comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dñe: tota die hec meditatio
mea est. Biligentis circa studium
cognoscende legis hec uox est quȩ
instruit ꝑfectionem hominis: qua
totus hic psalmus informat. Et
qm̃ maximum mandatum in le-
ge esse cognouit. ut diligamus do-¬
minum deum nr̃m ex toto corde
nr̃o. & ex tota anuna nr̃a: sui ii¬
tatione nos quoq quos erudire
studet. uult esse ꝑfectos. dicens.
Quomͦ dilexi mandatum tuum
cdñe. Hoc ipso caritas crescit affec¬
tti. quod ipsum testem aduocat:
cui munus dilectionis impendit᷑.
Nec spetiem. sed plenitudinem
caritatis: tali conuentione testatꝰ.
hoc tisus est petrus. Tu scis dñe :
quia diligo te. S qui diligit do¬
murum. legem eiꝰ diligit: sicut oia¬
ria diligens filium omina uerba
eits in corde suo. materno conser¬
uabat affectu. Diligens te. feciuo¬
luntatem tuam: scriptam est. Iõo
commisit &. xp̃c petro. ut pasc̾et
gregem suum. & dm̃ faceret uolũ¬
tatem: quia caritatem eius agno¬
uit. Qui enim diligit. ex uoluntate

Expanded text:
ne! tota die medit atio mea e s t. diligentis circa studium cognoscendae legis haec uox est, quae instruit perfectionem hominis, quam totus hic psalmus informat. et quoniam maximum mandatum esse n ege cognouit, ut diligamus dominum deum nostrum ex toto corde nostro et ex tota anima nostra, sui imitatione nos quoque quos erudire studet uult esse perfectos dicens: quomodo dilexi mandatum tuum, domine! hoc ipso caritas crescit affectu, quod ipsum testem aduocat cui munus dilectionis inpenditur nec speciem, sed plenitudinem caritatis tali conuentione testatur. hac usus est Petrus: tu scis, inquit, domine, quia diligo te. sed qui diligit dominum legem eius diligit, sicut Maria diligens filium omnia uerba eius in corde suo materno conferebat affectu. diligens te feci uoluntatem tuam, scriptum est. ideo commisit et Christus Petro, ut pasceret gregem suum et domini faceret uoluntatem, quia caritatem eius agnouit. qui enim diligit, ex uoluntate
Abbreviated transcription (Latin):
ei geni: s flexi ei postꝗͣ se humi¬
liaunit. Sicut enim: hoc est ꝑ hu¬
militatẽ ꝑ crucem. sibi eccłiam
congreganit. Datuid rex erat. in¬
certa ob occulta sapientiȩ sibi pa¬
tefacta testatur. s ideo magis se¬
humiliabat: at uero ez echias ceci¬
dit ab altiudine cordis sui. Ille
laudabilis rex qui de obsidione
de egritudine benefitiis dñi mira¬
bilibus liberatus. cecidit ꝑ suꝑbiã.¬

Expanded text:
postquam se humiliavit. Sic enim, hoc est, per humilitatem, per crucem sibi Ecclesiam congregavit. 21. David rex erat, incerta et occulta sapientiae sibi patefacta testatur: sed ideo se magis humiliabat . At vero Ezechias cecidit ab altitudine cordis sui. Ille laudabilis rex, ille qui de obsidione, de aegritudine beneficiis Domini et mirabilibus liberatur, cecidit per su
Abbreviated transcription (Latin):
Sequitur qͥnta litt̾a. he. que signifi¬
cat latine. est. uł ut alibi inuenit᷑ uiuo.
Conuenit sibi utraq interp̃ta¬
tio: qui enim est uiruit. & qui ur¬
uit est. Deniq gentiles non sunt
& ideo non uiutint. sed mortui ft̃.
Iħc autẽ heri & hodie ipse est &
in secula: & qui ẽ uitrit. Uliuo enĩ
ego: dicit dñs deuis. Qtiomͦ enim¬

Expanded text:
 quae significat Latine \'est\' uel, ut alibi inuenimus, \'uiuo\'. conuenit sibi utraque interpretatio; qui enim est, uiuit et qui uiuit, est. denique gentiles non sunt et ideo non uiuunt, sed mortui sunt. Iesus autem heri et hodie ipse est et in saecula, et qui est, uiuit; uiuo enim ego, dicit d
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiarum tuarum: & querã illã
semꝑ. Miles qui ingreditur iter
uuandi. ordinem non ipse dispo¬
nit sibi. nec ꝓ suo arbitrio uiam
carpit. nec uoluptaria captat cõ¬
pendia. nec recedit a signis. s itine¬
rarium ab imꝑatore accipit: et
custodit illud. Prescͥpto incedit
ordine cum arinis suis ambulat.
rectaq uia conficit iter. ut inue¬
niat cõmeatum parata subfidia

Expanded text:
iustitiarum tuarum, et quaeram illam semper. miles qui ingreditur iter uiandi. ordinem non ipse disponit sibi nec pro suo arbitrio uiam carpit nec uoluptaria captat conpendia, ne recedat a signis, sed itinerarium ab imperatore accipit et custodit illud, praescripto incedit ordine, cum annis suis ambulat rectaque uia conficit iter, ut inueniat commeatuum parata subsidia
Abbreviated transcription (Latin):
indimꝰ qͥd sequit᷑. concupim salutare tuũ aũe:
itiam nolentib om̃ib inumieis. salutarẽ dł nob̾
desc occurrat. Ipsum se cmncupisst iusti antiqui
ueracissime confitent᷑. Ipsum concupiuit sccłia
uenturũ at iuscerib matris. ipsum concupiscit
ccłia uenturũ i aextera patris. Subiungit᷑ auitͥ
huic sententiȩ. & lex tua meditatio inta.ẽ: qͥi lex¬
ꝑmbet testimoniũ xp̃o. S in bac fide eũ crioit᷑ ad
iusticia. ore confessio fit ad salutẽ: fremant gon¬
tes. meditent᷑ ppłi in ana. Ecidat᷑ certe caro. dũ
p̃dieat te. Uiuet anima mea & laudabit te:
indicia tua aniuuabunt me. Iudicia quippt sunt
illa. que tempꝰ trat ut inciꝑent a domo dlli. Sed
adinuabunt nie inquit. Eꝰ quis non uideat qͣntũ

Expanded text:
 quod sequitur, «Concupivi salutare tuum, Domine;» etiam nolentibus omnibus inimicis, salutare Dei nobis Christus occurrat: ipsum se concupisse justi antiqui veracissime confitentur, ipsum concupivit Ecclesia venturum de visceribus matris, ipsum concupiscit Ecclesia venturum a dextera Patris. Subjungitur autem huic sententiae, «Et lex tua meditatio creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem ; fremant gentes, populi meditentur inania , occidatur certe caro dum praedicat te: «Vivet anima mea, et laudabit te, et judicia tua adjuvabunt me.» Judicia quippe illa sunt, quae tempus erat ut inciperent a domo Domini . Sed «adjuvabunt me,» inquit. Et quis non videat
Abbreviated transcription (Latin):
Ur iot tam̃ ei nr̃m dcesse aebuit ministerium:
maxime io de me flagitantib fr̃ib quib sum
n.aebitor huiꝰ officii. Qx autt̃. de alfabeto bebreo
ubi octoni uersus singulis subiacent luteris. atq
ita psalmus totus contixitur: nchil dixi. non sit
Non ct̃i solus habet bas luteras. Illud sane scunt.
qui hoc in greci & latina scriptaira quia ñ ilie
struatũ.ẽ. inuenire non possunt: onĩs octo uer.¬
sus in hchraicis codiesb ib ca qua illis p̃eonitur
latera mcuꝑt. sicut nobis ab eis qͥillis nontot᷑
liteis indicatũ ẽ. Qd multo diligeatiꝰ factũ. ẽ.
quĩ nr̃i uł latine uł pumiot quos abeccdarios
uocant psalmos. facere consuerunt. Non eñi
oñis uersus donec clanuit᷑ p̃tr̃ĩddoi: sto solos
primos ab eidem litiera pacipuuit. quã sponuꝵ.¬

Expanded text:
nec ideo tamen ei nostrum deesse debuit ministerium, nec ideo tamen ei nostrum deesse debuit ministerium, maxime id de me flagitantibus fratribus, quibus sum debitor hujus officii. Quod autem de alphabeto hebraeo, ubi octoni versus singulis subjacent litteris, atque ita Psalmus totus contexitur, nihil dixi, non sit non enim solus habet has litteras. Illud sane sciant qui hoc in graeca et latina scriptura, quoniam non illic servatum est, invenire non possunt, omnes octonos versus in hebraicis codicibus ab ea quae illis praeponitur, littera incipere; sicut nobis ab eis qui illas noverunt litteras, indicatum est. Quod multo diligentius factum est, quam nostri vel latine vel punice, quos abecedarios vocant psalmos, facere consueverunt. Non enim omnes versus donec claudatur periodus, sed solos primos ab eadem littera incipiunt, quam pra
Abbreviated transcription (Latin):
loquebat᷑ ostradit. Ex.raui inquit¬
sicnt ouis ꝑoita. quęre seruil tuil : quia mandald¬
ta tua a. sũ oblitus. Nonnulli codices ñ habent
quire. se uiuifica. Una quippe silaba int̃est. qua
int̾ se in greco distant. Deson. e geteson. unde &
ipsi codices greci uariant. S quos libet hoꝵ sit:
ouis ꝑdita quęratur. ouis ꝑdita uiuificctur: ꝓpter
quam pastor ciꝰ nonaginta nouem dimisit in
montib. & cam quęrens iudaieis laceratus est
ueprib. Seo adhuc quetitur. adhuc quęratur ex
parit inuenta. aobue quęratur. E or ca nãꝙ parte
qua dicit iste. mandata tua non sũ oblitus: ia¬
uenta. t̾: sed ꝑ eos qui mandaita dĩ eligunt. colligt̃.
diligunt: ad buc queritur. & ꝑsui pastoris sangui¬
nẽ fusum atq aisꝑsum. in om̃ib gentib inuenit᷑.
It potui quantũ a dnõ adiutus sũ: psalmũ istam
magnũ ꝑtractam & exposui. Quod ꝓfecto mdiꝰ
sipientiores doctaesꝙ fecerunt: siue facturi st̃.

Expanded text:
dit. «Erravi,» inquitsicut ovis perdita; quaere servum tuum, quia mandata tua non sum oblitus.» Nonnulli codices non habent «quaere,» sed «vivifica.» Una quippe syllaba interest, qua inter se in graeco distant ζῆσον et ζήτησον: unde et ipsi codices graeci variant. Sed quodlibet horum sit, ovis perdita quaeratur, ovis perdita vivificetur, propter quam pastor ejus nonaginta novem dimisit in montibus, et eam quaerens , Judaicis laceratus est vepribus. Sed adhuc quaeritur, adhuc quaeratur, ex parte inventa adhuc quaeratur. Ex ea namque parte, qua dicit iste, «Mandata tua non sum oblitus,» inventa est; sed per eos qui mandata Dei eligunt, colligunt, diligunt, adhuc quaeritur, et per sui pastoris sanguinem fusum atque dispersum, in omnibus gentibus invenitur. 8. Ut potui, quantum a Domino adjutus sum, psalmum istum magnum pertractavi et exposui. Quod profecto melius sapientiores doctioresque fecerunt, sive facturi sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
me. Rcpetit quodã modo: quod peniuit. Nã quod
ꝑrnis dixtrat. appropinquet oratio mea in conspes¬
ba tuo añe: huic simile. t̾. quod ait posteriꝰ. Intrit
postulatio mea in conspectu tuo dñc. Et qͥd pricis
scdm eloquiũ tuil̃ da mͥ intellectam: huie cingruit
qͥo posteriꝰ. scdđm doquil̃ tuũ cripe me. Accipiendo
quippe intelloctum cripitur. qui ꝑ se ipsã non
mea ymuũ: cũ dociicris me iustificationeᷤᷤ tuiᷤ.
Nonimus quẽamodũ as̃ doceat cos. qui sunt do.
cibiles dĩ. Om̃is cĩti qui audiuit a pairt &. didicit.
uenit ad eũ qui iustificat impiũ : ut non solum
memoria retinendo. utrãgtiã faciendo custodiat
instisicationes dĩ. Sic em̃i qui głatur: non in se
quia didicit. & laudauit dectorem dm̃ : dẽuide
uult docere. Pronuntiabit inqͥt lingna mea elo.¬
quia tua: quia om̃ia mandata tua iudicia. Cũ
hx se ꝓtuntiaturũ dicit. utiq minister fit u̾bi.
Quĩuis cñi as doccit intriusitas. tam̃ fides ex

Expanded text:
me.» Repetit quodammodo quod petivit. Nam quod prius dixerat, «Appropinquet oratio mea in conspectu tuo, Domine;» huic simile est quod ait posterius, «Intret postulatio mea in conspectu tuo, Domine;» et quod prius, «Secundum eloquium tuum da mihi intellectum;» huic congruit quod posterius, «Secundum eloquium tuum eripe me.» Accipiendo quippe intellectum eripitur, qui per seipsum nonmea hymnum, cum docueris me justificationes tuas.» Novimus quemadmodum doceat eos Deus Patre et didicit, venit ad eum qui justificat impium : ut non solum memoria retinendo, verum etiam faciendo custodiat justificationes Dei. Sic enim qui gloriatur, non in seiquia didicit et laudavit doctorem Deum, deinde vult docere. «Pronuntiabit,» inquit, «lingua mea eloquia tua, quia omnia mandata tua justitia». Cum haec se pronuntiaturum dicit, utique minister fit verbi. Quamvis enim Deus doceat intrinsecus; tamen fides ex
Abbreviated transcription (Latin):
rigandũ. Seit autẽ quȩ ꝑicula secutura sint a con¬
tradicentib & ꝑsequentib : cũ fuerit ꝓnuntiator elo
solũ cor ieił teneret: s lingna etiam ꝓnuntiaret
doquia tua. mandata tua elegi. timorenq amore
comp̃ssi. fiat ergo manꝰ tura: ut siluũ me de manu ali¬
ena facias. Sic autt̃ aĩ saluos martyres fecit. cum
cos in anma not ꝑmisit occidi. Nã sccłm carnem:
uana salus hominis. Potest a sic accipi. fiat manꝰ
tũa: ut matiꝰ dĩ axp̃s intelligat᷑. upxta illud ysaiȩ.
Et brachiũ dñi cui reudatũ ł Hon em̃i erat fictus

Expanded text:
 Scit autem quae pericula secutura sint a contradicentibus et persequentibus, cum fuerit pronuntiator eloqsolum cor meum teneret, sed lingua etiam pronuntiaret eloquia tua; «mandata tua elegi,» timoremque amore compressi. Fiat ergo manus tua, ut salvum me de manu facias aliena. Sic autem Deus salvos martyres fecit, cum eos in anima non permisit occidi: nam secundum carnem vana salus hominis . Potest et sic accipi. «Fiat manus tua,» ut manus Dei Christus intelligatur; juxta illud Isaiae, «Et brachium Domini cui revelatum e
Abbreviated transcription (Latin):
sti om̃s. uł ut de greco diligentius udetur
expressum: ad nichilum deduxisti om̃s disce¬
dentes a iustificationib ts. quia iniusta
cogitatio eoꝵ. Ideo ergo clamanit. adiuua
nib tuis semꝑ: quia in nichibũ redigit ãs
om̃s disccdentes a istificationib sins. Quare auẽ
discidunt: Qma iniusta est inquit cogitatio eoꝵ.
bi acecditur. ibi disceditur. Om̃ia oꝑa uł bona
quisq innoeens. in cogitatione reus.c̃. Propter
quod scriptũ. ẽ. Gogitatio seã seruabit te. Ꝙe
ilibi legitur. In cogitationib impii: int̃rogatio
ant gaam gxcusantib. Uti autẽ fdix est qui
in cogitatione miser.ẽ : Aut quomͦ sbi ñ mnser
t̃: qui ad nichilum redactus. c̃: Magna quippe
est sterilitas: iniquitas. Aerito dictumẽ. Corifũ¬
dant᷑ iniqui. facientes uane. It est ianit̃ tanꝗͣ

Expanded text:
s;» vel, quod de graeco diligentius videtur expressum, «Ad nihilum deduxisti omnes discendentes a justificationibus tuis; quia injusta cogitatio eorum.» Ideo ergo clamavit: «Adjuva quia in nihilum redigit Deus omnes discedentes a justificationibus suis. Quare autem discedunt? «Quia injusta est,» inquit, «cogitatio eorum.» Ibi acceditur, ibi disceditur. Omnia opera, vel mquisque innocens, in cogitatione reus est. Propter quod scriptum est: «Cogitatio sancta servabit te» : et alibi legitur: «In cogitationibus impii interrogatio aut etiam defendentibus» . Ubi autem felix est qui in cogitatione miser est? aut quomodo ibi non miser est qui ad nihilum redactus est? Magna quippe est sterilitas, iniquitas. Merito dictum est: «Confundantur iniqui facientes vane» ; id est, inaniter, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
Utrũ iplalge aeigente se scandalẽ ã.E. an dili¬
gentib cam nuslũ. d̃. und ecũ ꝙ scandaid: s utrũq
recte intelligitur. Qui eñi ailigit dĩ legẽ. ꝯtiã
qͦo in ea non intelligit honorat. Et qͦd ei sonare
uidet᷑ ab surde. potius se ñ intelligert: & aliqͥo
magnũ latere ibi iudicat. ido̾ lex dĩ non est. ei
scandalil. Vt aut̃ nullũ scandalũ omĩino patiat᷑:
fides eiꝰ greoꝵ morib pendeat: ne aliquib cidentib
quos ꝓ magno habebat. ipse scandalo ꝑeat: s ipsã
legẽ aĩ diligat. oerit ei pax multa. nullũꝙ scan¬
dalũ. Securus eñi diligit cam. in qua stiam si
multi peccant: peccare ipse non nouit. Eaopeeta
dilexi. Q cĩi iustis ꝓfuisset antiquis dĩ dilexis¬
st mandata: nͥ eos acp̃o qui est dĩ sabatare. libt.¬
risset. cuiꝰ stiam spũ imꝑtito. mandata. dĩ dili

Expanded text:
Utrum ipsa lex diligentibus se scandalum non est, an diliUtrum ipsa lex diligentibus se scandalum non est, an diligentibus eam nullum est undecumque scandalum? Sed utrumque recte intelligitur. Qui enim diligit Dei legem, etiam quod in ea non intelligit honorat; et quod ei sonare videtur absurde, se potius non intelligere, et aliquid magnum latere ibi judicat: ideo lex Dei non est ei scandalum. Ut autem nullum scandalum omnino patiatur, fides ejus ex eorum moribus pendeat; ne aliquibus cadentibus quos pro magno habebat, ipse scandalo pereat: sed ipsam Dei legem diligat, et erit ei pax multa, nullumque scandalum. Securus enim diligit eam, in qua etiamsi multi peccant, peccare ipsa non novit. 6. «versdilexi.» Quid enim justis profuisset antiquis Dei dilexisse mandata, nisi cos Christus qui est Dei salutare, liber
Abbreviated transcription (Latin):
quipꝑt iste numtrꝰ. imiu̾sitatis idiciũ. Propter
quos sꝑo dic dicunt opationis. siꝑtimus adiectus. ẽ.
quicns. Er ꝑ scptem dics currenes & recurrentes:
tempora inrersa moliuntur. Hec ob aliuo dictã
.ĩ. septies cuit iustus & resurget. id. ẽ. non perit
iustus medis om̃ib humiliatus: s non p̃uaricatꝰ.
Alio quin non erit iostus. Nam ꝓ om̃ genere¬
tribulationis qua in conspectu hominũ acicit᷑
positum .c̃. sptis cadit. Q ꝓeo qͦo eoipsis om̃ib
tribulationib ꝓficit: positum. s. resurgit. Satis
illustrat in eo libro consequens sententia: fcelent̃.
Ibi coã sequitur. Impii autẽ infirmabuntur in
malis. Hoc est itaq ustos sepnes cadere & resur.¬
gert. in oñib malis non infirmari. Mcrito gͥ
septies in die liurauit gccłia dm̃ suꝑ iuidicia in¬
sticie ipsins. quia cũ tempus. eẽt. ut iudiciũ inci¬
ꝑet a domo dñi: in omĩb tribulationib suis non
inquit diligentib legẽ tuã. & non. ẽ illisscandalã.

Expanded text:
opter quod sex diebus divinae operationis, septimus adjectus est quietis ; et per septem dies currentes et recurrentes, tempora universa volvuntur. Nec ob aliud dictum est, «Septies cadet» «justus, et resurget:» id est, non perit justus, modis omnibus humiliatus, sed non praevaricatus, alioquin non erit justus. Nam qua in conspectu hominum dejicitur, positum est, «septies cadit;» et pro eo quod ex ipsis omnibus tribulationibus proficit, positum est, «resurget.» Satis illustrat in eo libro consequens sententia praecedentem: ibi enim sequitur, «Impii autem infirmabuntur in malis» . Hoc est itaque justo septies cadere et resurgere, in omnibus malis non infirmari. Merito igitur septies in die laudavit Ecclesia Deum super judicia justitiae ipsius; quia cum tempus esset ut judicium inciperet a domo Domini , in omnibus tribulationibus suis non inquit, «diligentibus legem tuam, et non est eis scandalum.»
Abbreviated transcription (Latin):
Timo uͦ ftit̃ ao testimonia custodienda slit: ne
ꝑsequentib iimicis negentur. Cũ ergo sc̃ iste
utrũq fecisse apxisset. dõ tribuit unde ficit. ad¬
iungcato atq dicindo. Quia om̃is ine mex. m
conspecta tuo tãt. Ideo inqͥt castodiui manda¬
ta ma a testimonia tua: quia om̃s uie mee
in conspectu tuo. Tanquã dicerit. Si auertisses
a mb faciem tuam fierem conturbatꝰ. ne tua
manlata a testanonia custodirem. Custoditu
trgo. quia om̃s uie met in conspectu tuo.
Propitio qͥtet ouounaate conspecstu. uoluit
intelligi amã uidere uias suis: sicut orauit
qui dixit. He auertas faciem tuam ame. Nã
utiq facies t̾m̃ est a suꝑ facientes mala. s ut
ꝑdit de t̾ra memoriã coꝵ. Non sic ꝓsecto iste
Na si siat cum non adiunaret gradientt̃ quod
u iuę sunt in conspectu anĩ: non diccrto oos
st̃ castatisse mandata & testimorua eiꝰ: qͥa omłs¬

Expanded text:
vero fortiter et testimonia custodienda sunt, ne persequentibus inimicis negentur. 8. Cum ergo se iste utrumque fecisse dixisset, Deo tribuit unde fecit, adjungendo atque dicendo: «Quia omnes viae meae in conspectu tuo, Domine.» Ideo, inquit, «custodivi madata tua et testimonia tua; quia omnes viae meae in conspectu tuo.» Tanquam diceret: Si avertisses a me faciem tuam, fierem conturbatus, nec tua mandata et testimonia custodirem. Custodivi ergo, «quia omnes viae meae in conspectu tuo.» Propitio quippe et adjuvante conspectu, voluit intelligi Deum videre vias suas; sicut oravit qui dixit, «Ne avefacies Domini est et super facientes mala, sed ut perdat de terra memoriam eorum . Non sic profecto iste Nam si hoc cum non adjuvaret gradientem, quod ejus viae sunt in conspectu Dei, non diceret ideo se custodisse mandata et testimonia ejus, q
Abbreviated transcription (Latin):
militatẽ hicã & cripe me: quia legẽ tuã ñ sũ oblitꝰ.¬
qua ĩ mobilit̃ fixum.&: ut om̃is qui se exatit hu¬
milietur. & om̃is qui se humiliat exaltit᷑. Suꝑbus
ergo malis ut humilietur in nectitur: humilieo
i malis ut gxaltetur eripri. Iudica inqͥt iudicium
petita.t̃. Qd cm̃i ait. uide humilitatẽ mea: hoc est
iudica iuticiũ ieũ. Et quod ait. & cripe me: hoc
est & redune me. Qꝓ uero supra dictum. c̃. quia
ligc̃ tuã non sũ oblitus: huic congruit qͦ insta esb.
Prept̃ cdoquiũ tuũ uuifiea me. Ipsũ em̃ logunã est
lex dĩ. quã non est allitus: ut se exaltandus hunui

Expanded text:
militatem meam, et eripe me; quia legem tuam non sum oblitmilitatem meam, et eripe me; quia legem tuam non sum oblitqua immobiliter fixum est ut omnis qui se exaltat humilietur, et omnis qui se humiliat exaltetur . Superbus ergo malis, ut humilietur, innectitur; humilis a malis, ut exaltetur, eripitur. Judica judicium petita est. Quod enim ait, «Vide humilitatem meam;» hoc est, «Judica judicium meum:» et quod ait, «et eripe me;» hoc est, «et redime me.» Quod vero supra dictum est, «quia legem tuam non sum oblitus;» huic congruit quod infra est, «propter eloquium tuum vivifica me.» Ipsum enim eloquium est lex Dei, quam non es
Abbreviated transcription (Latin):
monia. nͥ quib testatus ẽ. as̃ daturũ se regnum
Et quia in unigenito hoc se daturũ. at̃. testatus. ẽ: de
quo dictum ẽ. & regni ciꝰ non erit finis: ipsa testi¬
monia dixit inet̾̃num esse fundata. quia io quod
ꝑ ea aĩ ꝓmisit: Iternũ. ẽ. Hã ꝑse ipsa testimonia
tuno non erunt necessaria. quando res ipsa ui¬
debitꝰ: ꝓpt̾ quã credendã nunc testimonia red¬
runtur. De ideo bene intelligitur
dictum fundasti ea: quia in crp̃o uera motistran
iste initio cognouit. nͥ quia ꝯccłia loquit᷑ quȩ
tris non defcit ab initio generis humam. cuius
prutitiȩ abel sõs est ĩ molatus. ꝙ ipse in testimo¬
niũ futuri sanguinis mediatoris ab impio frẽ
fundendi: Nam & illud ab initio dictum ẽ: ex t̃
duo in carne una. Qd magnũ sacramentum
apłł paulus exponeus: ego inquit dico in ocp̃o &
positũ dicit. unde psalmi huiꝰ incipit
lectio. doqua nuno daisputare suscipimꝰ. Eide hu¬

Expanded text:
monia, nisi quibus testatus est Deus daturum se regnum monia, nisi quibus testatus est Deus daturum se regnum Et quia hoc in Unigenito se daturum esse testatus est, de quo dictum est, «Et regni ejus non erit finis» ; ipsa testimonia dixit in aeternum esse fundata, quia id quod per ea Deus promisit, aeternum est. Nam per se ipsa testimonia tunc non erunt necessaria, quando res ipsa videbitur, propter quam credendam nunc testimonia requiruntur. Et ideo bene intelligitur dictum, «fundasti ea,» quia in Christo vera monstrantiste initio cognovit, nisi quia Ecclesia loquitur, quae terris non defuit ab initio generis humani, cujus primitiae Abel sanctus est, immolatus et ipse in testimonium futuri sanguinis Mediatoris ab impio fratre fundendi? Nam et illud ab initio dictum est, «Erunt duo in carne una» : quod magnum sacramentum apostolus Paulus exponens, «Ego,» inquit, «dico in Christo et positum dicit, unde psalmi hujus incipit lectio, de qua nunc disputare suscepimus: «Vide hu
Abbreviated transcription (Latin):
& iniuersȩ uix dm̃ ueritas: qͥma a mindicando
subuenit. atq ita non dcest misccłia. & in mise.¬
rendo id ꝑchibet quos ꝓmisit: ne ueritas desit.
uindicte ueritas exhibetur. Multos dppe inmẽ¬
ritos liberat. inmeritũ autẽ neminẽ dãpnat. Ab in
intio inqͥt cognoui de testimoniis tuis. qͥa inet̃nũ
fundasti ea. Quod grecus ait cathabcas: aliqͥ nr̃i
autr̃ lingnȩ illud potius usitatũ.ẽ: nt abinitio uł
ininitio cdicatur. qͥd cãthareas greoe quasi pluralit̃.
s aduerbialit᷑ dicit᷑. Quale est apud nos cã dicimꝰ.
alias hoc facio. Pluralem numerũ feminimi go¬
neris dicere indemur. s aduerbiũ. ẽ & significat
alio tempore. Quid ⁊ͥ crgo abinitio cognom. na
potius ut & nos aduerbialit̃ i dicamus. mitio cog¬
noui de testimoniis tuis. quia iuet̾nũ fundasti ea :
Tistimonia dĩ mnȩt̾nũ ab illo dicit fandata. & hoc sc̃
initio cognoriisse testat᷑. neo aliunde cognouisse:
quã de ipsis utiq testimoniis. Quş sunt ista testi

Expanded text:
judicando subvenit, atque ita non deest misericordia; et in miserando id exhibet quod promisit, ne veritas desit. vindictae veritas exhibetur. Multos quippe immeritos liberat, immeritum autem neminem damnat. INi,» inquit, «de testimoniis tuis, quia in aeternum fundasti ea.» Quod graecus ait, καταρχὰς, aliqui nostri autem linguae illud potius usitatum est, ut «ab initio» vel «initio» dicatur, quod καταρχὰς graece quasi pluraliter, sed adverbialiter dicitur: quale est apud nos, cum dicimus, Alias hoc facio; pluralem numerum feminini generis dicere videmur, sed adverbium est, et significat Alio tempore. Quid est ergo, «Ad initio cognovi,» vel potius, ut et nos adverbialiter id dicamus, «Initio cognovi de testimoniis tuis, quia in aeternum fundasti ea?» Testimonia Domini in aeternum ab illo dicit esse fundata, et hoc se initio cognovisse testatur, nec aliunde cognovisse quam de ipsis utique testimoniis. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
testimonii: grece mart̾ria nũcupant᷑. S quia
ꝓ tistimoniis dĩ. stum flãmis crncremari sine
caritate nichil ꝓdest: ud̃ ardiait. & dagri ei ualde.
Supra autẽ dixcrat mandata tua dilgxi. deinde
sequenti uersu testimonia. o custodiui as di¬

Expanded text:
testimonia graece martyria nuncupantur. Sed quia pro testimoniis Dei etiam flammis concremari sine charitate nihil prodest , ideo addidit, «Et dilexi ea valde.» Supra autem dixerat, «Mandata tua dilexi;» deinde sequenti versu, «Testimonia tua
Abbreviated transcription (Latin):
saluis faciendis eis qui mandata eiꝰ ñ dilgxert᷑:
Petest itiam ista scĩs istoꝵ tempoꝵ. ge quo grã
reuelata euangłium p̃dicatur congruere. ꝓꝑbe.¬
tia. Exepectant cm̃ xp̃m qui mandata dĩ dili¬
gunt: ut cũ ap̃c apparuerit uita nrã. tune
nos appareanius cũ illo in gła. Custorunt¬

Expanded text:
i mandata ejus non dilexerunt? Potest ista etiam sanctis istorum temporum, ex quo gratia revelata Evangelium praedicatur, congruere prophetia: exspectant enim Christum qui mandata Dei diligunt, ut cum Christus apparuerit vita nostra, tunc et nos appareamus cum illo in glor
Abbreviated transcription (Latin):
non babent semꝑ. s si est. sic accipiendũ est
semꝑ: nt sic intelligat᷑. quãdiu hic uiuitur.
Hic sunt eñi testimonia necessaria. de lege &
ꝓpħis attestantia iusticiȩ dĩ: qua iustificam᷑
gratis. Hic sunt & nr̃a testimonia necessaria.
op̾ quib tpsam quȩ hic agit᷑ uitam marqͥres
fimerunt. Cognita itaq dĩ grã quȩ sola li¬
berat a p̃uaricitione. quȩ legis cognitione cõ¬
mittit᷑: orando dicit. Confige clauis a timore
tuo carnes meas. Sic eñi expressius intp̃tatist̃
quidã nr̃i. quod grece uno uerbo dici potuit.
id est imoloson. Hoc alii confige dicere uoba¬
erunt nec addiderunt clauis. atq ita dũ uo¬
bant unũ uerbũ grecũ. uno uͥbo latino intp̃¬
tando reddere sententiã: minꝰ explicauerunt.
qm̃ in eo qͥd est confige. ñ sonant clauis. Catħo.¬
losoñ aut̃ sine clais. intelligi non potes b.
neo nisi duob uerbis latme dici potest. sic̃ dietã ẽ.

Expanded text:
non habent. Sed si est, sic accipiendum est «semper,» ut sic intelligatur, Quamdiu hic vivitur. Hic sunt enim testimonia necessaria, de Lege et Prophetis, attestantia justitiae Dei, qua justificamur gratis: hic sunt et nostra testimonia necessaria, pro quibus ipsam quae hic agitur, vitam martyres finierunt. berat a praevaricatione, quae legis cognitione committitur, orando dicit: «Confige clavis a timore tuo carnes meas.» Sic enim expressius interpretati sunt quidam nostri, quod graece uno verbo dici potuit, id est, καθήλωσον. Hoc alii «confige» dicere voluerunt, nec addiderunt «clavis;» atque ita dum volunt uno verbo graeco unum latinum interpretando reddere, sententiam minus explicaverunt: quoniam in eo quod est «confige,» non sonant clavi; καθήλωσον autem sine clavis intelligi non potest, nec nisi duobus verbis latine dici potes
Abbreviated transcription (Latin):
S quod subiecit: attende. & a uerbis tuis formidauit
cor meũ. Habuerunt quidem dili uerba minan¬
tiã. Ecpeso prosctibo. occido. ungnib torqueo.
ta potuis me uerba terruerunt. Nolpe
eanimł ꝑere in gebinã. Aphis uerbis tuis form.

Expanded text:
attende: «Et a verbis tuis formidavit cor meum.» Habuerunt quidem et illi verba minacia, Expello, proscribo, occido, ungulis torqueo, tua me potius verba terruerunt, «Nolite ian
Abbreviated transcription (Latin):
dñt. ꝙ om̃is uix̧ tuiȩ ueritas. Etiam in tribulationibꝰ
suis quos eas non inmerito patiunt᷑. tribuere ue.
ritatẽ ad: scõꝵ est usitata confessio. Ita regina bast.
ita sc̃i danihel. ita tres uiri in camino. ita coꝵ sc̃ita.¬
tis alii socii confitent. Queri aut̃ potest quomͦ
hic daictum sit. om̃is uix tuȩ ueritas: cũ in alio
psalmo legatur. unmersȩ uiȩ dm̃ misełia &

Expanded text:
ritas.» Etiam in tribulationibus suis, quod eas non immerito patiuntur, tribuere Deo veritatem, sanctorum est usitata confessio. Ita regina Esther , ita sanctus Daniel , ita tres viri in camino , ita eorum sanctitatis alii socii confitentur. Quaeri autem potest quomodo hic dictum sit, «Omnes viae tuae veritas;» cum in alio psalmo l
Abbreviated transcription (Latin):
lescrant regna ĩrena. quãuis eis regna eploꝵ
ꝓmiserit rex eoꝵ: Qd inquã lescrant regna
toena: Nãqͥo eoꝵ rex milites suos ꝓhibuit
Cimpendere. o exhibere quȩ aertnt᷑ rgib t̃re t
Nonne de hoc sbi calãpniã molientib iudĩs ait.
reodite cesari quȩ oesaris sunt. & dd̃ quȩ dĩ sunt:
Nonne p̃cursor el militeu regni huĩ ds facere
acberent ꝓ gt̃na salute quextutib ñ ait: cingulum
soluite. arma ꝓicut. regem ur̃m diserite. ut pos¬
sitis dño militare: s ait. neminẽ concusseritis. nul¬
li calũpiã feceritis. sufficiat uobis suipendiũ ur̃m :
Nonne urius militũ eiꝰ. s alectissimꝰ comes eiꝰ cõmili¬
tonib suis & quodam ap̃i ꝓuincialib dixit. om̃is

Expanded text:
eserant regna terrena, quamvis eis regnum coelorum promiserit rex eorum? quid, inquam, laeserant regna terrena? Numquid eorum rex milites suos prohibuit impendere et exhibere quae debentur regibus terrae? Nonne de hoc sibi calumniam molientibus Judaeis ait: «Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt» Nonne praecursor ejus, militibus regni hujus quid facere deberent pro aeterna salute quaerentibus, non ait, Cingulum solvite, arma projicite, regem vestrum deserite, ut possitis Domino militare; sed ait, «Neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis; sufficiat vobis stipendium vestrum» ? Nonne unus militum ejus et dilectissimus comes ejus, commilitonibus sui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmisit: sicut alibi legitur. p̃ueniamꝰ faciem ciꝰ
in confessione. Quãquã si uelimus intelligere
inmaturad tempꝰ noctis huiꝰ antequã ueniset
plenitudo temporis. il ẽ. ipsa maturitis quando
xp̃e manifestaretur in carne: nec tune gccłia tacuit.
s ꝑ̃uemiens istam maturitatẽ. ꝓpƀando clamauit.
& in uerbis dĩ sꝑauit potentis facere qͥo ꝓmsit: ut
in semine abrahe benediecrentur om̃s gentes. Ipsa¬

Expanded text:
promisit, sicut alibi legitur: «Praeveniamus faciem ejus promisit, sicut alibi legitur: «Praeveniamus faciem ejus in confessione» . Quanquam si velimus intelligere immaturum tempus noctis hujus, antequam venisset plenitudo temporis, id est, ipsa maturitas, quando Christus manifestaretur in carne ; nec tunc Ecclesia tacuit, sed praeveniens Istam maturitatem, prophetando clamavit, et in verbis Dei speravit potentis facere quod promisit, ut in semine Abrahae benedicerentur omnes gentes
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ quis dieat egisse aliquid gallicantu. an
in gallicantu. Ita nichil interesset utrum in¬
tẽpesta nocte. an uͦ in intẽpesta nocte. id. ẽ. in
nocte intempesta. clamasse se diceret. Grecus
tamen. in noctt intempesta dixit. qͦd idẽ ua¬
let si dicatur in ĩmaturitate. id. ẽ. in tempore
nocturno & inmaturo. Hactenus de obscuro
uerbo fuerit disputatũ. nc̃ uideamꝰ quis ipse
sit sensus. Preueni inqͥt in nocte intẽpesta
& clamaui. in uerbis tuis sꝑam. Si hoc ad.¬
ad unũquẽq reftramus fideliũ. & ad ꝓpͥetatem¬
rei gestȩ: sepe contingit. ut talis noctis tempore
uigilet amor dĩ. & magno surgente orationi
affectu non expectetur s p̃ueniat᷑: qͦo post galli
cantũ consueuit esse tempus orandi. Si autem
accipiamus hoc totũ scłm noctem: utiq in tem¬
pesta nocte clamamus addm̃. & p̃uenimus ma¬
turitatẽ temporis. in quo nobis redditurus. ẽ. qͦd

Expanded text:
utrum quis dicat egisse se aliquid galli cantu, an, utrum quis dicat egisse se aliquid galli cantu, an, in galli cantu: ita nihil interesset, utrum «intempesta,» an vero «in intempesta nocte,» id est, «in nocte intempesta» clamasse se diceret. Graecus tamen «in nocte intempesta» dixit, quod idem valet si dicatur, «in immaturitate,» id est, in tempore nocturno immaturo. Hactenus de obscuro verbo fuerit disputatum; nunc videamus quis ipse sit sensus. 4. «Praeveni,» inquit, «in nocte intempesta, et clamavi; in verbis tuis speravi.» Si hoc ad unumquemquerei gestae; saepe contingit ut tali noctis tempore vigilet amor Dei, et magno urgente orationis affectu, non exspectetur sed praeveniatur quod post galli cantum consuevit esse tempus orandi. Si autem accipiamus hoc totum saeculum noctem; utique intempesta nocte clamamus ad Deum, et praevenimus maturitatem temporis in quo nobis redditurus est quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑturbatio iam uocatur. Quãquã isto uerbo liben¬
ter utuntur historici: ut dicant ea tẽpestate.
quod uolunt eo tempore intelligi. Et qͦd ait
locutor egregnis. unde hȩc tam clara repente tem¬
pestas: non celũ nimbis uentisue turbatũ: s ma¬
gis subita & splendida serenitate fulgidũ. signi¬
ficauit hoc nomine. Qd ergo grece dictũ. ẽ.
sitione & nomine: hoc int̾ptes nr̃ĩ quida dixe¬
runt. in tempesta nocte. plures in maturitate.
non duob uerbis. s uno. cuiꝰ uocabuli nomi¬
natiuus. ẽ. ĩmaturitas. Honnulli uͦ in duob
uerbis. sicut grecus posuit in ĩmaturitate. Horya
quippe: inmaturitas. ẽ. Enahoryã: in ĩmaturi¬
tate. Tanquam si uellet ętium ille qui dixit
in tempesta nocte. p̃positione geminata di
cere in intempesta: ut una ppositio significet
in qua hora. altera ꝑtineat ad cõpositionem
nominis. Nichil sane interest ad sententiã:

Expanded text:
rturbatio jam vocatur. Quanquam isto verbo libenrturbatio jam vocatur. Quanquam isto verbo libenter utuntur historici, ut dicant, Ea tempestate, quod volunt Eo tempore intelligi: et quod ait locutor egregius, Unde haec tam clara repente Tempestas? non coelum nimbis ventisve turbatum, sed magis subita et splendida serenitate fulgidum significavit hoc nomine. Quod ergo graece dictum est sitione et nomine; hoc interpretes nostri quidam dixerunt, «intempesta nocte,» plures, «immaturitate,» non duobus verbis, sed uno, cujus vocabuli nominativus est immaturitas; nonnulli vero in duobus verbis, sicut graecus posuit, «in immaturitate;» ἀωρία quippe immaturitas est, ἐν ἀωρίᾳ, «in immaturitate:» tanquam si vellet etiam ille qui dixit, «intempesta nocte,» praepositione dicere geminata, «in intempesta;» ut una praepositio significet in qua hora, altera pertineat ad compositionem nominis. Nihil sane interest ad sententiam,
Abbreviated transcription (Latin):
clamani te. nͥ clamando inuocaui te: Sed cum
dixisfet saluũ me fac. quid adiunxit : S custo¬
diam testimonia tua: ne te scilioet infirmitate
negem. Salus quippe anunȩ facit ut fiat quod
faciendũ. et̃. cognoscitur. &usq ad mortẽ corporis
si hoc flagitat extrema temptatio ꝓ testimonioꝵ
diuinoꝵ ueritate certetur. Qbi autẽ non .ẽ. salus:
& elamaui. Plures codices non habent in tẽpesta
nocte. seo iñ maturitate. Uix antẽ unꝰ inentꝰ
est qui haberet geminatã p̃positionẽ. id. e. in
in maturitate. Immaturitas itaq hoc loco noc.¬
turnũ tempus est. quod non.ẽ. maturũ. id est
oportuuũ: ut agatur aliquid uigilando. Quod
gtiã uulgo dici solet hora inportuna. Nex quoq
intẽpesta. id. ẽ. media quando quiescendũ est :
hinc ꝓculdubio nũcupata. ẽ: quia inoportuna
ist. actionib uigilantiũ. Tempestiuũ eñi dixe
cabulo: non ab illa tempestate. quȩ consu¬

Expanded text:
«Clamavi te,» nisi, clamando invocavi te? Sed cum «Clamavi te,» nisi, clamando invocavi te? Sed cum dixisset, «salvum me fac,» quid adjunxit? «Et custodiam testimonia tua:» ne te scilicet per infirmitatem negem. Salus quippe animae facit ut fiat quod faciendum esse cognoscitur, et usque ad mortem corporis, si hoc flagitat extrema tentatio, pro testimoniorum divinorum veritate certetur: ubi autem non est salus, et clamavi.» Plures codices non habent, «intempesta nocte;» sed, «immaturitate:» vix autem unus inventus est qui haberet geminatam praepositionem, id est, «in immaturitate.» Immaturitas itaque hoc loco nocturnum tempus est, quod non est maturum, id est, opportunum ut agatur aliquid vigilando: quod etiam vulgo dici solet, hora inopportuna. Nox quoque intempesta, id est media, quando quiescendum est, hinc procul dubio nuncupata est, quia inopportuna est actionibus vigilantium. Tempestivum enim dixercabulo, non ab illa tempestate, quae consu
Abbreviated transcription (Latin):
hoo se facilius putant ꝑuenturos ꝑ ipsã : ¶iati st̃
tai qui dicta sapientie sturosissumt inquirunt.
camq in dactrina. non in intã uolunt habere.
Ut non ꝑ mores ques ustet sapientia ꝑueniant
ad dĩ lucem. qd̾ est ipsa sapientia: sed ꝑ sermones
quos iubet sapientia ꝑueniant ad hominũ lau¬
dem qd̾ ÷ nana gła. Non ergo sapicntiã quȩot̃.
& quando c quert̃ quia non¬
quexunt ipsam. alioquin uiuerent
scdm ipsam: s uolunt uerbis eius inflari.
Et quantõmagis uiflantur: tantomagis efficiuntur
extra ipsam. Iste autẽ hoc ipsum posotus a dnõ
qdͥ cã iubet facere dñs. ut ipse in illo etiã quod
imꝑat oꝑctur: as̃ est em̃i qui oꝑatur in nobis. e
uelle. & oꝑari ꝓbona uoluntate. Clamaui inqͥt
in toto corde nto. gxaudi me dñe: iustificationes
tuas exquiram. Ustiq faciendas. non tantũ modo
sciendas: ne similis fiat illi seruo duro. qͥ etiam¬
si intellexerit. non obaudiet. Clamaui. saluũ

Expanded text:
hoc se facilius putant perventuros per ipsam? Multi enim sunt qui dicta sapientiae studiosissime inquirunt, eamque in doctrina, non in vita volunt habere; ut non per mores quos jubet sapientia, perveniant ad Dei lucem, quod est ipsa sapientia, sed per sermones quos habet sapientia, perveniant ad hominum laudem, quod est vana gloria. Non ergo sapientiam quaerunt et quando eam quaerunt; quia nonunt ipsam, alioquin viverent secundum ipsam: sed volunt verbis ejus inflari; et quanto magis inflantur, tanto magis efficiuntur extra ipsam. Iste autem hoc ipsum poscens a Domino, quod eum jubet facere Dominus, ut ipse in illo etiam quod imperat operetur; Deus est enim qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate : «Clamavi,» inquit, «in toto corde meo; exaudi me, Domine: justificationes tuas exquiram:» utique faciendas, non tantummodo sciendas; ne similis fiat illi servo duro; qui etiamsi intellexerit, non obaudiet . 2. «vers. 146.
Abbreviated transcription (Latin):
ciis em̃ tuis tuntu. Hoc est a timore tuo casto. qͥ
ꝑmanet in sełm scłi. carnalia mea desideria cõ¬
primantur. Aiudiciis eñ tuis timu: cũ michi
lex minaretur pgnam. quȩ mͥ non poterat dare
tusticiã. S hunc timorẽ quo pena metuitur. cõ¬
sũmata caritas foras mutit: quȩ non timore
pene. s ddectatione iusticie liberos reddit.
T̾imor namq iste quo non amatur iusticra. seo
carnẽ. Uiuit eñi peccandi uoluntas quȩ tunc ap¬
paret in oꝑe: quando sꝑatur inpiutas. Cũ a
pena ereoitur secutura: latent᷑ uiuit. uiuit tam̃.
Mallet eñi licert. & dolit non licere qͦd lex uetat.
quia non spũalit̾ delectatur ei botio: s carnalit̃
malã metuit quod minat᷑. Tutiore aut̃ casto
ipsa quȩ hunc timorẽ foras mutit peccare ti¬
met caritas. itiam si sequatur impunitas: qͥa
nec inpunitatem iudicat secuturã. quando
amore iusticiȩ peccatũ ipsũ deputat pęnam.

Expanded text:
ciis enim tuis timui:» hoc est, a timore tuo casto, qui ciis enim tuis timui:» hoc est, a timore tuo casto, qui permanet in saeculum saeculi , carnalia mea desideria comprimantur; «a judiciis enim tuis timui,» cum mihi lex minaretur poenam, quae mihi non poterat dare justitiam. Sed hunc timorem, quo poena metuitur, consummata charitas foras mittit ; quae non timore poenae, sed delectatione justitiae liberos reddit. Timor namque iste, quo non amatur justitia, sed carnem. Vivit enim peccandi voluntas, quae tunc apparet in opere, quando speratur impunitas. Cum vero poena creditur secutura, latenter vivit: vivit tamen. Mallet enim licere, et dolet non licere quod lex vetat; quia non spiritualiter delectatur ejus bono, sed carnaliter malum metuit quod minatur. Timore autem casto ipsa, quae hunc timorem foras mittit, peccare timet charitas, etiamsi sequatur impunitas; quia nec impunitatem judicat secuturam, quando amore justitiae peccatum ipsum deputat poenam.
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ suã crucifixert̃ cũ passionib & cõcupiscintiis.
Cũ hic dictũ sit. qͦd ipsi crucifpcerunt carne̾ suã.
in isto tam̃ psalmo ds̃ rogatur. ut id tam̃ faciati
cui dicit᷑. confige clauis atimore tuo carnes inã¬
as: ut intelligamus itiam id quod recte facimus
grỹ dĩ est retribuendũ. qui in nobis oꝑatur ꝙ
uesle. & oꝑari ꝓbona uoluntate. Sed quid i uult
quod cũ dixissit. consige clauis a timore tuo car.¬
nes meas: addidit. a iudiciis eñi tuis timui: Qd
Si cũi iam tunuerat uł timebat. cur adhuc ut a
timore suo dĩ crucifigeret carnes ciꝰ orabat: An
addi sibi uolebat timorẽ. ut tantũ tumerit q̃ntũ
sufficeret crucisigendis suis carmb . id. ẽ. concu¬
piscentiis affectib ꝙ carnalib. tanquã diccus.
ꝑfice in me timorẽ tuũ: timui enĩ a iudiciis tuᷤ :
S est hic alius altior sensus. quantũ as̃ donat
scrutato suui scripturx huiꝰ erudiendꝰ. Confige
inquit clauis a timore tuo carnes meas. a indi¬

Expanded text:
nem crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis» . Cum hic dictum sit quod ipsi «crucifixerunt carnem suam,» in isto tamen psalmo Deus rogatur ut id faciat, cui dicitur, «Confige clavis a timore tuo carnes meas;» ut intelligamus etiam id quod recte facimus, gratiae Dei esse tribuendum, qui in nobis operatur et velle et operari, pro bona voluntate . 7. Sed quid sibi vult, quod cum dixisset, «Confige clavis a timore tuo carnes meas;» addidit, «a judiciis enim tuis timui?» Quid ?» Si jam timuerat, vel timebat, cur adhuc, ut a timore suo Deus crucifigeret carnes ejus, orabat? An addi sibi volebat timorem, ut tantum timeret, quantum sufficeret crucifigendis suis carnibus, id est concupiscentiis affectibusque carnalibus: tanquam dicens, Perfice in me timorem tuum; timui enim a judiciis tuis? Sed est hic alius altior sensus, quantum Deus donat, scrutato sinu Scripturae hujus eruendus. «Confige,» inquit, «clavis a timore tuo carnes meas; a judi
Abbreviated transcription (Latin):
differtas ad tis: o dicit. Uide qm̃ mandata tua
Aalgxi. Hon ait eloquia uł testimoria tua uon
negaui. quos marꝙ res facert eogebant᷑: ⁊ non
facientes intolerabilia paticbant᷑. s hoo dix̃ ubi
fructus. c̃. om̃iũ passionũ. Qa si tradidero corpꝰ
intũ ut ardeã. caritatẽ aptẽ ã habeã: nichil mͥ
ꝑect. Hanc iste cõmendans: nt. Nide g̃ man.

Expanded text:
differens ab eis, ac dicit, «Vide quoniam mandata tua differens ab eis, ac dicit, «Vide quoniam mandata tua dilexi.» Non ait, Eloquia vel testimonia tua non negavi, quod martyres facere cogebantur, et non facientes intolerabilia patiebantur: sed hoc dixit ubi fructus est omnium passionum; quia si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Hanc iste commendans ait, «Vid
Abbreviated transcription (Latin):
natalib martyrũ. crebrescunt sanitates meri¬
tis martrrũ. Unele hoc. nͥ quia impletum est¬
dissuso. multi ꝑsequentes me. & tͥbulantes me:
a testimoniis tius non declinaui:Anoscimꝰ.
& grãs agimus dño dõ nr̃o. Tii namqd homo.
tu in alio psalmo. tũ ipse dixisti. Hisi quia
añs crat in nobis: forsitan uiuos obsorbuis¬
sent nos. Ecec quart ab eiꝰ testimoniis non
acclinasti. & ad palmã suꝑnȩ nocationis int̃
a sicut aliĩ codices habent. uidi ñ seruantis
pactũ. ꝙ hoc plures habent. Seo qui siit
qui pactum non seruauerunt. nͥ qui dccli¬
nauerunt a testimoniis dĩ. toibulationes
multoꝵ ꝑsequentiã non firtutes: Hoc est auttmm
pactum: ut qui uicerit coronetur. Hoc pactum ñ
scruauerunt. qua ꝑsecutionẽ non tolerantes: a testi¬
moniis dĩ negando acclinauerunt. Hos ergo iste
uiderat atarescebat: quia diligebat. Telus ciũ ille
est uonus de amore uenieus: non deliuere. In quo
esu non scruauerunt pactam : secutus adumpxit.

Expanded text:
natalibus martyrum, crebrescunt sanitates meritis martyrum. Unde hoc, nisi quia completum estdiffuso, «Multi persequentes me et tribulantes me; a testimoniis tuis non declinavi?» Agnoscimus, et gratias agimus Domino Deo nostro. Tu namque homo, tu in alio psalmo, tu ipse dixisti: «Nisi quia Dominus erat in nobis, fortasse vivos absorbuissent nos» . Ecce quare ab ejus testimoniis non declinasti, et ad palmam supernae vocationis inter vel, sicut alii codices habent, «Vidi non servantes pactum;» et hoc plures habent. Sed qui sunt qui pactum non servaverunt, nisi qui declinaverunt a testimoniis Dei, tribulationes multorum persequentium non ferentes? Hoc est autem pactum, ut qui vicerit, coronetur. Hoc pactum non servaverunt qui persecutionem non tolerantes, a testimoniis Dei negando declinaverunt. Hos ergo iste vidit, et tabescebat, quia diligebat. Zelus ille est enim bonus, de amore veniens, non livore. In quo enim non servaverunt pactum, secutus adjunxit:
Abbreviated transcription (Latin):
iustificitiones tuas non sum oblitus. Non sicut
mimiei inci. qui oblitisunt uerboꝵ tuoꝵ.Ui.
actur autẽ minei ctate non oblitus iustificatio¬
nes dã: dolere ꝓ numitis suis ctatẽ maiorib
qui obliti sunt. Na quid ÷ unior ego̾ non sã
ẽ eñi grcet qułos est enam in ello eloco ¶ dicta.
ab: in quo corrigit imor uis suã. Hec antoᷤ
nomen eꝑãtiuã est. Oidõ bene intesligitur
in &ꝑatione maieris. Nuos ergo popłos hic
agnoscamꝰ. qui ȩaiã in rebeecȩ utero luctabant᷑.
quatto non ex oꝑib s ex uicante dictam est
ci. mair seruet minori. S cintenpcũ sc
dicit ho minoi. iod factus. ẽ. maior: quia iguo

Expanded text:
justificationes tuas non sum oblitus:» non sicut justificationes tuas non sum oblitus:» non sicut inimici mei, qui obliti sunt verborum tuorum. Videtur autem minor aetate non oblitus justificationes Dei dolere pro inimicis suis aetate majoribus qui obliti sunt. Nam quid est, «Junior ego non sum est enim graece, quod est etiam in illo loco ubiorrigit junior viam suam?» Hoc autem nomen comparativum est, et ideo bene intelligitur in comparatione majoris. Duos ergo populos hic agnoscamus, qui etiam in Rebeccae utero luctabantur; quando «non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Major serviet minori» . Sed contemptum se dic
Abbreviated transcription (Latin):
pantur a simplicitare & castitate que. ẽ. in xp̃o.
Comedetat eũi eilus domus dĩ: quĩ tam̃ elabat
xp̃o. non sibi. Sponsus er̃i sibi golat sponsãsuã
amicus antĩ sꝑonsi non eam debet sibi ⁊ elare.:
s sponso. Bonus gͦ & buiꝰ intelligendꝰ ÷ t elus.
Causam namq subiungit. & dicit. Quia obliti
sunt uerboꝵ tuoꝵ mimici mei. Ratribuebant
ergo mala ꝓ bonis. Qm̃ delabat illos dõ tã ue¬
hement̃ ꝙ ardent̃: ut eo relo tabefactũ se dice¬
ret. illi aut̃ obhoc ipsum uumicitias exerre¬
bant: quia utiq ut drã amarent uolebat. qͦs
amando relabat. Non ingratus eñi grͣe dei.
ꝑ quã fucrat ex inimico riconcilitͥus dd: etiam
ipse suos diligebat inunicos. ꝙ cos eelabat dõ.
dolens & tabescens quod essent uerboꝵ cuis
quã flãma dilectionis arderet: iguitũ oqͥt̃
M crito celabat in suis inimicis cor inpenitens:
qui fucrant obliti uerboꝵ dĩ. Adhoc cñi cos
flagrabat arducere: quod ipse slagrantissime

Expanded text:
ur a simplicitate et castitate quae est in Christo» . Comedebat eum zelus domus Dei, quam tamen zelabat Christo, non sibi. Sponsus enim sibi zelat sponsam suam: amicus autem sponsi non eam sibi zelare debet, sed sponso. Bonus ergo et hujus intelligendus est zelus: causam namque subjungit et dicit, «Quia obliti sunt verborum tuorum inimici mei.» Retribuebant ergo mala pro bonis; quoniam zelabat illos Deo tam vehementer et ardenter, ut eo zelo tabefactum se diceret; illi autem ob hoc in ipsum inimicitias exercebant: quia utique ut Deum amarent volebat, quos amando zelabat. Non ingratus enim gratiae Dei, per quam fuerat ex inimico reconciliatus Deo, etiam ipse suos diligebat inimicos, et eos zelabat Deo, dolens et tabescens quod essent verborum ejuqua flamma dilectionis arderet: «Ignitum,» inqxit illud.» Merito zelabat in suis inimicis cor impoenitens, qui fuerant obliti verborum Dei: ad hoc enim flagrabat eos adducere, quod ipse flagrantissime