comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non tam̃ digni fieri possint. qui ad sacrũ
quẽ ꝑdidere gradũ ꝓmoueant᷑: ac docendi
in ȩccła siue sacramenta conficiendi offici¬
um repetant. Hi & enĩ quãuis inter fide¬
les uitam expectent ȩternã: ñ tamenscrip¬
turã gradus suiquẽ repetere nequeunt.
inter perfectos sacerdotes inueniunt.
mĩs multitudo quasi unus. quad ragin
ȩccłȩ inqua multitudinis credentium erat
cor & anima una. etiã in hoc transmigran¬
tiũ coetu repiri: ita ut aĩ tantus esset exer¬
citus qͥ ꝓpe qͥnqͣginta miliũ sũmã cõpler&
& hic diuersi gradas & conditionis existens:
nichilominus om̃ĩs multitudo ob eandem
fidẽ & dilectionẽ quasi unus esse homo¬
uideret᷑. donante illo qͥ habitare facit una¬
untiũ de babylone in ierłm: illoꝵ in ȩccła
typũ tenent. qui ꝓfectu quidẽ uitȩ emen¬
datioris uitia suꝑare: ac uirtutũ culmen
ascendere satagunt. necdũ tamen ipsi si¬

Expanded text:
non tamen digni fieri possint, qui ad sacrum non tamen digni fieri possint, qui ad sacrum quem perdidere gradum promoveantur, ac docendi in Evangelio, sive sacramenta conficiendi officium repetant. Hi etenim quamvis inter fideles vitam exspectant aeternam, non tamen scripturam gradus sui, quem repetere nequeunt, inter perfectos sacerdotes inveniunt. is multitudo quasi unus quadraginta Ecclesiae, in qua multitudinis credentium erat cor et anima una , etiam in hoc transmigrantium coetu reperiri: ita ut cum tantus esset exercitus, qui prope quinquaginta milium summam compleret, et hic diversi gradus et conditionis existens, nihifidem et dilectionem quasi unus esse videretur homo, donante illo qui habitare facit una in Ecclesia typum tenent, qui profectu quidem vitae emendatioris vitia superare, ac virtutum culmen ascendere satagunt; necdum tamen ipsi si
Abbreviated transcription (Latin):
S& uocatus est nomine eiꝰ. Hi quȩsierunt scrip¬
Sturam genealogiȩ suȩ & non inuenerunt:
& eiectisunt de sacerdotio. Et dixit athersa¬
nec surgeret sacerdos doctus atq ꝑfectus.
cerdotes agunt: qua & erga popłm egisse re-¬
ferunt᷑. Curabant nanq multũ. ut sine con¬
fusione patesceret: qui s ad popłm isrł uel
ad sacerdotale genꝰ ꝑtinerent. qui autem
suspecti. aut certa ꝓselitorũ hoc est ad uena¬
rũ essent stirpe ꝓcreati Itaq sacerdotes
suspectos ab altaris quidẽ officio usq dum
certius eoꝵ origo daresceret amouert᷑: seq
nichilominꝰ insocietate transmigrantiũ una¬
nima secũ pace seruabant. Iuxta sensũ uero
mysticũ quȩrunt filii sacerdotũ de captiuita¬
te babylonia ascendentes scripturã genealo¬
giȩ suȩ. & ñ inuenientes de sacerdotio eicum¬
tur : cã ipsi altaris ministritanta in scela¬
ra. ta̾ue infanda dogmata decidunt ut¬
& si poenitendo ad salute̾ animȩ redeant:

Expanded text:
s est nomine eorum: hi quaesierunt scripturam genealogiae suae, et non invenerunt, et ejecti sunt de sacerdotio. Et dixit Athersanec surgeret sacerdos doctus atque perfectus. cerdotes agunt, qua et erga populum egisse referuntur. Curabant namque multum, ut sine confusione patesceret, qui vere ad populum Israel vel ad sacerdotale genus pertinerent; qui autem suspecti, aut certa proselytorum, hoc est advenarum, essent stirpe procreati. Itaque sacerdotes suspectos ab altaris quidem officio, usquedum certius eorum origo claresceret, amoverunt; sed nihilominus in societate transmigrantium unanima secum pace servabant. Juxta sensum vero mysticum, quaerunt filii sacerdotum, de captivitate Babylonica ascendentes, scripturam genealogiae suae, et non invenientes de sacerdotio ejiciuntur; cum ipsi altaris ministri tanta in scelera, tamve infanda dogmata decidunt, ut si poenitendo ad salutem redeant animae,
Abbreviated transcription (Latin):
& coetera. Et de principib patrũ cũ ingre¬
derent᷑ templũm dñi qđ est in ierłm: sponte
obtulerunt in domũ dnĩ ad construendam eã
in loco suo. Scdđ̾n uires suas dederunt impen¬
sas oꝑis auri solidos quadraginta & mille. ar¬

Expanded text:
viginti. Et de principibus patrum, cum ingrederentur templum Domini, quod est in Jerusalem, sponte obtulerunt in domum Dei ad exstruendam eam in loco suo. Secundum vires suas dederunt impensas operis, auri solidos sexaginta millia
Abbreviated transcription (Latin):
sũ isrł dicit ñ decẽ crib solũm quȩ quondam
isrł uocabant᷑ ad distinctionẽ duarũ cribu¬
um quȩ iuda uocabant᷑: sed om̃s generalit̃
qui ex captiuitate ascenderant. siue ex iuda
& beniamin: seu de aliis tribubus originem
ducentes. Nlam decẽ tribubus in assyrios trans¬
migratis & samaritis interrã eoꝵ substitutis:
quicunq remanserant dełiquert᷑ ac fregerunt
omĩa simulachra. & integro ex corde dnõ ser¬
uire: atq in tẽplũ hostias suas offerre coeꝑunt.
ut uerba dierum manifeste ꝓbant: ubi scrip¬
tũ est Abstulit gͦ iosias cunctas ab ominatio¬
nes de uniuersis regionib filiorũ isrł: & fecit
om̃s qui resi dui erant in isrł seruire dño dõ
suo. Cunctis dieb eiꝰ ñ recesserunt ad ñõ deo
patrum suorũ. Et paulo suꝑuis subeodem re¬
ge cũ de instauranda domodñi ageretur:
acceptãq inqͥt pecuniã quę illata fuerat in
domũ dñi. & quã congregauerant leuitȩ &ia¬

Expanded text:
sum Israel dicit, non decem tribus solummodo, quae quondam Israel vocabantur, ad distinctionem duarum tribuum, quae Juda vocabantur; sed omnes generaliter qui ex captivitate ascenderant, sive ex Juda et Benjamin, seu de aliis tribubus originem ducentes. Nam decem tribubus in Assyrios transmigratis, et Samaritis in terra eorum substitutis, quicunque remanserant, dereliquerunt ac fregerunt omnia simulacra, et integro ex corde Domino servire, atque in templum hostias suas offerre coeperunt; ut Verba dierum manifeste probant, ubi scriptum est: Abstulit ergo Josias cunctas abominationes de universis regionibus filiorum Israel, et fecit omnes qui residui erant in Israel servire Domino Deo suo, cunctis diebus ejus non recesserunt a Domino Deo patrum suorum. Et paulo superius sub eodem rege, cum de instauranda domo Domini ageretur: Acceptaque, inquit, pecunia quae illata fuerat in domum Domini, et quam congregaverant Levitae et ja
Abbreviated transcription (Latin):
tare cantieũ nouũ. id÷ amorẽ eius & interno cor¬
de retinere & obseruantia mandatorũ eiꝰ foras
xp̃m euangłizare. hoc est enĩ latine bene nuncia¬
re prȩcipimur: & hoc ñ paucis auditorib sed om̃io
popłis quib ȩccła constat toto orbe diffusa Nlon
qr unus aliquis in om̃ib possit gentib euangłiza¬
re sed om̃s in om̃ib suo quisq tẽpore uł loco pos¬
sumꝰ. singuliq uniu̾sis & debemus & possumus
gaudiũ ꝑpetuȩ salutis optare dicentes. Laudate
dñm som̃s gentes. & collaudate eũ om̃s populi.

Expanded text:
ovum, id est, amorem ejus et interno in corde retinere, et observantiam mandatorum ejus foras Christum evangelizare hoc est enim Latine bene nuntiare praecipimur: et hoc non paucis auditoribus, sed omnibus populis quibus Ecclesia constat toto orbe diffusa; non quia unus aliquis in omnibus possit gentibus evangelizare, sed omnes in omnibus suo quisque tempore vel loco possumus, singulique universis et debemus et possumus gaudium perpetuae salutis optare, dicentes: Laudate Dominum, omnes gentes, et collaudate eum, omnes populi.
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ. & forte sicut cornelius orationib atq elemo¬
sinis instantes. De qualib dicit apłs: qr legẽ non
habentes naturaliter ea quȩ legis st̃ faciunt
Hi cũ scĩs prȩdicatorib in xp̃o renascendi uel infi¬
de amplius confirmandi offerunt᷑ quasi sup¬
pellex uaria quȩ ad ȩdificandã domũ domini
deferatur principib patrum tribuitur.
ex quoq cyrus ꝓtulit uasa templi dñi quȩ
tulerat nabuchodonosor de ierłm: & posuerat
ea in templo dĩ sui. Protulit autẽ ea er¬
rus Prex ꝑsarũ ꝑmanũ mithridatis filii ga¬
Zabar. & annumerauit ea sasabasar principi
iudȩ. Nabucho donosor tollit uasa dñi de iertm:
cũ quilibet immundus sp̃s fideliũ aliquos ce
ȩccła rapiens gaudio internȩ pacis priuat. ponit
autẽ intẽplo dĩ sui: cũ eos consortio iungro
repborũ. qui sunt tẽplũ &ciuitas diaboli ca¬
pitis uidelicet om̃iũ maloꝵ & angłorũ &̃ hõ¬

Expanded text:
tiae, et forte sicut Cornelius, orationibus atque eleemotiae, et forte sicut Cornelius, orationibus atque eleemosynis instantes; de qualibus dicit Apostolus: Quia legem non habentes, naturaliter ea quae legis sunt faciunt . Hi cum sanctis praedicatoribus in Christo renascendi, vel in fide amplius confirmandi offeruntur, quasi suppellex varia, quae ad aedificandum domum Domini deferatur, principibus patrum tribuitur. Rex quoque Cyrus protulit vasa templi Domini, quae tulerat Nabuchodonosor de Jerusalem, et posuerat ea in templo Dei sui. Protulit autem ea Cyrus rex Persarum per manum Mithridatis filii Gazabar, et annumeravit ea Sassabasar principii, etc. Nabuchodonosor tulit vasa Domini de Jerusalem, cum quilibet immundus spiritus fidelium aliquos de Ecclesia rapiens, gaudio internae pacis privat. Ponit autem ea in templo Dei sui, cum eos consortio jungit reproborum, qui sunt templum et civitas diaboli, capitis videlicet omnium malorum et angelorum et ho
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs liberos suos uel familiã dño educandã com¬
mittunt ut qui ꝑse ipsos nequeunt: ꝑ eos qui per¬
ficere possunt dnõ munus suȩ deuocionis offe¬
rant. Dant autẽ uasa argentea. cũ uiros eloquen¬
tia nitidos : dant aurea. cũ naturali ingenio pre¬
daros : dant uimenta. cũ sensu tardiores: sed ad
portandũ leue iugũ ac suaue onus ȩuangłi man¬
suetos. dant pecora. cũ humiles spũ ac mitesqͥ
de substantiis suis quasi de lacte siue lanis pau¬
pib gratis dare soleant: dant etiã substantiuã
& supellectilẽ uariã cũ multifariis bonorum
opum florib insigtnes uiros siue feminas pa¬
rentes uei dñi sui scĩs doctorib commendant:
ꝑquos dño consecrent᷑. atq in ȩdificiũ domus
eius ꝓficiant. Sunt enĩ pleriq naturali dono
calti patientes: modest. liberales. abstinentes
benignis honores sinul mundi ac delieiae
respuentes. amatores iusticiȩ ñ minus qm sapien¬

Expanded text:
sanctis liberos suos vel familiam Domino educandam comsanctis liberos suos vel familiam Domino educandam committunt; ut quod per seipsos nequeunt, per eos qui perficere possunt, Domino munus suae devotionis offerant. Dant autem vasa argentea, cum viros eloquentia nitidos; dant aurea, cum naturali ingenio praeclaros; dant jumenta, cum sensu tardiores, sed ad portandum jugum leve ac suave onus Evangelii mansuetos; dant pecora, cum humiles spiritu ac mites, qui de substantiis suis, quasi de lacte sive lanis, pauperibus gratis dare soleant; dant etiam substantiam et supellectilem variam, cum multifariis bonorum operum floribus insignes viros sive feminas parentes vel Domini sui sanctis doctoribus commendant, per quos Domino consecrentur, atque in aedificium domus ejus proficiant. Sunt enim plerique naturali dono casti, patientes, modesti, liberales, abstinentes, benigni, honores simul mundi ac delicias respuentes, amatores justitiae non minus quam sapien
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfectib uelut quibusdã gradib ascensionũ ad sum¬
ma uirtutũ quȩ sunt in ȩternȩ pacis uisione ten¬
dere satagunt. In quibus uideliret gradib: primif᷑:
ut quisq ꝓpriã uitã a uitis bene uiuendo compes¬
cat Scdi ut etiã ꝓximos asuis erratib siue ne¬
Nlegentus bene docendo comiertat. Su premi: it
post bona oꝑa ae doctrinã. gaudia ꝑpetuȩ remu¬
nerationis expectet. Qꝙ autẽ eos qͥita ascendert᷑
ad edificandã domũ dñi uniuersi qͥ erant incir¬
euitu ad i uerunt in argento & auro. substantia
& pecorib suꝑius breuit᷑ quomͦ sit mystice acci¬
piendũ disseruimꝰ prȩdicatorũ uidelicet in opũ
ditntũ credentiũ debere copia sustentari. Quod
etiã ita recte potest accipi. qͥa manus ȩdificantiũ
templũ socii sus qui ȩdificare nequeunt datis pe¬
cuniis adiuuent : eũ uiri scłares predicatoribus

Expanded text:
profectibus, velut quibusdam gradibus ascensionum, ad sumprofectibus, velut quibusdam gradibus ascensionum, ad summa virtutum, quae sunt in aeternae pacis visione, tendere satagunt. In quibus videlicet gradibus primi sunt, ut quisque propriam vitam a vitiis bene vivendo compescat. Secundi, ut etiam proximos a suis erratibus sive negligentiis bene docendo convertat. Supremi, ut post bona opera et doctrinam gaudia perpetuae remunerationis exspectet. Quod autem eos qui ita ascenderunt ad aedificandum domum Domini, universi qui erant in circuitu, adjuvarunt in argento et auro, substantia et pecoribus; superius breviter, quomodo sit mystice accipiendum, disseruimus; praedicatorum videlicet inopiam, divitum credentium debere copia sustentari. Quod etiam ita recte potest accipi; quia manus aedificantium templum socii sui, qui aedificare nequeunt, datis adjuvent pecuniis; cum viri saeculares praedicatoribus
Abbreviated transcription (Latin):
ta Unde elysabeth uxor zachariȩ sacer¬
dotis: cognata eiꝰ ab angło nuncupat᷑. Trib:
quoq beniamin his sese religiosa fide con¬
tẽꝰ dicit᷑ qr principes patrũ de prȩfatis
tribubus surrexerint: ut ascenderent
ad edificandũ tẽplum dño. Principũ nanq & patrũ.
idest magistrorũ. ẽ. oꝑe & doctrina prȩchtorũ. ad edi
do increpando corrigendo. certam en pii laboris
assumert. Qui bene etiã surrexisse dicunt᷑: ut ascen¬
derent in ierłm. Quia quasi iacent animo debili
atte iertie qui uł suȩ uel frnȩ salutis curã gere¬
re detraectant. Surgunt uͦ audito regis edicto
immo suscitante spm ipsorũ dño: ut ad ȩdifican¬
dã domũ dm̃ ascendant. cũ uerbis scãrũ scriptu¬
rarũ ad moni: & grã sui conditoris accensi. ue¬
ternũ neglegentiȩ prioris discutiunt: atq arrep¬
to ꝓposito instituti melioris cotidianis bonorũ oꝑum

Expanded text:
ta. Unde Elizabeth, uxor Zachariae sacerta. Unde Elizabeth, uxor Zachariae sacerdotis, cognata ejus ab angelo nuncupatur . Tribus quoque Benjamin his sese religiosa fide contem dicitur: Quia principes patrum de praefatis tribubus surrexerint ut ascenderent ad aedificandum templum Domini. Principum namque et patrum, id est, magistrorum est opere et doctrido, increpando, corrigendo, certamen pii laboris assumere. Qui bene etiam surrexisse dicuntur, ut ascenderent in Jerusalem, quia quasi jacent animo debili atque inerti, qui vel suae vel fraternae salutis curam gerere detrectant. Surgunt vero audito regis edicto, imo suscitante spiritum ipsorum Domino, ut ad aedificandam domum Domini ascendunt, cum verbis sanctarum Scripturarum admoniti, et gratia sui Conditoris accensi, veternum negligentiae prioris discutiunt; atque arrepto proposito instituti melioris, quotidianis bonorum operum
Abbreviated transcription (Latin):
dñi: nec tam̃ de om̃i popło sed tantum de
iuda & beniamin & tribu sacerdotali ac leui¬
tica: ad quos ipsa ierłm prius ac templum
dni ptinebat ascendere uoluerunt. Nã coeterȩ
decẽ tribus iã olim fuerant sub rege ieroboam
a tẽplo dni & cultu pietatis alienatȩ. atq ob
meritũ tantę transgressionis ã regib assp-¬
rorũ captiuatȩ & ultra medorũ montee
transmigrate. neq unquã om̃s ut ꝑhibent
patriã remissȩ. Porro duȩ tribus uida &
beniamin quȩ ierusolimã & circũ positas
ueidee regiones tenebant una cũ sacerdo¬
tib & leunitis ad qͦs ministeriũ tẽpli ꝑti¬
neb̾at: quãuis & ipsȩ peccata decẽ tribuũ
fuerint imitatȩ: non tamen unqm habi¬
tationẽ urbis ierłm & tẽpli cerimonias
de serebant. Unde & ultimȩ sunt captȩ a
chaldeis: & primȩ regnantib ꝑsis domũ
redire ꝑmissȩ. Et merito qr de triba uida
tribui leui erat consanguinitatis iure socia¬

Expanded text:
Domini. Nec tamen de omni populo, sed tantum de Domini. Nec tamen de omni populo, sed tantum de Juda et Benjamin, et tribu sacerdotali ac Levitica, ad quos ipsa Jerusalem prius ac templum. Domini pertinebat, ascendere voluerunt. Nam caeterae decem tribus jam olim fuerant sub rege Jeroboam a templo Domini et cultu pietatis alienatae, atque ob meritum tantae transgressionis a regibus Assyriorum captivatae, et ultra Medorum montes transmigratae, neque unquam omnes perhibentur patriam remissae. Porro duae tribus Juda et Benjamin, quae Hierosolymam et circumpositas Judae regiones tenebant, una cum sacerdotibus et Levitis, ad quos ministerium templi pertinebat, quamvis et ipsae peccata decem tribuum fuerint imitatae, non tamen unquam habitationem urbis Hierusalem, et templi caeremonias deserebant. Unde et ultimae sunt captae a Chaldaeis, et primae, regnantibus Persis, domum redire permissae; et merito, quia de tribu Juda tribu Levi erat consanguinitatis jure socia
Abbreviated transcription (Latin):
quo tunc maxime prȩminebant romani.
xpm regẽ contestatur om̃iũ scõrũ & confi¬
tentiũ dm̃. Si gͦ dõ infesti pͥncipis scriptu¬
ra tot & tantis est grauida sacramentis: qͣnto
magis amator ac fairtor diuini cultus rex a
dnõ inspiratꝰ siue suscitatꝰ ut ꝓpħa dicit ea quȩ
dñi sunt prȩdicare simul & scripto diuulga¬
re potuit archanac Quẽ autẽ fructũ e¬
dicta uel scripta eiꝰ habuerint: sequens ex or¬
dine scripturȩ sacrȩ textus ostendit.
t surrexert̃ principes patrũ de iuda
rent ad edificandũ tẽplũ dñi qͦd erat in
ierłm : uniuersiq qui erant incircũitu ad¬
iuuerunt manus  eorũ inuasis argen¬
teis & aureis. in substantia & iumentis: in
suppellectili. ex ceptis his quȩ sponte attu¬
sis utteris in uniuerso regno suo ꝑmisit im¬
mo prȩcepit de uniuerso popło isrł qͥ duode¬
cim tribubus constabat. eos cũ quibus ds̃
esset ascendere ierłm ad ȩdificandum domũ

Expanded text:
quo tunc maxime praeeminebant Romani, quo tunc maxime praeeminebant Romani, Christum regem contestatur omnium sanctorum et confitentium Deum. Si ergo Deo infesti principis Scriptura tot et tantis est gravida sacramentis, quanto magis amator ac factor divini cultus rex, et Domino inspiratus sive suscitatus, ut propheta dicit, ea quae Domini sunt praedicare simul et scripto divulgare potuit arcana? Quem autem fructum edicta vel scripta ejus habuerint, sequens ex ordine Scripturae sacrae textus ostendit. Et surrexerunt principes patrum de Juda rent ad aedificandum templum Domini, quod erat in Ierusalem. Universique, qui erant in circuitu, adiuverunt manus eorum in vasis argenteis et aureis, in substantia et iumentis et subpellectili, exceptis his, quae sponte optusis litteris in universo regno suo, permisit, imo praecepit de universo populo Israel, qui duodecim tribubus constabat, eos cum quibus esset Deus, ascendere Jerusalem, ad aedificandum domum
Abbreviated transcription (Latin):
gat eiꝰ uerba spũalib redundare sacram̃tis.
cũ pͣdictũ sit qđ ds̃ suscitarit spm̃ eiꝰ. ut hec
scribenda siue imꝑanda esse intelligeret.
cũ ad implenda ꝓpħarũ terba hȩc eũ popłis
mandasse ipse ꝓpħa ez ras ad monuerit. Quomͦ
enĩ fieret. ut archana cȩlestia scribere ñ pos¬
set rex diuino ad monitꝰ instinctu: qͥ dm̃ cog¬
nouisse & confessus. eẽ. uerũ. qui decorẽ domͦ
eiꝰ dilexisse atq instaurare ꝓbat᷑: cũ prȩses p¬
fidus. hostis & homicida redẽptoris nr̃i ma
cruci eiꝰ suꝑ posuerit. hic est it sus nazarenus
rex iudeorũ: Incuius intentione tituli tam
fixus ꝑstitit: ut nullatenꝰ eũ iudeis licet mu¬
tũ poscentib posset corrũpere. Quẽ etiã certi
nobis mysterii grã hebraice. grece & latine
conscripsit: qͥa nimirũ oĩs diuina lex quam
habebant hebrei. omĩs sapientia mundana
inqͣ głabant᷑ greci: ome gnũ terrestre in

Expanded text:
get, ejus verba spiritualibus redundare sacramentis: get, ejus verba spiritualibus redundare sacramentis: cum praedictum sit, quod Deus suscitaverit Spiritum ejus, ut haec scribenda sive imperanda esse intelligeret; cum ad implenda prophetarum verba, haec eum populis mandasse, ipse propheta Esdras admonuerit. Quomodo enim fieret, ut arcana coelestia scribere non posset rex divino admonitus instinctu, qui Deum cognovisse, et confessus esse, verumque decorem domus ejus dilexisse atque instaurare probatur? cum praeses perfidus, hostis et homicida Redemptoris nostri,  cruci ejus superposuerit: Hic est Jesus Nazarenus, rex Judaeorum. In cujus intentione tituli, tam fixus perstiterit, ut nullatenus eum Judaeis, licet multum poscentibus, posset corrumpere. Quem etiam certi nobis mysterii gratia, Hebraice, Graece et Latine conscripsit; quia nimirum omnis divina lex, quam habebant Hebraei, omnis sapientia mundana in qua gloriabantur Graeci, omne regnum terrestre, in
Abbreviated transcription (Latin):
quisere. cuncta ꝓspe eternore relinquunt Unde
necesse est eor in opiȩ ut ad prȩdicandũ sub¬
sistant. ditiorũ qui prȩdicare nequeunt largi¬
tate subueniri: ut etiã ipsi diuites prȩdicatio¬
nis eiusdem possint esse consortes. Ex quorũ
ꝑsona dicit gaio iołs. Pro nomine enĩ eiꝰ pro¬
fecti sunt: nichil accipientes a gentib Nos gͦ
debemꝰ suscipe huius modi: ut coopatores simꝰ
ueritatis. Quã obrem nunc dicitur. quia hi
qͥ ascenbant ad ȩdificandã domũ dñi ad iu¬
uari deberent largitione pecuniarũ ab ami¬
chaldeorũ. Excepto in qͥt qđ uoluntarie offert᷑
templo dĩ qđ est in ierłm. Quid oportet eos
qui temporalib abundant diuitiis. ñ solum
ex his pauꝑib xp̃i necessaria ministrare:
uerũ etiã ipsos bona quȩ possunt ꝓse libent᷑
oꝑari. quatinus horũ merito uelut oblationis
paucis dixisse sufficiat. Neq aliquis ambi¬

Expanded text:
quisiere, cuncta pro spe aeternorum relinquunt. Unde quisiere, cuncta pro spe aeternorum relinquunt. Unde necesse est eorum inopiae, ut ad praedicandum subsistant, ditiorum, qui praedicare nequeunt, largitate subveniri, ut etiam ipsi divites praedicationis ejusdem possint esse consortes. Ex quorum persona dicit Gaio Joannes: Pro nomine enim ejus profecti sunt, nihil accipientes a gentibus . Nos ergo debemus suscipere hujusmodi, ut cooperatores simus veritatis. Quamobrem nunc dicitur, quod hi, qui ascendebant ad aedificandam domum Domini, adjuvari deberent largitione pecuniarum ab amiChaldaeorum: excepto, inquit, quod voluntarie offerunt templo Dei, quod est in Jerusalem; quia oportet eos qui temporalibus abundant divitiis, non solum ex his pauperibus Christi necessaria ministrare, verum etiam ipsos bona quae possunt pro se libenter operari; quatenus horum merito velut oblationis paucis dixisse sufficiat. Neque aliquis ambi
Abbreviated transcription (Latin):
tis actib sunt dediti sed ꝑfectiores ad ȩdificandum
dño tẽplũ ascendert᷑. coeteri eos qͥascenderant adu¬
uarunt. Quia & si om̃s electi de potestatẽ nebrarũ
eruti. ad libertatẽ ꝑtinent głȩ filiorũ dĩ. om̃s ad
societatem scȩ̃ ciuitatis id est ȩccłȩ se annumerari lȩ¬
tant᷑: non tamen omniũ sed ꝑfectiorũ solũ modo est
in ȩdificationẽ eiusdẽ ȩccłȩ etiã aliis prȩdicando la¬
borare. Unde tales prȩ coeteris fidelib duplici ho-¬
nore ab apło digni essȩ censent᷑. sicut & angłs danihe¬
li. qͥdocti fuerint inqͥt fulgebunt quasi splendor
firmamenti. & qui ad iusticiã erudiunt multos:
quasi stellȩ inꝑpetuas ȩternitates Quinimirum
eruditores multorũ qͦͥ magis suos auditores ad celestia
quȩrenda ac diligenda instituunt: eo minus ipsi
ꝓ terrenis adquirendis siue possidendis curam ge¬
runt: immo etiã sepissime quȩq temporalia ađ̃.¬

Expanded text:
tis actibus sunt dediti, sed perfectiores ad aedificandum tis actibus sunt dediti, sed perfectiores ad aedificandum Domino templum ascenderunt, caeteri eos qui ascenderant adjuvarunt, quia etsi omnes ejecti de potestate tenebrarum eruti ad libertatem pertinerent gloriae filiorum Dei, omnes ad societatem sanctae civitatis, id est, Ecclesiae se annumerari laetantur, non tamen omnium, sed perfectorum solummodo est in aedificationem ejusdem Ecclesiae etiam aliis praedicando laborare. Unde tales prae caeteris fidelibus, duplici honore ab Apostolo digni esse censentur ; sicut et angelus Danieli, Qui docti fuerint, inquit, fulgebunt quasi splendor firmamenti; et qui ad justitiam erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates . Qui nimirum eruditores multorum, quo magis suos adjutores ad coelestia quaerenda ac diligenda instituunt, eo minus ipsi pro terrenis acquirendis sive possidendis curam gerunt, imo etiam saepissime, quaecunque temporalia ac
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis. Sequuntur reliqua erusdẽ scripturȩ cyriregis
t om̃s reliqui in cunctis locis ubicunq habitant:
adiuuent eũ uiri de loco suo argento &eauro a
substantia & pecorib. excepto qđ uoluntarie offerunt
tẽplo dĩ qd est in ierłm. Notanda distinctio uerborũ.
Quia om̃ib solutis ab iniuria captiuitatis dedit faculta¬
tẽ rex. ut quicunq uellet ad edificandũ tẽplũ dnõ
duce ascenderet: non tamen om̃s illue ascendere ius¬
sit. sed siqͥ essent de eodem popło dĩ. quos plus aliis qͥ¬
busq in locis libereate donata uti delectaret. hos
ascendentib auxilio esse debere de suo quẽq loco prȩ¬
cepit. data scilicet illis in necessitatẽ tam longi tane¬
ris pecunia siue pecorib. Sed & alia illis dona eosda¬
re & commendare desideratint:quȩ illo ꝑuenienter.
intẽplũ dnĩ ꝓmemoria mittentiũ offerre deberent.
Om̃s gͦ de captiuitate babylonia lib̾ati sunt om̃s pieta¬

Expanded text:
verbis. Sequuntur reliqua ejusdem scripturae Cyri regis: verbis. Sequuntur reliqua ejusdem scripturae Cyri regis: Et omnes reliqui in cunctis locis ubicunque habitant adjuvent eum viri de loco suo, argento et auro et substantia et pecoribus, excepto quod voluntarie offerent in templo Dei, quod est in Hierusalem . Notanda distinctio verborum, quia omnibus solutis ab injuria captivitatis dedit facultatem rex, ut quicunque vellet ad aedificandum templum Domino duce ascenderet, non tamen omnes illuc ascendere jussit. Qui enim essent de eodem populo Dei, quos plus aliis quibusque in locis libertate donata uti delectaret, hoc ascendentibus auxilio esse de suo quoque loco praecepit, data scilicet illis in necessitatem tam longi itineris pecunia sive pecoribus. Sed et alia illis dona eos dare et commendare desideravit, quae illo pervenientes in templum Domini pro memoria mittentium afferre deberent. Omnes ergo de captivitate Babylonia liberati sunt, omnes pieta
Abbreviated transcription (Latin):
celestia suspirent: pompas mundi om̃is atꝙ illect¬
bras ecernorũ amore transcendant lerłm quos
esse in iudea: hoc est in confessione memorat᷑. Vt qui
pobliuionẽ dĩ captiuari a chaldeis qui interpretant᷑
quasi dęmonia. hoc est maͣgͥnis spiritib meruimꝰ. per
confessionẽ diuine pietatis ad uisionẽ liberȩ pacis ce
lucis redeamꝰ. ibiq edificemꝰ domũ dño dõ isrł: hoc
est in unitate catholicȩ pacis. in confessione siue nr̃ȩ
iniquitates : seu diuinȩ miserationis & grẽ prȩparemus
corda nr̃a. in quib dñs ipse ꝓpicius in habitare. & quȩ
sua prȩsentia illustrare dignet᷑. Sed & ꝑximoꝵr& corda
ad laudẽ sui conditoris & oꝑa pietatis accendere cu¬
remꝰ. Utroq & enĩ modo domũ domino ȩdificamꝰ:
cũ uł nosmetipsos in oꝑib iusticiȩ exercemꝰ. uł eos
qͥs ualemꝰ ad iter iusticiȩ &e exemplis ꝓuocamus &

Expanded text:
coelestia suspirent, pompas mundi omnes atque illececoelestia suspirent, pompas mundi omnes atque illecebras aeternorum amore transcendant. Jerusalem quoque esse in Judaea, hoc est in confessione memoratur, ut qui iper oblivionem Dei captivari a Chaldaeis, qui interpretantur quasi daemonia, hconfessionem divinae pietatis ad visionem liberae pacis et lucis redeamus; ibique aedificemus domum Domino Deo Israel, hoc est in unitate catholicae pacis, in confessione sive nostrae iniquitatis, seu divinae miserationis et gratiae. Praeparemus corda nostra, in quibus Dominus ipse propitius inhabitare, atque sua praesentia illustrare dignetur. Sed et proximad laudem sui conditoris et opera pietatis accendere curemus. Utroque etenim modo domum Domino aedificamus, cum vel nosmetipsos in operibus justitiae exercemus, vel eos quos vellemus ad iter justitiae et exemplis provocamus et
Abbreviated transcription (Latin):
bitare in celis. & esse in ierłm: & cũ sigͥulis reuertentiũ
de babylone in ierłm ascendere posse confessus est
An iiuce darius est qđ hunc ñ corporeũ & loco cõ¬
prehensibilẽ sed sp̃m̃ &e ubiq presentẽ credidite Quẽ
tra ierd solimis & in tẽplo habere locũ confessus est.
ut simul eũ celi regno prȩsidere ñ dubitaret. Ita incȩ¬
uis regnare credidit ut nichilominꝰ cũ suis fidelib
esset int̾ra : eorũq &e animos & manus adea quȩ
salutaria essent facienda dirigeret. Coeterũ om̃a
scripture dĩ uerba spũalẽ sensũ redolent. Cuieñ
non facile patet solos illos cũ qͥb ds̃ est de confu¬
re. qe sine ipso nichil possumꝰ facere: Quis non
udeat rectt in eadẽ sententia ascensionẽ esse no¬
minatã : Quia simirũ om̃s qui peccant quiq seli
curis seruiunt inimosunt. Qui uͦ dõ placere de¬
siderant ad altiora necesse est mentẽ erigant

Expanded text:
bitare in coelis et esse in Hierusalem et cum singulis revertentium bitare in coelis et esse in Hierusalem et cum singulis revertentium de Babyloneoreum, et loco comprehensibilem, sed Spiritum, et ubique praesentem credidit? quem ita in Jerosolymis et in templo habere locum confessus est, ut simul eum regno coeli praesidere non dubitaret; ita in coelis regnare credidit, ut nihilominus cum suis fidelibus esset in terra, eorumque et animos et manus ad ea quae salutaria essent facienda dirigeret? Caeterum omnia Scripturae hujus verba spiritualem sensum redolent. Cui enim non facile pateat solos illos cum quibus Deus est de confu? Quia sine ipso nihil possumus facere . Quis non videat recte in eadem sententia ascensionem esse nominatam? Quia nimirum omnes qui peccant, quique saeculi curis serviunt, in imo sunt. Qui vero Deo placere desiderant, ad altiora necesse est mentem erigant,
Abbreviated transcription (Latin):
confessus est. quẽ etiã regna t̾rȩ om̃ia in potestate
habere & cuicunq uellet dare posse cognouit. Sed
minus uerii idet̃ sonare. qđ sibi oĩa regna t̾rȩ abeo
tradita dicit. Nisi forte intelligendũ est qđ eo tẽ¬
pore quo hȩc scripsit. nultũ sui regni aduersariũ habu¬
eor ut certe uicto destructo atq ex hausto tam ro¬
busto tãq antiquo chaldeorũ imperio nullũ sibi
regnũ in eoto orbe resistere posse credidert. Uera¬
citer autẽ hic sermo sonuenit maiestati eꝰ qͥ dixit:
cata est m̃ om̃is potestas incelo & interra. Sequi¬
cur eadem seriptara cier.¶ Iisest inuobis de u
nuerso popło eiꝰ Sit ds̃ iluitcũ ꝓpso. Ascendae
Ipses as qui est in ierłm. Magna inhis uerbis fides
reris magna claret pietas fides nanq qđ popłm¬
isrł prȩ coeteris nationib dĩ esse popłm incellexit
Pietas qđ nullo ꝓrsus excepto om̃s qui uellent liberos
patriã redire ꝑmisit. fides. qđ eundẽ dnm̃ dm̃ & ha¬

Expanded text:
confessus est, quem etiam regna terrae omnia in potestate habere, et cuicunque vellet, dare posse cognovit. Sed minus verum videtur sonare, quod sibi omnia regna terrae ab eo tradita dicit, nisi forte intelligendum est, quod eo tempore, quo haec scripsit, nullum sui regni adversarium habuerit; vel certe victo, destructo, atque exhausto tam robusto tamque antiquo Chaldaeorum imperio, nullum suo regno in toto orbe resistere posse crediderit. Veraciter autem hic sermo convenit majestati ejus, qui dixit: Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra . Sequiturcum ipso et ascendat ipse est Deus qui est in Hierusalem . Magna in his verbis fides regis, magna claret pietas: fides quidem, quod populum prae caeteris nationibus Dei esse populum intellexit, pietas quod nullo prorsus excepto omnes qui vellent liberos patriam redire permisit. Fides quod eumdem Dominum Deum et ha
Abbreviated transcription (Latin):
tatecta reficienda. aut quȩcunq fuissent uexata :
ꝑeos denuo de facra pecunia restaurabant᷑. Quoq
autẽ de uasis supra diximꝰ: idẽ nunc de popło di¬
cendũ. Quod idõ scriptura tã uigilanter distin xe¬
rit quot de qua generatione captiuoꝵ patriã solu¬
ti redierint: ut exeo ad monerem᷑. quanta certi¬
tudine dñs sũmã electorũ suoꝵ in libro uitȩ con¬
scribat: & uelut in albo cęli consignet. qͦt animas
quiq fideliũ uł predicando uel bonors exẽpla
opum monstrando aberrore conuerterint : pro
quib singulis certa mercede illos qͥ conuerterant
remuneret. Et hi qui ascendert̃ de thelmela

Expanded text:
ra tecta reficienda, aut quaecunque fuissent vexata, per ra tecta reficienda, aut quaecunque fuissent vexata, per eos denuo de sacra pecunia restaurarentur. Quod autem de vasis supra diximus, idem nunc de populo dicendum; quod ideo Scriptura tam vigilanter distinxerit, quot de quaque generatione captivorum patriam soluti redierint; ut ex eo admoneamur, quanta certitudine Dominus summam electorum suorum in libro vitae conscribat, et velut in albo coeli consignet, quot animas quique fidelium, vel praedicando, vel bonorum exempla operum monstrando ab errore converterint; pro quibus singulis certa mercede illos, qui converterant, remuneret. Et hi qui ascendunt de Thelmela
Abbreviated transcription (Latin):
sequenter numerus popłi. post recensitã populi
sũmã. dicati dõ gradus i n ordine sequuntur
Psopria autẽ isrł tribum uida & beniamin dit
x quieunq de alis cribubus asspriorũ quonã
euaserant manus s cũ his ab abyloriiis compe¬
eonser anchilominꝰ incaptiuitatẽ fuerant ad dudi
Dedns notandiu ꝗt mipsa serie catalogi magisqis
deꝰ catalogus in sedła parte libri hoc est inuerbs
necmiȩ repenitur: quindecĩ ferme ciuntatuĩ us¬
ebula inserunt᷑. quȩ n fallor om̃ia ñ nisiio
uidia & beniamin cribu inueniunt᷑. Vnde uen¬
simile est popłm isrł hoc loco de ipsis maxine
nbubus una cũ sacerdotib & leuitis quintis
eos sortẽ habuerant debere intelligi Patda¬
nei autẽ. qui post sacerdotes leuitas cantori
&iantores in ordine describunt᷑ ipsi cune
fuere qui nune in ȩcosa suodiacomuo cantas
oboedientes officiis leuitarũ. & oblationes intẽplo
suscipientes a popłis. Porro filii seruorũ salomonis

Expanded text:
nsequenter numerus populi; post recensitam populi summam, dicati Dei gradus in ordine sequuntur. Populum autem Israel, tribum Juda et Benjamin dicit, et quicunque de aliis tribubus Assyriorum quondam evaserant manus; sed cum his a Babyloniis comprehensi, nihilominus in captivitatem fuerant abducti. Denique notandum, quia in ipsa serie catalogi, magisque ubi idem catalogus in secunda parte libri, hoc es in verbis Nehemiae repetitur, quindecim ferme civitatum vocabula inseruntur, quae, ni fallor, omnis non nisi in Juda et Benjamin tribu inveniuntur. Unde verisimile est, populum Israel hoc loco de ipsis maxime tribubus, una cum sacerdotibus et Levitis, qui inter eos sortem habuerant, debere intelligi. Nathinnei autem, qui post sacerdotes, Levitas, cantores, et janitores in ordine describuntur, ipsi tunc fuere, qui nunc in Ecclesia subdiaconi vocantur, obedientes officiis Levitarum, et oblationes in templo suscipientes a populis. Porro filii servorum Salomonis
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ spũalis splendore ritilant argentea
illos qͥ dicendi uenustate nitidi eloquentiꝰ
ea quȩ norunt exponere sciunt. Quos ab
inuiçẽ distinguens apłs ait. Alii datur
ꝑ spm̃ sermo sapientiȩ : alii sermo scientiȩ
sorũ & specialit̃ singuloꝵ. & in sũma ge¬
neraliter om̃iũ cõmemorat᷑: ad monet
nos qͥa dñs summã el ectorũ suorum ñ
solũ eorũ qui in acceptȩ fidei mundicia
ꝑseuerant. uerũ etiã eoꝵ qͥ postquam
deuiauere resipiscendo ad fidem redeunt:
in libro ȩt̾nȩ memoriȩ scriptã continet.
n quorũ figurã apte subiungitur
niuersa tulit sasabasar cũ his qͥ ascen

Expanded text:
tiae spiritualis splendore rutilant; argentea tiae spiritualis splendore rutilant; argentea illos, qui dicendi venustate nitidi, eloquentius ea quae norunt exponere sciunt; quos ab invicem distinguens Apostolus, ait: Alii datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae umma generaliter omnium commemoratur, admonet nos, quia Dominus summam electorum suorum, non solum eorum qui in acceptae fidei munditia perseverant, verum etiam eorum qui postquam deviavere, resipiscendo ad fidem redeunt, in libro aeternae memoriae scriptam continet. In quorum figuram apte subjungitur: Universa tulit Sasabasar, etc. Quia n
Abbreviated transcription (Latin):
timarũ. ut om̃ib rite distinctis pars in
altari sacro igne consumeret᷑: pars insacerdo¬
cũ. pars in leuitarũ : pars in offerentiũ usũ
cederet. illos nimirũ in ȩccła demonstrant:
qͥ discretionis sunt grã insignes qͥ ꝑfecte
norunt discernere de sacrificio salutari
nis modum excedentia sp̃s scĩ sint̃ igni
tribuenda. Item quia uictimȩ dĩ sunt om̃s
qui ei fideli obsequio mancipant᷑. culeri qͥb
arcus uictimarũ infrusta diuidunt᷑. scri¬
bȩ docti in regno cȩlorũ sunt epice intel¬
ligendi. Qui merita sensusq auditorũ suoꝵ
sollerter examinantes bene norunt diu
dicare: qu̾ẽ in qͦ gradu ministerii excłastici
ꝓmouere debeant. Sciphi qͥsunt uascula
potandi illos figuralit̃ exprimunt : qui
feruentiore caritatis internȩ fragrantia
solent debriari. Qđ autẽ uasa quȩdam
aurea. quȩdam argentea fuisse referur¬
t: aurea significant eos qͥ maiore sapien¬

Expanded text:
timarum, ut omnibus rite distinctis, pars in timarum, ut omnibus rite distinctis, pars in altari sacro igne consumeretur, pars in sacerdotum, pars in Levitarum, pars in offerentium usum cederet; illos nimirum in Ecclesia demonstrant, qui discretionis sunt gratia insignes, qui perfecte norunt discernere de sacrificio salutari, cogitationis modum excedentia, Spiritus sancti sint igni tribuenda; item quia victimae Dei sint omnes qui ei fideli obsequio mancipantur. Cultri quibus artus victimarum in frusta dividuntur, scribae docti in regno coelorum sunt typice intelligendi; qui merita sensusque auditorum suorum solerter examinantes, bene dijudicare norunt, quem in quo gradu ministerii ecclesiastici promovere debeant. Scyphi, quae sunt vascula potandi, illos figuraliter exprimunt, qui ferventiore charitatis internae solent flagrantia inebriari. Quod autem vasa quaedam aurea, quaedam argentea fuisse referuntur; aurea significant eos, qui majore sapien
Abbreviated transcription (Latin):
tatur. Et hic est numerus eorũ. fralȩ au¬
reꝑ. triginta fyalȩ argentee mille Cuetri
uigniti nouẽ. Sciphi aurei. triginta Sciphi
opationes designat. Deniq in apocali psi legi¬
nus. quia .xx. iinͬ. seniores habebant falas au¬
ntas plenas odoram̃toꝵ. Et ex ponens scriptu
corda designant: quȩ nil inse subdolȩ cogi¬
tationis celare norunt sed ea quȩ anierq
tenent: pura solent lingua proferre. Unoe
talib recte aromata hoc est orationes deo
acceptabiles in esse referunt᷑. At contra
mpura reꝓborũ pectora: spongiis quȩ cȩcis
lint tenebrosȩ an fractib merito comparan
Ande &e iudei dño crucifixo spongiam
aceto plenã obtulert̃: ut tali ministerio fr¬
gurarent . quia conditori suo ad se incarne
uenienti de corde subdolo cogitationes &
uerba a cerba ac ꝓcul a meracissimo patrũ
suoꝵ sapore degenerantia offerrent. Cul¬
tri uͦ quib utebant᷑ ad incidendos ac diui¬
dendos iuxta rationẽ congruã artus uic¬

Expanded text:
ae. Et hic est numerus eorum: phialae aureae triginta, phialae argenteae mille, cultri viginti novem, scyphi aurei triginta, scyphi operationes designat. Denique in Apocalypsi legimus, quia viginti quatuor seniores habebant phialas aureas plenas odoramentorum ; et exponens Scripturcorda designant, quae nihil in se subdolae cogitationis celare norunt, sed ea quae animo tenent, pura solent lingua proferre. Unde recte talibus aromata, hoc est orationes Deo acceptabiles inesse referuntur. At contra impura reproborum pectora spongiis, quae caecis sunt tenebrosae anfractibus, merito comparantur. Unde et Judaei Domino crucifixo spongiam aceto plenam obtulerunt ; ut tali ministerio figurarent, quia Conditori suo ad se in carne venienti, de corde subdolo cogitationes et verba acerba, ac procul a meracissimo patrum suorum sapore degenerantia offerant. Cultri vero, quibus utebantur ad incidendos ac dividendos juxta rationem congruam artus vic
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis uel in aliis domũ dñĩ ascendunt. sunt ple¬
runq non nulli grauiorib peccatis astricti:
qͥadeo ab onui actu pietatis & castitatis uident᷑
alienati. ut nil ꝓrsus bonitatis acreligionis qm̃
a doctorib sc̃is accepant in eif remansisse in de¬
atur. De quib quiđ̃ aliud dicendũ. quã non
men scm̃ ꝑtinuissent. Qui tam̃ pęnitendo non¬
unquã adeo corrigunt᷑. ac meliorẽ conuer¬
tuntur ad uitã: ut numerus eoꝵ inter ue¬
ros isrłitas in quib dolus non est merito con¬
scribat᷑ in celis. Et de filiis sacerdotũ

Expanded text:
ipsis vel in aliis, domum Domini ascendunt. Sunt pleipsis vel in aliis, domum Domini ascendunt. Sunt plerumque nonnulli gravioribus peccatis astricti, qui adeo ab omni actu pietatis et castitatis videntur alienati, ut nihil prorsus bonitatis ac religionis, quam a doctoribus sanctis acceperant, in eis remansisse videatur. De quibus quid aliud dicendum, quam non men sanctum pertinuissent; qui tamen poenitendo nonnunquam adeo corriguntur, ac meliorem convertuntur ad vitam, ut numerus eorum inter veros Israelitas, in quibus dolus non est, merito conscribatur in coelis . Et de filiis sacerdotum,
Abbreviated transcription (Latin):
i quinquaginta duo. Hoc in loco etiã iuxta lit¬
terã grã dĩ qua & inueteri testamento gentiles
ad salutẽ recipiebant᷑ ostendit᷑: dũ ex posito cata¬
logo eoꝵ qͦs ueraciter ad popłm dĩ ꝑtinere con¬
stabat. ad iuncti sunt etiã aliqui ex eis qͥ utrum
ex isrł an ex ꝓselitis essent ignorabat᷑: eorũq simul
inter filios isrł numerus exponit᷑. Quia e si
oblongã separationẽ patrũ suorũ a templo uel
popło dĩ quomͦ ad eũ ꝑtinerent indicare ꝰ equi¬
uerant: tam̃ qr data generali licentia de capti¬
uitate a scenderant. & cũ eis qui certũ ex isrł sem̃
duxerant ad ȩdificandũ dõ cẽplũ ꝓꝑabant: reci¬
piebant᷑ ab illisut socii. Gaudebant nanq eos oba¬
morẽ cõmunis fidei & regionis habere uelut
fr̃s & notos : tã & si ob incercitudinẽ originis car¬
nalis uidebantur eos minꝰ cognitos habuisse.
Porro insensu spũali. inter poenitentes quilibati
ã captiuitate uitiorũ ad ȩdificandani uł in se¬

Expanded text:
 etc. Hoc in loco etiam juxta litteram, gratia Dei, qua et in Veteri Testamento gentiles ad salutem recipiebantur, ostenditur. Dum exposito catalogo eorum quos veraciter ad populum Dei pertinere constabat, adjuncti sunt etiam aliqui ex eis, qui utrum ex Israel an ex proselytis essent, ignorabatur, eorumque simul inter filios Israel numerus exponitur. Qui etsi ob longam separationem patrum suorum a templo vel populo Dei, quomodo ad eum pertinerent, indicare nequiverant; tamen quia, data generali licentia, de captivitate ascenderant, et cum eis qui certum ex Israel semen duxerant, ad aedificandum Deo templum properabant, recipiebantur ab illis ut socii. Gaudebant namque eos ob amorem communis fidei et religionis habere velut fratres et notos, tametsi ob incertitudinem originis carnalis videbantur eos minus cognitos habuisse. Porro in sensu spirituali, inter poenitentes, qui liberati a captivitate vitiorum, ad aedificandam, vel in se
Abbreviated transcription (Latin):
nisi pme. Quti singulos electorũ siue ꝑsẽ ipsum
oreblta inspiratione. seu aꝑta eruditione ꝑscos pes¬
dicatorsr deconfusione uitȩ p̾sentis ad uisionem
s petue pacis & confessionẽ diuinȩ laudis. quasi
udierłm & iudã de babrlone colligit. Quȩ nim¬
rui uisio pacis. quȩq confessio grãrũ ipso donan¬
re inpresenti quidẽ inchoat s in futuro perfie¬
turi Numerus uirorum populi isrł

Expanded text:
nisi per me . Qui singulos electorum, sive per seipsum nisi per me . Qui singulos electorum, sive per seipsum occulta inspiratione, seu aperta eruditione per sanctos praedicatores, de confusione vitae praesentis ad visionem perpetuae pacis, et confessionem divinae laudis, quasi ad Jerusalem et Judam de Babylone colligit. Quae nimirum visio pacis, quaeque confessio gratiarum, ipso donante, in praesenti quidem inchoatur, sed in futuro perficitur. Numerus virorum populi Israel,
Abbreviated transcription (Latin):
rati sat hane hi qui a fide aberrauerant cũ
eis qui nuꝑ fide᷑ didicerant inierłm opta¬
ce patis & iniuida deuote confessionis siue
iauaationis redierunt: mox suã quisq ciui¬
tatẽ rtpetens in greditur. id÷ custodiã atq
opationẽ uirtutum: quã ipsi diuina lar¬
Stlo seom mensurã fidei largita est deuotꝰ
exequit᷑. Et bene cũ dexisset generaliter eos
ad eam ꝑtinentes singulas fideliũ uirtutes. inquidus
qiusi m presiio cuitatũ a tẽptamentis atꝙ incursi¬
qu maligorĩs spũum muniunt᷑. Possunt ꝑ ciuitates in
qud comorabant᷑ hi qui de captiuitate inierłm ae ui
ues ieorobabei & iesu: quorũ unus de regia. alter
de sacerdotali ꝓsapia genus duxisse multis sacre
nestorie locis ostendit᷑: qui ambo unã eandẽq re¬
uehtoris nri ueri uidelicet regis & sũmi sacerdo¬
dẽ ꝑsonã designant. Ipse enĩ solus est: ꝑ quẽ ueni¬
re ꝓdalutẽ debemꝰ. Vnde ait Nemo uenit ad patĩ

Expanded text:
nt, cum eis qui nuper fidem didicerant, in Jerusalem optatae pacis, et in Judam devotae confessionis sive laudationis redierint, mox suam quisque civitatem repetens ingreditur, id est, custodiam atque operationem virtutum, quam ipsi divina largitio secundum mensuram fidei largita est, devotus exsequitur. Et bene cum dixisset generaliter revead eam pertinentes, singulas fidelium virtutes, in quibus quasi praesidio civitatum, a tentamentis atque incursibus malignorum spirituum muniuntur; possunt per civitates, in quibus commorabantur hi qui de captivitate in Jerusalem et cibus Zorobabel et Jesu; quorum unus de regia, alter de sacerdotali prosapia genus duxisse, multis sacrae historiae locis ostenditur; qui ambo unam eamdemque Redemptoris nostri, veri videlicet regis, et summi sacerdotis personam designant. Ipse enim solus est, per quem venire ad salutem debeamus. Unde ait: Nemo venit ad Patrem,
Abbreviated transcription (Latin):
ducta typice denunciant. Uerũ qr de his om̃ib ꝓpha
exdras quomͦ sint facta sufficienter explicat: libet de
uolumine eiꝰ aliqua cõmemorare. & ꝓut dñs dederit
spũali sensu exponere: Quo manifestius pate fiat. qua¬
liter his qui ꝑ neglegentiã uel errorẽ ꝑierant sit ad pę¬
nitentiã redeundũ. quanta dĩ grã. qnͣto ipsorũ cona¬
tu sit ad missorũ poscenda uł impetrandauenia. qͦm
idẽ penitentes una cũ eis qui nuꝑ adfidẽ uenerant unã
eandẽq xpĩ domũ ȩdificent. ac pariter infuturo de¬
dicationis illius solennia expectent. Sic ergo idem

Expanded text:
ducta, typice denuntient. Verum quia de his omnibus propheta ducta, typice denuntient. Verum quia de his omnibus propheta Esdras, quomodo sint facta, sufficienter explicat, licet de volumine ejus aliqua commemorare, et, prout Dominus dederit, spirituali sensu exponere, quo manifestius patefiat qualiter his qui per negligentiam vel errorem perierant sit ad poenitentiam redeundum; quanta Dei gratia, quanto ipsorum conatu sit admissorum poscenda vel impetranda venia; quomodo iidem poenitentes, una cum eis qui nuper ad fidem venerant, unam eamdemque Christi domum aedificent, ac pariter in futuro dedicationis illius solemnia exspectent. CAPUT PRIM
Abbreviated transcription (Latin):
ẏsaias manifesta distinctione enumerat. Decem
uͦ p̃ceptis. om̃is diuinȩ legis summa cõpreditur.
Et septẽ multiplicata ꝑ decem: septuagenarium
numerũ ꝑficiui . Unde apta significationẽ qui
ꝑ oꝑa puersa in babyloniã fuerant captiuati.
post septuaginta annos lib̾ant᷑. ac domũ dĩ
& ciuitatẽ scãm reȩdificant qͥa nonnunquã
hi p sua peccata a communione ac societate
seẽ eccło separati. infidelit̃ sorti ac numero
copulabant ᷑. rursũ ꝑ donũ scĩ sp̃s studio se
bonȩ oꝑationis exercent. ac ꝑhoc consortiũ
fideliũ domus uidelicet & ciuitatis dñi de
qua fuerant eiecti recipiunt N otandũ eñ
qđ unã eandẽq poenitentũ ad ȩccłam reuersionẽ. &
domus dĩ reȩdificata post incendiũ: & ciuitas ierłm restati¬
rata post destructionẽ. nec non & popłs post captiuitatẽ ad¬
patriã remissus. & uasa scã quȩ ablata erant domũ re¬

Expanded text:
e propheta Isaias manifesta distinctione enumerat. Decem e propheta Isaias manifesta distinctione enumerat. Decem vero praeceptis omnis divinae legis summa comprehenditur. Et septem multiplica per decem, septuagenarium numerum perficiunt. Unde apta significatione, qui per opera perversa in Babyloniam fuerant captivati, post septuaginta annos liberantur, ac domum Dei et civitatem sanctam reaedificant. Quia nonnunquam hi qui, per sua peccata a communione ac societate sanctae Ecclesiae separati, infidelium sorti ac numero copulabantur, rursum per donum sancti Spiritus, studio se bonae operationis exercent, ac per hoc consortium fidelium, domus videlicet et civitatis Domini, de qua fuerant ejecti, recipiunt. Notandum enim quod unam eamdemque poenitentiam ad Ecclesiam reversionem, et domus Domini reaedificata post incendium, et civitas restaurata Jerusalem post destructionem, nec non et populus post captivitatem patriam remissus, et vasa sancta, quae ablata erant, domum re