comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur in nobis. nõ cõtẽplantibꝰ que uidẽtur.
hiis: Illũ racio urget. et iusticia naturalis
totũ se tradere illi. a quo se totũ habet: et ex
se toto debere diligere. Michi ꝓfecto fides tĩt¬
to plus indicit amãdũ: quãto et cũ me ip̃o
plurius estimãdũ ĩtelligo: qppe qͥ illũ nõ so¬
lũ mei sed sui quoq ip̃ius teneo largitorẽ. Deĩ¬
q nõ dũ tempus fidei aduenerat. nõdũ ĩnotu¬
erat in tarne deus. obierat in cruce: ꝓdierat
de sepulchro. redierat ad patrẽ ⁊ nõdũ ĩqͣm cõ¬
mẽdauerat in nobis suã multã dilectionẽ il¬
lã: de qua multa iã locuti sumꝰ: cũ iam mã¬
datũ ẽ hoĩdiligere dñm deũ suũ toto cor¬
de tota cũci tota uirtute sua. idẽ ex om̃i
qd̾ est. qd̾ scit. qd̾ potest. Nec tñiustꝰ deus: su¬
u sibi uenditãs opus et bona. Ut qͥd enĩ non
canaret opus artificẽ: cũ haberet uñ id posset.¬

Expanded text:
e videntur, his? Illum ratio urget et justitia naturalis totum se tradere illi, a quo se totum habet, et ex se toto debere diligere. Mihi profecto fides tanto plus indicit amandum, quanto et eum me ipso pluris aestimandum intelligo: quippe qui illum non solum mei, sed sui quoque ipsius teneo largitorem. Denique nondum tempus fidei advenerat, nondum innotuerat in carne Deus, obierat in cruce, prodierat de sepulcro, redierat ad Patrem: nondum, inquam, commendaverat in nobis suam multam dilectionem, illam de qua jam multa locuti sumus, cum jam mandatum est homini diligere Dominum Deum suum ex toto corde, tota anima, tota virtute sua , id est ex omni quod est, quod scit, quod potest. Nec tamen injustus Deus, suum sibi vindicans opus et dona. Utquid enim non amaret opus artificem, cum haberet unde id posset
Abbreviated transcription (Latin):
tõpetẽtius adid qd uolumus ueniamꝰ: paulo
alcus estimo repetendũ. In rebus materiali
nitionibꝰ clarius elucebit. est enĩ in quolibet
torꝑe uita: at internus naturalis motus pigẽs
tm̃ interius. Densus uero uitalis in corꝑe motuᷤ
uigilans et extrĩsetus. Appetitus autẽ natura¬
lis mis in animãte mouendis auide sensibus
atributa. Uerũ consensus nitus ẽ uolũtatis
spontaneus. Uel terte qd̾ suꝑius dixisse me me¬
nuĩ: habitus cũ liber sui. Porro polũtas est mo¬
tus racõnalis et sensui presidẽs et appetitui. Ha¬
tẽ et quodãanõ pedisseꝙͣ ⁊ nõ ꝙ semꝑ ex racione
sed ꝙ nũꝙͣ absq rõne moueatur.ita ut multa

Expanded text:
competentius ad id quod volumus veniamus, paulo competentius ad id quod volumus veniamus, paulo altius aestimo repetendum. In rebus naturalibunitionibus clarius elucebit. Est enim in quolibet corpore vita, internus ac naturalis motus, vigens tantum intrinsecus. Sensus vero, vitalis in corpore motus, vigens et extrinsecus. Appetitus autem naturalis, vis in animante, movendis avide sensibus attributa. Verum consensus, nutus est voluntatis spontaneus, vel certe quod superius dixisse me memini habitus animi, liber sui. Porro voluntas est motus rationalis, et sensui praesidens, et appetitui. Hatem, et quodammodo pedissequam: non quod semper ex ratione, s
Abbreviated transcription (Latin):
do: siue pollicẽti credendo. siue reddẽti gr̃as sgẽdo.
enĩuero aliud ẽ uolũtarius cõsensus. aliud na¬
turalis appetitus. Posterior q̃ ppe nobis ẽ coĩs. cũ
irracõnabilibus: nec ualet tonsentire sp̃ui crr¬
nis irretitus illetẽbris. Et fortasse ip̃e est qui alio
noĩe. ab apło sapiẽtia carnis appellatur: ubi ct.
Sapiẽtia carnuis: inimita est deo. Legi enĩ dei nõ
est subiecta: net enĩ pt̃. Hũc ergo ut dixi cõmunẽ
habentes cũ bestiis: cõsensus uolũtariꝰ nos discer¬
nit.est enĩ habitus animi: liber sui.diq̾dẽ nõ to¬
gitur: nõ extorquetur. Est qͥppe uolũtatis nõ ne¬
tessitatis: nec negnt se. net prebet cuiꝙͣ nisi ex uo¬
lũtate. Ailioq̾n si cõpelli ualet ĩuitus: uiolẽtus
est nõ uolũtarius. Ubi aũt uolũtas nõ est: nec
consensus. Non enĩ est consensus: nisi uolũtariꝰ
Ubi ergo tonsensus: ibi et uolũtas. Porro ubi uo¬
lũtas: ibi libertas.et hoc est qd dici puto liberũ

Expanded text:
do, sive pollicenti credendo, sive reddenti gratias agendo. Enim vero aliud est voluntarius consensus, aliud naturalis appetitus. Posterior quippe nobis communis est cum irrationalibus: nec valet consentire spiritui, carnis irretitus illecebris. Et fortassis ipse est, qui alio nomine ab Apostolo sapientia carnis appellatur, ubi ait: Sapientia carnis inimica est Deo: legi enim Dei non est subjecta, nec enim potest . Hunc ergo, ut dixi, communem habentes cum bestiis, consensus voluntarius nos discernit. Est enim habitus animi, liber sui. Siquidem non cogitur, non extorquetur. Est quippe voluntatis, non necessitatis; nec negat se, nec praebet cuiquam, nisi ex voluntate. Alioquin si compelli valet invitus, violentus est, non voluntarius. Ubi autem voluntas non est, nec consensus. Non enim est consensus, nisi voluntarius. Ubi ergo consensus, ibi voluntas. Porro ubi voluntas, ibi libertas. Et hoc est quod dici puto liberum
Abbreviated transcription (Latin):
terioro dorsi eius ĩ pallore auri: qñ in splen¬
doribus sanctorũ introducta cũ grudio sa¬
piẽtii fu̾erit plenius illustrata sulgoribus.
Merito ꝓindeiam nũc głatur. et dicit. Leus
eius sub capite meo⁊ et dextera illius ãplexa¬
bitur me: in leua eius reputũs recordatõe
illius caritatis qua nullã maior est. ꝙ ruĩa
suũ posuit pro amicis suis: in dextera uero
bt̃ãm uisionẽ quã ꝓmisit amicis sius. et gru¬
diũ de presentia maiestatis. Merito illa dei
et deifita uisio. illa diu̾ine pñcie ĩestimabiliᷤ
delectatio in dectera deputatur: de qua et
delectabiliter tanitur: delectatioẽs in dexte¬
ra tua usq infinẽ. Merito ĩ leua ãmirabi¬
lis illa memorata et semꝑ mẽoranda dilec¬
tio collocatur. quo donet transeat ũq̾tas: su
ꝑeam sponsa recũbat et req̾escat. Merito er¬
go leua sponsi sub capite sponse. suꝑ quã ui¬

Expanded text:
teriora dorsi ejus in pallore auri, quando in splenteriora dorsi ejus in pallore auri, quando in splendoribus sanctorum introducta cum gaudio, sapientiae fuerit plenius illustrata fulgoribus. Merito proinde jam nunc gloriatur, et dicit: « Laeva ejus sub capite meo, et dextera ejus amplexabitur me : » In laeva ejus reputans recordationem illius charitatis, qua nulla major est, quod animam suam posuit pro amicis suis: in dextera vero beatam visionem, quam promisit amicis suis, et gaudium de praesentia majestatis. Merito illa Deo et deifica visio, illa divinae praesentiae inestimabilis delectatio in dextera deputatur, de qua et delectabiliter canitur: « Delectationes in dextera tua usque in finem . » Merito in laeva admirabilis illa memorata et semper memoranda dilectio collocatur, quo, donec transeat iniquitas, super eam sponsa recumbat et requiescat. Merito ergo laeva sponsi sub capite sponsae, super quam vi
Abbreviated transcription (Latin):
tere deo. Deniq audient. Ueĩte benedicti Pa¬
nõ dixexit cor suũ. sero quidẽ exꝑietur ⁊ ꝙmn
illius tõꝑatione doloris uigũ xp̃i lene et oñ
leue fuerit: cui tamꝙͣ graui et aspero duxã
teruitẽ suꝑbe subduxit. Nõ potestis o miseri
post cuirum abire. et ꝓbare qm̃ sũauis est
dñs. ꝓuide quẽ suauẽ in meõria nõ sẽtitis:
asperũ pculdubio in pñcia sencietis. Cete¬
tũ fidelis aĩa et suspirat pñtiã ĩhicaiter
et in mẽoria reqͥescit suauiter: et donet y¬
donea sit reuelata facie spetulgari głam
dei trutis ignominia głatur. Sit ꝓfecto si
sponsa et colũba xp̃i pcusat sibi ĩteri et dor¬
mit inter medios tleros. sortitaiam in pñti¬
corũ de mẽoria habundãtie succuitatis tue
dñe ihu xp̃e pẽnas de aagentatas ĩnocẽtie ui¬
delicet pudicitie candorẽ: et sperans insuꝑ ad¬
ĩpleri letitia cũ uultu tuo. Ubi etiã fiant pos¬

Expanded text:
tendunt placere Deo . Denique audient, Venite, benedicti, Patendunt placere Deo . Denique audient, Venite, benedicti, Panon direxit cor sillius comparatione doloris jugum Christi suave et onus leve fuerit, cui tanquam gravi et aspero duram cervicem superbe subduxit. Non potestis, o miseripost aurum abire et probare quam suavis est Dominus. Proinde quem suavem in memoria non sentitis, asperum procul dubio in praesentia sentietis. Caeterum fidelis anima et suspirat praesentiam inhianter, et in memoria requiescit suaviter, et donec idonea sit revelata facie speculari gloriam Dei in crucis ignominia gloriatur. Sic profecto sic sponsa et columba Christi pausat sibi interim, et dormit inter medios cleros sortita jam in praesentiarum de memoria abundantiae suavitatis tuae, Domine Jesu, pennas deargentatas, innocentiae videlicet, et pudicitiae candorem, et sperans insuper adimpleri laetitia cum vultu tuo, ubi etiam fiant pos
Abbreviated transcription (Latin):
Ouerbũ uspecũ. o sermo durus: ite maledit¬
tiin ignẽ eternũ. Oucior plane atq asperi¬
or illo: qui cottidic nobis de memoria passi¬
onis in ecclesi replicatur. Quimãducat
tarnẽ meã. et bibit sanguinẽ meũ. habet
uitũ eternã: hoc ẽ qui retolit mortẽ mecan:
et exemplo meo mortisicat mẽbra sua suꝑ
et con regnabitis. Et tñ pleriq ab hac uote resi¬
lientes et cibeũtes retrorsũ: hodieq respondent
nõ uerbo sed facto. Durus est hic sermo: quis
p̃t eũ audire: Itaq generatio que nõ dixer¬
it tor suũ:. et nõ ẽ treditꝰ tũ deo spus eius. Sed
magis sperans in ĩterto diuitiaxũ. uerbum
modo trutis audire grauatur: at miemo¬
riam passionis sibi iudicat onerosã Uerũ
qualiter uerbi illius pondus ĩ pñtia sustĩe¬
bit: ite maledicti in ignẽ cternũ: qui p̃pat ͦ
est diabolo et angelis eius. Suꝑ quẽ ꝓfet¬
to cetiderit lapis iste conteret eũ. At pero tre¬

Expanded text:
O verbum asperum, o sermo durus! Ite, maledicO verbum asperum, o sermo durus! Ite, maledicti, in ignem aeternum . Durior plane atque asperior illo, qui quotidie nobis de memoria passionis in Ecclesia replicatur: Qui manducat meam carnem, et bibit sanguinem meum, habet vitam aeternam. Hoc est, qui recolit mortem meam, et exemplo meo mortificat membra sua quaeet conregnabitis. Et tamen plerique ab hac voce resilientes et abeuntes hodieque retrorsum, respondent non verbo, sed facto: Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Itaque generatio quae non direxit cor suum et non est creditus cum Deo spiritus ejus , sed magis sperans in incerto divitiarum, verbum modo crucis audire gravatur, ac memoriam passionis sibi judicat onerosam. Verum qualiter verbi illius pondus in praesentia sustinebit: Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo, et angelis ejus? Super quem profecto ceciderit lapis iste, conteret eum. At vero ge
Abbreviated transcription (Latin):
sed que ueratiter dicere potest. rẽnuit tõsolari cãa
mea. Hinc plane et credimꝰ si secuta adiecerit.
menioi fui deiet delectatꝰ sũ. Iustũ q̾ppe ẽ : ut
quos pñtia nõ delectent. p̃sto eis sit mẽoria fu¬
tĩt cõsolari: recordatio illos delectet eternita¬
tio. Et hec ẽ generatio querẽtiũ dñm: querẽ¬
tiũ nõ que sua sũt. sed faciẽ dei iacob. ei ex
sed qua magis esuriãt unde saciẽtur. Hoc ip̃
de se tibus ip̃e testatur: ita aiens. enũ edit
me adhut esuriet. oł qui eo tibatus ẽ: sacia¬
bor inꝙͣ cũ manifestabitur gła tua. Besitĩ
qñq ip̃i non alii saturabũtur. De tibi gene¬
ratio praua et ꝑuersa: ue tibi ppłe stulte et
insipiens. qui et mẽoriu fastidis et pntiã ex¬
pauestis. Merito quidẽ. Niec mõ enĩ liberaai
uis de laqueo uenantiũ siq̾dem qui uolũt
diuites fieri in hoc scło. incidũt in laqueũ di¬
riboli: nec tũt a rerbo aspero liberari poterũt.

Expanded text:
sed quae veraciter dicere potest: « Renuit consolari anima mea , huic plane credimus, si secuta adjecerit: « Memor fui Dei, et delectatus sum . Justum quippe est, ut quos praesentia non delectant, praesto eis sit memoria funtia despiciunt consolari, recordatio illos delectet aeternitatis. Et haec est generatio quaerentium Dominum, quaerentium non quae sua sunt, sed faciem Dsed qua magis esuriant, unde satientur. Hoc ipsum de se cibus ipse testatur ita aiens: « Qui edit me, adhuc esuriet . » Et qui eo cibatus est: « Satiabor, inquit, dum manifestabitur gloria tua . » Beati t non alii, saturabuntur . Vae tibi, generatio prava atque perversa! vae tibi, popule stulte et insipiens, qui et memoriam fastidis, et praesentiam expavescis! Merito quidem: nec modo enim liberari vis de laqueo venantium, siquidem qui volunt divites fieri in hoc saeculo, incidunt in laqueum diaboli ; nec tunc a verbo aspero poteris liberari.
Abbreviated transcription (Latin):
eminẽtiora bona sua in ex ꝑte sui qͣ p̾mi nec¬
net sibi. hoc ẽ in rãa: que sũt dignitas sciẽti
uirtus. Sig̃tatẽ in homĩe. liberũ dico cerbit̾
ũ ⁊ ĩ quo nimicũ ei datũ ẽ. teteris nõ solũ p̃mi¬
ncre: sed et p̃sidere rĩantibꝰ. Stiẽtiã uero qua
etndẽ in se dignitatẽ agnostat. nõ ⁊ se tranẽ.
Porto uirtutẽ qua subiñde ip̃m a quo ẽ. et ĩq¬
uat nõ segnites: et teneat fortiter cũ ĩuenerit.
Itaq geminũ unũ qd̾q triũ horũ apparet. eig¬
ntatẽ siq̾dẽ demõstrat huãnã. nõ solũ natu

Expanded text:
eminentiora bona sua in ea parte sui, qua praeemieminentiora bona sua in ea parte sui, qua praeeminet sibi, hoc est in anima quae sunt dignitas, scientia, virtus. Dignitatem in homine liberum arbitrium dico: in quo ei nimirum datum est caeteris non solum praeeminere, sed et praesidere animantibus. Scientiam vero, qua eamdem in se dignitatem agnoscat, non a se tamen. Porro virtutem, qua subinde ipsum a quo est, et inquirat non segniter, et teneat fortiter cum invenerit. 3. Itaque geminum unumquodque trium horum apparet. Dignitatem siquidem demonstrat hu
Abbreviated transcription (Latin):
tit aliq̾s q̃ta quidẽ ab hoĩbus: sed ab ã gelis
nõ ita. Uerũ ẽ qr necesse nõ fuit. eeterũ qui
homĩbus subuẽit in tali necessitate: serua¬
uit ãgelos a tali necessitate. Et qui homũes
diligendo terles fecit. ne tales remanerẽt. ip̃e
eque diligẽdo dedit et ãgelis ne tales fierent.
tur deus diligẽdus sit: hoc ẽ unde diligi me¬
ruit. Quod si infideles het latent. deo tranẽ
inꝓmptu ẽ ingratos confũdere suꝑ ĩ nume¬
ris beneficus suis: hũano nimirũ et usui p̃s¬
titis. et sensiu mũĩfestis. Nẽpe qͣs alius am¬
mĩstrat tibũ onũ uestenti cernẽti lucẽ. spi
ranti flatũ: Sedstultũ ẽ uelle mõ enumera¬
re: que ĩnumera eẽ nõ longe ũn p̃fatus sũ. Sa¬
tis ẽ sid exemplũ p̃cipua ꝓtulisse. panẽ. solẽ et
acrẽ. pcipua dico nõ qr excellẽtiora: sed qr ne¬
tessariora. Sũt qͥppe corꝑis. Euerat eĩ homo

Expanded text:
cit aliquis: Ita quidem ab hominibus; sed ab angelis cit aliquis: Ita quidem ab hominibus; sed ab angelis non ita. Verum est, quia necesse non fuit. Caeterum qui hominibus subvenit in tali necessitate, servavit angelos a tali necessitate: et 585 qui homines diligendo, tales fecit ne tales remanerent; ipse aeque diligendo dedit et angelis, ne tales fierent. cur Deus diligendus sit: hoc est, unde diligi meruerit. Quod si infideles haec latent, Deo tamen in promptu est ingratos confundere super innumeris beneficiis suis, humano nimirum et usui praestitis, et sensui manifestis. Nempe quis alius administrat ci velle modo enumerare quae innumera esse non longe ante praefatus sum: satis est ad exemplum praecipua protulisse, panem, solem et aerem. Praecipua dico, non quia excellentiora, sed quia necessariora; sunt quippe corporis. Quaerat enim homo
Abbreviated transcription (Latin):
qppe metuit de nobis. qui et ĩ¬
meritis debit semetipm ꝓno¬
bis. euid enĩ meliꝰ seĩpo poterat daxe uel ip̃e:
Ergo si dei meritũ q̃ritur. cũ ipm diligẽdi cau¬
sa queritur: illud ẽ p̃cipuũ. qr ip̃e prior dilex¬
it nos. Dignus plane qui reametur: p̃sertĩ
si aduertatur. q̃s quos qnͣtũq canauerit.
Qrius enĩ ᷑ Nõne is cui omĩs spũs cõfitetur¬
ditẽs.deus meus es tu. qm̃ bonorũ meorum
nõ eges: Et ueri huiꝰ caritas meiestatis: q̃ꝑ¬
pe nõ q̃rẽtis que sua sũt. Quibus cũt tanto
puritas exhibetur: Cũ adhut inqͥt ũmiti es¬
semus: recõsiliati sumrꝰ deo. Dilexit erto deus
et gratis et umitos. Sed qͣntũ᷑ eauãtũ dicit
iohãnes. Sic deus dilexit mũdũ ut unigẽitũ
dracct. Et paulus. Qui ꝓprio ait filio nõ peꝑtit:
inqͥt baritatẽ nẽo habet: ut cũa sua ponat
qͥs ꝓ amitis suis. Dic meruit iustus ab ĩpiis
sũmus abinfimis: ab ĩfirmis om̃ps. Seddi¬

Expanded text:
ppe meruit de nobis, qui et immeritis dedit seipsum nobis. Quid enim melius seipso poterat dare vel ipse? Ergo si Dei meritum quaeritur, cum ipsum diligendi causa quaeritur, illud est praecipuum: quia ipse prior dilexit nos. Dignus plane qui redametur, praesertim si advertatur, quis, quos, quantumque amaverit. Quis enim? Nonne is cui omnis sporum non eges? Et vera hujus charitas majestatis, quippe non quaerentis quae sua sunt. Quibus autem tanta puritas exhibetur? Cum adhuc, inquit, inimici essemus, reconciliati sumus Deo . Dilexit ergo Deus, et gratis, et inimicos. Sed quantum? Quantum dicit Joannes: Sic Deus dilexit mundum, ut Filium unigenitum daret : et Paulus, Qui proprio, ait, Filio non pepercit, inquit, charitatem nemo habet quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis . Sic meruit justus ab impiis, summus ab infimis, ab infirmis omnipotens. Sed di
Abbreviated transcription (Latin):
doramẽtis: et cordis thalamũ freꝙ̃ter libẽter¬
q ingreditur: qd̾ istiusmodi refertũ fructi¬
bus. floribus resꝑsum ĩuenerit. Ubi sue ui¬
delicet aut passionis grãm. aut resurrectio¬
nis głam.sedula inspicit cogitaciõe uersari:
ibi ꝓfecto sdest sedulꝰ adest libens. Monimẽ¬
ba siquidẽ passiõĩs. fructꝰ agnoste amuni. qͣsi¬

Expanded text:
doramentis, et cordis thalamum frequenter libenterdoramentis, et cordis thalamum frequenter libenterque ingreditur, quod istiusmodi refertum fructibus, floribusque respersum invenerit. Ubi suae videlicet aut passionis gratiam, aut resurrectionis gloriam sedula inspicit cogitatione versari, ibi profecto adest sedulus, adest libens. Monumenta siquidem Passionis, fructus agnos
Abbreviated transcription (Latin):
sanguine xp̃i. Widet deinde mortẽ mortuã.
et mortis auctorẽ triũphatũ⁊ uidet de infe¬
ris ad terras. de terris ud superos tritiuã
duci captiuitatẽ: ut ĩnõie ihũ om̃e genu
flectatur celestiũ terrestriũ et ĩsernorũ⁊ aduer¬
tit terrã que spinas et tribulos. sub antiquo
cordatu uersiculi. et refloruit caro mea: et ex
uolũtate mea cõfitebor ei. passionis malis
de floribus resurrectiõĩs. quoꝵ p̃sertĩ fraglã¬
cia sponsũ ad se crebrius reuisendũ ĩuitet.
Deniq uuit. Ette tu pulcher es dilte mi et de¬
torus: lectulꝰ ñr floridus. Queltulũ mons¬
trat satis ꝙ desideret aꝑit: et cũ floridũ nũ¬
ticit satis ĩdicat unde qd̾ desiderat optinere
p̃suat. Nõ enĩ de sius meritis: sed de flori¬
bus agri. tui benedixit dñs. Delectatur flo¬
ribus xp̃c: qui ĩ nazareth et cõcipi uoluit
et nutriri. Grudet sponsus celestĩs talibꝰ o¬

Expanded text:
sanguine Christi. Videt deinde mortem mortuam, sanguine Christi. Videt deinde mortem mortuam, et mortis auctorem triumphatum. Videt de inferis ad terras, de terris ad superos captivam duci captivitatem, ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium, et infernorum . Advertit terram, quae spinas et tribulos sub antiquo , illius recordata versiculi, Et refloruit caro mea, et ex voluntate mea confitebor ei ; passionis malis, de floribus resurrectionis, quorum praesertim fragrantia sponsum ad se crebrius revisendam invitet.. 8. Denique ait: Ecce tu pulcher es, dilecte mi et decorus; lectulus noster floridus . Quae lectulum monstrat, satis quid desideret aperit: et cum floridum nuntiat, satis indicat, unde quod desiderat obtinere praesumat. Non enim de suis meritis, sed de floribus agri, cui benedixit Deus. Delectatur floribus, Christus, qui in Nazareth et concipi voluit, et nutriri. Gaudet sponsus coelestis talibus o
Abbreviated transcription (Latin):
tra qd̾ plane fideles norũt ꝙͣ oĩno netessariũ
habeant iħm et hũc crutifixũ: dũ ũ mirã¬
tes et ãplexantes suꝑeminẽtẽ sciẽtie tecritutem.
in ip̃o id pel traitillũ qd̾ sũt intãte dilectioĩs
et dignacioĩs uicẽ nõ rependere cõfundũtur.
facile pinde plus diligit: qui se amplius
diłim intelligit. eiũ nutẽ minus donatũ
monẽ in diadematẽ quo coronauĩt eũ ma¬
ter sua. ternit unicũ prĩs crutẽ sibi bauilã¬
tẽ: terint caũ et cõsputũ dñm muestatis:
cernit scuctorẽ uite et głe cõfixũ clrius. ꝑtus
sũ lancea ohꝓbriis saturatũ: tandẽillã di¬
lectã sũam suã ponere ꝓ canicis suis. Cex¬
nit hic et suã magis ip̃ius aĩam gladius
anioris tñsuerberãt. et dicit. Fultite me flo¬
ubus. stipate me malis: qr amore langueo.
Het sũt qͦppe mala pu̾nita. que ĩ ortũ ltro¬
ducta dilecti spõsa carpit ex ligno uite: a ce¬
lesti pane ꝓpriũ mutuata saporẽ colorẽ &

Expanded text:
tra quod plane fideles norunt, quam omnino necessarium habeant Jesum, et hunc crucifixum: dum admirantes et amplexantes supereminentem scientiae charitatem in ipso, id vel tantillum quod sunt, in tantae dilectionis et dignationis vicem non rependere confunduntur. Facile proinde plus diligunt, qui se amplius dilectos intelligunt: cui autem minus donatum monem in diademate, quo coronavit eum mater sua ; cernit Unicum Patris, crucem sibi bajulantem; cernit caesum et consputum Dominum majestatis; cernit auctorem vitae et sum lancea, opprobriis saturatum, tandem illam dilectam animam suam ponere pro amicis suis. Cernit haec, et suam magis ipsius animam gladius amoris transverberat, et dicit: Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo. Haec sunt quippe mala punica, quae in hortum introducta dilecti sponsa carpit ex ligno vitae, a coelesti pane proprium mutuata saporem, colorem a
Abbreviated transcription (Latin):
orius enĩ aliũ scientie largitorẽ existimet ⁊ nõ
eque ip̃m qͥ docet hoĩem sciẽtiã: erius rursũ
minꝰ sibi ciliũde uirtutis aut putet datũ aut
speret dandũ ⁊ ꝙͣ de manu itidẽ diũ u̾tutũ:
Merctur ergo amari ꝓpter seip̃m deus: et cb
ĩfideli. qui et si nesciat xp̃m. scit tamẽ seipsũ.
ꝓunde ĩextusabilis ẽ omĩs etiã ĩfidelis: si nõ
diligit dñm deũ suũ. toto corde. tota aĩa. tota
uirtute sua.Clamat nẽpe ĩtus ei ĩnata. et nõ
ignota rõi iusticia: qr ex toto seillũ diligere De¬
beat. cii totũ se debere nõ ignorat. Uecũ id diffi¬
tile ĩmo ĩpossibile ẽ. sius scilitet ꝙpiã liberi pe

Expanded text:
e largitorem existimet, nisi aeque ipsum, qui docet hominem scientiam? Quis rursum munus sibi aliunde virtutis aut putet datum, aut speret dandum, quam de manu itidem Domini virtutum? Meretur ergo amari propter se ipsum Deus, et ab infideli: qui etsi nesciat Christum, scit tamen seipsum. Proinde inexcusabilis est omnis etiam infidelis, si non diligit Dominum Deum suum ex toto corde, tota anima, tota virtute sua. Clamat nempe intus ei innata, et non ignorata rationi justitia, quia ex toto se illum diligere debeat, cui se totum debere non ignorat. Verum difficile, imo impossibile est, suis
Abbreviated transcription (Latin):
qr qñq redituro. ad cõsũmationẽ nr̃a. Nẽ¬
la hii flores. quibus sponsa ĩterim stipari pos¬
tulat et fulciri credens senciẽs. facile pĩ ĩ se amo¬
ris posse tepestere et languescere quodãmõ sinõ
et dicat. leua eius sub capite meo: et dextẽra il¬
lius ũplexabitur me. Sentiet qͥppe tũt et ꝓba¬
bit oniuersa dilectionis testimonia: que in
prioriaduẽtu tãꝙͣ de sinistra dilecti acceꝑat:
p̃ multitudĩe dulcedinis ãplexãtis dextexe cõ¬
tẽpnẽda. et oĩno iã quasi subtus habẽda. Den¬
ciet qd̾ audierat. caro nõ ꝑdest qͥtqm: sp̃us ẽ q̃
tulũ. in quo generatio adueĩt et generacõ pre¬
terit⁊ nõ deerit electis consolatio de mẽoria:
quibꝰ nõdũ de pñtia plena refectio ĩdulgetur.
Unde scriptũ est. NRemoriã habũdancie sua¬
iutatis tue eructabũt ⁊ haut dubiũ qn hii.
quos paulo suꝑius dixerat: generacio et gene¬
ratio laudabit oꝑa tua. Nemoria ergo in ge¬

Expanded text:
que redituro ad consummationem nostram. Nem0. Haec mala, hi flores, quibus sponsa se interim stipari postulat et fulciri, credo sentiens facile vim in se amoris posse tepescere et languescere quodammodo, si net dicat: Laeva ejus sub capite meo, et dextera illius amplexata est me . Sentiet quippe tunc et probabit universa dilectionis testimonia, quae in priori adventu, tanquam de sinistra dilecti, acceperat, prae multitudine dulcedinis amplexantis dexterae contemnenda, et omnino jam quasi subtus habenda. Sentiet quod audierat: Caro non prodest quidquam; spiritus est qui culum, in quo generatio advenit, et generatio praeterit, non deerit electis consolatio de memoria, quibus nondum de praesentia plena refectio indulgetur. Unde scriptum est, Memoriam abundantiae suavitatis tuae eructabunt: haud dubium, quin hi, quos paulo superius dixerat, Generatio et generatio laudabit opera tua . Memoria ergo in ge
Abbreviated transcription (Latin):
lenogła m̾ ẽ. Seterũ sibel ip̃a uolũtas. de qͣ
om̃e meritũ pẽdet. ab ip̃o paulo nõ ẽ. quo
platito eã qmͣ sibi repositã p̃sũt coronãuo¬
tat iusticie: An qm̃ iuste ia et ex debito req̾¬
ritur ⁊ qd̾tũq uel gratis ꝓmittitur: eeniq
ait. Dcio tui tredidi et cectus sũ: qr potẽs est
suũ appellat depositũ: et qr credidit ꝓmitẽ¬
autẽ qd̾ pollicitus ẽ. et hec ẽ iustitia de quir
psumit apłus. ꝓmissiodei. ne si hãt tõtẽpnes
uã uelit statuere iusticie dei nõ sit subiectus.
cõsortẽ ut et corone faceret ꝓmeritorũ. In eo
enẽ sibi iusticie tõsortem. et corone statuit ꝓ¬
toiona habere dignatꝰ est toadiutorẽ. por¬
ro condiutorẽ fent. cũ fecit uolẽtẽ: hot ẽ sue
uolũtati consentiẽtẽ. Itaq uolũtas ĩ auxiliũ.

Expanded text:
51. Caeterum si vel ipsa voluntas, de qua omne meritum pendet, ab ipso Paulo non est; quo pacto eam, quam sibi repositam praesumit, coronam vocat justitiae? An quoniam juste, jam et ex debito requiritur, quodcunque vel gratis promittitur? Denique ait: Scio cui credidi, et certus sum quia potens est suum appellat depositum: et quia credidit promittenautem quod pollicitus est. Et haec est justitia, de qua praesumit Apostolus, promissio Dei: ne si hanc contemnens, suam velit statuere, justitiae Dei non sit subjectus, consortem, ut et coronae faceret promeritorem. In eo enim sibi justitiae consortem, et coronae statuit pcorona, habere dignatus est coadjutorem. Porro coadjutorem fecit, cum fecit volentem, hoc est suae voluntati consentie
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtas ẽ et meritũ. net dubiũi qd̾ a deo sit et
uelle. et ꝑficere ꝓbona uolũtate. Cdeus ergo aut¬
tor ẽ meriti ⁊ qui et uolũtatẽ applicat oꝑi: et
tur es que dicimus nr̃a merita spei sũt que
dam semĩaria caritatis intẽtiua octulte pre¬
cauit. nõ quos iustos ĩuenit: hos et magni

Expanded text:
 et meritum. Nec dubium quin a Deo sit et velle, et perficere pro bona voluntate. Deus igitur auctor est meriti, qui et voluntatem applicat operi, et tur ea, quae dicimus nostra merita; spei quaedam sunt seminaria, charitatis incentiva, occultae praecavit, non quos justos invenit, hos et magni
Abbreviated transcription (Latin):
romane dictono cardinali et¬
tãtellario. ł. abbas dictus de
claraualle dño uiuere et ĩ dño
mori. Oratiões a me et nõ q̃s¬
tiõẽs postere solebatis: et q̃dem
ego ad neutrũ ydoneũ me esse confido. Uerũ
illud indicit ꝓfessio: et si nõ ita cõuersatio. dd
hoc uero ut uerũ fatcar. ea m̃ deesse uidao: que
maxie netessaria uiderẽtur diligetia et ĩgeĩ¬
lia repetitis: si sane apud locupletiorẽ id fa¬
tere libuisset. Quia uero doctis et ĩdoctis ꝑitͥ
astius nedi extusanidi mos ẽ. Net facile scitur

Expanded text:
Romanae diacono cardinali etcancellario, BERNARDUS abbas dictus de Clara-Valle, Domino vivere, et in Domino mori. Orationes a me, et non quaestiones poscere solebatis: et quidem ego ad neutrum idoneum me esse confido. Verum illud indicit professio, etsi non ita conversatio: ad hoc vero ut verum fatear ea mihi deesse video, quae maxime necessaria viderelia repetitis, si sane apud locupletiorem id facere libuisset. Quia vero doctis et indoctis pariter in istiusmodi excusandi mos est, nec facile scitur,
Abbreviated transcription (Latin):
rertaui cursũ cõsũmaui. fidẽ seruoau: de reliqͤ
reposita ẽ michi torona iustitie ⁊ quã reddet
in dño in illa die iustus uidex: An meo forte
confidit sibi toronã esse repositã. ꝙ ꝑipsiuille
fiebant : Sed multa ꝑ malos siue aangelos
iue hioĩes fiũt bona: nec tñ illis r̾putant᷑

Expanded text:
: de reliquo reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex? An in eo forte confidit sibi coronam esse repositam, quod per ipsum illa fiebant? Sed multa per malos, sive angelos, sive homines, fiunt bona; nec tamen reputantur
Abbreviated transcription (Latin):
teĩpm resuscitare: ut cet̾a p̃termittã bona.
que aut sanãdis necessaria sũt: aut saluãdi ᷤᷤ
xeposita. euod dicimꝰ de p̾mo poterat et ulftĩo
Ded et de medio nẽo dubitat: nisi q̃ ignorãs
dei iusticiã. et suã uolẽs tõstituere. iustitie dei
nõ est subiectus. eruid enĩ. Algnoscs treantis
me fat et saluus ero: qm̃ mea laus tu es. Iste
iusticiã dei agnoscebat a quo eque sperabat tã
sanaria pcc̃o ꝙͣ a miseria liberari: et ideo lau¬
dẽ illũ sua nõ se merito statuebat. Pter hec et
dauid ĩgeminãs. nõ nobis inqt dnẽ nõ nobis

Expanded text:
te ipsum resuscitare: ut caetera praetermittam bona, te ipsum resuscitare: ut caetera praetermittam bona, quae aut sanandis necessaria sunt, aut salvandis reposita. Quod dicimus, des Dei justitiam, et suam volens constituere, justitiae Dei non est subjectus . Quid enim? Agnoscis creantis me fac, et salvus ero, quoniam laus mea tu es . Iste justitiam Dei agnoscebat, a quo aeque sperabat, tam sanari a peccato, quam a miseria liberari: et ideo laudem suam illum, non se, merito statuebat: Propter hoc, et David ingeminans: Non nobis, inquit, Domine, non nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiter cib utroq ꝑficitur. ut micti nõ singillatĩ
sumul nõ uĩtssim ꝑsingulos ꝓfectus oꝑentur.
Nõ ꝑtim gr̃a ꝑtim liberũ serbitriũ: sed totũ
singula opere ĩdiuiduo ꝑagũt. Totũ quidẽ hͦ
et totũ illa: sod ut totũ in illo sic totũ ex illa. Ere¬
dimꝰ platere lectori. ꝙ a sensu apłi nũꝙ̃ rete¬
dimꝰ ⁊ et qͣꝙͣ uersũ euagetur oratio: in eadẽ
pene ip̃ius uerba freꝙͣter recidimꝰ. euid eñi
nr̃a aliud sonat. ꝙͣ illud. ergo neq uolẽtis
neq turrẽtis:.: sed miserẽtis ẽ dci : ead̾ sane nõ
ideõ dicit. quasi qͥs uelle aut turrẽ possit ĩua¬
nũr sod ꝙ is q̃ uult et currit nõ ĩ se. sed ĩ eo e qͦ
accepit et uelle et curre̾ debeat głari. Deniq ait.
ed habes qd̃ nõ accepisti᷑ Creccris sanaris sal¬
uaris. eriud horũ tibi ex te o hõ: estiud horũ
nõ ĩpossibile libero arbitrio: Nec creasse q̃ nõ
eras. nec iustificare pc̃tor: nec mortuꝰ poteras

Expanded text:
atim; simul, non vicissim per singulos profectus operentur; non partim gratia, partim liberum arbitrium; sed totum singula opere individuo peragunt. Totum quidem hoc, et totum illa; sed ut totum in illo, sic totum ex illa. Credimus placere lectori, quod a sensu Apostoli nusquam recedimus; et quaquaversum evagetur oratio, in eadem pene ipsius verba frequenter recidimus. Quid enim nostra aliud sonant quam illud: Ergo neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei? Quod sane non ideo dicit, quasi quis velle aut currere possit in vanum: sed quod is qui vult et currit, non in se, sed in eo a quo accepit et velle, et currere, debeat gloriari. Denique ait: Quid habes quod non accepisti? Crearis, sanaris, salvaris. Quid horum tibi ex te, o homo? quid horum non impossibile libero arbitrio? Nec creare qui non eras, nec justificare peccator, nec mortuus poteras
Abbreviated transcription (Latin):
pus nc̃m ĩternus opifex ĩnotestit. Dãne ip̃i nos
pueĩre neq̃ꝙͣ possumus. eui aũt bonũ ne¬
minẽ ĩuenit: neĩnem saluat quẽ nõ p̃u̾enit.
Adeo ergo sine dubio nr̃e fit salutis exordiũ:
net ꝑ nõs utiq nec nobiscũ. Uerũ cõsensus et
opus et si nõ ex nobis: iam nõ tñ sine nobis
Net p̾mũ ittq in quo qͥꝓpe nos nil fatimus.
net ultimũ qd et plerũq extorquet. sut timor
ĩutilis euit simulacio dãpnabilis: sed tm̃ me¬
diũ nobis reputatur ĩmeritũ. Dola nẽꝑe ĩter¬
dũ bona uolũtas sufficit. cetera nõ ꝓsũt. si sola
defuerit. Non ꝓsunt dixerĩ. sed agẽtinõ cernẽti.
Walet itaq intẽtio ad meritũ. actio ad exẽplũ:
utrũq p̃ueĩens cogitatio tmmodo ad excitũdũ.
tribuamus. q̃ ĩfirma ẽ: aut dei necessitati que
nulla ẽ. sed soligr̃e qua plenus ẽ. Ip̃a liberũ ex¬
titat gcebitriũ. cũ seĩat cogitatũ sanat cũ mu¬
tat affectũ. roborat ut ꝑducat ad cictũ: seruat

Expanded text:
ane ipsi nos praevenire nequaquam possumus. Qui autem bonum neminem invenit, neminem salvat quem non praevenit. A Deo ergo sine dubio nostrae fit salutis exordium, nec per nos utique, nec nobiscum. Verum consensus, et opus, etsi non ex nobis, non jam tamen sine nobis. Neque primum itaque, in quo quippe nos nil facimus; nec ultimum, quod et plerumque extorquet aut timor inutilis, aut simulatio damnabilis; sed tantum medium nobis reputatur in meritum. Sola nempe interdum bona voluntas sufficit: caetera non prosunt, si sola defuerit. Non prosunt dixerim, sed agenti, non cernenti. Valet itaque intentio ad meritum; actio, ad exemplum; utramque praeveniens cogitatio, tantummodo ad excitandum tribuamus, quae infirma est; aut Dei necessitati, quae nulla est; sed soli gratiae, qua plenus est. Ipsa liberum excitat arbitrium, cum seminat cogitatum; sanat, cum immutat affectum; roborat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dapãt consentiẽtes ut net sc̃aus nec dõq¬
natio ulla racione sine p̃cedẽti cõsensũ po¬
lũtario possit hãberi: ne qua forte ex parte
pͣsccbe pideatur libertate acbitrui.edũcobrẽ¬
id ꝗdiusereatura dicitur liberũ arbitruũ. aut
iusto ꝑfecto dãpnatur. dũ ei cdpcĩm nuulla
ui p̃iidicetur extrĩseta: aut misericorditer
aluatur tiũ ad iustitiã nulla suffrcit sua.
Dane ĩ huis omibus cogitet lector origĩolis
ptã prsus extipi rationem. De cetero libero
arbitrio net extea ip̃m q̃ratur dap̃natiois
tausa. qd iã nõ dãpnat. nisi ꝓpria tulpa: nec
conatus ad bonũ et cassi sunt: si a gr̃a nõ ad¬
iuuẽtur. et nulli si nõ excitentur. Ceterũ ĩ ma
sũ potius a pr̃e luminũ destẽdere mexita putẽ¬
tur. si tñ inter datu optĩ et dona ꝑfecta ip̃a

Expanded text:
damnant consentientes, ut nec salus, nec damdamnant consentientes, ut nec salus, nec damnatio ulla ratione sine praecedenti consensu voluntario possit haberi; ne qua forte ex parte praescribi videatur libertati arbitrii. Cd in creatura dicitur liberum arbitrium, aut juste profecto damnatur, dum ei ad peccatum nulla vi praejudicetur extrinseca: aut misericorditer salvatur, cui ad justitiam nulla virtus sufficit sua. Sane in his omnibus cogitet lector 620 originalis peccati prorsus excipi rationem. De caetero, libero arbitrio nec extra ipsum quaeratur damnationis causa, quod jam non damnat nisi propria culpa; nec rdia. Cujus quippe conatus ad bonum, et cassi sunt, si a gratia non adjuventur; et nulli, si non excitentur. Caeterum in masum potius a Patre luminum descendere merita putentur: si tamen inter data optima et
Abbreviated transcription (Latin):
uinũ sp̃m et ceacnis appetitũ. tenet mediũ quẽ¬
dom locũ id qd dicitur in hoĩe liberũ exebitriũ
idẽ hũana uoluntas: et tãꝙͣ ĩdeuexo mõtis la¬
tere admodũ ardui inter utrũq pendẽs. ita in
cppetitu infirmatur per tarnẽ: ut nisi sedulo
nõ ualeat iusticie que ẽ iuxta ꝓpham sicut mõ¬
tes dei: ascẽdendo de uirtute ĩ uirtutẽ. app̃hendẽ
culenẽ .i sed etiã de uitio in uitiũ. suo ipsius põ¬
ere deuoluta ruct in p̃teps: p̃granata nimi¬
rũ. nõ solũ lege pt̃ti originaliter mẽbris ĩsita
uerũ et cõsuetudine terrene ĩhabitatioĩs psu¬
aliter affectionibꝰ inolita. Quod humane po¬
lũtatis indelicet utrũq grauamẽ: ino̾ breui¬
ter uecsitulo sĩptura cõmemorat dicens. Corpꝰ
qd̾ torrũpitur aggranat aĩaꝵ: et depͥmit ter¬
rena ĩhabitatio sensũ multa cogitãtẽ. Eth
duo huiꝰ mortulitatis mala sitũt nõ nocẽt
si epertẽt nõ consentiẽtes: sic nõ extusant. sed

Expanded text:
arnis appetitum tenet quemdam medium locum, id quod dicitur in homine liberum arbitrium, id est humana voluntas, et tanquam in devexo montis latere admodum ardui, inter utrumque pendens; ita in appetitu infirmatur per carnem, ut nisi sedulo non valeat justitiae, quae est juxta Prophetam, sicut motes Dei , ascendendo de virtute in virtutem, apprehendere culmen: sed etiam de vitio semper in vitium suo ipsius pondere devoluta ruat in praeceps; praegravata nimirum non solum lege peccati originaliter membris insita, verum et consuetudine terrenae inhabitationis usualiter affectionibus inolita. Quod humanae voluntatis videlicet utrumque gravamen uno breviter versiculo Scriptura commemorat, dicepitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Et haec duo hujus mortalitatis mala, sicut non nocent, sed exercent non consentientes: sic non excusant, sed
Abbreviated transcription (Latin):
potest: Quidilla contra quã fit. nisi irã: Quid
et tũ qua fit. nisi grãm: In p̾maitaq nulla
in seq̃ti mala: in ultĩa bona merita tõq̃rũtur.
Net enĩ petudes cũ ꝑ eas bonũ rut malũ qd̾tũ¬
q fit: boni qͦ ppiã merentur aut mali. nõ ha¬
bent qͥppe unde bono malo pe tõsenciãt. Nul¬
to cutem minus lapides: cũ net senciãt. Cett¬
rũ diabolus uel hõ malus. cũ uigeãt et uigilẽt

Expanded text:
potest? quid illa contra quam fit, nisi iram? quid potest? quid illa contra quam fit, nisi iram? quid et cum qua fit, nisi gratiam? In prima itaque nulla, in sequenti mala, in ultima bona merita conquiruntur. Nec enim pecudes, 621 cum per eas bonum aut malum quodcunque fit, boni quidpiam merentur, aut mali. Non habent quippe unde bono malove consentiant. Multo autem minus lapides; cum nec sentiant. Caeterum diabolus, vel homo malus, cum vigeant et vigilent
Abbreviated transcription (Latin):
rũ saluti utilia facit deus ꝑmalos siue hoĩes.
siue angelos: sed q̃m ĩuitos ideo cõtra ipsos. Nã
dũ notẽre cupiẽtes iuuãt. qnͣtũ aliis palet uti¬
lis actio: tm̃ ip̃is ꝑuersa nocet intẽtio. Porro ꝑ
quos et cũ quibus oꝑatur deus. boni sũt ãgeli
uel homĩes: qui qb uult deus et agũt ꝑiter et
lũtate cõsenciũt: opus oĩno qd̾ ꝑ eos deus exp̃li¬
tat ip̃is tõicat. Ande paulus. tũ bona pliuna
que deus ꝑ ipsum fecerat enarrasset: nõ autẽ
ego rit. sed̃ grã dei metũ. Potuit dicere ꝑ me. sed
qr minus erat maluit dicere metũ: p̃sumẽs
se nõ solũ oꝑis essemĩstrũ ꝑfectũ. sed et opan¬
tis quodãmõ sociũ ꝑ tõsensũ. Pideganꝰ scd̃m¬
triplitẽ dei oꝑacionẽ quã posuimꝰ qͥd trecctu¬
ra queq ꝓ suo mĩsterio mereatur. et illa q̾¬
dem ꝑ qͣuã et sine qua fit qd fit. q̃d mereri

Expanded text:
rum saluti utilia facit Deus per malos, sive homines, rum saluti utilia facit Deus per malos, sive homines, sive angelos: sed quoniam invitos, ideo contra ipsos. Nam, dum nocere cupientes juvant, quantum aliis valet utilis actio, tantum ipsis perversa nocet intentio. Porro per quos et cum quibus operatur Deus, boni sunt vel angeli, vel homines, qui quod vult Deus, et agunt pariter, et luntate consentiunt, opus omnino quod per eos Deus explicat, ipsis communicat. Unde Paulus, cum bona plurima, quae Deus per ipsum fecerat, enarrasset: Non autem ego, ait, sed gratia Dei mecum . Potuit dicere: Per me, sed quia minus erat, maluit dicere, mecum: praesumens se non solum operis esse ministrum per effectum; sed et operantis quodammodo socium per consensum. 45. Vidtriplicem Dei operationem, quam posuimus, quid creatura quaeque pro suo ministerio mereatur. Et illa quidem, per quam, et sine qua fit quod fit, quid mereri
Abbreviated transcription (Latin):
possidebit. Itaq nõ liberi arbitrii. sed dnĩ ẽ sa¬
lus. ỹmo ip̃e salus ⁊ ip̃e ẽ uia ad salutẽ q̃ cat
Calus ppłi ego sũ: qui itẽ ꝑhibet ego sũ uict.
De fecit uiã. qui salus erat et una: ubi nõ
głetur omĩs caroͦ di igitur bona uie sũt me¬
rita. sicut et patrie salus et uita ⁊ et uerũ ẽ
qd̾ nit daud: nõ ẽ qͥ faciat bonũ. nõ ẽ usq ad
unũ ⁊ illũ uidelitet unũ. de quo item dicitur.
debitorẽ ĩ illis: fecit et nos ꝓmeritores ex hiis. At
q tamẽ cõdenda merita.dignatur sibi adhibe̾
t̾reaturã nĩsteria: nõ quibus egeca. sed q̃bus
ꝑ hec uel de quibus ꝓsit. Oꝑatur ergo illoꝵ sa¬
lutẽ. quoꝵ noĩa sũt in libro uite: alĩq̾n ꝑ trecitu¬
rã sine ip̃a. aliqñ ꝑ treatutã contra ip̃can. a¬
salubria ꝑ insesibilem et itẽ ꝑ ixrõalẽ treaturũ:
que id cirto dixi fieri sine ip̃a qd̾ nõ queat ĩtellet¬
tu carens esse uel constia. Nulta quoq młto¬

Expanded text:
 sed Domini est salus; imo ipse salus, ipse et via est ad salutem, qui ait: Salus populi ego sum : qui item perhibet: Ego sum via . Se fecit viam, qui et salus erat et vita, ut non glorietur omnis caro. Si ergo bona viae sunt merita, sicut et patriae salus et vita, et verum est quod ait David: Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum , illum videlicet unum de quo item dicitur: debitorem in illis, fecit et nos promeritores ex his. Ad quae tamen condenda merita dignatur sibi adhibere creaturarum ministeria, non quibus egeat, sed quibus per hoc, vel de quibus prosit. 44. Operatur ergo illorum salutem, quorum nomina sunt in libro vitae, aliquando per creaturam sine ipsa, aliquando per creaturam contra ipsam, asalubria per insensibilem, et item per irrationalem creaturam: quae idcirco dixi fieri sine ipsa, quod non queat, intellectu carens, esse vel conscia. Multa quoque multo
Abbreviated transcription (Latin):
ititur : Hrot ergo totũ liberi cabitrii opus. hͦ so¬
lũ eius ẽmeritũ. qd̾ cõsentit: est prorsus non¬
quidẽ. qd̾ uel ip̃e tonsensus in quo om̃e meritũ
cõsistit abip̃o sit: tũ net togitare qd̾minꝰ ẽ ꝙͣ cõ
sentice ciliꝙͥ ⁊ nobis quasi ex nobis sufficiẽtes
sumꝰ Uerba sũt nõ mea sed apłi: qͥ om̃e qdbo¬
nobis primũ ꝓfecto sine nobis. sidm nobis¬
tũ. tertiũ ꝑ nos facit. Siqͥdem ĩmttẽdo bonã
togitationẽ. nos p̃ueĩt ⁊ ĩnutãdo etiã malã
uolutatẽ sibi ꝑ consensũ iuĩgit: mnĩstrãdo et cõ¬

Expanded text:
igitur? hoc ergo totum liberi arbitrii opus, hoc solum ejus est meritum quod consentit? Est prorsus. Nonquidem quod vel ipse consensus, in quo omne meritum consistit, ab ipso sit: cum nec cogitare quod minus est, quam consentire aliquid a nobis, quasi ex nobis sufficientes simus . Verba sunt non mea, sed Apostoli, qui omne quod bonobis, primum profecto sine nobis secundum nobiscum, tertium per nos facit. Siquidem immittendo bonam cogitationem nos praevenit, imitando etiam malam voluntatem sibi per consensu
Abbreviated transcription (Latin):
et qͥtũq similiter sapĩt. qm̃q̾dẽ ex cõsensu uo¬
lũtatis obediũt. repositã sibi esse tõfidũt coronã
iustitie. Utitur ergo deus in salutẽ suoꝵ irrõcibi¬
lu et itẽ ĩsensibili crecctura tr̃ꝙͣ uimẽto uel ĩstru¬
mẽto: q̃ iã expleto oꝑe nusꝙͣ erũt. Otitur crectã
rõali sed maliuola quasi uiega disciplie: quã

Expanded text:
et quicunque similiter sapiunt: quoniam quidem ex consensu voluntatis obediunt, repositam sibi esse confidunt coronam justitiae. Utitur ergo Deus in salutem suorum irrationabili, et item insensibili creatura, tanquam jumento vel instrumento, quae jam expleto opere nusquam erunt. Utitur creatura rationali, sed ma
Abbreviated transcription (Latin):
cũa suã; nec dubiũ qͥn de filio loquatur
ergo deus et ex se toto amat. qr tota trinitas
amat: si tamẽ totũ dicipotest de infinito
et incõprehensibili. aut certe in simpliti. In¬
tuẽs hec credo sacius agnoscit quare deus
diligendus sit. hoc est unde disigi merectu
Ceterũ infidelis nõ habens filiũ: nec patrẽ
mirũ nõ est: si quẽ minus agnoscit. minꝰ et
diligit. Atm̃ et ip̃e totũ ei se se debere nõ igno¬
dat: quẽ sui totius nõ ignorat auctorẽ. exud
ergo ego qui deũ meũ teneo uite mec: nõ solũ
gratuitũ largitorẽ. lacgissimũ ãmĩstratorẽ

Expanded text:
animam suam ; nec dubium quod de Filio loquatur.animam suam ; nec dubium quod de Filio loquatur.ergo Deus, et ex se toto amat, quia tota Trinitas amat: si tamen totum dici potest de infinito et incomprehensibili, aut certe de simplici.  haec, credo, satis agnoscit quare Deus diligendus sit, hoc est, unde diligi mereatur. Caeterum infidelis non habens Filium, nec Patrem mirum non est, si quem minus agnoscit, minus et diligit. Attamen et ipse totum ei sese debere non ignorat, quem sui totius non ignorat auctorem. Quid ergo ego, qui Deum meum teneo vitae meae non solum gratuitum largitorem, la
Abbreviated transcription (Latin):
Quud aũt fatiat considerata tanta et tam
indebita miseratio. tã gratuita. et sic ꝓbata
dilectio: tam ĩopinata dignacio. tã ĩuicta mã¬
suetudo ⁊ tam stupenda dulcedo: q̃d inqͣm
hec omĩa faciũt diligẽter considerata ⁊ nisi
ut considerãtis cũm. ab onũ penitꝰ prauo uẽ¬
dicatũ amore ad semirabiliter rapiãt. uehe¬
mẽter afficiant. faciant pñtia cõtẽpnere qͥcq̃d
nisi in contẽptu horũ aꝑpeti nõ p̃t . Numirũ
puide in odore ungentorũ horũ sponsa currit
alatriter. amat ardenter: et porũ sibi amaare
sit amata uidetur. et cũ se totum in canore ꝑ¬
struxerit. Net ĩmerito. Quid enĩ magnũ fũ¬
to et tanti repensatur amori: si puluis exiguus
totũ se ad recanãdũ collegerit ⁊ que illũ nimi¬
rũ maiestas in amore p̃ueniẽs tota in opus
salutis eius extensa conspicitur : Deniq sic
deus dilexit mũdũ ut unigenitũ daret: haut
dubiũ qͦn de pr̃e dicat. Item. eͭradidit ĩ mortẽ

Expanded text:
que aliud faciat considerata tanta et tam indebita miseratio, tam gratuita et sic probata dilectio, tam inopinata dignatio, tam invicta mansuetudo, tam stupenda dulcedo? quid, inquam, haec omnia faciant diligenter considerata, nisi ut considerantis animum, ab omni penitus pravo vindicatum amore, ad se mirabiliter rapiant, vehementer afficiant, faciantque prae se contemnere, quidquid nisi in comtemptu horum appeti non potest? Nimirum proinde in odore unguentorum horum sponsa currit alacriter, amat ardenter; et parum sibi amare sic amata videtur, etiam cum se totam in amore perstrinxerit. Nec immerito. Quid magnum enim tanto et tanti repensatur amori, si pulvis exiguus totum se ad redamandum collegerit, quem illa nimirum Majestas in amore praeveniens, tota in opus salutis ejus intenta conspicitur? Denique sic Deus dilexit mundum ut Unigenitum daret ; haud dubium quin de Patre dicat. Item, Tradidit in mortem
Abbreviated transcription (Latin):
presidens os aperuit: non gladius qͥ foris appa¬
ruit. Porro talẽ esse illã uolũtatẽ tõiũcebat gla¬
dius: nõ cogebat. Ip̃a igitur sem tulpã nõ gla¬
dius ĩpellebat. Deniq in quibus sana erat uo¬
lũtus. occidi poterant. flecti neqͥbãt. Hoc ẽ qd̾ eis
p̃dictũ fuerat: faciẽt in uos q̃cũq uoluerĩt. sed̾
in mẽbra nõ corda. Nõ uos facietis que uoluerĩt:

Expanded text:
praesidens os aperiebat, non gladius qui foris appapraesidens os aperiebat, non gladius qui foris apparebat. Porro talem esse illam voluntatem convincebat gladius, non cogebat. Ipsa igitur se in culpam, non gladius impellebat. Denique in quibus sana erat voluntas, occidi poterant, flecti nequibant. Hoc est quod eis praedictum fuerat, Facient in vos quaecunque voluerint ; sed in membra, non cor
Abbreviated transcription (Latin):
lũtariũ fuit. Si autẽ uolũtariũ. et liberũ. esuẽ
sua deĩꝙ ad negandũ polũtas cõpulit. cõpulsꝰ
ẽ qr uoluit: ymo nõtõpulsus ẽ sed cõsensit ⁊ et
nõ aliene potentie sed ꝓprie uoluntati:. illi utiq
phanda nalusset : si non lingue dña uolutas
aniusset᷑ e eniq cũ se a sui postinodũ nimio
illo tempauit amore: et xp̃m cepit ut debuit
toto torde. totu aĩa. tota pirtute diligere ⁊ nulle¬
iã paluit minis. uel ꝑenis extorqueri. aliq̃tenꝰ
audatter attomodãs ueritati. obedire oꝑtet inꝙ̃
sensu uolũtario patientis. sed actiua nũꝙͣ. Pro¬
inde malũ qd̾ fit in nos. suie de nobis nõ ẽ ĩputã¬
dũ nobis: si tamẽ in uitis. ceterũ qd̾ fit et a nobis
iã nõ sine tulpa ẽ uolũtatis. Uelle qͥppe cõiũtim
qd̾ nõ fieret si nollemus. est cõpulsio ergo q̃dã
etiã actiua: sed nõ habet extusationẽ tũ sit et uo¬
lũtaria. Cõgebatur xp̃ianus negare xp̃m: et q̃

Expanded text:
. Quem sua denique ad negandum voluntas compulit, compulsus est quia voluit: imo non compulsus est, sed consensit, et non alienae potentiae, sed propriae voluntati, illi utiquefanda valuisset, si non linguae domina voluntas annuisset? Denique cum se a sui postmodum nimio illo temperavit amore, et Christum coepit, ut debuit, toto corde, tota anima, tota virtute diligere; jam nullis valuit minis 619 vel poenis extorqueri aliquatenusaudacter accommodans veritati. Obedire inquit, oposensu voluntario patientis, sed activa nunquam. Proinde malum quod fit in nos, sive de nobis, non est imputandum nobis, si tamen invitis. Caeterum quod fit a nobis, jam non sine culpa est voluntatis. Velle plane convincimur, quod non fieret, si nollemus. Est ergo compulsio quaedam etiam activa: sed non habet excusationem, cum sit et voluntaria. Cogebatur christianus negare Christum, et