comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inruc̾e pupilli nõ obłigantim.
¶Neꝙ tñ brditatem adire. ne¬
ꝙ ne bõnoꝵ possic̃em ꝑetere.i
neq hrditatem exfidqicomi¬
sso susipe aliter possũt. nisi tu¬
t̃oͬris auctoritate. qũaius lu¬
crosa sit.nẽ ullum dapnum
ħant. ¶Tutor aũt statĩ mi
ip̃o negot̃o presens debet auc¬
tor fieri. sihoc pupillo prodes¬
sc. estĩm᷑auent. Post tp̃s uero
aut pepłãm int̾posita tutoris¬
auctoritas nichil agit. ¶Si
int̾ tutorem pupillum ue agẽ
us tutor ut olim ꝯstituit᷑. s cu¬
ratͥor inlocũ eĩ datur. quo int̾ucs¬
nĩcte iudiciũ pagitur ⁊ eoꝑac¬
to. curator ẽẽ desmit. Qnb a¬

Expanded text:
invicem pupilli non obligantur. Neque tamen hereditatem adire neque bonorum possessionem petere neque hereditatem ex fideicommisso suscipere aliter possunt nisi tutoris auctoritate, quamvis lucrosa sit neque ullum damnum habeat. Tutor autem statim in ipso negotio praesens debet auctor fieri, si hoc pupillo prodesse existimaverit. post tempus vero aut per epistulam interposita auctoritas nihil agit. Si inter tutorem us tutor, ut olim, constituitur, sed curator in locum eius datur, quo interveniente iudicium peragitur et eo peracto curator esse desinit. TIT.
Abbreviated transcription (Latin):
necessanapupillis
est. inquibuidũ. nõ est nece¬
ssana. Ee ecec siquid dansib
scipulctur. non est necessaĩa
tutoris auctoritas. ꝙ si alus
pupilli promitant. necesana est

Expanded text:
necessaria pupillis est, in quibusdam non est necessaria. ut ecce si quid dari sibi stipulentur, non est necessaria tutoris auctoritas: quod si aliis pupilli promittant, necessaria est:
Abbreviated transcription (Latin):
actioẽs que in alique aut̃
ip̃o unt cõpetũt aut apreto¬
re dantur ⁊ inb̾rede cque
cõpetũt aut dan iolẽr. Est
ei certissim.a iuns regłaer
m̃aleficus penales. actiões
in ħredẽ reinõ competere. ul¬

Expanded text:
actiones, quae in aliquem aut ipso iure conpetunt aut a praetore dantur, etiam in heredem aeque conpetunt aut dari solent; est enim certissima iuris regula ex maleficiis poenales actiones in heredem nec conpetere
Abbreviated transcription (Latin):
rebus que aĩacaient damp¬
nũ iniuna datũ hac parte uẽ¬
dicatus. Siquid enĩ ustum
aut niptũ aut fractũ fueĩt
actio hoc excapite cõstituit᷑.
Quaqua potent sola mpri
appellatio. in om̃es istas car¬
sas sufficere. Nuptũ enĩ inte¬
lligitur quod quo quom̃o
coruprũ est. Unde nõ solu
usta aut fracta. s etĩa scissa ar̃
collisa ⁊ effusa ⁊ quo quomodo
perẽpta. atq derenora facta lox
u̾bo cõtinentur. Deniq res̃poꝵ¬
sum est siquis in alienũ uiyỹ
aut oleũ idmiscuerit quo ra¬
turalis bonitas uini uł oleico¬
rupetur ex hac paite legis cỹ
tenen. ¶Alud palam est
sicut ex primo capite ita demũ¬

Expanded text:
a carent, damnum iniuria datum hac parte uindicatur. si quid enim ustum aut ruptum aut fractum fuerit, actio hoc capite constituitur, quamquam potuerit sola rupti appellatio in omnes istas causas sufficere; ruptum enim intellegitur, quod quoquo modo corruptum est; unde non solum usta aut fracta, sed etiam scissa et collisa et effusa et quoquo modo perempta atque deteriora facta hoc verbo continentur: denique responsum est, si quis in alienum vinum aut oleum id immiserit quo naturalis bonitas vini vel olei corrumperetur, ex hac parte legis eum teneri. Illud palam est, sicut ex primo capite ita demu
Abbreviated transcription (Latin):
quasi exnoua milotis no lũ¬
tate. De iuꝙ sim arrogatõez
datus fuerit miles uł filiᷤ¬
fanilias e mamcipatus est.
testamentum quasi mautis
ernona uoluntate u̾alet
nec uidetur capitis duni¬
nutione uitum fier.

Expanded text:
quasi ex nova militis voluntate. Denique et si in adrogationem datus fuerit miles vel filiusfamilias emancipatus est, testamentum eius quasi militis ex nova voluntate valet nec videtur capitis deminutione irritum fier
Abbreviated transcription (Latin):
pium nõ uaufẽn. ueluti si
rc̃ depoĩta culp̃a quoq promisit.
siuc bona fide possideat siue u¬
sufructũ in eaquis hãt uł na
alluiduis ut intersit eiꝰ nõ ra¬
pi dicẽdũ est cõpetere ci hanc
actioẽ nõ ut dñium accipiat.
s illud solũ quod ex bonis cius
qui rapuna passus est .i. quod
ex sułu eius ablatũ eẽ ꝓponar᷑.

Expanded text:
on auferri, veluti si in re deposita culpam quoque promisit, sive bona fide possideat, sive usum fructum in ea quis habeat, vel quod aliud ius ut intersit eius non rapi: dicendum est, competere ei hanc actionem, ut non dominium accipiat, sed illud solum quod ex bonis eius qui rapinam passus est, id est quod ex su
Abbreviated transcription (Latin):
interest utrũ cũulis. anna¬
turalis ut obligatio ciu ad¬
ut pro ẜuoquoq obligͣcͣtur.
ip̃e dñs inid quod naturalit̃
tantũ ipse obuigatur s etĩa
hrede oblig. itum relinquid.
Eideuisor ⁊ prẽcedere obliga¬
tioem ⁊ sequi potest. ¶ Si
plures sint sideuissores quot¬
quot erũt numero singuli ĩ
solidum tenentur. Itãqr ub¬
um est creditori aquo uelit
solidum petere. Grex ẽpla
diui adriani cõpelutur credi¬
tor a singłis qui modo soluẽ¬
do sunt uctis contestate cp̃r
puitͥes petere. Ideoq ñiquis
ex fideuissorib eo tp̃r solue¬
donõ sit hec ceteros oͬnerat
Set ⁊ si ab uno fideussore
creditor totũ consecutus fu¬
ent. huius solus detimẽtr̃
ent sus proquo fideuissiti
souicdo nõsit ⁊ sibi imputa¬
re debet. cum potuent adiu¬
an ex epistola duu adriam
⁊ desiderare ut pro parte ĩse
dctur accio. ¶ Eideussorec
ita obuigan nõ possũt ut pł
debcant qua debet is proquo
obligantur. Nan ⁊ corũ obli¬

Expanded text:
interest, utrum ciuilis an naturalis obligatio sit, cui adut pro seruo quoque obligetur, ipse dominus in id, quod sibi tantum ipse obligatur, sed etiam heredem obligatum relinquit. Fideiussor et praecedere obligationem et sequi potest. Si plures sint fideiussores, quotquot erunt numero, singuli in solidum tenentur. itaque liberum est creditori, a quo velit solidum petere. sed ex epistula divi Hadriani compellitur creditor a singulis qui modo solvendo sint litis contestatae tempore partes petere. ideoque si quis ex fideiussoribus eo tempore solvendo non sit, hoc ceteros onerat. sed et si ab uno fideiussore creditor totum consecutus fuerit, huius solius detrimentum erit, si is pro quo fideiussit solvendo non sit : et sibi imputare debet, cum potuerit adiuvari ex epistula divi Hadriani, et desiderare ut pro parte in se detur actio. Fideiussores ita obligari non possunt, ut plus debeant, quam debet is pro quo obligantur: nam eorum obli
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ suasisse augusto quod
diceret utilissimũ ⁊ neces¬
sanum hoc ciuubus ẽẽ prop¬
ter magnas ⁊ longas poreg¬
nationes. que apuducteros
eẽt ubi siquis testamẽtum

Expanded text:
tium suasisse Augusto, quod diceret, utilissimum et necessarium hoc civibus esse propter magnas et longas peregrinationes, quae apud veteres fuissent, ubi, si quis testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
dirẽt. Sed naturalia quidem
iura. que apud om̃s gentes p¬
cque ẜuantur. diuina quadã
prouidenci ⁊ constituta. semp
furma atq inmutabilia ꝑina¬
nent. Ea uero quȩ ip̃a sibi que¬
q ciuitas cõstituit. sepe muta¬
n solent. uł tãcito cõsensu ppłi.
uł aliapostea lege lata. ¶Om̃e
aũ ius quo nos utimur. uł ad
ad acciones. at prius. uideamꝰ
sse. sipsoe quaꝵ causa statutũ¬

Expanded text:
dirent. Sed naturalia quidem dirent. Sed naturalia quidem iura, quae apud omnes gentes peraeque servantur, divina quadam providentia constituta, semper firma atque immutabilia permanent: ea vero quae ipsa sibi quaeque civitas constituit, saepe mutari solent vel tacito consensu populi vel alia postea lege lata. Omne autem ius, quo utimur, vel ad ad actiones. ac prius de personsse, si personae, quarum causa statutu
Abbreviated transcription (Latin):
cdilescurules edictũ deqbadã
riporcio est. ¶Responsa pru¬
denctũ sũt sente̾ncie ⁊ opini¬
oñes corũ. quibus ꝓmissum
erat uira c̃dere. Nam antig¬
tus institutũ erat. ut ẽc̃ntq
uira p̾ublice interp̃tarentur.
Quibus ãcesarc ius respondẽ¬
didatum ẽ. qui iris conful¬
ti apellabantur. Quorũ omi¬
um sentẽdie. ⁊ opiniones. Eã
auctoritatẽ tenebant ut uic¬
ci rececłe aresponso eoꝵ nõ lice¬
ret ut est constitutũ. ¶ Ex
scripto nis ucnit. qd̾ usus c̃õ¬
probauit. Nam diuturnimo¬
res cõ sensu utẽtium cõproba¬
ti. lege ĩmitantur. EEt non
in clegant induas spes. iusi
cuule distributũ uidetur. Nã
origo eiꝰ. ab institutis duaruo
ciuitatũ. athenanum scł. ⁊ la¬
cedemoniorũ. fluxisse uidctur.
Inbis em̃ ciuitatibus ita agi
solitũ eãt utl accdemoniiqͥd̾
mag̃ ea que pro legib obsua¬
rent᷑. memorie man̾darẽt. ateh¬
nienses uero ea que in legibus
scripta comprchendisset. custo¬

Expanded text:
diles curules edictum de quibusonorarii portio est. Responsa prudentium sunt sententiae et opiniones eorum, quibus permissum erat iura condere. nam antiquitus institutum erat ut essent qui iura publice interpretarentur, quibus a Caesare ius respondendi datum est, qui iurisconsulti appellabantur. quorum omnium sententiae et opiniones eam auctoritatem tenebant ut iudici recedere a responso eorum non liceret, ut est constitutum. Ex non scripto ius venit, quod usus comprobavit. nam diuturni mores consensu utentium comprobati legem imitantur. Et non ineleganter in duas species ius civile distributum videtur. nam origo eius ab institutis duarum civitatium, Athenarum scilicet et Lacedaemonis, fluxisse videtur: in his enim civitatibus ita agi solitum erat, ut Lacedaemonii quidem magis ea quae pro legibus observarent memoriae mandarent, Athenienses vero ea quae in legibus scripta reprehendissent custo
Abbreviated transcription (Latin):
decreuit. uł edicto p̾cepit. lege
ẽẽ constat. Hee sũt. que cõsti¬
tuciones appellant᷑. Plane ex
bis. quedam sũt ꝑsonales.q̃.
nec ad exemplum trahũtur.
uł sicui pena irrogauit. uł sicui¬
sine exemplo subuenit. ꝑsõa
tenẽt. ¶ Pretorũ quoq edic¬
ta. nõ modicam uiris optinẽt
auctoritatẽ. Hoc etiam ius ho¬
nor.ariũ solemus appellare. qͥ
qui honores gerũt .i. magistr¬
acuᷤ auctori tatẽ huic um de¬
deͤrũt. ¶Proponebant aũ⁊¬

Expanded text:
egem esse constat. haec sunt quas uolgo constitutiones appellamus. Plane ex his quaedam sunt personales nec ad exemplum trahuntur: si quam poenam irrogauit usine exemplo subvenit, personatenent. Praetorum quoque edicta non modicam iuris optinent auctoritatem. haec etiam ius honorarium solemus appellare, quod qui honorem gerunt, id est magistratus, auctoritatem huic iuri dederunt. proponebant e
Abbreviated transcription (Latin):
ius ꝙ erat tp̃rm
desicrntdan. posteaqua pri¬
mo consules. pupillis utͥ¬
usꝙ sexus. tutores ex inq¬
sicione darsceperunt. d̾iñ ꝓ̾¬
tores ex constitucioĩb.Nã
isupra scriptis legibus.⁊
neq decautor atutoribus
erigenda.rem saluam pppi¬
llis fore. neqd̾ cõpellendis
cutorib adturele aministra¬
cioñc: quicquã cauebatur.
Sed boc uue utimur. ut ro¬
me quidem prefectus uxbis.
uł prctor. scd̾ suam uiris dic¬
tionẽ. impro uĩcus auĩt. pre¬
sides Ex inquutione tutores
creaient. uł magistratus uis¬
supreñdum. sinon sint ma¬
fficultates hõmum resecãtes.
nec expetata iussionc presidỹ
disposiumus. sifacultas pup¬
stite. uł aliꝰsas publicas pso¬
nas .i. magistratusuł uiridi¬
cum alct̾ãdrine ciuitatis. uł¬
tutores ux curatores crare. le

Expanded text:
m desierunt dari, posteaquam primo consules pupillis utriusque sexus tutores ex inquisitione dare coeperunt, deinde praetores ex constitutionibus. nam supra scriptis legibus neque de cautione a tutoribus exigenda rem salvam pupillis fore, neque de compellendis tutoribus ad tutelae administrationem quidquam cavetur. Sed hoc iure utimur, ut Romae quidem praefectus urbis vel praetor secundum suam iurisdictionem, in provinciis autem praesides ex inquisitione tutores crearent, vel magistratus iussu praesidum, si non sint mamodi difficultates hominum resecantes nec exspectata iussione praesidum disposuimus, si facultas pupstite vel apud alias publicas personas vel magistratus, vel iuridicum Alexandrinae civitatis tutore
Abbreviated transcription (Latin):
accipiũt. ¶ Imp̃ubes aũt.i
uitucela ce. naturali ĩuͣn con¬
ueniens ẽ. ut is qui pr̃ccte e¬
titis nõ sit. alteny tutela re¬
gatur. Cumigitur pupilor
pupillam̃q tutor es negecia
geminͣt. post pubt᷑atẽ tu̾tele
iudico rationes reddunt..¬

Expanded text:
puberes autem in tutela esse naturali iure conveniens est, ut is qui perfectae aetatis non sit alterius tutela regatur. Cum igitur pupillorum pupillarumque tutores negotia gerunt, post pubertatem tutelae iudicio rationem reddunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Scriptũ ius est. lex. plebiscita.
senatus cõsulta. pricipum pl¬
acita magistratuũ edicta. res¬
põsa prudencium. ¶Lex esta
quod ppłs . Rͥ. senator magis¬
tratu in t̾rogante uł uti c̃sule
cõstituebat ¶Plebiscitũ est
qd̾ plebs plebeio magistra¬
tu interogante ułutitribu¬
no cõstituebat. Plebs añ a
ppło eo differt quo spẽs agr̃e.
Nam apellaticẽ ppłi. uniu̾s
caies significant᷑. cõnume¬
ratis et̾iam. patricus ⁊ senato¬
ribus. ꝓleb̾ aũ apellaciõe. sux
p̾atͥciis ⁊ senatoribus. ceterici¬
ues figtantur. S ⁊ płeb̾cita le¬
ge ortensia lata. ñminus ua¬
lere. qualeges ceperũt. ¶Sera¬
tus c̃ sultum est qudd senatus
iubet atq cõstituit. Nam cũ
ut difficile sit inunum eum
conuocar. legis sanctiende ca¬
usã. cquĩiuisum ẽ senatum.
uce ppłi co nsuli. ¶ Secd qd̾ pri¬
cipiplacuit. legis ht̃ iugorem

Expanded text:
Scriptum ius est lex, plebiscita, senatus consulta, principum placita, magistratuum edicta, responsa prudentium. Lex est quod populus Romanus senatorio magistratu interrogante, veluti consule, constituebat. plebiscitum est, quod plebs plebeio magistratu interrogante, veluti tribuno, constituebat. plebs autem a populo eo differt quo species a genere: nam appellatione populi universi cives significantur, connumeratis etiam patriciis et senatoribus: plebis autem appellatione sine patriciis et senatoribus ceteri cives significantur. sed et plebiscita, lege Hortensia lata, non minus valere quam leges coeperunt. Senatus consultum est, quod senatus iubet atque constituit. nam cum ut difficile sit in unum eum convocari legis sanciendae causa, aequum visum est senatum vice populi consuli. Sed et quod princi
Abbreviated transcription (Latin):
Iure ⁊ em̃i naturali. ab inicio
om̃s hoĩes lib̾i nascebantur.
⁊exhoc iure gencram õs pẽne
contractus introclictisũt. ut
empcio ueliciolocacio conduc¬
tio. secietas. depositum. mutu¬
um ⁊ alii ͣtꝰ imumẽibiles. ¶Cõd¬
stat aũ ius nrm. aut exscliꝑto
aut ex nõ scrito. ut apud g̃cõ.

Expanded text:
iure enim naturali ab initio iure enim naturali ab initio omnes homines liberi nascebantur; ex hoc iure gentium et omnes paene contractus introducti sunt, ut emptio venditio, locatio conductio, societas, depositum, mutuum, et alii innumerabiles. Constat autem ius nostrum aut ex scripto aut ex non scripto, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quo iure om̃s gentes utũtur.
Et ppłs itaꝙ romanus. part̾i
sus pprio. part̾i comuni om̃iũ
hõuim iure utitur. Que sĩñg¬
ula qualia sint suis locis ꝓpͥore¬
mus. ¶ Sedius qd̾ cuuleexu¬
na quaꝙ ciuitate appeslatur.
ueluti ateniensiũ. Nam siqs
uelit salonis uł draconis lege
appellare ius ciuile athenienn̾ũ
ñ errau̾it. Sic ⁊ enĩ ⁊ ius quoi
⁊ppłs .R. utitur. ius ciuile romi¬
norũ appelamus. uł ius qritũ.
quo quirites utunt̃᷑. romanii¬
⁊ enͥ aquinno rege quirites appe¬
¶llabantur. s quociens nõ adcli¬
mus nom̃ cuius sit cunitatiꝰᷤ no¬
strũ ius sigãmus. sicuti cũ poe¬
tam dicimus. nec adlimus ei¬
nom̃. sub auditur ap̃ grecos e¬
gregiꝰ homerus. apud nos uirgliꝰ.
Ius aũ gencium. oĩ bumano
gñcõe est. Ram usu exigente.
⁊humanis necessitatib. gẽtes
humane qued am sibi costitu¬
erũt. bella ⁊ eñiorta sũt. ⁊ capti¬
uitates secute ⁊ ẜuitutes. que
sũt iuri naturali contrarie. ⁊¬

Expanded text:
quo iure omnes gentes utuntur. et populus itaque Romanus partim suo proprio, partim communi omnium hominum iure utitur. quae singula qualia sunt, suis locis proponemus. Sed ius quidem civile ex unaquaque civitate appellatur, veluti Atheniensium: nam si quis velit Solonis vel Draconis leges appellare ius civile Atheniensium, non erraverit. sic enim et ius quo populus Romanus utitur ius civile Romanorum appellamus, vel ius Quiritium, quo Quirites utuntur; Romani enim a Quirino Quirites appellantur. sed quotiens non addimus, cuius sit civitatis, nostrum ius significamus: sicuti cum poetam dicimus nec addimus nomen, subauditur apud Graecos egregius Homerus, apud nos Vergilius. Ius autem gentium omni humano generi commune est. nam usu exigente et humanis necessitatibus gentes humanae quaedam sibi constituerunt: bella etenim orta sunt et captivitates secutae et servitutes, quae sunt iuri naturali contrariae
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ꝙ iiaut ure proibetur. ¶ sc¬
ruitus. aũt ẽ constitucio iuris gẽ¬
cium. qua quis dñio.alieno cõr¬
tranaturã subicitur. Seri. aũt
u̾are. nec orcidere solẽt. qui cti¬
am macipia dictisũt. ꝙͣ abho¬
stibus manu captunt᷑. ¶Serin
aũt aut nascumtur. aut fuĩta
Nascumtur erancillis nũs. ft¬
ptruitate. aũt uire cuͣili. cũ hõ
liber m̾aior.xx.ãnis. ad preg¬
um parcicipandũ sese uenũ da¬
n piius est. ¶In senior condi¬
cione nulla diffrrẽcia est. anli
Hgenuus is est. qui stat̃
ut nascitur liber ẽ. siue ex
duobus ingenius matri¬
monio edictus  siue exdu¬
ꝓbus lib̾tinis. siue eralt̾o
nb̾tino. ⁊altero ingenuo.
S siquis exmatre liberanas¬
catur patre uero sciuo. ingenr¬
us nichominus nascitur Quẽ¬
ad moclum qui exmatre lib̾a⁊
inecrto patre. natus c̃. qm̃ uul¬
go cõceptus est. Sufficit autẽ
uberam fuisse matrẽ eo tp̃r quo
nascitur. licet ancila concepit.
Et eceͣrio si liba concepir deuide

Expanded text:
i aut iure prohibetur. Servitus autem est constitutio iuris gentium, qua quis dominio alieno contra naturam subicitur. Servi autemervare nec occidere solent: qui etiam mancipia dicti sunt, quod ab hostibus manu capiuntur. Servi autem aut nascuntur aut fiunt. nascuntur ex ancillis nosptivitate, aut iure civili, cum homo liber maior XX annis, ad pretium participandum sese venundari passus est. In servorum conditione nulla differentia est. Domigenuus is est, qui statim ut natus est liber est, sive ex duobus ingenuis matrimonio editus, sive ex libertinis, sive ex altero libertino, altero ingenuo. sed et si quis ex matre libera nascatur, patre servo, ingenuus nihilo minus nascitur: quemadmodum qui ex matre libera et incerto patre natus est, quoniam vulgo conceptus est. sufficit autem liberam fuisse matrem eo tempore quo nascitur, licet ancilla conceperit. et ex contrario si libera conceperit, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
time sciencie prima elemen¬
ta anꝗbus breuiter expositũ
ea d̾ suetudine inũbratum.⁊
abmꝑiali remedio inlumina
tariis gaii nr̃i tam instituci¬
onũ qua rerum coti dianarũ.
aliis ꝙ multis comedariis cõ¬
positas. cũtres predictiuiri pr¬
udentes nob̾ obtuler̃. ⁊ legimꝰ.
⁊ cognouimus. ⁊ plenissimũ
nr̃arum constitucionũ. robur
eis acomodauimus. ¶Sũmi
itaꝙ ope. ⁊ alacristudio. hasi
leges nrãs accipite. quos me¬
spes uos pulchenma foueat.i
toto legitimo oꝑe perfecto.po

Expanded text:
lementa. Quibus breviter expositum stea desuetudine inumbratum ab imperiali remedio illuminattariis Gaii nostri tam institutionum quam rerum cottidianarum aliisque multis commentariis compositas cum tres praedicti viri prudentes nobis optulerunt, et legimus et cognovimus et plenissimum nostrarum constitutionum robur eis accommodavimus. Summa itaque ope et alacri studio has leges nostras accipite et vosmespes vos pulcherrima foveat, toto legitimo opere perfecto, po
Abbreviated transcription (Latin):
efficiemus. aut cũ labore ma¬
gno eius. sepe eniam cũ diffidẽ¬
cia que plerunꝙ iuuenes auer¬
tit. serius ad id ꝑducemus. ad
qd̾ lemore uiaductus. sinex
magno labore.⁊ sine ulla diffi¬
dencia. maturius ꝓducipotuis.
¶Iuris precepta sunt ħ. honeste
uiuere. Alterum nõ ledere. suuis
cuiꝙ tribuere. ¶Huiꝰ studiis
due posiciones. publicũ.⁊pri¬
uatum. publicũ ius est ꝙ ad
statũ rei Romane spectat. priua
ꝑtinet. dicendũ est igitur de
lectũ. Cõlectum ẽ .N. exnatu¬
cuit. na ius istud. nõ solũ¬
humani gnĩꝓprium ẽ. sed
õium animaliũ que ĩ celo.
que intera. que inmari nas¬
cuntur hinc descẽdit mans
atq femine comugacio qũa
nos matrimoniũ appellam̾us.
Hinc liborum procreacio ⁊ edu¬
cacio. udemus eñi cetera quo¬
que animalia istius uiris peri¬
cia cẽsen. ¶Ius aũt cuule uł
gentiũ. ita diuiditur. Om̃suͦ
ppli. qui legib ⁊ moribus regũ¬
tur. part̃i suo pprio. partĩ comu¬

Expanded text:
efficiemus aut cum magno labore eius, saepe etiam cum diffidentia, quae plerumque iuvenes avertit, serius ad id perducemus ad quod leniore via ductus sine magno labore et sine ulla diffidentia maturius perduci potuisset. Iuris praecepta sunt haec: honeste vivere, alterum non laedere, suum cuique tribuere. Huius studii duae sunt positiones, publicum et privatum. publicum ius est quod ad statum rei Romanae spectat, privat pertinet. dicendum est igitur de est; collectum est enim ex natucuit. nam ius istud non humani generis proprium est, sed omnium animalium, quae in caelo, quae in terra, quae in mari nascuntur. hinc descendit maris atque feminae coniugatio, quam nos matrimonium appellamus, hinc liberorum procreatio et educatio: videmus etenim cetera quoque animalia istius iuris peritia censeri. Ius autem civile vel gentium ita dividitur: omnes populi qui legibus et moribus reguntur partim suo proprio, partim commu
Abbreviated transcription (Latin):
stans⁊ ppetua uoluntas
ius suũ ciuꝙ tnbuens In¬
ris prudencia ẽ. diuinarũ
atꝙ humarũrerum noti¬
cia. iusti ꝯtq iniustiscien¬
cia. His gñaliter cognitis.
⁊ incipient̾ibus nob̾expo¬
uidentur posse tradi como¬
dissime. siprimo leuiac sinpli¬
ci uia. post deinde diligentim̃¬
ma atq exactissima interp̃¬
tacione. singła tradantur. ali¬
oquĩ si statĩ abinico. rudemad¬
huc ⁊ infumũ animũ studio¬
si. multitudine ac uarietate
rerũ one rauerimus. duorum
alterum. aut desertorẽ studioꝵ¬

Expanded text:
t perpetua voluntas ius suum cuique tribuens. Iurisprudentia est divinarum atque humanarum rerum notitia, iusti atque iniusti scientia. His generaliter cognitis et incipientibus nobis expovidentur posse tradi commodissime, si primo levi ac simplici, post deinde diligentissima atque exactissima interpretatione singula tradantur. alioquin si statim ab initio rudem adhuc et infirmum animum studiosi multitudine ac varietate rerum oneraverimus, duorum alterum aut desertorem studio
Abbreviated transcription (Latin):
maiestatem ñ solum
armis decoratam sed
etiamlegibus oporet
ẽe annat᷑amat utrũq
tps ⁊ belloꝵ ⁊micis recte
posũt gubrman et p̃rm¬
ceps romanus uictor eti¬
stat ñsolum in hoscilibo
prelus. sed etiam ꝑlegiti¬
mos tramites. calũpiãn¬
cium iniqtates expellata
et fiat t̃i iuris religiosissi¬
mus. quã iuncus bostibus
triumphator. ¶Quorum
utranꝙ inam cũ suminis
uig̾ilus ⁊ sũma prouidẽtia:
inmẽte deo perfeaimus.
¶Et lellicos qde sudorcs nros.
bar bange genres sub iugo
nr̃o deducte cegnoscũt. ⁊ tam
africa ꝙͣfa alie innumeroie

Expanded text:
maiestatem non solum armis decoratam, sed etiam legibus oportet esse armatam, ut utrumque tempus et bellorum et pacis recte possit gubernari et princeps Romanus victor existat non solum in hostilibus proeliis, sed etiam per legitimos tramites calumniantium iniquitates expellens, et fiat tam iuris religiosissimus quam victis hostibus triumphator. Quorum utramque viam cum summis vigiliis et summa providentia adnuente Deo perfecimus. et bellicos quidem sudores nostros barbaricae gentes sub iuga nostra deductaefo cognoscunt et tam Afr
Abbreviated transcription (Latin):
¶Et cũ sacratissimat  stuci¬
onos ante ꝯfũsas inpuculen¬
tam ererimus consonãciam.
tunc nr̃im etẽdmus curam
⁊ adin mesi prude̾tie uetrris
uolumina. et opus diꝑat i

Expanded text:
Et cum sacratissimas constitutiones antea confusas in luculentam ereximus consonantiam, tunc nostram extendimus curam et ad immensa prudentiae veteris volumina et opus desperatum,
Abbreviated transcription (Latin):
tam aures ꝙͣĩa aĩe uestre nu¬
tũ. s quod inĩpsis per optinet
argum̃tis accipiants̃ ꝙ ĩ pri¬
orc tp̃ruix post quadricmum
prioribus ꝯt̃is. hat ut tunc
constitucios ꝓnintorias lege¬
rẽt. ha i oi ĩprimordio ingre¬
dianur digratanto hondre.
initͥium uob ⁊ fmis legum
crudicionis auoce pricip̃ali ꝓ¬

Expanded text:
tam aures quam animae vestrae ntum, sed quod in ipsis rerum optinet argumentis, accipiant, et quod in priore tempore vix post quadriennium prioribus contingebat, ut tunc constitutiones imperatorias legerent, hoc vos a primordio ingrediamini, digni tanto honore initium vobis et finis legum eruditionis a
Abbreviated transcription (Latin):
utitur nisi prius uirauit. ꝙ pr
tas sese bona instantia uti ad
Sͣ dicendum penienent. Molt
aduisus inficiantos ex quibus¬
dameausis dupli actio ꝯstitui¬
turuluti si dapm iniunc. aut
legatoru locis ueneribilibrre¬
lictorũ noie agct̾ stan̾iᷤ igitur
abinitio pluns quã sumpli est
actio uiun furti manifestiqũdro¬
pii. nec manifesti dupli. nãerhis
causis ⁊ alus quibuidã siue as
neget siuic fareatur pluns quã
sumpli est actio Itẽ actoris quaꝵ
ealumpnia cocitet᷑ nãctĩa actor
ycalupnia uirait cogitur ernia
costitutiõ̾e utnusq etia partis. a¬

Expanded text:
utitur, nisi prius iuraverit, quod putans se bona instantia uti ad contradicendum pervenit. at adversus infitiantes ex quibusdam causis dupli actio constituitur, veluti si damni iniuriae aut legatorum locis venerabilibus relictorum nomine agitur. statim autem ab initio pluris quam simpli est actio veluti furti manifesti quadrupli, nec manifesti dupli: nam ex his causis et aliis quibusdam, sive quis neget sive fateatur, pluris quam simpli est actio. Item actoris quoque calumnia coercetur: nam etiam actor pro calumnia iurare cogitur ex nostra constitutione. ut
Abbreviated transcription (Latin):
iec aut omĩi apro uetens calũp¬
me. actioẽ introductae sut que
indeiuctudine abiit. que in pir¬
te decima litis actoros mulcta¬
s probis introductũ est ⁊ pretac¬
tum ius iurãdum ⁊ ut in prob̾
lttigator. ctiã dampnũ ⁊ impx̃sa
litis infere adus anosuocogatẽ.
Ex quibusdã iudicus dãpnati
ĩgnominiosi dicũturuł fuiti. ui
bonorũ raptoru. inunax ddolo
Itẽ tutele. mãdati. desitipositi. di¬
rectis no contianis acriõib.itẽ
ꝓsocio que abutiaq pirtt durcta
est ⁊ obid quiliq ex socus coidi¬
tio dãpnatus ignominia notat᷑
s fuiti quid̾ aut uibonoꝵ raptoꝵ
aur inunanĩ autd dolo nõsolẽ
dãpnati notatur ignominia s ⁊̃
pacci ⁊ iecie. Punũ em̃ interest
utiũ ex delicto aliquis an ex cõ¬
tractu debitoriit. ¶ Siiuz aut
act onũ institucdaũ principũ
abea parte etuicti proficisciturqra

Expanded text:
omnia pro veteris calumniae actione introducta sunt, quae in desuetudinem abiit, quia in partem decimam litis actorem multased pro his introductum est et praefatum iusiurandum et ut improbus litigator etiam damnum et impensas litis inferre adversario suo cogatur. Ex quibusdam iudiciis damnati ignominiosi fiunt, veluti furti, vi bonorum raptorum, iniuriarum, de dolo, item tutelae, mandati, depositi, directis non contrariis actionibus, item pro socio, quae ab utraque parte directa est, et ob id quilibet ex sociis eo iudicio damnatus ignominia notatur. sed furti quidem aut vi bonorum raptorum aut iniuriarum aut de dolo non solum damnati notantur ignominia, sed etiam pacti: et recte; plurimum enim interest, utrum ex delicto aliquis an ex contractu debitor sit. Omnium autem actionum instituendarum principium ab ea parte edicti proficiscitur qua
Abbreviated transcription (Latin):
labero cocuicillos fecisset iam
cecdicillos facere set intesta¬
to quis decedens fideicomit¬
tere codicillis potest. Sec
cum ante testamentũ fac¬
tum codicilli facti erãt. pap
ait nõ aliter uues hr̃e qua
si sp̃alipostea uolũtate con¬
fumẽtur. S duii seueris

Expanded text:
Labeo codicillos fecisset, iamcodicillos facere, sed et intestatus quis decedens fideicommittere codicillis potest. sed cum ante testamentum factum codicilli facti erant, Papinianus ait, non aliter vires habere quam si speciali postea voluntate confirmentur. sed divi Severus
Abbreviated transcription (Latin):
nus dannabitur. Quia
temcie sine tutoris qui
pupille soluere. sine tue¬
toris auctoritate non
possunt. quiaid quod sol¬
uunt nõ fit accipientis
cum silicet nullius rer
auenatio eis sino ruto¬
ns auctoritate. concesa
est. Perguas personas¬
Equur nobis ad

Expanded text:
damnabitur, quia temere sine tutoris auctpupillae solvere sine tutore auctore non possunt, quia id quod solvunt non fit accipientis, cum scilicet nullius rei alienatio eis sine tutoris auctoritate concessa est. TIT. 9 PER QUAS PERSONAS NOBIS AD
Abbreviated transcription (Latin):
restatore audiuit uł recu¬
santẽ ad fidei cõmissi. uł
tione coartari ne de prre¬
at ultima uoluntas ue¬
scatoris fidei Redis cõ mũ¬
sa. Eade a ousenian ce¬
surmus ⁊ sialegataro el
fider cõmissano auguid sur¬
liter relictũsit Qucd s io
aquo reliccur dicitur cõfi¬
teatur quidem ase aliquid
relictũ esse s adlegis sub

Expanded text:
estatore audivit, vel recusantem ad fideicommissi vel tionem coartari, ne depereat ultima voluntas testatoris fidei heredis commissa. eadem observari censuimus et si a legatario vel fideicommissario aliquid similiter relictum sit. quodsi is a quo relictum dicitur confiteatur quidem aliquid a se relictum esse, sed ad legis subt
Abbreviated transcription (Latin):
tore mortuo. lib̾i quoꝙ eius.
legitimi sũt tutores. Qm̃ fĩ
liris qui d̾ fũcti. sinon c̃ẽt. a
uiuo parit emacipatus. post
obitũ eius. suiuins. efficere¬
tux nec infim potestat᷑e recid¬
re. ideop nec intutel .in. Lib̾¬
tus aũt sisemus mansisset.
utiq eodem iure aput libos
dm̃ post morten cius futimiᷤ
tutelamuocantur ñperfecte

Expanded text:
 liberi quoque eius legitimi sunt tutores: quoniam filius quidem defuncti, si non esset a vivo patre emancipatus, post obitum eius sui iuris efficeretur nec in fratrum potestatem recideret ideoque nec in tutelam, libertus autem si servus mansisset, utique eodem iure apud liberos domini post mortem eius futurus tutelam vocantur, si perfectae
Abbreviated transcription (Latin):
Datiliano tufore. uł eo ꝗ ⁊ i
in urbe quidẽ romana.aprelx¬
tore urbino. ⁊ amaiore parte
tribunoꝵ plebis. tutor ex lege
atilia. improuitus uero. apre¬
sidib prouĩtiarũ. ex lege uili
a⁊ticia. Sr et sixestam̃to tu¬
tor sub condiciõe. Aut dieᷤ cer¬
to ditus fuerat. quã diucon¬
dicio ieaut dies pendebat. ex
hisdem legibus. tutor danp
stẽt. E albhostib quoꝙ tu¬
tore capto ex his legib. tu¬
tor petebatur. qui desinebut
ẽe tutor. sibus qui captus e¬
rat incuntate reu̾sus fuerat.
Nam reu̾sus. recipiebat tute

Expanded text:
ATILIANO TUTORE VEL EO QUI EXin urbe quidem Roma a praetore urbano et maiore parte tribunorum plebis tutor ex lege Atilia, in provinciis vero a praesidibus provinciarum ex lege Iulia et Titia. Sed et si testamento tutor sub condicione aut die certo datus fuerat, quamdiu condicio aut dies pendebat, ex iisdem legibus tutor dari steret. Ab hostibus quoque tutore capto ex his legibus tutor petebatur, qui desinebat esse tutor, si is qui captus erat in civitatem reversus fuerat: nam reversus recipiebat tute
Abbreviated transcription (Latin):
cius sigruificatur. ¶Cum ay
empcio ⁊uẽditio cõtracta siti
quod effici diximus simulatq
de precio cõuenent cũ sine sen¬
pturares agitur. piculũ rei
uedite stãtim ademptorer
ptinet tam ⁊ si adhuc eares
emptoritadita nõ sit. Itaq
sihomo mortuus sit. uł auq̃
paite corporis lesus fuent.
aut edes tote.ul aliqua ex¬
ablatus sit: siue etiã inunda¬
tione aque. uł arborib tur¬
binc ducctis longe minor.
aut decenor ẽẽ cepent ẽpto¬
ns dãpnũ est. cui necẽe est
licet ie nõ fucut nacrus p̃ci¬
um soluere. Quicquid enisi¬
ne dolo ⁊ culpa ueditoris acci¬
dit u co uẽditor securus est.
¶S ⁊ si post empone fundo
auquid ꝑ aluuionẽ acesse¬
nt. ad emptoris cõmodũ pri
rit homo qui ueuit aut iu¬
reptus fuent ira ut neq do¬
lus. neq culpͥã uẽditoris in¬
tenenat aiadu̾tendum̃ e¬
rit an custodiã eiꝰ usqr ad tra¬
ditionẽ ueditor suscepent.
Sanc em̃ si susccpit ad ip̃iꝰ
penculũ is cͣasus prinet ñ

Expanded text:
tius significatur. Cum autem emptio et venditio contracta sit quod effici diximus, simulatque de pretio convenerit, cum sine scriptura res agitur, periculum rei venditae statim ad emptorem pertinet, tametsi adhuc ea res emptori tradita non sit. itaque si homo mortuus sit vel aliqua parte corporis laesus fuerit, aut aedes totablatus sit, sive etiam inundatione aquae aut arboribus turbine deiectis longe minor aut deterior esse coeperit, emptoris damnum est, cui necesse est, licet rem non fuerit nactus, pretium solvere. quidquid enim sine dolo et culpa venditoris accidit, in eo venditor securus est. sed et si post emptionem fundo aliquid per alluvionem accessit, ad emptoris commodum pertrit homo qui veniit aut subreptus fuerit, ita ut neque dolus neque culpa venditoris interveniat, animadvertendum erit, an custodiam eius usque ad traditionem venditor susceperit. sane enim, si susceperit, ad ipsius periculum is casus pertinet: si
Abbreviated transcription (Latin):
inter cos conuenent n ꝓprie
locatio ⁊ cõditio cõtrabi inte¬
iugitur sr eonoĩe prescupti
u̇bis actio datur. ¶Prete¬
rea sicut uulgo querebatur.
an ꝑmutuns rebiis empcio
⁊ ueditio cõtrahaturita q̃n
solebat de locatione ⁊ cõduc¬
tione. si forte rem aliquam
accepenit. Ex placuuit nõ ee
locatione ⁊ conductionẽ s ꝓ¬
priumgenus cõnactus. uł¬
ntisi cũ unu quis bouc lalbe¬
ret ⁊ uicinus eius unũ placy¬
ent intereos ut perdenos di¬
es inuic̃e boues cõmod areł
ur opus facerent.⁊ aput alte¬
nim bos peniit. neq locati uł
ec̃ducti neq cõmodati cõpe¬
tit actio quia nõ fu̾it gratu¬
irũ comodatũ. uenĩ prescr¬
pt̾is ũbis agendũ est. ¶ Ad¬
eo aũt famiu anratem aliq̃
inter se ħre uidentur emy¬
cio ⁊ uẽdicio. itẽ locacio ⁊ con¬
ductio ut in quibustum cau¬
sibr quen solcat. utrũ empt̃o
⁊ uẽdicio cõtrahatur. in loca¬
no ⁊ conducti. Ut ecce de p̃li¬
is que perpetuo quibuidã fiu¬

Expanded text:
inter eos convenerit, non proprie locatio et conductio contrahi intellegitur, sed eo nomine praescriptis verbis actio datur. Praeterea sicut vulgo quaerebatur, an permutatis rebus emptio et venditio contrahitur: ita quaeri solebat de locatione et conductione, si forte rem aliquaacceperit. et placuit, non esse locationem et conductionem, sed proprium genus esse contractus. veluti si, cum unum quis bovem haberet et vicinus eius unum, placuerit inter eos, ut per denos dies invicem boves commodarent, ut opus facerent, et apud alterum bos periit: neque locati vel conducti neque commodati competit actio, quia non fuit gratuitum commodatum, verum praescriptis verbis agendum est. Adeo autem familiaritatem aliquam inter se tio et uenditio, item locatio et conductio, ut in quibusdam quaeri soleat, utrum emptio et venditio contrahatur, an locatio et conductio. ut ecce de praediis quae perpetuo quibusdam fru
Abbreviated transcription (Latin):
fuent eadẽ de locauone ⁊ cõ¬
ditione dicta ce intelligamꝰ.
si alieno arbitno merces ꝓ¬
missa fuent. ¶ Qua dc car¬
ia si fullo̾ni polienda curan¬
da aut sarcinatori saicienda
uestimeta quis deaent nul¬
la statĩ mercede costituta s
postca tantũ datimis quate¬

Expanded text:
locatione et conductione dicta esse intellegamus, si alieno arbitrio merces permissa fuerit. qua de causa si fulloni polienda curandave aut sarcinatori sarcienda vestimenta quis dederit nulla statim mercede constituta, sed postea tantum daturus quan
Abbreviated transcription (Latin):
⁊res tiãdatur. ut uedicio. ad
enfectũ perducatur. emptore
quid̃ ex ẽmpto actioe. nẽdi¬
rore aũt exuẽdito agente.
Sin aut ille qul noĩatus
est ui noluent. uł nõ potue¬
nt preciũ diffirure. tũc pro

Expanded text:
res tradatur, ut venditio ad effectum perducatur, emptore quidem ex empto actione, venditore autem ex vendito agente. sin autem ille qui nominatus est vel noluerit vel non potuerit pretium definire, tunc pro
Abbreviated transcription (Latin):
cuit no est ab surdũ: in loca¬
tem preciũ innumerata pec¬
cuma consistere debet. na i
cctens reb an preciũ eẽ po¬
ssit uluti anhomo aut sen¬
dus aut toga altenus ei p̃¬
ciũ esse poit ualde quere¬
batur. Sabinus ⁊ cassius ⁊̃

Expanded text:
cuit, non est absurdum et in locaItem pretium in numerata pecunia consistere debet. nam in ceteris rebus an pretium esse possit, veluti homo aut fundus aut toga alterius rei pretium esse possit, valde quaerebatur. Sabinus et Cassius etiam
Abbreviated transcription (Latin):
eribere delebit emptori. Daris¬
a sanc qui rem nondũ empto¬
n tradidit adhut ip̃e dñs est.s
Idem est etiam de damꝑium
nio tam sub conditione qua
pure cõtrahi potest. Suo co¬
ditione ueluti si stichus ĩtra
certũ diem tibi placuent eĩt
tibi emptus aureistot. ¶ Lo¬
casacia it̃e rligiosa. uł pub¬
lica. ułuti forũ uasuicam. siu¬
stra quis scieusemit. Que ta¬
me si propruiatis uł propha¬
nis deceptus auedictore cme¬
nt harebit. ictione exempto

Expanded text:
ibere debebit emptori, quia sane, qui rem nondum emptori tradidit adhuc ipse dominus est. idem est etiam de furti etEmptio tam sub condicione quam pure contrahi potest. sub condicione veluti ‘ si Stichus intra certum diem tibi placuerit, erit tibi emptus aureis tot ’. Loca sacra vel religiosa, item publica, veluti forum basilicam, frustra quis sciens emit, quas tamen si pro privatis vel profanis deceptus a venditore emerit, habebit actionem ex empto
Abbreviated transcription (Latin):
potest. s ⁊ certũ preciũ esse de¬
uet. Alioquĩ sut a uter aliqua
conenent ut quati ticius rer
exstimauent tanti sit ep̃ti.
inter ueteres satis abũdeq
hoc dubitabatur siue cõsista
uẽdicio siue nõ Srnr̃a decisio

Expanded text:
et certum pretium esse debet. alioquin si ita inter aliquos convenerit, ut, quanti Titius rem aestimaverit, tanti sit empta: inter veteres satis abundeque hoc dubitabatur, sive constat venditio sive non. sed nostra decisio
Abbreviated transcription (Latin):
res contia senciebant aliud¬
qr ec̃ existim abant pmiutati¬
one rerũ. iliud empcionẽ et
uedicticem. Alioqui nõ pos¬
se rem expetlr periutatis
reb que uideatur res uenis¬
se ⁊ que precu noĩe data eẽ.¬

Expanded text:
entiunt aliudque esse existimant permutationem rerum, aliud emptionem et uenditionem; alioquin non posse rem expediri permutatis rebus, quae uideatur res uenisse et quae pretii nomine data e
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe iam aliquid fuent datẽ.
Hoc eni subsecuto siue insen¬
pris siuc sine scriptis uẽdicio
celebrata est. is qui recusat ad¬
implere cõtractũ siquidẽ ẽp¬
tor est perdat ꝙ dedit Giue¬
ro uenditor duplũ restituere
cõpellitur licet nichil suy ar¬
ns expresũ est. ¶ Preciiz
aũt cõstitui oporter. Nami

Expanded text:
nomine aliquid fuerit datum: hoc etenim subsecuto, sive in scriptis sive sine scriptis venditio celebrata est, is qui recusat adimplere contractum, si quidem emptor est, perdit quod dedit, si vero venditor, duplum restituere compellitur, licet nihil super arris expressum est. Pretium autem constitui oportet: nam
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾enent. Etẽ si aliciu
reĩ contracta sccietas sit ꝯsi¬
nis negoio in positus est
finitur societas. ¶Publi¬
cãtte quoq distrabi socieni¬
sa bona socũ publicenturi
Nam cũ eius locũ alilo is̃u¬
ceclit pro mortuo albeture.
¶ste siquis ex socus mole de¬
biti pregrinatus bonis suis
aut priuata debĩta susu eiu̾
ueneat soluitiu societas. Oe
uo cãii n adhuic consencia
inĩcietatt noua uidetur i¬
copere societas. ¶ Somor
sorio utñi eonoĩe t̾atũ tene¬
atur pro socio actionẽ siquid
culpe idest desidie ato negli¬

Expanded text:
convenerit. Item si alicuius rei contracta societas sit et finis negotio impositus est, finitur societas. Publicatione quoque distrahi societarsa bona socii publicentur: nam cum in eius locum alius succedit, pro mortuo habetur. Item si quis ex sociis mole debiti praegravatus bonis suis aut propter privata debita substantia eius veneat, solvitur societas. sed hoc casu si adhuc consentiant in societatem, nova videtur incipere societas. Socius socio utrum eo nomine tantum teneatur pro socio actione, smine, id est desidie ac negli
Abbreviated transcription (Latin):
nt e cedictũ es siuna c̃a
pus fuent exprensa nelutt
pno. in altera uero oreiiis¬
Cnũ est candem partemenãi
¶Maner aũt iocietas eo uiq
donec in codem cosensupse¬
uerauerint. At cũ aliquis
renũciauent ĩocierati iouu¬
tur socictas s plane siquis¬
caude ini hoc renũciauent so¬
cietati.ur obueniens aliqu
ciauent sccictati. ur sredita¬
tem solus lacrifaceret cogi¬
turlit lucr̃ comuuicare
Siquiduero aluid lucn fa¬
solũ ꝓtinet. Siuero cu remi¬
ciatum est quicquid oĩs mo¬
st renuciata socletare adqui¬
ntur ioli cõceditur.¶ Solui¬
tuir adhuc societas etĩa socu:
morrte. quia qui scietate c̃¬
trabit certapsoam sĩbi eligit
S ⁊ si consensu plunũ iocie¬
tas orta st morte iuuus so¬
cas oluitur. ⁊ si plures suꝑlit.¬

Expanded text:
 expeditum est, si in una causa pars fuerit expressa, veluti mno, in altera vero omississum est eandem partem servari Manet autem societas eo usque, donec in eodem consensu perseveraverint: at cum arenuntiauerit societati, societas soluitur. sed plane si quis in hoc renuntiauerit societati, ut obueniens aliquotiauerit societati, ut hereditatem solus lucri faciat, cogetur hoc lucrum communicare; si quid uero aliud lucri fesolum pertinet: ei vero cui renuntiatum est, quidquid omnino post renuntiatam societatem adquiritur, soli conceditur. Solvitur adhuc societas etiam morte socii, quia qui societatem contrahit certam personam sibi elegit. sed et si consensu plurium societas coita sit, morte unius socii solvitur etsi plures su
Abbreviated transcription (Latin):
ter dios dicũtur ¶Seques
diuisio interdictoꝵ hec est quõdt
quedã adipiscẽde possessionis:
causa ꝯparata sũt quedam reti¬
nende queda recuperãde. adipi¬
scẽde possessiois causa interduo¬
tũ accomodatur bonoꝵ possesso¬
n quod appłatur quor bonoꝵ.
¶Euis ius ⁊ potestas hee est uͥt
quoa exhis bonis quisq qͣuoꝵ
posiessio alicui dara est pbrde
aut proposseisore possidrat id
ei cui bonorũ possessio data est
restituere debear pr̃ohrdo aut
possidere uidet᷑ qui putat se ħr¬
de c̃e. Pro posseisore is poindet
qui nullo iure r̃e brditana uł
etia torũ brditare scic̃s ad senꝰ
pertinere possidet. ⁊deo aũt ad¬
ipiscede possessiois uocatur in¬
terlictũ. quia ei tantũ utilis
adipisci rei ponessioer. Itaq siqͥ
adeptus possessioe auusert eã

Expanded text:
ur. Sequens divisio interdictorum haec est, quod quaedam adipiscendae possessionis causa comparata sunt, quaedam retinendae, quaedam reciperandae. Adipiscendae possessionis causa interdictum accommodatur bonorum possessori, quod appellatur quorum bonorum, eiusque vis et potestas haec est, ut, quod ex his bonis quisque quorum possessio alicui data est, pro herede aut pro possessore possideat, id ei cui bonorum possessio data est restituere debeat. pro herede autem possidere videtur qui putat se heredem esse: pro possessore is possidet qui ditatem sciens ad se non pertinere possidet. ideo autem 'adipiscendae possessionis' uocatur interdictum, quia ei tantum utile adipisci rei possessionem; itaque si quis adeptus possessionem amiserit,
Abbreviated transcription (Latin):
uipriuatasi sine arus ui fecent.
sin aũt cum anus d̾possenione
expulert. d̾ui publica. Armorum
aut appłatiõe nõ scuta ⁊ glaudior
⁊ geleas significan intelligimus
szet fustes ⁊ lapides. ¶Tercia
diuisio interdictorũ bec est ꝙ aũ
simplicia sũt. aut duplicia. simp¬
liciasũt uluti in quib altericũ
alter actor est qualia sũt omĩa

Expanded text:
privata, si sine armis vim fecerit, sin autem cum armis eum de possessione expulerit, de vi publica. ‘ armorum ’ autem appellatione non solum scuta et gladios et galeas significari intellegimus, sed et fustes et lapides. Tertia diuisio interdictorum in hoc est, quod aut simplicia sunt aut duplicia. Simplicia sunt, uelut in quibus alter actor, alter reus est, qualia sunt omnia
Abbreviated transcription (Latin):
quã d̾iure patronatus huna¬
nitate suggerente protullimꝰ
successicem in agnatoꝵ sordi¬
tatibus nõ eẽ eis denegandã.
cũ satis absurdũ erat quod co¬
gnatis aprerore apertũ est. hoc
agnatis ẽẽ reclusum macime
cum in bonere quidem tutela¬
iũ primo gradu diffitiente sẽx
succedere ⁊ ꝙ in honere obtire¬
bat nõ erat inlucro ꝑmissum.
aldlegͥitima successicẽm nichi¬
lominus uocatur etĩa parens
qui cõtracta fidũtia filiũ uł fi¬
liam. nepotẽ uł neptem ac de¬
inceps emancipait. quod ex nr̃a
contitutioẽ omĩmodo induci¬
tur ut em̃acipatioẽs liberorũ
sempuideant᷑ ꝯtracta fidutiã
fien cum aput antiquos nõ a¬
liter hoc obtinebat nisi speciali
contracrafidutia pares mariu¬
urelatur ⁊ preponcla
masculoꝵ progeniẽ ⁊ cos quiꝑ
feminini serus neccessitridie
sibi iũguntur. ad eo expellebat
ut nec quidẽ inter matr̃e ⁊ fiłi¬
un filianne ultio citioq b̾rdi¬
tatis capiende ius daret ninꝙ

Expanded text:
quam de iure patronatus, humanitate suggerente, protulimus, successionem in adgnatorum hereditatibus non esse eis denegandam, cum satis absurdum erat quod cognatis a praetore apertum est hoc adgnatis esse reclusum, maxime cum in onere quidem tutelarum et primo gradu deficiente, sequens succedit, et quod in onere obtinebat non erat in lucro permissum. Ad legitimam successionem nihilo minus vocatur etiam parens qui contracta fiducia filium vel filiam, nepotem vel neptem ac deinceps, emancipat. quod ex nostra constitutione omnimodo inducitur, ut emancipationes liberorum semper videantur contracta fiducia fieri, cum apud antiquos non aliter hoc obtinebat nisi specialiter contracta fiducia parens manuutebatur et praeponebat masculorum progeniem, et eos qui per feminini sexus necessitudinem sibi iunguntur adeo expellebat, ut ne quidem inter matrem et filium filiamve ultro citroque hereditatis capiendae ius daret, nisi quod
Abbreviated transcription (Latin):
est. ¶ Siaduerus caque di¬
ssmus aliquicoiernt nec
uir. nec uror nec nupae. nͨ
matiunoniũ nec do ⁊ inte¬
coitu nascuntur. impotesta¬
te patris nõ sunt. s talos sũt
quatum ad patriam potesta¬
tem ꝑtinẽt. quales sũt hii
quos mat̾ uulgo cõcepit.i
.Nam nec hu patrẽ hr̃e ui¬
telliguntur cunis etiaui¬
certusẽ. Nñ solent filii spu
sine patre filui. Sequitur ergo.
ut edissoluto talicoitu. nec
locus exactioni dotis sit. ¶Qui
aut prohibitas nuptias con¬
trabunt. ⁊alias penas paciũ¬
tur. que sacris constitucioni¬
bus continẽtur.aliquado
aũt᷑ͤuenit. ut lib̾i quistatin
ut natisũt. impõte parentis
nõfiũt. pꝰea aũt redigantur
inpotestate parentũ. qualis
ẽ is quidũnaturalis fuãnt.
postea curie datus potestati
patris subicitur. ¶Nec nõ
is qui demuliere lib̾a ꝓcreatꝰ.
cuius magimoniũ mininx
legibus interictũ fuãnt s
ad quã pater cũ suetudinem
habũat postea ex nr̃a cũstitu¬
cione dotalib instrumẽtis

Expanded text:
em: « Si adversus ea quae diximus aliqui coierint, nec vir, nec uxor, nec nuptiae, nec matrimonium, nec dos intecoitu nascuntur, in potestate patris non sunt, sed tales sunt, quantum ad patriam potestatem pertinet, quales sunt ii quos mater vulgo concepit. nam nec hi patrem habere intelleguntur, cum his etiam incertus est: unde solent filii spursine patre filii. sequitur ergo, ut et dissoluto tali coitu nec dotis exactioni locus sit. qui autem prohibitas nuptias coeunt et alias poenas patiuntur, qutur. Aliquando autem evenit, ut liberi quidem statim ut nati sunt in potestate parentum non fiant, postea autem redigantur in potestatem. qualis est is qui dum naturalis fuerat postea curiae datus potestati patris subicitur. nec non is qui a muliere libera procreatus, cuius matrimonium minime legibus interdictum fuerat sed ad quam pater consuetudinem habuerat. postea ex nostra constitutione, dotalibus instrumentis
Abbreviated transcription (Latin):
ei. si adhuc parituo nuptaẽ.
comuniire impeditur tion
rusx quia ead̾ duobꝰ nupta
cenõ potest. ¶Ire n ad huc
iccerus ẽ .i. si ad huc filia crus
rbi iuptaẽ. ⁊deo impediun ẽ
nuptie. quia duas arores co¬
ti tñfilius eral ia uxore. ⁊uro¬
ris filia ex aliomanto uł cu¬
tra matrimoniũ recte conrra¬
ue. ex matiimom o postia oti¬

Expanded text:
est si adhuc patri tuo nupta est, communi iure impeditur tibi nubere, quia eadem duobus nupta esse non potest: item si adhuc socrus est id est si adhuc filia eius tibi nupta est, ideo impediuntur nuptiae, quia duas uxores haiti tamen filius ex alia uxore et uxoris filia ex alio marito vel contra matrimonium recte contrave ex matrimonio postea