comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& rudis fidelis. uł nuꝑrenatꝰ int̾̃pre¬
tari potest. Caticuminꝰ dictꝰ. ꝓeo qđ
adhuc doctrinã fidei audiat. necdũ
grece. auditor int̾pretat᷑. Cõpetens
uocatꝰ. quia post instructionẽ fidei
competet grãm xp̃i. Inde & a peten¬
do cõpetentes uocati. Laicus popu¬
laris. Laos enĩ grece: popłs dr̃ Prose¬
litus. id ẽ. aduena & circuncisus. qui
miscebatur popło dĩ. Grecũ est.¬
I. De eccła & sẏragoga .ii De religione & fide

Expanded text:
et rudis fidelis, vel nuper renatus interpreet rudis fidelis, vel nuper renatus interpretari potest. Catechumenus dictus pro eo, quod adhuc doctrinam fidei audit, necdum Graece auditor interpretatur. Conpetens vocatus, quia post instructionem fidei conpetit gratiam Christi; inde et a petendo conpetentes vocati. Laicus popularis. Λαός enim Graece populus dicitur. Proselytus, id est advena et circumcisus qui miscebatur populo Dei, Graecum est.1 De ecclesia et synago
Abbreviated transcription (Latin):
remũ & desertas solitudines appeten¬
tes. Nã heremũ dr̃. quasi remotum.
Abba aut̃ sirũ nom̃ significat in latinũ
pat̾. Qđ paulus romanis scribens exposu
it dicens. in qͦ clamamꝰ abba pat̾. In uno
nomine. duab usus linguis. Dicit eni
abba siro nomine patrẽ. & rursus latine
Uint̾pretatio ostendit. de unctione
deducitur. siue de nomine auctoris
minati. sicut a iuda iudei. De magistri
quippe nomine. cognomĩ sectatorib
ctatũ est. Xp̃iani aut̃ olimiaiutleis qͣsi
glorietur xp̃ianũqͥ nom̃ habet. & fa¬
cta ñ habet. Ubi aut̃ nom̃ secutũ fue¬
rit opus. certissime ille. ẽ. xp̃ianꝰ. qͥa¬
se factis ostendit xp̃ianũ. ambulans
sicut & ille ambulauit. a qͦ & nomen
traxit. Catholicus. uniuersalis siue
generalis int̾pretat᷑. Nam greci. uni¬
uersale catholicum uocant. Orthodo¬
xus. ẽ. recte credens. & ut credit ui.
uens. Ortho enĩ grece recte dr̃. dora
credit. Neophitꝰ grece. latine nouellus

Expanded text:
remum et desertas solitudines appetenremum et desertas solitudines appetentes. Nam eremum dicitur quasi remotum. Abba autem Syrum nomen, significat in Latino pater, quod Paulus Romanis sit, dicens: In quo clamamus: Abba Pater  , in uno nomine duabus usus linguis. Dicit eniabba Syro nomine patrem, et rursus Latine terpretatio ostendit, de unctione deducitur, sive de nomine auctoris minati, sicut a Iuda Iudaei. De magistri quippe nomine cognomen sectatoribus datum est. Christiani autem olim a Iudaeis quasi glorietur Christianum, qui nomen habet et facta non habet. Ubi autem nomen secutum fuerit opus, certissime ille est Chrise factis ostendit Christianum: ambulans, sicut et ille ambulavit, a quo et nomen traxit. Catholicus, universalis, sive generalis, interpretatur. Nam Graeci universale catholicon vocant. Orthodoxus est recte credens: et ut credit, recte vivens. Orthos enim Graece, recte, dicitur: credit. Neophytus Graece, Latine novellus
Abbreviated transcription (Latin):
inueteri testam̃to electi st̃ ad custo¬
diam tẽpli. ut ñ ingrederet᷑ illud
immundus in om̃i re. Dicti aut̃ hosti¬
arii. qđ prȩsint hostiis tẽpli. Ipsi enĩ
tenentes clauẽ. omĩa intus extraq
custodiunt. atq int̾ bonos & malos
habentes iudiciũ. fideles recipiunt
respuunt infideles. De MoNaCHiS.
Onachos greca ȩthimologia uoca¬
tus. eoqđ sit singularis. Monas
enĩ grece. singularitas dr̃. Ergo si
solitarius int̾ptat᷑ uocabulũ mona¬
chi. quid facit in turba. qͥ solus. ẽ: Plu¬
ra sunt aut̃ genera monachorũ. Coeno¬
bitȩ quos nos in cõmune uiuentes possumꝰ
appellare. Coenobiũ enĩ. plurimoꝵ. ẽ.
A nachoritȩ st̃ qͥ post coenobialẽ uitam
deserta petunt. & soli habitant ꝑ deser¬
ta. & ab eo qđ ꝓcul ab hominib recesse¬
runt. tali nomine nuncupant᷑. Sed ana¬
chortrȩ heliã & ioħem: coenobite apłos
imitant᷑ Heremitȩ hi st̃ qui & anacho¬
ritȩ. ab hominũ conspectu remoti. he-¬

Expanded text:
in Veteri Testamento electi sunt ad custodiam templi, ut non ingrederetur eum inmundus in omni re. Dicti autem ostiarii, quod praesint ostiis templi. Ipsi enim tenentes clavem omnia intus extraque custodiunt, atque inter bonos et malos habentes iudicium fideles recipiunt, respuunt infideles. De monachis . Monachus Graeca etymologia vocatus, eo quod sit singularis. Μονάς enim Graece singularitas dicitur. Ergo si solitarius interpretatur vocabulum monachi, quid facit in turba qui solus est? Plura sunt autem genera monachorum. Coenobitae, quos nos ino commune viventes possumus appellare. Coenobium enim plurimorum est. Anachoritae sunt qui post coenobialem vitam deserta petunt et soli habitant per deserta; et ab eo, quod procul ab hominibus recesserunt, tali nomine nuncupantur; sed anachoritae Heliam et Iohannem, coenobitae Apostolos imitantur. Eremitae hi sunt, qui et anachoritae, ab hominum conspectu remoti, e
Abbreviated transcription (Latin):
sicut conuenticula hereticorũ iN
aliquib regionũ partib coartat᷑.
sed ptotũ terrarũ orbem dilatata
ad romanos dicens. Gr̃as ago dõ meo
ꝓ om̃ib uob̾. quia fides ur̃a annunci¬
atur in uniuerso mundo. Hinc &
uniuersitas ab uno cognominata
est: ꝓpt̾ qđ in unitatẽ colligitur.
Unde & dñs in euangłio. qui metum
ñ colligit spargit. Cur aut̃ ȩccła
cũ una sit a ioħe septẽ scribunt᷑. nisi
ut una catholica septiformi plena sp̃u
designetur. sicut & de dño nouimꝰ
dixisse salomonẽ. sapientia ȩdificaut
sibi domũ. excidit colũnas septẽ. Quȩ
tam̃ septẽ una esse ñ ambigit᷑. dicente

Expanded text:
sicut conventicula hereticorum in aliquibus regionum partibus coartatur, sed per totum orbem terrarum dilatata ad Romanos dicens : Gratias ago Deo meo pro omnibus vobis: quia fides vestra annuntiatur in universo mundo. Hinc et universitas ab uno cognominata est, propter quod in unitate colligitur. Unde Dominus in Evangelio ait: Qui mecum non colligit, spargit . Cur autem, Ecclesia cum una sit, a Joanne septem scribuntur? nisi ut una Catholica septiformi plena Spiritu designetur: sicut et de Domino novimus dixisse Salomonem: Sapientia aedificavit sibi domum, excidit columnas septem . Quae tamen septem una esse non ambigi
Abbreviated transcription (Latin):
licet. Sollicitudo enĩ totius ꝓuinciȩ.
ipsis cõmissa. ẽ Om̃s aut̃ supius desi¬
gnati ordines. uno eodẽq uocabulo
ep̃i nominant᷑. sed ideo priuato noĩe
quicdã utuntur. ꝓpt̾ distinctionem
potestatũ. quã singularit᷑ accepert̃.
Patriarcha patrũ pͥnceps. archon enim
princeps dr̃ Archi ep̃s princeps ep̃oꝵ.¬

Expanded text:
licet. Sollicitudo enim totius provinciae licet. Sollicitudo enim totius provinciae ipsis commissa est. Omnes autem superius designati ordines uno eodemquepiscopi nominantur; sed ideo privato nomine quidam utuntur propter distinctionem potestatum, quam singulariter acceperunt. Patriarcha pater principum. Archon enim princeps. Archiepiscopus princeps ep
Abbreviated transcription (Latin):
LEROS & clericos hinc appellatos
primũ ꝑ apłos legimꝰ ordinatũ. Cleros
gͦ dicti clerici. quia de sorte sunt dñi.
uł quia dñi partẽ habent. Generalit̾
aut̃ clerici nuncupant᷑ om̃s qͥ in eccła
xp̃i deseruiunt. quorũ gradus & nomi¬
na hec st̃. Hostiarius. psalmista. lector.
exorcista. accolitꝰ subdiaconꝰ. diaconꝰ.
presbit̾. ep̃s. Ordo aut̃ ep̃orũ quadriptitꝰ
est. id ÷ in patriarchis. archi ep̃is. metro
politis atq epĩs. Patriarcha greca lin¬
gua sũmꝰ patrũ int̾pretat᷑. qͥa primũ
honore fungit᷑ tali nomine censetur.
sicut romanus. antiochenꝰ. & alexan¬
drinꝰ. Archiep̃s greco uocabulo. qđ sit
sũmus ep̃orũ: Tenet enĩ uicẽ apłicã
& pͣsidet tã metropolitanis quã ep̃is
cȩteris. Metropolitani aut̃: a m̃sura
ciuitatũ uocati. Singulis enĩ ꝓuinciis
p̾minent. quorũ auetoritati & do¬
ctrinȩ cȩteri sacer dotes subiecti st̃.
sine quib nichil reliquos ep̃os agere

Expanded text:
leros et clericos hinc appellatos primum per apostolos legimus ordinatum. Cleros as dicvel quia Domini partem habent. Generaliter autem clerici nuncupantur omnes qui in ecclesia Christi deserviunt, quorum gradus et nomina haec sunt: ostiarius, psalmista, lector, exorcista, acolythus, subdiaconus, diaconus, presbyter, episcopus. Ordo episcoporum quadripertitus est, id est ina Graeca lingua summus patrum interpretatur, quia primum, honore fungitur, tali nomine censetur, sicut Romanus, Antiochenus et Alexandrinus. Archiepiscopus Graeco vocabulo quod sit summus episcoporum. Tenet enim vicem apostolicam et praesidet tam metropolitanis quam episcopis ceteris. Metropolitani autem a mensura civitatum vocati. Singulis enim provinciis praeeminent, quorum auctoritati et doctrinae ceteri sacerdotes subiecti sunt, sine quibus nihil reliquos episcopos agere
Abbreviated transcription (Latin):
uationẽ abalto. id ẽ. mari uocatus.
N am alter.ẽ. flatus in ripis quẽ diximꝰ
auram. Nam aura t̾rȩ ẽ. Turbo ẽ. uo¬¬
lubitas uentorũ. Et turbo dictꝰ a terra.
qͦtiens uentꝰ consurgit. & terrã in cir-¬
cũ itu mittit. Tempestas aut̃ ꝓtẽpore
dr̃. sicut ubiq hystoriographi solent
dũ dicunt. ea tẽpestate. aut ab statu
cȩli quȩ magnitudine sui. multis
dieb oritur. Uerno autẽ & autũnali
tẽpore. quã maxime fiunt tẽpestates.
quando nec plena ẽ ęstas. qͣndo nec
plena hiems. Unde & metliũ & confi¬
ne utriusq tẽporis. ex coniunctione
aerũ contrariorũ. efficiunt᷑ tẽpesta¬
tes Fragor. a fractarũ rerũ nominatꝰ
est sonttu. qͥa sicca quȩq & arida faci¬
le frangunt᷑. Procella ab eo qđ ꝑcellat.
id ẽ ꝑcutiat. N& euellat Est enĩ uis
uenti cũ pluuia Procellȩ enĩ. aut de
fulminib aut deuentis fiunt. Nichil
aut̃ uel ocius uentis. Unde & ꝓpt̾ cele¬

Expanded text:
vationem ab alto, id est mari, vocatus. vationem ab alto, id est mari, vocatus. Nam alter est flatus in ripis quem diximus auram; nam aura terrae est. Turbo est volubilitas ventorum; et turbo dictus a terra, quotiens ventus consurgit et terram in circuitum mittit. Tempestas aut pro tempore dicitur, sicut ubique historiographi solent, dum dicunt, "ea tempestate"; aut ab statu caeli, quia magnitudine sui multis diebus oritur. Verno autem et autumnali tempore quam maximae fiunt tempestates, quando nec plena est aestas, nec plena hiems; unde et medium et confine utriusque temporis ex coniunctione aerum contrariorum efficiuntur tempestates. Fragor a fractarum rerum nominatus est sonitu, quia sicca quaeque et arida facile frangit. Procella ab eo quod percellat, id est percutiat et evellat; est enim vis venti cum pluvia. Procellae enim aut de fulminibus, aut de ventis fiunt. Nihil autem velocius ventis; unde et propter cele
Abbreviated transcription (Latin):
consurgit. quȩ uertente se mundo.
resupinato capite ferri uident᷑: Cirtius
dictꝰ eoqł coro sit iunctꝰ. Hunc hispani
gallicũ uocant. ꝓpt̾ qđ eis a parte gal¬
liciȩ flat. Aquilo dictꝰ eo qđ aquas strin¬
gat. & nubes dissipet. Est enĩ gelidus
uentꝰ & siccus. Idẽ & boreas. qͥa ab iper¬
boreis montib flat. Inde enĩ origo
eiusdẽ ueniti. ẽ. unde & frigidus est.
Natura enĩ omniũ septentrionaliũ uen¬
torũ frigida & sicca. ẽ. australiũ hu¬
mida & calida. Ex om̃ib aut̃ uentis
duo cardinales ft̃. septentrio & auster.
Ethesie aut̃ flabra aquilonis ft̃. quib
nom̃ inditũ ẽ. qđ certo anni tẽpore
flatꝰ agere incipiunt. Eniantos enim
grece. latine annꝰ dr̃. Hȩc aut̃ cursũ
rectũ aborea in ȩgyptũ ferunt. quib
auster contrarius ẽ. Duo st̃ autẽ extͣ
hos ubiq sp̃s magis quã uenti. aura
& altanꝰ Aura ab aere dicta. quasi
aeria. qđ lenis sit motꝰ aeris. Agitatꝰ

Expanded text:
consurgit, quae vertente se mundo consurgit, quae vertente se mundo resupinato capite ferri videntur. Circius dictus eo quod Coro sit iunctus. Hunc Hispani Gallicum vocant, propter quod eis a parte Galliciae flat. Aquilo dictus eo quod aquas stringat et nubes dissipet; est enim gelidus ventus et siccus. Idem et Boreas, quia ab Hyperboreis montibus flat; inde enim origo eiusdem venti est; unde et frigidus est. Natura enim omnium septentrionalium ventorum frigida et sicca est, australium humida et calida. Ex omnibus autem ventis duo cardinales sunt: Septentrio et Auster. Etesiae autem flabra Aquilonis sunt, quibus nomen inditum est quod certo anni tempore flatus agere incipiunt; ἐνιαυτὸς enim Graece, arunt, quibus Auster contrarius est. Duo sunt autem extra hos ubique spiritus magis quam venti: aura et altanus. Aura ab aere dicta, quasi aeria, quod lenis sit motus aeris. Agitatus
Abbreviated transcription (Latin):
trit. Hic grece nothus appellat᷑. ꝓpt̾ qđ
in t̾dũ corrũpat aerẽ. Nam pestilentiã
que ex corrupto aere nascit᷑ auster
flans in reliquas regiones transmittit
Sed sic̃ auster pestilentiã gignit. sic aqui¬
lo repellit. Furo auster dictꝰ. qđ ex una
parte habeat eurũ. ex altera austrũ
Austro africus. qđ iunctꝰ sit hinc & inde
austro & africo. Ipse & libonothus. qđ
sit lips. hinc & inde nothus. Tefirus
greco nomine appellatꝰ. eoqđ flores &
germina eiꝰ flatu uiuificent᷑. Hic lati¬
qđ foueat quȩ nascunt᷑. Austro autẽ
flores soluunt᷑. Zefiro fiunt. Africus a
ꝓpria regione uocatꝰ. In africa enĩ ini¬
tium flandi sumit: Corus ẽ. qͥ ab occi¬
dente ęstiuo flat. Et uocatꝰ corus. qđ
ipse uentorũ circulũ claudat. & quasi
chorũ faciat. Hic antea caurus dictus.
que pleriq agresten dicunt. ñ ut im¬
prudens uulgus agrestem: Septentrio
dictus. eo qđ a circulo septẽ stellarũ

Expanded text:
trit. Hic Graece νότος appellatur, propter quod trit. Hic Graece νότος appellatur, propter quod interdum corrumpat aerem. Nam pestilentiam quae ex corrupto aere nascitur, Auster flans in reliquas regiones transmittit; sed sicut Auster pestilentiam gignit, sic Aquilo repellit. Euroauster dictus, quod ex una parte habeat Eurum ex altera Austrum. 7. Austroafricus, quod junctus sit hinc inde Austro et Africo. Ipse, et Libonotus, quod sit ei Libs hinc, et inde Notus. 8. Zephyrus, Graeco nomine appellatus eo quod flores et germina eius flatu vivificentur. Hic Latiod foveat quae nascuntur. Austro autem flores solvuntur, a Zephyro fiunt. Africus a propria regione vocatus; in Africa enim initium flandi sumit. Corus est qui ab occidente aestivo flat. Et vocatus Corus quod ipse ventorum circulum claudat, et quasi chorum faciat. Hic antea Caurus dictus, quem plerique Argesten dicunt, non ut inprudens vulgus Agrestem. Septentrio dictus eo quod circulo septem stellarum
Abbreviated transcription (Latin):
terrãq conturbet. maria cõmoueat:
Uentorũ. quattuor principales sp̃s st̃.
Quorũ primꝰ ab oriente subsolanꝰ. a
meridie auster. ab occidente fauoni¬
us. a septentrione eiꝰdẽ nominis uentꝰ
aspirat. habentes geminos hinc inde
uentorũ sp̃s. Subsolanꝰ a latere dextro
uulturnũ habet. a leuo eurũ. Auster
a dextris curo austrũ. a sinistris au¬
stro africũ. Fauonius. a parte dextra
africũ. a leua corũ. Porro septentrio:
a dextris circiũ. a sinistris aquilonẽ
Hi duodetĩ uenti. mundi globũ flatib
circũagunt. quorũ nomina. ꝓpriis
ex causis signata st̃. Nã sub solanꝰ uocatꝰ
eoqđ sub ortu solis nascat᷑. Furus ab eo
qł ab eoo fluat. id ÷ ab oriente. Est
enĩ coniunctꝰ subsolano. Vulturnus
quđ alte tonat. de qͦ lucretius. Alte to¬
nans uulturnꝰ. & auster fulmine pol¬
lens Auster ab hauriendo aquas uocatꝰ.
Unde & crassũ aerẽ facte. & nubila nu¬

Expanded text:
terramque conturbet, maria commoveat. 2. terramque conturbet, maria commoveat. 2. Ventorum quatuor principales spiritus sunt. Quorum primus ab Oriente Subsolanus, a Meridie Auster, ab Occidente Favonius, a Septentrione ejusdem nominis ventus aspirat, habentes geminos hinc inde ventorum spiritus. 3. Subsolanus a latere dextro Vulturnum habet, a laevo Eurum; Auster a dextris Euroaustrum, a sinistris Austroafricum; Favonius a parte dextra Africum, a laeva Corum. Porro Septentrio a dextris Circium, a sinistris Aquilonem. Hi duodecim venti mundi globum flatibus circumagunt. 4. Quorum nomina propriis ex causis signata sunt. Nam Subsolanus vocatus, eo quod sub ortu solis nascatur. Eurus, eo quod ab Eoo flat, id est, ab Oriente. Est enim conjunctus Subsolano. 5. Vulturnus, quod alte tonat; de quo Lucretius: Altitonans Vulturnus, et Auster fulmine pollens. 6. Auster, ab hauriendo aquas vocatus, unde et crassum aerem facit, 118 et nubila nu
Abbreviated transcription (Latin):
sũma. cũ nubilũ. Caligo umbra . ẽ. de
spissitudine aeris effecta. Et dicta cali¬
go. qđ maxime aeris calore gignatur
Tenebrȩ dicurt᷑. qđ teneant umbras.
Nichil autẽ st̃ tenebrȩ. sed ipsa lucis ab¬
sentia. tenebrȩ dicunt᷑. Sic̃ silentiut̃
ñ aliqua res. ẽ. sed ubi sonꝰ ñ. ẽ: silen¬
tium dr̃. Sic tenebrȩ ñ aliquid sunt.
sed ubi lux ñ . ẽ. tenebrȩ dicunt᷑. Um¬
bra est. aer carens sole. Dicta aut̃ qł
fiat cũ solis obicim᷑ radiis. Est autem
mobilis & incerta. & ex solis circũ itu.
& ex motu uentorũ. Nanq quotiens
mouet᷑ in sole. nobiscũ moueri uide
pinde illi lum̃ auferimꝰ. Sic & ingre¬
di nobiscũ umbra. & gestus nr̃os ui¬
detur imitari. Lux ip̃sa substantia.
Lum̃ qđ aluce manat. id ÷ candor lu¬
cis: sed hoc confundunt auctores.
Dictus aut̃ uentꝰ. qđ sit uehemens &
uiolentꝰ. Uis enĩ eiꝰ tanta. ẽ. ut ñ solũ
sara & arbores uellat. sed etiã cȩlũ

Expanded text:
summa, cum nubilum. Caligo umbra est de summa, cum nubilum. Caligo umbra est de spissitudine aeris effecta. Et dicta caligo quod maxime aeris calore gignatur. Tenebrae dicuntur quod teneant umbras. Nihil autem sunt tenebrae, sed ipsa lucis absentia tenebrae dicuntur; sicut silentium non aliqua res est, sed ubi sonus non est, silentium dicitur; sic tenebrsed ubi lux non est tenebrae dicuntur. 13. Umbra est aer carens sole, dicta autem, quod fiat cum solis objicimur radiis. Est autem mobilis, et incerta, et ex solis circuitu, et ex motu ventorum. Namque quoties movetur in sole, nobiscum moveri videtperinde illi lumen auferimus; sicque ingredi nobiscum umbra, et gestus nostros videtur imitari. 14. Lux, ipsa substantia; lumen, quod a luce manat, id est, candor lucis. Sed hoc confundunt auctores. dicitur autem ventus quod sit vehemens, et violentus. Vis enim ejus tanta est, ut non solum saxa et arbores evellat, sed etiam coelum
Abbreviated transcription (Latin):
ac solidatur in niuẽ. ruptoq aere sol¬
uttur. Nixanube unde uenit. & glacies
a gelu & aqua. quasi gelaquies. id ẽ.
gelata aqua. Gelu aut̃ qđ eo stringat᷑
tellus. Ge quippe. t̾ra dr̃. Tunc aut
maiori gelu stringit᷑ t̾ra. cũ fuerit.
nox serena. Pruina. ẽ. matutini tẽporis
frigus. qđ inde pruina nom̃ accepit.
quia sicut ignis urit. Pir enĩ ignis
Urere enĩ & ad frigus & ad solẽ ꝑtinit
N am uno sermone duo diuersa signifi¬
caritur. ꝓ eo qđ unũ effectũ habent
Similis enĩ uis ẽ. & caloris & frigoris
Unde & utraq saxa rũpunt. Nã calor
illi drosor dicunt. Alii putant rorẽ
dictũ quia rarus. ẽ. & ñ spissus ut
pluuia. Nebula inde dicta. unde & nu¬
bila. ab obnubendo scilicet: id÷ oꝑiendo
terrã. siue qđ nubes uolans faciat. Ex¬
halant enĩ ualles humidȩ nebulas &
fiunt nubes. Inde nubilũ. inde niues.
N ebule aut̃ ima petunt. cũ serenitas. ẽ:

Expanded text:
ac solidantur in nivem, ruptoque aere solac solidantur in nivem, ruptoque aere solvuntur. Nix a nube, unde venit; et glacies a gelu et aqua, quasi gelaquies, id est gelata aqua. Gelus autem quod eo stringatur tellus; γῆ quippe terra dicitur. Tunc autem maiori gelu stringitur terra, cum fuerit nox serena. Pruina est matutini temporis frigus, quae inde pruina nomen accepit quia sicut ignis urit; πῦρ enim ignis. Urere enim et ad frigus et ad solem pertinet; nam uno sermone duo diversa significantur, pro eo quod unum effectum habent. Similis enim vis est et caloris et frigoris, unde et utraque saxa rumpunt. Nam calor illi δρόσος dicunt. Alii putant ros dictum quia rarus est, et non spissus ut pluvia. Nebula inde dicta, unde et nubila, ab obnubendo scilicet, hoc est operiendo, terram, sive quod nubes volans faciat. Exhalant enim valles humidae nebulas et fiunt nubes; inde nubilum, inde nives. Nebulae autem ima petunt cum serenitas est;
Abbreviated transcription (Latin):
RCUS cȩlestis dictꝰ. a similitudi¬
ne curuati areus. Iris huic nomen
qđ ꝑaera ad terras descendat. Hic
autem a sole resplendet. dũ cauȩ nu¬
bes ex aduerso radiũ solis accipiunt.¬
& arcus speciem fingunt. Cui uarios
colores illa dat res. quia aqua tenuis.
aer lucidus. & nubes caliginantes. irra¬
cdiata ista uarios creant colores. Puuis
dictȩ eo qđ fluant. quasi fluuiȩ. Ha¬
scuntur enĩ de t̾rȩ & maris anhelitu
Quȩ cũ altius eleuatȩ fuerint. aut solis
calore resolutȩ. aut ui uentorũ cõpres¬
sȩ: stillantur in t̾ris. Nimbus ẽ. densi¬
tas nubis intẽpesta & obscura. & inde
nimbi a nube. Sunt aut̃ nimbi. repen¬
tine & p̾cipites pluuiȩ. Nã pluuias
uocamꝰ lentas & iuges. quasi fluuias¬
uł quasi fluentes. Imbres aut̃ & ad nu-¬
bes & ad pluuias ꝑtinent. Dictȩ greco
uocabulo qđ terram in ebrient ad ger¬
minandũ. Ex his enĩ cuncta creantur.
Grando appellata. qđ forma eiꝰ grano¬
Hȩc aut̃ uentorũ rigore duratur innube

Expanded text:
rcus caelestis dictus a similitudine curvati arcus. Iris huic nomen quod per aera ad terras descendat. Hic autem a sole resplendet, dum cavae nubes ex adverso radium solis accipiunt et arcus speciem fingunt; cui varios colores illa dat res, quia aqua tenuis, aer lucidus, et nubes caligantes, inradiata ista varios creant colores. Pluviae dictae quod fluant, quasi fluviae; nascuntur enim de terrae et maris anhelitu. Quae cum altius elevatae fuerint, aut solis calore resolutae, aut vi ventorum conpressae, stillantur in terris. Nimbus est densitas nubis intempesta et obscura; et inde nimbus a nube. Sunt autem nimbi repentinae et praecipites pluviae. Nam pluvias vocamus lentas et iuges, quasi fluvias, quasi fluentes. Imbres autem et ad nubes et ad pluvias pertinent, dictae a Graeco vocabulo quod terram inebrient ad germinandum. Ex his enim cuncta creantur, Grando appellata quod forma eius granoHaec autem ventorum rigore durantur in nube,
Abbreviated transcription (Latin):
a capiendo id ẽ accipiendo aquas uł ui¬
nũ uocatas. unde & caupones. Utres ab
utero. Mulgariũ uas in quo mulgunt᷑
pecora. idem & mulerũ. abeo qđ in eo
mulgetur lac. Labrũ uocatũ eoqđ in eo
lauationẽ fieri solitũ. ẽ infantiũ. cu iꝰ
diminiltiuũ labellũ. idem & alueum.
qđ in eo ablutionẽ fieri solitũ est. Pelues
uocatȩ qđ pedes ibi lauent᷑. Si fon uas
appellatũ. qđ aquas sufflando fundat
U tunt᷑ enĩ his orientes. Nam ubi sense¬
rint domũ ardere. currunt cũ sifonib
plenis aquis. & extingunt incendia. Sed
& cũ aras expressis ad suꝑiora aquis
emundant.
DEUASIS OLEARIIS

Expanded text:
a capiendo, id est accipiendo, aquas vel via capiendo, id est accipiendo, aquas vel vinum vocatas; unde et caupones. Utres ab utero. Mulgarium vas in quo mulguntur pecora: idem et mulctrum, ab eo quod in eo mulgitur lac. Labrum vocatum eo quod in eo lavationem solitum est fieri infantum, cujus diminutivum labellum. Idem et alveum, quod in eo ablutionem fieri solitum sit. Pelves vocatae, quod pedes ibi laventur. 9. Siphon vas appellatum, quod aquas sufflando fundat, utuntur 502 enim hoc Orientales. Nam ubi senserint domum ardere, currunt cum siphonibus plenis aquis, et exstinguunt incendia, sed et camaras expressis ad superiora aquis emundant. vasis oleariis
Abbreviated transcription (Latin):
enofori fundus sententia nob̾. Flascȩ
ex greco uocabulo dictȩ. Hȩ ꝓuehen¬
dis ac recondendis fialis pͥmũ factȩ st̃.
unde & nuncupatȩ. Postea in usũ uini
transiert̃. manente greco uocabulo.
unde sũpsert̃ initiũ. Lagena & sicula
greca nomina st̃. inflexa ex parte ut
fierent latina. Illi enĩ lagenos. nos la¬
gena. Illi sicile. nos siculã dicimꝰ. Can¬
tarus.
Y dria genꝰ uasis aquatilis. ꝑ diriuationẽ
uocata. Idros enĩ greci aquã dicunt.
Situla qđ sitientib apta sit ad bibendũ
qđ uas greci cadũ uocant. Catinũ uas
fictile. qđ melius neutro dr̃ quã ma¬
sculino. sicut & salinũ dicit᷑ uas aptũ
salib. Orca. ẽ amforȩ species. cuiꝰ mi¬
nore uocabulo urceus. diminutiuo urce¬
olus. Scifus in qͦmanꝰ lauamꝰ. Seriola. ẽ
orcarũ ordo directꝰ. uł uas fictile uini.
apud siriã primũ excogitatũ. sicut
cilicenses acilicia nuncupate. unde pͥmũ
aduectȩ st̃. Doliũ
Cupos uł cupas

Expanded text:
oenophori fundus, sententia nobis. Flascae ex Graeco vocabulo dictae. Haec pro vehendis ac recondendis fialis primum factae sunt, unde et nuncupatae; postea in usum vini transierunt, manente Graeco vocabulo unde sumpserunt initium. Lagoena et Sicula Graeca nomina sunt, inflexa ex parte ut fierent Latina. Illi enim λάγηνος, nos lagoena; illi Σικελή, nos Siculam dicimus. Cantharus. Hydria genus vasis aquatilis per derivationem vocata; ὑδωρ enim Graeci aquam dicunt. Situla, quod sitientibus apta sit ad bibendum; quod vas Graeci κάδον vocant. Catinum vas fictile, quod melius neutro dicitur quam masculino; sicut et salinum dicitur vas aptum salibus. Orca est amphorae species, cuius minore vocabulo urceus diminutivo urceolus est. Scyphus, in quo manus lavamus. Seriola est orcarum ordo directus vel vas fictile vini apud Syriam primum excogitatum; sicut Cilicises a Cilicia nuncupati, unde et primum advectae sunt. Dolium. Cupos et cupas
Abbreviated transcription (Latin):
rium gła. cuiꝰ locus gimnasiũ dr̃
bi exercentur athletȩ. & cursorũ ueloci¬
tas cõprobatur. Hinc accidit. ut omniũ
ꝓpe artiũ exercitia. gimnasia dicantur
Antea enĩ in locis certantes cincti erant
ne nudarent᷑. Post relaxato cingulo. re¬
pente. ꝓstratꝰ & ex animnatꝰ . ẽ. quidam
cursor. Qua re ex consilii decreto. tunc
arconipomenes. ut nudi de inceps om̃s
exercitarent᷑ ꝑmisit. Ex illo gimnasiũ
dictũ. qđ iuuenes nudi exercent᷑ iN
campo. ubi sola tantũ uerecunda ope
eNeRa gimnicorũ quinq id ẽ saltꝰ¬

Expanded text:
rium gloria. Cujus locus gymnasium dicitur, ubi exercentur athletae, et cursorum velocitas comprobatur. Hinc accidit ut omnium prope artium exercitia gymnasia dicantur. 2. Antea enim in jocis certantes cincti erant, ne nudarentur: post, relaxato cingulo, repente prostratus et exanimatus est quidam cursor. Quare ex consilii decreto tunc archon Hippomenes ut nudi deinceps omnes exercitarentur permisit. Ex illo gymnasium dictum, quod juvenes nudi exercentur in campo, ubi sola tantum verenda operiuGenera gymnicorum quinque: salt
Abbreviated transcription (Latin):
qđ coarceat cuncta quȩ interius st̃.
id ÷ concludat. uł qđ coerceat obiesti
suo extraneos. & adire ꝓhibeat. Ual¬
lum. ẽ. qđ mole t̾rȩ erigit᷑. ut custo¬
dia p̾tendat᷑. Dictũ aut̃ uallũ auallis
Nam ualli fustes st̃. quib uallũ munit᷑
Et ualli dicti. qđ figant᷑ & uellant᷑.
Int̾ualla ft̃ spacia tnt̾ capita uallorũ.
cȩt̾a qͦq spacia dicunt᷑. ab stipitib sci¬
licet. Agger. ẽ. cuiuslibet rei acerua¬
tio. unde fossȩ aut ualles posst̃ re¬
pleri abaggregando. Agger ꝓprie de
t̾ra aggesta. quȩ uallo facto ꝓpius
ponitur. sed abusiue & muros & mu¬
nimñta omĩa aggerẽ dicimꝰ. Maceriȩ
st̃ parietes longi. quib uineȩ aliaq
claudunt᷑. Longũ enĩ greci macron
ca & hispania parietes e t̾ra appellant.
qm̃ in forma circundatis duab utrĩq
tabulis. inficiuntur uerius qua instru¬
untur. eiiis durant incorrupti. uentis
ignib om̃iq cem̃to fortiores. Sepes mu¬
ninta satorũ st̃. unde & appellatȩ

Expanded text:
 coherceat cuncta interiora, idest concludat, vel quia coherceat obiectu suo extraneos et adire prohibeat: ulum est, quod mole terrae erigitur, ut custodia praetendatur: dictum autem vallum a vallis. Nam valli fustes sunt, quibus vallum munitur. Et valli dicti, quod figantur et vellantur. Intervalla spatia sunt inter capita vallorum, caetera quoque spatia dicuntur, a stipitibus scilicet. 3. Agger est cujuslibet rei acervatio, unde fossae, aut valles possunt repleri ab aggregando. Agger proprie dicitur terra aggesta, quae vallo facto propius ponitur. Sed abusive et muros, et munimenta omnia aggerem dicimus. 4. Maceriae sunt parietes longi, quibus vineae aliaque clauduntur. Longum enim Graeci μακρὸν ca et Hispania parietes e terra appellant, quoniam in forma circumdatis duabus utrimque tabulis inferciuntur verius quam instruuntur. Aevis durant incorrupti ventis, ignibus omnique caemento fortiores. Sepes munimenta satorum sunt; unde et appellatae.
Abbreviated transcription (Latin):
pͦduratũ. Tramites st̃ transuersa in agris
itinera. siue recta uia. dicti qđ trans¬
mittant. Diuortia st̃ flexus uiarũ. hocͦ
est uiȩ indiuersa tendentes. Itẽ diuer
siue semitȩ transuersȩ. quȩ st̃ alterę
uiȩ. Biuiũ. qͥa duplex. ẽ. uia. Cõpeta:
qͥa plures in ea cõpetunt uiȩ. qͣsi triuiȩ
quadriuiȩ. Ambitꝰ int̾ uicinorũ ȩdificn
locus duorũ pedũ & semipedis. ad circũ¬
eundi facultatẽ relictꝰ. & ab ambulando
dictꝰ. Orbita uestigiũ carri. ab orbe rotę
dicta. Porro actus. qͦ pecus agi solet.
Cluosũ. iter flęxuosũ Uestigia st̃ pedũ
signa. primis plantis ex pressa uocata
qđ his uiȩ pͣcurrentiũ inuestigentur.
idest agnoscantur:¬

Expanded text:
praeduratum. Tramites sunt transversa in agris praeduratum. Tramites sunt transversa in agris itinera, sive recta via, dicti quod transmittant. 11. Divortia sunt flexus viarum, hoc est, viae in diversa tendentsive semitae transversae quae sunt a latere viae. Bivium, quia duplex est via. Conpeta, quia plures in ea conpetunt viae, quasi triviae, quadriviae. Ambitus inter vicinorum aedificia locus, duorum pedum et semipedis ad circumeundi facultatem relictus, et ab ambulando dictus. Orbita vestigium carri, ab orbe rotae dicta. Porro actus, quo pecus agi solet. Clivosum iter flexuosum. Vestigia sunt pedum signa primis plantis expressa, vocata quod his viae praecurrentium investigentur, id est agnoscantur
Abbreviated transcription (Latin):
pedib detrita uiarũ. Ipsa ẽ. & de lapida¬
ta. id ẽ. lapidib strata. Primi aut̃ peni
dicunt᷑. lapidib uias strauisse. Postea
romani eas ꝑ omnẽ pene orbẽ disposu¬
erunt. ꝓptꝰ rectitudinẽ itinerũ. & ne
plebs. eẽt. ociosa. Agger ẽ media stratȩ
eminentia. coaggeratis lapidib. Strata
ab agggere id .ẽ. coaceruatione dicta.
quã hẏstorici uiã inilitarẽ dicunt.
ut qualis sepe uiȩ deprensus inaggere
serpens. Iter uł itus. ẽ. uia qua iri ab
homine quaqua uersũ potest. Iter aut̃
& itiner. diuersã significationẽ habent
Iter enĩ locꝰ transitu facilis. Unde & appel¬
lamꝰ aditũ. Itiner aut̃. ẽ. itus longe uiȩ.
& ipse labor ambulandi. ut qͦ uelis ꝑue¬
nias. Semita. itineris dimidiũ. ẽ. a
semi itu dicta. Senita aut̃ hominũ. ẽ.
callis ferarũ & pecudũ. Callis. ẽ. iter
pecudũ int̾ montes. angustũ & tritũ. a
callo pelũ uocatũ. siue a callo pecudũ

Expanded text:
pedibus detrita viarum. Ipsa est et delapidapedibus detrita viarum. Ipsa est et delapidata, id est lapidibus strata. Primi autem Poeni dicuntur lapidibus vias stravisse; postea Romani eas per omnem pene orbem disposuerunt, propter rectitudinem itinerum et ne plebs esset otiosa. Agger est media stratae eminentia coaggeratis lapidibus strata, ab aggere, id est, coacervatione dicta, quam historici viam militarem dicunt, ut: Qualis saepe viae deprensus in aggere serpens. 8. Iter, vel itus est via qua iri ab homine quaqua versum potest. Iter autem et itiner diversam significationem habent. Iter enim locus est transitu facilis, unde appellamus et itum. Itiner autem est itus longae viae, et ipse labor ambulandi, ut quo velis pervenias. 9. Semita itineris dimidium est, a semi itu dicta. Semita autem hominum est, callis ferarum et pecudum. 10. Callis est iter pecudum inter montes angustum et tritum, a callo pedum vocatum, sive callo pecudum
Abbreviated transcription (Latin):
Sed postea duplicata. ẽ: nom̃q pristi¬
nũ retinuit. Innumero enĩ centuriȩ
multiplicate st̃. nom̃ mutare ñ potuert̃.
ENSURAS
uiarũ nos miliaria dicimꝰ greci
stacdia. galli leuuas. egyptii signes.
perse: para sangas. Sunt aut̃ ꝓprio queq
spacio. Miliariũ mille passib t̾minat᷑.
Et dictũ miliariũ quasi milleadiũ. ha¬
bens pedes .u. milia. Leuua fintt᷑ passib
mille quingentis. Stadiũ octaua pars
miliarii . ẽ. constans passib. c̃.xx G
eumq eo spacio det̾minasse. qđ ipse
sub uno sp̃u confecisset. ac ꝓinde sta¬
dium appellasset. qđ infine respirasset.
simulq & stetisset. Uia. ẽ. qua potest ire
uehiculũ. & uia dicta auehiculorũ incur¬
su. Nam duos actꝰ capit. ꝓpt̾ euntiũ &
uenientiũ uehiculorũ occursũ. Omĩs aut̃
uia. aut publica. ẽ aut priuata. Publi¬
ca ẽ. quȩ in solo publico. ẽ: quȩ int̾ actꝰ
popło patet. Hȩc aut̃ ad mare aut ad

Expanded text:
sed postea duplicata est nomenque pristised postea duplicata est nomenque pristinum retinuit. In numero enim centuriae multiplicatae sunt, nomen mutare non potuerunt. ensuras viarum nos miliaria dicimus, Graeci stadia, Galli leugas, Aegypti schoenos, Persae parasangas. Sunt autem proprio quaeque spatio. Miliarium mille passibus terminatur; et dictum miliarium quasi mille adium, habens pedes quinque milia. Leuga finitur passibus mille quingentis. Stadium octava pars miliarii est, constans passibus centum veumque eo spatio determinasse quod ipse sub uno spiritu confecisset, ac proinde stadium appellasse quoniam in fine respirasset simulque et stetisset. Via est qua potest ire vehiculum; et via dicta a vehiculorum incursu. Nam duos actus capit, propter euntium et venientium vehiculorum occursum. Omnis autem via aut publica est aut privata. Publica est quae in solo publico est, qua iter, actus populo patet. Haec aut ad mare aut ad
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s enĩ p̃cedentes m̃surȩ in corpore st̃.
ut palmꝰ. pes. passus. & reliqͣ. Sola ꝑtica
portat᷑. Est enĩ decẽ pedũ ad instar ca¬
lami. in ezechiele tẽplũ m̃surantis.
Actus minimꝰ ẽ. latreudine pedũ .iiii.
Hunc betici arapennẽ dicunt. ab arando
scilicet. Actꝰ duplicatus iugerũ facit.
abeo qđ est iuncꝰtũ iugeri nom̃ accepte
Iugerũ aut̃ constat longitudine peclũ
r. A ctũ ꝓuinciȩ beticȩ
rustici agrum uocant. Porcã. idem betici¬
tudine definiunt ita: axxatx
Sed porca. ẽ. qđ in arando extat᷑. qđ
defossũ. ẽ Lira galli candetũ appel¬
lant. in areis urbanis spaciũ centũ pedũ.
Porro stadialis ager habet passus . c.xxu
id ẽ. pedes. dc. xxu. Cuiꝰ m̃sura octies
cõputata miliariũ facit. qͥ constat
quinq milia pedib. Centuria autẽ
ager . ẽ. ducentorũ iugerũ. qͥ apud
antiquos acentũ iugerib uocabat᷑.

Expanded text:
Omnes enim praecedentes mensurae in corpore sunt, Omnes enim praecedentes mensurae in corpore sunt, ut palmus, pes, passus et reliqua; sola pertica portatur. Est enim decem pedum ad instar calami in Ezechiele templum mensurantis. Actus minimus, est latitudine pedum quatuor, seq. fig.. Hunc Baetici arapennem dicunt, ab arando scilicet. Actus duplicatus iugerum facit; ab eo quod est iunctum iugeri nomen accepit. Iugerum autem constat longitudine pedum . Actum provincie Betice rustici agrum tudine definiunt seq. fig.. Sed porca est quod in arando extat; quod defossum est, lira. Galli candetum appellant in areis urbanis spatium centum pedum, Porro stadialis ager habet passus CXXV, id est pedes DCXXV; cuius mensura octies conputata, miliarium facit, qui constat quinque milia pedibus. Centuria autem ager est ducentorum iugerum, qui apud antiquos a centum iugeribus vocabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ triũ possessi onũ fines astringit.
Hinc & quadrifiniũ. qđ .iiͦiͦi. reliqui li¬
mites angustiores. & int̾ se distant im¬
parib int̾uallis. & nominib designa¬
is. DE MENSURIS AGRORUM
ENSURA est quicqͥd pondere. capa¬¬
citate. longitudine. altitudine.
latitudine. animoq finit᷑. Maiores itaq
orbem in partib partes in ꝓuinciis. ꝓ¬
uncias in regionib. regiones in locis.
loca in t̾ritoriis. territoria in agris.
agros in centuri is. centurias in iugerib.
iugera in climatib. deinde climata in
actus. ꝑticas. passus. gradus. cubitos.
pedes. palmos. uncias. & digitos diuisert̃.
Tanta enĩ fuit eorũ sollertia. Digitꝰ ẽ. pars
minima agrestiũ m̃surarũ. Inde uncia.
habens digitos tres. Palmꝰ aut̃ .iiii. digi¬
tos habet. pes sedecĩ. passus pedes. uͦ.
ꝑtica passus duos. id ẽ. pede s.xͤ. Perti¬
ca aut̃ a portando dicta. qͣsi portica.

Expanded text:
quod trium possessionum fines adstringit. quod trium possessionum fines adstringit. Hinc et quadrifinium, quod quattuor. Reliqui limites angustiores et inter se distant inparibus intervallis et nominibus designatis. De mensuris agrorum . Mensura est quidquid pondere, capacitate, longitudine, altitudine, latitudine, animoque finitur. Maiores itaque orbem in partibus, partes in provinciis, provincias in regionibus, rloca in territoriis, territoria in agris, agros in centuriis, centurias in iugeribus, iugera in climatibus, deinde climata in actus, perticas, passus, gradus, cubitos, pedes, palmos, uncias et digitos dividerunt; tanta enim fuit illorum sollertia. Digitus est pars minima agrestium mensurarum. Inde uncia habens digitos tres. Palmus autem quattuor digitos habet, pes sedecim, passus pedes quinque, perticas passus duos, id est pedes decem. Pertica autem a portando dicta, quasi portica.
Abbreviated transcription (Latin):
Limites appellati. antiqͦ uerbo transuersi.
Nã transuersa omĩa antiqͥ lima dicebant.
a quo & limina hostiorũ. ꝑ quas foras
uł intꝰ itur. & limites. qđ ꝑeos in agros
foras eatur. Hinc & limꝰ uocabulũ acce¬
pit Cingulũ quo serui publice cingeban¬
tur. obliqua purpura. Termini dicti.
qł t̾re mensuras distingunt atq decla¬
rant. His enĩ testimonia finiũ intelli¬
guntur. & agrorũ intentio. & certamen
aufertur. Limites maximi in agris duo
st̃. cardo & decumanꝰ. Cardo . ẽ. qui a
septentrione directꝰ. a carcline cęli est.
Nã sine dubio. cȩlũ uertit᷑ in septentrio
nali orbe. Decumanꝰ. ẽ. qͥ aboriente
in occidentẽ ꝑtransuersũ dirigitur.
qͥ ꝓeo qđ formas . x. faciat. decumanꝰ
est appellatꝰ Ager enĩ bis diuisus. figu¬
ram denarii numeri efficit. Arca ab ar¬
cendo uocata. fines enĩ agri custodit.
eosq adiri ꝓhibet. Trifiniũ dictũ. eo

Expanded text:
Limites appellati antiquoo verbo transversi, Limites appellati antiquoo verbo transversi, nam transversa omnia antiqui lima dicebant; a quo et limina ostiorum, per quae foris vel intus itur, et limites, quod per eos in agros foris eatur. Hinc et limus vocabulum accepit, cingulum quo servi publici cingebantur obliqua purpura. quod terre mensuras distinguunt atque declarant; his enim testimonia finium intelliguntur, et agrorum contentio et certamen infertur. Limites maximi in agris duo sunt, cardo et decumanus. Cardo est qui a septentrione directus a cardine celi est: nam sine dubio celum volvitur in septenali orbe. Decumanus est qui ab oriente in occidentem per transversum dirigitur, qui pro eo quod formam X faciat decumanus est appellatus. Ager enim bis divisus figuram denarii numeri efficit. Arca ab arcendo vocata: fines enim agri custodit eosque adire prohibet. Trifinium dictum eo
Abbreviated transcription (Latin):
Vligo enĩ humor t̾re ẽ. naturalis. ab ea
nunquã recedens. Subsiciua st̃ ꝓprie.
quȩ sutor de materia p̾cidens. quasi
suꝑ uacua abicit. Inde & subsiciua agri
quos in ꝑtica diuisos recusant. qͣsi steri¬
les uł palustres. Itẽ subsiciua. quȩ in
diuisura agri ñ efficiunt centuriã.
id ẽ. iugera ducenta. Area dr̃ tabula¬
rum ȩqualitas. Dicta aitt̃ area a plani¬
cie atq ęqualitate. Unde & ara. Alii
areã uocatã dicunt. qđ ꝓtriturandis
frugib eradatur. uł qđ ñ triturent᷑
in ea nisi arida. Pratũ. ẽ cuiꝰ feni copia
arm̃ta tuent᷑. Cui ueteres romanium̃
indiderunt. ab eo qđ ꝓtinꝰ sit paritꝰ.
nec magnũ laborẽ culturȩ desideree
Prata aut̃ esse. quȩ secari posst̃. Paludes
dictȩ a pale pastorali dea. qđ paleam
id÷ pabu la nutriant iumentorũ¬
eo qđ agri funiculis sint diuisi. Men¬
surarũ enĩ line¬
tendunt᷑. ut dim̃sionis ȩquitas teneat᷑

Expanded text:
Uligo enim humor terrae est naturalis, ab ea Uligo enim humor terrae est naturalis, ab ea numquam recedens. Subseciva sunt proprie quae sutor de materia praecidens quasi supervacua abicit. Inde et subsiciva, agri quos in pertica divisos recusant quasi steriles vel palustres. Item subseciva quae in divisura agri non efficiunt centuriam, id est iugera ducenta. Area dicitur tabularum aequalitas. Dicta autem area a planitie atque aequalitate; unde et ara. Alii aream vocatam dicunt quod pro triturandis frugibus eradatur, vel quod non triturentur in ea nisi arida. Pratum est cuius feni copia armenta tuentur, cui veteres Romani nomen indiderunt ab eo quod protinus sit paratum, nec magnum laborem culturae desideret. Prata autem esse quae secari possunt. Paludes dictae a Pale pastorali dea, quod paleam, id est pabula, nutriant iumentorunes dicti eo quod agri funiculis sint divisi. Mensurarum enim linetenduntur ut dimensionis aequalitas teneatur.
Abbreviated transcription (Latin):
& pascua. agrũ uͦ qͥ colebat᷑. Nã rus. ẽ.
quo mel. quo lac. quo pecus haberi po¬
test. Unde & rusticus nominat᷑. Hȩc
agrestiũ prima & ociosa felicitas. Seges
lla seges demũ uotis respondet auari
agricolȩ. Cõpascuus ager dictꝰ. qui
a diuisorib agrorũ relictꝰ ẽ: ad pa¬
scendũ cõmunit̾ uicinis. Alluuius
ager ẽ. quẽ paulatĩ fluuius in agrũ
reddit Arcifinius ager dictꝰ . ẽ. quia
certis linearũ mensuris ñ continetur
sed arcetur finis eiꝰ obiectu fluminũ.
montiũ. arborũ. Unde & in his agris.
nichil subsiciuorũ int̾uenit. Noualis
agger.ẽ. primũ ꝓscissus. siue qͥ alternis
annis uacat. nouandarũ sibi uirium
causa. Noualia enĩ semel cũ fructu ert᷑
& semel uacua. Squalidus ager. quasi
ex colidus. qđ iam a cultura exierte.
sicut ex consul qđ a consulatu discesse¬
rit. Uliginosus ager ẽ. semꝑ uuidus.
Nam humidus dr̃. qui aliqͣndo siccatur

Expanded text:
et pascua; agrum vero, qui colebatur. Nam rus est et pascua; agrum vero, qui colebatur. Nam rus est quo mel, quo lac, quo pecus haberi potest; unde et rusticus nominatur: haec agrestium prima et otiosa felicitas. Seges usGeorg. 1, 47: Illa seges demum votis respondet avari agricolae. Conpascuus ager dictus qui a divisoribus agrorum relictus est ad pascendum communiter vicinis. Alluvius ager est quem paulatim fluvius in agrum reddit. Arcifinius ager dictus est qui a certis linearum mensuris non continetur, sed arcentur fines eius obiectu fluminum, montium, arborum; unde et in his agris nihil subsicivorum intervenit. Novalis ager est primum proscissus, sive qui alternis annis vacat novandarum sibi virium causa. Novalia enim semel cum fructu erunt et semel vacua. Squalidus ager quasi excolidus, quod iam a cultura exierit; sicut exconsul, quod a consulatu discesserit. Uliginosus ager est semper uvidus. Nam humidus dicitur qui aliquando siccatur.
Abbreviated transcription (Latin):
lo id. ẽ. aggere t̾rȩ nuncupata. qđ ꝓ
limite constitui solet. Possessiones ft̃
agri late patentes. publici priuatiq.
qͦs initio ñ mancipatione. sed qͥsq ut
potuit occupauit. atq possedit. Unde
& nuncupatȩ. Fundus dictꝰ qđ eo fun¬
datur uł stabiliat᷑ patrimoniũ. Fun¬
dus aut̃ & urbanũ ȩdificiũ & rusticũ
intelligendũ. ẽ. Prȩdiũ. qđ ex om̃ib
patrifamilias marime pͣuidet᷑. id est
apparet. quasi p̾uidiũ. uł qđ antiqui
agros quos bello ceꝑant. ut predȩ no¬
mine habebant. Omĩs aut̃ ager ut uar¬
ro docet. quadrifariã diuiditur. Aut enĩ
aruus. ẽ. ager. id ÷ sationalis. aut consitꝰ
id.ẽ. aptus arborib. aut pascuus. qui
herbis tantũ & animalib uacat. aut fro¬
reus. quo st̃ horti apib congruentes &
florib qđ etiã uirgilius in quattuor
libris georgicorũ secutꝰ .ẽ. Rura uete¬
res incultos agros dicebant. id. ẽ siluas

Expanded text:
lo, id est aggere terrae, nuncupata, quod pro lo, id est aggere terrae, nuncupata, quod pro limite constitui solet. Possessiones sunt agri late patentes publici privatique, quos initio non mancipatione, sed quisque ut potuit occupavit atque possedit; unde et nuncupati. Fundus dictus quod eo fundatur vel stabiliatur patrimonium. Fundus autem et urbanum aedificium et rusticum intellegendum est. Praedium, quod ex omnibus patrifamilias maxime praevidetur, id est apparet, quasi praevidium; vel quod antiqui agros, quos bello ceperant, ut praedae nomine habebant. Omnis autem ager, ut Varro docet, quadrifarius dividitur: aut enim arvus est ager, id est sationalis; aut consitus, id est aptus arboribus; aut pascuus, qui herbis tantum et animalibus vacat; aut florus, quod sunt horti apibus congruentes et floribus. Quod etiam Vergilius in quattuor libros Georgicorum secutus est. Rura veteres incultos agros dicebant, id est silvas
Abbreviated transcription (Latin):
aSa est agreste habitaculũ. palis xii¬
atq uirgultis. arundinibq con¬
texcũ: quib possent homines tueri a ui
frigoris uł caloris iniuria. Iuguriũ
casula ẽ. quã faciunt sibi custodes
uinearũ. ad tegim̾ sui. qͣsi teguriũ.
siue ꝓpt̃ ardorẽ solis & radios decli¬
nandos. siue ut inde uł homines uł
bestiolas quȩ insidiari solent. natis
frugib abigant. Hanc rustici capannã
uocant. qđ unũ tantũ capiat. Tescua
quidã putant. ẽẽ. tuguria. quidã loca
p̾rupta & asꝑa. Magalia. ȩdificia nu¬
midarũ agrestiũ. oblonga. incuruis
laterib tecta. qͣsi nauiũ carinȩ sunt.
siue rotunda inmodũ furnorum. Et
magalia dicta. qͣsi magaria. Quia ma¬
gar punici nouã uillã dicunt. una
ltetera cõmutata.l. pro .R. magaria
tuguria. DE AGRIS
GER latine appellari dr̃ eoqđ in eo
agatur aliquid. Alii agrũ ex greco
nominari manifestius credunt. unde
& uilla grece coragros dr̃. Uilla aual¬

Expanded text:
Casa est agreste habitaculum palis Casa est agreste habitaculum palis atque virgultis arundinibusque contextum, quibus possint homines tueri a vi frigoris, vel caloris injuria. 2. Tugurium casula est, quam faciunt sibi custodes vinearum ad tegimen sui, quasi tegurium, sive propter ardorem solis et radios declinandos, sive ut inde, vel homines, vel bestiolas, quae insidiari solent natis frugibus, abigant, Hanc rustici capannam vocant, quod unum tantum capiat. 235 3. Tesqua quidam putam esse tuguria, quidam loca praerupta et aspera. 4. Magalia aedificia Numidarum agrestium oblonga, incurvis lateribus tecta, quasi navium carinae sint, sive rotunda in modum furnorum. Etmagalia dicta quasi magaria, quia 'magar' Punici novam villam dicunt, una littera commutata L pro R, magalia, magaria. § 13 De agris. Ager Latine appellari dicitur eo quod in eo agatur aliquid. Alii agrum ex Graeco nominari manifestius credunt. Unde et villa Graece †coragros† dicitur. Villa a val
Abbreviated transcription (Latin):
ne dictȩ. Tumulus dictꝰ quasi tumens
tellus. Sarcofagũ gretũ. ẽ. nom̃ eoqđ
ibi corpora absumant᷑. Sarcia enĩ grece
caro. fagos comedere dr̃. Mausolea st̃
sepulchra seu monum̃ta regũ. a mauso¬
leo rege egyptiorũ dicta. Nam eo defun¬
cto. uxor eiꝰ mire magnitudinis & pul¬
chritudinis extrixit sepulchrũ. in
tantũ ut usq hodie om̃ia monumĩta
preciosa. ex nomine eiꝰ mausolea nun¬¬
cupent᷑. Piramides genꝰ sepulchrorũ.
quadratũ & fastigiatũ ultra omnẽ ex¬
celsitatẽ quȩ fieri manu possit. Unde
& mensurã umbrarũ egressȩ. nullã
habere umbrã dicunt᷑. Tali enĩ ȩdifi¬
cio surgunt. ut a lato incipiant. & in
angusto finiant᷑ sicut ignis. Pir eniꝰ.
dr ignis. Hos ȩgyptꝰ habet. Apud
maiores enĩ. potentes aut sub montib
aut in montib sepeliebant᷑. Inde tra¬
ctũ. ẽ. ut suꝑ eaclauera. aut piramides
fierent. aut ingentes columnȩ collo

Expanded text:
ne dictae. Tumulus dictus quasi tumens ne dictae. Tumulus dictus quasi tumens tellus. Sarcophagus Graecum est nomen, eo quod ibi corpora absumantur; σάρξ enim Graece caro, φάγεῖν comedere dicitur. Mausolea sunt sepulchra seu monumenta regum, a Mausoleo rege Aegyptiorum dicta. Nam eo defuncto uxor eius mirae magnitudinis et pulchritudinis extruxit sepulchrum in tantum ut usque hodie omnia monumenta pretiosa ex nomine eius Mausolea nuncupentur. Pyramides genus sepulchrorum quadratum et fastigiatum ultra omnem excelsitatem quae fieri manu possit, unde et mensuram umbrarum egressae nullam habere umbram dicuntur. Tali autecio surgunt, ut a lato incipiant, et in angustum finiantur, sicut-ignis. Πῦρ enim dicitur ignis. Has Aegyptus habet. Apud majores enim potentes, aut sub montibus, aut in domibus sepeliebantur. Inde tractum est, ut super cadavera, aut pyramides fierent, aut ingentes columnae colloc