comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ntismet & aptiiã ducente in legẽ peceati. Argo qr alge
peccatieẽt : idurcolex dñi dicta ẽ Nisi enĩ &lex eẽt exterior
nia eiꝰ : & in toto corde ex quir̃ eũ. In primo uersu ẽ qui ãbulent
in lege dñi. Inscđo : qui scrutant᷑ testimonia eiꝰ. In quarto : qr t̃tiꝰ
supplem̃tũ dedit scđo demandatis ait dicñs. Tumandastimanda¬
ta tua custo dirinimis : inqͥnto : deiustificatione Utinã diri¬
gant᷑ uiȩ meȩ ad custodiendas ius tificationes tuas . Insexto
rursũ demandatoꝵ effectib: Non confundar cũ respicio in¬
om̃a mandata tua in septimo deiudiciis Confitebortͥ dñe
indirectione cordis: in eo qđ didici iudiciatua. In octauo :¬
deiustificatione Iustificationes tuasscus todiã : non me de¬
relinquas usq quaq: nimis: Sigͦ aliud lex aliuto p̃ceptũ ali
iudiciũ aliud iustificatio aliuo testimoniũ : necessaru
ẽ. ab eo qͥhȩc om̃ia constituit & condidit intelligentiȩ grãm

Expanded text:
 ducentem in legem peccati. Ergo quia et lex peccati esset, idcirco lex Domini dicta est. Nisi enim et lex esset exterior,nia eius, et in toto corde exquirunt eum. in primo uersu est: qui ambulant in lege domini. in secundo: qui scrutant testimonia eius, in quarto, quia tertius supplementum dedit secundo, de mandatis ait dicens: tu mandasti mandata tua custodiri nimis, in quinto de iustificatione: utinam dirigantur uiae m e ae ad custodiendas iustificationes tuas, in sexto rursum de mandatorum effectibus: non confundar, cum respicio in mandata tua, in septimo de iudiciis: confitebor tibi, domine, in directione cordis, in eo, quod didici iudicia tua, in octauo de iustificatione: iustificationes tuas custodiam, non me derelinquas usquequaque nimis. si ergo aliud lex, ajudicium, aliud justificatio, 277 aliud testimonium, necessarium est ab eo, qui haec omnia constituit et condidit, intelligentiae gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
ignoratio admores ad disciplinã ad cõgnitionẽ dĩ ꝑ hunc su¬
Carũ litt̃arũ octonariũ numerũ ipsis uelud infantilis doctri
nr̃ȩ recipit in firmitas diuinis institutis nisi ꝑ eiꝰ grãm quisf
dederit erudiri. Namq qͥ simplicit̃ eaquȩ int̾manꝰ sibi iE¬
derint legunt existimant nidnl differentiȩ in uerb̵ młe
in nomunib: nidul in reb: existere. Sed siistuo cõmunis collo
sermo ñ patit᷑ ut sub diuersis rerũ ñcupationib: nondiua

Expanded text:
ignoratio ad mores, ad disciplinam, ad cognitionem dei per hanc singuignoratio ad mores, ad disciplinam, ad cognitionem dei per hanc singularum litterarum octonarium uumernm ipsis uelut infantilis doctrinnostrae recipit infirmitas diuinis institutis, nisi per eius gratiam, qui haec ipsa dederit, erudiri. namque qui simpliciter ea, quae inter manus sibi inciderint, legunt, existimant nihil differentiae in uerbis, nihil in nominibus, nihil in rebus existere. sed si istud communis conloquii sermo non patitur, ut sub diuersis rerum nuncupationibus non
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑfectã uerãq: rationẽ tanq ab exordio prims
inscitutionis consequant᷑. Sciens istud sc̃s apłs paulus qͣ
Atq ab infantiȩ ipsius inhoaret᷑ exordiis : hȩc ad timotheũ inu
sti & qđ ab in fantia sacras litteras nosti quȩ te possint instruef
insalutẽ Hoc ꝓpt̃ p̃sentẽ psalmũ ita dictũ sit In qͦ cũ cognitio
ritatis ad eruditionẽ humanȩ ignorantiȩ ẽẽt elenda ꝑ ipsa
lit̃arũ atq elem̃torũ initia dotrinȩ ordo ẽ distributꝰ. Scđm e
ꝑst aut̃ om̃is numerꝰ uersuũ incentũ septua ginta sex uersib
nã cũ exiuginti duab littĩs omis hebreus sermo conueniat. q
octonos uersus lictȩ singulȩ explicent numerꝰ iste uers
octonis parcib multiplicatꝰ explet᷑. Hancigit᷑ extitisse
sã existimo ut ꝑlittãs totiꝰ istiꝰ psalmi ordo decurreret : u
paruuli & imꝑiti & ad legendũ imbuendi hȩc primũ ꝑqr
sibi uerba contexta s̃ littarũ elem̃ta cognoscerent ita & humꝗ

Expanded text:
ut perfectam veramque rationem tamquam ab exordio primae institutionis consequantur. Sciens istud sanctus Paulus apostatque ab infantiae ipsius inchoaretur exordiis, haec ad Timotheum inter dicisti, et quod ab infantia sacras litteras nosti, quae te possint instruere in salutem . Hoc propter praesentem psalmum ita dictum sit, in quo cum cognitio veritatis ad eruditionem humanae ignorantiae esset edenda, per ipsa litterarum atque elementorum initia doctrinae ordo est disst autem omnis numerus uersuum in centum septuaginta sex uersibus. nam cum ex uiginti duabus litteris omnis hebraeus sermo conueniat et octonos uersus litterae singulae explicent, numerus iste uersuum octonis partibus multiplicatus expletur. hanc igitur extitisse centum existimo, ut per litteras totius istius psalmi ordo decurrat: ut, sicut paruuli et inperiti et ad legendum inbuendi haec primum, per quae sibi uerba contexta sunt, litterarum elementa cognoscerent, ita et humana
Abbreviated transcription (Latin):
libris eũ pꝰsuasũ uideris. siue canonicis sue utiliũ trac¬
tatorũ de his aliqͥd in principio loquaris: collaudans
eos ꝓdiuersitate meritorũ canonicȩ auctoritatis & expo¬
nendũ sollertissimȩ diligentiȩ: maximeq: com̃dans
inscripturis canonicis admirandȩ altitudinis salubri¬
mã humilitatẽ. In illis aut̃ ꝓsua cuiꝰq facultate aptũ
suꝑbiorib: & ꝑ hoc infirmiorib: animis stilũ sonantio¬
ris : & quasi tornatioris eloquii Sane etiã exprim̃dũ
de illo e : ut in dic& quẽ maxime legerit & quib: libris
familiariꝰ inhȩserit : unde illi ꝑsua sũ ẽ. ut sociari uell&
eccłȩ Iđ cũ dixerit tũ si nob̵ notis illi libri aut ecłasti¬
ca fama saltẽ accepimꝰ a catholico aliqͦ memorabili uiro
eẽ conscriptos : lȩti apꝓbemꝰ Siaut̃ in alicuiꝰ heretici uo¬
lumina incurrit: ⁊ nesciens forte qđ uera fides impro¬

Expanded text:
libris ei persuasum esse videris, sive canonicis, sive utilium traclibris ei persuasum esse videris, sive canonicis, sive utilium tractatorum, de his aliquid in principio loquaris, collaudans eos pro diversitate meritorum canonicae auctoritatis et exponentium solertissimae diligentiae; maximeque commendans in Scripturis canonicis admirandae altitudinis saluberrimam humilitatem, in illis autem pro sua cujusque facultate aptum superbioribus, et per hoc infirmioribus animis, stilum sonantioris et quasi tornatioris eloquii. Sane etiam exprimendum de illo est ut indicet quem maxime legerit, et quibus libris familiarius inhaeserit, unde illi persuasum est ut sociari vellet Ecclesiae. Quod cum dixerit, tum si nobis noti sunt illi libri, aut ecclesiastica fama saltem accepimus a catholico aliquo memorabili viro esse conscriptos, laeti approbemus. Si autem in alicujus haeretici volumina incurrit, et nesciens forte quod vera fides impro
Abbreviated transcription (Latin):
Ad tequisquã cathecitand suenerit liberalib: doctrinis ex
difficillimũ om̃ino ẽ ut ñ multa nr̃arũ scripturarũ
litterarũq: cognouerit. quib iã instructꝰ ad sacram̃toꝵ
participationẽ tantũ modo uenerit Tales enĩ non eadẽ
hora qua xp̃iani fiunt. sed ante solent omia diligent̃
inquirere : & motꝰ animi suicũ quib: posst̃ comunicare
atq discutere . Cũ his itaq breuit̃ agendũ . ẽ ⁊ non odiose
inculcando quȩ nor̃: sed modeste ꝑstringendo. ita ut
dicamꝰ nos cređdẽ qđ iã nouerint illud atq illud atq hoc
modo cursim enumerare om̃ia. que rudib indoctisq
inculcanda st̃ ut & siqͥd nouit eruditꝰ iste : non tanquã a
doctore audiat & siquid adhuc ignorat . dũ ea cõmemo¬
ramꝰ quȩ illũ nosse iã credimꝰ discat. Nec ipse sane inu¬
tilit introgat᷑ : qͥb: reb motꝰ sit ut uelit eẽ xp̃ianꝰ ut si

Expanded text:
ad te quisquam catechizandus venerit liberalibus doctrinis excad te quisquam catechizandus venerit liberalibus doctrinis excdifficillimum omnino est ut non multa nostrarum scripturarum litterarumque cognoverit, quibus jam instructus ad Sacramentorum participationem tantummodo venerit. Tales enim non eadem hora qua christiani fiunt, sed ante solent omnia diligenter inquirere, et motus animi sui, cum quibus possunt, communicare atque discutere. Cum his itaque breviter agendum est, et non odiose inculcando quae norunt, sed modeste perstringendo; ita ut dicamus nos credere quod jam noverint illud, atque illud; atque hoc modo cursim enumerare omnia quae rudibus indoctisque inculcanda sunt: ut etsi quid novit eruditus iste, non tanquam a doctore audiat; et si quid adhuc ignorat, dum ea commemoramus quae illum nosse jam credimus, discat. Nec ipse sane inutiliter interrogatur, quibus rebus motus sit ut velit esse christianus: ut si
Abbreviated transcription (Latin):
& suadere & ꝑsuadere. Quis enĩ fins prȩstitut᷑ꝰ sit intaliuica
pseuertentib: & quã sint in ipsa eccła tolerandi exqͣ infine
separaendi st̃ : diuinoꝵ libroꝵ testimomis edocendũ ẽ. Prȩ¬
ñtiandũ etia inuenturũ eũ in eccła multos xp̃ianos bonos
uerissimos ciue scȩlestis ierłm : si ẽẽ ipsẽ cȩꝑit. Ad extre¬
mũ ne spes eiꝰ in homine ponat᷑ sedulo monendꝰ ẽ qr neq
facile ab homine udicari potest quis homo sit iust᷑. & si fa
sed ut eosimitantes ab eoꝵ iustificatore nos quoq iustificari
sciamꝰ. Hinc enĩ fi& qđ maxime cõm̃dandũ ẽ : ut cũ ille qͥ
lacrit̃ ingredi : nec nob̵ id audeat assignare nec sibi: sed &
seipsũ & nos & quoscunq: alios diligit̃ amicos in illo & ꝓpt̃
illũ diligat qui eũ dilex̃ inimicũ. ut iustificans facer&
Amicũ. Hiciã non te puto p̃ceptore indigere : ut cũ occupata

Expanded text:
et suadere, et persuadere. Quis enim finis praestitus sit in tali vita et suadere, et persuadere. Quis enim finis praestitus sit in tali vita perseverantibus et quam sint in ipsa Ecclesia tolerandi ex qua in fine sperandi sunt divinorum librorum testimoniis edocendum est, praenuntiandum etiam inventurum eum in Ecclesia multos Christianos bonos, verissimos cives coelestis Jerusalem. Si esse ipse coeperit, ad extremum ne spes ejus in homine ponatur sedulo monendus est, quia neque facile ab homine judicari potest quis homo sit justus, et si facficemur, sed ut eos imitantes ab eorum justificatore nos quoque justificari sciamus. Hinc enim fiet quod maxime commendandum est, ut cum ille qui lacriter ingredi, nec nobis id audeat assignare, nec sibi; sed et se ipsum, et nos, et quoscumque alios diligit amicos, in illo et propter illum diligat, qui eum dilexit inimicum, ut justificans faceret amicum. Hic jam non te puto praeceptore indigere, ut cum occupata s
Abbreviated transcription (Latin):
scandala siue foris siue in ipsa intꝰ ecđa Foris aduersus
gentiles uł uideos uł hereticos : intꝰaut̃ adũsus areȩ dñicȩ
paleã Non ut contra singula ꝑũsorũ genera disputetur
om̃sq illoꝵ prauȩ opiauones ꝓpositis questionib refellaꝗđ
sed ꝓtẽpore breui demonstrandũ ẽ ita eẽ p̃dictũ & qͦȩ
sit utilitas tẽptationũ erudiendis fidelib & quȩ medici¬
na in exẽplo pacientiȩ dĩ. qui statuit usq infinẽ ista
ꝑmittere . Cũ uͦ aduersus eos instruit᷑ quoꝵ ꝑuersae
abebmosis auaris fraudatorib: aleatorib ad ulteris for¬
nicatorib speculatoꝵ amatorib remeditoꝵ sacrilegorũ
alligatorib p̃cancatorib machematicis uł quarũ libec
artiũ uanaꝵ ⁊malaꝵ diuinatorib. atq huꝰ modi cȩterisi
facile seducat᷑ & impunitũ sibi forearbitret᷑ qr uidet
multos qͥ xp̃iani appellant᷑ hȩc amare & agere & defendere

Expanded text:
scandala, sive foris, sive in ipsa intus ecclesia: foris adversus scandala, sive foris, sive in ipsa intus ecclesia: foris adversus gentiles vel Judaeos vel haereticos, intus autem adversus areae Dominicae paleas, non ut contra singula perversorum genera disputetur, omnesque illorum pravae opiniones propositis quaestionibus refellantur. sed pro tempore brevi demonstrandum est ita esse praedictum, et quae sit utilitas tentationum erudiendis fidelibus, et quae medicina in exemplo patientiae Dei, qui statuit usque in finem ista permittere. Cum vero adversus eos instruitur, quorum perversae ab ebriosis, avaris, fraudatoribus aleatoribus, adulteris, fornicatoribus, spectaculorum amatoribus, remediorum sacrilegorum alligatoribus, praecantatoribus, mathematicis, vel quarumlibet artium vanarum et malarum divinatoribus, atque hujusmodi caeterifacile seducatur, et impunitum sibi fore arbitretur, quia videt multos, qui Christiani appellantur, haec amare et agere, et defendere,
Abbreviated transcription (Latin):
sine suarũ causarũ redditione digesta Aut inam suaiu¬
tate aut etiã pernitiosa cupiditate credant᷑ Non tam̃
sic asseramꝰ hascausas ut relicto narrationis tractatu cor
nrm̃ & lingua in nodos difficilioris disputationis excur¬
rat: Sed ipsa ueritas adhibita narrationis quasi aurũ sit
gẽmarũ ordinẽ ligans ñ tam̃ ornam̃ti seriẽ ulla immo¬
deratione ꝑturbans Marratione finica spesresurrec¬
tionis intimanda ẽ & ꝓcapacitate ac uirib: audientis ꝓq
ipsius tẽporis modulo aduersus uanas irrisiones infide¬
liũ decorporis resurrectione tractandũ: ⁊ futuri ulti¬
mi iudicii bonitate inbonos seueritate inmalos ueritate
in om̃s : cõmemoratisq: cũ de testatione ⁊ horrore pęnis
impioꝵ regnũ iustoꝵ atq fideliũ & suꝑna illa ciuitas eiꝰq¬
gaudiũ cũ desiderio p̃dicandũ ẽ Tũ u instruenda & am¬
manda ẽ. infirmitas hominis aduersus tẽptationes &

Expanded text:
sine suarum causarum redditione digesta, aut inani suavisine suarum causarum redditione digesta, aut inani suavitate, aut etiam perniciosa cupiditate credantur? Non tamen sic asseramus has causas, ut relicto narrationis tractu, cor nostrum et lingua in nodos difficilioris disputationis excurrat; sed ipsa veritas adhibitae rationis, quasi aurum sit gemmarum ordinem ligans, non tamen ornamenti seriem ulla immoderatione perturbans. CAPUT VIItionis intimanda est, et pro capacitate ac viribus audientis, proque ipsius temporis modulo adversus vanas irrisiones infidelium de corporis resurrectione tractandum, et futuri ultimi judicii bonitate in bonos, severitate in malos, veritate in omnes. Commemoratisque cum detestatione et horrore poenis impio vero instruenda et animanda est infirmitas hominis adversus tentationes et
Abbreviated transcription (Latin):
reuelationib: erudir& nisi iã p̃paratũ it̃ iñscripturis
sc̃is ubi nonquȩrer& uisibilia miracula. sed iniusibilia
sꝑare consuescera neq dormiens sed uigilans monere᷑
eũ securiꝰ & tutiꝰ caꝑe uoluiss&. Inde iã exordienda narra¬
tio ẽ : ab eo qđ fecu ds̃ om̃a bona ualde & ꝑducenda
ut diximꝰ usq ad p̃sentia tẽpora eccłȩ : ita ut singula¬
rũ rerũ atq gestarũ quȩ narramꝰ causȩ nationesq
reddant᷑ quib: ea referamꝰ ad illũ finẽ dilectionis
unde neq agentis aliqͥd neq loquentis oculus a uerten¬
dus ẽ Sienĩ fictas poetaꝵ fabulas & ad uoluptatẽ exco¬
gitatas ammoꝵ quoꝵ cib: nugȩ st. tam̃boni qui habent᷑
atq appellant᷑ gramatici ad aliquã utilitatẽ referre
conant᷑ : quã quã & ipsa uanã & auidã saginȩ sȩcularis.
quanto nos dec& eẽ cautiores ne illa quȩ uera narramꝰ

Expanded text:
revelationibus erudiret, nisi jam praeparatum iter in Scripturis revelationibus erudiret, nisi jam praeparatum iter in Scripturis sanctis, ubi non quaereret visibilia miracula, sed invisibilia sperare consuesceret, neque dormiens, sed vigilans moneretur, eum securius et tutius carpere voluisset. Inde jam exordienda narratio est, ab eo quod fecit Deus omnia bona valde , et perducenda, ut diximus, usque ad praesentia tempora Ecclesiae: ita ut singularum rerum atque gestorum quae narramus, causae rationesque reddantur, quibus ea referamus ad illum finem dilectionis, unde neque agentis aliquid neque loquentis oculus avertendus est. Si enim fictas poetarum fabulas, et ad voluptatem excogitatas animorum quorum cibus nugae sunt, tamen boni qui habentur atque appellantur grammatici, ad aliquam utilitatem referre conantur, quanquam et ipsam vanam et avidam saginae saecularis; quanto nos decet esse cautiores, ne illa quae vera narramus,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ inanimo eiꝰ qͥ xp̃iana fide imbuentꝰ ẽ: blandiꝰ &le¬
niꝰ rephendendo tanquã rudẽ & ignarũ ⁊ xp̃ianȩ doc¬
trinȩ finẽ uerissimũ demonstrando atq lciudatido
breuit̃ & grauit ne aut tẽpora futurȩ narrationis occu¬
pes: aut eã priꝰ ñ collocato animo audeas imponere faci¬
aseũ uelle qđ aut ꝑerrorẽ aut ꝑsimulationẽ nondũ
responderit ut fiera xp̃ianꝰ : letissimũ nob exordien¬
di ad itũ p̃bet quanta dõ sit cura ꝓnob. Sane ab huiꝰ modi
miraculoꝵ siue sõmiorũ ad scripturarũ solidiorẽ uiã &.
oracula certiora transferenda ẽ. eiꝰ intentio ut & illa
admonitio quã miscđit̃ ei p̃rogata sit nouerit. Ante quã
scripturis sc̃is inherer&. Et utiq: demonstrandũ ẽ.
ei qđ ipse dñs non eũ ad moner& aut cõpeller& fieri
xp̃ianũ & incorporari ecđȩ. sed nec talib signis aut

Expanded text:
esse in animo ejus qui christiana fide imbuendus est; blandius et leesse in animo ejus qui christiana fide imbuendus est; blandius et lenius reprehendendo tanquam rudem et ignarum, et christianae doctrinae finem verissimum demonstrando atque laudando breviter et graviter, ne aut tempora futurae narrationis occupes, aut eam non prius collocato animo audeas imponere, facias eum velle quod aut per errorem aut per simulationem nondum responderit, ut fieret christianus, laetissimum nobis exordiendi aditum praebet, quanta Deo sit cura pro nobis. Sane ab hujusmodi miraculorum sive somniorum, ad Scripturarum solidiorem viam et oracula certiora transferenda est ejus intentio; ut et illa admonitio quam misericorditer ei praerogata sit, noverit antequam Scripturis sanctis inhaereret. Et utique demonstrandum est ei quod ipse Dominus non eum admoneret aut compelleret fieri christianum et incorporari Ecclesiae, seu talibus signis aut
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ deperit quando sĩ ẽ utiq tali nr̃tae actione fir¬
mat᷑ : quãuis quo tẽpore uł qua hora cocꝑit ignorem
Vtile ẽ sane ut p̃moneam᷑ antea si fieri potest̃ abhis
qui eũ nor̃ in qͦstatu animi sit : uł quib causis cõmotꝰ
ad suscipiendã religionẽ uenerit Qđ side fuerit aliꝰ
aqͦ id nouerimꝰ : etiã ipse in t̾rogandꝰ ẽ ut exeo qđ
responderit ducamꝰ sermonis exordiũ Sed si ficto
pectore accessit humana c̃õmoda cupiensul in comoda
fugiens : utiq m̃titurꝰ ẽ. Tam̃ exco ipso qđ mentit᷑
capiendũ ẽ principiũ non ut refellatur eiꝰ menda¬
ciũ quasi tͥ certũ sit: sed ut sidixerit eꝯꝓposito se uenis¬
se qđuere apꝓbandũ ẽ. siue ille uerũ siue falsũ dicat.
tale tam̃ propositũ quali se uenisse respondit appro¬
bantes atq laudantes : faciamꝰ eũ delectari ẽẽ se ca¬
lẽ qualẽ uideri cupit. Si aut̃ aliud dixerit quã opor&

Expanded text:
ra actione firmatur, quamvis quo tempore, vel qua hora coeperit, ignoremus. Utile est sane ut praemoneamur antea, si fieri potest, ab iis qui eum norunt, in quo statu animi sit, vel quibus causis commotus ad suscipiendam religionem venerit. Quod si defuerit alius a quo id noverimus, etiam ipse interrogandus est, ut ex eo quod responderit ducamus sermonis exordium. Sed si ficto pectore accessit, humana commoda cupiens, vel incommoda fugiens, utique mentiturus est: tamen ex eo ipso quod mentitur, capiendum est principium; non ut refellatur ejus mendacium, quasi tibi certum sit, sed ut si dixerit eo proposito se venisse quod vere approbandum est, sive ille verum sive falsum dicat, tale tamen propositum quali se venisse respondit, approbantes atque laudantes, faciamus eum delectari esse se talem, qualem videri cupit. Si autem aliud dixerit, quam oportet
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ temaxime conqueri audiui. nisi qđ t sermotuus
uilis abiectꝰq uideret᷑ cũ aliquẽ xp̃iano nomine imþuȩ
Hoc aut̃ scio nontã rerũ quȩ dicendȩ st quib te satis noru
paratũ & instructũ. neq ipsius locutionis in opia. sed ani¬
mitedio fieri : uł illa causa quã dixi qr magis nos delec¬
tat & tenet qđ insilentio m̃te cernimꝰ. nec inde uolumꝰ a uo¬
cari adũboꝵ longe disparẽ strepitũ: uł qr etiã cũ sermoio¬
cundus e. magis nos libet audire aut legere quȩ meliꝰ
dicta st ⁊ quȩ sine nr̃a cura ⁊ solliatudinȩ ꝓmunt᷑ : quã ad
alienũ sensũ repentina uerba coaptarẽ incerto exitui

Expanded text:
enim te maxime conqueri audivi, nisi quod tibi sermo tuus enim te maxime conqueri audivi, nisi quod tibi sermo tuus vilis abjectusque videretur, cum aliquem christiano nomine imbueres. Hoc autem scio, non tam rerum quae dicendae sunt, quibus te satis novi paratum et instructum, neque ipsius locutionis inopia, sed animi taedio fieri; vel illa causa quam dixi, quia magis nos delectat et tenet, quod in silentio mente cernimus, nec inde volumus avocari ad verborum longe disparem strepitum; vel quia etiam cum sermo jucundus est, magis nos libet audire aut legere quae melius dicta sunt, et quae sine nostra cura et sollicitudine promuntur, quam ad alienum sensum repent
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq forensis illa nonnunquã fortebona dictio : nunquã
tam̃ benedictio dici potest . De sacram̃to aut̃ qđ accepturi
st : suffic̃ prudentiorib audire quid res illa significet
Cũ tardiorib: aut̃ aliquanto plurib uerbis & similitudi¬
nib: agendũ .ẽ : ne contẽnant qđ uident. Hictu fortasse ex
emplũ aliqđ sermonis desideraes: ut ipso tibi oꝑe osten¬
da. quomodo facienda sint istaquȩ monuii. Quod quidẽ
faciã : quantũ dño adiuuante potuero Sed priꝰ de illa
hilaritate cõparanda qđ pollicitꝰ sũ : dicere debeo Ia
enĩ deipsis p̃ceptis explican disermonis incahecitando
eo quisic uenitut xp̃ianꝰ fiat: quantũ satis uisũ ẽ. quod
ꝓmiserã ex olui . Indebitũ quippe ẽ. ut etiã ipse faciã
in hoc uolumine : qđ fieri oportere p̃cpio. Sigͦ fecero
Ad cumulũ ualebit. Cumulus aut̃ quo pacto ame suꝑ¬
fundi potest ante quã m̃surã debiti expleuero: Neq

Expanded text:
Itaque forensis illa nonnunquam forte bona dictio, nunquam Itaque forensis illa nonnunquam forte bona dictio, nunquam tamen benedictio dici potest. De Sacramento autem quod accepturi sunt, sufficit prudentioribus audire quid res illa significet: cum tardioribus autem aliquanto pluribus verbis et similitudinibus agendum est, ne contemnant qemplum aliquod sermonis desideras, ut ipso tibi opere ostendam quomodo facienda sint ista quae monui. Quod quidem faciam, quantum Domino adjuvante potuero: sed prius de illa hilaritate comparanda, quod pollicitus sum, dicere debeo. Jam enim de ipsis praeceptis explicandi sermonis, in catechizando eo qui sic venit ut christianus fiat, quantum satis visum est, quod promiseram exsolvi. Indebitum quippe est, ut etiam ipse faciam in hoc volumine, quod fieri oportere praecipio. Si ergo fecero, ad cumulum valebit: cumulus autem quo pacto a me superfundi potest, antequam mensuram debiti explevero? Neque
Abbreviated transcription (Latin):
endũq fastidii torporẽ : ipsa experientia ꝓbandũ ẽ ta¬
lib cũ aliqͥd eis quod in ꝓmptu positũ ñ ita mouebat eno¬
datione allegoriȩ alicuiꝰ eruit᷑. His enĩ maxime utile ẽ
nosse ita eẽ p̃ponendas uerbsententias : ut p̃ponit᷑ ani¬
mcorpori. Ex quo fit ut ita malle debeant ueriores quã
disertiores audire sermones : sic̃ malle debent prudenti¬
ores quã formosiores habe amicos : Nouerint etiã ñ eẽ
uocẽ ad aures dĩ : nisi animi affectũ. Ita enĩ non irride¬
bunt si aliqͦs antistites & ministros ecłȩ forte anĩ aduer¬
terint. uł cũ barbarismis & solo etismis dm̃ inuocare uł
eadẽ uerba quȩ ꝓñtiant ñ intelligere : ꝑturbateq distin¬
guere Nonquia istaminime corrigenda st̃ ut popłs adid
qđ plane intelligit dicat am̃: sed cam̃ pie toleranda s̃ ab eis
qui didicerint ut sono inforo. sic uoto in eccła benedici.

Expanded text:
endumqendumqlibus cum aliquid eis quod in promptu positudatione allegoriae alicuius eruitur. his enim maxime utile est nosse ita esse praeponendas uerbis sententias, ut praeponitur animus corpori. ex quo fit, ut ita malle debeant ueriores quam disertiores audire sermones, sicut malle debent prudentiores quam formonsiores habere amicos. nouerint etiam non esse uocem ad aures dei nisi animi affectum. ita enim non irridebunt, si aliquos antistites et ministros ecclesiae forte animaduerterunt uel cum barbarismis et soloecismis deum inueadem verba quae pronuntiant non intelligere, perturbateque distinguere. Non quia ista minime corrigenda sunt, ut populus ad id quod plane intelligit, dicat Amen; sed tamen pie toleranda sunt ab eis qui didicerint, ut sono in foro, sic voto in Ecclesia benedici.
Abbreviated transcription (Latin):
itẽ quidã descolis usitatissimis gr̃amaticoꝵ oratoꝵq ue
nientes quos neq: int̃ idiotas numerare audeas. neq in t̃
illos doctissimos: quoꝵ mens magnaꝵ rerũ . ẽ. exercitata
quȩstionib: his gͦ quiloquendi arte cȩteris hominib
excellere uident᷑ cũ ueniunt ut xp̃iani fiant hoc ãpliꝰ
quã illis inlitteratis imꝑtire debemꝰ : qđ sed ulo monendi
st ut humilitate induti xp̃iana discant non contẽ nere¬
quos cognouerint morũ uitia quã uerboꝵ apliꝰdeuitare.
& cordi casto linguã exercitã nec conferre audeant quã
etiã p̃ferre consueueran Maxime aut̃ isti docendi st̃
scripturas audire diuinas. ne sordeat eis solidũ eloquiũ
quia non ẽ inflatũ : neq arbitrent᷑ carnalib: integu¬
m̃tis inuoluta atq oꝑta dicta uł facta hominũ quȩ in
illis libris legunt᷑ : non euoluenda atq: apiendã in
telligant᷑ : sed sic accipienda ut literȩ sonant deq
ipsa utilitate secreti unde etiã mysteria uocant᷑ quid

Expanded text:
item quidam de scholis usitatissimis grammaticorum, oratorumque venientes, quos neque inter idiotas numerare audeas, neque inter illos doctissimos quorum mens magnarum rerum est exercitata quaestionibus. His ergo qui loquendi arte caeteris hominibus excellere videntur cum veniunt ut Christiani fiant, hoc amplius quam illis illitteratis impartiri debemus, quod sedulo monendi sunt, ut humilitate induti Christiana discant non contequos cognouerint morum uitia quam uerborum amplius deuitare et cordi casto linguam exercitatam ne conferre audeant, quam etiam praeferre consueuerant. maxime autem isti docendi sunt scripturas diuinas audire, ne sordeat eis solidum eloquium, quia non est inflatum, neque arbitrentur carnalibus integumentis inuoluta atque operta dicta uel facta hominum, quae in illis libris leguntur, non euoluenda atque aperienda, ut intellegantur, sed sic accipienda, ut litterae sonent; de qua ipsa utilitate secreti — unde etiam mysteria uocantur — qu
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ diligendo factꝰ ẽ pximꝰ omisq scriptura diuina quȩ
Ante scripta ẽ Ad p̃ñtiandũ aduentũ dñi scripta ẽ. & qͥc¬
quid postea mandatũ .ẽ. litteris ⁊ diuina auctoritate
firmatũ xp̃m narrat & dilectione mon&: manifestũ ẽ
non tantũ totã legẽ & ꝓpħas in ill duob. ponde p̃ceptis di

Expanded text:
tem diligendo factus est proximus; omnisque Scriptura divina quae tem diligendo factus est proximus; omnisque Scriptura divina quae ante scripta est, ad praenuntiandum adventum Domini scripta est; et quidquid postea mandatum est litteris et divina auctoritate firmatum, Christum narrat, et dilectionem monet: manifestum est non
Abbreviated transcription (Latin):
ubi nestuat in dĩgentiȩ siccitate : sed ubtate beneficien¬
tiȩ ꝓfluit Illenãq amor exmiseria ẽ : iste exmi¬
sericordia. Iã uͦ si etiã seamariposse a suꝑiore desꝑabat
inferior in effabilit̃ cõmouebit᷑ in amorẽ : si ultro
ille fuerit dignatꝰ ostendere quantũ diligat eũ . qui
nequaquã sibi tantũ bonũ ꝓmitere : auder& Quid aut̃¬
etiã suꝑiꝰ dõ iudicante : et quid desꝑatiꝰ homine peccan¬
te. qui se tanto magis tuendũ ⁊ subiugandũ suꝑbis po¬
testatib: ad dixerat quȩ beatificare ñ posst. quanto ma¬
gis despauerat posse cui cura geri. Ab ea potestate quȩ
ñ malitia sublimis eẽ uult. sed bonitate sublimis ẽ:
tũ eũ diligat đs ⁊ iđo cognoscer& ut in eiꝰ dilectionẽ a qͦ
prior dilectꝰ ẽ in ardescer&. ꝓximũq: illo iubente & de¬
monstrante diliger& qͥ ñ pximũ sed longe peregrinan¬

Expanded text:
ubi non aestuat indigentiae siccitate, sed ubertate beneficenubi non aestuat indigentiae siccitate, sed ubertate beneficentiae profluit. Ille namque amor ex miseria est, iste ex misericordia. Jam vero si etiam se amari posse a superiore desperabat inferior, ineffabiliter commovebitur in amorem, si ultro ille fuerit dignatus ostendere quantum diligat eum qui nequaquam sibi tantum bonum promittere auderet. Quid autem superius Deo judicante, et quid desperatius homine peccante? qui se tanto magis tuendum et subjugandum superbis potestatibus addixerat, quae beatificare non possunt, quanto magis desperaverat posse sui curam geri ab ea potestate quae non malitia sublimis esse vult, sed bonitate sublimis est.tum eum diligat Deus; et ideo cognosceret, ut in ejus dilectionem a quo prior dilectus est, inardesceret, proximumque illo jubente et demonstrante diligeret, qui non proximum, sed longe peregrinan
Abbreviated transcription (Latin):
festũ ẽ nullã eẽ maiorẽ causã quauel inchoet᷑ uł augeatur
Amor quã cũ amarise agnoscit qͥ nondũ amat. aut reda
inturpib: amorib quanto puriꝰ inamicitia : Quid enĩ aliuo
cauemꝰ i n offensione amicitiȩ. nisi Neamicꝰ arbitret᷑ qđ eũul
non diligimꝰ uł minꝰ diligimꝰ quã ipse nos diligit: Qđ si cre¬
diderit : frigidior erit in eo amore qͦ inuicẽ homines mutiu
familiaritate ꝑfruunt᷑. Et si non ita ẽ infirmꝰ ut hȩc illũ
offensio faciat ab omĩ dilectione frigescere : in ea se tener
qua ñ ut fruat᷑ sed ut consulat diligit. Oꝑe p̃tiũ. ẽ aut̃
Anĩ aduertere quomodo quanquã ⁊ suꝑiores uelint se
ab inferiorib diligi : eorũq inse scudioso delectentur
asequio Eequanto magis to senserint : tanto magiseos
diligant Tam̃ qͣnto amore exardescat inferior: cũ
asupiore sediligi senserit. Ibi enĩ gratior amor ẽ

Expanded text:
festum est nullam esse majorem causam qua vel inchoetur vel augeatur festum est nullam esse majorem causam qua vel inchoetur vel augeatur amor, quam cum amari se cognoscit qui nondum amat, aut redamin turpibus amoribus, quanto plus in amicitia? Quid enim aliud cavemus in offensione amicitiae, nisi ne amicus arbitretur quod eum vel non diligimus, vel minus diligimus quam ipse nos diligit? Quod si crediderit, frigidior erit in eo amore quo invicem homines mutua familiaritate perfruuntur: et si non ita est infirmus, ut haec illum offensio faciat ab omni dilectione frigescere; in ea se tenet, qua non ut fruatur, sed ut consulat diligit. Operae pretium est autem animadvertere, quomodo, quanquam et superiores velint se ab inferioribus diligi, eorumque in se studioso delectentur obsequio, et quanto magis id senserint, tanto magis eos diligant, tamen quanto amore exardescat inferior, cum a superiore se diligi senserit. Ibi enim gratior amor est,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nos inuicẽ diligamꝰ : ⁊ que ad modũ illȩ ꝓnob anima suã
posuit sic & nos ꝓfr̃ib: animã ponamꝰ. Et̃ ipsũ dm̃ qm̃ pri¬
ordilex̃nos ⁊ filio suo unico ñ peꝑat. sed ꝓ nob om̃ib:
tradidit eũ : si amare pigebat saltẽ redamare ñpigeat
Nulla ẽ enĩ maior ad amorẽ inuitatio : quã prȩuenire
Amando Et nimis durus ẽ. animꝰ : qͥ dilectionẽ si nolebat
impendere nolit rependere. Qđ si in ipsis flagitiosis &
sordidis amorib: uidemꝰ nidnł aliud eosagere qui a mari
uiassim uolunt. nisi ut docum̃tis qͥb ualent a ꝑrant & osten¬
dant quantũ ament. eãq imaginẽ iustitiȩ p̃tendere af¬
fectant ut uicẽ sibi reddi quodã modo flagitent ab eis
Animis qͦs illec ebrare moliunt᷑: ipsiq ardentiꝰ ȩstuant
cũ iã moueri eodẽ igne etiã illas m̃tes qͣs appetunt senti¬
unt. Sigͦ & animꝰ qͥ torpebat cũ se a mari senserit excitat᷑ & qͥ
iã feruebat cũ se reda mari didicerit magis accendit᷑: mani¬

Expanded text:
gamus, et quemadmodum ille pro nobis animam suam posuit, sic et nos pro fratribus animam ponamus ; et ipsum Deum, quoniam prior dilexit nos , et Filio suo unico non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum , si amare pigebat, saltem nunc redamare non pigeat. Nulla est enim major ad amorem invitatio, quam praevenire amando; et nimis durus est animus qui dilectionem si nolebat impendere, nolit rependere. Quod si in ipsis flagitiosis et sordidis amoribus videmus, nihil aliud eos agere qui amari vicissim volunt, nisi ut documentis quibus valent aperiant et ostendant quantum ament; eamque imaginem justitiae praetendere affectant, ut vicem sibi reddi quodam modo flagitent ab eis animis quos illecebrare moliuntur; ipsique ardentius aestuant, cum jam moveri eodem igne etiam illas mentes quas appetunt sentiunt: si ergo et animus qui torpebat, cum se amari senserit excitatur, et qui jam fervebat, cum se redamari didicerit magis accenditur; mani
Abbreviated transcription (Latin):
Nã ⁊ simanꝰ a capite p̃mitti potest : conexio tam̃ eiꝰ
sub capite. ẽ. Qua ꝓpt̾ omĩa quȩ ante scripta sut nos
docerem᷑ scripta s̃: & figurȩ nr̃ȩ fuer̃ & infigura
contingebant eis Scriptas: aut̃ ꝓpt̃ nos: in quos finis
scłorũ obuenit. Quȩ aut̃ maior causa .ẽ. Aduentꝰ dñi nisi
ut ostender& ds dilectionẽ suã in nob̵. cõm̃dans eã uehe¬

Expanded text:
nam etsi manus a capite praemitti potest, conexio tamen eius nam etsi manus a capite praemitti potest, conexio tamen eius sub capite est. quapropter omnia, quae ante scripta sunt, ut nos doceremur scripta sunt et figurae nostrae fuerunt et in figura contingebant eis, scripta sunt autem propter nos, in quibus finis saeculi obuenit. Quae autem maior causa est aduentus domini, nisi ut ostenderet deus dilectionem suam in nobis, commendans eam uehe
Abbreviated transcription (Latin):
tũ demũ necessario mbra cȩtera. sed tam̃ caput ñ tantũ ea
mbra quȩ sequutas. sed etiã ipsã maniũ quȩ in nascendo
secreti sui ad hominũ oculos media tor dĩ & hominũ homo pͣdẽ¬
cer& qͥ ẽ suꝑ om̃s ds̃ benedictꝰ inscła : p̃misit in sc̃is patrurdnis
& ꝓphetis quandã partẽ corꝑis sui qͣuelut manu senasci¬
turũ ee p̃ñtians etiã popłm suꝑbȩ p̃cedentẽ uinculis
legis tanquã digitis quinq sũpplantat quiã ꝑqumq
scripsit & suꝑbi carnalit̃ sentientes & suã uolentes con¬
constricta atq condusa retentis. Itaq illis obligatis
pedes & cetider̃ nos aut̃ surreximꝰ & erecti sumꝰ. quã¬
iuis ergo ut dixi p̃miserit dñs xp̃s quandã partẽ suicor¬
corꝑis ecđe. illiq om̃s eidẽ corpori cuiꝰ ille caput .ẽ.
cohȩser̃ credendo in eũ quẽ p̃ntiabant. Non enĩ p̃cur¬
rendo diuulsi st̃ sed ad iunti potiꝰ obsequendo

Expanded text:
tum demum necessario membra cetera, sed tamen caput non tantum ea tum demum necessario membra cetera, sed tamen caput non tantum ea membra, quae secuta sunt, sed etiam ipsam manum, quae in nascendo secreti sui, ad hominum oculos mediator Dei et hominum homo proceret, qui est super omnes deus benedictus in saecula, praemisit in sanctis patriarchis et prophetis quandam partem corporis sui, qua uelut manu se nasciturum esse praenuntians etiam populum superbe praecedentem uinculis legis tamquam digitis quinque supplantat — quia et perscripsit; et superbi carnaliter sentientes et suam iustitiam uoconstricta atque conclusa retenti sunt. Itaque illi obligati sunt pede et ceciderunt, nos vero surreximus et erecti sumus. Quamvis ergo, ut dixi, praemiserit Dominus Christus quamdam partem corcorporis ecclesiae illique omnes eidem corpori, cuius ille caput est, cohaeserunt, credendo in eum quem praenuntiabant. non enim praecurrendo diuulsi sunt, sed adiuncti potius exsequendo.
Abbreviated transcription (Latin):
do contexere. Ita & ia quȩ maxime cõm̃dari uolumꝰ:
alioꝵ sũmissione magis eminent. Nec ad ea fatigat᷑ ꝑu¬
nit quẽ narrando uolumꝰ excitare : nec illiꝰ memoria
confundit᷑ quẽ docendo debemꝰ inscruere. In om̃ib sane
non cantũ nosoport& intueri pcepti fine qđ ẽ caricas decor¬
de puro & conscientia bona & fide ñ ficta qͦ caquȩ loquim̃
cuncta referamꝰ : sed etiã illiꝰquẽ loqͣendo instruimꝰ ad
id mouendus atq illuc dirigendus aspectꝰ ẽ. Neq enĩ
ob aliud ante aduentũ dm̃ scriptas om̃ĩa quȩ inscis scri
pturis legimꝰ. nisi ut illiꝰ cõm̃daret᷑ aduentꝰ & futura p̃si¬
tis atq annumeratis omib: sc̃is qui etiã aduentũ eiꝰ in hoc
scło uixer̃ ita eũ credentes uenturũ eẽ sic̃ nos uenisse: Sic̃
enĩ ia cob priꝰ dũ nasceret᷑ manũ emisit ex utero qua etiã
pedẽ p̃mascentis fr̃ĩs tenebat. deinde utiq sequutũ . ẽ. caput.

Expanded text:
do contexere. Ita et illa quae maxime commendari volumus aliorum submissione magis eminent: nec ad ea fatigatus pervenit quem narrando volumus excitare, nec illius memoria confunditur quem docendo debemus instruere. In omnibus sane non tantum nos oportet intueri praecepti finem, quod est charitas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quo ea quae loquimur cuncta referamus, sed etiam illius quem loquendo instruimus ad id movendus atque illuc dirigendus aspectus est. Neque enim ob aliud ante adventum Domini scripta sunt omnia quae in Scripturis sanctis legimus: nisi ut illius commendaretur adventus, et futura praesiumeratis omnibus sanctis, qui etiam ante aduentum eius in hoc saeculo uixerunt, ita eum credentes uenturum esse, sicut nos uenisse. sicut enim Iacob manum prius, dum nasceretur, emisit ex utero, qua etiam pedem praenascentis fratris tenebat, deinde utique secutum est caput,
Abbreviated transcription (Latin):
deuitando quoꝵ offensionẽ aut in imicitias reformi¬
dat uult fieri xp̃ianꝰ. non fieri uult potiꝰ quã fingere
Eides enĩ ñ res ẽ salutantis corꝑis: sed credentis animi
Sed plane sȩpe ad est miscdia dĩ ꝑministeriũ cadieci¬
tantis : ut sermone cõmotꝰ iã fieri uelit. qđ decreue¬
rat fingere. Qđ cũ uelle coeꝑit: tñc eũ uenisse depu¬
temꝰ. Et occultũ quidẽ nob ẽ. quando ueniat animo:
quẽ iã corpore p̃sentẽ uidemꝰ. Sed tam̃ sic cũ eo debem

Expanded text:
devitando, quorum offensionem aut inimicitias reformidevitando, quorum offensionem aut inimicitias reformidat, vult fieri christianus; non fieri vult potius quam fingere. Fides enim non res est salutantis corporis, sed credentis animi. Sed plane saepe adest misericordia Dei per ministerium catechizantis, ut sermone commotus jam fieri velit quod decreverat fingere: quod cum velle coeperit, tunc eum venisse deputemus. Et occultum quidem nobis est quando veniat animo, quem jam corpore praesentem videmus: sed tamen sic
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentes carnales : & tñc& nc̃ pȩnali timore subiugati st̃
Scđm hanc aut̃ manifestationẽ sp̃uales ⁊ tñc quib piepulsin¬
nos dilectionis inditiũ ẽ. ⁊ humanȩ apud nos humilita¬
tis exẽplũ ut magnꝰ tumor nr̃ maiore contraria medi¬
cina sanaret᷑. Magna ẽ enĩ miseria suꝑb: homo sed
maior miscdia humilis ds̃. Hac gͦ dilectione tͥ tanquã
fine p̃posito qͦ referas omña quȩ dicis quicqͥd narras.
ita narra ut ille a loqueris audiendo credat. cre¬
qua corda mortaliũ salubrimo t̃rore quatiunt᷑ cari¬
tas edificanda ẽ : ut ab eo quẽ timet a marise gaudens
eũ redamare audeat. eiꝰq inse dilectioñ etiam si im¬
pune poss& tam̃ displicere uereat᷑. Rarissime qppe
accidit immo uͦ nunquã : utquis quã ueniat uolens
fieri xp̃ianꝰ qͥ non sit aliqͦdĩ timore ꝑculsus Sienĩ
aliquod cõmodũ spectando ab hominib quib se alic̃
placiturũ ñputat. Aut aliqͦd ab hominib: in cõmodũ

Expanded text:
nali timore subiugati sunt: secundum hanc autem manifestationem spiritales. et tunc, quibus pii pulsannos dilectionis indicium est, et humanae apud nos humilitatis exemplum, ut magnus tumor noster majore contraria medicina sanaretur. Magna est enim miseria, superbus homo; sed major misericordia, humilis Deus. Hac ergo dilectione tibi tanquam fine proposito, quo referas omnia quae dicis, quidquid narras ita narra, ut ille cui loqueris audiendo credat, crequa corda mortalium saluberrimo terrore quatiuntur, charitas aedificanda est; ut ab eo quem timet, amari se gaudens, eum redamare audeat, ejusque in se dilectioni, etiamsi impune posset, tamen displicere vereatur. Rarissime quippe accidit, imo vero nunquam, ut quisquam veniat volens fieri christianus, qui non sit aliquo Dei timore perculsus. Si enim aliquod commodum exspectando ab hominibus, quibus se aliter placiturum non putat, aut aliquod ab hominibus incommodum
Abbreviated transcription (Latin):
se ⁊ puectui nr̃o ñecessaria pig& ad ea sȩpissime redire :
nec in eis tã usitatis ⁊ tanquã infantilib cũ aliqͣ uoluptate iã
grandiusculus animꝰ gradit᷑ Facit enĩ loquenti tediũ : Au¬
ditor immobilis Nonquia humanȩ laudis nos. ẽẽ. auidos
decet : sed quia ea quȩ ministramꝰ đĩ st̃ ⁊ quanto magis
diligimꝰ eos quib: loquim᷑ tanto magis eis cupimꝰ ut płace¬
ant quȩ adeorũ porrigunt᷑ salutẽ : Qđ si non succedit con¬
tristam᷑ : & in ipso cursũ debilitam᷑ ⁊ frangim quasi frustra
opam conteram. Nonnunquã eciã cũ a uerti ab aliqua
re quã desideram agere . & cuiꝰ actio aut delectabat nos
aut magis nob nec essaria uidebat᷑ ⁊ cogim. Aut iussueiꝰ quẽ
offendere nolumꝰ aut aliquoꝵ in euitabili instantia cathe¬
cizare aliquẽ iã conturbati accedimꝰ ad negotiũ cui magna
tranquillitate opꝰ ẽ. dolentes qđ neq ordinẽ actionũ nobis
concedit᷑ tenere quẽ uolumꝰ nec sufficere omib: possumꝰ

Expanded text:
stro jam non necessaria, piget ad ea saepissime redire, nec in eis tam usitatis et tanquam infantilibus cum aliqua voluptate jam grandiusculus animus graditur. Facit etiam loquenti taedium auditor immobilis decet, sed quia ea quae ministramus Dei sunt; et quanto magis diligimus eos quibus loquimur, tanto magis eis cupimus ut placeant quae ad eorum porriguntur salutem: quod si non succedit, contristamur, et in ipso cursu debilitamur et frangimur, quasi frustra operam conteramus. Nonnunquam etiam cum avertimur ab aliqua re quam desideramus agere, et cujus actio aut delectabat nos, aut magis nobis necessaria videbatur, et cogimur aut jussu ejus quem offendere nolumus, aut aliquorum inevitabili instantia catechizare aliquem; jam conturbati accedimus ad negotium, cui magna tranquillitate opus est, dolentes quod neque ordinem actionum nobis conceditur tenere quem volumus, nec sufficere omnibus possumus:
Abbreviated transcription (Latin):
quer̃ in quibusdã locis opusculoꝵ suoꝵ uł ñ intellectu
uł sicuti ẽ. humana infirmitas minꝰ ualentes aciem̃tis
Abditiora penitrare ⁊ uerisimilitudine ab errantes
Aueritate p̃suptorib & audacib fuer̃ occasioni ad ali¬
quã here sẽ moliendã atq gignendã Qđ mirũ ñ ẽ : cũ deip¬
sis canonicis luteris ubi om̃ia sanissime dicta st̃ non quidẽ
Alit̃ accipiendo quȩdã quã uł scriptor sensit. uł se ipsa
ueritas hab& Na si hoc solũ ẽ& quis non humanȩ in fir¬
mitati ad corrigendũ parate libent ignoscer& : Sed id
qđ ꝑuersȩ ac prauȩ opinatis animositate acerrima & ꝑ¬
uic aci arrogantia defensitantes multi multa ꝑnitiosa
dogmata concisa cõmunionis unitate peperer Hȩc om̃ũ
cũ illo qui ad societatẽ popł ixp̃iani ñidiota ut aiunt . sed
doctoꝵ libris expolitꝰ atq excultꝰ accedit : modesta collatione
tractanda st. Tantũ assũpa p̃cipiendi auctoritate. ut caueat

Expanded text:
querunt, in quibusdam locis opusculorum suorum, vel non intellecti, vel sicuti est humana infirmitas, minus valentes acie mentis abditiora penetrare, et veri similitudine aberrantes a veritate, praesumptoribus et audacibus fuerunt occasioni ad aliquam haeresim moliendam atque gignendam. Quod mirum non est, cum de ipsis canonicis Litteris, ubi omnia sanissime dicta sunt, non quidem aliter accipiendo quaedam, quam vel scriptor sensit, vel se ipsa veritas habet; nam si hoc solum esset, quis non humanae infirmitati ad corrigendum paratae libenter ignosceret? sed id quod perverse ac prave opinati sunt, animositate acerrima et pervicaci arrogantia defensitantes, multi multa perniciosa dogmata, concisa communionis unitate pepererunt. Haec omnia cum illo qui ad societatem populi christiani, non idiota, ut aiunt, sed doctorum libris expolitus atque excultus accedit, modesta collatione tractanda sunt: tantum assumpta praecipiendi auctoritate, ut caveat
Abbreviated transcription (Latin):
reb tẽporalib quȩdã in suo genere pulchritudo : ut nec ipsa
quȩ moriunt᷑ uł qđ erant eẽ desinunt turpent & turbent modũ
& speciẽ & ordinẽ uniuersȩ creaturȩ : sic̃ sermobene cõpositus
utiq pulcher ẽ quã uis in eo syllabȩatq: om̃s soni tanquã na¬
scendo & moriendo transcurrant . ualis aut̃ & quanta pȩna
cuiq culpȩ debeat᷑ : diuini iudicii ẽ ñ humam. Quȩ utiq & cũ
conuersis remitit᷑ magna ẽ. bonitas apud dm̃: & cũ debita
reddit᷑ nulla ẽ iniqͥtas apud dm̃ quia meliꝰ ordinat᷑ natura ut
iustedoleat in supplicio : quã ut impune gaudeat in peccato. Quȩ
tam̃ etiã sic habens non nullũ modũ & spetiẽ & ordinẽ : in qua¬
cunq extremitate ad huc aliqđbonũ .ẽ. Quȩ si om̃ino decra¬
hant᷑ & penitꝰ consumant᷑ idõ nullũ bonũ erit qr nulla natu

Expanded text:
rebus temporalis quaedam in suo genere pulchritudo, ut nec ipsa rebus temporalis quaedam in suo genere pulchritudo, ut nec ipsa quae moriuntur, vel quod erant esse desinunt, turpent aut turbent modum et speciem et ordinem universae creaturae: sicut sermo bene compositus utique pulcher est, quamvis in eo syllabae atque omnes soni tanquam nascendo et moriendo transcurrant. CAPUT IX. Poena peccacuique culpae debeatur, diuini iudicii est, non humani: quae utique et cum conuersis remittitur, magna est bonitas apud deum. et cum debita redditur, nulla est iniquitas apud deum, quia melius ordinatur natura, ut iuste doleat in supplicio quam ut inpune gaudeat in peccato. quae tamen etiam sic habens nonnullum modum et speciem et ordinem in quacumque extremitate adhuc aliquod bonum est: quae si omnino detrahantur et penitus consumantur, ideo nullum bonum erit, quia nulla natu
Abbreviated transcription (Latin):
puschritudini eiꝰ adhȩserino : si aut̃ obȩdientiã conseruare no¬
luerint qm̃ uolentes corrũpunt᷑ in peccatis nolentes corrũ pant᷑
inpenis : Tale quippebonũ ẽ ds̃ : ut neminieũ deserenti bene sit
t in reb: ado factis tã magnũbonũ ẽ natura rationalis : ut nulli
si bonũ quobeata sit nisi ds̃ Peccante sigit᷑ in supplicis ordinant᷑
tit: idõ iustitia ẽ. Cȩtera uͦ quȩ st facta denichilo quȩ utiq
inferiora st quã sp̃s rationalis : nec beata posst̃ et̃ nec misera
Sed qr ꝓmodo & speciesua etiã ipsa bona st. nec eẽ quãuis mino¬
ra & minima bonanisi a sũmobono dõ potuer̃ : sic ordinata st̃
ut cedant infirmiora firmiorib: : & inualidiora ualidiorib:
& in potentiora potentiorib : atq: ita cȩlestib: t̾rena concordea
tanquã p̃cellentib subdita. Fit aut̃ decedentib: & succedentib:

Expanded text:
pulchritudini eius adhaeserint; si autem oboedientiam conseruare nopulchritudini eius adhaeserint; si autem oboedientiam conseruare noluerint. quoniam uolentes corrumpuntur iin poenis. Tale quippe bonum est Deus, ut nemini eum deserenti bene sit: et in rebus a Deo factis tam magnum bonum est natura rationalis, ut nullum sit bonum quo beata sit nisi Deus. Peccantes igitur in suppliciis ordinantur: itudo universi. Caetera vero quae sunt facta de nihilo, quae utique inferiora sunt quam spiritus rationalis, nec beata possunt esse, nec misera. Sed quia pro modo et specie sua etiam ipsa bona sunt, nec esse quamvis minora et minima bona, nisi a summo bono Deo potuerunt, sic ordinata sunt, ut cedant infirmiora firmioribus, et invalidiora fortioribus, et impotentiora potentioribus, atque ita coelestibus terrena concordent tanquam praecellentibus subdita. Fit autem decedentibus et succedentibus
Abbreviated transcription (Latin):
potentiorib atq̃ spiritualib: melior ẽ. etiã corruptꝰ ꝑmalã
uoluntatẽ sp̃s rationalis quã irrationalis incorruptꝰ & me
Mdior ẽ enĩ natura quȩ cũ pr̃sto ẽ. corpori p̃bec eiuitã quã
illa cuiuita p̃bet᷑. Quantũ libet aut̃ corruptꝰ sit sp̃s uitȩ qui factꝰẽ
uitã p̃bere corpori potest : ac ꝑ hoc melior illo ẽ quãuis incorru¬
ptocorruptꝰ Corruptio aut̃si om̃em modũ omẽm spetiẽ omen
ordinẽ reb corruptibilib auferat nulla natura remanebit :
AC ꝑ hoc om̃is natura quȩ corrũpi ñ potest. sũmũ bonũ ẽ: si cue
dsẽ. Omis aut̃ natura quȩ corrũpi potest : etiã ipsa aliquod
bonũ ẽ. Non enĩ possec ei nocere corruptio : nisi adimendo & mi¬
nuendo qđ bonũ ẽ. Creaturis aut̃ pr̃stantissimis hoc ẽ rationa¬
bilib: spiritib: hoc pr̃stitit ds ut si nolint corrũpi non possint id ẽ
siobedientiã conseruauerint sub dño dõsuo ac sic in corruptibili

Expanded text:
tentioribus atque spiritalibus melior est etiam corruptus per malam uoluntatem spiritus rationalis quam inrationalis incorruptus; et melior est enim natura, quae cum praesto est corpori, praebet ei uitam, quam illa, cui uita praebetur. quantumlibet autem corruptus sit spiritus uitae, qui factus est, uitam praebere corpori potest; ac per hoc melior illo est quamuis incorrupto corruptus. Corruptio autem si omnem modum, omnem speciem omnem ordinem rebus corruptibilibus auferat, nulla natura remanebit. ac per hoc omnis natura, quae corrumpi non potest, summum bonum est, sicut deus est. omnis autem natura, quae corrumpi potest, etiam ipsa aliquod bonum est: non enim posset ei nocere corruptio nisi adimendo et minuendo quod bonum est. Creaturis autem praestantissimis, hoc est rationalibus spiritibus, hoc praestitit deus, ut si nolint, corrumpi non possint, id est, si oboedientiam conseruauerint sub domino deo suo ac sic incorruptibili