comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fectio & addetur ꝑfectio. remane¬
bit q ipsa aucta. & actus eiꝰ et
modus diligendi. ut diligas
et spes penitus euacuabuntur
Scientia uͦ scd̾m actum et mo¬
dum suum qui nunc est: ñ scd̾m
sui eẽntiam tolletur. Ipsa enim
uirtus scientie remanebie: sed
alium tenebit usum et modum.
Si xp̃c ordinem caritatis habu¬
quod homo ordinem diligendi
prescriptum seruauerit. Qd̾ siẽ:
omnem hominem sicut serpsum
dilexit. Omnib gͦ uitam optauit:
om̃s q saluos fieri uoluit. s noz
om̃s salui sunt. et ita non ẽ factũ
quod optauit. S non ẽ ignoran¬
dum in eo fuisse caritatẽ uixta
modum patrie non uie. eumq
ordinem diligendi implesse qui
seruatur in patria non inuia.
Qui enim in patria sunt. idẽ iam
beatificati sunt: adeo iusticie dei
addicti sunt. ut nichil eis place

Expanded text:
perfectio et addetur perfectio. Remaneperfectio et addetur perfectio. Remanebitque ipsa aucta, et actus ejus, et modus diligendi, ut diligas et spes penitus evacuabuntur. Scientia vero secundum actum et modum suum, qui nunc est, non secundum sui essentiam tolletur. Ipsa enim virtus scientiae remanebit, sed alium tenebit usum et modum. 4. Si Christus ordinem charitatis quod homo, ordinem diligendi praescriptum servaverit. Quod si est, omnem hominem sicut seipsum dilexit. Omnibus ergo vitam optavit, omnesque salvos fieri voluit, sed non omnes salvi fiunt, et ita non est factum quod optavit. Sed non est ignorandum in eo fuisse charitatem juxta modum patriae, non viae; eumque ordinem diligendi implesse qui servatur in patria, non in via. Qui enim in patria sunt, id est, jam beatificati sunt, adeo justitiae Dei addicti sunt, ut nihil eis place
Abbreviated transcription (Latin):
Et si gͦ ꝑfecta caritas radicata ẽ ut
amrtti nequeat. incipiens tamen
et ꝓuecta amitti potest ꝙ sepe amit¬
titur: sed dum habetur non sunt
habentem criminaliter peccare.
Qd̃ augustinus ostendit. inqͥens.
quia radix ominum malorum
est cupiditas. et radix omnium
tus euulsa fuerit. alia plantari
non potest. Sine causa conatur
aliquis ramos incidere: si radicẽ
non contendit euellere. Quare
& non caritas. cum & ea ex parte
duertendum etiam est sit.¬
quomͦ fides. spes. & scientia
dicantur euacuari quia ex parte
sunt: & non caritas. cum et ipsa
ex parte sit. Ex parte enim. id est
imꝑfecte diligimus. sicut ex par¬
te scimus. ut ait esituis suꝑ leui¬
ticum. Cum igitur omne qd̃ ex
parte ẽ euacuetur.cur caritas
excipitur que dicitur nunquã
excidere: Caritas etiam quidem
ex parte est ut sepe sc̃ĩ docent. qr
ex parte diligunus nunc. ⁊ ideo
ipsa euacuabitur in quantum
ex parte ost. quia tolletur uꝑ¬

Expanded text:
go perfecta charitas sic radicata est, ut go perfecta charitas sic radicata est, ut amitti nequeat, incipiens tamen et provecta amitti potest, et saepe amittitur; sed dum habetur, non sinit habentem criminaliter peccare. Quod Augustinus ostendit inquiens: Quia radix omnium malorum est cupiditas, et radix omnium tus evulsa fuerit, alia plantari non potest. Sine causa conatur aliquis ramos incidere, si radicem non contendit evellere. 3. Quare  non charitas, cum et ea ex parte sit. Advertendum etiam est quomodo fides, spes et scientia dicantur evacuari quia ex parte sunt, et non charitas, cum et ipsa ex parte sit. Ex parte enim, id est, imperfecte, diligimus, sicut ex parte scimus, ut ait Hesychius super Leviticum. Cum ergo omne quod ex parte est, evacuetur, cur charitas excipitur, quae dicitur nunquam excidere? Charitas quidem etiam ex parte est, ut saepe sancti docent, quia ex parte diligimus nunc; et ideo ipsa evacuabitur in quantum ex parte est, quia tolletur im
Abbreviated transcription (Latin):
prius sunt boni qui futuri sunt
tur scribi in libro uite ꝙ deleri.
uͦ apłs ait. caritas nunquã
excidit. nullatenus ꝓ illis facit.
Dignitatem enim caritatis os¬
tendens dicit eam non excidere.
quia hic et in futuro erit: sed
fidesꝙ spes euacuabuntur & sci¬
entia. Item qd̾ dicitur caritas
nunquam fuisse uera que dełi
potest. non ad eẽntiam caritatis
refertur s ad efficientiam: quia
non efficit caritas que deseritur
hominem uere beatum. ñ ꝑdu¬
cit ad uerum bonum. Huic etiã
fonti aliem id est ddamnandi non
communicant. scilicet in finem.
quia non ꝑseuerant. P otest tñ
hoc & cetera que de caritate dicta
sunt de ꝑfecta intelligi. quam
soli ꝑfecti hñt: que semel habi¬
ta non amittitur. Exordia uero
caritatis aliquando crescunt:
aliquando deficiunt. Sunt enĩ
uirtritis exordia. & ꝓfectus & ꝑfe¬
ctio: quos gradus ille discernit.
qui parabolam illam intelligit.
si iactet homo semen in terra et
dormiat et exurgat semen. & ger¬

Expanded text:
prius sunt boni, qui futuri sunt tur scribi in libro vitae et deleri. us ait: Charitas nunquam excidit, nullatenus pro illis facit. Dignitatem enim charitatis ostendens, dicit eam non excidere, quia hic et in futuro erit; sed fides et spes evacuabuntur, et scientia. Item quod dicitur charitas nunquam fuisse vera quae deseri potest, non ad essentiam charitatis refertur, sed ad efficientiam, quia non efficit charitas quae deseritur, hominem vere beatum, nec perducit ad verum bonum. Huic etiam fonti alieni, id est, damandi non communicant, scilicet in fine, quia non perseverant. Potest tamen hoc et caetera quae de charitate dicta sunt, de perfecta intelligi, quam soli perfecti habent, quae semel habita non amittitur. Exordia vero charitatis aliquando crescunt, aliquando deficiunt; sunt enim virtutis exordia, et profectus, et provectio; quos gradus ille discernit, qui parabolam illam intelligit, admodum si jactet homo semen in terra et dormiat, et exurgat semen et ger
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ baptismi: ita ⁊ penitñ¬
tie. dã siout interiꝰ gr̃a sua aĩã
illuminat. ita ⁊ simul debitum
etne mortis relaxat. Ipse enĩ ꝑ se¬
ip̃m peccã penitentiũ tegit: et
tunc tegit qñ ad penã ñ reser¬
uat. Tunc gͥ regit: q̃n debitũ pe¬
ne soluit. Qd̃ aũ ipsa tegat: aꝑte
dicit augꝰ. exponens illum locũ
psalmi. quoꝵ tecta sunt peccata.
.i. cõoꝑta ⁊ abolita. Si enĩ tex̃ ds̃
peccata. noluit adu̾tert: si nolu¬
it adu̾tere. noluit anĩadu̾tere .i.
punire.s ignoscere. Ita gͦ dic̃ a dõ
tecta: ut ads̃ non uideat᷑ .i. ct̾nalit̃¬

Expanded text:
potestatem Baptismi, ita et Poenitentiae. Et ideo sicut interius gratia sua animam illuminat, ita et simul debitum aeternae mortis relaxat. Ipse enim per seipsum peccata poenitentium tegit; et tunc tegit quando ad poenam non reservat. Tunc ergo tegit, quando debitum poenae solvit. Quod autem ipse tegat, aperte dicit Aug. exponens illum locum psalmi 31: Quorum tecta sunt peccata, id est, cooperta et abolita. Si enim texit Deus peccata, noluit advertere; si noluit advertere, noluit animadvertere, id est, punire, sed ignoscere. Ita ergo dicit a Deo tecta, ut Deus non videat, id est, aet
Abbreviated transcription (Latin):
tius ducto reti de his clatib
et usu cax disseramꝰ. De clauib.
laues iste sunt ñ corꝑales s
sp̃uales. scił discernendi
scientia. ⁊ potentia iudicandi.
.i. ligandi ⁊ soluendi: qͣ dignos
reciꝑe. indignos debet exdude
a regno eccłiasticꝰ uidex. qͥ sicut
pari ꝯditione ꝑmisit. Ergo qui
soluendi ius nõn ht̃: necͥ ligan¬
di ht̃. Et infra. Certũ ẽ qd̾ eccłie
utr̃q. licet: hesis utrunq ñ ht̃.¬
dotes non h̃t. De usu clauium.
sus uͦ has clauium multi¬
plex ẽ: discernere scił ligan¬
dos uł soluendos. ac deinde liga
ligat uł soluit: ꝓpͥa potestate se
pͥuat .i. dignũ pͥuatione se facit.
Si sacdos pot̾ dimitt̾e uł retin̾e
cato solu̾e̾ ualeat sacdos .i.
a culpa. ut culpe macłam abs¬
tergat. uł debitũ et̃ne mortis sol¬
uere ualcat. Quidã arbitrati ft̃
cũ peccator duplicit̃ ligatꝰ tene
alterũ curari ꝑ dm̃. alterũ sol¬
ui ꝑ sacerdotẽ. Patit᷑ enĩ ꝑ peccm̃
quasdã tenebras int̾iores & macu

Expanded text:
 his clavibus et usu earum disseramus. 2. De clavibus. Claves istae non sunt corporales, sed spirituales, scilicet discernendi scientia, et potentia judicandi, id est, ligandi et solvendi; qua dignos recipere, et indignos debet excludere a regno ecclesiasticus judex, qui sicut pari conditione permisit. Ergo qui solvendi jus non habet, nec ligandi habet. Et infra: Certum est quod Ecclesiae utrumque licet, haeresis utrumque dotes non habet. 3. De usu clavium. Usus vero harum clavium multiplex est: discernere, scilicet, ligandos et solvendos, ac deinde ligarligat vel solvit, propria potestate se privat, id est, dignum privatione se facit. 4. Si sacerdos potest dimittere vel retinecato solvere valeat sacerdos, id est, a culpa, ut culpae maculam abstergat, vel debitum aeternae mortis solvere valeat. Quidam arbitrati sunt, cum peccator dupliciter ligatus teneaalterum curari per Deum, alterum solvi per sacerdotem. Patitur enim per peccatum quasdam tenebras int
Abbreviated transcription (Latin):
dos aiãm resuscitat: ac pulsis te¬
nebris interiorib ⁊ macdis eam
illuminat ⁊ muncdat. qͥ aĩe faci¬
em lauat. Debitũ uͦ et̃ne pene:
solu̾e̾ concessit sacerdotib. Qd̃
in resurrectione lazari. signatũ
uiuificauit. Deinde firas exire
huc soluere apłis p̃cepit. quia
ut auint ipse interiꝰ aĩam a cali¬
gine macłaq peccati emundat.
Sacerdotib uͦ deddit uincłm tc̃ne
mortis soluere. Alii uͦ dicunt solũ
interiꝰ ꝑse iuiuficat: nec tñ diffitẽ

Expanded text:
dos, animam resuscitat, ac, pulsis tenebris interioribus et maculis, eam illuminat et mundat, qui animae faciem lavat; debitum vero aeternae poenae solvere concessit sacerdotibus. Quod in resurrectione Lazari signatum icavit, deinde foras exire tum solvere apostolis praecepit; quia, ut aiunt, ipse interius animam a caligine maculaque peccati emundat, sacerdotibus vero dedit vinculum aeternae mortis solvere. Alii vero dicunt solum interius per se vivificat; nec tamen diffite
Abbreviated transcription (Latin):
ostiarũ idem & ianitoresst̃.
qui in neteri testam̃to elec¬
tisunt ad custodiam templi:
ut non ingrederetur in illud
umund̾. Dicti aũ hostiarii. eo
quod p̃sint hostũs templi. Ipsi
enim tenentes clauẽ. oia intus
extraꝙ custodiunt. atq inter
bonos et malos habentes uidi¬
cium. dignos recipunt. indig¬
nos respuunt. Unde ꝙ eis cñ or¬
dinantur claues eccłie dantur
rationem deo reddituri ꝑ reb
que clauib istis recludunt᷑. Hoc
officiũ dñs in sua ꝑsona susce¬
pit: qñ flagello de fumcłis fac¬
to uenddentes ⁊ em̃tes de tẽplo

Expanded text:
Ostiarii iidem et janitores sunt, qui in veteri Testamento electi sunt ad custodiam templi, ut non ingrederetur in illud immundus. Dicti autem ostiarii, eo quod praesint ostiis templi. Ipsi enim tenentes clavem, omnia intus et extra custodiunt, atque inter bonos et malos habentes judicium, dignos recipiunt, indignos respuunt. Unde et eis, cum ordinantur, claves Ecclesiae dantur rationem Deo reddituri pro rebus quae clavibus istis recluduntur. Hoc officium Dominus in sua persona suscepit, quando, flagello de funiculis facto, vendentes et ementes e
Abbreviated transcription (Latin):
sericordem ꝗͣ mĩam. nec iustũ ꝗͣ
iisticiã. s idem ꝓrsus: nec aliud
denominatiue s cẽntialit̃ ħ de
eo dicunt᷑. Cur gͥ diẽ

Expanded text:
sericordiam; nec justum quam justitiam; sed idem prorsus. Nec aliud denominative, sed essentialiter haec de Deo dicuntur. Cur ergo di
Abbreviated transcription (Latin):
dibile aĩas scõꝵ que in abscondi¬
to faciei dei utri luminis illus¬
tratione letantur in ipsiꝰ ꝯtem¬
platione ea qoris aguntur
intelligere. quantũ uł illisad
gaudium. uł nob̾ ad auxiliũ ꝑ¬
tinet. Sicut enĩ angłis: ita et
scis qui deo assistunt petitiones
ur̃e innotescunt in u̾bo dĩ qd̾
contẽplant᷑. Uñ & dicunt᷑ angłi
or̃ones & uota nr̃a offerre deo:
non qr eũ doceant. Ar eiꝰ uolun¬
tatẽ suꝑeis consulunt. Uñ augꝰ.
cunt pecitiones nr̃e. ut quodã¬
mͦ eas deo offerant & de his con¬
ẽẽ cognouerrnt. hoc nob̃ uł eui¬
& angłs hominib aita ũ orare¬
tis: orationẽ ur̃am obtuli deo.
ad omnia quidẽ scienda: sufficit
deo sua ꝑfectio. Ht̃ tñ nuntios
.i. angłos: non qui ei q̃ nescit an¬
nuntientiñ enĩ sciunt ulla que
nesciat: s bonũ eoꝵ ẽ de oꝑibus
suis eiꝰ consułe u̾itatẽ. ⁊ hoc est
qd̃ ei dicunt᷑ nonnulla ninti¬
are. non ut ipse ab eis discat.
porali sono. Nuntiant &̃ quod

Expanded text:
dibile animas sanctorum, quae in abscondito faciei Dei veri luminis illustratione laetantur, in ipsius contemplatione ea quae foris aguntur intelligere quantum vel illis ad gaudium vel nobis ad auxilium pertinet. Sicut enim angelis, ita et sanctis qui Deo assistunt petitiones nostrae innotescunt in Verbo Dei quod contemplantur. Unde et dicuntur angeli orationes et vota nostra offerre Deo, non quia eum doceant, sed quia ejus voluntatem super eis consulunt. Unde ait Bcunt petitiones nostrae, ut quodammodo eas Deo offerant, et esse cognoverint, hoc nobis vel eviquens hominibus, ait: Cum oraretis, orationem vestram obtuli Deo . Ad omnia quippe scienda sufficit Deo sua perfectio. Habet tamen nuntios, id est angelos, non qui ei quod nescit annuntient; non enim sunt ulla quae nesciat, sed bonum eorum est de operibus suis ejus consulere voluntatem. Et hoc equod ei dicuntur nonnulla nuntiare, non ut ipse ab eis discat, porali sono nuntient etiam quod
Abbreviated transcription (Latin):
consum̃it᷑ corꝑa q̃t̾e ardebunt.
iuͦ querit᷑ de corporib ma¬
loꝵ quomͦ igne ardebunt
nib ea ardere ⁊ ñ consumi illa
cõbustione. sic̃ animꝰ cuiꝰ p̃sentia
corpꝰ uiuit. & dolorẽ pati potest.¬
& mori ñ potest. Hocenĩ crit tc̃¬
ẽẽ scimus in animis homnium.
Si demones corporali igne cre

Expanded text:
onsumentur corpora quae tunc ardebunt. Si vero quaeritur de corporibus malorum, quomodo in igne ardeant nibus ea ardere, et non consumi illa combustione, sicut anima cujus praesentia corpus vivit, et dolorem pati potest, mori autem non potest. Hoc enim erit esse scimus in animis omnium. 6. Si daemones corporali igne cre
Abbreviated transcription (Latin):
sidet qualitatẽ eriminis in loco. ĩ
tẽꝑe. in ꝑseuerantia. in uarietate
ꝑsone. et quali hoc fecerit tẽptati¬
one. & in ipsius uicii multiplici
executiont. O portet enĩ peniterẽ for¬
nicantẽ scdm excellentiã sii statꝰ
uel officii. uł scdm modũ mere¬
turpitudinẽ egit. si in loco sacͣto.
sun tẽꝑe orationi constituto. ut
sunt festiuitates & tẽpora inunii.
fleat qd ꝑseuerant̃ peccauit. ⁊ qͣn¬
ta uictus fuerit ĩpugnatione.
Sunt enĩ qͥ ñ solũ ñ uincuntur.
s tiltro se peccato offerunt. nec
expectant tẽptatiosit̃. s p̃nemut
uoluptatẽ: & ꝑtͣctet secũ quam
multiplici actione uicn delec¬
tabilit᷑ peccauit. Oĩs ista uarie¬
tas confitenda ẽ & deflenda: ut
cũ cognouerit qd̵ pectm c̃. cito
inueniat dm̃ ꝓpiciũ. Incognoᷤ¬
tendo augm̃tũ peccĩ inueniat
dims. Immoret᷑ in singuł istis.
& sentiat modũ tͥminis. pͣganᷤ
lacrimis omnem qͣlitatẽ uicii: de
fleat uirtutẽ qua interĩ caruit:

Expanded text:
deret qualitatem criminis in loco, in tempore, in perseverantia, in varietate personae, et quali hoc fecerit tentatione, et in ipsius vitii multiplici exsecutione. Oportet enim poenitere fornicantem secundum excellentiam sui status aut officii, et secundum modum mereturpitudinem egerit, si in loco sacrato, si in tempore orationi constituto, ut sunt festivitates et tempora jejunii. fleat quod perseveranter peccaverit; et quanta victus fuerit impugnatione. Sunt enim qui non solum non vincuntur, sed ultro se peccato offerunt; nec expectant tentationem, sed praeveniunt voluptatem. Et pertractet secum quam multiplici actione vitii delectabiliter peccavit. Omnis ista varietas confitenda est et deflenda, ut cum cognoverit quod peccatum est, cito inveniat Deum sibi propitium. In cognoscendo augmentum peccati, inveniat is. Immoretur in singulis istis, et sentiat modum criminis, purgans lacrimis omnem qualitatem vitii. § 2. Defleat virtutem, qua interim caruit.
Abbreviated transcription (Latin):
corrigit. Illa uͦ scelus corrigit: que
odiũ cõmissi cͥminis ⁊ cõmittendi
cũ desidio satiffaciendi affert. Iu¬
das enĩ penituisse legit᷑ sine asse¬
cutione uenie. qi tali penitentiañ
ꝓfuit egisse penitentiã. ꝑ quam
scelus coirigere ñ potuit᷑. Si q̃n
fr̃. peccat in fr̃em ut em̃dare ua
leat qđ̵ peccauit: potest ei dimit¬
ti. Sin aũ ꝑmanent oꝑa: frustra
uoce assumit᷑ penitentia. hocẽ¬
ut ñ solũ em̃dare neqͥnerit ꝓditi¬
onis nefas. s ꝓprii homicitiisce¬
lus adddiderit. Caue qualit᷑ intel¬
ligas illud: ut em̃dare ñ ualt¬
at qd̃ peccauit. ⁊ cet̾a. Non em̃
em̃atio hic intaligendaẽ rei
dempte recõpensatio: s delicti
exꝓbratio & abhominatio cũ
sausfactionis desicuo. Demit enĩ
miuste quis alicin qd̵ restituere
non ualit. ut ocłmaił uitã. et
huiꝰmodi: ⁊ tñ si penituerit pec¬
cati cũ amore conligne satissac¬
putet qui it̃ alicnã iniusit abs

Expanded text:
cit, quae scelus corrigit, quae odium commissi criminis et committendi cum desiderio satisfaciendi affert. Judas enim poenituisse legitur, sine assecutione veniae, quia tali poenitentia non profuit sera poenitentia, per quam scelus corrigere non potuit. Sic quando frater peccat in fratrem, ut emendare non valeat quod peccavit, potest ei dimitti; sin autem permanent opera, frustra voce assumitur poenitentia. Hocut non solum emendare nequiverit proditionis nefas, sed proprii homicidii scelus addiderit. Cave qualiter intelligas illud: Ut emendare valeat quod peccavit, etc. Non enim emendatio hic intelligenda est, rei demptae recompensatio, sed delicti exprobratio et abominatio, cum satisfactionis desiderio. Demit enim injuste quis alicui quod restituere non valet, ut oculum, vel vitam et hujusmodi; et tamen si poenituerit peccati, cum amore condignae satisfacputet, qui rem alienam injuste abs
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam sunt sp̃uales & inuisibi¬
les nature ut angłi. & omnes
anime bone affectiones conspi¬
ciuntur. In hoc gͦ differentia
ẽ: quia sapientia creator tm̃
inspicitur. & intellectu uͦ & cre¬
ator & creatura quedam. Item
intellectu intelligibilia capunꝰ
t̃m: sapientia u non mͦ capimꝰ
suꝑiora. sed etiam nicognitis de¬
lectamur. Sic gͦ distingui pot̾
inter illa tria. scilicet scientiã
lium: & ad bonam int̃ ma¬
los conuersationem. Intelligẽ¬
tia ad creatoris & creaturarũ
inuisibilium speculationem.
Sapientia uͦ ad soluis et̃ne uc¬
ritatis contemplationẽ & de¬

Expanded text:
ipsam sunt spirituales et invisibiipsam sunt spirituales et invisibiles naturae, ut angeli et omnes animae bonae affectiones conspiciuntur. In hoc ergo differentia est quia sapientia Creator tantum conspicitur, intellectu vero et Creator et creatura quaedam. Item intellectu intelligibilia capimus tantum; sapientia vero non modo capimus superiora, sed etiam incognitis delectamur. Sic ergo distingui potest inter illa tria, scilicet intellectu ad bonam inter malos conversationem. Intelligentia vero ad Creatoris et creaturarum invisibilium speculationem. Sapientia vero ad solius aeternae Veritatis contemplationem et de
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o. scilicet & rem diuinam
et humanam: & idõ de ipso ha¬
bemus sapientiam alscientiã.
Cum enim legitur uiet. bula ca¬
ro factum est: uitien bo in¬
telligitur uerus uerlius. in car¬
ne agnoscitur uerus hominis
filius. Item cum dicitur. uidi¬
mus plenum gre & ueritatis:
grãm referamus ad scientiam.
&eueritatem ad sapientiã. quia
in xp̃o sapientia & scientia fuit
plenarie. & nos scientiam & saꝑi¬
entiam de eo habemus qui ds̃ ẽ
& homo. In quo differat sapi¬
entia ab intellectui. oruoocco¬
stensa differentia init̾ sei¬
entiam et sapientiam: qͥd
distet inter sapientiam & intel¬
lectum uideamus. In hoc differt̃
illa duo: quia sapientia ẽ ꝓpͥẽ
de ecernisque ueritati et̃ne con¬
templande intendit. Intelligẽ¬
tia uero:. non mͦ de eternis ẽ. sed
etiam de reb murisibilib & spi¬
ritualib temporalit̃ exortis. Per
tam enu et natura sumina q̃
fecit om̃s naturas. scilicet diui¬
na consideratur: & que post

Expanded text:
in Christo, scilicet et rem divinam, in Christo, scilicet et rem divinam, et rem humanam; et ideo de ipso habemus sapientiam et scientiam. Cum enim legitur, Joan. 1: Verbum caro factum est, in Verbo intelligitur verus Dei Filius; in carne agnoscitur verus hominis filius. Item cum dicitur: Vidimus plenum gratiae et veritatis; gratiam referamus ad scientiam, et veritatem ad sapientiam; quia in Christo sapientia et scientia fuit plenaria, et nos scientiam et sapientiam de eo habemus qui est Deus et homo. 2. In quo differat sapientia ab intellectu Ostensa differentia inter scientiam et sapientiam, quid distet inter sapientiam et intellectum videamus. In hoc differunt illa duo, quia sapientia proprie est de aeternis, quae Veritati aeternae contemplandae intendit. Intelligentia vero non modo de aeternis est, sed etiam de rebus invisibilibus et spiritualibus temporaliter exortis. Per eam enim et natura summa quae fecit omnes naturas, id est, divina, consideratur, et quae post
Abbreviated transcription (Latin):
opituletur. et contra pios defen¬
datur: que proprio uocabu¬
lo appellatur scientia. De his
est pietas: scientia uͦ c̃ abstine̾
a malis. Pietatem uͦ posuit hoc
loco dei cultum. que grece dr̃¬
theosebia. que ẽ in cognitione
et dilectione eius qd̃ semꝑ est
ẜ incommutabiliter manet
quod ẽ ds̃. Abstinere uͦ a mal¬
lis est: in medio praue natio¬
nis prudenter uersari. Idẽ qͦ
inter hec duo aꝑte distinguenᷤ
temporalib reb: & hec scienti¬
e. illa sapientie deputatur. quã¬
ius et illa que sapientia ẽ pos¬
sit nuncupari scientia. ut apłs
parte: quam scientiam ꝓfecto
contemplationis dei uult intel¬
ligi. In hoc gͦ differentia ẽ. qͥa
ad contemplationẽ sapientia.
ad actionem uͦ scientia ꝑtinet.
Ecce a ꝑte demonstratum est in
quo differat sp̃s sapientie & sp̃s
scientie. scilicet ut sapientia di¬
uinis. scientia humanis attri¬
buta sit reb. Et ut docet augu
stimis utrunq agnoscimus

Expanded text:
opituletur vel contra impios defenopituletur vel contra impios defendatur; quae proprio vocabulo appellatur scientia. De his est pietas; scientia vero, abstinere a malis. Pietatem vero hoc loco posuit Dei cultum; quae Graece d quae est in cognitione et dilectione ejus quod semper est et incommutabiliter manet, quod Deus est. Abstinere vero a malis, est in medio pravae nationis prudenter conversari. Idem quoque inter haec duo aperte distinguens temporalibus rebus; et illa sapientiae, haec scientiae deputatur, quamvis et illa quae sapientiae est, possit nuncupari scientia, ut Apostparte; quam scientiam profecto contemplationem Dei vult intelligi. In hoc ergo differentia est, quia ad contemplationem sapientia, ad actionem vero scientia pertinet. Ecce aperte demonstratum est in quo differant spiritus sapientiae et spiritus scientiae, scilicet ut sapientia divinis, scientia humanis attributa sit rebus. Et, ut docet Auguio: Utrumque agnoscimus
Abbreviated transcription (Latin):
Quom differant sap̃ia ⁊ scientia.
ost predicta diligenter
considerandum ẽ. in quo
differat sapientia a scientia.
losophi disputantes de sapi¬
entia: diffimerunt eam dicen¬
tes. Sapientia ẽ rerum hu¬
manarum diuinarumq sei¬
entia. Ego quoq utrarumq
rerum cognitionem. id ẽ di¬
uinarum et humanarum. &
sapientiam & scientiam dici
posse non nego. Uerũ nixta
distinctionem apłi quadix̃.
diuinarum cognitio sapien¬
tia ꝓprie nuncupetur: huma¬
narum uͦ cognitio proprie sei¬
entie nomen optineat. Neq uͦ
quicquid sciri. ab homine potest
in reb humanis. uͥ plurimũ
suꝑuacue uanitatis et noxie
curiositatis est. huic tribuo:
sed illud tantum quo fides sa¬
luberrima que ad ueram be¬
atitudinem ducit gigniturr.
nutritur. defenditur. roborat᷑.
qua scientia non pollẽt fide¬
les plurimi. quamuis polleat
ipsa fide plurimum. Aliud ẽ
enim scire tantummn quid hõ
credere debeat ꝓpt̾ adipiscenłã
uitam beatam : aliud ẽ scire
quomodo hoc ipsum & piis

Expanded text:
O DIFFERANT SAPIENTIA ET SCIENTIA. 1. Post praemissa, diligenter considerandum est in quo differat sapientia a scientia. losophi disputantes de sapientia definierunt eam, dicentes: Sapientia est rerum divinarum humanarumque scientia. Ego quoque utrarumque rerum cognitionem, id est, divinarum et humanarum, et sapientiam et scientiam dici posse non nego. Verum juxta distinctionem Apostoli, qua divinarum cognitio sapientia proprie nuncupetur, humanarum vero rerum cognitio proprie scientiae nomen obtineat. Neque vero quidquid sciri ab homine potest in rebus humanis, ubi plurimum supervacuae vanitatis et noxiae curiositatis est, huic scientiae tribuo; sed illud tantum quo fides saluberrima quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, roboratur; qua scientia non pollent fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide plurimum. Aliud est enim scire tantummodo quid homo credere debeat propter adipiscendam vitam beatam; aliud est scire quomodo hoc ipsum et piis
Abbreviated transcription (Latin):
aliis uire et lege nature statutũ
est semel mori: ita et xp̃c eadem
necessitate & iure nature semel
oblatus est. et non sepe. nec ideo
dicit iure nature. quod ex nat᷑a
conditionis sue hunc defectum
traxtrit. qui etiam non ꝓuenit
nobis ex natura scđm quod priꝰ
est instituta. sed ex ea peceato in¬
ciata. et ideo dicitur hic defectꝰ
naturalis. quia quasi ꝓ natura
molcuit in omnib diffusus.

Expanded text:
aliis et jure et lege naturae statutum est semel mori, ita et Christus eadem necessitate et jure naturae semel oblatus est, et non saepe. Nec ideo dicit jure naturae, quod ex natura suae conditionis hunc defectum traxerit, qui etiam non provenit nobis ex natura secundum quod prius est instituta, sed ex ea peccato vitiata; et ideo dicitur hic defectus naturalis, quia quasi pro natura inolevit in omnibus diffusus.
Abbreviated transcription (Latin):
iuuenil: statura uͦ diu̾sa. scilicet
quã qͥsq habuit in uruenili eta¬
te. uł erat habiturꝰ si añ ẽ defũc¬
creat᷑ aliqͥd ꝑibit. s oĩũ particu¬

Expanded text:
 statura vero diversa, videlicet quam quisque habuit in juvenili aetate, vel erat habiturus, si est ante defunccreatur, aliquid peribit, sed omnium particu
Abbreviated transcription (Latin):
e simoniacis De sunonia.¬
uͦ ñ ẽ ambigendũ quin
sint hereticr qui tñ añsenten¬
tiam degradationis ⁊ ordinant
et consecrant. Et licet simom¬
aci ꝓprie dicantur qui adin¬
star simonis magi imp̃ciabi¬
lem gr̃am p̃cio conuce̾ uołt.
& qui ꝓ ministerio sacro p̾cm̃
recipiunt in modũ giezi gieri¬
te uocancti sunt: om̃s tñ ⁊ dan¬
tes & accipientes simoniaci dicuis.
et utriq eadẽ sententia ꝑcellunt᷑.
ꝑe his qui seient̾ a simoniacis

Expanded text:
e simoniacis vero non est ambigendum quin sint haeretici; tamen ante sententiam degradationis, et ordinant et consecrant. Et licet simoniaci proprie dicantur qui instar Simonis magi impreciabilem gratiam pretio conducere volunt, et qui pro ministerio sacro pretium recipiunt in modum Giezi, Giezitae vocandi sunt; omnes tamen, et dantes et accipientes, simoniaci dicuntur, et utrique eadem sententia percelluntur. 5. De his qui scienter a simoniacis
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ualia et et̾na bonasꝑatͭ.
id est cum fiducia expectantur.
Est enim certa expectatio future
beatitudinis. ueniens ex dei gr̃a:¬
et ex meritis precedentib uel ip¬
sam spem quam natura preit
caritas uel rem sꝑatam. id est be¬
atitudinem eternam. Sine me¬
ritis enim aliquid sꝑare. ñ spes
sed presumptio dici potest. De qͥb

Expanded text:
ualia et aeterna bona sperantur, id est, cum fiducia expectantur. Est enim spes certa expectatio futurae beatitudinis, veniens ex Dei gratia et meritis praecedentibus, vel ipsam spem, quam natura praeit charitas, vel rem speratam, id est, beatitudinem aeternam. Sine meritis enim aliquid sperare, non spes, sed praesumptio dici potest. 2. De qu
Abbreviated transcription (Latin):
priuari potestate tribuendi gr̃ã.
ob ministri indignitatẽ. Hu¬
ic tũ augustini sententie uide¬
tur obiuare qđ ait esitiꝰ. Sacer
dotes inqͥt non ꝓpria uirtute
benedicunt: s qr figuram xp̃i
gerunt. ⁊ ꝓpt̃ eum qui in ip
nem tribuunt. Nec solum is
qui sacerdotium sortitus ẽ: s
bonam sicut moyses ydoneꝰ
ẽ ut benedictionẽ prestit. Ecce
hic habes qd̾ non solũ sacerdoᷤᷤ
s oĩs in quo xp̃c habitat bene¬
Demq illi sacerdotes in quib
xp̃c habitat benedictionis ple-¬
nitudinẽ tribuere dicunt᷑. nõ
qr soli illi tͣnsfundant gr̃am.
s qr illi soli licite ⁊ digne id a¬
gunt. N ec subditos mala ui¬
ta sac̾dotis ledit. sibona facuus
que ille dicit. Uñ g̾g̾. Multi
dum plus uitã sacerdotũ quã
suã discutiunt. in erroris fo¬
ueam dilabunt᷑: minꝰ ꝯsidan.¬
tes qd̾ non eos uita sacerdotũ
lederet. si humilit̃ bonis sacer¬
dotũ admonitionib aurẽ ac¬

Expanded text:
privari potestate tribuendi gratiam privari potestate tribuendi gratiam ob ministri indignitatem. Huic tamen August. sententiae videtur obviare quod ait Esychius, superdotes, inquit, non propria virtute benedicunt; sed quia figuram Christi gerunt, et propter eum qui in ipsnis tribuunt; nec solum is qui sacerdotium sortitus est, sebonam, sicut Moyses, idoneus est ut benedictionem praestet. Ecce hic habes, quod non solum sacerdos, sed omnis in quo Denique illi sacerdotes, in quibus Christus habitat, benedictionis plenitudinem tribuere dicuntur, non quia soli illi transfundant gratiam, sed quia illi soli licite et digne id agunt. Nec subditos mala vita sacerdotis laedit, si bona faciunt quae ille dicit. Unde Gregorius: Multi, dum plus vitam sacerdotum quam suam discutiunt, in erroris foveam dilabuntur, minus considerantes quod non eos vita sacerdotum laederet, si humiliter bonis sacerdotum admonitionibus aurem ac
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ accepit: ut õs intelligant.
qd̃ quicunq ab unitate ficeie
societate eccłie se separauerit. nec
peccatis solui. nec celũ pot̃ ingre¬
di. Itẽ qd̾ sacerdos ẽ si malus sit
gr̃am tñ tͣnsfundat ꝓ sue cligni¬
tatis officio: augꝰ ostendit dic̃s.
Dictũ ẽ a dño in numeris ad mo¬
ysen ⁊ aaron sacerdotes. uos po¬
nite nom̃ meũ suꝑ filios isrł: ego
dñs benedicam eos. ut gr̃am tra¬
ditio ꝑ tuinist̾ium ordinati tͣus¬
fundat hominib. nec uolun¬
tis. Quanta aũ dignitas sit sac̾¬
dotalis officii ⁊ ordinis: hinc ad
caipha int̃ cetera. Hoc aũ a se¬
met ipso non dixit: s cũ eẽt pon¬
tifex anni illiꝰ. Per qd̾ ostenddit᷑¬
sp̃m gr̾arum ñ ꝑsonã seqͥ dig¬
m uł indigni. s ordinẽ tracditi¬
onis: ut quãuis aliqͥs bom me¬
riti sit. ñ t̃n possit benedicere
nͥ fuerit ordinatꝰ. ut officñ mi¬
nisterium exhibeat. Dei aũ ẽ effec¬
tum tribuere benedictionis. Hĩc
euidenter ostenditur ordo non

Expanded text:
nt quod quicunque ab unitate fidei et societate Ecclesiae se separaverit, nec a peccatis solvi, nec coelum potest ingredi. » Item quod sacerdos etiam si malus sit, gratiam tamen transfundat pro suae dignitatis officio, Augustinus ostendit dicens: « Dictum est a Domino, in Numeris, ad Moysen et Aaron sacerdotes: Vos ponite nomen meum super filios Israel, ego Dominus benedicam eos . » Ut gratiam per ministerium ordinati transfundat hominibus, nec volunposcentis. Quanta autem sit dignitas sacerdotalis officii et ordinis, hinc advCaipha, inter caetera: Hoc autem a semetipso non dixit, sed cum esset pontifex anni illius, prophetavitum gratiarum non personam sequi digni vel indigni, sed ordinem traditionis: ut quamvis aliquis boni meriti sit, non tamen possit benedicere nisi fuerit ordinatus, ut officii ministerium exhibeat. Dei autem est effectum tribuere benedictionis. Hinc evidenter ostenditur ordinem non
Abbreviated transcription (Latin):
potestate utisignificant qͥ p̃diti
sunt uita ⁊ ddoetrina apłica. qr
uł retentio peccõꝵ. fit tñ & ꝑ illos
qui sci non sunt: s non digne uł
recte. Dat enĩ ds̃ benedictionem
digne poscenti: etiã ꝑ indignum
ministrũ. Qd̾ uͦ hanc potestatem
habeant om̃s sacerdotis: iere tes¬
tatur suꝑ illũ locũ euangelii

Expanded text:
potestate uti significant, qui praediti potestate uti significant, qui praediti sunt vita et doctrina apostolica, quia vel retentio peccatorum. Fit tamen et per illos qui sancti non sunt, sed non digne vel recte. Dat enim Deus benedictionem digne poscenti, etiam per indignum ministrum. Quod vero hanc potestatem habeant omnes sacerdotes, Hieronym. testatur super illum locum Evangelii
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ att Remissionẽ peccatoꝵ uei ꝑ
bra. Dicit etiã idem peccã dimitti
aut̃ lamina aurea semꝑ infron¬
te saccrdotis. Heo inqͥt significat
fiduciam bone uite: quã qͥ uere
ꝑfecteq non significatione sed
ueritate sacerdos ht̃. solus potest
bent in hac carne posta ligandi
et soluendi potestatẽ. siout sc̃i
apłi qui illoꝵ exẽpła simul cum
doctrina tenent. Itẽ ex ictis ori
genis. Hec potestas soli petrocon¬
cessa ẽ: ⁊ unitatorib petri. blam
quic̃q uestigia petri imitantur:
hñt recte ligandi & soluencti po¬
testatem. His aliis q testimoniis
mintuntur qui asserunt potes¬
tatẽ ligandi acsoluendi illis so.¬
lis concessam sac̾otib qui uita
& doctrina pollent sicut apłi.
or cunctis sacerdotib hancclauẽ
dari. scił ligandi & soluendi. s ñ
eam recte ac digne hñt. nͥ qui
uitã & doct᷑nã apłicam seruant.
N ec p̃misse auctoritates malos
sacerdotes hanc potestatẽ habe
negant. s illos solos aigne ac recte aͥc

Expanded text:
 21: Remissionem peccatorum vel per bra. Dicit etiam idem peccata dimittiautem lamina aurea semper in fronte sacerdotis: Haec, inquit, significat fiduciam bonae vitae, quam qui vere perfecteque, non significatione, sed veritate sacerdos habet, solus potestbent in carne positi, ligandi et solvendi potestatem sicut sancti apostoli, qui illorum exempla simul cum doctrina tenent. » Item ex gen.: Haec potestas soli Petro concessa est, et imitatoribus Petri. Nam quicumque vestigia Petri imitantur, habent recte ligandi et solvendi potestatem. His aliisque testimoniis innituntur, qui asserunt potestatem ligandi ac solvendi illis solis concessam sacerdotibus, qui vita et doctrina pollent sicut apostoor, cunctis sacerdotibus hanc clavem dari, scilicet, ligandi et solvendi; sed non eam recte ac digne habent, nisi qui vitam et doctrinam apostolicam servant. Nec praemissae auctoritates malos sacerdotes hanc potestatem negant habere; sed illos solos digne ac recte hac
Abbreviated transcription (Latin):
non om̃s sacerdotes illas cu
pleriq carent. De altera.i. de po¬
testate ligandi ⁊ soluendi q̃ritur.
utrũ om̃s sac̾dotes cam habeant.
Quidã cnĩ putant hanc potesta
tem illis solis cẽ concessã: qui doc¬
trinã simul ac titã apłoꝵ sertiãt.

Expanded text:
on omnes sacerdotes illas duas plerique carent; de altera, id est, potentia ligandi et solvendi, quaeritur utrum omnes sacerdotes eam habeant. Quidam enim hanc potestatem putant illis solis esse concessam, qui doctrinam simul ac vitam apost
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sp̃s scĩ. Inuocatio gͦ trinitatis
u̾bũ dr̃ quo baptisma ꝯsecratur:
& ħ ẽ forma u̾boꝵ sub qͣ traditur
baptismꝰ. Uñ bonefacio ep̃o zacha¬
sinodo angloꝵ. ut quic̃q sine inuo¬
catione tͥnitatis mersus fuisset. qd̃
sacram̃tũ regen̾ationis ñ hab̾et:
qd̃ oĩo uerũ est. qd̾ si mersus in
baptismi fontem quis fuerit
sine inuocatione tͥnitatis. ꝑfectꝰ
xp̃ianus non ẽ. nͥ in noĩe patris
et filii & sp̃s sci fuerit baptizatꝰ.
noĩe ut exponit ambꝵe tota tri
nitas intelligit᷑. Intelligit᷑ enim
cum xp̃m dicis ꝙ pat̾ a quo une¬
ꝑ quem unctus ẽ. unde nicholaus
papa: ad consulta bulgaroꝵ. A qͦ¬
dam iudeo multos baptizatos as
seritis: & quid inde agendum sit
consulitis. Hi ꝓfectosi in nomi

Expanded text:
 sancti. Invocatio igitur Trinitatis verbum dicitur quo Baptisma consecratur; et haec est forma verborum sub qua traditur Baptismus. Unde Bonifacio episcopo Zachasynodo Anglorum ut quicumque sine invocatione Trinitatis mersus fuisset, quod sacramentum regenerationis non haberet, quod omnino verum est; quod si mersus in fontem Baptismi quis fuerit sine invocatione Trinitatis, perfectus Christianus non est, nisi in nomine Patriet Spiritus sancti fuerit baptizatus.nomine, ut exponit Amb., linitas intelligitur. Intelligitur enim cum Christum dicis, et Pater a quo unc sanctus per quem unctus est. Unde Nicolaus Papa ad Consulta Bulgarorum: A quodam Judaeo multos bapseritis, et quid inde agendum sit consulitis, hi profecto, si in nom
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑcepto regen̾ationis lauac̃
let ad dimittenda pecc̃a. quantũ
si abluerentur sacro fonte baptis
iħu suscepta supplet uicẽ uaptis¬
iii. N ec tm̃ passio iuim baptismm
implet. s etiam fides & contritio.
uͥ necessitas excludit sacram̃tũ.
sicut aꝑte docet augꝰ. dicens bap¬
tisin uicẽ aliq̃n impłe passionẽ:
De latrone illo cui non baptiza
cum̃tum assumit. Quod etiam
passionẽ ꝓ noĩe xp̃i id qd baptis¬
mo dcerat posse supplere. s &̃ fidẽ
lebrandum inist̾ium baptisim
in angustris tẽpor succdri ñ pot̃.
Neq enim latro ille ꝓ noĩe xp̃i
crucifixꝰ ẽ. s ꝓ meritis facinoꝵ su¬
oꝵ: nec qr credidit passus c̃. s dñ
patit᷑ credit. Quantũ gͥ ualeat
&̃ sine uisibili baptism sacram̃¬

Expanded text:
non percepto regenerationis lavacro let ad dimittenda peccata, quantum si abluerentur sacro fonte baptismi nomine suscepta supplet vicem Baptismi. Nec tantum passio vicem Baptismi implet, sed etiam fides et contritio, ubi necessitas excludit sacramentum, sicut aperte docet Aug, dicens Baptismi vicem aliquando implere passionem. De latrone illo cui non baptizatcumentum assumit; quod etiam passionem pro nomine Christi, id quod Baptismo deerat posse supplere, sed etiam fidem lebrandum mysterium baptismi in angustiis temporum succurri non potest. Neque enim latro ille promomine Christi crucifixus est, sed pro meritis facinorum suorum, nec quia credidit, passus est, sed, dum patitur, credidit. Quantum itaque valeat etiam sine visibili sa
Abbreviated transcription (Latin):
q̃rit᷑ cur penalitas cui ꝓ pecc̃o
addicti sumꝰ non tollatur. hoc
sam putarent baptismi p̾ciũ.
ñ et̾nũ regnũ. ĩo soluto reatu
peccati temporał tñ pena marit.
ut illa uita studiosius querat᷑
que crit apenis oĩb aliena. Ideo
ꝙ̃ uanet ut sit fideli ꝯcertandi
mat̾ia. & ꝯuincendi occasio: qui
ñ uince̾t si ñ pugnaret. nec pug¬
naret si in baptismo ĩinortał¬

Expanded text:
quaeritur cur poenalitas cui pro peccato quaeritur cur poenalitas cui pro peccato addicti sumus non tollatur. Hoc sam putarent Baptismi pretium, non aeternum regnum. Ideo soluto reatu peccati, temporalis poena tamen manet, ut illa vita studiosius quaeratur, quae erit a poenis omnibus aliena. Ideo etiam manet, ut sit fideli et certandi materia, et vincendi occasio, qui non vinceret si non pugnaret, nec pugnaret si in Baptismo fier
Abbreviated transcription (Latin):
baptismi dat᷑ uł nutrit᷑: qͥa
non habenti aliqñ ibidat᷑. & iã
habenti ut plemꝰ habeat᷑. Sic¬
& dealuis intelligendũ ẽ. Qͥ gͦ
mundꝰ accedit ibi fit mundior.
et oĩ hñti ibi ampliꝰ dat᷑. Qd̃ u̾o
oĩs ext̾ior satisfactio ibi relaxe¬
tur: ambix ostendit suꝑ illum
locum. sine penitentia sunt do¬
na dei et uocatio. dicens. Gr̃a
dei in baptismo ñ reqͥrit ge¬
mitum uel planctũ uł aliqd
opus: et omnia gratis ꝯdonat.
Qd̃ quidẽ de ext̃iori gemitu ł
planctu accipiendum ẽ. Nam
siue interiori nemo adultꝰ re¬
uocatur. s ext̾iores satisfactio¬
nes & afflictiones. scił sordes pe
nitentiũ ibi dimutuntur. Mul¬
tumgͦ ꝯfert bapt̃s etiã iã ꝑ fidẽ
iustificato. qui accedens ad bap¬
tismum quasi ramus a colum¬
ba portatur in archam. Ante
intus erat iudicio dei: s nẽ
ctiã iudicio eccłie intꝰ ẽ. Cũ u̾o̾
in baptismo pecc̃m deleat᷑. ⁊ sa¬
tisfactio exterior non imputte᷑:

Expanded text:
baptismi datur, vel nutritur, quia baptismi datur, vel nutritur, quia non habenti aliquando ibi datur, et habenti ut plenius habeatet de aliis intelligendum est. Qui ergo mundus accedit, ibi fit mundior, et omni habenti ibi amplius datur. Quod vero omnis exterior satisfactio ibi relaxetur, Ambros. ostendit super illum locum, Rom. 11: Sine poenitentia sunt dona Dei et vocatio, dicens: Gratia Dei in Baptismo non requirit gemitum vel planctum, vel aliquod opus; sed et omnia gratis condonat. Quod quidem de exteriori gemitu vel planctu accipiendum est. Nam sine interiore nemo adultus renovatur; sed exteriores satisfactiones et afflictiones, snitentium, ibi dimittuntur. Multum ergo confert Baptismus, etiam jam per fidem justificato; quia accedens ad Baptismum, quasi ramus a columba portatur in arcam; qui ante intus erat judicio Dei, sed nunc etiam judicio Ecclesiae intus est. Cum vero in Baptismo peccatum deleatur, et satisfactio exterior non imputetur,
Abbreviated transcription (Latin):
credentiũ uoluntate consistit. iã
fidelẽ facit. sicut crede responden¬
tur. ita ã fideł uocat᷑. ñ rẽ ipsam
m̃te admittendo. s ipsius rei sa¬
cram̃tũ ꝑcipiendo. Quid psit
b. aptisimis his qͥ cum fide accect̃.
olet etiam queri de ilł qui
iam scĩficati sp̃u cũ fide et
caritate ad baptismũ accedunt:
quid eis conferat bapt̃s. Nich̾
enĩ eis uidet᷑ prestare: cũ ꝑ fidẽ
& contͥcionẽ iã remissis peccatis
uistificati sint. Ad qd̃ sane pot̾
iustificatos .i. a macula peccati
purgatos. ⁊ a debito et̾̃ne penie
absolutos. tñ adhuc teneri satis¬
factione tẽporali qͣ ptr itentes
ligant᷑ ineccłia. Cũ al̃i baptismũ
pͥcipiunt. et a peccatis siqua in¬
terius post conu̾sionẽ ꝯtͣxert̃
muncdantur. & ab ext̾iori satis¬
factione absoluunt᷑. & gr̃a ad
ut uere nouus homo tẽ diei
poss c: fomes qͦ pecc̃i i eo ampliꝰ
debilitatur. Ideo ieronimꝰ dicit.
qd̾ fides que fideles facit in aqͥs

Expanded text:
tium uoluntate consistit, iam fidelem facit. nam sicut credere respondentur, ita etiam fideles uocantur non rem ipsam mente adnuendo sed ipsius rei sacramentum percipiendo. cum autBaptismus his qui cum fide accedunt. Solet etiam quaeri de illis qui jam sanctificati Spiritu cum fide et charitate ad Baptismum accedunt, quid eis conferat Baptismus. Nihil enim eis videtur praestare, cum per fidem et contritionem jam remissis peccatis justificati sunjustificatos, id est, a macula peccati purgatos, et a debito aeternae poenae absolutos; tamen adhuc teneri satisfactione temporali, qua poenitentes ligantur in Ecclesia. Cum autem Baptismum percipiunt, et a peccatis, si quae interim post conversionem contraxerunt, mundantur, et ab exteriori satisfactione absolvuntur; ut vere novus homo tunc dici possit. Fomes quoque peccati in eo amplius debilitatur. Ideo Hier. dicit quod fides quae fideles facit, in aquis
Abbreviated transcription (Latin):
adoptiuoꝵ ⁊ nat᷑aliũ filiorum.
uod cũi sp̃uales uł adopti¬
ui filii naturalib neq̃ant
copulari: nicholaus papa testa¬
hõ eum qui se suscepit de sacro
fonte: sicut patrẽ. Int̾ fr̃s ⁊ fili¬
os sp̃uales gratuita c̃ ⁊ sc̃a com¬
munio: que dicenda non ẽ con¬
sanguinitas. s habenda sp̃uał
ꝓrimitas. Ut̃i int̃ eos arbitror
non posse fieri legale ꝯuigium:
qr nec int̾ eos qui nat᷑a. ⁊ eos qui
adoptione sunt filii. uen̾ande
leges matͥmonia ꝯtͣhi ꝑmittuñ.
niũ quos adoptio iungit. qͣnto
potiꝰ a carnali oportet int̾ se¬
contubnio cessare. quos ꝑ celeste
sacramentũ regeneratio sp̃ssc̃i
iungit: Hoc aũ quidã uolunt
intelligere de illis tm̃ filũs quib
compatres facti sunt. De aliis uͦ
qui an compat̃nitatẽ uł post
geniti sunt: concedunt qd̾ le¬
gitime & licite coniungi posst̃.

Expanded text:
adoptivorum, vel naturalium filiorum. Quod autem spirituales vel adoptivi filii naturalibus copulari nequeant, Nicolaus papa testamo eum qui se suscepit de sacro fonte, sicut patrem. Inter fratres et filios spirituales gratuita et sancta communio est, quae dicenda non est consanguinitas, sed habenda spiritualis proximitas. Unde inter eos arbitror non posse fieri legale conjugium, quia nec inter eos qui natura et eos qui adoptione filii sunt venerandae leges matrimonia contrahi permittunt. nium, quos adoptio jungit, quanto potius a carnali oportet inter secontubernio cessare, quos per coeleste sacramentum regeneratio sanctiungi. Hoc autem quidam volunt intelligere tantum de illis filiis quibus compatres facti sunt. De aliis vero qui ante compaternitatem vel post geniti sunt, concedunt quod legitime et licite jungi possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
detur respondendũ ut ⁊ bap¬
tismus sit. si instante necessitate
femina puerũ innoĩe tͥnitatis
baptizauerit.⁊ qͥ sp̃ualiũ pa¬
rentũ filii uł filie añ uł post
compat̃nitatẽ genite possunt
legitime coniungi. pret̃ illam
ꝑsonã qua cõpatres sunt effecti.
bens regino ep̃o. Post susceptũ
filium de fonte uł filiã sp̃ualẽ
qui ex compatre uł cominatre
possunt. Illud &̃ notandũ est
qd̃ intiburiensi concilio legit᷑.
as commatres unã pꝰ alterã.
olet ꝙ̃ queri si cõmatrem

Expanded text:
tia respondendum; ut et baptismus sit, si instante necessitate femina puerum in nomine Trinitatis baptizaverit, et quod spiritualium parentum filii, vel filiae, ante, vel post compaternitatem geniti possunt legitime conjungi, praeter illam personam per quam compatres sunt effecti.bens Regino episcopo: Post susceptum filium de fonte vel filiam spiritualem, qui ex compatre vel ex commatre possunt. Illud etiam notandum est, quod in Tiburiensi concilas commatres unam post alteram. Solet etiam quaeri si commatrem
Abbreviated transcription (Latin):
egrediatur. ad exorcistã ꝑtinet
cxorcismos memorit̃ retine̾: ma¬
nus ꝙ suꝑ merguminos ⁊ cathe¬
cummos in exorcizando ĩpone̾.
spiritib immundis imꝑat: et
malignũ expelłe de corde suo.
quẽ expellit de corꝑe alieno. ne
medicina ꝗͣ alii facit sibi ñ ꝓsit.
& dicatur ei. Medice cura te ip̃m.¬
accipite. ⁊ habetote potestatem
imponendi manꝰ suꝑ mnergu¬
minos uł cathecuminos. Hocof¬
ficio usus ẽ dñs. q̃n saliuia sua
tetigit aures & linguã surdi et
debere aꝑire aures p̃cordioꝵ ho¬
minũ ad intelligentũ ⁊ ora ad
ordo a salomone uidet᷑ descen¬
disse: qui quendã modũ ex¬
orcizandi inuenit quo demo

Expanded text:
egrediatur ab eis. Ad exorcistam pertinet exorcismos memoriter retinere, manusque super energumenos et catechumenos in exorcizando imponere.spiritibus immundis imperat; et malignum expellere de corde suo, quem expellit de corpore alieno; ne medicina quam alii facit, sibi non prosit, et dicatur ei: Medice, cura teipAccipite, et habetote potestatem imponendi manus super energumenos, vel catechumenos. Hoc officio usus est Dominus, quando saliva sua tetigit aures et linguam surdi et debere aperire aures praecordiorum hominum ad intelligendum, et ora ad ordo a Salomone videtur descendisse, qui quemdam modum exorcizandi invenit, quo daemo
Abbreviated transcription (Latin):
xͥ ꝓpͥum de uirgine sumptũ: qr
ut corpꝰ xp̃i ex multis mẽbris pu¬
rissimis & immaculatis ꝯstat. ita
societas eccłiastica ex multis ꝑso¬
nis a cͥminali macła lib̾is ꝯsistit.
incuiꝰ rei tipo facta ẽ archa dñi
de lignis sechim. que sunt ĩputri
t sic̾ duob modis manducãdi.
lum in sacram̃to corpꝰ eiꝰ acciꝑe:¬
in se manentẽ. Sp̃ualit̃ enĩ man

Expanded text:
um de Virgine sumptum; quia ut corpus Christi ex multis membris purissimis et immaculatis constat, ita societas ecclesiastica ex multis personis a criminali macula liberis consistit. In cujus rei typo facta est arca Domini de lignis sethim, q DUOBUS MODIS MANDUCANDI. lum in sacramento corpus ejus accipein se ma
Abbreviated transcription (Latin):
ad plenã absolutionẽ. qͥ ñ hñt
tante ꝑfectionis merita. ut ñ
indigeant iuuari ꝑ pauꝑes
quoꝵ ẽ regnũ celox. qͦs fibi fece¬
runt amicos de mammonamni¬
quitatis: quoꝵ tanta ẽ ꝑfectio
ut his adiutoriis ñ indigeant.
mus orõnb cõm̃dari. Fro aliis
aũ defunctis orat᷑. De officus se

Expanded text:
ad plenam absolutionem; qui non habent ad plenam absolutionem; qui non habent tantae perfectionis merita, ut non indigeant juvari per pauperes quorum est regnum coelorum, quos sibi fecerunt amicos de mammona iniquitatis; quorum tanta est perfectio, ut his adjutoriis non indigeant: mus orationibus commendari; pro aliis autem defunctis oratur. 3. De officiis se