comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
auraq diffugiat.in quanicumq alioꝵ
corporum substantiam. uel in ipsa elem̃ta¬
uertatur. ii quoꝵ cumq animalium.
uel hominium cedat cibum carnesq mu
tentur. ili auime humane puncto tem¬
poris redit. que illa primitus ut homo
fieret c resceret aqmauit.
De modo resurrectionis. Augustinꝰ
terra ueruietiam ex
alioꝵ elem̃toꝵ. sccretissimo sinu quo
dilapsa cadauerai recesserunt. in tempo¬
ris puncto recddenda. & redintegranda
ꝓmittitur. Ipsa itaq terreua materies
quȩ discedente anua fit caclauer non
ita resurrectione reparabitur. ut ea
quȩ dilabuntur. & in alias atq alias
aliaꝵ rerum speties formasq uertun¬
tur. quaniuis al corpus redeant unde
dilapse sunt. aid casdeni quoq corpori
partes ubi fuerunt redire necesse sit.
Alio quin si capillus rodit. quod tam
crbra tonsura decraxit si unquib q̃ͥd
totiens depressit exsectio. immo derata
&e indecens cogitantib. & ideo resurree¬

Expanded text:
aurasque diffugiat, in quamcunque aliorum aurasque diffugiat, in quamcunque aliorum corporum substantiam, vertatur, in quorumcunque animalium vel hominum cedat cibum, carnem quoque mutetur, illi animae puncto temporis redit, quae illa primitus, ut homo fieret, cresceret, animavit. De modo resurrectionis. Membrorum terra, verum etiam ex aliorum elementorum secretidilapsa cadavera recesserunt in temporis puncto reddenda et redintegranda promittitur. Ipsa itaque terrena materies quae discedente anima fit cadaver; non ita resurrectione reparabitur, ut ea quae dilabuntur, et in alias atque alias aliarum rerum species formasque vertuntur, quamvis ad corpus redeant unde dilapsa sunt, ad easdem quoque corporis partes ubi fuerunt redire necesse sit. Alioquin si capillis capitis redit quod tam crebra tonsura detraxit, si unguibus quod toties depressit exsectio, immoderata et indecens cogitantibus, et ideo resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
bet cito moriantur. aut resurree¬
tura negabuntur. aut uitiata re¬
surrectura credenda sunt. ae non
potus correcta emendataq natura.
Absit enim ut illum buembrem
qui nuper natus est in oriente. de
quo fratres dilectissuni qui eum
uiderunt retulerunt. & beatus
tum. A bsit inquam ut unum du¬
plicem hominem ac ñ potius duos
honunes quod futurum fuerat si
gemini nascerentur. resurrecturos exi¬
stimeinus. Ita . cetera que singula
quiq partus uel amplius uel minus
aliquid habendo . quȩdam nimia
deformitate inonstra dicuntur. ab
humane uatura figurã ad resurrec¬
tionem reuocabuntur. ita ut sin¬
gule anime. siugula sua corpora
obtineant. nullis coherentib. etiam
quecumq coherentia nata fuerant.
sed seorsum sibi singulis sua m̃bra
gestantib quib humani corporis
complebitur integritas. Non perit
deo terrena materies. de qua mortaliũ
ercatur caro. sed in quemlibet puluerẽ
cincreniue soluatur. inquoslibet alitus

Expanded text:
bet cito moriantur, aut resurrecbet cito moriantur, aut resurrectura negabuntur, aut vitiata resurrectura credenda sunt; ac non potius correcta emendataque natura. Absit enim ut illum bimembrem qui nuper natus est in oriente, de quo, fratres dilectissimi, qui eum viderunt retulerunt, et beatus uit. Absit, inquam, ut unum duplicem hominem, ac non potius duos homines, quod futurum fuerat, si gemini nascerentur, resurrecturos aestimemus! Ita et caetera quae singuli quique partus vel amplius, vel minus alideformitate monstra dicuntur, ad humanae naturae figuram resurrectione revocabuntur; ita ut singulae animae singula sua corpora obtineant, nullis cohaerentibus etiam quaecumque cohaerentia nata fuerant; sed seorsum sibi singulis sua gestantibus quibus humani corporis complebitur integritas. Non Deo terrena materies, de qua mortalium creatur caro; sed in quemlibet pulverem cineremque solvatur, in quoslibet alitus
Abbreviated transcription (Latin):
persectio. que ascensura erat tempore.
quem adimnodum non crunt uitia¬
que accesserunt tempore. ut neq in eo
quod aptum uel congruum dies alla¬
turi fuerant. natura fraudetur. neq
in eo quod aduersum e contrarium
dies attulerit natura turpetur. sed
integretur quod nondum erat inte
surgant & qualia:
losissime quidem inter
doctisimos queri solet.
ce disputari potest. quod utrum
ab homine iuueniri possit ignoro.
Quaudo incipit in utero uiuere.
utrum sit quedam uita occulta.
quȩ noudum motib uiuentis appa¬
reat. Nam negare uixisse puerpe¬
ria que ꝓpterea menbratim exse¬
cantur. & eiciuntur ex uteris preg¬
nautium ne matrem quoq si mor¬
tua ibi relinquantur occidant.
impudentia nimia uidetur. E.x
quo incipit homo uiuere: ex illo
itaq mori iam potest. Mortuus
uero ubicumq illud potuit eue¬
nire. quomodo ad resurrectionẽ
non pertineat mortuoꝵ. reperire
non possum. Neq enim monstra
quȩ nascuntur & uiuunt. quãli¬

Expanded text:
perfectio quae accessura erat tempore, perfectio quae accessura erat tempore, quemadmodum non erit vitiaquae accesserit tempore, ut neque in eo quod aptum et incongruum dies allaturi fuerant, natura fraudetur, neque in eo quod adversum et contrarium dies attulerit natura turpetur; sed integretur quod nondum erat integsurgant, et qualia losissime quidem inter doctissimos quaeri solet, et disputari potest. Quod utrum ab homine inveniri possit ignoro, quando incipit homo in utero vivere, utrum sit quaedam vita occulta, quae nondum motibus viventis appareat; nam negare vixisse puerperia, quae propterea membratim exsecantur et ejiciuntur ex uteris praegnantium, ne matres quoque si mortua ibi relinquantur occidant, impudentia nimia videtur. Ex quo autem incipit homo vivere, ex illo utique jam mori potest. Mortuus vero, ubicumque illi mors potuit evenire, quomodo ad resurrectionem non pertineat mortuorum, reperire noquae nascuntur et vivunt, quamli
Abbreviated transcription (Latin):
nem prebuit diens. Paliute cx uidete quia
spiritus carnen & ossa non habet. sicut
me uidetis habere. Iam uero de resurrecti¬
one carnis non siut quidam reurecrunt
iterumq sunt mortui. sed in cternam
uitam sicut. xp̃i ipsius resurrectio. quẽ¬
admodum possim breuiter disputare.
& omnib questionib quȩ de hae re mo¬
ueri solent. satisfacere non inuenio. Re¬
surrecturam tamen omnium carnem
quicuniq nati sumus & nascentur. &
mortui sunt. & morientur. nullo¬
modo. xp̃ianus debet dubitare. Unde
primo occurrit de abortiiuis fetibus
questio. qui iam quidem nati sunt.
iii uteris matrum. sed nondum ita
nati ut iam possint renasci. si resurrec¬
turos eos dicerimus. Dehis qui iam
formati sunt tolcrari potest utrumq
quod dicitur. Insormes uero abortiuoᷤ
quis non prodiuius perire arbitret᷑.
sieut semina que conceyta non fue¬
r int  Sed negore quis audeat.
&e si affirmare non audet. id actura
resurrectionem. ut quicquid forme
defuit impleatur. atq ita nonꝰ sit

Expanded text:
ebuit, dicens: « Palpate et videte quia Spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere . » Jam vero de resurrectione carnis, non sicut quidam revixerunt, iterumque sunt mortui, sed in aeternam vitam sicut Christi ipsius resurrectio, quemadmodum possibiliter sit disputare, et in omnibus quaestionibus quae de hac re moveri solent satisfacere non invenio. Resurrecturam tamen omnium carnem quicunque nati sumus, et nascuntur, et mortui sunt et morientur nullomodo Christianus dubitare debet. Unde primo occurrit de abortivis fetibus quaestio qui jam quidem nati sunt in uteris matrum, sed nondum ita nati, ut jam possint renasci. Si resurrecturos eos dixerimus, de his qui jam formati sunt, tolerari potest utrumque quod dicitur. Informes vero abortivos quis non proclivius perire arbitretur, sicut semina quae concepta non fuerint? Sed negare quis audeat, et si affirmare non audeat, id acturam resurrectionem, ut quidquid formae defuit impleatur, atque ita ut sit
Abbreviated transcription (Latin):
Udicatis his qui scripti non sunt
in qua mundi uł rerum parte futurus
sit. hominem scire arbitror neminem.
nisi forte cui diuinus spiritus osten¬
dit. nunc figura huius munda. mun¬
danoꝵ. ignium flagratione p̃teribit.
sicut factum est nundanaꝵ. aquaꝵ
in undatione diluuis. Nla utiq ut
dixi conflagratione mundana corrup¬
lib congruebant. ardendo penitus
interibunt. atq ipsa substantia cas
qualitates habebit. quę corporib
immortalib mirabili mutatione
conueniat. ut scilicet mundus
moditur. hominib etiam in carne meli¬
us innouatis. Quomodo p roderit ẽt̃na¬

Expanded text:
uippe his qui scripti non sunt in qua mundi parte vel rerum futurus sit, neminem scire arbitnisi forte cui Spiritus divinus ostendit, tunc figura hujus mundi mundanorum ignium conflagratione praeteribit, sicut factum est mundanarum aquarum inundatione diluvium. Illa itaque, ut dixi, conflagratione mundana ngruebant ardendo penitus interibunt, atque ipsa substantia eas qualitates habebit, quae corporibus immortalibus mirabili mutatione conveniat, ut scilimmodetur hominibus etiam carne in melius innouatis. Quod autem ait: Et ma
Abbreviated transcription (Latin):
hec autem uni uelut fuudaminis mundi.
& uleo in elo non potest esse terra. cur
ał ignis interra. Sedm hane quippe
ista duo dementa ii locis ꝓpruis imino
ac sũmo terra & ignis esse debuerunt.
ut quemadmedum nolunt in sũmo oꝑe
posse qued imni est. ita nec imno esse posse
qued sũmi est. Sicut gͦ nullam puta̾t
ul esse uel futuram esse particulam tre
in cele. ita nullam particulam uidere
debuimus ignis in terra. Nunc uero ñ
solum ui terris. uerum etiam sub terris
ita est. ut cum eruetent uertices mon¬
qum. preter qued in usib hominũ
& esse ignem in terra. & eum nasci uide¬
mus ex terra. quando quidem & de
lignis & de lapidib nascitur que sũt
corpora sine dubitatione terrena. Cur
ergo nolunt ut credamus naturam
corpoꝵ. terrenoꝵ. aliquando incor¬
ruptibilem factam ꝯlo cõuenientem
futuram. sicut ignis corruptibilis his con¬
uenit terris. Nichil igitur asserunt ex
ponderib atq oriline elem̃toꝵ. unde

Expanded text:
Haec autem sunt velut fundamentum imi mundi, Haec autem sunt velut fundamentum imi mundi, et ideo in coelo non potest esse terra. Cur est ignis in terra? Secundum hanc quippeista duo elementa in locis propriis, imo ac summo terra et ignis esse debuerunt, ut quemadmodum nolunt in summo esse posse quod imi est, ita nec in imo esse posset quod summi est. Sicut ergo nullam putant vel esse vel futuram esse particulam terrae in coelo, ita nullam particulam videre debuimus ignis in terra. Nunc vero non solum in terris, verum etiam sub terris ita est, ut eum eructent vertices montium, praeter quod in usibus hominum et esse ignem in terra et eum nasci videmus de terra, quandoquidem et de lignis et lapidibus nascitur, quae sunt corpora sine dubitatione terrena. Cur ergo nolunt ut credamus naturam corporum terrenorum aliquando incorruptibilem factam coelo convenientem futuram sicut nunc ignis corruptibilis his convenit terris? Nihil igitur asserunt ex ponderibus atque ordine elementorum unde
Abbreviated transcription (Latin):
& inmortalitatem futuram : Non itaq¬
redarguant nãm i̾dem philosophi de
coꝵ ponlerib. Sic eit enim hinc sur¬
sum uersus terra prima. aqua scđa.
aer tertiui. cdum quartum. ut suꝑ
omnia sit anunę natura. Nara &e
aristotiles quartum corpiis dixit esse¬
cam. & plato nullum. Si quintũ
esset. certe supcrior esset deteris. Cũ
uero uullum est. multomagis supe¬
rat omnia. In terreno gͦ quid facit
corpore : In hac mole e quicquid
agit subtilior omnib  in hoc ponde
quid facit cclerior omnib  Itane ꝑ
huius tam excellentis nature meritũ
non poterit effici. ut corpus qus le¬
uetur in celum. Et cum ualcat
nunc natura corporum teritnoꝵ
deprimere aninias deorsum. aliquando
& anime leuare sursum terrena corpora
non ualebunt : Pestirmo si ita est ele¬
mentorum ordo dispositus. ut seđm.
platonem duob medis. ul est acre &
aqua. duo extrema ul est ignis & t̃ra
ungantur. cdiq obtineant ille sũmi locũ:

Expanded text:
et inmortalitatem futuram? Non itaqet inmortalitatem futuram? Non itaqredarguant nostram quidem philosophi de corporum ponderibus. Est enim sic hinc sursum versus: terra prima, aqua secunda, aer tertius, coelum quartum, ut super omnia animae sit natura. Nam et Aristoteles quartum corpus eam dixit esse, et Plato nullum. Si quartum esset, certe superius esset caeteris. Cum vero nullum est, multo magis superat omnia. In terreno ergo quid facit corpore? In hac mole quid agit subtilior omnibus? In hoc ponderquid agit celerior omnibus? itane per hujus tam excellentis naturae meritum non poterit effici, ut corpus ejus levetur in coelum? Et cum valeat nunc natura corporum terrenorum depromere alas deorsum, aliquando et animae levare sursum terrena corpora non valebunt? Postremo si ita est elementorum ordo dispositus ut secundum Platonem duobus mediis, id est aere et aqua, duo extrema ignis et terra jungantur, coeli quoque obtineant illa summi locum.
Abbreviated transcription (Latin):
ii sit aer tercius. Nii fortt̃ quod
per plumaꝵ & pennaꝵ leuitatem
donauit auium terrenis corporibus
ut portentur in aere. in mortalib
faictis corporib hominum non pote¬
rit donare uirtutem. qua in celo
ualeant habitare .  Nam cum ter¬
tenoꝵ corpoꝵ sicut honcra gestan¬
do sentire consueuiinus. quanto
maior at quantias. tanto sit ma¬
ior oe grauitas. tañ menbra sue
cariuis leuiora portat anima cum
in sanitate robusta sunt. quam in
langore cum macra sunt. Et cum
alis gestantib honerosior sit saluus
& ualidus. quam ceilis & morbi¬
dus. ipse tamen ad suum corpus¬
mouendum. atq portanlum agilior est.
cum in bona ualitudine plus habet molis.
quam cum in peste uł infame minimũ
roboris. tam̃ ualeat in habendis etiam
terrenis corporib quamuis huc corrup¬
tibilib atq mortalib. non quantitatis
pondus. sed temꝑ ationis modius. Et
quis uerbis explicat. quantum distat
inter presentem quam dicinus sanitatẽ.

Expanded text:
ra sit aer tertius, nisi forte qui ra sit aer tertius, nisi forte qui per plumarum et pennarum levitatem donavit avium terrenis corporibus ut portentur in aere, immortalibus factis corporibus hominum non poterit donare virtutem qua in coelo etiam possint habitare: nam cum terrenorum corporum sicut onera gestando sentire consuevimus, quanto major est quantitas tanto fit major et gravitas; tamen membra suae carnis leviora portat anima cum in sanitate robusta sunt, quam in languore cum macra sunt. Et cum aliis gestantibus onerosior sit salvus et validus quam exilis et morbidus; ipse tamen ad suum corpusmouendum adque portandum agilior est, cum in bona ualetudine plus habet molis, quam cum in peste uel fame minimum roboris. Tantum ualet in habendis etiam terrenis corporibus, quamuis adhuc corruptibilibus adque mortalibus, non quantitatis pondus, sed temperationis modus. Et quis uerbis explicat, quantum distet inter praesentem quam dicimus sanitatem
Abbreviated transcription (Latin):
bic minorem habetit iniquitatem¬
Quomodo terrena corpora in celo
manebunt:
ecesse ẽ aiut̃ quidam
ut terrena corpora na¬
turale pondus uel
in terram teneat. uel cogat ad ter¬
ram. & ideo in clo esse non poss ĩt
P rimi quidem illi homines in terra
erant nemorossa atq fructuosa
que paradisi nomen obtinuit. &¬
de ponderib dem̃toꝵꝵ sic argumen¬
tãtur. quoniã scilicet magistro pla¬
tone didicerunt. mundi duo cor¬
pora maxima atq postrema. duob
mediis aere scilicet ce aqua. esse
copulata atq conpaneta. Ne per
boc inquiunt quoniam terra abhine
sursum uersus est prima. scda aqua
suꝑ terram. tertius aer suꝑ aquam.
quartum suꝑ acrem glum. non potest
osse terrenum corpus in celo. M omenti
enin proprus ut ordinem suum tene¬
ant sua elementa librantur. E cce
qualib argum̃tis emnipotentie dei hu¬
mana contradicit infirmitas. quam
possilet uanitas. Quid ergo faqunt
maere terrena tot corpora. cum a ter¬

Expanded text:
hic minorem habuit iniquitatemhic minorem habuit iniquitatemQuomodo terrena corpora in coelo manebunt. ecesse est, aiunt quidam, ut terrena corpora naturale pondus vel in terra teneat vel cogat ad terram; et ideo in coelo esse non possunt. Primi quidem illi homines in terra erant nemorosa atque fructuosa quae paradisi nomen obtinuit, et de ponderibus elementorum sic argumentantur. Quoniam scilicet a magistro Platone didicerunt: mundi duo corpora maxima atque postrema duobus mediis: aere scilicet et aqua esse copulata atque conjuncta. Ac per hoc, inquiunt, quoniam terra ab hinc sursum versus est prima secunda aqua super terram, tertius aer super aquam, quartum super aerem coelum, Non potest esse terrenum corpus in coelo. Momentis enim propriis ut ordinem suum teneant sua elementa librantur. Ecce qualibus argumentis omnipotentiae Dei humana contradicit infirmitas quam possidet vanitas. Quid ergo faciunt in aere terrena tot corpora, cum a ter
Abbreviated transcription (Latin):
opus est. d Neq enun fatigare nos
debet. incerta eoꝵ uel habitudo uł
pulchritudo quoꝵ erit certa &
sempiterna dampnatio. Nec moueat
quomodo erit u cis corpus incorrup¬
tibile. si dolere poterit. aut quomo¬
do corruptibile si non poterit. Non
cuim est uera uita. nisi ubi felicit
uiuitur. nec uera incorruptio nisi
ubi salus nullo dolore corrũpitur.
Ubi auteni infelix mori non sinit᷑.
& ut ita dicam mors ipsa non mo¬
ritur. & ubi dolor perpenius non
interimit. sed affligit ipsa corrup¬
tio & non finitur. hȩc in scripturiꝰ
scĩs seda mors dicitur. Nec prima tam̃
qua sium coipus anima relinquere
cogitur. uec scda qua penale corpus
atuma relinquere ñ ꝑmittitur homi¬
ni accidiset. si nemo nunquã peccas¬
set. Mitissima sane omnium pena
erit coꝵ. qui preter peccatum quod
originale traxerunt. nullum insuꝑ
addiderunt. & in octeris quȩ addi¬
derunt tanto quisq ibi tolerabilio¬
rem habebit lampnationẽ. quanto

Expanded text:
opus est? Neque enim fatigare nos opus est? Neque enim fatigare nos debet incerta eorum vel habitudo vel pulchritudo quorum erit certa et sempiterna damnatio. Nec moveat quomodo erit in eis corpus incorruptibile, si dolere poterit, aut quomodo corruptibile si non poterit. Non enim est vera vita nisi ubi feliciter vivitur, nec vera incorruptio nisi ubi salus nullo dolore corrumpitur. Ubi autem infelix mori non sinitur, et ut ita dicam mors ipsa non moritur; et ubi dolor perpetuus non interimit, sed affligit ipsa corruptio et non finitur; haec in Scripturis sanctis secunda mors dicitur. Nec prima tamen qua suum corpus anima relinquere cogitur, nec secunda qua poenale corpus anima relinquere non permittitur homini accidisset, si nemo peccasset. Mitiserit eorum qui praeter peccatum quod originale traxerunt, nullum insuper addiderunt: et in caeteris qui addiderunt, tanto quisque tolerabiliorem ibi habebit damnationem, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
tos conformes imaginis filii
di. potest sic accipi. ut quẽ¬
admodum nobis ille morta¬
litate. ita nos illi efficiamur iuimor¬
talitate conformes. Si autem nihi
uerbis. qua forma resurrectura
suit corpora sumus admoniti. sic̃
illa mensura. ita & ista conforma¬
tio. non quantitatis intelligenda
est sedetatis. Resurgent itaq om̃s
tam magni corpore. quam uel
erant uel futuri erant iuuenili ȩta¬
te. Siquis uero in eo corporis mͦ
in quo desunctus est resurrecturũ
unumquemq contendit. nou est
cum illo laboriosa contradictione
pugnandum. Utrum reprobi re¬
uicumq uero ab illa
perditionis massa quȩ
facta est per hominẽ
primum non liberantur. per unum
mediatorem dei & hominum. re¬
surgent quidem etiam ipsi unusꝗsq
cum carne sua. sed ut cum diabolo
ce eius angelis puniantur. Utrũ
sane ipsi cum uitus & deformitatib
suoꝵ. corpoꝵ. resurgant. quȩc unq
ii eis deformia. & uitiosa menbra
gestauerunt. in querendo laborare qͥd

Expanded text:
tos conformes fieri imaginis Filii tos conformes fieri imaginis Filii Dei , potest sic accipi, ut quemadmodum nobis ille mortalitate, ita nos illi efficiamur immortalitate conformes. Si autem in his verbis qua forma resurrectura sint corpora sumus admoniti, sicut illa mensura, ita et ista conformatio non quantitatis intelligenda est, sed aetatis. Resurgent itaque omnes tam magni corpore quam vel erant vel futuri erant juvenili aetate. Si quis vero in eo corporis modo in quo defunctus est, resurrecturum unumquemque contendit, non est cum illo laboriosa contradictione pugnandum. CAP. XX. Utrum reprobi uicunque vero ab illa perditionis massa quae facta est per hominem primum non liberantur per unum mediatorem Dei et hominum, resurgent quidem etiam ipsi unusquisque cum sua carne, sed ut cum diabolo et ejus angelis puniantur. Utrum sane ipsi cum vitiis et deformitatibus suorum corporum resurgant, quaecunque in eis deformia et vitiosa membra gestaverunt inquirendo laborare quid
Abbreviated transcription (Latin):
non nulla adhuc desunt. sicut dentes.
aut siquid ciusmodi. In qua ratione
uniuscuiusq mattrie indita corporali.
iani quo dãmodo. ut ita clicam limatũ
uidetur esse quod nondum est. mino
quod latet. sel acessu temporis erit.
uel potius apparebit. In hac eigo infans
ian breuis aut longus est. qui breuis lon¬
gus ue futurus est. Restat ergo ut suã
recipiat quisq mensuram. quam uł
habuit iu iuuentute. ctiam si senex ẽ
mortuus uedl fuerat habiturus si aute
elł defunctus. ut uec ultra nec infta
iuueuilem formam resurgent corpora
mortuoꝵ. sed in ca gtate & robore
usq al quam hic xp̃m ꝑuenisse cogno¬
uimus. Cuta triginta quippe anios
disfinierunt esse etiam seculi huius
doctissimi homines iuuentutem ut
que cum fuerit spatio proprio termina¬
ta. inde iam hominem indetrim̃ta
uergere grauioris ac senilis ȩtatis. &
ideo non esse dictum in mensuram
corporis ud in mensuram stature.
sed in mensuram ętatis plenitudinis

Expanded text:
nonnulla adhuc desint, sicut dentes nonnulla adhuc desint, sicut dentes aut si quid ejusmodi. In qua ratione uniuscujusque materiae indita corporali jam quodammodo ut ita dicam lineatum videtur esse quod nondum est imo quod latet, sed accessu temporis erit, vel potius apparebit. In hoc ergo infans jam aut brevis aut longus est, qui longus brevisve futurus est. Restat ergo ut suam recipiat quisque mensuram, qualem habuit in juventute, etiam si senex est mortuus, vel fuerat habiturus, si ante est defunctus, ut nec ultra nec citra juvenilem formam resurgant corpora mortuorum, sed in ea aetate de robore usque ad quam Christum pervenisse cognovimus. Circa triginta quippe annos definierunt esse etiam saeculi hujus doctissimi homines juventutem, ae cum fuerit spatio proprio terminata inde jam hominem in detrimenta vergere gravioris ac sensualis aetatis; et ideo non esse dictum in mensuram corporis vel in mensuram staturae, sed in mensuram aetatis plenitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
te spũ siune sustententaculo alicuius
uidigentiȩ subditã carnẽ. ut iuchi nob̾
repugnet &e nobis. sed sicut foris nemi¬
uem. ita nec uitus nos metipsos patie
qua mortui sunt:
uid ergo dicturi
sumus de infantib.
resurrecturi sunt corporis eriguitate
qua mortui sunt. sid quod eis tardiꝰ
accesurum erat. tempore. hoc sunt
illo dei opere miro atq celeberruno re¬
cepturi. In sententia quippe dñi ubi
ait. capillus capitis ur̃i non peribit
dictum est non defuturum esse quod
fuit. non autem negatum est affutu¬
turum quod defuit. Defuit autem
infanti mortuo perfecta quantitas sui
corporis. Perfato quippe infanti dcest
utiq perfictio magnitudinis corporalis.
que cum accesserit. iam statira longior
esse ment possit. Eł unc ꝑfectionis modũ
sic habẽt om̃s: ut cum concipiantur.
atq nascantur. S id habent in ratione
uen mole sieut ipsa menbra omma iã
sunt lacenter in semine. cum etiam nati

Expanded text:
te spiritu sine sustentaculo alicujus te spiritu sine sustentaculo alicujus indigentiae subditam carnem, ut nihil nobis repugnet ex nobis, sed sicut foris neminem, ita nec intus nosmetipsos patiemqua mortui sunt. Quid ergo dicturi sumus de infantibus, resurrecturi sunt corporis exiguitate, qua mortui. Sed quod eis tardius accessurum erat tempore hoc sunt illo Dei opere miro atque celerrimo recepturi? In sententia quippe Domini ubi ait: Capillus capitis vestri non peribit , dictum est non defuturum esse quod fuit; non autem negatum est adfuturum quod defuit. Defuit autem infanti mortuo perfecta quantitas sui corporis. Perfectio quippe infanti deest utique perfectio magnitudinis corporalis, quae cum accesserit jam statura longiore esse non possit. Hunc perfectionis modum sic habent omnes, ut cum illo concipiantur atque nascantur; sed habent in ratione non in mole, sicut ipsa membra omnia jam sunt latentia in semine cum etiam natis
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ulla corruptione. honere. difficilita
& spũalia dlcta sunt. cum ꝓculdubio
corpera futura sunt. non spiritus.¬
⁊ ed sicut nunc antinale corpus dicit᷑
qued nunc corpus non anima est. ita
tunc spirituale corpus erit. corpus tam̃
non spiritus erit. P rouide quantum
attinet ad corruptionem que nune ag¬
grauat animam. & uitia quibus
iaro aduersus sp̃m concupiscit. tunc
non erit caro sed corpus. quia celestia
corpora perhibentur. Propter quod
ilictum est. Caro & sanguis regnum
lei non possudebunt. Et tanquam
erponens quod dixerat. neq arruptio
inquit incorruptionem possidebit.
Quod prius dixit caro e sanguis
hioc posterius dixit corruptio. & quod
prius dixit regnum dĩ. hoc posterius
incorr uptiouem. Quantum autem at¬
tinet adsubstantiam. &̾ tunc caro erit.
Proppter quod & post resuirationem
corpus cp̃i caro appellatum. Sed ideo
ait apostolus somuiatur corpus animale.
surget spiritale. quoniã tanta tunc
concordia carnis de spiritus. ni uifican¬

Expanded text:
itas itualia dicta sunt cum procul dubio corpora futura sint, non spiritus. Sed sicut nunc animale corpus dicitur, quod nunc corpus non anima est, ita tunc spirituale corpus erit, corpus tamen non spiritus erit. Proinde quantum attinet ad corruptionem quae nunc aggravat animam , et vitia quibus caro adversus spiritum concupiscit , tunc non erit caro sed corpus, quia et coelestia corpora perhibentur. Propter quod dictum est: Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt . Et tanquam exponens quid dixerit: neque incorruptio, inquit, corruptionem possidebis : quod prius dixit caro et sanguis, hoc posterius dixit corruptio; et quod prius dixit regnum Dei, hoc posterius incorruptionem. Quantum autem attinet ad substantiam etiam tunc caro erit. Propter quod post resurrectionem corpus Christi caro appellatum est. Ideo ait Apostolus: Seminatur corpus animale, surget spirituale ; quoniam tanta erit concordia carnis et spiritus vivifican
Abbreviated transcription (Latin):
CCESSe est ut scpuis
cogitemus quales crimus
in die iudicii purisimis angeloꝵ conspee¬
tib offerendi. & eterno iudici rationem
de libris couscientie reddituri. Remotĩ
enim omnib probationib certum ist in
die illa ipsum ante se homuiem consti¬
tuendum. & ipsam sibi animam in
cordis speculo demonstrandam. & testẽ
contra cam non dcforis aliunde sed int̾
de semctipsa proferendos. adicienda erũt
uon aliqua perigriua. sed nimium nota
testimonia il est opera ĩua.

Expanded text:
cesse est saepius cogitemus quales erimus in die judicii purissimis angelorum conspectibus offerendi, et aeterno judici rationem de libris conscientiae reddituri. Remotis enim omnibus probationibus, certum est in die illa ipsum ante se hominem constituendum, et ipsam sibi animam in cordis speculo demonstrandam, et testes contra eam non de foris aliunde, sed intus de semetipsa proferendos; adjicienda erunt non aliqua peregrina, sed nimium nota testimonia, id est opera sua.
Abbreviated transcription (Latin):
est diuina. qua fiet ut
mentis intuitu mira udcritate cernan¬
tur. ut acuset ul excuset scientia
conseientiam. atq ita similiter o omnes
& singuli iadicentur. Que nimirum
uis diuina. libri nomen accepit. In ea qͥppe
quodãmedo ligitur. quioquid a faciente
recolitur.
omnis ante eculos culpa reducitur. &
mens super gchenne incendia suo grausꝰ
Uob modis in hac uita
siquentia uicipit. aut term̃ta siquentia
flagellis presentib extinguit.¬

Expanded text:
est divina qua fiet ut mentis intuitu mira celeritate cernantur, ut accuset vel excuset scientia conscientiam, atque ita simul et omnes et singuli judicentur. Quae nimirum vis divina libri nomen accepit. In ea quippe quodammodo legitur quidquid a faciente recolitur. omnis ante oculos culpa reducitur, et mens super gehennae incendia suo gravius Duobus modis in hac vita incipit, aut tormenta sequentia flagellis praesentibus exstinguit
Abbreviated transcription (Latin):
respiciant supplicia. quȩ euaserunt.¬
quatinus tantomagis ineternum aiui¬
na gr̃a ditiores se esse cognoscant. qͣnto in
eiernum mala puniri conspiciunt que
cius adiutorio uicerunt. Quod boni¬

Expanded text:
respiciant supplicia quae evasquatenus tanto magis in aeternum divina gratia ditiores se esse cognoscant, quanto apertius in aeternum mala puniri conspiciunt, quae ejus adjutorio vicerunt. CAP. I
Abbreviated transcription (Latin):
quib homines ad illicita proni sunt
ex pedit ita tenere &e ita facere. Et
adhune modum fortassis siquis dicere¬
audet uel uoluerit hec de illis tempo¬
rib dicta esse. quando homines magi
peccare erubescebãt & quaudo sola
erubescentia preuaricationis cohibere
potuit fluctuantes. & intẽptatione
constitutos. ne ayposito e uoto sanc¬
titatis laberentur. & magis terrebat᷑
in eo quod sibi post lapsum ad prioriᷤ
excellentie puritatem non patere scie
bant. & ita nunc ecclesiam sidm
temporis illius statum tenere debu¬
isse & tenuisse. ut qui post uotum
& ꝓfessiouem continentiȩ ad coruga¬
lem copulam descenderent ita mane¬
rent. uec soluerentur ciusmodi cõtrae¬

Expanded text:
quibus homines ad vitia proni sunt quibus homines ad vitia proni sunt expedit ita tenere et facere. Et ad hunc modum fortassis si quis dicere voluerit, haec de illis temporibus dicta esse quando homines magis peccare erubescebant et quando sola erubescentia praevaricationis cohibere potuit fluctuantes et in tentatione constitutos ne a proposito et voto sanctitatis laberentur; et quando magis terrebantur in eo quod sibi post lapsum ad prioris excellentiae puritatem bant; et ita tunc Ecclesiam secundum temporis illius statum tenere debuisse et tenuisse, ut qui post votum et professionem continentiae ad conjugalem copulam descenderent, ita manerent; nec solverentur hujusmodi contrac
Abbreviated transcription (Latin):
ftrioribono saluari. quam in sumo
periditari. Et si forte culya est aliqua¬
quia descendo. quia ꝓpositum meum
non tenco: ego penitentiam agam ce
satisfactione placabo dm̃. Hichil du¬
rum erit aut difficile tantũ hane
passionem euadere possim.& mortẽ
istam in qua uiuus teneor declina¬
re. Quiꝰ ꝓputatis. non eiusmodi ra¬
tionib se instiget. & cohortetur cũ
afliqi ceperit & uri stimulis carnis
& salus est illis qui hoc faciunt. &
non cogit çedesia illos qui sie retro aspi¬
qunt. sed ita uiuere concedit. & le¬
gytima censet esse coniuigia illoꝵ.S
Quis non malit cum in temptatio¬
ne gau fuerit multis anuis penitẽ¬
n. & quãlibet satisfactionẽ exsol¬
uire. tantum ut frui possit uoto &
optione sua. & desideria sua adimple-
rr lient  Quid ergo dicemus :S Plane
attestari audemus. quia & si negari
forte non potest ita hoc dictum esse. &
ho dictum ita intelligendũ esse. nul¬
litan ratione. bis maxime temporib

Expanded text:
feriori bono salvari, quam in summo feriori bono salvari, quam in summo periclitari. Et si forte est culpa aliqua, descendo quia propositum meum non teneo; ego poenitentiam agam, et satisfactione placabo Deum. Nihil durum erit aut difficile, tantum hanc passionem evadere possim; et mortem istam in qua vivens teneor, declinare. Quis putatis ejusmodi rationibus non se instiget et cohortetur cum affligi coeperit et uri stimulis carnis  salus est illis qui hoc faciunt, et non cogit Ecclesia illos qui sic retro aspiciunt, sed ita vivere concedit et legitima censet esse conjugia illorum. Quis non malit, cum in tentatione gravi fuerit, multis annis poenitere, et quamlibet satisfactionem exsolvere, tantum ut frui possit voto et optione sua, et desideria sua licite adimplere? Quid ergo dicemus? Plane attestari audemus quod, etsi negari forte non potest hic ita dictum esse et hoc dictum ita intelligendum esse, nulla tamen ratione his maxime temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
in toto perire. & nichil sentire boni.
Uidet deus quia inuitus pateris.¬
traheris nolens. coactus assentis. fortis¬
sis respitiet ad uiolentiã passionis nis
&e misertus excessui tuo ueniã labit
precipue cum dicat apostolus. quia¬
melius est nubere quam uri. Et is¬
Unusquisq uxorem habeat ꝓpit
fornicationem. Bene enim nouic
est ut nubat quam uratur. Mans
est ut licite excipiat infirmitatem
quam uitio semper utatur adpali¬
onem. Nani ipse dñs dicit. qui pocll
capere capiat. Ipse seit quia capere
non possim uerbum hoc ut cõtincis
ꝑ maneam. Quando putaui posse
libenter ꝓposui. & eadem adhuc u¬
luntate libenter perseuerarẽ si pati
possen. sed non ualeo tolerare ehuin
bulientis ardor s natura concupiscu¬
tiȩ sustinere non possum. ideo facio
quod possum. Uado & duco uxortꝰ
excipio infirmitatem meam dolens
quidem quia asupio bono descendes
agor. sal tam̃ ne omnino desperd quia
ud concessa descendo. Nagis uolo in in¬

Expanded text:
in toto perire et nihil sentire boni. in toto perire et nihil sentire boni. Videt Deus quod invitus pateris, nolens traheris, coactus assentis; fortassis respiciet ad violentiam passionis tuae; et misertus, excessui tuo dabit veniam, praecipue cum dicat Apostolus: Melius est nubere quam uri . Et unusquisque uxorem suam habeat propter fornicationem. Bene enim novit est ut nubat quam uratur. Melius est ut licite excipiat infirmitatem, quam vitio semper uratur ad passionem. Nam ipse Dominus dicit: Qui potest capere capiat . Ipse scit quod capere non possum verbum hoc ut continens permaneam. Quando putavi posse, libenter proposui; et in eadem adhuc voluntate libenter perseverarem, si pati possem. Sed non valeo tolerare aestum bullientis naturae, ardorem concupiscetis sustinere non possum. Ideo facio quod possum. Vado et duco uxorem, excipio infirmitatem meam dolens quidem qui a superiori bono descendere cogor; sed tamen non omnino desperans, quia ad concessa descendo. Magis volo in in
Abbreviated transcription (Latin):
tem suam explendam festinantes.
ta lissipabitur omnis ordo ce¬
pulecliritudo religionis xp̃iane ad ni¬
cbilum redigetur. & turpitudo ma¬
gua suecedet scẽdum infirmitatem
nr̃i temporis loquor. quiꝰ deinceps
in abitu uel ꝓfessione religionis cõ¬
stitutus stabit. si urgeri ceperit
stimulis carnis suȩ sicut natura
mertalis oe corruptioni obnoria
pati consueuit. & dixerit e cogita¬
tio sua non poteris resistere tam
quattuor. aut octo dieb. aut etiã
unius mensis. aut unius anni
spacio. bellum tibi indicerunt. sed
quam dui uius super terram qͣn¬
diu carnem mortalem portas.
quamdiu sentire poteris non te de¬
serẽt. non tibi pacem dabunt aut
requiem semꝑ intentionem tuam
oppriment cogitationem tuam
auertent. ut nũquã mentem libe¬
ram. aut uoluntatem puram ad
deum erigere possis. Uide ergo qͥa
& hoc scłm ꝑdis. & futurũ non
adquiris. Melius tibi saltim esset
uel ista tormenta deuitare quam

Expanded text:
tem suam explendam festinantes. tem suam explendam festinantes. Ita dissipabitur omnis ordo, epulchritudo religionis Christianae ad nihilum redigetur, et turpitudo magna succedet. Secundum infirmitatem nostri temporis loquor. Quis deinceps in habitu vel professione religionis constitutus stabit, si urgeri coeperit stimulis carnis suae, sicut natura mortalis et corruptioni obnoxia pati consueverit, et dixerit ei cogitatio sua: non poteris resistere tam quatuor aut octo diebus; aut etiam unius mensis, aut unius anni spatio bellum tibi indixerunt, sed quandiu vivis super per terram, quandiu carnem mortalem portas, quandiu sentire poteris, non te deserent, requiem; semper intentionem oppriment, cogitationem tuam avertent, ut nunquam mentem liberam aut voluntatem puram ad Deum erigere possis. Vide ergo quod et hoc saeculum perdis et futurum non acquiris. Melius tibi saltem esset vel ista tormenta devitare quam
Abbreviated transcription (Latin):
uirl urores duxeruit coniugia esse
uera &e rata esse debere intantũ ut solui
omnino non possint. quamuis aculpa
defendi non possint: E cce crgo dicamꝰ
quia ita est. & ita sentire oe tenere
oportet. Non habemus rationem ali¬
quam qua iufringere possimus aut
infirmare. tam euidentem rationẽ
& auctoritatem. Tenemur necessita¬
te. ut ita sentiamus & teneamus.
Uidete quid sequitur. Sihoc ꝓmul¬
gatum fuerit. & audierint homines
quia ita tenet ecclesia. quod lapsi a
proposito ce ꝓfessione continentis
si coniugia mierunit separari non
possunt. noq cõgere cos pot̾ eccła
ut ad propositum continentiȩ seruã¬
dum reuertãtur. nichil deinceps sta¬
bile aut ratum esse poterit. Non
ordo uel ambitus. non deniq uotũ
aut ꝓtellso ulla tenere poter ui
homines frena pudiciciȩ larent .e
ruant in desideria sua. uel cuius
fastidiare ceperit bonum in quo
sunt. libertatem quęrentes. uel
cum temptati fuerint forte. de ma¬
lo ui quo nondum sunt ad uolupta¬

Expanded text:
 uxores duxerint, conjugia esse vera et rata debere esse, in tantum ut solvi omnino non possint, quamvis a culpa defendi non possint? Ecce ergo dicamus quod ita est, et ita sentire et tenere oportet. Non habemus rationem aliquam qua infringere possimus, aut infirmare tam evidentem rationem et auctoritatem. Tenemur necessitate, ut ita sentiamus et teneamus. Videte quid sequitur. Si hoc promulgatum fuerit et audierint homines quia ita tenet Ecclesia quod lapsi a proposito et professione continentiae, si conjugia inierint, separari non possunt, nec cogere eos potest Ecclesia ut ad propositum continentiae servandum revertantur, nihil deinceps stabile aut ratum esse poterit. Non ordo vel habitus, non denique votum aut professio ulla tenere poterunt homines, quin frena impudicitiae laxent et ruant in desideria sua, vel cum fastidire coeperint bonum in quo sunt libertatem quaerentes, vel cum tentati fuerint forte de malo, in quo nondum sunt ad volupta
Abbreviated transcription (Latin):
oe cum uolunt eas seraratas continen.
tiȩ redlere. facunt maritos carum
adulteros ueros cum suss uxorib uiuis
alteras duxerint. Q uaypter ũ possũ qͥdẽ
dicere quod ꝓposito meliore lapsas si
nupserut feminas. adulteria esse ñ
coniugia. sed plane ñ dubitauerim
dicere lapsus & ruinas a castitate
sanctiore quȩ uouetur deo adulterii
esse peiores. Et sic quidem augustinꝰ
dicit. & uidetur manifesta auctori¬
tas. & ratio euidens de qua dubita
nnon possit. Sed ecce dicimus ita
&e ita sentiamus. ut lapse apposito
ce prosessione continentiȩ femine si
nupserint coniugia esse uera. nec sol

Expanded text:
Et cum nolunt eas separatas reddere Et cum nolunt eas separatas reddere continentiae, faciunt maritos earum adulteros veros, cum suis uxoribus vivis alteras duxerunt. Quapropter non possum quidem dicere a proposito meliore lapsas si nupserint feminas, adulteria esse, non conjugia. Sed plane non dubitaverim dicere lapsus et ruinas a castitate sanctiore quae vovetur Deo adulteriis esse pejores. Et sic quidem beatus Augustinus dicit: Et videtur manifesta auctoritas et ratio evidens de qua dubitari non possit. Sed ecce dicamus ita, et ita sentiamus, ut lapsae a proposito et professione continentiae feminae si nupserint c
Abbreviated transcription (Latin):
Non michi uidentur satis acute aed¬
genter considerare quid dicant. Fali¬
enim eos quedã simslitudo ueritanꝰ
Quia enim coniugium xp̃i dicuntꝰ
eligere. que xp̃iana sãctitate non nibe
adulterata est. sieut ipse in euanglia
definiuit. uiuo ergo xp̃o. cui mors
ultra nou dominabitur. quȩ cõnugs¬
um eius eligerat. si homini nubit
adultera est. Qui hec dicunt. acu
te quidem mouentur. sed parum
attendunt hanc argumentationẽ
quanta sequatur absurditas. Cus
laudabiliter etiam uiuente uiro c
eius consensu contuistiam femina
xp̃o uoueat. iam sccundũ istoꝵ sa¬
tionem nulla hoc facere debet. nẽ
ipsum xp̃m quod sentire nefas al
pdulitrum faciat. eui uiuente uiro nu¬
bit. Et post pauca. Fit autem ꝑ hane
minus consideratam opinionem qua
putant lapsaꝵ. a sancto ꝓposito femi¬
naꝵ. si nupserint non esse cõiugia. ñ
paruũ malum ut amaritis separentur
uxores. quasi adultere sint nõ uxores.

Expanded text:
non mihi videntur satis acute ac dnon mihi videntur satis acute ac diligenter considerare quid dicant; fallit eos quippe similitudo veritatis. Quia enim conjugium Christi dicuntur eligere, quae Christiana sanctitate non nubunadultera est, sicut ipse Dominus in Evangelio definivit: vivo ergo Christo cui mors ultra non dominabitur, quae conjugium ejus elegerat, si homini nubit, adte quidem mouentur, sed parum adtendunt hanc argumentationem quanta rerum sequatur absurditas. cum enim laudabiliter etiam uiuente uiro ex eius consensu continentiam femina Christo uoueat, iam secundum istorum rationem nulla hoc faceripsi Christo, quod sentire nefas est, adulterum faciat, cui vivente viro nubit. Et post pauca: Fit autem per hanc minus consideratam opinionem, qua putant lapsarum a sancto proposito feminarum, si nupserint, non esse conjugia, non parvum malum ut a maritis separentur uxores, quasi adulterae sint, non uxores.
Abbreviated transcription (Latin):
sertionis sue. Eugustinus inlibro
de ꝓfessione sc̃ẽ uiduitatis sic art.In
coniugali uineulo si pudicicia conser¬
uatur. lampnatio non timetur.
Sed in uiduali &e in uirginali con¬
tinentia. excellentia muneris am¬
plioris expetitur. Qua expetita &
edlecta. & uoti & debito oblata iã
non solum capescere nuptias. scd
ctiam si non nubatur. nũbere uelle
dampnabile est. Nam ut hoc demon.¬
straret apostelus. non ait. cum in de¬
bere uolunt. habentes inquit dam¬
uationem quonia primã fidem irri¬
tam fecerunt. & si non nubendo tam̃
uolendo. non quia ipse nuptie ua ta¬
hum damnande iudicantur. sed
damyuat᷑ ꝓpositi fraus. damnatur
nacta uoti sides. damnatur non susaq¬
tio abono inferiore. sed ruiua ce bono
superiore. Postremo damuantur tals
uou quia coniugalem fidem posterus
inerunt. sed quia continentiȩ pͥmã
sidem irritam fecerunt. Et post pu¬
ca. Prouideꝰ dicunt talium nuptis.
non esse nuptias. scd potius adultoꝵ

Expanded text:
sertionis suae. Beatus Augustinus in libro sertionis suae. Beatus Augustinus in libro De professione sanctae viduitatis sic ait: In conjugali vinculo si pudicitia conservatur, damnatio non timetur. Sed in viduali et in virginali continentia excellentia muneris amplioris expetitur. Qua expetita et electa et voti debito oblata, jam non solum capessere nuptias, sed etiam, si non nubatur, nubere velle damnabile est. Nam ut hoc demonstraret Apostolus non ait: Cum in debere volunt. Habentes, inquit, damnationem, quoniam primam fidem irritam fecerunt , etsi non nubendo, tamen volendo. Non quia ipsae nuptiae vel talium damnandae judicentur, sed damnatur propositi fraus; damnatur fracta voti fides, damnatur non susceptio a bono inferiore, sed ruina bono ex superiore. Postremo damnantur tales, non quia conjugalem fidem posterius inierunt, sed quia continentiae primam fidem irritam fecerunt. Et post pauca: Proinde qui dicunt talium nuptias non esse nuptias, sed potius adulteria,
Abbreviated transcription (Latin):
mas personas quascumq cõsensum ad¬
inuicem habitum coniugium facere:
Lii nõ minus p̃cipi¬
ti estimatione in con¬
trariam assertionẽ
feruntur intantũ
ut dicant. quelibet ullegiptime
ꝑsone fuerint. Que cuius q ꝓfessioniᷤ
siue ordinis pari consensu adinuicẽ
facto coniuges esse. Non sacerdotes
contiuentiam ꝓffessos. non sũmos
sacerdotes. non monachos. aut sacra
uirgines ab hac lege excipiendos pu¬
tant. & habent isti similiter uerba
quedam scripturaꝵ. quib munire¬
se credunt & confirmare estima¬
tionem suam. Et sunt uere que¬
dam dicta eiusmodi inquib con¬
uenienter hoc intelligi possent. sed
unum aliquod confirmandum¬
asensu unquersoꝵ recelant. Neq enĩ
partem totum. sed totum pars sequs
debet. & si forte iueniatur pars a to¬
to discordans. aut coaptanda est si fie¬
ri potest. aut si ficri non potest abitr¬
encda. Melius enim aparte recedit᷑:
quam atoto. O ptimum autem si
ce pars retinetur .e totum. Hec¬

Expanded text:
s quascunque consensum adinvicem habitum conjugium facere. Alii non minus praecipiti existimatione in contrariam assertionem feruntur, in tantum ut dicant quantumlibet illegitimae personae fuerunt cujuscunque professionis sive ordinis pari consensu adinvicem facto conjuges esse. Non sacerdotes continentiam professos, non summos sacerdotes, non monachos aut sacras virgines ab hac lege excipiendos putant. Sed habent isti similiter verba quaedam Scripturarum quibus munire credunt et confirmare existimationem suam. Et sunt vere quaedam dicta ejusmodi in quibus convenienter hoc intelligi possit, si counum aliquid confirmandumsensu universorum recedant. Neque partem totum sed totum pars sequi debet. Sed si forte inveniatur pars a toto discordans, aut coaptanda est si fieri potest, aut si fieri non potest abjicienda. Melius enim a parte receditur, quam a toto. Optimum autem est si et pars retinetur et totum. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
alias quascũq quib lege xp̃iana
sotiari non poterant. si forte simul
ambo ad fidem ueniant. utrum
ecclesia eius modi copulam tolerare
possit. Sed alia ratio hec est quia
baptismi gr̃a delet non naturã. In
baptismo quod generis est in natu¬
ta sanctificatur. quod criminum
est in culpa excusatur. Propterea
xp̃iana religio concedere non de¬
bet. cum ad iuditium eus per¬
uenerit. quod extra ipsam quidẽ
potuit iuchoari. sed in ipsa non
debet tolerari. E ec uero que supͣ
memorata sunt. de utroq seru
simili modo pensanda sunt. siue scit
uir mulierem. siue mulier uirũ¬

Expanded text:
alias quascunque quibus lege Christiana sociari non poterant, si forte simul ambo ad fidem veniant, utrum Ecclesia ejusmodi copulam tolerare possit. Sed alia ratio hic est, quia baptismi gratia culpam delet, non naturam. In baptismo quod generis est in natura sanctificatur, quod criminis est in culpa excusatur. Propterea Christiana religio concedere non debet cum ad judicium ejus pervenerint, quod extra ipsam quidem potuit inchoari, sed in ipsa non debet tolerari. Haec vero quae supra memorata sunt de utroque sexu simili modo pensanda sunt, sive scilicet vir mulierem suam, sive mulier viru
Abbreviated transcription (Latin):
fit contra ipsum stare non potest. si io
lus legiptime testimonio probari potest.
Postquam ergo demonstrauimꝰ quid
sit ceniugium. & ex quo dicendum
sit coniugium. ut ratum esse debeat:
nũe consequenter. de bonis coniugis
tractandum est. Quod tria sunt bona

Expanded text:
fit contra ipsum stare non potest, si hic fit contra ipsum stare non potest, si hic solus legitimo testimonio probari potest. Postquam ergo demonstravimus, quid sit conjugium, et ex quo conjugium sit dicendum ut ratum esse debeat, nunc consequenter de bonis conjugii tractandum est. CAP. VII. Quod tria
Abbreviated transcription (Latin):
si opus carnalis comertii contra-¬
dicetur. Siquis autem dicat quo¬
modo mulier quȩ non peccauit
cogi possit ad continentiam inuita
uideat & hoc esse de miseria car¬
nis alicuius uoluptate qui se in
prosperitate non cohibet. dignum
est ut in aduersitate dolores illius
portet. Ista mulier quȩ modo di¬
eit se continere non posse. quid
faceret. si maritus eius longa o
continua uel etiam perpetua egri¬
tudine premeretur. Quẽ ergo
non desereret in langore corpori
iacentem. non deserat modo
de iniquitate penitentem. Uel
si forte conditionem carius susti¬
nere non uult legi carnis non subiace¬
at. neq suscipiat ail ielectationem qͥd
pati non uult ad afflictionem. E thec
quidem de occulto consensu coniugis
siue de ceteris quȩ occulta ineo sunt
uel occultancla .e uerenda esse possũt
nobis dicenda fuerunt. Fatemur ergo.
sicut dictum est in consensu maritali
coniugium sanciri. Et quia post ipsũ¬
uel legiptime factum. quicquid aliud

Expanded text:
si opus carnalis commercii contrasi opus carnalis commercii contradiceretur. Si quis autem dicat quomodo mulier quae non peccavit cogi possit ad continentiam invita, videat et hoc esse de miseria carnis a cujus voluptate qui se in prosperitate non cohibet, dignus est ut in adversitate quoque dolores illius portet. Ista mulier quae modo dicit se continere non posse, quid faceret si maritus ejus longa et continua, vel etiam perpetua aegritudine premeretur? Quem ergo non desereret in languore corporis jacentem, non deserat modo de iniquitate poenitentem. Vel si forte conditionem carnis sustnere non vult, legi carnis se non subjiciat, neque suscipiat ad delectationem quod pati non vult ad afflictionem. Et haec quidem de occulto consensu conjugii, sive de caeteris quae in eo occulta sunt, vel occultanda et verenda esse possunt nobis dicenda fuerunt. Fatemur ergo, sicut dictum est, in consensu maritali conjugium sanciri et quod post ipsum legitime factum quidquid aliud