comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊posuit aute illos. Et man¬
ducau̾unt ⁊ saturati sunt:
⁊ sustulerunt septẽ sportas
plenas. Erant aũt qͥ man¬
ducauerunt qͣi quatuor
milia: extra mulieres et ĩ¬
fantes. Et uirtutes quidẽ
domini manifestissime cre¬
dimus esse factas in p̾sen¬
ti: s si aliquid latet ĩ my¬
sterio. ipsa gratia donãte
requiramus. In superiore
enim lectione de quinqz pa¬
nib ⁊ duob piscib quĩqi
milia hominũ satiauit:
bas ut euntes in castella e¬
mant sibi escas. hic penit᷑
tacent discipuli: s ip̃e dñs
pro eis est sollicitus. Uidea¬
mus quare tacent:qr nec¬
dum missi fuerant predi¬
care gentib. s potius ad
oues perditas domꝰ isrł p̾
or ergo illa parabola perti¬
net ad iudeos: ista uo ad gẽ¬
tes.Ibi quinq panes fuert:
hoc est quinq libri moysi.
Dic ergo septem panes:
qui sunt septiformis spẽ
dei. sicut ait sanctus ysaias
proph̃a. spiritus sapientie
⁊ intellectus. sp̃e ꝯsilii ⁊ for

Expanded text:
et posuit ante illos. Et manet posuit ante illos. Et manducaverunt, et saturati sunt, et sustulerunt septem sportas plenas. Erant autem qui manducaverunt quasi qumillia, extra mulieres et infantes . Et virtutes quidem Domini manifestissime credimus esse factas in praesenti; sed quid lateat in mysterio ipsius gratia donante requiramus. In superiori enim lectione de quinque panibus et duobus piscibus quinque millia hominum satiavit: bas, et euntes in castella emant sibi escas . Hic penitus tacent discipuli; sed ipse Dominus pro eis sollicitus est. 672 Videamus quare tacent. Quia necdum missi fuerant praedicare gentibus, sed potius ad oves perditas domus Israel. Prior ergo illa parabola pertinet ad Judaeos; ista vero ad gentes. Ibi quinque panes fuerant, hoc est quinque libri Moysi; hic vero septem panes, qui sunt septiformis Spiritus dona, sicut ait S. Isaias propheta: Spiritus sapientiae et intellectus, Spiritus co
Abbreviated transcription (Latin):
in natinitate. in passione.
tre ⁊ filio ⁊ spiritu sancto.
Perseuerare enim perma¬
nere est in confessione: sic̃
ipse dominus ait. Qui au¬
tem perseuerauerit usqz
in finem: hic saluus erit.
Dicit ergo dominus. non
habent quod manducent:
quia legem non habent.
Et dimittere eos ieiunos
nolo ne deficiant in uia:
ut qui per fidem xp̃i credi¬
derunt. per fidem xp̃i pas¬
cerentur. Quidam aũt ex
hiis delonge uenerunt. Lõ¬
ge enun erant gentes a dõ
errando per ydola: ⁊ modo
omnis qui peccat longe ẽ
Unde istos quis poterit sa¬
turare panib in solitudĩe:
Adhuc apłos tenebat in cre¬
dulitas. donec mysteria re¬
uelarentur: nec recordabã¬
tur quid fecerat de quinq
panib ⁊ du ob piscib. Et
interrogauit eos ihc: quot
pa nes haberent. Qui dixe¬
runt. Septem. Et p̃cepit
turbe: ut discumberẽt suꝑ
terram. Et accipiens pa¬
nes gratias egit: ⁊ dedit
discipulis ut apponerent.¬
⁊ pisces similiter benedixit.

Expanded text:
in nativitate, in passiin nativitate, in passiet in Spiritu sancto. Perseverare enim, permanere est in confessione, sicut ipse Dominus ait: Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Dicit ergo Dominus, Non habent quod manducent: quia Legem non habent: et dimittere eos jejunos nolo, ne deficiant in via; ut qui per fidem Christi crediderunt, per fidem Christi salvarentur. Quidam autem ex his de longe venerunt. Longe enim erant Gentes a Deo, errando per idola. Et modo omnis qui peccat, longe esUnde istos quis poterit saturare panibus in solitudine? Adhuc Apostolos tenebat incredulitas, donec mysteria revelarentur: nec recordabantur quod fecerat de quinque panibus et duobus piscibus. Et interrogavit eos Jesus quot panes haberent. Qui dixerunt, Septem. Et praecepit turbae, ut discumberent super terram. Et accipiens panes gratias egit, et dedit discipulis suis ut apponerent. Et pisces similiter benedixit,
Abbreviated transcription (Latin):
nec haberent qd̃ manduca¬
rent: conuocatis discipłis
ait. Misereor turbe huic.
S requiramus qd̃ ait supe¬
rius: in illis dieb cum tur¬
ba multa esset. Superius
enim accesserunt iuudei ad
saluatorem accusantes di¬
scipulos eius. eo quod non
lotis manib manducarẽt.
quod dominus redarguit:
quia ea que de corde mala
procedunt ea potius homi¬
nem coinquinarent. Et re¬
lictis illis uenit in fimbus
gentium. ubi mulier cha
pro filia sua id est ecclesia
dominum deprecatur. que
tam diu postulauit.donec
acceperit quod petebat. Post
hec iterum curauit surdũ
⁊ mutum. Ergo in hiis diebꝰ
cum multitudo ppłi contur¬
rissent: nec haberent quod
manducarent. Hic spu̾a¬
liter debemus intelligere:
ideo non habebant qd̃ mã¬
ducarent. quia gentes nõ¬
legem habebant. id est qͥn¬
qz libros moysi. nõ ꝓph̾as.
non predicationẽ saucti io¬
hanns. quia gentes non
per legem. s per fidem ue¬
nerunt ad saluatorem. Idõ
triduo perseuerant: hoc ẽ

Expanded text:
nec haberent quod manducarent; convocatis discipulis, ait illis: Misereor turbae huic . Sed requiramus quod ait superius: In illis diebus cum multa turba esset. Superius enim accesserunt Judaei ad Salvatorem, accusantes discipulos ejus eo quod non lotis manibus manducarent. Quos Dominus redarguit, quia quae de corde mala procedunt, ea potius hominem coinquinarent. Et relictis illis, venit in finibus gentium, ubi mulier Chanpro filia sua, id est Ecclesia, Dominum deprecatur; quae tandiu postulavit donec acciperet quod petebat. Post haec iterum curavit mutum et surdum. Ergo in his diebus, cum multitudo populi concurr, quod non haberent quod manducareut: hic spiritualiter debemus intelligere; quod ideo non habebant quod manducarent: quia Gentes Legem non habebant, id est, quinque libros Moysi, non Prophetas, non praedicationem sancti Joannis; quia Gentes non per Legem, sed per fidem venerunt ad Redemptorem. Ideo triduo perseverant, hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
maxime circa seruos xpi
seruitia debita. obsequia re¬
ligiosa: redduntur enĩ non
dantur dicente apło. Si nos
uobis spu̾alia seminauimꝰ.
magnum est si carnalia ue¬
stra metamus. Bona sunt.
Exhortamur adhec: et ĩ uer¬
bo domini edificamus uos.
Nolite pigri ẽẽ ad suscipien¬
dos scõs. Aliquando nescien¬
tes. suscipiendo quos nesci¬
unt. angelos susceperunt.
Bona sunt hec: melius est
tamen quod elegit mama.
Illud enim habet ex nc̃cita¬
te occupationem. illud aut
ex caritate suauitatẽ. Nult
homo occurr̾e quando mi¬
nistrat. et aliquando non
potest. Queritur quod de¬
est: paratur quod ad est.
Distenditur animꝰ. Nam si
iutorium sororis non popo¬
sceret. Multa sunt. diuersa
sunt: quia carnalia sunt.
quia temporalia sunt: ⁊ si
bona sunt: transitoria sũt.
onus necessitatis. eterne
dulcedo ueritatis. Non au¬
feretur ab ea quod elegit.
non auferetur: s tamẽ au¬
getur. In hac autem uita
augetur. in alia aũt uita
perficietur. Num qͣm aufe

Expanded text:
maxime circa sanctos Dei servitia debita, obsequia religiosa. Redduntur enim, non dantur, dicente Apostolo, Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si carnalia vestra metamus ? Bona sunt, exhortamur ad haec, et in verbo Domini aedificamus vos, nolite pigri esse ad suscipiendos sanctos. Aliquando nescientes, suscipiendo quos nesciebant, Angelos susceperunt . Bona sunt haec: melius est tamen quod elegit Maria. Illud enim habet ex necessitate occupationem: istud autem ex charitate suavitatem. Vult homo occurrere quando ministrat; et aliquando non potest: quaeritur quod deest, paratur quod adest; distenditur animus. Nam si utorium sororis non posceret. Multa sunt, diversa sunt, quia carnalia sunt, quia temporalia sunt: etsi bona sunt, transitoria sunt. onus necessitatis: aeterna est dulcedo veritatis. Non auferetur ab ea quod elegit. Non aufertur, sed tamen augetur. In hac autem vita augetur, in alia vita perficietur, nunquam aufer
Abbreviated transcription (Latin):
teris. stricto eum gladio pe¬
teret: reiecto pallio nudam
ceruicem percussori p̃buit.
Nec cunctatus est ferire gẽ¬
tilis. s cum dexteram altiꝰ
extuliss: resupinus ruit.
consternatus q diuino nu¬
tu ueniam precabatur. ¶Nõ
dissimile huic fuit illud. c̃
eum ydola destruentem cul¬
tro quidam ferire uoluis¬
set: ipso ictu ferrum ei de
manib excussum non cõ¬
paruit. Plerumq autem
contradicentib sibi rusticis
ne eorum fana destrueret.
ita predicatione sc̃a genti¬
lium animos mitigauit.
ut luce eis ueritatis osten¬
sa. ipsi sua templa subuer¬
terent. Curationum uero
tam potens in eo gr̃a erat.
ut nullus fere ad eum egͦ¬
tus accesserit: qui non con¬
tinuo receperit sanitatẽ.
dira paralisis egritudine
tenebatur. tta ut iam per
humanos usus corporis of¬
ficio fungeretur: omui ex
parte premortua. uix tenui
spiritu palpitabat. Tristes
ad solam funeris expecta¬
tionem assistebant ꝓpinqͥ.
cum subito nũtiatur: ad

Expanded text:
teris stricto eum gladio peteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut iam per humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua, vix tenui spiritu palpitabat. Tristes ad solam funeris exspectationem assistebant propinqui, cum subito nuntiatur ad
Abbreviated transcription (Latin):
Ouirum ineffabilem. nͨ
labore uictum nec morte
uincendum: qui in nullã
se partem pronior inclina¬
uerit. nec mori timuerit
nec iuuere recus auerit.¬
¶ Itaq cum iam per aliqͦt
dies ui febrium teneretur.
non tamen a dei opere ces¬
sabat. Pernox in oratõnib
⁊ uigiliis fatiscentes artus
spirĩtui seruire cogebat: no¬
bili illo stratu suo in cinere
⁊ cilitio recubans. Et cum
a discipulis rogaretur. ut
saltem uilia sibi sineret stͣ¬
menta supponi. non decet
inquit filii xp̃ianũ nisi in
cinere mori. Ego siuobis a¬
luid exemplum relinquo.¬
ipse peccaui. Oculis ac ma¬
na dirueret. Tunc subito
ei duo angeli hastati atq
scutati. instar militie cele¬
stis se obtulerunt: dicenteᷤᷤ¬
se missos a domino. ut ru¬
sticam multitudinẽ fuga¬
rent. Ita regressus ad ui¬
cum. inspectantib genti¬
chra redegit in puluerem.
plum itidem euerteret. fu¬
rens gentilium rusticoꝵ
in eum irruit multitudo.
Cumq unus audatior ce¬

Expanded text:
o uirum ineffabilem, nec o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior inclinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium teneretur, non tamen ab opere Dei cessabat: pernoctans in orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamena dirueret. Tum subito ei duo angeli hastati atque scutati instar militiae coelestis se obtulerunt, dicentes: missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugaret. ita regressus ad uicum, inspectantibus genticra redegit in puluerem. plum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ce
Abbreviated transcription (Latin):
est: bonam hanc uirtutũ
suarum consummatõnẽ
existimans si pacẽ ecclesie
redditam reliquisset. Iter
ne conspicatur piscium p̃¬
borum. ut eum cui innata¬
bant gurgitem relinquẽ¬
tes. aridas peterent deser¬
tasqz regiones: eo nimi¬
rum circã aues illas usꝰ
imꝑio. quo demones fu¬
gare ꝯsueuerat. Ita grege
fc̃o omnes in unũ ille uolb¬
cres congregate. relicto flu¬
mine moutes siluas qz pe¬
ris cepit repente destitui:
conuocatisq discipulis
inlicat se iam resolui.
Tunc uero meror ⁊ lustus
omnium. uox una plan¬
gentium. Cur nos pater
deseris. aut cui nos deso¬
latos relinquis: Inuadẽt
enim gregem tuũ lupira¬
tibi premia tua nec dila¬
ta minuentur: nr̃i potiꝰ
ille motus hiis fietib lacri¬
masse perhibetur. Conuer
Domine si adhuc ppło tuo
sum necessarius. fiat uo
luntas tua. Iam satis est
quod huc usq certaui. s
si adhuc in eodem labore
pro castris tuoꝵ stare me
precipis. non recuso nec fa¬
tiscentem causabor etatẽ.

Expanded text:
auit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita ne conspicatur piscium prbo, ut eum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. ita grege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque peris coepit repente destitui, conuocatisque fratribus indicat se iam resolui. tunc uero maeror et luctus omnium et uox una plangdeseris, aut cui nos desolatos relinquis? Invadent enim gregem tuum lupi ratibi praemia tua, nec dilata minuentur; nostri potius ille motus eorum fletibus lacrymasse perhibetur; conversDomine, si adhuc populo tuo sum necessarius, nolitiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem.
Abbreviated transcription (Latin):
nostrum tu ronensem põ¬
tificem occurramꝰ. Cumq
illi uenientes portam ciuii¬
tatis in grederentur. ecce
istum per aliam portam
mortuum efferebant. Qͦ
regressus est. septem post
quadragesimũ septimũ
ep̾atus annum defuncto.
sanctus eustochius succes¬
sit magnifice scĩtatis.

Expanded text:
nostrum Turonicum ponnostrum Turonicum pontificem occurramus. Cumque illi venientes portam civitatis ingrederentur, ecce istum per aliam portam mortuum efferebant. Quo regressus est, septem postequadragesimum septimum episcopatus annum defuncto sanctus Eustochius successit, magnificae sanctitatis
Abbreviated transcription (Latin):
patior quia peceaui in san¬
cto dei. et eum delirum et a¬
mentem uocaui: cuius uir¬
cuiis abscessum alunt turo¬
nici sacerdoti suo. Hade post
eum ⁊ exerce negociũ tuũ.
Qui si eum prosequirtus ñ
fueris a nostro omniũ con¬
temptu humiliaberis. Iusti¬
manus uero egressus a tu¬
ronis. uercellis ytalie ciui¬
tatem aggressus: iudicio
dei percussus. obiit peregͥ¬
nus. Turonici eius obitũ
audientes. ⁊ in sua malitia
perdurantes: armentium
in eus loco constituunt. At
brictius ep̃c romam ueniẽs
cuncta que pertulerat pape
refert. Qui ad sedem apłi¬
cam residens. plerumq miᷤ
mo igitur regressus anno
a roina cum auctoritate
pape illius turoms redire
disponit. heniens autẽ ad
nomen laudiaco. sexto ab ur¬
be miliario mansionẽ acce¬
pit. Armentius uero febre
corripitur. mecdia aũt noc-¬
te spiritum exalauit. Qd̾
protinus brictio epõ per ui¬
sum reuelatum est. Qui a¬
it suis. Surgite uelotius.
ad tumulandum fratrem

Expanded text:
patior, quia peccavi in sanpatior, quia peccavi in sanctum Dei et eum delerum et amentem saepe vocavi; cuius vicuius abscessum aiunt Toronici sacerdoti suo: 'Vade post eum et exere negotium tuum, quia, si eum prosecutus non fueris, a nostro omnium contemptu humiliaberis' Iustinianus vero egressus a Turonus, Vircellis Italiae civitatem adgressus, iudicio Dei percussus, obiit peregrinus. Toronici eius obitum audientes et in sua mperdurantes, Armentium in ejus loco constituunt. At Briccius episcopus Romam veniens, cuncta quae pertulerat papae refert. Qui ad sedem apostolicam residens, plerumque Mismo igitur regressus anno a Roma, cum auctoritate papae illius, Turonos redire disponit: et veniens ad n est Laudiacum, sexto ab urbe milliario, mansionem accepit. Armentius vero febre corripitur, et media nocte spiritum exhalavit. Quod protinus Briccio episcopo per visum revelatum est, qui ait suis: Surgite velocius, ut ad tumulandum fratrem
Abbreviated transcription (Latin):
lo prostratus orauit. Dein¬
de egram intuens dari si¬
bi oleum postulauit. Q d̃
cum benedixisset. in os pu¬
elle uim sancti liquoris in¬
fudit: statimq uox recdli¬
ta est. Tum paulatun sin¬
gula contactu euis ceper̃t
membra uiuiscere. donec
teste surrexit. Eodem tem
nio coi reptus. dolendo exi¬
tu cruciabatur. Rogatus
ergo martinus ut ei mañ
et gentilis domum adire ñ
puero demon ess exactus.
xp̃ianum fore. Ita martinꝰ
imposita manu puero. ĩmũ
iuso tetradius dum̃ nr̃m.
stitit. dicens horribile in a¬
trio domus demoniũ se ui¬
dere. Cui cum ut discederet
imperaret. quemdam e fa¬
tib miser cepit. et obuios
stare ei imꝑat. S cum dẽ¬
tib fremeret. hyantiq ore
morsum minaretur: digi¬
tos ei martinus intulit. si
habens inquiens aliquid
potestatis: hos deuora. Tc̃
uero ac si candens ferrum
faucib accepisset. longere
nianum ep̃m constituunt.
Deniq brictius rome urbis
papam expetiit. flens et eiu¬
lans atq dicens. Merito hec

Expanded text:
lo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedixisset, in os puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singula contactu eius coeperunt membra uiuescere, donec teste surrexit. Eodem tempo correptus dolendo exitu cruciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum et gentilis domum adire pospuero daemon fuisset exactus, christianum fore. Ita Martinus imposita manu puero, immundum viso Tetradius Dominum stitit, dicens: horribile in atrio domus daemonium se videre. Cui cum ut discederet imperaret, quemdam e fatibus miser coepit, et obuios stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reatu constituunt. Denique Brictius Romanae urbis papam expetiit, flens et eiulans atque dicens: 'Merito haec
Abbreviated transcription (Latin):
rauit ad dominũ: ut quis
ẽẽt uel cuiuus meriti sepul¬
tus ostenderet. Tum conu̾¬
sus ad leuam. uidet prope¬
umbram assistere sordidã
trucem: imperat nomẽ mĩ¬
tumq ut loqueretur. No
fuisse ob furtum percussũ:¬
et uulgi errore celebratũ.
geret. ut rusticam manũ¬
⁊ agitante uento linthea¬
mina corpori suꝑiecta uoli¬
ficioꝵ ritus agi credens. ele¬

Expanded text:
ravit ad Dominum, ut quis esset, vel cujus meriti sepultus, ostenderet. Tum conversus ad laevam vidit prope assistere umbram sordidam, trucem. Imperat, nomen meritumque ut loqueretur. Nomfuisse, ob scelera percussum, vulgi errore celebratum; eret. tamen quia rusticam manu agente uento lintea corpori superiecta uolificiorum ritus agi cred
Abbreviated transcription (Latin):
esset annorum quindecim.
uo comite contentꝰ. cui tam̃
uersa uice dominus seruie¬
bat: adeo ut plerumq ⁊ cal
ciamenta ipse detraheret ⁊
detergeret. cibum una cape¬
rent: hic tamen sepius mi¬
nistraret. Trienniũ fere añ
baptisma in armis fuit. in¬
reger tamen abhiis uiciis
quib illud hominũ genus
implicari solet. Multa illi
circa cõmilitones benigni¬
tas. mira caritas: patien¬
tia uero atq humilitas ul¬
tra humanum modum.
frugalitate ita usus est:

Expanded text:
esset annorum quindecim, esset annorum quindecim, uo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adciamenta ipse detraheret et ipse detergeret; cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. Triennium fere ante baptisma in armis fuit, integer tamen ab iis vitiis, quibus illud hominum genus implicari solet. Multa illi circa commilitones benignitas, mira caritas; patientia vero atque humilitas ultra humanum modum. Nam frugalit
Abbreviated transcription (Latin):
Gitur martinus sabarie pã¬
nomatum oppido oriundus
fuit. s intra ytaliam tycini
altus est: parentib secund̃
seculi dignitatem non infi¬
mis gentilib tamen. Pater
eius miles primii. post tri¬
bunus militum fuit. Ipse
armatam militiam in ado¬
lescentia sequutus. int̾ sco¬
lares alas sub rege constan¬
tio deinde sub iuliano cesa¬
re militauit. Non tamẽ spõ¬
ce quia a primis fere annis
diuinam potius seruitutẽ
sacra illustris pueri inspi¬
rauit infantia. Nam cum
esset annoꝵ decem. inuitis
parentib ad eccl̃iam cõfu¬
git. seq cathũcuminũ fie¬
ri postulauit. Mox mirum
in modum totus in dei ope¬
re conuersus. cum eẽt an¬
norum duodecim: heremũ
concupiuit. fecisset uotis
satis. si etatis infirmitas
non obstitiss. Animus tam̃
aut circa monastia aut cir¬
ca ecclesiam erat semper in¬
tentus. ¶Cum elictum es¬
set a regib ut uetera noꝵ fi¬
lii ad militiam scriberentur.
prodente patre qui felicibus
eius actib inuidebat: cum

Expanded text:
gitur Martinus Sabaria Pannoniarum oppido oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini alius est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. Pater ejus miles primum, post tribunus militum fuit. Ipse armatam militiam in adolescentia secutus, inter scholares alas sub rege Constantio, deinde sub Juliano Caesare militavit: non tamen sponte: quia a primis fere annis divinam potius servitutem sacra illustris pueri spiravit infantia. Nam cum esset annorum decem, invitis parentibus ad ecclesiam confugit, seque catechumenum fieri postulavit. Mox mirum in modum totus in Dei opere conversus, cum esset annorum duodecim, eremum concupivit: fecissetque votis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. Animus tamen aut circa monasteria, aut circa ecclesiam semper ined cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam scriberentur prodente patre, qui felicibus eius actibus inuidebat, cum
Abbreviated transcription (Latin):
me tunica mea. quomodo
induar illa: Laui pedes
meos. quomodo inquina¬
bo illos: Dilectus meus mi¬
sit manum suam per fora¬
men ⁊uenter meus intre¬
muit ad tactum eius. Sur¬
rexi ut aperirem dilecto
meo. manus mee stillaue¬
runt myrram: digiti mĩ
pleni myrra probatissima.
pessulum hostii mĩ aꝑui
dilecto meo. At ille declina¬
uerat atq transierat. Aĩa
mea li que fẽa est: ut dilectꝰ

Expanded text:
tunica mea quomodo induar illa lavi pedes meos quomodo inquinabo illos dilectus meus misit manum suam per foramen et venter meus intremuit ad tactum eius surrexi ut aperirem dilecto meo manus meae stillaverunt murra digiti mei pleni murra probatissima pessulum ostii aperui dilecto meo at ille declinaverat atque transierat anima mea lique
Abbreviated transcription (Latin):
sponsa. ortus conclusus fõs
signatus. Emissiones tue
paradysus maloꝵ punico¬
rum. cum pomoꝵ fructib.
Cypri cum nardo. nardus
⁊ crocus. fistula ⁊ cynamo¬
mum cum inu̾sis lignis
lybani. Mirra ⁊ aloe cum oĩ¬
b primis uuguentis. fõs
ortorum putens aqͣꝵ ui

Expanded text:
onsa, hortus conclusus, fons signatus. Emissiones tuae paradisus malorum punicorum cum pomorum fructibus. Cypri cum nardo, nardus et crocus, fistula et cinnamomum cum universis lignis Libani, myrrha et aloe cum omnibus primis unguentis. Fons hortorum: puteus aquarum
Abbreviated transcription (Latin):
dum est: quomodo dicatur.
hii qui uolunt ad uos trã¬
sire non possint. Quia enĩ
hii qui in inferno sunt ad
beatorum sortem transire
cupiant dubium non est:
qui uo̾ iam in beatitudĩs
sorte suscepti sunt. quo pa¬
cto ditcitur. quia transire
ad eos qui in inferno cru¬
ciantur uolunt.: S sicut
transire reprobi ad electos
cupunt. id est ad supplici¬
orum suorum afflictione
migrare: ita ad afflictos
atq in tormentis positos
transire uistor est mente
ire per misericordiam. eos¬
q uelle liberare. S qui uo¬
lunt abeatoꝵ sede ad af¬
flictos atq in tormentis po¬
sitos transire non possunt:
quia ustoꝵ anime etiam

Expanded text:
dum est quomodo dicatur, ut dum est quomodo dicatur, ut hi, qui volunt ad vos transire non possint, quia enim hi, qui in inferno sunt, ad beatorum sortem transire cupiunt, dubium non est, qui vero jam in beatitudinis sorte suscepti sunt quo pacto dicitur quia transire ad eos, qui in inferno cruciantur, volunt? Sed sicut transire reprobi ad electos cupiunt, id est, a suppliciorum suorum afflictione migrare, ita ad afflictos atque in tormentis positos transire justorum est, mente ire per misericordiam, eosque velle liberare, sed qui volunt de beatorum sede ad afflictos atque in tormentis positos transire, non possunt, quia justorum animae quam
Abbreviated transcription (Latin):
retur. S mala lazari pur¬
gauit ignis inopie. ⁊ bona
diuitis remuneranit feli¬
citas transenntis uite. Il¬
lum paupertas afflixit ⁊¬
tersit: istum habundatia
remunerauit ⁊reppulit.
Quicunq ergo bene ĩ hoc
seculo habetis: cum uos
bona egisse recolitis. ualde
de ipsis pertimescite. ne ꝯ¬
cessa uobis prosperitas. eo¬
rumdem sit remuneratio
bonorum. Et cum quoslib
pauperes nonnulla repre¬
hensibilia perpetrare con¬
spicitis. nolite despicere.
nolite desperare. quia for¬
tasse quod superfluitas
tenuissime prauitatis in
quinat. caminus pauꝑ¬
tatis purgat. De uob̾ om¬
nino pertimescite. quia
non nulla etiam male ac.¬
ta prospera uita sequuta
est. de illis uero sollicite pẽ¬
sate. qr eorum uitam ma¬
gistra paupertas cruciat.
quo usq ad uite rectitudi¬
nem perducat. Sequitur
⁊ in hiis omnib inter nos
⁊ uos chaos magnum fir¬
matum est: ut hii qui uo
sint. neq inde huc transme¬
are. Qua in re ualde querẽ¬

Expanded text:
retur. Sed mala Lazari purretur. Sed mala Lazari purgavit ignis inopiae, et bona divitis remuneravit felicitas transeuntis vitae. Illum paupertas afflixit et tersit, istum abundantia remuneravit et repulit. Quicunque ergo bene in hoc saeculo habetis, cum vos bona egisse recolitis, valde de ipsis pertimescite, ne concessa vobis prosperitas eorumdem remuneratio sit bonorum. Et cum quoslibet pauperes nonnulla reprehensibilia perpetrare conspicitis, nolite despicere, nolite desperare, quia fortasse quod superfluitas tenuissimae pravitatis in quinat, caminus paupertatis purgat. De vobis omnimodo pertimescite, quia nonnulla etiam male acta prospera vita secuta est. De illis vero sollicite pensate, quia eorum vitam etiam magistra paupertas cruciat, quousque ad rectitudinem perducat. 7. Sequitur: Et in his omnibus inter nos et vos chaos magnum firmatpossint, neque inde huc transmeare. Qua in re valde quaeren
Abbreviated transcription (Latin):
pauper. simul hunc ⁊ pau¬
pertas ⁊ egritudo tabefecit.
atq insuper uidebat pro¬
cedentem diuitem ab obse¬
quentib cuneis fulcrrri.
⁊ se in infirmitate ⁊ ino
similiter m ala. nunc aũt
hic ꝯsolatur: tu uero cruci¬
aris. Ista fratres kiñi sen¬
tentia. panore potius iudi¬
get quam expositione. Nã
si qui estis qui in hoc mũ¬
do exterioris boni aliquid
accepistis. ipsum ut ita
dicam donum exterius
pertimescere debetis ne xo¬
bis pro quorumdam ur̃o¬
rum actuum recompen¬
satione sit datum. ne iu¬
dex qui hic bona exteriora
restituit a retributione bo¬
ni intimi repellat. ne ho¬
nor hic uel diuitie nõ ad¬
iumentum uirtutis s re¬
muneratio sit laboris. Et¬
ce enu dum dicit᷑. recepi¬
sti bona in uita tua indi¬
catur ⁊ diues iste boni a¬
liquid habuisse. ex quo
in hac uita bona receperit.
rursumq dum delazaro
dicitur quia recepit ma¬
la. profecto monstratur
⁊ la zarus habuisse ma¬
lum aliquod quo purga¬

Expanded text:
pauper, simul hunc et paupauper, simul hunc et paupertas et aegritudo tabefecit. Atque insuper videbat procedentem divitem obsequentibus cuneis circumfulciri, et se in infirmitate et inosimiliter mala. Nunc autem hic consolatur, tu vero cruciaris. Ista, fratres mei, sententia pavore potius indiget, quam expositione. Nam si qui estis qui in hoc mundo exterioris boni aliquid accepistis, ipsum, ut ita dicam, donum exterius pertimescere debetis, ne vobis pro quorumdam vestrorum actuum recompensatione sit datum, ne judex qui hic bona exteriora restituit a retributione boni intimi repellat, ne honor hic vel divitiae, non adjumentum virtutis, sed remuneratio sint laboris. Ecce enim dum dicitur: Recepisti bona in vita tua, indicatur et dives iste boni aliquid habuisse, ex quo in hac vita bona reciperet. Rursumque dum de Lazaro dicitur quia recepit mala, profecto monstratur et Lazarus habuisse malum aliquod quod purga
Abbreviated transcription (Latin):
onem pauper. s dum ege¬
num ⁊ ulceratum ante ia¬
nuam diuitis ⁊ deliciis af¬
fluentis posuit. in una ea¬
demq re ⁊ ex uisione pau¬
peris non miserenti diui¬
ti cumulum dampnatõis
intulit. et rursũ ex uisiõe
diuitis temptatum cotidie
pauperem probauit. Quã¬
tas namq hunc egenũ.
⁊ uulnerib obsessum tẽ¬
tationes creditis in sua
cogitatione tolerasse. cum
ipse egeret pane. ⁊ nõ ha¬
beret etiam salutem. atq
ante se liuitem cerneret
salutem ⁊ delicias hab̾e nõ
uoluptate. se dolere ⁊ frigo¬
re affici. illum gaudere cõ¬
spiceret. bysso ⁊ purpura
uestiri. se deprimi uulne¬
rib. illum defluere accep¬
tis rebus. se egere. illum.
nolle largiri. Quantus pr¬
tamus fratres kmñi tunc
in corde pauperis tumultꝰ
temptationis fuit. cui cer¬
te poterat ad penam suffi¬
cere paupertas. etiam si
sanus fuisset: rursũ suf¬
fetisset egritudo. etiam si
subsidium adesset: Sed
ut probaretur amplius

Expanded text:
onem pauper. Sed dum egeonem pauper. Sed dum egenum et ulceratum ante januam divitis et deliciis affluentis posuit, in una eademque re et ex visione pauperis 1656 non miserenti diviti cumulum damnationis intulit, et rursum ex visione divitis tentatum quotidie pauperem probavit. Quantas namque hunc egenum et vulneribus obsessum tentationes creditis in sua cogitatione tolerasse, cum ipse egeret pane, et non haberet etiam salutem, atque ante se divitem cerneret salutem et delicias habere cum voluptate; se dolore et frigore affici, illum gaudere conspiceret, bysso et purpura vestiri; se deprimi vulneribus, illum diffluere acceptis rebus; se egere, illum nolle largiri? Quantus putamus, fratres mei, tunc in corde pauperis tumultus tentationis fuit, cui certe poterat ad poenam sufficere paupertas, etiamsi sanus fuisset; et rursum suffecisset aegritudo, etiamsi subsidium adesset? Sed ut probaretur amplius
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute superbientib in fi¬
ne dicturus est. Nescio nos
unde sitis: discedite a me
omnes operarii iniquita¬
tis. At contra moysi dicit᷑.
Noui te ex nomine. Ait gͦ
de diuite homo quidam:
ait de paupere egeno. no¬
mine lazarus. Ac si aper¬
te dicat. Pauperem humi¬
lem scio: superbum diui¬
tem nescio. Illum cogni¬
tum per approbationem
habeo: hunc per iudiciũ
reprobationis ignoro.Pẽ¬
sandum nobis est etiam
conditor noster omĩa qͣn¬
ta ꝯsideratione dispensat.
Nna etenim res non pro
una re agitur. Nam ecce
plenus ulceribz mendicus
lazarus:ante ianuam di¬
uitis iacet. Qua de renna:
dominus duo iudicia exple¬
uit. Habuisset enim for¬
tasse aliquam excusatõnẽ
diues. si lazarus pauper
⁊ ulcerosus ante eius ianu¬
am non iacuisset:si remo¬
tus fuisset. si eius inopia
non esset ui suis oculis im¬
portuna. rursum silonge
esset dines ab oculis ulce¬
rosi pauperis. minorẽ tole¬
rasset in animo temptati¬

Expanded text:
virtute superbientibus in fivirtute superbientibus in fine dicturus est: Nescio vos unde sitis; discedite a me, omnes operarii inquitatis . At contra Moysi dicitur: Novi te ex nomine tuo . Ait ergo de divite: Homo quidam. Ait de paupere: Egenus nomine Lazarus. Ac si aperte dicat: Pauperem humilem scio, superbum divitem nescio. Illum cognitum per approhabeo, hunc per judicium reprobationis ignoro 4. Pensandum nobis est etiam conditor noster quanta omnia consideratione dispensat. Una etenim res non pro una re agitur. Nam ecce plenus ulceribus mendicus Lazarus ante januam divitis jacet. Qua de re una Dominus duo judicia explevit. Habuisset enim fortasse aliquam excusationem dives, si Lazarus pauper et ulcerosus ante ejus januam non jacuisset, si remotus fuisset, si ejus inopia non esset oculis importuna. Rursum si longe esset dives ab oculis ulcerosi pauperis, minorem tolerasset in animo tentati
Abbreviated transcription (Latin):
riam querit: uidelicet ut
honor abilior ceteris ẽẽ ui¬
deatur. Nam quia pro so¬
la inani gloria uestimen¬
tum preciosius queritur.
res ipsa testatur: qd̃ ne¬
mo uult ibi preciosis uesti¬
b indui. ubi ab aliis nõ
possit uideri. Quam cul¬
pam possumus meluis ex
diuerso colligere: quia si
abiectio uilis indumenti¬
uirtus non esset. eungłi¬
sta ugilanter de iohanne
non diceret. erat indutus
pilis camelorum. S no¬
tandum nobis magnope¬
re est in ore ueritatis de su¬
perbo diuite et humili
paupere quantus sit ordo
narrationis. Ecce enim di¬
citur. Homo quidam era
diues: ⁊ protinus sub in¬
fertur. et erat quidã mẽ¬
dicus nomine lazarus.
Certe in ppło plus solent
nomina diuitum quam
pauperum sciri. Quid est
ergo quod dominus de pau¬
pere et cliuite uerbum fa¬
ciens. nomen pauperis di¬
cit. et nomen diuitis non
dicit: nisi qd̾ dominꝰ humi¬
les nouit atqz appiobat.¬
⁊ superbos ignorat. Unde
⁊ quibdam de miraculoꝵ

Expanded text:
riam quaerit, videlicet, ut riam quaerit, videlicet, ut honorabilior caeteris esse videatur. Nam quia pro sola inani gloria vestimentum pretiosius quaeritur res ipsa testatur, quod nemo vult ibi pretiosis vestibus indui, ubi ab aliis non possit videri. Quam culpam possumus melius etiam ex diverso colligere, quia si abjectio virtus non esset, evangelista vigilanter de Joanne non diceret: Erat indutus pilis camelorum . Sed notandum nobis magnopere est, in ore Veritatis de superbo divite, et de humili paupere, quantus sit ordo narrationis. Ecce enim dicitur: Homo quidam erat dives. Et protinus subjungitur: Et erat quidam mendicus nomine Lazarus. Certe in populo plus solent nomina divitum quam pauperum sciri. Quid est ergo quod Dominus de paupere et divite verbum faciens nomen pauperis dicit, et nomen divitis non dicit, nisi quod Deus humiles novit, atque approbat, et superbos ignorat? Unde et quibusdam de miraculorum
Abbreviated transcription (Latin):
s auma illius non imple¬
bitir. quia quisquis ad¬
hos solummodo laborat.
ut sciat quid loqui deber
ab ipsa refectione sue sciẽ¬
tie mente uacua ieiunat.
Ab extremo digiti se tangi
desiderat: quia extremis
suppliciis datus. optat ope¬
ratione instoꝵ uel ultima
participari. Cui respondet᷑
quod in hac uita bona rece¬
perit: quia omne suũ gau¬
dium felicitatem transito¬
riam putauit. Habere
hic etenim possunt ⁊ iusti
bona. nec tamen hec in re¬
compensatione recipere:
quia dum meliora id est
eterna appetunt. eoꝵ iudi¬
cio quelibet bona affuerĩt
cum sanctis desideriis esty¬
ant bona minime uiden¬
tur. Unde dauid ꝓpha qui
regni diuitiis multisq ob¬
sequiis fulciebatur. quã¬
ius ⁊ hec ad necessitatem
bona esse ꝯspiceret: uni ta¬
men singulariter bono in¬
hianter estuabat dicens.
Michi aũt adherere dõ bo¬
num est. Inter hec u̾o no¬
tandum est quod ei dicit᷑.
memento fili. Ecce enim
cipua nisi ad inanem glo¬

Expanded text:
sed anima illius non implesed anima illius non implebitur , quia quisquis hoc solummodo laborat, ut sciat quid loqui debeat, ab ipsa refectione suae scientiae mente vacua jejunat. Ab extremo digiti se tangi desiderat, quia aeternis suppliciis datus optat operatione justorum vel ultima participari. Cui respondetur quod in hac vita bona receperit, quia omne suum gaudium felicitatem transitoriam putavit. Habere hic etenim possunt et justi bona, nec tamen haec in recompensatione recipere, quia dum meliora, id est aeterna, appetunt, eorum judicio quaelibet bona adfuerint, cum sanctis desideriis aestuant, bona minime videntur. Unde David propheta, qui regni divitiis multisque obsequiis fulciebatur, quamvis et haec ad necessitatem bona esse conspiceret, uni tamen singulariter bono inhianter aestuabat, dicens: Mihi autem adhaerere Deo bonum est . Inter haec vero notandum est quod ei dicitur: Memento, fili. Ecce enim cipua nisi ad inanem glo
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Multi uenieit ab oriẽ¬
te et occidente: ⁊ reumbent
cum abraham et saac et
iacob in regno cesor. filii
autem regni: eicieitur in
tenebras exteriores Qui
tur: recte regni filuit uoca¬
tur. Qui de longinqro ad
uidendum lazarum ocłos
lenat: quia dum ꝑ demp¬
nationis sue supplicia nfi¬
deles in imo sunt. fideles
quosq ante diem extremi
iulini super se in requie at¬
tendunt. quorum post gar¬
dia contemplari nuslatenꝰ
possunt. Longe uero est qd̵
ꝯspitiunt: quia per meri¬
tum illuc ion attingunt.
In lingua iũt ampluis ar¬
dere ostendͥtur: cum dicit.
Mnte lazrum ut intinꝰ¬
guat extemũ digiti sui ĩ
aqua: et efringeret lin¬
guam neam. quia cruti¬
Si in hasflamma. In fidel
populu uerba legis ĩ ore
tenuit que opere seruare
contenpsit. Ibi ergo am¬
pluis irdebat ubi se osten¬
dit. scre quod facere nolu¬
it:qiapropter bene de do¬
ctis megligentib per sa¬
lom/ nem dicitur. Omnis
labe hominis in oreenis:

Expanded text:
cit: Multi, inquit, venient ab Oriencit: Multi, inquit, venient ab Oriente et Occidente, et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno coelorum; filii autem regni ejicientur in tenebras exteriores . Qui tur recte regni filius vocatur. Qui de longinquo ad videndum Lazarum oculos levat, quia dum per damnationis suae supplicia infideles in imo sunt, fideles quosque ante diem extremi judicii super se in requie attendunt, quorum post gaudia contemplari nullatenus possunt. Longe vero est quod conspiciunt, quia illuc per meritum non attingunt. In lingua autem amplius ardere ostenditur, cum dicit: Mitte Lazarum, ut intingat extremum digiti sui in aquam, ut refrigeret linguam meam, 1654 quia crucior in hac flamma . Infidelis populus verba legis in ore tenuit, quae opere servare contempsit. Ibi ergo amplius ardebit, ubi se ostendit scire quod facere noluit. Quapropter bene de doctis et negligentibus per Salomonem dicitur: Omnis labor hominis in ore ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
re. Quia igitur predicato¬
res sc̃ĩ peceata dampnant.
confessionem uero peccõꝵ
approbant.dicente ia cobo¬
apło. confitemini alteru¬
trum peccata uestra. et ora¬
te proinuicem ut saluemi¬
ni: ulcera lazari canes lin¬
gunt. ¶ Sic etenim docto¬
res dum gentilium ꝯfes¬
sionem accipiunt: menti¬
um uulnera saluti resti¬
tuunt. Inde et bene la za¬
rus interpretatur adiutuᷤ:
quia ipsi hunc ad ereptio¬
nem iuuant. qui eus nul¬
nera per lingue correptio¬
nem curant. Potest etiam
per linctionem canum la¬
ta adulantiũ lingua sig¬
nari. Adulantib etenim
uulnera nostra lingere est:
quod plerumq solent etiã
ipsa mala que nos in nob̾
reprehendimis improbo fa¬
uore laudare. sontigit ue¬
ro ut uterq noreretur: di¬
ues qui indueatur purpy¬
ra ⁊ bysso seputus in infer¬
no. in sinu uer abrahe la¬
⁊ arus ab angłs ductus ẽ.
Quid abrahe suns: nisi se¬
cretam requien significat
patris: De qua ieritas di¬

Expanded text:
re . Quia ergo praedicatore . Quia ergo praedicatores sancti peccata damnant, confessionem vero peccatorum approbant, dicentes: Confitemini alterutrum peccata vestra, et orate pro invicem, ut salvemini , ulcera Lazari canes lingunt. Sancti etenim doctores dum gentilium confessiones accipiunt, mentium vulnera saluti restituunt. Unde et Lazarus bene interpretatur adjutus, quia ipsi hunc ad ereptionem juvant, quia ejus vulnera per linguae correptionem curant. Potest etiam per linctionem canum lata adulantium lingua signari. Adulantibus etenim vulnera nostra lingere est, quod plerumque solent etiam ipsa mala quae nos in nobis reprehendimus improbo favore laudare. Contigit vero ut uterque moreretur. Dives, qui induebatur purpura et bysso, sepultus est in inferno; in sinum vero Abrahae Lazarus ab angelis ductus est. Quid Abrahae sinus nisi secretam requiem significat patrum? De qua Veritas di
Abbreviated transcription (Latin):
gis non ad caritatem ha¬
buit. s ad elationem: qua¬
si de acceptis opib tumuit.
Et quia ei uerba defluebãt
de scientia. qua si mice cade¬
bant de mensa. At contͣ ia¬
centis pauperis uulnera:
lingebant canes. Nonnũ¬
quam solent in sacro elo¬
quio: per canes preclicato¬
res intelligi. Canum ete¬
nim lingua uulnus dũ
lingit curat: quia ⁊ docto¬
res sancti dum in confessi¬
one peccati nr̃i uos instru¬
unt. quasi ulnus mẽtis
per linguam tangunt.
Et quia nos loquendo a
peccatis eripiũt: quasi tã¬
gendo uulnera ad salutẽ
reducunt. Quia enim ca¬
num nomine predicatoꝵ
lingua signatur: dño per
psalmistam dicitur. Lingͣ
canum tuoꝵ ex inimicis
ab ipso. Ex iudeis quippe
infidelib sc̃i preditatores
electi sunt: qui in asserti¬
one ueritatis contra fures
latrones qz nementes: mag¬
nos pro domino ut ita di¬
cam latratus dederunt. Qͦ
contra de quorumdam re¬
probatione dicitur. Canes
muti: non ualentes latra¬

Expanded text:
gis non ad charitatem hagis non ad charitatem habuit, sed ad elationem, quasi de acceptis opibus tumuit. Et quia ei verba defluebant de scientia quasi micae cadebant de mensa. At contra jacentis pauperis vulnera lingebant canes. Nonnunquam solent in sacro eloquio per canes praedicatores intelligi. 1653 Canum etenim lingua vulnus dum lingit, curat, quia et doctores sancti dum in confessione peccati nostri nos instruunt, quasi vulnus mentis per linguam tangunt; et quia nos loquendo a peccatis eripiunt, quasi tangendo vulnera ad salutem reducunt. Quia enim canum nomine, praedicatorum lingua signatur, Domino per Psalmistam dicitur: Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso . Ex Judaeis quippe infidelibus sancti praedicatores electi sunt, qui, in assertione veritatis contra fures latronesque venientes, magnos pro Domino, ut ita dicam, latratus dederunt. Quo contra de quorumdam reprobatione dicitur: Canes muti, non valentes latra
Abbreviated transcription (Latin):
labatur cotidie splendide.
nisi iudaicum populũ sig¬
nat: Qui cultum uite exte¬
rius habuit: qui accepte
legis deliciis ad nitorem
usus est. non ad utilitatẽ.
Quem uero lazarus ulce¬
rib plenus. nisi gentilem
populum figuraliter expͥ¬
mit: Qui dum conuersus
ad deum peccata sua ꝯfite¬
ri nõ erubint: hiic uulnꝰ
in cute fuit. In cutis quip¬
pe uilnere uirus a uisce¬
rib trahitur: ⁊ foras erũ¬
pit. Quid est ergo pecc̃oꝵ
confessio: nisi quedã uul¬
nerum ruptio: Quia pec¬
cati uirus salubriter aperi¬
tur in confessione: quod pe¬
stifere latebat in mente.
uulnera etenim cutis: in
superficiem trahunt hu¬
morem putredinis. Et cõ¬
fitendo peccata. quid ali¬
ud agimus: nisi malum
quod in nobis latebat ape¬
rimus. ¶Sed lazarꝰ uuil¬
neratus cupiebat satura¬
ri de micis que cadebant
de mensa diuitis. et nemo
illi dabat: quia gentilẽ
quemq ad cognitionem
legis admittere. superbus
ille populus despiciebat.
Qui dum doctrinam le¬

Expanded text:
idie splendide, nisi Judaicum populum significat, qui cultum vitae exterius habuit, qui acceptae legis deliciis ad nitorem usus est, non ad utilitatem? Quem autem Lazarus ulceribus plenus, nisi gentilem populum figuraliter exprimit? qui dum, conversus ad Deum, peccata sua confiteri non erubuit, huic vulnus in cute fuit. In cutis quippe vulnere virus a visceribus trahitur, et foras erumpit. Quid est ergo peccatorum confessio, nisi quaedam vulnerum ruptio? Quia peccati virus salubriter aperitur in confessione, quod pestifere latebat in mente. Vulnera etenim cutis in superficiem trahunt humorem putredinis. Et confitendo peccata quid aliud agimus, nisi malum quod in nobis latebat aperimus? Sed Lazarus vulneratus cupiebat saturari de micis quae cadebant de mensa divitis, et nemo illi dabat, quia gentilem quemque ad cognitionem legis admittere superbus ille populus despiciebat. Qui dum doctrinam le
Abbreviated transcription (Latin):
totius mundi passionis sa¬
cramenta ꝑ hunc additũ
completurus introuiit. nõ
se purpuratũ. nec dyadema¬
te renitentem exhibuit:
aut equi potentis uehicu¬
lum requisiuit. s humilis
a selli terga insedens: cul¬
torib suis humilitatis exẽ¬
in domino de uisitatu an¬
gelico deposituis imperii in¬
signib: discaltiatus proti¬
nus. linea tantum zona p̃¬
cinctus: crucem domini ma¬
nu suscipiens. profusus fa¬
ciem lacrimis. ad celum o¬
culos erigens: ꝓperabat al
portam usq progrediens.
Statimq porta se subrigẽs.
liberum intrantib patefe¬
cit ingressum: odorqz sua¬
se gratanter infudit. Hin¬
cebat enim aromata omĩa
therebintina. thura uł bal¬
sama atqz myrram. Con¬
festim igitur popularis
gaudii fauor in altum sb̾¬
latus diuinam laudat po¬
tentiam.Sicq gloriosus
augustus erumpens ĩ lau¬
dib ait. O crux admirabi¬
le signum in qͣ dominus

Expanded text:
totius mundi passionis satotius mundi passionis sacramenta per hoc aditum completurus introiit non se purpuratum, nec diademate nitentem exhibuit, aut equi potentis vehiculum requisivit, sed humilis aselli terga insidens, cultoribus suis humilitatis exemn Domino de visu angelico, depositisque imperii insignibus, discalceatus, protinus, lintea tantum zona praecinctus, crucem Domini manu suscipiens, perfusus facie lacrymis, ad coelum oculum erigens properabat, ad portam usque progrediens. statimque porta se subrigens liberum intrantibus patefecit ingressum. Odorque suaa gratanter infudit. Vincebat enim aromata omnia terebinthi natura vel balsami atque myrrhae. Confestim igitur popularis gaudii favor in alto sublatus Dei laudabat potentiam; sicque gloriosus Augustus erumpens in laudibus ait: O crux, admirabile signum, in qua Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
regem regum ⁊ dñm do
autem aluid egeris. mox.
meo gladio interibis ¶Tũ
ille nequaqͣm acquiescet.
eradius abstracto gladio
caput illius amputauit:
ipseqz eum de sacro fonte s¬
cepit. Erat enim iam decẽ
tum turris illius predam
si exercitus depitauit.
aurum u̾o uel gemmas ĩ
uasis uel utensilib: ad re¬
staurationem ecclesiaꝵ qͣs
tyrannus destruxerat res¬
uauit. Suscipienti igitur
q̃uod impius asportauerat.
ramis palmaꝵ. cereis ⁊ lã¬
padib. uł diuerso glorie ap¬
paratu: cum hymnis ⁊ cã
ticis obiuam illi pergunt.
oliueti descendissz. et ꝑ eam
portam qͣm dñs intͣuerat
quando ad passionem ue
pides descendentes clauser̃t
se inuicem: ⁊ fc̾s est paues
unus. Cumq mirarentur
attoniti nimioq merore ꝯ¬
stricti. respicientes in celum
uiderunt signum crucis ĩ
celo: flammeo fulgore res¬
plend̾e. Angelus autem do¬
mini accipiens illud ĩ ma¬
nib scetit suꝑ portam ⁊ ait.
Quando rex celorum ⁊ dñs

Expanded text:
regem regum, et doregem regum, et doautem aliud egeris, mox meo gladio interibis. Cumque ille nequaquam acquiesceret, Gracchus extracto gladio caput illius amputavit. ipseque eum de sacro fonte suscepit; erat enim decem tum turris illius in praedam sui exercitus deputavit, aurum vero vel gemmas in vasis vel utensilibus ad restaurationem ecclesiarum, quas tyrannus destruxerat, reservavit. Suscipiens igitur quod impius asportaverat, ramis palmarum, cereis et lampadibus vel diverso gloriae apparatu, cum hymnis et canticis obviam alii pergunt, Oliveti descendisset per eam portam quam Dominus intraverat quando ad passionem venpides portae descendentes, clauserunt se invicem, et factus est paries unus. Cumque mirarentur attoniti, nimio terrore constricti, respicientes in altum, viderunt signum sanctae crucis in coelo, flammeo fulgore resplendere. Angelus enim Domini aspiciens illud in manibus, stetit super portam et ait: Quando rex coelorum Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Empore illo post¬
quam constanti¬
no augusto con¬
tra maxentium tyrannũ
properanti ad bellum sig
num crucis celitus fuiss
ostensum ⁊ ip̃o feliciter
obtinente triumphum.
ab helena iamdicti prin¬
cipis matre sancta crux
fuisset inuenta: atq ꝑ
sanitatem egroti ⁊ resu¬
scitationem mortui fuis¬
set euidenti inditio iur¬
tutis declarata. regina
uoti compos effecta: ita sa¬
lutare lignum fecit seca¬
ri per medium. ut ⁊ crnce
constantinopolim deferrz
ad filium: ⁊ crucem ihero¬
soliis thecis argenteis
conditam reseruaret ĩ lo-
licet ut ubi fuerat mem¬
bris dominicis aptata sup¬
plitio: ibidem glorificata
ueneraretur a pple ul.
riculo. cum exigente mole
peccaminũ flagellari per¬
mitteret dominus ppłm xp̃i¬
anum per seuttiam paga¬
norum: chosdroe quidam
est regnum persaꝵ. Qui
pere proteruiam. ut ab in¬
colis iuicinaꝵ gentiũ quas
impetu uastans. barbari¬
co suo nephando subiuga¬
uerat dominio: coli se iu¬
beret ut deum. ⁊ uocari se

Expanded text:
empore illo postquam, Constantino Augusto contra Maxentium tyrannum properante ad bellum, signum sanctae crucis coelitus fuisset ostensum, et ipso feliciter obtinente triumphum, ab Helena jam dicti principis matre sancta crux fuisset inventa, atque per sanitatem aegroti et resuscitationem mortui fuisset evidenter indicio virtutis declarata, regina, voti compos effecta, ita salutare lignum fecit secare per medium, ut et crucem Constantinopoli deferret ad filium, et crucem Hierosolymis thecis argenteis conditam reservaret; in loclicet ut ubi fuerat membris Dominicis aptata supplicio, ibidem glorifica veneraretur a populo. Mriculo, cum, exigente mole peccatorum hominum, flagellari permitteret Dominus populum Christianum per saevitiam paganorum, Chosroe quidam est adeptus Persarum, qui ausus proterviam, ut ab incolis vicinarum gentium, quos impetu vastans barbarico suo nefando subjugaret dominio, coli se juberet ut Deum, ut vocaret se