comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ergõ porticus coca fideles illius temporis signat. ostium uero in porcieu. docto¬
res qui ceteris lucem uite iamiamq intrandi ad dnm̃ pandebant expͥmit.¬
Ꝙ̾ bene unum ostium ꝓpt̾ consonam in om̃ib scĩs fidem ac dilectionem ue¬
ritatis. Que uidelicet porticus iuita lacitudinem templi uiginti cubitis
longa erat. quia nimnirum antiqui iusti multa diu pacientia ⁊ longani¬
mitace expectabant. qñ appareus in carne dñs nouam eugłn grãm inũdo¬
afferret. non acceptis ip̃i ꝓmissionib sed alonge eas aspicientes ⁊ salutan¬
tes. Aequabant gͦ longituoine sua laticudinem templi. quia ꝑ longani¬
eͣ proximm. In huiꝰ sacracissime perticꝰ pͥma fronce fuere beatus ꝑcho¬
martir abel. & sed.&. enos. ceceriq iusti mundi originalis. In intimo
autemeiꝰ penecrali ⁊ quasi prope murum cempli. misticum obtinue¬
re locum parentes p̾cursoris dñi. symeon. ⁊ anna. ⁊ ceteri. Qui
& si natunitatem eius uidere meruerunt. ad auditionem cam̃ doc¬

Expanded text:
ergo porticus tota fideles illius temporis signat: ostium vero in porticu doctores, qui caeteris lucem vitae, januamque intrandi ad DEt bene unum ostium, propter consonam in omnibus sanctis fidem ac dilectionem veritatis. Quae videlicet porticus juxta latitudinem templi viginti cubitis longa erat, quia nimirum antiqui justi multa diu patientia et longanimitate exspectabant, quando apparens in carne Dominus novam Evangeliafferret, non acceptis ipsi promissionibus, sed a longe eas aspicientes et salutantes. Aequabant ergo longitudine sua longitudinem templi, quia per longaniere proximi. In hujus sacratissimae porticus prima fronte, fuere beatus protomartyr Abel, et Seth, et Enoch, caeterique justi mundi originalis; in intimo autem penetrali ejus et quasi prope murum templi mysticum obtinuere locum parentes praecursoris Domini, Simeon, et Anna, et caeteri. Qui etsi nativitatem ejus videre meruerunt, ad auditionem tamen doc
Abbreviated transcription (Latin):
te cupio omnia transfũdere. & in hoc gaudeo aliqͥd discere ut doceã.
Nec me ulla res delectabit. licet sit exnnia ⁊ salutaris. ꝙͣ mͥ uniscitu¬
rus sũ. Si cũ hac exoptione detur sapientia. ut illam melusã teneam
nec eñtiem. reitiam. Nulluuis boni sine sotio iocituda est possessio. Lõgũ¬
ꝓfitias. S ut prosis. Plitrimũ em̃ alter alteri conferimꝰ. Queris qͥd ꝓfe¬
cerim: Amicus micħi eẽ. Multum ꝓficit nũꝗͣ erit solus. Scito hune
amieum ominib esse.

Expanded text:
te cupio transfundere, et in hoc aliquid gaudeo discere, ut doceam. Nec me ulla res delectabit, licet sit eximia et salutaris, quam mihi uni sciturus sum. Si cum hac exceptione detur sapientia, ut illam inclusam teneam nec enuntiem, reiciam. Nullius boni sine socio iucunda possessio proficias, sed ut prosis; plurimum enim alter alteri conferemus. Interim qcerim ? Amicus esse mihi coepi." Multum profecit; numquam erit solus. Scito hunc amicum omnibus esse.
Abbreviated transcription (Latin):
nius persitodemꝰ. eloquia suquitatis plena decoie. plena dulcedine.¬
& qualia neptalim formare consueuit. uel qualia eum formare ꝯ¬
uenit. osculet᷑ me inquit osculo oris sui. fulcite me florib stipa¬
ce me malis. quia amore langueo. Fauus distillans labia cua spõsa
mel ꝙ lac sub lingua tua. & oooi uestimentoꝵ cuoꝵ suꝑ omĩa aro¬
mata. Quid queso oulcius huiꝰ modi eloquus ueliocundiꝰ inuenit᷑.

Expanded text:
ulchritudinis, eloquia suavitatis, plena decore, plena dulcedine, qualia Nephtalim formare consuevit, vel qualia eum formare convenit: Osculetur me, inquit, osculo oris sui . Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo . Favus distillans labia tua, mel et lac sub lingua tua, et odor vestimentorum tuorum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. Ubi maxime gaudebis. maxime metues. bi tranquil¬
la oĩa tibi uroent᷑ ibi nocitura ñ deeru̾t.¬
Cũ multa iã ex me mͥ senectus fecerit. oculoꝵ aciem retũde¬
rit. auriũ sensũ hebetauerit. neruoꝵ firmitatẽ fatigaue¬

Expanded text:
. Ubi maxime gaudebis, maxime metues. Ubi tranquilla tibi omnia videntur, ibi nocitura non desunt desideranda senectus fecerit, oculorum aciem retuderit, aurium sensum hebetauerit, neruoram firmitatem fatigaue
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑam dantes. & sensus subtilitatẽ
& locutionis uenustatẽ adquirt̃.
Unde ęcłie usib bene instructi de¬
seruire possunt. Qui bene quatuoe¬
c̃ẽ. memorant᷑. ut a quatuor euan¬
gelioꝵ eruditione imbuti. inqua¬
tuor mundi partib fidei u̾itatem
p̃dicent. De yeu .xxix.
achab dñi tui. ut ulciscar sangͥnẽ
qmͣ dñs destinauit ut sacͥlegam ci¬
occidit. & apłos eius ꝑsecuta ẽ. ulti¬
one iusta ꝑimeret. & sacerdotium
strueret. templumq subũteret.
netnon & impiam synagogam qͦ
sangͥnem sc̃oꝵ semꝑ siciebat. de reg

Expanded text:
operam dantes, sensus subtilitatem, et locutionis venustatem acquirunt, unde Ecclesiae usibus bene instructi deservire possesse commemorantur, ut quatuor Evangeliorum eruditione imbuti, in quatuor mundi partibus fidei veritatem praedicent. CAP. XXXI. Achab domini tui, ut ulciscar sanguinemQuem Dominus destinavit, ut sacrilegam cioccidit, et apostolos ejus persecuta est, ultione juxta perimeret, et sacerdotium strueret, templumque subverteret, necnon et impiam Synagogam, quae sanguinem sanctorum semper sitiebat, de reg
Abbreviated transcription (Latin):
nia conũsionis. finees os mu¬
tum. scribas & phariseos significãt.
qui filiĩ hely dicunt᷑. quia hely ty¬
pum tenet sacerdotũ. Ipsi quia ñ
ad insaniam infidelitatis conũsi. os
mutũ meruerunt habere a confes¬
sione xp̃i. & quia noluert suscitare
semen fidei ap̃o defuncto fr̃i. meru¬
erunt discalciari & ẽx̃ extra sortem
eoꝵ. dequib dicit᷑. calciati pedes in
p̃parationem euangelii pacis. Et qͥa
conati sunt nomen sponsi sibi non
xp̃o uendicare. eccłiam usurpando.
de sylo ubi sacerdotes fuert̾ int̾pre¬

Expanded text:
nia conversionis, Phinees, os mutum, Scribas et Pharisaeos significant. Qui filii Heli dicuntur, quia Heli typum tenet sacerdotii. Ipsi, quia non ad insaniam infidelitatis conversi, os mutum meruerunt habere a confessione Christi; et quia noluerunt suscitare semen fidei, Christo defuncto, fratri, meruerunt discalceari, et esse extra sortem eorum, de quibus dicitur: Calceati pedes in praeparationem Evangelii pacis . Et quia conati sunt nomen sponsi sibi, non Christo vindicare Ecclesiam usurpando, rum. Unde silo ubi sacerdotes fuerunt interpre
Abbreviated transcription (Latin):
uintus lib̾ tractat de regnis mundi.
a tempore quo post diluinũ exorta
sunt. usqqͣ in pocestatẽ romanoꝵ deuene¬
runt: continens capitula .xxi.De

Expanded text:
UINTUS. Tractat de regnis mundi a tempore quo post diluvium exorta sunt, usquequo in potestatem Romanorum devenerunt, continens capita 21 ad
Abbreviated transcription (Latin):
tres tm̃ scientias diuiditur. phi¬
sicam. ethicã. logicam. Sciendum
quoq ÷ qͦd mechanica scd̃m rõnem
sui sub philosoplna continct᷑. ñ scd̃m
aoministrationem. uerbi gr̃a. Ratio
agriculture ꝑtinet ad philosophum.
administratio ad rusticum. De inuen

Expanded text:
tres tantum scientias dividitur, phytres tantum scientias dividitur, physicam, ethicam, logicam. Sciendum quoque est quod mechanica secundum rationem sui sub philosophia continetur, non secundum administrationem. Verbi gratia, ratio agriculturae pertinet ad philosophum, administratio ad rusticum.
Abbreviated transcription (Latin):
sophisticam. Probabilis diuiditur
ni dialeticam ⁊ rethoricam. necc̃ia
ꝑtinet ad philosophos. sophistica
ad sophistas. Gramatica ẽ scientia
Irecte loquendi. Dialetica disputatio
acuta uerũ a falso distinguens. Re¬
thorica est disciplina ad ꝑsuadendũ
ordo seruandꝰ. Prima om̃ium ꝯparan¬
da est eloqͤntia: ⁊ id̃õ expetenda lo¬
gica. deinde ꝑ ethicam purificandꝰ
oculus mentis. ⁊ sic ad theoricam
tͣuscundum. Egyptus mater ẽ ar¬
tium. De egypto uenert̃ in greciã.
de gͥcia mitaliam. Sola phisica t᷑ctat
de reb: cct̾e om̃s de intellectibus
rerũ. Sed logica tͣctat de reb scdm
p̃dicam̃talẽ ꝯstitutionem: mathe¬
matica scd̃m liniam̃tarem dim̃si¬
onem. ⁊ id̃o logica aliqͣndo pura in¬
telligentia utit᷑: mathematica ñqͣm
sinc imaglone ẽ. Sciendũ autẽ qͦd
aliqͣndo phisica large accipit᷑. equi¬
pollens cheorice. ethica qͦq eqͥpol¬
lens practice. ⁊ tẽ philosophia in

Expanded text:
et sophisticam. Probabilis dividitur et sophisticam. Probabilis dividitur in dialecticam et rhetoricam. Necessaria pertinet ad philosophos, sophistica ad sophistas. Grammatica est scientia recte loquendi. Dialectica disputatio acuta, verum a falso distinguens. Rhetorica est disciplina ad persuadenduordo servandus. Prima omnium comparanda est eloquentia, et ideo expetenda logica, deinde per ethicam purificandus oculus mentis, et sic ad rhetoricam transeundum. Aegyptus mater est artium, de Aegypto venerunt in Graeciam, de Graecia in Italiam. Sola physica tractat de rebus, caeterae omnes de intellectibus rerum, sed logica tractat de rebus secundum praedicamentalem constitutionem. Mathematica secundum lineamentalem dimensionem, et ideo logica aliquando pura intelligentia utitur. Mathematica nunquam sine imaginatione est. Sciendum est autem quod aliquando physica large accipitur aequipollens theoricae. Ethica quoque aequipollens practicae, et tunc philosophia in
Abbreviated transcription (Latin):
edicina continet occasiones:
oꝑationes. Occasiones sunt sex.
aer circumdans nos. cibus ⁊ potus.
somnus ⁊ ugilie. motus ⁊ qͥes. man¬
tio ⁊ repletio. ⁊ accidentia anime. Q¬
ꝑationes sunt intus ⁊ foris. Intus
ut ea que intͦ mittunt᷑ ꝑ nares. ꝑ os.
ꝑ anum. ad excitandas sterntatio¬
nes. uomitationes. purgationes. Fo¬
ris. ut emplastra. mcisio. ustio. De
ludos. Ludi alii fiebant in tho¬
atris. alii in gabulis. alii in gygnasus.
alui inharenis. alui in amphicirtis
alii in conuiuiis. alii in phanis. In
theatͥo gesta recitabant᷑. In gabulis
choreas ducebant. In guinasus lucta¬
bantur. In harenis pugiles exercebin¬
tur. In amphicirtis certabant cursu
pedum. equoꝵ. curruũ. In ꝯurius
musicis instrũtis ludebant. Inpha¬
ius laudes deoꝵ cantabant. De logica
ini gͣmaticam ⁊ rationem disserendi
Gramatica diuidit᷑ in litt̾am. sillabami
dictionem ⁊ or̃onem. Ratio disseren¬
di diuidit᷑. in probabilẽ necessariã

Expanded text:
edicina continet occasiones et operationes. Occasiones sunt sex: aer circumdans nos, cibus et potus, somnus et vigiliae, motus et quies, inanitio et repletio et accidentia animae. Operationes fiunt intus et foris. Intus ut ea, quae intromittuntur per os, per annum, ad excitandas sternutationes, vomitiones, purgationes. Foris, ut amplastra, incisio, ustio. CAPLudorum autem alii fiebant in theatris, alii in gabulis, alii in gymnasiis, alii in arenis, alii in amphicircis, alii in conviviis, alii in fanis. In theatris gesta recitabantur. In gabulis choreas ducebant. In gymnasiis luctabantur. In arenis pugiles exercebantur. In amphicircis certabant cursu pedum, equorum, curruum. In conviviis musicis instrumentis ludebant. In fanis laudes deorum cantabant. CAammaticam, et rationem disserendi. Grammatica dividitur in litteram, syllabam, dictionem, et orationem. Ratio disserendi dividitur in probabilem, necessariam
Abbreviated transcription (Latin):
allus hostilianꝰ cum uolusiano
filio suo. imꝑtum adeptus. cum
foreret in mitio. scos uiros qui ꝓ pace
regni eiꝰ supplicabant ꝑsequi cepit. S
erorta ꝑsecutione. exorta ẽ etram ultio
iuolati nominis xp̃ian i. Nam nuilla
fere ꝓiuncia romana. milla ciuitas.
nulla domꝰ fuit: que pestilentia ena¬
cuata ñ sit. Hac gͥ sola ꝑnitie insignes
gallus & uolusianꝰ. dum contͣ emilia¬
moliunt᷑. occisi st̃. E milianꝰ quoq: t̾cio

Expanded text:
allus Hostilianus cum Volusiano filio suo imperium adeptus, cum floreret in initio, sanctos viros, qui pro pace regni ejus supplicabant, persequi coepit. Sed exorta persecutione, exorta est etiam ultio violati nominis Christiani. Nam nulla fere provincia Romana, nulla civitas, nulla domus fuit, quae pestilentia evacuata non sit. Hac igitur sola pernicie insignes Gallus et Volusianus dum contra Aemiliamoliuntur, occisi sunt. Aemilia
Abbreviated transcription (Latin):
cipulus. statim cessauit t̾renis lucͥs
inhiare. secularib desideriis deser¬
uire. & sic aliis u̾bum uite p̾dicauit.
hoc ẽ enim osculari patrem & matrẽ.
quoscumq potest de uideis siue de
gentib. sermone uelle corrigere.

Expanded text:
cipulus . Statim cessavit terrenis lucris inhiare, et saecularibus desideriis deservire, et sic aliis verbum vitae praedicavit. Hoc est enim osculari patrem et matrem: quoscunque potest de Judaeis, sive de gentibus sermone velle corrigere.
Abbreviated transcription (Latin):
seruilem ꝑcreaturã cogiñ. quia
dum eiꝰ magnitudinẽ consideramꝰ.
inm̃isam creatoris mnaiestatẽ formi¬
cdamꝰ. nec ignoramꝰ om̃ipotentem
penã inferre. si nos inuenerit legis
sue transgressores ẽẽ. Sic etiã ad hunc
ipsum timorem ꝑscͥptiram impel¬
lim. quia dum diuinas cõminatio¬
nes inipsa frequent̾ audimꝰ. di p̃cep¬
ta transgredi ꝑtiiescimꝰ. ꝑcreatu¬
ram uͦ adtimorem filialem attingi¬
mꝰ. quia dũ tantã molem terniinus.
cͤatorẽ. inirabilẽ. laudabilẽ. amabilẽ
& ex amore tim̃dum & colendum
indicamꝰ. Sic quoq ꝑscͥpturam ad
hunc castum timorẽ ꝓuehim᷑. dum
mea cdutina ꝑmissa meritũ huma¬
mĩi transcendentia legimꝰ. & ꝓmisso¬
rem amando tumemꝰ ne offendaniꝰ.
Sunt gͥ ista octo quib adtimorẽ
dei ascendimꝰ. aminorib incipien¬
tes. admaiora ꝑuenientes. culpa sen
cit. Si in malo sumꝰ. corrigamꝰ erra¬
ta. si in bono. melioremꝰ incepta. Et

Expanded text:
servilem per creaturam cogimur, quia servilem per creaturam cogimur, quia dum ejus magnitudinem consideramus, immensam Creatoris majestatem formidamus; nec ignoramus omnipotentem poenam inferre, si nos invenerit legis suae transgressores esse. Sic etiam ad hunc ipsum timorem per Scripturam impellimur, quia dum divinas comminationes in ipsa frequenter audimus, Dei praecepta transgredi pertimescimus. Per creaturam vero ad timorem filialem attingimus, quia dum tantam molem cernimus, Creatorem mirabilem, laudabilem, amabilem, et ex amore timendum judicamus. Sic quoque per Scripturam ad hunc castum timorem provehimur, dum in ea divina promissa meritum humanum transcendentia legimus, et promissorem amando timemus ne offendamus. Sunt igitur ista octo, quibus ad timorem Dei ascendamus, a minoribus incipientes, ad majora pervenientes: Culpa, sencit. Si in malo sumus, corrigamus errata; si in bono, melioremus incepta, et
Abbreviated transcription (Latin):
quem times. ñ audeas offendere
ꝓpt̾ penam. ꝑ naturam ꝓuocam᷑
adtimorẽ filialem. quia dimm nate
nr̃e dignitatem confideramꝰ. ex mag¬
na dilectione timemꝰ dm̃ offendere
ꝑculpam: qui nob̾ ex dilectione in¬
primere dignatus ẽ. imaginem &
similitudinem suã. Magnꝰ namq
honor. magna dignitas humane
conditionis. cui naturalit̾ ẽ indita
forma creatricis deitatis. Ad hunc e¬
undem quoq tuorẽ. ꝑconsiderati¬
onem grẽ ducimͣ. quia dũ qd̃ nob̃
impiis absq merito ꝑgr̃am contu¬
lit ꝑ pendinus. eum peccando ad
iram ꝓuocare dedignam᷑. Si & ex
gła futura que reuelabitur innob̾.
ad hunc timorẽ ꝓmouem᷑. qͥa dum
audimꝰ qd̾ nob̃ ꝓmisit. qd̾ oculus ũ
rudit. nec auris audiuit. nec in cor
hominis ascendit. p̃munia dilectio¬
ne iam timemꝰ illum offendere. qͥ
tanta nob̃ uoluit ꝓmittere. & potest
dare. ꝑ duo etiam media. ꝑcreatu¬
ram. & scͥpturam: adutrũq timorẽ

Expanded text:
quem times non audeas offendere quem times non audeas offendere propter poenam. Per naturam vocamur ad timorem filialem, quia dum naturae nostrae dignitatem consideramus ex magna dilectione timemus Deum offendere per culpam, qui nobis ex dilectione imprimere dignatus est imaginem et similitudinem suam. Magnus namque honor, magna dignitas humanae conditionis, cui naturaliter indita est forma creatricis deitatis. Ad hunc eumdem quoque timorem per considerationem gratiae ducimur, quia dum quod nobis impiis absque merito per gratiam contulit perpendimus, eum peccando ad iram provocare dedignamur. Sed et ex gloria futura, quae revelabitur in nobis, ad hunc timorem provocamur, quia dum audimus quod nobis promisit, quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit , prae nimia dilectione jam timemus illum offendere, qui tanta voluit nobis promittere, et potest dare. Per duo etiam media, per creaturam et scripturam, ad utrumque timorem
Abbreviated transcription (Latin):
& dum udicari ꝑsententiã timemꝰ
culpam que carisa ẽ malor ꝑhor¬
rescimꝰ. Erit namq indampnatis
scđm magnitudinẽ culpe. pondus
miseria sequentis pene. Sic abyssũ
abyssum inuocat. Abyssus culpe.
iuocat abyssum sententie. & abyssꝰ
sententie. inuocat abyssum pene.
Et hoc inuoce catharactaꝵ tuaꝵ dñe.
Oqm ꝓfunde. qmͣ late. qmͣ horren¬
de sunt. abyssi iste. Profunditatem
facit magintudo. latitudinẽ irilti¬
tudo. horrorem utririsq contem¬
platio. Penam aut̾. ꝓpt̾ semetipsã
formidamꝰ. S qmpauci sunt qui
oculos diũtunt ad contemplationẽ
timoris. & qmͣ multi st̃ qui eos uer¬
tunt ad spectacula uanitatis. De
istis scriptum ẽ. corsapientiũ ubi
tristicia: de illis aut̾ cor stultorum
ubi leticia. ꝑtria quoq ultima. na¬
turam. gr̃am. głam. in formam᷑ ad
timorẽ filialem. Est aut̾ timor fili¬
alis ut quẽ amas nolis offendere
ꝓpt̾ gr̃̾am: sic̃ timor ẽ seruilis. ut

Expanded text:
et dum judicari per sententiam timemus, et dum judicari per sententiam timemus, culpam, quae causa est malorum perhorrescimus. Erit namque in damnatis secundum magnitudinem culpae pondus miseria sequentis poenae. Sic abyssus abyssum invocat . Abyssus culpae invocat abyssum sententiae, et abyssus sententiae invocat abyssum poenae. Et hoc in voce cataractarum tuarum, ofundae, quam latae, quam horrendae sunt abyssi istae. Profunditatem facit magnitudo, latitudinem multitudo, horrorem utriusque contemplatio. Poenam autem propter semetipsam formidamus. Sed quam pauci, qui oculos divertunt ad contemplationem timoris, et quam multi sunt, qui eos vertunt ad spectacula vanitatis! De istis scriptum est: Cor sapientium ubi tristitia ; de illis autem: Cor stultorum, ubi laetitia . Per tria quoque ultima naturam, gratiam, gloriam informamur ad timorem filialem. Est autem timor filialis, ut quem amas nolis offendere propter gloriam; sicut timor est servilis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ mutilia qmͣ transitoria st̃ ex mul¬
tis scͥpturaꝵ locis colligimꝰ. Solus gͦ
timens dm̃ ad beatitudiuẽ festinat.
si tanĩ sic timeat. ut amalo recedat.
& faciat bonum. Sane duo st̃ timo¬
res. unus seruilis. alius filialis. setui¬
lis seruoꝵ. filialis filioꝵ. Seruilis ht̃
formidinem. filialis amorẽ. Seruilis
depeccato ꝑpetrato: filialis de dono
accepto. Seruilis de torm̃to sustinẽ¬
do: filialis de p̃mio accipiendo. Ser¬
iulis inchoantiũ. filialis ꝑfectoꝵ.
uerum octo sunt ꝑque excitam᷑ &
nnformam᷑ ad timorẽ cdei. ꝑtria pͥma
ad timorẽ seruilem. ꝑtria ultima ad
timorẽ filialem. ꝑduo media ad u¬
trumq. Sunt aut̾ hec. Culpa. sen
creaturã. scripturã. adutrũq. Serꝰ¬
iulis ht̃ formidinẽ pene: filialis ht̃
amorẽ iusticie. Seruilis aliquando
diuine sententie. ꝑsententiam uͦ ex¬
citam᷑. ex estimatione sequentis pene.
Dum enim timemꝰ puniri ꝑpenã.
timemꝰ etiam udicari ꝑsententiã.

Expanded text:
ilia quam transitoria sint, ex multis Scripturarum locis colligimus. Solus ergo timens Deum ad beatitudinem festinat, si tamen sic timeat, ut a malo recedat, et faciat bonum. Sane duo sunt timores, unus servilis, alter filialis. Servilis servorum, filialis filiorum. Servilis habet formidinem, filialis amorem. Servilis de peccato perpetrato, filialis de dono accepto. Servilis de tormento sustinendo, filialis de praemio accipiendo. Servilis inchoantium, filialis perfectorum. Verum octo sunt, per quae excitamur et informamur ad timorem Dei, per tria prima ad timorem servilem, per tria ultima ad timorem filialem, per duo media ad utrumque. Sunt autem haec: culpa, sentcreaturam et scripturam ad utrumque. Servilis habet formidinem poenae. Filialis habet amorem justitiae. Servilis aliquando divinae sententiae; per sententiam vero excitamur ex aestimatione sequentis poenae. Dum enim timemus puniri per poenam, timemus etiam judicari per sententiam:
Abbreviated transcription (Latin):
itur adpenam. hoc ẽ inquit om̃is
honio. Si om̃is homo ẽ. qui dm̃ ti¬
met & mancdata eius obseruat. con¬
stat qd̾ ille homo ñ ẽ. qui hoc ñ facit
Sienim cognoscit dm̃ e mandata eiꝰ
¶ñ timet. nec obseruat. contemptor
ẽ. & magis chabolus ẽẽ dicendꝰ ẽ. qmͦ
homo. Si aut̃ cognoscit. & timet. &
custodit. uere homo ẽ. &tali nomi¬
ne dignus appellari. Cimeamꝰ gͣ

Expanded text:
am. Hoc est, inquit, omnis homo. Si omnis homo est qui Deum timet, et mandata ejus observat, constat quod ille homo non est qui hoc non facit. Si enim cognoscit Deum et mandata ejus, et non timet nec observat, contemptor est, et magis esse diabolus dicendus est qhomo. Si autem cognoscit, et timet et custodit, vere homo est, et tali nomine dignus appellari. Timeam
Abbreviated transcription (Latin):
Scriptum ẽ enim depuidritudine.
fallar gr̾a & naña ẽ pulchritudo. mu¬
uer timens dm̃. ipsa laudabit᷑. De sa¬
pientia aut̾ & fortitudine & druitus
gloriet᷑ sapiens insapientia sua. nec
fortis infortitudine sua. nec diues in

Expanded text:
Scriptum est enim de pulchritudine: Scriptum est enim de pulchritudine: Fallax gratia et vana est pulchritudo; mulier timens Deum ipsa laudabitur . De Sapientia autem et fortitudineglorietur sapiens in s sapientia sua nec fortis infortitudine sua nec diues in
Abbreviated transcription (Latin):
scłari scientia doctum. sapientia di¬
uine scͥpture ꝑitissimũ. doctum
scilicet ueteri & nouo testam̃to. hẏs¬
toria. allegoria. tropologia. anagoge
litt̾aꝵ triplici sermone sic̃ ierom
in moralitate sic̃ gregoriũ. sapientẽ
deniq sic̃ salomonẽ. om̃ib modis
ꝓclamaremꝰ. magnꝰ ẽ iste. Non tam̃¬
fãs maior. tumñte dñm. Magnꝰ nãq
qui inuenit sapientiam & scientiã.
s ñ suꝑ tim̃tem dñm. Sapientia
hic accipit᷑ ꝓcognitione q̃ facit qͥdẽ
scͥptum ẽ. Beatus homo qͥ inuenit
sapientiam. Beatiis qui sapientiã
ñ t̾mi cognitione. s etiam sapore.
iusticie inuenit: qͥa ꝑtalem inuen¬
tionem bonũ int̾num saꝑe incip̃.
S & si iste talis inuentor sapientie
pulcher ẽẽt ut absalon. fortis ut san¬
son. uelox ut asahel. ꝓbus ut alexan¬
dex. diues ut cresus. potens ut octo¬
iuanus. longeuus ut enoch. nichtis
totum hoc conferret nisi dũm tinĩet.

Expanded text:
scientia saeculari doctum, sapientia discientia saeculari doctum, sapientia divinae Scripturae peritissimum, doctum scilicet in Veteri et Novo Testamento, historia, allegoria, tropologia, anagoge, litterarum triplici sermone sicut Hieroin moralitate sicut Gregorium, sapientem denique sicut Salomonem, omnibus modis proclamaremus: Magnus iste. Non tam major timente Dominum. Magnus namque qui invenit sapientiam et scientiam, sed non super timentem Dominum. Sapientia hic accipitur pro cognitione, quae facit quidem scriptum est: Beatus homo qui invenit sapientiam . Beatus namque qui sapientiam non tantum cognitione, sed etiam sapore justitiae invenit, quia per talem inventionem bonum internum sapere incipit. Sed et si iste talis inventor sapientiae pulcher esset ut Absalon, fortis ut Samson, velox ut Asael, probus ut Alexander, dives ut Croesus, potens ut Octagustus, longaevus ut Henoch, nihil illi vel totum conferret nisi Deum timeret.
Abbreviated transcription (Latin):
x scientiã. s ñ suꝑ tim̃tem dñm. Sa¬
pientia ͥx cognitio decelestib & di¬
uimis. scientia det̾renis & humanis.
Et magnꝰ p̃dicat᷑. qui inuenit alt̾am.
uel utramqi. Quando namq qͣmli¬
bet. ut demuentore scientie pͥmũ
loquamͣ. & de minorib admaiora cõ¬
inlogica ꝑitum cernimꝰ. magnum
p̃dicamꝰ. Certe si aliquẽ uideremus
doctum gramatica sic̃ pͥscianũ dia¬
letica sicut aristo̾tilem. rethorica siẽ
tulliuum: diceremꝰ magnꝰ ẽ iste. Si uͦ
uideremꝰ eum eruditum in mecha¬
ma. diceremꝰ similit̾ magnꝰ ẽ iste.
Si aut̃ iuderemꝰ eum eruditum.
inarithinetica. musica. geometria.
astronomia. sicut boctium uel quẽ¬
libet inuentorem uel transiatorem
arcium: multomagis clamatenuis.
magnꝰ ẽ iste. Si aut̃ sciremus illũ
inphisica etiam sapientem. ut ypo¬
cratem. uel galienum. & ꝓuestum
intheorica scłari. ut platonem. & so¬
cratem. omnino clamaremꝰ. maguꝰ
ẽ iste. Si quoq uideremꝰ istum talit̾

Expanded text:
entiam, sed non super timentem Dominum . Sapientia dicitur cogitatio de coelestibus et divinis; scientia de terrenis et humanis; et magnus praedicatur qui invenit vel alteram vel utramque. Quando namque, ut de inventore scientiae primum loquamur, et de minoribus ad majora conin logica peritum cernimus, magnum praedicamus. Certe si aliquem videremus doctum in grammatica sicut Priscianum, dialectica sicut Aristotelem, rhetorica sicut Tullium, diceremus: Magnus est iste. Si autem videremus eum doctum in mechanica, diceremus similiter: Magnus est iste. Si vero videremus eum eruditum in arithmetica, musica, geometria, astronomia sicut Boetium, vel quemlibet inventorem, vel translatorem artium, multo magis clamaremus: Magnus est iste. Si autem sciremus illum etiam in physica sapientem, ut Hippocratem vel Galenum, et provectum in theorica saeculari ut Platonem, et Socratem, omnino clamaremus: Magnus est iste. Si quoque videremus istum taliter
Abbreviated transcription (Latin):
mandata eiꝰ obserua. hoc ẽ om̃is
homo. Multas & p̃claras dilectissimi
fr̃s auctoritates indmunis inueni¬
mꝰ scͥpturis. de timore dñi. Scͥptum
ẽ enim. Beatus uuir qͥ timet dñm.
Et it̾m. Initrũ sapientie timor dñi.
Et qͥ sine timore ẽ. ñ pot̾ iustificari.

Expanded text:
mandata ejus observa, hoc est omnis homo . Multas et praeclaras, dilectissimi fratres, auctoritates in divinis invenimus Scripturis de timore Domini. Scriptum est enim: Beatus vir qui timet Dominum ; et iterum: Initium sapientiae timor Domini ; et: Qui si
Abbreviated transcription (Latin):
alus tribuat ꝑ p̃dicationem. Non
consideret secum etatem. ꝑsonam.
tempꝰ locum. s p̃dicet om̃ib. semꝑ
ubiq. masculis: feminis. senib. ui
meridie. uesꝑe: meccłia: inplatea:
in ua: magro. int̾ra. in mari om̃ib
semꝑ ubiq bonũ qd̃ nouit dicat.
si adsit qui auidire possit. Sunt nã¬
q multi qͥ inhis om̃ib spectabili¬
ora. semꝑ consid̾ant: & his oppositiᷤ
p̃cticare recusant. quasi d̾s suꝑiora
respiceret. & inferiora ñ curaret. cũ
ñ mnqͣm que hominib uident᷑
infima. apd̃ dm̃ habeant᷑ sumna.
Sunt etiam quidã qͥ mimerosiori
nunqm curant. Et qui maiori cul¬
Qui gͥ talentum cog̾niti boni p̃di¬
cando expendit: largitori talenti
lucrũ facit: & si ñ ualio t̾n insemet¬
ipso: quia qmͣius ille qui audit ma¬
lum ũ derelinquat bonũ ñ faciat.
ille t̾n qui loquit᷑ ineo qd̾ loquit᷑¬

Expanded text:
dicationem. Non dicationem. Non consideret sexum, aetatem, personam, tempus, locum, sed praedicet omnibus, semper, ubique, masculis, feminis, senibus, jumeridie, vespere; in Ecclesia, in platea, in via, in agro, in terra, in mari, omnibus semper, ubique bonum quod novit dicat, si adsit qui audire possit. Sunt namque multi, qui in his omnibus spectabiliora semper considerant, et his oppositis praedicare recusant, quasi Deus superiora prospiceret, et inferiora non curaret, cum nonnunquam quae hominibus videntur infima, apud Deum habeantur summa. Sunt etiam quidam, qui numerosiori ro loqui nunquam curant. Et qui majori culQui igitur talentum cogniti boni praedicando expendit, largitori talentum lucrifacit, etsi non in alio, tamen in semetipso, quia quamvis ille qui audit, malum non derelinquat, bonum non faciat, ille tamen, qui loquitur, in eo tamen qu
Abbreviated transcription (Latin):
sic tunc foris nudabit᷑ ext̾̃iori obũbra¬
tione. Prouideat itaq sibi humana
conscientia. nc̃ intemꝑe: ut postino¬
dũ dep̃imio gaudeat inet̾nitate. Sic
talentum dom celestis expendat. ut
ñ dãpnationẽ: s saluationem in fine
recipiat. Nemo dicat sufficit mͥ ipsi
intendere: mͥ soli ꝓuidere. de me red¬
diturus sum rationem: nolo salutẽ
alt̾ius querens ꝑiclitari: ñ sum eru¬
ditus inscͥpturis: nec expeditus in
u̾bis modicũ scio. nunqmͣ ꝓtantillo
si ñ p̾dicetur d̾s quẽ qͣm accusabit
aut dampnabit. Quot & enm ho¬
minib quisq qnͣtum ad se ꝑtinet
ꝑ̃desse potest u̾bo: de tor deo dãpmĩ
facit ex silentio. & de tot ñ inuiste
reddituris ẽ rationem inudicio.
Qui gͥ multa nouit multa dicat:¬
& qui pauca. pauca dicat: & qnͣtum
quisq nouit tantũ dicat. Qui scit
itel unũ euͣngłm. uel unũ uirtutis
exemplum: qͥcqͥd scit ꝑ cognitionem¬

Expanded text:
sic tunc foris nudabitur exteriori obumbrasic tunc foris nudabitur exteriori obumbratione. Provideat itaque sibi humana conscientia nunc in tempore, ut postmodum de praemio gaudeat in aeternitate. Sic talentum doni coelesnon damnationem, sed salvationem in fine recipiat. Nemo dicat: Sufficit mihiipsi intendere, mihi soli providere. De me redditurus sum rationem, nolo salutem alterius quaerens periclitari. Non sum eruditus in Scripturis, nec facundus in verbis, modicum scio, nunquam pro tantillo si non praedicetur, Deus quemquam accusabit aut damnabit. Quot etenim hominibus quisque quantum ad se pertinet prodesse potest verbo, de tot Deo damnum facit ex silentio, et de tot non injuste redditurus es rationem in judicio. Qui igitur multa novit, multa dicat; qui pauca novit, pauca dicat, et quantum quisque novit, tantum dicat. Qui scit vel unum Evangelium vel unum virtutis exemplum, q
Abbreviated transcription (Latin):
biisses oꝑando: p̃dicando. male ma¬
lum faciendo. piger abono cessando.
mularũ sunt qui audita p̃dticatione.
facto & u̾bo ea que audierint mul¬
tiplicare satagunt. Ac si diceret. de¬
cepta gr̃a mea bone oꝑationi & p̾¬
dication intendere debuisses. Quod
si fecisses: ñ solum te s & alios intiltoᷤ
exemplo & u̾bo tuo mͥ lucri fecisses.
S qͥa ꝑprgritiam tuã qua abono
cessasti. & ꝑmaliciã tuã qua malum
fecisti. dãpnum mͥ ñ solum iustifica¬
tionis. tuȩ. s & aliene intulisti. & ld̾o
demalicia & pigritia tra iuste te ar
guo & condẽpno. Tollite ab eo talentũ:
& date ei qui ht̃ decem talenta. Om̃i
habenti meritũ. dabitur p̾mium.
Dabitur quantũ adremun̾ationem:
abundabit quantũ adbeatitidinem.
Ei aut̾ qui ñ ht̃. etiam id qd̾ hr̃e iu¬
debat᷑ auferet᷑ ab eos quia scilicet unꝰ
quisq xp̃ianꝰ indãpnatione nec nom̃
dus ẽ asacramentori int̾iori ueritate

Expanded text:
buisses operando, et praedicando; male, mabuisses operando, et praedicando; male, malum faciendo; piger, a bono cessando. mularii, sunt qui, audita praedicatione, facto et verbo quae audierunt multiplicare satagunt; ac si diceret. Accepta gratia mea, bonae operationi et praedicationi intendere debuisses. Quod si fecisses, non solum te, sed et alios multos, exemplo tuo, et verbo mihi lucrifecisses. Sed quia per pigritiam tuam qua a bono cessasti, et per malitiam tuam qua malum fecisti, damnum mihi non solum justificationis tuae, sed et alienae intulisti; ideo de malitia et pigritia tua guo et condemno. Tollite ab eo talentum, et date ei qui habet decem talenta. Omni Habenti meritum dabitur praemium. Dabitur quantum ad remunerationem, abundabit quantum ad beatitudinem. Ei autem, qui non habet etiam id, quod habere videtur, auferetur ab eo. Quia falsus quisque Christianus in damnatione nec nomen dus est a sacramentorum interiori veritate,
Abbreviated transcription (Latin):
omo ꝑegre ꝓficiscens uocauit
seruos suos: & tradidit illis bona
ascensior bona dona: qͥnq talenta ex¬
t̾ior scientia: quinq sensib acqͥsita:
duo talenta intellectus. & oꝑatio bona.
unũ talentũ intellectus t̾m. multi¬
plicatio talentoꝵ exercitatio uirtu¬
tum: & exhibitio bonoꝵ oꝑini ad ui¬
stificationẽ ꝓpriam: & ad utilitatẽ alie¬
nã. Seruus qui pecumã dm̃ int̾rã
abscondit. significat falsos xp̃ianos:
qͥ acceptũ ingemũ iuireb t̾rens q tnͣ¬
sitortis expendunt: artioris uite uias
ingredi metuunt: acceptã diuuntus
scientiamaliis p̾dicando multiplica¬
re: paruipendunt erubescunt & cõ¬
tempnunt. Meto ubi ñ seminaui.
congrego ubi ñ sparsi. Quasi dicat
Non solum abillis quib grãm oꝑau¬
di &e p̃dicandi tribui. fructum oꝑis
& p̃dicationis requiro: s & illos quib
nichil gr̾e tribui ꝓ infructuositate
& sterilitare condẽpno. Serue male
& piger. Serue quia mͥ seruire de¬

Expanded text:
egre proficiscens vocavit servos suos, et dedit illis bona ascensio, bona dona, quinque talenta exterior scientia quinque sensibus acquisita, duo talenta intellectus et operatio bona, unum talentum intellectus tantum, multiplicatio talentorum, exercitatio virtutum et exhibitio bonorum operum ad justificationem propriam et ad utilitatem alienam. Servus, qui pecuniam Domini in terram abscondit, significat falsos Christianos, qui acceptum ingenium in rebus terrenis et transitoriis expendunt, arctioris vitae vias ingredi metuunt, acceptam divinitus scientiam aliis praedicando multiplicare parvipendunt, erubescunt et contemnunt. Meto ubi non seminavi, congrego ubi non sparsi. Quasi dicat: Non solum ab illis quibus gratiam operandi et praedicandi tribui fructum operis et praedicationis requiro, sed et illos, quibus nihil gratiae tribui, pro infructuositate et sterilitate condemno. Serve male et piger; serve, quia mihi servire de
Abbreviated transcription (Latin):
norantia ñ excusat: & id̾o illũ duri¬
na sententia uistius dãpnat. Nemo
aut̃ ẽ qui possit se ab hac talenti ero¬
gatione excusare: qͥa nemo ẽ qͥ ñ ua¬
leat aliquẽ u̾bo suo admeliora ꝓuo¬
care. Qd̾̃ aut̃ multi qͥ adminisfium
p̃dicationis signati sunt: & euisdem
minist̾ũ sumptus sumunt. & de eis
delicate & luxuriose uiuunt: qd̾ in¬
pore & ignauia siue contẽptu arguẽ¬
dist̃: qͥa eccl̾ie ñb̃iq bẏbliothecis. ome¬
liariis. expositionib tractatib reple¬
te st̃ & ipsi lectioni & meditatiomi sccip¬
turaꝵ studiũ nullum impendunt.
Erubescant gͦ quardã eccłiaꝵ minist̾
intitiles inscu. & ignani. torporem
excutiant: libros legant stalentũ ex¬
pendant: tempꝰ redimant: qm̃ dies
mali sunt. Om̃ib deniq modis qͥb
possumꝰ nosmetipsos em̃dare. uel ali¬
os adiuuare debemꝰ. talentũ dñicum
erogare. & erogando multiplicare: ut¬
pote de quo indistricto uidicio reddi¬

Expanded text:
ia non excusat, et ideo illum divina sententia justius damnat. Nemo t qui possit se ab hac talenti erogatione excusare, quia nemo est qui non valeat aliquem verbo suo ad meliora provocare. Quod autem multi qui ad ministerium praedicationis signati sunt, et ejusdem ministerii sumptus sumunt, et de eis delicate et luxuriose vivunt, quod inpore et ignavia sive contemptu arguendi sunt, quia Ecclesiae ubique bibliothecis, homiliariis, expositionibus, tractatibus repletae sunt et ipsi lectioni et meditationi Scripturarum studium nullum impendunt. Erubescant ergo quarumdam Ecclesiarum ministri inutiles, inscii et ignavi, torporem excutiant, libros legant, talentum expendant, tempus redimant, quoniam dies mali sunt. Omnibus denique modis quibus possumus nosmetipsos emendare vel alios adjuvare debemus, talentum Dominicum erogare, et erogando multiplicare, utpote de quo in districto judicio reddi
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ dei suscipunt. & post̾iora ui¬
te huiꝰ diligunt. exipsis uiste inpo¬
stiora cruciabunt᷑. que debent estima¬
re sic̃ stercora. Qui enini testam̃tum
dĩ assumunt. & inpostiora respicien¬
tes. uet̾i se uanitate ũ exuunt. similes
sunt eis qui archam testam̃ti uixta
ydola sua posuerunt. & uet̾a quidẽ
etiam illis nolentib cadunt. qͥa om̃is
caro femun. archa aut̃ manet inet̾
Quinq ani aurei. & qͥnq mures. qͦs
fecerunt phylistei. post plagam suã
& attulerunt adarcham. significant
quia carnales qͥnq sensib corꝑeis
dediti. cum a dño fuerunit correpti.
scelera sua cognoscentes. iuste se per¬
cussos ẽẽ confitent᷑. & licet coacti in
meluis cõmutant᷑. qđ bene signifi¬
cant qͥnq ciuitates phylistinoꝵ. aro¬
tus. gara. aschalon. geth. accharon.
illos scilicet expͥmentes. qui ext̾ioris

Expanded text:
mentum Dei suscipiunt et posteriora hujus vitae diligunt, ex ipsis juste in posteriora cruciabuntur, quae debent aestimare sicut stercora. Qui enim testamentum Dei assumunt, et in posteriora respicientes, veteri se vanitate non exuunt, similes sunt eis qui arcam testamenti juxta idola sua posuerunt. Et vetera quidem illis etiam nolentibus cadunt, quia omnis cQuinque autem ani aurei, et quinque mures, quos fecerunt Philisthiim post plagam suam et attulerunt ad arcam, significant quod carnales quinque sensibus corporis dediti, cum a Domino fuerint correpti, scelera sua cognoscentes, juste se percussos esse confitentur, et, licet coacti, in melius commutantur. Quod bene significant quinque civitates Philisthinorum: Azotus, Gaza, Ascalon, Geth, Accaron, illos scilicet exprimentes qui exterioris
Abbreviated transcription (Latin):
mensib. Septenarius significat uni¬
u̾sitatem tempoꝵ quȩ decurrit sep¬
tenario numero. dierum: & signifi¬
cat dei testam̃tum usq ad consum¬
mationem scl̃i ingentib ꝑ mansu¬

Expanded text:
ensibus. Septenarius significat universitatem temporum, quae discurrunt septenario numero dierum, et significat Dei testamentum, usque ad consummationem saeculi in gentibus permansu
Abbreviated transcription (Latin):
portauerunt eam marotũ. Ar otꝰ
int̾pretatur igins patris. uel nicẽdiũ.
Bene aut̾ sic uocat᷑ locus. ubi erat y¬
dolum dagon.qͥa aduent arche in a¬
rotum. erat incendiũ diaboli patris
omimũ mniquoꝵ. Dagon qui int̾pre¬
tat᷑ piscis tristicie. significat diabolũ.
qui nn mari scłi huiꝰ deuorat peccato¬
res. qui & in iob leuiathan & beemoth

Expanded text:
portaverunt eam in Azotum . Azotus interpretatur ignis patris, vel incendium. Bene sic vocatur locus ubi erat idolum Dagon, quia adventus arcae zotum erat incendium diaboli patris omnium iniquorum. Dagon, qui interpretatur piscis tristitiae, significat diabolum, qui in mari hujus saeculi devorat peccatores, qui
Abbreviated transcription (Latin):
regis assyrioꝵ. &ex assyrus. idẽ dia¬
bolus. tunc suo exercitu ppłm eccłia¬
sticum obsidendo & deuastando coti¬
die afficit. cum eos ꝓpt̾ peccata cõ¬
missa. de sedib ꝓpͥis euellens. idẽ¬
diis quoq siuis sermiebãt. Isti
significant hereticos qui habent qͦ¬
dam sacram̃ta cõmunia cũ sc̃a eccłia.
& quasdã sententias scripturaꝵ rec
timorẽ dei rite se custodire. cũ scd̾m
sensum suũ. ueritati se putant fa¬
uere. S quia catholice fidei unita¬

Expanded text:
istis. Rex Assyrius, id est diabolus cum suo exercitu populum ecclesiasticum obsidendo et devastando quotidie afficit, cum eos propter peccata commissa de sedibus propriis evellens dediis quoque suis serviebant . Isti significant haereticos, qui habent quaedam sacramenta communia cum sancta Ecclesia, et quasdam sanctarum Scripturarum timorem Dei rite se custodire, cum secundum sensum suum veritati se putant favere. Sed qui catholicae fidei unita
Abbreviated transcription (Latin):
in monte. & d̃s consequit᷑ iustum ꝑ
inanes cogitationes a se discedentẽ.
melatione. Affirmabat laban quod
quetiunq habebat iacob erant de
suis bomis. & d̃s ostendit homini qd̃
quecumq habet bona sunt ex doins
sius. Iacob a laban reu̾tens a fr̃e ti¬
niuit occidi. & sp̃s humanꝰ ꝓpt̾ in¬
firmitatem mortalitatis ad inferiora
descendens. a corꝑis uicio timet temp¬
tari. Iacob noluit habere esau nec¬
sotium innia. nec uicinũ in patria.
& sp̃s humanꝰ sꝑitalib bonis ditatꝰ.
contempuit feruorem habere car¬
nis uel consortem moꝑe. uel affiuẽ
indelectatione. Iacob igit᷑ sp̃s. esau
corpus. laban d̃s. ageꝵ scriptura. pu¬
teus sapientia. lya bona actio. rachel
contemplatio. ditatio iacob mꝑle &
decorticauit iacob. xiii.

Expanded text:
in montem, et Deus consequitur justum per inanes cogitationes a se discedentem in elationem. Affirmabat Laban, quod quaecunque habebat Jacob erant de suis bonis, et Deus ostendit homini quod quaecunque habet bona, sunt ex suis donis; Jacob a Laban revertens, a fratre timuit occidi; et sensus humanus propter infirmitatem mortalitatis ad inferiora descendens, a corporis vitio timet tentari. Jacob noluit habere Esau socium in vita, nec vicinum in patria; et spiritus humanus spiritualibus donis ditatus, contemnit fervorem carnis habere, vel consortem in opere, vel affinem in delectatione. Jacob igitur, spiritus; Esau, corpus; Laban, Deus; ager, Scriptura; puteus, sapientia; Lia, bona actio; Rachel, contemplatio; ditatio Jacob in proldecorticavit Jacob.
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatem dĩ immñdatium : & colue¬
runt & seruierunt creature potiꝰ
qmͣ creatori: qui ẽ benedictus in
scła am̃. Cathene uel compedes
quib ligabatur quasq frange¬
bat naturalis legis p̾cepta. siue
gentilium. legum decreta quib¬
amalo refrenari debuerat. signifi¬
cãt. S cathenas & compedes. demo¬
macus ligatiis frangebat. quia gẽ¬
tilis ppłs quanto amplitis his aut
illis preceptis ligabatur. ꝑ maloꝵ
ꝓhibitionem: tanto furiosius ea
rumpebat. ꝑ transgressionem. Et
De hac ruptione cathenaꝵ & com¬
pedium: hoc mͦ paulus intulit di¬
cens. femne eoꝵ inmutauerunt
naturalem usum: in eum usum
qui ẽ contra naturam. Similiter
aut̃ & masculi relicto naturali nsu¬

Expanded text:
um, et coluerunt, et servierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula, Amen . Catenae vel compedes, quibus ligabatur, quasque frangebat, naturalis legis praecepta sive gentilium legum decreta, qua malo refrenari debuerant, significant. Sed catenas, et compedes daemoniacus ligatus frangebat; quia gentilis populus, quanto amplius his aut illis praeceptis ligabatur per malorum prohibitionem, tanto furiosius ea rumpebat per transgressionem. Et ribus. De hac ruptione catenarum, et compedum hoc modo Paulus intulit, dicens: Feminae eorum mutaverunt naturalem usum in eum, qui est contra naturam. Similiter autem et masculi
Abbreviated transcription (Latin):
elatos. inuentores maloꝵ. parentib
ñ obedientes. insipientes. incompo¬
sitos. sine affectione. absq federe.
sine misccłia. Ecce quom legio ho¬
minam possidebat. quomͦ cathenas
& compedes rumpebat. quomodo
inmonum̃tis habitabat. Qui bene
nocte & die. in monum̃tis clamasse.
infeda actione. & uana elatione.
ĩmpudent̾ se ẽẽ ꝓpalabat: & lapi¬
deoꝵ deoꝵ cultura semetipsum la¬
cerabat. Grex porcoꝵ qui uixta mõ¬
tem pascebat. & quem legio de honi¬
ne pulsa intrauit. & in mare p̃ci¬
pitauit. multitudinẽ in fidelium
& quolibet immundoꝵ exprimit¬
hominum. Qui recte uixta mon¬
tem pascunt. dum ꝑsuꝑbiam ela¬
ti. similitudinem porcoꝵ ad ima
curui. suiꝑna nesciut. solis se tnͣsi¬
corus bestialit̾ inmerguire. Et dũ
se inquinam̃to carnis aut sp̃c pol¬
luunt: more porcoꝵ inluto pastũ
querunt. Heu qm multiplex ẽ. mul¬
titudo ista porcoꝵ. hominũ scilicet
bestialit̾ & turpit̾ uiuentiũ: & por¬
cos qui in infimis tam̃ bonum suũ.

Expanded text:
 parentibus non obedientes, insipientes, incompositos, sine affectione, absque foedere, sine misericordia . Ecce quomodo legio hominem possidebat, quomodo catenas et compedes rumpebat, quomodo in monumentis habitabat. Qui bene nocte et die in monumentis, et in foeda actione, et vana elatione impudenter se esse propalabat, et lapideorum idolorum cultura semetipsum lacerabat. Grex porcorum, qui juxta montem pascebat, et quem legio de homine pulsa intravit, et in mare praecipitavit, multitudinem infidelium et quorumlibet immundohominum, qui recte juxta montem pascuntur, dum per superbiam elati, similitudine porcorum ad ima curvi superna nesciunt, et solis transitoriis bestialiter se immergunt; et dum se inquinamento carnis aut spiritus polluunt, more porcorum in luto pastum quaerunt. Heu quam multiplex est multitudo ista porcorum, hominum scilicet bestialiter et turpiter viventium, et porcos, qui in infimis tantum bonum suum
Abbreviated transcription (Latin):
in sp̃u iuumindo. qui do¬
micilium habebat in monum̃tis¬
& cet̾a. Demoniatus iste quẽ legio
possidebat. ppłm gentium abu¬
niu̾sitate demonium dui posses¬
sum designat. Ppłs namq gentił
tamdui ab om̃iib demonib posses¬
sus tenebatur: qmͣdiu ꝑ multipli¬
cem ydolatrie cultum om̃ib fa¬
mulabatur. Gentiles enim sicut
ait apłs mutauerunt głam in¬
corruptibilis dei. insimilitudinẽ
imaguris. corruptibilis. hominis.

Expanded text:
in spiritu immundo, qui domicilium habebat in monumentis, etc. Daemoniacus iste, quem legio possidebat, populum gentium ab universitate daemonum diu possessum designat. Populus namque gentilis tandiu ab omnibus daemonibus possessus tenebatur, quandiu per multiplicem idololatriae cultum illis omnibus famulabatur. Gentiles etenim, sicut ait Apostolus, mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ adsalutem animaꝵ uecessaria¬
sunt sollicitudinem nullam ge¬
ruit. Limendum ẽ aut̾ ue tales
ad antiqua uitia relapsi sint: & qd̾
ipsi iam salute careant: qm uec su¬
is p̃dicare curant. Qui namq spi¬
rituales sunt. qui ea que sunt sp̃e
sentiunt: desuis diligent̾ inqͥrunt.
an sint a uicus puri a peccatis li¬
beri: uirtutib ditati. bonis oꝑib
pleni: si pacem dei habeant cum
& enim lib̾atum istum imitantur.
qui ad uocem dñi salutem inse fac¬
tam alus studuit nuntiare: & ꝑde
capolun p̃dicare. Decapolis que ẽ
regio decem cuntatum. sc̃am eccłiã
designat: que decalogum legis ser¬
uat: & in decapoli salutem sibi factã
p̃dicat: qui sc̃e eccłie fidelib adia¬
bolo se lib̾atum eẽ. u̾bis & oꝑib bo¬
nis demonstrat. Studeamꝰ & nos
si nundum lib̾ati sumus. adiabło

Expanded text:
quae ad salutem animarum pertiquae ad salutem animarum pertinent, sollicitudinem nullam gerunt! Timendum est autem, ne tales ad antiqua vitia relapsi sint, et quod ipsi salute jam careant, quam nec suis praedicare curant. Qui namque spirituales sunt, ea quae sunt spiritus, quaerunt: de suis diligenter inquirunt, an sint a vitiis puri, a peccatis liberi, virtutibus ditati, bonis operibus pleni, an pacem Dei habeant cum  enim, liberatum istum imitantur, qui ad vocem Domini salutem in se factam aliis studuit nuntiare et per Decapolim praedicare: Decapolis, quae est regio decem civitatum, sanctam Ecclesiam significat, quae Decalogum legis servat. Et in Decapoli salutem sibi factam praedicat, qui sanctae Ecclesiae fidelibus, a diabolo se liberatum esse verbis et operibus bonis demonstrat. Studeamus et nos si nondum liberati sumus, a diabo
Abbreviated transcription (Latin):
rogauerunt iħm ut discełet de fi¬
nib eoꝵ. Sicut petrus memor fra¬
gilitatis sue dixit. exi a me dñe. qͥa
homo peccator sum. sic adhuc isti
infirimi timuerunt. & eum ut defi¬
nib eoꝵ discederet. rogauerunt.
Ait iħc lib̾ato. Uade in domũ tuã
ad tuos: & annuntia illis: quanta
exemplo docetur quisq suis pri¬
mum salutem sibi factam p̃dicare.
& eos ad eandem salutem ꝑcipien¬
dam ꝓuocare: quia & ipse eis ꝓpt̾
cognꝗͣtionem carnis magis debi¬
tor ẽẽ uidetur. & illi forsitan ei citiꝰ
credent. qmͣ alieno. S qmͣmulti
intra ambitum sc̃e eccliȩ continen¬
tur. qui hoc exemplum minime
secunt᷑. Qmmulti sunt qui de
sis parentib inquir̾t. si corpore
saui sunt. habeant uictum. si ues¬
titum. domos. agros. equos. greges.
armenta. aurũ. argentum. pacẽ
temꝑalem: si grãm potentum. ꝙ
diuitum possideant. & sic de his
que ad corꝑa ꝑtinent. circa ami¬
cos suos solluiciti sunt: dehis uero

Expanded text:
rogaverunt Jesum, ut discederet de firogaverunt Jesum, ut discederet de finibus eorum. Sicut Petrus memor fragilitatis suae dixit: Exi a me, Domine, quia homo peccator sum ; sic et isti adhuc infirmi timuerunt, et eum ut de finibus eorum discederet rogaverunt. Ait Jesus liberato: Vade in domum tuam ad tuos, et annuntia illis quanta texemplo docetur quisque, suis primum salutem sibi factam praedicare, et eos ad salutem percipiendam provocare, quia et ipse eis propter cognationem carnis magis debitor esse videtur, et ipsi forsitan illi citius credent quam alieno. Sed quam multi intra ambitum sanctae Ecclesiae continentur, qui hoc exemplum minime sequuntur, quia multi sunt, qui de suis parentibus inquirunt, an corpore sint sani, an habeant victum sive vestitum, domos, agros, equos, greges, armenta, aurum, argentum, pacem temporalem an gratiam potentum, et divitum possideant, et sic de his quae ad corpora pertinent circa amicos suos solliciti sunt; de his vero,