comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Antamꝰ adempus. quie postea dulcessant inuob gddec mercelie mli
aingta miael ipsuis. aut nos neminẽ timeamꝰ. Om̃s audiuimꝰ oarendus
fiendoã om̃s cũ sito aduersario con cordemꝰ. Putae pere nlebareolum
teiqui uos cosumn am plius cimere : Ecce psalteriũ fero. decẽ soncelis
hab & hocuos paslo ante cantitis. ante quã inciperẽ loquio uibers meus
dosi suissisla tonne ipsas decẽ chordus modo ꝓcutio. quare amora etuox
psal an sa dũ ÷ psilla ⁊tͥ an ꝓsalterio decẽ chordarũ. Neon nob̃ hocicantre
ql los non faciatis. Decalogus enĩ legis. decẽ p̃cepta hab&. Quȩ decẽ
pͤcepta sc sunt distributa ut tria ꝑ tineant addm̃: septẽ ꝑtineant di

Expanded text:
cantamus ad tempus, quae postea dulcescant in vobis. Nec mercedem alicantamus ad tempus, quae postea dulcescant in vobis. Nec mercedem aliricordiae ipsius, ut et nos neminem timeamus; omnes audivimus, omnes faciamus, omnes cum nostro adversario concordemus. 6. Putate me citharoedum esse; quid vobis possum amplius canere? Ecce psalterium fero, decem chordas habet: hoc vos paulo ante cantastis, antequam inciperem loqui; chorus meus amara est vox psalterii Dei? Psallam tibi in psalterio decem chordarum. Non vobis hoc canto, quod vos non faciatis. Decalogus enim Legis decem praecepta habet: quae decem praecepta sic sunt distributa, ut tria pertineant ad Deum, septem pertineant ad
Abbreviated transcription (Latin):
non fiadici quos ꝓhib& ds̃ non fiat. Qui dõ credit: ab ipsoaudit
quod dicimus Serte melius erat quibusdã no lentib ori¬
gm uen uelhuc non ueniremus si ista ddicturi eramus uerga
iam uenimꝰ. non ea diceremus. Nudius terciano dre memiga
ne dixisse sanctitati ur̃e. quia si ertharedi essemꝰ. aut hui modi
aliqd populcrit̾ exibentes pstudiis nugacitatis ur̃e. que iaoi
que sumꝰ ut relinquatis. tenusseas Nos ut daremꝰ uob diem & qͥsq
ꝓ nodulo suo conferr& nobis mercedẽ. Quare ambularem̃ delectati
pnis casticis nulli rei ꝓfuturis : ad tẽpus dulcib in postrenũ
enat is i  Talib & enĩ turpitudinis cantionũ animi humoniã lepte
enerbnit᷑ adecidunt auirtute defluentes inturpitudinẽ as fpudine
epeas dir pitudiones postea sentuint dolores. & cũ magna umar itadline
de ut cũ dulcedine tẽporali biber. Meluisi gͦ noscamin uob is

Expanded text:
non fiat: quod prohibet Deus, non fiat. Qui Deo credit, ab ipso audit non fiat: quod prohibet Deus, non fiat. Qui Deo credit, ab ipso audit quod dicimus. Certe melius erat quibusdam nolentibus corrigi, ut vel huc non veniremus, si ista dicturi eramus; vel quia jam venimus, non ea diceremus. 5. Nudiustertiano die memini me dixisse Sanctitati vestrae, quia si citharoedi essemus, aut hujusmodi aliquid populariter exhibentes pro studiis nugacitatis vestrae, quae jam quaesumus ut relinquatis, tenuissetis nos, ut daremus vobis diem, et quisque pro modulo suo conferret nobis mercedem. Quare ambularemus delectati vanis canticis nulli rei profuturis, ad tempus dulcibus, in posterum amaris? Talibus etenim turpitudinibus cantionum animi humani illecti enervantur, et decidunt a virtute, defluentes in turpitudinem; et propter ipsas turpitudines postea sentiunt dolores, et cum magna amaritudine digerunt quod cum dulcedine temporali biberunt. Melius ergo nos amara vobis
Abbreviated transcription (Latin):
quoliuimus xp̃ĩani sumꝰ qđ ame exigis recide michi eiiemi
cdebe. sodẽ  nichi debes. fidem xp̃o ambo debemus c t icon
fallis non fallis eum cuius sum: non fallis tum qui nos seuonit
ber atti hiuꝰ modi audiens ille quȩ non sol&: dũ non uisite duint
fieri sanus inme fit insanus. Irascit᷑ maledicit ofo uas insei
dicat i quomodo factũ.ẽ. ut huc ille uenira. aut uxor mes soso
ddie ineccłam ꝓceder&  Et hoc eredo. quod cegot tanc iplo
dieat: Nuã hbere en unpere inuocem non auda net anene san
uxorẽ suam Fortassis enĩ si eruꝑit achoduda  net ante eslan¬
ula restondere & dicere. Quare maledicis cui pauso ante ascla¬
mabas ss certe coniuges sum̃us. cũ lingua tua discordes. mecũ
concordit̃ quo modo uuere poteris RNos frs. pericula ura in¬
tuem̃. non uoluntates nrãs ad tendimꝰ Nam & medicꝰ siuolun¬
tan egri adcendat: nũ quam illum curat. Quo d non ẽ. facendũ

Expanded text:
audivimus, christiani sumus, quod a me exigis, redde mihi: fidem tibi audivimus, christiani sumus, quod a me exigis, redde mihi: fidem tibi debeo, fidem mihi debes, fidem Christo ambo debemus; et si me fallis, non fallis eum cujus sumus, non fallis eum qui nos emit. Haec atque hujusmodi audiens ille, quae non solet, dum non vult in se fieri sanus, in me fit insanus, irascitur, maledicit; fortassis etiam dicat, Quomodo factum est ut huc ille veniret, aut uxor mea ipso die in ecclesiam procederet? Et hoc credo quod in cogitatione sua dicat: nam libere erumpere in vocem non audet, nec ante solam uxorem suam. Fortassis enim si eruperit, et hoc dixerit, potest illa respondere, et dicere: Quare maledicis, cui paulo ante acclamabas? Certe conjuges sumus: cum lingua tua discordas, mecum concorditer quomodo vivere poteris? Nos, fratres, pericula vestra intuemur, non voluntates vestras attendimus: nam et medicus si voluntatem aegri attendat, nunquam illum curat. Quod non est faciendum,
Abbreviated transcription (Latin):
unritat᷑ aduerserius ille. qui ideo clamat. ut sit aliquando amiẽ
quȩrele cotidia nȩ sunt: quã quam ipsȩ feminȩ nec um audc
conquiri deuiris suis. Ita inuadens om̃a consuetudo ꝓlege obser¬
uatur cut iani semulieribus forte ꝑ suasum sit licere hoc obsor
ron licere mulieribus. Solent enim audire adductasee mrlse
res ad forum. quȩ forte cum seruis inuente sunt. Ad due auili¬
iurũ adforum. quia inuentꝰ .ẽ. cum ancilla sua : numquã auduer.
cũsit par peccatum. In peccato pari innocentiorẽ facit uudere
uru mondiuna ueritas. sedhumana ꝑ uersitas. Et si forte hodie
aertorem quisquã passus fuerit uxoremꝰ suam & libentius murat¬
rante eui iẽ uidebatur quia licebat uiro & audiurt ineorri
qua non lic&̃ uiro. Siergo passus fuerit uxoro suam dibestus
uni uudiaes murmurante. & dicentẽ sibi: nonlic& qđł faeis nnus

Expanded text:
irritatur adversarius ille, qui ideo clamat, ut sit aliquando amicus. irritatur adversarius ille, qui ideo clamat, ut sit aliquando amicus. Querelae quotidianae sunt, quanquam ipsae feminae jam nec audent conqueri de viris suis. Ita invadens omnia consuetudo pro lege observatur, ut jam et mulieribus forte persuasum sit, licere hoc viris, non licere mulieribus. Solent enim audire adductas mulieres esse ad forum, quae forte cum servis inventae sunt: adductum virum ad forum, quia inventus est cum ancilla sua, nunquam audierunt; cum sit par peccatum. In peccato pari innocentiorem facit videri virum, non divina veritas, sed humana perversitas. Et si forte hodie acriorem quisquam passus fuerit uxorem suam, et liberius murmurantem, cui jam videbatur quia licebat viro et audivit in Ecclesia quia non licet viro: si ergo passus fuerit uxorem suam liberius jam, ut dixi, murmurantem, et dicentem sibi, Non licet quod facis; simul
Abbreviated transcription (Latin):
iecta est: Sed creditis eũ ȩqualem patri eẽ. dm̃ dedõ.
um̃ delumine: co ȩt̃nũ illi qui genuit: unũ cum illo qui
genuit. Ethoc uerbum credicis ad sumpsisse creaturam.
oeuirgine maria. Ad sum psisse mortalitatem: & passum
fuisse ꝓ nobis. Elegimꝰ: & credimꝰ. ut saluemur. Nec in eo
immoratus sum: ut quicquid facitis. ꝓspe futura faciatis.
N oui enĩ om̃ium xpĩanorum mentes defuturo scło cogitare
Qui enĩ non defuturo scło cogitat. nec propterea xp̃i anꝰ est
ut id quod infine ds̃ promittit accipiat: nondum xp̃i a nꝰ est
tq in eo immoratus sum ubi dicit sermo dĩ. honora patrem
tuũ & matrem tuam. Multi enim: honorant parentes. & raro
inuenimus parentes conquirentes de in probitate filiorum.
quã uis non desint. sed tam̃ qđ raro fit. tã breuit̾ nominan¬
dũ fuit. Nec mneo ubi dictum ÷ non occides immorari
uolui. non enĩ credo. eẽ. hic turbam homicidarũ. Illud uero
malũ late serpens plus oc cupauit. & in eo uebem̃tius

Expanded text:
creditis eum aequalem Patri esse, Deum de Dent omnia, lumen de lumine, coaeternum illi qui genuit, unum cum illo qui genuit; et hoc Verbum creditis assumpsisse creaturam, de virgine Maria assumpsisse mortalitatem, et passum fuisse pro nobis: ea legimus, et credimus, ut salvemur. Nec in eo immoratus sum, ut quidquid facitis, pro spe futura faciatis. Novi enim omnium Christianorum mentes de saeculo futuro cogitare. Qui enim non de futuro saeculo cogitat, nec propterea christianus est, ut id quod in fine Deus promittit, accipiat, nondum christianus est. Neque in eo immoratus sum, ubi dicit sermo Dei, Honora patrem tuum et matrem tuam. Multi enim honorant parentes, et raro invenimus parentes conquerentes de improbitate filiorum; quamvis non desint: sed tamen quam raro fit, tam breviter monendum fuit. Nec in eo ubi dictum est, Non occides, immorari volui: non enim credo esse hic turbam homicidarum. Illud vero malum late serpens plus occupavit, et in eo vehementius
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc longum. sit ꝓlixum: quantũ putaueris. qͣntum
dixeris. Quantũ cogitaueris. quantũ non tibi format serip.¬
cura sed fingit cogitatio. quantũ uis diem iudicu ꝓlonga
Tumquid ultimũ diem tuũ idẽ uitȩ tue quo exiturtis es
uit potest: Nonne ex quo homo incipit posse uiuere
i potest & mori : possibilitatẽ mortis. sinitiũ uite facate
in hac tra & ingenere humano. Ille solus mori nondũ porest.
qui nondũ cepit᷑ uiuere. Incertus ergo dies. tãquã cotidi¬
aniis osperanđus est: Sit aut̃ tamquã cotidicinus sperandus.
incertus dies. Componat᷑ cũ ad uersario tudũ .ẽ. tecũ in
uia. Uia enĩ uocatur hȩc uita: ꝑ quem om̃s transeantr

Expanded text:
 hoc longum, sit prolixum, quantum putaveris, quantum  hoc longum, sit prolixum, quantum putaveris, quantum dixeris, quantum cogitaveris, quantum tibi non format Scriptura; sed fingit cogitatio, quantum vis diem judicii prolonga; numquid ultimum diem tuum, id est, vitae tuae, quo exiturus es autem potest? Nonne ex quo incipit homo vivere, jam potest et mori? Possibilitatem mortis initium vitae facit. In hac terra et in genere humano ille solus mori nondum potest, qui nondum coepit vivere. Incertus ergo dies tanquam quotidianus sperandus est. Si autem tanquam quotidianus sperandus est incertus dies, componatur cum adversario, dum est tecum in via. Via enim vocatur haec vita, per quam omnes transe
Abbreviated transcription (Latin):
istarum. Non sint manes : conuertamuse ad gemitunu
diuriudendo iniqua & non puniendo. ut tamen uto fit
siturum uidicium More quippe humane uite plixun
esto gd dõ breue est. Sed & ipsi seculo & humano generi
quod longe uidetur. Quid consolatur & numquis Setotius
generis humai ultimꝰ dies longe ẽ unuis cuusq diesul¬
timus longe. ẽ. S hoc dico ex adam multi anni euoluti sunt.
multi annĩ fluxerunt & deinceps fluent non quidẽ fa
multi. sed tam̃ usq in finẽ scłi transibunt anni sicut¬
& illi transierunt. Longũ uidet᷑ quod restat quã quart
non erit tantũ quantum trans actum est. & tamen ex
trans acto preterito tempore. sperandus. ẽ. finis reliqui
temporis. Fuit tunc quidam dies quiceretur hodiernus
ex illo usq edhunc ho diernum. Nonne quiquid fuit¬
futurũ. preteritũ factum est.: Tale habetur. ac si nor
fuerit. sic erit  quicquid restat extremũ. Sed sit̃¬

Expanded text:
istarum: non sint inanes, convertantur ad gemitum. istarum: non sint inanes, convertantur ad gemitum. Deus videndo iniqua et non puniendo, ut tamen cito sit futurum judicium. More quippe humanae vitae prolixum est, quod Deo breve est. Sed et ipsi saeculo et humano generi quod longe videtur, quid consolatur? Numquid si totius generis humani ultimus dies longe est, uniuscujusque dies ultimus longe est? Hoc dico, ex Adam multi anni evoluti sunt, multi anni fluxerunt, et deinceps fluent; non quidem tam multi, sed tamen usque in finem saeculi transibunt anni, sicut et illi transierunt: longum videtur quod restat quanquam non erit tantum, quantum transactum est, et tamen ex transacto praeterito tempore, sperandus est reliqui temporis finis. Fuit tunc quidam dies qui diceretur hodiernus, ex illo usque ad hunc hodiernum; nonne quidquid futurum fuit, praeteritum factum est? Tale habetur, ac si non fuerit. Sic erit quidquid restat extremum. Sed sit et
Abbreviated transcription (Latin):
beres te abimmoderato fluxu eundo post concupis¬
centias tuas & deserendo dm̃ tuũ. int̾ medias uoces
ob iurgantis obsifteres inpudenti quidẽ fronte. uelut
audita diuina auctoritate. & legeres delibro dnĩco.
Quid me terres dedõ nr̃o : illemisericors. ẽ. & miserator.
& multũ misericors. Netalia homines dicerent: unã
uerbũ addidit infine. qđ ait. & uerax. Et exeusniti
lȩtierc̃ male presumentiũ : & induxit timorẽ dolentũ
Gaudeamus ad misedĩam dñi. sed timeamus udieiũ der
tac& inuerbo: nenon tibi uac& audirẽ. dũ non tacebit in
iudicuo. Modo enim lic& tibi causam tuã comnponere aut
ultimũ iudiciũ dĩ tui compone causam tuam. NOme
ande psumas cum ille uenerit: nec falsos tefdes adduces
quib ille fallatur: nec patronũ fraudulentis circu ablue¬
onib & lingosis artib adhibetis. Nec ambi es aliquonad
iudicẽ. qua nec fallere nec corrũ pere poteris  & tamen
ẽ ꝗd agas tinc enĩ ipse erit uidex causȩ tuȩ. qui modo

Expanded text:
te ab immoderato fluxu eundo post concupiscentias tuas, et deserendo Deum tuum; inter medias voces objurgantis obsisteres, impudenti quidem fronte, veluti audita divina auctoritate, et legeres de libro dominico: Quid me terres de Deo nostro? Ille misericors est, et miserator et multum misericors. Ne talia homines dicerent, unum verbum addidit in fine, quod ait, Et verax; et excussit laetitiam male praesumentium, et induxit timorem dolentium. Gaudeamus ad misericordiam Domini; sed timeamus ad judicium tacet in verbo, ne non tibi vacet audire dum non tacebit in judicio. CAPUT II. 2. Modo enim licet tibi causam tuam componere. Ante ultimum judicium Dei tui compone causam tuam. Non est unde praesumas; cum ille venerit, nec falsos testes adduces, quibus ille fallatur, nec patronum fraudulentis circumventionibus et linguosis artibus adhibebis, nec ambies aliquo modojudicem, quem nec fallere, nec corrumpere poteris? Et tamen est quod agas. Tunc enim ipse erit judex causae tuae, qui modo
Abbreviated transcription (Latin):
deponentes m̃daciũ . loqͥmini ueritatẽ . hoc ẽ qđ ait ex uite ueterẽ
homine & induite nonũ. hoc dix̃ mutate mores. Scłm diligebatis.
am̃ diligite. Nugatoria iniqͥ tatis tẽporales uoluptates diligebatis.
pximũ diligite. Si dilectione facitis: canticũ nouũ cantatis.
trmar facitis: facitis tam̃. portatis quidẽ ꝓsalteriũ. sed nondũ
cantatis. si aũ nec facitis. proicitis ipsum psalteriũ. Meluiꝰ: uł
portare quã ꝓicere. Sed rursus. melius cũ uoluntate cantare.
qũa ũ honere portare. nec ꝑuenit ad canticũ nouũ nisi iã cũ
uoluntate cantals. Nã qui portat cũ timore adhuc inuetere ẽ.
qui timore adhuc facit. Tim& enĩ neueniat ds̃ & dũn&e illũ. Nam
nondũ delectat castitas. ñdũ illũ delectat iusticia. sed iudiciũ dĩ
formidans afactis tẽꝑat. Nã c̃cupiscentiã ipsam dãnat qͣ seuit in
eo ñdũ illũ delectat qđ bonũ. ẽ nondũ ibi hab& suauitatẽ ut cant&

Expanded text:
ntes mendacium, loquimini veritatem . Hoc est quod ait, Exuite veterem hominem, et induite novum: hoc dixit, Mutate mores. Saeculum diligebatis, Deum diligite: nugatoria iniquitatis, temporales voluptates diligebatis; proximum diligite. Si dilectione facitis, canticum novum cantatis: si timore facitis, facitis tamen; portatis quidem psalterium, sed nondum cantatis: si autem nec hoc facitis, projicitis ipsum psalterium. Melius est vel portare, quam projicere: sed rursus, melius cum voluptate cantare, quam cum onere portare. Nec pervenit ad canticum novum, nisi jam cum voluptate cantans. Nam qui portat cum timore, adhuc in vetustatequi cum timore adhuc facit: timet enim ne veniat Deus, et damnet illum. Nam nondum delectat castitas, nondum illum delectat justitia; sed judicium Dei formidans, a factis temperat: non concupiscentiam ipsam damnans, quae saevit in eo. Nondum illum delectat quod bonum est: nondum ibi
Abbreviated transcription (Latin):
sens sit uir p̃fens sit uir. non peccat illa. qui a nũ quã ÷ absens. cui
saru: Nec amaras̃ quȩ dico. aut si amara sunt: curent. Potio ista
si amara.ẽ. accipiatur. qͥa inꝑiculos uiscera. amara . ẽ. bibat᷑
M elius ⁊ mnodiea anritudo in faicib quã et̃ñũ torm̃tũ in uisserib Mutate
gͦ uess. Aueuñq ñ facieutis hoc bonũ ciffititis. ũ facite. Norte Si cenertnre
dicis. ul eo ulẽ facilus facere posse quic muta eri cosipaste selseat
p̃crptĩ iiligentia maritalis. Terror aicon legũ pabsiearã .e. Leg
erecundiȩ a pudoris ilius magnũ munim̃tum Multe custodie
sueuert feninã eistiorem. Uirũ castũ faciat ipsa uiridi tasteclae ide
mulberi eair custolia quia maior in firmitas quir ehrtibeset ulo
tuñ erabescis xp̃o Tu libior quia fortior quia facile nuness uco
morũ & uerccundid maior & dr̃ suꝑterantũ ds : huenisic̃ ffietu¬

Expanded text:
sens sit vir, praesens sit vir, non peccat illa; quia nunquam est absens, cui sens sit vir, praesens sit vir, non peccat illa; quia nunquam est absens, cui sario. Nec amara sunt quae dico; aut si amara sunt, curant. Potio ista si amara est, accipiatur: quia in periculo sunt viscera, amara est, bibatur. Melius est modica amaritudo in faucibus, quam aeternum tormentum in visceribus. Mutate ergo vos. Quicumque non faciebatis hoc bonum castitatis, jam facite. Nolite dicere: Non dices, ideo illam facilius facere posse, quia multa illi custodia estceptum, diligentia maritalis, terror etiam legum publicarum; est etiam uerecundiae et pudoris illius magnum munimentum. multae custodiae faciunt feminam castiorem; uirum faciat ipsa uirilitas. nam ideo mulieri maior custodia, quia maior infirmitas. illa erubescit uiro; tu non erubescis Christo? tu liberior, quia fortior; quia facile uinces, ideo morum et uerecundia maior: et deus super te, tantu
Abbreviated transcription (Latin):
lla enũ casta a scã femina & uere xpĩana. quȩ dol& fornicantẽ uirũ
& non dol& ꝓpt̃ carnẽ. sed dol& ꝓpt̾ caritatẽ. Non ideo ñ uult
ut facias quia & ipsa ñ facit: sed quia tibi non expedit Indã sepp¬
terea ñ facut ut tũ ñ facias : si feceris faci&. Si aut̃ dõ illud debeat
si xp̃o illud debeat quod tu exigis. & ideo reddat quia iuba ille
& si fornicat uir. castitatẽ femina illa dõ exhib&. xpc̃ enĩ loquit᷑
in cordib bonarũ fem inarũ. Loquit᷑ intꝰ. tibi ñ audit᷑: quia nec
sed ipsum noli imitari. ut male facias : sed ipse te imitet᷑. inbono.
Nã ineo quod male facit. noli eũ putare caput tuũ. sed me dm̃ tuum.
Na si & ineo qđ male fac̃. caput. ẽ: & secuturũ. ẽ. corpꝰ caput suũ eunt
ãb ꝯ ꝑ p̾ceps. Ut aut̃ ñ sequcit᷑ malũ caput suũ. teneat se ad caput
eccłȩ xp̃m. huic debens castitatẽ suam. huic deferens honorẽ suũ. ab¬

Expanded text:
iana, quae dolet fornicantem virum, et non dolet propter carnem, sed dolet propter charitatem; non ideo non vult ut facias, quia et ipsa non facit, sed quia tibi non expedit. Nam si propterea non facit, ut tu non facias; si feceris, faciet. Si autem Deo illud debeat, si Christo illud debeat quod tu exigis, et ideo reddat, quia jubet ille; etsi fornicatur vir, castitatem femina illa Deo exhibet. Christus enim loquitur in cordibus bonarum feminarum, loquitur intus ubi non audit vir, quia nec sed ipsum noli imitari, ut male facias, sed ipse te imitetur in bono. Nam in eo quod male facit, noli eum putare caput tuum, sed me Deum tuum. Nam si et in eo quod male facit caput est, et secuturum est corpus caput suum; eunt ambo per praeceps. Ut autem non sequatur malum caput suum, teneat se ad caput Ecclesiae Christum: huic debens castitatem suam, huic deferens honorem suum, ab
Abbreviated transcription (Latin):
ales enĩ hoes plerũq supplantant᷑. tali cogitatione ut dicant sibi.
i fieri poss&: ñ nob minaret᷑ ds̃ ñ talia ꝑ ꝓpħas suos dicera&.
iniquus ẽ iniqͣum uult dm̃. Uult te ds̃ facere similẽ sui: &
conaris tu dm̃ facere similẽ tui. Placeat tibi gͦ ds̃ qualis est.
odit te qualises. Ideo tui miseret᷑. quia odit te qualis ef. ut faciat ste
qualis nondũ es. Faciat te dixi qualis nondũ es. namillud t ñ ꝓmitir
quia faciat te qualis . ẽ. Noneris qualis .ẽ. sed ad quendẽ modũ phu
imitator dĩ ueluT imago sed non quał imago ẽ. filius Nao &iã im̃a-¬
gines in hominib diuersȩ sunt. Filius hominis hab& imaginẽ patra
sui & hoc.ẽ ꝗđ pat̃ eus quia homo ÷ sic̃ pat̃ eius In speculo uĩt inago¬

Expanded text:
ales enim homines, plerumque supplantantur tali cogitatione, ut dicant sibi: Si fieri posset, non nobis minaretur Deus, non talia per Prophetas suos diceret, iniquus est, iniquum vult Deum. Vult te Deus facere similem sui, et conaris tu Deum facere similem tui. Placeat tibi ergo Deus qualis est, odit te qualis es. Ideo tui miseretur, quia odit te qualis es, ut faciat te qualis nondum es. Faciat te, dixi, qualis nondum es. Nam illud tibi non promittit, quia faciet te qualis est. Nam eris qualis est, sed ad quemdam modum; id est, imitator Dei velut imago, sed non qualis imago est Filius. Nam etiam imagines in hominibus diversae sunt. Filius hominis habet imaginem patris sui, et hoc est quod pater ejus, quia homo est sicut pater ejus. In speculo autem i
Abbreviated transcription (Latin):
longanimis & multũ misericors & uerax. Multũ delectat
om̃s peccatores. & amatores scłi huuis. quia misericors
& miserator dñs quia longanimis & multum misericors
Sed si amas tam multa mitia. time ibi & ultimũ quod
ait. & uerax. Si enĩ nichil aliud dicer&. nisi misericors
teres te ad sexuritatẽ & impunitatẽ. & ad licentiam
peccatoꝵ. Faceres qđ uelles utereris scło. uł quantũ¬

Expanded text:
ors, et verax . Multum delectat omnes peccatores et amatores saeculi hujus, quia misericors et miserator Dominus, quia longanimis et multum misericors. Sed si amas tam multa mitia, time ibi et ultimum quod ait, Et verax. Si enim nihil aliud diceret, nisi, Misericors teres te ad securitatem et impunitatem, et ad licentiam peccatorum; faceres quod velles, utereris saeculo, vel quantu
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ duo lucanus distinguens ait. Liceat sꝑcre timenti. Non autem abalio
poetti. quã uis meliore ꝓpriȩ dictũ. ẽ. hunc ego sipotui tantum sꝑare
dolorem. Denique non nulli in arte grammatica uerbi huius utuntur
exemplo adostendendam inpropriam dictionẽ. & aiunt sꝑccre dixit
protimere. Est itaq fides & malarũ rerũ & bonarũ : qui a &
bona credunt᷑ & mala. & hoc fide bona non muda. Est etiam
fides & p̃teritarũ rerũ & presentiũ & futurarũ. Credimꝰ enim

Expanded text:
Quae duo quidam distinguens ait: Liceat sperare timenti. Non autem ab alio Quae duo quidam distinguens ait: Liceat sperare timenti. Non autem ab alio poeta, quamvis meliore, proprie dictum est: Hunc ego si potui tantum sperare dolorem. Denique nonnulli in arte grammatica verbi hujus utuntur exemplo ad ostendendam impropriam dictionem, et aiunt, Sperare dixit pro timere. Est itaque fides et malarum rerum, et bonarum: quia et bona creduntur, et mala; et hoc fide bona, non mala. Est etiam fides et praeteritarum rerum, et praesentium, et futurarum. Credimus enim
Abbreviated transcription (Latin):
u autem henchiridion a nob̵ postulas. id est qđ manu possit
E ut dicat᷑. quid credendũ. qͥd sꝑandũ quid amandũ sit Sed quẽ¬
ad modũ aduersus eorũ qui diuersa sentiunt calũ pnias defendatur ope-¬
rosioris uberiorisq doctrine . ẽ. Quȩ ut abecitur. non breui enchiridion
manus debet impleri: sed grandi studio pectus accendi.
aut legit᷑ : quid facilius cõmendatur memoriȩ: quia enĩ de
Sed apłs cũ ad ipsã gram commendandam hoc ꝓpheticum
his duobus: tria illa intuere. Fĩdes credit: spes & caritas orañ
ed sine fide. eẽ. non possunt: ac ꝑhoc & fides orat. Propterea
quippe dictum. ẽ: quomodo inuoctibunt inquẽ non crediderunt
uid cutem sꝑari potest quod non creditur porro aliquid etcan quod
non sꝑctur credi potest. Quis namque fideliũ. poenas non credit
impiorum nec sperat ottimen. Et quisquis eacs imminere sibi credit: Aefuga¬
ci motu animi exhorr& : rectius timere dicitur quam sperare

Expanded text:
u autem Enchiridion a nobis postulas, id est, quod manu possdicatur quid credendum, quid sperandum, quid amandum sit: sed quemadmodum adversus eorum qui diversa sentiunt calumnias defendatur, operosioris uberiorisque doctrinae est; quae ut habeatur, non brevi enchiridio manus debet impleri, sed grandi studio pectus accendi. aut legitur? quid facilius memoriae commendatur? Quia enim de Sed Apostolus cum ad ipsam gratiam commendandam hoc propheticulum. In his duobus tria illa intuere: fides credit, spes et charitas orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc et fides orat. Propterea quippe dictum est, Quomodo invocabunt, in quem non credideruntuid autem sperari potest quod non creditur? Porro aliquid etiam quod non speratur, credi potest. Quis namque fidelium poenas non credit impiorum? nec sperat tamen, et quisquis eas imminere sibi credit ac fugaci motu animi exhorret, rectius timere dicitur quam sperare.
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ in corruptione ꝑ ueni&: & si corrũpi non desinet᷑. neq
bonũ habere desin&. utiq quo eã possit priuare corruptio.
Quã si penitꝰ totã que consumpserit. ideo nullum bonũ inerit. qͥa
natura nulla erit. Quo cirea bonũ corruptio consumere non potest
nisi consum̃do naturã. Omis ergo natura: bonũ est. Magnum.
si corrumpi non potest. Paruum.: si potest. Negari tam̃ bonũ. eẽ.
nisi stulte atq imperite prorsus non potest. Quȩ si corruptione
consumitur : nec ipsa corruptio remanebit. nulla ubi possit. eẽ.
Lomi malo cirens. integre bonũ .ẽ. Cũ uͦ in est malũ: uiciatum
uel uitio sum bonũ est. Nec malũ nũ quã potest. eẽ. ullũ : ubi . ẽ.
bonũ nullum. Unde res mira conficitur: ut quia omĩs natura.
inquantũ natura est: bonũ est. Nichil aliuid dici uidetur cũ
uialũ. eẽ nisi qđ bonũ est : quia om̃is natura bonũ est. Nec res

Expanded text:
bonum corruptione perveniet. At si corrumpi non desinet, nec bonum corruptione perveniet. At si corrumpi non desinet, nec bonum habere utique desinet, quo eam possit privare corruptio. Quam si penitus totamque consumpserit, ideo nullum bonum inerit, quia natura nulla erit. Quocirca bonum consumere corruptio non potest, nisi consumendo naturam. Omnis ergo natura bonum est; magnum, si corrumpi non potest; parvum, si potest: negari tamen bonum esse, nisi stulte atque imperite prorsus non potest. Quae si corruptione consumitur, nec ipsa corruptio remanebit, nulla ubi esse possit somni malo carens, integrum bonum est; cui verum inest malum, vitiatum vel vitiosum bonum est: nec malum unquam potest esse ullum, ubi bonum est nullum. Unde res mira conficitur, ut quia omnis natura, in quantum natura est, bonum est, nihil aliud dici videatur, cum set, nisi quod bonum est esset; quoniam omnis natura bonum est, nec res
Abbreviated transcription (Latin):
quecumq sunt uitia : naturaliũ sunt priuationes bonoꝵ. Quȩ
cũ sanantur : non aliquo transferuntur. Sed ea quȩ ibi erant.
nusquã er̃ quando in illa sa Nitate noner̃.
summȩ atq in cõmutabilit̾ bonȩ sunt: ideo in eis & minu bonũ
& augeri potest. Sed bonũ minui : malũ.ẽ. Quã uis quantum¬
cũq minuatur. remaneat. aliquid. necesse. ẽ. si adhuc natura
est unde natura sit. Neq enĩ si qualiscũq & quantulacũq.
natura ẽ consumi bonũ quod natura est: nisi & ipsa consumat᷑
potest. Merito quippe natura incorrupta laudatur. Porro
si & incorruptibilis sit. quȩ corrũpi non possit omnino mul-¬
to. ẽ ꝓ culdubio laudabilior. Cũ uero corrumpit᷑. idõ malũ est
eius corruptio : quia eam quali cũq priuat bono. Nã si nullo
u itaq natura corrumpitur : ii ẽ ei bonũ quo priuetur.
Ac ꝑ hoc si naturȩ aliquid remanebit: qđ iã corrũ pi nequeat
ꝓfecto natura incorruptibilis erit. Et adhoc tã magnum

Expanded text:
quaecumque sunt vitia, naturalium sunt privationes bonorum: quae cum sanantur, non aliquo transferuntur; sed ea quae ibi erant, nusquam erunt, quando in illa sanitate non erunt. summe atque incommutabiliter bonae sunt, ideo in eis et minui bonum et augeri potest. Sed bonum minui malum est; quamvis, quantumcumque minuatur, remaneat aliquid necesse est si adhuc natura est unde natura sit. Neque enim, si qualiscumque et quantulacumque natura est, consumi bonum quo natura est, nisi et ipsa consumatur, potest. Merito quippe natura incorrupta laudatur: porro si et incorruptibilis sit, quae corrumpi omnino non possit, multo est procul dubio laudabilior. Cum vero corrumpitur, ideo malum est ejus corruptio, quia eam qualicumque privat bono; nam si nullo Quamdiu itaque natura corrumpitur, inest ei bonum quo privetur: ac per hoc si naturae aliquid remanebit quod jam corrumpi nequeat, profecto natura incorruptibilis erit, et ad hoc tam magnum
Abbreviated transcription (Latin):
in illã sententiã ꝓpħicã ubi legit᷑. uȩ his qui dicunt quod
bonũ ÷ malũ : & quod malũ. ẽ. bonũ. Qui dicunt tenebras lucẽ.
& lucẽ tenebras. Quidicunt dulce amarũ: & amarũ dulce.
Et tam̃ dnĩs ait. Malus homo: demalo thesauro cordis sui
ꝓfert mala. Quid ÷ autẽ malus homo Nisi mala natura
quia homo natura est. Porro si homo aliquod bonũ .ẽ. quia
natura ẽ quid ẽ malus homo. nisi malũ bonũ. tam̃ cum
duo ista discernimus inuenimꝰ nec idõ malũ quia homo
est: nec ideo bonũ quia iniquus est. Sed bonũ. qui a homo:
malũ. quic iniquus. Quisquis ergo dicit malũ hominẽ. eẽ.:
aut qđ bonũ . ẽ. iniquum. eẽ: ipse incidit in propheticã illam
sententiã. Ve his qui dicunt qđ bonũ. ẽ. malum: & qđ malũ . ẽ.
bonũ. Opus enĩ dĩ culpat qđ .ẽ. homo : & uitiũ hominis laudat
qđ est iniquitas. Omis itaq natura : &iam siuitiosa .ẽ. iN
quantũ natura .ẽ. bona est : in quantũ uitiosa ÷ mala est.

Expanded text:
 sententiam, ubi legitur: Vae iis qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum; qui dicunt tenebras lucem, et lucem tenebras; qui dicunt dulce amarum, et amarum dulce . Et tamen Dominus ait: Malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala . Quid est autem malus homo, nisi mala natura; quia homo natura est? Porro si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid est malus homo, nisi malum bonum? Tamen cum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum quia homo est, nec ideo bonum quia iniquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Quisquis ergo dicit, Malum est hominem esse; aut, Bonum est iniquum esse: ipse incidit in propheticam illam sententiam, Vae iis qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum. Opus enim quod est iniquitas. Omnis itaque natura, etiamsi vitiosa est, in quantum natura est, bona est; in quantum vitiosa est, mala est.
Abbreviated transcription (Latin):
trinitatȩ : creata s̃ omĩa. Nec summe. nec ȩqualit̾. nec immu¬
tabilit̃ bona sed tam̃ bona &iam singula. Simul uero uniuersa
ualde bona : quia ex om̃ib consistit uniuersitatis ãmirabilis
pulchritudo.¬
N qua &iam illud qđ malũ dr̃. bene ordinatũ. & loco suo posi¬
tũ. eminentius cõmendabat bona. ut magis placeant & laudabi¬
liora siN dũ cõparantur malis. Neq enĩ ds̃ om̃i poters quod
&iam infideles fatent᷑. rerũ cui sũma potestas. cũ summe bonꝰ sit.
ullo modo siner& mali aliquid. eẽ. in oꝑib suis: nisi usq ad eo
qđ malũ dicit᷑. nisi pͥuatio boni: nã sic̃ corꝑib a maliũ nihil
.ẽ. aliud morbis & uulnerib affici. quã sanitate priuari neq

Expanded text:
a quo creata sunt omnia; nec summe, nec aequaliter, nec immutabiliter bona; sed tamen bona etiam svalde bona, quia ex omnibus consistit universitatis amabilis pulchritudo. Item illud, quod malum dicitur, bene ordinatum et loco suo positum, eminentius commendat bona ut magis placeant, et laudabiliora sint dum comparantur malis. Neque enim Deus omnipotens, quod etiam infideles fatentur, rerum cui summa potestas , cum summe bonus sit, ullo modo sineret mali aliquid esse in operibus suis, nisi usque adeo quod malum dicitur, nisi privatio boni? Nam sicut corporibus animalium nihil est aliud morbis et vulneribus affici, quam sanitate privari ;
Abbreviated transcription (Latin):
fundam̃tũ. eẽ. fidei catholicȩ. quia putari potest abaliquib here¬
ticis hoc nobiscũ. eẽ cõmune. Si enĩ diligent̾ quȩ ad xpm̃ ꝑtinent
cogitant᷑. nominetenꝰ inuenitur xpc̃. apud quos lib& hereticos qui se
xpianos uocari uolunt: Re ipsa uero non eẽi. apud eos qđ ostende
nimis longũ. est : qm̃ cõmemorundȩ sunt om̃s hereses. siue quȩ fu

Expanded text:
fundamentum esse fidei catholicae, quia putari potest aliquibus haereticis hoc nobiscum esse commune. Si enim diligenter quae ad Christum pertinent cogitentur, nomine tenus invenitur Christus apud quoslibet haereticos, qui se christianos vocari volunt; re ipsa vero non est apud eos. Quod ostendere nimis longum est; quoniam commemorandae sunt omnes haereses, sive
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit tendit bene uiuendo &iam ad speciem ꝑ uenire ubi. ẽ
scĩs & ꝑfectis cordib nota. & effabilis pulchretudo. cuiꝰ plena uisio
.e summa felicitis. Hoc ẽ. nimirũ qđ reqͥris. quid primũ quid
ul tamũ teneat᷑ Inchoari fide ꝑ ficispe. hȩc &ĩã totius definitio¬
nis ẽ summa. Certum uero ꝓpriũq. fidei catholicȩ fundam̃tũ xpc̃.ẽ.¬

Expanded text:
fuerit, tendit bene vivendo etiam ad speciem pervenire, ubi est fuerit, tendit bene vivendo etiam ad speciem pervenire, ubi est sanctis et perfectis cordibus nota ineffabilis pulchritudo, cujus plena visio est summa felicitas. Hoc est nimirum quod requiris, quid primum, quid ultimum teneatur: inchoari fide, perfici specie. Haec etiam totius definitionis est summa. Certum vero propriumque fidei catholicae fundamentum C
Abbreviated transcription (Latin):
Uel quid primũ. quid ultimũ teneat᷑. quȩ totius diffinitionis
sum masit. qđ certũ propriũq fidei catholicȩ fundum̃tũ.
Lȩc om̃a quȩ requiris. ꝓcul dubio scies diligent̾ sciendo quid
credi. quid sꝑari debeat. quid umuri. Hȩc enĩ maxime
immo uero solu in religione sequenda sunt: his qͥ contra dicit
aut omnino axpĩ nomine alienus. ẽ. aut hereticus. Hȩc sunt
fendenda ratione quȩ uł asensib corporis inchoata. uel ab
intelligentiu mentis inuenta. Qđ autẽ nec corporeo sensu ex¬
ꝑti sumus. nec m̃te adsequi ualuimꝰ ac ualemꝰ eis sine ulla dubita¬
tione credenda sunt testib aquib ea quȩ diuina uocari
iã meruit scriptura confecta est. Quȩ siue ꝑ corpus siue ꝑ
animũ diuinitꝰ ad uiti. ut uidere uel etiã p̃uidere potuer.¬
um aditẽ initio fidei quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑ imbuta mens

Expanded text:
; quid primum, quid ultimum teneatur, quae totius definitionis ; quid primum, quid ultimum teneatur, quae totius definitionis summa sit; quod certum propriumque fidei catholicae fundamentum. aec omnia quae requiris procul dubio scies, diligenter sciendo quid credi, quid sperari debeat, quid amari. Haec enim maxime, imo vero sola in religione sequenda sunt. His qui contradicit, aut omnino a Christi nomine alienus est, aut haereticus. Haec sunt defendenda ratione, vel a sensibus corporis inchoata, vel ab intelligentia mentis inventa. Quae autem nec corporeo sensu experti sumus, nec mente assequi valuimus aut valemus, eis sine ulla dubitatione credenda sunt testibus, a quibus ea quae divina vocari jam meruit, Scriptura confecta est: qui ea sive per corpus, sive per animum, divinitus adjuti, vel videre, vel etiam praevidere potuerum autem initio fidei quae per dilectionem operatur, imbuta mens
Abbreviated transcription (Latin):
hominis sapientia diceretur. Quȩrisnȩ aliquid dicibreuius: qui
petis ame ut breuit̃ magna dicantur Anhoc ipsum tibi fortasse
desideras breuit᷑ aperiri. atq insermonẽ breuẽ colligi.
colendũ. dm̃. profecto dic turꝰ es breuius hoc dictũ eẽ ⁊
quã uelles. Ac deinde petiturꝰ ea tibi breuit᷑ explicari quȩ
ad singulã ista ꝑtineant : quid eredendũ fide scilica& : qͥd spandũ¬
spe. quid  amandũ sit curitate. Qđ cũ fecero  ibier omnia
illa quȩ in epła tua quȩrendu posuisti. Cuius exem plum
si . ẽ. penes te facile .ẽ. ut ea reuoluas & relegas. Si autẽ non. est
commemorante me recolas.
ut dicunt habetis. & detius manib non recedat continens pos¬
tulata id ẽ. quid sequendũ maxime. quid ꝓpt̃ diuersas princi¬
palit̾ haereses sit fugiendũ. In quantũ ratio pro religione con¬
tendat. uel quid inratione cũ fides sit sola non conueniat¬

Expanded text:
homini sapientia diceretur. Quaerisne aliquid dici brevius, qui homini sapientia diceretur. Quaerisne aliquid dici brevius, qui petis a me ut breviter magna dicantur? An hoc ipsum tibi fortasse desideras breviter aperiri, atque in sermonem colligi brevem, colendum Deum; profecto dicturus es, brevius hoc dictum esse quam velles: ac deinde petiturus ea tibi breviter explicari, quae ad singula tria ista pertineant; quid credendum scilicet, quid sperandum, quid amandum sit. Quod cum fecero, ibi erunt omnia illa quae in epistola tua quaerendo posuisti: cujus exemplum si est penes te, facile est ut ea revolvas et relegas; si autem non est, commemorante me recolas. ut dicunt habeas, et de tuis manibus non recedat: continens postulata, id est, quid sequendum maxime, quid propter diversas principaliter haereses sit fugiendum; in quantum ratio pro religione contendat, vel quid in ratione, cum fides sit sola, non conveniat
Abbreviated transcription (Latin):
ici Non potest dilectissime Fili LauReNi
quantũ tua eruditione delect̃. quantũq. te cupiã. eẽ.
sapientẽ. non ex eorũ numero dequib dicitur. ubi
sapiens. ubi seriba. ubi conquisitor huius seculi.
nonne stultã fecit ds̃ sapientiam huius mundi: sed ex eorũ
numero dequib dcͥtũ . ẽ. multitudo sapientiũ sanitas orbis ter¬
rarum.: & quales uult upłs fieri dequib dicit uolo autẽ uos
ominis autẽ sapientia pietas. ẽ: habes hoc in libro scĩ iob Nã
ibi legitur. qđ ipsa sapientia dixerit homini ecce pietas. ẽ sapien¬
tia. Si aut̃ quęras quã dixerit eo loco pietatem: distinctius pr
greco repperies theosebian qui ẽ. dĩ cultus. Dicit᷑ enĩ grece pie¬
tas & alit̃. id ẽ. eusebian : quo nomine significat᷑ bonus cultꝰ quã uis
& hoc p̃cipue referatur adcolendũ dm̃. Sed nichil. ẽ. cõmodius
illo nominie quo euident̃ dĩ cultꝰ ex pressus.ẽ. cũ quid cũq eẽt

Expanded text:
ici non potest, dilectissime fili Laurenti, quantum tua eruditione delecter, quamque te cupiam esse sapientem: non ex eorum numero de quibus dicitur, Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi? Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ! sed ex eorum de quibus scriptum est, Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum ; et quales vult AposHominis autem sapientia pietas est. Habes hoc in libro sancti Job: nam ibi legitur, quod ipsa Sapientia dixerit homini, Ecce pietas est sapientia . Si autem quaeras quam dixerit eo loco pietatem, distinctius in graeco reperies θεοσέβειαν, qui est Dei cultus. Dicitur enim graece pietas et aliter, id est εὑσέβεια quo nomine significatur bonus cultus, quamvis et hoc praecipue referatur ad colendum Deum. Sed nihil est commodius illo nomine, quo evidenter Dei cultus expressus est, cum quid esset
Abbreviated transcription (Latin):
qui ẽ unus & uerꝰ ds̃. Hullamq eẽ. naturam : quȩ ñ auͭ ipse sit aut abipso.
Eumq eẽ. trinitatẽ. patrẽ scilic&. et filium apatre genitũ. & spm̃¬

Expanded text:
Dei existere; nullamque esse naturam, quae non aut ipse sit, aut ab ipso; Dei existere; nullamque esse naturam, quae non aut ipse sit, aut ab ipso; ipsumque esse Trinitatem, Patrem scilicet, et Filium a Patre genitum, et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
spe non potest. ẽẽ. Pro inde nec amor sine spe. ẽ: nec sine amore
spes. Nec utrumq sine fide¬
non rerumnatura ita rimanda. ẽ: quem ad modũ abeis qͦs fisicos
greci uocant. Nec metuendũ . ẽ. ne aliquid deui& numero elem̃toꝵ
de motu atq ordine & defectib siderũ defigura cęli. degeneri¬
bus & naturis animaliũ fruticũ lapidũ fontiũ. fluminũ montiũ
de spatus locoꝵ & tempoꝵ. designis imminentiũ tempestatum
& alia sex centa dehis rebus quas illi uł inuener̃. uł inuenire
se existimant xp̃ĩanꝰ ignor&. Quici nec ipsi omnia repperer̃
tanto excellentes ingenio. flagrantes studio. abundantes otio. Et
quȩdã humana coniectura inuestigantes. quȩdã uero historica
experientia ꝑ scrutantes. & in eis quȩ se inuenisse gloriantur
plura opinantes potius quã scientes. Satis .ẽ. xp̃iano rerũ cre¬
aturarum causas siue cȩlestium : siue terrestriũ. siue uisi

Expanded text:
spe non potest esse. Proinde nec amor sine spe est, nec sine amore spe non potest esse. Proinde nec amor sine spe est, nec sine amore spes, nec utrumque sine fidenon rerum natura ita rimanda est, quemadmodum ab eis quos physicos Graeci vocant: nec metuendum est, ne aliquid de vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura coeli, de generibus et naturis animalium, fruticum, lapidum, fontium, fluminum, montium, de spatiis locorum et temporum, de signis imminentium tempestatum, et alia sexcenta de iis rebus quas illi vel invenerunt vel invenisse se existimant, christianus ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et quaedam humana conjectura investigantes, quaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae se invenisse gloriantur, plura opinantes potius quam scientes. Satis est christiano rerum creatar
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. ut recte reprehendatur in uerbo. eiq dicatur. Ergo ui¬
disti : non credidisti. Unde putari potest. non . eẽ. consequens
ut ñ uideatur res quȩcũq cũ creditur. Sed melius hanc ap¬
pella mͦ fidẽ. quã diuina eloquia docuer̃. earũ scilic& rerum
quȩ non uidentur. De spe quoq ait apłs. Spes quȩ iudetur
non ÷ spes. Qđ enĩ uid& quis. quid sꝑat. si autem qđ non
uidemꝰ speramus. ꝑ patientiã expectamꝰ. Cum ergo bona nob futura
&e ereduntur: nichil aliud quã sꝑantur. lam de amore quid dicam
sine quo fides Nichil ꝓd . ẽ.: spes uero. eẽ sine amore non potest.
Deniq ut ait apłs iacobus. et dȩmones credunt. & contremes cunt
nec tam̃ sꝑant uł amant. Sed potius quod speramꝰ & amamus
eredendo uenturũ. eẽ. formidant. Propt̃ qđ apłs paulus Eidẽ
quȩ ꝑdilectionẽ oꝑatur. ap probat atq cõ mendat. quȩ utiq sine

Expanded text:
dus, ut recte reprehendatur in verbo, eique dicatur, Vidus, ut recte reprehendatur in verbo, eique dicatur, Vidisti; ergo non credidisti: unde putari potest non esse consequens ut non videatur res quaecumque creditur. Sed melius hanc appellamus fidem, quam divina eloquia docuerunt, earum scilicet rerum quae non videntur. De spe quoque ait Apostolus: Spes quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Cum ergo bona nobis futura esse creduntur, nihil aliud quam sperantur. Jam de amore quid dicam, sine quo fides nihil prodest? Spes vero esse sine amore non potest. Denique, ut ait Apostolus Jacobus, Et daemones credunt, et contremiscunt : nec tamen sperant vel amant; sed potius quod speramus et amamus credendo venturum esse formidant. Propter quod apostolus Paulus fidem quae per dilectionem operatur, approbat atque commendat , quae utique sine
Abbreviated transcription (Latin):
turũ est. Itẽ fides. & suarũ rerũ est : a alienarũ. Nam & se
quisq credit aliquundo. eẽ cȩpisse. nec fuisse utiq sẽpit̾nũ.
Et alia atq. alia. nec solũ de aliis hominib multa quȩ ad
religionẽ ꝑtinent. uerũ &iã de angłis credimus. Spes autẽ
non nisi bonarũ rerũ est: nec nisi futurarũ. & ad eũ ꝑti¬
Nentiũ. qui eurũ spem gerere ꝑ hibetur. Iuȩ cũ ita sint
ꝓpt̃ has causas distinguerida erat fides aspe : sic̃ uocabulo
ita & rationubili differentia. Nam qđ attinet ad non
uidere . siue quȩ credunt᷑. siue quȩ sꝑantur : fidei speique
cõmune est. In epła quippe adhebreos qua teste usi sunt in¬
lustres catholicȩ regulȩ defensores. fides. eẽ dicta . ẽ. conuictio
rerũ quȩ non uidentur. Quãuis quando sequisq non uerbis
ñ testib non deniq ullis argum̃tis. sed prȩsentiũ rerũ euidentiȩ
credidisse . hoc .ẽ. fidẽ ac cõmodasse dicit. non ita uidet᷑ absur¬

Expanded text:
turum est. Item fides et suarum rerum est, et alienarum. Nam et se quisque credit aliquando esse coepisse, nec fuisse utique sempiternum; et alios, atque alia: nec solum de aliis hominibus multa, quae ad religionem pertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium qui earum spem gerere perhibetur. Quae cum ita sint, propter has causas distinguenda erit fides ab spe, sicut vocabulo, ita et rationabili differentia. Nam quod attinet ad non videre, sive quae creduntur, sive quae sperantur, fidei speique commune est. In Epistola quippe ad Hebraeos, qua teste usi sunt illustres catholicae Regulae defensores, fides esse dicta est Convictio rerum quae non videntur . Quamvis quando se quisque non verbis, non testibus, non denique ullis argumentis, sed praesentium rerum evidentiae credidisse, hoc est, fidem accommodasse dicit, non ita videtur absur
Abbreviated transcription (Latin):
quicũq iustoꝵ p̃ter xp̃i fidẽ salutẽ potuit inuenire. At
uero nisi & illis cognitus fuiss&. potuss& nob̾ ꝑ eorum
ministeriũ alias aꝑtius. alias occultius ꝓphet̾ari.
Nquacũq aut̃ quat tuor istarũ uelud actatũ singulũ
quemq hominẽ grã regenerationus inuenerit. ibi ei re¬
mit tunt᷑ preterita uni uersa peccata. & reatꝰ ille nascen¬
do contraetꝰ. renascendo dissoluit᷑. tãq multũ ual& qđ
sp̃s ubi uult spirat. ut quidã scđam illã seruitutẽ sub
lege non nouerint. sed cũ mandato incipiant adutoriũ habere di
nte qũa possit aut̃ homo capax. eẽ mandati. uinũ.¬
scđm carnẽ uiuat. necesse est. Sed si iã sacram̃to regenerati.¬
onis imbutꝰ. ẽ. ni hil ei mors oberit. si tc̃ ex hac uita emigra¬
mortuus . ẽ ille. liber in mortuis. s¬

Expanded text:
quicumque justorum praeter Christi fidem salutem potuit invenire, aut quicumque justorum praeter Christi fidem salutem potuit invenire, aut vero nisi et illis cognitus fuisset, potuisset nobis per eorum ministerium alias apertius, alias occultius prophetari.quacumque autem quatuor istarum velut aetatum singulum quemque hominem gratia regenerationis invenerit, ibi ei remittuntur praeterita universa peccata; et reatus ille nascendo contractus, renascendo dissolvitur. Tamque multum valet quod Spiritus ubi vult spirat. , ut quidam secundam illam servitutem sub Lege non noverint, sed cum mandato incipiant adjutorium habere dintequam possit autem homo capax esse mandati, secundum carnem vivat necesse est: sed si jam Sacramento regenerationis imbutus est, nihil ei oberit si tunc ex hac vita migramortuus est ille liber in mortuis
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad implenda quȩ mandat ipse ad uiuare credatur. & agi
homo cȩperit dĩ spũ. concupiscit᷑ aduersus carnẽ fortiori
robore caritatis. & quã uis adhuc sit qđ homini repugn&
ex homine Nondũ ta infirmitate sanata. ex fide tam̃ iustꝰ
uiuat. iusteq uiuat inquantũ non cedit malȩ concupiscen¬
tiȩ. uincente delectatione iusticie. hȩcr̃ t̃cia bonȩ̨ spei ho¬
minis. Inquib sipia ꝑseuerantia quisq ꝓficiat. postrema
pax restat. quȩ posthanc uitã in requie sp̃s. deinde in resur¬
rectione & iam carnis implebitur. Harum quattuor dif.¬
ferentiarum. prima. ẽ. ante legẽ. scđa sublege. tercia sub grã
ro. & pondere cuncta disponit. Nã fuit primitus ante
quȩ reuelata ÷ ꝑ primũ mediatoris aduentũ: quȩ quidẽ grã
nec ante defuit. quibus eã oportuit imꝑtiri. quãuis pro
temꝑis dispensatione uelata uł occulta. neq enĩ antiquoꝵ

Expanded text:
ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare credatur, et agi ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare credatur, et agi homo coeperit Dei Spiritu, concupiscitur adversus carnem fortiore robore charitatis ; ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat , justeque vivat, in quantum non cedit malae concupiscentiae, vincente delectatione justitiae. Haec sunt tertia bonae spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema pax restat, quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, ro et pondere cuncta disponit . Nam fuit primitus ante quae revelata est per primum Mediatoris adventum . Quae quidem gratia nec antea defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispensatione velata et occulta. Neque enim antiquorum