comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dixit apłs. Prophanas autẽ nouitates
deuita: multũ enĩ ꝑficiunt ad impieta¬
tẽ. Ait enĩ de quib dã. Proficient in peiꝰ
Ita & defectus a bono in malũ malus ẽ.
a malo in bonũ bonus ẽ. Bono quippe
defectu dictũ ẽ. desiderat & deficit anima
mea in atria dñi. Siͤ & hic ñ ait deficit
in salutari tuo. s defecit in salutãre tuũ
id.ẽ. ad salutare tuũ anima mea. Bonꝰ
ẽ iste defectus. Indicat enĩ desidium sa¬
lutare boni nondũ quidẽ ad epti. s aui¬
dissime ac cupidissime concupiti. S qͥs
hoc dicit nisi genus electũ. regale sacer¬
dotiũ: gens scã. ppłs ad quisitionis: Ab
origine generis humani usq ad huius
scłi finẽ in eis qui suo quisq tẽpore hic
uixert̃. uiuunt. uicturi sunt. deside¬
rant xp̃m teste scĩssimo sene symeone:
qui cũ infantẽ accepisset in manꝰ dicit.

Expanded text:
tates evita: multum enim proficient ad impietatem» : ait et de quibusdam, «Proficient in pejus» . Ita et defectus a bono in malum malus est, a malo in bonum bonus est. Bono quippe defectu dictum est, «Desiderat et deficit anima mea in atria Domini» . Sic et hic non ait, Defecit a salutari tuo; sed, «Defecit in salutare tuum,» hoc est, ad salutare tuum, «anima mea.» Bonus est ergo iste defectus: indicat enim desiderium boni, nondum quidem adepti, sed avidissime ac vehementissime concupiti. Sed quis hoc dicit nisi genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis , ab origine generis humani usque ad hujus saeculi finem, in eis qui suo quique tempore hic vixerunt, vivunt, victuri sunt, desiderans Christum? Teste sanctissimo sene Simeone, qui cum eum infantem accepisset in manus, dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
tib suis pꝰ triduũ inuentus ẽ in tem¬
plo sedens int̾ doctores. audiens illos
& int̾rogans. ubi stupebant om̃s qui
eũ audiebant. suꝑ prudentia & respon¬
sis eiꝰ. Nec inmerito qui ꝑ istã ꝓpħiam
tanto ante p̾dixerat: suꝑ om̃s docentes
me intellexi. om̃s utiq hoĩes uult
intelligi ñ dm̃ patrẽ. de quo dixit

Expanded text:
tibus suis post triduum inventus est illic in templo sedens inter doctores, audiens illos et interrogans; ubi stupebant omnes qui eum audiebant, super prudentia et responsis ejus . Nec immerito, qui per istam prophetiam tanto ante dixerat, «Super omnes docentes me intellexi.» Omnes enim utique homines vult intelligi, non Deum Patrem; de qu
Abbreviated transcription (Latin):
isto psalmo tanꝗͣ tederet eũ mutabili¬
tatis hominũ unde uita ista tẽptatio¬
nib plena ẽ int̾ tribulationes suas.
ꝓpt̾ quas sup̃ dixerat. iniqui ꝑ secuti
sũmauert̃ me in terra: inflãmatus
desidio cȩlestis iherłm in suꝑna in¬
spexerit & dixit.

Expanded text:
abilitatis hominum, unde vita ista tentationibus plena est, inter tribulationes suas, propter quas supra dixerat, «Iniqui persecuti summaverunt me in terra;» inflammatus desiderio coelestis Jerusalem; in superna suspexit, et dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
lum̃ ẽ. s lucerna ñ ẽ. Lucerna quippe cre¬
atura ẽ ñ creator. quȩ participatione in¬
cõmutabilis lucis accendit᷑. Nulla quip
pe creatura quãuis rationalis & intelle¬
ctualis a se ipsa illuminat᷑. s participa¬
tione sempit̾nȩ ueritatis accenditur.¬

Expanded text:
lumen est, sed lucerna non est. Lucerna quippe creatura est, non Creator, quae participatione incommutabilis lucis accenditupe creatura, quamvis rationalis et intellectualis, a seipsa illuminatur, sed participatione sempiternae veritatis accenditur
Abbreviated transcription (Latin):
lex tua meditatio mea ẽ: ꝙ hinc se adep¬
turũ existimet qͦd uerbis suꝑiorib ꝓꝑ¬
ter hoc meritũ postulauit ubi dictũ
ẽ. Ueniant mͥ miserationes tuȩ & ui¬
uã. H ec meditatio amantis ẽ cogita¬
tio. & tantũ amantis ut caritas ñ re
frigescat. huiꝰ meditationis suȩ qͣntali¬
bet abundantia constipet᷑ iniquitatis
dant᷑ suꝑbi quia iniuste iniquitatẽ fe¬
cert̾ in me: ego autẽ exercebor in man-¬
datis tius. Ecce qͦd agit meditatio legis

Expanded text:
lex tua meditatio mea est;» et hinc se adeplex tua meditatio mea est;» et hinc se adepturum existimet, quod verbis superioribus propter hoc meritum postulavit, ubi dictum est, «Veniant super me miserationes tuae, et vivam.» Haec meditatio amantis est cogitatio, et tantum amantis, ut charitas non frigescat hujus meditationis suae, quantalibet abundantia constipetur iniquitatisdantur superbi, quoniam injuste iniquitatem fecerunt in me: ego autem exercebor in mandatis tuis.» Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
illa uentura sunt: ideo sequit᷑. li eniãt
mͥ miserationes tuȩ & uiuã. Tunc enĩ
uere uiuã. qͣndo ñ potero timere ne
moriar. Ipsa enĩ sine ullo additam̃to
dicit᷑ uita. nec intelligit᷑ nisi ȩterna &
beata.tanꝗͣ sola dicenda sit uita. in
cuiꝰ cõparatione ista quã ducimꝰ mors
potiꝰ appellanda sit quã uita. Quale il.¬
lud ẽ in euangłio. Siuis uenire ad uitã:
serua mandata. Nunqͥd ȩternã addi¬
quit miserationes tuȩ & uiuã. Neq hic
ait in ȩternũ uiuã. uł beate uiuã: qua¬
si aliud ñ sit uiuere. quã sine ullo fi¬
ne & sine ulla miseria uiuere. S hoc
quo merito: Quia lex inquit tua me¬
ditatio mea ẽ. Hȩc meditatio nisi eẽt
infide quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑: nũquã
nire. Hȩc dicendũ putaui. ne quisꝗͣ cũ
totã legẽ memoriȩ mandauerit: eãq
creberrima recordatione cantauerit.
ñ tacens qͦd p̃cepit. nec tam̃ uiuens ut
p̃cepit. arbitret᷑ se fecisse qͦd legit. quia

Expanded text:
illa ventura sunt; ideo sequitur, «Veniant mihi miserationes tuae, et vivam.» Tunc enim vere vivam, quando nihil potero timere, ne moriar. Ipsa enim et sine ullo additamento dicitur vita, nec intelligitur nisi aeterna et beata, tanquam sola dicenda sit vita, in cujus comparatione ista quam ducimus, mors potius sit appellanda quam vita: quale illud est in Evangelio, «Si vis venire ad vitam, serva mandata» . Numquid addiquit, «mihi miserationes tuae, et vivam:» neque hic ait, in aeternum vivam, vel, beatae vivam; quasi aliud non sit vivere, quam sine ullo fine et sine ulla miseria vivere. Sed hoc quo merito? «Quia lex,» inquit, «tua meditatio mea est.» Haec meditatio nisi esset in fide, quae per dilectionem operatur , nunquam nire. Hoc dicendum putavi, ne quisquam, cum totam legem memoriae mandaverit, eamque creberrima recordatione cantaverit, non tacens quod praecipit, nec tamen vivens ut praecipit, arbitretur se fecisse quod legit, «Quia
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ filios dei fieri. his qui credunt in
noĩe eiꝰ. qui ñ ex sanguinib neq ex
uoluntate carnis neq ex uoluntate ui¬
ri. s ex deo nati sunt. Ut autẽ hoc fie¬
ret. quia & ipse factus ẽ particeps mor-¬
talitatis nr̃e. ita ibi sequit᷑. Et uerbũ
caro factũ ẽ: & habitauit in nob̃. Per
hanc eiꝰ participationẽ nobis grã sub¬
ministrat᷑ ut caste timeamꝰ diñ. & cu-¬
stodiamꝰ mandata eiꝰ. Proinde ipse
iħc loquit᷑ in ista ꝓpħia. s quedã in
m̃bris & unitate corporis sui. tanꝗͣ in
uno quodã homine diffuso toto orbe
terrarũ. & succrescente ꝑ uolumina
scłoꝵs: quedã uͦ in ipso capite nr̃o. Un¬
de & hoc ẽ quod ait. Particeps ego sũ
om̃iũ timentiũ te: & custodientium
mandata tua.Et quia ꝓpt̾ hoc qͦd par¬
ticeps factus ẽ fr̃m suors. ds̃ hominũ
ĩ mortalis mortaliũ: ideo granũ cȩci¬
dit in terrã. ut mortificatũ multũ
fructũ faceret. De ipso fructu secutꝰ

Expanded text:
t in nomine ejus, qui non ex sanguinibus,» «neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt.» Ut autem hoc fieret, quia et ipse factus est particeps mortalitatis nostrae, ita ibi sequitur: «Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Per hanc ejus participationem nobis gratia subministratur, ut caste timeamus Deum, et custodiamus mandata ejus. Proinde ipse Jesus loquitur in ista prophetia: sed quaedam in membris suis et unitate corporis sui, tanquam in uno quodam homine diffuso toto orbe terrarum, et succrescente per volumina saeculorum; quaedam vero in seipso capite nostro. Unde et hoc est quod ait, «Particeps ego sum omnium timentium te, et custodientium mandata tua.» Et quia propter hoc quod particeps lactus est fratrum suorum, Deus hominum, immortalis mortalium, ideo granum cecidit in terram, ut mortificatum multum fructum faceret; de ipso fructu seculus
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ cȩlũ ꝑtinet consequent̾ ad terrã.
li nus autẽ uersus ẽ eor octo. qui ad
istã litcerã ꝑtinent. Singłis quippe
litteris hebreis subduntur octoni. do¬
nec huiꝰ psalmi ꝓlixitas terminetur.
In generatione & generationẽ ueritas
tua: fundasti terrã & ꝑmanet. Siue

Expanded text:
post coelum, pertinet consequenter ad terram. Unus enim versus est eorum octo qui ad istam litteram pertinent. Singulis quippe litteris hebraeis subduntur octoni, donec psalmi hujus prolixitas terminetur. «In generationem et generationem veritas tua; fundasti terram, et pe
Abbreviated transcription (Latin):
on dicet homo. & homo natus ẽ in ea.
& ipse fundauit eã altissimꝰ. Ipse ẽ
enĩ & apud patrẽ altissimꝰ. & ꝓpt̾ nos
dasti. & ꝑmanet quia in tali funda¬
cilla peꝑit ad uetus testam̃tũ ꝑtinen¬
tes: in ciuꝰ tam̃ figuris latebat nouũ
nichil aliud sapiendo quã ꝓmissa
terrena ñ ꝑmanent. Seruus enĩ non

Expanded text:
homo factus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus» ? Ipse est enim et apud Patrem altissimus, et propter nos dasti terram, et permanet:» quia in tali fundacilla peperit, ad vetus testamentum pertinentes, in cujus tamen figuris latebat novum, nihil aliud sapiendo quam promissa terrena, non permanent. Servus enim non
Abbreviated transcription (Latin):
phetã tanꝗͣ sibi petiuit intellectũ dari
a deo corpori suo qͦd ẽ eccłia. ad d̾i man¬
data discenda. Cũ ipso enĩ uita corporis
in eodẽ corpore suo indigentiã patit᷑. &
poscit qͦd m̃bris suis ẽ necessariũ M anꝰ
tuȩ inquit fecert̃ me & plasmauerunt
me: da mͥ intellectũ ut discã mandata

Expanded text:
Prophetam, tanquam sibi, petivit intellectum dari a Deo corpori suo quod est Ecclesia, ad Dei mandata discenda. Cum ipso enim vita corporis in eodem corpore suo indigentiam patitur, et poscit quod membris suis est necessarium. «Manus tuae,» inquit, «fecerunt me, et plasmaverunt me
Abbreviated transcription (Latin):
onitatẽ fecisti cũ seruo tuodñe.
Acsi diceret. Eecisti ut me dele¬
ctaret bonũ. Quando enĩ de¬
lectat bonũ. magnũ ẽ dĩ donũ. Quando
autẽ bonũ opus qͦd lex imꝑat. fit ti¬
more pęnȩ ñ delectatione iusticiȩ. cũ
ds̃ metuit᷑ ñ amat᷑. seruiliter fit ñ lib̾a¬
liter. Seruus autẽ ñ manet in domo
in ȩternũ. filiꝰ manet in ȩternũ. quia
consũmata caritas foras mittit timorẽ.

Expanded text:
itatem fecisti cum servo tuo,» nisi, fecisti ut me delectaret bonum. Quando enim delectat bonum, magnum est Dei donum. Quando autem bonum opus quod lex imperat, fit timore poenae, non delectatione justitiae, cum Deus metuitur, non amatur; serviliter fit, non liberaliter. Servus autem non manet in domo in aeternum, filius manet in aeternum ; quia consummata
Abbreviated transcription (Latin):
Meditatione quippe legis huiꝰ uolun¬
pęnalis humilitas euadat᷑. De qua
nũ aliqͥd & suꝑius iã dixetat. Prius¬
quã humiliarer ego deliqui: ꝓpterea
eloquiũ tuũ custodiui. Ipso quippe
fructu ostendit. qͦd bonũ illi fuerit
humiliari. S illic dixit & causã. quȩ
humilitatẽ pęn̾alẽ delinq̃ndo p̃cesserits
Quod uͦ ibi ait. ꝓpt̾ea eloquiũ tuumᷤ
custodiui. Hic autẽ ut discã iustifica¬
sit qͦd ñ nouerat peccatũ. Nouerat
enĩ quadã noticia: & rursus quadã
ignorantia ñ nouerat. Sic& iustifi-

Expanded text:
Meditatione quippe legis hujus, volunpoenalis humilitas evadatur, de qua num aliquid et superius jam dixerat, «Priusquam humiliarer, ego deliqui; propterea eloquium tuum custodivi.» Ipso quippe fructu ostendit quod bonum illi fuerit humiliari; sed illic dixit et causam, quod humilitatem poenalem delinquendo praecesserit. Quod vero ibi ait, «Propterea eloquium tuum custodivi;» hic autem, «Ut discam justificasit quod «non noverat peccatum» . Noverat ergo quadam notitia, et rursus quadam ignorantia non noverat. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
hac littera. Paulominꝰ consũmauert̃ me
in terra. Curuat᷑ qui agit penitentiã: dũ¬
querit refectionẽ. humilitate curuetur
quo possit citiꝰ ad dĩ ꝑuenire miscđ̃iam.
Ideoq iste tanꝗͣ curuatus multo ampliꝰ
anima ac mente quã corpore: exorsus ẽ¬
Idicens.¬

Expanded text:
hac littera: paulo minus consummauerunt me i n terra. curuatur autem qui agit paenitentiam, quaerit refectionem, humilitate curuetur, quo possit citius ad domini peruenire misericordiam. Ideoque, tamquam curuatus multo amplius anima ac mente quam corpore, exorsus dicens
Abbreviated transcription (Latin):
qui hoc dicit: Non enĩ quis quã ho¬
minũ hoc dicere audebit: aut si dicat
audiendus ẽ. Nimirũ gͦ ille ẽ: qui su
periꝰ int̾posuit ꝓpͥetatẽ uocis suȩ di¬
cens. Particeps ego sũ om̃iũ timentiũ
te. quia factus ẽ particeps mortalitatis
nrẽ :ut & nos participes diuinitatis
eiꝰ efficerem᷑. Nos uniꝰ participes ad
uitã: ad mortẽ uͦ particeps ille multo¬
rũ. Ipse ẽ enĩ ad quẽ conu̾tuntur
timentes dm̃: & qui cognoscunt dei
testimonia. de illo a ꝓpħis tanto ante
p̃dicta. in eiꝰ p̾sentia ꝑ miracula pau
stificationib tius: ut ñ confundar.
m̃broꝵ suoꝵ in iustificationib dei ñ

Expanded text:
qui hoc dicit? Non enim quisquam hominum hoc dicere audebit, aut si dicat, audiendus est. Nimirum ergo ille est qui etiam superius interposuit proprietatem vocis suae, dicens: «Particeps ego sum omnium timentium te.» Quia factus est particeps mortalitatis nostrae, ut et nos participes divinitatis ipsius fieremus; nos unius participes ad vitam, ad mortem vero particeps ille multorum. Ipse est enim ad quem convertuntur timentes Deum, et qui cognoscunt Dei testimonia, de illo per Prophetas tanto ante praedicta, in ejus praesentia per miracula paulstificationibus tuis, ut non confundar.»membrorum suorum; in justificationibus Dei, non
Abbreviated transcription (Latin):
bũ & cogitatũ hȩc sententia retractari¬
potest. quȩ tibi quasi speculũ quoddã
it. uł de iusto letificat. Quotienscũq
enĩ talẽ in alterũ habueris animũ. qua¬
lẽ in te ab alt̾o seruari cupis. ȩquitatis
uiã tenes. Quotiens uͦ talis erga alterũ
fueris. qualẽ in te uis neminẽ. iter iu¬
sticiȩ reliquisti. En totũ illud arduũ
diuinȩ legis. totũq difficile. En ob ꝗͣ¬
rẽ dura imꝑia dñi reclamamꝰ. & dici¬
mus nos uł difficultate uł impossibili¬
tate mandatoꝵs premi. In hac ergo¬

Expanded text:
tiam cogitatum haec sententia retractetur, quae tibi quasi speculum quoddam at uel de iusto laetificet. quotienscumque enim talem in alterum habueris animum, qualem in te ab altero seruari cupis, aequitatis uiam tenes; quotiens uero talis erga alterum fueris, qualem in te uis neminem, iter iustitiae reliquisti. en totum illud arduum diuinae legis totumque difficile, en ob quam dura imperia domino reclamamus et dicimus nos uel difficultate uel impossibilitate mandatorum premi. nec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ dnicȩ orationis effectũ in qua dici¬
mus. D imitte nobis debita nr̃a. Ita do¬
nata nobis regeneratione ad iuta contes-¬
sione. fusa p̃catione. fit cor nr̃m ĩma¬
culatũ ut ñ confundam᷑. quia ꝙ hoc
ad iustificationes dĩ ꝑtinet. qͣndo int̾
eiꝰ alia p̾cepta p̾cipit᷑. dimittite & di

Expanded text:
nicae orationis effectum, in qua dicimus, «Dimitte nobis debita nostra» . Ita donata nobis regeneratione, adjuta conflictione, fusa precatione, fit cor nostrum immaculatum, ut non confundamur: quia et hoc ad justificationes Dei pertinet, quando inter ejus alia
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Surgã & ibo ad patrẽ meũ. In quo
enĩ correxit uiã suã: In custodiendo
ens concupiuit. Neq enĩ correxit uiã
suã. fr̃ senior qui patri suo dixit. ecce tot
annis seruio tibi. & nũquã mandatũ
tuũ p̃teriui. Iunior gͦ ille correxit uã
suã. quã se ita deprauasse ꝑuersãq ha¬
buisse confessus ẽ. ut patri diceret. Lam
ñ sũ dignus uocari filiꝰ tuus. Terciꝰ quo¬
q intellectus occurrit. qui mͥ uidetur¬
p̃stantior. ut senior agnoscat᷑ uetꝰ ho¬
mo. & nouus iunior. Senior qui por¬
tat imaginẽ terreni hoĩs: iunior qui

Expanded text:
ad patrem meum.» In quo enim correxit viam suam, nisi in custodiendo ens concupivit? Neque enim corrigeret viam suam frater ejus senior, qui patri suo dixit, «Ecce tot annis servio tibi, et nunquam mandatum tuum praeterii.» Junior ergo ille correxit viam suam, quam se ita depravasse perversamque habuisse confessus est, ut patri diceret, «Jam non sum dignus vocari filius tuus» . Tertius quoque intellectus mihi occurrit, quem quidepono: ut senior agnoscatur, vetus homo; et novus, junior: senior, qui portat imaginem terreni hominis; junior, qui
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ scientiã. Docet enĩ ds̃ & mentes illu¬
minat singłoꝵs:. & claritatẽ conditionis
infundit. Si tu aꝑias oꝑa cordis tui. &
cȩlestis grẽ recipies sanitatẽ. Quando¬
gͦ dubitas diligent̾ require. Nam qui

Expanded text:
nem scientiam ? Docet autem Deus, et mentes illuminat singulorum, et claritatem cognitionis infundit, si tu aperias ostia cordis tui, et coelestis gratiae recipias claritatem. Quando dubitas, diligenter inquiras; qui enim
Abbreviated transcription (Latin):
pęnȩ. Est etiã defectus laudabilis & op¬
tabilis. Nã cũ sint int̾ se duo ista contra¬
ria. ꝓficere & deficere. usitatiꝰ ꝓfectus in
bono accipit᷑. defectus in malo: qͣndo ñ
addit᷑ uł sub intelligit᷑ inquit ꝓficiatur
uł deficiat᷑. Cũ uͦ addit᷑. pot̾ & malũ eẽ¬

Expanded text:
enae: est etiam defectus laudabilis vel optabilis. Nam cum sint inter se duo ista contraria, proficere et deficere; usitatius profectus in bono accipitur, defectus in malo, quando non additur vel subintelligitur in quid proficiatur vel deficiatur: cum vero additur, potest et malum e
Abbreviated transcription (Latin):
latus sit. qͦd helyas ꝓpt̾ ⁊ elũ dei curru
eleuatus in aerẽ cȩlestis sedis hospitiũ
nous generis acquisierit incolatu. hȩc
qui nouit recexere ht̃ uñ grãm suȩ
consolationis acquirat. Et quia iudi¬
uera iustificata in semet ipsa. Desid̃a¬
bilia suꝑ aurũ & lapidẽ p̃ciosũ mul
tũ: & ddulciora suꝑ mel & fauũ. etenĩ
seruus tuus custodit ea. Custodienti gͥ
dulcia sunt diuina iudicia: negligen¬
ti autẽ amara eẽ ñ dubiũ ẽ. Deniq¬
ut illa quȩ ȩterna sunt colligamꝰ exẽ¬
plo terrenoꝵs. uidemꝰ in hoc scło inno¬
centes lȩcos ad iudiciũ festinare. odisse
moras. celeritatẽ affectare iudicii. R eos
autẽ fugere & pauere. differre & uita¬

Expanded text:
latus sit, quod Helias propter zelum dei curru latus sit, quod Helias propter zelum dei curru eleuatus in aerem caelestis sedis hospitium noui generis adquisierit incolatu. Haec qui nouit retexere, habet unde gratiam suae consolationis adquirat, et conesiderabilia super aurum et lapidem pretiosum, et dulciora super mel et favumi; etenim servus tuus custodit ea . Custodienti igitur dulcia sunt divina judicia: negligenti autem ea amara esse non dubium est; q illa quae aeterna sunt colligamus exemplo, uidemus in hoc saeculo innocentes laetos ad iudicium festinare, odisse moras, celeritatem affectare iudicii, reos autem refugere et pauere, differre, uita
Abbreviated transcription (Latin):
latus sũ. Nisi enĩ unusquisq legis in¬
structus & formatus exemplo. plus cre¬
dat semꝑ uera ẽẽ dei iudicia. cito de¬
clinat a lege. Qui autẽ p̃terita repe
nt. &. semꝑ colligit seriẽ uetustatis.
cognoscit quia neq peccator penã sue im¬
ꝓbitatis euaddat: neq iustus ȩquitatis suȩ
p̃miis defraudet᷑. Retexit enĩ animo qͦd
ab inicio adam ꝓpter mandati celestis
p̃uaricationẽ. de parady si eiectu sit in¬
colatu. & chain fr̃ĩcida uł sceleris p̃ciũ
diuinȩ sententiȩ auctoritate dãpnatꝰ
exsoluerit. qͦd enoch ꝓpter deuotionẽ
raptiis ad celũ terrenȩ malitiȩ uirus
euaserit: qͦd noe ꝓpt̾ iusticiã diluuii
uictor generis humani suꝑstes factus
sit. qͦd abrahã ꝓpt̾ fidẽ seminariũ po¬
fteceritatis suȩ toto orbe diffuderit. qͦd
isrł ꝓpt̾ labors tolerantiã ppłm creden¬
tiũ sui nominis signo consecrauit. qͦd
ipse dauid ꝓpt̾ mansuetudinẽ regali
honore donatus. seniorib fr̾ib ante¬

Expanded text:
latus su m. nisi enim unusquisque legis instructus et formatus exemplis credat semper uera esse dei iudicia, cito declinat a lege. qui autem praeterita repetit exempla et colligit seriem uetustatis, cognoscit, quod neque peccator poenam suae improbitatis euadat neque iustus aequitatis suae praemiis defraudetur. retexit enim animo, quod ab initio Adam propter mandati caelestis praeuaricationem de paradisi eiectus sit incolatu et Cain parricidalis sceleris pretium diuinae sententiae auctoritate damnatus exsoluerit, quod Enoch propter deuotionem raptus ad caelum terrenae malitiae uirus euaserit, quod Noe propter iustitiam diluuii uictor generis factus superstes humani sit, quod Abraham propter fidem seminarium posteritatis suae toto orbe diffuderit, quod Israel propter laborum tolerantiam populum credentium proprii nominis signaculo consecrauerit, quod ipse Dauid propter mansuetudinem regali honore donatus senioribus fratribus ante
Abbreviated transcription (Latin):
ut scd̃m grãm firma sit ꝓmissio
om̃i semini. H oc ẽ enĩ uerbũ ꝓmis¬
sionis: in ysaac uocabitur tibi semen. Hoc¬
nis hii filii dei.s filii ꝓmissionis deputant᷑
in semine. Nã quod erat ipse ꝑ se ipsũ: in
eo quod sequit᷑ confitet᷑. U ias meas enun¬
me ut peccata dimitteres. Doce me u¬
stificationes tuas. Confessus sũ iuas meas
delesti eas. doce me tuas. Sic doce me
ut agã. ñ ut tantũ modo sciã quid age¬
re debeã. Sic enĩ dictũ ẽ de dño quod ñ
nouerat peccatũ. & intelligit᷑ ñ fecerat.
sic & iusticiã ille uere dicendus ẽ nosse.
qui & facit. Proficientis ẽ hȩc oratio.
ora ñ diceret. Seruus autẽ tuus exerce¬
bat᷑ in iustificationib tius. Non gͦ in
quib exercebat᷑ has uult a dño discere.
s ab istis ad illas ꝓficiendo uelut cres¬
cendo desiderat ꝑuenire. Deinde ad¬

Expanded text:
ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini. Hoc est enim verbum promissionis: «In Isaac vocabitur tibi semen: hocnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur in semine» . Nam quid erat ipse per seipsum, in eo quod sequitur, confitetur: «Vias meas enunme, hoc est, ut dimitteres ea. «Doce me justificationes tuas.» Confessus sum vias meas, delesti eas; doce me tuas. Sic doce me, ut agam; non ut tantummodo sciam quid agere debeam. Sicut enim dictum est de Domino quod «non noverat peccatum» , et intelligitur, non fecerat; sic et justitiam ille vere dicendus est nosse, qui facit. Proficientis haec oratio ret: «Servus autem tuus exercebatur in tuis justificationibus.» Non ergo in quibus exercebatur, has vult a Domino discere; sed ab istis ad alias proficiendo, velut crescendo, desiderat pervenire. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
diĩs ds̃ hanc humilitatem cũ disci¬
płis p̃dicaret a ꝑsecutorib eẽ uenturã.
ñ eos sine spe reliquit. S hanc etiam
qua consolarent᷑ dedit dicens. In pa
tientia ur̃a possidebitis animas ur̃as.
De ipso quoq corpore qͦd ab inimi¬
cis posset occidi. & quasi penitꝰ interi¬
Hȩc spes dataẽ corpori xp̃i. qͦd ẽ eccłia.
qͦd consolaret᷑ in humilitate sua. ꝓpt̾
quã spẽ dicit apłs paulus. Si autẽ qͦs

Expanded text:
Dominus Jesus hanc humilitatem cum discipulis praediceret a persecutoribus esse venturam, non eos sine spe reliquit; sed hanc etiam, qua consolarentur, dedit dicens, «In vestra patientia possidebitis animas vestras:» de ipso quoque corpore quod ab inimicis posset occidi, et quasi penitus interiHaec spes data est corpori Christi, quod est Ecclesia, qua consolaretur in humilitate sua. Propter quam spem
Abbreviated transcription (Latin):
arrogando iusticiã: s qua quisq hu¬
miliat᷑ aliqua tribulatione. uł deie¬
ctione quã meruit eiꝰ suꝑbia. aut exer¬
cet᷑ aut ꝓbat᷑ eiꝰ patientia. Unde pau¬
lo pꝰ dicit iste psalmꝰ. Priꝰquã humilia¬
rer ego deliqui: & illud in libro sapien¬
tiȩ. In dolore sustine. & in humilitate

Expanded text:
rrogando justitiam; sed qua quisque humiliatur aliqua tribulatione vel dejectione, quam meruit ejus superbia, aut exercetur probaturque patientia: unde paulo post dicit hic psalmus, «Priusquam humiliarer, ego deliqui.» Et illud in libro Sapientiae: «In dolore
Abbreviated transcription (Latin):
Quid sibi uelit ista interp̃tatio¬
ñ satis liquet. nisi forte ut unusquisq
se regat. & ipse sui ductor sit. Lel huc
id .ẽ. quo litt̾ȩ huiꝰ u̾siculi uocant. di¬
rigat iter. Meritoq in pͥmo statĩ uer¬
su requiẽ suã postulat. quia ipsȩ lit¬
terȩ septimꝰ numerus ẽ quictis. Quȩ
autẽ melior requies. quã ut in u̾bo d̾i
requiescat. atq eius se grã & consolati¬
one demulceat:¬

Expanded text:
quid sibi uelit ista interpretatio, non satis liquet, nisi forte ut unusquisque se regat et ipse sui ductor sit: uel \'huc\', id est: quo litterae huius uersiculi uocant, dirigat iter. meritoque in primo statim uersu requiem suam postulat, quia ipse litterae septimus numerus est quietis. quae autem maior requies quam ut in uerbo dei requiescat atque eius se gratia et consolatione demulceat
Abbreviated transcription (Latin):
cadit in dm̃: S sicut dm̃ penitere
dicit᷑. qͣndo pret̾ hominũ spẽ resmu¬
tat consilio ñ mutato. quia consiliũ
dñi manet in ȩternũ: ita dicit᷑ obli¬
uisci. qͣndo tardare uidet᷑ adiutoriũ.
uł ꝓmissũ. uł ñ retribuendo digna
peccantib. uł si qͦd eiꝰmodi ẽ tanquã
eiꝰ memoriȩ sit elapsũ. qͦd sꝑat᷑ siue
timet᷑. & ñ fit. Dicunt᷑ ista locutione
morali. qua humanꝰ mouet᷑ affectus.
quãuis hȩc ds̃ faciat certa dispositio¬
ne. ñ deficiente memoria. nec obscura
ta intelligentia. nec uoluntate muta¬

Expanded text:
 in Deo. Nam sicut Deum poenitere dicitur, quando praeter hominum spem res mutat, consilio non mutato, quia consilium Domini manet in aeternum ; ita dicitur oblivisci, quando tardare videtur adjutorium vel promissum, vel non retribuere digna peccantibus, vel si quid hujusmodi, tanquam ejus memoriae sit elapsum quod speratur sive timetur, et non fit. Dicuntur ista locutione morali, qua humanus movetur affectus; quamvis haec Deus faciat certa dispositione, non defa intelligentia, nec voluntate muta
Abbreviated transcription (Latin):
stodia sermonũ dei intelligenda ẽ oꝑa-¬
tio p̃ceptors. Frustra enĩ custo diuntur
memoria. si ñ custodiunt᷑ & uita. Nam
quidã uerba dei tenendo agunt ne
obliuiscant᷑: nec agunt uiuendo ut
corrigant᷑. Non autẽ ait iste in quo
exercet memoriã suã. s in quo corri¬
git uiã suã. Atq ad hoc respondet
in custodiendo sermones tuos.Neq
ullo modo dicenda ẽ uia recta. quãdiu
ẽ uita.ꝑuersa. S quid sibi ue¬

Expanded text:
stoditio verborum Dei, intelligenda est operatio praeceptorum: frustra enim custodiuntur memoria, si non custodiantur et vita. Nam quidam verba Dei tenendo agunt ne obliviscantur, nec agunt vivendo ut corrigantur: non autem ait iste, In quo exercet junior memoriam suam? sed, «In quo corrigit viam suam?» atque ad hoc respondet, «In custodiendo verba tua.» Neque ullo modo dicenda est via correcta, quamdiu est vita perversa. 2. Sed quid sibi
Abbreviated transcription (Latin):
uus. cantator cantici noui. heres testa¬
menti noui. Iste ẽ iunior. ñ cam s abel.
manasses s effraim. ñ heli s samuhel.
ñ saul s dauid. Quid autẽ adiun¬
git audiamꝰ. In toto inquit corde

Expanded text:
i, haeres testamenti novi, iste junior non Cain, sed Abel; Manasses, sed Ephraem; non Heli, sed Samuel; non Saul, sed David; quid adjungat attendite: «In toto,» inquit, «corde
Abbreviated transcription (Latin):
fideliũ dilatat. Dilexit autẽ & cogitan¬
do & oꝑando. Nã quod ad cogitationẽ ꝑti¬
net. ait. Et meditabar in mandatis tuis.
Quod autẽ ad oꝑationẽ: ꝙ leuaui manꝰ
meas ad mandata tua. Utriq autẽ sen¬
tentiȩ: addidit quȩ dilexi. Finis enĩ p̃¬
cepti ẽ caritas de corde puro. Quando
uant᷑ manꝰ. quia suꝑnũ ẽ quo leuant᷑.
Propt̾ea de ipsa caritate locuturꝰ apłs

Expanded text:
fidelium. Dilexit autem, et cogitando et operando. Nam quod ad cogitationem pertinet, ait, «Et meditabar in mandatis tuis:» quod autem ad operationem, «Et levavi manus meas ad mandata tua.» Utrique autem sententiae addidit, «quae dilexi:» finis enim praecepti est charitas de corde puro . Quando vantur manus, quia supernum est quo levantur. Propterea de
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ petri in quo erat tẏpus ȩccłiȩ. u̾¬
bũ ueritatis ablatũ ẽ. qui & si ad horã
negauit timore ꝑterritus. tam̃ flen¬
do ẽ reparatus. & confitendo pꝰea coro¬
natus. Totũ itaq corpꝰ xp̃i loquit᷑ io. ẽ.
ȩccłiȩ sc̃ȩ̃ uniuersitas in quo toto corpo¬
re siue quia negantib plurimis reman-¬
sert̾ fortes. qui usq ad mortẽ ꝓ uerita¬
te certarent: siue quia ex his qui ne¬
gauerant multi reparati sunt. non ẽ
ablatũ ex ore eiꝰ uerbũ ueritatis usq

Expanded text:
e Petri, in quo erat typus Ecclesiae, verbum veritatis ablatum est: quia etsi ad horam negavit timore turbatus, tamen flendo est reparatus , et confitendo est postea coronatus. Totum itaque corpus Christi loquitur, id est, Ecclesiae sanctae universitas: in quo toto corpore sive quia, negantibus plurimis, remanserunt fortes qui usque ad mortem pro veritate certarent, sive quia et ex iis qui negaverant multi reparati sunt, non est a
Abbreviated transcription (Latin):
nustis: extendi manũ meã & ñ fuit
qui aspiceret. Despexistis om̃e consili¬
um meũ: & increpationes meas neglexi¬
stis.Dicat iã qualit̾ feriat. qͦd ad se
nullatenꝰ reuertentes tanta longani-¬
mitate sustentat. Ego quoq ininteri¬
tu urõ ridebo. & subsannabo cũ uobis
qͦd timebatis aduenerit. cũ irruerit
repentina calamitas. & interitꝰ quasi
tẽpestas ingruerit. qͦndo uenerit suꝑ
uos tribulatio & angustia. Tc̃ inuoca¬
bunt me & ñ exaudiã: mane consur¬
gent & ñ inuenient me. Ore itaq sa¬
pientissimi salomonis cuncta de suꝑ¬
no iudicio diligent̾ exp̾ssa st̃. quia & pͥ¬
us dulcit᷑ uocat. & pꝰ modũ terribiliter
increpat. & ad extremũ irretractabili

Expanded text:
xtendi manum meam, et non fuit qui aspiceret; despexistis omne consilium meum, et increpationes meas neglexistis . Dicat jam qualiter feriat, quos ad se nullatenus revertentes tanta longanimitate sustentat. Ego quoque in interitu vestro ridebo et subsannabo, cum vobis quod timebatis advenerit, cum irruerit repentinao venerit super vos tribulatio et angustia. Tunc invocabunt me, et non exaudiam; mane consurgent, et non invenient me . Ore itaque sapientissimi Salomonis cuncta de superno judicio diligenter expressa sunt, quia et prius dulciter vocat, et postmodum terribiliter increp
Abbreviated transcription (Latin):
let iuirib ꝓpriis. nisi adiuuet᷑ ab illo qͥ
iubet ut faciat quod iubet. deduc me
uitã. Et cũ sit angusta. nisi dilatato corde
rit. ideo diuinũ auxiliũ quo deducat᷑
inquirit. Quia neq uolentis. neq curren¬
tis. s miserentis ẽ dei. Deniq quia & ipsũ
uelle ds̃ oꝑatur in nob̃. sequit᷑ & dicit.¬
Inclina cor meũ ds̃ in testimonia tua:
& ñ in auariciã. Quid ẽ inclinatũ ad
aliqͥd cor habere. nisi hoc uelle: Et uo¬
luit gͦ. & orauit ut uelit. Uoluit cum.
lit cũ dicit. inclina cor meũ. Hoc itaq¬

Expanded text:
let viribus propriis, nisi adjuvetur ab illo qui jubet, ut faciat quod jubet, «Deduc me,» vitam ; et cum sit angusta, nisi dilatato corde rit; et ideo divinum auxilium quo deducatur inquirit, quia neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei ; denique quia et ipsum velle Deus operatur in nob«Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam.» Quid est inclinatum cor ad aliquid habere, nisi hoc velle? Et voluit ergo, et orat ut velit. Voluit, cum lit, cum dicit, «Inclina cor meum in t
Abbreviated transcription (Latin):
portionẽ. tribũ leuiticã excepit ds̃ di¬
cens. E iliis leui ñ erit portio. neq sors
in medio fr̃m suors. quia dñs ds pars
illoꝵ ẽ. Et alibi. Ego dñs portio eorũ.
Negat᷑ his terrena diuisio. ut dũ scłarẽ

Expanded text:
portionem, tribum Leuiticam excepit deus dicens: filiis Leui non erit portio neque sors in medio fratrum suorum, quia dominus deus pars eorum e s t, et alibi ego dominus portio eorum. Negatur his terrena diuisio, ut ipsi, dum sa
Abbreviated transcription (Latin):
dũ inueniri pot̾. inuocate eũ dũ ꝓpe
ẽ. Modo enĩ ñ uidetur & ꝓpe ẽ: tunc
uidebit᷑ & ꝓpe ñ erit. Necdũ in iudi¬
cio apparuit. & si querit᷑ inuenit᷑. Nã
miro modo cũ in iudicio apparuerit.
salomon sapientiã refert & suauiter
blandientẽ:. & terribilit̾ iudicantẽ
dicens. Sapientia foris p̃dicat:. in pla¬
teis dat uocẽ suã. Cuiꝰ uocẽ quoq insi-¬

Expanded text:
dum inveniri potest, invocate eum dum prope est . Modo enim non videtur, et prope est; tunc videbitur, et prope non erit. Necdum in judicio apparuit, et si quaeritur, invenitur. Nam miro modo cum in judicio apparuerit, Salomon sapientiam refert et suaviter blandientem, et terribiliter judicantem, dicens: Sapientia foris praedicat, in plateis dat vocem suam . Cu
Abbreviated transcription (Latin):
Eides enĩ ꝓbitas: innocentia memorẽ
ꝓbant. Quod autẽ ait memor fui no¬
minis tui: ẽ plena deuotio. Quia ne¬
mo dicit dñm iħm: nisi in sp̃u sc̃o.
hoc nom̃ inuocet᷑ dieb ac noctib. nul¬
lũ tempꝰ p̾dicandi uacuũ sinat sc̃ã de¬

Expanded text:
fides ergo, probitas, innocentia memorem probant. quod autem ait: memor fui nominis tui, plena deuotio est, quia nemo dicit dominum Iesum nisi in spiritu sancto. hoc nomen inuocetur diebus et noctibus, nullum tempus precandi uacuum sinat sancta de
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendaui. testimonia eẽ martẏria.
&ĩiustificationib dñi nullã ẽẽ difficili¬
orẽ & mirabiliorẽ: quã ut suos quis
diligeret eos a quib exꝓbrantib &
contẽpnentib ꝓpt̾ ipsa martyria ꝑ¬
secutiones patiebat᷑. Consiliũ autẽ con
consiliũ patientiũ martẏrũ fuit.
inimicos ꝑditos inuenire. Redde-¬
bant illi mala ꝓ bonis. isti bona pro¬
malis. Quid gͦ mirũ si illi o ccidendo
defecert̃. isti moriendo uicert̃: Quid mi-¬
martyria meditet᷑. & malis bona p̾cet᷑:¬

Expanded text:
testimonia esse martyria. Recole in justificationibus Domini nullam esse difficiliorem et mirabiliorem, quam ut suos quisqdiligeret eos a quibus opprobrantibus et contemnentibus propter ipsa martyria persecutiones patiebatur. Non enim pro consilium patientium martyrum fuit inimicos perditos invenire. Reddebant illi mala pro bonis; isti, bona promalis. Quid ergo mirum si illi occidendo defecerunt, isti moriendo vicerunt? Quid, imartyria meditetur, et malis mart
Abbreviated transcription (Latin):
homo m̃dax. Conterritꝰ enĩ respexit
infirmitatẽ suã. & uidit ñ de se sͥ ẽẽ p̃¬
sumendũ. Quantũ enĩ ad ipsũ ho¬
minẽ ꝑtinet mendax ẽ. s grã dei ue¬
Sicut petro accidit qm̃ de se p̾sũpse-
rat. & docendus erat ñ de homine eẽ
p̾sumendũ. & si de homine ñ debet
quisq p̾sumere. utiq nec de se ipso

Expanded text:
homo mendax.» Conterritus enim respexit infirmitatem suam, et vidit non de se sibi esse praesumendum. Quantum enim ad ipsum hominem pertinet, mendax est: sed gratia Dei vesicut Petro accidit, quoniam de se praesumpserat, et docendus erat de homine non esse praesumendum. Et si de homine non debet quisque praesumere, utique nec de seipso;
Abbreviated transcription (Latin):
bis. Unde etiã dictũ ẽ. Et in plateis tius
discurrt̃ aquȩ tuȩ. Platea quippe de uer¬
bo greco a latitudine nomen accepit.
autẽ de quib dñs clamat dicens. Qui
sitit ueniat ad me. qui credit in me flu¬
Et exponens ȩuangłista quid dixerit.
equit᷑ quinta littera. he. quȩ
significat latine ẽ. uel sic̃ alibi
inuenimus uiuit. Conuenit autẽ sibi
utraq interp̃tatio. Qui enĩ ẽ uiuit.

Expanded text:
bis . Unde etiam dictum est, «Et in plateis tuis discurrant aquae tuae» : platea quippe de verbo graeco a latitudine nomen accepit; aquae de quibus Dominus clamat, «Qui sitit veniat ad me. Qui credit in me, fluet exponens Evangelista quid dixerit, Sequitur quinta littera \'He\', quae significat Latine \'est\' uel, ut alibi inuenimus, \'uiuo\'. conuenit sibi utraque interpretatio; qui enim est, uiuit
Abbreviated transcription (Latin):
nant a mandatis tuis. Suꝑbi declinant
a mandatis di. Aliud ẽ autẽ mandata
eiꝰ ꝑ infirmitatẽ uel ꝑ ignorantiã non
implere. aliud ab eis ꝑ suꝑbiã declinare.
Sicut fecert̃ qui mortales nos in hȩc
mala genuert̃. Delectauit enĩ eos. eri¬
tis sicut dii. Acsic a mandato d̃ĩ quod
sibi eũ mandasse sciebant. & qͦd facillime
poterant. ꝑ hanc suꝑbiam declina uert̃
Et ecce tota ista dura & infelix erũpna
mortaliũ quodã mͦ hereditaria ẽ ĩcrepa¬
tio suꝑboꝵ. Quando enĩ dixit ds̃ adam
ubies. ñ ubi eẽt ignorabat. s suꝑbũ incre¬
pabat. Et ubi tunc eẽt. id.ẽ. ad quã mi¬
setiã ꝑuenisset ñ scire cupiebat. s inter¬
rogando increpans ãmonebat. Et no-
enĩ ut om̃s illo terrerent᷑ exemplo. a
diuinis ñ declinare mandatis. & dili¬
gendo iusticiã in om̃i tẽpore: in huiꝰ
mundi labore reciꝑe. quod in parady¬
si amisimꝰ uoluptate. S qm̃ suꝑbi nec

Expanded text:
s tuis.» Superbi enim declinant a mandatis Dei. Aliud est quippe mandata Dei per infirmitatem vel ignorantiam non implere: aliud ab eis per superbiam declinare; sicut fecerunt qui nos mortaliter in haec mala genuerunt. Delectavit enim eos, «Eritis sicut dii;» ac sic a mandato Dei, quod sibi eum mandasse sciebant, et quod facillime,poterant, per hanc superbiam declinarunt. Et ecce tota ista dura et infelix aerumna mortalium, quodam modo haereditaria est increpatio superborum. Quando enim dixit Deus, «Adam, ubi es» ? non ubi esset ignorabat, sed superbum increpabat; et ubi tunc esset, id est, ad quam miseriam pervenisset, non scire cupiebat, sed interrogando increpans admonebat. Vide auenim ut omnes illo terrerentur exemplo a divinis non declinare mandatis, et diligendo justitiam in omni tempore, in hujus mundi etiam labore recipere quod in paradisi amisi
Abbreviated transcription (Latin):
accipiamꝰ hȩc uerba. tanꝗͣ dictum sit.
Aufer a me obꝓbriũ & contẽptũ. quia
martyria tua exquisiui. Xp̃i corpus
ista cũ dicit. nunqͥd ab impiis & suꝑ¬
bis audire obꝓbriũ & contẽptũ ullã
deputat pęnã. cũ potiꝰ inde ꝑueniat
a se poscit auferri. nisi quia ut dixi
orat ꝓ inimicis suis. quib eẽ ꝑspicit

Expanded text:
accipiamus haec verba tanquam dictum sit, «Aufer a me opprobrium et contemptum, quoniam» martyria «tua exquisivi.» Christi corpus ista cum dicit, numquid ab impiis et superbis audire opprobrium atque contemptum ullam deputat poenam, cum potius inde perveniat id et intolerabile a se poscit auferri, nisi quia, ut dixi, orat pro ipsis inimicis suis, quibus esse perspicit
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipes & aduersũ me loquebant᷑. In¬
de ꝑsecutio grauis erat: quia cũ seden¬
tes. id.ẽ. iudicariis sedib eminentes pͥn¬
cipes decernebant. Refer hoc ad ipsũ
rent. Refer hocad corpꝰ eiꝰ. id.ẽ. eccłiã.
inuenies sedisse reges terrȩ. & cogitas¬
se atq iussisse quomͦ xp̃iani nusquã

Expanded text:
loquebantur.» Inde persecutio gravis erat, quia eam sedentes, hoc est judiciariis sedibus eminentes, principes decernebant. Refer hoc ad ipsum rent . Refer hoc ad corpus ejus, id est Ecclesiam; invenies reges terrae excogitasse atque jussisse quomodo Christiani nus
Abbreviated transcription (Latin):
ũ qͦd id̾o audio. ꝙ contẽptũ qͦdid̾o con¬
tẽpnor. quia martyria tua exqͥsiui.
aufer a me. Inimici enĩ mei quos a
me p̃cipis diligi. quia magis magisq
moriunt᷑ & ꝑeunt. cũ martyria tua

Expanded text:
um quod ideo audio, et contemptum quo ideo contemnor, quia martyria tua exquisivi, aufer a me. Inimici enim mei, quos a me praecipis diligi, qui magis magisque moriuntur et pereunt, cum martyria tua
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis. s & in laudib di confes¬
sionẽ in diuinis litteris solere nomi
uius explicari. quã ut di¬
ista breuitate ñ inuenio. cũ ita sit ꝓ¬
priũ deo qͦd bonus ẽ. ut a quodã com¬
pellatus ipse filiꝰ dĩ cũ audiret magi¬
ster bone. ab eo scilicet qui carnẽ eius
solũ hominẽ arbitrabat᷑. responderet
quid me interrogas de bono. nemo bo¬
nus nisi unus ds. Quod quid ẽ aliud
nisi dicere. si me bonũ uis appellare.

Expanded text:
peccatis, sed et in laudibus Dei confessionem divinis litteris solere nominvius explicari, quam ut diista brevitate, non video; cum ita sit proprium Deo quod bonus est, ut a quodam compellatus ipse Filius Dei, cum audiret, «Magister bone,» ab eo scilicet qui carnem ejus solum hominem arbitrabatur; responderet, «Quid me interrogas de bono? Nemo bonus, nisi unus Deus» . Quod quid est aliud dicere, quam. Si me bonum vis appel
Abbreviated transcription (Latin):
prudentib. Nã & si audiunt ñ sapiunt.
quia terrena sapiunt. Quoꝵ autẽ con-¬
uersatio in cęlis ẽ. in quantũ hic conu̾¬
sant᷑. ꝓfecto ꝑ egrinant᷑. Petant itaq
que ab hoc incolatu liberent᷑. Concu

Expanded text:
mandata etsi audiunt, non sapiunt; quia terrena sapiunt. Quorum autem conversatio in coelis est , in quantum hic conversantur, profecto peregrinantur. Petant itaquequae ab hoc incolatu liberentu
Abbreviated transcription (Latin):
ritate usq ad mortẽ certans. nec in con¬
spectu regũ confundebat᷑ loqui. Testimo¬
nia autẽ in quib dicit qͦd loquebat᷑. gre¬
ce martyria nuncupant᷑. Quo uerbo
iã utim᷑ ꝓ latino. Unde dictũ ẽ & uoca¬
bulũ martyrũ. Quib p̃dixit iħc qͦd &
ante reges eũ fuerant confessuri. Et me¬

Expanded text:
a usque ad mortem certans, nec in conspectu regum confundebatur eam loqui. Testimonia quippe, in quibus dicit quod loquebatur, graece martyria nuncupantur; quo verbo jam utimur pro latino. Unde dictum est etiam vocabulum Martyrum, quibus praedixit Jesus quod et ante reges eum fuerant confessuri .
Abbreviated transcription (Latin):
uł supͣ. uł infra. Ac deinde subdit qualis
factus fuerit. tanꝗͣ diceret. Hȩc cũ orarẽ.
exaudisti me. Et ambulabã in latitudine.
& cȩt̾a quȩ isto modo dicta texuit. S qͥd ẽ¬
ꝑ sp̃m sc̃m qui datus ẽ nob̃: In hac lati¬
tudine ambulabat ille qui dicebat. Os
nr̃m patet ad uos o corinthii. cor nr̃m
dilatatũ ẽ. Hȩc autẽ caritas duob illis
mandatis tota atq integra continet᷑.id. ẽ¬

Expanded text:
um se fuisse; ac deinde subjunxit qualis factus fuerit: tanquam diceret, Haec cum orarem, exaudisti me, «Et ambulabam in latitudine;» et caetera quae isto modo dicta contexuit. 2. Quid e sanctum qui datus est nobis ? In hac latitudine ambulabat ille qui dicebat, «Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est» . Haec autem charitas duobus illis mandatis tota atque integra continetur,
Abbreviated transcription (Latin):
natiuitatis atq passionis euidentia sunt
testimonia diuinȩ erga nos dilectionis.
ꝓculdubio uia testimonioꝵ dei xp̃c est.
Per hȩc quippe testimonia quȩ in illo ui-¬
demus impleta. etiã futura erga nos
quȩ sempit̾na ꝓmissa sunt expectamꝰ.
& sꝑamus implenda. Qui enĩ ꝓprio filio

Expanded text:
nativitatis atque passionis, evidentia sint testimonia divinae erga nos dilectionis; procul dubio via testimoniorum Dei Christus est. Per haec quippe testimonia quae in illo videmus impleta, etiam futura erga nos, quae sempiterna promissa sunt, exspectamus et speramus implenda. Qui enim proprio Filio
Abbreviated transcription (Latin):
strue me: & exercebor in mirabilib tuis
Ipsas iustificationes ampliores quas ꝓ¬
ficiendo cupit app̾hendere. mirabilia
dei uocat. Sunt gͦ quedã dei iustifica¬
tiones ita mirabiles: ut humana infir¬
git. D ormitauit anima mea p̃ tedio.
confirma me in uerbis tuis. Quid est
dormitauit. nisi a spe friguit. qua eas
se app̾hensurũ eẽ crediderat: S con¬
firma me inquit in uerbis tius. ne ab
decidã dormitãdo. Confirmame in u̾
moniors dei sic ambulare: ut homo faci¬
le possit ad illa etiã mirabilia ꝑuenire.
me: Et quia lex factors subintrauit
ut abundaret delictũ. sequit᷑ & dicit.
Et lege tua miserere mei.Hȩc lex ẽ fi
dei qua credimꝰ & oramꝰ ꝑ grãm nob̾
donari. ut faciamꝰ quod ꝑ nosmet ip¬
sos implere ñ possumꝰ. In lege quidẽ¬

Expanded text:
re». «Et exercebor in mirabilibus tuis.» Ipsas justificationes ampliores, quas proficiendo cupit apprehendere, mirabilia Dei vocat. Sunt ergo quaedam Dei justificationes ita mirabiles, ut humana infirgit: «Dormitavit anima mea prae taedio; confirma me in verbis tuis.» Quid est, «dormitavit,» nisi ab spe refriguit qua eas se apprehensuram esse crediderat? Sed, «confirma me,» inquit, «in verbis tuis,» ne ab decidam dormitando: confirma itaque mficationum Dei sic ambulare, ut homo facile possit ad illa etiam mirabilia pervenireme?» Et quia «lex» factorum «subintravit, ut abundaret delictum» ; sequitur, et dicit, «Et» «lege tua miserere mei.» Qua lege, dei qua credimus et oramus per gratiam nobis donari, ut faciamus quod per nosmetipsos implere non possumus, ne igno
Abbreviated transcription (Latin):
data dei. & quicqͥd nobis ꝑsuadere uult
ds̃. siuis testimoniis ꝑsuadet. in quȩ iste
petit inclinati cor suũ. s ñ in auariciã.
Testimoniis quippe suis agit nobiscũ
ds̃. ut eũ gratis colamꝰ: quod impedit
auaricia radix omniũ maloꝵ. Auaricia

Expanded text:
tur; et quidquid nobis persuadere vult Deus, suis testimoniis persuadet: in quae iste petit inclinari cor suum, et non in avaritiam. Testimoniis quippe suis agit nobiscum Deus, ut eum gratis colamus; quod impedit avaritia radix omnium malorum. Tali
Abbreviated transcription (Latin):
fitebor tibi inquit in directione cordis.
utiq si dirigant᷑ uiȩ meę. Confitebor tͥ
dñe qm̃ tu fecisti. & tua laus ẽ ista non
mea. Tunc enĩ conficebor in eo qͦd didici
iudicia iusticiȩ tuȩ. si directũ corhabe
iustificationes tuas. Nam qͥd mͥ ꝓderit
quod ea didicerim. si corde ꝑuerso uias
habeã prauas: Non enĩ lȩtabor in eis.

Expanded text:
fitebor,» inquit, «tibi in directione cordis.» Utique si dirigantur viae meae, confitebor tibi, quoniam tu fecisti, et tua laus est ista, non mea. Tunc enim «confitebor in eo quod didicerim judicia justitiae tuae,» si directum cor habejustificationes tuas. Nam quid mihi proderit quod ea didicerim, si corde perverso vias abibo pravas? non enim laetabor in eis,
Abbreviated transcription (Latin):
ne de illis subiunctũ ẽ. Adiciat dñs
Ita factũ ẽ. Accessert̃ enĩ de lapidib
suscitati filii abrabȩ. Accessert̃ oues
quȩ ñ erant ex hoc ouili: ut fieret
unus grex & unus pastor. Accessit fides
om̃iũ gentiũ. & creuit numerus ñ
solũ sapientiũ antistitũ. s etiã obȩdi-¬
entiũ ppłoꝵ. adiciente dño ñ solũ suꝑ
patres qui ad illũ imꝑio cȩt̾os imita¬
tores p̃irent. s etiã suꝑ filios eoꝵ qui
patrũ pia uestigia sequerent᷑. Nam
sie ait ille his quos ꝑ ęuangłiũ in xp̃o
genuerat. Imitatores mei estote. sicut
& ego xp̃i. Adiecit itaq dñs ñ solum
suꝑ montes exultantes sicut arietes.
s etiã suꝑ colles exultantes sicut agni
ouiũ. Proinde his utrisq magnis &
pusillis. montib & collib. arietib &
agnis dicit ꝓpħa quod sequit᷑. Bene¬
dicti uos a dño : qui fecit cęlũ & terram.

Expanded text:
 Adjiciat Dominus ita factum est. Accesserunt enim etiam de lapidibus suscitati filii Abraham ; accesserunt oves quae non erant de hoc ovili, ut fieret unus grex, et unus pastor ; accessit fides omnium gentium, et crevit numerus, non solum sapientium antistitum, sed etiam obedientium populorum, adjiciente Domino, non solum super patresturos praeirent, sed etiam super filios eorum, qui patrum pia vestigia sequerentur. Nam sic ait ille his quos per Evangelium in Christo genuerat: «Imitatores mei estote, sicut et ego Christi» . Adjecit itaque Dominus, non solum super montes gestientes sicut arietes, sed etiam super colles gestientes sicut agnos ovium. 11. Proinde his utrisque magnis et pusillis, montibus et collibus, arietibus et agnis dicit Propheta quod sequitur: «Benedicti vos Domino, qui fecit coelum et terram.
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. Quȩ uota redditurus es: Quas
uouisti uictimas. quȩ incensa. quȩ
holocausta: An ad illud respicis qͦd
paulo ante dixisti. calicẽ salutaris
accipiã & nom̃ dñi inuocabo: Et
reuera quisqͥs bene cogitat quid uo-¬
ueat dño. & quȩ uota reddat. se ip¬
exigit᷑. hoc debet᷑. hinc ẽ qͦd conspecto
nũmo dñs dicit. Reddite cęsari quȩ
cȩsaris sunt: ꝙ deo quȩ dĩ sunt. Ima-¬
go sua reddat᷑ cȩsari.imago sua redda-¬

Expanded text:
.» Quae vota redditurus es? Quas vovisti victimas? quae incensa? quae holocausta? An ad illud respicis, quod paulo ante dixisti, «Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo;» etrevera quisquis bene cogitat quid voveat Domino et quae vota reddat, seipexigitur, hoc debetur. Inspecto nummo Dominus dicit; «Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt» : imago sua redditur Caesari, imago sua redda