comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt quedam uel intutela
sunt uel incuratione que¬
dam nentro uire tenentur
mus ceteras personas que
neutro uire tenentur. Ic
pͥus dispiciamus de hiis qͥ
in neutro tutela sunt
Est autem tuccla ut serim̃
diffinit nis at potestas inci¬
pite lib̾o adtuendum eũ
qui ppter etatem se defende̾
nequit nire cuuli data
temum parentes possunt
testamento tutores darẽ
si post mortem eor non sc̃
inpotestate patris sin reca¬
suri ¶ Itaq si filius ciuis
mortis tue tempore in po¬
ius inpotestait tua fuerit
scibicet quia mortuo te in
patris sui potestatem reca¬
suri sunt ¶ sum autem
incomplurib aliis causis
postumi proiam natis
habentur. ⁊ in hac cã pla¬
cuit nõ minꝰ postumis qͣ
iam natis testam̃to paren¬
tes tutores dare posse. sim
ĩ ea causa sint ut si uiuis
parentib nascerentur slu
⁊ inpotestate coꝵ fierent

Expanded text:
sunt, quaedam uel in tutela sunt uel in curatione, quaedam neutro iure tenentur.mus ceteras personas, quae neutro iure tenentur. Ac prius dispiciamus de his, quae uae in tutela sunt. Est autem tutela, ut Servius definivit, ius ac potestas in capite libero ad tuendom eum qui propter aetatem se defendere nequit, iure civili data ttestamento tutores dare, si post mortem eorum in patris sui potestatem non sint recasuri. itaque si filius tuus mortis tuae tempore in poamvis in potestate tua fuerint; scilicet quia mortuo te in patris sui potestatem recasuri sunt. Cum autem in compluribus aliis causis postumi pro iam natis habentur, et in hac causa placuit non minus postumis quam iam natis testamento tutores dari posse, si modo in ea causa sint, ut, si vivis parentibus nascerentur, sui et in potestate eorum fierent
Abbreviated transcription (Latin):
sona ⁊ acoptionẽ plenissi¬
mã e̾ẽ antea dixmusI
lud autẽ scire oportet qd
si nurꝰ tua exfilio tuo cõ¬
ceꝑit ⁊ filium postea eman¬
cipaueris uł in adoptioẽm
dederis pregnance nurutu¬
a nichilominus quod ere¬
a nascicur in potestate cu¬
a nascitur Quod si pꝰ emã¬
cipationẽ uel ad optionẽ fu

Expanded text:
ersona adoptionem plenissiersona adoptionem plenissimam esse antea diximus. Illud autem scire oportet, quod, si nurus tua ex filio tuo conceperit et filium postea emancipaveris vel in adoptionem dederis praegnante nuru tua, nihilo minus quod ex ea nascitur, in potestate tua nascitur: quod si post emancipationem vel adoptio
Abbreviated transcription (Latin):
formauit ut fictione pͥsti¬
na erplosa. recta uia apt̃
conpetrates iudices uel ma¬
gistratus parentes intrẽt
⁊ filios suos ⁊ filias uel ne¬
potes uł neptes ac deincep
sua manu dimitterent et
tunc ex edicto pretoris hu
uis filii uel fllie. nepotis
aparente manumissus ł
manumissa fuerat eadem
uira prestantur parenti.
que tribuuntur ꝑationo
mbonis liberti.  P retere¬
a simpͥbes sit filius parẽs
nendi autem sumus libc¬
rum esse arbritrium ei
Qui filium ⁊ ereo nepocẽ
neptem inpotestate habeb̾
filium quidem de pocestate
dimittere nepotem uero
potestate retinere nepotẽ
uerõ uel neptem manum¬
tere. edadem ⁊ de ꝑnepote
uł ꝓnepte dicta ciłt intel
ris effice̾. S ⁊ si pater filium
pauo naturali secundum
entib apd̾ ꝯpetẽtem iudicẽ
manifestauit p̾sente co qui
adoptatur ⁊ non contradi¬
cente nec ñ eo qui adoptat
soluitur quidem ius potesta¬
ti s patris naturalis transic
aucem ĩhunis mrodi paren¬
tem adoptuum. in cuiꝰ ꝑ¬

Expanded text:
formavit, ut, fictione pristina explosa, recta via apud competentes iudices vel magistratus parentes intrent et filios suos vel filias vel nepotes vel neptes ac deinceps sua manu dimitterent. et tunc ex edicto praetoris in huius filii vel filiae, nepotis a parente manumissus vel manumissa fuerit, eadem iura praestantur parenti quae tribuuntur patrono in bonis liberti: et praeterea si impubes sit filius vel nendi autem sumus liberum esse arbitrium ei, qui filium et ex eo nepotem vel neptem in potestate habebit, filium quidem de potestate dimittere, nepotem vero potestate retinere, nepotem vero vel neptem manumittere eadem et de pronepote vel pronepte dicta esse intelris efficere. Sed et si pater filium, proavo naturali secundum entibus, apud competentem iudicem manifestavit, praesente eo qui adoptatur, et non contradicente nec non eo qui adoptat, solvitur quidem ius potestatis patris naturalis, transit autem in huiusmodi parentem adoptivum, in cuius p
Abbreviated transcription (Latin):
a dignitas. de patris potes¬
tate filium non liberat
S ex constitutionẽ sum¬
nã pacriciatus dignita
ilico imꝑialib codicillis
p̃stitis. apatria potestare
libãt. Quis enim patiat᷑
patrem quidem posse per
emancipationis modũ
sue potestatis nerib relar
are. Inperatoriam celsi¬
cudinem nõ ualere eum
quem sibi patrem eleg̃.
ab aliena erimere potes¬
date. Si ab hostib capt
fuerit parens. quamuis
hostium fiat seruus ta¬
men pendet ius liberoꝵ.
ꝓpt̾ uis post lumin qui¬
a hi qui ab bosti.: copti
sunt si rru̾si fuerant oĩã
pristina iura recipm̃t
Idcrco reuesus parẽs ⁊ filios
habebit in pocestate qr
post luminum fingit e¬
eum qui captus est sem
pos ue si ab uscib captꝰ¬

Expanded text:
a dignitas patris potestate filium non liberat. sed ex constitutione nostra summa patriciatus dignitas illico ab imperialibus codicillis praestitis a patria potestate liberat. quis enim patiatur patrem quidem posse per emancipationis modum suae potestatis nexibus filiam relaxare, imperatoriam autem celsitudinem non valere eum quem sibi patrem elegit ab aliena eximere potestate? Si ab hostibus captus fuerit parens, quamvis servus hostium fiat, tamen pendet, ius liberorum propter ius postliminii: quia hi qui ab hostibus capti sunt si reversi fuerint, omnia pristina iura recipiunt. idcirco reversus et liberos habebit in potestate, quia postliminium fingit eum qui captus est sempposve si ab hostibus capt
Abbreviated transcription (Latin):
postea ꝑuen̾it post limini¬
o reuersum recte diximꝰ
Nam limina sicut indo¬
cuint. sic ⁊ inperium finẽ
limen esse ueteres uolu¬
crunt. Hinc ⁊ limes dic¬
tus est quasi finis quidã
⁊ terminus. Ab eo post li¬
post limmio redisse esti¬
matiur¶ Preterea eman¬

Expanded text:
postea pervenit postliminio reversum recte dicimus. nam limina sicut in dociunt, sic et imperii finem limen esse veteres voluerunt. hinc et limes dictus est quasi finis quidam et terminus. ab eo postlipostliminio rediisse existimatur. Praeterea eman
Abbreviated transcription (Latin):
pupillo ht̃ ꝯtrauam tutele
si ł mpendit᷑ aliquid m̃re pu¬
pilli ł ꝓ eo fuit᷑ obligit᷑. aut ũ¬
rem siu c̃dicorieĩus obligã¬
uĩt.R. Item si int̾ aliquos ꝯm̃u¬
nis sit res sñ societite. uelutu
qui pariter eis legata donata¬
ue esses ⁊ alt̾ ⁊ eoꝵ alt̾i ĩo tene¬
atur ꝯmum diuidendo iudia
oq. soł fructꝰ ex ea re ꝑceꝑit. a

Expanded text:
ontrariam tutelae, si vel impenderit aliquid in rem pupilli vel pro eo fuerit obligatus aut rem suam creditori eius obligaverit. Item si inter aliquos communis sit res sine societate, veluti quod pariter eis legata donatave esset, et alter eorum alteri ideo teneatur communi dividundo iudicio, quod solus fructus ex ea re perceperit, a
Abbreviated transcription (Latin):
genitiam adhnbẽ qualem suis
ieb adhibt̾ solet. si modo aliꝰ
diligentior ꝯmodiꝰ ãministur
tẽ negotia .k. Tutores queq:
qui tũte le iudicio tenentur ĩ¬

Expanded text:
gentiam adhibere, qualem suis rebus adhibere soleret, si modo alius diligentior commodius administraturus esset negotia. Tutores quoque, qui tutelae iudicio tenentur
Abbreviated transcription (Latin):
di aĩo pecuniã dat. it ħ darc
udetu ut distrahat potuis
pegotuuum quam ꝯtrahat sed
ac si mutuum illi daretur ⁊¬
non debitum solucum repeti
non posse. ueluti ex loge aliq

Expanded text:
di animo pecuniam dat, in hoc dare videtur, ut distrahat potius negotium quam contrahat. sed ac si mutuum illi daretur,non debitum solutum repeti non posse, veluti ex lege Aq
Abbreviated transcription (Latin):
runt si hereditas ex testamẽ¬
to adita esset. Hec rescrip¬
tio subuentum ÷ libertatidus
et defunctis ne bona corum

Expanded text:
runt si hereditas ex testamento adita esset. ’ Hoc rescripto subventum est et libertatibus et defunctis, ne bona eorum
Abbreviated transcription (Latin):
a est pupillis inquibusdã
nõ est necessarri ut eccr
siquid dari sibi stipulentur
non est necessaria tutoris
autoritas Quodꝰ aliis pupil¬
li ꝑmittant necessaria ẽ
amq placuit meliorem
quidem suam conditionẽ
licẽ eis facere. etiam sine
tutoris aucoritate de t̾iorẽ
ucro ñ aliter qͣ. tucoris au¬
toricate. Unde in hus
causis erqͥb mutue obliga

Expanded text:
a pupillis est, in quibusdam non est necessaria. ut ecce si quid dari sibi stipulentur, non est necessaria tutoris auctoritas: quod si aliis pupilli promittant, necessaria est: namque placuit, meliorem quidem suam condicionem licere eis facere etiam sine tutoris auctoritate, deteriorem vero non aliter quam tutore auctore. unde in his causi
Abbreviated transcription (Latin):
. ⁊ ex eo tempore nu
D prietatis dominꝰ. inci
quib ususfruct᷑
constituitur etiã
nudus usus consti

Expanded text:
 ex eo tempore nudae proprietatis dominus incipquibus usus fructus constituitur etiam nudus usus consti
Abbreviated transcription (Latin):
si nepotes sunt an appellati¬
one filioꝵ: ⁊ ipsius cutores
dati sunt. dicendum ẽ ut¬
⁊ ipsis quoꝙ dati uideant᷑.
si modo liberos dixit. cet̾um
enim filii alit̾ nepotes appel¬
lantur. ¶ Plane si postu
n dederit. tam filii postumi

Expanded text:
si nepotes sint, an appellatione filiorum et ipsis tutores dati sunt? dicendam est, ut ipsis quoque dati videantur, si modo ‘ liberos ’ dixit. ceterum enim filii, aliter nepotes appellantur. plane si ‘ postumis ’ dederit, tam filii postumi
Abbreviated transcription (Latin):
ldem piaces ⁊ de eo qui a
uobis bona fide possidet᷑
Siue his liber est. Siuir a¬
lienus seruus quod pla¬
cuit te usufructuario.
idem placet ⁊ de bona fi¬
de polsore Itaꝙ quod exͥ
duas istas causas achͥri¬
cur. id uł ad ip̃m perui¬
uet si liber est. uel ad do¬
minũ si seriuis est. Sed
bone fidei possessor cum
usliceꝑit seruum qui¬
o a modo dominus fit ir
omnib causis ꝑ eumͣ
sibi acquire̾ pocest. Fru¬
tuarius uero usucape
nõ potest. primũ qui
ñ apolsidet s. habet ius
utendi fruendi. deĩde
quia scit seruũ alienũ
eiłe. Non solum ꝓpricta

Expanded text:
eo qui a vobis bona fide possidetur, sive is liber sit sive alienus servus; quod enim placuit de usufructuario, idem placet et de bona fide possessore. itaque quod extra duas istas causas adquiritur, id vel ad ipsum pertinet, si liber est, vel ad dominum, si servus est. sed bonae fidei possessor cum usuceperit servum, quia eo modo dominus fit, ex omnibus causis per eum sibi adquirere potest: fructuarius vero usucapere non potest, primum quia non possidet, sed habet ius utendifruendi, deinde quia scit, servum alienum esse. non solum a
Abbreviated transcription (Latin):
ex libertinis siue ex alt̾o lib̾¬
t̾io ⁊ alto ingenus. S ⁊¬
siquis matre libã nascatur
patre uero seruo ingenuł
nichilominus nascitur q̃¬
admodum qui exmat libe¬
ra ⁊ incerto patre natꝰ est.
qm̃ uulgo ꝯcept᷑ est. Suffi¬
cit aũt liberam matrem
licet ancilla ꝯcepĩt ⁊ ecõtra¬
rio si libeta ꝯceperit deinde
ancilla facta pariat. ꝑ lacuit
quia nõ deb̾et calattutas ma¬
tris ei nocere qui inutero ẽ¬
et ex ħis illud quesitum est.
si ancilla pregnans manumi
Sufficit enim ei qui inuen¬
tre est libãm matrem uel sal¬
tem medio tempore habuisse

Expanded text:
 libertinis sive ex altero libertino et altero ingenuo. Si quis ex matre libera nascatur, patre vero servo, ingenuus nihilominus nascitur, quemadmodum qui ex matre libera et incerto patre natus est, quoniam vulgo conceptus est. Sufficit autem liberam fuisse licet ancilla conceperit; et e contrario si libera conceperit, deinde ancilla facta pariat, placuit quia non debet calamitas matris ei nocere qui in utero est. Ex his et illud quaesitum est si ancilla praegnans manumisSufficit enim ei qui in utero est, liberam matrem vel medio tempore habuisse
Abbreviated transcription (Latin):
manu ⁊ potestati sub positꝰ est¬
⁊ manumissus est liberatꝰ a
potestate. Quͣe res aiure gen¬
tium origiem sumpsit ut¬
pote cum iure naturali om¬
nes homines liberi nasce̾nt᷑
Nec ess nota man̾missĩo.
cum scruitꝰ ess incognitas
postͣm iure gentium seruit
inuasit secutum est benefici
genera esse ceperunt liberi
⁊ hiis ꝯtraru serui. et c̾cium
genus lib̾tini qͥ desierant esse
tem manumissio ꝓceditali
enim exacris constititiõib
sacro sanctis etclesiis. auc

Expanded text:
manui et potestati suppositus est, manumissus liberatur potestate. quae res a iure gentium originem sumpsit, utpote cum iure naturali omnes liberi nascerentur nec esset nota manumissio, cum servitus esset incognita: sed posteaquam iure gentium servitus invasit, secutum est beneficiuhominum esse coeperunt, liberi et his contrarium servi et tertium genus libertini, qui desierant esse dis manumissio procedit: aut enim ex sacris constitutionibus in sacrosanctis ecclesii
Abbreviated transcription (Latin):
nostris constitutionib intͦ¬
ducti sunt. serui uero a do¬
minis manumitti solent
adeo ut uel intransitu ma¬
numutuntur ueluticũ
p̃cor aut ꝑconsul aut p̾ses
inbalneum. aut in thea¬
trum eant libertinoꝵ au¬
tem status tripettitus est¬
antea fuerat. Nam qui
manumitebantur modo
maiorem ⁊ iustam liberta¬
tem consequebant᷑ ⁊ fiebãt
qiues romani. modo mino¬
rem ⁊ latini ex loge iunia
nor bana fiebant modo infe¬
riorem ⁊ fichant ex lege eli¬
acentia decdititioꝵ nuo
S d̾dititioꝵ qͥdem pessima
condicio iam ermultis tẽ¬
porib indesuetudinẽ abus
quentabatur. Ideo que nõ¬
tra pictas omnia auge ⁊
inmeliorem statum redu
cunabulis una atꝙ simplex

Expanded text:
nostris constitutionibus introducti sunt. Servi vero a dominis semper manumitti solent, adeo ut vel in transitu manumittantur, veluti cum praetor aut proconsul aut praeses in balneum vel in theatrum eat. Libertinorum autem status tripertitus antea fuerat: nam qui manumittebantur, modo maiorem et iustam libertatem consequebantur et fiebant cives Romani, modo minorem et Latini ex lege Iunia Norbana fiebant, modo inferiorem et fiebant ex lege Aelia Sentia dediticiorum numero. sed dediticiorum quidem pessima condicio iam ex multis temporibus in desuetudinem abiit, quentabatur: ideoque nostra pietas, omnia augere et in meliorem statum reduccunabulis una atque simplex
Abbreviated transcription (Latin):
eadem quani habebat ma
deditios quidem ꝑ constitu¬
tionem expulimus quam
ꝓmulgauimus inter nr̃as
decisiones per suggerente
nobis tribuniano uiro ex¬
celso questore. antiquam
uins alterrationem placa¬
iumus. Latmos autem u¬
mauos ⁊ omnem que cura
eos fuerat obseruantiam
alia constitutione per eidẽ
questoris suggestionem cor¬
rerimus. que int̾ inperiales
radiat sanctiones Et õs
lib̾tõs nullo nec etatis ma¬

Expanded text:
eadem quam habebat mandediticios quidem per constitutionem expulimus, quam promulgavimus inter nostras decisiones, per quas, suggerente nobis Triboniano, viro excelso, quaestore, antiqui iuris altercationes placavimus: Latinos autem Iunianos et omnem quae circa eos fuerat observantiam alia constitutione per eiusdem quaestoris suggestionem correximus, quae inter imperiales radiat sanctiones, et omnes libertos, nullo nec aetatis ma
Abbreviated transcription (Latin):
minor inter est ne auxi¬
lium concra seuitiam uł
famem uel intolerabilem
inuriam denegetur hus
qui mste depretantur.
deoq: cognoste deq̃reł eoꝵ
qui de familia uilii sabiui
ad statuam confugierunt
⁊ si uel duriꝰ habitos quam
ueris. uendere iube. ita ut
inpotestatem dñi nõ reuer¬
tantur qui sabinꝰ si mec ꝯ¬
sticutiom fraudem fecrrit
sciat me hoc admissum se.¬
ncruis exsecuturum In
nr̃i quos ex nistis nuptiis

Expanded text:
minorum interest, ne auxilium contra saevitiam vel famen vel intolerabilem iniuriam denegetur his qui iuste deprecantur. ideoque cognosce de querellis eorum qui ex familia Iulii Sabini ad statuam confugerunt, et si vel durius habitos quam veris, veniri iube, ita ut in potestatem domini non revertantur. qui Sabinus, si meae constitutioni fraudem fecerit, sciet, me admissum severius exsecuturum. TInostri, quos ex iustis nuptiis
Abbreviated transcription (Latin):
proprium cuuium romano¬
rum. Nulli enĩ alii sit
homines qui ui liberos talẽ¬
habeant potestatem qua¬
lem nos habemus. Qui gͥ
ex te ⁊ urore tua nascitur
intua po̾cestate est. Item
qui ex filio tuo ⁊ urore e¬
mani ꝯtrahunt qui secun¬
dum precepta legum cec¬
unt ¶ Masculi quidem pu¬
beres. femine aũt uiri potẽ¬
tes siue patres familias sĩt
hoc fieri delt̾ ⁊ quilis ⁊ nata¬
lis intio suad intantum ut
iuussiis parentis p̾cedẽ debeat
Unde quesitum:. an furiosi
filia nube̾. anfuriosi filius

Expanded text:
proprium est civium Romanorum: nulli enim alii sunt homines qui talem in liberos habeant potestatem qualem nos habemus. Qui igitur ex te et uxore tua nascitur, in tua potestate est: item qui ex filio tuo et uxore mani contrahunt, qui secundum praecepta legum coeunt, masculi quidem puberes, feminae autem viripotentes, sive patresfamilias sinthoc fieri debere et civilis et naturalis ratio suadet in tantum ut iussum parentis praecedere debeat. unde quaesitum est, an furiosi filia nubere aut furiosi filius
Abbreviated transcription (Latin):
rire. uñ ꝯstat creditoie de
pignore subrepto furti age̾
posse. ⁊̃ si ydoneum oebitorẽ
ri incumbere. quam inixrso¬
nam age̾. Adco q̃ ut quã¬
uis ipse debitor camie̾ sub
si fullo polienda ł curanda
crrca acceꝑit. eaq furto a¬
misit̾. ip̃e furti hẽt actoẽm.
⁊ eam rem non ꝑire. eũ iu¬
dicio locati a fullone aut sar¬
anarors rem suam persegui
repta re quã emĩt. qua̾nis
dominus nõ sic. omĩmodo

Expanded text:
e constat, creditorem de pignore subrepto furti agere posse, etiamsi idoneum debitorem tius incumbere quam in personam agere: adeo quidem ut, quamvis ipse debitor eam rem subsi fullo polienda curandave certa acceperit eaque furto amiserit, ipse furti habet actionem,  eam rem non perisse, cum iudicio locati a fullone aut sarcinatore rem suam persequi repta re quam emerit, quamvis dominus non sit, omnimodo
Abbreviated transcription (Latin):
unt In puberes auteni
intutela naturili esse iui¬
ri conuenions est ut isqui
ꝑfecte etatis nõ sit alteri
cucela rega tur sum gͥ
pupilloꝵ pupillaꝵꝙ tutõ¬
res negotia gerunt᷑. post
pub̾catem tucele iudicio
racionis reddant

Expanded text:
nt. Impuberes autem in tutela esse naturali iure conveniens est, ut is qui perfectae aetatis non sit alterius tutela regatur. Cum igitur pupillorum pupillarumque tutores negotia gerunt, post pubertatem tutelae iudicio rationem reddunt
Abbreviated transcription (Latin):
tutele amministratignem
quicquam cauetur s. hoc
quisicione tutores carent.
uł magistratꝰ uissu p̾sidũ
si ñ sunt magne pupilli
faculcatis Nos autem
per ꝯstitutionẽ nrãm ⁊ hu¬
nimodi ficultates homi¬
num resecantes nec exspͤ¬
tata iussione p̃sidũ dispo¬
siumꝰ. si facultates puꝑil¬
uitatum una cum eiꝰdem
cuuitatis religiosissimo ã¬
tistite uł alias puplicas ꝑ¬
sonas .i. magistritus ut̾

Expanded text:
tutelae administrationem quidquam cavetur. Sed hoc quisitione tutores crearent, vel magistratus iussu praesidum, si non sint magnae pupilli facultates. Nos autem per constitutionem nostram et huiusmodi difficultates hominum resecantes nec exspectata iussione praesidum disposuimus, si facultas pupiles civitatum una cum eiusdem civitatis religiosissimo antistite vel apud alias publicas personas vel magistratus, vel
Abbreviated transcription (Latin):
to datus fuenit quam di
u ꝯdicio aut dies pendebat.
ex histem legib tutor dari
pocerat Item si purc
datus fuerat quam diu
nemo ex testamenco heres
cristat tam dui ex histem
legib tutor petencdus erat
Qui desinetat esse tutor si
condicio eristeret aut dies
ueniret. aut heres erist̾e̾t.
ab hostib quoq tucore ea
to erhiis legib tutor pece
tutor sis qui captus erat
inciuitatem reuersuĩ fu
recipiebat uite post limni¬
nii s. ex hus legib cutoreᷤᷤ
pupillis desicrunt dari.
postea quam pͥmo ꝯsules
pupillis ut̾ũq sexꝰ tucores
ex inqui sicione dare cȩper̃t
saluam pũpillis fore neq¬

Expanded text:
to datus fuerat, quamdiu condicio aut dies pendebat, ex iisdem legibus tutor dari poterat. item si pure datus fuerat, quamdiu nemo ex testamento heres existebat, tamdiu ex iisdem legibus tutor petendus erat, qui desinebat tutor esse, si condicio existeret aut dies veniret aut heres existeret. Abio aut dies pendebat, poterat. item si pure datus fuerat, quamdiu nemo ex testamento heres recipiebat tutelam iure postliminii. Sed ex his legibus pupillis tutores desierunt dari, posteaquam primo consules pupillis utriusque sexus tutores ex inquisitione dare coeperunt, salvam pupillis fore, neq
Abbreviated transcription (Latin):
numiserit: legitimam nã¬
tiscitur cor cucelam quo
defuncto si liberi cius iurilis
sexus erstant fiduciarii cu¬
tõres filior suor uł fratris

Expanded text:
numiserit, legitimam nanciscitur eorum tutelam: quo defuncto, si liberi virilis sexus extant, fiduciarii tutores filiorum suorum vel fratris
Abbreviated transcription (Latin):
natõ ꝯditões postea ñ capis qͣr si
pr̃ tuus donatõe frã qͣidã pꝰ aliqͣn¬
tũ tpr̃as fecisse ꝯditoẽs iudetur of¬
ficẽ ħ nepotib eiꝰ fr̃is cui filus m¬
nime posse nõ dubiũ: Ex sucti¬
c de lib̾toꝵ bonis indeamꝰ. olĩ
itaq liectas lib̾to pat̾nũ suũ ĩ¬
punc testam̃to p̾cire. Nam ita de¬
mũ. lex ru tabulaꝵ ad hẽditatẽ
lib̾ti uocabait pat̾nũ. si ĩtestatꝰ mer¬
tuus ct̃t lib̾tus nullo suo hede re¬
licto. Itaq ĩcestato qͦi mortuo li¬
b̾to. si is suũ hẽdem reliquiss nicħ
ĩ bonis eiꝰ patrono ius erat. s siqͣ
er nat᷑alib libis aliquẽ suũ hẽdem
reliqͥss nulla indctatur q̃rela Si

Expanded text:
natio condiciones postea non capit. quare si pater tuus donatione facta quasdam post aliquantum temporis fecisse condiciones videtur, officere hoc nepotibus eius fratris tui filiis minime posse non dubium estc de libertorum bonis uideamus. 40 Olim itaque licebat liberto patronum suum impune testamento praeterire. nam ita demum lex XII tabularum ad hereditatem liberti uocabat patronum, si intestatus mortuus esset libertus nullo suo helicto. itaque intestato quoque mortuo liberto, si is suum heredem reliquisset, nihil in bonis eius patrono ius erat. et si quidem ex naturalibus liberis aliquem suum heredem reliquisset, nulla videbatur querela: si
Abbreviated transcription (Latin):
ũqͥtas em̃dat. ÷ Suic .n. faciebat
testam̃itũ lib̾t̾. uibebat᷑ ita testari
ut patͦno ꝑtẽ dumdiã bonoꝵ su¬
or relmq̃ret ⁊ si aut nich̾ aut mi¬
nꝰ ꝑte digmdia reliq̃rat dabatur
parrono q̃ tabulas cestam̃ti ꝑgisdi¬
mudie bonor possesio sue intes

Expanded text:
uitas emendata est. sive enim faciebat testamentum libertus, iubebatur ita testari ut patrono partem dimidiam bonorum suorum relinqueret: et si aut nihil aut minus partis dimidiae reliquerat, dabatur patrono contra tabulas testamenti partis dimidiae bonorum possessio. si vero intes
Abbreviated transcription (Latin):
solũ ꝓpͥetas per eos quos
in potestate habetis acqͥ¬
ritur uobis s etiam pos¬
sessio. Cumcũq enĩ rei
possessionem adepti fue¬
rint id nos possidere inde¬
mini. Undeetiam lisuca¬
ris possessio nobis accroit
tantum usum fructũ ha¬
betis ita plaruit ut quic¬
quib ex re uĩa uel exoꝑi¬
b slus acquirãt id uobis
adiciatur. Quodͭ eas cati
minũ ꝓpetatis pertine¬
at Itaq si is seruuꝰ hereᷤᷤ
institutus sit legatum

Expanded text:
s per eos quos in potestate habetis adquiritur vobis, sed etiam possessio: cuiuscumque enim rei possessionem adepti fuerint, id vos possidere videmini. unde etiam per eos usucaris possessio vobis accedit. tantum usum fructum habetis, ita placuit, ut, quidquid ex re vestra vel ex operibus suis adquirant, id vobis adiciatur, quod vero extraminum proprietatis pertineat. itaque si is servus heres institutus sit, legatum
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ip̃e enĩ seruus qͥ
in pocestatr altũis est i¬
chil suũ habere pocest .s.
si heres institurus sit nõ
alias nuisi uissu nr̃o heredi¬
satr̃ adire potest ⁊ si ui¬
bentib uobis adierit. uo¬
bis heditas acquiritur ꝑ¬
inde ac si nos ip̃i h̾edes in¬
instituti esletis Et cõuetu¬
enter sailioet legatum ꝑ

Expanded text:
venit. ipse enim servus, qui in potestate alterius est, nihil suum habere potest. sed si heres institutus sit, non alias nisi iussu vestro hereditatem adire potest: et si iubentibus vobis adierit, vobis hereditas adquiritur, perinde ac si vos ipsi heredes instituti essetis. et convenienter scil
Abbreviated transcription (Latin):
cum amodati acdãm instituit.
postes tucẽ re ꝯperta uoluit
remictẽ qͥ. ꝯmodati actõẽm.
ad furti aũ ꝑuenire tũc licen¬
tia ei ꝯcedatur. ⁊ adu̾sus furẽ
uenire nullo obstaculo ei op¬
ponendo. qm̃ inc̾tus ꝯstituru
mouit. adu̾sus cum qui rem
utendam accepit omodati as¬
toem̃. nisi dño ab eo satisstctũ

Expanded text:
eum commodati actionem instituit, postea autem, re comperta, voluit remittere quidem commodati actionem, ad furti autem pervenire, tunc licentia ei concedatur et adversus furem venire, nullo obstaculo ei opponendo, quoniam incertus constitutus movit adversus eum qui rem utendam accepit commodati actionem nisi domino ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
ftuctum quo numõ sunt
uinũ olcum frum̃tum
uestim̃tum quib ꝓrima
est pecunia nimata. Nãq
iupso ussi assidua ꝑmu¬
catione quod ammnõdo er¬
tingutur.s. ntilitatis
cã ienatꝰ censuit posse cti¬
am arꝑ rerum usum fru¬
tum constitui ut cam̃ co
nomĩe herodi utilit̾ caue¬
atur. Itaq si perunie usit̾
ftuctꝰ legatus sit. ita da¬
cur legatario ut euis fi¬
at łt iegatarius satis det
heredi de tanta pecuma
restituenda. Si morietur
aut capite munuctur. ce¬
tẽ qͦ: res ita trnduntur le¬
gatario ut eus fiants
estimatis hiis satis datur
ut si moriecur ant caput
minutur Tanta pecẽna¬
a resticuatur quante hec
fuerint estunate Ergo se¬
natus non ferit quidem
eaꝵ rerum usumfructũ
Nec enim poterat s per
cautionem quasi usum
fructũ cõstituit. finitur
autem ususfructꝰ morte
fructuarii ⁊ duab capi

Expanded text:
fructum. quo numero sunt vinum, oleum, frumentum, vestimenta. quibus proxima est pecunia numerata: namque in ipso usu adsidua permutatione quodammodo extinguitur. sed utilitatis causa senatusum fructum constitui, ut tamen eo nomine heredi utiliter caveatur. itaque si pecuniae usus fructus legatus sit, ita datur legatario ut eius fiat, et legatarius satisdat heredi de tanta pecunia restituenda, si morietur aut capite minuetur. ceterae quoque res ita traduntur legatario ut eius fiant: sed aestimatis his satisdatur, ut, si morietur aut capite minuetur, tanta pecunia restituatur quanti eae fuerint aestimatae. ergo senatus non fecit quidem earum rerum usum fructum nec enim poterat, sed per cautionem quasi usum fructum constituit. Finitur autem usus fructus morte fructuarii et duabus capi
Abbreviated transcription (Latin):
fis. id quiritur: sommunẽ ser¬
certũ÷ excepto eo q̃uii no¬
mĩatini sapulando. aut ꝑ cei¬
dicõem accipiendo. illi soli ad¬
quirit. ueluti cũ ita stipulet᷑
licio dño meo dare spondes:
s siunĩ dñi iussu serius fuĩt
stipulatus. hert aña dubitabi¬
tur tñ per nram̃ docisiocm re̾
expedita ẽ ut illi tm̃ adqͥrat
ligatõ solutõe eiꝰ qͥ debet᷑
ł siquis ꝯsentiente creditore
abud ꝓ alio soluit. Nec tñ ĩ¬
terest qui soluat utrũ ip̃ei

Expanded text:
nem sercertum est, excepto eo, quod uni nominatim stipulando aut per traditionem accipiendo illi soli adquirit, veluti cum ita stipuletur: ‘ Titio domino meo dare spondes? ’ sed si unius domini iussu servus fuerit stipulatus, licet antea dubitabatur, tamen post nostram decisionem res expedita est, ut illi tantum adquirat, ligatio solutione eius quod debetur, vel si quis consentiente creditore aliud pro alio solverit. nec tamen interest, quis solvat, utrum ipse
Abbreviated transcription (Latin):
latꝰ fint. ueluti stic̃ qui mor¬
tuus sit.q̃. uiue̾ c̾debat. aut
ypotẽtaur qͥ esse nõ possit. m̃¬
utił erit stipulatio. ¶Idẽ in¬
ris si rẽ satram aut religio¬
sam quã humani iuris crede¬

Expanded text:
veluti Stichum, qui mortuus sit, quem vivere credebat, aut hippocentaurum, qui esse non possit, inutilis erit stipulatio. Idem iuris est, si rem sacram aut religiosam, quam humani iuris e
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciales. ¶ Iudiciales sũt
officio ꝓficiscunt᷑ ueluti de
dolo cantio ł de ꝑseqñdo ser¬
uo qͥ infuga÷ restituendo ue
p̃tio. Pregorie sunt que a me¬
ro p̾toriᷤ officio ꝓficiscuntur
ueluti dãpni infecti. ł lega¬
toꝵ. Pretorias autẽ stipu

Expanded text:
ie. Iudiciales sunt officio proficiscuntur, veluti de dolo cautio aut de persequendo servo qui in fuga est restituendove pretio. Pretorie sunt que a mero praetoris officio proficiscuntur, ueluti damni infecti. praetorias autem stipu
Abbreviated transcription (Latin):
inquo sacre edes etifica¬
tesunt etiã diruto edifici¬
oad huc sac̾ manet ut ⁊ pa¬
pmianis scripsir Reli¬
giosum locum uniuquisꝙ
sua uoluntate facit dũ mor¬
tuum inferc inlocum su¬
um Iu communem autẽ
locũ purum ĩuito socio ini¬
ferre ñ licet. Incommune
nõ sepulcrum etiam inui¬
tis cetis licet inferre. I¬
tem si alienꝰ usus fructꝰ est
ꝓprietarium placet nisi cõ¬
Tenticate usu fructuario
locum religiosum nõ face̾
In alicnũ autem locum ꝯ¬
cedente domino licet in f̾re
ri ⁊ poce quodammodo di¬
uini uiris sunt Et idco

Expanded text:
in quo sacre edes edificate sunt, etiam dirupto edificio, adhuc sacer locus manet, ut Papianus scripsit. Religiosum locum unusquisque sua voluntate facit, dum mortuum infert in locum suum. In communem autem locum purum, invito socio inferre non licet: In commune vero sepulcrum etiam invitis ceteris licet inferre. item si alienus usus fructus est, proprietarium placet, nisi consentiente usufructuario, locum religiosum non facere. in alienum locum, concedente domino, licet inferre:rtae, quodammodo divini iuris sunt et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
stipulandi habet. s ⁊ he¬
ditas in plerisq petsoue
defuncti ucrm sustinet. iõ
ꝙ q̃ seru ke̾ditarĩ aute aditã
redititt̃ stipulatur ad qͥret
sdõ ad qͥritur siue qutem do

Expanded text:
stipulandi habet. sditas in plerisque personae defuncti vicem sustinet: ideoque quod servus hereditarius ante aditam hereditatem stipulatur adquirit cto adquiritur. Sive autem do
Abbreviated transcription (Latin):
chil antiquitatis penit
ignoectur. Sciendum
est olim quidem ouo gr¬
nera cestamentor in
su fiuisse. Quor altero ĩ
febantur. Quod gala¬
tis comitiis appellabãt.
Alcero cũ iuprelium ex¬
ituri essent. Quod pĩs¬
cinctum dicebatur
Accessit deuide terciũ
genus cestamenti Qoͦ
dicebatur peraes ⁊ li¬
bram selicet quia per
emancipationm io ẽ¬
ꝑ unaginariã quan¬
dam urnoitiõm age¬
batur quinq: testib
⁊ libripende suub ro¬
maius puberib p̾sen¬
tib t eo qui familie
ẽptor dicrbatur s il

Expanded text:
hil antiquitatis penitus ignoretur sciendum est, olim quidem duo genera testamentorum in usu fuisse, quorum altero in ebantur, quod calatis comitiis appellabatur, altero, cum in proelium exituri essent, quod procinctum dicebatur. accessit deinde tertium genus testamentorum, quod dicebatur per aes et libram, scilicet quia per emancipationem, id est imaginariam quandam venditionem agebatur, quinque testibus et libripende, civibus Romanis puberibus, praesentibus et eo qui familiae emptor dicebatur. sed il
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑo. escepta fiĩs ⁊ sororis ꝑidna fi
ue sanguiriei sĩt. sũ sola ꝯnois
uura hñtes. nt q̃madmodũ cã
toti ali ordini legitimo ꝓposo¬
imꝰ ita õs frẽs ⁊ sorores siui legi¬
timi sit̃ stus ñ. ad capie̾das here¬
ditates simł uecemꝰ ita tã ut si
mar̾ defuctił defu̾te suꝑ sit̃ di

Expanded text:
is et sororis persona, sive consanguinei sint sive sola cognationis iura habentes, ut quemadmodum eam toto alio ordini legitimo praeposuimus, ita omnes fratres et sorores, sive legitimi sint sive non, ad capiendas hereditates simul vocemus, ita tamen ut, si mater defuncti vel defunctae supersint, di
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ data ÷ tã fibio ꝙ filie leguimi
heditas ⁊ si ꝗlieno iuri subiec¬
neis ⁊ agnatis defutte matriꝰ
S c̃ ex hoc scnatꝰ ꝯsulto nepo¬
tes ad̾ ame successicẽm logiti¬
mo nire ñ uocabantur. post¬

Expanded text:
 tam filio quam filiae legitima hereditas, etiamsi alieno iuri subiecneis et adgnatis defunctae matris. Sed cum ex hoc senatus consulto nepotes ad aviae successionem legitimo iure non vocabantur, post
Abbreviated transcription (Latin):
libertatem dare non per¬
muttebatur. Quare nos¬
nõ similiter ei quemad
tatis annum. antiquitas
libertatem setuo dare ꝓhi¬
belut ideo nos mediam qͦ¬
dammodo uam esigen¬
tes non alit̾ munoei. rxã¬

Expanded text:
libertatem dare non permittebatur. quare nos similiter ei quemadmimum aetatis annum antiquitas libertatem servo dari prohibebat: ideo nos, mediam quodammodo viam eligentes, non aliter minori
Abbreviated transcription (Latin):
se sunt he ueluti siquis pa¬
trem aut matrem aut fi¬
lium filiãne. aut fratrem
sororem ue nat᷑ales. aut pe¬
aut educatorem aut alũp¬
num alũpnam ue aut col¬
lactcum lactaneum manu
ancillam matͥmonii causa
dum tñ incra sex menses

Expanded text:
e sunt, veluti si quis patrem aut matrem aut filium filiamve aut fratrem sororemve naturales aut paem, educatorem aut alumnum alumnamve aut collactaneum manumancillam matrimonii causa, dum tamen intra sex menses
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ qͥ scdm ea q̃ diximꝰ uocargur
ad hẽditatẽ. aut sp̾uit hedita¬
tẽ. arit añqͣ. adeat decessit᷑. ni¬
cho mag̾ logitĩo uirc seqñte ad¬
mitãtur. sł itum pͥtores ĩper¬
ftõ iure corrigr̾tes ñ ĩtot̃ sine
adminitulõ relinq̾bãt.ẜ. ex
ꝯnatoꝵ ordĩe. uocabant ut po¬
te agnois iure cis rectuso. S.
nos nich̾ de esse ꝑfectissimo iu¬
ri cupiẽtes. nr̃a ꝯstiturõe sam¬
imꝰ. quã de uire patronatꝰ hũ¬
manitate sugge̾nte ꝓtulimꝰ. s
successoem agn̾atoꝵ in hedita¬

Expanded text:
 secundum ea quae diximus vocatur ad hereditatem, aut spreverit hereditatem aut antequam adeat decesserit, nihilo magis legitimo iure sequentes admittuntur. quod iterum praetores imperfecto iure corrigentes, non in totum sine adminiculo relinquebant, sed ex cognatorum ordine eos vocabant, utpote adgnationis iure eis recluso. sed nos nihil deesse perfectissimo iuri cupientes, nostra constitutione sanximus quam de iure patronatus, humanitate suggerente, protulimus, success
Abbreviated transcription (Latin):
ta oꝑa ut furtũ admittẽt᷑
factum ÷. inft̃m actio dari
debet .R. At ubi oꝑe mouii
ticꝰ furtum fecĩt ambo furti
tenentur. Ope ⁊ ꝯsilio es ꝙ
furcũ adinita uoctur. qui
scalas forte fenestris sipoñ.
aut ip̃as fenestius ł bostium
esfrmgit. ut aliꝰ fu tum ẜa¬
cet. ł qui frrram̃ta ad esfirn¬
gendum. aut scalas ut fene̾
ad fui tum faciendum adh¬
hibuit. s tm̃ ꝯsilĩ dedit. it¬
ꝙ bortat᷑ est ad fuitum flici¬
endum. nõ tenctur furtis o¬

Expanded text:
ta opera ut furtum admitteretur, factum est, in factum actio dari debet. at ubi ope Maevii Titius furtum fecerit, ambo furti tenentur. ope consilio eius quoque furtum admitti videtur, qui scalas forte fenestris supponit aut ipsas fenestras vel ostium effringit, ut alius furtum faceret, quive ferramenta ad effringendum aut scalas, ut fenesad furtum faciendum adhibuit, sed tantum consilium dedit atque hortatus est ad furtum faciendum, non tenetur furti.
Abbreviated transcription (Latin):
utatur. siue is qui eam rem
luti siquis argẽtum urẽdũ
arceꝑit quasi aĩcos ad crnã
nuitarurus. ⁊ id ꝑegre sec̃
tulit. dut siquis equm ges¬
tandicã ꝯmodatum sib̾i lõ¬
guis auqͦ duxĩt. Quod uet̾es

Expanded text:
m rem luti si quis argentum utendum acceperit, quasi amicos ad cenam inuitaturus, et id peregre secum tulerit, aut si quis equum gestandi gratia commodatum longius aliquo duxerit, quod ueteres
Abbreviated transcription (Latin):
descy eisac. dixcraunt. k¬
fuitoꝵ aũ gn̾a duo sñt. ma¬
nifestum ⁊ non manifestũ. R.¬
Nam ꝯceptũ ⁊ ob lacũ. sp̃es po¬
tius actõis sunt furto cohe̾n

Expanded text:
dixerunt. Furtorum autem genera duo sunt, manifestum et nec manifestum. nam conceptum et oblatum species potius actionis sunt furto cohaere
Abbreviated transcription (Latin):
quin oł qui saientes rem f̾¬
tiuam susceꝑint ⁊ celaum̃t
furti nec manifesti obnor¬
Ni sunt .k. pena manifestĩi.
fuiti quabrupli÷. tã er ser¬
ui ꝑsona quã libi. nec mari¬
festi dupli. Furcũ aũ fit ñ
solũ õ quis int̾cipiendi cã a
naliter cũ quis alienam rc

Expanded text:
omnes qui scientes rem furtivam susceperint et celaverint, furti nec manifesti obnoxii sunt. Poena manifesti furti quadrupli est tam ex servi persona quam ex liberi, nec manifesti dupli. Furtum autem fit non solum, cum quis intercipiendi causa neraliter cum quis alienam r
Abbreviated transcription (Latin):
nass. s si ꝑtulit̾ qͦ i destina¬
uit tam ⁊ si deprehendatur.
cum re furtiua. ñ manustᷤᷤ¬
tus fur. Nec manifestum fͣ¬
tum ꝙ sit ex hus que diximꝰ
intelligitur. Nam q̃ mame¬
festum nõ ẽ. id .s. nec mani¬
festum: I Conceptũ ft̾
ab aliquo tͥ oblata sit. eaq: a¬
pud te ꝯceptasit. utur. si en
te potius quam apud cum qͥ

Expanded text:
nasset, sed si pertulit quo destinavit, tametsi deprehendatur cum re furtiva, non est manifestus fur. nec manifestum furtum quid sit, ex his quae diximus intellegitur: nam quod manifestum non est, id scilicet nec manifestab aliquo oblata sit eaque apud te concepta sit, utique si ea te potius quam apud eum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
tõ inutił fit. tñ pͥma noua¬
cõis iura tollicur. ueluti sud
q. ticie tu debebeas. a pupillo
siue tutoris autoritate stipu¬
latus fuit. Quo casti res am¬
mittuir. Nam ⁊ prior debitor
lib̾at᷑ ⁊ postior obligarõ nul
la÷. Non idem iuris si a ser¬
uo quis stipulatꝰ fia̾t. nã tũt
prer ꝑm̃ obagatꝰ manet. ac
si postea nullus staulatꝰ fu¬
it. .s. si eadem eadem ꝑsona
sit a qua postea stiꝑuleris.⁊
ta demũ nouatõ fit. sicͥd in
postĩore sapulatt̃e noui sit. for¬
te si ꝯd̾itio. aut dies. aut fide¬
nissor adiciatur ant decaha¬
tur. Q nod autẽ diximꝰ siꝯdi¬
tpͣ adiciatur nouatioẽm ficri

Expanded text:
o inutilis sit, tamen prima novationis iure tollatur: veluti si id quod Titio tu debebas a pupillo sine tutoris auctoritate stipulatus fuerit, quo casu res amittitur: nam et prior debitor liberatur et posterior obligatio nulla est. non idem iuris est, si a servo quis stipulatus fuerit: nam tunc prior proinde obligatus manet ac si postea nullus stipulatus fuisset. sed si eadem persona sit a qua postea stipuleris, ita demum novatio fit, si quid in posteriore stipulatione novi sit, forte si condicio aut dies aut fideiussor adiciatur aut detrahatur. quod autem diximus, si condicio adiciatur novationem fier
Abbreviated transcription (Latin):
mines constituit io aput
gentes utuntur ⁊ populus¬
itaq: romanus partun su
o ꝓprio partim communi
omnium hominum iure
utitut. Que singula qualia
sunt suis locis ꝓponamus S
us quidem cuule: eruna qͣ¬
q: ciuitate appellatur uelu¬
ti atteniensium.Nam
siquis uelit solonis uel d᷑¬
coiis leges appellare ius ci¬
uile a theniensium. non er¬
rauĩt Sic enum ⁊ uis quo
populus romanus utitur.
Ius ciile ius romanoꝵ ap¬
pellamꝰ uel uis quiritum
quo quirites utuntur. Ro¬
mani enim a quirio qui
significamus sicuti cum

Expanded text:
mines constituit, id apudgentes utuntur. 10 Ulitaque Romanus partim suo proprio, partim communi omnium hominum iure utitur. quae singula qualia sunt, suis locis proponemus. Sed ius quidem civile ex unaquaque civitate appellatur, veluti Atheniensium: nam si quis velit Solonis vel Draconis leges appellare ius civile Atheniensium, non erraverit. sic enim et ius quo populus Romanus utitur ius civile Romanorum appellamus, vel ius Quiritium, quo Quirites utuntur; Romani enim a Quirino Quisignificamus: sicuti cum
Abbreviated transcription (Latin):
Mperatoriam maiestatẽ
non solum armis decora¬
tam s etiam legib opor¬
tet esse armatam ut utͣm¬
qr temp ⁊ belloꝵ ⁊ pacis rec¬
de possit gubernari ⁊ pͥncep̾
romanus uictor existat nõ
solum hostilib p̾liis s etiã
ꝑ legitimos tramites calũpniã¬
tium iniquitates repellat. ⁊ fi¬
at tam iuris religiosissimus ꝙͣ.
uictis hostib tumphator. Quo¬
rum utramq uiam cum sum¬
mis iugiliis ⁊ summa ꝓuiden¬
tia annuente deo ꝑfecim Et
bellicos quidem sudores nostͤs
barbace gentes subiuga nr̃a de¬
ducte cognoscant. Et tam afri¬
ca quam alie iunumerosey
iuncie post tanta tẽpoꝵ spaci¬
a nostris uictoriis a celesti nu¬
mine prestitis it̾um dicioni¬
nr̃s romane nr̃o q addite imi¬
perio ꝓtestantur. ¶Omnes
uero populi legib tam a no¬
bis ꝓmulgatis quam conpo¬
sitis reguntur ¶Et cum
sacratislimas constitutiões a¬
te confusas inluculentam
ereximus consonantiam. Te
nõstram extendimus curã

Expanded text:
mperatoriam maiestatem non solum armis decoratam, sed etiam legibus oportet esse armatam, ut utrumque tempus et bellorum et pacis recte possit gubernari et princeps Romanus victor existat non solum in hostilibus proeliis, sed etiam per legitimos tramites calumniantium iniquitates expellens, et fiat tam iuris religiosissimus quam victis hostibus triumphator. Quorum utramque viam cum summis vigiliis et summa providentia adnuente Deo perfecimus. et bellicos quidem sudores nostros barbaricae gentes sub iuga nostra deductaefo cognoscunt et tam Africa quam aliae innumerosae provinciae post tanta temporum spatia nostris victoriis a caelesti numine praestitis iterum dicioni Romanae nostroque additae imperio protestantur. omnes vero populi legibus iam a nobis vel promulgatis vel compositis reguntur. Et cum sacratissimas constitutiones antea confusas in luculentam ereximus consonantiam, tunc nostram extendimus curam et
Abbreviated transcription (Latin):
a est pupillis inquibusdũ
nõ est necessaria ¶Ut ecce
siguid dari sibi scipulentur
non est necessaria tutoris
autoritas Q uod aliis pupil¬
li ꝑmittant necessaria ẽ¬
Eu̃ amq placuit meliorem
quidem suam condicionẽ
licẽ eis facere etiam sine
tutoris aucoritate de c̾iorẽ
ucro ñ aliter gͣ. tutoris au¬
toritate. ¶ Unde in hiis
tiones nascuntur.  m̃
ep̃tionib uendicionib lo¬
cationil conductioĩb. mã¬
datis. depositis. si cutoris au¬
toritas non ĩteruciuat. ipsi
quidẽ hus cum qui cõtra¬
hunt obligantur ad ĩuicẽ
pupilli non obligantut
Neq tam̃ heredicatẽ adire
neq bonoꝵ possessionẽ retẽ
ncq hxcedititem ex fidei cõ¬
quicquam cauetut E hoc
ure utimur ut rome qͥdẽ
p̃fectꝰ urbis ueł p̃tor. secũ¬
dum sũ uriꝰ dictiõem in
ꝑuinciis autem p̾sides erĩ¬
quisicionc tutores carent.
uł magistratꝰ uissu p̾sidũ
si ñ sunt magne pupilli
faculcates ¶Nos autem
per ꝯstitutionẽ nr̃ãm ⁊ hu¬

Expanded text:
aria pupillis est, in quibusdam non est necessaria. ut ecce si quid dari sibi stipulentur, non est necessaria tutoris auctoritas: quod si aliis pupilli promittant, necessaria est: namque placuit, meliorem quidem suam condicionem licere eis facere etiam sine tutoris auctoritate, deteriorem vero non aliter quam tutore auctore. unde in histiones nascuntur, in emptionibus venditionibus, locationibus conductionibus, mandatis, depositis, si tutoris auctoritas non interveniat, ipsi quidem qui cum his contrahunt obligantur, at invicem pupilli non obligantur. Neque tamen hereditatem adire neque bonorum possessionem petere neque hereditatem ex fideicoquidquam cavetur. Sed hoc iure utimur, ut Romae quidem praefectus urbis vel praetor secundum suam iurisdictionem, in provinciis autem praesides ex inquisitione tutores crearent, vel magistratus iussu praesidum, si non sint magnae pupilli facultates. Nos autem per constitutionem nostram et hu
Abbreviated transcription (Latin):
niil tutoris autoritate qͣmui
lucrosa sit neq ullum bãp¬
num habeant. ¶ Tutor au¬
tem statim inipso negotio
p̃sens deb esse autor fieri.
tutorem ⁊ pupillum iudici¬
um agendum sit. quia ipse
tutor in rem suam autor
esse nõ pocest nõ p̃tormultu¬
tor ut olim ꝯstitititur. s cu¬
rator in locum eiꝰ uatur Qͤ
curatore int̾ueniente. iudi¬
cium ꝑ agitur ⁊ ed ꝑacto

Expanded text:
nisi tutoris auctoritate, quamvis lucrosa sit neque ullum damnum habeat. Tutor autem statim in ipso negotio praesens debet auctor fieri, tutorem pupillumve iudicium agendum sit, quia ipse tutor in rem suam auctor esse non potest, non praetorius tutor, ut olim, constituitur, sed curator in locum eius datur, quo interveniente iudicium peragitur et eo peracto
Abbreviated transcription (Latin):
la libantur puberta¬
tẽ autem uetẽs qͥdem nõ so¬
lum ex annis. s etiam ex ha¬
bitu corporis. inmasculis
estimart uolebant. Nt̾a au¬
tẽ magatas dignũ esse casti¬
tare tempoꝵ nostror bene

Expanded text:
la liberantur. pubertatem autem veteres quidem non solum ex annis, sed etiam ex habitu corporis in masculis aestimari volebant. nostra autem maiestas dignum esse castitate temporum nostrorum bene
Abbreviated transcription (Latin):
tum quasi ꝑ medium ꝑfun¬
dum euntes. celesti fauore iã
adimpleuimus. ¶Tumq
hoc spitio ꝑactum ẽ tribunia¬
no uiro magnifico magistͤ
⁊ questori sacri palani nr̃i. uͦ
non thephilo ⁊ dorotheo uiriᷤ
issustrib ancecessorib nr̃is
quoꝵ oĩum sollertiam ⁊ legũ
scientiam. ⁊ circa nostras ius¬
siones fidem iam ex multis
rerum argum̃tis acçepimus
sonuocatis spetialit̾ indica¬
uimꝰ ut nr̃a auctoritate nr̃i
suasionib conponerent insti¬
tutiones ut liceat nobis pͥma
legum cunabula non ab an¬
tiꝙ fabulis disce̾. s ab imperi¬
ali splendore appetere ⁊ au¬
res quam anime nr̃e nichil
bat ut tunc constitutione
imperatorias legerent. hoc
uos a priordio ingredianu¬
ni cligni tanco honore tã¬
taꝙ reperti felicitate ut et
inicium uob ⁊ finis legum

Expanded text:
tum, quasi per medium profundum euntes, caelesti favore iam adimplevimus. Cumque hoc Deo propitio peractum est, Triboniano, viro magnifico, magistro et ex quaestore sacri palatii nostri, nec non Theophilo et Dorotheo, viris illustribus, antecessoribus, quorum omnium sollertiam et legum scientiam et circa nostras iussiones fidem iam ex multis rerum argumentis accepimus, convocatis, specialiter mandavimus ut nostra auctoritate nostrisque suasionibus componant Institutiones: ut liceat vobis prima legum cunabula non ab antiquis fabulis discere, sed ab imperiali splendore appetere, et tam aures quam animae vestrae nihil bat, ut tunc constitutiones imperatorias legerent, hoc vos a primordio ingrediamini, digni tanto honore tantaque reperti felicitate, ut et initium vobis et finis legum
Abbreviated transcription (Latin):
Mperatoriam maiestatẽ
non solum armis decora¬
tam s etiam legib opor¬
tet esse armatam ut ut̾m¬
ꝙ: temp ⁊ belloꝵ ⁊ pacis rec¬
de possit gubernari ⁊ pͥncepꝰ
romanus uictor existat nõ
tium iniquitates repellat. ⁊ fi¬
at tam iuris religiosissimus ꝙͣ
uictis hostib tumphator. Quo¬
rum utramꝙ uiam cum sum¬
mis iugilus ⁊ summa ꝓuiden¬
tia anuente deo ꝑfecim Et
bellicos quidem sudores nost̾s
barbãde gentes subrga nr̃a de¬
dducte cognoscant. Et tam afri¬
ca quam alie innumerosey
uincie post tanta tẽpoꝵ spaci¬
a nostris uictoriis acelesti nu¬
mine prestitis it̾um dicioni¬
nr̃o romane nr̃o q addite im¬
perio ꝓtestantur. ¶ Omnes
uero populi legib tan a no¬
bis ꝓmulgatis quam conpo¬
sitis reguntur. ¶Et cum
sacratislimas constitutiões a¬
te confusas inluculentam
ereximus consonantiam. le
nostram extendimus curã
ad inmensa uet̾is prudeiiti

Expanded text:
mperatoriam maiestatem non solum armis decoratam, sed etiam legibus oportet esse armatam, ut utrumque tempus et bellorum et pacis recte possit gubernari et princeps Romanus victor existat non tium iniquitates expellens, et fiat tam iuris religiosissimus quam victis hostibus triumphator. Quorum utramque viam cum summis vigiliis et summa providentia adnuente Deo perfecimus. et bellicos quidem sudores nostros barbaricae gentes sub iuga nostra deductaefo cognoscunt et tam Africa quam aliae innumerosae provinciae post tanta temporum spatia nostris victoriis a caelesti numine praestitis iterum dicioni Romanae nostroque additae imperio protestantur. omnes vero populi legibus iam a nobis vel promulgatis vel compositis reguntur. Et cum sacratissimas constitutiones antea confusas in luculentam ereximus consonantiam, tunc nostram extendimus curam et ad immensa prudenti
Abbreviated transcription (Latin):
& ideo scã cõstitutione ꝓmul¬
gata pubertatem in mas
nini ser peridns bene posicã
suo ordine resiquentes ut pꝰ
finitur tutela si ad rogati
sinit ad huc inpuberes uel dͤ¬
portari. ¶Ittm si ĩ seruitu¬

Expanded text:
 ideo sancta constitutione promulgata pubertatem in mascninis personis bene positam suo ordine relinquentes, ut pofinitur tutela, si adrogati sint adhuc impuberes vel deportati: item si in servitu
Abbreviated transcription (Latin):
autem capitis de minuti¬
one tutoeis uł uti sise in
adoptionem dederit legi¬
tima tantum tutela pe¬
rit cetẽ niõ poterunt. ¶¬
S pupilli ⁊ pupille capi¬
tis deminutio licet mi¬
nima sit õs cutelas tos¬
lit ¶ Preterea qui ad
certum tempus testam̃¬

Expanded text:
autem capitis deminutione tutoris, veluti si se in adoptionem dederit, legitima tantum tutela perit, ceterae non pereunt. sed pupilli et pupillae capitis deminutio, licet minima sit, omnes tutelas tollit. Praeterea qui ad certum tempus testam