comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ uł mortuã uxorẽ. hoc loco debere in telligi etiã forni¬
cantẽ. Qũa ob rẽ secłm doctrinã sanã mulier alligata ẽ
quã duuir eiꝰ uiuit. ⁊d .ẽ. nondũ corpore abscessit. Mulier

Expanded text:
uirum uel mortuam uxorem hoc loco debere intellegi etiam forniuirum uel mortuam uxorem hoc loco debere intellegi etiam fornicantem. quamobrem secundum doctrinam sanam mulier alligata est, quamdiu uir eius ui
Abbreviated transcription (Latin):
nec fornicatus ẽ. qđ ꝓmorte uis deputare. & tam̃ ei mulier
alligata iã non est. Nonne attendis qu̾ã sit hoc contra apłm
dicentẽ. mulier alligata . ẽ. qua dui uir eiꝰ uuit : An forte
dicturus es: uiuit quidẽ. sed uir eiꝰ iã non .ẽ. cũ tunc. ẽẽ. desti¬
tit quando illa ꝑ ad ulteriũ coniugale uinculũ soluit. Quo
uiro q̃ndo quidẽ uir eiꝰ ille iã non . ẽ. conuigali uinculo ꝑ
mulieris ad ulteriũ iã soluto: Quo eñĩ uiuente uiro nisi suo
uocabit᷑ ad ultera si fuerit cũ altero uiro: At si uir eius. ẽẽ. ille
iã destiat. non utiq uiuente uiro uocabit̾ ad ultera. si fuerit
cũ altero uiro: sed nullũ habens uirũ nubendo erit cũ suo iuro
Hoc qui sentit nonne cerius quã contra apłm sentiat. Quod
quidẽ non ipse sentis: sed hec sequit᷑ illa quȩ sentis. Muta gͦ
ante cedentia : suus cauere sequentia. & noli dicere mortuũ

Expanded text:
nec fornicatus est, quod pro morte uis deputare; et tamen ei mulier nec fornicatus est, quod pro morte uis deputare; et tamen ei mulier alligata iam non est. nonne adtendis, quam sit hoc contra apostolum dicentem: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit? an forte dicturus es: uiuit quidem, sed uir eius iam non est, quoniam tunc esse destitit, quando illa per adulterium coniugale uiro? quandoquidem uir eius ille iam non est coniugali uinculo per mulieris adulterium iam soluto. quo enim uiuente uiro nisi suo uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro? at si uir eius esse ille iam destitit, non utique uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, sed nullum habens uirum nubendo erit cum suo uiro. hoc qui sentit, nonne cernis quam contra apostolum sentiat? quod quidem non ipse sentis, sed hoc sequitur illa quae sentis. muta ergo antecedentia, si uis cauere sequentia, et noli dicere mortuum
Abbreviated transcription (Latin):
mortuo soluta dicenda ẽ. ab hoc unculo. Porro si morte cuius¬
lib& eoꝵ int̾ maritũ & uxorẽ hoc uinculũ soluit᷑. & ꝓmorte
habenda .ẽ. sicut dicis etiã fornicatio: ꝓculdubio erit ab hoc
&x mulier soluta quando fuerit fornicata. Neq eñi dici poterit
hȩc alligata uiro : quando ab illa fuerit uir solutus Ac ꝑ hoc
postea qua fornicando alligata uiro. eẽ desti terit : quis qͥs
eã duxerit ad ult̃ non erit. E uide quã sit absurdũ. ut idõ
non sit ad ult̃ quia duxit ad ulterã. immo uero qđ ẽ. mon¬
struosius nec ipsa mulier erit ad ultera: qm̃ non erit poste¬
riori iuro uxoraliena sed sua. Soluto eñĩ ꝑ ad ulterium
priore conuigali uinculo. cunq iã nupserit coniugẽ non ha¬
bendi. non ad ultera cũ ad ultero: sed uxor erit potius cum
marito. Quomodo gͦ erit uerũ. mulier alligata .ẽ quã diu
uir eiꝰ uuit : Ecce uir eiꝰ uiuit : quia nec de corpore excessit.

Expanded text:
mortuo soluta dicenda est ab hoc vinculo. Porro si morte cujusmortuo soluta dicenda est ab hoc vinculo. Porro si morte cujuslibet eorum inter maritum et uxorem hoc vinculum solvitur, et pro morte habenda est, sicut dicis, etiam fornicatio, procul dubio erit ab hoc et mulier soluta, quando fuerit fornicata. neque enim dici poterit haec alligata uiro, quando ab illa fuerit uir solutus. ac per hoc posteaquam fornicando alligata uiro esse destiterit, quisquis eam duxerit, adulter non erit. Et uide, quam sit absurdum, ut ideo non sit adulter. quia duxit adulteram. immo uero, quod est monstrosius, nec ipsa mulier erit adultera, quoniam non erit posteriori upriore conjugali vinculo, cuicumque jam nupserit conjugem non habenti, non adultera cum amarito. quomodo ergo erit uerum: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit? ecce uir eius uiuit, quia nec de corpore excessit
Abbreviated transcription (Latin):
alteri Si aut fuerit ab uxore fornicante disiunctus. ĩã eũ nullo
pcepto ut se contineat detineri. nec omino mȩchari si uiua illa
dui uir eius uiuit qđ si mortuus fuerit uir eius. libata .ẽ. cui uult
nubat̃. sic in telligendũ existimas: ut siuir fuerit fornicatus ꝓ
mortuo de putet᷑. & uxor ꝓmortua. & idõ liceat culibet eoꝵ
tanqũa post mortẽ. ita post fornicationẽ coniungi alteri. Quib
tius sensib: consideratis: abste quero utrũ quicunq duxerit
mulierẽ quȩ uiro alligata. eẽ. destiterit. adult̃ habendus sit.
qđ tibi existimonon uideri. Idõ eñi mulier uiuente iuro uoca¬
bit᷑ ad ultera si fuerit cũ alio uiro qm̃ mulier alligata est
quã du uir eiꝰ uiuit. Hoc aũt uinculũ si ei cũ uiro uiuente
non.ẽẽt sine ullo ad ulterii crimine alteri nuberet. Pro inde
si alligata . ẽ. quã dui uir eius uiuit: nullomodo nist uiro

Expanded text:
alteri; si autem fuerit ab uxore fornicante disiunctus, iam eum nullo alteri; si autem fuerit ab uxore fornicante disiunctus, iam eum nullo praecepto ut se contineat detineri nec omnino moechari, si uiua illa diu uir eius uiuit; quodsi mortuus fuerit uir eius, liberata est; cui uult nubat, sic intellegendum existimas, ut, si uir fuerit fornicatus, pro mortuo deputetur et uxor pro mortua, et ideo liceat cuilibet eorum tamquam post mortem ita post fornicationem coniungi alteri. Quibus tuis sensibus consideratis abs te quaero, utrum quicumque duxerit mulierem, quae uiro alligata esse destiterit, adulter habendus sit. quod tibi existimo non uideri. ideo enim mulier uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, quoniam mulier alligata est. quamdiu uir eius uiuit; hoc autem uinculum si ei cum uiro uiuente non esset, sine ullo adulterisi alligata est quamdiu vir ejus vivit, nullo modo nisi viro
Abbreviated transcription (Latin):
non putas ita dictũ. ẽẽ. si discesserit ut aiuro fornicante disces¬
sisse intelligat᷑. qua sola causa discedere licitũ.ẽ. sed potius
existimas apudico & idõ ussã manere innuptã ut posset ei
reconciliari. si continere ille nolusset: ne uirũ ad fornicandũ
id .ẽ. ad aliã se uiuente ducendã. ipsa non reconciliata com¬
pelleret. Cȩterũ si auiro fornicante discesserit: putas ei non
p̃cipi. ut innupta ꝑmaneat. sed hoc eã facere si continens. ẽẽ.
uoluerit. non ut p̃cepti uiolatrix inueniat᷑. ẽẽ. si nupserit
Quȩ tibi uidet᷑ forma & aiuiro eẽ seruanda : ut uxorẽ non¬
dimictat excepta causa fornicationis. Si aũt duniserit maneat
sine coniugio ut pudicȩ reconciliari possit uxori. nisi forte con¬
tinentiã iulla dilexerit. ne uxoris castȩ reconciliationẽ refugiens
ipse illa cogat inȩchari. si se non continens uiuente illo nupserit

Expanded text:
non putas ita dictum esse, si discesserit, ut a viro fornicante discesnon putas ita dictum esse, si discesserit, ut a viro fornicante discessisse intelligatur, qua sola causa discedere licitum est; sed potius existimas a pudico, et ideo jussam manere innuptam, ut posset ei reconciliari, si continere ille noluid est ad aliam se uiuente ducendam ipsa non reconciliata conpelleret. ceterum si a uiro fornicante discesserit, putas ei non praecipi, ut innupta permaneat, sed hoc eam facere, si continens esse uoluerit, non ut praecepti uiolatrix inueniatur esse, si nupserit. quae tibi uidetur forma et a uiro esse seruanda, ut uxorem nondimittat excepta causa fornicationis; si autem dimiserit, maneat sine coniugio, ut pudicae reconciliari possit uxori, nisi forte continentiam illa delegerit, ne uxoris castae reconciliationem refugiens ipse illam cogat moechari, si se non continens uiuente illo nupserit
Abbreviated transcription (Latin):
d ea quȩ mͥ scripseras fr̃ religiose pollenti: iã rescripsera
non parũu uolum̃ de his qui uiuentib conuigib sus.
aliis copulantur. Qđ cũ in notiusset dilectioni tuae.
addidisti aliqua ad libellũ tuũ. etiã his me respondere desi¬
derans. Sed cũ facere disponerẽ. addendo & ego ad meum.
ita ut non nullus lib̾. eẽt: etiã responsionis meae repente
illud dictũ ẽ. qđ absoluerẽ prius flagitantib fr̃ĩb & nesci¬
entib nr̃is. qđ adhuc aliqͥd eẽt. attendendũ. Hinc factũ ẽ: ut
altero seorsus opusculo ad ea quȩ ad didisti respondere cõpelle¬
rer. Non aũt quȩ ad didisti ad uincta sunt fini opusculi tui:
sed ubi iusũ. ẽ. eius in t̾iecta sunt corpori. Hoꝵ primũ illud . ẽ. ci
quidẽ arbitror me respondere debere : quod uihis apłi uerbis.
ubi ait. ceteris aũtͣ dico non dñs. mulierẽ auiro non discedere.
qđ si discesserit manere innuptã aut uiro suo reconciliari.

Expanded text:
d ea, quae mihi scripseras, frater religiose Pollenti, iam rescripseram non paruum uolumen de his, qui uiuentibus coniugibus suis aliis copulantur. quod cum innotuisset dilectioni tuae,. addidisti aliqua ad libellum tuum, etiam his me respondere desiderans. sed cum facere disponerem, addendo et ego ad meum, ita ut unus liber esset etiam responsionis meae, repente illud editum est, quod absolueram prius, flagitantibus fratribus et nescientibus, quod adhuc aliquid esset addendum. hinc factum est, ut altero seorsum opusculo ad ea, quae addidisti, respondere conpellerer. non autem quae addidisti, adiuncta sunt fini opusculi tui; sed ubi uisum est, eius interiecta sunt corpori. Horum primum illud est — cui quidem arbitror me respondere debere — quod in his apostoli uerbis, ubi ait: ceteris autem ego dico, non dominus, mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innupta
Abbreviated transcription (Latin):
cripsi duos libros de conuigiis ad ulterinis:
quantũ potui seđm scripturas cupiens soluere difficillimã
questionẽ. Quod utrũ enodatissune fecerĩ nescio : immo
uero non ꝑ uenisse adhuiꝰ rei ꝑfectionẽ sentio. quã ius multos
sinus eiꝰ aperuerim. Qđ udicare poterit: quisqͥs in telligent̃
legit. Huiꝰ oꝑis primꝰ lib̵ sic incipit. Prima questio ẽ fr̃ dilec¬

Expanded text:
cripsi duos libros de coniugiis adulterinis, quantum potui, secundum scripturas cupiens soluere difficillimam quaestionem. quod utrum enodatissime fecerim, nescio; immo uero non me peruenisse ad huius rei perfectionem sentio, quamuis multos sinus eius aperuerim, quod iudicare poterit, quisquis intellegenter legit. Huius operis primus liber sic incipit: Prima quaestio e
Abbreviated transcription (Latin):
nefas ẽ. ad ulterũ faciat. cui uiuente uiro nubit. Deinde cũ pͥme
nuptiȩ melioris sint meriti qua scđȩ. absit ut scãrũ feminarũ iste
sit sensus.: ut xp̃c eis uideat᷑ quasi scđs maritꝰ. Ipsũ eñi habebant xa¬

Expanded text:
nefas est, adulterum faciat, cui uiuente marito nubit. deinde cum primae nefas est, adulterum faciat, cui uiuente marito nubit. deinde cum primae nuptiae melioris sint meriti quam secundae, absit, ut sanctarum uiduarum iste sit sensus, ut Christus eis uideatur quasi secundus marit
Abbreviated transcription (Latin):
da nationẽ ee dix̃ qua re. qm̃ priorẽ fidẽ irritã fecer se ut uolun¬
tatĩ que a ꝓposito cecidit appareat. ẽẽ dãnatã. siue sub seqͥrt̃ euptiȩ
siue de sint lidin de qͥ dicunt taliũ nuptias non. eẽ nuptias sed pe¬
lus adulteria :ñ m̃ uident᷑ satis acute ac diligent̃ considerare
qͥd dicant Fallit eos qͥppe. similitudine ueritatis Quia eñi conui¬
giũ xp̃i dicunt᷑ eligere quȩ xp̃iana scitate ñ nubunt : hnno argu
mentant᷑ quidã dicentes Si uiro suo uiuo quȩ alteri nubit. ad ultera
.ẽ. sic̃ ipse dñs in euangłio de finiuit: iuuogͦ xp̃o cui mors ultra non
dñat quȩ conuigiuĩ eiꝰ elegerat si homini nubit ad ultera est
Qui hec dicunt acute qͥdẽ mouent᷑: sed parũ attendunt. hancar¬
gumtatonẽ quanta rerũ seqͥtur ab surditas. Cũ eñi laudabiliter
etiã uiuente uiro ex eiꝰ consensu continentiã femina xp̃o uoueat
iã scđm istoꝵ rationẽ nulla hoc facere deb&. ne ipsũ xp̃m qđ sentire

Expanded text:
ritam fecerunt, ut uoluntatem, quae a proposito cecidit, appareat esse damnatam, siue subsequantur nuptiae siue desint. Proinde qui dicunt talium nuptias non esse nuptias. sed potius adulteria, non mihi uidentur satis acute ac diligenter considerare quid dicant; fallit eos quippe similitudo ueritatis. quia enim coniugium Christi dicuntur eligere quae christiana sanctitate non nubunt, hinc armentantur quidam dicentes: si uiro suo uiuo quae alteri nubit, adultera est, sicut ipse dominus in euangelio definiuit, uiuo ergo Christo, cui mors ultra non dominatur, quae coniugium eius elegerat. si homini nubit, adultera est. qui haec dicunt, acute quidem mouentur, sed parum adtendunt hanc argumentationem quanta rerum sequatur absurditas. cum enim laudabiliter etiam uiuente uiro ex eius consensu continentiam femina Christo uoueat, iam secundum istorum rationem nulla hoc facere debet, ne ipsum Christum, quod sentire
Abbreviated transcription (Latin):
in tẽperantiã suã tẽptatꝰ a sathana in fornicationẽ ꝓ laberet᷑: hoc aũt
Uides etiã coniugalẽ pudicitiã & thori xp̃iani matrimonialẽ fidẽ
donũ. eẽ & hoc adõ. ut illud qđ ultra liberoꝵ ꝓ creandoꝵ necessi¬
tatẽ modũ concũbendi aliquatenꝰ concupiscentia carnalis excedit
ñ nuptiarũ sit hoc malũ: sed ueniale ꝓpt̃ nuptiarũ bonum
Non eiũ de coniugio bono qđ copulat᷑ liberoꝵ ꝓereandoꝵ causa & fide
pudicitie cõnuigalis &e indissolubili quã diu ambo uiuunt matrunonii
sacram̃to quȩ om̃a bona st̃: sed de illo immodico carius usu. qͥ ui firmi¬
tate conuigũ agnoscit᷑. & int̾uentu boni uuptialis ignoscit᷑ ait apłs

Expanded text:
intemperantiam suam temptatus a satana in fornicationem prolaberetur, hoc autem intemperantiam suam temptatus a satana in fornicationem prolaberetur, hoc autem Vides etiam coniugalem pudicitiam et tori christiani matrimonialem fidem donum esse et hoc a deo, ut illud, quod ultra liberorum procreandorum necessitatem modum concumbendi aliquatenus concupiscentia carnalis excedit, non nuptiarum sit hoc malum, sed ueniale sit propter nuptiarum bonum. non enim de coniugio, quod copulatur liberorum procreandorum causa et fide pudicitiae coniugalis et indissolubili, quamdiu ambo uiuunt, matrimonii sacramento, quae omnia bona sunt. sed de illo inmodico carnis usu, qui in infirmitate coniugum agnoscitur et interuentu boni nuptialis ignoscitur, ait apos
Abbreviated transcription (Latin):
coniugatarũ. hinc intelligi potest: qđ cũ de fugienda foriucatione
p̃ciperet ubi utiq & conuigatos alloquebat᷑. nescitis inqͥt quia corpone
ur̃a mẽbra sunt xp̃i : Tantũ gͦ bonũ ẽ fidelis conuigui: ut etiã ipsa
m̃bra sint xp̃i. hoc aũt bono qm̃ melius bonũ contunentiȩ uidualis.
ñ hac ꝓfessione id agit᷑ ut aliqa plus sit catholica uidua quã m̃brũ xp̃i.
s ut meliorẽ quã conuigata locũ habeat int̾ menbra xp̃i. Dicit qͥppe
idẽ apłs Sic̃ eñi in uno corpore multa menbra habemꝰ. om̃ia aũt̃ m̃br.
non eosdẽ actus habent: ita multi unũ corpus sumꝰ in xp̃o. singuli
dũt alt̃ alteriꝰ menbra: habentes dona diuersa scđm gr̃am quȩ data
ẽ nob̵ Idõ etiã cõmoneret coniugatos ne debito carnalis cõmixtionis
fraudarent in uicẽ. & ꝑ hoc alt̾̃ eoꝵ negato sibi debito coniugali ꝑ

Expanded text:
coniugatarum, hinc intellegi potest. quod, cum de fugienda fornicatione coniugatarum, hinc intellegi potest. quod, cum de fugienda fornicatione praeciperet, ubi utique et coniugatos adloquebatur, nescitis, inquit, quia corpora uestra me in bra sunt Christi? tantum ergo bonum est fidelis coniugii, ut etiam ipsa membra sint Christi. hoc autem bono quoniam melius est bonum continentiae uidualis. non hac professione id agitur, ut aliquid plus sit catholica uidua quam membrum Christi, sed ut meliorem quam coniugata . locum habeat inter membra Christi. dicit quippe idem apostolus: sicut enim in uno corpore multa membra habemus, omnia autem membra non eosdem actus habent, ita multi unum corpus sumus in Christo. singuli autem alter alterius membra, habentes dona diuersa secundum gratiam quae data est nobis. Ideo etiam cum moneret coniugatos, ne debito carnalis commixtionis fraudarent inuicem et per hoc alter eorum negato sibi debito coniugali per
Abbreviated transcription (Latin):
& nuptã ñ dicit nͥ eã quȩ uirũ habet: ñ etiã eã quȩ habuit & ñ habet.
Qua ꝓpt̃ uidua om̃is innupta. ẽ. S qͥa ñ om̃is innupta uidua ẽ sunt
enĩ &e uirgines idõ hic utrunq posuit ubi ait. Dico aũt innuptis &
uiduis tanꝗ diceret. Qđ dico innuptis. ñ eis solis dico quȩ uirgines sunt:
s etiã quȩ uiduȩ st̃. Bonũ eẽ illis sisic ꝑ manserint sic̃ & ego. Ecce ẽ. bor.¬
tuũ & bono cõparatũ qđ dicit apłs suũ Si fides ad .ẽ. unmo qr fides
ad .ẽ : breuis .ẽ. ista doctrina. Nec idõ contẽuenda quia breuis: sed idõ
faciliꝰ & cariꝰ tenenda qx in breuitate ñ uilis. Non enĩ qualecunq bonũ
hic cõmendaret apłs: qđ fidĩ nuptiarũ sine ulla ambiguitate p̃posui
Quantũ aũt bonũ habeat nuptarũ fides id ẽ. xp̃ianarũ & religiosarũ

Expanded text:
t nuptam non dicit nisi eam quae uirum habet. non etiam eam, quae habuit et non habt nuptam non dicit nisi eam quae uirum habet. non etiam eam, quae habuit et non habQuapropter vidua omnis innupta est: sed quia non omnis innupta vidua est; sunt enim et virgines; ideo hic utrumque posuit, ubi ait, Dico autem innuptis et viduis: tanquam diceret, Quod dico innuptis, non eis solis dico quae virgines sunt, sed etiam eis quae viduae sunt; bonum esse illis si sic permanserint, sicut et ego. Ctuum ei bono conparatum, quod dicit apostolus suum, si fides adest, immo quia fides adest. breuis est ista doctrina nec ideo contemnenda, quia breuis: sed ideo facilius et carius tenenda, quia in breuitate non uilis. non enim qualecumque bonum hic commendaret apostolus, quod fidei nuptarum sine ulla ambiguitate praeposuit. quantum autem bonum habeat nuptarum fides, id est christianarum et religiosarum
Abbreviated transcription (Latin):
tare. Ait itaq apłs. doctor gentiũ: uas electionis. Dico aũt innuptis
& iudius. bonũ. ẽẽ. illis sisic ꝑ manserint sic̃ & ego. hȩc uerba ita
intelligenda st̃: ut ñ existimemꝰ uiduas ũ oportere innuptas dici.
quia nuptͥas uident᷑ exꝑte. Innuptarũ eñi nomine illas significat quȩ
ñ sunt nupti is alligatȩ siue fuerint siue ñ fueruit. Qđ alio loco aperit:
ubi dicit. Duusa .ẽ. mulier innupta & uirgo. Quando utiq & uirginẽ
ad iuingit. qͥd mulierẽ innuptã nͥ uiduã uult intelligi: Unde etiam
deinceps uno innupte nomine ꝓfessionẽ utranq cõpletit᷑. dicens
Quȩ innupta ẽ. sollicita .ẽ. ea quȩ st̃ dñi quomͦ placeat dño. Quȩ aũt
nupta ẽ. sollicita.ẽ. ea quȩ st̃ mundi: quomͦ placeat uiro. Inuuptã
certe ñ eã tantũ intelligi uoluit quȩ nunꝗ nupsit: sed etiã eã quȩ
nuptiarũ uinculo ꝑ uiduitatẽ lib̾ata nupta. eẽ. destitit. Nã idõ¬

Expanded text:
tare. Ait itaque apostolus, doctor gentium, uas electionis: dico autem innuptis et uiduis bonum esse illis. si sic permanserint sicut et ego. haec uerba ita intellegenda sunt, ut non existimemus uiduas non oportere innuptas dici, quia nuptias uidentur expertae; innuptarum enim nomine illas significat, quae non sunt nuptiis alligatae, siue fuerint sine non fuerint. quod alio loco aperit, ubi ait: diuisa est mulier innupta et uirgo. quando utique et uirginem adiungit, quid mulierem innuptam nisi uiduam uult intellegi? unde etiam deinceps uno innuptae nomine professionem utramque conplectitur dicens: quae innupta est, sollicita est ea quae sunt domini, quomodo placeat domino: quae autem nuptaest, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. innuptam certe non eam tantum intellegi uoluit, quae numquam nupsit, sed etiam eam, quae nuptiarum uinculo per uiduitatem liberata nupta esse destitit: nam id
Abbreviated transcription (Latin):
natio ñ timetur. Sed inuiduali & in uirginali continentia: excellen¬
tia muneris amplioris expetit᷑. Qua expetita & electa & uoti debito
oblata: ⁊ã ñ solũ capessere nuptias. sed etiã si ñ nubat̃ nubere uelli
dãnabile ẽ. Nã ut hoc de monstraret apłs: non ait cũ indelicus
egerint. in xp̃o nubt̃. sed nube uolunt: habentes in qͥt dãnationẽ
qm̃ primã fidẽ irritã fecer̃ & si ñ nubendo tantũ uolendo. Non
quia ipse nuptiȩ uł taliũ dãnandȩ uidicant᷑ sed dãnat᷑ ꝓpositi
fraus. dãnat᷑ ꝓpositi fraus fracta uoti fides. dãnat᷑ ñ susceptio
abono in feriore sed ruina ex bono suꝑiore. Postremo dã nant᷑
tales ñ quia conuigalẽ fidẽ posterus inierunt: sed quia con¬
tuientiȩ pͥmã fide irritã fecerunt. Quod ut breuit̃ insinuaret
apłs nolut eas dicere habe danationẽ aue qꝓpost a miplior sẽitacis

Expanded text:
mnatio non timetur: sed in viduali et virginali continentia, excellenmnatio non timetur: sed in viduali et virginali continentia, excellentia muneris amplioris expetitur; qua expetita et electa et voti debito oblata, jam non solum capessere nuptias, sed etiamsi non nubatur, nubere velle damnabile est. Nam ut hoc demonstraret Apostolus, non ait, Cum in deliciis egerint in Christo, nubunt; sed, nubere volunt: habentes, inquit, damnquoniam primam fidem inritam fecerunt etsi non nubendo, tantum uolendo: non quia ipsae nuptiae uel talium damnandae indicantur, sed damnatur propositi fraus, damnatur fracta uoti fides, damnatur non susceptio a bono inferiore, sed ruina ex bono superiore; postremo damnantur tales, non quia coniugalem fidem posterius inierunt, sed quia continentiae primam fidem inritam fecerunt. quod ut breuiter insinuaret stolus. noluit eas dicere habere damnationem, quae post amplioris sanctitatis
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o nub̾e uolunt: habentes dãnationẽ. qm̃ primã fidẽ irritam
fecerunt: Id .ẽ. uoluntatẽ ad nuptias aꝓposito continentiȩ de fle¬
xerunt. Irritã qͥppe fecer̃ fidẽ : qͥua priꝰ uouerant qđ ꝑ seueran¬
tia implere noluer̃. Nuptiarũ gͥ bonũ sẽꝑ . ẽ. quidẽ bonũ: sed in
popło dĩ fuit aliqͣndo legis obsequiũ . nc̃ .ẽ. in firnutatis remediũ:
in quibusdã uͦ humanitatis solaciũ. Filioꝵ qͥppe ꝓcreationi oꝑam
dare. ñ canino more ꝑ usũ ꝓmiscuũ feminarũ s honesto ordine
conuggali. non . ẽ. in homine imꝓbandus affectus: etiã ipsũ tamen
laudabilius transcendit & uincit cȩlestia cogitans animꝰ xp̃ianus.
Sed qm̃ sic̃ ait dũs ñ om̃s capunt uerbũ hoc: quȩ potest gͦ capere
capiat quȩ se ñ continet nubat. Quȩ ñ cepit de libenet : quȩ aggres
hat᷑ oblatio. In conugali qͥppe uinculo si pudicitia conseruat᷑: da¬

Expanded text:
Christo, nubere uolunt, habentes damnationem, quoniam primam fideChristo, nubere uolunt, habentes damnationem, quoniam primam fidefecerunt: id est, voluntatem ad nuptias a proposito continentiae deflexerunt. Irritam quippe fecerunt fidem, qua prius voverant quod perseverantia implere noluerunt . Nuptiarum igitur bonum semper est quidem bonum: sed in populo Dei fuit aliquando legis obsequium; nunc est infirmitatis remedium, in quibusdam vero humanitatis solatium. Filiorum quippe procreationi operam dare, non canino more per usum promiscuum feminarum, sed honesto ordine conjugali, non est in homine improbandus affectus: etiam ipsum tamen laudabilius transcendit et vincit coelestia cogitans animus christianus.m, sicut ait Dominus, Non omnes capiunt verbum hoc : quae potest ergo capere, capiat; et quae se non continet, nubat: quae non coepit, deliberet; quae aggressarahatur oblatio. In conjugali quippe vinculo si pudicitia conservatur, da
Abbreviated transcription (Latin):
quale pͥmis tẽporib fuit. & qđ alibi dicit. uolo igit᷑ iuniores
nubere. filios ꝓcreare. matres familias. eẽ . nuptiarũ boni
dpłica sobrietate & auctoritate cõmendat: non ꝓcreandi
officiũ etia eis qui continentiȩ bonũ capiunt tanqu̾a ad obsequela
legis imponit. Deniq cur hoc dixerit pandit cũ ad iungit & dicit
nullã occasionẽ dare aduersario maledicti gra. iã enĩ quedam
conuerse sunt retro post sathanan: ut his uerbis eiꝰ intelligamꝰ
eas quas nube uoluit melius posse continere quã nube. sed meluis
nubere quã retro ire post satanan: id .ẽ. ab illo excellenti ello
uirgin alis uł iudualis castitatis ꝓposito in posteriora respicien¬
do cadere & interire. Pro inde quȩ se ñ continent nubant anteqũa
continentiã ꝓ fiteant᷑: anteꝗ dõ uoueant qđ nͥ reddant iuire dã¬
nant᷑. Alio qͥppe loco de talib: dicit. Cũ enĩ in deliciis egerint. in

Expanded text:
quale primis temporibus fuit. et quod alibi dicit: uolo igitur iuniores quale primis temporibus fuit. et quod alibi dicit: uolo igitur iuniores nubere, filios procreare. matres familias esse, nuptiarum bonum apostolica sobrietate et auctoritate commendat, non procreandi officium etiam eis, quae continentiae bonum capiunt, tamquam ad obsequellam legis inponit. denique cur hoc dixerit, pandit, cum adiungit et dicit: nullam occasionem dare aduersario maledicti gratia; iam enim quaedam conuersae sunt retro post satanan, ut his uerbis eius intellegamus eas, quas nubere uoluit, melius potuisse continere quam nubere, sed melius nubere quam retro ire post satanan, id est ab excellenti illo uirginalis uel uidualis castitatis proposito in posteriora respiciendo cadere et interire. proinde quae se non continent, nubant, antequam continentiam profiteantur, antequam deo uoueant: quod nisi reddant, iure damnantur. alio quippe loco de talibus dicit: cum enim in deliciis egerint in
Abbreviated transcription (Latin):
ut lags ob sequiu nullũ ꝓlis salte curnale desideriũ. sed solus
in continentiȩ fuisset in diciũ. Pecisses eñi qđ ait apłs. cũ dixisset.
Bonũ ẽ illis sisic ꝑ manserint sic̃ & ego. Continuo qͥ ppe ad dielit
Qa si se u continent nubant. Malo enũ eas nubere qũa uri hoc eñi
dix̃ ut esfrenate libidinis malũ ñ p̃cipita ret᷑ inturpitudinẽ
flagitioꝵ cũ exciꝑet᷑ honestate nuptiarũ br̃as aũt dño. qm̃ pe¬
peristi qł . ee. noliuisti : & iurginitas ꝓlis tuȩ cõpensauit dispen¬
diũ iurginitatis tuȩ Nã diligent̃ int̾rogata doctrina xp̃iana
& pͥmas nupcias iã isto tẽpore nͥ in continentia sit impedim̃to
contẽnendas eẽ respondet. Qui eñi dix̃ si se ñ continent nubant
potuit dicere si filios ñ habent. si post resurrectionẽ p̃dicatio¬
nẽq xp̃i qͣndo iã ex om̃ib gentib filioꝵ sp̃ualit̃ gignendoꝵ
tanta suppetit copia. tale officiũ. eẽt. ex carne filios ꝓpagare

Expanded text:
legis obsequium, nullum prolis saltem carnale desiderium, sed solius incontinentiae fuisset indicium. Fecisses enim quod ait Apostolus, cum dixisset, bonum esse illis si sic permanserint sicut et ego: continuo quippe addidit, Quod si se non continent, nubant: malo enim eas nubere quam uri . Hoc enim dixit, ut effrenatae libidinis malum non praecipitaretur in turpitudinem flagitiorum, cum exciperetur honestate nuptiarum. Gratias autem peristi quod esse noluisti et uirginitas prolis tuae conpensauit dispendium uirginitatis tuae; nam diligenter interrogata doctrina christiana et primas nuptias iam isto tempore, nisi incontinentia sit inpedimento, contemnendas esse respondet. qui enim dixit: si se non continent, nubant, potuit dicere: si filios non habent, nubant, si post resurrectionem praedicationemque Christi, quando iam ex omnibus gentibus filiorum spiritaliter gignendorum tanta suppetit copia, tale officium esset ex carne filios propagare,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe lieteres qua ius t̃ ñ tam̃ rantũmn ÷ͥ scribendȩ suer̃ : si ut ali is
quoq ꝑte ꝓdesient ñ utiq a nob negligendũ fuit. Qiucqͥd gͦ hic
.ẽe ꝑ spexeris. nec habe te pigeat nec dare legendũ: utaetua ca¬
ritas sit utilitas alioꝵ. Cũ igit̾ in om̃i questione quȩ ad uitã moresq
ꝑtinet ñ sola doctrina uerũ etiã exhortatio sit necessaria: ut doc¬
trina qͥd agendũ sit nouerimꝰ. ex hortatione aũt excitem᷑ ne pigeat
agere qđ agendũ . eẽ. iã nouimꝰ: qͥd gͦ ampliꝰ te doceã quã id qđ apu

Expanded text:
 scribendae fuerunt. sed ut aliis quoque per te prodessent. non utique a nobis neglegendum fuit. quidquid ergo hic t et tamen aliis esse perspexeris, nec habere te pigeat nec dare legendum, ut et tua caritas sit utilitas aliorum. Cum igitur in omni quaestione, quae ad uitam moresque pertinet, non sola doctrina uerum etiam exhortatio sit necessaria, ut doctrina quid agendum sit nouerimus, exhortatione autem excitemur, ne pigeat agere quod agendum esse iam nouimus: quid ego amplius te doceam quam id quod apu
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ ab eis ds̃ honorat᷑ ad moneant. Nã scĩtati humilitatẽ indĩ lauda¬
torib conungentes: aꝑtissime docuer̃ ut tanto qͥsq caueos que su¬
ꝑbia decipiatur. qͥnto sanctius aliqͥd ꝓficetur. Prounde uos quoa
Paudate eũ qͣ uob p̃stat ut i ardore medio scłi huiꝰ qua uis conugio
non copulemina ñ tam̃ uramini. & orantes etiã ꝓ nob̾ benedicitẽ
sci & humiles corde dñm. ymnũ dicite & suꝑ exaltate eũ in scla¬

Expanded text:
quo ab eis deus honoratur, admoneant. nam sanctitati humilitatem in dei laudaquo ab eis deus honoratur, admoneant. nam sanctitati humilitatem in dei laudatoribus coniungentes apertissime docuerunt, ut tanto quisque caueat, ne superbia decipiatur, quanto sanctius aliquid profertur. proinde uos quoque laudate eum, qui uobis praestat, ut in ardore medio saeculi huius, quamuis coniugio non copulemini, non tamen uramini, et orantes etiam pro nobis benedicite, sancti et humiles corde dominum, hymnum dicite et su
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cunetis Uir & uxor amant se: qm̃ uident se. & qđ ñ uident t¬
ment inse. nec certi gaudent exeo qđ in manifestõdu in ocealto su¬
picant᷑ plerũq qđ ñ ẽ. Uos in isto qũe oculis ñ uideas &e fide conspor¬
citis: net habeas uerã qđ rep̃hendatis. nec eũ metuitis ne de falso
forsitun offendatis Si gͦ magnũ a morẽ conuigib debȩretis eũ
liustis occupari conubio. Parũ uob amare ñ licet: ꝓpt̃ qũe ñ amastis & qđ
liceret. Sic amantib mitẽ & humailẽ corde: nullã uob̃ suꝑbiã ꝑtimeseo
Promodulo itaq nr̃o. & de scĩtate q scĩ moniales ꝓpͥe dicimimi. &e de
humilitate qͥ conseruat᷑ quieqͥd magnũ dicimini: satis locuti sumꝰ
Digniꝰ aut̃ illi tres pueri quib reftigeriũ inigne p̃belat qũe corde
feruentissimo diligebant. uos de hoc opusculo nr̃o uerboꝵ qͥdem
numero longe breuiꝰ s pondere auctoritatis multo grandiꝰ in imu

Expanded text:
non timetis. Vir et uxor amant se, quoniam vident se; et quod non vident, tinon timetis. Vir et uxor amant se, quoniam vident se; et quod non vident, timent in se. Nec certi gaudent ex eo quod in manifesto est, dum in occulto suspicantur plerumque quod non est. Vos in isto quem oculis non videtis, et fide conspicitis, nec habetis quod reprehendatis: nec eum forsitan offendatis. si ergo magnum amorem coniugibus deberetis, eum, luistis occupari conubio. parum uobis amare non licet, propter quem non amastis et quod liceret. sic amantibus mitem et humilem corde nullam uobis superbiam pertimesco. Pro modulo itaque nostro et de sanctitate, qua sanctimoniales proprie dicimini, et de humilitate, qua conseruatur quidquid magnum dicimini, satis locuti sumus. dignius autem illi tres pueri, quibus refrigerium in igne praebebat, quem corde feruentissimo diligebant, uos de hoc opusculo nostro uerborum quidem numero longe breuius, sed pondere auctoritatis multo grandius in hymno,
Abbreviated transcription (Latin):
cor a conuigalib uinculis . Inspicite pulchritudinẽ amatoris ur̃i.
Cogitate eqͥlẽ patri: subditã & matri. Etiã in cȩlis dñ antẽ: & int̾ris serui¬
entẽ. Creantẽ om̃ia: creatũ in t̾ om̃ĩa. Illud ipsũ qđ in eo derident. suꝑbi
inspicite quã pulchrũ sit int̾nis luminibus. Inspicite uulnera pen¬
dentis. cicatrices resurgentis. sanguinẽ morientis. p̃ciũ credentis:
cõmerciũ redimentis. Hȩc qͣnti ualeant cogitate. hec instatera
caritatis appendite : & quicqͥd amoris innuptus ur̃is impendendũ
habebatis. illi rependite. Bȩne qđ in teriorẽ urãm pulchritu dinẽ
querit : ubi uob dedic potestatẽ filios dĩ fieri. Nonquȩrit a uobis
pulchrã carnẽ. Non .ẽ. cui de uob̾ quis ꝗ m̃tiat᷑: & faciat seuire zelantẽ.
Uidere cũ qͣnta securitate a metis: cui displicese falsis suspicionib

Expanded text:
cor a coniugalibus uinculis. inspicite pulchritudinem amatoris uestri, cor a coniugalibus uinculis. inspicite pulchritudinem amatoris uestri, cogitate aequalem patri, subditum et matri, etiam in caelis dominantem et in terris seruientem, creantem omnia, creatum inter omnia. illud ipsum, quod in eo derident superbi, inspicite quam pulchrum sit; internis luminibus inspicite uulnera pendentis, cicatrices resurgentis, sanguinem morientis, pretium credentis, commercium redimentis. Haec quanti ualeant cogitate, haec in statera carithabebatis, illi impendite. Bene quod interiorem vestram pulchritudinem quaerit, ubi vobis dedit potestatem filias Dei fieri. Non quaerit a vobis pulchram carnem. Non est qui de vobis quisquam mentiatur, et faciat saevire zelantem. Videte cum quanta securitate ametis, cui displicere falsis opinionibus
Abbreviated transcription (Latin):
etiã illa quȩ leuiora uł sunt uł putant᷑. ñ inuenuint᷑ nec oriuintur
inuobis Non imꝓb uultus. ñ uagi oculi. ñ in frenis lingua. ñ petulans
risus ñ scurriliosus. ñ in decens habitus. ñ tumidus aut fluxus in¬
cessus Iã ñ redditis malũ ꝓmalo. nec maledictũ ꝓ maledicto. Iam
postremo illã mensurã dilectionis impletis : ut ponatis animas ꝓ
ginitati: angłicã uitã hõminib & cȩli mores exhibent t̃ris. Sed
qͣnto magni estis quicunq ita magni estis. tanto humiliate uos in
om̃ib : ut corã dõ inuenietis gr̃am. ne suꝑbis resistat. ne se ex altante
humili& ne in flatos ꝑ angustã portã ñ traiciat. Quanquã suꝑflua
sit sollicitudo: ne ubi feruet caritas de sit humilitas. Si gͦ nuptias
contẽpsistis filioꝵ hominũ. ex quib gigneretis filios hominũ : toto
corde amate speciosũ forma p̃filiis hominũ Vacat uob̾: liberũ ÷

Expanded text:
etiam illa, quae leuiora uel sunt uel putantur, non inueniuntur nec oriuntur etiam illa, quae leuiora uel sunt uel putantur, non inueniuntur nec oriuntur in uobis: non inprobus uultus, non uagi oculi, non infrenis lingua, non petulans risus, non scurrilis iocus, non indecens habitus, non tumidus aut fluxus incessus; iam non redditis malum pro malo nec maledictum pro maledicto; iam postremo illam mensuram dilectionis inpletis, ut ponatis animas prginitati angelicam uitam hominibus et caeli mores exhibent terris. sed quanto magni estis, quicumque ita magni estis, tanto humilate uos in omnibus, ut coram deo inueniatis gratiam, ne superbis resistat, ne se exaltantes humilet, ne inflatos per angusta non traiciat: quamquam superflua sit sollicitudo, ne ubi feruet caritas, desit humilitas.. Si ergo nuptias contempsistis filiorum hominum, ex quibus gigneretis filios hominum, toto corde amate speciosum forma prae filiis hominum: uacat uobis, liberum est
Abbreviated transcription (Latin):
periores : quib: estis in manifesto meliores: Cũ alioꝵ bona forte innota
uob̾ benigne credunt᷑ auobis: urã uob nota ñ cõparatione minuunt᷑
sed dilectione firmantur. Et quȩ forte adhuc de st̃. tanto dant᷑
facilius. qͣnto desidant᷑ humilius. Perseuerantes in numero ur̃o p̃beant
uob exẽplũ: cadentes aut augeant timorẽ urm Illud amate ut inite¬
mini: hoc lugete ne in flemini. Iusticiã urãm nolite statuere: do uos¬
uistificãti subdite . Veniã peccatis donate alienis orate ꝓ ur̃is. Fu¬
tura uigilando cauete : p̃terita confitendo delete. Ecce iã tales estis.
ut ꝓfesse atq: seruate uirginitati cȩteris morib: congruatis Ecce iã
ñ solũ homicidis. sacrificiis diabolicis & ab ominationib: furtis ra¬
pinis. fraudib: ꝑiuri is. ebriositatib: om̃iq: luxuria & auaritia simu¬
lationib: emulationib impietatib crudelitatib abstinetis: uerũ

Expanded text:
periores, quibus estis in manifesto meliores. cum aliorum bona forte ignota periores, quibus estis in manifesto meliores. cum aliorum bona forte ignota uobis benigne creduntur a uobis, uestra nobis nota non conparatione minuuntur, sed dilectione firmantur; et quae forte adhuc desunt, tanto dantur facilius, quanto desiderantur humilius. perseuerantes in numero uestro praebeant uobis exemplum; cadentes autem augeant timorem uestrum. illud amate, ut imitemini, hoc lugete, ne inflemini. iustitiam uestram nolite statuere, deo uosustificanti subdite. ueniam peccatis donate alienis, orate pro uestris; futura uigilando uitate, praeterita confitendo delete. Ecce iam tales estis, ut professae atque seruatae uirginitati ceteris etiam moribus congruatis. ecce iam non solum homicidiis, sacrificiis diabolicis et abominationibus, furtis, rapinis, fraudibus, periuriis, ebriositatibus omnique luxuria et auaritia, simulationibus, aemulationibus, inpietatibus, crudelitatibus abstinetis, uerum
Abbreviated transcription (Latin):
quocunq ierit. Sed priꝰ ad eũ quẽ seqͣmini uenite & discite qm̃ nutis.ẽ.
& humilis corde. humilit̃ ad humilẽ uenite si amatis. & ne discedati
ab illo necadatis. Qui enĩ tim& ab illo discede. rogat & dicit. Non ue
niat mͥ pes suꝑbiȩ. Pergite uiã sublimitatis. pede humilitatis Ipse
exaltat humilit̃ sequentes quẽ descende ñ piguit ad iacentes. Dona eiꝰ
illi seruanda cõmitate. Portitudinẽ urãm ad ipsũ custodite. Quicqͥd
mali ipso custodiente ñ cõmitittis. tanꝗ remissũ ab illo deputate: ne
modicũ uob̾ existimantes dimissũ modicũ diligi̾tis & tundentes pec¬
tora publicanos ruinosa iactantia contẽnatis. De uirib ur̃is ex ꝑtis
cauete ne quia ferre aliqͥd potiustis in flemini: de in exꝑtis aũt orate
ne supͣ quã potestis ferre tẽpteminii. Existimate aliqͦs in occulto su¬

Expanded text:
quocumque ierit. sed prius ad eum, quem sequamini, uenite et discite, quoniam mitis est quocumque ierit. sed prius ad eum, quem sequamini, uenite et discite, quoniam mitis est et humilis corde. humiliter ad humilem uenite, si amatis, et ne discedatis ab illo, ne cadatis. qui enim timet ab illo discedere, rogat et dicit: non mihi ueniat pes superbiae. pergite uiam sublimitatis pede humilitatis. ipse exaltat humiliter sequentes. quem descendere non piguit ad iacentes. dona eius illi seruanda committite, fortitudinem uestram ad illum custodite. quidquid mali ipso custodiente non committitis, tamquam remissum ab illo deputate, ne modicum uobis existimantes dimissum modicum diligatis et tundentes pectora publicanos ruinosa iactantia contemnatis. de uiribus uestris expertis cauete, ne, quia ferre aliquid potuistis, inflemini; de inexpertis autem orate, ne supra quam potestis ferre temptemini. existimate aliquos in occulto su
Abbreviated transcription (Latin):
humiles : quã suꝑbientes uirgines. Quomͦ enĩ seqͥt᷑ ad quẽ ñ uult accede ÷
Aut qͦ modo accedit adquẽ ñ uenit ut discat qm̃ initis. ẽ. & humilis corde:
Illos ꝓinde sequentes agnꝰ quocunq ierit ducit: in quib priꝰ ipse ubi
capt̃ inclinet inuenerit. Nã & qͥdã suꝑb & dolosus hoc ei dixerat. Dñ e
seqͣr te quocunq ieris Cui respondit. Uulpes foueas habent & uolucres
cȩli nidos. filiꝰ aũt hominis ñ hab& ubi capt̃ suũ reclin&. Arguebat
nomine uulpiũ astutiã dolositatẽ & nomine uolucrũ uentosã elationẽ.
inqͦ ubi reqͥesceret piã ñ inueniebat humilitatẽ. Ac ꝑ hoc nusꝗ om̃ino
secutꝰ ÷ dñm: qͥ se ꝓmiserat ñ usq ad quendã ꝓuentũ s om̃ino quocunq:
ierit secuturũ. Qua ꝓpt̃ hoc agite uirgines di : hoc agite Seqͥmini agnũ

Expanded text:
humiles quam superbientes uirgines. quomodo enim sequitur, ad quem non uult accedere? humiles quam superbientes uirgines. quomodo enim sequitur, ad quem non uult accedere? aut quo modo accedit, ad quem non uenit, ut discat, quoniam mitis est et humilis corde? illos proinde sequentes agnus quocumque ierit ducit, in quibus prius ipse ubi caput inclinet inuenerit. nam et quidam superbus et dolosus hoc ei dixerat: domine, sequar te quocumque ieris. cui respondit: uulpes foueas habent et uolatilia caeli nidos; filius autem hominis non habet, ubi caput suum inclinet. arguebat nomine uulpium astutam dolositatem et nomine uolucrum uentosam elationem, in quo ubi requiesceret piam non inueniebat humilitatem. ac per hoc nusquam omnino secutus est dominum, qui se promiserat non usque ad quendam prouectum, sed omnino quocumque ierit secuturum. Quapropter hoc agite, uirgines dei, hoc agite: sequimini agnum
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃ia mͦ tradita sc̃ a patre meo. & ille ẽ. magister qͥ dicit. Uenite
ad me om̃s qͥ laboratis & discite ame. Et tam̃ quid discimꝰ: Qm̃ mitis
sũ inqͥt & humilis corde. hic dicet aliqͥs Non . ẽ. hoc iã de uirguutate
sed de humilitate scribere. Quasi uͦ quȩcunq uirginitas ac non illa
quȩ scđm dm̃ ẽ a nob p̃dicanda suscepta sit. Qđ bonũ qͥntũ magnũ
urginale: nisi ds ipse qͥ dedit. & ds̃ caritas est. Custos gͦ uirginitatis
caritas. Locus aũt huiꝰ custodis: humilitas Ibi qͥppe habitat: qͥ dixit
suꝑ humilẽ & quietũ & trem̃tẽ uerba ͣnea reqͥescere sp̃m suũ. Quid
itaq alienũ feci. si bonũ qđ laudaui uolens tutius custodire.
curaui etiã locũ p̃parare custodi: Pident̃ eñi dico. nec mͥne iras¬
cant᷑ timeo: qͦs ut mecũ sibi timeant sollicius moneo: facilius
sequunt᷑ agnũ & si ñ quocunq ierit. certe quo usq potuerint coniuga

Expanded text:
omnia mihi tradita sunt a patre meo, et ille est magister, qui dicit: uenite ad me omnes, qui laboratis, et discite a me. et tamen quid discimus? quoniam mitis sum, inquit, et humilis corde. Hic dicet aliquis: non est hoc iam de uirginitate. sed de humilitate scribere. quasi uero quaecumque uirginitas, ac non illa, quae secundum deum est, a nobis praedicanda suscepta est. quod bonum quanto magnum uirginale nisi deus ipse, qui dedit, et deus caritas est. custos ergo uirginitatis caritas; locus autem huius custodis humilitas. ibi quippe habitat, qui dixit super humilem et quietum et trementem uerba sua requiescere spiritum suum. quid itaque alienum feci, si bonum, quod laudaui, uolens tutius custodiri, curaui etiam locum praeparare custodi? fidenter enim dico nec mihi ne irascantur timeo, quos ut mecum sibi timeant sollicitus moneo: facilius sequuntur agnum, etsi non quocumque ierit, certe quousque potuerint, coniugati
Abbreviated transcription (Latin):
adbeneficientiã. Sic enĩ utitꝰ suo corpore. Quib: dã ad su¬
mendis uel respuendis ad ualitudinẽ. qͥb dã tolerandis
ad pacientiã. qͥb dã ordinandis ad iusticiã: qͥbusdã
dandis ad aliqđ ueritatis docum̃tũ. Utitꝰ etiã his qͥb. se
abstin&e ad tẽꝑantiã. Ita om̃ib & sensis seu ñ sensis utit᷑.
nec aliqͥd testiũ. ẽ. Iudicat aũ de om̃ib qͥb utitur.
De solo deo ñ iudicat. qͥa scđm dm̃ de cet̾is iulicat
nec eo utit᷑ sed fruit᷑. Neq enĩ ad aliqͥd aliud ds̃ re¬
ferendus. ẽ : qm̃ om̃e qđ ad aliud referendũ . ẽ. inferiꝰ
est ꝗid ad qđ referendũ . ẽ. Nec .ẽ. aliqͥd deo suꝑuis.
ñ loco. sed excellentia nature. Om̃ia ergo quȩ facta
st̃ inusũ hominis facta st̃ : qͥa om̃ib: utitur uidicando
ratio quȩ homini data ẽ. & ante lapsũ qͥdẽ ñ utebatꝰ
tolerandis: nec post lapsũ utitur nͥ conuersus. & quã¬
ꝗ ante mortẽ corꝑis: iã tam̃ ꝗtũ potest dei amicus

Expanded text:
beneficentiam; sic enim utitur suo corpore: quibusdam assumendis vel respuendis ad valetudinem, quibusdam tolerandis ad patientiam, quibusdam ordinandis ad justitiam, quibusdam considerandis ad aliquod veritatis documentum: utitur etiam iis a quibus se abstinet, ad temperantiam. Ita omnibus et sensis et non sensis utitur; nec aliquid tertium est. Judicat autem de omnibus quibus utitur: de solo Deo non judicat, quia secundum Deum de caeteris judicat; nec eo utitur, sed fruitur. Neque enim ad aliquid aliud Deus referendus est. Quoniam omne quod ad aliud referendum est, inferius est quam id ad quod referendum est. Nec est aliquid Deo superius, non loco, sed excellentia suae naturae. Omnia ergo quae facta sunt, in usum hominis facta sunt, quia omnibus utitur judicando ratio, quae homini data est. Et ante lapsum quidem non utebatur tolerandis, nec post lapsum utitur nisi conversus, et quanquam ante mortem corporis, jam tamen quantum potest Dei amicus,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis rationalib stultis. Nec uti qͥsq potest ea re: quȩ
quo referenda sit nescit: Nec qͥsq potest scire utanaipi¬
enis rEuare abuti rectius dici solent: qñ bene utuntu
Non eni ciuꝗͣ ꝓdest id qđ malȩ utitur ođitũ ꝓro
dest en utiqł utile ẽ Utile aũ qͥc qͥd .ẽ. utendo utile ẽ¬
Post adintelugendũ dñi: ut eo fruacꝰ aqͦ eguĩe facet ae

Expanded text:
ipsis rationalibus stultis. Nec uti quisque potest ea re quae quo referenda sit nescit; nec quisquam potest scire nisi sapiens. Quare abuti rectius dici solent, qui non bene utuntur. Non enim cuiquam prodest id quo male utitur; et qstultis. Nec uti quisque potest ea re quae dest, non utique utile est. Utile autem quidquid est, utendo est utile: iipsa ad intelligendum Deum, ut eo fruatur a quo etiam facta e
Abbreviated transcription (Latin):
quetuq ꝓsunt quã diuinã ꝓudentiã dicinꝰn uisibi¬
pora c̃tineri Oportet ergo frui pulchris in uisibilib
ia ẽ. honestis. Utrũ aũ om̃ib alia questio . ẽ. qu̾ãꝗ
fortasse honesta ñ nͥ qͥb fruendũ ẽ. dici deceat
Stilibs aũ utendũ ẽ om̃ib ut quoqͦ eorũ opus ẽ. Et
frui qͦdẽ cibo ce qualiba corporali uoluptate ñ adeo

Expanded text:
quaecumque prosunt, quam divinam providentiam dicimus, visibiquaecumque prosunt, quam divinam providentiam dicimus, visibirporalia contineri. Oportet ergo frui pulchris invisibilibus, id est, honestis: utrum autem omnibus, alia quaestio est; quanquam fortasse honesta non nisi quibus fruendum est, dici deceat. Utilibus autem utendum est omnibus, ut quoquo eorum opus est. Et frui quidem cibo et qualibet corporali volu
Abbreviated transcription (Latin):
trũ om̃ia inutilitate hoĩs sint creata. Ut int̾ honestũ
& utile distat : ita &e int̃ fruendũ & utendũ. Qũa quã
ĩ om̃e honestũ utile & om̃e utilȩ honestũ ee subtilu
defendi queat tam̃ qͥa magis ꝓpͥe atq: usitatius hones
cũ dr̃ qđ ꝑpt̾ seipsũ expetendũ est utile aũ qđ ad alius
aliqͥd referendũ .ẽ. scđm hanc differentiã nc̃ ioquimꝰ illuo
sane custodientes ut honestũ & utile nullo mͦ aduersentꝰ
dis uti uelle. acq: ucendis frui &rursus om̃is ordinatio
quȩ uirtus etiã nominatur. fruendis. frui ce utendis uti.
fruendũ est auc̃ honestis: utendũ uͦ utilib honestatẽ
uoco intelligibilẽ pulchricudiñe : qua spicuale nos ꝓpe¬
quaꝙ sint mulca pulchra uisibilia quȩ munꝰ ꝓperido¬
nesta appeliant᷑: ipsa tam̃ pulchritudo exqua puldira
s quecuq pulchra st̃. nullo mͦ ẽ. uisibilisobite multa
insibilia utilia : sed ipsa utilitas ex qua nobis ꝓsiui

Expanded text:
nter honestum et utile interest, ita et inter fruendum et utendum. Quanquam enim omne honestum utile, et omne utile honestum esse, subtiliter defendi queat: tamen quia magis proprie atque usitatius honesquod propter se ipsum expetendum est, utile autem quod ad aliud aliquid referendum est: secundum hanc differentiam nunc loquimur, illud sane custodientes, ut honestum et utile nullo modo sibimet adis uti velle, atque utendis frui. Et rursus omnis ordinatio, quae virtus etiam nominatur, fruendis frui, et utendis uti. Fruendum est autem honestis, utendum vero utilibus. Honestatem voco intelligibilem pulchritudinem, quam spiritualem nos pquanquam sint multa pulchra visibilia, quae minus proprie honesta appellantur; ipsa tamen pulchritudo, ex qua pulchra sunt quaecumque pulchra sunt, nullo modo est visibilis. Item multa utilia visibilia; sed ipsa utilitas, ex qua nobis prosunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ ficiente renouatione in terioris hominis de die indiẽ . cũ ex¬
terior in duerit in corruptionẽ. Non eñi substanti alit̃ manet
sic̃ aliqd corpus aut sp̃s sed affectio ẽ quȩdã male qualitatis
sicut languor. Non gͦ aliquid remanet qđ non remittat cũ sit
sicut scriptũ. ẽ ꝓpitus dñs om̃ib iniquitatib nr̃is. sed donec
fiat qđ sequit qui sanat om̃s languores tuos. qui redimit

Expanded text:
proficiente renovatione interioris hominis de die in diem, cum exproficiente renovatione interioris hominis de die in diem, cum exterior induerit incorruptionem. Non enim substantialiter manet, sicut aliquod corpus, aut spiritus: sed affectio est quaedam malae qualitatis, sicut languor. Non ergo aliquid remanet, quod non remittatur; cum fit, sicut scriptum est, propitius Dominus omnibus iniquitatibus nostris: sed donec fiat et quod sequitur, Qui sanat omnes languores tuos, qui redimit