comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bulum seminale & c&era
Nam & siadomnia quae supste
dicta sunt r&ulerimus quod
ait & sic .ẽ. factũ: consequens
erit ut confiteamur &iam
creuisse illos iã & multiplica¬
tos impleuisse terrã in eo¬
dem sex todie. quod eademscrip¬
tura testante postmultos
annos factũ inuenimus:
qua propter cumdata ess&¬
haec facultas edendi & hoc
dõ dicente homo cogno uiss&:
N amsiid &iã tunc egiss& id est
inscam illa quaedicta sunt &i¬
am uescendo assumsiss serua¬
r&ur illa consu&udo scriptu¬
rae utpostea quãdictũ ẽ. & sic
ẽ factum qđ ad exprimendã
praecedentẽ cognitionem ꝑ¬
tin& Deinde inserr&ur &iã
ipsa operatio acdicer&ur &
acceperunt &ederunt pote¬
rat enim itadici &iã sinon
rursus nomina r&urds̃ sicut¬
in illoloco postea quamdictũ ẽ
congreg&us aqua quae. ẽ. subcȩ¬
lo in congregatione una & ap
pareat arida sub infestur &
sic ẽ factũ. Acdeinde non di¬
citur. & fecit ds̃. sed tamen

Expanded text:
bulum seminale et cetera. bulum seminale et cetera. nam si ad omnia, quae supra dicta sunt, rettulerimus, quod ait: et sic est factum, consequens erit, ut fateamur etiam creuisse illos iam et multiplicatos inpleuisse terram in eodem sexto die, quod eadem scriptura testante post multos annos factum inuenimus. quapropter, cum data esset facultas haec edendi, et hoc deo dicente homo cognouisset, nam si id etiam tunc egisset, id est in escam illa, quae data sunt, etiam uescendo adsumsisset, seruaretur illa consuetudo scripturae, ut, posteaquam dictum est: et sic est factum, quod ad exprimendam praecedentem cognitionem pertinet, deinde inferretur etiam ipsa operatio ac diceretur: et acceperunt et ederunt. poterat enim ita dici, etiamsi non rursus nominaretur deus, sicut illo loco, posteaquam dictum est: congregetur aqua, quae est sub caelo, in congregationem unam, et adpareat arida, subinfertur: et sic est factum, ac deinde non dicitur: et fecit deus, sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
aginẽdĩ fecit illum inquit
mmasculum & feminã. Fecit illos
utiã &iã corptis fac tũ intelle¬
gatur rursũ nequis quã arbi¬
trar&ur ita factũ ut in homi¬
ne singulari uterque sexus
exprimer&ur sicut interdũ
nascuntur. quos androgy¬
nos uocant: ostendit sesin¬
gularem numerũ propter
coniunctionis unitatem
possuisse. & quod deuiro mu¬
lierfacta ẽ sicut postea ma¬
nifestatur. cũ id quodhic
bre ui terdictũ ẽ diligentius
coeperit explicari & ideo
pluralem numerũ conti¬
nuo subiecit dicens. Fecit
eo & benedixiteos: sed ut
iam dixi diligentius in con¬
sequenti scriptura de homi¬
nis creatione requiremus :
Nunc aduestendum est qđ
postea quandodixit &r sic ẽ factũ.
statim subiecit & uidit ds̃ omnia
quaesecit & eccebona ualde. ubi
intellegitur potestas & facul¬
tas ipsadata naturae huma¬
ne sumendi ades campabu lum
agri & fructus ligni ad hoc enĩ
intulit & sic ẽ factũ quod ab
illo loco inchoauerat ubiait.
& dixitds̃ eccededi uobis pa¬

Expanded text:
aginem dei, fecit illum, inquit, masculum et feminam fecit illos, ut iam etiam corpus factum intellegatur. rursus ne quisquam arbitraretur ita factum, ut in homine singulari uterque sexus exprimeretur, sicut interdum nascuntur, quos androgynos uocant, ostendit se singularem numerum propter coniunctionis unitatem posuisse et quod de uiro mulier facta est, sicut postea manifestabitur, cum id, quod hic breuiter dictum est, diligentius coeperit explicari; et ideo pluralem numerum continuo subiecit dicens: fecit eos et benedixit eos. sed, ut iam dixi, diligentius in consequenti scriptura de hominis creatione requiremus. Nunc aduertendum est, quod, posteaquam dixit: et sic est factum, statim subiecit: et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, ubi intellegitur potestas et facultas ipsa data naturae humanae sumendi ad escam pabulum agri et fructus ligni. ad hoc enim intulit: et sic est factum, quod ab illo loco inchoauerat, ubi ait: et dixit deus: ecce dedi uobis pa
Abbreviated transcription (Latin):
secundum imaginem eius qui
creauit ubi nonẽ. masculus
& femina si cut autẽ abhac
gratia renouationis & refor¬
matione imaginis: non sepa¬
rantur femine. Quam uis
in secucorporis earum aliut
figuratũ sit propter quod uir
solus dicitur ẽẽ imago & glo¬
riadĩ Sic& in ipsa prima con¬
ditione hominis secundum
id quod & femina homo erat.
habebat utique mentẽ suam
eandemque rationalẽ secun¬
dum quam ipsa quoque facta
ẽ. adi maginẽdĩ. Sed propt̃
unitatẽ coniunctionis. Fe¬
cit ds̃ inquid hominẽ ad in ma¬
ginem dĩ : Ac nequis quam putarł

Expanded text:
secundum imaginem eius, qui secundum imaginem eius, qui creauit, ubi non est masculus et femina. sicut enim ab hac gratia renouationis et reformatione imaginis dei non separantur feminae, quamuis in sexu, corporis earum aliud figuratum sit, secundum quod uir solus dicitur esse imago et gloria dei, sic et in ipsa prima conditione hominis secundum id, quod et femina homo erat, habebat utique mentem suam eandemque rationalem, secundum quam ipsa quoque facta est ad imaginem dei. sed propter unitatem coniunctionis, fecit deus, inquit, hominem ad imaginem dei. ac ne quisquam putaret
Abbreviated transcription (Latin):
corpus autẽ hominis postea.
cuma it scriptura & finxit ds̃
hominẽ delimo tere : ut quod dictũ
est fecit: ad spm̃ pestineat: quod
autem finxit ad corpus: nec ad¬
tendunt masculum & feminam
non nisi secundum corpus fieri
potuisse : Lic& enim subtilis¬
sime disseratus ipsammentẽ
hominis inqua factus ẽ adima¬
ginẽ dĩquandam scilic& ratio¬
nalẽ uita destribulina&erna
contẽ plationis ueritatẽ &
inrerũ corporaliũ ãministra¬
tionem. atqueltafieri quasi
masculũ & feminã illa paste
consulente hac obtẽperantẽ.:
Inhactamen distributionȩ
non rectedicitur imagodĩnisi
illut quod in haer& contem¬
plandȩ in conmutabili uerita¬
tsincuius reifigura paulus a¬
postolus: uirum tantum dicit
imaginẽ & gloriã dĩ : Mulier
autẽ inquid gloria uiriẽ: ita¬
quequam uis hoc induobus
homiribus diũ¬
tum sit intellegitur tam
femina ẽ quia corpore femina
renouatur &iã ipsa in sp̃men¬
tissuae in agnitionemdĩ.

Expanded text:
corpus autem hominis postea, corpus autem hominis postea, cum ait scriptura: et finxit deus hominem de limo terrae, ut, quod dictum est: fecit, ad spiritum pertineat, quod autem: finxit, ad corpus, nec adtenderunt masculum et feminam nonnisi secundum corpus fieri potuisse. licet enim subtilissime disseratur ipsam mentem hominis, in qua factus est ad imaginem dei, quandam scilicet rationalem uitam, distribui in aeternae contemplationis ueritatem et in rerum temporalium administrationem, atque ita fieri quasi masculum et feminam illa parte consulente, hac obtemperante: in hac tamen distributione non recte dicitur imago dei, nisi illud, quod inhaeret contemplandae incommutabili ueritati. in cuius rei figura Paulus apostolus uirum tantum dicit imaginem et gloriam dei; mulier autem, inquit, gloria uiri est itaque quamuis hoc in duobus hominibus diute intellegitur, tamen et femina, quia corpore femina est, renouatur etiam ipsa in spiritu mentis suae in agnitionem dei
Abbreviated transcription (Latin):
que ante peccatũ non indi¬
gebat tabus cibis. neque enĩ
pos sed corpus illud fame
corrumpi : Nam illud qđ
dictũ . ẽ. crescite & multi¬
plicamini & impl&e terrã.
quã quã nisi percon cubitũ ma¬
ri& feminȩ fieri non posse
uideatur. Vndehinc quoq
mostalium corporum eftitit
indicium : potest tamendici
aliũ modum eẽ potuis se in
corporibus inmostalibus:
ut solo piecaritatas affectu
nulla corruptionis concupis¬
centia filiinascerentur.
Nec mostuis parentibus
suc cessuri nec ipsi morituri.
donec taerra in mosta libus
hominibus impler&ur acsic
instituto iusto fscõ popu¬
loqualem post resurrectio¬
nem futurũ credimus nas¬
cendi &iã modus fier&.
Po test quidẽ dici& quo modo
dicatur. alia consideratio ẽ.:
sed non &iã hocquis quẽ dice¬
re audebit ciborũ indigen¬
tiam quibus resiciebantus
nisi mostalibus corporib
eẽ posse: Non nulliautẽ
&iam hoc sus picati sunt nẽ
interiorem hominem factũ

Expanded text:
que ante peccatum non indique ante peccatum non indigebat talibus cibis. neque enim posset corpus illud fame corrumpi. nam illud, quod dictum est: crescite et multiplicamini et inplete terram, quamquam nisi per concubitum marivideatur; unde hinc quoque mortalium corporum exstitit indicium: potest tamen dici, alium modum esse potuisse in corporibus immortalibus, ut solo piae charitatis affectu, nulla corruptionis concupiscentia filii nascerentur, nec mortuis parentibus successuri, nec ipsi morituri; donec terra immortalibus hominibus impleretur, ac sic instituto justo et sancto populo, qualem post resurrectionem futurum credimus, nascendi etiam modus fieret: potest quidem dici, et quomodo dicatur, alia consideratio est; sed non etiam hoc quisquam dicere audebit ciborum indigentiam, quibus reficiantur, nisi mortalibus corporibus esse posse. Nonnulli autem etiam hoc suspicati sunt tunc interiorem hominem factum,
Abbreviated transcription (Latin):
&ipsa natura scilic & intel
Nam & sidicer&ur & sicest
factum & postea subinferr&¬
Et fecit dr̃ quasi prius factum
intelleger&ur in cognitione
ratio nabilis creature. Acde¬
inde in aliqua creatura quera¬
tionalis non ess&: quia uero
& ipsarationalis creatura. ẽ.
& ipsa eadem agnitione ꝑ fec¬
ta est : Sicut enim postlabsũ
peccati homo inagnitionedĩ
renouatur secundumi maginẽ
eius quicre auit eũ ita in ipsa
agnitionem creatus ẽ. ante
quam delicto u& erescer&
Vnde rursus in eademagni
corpora siuerationa biles ani¬
mecreabant᷑ primofacta ẽ
increatura intellectuali
cognitio eorum. A uerbo quo
uonte factum utos¬
r&ur facta ipsa cognitio
inea natura quȩ hoc inuerbo dĩ
ante cognorcere poterat: Acde¬
indefiebant ipse corporales &
inrationabiles creaturae:
propter quod deinceps ad deba
animalibus herbã pabuli fe¬
rentẽ semen & lignum fruc¬
tiferum &herbã uiridem:
difficilrest dicere: Si enimpec¬
cato mostalis effectus ẽ : uti¬

Expanded text:
et ipsa natura scilicet intellet ipsa natura scilicet intellfit. Nam si diceretur: et sic est factum, Et fecit Deus; quasi prius factum intelligeretur in cognitione rationalis creaturae, ac deinde in aliqua creatura quae rationalis non esset: quia vero et ipsa rationalis creatura est, et ipsa eadem cognitione perfecta est. Sicut enim post lapsum peccati homo in agnitione Dei renovatur, secundum imaginem ejus qui creavit eum; ita in ipsa agnitione creatus est, aquam delicto ueterasceret, unde rursus in eadem agnicorpora siue inrationales animae creabantur, primo facta est in creatura intellectuali cognitio eorum a uerbo, quoc est factum, ut ostenderetur facta ipsa cognitio in ea natura, quae hoc in uerbo dei ante cognoscere poterat; ac deinde fiebant ipsae corporales et inrationales creaturae, propter quod deinceps addebatuanimalibus herbam pabuli ferentem semen et lignum fructiferum et herbam uiridem, difficile est dicere. si enim peccato mortalis effectus est, uti
Abbreviated transcription (Latin):
tiae dĩ nondictũ. ẽ & sic ẽ. fac¬
tũ. ut deinde repe ter&us & fe¬
cit ds̃ quia sicut iam quantũ
potuimus disseruimus: Non
fiebat cognitio aliquaues¬
bidi in prima creatura: ut posteã
cognitionem inferius crear&
quod in eo uerbo creabatus: sed p̃¬
sa prima creabatur lux inqua
fier& cognitio uerbidĩ perqđ
creabatur atque ipsa cognitio
illie& ab informitate sua conuer
tiad formantẽ dõ & creari atq
formariz postea uero inc&eris
creaturis dicitur & siẽ. factum
ubisignificatur in illaluce hoc ẽ
in intellectuali creatura pri¬
us facta uerbo cognitio: Acde¬
inde cumdicitur. & fecit ds̃ ip¬
sius creaturae genus fieridemons¬
tratur: quod in uerbo dĩ dictũ
erat ut fier& hoc & in hominis
conditione seruatur.: Dixit
enim ds̃ faciamus hominem
adimaginem & similitudinẽ
nr̃am & c&era : Ac deinde
non dicitur & sic ẽ. factum
sediã sub infestur. Et fecit
ds̃ hominẽ adimaginẽ dĩquia

Expanded text:
tiae dei, non dictum est: et sic est factiae dei, non dictum est: et sic est factum, ut deinde repeteretur: et fecit deus, quia, sicut iam, quantum potuimus, disseruimus, non fiebat cognitio aliqua uerbi dei in prima creatura, ut post eam cognitionem inferius crearetur, quod in eo uerbo creabatur, sed ipsa primo creabatur lux, in qua fieret cognitio uerbi dei, per quod creabatur, atque ipsa cognitio illi ti ad formantem deum et creari atque formari, postea uero in ceteris creaturis dicitur: et sic est factum, ubi significatur in illa luce, hoc est in intellectuali creatura, prius facta uerbi cognitio, ac deinde, cum dicitur: et fecit deus, ipsius creaturae genus fieri demonstratur, quod in uerbo dei dictum erat, ut fieret: hoc et in hominis conditione seruatur; dixit enim deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram et cetera. ac deinde non dicitur: et sic est factum, sed iam subinfertur: et fecit deus hominem ad imaginem dei, quia
Abbreviated transcription (Latin):
nitatẽ dictum .ẽ. adimaginẽ
nram: unumdm̃ accipimus
propter quod dictũ ẽ adima¬
ginem di: hic &iã illud non ẽ
pra&er eundum. qui a cumdi¬
xiss adimaginem nostram:
statim subiunxit & habea tpo¬
testatẽ pisciũmaris & uolati¬
lium caeli. & c&erorum anima¬
lium rationis exꝑtium. ut
uidelic&. Intellega mus in
eo factum hominem adima ginẽ
dĩ in quo inratio nabilibus ani¬
mantibus antecellit id autem
est ipsa ratio uel mens. uelintel¬
legentia. ueli quo ali ouocabu¬
lo cõmodius appellatus. Vnde
& a postolus dicit : Renouami¬
ni inspũ mentis urae & indu¬
ite nouum hominẽ quirenouat᷑
in agnitionedĩ secundum ima¬
zinem eius quicre auit eum
satis ostendens ubi sit homocre¬
atus adimaginemdĩ quia non
corporis liniamentis. sed forma
quadam intellegibilis mentis
in luminate. Ac perhoc sicut
in illa prima luce sieo nomine
rec tein tellegit᷑ facta luxintel¬
lec tualis pasticepa &erne
at que in commu tabilis sapien¬

Expanded text:
imaginem nostram — unum deum accipiamus, propter quod dictum est: ad imaginem dei. Hic etiam illud non est praetereundum, quia, cum dixisset: ad imaginem nostram, statim subiunxit: et habeat potestatem piscium maris et uolatilium caeli et ceterorum animalium rationis expertium, ut uidelicet intellegamus in eo factum hominem ad imaginem dei, in quo inrationalibus animantibus antecellit. id autem est ipsa ratio uel mens uel intellegentia uel si quo alio uocabulo commodius appellatur. unde et apostolus dicit: renouamini in spiritu mentis uestrae et induite nouum hominem, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit eum, satis ostendens, ubi sit homo creatus ad imaginem dei, quia non corporis liniamentis, sed forma quadam intellegibili mentis inluminatae. Ac per hoc, sicut in illa prima luce, si eo nomine recte intellegitur facta lux intellectualis particeps aeternae atque incommutabilis sapien
Abbreviated transcription (Latin):
Moderatum ẽ. itaque ut id dicer&
quod in praesentiuerũ ess& &
praesentiã significar& futuri.
Ds enimnaturarum obtimus
conditor peccan tium uero
iustissimus ordinator est.
Uet iam siqua singillatim fiunt
delinquendo deformia seꝑ
tamen cum eis uniuersitas
pulchra sit sediã eaque secun¬
tur. insequenti uolumine per¬
trac temus.¬

Expanded text:
moderatum est itaque, ut id diceretur, moderatum est itaque, ut id diceretur, quod et in praesenti uerum esset et praescientiam significaret futuri. deus enim naturarum optimus conditor, peccantium uero iustissimus ordinator est, ut etiam, si qua singillatim fiunt delinquendo deformia, semper tamen cum eis uniuersitas pulchra sit. sed iam ea, quae sequuntur, in sequenti uolumine pertractemus.
Abbreviated transcription (Latin):
non peccauer. Velilla q̃
peccare non possunt & sin¬
gulabona & in uniuerso
omnia ualdebonas̃. Non enĩ
frustra ẽ. additum ualde
quia & corporis menbra si
&iam singula pulchrasunt
multos tamen inuni uersi
corporis conpage omni pul¬
chriora. Quia oculum uer¬
bigratia placitum atque lau¬
datũ tamen siseparatum
acorpore uiderimus non di¬
ceremus tam pulchrum
quaminilla conefine mẽ¬
brorum. Cum loco suopo¬
situs inuniuerso corpore
cerner&ur. Eauero q̃ pec¬
cando ammittunt decus
propriũ nullo modo tamen
efficiunt ut non &iã ipsa
recte ordinata cum toto
atque uni uerso bona sint.
homo igitus antepeccatũ
& in suo genere utiquebonꝰ
erat sed scriptura pradier¬
misit hocdicere ut illud po¬
tius dicer& quod futurũ
aliquid praenuntia reñ
enimfalsum deillodictum ẽ.
quienim singilla tĩ bonus . ẽ.
magis utique cum omnibus
bonus ẽ. Non autẽ quando cuon¬
bbonus ẽ. Sequitur ut & iã
singillatĩ bonus sit.

Expanded text:
non peccauerunt, uel illa, quae non peccauerunt, uel illa, quae peccare non possunt, et singula bona et in uniuerso omnia ualde bona sunt. non enim frustra est additum: ualde, quia et corporis membra, si etiam singula pulchra sunt, multo sunt tamen in uniuersi corporis conpage omnia pulchriora; quia oculum, uerbi gratia, placitum atque laudatum, tamen, si separatum a corpore uideremus, non diceremus tam pulchrum quam in illa conexione membrorum, cum loco suo positus in uniuerso corpore cerneretur. ea uero, quae peccando amittunt decus proprium, nullo modo tamen efficiunt, ut non etiam ipsa recte ordinata cum toto atque uniuerso bona sint. homo igitur ante peccatum et in suo genere utique bonus erat; sed scriptura praetermisit hoc dicere, ut illud potius diceret, quod futurum aliquid praenuntiaret. non enim falsum de illo dictum est. qui enim singillatim bonus est, magis utique cum omnibus bonus est. non autem, quando cum omnibus bonus est, sequitur, ut etiam singillatim bonus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
&eccebona ualde meritoqui¬
ri potest, Potuit enim pri¬
moreddi homini singillatĩ qđ singi¬
latic & eris quȩ ante facta sunt
redditum . ẽ. tumdemum de
omnibus diciquae fecitds̃ ecce
bona ualde anfoste quia ser¬
todiae proficiuntur omnia
proptere ad eomnibus dicen¬
dũ fuit. Vidit ds̃ omniquȩ
fecit & eccebona ualde. Non
singillatĩ dehis quȩ ipsodiae
facta sunt ⁊ Cur ergode
pecoribus & bestiis & rep¬
tilibus terraedictũ ẽ. quȩ
ad eundem diem seftũ pes¬
tinent nisi fosteilla. Et sin¬
gilla tĩ insuogenere & cum
c&eris uniuersaliter dicibo¬
nameruerunt: E thomo
factus adimaginẽdi nonni¬
s quam ibi constitutus ẽ dic¬
tum sit quod hic pra&ermisuẽ
Quidergodicimus anquia prae¬
scibat ds̃ hominem peccatorũ
Nec in suae imaginis ꝑfectio¬
ne mansurũ : Non singillatĩ
sed cũ c&eris eum dicere uoluit
bonum. Velut intimans
quid ess& futurum. Quiacũ
ea quȩ factas in eo quod fac¬
ta sunt quantum acceper̃
manent sicut uelilla quae

Expanded text:
ecce bona ualde, merito quri potest. potuit enim primo reddi homini singillatim, quod singillatim ceteris, quae antea facta sunt, redditum est, tum demum de omnibus dici, quae fecit deus, ecce bona ualde. an forte, quia sexto die perficiuntur omnia, propterea de omnibus dicendum fuit: uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, non singillatim de his, quae ipso die facta sunt ? cur ergo de pecoribus et bestiis et reptilibus terrae dictum est, quae ad eundem diem sextum pertinent ? nisi forte illa et singillatim in suo genere et cum ceteris uniuersaliter dici bona meruerunt, et homo factus ad imaginem dei nonniaquam ibi constitutus est, dictum sit, quod hic praetermissum est. Quid ergo dicemus ? an, quia praesciebat deus hominem peccaturum nec in suae imaginis perfectione mansurum, non singillatim, sed cum ceteris eum dicere uoluit bonum, uelut intimans, quid esset futurum ? quia, cum ea, quae facta sunt, in eo, quod facta sunt, quantum acceperunt, manent, sicut uel illa, quae
Abbreviated transcription (Latin):
aeris naturam usque ad
undas terras que porrec¬
tam possunt a erea cor¬
pora sus tinere. possunt¬
& auium. quae producta
sunt exaquis proptera¬
quarum tenues alitus
quis cili c& eidem aeri iux¬
ta undas & terras circum¬
fuso atque ob hoc infirmȩs
iggrauate sereno &iam
rore destillant: Siautem
uehementius frigus ẽ : &iã
gelu candidius in albescuNt
Et dixit dss educat terraani¬
Smã uiuã secundũ genus
quadru pedia & reptilia¬
IS & bestias terraesecundum

Expanded text:
aeris naturam usque ad aeris naturam usque ad undas terrasque porrectam possunt aeria corpora sustinere, possunt et auium, quae productae sunt ex aquis, propter aquarum tenues halitus: qui scilicet eidem aeri iuxta undas et terras circumfuso atque ob hoc infimae etadgrauatae sereno etiam rore destillant, si autem uehementius frigus est, etiam gelu candidius inalbescunt. Et dixit dmam vivam secundum genus suum, quadrupedia et reptilia bestias terrae secundum
Abbreviated transcription (Latin):
Etiam ignes & tonitrua. ac̃¬
tractus nubila & conspissatus
pluuiã & congelantibus nu¬
bilis niuem & turbulentius
congelantibus densioribus
nubilis grandinem & disten¬
tus serenum facit occultis
imperiis. & opere dĩ sumis
ad infima undi uersaqua e
creauit amministrantis:
Vnde in illo psalmo com com¬
memorata essent ignis
grando nix glacies sp̃s tem¬
pestatis n& alia sine diuina
pro uidentia fierimo ueri¬
que putarentus. continu o
subi ecit quaefaciunt uerbũ
eius: Siautem trans gresso¬
res illi ante quã trans grede¬
rentur caelestia corpora
gerebant : neque hoc mirũ ẽ.
siconuersasunt expoena
in aeriam qualitatẽ. utiã
sed ista caliginosa & tener
ꝑmissisunt qui eir pro suo
genere quidam qua si carcer
est usque ad tempus iudicii
Et si quid de histrans gresso¬
ribus angelis diligentius
requirendũ ẽ: alius erit
ad commodatior scripturȩ
locus: Proindequod nunc
satis . ẽ: siha ec spatia tur¬
bida et procelloᷤ propter

Expanded text:
etiam ignes ac tonitrua et coetiam ignes ac tonitrua et contractus nubila et conspissatus pluuiam et congelantibus nubilis niuem et turbulentius congelantibus densioribus nubilis grandinem et distentus serenum facit occultis imperiis et opere dei a summis ad infima uniuersa, quae creauit, administrantis. unde in illo psalmo, cum commemorata essent: ignis, grando. nix, glacies, spiritus tempestatis, ne talia sine diuina prouidentia fieri mouerique putarentur, continuo subiecit: quae faciunt uerbum eius. Si autem transgressores illi, antequam transgrederentur, caelestia corpora gerebant, neque hoc mirum est, si conuersa sunt ex poena in aeriam qualitatem, ut iam sed ista caliginosa tenere permissa sunt, qui eis pro suo genere quidam quasi carcer est usque ad tempus iudicii. et si quid de his transgressoribus angelis diligentius requirendum est, alius erit adcommodatior scripturae locus. proinde nunc quod satis est: si haec spatia turbida et procellosa propter
Abbreviated transcription (Latin):
turam. quae non efaere
sed exaquis producta in¬
dicat uolatilia. quia sub¬
tilioris quid ẽ & in auras
exhalati atque distenti.
Sedta men: umoris locusuo¬
latilibus datus est: Aes
autem: a confinio lumino¬
sicaelousque ad aqua rum
fluuida & nuda terrarũ
peruenit. Nontamento¬
tum spatium eius efalati¬
onis umideinfuscant.
Sed usque ad eum finemun¬
de incipit &iã terra nomina¬
ri. Secundum illum psalmũ
ubidicitur. Lauda tednm̃d&
ra : Superior uero pars
aeris propter puramtran¬
quillitatem Caelo cuicon¬
limitatur. communipace
coniungitur & ei us uocabu
lo nuncupatur. inqua for¬
tassis paste sifuerunt
ante trangres sionẽ suã
trans gressores angeli
cum principe suonunc dia¬
bulo tunc archangelo nã
non nulli nr̃i: non eospu¬
tant caelestes. uel super¬
caelestes angelos fuisse :
Non mirum: si post peccatũ
inistam sunt d& rusicali¬
ginẽ ubita men & aersit
Et umore tenui contefa¬
tur qui commo tus uentas
& uede mentius concitatus

Expanded text:
turam, quae non ex aere, turam, quae non ex aere, sed ex aquis producta indicat uolatilia, quia subtilioris quidem et in auras exhalati atque distenti, sed tamen humoris locus uolatilibus datus est. aer autem a confinio luminosi caeli usque ad aquarum fluuida et nuda terrarum peruenit. non tamen totum spatium eius exhalationes humidae infuscant, sed usque ad eum finem, unde incipit iam terra nominari secundum illum psalmum, ubi dicitur: laudate dominum de terra. superior uero pars aeris propter puram tranquillitatem caelo, cui conlimitatur, communi pace coniungitur et eius uocabulo connuncupatur. in qua fortassis parte si fuerunt ante transgressionem suam transgressores angeli cum principe suo, nunc diabolo, tunc archangelo — nam nonnulli nostri non eos putant caelestes uel supercaelestes angelos fuisse —, non mirum, si post peccatum in istam sunt detrusi caliginem, ubi tamen et aer sit et humore tenui contexatur, qui commotus uentos et uehementius concitatus
Abbreviated transcription (Latin):
quod adgestanda corpora
situnda quã aura ualidios.
Ita ut terrena quoque ani¬
malia natantia ferat
rea non putant quia non
in sunt piscibus pedes nec
brico de aequ&errarum:
Nam & illȩ pedes habent¬
& haec genera sineullis
pedibus nondicorequies¬
cunt interra. sed ab ea
uixau t numquam rece¬
dunt: dracones autem sine
pedibus: & inspeluntis re¬
qui es cere & inaere sus¬
tolli perhibentur qui quã¬
quam non facile notisint:
littere tamen non tan¬
tum nr̃ae. sed &iã genti¬
lium ne quaquã deistorũ
animantium genere
tacuerunt. Qua propt̃.
& si de mones aerea sunt
animalia. quo aniã cor¬
porumaeriorum natura
ual& in eis elementũ quodad
faciendum . ẽ. quam ad pati¬
endum aptius duobus subt̃¬
possitis aqua scilic& & terra
uno autem superpositoid
estigne sidereo: distribuunt᷑
aenim ȩlementas ad patien¬
dum duo. umor &umus ad
faciendum autem: aliaduo.
aer & ignis : Si haec ergo
ita sunt : non im peditis¬
ta distinctio nr̃am scrip¬

Expanded text:
quod ad gestanda corpora quod ad gestanda corpora sit unda quam aura ualidior, ita ut terrena quoque animalia natantia ferat,rea non putant, quia non insunt piscibus pedes, nebri cocleaeque terrarum; nam et illae pedes habent et haec genera sine ullis pedibus, non dico, requiescunt in terra, sed ab ea uix aut numquam recedunt. dracones autem sine pedibus et in speluncis requiescere et in aerem sustolli perhibentur: qui quamquam non facile noti sint, litterae tamen non tantum nostrae, sed etiam gentilium nequaquam de istorum animantium genere tacuerunt. Quapropter, etsi daemones aeria sunt animalia, quoniam corporum aeriorum natura ualet in eis elementum, quod ad faciendum est quam ad patiendum aptius, duobus subterpositis. aqua scilicet et terra, uno autem superposito, id est igne sidereo — distribuuntur enim elementa ad patiendum duo: humor et humus, ad faciendum autem alia duo: aer et ignis —: si ergo haec ita sunt, non inpedit ista distinctio nostram scrip
Abbreviated transcription (Latin):
sentiam sentint : Non
ita quae frustra mihiuid&
aquarum animalia sicap¬
pellata reptilia: quẽ ãmo¬
dum aues uolatilia : Nam
si uel nulla memoria uel
sensus tardior animȩ uiuȩ
nomen repuliss& apiscib:
uolatilibus ceste adhiber&
quorum uita in oculis nr̃is
ẽ & memor& garrula &
innidis construendis edu¬
candis que fa & ibus soller¬
tissimam: nec ignoro ita
Quosdam philoso phos suacuus¬
que elementa distribuis seam¬
malia: ut terrena eẽ dicereNs
Non tantũ quȩ in terra repunt
at que gradiuntur. sed aues&i¬
am quod & ipsȩ in terrare¬
quiescant uolando fatiga¬
tȩ: Aerea uero animalia de¬
mones ẽe: caelestiadeos
Quorum quidem nos pastĩ
luminaria. pastim angelos
dicimus: Idem ta men aquis
pisces & suigeneris beluasat¬
tribuunt : Vt nullũ elemen¬
tum suis animalibus uac&
quasi uero subaquis terra ñ
sitaut probare possint
pisces: non in ea requi esre
acreparare natandi uires
sicut uolandi aues: Et for¬
terarius pisces id faciunt:

Expanded text:
sentiam sentiunt. non sentiam sentiunt. non itaque frustra mihi uidetur aquarum animalia sic appellata reptilia, quemadmodum aues uolatilia; nam si uel nulla memoria uel sensus tardior animae uiuae nomen repulisset a piscibus, uolatilibus certe adhiberetur, quorum uita in oculis nostris est et memor et garrula et in nidis construendis educandisque fetibus sollertissima. Nec ignoro ita quosdam philosophos sua cuiusque elementi distribuisse animalia, ut terrena esse dicerent non tantum. quae in terra repunt atque gradiuntur, sed aues etiam, quod et ipsae in terra requiescant uolando fatigatae,. aeria uero animalia daemones esse, caelestia deos: quorum quidem nos partim luminaria, partim angelos dicimus. idem tamen aquis pisces et sui generis beluas adtribuunt, ut nullum elementum suis animalibus uacet: quasi uero sub aquis terra non sit, aut probare possint pisces non in ea requiescere ac reparare natandi uires sicut uolandi aues, etsi forte rarius pisces id faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
bus ignobiles quã quam
enim sint & animalia
uentur ⁊ & tã pauca fostas¬
se interis repunt: quã pau¬
ca in aquis gradiuntur
Non nulli autẽ putauerun
propterea non animam uiuã
sed reptilia animarum uiua¬
rum pisces esse appellatos:
quod eis memoria nulla sit
nec aliqua uita uel ut ratio¬
niuicinior sed falliteos
experientia minor: Nam
quidã scripserunt : qua eanĩ¬
ad uestere potuerunt. in
uiuariis pisciũ multa mi¬
randa sed &iã si foste fal¬
sa scripserunt: memoriã
tamen pisces habere cestir¬
simum .ẽ. quod ipse sum ex¬
pestus. & experiantur
quipos sunt. & uolunt
Namfons quidam magnus
bullensium regiorum:
fere plenus ẽ. piscium:
solent autẽ homines desuꝑ
in tuentes eis aliquid iacere:
quod sibi uel praeripiant
confluentes uel intersedi¬
ripiant concestanter. quo
pastu ad su&i deambulantib
superoram fontis hominib:
ipsi quo que cum eis congrega¬
tim natando eunt & rede¬
unt expectantes undea¬
liquid iactent quoprae¬

Expanded text:
bus ignobiles. quamquam bus ignobiles. quamquam enim sint et animalia uentur, et tam pauca fortasse in terris repunt, quam pauca in aquis \'gradiuntur. Nonnulli autem putauerunt propterea non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum pisces esse appellatos, quod eis memoria nulla sit nec aliqua uita uelut rationi uicinior; sed fallit eos experientia minor. nam quidam scripserunt, quae animaduertere potuerunt in uiuariis piscium, multa miranda. sed etiamsi forte falsa scripserunt, memoriam tamen pisces habere certissimum est. quod ipse sum expertus, et experiantur, qui possunt et uolunt. nam fons quidam magnus Bullensium regionum fere plenus est piscium. solent autem homines desuper intuentes eis aliquid iacere, quod sibi uel praeripiant confluentes uel inter se diripiant concertantes. quo pastu adsuefacti deambulantibus super oram fontis hominibus ipsi quoque cum eis gregatim natando eunt et redeunt, expectantes, unde aliquid iactent, quorum prae
Abbreviated transcription (Latin):
ait infirma mento caelisicut
deluminaribus: sed uolantia
inquit supesterras secundũ
firmamentũ caeli. Id ẽ iux¬
ta firmamentũ caeli Qui¬
a uidelic& hoc caliginosum
& humidũ spatium inquo a¬
uesuolant: illi spatio conti¬
guum est ubi uolare non pos¬
sunt: quod iam merito tran¬
quillitatis & qu&is ꝑtin&
ad firmamentũ caeli : incae¬
lo ergo uolant aues sed in
isto quod ille psalmus & iã
locis uolatilia caeliinoniam
infirmamento : Sed secunda
firmamentũ. non nulli pu¬
tant propter sensus tar¬
ditatẽ non animã uiuam
sed reptilia animarum ui¬
uarum appellata : Sed si ꝓp¬
terea sic appellarentur auib
dar&ur nomen ani mȩui¬
uȩ: Cum uero & ipsa uolati¬
lia dicta sunt sicut illa rep¬
tilia: ut subaudiatur anima¬
rum uiuarum: fatendum
est ut arbitror i tadictũ:
est acsi dicer&ur: quaes
inanimabus uiuis repti¬
lia ueluolatilia Si cutdi¬
ciposs& inobilia homi¬
num : ut in tellegeremus
qui cum que sunt in homini¬

Expanded text:
ait ; in firmamento caeli, sicut ait ; in firmamento caeli, sicut de luminaribus, sed, uolatilia, inquit, super terras secundum firmamentum caeli. id est iuxta firmamentum caeli, quia uidelicet hoc caliginosum et humidum spatium, in quo aues uolant, illi spatio contiguum est ubi uolare non possunt, quod iam merito tranquillitatis et quietis pertinet ad firmamentum caeli. in caelo ergo uolant aues, sed in isto, quod ille psalmus etiam locis uolatilia caeli, non tamen in firmamento, sed secundum firmamentum. Nonnulli putant propter sensus tarditatem non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum appellata. sed si propterea sic appellarentur, daretur auibus nomen animae uiuae. cum uero et ipsa uolatilia dicta sunt. sicut illa reptilia, ut subaudiatur animarum uiuarum, fatendum est, ut arbitror. ita dictum, ac si diceretur: quae sunt in animabus uiuis reptilia uel uolatilia, sicut dici posset: ignobilia hominum, ut intellegeremus, quicumque sunt in homini
Abbreviated transcription (Latin):
uestatur in aliud aelementũ:
& quãuis naturȩ suae sursũ
nitendo indic& app&itum
in celestẽ : tamen superiorẽ
tranquillitatẽ non possit
euadere quia multo aere su¬
peratus & in eum conuersus
extinguitur. Acperhoc in
istarerum paste corruptibi¬
liore atq pigriore turbu¬
lentis motibus agitatur
adtemperandum eiusri¬
gorem & adusus terro resq
mostalium.: Quia ergo &i¬
am tactu quiad terram ꝓ¬
priae ꝑtin& sentiri poss
& fluctus undarum & fla¬
tus aurarum : Propterea
ipsa quoque aquatilium ani¬
malium corpora & terra¬
nis uaescuntur. & maxime
aues: interra &iam reqdͥ¬
es cunt f&usque propagat
Pars enim humoris quȩ uapora¬
liter ex ala tur &iam suꝑ terras
extenditus: Id eo quecumdixis¬
seiscriptura educant aquerep¬
tilia animarum uiuarũ & uo¬
latilia in quit supesterras addi¬
dit sanedicens secundum fir¬
ma mentum caeli in quopo¬
test aliquanto manifesteer
apparere illud quod antea ui¬
debatur obscurum : Non enĩ

Expanded text:
vertatur in aliud elementum. vertatur in aliud elementum. Et quamvis naturae suae sursum nitendo indicet appetitum, in caelestem tamen superiorem tranquillitatem non possit euadere, quia multo aere superatus et in eum conuersus extinguitur . ac per hoc in ista rerum parte corruptibiliore atque pigriore turbulentis motibus agitatur ad temperandum eius rigorem et ad usus terroresque mortalium. Quia ergo etiam tactu, qui ad terram proprie pertinet, sentiri possunt et fluctus undarum et flatus aurarum, propterea ipsa quoque aquatilium animalium corpora et terrenis uescuntur et, maxime aues, in terra etiam requiescunt fetusque propagant; pars enim humoris, quae uaporaliter exhalatur, etiam super terras extenditur. ideoque, cum dixisset scriptura: educant aquae reptilia animarum uiuarum et uolatilia, inquit, super terras, addidit sane dicens: secundum firmamentum caeli, in quo potest aliquanto manifestius adparere illud, quod ante uidebatur obscurum. non enim
Abbreviated transcription (Latin):
pennis uolantes quẽ ammo¬
dũ pisces quibusdã suis alis
na tantes: Pr̃o inde scienter
tam quã sp̃s dĩ quiscribenti
aderat. ex aquis dicit pro¬
ducta uolatilia. aquarũ
natura bipestitũ locum
sostita est. Inferiorem
scilic& inunda labili supe¬
riorem uero aura fatiilli
illum deputatũ natantib
sensus animalibus datos uidem
Olfatum explorandis uaporib
Guse tũ explorandis liquorib
quod enim ad tactũ aquas
uentos que sentimus. hoc est
quod terr a solida omnibus
ammixe&ur elementis
Sed in his crassioribus senti¬
tur amplius: ita ut iam tan¬
gendo contractari ualeaNT
ideo que &ifta: induabus
maxime mundi pastibus
generaliter terrae nomine
conplectunt᷑: sicut illepsal¬
mus ostendit: Omnia supe¬
riora ab illo principio enu¬
merans. Lauda tȩ dñm de
celis: omnia que inferiora
abalio principio Laudate
pestatis & omnes abrssi
nominantur: &ignisis¬
tequi urit tangentem
quia d&erre nischumidis mo¬
tibus ita efistit. ut subinde

Expanded text:
pennis uolantes, quemadmopennis uolantes, quemadmodum pisces quibusdam suis alis natantes. Proinde scienter tamquam spiritus dei, qui scribenti aderat, ex aquis dicit producta uolatilia. quarum natura bipertitum locum sortita est: inferiorem scilicet in unda labili, superiorem uero in aura flabili, illum deputatum natantibussensus animalibus datos uidemus: olfactum explorandis uaporibus, gustatum explorandis liquoribus. quod enim et tactu aquas uentosque sentimus, hoc equod terrae solidum omnibus admiscetur elementis; sed in his crassioribus sentitur amplius, ita ut etiam tangendo contrectari valeant. Ideoque et ista in duabus maxime mundi partibus generaliter terrae nomine complectuntur: sicut ille psalmus ostendit, omnia superiora ab illo principio enumerans, Laudate Dominum de coelis; omniaque inferiora ab alio principio, Laudate tempestatis et omnes abyssi nominantur, et ignis iste qui urit tangentem , quia de terrenis et humidis motibus ita existit, ut subinde
Abbreviated transcription (Latin):
tis natura mouentur con¬
ditionem introducer & pri¬
us caelestia luminaria.
Deinde aquarum animantia.
terrarũ autem postrema
narrauit non quod a erem
pracer miserit. Sed quod pu¬
rissimi & qui &issimi aeris
ubi uolare aues non posse
dicuntur. Siqua sunt spatia
caelo superiori coniunguNT :
Et caeli nuncupatione: inscrip¬
turis ad superiorẽ mundi
pastem pestinere intelle¬
guntur. ut terrae nomine
uniuersaliter hoctotum
signific&us exquo incipit
deor sum uersus ignis gran¬
do nixglaties spiritus tem¬
pestatis. & omnes abrssi.
donec ꝑueniatur adaridã
quȩ proprio nomine terra
dicitur aeritaqueille supe¬
rantis ẽ : Neque pra &ermis¬
sus ẽ. caelo nominato ne que a¬
numeratus increandis anima¬
libus: Iste uero inferior quiex¬
cipit exlationes humidas maris
ac terrae & ad sustinendas
aues quodã modo crassatur
Non nisi exaquis accipit
animalia quod enim eius
humidum ẽ: hoc postat ali¬
tum corpora. quaeita nituN᷑

Expanded text:
tis natura mouentur, contis natura mouentur, conditionem introduceret prius caelestia luminaria, deinde aquarum animantia. terrarum autem postrema narrauit, non quod aerem praetermiserit, sed quod purissimi et quietissimi aeris, ubi uolare aues non posse dicuntur, si qua sunt spatia caelo superiori coniunguntur et caeli nuncupatione in scripturis ad superiorem mundi partem pertinere intelleguntur, ut terrae nomine uniuersaliter hoc totum significetur, ex quo incipit deorsum uersus: ignis, grando. nix, glacies, spiritus tempestatis et omnes abyssi, donec perueniatur ad aridam, quae proprio nomine terra dicitur. aer itaque superrantis est, neque praetermissus est caelo nominato neque adnumeratus in creandis animalibus; iste uero inferior, qui excipit exhalationes humidas. maris ac terrae et ad sustinendas aues quodammodo crassatur, nonnisi ex aquis accipit animalia. quod enim eius humidum est, hoc portat alitum corpora, quae ita nituntur
Abbreviated transcription (Latin):
ra corporali tanto est
uicinius naturȩ spãli quam¬
uis longe distante generequar¬
doquidem illud corpus est.
te disseratur secundum
diuersitatẽ corpor eorũ
elementorũ sensus . eẽ. cor¬
poris distributos anima
ta men cui senti endiuis inẽ¬
ar Cum corporea non sit. ꝑsub¬
tilius corpus agitat uigorem
sentiandiinchoat itaque mo¬
tum inomnibus sensibus a sub¬
tilitate ignis: sed non in omii¬
bus adidem ꝑuenit̾ inuisu
enim ꝑuenit represso calore:
usque ad eius lucem in audi¬
tuusquead liquidiorem aerẽ
calorẽ ignis pen&rat : Inol¬
facto autem transitaerem
purum: & ꝑuenit adhumi¬
dam exaltationẽ. Vndecras¬
sior haec aura subsistit  In
gus tu & hanc transit:
& ꝑuenit usque adhumorẽ
corpulentiorẽ. quo &iã
pen&rato atquaetrasiecto
cum ad terrenã grauitatẽ
peruenit. tangaendi ulti
mum sensumagit. Nonigi¬
tur ignorabat naturas ele¬
mentorũ eorum que ordi¬
nem quicum uisibili um.
quae intramundu melemen¬

Expanded text:
ra corporali, tanto est ra corporali, tanto est uicinius naturae spiritali quamuis longe distante genere, quandoquidem illud corpus est, te disseratur secundum diuersitatem corporeorum elementorum sensus esse corporis distributos, anima tamen, cui sentiendi uis inest, cum corporea non sit, per subtilius corpus agitat uigorem sentiendi. inchoat itaque motum in omnibus sensibus a subtilitate ignis, sed non in omnibus ad idem peruenit. in uisu enim peruenit represso calore usque ad eius lucem, in auditu usque ad liquidiorem aerem calore ignis penetrat; in olfactu autem transit aerem purum et peruenit ad humidam exhalationem: unde crassior haec aura subsistit. in gustatu et hanc transit et peruenit usque ad humorem corpulentiorem: quo etiam penetrato atque traiecto, cum ad terrenam grauitatem peruenit, tangendi ulti-. mum sensum agit. Non igitur ignorabat naturas elementorum eorumque ordinem, qui cum uisibilium, quae intra mundum in elemen
Abbreviated transcription (Latin):
inore sapiunt: ipsius oris hu¬
mori commis centur ut sapi¬
ant. &iamsi arida cum acci¬
perentur fuisse uideantur:
ignis tamen omnia pen&rat
ut motũ in eis faciat: Nam
& humor priuatione calo¬
ris congelas cit: & cumpos¬
sint feruercere c &era ele¬
menta igne ferues cere non
potest: Facilius quippe ex¬
tinguit᷑ ut ignis non sit quã
frigidus maneat. a ut fit alicu¬
ius frigidi contactu tepidor
Tac tus autem qui ẽ. quintus
insensibus: terre no ȩlemento
magis congruit. Pro indeꝑ
totũ corpus animantis quod
maxi me ex terra ẽ. quȩ que
tacta sentiuntur. .Dicunt
&iã nec uideri sineigne pos¬
sealiquid nec tangi sin&erra
hab& accepisse uocabulum
Ideo autẽ caloris priuatione
cum corpus nimie friges cit
obtundi sensum: quia motus
pigrescit qui excalorein ẽ
corporidumignis aerem ce
aer humida & humnor terre¬
na quaeque afficit. subtilio¬
ribus scilic& crassiora pene¬
trantibus quanto autem
quis que subtilius ẽ innatu¬

Expanded text:
in ore sapiunt, ipsius oris huin ore sapiunt, ipsius oris humori commiscentur, ut sapiant, etiamsi arida cum acciperentur fuisse uideantur. ignis tamen omnia penetrat, ut motum in eis faciat. nam et humor priuatione caloris congelascit et, cum possint feruescere elementa cetera, ignis frigescere non potest; facilius quippe extinguitur, ut ignis non sit, quam frigidus manet aut fit alicuius frigidi contactu tepidior. tactus autem, qui est quintus in sensibus, terreno elemento magis congruit; proinde per totum corpus animantis, quod maxime ex terra est, quaeque tacta sentiuntur. dicunt etiam nec uideri sine igne posse aliquid nec tangi sine terrhabet, accepisse uocabulum; ideo autem caloris priuatione, cum corpus nimie frigescit, obtundi sensum, quia motus pigrescit, qui ex calore inest corpori, dum ignis aerem et aer humida et humor terrena quaeque adficit, subtilioribus scilicet crassiora penetrantibus. Quanto autem quidque subtilius est in natu
Abbreviated transcription (Latin):
terhunc turbulentem & cali¬
gino sum locũ qui humida ex¬
alatione pinguescit. Quam¬
uis & ipse sepius caelinomine
nuncup&ur: Ac ꝑ hoc non
scriptũ ẽ. Produ cant aq̃
reptilia animarum uiuarũ
Et producat aer uolatilia uolan¬
tia super terrã: sed utrũque
hoc animantium genus ex aqͥs
productũ ẽẽ narratur.
Quid quid ergo aquarum siue
Labiliter undosum & fluui dum ẽ
Siue ua poraliter tenuatum
atquesus pensum: ut illud
reptilibus animarũ uiuarũ
hoc uolatilibus appareatdis¬
tributũ. Ut rumq tamen
humidȩnaturae deputatur:
Ideoque sunt &iã qui subtilis¬
sima consideratione quinq:
istos manifestissimos corpo¬
ris sensus. secundum quat tu¬
or usitat aelementa itadis¬
tinguant. Vt oculos adig¬
nem. Aures ad aerẽ dicani
pestinere Ol faciendiaũ.
gustandi que sensum: nãre hu¬
midȩ ad tribuant Et ol¬
factũ quidam: istis exͣlatio¬
nibus humidis quibus crassa¬
tis humoribus namquȩ cumq

Expanded text:
ter hunc turbulentum et caliter hunc turbulentum et caliginosum locum, qui humida exhalatione pinguescit, quamuis et ipse saepius caeli nomine nuncupetur. ac per hoc non scriptum est: producant aquae reptilia animarum uiuarum, et producat aer uolatilia uolantia super terram, sed utrumque hoc animantium genus ex aquis productum esse narratur. quidquid ergo aquarum siue labiliter undosum et fluidum est siue uaporaliter tenuatum atque suspensum, ut illud reptilibus animarum uiuarum, hoc uolatilibus adpareat distributum, utrumque tamen humidae naturae deputetur. Ideoque sunt etiam, qui subtilissima consideratione quinque istos manifestissimos corporis sensus secundum quattuor usitata elementa ita distinguant, ut oculos ad ignem. aures ad aerem dicant pertinere. olfaciendi autem gustandique sensum naturae humidae adtribuunt: et olfactum quidem istis exhalationibus humidis, quibus crassatis humoribus. nam quaecumque
Abbreviated transcription (Latin):
praes crutati sunt non par¬
ua questio ẽ. Alii enim itadi¬
cunt omnia in omnia posse
mutari atque conuesti: Alii
uero ẽẽ aliquid omnino pro¬
prium singulis ꝑhibent ele¬
mentis quod in alterius ele
gentius disputabimus : Nunc
autẽ quod prȩsentẽ sermonẽ
aitinel. hec commemoranda
existima ui ut intellegamus
seruatũ eẽ ordinem rerum
quo prius opostuit aquarũ anima¬
liaquam terrarũ natura narrare¬
creata. Nec ullo modo arbi tran¬
dum est. pra&er missum esse
in hacscriptura nullũ mundihũi
elementũ : cumquattuor notis¬
simis eum constare ꝑ sua sumsit.
quia uid &ur hiccaelũ & aquã
& terrã commemorari. deae¬
reautẽ tacere: consue tudo
quippe nostrarũ scripturarũ
ẽ aut caeli & terra nomine
mundũ appellare. aut inter¬
dum addere & mare: Aeritaq
uel ad caelũ ꝑtinere intellegit᷑
siqua sunt in eius superi uspar¬
tibus tranquillissima & paca¬
tissima Spatia uel ad terramꝓp¬

Expanded text:
perscrutati sunt, non parperscrutati sunt, non parua quaestio est. alii enim dicunt omnia in omnia posse mutari atque conuerti; alii uero esse aliquid omnino proprium singulis perhibent elementis, quod in alterius elemgentius disputabimus; nunc autem, quod ad praesentem sermonem adtinet, haec commemoranda existimaui, ut intellegamus seruatum esse ordinem rerum, quo prius oportuit aquarum animalia quam terrarum creata narrare. Et nullo modo arbitrandum est praetermissum esse in hac scriptura ullum mundi huius elementum, cum quattuor notissimis eum constare persuasum sit, quia uidetur hic caelum et aqua et terra commemorari, de aere autem taceri. consuetudo quippe nostrarum scripturarum est aut caeli et terrae nomine mundum appellare aut interdum addere et mare. aer itaque uel ad caelum pertinere intellegitur, si qua sunt in eius superioribus partibus tranquillissima et pacatissima spatia, uel ad terram prop
Abbreviated transcription (Latin):
ut increandis habitatori¬
bus inferioris huius mundi
d& erra: quodita sit aeriaqua
similis.: Vt eius exalationi¬
bus pinguescereprob&ur.
ut & spiritũ ꝓcellae faciat
id ẽ uentũ & nubila contra¬
hat. & possit uolatus auiũ
sustinere: qua propter &iã¬
siuerum dixit quidã secula¬
rium po&arũ nubes exce¬
dit olr̃pus : & pacem mag¬
nã ten& qui a ꝑhib&ur
in olrmpi uestice aer
.eẽ tã tenuis. ut nequenu¬
bibus obum br&ur nect᷑¬
b&ur uento. nec susten¬
tare aliter possit. Nec
ipsos qui foste ascenderent
homines crassioris aurae
spũ ale re. sicut inisto aere
consuerunt: & tamen
& ipseaer ẽ: Vnde aquis
uicina qualita te diffundit᷑.
Propienta iꝑsiquoque auuti¬
damnaturã conuersus diluus
ẽpore creditur .: Neque enim
arbi trandum ẽ aliquid despa¬
tiis siderei caeli usurpas se:
Cum omnes &iã altissimos
montes aqua trans cenderat.
Quam quã de conuersione ele¬
mentorũ &iã interipsos qui
haec ociosa cura subtilissi me

Expanded text:
ut in creandis habitatoriut in creandis habitatoribus inferioris huius mundi de terra, quod ita sit aeri aqua similis, ut eius exhalationibus pinguescere probetur, ut et spiritum procellae faciat, id est uentum et nubila contrahat, et possit uolatus auium sustinere. quapropter etiamsi uerum dixit quidam saecularium poetarum: nubes excedit Olympus, et: pacem magna tenent, quia perhibetur in Olympi uertice aer esse tam tenuis, ut neque nebulis obumbretur nec turbetur uento nec sustentare alites possit nec ipsos, qui forte ascenderint homines, crassioris aurae spiritu alere, sicut in isto aere consuerunt, tamen et ipse aer est, unde aquis uicina qualitate diffunditur, et propterea ipse quoque in humidam naturam conuersus diluuii tempore creditur. neque enim arbitrandum est aliquid de spatiis siderei caeli usurpasse, cum omnes etiam altissimos montes aqua transcenderat. Quamquam de conuersione elementorum etiam inter ipsos, qui haec otiosa cura subtilissime