comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: sicut sapientissimus salomon dicit: omĩa in mensura & numero
& pondere disposuisti. Hunc ꝓpter uirtutem memoriȩ. breuiter inti¬
memus : quȩ supra latius uidentur effusa. Primũ meminisse nos conue¬
nit : qđ de titulorũ diuersa uarietate narratũ est. Recordari etiam
debemus. personas in textu psalmorũ aptissimȩ cõmutatas: conclusionesq
eorũ contra hereticos maxime fuisse formatas: uel quare alphabe¬
tum hebreum ponatur in psalmis: cur de partib psalmorũ unus con¬
fectus ẽẽ uideatur: quare intercalares psalmi sint posta: quare re¬
petitio uersuum reperitur in psalmis: de interpretatione nominũ he¬
brȩorũ : de his qui unifines appellantur: de quindecim psalmis gra¬
dalib: quare pęnitentium septẽ psalmi eẽ doceantur: quare lamen¬
tantium ꝓ ciuitate hierusalem cũ lacrimis uerba funduntur: quare

Expanded text:
sunt, sicut Sapientissimus dicit: Omnia in mensura, et numero, sunt, sicut Sapientissimus dicit: Omnia in mensura, et numero, et pondere disposuisti . Nunc propter virtutem memoriae breviter intimemus, quae supra latius videntur effusa. Primum meminisse nos convenit quod de titulorum diversa varietate narratum est. Recordari etiam debemus personas in textu Psalmorum aptissime commutatas, conclusionesque eorum contra haereticos maxime fuisse formatas. Vel quare alphabetum Hebraeum ponatur in psalmis. Cur de partibus psalmorum unus confectus esse videatur. Quare intercalares psalmi sint positi. Quare repetitio versuum reperitur in psalmis. De interpretatione nominum Hebraeorum. De his qui unifines appellantur. De quindecim psalmis gradalibus. Quare poenitentium septem psalmi esse doceantur. Quare lamentantium pro civitate Jerusalem cum lacrymis verba funduntur. Quare
Abbreviated transcription (Latin):
para dysus desiderabilis habetur. quod eum quatuor fluminũ lapsus
amȩnare noscuntur: quanto beatior est anima. quȩ centũ quinquaginta
psalmorũ fontib irrigatur.: Hec solũ intra hunc numerũ. diuina
uirtus operata est. multa quȩ latius patent. siue quȩ pro parte
intellecta sunt: siue quȩ adhuc funditus ignorantur diuersa miracula. Nam
& in illis centũ quinquaginta trib piscibus quos apłorũ retia de pelagi
ꝓfunditate traxerunt. scõrũ numerus cõprehensus exponitur & archa noe
in typum scȩ eccłȩ trecentis cubitis in longitudinem. quinquaginta in lati¬
tudinem. & triginta in altitudinem. legitur fabricatas unde multa orige¬
nes mẏstica ut solet expositione tractauit. Qua propter. indubitanter ap¬
paret. creatorem atq opificem rerũ cũ cęlestia cuncta terrenaq dispone¬
ret. sub mensura. & numero. & pondere. fecisse omĩa quȩcũq creata

Expanded text:
paradisus desiderabilis habetur, quod eum quatuor fluminum lapsus paradisus desiderabilis habetur, quod eum quatuor fluminum lapsus amoenare noscuntur, quanto beatior est anima, quae 150 psalmorum fontibus irrigatur? Nec solum intra hunc numerum divina virtus operata est, multa latius patent, sive quae pro parte intellecta sunt, sive quae adhuc funditus iet in illis centum quinquaginta tribus piscibus quos apostolorum retia de pelagi profunditate traxerunt , sanctorum numerus comprehensus exponitur. Et arca Noe in typum sanctae Ecclesiae trecentis cubitis in longitudine, quinquaginta in latitudine, et triginta in altitudine legitur fabricata : unde multa Origenes mystica ut solet expositione tractavit. Quapropter indubitanter apparet Creatorem atque Opificem rerum, cum coelestia cuncta terrenaque disponeret, sub mensura, et numero, et pondere fecisse omnia quaecunque creata
Abbreviated transcription (Latin):
futura iudicia ꝓpter correctiones predicat: & pro peccatorib freque¬
nter exorat. Et ne longius differã : quicquid in cęlo. in terra in mari.
uel apud inferos agitur. si cautissime legas. omnia suis locis posita
competenter agnoscis. Testis est athanasii ep̃i sermo magnificus: qui
ꝓbat. quȩcumq scȩ̃ scripturȩ ambitu continentur. Paturã quoq dei. si
fas est. duob uerbis facit sub intelligiꝰ ego. hodie  quȩ nullis libris.
nullis codicib. preualet cõprehendi. Sic & explicatũ est. quod breuiter
dicitur: & ex aliqua parte sensibile. quod tacetur. In scđo quippe psalmo
pater dicit ad filium: ego hodie genui te. in ifts siquidem uerbis du¬
obus: subtiliter significat. quod humanũ intellectũ transcendere posse
uideatur. Houũ & uetus testamentũ tanta ꝓprietate cõplectitur: ut re-¬
uera sp̃ualem bibliotecã in hoc libro intelligas esse constructã. Nam si

Expanded text:
futura judicia propter correctiones praedicat, et pro peccatoribus frequefutura judicia propter correctiones praedicat, et pro peccatoribus frequenter exorat. Et ne longius differam, quidquid in coelo, in terra, in mari, vel apud inferos agitur, si cautissime legas, omnia suis locis posita competenter agnoscis. Testis est Athanasii episcopi sermo magnificus Tom.probat, quaecunque sanctae Scripturae ambitu continentur. Naturam quoque Dei, si fas est, duobus verbis facit subintelligi: Ego hodie, quae nullis libnullis codicibus praevalet comprehendi, sicut explicatum est, quod breviter dicitur, et ex aliqua parte sensibile, quod tacetur. In secundo quippe psalmo Pater dicit ad Filium: Ego hodie genui te. In istis siquidem duobus verbis subtiliter significat, quod humanum intellectum transcendere posse videatur. Novum et Vetus Testamentum tanta proprietate complectitur, ut revera spiritalem bibliothecam, in hoc libro intelligas esse constructam. Nam, si
Abbreviated transcription (Latin):
sine dubitatione culturã: octo uero nr̃o tempori deputantur. qui re¬
surrectionem dñi die octaua pia deuotione ueneramur: scđo quoq dño
largiente prospeximus. quod centũ quinquaginta dieb superducto di¬
luuiocriminib suis terra dilta est. Sic p̃salmorũ sp̃ualis abyssus.
peccatis inquinata corda mortalium. usq ad iudicii tempus. perpetua
emundatione purificat: & fit nobis ex ipso salutare diluuium: quod
nr̃m sensum delictis sordidũ. reddit ablutum. Quid enim in ifto cęle¬
fti armario scripturarũ diuinarũ inuenire non possis: Genesim si quȩ¬
ras. hic quemadmodũ fuerit mundus fabricatus exponitur: ꝓphetam
discas. quis de incarnatione dñi tanta locutus est. Euangelium si cu¬
pias. passionem & resurrectionem xp̃i dñi innumeris locis euident̃
ostendit: a postolũ uelis. audi doctorem: audi miserantem: qui &

Expanded text:
sine dubio culturam: octo vero sine dubio culturam: octo vero surrectionem Domini die octava pia devotione veneramur. Secundo quoque, Domino largiente prospeximus, quod centum quinquaginta diebus superducto diluvio criminibus suis terra diluta est. Sic Psalmorum spiritualis abyssus peccatis inquinata corda mortalium usque ad judicii tempus perpetua emundatione purificat; et fit nobis ex ipso salutare diluvium, quod nostrum sensum delictis sordidum reddit ablutum. Quid enim in isto coelesti armario Scripturarum divinarum invenire non possis? Genesim quaeras, hic quemadmodum fuerit mundus fabricatus exponitur. Prophetam dicas, quis de incarnatione Domini tanta locutus est? Evangelium cupias, passionem et resurrectionem Christi Domini innumeris locis evidenter ostendit. Apostolum velis, audi doctorem, audi miserentem, qui et
Abbreviated transcription (Latin):
Ixplicitus est decorus. & mirabilis ordo psalmorũ: numero
quidem mrstico terminatus. sed sa̾ris uirtutib infinitus: so¬
lũmodo illi ad dimensũ cognitus. qui arenã maris. pluuia¬
rũ siitas. cretturarũ omnium naturas. dinumerabili qͣnttate
complectitur. Sed quãuis a nobis ex toto cõprehendi non possit. tamen
utiliter quęritur. quia perscrutatus. semper copiosior inuenitur.
Quanta enim adhuc hinc noua dicenda sunt: quantorũ fidelium in-¬
genia usq ad finem scłi curiosa sedulitate laborabunt: sed tamen ifta
ueritas tunc plenissime dinoscenda est: quando ipse dñs contempla¬
tionem suam prȩstare dignabitur. Hic autem ordo
psalmorũ : quantũ humanũ ingenium uestigare preualuit du plici¬
mysterio noscitur esse decursus. Primũ. sicut auctoritate patrũ dictũ
est. noui & ueteris teftamenti sacramenta complectitur. septem
quippe decadȩ referuntur ad sabbatũ. quod ad primã illam pertinet

Expanded text:
xplicitus est decorus et mirabilis ordo Psalmorum, numero quidem mystico terminatus, sed sacris virtutibus infinitus; solummodo illi ad dimensum cognitus, qui arenam maris, pluviarum guttas, creaturarum omnium naturas dinumerabili quantitate complectitur. Sed quamvis a nobis ex toto comprehendi non possit, tamen utiliter quaeritur, quia perscrutatus semper copiosior invenitur. Quanta enim adhuc hinc nova dicenda sunt, quantorum fidelium ingenia usque ad finem saeculi curiosa sedulitate laborabunt. Sed tamen ista veritas tunc plenissime dignoscenda est, quando ipse Dominus contemplationem suam praestare dignabitur. Hic autem totus ordo Psalmorum, quantum humanum ingenium vestigare prmysterio noscitur esse decursus. Primum, sicut auctoritate Patrum dictum est, Novi et Veteris Testamenti sacramenta complectitur. Septem quippe decades referuntur ad Sabbatum, quod ad primam illam pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
iusti ut palma floreant. Dix̃ ȩtiã qua uicissitudine gaudeant: qui
hic crebris afflictionib ingrauant᷑. Ip̃sa. ẽ. dies sabbati quã titulus prȩ clix̃.
inqua iusti sub exultatione laudes dño cȩlebrabunt: & lib̾ati amundi
istius ꝑ secutionib. feriata securitate gaudebunt. Ne clisꝑemꝰ bona pro¬
misit : ne peccemꝰ grauit̃ cõminata .ẽ. Satotũ ꝓnob̾ agit᷑: qͦd nos ammonei¬

Expanded text:
usti ut palma floreant. Dixit etiam qua vicissitudine gaudeant qui hic crebris afflictionibus ingravantur. Ipsa est dies sabbati quam titulus praedixit, in qua justi sub exsultatione laudes Domini celebrabunt, et liberati a mundi hujus persecutionibus feriata securitate gaudebunt. Ne desperemus, bona promisit; ne peccemus, graviter comminata est. Sic totum pro nobis agitur, quod nos admoner
Abbreviated transcription (Latin):
mortuorũ placeant sc̃i qui sunt iudicis ore laudati: cũ & in genesi legatur placu¬
it enohe coram deo & transtulit illũ deus: iob quoq dñi uoce laudatus est. & in
euanglio de nathanahel ipse dñs dicit. ecce uere israhelita in quo dolus non eft:
sed hic placebo dixit. iam securus. iam qui displicere non possimt nec quicquã
dubium sustinebo: quando sicut apłs dicit mors absorta fuerit in uictoriã
& corruptibile hoc induerit incorruptionem & mortale hoc induerit immor¬
talitatem. Iunc enĩ iusti ita placebunt dño: ut ulterius de peccatorũ aduer¬
sitate nichil metuant. In regione uiuorũ dixit. in congregatione scõrũ: ubi om̃is
uiuens reuera colligitur. & amorientium sorte separatur: sicut & in euangelio

Expanded text:
mortuorum placeant sancti, qui sunt Judicis ore laudati; cum et in Genesi legatur: Placumortuorum placeant sancti, qui sunt Judicis ore laudati; cum et in Genesi legatur: Placuit Enoch coram Deo, et transtulit illum Deus . Job quoque Domini voce laudatus est . Et in Evangelio de Nathanaele ipse Dominus dicit: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est . Sed hic, placebo, dixit, jam securus, jam qui displicere non possim, nec quidquam dubium sustinebo, quando, sicut Apostolus dicit, Mors absorpta fuerit in victoriam, et corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem ; tunc enim justi ita placebunt Domino, ut ulterius de peccatorum adversitate nihil metuant. In regione vivorum, dixit, in congregatione sanctorum, ubi omnis vivens revera colligitur, et a morientium sorte separatur, sicut in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
sant utiq lacrimȩ scõrũ : quando  mors animȩ non ꝓbatur ẽẽ suspecta. Non enim
in securitate plangitur: sed isto in agone: ubi calamitas uentura metiutur. Addi¬
dit: pedes meos alapsu. Cũ dicit a lapsu: ostendit lubricũ & pronũ esse pecca-¬
tũ. Sed bene illic non formidatur ruina: ubi iam est ȩterna ꝓsperitas. Nam
in isto scło constituti sicut iam dictũ est & mortem animȩ iusti timent. & as¬
siduȩ lacrimas fundunt: & pedes suos alapsu non credunt ullatenus alienos.
Hic enim colluctatio est. & ideo cuncta sub metu sunt. Unde intelligimus. his trib
periculis subiacere genus humanũ: quod in istius adhuc uitȩ colluctatione uer¬
satur llam uide quid sequit᷑. Placebo dño: in regione uiuorum. Perscrutandum
est quare dixerit de futuro placebo in regione uiuorũ: quasi non & hic in regione

Expanded text:
sant utique lacrymae sanctorum, quando jam mors animae non probatur esse suspecta; non enim sant utique lacrymae sanctorum, quando jam mors animae non probatur esse suspecta; non enim in securitate plangitur, sed in isto agone ubi calamitas ventura metuitur. Addidit, pedes meos a lapsu. Cum dicit, a lapsu, ostendit lubricum et pronum esse peccatum. Sed bene illic non formidatur ruina, ubi jam est aeterna prosperitas. Nam in isto saeculo constituti sicut dictum est et mortem animae justi timent, et assidue lacrymas fundunt, et pedes suos a lapsu non credunt ullatenus alienos. Hic enim colluctatio est, et ideo cuncta sub metu sunt; unde intelligimus his tribus periculis subjacere genus humanum, quod adhuc in istius vitae colluctatione versatur. Nam videest quare dixerit de futuro, Placebo Domino in regione vivorum, quasi non et hic in regione
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorũ. Suã ergo requiem dicit. quȩ illi data est per grãm: non meritorum
compensatione possessa. Deniq sic sequitur Quia dñs bene fecit michi. Quia
eripuit animã meã de morte: oculos meos alacrimis: pedes meos a lapsu. Decla¬
rantur causȩ. quare superius dixerit. quia dñs bene fecit michi: sed hȩc in¬
telligamus prescientiȩ uirtute ꝓphȩtam dicere de futuro. q̃m adhuc in isto
scło uiuentib conuenire non possunt. Ait enimꝰ Fripuit animã meam de
morte. Animȩ quippe iustorũ cum de isto scło transeunt: ab illa liberantur¬
morte de qua in euangelio dictũ est: sine mortuos. sepeliant mortuos suos.
Et cũ dicit eripuitbeneficium diuinȩ uirtutis ostendit: quia nisi ꝑ eius pote¬
ntiam non ualuisset amorte perpetua liberari. Seqͥt᷑. Oculos meos a lacrimis. Ces¬

Expanded text:
peccatorum. Suam vero requiem dicit conscientiae, quae illi data est per gratiam, non meritorum peccatorum. Suam vero requiem dicit conscientiae, quae illi data est per gratiam, non meritorum compensatione possessa. Ideo addit, quia Dominus benefecit tibi. H eripuit animam meam de morte, oculos meos a lacrymis, pedes meos a lapsu. Declarantur causae quare superius dixerit: Quia Dominus benefecit tibi. Sed haec intelligamus praescientiae virtute prophetam dicere de futuro: quoniam adhuc in isto saeculo viventibus convenire non possunt. Ait enim: Eripuit animam meam de morte. Animae quippe justorum, cum de isto saeculo transeunt, ab illa morte liberantur, de qua in Evangelio dictum est: Sine mortuos sepeliant mortuos suos . Et cum dicit, eripuit, beneficium divinae virtutis ostendit, quia nisi per ejus potentiam non valuisset a morte perpetua liberari. Sequitur, oculos meos a lacrymis. Ces
Abbreviated transcription (Latin):
qd in euangelio legitur quãuis de multis gentib sit aggregatius. unũ gregem cñi
& unũ illi eẽ pastorem. Pariuili sunt. qui sibi certissimȩ uidentur erigui sea sola
dii largiate : randescunt. Et uide quale uerbũ est positũ. Custodiens dirt:
tanquã pastor eximius: qui gregem suum a rapacis lupi incursione defencit.
Sed inspice qđ ordinem congrinum seruans prius humiliatũ. postea se dicit esẽ
fecit michi. Cantet hoc anima cũ ꝓpħa quȩ peregrinatur a dño: cantet hoc
ouis illa quę errauerat. & custodis reuecta humeris. ad caulas meruit redue
pastoris: cantet hoc filius ille qui mortuus fuerat & reuirit. peruerat &.
inuentus. est: cantet hoc popłs deuotus qui precioso sanguine redemptus ad de¬
sideratã requiem peruenire dñi largitate ꝓmeruit. Qua ꝓpt̃. animã suã hortatur
ꝓpħa ut conuertatur ad dñm: unde illi & tranquilla requies uenit & abolitio

Expanded text:
quod in Evangelio legitur; quamvis de multis gentibus sit aggregatus, unum gregem Domini, quod in Evangelio legitur; quamvis de multis gentibus sit aggregatus, unum gregem Domini, et unum illi esse pastorem. Parvuli sunt qui sibi certissime videntur exigui; sed sola Domini largitate grandescunt. Et vide quale verbum est positum: custodiens, dixit, tanquam pastor eximius, qui gregem suum a rapaci lupi incursione defendit. Sed inspice quod ordinem congruum servans, prius humiliatum, postea se dicit esse ed., mihi . Cantet hoc anima cum propheta, quae peregrinatur a Domino. Cantet hoc ovis illa quae erraverat, et Custodis revecta humeris, ad caulas meruit redire Pastoris. Cantet hoc filius ille qui mortuus fuerat et revixit, perierat et inventus est. Cantet hoc populus devotus qui, pretioso sanguine redemptus, ad desideratam requiem pervenire Domini largitate promeruit. Quapropter animam suam hortatur propheta ut convertat
Abbreviated transcription (Latin):
serutemur. Latent enĩ altius. & plerũq scłi delectatione uelatȩ sopiuntur.
Quas nisi diuino adutorio quȩramus intrinsecus: uocem istã salitarene¬
ructuont non possumus. Nam cũ dicit libera animã mcã conficetur eam sine
lios faceret anxia uoluntate pendere. Msericors. quia illi inclinauit aurem
suam: iuftus qm̃ corripuit peccatorem ad ueniã requirendam. Miserebitur eu
recipit filium quem flagellat. Inde cognosce hȩc tria posita ad fragilitatr
humani generis inftruendam : quȩ scłi delectationib inhiando. asperos putat
sum & liberauit me. In magnã significantiam. prȩ posterauit orcdinem quem superaᷤ
dixit. Aiberari enĩ primo peait animã suã. & postea dñm misericor dem ⁊ nerait¬
c̾e psessus est nunc autem uniuersalit̃ pariulorũ dicit esse custocem e posaeã¬
se humiliatũ & liberatũ esse ꝓclamat: ut per hunc ordinem ieru ostenderet

Expanded text:
scrutemur; latent enim altius, et plerumque saeculi delectatione velata sopiuntur, scrutemur; latent enim altius, et plerumque saeculi delectatione velata sopiuntur, quae nisi divino adjutorio quaeramus, intrinsecus vocem istam salutarem eructare non possumus. Nam cum dicit, libera animam meam, confitetur eam sine lios faceret anxia voluntate pendere. Misericors, quia illi inclinavit aurem suam; justus, quoniam corripuit peccatorem ad veniam requirendam. Miserebitur, cum recipit filium quem flagellat. Unde cognosce haec tria posita ad fragilitatem humani generis instruendam, quae saeculi delectationibus inhiando, asperos putat us; humiliatus sum, et liberavit me. In magnam significationem praeposteravit ordinem, quem superius dixit. Liberari enim primo petiit animam suam, et postea misericordem Domie professus est: nunc autem universaliter parvulorum se dicit esse custodem, et postea humiliatum et liberatum esse proclamat, ut per hunc ordinem rerum ostenderet
Abbreviated transcription (Latin):
uerba parturiant Superius ubi captus est. a dolorib inuentũ sedicitihiruba hec¬
medium reperit. inuenisse se ipsos dolores asseruit Ille enĩ causas calamitatis suȩ
cornoscit: qui sẽ afflictũ ut conuertatur intelligit. Nã & medicus tunc queritur.
quando uiscera humana. morb aliquis grauare sentitur. Seqͥtinr & nomen eñi in¬
uocaui: quo prestante. & dolor & tribulatio celerit᷑ uinceretur. O dñe libera¬
nib suis ꝓpha : uenit ad seđm menbrũ : ubi exclamat ad dñm ut anima eius
a peccatorũ ꝓfunditate liberaret᷑: sicut dicit apłs: quis me liberabit de corpo¬
se mortis huiꝰs gratia dei per iħm xp̃m dñm nr̃m. Quȩ figura dicit̾ ꝓsponesis.¬
latine exclamatio : quotiens int̾ alia quȩ loquimur. ad dm̃ subito uerba conuer¬
timus. Qua ꝓptꝰ tribulationes nr̃as & dolores cdiligentissimȩ fuiio inuine renuer¬

Expanded text:
verba parturiant; superius ubi captus est, a doloribus 390 inventum se dicit: hic ubi reverba parturiant; superius ubi captus est, a doloribus 390 inventum se dicit: hic ubi remedium reperit, invenisse seipsos dolores asseruit. Ille enim causas calamitatis suae cognoscit, qui se afflictum, ut convertatur, intelligit. Nam et medicus tunc quaeritur, quando viscera humana morbus aliquis gravare sentitur. Sequitur, et nomen Domini invocavi, quo praestante et dolor et tribulatio celeriter vincerentur. Veonibus suis, propheta venit ad secundum membrum, ubi exclamat ad Dominum, ut anima ejus a peccatorum profunditate liberetur, sicut dicit Apostolus: Quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Jesum o verba convertimus. Quapropter tribulationes nostras et dolores diligentissime divino munere per
Abbreviated transcription (Latin):
quia dolorib & periculis ꝓbabatur affectus: merito: quando ista perducunt.
ad głams illa precipitant ad ruinam. Et inspice. uerba simplicia magnis sensib
et farta. Circundatũ se dicit dolorib. Et ne putares mediocrib : addidit.
mortis. Adiecit etiam inferni pericula: quȩ constat tormentis omib esse grauio¬
ra Sequitur quoq inuenerunt me : quasi inopinatũ. quasi securũ: quasi a dñi
defensione sepositũ: ut facile potuerit capi quem a tanto contigerat munimine
segretari. T ribulationem & dolorem inueni: & nomen dñi inuocaui. Audis
tribulationem & dolorem: & fortassis offenderis: sed quas diuitias gerat
u insecus thesauris iste coenosce. hȩ sunt tribulationes. quȩ ad dũm exclamare fe¬
cerunt : li dolores. qui medicinaliter corda punrerunt: ut ad uerunt medicu cla¬
mo et egotus unde uenire indubitatũ constat auxilium. Et infpice: quid multa he

Expanded text:
quia doloribus et periculis probabatur affectus; merito, quando ista perducunt quia doloribus et periculis probabatur affectus; merito, quando ista perducunt ad gloriam, illa praecipitant ad ruinam. Et inspice verba simplicia magnis sensibus esse farcita. Circumdatum se dicit doloribus; et ne putares mediocres, addidit, mortis. Adjecit etiam, inferni pericula, quae constat tormentis omnibus esse graviora. Sequitur quoque, invenerunt me, quasi inopinatum, quasi securum, quasi a Domini defensione sepositum; ut facile potuerit capi, quem a tanto contigerit munimine segregari. Vers. 4. Tribulationem et dolorem inveni, et nomen Domini invocavi. Audis tribulationem et dolorem, et fortassis offenderis; sed quas divitias gerat ntrinsecus thesaurus iste, cognosce. Hae sunt tribulationes quae ad Dominum exclamare fecerunt, hi dolores qui medicinaliter corda punxerunt, ut ad verum medicum clamaret aegrotus, unde venire indubitatum constat auxilium. Et inspice quid mutata haec
Abbreviated transcription (Latin):
inclinare dicitur ds̃: quia ut nos dignetur audire. nulla ad ipsum huma¬
na merita uidentur attingere. Quod factũ in aduentu dñi. ueritatis ipsius
tradit auctoritas : quando mundi scelerib miseratus. medicinã beatȩ incar-¬
nationis attribuit. Et qm̃ eius circa se uberrimã cȩperat sentire pietatem: in
dieb suis cũ multis tribulationib urgeretur. sicut inferius dicit. iuocasse se
dñm ꝓfitetur. Nr̃os enĩ illos dies dicimus. ubi ꝓpria iniquitate peccamus: &
anxios dolores prauis cogitationib sustinemus. Mirabilis sententia: beata ui¬
cissitudo : & fidelem semꝑ beneficia querere: & clementem dñm continua be-
inuenerunt me. Causas adhuc reddit aptissimas. cur uir sc̃s dilexerit do-¬
minũ. mon illas. in quib se amari putat humanitas: si inflatis honoribus
euehat: si diuitiarũ mole grandescat: sed ideo se dicit diuina gr̃a uisitatũ.

Expanded text:
inclinare dicitur Deus, quia ut nos dignetur audire, nulla ad ipsum humainclinare dicitur Deus, quia ut nos dignetur audire, nulla ad ipsum humana merita videntur attingere. Quod factum in adventu Domini veritatis ipsius tradit auctoritas, quando mundi sceleribus miseratus, medicinam beatae incarnationis attribuit. Et quoniam ejus circa se uberrimam coeperat sentire pietatem, in diebus suis cum multis tribulationibus angeretur sicut inferius dicit invocasse se Dominum profitetur. Nostros enim illos dies dicimus, ubi propria iniquitate peccamus, et anxios dolores pravis cogitationibus sustinemus. Mirabilis sententia, beata vicissitudo, et fidelem semper beneficia quaerere, et clementem Dominum continua benila inferni invenerunt me. Causas adhuc reddit aptissimas, cur vir sanctus dilexerit Dominum, non illas in quibus se amari putat humanitas, si inflatis honoribus evehatur, si divitiarum mole grandescat; sed ideo se dicit divina gratia visitatum,
Abbreviated transcription (Latin):
persecutio. an fames. an nuditas : & cętera. Hun ergo modũ. ꝓpħa subter exponit:
q̃m in tribulationib & angustuis suis dilexit: quando illi tribulationes & dolores
preftiterint. ut dñm inuocare mereretur. Qua ꝓpt̾: dauid non in regni ampli¬
tudine lȩtus exultat: non de mundi felicitate gratulatur quã nouerat transi¬
turam: secđ gaudet. orationem suam in angustus a clementissimo dño fuisse suscep¬
tam: quod ꝓdesse sibi per petuo sentiebat. Et uide quo compendio & causam po¬
suit: & rationem causȩ. momentanea cȩleritate subiunxit. Quod scema dicitur
epitro chasmos. idest dicti rotatio: quȩ breuit̾ & succinctȩ. ea quȩ sunt dicenda per
stringit. Quia inelinauit aurem suã michi: & in dieb meis inuocabo eum. Nu¬
ris sicut iam supra dictũ est: appellata est ab auditu. Quã merito ad nos

Expanded text:
fames? an nuditas ? etc. Hunc ergo modum propheta subter exponit: fames? an nuditas ? etc. Hunc ergo modum propheta subter exponit: quoniam in tribulationibus et angustiis suis dilexit, quando illi tribulationes et dolores praestiterint, ut Dominum invocare mereretur. Quapropter David non in regni amplitudine laetus exsultat, non de mundi felicitate gratulatur, quam noverat transituram; sed gaudet orationem suam in angustiis a clementissimo Domino fuisse susceptam, quod prodesse sibi perpetue sentiebat. Et vide quo compendio et causam posuit, et rationem causae momentanea celeritate subjunxit. Quod schema dicitur epitrocasmos, id est dicti rotatio, quae breviter et succincte ea quae sunt dicenda a inclinavit aurem suam mihi; et in diebus meis invocabo eum. Auris, sicut jam dictum est, appellata est ab auditu, quam merito ad nos
Abbreviated transcription (Latin):
beritus :upsia de ꝓfunda fouea peccatorũ & iam in illa petra miscdiȩ con¬
statatus: primo menbro grãs agit q̃m se exauditũ esse cognoscit & contra omia
pericula mortis efficatit̃ se dñm inuocasse testatur: scđo iterũ clamat ad dñm ut
liberatus perueniat ad illam requiem sempiteruã: quã fidelib ꝓmittit dñi mu¬
nere concedendam.
.itxi. am exauoiuit dnĩs uoctal orationis aitas. Amorem dñi ho-¬
ninib duob ꝓuenire constat articulis. Est unus. quando pro collatis
beneficiis & ab infidelib diligitur. atq laudatur. ⁊ sicut in alio psalmo
de peccatore legitur. confitebitur tibi cũ bene feceris ei: alter est cer¬
tissimus atq perfectus. cũ deuoti animus nulla accidentium malorũ aduersita¬
te deicitur. sed in miseriis suis spe futurorũ in caritate dñi semꝑ accenditur:
sicut dicit apłs: quis nos separabit a caritate xp̃i. tribulatio. an angustia. an

Expanded text:
beratus propheta de profunda fovea peccatorum, etiam in illa petra misericordiae constitutus, primo membro gratias agit: quoniam se exauditum esse cognoscit, et contra omnia pericula mortis efficaciter se Dominum invocasse testatur. Secundo iterum clamat ad Dominum, ut liberatus perveniat ad illam requiem sempiternam, quam fidelibus promittit Domini munere concedendam.iam exaudivit Dominus vocem orationis meae. Amorem Domini hominibus duobus provenire constat articulis. Est unus quando pro collatis beneficiis et ab infidelibus diligitur atque laudatur, sicut in alio psalmo de peccatore legitur: Confitebitur tibi, cum benefeceris ei . Alter est certissimus atque perfectus, cum devoti animus nulla accidentium malorum adversitate dejicitur: sed in miseriis suis spe futurorum, in charitate Domini semper accenditur, sicut dicit Apostolus: Quis nos separabit a charitate Christi? tribu
Abbreviated transcription (Latin):
uai iam multi psalmorũ precesserint. & alii quoq secuturi sint qui alle¬
luia prenotant᷑: non in cassũ. tot psalmi. tali capite uident᷑ ornari. Nam
sicut in melodia hoc cõpositũ nom̃ diuersos thonos recipit: ita & multipli¬
ces causas aduim suȩ p̃dicationis assumit. Non enĩ uno modo dicit᷑ laudate dñm:
sed sicut ex diuersis actib laus ifta colligit᷑. ita & alseluia uariis negotus &
cõpetentib narrationib applicat᷑. Est enĩ intentio psalmi ifaiꝰ: ut ab micio hebrai¬
nunciare&ser quas similitudines erũ: & hodie unũquemq liberari apꝓbat xp̃i-¬
anum. DI UI SIO

Expanded text:
Cum jam multi psalmorum praecesserint, et alii quoque secuturi sint qui Alleluia praenotantur, non incassum tot psalmi tali capite videntur ornari. Nam sicut in melodia hoc compositum nomen diversos tonos recipit, ita et multiplices causas ad vim suae praedicationis assumit. Non enim uno modo dicitur: Laudate Dominum; sed, sicut ex diversis actibus laus ista colligitur, ita et Alleluia variis negotiis et competentibus narrationibus applicatur. Est enim intentio psalmi istius, ut ab initio Hebraiestitam nuntiaret, per quas similitudines rerum, et hodie unumquemque liberari approbat Chrianum. Divisio
Abbreviated transcription (Latin):
uam bene sibi copulant᷑: quȩ ad salutẽ operandã generis humani ab uno fonte
descendunt. Quis enim non muiret᷑ in superiorib diuersisq psalmis dictũ. quod
hic in tantã conuenientiã ꝓbatur ẽẽ ꝑductume Sic & ipse dauid in paralipome¬
non psalmorũ partib adunatis. hoc est centesimi quarti. & nonagesimi quin¬
ti. & centesimi quinti. sp̃u sc̃o repletus ante archam fȩderis. laudes dñi magnis exultationibus
ꝑson uit: ut tanquã ex diuersis aromatib suaue incensũ fieret: qđ ad conspectũ dñi feliet̃
ꝑueniret. Sine difficultate quippe coniungit᷑: qđ sibi nullatenꝰ repugnare monstrat᷑. Qua ꝓpter.
& hunc psalmũ ex aliis ideo credamꝰ eẽ formatũ: ut anima esuriens. saporũ diuersitatib
pasta recreet᷑. Vnde & hodiẽq de partib psalmorũ aliquid cantorib cõpaginare: arbi¬
tor eẽ ꝑmissũ. Nã & hoc huic loco conuenire diiudico: qđ operatio dñica ex duob popłis
unã facit eccłam.

Expanded text:
uam bene sibi copulantur quae ad salutem operandam generis humani ab uno fonte descendunt! Quis enim non miretur in superioribus diversisque psalmis dictum, quod hic in tantam convenientiam probatur esse perductum? Sic et ipse David in Paralipomenon , psalmorum partibus adunatis, hoc est, centesimi quarti, et nonagesimi quinti, et centesimi quinti, Spiritu sancto repletus, ante arcam foederis laudes Domini magnis exsultationibus personavit; ut tanquam ex diversis aromatibus suave incensum fieret, quod ad conspectum Domini feliciter perveniret. Sine difficultate quippe conjungitur, quod sibi nullatenus repugnare monstratur. Quapropter et hunc psalmum ex aliis ideo credamus esse formatum, ut anima esuriens saporum diversitatibus pasta recreetur. Unde et hodieque de partibus psalmorum aliquid cantoribus compaginare arbitror esse permissum. Nam et hoc huic loco convenire dijudico, quod operatio dominica ex duobus populis unam fecit Ecclesiam.
Abbreviated transcription (Latin):
telis sinomibegentib iu clicitur exurge nisi illi qui prerudebatur
occidi : Iudica terrã eidẽ ipsi dicitur: de quo scriptũ. ẽ. Cum aut̃ uene¬
rit filius hominis inmaiestate sua. & om̃s angłi cũ eo: tunc sedebit

Expanded text:
tabis in omnibus gentibus. Cui dicitur, Exsurge, nisi illi qui praevidebatur tabis in omnibus gentibus. Cui dicitur, Exsurge, nisi illi qui praevidebatur occidi? Judica terram, eidem ipsi dicitur de quo scriptum est: Cum autem venerit Filius hominis in majestate sua, et omnes angeli cum eo, tunc s
Abbreviated transcription (Latin):
spetiẽ definitionis. quã grece cat a analogiã. latine iuxta ra¬
tionẽ dicunt: homines dicuntur clii & filuꝰ dei. Quȩ tune ex¬
oritur. quando maioris rei nomine. res definitur inferior
hoc etiam argumentũ comparationis refert᷑ amino¬
re almaus. Minores sunt enim homines quam
dii. U os autem sicut. homines moriemini:
& sicut unus deprincipib cadetis. Suꝑiorẽ uersũ dixit ad iustos.
nunc uerba deflectit aclimpios. Increpat enim incredulos: qui mori
potius ꝑ superbiã : quã ꝑ obaedientiã : maluer̃. Dicenlo enĩ sic̃ homines
significat utiq peccatores. qui nullo prȩcio sunt redempti. nec deobno-¬
xiis facti sunt liberi. Adiecit. & sicut unus de principib cadetis.
Unũ de principib significat cdiabolũ: qui lecelo proiectus corr uer e&
penai sud ꝑuersitatis inuenit. Exurge ds iudia ateciã erpcadbered

Expanded text:
speciem definitionis, quam Graeci κατ' ἀναλογίαν, Latini juxta raspeciem definitionis, quam Graeci κατ' ἀναλογίαν, Latini juxta rationem dicunt, homines dicuntur dii et filii Dei; quae tunc exoritur, quando majoris rei nomine res definitur inferior. Hoc etiam argumentum comparationis refertur a minore ad majus. Minores sunt enim homines quam dii. Vers. 7. Vos autem sicut homines moriemini, et sic ut unus de principibus cadetis. Superiorem versum dixit ad justos, nunc verba deflectit ad impios. Increpat enim incredulos, qui mori potius per superbiam quam per obedientiam vivere maluerunt. Dicendo enim: Sicut homines, significat utique peccatores, qui nullo pretio sunt redempti, nec de obnoxiis facti sunt liberi. Adjecit, et sicut unus de principibus cadetis. Unus de principibus significat diabolum, qui de coelo projectus corruit, et poenam suae perversitatis inven
Abbreviated transcription (Latin):
spũalit̃ accipi: quia illo tempore multi peccatores. id. ẽ. t̾reni
homines uso tanto miraculo crecliclerunt: łex quib centurio
exclamauit dicens. uere filius di erat iste. Ego dixi dii estis:¬
& filii excelsi om̃s. Uenit al terciã patem: ad apłos & iustos
reliquos uerba conuertens. Hoc enĩ honorabile nomen solis
ficlelib cdatur: dequib suꝑius lixit. ds̃ stetit insynagoga
cleorũ. Promissiones ergo tales acceperant: ut simandata cdni
custodirent filii uocarent᷑ excelsi ꝑ gr̃am utiq non naturã
Solum enĩ uerbũ.ẽ. quol substantialiter & proprie dicitur
filius: sicut. ẽ. illud. dñs dixit ad me filius ms es. Om̃s aut̃
filũ eius uocant᷑. qui scĩs iussionib ad quiescunt: sicut in euã¬
głio legitur. quot quot autẽ receperunt eum. didit eis po¬
testatem filios clĩ fieri Intende uero quod ꝑterciã decimam

Expanded text:
spiritualiter accipi: quia illo tempore multi peccatores, id est terreni spiritualiter accipi: quia illo tempore multi peccatores, id est terreni homines viso tanto miraculo crediderunt, ex quibus Centurio exclamavit dicens: Vere Filius Dei erat iste Ibideet filii Excelsi omnes. Venit ad tertiam partem, ad apostolos et justos reliquos verba convertens. Hoc enim honorabile nomen solis fidelibus datur, de quibus superius dixit: Deus stetit in synagoga deorum. Promissiones ergo tales acceperant, ut si mandata Domini custodirent, filii vocarentur Excelsi, per gratiam utique, non per naturam. Solum enim Verbum est, quod substantialiter et proprFilius meus es tu . Omnes autem filii ejus vocantur, qui sanctis jussionibus acquiescunt; sicut in Evangelio legitur: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Intende vero quod per decimam tertiam
Abbreviated transcription (Latin):
tis errori. Pauꝑem uero & ęgenum de dño saluatore dici posse
frequenter expositum .ẽ: quia cum humanitatẽ suscepit. simul &
indigentiã nr̃ę pauꝑtatis assumpsit: sicut & alibi dicit. Pauper
& dolens ego sum. Nescierunt neq intellexerunt. intenebris am-¬
bul ant: mouebunt᷑ omĩa fundam̃ta terrę. Uera conclusio bre-¬
iusq sententia: non illos intellexisse auctorẽ luminis qui intenebris
ambulant : de quib dicit apłs. sienim cognoussent. nunqua dñm
gloriȩ crucifixissent. Sequitur. Mouebunt᷑ omĩa funcdam̃ta t̾re.
Ut ueraciter de quo dicta sint. suꝑiora possis aduertere. signũ
dicit quod incrucifixione dñi constat euenisse: sicut euangłũ
doctrina testatur. terra mota. ẽ petrȩscissȩ sunt. & reliqua.
Hoc enim suncausas alias transferatur sicut ꝑfidi iudei uo¬
lunt : nullatenꝰ poterit conuentre. Terra uero mota potest &

Expanded text:
sus erroris est. Pauperem vero et egenum de Domino Salvatore dici posse sus erroris est. Pauperem vero et egenum de Domino Salvatore dici posse frequenter expositum est: quia cum humanitatem suscepit, simul et indigentiam nostrae paupertatis assumpsit, sicut et alibi dicitur: Pauper et dolens ego sum . Verbulant: movebuntur omnia fundamenta terrae. Vera conclusio, brevisque sententia: non illos intellexisse auctorem luminis, qui in tenebris ambulabant; 282 de quibus dicit Apostolus: Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Sequitur, movebuntur omnia fundamenta terrae, ut veraciter de quo dicta sint superiora possis advertere. Signum dicit quod in crucifixione Domini constat evenisse; sicut Evangelii doctrina testatur: Terra mota est, petrae scissae sunt , et reliqua. Hoc enim si in causas alias tranferatur, sicut perfidi Judaei volunt, nullatenus poterit convenire. Terra vero mota potest et
Abbreviated transcription (Latin):
debuissent intelligere quẽ uidebant: & aduertere humilem
propter se factũ. cui cęlorũ potestates & dominationes
cleseruiunt. & pupillum fuisse qui rector est omiuegenũ. qui
dominando nescit expencli : pauꝑẽ. cuiꝰ sunt omĩa quȩ incȩlo
& in terra creata sunt. Ipsum ergo cõmon& iustificari: quẽ
iudeorũ proteriua desiderabat extingui. Pulchre autem
dictum . ẽ. pupillo: cui pater carnalis humana solacia non pre-¬
bebat. Nam sicut ante mundi constitutionẽ uerbũ sine matre
titit sine patre terreno. Eripite paupertm & egenum
demanu peccatoris liberate. Ad illos hec uerba fieri sentiuntur.
qui manus suas quidẽ innece diũ minime miscuerunt. sed contra
sceleratos prȩsumptionis obuiã ire noluerunt: ut & illos aꝑnitie
inuiste traditum eriꝑe: qui erant in iquo facinore peccaturi.
Nam cum possis obuiare peruersis: sidesinas aduersari consen¬

Expanded text:
debuissent intelligere quem videbant, et adverterent humilem debuissent intelligere quem videbant, et adverterent humilem propter se factum, cui coelorum potestates dominationesque deserviunt; pupillum fuisse, qui rector est omnium; egenum, qui donando nescit expendi; pauperem, cujus sunt omnia quae in coelo et in terra creata sunt. Ipsum ergo commonet justificari, quem Judaeorum protervia desiderabat exstingui. Pulchre autem dictum est, pupillo, cui pater carnalis humana solatia non praebebat. Nam sicut ante mundi constitutionem Verbum sine matre s exstitit sine patre terreno. Vers. 4. Eripite pauperem, et egenum de manu peccatoris liberate. Ad illos haec verba fieri sentiuntur, qui manus suas quidem in nece Domini minime miscuerunt, sed contra sceleratas praesumptiones obviam ire noluerunt, ut et illum a pernicie injuste traditum eripere, qui erant iniquo facinore peccaturi. Nam cum possis obviare perversis, si desinas adversari, consen
Abbreviated transcription (Latin):
atq iustos. qui maiestatis eius monita. ficlemq secuti sunt. Dis¬
cernere enim ad prȩscientiã ꝑtin& intellectũq diuinũ : quinos
de massa peccati eripit. & ad cȩlorũ regna ꝑ ducit. Unde ȩtiam
consuetudinẽ longi temporis accusauit. Susceptȩ̨ si quidẽ legi
cdurissime restiterunt: directis ꝓpħis mortes pessimas intule.¬
runt: uenientẽ dĩ filiũ crucifigere potius quã honorare
maluer̃: ut merito sit lictũ quousq. cũ ętiã & ipsũ creatorẽ
quantũ ad uoluntatẽ eorũ actin&. interficere decreuissent.
Pacies autẽ sumitis peccantiũ dictũ .ẽ. ꝓpt̃ eos qui se in illa
seditione crucifixionis discernere noluerunt: sed cũ furentib
furuerunt : cũ insanientib clamauerunt: faciemq illã pec-¬
cantium tetris uultib inluer̃. Nam si facie fuissent diuisi:
nit ael sccłam partem: in qua cõmon& enicius iudeos ut

Expanded text:
atque justos, qui majestatis ejus monita fidemque secuti sunt. Disatque justos, qui majestatis ejus monita fidemque secuti sunt. Discernere enim ad praescientiam pertinet intellectumque divinum, qui nos de massa peccati eripit, et ad coelorum regna perducit. Unde etiam Aconsuetudinem longi temporis accusavit. Susceptae siquidem legi durissime restiterunt; directis prophetis mortes pessimas intulerunt; venientem Dei Filium crucifigere quam honorare maluerunt; ut merito sit dictum: Quousque, cum etiam et ipsum Creatorem, quantum ad voluntatem eorum attinet, interficere decrevissent. Facies autem sumitis peccantium dictum est, propter eos qui se in illa seditione crucifixionis discernere noluerunt; sed cum furentibus furuerunt, cum insanientibus clamaverunt, faciemque illam peccantium tetris vultibus induerunt. Nam si facie fuissent divisi, nit ad secundam patrem, in qua commonet enixius Judaeos, ut
Abbreviated transcription (Latin):
melius autem ur̃m stat. quẽ uosi nescitis. Ad didit etiã deorũ.
ut euiclentius de hominib dictũ &uerteres. inter quos corporalit̃
interris uisus e: & cum hominib conuersatus. ẽ. Nam hoc de homłib
dictũ sepius inuenimus : uncle & ael moysen dicit. constituite dm̃
pharaoni: & inferius psalmus ipse licturꝰ ẽ. ego dixi. dii estis.
& filii excelsi om̃s. Sic enim & filios dei : homines uocamus. Quod
si ad naturã ditatis referas: unũ .ẽ. uerbũ qđ ueraciter ac ꝓprie
lius debeat nuncupari: dicimus nonnũquã ab usiue dõs& suꝑ¬
as potestates: sicut ait apłs & si sint qui dicant᷑ dii siue incelo
siue in terra : nobis tam̃ unꝰ ẽ. ds̃ pater. Sequit᷑. In meclio autẽ
deos discernit. Ecce adhuc incarnatio eius si tu corporeo
declaratur. Nam cum licit in medio: locale spaciũ significat
qđ turbis ambientib cingebatur. Dõs cliscernit: il ẽ. apłos

Expanded text:
Medius autem vestrum stat, quem vos nescitis . Addidit etiam, deorum, Medius autem vestrum stat, quem vos nescitis . Addidit etiam, deorum, ut evidentius de hominibus dictum adverteres, inter quos corporaliter in terris visus est, et cum hominibus conversatus est . Nam hoc de hominibus dictum saepius invenimus; unde et ad Moysen dicit: Constitui te deum Pharaonis . et filii Excelsi omnes . Sic enim et filios Dei homines vocamus. Quod si ad naturam deitatis referas, unum est Verbum, quod veraciter ac proprie sic debeat nuncupari. Dicimus nonnunquam abusive deos et superas potestates, sicut ait Apostolus: Et si sint, qui dicantur dii, sive in coelo sive in terra: nobis tamen unus est Deus Pater . Sequitur: In medio autem deos discernit. Ecce adhuc incarnatio ejus situ corporeo declaratur. Nam cum dicit, in medio, locale spatium significat, quod turbis ambientibus cingebatur. Deos discernit, id est apostolos
Abbreviated transcription (Latin):
contra iudȩos ͤxpĩ aduentu ꝑ totũ loquit᷑ psalmũ: in prima parte
comionens eos dm̃ in eorũ medio constisse. ideo non debere illos
consortium suscipere peccatorũ scđa parte ammon&. ut intelligan
ipsum ẽẽ.xp̃m. qui in assumptione carnis pauper & egenus. ẽẽ. ui-
cdebatur : tercio loco dicit eos honoratos ut filui dĩ fierent: sed ipsos
breuitate declaratur. Ipse enĩ ds̃ stetit insynagoga: qui & sel&
ad cdexterã patris. Situs enim isti corporales sunt. Nam si maiesta.¬
tem eius intendas. ubiq totus. ubiq plenus est: Nec potest dici
a natura ditatis starẽ. uel sedere. qui nulla loci de terminatione
concluditur. Sed iste asaph diuina inspectione illuminatus. dm̃
clamat iħim xp̃m insynagoga stetisse. cui nisa ẽ impiorũ turba
resistere : ut affectu paterno corriger&. quos in se ipsos potius
cognouerat insanir e. Sic enim de ipso & ioħs baptista clicit.

Expanded text:
de Christi adventu per totum loquitur psalmum. In prima parte de Christi adventu per totum loquitur psalmum. In prima parte commonens eos Deum in eorum medio constitisse, ideo non debere illos consortium suscipere peccatorum. In secunda admonet ut intelligant ipsum esse Christum, qui in assumptiondebatur. Tertio loco dicit eos honoratos ut filii Dei fierent, sed ipsos brevitate declaratur. Ipse enim Deus stetit in synagoga, qui et sedet ad dexteram Patris. Situs enim isti corporales sunt. Nam si majestatem ejus intendas, ubique totus, ubique plenus est; nec potest dici a natura deitatis stare vel sedere, qui nulla loci determinatione concluditur. Sed iste Asaph divina inspectione illuminatus, Deum clamat Jesum Christum in synagoga stetisse, cui nisa est impiorum turba resistere; ut affectu paterno corrigeret quos in seipsos potius cognoverat insanire. Sic enim de ipso et Joannes Baptista dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
ictum .ẽ. in prefatione psalmorum. uersus. ẽẽ. dauiti¬
cos: sed hos qui uocabulorũ diuersitate prȩnotant᷑.
protiter intelligentiã nominũ suorũ intitulis fuisse
nagogam : quȩ dñm saluatorẽ corporea quoq prȩ¬
sentia meruit in tueri. quando clignatus. ẽ uerbũ caro fieri: &
in grãm nr̃e uiuificationis occidi. Deniq psalmus ipse sic inchoat.
lm̃ stetisse insynagoga deorũ. Mec illud omittendũ. eẽ. di uidico
quare sẏnagogam antiqui uocitauerint. quam nunc ȩccłiam xpr̃a¬
nis temporib noͣncupamus. Synagoga. ẽ. generaliter dicta congre-¬
gatio non satis exprimens hominũ coetum: eccłia uero conuo-¬
catio noͥncupatur. quȩ decliuersis gentib aggregata colligitur
Conuocari enĩ acdillos ꝑtin&. qui ratione prȩcellunt: ut intelligamꝰ
ȩccłiam dĩ. & nomine creuisse semꝑ & meritis. DIUISIO ESALMI.
saph quem ꝓ significatione sui nominis intitulo constat appositũ

Expanded text:
ictum est in praefatione psalmos universos esse Davidicos; sed hos qui vocabulorum diversitate praenotantur, propter intelligentiam nominum suorum in titulis fuisse nagogam, quae Dominum Salvatorem corporea quoque praesentia meruit intueri, quando dignatum est Verbum caro fieri, et in gratiam nostrae vivificationis occidi. Denique psalmus ipse sic inchoat: Deum stetisse in synagoga deorum. Nec illud omittendum esse dijudico, quare Synagogam antiqui vocitaverint, quam nunc Ecclesiam Christianis temporibus nuncupamus. Synagoga est generaliter dicta congregatio, non satis exprimens hominum coetum; Ecclesia vero convocatio nuncupatur, quae de diversis gentibus aggregata colligitur. Convocari enim ad illos pertinet qui ratione praecellunt; ut intelligamus Ecclesiam Dei et nomine crevisse semper et meritis. Divisio psalmi. Asaph, quem pro significatio
Abbreviated transcription (Latin):
nisi qui & membrũ ipsius eft. Menbrũ enim: a capite suo nescesse se¬
paratumꝰ De alleluia uęro ultimo. quod in superiore psalmo diximꝰ.
& hic debet intelligi: qm̃ ipsa de uicino repetere. tedium magis quã
intellectũ generat audienti.
CONCLUSIO

Expanded text:
nisi qui et membrum ipsius est. Membrum enim a capite suo nescit esse senisi qui et membrum ipsius est. Membrum enim a capite suo nescit esse separatum. 499 De Alleluia vero ultimo quod in superiori psalmo diximus, et hic debet intelligi: quoniam ipsa de vicino repetere, taedium magis quam intellectum generat audienti. Conclusio
Abbreviated transcription (Latin):
cepto. ulterius nichil egebunt: sed illic erit quicquid modo non
ualet apprehendi. Manna cȩlestis: satietas infaftidibilis : in cõprehen¬
sibile donũ÷ assidue hoc agere & in eo studio semper ardere.
Ymnus est ergo. scõrũ uirorũ cantus. in laude dñi constitutus :
cui anima corpusq perfecta puritate consentit: quem & si hic
modo uidemur cupide dicere: tamen non possumus sine defecti¬
one peragere. Adiecit. filiis israhel. populo appropinquanti sibi.
Quibus scĩs ymnus ille pręftetur oftendit: filiis utiq israhel.
qui non solũ genere. sed fide nomen iftud habere declarantur
Illos enim israhelitas uere dicimus : qui recte credendo. cordis
lumine dñm respicere meruerunt. Sunt enim israhelitȩ : qui
manclatorũ obȩdientia xp̃o dño appropinquare monstrantur. Illi enĩ
ab ipso longe sunt: qui eius iussa non faciunt. Nemo ergo illi ꝓximus.

Expanded text:
cepto, ulterius nil egebunt; sed illic erit quidquid modo non cepto, ulterius nil egebunt; sed illic erit quidquid modo non valet apprehendi: manna coelestis, satietas infastidibilis, incomprehensibile donum, assidue hoc agere, et in eo studio semper ardere. Hymnus est ergo sanctorum cantus in laude Domini constitutus, cui anima corpusque perfecta puritate consentit. Quem etsi hic modo videmur dicere cupide, tamen non possumus sine defectione peragere. Adjecit, filiis Israel, populo appropinquanti sibi. Quibus sanctis hymnus ille praestetur, ostendit, filiis utique Israel, qui non solum genere, sed fide nomen istud habere declarantur. Illos enim Israelitas vere dicimus, qui recte credendo, cordis lumine Dominum respicere meruerunt. Sunt enim Israelitae, qui mandatorum obedientia Christo Domino appropinquare monstrantur; illi enim ab ipso longe sunt qui ejus jussa non faciunt. Nemo ergo illi proximus,