comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrarentur. accidit inspectantib nobis
qd̵ dignũ memoria uisũ pretereundũ nõ existi¬
manuimus. Quidã ante portã oppidi gallus ꝑ
manus sepi autꝑicis traditas glebas in ignem
e regione turris pronciebat scorpione ab latere
datro traiectus exaĩatusq concidit. huc en
proynis unus iacentẽ trãs gressus eo illo mu¬
nere fungebatur. Eadem rõne ictu scorpionis
gaĩato alteri successit tercius e tercio quartus
Nec prius ille est a propugnatorib uacuus re¬
lictus locus. ꝗ reftincto aggere. atq oi ca
parte submotis hostibus fuu est expugnandi
factus. Omna experti galli qd res milla succes¬
serat. postero diẽ consiliũ ceperunt ex oppido
profugere hortante et iubente Uercingẽto rige.
d silentio conati noctis non magna iactura
suoꝵ sese effecturos sperabant. propt̾ea qd̾ neq
longe al oppido castra Uerenigentorigis aberant
t palue que perpetua imtercedebat Romanor

Expanded text:
arbitrarentur, accidit inspectantibus nobis arbitrarentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis traditas glebas in ignem e regione turris proiciebat: scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus, nec prius ille est a propugnatoribus vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summotis hostibus finis est pugnandi factus. Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante et iubente Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna iactura suorum sese effecturos sperabant, propterea quod neque longe ab oppido castra Vercingetorigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
eodem qr tp̃e toto muro clamore sublato duab
portis ab utroq latere turriũ cruptio fiebat.
Alni faces atq aridam materiem de muro ĩ
aggerem eminus iaciebant picem reliquas res
quibus ignis excitari potest. fundebant: ut qͦ
primu curreretur aut cui rei fereretur auxi-¬
liũ nix ratio miri posset. Tamen qd̾ ĩstituto
cesaris semꝑ due legiones pro castris excubabant
pluresq partitis tꝑib erant in opere. Celeriter
factum est ut alii cruptionib resisterent. Ali
turres reducerent aggeremq inters cinderent.
Omis nõ ex castris multitudo ad restinguendũ
concurreret. Cũ in omnib loci consumpta ian
reliqua parte noctis pugnaretur. semꝑ qr ho¬
stibus spes uictorie redintegraretur. eo magis
qd̾ de ustos pluteos turriũ iudebant nec facile
adire aꝑtor ad auxiliandũ aĩaduertebant. sẽꝑq
ipĩ recentes defesses succederent. onmẽ q gal¬
lie salutem fatutem in illo uestigio tpĩs positã

Expanded text:
eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant, ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Caesaris semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii turres reducerent aggeremque interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegraretur, eo magis, quod deustos pluteos turrium videbant nec facile adire apertos ad auxiliandum animadvertebant, semperque ipsi recentes defessis succederent omnemque Galliae salutem in illo vestigio temporis positam
Abbreviated transcription (Latin):
uic deniceps om̃e opus contexitur dũ insta muai
altitudo explcatur. hoc cum in speciem Parietate¬
q opus deforme non est alterm trabibus ac saxis
que rectis lineis suos ordines seruant: tũ ad yti¬
utatem et defensionem Urbiũ sũmã hr̃ opportu¬
nntatem qd et ab incendio lapsis ab ariete mãccua
defendit que ꝑpetius trabibus pedes quadragenos
plerunq introrsus reuincta neq ꝑriupi neq
distrahi potest. his tot rebus impedita oppu¬
gnatione milites cũ toto tp̃e frigori et assiduis
imbribus terrerentur. tñ contiuenti labore oĩa
hec suꝑauerunt: et diebus xxx. aggerem latũ
pedes ccc .xxx. altũ pedes .Lxxx. extiuxerunt.
Cũ is murũ hostiũ poene contingeret: cesar¬
cũ ad opus consuctudine excubaret milites ꝙ
hortaretur. ne ꝗd oĩo p̃ ab oꝑe intermitteretur.
paulo ante terciã uigilia est aĩaduersũ fumare
aggerem quem cuniculo hostes succenderant.

Expanded text:
Sic deinceps omne opus contexitur, dum iusta muri Sic deinceps omne opus contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis trabibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tum ad utilitatem et defensionem urbium summam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia defendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerumque introrsus revincta neque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore frigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen continenti labore omnia haec superaverunt et diebus XXV aggerem latum pedes CCCXXX, altum pedes LXXX exstruxerunt. Cum is murum hostium paene contingeret, et Caesar ad opus consuetudine excubaret militesque hortaretur, ne quod omnino tempus ab opere intermitteretur, paulo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare aggerem, quem cuniculo hostes succenderant,
Abbreviated transcription (Latin):
cuniculoꝵ notũ atq Usitatũ est. totũ aũt murũ
exonnuĩ parte turribus contabulauerant: atq has
corus contexerant. Tunc crebris diurnis noctur¬
nisq eruptionibur aut aggeri ignem inferebant
aut milites occupatos in opere adoriebantur. &
nr̃aꝵ turriũ altitudine ꝗtũ has quottidianus
aggere expresserat: cõmussis suaꝵ turriũ muale
moenib q appropinquare prohibebant. Muri
aũt om̃s gallici hac fere forma sunt / trabes duecte
ꝓpetue in longitudinem paribus interuallio di¬
fantes inter se bmor pedes in solo collocantur.
aere Uincuntur extrorsus et multo aggere Rest¬
untur. hec aũt q̃ diymius interualla grandib
in fronte saxis effarciuntur. hi collocatis et co¬
augmentatis alius insuꝑ ordo additur: ut illud
idem int̾uallũ seruetur neq inter se contingãt
tiabes sed paribus intermissis spatur suigule
singulis saxis interrectis apte contineantur.

Expanded text:
cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem murum cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem murum ex omni parte turribus contabulaverant atque has coriis intexerant. Tum crebris diurnis nocturnisque eruptionibus aut aggeri ignem inferebant aut milites occupatos in opere adoriebantur, et nostrarum turrium altitudinem, quantum has cotidianus agger expresserat, commissis suarum turrium malimoenibusque appropinquare prohibebant. Muri autem omnes Gallici hac fere forma sunt. Trabes derectae perpetuae in longitudinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in solo collocantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere vestiuntur: ea autem, quae diximus, intervalla grandibus in fronte saxis effarciuntur. His collocatis et coagmentatis alius insuper ordo additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se contingant trabes, sed paribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiectis arte contineantur.
Abbreviated transcription (Latin):
me consumptũ uidetis. Quẽ turpiter se in fu¬
gam recipiente ne qua ciuitas suis finib r̃cipi¬
at a me prouisum est. Conclamat oĩs multi¬
tudo ⁊ suo more armis concrepat qd facere in
eo consuerunt: cuiꝰ gronem approbant sumu
esse Uercingentorigem ducẽ. nec de eiuĩs fide du¬
bitaudũ. nec maĩore rõe bellũ ad ministrare
posse. Statuunt ut x. millia homi delecta
ex ommib locis in oppidũ mittantur. nec solis
biturigibus cõmunẽ salutem cõmittendã censent.
qd penes eos si id oppidũ retinussent. sũma
Uictorie conftare intelligebant. Singulari mi¬
litu nr̃oꝵ uirtuti consiłia cuiusq modi galloꝵ
occurrebant: ut est sume genus solertie atq ad
oia iitanda et efficienda: que ab qͦq traduntur
aptissimum. Nã et laqueis falces aduertebant
quos destituerant tormentis in trorsus reducebant
et aggerem cuniculis subtrahebant: eo stientiꝰ qd
apud eos sunt magne ferrarie. atq om̃e genus

Expanded text:
me consumptum videtis; quem turpiter se ex fume consumptum videtis; quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me provisum est." Conclamat omnis multitudo et suo more armis concrepat, quod facere in eo consuerunt cuius orationem approbant: summum esse Vercingetorigem ducem, nec de eius fide dubitandum, nec maiore ratione bellum administrari posse. Statuunt, ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, nec solis Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo, si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singulari militum nostrorum virtuti consilia cuiusque modi Gallorum occurrebant, ut est summae genus sollertiae atque ad omnia imitanda et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et laqueis falces avertebant, quas, cum destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et aggerem cuniculis subtrahebant, eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne genus
Abbreviated transcription (Latin):
qd habere Uictoria posset. q̃ iam esset sibi atq onb
gallis explorata. Qui etiã ip̃is temitteret sisdi
magis honorem tubuere ꝗ̃ ab se salutem accipere
Rideantur. hec ut ĩtelligatis inquit a me sincere
pronũtiari audite romanos milites. producit ser¬
nos. quos in pabulatione pauciz ante diebus exce¬
perat. et fame Uinculisq cruciauerat. hi iam
ante edocti que interrogati pronũtiarent nuili¬
tes se esse legionarios dicunt: fame et mopia
adductos clam ex castris exilse. si quid frumenti
aut pecoris in agris reperire possent. Simili
om̃em exercitũ inopia piemi nec iã uires suf¬
ficere cuiusꝗ nec ferre operis laborem posse
Itaq statusse imperatorẽ si nhil in oppugna¬
tione oppidi profrcissent tuduo exercitũ delu¬
core. hec inquit a me Uercingentorix bñficia
habetis. quẽ proditionis insimulati lopeta
sine uĩo sangiuẽ tantũ exereitũ Uictorem fa¬

Expanded text:
quod habere victoria posset, quae iam esset sibi atque omnibus quod habere victoria posset, quae iam esset sibi atque omnibus Gallis explorata: quin etiam ipsis remittere, si sibi magis honorem tribuere, quam ab se salutem accipere videantur. "Haec ut intellegatis," inquit, "a me sincere pronuntiari, audite Romanos milites." Producit servos, quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat et fame vinculisque excruciaverat. Hi iam ante edocti quae interrogati pronuntiarent, milites se esse legionarios dicunt; fame et inopia adductos clam ex castris exisse, si quid frumenti aut pecoris in agris reperire possent: simili omnem exercitum inopia premi, nec iam vires sufficere cuiusquam nec ferre operis laborem posse: itaque statuisse imperatorem, si nihil in oppugnatione oppidi profecissent, triduo exercitum deducere. "Haec," inquit, "a me," Vercingetorix, "beneficia habetis, quem proditionis insimulatis; cuius opera sine vestro sanguine tantum exercitum victorem fa
Abbreviated transcription (Latin):
te uenissent. non hec oĩa fortiitu aut sine consilio
accidere potuisse. regnũ illũ gallie malle cesaris cõ¬
sensu ꝗ̃ ip̃oꝵ habere bñficio. Tali modo accusatus
ad hec rũdit. qd castra mouisset factũ mopia pa¬
buli etiã ip̃is ortantibus. qd propius romanos ac¬
cessisset persuasum loci opportuntate. qd̾ se ip̃m mu¬
intione defenderet. equitũ nõ operã neq in loco pa¬
iuftri desiderari debuisse et illis fuisse uallẽ utilem
quo sunt profecti. Sũmã impperr̃ sei se consulto
milli discedentẽ tracdidisse. ne is multitudinis
studio ad dimitandũ impellerctur. Cuireia.opi¬
tius ferre laborẽ non possent. Romani si casu
interiũssent fortune. si aliciuꝰ indicio rocati. huic
habendã grãm qd̾ et pautitate eoꝵ ex loco supiode
cognstere et uirtute despitere potuerint. qui di¬
mnitare non ausi turpiter se in castra receꝑint. Im¬
periũ se ab cesare ꝑ proditionem nullũ desiderari.

Expanded text:
te venissent: non haec omnia fortuito aut sine consilio te venissent: non haec omnia fortuito aut sine consilio accidere potuisse; regnum illum Galliae malle Caesaris concessu quam ipsorum habere beneficio—: tali modo accusatus ad haec respondit: Quod castra movisset, factum inopia pabuli etiam ipsis hortantibus; quod propius Romanos accessisset, persuasum loci opportunitate, qui se ipsum munitione defenderet: equitum vero operam neque in loco palustri desiderari debuisse et illic fuisse utilem, quo sint profecti. Summam imperi se consulto nulli discedentem tradidisse, ne is multitudinis studio ad dimicandum impelleretur; cui rei proptius laborem ferre non possent. Romani si casu intervenerint, fortunae, si alicuius indicio vocati, huic habendam gratiam, quod et paucitatem eorum ex loco superiore cognoscere et virtutem despicere potuerint, qui dimicare non ausi turpiter se in castra receperint. Imperium se ab Caesare per proditionem nullum desiderare,
Abbreviated transcription (Latin):
paludem remani perrũpere conarentur. hesitãtes
piemerent ex loco supiore: nt qui propin quitãtẽ loci
uideret paratos prope equo marte ad dimitandũ exĩ¬
stimaret. Qui in quitatẽ conditioni ꝑspiteret
inani simulatione sese ostentare cognosteret. Indi¬
gnantes milites. Cesar qd conspettũ suũ hostes per¬
ferre possent tantulo spacio interiecto: et signũ
prelu exposcentes/ edocet ꝗ to detrimẽto et quot
Unroꝵ fortiu morte necesse sit constare Uictoria
Quos cũ sic aĩo paratos iuderet: ut nullũ pro sua
laude periculum recusent: sũme se iniquitatis cõ¬
deumnari debere. nisi coꝵ Uitam sua salute habeat ca¬
riorem. Sic milites consolatus eodem die reducit
um ad suos rediisset proditionis insiuilatus qd̾ ca¬
stra propius int romanos mouisset. qd cũ omni equ¬
tatu distessisset. qd sine impeuo tãtas cop ias reliquisset
qd̾ cius discessu romani tanta opportuntate et celenita¬

Expanded text:
paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes premerent ex loco superiore; ut qui propinquitatem loci videret paratos prope aequo Marte ad dimicandum existimaret, qui iniquitatem condicionis perspiceret inani simulatione sese ostentare cognosceret. Indignantes milites Gaesar, quod conspectum suum hostes perferre possent tantulo spatio interiecto, et signum proeli exposcentes edocet, quanto detrimento et quot virorum fortium morte necesse sit constare victoriam; quos cum sic animo paratos videat, ut nullum pro sua laude periculum recusent, summae se iniquitatis condemnari debere, nisi eorum vitam sua salute habeat cariorem. Sic milites consolatus eodem die reducit ngetorix, cum ad suos redisset, proditionis insimulatus, quod castra propius Romanos movisset, quod cum omni equitatu discessisset, quod sine imperio tantas copias reliquisset, quod eius discessu Romani tanta opportunitate et celerita
Abbreviated transcription (Latin):
curres appropin quassent. ex captiuis cesar cognouit
leicingentoregem consumpto pabulo castra mouisse
piepius auaricũ. atq ip̃m cũ equitatu expeditisq
qui inter equites preliari consuessent: insidiaꝵ causa
co profectu quonr̃os postero die palulatũ uenturos
aibitiarentur. Quib rebus cognitis media nocte
silencio profectus ad hostiu castra mane peruenit.
lic celeriter ꝑ exploratores aduentu cesaris coguito
carros impedimentaq sua in altiores siluas abdide¬
nint. Copias oñis in loco edito atq aꝑto instrure¬
runt. Qua re nunciata Cesar celeriter sarcmas
conferri arma expedrra iussit. Collis erat leuiter
ab infimo accliuis. hunc ꝙ omnibr fere partibus
palus difficilis atq impedita cingebat non latior
pedibus quĩquaginta. hoc se colle interruptis pon¬
tibus galli fiducia loci continebant. gn̾atini ꝙ
distaibutis in ciuitates oĩa Rada ac saltus eius
paludis obtinebant. Sic aĩo parati. nt sieam

Expanded text:
turres appropinquassent, ex captivis Caesar cognovit turres appropinquassent, ex captivis Caesar cognovit Vercingetorigem consumpto pabulo castra movisse propius Avaricum atque ipsum cum equitatu expeditisque, qui inter equites proeliari consuessent, insidiarum causa eo profectum, quo nostros postero die pabulatum venturos arbitraretur. Quibus rebus cognitis media nocte silentio profectus ad hostium castra mane pervenit. Illi celeriter per exploratores adventu Caesaris cognito carros impedimentaque sua in artiores silvas abdiderunt, copias omnes in loco edito atque aperto instruxerunt. Qua re nuntiata Caesar celeriter sarcinas conferri, arma expediri iussit. Collis erat leniter ab infimo acclivis. Hunc ex omnibus fere partibus palus difficilis atque impedita cingebat non latior pedibus quinquaginta. Hoc se colle interruptis pontibus Galli fiducia loci continebant generatimque distributi in civitates omnia vada ac saltus eius paludis obtinebant, sic animo parati, ut, si eam
Abbreviated transcription (Latin):
pserunt. Suma eũ difficultate rei frumẽtaris
affecto exercitu tenutate boioꝵ negligencia
heduoꝵ incendiis edificioꝵ usq eo Ut cõplures
dies frumento milites caruerint. et pecore &
longin quioribus uicis adacto extrema fameni
sustentarent. nulla tũ uox est ab his audita po
Ro. maiestate et superioribus uic tornis indigna
Equin etia cesar cum in oꝑe singulas legioues
appellaret et si acebius mopiam ferrent ledie¬
missurũ oppugnationem diceret. Imuersi abco
ne id faceret petebant. Sic se complures annos
illo miperante meruisse. ut millã ignomina acci¬
perent nusꝗ inceptare discederent. hoc seigno¬
mime laturos loco si ĩceptã oppugnatiõe reliquissẽt.
puestare onis perterre acerbitates. ꝗͣ nõ eiabap roun¬
ni qui genabi ꝑfidia gallor interissent parentarent
hec cadem centuriomibus tribunisqr militũ manda¬
bant. ut ꝑ eos ad cesarem deferrentur. Cũ iã muro

Expanded text:
pserunt. Summa difficultate rei frumentariae pserunt. Summa difficultate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, incendiis aedificiorum, usque eo ut complures dies frumento milites caruerint et pecore ex longinquioribus vicis adacto extremam famem sustentarent, nulla tamen vox est ab eis audita populi Romani maiestate et superioribus victoriis indigna. Quin etiam Caesar cum in opere singulas legiones appellaret et, si acerbius inopiam ferrent, se dimissurum oppugnationem diceret, universi ab eo, ne id faceret, petebant: sic se complures annos illo imperante meruisse, ut nullam ignominiam acciperent, nusquam infecta re discederent: hoc se ignominiae laturos loco, si inceptam oppugnationem reliquissent: praestare omnes perferre acerbitates, quam non civibus Romanis, qui Cenabi perfidia Gallorum interissent, parentarent. Haec eadem centurionibus tribunisque militum mandabant, ut per eos ad Caesarem deferrentur. Cum iam muro
Abbreviated transcription (Latin):
git paludibus siluis q nunitũ ab auctato lõge
millia passuũ xui. ibi ꝑ ceitos exploratores in sii¬
gula diei tempora que ad auaricũ agerentur co¬
gnoscebat. et quid fieri Uellet imperabat. Omues
nr̃as pabulationes frmentatoresq obseruabat.
dispersos qr cũ longius necessario procederent: ado¬
ricbatur. magno q ĩcommodo asficiebat. Et si qꝗͥtũ
rõe prouideri poterat. ab nr̃ĩs occurrebatur: ut
incertis tp̃ibus diuersisq itineribus iretur. Casts
ad eam partem oppidi positis. Cesar q̃ int̾missa
a flunnie et a paludibus aditũ ut sup̃ diximus
angustũ habebat aggerem apparare. uincas age̾.
turres duas conftituere cepit. nã tircũnallare
loci natura prohibebat. de re frumentaria boior
atq heduos adhortari non dectitit. Quoꝵ alteri qd
mulo studio agebant non multũ adiuiabant.
alteri non magnis facultatib qd ciuitas erat exi¬
gua et infirma. celeriter qł habuerunt consũ¬

Expanded text:
git paludibus silvisque munitum ab Avarico longe git paludibus silvisque munitum ab Avarico longe milia passuum XVI. Ibi per certos exploratores in singula diei tempora quae ad Avaricum agerentur cognoscebat et quid fieri vellet imperabat. Omnis nostras pabulationes frumentationesque observabat dispersosque, cum longius necessario procederent, adoriebatur magnoque incommodo adficiebat, etsi, quantum ratione provideri poterat, ab nostris occurrebatur, ut incertis temporibus diversisque itineribus iretur. Castris ad eam partem oppidi positis Caesar, quae intermissa a flumine et a paludibus aditum, ut supra diximus, angustum habebat, aggerem apparare, vineas agere, turres duas constituere coepit: nam circumvallare loci natura prohibebat. De re frumentaria Boios atque Aeduos adhortari non destitit; quorum alteri, quod nullo studio agebant, non multum adiuvabant, alteri non magnis facultatibus, quod civitas erat exigua et infirma, celeriter quod habuerunt consum
Abbreviated transcription (Latin):
se accidere uictis. Onnniũ consensu hac sentencia
probata uno die amplius xx ubes biturigun
nicenduntur. hoc idem in reliquis eiui tatibus
i omnibus partibus icendia conspiciuntur. Que
et si magno cũ dolore om̃s serebant. tñ hoc sibi
amissa recuperaturos confidebant. dicebatur de
auarico in coi concilio intendi placeret an defen¬
di. Procunibunt onnib gallis ad pedes bituri¬
ges. ne pulcherrinia prope totius igallie Ribeni
que presidio et ornamento sit ciuitati suis mani¬
bus succendere cogerentur. facile se loti natura
defensuros dicunt. qđ prope ex omnibus partib
flumĩe et paluele circunclata unũ habeat et per¬
angustum aditũ. Datur petentibuis Uenia dissua¬
dente pͥmo Uercintorige post contedente et precib
ipoꝵ et misericordia uulgi. defensorer oppido
idonci deliguntur. Uercigentorix minoribus cesa¬
rem itmeribus subse quitur. et locũ castris deli¬

Expanded text:
se accidere victis. Omnium consensu hac sententia se accidere victis. Omnium consensu hac sententia probata uno die amplius XX urbes Biturigum incenduntur. Hoc idem fit in reliquis civitatibus: in omnibus partibus incendia conspiciuntur; quae etsi magno cum dolore omnes ferebant, tamen hoc sibi amissa reciperaturos confidebant. Deliberatur de Avarico in communi concilio, incendi placeret an defendi. Procumbunt omnibus Gallis ad pedes Bituriges, ne pulcherrimam prope totius Galliae urbem, quae praesidio et ornamento sit civitati, suis manibus succendere cogerentur: facile se loci natura defensuros dicunt, quod prope ex omnibus partibus flumine et palude circumdata unum habeat et perangustum aditum. Datur petentibus venia dissuadente primo Vercingetorige, post concedente et precibus ipsorum et misericordia vulgi. Defensores oppido idonei deliguntur. Vercingetorix minoribus Caesarem itineribus subsequitur et locum castris deli
Abbreviated transcription (Latin):
non posse. necessario dispersos hostes ex edifi¬
cus petere. hos om̃s quottidie ab equitib diri¬
pi posse. Preterea salutis causa rei familiaris
cõmoda negligenda. Uicos atq edificia incen¬
di oportere. hoc spacio ad boias quoq uersus
quo pabulauli causa adire posse uideantur.
haꝵ ip̃is rerũ copiam suppetere qd̾ acorum
in finbus bellũ geratur: eoꝵ opibus suble¬
uentur. Romanos aut mopiã non laturos/
aut magno periculo longius ab castris pro¬
cessuros. neq interesse ip̃os ne interficiant
impedimentis ne exuant: quib a nussis bellu
peri non posse. Preterca oppida intendi oportere.q
non munitione et loci natura ab omni suit ꝑiculo
tuta ne suis suit ael detractandã militiã recepta¬
cula ne romanis proposita ad copiã cõmeatus q¬
predam q tollendam. hec si acerba et grauia uide¬
antur multo grauius estimare libeios coniuges
in seruitutem abftrahi ip̃os intersici que sit neçes¬

Expanded text:
non posse; necessario dispersos hostes ex aedifinon posse; necessario dispersos hostes ex aedificiis petere: hos omnes cotidie ab equitibus deligi posse. Praeterea salutis causa rei familiaris commoda neglegenda: vicos atque aedificia incendi oportere hoc spatio ab via quoque versus, quo pabulandi causa adire posse videantur. Harum ipsis rerum copiam suppetere, quod, quorum in finibus bellum geratur, eorum opibus subleventur: Romanos aut inopiam non laturos aut magno periculo longius ab castris processuros; neque interesse, ipsosne interficiant, impedimentisne exuant, quibus amissis bellum geri non possit. Praeterea oppida incendi oportere, quae non munitione et loci natura ab omni sint periculo tuta, neu suis sint ad detractandam militiam receptacula neu Romanis proposita ad copiam commeatus praedamque tollendam. haec si gravia aut acerba videantur, multo illa gravius aestimare, liberos, coniuges in servitutem abstrahi, ipsos interfici; quae sit neces
Abbreviated transcription (Latin):
gentos submittit: quos ab micio secũ hĩe insti¬
tuerat. Coꝵ mmipetũ galli sustinere nõ potu¬
erunt. atq in fugam comecti mutsiul ties
amussis se ad agmen receperunt. Quibus pro¬
fligatis rursus oppidani ꝑterriti cõprehensos eos
quoꝵ opera plebem cõcitatã existimabant ad
cesarem perduxerunt: sese ei dedielerunt.
Quibus confectis cesar ad oppidũ Auaricũ qd
erat maxinũ munitissimũq in finibus bituri¬
gũ atq agri fertilissima regions profectus est.
qd̾ eo oppido recepto ciuitatẽ biturigũ se in po¬
testatem redacturũ confidebat. Uercingẽtorix
tot continus ĩcõmodis Uellauduni senabi no¬
uodum acceptis: suos ad conciliũ conuocat. do¬
cet longe alia ratione esse bellũ gerendũ ꝗ̃ an¬
tea gestum sit. Onmibus modis huic rei studẽ¬
dumiꝰ. ut pabulatione aut cõmeatu romani pro¬
hibeantur. id facile esse qd̾ equitatu iĩi ab un¬
dant. et qd̾ anni tp̃e subleuentur pabulũ secai

Expanded text:
 instituerat. Eorum impetum Galli sustinere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amissis se ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani perterriti comprehensos eos, quorum opera plebem concitatam existimabant, ad Caesarem perduxerunt seseque ei dediderunt. Quibus rebus confectis, Caesar ad oppidum Avaricum, quod erat maximum munitissimumque in finibus Biturigum atque agri fertilissima regione, profectus est, quod eo oppido recepto civitatem Biturigum se in potestatem redacturum confidebat. Vercingetorix tot continuis incommodis Vellaunoduni, Cenabi, Novioduni acceptis suos ad concilium convocat. Docet longe alia ratione esse bellum gerendum atque antea gestum sit. Omnibus modis huic rei studendum, ut pabulatione et commeatu Romani prohibeantur: id esse facile, quod equitatu ipsi abundent et quod anni tempore subleventur; pabulum secari
Abbreviated transcription (Latin):
Remis collocat: ne quam ab finitimis bello¬
uacis calamitatem accipiant. G. Antistiũ
reginuĩ in ambibartos .T. Sextiĩ in bituri¬
ges. G. canimum Rebillum in Rutenos
cum singulis legiomibus mittit. Q. tul
lium Ciceronem et P. Sulpiciũ Cabilloni
et matiscone in heduis ad ararim rei fru¬
mentarie causa collocat. Ipse bibracte hye¬
mare constituit. His litteris Cognitis
Rome dierum .xx. supplitatio Redditur

Expanded text:
Remis collocat, ne quam ab finitimis BelloRemis collocat, ne quam ab finitimis Bellovacis calamitatem accipiant. Gaium Antistium Reginum in Ambivaretos, Titum Sextium in Bituriges, Gaium Caninium Rebilum in Rutenos cum singulis legionibus mittit. Quintum Tullium Ciceronem et Publium Sulpicium Cabilloni et Matiscone in Aeduis ad Ararim rei frumentariae causa collocat. Ipse Bibracte hiemare constituit. His litteris cognitis Romae dierum viginti supplicatio redditur
Abbreviated transcription (Latin):
necessitatum. sed cõmunis libertatis causa
demonstrat. Et quoiam sit fortune ce¬
dencdum. ad Utranq rem se illis i offerre
Seu morte sua romanis satiffacere: seu ui¬
uum tradere uelint. Mictuntur de his re¬
bus ad cesarem legati. Iubet arma tradi.
principes produci. ipse in munitione pro
castris consedit. Eo duces producuntur
Uercingentorix deditur. arma pronciunt᷑.
conseruatis heduis atq aruciis si per
cos ciuitates recuperare posset. Ex Reli¬
qui aptiuis toto excercitui capita singla
prede nomine distribuit. His rebus confectis
in heduos proficiscitur. Ciuitatẽ recipit
Eo legati ab auernis missi. que imperaret
se fac turos pollicentur. Imperat magnũ
nũm obsidum. Legiones in hyberna mit¬
tit. Captorum circiter xx. uillia heduis
Auernisq reddit.T. labienũ duabus cũ legi¬
onibus et equitatu in sequanos proficisci
iubet. huic. M. Semproniũ Rutilum at¬
tribuit. G. fabium legatum et L. minu¬

Expanded text:
necessitatium, sed communis libertatis causa necessitatium, sed communis libertatis causa demonstrat, et quoniam sit fortunae cedendum, ad utramque rem se illis offerre, seu morte sua Romanis satisfacere seu vivum tradere velint. Mittuntur de his rebus ad Caesarem legati. Iubet arma tradi, principes produci. Ipse in munitione pro castris consedit: eo duces producuntur; Vercingetorix deditur, arma proiciuntur. Reservatis Aeduis atque Arvernis, si per eos civitates reciperare posset, ex reliquis captivis toto exercitui capita singula praedae nomine distribuit. His rebus confectis in Aeduos proficiscitur; civitatem recipit. Eo legati ab Arvernis missi quae imperaret se facturos pollicentur. Imperat magnum numerum obsidum. Legiones in hiberna mittit. Captivorum circiter viginti milia Aeduis Arvernisque reddit. Titum Labienum duabus cum legionibus et equitatu in Sequanos proficisci iubet: huic Marcum Sempronium Rutilum attribuit. Gaium Fabium legatum et Lucium Minu
Abbreviated transcription (Latin):
clamore sublato. excipitur rursus ex uallo
acq ommibus munitionib clamior. Nostri
omissis pilis gladiis rem gerunt. Repente
post tergũ equitatus cernitur. Cohortes
alie appropin quabant. hostes terga nertunt.
fugientibus equites occurrunt. fit magna
Cedes. Assedulus dux et princeps remoꝵ dcci¬
ditur. Uercassiuellaumis Aruenus Uinus in
fuga comprehenditur. Signa militaria
to nũo se incolumes in castra receperunt.
Conspicati ex oppido cedem et fugam suoꝵ
desperata salute. copias a munitiombus re¬
ducunt. fit protinus hac re audita ex castꝰs
galloꝵ fuga. qd nisi trebris subsidiis ac to¬
tius diei labore milites essent defessi. ommes
hostiũ copie deleri potuissent. De mediã
nocte missus equitatus nouissimũ agnen
consequitur. Magniis mĩs capitur atq in¬
terficitur. reli qui ex fuga in ciuitates disce¬
dunt. Postero die Uercingentorix concilio
cõuocato id bellũ se non suscepisse suarum

Expanded text:
clamore sublato excipit rursus ex vallo clamore sublato excipit rursus ex vallo atque omnibus munitionibus clamor. Nostri omissis pilis gladiis rem gerunt. Repente post tergum equitatus cernitur; cohortes aliae appropinquant. Hostes terga vertunt; fugientibus equites occurrunt. Fit magna caedes. Sedulius, dux et princeps Lemovicum, occiditur; Vercassivellaunus Arvernus vivus in fuga comprehenditur; signa militaria to numero se incolumes in castra recipiunt. Conspicati ex oppido caedem et fugam suorum desperata salute copias a munitionibus reducunt. Fit protinus hac re audita ex castris Gallorum fuga. Quod nisi crebris subsidiis ac totius diei labore milites essent defessi, omnes hostium copiae deleri potuissent. De media nocte missus equitatus novissimum agmen consequitur: magnus numerus capitur atque interficitur; reliqui ex fuga in civitates discedunt. Postero die Vercingetorix concilio convocato id bellum se suscepisse non suarum
Abbreviated transcription (Latin):
ac loricam adorti iam rescindunt. Mittit
pͥmo brutũ adolescentem cũ cohortib cesar.
post cum aliis G. fabium legatũ. postremo
ip̃e cũ Uehemencius pugnaretur: integros
subsidio adducit. restituto prelio ac repulsis
hostibus: eo quo labienĩ miserat: contendit.
Cohortes quattuor ex proximo castello deducit.
equitum partem sequi: partẽ circũire exte¬
riores munitiones. et ab tergo hostes adoriri
iubet. Labienus postꝗ̃ neq aggeres nẽq fos¬
se uimi hostiũ sustinere poterant. coactis
una lx. cohortibus quas ex proximis presidiu
deductas fors obtulit. Cesarem per mĩtios
facit certiorem quid faciendum existimet.
Accelerat cesar ut prelio inter sit. Eiuis aduẽ¬
tu ex colore uestitus cognito. quo insigni in
prelus uti consuenerat: turmisq equitũ et
cohortibus uisis quas se sequi iusserat: ut de
locis superioribus hec declina et deuexa cer¬
nebantur. hostes preliũ cõmittunt. Utrinq

Expanded text:
ac loricam rescindunt. Mittit ac loricam rescindunt. Mittit primo Brutum adulescentem cum cohortibus Caesar, post cum aliis Gaium Fabium legatum; postremo ipse, cum vehementius pugnaretur, integros subsidio adducit. Restituto proelio ac repulsis hostibus eo quo Labienum miserat contendit; cohortes quattuor ex proximo castello deducit, equitum partem sequi, partem circumire exteriores munitiones et ab tergo hostes adoriri iubet. Labienus, postquam neque aggeres neque fossae vim hostium sustinere poterant, coactis una XL cohortibus, quas ex proximis praesidiis deductas fors obtulit, Caesarem per nuntios facit certiorem quid faciendum existimet. Accelerat Caesar, ut proelio intersit. Eius adventu ex colore vestitus cognito, quo insigni in proeliis uti consuerat, turmisque equitum et cohortibus visis quas se sequi iusserat, ut de locis superioribus haec declivia et devexa cernebantur, hostes proelium committunt. Vtrimque
Abbreviated transcription (Latin):
quo uercassi uellaunũ missũ demonstrauimꝰ.
Iniquum loci ad decliuitatem fastigiũ magnũ
habet moͣmentum. Alii tela conuicĩt. Aln
testudine facta subeunt. defatigatis inuicẽ
integri succedunt. Agger ab unuersis in
munitionem comectus: et ascensũs dat gallis
et ea que in terra occultauerant romani con¬
tegit. Nec iam arma nris nec uires suppe¬
tunt. his rebus cognitis cesar labienum cũ
cohortibus sex subsidio laborantibus mittit.
Imperat si sustinere non possit. deductis co¬
hortibus cruptione pugnaret. id nsi necessa¬
rio. ne faciat. ipse adit reliquos eohortatus
ne labori succumbant. Om̃i superiorũ dimi¬
catrone fructum in eo die atq hora docet
consistere. Interiores desperatis campestrib
locis ꝑꝑ magnitudinem munitionũ lota pre¬
rupta ex ascensu temptant. huc ea que para¬
uerant. conferunt. multitudine teloꝵ e
turribus propugnãtes deturbant. Aggere
et cratibus fossas explent. falcibus uallum

Expanded text:
quo Vercassivellaunum missum demonstravimus. quo Vercassivellaunum missum demonstravimus. Iniquum loci ad declivitatem fastigium magnum habet momentum. Alii tela coniciunt, alii testudine facta subeunt; defatigatis in vicem integri succedunt. Agger ab universis in munitionem coniectus et ascensum dat Gallis et ea quae in terra occultaverant Romani contegit; nec iam arma nostris nec vires suppetunt. His rebus cognitis Caesar Labienum cum cohortibus sex subsidio laborantibus mittit: imperat, si sustinere non posset, deductis cohortibus eruptione pugnaret; id nisi necessario ne faciat. Ipse adit reliquos, cohortatur ne labori succumbant; omnium superiorum dimicationum fructum in eo die atque hora docet consistere. Interiores desperatis campestribus locis propter magnitudinem munitionum loca praerupta ex ascensu temptant: huc ea quae paraverant conferunt. Multitudine telorum ex turribus propugnantes deturbant, aggere et cratibus fossas explent, falcibus vallum
Abbreviated transcription (Latin):
castris sese ostendere ceperunt. Uercingẽtorix
ex arce Alesie suos conspicatus ex oppido egre¬
ditur. Castris longurios. musculos. falces re¬
liqua qr que cruptionis causa parauerat. pro¬
sert. Pugnatur Uno tp̃e omnibus locis. atq
omnia temptantur: que minime uisa pars fir¬
ma est huc concurritur. Romanorũ manus
tantis munitionibus distinctur: nec facile plu¬
ribus locis occurrit. multum ad terrendos
nostros ualet elamor: qui post tergũ pugnã¬
tibus existit. qđ suum periculum in aliena
que absunt Uehementius homi mentes per¬
turbant. Cesar idoncum locum nactus
quid quaq ex parte geratur. cognoscit.
Laborantibus subinttit. Utrisq ad añm occur¬
rit. Unum esse illud tẽpus: quo maxmmie con¬
tendi conueniat. galli nisi perfregerint nu¬
nntrones de omni salute desperant. Romani
sirem detinuerint: finem laborũ om̃n expectãt.
Maxime ad superiores mumtiones laboratur.

Expanded text:
castris sese ostendere coeperunt. Vercingetorix castris sese ostendere coeperunt. Vercingetorix ex arce Alesiae suos conspicatus ex oppido egreditur; crates, longurios, musculos, falces reliquaque quae eruptionis causa paraverat profert. Pugnatur uno tempore omnibus locis, atque omnia temptantur: quae minime visa pars firma est, huc concurritur. Romanorum manus tantis munitionibus distinetur nec facile pluribus locis occurrit. Multum ad terrendos nostros valet clamor, qui post tergum pugnantibus exstitit, quod suum periculum in aliena quae absunt vehementius hominum mentes perturbant. Caesar idoneum locum nactus quid quaque ex parte geratur cognoscit; laborantibus summittit. Vtrisque ad animum occurrit unum esse illud tempus, quo maxime contendi conveniat: Galli, nisi perfregerint munitiones, de omni salute desperant; Romani, si rem obtinuerint, finem laborum omnium exspectant. Maxime ad superiores munitiones laboratur,
Abbreviated transcription (Latin):
propter magnitudinem cireuitul opere cirꝰ¬
plecti non poterant. nostri necessario poene
miquo et leuiter dec liui castra fecerunt.
hec s. antistius reginus cut legati cũ duab¬
legionibus obtinebant. Cognitis per explora¬
tores munitionibus: duces hostiĩ .lx. ex omin
nuĩo deligunt eaꝵ ciuitatum q̃ maximã Rirtutis
opinionem habent. quid quoquo pacto agi pla¬
ceat. occulte inter se constituunt. adcundi tp̃s
definiunt: cum meridies esse uideatur. hi
copris Uercassiuellaunũ aruenuĩ unũ ex quattuor
ducibus propinquum uercingentorigis preficiũt.
Nle ex castris prima uigilia egressus prope cõ¬
fecto sub lucem itinere post montẽ se occulta¬
uit. militesq ex nocturno labore sese reficere
iussit. Cum iam meridies appropinquare ui¬
deretur. ad ea castra q̃ supra demonstrauimꝰ
contendit. eodem q tp̃e equitatus ad campe¬
stres munitiones accedere et relique copie pro

Expanded text:
propter magnitudinem circuitus opere circumpropter magnitudinem circuitus opere circumplecti non potuerant nostri: necessario paene iniquo loco et leniter declivi castra fecerunt. Haec Gaius Antistius Reginus et Gaius Calegionibus obtinebant. Cognitis per exploratores regionibus duces hostium LX milia ex omni numero deligunt earum civitatum quae maximam virtutis opinionem habebant; quid quoque pacto agi placeat occulte inter se constituunt; adeundi tempus definiunt, cum meridies esse videatur. His copiis Vercassivellaunum Arvernum, unum ex quattuor ducibus, propinquum Vercingetorigis, praeficiunt. Ille ex castris prima vigilia egressus prope confecto sub lucem itinere post montem se occultavit militesque ex nocturno labore sese reficere iussit. Cum iam meridies appropinquare videretur, ad ea castra quae supra demonstravimus contendit; eodemque tempore equitatus ad campestres munitiones accedere et reliquae copiae pro
Abbreviated transcription (Latin):
castellis decluctos submittebant. Dũ longius
a munitione aberant galli plus multitudine
teloꝵ proficiebant. postea ꝗ̃ prius successerunt
aut se stimulis inopinantes induebant aut ĩ
scrobes delati transfodiebantur aut ex uallo
aut turribus traiecti pilis muralibus interi¬
ebant multis undiq nulneribus acceptis nuilla
munitione perrupta cum lux appareret: ueriti
ne ab latere aperto ex superioribus castris
eruptione circuuenirentur se ad suos recipi¬
unt. Ac interiores dum ea que a uercingen¬
torige ad cruptionem p̃parata erant profe¬
runtur. priores fossas explent. diucius ĩ his
rebus admniftrandis morati prius suos disces¬
sisse cognouerunt. ꝗ munitionib appropi¬
quarent. Ita re infecta in oppidũ reuertert.
bis magno detrimento depulsi galli. quid a¬
gant consulunt. locoꝵ peritos adhibent. ex
his suꝑiorum castroꝵ situs munitiones ꝙ
cognostant. Erat a septentrione collis. quẽ

Expanded text:
castellis deductos summittebant. Dum longius castellis deductos summittebant. Dum longius ab munitione aberant Galli, plus multitudine telorum proficiebant; posteaquam propius successerunt, aut se stimulis inopinantes induebant aut in scrobes delati transfodiebantur aut ex vallo ac turribus traiecti pilis muralibus interibant. Multis undique vulneribus acceptis nulla munitione perrupta, cum lux appeteret, veriti ne ab latere aperto ex superioribus castris eruptione circumvenirentur, se ad suos receperunt. At interiores, dum ea quae a Vercingetorige ad eruptionem praeparata erant proferunt, priores fossas explent, diutius in his rebus administrandis morati prius suos discessisse cognoverunt, quam munitionibus appropinquarent. Ita re infecta in oppidum reverterunt. Bis magno cum detrimento repulsi Galli quid agant consulunt; locorum peritos adhibent: ex his superiorum castrorum situs munitionesque cognoscunt. Erat a septentrionibus collis, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ata se in oppidũ recipiunt. Uno die interimiiso
galli atq hoc spatio magno cratii scalarũ
arpagonũ nũo effecto media nocte silencio
egressi e castris ad campestres munitioner
accedunt. Subito clamore sublato. qua signi¬
ficatione qui in oppido obsidebantur de suo
aduentu cognoscere possent. crates proncere
fundis. sagittis lapidibus nrõs de uallo per¬
turbare. reliquaq que ad oppugnationem
pertinent parare admi instrant᷑. Codẽ tp̃e
clamore exaudito dat tuba signũ suis Uerci¬
gentorix. atq ex oppido educit. nr̃i It suꝑiõ¬
ribus diebus ut cuiq erat locus actabutus
ad munitiones accedunt: fundis. librilibus
sudibusq quas in opere disposuerant gallos
glandibus perterrent. prospectu tenebris
adempto multa utrmnq uulnera accipiuntur.
et G. trebomus legati: quib he partes ad
defendendũ obuenerant: qua ex parte nostros
premi intellexerant. his auxilio ex ulteriorib

Expanded text:
ata se in oppidum receperunt. Vno die intermisso ata se in oppidum receperunt. Vno die intermisso Galli atque hoc spatio magno cratium, scalarum, harpagonum numero effecto media nocte silentio ex castris egressi ad campestres munitiones accedunt. Subito clamore sublato, qua significatione qui in oppido obsidebantur de suo adventu cognoscere possent, crates proicere, fundis, sagittis, lapidibus nostros de vallo proturbare reliquaque quae ad oppugnationem pertinent parant administrare. Eodem tempore clamore exaudito dat tuba signum suis Vercingetorix atque ex oppido educit. Nostri, ut superioribus diebus, ut cuique erat locus attributus, ad munitiones accedunt; fundis librilibus sudibusque quas in opere disposuerant ac glandibus Gallos proterrent. Prospectu tenebris adempto multa utrimque vulnera accipiuntur. et Gaius Trebonius legati, quibus hae partes ad defendendum obvenerant, qua ex parte nostros premi intellexerant, his auxilio ex ulterioribus
Abbreviated transcription (Latin):
iubet. Erat ex omnibus castris que sumnũ
undiq iugum tenebant despectus atq ommnes
milites intenti pugne preuentũ expectabãt.
galli inter equites raros sagittarios expeditoq
leuis armature interiecerant. qui suis ceden¬
tibus auxilio succurrerent. et nostroꝵ equitũ
impetus suftinerent. Ab his cõplures de i¬
prouiso nulnerati prelio excedebant.Cum
suos pugna suꝑiores esse galli confiderent
et nostros premi multitũdine iunderer ex
omnibus partibus et hi qui muntiomiburo
continebant et hi qui ad auxiliu conuenelat
excitabant. Cum a meudie prope ad solit
occasum dubia uictoria pugnaretur Su¬
mam una in parte confertis turmis ⁊̃ hoste
impetum fecerunt. eosq propulerunt. Quib
in fugam comectis. sagittarii circũuenti
in terfectiꝙ sunt. Item ex reliquis partibus
nostri cedentes usq in castra insecuti sui colli¬
gendi facultatem non dederunt. At hi qui ab
alesia processerant mesti prope rictoria desꝑ¬

Expanded text:
iubet. Erat ex omnibus castris, quae summum iubet. Erat ex omnibus castris, quae summum undique iugum tenebant, despectus, atque omnes milites intenti pugnae proventum exspectabant. Galli inter equites raros sagittarios expeditosque levis armaturae interiecerant, qui suis cedentibus auxilio succurrerent et nostrorum equitum impetus sustinerent. Ab his complures de improviso vulnerati proelio excedebant. Cum suos pugna superiores esse Galli confiderent et nostros multitudine premi viderent, ex omnibus partibus et ei qui munitionibus continebantur et hi qui ad auxilium convenerant excitabant. Cum a meridie prope ad solis occasum dubia victoria pugnaretur, Germani una in parte confertis turmis in hostes impetum fecerunt eosque propulerunt; quibus in fugam coniectis sagittarii circumventi interfectique sunt. Item ex reliquis partibus nostri cedentes usque ad castra insecuti sui colligendi facultatem non dederunt. At ei qui ab Alesia processerant maesti prope victoria desper
Abbreviated transcription (Latin):
interea cõmius reliqui q duces quib sũmaim¬
perni permissa erat cũ omnib copiis ad Aesiã
perueniunt. et colle exteriore occupato non lõge
mille passibus ab nostris munitionib cõsidũt.
Postero die equitatu ex castris educto omẽm
ea planiciem: quã in longitudinem tria millia
passuun patere demonstrauimus: complent.
Pedestres copias paulum ab coloco abditas¬
in locis superioribus constitiuint. Erat ex op¬
pido Alesia despectus in campũ. concurrũt
his auxiluis uisis. fit gratulatio inter eos.
Atq oĩi animi ad leticiam excitantur. Itaq
productis copiis ante oppidũ considunt. et
prox miã fossam cratibus integrant atq ag¬
gere explont. seq de cruptione atq omnes
casus comparant. Cesar omni exercitu ad
utranq parte munitionũ disposito: ut si isus
ueniat. suũ quisq locum teneat. et nouerit.
equitatũ ex castris educi et preliũ cõmitti

Expanded text:
Interea Commius reliquique duces quibus summa imInterea Commius reliquique duces quibus summa imperi permissa erat cum omnibus copiis ad Alesiam perveniunt et colle exteriore occupato non longius mille passibus ab nostris munitionibus considunt. Postero die equitatu ex castris educto omnem eam planitiem, quam in longitudinem tria milia passuum patere demonstravimus, complent pedestresin locis superioribus constituunt. Erat ex oppido Alesia despectus in campum. Concurrunt his auxiliis visis; fit gratulatio inter eos, atque omnium animi ad laetitiam excitantur. Itaque productis copiis ante oppidum considunt et proximam fossam cratibus integunt atque aggere explent seque ad eruptionem atque omnes casus comparant. Caesar omni exercitu ad utramque partem munitionum disposito, ut, si usus veniat, suum quisque locum teneat et noverit, equitatum ex castris educi et proelium committi
Abbreviated transcription (Latin):
tesq cognouerunt. horum ĩ agris ciuitati¬
busq considere. atq his eternã iniungere
Seruitutem: neqi eni Ula conditione alia bel¬
lum gesserunt. Qd si ca que ĩ longni quie
nationibus geruntur ignoratis: respicite fini¬
timam galliam que in prouiciam pedacta
iure et legibus cõmutatis securibus subiecta
perpetua prenntur Seruitute. Dentencris
dictis constituunt ut hi qui ualitudine aut
etate inutiles sunt bello. oppido excedant. atq
oĩa prius experiantur ꝗ ab citrognati sen¬
tencia discedant. illo tamen tempore potius
acendum consilio si res cogat atq auxiliã
morentur. ꝗ aut deditionis aut pacis subeun¬
dam conditionem. Mandubii qui eos oppido
receperant cũ liberis atq Rxoribus exire cogũ¬
tur. hi cum ad munitiones romanoꝵ accessis¬
sent. flentes omnibus precibus orant: ut se ĩ
scruitutem receptos cibo iuiuarent. At cesar
dispositis in uallo custodibus recipi prohibebat.

Expanded text:
tesque bello cognoverunt, horum in agris civitatitesque bello cognoverunt, horum in agris civitatibusque considere atque his aeternam iniungere servitutem? Neque enim ulla alia condicione bella gesserunt. Quod si ea quae in longinquis nationibus geruntur ignoratis, respicite finitimam Galliam, quae in provinciam redacta iure et legibus commutatis securibus subiecta perpetua premitur servitute." Sententiis dictis constituunt ut ei qui valetudine aut aetate inutiles sunt bello oppido excedant, atque omnia prius experiantur, quam ad Critognati sententiam descendant: illo tamen potius utendum consilio, si res cogat atque auxilia morentur, quam aut deditionis aut pacis subeundam condicionem. Mandubii, qui eos oppido receperant, cum liberis atque uxoribus exire coguntur. Hi, cum ad munitiones Romanorum accessissent, flentes omnibus precibus orabant, ut se in servitutem receptos cibo iuvarent. At Caesar dispositis in vallo custodibus recipi prohibebat.