comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad gentes. Ex illo cȩper̃ nubes ñ pluere pluuiã
suꝑ uineã illã. Siigit᷑ nubes sunt p̃dicatores ueri¬
tatis: quȩramꝰ primo quȩ sint nubes Idem qͥppe
cęli: idem nubes. Cȩli ꝓpt̃ fulgorẽ ueritatis : nubes
ꝓpt̃ occulta carnis. Nubes enĩ om̃s nebulȩs s̃ ꝓpt̃¬

Expanded text:
verbum Dei, imus ad Gentes» . Ex illo coeperunt nubes non pluere pluviam super vineam illam. Si igitur nubes sunt praedicatores veritatis, quaeramus primo quare sint nubes. Iidem quippe coeli, iidem nubes: coeli propter fulgorem veritatis, nubes propter occulta carnis: nubes enim omnes nebulosae
Abbreviated transcription (Latin):
de iudicio tuo dr̃ in psalmo poccultis filu. Ent ma¬
nifestatio iudicii tui. & iustitiȩ tuȩ. Ponent᷑ qͥdã ad
dex terã: qͥdã ad sinistrã & expauescent in fideles
cũ uiderint qđ mͦ deridentes ñ credunt : gaudebunt
fideles cũ uiderint qđ mͦ ñ uidentes credunt: Iusti¬
tia & iudiciũ p̃para tio sedis tuȩ. Utiq indie iudi

Expanded text:
manifestatio judicii tui et justitiae tuae. Ponentur quidam ad dexteram, et quidam ad sinistram : et expavescent infideles, cum viderint quod modo deridentes non credunt; gaudebunt justi, cum viderint quod modo non videntes credunt. «Justitia et judicium praeparatio sedis tuae:» u
Abbreviated transcription (Latin):
humilusti sic̃ uulneratũ suꝑbũ Est qͥdem suꝑb draco
in mari : de qͦ aba scriptura dicit. Mandabo draco¬
ni ibi ut mordeat eũ & ẽ draco de qͦ dr̃. Dracohie
quẽ finxisti ad illudendũ ei : cuiꝰ caput contundit
eũ factꝰ ẽ paruus dũ nutritꝰ paruus exemplo mag¬
emplo didicer̃ homines damnare suꝑbiã suã
initari humilitatẽ dĩ. lta gͦ ille ꝑdenoo qͦs tene¬
bat etiã ipse hamiliatꝰ ẽ ñ correctꝰ sed ꝓst̃ratꝰ
Tahumiliasti sic̃ uulneratũ suꝑbũ humilatꝰ es
& humiliast. uulneratꝰ es & uulnerasti Neq: enĩ
eũ ñ uulnerane sanguis tuus qͥ fusus ẽ ut delene
eẏ rogra phũ peccatt᷑ꝵ. Unde enĩ suꝑbiebat nisi
qͥa cautionẽ contra nos tenebat: hanc cautionẽ
hoc cyrographũ tuo sanguine delesti. Illũ gͦ uul¬
neraftr cui cot ab sculisti. Uulneratũ enĩ intelli¬
gas diabolu ñ penitrata carne qͣmñ habebat

Expanded text:
humiliasti sicut vulneratum superbum.» Est quidam superbus draco humiliasti sicut vulneratum superbum.» Est quidam superbus draco in mari, de quo alia Scriptura dicit, «Mandabo draconi ibi ut mordeat eum» ; est draco de quo dicitur, «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei» : cujus caput contundit eum factus est parvus. Dum nutritur parvus exemplo magemplo, didicerunt homines damnare superbiam suam, imitari humilitatem Dei. Ita ergo ille perdendo quos tenebat, etiam ipse humiliatus est; non correctus, sed prostratus. «Tu humiliasti sicut vulneratum superbum.» Humiliatus es, et humiliasti; vulneratus es, et vulnerasti: neque enim eum non vulneraret sanguis tuus, qui fusus est ut deleret chirographum peccatorum. Unde enim superbiebat, nisi quia cautionem contra nos tenebat? Hanc tu cautionem, hoc chirographum tuo sanguine delevisti : illum ergo vulnerasti, cui tot abstulisti. Vulneratum enim intelligas diabolum, non penetrata carne, quam non habet;
Abbreviated transcription (Latin):
signũ cui contradicet᷑ : quia illa gͦ gens ubi nasci ubi
conseruari uoliusti tanqͣm t̾ra erat separata a fluctib
gentiũ :÷ ut apparenx arida cõpluenda Reliquȩ aũ
gentes mare erant in amaritudine sterilitatis suȩ
qͥd facient p̃dicatores tui spargentes uerita tẽ tuã in
circuitu tuo: qm̃ fremuer̃ fluctꝰ maris qͥd faciunt :¬
Tu dominaris pocestatis maris Nã qͥd fecit mare
seuiendo. nisi diem quẽ hodie celebraremꝰ: martyres
occidit semina scinguinis sparsit. seges eccłȩ pul¬
luliuit: Secure gͦ ꝑagrent nubes. diffundant nubes¬
uerita tẽ tuã in circuitu tuo ñ timeant rapidos fla¬
ctus tu dominaris potestatis maris Mouet̃ qͥdem
mare cont᷑dicit mare ꝑstrepit mare : sed fidelis ds̃
qͥ ñ uos sinat tẽptari supͣ id qđ potesas: Notũ fluctuiũ¬
eiꝰ cumitigas. Deniq ut placaret᷑ mare inmout
eneruaret᷑ rabies maris qͥd in ipso man fecisti . Tu

Expanded text:
signum cui contradicetur ? Quia ergo illa gens, ubi nasci, ubi signum cui contradicetur ? Quia ergo illa gens, ubi nasci, ubi conversari voluisti, tanquam terra erat separata a fluctibus Gentium, ut appareret arida compluenda, reliquae autem Gentes mare erant in amaritudine sterilitatis suae; quid faciunt praedicatores tui spargentes veritatem tuam in circuitu tuo, quoniam fremunt fluctus maris? quid faciunt? «Tu dominaris potestati maris.» Nam quid fecit mare saeviendo, nisi diem quem hodie celebramus? Martyres occidit, semina sanguinis sparsit, seges Ecclesiae pullulavit. Securae ergo pergant nubes; diffundant veritatem tuam in circuitu tuo, non timeant rabidos fluctus: «Tu dominaris potestati maris.» Movetur quidem mare, contradicit mare, perstrepit mare; sed fidelis Deus, qui non vos sinat tentari supra id quod potestis . Qui 11. Denique ut placaretur mare, imo ut enervaretur rabies maris, quid in ipso mari fecisti? «Tu
Abbreviated transcription (Latin):
cẽt illa ueritas ꝓmissidĩ ad confirmandas ꝓmissio¬
nes patũ Sed ñ impleret᷑ Cientes aut̃ suꝑ miscđiã
glorificare dm̃ Nisi illa ueritas expanderet᷑ & ab
dlo loco ubi apparere uoluisti in circuitu diffun¬
deret᷑ Tu qͥdem in illo loco de nube ꝓprra in tonui¬
sti : sed ad rigandũ in circuitu gentiũ alias nubes
misifai. Uere potens implesti qͦđ dixisti: amodo
uidebits filiã hominis: uenientẽ innubib cȩli
Potens es dnẽ & ueritas tua in circuitu tuo. Sed cũ
ceꝑit ueritas tua in circuitu p̃dicari : utiq fremuer̃
gentes & popłi meditatis inania. astiter̃ reges t̃rȩ
& principes conuener̃ in unũ aduersus dnm & ad
tuo p̃dicar. tanqͣm uenires adducendã coniugem
nomine illiꝰ dictis ñ acclama retis. niss agnos¬
ceretis Audistis enĩ ut illi qui soletis cõplui a nubib
dĩ Ergo uoritas tua incircuitu tuo. Sed qͣndo sine ꝑsecu¬
tionib qͥndo sine contra dictionib cũ dictũ eũ natũ in

Expanded text:
onfirmandas promissiones patrum:» sed non impleretur, «Gentes autem super misericordia glorificare Deum» , nisi illa veritas expanderetur, et ab illo loco ubi apparere voluisti, in circuitu diffunderetur. Tu quidem in illo loco de nube propria intonuisti, sed ad rigandum in circuitu Gentium alias nubes misisti. Vere potens implesti quod dixisti, «Amodo videbitis Filium hominis venientem in nubibus coeli» . «Potens es, Domine, et veritas tua in circuitu tuo.» 10. Sed cum coepit veritas tua in circuitu praedicari, utique fremuerunt Gentes, et populi meditati sunt inania; astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum, adtuo, tanquam venires ad ducendam conjugem nomine illius dictis, non acclamaretis, nisi agnosceretis; audistis enim, ut illi qui soletis complui a nubibus Dei. Ergo «veritas tua in circuitu tuo.» Sed quando sine persecutionibus, quando sine contradictionibus, cum dictum sit eum natum in
Abbreviated transcription (Latin):
Unde deb& iubilare unde deb& exultare : nisi in no¬
mine tuo ambulans in lumine uultꝰ tui & exaltari qͥdẽ
merebit᷑: sed in tua iustitia Auferat de medio iustitiã
suã : & humiliet᷑. Ueni& dĩ iustitia: exaltabit᷑ & in iu
scitia tua exaltabunt᷑: q m̃ gła uirtutis eoꝵ tues: & in

Expanded text:
unde debet jubilare, unde debet exsultare, nisi in nounde debet jubilare, unde debet exsultare, nisi in nomine tuo, ambulans in lumine vultus tui? Et exaltari quidem merebitur, sed in tua justitia: auferat de medio Justitiam suam, et humilietur; veniet Dei justitia, et exaltabitur. «Et in tua justitia exaltabuntur.»
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiȩ lucerna extinguit᷑. Dnẽ in lumine uultꝰ tui
ambulaibunt : & in nomine tuo exultabunt tota die
Thabor ille & hermon: in nomine tuo exultabunt
Si uolunt tota die in nomine tuo. Si aũ exultabunt
in nomine suo : ñ tota die exultabunt. Ñ enĩ ingaudi
ꝑseuerabunt: qͣndo de se ipsis gaudebunt & ꝑ suꝑbil
cadent. Ergo ut tota die exultent in nomine tuo. exul¬
tabunt & in iustitia tua exaltabunt᷑ Ñ in iustitia sua
sed in tua. ne sint zelũ dĩ habentes sed ñ scđm scientiuã¬
quidã enĩ notant᷑ ab apło qđ zelũ dĩ habeant: sed non
scđm scientiã Ignorantes dĩ iustitiã & suã uolentes con¬
stituere : & ñ in lumine tuo exultantes. iustitiȩ dĩ ñ s̃
subiecti Sed unde : qr telũ dĩ habent. sed ñ scđm sci¬
entiã. Popłs aut̃ sciens iubilationẽ : illi enĩ ñ scđm sci¬
entiã Beatꝰ aut̃ popłs ñ nesciens : sed sciens iubilationẽ

Expanded text:
superbiae lucerna exstinguitur. «Domine, in lumine vultus tui superbiae lucerna exstinguitur. «Domine, in lumine vultus tui ambulabunt; et in nomine tuo exsultabunt tota die.» Thabor ille et Hermon «in nomine tuo exsultabunt:» si volunt «tota die,» in nomine tuo; sin autem exsultabunt in nomine suo, non tota die exsultabunt. Non enim in gaudio perseverabunt, quando de seipsis gaudebunt, et per superbiam cadent. Ergo ut tota die exsultent, «in nomine tuo exsultabunt; et in tua justitia exaltabuntur.» Non in sua justitia, sed «in tua:» ne sint zelum Dzelum Dei habeant, sed non secundum scientiam; «ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere,» et non in lumine tuo exsultantes, «justitiae Dei non sunt subjecti.» Sed unde? Quia «zelum Dei habent, sed non secundum scientiam» . Populus autem sciens jubilationem illi enim non secundum scientiam; beatus autem populus non nesciens, sed sciens jubilationem,
Abbreviated transcription (Latin):
Vniuersȩ enĩ uiȩ dñi : mĩa & ueritas in his om̃ib ñ ex¬
ultabimꝰ. aut qđ exultamꝰ capimꝰ. aut uerba sufficient
lȩtitiȩ nr̃e. aut lingua idonea erit explicare gaudium
nr̃m : Si gͦ nalla uerba sufficiunt: beatꝰ popłs sciens
iubilationẽ O beate popule putas intelligis iubila¬
tionẽ : nullo mͦ beatꝰ es : nisi intelligas iubilationẽ luo
ẽ intelligas iubilationẽ : scias unde gaudeas : qđ uerb
explicare ñ possis. Gaudiũ enĩ tuũ ñ dete : ut qͥ głint᷑
in dño glorient᷑ Noli gͦ exultare in suꝑbia tua : sed in
grã dĩ. Uide ipsã tatitã grãm eẽ cui lingua explican¬
d& ñ sit idonea : & intellexisti iubilationẽ. Deniq si in¬
tellexism in gr̃ã iubilationiẽ : ipsius audi cõm̃datio
tionẽ: Uide si ñ de gr̃a uide si ñ de dõ : om̃ino ñ de te
Dñe in lumine uultus tui ãbulabunt. Thabor ille
ueniens lum̃ nisi in lumine uultꝰ tui ãbul& : uento

Expanded text:
17. In his omnibus non exsultabimus? aut quod exsultamus capiemus? aut verba sufficient laetitiae nostrae? aut lingua idonea erit explicare gaudium nostrum? Si ergo nulla verba sufficiunt; «Beatus populus sciens jubilationem.» O beate popule! putas, intelligis jubilationem? Nullo modo beatus es, nisi intelligas jubilationem. Quid est, intelligas jubilationem? Scias unde gaudeas quod verbis explicare non possis. Gaudium enim tuum non de te, ut qui gloriatur, in Domino glorietur . Noli ergo exsultare in superbia tua, sed in gratia Dei. Vide ipsam gratiam tantam esse, cui lingua explicandae non sit idonea, et intellexisti jubilationem. 17. Denique si intellexisti in gratia jubilationem, iptionem? Vide si non de gratia, vide si non de Deo, et omnino non de te. «Domine, in lumine vultus tui ambulabunt.» Thabor ille, Veniens lumen, nisi in lumine vultus tui ambulet, vento
Abbreviated transcription (Latin):
Martyres nñ qͦꝵ natalitia celebramꝰ: sanguinem
suũ ꝓpt̃ hȩc credita & nondũ uisa fuder̃ uanto for¬
tiores nos eẽ debemꝰ. uidendo ꝑ qđ illi credider: ex¬
celsũ eũ apud reges t̃rȩ Illi nondũ uiderant xpm̃
adhuc principes conueniebant in unũ aduersus dnm̃¬

Expanded text:
Martyres nostri, quorum natalitia celebramus, sanguinem suum propter haec credita et nondum visa fuderunt: quanto fortiores nos esse debemus, videndo quod illi crediderunt? Excelsum enim apud reges terrae illi nondum viderant Christum; adhuc principes conveniebant in unum, adversus Dom
Abbreviated transcription (Latin):
anathema eiꝰ. Cuiꝰ nisi diaiboli uulnerati suꝑbi : ut
gͦ illuminarem᷑ abste datũ ẽ ut anathema nob̵ ẽẽt
qͥnos in suo errore & suꝑbia decinebat: ate nob̵ ẽ Ergo
thabor & hermon: in nomine tuo exultabunt Ñ in
potentia. Ate facti sumꝰ. ate defensi sumꝰ tũ brachiũ
cũ potentia firmet᷑ manꝰ tua & exaltet᷑ dextera tua :¬

Expanded text:
anathema ejus. Cujus, nisi diaboli, vulnerati, superbi? Ut anathema ejus. Cujus, nisi diaboli, vulnerati, superbi? Ut ergo illuminaremur, abs te datum est; ut anathema nobis esset qui nos in suo errore et superbia detinebat, a te nobis est. Ergo «Thabor et Hermon in nomine tuo exsultabunt:» non in potentia:» a te facti sumus, a te defensi sumus. «Tuum brachium cum potentia; confirmetur manus tua, et exaltetur dextera tua
Abbreviated transcription (Latin):
aqͥlonẽ & maria tu creasti. q̃ enĩ aliqͥd contra te ualeat.
contra creatorẽ suũ & malitia qͥdem sua ꝑ suȩ uolun¬
tatis ꝑuersitatẽ seuire potest̃ mundus. Nũ qͥd tam̃ ex¬
cedit modũ positũ acreatore qͥ fecit om̃ia : qͥd gͦ timeo
aqͥlonẽ : qd timeo maria : E st qͥdem in aqͥlonẽ diabo¬
lus qͥ dix̃ Ponã sedẽ meã in aqͥlonẽ & ero similis altissi¬
mo Sed humilia sti sic̃ uulneratũ suꝑbũ. Ergo qđ in
illis tu fecisti plus ual& ad domnationẽ tuã qͣm il.¬
loꝵ uoluntas ad malitiã suã A qͥlonẽ & maria tucre¬
asti. Thabor & hermon in nomine tuo exultabunt.
Montes isti intelligunt᷑ sed aliqͥd significant. Thabor
& hermon in nomine tuo exultabunt: Thabor : int̃p̃
unde accendit᷑ ut tim̃dũ sit ne ex tinguat᷑. Ergo ue¬
nit lum̃ ab illo lucerna illa quȩ ñ ponit᷑ sub modio
sed suꝑ candelabrũ ueniens lum̃ thabor. hermonaũ :
int̃p̃tat᷑ anathema eiꝰ. Merito lum̃ uenit: & factũ ẽ

Expanded text:
liquid contra te valet, contra Creatorem suum. Et malitia quidem sua, per suae voluntatis perversitatem saevire potest mundus; numquid tamen excedit modum positum a Creatore, qui fecit omnia? Quid ergo timeo aquilonem? quid timeo maria? Est quidem in aquilone diabolus, qui dixit, «Ponam sedem meam in aquilonem, et ero similis Altissimo» ; sed humiliasti sicut vulneratum superbum. Ergo quod in illis tu fecisti, plus valet ad dominationem tuam, quam illorum voluntas ad malitiam suam. «Aquilonem et maria tu creasti.» 13. «Thabor et Hermon» «in nomine tuo exsultabunt.» Montes isti intelliguntur, sed aliquid significant. «Thabor et Hermon in nomine tuo exsultabunt.» Thabor interpreunde accenditur, ut timendum sit ne exstinguatur. Ergo venit lumen ab illo, lucerna illa quae non ponitur sub modio, sed super candelabrum, veniens lumen Thabor. Hermon autem interpretatur Anathema ejus. Merito venit lumen et factum est
Abbreviated transcription (Latin):
& concidã mimicos eiꝰ a facieilliꝰ. Concidunt᷑ a cons¬
piratione sua: & qđ credunt concidunt᷑. Paulatĩ enim
credunt tanqͣm cõminato capite uituli: uenient ad po-¬
tũ popłi dĩ Cõminuit enĩ caput uituli moyses: sparsit
in aqͣ & dedit bibere filus isrł. Cõminuunt᷑ om̃s infi¬
deles credunt paulatĩ & apopło dĩ bibunt᷑ in corpꝰ
xp̃i traiciunt᷑ & concidã iunicos eiꝰ a facie illius
& eos qͥoder̃ eũ fugabo: ne noceant. Sed fugatoꝵ iffo¬
rũ forte aliqͥ dicunt qͦ ibo a spũ tuo. & a facie tua qͦ
fugiã & uidentes ñ se habere qͦ fugiant ab om̃i poten

Expanded text:
idam inimicos ejus a facie illius.» Conciduntur a conspiratione sua, et quod credunt conciduntur. Paulatim enim credunt; tanquam comminuto capite vituli, venient in potum populi Dei. Comminuit enim caput vituli Moyses, sparsit in aqua, et dedit bibere filiis Israel . Comminuuntur omnes infideles, credunt paulatim; et a populo Dei bibuntur, in corpus Christi trajiciuntur. «Et concidam inimicos ejus a facie illius; et eos qui oderunt eum, fugabo:» ne noceant. Sed fugatorum istorum forte aliqui dicunt: «Quo ibo a spiritu tuo? et a facie tua quo fugiam» ? Et videntes non se habere
Abbreviated transcription (Latin):
patri eqͣlis qͥs gͦ in nubib ȩqͣbit᷑ dño aut qͥs sinilis
erit dño in filuis dĩ : Dicat ipse dñs utrũ similẽ in ue¬
niat. quẽ me in qͥt dicunt homines eẽ filiũ hominis:
ecce enĩ qr uideor qͥa conspicior qͥa int̃ uos am¬
bulo & forsitan qͥa p̾sentia uilui : dicite quẽ me di¬
cunt homines eẽ filiũ hominis . Certe qͥa filiũ ho.¬
minis uident : nubẽ uident. Dicant uł dicite qͥem
me dicunt homines eẽ & responder dicta hominõ
Ali idicunt hieremiã. alii heliã. alii ioħem bapti¬
stã : aut unũ ex ꝓphetis. Nominatȩ s̃ multȩ nubes

Expanded text:
Patri aequalis. «Quis» ergo «in nubibus aequabitur Domino? aut quis similis Patri aequalis. «Quis» ergo «in nubibus aequabitur Domino? aut quis similis erit Domino in filiis Dei?» Dicat ipse Dominus utrum similem inveniat. «Quem me dicunt homines esse filium hominis?» Ecce enim quia videor, quia conspicior, quia inter vos ambulo, et fortasse praesentia vilui; dicite «quem me dicunt homines esse filium hominis?» Certe quia filium hominis vident, nubem vident: dicant, vel dicite «quem me dicunt homines esse.» Et responderunt dicta hominum: «Alii dicunt Jeremiam, alii Eliam, alii Joannem Baptistam, aut unum ex Prophetis.» Nominatae su
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpus qͥcqͣm iudicare : donec ueniat dñs & illumin&
abscondita tenebrarũ. Nunc gͦ qͥd loqͥt᷑ homo uides:
qͥd gestet in corde ñ uides qđ ex primit᷑ de nube
uides : qͥd seruat᷑ innube ñ uides. Cuiꝰ enĩ oculi nu¬
bem penitrant : gͦ nubes in carne: p̃dicatores ue¬
ritatis. Uenit & ipse om̃iũ creator in carnẽ. Sedis
ctus ẽ filiꝰdĩ & nos dicti sumꝰ filiidĩ Sed qͥs similis
erit dño in filiis dĩ : ille unicꝰ : nos multi. Ille unꝰ
nos in illo unũ Ille natꝰ : nos adoptati. Ille ab ȩcno
filiꝰ genitꝰ ꝑnaturã : nos a tẽpore facti ꝑ grãm. Ille
sine ullo peccato : nos ꝑ illũ liberati a peccato
qͥs gͦ in nubib ȩqͣbit᷑ dño aut qͥs sinilis erit dño int̃
filios dĩ : dicim᷑ nubes ꝓpt̃ carnẽ : & sumꝰ p̃dicators
ueritatis : ꝓpt̃ ymbrẽ nubiũ. Sed caro nra alit̃
uenit : caro illiꝰ alit̃ dicim᷑ & filiidĩ : sed aliter
filiꝰ dĩ. Illiꝰ nubes ex uirgine : ille filiꝰ ex ȩc̃nita te

Expanded text:
m judicare, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum» . Nunc ergo quid loquatur homo, vides; quid gestet in corde, non vides: quod exprimitur de nube, vides; quod servatur in nube, non vides. Cujus enim oculi nubem penetrant? Ergo nubes in carne praedicatores veritatis. Venit et ipse omnium Creator in carne. Sed «quctus est Filius Dei, et nos dicti sumus filii Dei; sed «quis similis erit Domino in filiis Dei?» Ille unicus, nos multi; ille unus, nos in illo unum; ille natus, nos adoptati; ille ab aeterno Filius genitus per naturam, nos a tempore facti per gratiam; ille sine ullo peccato, nos per illum liberati a peccato. «Quis» ergo «in nubibus aequabitur Domino? aut quis similis erit Domino in filiis Dei?» Dicimur nubes propter carnem, et sumus praedicatores veritatis propter imbrem nubium; sed caro nostra aliter venit, caro illius aliter. Dicimur et filii Dei, sed ille aliter Filius Dei. Illius nubes ex virgine, ille Filius ex aeternitate,
Abbreviated transcription (Latin):
cireuitu eiꝰ nisi qͥa ille qͥ ubiq ẽ uoluit ꝑ carnẽ in uno
loco nasci in una gente conuersari: in uno loco crucifi¬
gi ex uno loco resurgere: ex uno loco ad celũ ascendere.
Ubihoc fecit in circuitu eiꝰ gentes s̃ Siibi remanere
ubi ista fecit. ñ eẽt magnꝰ & t̾ribilis in om̃s qͥ in circuitu
eus :÷ quia uͦ ibi sic p̃dicant. ut inde sui nominis mit¬
tene pͥdicatores ꝑ om̃s gentes toto orbe t̃rarã facien¬
do miracula ꝑ seruossuos factꝰ ẽ magnꝰ &e tribilis in

Expanded text:
RESPONSIO Nisi quia ille qui ubique est, voluit per carnem in uno loco nasci, in una gente conversari, in uno loco crucifigi, ex uno loco resurgere, ex uno loco ad coelum ascendere? Ubi hoc fecit, in circuitu ejus gentes sunt. Si ibi remaneret, ubi ista fecit, non esset magnus et terribilis in omnes qui in circuitu ejus sunt. Quia vero ibi sic praedicavit, ut inde sui nominis mitteret praedicatores per omnes gentes, toto orbe terrarum faciendo miracula per servos suos, factus est m
Abbreviated transcription (Latin):
sic destrues ut ȩdifices. Nisi enĩ qͥdã destruerent᷑
ut ȩdificarent᷑ ñ diceret᷑ hieremiȩ. Ecce posuite
ad destructionẽ & ȩdificationẽ & utiq om̃s qͥidoli
colebant & lapidib seruiebant in xp̃o ñ ȩdifia¬
rent᷑: nisi in pristino errore destruerent᷑. Rursus

Expanded text:
sic destruis, ut aedifices. Nisi enim quidam destruerentur, ut aedificarentur, non diceretur Jeremiae, «Ecce posui te ad destructionem, et aedificationem» . Et utique omnes qui idola colebant et lapidibus serviebant, in Christo non aedificare
Abbreviated transcription (Latin):
ant᷑ & m̃bra : ut sit ille xp̃c integer in ȩt̃nũ. Usq in
ȩt̃nũ p̃parabo sem̃ tuũ: & edificabo in generationẽ &
generationẽ sedẽ tuã Putamꝰ hoc dix̃ in ȩt̃nũ : qđ in ge

Expanded text:
antur et membra, ut sit ille Christus integer in aeternum. «Usque in antur et membra, ut sit ille Christus integer in aeternum. «Usque in aeternum praeparabo semen tuum; et aedificabo in generationem et gen
Abbreviated transcription (Latin):
Disposui inqͥt testam̃tũ meũ : luraui dauid seruo meo.
quã securꝰ loqͥt᷑ iste qͥ intelligit. cuiꝰ os seruit ueritati:
qm̃ dixifti securꝰ loquor Si securũ me facit qr dixisti.
qͣnto securiorẽ qr iurasti: dĩ qͥppe iuratio : ꝓmissionis
ẽ confirmatio. Bene ꝓhibet᷑ homo iurare : ne consuetu-¬
dine iurandi qr potest homo falli. etiã in ꝑiuriũ ꝓla-¬
bat᷑. Ds̃ solus securꝰ iurat : qͥ falliñ potest. Uideamꝰ gͦ¬
qͥd iura uerit ds̃ Iuraui inqͥt dauid seruo meo : usq
in ȩt̃nũ p̃parabo sem̃ tuũ: Sem̃ dauid qđ ẽ nisi semen
ris sem̃ ẽ abrahȩ : & ideo dauid Ñ aut̃ ñ sumꝰ sem̃ abra¬
accipiamꝰ fr̃s usq in ȩc̃nũ p̃parabo sem̃ tuũ q̃tantũ
illã carnẽ xp̃i natã ex uirgine maria: sed etiã nos
om̃s credentes in xp̃m. illiꝰ enĩ capitis m̃bra sumꝰ q̃po¬
test hoc corpꝰ decollari : Si in ȩt̃nũ caput. in ȩt̃nũ glori-¬

Expanded text:
David servo meo.» Quam securus loquitur iste, qui intelligit, cujus os servit veritati? Quoniam dixisti, securus loquor. Si securum me facis, quia dixisti; quanto securiorem, quia jurasti? Dei quippe juratio, promissionis est confirmatio. Bene prohibetur homo jurare ; ne consuetudine jurandi, quia potest homo falli, etiam in perjurium prolabatur. Deus solus securus jurat, quia falli non potest. 5. juraverit Deus. «Juravi,» inquit, «David servo meo: usque in aeternum praeparabo semen tuum.» Semen David quod est, nisi semen ris , semen est Abrahae, et ideo David; nos autem non sumus semen Abraaccipiamus, fratres, «Usque in aeternum praeparabo semen tuum;» non tantum illam carnem Christi natam ex virgine Maria, sed etiam nos omnes credentes in Christum: illius enim capitis membra sumus. Non potest hoc corpus decollari: si in aeternum caput, in aeternum glori
Abbreviated transcription (Latin):
ligas uineã. & relictis om̃ib significatis t̃rã scrute¬
ris uinea in qͥt dñi sabaoth: domꝰ isrł ẽ Ñ intelli¬
gat aliud sed intelligat domus isrł eẽ uineã meã :
sed intelligat mͥ ñ dedisse uuã sed spinas. Sed intel¬
ligat ingratã extitisse plantatori atq cultori: in¬
gratã extitisse irrigatori. Ergo si uinea dñi sabaoth
domꝰ isrł ẽ qͥd dix̃ iratꝰ : mandabo nubib meis ne
pluant suꝑ eã ymbrẽ & reuera ita fecit Missis apłi

Expanded text:
significatis terram scruteris: «Vinea,» inquit, «Domini Sabaoth, domus Israel est.» Non intelligat aliud, se intelligat domus Israel esse vineam meam; se intelligat mihi non dedisse uvam, sed spinas; se intelligat ingratam exstitisse plantatori atque cultori, ingratam exstitisse irrigatori. Ergo si «vinea Domini Sabaoth, domus Israel est,» quid dixit iratus? «Mandabo nubibus meis ne pluant super eam imbrem.»
Abbreviated transcription (Latin):
der& mĩa in remissionẽ peccatoꝵ. Deinde qm̃ popło
isrł etiã scđ̾m carnẽ uenienti de semine abrahȩ ꝓ¬
missa erant multa ꝓphetice & ita ille popłs ꝓpaiꝰ¬
gatꝰ ẽ. in qͦ implerent᷑ ꝓmissa dĩ ñ aut̃ dausit ds̃
fontẽ bonitatissuȩ etiã in alienas gentes qs sub anglis
constituerat. portionẽ sibi faciens popłm isrł. In hȩc

Expanded text:
dia in remissione peccatorum. Deinde, quoniam populo Israel etiam secundum carnem venienti de semine Abrahae promissa erant multa prophetice, et ita ille populus propagatus est, in quo implerentur promissa Dei; non autem clausit Deus fontem bonitatis suae etiam in alienigenas gentes, quas sub Angelis constituerat, portionem sibi faciens populum Israel: in haec
Abbreviated transcription (Latin):
cȩli Throni regũ trenoꝵ : sic̃ diescȩli Aliis dies cȩli:
idem ipse es & anni tui ñ deficient. dies t̾rȩ. succe¬
dentib urgent᷑ p̃cedentes excludunt᷑ Nec qͥ succe-¬
dunt manent : sed ueniunt ut eant. & pęne ante¬
qͣm ueniant eunt ita s̃ dies t̃rȩ. Dies aut̃ cȩli & illi
anni ñ deficientes. nec initiũ habent nec t̃minũ:
nec ullus ibi dies angustat᷑ int̃ hesternũ & crastinũ:
nemo ibi expectat futurũ: nemo ꝑdit p̃teritũ. sed
dies cȩli semꝑ p̾sentes s̃ abierit thronꝰ eiꝰ in ȩt̃nũ

Expanded text:
Dies coeli idem ipse es, et anni tui non deficient» . Dies terrae succedentibus urgentur, praecedentes excluduntur, nec qui succedunt manent; sed veniunt ut eant, et pene antequam veniant eunt. Ita sunt dies terrae. Dies autem coeli et illi anni non deficientes, nec initium habent nec terminum; nec ullus ibi dies angustatur inter hesternum et crastinum: nemo ibi exspectat futurum, nemo ibi perdit praeteritum; sed dies coeli semper praesentes sunt, ubi erit thronus ejus in aeternum.
Abbreviated transcription (Latin):
iscđias tuas dnẽ in ec̃niũ cantabo. in generaa¬
one & generationẽ : annuntiabo ueriatẽ tiã
sed tua loquor Annuntiabo ueritatẽ tuã in oremo
Si ñ obseqͦr seruus ñsũ : si ame lo qͦr mendax sũ łro
ut & abste dicã & ego dicã : duo quȩdã s̃. Vnũ tiuꝰ
unũ meũ. Ueritas tua : os meũ : quã gͦ ueritatẽ an¬

Expanded text:
ias tuas, Domine, in aeternum cantabo: in generationem et generationem annuntiabo veritatem tuam meo: loquor, sed tua loquor; «annuntiabo veritatem tuam in ore meo.» Si non obsequor, servus non sum; si a me loquor, mendax sum. Ergo ut et abs te dicam, et ego dicam, duo quaedam sunt: unum tuum, unum meum; veritas tua, os meum. Quam ergo veritatem an
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ & generationẽ nuntiabo ueritatẽ tuã in ore
meo qͥd ÷ in generationẽ & generationẽ : in om̃ẽm ge¬
nerationẽ Ñ enĩ toties repetendũ erat uerbũ : quoties
generatio uenit & transit. Ergo multiplicatio genera¬
tionũ : in repetitione significata & cõm̃data ẽ. Anforte
duȩ generationes intelligendȩ s̃ sic̃ nostis: sic̃ iã insinu¬
atũ ur̃ȩ caritati retinetis. Est enĩ generatio carnis &
sanguinis: erit generatio futura in resurrectione
dicat᷑ ut credat᷑ ibi p̃dicabit᷑ ut uideat᷑. Aedificabo
edificata ẽ sedes eiꝰ in nob̵. Nisi enĩ seden& in nob̵ : ñ nos
regen&. Si abillo aut̃ ñ regerem᷑: a nob̾ ipsis p̃cipitare¬
mͦ. Sed& gͦ in nob̾ regnans in nob̾. sed etiã in aliã ge¬
nerationẽ quȩ fuerit ex resurrectione mor tuoꝵ in

Expanded text:
veritatem tuam in ore meo.» Quid est, «in generationem et generationem?» In omnem generationem. Non enim toties repetendum erat verbum, quoties generatio venit et transit. Ergo multiplicatio generationum in repetitione significata et commendata est. An forte duae generationes sunt intelligendae, sicut nostis, sicut jam insinuatum vestrae Charitati retinetis? Est enim generatio nunc carnis, et sanguinis; erit generatio futura in resurrectione aedicatur, ut credatur; ibi praedicabitur, ut videatur. «Aedificabo  in nobis, non nos regeret; si autem ab illo non regeremur, a nobis ipsis praecipitaremur. Sedet ergo in nobis, regnans in nobis: sedet etiam in alia generatione, quae fuerit ex resurrectione mortuorum. In
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ qͥ en arrant głam dĩ Dehis cȩlis dr̃ Cȩlie narranit
głam dĩ & oꝑa manuũ eiꝰ annuntiat firmam̃tũ & no-
ueritis dehis cęlis dici: certe dehis in consequenti ex¬
pressius dictũ ẽ Ñ s̃ loquelȩ neq sermones : qͦꝵ non
audiant᷑ uoceseoꝵ. quȩre quoꝵ : ñ inuenis supͣnisi
coloꝵ Si gͦ apłi s̃ qͦꝵ in om̃ib loquelis uox audita ẽ :

Expanded text:
am Dei. De his coelis dicitur, «Coeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntiat firmamentum.» Et ut noveritis de his coelis dici, certe de his in consequenti expressius dictum est, «Non sunt loquelae neque sermones, quorum non audiantur voces eorum.» Quaere quorum, non invenies supra nisi co
Abbreviated transcription (Latin):
mĩa ꝑditoꝵ: in iustificatione impioꝵ qͥd laudamͦ
nisi mirabilia dĩ : laudamꝰ qͥa surrexer̃mor tui : plus
sobrietatis Uides hominẽ heri cȩnũ luxuriȩ: hodie
decꝰ tẽꝑantiȩ Uides hominẽ heri blasphematorẽ
dĩ hodie laudatorẽ dĩ. Uides hominẽ heri seruũ
creaturȩ : hodie cultorẽ creatoris Abistis om̃ib
desꝑationib ita homines conuertant᷑ ñ respiciant
ad merita sua. fiant cęli. confiteant᷑ mirabilia eiꝰ a

Expanded text:
ia perditorum, in justificatione impiorum, quid laudamus nisi mirabilia Dei? Laudas quia resurrexerunt mortui; plus sobrietatis: vides hominem heri coenum luxuriae, hodie decus temperantiae: vides hominem heri blasphematorem Dei, hodie laudatorem Dei: vides hominem heri servum creaturae, hodie cultorem Creatoris. Ab istis omnibus desperationibus ita homines convertuntur: non respiciant ad merita sua; fiant coeli, confiteantur coeli mirabilia ejus a
Abbreviated transcription (Latin):
reũ mitteret᷑ : ait apłs ñ reppulit ds̃ plebẽ suam
qͣm p̃sciuit: Nã & issahelita sũ ego: Si totũ illud spinȩ
fuer unde hoc granũ uob loquor: Ergo impleta ẽ
ueritas dĩ in his qi srahelitis credider: & uenit unꝰ
pariaes ex circũ cisione : applicans se ad lapidẽ angu-¬
larẽ. Sed ille lapis angulũ ñ facene : nisi aliũ pari-¬
etẽ exgentib susciper&. Ille itaq paries tanqͣm pro.¬
prie ꝑtin& ad ueritatẽ : iste aut̃ aliꝰ ad miãm. Dico e¬

Expanded text:
plebem suam, quam praescivit; nam et ego Israelita sum» . Si totum illud spinae fuerunt, unde granum vobis loquor? Ergo impleta est veritas Dei in iis qui ex Israelitis crediderunt, et venit unus paries de circumcisione applicans se ad lapidem angularem . Sed ille lapis angulum non faceret, nisi alium parietem ex Gentibus susciperet. Ille itaque paries tanquam proprie pertinet ad veritatem, iste autem alius ad miserico
Abbreviated transcription (Latin):
in illo enĩ ꝑficim᷑ qͥa ipsius capitis m̃bra sumus
& dictus ẽ finis legis: qͥa sine illo nemo ꝑficit
legẽ. Cũ gͦ audistis in psalmis in finẽ multi enĩ
psalmi ita sup̃ scriptis: ñ sit ur̃a cogitatio in con¬
sumptione sed in consummatione : in ymnis
in laudib Siue enĩ tribulem᷑ & angustiem᷑ siue
letem̃ & exultemꝰ: ille laudandus ẽ qͥ & intribula¬
tionib erudit & in letitia consolat᷑. Laus enĩdĩ : a
corde & ore xp̃iani recedere ñ deb&. Ñ ut laud& in
ꝓs peris & maledicat in aduersis : sed quẽ ad mo-¬
dũ psalmꝰ ille p̃scripsit. benedicã dñm in om̃i tem¬
pore: semꝑ laus eiꝰ in ore meo. Gaudes: agnosce
patrẽ blandientẽ : Tribularis: agnosce patrẽ em̃¬
dantẽ. Siue blandiat᷑. siue em̃d& eũ erudit cui

Expanded text:
In illo enim perficimur, quia ipsius capitis membra sumus. Et dictus est finis Legis, quia sine illo nemo perficit Legem. Cum ergo auditis in Psalmis, In finem, multi enim psalmi ita superscripti sunt, non sit vestra cogitatio in consumptionem, sed in consummationem. 2. In hymnis: in laudibus. Sive enim tribulemur et angustemur, sive laetemur et exsultemus, ille laudandus est, qui et in tribulationibus erudit, et in laetitia consolatur. Laus enim Dei a corde et ore christiani recedere non debet: non ut laudet in prosperis, et maledicat in adversis; sed quemadmodum psalmus ille praescribit, Benedicam Dominum in omni tempore, semper laus ejus in ore meo . Gaudes, agnosce patrem blandientem; tribularis, agnosce patrem emendantem. Sive blandiatur, sive emendet, eum erudit cui
Abbreviated transcription (Latin):
nisi qͥa factꝰ ad imaginẽ dĩ: ergo in honore positus
ñ intellex̃ ait : cõparatꝰ ẽ ium̃tis insensatis & simi¬
lis factꝰ ẽ illis Agnoscamꝰ gͦ honorẽ nr̃m & intel¬
ligamꝰ. Si intelligimꝰ: uidemꝰ ñ eẽ istã regionẽ gau¬
dendi sed gem̃di Ñũ exultandi : sed ad huc płan¬
gendi. Seđ & si exul tatio quȩdũ habitat in cordib
nr̃is nondũ ẽ in re sed in spe. Ex ꝓmissõ lȩtam̃
qͥa scimꝰ ñ nos fallere ꝓmittentẽ Uerũ qđ attin&
ad p̃sens tẽpus in quo malo in qͥb: angustiis simꝰ
Au dite: & si uiã istã tenetis. qđ auditis in uob
agnoscite. Quis qͥs enĩ nondũ ten& iter pietatis
mirat᷑ qͥa gemunt m̃bra dauid : ñ enĩ uid&
in se ista. quandiu inse ista ñ uid&: nondũ est̃
ibi. q̃ sentit qđ corpus sentit: quia p̃ter corpus
ẽ incorporet᷑ & senti& : Dicat gͦ & audiamꝰ : audia¬

Expanded text:
nisi quia factus ad imaginem Dei? Ergo, in honore positus nisi quia factus ad imaginem Dei? Ergo, in honore positus non intellexit, ait, comparatus est jumentis insensatis, et similis factus est illis . Agnoscamus ergo honorem nostrum, et intelligamus. Si intelligimus, videmus non esse istam regionem gaudendi, sed gemendi; non jam exsultandi, sed adhuc plangendi. Sed etsi exsultatio quaedam habitat in cordibus nostris, nondum est in re, sed in spe. Ex promisso laetamur, quia scimus non nos fallere promittentem. Verum quod attinet ad praesens tempus, in quo malo, in quibus angustiis simus audite; et si viam istam tenetis, quod auditis in vobis agnoscite. Quisquis enim nondum tenet iter pietatis, miratur quia talia gemunt membra David: non enim videt in se ista. Quamdiu et in se ista non videt nondum est ibi: non sentit quod corpus sentit; quia praeter corpus est: incorporetur, et sentiet. Dicat ergo et audiamus, audia
Abbreviated transcription (Latin):
nos cũ illo incȩlo ꝑ spem: ille nob̵cũ int̾rã ꝑcarita¬
tẽ Ergo intellectus ipsi dđ : ammon eam̃ cũ audimꝰ
& intelligat ȩccła ꝑtin& enĩ ad nos magna cura
intelligendi in qͦ malo nunc sumꝰ & de qͦ malo ut
liberem᷑ optamꝰ Reminiscentes orationis dñicȩ
ubi in finẽ dicimꝰ libera nos amalo Int̃ multas
gͦ tribulationes huiꝰ scłi: plangat aliqͥd psalmꝰ
ginẽ dĩ nos eẽ factos: nec alibi qͣm in ipso intelle¬
ctu Nã in multis reb abestus suꝑam᷑ Ibi aũ ho¬
mo ad imaginẽ dĩ factũ se nouit: ubi aliqd in sẽ¬
agnoscit ampliꝰ eẽ qͥmdatũ ẽ pecorib: Considera¬
tis uͦ om̃ib reb quas hab& homo inuenit se eoppri¬
e discretũ a pecore qđ ipse habeat intellectũ Vu¬
de quosdã contẽnentes inse qđ ꝓpriũ & p̃cipuũ a
conditore acceper̃ : increpat ipse conditor dicens
Nolite fieri sic̃ equus & mulus qͥbi ñ ẽ intellectus
& alio loco dic̃ homo inhonore positꝰ in qͦhonore

Expanded text:
elo per spem, ipse nobiscum in terra per charitatem. Ergo, intellectus ipsi David. Admoneamur cum audimus, et intelligat Ecclesia: pertinet enim ad nos magna cura intelligendi in quo malo nunc sumus, et de quo malo ut liberemur optamus, reminiscentes orationis dominicae, ubi in fine dicimus, Libera nos a malo . Inter multas ergo tribulationes hujus saeculi, plangit aliquid psalmus ginem Dei nos esse factos, nec alibi quam in ipso intellectu. Nam in multis rebus a bestiis superamur: ubi autem homo ad imaginem Dei factum se novit, ibi aliqagnoscit amplius esse quam datum est pecoribus. Consideratis vero omnibus rebus quas habet homo, invenit se eo proprie discretum a pecore, quod ipse habeat intellectum. Unde quosdam contemnentes in se quod proprium et praecipuum a Conditore acceperunt, increpat ipse Conditor dicens: Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . Et alio loco dicit: Homo in honore positus. In quo honore,
Abbreviated transcription (Latin):
spũ dñm eũ dicit. quomꝰͦ filiꝰ eiꝰ ẽ : questionẽ ꝓposuit.
ñ filiũ negauit. Audistis dnm. dicite qͦmͦ filius sit
Audistis filiũ : dicite qͦ mͦ dñs sit hanc questionẽ :¬
Hsoluit fides catholica. Quomꝰ dñs : qͥa in princi¬
pio erat uerbũ. & uerbũ erat apud dm̃ : & ds̃ erat
uerbũ Quomꝰ filius: quia uerbũ caro factũ est:

Expanded text:
eum dicit, quomodo filius ejus est Quaestionem proposuit, non filium negavit. Audistis Dominum; dicite quomodo filius sit: audistis filium; dicite quomodo Dominus sit. Hanc quaestionem solvit fides catholica. Quomodo Dominus? Quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Quomodo filius? Q
Abbreviated transcription (Latin):
cendit suꝑ cȩlũ cęli ad orientẽ. In his uerb̾ ille
ñ intelligit xp̃m: qͥ eiꝰ resurrectionẽ ascensio¬
nẽq ñ credit. Ad orientẽ uͦ qđ addidit non ne
etiã ipsũ locũ qm̃ in partib orientis ẽ ubi resur¬
rexit. & unde ascendit exp̃ssit : ergo suꝑ cȩlũ
cȩli sed& : ad dexterã patris hoc ẽ qđ dicit apłs
ipse ẽ qͥ ascendit suꝑ om̃s cȩlos. qͥd enĩ cȩ loꝵ

Expanded text:
elum coeli ad orientem. In his verbis ille non intelligit Christum, qui ejus resurrectionem ascensionemque non credit. Ad orientem vero quod addidit, nonne etiam ipsum locum, quoniam in partibus orientis est ubi resurrexit et unde ascendit, expressit? Ergo super coelum coeli sedet ad dexteram Patris. Hoc est quod dicit Apostolus: Ipse est qui ascendit super omnes coelo
Abbreviated transcription (Latin):
qđ seqͥt᷑ Ecce dabit. uocẽ suã : uocẽ uirtutis
Ille qͥ sic̃ agnꝰ corã tundente fuit sine uoce: ec ce
dabit uocẽ suã Nec uocẽ in firmitatis tanqͣm
iudicandus : sed uocẽ uirtutis tanqͣm iudi¬
caturus. Ñ enĩ ds̃ occultꝰ sic̃ priꝰ & in hominũ
iudicio ñ aꝑiens os suũ : sed ds̃ manifestus
ueni& ds̃ nr̃ & ñ silebit. Quid desꝑatis infide¬
les qͥd irridetis : qͥd dic̃ seruus malus
tardat dñs ms uenire: Ecce dabit uocẽ suã:

Expanded text:
quod sequitur: Ecce dabit vocem suam, vocem virtutis. Ille qui sicut agnus coram tondente se fuit sine voce , ecce dabit vocem suam: nec vocem infirmitatis, tanquam judicandus; sed vocem virtutis, tanquam judicaturus. Non enim Deus occultus, sicut prius, et in hominum judicio non aperiens os suum; sed Deus maner, et non silebit . Quid desperatis, infideles? quid irridetis? Quid dicit servus malus: Tardat Dominus meus venire ? Ecce dabit vocem suam,
Abbreviated transcription (Latin):
nio genere positũ ẽ. Ac ꝑ hoc nichil aliud di¬
ctũ ẽ qͣm ȩt hiopia p̃ueni& manꝰ suas dõ id est
credendo in dm̃. p̃ueni& oꝑa sua. Existimo enĩ
inqͥt apłs iustificari hominẽ ꝑfidẽ: sine oꝑib
legis. An iudeoꝵ ds̃ tantũ : Nonne & gentiũ :
sic gͦ ȩthiopia quȩ uidet᷑ extremagentiũ : iusti¬
ficat᷑ ꝑ fidẽ. sine oꝑib legis Ñ eni ut iustificet᷑
de legis oꝑibi głiat᷑ nec p̃ponit fidei merita
sua. sed fide p̾uenit oꝑa sua. Plures sane codi¬
ces greci ñ habent manꝰ: sed manũ qđ tantun¬

Expanded text:
ime positum est. Ac per hoc nihil aliud dictum est, quam Aethiopia praeveniet manus suas Deo, id est, credendo in Deum praeveniet opera sua. Existimo enim, inquit Apostolus, justificari hominem per fidem sine operibus LeGentium, justificatur per fidem sine operibus Legis. Non enim, ut justificetur, de Legis operibus gloriatur; nec praeponit fidei merita sua, sed fide praevenit opera sua. Plures sane codices non habent, manus, sed, manum; quod tantum
Abbreviated transcription (Latin):
Ab illo gͦ tẽplo: tibi offerent reges munera
reges qͦs discernit suꝑ cȩlestis suꝑ columbã
deargentatã : tibi offerent mũ
& quȩ munera gratiora quã sa¬
sacrificia
laudis: sed huic laudi
obstrepuã
xp̃icinũ uocabu lũ habentes: & diuersa
sentientes fiat gͦ qđ sequit᷑ increpa feras calami

Expanded text:
ab illo ergo templo reges quos discernit supercoelestis super columbam deargentatam; tibi offerent reges Et quae munera gratiosa, quam sacrificia laudis ! Sed huic laudi obstrepunt, christianum vocabulum habentes, et diversa sentientes. Fiat ergo quod sequitur: Increpa feras calami.
Abbreviated transcription (Latin):
carnis hi filii dĩ sed filii ꝓmissionis deputant᷑
in semine Tunc gͦ quando erit sine ulla ma¬
loꝵ cõmixtione popłs eiꝰ tanquãmassa
uentil abro emundata. tanqͥm isrł in quo do-¬
lus ñ ẽ tunc eminentissima erit suꝑ isrł
magnificentia eiꝰ. Et uirtꝰ eiꝰ innubib N enim
solus ueni& ad iuditiũ: sed cũ seniorib popłi¬
Mirabilis ds̃ in scĩs suis : ds̃ isrł Tunceni & no¬
m̃ ipsũ ueris somne ac & plenis sime implebit᷑ iscł¬
qđ e suidens dm̃: qm̃ uidebimꝰ eũ sicuti ẽ Ipse da¬
bit uirtatẽ & fortitudinẽ plebi suȩ benedictus
Ar Nunc fragili & in firmȩ: habemꝰ enĩ thesaurũ
istũ inuasis fictilib: tunc uͦ etiã corporũ glori¬
osissima cõmutatione ipsẽ dabit uirtutẽ & for¬
titudinẽ plebi suȩ. Seminat᷑ enĩ hoc corpus in in¬
firmitate: surget in uirtute. Ipse gͦ dabit uir¬
tutẽ qͣm in sua carne p̃misit : de qͦua dicit apłs
uirtutẽ resurrectionis eiꝰ fortitudinẽ aut̃ : qua

Expanded text:
carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semine . Tunc ergo quando erit sine ulla malorum commixtione populus ejus, tanquam massa ventilabro emundata , tanquam Israel in quo dolus non est , tunc eminentissima erit super Israel magnificentia ejus et virtus ejus in nubibus. Non enim solus veniet ad judicium, sed cum senioribMirabilis Deus in sanctis suis, Deus Israel. Tunc enim et nomen ipsum verissime ac plenissime implebitur Isidens Deum; quoniam videbimus eum sicuti est . Ipse dabit virtutem et fortitudinem plebi suae benedictus Deus: nunc fragili et infirmae. Habemus enim thesaurum istum in vasis fictilibus . Tunc vero, etiam corporum gloriosissima commutatione, ipse dabit virtutem et fortitudinem plebi suae. Seminatur enim hoc corpus in infirmitate; surget in virtute . Ipse ergo dabit virtutem quam in sua carne praemisit, de qua dicit Apostolus: Virtutem resurrectionis ejus . Fortitudinem autem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
hebrea. uł greca uł latina: uł alia quȩ lib& ꝑ
efficientẽ scilic& id qđ efficit᷑. Usitatũ ẽ aut in
latino eloqͥo ut cũ scriptura salus uocet᷑ qđ stilo
fiat : ita gͦ & calamꝰ qđ calamo fiat. Dicit apłs
petrus: in doctos & instabiles ꝑ uertere scriptu¬
ras ad ꝓximũ suũ interitũ hȩ s̃ ferȩ calami:
de qͥb hic dr̃ increpa feras calami De his est
etiã qđ adiungit. Congregatio ta uroꝵ int̃ uac¬
cas popłoꝵ : ut excludant᷑ hi qͥ ꝓbatis argento
Tauros uocans ꝓpt̃ suꝑbiã durȩ indomitȩq cer¬
uicis : significat enĩ hereticos. Uaccas aut̃ popłoꝵ
sed aic tibiles animas intelligendas puto : qͥa faci¬
le sequunt᷑ hos tauros Ñ enĩ popłos uniuersos
seducunt : in qͥb s̃ graues & stabiles. Vnde scri¬
ptũ ẽ. in popło graui laudabote. Sed in eis popłis:
quas inuenerint uaccas Ex his enĩ s̃ qͥ penitraa
domos & captiuas ducunt mulierculas honera¬
tas peccatis. quȩ ducunt᷑ uariis desideriis: semꝑ

Expanded text:
ebraea, vel graeca, vel latina, vel alia quaelibet, per efficientem scilicet id quod efficitur. Usitatum est autem in latino eloquio ut scriptura stilus vocetur, quod stilo fiat; ita ergo et calamus, quod calamo fiat. Dicit apostolus Petrus indoctos et instabiles pervertere Scripturas ad proprium suum interitum : hae sunt ferae calami, de quibus hic dicitur, Increpa feras calami. 39. De his est etiam quod adjungit: Congregatio taurorum inter vaccas populorum, ut excludantur ii qui probati sunt argento. Tauros vocans, propter superbiam durae indomitaeque cervicis; significat enim haereticos. Vaccas autem populorum, seductibiles animas intelligendas puto, quia facile sequuntur hos tauros. Non enim populos universos seducunt, in quibus sunt graves et stabiles; unde scriptum est, In populo gravi laudabo te ; sed in eis populis quas invenerint vaccas. Ex his enim sunt qui penetrant domos, et captivas ducunt mulierculas oneratas peccatis, quae ducuntur variis des
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ fiunt ꝑ dilectionẽ dĩ. hec aut̃ necesse ẽ ante.¬
cedat fides ut inde ista. ñ ab istis incipiat illa :
qm nullus oꝑat᷑ ꝑ dilectionẽ dĩ nisi prius credat

Expanded text:
quae fiunt per dilectionem Dei. Haec autem necesse est antequae fiunt per dilectionem Dei. Haec autem necesse est antecedat fides, ut inde ista, non ab istis incipiat illa; quoniam nullus operatur per dilectionem Dei, nisi prius credat
Abbreviated transcription (Latin):
in iuditio Quia gͦ ꝑ egr ptũ atq ethiopiã totiꝰ orb
gentes significauit: continuo subiunxit dõ regna
t̾rȩ q̃ sabellio ñ arrio ñ donato ñ cȩteris tauris
ceruicatis : sed dõ regna t̾rȩ. Plures aut̃ codices¬
& latini & maxime greci. ita diftinctos uersus ha-¬
bent: ut ñ sit in eis unꝰ uersiculus dõ regna t̾rȩ.
sed dõ in fine sit uersus suꝑioris. Atq ita dicatur
ethiopia p̃ueni& manꝰ eiꝰ dõ. Ac deinde sequat᷑ in
alio uersa. Regna t̃rȩ cantate dõ. ps allite dño
quã distinctionẽ multoꝵ codicũ ex auetoritate di-¬
gnoꝵ consonantia sine dubio p̃ferenda fides cõ-¬
m̃darimͥ uidet᷑ quȩ oꝑa p̃cedit : qͥa sine bonoꝵ ope-¬
rũ meritis ꝑfidẽ iustificat᷑ impius. sic̃ dicit apłs.
Credenti in eũ qͥ ustificat impiũ. deputat᷑ fides eiꝰ
adiustitiã : ut deinde ipsa fides ꝑ dilectionẽ inci-¬
piat oꝑari. ł aqͥppe sola bona oꝑa dicendas:

Expanded text:
otius orbis gentes significavit, continuo subjunxit: Deo regna terrae. Non Sabellio, non Ario, non Donato, non caeteris tauris cervicatis; sed, Deo regna terrae. 41. Plures autem codices latini, et maxime graeci ita distinctos versus habent, ut non sit in eis unus versiculus, Deo regna terrae; sed, Deo, in fine sit versus superioris, atque ita dicatur, Aethiopia praeveniet manus ejus Deo, ac deinde sequatur in alio versu, Regna terrae, cantate Deo, psallite Domino. Qua distinctione, multorum codicum et auctoritate digniorum consonantia, sine dubio praeferenda, fides commendari mihi videtur, quae opera praecedit: quia sine bonorum operum meritis per fidem justificatur impius, sicut dicit Apostolus, Credenti in cum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam ; ut deinde ipsa fides per dilectionem incipiat operari. Ea quippe sola bona opera dicenda sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ab initio fidei. Uenit enĩ tanquã currus dĩ in mi-¬
lib letantiũ ꝓsperũ it̃ habens & ꝑ transut de
hoc mundo ad patrẽ : ut fiat in ea qđ sponsus
ipse dicit. qͥ transit de hoc mundo ad patrem
Uolo ut ubi ego sũ: & isti sint mecũ: Sed ab initio fi-¬
dei. quia gͦ ut bona oꝑa sequant᷑ p̃cedit fides nec
ulla s̃ bona oꝑa nisi quȩ sequunt᷑ p̃cedentẽ fidem :
nichil aliud uidet᷑ dictũ ȩthiopia p̃ueni& manꝰ

Expanded text:
im tanquam currus Dei in millibus laetantium, prosperum iter habens, et pertransiit de hoc mundo ad Patrem : ut fiat in ea quod sponsus ipse dicit, qui transiit de hoc mundo ad Patrem, Volo ut ubi ego sum, et isti sint mecum ; sed ab initio fidei. Quia ergo ut bona opera sequantur, praecedit fides, nec ulla sunt bona opera, nisi quae sequuntur praecedentem fidem: nihil aliud videtur dictum, Aethiopia praeveniet man
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsis ꝑ ipsũ. In ipso quippe habitat om̃is pleni-¬
tudo diuinitatis ñ umbralit̃ tanqͣm in tẽplo a rege¬
salomone facto : sed corporalit̾ id ÷ solide atq ue
aut̃ in me manens ipse facit oꝑa sua & ego in patre
& pat̃ in me. siue ita intelligatur. ds̃ erat in xp̃o.
uerbũ erat in homine : sic erat utiq uerbũ in car¬
nȩ ut uerbũ etiã caro factũ solus ꝓprie diceret᷑
id ÷ homo uerbo in unã xp̃i ꝑsonã copularet᷑ Ut¬
qͥd gͦ suspicamini montes in casseatos. eũ montẽ in
quo placuit dõ habitare in eo : longe utiq aliter

Expanded text:
in aliis per ipsum. In ipso quippe habitat omnis plenitudo divinitatis: non umbraliter, sicut in teSalomone facto, sed corporaliter, id est solide atque veautem in me manens, ipse facit opera sua; ego in Patre, et Pater in me ; sive ita intelligatur, Deus erat in Christo, Verbum erat in homine: sic erat utique Verbum in carne, ut Verbum etiam caro factum solus proprie diceretur, id est, homo Verbo in unaquid ergo suspicamini caeteros montes? Eum montem in quo placuit Deo habitare in eo? Longe aliter
Abbreviated transcription (Latin):
simos nob̵ insinuant principes ȩccłarũ : dignos
ducatu dignos imitatione dignos honorib: lar¬
ty res nãq in ȩccłus locũ summũ tenent : atq apice
scȩ̃ dignitatis excellunt: lã uero in martyno pͥma
confessio ẽ: & ꝓ illa qͥeqͥd acciderit tolerandi Se¬
quens assumit᷑ fortitudo: deinde post om̃ia tolera¬
ta finitis angustiis latitudo consequit᷑ in p̃mio

Expanded text:
simos nobis insinuant principes Ecclesiarum, dignos simos nobis insinuant principes Ecclesiarum, dignos ducatu, dignos imitatione, dignos honoribus: Martyres namque in Ecclesiis locum suum tenent, atque apice sanctae dignitatis excellunt. Jam vero in martyrio prima confessio est: et pro illa quidquid acciderit, tolerandi, sequens assumitur fortitudo. Deinde post omnia tolerata, finitis angustiis, latitudo sequitur in praemiis.