comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑalem cęlestem: aut etiam sup̃ celum
uel ante celum eui succedere nox potu¬
erit. Tandiu non est contͣ fidem: donec
ueritate certissima refellat᷑. Quod si
factum fueriie non hoc habebat scrip¬
tura diuina: sed hoc senserat humana ig¬
norancia. Si autem hoc uerum esse certa
racio demonstͣueriti ad huc incertum
erit utrum hoc in illis uerbis scõrum
librorum scriptoi sentiri uoluerit᷑ mn
aliud aliquid non minus uerum. Quod¬
si cętera contexio sermonis non hoc eũ
uoluisse ꝓbauerit: non ideo falsum ent
aliud qd̃ ipse intelligi uoluit: sed et
uerum et nd̃ utilius cognoscitur. Si
autem contexio scripture hoc uoluis¬
se intelligi scriptorem non repugnaue¬
rit adhuc restabit quertre. utrum et
aliudͥ oterit. Qd̾ si et aliud potuisse
inuenerimus. incertum erit qͥd nam
eorum ille uoluerit. Et utrumq semi¬
ri uoluise non inconuenient credit :
si utriq sentencie cȩtera circumstan.¬
cia susfragat᷑. Plerumq enim accidit.

Expanded text:
poralem caelestem aut etiam super caelum uel ante caelum, cui succedere DOX potuerit, tamdiu non est contra fidem, donec ueritate certissima refellatur. quod si factum fuerit. non hoc habebat scriptura diuina, sed hoc senserat humana ignorantia. si autem hoc uerum esse certa ratio demonstrauerit, adhuc incertum erit, utrum hoc in illis uerbis sanctorum librorum scriptor sentiri uoluerit, an aliud aliquid non minus uerum. quodsi cetera contextio sermonis non hoc eum uoluisse probauerit, non ideo falsum erit aliud, quod ipse intellegi uoluit, sed et uerum et quod utilius cognoscatur. si autem contextio scripturae hoc uoluisse intellegi scriptorem non repugnauerit, adhuc restabit quaerere, utrum et aliud non potuit. quodsi et aliud potuisse inuenerimus, incertum erit, quidnam eorum ille uoluerit; et utrumque sentiri uoluisse non inconuenienter creditur, si utrique sententiae cetera circumstantia subfragantur. Plerumque enim accidit,
Abbreviated transcription (Latin):
terram: utrum in principio tem¬
sint. an in pͥncipio qł est uerbũ
dei unigenitus filius: et quoiͦ
possit ostenili. dm̃ sine ulla sui
commutatione oꝑari mutabilia
et tempalia: et qͥd significetur
nomule celi et terre: utrum sꝑi¬
talis corꝑalisq ereatura celi et

Expanded text:
in principio temnium, an in principio, quod est uerbum dei unigenitus filius? et quomodo possit ostendi deum sine ulla sui commutatione operari mutabilia et temporalia? et quid significetur nomine caeli et terrae? utrum spiritalis corporalisque creatura caeli
Abbreviated transcription (Latin):
presentia uerũ etiã futura fecit omĩ potẽs
et abeis factis requieuit. ut eorũ de inceps
administratione atq regimine crearet
etiã ordines temporũ et temporaliũ.

Expanded text:
praesentia, verum etiam futura fecit Omnipotens, et ab eis factis requievit, ut eorum deinceps administratione atque regimine crearet etiam ordines temporum et temporalium.
Abbreviated transcription (Latin):
isse se popło timenti hostes in ha.¬
bitantes t̾ram inꝗͣ introducendꝰ
fuit ne paueatis neq timeatis ab
ur̃am. ipse simul debellabit eos uo¬
biscum: satis ostendit᷑ ita. e̾ẽ. adui¬
torem deum. uͭ ⁊̃ homines agant
rex esebon tͣnsire nos ꝑipsum:¬
fuit. etiã cum ad u̾sariis suis p̾ua¬
luissent: pugnate cũ eis usq ad
int̾nitionẽ eoꝵ. timore ñ ausi sunt
Quem timorẽ ut dixi. ñ demali

Expanded text:
isse se populo timenti hostes inhabitantes terram, quo introducendus fuit: ne paueatis neque timeatis ab nte faciem uestram, ipse simul debellabit eos uobiscum, satis ostenditur ita esse adiutorem deum, ut etiam homines agant rex Esebon transire nos per ipsumfuit, etiam cum adversariis suis praevaluissent, pugnare cum eis usque ad internecionem eorum timore non ausi sunt. Quem timorem, ut dixi, non de mali
Abbreviated transcription (Latin):
tis gͦ his que apͥncipio ubi ds̃ cełũ
& derrã fecisse narrat᷑ usq ad diui¬
sionẽ duoꝵ primoꝵ hominũ dẽ
paradiso ccłari mulciplicit̾ pos¬
sunt: dequib alias qnͣtum pͥotui¬
mus disseriumus: hec st̃ que legen¬
tib nob̾ occurrentia uoliumꝰ lit
teris annotari.
cui utiq cõsticuit᷑ hominũ multi¬
tudini. illi aũ duo parentes & duo
filii fuisse referant᷑. quoꝵ filioꝵ al
t̃ ab altero occisus ÷ incuiꝰ occisilocũ
alius natus ẽẽ narratur: an ido q̃stio. :
quonam qui legunt putant solos
tc̃ fuisse homines. qͦs diuina scͥptu¬
ra cominemorat. nec aduertunt
eos qui pͥus sunt conditi uł eos &̃ qͦs
genuerunt: tã dui uixssse ut mul¬
eos genuit. quoꝵ nomina leguntur.
cũ de illo scͥptura loquens ita con¬
cludat: qđ geneuerit filios & filias.
Dinde cum multo plurib illi uxre¬
rint annis. qmͣ istahelite inegipto
fuerunt: qͥs non uideat qmͣ multi

Expanded text:
tis ergo his quae a prin- cipio, ubi deus caelum tis ergo his quae a prin- cipio, ubi deus caelum et terram fecisse narratur, usque ad dimissionem duorum primorum hominum de paradiso tractari multipliciter possunt, de quibus alias, quantum potuimus, disseruimus, haec sunt quae legentibus nobis occurrentia uoluimus litteris adtinere. cui utique constituatur hominum multitudini, illi autem duo parentes et duo filii fuisse referantur, quorum filiorum ab altero alter occisus est, in cuius occisi locum alius natus esse narratur. an ideo quaestio est, quoniam qui legunt putant solos tunc fuisse homines quos diuina scriptura commemorat nec aduertunt eos qui prius sunt conditi duos uel eos etiam quos genuerunt tam diu uixisse, ut mule eos solos genuit, quorum nomina leguntur, cum de illo scriptura loquens ita concludat, quod genuerit filios et filias. proinde cum multo pluribus illi uixerint annis quam Israhelitae in Aegypto fuerunt, quis non uideat quam multi
Abbreviated transcription (Latin):
que apellant᷑ canonice
legendo. & cũ aliis codi¬
cib scdm septuaginta interp̃tationẽ
cõferendo ꝑcurreremus: placuit eas
quetiones q̃ iimentẽ uenirent: siue
breuit cõmemorando uł etiã ꝑtͣctan¬
do tancumm ꝓponerent᷑ siue etiam
qualit̾cũq tanqm afestinantib sol¬
uerent᷑: stilo alligare. nedemomoria
fugerent: non ut eas satis explicare¬
mus. s ut cũ opus ẽẽc possemus in¬
spicere siue ut ammorem᷑ quid ad¬
huc ẽẽt reqͥrendum siue ut exeo qđ
iã uidebatur inuentũ ut poteramꝰ.
essemꝰ & ad cogitandũ instructi. &
ad respondendũ parati. Si qͥs gͦ hec
legere ꝓpt̾ incultũ in nr̃a festina¬
tione sermonẽ ñ fastidierit. siqͣs
solutas. ñ iło nichil sibi collatum
putet. Non nulla eñi pars inuen¬
tionis :: nosse quid queric Siaũ
uile contempnat eloquiũ. s deali¬
qͣ potiꝰ participatione doctrine gra¬
tulet᷑. Non .ii. disputatio ueritatẽ.s.
ueritas disputatione reqͥrit᷑. Excep¬

Expanded text:
quae appellantur canonicae legendo et cum aliis codicibus secundum Septuaginta interpretationes conferendo percurreremus, placuit eas quaestiones, quae in mentem uenirent, siue breuiter commemorando uel etiam pertractando tantummodo proponerentur siue etiam qualitercumque tamquam a festinantibus soluerentur, stilo alligare. ne de memoria fugerent: non ut eas satis explicaremus, sed ut, cum opus esset, possemus inspicere, siue ut admoneremur quid adhuc esset requirendum, siue ut ex eo quod iam uidebatur inuentum, ut poteramus, essemus et ad cogitandum instructi et ad respondendum parati. si quis igitur haec legere propter incultum in nostra festinatione sermonem non fastidierit, quas qsolutas, non ideo sibi nihil conlatum putet; nonnulla enim pars inuentionis est nosse quid quaeras. quarum uile contemnat eloquium, sed de aliqua participatione doctrinae potius gratuletur; non enim disputatio ueritate sed ueritas disputatione requiritur. excep
Abbreviated transcription (Latin):
ans saluatorẽ iseł gochonihelẽ
filiũ cener ⁊ saluauit eos.
uadraginta annos qͥ euisse
t̾ram reꝓmissionis abellis.
sub gothanihele iudice. scͥpt᷑a testa¬
tur: qͣntũ tp̃ris pͥmordia roma¬
ni imꝑi i. sub numa põpilio. tan¬
tũm̾ regẽ pͥacatum hab̾e potue
ueri pot̾ utrũ m̃titꝰ I it
fu̾it aod udex: qn occidit
eglom regẽ moab. Ciũ enĩ solus
soli insidiaretur. ut eum ꝑcut̾et:
hoc illi ait. Uerbũ occultũ mͥ:
fc̃m. eẽt: it̾m dix̃ aoch. Uerbum
dei adte mͥ rex. S potest ñ esse
mendatiũ. qñ qͥdẽ uerbi nomĩt.
solet ⁊̃ fc̃m appellare scriptura.
Et reu̾a ita erat. Quod auĩ dĩc̃¬
uerbũ dĩ intelligendũ ÷ ħ illi
dm̃ ut feic̾et p̾cepisse. qui eum
popło suo excitau̾at saluatorẽ.
sic̃ illis tp̃rib talia fieri diumitus
⁊ concluserint adipes uulnus. qñ
ꝑcussus est. S intelligendum est
me luceat. ⁊ abundare respondet᷑.
qͥa ñ est: ⁊ benedix̃ regi ꝓ maledix̃.

Expanded text:
s saluatorem Israhel Gothoniel filium Cenez et saluauit eos. Quadraginta annos quieuisse terram promissionis a bellis sub Gothoniele iudice scriptura testatur: quantum temporis primordia Romani imperii sub Numa Pompilio tantummodo rege pacata habere potuerunt. Quaeri potest utrum mentitus fuerit Aod iudex, quando occidit Eglom regem Moab. cum enim solus soli insidiaretur, ut eum percuteret, hoc illi ait: uerbum occultum mihifactum esset, iterum dixit Aod: uerbum dei mihi ad te, rex. sed potest non esse mendacium, quandoquidem uerbi nomine solet etiam factum appellare scriptura; et reuVerbum Dei, intelligendum est hoc illi Deum ut faceret praecepisse, qui eum populo suo excitaverat salvatorem, sicut illis temporibus talia fieri divinituset concluserit adeps vulnus, quando percussus est. Sed intelligendum est me luceat, et abundare respondetur, quod non est, et benedixit regi pro maledixit,
Abbreviated transcription (Latin):
nare pot̾at: ⁊ bestias ñ pot̾at uł
ꝑdere uł nasci potiꝰ ñ ꝑmitt̾e.
t excitauit dñs saluatorẽ
isrł. ⁊ saluauit eos. Dei ñ
uelut q̃reretur. quẽ saluatorẽ:
gothonihel inqͥt filiũ cenez.
Accusatuiũ .i. casũ hic debemꝰ
acciꝑe. tanꝙͣ dr̃etur ꝑ gothonie¬
lem. Adu̾tendũ ÷ autẽ. qͦd sal¬
uatorẽ dicat ⁊̃ hominẽ. ꝑ quẽ
ds̃ saluos fatiat. Nam cla¬
mauerunt filii isrł ad dñm:
⁊ excitauit dñs saluatorẽ isrł
⁊ saluauit eos gothonihel fi¬
liũ cener. frẽm caleph. iuniorẽ
ipsus: ⁊ exaudiuit eos. Int̾ illa
genꝰ rarum ÷ qm ⁊ habet ⁊ il¬
lud qͥd greci uocant histerolo¬

Expanded text:
at et bestias non poterat uel perdere uel nasci potius non permittere. Et excitauit dominus saluatorem Israhel et saluauit eos. deinde uelut quaereretur quem saluatorem, Gothoniel, inquit, filium Cenez. accusatiuum enim casum hic debemus accipere, tamquam diceretur " Gothonielem". aduertendum est autem quod saluatorem dicat etiam hominem, per quem deus saluos faciat. nam clamauerunt filii Israhel ad dominum; et excitauit dominus saluatorem Israhel et saluauit eos, Gothoniel filium Cenez fratrem Caleb iuniorem ipsius, et exaudiuit eos. inter illa genus rarum est, quoniam habet et illud quod Graeci uocant uotspo
Abbreviated transcription (Latin):
Dix̃ gͦ. Iudas ascendet. Et seqͥt᷑
scriptura narrans. Et dix̃ iudas
ad simeon fr̃em suũ. Utiq trib
ad tribũ. Non enĩ ad huc iuue¬
bant illi filis iacob. qͥ dicti sunt
iudas ⁊ simeon. int̾ cet̾os fr̃s suos
ꝓpriis nominib appellatos.S
dix̃ tͥb uida adtribum simeon.
Ascende mecũ in sorte mea. ⁊ hel¬
lemꝰ inchaneneo: ⁊ ibo ⁊̃ eotecum
insortẽ tuã. Manifestũ ÷ auxili¬
um sͥ tͥbum iuda. alt̾iꝰ trib po¬
stulasse: qͦd reddet. cum ⁊ illi in
dix̃ chalep. Qcumq ꝑcusserit
ciuitatẽ litt̾arũ ⁊ ceꝑit eam: ⁊ da¬
bo ei filiã meã inuxorẽ. Iam ħ¬

Expanded text:
dixit ergo: ludas ascendet. et sequitur dixit ergo: ludas ascendet. et sequitur scriptura narrans: et dixit ludas ad Symeon fratrem suum, utique tribus ad tribum. non enim adhuc uiuebant illi filii Iacob, qui dicti sunt ludas et Symeon, inter ceteros fratres suos propriis nominibus appellati; sed dixit tribus Iuda ad tribum Symeon: ascende mecum in sortem meam et bellemus in Chananaeo, et ibo etiam ego tecum in sortem tuam. manifestum est auxilium sibi tribum Iuda alterius tribus postulasse, quod redderet, cum et illi in dixit Caleb: Quicunque percusserit civitatem litterarum, et acceperit eam, dabo ei filiam meam in uxorem.
Abbreviated transcription (Latin):
N fine libri iħunaue breuit̾ nar¬
rator porrex̾ hystoriã: qͦ usq filii
qͦm᷑ conseq̃ntia gesta fu̾int pͦ mor¬
tẽ iħu naue. Non gͦ ab illo tp̃re
incip̃ lib̾. qͦ popłs ad coletida simu¬
lacͣ defluxit. s apͥorib tp̃rib in
t̃positis. qͥb ea gesta st̃. pͦ q̃ adilla
per uenit.
⁊ factum est. Postqͣm
defunctus est iħc: in¬
trogabant filii isrł in
Hic queritur. utrũ aliqͥs hõuidã
uocabat᷑: an ipsam tribũ ita ut
solet sic appellauit. S illi qui
int̾rogau̾nt dñm pꝰ mortẽ iħu naue
ducem tequirebant. Uñ putatur.
uniꝰ exp̃ssum hominis nom̃. Ie¬
rũ quia ñ solet duces nominare
scͥptura duces cũ constituunt᷑. nͥ
cõmemorata ⁊ origine parentũ
⁊ constat pͦ iħ̾um duces habuis
se significatã. Ab ip̃a enim tribu.
uoluit dñs inciꝑe conteri chana¬
neos: ⁊ cum popłs deduce int̾ro¬
gasset. ad ħ ualuit responsio dm:
ut scirent dm̃ uoluisse. abuniu̾so
popło bellari adu̾sus chananeo

Expanded text:
n fine libri Iesu Naue breuiter narrator porrexit historiam, quo usque filii quomodo consequentia gesta fuerint post mortem Iesu Naue. non ergo ab illo tempore incipit liber, quo populus ad colenda simulacra defluxiporibus, quibus ea gesta sunt, post quae ad illa peruenit. Et factum est postquam defunctus est Iesus, interrogabant filii Israhel hic quaeritur, utrum aliquis homo ludas uocabatur, an ipsam tribum ita ut solet sic appellauit. sed illi, qui interrogauerant dominum, post mortem Iesu Naue ducem requirebant: unde putatur unius expressum hominis nomen. uerum quia non solet duces nominare scriptura cum constituuntur nisi commemorata etiam origine parentum et constat post Iesum duces habuissse significatam. ab ipsa enim tribu uoluit dominus incipere conteri Chananaeos. et cum populus de duce interrogasset, ad hoc ualuit responsio domini, ut scirent deum noluisse ab uniuerso populo bellari aduersus Chananaeos.
Abbreviated transcription (Latin):
esse ñ sineret. Quod autẽ ait
ne multiplicentur in te bestiȩ fe¬
re: mirum si ñ bestiales qͦdãmͦ
cupiditates ⁊ libidines intelligi
uoluit: quȩ solent derepentino

Expanded text:
esse non sineret. quod autem ait: ne multiplicentur in te bestiae ferae, mirum si non bestiales quodam modo cupiditates et libidines intellegi uoluit, quae solent de repentino
Abbreviated transcription (Latin):
monũ cõcumb̾e. im gigantes natiee.
nicodices ñ angłos habeant s. filios
qi. Quos qͥdam adsoluendã istam
q̃ͣstionẽ. iustos homines fuisse credi¬
aunt. qͥ potuerunt &̾ angloꝵ nomi¬
ne nuncupari. Nã de homne ihe scͥp¬
dum ÷. Ecce mito angłum meum añ
faciem tuã qͥ p̃parabit uiam tua.

Expanded text:
es nati esse codices non angelos habeant, sed filios dei, quos quidam ad soluendam istam quaestionem iustos homines fuisse crediderunt, qui potuerunt etiam angelorum nomine nuncupari. nam de homine Iohanne scriptum est: ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit uiam tuam.
Abbreviated transcription (Latin):
& terrã fecisse narrat᷑ usq addiui¬
sionẽ duoꝵ primoꝵ hominũ dẽ
paradiso c̾ctari mulciplicit̾ pos¬
sunt: dequib alias qnͣtum potui¬
mus disseriumus: hec st̃ que legen¬
tib nob̾ occurrentia uoluiꝰ lit
cui utiq cõstituit᷑ hominũ multi¬
tudini. illi aũ duo parendes & duo
filii fuisse referant᷑. quox filioꝵ al
t̃ ab altero occisus ÷ incuiꝰ occisi locũ
alius natus ẽẽ narratur: an iđo q̃stio.:
quonam qui legunt putant solos
tc̃ fuisse homines. qͦs diuina scͥptu¬
ra commemorat. nec aduertunt
eos qui pͥus sunt conditi uł eos &̃ qͦt
genuerunt: tã diu uirssse ut mul¬
tos gignerent: Non eñĩ adam solos
eos genuit. quoꝵ nomina leguntur.
cũ de illo scͥptura loquens ita con¬
cludat: qđ geneuerit filios & filias.
Dinde cum multo plurib illi iure¬
rint annis. qmͣ israhelite inegipto
fuerunt: qͥs non uideat qmͣ multi
homines nasci potuerunt. un illa

Expanded text:
et terram fecisse narratur, usque ad dimiet terram fecisse narratur, usque ad dimissionem duorum primorum hominum de paradiso tractari multipliciter possunt, de quibus alias, quantum potuimus, disseruimus, haec sunt quae legentibus nobis occurrentia uoluimus licui utique constituatur hominum multitudini, illi autem duo parentes et duo filii fuisse referantur, quorum filiorum ab altero alter occisus est, in cuius occisi locum alius natus esse narratur. an ideo quaestio est, quoniam qui legunt putant solos tunc fuisse homines quos diuina scriptura commemorat nec aduertunt eos qui prius sunt conditi duos uel eos etiam quos genuerunt tam diu uixisse, ut multos gignerent? non enim et Adam ipse eos solos genuit, quorum nomina leguntur, cum de illo scriptura loquens ita concludat, quod genuerit filios et filias. proinde cum multo pluribus illi uixerint annis quam Israhelitae in Aegypto fuerunt, quis non uideat quam multi homines nasci potuerunt, unde illa
Abbreviated transcription (Latin):
que apellant᷑ canonice
legendo. & cũ aliis codi¬
cib scm septuaginta interp̃tationẽ
cõferendo ꝑcurreremus: placuit eas
quetiones q̃ inmentẽ uenirent: siue
breuit cõmemorando uł etiã ꝑtͣctan¬
do tancunm ꝓponerent᷑ siue eciam
qualit̾cũq tanqm̃ afestinantib sol¬
uerent᷑: stilo alligare. ne demomoria
fugerent: non ut eas satis explicare¬
mus. s ut cũ opus ẽẽt possemus in¬
spicere siue ut aminorem᷑ quid ad-¬
huc ẽẽt reqͥrendum siue ut ex eo qđ
iã uidebatur inuentũ ut poteramꝰ.
essemꝰ & ad cogitandũ instructi. &
ad respondendũ parati. Si qͥs gͦ hec
legere ꝓpt̾ incultũ in nr̃a festina¬
tione sermonẽ ñ fastidierit. siqͣs
solutas. ñ iło nichil sibi collatum
putet. Non nulla eñi pars inuen¬
tionis :: nosse quid queru Siaũ
uile contempnat eloquiũ. s deali-¬
ꝗͣ potiꝰ participatione doctrine gra-
ueritas disputatione reqͥrit᷑. Ercep¬
tis gͦ his que apͥncipio ubi ds cełũ

Expanded text:
quae appellantur canonicae legendo et cum aliis codicibus secundum Septuaginta interpretationes conferendo percurreremus, placuit eas quaestiones, quae in mentem uenirent, siue breuiter commemorando uel etiam pertractando tantummodo proponerentur siue etiam qualitercumque tamquam a festinantibus soluerentur, stilo alligare. ne de memoria fugerent: non ut eas satis explicaremus, sed ut, cum opus esset, possemus inspicere, siue ut admoneremur quid adhuc esset requirendum, siue ut ex eo quod iam uidebatur inuentum, ut poteramus, essemus et ad cogitandum instructi et ad respondendum parati. si quis igitur haec legere propter incultum in nostra festinatione sermonem non fastidierit, quas qsolutas, non ideo sibi nihil conlatum putet; nonnulla enim pars inuentionis est nosse quid quaeras. quarum uile contemnat eloquium, sed de aliqua participatione doctrinae potiueritas disputatione requiritur. exceptis ergo his quae a prin- cipio, ubi deus caelum
Abbreviated transcription (Latin):
ce manum tuam sub femore meo¬
¶ & facies in me misediam & uerita¬
em. Ea filium iuratione constring.

Expanded text:
ce manum tuam sub femore meo, et facies in me misericordiam et ueritatem. ea filium iuratione constring
Abbreviated transcription (Latin):
cubitum ex hoc ⁊ cubitũ ex
hoc. ẽet contegens suꝑ plagia
tab̾nacłi. Unde dictum est
hinc atq hinc ut oꝑiat: quia
ñ oꝑiebat totum. si eadem qͥ.¬
na cubita defuissent.
UNC iam qm̃ satis dis¬
putatum est qͦmͦ illa omĩa¬

Expanded text:
cubitum ex hoc et cubitum ex cubitum ex hoc et cubitum ex hoc esset contegens super itXdyia tabernaculi. unde dictum est: hinc atque hinc ut operiat. quia non operiebat totum, si eadem quina cubita defuissent. Nunc iam quoniam satis disputatum est. quomodo illa omnia
Abbreviated transcription (Latin):
culdubio erant obliqͣ. qm̃ pluᷤᷤ
int̾ se patebant. ex hac parte
ubi habebant media cubita
nis. Quȩ q̃m ꝓfiticbant postĩ¬
ori parti tab̾nacłi. hoc est par¬
ti occidentali. sic̃ alia .x. ꝓfitie¬
bant pͥori parti. id est orientali:
quinis cubitis implebant tec¬
turam laterũ illoꝵ. q̃ grece
plagia dicta sunt. inde qͥnq
⁊̃ hinc quinq. Quȩ si defuis¬
sent: dena cubita tegerentur
incisdem lat̾ib. ⁊ quina nu¬
da. etnt. Itaq qͣntum mͥ uide.¬
tux. meliꝰ intelligitur. hinc
ẽẽ. dictum. cubitum ex hoc ⁊
cubitũ exhoc. exeo quod suꝑ¬
at uelis delongitudine ueloꝵ
tab̾naculi: noñ quia se suꝑa¬
bant. cum hinc ⁊ inde quina
ẽe̾nt. s quia ex illa longitudi¬
ne tedundabant. in qua biniᷤ
cubitis erant auleis capilla¬
tia longiora. Exquib duob
cubitis. cum unius cinusq ue¬
li cubitum ꝓficeret parti orien¬
tali restabat utiq alterũ cu¬
bitum parti occidentali: ut

Expanded text:
procul dubio erant obliqua, quoniam plus procul dubio erant obliqua, quoniam plus inter se patebant ex hac parte, ubi habebant media cubita nis, quae proficiebant posteriori parti tabernaculi, hoc est occidentali, sicut alia decem proficiebant priori parti, id est orientali, quinis cubitis conplebant tecturam laterum illorum, quae graece irXaYta dicta sunt, inde quinque et hinc quinque. quae si defuissent, dena cubita tegerentur in eisdem lateribus et quina nuda essent. itaque, quantum mihi uidetur. melius intellegitur hinc esse dictum: cubitum ex hoc et cubitum ex hoc ex eo quod superat uelis de longitudine uelorum tabernaculi, non quia erant, cum hinc et inde quina essent, sed quia ex illa longitudine redundabant, in qua binis cubitis erant aulaeis capillacia longiora, ex quibus duobus cubitis uniuscuiusque ueli cubitum profecerat parti orientali: restabat utique alterum cubitum parti occidentali, ut
Abbreviated transcription (Latin):
laterib: nisi posteriorib par¬
tib tab̃nacłi. andeqͣm ad illa
latera adilla de plectatur. non
amplius quam dena cubita
impendint. ac sic exlinea rec¬
ta posterioris tab̃nacłi id est
a parte occidentis. Quȩ linca
cum habuissec .uiͦii. columnaᷤᷤ
ꝑtinentes ad int̾ius tab̃nađm
decem habere cepit. additis la¬
derib atriĩ ext̾ioris: ⁊ cum habuus¬
set cubita quadraginta ad.uiii.
colũnas ꝑtinentia qͥnquagin
hab̾e cepit in columns .x. Ex
hac gͦ linea cum decci fuerint
uelis capillatus dem cubiti. ab
utroq angulo uenientes: re¬
stabunt in medio .xxxͣ. non tec¬
ta uelis capillatiis. s illis tan¬
medio ꝑ quodibet cubita ten¬
derent᷑. erat hostiũ tab̃̾naculi
ꝓinde illa latera columna¬
rum ⁊ qͥndenoꝵ cubitoꝵ si ex
illis finib suis. quib subum¬
gebant᷑ porte atrii. patebant
inter secubitis .xxͣ. quia tantũ
habebat porta quȩ illa lat̾a
dirimebat. ex aliis autẽ finib
bebant int̾ se cubita .xxͣx. ꝓ

Expanded text:
lateribus, nisi posterioribus partibus tabernaculi, antequam ad illa latera deflectantur, non amplius quam dena cubita inpenderint. ac sic ex linea recta posterioris tabernaculi, id est a parte occidentis — quae linea cum habuisset octo columnas pertinentes ad interius tabernaculum, decem habere coepit additis lateribus atrii exterioris, et cum habuisset cubita quadraginta ad octo columnas pertinentia. quinquaginta habere coepit in columnis decem — ex hac ergo linea cum tecta fuerint uelis capillaciis dena cubita ab utroque angulo uenientia, restabunt in medio triginta non tecta uelis capillaciis, sed illis tanmedio, per quotlibet cubita tenderentur, erat ostium tabernaculi. proinde illa latera ternarum columnarum et quindenorum cubitorum, si ex illis finibus suis, quibus iungebantur portae atrii, patebant inter se cubitis uiginti, quia tantum habebat porta quae illa latera dirimebat, ex aliis autem finibusbebant inter se cubita triginta,
Abbreviated transcription (Latin):
S: hanc q̃stionẽ. plurima codicum
m̃dositas ꝑeꝑic. Non solum qͥppe in
hebreis alit̾ inuenit᷑. uerum & insep¬
tuaginta int̾p̃tatione. mathusalã in
codicib pauciorib s ueratiorib sex
annos añ diluuium reperit᷑ fuisse

Expanded text:
codicum mendositas peperit. non solum quippe in hebraeis aliter inuenitur uerum etiam in Septuaginta interpretatione Mathusalam in codicibus paucioribus sed ueracioribus sex annos ante diluuium reperitur fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
tis gͦ his que apͥncipio ubi ds cełũ
& terrã fecisse narrat᷑ usq addiui¬
sionẽ duoꝵ primoꝵ hominũ dẽ
paradiso c̾ctari mulciplicit̾ pos¬
sunt: dequib alias qnͣtum potui¬
mus disseriumus: hec st̃ que legen¬
tib nob̾ occurrentia uoluiꝰ lit
cui utiq cõstituit᷑ hominũ multi¬
tudini. illi aũ duo parendes & duo
filii fuisse referant᷑. quox filioꝵ al
t̃ ab altero occisus ÷ incuiꝰ occisi locũ
alius natus ẽẽ narratur: an iđo q̃stio.:
quonam qui legunt putant solos
tc̃ fuisse homines. qͦs diuina scͥptu¬
ra commemorat. nec aduertunt
eos qui pͥus sunt conditi uł eos &̃ qͦt
genuerunt: tã diu uirssse ut mul¬
tos gignerent: Non eñĩ adam solos
eos genuit. quoꝵ nomina leguntur.
cũ de illo scͥptura loquens ita con¬
cludat: qđ geneuerit filios & filias.
Dinde cum multo plurib illi iure¬
rint annis. qmͣ israhelite inegipto
fuerunt: qͥs non uideat qmͣ multi

Expanded text:
tis ergo iis quae a principio, ubi Deus coelum tis ergo iis quae a principio, ubi Deus coelum et terram fecisse narratur, usque ad dimissionem duorum primorum hominum de paradiso tractari multipliciter possunt, de quibus alias, quantum potuimus, disseruimus, haec sunt quae legentibus nobis occurrentia uoluimus licui utique constituatur hominum multitudini, illi autem duo parentes et duo filii fuisse referantur, quorum filiorum ab altero alter occisus est, in cuius occisi locum alius natus esse narratur. an ideo quaestio est, quoniam qui legunt putant solos tunc fuisse homines quos diuina scriptura commemorat nec aduertunt eos qui prius sunt conditi duos uel eos etiam quos genuerunt tam diu uixisse, ut multos gignerent? non enim et Adam ipse eos solos genuit, quorum nomina leguntur, cum de illo scriptura loquens ita concludat, quod genuerit filios et filias. proinde cum multo pluribus illi uixerint annis quam Israhelitae in Aegypto fuerunt, quis non uideat quam multi
Abbreviated transcription (Latin):
que apellant᷑ canonice
legendo. & cũ aliis codi¬
cib scm septuaginta interp̃tationẽ
cõferendo ꝑcurreremus: placuit eas
quetiones q̃ inmentẽ uenirent: siue
breuit cõmemorando uł etiã ꝑtͣctan¬
do tancunm ꝓponerent᷑ siue eciam
qualit̾cũq tanqm̃ afestinantib sol¬
uerent᷑: stilo alligare. ne demomoria
fugerent: non ut eas satis explicare¬
mus. s ut cũ opus ẽẽt possemus in¬
spicere siue ut aminorem᷑ quid ad-¬
huc ẽẽt reqͥrendum siue ut ex eo qđ
iã uidebatur inuentũ ut poteramꝰ.
essemꝰ & ad cogitandũ instructi. &
ad respondendũ parati. Si qͥs gͦ hec
legere ꝓpt̾ incultũ in nr̃a festina¬
tione sermonẽ ñ fastidierit. siqͣs
solutas. ñ iło nichil sibi collatum
putet. Non nulla eñi pars inuen¬
tionis :: nosse quid queru Siaũ
uile contempnat eloquiũ. s deali-¬
ꝗͣ potiꝰ participatione doctrine gra-
tulet᷑. Non .ii. disputatio ueritatẽ. s.
ueritas disputatione reqͥrit᷑. Ercep¬

Expanded text:
quae appellantur canonicae legendo et cum aliis codicibus secundum Septuaginta interpretationes conferendo percurreremus, placuit eas quaestiones, quae in mentem uenirent, siue breuiter commemorando uel etiam pertractando tantummodo proponerentur siue etiam qualitercumque tamquam a festinantibus soluerentur, stilo alligare. ne de memoria fugerent: non ut eas satis explicaremus, sed ut, cum opus esset, possemus inspicere, siue ut admoneremur quid adhuc esset requirendum, siue ut ex eo quod iam uidebatur inuentum, ut poteramus, essemus et ad cogitandum instructi et ad respondendum paratilegere propter incultum in nostra festinatione sermonem non fastidierit, si quasolutas, non ideo sibi nihil collatum putet. Nonnula enim pars inventionis est, nosse quid quaeras. Quarum vile contemnat eloquium, sed de aliqua participatione doctrinae potius gratuletur. Non enim disputatio veritate, sed veritas disputatione requiritur. Excep
Abbreviated transcription (Latin):
monũ cõcumb̾e. im gigantes natiee.
nicodices ñ angłos habeant s. filios
qi. Quos qͥdam adsoluendã istam
q̃ͣstionẽ. iustos homines fuisse credi¬
aunt. qͥ potuerunt &̾ angloꝵ nomi¬
ne nuncupari. Nã de homne ihe scͥp¬
dum ÷. Ecce mito angłum meum añ
faciem tuã qͥ p̃parabit uiam tua.
s. ħ mouet qͦm uł exhominũ concu

Expanded text:
es nati esse codices non angelos habeant sed filios dei. quos quidam ad soluendam istam quaestionem iustos homines fuisse crediderunt, qui potuerunt etiam angelorum nomine nuncupari. nam de homine Iohanne scriptum est: ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit uiam tuam. sed hoc mouet
Abbreviated transcription (Latin):
isse se popło timenti hostes in ha.¬
bitantes t̾ram inꝗͣ introducendꝰ
fuit ne paueatis neq timeatis ab
ur̃am. ipse simul debellabit eos uo¬
biscum: satis ostendit᷑ ita. e̾ẽ. adui¬
torem deum. uͭ ⁊̃ homines agant
rex esebon tͣnsire nos ꝑipsum:¬
fuit. etiã cum ad u̾sariis suis p̾ua¬
luissent: pugnate cũ eis usq ad
int̾nitionẽ eoꝵ. timore ñ ausi sunt
Quem timorẽ ut dixi. ñ demali¬
tia uł suꝑbia aut contẽptu p̾cep¬
uenientẽ. noluit eis dñs imputa
multa mala mͥ ostend̃. Reddet illi

Expanded text:
isse se populo timenti hostes inhabitantes terram, quo introducendus fuit: ne paueatis neque timeatis ab nte faciem uestram, ipse simul debellabit eos uobiscum, satis ostenditur ita esse adiutorem deum, ut etiam homines agant rex Esebon transire nos per ipsumfuit, etiam cum aduersariis suis praeualuissent, pugnare cum eis usque ad interemptionem eorum timore non ausi sunt. quem timorem, ut dixi, non de malitia neque de superbia uel contemptu praecepuenientmulta mala mihi ostendit; reddet illi
Abbreviated transcription (Latin):
uiuificari ñ a corpore anima: nemo ambigit. Iuod aũt corpus cã
est & tam̃ aliquid .ẽ: aut anima . ẽ. aut ea melius aliquid. Deteriꝰ
enĩ om̃i corpore nichil. ẽ. Quia &simateriã qͥs dixerit unde ipsũ
corpusfit. recte qͣm caret om̃i specie nichil dicit᷑. Rursus int̃
corpus & aninã qđ melius sit corpore: deterius anima ñinuenit᷑
Siqͥd em̃. eẽt. mediũ aut uuificaret᷑ abanima aut uiiuficaret
animã : aut neutrũ aut uiuificaret corpus aut uiuificaret᷑acor¬
pore. aut neutrũ aut quicqͥd uiuificat᷑ ab anima corpus est:
Siqͥd aũt uiuificat animã : melius ẽ quã anima. Pursũ qđ uiuifi¬
cat corpus: anima est Iđ inuificat᷑ a corpore nichil . ẽ. Neutrũ
uͦ id .ẽ. nullius uitȩ indigens nullãq uitã tribuens. ⁊ autom̃ ino
melius. Sedutrũ quid tale sit inrerũ natura: alia questio est:
Nunc interim ratio conperit nichil int̃ corpus & animã esse.
anima . E. quer

Expanded text:
cari, non a corpore animam, nemo ambigit. Quod autem corpus non est, et tamen aliquid est, aut anima est, aut ea melius aliquid. Deterius enim omni corpore nihil est: quia et si materiam quis dixerit, unde ipsum corpus fit; recte, quoniam caret omni specie, nihil dicitur. Rursus inter corpus et animam, quod melius sit corpore, deterius anima, non invenitur. Si quid enim esset medium, aut vivificaretur ab anima, aut vivificaret animam, aut neutrum: aut vivificaret corpus, aut vivificaretur a corpore, aut neutrum. At quidquid vivificatur ab anima, corpus est: si quid autem vivificat animam, melius est quam anima. Rursum quo vivificatur corpus, anima est: quod vivificatur a corpore, nihil est. Neutrum vero, id est, nullius vitae indigens nullamque vitam tribuens, aut omnino melius. Sed utrum quid tale sit in rerum natura, alia quaestio est. Nunc interim ratio comperit nihil inter corpus et animam esse, a
Abbreviated transcription (Latin):
mne uerũ aueritate uerũ . ẽ. & om̃is anima eo
anima ẽ qͦuera anima .ẽ. Om̃is igit᷑ anima aue¬
ritate habet : ut omnino anima sit Aliud aũt
anima .ẽ. aliud ueritas : nã ueritas falsitatẽ ñ quã
patit᷑ anima uͦ sȩpe fallit᷑. Non igit᷑ cũ aueritaite anima .ẽ. ascipsa. ẽ.

Expanded text:
mne verum a veritate verum est; et omnis anima eo anima est, quo vera anima est. Omnis igitur anima a veritate habet ut omnino anima sit. Aliud autem anima est, aliud veritas. Nam veritas falsitatem nunquam patitur, anima vero saepe fallitur. Non ig
Abbreviated transcription (Latin):
mue uerũ aueritate uerũ. ẽ &omĩis anima eo
anima ẽ. qͦuera anima ẽ. Om̃is igit᷑ anima aue¬
ritate habet: ut omnino anima sit Aliud aũt
anima .ẽ. aliud ueritas : nã ueritas falsitatẽ ñ qũ ã
patit᷑ anima uͦ sepe fallit᷑. Nonigit᷑ cũ aueritate anima .ẽ. aseipsa. ẽ.

Expanded text:
mne verum a veritate verum est; et omnis anima eo anima est, quo vera anima est. Omnis igitur anima a veritate habet ut omnino anima sit. Aliud autem anima est, aliud veritas. Nam veritas falsitatem nunquam patitur, anima vero saepe fallit
Abbreviated transcription (Latin):
uiuificari ñ a corpore anima : nemo ambigit. Iuod aũt corpus ũ
est & tam̃ aliquid ẽ : aut anima . ẽ. aut ea melius aliquid. Deteriꝰ
enĩ om̃i corpore nichil. ẽ. Quia &simateriã qͥs dixerit unde ipsũ
corpus fit. recte qͣm caret om̃i specie nichil dicit᷑. Rursus int̃
corpus & animã qđ melius sit corpore deterius anima ñinuent
Siqͥd eñ. eẽt. mediũ aut uificaret᷑ abanima aut uiuificaret
animã : aut neutrũ aut uiuificaret corpus aut uuificaret᷑acor¬
pore. aut neutrũ aut quicqͥd uiuificat᷑ abanima corpus est
Siqͥd aũt uiuificat animã : melius ẽ. quã anima. Bursũ qđ iuiuifi¬
cat corpus : anima est Iđ inuificat᷑ a corpore : nichil . ẽ. Neutr ũ
uͦ id ẽ. nullius uitȩ indigens nullãq uitã tribuens: ⁊ autom̃ino
melius. Sedutrũ quid tale sit inrerũ natura. alia questio est
Nunc interim ratio conperit nichilint̃ corpus &animã esse.:¬

Expanded text:
cari, non a corpore animam, nemo ambigit. Quod autem corpus non est, et tamen aliquid est, aut anima est, aut ea melius aliquid. Deterius enim omni corpore nihil est: quia et si materiam quis dixerit, unde ipsum corpus fit; recte, quoniam caret omni specie, nihil dicitur. Rursus inter corpus et animam, quod melius sit corpore, deterius anima, non invenitur. Si quid enim esset medium, aut vivificaretur ab anima, aut vivificaret animam, aut neutrum: aut vivificaret corpus, aut vivificaretur a corpore, aut neutrum. At quidquid vivificatur ab anima, corpus est: si quid autem vivificat animam, melius est quam anima. Rursum quo vivificatur corpus, anima est: quod vivificatur a corpore, nihil est. Neutrum vero, id est, nullius vitae indigens nullamque vitam tribuens, aut omnino melius. Sed utrum quid tale sit in rerum natura, alia quaestio est. Nunc interim ratio comperit nihil inter corpus et animam esse
Abbreviated transcription (Latin):
derelo quas. nc̃ dei surore
plenus & dolore : dixit ad ualerianum¬
Puto uicti sumus ꝑ artem magicam. Et
uissit solui eũ de catista. & leuari. Cadẽ
hora romanꝰ afferens urceum cũ aqua:¬
aquam misi sead pedes beati laurenti¬
& decepta a qua benedix̃: & baptita¬
uit eum. Audiens decius hoc factũ.
dixit. Ex hibẽte eũ cũ fustibus. Et addu¬
etus. ẽ. ante conspeciũ deciiꝰ. Et ñ int̃¬

Expanded text:
derelinquas;| Tunc decius furore plenus et dolo dixit ad ualerianum; Victi| sumus per artem magicam; Et iussit solui eum de catasta . et| leuare; Eadem +ora romanus afferens urceum cum aquaaquam . misit se ad pedes laurentiEt accepta aqua . benedixit .| et baptizauit eum; Audiens decius hoc factum dixit;| Exibete eum cum fustibus; Et adductus est ante conspectum| decii cesari
Abbreviated transcription (Latin):
si seruari mea dispotio potuisset : essent ꝓfecto. Et si easdem sententias
habentes. multo tam̃ enodatiores atq planiores quantũ rerũ tantarũ
explicandarũ difficultas & facultas nr̃a pateretur. Sunt autẽ qui
primos quattuor uel potius quinq etiam sine proemiis habent: & duode¬
cim sine extrema parte ñ parua. Sed si eis hȩc editio potuerit innotesce
om̃ĩa si uoluerint & ualuerint emendabunt. Peto sane. ut hanc epła
seorsum quidem: sed tam̃ ad caput eorũdem libroꝵ iubeas ante poni.

Expanded text:
si seruari mea dispositio potuisset, essent profecto etsi easdem sententias si seruari mea dispositio potuisset, essent profecto etsi easdem sententias habentes multo tamen enodatiores atque planiores, quantum rerum tantarum explicandarum difficultas et facultas nostra pateretur. sunt autem, qui primos quattuor uel potius quinque etiam sine prooemiis habent et duodecimum sine extrema parte non parua. sed si eis haec editio potuerit innotescere, omnia, si uoluerint et ualuerint, emendabunt. peto sane, ut hanc epistulam seorsum quidem sed tamen ad caput eorundem librorum iubeas anteponi.
Abbreviated transcription (Latin):
udmus & uerus est. libros uiuenis in choaui: senex edidi:
Omiseram quippe hoc opus postea quã cõperi p̾reptos michi. eẽ. siue
subreptos ante quã eos absoluerẽ & retractatos ut mea dispositio fue¬
rat expolirẽ. Non enĩ singulatĩ sed om̃s simul edere ea ratione de cie
Cũ ergo ꝑeos homines qui priusquã uellẽ ad quosdã illoꝵ ꝑuenire
potuerunt dispositio mea nequiuisset impleri: in terruptã dicta¬
tionẽ reliquerã. cogitans hoc ipsum in aliquib scriptis meis conqueri.
ut scirent qͥ possent ñ a me fuisse eosdem libros editos. sed aadblatos
priusquã michi editione mea digmi uiderent᷑. Uerũ multoꝵ fr̃m
uehem̃tissima postulatione. & maxime tua iussione cõpulsus. opus tam
laboriosũ adiuuante dño t̾minaxe curaui: eosq em̃datos ñ ut uolui
Iut potui. ne ab illis qͥ subrepti iã in manus hominũ exierant pli¬
rimũ discreparent. Uenerationi tuȩ ꝑfiliũ nr̃m condiaconũ caris

Expanded text:
ummus et uerus est, libros iuuenis inchoaui, senex edidi. omiseram quippe hoc opus, posteaquam comperi praereptos mihi esse siue subreptos, antequam eos absoluerem et retractatos, ut mea dispositio fuerat, expolirem. non enim singillatim sed omnes simul edere ea ratione decreuecum ergo per eos homines, qui, priusquam uellem, ad quosdam illorum peruenire potuerunt, dispositio mea nequiuisset impleri, interruptam dictationem reliqueram cogitans hoc ipsum in aliquibus scriptis meis conqueri, ut scirent, qui possent, non a me fuisse eosdem libros editos sed ablatos, priusquam mihi editione mea digni uiderentur. uerum multorum fratrum uehementissima postulatione et maxi-\' me tua iussione compulsus opus tam laboriosum adiuuante domino terminare curaui eosque emendatos, non ut uolui, sed ut potui, ne ab illis, qui subrepti iam in manus hominum exierant, plurimum discreparent, uenerationi tuae per filium nostrum condiaconum cariss
Abbreviated transcription (Latin):
mas olimpiades parari sibi tributual.
Et ꝑgit nocte ad t̾mas iuxta palatiũ
salustii : & iussit ñbi beatũ lauren¬
tium offerri. Inc coepit yppolitus tri¬
stis plorare. Cui beatus laurentiꝰ. đixit.
sioliflere : sed magis tace : & gaude
quia uado adgłiam. Dic̃ ei rppolitus

Expanded text:
mas olimpiadis parari sibi tribunal . et pergi nocte| ad termas iuxta palatium salustiani . et iussit sibi beatum lau| rencium offerri; Tunc cępit ypolitus tristis plorare;| Cui beatus laurencius ita dixit; Noli flere sed magis tace| et gaudę quia uado ad gloriam; Dicit ei ypolitus;
Abbreviated transcription (Latin):
git corpus eius: & sepelunt incripta
in agro uerano. Cadem nocte ussit
decius cȩsar una cũ ualeriano anter

Expanded text:
git corpus eius . et sepeliuit in cripta in agr\um/| uerano; Eadem nocte iussit decius cesar una cum ualeriano| pr
Abbreviated transcription (Latin):
rimũ discieparent. Uenerationi tuȩ ꝑfiliũ nr̃m condiaconũ caris
si seruari mea dispotio potuisset: essent ꝓfecto. Et si easdem sententias
habentes. multo tam̃ enodatiores atq planiores quantũ rerũ tantarũ
explicandarũ difficultas & facultas nr̃a pateretur. Sunt autẽ qui
primos quattuor uel potius quinq etiam sine proemiis habent. & duodi¬
cim sine extrema parte ñ parua. Sed si eis hȩc editio potuerit innotesce¬
re om̃ia si uoluerint & ualuerint emendabunt. Peto sane ut hanc epłam
seorsum quidem: sed tam̃ ad caput eorũdem libroꝵ iubeas ante poni

Expanded text:
rimum discreparent, uenerationi tuae per filium nostrum condiaconum carissrimum discreparent, uenerationi tuae per filium nostrum condiaconum carisssi seruari mea dispositio potuisset, essent profecto etsi easdem sententias habentes multo tamen enodatiores atque planiores, quantum rerum tantarum explicandarum difficultas et facultas nostra pateretur. sunt autem, qui primos quattuor uel potius quinque etiam sine prooemiis habent et duodecimum sine extrema parte non parua. sed si eis haec editio potuerit innotescere, omnia, si uoluerint et ualuerint, emendabunt. peto sane, ut hanc epistulam seorsum quidem sed tamen ad caput eorundem librorum iubeas anteponi.
Abbreviated transcription (Latin):
dius & uerus est. libros uiuenis in choaui: senex edidi
Omiseram̃ quippe hoc opus postea quã cõperi p̃reptos michi. eẽ. siue
subreptos ante quã eos absoluerẽ & retractatos ut mea dispositio fue¬
rat expolirẽ. Non enĩ singulatĩ sed om̃s simul edere ea ratione decre¬
uerã : qm̃ p̃cedentib consequentes in quisitione ꝓficiente nectuntum
Cũ ergo ꝑeos homines qui priusquã uellẽ adquosdã illoꝵ ꝑuenire
potuerunt dispositio mea nequiuisset impleri: in terruptã dicta¬
tionẽ reliquerã cogitans hoc ipsum in aliquib scriptis meis conqueri.
ut scirent qͥ possent ñ a me fuisse eosdem libros editos. sed agͥblatos
priusquã michi editione mea digni uiderent᷑. Uerũ multoꝵ fr̃m
uehem̃tissima postulatione. & maxime tua iussione cõpulsus. opus tam
laboriosũ adiuuante dño t̾minme curaui: eosq em̃datos ñ ut uolui
sasur entui ne ahillis ⁊silrerti ĩ in manus sibitinũ egierant plu¬

Expanded text:
mmus et uerus est, libros iuuenis inchoaui, senex edidi. omiseram quippe hoc opus, posteaquam comperi praereptos mihi esse siue subreptos, antequam eos absoluerem et retractatos, ut mea dispositio fuerat, expolirem. non enim singillatim sed omnes simul edere ea ratione decreueram, quoniam praecedentibus consequentes inquisitione proficiente nectuntur. cum ergo per eos homines, qui, priusquam uellem, ad quosdam illorum peruenire potuerunt, dispositio mea nequiuisset impleri, interruptam dictationem reliqueram cogitans hoc ipsum in aliquibus scriptis meis conqueri, ut scirent, qui possent, non a me fuisse eosdem libros editos sed ablatos, priusquam mihi editione mea digni uiderentur. uerum multorum fratrum uehementissima postulatione et maxi-\' me tua iussione compulsus opus tam laboriosum adiuuante domino terminare curaui eosque emendatos, non ut uolui, sed ut potui, ne ab illis, qui subrepti iam in manus hominum exierant, plu
Abbreviated transcription (Latin):
ficultatẽ ñ intelligunt. sic̃ etto eis ignosco ubi ꝓpt̃ suã tarditatem intel¬
ligere ñ posst̃ Facilius aut̃ nob inuicem ignoscimus si nouerimꝰ. aut ceste
credendo firmum tenuerimꝰ ea quaȩ de natura in cõmutabili & inuisibili¬
summeq uiuente ac sibi sufficieaite dicuntur ñ ex consuetudine uisibi
in interiore homine sumus. scientia cõp̃heddeadis laboremus nec suf¬
ficiamꝰ : non tam̃ impudeat᷑ in illa quae supͣ st̃ diuina & in effabilia pietas
fidelis ardescit non qͥm suarũ uiriũ inflat arrogantia : sed quã grã ipsius
creatoris & saluatoris in flãmat. Nã quo intellectu homo dm̃ capitꝰ. qui ipsũ
intelletũ fuũ qͦ eũ uult caꝑe nondũ capit : Si aut̃ hunc iam capit. attenda
diligeat᷑ nchil eo. eẽ. in sua nat᷑a melius. & uideat utrũ ibi uideat ulla li¬
mamenta formarũ nitores coloꝵ spaciosam granditatem partiũ distan¬

Expanded text:
ficultatem non intelligunt: sicut ego eis ignosco, ubi propter suam tarditatem intelficultatem non intelligunt: sicut ego eis ignosco, ubi propter suam tarditatem intelligere non possunt. 2. Facilius autem nobis invicem ignoscimus, si noverimus, aut certe credendo firmum tenuerimsummoque vivente, et sibi sufficiente, dicuntur non esse consuetudine visibilin interiore homine sumus, scientia comprehendere laboremus, nec sufficiamus, non tamen impudenter in illa quae supra sunt divina et ineffabilia pietas fidelis ardescit, non quam suarum virium inflat arrogantia, sed quam gratia ipsius Creatoris et Salvatoris inflammat. Nam quo intellectu homo Deum capit, qui ipsum intellectum suum, quo cum vult capere, nondum capit? Si autem hunc jam capit, attendat diligenter nihil eo esse in sua natura melius, et videat utrum videat ibi ulla lineamenta formaru
Abbreviated transcription (Latin):
UNC Iau exordiens ea dicere. quae dici ut cogitant᷑ uł ab homine
Maliqͦ uł certe a nob̾ ñ omni mͦ possunt. quã uis & ipsa nr̃a cogi¬
tatio cũ de dõ trinitate cogitamus. longe se illi de qͦ cogitat᷑
imparẽ sentiat. neq ut ẽ. eũ capiat: sed ut scriptũ ẽ. etiã az
tis quantꝰ paulus apłs hic erat ꝑspeculũ & in enigmate ui¬
deat᷑. pͥmũ ab ipso dño dõ nr̃õ de qͦ sẽꝑ cogitare d̾ebemꝰ. &
de qͦ digne cogitare non possumus cui laudando reddenda ÷ omni tẽpore
benedictio : & cui enuntiando nulla cõpetit dictio. & ad iutoriũ ad intelli¬
genda atq explicanda quae intendo : &ueniã p̃cor sicubi offendo. Memor
enim sum non solũ uoluntatis. uerũ etiã infirmitatis meȩ Ab his etian
qͥ ista lecturi st̃ ut ignoseant peto. ubi me magis uoluisse quam potuisse di¬
cere aduerterint. qđ uł ipsi melus intelligunt. ut ꝓpt̾ mei eloquii dif¬

Expanded text:
homine aliquo, vel certe a nobis non omni modo possunt: quamvis et ipsa nostra cogitatio, cum de Deo Trinitate cogitamus, longe se illi de quo cogitat, imparem sentiat, neque ut est eum capiat, sed, ut scriptum est, etiam a tantis quantus Paulus apostolus hic erat, per speculum et in aenigmate videatur , primum ab ipso Domino Deo nostro, de quo semper cogitare debemus, et de quo digne cogitare non possumus, cui laudando reddenda est omni tempore benedictio , et cui enuntiando nulla competit dictio, et adjutorium ad intelligenda atque explicanda quae intendo, et veniam precor sicubi offendo. Memor sum enim, non solum voluntatis, verum etiam infirmitatis meae. Ab his etiam qui ista lecturi sunt, ut ignoscant peto, ubi me magis voluisse quam potuisse dicere adverterint, quod vel ipsi melius intelligunt, vel propter mei eloquii dif
Abbreviated transcription (Latin):
osit᷑ aut̃ et pecora & sentue ꝑ corporis sensus extrinsecus cor¬
poralia & ea memoriȩ fixã reminisci: atq in eis appetere
conducibilia fugere in comioda. Uerũ ea notare. ac non solũ
naturalit̃ apta sed etiam de industria memoriae cõm̃data reti¬
mere. & in obliuionẽ iamiamq labentia recordando atq co¬
gitando rursus imprimere: ut quem ad modum ex eo quod gerit
inemoria cogitatio formatur: sic & hoc ipsum quod in meiode¬
ria e cogitatione firmetur Factas etiam uisiones cogitationes
hinc atq inde recordata quae libet sum̃do & quas aniuendo coni¬
ponene inspicere quẽ admodum in hoc nerum generepquiae nei¬
podia stitscernantur aueris : ñ spiritualibe sed ioiis cor¬
pontlibus: haeraa huus modi quam uis insensibilib atque
meis quae inde animus ꝑsensum corporis traxit agant atip uer¬
sentur non st̃ tam̃ rationis exꝑtia nec hominib pecoribusq
cominunia: sed sublimioris rationis .ẽ. iudicare de istis corpo¬

Expanded text:
ssunt autem et pecora et sentire per corporis sensus extrinsecus corporalia, et ea memoriae fixa reminisci, atque in eis appetere conducibilia, fugere incommoda: verum ea notare, ac non solum naturaliter rapta, sed etiam de industria memoriae commendata retinere, et in oblivionem jamjamque labentia recordando atque cogitando rursus imprimere; ut quemadmodum ex eo quod gerit memoria cogitatio formatur, sic et hoc ipsum quod in memoria est cogitatione firmetur: fictas etiam visiones, hinc atque inde recordata quaelibet sumendo et quasi assuendo, componere, inspicere, quemadmodum in hoc rerum genere quae verisimilia sunt discernantur a veris, non spiritualibus, sed ipsis corporalibus: haec atque hujusmodi quamvis in sensibilibus, atque in eis quae inde animus per sensum corporis traxit agantur atque versentur, non sunt tamen rationis expertia, nec hominibus pecoribusque communia. Sed sublimioris rationis est judicare de istis corpo