comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
principes sunt ꝗ summã autoritatem eoꝵ iudicio habere existimantur. qͦꝵ
causa antiquitus institutum uidetur. nequis ex plebe contra potentiorẽ
auocilii egeret. suos enim quisq oppͥmi et circũ ueniri nõ patiiũt᷑. neq ali
tet si faciat ullam inter suos habet autoritatem. Haec eadem ratio ẽ in sũ
ma totius galliae. nãq omnes ciuitates in partes diuisae sunt duas. Cum
Caesar in galliam uenit alterius factionis pͥncipes erant hedui: alterii
Sequani. hi cum ꝑse minus ualerẽt: qđ summa autoritas antiꝗtus erat
adiunxerãt: eosq ad se magnis iacturis pollicitationibusq ꝑduxera
praelus uero ꝗ̃ pluribus factis secundis: atq omni nobilitate heduoꝵ inter¬
fecta tantum potentia eoꝵ antecesserat: ut magnã partem clientum ab he¬
duis ad se transducerẽt: obsidesq abhis pͥncipu̾m filios acciperẽt. et pu¬

Expanded text:
principes fuerunt, qui summam auctoritatem eorum judicio habebant. Quorum principes fuerunt, qui summam auctoritatem eorum judicio habebant. Quorum ue ejus rei causa antiquitus institutum, ne quis ex plebe contra potentiorem auxilii egeret. Suos enim quisque opprimi et circumveniri non patitur. Neque enim aliter si faciant, ullam inter suos habent auctoritma totius Galliae: namque omnes civitates in partes divisae sunt duas. Cum Caesar in Galliam venit, alterius factionis principes erant Aedui, alterius Sequani. Hi cum per se minus valerent, quod summa auctoritas antiquitus erat adiunxerant eosque ad se magnis iacturis pollicitationibusque perduxerant. Proeliis vero compluribus factis secundis atque omni nobilitate Aeduorum interfecta tantum potentia antecesserant, ut magnam partem clientium ab Aeduis ad se traducerent obsidesque ab eis principum filios acciperent et pu
Abbreviated transcription (Latin):
pugnandi condicionem posse deduci. Mandat ut crebros exploratores in
Sueuos mittant: quaeq apud eos gerantur cognoscant. Illi imperata faciit̃
paucis diebus intermissis referunt sueuos omnes posteaꝗͣ certiores nuncii de
xercitu Romanoꝵ uenerãt cum omnibꝰ suis socioꝵq copiis quas coegissen
penitus ad extremos fines se recepisse: syluam ẽẽ ibi infinita magnitu diẽ
quae appellatur Bacessis: ac longe introrsus ꝑtinere: et pro natiuo muro ob¬
iectam: corruscos a Sueuis: Sueuosq ab corruscis iniuriis incursionibꝰq
prohibere. ad eius initium syluae sueuos aduentum Romanoꝵ expectare
cõstitiusse. Quoniam adhunc locum ꝑuentum est: non alienum eẽ uidetur
de galliae germaniaeq moribꝰ et quomodo differant hae nationes interse
ꝯponere. Ingallia non solum in omnibꝰ ciuitatibꝰ atq in omnibus pagis ꝑt

Expanded text:
pugnandi condicionem posse deduci; mandat, ut crebros exploratores in pugnandi condicionem posse deduci; mandat, ut crebros exploratores in Suebos mittant quaeque apud eos gerantur cognoscant. Illi imperata faciunt et paucis diebus intermissis referunt: Suebos omnes, posteaquam certiores nuntii de exercitu Romanorum venerint, cum omnibus suis sociorumque copiis, quas coegissent, penitus ad extremos fines se recepisse: silvam esse ibi infinita magnitudine, quae appellatur Bacenis; hanc longe introrsus pertinere et pro nativo muro obiectam Cheruscos ab Suebis Suebosque ab Cheruscis iniuriis incursionibusque prohibere: ad eius initium silvae Suebos adventum Romanorum exspectare constituisse. Quoniam ad hunc locum perventum est, non alienum esse videtur de Galliae Germaniaeque moribus et quo differant hae nationes inter sese proponere. In Gallia non solum in omnibus civitatibus atque in omnibus pagis par
Abbreviated transcription (Latin):
derãt atq in deditionem uenerãt: purgandi sui causa legatos ad eũ mittũt
doceant neq auxilia ex sua ciuitate in Treuiros missa: neq abse fidem
lȩsam petunt atq orant: ut sibi parcat: ne cõmuni odio germanoꝵ ĩnocẽtes
co nocentibus penas pendant. si amplius obsidum uellet dare pollicent᷑. Co¬
ta caesar causa repperit a sueuis auxilia missa eẽ ubi eoꝵ satisfactionẽ ac¬
cepit aditus uiasq in sueuos ꝑquirit. Interim paucis post diebus fit ab Ubi
certior sueuos omnes in unum locum copias cogere. atq his nationibi
quae sub eoꝵ sint imꝑio denunciare ut auxilia peditatus eꝗtatusq mittãt.
Nis cognitis rebus rem frumentariam prouidet: castris idoneum Locum dele¬
git. u̾biis imꝑat pecora utͣ ducant: suaq omnia ex agris in oppida cõferãt
sperans barbaros atq imperitos hoĩes inopia cibarioꝵ adductos ad iniquã

Expanded text:
derant atque in deditionem venerant, purgandi sui causa ad eum legatos mittunt,derant atque in deditionem venerant, purgandi sui causa ad eum legatos mittunt, qui doceant neque auxilia ex sua civitate in Treveros missa neque ab se fidem laesam: petunt atque orant ut sibi parcat, ne communi odio Germanorum innocentes pro nocentibus poenas pendant; si amplius obsidum vellet, dare pollicentur. Cognita Caesar causa reperit ab Suebis auxilia missa esse; Vbiorum satisfactionem accipit, aditus viasque in Suebos perquirit. Interim paucis post diebus fit ab Vbiis certior Suebos omnes in unum locum copias cogere atque eis nationibus quae sub eorum sint imperio denuntiare, ut auxilia peditatus equitatusque mittant. His cognitis rebus rem frumentariam providet, castris idoneum locum deligit; Vbiis imperat ut pecora deducant suaque omnia ex agris in oppida conferant, sperans barbaros atque imperitos homines inopia cibariorum adductos ad iniquam
Abbreviated transcription (Latin):
uitatem recẽpit. Nam germani ꝗ auxilio ueniebant percepta Treuiroꝵ
fuga domũ se receperunt. cum hĩs ꝓpinqui induciomari ꝗ defectionis au¬
tores fuerant comitati eos ex ciuitate exccesserũt. Cingentorigi quem
ib initio ꝑmansisse in officio demonstrauimꝰ. pͥncipatus atq imꝑium t¬
ditum est. Caesar postꝗͣ ex Menapiis in Treuiros uenit duabus de cau¬
sis Rhenum transire constituit: quaꝵ una erat ꝙ auxilia cõtra se Treui¬
ris miserãt. altera ne ad eos Ambioria receptum haberet.his cõstitutis
rebus paulum supra eum locum quo ante exercitum traduxerat: facere pontẽ
instituit. nota atq instituta ratione magno militum studio paucis diebꝰ opus ꝑ¬
tatur. Firmo in Treuiris ad pontem praesidio relicto: ne quis abbis subitor
tus oriretur: reliquas copias eꝗtatumq traducit. Ubii qui ante obsides de¬

Expanded text:
vitatem recepit. Nam Germani qui auxilio veniebant percepta Treverorum vitatem recepit. Nam Germani qui auxilio veniebant percepta Treverorum fuga sese domum receperunt. Cum his propinqui Indutiomari, qui defectionis auctores fuerant, comitati eos ex civitate excesserunt. Cingetorigi, quem ab initio traditum. Caesar vero postquam ex Menapiis in Trebiros venit, duabus de causis Rhenum transire constituit; quarum una erat, quod auxilia contra se Treveris miserant, altera, ne ad eos Ambiorix receptum haberet. His constitutis rebus paulum supra eum locum quo ante exercitum traduxerat facere pontem instituit. Nota atque instituta ratione magno militum studio paucis diebus opus efficitur. Firmo in Treveris ad pontem praesidio relicto, ne quis ab his subito motus oreretur, reliquas copias equitatumque traducit. Vbii, qui ante obsides de
Abbreviated transcription (Latin):
fore suspicatus labienus ut omnes circa flumen eliceret eadem usus simu-¬
latione itineris placide progrediebatur. Tum praemissis paululum impe¬
limentis atq in tumulo quodam collocatis. habetis inquit milites qua
petistis facultatem: hostem impeditum atq iniquo loco tenetis: praestate
nobis eandem ducibꝰ uirtutem quam saepenuo imꝑatori praestitistis: atq il¬
lum adẽẽ et haec coram cernere existimate. simul signa adhostes cõuerti
aciemq dirigi iubet: et paucis turmis praesidio ad impedimenta dimissis
eliqͦs equites ad latera disponit: celeriter nr̃i clamore sublato pila
hostes ĩmittunt. Illi ubi praeter spem qͦs fugere credebant infestis signis
ad se ire uiderunt: impetum modo ferre non potuerunt. ac pͥmo cõcursu
n fugam cõiecti ꝓximas syluas petiuerunt: quos labienus equitatu c¬
sectatus magno numero interfecto: compluribꝰ captis: paucis post diebꝰ ci¬

Expanded text:
fore suspicatus Labienus, ut omnes citra flumen eliceret, eadem usus simufore suspicatus Labienus, ut omnes citra flumen eliceret, eadem usus simulatione itineris placide progrediebatur. Tum praemissis paulum impedimentis atque in tumulo quodam collocatis "Habetis," inquit, "milites, quam petistis facultatem: hostem impedito atque iniquo loco tenetis: praestate eandem nobis ducibus virtutem, quam saepe numero imperatori praestitistis, atque illum adesse et haec coram cernere existimate." Simul signa ad hostem converti aciemque dirigi iubet, et paucis turmis praesidio ad impedimenta dimissis reliquos equites ad latera disponit. Celeriter nostri clamore sublato pila in hostes immittunt. Illi, ubi praeter spem quos fugere credebant infestis signis ad se ire viderunt, impetum modo ferre non potuerunt ac primo concursu in fugam coniecti proximas silvas petierunt. Quos Labienus equitatu consectatus, magno numero interfecto, compluribus captis, paucis post diebus ci
Abbreviated transcription (Latin):
in dubiũ non deuocaturum. et postero die pͥma luce castra moturũ. Celerit
rebus fauere cogebat natura. Labienus noctu tribunis militum pͥmisq or¬
dinibꝰ conuocatis: quid sui sit cõsilii proponit: et quo faciliꝰ hostibus timoi̾s¬
let suspicionẽ maiore strepitu et tumultu ꝗͣ populi. R. fert cõsuetudo
stra moueri iubet. his rebus fugae similem ꝓfectionẽ efficit. haec quoq per
exploratores ante Lucem in tanta propinqͥtate castroꝵ ad hostes deferuntur.
xagmen nouissimũ extra munitiones ꝓcesserat: cum galli cohortati inters
ne speratam predam ex manibꝰ dimitterent: Iongum eẽ ꝑterritis Romanis
germanoꝵ auxilium expectari. neq suam pati dignitatem: ut tantis cos
tam exiguam manum praesertim fugientem atq impeditam adoriri nõ au¬
deant: flumen transire et iniquo loco cõmittere praelium nõ dubitant. quae

Expanded text:
in dubium non devocaturum, et postero die prima luce castra moturum. Celeritein dubium non devocaturum, et postero die prima luce castra moturum. Celeriterebus favere natura cogebat. Labienus nocte tribunis militum primisque ordinibus coactis, quid sit sui consilii proponit, et quo facilidet suspicionem, maiore strepitu et tumultu, quam populi Romani fert consuetudo castra moveri iubet. His rebus fugae similem profectionem effecit. Haec quoque per exploratores ante lucem in tanta propinquitate castrorum ad hostes deferuntur. Vix agmen novissimum extra munitiones processerat, cum Galli cohortati inter se, ne speratam praedam ex manibus dimitterent—longum esse perterritis Romanis Germanorum auxilium exspectare, neque suam pati dignitatem ut tantis copiis tam exiguam manum praesertim fugientem atque impeditam adoriri non audeant—flumen transire et iniquo loco committere proelium non dubitant. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
Treuiri magnis coactis peditatus equitatusq copiis labienum cũ una legione
quae in eoꝵ finibus hyemauerat adoriri parabãt. lamq nõ longe ab eo bidiu
a aberant: cum duas uenisse legiones iussu Caesaris cognoscunt positis
stris a milibus passuum.xu. aucilia germanoꝵ expectare cõstituunt. Labienꝰ
cognito hostium consilio sperans temeritate eoꝵ fore aliquã dimicandi facul¬
tatem praesidio quinq cohortium cũ impedimentis relicto cum xxy cohor¬
tibus magnoq equitatu contra hostem ꝓficiscitur. et mille passuum intermis¬
ospatio castra cõmunit: eratq inter labienum atq hostem difficili transiti
flumen ripisq praeruptis. hoc neq ipse transire habebat in animo: neq hostes trãs¬
ituros existimabat. augebatur quotidie auxilioꝵ spes. Loꝗtur in cõcilio palã
iam germani appropinquare dicuntur sese suas exercitusq fortunas

Expanded text:
Treveri magnis coactis peditatus equitatusque copiis Labienum cum una legione, Treveri magnis coactis peditatus equitatusque copiis Labienum cum una legione, quae in eorum finibus hiemaverat, adoriri parabant. Iamque ab eo non longius bidui via aberant, cum duas venisse legiones missu Caesaris cognoscunt. Positis castris a milibus passuum XV auxilia Germanorum exspectare constituunt. Labienus hostium cognito consilio sperans temeritate eorum fore aliquam dimicandi facultatem praesidio quinque cohortium impedimentis relicto cum viginti quinque cohortibus magnoque equitatu contra hostem proficiscitur et mille passuum intermisso spatio castra communit. Erat inter Labienum atque hostem difficili transitu flumen ripisque praeruptis. Hoc neque ipse transire habebat in animo neque hostes transituros existur in consilio palam, quoniam Germani appropinquare dicantur, sese suas exercitusque fortunas
Abbreviated transcription (Latin):
da auxilia existimabat ꝗͣ ipsum bello lacesseret. ne desperata salute: aut se
in Menapiis abderet. aut cum transrhenanis congredi cogeretur. hoc inito cõ-
silio totius exercitus impedimenta ad labienum in Treuiros mittit: duasc
ciscitur. Illi nulla coacta manu loci praesidio fraeti in syluas paludesq cõfuguĩt
suaq eodem cõferunt. Caesar partitis copiis cum. Q. fabio legato et.M.
quaestore. celeriterq effectis pontibꝰ adiit tripartito exercitu aedificia uicosq
incendit. magno pecoris atq hominum nuͣo potitur. quibꝰ rebꝰ coacti Mena¬
pii legatos ad eum pacis petendae causa mittunt. Ille obsidibus acceptis hostiũ
se hĩturum nũo confirmat: si aut Ambiorigẽ aut eus legatos finibus suis re¬
cepissẽt. Nis confirmatis rebus comiũ atterbatem cũ equitatu custodis
in menapiis relinquit: ip̃e in Treuiros ꝓficiscitur. Dum haec a caesare gerũt᷑

Expanded text:
da auxilia existimabat quam ipsum bello lacesseret, ne desperata salute aut se da auxilia existimabat quam ipsum bello lacesseret, ne desperata salute aut se in Menapios abderet aut cum Transrhenanis congredi cogeretur. silio, totius exercitus impedimenta ad Labienum in Trebiros mittit, duasquciscitur. Illi nulla coacta manu loci praesidio freti in silvas paludesque confugiunt suaque eodem conferunt. Caesar partitis copiis cum Gaio Fabio legato et Marco Crasso quaestore celeriterque effectis pontibus adit tripertito, aedificia vicosque incendit, magno pecoris atque hominum numero potitur. Quibus rebus coacti Menapii legatos ad eum pacis petendae causa mittunt. Ille obsidibus acceptis hostium se habiturum numero confirmat, si aut Ambiorigem aut eius legatos finibus suis recepissent. His confirmatis rebus Commium Atrebatem cum equitatu custodis loco in Menapiis relinquit; ipse in Treveros proficiscitur. Dum haec a Caesare geruntur,
Abbreviated transcription (Latin):
centum hos heduis custodiendos tradit. Eodem carnutes legatos obsidesqꝙ
mittũt usi deprecatoribꝰ Rhemis qͦꝵ erant in clientela: eadem ferunt respo
peragit concilium caesar equites imperat ciuitatibus. Hac parte galliae paca-¬
ta totus et mente et animo in bellum Treuiroꝵ et Ambiorigis insistit. Caue¬
num cum equitatu senonũ secum proficisci iubet: ne quis aut ex eius iracũ¬
dia: aut ex eo quod metuerat odio ciuitatis existat motus. His rebꝰ cõsti¬
tutis qđ pro explorato habebat ambiorigem praelio nõ ẽẽ concertatuꝵ. reli¬
qua eius consilia animo circũspiciebat. Erant M enapii propinqui heburonum
finibus ꝑpetuis paludibus syluisq muniti: qui uni ex gallia de pace ad
sarem nunꝗͣ legatos miserant. cum his ẽẽ hospitium Ambiorigi sciebat. Itẽ
ꝑ Treuiros uenisse germanos in amiciciam cognouerat. Haec pͥus illi detrahen¬

Expanded text:
centum hos Aeduis custodiendos tradit. Eodem Carnutes legatos obsidesque centum hos Aeduis custodiendos tradit. Eodem Carnutes legatos obsidesque mittunt usi deprecatoribus Remis, quorum erant in clientela: eadem ferunt responsa. Peragit concilium Caesar equitesque imperat civitatibus. Hac parte Galliae pacata totus et mente et animo in bellum Treverorum et Ambiorigis insistit. Cavarinum cum equitatu Senonum secum proficisci iubet, ne quis aut ex huius iracundia aut ex eo, quod meruerat, odio civitatis motus exsistat. His rebus constitutis, quod pro explorato habebat Ambiorigem proelio non esse concertaturum, reliqua eius consilia animo circumspiciebat. Erant Menapii propinqui Eburonum finibus, perpetuis paludibus silvisque muniti, qui uni ex Gallia de pace ad Caesarem legatos numquam miserant. Cum his esse hospitium Ambiorigi sciebat; item per Treveros venisse Germanis in amicitiam cognoverat. Haec prius illi detrahen
Abbreviated transcription (Latin):
na legiones reduxcit. Concilio galliae primo uere ut instituerat edicto cũ
reliqui praeter senones carnutes Treuirosq uenissẽt: initium belli ac defec¬
ionis hoc eẽ arbitratus: ut omnia postponere uideretur: concilium in lutecia
parisioꝵ transfert. confines erant hi senonibꝰ ciuitatumq patrum memoi̾a cõiun-¬
xerant. sed ab hoc concilio abfuisse existimabantur. Hac re pro suggestu ꝓnun
eo ꝑuenit. Cognito eius aduentu athico qui pͥnceps cõsilii fuerat: iubet in
ppida multitudinẽ conuenire: conantibus priusꝗͣ id effici posset adẽẽ R¬
manos nunciatur: necessario sententia desistunt: legatosq deprecandi cã
ad caesarem mittunt. adeunt ꝑ heduos quoꝵ antiquitus erat in fide ciuitas.
ibenter Caesar petentibus heduis dat ueniam excusationẽq accipit: qc
stiuum tempꝰ instantis belli non quaestionis ẽẽ arbitrabat᷑: obsidibus imꝑatis

Expanded text:
na legiones reduxit. Concilio Galliae primo vere, ut instituerat, indicto, cum na legiones reduxit. Concilio Galliae primo vere, ut instituerat, indicto, cum reliqui praeter Senones, Carnutes Treverosque venissent, initium belli ac defectionis hoc esse arbitratus, ut omnia postponere videretur, concilium Lutetiam Parisiorum transfert. Confines erant hi Senonibus civitatemque patrum memoria coniunxerant, sed ab hoc consilio afuisse existimabantur. Hac re pro suggestu pronueo pervenit. Cognito eius adventu Acco, qui princeps eius consili fuerat, iubet in oppida multitudinem convenire. Conantibus, priusquam id effici posset, adesse Romanos nuntiatur. Necessario sententia desistunt legatosque deprecandi causa ad Caesarem mittunt: adeunt per Aeduos, quorum antiquitus erat in fide civitas. Libenter Caesar petentibus Aeduis dat veniam excusationemque accipit, quod aestivum tempus instantis belli, non quaestionis esse arbitrabatur. Obsidibus imperatis
Abbreviated transcription (Latin):
petrare non possent: ulteriores tentant. Inuentis nõnullis ciuitatibꝰ iure iu¬
rando inter se cõfirmant: obsidibꝰq de pecunia cauẽt. Ambiorigẽ sibi societate
fȩdere adiungunt. Quibus rebus cognitis caesar cum undiq bellũ parari
uideret. Neruios aduaticos et Menapios adiunctis cis Rhen anis omnibꝰ ger¬
manis eẽ in armis. Senones ad imꝑatum nõ uenire et cum carnutibꝰ finitimis¬
q ciuitatibꝰ cõsilia cõmunicare a Treuiris germanos crȩbris legationibꝰ solicita¬
ri: maturius sibi debello cogitandũ putauit. Itaq nõdum hyeme cõfecta ꝓ-¬
ximis quatuor legionibus cõactis de improuiso in fines neruioꝵ cõtendit. et
numero capto: atq ea prȩda militibus cõcessa uastatisq agris in deditionem
uenire atq obsides sibi dare coegit. Eo celeriter negocio confecto rursus in hy¬

Expanded text:
impetrare non possent, ulteriores temptant. Inventis nonnullis civitatibus iureiuimpetrare non possent, ulteriores temptant. Inventis nonnullis civitatibus iureiurando inter se confirmant obsidibusque de pecunia cavent: Ambiorigem sibi societate et foedere adiungunt. Quibus rebus cognitis Caesar, cum undique bellum parari videret, Nervios, Aduatucos ac Menapios adiunctis Cisrhenanis omnibus Germanis esse in armis, Senones ad imperatum non venire et cum Carnutibus finitimisque civitatibus consilia communicare, a Treveris Germanos crebris legationibus sollicitari, maturius sibi de bello cogitandum putavit. Itaque nondum hieme confecta proximis quattuor coactis legionibus de improviso in fines Nerviorum contendit etnumero capto atque ea praeda militibus concessa vastatisque agris in deditionem venire atque obsides sibi dare coegit. Eo celeriter confecto negotio rursus in hiber
Abbreviated transcription (Latin):
Sextum legatos delectum habere instituit. simul ab CIN. põ¬
peio proconsule petit: qͦniam ip̃e ad urbem cum imꝑio rei .p.
causa remaneret: quos ex cisalpina gallia consulis sacramẽ¬
to togauisset: ad signa cõuenire: et adse proficisci iuberet.
magni intereẽ etiam in reliquũ tempus ad opinionẽ galliae
existimans tantas uideri italiae facultates siquid ẽẽt in bello detrimẽti accep¬
tum nõ modo in breui tempore resarciri: sed etiam maioribꝰ augeri copiis pos-¬
et. Quod cum pompeius et rei.p. et amiciciae tribuisset celeriter confecto
suos delectu. tribus ante exactam hyemem et constitutis et adductis legioni¬
s: duplicatoq eaꝵ cohortum nuͬo quas cum. . Titurio amiserat et celeritate
et copiis docuit: quid populi. R. disciplina atq opes possent. Interfecto indu¬
ciomaro ut docuimus ad eius ꝓpinquos a Treuiris imꝑium defertur. Illi fini¬
imos germanos solicitare et pecuniam polliceri nõ desi stunt cũ a proximis

Expanded text:
Sextium legatos delectum habere instituit. Simul ab Gnaeo Pompeio proconsule petit, quoniam ipse ad urbem cum imperio rei publicae causa remaneret, quos ex Cisalpina Gallia consulis sacramento rogavisset, ad signa convenire et ad se proficisci iuberet, magni interesse etiam in reliquum tempus ad opinionem Galliae existimans tantas videri Italiae facultates ut, si quid esset in bello detrimenti acceptum, non modo id brevi tempore sarciri, sed etiam maioribus augeri copiis posset. Quod cum Pompeius et rei publicae et amicitiae tribuisset, celeriter confecto per suos dilectu tribus ante exactam hiemem et constitutis et adductis legionibus duplicatoque earum cohortium numero, quas cum Quinto Titurio amiserat, et celeritate et copiis docuit, quid populi Romani disciplina atque opes possent. Interfecto Indutiomaro, ut docuimus, ad eius propinquos a Treveris imperium defertur. Illi finitimos Germanos sollicitare et pecuniam polliceri non desistunt. Cum ab proximis
Abbreviated transcription (Latin):
dimittendae plures manus deducendiq erant milites. si continere ad signa mani¬
pulos uellent. Ut instituta ratio et consuetudo exercitus romani postulabat. locꝰ
e erat praesidio barbaris neq ex occulto insidiandi et dispersos circũ ueniẽdi
et si omniũ animi ad ulciscendum ardebant ꝗͣ cum aliquo militum detrimẽto
noceretur. Dimittit ad finitimas ciuitates nuncios Caesar ad se omnes uocat
rius miles periclitetur. simul ut magna multitudine circũ fusa pro tali fa

Expanded text:
dimittendae plures manus diducendique erant milites; si continere ad signa manidimittendae plures manus diducendique erant milites; si continere ad signa manipulos vellet, ut instituta ratio et consuetudo exercitus Romani postulabat, locuse erat praesidio barbaris, neque ex occulto insidiandi et dispersos circumveniendi etsi omnium animi ad ulciscendum ardebant, quam cum aliquo militum detrimento noceretur. Dimittit ad finitimas civitates nuntios Caesar: omnes ad rius miles periclitetur, simul ut magna multitudine circumfusa pro tali fa
Abbreviated transcription (Latin):
diem reuertantur: ut rursus coĩcato consilio: exploratisq hostiũ rõnibus
aliud initium belli capere possint. Erat ut supra demonstrauimꝰ mani
certa nulla nõ oppidum nõ praesidiũ qđ se armis defenderet. sed in omes
ꝑtes dispersa multitudo ubicunq aut uallis abdita: aut locus syluestris.
aut palus impedita spem praesidii aut salutis aliquã offerebat cõsederat.
haec loca uicinitatibus erant nota: magnãq res diligentiã requirebat.
nõ in summa exercitꝰ tuenda: nullũ enim poterat uni̾uersis ꝑterritis
dispersis ꝑiculũ accidere: sed in singulis militibꝰ cõseruandis quã tñ ex
parte res ad salutem exercitus ꝑtinebat. Nam et predȩ cupiditas multos
Longius euocabat et syluae incertis occultisq itineribus confertos adire pro¬
hibebant. Si negocium confici stirpemq hominum sceleratoꝵ interfici uellen

Expanded text:
diem revertantur, ut rursus communicato consilio exploratisque hostium rationibus diem revertantur, ut rursus communicato consilio exploratisque hostium rationibus aliud initium belli capere possint. Erat, ut supra demonstravimus, manus certa nulla, non oppidum, non praesidium, quod se armis defenderet, sed in omnes partes dispersa multitudo. Vbi cuique aut valles abdita aut locus silvestris aut palus impedita spem praesidi aut salutis aliquam offerebat, consederat. Haec loca vicinitatibus erant nota, magnamque res diligentiam requirebat non in summa exercitus tuenda nullum enim poterat universis a perterritis ac dispersis periculum accidere, sed in singulis militibus conservandis; quae tamen ex parte res ad salutem exercitus pertinebat. Nam et praedae cupiditas multos longius evocabat, et silvae incertis occultisque itineribus confertos adire prohibebant. Si negotium confici stirpemque hominum sceleratorum interfici vellet,
Abbreviated transcription (Latin):
is anni munitiones integrae manebant: ut militum laborem sulleuaret: p¬
sidio impedimentis legionem quartã decimã reliquit. Unam ex iis tribus
quas proxime scriptas ex italia traduxcerat. Ei legioni castrisq .Q. Tulliũ
ciceronem praefecit: ducentosq equites attribuit᷑. partito exercitu. T. Labi¬
enum cum legionibus tribus ad occeanum uersus in eas ꝑtes quae Menapi¬
os attingunt ꝓficisci iubet. E. Trebonium cũ pari legionũ numero ad ea
regionem quae Aduaticis adiacet depopulandam mittit. Ipse cum reliꝗs
tribus legionibꝰ ad flumen scaldem qͦd influit᷑ Mossam extremasq ardue¬
nae partes ire constituit. quo cum paucis eꝗtibus ꝓfectum Ambiorigem
audiebat: discedens post diem septimum sese reuersurũ confirmat: quam
ad diem ei legioni quae in praesidio relinquebat᷑ deberi frumentũ scieb
Labienum et Trebonium hortatur si rei .p. cõmodo facere possint: ad eum

Expanded text:
is anni munitiones integrae manebant, ut militum laborem sublevaret. Pis anni munitiones integrae manebant, ut militum laborem sublevaret. Praesidio impedimentis legionem quartamdecimam reliquit, unam ex eis tribus, quas proxime conscriptas ex Italia traduxerat. Ei legioni castrisque Quintum Tullium Ciceronem praeficit ducentosque equites attribuit. Partito exercitu Titum Labienum cum legionibus tribus ad Oceanum versus in eas partes quae Menapios attingunt proficisci iubet; Gaium Trebonium cum pari legionum numero ad eam regionem quae ad Aduatucos adiacet depopulandam mittit; ipse cum reliquis tribus ad flumen Scaldem, quod influit in Mosam, extremasque Arduennae partis ire constituit, quo cum paucis equitibus profectum Ambiorigem audiebat. Discedens post diem septimum sese reversurum confirmat; quam ad diem ei legioni quae in praesidio relinquebatur deberi frumentum sciebat. Labienum Treboniumque hortatur, si rei publicae commodo facere possint, ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
testatus Ambiorigem ꝗ eius consilii auctor fuisset: taxo cuius magna in
allia germaniaq copia ẽ se exanimauit. Segni candrusi ex gente nuoe
germanoꝵ: ꝗ sunt inter eburones Treuirosq legatos ad Caesarẽ miserunt
ratum ne se in hostium nuͬo duceret: ne ue omnium germanoꝵ ꝗ ẽẽnt
tra Rhenum unam ẽẽ iudicaret: nihil se de bello cogitauisse: nulla Ambio¬
rigi auxilia misisse. Caesar explorata re quaestione captiuoꝵ siqui ad eos
burones ex fuga cõuenissent ad se ut reducerẽt imꝑauit:si ita fecissẽ
fines eoꝵ se uiolaturum negauit. Tum copiis in tres partes distributis
impedimenta omniũ legionum Aduatucam cõtulit. id castelli nom̃ est. hoc
fere est in mediis eburonum finibus. ubi Titurius atq Arun culeus hyemã¬
di causa consederant. hunc cum reliquis rebus locum probaret: tum qͦd suꝑio¬

Expanded text:
testatus Ambiorigem, qui eius consilii auctor fuisset, taxo, cuius magna in testatus Ambiorigem, qui eius consilii auctor fuisset, taxo, cuius magna in Gallia Germaniaque copia est, se exanimavit. Segni Condrusique, ex gente et numero Germanorum, qui sunt inter Eburones Treverosque, legatos ad Caesarem miserunt oratum, ne se in hostium numero duceret neve omnium Germanorum, qui essent citra Rhenum, unam esse causam iudicaret: nihil se de bello cogitavisse, nulla Ambiorigi auxilia misisse. Caesar explorata re quaestione captivorum, si qui ad eos Eburones ex fuga convenissent, ad se ut reducerentur, imperavit; si ita fecissent, fines eorum se violaturum negavit. Tum copiis in tres partes distributis impedimenta omnium legionum Aduatucam contulit. Id castelli nomen est. Hoc fere est in mediis Eburonum finibus, ubi Titurius atque Aurunculeius hiemandi causa consederant. Hunc cum reliquis rebus locum probabat, tum quod superior
Abbreviated transcription (Latin):
sustinuerũt. his pugnantibus illum in equũ quidam ex suis intulit fugien-¬
tẽ syluae texerunt. Sic et ad subeundum ꝑiculum: et ad uitandũ mustum
fortuna ualuit. Ambiorix an copias suas iudicio nõ adduxeiͣt: qͦd praelio
dimicandum non existimarit: an tempore exclusus: et repentino eꝗtum
luentu ꝓhibitus: cum reliquum exercitum sub seꝗ crederet dubium est¬
ed certe dimissis ꝑ agros nunciis sibi quenq consulere iussit. qͦꝵ pars in Ar¬
uenam syluam: pars in cõtinentes paludes profugit: qui proximi occeanc
fuerunt: hi in insulis sese collocarunt quas aestus efficere consuerũt. Multi ex
sius finibꝰ egressi se suaq omnia alienissimis crediderunt. Catauoleus rex
imidi &e partis eburonum qui una cum Ambiorige cõsilium inierat. aetate
iam confectus cum laborem belli aut fuge ferre nõ posset: omnibꝰ precibꝰ de¬

Expanded text:
sustinuerunt. His pugnantibus illum in equum quidam ex suis intulit: fugiensustinuerunt. His pugnantibus illum in equum quidam ex suis intulit: fugientem silvae texerunt. Sic et ad subeundum periculum et ad vitandum multum fortuna valuit. Ambiorix copias suas iudicione non conduxerit, quod proelio dimicandum non existimarit, an tempore exclusus et repentino equitum adventu prohibitus, cum reliquum exercitum subsequi crederet, dubium ested certe dimissis per agros nuntiis sibi quemque consulere iussit. Quorum pars in Arduennam silvam, pars in continentes paludes profugit; qui proximi Oceano fuerunt, his insulis sese occultaverunt, quas aestus efficere consuerunt; multi ex suis finibus egressi se suaque omnia alienissimis crediderunt. Catuvolcus, rex dimidiae partis Eburonum, qui una cum Ambiorige consilium inierat, aetate iam confectus, cum laborem aut belli aut fugae ferre non posset, omnibus precibus de
Abbreviated transcription (Latin):
cul significatio fiat: sese confestim subsequi dicit. Basilius ut imꝑatũ est ce¬
riter facit: cõtraq omniũ opinionẽ confecto itinere multos in agris inop¬
nantes deprendit. eoꝵ inditio ad ipsum Ambiorigẽ contendit: quo in loco eẽ¬
cum paucis equitibus dicebatur. multum cũ in omnibꝰ rebꝰ tum in re militari
t̃ fortuna. Nam sicut magno accidit casu: ut in ipsum incautũ etiã atq
imparatum incideret. pͥusq eius aduentus abomnibꝰ uideretur ꝗͣ fama ac
nunciis afferretuR. sic magnae fuit fortunae omni militari instrumẽto cͥ
circum se habebat erepto: rhedis equisq comprehensis ip̃m effugere mortem.
S ed hoc quoq factum est qͦd aedificio circundato sylua ut sunt fere domicilia
lloꝵ qui uitandi aestus causa plerunq syluaꝵ atq fluminũ petunt ꝓpĩ¬
quitates comites familiaresq eius angusto in loco paulisper eꝗtũ nr̃oꝵ uim

Expanded text:
cul significatio fiat: sese confestim subsequi dicit. Basilus, ut imperatum est, facul significatio fiat: sese confestim subsequi dicit. Basilus, ut imperatum est, facit. Celeriter contraque omnium opinionem confecto itinere multos in agris inopinantes deprehendit: eorum indicio ad ipsum Ambiorigem contendit, quo in loco cum paucis equitibus esse dicebatur. Multum cum in omnibus rebus tum in re militari potest fortuna. Nam sicut magno accidit casu ut in ipsum incautum etiam atque imparatum incideret, priusque eius adventus ab omnibus videretur, quam fama ac nuntius adferretur: sic magnae fuit fortunae omni militari instrumento, quod circum se habebat, erepto, raedis equisque comprehensis ipsum effugere mortem. Sed hoc quoque factum est, quod aedificio circumdato silva, ut sunt fere domicilia Gallorum, qui vitandi aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates, comites familiaresque eius angusto in loco paulisper equitum nostrorum vim
Abbreviated transcription (Latin):
progredi longius. Sed ne omnino mȩtum sui reditus barbaris tolleret: atq ut
eoꝵ auxcilia tardaret. reducto exercitu partem ultimam pontis quae ripam
noꝵ contingebat.: in longitudinẽ pedum ducẽtoꝵ rescidit. atq in exc trem
ponte turrim tabulatoꝵ quãtuor constituit: praesidiumq cohortum duodecim
ntis tuendi causa ponit: magnisq eum locum munitionibꝰ firmat. Ei loco p̃¬
sidioq. G. uoltacium Tullium adolescentem praefecit. Ipse cũ maturescere fru¬
menta inciperẽt ad bellum Ambiorigis ꝓfectus ꝑ Arduenã syluam quae est to¬
is galliae maxima: atq abripis Rheni finibusq Treuiroꝵ ad Neruios ꝑtinet
milibusq amplius ꝗngentis in longitudinẽ patet. L. Munitium basilium cum
ni equitatu praemittit. Siquid celeritate itineris: atq opportunitate tẽpoi
ꝓficere posset: monet ut ignes in castris fieri ꝓhibeat: nequa eius aduẽtus pro¬

Expanded text:
progredi longius; sed, ne omnino metum reditus sui barbaris tolleret atque ut progredi longius; sed, ne omnino metum reditus sui barbaris tolleret atque ut eorum auxilia tardaret, reducto exercitu partem ultimam pontis, quae ripas Vbiorum contingebat, in longitudinem pedum ducentorum rescindit atque in extremo ponte turrim tabulatorum quattuor constituit praesidiumque cohortium duodecim pontis tuendi causa ponit magnisque eum locum munitionibus firmat. Ei loco praesidioque Gaium Volcatium Tullum adulescentem praefecit. Ipse, cum maturescere frumenta inciperent, ad bellum Ambiorigis profectus per Arduennam silvam, quae est totius Galliae maxima atque ab ripis Rheni finibusque Treverorum ad Nervios pertinet milibusque amplius quingentis in longitudinem patet, Lucium Minucium Basilum cum omni equitatu praemittit, si quid celeritate itineris atque opportunitate temporis proficere possit; monet, ut ignes in castris fieri prohibeat, ne qua eius adventus pro
Abbreviated transcription (Latin):
dere affligunt: atq una ipsȩ concidunt. Tertium ẽ genus eoꝵ ꝗ uri appellãt᷑.
sunt magnitudine paulo infra elephantes: specie et colore et figura tauri
magna uis eoꝵ et magna uelocitas. neq homini neq ferae quam conspexere
arcunt: hos studiose foueis captos interficiunt. hoc se labore durant ado¬
lescentes atq hoc genere uenationis exercẽt. et qui plurimos ex his interfece¬
runt: relatis in publicum cornibus quae sint testimonio magnam ferũt lau¬
dem. sed assuescere ad homines et mansueti fieri ne paruuli quidẽ exc¬
ti possunt. amplitudo cornuũ et figura et species multum nr̃oꝵ boum cor¬
amplissimis epulis pro poculis utuntur. Caesar ꝑ ubios exploratores cõ¬
perit Sueuos sese in syluas recepisse. inopiam frumenti ueritus. qđ ut supra
e monstrauimꝰ minime omnes germani agriculturae student: cõstituit non

Expanded text:
dere affligunt, atque una ipsae concidunt. Tertium est genus earum quae uri appellantur. dere affligunt, atque una ipsae concidunt. Tertium est genus earum quae uri appellantur. Hi sunt magnitudine paulo infra elephantos, specie et colore et figura tauri. Magna vis eorum est, et magna velocitas; neque homini neque ferae quam conspexerint parcunt. Hos studiose captos foveis interficiunt. Hoc se labore durant adolescentes, atque hoc genere venationis se exercent. Et qui plurimos ex his interfecerint, relatis in publicum cornibus quae sint testimonio, magnam ferunt laudem. Sed assuescere ad homines et mansueti fieri ne parvuli quidem excepti, possunt. Amplitudo cornuum, et figura, et species multum a nostrorum boum coramplissimis epulis pro poculis utuntur. Caesar, postquam per Vbios exploratores comperit Suebos sese in silvas recepisse, inopiam frumenti veritus, quod, ut supra demonstravimus, minime omnes Germani agriculturae student, constituit non
Abbreviated transcription (Latin):
tit excelsius magisq directum his quae nobis nota sunt cornibus: ab eiu
sũmo sicut palmae ramiq late diffunduntur: eademq ẽ femin &e marisq na
eademq forma magnitudoq cornuũ. Sunt item quae appellantur altes. ha¬
ꝵ est consimilis capre e figura et uarietas pellium. sed magnitudine paulo
antecedunt: mutilaeq sunt cornibꝰ: et crura sine nodis articulisq habẽt.
neq quietis causa procumbunt. neq si quo afflicte casu conciderint e¬
gere sese subleuareꝙ possunt. his sunt arbores ꝓ cubilibus. ad eas se applicãt
atq ita paulũ modo reclinate quietem capiunt. quarum ex uestigiis ut e
animaduersum a uenatoribus quo se recipere consuerunt omnes eo loco aut ab
ra dicibꝰ subruunt aut incidunt arbores tantum ut summa species eaꝵ stanti¬
um relinquatuꝵ. huc cum se cõsuetudine reclinauerunt infirmas arbores pon¬

Expanded text:
tit excelsius magisque directum his quae nobis nota sunt cornibus, et ab ejus tit excelsius magisque directum his quae nobis nota sunt cornibus, et ab ejus summo, sicut palmae, rami late diffunduntur. Eadem est feminae marisque natura; eadem forma magnitudoque cornuum. Sunt item quae appellantur alces. Harum est consimilis capris figura et varietas pellium; sed magnitudine paulo antecedunt, mutilaeque sunt cornibus, et crura sine nodis articulisque habent; neque quietis causa procumbunt, neque, si quo afflictae casu conciderint, erigere sese aut sublevare possunt. His sunt arbores pro cubilibus, ad eas se applicant, atque ita paululum modo reclinatae quietem capiunt. Quarum ex vestigiis cum est animadversum a venatoribus quo se recipere consueverint, omnes eo loco aut ab radicibus subruunt aut abscindunt arbores, tantum ut summa species earum stantium relinquatur. Huc cum se consuetudine reclinaverint, infirmas arbores pon
Abbreviated transcription (Latin):
praeliis uicti ne se quidem ipsi cum illis uirtute comparãt. Nuius hercinae syl¬
uae quae supra demonstrata ẽ: latitudo nouem dieꝵ iter expedito patet. nõ
enim aliter finiri põt: neq mensuram itineꝵ nouerunt. oritur abheluetioꝵ
t Nemetuum et Taunacoꝵ fimibꝰ. rectaq fluminis Danubii regione ꝑtin
ad fines Daconum et Anartium. hinc se flectit sinistrorsus diuersis a flu¬
mine regionibus: multaꝵq gentium fines ꝑꝑ magnitudinẽ attingit. Neq qͥs¬
qͣ est huius germaniae qui se aut audisse: aut adiisse ad initium eius syl¬
uae dicat: cum dieꝵ iter .Lx. ꝓcesserit: aut quo ex loco oriatur acceꝑit: mul¬
aq in ea genera feraꝵ nasci constat quae reliquis in locis uisa non sũt.
quibꝰ quae maxr̃e differunt ab caeteris et memoriae prodenda uidentur haec
sunt. Est bos cerui figura cuius a media fronte inter aures unũ cornu exi¬

Expanded text:
praeliis, nec se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Hujus Herciniae silpraeliis, nec se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Hujus Herciniae silvae, quae supra demonstrata est, latitudo novem dierum iter expedito patet. Non enim aliter finiri potest, neque mensuras itinerum noverunt. Oritur ab Helvetiorum, et Nemetum, et Rauriacorum finibus rectaque fluminis Danubii regione, et pertingit ad fines Dacorum et Anartium. Hinc se flectit sinistrorsus diversis a flumine regionibus, multarumque gentium fines propter magnitudinem attingit. Neque quisquam est hujus Germaniae qui se aut audisse aut adiisse initium hujus silvae dicat, cum dierum iter sexaginta processerit, aut quo ex loco oriatur acceperit. Multaque in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in locis visa non sunt. Ex quibus, quae maxime differant ab aliis et memoriae prodenda videntur, haec sunt: Est bos cervi figura, cujus a media fronte inter aures unum cornu exis
Abbreviated transcription (Latin):
eos uenerunt ab inuiria ꝓhibent. sanctos habent: hisq omnium domus patent
ictusq cõmunicatur. Ac fuit antea tempus cum germanos galli uirtute si¬
perarẽt:. et ultro bella inferrent ꝑꝑ hominum multitudinem:agriq in opia trãs
Rhenum colonias mitterẽt. Itaq ea. fertilissima sunt germani e loca circum
erciniam syluam quam heratosteni et quibusdam graecis fama notam esse
uideo: quam illi corcinam appellant uulgo: et Tectoseges occuparunt. atq
ibi consederunt quae gens adhoc tempus his sedibus sese continet: summãq
ibet iusticiae et bellicae laudis opinionem. Nunc quidem in eadẽ inopi
egestate patientia qua germani ꝑmanent eodem uictu et cultu corporis
tuntur. Gallis autem prouinciaꝵ ꝓpinquitas et transmarinaꝵ reꝵ n
ticia multa ad copiam atq usus largitur: paulatim assuefacti suꝑari multisq¬

Expanded text:
eos venerunt, ab iniuria prohibent, sanctos habent, hisque omnium domus patent eos venerunt, ab iniuria prohibent, sanctos habent, hisque omnium domus patent victusque communicatur. Ac fuit antea tempus, cum Germanos Galli virtute superarent, ultro bella inferrent, propter hominum multitudinem agrique inopiam trans Rhenum colonias mitterent. Itaque ea quae fertilissima Germaniae sunt loca circum Hercyniam silvam, quam Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam illi Orcyniam appellant, Volcae Tectosages occupaverunt atque ibi consederunt; quae gens ad hoc tempus his sedibus sese continet summamque habet iustitiae et bellicae laudis opinionem. Nunc quod in eadem inopia, egestate, patientia qua Germani permanent, eodem victu et cultu corporis utuntur; Gallis autem provinciarum propinquitas et transmarinarum rerum notitia multa ad copiam atque usus largitur, paulatim adsuefacti su
Abbreviated transcription (Latin):
hoc fore tutiores arbitrantur. repentin& incursionis timore sublato. Cum
bellum ciuitas aut illatum defendit aut infert. magistratus ꝗ ei bello praesit
uitae necisq habeant potestatem deliguntur. In pace nullus est cõmunis
magistratus. Sed pͥncipes regionum atq pagoꝵ inter suos ius dicunt: cõtrouẽ¬
sias muniunt. Latrocinia nullam hñt infamiam quae extra fines cuiusq ciui¬
tis fuint. atq ea iuuentutis exercend & ac desidiae minuendae causa fie
praedicant. atq ibi quis in consilio expͥncipibꝰ dixit se ducem fore ꝗ sequi ue-
t ꝓfiteantur:. consurgunt ii qui et causam et hominẽ probant:. suumq a¬
xilium pollicentur: atq a multitudine collaudantur. qui ex his secuti non
sunt: in desertoꝵ ac proditoꝵ numero dicuntur: omniumq his reꝵ postea
des derogatur. Hospitem uiolare fas non putant. qui quaq de causa a

Expanded text:
se fore tutiores arbitrantur repentinae incursionis timore sublato. Cum se fore tutiores arbitrantur repentinae incursionis timore sublato. Cum bellum civitas aut inlatum defendit aut infert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae necisque habeant potestatem, deliguntur. In pace nullus est communis magistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos ius dicunt controversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cuiusque civitatis fiunt, atque ea iuventutis exercendae ac desidiae minuendae causa fieri praedicant. Atque ubi quis ex principibus in concilio dixit se ducem fore, qui sequi velint, profiteantur, consurgunt ei qui et causam et hominem probant suumque auxilium pollicentur atque ab multitudine collaudantur: qui ex his secuti non sunt, in desertorum ac proditorum numero ducuntur, omniumque his rerum postea fides derogatur. Hospitem violare fas non putant; qui quacumque de causa ad
Abbreviated transcription (Latin):
tum aut fines habet propͥos. Sed magistratus ac pͥn cipes in annos singulos
gentibꝰ cognationibꝰq hominũ qui cum una coierunt quantum ei et quo loco
uisum est agri attribuunt: atq anno post alio transire cogrint. eius rei multas
afferunt causas: ne assidua consuetudine capti studium belli gerendi agri-
cultura cõmutent. ne latos fines parare studeant potentioresq humilior
possessionibꝰ expellant. ne accuratius ad frigora atq aestus uitandos aedificẽt
ne qua oriatur pecuni e cupiditas: qua ex re factiones dissensionesq na¬
intur: ut animi aequitate plebem cõtineant: cum suas quisq opes cum
potentissimis aequare posse uideat. Ciuitatibꝰ maxima laus est ꝗͣ latissĩe
cum se uastatis finibꝰ solitudines hr̃e. hoc ꝓpriae uirtutis excistimãt ex¬
pulsos agris finitimos cedere neq prope quenꝗͣ audere cõsistere. simul se

Expanded text:
tum, aut fines habet proprios. Sed magistratus ac principes in annos singulos tum, aut fines habet proprios. Sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus cognationibusque hominum, qui una coierunt, quantum et quo loco visum est agri attribuunt, atque post annum alio transire cogunt. Ejus rei multas afferunt causas: ne, assidua consuetucultura commutent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne accuratius ad frigora atque aestus vitandos aedificent; ne qua oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascuntur; ut animi aequitate plebem contineant, cum suas quisque opes cum potentissimis aequari videat. Civitatibus maxima laus est quam latissime circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris finitimos cedere, neque quemquam prope audere consistere: simul hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sis rumoribꝰ terreri et ad facinꝰ impelli: et de summis rebꝰ cõsiliũ capere
cognitum ẽ: magistratus quae uisa sunt occultant quaeq ẽẽ ex usu iudica¬
uerunt multitudini produnt. De re .p. nisi ꝑ concilium Loqui nõ concedit᷑.
ermani multum abhac consuetudine differunt.nam neq Druides hñt ꝗ ri
ne fama quidem acceꝑunt. Uita omnis in uenationibꝰ atq in studiis rei mili¬
taris cõsistit. Ab paruulis labori ac duriciei student. qui diutissime in pu¬
res ꝑmanserunt maximã inter suos ferunt laudem: hoc alii staturam alii
uires neruosq cõfirmari putant. Intra annum uo tricesimũ femina noticiã
buisse in turpissimis habent rebus: cuius rei nulla ẽ occultatio: qͦd et pro¬
miscue in fluminibus ꝑluuntur: et pellibus aut paruis renonũ tegumẽtis
utuntur magna parte corporis nuda. Agricultur ae non student. maiorq ꝑs
Q uictus in lacte et caseo et carne consistit.neq quisꝗͣ agri modum cer¬

Expanded text:
sis rumoribus terreri et ad facinus impelli et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt occultant quaeque esse ex usu iudicaverunt multitudini produnt. De re publica nisi per concilium loqui non conceditur. Germani multum ab hac consuetudine differunt. Nam neque druides habent, ne fama quidem acceperunt. Vita omnis in venationibus atque in studiis rei militaris consistit: ab parvulis labori ac duritiae student. Qui diutissime impuberes permanserunt, maximam inter suos ferunt laudem: hoc ali staturam, ali vires nervosque confirmari putant. Intra annum vero vicesimum feminae notitiam habuisse in turpissimis habent rebus; cuius rei nulla est occultatio, qmiscue in fluminibus perluuntur, et pellibus aut parvis rhenonum tegumentis utuntur, magna corporis parte nuda. Agriculturae non student, majorque pars eorum victus in lacte, caseo carneque consistit. Neque quisquam agri modum cer
Abbreviated transcription (Latin):
lioq in eum locum galli &e indicto de cõiuratione senonum et Carnutũ quae¬
stionem habere instituit. et de acone qui princeps eius consilii fuerat gra¬
uiore sententia pronunciat. ac more maioꝵ suppliciũ sumpsit. nõnulli iud¬
ciũ ueriti profugerunt. quibus cum aqua atq igni interdixisset: duas legio¬
nes ad Treuiroꝵ fines: duas in lingonibus: et reliquas in senonũ finibus
adduxit: et in hybernis collocauit. frumentoq exercitui ꝓuiso ut institu¬
eratꝰ in italiam ad conuentus agendos profectus est.¬

Expanded text:
lioque in eum locum Galliae indicto de coniuratione Senonum et Carnutum quaelioque in eum locum Galliae indicto de coniuratione Senonum et Carnutum quaestionem habere instituit et de Accone, qui princeps eius consili fuerat, graviore sententia pronuntiata more maiorum supplicium sumpsit. Non nulli iudicium veriti profugerunt. Quibus cum aqua atque igni interdixisset, duas legiones ad fines Treverorum, duas in Lingonibus, sex reliquas in Senonum finibus Agedinci in hibernis collocavit frumentoque exercitui proviso, ut instituerat, in Italiam ad conventus agendos profectus est