comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑmansit ĩ dei cultu. alter minor gentiũ qui conditore
deserto seruus factus ẽ ydolorum: quem ꝑ egestatẽ fidei reũtẽ¬
tem clementer susaipit deus pater; et pro conuersione eius
sub uituli typo filium immolat unicum. tribuit etiã anu-¬
lum fidei ⁊ stola iimortalitatis induit eũ. quãq iudeus
frater liuors torqueatur muidia pro salute tñ eius gaudio cõ¬
cinit angelorum simphonia. ¶ Dispensator prodigus quẽ
dominus auillicatu amoueri p̾cepit: et fraudem faciẽs dño
suo relarauit debitoribus suis partẽ ut haberet unde ĩ poste¬
rum uiueret. hec comparacio ad exemplum nr̃i proposita ẽ
Nam si ille a dommo suo laudari promeruit; qui fraudẽ ei
faciens in posterum sibi de aliems rebus prouidit. qͣntoma¬
faciamus a quibus recipi intabernacula eterna possimus.¬
¶ Diues qui induebatur purpura significat udeorũ suꝑ¬

Expanded text:
qui permansit in Dei cultu; alter minor gentium, qui, Conditore qui permansit in Dei cultu; alter minor gentium, qui, Conditore deserto, servus factus est idolorum, quem per egestatem fidei revertentem clementer suscipit Deus Pater, et pro conversione ejus sub vituli typo Filium immolat unicum; tribuit etiam annulum fidei, et stola immortalitatis induit eum. Quanquam Judaeus frater livoris torqueatur invidia, pro salute tamen ejus gaudio concinit angelorum symphonia. Dispensator prodigus, quem dominus a villicatu amoveri praecepit, et fraudem faciens domino suo relaxavit debitoribus suis partem, ut haberet unde in posterum viveret, haec comparatio ad exemplum nostri proposita est. Nam si ille a domino suo laudari promeruit, qui fraudem ei faciens in posterum sibi de alienis rebus providit, quanto mandigentibus faciamus, a quibus recipi in tabernacula aeterna possimus? Dives, qui induebatur purpura, significat Judaeorum sup
Abbreviated transcription (Latin):
acolomis apostol fossa humilitatis. adhibeturi ⁊ stercus. id̃ẽ
confessio peccatorum: sicqz in nouissimo credendo cõmutabit᷑
ĩmelius: dabitqz fructus iusticie copiosos. Mulier que decẽ
et octo annos in firmitatis habens adomino erecta est ecclie
typus est que ĩfine temporum salutẽ fidei consecuta est. Sex
enim etatibus mundus iste completur: ciuius tñ tempus ha¬
bet tripertitã discrecõem unam ante legẽ. alteram in lege. t̾riã
sub gr̃ã. dexies ergo tin .x. et. uiii. efficiunt. Quo numero tp̃s
hoc nr̃e salutis ĩsinuatur: qñ asathane uinculis quibz curua¬
bamiur erecti donum salutis: et spem superne contemplatoĩs
accipimus. ¶ ydropicus quem dominus curauit demõstrat
eos: quos fluxus carnalium uoluptatũ exuberans agg̃uat.
¶Homo habens duos filios deus ẽ intelligendus haberos
duos populos: quorum maior figuram tenuit iudaia populi

Expanded text:
a colonis apostolis fossa humilitatis. Adhibetur et stercus, id est, a colonis apostolis fossa humilitatis. Adhibetur et stercus, id est, confessio peccatorum: sicque in novissimo credendo commutabitur in melius, dabitque fructus justitiae copiosos. Mulier quae decem et octo annos infirmitatis habens a Domino erecta est, Ecclesiae typus est, quae in fine temporum salutem fidei consecuta est. Sex enim aetatibus mundus iste completur, cujus tamen tempus habet tripertitam discretionem, unam ante legem, alteram in lege, tertiam sub gratia. Sexies ergo terni decem et octo efficiunt. Quo numero tempus hoc nostrae salutis insinuatur, quando a Satanae vinculis, quibus curvabamur erecti, donum salutis et spem supernae contemplationis accipimus. Hydropicus, quem Dominus curavit, demonstrat eos quos fluxus carnalium voluptatum exuberans aggravat. Homo habens duos filios, Deus est intelligendus, habens duos populos: quorum major figuram tenuit Judaici populi
Abbreviated transcription (Latin):
ueniens aduersus dyabolum cum quo añ fuerat sociatus.¬
¶ Diuisa ẽ ⁊ filia aduersus matrẽ suam id ẽ plebs ex iudeis¬
credens. aduersus impiam synagogam. ¶Diuisa est ⁊ nurus
aduersus socium suam: ecclĩa scilicet ex gentibus aduersus ma¬
trem sponsi sui synagogam: de qua secundum carnẽ xp̃s fuerãt
procreatus: qui omnes separantur sibi inuicẽ renũciãtes: alu
terrenam alii celestem gloriã appetẽtes. ¶ Galilei decẽx nouẽ
suꝑ quos cecidit turris ĩsiloa et occidit eos interitũ plebis uideo¬
rum insinuant. Decem et nouem enim apud grecos ex iota et
theta litteris exp̾muntur: quibz figuris nomẽ ihũ scribitur:
in quem illi credere nolentes pariter a romanis cum sua ur¬
be prostrati sunt. ¶Homo qui arborẽ fici ĩuinea sua plãta¬
uit cristus est: qui in sinagogam iudaico populo condidit.
Quã cum dominus quasi inutilem iussisset abscidi. fit illi

Expanded text:
veniens adversus diabolum, cum quo ante fuerat sociatus.veniens adversus diabolum, cum quo ante fuerat sociatus. Divisa est et filia adversus matrem suam, id est, plebs ex Judcredens, adversus impiam synagogam. Divisa est et nurus adversus socrum suam, Ecclesia scilicet ex gentibus adversus matrem sponsi sui, synagogam, de qua secundum carnem Christus fuerat procreatus. Qui omnes separantur, sibi invicem renuntiantes, alii terrenam, alii coelestem gloriam appetentes. Galilaei decem et novem, super quos cecidit turris in Siloa, et occidit eos, interitum plebis Judaeorum insinuant. Decem et novem enim apud Graecos ex iota et theta litteris exprimuntur: quibus figuris nomen Jesu scribitur: in quem illi credere nolentes pariter a Romanis cum sua urbe prostrati sunt Homo qui arborem fici in vinea sua plantavit, Christus est, qui synagogam Judaico populo condidit. Quam cum Dominus quasi inutilem jussisset abscidi, fit illi
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum demonstrat eãdem ecclĩam ĩfuturo seculo ab oĩ oꝑe
cessantẽ ⁊ ĩsola contemplacõe sapiẽtie xp̃i requiescẽte. ¶ Ho¬
mo qui media nocte postulabat ab aimco suo tres panes:si¬
militudinem exp̾mit ciusqz in media tribulacõe postulãt
dominum ut det ei sciẽtiam trinitatis. ¶ Diues cuius
uberes fructus ager actulit. significat hommẽ luxurus dedi¬
tum ⁊ abundantẽ peccatis quem immoderato fluxu amplius
peccare desiderantem arguit dominus dicens. Stuste hac no¬
te auferetur ate amma tua; et que preparasti cuius erunt.
¶ Quinqz illi in domo una. id ẽ pater. mater. filius. filia.
mirus: quibus duo intres ⁊ tres in duo diuiduntur: signifi¬
cant humanum genus fide et religione ab muicẽ separatũ
partim ĩ discissione sasmatis quod duo significant. partim
in numero trmitatis quod tria demonstrant. ¶ Diuisus
enim filius ẽ aduersus patrem suum. id ẽ populus ex gẽtib

Expanded text:
verbum, demonstrat eamdem Ecclesiam in futuro saeculo ab omni opere verbum, demonstrat eamdem Ecclesiam in futuro saeculo ab omni opere cessantem, et in sola contemplatione sapientiae Christi requiescentem. Homo qui media nocte postulabat ab amico suo tres panes, similitudinem exprimit cujusque in media tribulatione postulantis Dominum, ut det ei scientiam Trinitatis. Dives cujus uberes fructus ager attulit, significat hominem luxuriis deditum, et abundantem peccatis, quem immoderato fluxu amplius peccare desiderantem arguit Dominus, dicens: Stulte, hac nocte auferetur a te anima tua: et quae praeparasti, cujus erunt? . Quinque illi in domo una, id est, pater, mater, filius, filia, nurus, quibus, duo in tres, et tres in duo dividuntur, significant humanum genus fide et religione ab invicem separatum, partim in discissione schismatis, quod duo significant, partim in numero Trinitatis, quod tria demonstrant. Divisus enim filius est adversus patrem suum, id est, populus ex gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
racionem intellexerũt. ¶ Iuuenis filius uidue quẽ dñs
mortuum extra portas urbis suscitauit: significat eum
qui palam quodlibet mortiferum crimen admittit. et audito
uiuere incipit: redditurqz uidue matri sue. id ẽ cõmuniomi ec¬
clesie. ¶ Homo qui descendebat ab hierusalem in hiericho:
et in cidit in latrões ip̃e adam figuratur ingenere suo: qui
dum descenderet de paradiso celesto in mundum: incidit ĩ an¬
gelos tenebrarum. ¶ Damaritams descendens qui uul¬
nera eius curauit. cristus ẽ custos nr. qui de celo descendit
et genus humanum auulnerib peccatorum curauit. ¶ dte¬
bularius apostoli sunt: uel successores eorum qui ĩfirmi¬
tatem nr̃am predicacõe euangelica recreant. ¶ Martha q̃
excepit xp̃m ĩ domo sua et ministrabat: significat ecclĩam
hac uita xp̃m ĩ corde suo excipiẽtem ⁊ oꝑe iusticie laboranitem¬
¶ Maria soror eius que sedebat secus xp̃i pedes et audiebat

Expanded text:
rationem intellexerunt. 203. Juvenis filius viduae quem Dominus rationem intellexerunt. 203. Juvenis filius viduae quem Dominus mortuum extra portas urbis suscitavit , significat eum qui palam quodlibet mortiferum crimen admittit; quique nonvivere incipit; redditurque viduae matri suae, id est, Ecclesiae. 204. Homo qui descendebat a Jerusalem in Jericho, et incidit in latrones , ipse Adam figuratur in genere suo, qui dum descendit de paradiso coelesti in mundum, incidit in angelos tenebrarum. 205. Samaritanus descendens, qui vulnera ejus curavit , Christus est custos noster, qui de coelo deet genus humanum a vulneribus peccatorum curavit. Stabularius apostoli sunt, vel successores eorum, qui infirmitatem nostram praedicatione evangelica recreant. Martha, quae excepit Christum in domo sua et ministrabat, significat Ecclesiam in hac vita Christum in corde suo excipientem et opere justitiae laborantem. Maria, soror ejus, quae sedebat secus Christi pedes et audiebat
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑis testimonium. dum ĩ facie gloriantur apud homines
et nõ ĩcorde apud̃ deum. ideogz quia in uasis pectorum suor
mentis splendorem non gerunt. adueniente domino aregni
eius gaudio recluduntur. ¶ Homo pegre profiascẽs gui
tradidit bona sua serius sius: cristus ẽ: qui post resurrecti-¬
onem suam ad celos regrediens tradidit euangelicã gr̃az
euangelicis negociatoribz fenerandam. Ded pͥmus seruus
in quinqz talentis sibi datis quinqz libros legis accepit qͦs
doctrina uel oꝑe decem preceptorum ampliauit. Alter ĩduob
talentis duo testamenta promeruit eaqz morali ac misti¬
co sensu pie dispensando duplicauit. Tercius sub figura
unius talenti gr̃e donum acceptum in terrems uoluptati¬
bus obscurauit ideoq proiectus ẽ ĩ infernum quia nullũ
inde oꝑatus ẽ fructum. Alii ĩp̃mo seruo quĩqz sensus cor¬
dis et corporis acceptos in secundo intelligẽtiã ⁊ opus: ĩb̃no

Expanded text:
operis testimonium, dum in facie gloriantur apud homines, operis testimonium, dum in facie gloriantur apud homines, et non corde apud Deum. Ideoque, quia in vasis pectorum suorum mentis splendorem non gerunt, adveniente Domino, a regni ejus gaudio excluduntur. 199. Homo peregre proficiscens, qui tradidit bona sua servis suis , Christus est, qui post resurrectionem suam ad coelos regrediens, tradidit evangelicam gratiam evangelicis negotiatoribus fenerandam. Sed primus servus in quinque talentis sibi datis quinque libros legis accepit, quod doctrina et opere decem praeceptorum amplificavit. 200. Alius duobus talentis duo Testamenta promeruit, eaque 145 morali ac mystico sensu pie dispensando duplicavit. 201. Tertius, sub figura unius talenti, gratiae donum acceptum in terrenis voluptatibus obscuravit, ideoque projectus est in infernum, quia nullum inde operatus est fructum. 202. Alii in primo servo sensus cordis et corporis acceptos, in secundo intelligentiam et opus, in tertio
Abbreviated transcription (Latin):
in fideles intelliguntur qui mn pñti uita: que ꝑ septẽ dierum cir-¬
culum decurrit: tatam uitam suam sine fructu iusticie cõsũp¬
serunt. ¶ Duo ĩlecto: illi significantur qui remoti aturbis
ĩocio quodam uite uacare udentier . ¶ Due molẽtes ĩmola
qui negociis temporalium recum circunferũtur. ¶ Duo ĩ
agro qui in ministerio ecclĩe tanqz ĩ agro dominico oꝑantur
ex quibus adueniente seculi aduersitate. io ẽ nocte: quidã
ꝑmanent ĩfide ⁊ assumuntur ad uitam. quidam decẽdunt et
relinguũtur adpenam. ¶ Quinqz uirgines sapiẽtes. õs
amme sancte intelliguntur. que quoniam ꝑ quĩqz sensus
corporis nullam admittũt cordis corrupcõem. ud circo quina¬
rio numero computãtur. Quĩq uirgines fatue q̃ nõ habẽt
ĩuasis sius oleum: ille amme sunt que habẽt quidẽ integri¬
tatem corporum : sed non seruant: intra consciẽciam boni

Expanded text:
infideles intelliguntur, qui in praesenti vita, quae per septem dierum cirinfideles intelliguntur, qui in praesenti vita, quae per septem dierum circulum decurrit, totam vitam suam sine fructu justitiae consumpserunt. Duo in lecto, illi significantur qui remoti a turbis in otio quodam vitae vacare videntur. Duae molentes in mola, qui negotiis temporalium rerum circumferuntur. Duo in agro, qui in ministerio Ecclesiae tanquam in agro Dominico operantur: ex quibus, adveniente saeculi adversitate, id est nocte, quidam permanent in fide, et assumuntur aenam. Quinque virgines sapientes, omnes animae sanctae intelliguntur; quae quoniam per quinque sensus corporis nullam admittunt cordis corruptionem, idcirco quinario numero computantur. Quinque virgines fatuae, quae non habent in vasis oleum , illae animae sunt quae habent quidem integritatem corporum, sed non servant intra conscientiam boni
Abbreviated transcription (Latin):
tur destruxisti omnes macerias eus posiusti municoee
eius in formidinem. Itaqz maceria est qui loca ad ali-¬
quam utilitatem preparata defensionis causa cõmu-¬
nit. Hec non conixtione rei alterius edificatur. sed in
parietis modum saxorum tantum adunacione construr¬
tur ad cuius similitudinem ponit simplicem illam in¬
uictamqz defersionem diuinam quam neccesse fuit
amoueri ut gens uideorum potuisset hostium incursiõe
uastari. pulcherrime autem dictum est municiones
eius posuisti in formidinem ut culpis facientibz ip̃m
dominum formidarent cuius solebant municione ualla¬
xi. Maceria ergo significat crucem xp̃i ut quidam uo¬
lunt ut ẽ illid psal. Tanq̃z parieti melinato ⁊ macerie
impulse . Caulas muminẽta ouium uel sepimẽta oui-¬
lium. Est autẽ grecum nomen .c. detracta. Nam gre-¬
e aulas uocant ammalium receptacula. Allegorice
autem sicut oues religiosos homines qui mansueti st

Expanded text:
legitur: Destruxisti omnes macerias ejus, posuisti munitiones legitur: Destruxisti omnes macerias ejus, posuisti munitiones ejus in formidinem . Itaque maceria est, quae loca ad aliquam utilitatem praeparata defensionis causa communit. Haec non commixtione rei alterius aedificatur, sed in parietis modum saxorum tantum adunatione construitur, ad cujus similitudinem ponit simplicem illam invictamque defensionem divinam, quam necesse fuit amoveri, ut gens Judaeorum potuisset hostium incursione vastari. Pulcherrime autem dictum est: Munitiones ejus posuisti in formidinem: ut culpis facientibus ipsum Dominum formidarent, cujus solebant munitione vallari. Maceria ergo significat crucem Christi, ut quidam volunt, ut est illud Psalterii: Tanquam parieti inclinato et maceriae impulsae . Caulae munimenta ovium vel sepimenta ovilium. Est autem nomen graecum, c detracta. Nam Graeci aulas vocant animalium receptacula. Allegorice autem sicut oves religiosos homines, qui mansueti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
exeuntem obsident quam in carnis amore positam de¬
ceptoriis delectatiomibz fouent hãc societatẽ sue dãp¬
nacionis trahentes coartant ut in ip̃a iam extremita¬
te uite deprehensa aquibus hostibz arcunelusa sit ui¬
deat ⁊ tamen euadendi aditum inuenire non possit
quia oꝑari iam bona non licet que cum liauit agere
contempsit. Macerie sunt parietes longi quibz uinee a¬
lique clauduntur. Longum enim greci macron dicunt.
depes munimẽta sanctorum sunt inde ⁊ appellate. Ma¬
ceria uel sepes mistice angelorum custõdiam significãt
qua plebs dei que uinea domini sabaoth per prophe¬
tam appellata est circumuallabatur atq muneba¬
tur. Unde in escua scriptum est. Uinea facta est di¬
lecto in cornu filio oler. Et post paululum. Auferam
Ipse dominus texit parabola indicens. Homo quidam
erat paterfamilias qui plantauit uineã et sepem cir¬
unidedit ei. Item in psalterio de eadem uinea

Expanded text:
exeuntem obsident, quam in carnis amore positam, deexeuntem obsident, quam in carnis amore positam, deceptoriis delectationibus fovent, hanc in societatem suae damnationis trahentes coarctant, ut in ipsa jam extremitate vitae deprehensa, a quibus hostibus circumclusa sit, videat, et tamen evadendi aditum invenire non possit: quia operari jam bona non licet, quae cum licuit agere contempsit. Maceriae sunt parietes longi, quibus vineae aliaque clauduntur. Longum enim Graeci macron dicunt. Sepes munimenta satorum sunt, inde et appellatae. Maceria vel sepes mystice angelorum custodiam significant, qua plebs Dei, quae vinea Domini Sabaoth per prophetam appellata est, circumvallabatur atque muniebatur. Unde in Isaia scriptum est: Vinea facta est dilecto in cornu filio olei . Et post paululum: Auferam, ipse Dominus texit parabolam dicens: Homo quidam erat paterfamilias, qui plantavit vineam et sepem circumdedit ei . Item in Psalterio de eadem vinea ita
Abbreviated transcription (Latin):
ualli fustes sunt quibus uallum munitur. et ualli die¬
ti ꝙ figantur ⁊ uellantur interualla sunt spacia int̾
capita uallorum id est stipitum quibz uallũ fit unde
et cetera qͦ spacia dicuntur ab stipitibz . s. Agger est
cuiuslibet rei aceruacio. unde fosse aut ualles possunt¬
repleri. Agger proprie dicitur terra aggesta que uallo
facto propus ponitur sed abusiue ⁊ muros ⁊ munimẽta
ommia aggerẽ dicimus. Uallum enĩ uel agger in scrip¬
turis coangustacõem hostium significat. qua hostes
coartant eos quibz nocere uolunt. unde ad ihrlm̃ dñs
in euangelio ait. Uement dies in te et arcumdabũt te
mima tui uallo ⁊ coangustabunt undiqz et ad terrã
prosternent te ⁊ filios tuos qui inte sunt. quõd signi¬
ficat amme humane que uisio pacis debuit ẽẽ prop¬
ter peccata sua angustiam. Qui namqz sunt hũane
aĩe maroris mimici qͣz maligni sp̃us qui hane corpore

Expanded text:
valli fustes sunt, quibus vallum munitur. Et valli dicvalli fustes sunt, quibus vallum munitur. Et valli dicti quod figantur et vellantur. Intervalla sunt spatia inter capita vallorum, id est stipitum quibus vallum fit; unde et cetera quoque spatia dicunt, ab stipitibus scilicet. Agger est cuiuslibet rei acervarepleri. Agger proprie dicitur terra aggesta, quae vallo facto propius ponitur: sed abusive et muros et munimenta omnia aggerem dicimus. Vallum enim vel agger in scripturis coangustationem hostium significat, qua hostes coarctant eos quibus nocere volunt. Unde ad Jerusalem Dominus in Evangelio ait: Venient dies in te, et circumdabunt te inimici tui vallo, et coangustabunt undique, et ad terram prosternent te et filios tuos qui in te sunt ; quod significat animae humanae, quae visio pacis debuit esse, propter peccata sua angustiam. Qui namque sunt humanae animae majores inimici, quam maligni spiritus? qui hanc corpore
Abbreviated transcription (Latin):
diit deus. producant aque reptilia ammarũ uiuarũ
et uolatilia sub firmanento celi. mistice significans
diuerse uirtutis iuros ex aquis baptismatis ẽẽ nascitu¬
ros. Tituli ergo huius intencio talis est ut in finem de¬
signet dominum xp̃m. pro torcularibus ecclĩam perse¬
cuciombus exanimatã. asaph congregacõem quinta
sabbati baptismum. Unde colligitur psalmum in ecclĩa
domini de regenerata congregacõe ẽẽ locuturũ. Hoc enĩ
a sapħ ad hystoriam quidem loquitur. sed melius intel¬
ligitur spuitualiter applõ xpĩano. Lacus in fernum si¬
gnificat. ut in psalt̾ĩo. Posuerunt me in lacu in feriori.
et alibi. deduxerunt in lacum mortis uitam meam.
muminẽtũ dictum quia manu est factũ. Cho
id est concludat uel ꝙ coerceat obiectu suo extraneos et
adire prohibeat . Uallum est quod mole terre erigitur
ut custodia pretendatur. Dictum autẽ a uallis. Nam

Expanded text:
dixit Deus: Producant aquae reptilia animarum vivarum, dixit Deus: Producant aquae reptilia animarum vivarum, et volatilia sub firmamento coeli: mystice significans, diversae virtutis viros ex aquis baptismatis esse nascituros. Tituli ergo hujus intentio talis est, ut, in finem, designet Dominum Christum: pro torcularibus, ecclesiam persecutionibus examinatam: Asaph, congregationem: quinta sabbati, baptismum. Unde colligitur psalmum in Ecclesia Domini de regenerata congregatione esse locuturum. Hoc enim Asaph ad historiam quidem loquitur: sed melius intelligitur spiritualiter a populo Christiano. Lacus infernum significat, ut in psalterio. Posuerunt me in lacu inferiori, et alibi: Deduxerunt in lacum mortis vitam meam . munimentum dictum, quia manu est factum. Cohoid est, concludat; vel adire prohibeat. Vallum est quod mole terrae erigitur, ut custodia praetendatur. Dictum autem vallum a vallis; nam
Abbreviated transcription (Latin):
ues propter ꝙ ibi pedib feriatur. unde et calcatorium
dicitur. sed hoc nomen multa significat. Torcular alta¬
re abeo ꝙ ibi oblacões atqz fructus conferantur. ut ĩcã¬
tico esaie. Et torcular fodi ĩ ea. Item torcular futura
tribulacio ut in apocalipsi. Et ip̃e calcauit torcular ui¬
ni ire furoris domini. Itaqz torcular qd̾ iuxta scripture
sancte consuetudinem interdum pro ultione atq sup¬
pliciis ponitur peccatorum. interdum in congregaciõe
nouorum fructuum. pro penis ponitur atqz tormentis
qñ iherennas in lamentaciombz plangens euersionẽ
ihrlm̃ loquitur. Torcular calcauit dñs iuirgini filie uida.
ideo ego ploro. In bonam partem scribuntur psalmi pro
torcularibus octauus occogesimus tercius. legitur eñi¬
n titulo occogesini psalmi. ita. In fine pro torcu
asaph. Quinti sabbati est. quinta dies asabbato que
agentibus dies iouis anobis quĩta feria uocatur in qua

Expanded text:
vel propter quod ibi pedibus feriatur: unde et calcatorium vel propter quod ibi pedibus feriatur: unde et calcatorium dicitur: sed hoc nomen multa significat. Torcular altare ab eo, quod ibi oblationes atque fructus conferantur, ut in cantico Isaiae: Et torcular fodi in ea . Item torcular, futura tribulatio, ut in Apocalypsi: Et ipse calcavit torcular vini irae furoris Domini . Itaque torcular, quod juxta Scripturae sanctae consuetudinem interdum pro ultione atque suppliciis ponitur peccatorum, interdum in congregatione novorum fructuum: pro poenis ponitur atque tormentis, quando Jeremias in lamentationibus plangens eversionem Jerusalem loquitur: Torcular calcavit Dominus virgini filiae Judae: ideo ego ploro . In bonam partem scribuntur psalmi pro torcularibus, octavus et octogesimus tertius: legitur enim in titulo octogesimi psalmi ita: In fine pro torcularibus Asaph. Quinti sabbati est quinta dies a sabbato, quae a gentibus dies Jovis, a nobis quinta feria vocatur, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
sempiterna. intelligitur ut in euangel. Si emi fenũ
quõd hodie in agro est ⁊ cras in elibanũ mittitur. unde
clibanus tribulacõ uite pñtis ut in iherennia. Pellis
nr̃a hoc ẽ caro quasi clibanus exusta est a facie tem¬
pestatum famis. Clibanus ẽ coquendis panibus enei
uasculi deducta rotunditas que suburentibz flaminis
ardet intrinsecus. In qua similitudine merito pectato¬
res ponuntur qui in futuro iudic̃õ ⁊ merore amine et
penali excruciacõe torquendi sunt qui contra regulas
domin obstinata mente uiuerunt. Dequibus dicitur.
in psalmo. Pones eos ut clibanum ignis in tempore uul¬
tus tui. Uultus uõ domini dres est iudicu. quando filius
hominis iudebitur ab hominib. sed soli eũ iusti eciã di¬
iunitatis sue contemplaciõe respicunt. Torcular dictũ
eoy ibi une calcentur atqz extorte exprimiantur. Forus
est iocus ubi uua calcatur dictus ꝙ ibi feratur uua

Expanded text:
sempiterna intelligitur, ut in Evangelio: Si enim fenum, sempiterna intelligitur, ut in Evangelio: Si enim fenum, quod hodie in agro est, et cras in clibanum mittitur . Unde clibanus tribulatio vitae praesentis, ut in Jeremia: Pellis nostra, hoc est, caro, quasi clibanus, exusta est a facie tempestatum famis . Clibanus est coquendis panibus aenei vasculi deducta rotunditas, quae suburentibus flammis ardet intrinsecus. In qua similitudine merito peccatores ponuntur, qui in futuro judicio et moerore animi et poenali excruciatione torquendi sunt, qui contra regulas Domini obstinata mente vixerunt. De quibus dicitur in psalmo: Pones eos ut clibanum ignis in tempore vultus tui . Vultus vero Domini dies est judicii, quando filius hominis videbitur ab hominibus, sed soli eum justi etiam divinitatis suae contemplatione respiciunt. Torcular dictum eo, quod ibi uvae calcentur, atque exortae exprimantur. Forus est locus ubi uva calcatur, dictus, quod ibi feratur uva;
Abbreviated transcription (Latin):
et enteca greco nomine repositam rei copiosam substã
rgasterium locus est ubi opus aliquid fit gre¬
co emin sermone erga opera steri ostacio id est
operaru ergastula quoqz ⁊ ip̃a agreco uocabulo
nuncupantur ubi deputantur norii ad aliqd̃ opus fa¬
ciendum ut solent gladiatores ⁊ exules qui marmora
secant et tamen uinculorum custodus alligati sunt.
Genetheũ grece dictum eoꝙ ibi conuentus feminarum
ad opus laneficu exercendum conueniat mulier enm
gene nuncupatur. Pistrnum quasi pilistrinũ quia
pilo antea tundebant granum. Unde et apud ueteres
non molitores sed pistores dicti quasi pinsores ⁊ pinsẽ¬
dis granis. Mole enim usus nondum erat sed granum
pilo pnisebant. unde et uirgilius. Nunc torrete. flãmis
fruges. nunc frangite saro. Clibanum ud est furnum
per diriuacionem a farre auĩt dictũ quonã panis exeo
factus ibi coquitur. Clibanus ut diximus combustio

Expanded text:
et entecham graeco nomine repositam rei copiosam substantet entecham graeco nomine repositam rei copiosam substant Ergasterium locus est, ubi opus aliquod fit: graeco etenim sermone erga opera, sterion statio, id est, operarii: ergastula quoque et ipsa a graeco vocabulo nuncupantur, ubi deputantur noxii ad aliquod opus faciendum, ut solent gladiatores et exsules, qui marmora secant, et tamen vinculorum custodiis alligati sunt. Genetheum Gynaeceum graece dictum eo, quo dibi conventus feminarum ad opus lanificii exercendum conveniat, mulier enim graece gyne nuncupatur. Pistrinum, quasi pilistrinum: quia pilo antea tundebant granum. Unde et apud veteres non molitores, sed pistores dicti: quasi pinsores a pinsendis granis. Molae enim usus nondum erat, sed granum pilo pinsebant. Unde et Virgilius: Nunc torrete igni fruges, nunc frangite saxo. Clibanus, id est, furnus, per derivationem a farre aiunt dictum, quoniam panis ex eo factus ibi coquitur. Clibanus ut diximus combustio
Abbreviated transcription (Latin):
tui supsunt. Inter promptuarium autem et cellariũ
hoc interest quod cellarium est paucorũ dierũ. promp¬
tuarium uõ temꝑis longi. Promptuariũ dictum eo
ꝙ inde neccessaria uictui promuntur hoc est proferũ
promptuaria. aliqñ in malam partem accip
ut est illud. Promptuaria eorum plena eructancia
ex hoc in alud. Promptuaria que cellaria uulgus
appellat hereticorum corda significãt. ubi diuersar
rerum species epuleq deposite sunt . Ista quantum
copiose farcita sunt tantũ diuersas eructuationes
uincas ad interpretacionum nequicias transferunt¬
cum inde queqz fueruit domino iuante superati ad
sop histarum se uersucias caluminasqz conuertunt.
uagi instabiles quia radicẽ nequeunt habere uitat.
uude asperis odorib comparata sunt q̃ simpliciũ corda
fetido sermone decipiunt. Apotheca autem uel horrea
agreco uerbo repositoria uel reconditoria dici possunt.
eoꝙ in his homines elaboratas fruges reponunt. unde

Expanded text:
tui supersunt. Inter promptuarium autem et cellarium tui supersunt. Inter promptuarium autem et cellarium hoc interest, quod cellarium est paucorum dierum, promptuarium vero temporis longi. Promptuarium dictum, eo quod inde necessaria victui promuntur, hoc est, proferuntur. Promptuaria aliquando in malam partem accipiuntur, s. 14. Promptuaria eorum plena, eructantia ex hoc in illud. Promptuaria quae cellaria vulgus appellat, haereticorum corda significant, ubi diversarum rerum species epulaeque repositae sunt. Ista quantum copiose farcita sunt, tantum diversas eructationes pvincas, ad interpretacum inde quoque fuerint Domino juvante superati, ad sophistarum se versutias calumniasque convertunt, vagi, instabiles: quia radicem nequeunt habere veritatis. Unde asperis odoribus comparata sunt, quae simplicium corda fetido sermone decipiunt. Apotheca autem vel horrea a graeco verbo repositoria vel reconditoria dici possunt, eo quod in his homines elaboratas fruges reponunt. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
tu deaurato circumamicta uarietate diuersorum caris
matũ uel certe multiplex contextio catenarum et ret
expansio multifarias electorum personas in sinuati
qui cum uerbis sanctorum predicatorum fideliter au¬
cultãdo atqz obediendo ad herent quasi colunnarum
capitibus superposite retes et catenule miraculum sue
connexionis cuctis aspectantibz prebent. ca xxiii
signatum ibi recondebatur. Hoc enim olim ĩbsu
erat auro argentoq nondum signato. Ex quoꝵ
llis quamuis postea facta fuisset pecuna no¬
men tamen xarii permansit ab eo metallo unde pe¬
cuma micium sumpsit. Armariũ locus est ubi qua¬
rumcũqz arcium instrumenta ponũtur armentariũ
uero ubi tantum tela armorum. Unde iuuenalis.
Quiequit telorum armentaria celi dicta autẽ utraqz
ab armis id est brachus quibus exercentur. Uiblio¬
heca est. locus ubi reponuictur libri. Biblio en
liganturmminis teria mensarũ. uel que neccessario uic¬

Expanded text:
tu deaurato, circumamicta varietattu deaurato, circumamicta varietatmatum. Vel certe multiplex contextio catenarum, et retis expansio, multifarias electorum personas insinuat: quae cum verbis sanctorum praedicatorum fideliter auscultando atque obediendo adhaerent, quasi columnarum capitibus superpositae retis et catenulae, miraculum suae connexionis cuius aes signatum ibi recondebatur. Hoc enim olim in usu erat, auro argentoque nondum signato. Ex quorum metallis quamvis postea facta fuisset pecunia, nomen tamen aerarii permansit ab eo metallo unde pecunia initium sumpsit. Armarium locus est, ubi quarumcunque artium instrumenta ponuntur: armamentarium vero, ubi tantum tela armorum. Unde Juvenalis: Quidquid habent telorum armamentaria coeli: dicta autem utraque ab armis, id est, brachiis quibus exercentur. Bibliotheca est locus, ubi reponuntur libri. Biblos eniligantur ministeria mensarum, vel quae necessaria vic
Abbreviated transcription (Latin):
sermonis utriqz populo introitum regni celelestis os¬
tendunt. Capita etenm colunnarũ hoc est sumpina
pars earũ precordia sunt fidelium doctorum quorum
deo deuotis cogitaciomibz sicut capite membra ita ip̃or
omnia ⁊ oꝑa diriguntur et uerba. Duo autẽ capitella
que his capitibz erant super posita duo sunt testaniẽ¬
ta. quorum meditatõe atqz obseruancia doctores sancti
toto anmo subduntur ⁊ corpore. unde bene utrũqz ca¬
piteclum qñqz cubitos habebat altitudinis. quia ni¬
micum quinqz libris scriptura moysaice legis compre¬
hensa est. Quinqz ecam seculi etates tota ueteris
instrumenti series complexa est. Nouum uero testaniẽ¬
um non alia nobis aliqua predicat quã que moyses
predicanda per hoc ẽẽ predixerat. et prophete. Species
nanq catenarum et similitudo retis incapitellis ua¬
rietas est uirtutũ spuitalium in scĩs dequa domnno cã¬
tatur in psal. Asstitit regina ae dextris tius in uesti¬

Expanded text:
sermonis utrique populo introitum regni coelestis ossermonis utrique populo introitum regni coelestis ostendunt. Capita etenim columnarum, hoc est, suprema pars earum praecordia sunt fidelium doctorum, quorum Deo devotis cogitationibus sicut capite membra, ita ipsorum omnia et opera diriguntur et verba. Duo autem capitella, quae his capitibus erant superposita, duo sunt testamenta: quorum meditatione atque observantia doctores sancti toto animo subduntur et corpore. Unde bene utrumque capitellum quinque cubitos habebat altitudinis: quia nimirum quinque libris scriptura Mosaicae legis comprehensa est. Quinque etiam saeculi aetates tota veteris instrumenti series complexa est. Novum vero testamentum non alia nobis aliqua praedicat, quam quae Moyses praedicanda per hoc esse praedixerat, et prophetae. Species namque catenarum et similitudo retis in capitellis, varietas est virtutum spiritalium in sanctis, de qua Domino cantatur in Psalmo: Astitit regina a dextris tuis in vesti
Abbreviated transcription (Latin):
tilia ⁊ capite et quasi quedam retiacula que capita
tur columne ẽẽ dextras dederunt michi et barnabe so¬
cietatem ut nos in gentibus. illi autem maircumcisio¬
ne. Quibz uerbis quasi exponere uidetur misterim
columnarum materialiũ et quid uidelicet figuraueẽt
et quare due sint facte. Aplõs nanqz et doctores sancti
cunctos spiritales significant fortes ninirũ fide atq
opere et contemplacõe ad superna erectos. Due sunt aut
ut et gentes et circumasionem predicando mecclĩam ĩ¬
troducant. stabant in porticu ante fores templi ⁊ in gres¬
sum illius suo decore hac pulchritudine ex utraqz par¬
te mirabiliter ornabant. Ostium autem templi
dñs est. quia nemo uenit. ad patrem nisi per ipsum
et sicut alibi dicit. ego sum ostium per me siquis in¬
troierit saluabitur. Quõd uidelicet ostium colunne
abutroqz latere coram posite circumstant. cũ ministri

Expanded text:
tylia et capita et quasi quaedam retiacula quae capita tylia et capita et quasi quaedam retiacula quae capita tur columnae esse, dexteras dederunt mihi et Barnabae societatem, ut nos in gentibus, illi autem in circumcisione . Quibus verbis quasi exponere videtur mysterium columnarum materialium, et quid videlicet figura verint, et quare duae sint factae. Apostolos namque et doctores sanctos cunctos spiritales significant, fortes nimirum fide atque opere et contemplatione ad superna erectos. Duae sunt autem, ut et gentes et circumcisionem praedicando in Ecclesiam introducant: stabant in porticu ante fores templi, et ingressum illius suo decore ac pulchritudine ex utra que parte mirabiliter ornabant. Ostium autem templi Dominus est: quia nemo venit ad Patrem, nisi per ipsum ; et sicut alibi dicit: Ego sum ostium: per me si quis introierit, salvabitur . Quod videlicet ostium columnae ab utroque latere coram positae circumstant, cum ministri
Abbreviated transcription (Latin):
erigitur. Antiqua racio erat columnarum altitu¬
dines tercia pars latitudinum. Genera rotundarum
quatuor sunt dorice ionice tuscanice corithee men¬
sura crassitudinis ⁊ altitudinis inter se distantes.
Quintum genus est earum que uocantur attice qua¬
ternis angulus aut amplius paribus laterum in¬
teruallis. Capitella dicta ꝙ sint colunnarum capi¬
ta sicut super collum capitis. Epistilia sunt que suꝑ
capitella columnarum ponuntur et est grecum. id ẽ
supermissa ¶ Bases autem mistice possunt intelligi
libri testamentorum diuinorũ quibus innititur oĩs
doctrina sanctorũ predicatorum. Columne enĩ sunt a¬
postoli ⁊ doctores euangelu. Hos prefigurauerũt ille
due colunmne quas legitur fecisse hirã in edificacõe
pli domini sicut scriptum est in libro regum e
paralipomenon ut ẽ illiud. Compleuit hiram omne
opus regis in domo dei hoc est columnas duas ⁊ epis¬

Expanded text:
erigitur. Antiqua ratio columnarum erat altituerigitur. Antiqua ratio columnarum erat altitudinis, tertia pars latitudinis. Genera rotundarum quatuor sunt: Doricae, Ionicae, Tuscanicae, Corinthiae, mensura crassitudinis et altitudinis inter se distantes. Quintum genus est earum, quae vocantur Atticae, quaternis angulis aut amplius, paribus laterum intervallis. Capitella dicta, quod sint columnarum capita, sicut super collum caput. Epistylia sunt, quae super capitella columnarum ponuntur, et est graecum, id est, supermissa. Bases autem mystice possunt intelligi libri Testamentorum divinorum, quibus innititur omnis doctrina sanctorum praedicatorum. Columnae enim sunt Apostoli et doctores Evangelii. Hos praefiguraverunt illae duae columnae, quas legitur fecisse Hiram in aedificatione templi Domini, sicut scriptum est in libro Regum et Paralipomenon, ut est illud: Complevit Hiram omne opus regis in domo Dei, hoc est, columnas duas et epis
Abbreviated transcription (Latin):
sa urtutibz. Pauimentum humilitas fidelium doctri¬
nam sanctorum pacienter suscipiencium ut mezechie¬
le. Et ante gozophilacium pauimetũ stratũ lapide.
Item legitur in libro regum quod salonion pauimẽtũ
cererit auro intrinsecus ⁊ extrinsecus hoc est in oraculo
et in ip̃o templo. Texit ergo salomon pauimetũ domus
auro intrinsecus ⁊ extrinsecus. quia rex noster pacifit
et angelos atqz ammas iustorum in celis perfecte acple¬
naue dono dilectronis eternorum amortalium uilitate
secreuit. Compluuiũ dictam quia aque partib que
circa sunt eo conueniunt. Tessella sunt e quib diiea¬
la sternuntur a thesseris nommata id est quadratis
lapillis per diuiuitionẽ. Bases fulture sunt columĩa¬
rum que afundamento consurgunt ⁊ superposite fabri¬
ce sustinent pondus. Bases autem nomen petre est for¬
tissime syro sermone. Columne pro longitudi
tunditate uocrite in quibus tocius fabrice pondus

Expanded text:
sa, virtutibus. Pavimentum humilitas fidelium doctrisa, virtutibus. Pavimentum humilitas fidelium doctrinam sanctorum patienter suscipientium, ut in Ezechiele: Et ante gazophylacium pavimentum stratum lapide . Item legitur in libro Regum , quod Salomon pavimentum texerit auro intrinsecus et extrinsecus, hoc est, in oraculo et in ipso templo. Texit ergo Salomon pavimentum domus auro intrinsecus et extrinsecus. quia Rex noster pacificus et angelos atque animas justorum in coelis perfecte ac plenarie dono dilectionis aeternorum a mortalium vilitate secrevit. Compluvium dictum, quia aquae partes, quae circa sunt, eo conveniunt. Tessellae sunt, e quibus domicilia sternuntur, a tesseris nominata, id est, quadratis lapillis per diminutionem. Bases fulturae sunt columnarum, quae a fundamento consurgunt, et superpositae fabricae sustinent pondus. Bases autem nomen petrae est fortissimae Syro sermone. Columnae pro longitudine et rotunditate vocatae, in quibus totius fabricae pondus
Abbreviated transcription (Latin):
constat ẽẽ connexum . Alii testudinem uolunt eẽ locum.
in parte atrii aduersa uenientibus. Arcus dicti quod sint
onclusione curuati ip̃i ⁊ formces. Pauimẽta orie
apud grecos elaborata arte picture licostrata paruulis¬
crustis ac tessellis tinctis in uarios colores uocata autẽ
paiumenta eoꝙ paueantur. id est cedantur. Unde et
pauor quia cedit cor. Ostrachus est pauimentũ testa¬
cium eoꝙ fractis testis calce admipto feriatur. Testã
enim greai ostra dicunt pauimentum incelligitur hu¬
miliacio atq afflictio amme siue interrena declinaco
ut ẽ illud in psalmo. Ad hesit pauimẽto aĩa mea. Pa¬
iumentum est soli alicuius in lenitatẽ marima con-¬
structa soliditas que merito nr̃o corpori comparatur
quõ et ip̃m simili intore leuigatur. Ad hesisse se ergo
dicit carm sue qd̃ uiciosum ẽe non dubium est. Aĩa
si ad hereat corpori delictis fauet si uoluntate sit diui¬

Expanded text:
constat esse convexum. Alii testudinem volunt esse locum constat esse convexum. Alii testudinem volunt esse locum in parte atrii adversa venientibus. Arcus dicti, quod sint arta conclusione curvati, ipsi et fornices. Pavimenta originem apud Graecos habent elaborata arte picturinctis in varios colores: vocata autem pavimenta eo quod paveantur, id est, caedantur. Unde et pavor, quia caedit cor. Ostracus est pavimentum testaceum, eo quod fractis testis calce admixto feriatur. Testam enim Graeci ostracon dicunt. Pavimentum intelligitur humiliatio atque afflictio animae, sive in terrena declinatio, ut est illud in Psalmo: Adhaesit pavimento anima mea . Pavimentum est soli alicujus in levitatem maximam constructi soliditas, quae merito nostro corpori comparatur, quoniam et ipsum simili nitore levigatur. Adhaesisse se ergo dicit carni suae: quod vitiosum esse non dubium est. Anima si adhaereat corpori, delictis favet: si voluntate sit divi
Abbreviated transcription (Latin):
quia utranqz hanc arborem iputribilis omnino nature
alcitudinis eximne et odoris constat ẽe precipui. Quodeis
apte conuenit qui cũ aplõ dicere possunt. Up̃i bonus o¬
dor sumus deo ⁊ nr̃a conuersacio in celis est. Tectum intẽ¬
cionem celestis operacionis signat id̃ ẽ uitam contempla¬
tiuam in euangel. et qui in tecto est non descendat aliqd
tollere de domo sua. Item tectũ corpus hominis ut in euan-¬
gel. Quod in aure auditis predicate super tectum. Tectũ
uelamen legis et obscuritas sanctarum scupturarum in¬
telligitur. Absida greco sermone latine interpretatur lu-¬
ia. eaꝙ lumine accepto per arcum resplendeat. Sed utrũ
absidam an absidem dicere debemus. uerbi genus ãbiguũ
quidam doctorum existimant. Testudo est camera templi o¬
bliqua. nam in modum testudinis ueteres templorũ tecta
faciebant. que ideo sic fiebat ut celi maginẽ redderet. qd̃

Expanded text:
quia utramque hanc arborem imputribilis omnino naturae, quia utramque hanc arborem imputribilis omnino naturae, altitudinis eximiae, et odoris constat esse praecipui. Quod eis apte conenit, qui cum Apostolo dicere possunt: Christi bonus odor sumus Deo ; et: Nostra conversatio in coelis est . Tectum intentionem coelestis operationis signat, id est, vitam contemplativam in Evangelio: Et qui in tecto est, non descendat aliquid tollere de domo sua . Item tectum corpus hominis, ut in Evangelio: Quod in aure auditis, praedicate super tectum . Tectum velamen legis, et obscuritas sanctarum Scripturarum intelligitur. Absida graeco sermone latine interpretatur, lucida: eo quod lumine accepto per arcum resplendeat. Sed utrum absidam an absidem dicere debemus, verbi genus ambiguum quidam doctorum existimant. Testudo est camera templi obliqua: nam in modum testudinis veteres templorum tecta faciebant, quae ideo sic fiebat, ut coeli imaginem redderet: quod
Abbreviated transcription (Latin):
stat. Ligna autem ⁊ laquearia diuersos in eisdem domibz
ecclĩe fidelium ordines designant. Nanqz utraq in alto
solent pom seo tigna admunicionem fint laquearia uõ
magis decori domorum qͥz munieioni proficiunt. Signefi¬
cant ergo tigna predicatores sanctos quorum ⁊ uerbo et
exemplo structura eiusdem ecclĩe ut subsistere possit cõ¬
tinetur. qui sue robore doctrine turbines heretice impulsi¬
oms ne eam deiciant arcent. Assimulantur laguearia
simpliciorib xp̃i famulis qui proptus ecclĩam uirtutib
pociuis exornare qͣz doctrine uerbis diffundere ⁊ contra dog¬
matum impetus norunt munire. Dependunt autem af¬
fixa tignis laquearia. quia neccesse est ut quicũqz in
sancta ecclĩa sublimes uirtutibz splendere desperant
summorum patrum dictus atq exemplis quibz a terreno¬
rum ambitu suspendantur tota mente inhereant. Et be¬
ne tigna hec cedrma et laquearia dicuntur ẽẽ cipressiã.

Expanded text:
stat. Tigna autem et laquearia diversos in eisdem domibus stat. Tigna autem et laquearia diversos in eisdem domibus Ecclesiae fidelium ordines designant. Namque utraque in alto solent poni: sed tigna ad munitionem fiunt, laquearia vero magis decori domorum quam munitioni proficiunt. Significant ergo tigna praedicatores sanctos, quorum et verbo et exemplo structura ejusdem Ecclesiae, ut subsistere possit, continetur: quia suae robore doctrinae turbines haereticae impulsionis, ne eam dejiciant, arcent. Assimilantur laquearia simplicioribus Christi famulis, qui propriis Ecclesiam virtutibus potius exornare, quam doctrinae verbis diffundere, et contra dogmatum impetus norunt munire. Dependunt autem affixa tignis laquearia: quia necesse est, ut quicunque in sancta Ecclesia sublimes virtutibus splendere desperant, summorum patrum dictis atque exemplis, quibus a terrenorum ambitu suspendantur, tota mente inhaereant. Et bene tigna haec cedrina et laquearia dicuntur esse cypressina:
Abbreviated transcription (Latin):
ciem anguli conformi qualitate restituit. Ilam apũd
grecos originem sui nominis in deriuacõibz omnino cus¬
todit ut tetragonus pentagonus ⁊ his similia. Culmm̃a
dicta sunt quia apud antiquos tecta culmo tegebant᷑.
ut mine rusticami. hinc tecti summnitas culmen diat᷑¬
Camere sunt uolumina introrsum respiciẽcia appella¬
sunt que cameram subtegunt ⁊ ornant q̃ et lacunaria
dicuntur. principaliter autem lacus dicitur ut lucilius
resultant edesqz lacusqz cuius dimunicio lacunar facit.
ut oracius. neqz aureum mea renitet in domo lucanat.
In de fit alia dimunccio lacunariũ et per antistico la¬
quearium facit. Tecta enim siue laquearia sc̃i datorte
nterligi possunt. Uñ sponsa incantico canticorũ ait̃
ligna domorum nr̃arum cedrina laquearia cip̾ssina. Do-¬
mos quippe suas uaria per mundum fidelium conuenticu¬
la nomnrat. equibus omnibz ip̃a uniuersalis ecclĩa con¬

Expanded text:
ciem anguli conformi qualitate restituit. Nam apud ciem anguli conformi qualitate restituit. Nam apud Graecos originem sui nominis, in derivationibus omnino custodit, ut tetragonus, pentagonus, et his similia. Culmina dicta sunt, quia apud antiquos tecta culmo tegebantur, ut nunc rustica. Hinc tecti summCamere sunt volumina introrsum respicientia, appellasunt, quae cameram subtegunt et ornant, quae et lacunaria dicuntur: principaliter autem lacus dicitur, ut Lucilius: resultant aedesque lacusque: cujus diminutio lacunar facit, ut Horatius: Neque aureum mea renitet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio, lacunarium, et per antistichon laquearium facit. Tecta enim sive laquearia, sancti doctores intelligi possunt. Unde sponsa in Cantico canticorum ait: Tigna domorum nostrarum cedrina, laquearia cypressina . Domos quippe suas varia per mundum fidelium conventicula nominat, e quibus omnibus ipsa universalis Ecclesia con
Abbreviated transcription (Latin):
Lapidem quem reprobauerunt edificantes hic faictus est
in caput anguli. Sub allusione fabricancium expoĩt᷑.
manis opera iudeorum. Noli quippe hominum ad huc
in nuando unum colentes edificare uidebantur. dum ce¬
tere nacõrs ydolorum se cultura destruerent. edifican¬
tes enim tendunt super uel semper ad angulum ut cõ¬
misfotum parietum soliditas impleatur. Iudei uero
fidei sue fabricam minime pecfecerunt. quõ ip̃m qui
erat lapis fortissimus angulatis more demencium
putauerũt ẽẽ contenmendum. Dñs autem xp̃s ꝑ tro¬
pologiam sicut in numeris locis constat expositũ ideo
lapis diatur angularis quia duos ad se populos adiuer¬
so uenientes gentilium atqz uideorum tamquam gem¬
mos parietes in unam soliditatis gr̃am colligauit. De
hoc lapide prophete de hoc apostoli de hoc multi diuersa
dixerunt. Angulos emm tractus est ex greco sermone
id ẽ agoni quod latine dicitur genu eo quia in flexu spe¬

Expanded text:
Lapidem, quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est Lapidem, quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli . Sub allusione fabricantium exponitur inanis opera Judaeorum. Soli quippe hominum adhuc in mundo unum colentes aedificare videbantur, dum caeterae nationes idolorum se cultura destruerent. Aedificantes enim tendunt super vel semper ad angulum; ut commissorum parietum soliditas impleatur. Judaei vero fidei suae fabricam minime perfecerunt: quoniam ipsum, qui erat lapis fortissimus angularis, more dementium putaverunt esse contemnendum. Dominus autem Christus per tropologiam sicut innumeris locis constat expositum ideo lapis dicitur angularis: quia duos ad se populos a diverso venientes, Gentilium atque Judaeorum, tanquam geminos parietes in unam soliditatis gratiam colligavit. De hoc lapide prophetae, de hoc Apostoli, de hoc multi diversa dixerunt. Angulus enim tractus est ex graeco sermone, id est, a gony, quod latine dicitur genu eo, quia inflexu spe