comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Agnũ fr̃s et mirabile donũ
concessit nob̃ ds̃ hunc pasche
salutarẽ diẽ: in quo resurgens dñs re¬
surrectionem p̃stitit uniuersis. et de
imis ad altiora conscendens. nos quoq
ad suꝑiora de inferiorib in suo corpore
gente igitur. xp̃o: om̃ia necessario cũ eo
sua uiscera surrexerunt. Dum enĩ ille
ab inferis transit ad suꝑos:nos de mor¬
te transire fecit aduitã. Pascha enĩ he-¬
braice transitus dicit᷑. uel ꝓfectus: scili¬
cet quia ꝑ hoc mysteriũ de peiorib ad
meliora transitur. Bonus transitus est.
transire de peccatis ad iusticiã: deuiciis
plicitatis. Habent enĩ et merita etates
suas. In occiduis enĩ pͥus constituti era¬
mus senio peccatoꝵ: resurgente xp̃o
renouati sumꝰ in innocentia paruuloꝵ.
Habet & xp̃iana simplicitas infantiã
suam: sicut enĩ infans nescit irasci. frau¬
dare ñ nouit. referire ñ audec: ita et xp̃i¬
anitatis infantia. ledentib ñ irascitur:
spoliantib ñ resistit: cedentib ñ repu¬

Expanded text:
agnum, fratres, et mirabile donum concessit nobis Deus, hunc Paschae salutarem diem, in quo resurgens Dominus resurrectionem praestitit universis; et de imis ad altiora conscendens, nos quoque ad superiora de inferioribus in suo corpore gente igitur Christo omnia necessario cum eo sua viscera surrexerunt. Dum enim ille ab inferis transit ad superos, nos de morte transire fecit ad vitam. Pascha 183 enim Hebraice transitus dicitur, vel profectus, scilicet quia per hoc mysterium de pejoribus ad meliora transitur. Bonus transitus est transire de peccatis ad justitiam, de vitiisplicitatis; habent enim et merita aetates suas, in occiduis enim prius constituti eramus senio peccatorum; resurgente Christo renovati sumus innocentia parvulorum. Habet et Christiana simplicitas infantiam suam; sicut enim infans nescit irasci, fraudare non novit, referire non audet; ita et Christianitatis infantia laedentibus non irascitur; spoliantibus non resistit, caedentibus non repu
Abbreviated transcription (Latin):
Igit᷑ fr̃s. om̃s in hac die sc̃a exultare de¬
bemus. Nullus se a cõmuni lȩticia pec¬
catorum conscientia subtrabat: nullus
a publicis uotis delictoꝵ sarcina reuo¬
cetur. Quãuis enĩ peccator in hac die de
indulgentia ñ habet desꝑare: est enim
p̃rogatiua ñ parua. Si enĩ latro parady¬
sum meruit: cur ñ mereat᷑ ueniã xp̃ia¬
nus: Et sulli dñs cũ crucifigit᷑ miseret᷑:
multomagis huic miserebit᷑ cũ resurgit.
Et si passionis humilitas tantũ p̃stitit
confitenti: resurrectionis gła quantũ
tribuet dep̃canti: Largior enĩ ad pre¬
standum solet eẽ. sicut ipsi scitis lȩta
uictoria: quam addicta captiuitas.

Expanded text:
Igitur, fratres, omnes in hac die sancta exsultare deIgitur, fratres, omnes in hac die sancta exsultare debemus: nullus se a communi laetitia peccatorum conscientia subtrahat; nulla a publicis votis delictorum sarcina revocetur. Quamvis enim peccator, in hac die de indulgentia non debet desperare; est enim praerogativa non parva; si enim latro paradisum meruit, cur non mereatur veniam Christianus, et si illi Dominus, cum crucifigitur, miseretur, multo magis huic miserebitur, cum resurgit; et si passionis humilitas tantum praestitit confitenti, resurrectionis gloria quantum tribuit deprecanti? Largior enim ad praestandum solet esse, sicut ipsi scitis, laeta victoria, quam addicta captivitas.
Abbreviated transcription (Latin):
Necesse ẽ enim ut sol in eiꝰ resurrectione
gaudeat. in cuius passione condoluit:
ec cuiꝰ mortẽ lugubri quadã caligine ꝓ¬
sequutus est: eiusdẽ uitam nitidioris
lucis splendore suscipiat. et tanquã bonꝰ
minister. sicut tunc obscuratꝰ ẽ ad exeqͥas
sepultix. mͦ choruscet in resurrectionis
obsequiũ. In passione enim xp̃i caligir
se nocte circũdedit: et iudeorũ facinus
mundo teste congemuit. Indiciũ enim
qđdam doloris in sole est.tanto sceleri
officiũ luminis denegasse: et ultione qͦ¬
dam iudeoꝵ ocłis tenebras infudisse. ut
quoꝵ m̃tem cecitas inuaserat. eoꝵ oclos
cecitas occuparet. nec luceret eis mundi
lum̃. a quib fuerat lum̃ salutis extinctỹ.
Damnatio igit᷑ quȩdã ingerit᷑ pharisesᷤ :
ut tenebras in die iudicii peccatorib re-¬
ꝓmissas. iam apud suꝑos patiant᷑. Apud
suꝑos ergo crucifixo xp̃o immorantur
tenebrȩ. quid mirũ si apud suꝑos sunt
tenebre. cũ lux descendit ad inferos:

Expanded text:
necesse enim est ut sol in ejus resurrectione gaudeat, in cujus passione condoluit; et cujus mortem lugubri quadam caligine prosecutus est, ejusdem vitam nitidioris lucis splendore suscipiat; et tanquam bonus minister, sicut tunc obscuratus est ad exsequias sepulturae, modo coruscet in resurrectionis obsequium; in passione enim Christi caliginum se nocte circumdedit, et Judaeorum facinus, mundo teste, congemuit: judicium enim quoddam doloris in sole est, tanto sceleri officium luminis 182 denegasse, et ultione quadam Judaeorum oculis tenebras infudisse; ut quorum mentem caecitas invaserat, eorum oculos caecitas occuparet, nec luceret eis mundi lumen, a quibus fuerat lumen salutis exstinctum. Damnatio igitur quaedam ingeritur Pharisaeis, ut tenebras in die judicii peccatoribus repromissas jam apud superos patiantur. Apud superos ergo, crucifixo immorantur tenebrae: quid mirum, si apud superos sunt tenebrae, cum lux descendit ad inferos?
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutib inspectis. humiliemur ad glo¬
riam. quatinus unusquisq nr̃m hoc
apud se supplex ac submissus obsecret.
Ds om̃ps miserere supplici tuo: quia
ñ sum sicut innumeri serui tui. con¬
temptu scłi sublimes. iusticiȩ merito
głosi. castitatis laude anglici. uelut
etiam multi illoꝵ qui post flagitia pu¬
blica pęntendo tibi meruerunt esse
deuoti. qui etiam siquid bomi tua gr̃a
largiente fecero. quo fine hoc faciam.
qua ue a te districtione penset᷑ ignoro.

Expanded text:
virtutibus inspectis humiliemur ad glovirtutibus inspectis humiliemur ad gloriam, quatenus unusquisque nostrum haec apud se supplex ac submissus obsecret: Deus omnipotens, miserere supplici tuo, quia non sum sicut innumeri servi tui, contemptu saeculi sublimes, justitiae merito gloriosi, castitatis laude angelici, velut etiam multi illorum, qui post flagitia publica poenitendo tibi meruerunt esse devoti. Qui etiam si quid boni tua gratia largiente fecero, quo fine hoc faciam, quave a te districtione pensetur, ignoro.
Abbreviated transcription (Latin):
gne penitentib p̃bet. qd̃ publicanꝰ
qui reatum suȩ nequiciȩ ꝑfec̃te cognouit.
fleuit. confessus ẽ: & si iniustus ad tem¬
plum uenit. iustificatus a templo rediit.
Typice autẽ phariseus iudeoꝵ est ppłs.
qui ex iustificationib legis extollit me¬
rita sua: publicantis uero gentilis est.
qui longe a dõ positus confitet᷑ peccata
sua. Quoꝵ unus suꝑbiendo recessit hu¬
miliatus:. alter lamentando appropin-¬
quare meruit exaltatus. quia om̃is qui
se exaltat humiliabit᷑: & qui se humibat
exaltabitur. Et de utroq poplõ prefato.
et de om̃i suꝑbo uel humili recte potest
intelligi. sicut & illud qd alibi legimꝰ.
Ante ruinam exaltabitur cor: & ante
głam humiliabitur. Quaꝓpt̃ & de uer¬
bis elati pharisei quib humiliari meru¬
it. possumus ex diuerso formã humili¬
tatis qua sublimemur assumere: ut si¬
cut ille consideratis & peiorũ iuciis. &
sius uirtutib ẽ elatus ad ruinã. ita
nos ñ nr̃a solum pigricia sed & melioꝵ

Expanded text:
tibus praebet quod publicanus qui reatum suae nequitiae perfecte cognovit, flevit, confessus est, etsi injustus ad templum venit, justificatus a templo rediit! Typice autem Pharisaeus Judaeorum est populus qui ex justificationibus legis extollit merita sua; publicanus vero gentilis est, qui longe a Deo positus confitetur peccata sua: quorum unus superbiendo recessit humiliatus, alter lamentando appropinquare meruit exaltatus. Quia omnis, qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur. Et de utroque populo praefato, et de omni superbo vel humili recte potest intelligi, sicut et illud quod alibi legimus, Ante ruinam exaltatur cor, et ante gloriam humiliatur . Quapropter et de verbis elati Pharisaei quibus humiliari meruit, possumus ex diverso formam humilitatis qua sublimemur assumere: ut sicut ille consideratis et pejorum vitiis et suis virtutibus est elatus ad ruinam, ita nos non nostra solum pigritia, sed et meliorum
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ autem ñ faciet uindictam electoꝵ
suorum clamantium ad se: pharise¬
us autem merita iactans. ad ea de qͥb
terribilis in conclusione sententia
subditur. ueruntam̃ filius hominis
ueniens putas inuemiet fidẽ in terra.¬
Phariseus stans: hȩc apud se orabat.

Expanded text:
Deus autem non faciet vindictDeus autem non faciet vindictsuorum clamantium ad se. Pharisaeus autem merita jactans, ad ea, de quibus terribilis in conclusione sententia subditur, verumtamen filius hominis veniens putas inveniet fidem in terraPha
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ orare & ñ deficere
docebat ita conclusit. ut
diceret ueniente iudice difficile fidem
interra reꝑiendam: nequis sibi forte
de super. Quacua fidei cognitio¬
ne. uel etiam confessione blandiretur.
mox altera iuncta parabola diligen¬
tius ostendit. a deo fidei ñ uerba exa
sed opera. Inter quȩ nimirũ
oꝑa: iaxime regnat humilitas. Unde
& supra cũ fidem grano sinapis. minu¬
to quidem sed ex contritione fraglan¬
ti compararet: quasi exponendo sub¬
iunxit. Cum fecerttis om̃ia quȩ p̃cep¬
ta sunt dicite. Serui inutiles sumus.
Cui contra suꝑbi cũ nequaquã om̃ia
sed modicũ quid eoꝵ quȩ p̃cepta sunt
faciant: ñ solum mox de sua iusticia
presumunt. sed & infirmos quosq
despiciunt. atq ideo quasi fide uacui
cum orauerint ñ exaudiuntur. Duo
homines ascenderunt intemplum ut
orarent.: unus phariseus & alter pu¬
blicanus. Publicanus humilit̃ orans:
ad illa prefate uiduȩ hoc est ecclesiȩ
membra ꝑtinet. de quib supra dicit᷑.

Expanded text:
 orare et non deficere docebat, ita conclusit, ut diceret, veniente judice, difficile fidem in terra reperiendam, ne quis sibi forte de supervacua fidei cognitione, vel etiam confessione blandiretur, mox altera juncta parabola diligentius ostendit a Deo fidei non verba examinanda, sed opera: inter quae nimirum opera maxime regnat humilitas. Unde et supra cum fidem grano sinapis minuto quidem, sed ex contritione flagranti compararet, quasi exponendo subjunxit: Cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite, Servi inutiles sumus . Cui contra superbi cum nequaquam omnia, sed modicum quid eorum quae praecepta sunt faciant, non solum mox de sua justitia praesumunt, sed et infirmos quosque despiciunt, atque ideo quasi fide vacui, cum oraverint, non exaudiuntur. Duo homines ascenderunt in templum ut orarent: unus Pharisaeus, et alter publicanus. Publicanus humiliter orans, ad illa praefatae viduae, hoc est Ecclesiae, membra pertinet, de quibus supra dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
reb intendimus: fit ut alia negligamꝰ.
Et ubi negligimꝰ. ibi ꝓculdubio oculũ
ñ habemus. Nam ecce phariseus ad ex-¬
hibendam abstinentiã. ad impendendã
miscdiam. ad refẽndas deo grãs ocłm ħue¬
rat: sed ad humilitatis custodiam ñ
habebat. Et quid ꝓdest qđ contra ho¬
stium insidias pene tota ciuitas cau¬
te custoditur: si unũ foram̃ aꝑtum
relinquitur. unde ab hostib intret᷑:
Ex publicanus alonge stans:nole¬
bat nec oculos ad cęlum leuare. sed ꝑ¬
cutiebat pectus suu̾̃ dicens. Ds̃. ꝓpici

Expanded text:
rebus intendimus, fit ut alia negligamus. rebus intendimus, fit ut alia negligamus. Et ubi negligimus, ibi procul dubio oculum non habemus. Nam ecce Pharisaeus ad exhibendam abstinentiam, ad impendendam misericordiam, ad referendas Deo gratias oculum habuerat, sed ad humilitatis custodiam non habebat. Et quid prodest quod contra hostium insidias pene tota civitas caute custoditur, si unum foramen apertum relinquitur, unde ab hostibus intretur. Et publicanus a longe stans nolebat nec oculos ad coelum levare, sed percutiebat pectu
Abbreviated transcription (Latin):
ceteri homines. raptores. iniusti. adul¬
teri. uelut etiã hic publicanꝰ. Quatuor
sunt species quib om̃is tumor arrogan¬
tium demonstrat᷑: cum bonũ aut a¬
semetipsis habere se estimant. aut sibi
datũ desuꝑ credunt. ac ꝓ suis se hoc
accepisse meritis putant. aut certe cũ
lactant se habere qd ñ habent. aut de¬
spectis ceteris singularit uideri appe¬
tunt habere qđ habent. Qua phariseuꝰ
iste iactantiȩ peste laborasse deprehen¬
cutur: qui iccireo de templo absq iu-¬
stificatione descendit. quia bonoꝵ ope¬
rum merita sibi quasi singularit
tribuens. oranti publicano se pretulit.
leiuno bis insabbato: decimas do om̃i¬
um quȩ possideo. Iherechiel ꝓpheta de
ostensis sibi celi animalib scribit. Et
totũ corpus plenũ ocłis. in circuitu
ipsoꝵ quatuor. Corpora quippe anima¬
lium iccirco plena ocłis describuntur:
quia scõꝵ actio ab om̃i parte circũspecta
sollerter cauens. Sed nos sepe dũ aliis

Expanded text:
raptores, injusti, adulteri: velut etiam hic publicanus. Quatuor sunt species quibus omnis tumor arrogantium demonstratur, vel cum bonum a semetipsis habere se existimant; aut si sibi datum desuper credunt pro suis se hoc accepisse meritis putant, aut certe cum jactant se habere, quod non habent, aut, despectis caeteris, singulariter videri appetunt habere quod habent. Qua Pharisaeus istae jactantiae peste laborasse deprehenditur, qui idcirco de templo absque justificatione descendit, quia bonorum operum merita sibi, quasi singulariter tribuens, oranti publicano se praetulit. Jejuno bis in Sabbato, decimas do omnium quae possideo. Ezechiel propheta de ostensis sibi coeli animalibus scribit. Et totum corpus plenum oculis, in circuitu ipsorum quatuor. Corpora quippe animalium idcirco plena oculis describuntur, quia sanctorum actio ab omni parte circumspecta solerter cavens. Sed nos saepe, dum aliis
Abbreviated transcription (Latin):
potuit pat̾ semꝑ cũ illo filius potuit:
qm ille qui nunquã ñ fuit. & nũquã
ñ potuit. nunquã sine patre fuit. nun¬
quam sine illo pat fuit. Qđ itaq ait &
mͥ eos dedisti: hominẽ se accepisse hanc
potestatẽ ut eos haberet ostendit. qm̃ qͥ
semꝑ om̃ps fuit. ñ semꝑ homo fuit. Quã¬
obrem cũ patri potius tribuisse uideat᷑
ut ab eo illos acceꝑit. qm̃ ex ipso ẽ quic¬
quid ẽ. de qͦ ẽ etiam ipse sibi eos dedit. hoc
acdicit. et sermonẽ tuũ seruauert̃. Nunc
cognouerunt quia om̃ia quȩ dedisti m̃
abs te sunt: idest cognouert̃ qͥa abs te sũ.
Simul enĩ pat̃ dedit om̃ia cũ genuit qui
haberet om̃ia. Quia uerba inquit quȩ de¬
disti mͥ dedi eis: & ipsi accepunt. ⁊dest in¬
tellexerunt atq tenuerunt. Tunc enim
uerbũ accipit᷑: quando m̃te ꝑcipi᷑. Et
cognouert inquit uere quia a te exiuii.

Expanded text:
potuit Pater, semper cum illo fuit et potuit, potuit Pater, semper cum illo fuit et potuit, quoniam ille qui nunquam non fuit, et nunquam non potuit, nunquam sine Patre fuit, nunquam sine illo Pater fuit. Quod itaque ait: Et mihi eos dedisti, hominem se accepisse hanc potestatem, ut eos haberet, ostendit, quoniam qui super omnes fuit non semper homo fuit. Quamobrem cum Patri potius tribuisse videatur ut ab eo illos acceperit, quoniam ex ipso est quidquid est, de quo est, etiam ipse sibi eos dedit, hoc ac dicit: Et sermonem tuum servaverunt. Nunc cognoverunt quia omnia quae dedisti mihi abs te sunt, id est, cognoverunt quia abs te sum. Simul enim Pater dedit omnia, cum genuit, qui haberet omnia. Quia verba, inquit, quae dedisti mihi, dedi eis; et ipsi acceperunt, id est, intellexerunt atque tenuerunt. Tunc enim verbum accipitur, quando mente percipitur. Et cognoverunt vere quia a te exi
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ gͦ manifestauit qđ ñdũ palam
dixit: ꝑ inde sic intelligendũ est ꝓ tẽpo¬
re futuro preteritũ positũ: quẽ admodũ
illud om̃ia quȩ audiui a patre meo nota
uob̾ feci. qđ ñdum fecerat. sed loquebat᷑
quasi fecisset. qđ immutabilit̃ eẽ p̃fixũ
sciebat ut faceret. Quid ẽ autẽ qđ dedi¬
sti mͥ de mundo: Dictũ ẽ enim de illis:
qđ ñ ẽent de mundo. Sed hoc eis rege¬
neratio p̃stitit: ñ generatio. Quid est
etiam qđ sequit᷑: tui erant & mͥ eos dedi¬
sti: An aliquando erant patris quando¬
ñ erant unigeniti filii eiꝰ. et habuit ali¬
quando pat̾ aliquid sine filio: Absit.
Ueruntam̃ habuit aliquid aliquando dĩ
filius. qđ nondũ habuit idem ipse ho¬
mo filius: qͥa ñdũ erat homo factus ex
matre.quando tam̃ habebat uniuersa
cũ patre. Quappt̃ qđ dixit tui erant. ñ
se inde separauit ds̃ filius. sine qͦ nichil
unquã pat habuit. sed solet ei tribue

Expanded text:
Quomodo ergo manifestavit, quod nondum palam Quomodo ergo manifestavit, quod nondum palam dixit? Proinde sic intelligendum est pro tempore futuro praeteritum positum, quemadmodum illud. Omnia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis, quod nondum fecerat, sed loquebatur quasi fecisset quod immobiliter esse praefixum sciebat ut faceret. Quid est autem Quos dedisti mihi de mundo? Dictum est enim de illis quod non essent de mundo. Sed hoc regeneratio praestitit, non generatio. Quid est etiam, quod sequitur: Tui erant, et mihi eos dedisti? An aliquando erant Patris, quando non erant unigeniti Filii ejus? et habuit aliquando Pater aliquid sine Filio? Absit; veruntamen habuit aliquando aliquid Deus Filius, quod nondum habuit idem ipse homo Filius, quia nondum erat homo factus ex matre, quando tamen habebat universa cum Patre; quapropter dixit Tui erant. Non se inde separavit Deus Filius, sine quo nihil unquam Pater habuit; sed solet ei tribuer
Abbreviated transcription (Latin):
loco ubi ait. manifestaui nom tuũ ho¬
minib qͦs dedisti mͥ. sed de his tantũ qͥ
eũ cũ illa diceret audiebant. Iam nẽ gͦ¬
iudeamus. quid de illis a quib tẽ au¬
diebat᷑ discipłis suis dicat. Manifestaui
inquit nom̃ tuũ hominib qͦs dedisti mͥ.
Non gͦ nouerant dei nom̃ cũ essent iudei:
Et ubi ẽ qđ legitur notus in iudea ds̃. in
isrł magnũ nom̃ eius : Ergo manifesta¬
ui nom̃ tuũ hominib istis qͦs dedisti mͥ
de mundo: qͥ me audiunt hȩc dicentẽ.
Non illud nomͣ tuũ qͦ uocaris ds̃: seã il¬
lud qͦ uocaris pat̃ m̃s. Sed quomͦ mani-¬
perius dixerat qđ ueniret hora cũ iam ñ
in ꝓuerbiis inquit loquar uob̃. s ꝑalã
de patre meo annunciabo uob̃: An uͦ
annunciatio manifesta putabitur in
ꝓuerbiis: Curgͦ dictũ ẽ palã annunci¬
abo. nisi quia in ꝓuerbis ñ est palã:
Qd̃ autẽ ñ in ꝓuerbiis occultat᷑. seduer¬
bis manifestat᷑: ꝓculdubio palam est.

Expanded text:
loco ubi ait, Manifestavi nomen tuum holoco ubi ait, Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi; sed de his tantum qui eum, cum illa diceret, audiebant. 3. Ab videamus quid de illis a quibus tunc audiebatur discipulis suis dicat: Manifestavi, inquit, nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi. Non ergo noverant Dei nomen, cum essent Judaei? et ubi est, quod legitur: Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus ? Ergo manifestavi nomen tuum hominibus istis, quos dedisti mihi de mundo, qui me audiunt haec dicentem, non illud nomen tuum, quo vocaris Deus, sed illud quo vocaris Pater meus, quod nomen maniperius dixerat quod veniret hora cum jam non in proverbiis, inquit, loquar vobis, sed palam de Patre meo annuntiabo vobis? An vero annuntiatio manifesta putabitur in proverbiis? Cur ergo dictum est, palam annuntiabo, nisi quia in proverbiis non est palam? Quod autem non proverbiis occultatur, sed verbis manifestatur, procul dubio palam dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ego seruabã eos in nomine tuo: qͦs dedi¬
sti mͥ custodiui. et nemo ex his ꝑiit nisi
filius ꝑditionis ut scriptura impleatur.
uidam significans qui tradidit eũ. Ex
isto quippe duodenario numero apłorũ
solus ꝑiit. Deinde subiungit. Nunc autẽ
ad te uenio. Unde manifestũ est eũ de cor-¬
porali sua dixisse p̃sentia. Cũ ẽẽm cũ eis
ego seruabã eos: ueluti iã cum eis ea p̃¬
sentia ñ eẽt. Non itaos recte intelligunt᷑¬
de quib dixerit cũ eẽm cũ eis ego serua¬
bam eos: nisi hi qͦs in se credentes serua¬
re iam cȩꝑat p̃sentia corporali. & qͦs reli-¬
cturus fuerat absentia corporali. quan
quã apud ꝑatrẽ seruaret p̃sentia spũali.
Post uero adiungit & ceteros suos. uib
dicit. Non ꝓ his autẽ rogo tantũ. sed &
ꝓ eis qͥ credituri st̃ ꝑ uerbũ eorũ in me.
Ubi manifestius ostendit qđ ñ de om̃ib
ad eũ ꝑtinentib suꝑius loqueret᷑. ab eo

Expanded text:
ego servabam eos in nomine tuo: qego servabam eos in nomine tuo: qsti mihi, custodivi; et nemo ex iis periit, nisi filius perditionis, ut Scriptura impleatur. Judam significans, qui tradidit eum. Ex isto quippe duodenario numero apostolorum solus ille periit. Deinde subjungit: Nunc autem ad te venio. Unde manifestum est eum de corporali sua dixisse praesentia: Cum essem cum eis, ego servabam eos, veluti jam cum eis ea praesentia non esset. Eo modo  eis, ego servabam illos, nisi hi quos in se credentes servare jam coeperat praesentia corporali, et quos relicturus fuerat absentia corporali, ut eos cum Patre servaret praesentia spirituali. Post vero adjungit et caeteros suos, ubi dicit: Non pro his autem rogo tantum, sed et pro his qui credituri sunt per verbum eorum in me. Ubi manifestius ostendit quod non de omnibus ad eum pertinentibus superius loqueretur, ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
mundus eẽt: ut ẽet claritas eiꝰ ex resurre¬
ctione mortuoꝵ apud patrẽ. ad cuiꝰ dexte¬
ram sedet. Cum gͦ uideret illius p̃destina¬
tȩ suę clarificationis uenisse iã tempuᷤ.
ut & nunc fieret in redditione qđ fuerat
in predestinatione iam factum: orauit
dicens. Et nunc clarifica me tu pat̃ apud
temet ipsũ claritate quã habui pͥusquã
mundus ẽẽt apud te: idest illã claritatẽ
quam habui apud te in p̃destinatione
tua. tẽpus ẽ ut apud te habeam etiã uiuenᷤ
in dextera tua. Manifestaui nom̃ tuum
hominib qͦs dedisti mͥ de mundo. Tiu¬
quȩ dedisti mͥ dedi eis. Et ipsi acceꝑunt
et cognouer̃t uere qͥa a te exiuii: et credi¬
derunt quia tu me misisti Quanquã &
hec om̃ia de om̃ib futuris fidelib dici
potuerint specie ꝑfecta. cũ adhuc eẽnt
futura. sed ut de his solis quos tc̃ habebat
discipłis hȩc loqui intelligat᷑: illud magiᷤ
urget qđ paulo post ait. Cũ ẽẽm cum eis

Expanded text:
mundus esset, ut esset claritas ejus, ex resurrectione mortuorum, apud Patrem, ad cujus dexteram sedet. Cum ergo videret illius praedestinatae suae clarificationis venisse jam tempus, ut et nunc fieret in redditione quod fuerat in praedestinatione jam factum, oravit, dicens: Et nunc clarifica me, tu Pater, apud temmundus esset apud te, id est, illam claritatem quam habui apud te in praedestinatione tua. Tempus est ut apud te habeam etiam vivens in dextera tua. Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo. Nomdisti mihi, dedi eis: et ipsi acceperunt, et cognoverunt vere quia a te exivi, et crediderunt quia tu me misisti. Quanquam et haec omnia de futuris omnibus fidelibus dici potuerunt spe jam perfecta, cum adhuc essent futura: sed ut de his solis quos tunc habebat discipulis haec loqui intelligatur, illud magis urget quod paulo post ait, Cum essem cum eis,
Abbreviated transcription (Latin):
ostendens qđ se iam ñ hic ẽẽ. illos autẽ
hic ẽẽ dixit. cũ & ipse hic &illi aphuc
eẽnt. Sic enĩ locutus ẽ homo congruenᷤ
hominib: ut mos loquendi sese habet
humanꝰ. An ñ cotidie dicimꝰ iam ñ ẽ hic
de aliqͦ quantocius abituro: & maxime
hoc de morituris solet dici. quanquã &
ipsc dñs tanquã preuidens quid lecturoᷤ
mouere posset adiecit. Ego ad te uenio:
sic exponens quodammodo cur dixe

Expanded text:
ostendens, quod se jam non hic esse, illos autem ostendens, quod se jam non hic esse, illos autem hic esse dixit, cum et ipse hic, et illi hic, adhuc essent. Sic enim est locutus homo congruens hominibus, ut mos loquendi sese habet humanus. An non quotidie dicimus: Jam non est hic, de aliquo quantocius abituro? Et maxime hoc de morituris solet dici, quanquam et ipse Dominus, tanquam praevidens quid lecturos movere posset, adjecit: Et ego ad te venio. Sic exponens quodammodo cur dixe
Abbreviated transcription (Latin):
Et iam inquit ñ sũ in mundo: & hi in
mundo sunt. Si horã ꝓrsus illã qua lo¬
quebatur attendas: utriq adhuc in mun¬
do erant. et ille scilicet. & illi de quib hoc
dicebat. Non enĩ scd̾m ꝓuectũ cordis & ui¬
tȩ. id acciꝑe possumꝰ uel debemꝰ. ut illi ꝓp¬
terea eẽ adhuc dicant᷑ in mundo qđ mun¬
cdana adhuc sapiunt: ille autẽ iam ñ eẽ
in mundo sapiendo diuina. Positũ ẽ enĩ
hic unũ uerbũ. qđ nos ita intelligere om¬
nino sinat. quia ñ ait. & ñ sũ in mundo.
sed iam ñ sum in mundo: ꝑ hoc ostendenᷤᷤ
fuisse se in mundo iam ñ eẽ. Nunquid
gͦ fas ẽ ut eũ credamꝰ aliquando mun¬
dana sapuisse: & ab hoc errore liberatũ
iam illa ñ saꝑe: Quis tã impio sensu se
induerit : Restat igit᷑ ut scđm id quod
etiam ipse in mundo prius erat. in mun¬
do se dixeritetiã ñ ẽẽ. ꝓfecto p̃sentia cor¬
porali a mundo scilicet absentiã suam
cito futurã. illoꝵ autẽ tardius. ꝑ hoc

Expanded text:
Et jam, inquit, non sum in mundo, et hi in mundo sunt. Si horam prorsus illam qua loquebatur attendas, utrique adhuc in mundo erant, et ipse, scilicet, et illi de quibus hoc dicebat. Non enim secundum profectum cordis et vitae id accipere possumus vel debemus, ut illi propterea esse adhuc dicantur in mundo, quod mundana adhuc sapiant; ille autem jam non esse in mundo, sapiendo divina. Positum est enim hic unum verbum quod nos ita intelligere omnino non sinat, quia non ait: Et non sum um in mundo, per hoc ostendens se fuisse in mundo, jam non esse. Nunquid ergo fas est ut eum credamus aliquando mundana sapuisse, et ab hoc errore liberatum, jam illa non sapere? Quis tam impio sensu se induerit? Restat igitur ut secundum id quod etiam ipse in mundo prius erat, in mundo se dixerit jam non esse, profecto praesentia corporali, a mundo, scilicet, absentiam suam jam cito futuram, illorum autem tardius: per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝓ mundo rogo: sed ꝓ his quos dedi¬
stimͥ. Mundũ uult mͦ intelligi qui ui¬
uunt scdm concupiscentiã mundi: et
ñ sunt in ea sorte grẽ. ut ab illo eligant᷑
ex mundo. Non itaq ꝓ mundo sed ꝓ his
quos pater ei dedit rogare se dicit. Per hoc
enim qđ eos illi pateriam dedit: factũ
ẽ ut ñ ꝑtineant ad eũ mundũ ꝓ qͦ ñ
rogat. Deinde subiungit: qͥa tui st̃. Neq
enim quia pat̾ eos filio dedit. amisit ip¬
se quos dedit: cũ adhuc filius sequatur
ac dicat. et mea om̃ia tua st̃: & tua mea.
Ubi satis apparet. quomͦ unigeniti fibii st̃
om̃ia quȩ sunt patris. Per hoc utiq qͦd
etiã ipse ds̃ ẽ: & de patre patri ẽ natꝰ equa
lis. Et clarificatus sũ inquit in eis. Nunc
suã clarificationẽ tanqͣm facta sit dicit:

Expanded text:
ogo, sed pro eis quos dedisti mihi. Mundum vult modo intelligi, qui vivunt secundum concupiscentiam mundi, et non sunt in ea sorte gratiae, ut ab illo eligantur ex mundo. Non itaque pro mundo, sed pro his quos ei Pater dedit rogare se dicit. Per hoc enim quod eos illi Pater jam dedit, factum est ut non pertineant ad eum mundum, pro quo non rogat. Deinde subjungit: Quia tui sunt. Neque enim quia Pater eos Filio dedit, amisit ipse, quos dedit, cum adhuc Filius sequatur, et dicat: Et mea omnia tua sunt, et tua mea. Ubi satis apparet quomodo unigeniti Filii sint omnia quae sunt Patris; per hoc utique, quod etiam ipse Deus est, et de Patre Patri est natus aequa Et clarificatus sum, inquit, in eis. « Nunc suam clarificationem tanquam facta sit dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
et sp̃s sc̃s intelligitur: quia sp̃s ẽ patris
et filii tanquã caritas substantialis. &
consubstantialis amboꝵ. qm̃ ñ duo dii
ꝑater & filius. nec tres dii pat̃ & filius et
sp̃s sc̃s. sed ipsa trinitas unus solus ue¬
rus ds̃. Nec idem tam̃ pater qui filius. nec
idem filius qui pat̾: nec idem sp̃s sc̃s qͥ
pat̃ aut filius. qm̃ tres sunt pat̃ et filiuᷤ
Ego te clarificaui suꝑ t̾ram: opus con¬
summaui qđ dedist mͥ ut faciã. Nor
ait iussisti: s dedisti. Ubi comm̃datur
eiuidens gr̃a. Quid enĩ habet qđ ñ accepit
etiã in uingenito humana natura: An
ñ accepit ut nichil mali sedbona face¬
ret om̃ia. quando in unitate ꝑsonȩ
suscepta ẽ a uerbo ꝑ qđ facta st̃ om̃ia:
Sed quomͦ consũmauit opus qͥd acce¬
pit ut faciat: eũ restet adhuc passionis

Expanded text:
et Spiritus sanctus intelligitur, quia Spiritus est Patris et Spiritus sanctus intelligitur, quia Spiritus est Patris et Filii, tanquam charitas substantialis et consubstantialis amborum quoniam non duo dii Pater et Filius; nec tres dii Pater et Filius et Spiritus sanctus; sed ipsa Trinitas unus solus verus Deus. Nec idem tamen Pater qui Filius, nec idem Filius qui Pater, nec idem Spiritus sanctus qui Pater aut Filius, quoniam tres sunt, Pater, et Filius, Ego te clarificavi super terram: opus consummavi quod dedisti mihi, ut faciam. Non ait jussisti, sed dedisti, ubi commendatur evidens gratia. Quid enim habet, quod non accepit, etiam in unigenito humana natura? An non accepit ut nihil mali, sed bona faceret omnia, quando in unitatem personae suscepta est a Verbo, per quod facta sunt omnia? Sed quomodo consummavit opus, quod accepit ut fa
Abbreviated transcription (Latin):
us clarificet te: tanquã diceret. resusci¬
ta me. ut innotescas todo orbi ꝑ me.
Deinde magis magisq pandens quomͦ
clarificet patrẽ filius: sicut dedisti inqͥt
ei potestatẽ om̃is carnis. ut om̃e qđ dedi¬
sti ei det eis uitam ȩt̃nam. Om̃em carnẽ
dixit om̃em hominẽ. a parte totũ signi
ficans: quemadiodũ rursꝰ a parte suꝑi¬
ore significat᷑ homo totus. ubi ait apłs.
om̃is anima potestatib sublimiorib sub¬
dita sit. Quid enĩ dyt om̃is anima niss
om̃is homo: Hoc autẽ qđ potestas xp̃o
a patre data ẽ om̃is carnis: scđm hominẽ
filius. idest notũ te faciat om̃i carni quã
dedisti ez. Sic enĩ dedisti: ut om̃e qđ dedi¬
sti ei deteis uitã ȩt̾nam. Hȩc ẽ autẽ uita
et̾na: ut cognoscant te solũ uerũ deum.
et quẽ misisti ib̾m xp̃m. Ordo uerborũ
est: ut te & quẽ misisti iħm xp̃m. cogno¬
scant solũ uerum dm̃. Consequent enim

Expanded text:
us clarificet te; tanquam diceret, Resuscius clarificet te; tanquam diceret, Resuscita me, ut innotescas toti orbi per me. 2. Deinde magis magisque pandens quomodo clarificet Patrem Filius: Sicut dedisti, inquit, ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternam. Omnem carnem dixit ficans, quemadmodum rursus a parte superiore significatus est homo totus, ubi ait Apostolus: Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit . Quid enim dixit omnis anima, nisi, omnis homo? Hoc autem, quod potestas Christo a Patre data est omnis carnis, secundum hominem Filius; id est, notum te faciat omni carni, quam dedisti ei. Sic enim dedisti. Ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternam. Haec est vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deet quem misisti Jesum Christum. Ordo verborum est: ut te, et quem misisti Jesum Christum, cognoscant solum verum Deum. Consequenter enim
Abbreviated transcription (Latin):
ambigit xp̃ianus. Sed qm̃ ñ tantũ dixit
pat̾ clarisica filiũ tuũ. sed addidit etiã
ut filius tuus clarificet te: merito que¬
ritur quomͦ patrẽ clarificauerit filius.
cũ sempit̾na claritas patris nec diminu¬
ta fuerit in forma humana. nec augeri
potuerit in sua ꝑfectione diuina. sed in
se ipsa claritas patris nec minui nec au¬
geri potest. Apud homines autẽ ꝓcul
dubio minor erat: quando in iudea
tantummꝰ ds̃ notus erat. Nondũ a solis
orti usq ad occasũ: laudabant pueri no¬
men dm̃. Hoc autẽ quia ꝑ euangłiũ xp̃i
factũ ẽ. ut ꝑ filiũ pater innotesceret gen-¬
tib : ꝓfecto patrẽ elarificauit et filius. Si
autẽ tantummꝰ mortuus fuisset filius. nec
resurrexisset: ꝓculdubio nec a patre cla¬
rificatus eẽt. nec patrẽ clarificasset. Nẽ
autẽ resurrectione clarificatus a patre:
resurrectionis suȩ p̃dicatione clarificat
patrẽ. Hoc quippe aꝑit ordo ipsẽ uerboꝵ
Carifica inquit filiũ tuũ ut filius tu¬

Expanded text:
ianus. Sed quoniam non tantum dixit, Pater, clarifica Filium tuum, sed addidit etiam, ut Filius tuus clarificet te; merito quaeritur quomodo Patrem clarificaverit Filius, cum sempiterna claritas Patris nec diminuta fuerit in forma humana, nec augeri potuerit in sua perfectione divina. Sed in seipsa claritas Patris nec minui nec augeri potest; apud homines autem procul dubio minor erat, quando in Judaea tantummodo Deus notus erat : nondum a solis ortu usque ad occasum laudabant pueri nomen Domini . Hoc autem quia per Evangelium Christi factum est, ut per Filium Pater innotesceret gentibus; profecto Patrem clarificavit et Filius. Si autem tantummodo mortuus fuisset Filius, nec resurrexisset, procul dubio nec a Patre clarificatus esset, nec Patrem clarificasset: nunc autem resurrectione clarificatus a Patre, resurrectionis suae praedicatione clarificat Patrem. Hoc quippe aperit ordo ipse verborum: Clarifica, inquit, Filium tuum, ut Filius tu
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ exemplũ ut sequamur uestigia eius.
nisi quia consummasse se dicit qđ consũ¬
maturũ esse certissime nouit: Sicut lon¬
ge ante in ꝓphetia preteriti tẽporis usus
ẽ uerbis: quando post annos plurimos
futurũ fuerat qͦd dicebat. Foderunt inqͥt
manus meas & pedes meos: dinumerauer̃

Expanded text:
nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus : nisi quia consummasse se dicit quod se consummaturum esse certissime novit? Sicut longe ante in prophetia praeteriti temporis usus est verbis, quando post annos plurimos futurum fuerat quod dicebat: Foderunt, inquit, manus meas et pedes, dinumeraverunt
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ sicut tunc ita & nunc. Sicut tc̃ in¬
p̃destinatione: ita et nunc in ꝑfectione. Fac
in mundo: qđ apud te iam fuerat ante
mundũ. Fac in suo tẽpore: qđ ante om̃ia
nem claritatis humanȩ quȩ in illo ẽ na-¬
turȩ ex mortali immortalis apud patrẽ fu¬
turȩ. Et hoc iam p̃destinando factũ fuisse
ante quã mundus ẽẽt: qđ in mundo etiã
suo tẽpore fieret. Si enĩ de nob̾ dixit apłs.
sicut elegit nos in iꝑso ante mundi consti¬
tutionẽ. cur abhorrere putat᷑ a uero. si
tunc pat̾ caput nr̃m głificauit. quando
nos in ipso ut m̃bra eius essemꝰ elegit:
Hinc audiamꝰ apłm in suarũ exordio litte
manos. et ipsius epłȩ principiũ est ubi
legit᷑. Paulus seruus iħu xp̃i uocatꝰ apłs.¬

Expanded text:
hoc est, sicut tunc, ita et nunc; sicut tunc praedestinatione, ita et nunc perfectione: fac in mundo, quod apud te jam fuerat ante mundum; fac in suo tempore, quod ante omnia nem claritatis humanae quae in illo est naturae, ex mortali immortalis apud Patrem futurae; et hoc jam praedestinando factum fuisse antequam mundus esset, quod in mundo etiam, si toto tempore fieret. Si enim de nobis dixit Apostolus: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem , cur abhorrere putatur a vero, si tunc Pater caput nostrum glorificavit, quando nos in ipso, ut membra ejus essemus, elegit? hinc audiamus Apostolum in suarum exordio Littermanos, et ipsius Epistolae principium est, ubi legitur: Paulus servus Jesu Christi, vocatus Apos
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃o deesse contingat. Quid gͦ in illa die
acturus ẽ qui a conspectu iuidicis rapit᷑.
ab electoꝵ societate separatur. qͥ tenebre¬
scit a lumine. cruciat᷑ et̃na cõbustione:
Unde & hanc eandẽ comparationẽ dñs
sub breuitate aꝑit. cũ subiungit. Sic erit
in consũmatione scł̃i. Exibunt angłi et
separabunt malos de medio iustorũ: &
mittent eos in caminũ ignis. ibi erit fletꝰ
dum ẽ potius qͣm exponendũ. Aꝑta et¬
enim uoce torm̃ta peceantiũ dicta st̃.
nequis ad ignorantiȩ suȩ excusationem
recurreret. siqͥd de et̾no supplicio obs¬
cure diceret᷑. Unde & subditur. Intelle¬
xistis hȩc om̃ia: Dicunt ei. Utiq dñe.¬

Expanded text:
vestro deesse contingat. Quid ergo in die illa vestro deesse contingat. Quid ergo in die illa acturus est, qui a conspectu judicis rapitur, ab electorum societate separatur, qui tenebrescit a lumine, cruciatur aeterna combustione? Unde et hanc eamdem comparationem Dominus sub brevitate aperit cum subjungit: Sic erit in consummatione saeculi. Exibunt angeli, et separabunt malos de medio justorum, et mittent eos in candum est potius quam exponendum. Aperta etenim voce tormenta peccantium dicta sunt, ne quis ad ignoratiae suae excusationem recurreret, si quid de aeterno supplicio obscure diceretur. Unde et subditur: Intellexistis haec omnia? Dicunt ei: Utique
Abbreviated transcription (Latin):
sapientes et fatuos. liberos et seruos.
diuites & pauꝑes. fortes & infirmos
uocat. Unde & ꝑ psalmistã dicitur dõ.
Ad te om̃is caro ueniet. Quȩ sagena
scilicet tunc uniu̾salit̃ repletur: cũ in
fine suo humani generis sũma conclu¬
ditur: Quam educunt et secus littus
sedent: quia sicut mare scłm. ita scli finẽ
significat littus maris. In qͦ scilicet fine
boni pisces in uasis eliguntur. mali aũt
ꝓiciunt᷑ foras: quia & electus quisq in
tab̾nacula ȩt̾na recipit᷑: et int̾ni regni
luce ꝑdita. ad exteriores tenebras reꝓ¬
bi ꝑtrahuntur. Nunc enĩ bonos malos¬
q communit̃ quasi ꝑmixtos pisces fidei
sagena nos continet. sed littus indicat
pisces qui capti fuerant mutari ñ possure.
Nos autẽ mali capimur: sed in bonitate
ꝑmutamur: Cogitemꝰ igitur in caꝑtione:
ne diuidam᷑ in littore. Ecce qͣm grata uo
bis ẽ hodierna sollemnitas. ita ut se non
modicũ addicat. sicui ex hoc conuentu

Expanded text:
sapientes et fatuos, liberos et servos, sapientes et fatuos, liberos et servos, divites et pauperes, fortes et infirmos vocat. Unde per Psalmistam Deo dicitur: Ad te omnis caro veniet . Quae sagena, scilicet, tunc universaliter repletur, cum in fine suo humani generis summa concluditur. Quam educunt, et secus littus sedent, quia sicut mare saeculum, ita saeculi finem significat littus maris. In quo scilicet fine boni pisces in vasis eliguntur, mali autem projiciuntur foras, quia et electus quisque in tabernacula aeterna recipitur, et interni regni luce perdita, ad exteriores tenebras reprobi pertrahuntur. Nunc enim bonos malosque communiter quasi permistos pisces fidei sagena nos continet, sed littus indicat pisces qui capti fuerint mutari non possunt; nos autem mali capimur, sed in bonitate permutamur. Cogitemus igitur in captione, ne dividamur in littore. Ecce quam grata est vobis hodierna solemnitas, ita ut se non modicum addicat, si cui ex hoc conventu
Abbreviated transcription (Latin):
calcauit. ante armatos reges et presides
ducta stetit. feriente robustior.iudicante
sublimior. Quid int̾ hȩc nos barbati &
debiles dicemus. qui ire ad regna cȩlestia
puellas ꝑ ferrũ uidemꝰ: quos ira suꝑat.
suꝑbia inflat. ambitio ꝑturbat. luxuria
inquinat: Qui si adipisci regna cȩloꝵ
ꝑ bella ꝑ secutionũ ñ possumus. hoc ip¬
sum nobis turpe sit. qđ dm̃ nolumus
saltem ꝑ pacẽ sequi. Ecce nulli nr̃m hoc
tempore dicit ds̃. pro me morere: sed
illicita tantũmodo in te desideria occi¬
de. Qui gͦ in pace subicere carnis desi¬
deria nolumus: qͣndo ꝓ deo in bello
ipsam carnẽ daremꝰ: Rursus simile
regnũ cęloꝵ sagenȩ in mare missȩ dicit᷑.
ex om̃i genere pisciũ congreganti. quȩ
impleta ad littus educitur. et in uasis
boni pisces eligunt᷑. mali autẽ ꝓicium¬
tur foras. Sc̃a eccłia sagenȩ cõparatur:
funda mergatur. Quȩ ex om̃i genere
pisciũ congregat: qͥa ad peccatoꝵ ueniã

Expanded text:
calcavit. Ante armatos reges et praesides calcavit. Ante armatos reges et praesides ducta stetit, feriente robustior, judicante sublimior. Quid inter haec nos barbati et debiles dicimus, qui ire ad regna coelestia puellas per ferrum videmus, quos ira superat, superbia inflat, ambitio perturbat, luxuria inquinat? Qui si adipisci regna coelorum per bella persecutionum non possumus, hoc ipsum nobis turpe sit, quod Deum nolumus saltem per pacem sequi. Ecce nulli nostrum hoc tempore dicit Deus: Pro me morere, sed: Illicita tantummodo in te desideria occide. Qui ergo in pace subigere carnis desideria nolumus, quando in bello pro Domino ipsam carnem daremus? 4. Rursus simile est regnum coelorum sagenae in mare missae dicitur, ex omni genere piscium congreganti, quae impleta ad littus educitur, et in vasis boni pisces eliguntur, mali autem projiciuntur foras. Sancta Ecclesia sagenae comparatur, funda mergatur. Quae ex omni genere piscium congregat, quia ad peccatorum veniam
Abbreviated transcription (Latin):
uendens enut. quia qui cȩlestis uitȩ dul¬
cedinem inqͣntum possibilitas admitut
ꝑfecte cognouerit. quȩ in terris amaue-¬
rat libenter cuncta derelinquit. In com¬
paratione eius uilescunt om̃ia. deserit
habita. congregata disꝑgit. Inardescit
in cęlestib animus. nil in terrenis libet.
deforme conspicitur quicqͥd de ter¬
renȩ reiplacebat specie. quia sola spe¬
ciose margaritȩ claritas fulget in m̃te.
Decuius dilectione recte ꝑ salomoneo
dicitur. Fortis ẽ ut mors dilectio. qͥa
uidelicet sicut mors corpus interimit:
sic ab amore rerũ corporaliũ ȩt̾nȩ uite
caritas occidit. Nam quẽ ꝑfecte absor¬
buerit: ad terrena foris desideria ue¬
lut insensibilem reddit. Neq enĩ scã
hȩc cuius hodie natalicia celebramuᷤ.
mori ꝓ deo potuisset in corpore: si pͥus
a terrenis desideriis mortua ñ fuisset
in mente. Erectus nanq in uirtutis¬
culmine animus. torm̃ta despexit. p̃mia

Expanded text:
vendens emit, quia qui coelestis vitae dulvendens emit, quia qui coelestis vitae dulcedinem, in quantum possibilitas admittit, perfecte cognoverit, ea quae in terris amaverat libenter cuncta derelinquit; in comparatione ejus vilescunt omnia, deserit habita, congregata dispergit, inardescit in coelestibus animus, nil in terrenis libet, deforme conspicitur quidquid de terrenae rei placebat specie, quia sola pretiosae margaritae claritadilectione recte per Salomonem dicitur: Valida est ut mors dilectio , quia videlicet sicut mors interimit, sic ab amore rerum corporalium aeternae vitae charitas occidit: nam quem perfecte absorbuerit, ad terrena foris desideria velut insensibilem reddit. Neque enim sancta haec, cujus hodie natalitia celebramus, mori pro Deo potuisset in corpore, si prius a terrenis desideriis mortua non fuisset in mente. Erectus namque in virtutisculmine animus tormenta despexit, praemia
Abbreviated transcription (Latin):
cit: qui hoc ab humanis laudib ñ abs¬
condit. In p̃senti ecenĩ uita qͣsi in uia
sumus: qua ad patriam ꝑgimꝰ. Mali¬
gni autem sp̃s iter nr̃m quasi quidã
latrunculi obsident. Depredari ergo
desiderat: qui thesaurũ publice por
tat in ura. Hoc autẽ dico. ñ ut ꝓrrimi
oꝑa nr̃a ñ uideant. cum scriptũ sit. ui¬
agimus. laudes exterius ñ queramus.
intentio maneat in occulto. ut & de
re querimus: semꝑ optemꝰ secretum.
Thesaurus autẽ nr̃ celeste ẽ desideri¬
um. Ager uͦ in quo thesaurus abs¬
conditur: disciplina ẽ studii cȩlestis.
Quem ꝓfecto agrũ uenditis om̃ib cõ¬
parat: qui uoluptatib caris renun¬
cians. cuncta suaterrena desideria ꝑ
disciplinȩ cęlestis custodiã calcat. ut
nil iam qđ caro blanditur libeat. nichil
qđ carnalẽ uitam trucidat sp̃s ꝑhor¬
rescat. Rursum cȩleste regnũ negociato¬
ri homini simile dicitur. qui bonas mar¬
garitas querit. sed unam preciosã in¬
uenit. quã uidelicet inuentam omnia

Expanded text:
ab humanis laudibus non abscondit. In praesenti enim vita sumus, quasi in via, qua ad patriam pergimus. Maligni autem spiritus iter nostrum, quasi quidam latrunculi, obsident. Depraedari ergo desiderat, qui thesaurum publice in via portat. Hoc autem dico, non ut proximi opera nostra non videant, cum scriptum sit: Viagimus, laudes exterius non quaeramus, intentio maneat in re quaerimus, semper optemus secretum. Thesaurus autem coeleste est desiderium, ager vero in quo thesaurus absconditur disciplina studii coelestis. Quem profecto agrum venditis omnibus comparat, qui, voluptatibus carnis renuntians, cuncta sua terrena desideria per disciplinae coelestis custodiam calcat, ut nihil jam quod caro blanditur libeat, nihil quod carnalem vitam trucidat spiritus perhorrescat. 2. Rursum coeleste regnum negotiatori homini simile dicitur, qui bonas margaritas quaerit, sed 1473 unam pretiosam invenit, quam videlicet inventam, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
thesauro suo noua & uetera.Si ꝑ nouũ
et uetus qđ dicitur utrunq testam̃tum
accipimꝰ. abrabam doctũ fuisse denega¬
mus: qͥ noui & ueteris testam̃ti et si fa¬
cta nouit. minime u̾ba nunciauit. Mo¬
ysen quoq docto patrifamilias cõpara¬
re ñ possumꝰ. qui et si testam̃tum uetuᷤ
edocuit. noui tam̃ dicta ñ ꝓtulit. Dum
gͦ ab hoc intellectu excludimur: ad ali¬
um uocam᷑. Sed in eo qđ ueritas dicit.
om̃is scriba doctus in regno cȩloꝵ simi¬
lis ẽ patrifamilias. intelligi ualet.quia

Expanded text:
uro suo nova et vetera. Si per novum et vetus quod dicitur, utrumque Testamentum accipimus, Abraham doctum fuisse denegamus, qui Novi et Veteris Testamenti etsi facta novit, minime verba nuntiavit. Moysen quoque docto patrifamilias comparare non possumus, 1475 qui etsi Testamentum Vetus edocuit, Novi tamen dicta non protulit. Dum ergo ab hoc intellectu excludimur, ad alium vocamur. Sed in eo quod Veritas dicit: Omnis scriba doctus in regno coelorum, similis est pa
Abbreviated transcription (Latin):
circo terrenis reb simile
dicitur. ut ex his quȩ am¬
mus nouit surgat ad in¬
uisibiliũ se ad minsibilia rapiat. et ꝑ
ea quȩ ufu didicit quasi confricatus
incalescat. ut ꝑ hoc qđ scit notũ dili.¬
gere. discat & incognita amare. Ecce
enĩ regnũ cȩloꝵ thesauro abscondito in
agro comparatur. quẽ qui inuenit ho¬
mo abscondit. & pre gaudio illiꝰ uadit
et uendit uniu̾sa que habet. & emit agrr̃

Expanded text:
circo terrenis rebus simile dicitur, ut ex his quae animus novit surgat ad invisibilium, se ad invisibilia rapiat, et per ea quae usu didicit, quasi confricatus, incalescat, ut per hoc quod scit notum diligere, discat et incognita amare. Ecce enim coelorum regnum thesauro abscondito in agro comparatur, quem qui invenit homo, abscondit, et prae gaudio illius vadit et vendit universa quae habet, et emi
Abbreviated transcription (Latin):
terreant. qͦs premia ñ inuitant. Audiat
de regno qđ amet. audiat de supplicio
unusqͥsq quod timeat. ut torpentem
animũ et terrȩ uehement̃ inherentẽ. si
amor ad regnũ ñ trahit. uel timor minet.
Ecce enĩ de gehennȩ expressione dicit᷑.
ibi erit fletus & stridor dentiũ. Sed qͥa
presentia gaudia sequuntur ꝑpetua
siillic flere formidatis. Nemo etenĩ po¬
test et hic gaudere cũ scło. et illic re¬
gnare cum xp̃o. Temporalis itaq lȩti¬
ciȩ fluxa restringite. carnis uolupta¬
tes edomate. quicqͥd animo ex p̃senti se¬
culo arridet. ex consideratione eterni
ignis amarescat. Quicqͥd in m̃te pue¬
riliter hilarescit. hoc disciplinȩ iuueni¬
lis censura coerceat. ut dum sponte
temporalia fugitis. et̾na gaudia sine la

Expanded text:
terreant, quos praemia non invitant. Audiat terreant, quos praemia non invitant. Audiat de regno quod amet, audiat de supplicio unusquisque quod timeat ut torpentem animum et terrae vehementer inhaerentem, si amor ad regnum non trahit, vel timor minet. Ecce enim de gehennae expressione dicitur: Ibi erit fletus et stridor dentium. Sed quia praesentia gaudia sequuntur perpetusi illic flere formidatis. Nemo etenim potest et hic gaudere cum saeculo, et illic regnare cum Domino. Temporalis itaque laetitiae fluxa restringite, carnis voluptates edomate. Quidquid animo ex praesenti saeculo arridet, ex consideratione aeterni ignis amarescat. Quidquid in mente pueriliter hilarescit, hoc disciplinae juvenilis censura coerceat, ut dum sponte temporalia fugitis, aeterna gaudia sine la
Abbreviated transcription (Latin):
fuit ad inferm claustra descendere ꝓ pec¬
catis suis supplicia ȩt̾na tolerare: cui ꝑ
mediatoris aduentũ nouũ aliquid ac¬
cessit. ut si hic recte studeat uiuere. cȩloꝵ¬
ualeat regna penetrare. & homo in tra
editus a corruptibili uita moriat᷑. in
cęlo collocandus. Et uetus itaq est. ut
ꝓ culpa humanũ genus in ȩt̾na pęna
intereat: et nouũ ut conu̾sus in regno
uiuat. Quod gͦ in conclusione locuti.¬
onis suȩ dñs subdidit: hoc est utiq
qđ premisit. Prius enĩ de regni simili¬
tudine thesaurũ inuentũ acbonam
margaritã ꝓtulit. postmodũ uͦ infern
penas de maloꝵ cõbustione enarrauit.
atq in conclusione subiungit. Ideo do¬
ctus scriba in regno cęloꝵ similis ẽ patri¬
familias ꝓferenti de thesauro suo noua
et uetera. Acsi aꝑte diceret᷑. Ille in sc̃a
eccł̃ia doctus predicator ẽ: qui et noua
scit ꝓferre de suauitate regni. & uetusta
dicere de terrore supplicii. ut uel penȩ

Expanded text:
austra descendere, pro peccatis suis supplicia aeterna tolerare. Cui per Mediatoris adventum novum aliquid accessit, ut si hic recte studeat vivere, coelorum regna valeat penetrare: et homo in terra editus, a corruptibili vita moriatur, in coelo collocandus. Et vetus itaque est, ut pro culpa humanum genus in aeterna poena intereat; et novum, ut conversus in regno vivat. Quod ergo in conclusione locutionis suae Dominus subdidit, hoc est utique quod praemisit. Prius enim de regni similitudine thesaurum inventum, ac bonam margaritam protulit, postmodum vero inferni poenas de malorum combustione narravit, atque in conclusione subjungit: Ideo omnis scriba doctus in regno coelorum, similis est patrifamilias proferenti de thesauro suo nova et vetera. Ac si aperte diceretur: Ille in sancta Ecclesia doctus praedicator est, qui et nova scit proferre de suavitate regni, et vetusta dicere de terrore supplicii, ut vel poenae