui nulla permixtione confunditur: sed nouitate rerum mutatis sibi lit¬
teris explicatur Per totum itaq psalmum. uniuersalis scõrum chorus eloquitur
qui ab initio mundi siue fuerunt. siue sunt. siue futuri eẽ creduntur: inter quos
scã dño integritate famulantur: genus electumꝰ regale sacerdotiumꝰ gens sancta
popłs adquisitionis: ab origine generis humani usq ad finem scłi colligendus. Sed
quamuis horum sit innumera multitudo: unus tamen ubiq introducitur ad loque¬
esti paradyso. spiritualia poma nascantur A LE PN.

Expanded text:
salmo isti morali Hebraeas litteras ad suum numerum  ed., sui numeri divisiones illustrabiles non incongrue dicimus contulisse: in quo sibi octonos versus ut supra memoratum est singulae vindicantes, cunctum carmen pulcherrima parilitate describunt; qui nulla permixtione confunditur, sed novitates rerum mutatis sibi litteris explicat. Per totum itaque psalmum universalis sanctorum chorus eloquitur, qui ab initio mundi sive fuerunt, sive sunt, sive futuri esse creduntur. Inter quos sancta Domino integritate famulantur: Genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis , ab origine generis humani usque ad finem saeculi colligendus. Sed quamvis horum sit innumera multitudo, unus tamen ubique introducitur ad loquehoc coelesti paradiso spiritualia poma nascantur.
Abbreviated transcription (Latin):
÷ columba mea: una ÷ dilecta mea. Et ȩdificauit sic̃ unicornuũ scĩficationẽ
suã: in terra quã suncdauit. insȩcula. U nicorniũ significat unã spem ha-¬
bentiũ inscĩssimã trinitatẽ: ad quẽ ficleliũ sacrate mentes humiter erigũ¬
tur: Et tanꝗ ualidissimo cornu. ficlĩ firmiate consistunt. Seqͥt᷑. Interra quã
petro dictum ÷. tu es petrus. & suꝑ hanc petrã ȩdificabo ȩccłiã meã: & por-¬
tȩ inferi: non preualebũt aduersus eam. Ecce quomodo in terra sub eter-¬
nitate cognoscit᷑. ee̾. funcdlata. Nam & alibi de ȩccłia legit᷑ ds̃ fundauit eam in

Expanded text:
mea . Vers. 73. Et aedificavit sicut unicornium sanctificationem suam, in terra quam fundavit in saecula. Unicornium significat unam spem habentium in sanctissimam Trinitatem, ad quam fidelium sacratae mentes humiliter eriguntur, et tanquam validissimo cornu fidei firmitate consistunt. Sequitur, in terra quPetro dictum est: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam . Ecce quomodo in terra sub aeternitate cognoscitur esse fundata. Nam et alibi de Ecclesia legitur: Deus fundavit eam in
Abbreviated transcription (Latin):
eis sua debita non reliquit: & quasi asoricib consumunt᷑. dũ eos diaboli
non elegit. Sed elegit tribũ iuida. montẽ sion quem dilexit. ludicia dni
ipsorum quoq nominũ astipulatione declarantur. Ioseph significat aug-¬
mentũ. quod & in malo & in bono ponitur: sed modo incontrarium accipien-¬
mina. scripturã scã. causas nobis sepius declar& occultas. Quod genꝰ locuti-¬
onis sacrarũ litterarũ ꝓpͥũ e̾e̾. non dabium ÷ : quando tale aliquids munclanis
litteris minime continet᷑. Repulit ergo tabnaculũ ioseph: quia lic& ipse
fuerit iustus. tamen eiꝰ posteri qui ad semen carnis ꝑtinuer̃. augm̃ta mũ¬
dana & ꝓuectũ carnalẽ desiderasse noscunt᷑. Tribũ quoq esfrem ñ elegit.
quia infruge scł̃i huiꝰ. carnalẽ ub̃tatẽ prȩsumebat. Tribum autẽ iuda.
merito diligit : quȩ & confessione fuit hrimilis. & conuersione lauclabilis: Unde

Expanded text:
eis sua debita non relinquit, et quasi a soricibus consumuntur, dum eos diaboli eis sua debita non relinquit, et quasi a soricibus consumuntur, dum eos diaboli  72. Sed elegit tribum Juda, montem Sion quem dilexit. Judicia Domini ipsorum quoque nominum astipulatione declarantur. Joseph significat augmentum, quod et in malo et in bono ponitur; sed modo in contrarium accipienmina Scriptura sancta causas nobis saepius declarat occultas. Quod genus locutionis sacrarum litterarum proprium esse non dubium est, quando tale aliquid mundanis litteris minime continetur. Repulit ergo tabernaculum Joseph, quia licet ipse fuisset justus, tamen ejus posteri qui ad semen carnis pertinuerunt, augmenta mundana et 271 provectum carnalem desiderasse noscuntur, tribum quoque Ephrem non elegit, quia in fruge saeculi hujus carnali ubertate praesumebant. Tribum autem Juda merito delegit, quae et confessione fuit humilis, et conversatione laudabilis: unde
Abbreviated transcription (Latin):
minime ploraret᷑: dum uniuersos communis interitus occupass&. Nam talia in illo
popło multis accidisse credenda sunt: quando pluralẽ numerũ actoritas
mus ꝓpt̾ res explanandas. sepe ch̃o contributas. Dicit᷑ enĩ aꝑsona dementium.
qui ita putant. quando periclitantib non subuenit. quasi uino. e̾e. crapulatum.
Secl ille tantũ negłigentib atq infidelib dormit. qui nulla psalmodia nullis bo
clementer intelligunt. Excitat᷑ ętiã ad uindictã malis actib proriocatꝰ. cuius
patientia dormisse credebatur: qł magis hic agnoscimꝰ sciendũ. Excitauerunt
enĩ eum allophili. quando areliã testamenti eiꝰ. inter simulacra posuer̃. Et
quia tunc sunt homines adirã faciles. & ad uirtutẽ potentes: quando post ora-¬
pulã uini. de somno surgere consueuer̃. Deniq beatꝰ hieronimꝰ inter alios

Expanded text:
minime ploraretur, dum universos communis interitus occupasset. Nam talia in illo minime ploraretur, dum universos communis interitus occupasset. Nam talia in illo populo multis accidisse credenda sunt, quando pluralem numerum auctoritas mus propter res explanandas saepe Domino contributas. Dicitur enim a persona dementium, qui ita putant quando periclitantibus non subvenit, quasi vino esse crapulatum. Sed ille tantum negligentibus atque infidelibus dormit, qui nulla psalmodia, nullis bodem enter intelligunt. Excitatur etiam ad vindictam malis actibus provocatus, cujus patientia dormisse credebatur; quod magis hic agnoscimus sentiendum. Excitaverunt enim eum Allophyli, quando arcam testamenti ejus inter simulacra posuerunt. Et quia tunc sunt homines ad iram faciles et ad virtutem potentes, quando post crapulam vini de somno surgere consueverunt. Denique beatus Hieronymus, inter alios
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter uirtutẽ & pulchritudinẽ significat archam tẽstamenti: per quẽ
sibi ingentes uidebant᷑ inuicti: & summa decoris laude precipui. Et
fuit. ut popłs gladio cader& turpit̾ inruinam: cui arcę dignitas si¬
pbat᷑ ablata Iue enim quos spernit adnichilat: nec quisquã potest sub¬
uenire. cui se ꝓbant᷑ solatia diuna sub trahere. S preuit enĩ heredia¬
tem suam: quando popłm quẽ inter multas nationes elegerat. pro
scelerũ suorũ immanitate proiecit. hereditas quippe ab hero dieta:
debemꝰ aduertere : quȩ traditos sibi tanquã consumptrix flamma deuo¬
rauit. Sequit᷑. & uirgines corũ non sunt lamentate. Lamentare: uacantis
est Nam cum om̃s imminentia pericula formidarent: nulli licuit alte¬
rius funeri iusta ꝑsoluere. Lamenta enim dicta sunt intra lares mo¬
heli sa cerdotes ab allopbilis gladio leguntꝰ extineti: quorũ unius
uxor uidua facta. post subitum partũ morte pręuenta ita contigit. ut eiꝰ uilua

Expanded text:
propter virtutem et pulchritudinem significat arcam testamenti, per quam sibi inter gentes videbantur invicti, et summa decoris laude praecipui. Vefuit ut populus gladio caderet turpiter in ruinam, cui arcae dignitas probabatur ablata. Ille enim quos spernit annihilat; nec quisquam potest subvenire, cui se probantur solatia divina subtrahere. Sprevit enim haereditatem suam, quando populum, quem inter multas nationes elegerat, pro scelerum suorum immanitate projecit. Haereditas quippe ab hero dicta esdebemus advertere, quae traditos sibi tanquam consumptrix flamma devoravit. Sequitur, et virgines eorum non sunt lamentatae. Lamentari enim vacantis est. Nam cum omnes imminentia pericula formidarent, nulli licuit alterius funeri justa persolvere. Lamenta enim dicta sunt intra lares moHeli sacerdotis ab Allophylis gladio leguntur exstincti; quorum unius uxor vidua facta, post subitum partum morte praeventa est. Ita contigit ut ejus vidua
Abbreviated transcription (Latin):
uentꝰ dni saluatoris edicit᷑. Sol& aut̃ int̾ hullos facere quęstionẽ: quarẽ cũ
peccata fuerint aliquorũ. ille tam̃ in om̃ĩb uindi casse dicat᷑. Quod religiosi
m̃tib scrupulũ non deb& inicere. Nam & si gentẽ captiuitati tradidit. tam̃
sibi placitos conscientiȩ integritate seruauit᷑. sed eos magis intribulationib
exercuit. quos et̃no honore coronandos. eẽ. decreuit. Nam si ueritate
intima ꝑ scrutem̃. captiuitatẽ passi non sunt. qui animo liberi fuer̃.
nec int̃no hosti sunt traditi. quoꝵ conscientia ñ potuit a diuinitate
constituta: unde ꝑ sacerdotes supplicãtes. hebrei diuina responsa capi¬
ebant: antequã templũ. c̾e̾t. hierosoluis fabricatũ. Hoc ergo tabnaculũ
reprlisse dicte dñm in quo inter homines habitare dignatus. ẽ: sicut
in alio loco ꝓpħa legitur. uidete quid feci sylo ubi erat tab̾naculũ

Expanded text:
ventus Domini Salvatoris edicitur. Solet autem inter nonnullos facere quaestionem, quare cum ventus Domini Salvatoris edicitur. Solet autem inter nonnullos facere quaestionem, quare cum peccata fuerint aliquorum, ille tamen in omnibus vindicasse dicatur? quod religiosis mentibus scrupulum non debet injicere. Nam etsi gentem captivitati tradidit, tamen sibi placitos conscientiae integritate servavit; sed eos magis in tribulationibus exercuit, quos aeterno honore coronandos esse decrevit. Nam si veritatis intima perscrutemur, captivitatem passi non sunt qui animo liberi fuerunt, nec interno hosti traditi, quorum conscientia non potuit a Divinitate constituta: unde per sacerdotes supplicantes, Hebraei divina responsa capiebant, antequam templum esset Jerosolymio fabricatum. Hoc ergo tabernaculum repulisse dicit Dominum: in quo inter homines habitare dignatus est, sicut in alio propheta legitur: Vide quid feci Silo, ubi erat tabernaculum
Abbreviated transcription (Latin):
ter̃ se & non seruauer̃: quẽ ad modũ patres corũ. ⁊ conuersi sunt in arcũ pra¬
uum. H unc dic̃ contumatiã iudeoꝵ. qͣuid eis irato dñõ contigerit. conse¬
quent̃ exponit: ut talia inobedientes. debeant exempla metuere. Arcus
ꝑuersus est malitia peccatorũ quę non eminꝰ uulnera iaculat᷑. seclin
se magis spicula directa conuertit: Qcđ utiq dolosos pati manifestum. ẽ.
qui dum aliis ingerere nitunt᷑ plagas. in se conuertere suas potuis ꝓbantꝰ
insidias. Et in ira concitauer̃ cũ incollib suis: & inculfilib suis. ȩmulatist̃
eum. Colles. suꝑbas ac tumidas significant cogitationes hominũ: quibus.
semꝑ dñs inuenit᷑ aduersus. quando inculturas dȩmonũ iniqua p̃sumptione
ꝓsilunt. Aemulati quippe sunt eum: cum honorẽ dñ simulaeris detestabilib
Nona pars quȩ suꝑ ÷ introit᷑: in qua uindictȩ genera numerant᷑ : & post. ad¬

Expanded text:
um, quemadmodum patres eorum; et conversi sunt in arcum perversum. Nunc dicit contumaciam Judaeorum, et quid eis irato Domino contigerit, consequenter exponit; ut talia inobedientes debeant exempla metuere. Arcus perversus ese magis spicula directa convertit; quia qui dum aliis ingerere nituntur plagas, in se convertere suas potius probantur insidias. eum. Colles superbas ac tumidas significant cogitationes hominum, quibus semper Dominus invenitur adversus, quando in culturas daemonum iniqua praesumptione prosiliunt, Aemulati sunt quippe eum, cum honorem Domini simulacris detestabilibus Nona pars, quae superest, introitur, in qua vindictae genera numerantur, et post, ad
Abbreviated transcription (Latin):
optinuisse noscunt᷑. Signisicat tam̃ sicut reuera factum ÷: quia multi eoꝵ
ut & figurates superiores uersus intelligere debeamꝰ. Nam quod dixit
oues & gregem: significat popłm xp̃ĩanũ. qui in hoc scło tanquã indeserco pascit᷑:
si mundanarũ rerũ desicłia ñ sequat᷑. Educti aut̃ nos sumꝰ inspe a t̾ra egypti.
id ÷ a tenebris peccatoꝵ: qͥ fidei lum̃ accepimꝰ. Itinimicos nr̃os. id÷ diabolũ cũ¬

Expanded text:
continuisse noscuntur. Significat tamen sicut revera factum est quia multi eorum continuisse noscuntur. Significat tamen sicut revera factum est quia multi eorum ut et figurate superiores versus intelligere debeamus. Nam quod dixit, oves et gregem, significat populum Christianum, qui in hoc saeculo tanquam in deserto pascitur, si mundanarum rerum desideria non sequatur. Educti autem nos sumus in spe a terra Aegypti, id est a tenebris peccato
Abbreviated transcription (Latin):
hic repetit. in tabnaculis cham. Cham quippe fuit pater chanaan: cuiꝰ posteritas
operuit mare. Et indux̃ eos in montẽ scĩficationis suę: montẽ hunc quẽ ad quisiuit
dextera cius. Uenit ad octauã partẽ. ⁊ibi dñi benesicia referunt᷑. & iudaice obst¬
nationis culpa sub iungitur. Sed quãuis suꝑiorib uideant᷑. eẽ. coniunctã: hic
tam̃ ostenditur. quid illa decima plaga compleuerit: scilic& ut popłs dnĩ ab
impia seruitute libatꝰ. ad terrã repmissionis incolumes ꝑuenir&. Sed potest hu
non nulla quȩstio sub oriri: quia ñ illos quos abstulie de terra agẏpti. eosdẽ
in montẽ scĩficationis addux̃. Significat enĩ syon montẽ: ubi constat hieroso¬
limã constitutã. Sed clum ageret᷑ de popło udeorũ. ipsos notum ÷ ad hanc
cuitataem suisse ꝑductos: qui suis partib succedentes. & nom̃ &gentẽ hebreoꝵ

Expanded text:
hic repetit, in tabernaculis Cham. Cham quippe fuit pater Chanaam, cujus posteritas hic repetit, in tabernaculis Cham. Cham quippe fuit pater Chanaam, cujus posteritas rs. 57. Et induxit eos in montem sanctificationis: montem hunc quem acquisivit dextera ejus. Venit ad octavam partem, ubi Domini beneficia referuntur, et Judaicae obstinationis culpa subjungitur. Sed quamvis superioribus videantur esse conjuncta, hic tamen ostenditur quid illa decima plaga compleverit: scilicet ut populus Domini ab impia servitute liberatus, ad terram repromissionis incolumis perveniret. Sed potest hic nonnulla quaestio suboriri, quia non illos quos abstulit de terra Aegypti, eosdem in montem sanctificationis adduxit. Significat enim Sion montem, ubi constat Jerosolymam constit succedentes, et nomen et gentem Hebraeorum
Abbreviated transcription (Latin):
minabat᷑: exponit᷑. Tilis enĩ tantaq fuit: ut israeliticũ popłm quẽ nolebant
aegyptii ante dimittere. ultro potius exire compellerent. Primogenita sunt
quȩ primo loco sensib nr̃is reuerent̃ occurr̃: ut est illud mandatũ summũ. dm̃
ex toto corde diligere : ꝓximi quoq habendã modis omĩb caritatẽ. H ȩc quando
pereunt. pͥmogenitors amisione ꝑcutimur : & in ipsa rationis orbamur. Respi¬
tiamꝰ plane qd̃ popłm ȩgyptiorum indecẽ plagis afflixerit.⁊ hebreoꝵ gentem
decalogi munere decorauerit: ut hoc sacramento numeri & ultionẽ clatã repe-¬
ries: & grãm prȩstitã fuisse cognoscas. Sequit᷑. Primitias laboriseorũ: hoc est qͦd
superius dixit. omẽ primogenitũ. Primitae quippe laborũ ad totũ ꝑtin&̃: qcquid
humana possibilitas babere potuerit. Et sicut supra dixit interra egẏpti: ita &

Expanded text:
minabatur, exponitur. Talis enim tantaque fuit, ut Israeliticum populum, quem nolebant minabatur, exponitur. Talis enim tantaque fuit, ut Israeliticum populum, quem nolebant Aegyptii ante dimittere, ultro potius exire compellerent. Primogenita sunt quae primo loco sensibus nostris reverenter occurrunt, ut est illud mandatum summum, Deum ex toto corde diligere, proximi quoque habendam modis omnibus charitatem. Haec quando pereunt, primogenitorum amissione percutimur, et in ipsa prole rationis orbamur. Respiciamus plane quod populum Aegyptiorum decem plagis afflixerit, Hebraeorum gentem Decalogi munere decoraverit; ut hoc sacramento numeri et ultionem datam reperias, et gratiam praestitam fuisse cognoscas. Sequitur, primitias laboris eorum. Hoc est quod superius dixit, omne primogenitum. Primitiae quippe laborum ad totum pertinet quidquid humana possibilitas habere potuerit. Et sicut supra dixit, in terra Aegypti, ita et
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit non e̾e. ad eos ueniendũ. si dñi fuerint defensione priuati. Ira enĩ dñi ꝑ
tropologiã dicit᷑: secl ipsa ÷ quã suꝑiꝰ dixit. iimissiones ꝑangłos malos. Ista enĩ
non lic& facere cliabolo: nisi cũ dñĩ uoluntate ꝑmittit᷑. Quid aut̃ ista ira fecerit: con-¬
sequent̃ exponit. It non peꝑcit amorte animab eorũ. Qđ dixit animab eorum:
ꝓhominib accipiendũ ÷. quos in illa clade  noscit᷑ occidisse. Nam ꝓtoto homine
solam animã poni sic̃ iam dictum ÷. exodi scriptura testat᷑: dicens. om̃s gͦ animȩ
ista locutio: quȩ significat a parte totũ. Sequit᷑. lum̃ta eorũ in morte conclusit.
Respice quẽ ad modũ cuncta que uel ad uictũ humanũ. uel ad solatiũ ꝑtinent.
ꝑcussit om̃e primogenitũ interra ȩgipti: pͥmitias labores laborͥs eorũ. intaber-¬
nacuilis cham. Icce clecima illa plaga p̾mogenitoꝵ. quã ira dĩ ꝑangłos malos

Expanded text:
ensione privati. Ira enim Domini per tropologiam dicitur; sed ipsa est quam superius dixit, immissiones per angelos malos. Ista enim non licet diabolo facere, nisi cum Domini voluntate permittitur. Quid autem ista ira fecerit, consequenter exponit: et non pepercit a morte animabus eorum. Quod dixit, animabus eorum, pro hominibus accipiendum est, quos in illa clade cognoscitur occidisse. Nam pro toto homine solam animam poni sicut jam dictum est Exodi scriptura testatur, dicens: Omnes ergo aniista locutio, quae significat a parte totum. Sequitur, jumenta eorum in morte conclusit. Respice quemadmodum cuncta quae vel ad victum humanum, vel ad solatium pertinent, t omne primogenitum in terra Aegypti: primitias laboris eorum in tabernaculis Cham. Ecce decima illa plaga primogenitorum, quam ira Dei per angelos malos
Abbreviated transcription (Latin):
indignatio ꝑtinet ad tumiclã superbiã: ira ad auclatiã nefancdã: tribulatio.
& quasi nudati defensione diuina. in prȩlã caclunt ꝑnitibssimã bestiarũ. Perscru-¬
tan dum ÷ ȩtiam qđ dic̃ immissiones factas ꝑ angłos malos: quasi & ꝑbonos ange-¬
los non deleat peccatores. Perbonos enim angłos sodomã subuertit & gomorrã:
quos abrahã & loth. suis hospitiis suscepere meruer̃. Temptatus ÷ etiam tran gressor
ꝑ angłm malũ : sicut in regũ uolumine dic̃. It introiuit sp̃s dĩ malus insaul. Iusti
quoq temptatist̃ adiabolo: ut iob. ut paulꝰ apłs: & cȩteri huiꝰce modi. Constar
enĩ cuncta quȩ creata sunt: creatoris aut ꝑmissiom. aut imperio. subiacere. Uiã¬

Expanded text:
indignatio pertinet ad tumidam superbiam, ira ad audaciam nefandam, tribulatio et quasi nudati defensione divina, in praedam cadunt perniciosissimam bestiarum. Perscrutandum est etiam quod dicit immissiones factas per angelos malos, quasi et per bonos angelos non deleverit peccatores. Per bonos enim angelos Sodomam subvertit et Gomorrham , quos Abraham et Loth suscipere suis hospitiis meruerunt. Tentatus est etiam transgressor per angelum malum, sicut in Regum volumine dicit: Et introivit spiritus Dei malus in Saul . Justi quoque tentati sunt a diabolo, ut Job et enim cuncta quae creata sunt, Creatoris aut permissioni aut imperio subjacere. Ca
Abbreviated transcription (Latin):
funiculus aut̃ distributionis: tractꝰ ÷ ab illis. qui t̾rrã tenso fune diuidebant.¬
Sequit᷑. It habitare fec̃ intab̾nacuł eoꝵ trib isrł. Diuinę nob̾ scripturae
tracdicler̃: in eodẽ loco uel numero ȩlectoꝵ popłm congregandũ. unde
suꝑbi angłi ꝓbant᷑ expulsi. Ergo trib̃ isrł. id÷ uidentib dm̃. dabit tab̃na¬
cula : quȩ ante suꝑbiae ruinã alhuc innocentes angłi possidebant. Et tẽp-

Expanded text:
uniculus autem distributionis sic dictus est ab illis, qui terram tenso fune diSequitur, et habitare fecit in tabernaculis eorum tribus Israel. Divinae nobis Scripturae tradiderunt in eorum loco vel numero electorum populum congregandum, unde superbi angeli probantur expulsi. Ergo tribubus Israel, id est videntibus Deum dabit tabernacula, quae ante superbiae ruinam adhuc innocentes angeli p
Abbreviated transcription (Latin):
plum ñ inconuenient̃ apponit᷑: quanclo moyses ꝓtransgressore popło sup¬
plicans dix̃ ad dñm. Obsecro dimitte peccatũ popłi huiꝰ. Sin aut̃. dele me
placaret᷑. & ꝓpitius enĩ factus ÷ peccatis eorũ: cũ acl ipsius satisfactionem
ñ quidẽ om̃s sed multi ex his redire meruer̃. Et memoratꝰ ÷ quia caro sunt:¬
sp̃s uadens & non rediens. o ouit piũ iudicẽ fragilitas considata peccantiũ.
qł carnalis cęcitas. lum̃ cȩlestis sapientiae. non uidebat: & idõ expectandos
dicit. quasi confestim fuiss& sp̃s corũ. ab rogatus: & locũ pęnitentię perdi¬
dissent. Caro enĩ dicta ÷ qł cara sit animȩ suȩ. Mirabili aut̃ breuitate desi-¬
nitur mors hominis. id ÷ sp̃s uadens & non rediens: subaudiendo in hoc

Expanded text:
plum non inconvenienter apponitur, quando Moyses pro transgressore populo supplum non inconvenienter apponitur, quando Moyses pro transgressore populo supplicans, dixit ad Dominum: Obsecro, dimitte peccatum populi hujus; sin autem, dele me placaretur. Et propitius enim factus est peccatis eorum, cum ad ipsius satisfactionem non quidem omnes, sed multi ex his redire meruerunt. Vers. 42. Et memoratilitas considerata peccantium, quod carnalis caecitas lumen coelestis sapientiae non videbat; et ideo exspectandos dicit, quia si confestim fuisset eorum spiritus abrogatus, locum poenitentiae perdidissent. Caro autem dicta est, quod cara sit animae suae. Mirabili autem brevitate definitur mors hominis, id est, Spiritus vadens et non rediens, subaudiendum, in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
illis in testam̃tũ ȩternũ. Uenit ad sextã partẽ. ubi iterũ uidęos ad culpas
redisse commemorat: dm̃ tam̃ misertũ illis  declarat. Dic̃ enĩ. & dilexer̃ eũ in ore
suo: & lingua sua mentiti sũt ei. Sic contig̾it eis qui se putant ꝑsolũ credere
timorem. Nam si ds̃ mixto amore non metuatur: toto corde non quęrit᷑. hoc
enim peccatum constat acerrimũ. ut lingua se illi confiteri clicat. dũ cordis
ima dissentiant: quasi uero ille non om̃ia cognoscat. quȩ agunt᷑ intrinsecus
qui sic̃ legit᷑. scrutator ÷ cordis & renũ: & more humanitatis illud solũ audiat
qđ lingua ꝓclamat. Nam qͥ eiꝰ testimoniĩs fidelit̾ credit: ipse eũ ueraciter
diligit. ficles enim clicta ÷: ab eo qđ fiant dicta. Sic etiã dñs ipse testatur dicens.
popłs hic labiis me honorat: cor aut̃ eorũ longe ÷ ame. De quib merito isaias ꝓi
testatur. dicens : aneruus ferreus collũ tuũ. & frons tua aerea. Ipse aut̃

Expanded text:
illis in testamento ejus. Venit ad sextam partem, ubi Judaeos iterum ad culpas rediisse commemorat: Deum tamen misertum illis esse declarat. Dicit enim: Et dilexerunt eum in ore suo, et lingua sua mentiti sunt ei. Sic contigit eis qui se putant per solum credere timorem. Nam si Deus mixto amore non metuatur, toto corde non quaeritur. Hoc enim peccatum constat acerrimum, ut lingua se illi confiteri dicat, dum cordis ima dissentiant. Quasi vero ille non omnia cognoscat quae aguntur intrinsecus, qui, sicut legitur, Scrutator est cordis et renum , et more humanitatis illud solum audiat, quod lingua proclamat. Nam qui ejus testimoniis fideliter credit, ipse eum veraciter diligit. Fides enim dicta est, ab eo quod fiant dicta. Sic etiam Dominus ipse testatur dicens: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me . De quibus merito Isaias propheta testatur dicens: Et nervus ferreus collum tuum, et frons tua aerea Idem, XLVI
Abbreviated transcription (Latin):
yse qui legẽ cdñi suscipiebat inmonte. contra aaron popłs surrex̃ insamus. expe¬
tens dõs sibi debere sieri. sicut om̃is uidebat᷑ habere gentilitas: factũq ÷ tunc ut
uitulus ille nefanchus exir&. cuiꝰ cultura ipsi erant utiq mugituri. Iunc iratꝰ
deus dix̃ moyse grauit̃ peccasse popłm. iudeoꝵ. Quo descenclente. facto conuen¬
tu. uiginti tria milia legunt᷑ eorũ extinta: & aãron qui erat electꝰ dñi. ꝓpt̃
eos cecidit in reatũ. Sic enim dic̃. Percussus ÷ popłs propt̃ peccatũ uituli quem
fecit aãron. Quorũ pessima murmuratio. & ipsi quoq mopsi impediuit: qͣndo
dix̃. Nũquid depetra hac uobis aquã poterimꝰ eicere : Propt̃ qđ uerbã prohi¬

Expanded text:
yse, qui legem Domini suscipiebat in monte, contra Aaron populus surrexit insanus, expeyse, qui legem Domini suscipiebat in monte, contra Aaron populus surrexit insanus, expetens sibi debere deos fieri, sicut omnis videbatur habere gentilitas. Factumque est tunc, ut vitulus ille nefandus exiret, cujus cultura ipsi erant utique mugituri. Tunc iratus Deus dixit Moysi, graviter peccasse populum Judaeorum: quo descendente facto conventu viginti tria millia eorum leguntur exstincta; et Aaron, qui erat electus Domini, propter eos cecidit in reatum. Sic enim dixit: Percussus est populus propter peccatum vituli quem fecit Aaron. Quorum pessima murmuratio et ipsum quoque Moysen impedivit, quando dixit: Nunquid de petra hac vobis aquam poterimus ejicere Num. XX, 10? Propt
Abbreviated transcription (Latin):
tunae desiderantib concedunt᷑. quȩ adutilitatẽ ipsorũ ꝑtinere non
ipsorũ: & ira dĩ ascendit suꝑ eos & occilit plurimos eorũ: & electos isrł
impediuit. Uenit adquintã partẽ: hoc ÷ enĩ qđ dix̃. suꝑiꝰ distulit. & suꝑ¬
posuit: ut non fraudarent᷑ desiderio suo: ne impotentiã dnĩ. quã sacrilega
mente conceperant. ꝑ difficultatẽ desiderũ sui forsitan cõpbarent. fraudati.
a fraude uenit. Fraus eñ dicit᷑ quasi fracta fides: Satiati sunt ergo. ad ruinã
suam: ñ ut in de uiuerent. sed potiꝰ interirent. Nam uicle quid sequit᷑. Ad huc es cȩ
eorũ erant inore ipsorum: Scilic& dũ manna & coturnicũ carnib. uescerentur.
łsca enĩ: ab edendo dicta. ẽ. Addidit. & ira clĩ ascendit ineis. & occidit plurimos
eorũ : & electos isrł inpediuit. hic illã historiã exocli tangit. Absente quippe mo¬

Expanded text:
tune desiderantibus conceduntur, quae ad utilitatem ipsorum pertinere non tune desiderantibus conceduntur, quae ad utilitatem ipsorum pertinere non orum; et electos Israel impedivit. Venit ad quintam partem. Hoc est enim quod dixit superius: Distulit et superposuit, ut non fraudarentur a desiderio suo: ne impotentiam Dei, quam sacrilega mente conceperant, per difficultatem desiderii sui forsitan comprobarent. Fraudali a fraude venit; fraus enim dicitur quasi fracta fides. Satiati sunt ergo ad suam ruinam; non ut inde viverent, sed potius interirent. Nam vide quid sequitur: adhuc escae eorum erant in ore ipsorum; scilicet dum manna et coturnicum carnibus vescerentur. Esca enim ab edendo dicta est. Addidit, et ira Dei ascendit super eos. Et occidit plurimos eorum, et electos Israel impedivit. Hic illam Exodi historiam tangit . Absente quippe Mo
Abbreviated transcription (Latin):
copiã salsi maris sapore conditã: uolatilia pennata. cȩlestia desideria
quib anima deuota uelut carnib referta pinguescat. Harenã uero maris
epitͥeton ÷ decent̾ appositũ: qm̃ & fluuiorũ. ẽẽ. potest. quȩ non hab & hũc
Vt ipsam quoq difficultatẽ capiendi cibi murmurantib abrogar&: non
solũ circa tab̃nacula eo ꝵ uerũ etiã in mediis castris eorũ. dic̃ cecidisse.
qđ magno desiderio requirebant. Castra enĩ a castitate clicta st̃: quod
bellis exercitꝰ occupatꝰ. fedo luxui ñ uacar&. Nobis aut̃ significatur.
qđ intra septa fepta scẽ ȩccłiȩ omĩa suꝑna munera possimꝰ accipere: si
ex pleri bona desideria nr̃a diuino munere postulemꝰ. Unde in esti¬
putarier̃. Expleuer̃ desicleriũ carnis. ratione ieiuni: uentre pleni sed m̃te
uacuati. Hȩc sigura dicit᷑ sinchresis. id÷ concessio: quotiens aliqua impor-¬

Expanded text:
copiam salsi maris sapore conditam: volatilia pennata, coelestia desideria, copiam salsi maris sapore conditam: volatilia pennata, coelestia desideria, quibus anima devota velut carnibus referta pinguescat. Arena vero maris, epitheton est decenter appositum, quoniam et fluviorum esse potest, quae non habet hunc Ut ipsam quoque difficultatem capiendi cibi murmurantibus abrogaret, non solum circa tabernacula, verum etiam in mediis castris eorum dicit cecidisse quod magno desiderio requirebant. Castra enim a castitate dicta sunt, quod bellis exercitus occupatus foedo luxui non vacaret. Nobis autem significatur, quod intra septa sanctae Ecclesiae omnia superna munera possumus accipere, si expleri bona desideria nostra divino munere postulemus. Unde inaestiputaverunt. Expleverunt desiderium carnis ratione jejuni, ventre pleni, sed mente vacui. Haec figura dicitur synchoresis, id est concessio, quoties aliqua impor
Abbreviated transcription (Latin):
sumi. Transtulit austrũ decęlo: & indux̃ inuirtute sua affricũ. & pluit
suꝑ eos sicut puluerẽ carnes: & sicut arenã maris uolatilia pennata.
Quantũ ad historiã ꝑtin&. hos uentas tanquã uehicula dicit. ẽe. ꝓcuratos.
qui iussam copiã ad destinata castra ꝑducerent: sel qͥa sunt sꝑ̃taliter
exponendi. nunc eos positos sub quib dã si gurationib inquiramꝰ. Austrũ
& affricum. uentos scimꝰ eẽ. mericdianos. qui aparte lucidiore & feruen-¬
tiore ꝓueniunt : q uib flantib pigrũ frigus expellitur: & aere̾s tempe¬
ram̃ta p̃stantur. Sic ergo & uerba dñi caritatis igne flagrantia. in
austri similitudine atq affici. muncdo salutarem temperantiã p̃stiter̃
pluer̃q suꝑ popłos pabula. unde fecleliũ animȩ satiarent᷑ uberrime.
Puluis enim hic significat intelligentiȩ subtilitatem. quȩ ad supernas cogi¬
tationes cõmota semꝑ ascendit: harena uero. innumerabilem prudentiȩ

Expanded text:
 induxit in virtute sua Africum; et pluit super eos sicut pulverem carnes, et sicut arenam maris volatilia pennata. Quantum ad historiam pertinet, hos ventos tanquam vehicula dicit esse procuratos, qui jussam copiam ad destinata castra perducerent. Sed quia sunt et spiritualiter exponendi, nunc eos positos sub quibusdam figurationibus inquiramus. Austrum et Africum ventos scimus esse meridianos, qui a parte lucidiore et ferventiore proveniunt; quibus flantibus pigrum frigus expellitur, et aeris temperamenta praestantur. Sic ergo et verba Domini charitatis igne flagrantia, in Austri similitudine atque Africi, mundo salutarem temperantiam praestiterunt, plueruntque super populos pabula, unde fidelium animae satiarentur uberrime. Pulvis enim hic significat intelligentiae subtilitatem, quae ad supernas cogitationes commota semper ascendit; arena vero innumerabilem prudentiae 267
Abbreviated transcription (Latin):
& mittentes sagittas: conuersi sunt in die belli. Iffraim interp̃tatur frugifer
siue ubertas. Hic fuit filius ioseph iunior. quẽ iacob auus suus primario
loco preposteratis manib benedixisse legitur inueteri testamento: ciñfilii
abundantes munerib diuinis. & pat̾na benedictione pollentes. defectu
inhie belli: quando aaron dixer̃. fac nobis deos quos adoremꝰ. uides om̃ia
parabolis & propositionib explicari : Nam iste sensus ad illos ꝑtin& qui aliqͥd
p̃cipitata festinatione ꝓmittunt: nec tam̃ in ea cupiunt ꝑ seuerare sententia:
sicut petro apło contigit. qui ter negauit eum. cũ quo se ꝓmiserat. ẽẽ mori-¬

Expanded text:
et mittentes sagittas, conversi sunt in die belli. Ephraim interpretatur frugifer, et mittentes sagittas, conversi sunt in die belli. Ephraim interpretatur frugifer, sive ubertas. Hic filius fuit Joseph junior, quem Jacob avus suus primario loco praeposteratis manibus benedixisse legitur in Veteri Testamento . Ejus filii abundantes muneribus divinis, et paterna benedictione pollentes, defent: quando Aaron dixerunt: Fac noparabolis et propositionibus explicari. Nam iste sensus ad illos pertinet qui aliquid praecipitata festinatione promittunt, nec tamen in ea cupiunt perseverare sententia, sicut Petro apostolo contigit, qui ter negavit eum, cum quo se promiserat esse mori
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ÷ quod superiꝰ dix̃ prauũ. Nam si utiq clirexiss& cor suũ: nec extiterat
prauu. nec acleo redelitum fuerat alienũ. Ille enim cdirigit mentẽ. qui ad cliui-¬
nas sẽ correxerit iussiones: ne aliquid suꝑbia humanȩ presumptionis ex cogi&
cũ regi omia diuinitatis ãministratione cognoscit. Nam qͦd repetendodicit
genus. acl illos tantũ respicit. qui in sua obstinatione manserunt: cȩterũ
fuer̃ ex iucleis. qui lño pura mente famulati sunt. Adclidit. & non ÷ creditꝰ
cum cleo sp̃s eius. Illius sp̃s non creclitur ͤ cũ deo. qui oꝑaseius uisuales non in.¬
telligit misteriis spĩtalib applicandas: sed totũ ad illud uult referre quod
cernitur: sicut iudei fecer̃. qui tantũ miraculis presentib intenti. nichil ad
spĩtalem intelligentiam salubrit̾ retuler̃. Tilii effraim intencdentes arcum.

Expanded text:
hoc est, quod superius dixit, pravum; nam si utique direxisset cor suum, nec exstiterat hoc est, quod superius dixit, pravum; nam si utique direxisset cor suum, nec exstiterat pravum, nec a Deo redditum fuerat alienum. Ille enim dirigit mentem, qui ad divinas se correxerit jussiones; nec aliquid superbia humanae praesumptionis excogitat, cum regi omnia Divinitatis administratione cognoscit. Nam quod repetendo dicit, genus, ad illos tantum respicit qui in sua obstinatione manserunt. Caeterum fuerunt ex Judaeis qui Domino pura mente famulati sunt. Addidit, et non est creditus cum Deo spiritus ejus. Illius spiritus non creditur esse cum Deo, qui operas ejus visuales non intelligit mysteriis spiritualibus applicandas; sed totum ad illud vult referre quod cernitur: sicut Judaei fecerunt, qui tantum miraculis praesentibus intenti, nihil ad spiritualem intelligentiam salubr
Abbreviated transcription (Latin):
redemit. Sequit᷑ & non obliuiscantur oꝑum clĩ sui: sicut fecer̃ ꝑ fili iudei
qui oblito auctore suo. aclculturas se dȩmonũ transtuler̃. ad didit
& manclata eius exquirant. Ipsa ÷ enim dĩ summi uera recordatio: si
manclata eius cleuotis mentib impleamꝰ. Ne fiant sicut patres eorum¬
genus prauum & peramarũ. Genus qđ non dirȩx̃ cor suum.
& non est creditus cum deo sp̃s euis. his uersib duob sub diffinitionib prilchris.
notat᷑ ꝑsidia iudȩoꝵ. Dicit enim. nefiant sicut patres eorum: qđ fuit genꝰ pratũ
& per amarum:. Re nus prauum: quia ueritatem recipere noluerunt. Necesse. ẽ.
enim clistorti permaneant: qui rectam regulam non seqlintur. Per amarũ
dixit. ilẽ. supra cunctas aceruitates asperrimum : ut qui ad eos uenerat saluan¬
cdos in eius potius armarentur exitium. Sequitur. Genus qđ non direx̃ cor suum.

Expanded text:
redimit. Sequitur, et non obliviscantur operum Dei sui, sicut fecerunt perfidi Judaei, redimit. Sequitur, et non obliviscantur operum Dei sui, sicut fecerunt perfidi Judaei, qui, oblito auctore suo, ad culturas se daemonum transtulerunt. Addidit, et mandata ejus exquirant. Ipsa est enim Dei summi vera recordatio, si mandata ejus devotis mentibus impleamus. Vers. non direxit cor suum; et non est creditus cum Deo spiritus ejus. His versibus duobus sub definitionibus pulchris notatur perfidia Judaeorum. Dicit enim: Ne fiant sicut patres eorum, quod fuit genus pravum et peramarum. Genus pravum, quia veritatem recipere noluerunt. Necesse est enim distorti permaneant, qui regulam rectam non sequuntur. Peramarum dixit, id est supra cunctas acerbitates asperrimum, ut qui ad eos venerat salvandos, in ejus potius armarentur exitium. Sequitur, genus quod non direxit cor suum,
Abbreviated transcription (Latin):
lex non est posita. hoc ÷ qcł superius cdixit: loquar propositiones ab initio. Sed
hȩc congrue suis locis diligens lector aptabis: quia ubiq ista commemorare
suis. Uersus iste significat ꝑgenerationes hominum manclata clñi fuisse
transmissa: ne quis putar& uni clatum. ꝗcł om̃ib cognoscitur at tributum.
Acceper̃ enim tudei qđ ad xpĩanos non est dubrum ꝑuenisse. Ieleo enim
aelclitum ÷ ut cognoscat generatio altera: Non utiq uiclaica. sed quã degen-¬
tibus constat electam. Altera enim hic extraneos significat: non propin-¬
quos. Nam quod sequitur. silii qui nascentur exurgent & narrabuntͤ fibiis
suis: uult intelligi sine dubio xp̃ianos qui prȩdicationes scãs. ad anima¬
rum salutem conferenclam. suis posteris utiq tradiderunt. Ut ponant
indeo spem suam. & non obliuiscantur oꝑerũ dĩ sui: & mandata eius ex¬

Expanded text:
lex non est posita . Hoc est quod superius dixit: Loquar propositiones ab initio. Sed lex non est posita . Hoc est quod superius dixit: Loquar propositiones ab initio. Sed haec congrue suis locis, diligens lector, aptabis: quia ubique ista commemorare suis. Versus isti significant per generationes hominum mandata Domini fuisse transmissa, ne quis putaret uni datum, quod omnibus cognoscitur attributum. Acceperunt enim Judaei quod ad Christianos non est dubium pervenisse. Ideo enim additum est, ut cognoscat generatio altera, non utique Judaica, sed quam de gentibus constat electam. Altera enim hic extraneos significat, non propinquos. Nam quod sequitur, filii qui nascentur exsurgent, et narrabunt ea filiis suis, vult intelligi sine dubio Christianos, qui praedicationes sanctas ad animarum salutem conferendam suis posteris utique tradiderunt. Vers. 9. Ut ponant in Deo spem suam, et non obliviscantur operum Dei sui, et mandata ejus ex
Abbreviated transcription (Latin):
memorat: inia cob testimoniũ suscitatũ: quando cum angło coluetans in prę¬
figuratione futuroꝵ. tactꝰ uno femore claucdicauit: significans ifraheliticũ popu-¬
lum. part̃ fidei firmitate constare. partĩ a sua potius salute cliscedere. hoc
enim fuit popłi erraturi. uel credituri testimoniũ : qđ iacob concertatio illa
prȩdix̃. Suscitauit autem clixie: quasi inlucẽ redelitũ sit. qđ somno ignorantiȩ
uiclebat᷑ oppressum. Ip̾sum ÷ qł superiꝰ promisit. aperiam in parabolisos meũ.
scilic&. qm̃ ab ipso mitio erat talia locuturꝰ. Sequit᷑. & legem posurt inis rahel:
ut eos utiq cleuotos. eẽ. suo dño commoner&: ne uaga uoluntate ꝑmissi in deuios
laberent᷑ errores. Propriȩ dictum ÷ legem posuit: quasi peccatorib iugũ. leuib
pondus: erraturis uero contestationis exemplum: unde alio loco ait. quia iusto

Expanded text:
memorat in Jacob testimonium suscitatum, quando cum angelo colluctans, in praememorat in Jacob testimonium suscitatum, quando cum angelo colluctans, in praefiguratione futurorum tactus uno femore claudicavit: significans Israeliticum populum partim fidei firmitate constare, partim a sua potius salute discedere. Hoc enim fuit populi erraturi, vel credituri testimonium, quod Jacob concertatio illa praedixit. Suscitatum autem dixit, quasi in lucem redditum, quod somno ignorantiae videbatur oppressum. Ipsum est quod superius promisit: Aperiam in parabolis os meum; scilicet quoniam ab isto initio erat talia locuturus. Sequitur, et legem posuit in Israel, ut eos utique devotos esse suo Domino commoneret, ne vaga voluntate permissi in devios laberentur errores. Proprie dictum est, legem posuit, quasi peccatoribus jugum, levibus pondus, erraturis vero contestationis exemplum. Unde alio loco ait: Quia justo
Abbreviated transcription (Latin):
unde & illi. intelligentiȩ uero lumine sunt repleti. Harrantes laudes
dñi & uirtutes eius : & mirabilia eius quȩ fecit. O ordo uerborum
quippe dñi narrare. lauda re. ẽ: cuius cdum oꝑareferunt᷑ gła semꝑ
augetur. Uirtutes eius. significant liberationes quas fecit in popło
udȩorũ. quanclo eos depharaonis impia potestate liberauit: mirabila uero
qđ eos in cdeserto manna pauit: qł eis gentes potentissimas ieuissima con-¬
certatione subiecit. addidit. quȩ fecit: ut non tantũ promissa. uerũ etiã com-¬
pleta. e̾ẽ. uiderentur. Hȩc autem cuncta: exueteris testamenti referuntuꝵ
historia. historia ÷ enim pre teritarum rerum fidai commemoratio: ab aetatis
Qenit adillud quod superius cdixit. loquar propositiones abinitio. Initium
quippe uetus ÷ testamentum : unde & inferiora clicturꝰ ÷. Illud fortasse com-¬

Expanded text:
unde et illi intelligentiae vero lumine sunt repleti. Vers. 5. Narrantes laudes unde et illi intelligentiae vero lumine sunt repleti. Vers. 5. Narrantes laudes Domini et virtutes ejus, et mirabilia ejus quae fecit. Ordo verborum quippe Domini narrare, laudasse est: cujus dum opera referuntur, gloria semper augetur. Virtutes ejus, significat liberationes, quas fecit in populo Judaeorum, quando eos de Pharaonis impia potestate liberavit. Mirabilia vero, quod eos in deserto magnalibus pavit, quod eis gentes potentissimas levissima concertatione subjecit. Addidit, quae fecit, ut non tantum promissa, verum etiam completa esse viderentur. Haec autem cuncta ex Testamenti Veteris referuntur historia. Historia est enim praeteritarum rerum fida commemoratio, ab aetatis Venit ad illud quod superius dixit: Loquar propositiones ab initio. Initium quippe, Vetus est Testamentum, unde inferius dicturus est. Illud fortasse com
Abbreviated transcription (Latin):
tuto. uenit ad scdam partem. ubi asaph introducit᷑ loquens: cuiꝰ non tanꝗͣ
humana uerba: sed oȩlestem debemꝰ suscipere ussionẽ. Quanta: multitudi¬
nem rerum lemonstrat. audiuimꝰ. pertin& ad propħas: cognorumꝰ. ad
nouũ respicit testamentum. Auclita sunt enim cum p̾rophetarentur.
menti. qui de clomini aduentu multa locuti sunt: & illumatinati
prȩdicauer̃. qđ & iste fieri prȩuidebat. Iusti enim non. ee̾nt: nisipro-¬
barentur credere quȩ dicebant. Non sunt occultata a filiis eorum.
ingeneratione altera. Haȩc quȩ refert patres suos de aduentu dñi
prȩdicasse dicit: ne a filiis eorum abscondita suisseͫ magnalia. ld . ẽ. ab
spĩtalib filiis. qui eorum imitatores fuerunt. Nam quod dicit ingene.¬
ratione altera iam non hebreoꝵ. sed gentium significat congregationẽ¬
quȩ exaqua & spũ scõ. indiuiduȩ trinitatis benefitio regenerant᷑.

Expanded text:
tuto, venit ad secundam partem, ubi Asaph introducitur loquens, cujus non tanquam tuto, venit ad secundam partem, ubi Asaph introducitur loquens, cujus non tanquam humana verba, sed coelestem debemus suscipere jussionem. Quanta multitudinem rerum demonstrat; audivimus pertinet ad prophetas; cognovimus ad Novum respicit Testamentum. Audita sunt enim cum prophetarentur; menti, qui de Domini adventu multa locuti sunt, et illuminati praedicaverunt, quod et iste fieri praevidebat. Justi enim non essent, nisi probarentur credere quae dicebant. Vers. 4. Non sunt occultata a filiis eorum, in generatione altera. Haec quae refert patres suos de adventu Domini praedicasse, dicit nec a filiis eorum abscondita fuisse magnalia, id est a spiritualibus filiis, qui eorum imitatores fuerunt. Nam quod dixit: In generatione altera, jam non Hebraeorum, sed gentium significat congregationequi ex aqua et Spiritu sancto individuae Trinitatis beneficio regenerantur;
Abbreviated transcription (Latin):
illud qđ intelligi uolumꝰ. ꝑ comparationes aliquas indicamꝰ. Sic enim ferreum
quempiã dicimus. quando durum ac fortem desicleramꝰ intelligi: cum uelocẽ.
uentis aut auib comparamꝰ: & intuere qđ dñs os suũ dicit asaph. qui ẽ. in-¬
ferius lotuturꝰ: unde merito eum intellectus precessit. cui tam magni
erat testimonii gr̃a conferenda. Sequitur. Ioquar propositiones ab intio.
Loquitur utiq ipse qui loqui facit. Nam quamuis alieno inisterio sermo depro¬
matur sp̃s sc̃s loquitur. cuius precepta iulgantur: sicut dicit apłs petrus.
Non enim unquam uoluntate humana allata ÷ prophetia: sed spũ sco acti lo-¬
cuti sunt. sc̃i homines dei. Propositones autem obscuras & abditas significant
questiones: quȩ adhibita disputatione soluendȩ sunt. has suo loco positas com¬
petentius ammonemus. Abinitio udelic& ueceris testamenti dicit: sicut

Expanded text:
illud quod intelligi volumus per comparationes aliquas indicamus. Sic enim ferreum illud quod intelligi volumus per comparationes aliquas indicamus. Sic enim ferreum quempiam dicimus, quando durum ac fortem desideramus intelligi; cum velocem, ventis aut avibus comparamus. Et intuere quod Dominus os suum dicit Asaph, qui est inferius locuturus. Unde merito eum intellectus praecessit, cui tam magna erat testimonii gratia conferenda. Sequitur, loquar propositiones ab initio. Loquitur utique ipse, qui loqui facit. Nam quamvis alieno ministerio sermo depromatur, Spiritus sanctus loquitur cujus praecepta vulgantur, sicut dicit apostolus Petrus: Non enim unquam voluntate humana allata est prophetia: sed Spiritu sancto acti, locuti sunt sancti homines Dei . Propositiones autem, obscuras et abditas significant quaestiones, quae adhibita disputatione solvendae sunt. Has suo loco positas competentius admonemus. Ab initio videlicet Veteris Testamenti dicitur, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
alieni. qui actus illosi primi temporis sp̃italiter acceper̃: sicut dic̃ apłs.
nolo enim uos ignorare fr̃s. quia patres nr̃i om̃s sub nube fuer̃: & paulo
post. & om̃s eundem cibum sp̃italem manducauerunt: & om̃s eundem
potum spĩtalem biberunt. Sequitur. Inclinate aurem urãm: in uerba
oris mei. hic effectus prȩcipitur audiendi: qm̃ qui toto corde uult
audita ꝑcipere. aurem suam cognoscitur inclinare: ut humilis ac paratus
accipiat. qđ de ore sc̃ẽ potestatis emanat. Sed nota quod iam inter fideles
accipitur. c̃ui auscultandi tanta cura delegatur. a periam inparabolis os
meum: loquar propositiones ab intio. Attentum sibi reddit auditorẽ. cum
se parabolis dicit locuturũ : ut non remisse possit audiri. qui se tam grancliter
promitebat esfari. Parabola enim greco uocabrilo dicitur similitudo. qͥndo

Expanded text:
alieni, qui actus illos primi temporis spiritualiter acceperunt, sicut dicit Apostolus: alieni, qui actus illos primi temporis spiritualiter acceperunt, sicut dicit Apostolus: Nolo enim vos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt; et paulo post: Et omnes eumdem cibum spiritualem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritualem biberunt . Sequitur, inclinate aurem vestram in verba oris mei. Hic affectus praecipitur audiendi, quoniam qui toto corde vult audita percipere, aurem suam cognoscitur inclinare, ut humilis ac paratus accipiat quod de ore sanctae potestatis emanat. Sed nota quod jam inter fideles accipitur, cui auscultandi tanta cura delegatur. Vers. 2. Aperiam in parabolis os meum; loquar propositiones ab initio. Attentum sibi reddidit auditorem, cum se parabolis dicit esse locuturum, ut non remisse possit audiri, qui se tam granditer promittebat effari. Parabola enim Graeco vocabulo dicitur similitudo, quando
Abbreviated transcription (Latin):
Mona ultio grauissima subsequitur: ita ut captiuitati popłm tracdclerit: &
tabernaculum silo in quo habitare inter homines uidebatur abiecerit: posteaq
glegeret montẽ syon. & clauid seruum suum: de cuuis semine. xp̃s dñs
nasceretur. qui mundo salutaris medicus aduenir&. Sic ꝑhunc psalmum
ab initioꝰ gentis dec̾tionis ebraice. usq ad aduentum dñi saluatoris. facta
descriptio est. Attendite popłs m̃s legem meam: inclinate aurẽ ur̃am
in uerba oris mei. In hoc principio loquitur. deus. qui ꝑmossen legem
dedit hebrris. & lum clicit legem meam attencdite. non tantũ uult qđ
dicitur aurib ꝑcipi. quantũ ueritatem clicti. corlis oculis intueri: atten¬
clit enim audita. qui res dictas deuota mente respexerit. dum dicit
autem popłs m̃s. illos profecto significat. qui euis mandatis obȩdientes
fuerunt. Non enim aut propħȩ. aut aliĩ iusti. a nr̃a fide dici potuerunt

Expanded text:
Nona, ultio gravissima subsequitur, ita ut captivitati populum tradiderit, et Nona, ultio gravissima subsequitur, ita ut captivitati populum tradiderit, et tabernaculum Silo, in quo habitare inter homines videbatur, abjecerit; posteaque elegit montem Sion, et David servum suum, de cujus semine Christus Dominus nasceretur, qui mundo salutaris medicus adveniret. Sic per hunc psalmum ab initio electionis gentis Hebraicae usque ad adventum Domini Salvatoris facta descriptio est. Expositioin verba oris mei. In hoc principio loquitur Deus, qui per Moysen legem dedit Hebraeis. Et dum dicit: Legem meam attendite, non tantum vult quod dicitur auribus percipi, quantum veritatem dicti cordis oculis intueri. Attendit enim audita, qui res dictas devota mente respexerit. Dum dicit autem: Populus meus, illos profecto significat qui ejus mandatis obedientes fuerunt. Non enim aut prophetae, aut alii justi a nostra fide dici potuerunt