comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ritatem. etiam cum inimicitias aduer¬
sus eum ȩxercentes. oꝑaremur iniqui¬
tatem: & tamen ei uerissime dictũ
est odisti dñe omines qui oꝑantur ini¬
quitatem. Promde miro & diuino
modo: & quando nos oderat. dilige¬
bat. Oderat enim nos quales ipse non
fecerat: & quia iniquitas nr̃a opus
eitis non omni ex parte consumpse¬
tat. nouerat simul in uno quoq nos¬
trum & odisse quod feceramus. et
amare quod fecerat: & hoc quidẽ
in omnibus intelligi potest: de illo
cui ueraciter dicitur. nichil odisti
horum quȩ fecisti. Non enim quod¬
cumq odisset esse uoluisset. aut
omnino esset quod ommipotens e̾e
nolaisset: nsi in eo quod odit. esset
etiam quod amaret. Merito quiꝑ¬
pe odit: & ueluit a regnla sue artis
alienum improbat tutium. Amat
tamen suum etiam in uitiosis uel sa¬
natione benefitium: uel dampnatio-¬
ne iudicium. Ita deus & nichil odit
eorum quȩ fecit. Naturarum enĩ
non uitiorum conditor mala quȩ

Expanded text:
ritatem, etiam cum inimicitias adverritatem, etiam cum inimicitias adversum eum exercentes operaremur iniquitatem: et tamen ei verissime dictum est, Odisti, Domine, omnes qui operantur iniquitatem . Proinde miro et divino modo et quando nos oderat, diligebat: oderat enim nos, quales ipse non fecerat; et quia iniquitas nostra opus ejus non omni ex parte consumpserat, noverat simul in unoquoque nostrum et odisse quod feceramus, et amare quod fecerat. Et hoc quidem in omnibus intelligi potest de illo, cui veraciter dicitur, Nihil odisti eorum quae fecisti . Non enim quodcumque odisset esse voluisset, aut omnino esset quod omnipotens esse noluisset, nisi et in eo quod odit, esset etiam quod amaret. Merito quippe odit, et velut a regula suae artis alienum improbat vitium: amat tamen suum etiam in vitiosis vel sanatione beneficium, vel damnatione judicium. Ita Deus, et nihil odit eorum quae fecit: naturarum enim, non vitiorum conditor, mala quae
Abbreviated transcription (Latin):
diligiti& hoc ut essemus ꝓpter hoc nos
dilerit antequam essemus. Q uapꝑteꝵ
in comprehensibilis est eius dilectio: q
diligit deus: neq mutabilis. Non enini
ex quo ei reconciliati fumus per sanguis¬
nem filiĩ eius nos cepit diligere. sed ante
mundi constitationem dilexit nos: ut
cum eius ungenito etiam nos filii eiꝰ
essenus. priusquam omnino aliquid
essemus. Quod ergo reconciliati sumꝰ
deo per mortem filii euis. non sic audia¬
tur. non sic accipiatur: quasi ideo ñ
reconciliauerit ei filius. ut iam incipe-¬
ret amare quos oderat. sicut reconciba-¬
tur inimicus inimico. ut deinde sute
amici.&. inuicem diligant. qui oderãt
inuicem: sed iam nos diligenti recon¬
cibati sumus ei. cum quo ꝓpter pecca¬
tum inimicitias habebamus. Quod
utrum uerum dicam: attestatar apłõ.
Commendat inquit dilectionem suam
deus in nobis: qm̃ cum adhuc pecca¬
tores essemus. xp̃c pro nobis mortuus
est. Habebat itaq illam erga nos ca¬

Expanded text:
diligit; et hoc ut essemus, propter hoc nos diligit; et hoc ut essemus, propter hoc nos dilexit antequam essemus. Quapropter incomprehensibilis est dilectio qua diligit Deus, neque mutabilis. Non enim ex eo quo ei reconciliati sumus per sanguinem Filii ejus, nos coepit diligere; sed ante mundi constitutionem dilexit nos, ut cum ejus unigenito etiam nos filii ejus essemus, priusquam omnino aliquid essemus. Quod ergo reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, non sic audiatur, non sic accipiatur, quasi ideo nos reconciliaverit ei Filius, ut jam inciperet amare quos oderat: sicut reconciliatur inimicus inimico, ut deinde sint amici, et invicem diligant, qui oderant invicem; sed jam nos diligenti reconciliati sumus ei, cum quo propter peccatum inimiutrum verum dicam, attestetur Apostolus: Commendat, inquit, dilectionem suam Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est . Habebat itaque ille erga nos cha
Abbreviated transcription (Latin):
q enim semper equalitatem significat
qui dicit. sicut illud.ita & illd: sed ali¬
quando tantum. quia est illud est &
illud. aut quia est illud. ut sit &o illud.
Quis enim dixerit eo prorsus mundo in
est ipse missus a patre: llt enim alias
taceam differentias. quas commemorare
longam est: missi sunt certe illi cam
iam homines essent. misstis est autem
ipse ut homo essent. Et tamen suꝑiꝰ
ait. sicut me misisti in mundum. et
ego misi eos in mundum: tanquam dice¬
ret. Quia misisti me: muisi eos. Ita. ⁊ hoc
loco. dilexisti eos inquit sictit me dilexi¬
bra filii non diligeret qui diligit filium:
ut alia causa est diligendi menbra eius.
nisi quia diligit eum. S diligit filicimm
scdm̃ diuinitatem: quia genuit ilbam
equalem sibi. Diligit etiam eum scdm̃
id quod homo est: quia ipsum uingeni¬
tum uerbum caro factam est & ꝓpteꝵ
uerbum est ei cara uerbi caro. Nos aut
diligit. qm̃ sumus eius menbra quem

Expanded text:
ue enim semper aequalitatem significat, ue enim semper aequalitatem significat, qui dicit: Sicut illud, ita et illud; sed aliquando tantum, quia est illud, est et illud; aut quia est illud, ut sit et illud. Quis enim dixerit eo prorsus modo in ipse est missus a Patre? Ut enim alias taceam differentias, quas commemorare longum est, missi sunt certe illi cum jam homines essent, missus est autem ipse, ut homo esset; et tamen superius ait: Sicut me misisti in mundum, et ego misi eos in mundum, tanquam diceret: Quia misisti me, misi eos. Ita et hoc loco: Dilexisti eos, inquit, sicut et me dilexi membra Filii non diligeret: qui diligit Filium. Aut alia causa est diligendi membra ejus, nisi quia diligit eum. Sed diligit Filium secundum divinitatem, quia genuit illum aequalem sibi. Diligit eum etiam secundum id quod homo est, quia ipsum unigenitum Verbum caro factum est , et propter Verbum ei chara Verbi caro. Nos autem diligit, quoniam sumus ejus membra quem
Abbreviated transcription (Latin):
tum ꝑtinet ad patris & filii in se¬
parabilem caritatem. Hoc nos m̾
credere quo tendimus credendo
cognoscere. Si autem diceret. ut cognos¬
cant quia tume misisti: tantundem ua-¬
leret quantum hoc quod ait. ut cognos¬
cat mundus. Ipsi sunt enim mundus ñͣ
permanens inimicus. qualis est mundꝰ
dampnationi predestinatus. s ex ini-¬
mico amicus effectus. ꝓpten quem ds̃
erat in rp̃o mundum reconcilians sibi.
Ideo dixit. ego in eis & tu in me: tanquã
diceret. Ego in eis ad quos misisti me:
& tu in me mundum recocilians tibi
per me. ꝓpterea sequitur etiam illud
quod ait: & dilexisti eos. sicut & me
dilexisti. In filio qtippe nos pater dili¬
git: quia in ipso nos elegit ante mun¬
di constitutionem. Qui enim diligit
unigenitum. profecto diligit & men-¬
bra eits: quȩ ad optauit in eum ꝑ eum.
Nec ideo pares sumus unigenito filio.
per quem creati & recreati sumus: qͥa
dictum est dilexisti eos sicut & me. Ne-¬

Expanded text:
tum pertinet ad Patris et Filii insetum pertinet ad Patris et Filii inseparabilem charitatem, hoc nos modo credere, quo tendimus credendo cognoscere. Si autem diceret: ut cognoscant quia tu me misisti, tantumdem valeret, quantum hoc quod ait: Ut cognoscat mundus. Ipsi sunt enim mundus, non permanens inimicus, qualis est mundus damnationi praedestinatus, sed ex inimico amicus effectus, propter quem Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi ; ideo dixit: Ego in eis, et tu in me, tanquam diceret: Ego in eis ad quos misisti me, et tu in me, mundum reconcilians tibi per me. Propterea sequitur etiam illud quod ait: Et dilexisti eos, sicut et me dilexisti. In Filio quippe nos Pater diligit, quia in ipso nos elegit ante mundi constitutionem. Qui enim diligit unigenitum, profecto diligit et membra ejus, quae adoptavit in eum per eum. Nec ideo pares sumus unigenito Filio, per quem creati et recreati sumus, quia dictum est: Dilexisti eos, sicut et me. Neq
Abbreviated transcription (Latin):
rius. cognouerunt uere quia a te exi¬
ui. & crediderunt quia tu me misisti.
Hoc dixit posterus crediderunt:
quod dixerat cognouerunt. S hic quan¬
doquidem de consũmatione loquitur
talis est intelligenda cognitio. qualis
erat per spetiem: non qualis nunc est
pen fidem. Nam uidetur ordo esse
seruatus in eoł quod paulo ante cdix̃.
ut credat mundus: hic autem. ut
cognoscat mundus. Ibi enim quam¬
uis dixerit ut omnes unum fint. &
in nobis unum sint. non ait tamen.
fint consummati in unum: atq ita
subnȩtuit ut credat mundus quia
tu me misisti. Hic uero ut sint in¬
quit consummati in unum: ac de-¬
inde non addidit ut credat mundꝰ
s ut cognoscat mundus quia tu me
mifisti. Quandii enim credimus
quod non uidemus: nondum sumꝰ
ita. confumiati. quemadmodum
erimus. cum meruerimus tudere qd̃
credimiis. Rectissime igitur ibi ut
credat mundus. Hic cognoseat
mundus. tamen od ibi & hic. quia
tu me misisti: tit notierimus quan¬

Expanded text:
rius: Et cognoverunt vere quia a te exirius: Et cognoverunt vere quia a te exii, et crediderunt quia tu me misisti. Hoc dixit posterius crediderunt, quod prius dixerat cognoverunt. Sed hic, quandoquidem de consummatione loquitur, talis est intelligenda cognitio, qualis erit per speciem, non qualis nunc est per fidem. Nam videtur ordo esse servatus in eo quod paulo ante dixit: Ut credat mundus; hic autem: Ut cognoscat mundus. Ibi enim quamvis dixerit ut omnes unum sint, et in nobis unum sint, non ait tamen sint consummati in unum, atque ita subnexuit: Ut credat mundus, quia tu me misisti. Hic vero: Ut sint, inquit, consummati in unum; ac deinde non addidit ut credat mundus, sed ut cognoscat mundus quia tu me misisti. Quandiu enim credimus quod non videmus, nondum sumus ita consummati, quemadmodum erimus cum meruerimus videre quod credimus. Rectissime igitur ibi ait: Ut credat mundus; hic: Ut cognoscat mundus. Tamen et ibi et hic, quia tu me misisti, ut noverimus quan
Abbreviated transcription (Latin):
luit. Nam continuo stibiunxit: ut sint
unum ficut nos unum stimuis. Demde
addidit. ego in eis. & tuin me: ut sint
consummati in unum. Ubi se mediato¬
rem inter deum & homines breuiter
intimauit. Neq enim hoc ita dictum
est tanquam pater non sit in nobis.
aut nos in patre non simus. cumi & alio
loco dixerit. ueniemus ad eum. & man-¬
sionem apud eum faciemus: & hic pau¬
lo ante non cdixerit. ego ieis & tu in
me. quod dixit modo. aut ipsi in me &
nunc ait ego in eis & tu in me: ita die¬
tum est ex ꝑsona mediatoris. sicut illud
Qtiod uero addidit. ut sint consumina¬
ti in unum. ostendit eo ꝑduci reconcilia¬
tionem que fit per mediatorem: ut
perfecta beatituidine cui nichil iam
possit adici ꝑfruamin Vnde id quod
sequitur. ut cognoscat mundus quia
tu me misisti: non sic accipiendum
puto. tanquam dixerit iterum ut
credat mundus. Aliquando enim &
cognoscere pro eo: quod est credere po-¬
nitur: ut est quod ait. aliquanto suꝑe¬

Expanded text:
luit. Nam continuo subjunxit: Ut sint luit. Nam continuo subjunxit: Ut sint unum, sicut nos unum sumus; deinde addidit: Ego in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum. Ubi se mediatorem inter Deum et homines breviter intimavit. Neque enim hoc ita dictum est, tanquam Pater non sit in nobis, aut nos in Patre non simus, cum et alio loco dixerit: Veniemus ad eum, et mansionem apud eum faciemus ; et hic paulo ante non dixerit: Ego in eis, et tu in me, quod dixit modo: Aut ipsi in me, enunc ait: Ego in eis, et tu in me, ita dictum est ex persona Mediatoris, sicut illud Quod vero addidit, Ut sint consummati in unum, ostendit eo perduci reconciliationem, quae fit per Mediatorem, ut perfecta beatitudine, cui jam nihil possit adjici, perfruamur. Unde id quod seqtu me misisti, non sic accipiendum puto, tanquam iterum dixerit: Ut credat mundus. Aliquando enim et cognoscere pro eo quod est credere ponitur, ut est quod ait aliquanto supe
Abbreviated transcription (Latin):
quando se tacito. patrem dicit aliquid
operari: quemadmodum nec pater ab oꝑe
filii separatur. quando ipso tacito filius
oꝑari dicitur. quod nichilominus pariter
oꝑantur. Cum ergo tacet silius in opere
patris oꝑationem suam: humilitatem cõ
mendat. ut sit nobis salubrior. Cum uͭ
uicissim in oꝑe stio tacet oꝑationem patͥs:
parilitatem suam comiendat. ne creda¬
tur inferior. Isto modo igitur & hoc loco
nec se facit alientm. apatris oꝑere. quã¬
ius dixerit claritatem quam dedisti mͥ
quia & ipse dedit eam sibi: neo patrem
facit alientm ab opere stio. quiamuis dire¬
rit. dedeis. quia & pater illam dedit eis.
Inseparabilia namq sunt opera non solum
patris & filii: uerum etiam sp̃e sancti.
Sicut autem ex eo quod patrem prostus
ominbus rogauit. hoc fieri uoluit ut om¬
nes unum sint: ita ex hoc etiam stio be¬
nesitio quod ait. claritatem quam dedisti
michi dedi eis. id fieri nichilominus uo-¬

Expanded text:
quando se tacito Patrem dicit aliquid quando se tacito Patrem dicit aliquid operari, quemadmodum nec Pater ab opere Filii separatur quando ipso tacito Filius operari dicitur quod nihilominus Pater operatur. Cum ergo tacet Filius in opere Patris operationem suam, humilitatem suam commendat, ut sit nobis salubrior. Cum vero vicissim in opere suo tacet operationem Patris, parilitatem suam commendat, ne credatur inferior. Isto modo igitur et hoc loco nec se fecit alienum a Patris opere, quamvis dixerit: Claritatem quam dedisti mihi, quia et ipse dedit eam sibi. Nec Patrem fecit alienum ab opere suo, quamvis dixerit dedi eis, quia et Pater illam dedit eis. Inseparabilia namque sunt opera non solum Patris et Filii, verum etiam Spiritus sancti. Sicut autem ex eo quod Patrem pro suis omnibus rogavit, hoc fieri voluit, ut omnes unum sint; ita ex hoc etiam suo beneficio quod ait: Claritatem quam dedisti mihi, dedi eis, id fieri nihilominus vo
Abbreviated transcription (Latin):
litatem predestinaitionis. preteriti dem¬
porit uerbis. futura significat: quod ñc
clarificandus. hoc est suscitandus ã patre. et
ipse sit nos ad eam claritatem suscitatu¬
rus in finem. Simile est hoc ei quod alibi
dicit. Sicut pater suscitat mortuos & ui¬
uificat: sic & filius quos uult uiuificat.
Et quos: nisi eosdem quos pater: Que¬
cumq enim pater facit: non alia s hȩc
& filius. nec aliter. sed similiter facit. de
per hoc suscitauit & se ipstm etiam ipse.
Nam inde est. Soluute templum hoc in
quit: & triduo resuscitabo illud. Proinde
immortalitatis claritatem quam sibi a
patre datam dicit: etiam se sibi dedisse
intelligendus est & si non dicit. Ideo quiꝑ¬
pe sepius solum patrem facere dicit. quod
& ipse facit cum patre: ut quicquid est
ei tribuat de quo est. S & aliquando
etiam tacito patre. se dicit facere quod
facit cum patre : ut intelligamus ita fili¬
tim non esse a patris opere separandam.

Expanded text:
litatem praedestinationis, praeteriti temlitatem praedestinationis, praeteriti temporis verbis futurum significat, quod nunc clarificandus, hoc est suscitandus a Patre, et ipse sit nos ad eam claritatem suscitaturus in finem. Simile est hoc ei quod alibi dicit: Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat . Et quos, nisi eosdem quos Pater? Quaecunque enim Pater facit, non alia, sed haec et Filius, nec aliter, sed similiter facit; ac per hoc suscitavit et seipsum etiam ipse. Nam unde est: Solvite templum hoc, et in triduo resuscitabo illud? Proinde immortalitatis claritatem quam sibi a Patre datam dicit, etiam sibi ipse dedisse intelligendus est, etsi non dicit. Ideo quippe saepius solum Patrem facere dicit quod et ipse facit, ut cum Patre quidquid est, ei tribuat de quo est. Sed aliquando etiam tacito Patre se dicit facere, quod facit cum Patre, ut intelligamus ita Filium non esse a Patris opere separandum
Abbreviated transcription (Latin):
dissentiendo ab uno. non erant unum. Deni¬
q si uerbum quod ait rogo. tepriasabaudia¬
mus. uel potius quod plenitis fiat. ubiq po¬
namtis: erit hauus expositio sententis. pn¬
nifesta. Rogo ut omnes unum sint: sicat
tu pater in me & ego in te. Rogo ut ipsi
in nobis unum sint: rogo ut mundus credat
quia tu me misisti. Ideo quippe addidit
quod dixit. in nobis. ut quod unum effici¬
mur fidelissima caritate. gratiȩ dei noue¬
rimus tribuendum esse non nobis: sicut
apl̃ cum dixisset. fuistis enim aliquando
tenebrȩ. nunc autem lux inquit. oo ne sibi
hoc tribuerent. adiecit. in dño. Deinde
saluator nr̃ rogando patrem se hominem
demonstrabat: nunc demonstrans & se ipsał.
qmͣ cum patre decis est. facere quod rogat.
& ego inquit claritatem quam dedisti mͥ
dedi eis. Quam claritatem nisi immorta¬
litatem: quam natara huimana in illo fue¬
rat accepturas Nam nec ipse adhuo ac¬
ceperat eam. s more scio ꝓpter immobi¬

Expanded text:
dissentiendo ab uno, non erant unum? Denidissentiendo ab uno, non erant unum? Denique si verbum quod ait, rogo, tertio subaudiamus, vel potius, quod plenius fiat, ubique ponamus, erit hujus expositio sententiae manifestior: Rogo ut omnes unum sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te. Rogo ut et ipsi in nobis unum sint. Rogo ut mundus credat quia tu me misisti. Ideo quippe addidit quod dixit, In nobis, ut quod unum efficimur fidelissima charitate, gratiae Dei noverimus tribuendum esse, non nobis, sicut Apostolus cum dixisset: Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux, inquit ; et ne sibi hoc tribuerent, adjecit in Domino . Deinde Salvator noster rogando Patrem, se hominem demonstrabat. Nunc demonstrans et seipsum, quoniam cum Patre Deus est, facere quod rogat: Et ego, inquit, claritatem quam dedisti mihi, dedi eis. Quam claritatem, nisi immortalitatem, quam natura humana in illo fuerat acceptura? Nam nec ipse adhuc acceperat eam, sed more suo propter immobi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mundo dampneniui: pro isto mun-¬
do non rogat. neq enim quo sit predesti¬
natus ignorat. Et est mundus de quo
scriptum est. non uenit filius hominis
ut iudicet mundum. s ut saluetur mũ¬
dus per ipsum. unde & apls̃. deus inqͥt
erat in xp̃o mundum reconcibians sibi:
pro isto mundo rogat dicens. ut mundꝰ
credat ꝗtua tu me nusisti. Per hanc enĩ
fidem mundus reconciliat᷑ deo: cum
credit in xp̃m. qui est missus a deo.
Quomodo ergo intellecturi sumus qd̵
ait. ut oo ipsi in nobis unum sint. ut
credait mundus quia tu me mifisti:
nisi quia non in eo causam postuit. ut cre¬
dat mundtis quia illi unum sunt. tanquã
ideo credat quod eos esse unum indet. cũ
ipse mundus fint omnes qui credendo unu̾
fiunt: sod orando dixit ut omnes unum sint.¬
orando dixit. ut & ipsi in nobis unum sint s
Hoc est enim omnes unum sint. quod est mũ¬
dus credat. qmͣ credendo unum fiunt. per¬
fecte unum: quia cum natura essent tinã.

Expanded text:
hoc mundo damnemur . Pro isto munhoc mundo damnemur . Pro isto mundo non rogat: neque enim quo sit praedestinatus, ignorat. Et est mundus de quo scriptum est, Non enim venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum : unde et Apostolus, Deus, inquit, erat in Christo, mundum reconcilians sibi . Pro isto mundo rogat, dicens, Ut mundus credat quia tu me misisti. Per hanc enim fidem mundus reconciliatur Deo, cum credit in Christum qui est missus a Deo. Quomodo ergo intellecturi sumus quod ait, Ut et ipsi in nobis unum sint, ut credat mundus quia tu me misisti: nisi quia non in eo causam posuit ut credat mundus, quia illi unum sunt, tanquam ideo credat quod eos esse unum videt; cum ipse mundus sint omnes, qui credendo unum fiunt: sed orando dixit, Ut morando dixit: Ut et ipsi in nobis unum sint; hoc est enim omnes unum sint, quod est mundus credat, quoniam credendo unum fiunt, et perfecte unum, qui cum natura essent unum,
Abbreviated transcription (Latin):
erimus : Nonne ista est pax illa ꝑpetua.
&o potius fidei merces. quam fides: Unũ
enim erimus: non ut credamus s quia
credidimus. S &. si in hac tuta ꝓpter
ipsam communem fidem. omnes qui untũ
credimus. unum sumus. iuxta illud apłi.
omnes enim uos unum estis in xp̃o iħt:
etiam sic non ut credamus. s quia credi¬
mus. unum sumus. Quid est ergo: om̃s
unum sint. ut mundus credat: Ipsi qͥp¬
pe: omnis mundus est credens. Neq enĩ
alii sunt. qui unum erunt. & alius est
mundus. ꝓpterea crediturus quia illi imũ
erunt: cum proculdubio de his dicat᷑ ut
omnes unum sint. de quibus dixerat. ñ
pro his autem rogo tantum. s & pro eis
qui credituri sunt per uerbum eorum
in me. continuo subiungens. ut omnes
unum sint. Isti autem omnes: quid est
nisi mundus. non hostilis utiq. sed fidelis:
Nam ecce qui dixerat. non pro mundo
rogo: pro mundo rogat ut credat. Qmͣ
est mundus de quo scriptam est. ne cũ

Expanded text:
erimus? Nonne ista est pax illa perpetua, erimus? Nonne ista est pax illa perpetua, et potius fidei merces quam fides? Unum enim erimus, non ut credamus, sed quia credidimus. Sed etsi in hac vita propter ipsam communem fidem, omnes qui in unum credimus, unum sumus, juxta illud Apostoli, Omnes enim vos unum estis in Christo Jesu ; etiam sic non ut credamus, sed quia credimus, unum sumus. Quid est ergo, Omnes unum sint, ut mundus credat? Ipsi quippe omnes mundus est credens. Neque enim alii sunt qui unum erunt, et alius est mundus propterea crediturus, quia illi unum erunt; cum procul dubio de his dicat, Ut omnes unum sint, de quibus dixerat, Non pro his autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me, continuo subjungens, Ut omnes unum sint. Isti autem omnes quid est, nisi mundus, non hostilis utique, sed fidelis? Nam ecce qui dixerat, Non pro mundo rogo , pro mundo rogat ut credat. Quoniam est mundus de quo scriptum est: Ne cum
Abbreviated transcription (Latin):
stantiȩ sunt. Nos uero esse quidem in
eis posstuimus. unum tamen cum eis c̾e
non poffumus: quia unius substantiȩ
nos & ipsi non sumtis. in quantum filiꝰ
cum patre detis est. Nam in quantum
homo est: eitisdem substantiȩ est ctutis
& nos sumtis. S nunc illud potius uo¬
ltut cominendare. quod alio loco ait. ego
d piter unum fumts. ubi eandem pa¬
tris &o suam significauit esse naturam:
ac ꝑ hoc. & cum in nobis sunt pater. &
filitis. uel etiam sp̃c sc̃ẽ. non debemus
eos putare. naturȩ unius esse nobiscũ.
Sio itaq sunt in nobis uel nos in illie:
io illi unum sint in natura sua. nos unũ
in nr̃a. Stint qtuppe ipsi in nobis. tan¬
quam deus in templo suo: sumus autẽ
nos m illis. tanquam creatura in crea-¬
tore suo. Deinde cum dixisset. ut iꝑsi in
nobis unum sint: adiunxit. ut mundꝰ
credat quiͥ tu me misisti. Quid est hoc:
Namquid nam tuno crediturus est mũ¬
dus: quando in patre o filio unum om̃s

Expanded text:
stantiae sunt: nos vero esse quidem in stantiae sunt: nos vero esse quidem in eis possumus, unum tamen cum eis esse non possumus; quia unius substantiae nos cum Patre Deus est. Nam in quantum homo est, ejusdem substantiae est cujus et nos sumus. Sed nunc illud potius voluit commmendare, quod alio loco ait: Ego et Pater unum sumus ; ubi eamdem Patris et suam significavit esse naturam. Ac per hoc et cum in nobis sunt Pater et Filius, vel etiam Spiritus sanctus, non debemus eos putare naturae unius esse nobiscum. Sic itaque sunt in nobis, vel nos in illis, ut illi unum sint in natura sua, nos unum in nostra. Sunt quippe ipsi in nobis, tanquam Deus in templo suo: sumus autem nos in illis, tanquam creatura in Creatore suo. 2. Deinde cum dixisset, Ut et ipsi in nobis unum sint, adjunxit, Ut mundus credat quia tu me misisti. Quid est hoc? Numquidnam tunc crediturus est mundus, quando in Patre et Filio unum omnes
Abbreviated transcription (Latin):
pro discipuilis. siuis. qͦs
tunc secum habebat:
atq adiuixxisset suos
alios dicens. non pro his autem rogo tantũ.
s & pto eis quicredituri funt ꝑ uerbum
eorum in me: ueltit queremus quid uel¬
quare pro illis rogaret. continuo subinta¬
lit dicens. Ut omnes uinum sint. sicat tu
ꝑater in me & ego in te: uit & ipsi in nob̃
inum sint. Et suꝑius cum adhuc pro solis
discipulis. quos secum habebat oraret. pat̾
sc̃ȩ inquit sertia eos in nomine tuo. quos
dedisti michi ut sint unum sicut & nos:
hoc ergo etiam nunc & pro nobis rogauit
quod tunc pro illis. ut omnes. hoc est et
nos & ili unum fimus. Ubi diligenter ad¬
uertendum est non chxisse dñm. ut omnes
unum sintis. s ut omnes unum sint: sicat
tu pater in me & ego in te. stbintelligitur
tintim simit. Quod apertius dicitur postea:
quia & prius dixerat de disciptilis qui tc̃¬
cum illo erant. tit sint tintim sicut & nos.
Quamobrem ita est pater in filio. & filiꝰ
in patre tit tinum sint: ꝗtua unitis sub:¬

Expanded text:
pro discipulis suis quos tunc secum habebat, atque adjunxisset suos alios, dicens, Non pro his autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me; velut quaerequare pro illis rogaret, continuo subintulit dicens: Ut omnes unum sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unum sint. Et superius cum adhuc pro solis discipulis quos secum habebat oraret: Pater sancte, inquit, serva eos in nomine tuo, quos dedisti mihi, ut sint unum, sicut et nos. Hoc ergo etiam nunc et pro nobis rogavit, quod tunc pro illis, ut omnes, hoc est, et nos, et illi, unum simus. Ubi diligenter advertendum est non dixisse Dominum: ut omnes unum simus, sed ut omnes unum sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te subintelligitur, unum sumus; quod apertius dicitur postea: quia et prius dixerat de discipulis qui cum illo erant, Ut sint unum sicut et nos. Quamobrem ita est Pater in Filio, et Filius in Patre, ut unum sint, quia unius sub
Abbreviated transcription (Latin):
comprehenderent. Nanc autem quando
eum illo modo comprebenderunt: tunc
ab eo longius recesserunt & ligauerunt
eum. a quo solui potius uelle debuerunt.
Et erant fortassis in eis qui tunc impo¬
suerunt. xp̃o uincula sua: atq ab eo postea
liberati dixerunt. Dirupisti tuncula
mea. Hȩc hodie satis sint: & tractabun¬
tur deo uolente sermone alio quȩ secuin

Expanded text:
comprehenderent. Nunc autem quando comprehenderent. Nunc autem quando eum illo modo comprehenderunt, tunc ab eo longius recesserunt, et ligaverunt eum a quo solvi potius velle debuerunt. Et erant fortassis in eis qui tunc imposuerunt Christo vincula sua, atque ab eo postea liberati dixerunt: Dirupisti vincula mea. Haec hodie satis sint, tractabuntur, Deo volente, sermone alio quae sequen
Abbreviated transcription (Latin):
ginam. Calicem quem dedit michi pa-¬
ter. non bibam illume In stio quipꝑe
facto. ille discipulus magistrum defen-¬
dere uoluit: non quod significandum
est cogitauit. Et ille igitur ad pacien¬
tiam commonendus fuit: & hoc ad in-¬
telligentiam conscribendum. Quod autẽ
a patre sibi dicit datum calicem passio¬
nis: profecto illud est quod ait apostoltis.
Si deus pro nobis: quis contra nos:
Qui filio ꝓprio non pepercit: sed pro
nobis ommbus tradidit eum. Uerum
auctor calicis huius. etiam ipse ꝗmibi¬
bit: unde idem apłs item dicit. Ap̃c
dilexit nos. & tradidit se ipsum pro
nobis: oblationem & hostiam deo in odorẽ
suauitatis. Cohors autem. & tribunus. et
ministri iuideorum comprehendertint
iħm: & ligauerunt eum. Comprebendert̃
ad quiem non accesserunt: qm̃ dies ille.
illi uero tenebre permanserunt. nec au-¬
dierunt. accedite ad eum & illuminami¬
ni. Si enim fic accederent: non eum ma-¬
nibus occidendam. s recipiendum corde

Expanded text:
ginam. Calicem quem dedit mihi Paginam. Calicem quem dedit mihi Pater, non vis ut bibam illum? In suo quippe facto ille discipulus magistrum defendere voluit, non quod signifiest cogitavit. Et ille igitur ad patientiam commonendus fuit, et hoc ad intelligentiam conscribendum. Quod autem a Patre sibi dicit datum calicem passionis, profecto illud est quod ait Apostolus: Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum . Verum auctor calicis hujus est etiam ipse qui bibit. Unde idem apostolus item dicit: Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in osuavitatis . Cohors ergo et tribunus et ministri Judaeorum comprehenderunt Jesum, et ligaverunt eum. Comprehenderunt ad quem non accesserunt, quoniam dies ille, illi vero tenebrae permanserunt; nec audierunt: Accedite ad eum, et illuminamini . Si enim sic accenderent, non eum manibus occidendum, sed recipiendum corde
Abbreviated transcription (Latin):
moritari : Cur ergo si tunc morerent᷑
ꝑderet eos: nisi quia nondum in eum
sic credebant. quomͦ credunt. quicum¬
q non pereunt: Symeon ergo petrus
habens gliditm. edixit eum: & ꝑcuis¬
auriculam dextram. Erat autem nomen
seruo malchus. Solus hic euangelista etiã
nomen serui huitis expressit: fictit lucas
solus. quod eius auriculam dñs tetigerit
& sanauerit eam. Malchus autem: int̾¬
pretatur regnaturus. Quid ergo auris
pro dño amputata. & a dño sanata signi¬
ficat. nisi auditum amputata uetustate
renocatum. ut sit in nouitate sp̃c. et
non in uetustate litterȩ: quod cui pres¬
titum fuerit a xp̃o. quis dubitet regna¬
turum esse cum xp̃o: Quod autem ser¬
uus inuentus est: & hoc ad illam ꝑtinet
uetustatem quȩ in seruitutem generat.
quȩ est agar. S cum accessit sanitas:
figurata est & libertas. factum tamen
petri dñs improbanit: & progredi ultͣ
ꝓhibuit. dicens. Mitte gladium in ua-¬

Expanded text:
morituri? Cur ergo si tunc morerentur, morituri? Cur ergo si tunc morerentur, perderet eos, nisi quia nondum in eum sic credebant, quomodo credunt quicunque non pereunt? Simon ergo Petrus habens gladium, eduxit eum, et percusauriculam ejus dextram. Erat autem nomen servo Malchus. Solus hic evangelista etiam nomen servi hujus expressit, sicut Lucas solus quod ejus auriculam Dominus tetigerit et sanavit eum . Malchus autem interpretatur regnaturus. Quid ergo auris pro Domino amputata, et a Domino sanata significat, nisi auditum amputatum vetustate renovatum, ut sit in novitate spiritus, et non in vetustate litterae? Quod cum praestitum fuerit a Christo, quis dubitet regnaturum esse cum Christo? Quod autem servus inventus est, et hoc ad illam pertinet vetustatem, quae in servitutem generat, quod est Agar . Sed cum accessit sanitas, figurata est libertas. Factum tamen Petri Dominus improbavit, et progredi ultra prohibuit, dicens: Mitte gladium tuum in va
Abbreviated transcription (Latin):
traditore uenerunt: quem querebant
inuenerunt. audierunt ego sum. Qua¬
re non comprehenderunt s abierunt
retro. & cecidertint: nifi quia hoc uo-¬
luit. qui potuit quicquid uoluit: lle¬
rum si numquam se ab eis ꝑmitteret
apprehendi. non quidem illi facerent
ꝓpter quod uenerant: sed nec ipse fac̾e̾t.
ꝓpter quod uenerat. Cum quippe illi
occidendum querebant seuiendo: sed
querebat nos & ipse moriendo. Promde
quia tenere uolentibus. nec ualentibus.
ostendit potentiam suam: iam teneant
eum. ut faciat de nescientibus uolunta¬
tem suam. Iterum ergo eos interroga¬
uit. Quem queritis: Illi autem chere¬
runt. Ihm nazarenum. Respondit ihe.
Dixi uobis: quia ego sum. Si ergo me¬
queritis. sinite hos abire: ut impleret᷑
sermo quem dixit. quia quos dedisti mͥ
non perdidi ex eis quemquam. Si me
inquit queritis: sinite hos abire. Ini¬
micos uidet: & hoc faciunt quod iubet.
Sinunt eos abire: quos non uult peri¬
re. Numquid autem non erant postea

Expanded text:
traditore venerunt: quem quaerebant traditore venerunt: quem quaerebant invenerunt. Audierunt Ego sum. Quare non comprehenderunt, sed abierunt retrorsum, et ceciderunt, nisi quia hoc voluit, qui potuit quidquid voluit? Verum si nunquam se ab eis permitteret apprehendi, non quidem illi facerent propter quod venerant; sed hoc ipse faceret propter quod venerat? Eum quippe illi occidendum quaerebant saeviendo; sed quaerebat nos et ipse moriendo. Proinde quia temere volentibus nec valentibus ostendit potestatem suam, jam teneant eum, ut faciat de nescientibus voluntatem suam. Iterum ergo eos interrogavit: Quid quaeritis? Illi autem dixerunt: Jesum Nazarenum. Respondit Jesus: Dixi eritis, sinite hos abire. Ut impleretur sermo quem dixit: Quia quos dedisti mihi non perdidi ex eis quemquam. Si me, inquit, quaeritis, sinite hos abire. Inimicos videt, et hoc faciunt quod jubet. Sinunt eos abire, quos non vult perire. Nunquid autem non erant postea
Abbreviated transcription (Latin):
super eum : ꝓcessit. & dicit eis. Quem ꝗͣ¬
ritis : Responderunt ei. Iħ̃m nazarenũ.
Dicit eis ib̃c. Ego sum. Stabat autem &
iudas qui tradebat eum cum ipsis. Ut
ergo dixit eis ego sum: abierunt retrorsum
& ceciderunt in terram. Ubi nunc militũ
chors. & ministri principum ac phariseoꝵ:¬
ubi nunc terror & munimen armorumt
Nempe una uax dicciitis ego sum: tan¬
tam ttirbam odiis ferocem armisq ter¬
ribilem sine. delo ullo percussit. repptilit
strauit. Deus enim latebat in carne:
& sempiternus dies ita menbris occulta¬
batur humanis. ut łaternis & facibus
quereretur occidendus a tenebris. Ego
sum dicit: & impios deicit. Quid iudi¬
cattirus faciet: qui indicandus hoc fecte:
Quid regnaturus poterit: qui moritu¬
rus hoc potuit: Et nunc tbiq per
expectatur antixp̃c. ut retro redeant
& in terra cadant: qm̃ deserentes celes¬
tia terrena desiderant. Certe ad com-¬
prehendendum ih̃m. persecutores cum

Expanded text:
super eum, processit, et dixit eis: Quid qusuper eum, processit, et dixit eis: Quid quaeritis? Responderunt ei: Jesum utem et Judas, qui tradebat eum, cum ipsis. Ut ergo dixit eis, Ego sum, abierunt retrorsum, et ceciderunt in terram. » Ubi nunc militum cohors, et ministri principum ac Pharisaeorum? ubi terror et munimen armorum? Nempe una vox dicentis, Ego sum, tantam turbam odiis ferocem armisque terribilem, sine telo ullo percussit, repulit, stravit. Deus enim latebat in carne; et sempiternus dies ita membris occultabatur humanis, ut laternis et facibus quaereretur occidendus a tenebris. Ego sum, dicit; et impios dejicit. Quid judicaturus faciet, qui judicandus hoc fecit? Quid regnaturus poterit, qui moriturus hoc potuit? Et nunc ubique per eis exspectatur Antichristus, ut retro redeant, et in terram cadant, quoniam deserentes coelestia, terrena desiderant. Certe ad comprehendendum Jesum persecutores cum
Abbreviated transcription (Latin):
cit ubi ad tempus exigitum dispergeret
gregem. insidiis appetendo pastorem. Iudas
ergo inquit. cum accepisset cohortem et
a principibus & phariseis sacerdotum mi¬
nistros: uenit illuc cum lanternis. & fa¬
cibus. & armis. Cohors non iudeorum s
nulitum fuit. A preside itaq intelliga¬
tur. accepta tanquam ad tenendum
re um seruato ordine legitime potestatis:
ut nullus tenentibus auderet resistere.
quamquim & mantis tanta fuerat con¬
gregata. & sic armata ueniebat. ut uel ter¬
reret uel etiam repuignaret. si quisquam
xp̃m defendere auderet. Ita quippe eius
abscondebatur potestas. & obtendebatur
infirmitas. ut hec inimicis necessaria uide¬
rentur aduersus eum. in quem nichil ua¬
luisset msi quod ipse uoluisset: bene utens
bonus malis. & faciens bona de malis. ad
faciendos bonos ex malis. & discernendo a
malis. Iħc itaq sicut euangelista secutus
adiungit. sciens omnia quȩ tientura erant

Expanded text:
cit ubi ad tempus exiguum dispergeret cit ubi ad tempus exiguum dispergeret gregem, insidiis appetendo pastorem . Judas ergo, inquit, cum accepisset cohortem, et a principibus et Pharisaeis ministros, venit illuc cum laternis, et facibus et armis. Cohors, non Judaeorum, sed militum fuit. A praeside itaque intelligatur accepta, tanquam ad tenendum reum, servato ordine legitimae potestatis, ut nullus tenentibus auderet obsistere. Quanquam et manus tanta fuerit congregata, et sic armata veniebat, ut vel terreret, vel etiam repugnaret, si quisquam Christum defendere auderet. Ita quippe ejus abscondebatur potestas, et obtendebatur infirmitas, ut haec inimicis necessaria viderentur adversus eum in quem nihil valuissent, nisi quod ipse voluisset, bene utens bonus malis, et faciens bona de malis, ad faciendos bonos ex malis, et discernendos a malis. Jesus itaque sicut evangelista secutus adjungit sciens omnia quae ventura erant
Abbreviated transcription (Latin):
tum ad hos adtinet. quos in auctori¬
tatem canonicam recipit ȩccłã. quod
uel ipsiuis. uel alterius non minus
ueraci narrationi possit esse contrarium.
Nunc itaq huius beati iohaniis narratio¬
nem. ut fuscepimus tractandam. sine alioꝵ:
comparatione uideamus: in eis quȩ ma¬
nifesta funt non inmorantes. in hoc ubi
opus est causa poscente faciamus. Non
ergo sic accipiamus. quod ait. hec cum
dixisset iħc egressus est cum discipulis
suis transtorrentem cedron. ubi erat
ortus. in quem introiuit ipse & discipłĩ
eitis. tanquam continuo post illa uerba
in illum ortum fuerit ingresfus: sed
ad hoc ualeat quod dictum est hec cũ
dixisset iħc. ut non eum ante opinen᷑i
ingressum. quam illa uerba finiret.
eum. locum. Ordo uerborum est scie¬
bat locum qui tradebat eum: quia fre¬
quenter inquit iħc conuenerat illuc
cum discipulis suis. Ibi ergo lupus oui¬
na pelle conte etus. & inter oues alto
patriffamilias consilio toleratus: didi¬

Expanded text:
tum ad hos attinet quos in auctoritum ad hos attinet quos in auctoritatem canonicam recepit Ecclesia, quod vel ipsius vel alterius non minus veraci narrationi possit esse contrarium. Nunc itaque hujus beati Joannis narrationem, ut suscepimus tractandam, sine aliorum comparatione videamus, in eis quae manifesta sunt non immorantes; ut hoc ubi opus est, causa poscente faciamus. Non ergo sic accipiamus quod ait, Haec cum dixisset Jesus, egressus est cum discipulis suis trans torrentem Cedron, ubihortus, in quem introivit ipse, et discipuli ejus, tanquam continuo post illa verba in illum hortum fuerit ingressus, sed ad hoc valeat quod dictum est: Haec cum dixisset Jesus, ut non eum ante opinemur ingressum quam illa verba finiret. eum, locum. Ordo verborum est: Sciebat locum, qui tradebat eum, quia frequenter, inquit, Jesus convenerat illuc cum discipulis suis. Ibi ergo lupus ovina pelle contectus, et inter oves alto patrisfamilias consilio toleratus, didi
Abbreviated transcription (Latin):
ipse. & discipuli eits. Sciebat autem o
iudas qui tradebat eum locum: quia
frequenter iħc conuenerat illuc. cum
discipulis suis. Hoc quod narrat ingres.¬
sam dñm cum discipulis suis in ortum.
non continuro factum est. cum eius illa
finita esset oratio: de cuius uerbis ait.
hec cum dixisset iħc: sed alia quedam
sunt interposita. que ab isto preter¬
missa. apud alios euangelistas legunt᷑.
sicut apud hunc inueniuntur multa.
quȩ illi similiter in sua narratione
tacnerunt. Quomͦ autem inter se
omnes conueniant. nec ueritati quȩ
per alium promitur ab alio repugne¬
tur: quisquis nosse desiderat. non in
his sermonibus. sed in aliis laboriosis
litteris querat. nec stando & audien¬
do s potius sedendo & legendo. uel
legenti aurem mentemq intentissi¬
mam prebendo. illa condiscat. Credat
tamen. antequam sciat. siue id etiam
scire in hac uita possit. siue per aliqͦ
impedimenta non possit: nichil ab ali¬
quo etangelista esse conscriptum qͥn-¬

Expanded text:
s. Sciebat autem et Judas, qui tradebat eum, locum; quia frequenter Jesus convenerat illuc cum discipulis suis. » Hoc quod narrat ingressum Dominum cum discipulis suis in hortum, non continuo factum est, cum ejus illa finita esset oratio, de cujus verbis ait, Haec cum dixisset Jesus: sed alia quaedam sunt interposita quae ab isto praetermissa apud alios evangelistas leguntur; sicut apud hunc inveniuntur multa quae illi similiter in sua narratione tacuerunt. Quomodo autem inter se omnes conveniant, nec veritati quae per alium promitur, ab alio repugnetur, quisquis nosse desiderat, non in his sermonibus, sed in aliis laboriosis litteris quaerat; nec stando et audiendo, sed potius sedendo et legendo, vel legenti aurem mentemque intentissimam praebendo, illa condiscat. Credat tamen antequam sciat, sive id etiam scire in hac vita possit, sive per aliqua impedimenta non possit, nihil ab aliquo evangelista esse conscriptum, quan
Abbreviated transcription (Latin):
bi auocarentur offitio. Unde merito
dictum est uerbum eorum quod est uerbã
fidei: per quod omnes in xp̃m undetumq
id audierint crediderunt. uel audituri os
gredituri funt. Ergo illa oratione pro omni¬
bis. quos redemit. sitie tunc in carne uiuen¬
tes. siue postea futuros. redemptor nr̃ ora¬
uit: cum rogans pro aplie qui ctim illo tuinc
erant. adiunxit etiam illas. qui per eorum
uerbum. in eum fuerant credituri. Quid
attem adiunctis illis deinde dicat: alia
disputatione tractandum est.E.xplicit

Expanded text:
bi avocarentur officio. Unde merito bi avocarentur officio. Unde merito dictum est verbum eorum, quod est verbum fidei, per quod omnes in Christum, undecumque id audierint, crediderunt, vel audituri et credituri sunt. Ergo illa oratione pro omnibus quos redemit, sive tunc in carne viventes, sive postea futuros, Redemptor noster oravit, cum rogans pro Apostolis qui cum illo tunc erant, adjunxit etiam illos qui per eorum verbum in eum fuerant credituri. Quid autem adjunctis illis deinde dicat, alia est disputatione tractandum. TRACT
Abbreviated transcription (Latin):
eum a mortuis. Hoo uerbum fidei ꝗtua
principaliter: ac primitus. per apłos qui
ei coheserant predicatum est: ideo uerbũ
eorum dictum est. Neq enim ꝓpterea
non est uerbum dei. quia dictun est uerr¬
bum eorum: cum dicat idem apłs thessa¬
lonicenes excepisse a se. non ut uerbum
hominum. s ficut est inquit uere uerbũ
dei. Idco ergo dei. quia detis id donauit:
eorum uero uerbum dictum est. quia hoc
predicandum illis detis primitus ao pre¬
cipue commendauit. Ac per hoc etum
ille latro in fide sua uerbum corum habe¬
bat: quod eorum ꝓpterea dictum erat. qm̃
predicandum ad eorum offitium primitꝰ
ac precipue ꝑtinebat. Deniq cum mur¬
mur factam esset de ministerio mensa¬
rum auiditis grecorum. antequam pau¬
lus credidissit in xp̃m: responderant
apłi. qui dño ante coheserat᷑. Non est
bonum nos relinquere uerbum dei: & mi¬
nistrare mensis. Tunc ordinandos diaco¬
nos ꝓtuderunt: ne ipsi a predicandi uer¬

Expanded text:
eum a mortuis . Hoc verbum fidei, quia eum a mortuis . Hoc verbum fidei, quia principaliter ac primitus per Apostolos, qui ei cohaeserant, praedicatum est, ideo verbum eorum dictum est. Neque enim propterea non est verbum Dei, quia dictum est verbum eorum; cum dicat idem apostolus Thessalonicenses excepisse a se, non ut verbum hominum, sed, sicut est, vere verbum Dei . Ideo ergo Dei, quia Deus id donavit; eorum vero verbum dictum est, quia hoc praedicandum illis Deus primitus ac praecipue commendavit. Ac per hoc etiam ille latro in sua fide verbum eorum habebat: quod eorum propterea dictum erat, quoniam praedicandum ad eorum officium primitus ac praecipue pertinebat. Denique cum murmur factum esset de ministerio mensarum a viduis Graecorum, antequam Paulus credidisset in Christum; responderunt Apostoli, qui Domino ante cohaeserant: Non est bonum nos relinquere verbum Dei, et ministrare mensis . Tunc ordinandos diaconos providerunt, ne ipsi a praedicandi ver
Abbreviated transcription (Latin):
eorum in me. ut ipsum uerbum fidei
quod predicauerunt in mundo. hic
significatum esse credamus. dictum aũt
esse uerbum eorum. qmͣ ab ipsis est
primitus & precipue predicatum.
Iam enim ab ipsis predicabatur in t̾ra.
quando ꝑ reuelationem iħu xp̃i. ipsum
uerbum eorum paulus accepit: unde
& contulit cum eis euangelium. ne
forte inuacuum cucurrisset. aut cur¬¬
reret. Et dextras ei dederunt: quia &
in illo quaniuis non per eos illi datum.
tamen uerbum suum quod um predi-¬
cabant. & in quo fundati fuerant inue¬
nerunt. De quo terbo resurrections
xp̃i. idem dicit aplt̃. Sitie ego. sitie illi. sic
predicamus: & sic credidistis. Et iterum.
Hoc est inquit uerbum fidei quod predi-¬
camus. qua si confessas fueris in ore tuo. qr¬
dñs est iħe. & credideris in corde tuo. quu
deus illum fuscitauit a mortuis. saluus eris.
Et in actibus aplõrum legitur: quod in xp̃o
dets diffimerit fidem omnibus. stiscitans.

Expanded text:
eorum, ut ipsum verbum fidei eorum, ut ipsum verbum fidei quod praedicaverunt in mundo, hic significatum esse credamus; dictum autem esse verbum eorum, quoniam ab ipsis est primitus ac praecipue praedicatum. Jam enim ab ipsis praedicabatur in terra, quando per revelationem Jesu Christi ipsum verbum eorum Paulus accepit. Unde et contulit cum eis Evangelium, ne forte in vacuum cucurrisset aut curreret; et dexteras ei dederunt: quia et in illo, quamvis non per eos illi datum, tamen verbum suum, quod jam praedicabant, et in quo fundati fuerant, invenerunt . De quo verbo resurrectionis Christi idem dicit apostolus, « Sive ego, sive illi, sic praedicamus, et sic credidistis » ; et iterum, « Hoc est, » inquit, « verbum fidei quod praedicamus, quia si confessus fueris in ore tuo qnus est Jesus, et credideris in corde tuo quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris » . Et in Actibus Apostolorum legitur quod in Christo Deus definierit fidem omnibus, suscitans
Abbreviated transcription (Latin):
tinuisse. pro quibus orauit. dicens. Non
pro his autem rogo tantum: sed & pro
hie qui credituri funt per uerbum
eorum in me. S restat nobis ad istam
questionem adhuc soltiendam beatus
apłs. & latro ille crudelis in scelere. fi¬
ipso suo etangelio loquens ait. Neq
enim ego ab homie accepi illud neq
didici: sed per retielationem iħ̃u xp̃i.
Quomodo igitur erit in eis de quibus
dictum est: credituri sunt per uerbum
corum in me: Latro uero ille tunc cre-¬
didit: quando in ipsis doctoribus fides
quȩ fuerat qualiscumq defecit. Hec
ipse itaq per eorum uerbum credidit
in iħ̃m. rp̃m: & tamen sic credidit.
ut quem uiderat crucifixum. confie¬
retur non solum surrecturum. uerũ
etiam regnaturum. dicendo. memen¬
to mei cum ueneris in regnum tuum.
Proinde relinquitur. ut si dñs iħẽ
hac oratione pro fius ommibus quicum¬
terram. uel tunc erant. uel futuri
erant. orasse credendus est: sic intelli
gamus quod dictum est per uerbum

Expanded text:
tinuisse pro quibus oravit, dicens: Non tinuisse pro quibus oravit, dicens: Non pro his autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me. Sed restat nobis ad istam quaestionem adhuc solvendam beatus apostolus Paulus, et latro ille crudelis in scelere, fiipso suo evangelio loquens ait, Neque enim ab homine ego accepi illud, neque didici; sed per revelationem Jesu Christi . Quomodo igitur erat in eis de quibus dictum est, credituri sunt per verbum eorum in me? Latro vero ille tunc credidit, quando in ipsis doctoribus fides quae fuerat qualiscumque defecit. Nec ipse itaque per eorum verbum credidit in Christum Jesum: et tamen sic credidit, ut quem videbat crucifixum, confiteretur non solum resurrecturum, verum etiam regnaturum, dicendo, Memento mei, cum veneris in reProinde relinquitur, ut si Dominus Jesus in hac oratione pro suis omnibus quicunvel tunc erant, vel futuri erant, orasse credengamus quod dictum est, per verbum
Abbreviated transcription (Latin):
in eum sic crediderant quom in se credi
uolebat: quandoquidem & ipse petrus
cui confitenti & dicenti. tu es tp̃c filiꝰ
dei uiui. tam magnum testimonium per-¬
hibuerat. magis eum mori nolebat quẽ
mortuum refurrecturum non crede¬
bat. Unde mox ab eo appellatus est sa-¬
thanas. fideliores itaq reperiuntur
qui defumnti fuerant. & resurrecturũ
xp̃m reuelante sp̃n non utiq dubita¬
bant: quam illi qui cum credidissent
iꝓsum redemptarum ifrł:uisa eiis mor¬
te.spem totam quam de illo habue-¬
rant ꝑdiderunt. Nichil itaq meliꝰ
credimus quam post resurrectionem
imꝑtito sp̃ri sancto. & doctis & confir¬
matis apostolis. eisq in eccla primitꝰ
doctoribus constitu tis. per eorum uer¬
bum sic alios credidisse. quemadmodũ
in xp̃m credi oportebat. id est ut fidẽ
resurrectionis eius tenerent: ac per hoc
&s illos omnes qui iam in eum credidis¬
se indebantur. ad eorum numerum per¬

Expanded text:
in eum sic crediderant, quomodo in se ipse credi in eum sic crediderant, quomodo in se ipse credi volebat, quandoquidem et ipse Petrus, cui confitenti et dicenti, Tu es Christus Filius Dei vivi , tam magnum testimonium perhibuerat, magis eum mori nolebat, quam mortuum resurrecturum esse credebat; unde mox ab eo appellatus est Satanas . Fideliores itaque reperiuntur, qui defuncti jam fuerant, et resurrecturum Christum, revelante Spiritu, non utique dubitabant, quam illi qui cum credidissent ipsum redempturum Israel, visa ejus morte, spem totam quam de illo habuerant perdiderunt. Nihil itaque melius credimus quam post ejus resurrectionem, impartito Spiritu sancto, edoctis et confirmatis apostolis, eisque in Ecclesia primitus doctoribus constitutis, per eorum verbum sic alios credisse, quemadmodum in Christum credi oportebat; id est, ut fidem resurrectionis ejus tenerent, ac per hoc, et illos omnes qui jam in eum credidisse videbantur ad eorum numerum per