comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ addit ⁊ dic̾. alioqͥn mercedẽ ñ habebitis aput
patrẽ ur̃m qͥ incelis ⁊: nichil aliud demonstrat.
ba canere antete sic̾ hypocrite faciunt insina¬
gogis ⁊ inuicis: ut glorificent᷑ ab hominib. No¬
li inqͥt sic uelle in notescere: ut hẏpocrite. Mani¬
festũ ÷ aũ hypocritas ñ qͦd ocłis p̃tendunt homi¬
nũ. id &̾ corde gestare. Sunt &̃ hypocrite simu¬
latores. tãꝗͣ ꝓnuntiatores alienarũ ꝑsonarũ:
sic̃ intheatricis fabulis. Non enĩ qͥagit partes aga

Expanded text:
 cum addit, et dicit, Alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in coelis est, nihil aliud demonstrat ba canere ante te, sicut hypocritae faciunt in synagogis et in vicis, ut glorificentur ab hominibus. Noli, inquit, sic velle innotescere, ut hypocritae. Manifestum est autem hypocritas non quod oculis praetendunt hominum, id etiam corde gestare. Sunt enim hypocritae simulatores, tanquam pronuntiatores personarum alienarum, sicut in theatricis fabulis. N
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet gͦ ad ocłm mundũ. ñ intueri in recte facien¬
do laudes hominũ. ⁊ ad eoͣs referre qđ recte facis.
id ⁊̃ ꝓpt̾ea recte facere aliqͥd. ut hominib placeas.
çi corde st̃. Non gͦ hab& simplex. id ⁊̃ mundũ cor nͥ
qͥ tͣnscendit humanas laudes: ⁊ illĩt foli̾t intust᷑ cu
recte uiuit. & ei placere nitit᷑ qͥ conscientiȩ solꝰ iͥ¬
spector ÷ Deciuꝰ conscientiȩ puritate qͥcqͥd ꝓfedit.
tanto ÷ laulabiliꝰ qͣnto humanas laudes minꝰ desidã.¬
Cauete gͦ in qͥt fac̾e iusticiã ur̃am corã hominib ut
iudeamim ab eis. Idr cauete hoc animo ustȩ uiueri
⁊ ibi constituere bonũ ur̃m: ut uideant homines
iuste uiuitis ut ab hominib uideamini. llã ubi ertt
qđ inpͥncipio sermonis huiꝰ dictũ ÷. uos estis lum̃

Expanded text:
Pertinet ergo ad oculum mundum non intueri in recte facienPertinet ergo ad oculum mundum non intueri in recte faciendo laudes hominum, et ad eas referre quod recte facis, id est propterea recte facere aliquid ut hominibus placeas; ci corde sunt. Non ergo habet simplex cor, id est mundum cor, nisi qui transcendit humanas laudes, et illum solum intuetur cum recte vivit, et ei placere nititur qui conscientiae solus inspector est; de cujus conscientiae puritate quidquid procedit, tanto est laudabiliCauete ergo, inquit, facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, idest: cauete hoc animo iuste uiuere et ibi constituere bonum uestrum, ut uos uideant homines.iuste uiuatis, ut ab "hominibus uideamini. nam ubi erit quod in principio se
Abbreviated transcription (Latin):
uita et̾na ꝓ nĩa participatione fruerem᷑. Itaq n̾ait
facite ista qͥa estis fili: s facite ista ut sitis filii.
Cũ autẽ ad hoc nos uocat ꝑ ipsũ uingenitũ: ad
similitudinẽ suã nos uocat. Ille enĩ sic̃ consequent̾
dicit. solẽ suũ oriri facit suꝑ bonos & malos. & plu¬
it suꝑͥ iustos & iiustos. Siue solẽ suũ ñ istũ car

Expanded text:
vita aeterna pro nostra participatione frueremur. Itaque non ait: Facite ista, quia estis filii; sed facite ista ut sitis filii. Cum autem ad hoc nos vocat per ipsum Unigenitum, ad similitudinem suam nos vocat. Ille enim, sicut consequenter dicit, solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injusto
Abbreviated transcription (Latin):
s. tam̃ corpora q̃ ñ possunt ẽẽ nͥ inloco. S si incelis
tãꝗͣ insuꝑiorib marundi partib locꝰ dĩ ẽẽ credit᷑: me¬
lioris meriti fiunt aues. quarũ uita ÷ dõ uicinior. Non
corde: qđ magis ꝑtinet ad hubnilitatẽ. S quẽ ad modũ
t̾ra appellatꝰ ⁊ peccator cũ ei dictũ est. t̾ra es & in

Expanded text:
n possunt esse nisi in loco: sed si in coelis tanquam in superioribus mundi partibus locus Dei esse creditur melioris meriti sunt aves, quarum vita est Deo vicinior. Non corde ; quod magis pertinet ad humilitatem. Sed quemadmodum terra appellatus est peccator, cum ei dictum est, Ter
Abbreviated transcription (Latin):
b dã ñ ÷ orandũ ita &̃ contͣ aliqͦs oranqdũ sit:. ñ¬
ñdũ satis apparuit. Generalit̾ enĩ dictũ : Benedi¬
cite ⁊ nolite maledic̾e. Et illud. Nlemini malũ ꝓ
Potes enĩ uidẽ certã eiꝰ penã: ⁊ penitꝰ desꝑatã sa¬
lutẽ. Eñ qͥa odisti eũ ido ñ oras ꝓillo. s qͥa sentis¬

Expanded text:
busdam non est orandum, ita etiam contra aliquos orandum sit, nondum satis apparuit. Generaliter enim dictum est, Benedicite, et nolite maledicere: et illud, Nemini malum pro potes enim videre certam ejus poenam, et penitus desperatam salutem, et non quia odisti eum, ideo pro illo
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sus pauꝑes & ignobiles qm̃ simul dicunt do pater
nr. qd̾ ñ possunt uere ac pie dicere. nͥ se fr̃s e̾ẽ cog-¬
noscant. Utat᷑ gͦ uoce noui testam̃ti popłs nouus
ad et̾nã hereditatẽ uocatꝰ. & dicat. Pat̾ nr qͥes in
celis. Id :̃ inscĩs & in iustis. Non enĩ spatio locoꝵ con¬

Expanded text:
adversus pauperes et ignobiles, quoniam simul dicunt Deo Pater noster; quod non possunt vere ac pie dicere, nisi se fratres esse cognoscant. Utatur ergo voce Novi Testamenti populus novus ad aeternam haereditatem vocatus, et dicat: Pater noster, qui es in coelis
Abbreviated transcription (Latin):
desꝑatione cucurrit ad laqueũ ꝗͣ humilitate
ueniã dep̾catꝰ ÷ Qua ꝓpt̾ multũ int̾est. quali pe¬
nitentiȩ ignoscat ds̃. Multi enĩ multo citiꝰ se
fatent᷑ peccasse. atq ita sibi succensent ut uehe¬
m̃t̾ se peccasse nollent. s tam̃ animũ ad huim¬
liandũ & obterendũ cor implorandãq ueniã

Expanded text:
atione cucurrit ad laqueum , quam humilitate veniam deprecatus est. Quapropter multum interest quali poenitentiae ignoscat Deus. Multi enim multo citius se fatentur peccasse, atque ita sibi succensent ut vehementer se peccasse nollent; sed tamen animum ad humiliandum et obterendum cor, implorandamque veniam
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Sic̃ & de illa bipocrisi uideoꝵ de qͣiã dictũ ÷ cai
emersionẽ inminere ceruebat: dixit. ꝑcutiet te
dñs paries deabbate. ꝓpħe aũ maxime solent figura
imp̃cantis futa p̃dic̾e sic̃ figura p̃t̾iti tẽporis ea que
uent᷑a erant sepe ceciner̃t sicuti ⁊ illud. Quare fre¬
inuer̾t gentes.: & płi meditatist̃ inania. Nonem̃
dixit. qͣre frement gentes. & popłi meditabunt᷑ ĩa¬
nia:. cũ ea ñ qͣsi iã tͣnsacta meminiss&. s uent᷑a ꝑs¬
picer&:. Tale c̃e illud ÷. diuiser̃t sibi uestim̃ta mea. &

Expanded text:
am dictum est, cui eversionem imminere cernebat, dixit, Percutiet te Deus, paries dealbate . Prophetae autem maxime solent figura imprecantis futura praedicere, sicut figura praeteriti temporis ea quae ventura erant saepe cecinerunt: sicut est illud, Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania ? Non enim dixit, Quare frement gentes, et populi meditabuntur inania; cum ea non quasi jam transacta meminisset, sed ventura prospiceret. Tale etiam illud est, Diviserunt sibi vestimenta mea, et
Abbreviated transcription (Latin):
hoꝵ &̃ u̾bis ñ hoc ĩuenit᷑ qͦd optau̾uint. s qͦd p̾dixe¬
rint. Non enĩ cũ ait dñs. ue tͥ capharnaũ aliud
sonat. nͥ aliqͥd ei mali euent᷑m merito ĩfidelita¬
tis qq̃ fut᷑um dñs ñ maliuolentia optabat. s di¬
uinitate cernebat. Eapłs ñait recidat. s reddet

Expanded text:
 verbis non hoc invenitur quod optaverint, sed quod praedixerint. Non enim cum ait Dominus, Vae tibi, Capharnaum, aliud sonat nisi aliquid ei mali eventurum merito infidelitatis: quod futurum Dominus non malevolentia optabat, sed divinitate cernebat. Et Apostolus non ait, Reddat
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ phariseoꝵ iusticia que adlegẽ uet̾em ꝑtinet᷑
hĩc iutelligit᷑. qͦd multi homines eos &̃ aqͥb di¬
ligunt᷑ oderunt: sic̃ luxuriosi filii parentes
cohercitatores luxuriȩ suȩ. Ascendit aliquẽ gradũ
qͥ ꝑximũ diligit. ꝗͣuis adhuc oderit inimicũ.
Ciꝰ autẽ iniꝑio qͥuenit legẽ implere ñsoluere. ꝑfi¬
tiet beniuolentiã & benignitatẽ: cũ eã usq ad
inimici dilectionẽ ꝑduxerit.Nã ille gͣdusꝗͣuis
ñ nullus sit: tã paruus ⁊̃ tam̃. ut cũ plublicanis¬
de possit ẽẽ cõmunis. Nec qđ inlege dictũ ÷. ode¬
ris inimicũ tuũ uox iubentis iusto accipienda ⁊:¬
s ꝑmittentis ĩ fimo. Orit᷑ hic sane nullo mͦ dis¬
simulanda questio. qđ huic p̃cepto dñi qͥ nos
hortat᷑ dilig̃e iniicos nr̃os. benefac̾e eis qͥnos

Expanded text:
 justitia, quae ad Legem pertinet, hinc intelligitur, quod multi homines eos etiam a quibus diliguntur, oderunt, sicut luxuriosi filii parentes coercitores luxuriae suae. Ascendit ergo aliquem gradum, qui proximum diligit, quam vis adhuc oderit inimicum. Ejus autem imperio, qui venit Legem implere, non solvere, perficiet benevolentiam et benignitatem, cum eam usque ad inimici dilectionem perduxerit. Nam ille gradus quamvis nonnullus sit, tam parvus est tamen, ut cum Publicanis possit esse communis. Nec quod in Lege dictum est, Oderis inimicum tuum, vox jubentis sed permittentis infirmo. 71. Oritur hic sane nullo modo dissimulanda quaestio, quod huic praecepto Domini, quo nos hortatur diligere inimicos nostros, et benefacere his
Abbreviated transcription (Latin):
& int̾iora nr̃a appetunt. foris autẽ eẽ dixtmꝰ om̃ia
cogitationes nr̃as penetrant. ⁊ tͦba uanoꝵ fantas¬
matũ orantib obstrepunt. Claudendũ ÷ gͦ hostiũ
id÷ carnali sensui resistendũ ÷ ut oratio spũalis
dirigat᷑ ad patrẽ. q̃ fit in intinis cordis: ubi orat᷑
fuit. Non enim hoc monet nc̃ ut oremꝰ. s qͦmͦ oremꝰ.
neq suꝑiꝰ ut faciamꝰ elemosinã. s qͦ animo faciamꝰ.
qͣm de corde mundando p̾cipit. qͦd ñ mundat
nͥ una & simplex intentio. uiet̾nã uitã solo &
puro amore sapientiȩ. Orantes autẽ nolite arc̃
mulci loqͥ ẽẽ: sic̃ echnici. Arbitͣnt᷑ enĩ qđ in mul¬
ti loqͥo suo exaudiant᷑. Sic̃ hypocritarũ ÷ p̃bere
se spectandos in oratione. quoꝵ fructus ÷ placere
hominib: ita aehnicoꝵ id ⁊̃ gentiliũ in multi loqͥo
tilib uenit: qͥ exercendȩ linguȩ potꝰ ꝙͣ mundando
auimo oꝑam cant. Et hoc nugatorii studii genꝰ.

Expanded text:
et interiora nostra appetunt. Foris autem diximus esse omnia et interiora nostra appetunt. Foris autem diximus esse omnia cogitationes nostras penetrant, et turba vanorum phantasmatum orantibus obstrepunt. Claudendum est ergo ostium, id est, carnali sensui resistendum est, ut oratio spiritualis dirigatur ad Patrem, quae fit in intimis cordis, ubi oraturfuit: non enim hoc monet nunc ut oremus, sed quomodo oremus; neque superius, ut faciamus eleemosynam, sed quo animo faciamus: quoniam de corde mundando, praecipit, quod non mundat, nisi una et simplex intentio in aeternam vitam solo et puro amore sapientiae. 12. Orantes autem nolite, ait, multum loqui, sicut Ethnici: arbitrantur enim quod in multiloquio suo exaudiantur. Sicut hypocritarum est praebere se spectandos in oratione, quorum fructus est placere hominibus; ita Ethnicorum, id est Gentilium, in multiloquio tilibus venit, qui exercendae linguae potius quam mundando animo dant operam. Et hoc nugatorii studii genus
Abbreviated transcription (Latin):
tͥnsecꝰ agit. in abscondito: ad sinistrã ꝑtiuent ext̾io¬
ra om̃ia q̃ st̃ uisibilia ⁊ tẽꝑalia. Sit gͦ elemosina tua
in ipsa conscientia tua ubi multi elemosinã faci¬
qđ in opi largiendũ ÷ ñ habent. Multi autẽ foris
faciunt ⁊ intꝰ ñ faciunt. qͥuł ambitione uł alicuiꝰ
sola sinistra opari existimanda ÷. Itẽ alii qͣsi mediũ
int̾ utrosq locũ tenent: ut & intentione ꝗ̃ indm̃

Expanded text:
trinsecus agit in abscondito, ad sinistram pertinent exteriotrinsecus agit in abscondito, ad sinistram pertinent exteriora omnia, quae sunt uisibilia et temporalia. sit ergo elemosyna tua in ipsa conscientia tua, ubi multi elemosynam faciest aliud, quod inopi largiendum est, non habent. multi autem foris faciunt et intus non faciunt, qui uel ambitione uel alicuius bus sola sinistra operari existimanda est. item alii quasi medium inter utrosque locum tenent, ut et intentione, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt faciente elemosinã. nͣ sciat sinistra tua qͥd
faciat dext̾a tua. Ergo sic faciunt illi: ut sciat
patũ ÷. hoc tu facere uetaris. In illis autẽ hoc cul¬
patũ ÷ qͦd ita faciunt: ut laudes hominũ querant.
Qua ꝓpt̾ nichil consequentꝰ sinistra uidet᷑ significa¬
re. quã ipsã delectacionẽ laudis. Dext̾a autẽ. signi¬
ficat intentionẽ inplendi p̾cepta diuina. Cũ itaq
conscientiȩ facientis elemosinã misc& se appeticio
laud is humanȩ. fit sinistra conscientia oꝑis dextrȩ
Nesciatꝰ gͦ sinistra tua qͥd faciat dext̾a tua. id ÷̃
ñ misceat᷑ conscientiȩ tuȩ laudis humane appetitio:
cũ inelemosina facienda diuinũ p̾ceptũ contendis
inplere. Ut sit elemosina tua in abscondito. Qd̃ gͦ
in abscondito. nͥ in ipsa bona conscientia taa q̃ hu¬
manis ocłis demonstrari ñ potest. nec u̾bis aꝑiri. qͦn¬
doqͥdẽ multi mala m̃tiunt᷑: Qua ꝓpt̾ si dext̾a in¬

Expanded text:
inquit, eleemosynam, non sciat sinistra tua quid faciat dextera tua. Ergo illi sic faciunt, ut sciat patum est, hoc tu facere vetaris. In illis autem hoc culpatum est, quod ita faciunt ut laudes hominum quaerant. ua. Nihil consequentius sinistra uidetur significare quam ipsam delectationem laudis. dextra autem significat intentionem implendi praecepta diuina. cum itaque conscientiae facientis. elemosynam miscet se appetitio laudis humanae, fit sinistra conscia operis dextrae. nesciat ergo sinistra tua, quid faciat dextera tua, id est: non se misceat conscientiae suae laudis humanae appetitio, cum elemosyna facienda diuinum praeceptum contendis implere. Vt sit elemosyna tua in abscondito. quid est in abscondito, nisi in ipsa bona conscientia, quae humanis oculis demonstrari non potest nec uerbis aperiri, quando quidem multi multa mentiantur? quapropter si dextra in
Abbreviated transcription (Latin):
hibendũ ÷. ut laudandis bonis oꝑib nr̃is dm̃ ho¬
norent. & ueniant ad salutẽ. Si aũ sinistrã mi¬
micũ putaueris. ut nesciat inimicꝰ. cũ elemosi¬
sanato eo quẽ ad portã spetiosam debilẽ miserat᷑ ::
&ẽ iras immicoꝵ inse atq in alios xp̃i discipłõs
ꝑtulit: Deinde siñ oport& stire ũimicũ cũ ele¬
mosinã facumꝰ. qͦmͦ cũ ipso ĩunico faciemꝰ ut illid
impleamꝰ p̃ceptũ. sie surierit inimicꝰ tuus ciba¬
carnaliũ tã absurda ⁊ ridetida. ut ñ eã cõmemo¬
rarẽ nͥ exꝑtꝰ ẽẽm ñ paucos eo errore detinen.
qͥ dicunt sinistrȩ nomine uxorẽ significari. It
qm inre famliari tenatiores petuniarũ solent
ẽẽ feminȩ: uitent eas cũ aliqͥd egenis miscdit᷑
tũ sit. Cui gͦ simstẽ iubet᷑ femina occultare opꝰ
miscdiȩ sue. An ⁊̃ uir sintstra erit feminȩ: Qd̾ ab¬
surdissime dicit᷑. Aut si qͥspiã putat inuicẽ sibi

Expanded text:
hibendum est, ut laudandis bonis operibus nostris Deum hohibendum est, ut laudandis bonis operibus nostris Deum honorent, et veniant ad salutem. Si autem sinistram inimicum putaveris, ut nesciat inimicus tuus cum eleemosysanato eo quem ad portam Speciosam, debilem miseratus est, etiam iras inimicorum in se atque in alios Christi discipulos pertulit ? Deinde si non oportet scire inimicum, cum eleemosynam facimus, quomodo cum ipso inimico faciemus, ut illud impleam, tam absurda et ridenda, ut non eam commemorarem, nisi expertus essem non paucos eo errore detineri, qui dicunt sinistrae nomine uxorem significari: ut quoniam in re familiari tenaciores pecuniarum solent esse feminae, lateat eas cum altum sit. Cui ergo sinistrae jubetur femina occultare opus misericordiae suae? An etiam vir sinistra erit feminae? quod absurdissime dicitur. Aut si quispiam putat invicem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
hiypocͥta ⁊ Simulat enĩ iustũ n̾exhib&: qͥa tocũ fruc¬
tũ in laude hominũ ponit. Quã possunt &̾ simu¬
lantes ꝑciꝑe: dũ fallunt eos qͥb uident᷑ boni. ab
habuistis. s oꝑa mea ñ feristis. Illi gͦ ꝑceꝑunt mer¬
cedẽ sua̾: qͥ non ob aliud elemosinã faciunt nͥ ut
glorificent᷑ ab hominib. Non si glorificent᷑. ab
hominib. s si ido faciunt ut glorificent᷑. sic̃ suꝑiꝰ
tͣctatũ ÷. laus enĩ humana ñ appeti arectȩ faci¬
ente s subseqͥ deb& recte facientẽ. ut illi ꝓfiti¬
ant qͥ ĩ unitari possunt qͦd laudant. ñ ut hic
putet aliqͥd eos sibi ꝓdesse quẽ laudant. Te aũ
faciente elemosmã. ñ sciat sinistra tua qͥd faciat
dextera tua. Si intellexeritis sinistrã infideles
fructũ ⁊ finẽ boni oꝑis constituere ꝓhibeam᷑ Qd̾
autẽ ad id ꝑtinet ut te imitent᷑ qͥb recte facta
tua pla cuerint: ñ cantũ fidelib. s &̃ infidelib ex¬

Expanded text:
justum, non exhibet; quia totum fructum in laude hominum ponit, quam possunt etiam simulantes percipere, dum fallunt eos quibus videntur boni, ab habuistis, sed opera mea non fecistis. Illi ergo perceperunt mercedem suam, qui non ob aliud eleemosynam faciunt, nisi ut glorificentur ab hominibus: non si glorificentur ab hominibus, sed si ideo faciant ut glorificentur, sicut superius tractatum est. Laus enim humana non appeti a recte faciente, sed sequi debet recte facientem, ut illi proficiant qui etiam imitari possunt quod laudant, non ut hic putet aliquid eos sibi prodesse quem laudant. te autem faciente elemosynam non sciat sinistra tua, quid faciat dexfructum et finem boni operis constituere prohibeamur. Quod autem ad id pertinet ut te imitentur, quibus recte facta tua placuerint, non tantum fidelibus, sed etiam infidelibus ex
Abbreviated transcription (Latin):
abeo quẽ correctũ ẽẽ uult plura ꝑferre.S. hus
uindictȩ referendȩ ñ ÷ idoneus: ñ qͥ odiũ qͦso¬
lent flagrare qͥ se uindicare desidant. dilectuo¬
nis mansuetudine suꝑauerit. Nonenĩ metuen¬
dũ ÷ ne odisse paruulũ filiũ parentes uideant᷑:
cũ ab eis uapulat peccans: ne pedee ult̾ius. &
certe ꝑfectio dilectionis ipsiꝰ dĩ patͥs imitatione

Expanded text:
ab eo quem correptum esse vult, plura perferre. Sed huic vindictae referendae non est idoneus, nisi qui odium quo solent flagrare qui se vindicare desiderant, dilectionis mansuetudine superaverit. Non enim metuendum est, ne odisse parvulum filium parentes videantur, cum ab eis vapulat peccans, ne peccet ulterius. Et certe perfectio dilectionis ipsius Dei Patris imitatione
Abbreviated transcription (Latin):
utiq ꝗͣ id qͦd significat sinistra: ⁊ qͥ inre cariore
aliqͥd ꝑtulit. & si ĩ uiliore ꝑferat. minꝰ ⁊. Deinde
illi qͥtuncã uult tollere iuba & uestim̃tũ remit¬
ti: qdđ aut tantũdẽ ÷. aut multo ampliꝰ ñ tam̃
duplũ. Tercio de mille passib qͥb addenda dicit
duo milia: usq ad duplũ aliud ꝑferas iubet. Ita
significans siue aliqͣnto minꝰ ꝗͣ iã fuit. siue tantũ¬

Expanded text:
ue quam id quod sinistra significat, et qui in re chariore aliquid pertulit, si et in viliore perferat, minus est. Deinde illi qui tunicam vult tollere, jubet et vestimentum remitti: quod aut tantumdem est, aut non multo amplius; non tamen duplum. Tertio de mille passibus, quibus addenda dicit duo millia, usque ad duplum aliud perferas jubet: ita significans, sive aliquanto minus quam jam fuit, sive tantum
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ⁊. Et qͥte angariauerit mille passus: uade cã
illo alia duo. Et hoc utiq ñ tã ut pedib agas ꝙͣ
ut animo sis ꝑatꝰ. Nã in ipsa xp̃iana historia in
qua ẽ. auctoritas. nichil tale inuenias factũ ẽẽ
ã sc̃is ut ab ipso dño.cũ inhomue quẽ fusciꝑe dig¬
nat᷑ ÷. iuiuendi nob̃ p̾beret exẽplũ: cũ tam̃ om̃bs
fere locis eos inuenias ꝑatos fuisse eqͦ annmno tole¬
rare qͥcqͥd eis imꝓbe fuss& ingestũ. S u̾bi gr̃a
dictũ putamꝰ uade cũ eo aliaduo. antria cõpleri
uoluit. qͦ numero significat᷑ ꝑfectio. ut memine¬
srit
qͥsq cũ hoc facit ꝑfectã se implere iusticiã. inise¬
ricordit̾ ꝑferendo infirmitates eoꝵ qͦs uult sanos
simplo duplũ addit᷑. ut triplũ cõpleat᷑. Qnumerꝰ
hoc loco siñ ut dictũ ÷ significat ꝑfectionẽ: illud
accipiat᷑ qͦ in p̾cipiendo tãꝗͣ tolerabiliꝰ ĩ cipiens

Expanded text:
. Et qui te angariaverit, inquit, mille passus, vade cum illo alia duo. Et hoc utique non tam ut pedibus agas, quam ut animo sis paratus. Nam in ipsa christiana historia, in qua est auctoritas, nihil tale invenies factum esse a sanctis, vel ab ipso Domino, cum in homine quem suscipere dignatus est, vivendi nobis praeberet exemplum; cum tamen omnibus fere locis eos invenias paratos fuisse aequo animo tolerare quidquid eis improbe fuisset ingestum. Sed verbi gratia dictum putamus. Vade cum eo alia duo? an tria compleri voluit, quo numero significatur perfectio; ut meminerit quisque cum hoc facit, perfectam se implere justitiam, misericorditer perferendo infirmitates eorum quos vult sanos simplo duplum additur, ut triplum compleatur. Qui numerus hoc loco si non, ut dictum est, significat perfectionem; illud accipiatur, quod in praecipiendo tanquam tolerabilius incipiens
Abbreviated transcription (Latin):
pheticũ. Paratũ cormeũ deus. paratũ cormeũ.
Multi enĩ alt̾am maxillã nouerunt p̾bere.dilig̾e̾¬
uͦ illũ a qͦ feriunt᷑ ignorant. At uͦi ipse dñs qͥutiq
p̃cepta q̃ docuit pͥmꝰ impleuit. ꝑcutienti se ĩ max¬
illã ministro sacerdotis ñ p̃buit alt̾am. s insuꝑ
dixit. Si male locut᷑ sum. exꝓbra de malo. Sibene:
qͥd me cedis: Non tam̃ ido ꝑatꝰ corde ñ fuit. ñ solũ
in alt̾am maxillã cedi ꝓ salute om̃iũ. s &̃ toto

Expanded text:
ropheticum: Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum . ropheticum: Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum . Multi enim alteram maxillam praebere illum a quo feriuntur ignorant. At vero ipse Dominus, qui utique praecepta quae docuit primus implevit, percutienti se in maxillam ministro sacerdotis non praebuit alteram; sed insuper dixit: Si male locutus sum, exprobra de malo; si bene, quid me caedis ? Non tamen ideo paratus corde non fuit, non solum in alteram maxillam caedi pro salute omnium,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc nomine tãꝗͣ candido tegmine ĩt̾iorẽ qͣsi lu¬
teã turpitudinẽ occultans. Nã qͦd humilitatis fu¬
it humilit̾ custodiuit: cũ ei diceret᷑. pͥncipi sacer¬
dotũ maledicis: Respondit. Nesciui fr̃s: qͥa pͥn¬
ceps ÷ sacerdotũ. Scͥptũ ÷ enĩ. Principi popłi tui
ñ maledices. Ubi ostendit qͦnta tͣnsqͥllitate illud
dixiss&e qͦd iratꝰ dixisse uidelat᷑. qͦd tã cito tã man¬
suete respondit: qd̾ ab indignantib ⁊ ꝑtͦbatis fieri
s̃ potest. Et ineo ipso intelligentib uerũ dixit.
uesciui qͥa pͥnceps ÷ sacerdotã tãqͣ sidiceret. Ego
aliũ sciui pͥncipẽ sacerdotũ ꝓ cuiꝰ nomine ista
sustineo. cui maledicere fas ñ÷: ⁊ cui uos male¬
dicitis cũ ĩ ine nichil aliud ꝗͣ eiꝰ nom̃ odistis. Sic
g oportet ñ simulate ista infultare. s inpso corde
ẽẽ ad om̃ia p̾ꝑaratũ: ut possit canere illud ꝓ¬

Expanded text:
hoc nomine tanquam candido tegmine interiorem quasi luhoc nomine tanquam candido tegmine interiorem quasi luteam turpitudinem occultans. Nam quod humilitatis fuit, mirabiliter custodivit, cum ei diceretur, Principi sacerdotum maledicis? respondit, Nescivi, fratres, quia princeps est sacerdotum; scriptum est enim, Principi populi tui non maledices . Ubi ostendit quanta tranquillitate illud dixisset, quod iratus dixisse videbatur, quod tam cito, tam mansuete respondit, quod ab indignantibus et perturbatis fieri non potest. Et in eo ipso intelligentibus verum dixit, Nescivi quia princeps est sacerdotum: tanquam si diceret, Ego alium scivi principem sacerdotum, pro cujus nomine ista sustineo, cui maledicere fas non est, et cui vos maledicitis, cum in me nihil aliud quam ejus odistis nomen. Sic ergo oportet non simulate ista jactare, sed in ipso corde esse ad omnia praeparatum, ut possit canere illud p
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ÷. multo magis inse cõtempni pat᷑ sit siqͦsi. ñ¬
huiꝰ sclĩ. honores hab&. Sic̃ idẽ apłs cũ ĩeo ꝑseque
rent᷑ homines xp̃ianũ nom̃. sitacer& de dignitata
ꝗͣ habeat inscło. ñ p̃buerat alt̾am maxillã ce¬
dentib dext̾am. Non em̃ dicendo ciuis romanꝰ
contẽpni : ab eis qͥ in illo nom̃ tãp̃tiosũ ⁊ salutare
quẽ ꝗͣ dehac iniuria uoluit accusare : E siqͥ ei
ꝓpt̾ ciuitatis romane nom̃ peꝑcerunt. ñ tam̃ ido
ille ñ p̾buit qͦd ferirent: cũ eos atanta ꝑu̾sitate
corrig̾e cuꝑet patientia sua. qͦs uidebat inse sins¬
niuole ⁊ clem̾t̾ in eos a qͥb ista patiebat᷑. Nã &
pontificis iussu palina ꝑcussus qͦd contumeliose
uissus dic̾e cũ ait. ꝑ cutiet te ds̃ paries de albate.
minꝰ intelligentib conuitiũ sonat. intelligenti¬
b uͦ ꝓphetia ÷. Paries qͥppe de albatꝰ ipocrisis :
id ÷ simulatio. sacerdotalẽ p̃fereus dignitatẽ: ⁊ sub

Expanded text:
 multo magis in se contemni paratus sit, si quos hujus saeculi honores habet. Sicut idem Apostolus, cum in eo persenum, si taceret de dignitate quam habebat in saeculo, non praebuerat alteram maxillam caedentibus dexteram. Non enim dicendo, Civis Romanust, ab eis qui in illo nomen tam pretiosum et salutare quemquam de hac injuria voluit accusare? Et si qui ei propter civitatis Romanae nomen pepercerunt, non tamen ille ideo non praebuit quod ferirent, cum eos a tanta perversitate corrigere cuperet patientia sua, quos videbat in se sinisbenevole et clementer in eos a quibus ista patiebatur. Nam et pontificis jussu palma percussus, quod contumeliose visus est dicere, cum ait, Percutiet te Deus, paries dealbate, minus intelligentibus convicium sonat; intelligentibus vero prophetia est. Paries quippe dealbatus, hypocrisis est, id est simulatio sacerdotalem praeferens dignitatem, et sub
Abbreviated transcription (Latin):
S decunica & uestim̃to qđ dictũ ÷ ñ meis solis
s in omib faciendũ ÷: q̃ aliqͦ uire tẽporalit̾ nr̃a
ẽẽ dicemꝰ. Si enĩ denecessariis hoc imꝑatũ ÷:
qͣnto magis suꝑflua contẽpn̾e cõnuenit :
Uerũptam̃ ea q̃ ña dixi. eo gen̾e includenda
sunt: qͣd dñs ipse p̃scripsit. dicens. Siqͥs uult
iudicio tecũ contende. & tunicã tuã tollei¬
re. Qñia gͦ illa intelligant᷑ de qͥb iuditio nob̾¬

Expanded text:
in eis solis, sed in omnibus faciendum est, quae aliquo jure temporaliter nostra esse dicimus. Si enim de necessariis hoc imperatum est, quanto magis superflua contemnere convenit? Verumtamen ea quae nostra dixi, eo genere includenda sunt, quo Dominus ipse praescribit, dicens, Si quis vult judicio tecum contendere, et tunicam tuam tollere.
Abbreviated transcription (Latin):
sericordẽ iusticiã ille ꝑficit. qͥlegẽ uenit ĩplere
ñ soluere. Duos gͦ adhuc gͣdus qͥ int̾sunt intelligen¬
dos relinqͥt: & de ipso sumo miscdĩȩ culmine di¬
c̾e maluit. Nam ÷ adhuc qͦd faciat qͥ ñ implerce is¬
tã magnitudinẽ p̾cepti q̃ ꝑtinet ad regnũ cęloꝵ:
ut ñ reddat tantũ s minꝰ uelud ꝓduob pugnis unũ.
aut ꝓ auulso ocło aurẽ p̾cidit. Hinc ascendens qui
om̃ino nichil rependit. ꝓpinquat p̾cepto dñi nec
tañ adhuc ibi ÷. Parũ enĩ adhuc uidet᷑ dño siꝓ¬

Expanded text:
cordem justitiam ille perficit, qui legem venit implere, non solvere. Duos ergo adhuc gradus qui intersunt, intelligendos reliquit, et de ipso summo misericordiae culmine dicere maluit. Nam est adhuc quod faciat, qui non implet istam magnitudinem praecepti, quae pertinet ad regnum coelorum; ut non reddat tantum, sed minus, velut pro duobus pugnis unum, aut pro evulso oculo aurem praecidat. Hinc ascendens qui omnino nihil rependerit, propinquat praecepto Domini, nec tamen adhuc ibi est. Parum enim adhuc videtur Domi
Abbreviated transcription (Latin):
uindicta ñ tͣnseat. & hec ÷ pacis inchoatio. ꝑfecta
autẽ pax ÷ talẽ penitꝰ nolle uindictã. Int̾ illud
gͦ pͥmũ qͦd p̾ter legẽ ⁊̃. ut maiꝰ malũ ꝓminore ma¬
lo reddat᷑. & hoc qͦd dñs ꝑfitiendis discipłis dixit
discordia ad sũiiã concordiã ꝓtẽpoꝵ distributione
tͣnsitꝰ factꝰ ÷. Qs qͥs gͦ malũ infert pͥor studio leden¬
di ⁊ nocendi : uide qͣntũ distet abeo qͥ nec lesus re¬
pendit. Quisqͥs autẽ nulli pͥor male facit. s tam̃
lesus rependit gͣuiꝰ uł uoluntate uł facto: recessit
aliqͣntũ a sũma ñqͥtate. & ꝓcessit ad sũmã iusticiã.
& tam̃ uecdũ tenet qͦd lex q̃ ꝑmoysen data ⁊̃ imꝑauit¬

Expanded text:
ta autem pax est, talem penitus nolle vindictam. 57. Inter illud ergo primum quod praeter legem est ut majus malum pro minore malo reddatur, et hoc quod Dominus perficiendis discipulis dixit, distributione transitus factus est. Quisquis ergo malum infert prior studio laedendi et nocendi, vide quantum distet ab eo qui nec laesus rependit. Quisquis autem nulli prior male fecit, sed tamen laesus rependit gravius, vel voluntate vel facto, recessit aliquantum a summa iniquitate, et processit ad summam justitiam, et tamen nondum tenet quod lex quae per Moysen data est imper
Abbreviated transcription (Latin):
neq mascłs neq femina neq seruus neq lib̾. s
om̃ia & in om̃ib xp̃s. Et ipse dñs dicit. In resurrec¬
tione enĩ. neq nubent. neq uxores ducent. s ert
sic̃ angłi incelis. Oportet gͦ ut qͥsqͥs illiꝰ regni uitã
iãhic meditari uoluerit : odit ñ ipsos homines. s
istas necessitudines tẽporales. qͥb ista gͦtͣnsit᷑a ẽ. uito
fulcit᷑. que nascendo & moriendo ꝑagit᷑. Qd qͥ ñ odit.¬

Expanded text:
neque masculus, neque femina, neque servus, neque liber; sed omnia et in omnibus Christus . Et ipse Dominus dicit: In resurrectione enim neque nubent, neque uxores ducent; sed erunt sicut Angeli Dei in coelis . Oportet ergo ut quisquis illius regni vitam jam hic meditari voluerit, oderit non ipsos homines, sed istas necessitudines temporales, quibus ista quae transitura est vita fulcitur, quae nascendo et moriendo peragitur: q
Abbreviated transcription (Latin):
nullã sibi uitã donet ea satiet᷑ existimans uĩ
nib laboriosa & ardua & om̃ino difficilia scli huiꝰ
amatores putant. Heati gͦ qͥ esurnunt ⁊ sitiunt uis¬
ticiã. qm ipsi satͤabunt᷑. Herũptam̃ ĩhis laborib
cũ qͥsq difficiͥtatẽ patit᷑. & ꝑdura & asꝑa gͣdum
faciens circũuallatꝰ uaris tẽptationib. hinc atq
hinc insurgere p̃teritȩ uitȩ moles intuens. timet
ne aggressa implere ñ possit : arripiat consiliũ
ut auxiliũ mereat᷑. Qđ autẽ aliud consiliũ. nͥ
ut infirmitatẽ alioꝵ ferit. & ei qͣntũ potest opi¬
misericors unũ uident᷑. S hoc int̾est qͣd mitis
de qͦ suꝑiꝰ tͣcͣtatũ ÷ pietate ñ contͣ dicit diuiis
sententiis. q̃ insua ꝓferunt᷑ peccata. neq illis dĩ
sermonib quos ñdũ intelligit. s nullũ beneficiũ
prestat ei cui ñ contͣ dicit nec resistit: misericoes

Expanded text:
nullam sibi vinullam sibi vinibus laboriosa et ardua et omnino difficilia saeculi hujus amatores putant. Beati ergo qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntur. 55. Verum tamen in his laboribus cum qfaciens circumvallatus variis tentationibus, et hinc atque hinc insurgere praeteritae vitae moles intuens, timet ne aggressa implere non possit, arripiat consilium, ut auxilium mereatur. Quod est autem aliud consilium, nisi ut infirmitatem aliorum ferat, et ei quantum potest opimisericors unum videntur: sed hoc interest, quod mitis, de quo superius tractatum est, pietate non contradicit divinis sententiisermonibus quos nondum intelligit; sed nullum beneficium praestat ei cui non contradicit nec resistit: misericors
Abbreviated transcription (Latin):
siqͥd aliud. siue morb̾ & dolorib laborib ꝙ con¬
fectã. & qͥcqͥd excepta strnicatione cogitari potest
uehem̃t̾ horribile: ꝓfide ⁊ societate sustineat. Neq
solũ talẽ ñ abitiat. s & si ñ habeat. non ducat eã
quȩ soluta ⁊ auiro.: pulchrã. sanã. diuitẽ. fecun¬
dã. Quȩ si facere ñ licet : multominꝰ sibi licere ar¬
bitret᷑ ad ullũ aliũ illicitũ concubitũ accedẽ.
Fornicationẽq sic fugiat: ut ab om̃i t᷑pi corrup¬
tione sese extħat. Uerũ loqͣt᷑. neq id iurationib
crebris. s moꝵ ꝓbitate cõmend&. Rebellantes ad¬
u̾sũ se om̃iũ malarũ consuetudinũ ĩnumerabi¬
les turbas. de qͥb ut om̃s intelligerent᷑ paucȩ cõ¬
memoratȩ sunt: confugiens ad arcẽ xp̃iane militis
tãꝗͣ de loco suꝑiore ꝓst̾nat. S qͥs tantos labores
in ire audeat. nͥ qͥ sic flagrat amore iusticiȩ ut
tã ꝗͣ famȩ aut siti uehemtissime accensus: &

Expanded text:
 confectam, et quidquid excepta fornicatione cogitari potest vehementer horribile, pro fide et societate sustineat; neque solum talem non abjiciat, sed etiam si non habeat, non ducat eam quae soluta est a viro, pulchram, sanam, divitem, fecundam. Quae si facere non licet, multo minus sibi licere arbitretur ad ullum alium illicitum concubitum accedere: fornicationemque sic fugiat, ut ab omni turpi corruptione sese extrahat. Verum loquatur, neque id jurationibus crebris, sed morum probitate commendet: rebellantes adversum se omnium malarum consuetudinum innumerabiles turbas, de quibus ut omnes intelligerentur, paucae commemoratae sunt, confugiens ad arcem christianae militiae, tanquam de loco superiore prosternat. Sed quis tantos labores inire audeat, nisi qui sic flagrat amore justitiae, ut tanquam fame et siti vehementissime accensus, et
Abbreviated transcription (Latin):
dico ñ oport& opinari qͦd dictũ ⁊: celũ thronꝰ di.
& terra scabellũ pedũ eiꝰ. qͦd sic habeat ds collata
m̃bra incȩlo & int̾ra. ut nos cũ sedemꝰ. s illa sedes
iudiciũ significat. & qm̃ in hoc uniu̾so mundi corpo¬
p̃sentior sit excellenti pulcͥtudini uis diuina. mi¬
numa uͦ ordinet in extremis atq in infimis: sedẽ
in cęlo dicit᷑. t̾ramq calcare. Spũalit̾ autẽ scãs
aminas cȩli nom̃ significat. & t̾rȩ peccatrices. &
qm̃ sp̃ualis om̃ia iudicat. ipse autẽ a nemine iu¬
dicat᷑.: conuenient̾ dicit᷑ sedes dei. Peccator uͦ cui
dictũ ÷ t̾ra es ⁊ int̾rã ibis. qͥa ꝑ iusticiã meritis
digna tͥbuentẽ in infimis ordinat᷑. qͥ in lege ma-¬
exerceat: ꝗͣ inuitiosa consuetudine suꝑanda p̾ci¬
dat m̃bra impedientia regno cęloꝵ e Ne dolore
frangat᷑. toleret in coniugali fide om̃ia. q̃ qͣuis
sint molestissima. crim̃ tam̃ illicitȩ corruptionis

Expanded text:
dico, non oportet opinari quod dictum est coelum thronus Dei, et terra scabellum pedum ejus, quod sic habeat Deus collocata membra in coelo et in terra, ut nos cum sedemus; sed illa sedes judicium significat: et quoniam in hoc universo mundi corpopraesentior sit excellenti pulchritudini vis divina, minimam vero ordinet in extremis atque in infimis, sedere in coelo dicitur terramque calcare. Spiritualiter autem sanctas animas coeli nomen signim spiritualis omnia judicat, ipse autem a nemine judicatur , convenienter dicitur sedes Dei: peccator vero cui dictum est, Terra es, et in terram ibis ; quia per justitiam meritis digna tribuentem, in infimis ordinatur, et qui in lege manexerceat; quam in vitiosa consuetudine superanda? praecidat membra impedientia regnum coelorum, nec dolore frangatur: toleret in conjugali fide omnia, quae quamvis sint molestissima, crimen tamen illicitae corruptionis,
Abbreviated transcription (Latin):
di adꝑuiriũ ꝑ consuetudinẽ dilabat᷑. Qua ꝓpt̾
qͥ intelligit ñ inbonis s in necessariis iurationẽ
credendũ qͦd eis ⁊ utile credẽ. nͥ iuratione fir¬
ment᷑. Ad hoc itaq ꝑtinet qͦd sic dicit᷑. Sit aũ
sermo u̾r. est. est. non. non. Hoc bonũ ÷ & ap¬
petendũ. Qa autẽ ampliꝰ ÷ amalo.ẽ. Id ÷ si iura¬
re cogeris: scias denecessitate uenire ĩfirmita¬
tis eoꝵ qͥb aliqͥd suades. Quȩ infirmitas utiq
malũ ⁊. Unde nos cotidie lib̃ari dep̃cam᷑. cũ

Expanded text:
urium per consuetudinem delabatur. Quapropter qui intelligit non in bonis, sed in necessariis jurationem credendum quod eis utile est credere, nisi juratione firmentur. Ad hoc itaque pertinet quod sic dicitur, Sit autem sermo vester, Est, est; Non, non: hoc bonum est, et appentendum. Quod autem amplius est, a malo est; id est, si jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid suades: quae infirmitas utique malum est, unde nos quotidie
Abbreviated transcription (Latin):
iurandi extinguere. & nũꝗͣ temere face̾. qͦd ñ¬
nũꝗͣ fac̾e necessitas cogit. Queri autẽ potest cũ
diceret᷑. ego autẽ dico uob̃. ñ uirare om̃ino. cur
ad id qͦd dictũ ÷. neq ꝑ caput tuũ. Credo ꝓpt̾ea.
qͥa ñ putabant uidei seteneri iure iurando: si
ꝑista iurauissent. Et qm̃ audierant reddes aũ
dño iusuirandũ tuũ. ñ se putabant dño debere
iusiurandũ: si ꝑcelũ aut t̾rã. aut hierusolimã. aut
ꝑcaput suũ itrarent. Qd ñ tutio p̾cipientis. s illis
male intelligentib factũ ÷ Itaq dñs docet nichil
creata regant᷑. incipiens ã throno dei. usq adca¬
pillũ albũ. uł nigrũ. Neq ꝑ celũ inqͥt. qͥa thronꝰ

Expanded text:
jurandi exstinguere, et nunquam temere facere, quod nonnunquam facere necessitas cogit. Quaeri autem potest cum diceretur: Ego autem dico vobis non jurare omnino: cur ad id quod dictum est, neque per caput tuum. Credo propterea, quia non putabant Judaei se teneri jurejurando, si per ista jurassent: et quoniam audierant, Reddes autem Domino jusjurandum tuum; non se putabant Domino debere jusjurandum, si per coelum aut terram, aut per Jerosolymam, aut per caput suum jurarent: quod non vitio praecipientis, sed illis male intelligentibus, factum est. Itaque Dominus docet nihil creata regantur, incipiens a throno Dei usque ad capillum album aut nigrum. Neque per coelum, inquit, quia thronus
Abbreviated transcription (Latin):
cerat. qua fac̾e coacta ÷. Int̾pellat p̃fectũ. fatet᷑
om̃ia: quã fraudẽ passa ẽe̾t. ostendit. Tũ uͦ p̾fec-¬
tꝰ pͥmo sibi reus. qͦd suis minis ad id uentũ. e̾ẽt.
ꝓnunciat tãꝗͣ ĩ aliũ sententiã dicens. de acgͥndi¬
ni
bonis auri librã. fisco inferendã. illã uͦ muli¬
erẽ dñam ĩ eã t̾rã unde ꝓ auro t̾rã accepit
induci. Hichil hinc ĩ aliquẽ parte̾ disputoli¬
ceat cuiq estimare qd̾ uelit. Non enĩ deduuinis
auctoritatib deꝓnta hystoria ÷. Si tam̃ narra¬
tofacto. ñ ita respuit hoc sensus humanꝰ qͦs
ĩilla muliere uiro iubente cõmissũ ÷: quẽad¬
modũ antea cũ sine ullo exẽplo res ipsa ponem
horriumꝰ. S in hoqȩu̾głii capitulo nichil fortiꝰ

Expanded text:
llat praefectum, fatetur omnia, quam fraudem passa esset ostendit. Tum vero praefectus primo se reum, quod suis minis ad id ventum esset, pronuntiat, tanquam in alium sententiam dicens, de Acyndini bonis auri libram fisco inferendam; illam vero mulierem dominam in eam terram, unde pro auro terram accepisset, induci. Nihil hinc in aliquam partem disputo; liceat cuique aestimare quod velit: non enim de divinis auctoritatibus deprompta historia est: sed tamen narrato facto, non ita respuit hoc sensus humanus, quod in illa muliere viro jubente commissum est, quemadmodum antea, cum sine ullo exemplo res ipsa poneretur, horruimus. Sed in hoc Evangelii capitulo nihil fortius
Abbreviated transcription (Latin):
uillis libris qͥb ipsi magnã tribuunt auctorita¬
tẽ anim adu̾tant qđ dicimꝰ. ubiscriptũ ÷ apłm
thomã inp̃catũ cuidã aqͦ palma ꝑcussus ẽẽt
atrocissimȩ mortis supplitiũ : anima tanĩ eiꝰ cõ¬
mendata ut infut᷑o scło ei parceret᷑. cuiꝰ aleonẽ
occisi a cet̾o corpore discerptã manũ carnis in¬
tulit m̃sis. in qͥb conuiuabat᷑ apłs. Cui scͥpture
lic& nob̾ ñ credẽ. Non eĩ ẽ. incatholico canone.
Illi tam̃ eã ⁊ legunt. ⁊ tãꝗͣ incorruptissimã ueris¬
simãq honorant. qͥ adu̾sus corporales uindictas
que sunt inuet̾i testam̃to nescioqͣ cecitate acer¬
rime seuuint: qͦ animo ⁊ qͣ distributione tẽpoꝵ
facie sint om̃ino nescientes. Tenebit᷑ gͦ ĩhoc in ui¬
riarũ gen̾e qͦd ꝑuindictã luit᷑ iste axp̃ians modꝰ
ut accepta in iuria ñ surgat odiũ. s infirmitatis
miscđia parat᷑ sit animꝰ plura ꝑpeti: nec correc¬

Expanded text:
in illis libris quibus ipsi magnam tribuunt auctoritain illis libris quibus ipsi magnam tribuunt auctoritatem, animadvertant quod dicimus, ubi scriptum est apostolum Thomam imprecatum cuidam, a quo palma percussus esset, atrocissimae mortis supplicium, anima tamen ejus commendata, ut in futuro ei saeculo parceretur: cujus a leone occisi, a caetero corpore discerptam manum canis intulit mensis in quibus convivabatur Apostolus. Cui scripturae licet nobis non credere; non est ssimam verissimamque honorant, qui adversus corporales vindictas quae sunt in Veteri Testamento, nescio qua caecitate acerrime saeviunt, quo animo et qua distributione temporum factae sunt omnino nescientes. Tenebitur ergo in hoc injuriarum genere, quod per vindictam luitur, iste a Christianis modus, ut accepta injuria non surgat in odium, sed infirmitatis misericordia paratus sit animus plura perpeti; nec correc
Abbreviated transcription (Latin):
fueritis. ĩ ea remetiet᷑ uob̃: siue quoniã tẽporalia
sp̃ualia nullo talifine cohercent᷑. Nõ enĩ ad m̾surã
dat ds̃ spͣm. Sub modio gͦ lucernã ponit. qͥs qͥs lucẽ

Expanded text:
fueritis, in ea remetietur vobis : sive quoniam temporalia fueritis, in ea remetietur vobis : sive quoniam temporalia terna vero et spiritualia nullo tali fine coercentur: Non enim ad mensuram dat Deus spiritum . Sub modio ergo lucernam ponit, quisquis lucem
Abbreviated transcription (Latin):
dicit lum̃ mimdi. Nã neq suꝑiꝰ ista t̾ra accipienda ÷
quã pedibꝰ corporeis calcamꝰ.s hõies qͥ ĩ t̾ra habitaut
ut dẽ peccatores qͦrũ condi endis & extinguendis
putoribꝰ apłicũ salẽ dñs misit. & hic inundũ ñ cȩlũ
& t̾rã. ẜhoĩes qͥ st̃ ĩmundo uł diligunt mundũ
opoitae intelligi: qͥb illuminandis apłi missist̃.
Non potest ciuitas abscondi supͣ montẽ ꝯstituta.
etiã ipse mons. inqͦ disputat d̃ns. Neq aᷤ cendunt
lucernã. & ponunt eã submodio. Qͥa putamꝰ ita
ẽe. qictũ submodio. ut occultatio tantũ lucer¬
suꝑiora facere corꝑis cõmoda ꝗͣ p̃dicationẽ ueri-¬
tatis: ut ideo qͥsq ueritatẽ ñ p̃dicet. dũ timet
ne aliqͥd ĩ reb corꝑalibꝰ & tẽporalib molestiȩ pa-¬
tiat᷑: & bene modius dicit᷑ siue ꝓpt̾ rebbutionẽ
dio corporis alio loco dicit᷑. ĩ qua enĩ m̃sura m̃si

Expanded text:
dicit lumen mundi. Nam neque superius ista terra accipienda est, dicit lumen mundi. Nam neque superius ista terra accipienda est, quam pedibus corporeis calcamus, sed homines qui in terra habitant, vel etiam peccatores, quorum condiendis et exstinguendis putoribus apostolicum salem Dominus misit. Et hic mundum non coelum et terram, sed homines qui sunt in mundo vel diligunt mundum, oportet intelligi, quibus illuminandis Apostoli missi sunt. Non potest civitas abscondi super montem constituta:  significat etiam ipse mons in quo disputat Dominus. Neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio. Quid putamus? ita esse dictum sub modio, ut occultatio tantum lucersuperiora facere corporis commoda, quam praedicationem veritatis; ut ideo quisque veritatem non praedicet, dum timet ne aliquid in rebus corporalibus et temporalibus molestiae patiatur? Et bene modius dicitur, sive propter retributionem a enim mensura mensi
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt. Nc̃ ꝑ secutionẽ generalit᷑ posint: & ĩmale¬
dictis ce idilacerationẽ famȩ. Et bene exẽplo
ad horat᷑ ⁊. qͥa uera dicentes solent ꝑsecutionẽ
qͥ tẽpoialiũ bonoꝵ uł copiã sectantes uł ĩ opiam
metuentes: amittunt ȩt̾na quȩ nec dari possunt
ab hominitꝰ nec auferri. Itaq sisai ĩfatuatũ sue¬
rat ł q saliet̾ : Id : si uos ꝑqͦs condiendi st̃ quoda m
popli. metu ꝑsecutionũ cẽporaliũ amiseritis reg
tĩ uos elegerit ds̃ ꝑ qͦs errorẽ auserat cȩt̾oꝵ e
Irgo ad nichilũ ualet ĩfatuatũ. ñ mittat᷑ foras. & cal¬
cet̾ ab hominbꝰ. Non itaq calcat᷑ ab hominbꝰ qͥpatit᷑
ꝓsecutionẽ: s. qͥꝑsecutionẽ tim̃do ĩ fatuat᷑. Calcari
enĩ ñ potest. nͥ ĩ serior. S fferior ñ ẽ. qͥ qũauis corpo¬
re multa ĩterra sustineat. corde tanĩ fiois ĩceio. ẽ.
Uos estis um̃ mundi. Quochꝰ dixit suꝑiꝰ sal terrȩ: sic ñc̃

Expanded text:
fuerunt. Nunc persecutionem generaliter posuit, et in maledictis et in dilaceratione famae; et bene exemplo adhortatus est, quia vera dicentes solent persecutionem qui temporalium bonorum vel copiam sectantes, vel inopiam metuentes, amittunt aeterna, quae nec dari possunt ab hominibus, nec auferri. Itaque si sal infatuatum fuerit, in quo salietur? id est, si vos per quos condiendi sunt quodammodo populi, metu persecutionum temporalium amiseritis regncum vos elegerit Deus, per quos errorem auferat caeterorum? Ergo ad nihilum valet sal infatuatum, niab hominibus. Non itaque calcatur ab hominibus qui patitur persecutionem, sed qui persecutionem timendo infatuatur. Calcari enim non potest nisi inferior: sed inferior non est qui quamvis corpore multa in terra sustineat, corde tamen fixus in coelo est. 17. Vos estis lumen mundi. Quomodo dixit superius sal terrae, sic nunc
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Si enĩ cũ inimici ẽẽmꝰ reconciliati sumꝰ
dõ ꝑ mortẽ filii eiꝰ: multo magis reconciliati
salui erimꝰ ĩ uita ipsius. Ex quo ĩcelligi poc̾.
nullã nat᷑am malã inimicã dõ. ẽẽ qͣrdoqͥdẽ
ipsi reconciliant᷑ qͥ ĩimici fuert̃. Nunsqͣs gͦ ĩ hac
uia id: ĩ hac uita ñ fuerit reconciliat᷑ dõ ꝑmo¬
tẽ filii eiꝰ: tͣdet᷑ iudici ab illo. qͥa pat̾ ñ iudicat
quẽꝙͣ. s om̃e iudiciũ dedit filio. atq ita cȩt̾a
quȩ ĩ hoc capitulo sc̾pta st̃ cõsecunt᷑. deqͥb iã
trctauimꝰ. Unũ solũ ÷ qͦd huic ĩcellectui difficul¬
tatẽ facit. qͦmͦ possit rectȩ dici ĩuia nos. e̾e̾cũ dõ
si hoc loco ipse accipiendus ⁊ adu̾sariꝰ ĩpioꝵ cai
inbem᷑ cito reconciliari. nͥ forte qͥa ipse ubiq :
nos dẽ cũ ĩhac uita sumꝰ. cũ illo utiq sumꝰ. Siem̃
ascend̃o ĩ cȩlũ inqͥt tu ibi es: sidescend̾o ad ĩfernũ
ades. Sirecipiã pennas meas ĩdirectũ e habitabo

Expanded text:
 inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati salvi erimus in vita ipsius . Ex quo intelligi potest, nullam naturam malam inimicam Deo esse, quandoquidem ipsi reconciliantur qui inimici fuerunt. Quisquis ergo in hac via, id est in hac vita, non fuerit reconciliatus Deo per mortem Filii ejus, tradetur judici ab illo; quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio: atque ita caetera quae in hoc capitulo scripta sunt consequuntur, de quibus jam tractavimus. Unum solum est quod huic intellectui difficultatem facit, quomodo possit recte dici in via nos esse cum Deo, si hoc loco ipse accipiendus est adversarius impiorum, cui jubemur cito reconciliari: nisi forte quia ipse ubique est, nos etiam cum in hac via sumus, cum illo utique sumus. Si enim ascendero in coelum, inquit, tu ibi es; si descendero in infernum, ades; si recipiam pennas meas in directum, et habitabo
Abbreviated transcription (Latin):
a uiro duxerit. mechat᷑: queri potest utrũ qͦmͦ
methat᷑ ille qͥ ducit. sic & illa quã ducit. Iubet᷑
enĩ & illa manere innupta. aut uiro reconcili¬
ari. s sidifesserit inqͥt auiro. Multũ aũ int̾est
utrũ dimittat. andimittat᷑. Sienĩ ipsa uirũ
dimiserit. & alt̾i nupserit. uidet᷑ cupiditate
mutandi comugii uirũ pͥorẽ reliquisse. Que
sine dubio adult̾a cogitatio ⁊. Si aũdimiitat᷑
auiro cũ qͦ ẽẽ. cupiebat : mechat᷑ qͥdẽ qͥ eã du¬
xerit scdm dñi sententiã: s utrũ & ipsa tali
crimine teneat᷑ ĩcertũ ẽ. Quãuis multo minꝰ
inueniri possit. qͦmͦ cũ uir & mulier pari con
sibi misceant᷑. unꝰ eoꝵ mechus sit. & ñ sit alt̾. huc
accedit qͥa simechat᷑ ille ducendo eã q̃ soluta ⁊ a
uiro. qͣmqͣm ñ dimiserit s dimissa sit. ipsa eũfac̃
mechari. qͦd nichilominꝰ dñs uetat. Ex qͦ colligit᷑ siuc
dimissa fuerit. siue dimiserit: oportere man̾e

Expanded text:
erit, moechatur; quaeri potest utrum quomodo moechatur ille qui ducit, sic et illa quam ducit. Jubetur enim et illa manere innupta, aut viro reconciliari: sed si discesserit, inquit, a viro. Multum autem interest utrum dimittat, an dimittatur. Si enim ipsa virum dimiserit, et alteri nupserit; videtur cupiditate mutandi conjugii virum priorem reliquisse, quae sine dubio adulterina cogitatio est. Si autem dimittatur a viro, cum quo esse cupiebat; moechatur quidem qui eam duxerit, secundum Domini sententiam, sed utrum et ipsa tali crimine teneatur, incertum est. Quamvis multo minus inveniri possit quomodo cum vir et mulier pari consensu sibi misceantur, unus eorum moechus sit, et non sit alter. Huc accedit, quia si moechatur ille ducendo eam quae soluta est a viro, quanquam non dimiserit, sed dimissa sit, ipsa eum facit moechari, quod nihilominus Dominus vetat. Ex quo colligitur, sive dimissa fuerit, sive dimiserit, oportere illam
Abbreviated transcription (Latin):
eã qͦq dimittit uxorẽ. a qua ipse cogit᷑ fornicari.
causa formcatis  utiq dimittit. Uelud si aliquẽ
cogat uxor sacͥficare idolis. qͥ talẽ dimittit causa
forncationis dimittit. ñ tantũ illiꝰ. s & stiȩ. Iuiꝰ qͥa
formcat᷑. siuȩ ne fornicet᷑. Nichil autẽ iniquiꝰ ꝗͣ for¬
nicai. onis causa dimia̾e uxorẽ. si & ipse comuncit̾
fornicari. Occurrit enĩ illud. In qͦ enĩ altũ iudicas.
te ipsñ condẽpnas. Cadẽ agis q̃ udicas. Qua ꝓpt̾

Expanded text:
em dimittit, a qua ipse cogitur fornicari, causa fornicationis utique dimittit. Velut si aliquem cogat uxor sacrificare idolis: qui talem dimittit, causa fornicationis dimittit, non tantum illius, sed et suae; illius quia fornicatur, suae ne fornicetur. Nihil autem iniquius quam fornicationis causa dimittere uxorem, si et ipse convincitur fornicari. Occurrit enim illud: In quo enim alterum judicas teipsum condemnas: eadem enim agis quae judicas . Quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
eñ qͦd iubet᷑. aliud qͦd monet᷑. aliud qͦdignoscit᷑.
Iubet᷑ mulier auiro ñ discere. qͦd sirecesserit:
manere innuptã. aut uiro reconciliari. Altt̃ gͦ
s consiliũ apłi. sic̃ monet᷑ uirgo ñ nub̾e. S si nup¬
serit. consiliũ qͥdẽ ñ tenebit. s contͣ p̾ceptũ ñ
facit. Ignoscit᷑ tanĩ cũ dicit᷑. hoc autẽ dico scdm

Expanded text:
aliud quod ignoscitur. Jubetur mulier a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam aut viro suo reconciliari: aliter ergo sed consilium Apostoli: sicut monetur virgo non nubere; sed si nupserit, consilium quidem non tenebit, sed contra praeceptum non faciet. Ignoscitur cum dicitur, Hoc autem dico s