comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&e om̃s montes qui in sarculo sarient᷑.
non ueniet illuc terror spinarũ &e ue¬
priũ. & erit inpascua bouis. & in concul.¬
cationem pecoris. Post subuersionẽ ierłm
nabutardan princeps militiȩ quem
paucos de popło &e eos pauꝑes dereli¬
quit in terra. qui uineas & agros colerent.
Deniq godolias qui eis prȩpositus erat
de regio genere derelictus: hortatur
&e dicit. Nolite timere chaldeos. habita.¬
te in terra. & seruite regi babilonis. c
beneerit uobis. In die gͣ illa. hoc est in
illo tempore cum fuerint om̃s opes iu-¬
deoꝵ translatȩ inchaldeam. tanta soli.
ut nequaquam armenta boum habeant.
nec greges ouium sic̃ priꝰ habere consue.¬
uerant. sed uix rarus habitator unam
uaccam nutrire possit & duas oues. non
ad arandum s ad cibũ atq uestitũ lactiꝰ
ac uelleris. Propt̃ inopiam quippe fru-¬
menti. & omĩum quȩ t̾ra gignit ad co¬
medendum: lacte & butiro. & aggresti
melle uescentur. Edq ait prȩ uberta.¬

Expanded text:
rculo sarrientur, non veniet illuc terror spinarum et veprium: et erit in pascua bovis, et in conculcationem pecoris. Post subversionem 115 JeNabuzardan princeps militiae, quem paucos de populo, et eos pauperes dereliquit in terra, qui vineas et agros colerent. Denique Godolias, qui eis praeposius erat de regio genere relictus, hortatur et dicit: Nolite timere Chaldaeos: habitate in terra, et servite regi Babylonis, et bene erit vobis . In die igitur illa, hoc est, in illo tempore cum fuerint omnes opes Judaeorum translatae in Chaldaeam, tanta solituut nequaquam armenta boum habeant, nec greges ovium, sicut prius habere consueverant: sed vix rarus habitator unam vaccam nutrire possit, et duas oves; non ad arandum, sed ad cibum, atque vestitum lactis, ac velleris. Propter inopiam quippe frumenti, et omnium, quae terra gignit ad comedendum, lacte ac butyro, et agresti melle vescentur. Quodque ait: Prae uberta
Abbreviated transcription (Latin):
gnante sit capta samaria. qđ omnino
ꝓbari non potest. Siquidem achar filiꝰ
io athan regnauit suꝑ uidam & ierłm
annis sedecim. Cui successit in regnum
filius eiꝰ etechias annos natꝰ uiginti
annis uigintiꝰ nouem. Quomͦ gͦ ut demꝰ
pͥmo anno achat hanc eam factam
ꝓphetiam de etechiȩ conceptu dr̃ ce
natiuitate. cum eo tempore qͦ regnare
coepit achaz. iam nouẽ ezechias esset
annoꝵ: Hisi forte sextum et echiȩ regni
annum quo est capta samaria. infantiã
cius appellari dicant non ȩtatis. sed imꝑii.
Quod coactũ esse atq uiolentum. etiã stultᷤ
patet. Quidam de nr̃is isaiam ꝓpħam
duos filios habuisse contendit. ia sub. &

Expanded text:
gnante sit capta Samaria: quod omnino gnante sit capta Samaria: quod omnino probari non potest. Siquidem Achaz, filius Joatham, regnavit super Judam et Jerusalem annis sedecim : cui successit in regnum filius ejus Ezechias, annos natus viginti annis viginti novem. Quomodo ergo, ut demus primo anno Achaz hanc ad eum factam prophetiam, de Ezechiae conceptu dicitur et nativitate, cum eo tempore 111 quo regnare coepit Achaz, jam novem Ezechias esset annorum, nisi forte sextum Ezechiae regni annum, quo est capta Samaria, infantiam ejus appellari dicant, non aetatis, sed imperii. Quod coactum esse atque violentum, etiam et stultis patet. Quidam de nostris Isaiam prophetam duos filios habuisse contendit, Jasub et
Abbreviated transcription (Latin):
manuel: & septuaginta &e tres reliqui
similit̃ transtulert. Proquo in matheo
scriptũ est. uocabunt. qđ in hebraico non
habetur. Ergo iste puer qui nascet᷑ ex
uirgine o domus dauid nunc a te appel¬
letur emmanuel idest nobiscũ ds̃. quia
reb ipsis ꝓbabis a duob inimicis regib
liberata. dm̃ te habere p̃sentẽ. Et qͥ postea
uocabitur iesus id est saluator. eo quod
uniuersũ humanum genꝰ saluaturus sit.
nunc a te emmanuelis appellet᷑ uocabulo.
uocabis potest intelligi & uocabit. quo
ipsa scilicet uirgo quȩ concipiet & pari-¬
et. hoc xp̃m appellatura sit nomine.
In multis testimoniis quȩ euangelistȩ
uel apłi de libris ueterib assumpserunt.
curiosius attendendumest. ñ eos uerboꝵ
ordinẽ secutos esse sed sensum. Unde &e
in prȩsenti loco ꝓ concipiet in utero ma¬
theus posuit in ut̾o habebit. & ꝓuocab̾.
uocabunt. Hebrei hoc de ezechia filio
achar ꝓphetari arbitrant᷑. qđ ipso re¬

Expanded text:
manuel, et LXX et tres reliqui manuel, et LXX et tres reliqui similiter transtulerunt, pro quo in Matthaeo scriptum est, vocabunt: quod in Hebraeo non habetur. Ergo iste puer qui nascetur ex Virgine, o domus David, nunc a te appelletur Emmanuel, id est, nobiscum Deus, quia rebus ipsis probabis a duobus inimicis regibus liberata, Deum te habere praesentem: et qui postea vocabitur Jesus, id est, Salvator, eo quod universum hominum genus salvaturus sit, nunc a te Emmanuelis appelletur vocabulo. tati sunt vocabis, potest intelligi et vocabit: quod ipsa scilicet Virgo quae concipiet et pariet, hoc Christum appellatura sit nomine. In multis testimoniis quae Evangelistae vel Apostoli de libris veteribus assumpserunt, curiosius attendendum est, non eos verborum ordinem secutos esse, sed sensum. Unde et in praesenti loco, pro concipiet in utero, Matthaeus posuit, in utero habebit : et pro vocabis, vocabunt. Hebraei hoc de Ezechia filio Achaz prophetari arbitrantur, quod ipso re
Abbreviated transcription (Latin):
oris ȩtatis. & in annis adolescentiȩ.
Potest enim fieri. ut uirgo sit uetula.
Ista aut̃ uirgo erat in annis puellarib.
uel certe uirgo. non puellula. & quȩ
adhuc nosse non posset. sed iam nubilis.
Deniq & indeuteronomio sub puellȩ
& adolescentulȩ nomine. uirgo intelli.¬
git᷑. Siinuenerit inquit homo in cãpo
puellã desponsatã. & ui oppͥmens dor¬
mierit cum ea : int̾ficietis uirũ solum
qu concubuit cum ea & puellȩ nichil
facietis mali. Non est adolescentulȩ pecca¬
contra ꝓximum suum & int̾ficiat animã
eiꝰ: sic hoc negotium accidit. In agro inuẽ.¬
nit eam. clamauit puella desponsata.
&e non inuentꝰ est qui auxiliaret᷑ ei. Et in
regum uolumine legimꝰ. qđ quȩsierint pu-¬
elsam uirginẽ nomine abisag & intro¬
duxerint ad regẽ. quȩ dormiret & foue
ret eum. & erat puella pulchra nimis.
&e ministrabat ei. Et re& non cognouit
eã. Qđq sequitur. & uocabis nom̃ eiꝰ em¬

Expanded text:
oris aetatis, et in annis adolescentiae. oris aetatis, et in annis adolescentiae. Potest enim fieri ut virgo sit vetula, ista autem virgo erat in annis puellaribus. Vel certe virgo, non puellula, et quae adhuc virum nosse non posset: sed jam nubilis. Denique in Deuteronomio sub puellae et adolescentulae nomine virgo intelligitur. Si invenerit, inquit, homo in campo puellam desponsatam, et vi opprimens dormierit cum ea, interficietis virum solum, qui concubuit cum ea, et puellae nihil facietis: non est adolescentulae peccacontra 110 proximum suum, et interficiat animam ejus, sic hoc negotium accidit. In agro invenit eam: clamavit puella desponsata, et non est inventus qui auxiliaretur ei. Et in Regum volumine legimus , quod quaesierint puellam virginem nomine Abisag, et introduxerint ad regem, quae dormiret cum eo, et foveret eum et erat puella pulchra nimis, et ministrabat ei, et rex non cognovit eam. Quodque sequitur: Et vocabis nomen ejus Em
Abbreviated transcription (Latin):
seytuaginta int̾p̃tati sunt ꝓ absconditis.
ẜtingenesi legimꝰ ubi Rebecea dr̃ alma.
aquisam ñ adolescentulã nec puellam.
sed absconditam transtulisse. Sunami¬
tis quoq mulier a misso filio cũ helisei
fuisset pedib ꝓuoluta. & ꝓhiberet
eam gieti: audit a ꝓpħa. Dimitte
mem menni. Ergo alma. non solum
puella uel uirgo. sed cum FETASy.
uirgo abscondita dr̃ & secreta. quȩ
nunquã uiroꝵ patuerit aspectib. sed
magna parentum diligentia custodi¬
alma appellatur. Et ut risum p̾beamꝰ
uideis: nr̃o quoq sermone alma scã dr̃.
Omiũq pene linguarũ uerbis utuntur
hebrei.ut est illud in cantico canticor.
de greco forion idest ferculũ fecit sibi
salomon. qđ & inhebreo ita segimus.
Uerbum quoq nugas &e mensurã. hebrẽi
eodẽ modo &e isdem appellant sensib.
Et quantũ cum mea pugno memoria:
nunquã me arbitror alma inmuliere
nupta legisse. sed in ea quȩ uirgo est:
ut non solum uirgo sit. sed uirgo iuni¬

Expanded text:
 interpretati sunt, pro absconditis. Et in Genesi legimus: ubi Rebecca dicitur alma , Aquilam non adolescentulam, nec puellam sed absconditam transtulisse. Sunamitis quoque mulier, amisso filio, cum Elisaei fuisset pedibus provoluta, et prohiberet eam Jezi, audit a Propheta: Dimitte MEMMENNI . Ergo alma,, non solum puella vel virgo, sed cum ἐπιτάσει virgo abscondita dicitur et secreta, quae numquam virorum patuerit aspectibus; sed magna parentum diligentia custodialma appellatur. Et ut risum praebeamus Judaeis, nostro quoque sermone alma, sancta dicitur. Omniumque pene linguarum verbis utuntur Hebraei: ut est illud in Cantico Canticorum de Graeco φορεῖον id est, ferculum sibi fecit Salomon, quod et in Hebraeo ita legimus. Verbum quoque nugas et mensuram Hebraei eodem modoEt quantum cum mea pugno memoria, numquam me arbitror alma in muliere nupta legisse, sed in ea quae virgo est: ut non solum virgo sit, sed virgo juni
Abbreviated transcription (Latin):
terra siriȩ ce samarię. uastanda est abas.¬
sirus: respondeant hebrei quomodo ea.¬
chias triginta & uno annis infantulus
prȩdicetũr. & tam rudis etatis. ut mel&
butirum comedens iuxta niniuiticos pu¬
eros nec sinistram nec dextram. idest nec
malum nec bonũ nouerit. Relatũ auten
ad emmanuel qđ int̾p̃tatur nobiscum
ds̃: facilem habebit intelligentiã. quod
ad in ysterium & inuocationẽ uominisei
t̃ra siriȩ &e samariȩ assirio suꝑueniente¬

Expanded text:
terra Syriae et Samariae vastanda ab Assyrterra Syriae et Samariae vastanda ab Assyriis sit: respondeant Hebraei, quomodo Ezechias triginta et uno annis infantulus praedicetur, et tam rudis aetatis, ut mel, et butyrum comedens, juxta Niniviticos pueros, nec sinistram, nec dexteram, id est, nec malum, nec bonum noverit. Relatum autem ad Emmanuel, quod interpretatur, nobiscum Deus, facilem habebit intelligentiam. Quod ad mysterium et invocationem nominis ejus terra Syriae, et Samariae, Assyrio su
Abbreviated transcription (Latin):
ut reꝑbans mala. eligat bona. Non quo hoc
fecerit. aut reꝑbauerit uel elegerit: sed
quo sciret reꝓbare &e eligere. ut ꝑ hec
uerba noscamus infantiã humani cor.¬
poris diuinȩ ñ preuidicasse sapientię.
Deniq iacentẽ in prȩsepio angeli pastorib
nunciant. magi adorant de oriente
uenientes. quos utiq elestos esse cre.¬
dendum est. Et e contrario herodes. serb
ac pharisei reꝓbantur. quia ꝓ uno ufande
multa paruulor milia trucidarunt.
rius enĩ quam sciat puer reꝓlure mu¬
lum &x cligere bonum: derelinquet᷑ itt
quam tu detestaris a facie diioꝵ regum
suor. Serto imꝑii anno elzechiȩ est ab
assyrus capta samaria. id est tricesimo
primo anno ȩtatis ipsius. Si itaq iste qui
nasciturus est uel de uirgine ut nos ꝓbamꝰ
uel de adolescentula ut iudei uolunt. bn¬
tirũ & mel comedet. & tam paruulus erit
ut malum bono discernere nequeat. &
ante quã ille tempus egrediat᷑ infantit.

Expanded text:
ut reprobans mala, eligat bona. Non quod hoc ut reprobans mala, eligat bona. Non quod hoc fecerit, aut reprobaverit, vel elegerit; sed quod scierit reprobare et eligere, ut per haec verba noscamus, infantiam humani corporis divinae non praejudicasse sapientiae. Denique jacentem in praesepio Angeli pastoribus nuntiant: Magi adorant de Oriente venientes, quos utique electos esse credendum est. Et e contrario Herodes, Scribae ac Pharisaei reprobantur , quia pro uno infante multa parvulorum millia trucidarunt. Prius enim quam sciat puer reprobare malum et eligere bonum, derelinquetur terra, quam tu detestaris, a facie duorum regum suorum. Sexto imperii anno Ezechiae est ab Assyriis capta Samaria , id est tricesimo primo anno aetatis ipsius. Sic itaque iste qui nasciturus, vel de Virgine, ut nos probamus, vel de adolescentula, ut Judaei volunt, butyrum et mel comedet, et tam parvulus erit, ut malum a bono discernere nequeat, et antequam ille tempus egrediatur infantiae,
Abbreviated transcription (Latin):
relictus est ce postea reuersus. scđs autẽ
idest emmanuel & nobiscũ ds̃ gentium
uocationẽ. post quam uerbum caro fa¬
ctum est &e habitauit in nobis.
Butirum & mel comedet. ut sciat reꝑba¬
re malum ce eligere bonũ. Pro quo sepͣtua.¬
ginta transtulerunt. ante quam sciat.
Quodq sequit᷑. assumere malum: in hebra¬
ico non habetur. Ꝙ est sensus. O domus
dauid cui dĩ sermone precipitur. ut uoces
idest inuoces inꝑiculo constituta nomen
emmanuelis idest nobiscum ds̃: ñ mireris
adrei nouitatẽ si uirgo dm̃ pariat. qui
tantam habeat potestatẽ. ut multo post
tempore nasciturus. te nunc liberet in.¬
uocatus. Ipse est enim qui uisus abraham:
& locutus est cummoyse. Dicam & aliud
mirabilius. ne eum putes in fantasmate
nasciturũ. Cibis utetur infantię. butirũ
comedet &e lac. Et licet de eo multa pꝰ
ritas humani corporis apꝓbetur: tamen
ad huc pannis inuolutus. &e butiro pastꝰ
ac melle. habebit boni maliq iudiciũ.

Expanded text:
autem, id est, Emmanuel, et nobiscum Deus, gentium vocationem, postquam Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Butyrum et mel comedet, ut sciat reprobare malum, et eligere bonum. Pro quo LXX transtulerunt, antequam sciat: quodque sequitur, assumere malum, in Hebraico non habetur. Et est sensus: O Domus David, cui Dei sermone praecipitur, ut voces, id est, invoces, in periculo constituta nomen Emmanuelis, id est, nobiscum Dei; non mireris ad rei novitatem, si Virgo Deum pariat, qui tantam habeat potestatem, ut multo post tempore nasciturus, te nunc liberet invocatus; ipse est enim qui visus est Abraham, et locutus est cum Mose. Dicam et aliud mirabilius, ne eum putes in phantasmate nasciturum, cibis utetur infantiae, butyrum comedet et lac. Et licet multa post saecritas humani corporis approbetur: tamen adhuc pannis involutus, et butyro pastus ac melle, habebit boni malique judicium,
Abbreviated transcription (Latin):
te sc̃m: uocabrtur filius dĩ. Et in ꝓucr¬
biis. Sapientia edificauit sibi domun
Quando aut̃ dr̃. dabit dñs ipse uobis si¬
gnum: nouum debet esse atq mirabilt
Sin aut̃ iuuencula uel puella ut uidei
uolunt & non uirgo pariat. quale sigui
poterit appellari. cum hoc nom̃ ȩtatis
sit non integritatis: Et reuera ut cum
iudeis conferamꝰ pedem. & nequaquam
contentioso fune prȩbeamꝰ eis risum
nr̃ȩ imꝑitiȩ: uirgo hebraice betula ap
pellat᷑. quȩ in psenti loco ñ scribit᷑. sed
ꝓhoc uerbo positum est alma. qđ p̃t
transtulerunt. Porro alma. apud eos
uerbum ambiguum est. Dr̃ enĩ & ado¬
lecentula &e abscondita. idest apocrifos.
unde &e in titulo psalmi noni ubi in he¬

Expanded text:
tur Filius Dei . Et in Proverbiis: Sapientia aedificavit sibi domum . Quando autem dicitur: Dabit Dominus ipse vobis signum, novum debet esse atque mirabile. Sin autem juvencula vel puella, ut Judaei volunt, et non virgo pariat, quale signum poterit appellari, cum hoc nomen aetatis sit, non integritatis? Et revera, ut cum Judaeis conferamus pedem, et nequaquam contentioso fune praebeamus eis risum nostrae imperitiae, virgo Hebraice BETHULA   appellatur, quae in praesenti loco non scribitur: sed pro hoc verbo positum est ALMA  , quotranstverbum ambiguum est, dicitur enim et adolescentula, et abscondita, id est ἀποκρυφή. Unde et in titulo psalmi noni, ubi in He
Abbreviated transcription (Latin):
eum uoce dnĩ. clama. non statim clamat.
sed int̾rogat. quid elamabo: Et ieremias
cui dictum fuerat. accipe calicem & potio¬
nabis om̃s gentes adquas ego mittam tẽ.
libent̃ accipiens supplicior calicẽ. ut ad¬
uersariis gentib ꝓpinaret biberento
& uomerent᷑ &e caderent. postquã audiuit.
uade &e pͥmũ ꝓpinabis ierłm: respondit.
Decepisti me dnẽ. & deceptus sum. Hec hebre¬
or obseruatio est. Cȩterum nos dicimus. ñ
demeritatis esse sed oboedientiȩ dño se ob¬
tulisse mittendum. Et dixit. Uade.
& dices popło huic. Audite auditu &e noli¬
te intelligere. & uidete uisu & nolite co¬
gnoscere. Exceta cor popłi huius. & aures
eius aggraua ꝙ oculos eiꝰ elaude. ne forte
uideat᷑ oculis suis & aurib audiat &
corde intelligat. ce conuertat᷑ & sanet᷑.¬
S eptuaginta hunc locum int̃ p̃tati sunt.
ut euangelista lucas in apłoꝵ actibus
posuit. Cumq inuicem non essent consin¬

Expanded text:
eum voce Domini: Clama, non statim clamat, eum voce Domini: Clama, non statim clamat, sed interrogat, quid clamabo? Et Jeremias, cui dictum fuerat: Accipe calicem, et potionabis omnes gentes, ad quas ego mittam te , libenter accipiens suppliciorum calicem, ut adversariis gentibus propinaret, biberentque, et vomerent, et caderent, postquam audivit, vade, et primum propinabis Jerusalem, respondit: Decepisti me, Domine, et deceptus sum . Haec Hebraeorum observatio est. Caeterum nos dicimus non temeritatis esse, sed obedientiae, Domino se obtulisse mittendum. Et dixit: Vade, et dices populo huic: Auditu audite, et nolite intelligere, et videte visu, et nolite conquit, cor populi huius, & aures eius aggraua, & oculos eius claude: ne forte videat oculis, & auribus audiat, & corde intelligat, & conuertatur, & sanesanetur. LXX hunc locum ita interpretati sunt, ut evangelista Lucas in Apostolorum Actibus posuit: Cumque invicem non essent consen
Abbreviated transcription (Latin):
at. sed ꝓponit audientib optionẽ: ut uo¬
luntas p̃miũ consequatur. Et ꝓpħa non
temeritate & arrogantia ꝓpͥȩ conscientiȩ
se ire ꝓmitait sed fiducia. qm̃ purgata sunt
labia eiꝰ. & ablata iniquitas. mundatũq
peccatum. Ergo &e moyses cui dixerat
dñs. ueni mittam te ad pharaonem regem
egypti. & ille ait. obsecro dñe non sum di¬
gnus & ꝓuide alium quem mittas. siue ut
in hebreo legitur. mitte quem missurꝰ es:
non de contẽptu sed de humilitate respon¬
ait. quia nichil de purgatis labus audi¬
erat. qui omĩ sapientia ȩgyptior fuerat
eruditus. Et isaias non suo merito. sed
dnĩ gratia qua purgatus est: offert se
ad ministerium. Alii aut̃ putant iccirco
se obtulisse isaiam. quia estimabat popło
ꝓsꝑa nuncianda. Sed quia audiuit. uade.
dic popło huic. aurib audietis & ñ intel¬
ligetis. & uidentes uidebitis & non cogno.¬
scetis. ꝓpt̾ea in consequentib dicente ad

Expanded text:
at, sed proponit audientibus optionem, ut voat, sed proponit audientibus optionem, ut voluntas praemium consequatur. Et Propheta non temeritate et arrogantia propriae conscientiae se ire promittit; sed fiducia: quoniam purgata sunt labia ejus, et ablata iniquitas, mundatumque peccatum. Ergo et Moses, cui dixerat Dominus: Veni, mittam te ad Pharaonem regem Aegypti , et ille ait: Obsecro, Domine, non sum dignus, 96 provide alium quem mittas, sive ut in Hebraeo legitur, Mitte quem missurus es , non de contemptu, sed de humilitate respondit, quia nihil de purgatis labiis suis audierat, qui omni sapientia Aegyptiorum fuerat eruditus. Et Isaias non suo  Al. sui merito, sed Domini gratia, qua purgatus est, offert se ad ministerium. Alii autem putant, idcirco se obtulisse Isaiam, quia aestimabat populo prospera nuntianda: sed quia audivit: Vade, dic populo huic: Auribus audietis, et non intelligetis, et videntes videbitis, et non cognoscetis , propterea in consequentibus, dicente ad
Abbreviated transcription (Latin):
Quia uͦ sedens dñs introducit᷑. & sedens in tẽ¬
plo. & domus impleta est fumo ut iudei
putant thimiamatis: consequent̃ ponunt᷑¬
& forcipes. quas insacerdotali ministerio
legimus. Et audiui uocem dñi di¬
centis. Quem mittam. & quis ibit nobis:
Et dixi. Ecce ego mitte me. Pro eo qđ &e nos
& om̃s alii interp̃tes transtuler̃ nobis. qđ
hebraice dr̃. lanu. nescio quid uolentes . Lx.x.
posuerunt ad popłm istum. quod penitus
inhebraico non habetur. Quando aut̃ ex
dĩ ꝑsona dr̃ nobis. illo sensu accipiendum
est: quod & ingenesi legimꝰ. Faciamꝰ homi¬
nem ad imaginẽ ce similitudinẽ nrãm:
ut sacram̃tum indicet trinitatis. Quomͦ
enim ineuangelio leginus dicentẽ dnm.
ego & pater unum sumus. & unum ad na-¬
turam referimus. sumus ad ꝑsonarum diuer¬
sitatem: sic dño uibente trinitas imꝑat.
Proptẽa aut̃ non dicit dñs quem ire prȩcipi¬

Expanded text:
Quia vero sedens Dominus introducitur, et sedens in TemQuia vero sedens Dominus introducitur, et sedens in Templo, et domus impleta est fumo, ut Judaei putant, thymiamatis; consequenter ponuntur et forcipes, quos et in sacerdotali ministerio legimus . Et audivi vocem Domini dicentis: Quem mittam, et quis ibit nobis? Et dixi: Ecce ego, mitte me. Pro eo quod et nos et alii omnes interpretes transtulerunt, nobis, quod Hebraice dicitur LANU  , nescio quid volentes LXX posuerunt ad populum istum, quod penitus in Hebraeo non habetur. Quando autem ex Dei persona dicitur, nobis, illo sensu accipiendum est, quo, et in Genesi legitur: Faciamus hominem ad imaginem, et similitudinem nostram , ut sacramentum indicet Trinitatis. Quomodo enim in Evangelio legimus, dicente Domino: Ego et Pater unum sumus ; et unum ad naturam referimus, sumus, ad personarum diversitatem: sic, Domino jubente, Trinitas imperat. Propterea autem non dicit Dominus quem ire praecipi
Abbreviated transcription (Latin):
noui te & inuulua matris tuȩ scĩficaui te.
quia labia habebat immunda. sed tan.¬
tum dixerat. nescio loqui quia iuuenis
sum: ex tendit ipse dñs manũ suã & teti¬
git os eiꝰ. & dixit. Ecce dedi sermones
meos inos tuũ. Porro ad isaiã qui dire¬
rat. uir pollutꝰ labiis ego sum. & in medio
popłi polluta labia habentis ego habito
non dĩ manus porrigit᷑. sed seraphim mit.¬
titur adño. uel uolat ꝓpria uoluntate:
quia hiuic officio mancipatus est. Et inma.¬
nu sua tenebat calculum. quẽ uixta. Lxx.
& theodotionẽ forcipe. iuxta aquilã ce
simmachum qui hebraicũ sunt secuti forci¬
pib app̃hendit. idest malchaim ut tange.¬
ret os eius. & pristina delicta purgaret.
Manus aut̃ & a dõ &e a seraph mittitur: ut
ꝓpħa sui corporis membrũ uidens. tactu
non terreat᷑ ext̃no. Quidam nr̃m forcipẽ
quo calculus comp̃henditur. duo testam̃ta
putant. quȩ int̾ se sp̃s scĩ unione sociantur.

Expanded text:
novi te, et in vulva matris tuae sanctificavi te , novi te, et in vulva matris tuae sanctificavi te , quia labia non 95 habebat immunda, sed tantum dixerat: nescio loqui, quia juvenis sum, extendit ipse Dominus manum suam, et tetigit os ejus, et dixit: Ecce dedi sermones meos in os tuum. Porro ad Isaiam qui dixerat: Vir pollutus labiis ego sum, et in medio populi polluta labia habentis ego habito, non Dei manus porrigitur, sed Seraphim mittitur a Deo, vel volat propria voluntate, quia huic officio mancipatus est. Et in manu sua tenet calculum, quem juxta LXX et Theodotionem, forcipe: juxta Aquilam, et Symmachum, qui Hebraicum sunt secuti, forcipibus apprehendit, id est, MALCAIM  , ut tangeret os ejus, et pristina delicta purgaret. Manus autem, et a Deo et Seraphim mittitur, ut Propheta sui corporis membrum videns, tactu non terreatur externo. Quidam nostrorum forcipem, quo calculus comprehenditur, duo Testamenta putant, quae inter se Spiritus sancti unione sociantur.
Abbreviated transcription (Latin):
rio prȩparata est. Seraphim aut̃ plurali
numero appellantur. &e singulari seraph:
sicut cherubim &e cherub. Quod aut̃ altare
subquo animȩ martyrũ sunt uideat᷑ in
eelo: iohannes in apocalipsi loquit᷑. Et cal¬
culus iste qui a solis septuaginta anepaz¬
bonẽ significare uel prunam ut pleriq
estimant. sed an apara idest carbunculum
lapidem. qđ coloris flammei similitudine
igneus appellatur. Ex quo intelligimꝰ alta¬
it dĩ plenum esse carbunculis hoc ÷ ignitis
calculis. & prunis peccata purgantib.
nat scriptum de dõ legimus. Carbones
accensi sunt abeo. Et de ipso dõ dr̃. quod
ignis consumens est. Et saluator in euan¬
gelio. Ignem ueni mittere in t̾rã. ut bapti.¬
tem in sp̃u scõ & igni. Uniuscuiusq enim
opus quale sit ignis ꝓbabit. & qui saluan¬
dus est: sic saluabit᷑ quasi ꝑ ignẽ transie.¬
rit. Et hoc notandũ. qđ ad ieremiã cui¬
dictum est. priusquam te formarẽ inuto

Expanded text:
rium praeparata est. Seraphim autem plurali rium praeparata est. Seraphim autem plurali numero appellantur, et singulari Seraph: sicut Cherubim, et Cherub. Quod autem altare sub quo animae martyrum sunt, videantur in coelo, et Joannes in Apocalypsi loquitur : et calculus iste qui a solis bonem significare, vel prunam, ut plerique existimant, sed ἄνθρακα, id est, carbunculum lapidem, qui ob coloris flammei similitudinem igneus appellatur. Ex quo intelligimus altare Dei plenum esse carbunculis, hoc calculis vel prunis, peccata purgantibus. Unde scriptum de Deo legimus: « Carbones succensi sunt ab eo . » Et de ipso Deo dicitur, quod « ignis consumens est . » Et Salvator in Evangelio « Ignem veni mittere in terram, » ut baptizem « in Spiritu sancto et igni . » Uniuscujusque enim opus quale sit, ignis probabit. Et qui salvandus est sic salvatur, quasi per ignem transierit. Et hoc notandum quod ad Jeremiam dictum est: Prius quam te formarem in utero
Abbreviated transcription (Latin):
datio inore peccatoris. Hoc aut̃ dicimꝰ. ñ
quoisaiã talem fuisse doceamꝰ: sed quod
ipse ꝓhumilitate & immundis tantum
sabus. indignum se dĩ laude fateatur.
t uolauit ad me unus de seraphim: &
ĩnmanu eꝰ calculus quẽ forcipe tulerat
dealtari. Et tetigit os meũ: & dixit. Ecce
tetigit hoc labiã tua. &e auferet᷑ iniquitas
tua & peccatũ tuũ mundabit᷑. Uolauit
uel missus est unꝰ de seraphim qui int̾p̃tat᷑
incendens ut ꝓpħȩ labia purgaret im¬
munda. & pruna uel calculõ quẽ de al¬
tar tulerat ex cõqueret. Multi autem
putant duos esse seraphim qͥ clamabant
alter ad alterũ. cum & de plurib possint
singuli clamare ad singulos. & septua gin¬
ta editio magis significet plurimos. qui int̃.¬
ptati sunt seraphim stabant incircũitu eiꝰ.
Qd si de duob diceret᷑: ñ incircũitu. sed ex
utraq parte dixissent. Et hoc conuenit
angłor multitudini. quȩ in dĩ ministe.¬

Expanded text:
datio in ore peccatoris. Hoc autem dicimus non datio in ore peccatoris. Hoc autem dicimus non quod Isaiam talem fuisse doceamus, sed quod ipse pro humilitate immundis tantum labiis indignum se Dei laude fateatur. « Et volavit ad me unus de seraphim, et in manu ejus calc dixit: Ecce tetigi hoc labia tua, et auferetur iniquitas tua, et peccatum tuum mundabitur. Volavit, vel missus est unus de Seraphim, qui interpretatur incendens, ut Prophetae labia purgaret immunda, et pruna vel calculo, quem de altari tulerat, excoqueret. Multi autem putant, duos esse Seraphim, quia clamabat alter ad alterum, cum et de pluribus possint singuli clamare ad singulos; et LXX editio magis significet plurimos, qui interpretati sunt, Seraphim stabant in circuitu ejus. Quod si de duobus diceretur, non in circuitu, sed ex utraque parte dixissent. Et hoc convenit Angelorum multitudini, quae in Dei ministe
Abbreviated transcription (Latin):
quam uidit dñm &e audiuit uocem eus
terrã &e cinerẽ esse sẽ dicit. & isaias uixt¬
septuaginta interp̃tes compunctũ sea
testatur. non obalia crimina: sed quia
labia haberet immunda. Felix conscua¬
tia quȩ tantum insermone peccauit.
suo uitio. sed societate popłi habentis pa¬
luta labia. cum quo loqui sepissime cass¬
bat᷑ Ea quo ostenditur. nariũ esse uiuq̃
cum peccatorib. Qui enĩ tangit pice i&
quia tacui: plangit se ꝓpħa quo d non
fuerit ausus laudare dnm sabaothaas
seraphim: quas angelicas fortituduis
incelligimus. Hon fuit aut̃ ausus laudare
dum: quia labia habebat immunda
ypcea labia habebat immunda: quia
cum peccatore popło uersabatur. Uel certe
tanntelligendũ. Quia tacii & ñ audact
ot iam regẽ impiũ corripui: ideo labia mea
mmunda sunt. & laudes dñi cum angelis
untare non audeo. ne mͥ dicat᷑. Quare tu
enarras iusticias meas. & assumis testam̃¬
tũmei ꝑ os tuũ: Non est enĩ pulchra lau

Expanded text:
vidit Dominum, et audivit vocem ejus, terram et cinerem esse se dicit et Isaias juxta LXX Interpretes compunctum se esse testatur, non ob alia crimina, sed quia labia haberet immunda. Felix conscientia, quae tantum in sermone peccavit, non suo vitio, sed societate populi habentis polluta labia, cum quo loqui saepissime cogebatur. Ex quo ostenditur noxium esse, vivere cum peccatoribus: Qui enim tangit picem, Vae mihi, quia tacui, plangit se Propheta, quia non fuerit dignus laudare Dominum Sabaoth, cum Seraphim, quos Angelicas fortitudines intelligimus. Non fuit autem ausus laudare Dominum: quia labia habebat immunda. Et propterea labia habebat immunda, quia cum peccatore populo versabatur. Vel certe ita intelligendum: Quia tacui, et non audacter Oziam impium regem corripui, ideo labia mea 94 immunda sunt, et laudes Domini cum Angelis cantare non audeo, ne mihi dicatur: Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum ? Non est enim p
Abbreviated transcription (Latin):
pulus eius simplicit credens in dnm̃ ꝑ
tremiscit. & ideo ꝑtremiscit: quia non
arborib frugiferis. sed infructuoso sal¬
tui comparat᷑. Fosdem aut̃ hereticos atq
gentiles contra domum dauid argum̃¬
tor & dialecticȩ artis gladiis dimicare
nulli dubium est: ut qui int̾ se discrepant.
in ȩccłiȩ oppugnatione consentiant. iuxta
illud qđ herodes ce pilatus int̾ se discor¬
dantes. in dñi passione amicicia foede
Et dixit dñs adisaiam
Egredere in occursum achat tu &e qui
derelictus est iasub filius tuus ad extre.¬
mum aquȩ ductus piscinȩ suꝑioris in
Iuia agri fullonis. & dices adeum. Uide

Expanded text:
pulus ejus simpliciter credens in Dominum, pulus ejus simpliciter credens in Dominum, pertremiscit. Et ideo pertremiscit, quia non arboribus frugiferis, sed infructuoso saltui comparatur. Eosdem autem haereticos atque gentiles contra domum David argumentorum et dialecticae artis gladiis dimicare nulli dubium est, ut qui inter se discrepant, in Ecclesiae oppugnatione consentiant: juxta illud quod Herodes et Pilatus inter se discordantes, in Domini passione amicitia foedeet dixit Dominus ad Isaiam egredere in occursum Ahaz tu et qui derelictus est Iasub filius tuus ad extremum aquaeductus piscinae superioris in via agri Fullonis et dices ad eum vid
Abbreviated transcription (Latin):
uictoriȩ. & inuitati prȩdȩ magnitudine
rursũ ueniunt ad udeam & ierłm cupi.¬
unt debellare. & non potuerunt. quia au-¬
xiliatus est ei dñs. ut sub occasione miscđiȩ
qua popłm liberabat. obsessum: filiũ suum
nunciaret de uirgine nasciturum. Quod cũ
audisset domus dauid hoc est domꝰ regia.
siriam scilicet & ephrai. rasin & facẽe
iuncto uenire exercitu ext̾rita est atq
ꝑtimuit. & tam rex quam popłs ita con¬
tremuerunt: ut putares arborũ folia
uentor flatib uentilari. luxta anago¬
gen facilis int̾p̃tatio est: qđ regnante
achaz rege impio. rex aran quĩ int̃ p̃tat᷑
ercelsus atq sullimis. ut indicet arrogan
ephraim de qua ieroboam filius nabath
uitulos aureos in hethel & dan constitu¬
erat. & a domo dauid dĩ popłm separa¬
rat: refertur ad hereticos consentientes
sibi. ut expugnent ȩccłiam. Qđ cum
audierit domus dauid. quem in ezechiel
pastorem bonum legimꝰ suscitatũ. & po¬

Expanded text:
victoriae, et invitati praedae magnitudine victoriae, et invitati praedae magnitudine rursum 102 veniunt ad Judaeam, et Jerusalem cupiunt debellare, et non potuerunt, quia auxiliatus ei est Dominus, ut sub occasione misericordiae, qua populum liberabat obsessum, filium suum nuntiaret de Virgine nasciturum. Quod eum audisset domus David, hoc est, domus regia, Syriam scilicet et Ephraim, Rasin, et Phacee juncto venire exercitu, exterrita est atque pertimuit, et tam rex quam populus ita contremuerunt, ut putares arborum folia ventorum flatibus ventilari. Juxta anagogen facilis interpretatio est: quod regnante Achaz rege impio, rex Aram, qui interpretatur excelsus atque sublimis, ut indicet arrogantEphraim, de qua Jeroboam filius Nabath vitulos aureos in Bethel et Dan constituerat, et a domo David Dei populum separarat, refertur ad haereticos, qui consentiant sibi, ut expugnent Ecclesiam. Quod cum audierit domus David, cui in Ezechiele pastorem bonum legimus suscitatum , et po
Abbreviated transcription (Latin):
filius ioathan succedit achat impiissimus
qui elausit ianuas templi. & in ualle gehen¬
non adorauit baalim & filios suos idolis
consecrauit. ita ut auferret altare aeneũ
qđ salomonfecerat. & poneret intẽplo dĩ
altare idoloꝵ. cuius exemplar de damasco
acceꝑat. luste gͥ dñi auxilio derelictus
est. & consurrexerunt aduersũ eũ Rasin
rex syriȩ idest aram. & facee filius Rome¬
liȩ rexisrł in samaria. & uenert̃ in ierłm
ut expugnarent eam. Legimus in parali¬
pomenon libro Rasin regẽ damasci. uicto
achat multos de uidea damascũ transtu¬
lisse. & facee filiũ romeliȩ regẽ decẽ tribu
um quȩ appellabant᷑ isrł &e regnabant
insamaria. una die centũ uiginti milia
ꝑcussisse de iuda hominũ bellatoꝵ. &: cͣc.
milia mulierũ. pueroꝵq & puellarum.
cũ infinita prȩda insamariã duxrisse
captiua. De quo certamine ꝓpħa nunc
tacuit. sed scđm refert proelium. quando
exꝑimentum habentes fortitudinis suȩ atq

Expanded text:
simus , qui clausit januas templi, et in valle Benbannom adoravit Baalim, et filium suum idolis consecravit. Ita ut auferret altare aeneum, quod Salomon fecerat, et poneret in Templo Dei altare idolorum, cujus exemplar de Damasco acceperat. Juste igitur a Domini auxilio derelictus est, et consurrexerunt adversus eum Rasin rex Syriae, id est, Aram, et Phacee filius Romeliae, rex Israel in Samaria, et venerunt in Jerusalem, ut expugnarent eam . Legimus in Paralipomenon libro, Rasin regem Damasci, victo Achaz, multos de Judaea Damascum transtulisse: et Phacee filium Romeliae regem decum, quae appellabantur Israel et regnabant in Samaria et una die centum viginti millia percussisse de Juda hominum bellatorum, et ducenta millia mulierum, puerorumque et puellarum cum infinita praeda, in Samariam duxisse captiva. De quo certamine propheta nunc tacuit, sed secundum refert praelium: quando experimentum habentes fortitudinis suae atque
Abbreviated transcription (Latin):
ce cõmotũ est cor eiꝰ &e cor popłi illius. siũ
mouentur ligna siluarũ a facie uenti.
Otias qui &e azarias rex uida. regnauit
in ierłm annis quinquaginta duob di
eo ioathan filio eiꝰ rege iustissimo: uidit
tatum ꝓpħa dñm saluatorẽ in sua maiestate¬

Expanded text:
commotum est cor ejus, et cor populi illius, sicut moventur ligna silvarum a facie venti. Ozias qui et Azarias, rex Juda, regnavit in Jerusalem annis quinquaginta duobus . eo Joatham filio ejus, rege justissimo, vidit statim propheta Dominum Salvatorem in sua ma
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris in toto orbe pͣdicatũ est: & p
quadraginta duos annos dominicȩ pasi¬
nis capta ierłm templũq succensũ est. subi
putant templum impletũ fumo thimum
significare idest incensum. & ꝑ hoc adia¬
tũm diuinȩ maiestatis. Et dixi.
Ne mͥ quia tacui. quia uir pollutꝰ labis
ego sum: & in medio popłi polluta laba

Expanded text:
Salvatoris in toto orbe praedicatum est, et post Salvatoris in toto orbe praedicatum est, et post quadraginta duos annos Dominicae passionis, capta Jerusalem, Templumque succensum est. Judaei putant Templum impletum fumo, thymiama significare, id est, incensum, et per hoc adventum divinae majestatis. Et dixi: Vae mihi quia tacui, quia vir pollutus labiis ego sum
Abbreviated transcription (Latin):
esse doceamꝰ. Quidã latinoꝵ. duo seraphin
uetus &e nouũ instrum̃tũ intelligunt. qđ
tantũ de psenti scło loquit᷑. Unde &e ser
alas habere dicunt᷑. & faciem dñi pedesq
uel are. &e certatim ꝓferre testimonium
ueritatis. & omne qđ clamant trinitatis
sacramenta monstrare. & mirari adiniuis
quod dñs sabaoth in forma dĩ patris pot
naria cardinum a uoce clamantis. & don
impleta est fumo. Clamantib seraplim
& in tota t̾ra trinitatis mysterium prȩdi¬
cantib. quando passionẽ dñi saluatoris
t̃ra uniuersa cognouit: statim cõmotum
est siue sublatũ liminare templi. & om̃s
illius cardines conciderunt. impleta salu¬
toris comminatione dicentis. Relinquit᷑
uobis domus ur̃a deserta. Et quã pulcht
ordo uerboꝵ. Postquam t̾ra repleta est qb
dnĩ sabaoth: iudeoꝵ templũ impletũ et
ignorantiȩ tenebris & caligine &e fumo
qui noxius est oculis. Uel certe ꝑfumũ tͥ
monstratur incendium. Prius enĩ euange

Expanded text:
duo Seraphim, vetus et novum Instrumentum intelligunt, quae tantum de praesenti saeculo loquuntur. Unde et sex alas habere dicuntur, et faciem Dei pedesque velare, et certatim proferre testimonium veritatis, et omne quod clamant Trinitatis sacramenta monstrare. Et mirari adinvicem quod Dominus Sabaoth in forma Dei Patris posiinaria cardinum a voce clamantis, et domus impleta est fumo. Clamantibus Seraphim, et in tota terra Trinitatis mysterium praedicantibus, quando passionem Domini Salvatoris terra universa cognovit, statim commotum est, sive sublatum liminare Templi, et omnes illius cardines conciderunt, impleta Salvatoris comminatione, dicentis: Relinquetur vobis domus vestra deserta . Et quam pulcher ordo verborum. Postquam terra repleta est gloria Domini Sabaoth, Judaeorum Templum impletum est ignorantiae tenebris, et caligine, et fumo, qui noxius est oculis. Vel certe per fumum Templi monstratur incendium. Prius enim Evangelium
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽq substantiȩ. Quęrat aliquis quomodo
nunc ꝓpħa dnm uidisse se dicat. & non
absolute dñm. sed dñm sabaoth. ut in con¬
sequentib ipse testatur. cũ euangelista io.¬
hannes dixerit. Dm̃ nemo uidit unquã.
Et ad moysen loquitur ds̃. Non poteris uide
re faciem meã. Neq enĩ uidebit homo fa¬
ciem meã & uuet. Ad quod respondebimꝰ.
nonsolum patris diuinitatẽ. sed ne filu
quidem &e sp̃s scĩ. quia una intrinitatena¬
tura est posse oculos carnis aspicere. ses
oculos mentis. de quib ipse saluator ait.
Beati mundo corde. qm̃ ipsidm̃ uidebunt.
Ligimꝰ qđ ab raham uisus dñs in hominis
figura. &r cum iacob quasi homo luctat᷑
sit quids̃ erat. Vnde &e appellatꝰ est locus
ipse phanuel. hoc est facies dĩ. Uidi enim
ait dm̃ facie ad faciem. &e salua facta est
anima mea E zechiel quoq uidit dnm
in formam hominis sedentem suꝑ cheru-¬
bim. Alumbis eiꝰ & deorsũ erat quasi ignis.
& suꝑiora habebant speciem electri . Ergo

Expanded text:
 substantiae. Quaerat aliquis, quomodo nunc Propheta Dominum vidisse se dicat, et non absolute Dominum, sed Dominum sabaoth, ut in consequentibus ipse testatur; cum evangelista Joannes dixerit: Deum nemo vidit unquam . Et ad Mosen loquatur Deus: Non poteris faciem meam videre: neque enim videbit homo faciem meam, et vivet . Ad quod respondebimus, non solum Patris divinitatem, sed ne Filii quidem et Spiritus sancti, quia una in Trinitate natura est, posse oculos carnis aspicere; sed oculos mentis, de quibus ipse Salvator ait: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Legimus quod Abraham visus sit Dominus in hominis figura: et cum Jacob quasi homo luctatus sit, qui Deus erat. Unde et appellatus est locus ipse Phanuel, hoc est, facies Dei: Vidi enim, ait, Dominum facie ad faciem, et salva facta est anima mea . Ezechiel quoque vidit Dominum in forma hominis sedentem super Cherubim, a lumbis ejus et deorsum erat quasi ignis, et superiora habebant speciem electri . Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
dum eos. Et post modicum. Si enĩ abiectio
eoꝵ reconciliatio mundi. quae assumptio
eor: Nonne uita ex mortuis : Et rursum.
Nolo enim uos ignorare fr̃s mysterium hoc.
ut non sitis uobismet ipsis prudentes. quia

Expanded text:
dum eos . Et post modicum: Si enim abjectio dum eos . Et post modicum: Si enim abjectio eorum reconciliatio mundi, quae assumptio eorum? nonne vita ex mortuis? Et iterum: Nolo enim vos ignorare, fratres, mysterium hoc, ut non sitis vobism
Abbreviated transcription (Latin):
& incaptionẽ. & inscandalũ. & in retribu¬
tionẽ. obscurentur oculi eoꝵ ne uideant.
& dorsum eoꝵ semꝑ incurua: ñ sunt illi
inculpa qui non uident. sed ille qui dedit
oculos ad ñ uidendũ. Ergo & absq hoc
testimonio qđ nunc conamur exponere
manet eadem quȩstio in ȩccłus. & aut
cum ista soluentur &e cetere: aut cum
cȩteris &e hȩc in dissolubilis erit. Locum
istum beatus apłs paulus plenius expli¬
cat ad romanos. Et qđ ille pene tota epła
ꝓsecutus est: nos suꝑfluum facimus si
uoluerimus breui sermone comp̃hendere.
Dicit enim post multa. Conclusit enĩ dĩ¬
omĩa in incredulitate. ut omĩb misereat᷑.
Admiransq dnĩ sacram̃ta: intulit. O ꝓfun¬
dum diuitiarũ sapientię & scientiȩ dĩ.
quam inscrutabilia iudicia eiꝰ. & inuesti¬
gabiles uiȩ illius. Et iterum de udeoꝵ
incredulitate disputans. ait. Nunquid
sic peccauerunt ut caderent: Absit. Sed il¬
loꝵ delictum. salus gentium ademulan.¬

Expanded text:
 in scandalum, et in retributionem: obscurentur oculi eorum ne videant, et dorsa eorum semper incurva : non sunt illi in culpa qui non vident; sed ille qui dedit oculos ad non videndum. Ergo et absque hoc testimonio, quod nunc conamur exponere, manet eadem quaestio in Ecclesiis, et aut cum ista solventur et caeterae, aut cum caeteris et haec indissolubilis erit. Locum istum beatus apostolus Paulus plenius explicat ad Romanos, et quod ille pene tota epistola prosecutus est, nos superfluum facimus, si voluerimus brevi sermone comprehendere. Dicit enim post multa: Conclusit Deus omnia in incredulitate, ut omnibus misereatur . Admiransque Domini sacramenta intulit: O profundum divitiarum sapientiae, et scientiae Dei, quam inscrutabilia judicia ejus, et investigabilte disputans ait: Numquid sic peccaverunt, ut caderent? absit; sed illorum delicto salus gentium fieret ad aemulan
Abbreviated transcription (Latin):
erit. & de apłoꝵ germine cunctae ȩccłit
qđ steterit in ea. uel iuata aquilã semen
pretib non habetur. sed de hebraico & de
theodotionis editione aborigene additu
in ȩccłiȩ fertur exemplarib. ut post quan
intrauerit plenitudo gentiũ. tunc om̃is
isrł saluus fiat. & impleat᷑ in hoc etiã ser.

Expanded text:
erit, et de apostolorum germine cunctae Ecclesiae erit, et de apostolorum germine cunctae Ecclesiae  steterit in ea, vel juxta Aquilam, semen pretibus non habetur, sed de Hebraico et Theodotionis editione ab Origene additum; in Ecclesiae 101 fertur exemplaribus, ut postquam intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus fiat; et impleatur et
Abbreviated transcription (Latin):
toto orbe udaicus popłs disꝑgatur.
& nequaquam inuidea ut prius. sed
infelicitas residui popłi. ut ad compara¬
tionẽ prioris multitudinis uix dec¬
ma pars remaneat. Cumq & in ipsa t̾u
fuerit solitudo. duplicit̾ enĩ locus iste in¬
telligi potest. qđ decima pars in toto
orbe iuix remaneat. & in ipsa uidea uir
parua pars popłi reseruet᷑. rursũq ipsȩ
reliquiȩ erunt in dep̃dationẽ. quando pot
annos ferme quinquaginta adrianus ue.¬
nerit & t̾ram iudea penitꝰ fuerit dep̃dat
intantũ ut terebintho & quercui quȩ gla¬
des amiserit comparet᷑. Deniq post erti¬
mam uastitatẽ etiam leges publicȩ pe¬
penderunt. & ꝓhibiti sunt̃ iudei terram
de qua eiecti fuerant ingredi. Siquis autẽ
crediderit in xp̃m. & impletum fuerit illid
qđ supra legimus. nisi dñs sabaoth reliqus¬
set nobis semen quasi sodoma essemus. &
similes gomorrȩ fuissemꝰ. quando iuxta
apłm reliquiȩ saluabuntur: hoc sem̃ sc̃m

Expanded text:
totum orbem Judaicus poptotum orbem Judaicus popet nequaquam in Judaea ut prius, sed infelicitas residui populi, ut ad comparationem prioris multitudinis vix decima pars remaneat, cum et in ipsa terra fuerit solitudo. Dupliciter enim locus iste intelligi potest: quia decima pars in toto orbe remaneat, et in ipsa Judaea vix parva pars populi reservetur. Rursum ipsae reliquiae erunt in depraedationem, quando post annos ferme quinquaginta Adrianus venerit, et terram Judaeam penitus fuerit depraedatus: in tantum ut terebintho et quercui quae glandes amiserint, comparetur. Denique post extremam vastitatem, etiam leges publicae pependerunt, et prohibiti sunt Judaei terram, de qua ejecti fuerant, ingredi. Si quis autem crediderit in Christum, et impletum fuerit illud quod supra legimus, nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus et similes Gomorrhae essemus: quando juxta Apostolum reliquiae salvabuntur: hoc semen sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
Et t̃ra relinquetur deserta. & longe fa¬
ciet dñs homines. Et multiplicabitur
quȩ deserta fuerat in medio t̃rȩ. & ad¬
huc in ea erit decimatio. Et rursum
erit in dep̃dationẽ sicut terebinthus.
&e sic̃ quercꝰ quȩ ꝓicit fructꝰ suos. Sem̃
scm erit. qđ steterit in ea. Dicente dño.
uade & dic popło huic quod audiat
& ñ audiat. uideat & ñ uideat. iccirco
aut̃ nec audiat nec uideat: quia ñ sit
intel lecturus uerba dnĩ. nec eiꝰ oꝑa co¬
gniturus. & qm̃ incrassatus &e dilatat᷑.
&e oblitus creatoris sui: ꝓpħa respondet
&e querit sollicitus de popło suo. Usqueqͦ
dñe hȩc sententia ꝑmanebit ut audiens
non audiat. uidensq ñ uideat : Cui re¬
spondebit dñs. Tamdiu ñ audiet & non
uidehit. & excecatũ habebit cor: donec
ciuitates udeȩ a uespasiano titoq pu¬
gnantib penitꝰ subuertant᷑. in tantum
&e domus si quȩ remanserint᷑ sine ha-¬
bitatore sint. & t̾ra redigat᷑ insolitu¬
dinem. & uel fuga uel captiuitate in

Expanded text:
tur deserta, et longe faciet Dominus homines, et multiplicabitur quae derelicta fuerat in medio terrae, et adhuc in ea erit decimatio: et rursum erit in depraedationem sicut terebinthus, et sicut quercus quae projecit fructus suos. Semen sanctum erit quod steterit in ea. » Dicente Domino: Vade, et dic populo huic, quod audiat et non audiat, videat et 100 non videat. Idcirco autem nec audiat, nec videat: quia non sit intellecturus verba Domini, nec ejus opera cogniturus, et quoniam incrassatus est, et dilatatus, et oblitus Creatoris sui . Propheta respondet, et quaerit sollicitus de populo suo: Usquequo, Domine, haec sententia permanebit, ut audiens non audiat; vidensque non videat? Cui respondit Dominus, tamdiu non audiet, et non videbit, et excaecatum habebit cor, donec civitates Judaeae, Vespasiano Titoque pugnantibus, penitus subvertantur, in tantum et domus si quae remanserint; sine habitatore sint, et terra redigatur in solitudinem; et vel fuga vel captivitate in
Abbreviated transcription (Latin):
templũ iudeoꝵ sicut prius. sed omnẽ t̾ram
illius gła plenã esse testant᷑. qui ꝑ nra sa¬
lute dignatꝰ est humanũ corpus assumere.
ad terrasq descendere. Deniq & moysi cũ
ꝓadorato uitulo dñm dep̃caret᷑ ut parcȩ¬
ret popło peccatori: respondit dñs ꝓpiciꝰ
ero illis. Ueruntam̃ uiuo ego. & uiuit no.¬
men meũ: quia implebit᷑ gła mea omĩs
t̃ra. Et septua gesimꝰ pͥmꝰ psalmꝰ canit.
Implebitur głã eiꝰ omĩs t̾ra. Unde &e angłi
clamant pastorib. Gła in excelsis deõ.
& suꝑ terrã pax in hominib bonȩ uolun¬

Expanded text:
templum Judaeorum, sicut prius, sed omnem terram templum Judaeorum, sicut prius, sed omnem terram illius gloria plenam esse testentur, qui pro nostra salute dignatus est humanum corpus assumere , ad terrasque despro adorato vitulo Dominum precaretur, ut parceret populo peccatori, respondit Dominus: Propitius ero illis. Verumtamen vivo ego, et vivit nomen meum: quia implebitur gloria mea omnis terra . Et septuagesimus primus psalmus canit: Implebitur gloria ejus omnis terra . Unde, et Angeli clamabant pastoribus: Gloria in excelsis Deo, et super terra, pax
Abbreviated transcription (Latin):
& decies centena milia assistebant ei.
In cherubim gͥ ostenditur dñs. inseraphim
ex parte ostenditur. ex parte celatur.
Faciem enim & pedes eius oꝑiunt: quia &e
p̃terita ante mundum &e futura post
mundum scire ñ possumꝰ. sed media tantũ
quȩ insex dieb facta sunt contẽplamur.
Nec mirum hoc de seraphim credere. cum
&e apłi saluatorẽ credentib aꝑiant. in¬
fidelib abscondant. & uelum ante arcã
fuerit testam̃ti. Alas quoq habere dicunt᷑
ꝓpt̃ uelocitatẽ & in cuncta discursũ. siue
quia semꝑ in altiorib cõmorant᷑. Neq enĩ
illud qđ de uentis legimꝰ. qui ambulat
suꝑ pennas uentor. uere uentos iuxta
fabulas poetarum &e pictoꝵ licentiam
pennas habere testat᷑: sed celerẽ incun.¬
cta discursum. Et singuli senas alas quia
de fabricatione tantum mundi & p̃sentis
scłi nouimus. Qđ aut̃ clamat alt̃ ad alte¬
rũ. uel iuxta hebreos iste ad istum. idest
unus ad unum: inuicem se ad laudes
diuinitate demonstrent. & nequaquam

Expanded text:
ies centena millia assistebant ei. . In Cherubim ergo ostenditur Dominus: in Seraphim ex parte ostenditur, ex parte celatur. Faciem enim et pedes ejus operiunt, quia et praeterita ante mundum, et futura post mundum scire non possumus; sed media tantum quae in sex diebus facta sunt, contemplamur. Nec mirum hoc de Seraphim credere, cum, et apostoli Salvatorem credentibus aperiant, infidelibus abscondant: et velum ante Arcam fuerit Testamenti . Alas quoque habere dicuntur, propter velocitatem, et in cuncta discursum: sive quia semper in altioribus commorantur. de ventis dicitur: Qui ambulat super pennas ventorum , vere ventos, juxta fabulas poetarum et pictorum licentiam, pennas habere testatur; sed celerem in cuncta discursum. Et singuli senas alde fabricatione tantum mundi ac praesentis saeculi novimus. Quod autem clamat alter ad alterum, vel juxta Hebraeos iste ad istum id est, unus ad unum, invicem se ad laudes divinitate demonstrent, et nequaquam