comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne in ebriari non merentur:
qui adhuc carnalium desiderioꝵ
fluctib agitantur. Tisitasti in¬
quit terram. ⁊ mebriasti eam. Qͣ
putas est cause qd̃ solam terram
dñs dicitur inebriasse: cur non
etiam ⁊ mare: S scimus qr mẽs
que ꝑ uaria desideria fluctuat. ꝙͣ
adhuc secularium curatũ pro¬
cella exagitat. ad illud internũ
gaudium non admitictur. ⁊ illo
torrente uoluptatis non potatur:
quanto minus inebriatur: Sci¬
mus quia mare semꝑ fluctuat:
terra autẽ inet̾nũ stat. Sic ⁊ ceta
elementa semꝑ in motu sunt.¬
⁊ sola terra stante. stare cetera ne¬
sciunt. Quid ergo ꝑ terram: ni¬
si fixam cordis stabilitatem debe¬
mus accipere. Bebet ergo fluctu¬
ationem cordis restringere ÷ ⁊ ad
unius ueri gaudii desiderium
cogitatõnum affectionũq motꝰ
colligere: qui se cupit uel credit il¬
lo uere sobrietatis poculo inebriã¬
dum fore. Hec est illa uere beata
terra. mentis uidelicet stabilitas
tranquilla: qñ mens in se ipsa

Expanded text:
ne inebriari non merentur, qui adhuc carnalium desideriorum fluctibus agitantur: Visitasti, inquit, terram, et inebriasti eam . Quid putas est causae, quod solam terram Dominus dicitur inebriasse, cur non etiam et mare? Sed scimus quia mens, quae per varia desideria fluctuat, quam adhuc saecularium curarum procella exagitat, ad illud internum gaudium non admittitur, et illo torrente voluptatis non potatur, quanto minus inebriatur? Scimus quia mare semper fluctuat, terra autem in aeternum stat. Sic et caetera elementa semper in motu sunt, et sola terra stante, stare caetera nesciunt. Quid igitur per terram, nisi fixam cordis stabilitatem debemus accipere? debet igitur fluctuationem cordis restringere, et ad unius veri gaudii desiderium cogitationum affectionumque motus colligere, qui se cupit, vel credit illo verae sobrietatis poculo inebriandum fore. Haec est illa vere beata terra, mentis videlicet stabilitas tranquilla, quando mens in seipsa
Abbreviated transcription (Latin):
siderio estuat. Cius siquidem fre¬
quentius contubernium solet sa¬
ne desiderium non minuere sed
augere: ⁊ amoris intenclium
atrius inflammare. Mirum er¬
go non est cur iste beniamin to¬
ta clie quasi in thalamo comio¬
ratur. qui talis sponse dulcedie
fruitur. ⁊ inter humeros illius
requiescens. eius amore iugiter
delectatur. Quam putas fiequẽ¬
tes mentis excessus patitur. qm
sepe in extasim raptus supͣ seipm̃
ducitur. dum pulcritutdinis eiꝰ
magnitudine attonitus. in eius
ãmiratione suspenditur: ⁊ ui¬
pletur absq dubio qd̃ de eo legi¬
tur: beniamin adolescentulus.
in mentis excessu. Notandum
sane quomodo sibi occurrant te¬
stimonia scripturaꝵ: quod enĩ
ꝓph̾a ꝑ uachelis interitum. quod
euangelista desinat ꝑ casum cli̾¬
cipuloꝵ: hoc psalmista exprimit
in beniamin ꝑ mentis extessum.
Capłm. laxui. De duob gene¬
rib contemplationum.

Expanded text:
siderio aestuat. Ejus siquidem fresiderio aestuat. Ejus siquidem frequens conturbernium, solet sane desiderium, non minuere, sed augere, et amoris incendium acrius inflammare. Mirum ergo non est, cur iste Benjamin, tota die quasi in thalamo commoratur, qui talis sponsae dulcedine fruitur, et inter humeros illius requiescens, ejus amore jugiter delectatur. Quam putas frequentes mentis excessus patitur, quam saepe in extasim raptus, supra seipsum ducitur, dum pulchritudinis ejus magnitudine attonitus, in ejus admiratione suspenditur, et impletur absque dubio quod de eo legitur: Benjamin adolescentulus in mentis excessu. Notandum sane quomodo sibi occurrant testimonia Scripturarum. Quod enim propheta per Rachelis interitum, quod evangelista designat per casum discipulorum, Psalmista exprimit in Benjamin, per mentis excessum. CAPUT LXXXVI. De duobus generibus contemplationum.
Abbreviated transcription (Latin):
tubernium nunqm fasticlire ua¬
let: a cuius amplexib nec ad ho¬
ram abẽe uolet. S si iam uocẽ¬
illam huius beniamin ẽe agno¬
scimus: quante pulcritudmis
sit eius uinime dubita-
mus. Bixo lapientie soror mea
es: ⁊ prudentiam uocaui amicã
meam. Uultis audire quam nõ
possit fastidire huius clilecte sue
pulchritudinem: qͣm sororem
⁊ amicam uocat propter castam
⁊ ardentissimam dilectionemͤ
Intrans in domum meam inqͥt:
conquiescam cum illa. Non enĩ
ht̃ a maritudinem conuersatio
illius. nec tedium conuictus ip̃iꝰ
s leticiam ⁊ gaudium: ⁊ ĩ ami¬
tia illius delectatio boria. Dicat qͥs
qd̃ sentiat: ego aliam causam
non inuenio que illum intrinse¬
cus ita ligatunteneat. tit nec ad
moditum quidem exur ualeat.
num autem scio: quia quisqͥs
hiuius modi amice desiderio fla¬
grat. quanto eam familiarius
nouit. tanto amplius amat : et
quo frequentius eius fruitur ã¬
plexib: eo uehementius eius de¬

Expanded text:
tubernium nunquam fastidire vatubernium nunquam fastidire valet, et a cujus amplexibus, nec ad horam abesse volet. Sed si jam vocem hujus Benjamin, esse noscimus, quantae pulchritudinis sit ejus dimus: Dixi sapientiae, soror mea es, et prudentiam vocavi amicam meam . Vultis audire quod non possit fastidire hujus dilectae suae pulchritudinem, quam sororem et amicam vocat, propter castam et ardentissimam dilectionem? Intrans in domum meam, inquit, conquiescam cum illa. Non enim habet amaritudinem conversatio illius, nec taedium convictus ipsius, sed laetitiam, et gaudium, et in amicitia ipsius delectatio bona . Dicat quisque quid sentiat, ego aliam causam non invenio, quae illum intrinsecus ita ligatum teneat, ut nec ad modicum quidem exire valeat. Unum autem scio, quia quisquis hujusmodi amicae desiderio flagrat, quanto eam familiarius novit, tanto amplius amat, et quo frequentius ejus fruitur amplexibus, eo vehementius ejus de
Abbreviated transcription (Latin):
N huiusmodi siquidem eccliis beri¬
iamin libenter mimoratur: mi¬
rabiliter delestatur:⁊ cum se ip¬
sum p̾gandio iã capere nõ possit.
supra seip̃m ducitur: ⁊ ꝑ extessũ
mentis. in summa eleuatur. Ni¬
si enim in int̾noꝵ contemplatiõe
beniamin nr̃ delectabiliter requi¬
esceret: de eo proculdubio ꝑ moy¬
sen scriptum non ẽẽt. Beniamĩ
ait amantissimus dñi. habita¬
bit in eo confidenter: tota cdie qiͣ
in talamo commorabitur: ⁊ int̾
humeros illius requiescet. Quid
putas cause est qd̃ iste beniamin
tota die inthalamo moram facit:
qd̾ ibi iugiter requiescit ⁊ in tatũ
ut nec ad horam saltem exire ue¬
lit. Illud autem scimus qd̾ in
thalamis soleant sponsus ⁊ spon¬
sa simul morari: amoris obseqͥis
in alterutrum occupari: mutuiᷤᷤ
amplexib c⁊ caritate alt̾na cõfo¬
ueri. Mirande ergo pulcritucłis.
⁊ forme singularis ni fallor pre¬
rogatiua pollet. quecũq sit illa
beniamin nr̃i dilecta. ciius con¬

Expanded text:
n hujusmodi siquidem ecclesiis Benjamin, libenter immoratur, mirabiliter delectatur, et cum seipsum prae gaudio jam capere non possit, supra seipsum ducitur, et per excessum mentis in summa elevatur. Nisi enim in interiorum contemplatione, Benjamin noster delectabiliter requiesceret, de eo procul dubio per Moysen scriptum non esset: Benjamin, ait, amantissimus Domini habitabit in eo confidenter, tota die quasi in thalamo commorabitur, et inter humeros illius requiescet . Quid putas causae est quod iste Benjamin tota die in thalamo moram facit, quod ibi jugiter requiescit, intantum ut nec ad horam saltem exire velit? Illud autem scimus quod in thalamis soleant sponsus et sponsa simul morari, amoris obsequiis, in alterutrum occupari, mutuis amplexibus, et charitate alterna confoveri. Mirandae ergo pulchritudinis, et formae singularis, ni fallor, praerogativa pollet, quaecunque sit illa Benjamin nostri dilecta, et cujus con
Abbreviated transcription (Latin):
ost resurrectionem u̾o fco
uniu̾so completo q iudicio
suos fines habebunt ciuitates
luntas. illis facultas nõ pot̾it
tlsa ẽẽ peccandi uel ulla conli¬
tio moriendi: istis in et̾na uita
uere feliciterq niuentib. illis ĩ¬
felicitꝰ in et̾na morte sine moriẽ¬
di potestate durantib. qm̃ utriq
sine fine: s in bĩtutline isti. a¬
lius alio p̾stabilius: in miseria
u̾o illi. alius alio tollerabilius
ꝑmanebunt

Expanded text:
ost resurrectionem vero facto universo completoque judicio, suos fines habebunt civitates  Istis voluntas, illis facultas non poterit ulla esse peccandi, vel ulla conditio moriendi; istis in aeterna vita vere feliciterque viventibus, illis infeliciter in aeterna morte sine moriendi potestate durantibus, quoniam utrique sine fine. Sed in beatitudine isti alius alio praestabilius, in miseria vero illi alius alio tolerabilius permanebunt.
Abbreviated transcription (Latin):
adam homo scilicet rectus: me¬
diatore nõ opus erat. Cum ergo
genus humanũ pcc̃a longe sepa¬
rauerunt a deo. ꝑ mediatorem
qui solus sine pcco natus ẽ uix̃
occisus est reconciliari nos opor¬
tebat deo usq ad resurrectõnem¬
cabnis in uitam et̾nam: ut⁊
humana suꝑbia ꝑ humilitatẽ
dei argueretur ac sanaretur: et
demonstraretur homini quam
longe a deo recesserat. cũ ꝑ incar¬
natum deum reuocaretur: ⁊ exẽ¬
plum obedientie ꝑ hominẽ deũ
contumati homini p̃beretur ÷ ⁊
unigenito suscipiente formam
serui q̃ nichil ante meruerat. fõs
grẽ panderetur: ⁊ carms resur¬
rectio redemptis promissa ĩ ip̃o
redemptore premonstraretur ⁊ et
ꝑ eandem naturã quã se decepisse
letabatur dẏabolus uinceretur.
nec tamẽ homo głaretur. ne itm̃
suꝑbia nasceretur: i si quid ali¬
ut de tanto mediatoris sacram̃to
a ꝓficientib uideri ⁊ dici potest᷑
aut tantum uideri etiam sidici ñ
surrectionem

Expanded text:
Adam, homo scilicet rectus, mediatore non opus erat. Cum vero genus humanum peccata longe separaverunt a Deo, per Mediatorem, qui solus sine peccato natus est, vixit, occisus est, reconciliari nos oportebat Deo usque ad carnis resurrectionem in vitam aeternam: ut humana superbia per humilitatem Dei argueretur ac sanaretur, et demonstraretur homini quam longe a Deo recesserat, cum per incarnatum Deum revocaretur, et exemplum obedientiae per hominem Deum contumaci homini praeberetur; et Unigenito suscipiente formam servi, quae nihil ante meruerat, fons gratiae panderetur; et carnis etiam resurrectio redemptis promissa in ipso Redemptore praemonstraretur; et per eamdem naturam quam se decepisse laetabatur, diabolus vinceretur; nec tamen homo gloriaretur, ne iterum superbia nasceretur: et si quid aliud de tanto Mediatoris sacramento a proficientibus videri et dici potest, aut tantum videri, etiamsi dici non surrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
altissimi obumbrabit tibi:
ideoq ⁊ qd̃ nascetur ex te scm̃.
uocabitur filius dei. Et ioseph
tum uellet eam dimittere sus-¬
picatus adulteram. qͣm scie¬
bat nõ esse de se grauidam: tale
responsum ab angelo accepit.
Noli timere acciꝑe mariam con¬
iugem tuam quod enim in ea
natum est de sp̃u scõ est: id est
qd̃ tu ẽẽ de iuro alio suspicaris.
de sp̃u scõ est

Expanded text:
Altissimi obumbrabit tibi; ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Et Joseph cum vellet eam dimittere, suspicatus adulteram, quam sciebat non de se gravidam, tale responsum ab angelo accepit: Noli timere accipere Mariam conjugem tuam; quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est : id est, quod tu esse de alio viro suspicaris, de Spiritu sancto est
Abbreviated transcription (Latin):
enitus: id est u¬
nicus dñs nr. natus ẽ de sp̃u
scõ ⁊ iurgine maria. Et utiq
dem ⁊ ip̃m est equale donati:
⁊ idõ deus est etiam spt sanctꝰ.
patre filioq nõ minor. Et hoc
ergo qd̃ de sp̃u scõ est sccłm ho¬
minen natiuitas xp̃i⁊ quid¬

Expanded text:
tus, id est unicus, Dominus noster, natus est de Spiritu sancto et virgine Maria. Et utiquedem et ipsum est aequale donanti: et ideo Deus est etiam Spiritus sanctus, Patre Filioque non minor. Ex hoc ergo quod de Spiritu sancto est secundum hominem nativitas
Abbreviated transcription (Latin):
x ista fidei confessione que bre¬
uiter symbolo continetur. ⁊
carnalit̾ cogitata lac ꝑuulorum
spĩtalit̾ autem considerata atq
tractata. cibus est fortium. nasci¬
tur spes bona fidelium: cui caritaᷤ
sc̃a comitatur. S de hiis omnib
que fideliter sunt credenda: ea tã¬
tum ad spem ꝑtinent que ora-¬
tione dñica continentur. Male¬
dictus enim sicut diuina testã¬
tur eloquia. qui spem ponit in
homine: ac perhoc. ⁊ in se ipso
qui sꝑem ponit. huius malelit¬
ti uinculo innectitur. Idõ nõ nͥ
a dño deo petere debemus. quiccͥꝑ
speramus nos uel bene operatu¬
ros. uł pro bonis oꝑib adeptu¬
ros.

Expanded text:
x ista fidei confessione, quae breviter Symbolo continetur, et carnaliter cogitata lac parvulorum est, spiritualiter autem considerata atque tractata cibus est fortium, nascitur spes bona fidelium, cui charitas sancta comitatur. Sed de iis omnibus quae fideliter sunt credenda, ea tantum ad spem pertinent quae oratione dominica continentur. Maledictus enim omnis, sicut divina testantur eloquia, qui spem ponit in homine : ac per hoc et in se ipso qui spem ponit, hujus maledicti vinculo innectitur. Ideo non nisi a Domino Deo petere debemus, quidquid speramus nos vel bene operaturos vel pro bonis operibus adepturos.
Abbreviated transcription (Latin):
cedit. qnͣdo implebitur illud qd̾
cdñs dixit. Et erunt similes an¬
gelis. Et iterum dicit. Iusti ful¬
gebunt sicut sol in regno prĩs
eoꝵ. Putas qualis erit splẽdor
animaꝵ. quando solis clarita¬
tem habebit lux corpoꝵ: Tune
enim cum ad istam bĩtudinem
uenerimus. nulla erit tristicia.
nullus timor. nulla infirmitaᷤᷤ:
nulla mors habebimus plenã¬
eius qui ilixit. Uenite bñdcĩ¬
uobis paratum est ab origine
mundi: donante ip̃o cui ẽ ho¬

Expanded text:
cedit, quando inplebitur illud, quod cedit, quando inplebitur illud, quod dominus dixit: et erunt homines similes angelis, et iterum: tunc iusti fulgebunt sicut sol in regno patris eorum. Putas, qualis tunc erit splendor animarum, quando solis claritatem habebit lux corporum? tunc enim, cum ad istam beatitudinem uenerimus, nulla erit tristitia nobis, nullus timor, nulla mors. nulla nobis ejus qui dicet: Venite, benedivobis paratum est ab origine mundi , donante ipso cui est ho
Abbreviated transcription (Latin):
feclitates ⁊ confusiones nr̃as ꝙ̃
admodum tunc uisuri sumus
sio eas am nunc uidere ⁊ horre¬
re possemus. O si iam nunc fa¬
ciem peccatricis anime liceret o¬
culis corporis intueri ⁊ consciẽ¬
tie nr̃e uultum ĩ oculoꝵ p̃sen¬
tiam ꝑmitteremur adducere.
Qd̾ si liceret nec dici potest qnͣ¬
to studio qͣntoq metu urgere¬
mur feditatem componere. ma¬
culas tergere. uulnerata curare.
Ideoq quia non possumus ocłis
corporis. inspiciamus nos ĩ qnͣ¬
tum possumus oculis cordis: ut
unusquisq conscientias nr̃as ã¬
te conspectum interioris hom̃is
constituat. Ip̃i nosmet ip̃os ca¬
stigemꝰ. ip̃i nobis curatõem de coti¬
dĩa ⁊ũ satr̃e faciamꝰ: ip̃i nos accu¬
semus cotidie iudici nr̃o. Et
dum in hac carne sumus contͣ
ip̃am carnem auxiliante clño¬
cotidie dimitenus. Nincamꝰ
uoluptates ⁊ intentiones no¬
stras. dum nobis tempus illd̃
expeccatissimum ac beatissimũ
felici mutatione eterne uite suc¬

Expanded text:
foeditates et confusiones nostras, quem ad modum tunc uisuri sumus, sic eas iam nunc uidere et horrere possemus. o si iam nunc faciem peccatricis animae liceret oculis corporis intueri et conscientiae nostrae uultum in oculorum praesentiam permitteremur adducere! quod si liceret, nec dici potest, quanto studio quantoque metu urgueremur foedata conponere, maculata detergere, uulnerata curare. ideoque, quia non possimus oculis corporis, inspiciamus nos, in quantum possimus, uel oculis cordis et nunc conscientias nostras ante conspectum interioris homnt. Ipsi nosmetipsos castigemus, ipsi nobiscum rationem de quotidiana conversatione faciamus, ipsi nos accusemus quotidie judici nostro; et, dum in carne sumus, contra ipsam carnem, auxiliante cotidie dimicemus. uincamus uoluntates et intentiones nostras, dum nobis tempus illud exoptatissimum ac beatissimum felici mutatione aeternae uitae suc
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ tibi satisfatere ualeat: si ratõ¬
nem consulas. omnis humaria
ratõ reclamat. In tantum enim
humanam rationem. ut nũtͣ
ei rõ acquiesceret: nisi ad huius rei
certitudinem fides eã sbleuaret.
Capłm.lxxiii. Quod illa mẽs
diuinas reuelationes ꝑcipit. que
in intimis stare consueuit.

Expanded text:
quod tibi satisfacere valeat, si ratioquod tibi satisfacere valeat, si rationem consulas, omnis humana ratio reclamat. Intantum enim humanam rationem, ut nunquam ei ratio acquiesceret, nisi ad hujus rei certitudinem fides eam sublevaret.CAPUT LXXXIII. Quod illa mens divinas revelationes percipit, quae in intimis stare consuevit.
Abbreviated transcription (Latin):
memet ip̃o. ita placui mͥ in filio: An
bñplacito socium se habere osten¬
dit: Quia quomodo pr̃ compla¬
cet in filio: sic in filio complacet
placui. ut inde detur intelligi: qr
quomodo pater sibi complacet ĩ
filio. sic sibi nimirum compla¬
cet in sp̃u scõ. Quid hoꝵ rectuis
dicitur: An potius totum hoc.
quam unũ hoꝵ aliqd̃ singularit̾
intelligitur: Hec aclhut uerba a¬
liter atq aliter distingui possẽt:
si ad mysterii profunditatem in¬
timandam. minus ista sufficerẽt.
Certum autem est qr quicquid
hoꝵ eligitur: unitatem substari¬
tie in diuersis ꝑsonis astruit si
recte intelligatur. Nam illud qd̾̃
dicitur hic est filius meus ꝑso¬
naꝵ clui̾sitatem ostendit: ⁊mꝰ
enim atq idem sibi ip̃i. ⁊ pater
⁊ filius eẽ non posset. S quis sẽ¬
sus hoc capiat : quomodo unus
ad alium sit alius in ꝑsona idẽ
in ẽẽntia: Si exemplum queris.
nusquam creaturaꝵ inuenis

Expanded text:
n meipso, ita placui mihi in Filio. An n meipso, ita placui mihi in Filio. An  hoc suo beneplacito socium se habere ostendit? Quia quomodo Pater complacet in Filio, sic in Filio complacet placui, ut inde detur intelligi, quia quomodo Pater sibi complacet in Filio, sic sibi nimirum complacet in Spiritu sancto. Quid horum rectius dicitur? An potius totum hoc, quam unum horum aliquod singulariter intelligitur? Haec adhuc verba aliter atque aliter distingui possent, si ad ministerii profunditatem intimandam, minus ista sufficerent. Certum est autem, quia quidquid horum eligitur, unitatem substantiae in diversis personis astruit, si recte intelligatur. Nam illud quod dicitur, hic est Filius meus, personarum diversitatem ostendit: unus enim atque idem sibi ipsi, et Pater et Filius esse non posset. Sed quid sensus hoc capiat, quomodo unus ad alium sit, alius in persona, idem in essentia? Si exemplum quaeris, nusquam creaturarum invenis,
Abbreviated transcription (Latin):
tur: ubi mens supra semetip̃am
rapta insuꝑna eleuatur. Atten¬
damus qm in comprehensibile
sit. qd̃ paterna uox insonuit:
⁊ intelligemus qm recte auclitor
meus dilectus in quo michi cõ¬
placui. Aliud est ditere cõpla¬
cui. ⁊ aliud est ditere complacu
it: ⁊ tamen hoc unus. illud al¬
ter euangelista posuit. Conseꝙ̃s
est autem. ut sibi ueraciter dic¬
tum est complacui. sensus qui
ab alio euangelista ponitur pos¬
sit ueraciter intelligiꝰ s nõ pt
conuerti. Uere ⁊ absq contradic¬
tione. in ip̃o michi complacuit. ĩ
quo ip̃e michi complacui: s nõ
statim in quocũq michi cõpla¬
cuit. in illo ip̃e michi complatui.
Si igitur complacui ubi dem̃ nõ
ẽẽt: nullo modo euangelista hoc
dicere auderet. Hic est inquit
filius meus: in quo michi cõpla¬
cui. Certe si filius aliud quam
pr̃ ẽẽt. poss patri infilio compla¬
platere non posset. Quid ẽ dit̾e
ꝯplacui : nisi quo placui michi i¬

Expanded text:
tur, ubi mens supra semetipsam tur, ubi mens supra semetipsam rapta in superna elevatur. Attendamus quam comprehensibile sit quod paterna vox insonuit, et intelligemus quam rmeus dilectus in quo mihi complacui . Aliud est dicere complacui, et aliud est dicere complacuit: et tamen hoc unus, illud alter evangelista posuit. Consequens est autem ut, si ibi veraciter dictum est complacui, sensus qui ab alio evangelista ponitur, possit veraciter intelligi, sed non potest converti. Vere et absque contradictione, in ipso mihi complacuit, in quo ipse mihi complacui, sed non statim in quocunque mihi complacuit, in illo ipse mihi complacui. Si igitur complacui ibi dictum non esset, nullo modo evangelista hoc dicere auderet: Hic est, inquit, Filius meus in quo mihi complacui. Certe si Filius aliud quam Pater esset, posset Patri in Filio complaplacere non posset. Quid est dicere complacui, nisi quomodo placui mihi, i
Abbreviated transcription (Latin):
cce quam magna sunt que
in hoc monte geruntur: s
aclhuc his maiora sunt que se¬
cuntur. Hoc enim totum discipu¬
li stantes aspiciunt: nondum
m faciem caclunt. Nondum pa¬
terna uox auditur: nondũ au¬
ditor prosternitur. Nondum ia¬
chel moritur: nondum benia¬
bin nascitur. Mox enim ut pa¬
terna uox in intonuit: disci¬
pulos prostrauit. Ad tonitru¬
um itaq diuine uocis auditor
cadit: quia ad il qd̃ cliuinitus
inspiratur. humani sensus ca-¬
pacitas succumbit: ⁊ nisi hũa¬
ne ratiocinatõis angustias dese¬
rat: ad capiendum duune ĩspi¬
rationis aichanum. intelligen¬
tie sinum non dilatat. Ibi ita¬
q audlitor cadit: ubi humana
ratio defecit. Ibi rachel moritur.
ubi beniamin oriatur. Idẽ ita
ni fallor ꝑ mortem iachel ⁊ ca¬
sum discipuloꝵ figuratur: nͥ
qd̃ trium in trib clisciprilis. sẽ¬
sus uidelicet. memorie. ratiõis
defectus ostenditur. Ibi enĩ sen¬
sus corporeus. ibi exterioꝵ me¬
moria: ibi rõ humana int̾cipi¬

Expanded text:
cce quam magna sunt, quae in hoc monte geruntur, sed adhuc his majora sunt ea quae sequuntur. Hoc enim totum discipuli stantes aspiciunt, nondum in faciem cadunt. Nondum paterna vox auditur, nondum auditor prosternitur. Nondum Rachel moritur, nondum Benjamin nascitur. Mox enim ut paterna vox intonuit, discipulos prostravit. Ad tonitruum itaque divinae vocis auditor cadit, quia ad id quod divinitus inspiratur, humani sensus capacitas succumbit, et nisi humanae ratiocinationis angustias deserat, ad capiendum divinae inspirationis arcanum intelligentiae sinum non dilatat. Ibi itaque auditor cadit, ubi humana ratio deficit. Ibi Rachel moritur, ut Benjamin oriatur. Idem itaque, nisi fallor, per mortem Rachel, et casum discipulorum figuratur, nisi quod trium in tribus discipulis, sensus videlicet, memoriae et rationis defectus ostenditur. Ibi enim sensus corporeus, ibi exteriorum memoria, ibi ratio humana intercipi
Abbreviated transcription (Latin):
tue potabis eos qm̃ apucl te est
fons uite. ẽalis ebrietas nõ euer¬
tit mentem. s tam iapit sursũ.
⁊ obliuionem prestat omnium
terrenoꝵ. s si possumus toto af¬
fectu iam dicere. quemadmodũ
desiderat ceruus ad fontes aquaꝵ
ita desiderat aĩa mea ad te deus.
Qd̃ si forte aclhuc propter egri¬
tudines aĩe quas de seculi amo¬
re concepit. nec gustare sumus.
idonei quã dulcis est dñs. uel cre¬
damus diuine auctoritati qua
uoluit eẽ in scripturis scĩs de fi¬
lio suo qui fcũs ẽ ei ex semine da

Expanded text:
tuae potabis eos, quoniam apud te est tuae potabis eos, quoniam apud te est fons uitae. talis ebrietas non euertit mentem, sed tamen rapit susum et obliuionem praestat omnium terrenorum; sed si possumus toto affectu iam dicere: quemadmodum ceruus desiderat ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, deus. Quodsi forte adhuc propter aegritudines animae, quas de saeculi amore concepit, nec gustare sumus idonei quam dulcis est dominus, uel credamus diuinae auctoritati, quam uoluit esse in scripturis sanctis de filio suo, qui factus est ei ex semine
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i sciuint id est quõ salutẽ pecoꝵ
suoꝵ gubernent. usu. ⁊ pericia ⁊
rõne naturali. Que quidem oĩa
de magni sui creatoris opib acce¬
perunt Qui ergo pt intelligere
quõ uniuerse creature conditor¬
est ds̃. gubernet tam̃ eam per
aiãs sc̃as que ministeria eius
st̾ in celis ⁊ in terris. quia ⁊ ip̃ẽ
scẽ aĩe ab ip̃o fc̃e sunt: ⁊ in eius
tieatura principatum tenent.
qui ergo pt̃ intelligere intelli¬
gat. ⁊ intret in gauium dñi
sui. Si autem hoc nõ possumus
saltem quam suauis est dñs. qr
dedit nobis pignus sp̃m ĩ quo
sentiamus eius dulcedinem. et
desideremus ip̃m uite fontem. u¬
bi sobria ebrietate mundemur. ⁊
irrigemur. sicut lignum quod
plantatum est secus decursus aqͣ¬
rum.⁊ dat fructum ĩ tempore suo.
⁊ folia eius non decident. Dicit
enim sp̃t sc̃s. filii autem homu¬
num in tegnune alaꝵ tuaꝵ sꝑa¬
bunt. In ebriabuntur a ubertate
domus tue ⁊ torrente uoluptati

Expanded text:
ipsi sciunt, id est quomodo salutem pecorum ipsi sciunt, id est quomodo salutem pecorum suorum gubernent, usu et peritia et ratione naturali, quae quidem omnia de magnis sui creatoris opibus acceperunt. qui ergo potest intellegere, quomodo uniuersae creaturae conditor deus gubernet eam per animas sanctas, quae mis in caelis et in terris, quia et ipsae sanctae animae ab ipso factae sunt et in eius creatura primatum tenent: qui ergo potest intellegere, intellegat et intret in gaudium domini sui. Si autem hoc non possumus,saltem, quam suauis est dominus, quia dedit nobis pignus spiritum, in quo sentiamus eius dulcedinem; et desideremus ipsum uitae fontem. ubi sobria ebrietate inundemur et inrigemur, sicut lignum, quod plantatum est secundum decursus aquarum et dat fructus in tempore suo et folium eius non decidet. dicit enim spiritus sanctus: filii autem hominum in tegmine alarum tuarum sperabunt. inebriabuntur ubertate domus tuae, et torrente uoluptatis
Abbreviated transcription (Latin):
ordinate sunt. ne aliꝙ iniuistũ
quisquam patiatur. ita ⁊ omĩa
aĩalia ⁊ corporalia in genere suo
⁊ in ordine suo cliuine prouidẽtie
legib sb̾clita administrantur. Iõ
dñs dicit. Nonne cluo passeres as¬
se ueniunt ⁊ unus eoꝵ nõ cadit
ĩ terram sine uoluntate prĩs ur̃i:
Hoc enim clixit uolens ostendere
quicquid uilissimum homines
putant omnipotentia dñi gub̾¬
nari. Sic ⁊ enim uolatilia celi ab
eo pasci. ⁊ lilia agri ab eo uestri.
uertas loquitur. qũo capillos
etiam numeratos innumeros ẽẽ
dicit. S qm̃ mundas aĩas ratio¬
nales ꝑ se ipm̃ ds̃ curat. siue in
optimis ⁊ magnis angelis. siue
in hominib tota sibi uoluntate
seruentib: cetera uero ꝑ ip̃os gu¬
bernat. Uerissime clici potuit eti¬
am ild̾̃ ab apło. Non enim de bo-¬
b cura est deo. Inscripturis enĩ
sc̃ĩs d̾s̃ homines docet qũo cum
hominib agant.⁊ ip̃i deo seruiãt
quõ autẽ agant cum pecorib suis

Expanded text:
ordinatae sunt, ne aliquid iniustum ordinatae sunt, ne aliquid iniustum quisque patiatur, ita omnia, et animalia et corporalia, in genere suo et in ordine suo diuinae prouidentiae legibus subdita administrantur. ideo dominus dicit: nonne duo passeres asse ueneunt? et unus eorum non cadit in terram sine uoluntate patris uestri. hoc enim dixit, uolens ostendere quidquid uilissimum homines putant omnipotentia dei gubernari. sic enim et uolatilia caeli ab eo pasci et lilia agri ab eo uestiri ueritas loquitur, quae capillos etiam nostros numeratos esse dicit. sed quoniam mundas animas rationales per se ipse deus curat, siue in optimis et magnis angelis siue in hominibus tota sibi uoluntate seruientibus, cetera uero per ipsos gubernat, uerissime dici potuit etiam illud ab apostolo: non enim de bubus cura est deo. in scripturis enim sanctis deus homines docet, quomodo cum hominibus agant et ipsi deo seruiant; quomodo autem agant cum pecoribus suis,
Abbreviated transcription (Latin):
gaudet ⁊ piscis qñ hamum nõ
uidet ⁊ escam deuorat. S cũ pis¬
cator eum addutere ceperit. uisc̾a
eius torquentur in primo. deinde
ab omni letitia sua ꝑ ip̃am escã
de qua letatus est ad consũptio¬
nen trahitur. Sic st̾ omnes qui
de bonis temporalib beatos se pu¬
tant. Hamum enim acceperũt.
⁊ cum illo sibi uagantur. ueni¬
et tempus ut sentiant quanta
tormenta cum auicditate deuora¬
uerunt. Et ideo bonis nichil no¬
tent. quia hoc eis auferunt qd̃
non diligunt. Nam qd̃ diligũt
⁊ unde bĩ sunt. auferre illis ne¬
mo p̃t. Cruciatus uero corporis
malas aĩas miserabilit̾ affligit.
bonas autem fortiter purgat. Sic
fit ut ⁊ malus homo ⁊ malus ã¬
gelus diuine prouidentie militẽt.
s nesciunt quid boni de illis oꝑe¬
tur d̾s. Non itaq pro meritis of¬
ficii. s promeritis malicie stipẽ¬
diantur. S ut anime hee que ha¬
bent uoluntatem nocenli ⁊ ratõ¬
nẽ cogitandi sb̃ diuinis legibus

Expanded text:
gaudet et piscis, quando hamum non gaudet et piscis, quando hamum non uidens escam deuorat; sed cum piscator eum adducere coeperit, uiscera eius torquentur primo; deinde ab omni laetitia sua per ipsam escam, de qua laetatus est, ad consumptionem trahitur. sic sunt omnes, qui de bonis temporalibus beatos se putant; hamum enim acceperunt et cum illo sibi uagantur; ueniet tempus, ut sentiant, quanta tormenta cum auiditate deuorauerint. et ideo bonis nihil nocent, quia hoc eis auferunt, quod non diligunt; nam quod diligunt et unde beati sunt, auferre illis nemo potest. cruciatus uero corporis malas animas miserabiliter adfligit, bonas autem fortiter purgat. sic fit, ut et malus homo et malus angelus diuinae prouidentiae militent; sed nesciunt, quid boni de illis operetur deus. non itaque pro meritis officii sed pro meritis malitiae stipendiantur. Sed ut hae animae, quae habent uoluntatem nocendi et rationem cogitandi, sub diuinis legibus
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Si ergo in hac uita ubi tã¬
ta tormenta sunt. possunt boni
⁊ iusti uiri cum talia patiuntur
nõ solum equo aĩo tolerare. s etiã
in dei caritate glari⁊ quid cogitan¬
clum est de illa uita q̃ nob̾ ꝓmitti¬
lestiam sustinebimus: Qm̃ nõ
ad hoc resurgit corpus iustoꝵ: ad
qd̃ resurgit corpus impioꝵ sicut
scriptum est. Om̃s resurgemus.
S non omnes immutabimur.
Et ne quisqm putet nõ iustis ĩ¬
mutatõnem istam promitti s
pocius iniuistis: ⁊ eam existimet
ẽẽ penalem. sequitur ⁊ clicit. Et
mortui resurgent incorrupti. et
nos immutabimur. Quitũq
ergo. mali st̃ sic ordinati surit.
quia ⁊ unusquisq sibi ⁊ omnes
inuicem sibi notent. Hoc enimi
appetũt. qd̃ ꝑnitiose cliligitur.
⁊ qd̾ eis auferri facile potest. Et
b auferuntur temporalia. quia
diligunt ea. Illi autem qui aufe¬
runt gaudent. s talis leticia ceci¬
tas est. ⁊ summa miseria. Ip̃a¬
enim magis implicat aĩas. ⁊ ad
maiora tormenta deducit. Nam

Expanded text:
nobis. si ergo in hac uita, ubi tanta tormenta sunt, possunt boni et iusti uiri, cum talia patiuntur, non solum aequo animo tolerare, sed etiam in dei caritate gloriari, quid cogitandum est de illa uita, quae nobis promittilestiam sentiemus? quoniam non ad hoc resurgit corpus iustorum, ad quod resurgit corpus inpiorum, sicut scriptum est: omnes resurgimus, sed non omnes inmutabimur. et ne quisquam putet non iustis inmutationem istam promitti, sed potius iniustis, et eam existimet esse poenalem, sequitur et dicit: et mortui resurgunt incorrupti, et nos inmutabimur. quicumque ergo mali sunt, sic ordinati sunt, quia et unusquisque sibi et omnes inuicem sibi nocent. hoc enim adpetunt, quod perniciose diligitur et quod eis auferri facile potest; et r, quibus auferuntur temporalia, quia diligunt ea; illi autem, qui auferunt, gaudent. sed talis laetitia caecitas est et summa miseria; ipsaim magis inplicat animam et ad maiora tormenta perducit. nam
Abbreviated transcription (Latin):
pit humanã treaturã. quã lap-¬
sam erigere. atq inueteratam
renouare dignatus est: nec in ea
ꝑ passionem ip̃e indeterius cõ¬
mutatus est. s eã potuis ꝑ re-¬
surrectionem in melius cõmu¬
tauit. Nec ꝓpt̾ea u̾bum patris
id est unitum dei filium ꝑ ꝙ̃
facta sunt omnia: negandũ ẽ
natum ⁊ passum ẽẽ pro nob̾.
Et martyres enim passos clici¬
mus. ⁊ mortuos ꝓpter regria ce¬
loꝵ: nec tamen mea passione
⁊ morte aĩe eoꝵ occise sunt. Di
cit enĩ adñs. Nolite timere eos
nichil possunt facere. S̾ic̃ ergo
martyres passos ⁊ mortuos di¬
cimus in corporib que qui por-¬
tabant sine aĩaꝵ interfectione
uẽl morte: sic filium dei passũ
⁊ mortuum dicimus in homine
quem portabat. sine diuinitatiᷤ
aliqua commutatõne uel morte.
Nec eos aucliamus. qui negant
tale corpus dñi resurrexisse: qͣ¬
le positum est ĩmonumento. Yi
enim tale nõ fuisset: nõ ip̃e cdixis¬
set post resurrestionem discipul.

Expanded text:
pit humanam creaturam, quam lapsam erigere atque inueteratam renouare dignatus est. nec in ea per passionem ipse in deterius commutatus est, sed eam potius per resurrectionem in melius commutid est unicum Dei Filium, per quem facta sunt omnia, negandum est natum et passum esse pro nobis. Et martyres enim passos dicimus et mortuos propter regna coelorum; nec tamen in ea passione et morte animae eorum occisae sunt. Dicit enim dominus: nolite timere eos, nihil possunt facere. sicut ergo martyres passos et mortuos dicimus in corporibus, quae portabant, sine animarum interfectione uel morte, sic dei filium passum et mortuum dicimus in homine, quem portabat, sine diuinitatis aliqua commutatione uel morte. Nec eos audiamus, qui negant tale corpus domini resurrexisse, quale positum est in monumento. si enim tale non fuisset, non ipse dixisset post resurrectionem discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
ut app̾hendant ueram uttã. Cũ
ergo in fitturam uitam clirex̾it
oculum dñs elemosinas facien¬
tium ⁊ in celestem m̾cedem. ut
in ip̃a facta est lucida cum sĩplex
oculus fu̾it. In illam quippe ui¬
timam retribitõnem. ualet qd̃
alibi ait. Qui uos accipit. me ac¬
cipit. ⁊ qͥ me excipit excipit eũ qͥ me
misit. Qui extipit ꝓpłam in no¬
mine ꝓph̾e mercedem᷑ ꝓph̾s accipi¬
et. Et qui excipit iustum in no¬
mine iusti m̃cedem iusti accipiet.
Et qͥ potũ dederit uni ex minimiᷤ¬
istis. calicem aque frigide tantũ

Expanded text:
eram uitam. cum ergo in futuram uitam direxerit oculum dominus elemosynas facientium et in caelestem mercedem, ut ipsa facta esse lucida, cum simplex oculos fuerit — in illam quippe nouissimam retributionem ualet, quod et alibi ait: qui uos excipit, me excipit; et qui me excipit, excipit eum qui me misit. qui excipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae . accipiet; et qui excipit iustum in nomine iusti, mercedem iusti accipiet. et qui potum dederit uni ex istis minimis calicem aquae
Abbreviated transcription (Latin):
sparsa. ⁊ contra om̃s impios et
go dicebamus apłm paulum
dixisse hr̃e nos colluctatõem ad¬
uersus rectores tenebraꝵ. contͣ
spualia nequicie in celestib ⁊ ꝓ
brauimus etiam istum aerem᷑ t̾¬
re proximũ celum uocari: opor¬
tet credere adu̾sus diabolum et
angelos eius nos dimicare: qui
gaudent ꝑturbationib nostris.
Nam ip̃e apostolus alio leco dia¬
bolum principem potestatis huiꝰ
acris appellat. qͣmius ille locꝰ
ubi ait. spũalia nequicie ĩ tele¬
stib possit ⁊ aliter intelligi. ut

Expanded text:
sparsa, et contra omnes impios et sparsa, et contra omnes impios et go dicebamus apostolum Paulum dixisse habere nos colluctationem adversus rectores tenebrarum et spiritualia nequitiae in coelestibus; et probavimus etiam istum aerem terrae proximum coelum vocari: oportet credere adversum diabolum et angelos ejus nos dimicare, qui gaudent perturbationibus nostris. Nam et ipse Apostolus alio loco diabolum principem potestatis aeris hujus appellat . Quamvis ille locus, ubi ait, Spiritualia nequitiae in coelestibus, poss
Abbreviated transcription (Latin):
nis uĩcuł obligaret: Quis ergo
ista non ex̾cetur: Quis nõ intel¬
ligat impia eẽ ⁊ nefanda: Sed
illi qñ capiuint homines. nõ ista
prius dicunt. Que si dicerent.
riderentur. aut fugarentur ab
hominib. S eligunt capitula
de scripturis que simplices hoĩes
non intelligunt. ⁊ ꝑ illa decipi¬
unt aĩas imperitas q̃rendo unde
sit malum. Sicut in hoc capitulo
faciunt. qd̾ ab apło dictum est
rectores haꝵ tenebraꝵ. ⁊ spũalia
nequicie ĩ celestib. Querunt.n.
deceptores illi ⁊ interrogant ho-¬
minem scripturas diuinas nõ
intelligentem unde sint in celo
rectores tenebraꝵ. ut cum res¬
pondere non poterit. traclucat᷑
ab eis ꝑ curiositatem quia oĩs
aĩa indocta turiosa est. Qui au¬
tem fidem catholicam bene didi¬
cit ⁊ bonis morib ⁊ uera pieta¬
te munctus est. qmuis eoꝵ he¬
resim nesciat. respondet illis tũ
Nec enĩ decipi pt᷑. qr iã nouit
catholica dicitur ꝑ orbem t̾raꝵ

Expanded text:
rnis vinculis colligaret? Quis ergo rnis vinculis colligaret? Quis ergo ista non exsecretur? quis non intelligat impia esse et nefanda? Sed illi quando capiunt homines, non ista prius dicunt; quae si dicerent, riderentur, aut fugerentur ab omnibus: sed eligunt capitula de Scripturis, quae simplices homines non intelligunt; et per illa decipiunt animas imperitas, quaerendo unde sit malum. Sicut in isto capitulo faciunt, quod ab Apostolo scriptum est, Rectores harum tenebrarum, et spiritualia nequitiae in coelestibus. Quaerunt enim deceptores illi, et interrogant hominem Scripturas divinas non intelligentem, unde sint in coelo rectores tenebrarum: ut cum respondere non potuerit, traducatur ab eis per curiositatem; quia omnis anima indocta curiosa est. Qui autem fidem catholicam bene didicit, et bonis moribus et vera pietate munitus est, quamvis eorum haeresim nesciat, respondet illis tamen. Nec enim decipi potest, qui jam novit catholica dicitur, per orbem terrarum
Abbreviated transcription (Latin):
tellectum ⁊ bĩtudinem sũam. ⁊
magnis errorib ⁊ claclib ẽẽ im¬
plicatam. Quam si aliqͣndo uel
totam purgari dicerent. magnã
tamen impietatem contͣ omnipo¬
tentem dm̃ affurmarent. cuius ꝑ¬
tem crederent tanto tp̃r in errori¬
b ⁊ penis ẽẽ iactatam sine aliquo
pct̃i crimie. Nunc u̾o infelices au¬
dent aclhuc cdicere. nec totam pos¬
se purgari. ⁊ ip̃am ꝑtem q̃ pur¬
gari non potuerit profice̾ ad uin¬
culum ut inde inuoluatur ⁊ illi¬
getur malicie sepulchrum.⁊ sic
ibi semper sit pars ip̃a dei mise¬
ra que nichil petcauit. ⁊ affligit᷑
ineternũ cartere tenebraꝵ. Hoc illi
dicunt. ut simplices aĩas fallant.
S quis tam simplex est. ut ista
non sentiat ẽẽ sacrilega. quibus
affirmant. omnipotentem deũ
ncc̃itate opp̾ssum ẽẽ. ut ꝑtẽ suã
bonam ⁊ innocentẽ tantis cla¬
dib obruendam. ⁊ tante ĩmun-
dicie inquinandã daret. ⁊ ñ totã

Expanded text:
tellectum et beatitudinem suam et tellectum et beatitudinem suam et magnis erroribus et cladibus esse inplicatam. quam si aliquando uel totam purgari dicerent, magnam tamen inpietatem contra omnipotentem deum adfirmarent, cuius partem crederent tanto tempore in erroribus ac poenis esse iactatam sine aliquo peccati crimine. nunc uero infelices audent adhuc dicere nec totam posse purgari; et ipsam partem, quae purgari non potuerit, proficere ad uinculum, ut inde inuoluatur et inligetur malitiae sepulcrum, et sic ibi semper sit pars ipsa dei misera, quae nihil peccauit et affigitur in aeternum carceri tenebrarum. hoc illi dicunt, ut simplices animas fallant. sed quis tam simplex est, ut.ista non sentiat esse sacrilega, quibus affirmant omnipotentem deum necessitate oppressum esse, ut partem suam bonam et innocentem tantis cladibus obruendam ditia inquinandam daret, et non totam
Abbreviated transcription (Latin):
contra deum rebellauit. In quo
bello credunt miseri omnipoten¬
tem dm̃ non sibi alit̾ potuisse suc¬
currere. nisi ꝑtem suam contra eã
gentem mitteret: cuius gentis
principes sicut illi dicunt deuora¬
uerunt partem dei. ⁊ temperati
sunt ut poss de illis munclus fa¬
bricari. Sic ditunt deum ꝑuenire
acl uictoriam cũ calamitatib ma
gnis ⁊ cruciatib ⁊ miseriis mem¬
broꝵ suoꝵ᷑ que membra dicunt
ẽẽ commixta tenebrosis iuscerib
principum illoꝵ. ut eos tempera¬
rent ⁊ a furore compescerent. et
nõ intelligunt tam sacrilegam
ẽẽ sectã suam. ut credant omnipo¬
tentem deũ non ꝑ creaturam quã
fecerit. s ꝑ ip̃am natiuã suam bel¬
lasse cum tenebris. cid̾ neẜas est
ciedere. Neq hoc solum. s etiam il¬
los qui uicti sunt fcõs eẽ melio¬
res quia furor eoꝵ compressus ẽ.
dei autẽ naturam que uicit fcãm
ẽẽ miserrimam. Dicunt enĩ eã ꝑ
ip̃am cõmixtionem ꝑcliclisse in¬

Expanded text:
contra deum rebellauit: in quo contra deum rebellauit: in quo bello credunt miseri omnipotentem deum non sibi aliter potuisse succurrere, nisi partem suam contra eam gentem mitteret. cuius gentis principes, sicut illi dicunt, deuorauerunt partem dei et temperati sunt, ut posset de illis mundus fabricari. sic dicunt deum peruenisse ad uictoriam cum magnis calamitatibus et cruciatibus et miseriis membrorum suorum: quae membra dicunt esse commixta tenebrosis uisceribus principum illorum, ut eos temperarent et a furore compescerent. et non intellegunt tam sacrilegam esse sectam suam, ut credant omnipotentem deum non per creaturam, quam fecerit, sed per ipsam naturam suam bellasse cum tenebris: quod nefas est credere. neque hoc solum, sed etiam illos, qui uicti sunt, factos esse meliores, quia furor eorum conpressus est; dei autem naturam, quae uicit, factam esse miserrimam. dicunt enim eam per ipsam commixtionem perdidisse in
Abbreviated transcription (Latin):
intonuit de celo dñs ⁊ aues celi ⁊
uolatilia celi. cum manifestũ sit
aues in aere uolare: ⁊ nos ĩ con¬
suetudine: hunc aerem celum
appellamus. Nam cum de sere¬
no uel nubilo querimus: aliqñ
dicimus qualis aer. aliqnͣdo qͣ¬
le est celum. Hoc ergo clixi. ne qͥs
existimet ibi habitare mala de¬
monia: ubi solem ⁊ lunã ⁊ stel̃¬
las ds̃ ordinauit. Que mala de¬
monia. iõ apłs appellat sp̃ĩtalia:
qr etiam mali angłi in scripturis
diuinis sp̃c appellantur. Ideo aut̃
rectores haꝵ tenebraꝵ eos dicit.
qm̃ pcc̃ores homines tenebras ap-¬
peslat quib isti dominantur. Idõ
⁊ alio loco dicit. fuistis aliquando
tenebre nunc autem lux in lño.
quia ex pcc̃orib iustificati erant.
Non enim arbitremur. ĩ sũmo
celo habitare cliabolum cũ ange¬
lis sius. unde lapsum eẽ credimꝰ
Sic enim errauerũt manichei. qͥ
dicunt ante mundi constitutionẽ
fuisse gentem tenebrarum. que

Expanded text:
intonuit de caelo dominus, et: aues caeli, et: intonuit de caelo dominus, et: aues caeli, et: uolatilia caeli, cum manifestum sit aues in aere uolare. et nos in consuetudine hunc aerem caelum appellamus; nam cum de sereno uel nubilo quaerimus, aliquando dicimus: qualis est aer? aliquando: quale est caelum? hoc dixi, ne quis existimet ibi habitare mala daemonia, ubi solem et lunam et stellas deus ordinauit. quae mala daemonia ideo apostolus appellat spiritalia, quia etiam mali angeli in scripturis spiritus appellantur. ideo autem rectores harum tenebrarum eos dicit, quoniam peccatores homines tenebras appellat, quibus isti dominantur. ideo et alio loco dicit: fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino, quia ex peccatoribus iustificati erant. non ergo arbitremur in summo caelo habitare diabolum cum angelis suis, unde lapsum esse credimus. Sic enim errauerunt Manichaei, qui dicunt ante mundi constitutionem fuisse gentem tenebrarum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ũtimus ut cib ip̃e scd̾m corpus
hoc efficiatur qd nos sumus. sic
malis morib ꝑ nequiciam ⁊ su¬
ꝑbiam ⁊ impietatem hoc efficit᷑
quisq qd̃ dyabolus hoc est similꝰ
dicitur manducari a serpente. Ms¬
quis itaq timet illum ignem qͥ
paratus est dyabolo ⁊ angłis eiꝰ.
det operam triũphare de illo ĩ se-¬
met ip̃o. Eos enim qui foris nos
oppugnant. intus uintimus uĩ¬
cendo concupiscentias ꝑ quas no¬
bis dominantur. ⁊ quos muene¬
rint sui similes secum ad penas
trahunt. Sic ⁊ apłs licit. qd̾ in se¬
met ip̃o p̃ugnat adu̾sus potesta¬
tes exteriores. Ait enim. Non est
nobis colluctatio adu̾sus carnem
⁊ sanguinem. s atlũsus peintipatꝰ
⁊ potestates huius mundi haꝵ te
nebraꝵ. aclu̾stis spũalia nequi¬
cie in celestib. Celum enĩ clicitur
⁊ iste aer. ubi uenti ⁊ nubes ⁊ pro¬
celle ⁊ turbines fiint: sicut etiã
scriptura dicit in multis locis. Et

Expanded text:
uertimus, ut cibus ipse secundum corpus uertimus, ut cibus ipse secundum corpus hoc efficiatur quod nos sumus, sic malis moribus per nequitiam et superbiam et inpietatem hoc efficitur quisque quod diabolus, id est similis t, quod dicitur manducari a serpente\'. quisquis itaque timet illum ignem, qui paratus est diabolo et angelis eius, det operam triumphare de illo in semet ipso. eos enim, qui foris nos oppugnant, intus uincimus uincendo concupiscentias, per quas nobis dominantur. et quos inuenerint sui similes, secum ad poenas trahunt. Sic et apostolus dicit, quod in semet ipso pugnet aduersus potestates exteriores. ait enim: non est nobis conluctatio aduersus carnem et sanguinem, sed aduersus principes et potestates huius mundi, renebrarum, aduersus spiritalia nequitiae in eaelestibus. caelum enim dicitur etiam iste aer, ubi uenti et nubes et procellae et turbines fiunt, sicut etiam scriptura dicit multis locis: et
Abbreviated transcription (Latin):
qui princeps ẽ huius mundi cũ
renunciatur corruptelis et põ¬
pis ⁊ angelis eius. Idõq ip̃e dñs
iam triũphantem naturã hoĩs
portans. ait. Stitote inquit. qr
ego uiti mũdum. Multi autem
dicunt. Quomͦ possumus uince̾
diabolum. quẽ non uidemus:S
habemus magr̃m qui nobis de¬
mõstrare clignatus est: qũo in¬
uisibiles hostes uincantur. De
illo enim dixit apłs. Exuens se
carnem principatus ⁊ potestates
exemplauit fidticialiter triũphãs
eo in sem ip̃o. Ibi ergo uincunt᷑
ditates ⁊ idõ qr in nobis ip̃is uĩ¬
cimus temporalium reꝵ tupicli¬
tates. ncc̃e est ut in nobis ipsis
uincamus ⁊ illũ qui ꝑ ip̃as cu¬
picditates regnat in homine.
Qnͣdo enim dc̃m est dyabolo. t̾¬
ram manclucabis. dem̃ est pecõri.
t̾ra es. ⁊ in t̾ram ibis. Datus est
ergo in cibum diaboli pccõr. Nõ
simus terra. si nolumus mãclu¬
cari a serpente. Sicut enim quod
mancducamus ĩ nr̃m corpus cõ¬

Expanded text:
qui princeps est huius mundi, cum qui princeps est huius mundi, cum renuntiatur corruptelis et pompis et angelis eius. ideoque ipse dominus iam triumphantem naturam hominis portans, scitote, inquit, quia ego uici mundum. Multi autem dicunt: quomodo possumus uincere diabolum, quem non uidemus? sed habemus magistrum, qui nobis demonstrare dignatus est, quomodo inuisibiles hostes uincantur. de illo enim dixit apostolus: exuens se carne principatus et potestates exemplauit fiducialiter triumphans eos in semet ipso. ibi ergo uincunturditates. et ideo quia in nobis ipsis uincimus temporalium rerum cupiditates, necesse est, ut in nobis ipsis uincamus et illum, qui per ipsas cupiditates regnat in homine. quando enim dictum est diabolo: terram manducabis, dictum est peccatori: terra es, et in terram ibis. datus est ergo in cibum diaboli peccator. non simus terra, si nolumus manducari a serpente. sicut enim quod manducamus, in nostrum corpus con
Abbreviated transcription (Latin):
sa cliabolus uinteretur.⁊ quem
omnib ẽẽ faceret. ĩpm significa¬
bat dicens. Princeps huius mũ¬
di missus est foras. Non qr extra
mundum missus est qũo quidã
heretici putant. s foras ab anĩ¬
mis eoꝵ qui coherent u̾bo dei et
nõ diligunt muncdum. tuuis ille
princeps est: quia dñatur eis qͥ
diligunt temporalia bona. q̃ hoc
mundo uisibili continentur. Nõ
quia ip̃e est dñs huius mundi.
s princeps est cupiditatũ eaꝵ
quib concupiscitur omne qiuod
tnsit ut ei sb̾iateant qui negli¬
gunt et̾num deum. ⁊ diligunt
instabilia ⁊ mutabilia. Qatlix
est enim om̃ium maloꝵ cupi¬
cuitas. quã quidam appetẽtes
a fide ꝑerrauerunt ⁊ inserue¬
runt se dolorib multis. Per
hanc cupiditatem regnat in ho¬
mine dyabolus ⁊ cor eius tenet.
Tales sunt omnes qui diligũt
mundum istum. MNutitur au¬
tem clyabolus foras. qnͣdo ex toto
corde renunciatur huic mundo.
Sic enim renũciatur cdyabolo.

Expanded text:
sa diabolus vinceretur, et quem sa diabolus vinceretur, et quem is eum esse faceret. Ipsum significat dicens: Princeps hujus mundi missus est foras . Non quia extra mundum missus est, quomodo quidam haeretici putant: sed foras ab animis eorum qui cohaerent verbo Dei, et non diligunt mundum, cujus ille princeps est; quia dominatur eis qui diligunt temporalia bona, quae hoc mundo visibili continentur: non quia ipse dominus est hujus mundi, sed princeps cupiditatum earum quibus concupiscitur omne quod transit; ut ei subjaceant qui negligunt aeternum Deum, et diligunt instabilia et mutabilia. Radix enim est omnium malorum cupiditas: quam quidam adpetentes a fide errauerunt et inseruerunt se doloribus multis. per hanc cupiditatem regnat in homine diabolus et cor eius tenet. tales sunt omnes, qui diligunt istum mundum. mittitur autem diabolus foras, quando ex toto corde renuntiatur huic mundo. sic enim renuntiatur diabolo,