comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tiendi liceatiam ꝓponat᷑ exem plum.
qͣndo quidem illa p&ri et barnabae
simulatio qua gentes iudaitare cogebaNt:
merito rep̃hensa atq correcta. ẽ et ne
tñc nocere. & ne posteris ad imitandũ
ualeret Cũ enim uidisset apłs paulus
qr non recte in grediunt᷑ adueritatem
euangłii : dix̃ p&io coram omnibus.
Si tu cum sis iudȩus gentilit̾ & ñ uidaice
uiuis : qͦmͦ gs̃ cogis iudaitare: Id aut̃
qđ ipse fecit : ut quasdam obseruatio¬
nes legitimas iudaica consuetudine
retinendo et agendo ñ se inimicum
legi ꝓpħisq monstraret: absit ut m̃da¬
citer eum fecisse credamꝰ. De hac qͥppe
re. satis. ẽ. eius nota sententia qua fue¬
rat constitutum nec iudȩos qui tunc
in xp̃m credebaN ꝓhibeados eẽ a pat̾nis tra¬
ditionib. nec ad eas gentiles cũ xẽĩani fiereñ
eẽ. cogendos: ut illa sacracm̃ta quae diuinitꝰ
p̃cepta eẽ. constar&. ñ tanqͣm sacrilegia iã¬

Expanded text:
mentiendi licentiam proponatur exemplum, mentiendi licentiam proponatur exemplum, quandoquidem illa Petri et Barnabae simulatio, qua gentes iudaizare cogebant, merito reprehensa atque correcta est, et ne tunc noceret et ne posteris ad imitandum ualeret. cum enim uidisset apostolus Paulus, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixit Petro coram omnibus: si tu, cum sis iudaeus, gentiliter et non iudaice uiuis, quomodo gentes cogis iudaizare? id autem quod ipse fecit, ut quasdam obseruationes legitimas iudaica consuetudine retinendo et agendo non se inimicum legi prophetisque monstraret, absit, ut mendaciter eum fecisse credamus. de hac quippe re satis est eius nota sententia, qua fuerat constitutum nec iudaeos, qui tunc in Christum credebant, prohibendos esse a paternis traditionibus nec ad eas gentiles, cum christiani fierent, esse cogendos, ut ilia sacramenta, quae diuinitus praecepta esse constaret, non tamquam sacrilegia
Abbreviated transcription (Latin):
p&rus apciulo posteriore corrigitur : et
pacis atq unitatis uinculo custoditus. ad
martyrium ꝓuehitur
mnino detinendum in doctrina¬
religionis nullomͦ eẽ m̃tiendum.
Ad ostendenida gͦ quȩdam quae pu¬
⁊tantur inscripturis ẽe. m̃dacia ñ ea eẽ.
qđ putantur si iecte intelligant᷑ ñ tibi pa¬
rum adũsus istos ualere uideatur : qđ non
de aplicis sed de ꝓpħicis litteris inueniuq
uelut exempla mentiendi. Illa quippe
omnia quae nominatim cõmemorant ubi
sit quisq m̃titus : in eis libris leguntur. inqͥb
ñ solum dicta uerum etiam facta multa
figurate conscripta st̃ : qr et figurate gesta
Apłi . uͦ. in epłis suis alit̃ locuti st̃. alit̃q con¬
scripti actus apłoꝵ. iam uidelicet reuelato
testam̃to nouo qđ illis figuris ꝓpħicis ue¬
labatur. Demiq in tot epistolis apłicis. atq
in ipso tam grandi libro in qͦ actus eoꝵ eano¬
nica ueritate narrantur : ñ inuenitur
talis aliquis m̃tiens. ut de illo ab iftis ad

Expanded text:
s a Paulo posteriore corrigitur, et pacis atque unitatis vinculo custoditus ad martyrium provehiturOmnino tenendum in doctrinareligionis nullo modo esse mentiendum. Ad ostendenda tantur in scripturis esse mendacia, non ea esse quod putantur, si recte intellegantur, non tibi parum aduersus istos ualere uideatur, quod non de apostolicis, sed de propheticis litteris inueniunt uelut exempla mentiendi. illa quippe omnia, quae nominatim commemorant, ubi sit quisque mentitus, in eis libris leguntur, in quibus non solum dicta, uerum etiam facta multa figurata conscripta sunt, quia et figurate gesta apostoli uero in epistulis suis aliter locuti sunt aliterque conscripti actus apostolorum iam uidelicet reuelato testamento nouo, quod illis figuris propheticis uelabatur. denique in tot epistulis apostolicis atque in ipso tam grandi libro, in quo actus eorum canonica ueritate narrantur, non inuenitur talis aliquis mentiens, ut de illo ab istis ad
Abbreviated transcription (Latin):
itare Qđ pauilus in ea scribit epła : in qͣ
dñ destatus ẽ ñ sẽ m̃tiri. Ait enim. Quȩ
autem scribo uob: ecce coram dõ. qr ñ m̃tior
Et pꝰ hanc tam scãm atq t̾ribilem attestationem
dei: narrauit hac omnia. in qͥb ait. Cũ ui.¬
dissem qr ñ recte ingrediunt᷑ adueritatem

Expanded text:
izare, quod Paulus in ea scribit Epistola, in qua izare, quod Paulus in ea scribit Epistola, in qua Deum testatus est non se mentiri: ait enim, Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior : et post hanc tam sanctam atque terribilem attestationem Dei, narravit haec omnia, in quibus dixit, Cum vidissem quia non recte ingrediuntur ad veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
sent ettam a posteriorib corrigi. quam
paulus qͦ fidenter auderent etiam mino¬
res maiorib ꝓdeferidenda euangłica
ueritate salua frat̃na caritate resistere
Nã cũ satius sit a tenendo itinere in nullo
quã in aliquo declinare: multo. ẽ tam̃
mirabilius et laudabilius libent̃ ac¬
ciꝑe corrigentem. quã audacter cor¬
rigere deuĩantem. Laus itaq iuste lib̵ta¬
tis in paulo. et sc̃ȩ humilitatis in p&io.
qͣntum m ꝓmodulo meo uidetur ma¬
gis fuerat adũsus calũniantem porphr̃¬
rium defendenda qͣm ut ei daretur ob¬
tectandi maior occcsio. qͥ multo morda¬
cius criminaretur xp̃ianos fallaciter
uł suas littenes scribe. uł dĩ sui sacram̃ta
apłoꝵ tam excellenti gr̃a p̃minet.
aliter quam ueritas postusabat de cir¬
cũcisione agere solitum. aposteriore
apło pciulo eẽ correctum. Ergo potuit
p&rus ñ recte in aliqͦ ingredi aduerita.¬
tem euangłu. ita ut gentes cogene iuda¬

Expanded text:
sent, etiam a posterioribus corrigi, quam sent, etiam a posterioribus corrigi, quam Paulus, quo fidenter auderent etiam minores maioribus pro defendenda euangelica ueritate salua fraterna caritate resistere. nam cum satius sit a tenendo itinere in nullo quam in aliquo declinare, multo I est tamen mirabilius et laudabilius libenter accipere corrigentem quam audacter corrigere deuiantem. laus itaque iustae libertatis in Paulo et sanctae humilitatis in Petro, quantum mihi pro modulo meo uidetur, magis fuerat aduersus calumniantem Porphyrium defendenda, quam ut ei daretur obtrectandi maior occasio, qua multo mordacius criminaretur Christianos fallaciter uel suas litteras scribere uel dei sui sacramenta Apostolorum tam excellenti gratia praeeminet, aliter quam veritas postulabat de circumcisione agere solitum, a posteriore apostolo Paulo esse correctum. Si ergo potuit Petrus non recte in aliquo ingredi ad veritatem Evangelii, ita ut Gentes cogeret juda
Abbreviated transcription (Latin):
nicarum in concusse credatur & defendat᷑
ab eẽ. ommnino m̃dacium : ne dispensatores
xp̃i de quib dictũ ẽ. hic iam quęritur
int̃ dispensatores ut fidelis quis inueniat᷑.
tanquam magnum aliquid sibi fideliter di¬
dicisse uideantur ꝓueritatis dispensatio¬
ne mentiri : cum ipsa fides in latino ser¬
mone ab eo dicatur appellata: qr fit qđ
dicitur. Ubi autem fit qđ dr̃ : mentiendi
utiq ñ ẽ. locus. Fid elis igitur dispensator
apts pciuilus ꝓculdubio nob̵ exhibet
in scribendo fidem : qr ueritatis dispen¬
sator erat non falsitatis. Acꝑ hoc uerũ
scripsit uidisse se p&rum ñ recte in gre¬
dientem adueritatem eugłii : eiq iN
faciem restitisse qđ gentes cogerst iuda¬
izare. Ipse uero poerus qͦd apaulo fie¬
bat utiliter libtate caritatis. sc̃ȩ̃ ac
benigne pietate humilitatis accepit :¬
atq ita raruis et sanctius exemplum
posteris p̃buit qͦñ dedignarentur maio¬
res sic ubi forte recti tramitem reliquis¬

Expanded text:
nicarum inconcusse credatur et defendatur abesse omnino mendacium, ne dispensatores Christi, de quibus dictum est: hic iam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inueniatur, tamquam magnum aliquid sibi fideliter didicisse uideantur pro ueritatis dispensatione mentiri, cum ipsa fides in Latino sermone ab eo dicatur appellata, quia fit, quod dicitur. ubi autem fit, quod dicitur, mentiendi utique non est locus. fidelis igitur dispensator apostolus Paulus procul dubio nobis exhibet in scribendo fidem, quia ueritatis dispensator erat, non falsitatis. ac per hoc uerum scripsit uidisse se Petrum non recte ingredientem ad ueritatem euangelii eique in faciem restitisse, quod gentes cogeret iudaizare. ipse uero Petrus, quod a Paulo fiebat utiliter libertate caritatis, sanctae ac benignae pietate humilitatis accepit atque ita rarius et sanctius exemplum posteris praebuit, quo non dedignarentur, sicubi forte recti tramitem reliquis
Abbreviated transcription (Latin):
strabatur: sedilli hoc de paulo sparseranT
qͥsic ea uolebant obseruari. tanqͣm sine
his in euangłio salus credentib eẽ ñ pos¬
sit. Ipsum enim senserant uehem̃tissimũ
grẽ p̃dicatorem. et intentioni eoꝵ maxi¬
tionem concitare molientes. tanquã
inimicum legis mandatoꝵq diuinoꝵ
criminabantur. Cuius false criminatio¬
nis inuidiam congruentiꝰ deuitare noni
posset: quam ut eã ipse celebrane. quȩ
damnare tanꝗ sacrilega putabatur :
atq ostendđet nec iudȩos tñc ab eis tan¬
quam anefariis ꝓhibendos. nec gentiles
ad ea tanꝗ ad necessaria cõpellendos.
Nam si re uera sic ea reꝓbaret quem ad
modum auditũ de illo erat: et ido cele¬
branda suscepit : ut actione simulata
suã posset occultare sententiam ñ ei dice¬
ret iacobus & scient om̃s: sed diceret

Expanded text:
strabatur, sed illi hoc de Paulo sparserant, strabatur, sed illi hoc de Paulo sparserant, qui sic ea uolebant obseruari, tamquam sine his in euangelio salus credentibus esse non posset. ipsum enim senserant uehementissimutn gratiae praedicatorem et intentioni eorum maxitionem concitare molientes tamquam inimicum legis mandatorumque diuinorum criminabantur, cuius falsae criminationis inuidiam congruentius deuitare non posset, quam ut ea ipse celebraret, quae damnare tamquam sacrilega putabatur, atque ita ostenderet nec Iudaeos tunc ab eis tamquam a nefariis prohibendos nec gentiles ad ea tamquam ad necessaria conpellendos. Nam si re uera sic ea reprobaret, quem ad modum de illo auditum erat, et ideo celebranda susciperet, ut actione simulata suam posset occultare sententiam, non ei diceret Iacobus: et scient omnes, sed diceret:
Abbreviated transcription (Latin):
uerba ia cobi. Nides inquit fr̃ qͦt milia st̃ in
scđm consuetudinem ingredi. Quid gͦ ẽ: utiq
oportet conuenire multĩtudinem. Audient
enim te suꝑ uenisse. Hoc gͦ fac qđ tibi dicimꝰ.
St̃ nob̵ uiri .iiiͦͬ  uotum habentes suꝑ se
His assumptis: scifica te cum ipsis: et impende
in eos ut radant capita: Et scient om̃s. qr quȩ
de te audierant falsa st̃: sed sequeris et ipse
custodiens legem. Non opinor obscurum est¬
et iacobum hoc idõ monuisse. ut scirent falsa. eẽ.
quae de illo audierant. hi qui eum in xp̃m
ex iudaeis credidissent tam̃ ȩmulatores erant
legis ne ꝑdoctrinam xp̃i uelut sacrilega nec
dõ mandante conscripta damnari puta.¬
rentur quȩ ꝑmorsen patrib fuerant mi¬
nistrata. Hoc enim de paulo iactauerant nor
illi qui initelligebant quo animo aiudeis
fidelib obseruari tunc ista deberent ꝓpter
comm̃dandam seilicet auctoritatem duunam
reuel abatur. et ꝑ baptismum sacram̃ti mini¬

Expanded text:
uerba Iacobi: uides, inquit, frater, quot milia sunt in uerba Iacobi: uides, inquit, frater, quot milia sunt in secundum consuetudinem ingredi. Quid ergo est? utique oportet convenire multitudinem: audient enim te supervenisse. Hoc ergo fac, quod tibi dicimus: sunt nobis viri quatuor votum habentes super se: his assumptis, sanctifica te cum ipsis, et impende in eos, ut radant capita, et sciant omnes, quia quae de te audierunt, falsa sunt, sed ambulas et ipse custodiens legem. Tunet Iacobum hoc ideo monuisse, ut scirent falsa esse, quae de illo audierant hi, qui, cum in Christum ex Iudaeis credidissent, tamen aemulatores erant legis, ne per doctrinam Christi uelut sacrilega nec deo mandante conscripta damnari putarentur, quae per Moysen patribus fuerant ministrata. hoc enim de Paulo iactauerant non illi, qui intellegebant, quo animo a Iudaeis fidelibus obseruari tunc ista deberent propter commendandam scilicet auctoritatem diuinam reuelabatur et per baptismi sacramentum mini
Abbreviated transcription (Latin):
iudaitare. Hoc enim lego scripsisse paulũ :¬
quem m̃titũ eẽ ñ credo. Et idõ ñ recte agebat
hoc p&rus. qr erat contra eugłii ueritatem
ut putarent qui credebant in xẽm se sine illis
enim contendebant antiochiȩ : qui excircũ¬
cisione crediderant. Ipsũ uͦ. paulũ ñ ad hoc
id egisse qđ uł timotheũ circũcidit. uł cen¬
cris uotum ꝑsoluit. uł iero solrmis ab iacobo
ammonitus cũ eis qui uouerant legitima
illa celebnenda suscepit. ut putare uideret᷑
ꝑea sacram̃ta etiam xpĩanam salutem dari:
sed ne illa quȩ prioribus ut congruebat tem¬
poribus in umbris rerum futurarum ds̃ fieri¬
usserat. tanquam idolatriam gentilium dam¬
nare crederetur. Hoc. ẽ. enim quod illi icicob ait
Auditum de illo eẽ. qđ discissionem doceat a
morse Qđ utiq nefas ẽ ut credentes in xp̃m
nam detestantes atq damnantes : de quo ipse
xp̃c dic̃. Si credetis morsi credetis et mͥ: de me
enim ille scripsit. Attende enim obsecro ipsa

Expanded text:
udaizare. Hoc enim lego scripsisse Paulum quem mentitum esse non credo, et ideo non recte agebat hic Petrus, quia erat contra Evangelii veritatem, ut putarent qui credebant in Christum, se sine illis enim contendebant Antiochiae qui ex circumcisione crediderant. Ipsum vero Paulum credo non ita egisse, quando Timotheum circumcidit, vel Cenchris uotum persoluit uel Hierosolymis a Iacobo admonitus cum eis, qui uouerant, legitima illa celebranda suscepit, ut putari uideretur per ea sacramenta etiam Christianam salutem dari, sed ne illa, quae prioribus, ut congruebat, temporibus in umbris rerum futurarum deus fieri iusserat, tamquam idolatriam gentilium damnare crederetur. hoc est enim, quod illi Iacobus ait auditum de illo esse, quod discissionem doceat a Moyse, quod utique nefas est, ut credentes in Christum nam detestantes atque damnantes, de quo ipse Christus dicit: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. Adtende enim, obsecro, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ntuentes gͥ qd com̃memorasti
sed et om̃ib qui diligẽ manifestatio.¬
nem eiꝰ: ita recte uiuimꝰ. et in hoc scło
tanꝗ ꝑegrini agimꝰ: cum se in hac
dilectione cor nr̃m ꝓficient̃ extendit.
siue citius siue tardius ueniat quam
putat᷑. Cuiꝰ manifestatio fideli cari-¬
tate diligitur : et pio desideratur¬

Expanded text:
ntuentes igitur quod commemorasti sed et omnibus qui diligunt manifestationem ejus , ita recte vivimus, et in hoc saeculo tanquam peregrini agimus, cum se in hac dilectione cor nostrum proficienter extendit; sive citius sive tardius veniat quam putatur, cujus manifestatio fideli charitate diligitur, et pio desideratur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑat germinare. Est etiam t̃ra bona. qͦ sem̃
cũ cecidit affert fructũ. aliud tricenũ. aliud
sexagenũ. aliud centenũ. Siue parũ. siue
multũ : om̃s in horreo er̃. St̃ gͦ tales & ꝓpt̃
hos loqͥmur propt̃ hos loqͥtur scripturc
ꝓpt̃ hos ñ tacet euarigłm:. Sed et illi audiaN.
ne forte aliud sint hodie. aliud cras. ne forte
audiendo mutent᷑. aut arent uiã. aut lapi¬
des purgent. aut spinas euellant.
tũ. Sed utinam p̃dicando ũbũ tiũĩ et
lciuidando te. tantũ mͦ loqerer. Non solũ
fugerem peccatũ. sed meritũ bonũ ad qͥre
hͦ de te beatꝰ. peccatũ p̃ciꝑet germano in fide
filio suo: eui scripsit dicens. Predica ũbũ: insta
oportune importune. Num ꝗͥd dicendũ. ẽ istum
non multum locutum. qͥ ñ solum oportune
uerum etiam importune uerbum tuũ dne
ñtacebat: Sed idõ ñ eret multum : qr tantũ¬

Expanded text:
perat germinare. Est autem etiam terra bona, quo semen perat germinare. Est autem etiam terra bona, quo semen cum ceciderit, affert fructum, aliud tricenum, aliud sexagenum, aliud centenum : sive parum, sive multum, omnes in horreo erunt. Sunt ergo tales, et propter hos loquimur. Propter hos loquitur Scriptura, propter hos non tacet Evangelium. Sed et illi audiant, ne forte aliud sint hodie, aliud cras; ne forte mutentur audiendo, aut arent viam, aut lapides purgent, aut spinas evellant. tum . Sed utinam praedicando verbum tuum, et laudando te, tantummodo loquerer: non solum fugerem peccatum, sed meritum bonum acquirerhomo de te beatus peccatum praeciperet germano in fide filio suo, cui scripsit, dicens: Praedica verbum, insta opportune, importune . Nunquid dicendum est istum non multum locutum, qui non solum opportune, verum etiam importune verbum tuum, Domine, non tacebat? sed ideo non erat multum, q
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥsistis. Te magis timebo qͣm ipsũ: oport&
nos om̃s ex hibi ante tribunal xẽi.¬
oportuns importune Inuenit sibi
locum. inuenit sibi loca ubi reqͥescat. inuenit
t̾ram ubi germinet et fructũ ferat. Nam qr
multi mali st̃ & iniqͥ. qͦs portat eccła usq infi¬
nem manifestum ẽ. & hi st̃ quibus ũbũ dĩ suꝑ¬
fluum. ẽ aut sic in illos cadit qͦmͦ sem̃ in uia
conculcat᷑ & a uolatilib colligitur: aut sic in
eos cadit qͦmꝰ sem̃ in petrosa loca ubi ñ habet
t̃ram multam. & statim exit & cale facto sole
arescit qr ñ habebat radicem : aut sic̃ in ter
spinas qđ et si germinet & conetur inauras
surgere suffocat᷑ tam̃ multitudine spinarũ.
Tales aut̃ st̃ qui ũbum dĩ contemnunt sicut
uia. aut qui ad horam gaudent & facta tribu¬
latione sic̃ ȩstus solis arescunt. aut qui cogi¬
tationib & curis et sollicitudine huius mundi
tanꝗ spinis auaritiȩ effocant qđ in illis coe¬

Expanded text:
inquisistis. Te magis timebo quam ipsum? Oportet inquisistis. Te magis timebo quam ipsum? Oportet nos omnes exhiberi ante tribunal Chriopportune, importune. Invenit sibi locum, invenit corda ubi requiescat, invenit terram ubi germinet et fructum ferat. Nam quia multi mali sunt et iniqui quos portat Ecclesia usque in finem, manifestum est: et hi sunt quibus verbum Dei superfluum est; et aut sic in illos cadit, quomodo semen in via conculcatur, et a volatilibus colligitur; aut sic in eos cadit, quomodo semen in petrosa loca, ubi non habet terram multam, statim exit, et calefacto sole arescit, quia non habet radicem; aut sicut inter spinas, quod etsi germinet et conetur in auras surgere, offocatur tamen multitudine spinarum. Tales autem sunt qui verbum Dei contemnunt sicut via, aut qui ad horam gaudent, et facta tribulatione, sicut aestu solis, arescunt; aut qui cogitationibus et curis et sollicitudine hujus mundi, tanquam spinis avaritiae offocant quod in illis coe
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inqͥsistis. Hic int̃ manꝰ latronum
et dentes luporũ furentiũ. ut cũq ũsamur:
Et contumaces st̃ oues qr quȩrunt᷑ erran¬
tes. alienasse a nob̵ dicunt errore suo &¬
ꝑditione sua. Quid nos uultis: Quid nos
quȩritis : Quasi non ipsa causa sit quare
eos uelimus et quare quȩ ramꝰ qr erran et
pereunt. Si in errore in qr sum. si in in teritu.
quid me uis: Quid mequȩris : qr inerrore
es reuocare uolo: qr perist inuenire uolo
Sic uolo errare : sic uolo perire Sic uis errare
sic uis perire : qͣnto melius ego nolo: Pror¬
sus audeo dicere importunꝰ iudex
sum. Audio dicentem apͦ Rͫ qr o.¬
stolum. Predica ũbum: & fi insta opor¬
tune importune. Quib oportune: qͥb impor¬
tune : oportune utiq uolentibus: impor
tune nolentibus. Prorsus importunꝰ sũ: au¬
deo dicere. Tuuis errare. tuuis ꝑire: ego nolo
Non uult postremo ille: qͥ me t̾recsi nolu¬
ero. Uide quid dicat: uide qͥd increpet
Qđ errabat ñ reuocastis : & qđ perut non

Expanded text:
isistis . . Hic inter manus latronum, et dentes luporum furentium, utcunque versamur: et contumaces sunt oves, quia quaeruntur errantes. Alienas se a nobperditione sua. Quid nos vultis? quid nos quaeritis? Quasi non ipsa causa sit quare eas velimus, et quare quaeramus, quia errant et pereunt. Si iquid me vis? quid me quaeris? Quia in errore es, revocare volo; quia peristi, invenire volo. Sic volo errare, sic volo perire. Sic vis errare? sic vis perire? Quanto melius ego nolo? Prorsus audeo dicere, Importunus sum. Audio dicentem Apostolum: Praedica verbum, insta opportune, importune . Quibus opportune? quibus importune? Opportune utique volentibus, impotune nolentibus. Prorsus importunus sum, audeo dicere. Tu vis errare, tu vis perire: ego nolo. Non vult postremo ille qui me terret. Si voluero, vide quid dicat, vide quid increpet: Quod errabat, non revocastis; et quod periit, non
Abbreviated transcription (Latin):
nam. & ñ desꝑaret. Ecce ostendit se. erex̃. & alios
ubiq in tempore miscđiae. Audi intempore
udicii qͥd dicat de bonis: iterũ dicens de se
&de aliis. Primo miscđiam c̃secutꝰ ÷. Qua re ÷
qr fuit blasphemꝰ. et ꝑsecutor. & iniuriosusa
U enit dñs ut donaret paulo: ñ ut reddere.
Nã si redđe uellet. qͥd inueniret qđ redder
pecccitori : nisi poenam & suppliciũ : Noluit
redđe poenã: sed donauit grãm. Audi. q
ille cui donauit. tenet etiam dm̃ debidorẽ
inuenit eũ donatorem tem pore miscđiȩ :¬
tenet debitorem tẽpore iudicii. Quomodo
hoc dicit uidete. Ego enim iã immolor dix̃.
& tempus resoluti onis meȩ ꝓximũ . ẽ. Bo¬
num certam̃ cestaui. cursum c̃sũ maui.
fidem seruaui. Hoc tempore miscđiae¬
Audi de iudicio. De coeterbo suꝑ ẽ mͥ coro¬
na iustitiȩ : quã reddet mͥ dñs in illa
die iustus iudex. N dix̃ donat: sed reddet.
Quando donabat. misericors enet : ꝗdo
se coronȩ debitorem. Ibi miscđiam conse¬

Expanded text:
n de se desperaret. Ecce ostendit se, erexit et alios. Ubi? In tempore misericordiae. Audi in tempore judicii quid dicat de bonis, iterum dicens de se et de aliis. Primo misericordiam consecutus est. Quare? Quia fuit blasphemus, et persecutor, et injuriosus. Venit Dominus ut donaret Paulo, non ut redderet. Nam si reddere vellet, quid inveniret quod redderet peccatori, nisi poenam et supplicium? Noluit reddere poenam, sed donavit gratiam. Audi quia ille cui donavit, tenet Dominum etiam debitorem. Invenit eum donatorem tempore misericordiae, tenet debitorem tempore judicii. Quomodo hoc dicit, videte. «Ego enim jam immolor,» dixit, «et tempus resolutionis meae proximum est. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servacio. «De caetero superest mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex.» Non dixit, donat; sed, «reddet.» Quando donabat, misericors erat; quandse coronae debitorem: ibi «misericordiam conse
Abbreviated transcription (Latin):
sic de illa yppocrrsi iudȩoꝵ cui eũsionem
imminere cernebat dix̃ ꝑcutiet te ds̃ paries
dealbate. Piopħȩ aut̃ maximȩ solent figura
in p̃cantis futura p̃dicere: sic̃ figura p̃teria
temporis ea quȩ utura ertnt sepe cecine¬
runt

Expanded text:
Sic dicit et de illa hypocrisi Judaeorum, cui eversionem imminere cernebat: Percutiet te Deus, paries dealbate . Prophetae namque solent maxime figura imprecantis futura praedicere, sicut figura praeteriti temporis ea quae ventura erant, saepe cecinerunt
Abbreviated transcription (Latin):
Et tanto magis om̃a dici posst̃ : qͣnto minꝰ digne
dici aliqͥd p̃otest. Nam & lux ẽ illuminatoꝵ
& requies exercitatoꝵ. et patria redeuntium.
& esca indigentium. & corona uincentiũ. et
quȩc̃q bonã temporalit̃ transeuntia ꝑ creaturȩ
partes error appetit infidelium ueriora iN
ȩt̃nũ manentia. in creatore omiũ simul iN¬

Expanded text:
et tanto magis omnia dici possunt, quanto minus digne et tanto magis omnia dici possunt, quanto minus digne dici aliquid potest. Nam et lux est illuminatorum, et requies exercitatorum, et patria redeuntium, et esca indigentium, et corona vincentium: et quaecumque bona temporaliter transeuntia per creaturae partes error appetit infidelium, veriora in aeternum manentia in Creatore omnium simul in
Abbreviated transcription (Latin):
derrre debemꝰ. ꝑ ũsũ enim. ẽ & nescio utrũ
Querum quẽ diligis timere ne ueniat. orare
adueniat regnũ tuũ : et timere ne exaudiaris. Un¬
de aut̃ timor:᷑ qr iudex uenturꝰ ẽ. Nũ qd iniustꝰ
Nũqͥd maliuolus : nũ qͥd in uiđ÷ nũ ꝗd pos tremo
ab altero spectans nosse causam tuã: ne forte
ille quẽ instruxisti uł p̃uaricatione te decipiat.
bonum ũbis de monstrare ñ possit: nichil hoꝵ
Quis gͦ uenturꝰ ẽ iudicare te.nisi qui uenit iu
dicari ꝓpt̃ te : Ñ timeas accusatorem : deqͦ ipse
dix̃ Princeps huiꝰ mundi missus ẽ foras. Ntim eas
malum aduocatũ. Ille enim tͥ mͦ aduocatꝰ ẽ:
qͥ tnc̃ udex futurus ẽ. Ille erit et tu: Tu et ociusa tua
Sermo causȩ tuȩ : testmoniũ c̃scientiȩ tuȩ. Quis¬
qͥs gͦ futurũ iudicem times: p̃seNem c̃scientiã
qͣnto spatio temporis mͦ p̃cipit: tnc̃ iam corrigi
non licebit. Modo qͥs prohibet
de illa in effabili ꝑfruitione ueritatis.

Expanded text:
derare debemus. Perversum enim est, et nescio utrum verum, quem diligis timere ne veniat; orare, «Adveniat regnum tuum» ; et timere ne exaudiaris. Unde autem timor? quia judex venturus est? Numquid injustus? numquid malevolus? numquid invidus? numquid postremo ab altero exspectans nosse causam tuam; ne forte ille quem instruxisti, vel praevaricatione te decipiat, bonum verbis demonstrare non possit? Nihil horum. Quis ergo venturudicari propter te? Non timeas accusatorem, de quo ipse dixit: «Princeps hujus mundi missus est foras» . Non timeas malum advocatum; ille enim tibi modo advocatus est, qui tunc judex futurus est. Ille erit, et tu, et causa tua; sermo causae tuae, testimonium conscientiae tuae. Quisquis ergo futurum judicem times, praesentem conscientiam quanto spatio temporis modo praecipit? Tunc jam corrigi non licebit: modo quis prohibetde illa ineffabili perfructione veritatis:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uis pie uiuere in xp̃o. Nis ꝓbare ue¬
rum eẽ qđ dictũ . ẽ: Incipe pie uiuere
ꝑtineat ad uiscera tua qđ ait apłs.
Quis infirmat᷑ & ego ñinfirmor:
Quis scandalitatũr et ego ñ uror:
Alioꝵ infirmitates. alioꝵ scandala.
ꝑsecutiones illi fuer̃. Num qͥd gͦ st̃
hoc tempore plures: Abundant il¬
lis qui ea curant

Expanded text:
re verum esse quod dictum est? Incipe pie vivere pertineat ad viscera tua quod ait Apostolus: Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror Aliorum infirmitates, aliorum scandala, persecutiones illi fuerunt. Numquid ergo desunt hoc tempore? Plures abundant illis qui eas curant
Abbreviated transcription (Latin):
Indicat enim desidium boni: ñ qͥdem adepti :
nisi genꝰ electũ. regale sac̃dotiũ gens sc̃ã.
popłs adqͥsitionis. ab origine generis hu¬
mani usq ad huiꝰ scłi finem. in eis qͥ suo qͥq
responsũ diuinũ. ñ se gustaturũ mortem do
fuit in isto sene : tale fuisse credendũ. ẽ. in
omnib suꝑioꝵ tẽporũ scĩs. Vnde et ipse
dñs discipłis ait. Multi ꝓpħae & reges uolu¬
er̃ uide quaȩ uos uidetis & ñ uider̃. et audire
q̃ auditis & ñ audier̃ : ut ipsoꝵ etiam uox
hoc loco agnoscat᷑. Defec̃ insalutare tuum
anima mea Nec tnc̃ gͦ qͥeuit hoc desiđiũ
scõꝵ : nec nc̃ quiescit in xp̃i corꝑe qđ ẽ ec¬

Expanded text:
indicat enim desiderium boni, nondum quidem adepti, snisi genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis , ab origine generis humani usque ad hujus saeculi finem, in eis qui suo quiqresponsum divinum, non se gustaturum mortem, nifuit in isto sene, tale fuisse credendum est in omnibus superiorum temporum sanctis. Unde et ipse Dominus discipulis ait, «Multi prophetae et reges voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt» : ut ipsorum etiam vox hoc loco agnoscatur, «Defecit in salutare tuum anima mea.» Nec tunc ergo quievit hoc desiderium sanctorum, nec nunc quiescit in Christi corpore quod e
Abbreviated transcription (Latin):
Nã uide ũbt seqͥentia. Quã reddet mͥ dñs in illa
die iustus iudex. Ut ante susciꝑet miscđiam mi¬
nabit fidelem: Et tam̃ si bene cogites. ipse de¬
dit fidem pͥmo: qͣ eum ꝓmeruistĩ. N enĩ de tuo
ꝓmeriusti : ut tͥ aliquis debeneur. Qđ gͦ p̃mix̃
immortalitatis pꝰ ea docuit: dona sua coronat

Expanded text:
Nam vide verba sequentia: Quam mihi reddet Dominus in illa Nam vide verba sequentia: Quam mihi reddet Dominus in illa die, justus judex . Ut ante susciperet gratiam, mi damnabit fidelem? Et tamen si bene cogites, ipse dedit fidem primo, qua eum promeruisti: non enim de tuo promeruisti ut tibi aliquid deberetur. Quod ergo praemium immortalit
Abbreviated transcription (Latin):
fuisset effectum: Ad ipsius quippe cursus
consũmationem ꝑtinebat etiam qđ peccata
dimittebat debitorib suis. atq ita sibi ut
dimuterent᷑ orabat. Qua dni pollicitatione
certissimus erat in illo fine quẽ ad huc
futurum iam fidendo dicebat impletũ: nul¬
lum se habitur̃ eẽ peccatum.¬
ces ẽ. fidei: uidetur quidem ds̃ uitã
ȩt̃nam tanꝗ debitã redđe. Cui debitam:
fideli: qr ꝓmeruit illam ꝑfidem. Sed qr ip¬
bitum expetentem. Confessio gratiaȩ quȩ
est in paulo: qui prius fui blasphemꝰ ꝑsecutor & in¬
uiriosus : sed miscđiam in qt consecutꝰ sum. Indi¬
gnũ se dix̃ qͥ conseqͥeretur. consecutũ tam̃ ñ ꝑme¬
tem debitũ : qui pͥmo indebitam susceꝑat grãm.
Ego enim inqͥt iã immolor: et tempꝰ resolutionis
meȩ instat. Bonũ certam̃ certaui: cursum con¬
sũmaui: fidem seruaui. Decoetõ reposita ẽ mͥ co
rona iustitiȩ. lã debitũ flagitat: iã debitum gx

Expanded text:
fuisset effectum. Ad ipsius quippe cursus fuisset effectum. Ad ipsius quippe cursus consummationem pertinebat, etiam quod peccata dimittebat debitoribus suis, atque ita sibi ut dimitteretur orabat: qua Domini pollicitatione certissimus erat, in illo fine, quem adhuc futurum jam fidendo dicebat impletum, nullum se habiturum esse peccatum.ces est fidei: videtur quidem Deus vitam aeternam tanquam debitam reddere Cui debitam? Fideli, quia promeruit illam per fidem; sed quia ipbitum expetentem. Confessio gratiae quae est in Paulo? Qui prius fui blasphemus, et riosus: sed misericordiam, inquit, consecutus sum . Indignum se dixit qui consequeretur: consecutum tamen non per metem debitum, qui primo indebitam susceperat gratiam: Ego enim, inquit, jam immolor, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi: de caetero re debitum flagitat, jam debitum exigit.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uolentis neq currentis sed miserentis. ẽ di.
Et qͥ fidem seruauit ꝗdo id faceret. nisi ut ipse
gͦ se extollat humana suꝑbia: donis suis ds
retribuit bona p̃mia.
uomͦ Potuit hȩc dicere. cui ad huc
ipsius passionis quam sibi iam impendẽ
dixerat: tam magna conflictatio tã mo¬
lestũ ac grande certam̃ : An ad eius consum¬
mandum cursum parum ad huc deerat.
quando illud deerat ubi erat futurus acri¬
or & crudelior inimicus: Qđ si ideo talibus
uerb certus securusq gaudebat. qr de uicto¬
ria futuri certaminis certũ eũ securũq iã
fecerat qͥ eandẽ passionem iã illi reuelauerat
imminere. ñ replenissima sed spe firmissima
hȩc dixit: et qđ futurũ eẽ p̃sũpsit. tanquã
factũ fuerit indicauit. Sigͦ his ũb etiam hoc
addet ut dicer& nullũ habeo iã peccatũ :
hoc qͦq illũ intelligeremꝰ ñ de rei facte sed
de rei futurȩ ꝑfectĩone dixisse Hoc gͦ totum

Expanded text:
non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei» non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei» ? Et qui fidem servavit, quando id faceret, nisi, ut ipse  Nusquam ergo se extollat humana superbia: donis suis Deus retribuit bona praemia.o potuit haec dicere, cui adhuc restabat ipsius passionis, quam sibi iam inpendere dixerat, tam magna conflictatio, tam molestum et grande certamen. an ad eius consummandum cursum parum adhuc deerat, quando illud deerat, ubi erat futurus acrior et crudelior inimicus? quodsi ideo talibus uerbis certus securusque gaudebat, quia de uictoria futuri tanti certaminis certum eum securumque iam fecerat, qui eandem passionem iam illi reuelauerat inminere, non re plenissima, sed spe firmissima haec dixit et quod futurum esse praesumpsit tamquam f actum fuerit indicauit. si ergo his uerbis etiam hoc adderet, ut diceret: \'nullum habeo iam peccatum\', hoc quoque illum intellegeremus non de rei factae, sed de rei futurae perfectione dixisse. sic
Abbreviated transcription (Latin):
lus Omnib: laboraui ait apłs: sed
uide qͥd adiunx̃ Ñ ego aut̃ : sed gr̃a
dĩ mecum. Et post labores omnes expẽctat
ipsam coronam. & dicit. Bonum agonem
cestaui. cursũ c̃sũ maui. fidem seruaui.
De coeterbo suꝑ ẽ. mͥ corona iustitiȩ quam red¬
det mͥ dñs iN illo die ustus iudex. Qua re
qr agonem cestaui. Qua re: qr cursum
consummaui. Qua re: qr fidem seruaui
Vnde seruasti : Ñ ego aut̃ : s gr̃a dei mec̃
Ergo et qͦd conaris: illius miscđa conaris.¬
iudex. Utiq uistus. retribuendo bona
ꝓbonis : qr prius misericors retribu¬
endo bona ꝓmał: quã uis et ipsa ius
titia qua retribuuntur bona pro
bonis ñ ẽ sine miscđia qr et hoc scri¬
ptũ ẽ. Qui coronat te in misenutiorie
& miscđia: Qui enim diã bonũ cestam̃ certaui
qͣndo uinceret : nisi illo donante de qͦ ait grtis
Et qui cursum consũmauit. ꝗ do curreret. ꝗdo
ꝑueniret: nisi illo adiuuante de qͦ ait. igitur

Expanded text:
us illis laboravi,» ait Apostolus: sed vide quid adjungit, «Non ego autem, sed gratia Dei mecum» . Et post labores omnes exspectat ipsam coronam, et dicit, «Bonum agonem certavi, cursum consummavi, fidem servavi: de caetero superest mihi corona justitiae, quam mihi reddet Dominus in illa die justus judex» . Quare? Quia «agonem certavi.» Quare? Quia «cursum consummavi.» Quare? Quia «fidem servavi.» ervasti? «Non ego autem, sed gratia Dei mecum.» Ergo et quod coronaris, illius misericorjudex, utique justus retribuendo bona pro bonis, quia prius misericors retribuendo bona pro malis; et ipsa tamen justitia qua retribuuntur bona pro bonis, non est sine misericordia; quia et hoc scriptum est, «Qui coronat te in miseratione t misericordia» . Qui enim dixit, «Bonum certamen certavi,» quando vinceret, nisi illo donante de quo ait, «Gra? Et qui cursum consummavit, quando curreret, quando perveniret, nisi illo adjuvante de quo ait, «Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
lib motib tuis ad nocendum consentias
et exhibeas linguam tuam arma iniqͥtatis
peccato adredidendum malũ pro malo
dut maledictum ꝓmaledicto. Quicquid
enim lacerato animo dixeris. punientis
e impetus ñ caritas corrigentis Dilige¬
& dic qđ uoles Nullo mͦ maledictũ erit : qđ
specie maledicti sonuerit.: Si memineris sen¬
serisq te ingladio ũbi dĩ lib̾atorem hoĩs eẽ
uelle ab obsidione uitiorum. Qđ sĩ forte ut
plerũq accidit. dilectione qͥdem talem sus¬
cipis actionem. & eadem cordis dilectione ac¬
cedis. sed int̃ agendum subrepserit aliqͥd dũ tͥ
resifatur qđ te auferat ab hõĩs uitio ꝑcuti¬
endo. et ipsi homini facit infestum: pꝰ ea te
lacrimis lauantem huius modi puluerem.
multo salubrius meminisse oportebat qͣm
ñ debeamꝰ suꝑ alioꝵ suꝑbire peccata. qͣndo
in ipsa eoꝵ obiurgatione peccamꝰ. cũ faciliꝰ
nos ira peccantis iratos. quam miseria mi¬
sericordes facit.

Expanded text:
libus motibus tuis ad nocendum consentias, libus motibus tuis ad nocendum consentias, et exhibeas linguam tuam arma iniquitatis peccato ad reddendum malum pro malo, aut maledictum pro maledicto . Quidquid enim lacerato animo dixeris, punientis est impetus, non charitas corrigentis. Diligeoles: nullo modo maledictum erit quod specie maledicti sonuerit, si memineris senserisque te in gladio verbi Dei, liberatorem hominis esse velle ab obsidione vitiorum. Quod si forte, ut plerumque accidit, dilectione quidem talem suscipis actionem, et ad eam corde dilectionis accedis, sed inter agendum subrepserit aliquid, dum tibi resistitur, quod te auferat ab hominis vitio percutiendo, et ipsi homini faciat infestum; postea te lacrymis lavantem hujusmodi pulverem, multo salubrius meminisse oportebit, quam non debeamus super aliorum superbire peccata, quando in ipsa eorum objurgatione peccamus, cum facilius nos ira peccantis iratos, quam miseria misericordes facit.
Abbreviated transcription (Latin):
tes quam illo curari mͦ: uix lingua ipsa il¬
lorum relicta lib̃a omnib m̃bris constrin¬
xer̃: neq ad suum neq ad reluctantis
sed ad ipsius artis arbitriũ. Quorum tam̃
uodib conuitiisq dolentiũ. nec cõmouet᷑
curantis animꝰ. nec qͥescit manꝰ: medicinȩ
aut̃ cȩlestis ministri. aut ꝑ odiorum tra¬
bem cernere stipulam in ocło fr̃is uolunt.
aut tolerabilius mortem uidẽ peccantis. qͣm
uerbum in dignantis audire. Qđ non ita ac¬
cidisse: si tam sanum animum curando alteriꝰ
animo ad hibemꝰ quam sanis manib illi me¬
dici aliena m̃bra ꝑtractant. Nũ quam itaq
Alieni peccat obiurgandi suscipiendũ. ẽ
negotium. nisi cũ int̃nis int̾rdgationib exa¬
minantes nrẽm c̃scientiam. liqͥdo nob̶ co¬
ram dõ respondẽmꝰ dilectione nos facere
quẽ arguis lacerauerit animum si ad¬
huc ille ꝑte sanari uidebit᷑: nichil respon¬
deas donec saneris prior. ne forte carna¬

Expanded text:
tes, quam illo curari modo, vix lingua ipsa tes, quam illo curari modo, vix lingua ipsa eorum relicta libera omnibus membris constrinxerunt; neque ad suum, neque ad reluctantis, sed ad ipsius artis arbitrium: quorum tamen vocibus conviciisque dolentium nec commovetur curantis animus, nec quiescit manus. Medicinae autem coelestis ministri, aut per odiorum trabem cernere stipulam in oculo fratris volunt , aut tolerabilius mortem videre peccantis, quam verbum indignantis audire: quod non ita accidisset, si tam sanum animum curando alterius animo adhiberemus, quam sanis manibus illi medici aliena membra pertractant. 57. Nunquam itaque alieni peccati objurgandi suscipiendum est nogotium, nisi cum internis interrogationibus examinantes nostram conscientiam, liquido nobis coram Deo responderimus, dilectione nos facere. quem argueris, laceraverint animum; si adhuc ille per te sanari posse videbitur, nihil respondeas donec saneris prior: ne forte carna
Abbreviated transcription (Latin):
tune: qđ si hoc mͦ ñ ꝓficis. importune: ita
intelligendũ. ẽ ut tu oportunitatem omni¬
no ñ deseras & sic accipias qđ dictum . ẽ impor¬
tune: ut illi uidearis importunus qui ñ libenter
audit quaȩ dicunt᷑ in eũ. Tu tam̃ illi scias hoc ẽẽ
oportunũ cedilectionem curamq sanitatis elꝰ
Multi enim post ea cogitantes quȩ audie¬
rint & quam iusta audierint: ipsi se gra¬
uius et uerius arguer̃. Et quã uis ꝑtur¬
batiores a medico uiđentur absceđẽ :
paulatim uerbi uigore in medullas penitirn¬
te sanati st̃. Qđ non fiene. si semꝑ expec¬
tayemus ꝑiclitantem putrescentib m̃bris
qͣndo eum lib̾et uri aut secari: qđ nec
ipsius corporis medici attendunt. qui
t̾enȩ mercedis intuitu curent. Quotus
enim qͥsq reꝑitur qui ferrũ eorum aut
ignem ñ ligatus exꝑtus sit. cũ & illi rariores
sunt qui uolentes ligati fuerint᷑. Plures
enim resistentes et mori se malle claman¬

Expanded text:
tune; quod si hoc modo non proficis, importune: ita tune; quod si hoc modo non proficis, importune: ita intelligendum est, ut tu opportunitatem omnino non deseras, et sic accipias quod dictum est, importune, ut illi videaris importunus, qui non libenter audit quae dicuntur in eum; tu tamen scias hoc illi esse opportunum, et dilectionem curamque sanitatis ejus rno. Multi enim postea cogitantes quae audierint, et quam justa audierint, ipsi se gravius et severius arguerunt; et quamvis perturbatiores a medico viderentur abscedere, paulatim verbi vigore in medullas penetrante, sanati sunt: quod non fieret, si semper exspectaremus periclitantem putrescentibus membris, quando eum liberet aut uri aut secari. Quod nec ipsi corporis medici attendunt, qui terrenae mercedis intuitu curant. Quotus enim quisque reperitur, qui ferrum eorum aut ignem non ligatus expertus sit? cum et illi rariores sint qui volentes ligati fuerint. Plures enim resistentes, et mori se malle claman
Abbreviated transcription (Latin):
Sp̃dica ũbũ. insta oportune importune. argue.
obsecra. increpa. in omni patientia et doctrina.
meortunitas oportunitati utiq contucria
ẽ: neq omĩno ullũ medicam̃tũ sanat: nisi
qđ oportune ad hibueris. Quam qͣm gͦ &
sic possit distingui insta oportune ut alius sit
sensus importune argue deinde coeta conte¬
xant᷑ hortare in crepa cũ om̃i longanimitate
et doctrina. ut tñc oportuniꝰ sentiaris cũ in-¬
stas edificando cũ aut̃ destruis arguendo non cul¬
peris etiam si importunus cuidearis. sic̃ ẽ. talib
importunum. Ita duo quȩ secunt᷑ ad duo suꝑiora
posst̃ singulcitim referri. Ortare cũ oportune
instas : in crepa cum importune arguis. Deinde
coet᷑a duo similit̃. sed conũso ordine. referent᷑.
cũ omni longanimitate ad suftinendas indig¬
nationes eorum qͦs destruis. et doctrina
ad inftruenda eorũ studia qͦs ȩdificcis. Tam̃¬
si etiam illo usitatiore mͦ distinguat᷑ insta opor¬

Expanded text:
 insta opportune, importune; argue, hortare, increpa in omni longanimitate et doctrina . Importunitas enim opportunitati utique contraria est: neque omnino ullum medicamentum sanat, nisi quod opportune adhibueris. Quanquam ergo et sic possit distingui, Insta opportune, ut alius sit sensus, Importune argue, deinde caetera contexantur, Hortare, increpa cum omni longanimitate et doctrina: ut tunc opportunus sentiaris, cum instas aedificando; cum autem destruis arguendo, non cures etiamsi importunus videaris, si hoc est talibus importunum: ita duo quae sequuntur, ad duo superiora possunt singillatim referri, Hortare cum opportune instas, increpa cum importune arguis; deinde caetera duo similiter, sed converso ordine, referuntur, Cum omni longanimitate, ad sustinendas indignationes eorum quos destruis; et doctrina, ad instruenda eorum studia quos aedificas: tamen etiamsi illo usitatiore modo distinguatur, Insta oppor
Abbreviated transcription (Latin):
itim xẽm: Et alio loco cũ commemorassẽt
testimonium de psalmo. qm̃ ꝓpt̃ te mo¬
rtificam᷑ tota die. deputati sumꝰ ut o-¬
ues occisionis: subiecit atq ait. Sed in
maui. Sed ille hoc dix̃. qͥ alio loco dic̃
lgit᷑ non uolentis neq currentis : sed mi¬
serentis. ẽ dĩ Quȩ sententia. nullo mͦ
potest etiam sic conũti ut dicatur non
miserentis dei sed uolentis et currentis. ẽ.
hoĩs. Quisquis enim hoc ausus fuerit
dicere: aꝑte se ostendit apło contradi¬
cere Postemo dix̃: fidem seruaui. Sed
ille hoc dix̃ : qui alibi ait. Miscđiam

Expanded text:
stum ? Et alio loco cum commemorasset testimonium de Psalmo, Quoniam propter te mortificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis; subjecit atque ait, Sed in mavi: sed ille hoc dixit, qui alio loco dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuerit dicere, aperte se ostendit Apostolo contradicere. 17. Postremo dixit, Fidem servavi; sed ille hoc dixit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
N illis reputetur.
son orat pyo alexandyo : qͥ in uidentia
frat̾nitatem oppugnando peccaue¬
monte: rat. Pro his aut̃ qui ñ abruꝑant amorem
sed timore succubuer̃: orat ut eis ignoscat᷑
nat frat̃nitatem. et ad ipsam grãm quã
reconciliatꝰ ÷ dõ inuidentiȩ facib agitur:
et si quisquam ñ amorem a fr̃e alienaue¬
rit. sed officia fr̃nitati debita ꝑ aliqͣm
infirmitatẽ animi ñ ex hibuerit.

Expanded text:
non illis imputetur. Non orat pro Alexandro qui invidentia fraternitatem oppugnando peccaverat, sed pro his orat qui non abruperant amorem, sed timore succubuerant ut eis ignoscatur. nat fraternitatem, et adversus ipsam gratiam qua reconciliatus est Deo, invidentiae facibus agitatur.  si quisquam non amorem a fratre alienaverit; sed officia fraternitati debita per aliquam infirmitatem animi non exhibuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
nob pͥfuit suꝑbia. & diuitiarum i ac¬
tantia quid contulit nob̾: Ibi tu ñ eis insul¬
tas : qr ipsi sibi iã insultant. Qđ donec fiat fr̃s:
leuemus oculos ad eum qͥ habitat in cęlo. et ñ
ab illo tollamus ocłos quo usq misereatur nr̃i.
& liberet ab om̃i temptatione. & opꝓbrio et des
diabolus ꝑ reges non seuit. idõ xp̃iani ñ patuiͣ
ꝑsecutionem: Si mortuus ẽ diabolus: mortuȩ
sunt ꝑsecutiones. Si autem ille ad ũsarius nr̃ ui
uit. unde ñ temptationes suggerit: Unde ñ seuit :
Vnde non minas aut scandala ꝓcurat: Osi in¬
cipias pie uiuere. uidebis quia omnis qui uult
pie uiuere in xp̃o inũ ꝑsecutionem patietur.

Expanded text:
nobis profuit superbia? et divitiarum jactatio quid contulit nobis» ? Ibi tu non eis insultas, quia jam ipsi sibi insultant. Quod donec fiat, fratres, levemus oculos ad eum qui habitat in coelo; et non ab illo tollamus oculos, quoadusque misereatur nostri, et liberet ab omni tentatione et opprobrio et desdiabolus per reges non saevit, ideo Christiani secutionem. Si mortuus est diabolus, mortuae sunt persecutiones; si autem ille adversarius noster vivit, unde non tentationes suggerit? unde non saevit? unde non minas aut scandala procurat? O si incipias pie vivere, videbis quia omnis qui vult pie vivere in Christo Jesu, persecutionem patietur.
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Sed absit ut tantus doctor gentium ig¬
norauerit legem dĩ. cuius uõx. ẽ. in dẽ¬
uteronomiõ. Nedicas in corde tuo. for¬
titudo mea & potentia manꝰ meȩ fecit
mͥuis tutem magnam hanc: sed memora¬
beris dñi dĩ tuĩ. qr ipse tͥ dat fortituoi¬
nem facere uustutem. Quid aug̃ pdest
bonum cesdam̃: nisi seqͥtur uictoria: et¬

Expanded text:
sit. Sed absit ut tantus doctor igsit. Sed absit ut tantus doctor ignoraverit legem Dei, cujus vox est in Deuteronomio: Ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam hanc: sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat fortitudinem facere virtutem . Quid autem prodest bonum certamen, nisi sequatur victoria? Et
Abbreviated transcription (Latin):
motłm ista utiq iam merita sua bona cõ¬
memorat : utbona merita c̃seqͣtur coronã.
qͥ post mala merita c̃secutꝰ ÷ grãm. Deniq¬
suꝑ.ẽ. inqͥr mͥ corona iustitiȩ qͣm reddet
michi dñs in illa die iustus iudex. Cui
redđet coronam iustus uidex: si non do¬
nasset grãm misericors pat̃: Et qͦmͦ eã
ista corona iustitiȩ : nisi p̃cessisset gr̃a
quȩ iusti ficcit impiũ : qͦmͦ ista debita red¬
deretur: nisi prius illa gratuita dona¬
retur: Prdinde c̃siđemus ipsa merita
tanꝗ ipsius. id ÷ exsipso ei cõparata: an
dona st̃ dĩ. Bonũ in qt cestam̃ cestaui.
cursũ c̃sũmaui : fidem seruaui. Primum
bona ista oꝑasi ñ ea p̃cessissent oogitatio¬
nes bonȩ nulla eent Attendite itaq qͥd
de ipsis cogitationib dicat. Ait enim
nr̃a ex dõ ẽm c̃ ẽ. Deinde singula ins¬
piciamꝰ. Bonũ inqr cestam̃ certaui quȩ¬
ro qua uirtute certauerit : utrum quȩ
illi ex semet ipso fuerit. anquȩ desuꝑ data

Expanded text:
 Ita utique jam merita sua bona commemorat, ut post bona merita consequatur coronam, qui post mala merita consecutus est gratiam. Deniqst, inquit, mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex. Cui redderet coronam justus judex, si non donasset gratiam misericors Pater? et quomodo esset ista corona justitiae, nisi praecessisset gratia, quae justificat impium? Quomodo ista debita redderetur, nisi prius illa gratuita dona16. Proinde consideremus ipsa merita tanquam ipsius, id est, ex ipso illi comparata, an dona sint Dei. Bonum, inquit, certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Primo ista bona opera, si non ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim nostra ex Deo est . Deinde singula inspiciamus: Bonum, inquit, certamen certavi. Quaero qua virtute certaverit; utrum quae illi ex semetipso fuerit, an quae desuper data
Abbreviated transcription (Latin):
utinam tales quales intheatris siue cantant᷑
siue saltant᷑ siue mrmyca scurrilitate ri¬
dentur: et ñ quasdam tales quales adũsum
dm̃ fingere potuisse sic illam dolemꝰ insipien¬
tiam ut mirem᷑ audatiam. Hoc apłs in spũ¬
sc̃o p̃uidens ait. Erit enim tempꝰ cũ sanã doc¬
trinam ñ susanebt̃ sed scđm sua desidia ma
gistros sibi coaceruabt̃ prurientes auribus.
et aueritate qͥdem auditum suũ aũtentes.
furtiq cõmemoratio qͣ dr̃ panes occultos li¬
bent̃ attingite. & aq furtiue dulcedinem : pru¬
ritum facit audientib in aurib sp̃itualiter
fornicantib sic̃ qͦdam pruritu libidinis. etiam
in carne corrũpit᷑ integritas casatatis. Audite
itaq apłm talia p̃uidentẽ et ea uitanda sa¬
lubrit᷑ ammonentem. Prdfanas inqͥt ũborũ
nouitates euita. Multũ enĩ ꝓficieNs ad impi¬
etatem: et sermo eoꝵ sic̃. cancer serpit.

Expanded text:
Utinam tales quales in theatris sive cantantur, Utinam tales quales in theatris sive cantantur, sive saltantur, sive mimica scurrilitate ridentur; et non quasdam tales, quales adversus Deum fingere potuisse sic illam doleamus insipientiam, ut miremur audaciam. Omnes aucto praevidens ait: « Erit enim tempus quo sanam doctrinam non sustinebunt, sed secundum desideria sua magistros sibi coacervabunt prurientes auditu: et a veritate quidem auditum suum avertent, afurtique commemoratio qua dicitur, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem, pruritum facit audientibus in auribus spiritualiter fornicantibus, sicut pruritu quodam libidinis etiam in carne corrumpitur integritas castitatis. Audite itaque Apostolum talia praevidentem, et ea vitanda salubriter admonentem: Profanas, inquit, verborum novitates evita: multum enim proficiunt ad impietatem, et sermo eorum sicut cancer serpit .