comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ri non dabo. ⁊ laudẽ meã sculptilibus.
Quȩ prima fuerant ecce uener̃: noua
quoq ego anñtio. antequã oriant᷑ audita
uobis faciam. Incertũ erat quis ante di¬
xisset. ecce seruus ms suscipiam eũ elec¬
tus m̃s complacuit sibi in illo anima mea:
dedi sp̃m meũ suꝑ eũ. iudiciũ gentib
ꝓferet : post condemnationẽ enĩ idoloꝵ
subitus sermo ꝓruperat. Ecce seruus nis.
& reliqͣ: quȩ nos exꝑsona patris super
xp̃o interp̃tati sumꝰ. Itaq ne derelinq̃¬
ret ambiguũ quis suꝑiora dixisset: iun¬
git ⁊ dicit. Hȩc dicit dñs ds̃ creans cę¬
los ⁊ extendens eos: siue ut lxx. transtu¬
lerunt qui fecit cęlos ⁊ defixit illos.
Uniuersitatis gͥ creator ⁊ dñs. ipse xp̃i
sui ꝓmittit aduentũ. qui ñ solũ exten¬
dit cęlos atq defixit: sed t̾ram quoq
alta mole firmauit. ⁊ om̃ia quȩ nascun¬
tur ex ea ut inuisibilia eius ex bis quȩ
facta sunt intellecta conspiciantur:

Expanded text:
eam sculptilibus. Quae prima fuerant, ecce venerunt, nova quoque ego annuntio: antequam oriantur, audita vobis faciam: Incertum erat quis ante dixisset: Ecce servus meus, suscipiam eum: electus meus, complacuit sibi in illo anima mea. Dedi spiritum meum super eum: judicium gentibus proferet. Post condemnationem enim idolorum subitus sermo proruperat. Ecce servus meus, et reliqua, quae nos ex persona Patris super Christo interpretati sumus. Itaque ne relinqueret ambiguum, quis superiora dixisset, adjungit et dicit: Haec dicit Dominus Deus, creans coelos, et extendens eos. Sive ut LXX transtulerunt: Qui fecit coelum, et defixit illud. Universitatis igitur Creator et Dominus, ipse Christi sui promisit adventum, qui non solum extendit coelos atque defixit; sed terram quoque alta mole firmavit, et omnia quae nascuntur ex ea: ut et invisibilia ejus ex his quae facta sunt, intellecta conspiciantur ;
Abbreviated transcription (Latin):
Imones ur̃os. Primꝰ ad syon dicit ecce ad¬
sũ: ⁊ ierłm euangelistã dabo. Et uidi
& ñ erat neq ex istis quisquã qui iniret
consiliũ: ⁊ interrogatꝰ responderet uer¬
bũ. Ecce om̃s iniusti. ⁊ uana opa eorũ:
uentus & inane simulachir eorũ. LxX¬
Ego aut̃ suscitaui eũ qui ab aquilone ẽ.
& qui ab ortu solis: uocabunt᷑ nomine meo
Ueniant principes sicut lutũ figuli: ⁊ sic̃
bus nullus ẽ: ⁊ de simulachris non erat
÷qui anñtiaret. & si in terrogauero eos un¬
de estis ñ respondebunt m : sunt enĩ fac¬
tores ur̃i ⁊ frustra seducunt uos. Adhuc
contra idola loquit᷑: ⁊ eos qui post aduen¬
tũ xp̃i ea relinquere noluer̃. Illisque ꝑ¬
manentib in errore: ipse ab aquilone sus¬
citasse se dicit popłm nationũ. Ab aqui¬
lone enĩexardescent mala suꝑ om̃s habr¬
tatores terrȩ. & ad ieremiã dicit᷑. Quid

Expanded text:
rimus ad Sion dicet ecce adsunt et Hierusalem evangelistam dabo et vidi et non erat neque ex istis quisquam qui iniret consilium et interrogatus responderet verbum ecce omnes iniusti et vana opera eorum ventus et inane simulacra eorum eccEgo autem suscitavi eum qui ab Aquilone est, et qui ab ortu solis: vocabuntur nomine meo. Veniant principes et sicut lutum figuli: et sicut bus nullus est, et de simulacris ipsorum non erat qui annuntiaret: et si interrogavero eos, unde estis, non respondebunt mihi: sunt enim factores vestri, et frustra seducunt vos. Adhuc contra idola loquitur, et eos qui post adventum Christi, ea relinquere noluerunt. Illisque permanentibus in errore, ipse ab Aquilone suscitasse se dicit populum nationum. Ab Aquilone enim exardescent mala super omnes habtatores terrae. Et ad Jeremiam di
Abbreviated transcription (Latin):
cem cunctos uocans: ut reconcilientur
dño. Semita in pedib illiꝰ non parebit.
uiȩ laborẽ non sentiet: nec aliquã im¬
becillitatis humanȩ lassitudinẽ : sed
de torrente bibet in uia. ⁊ propterea
eleuabit caput. Quis ẽ. inquit hȩc oꝑa¬
tus ⁊ fecit: Quis suscitauit iustum siue
iusticiã : Quis ei gentes ⁊ reges tradidit :
Quis gladio eius ⁊ arcui uniuersa sub¬¬
iecit: Utique ille qui abinitio mundi
hȩc futura p̃dixit: qui om̃ium cõnditor
est. & quia dixerat sciscitantis affectu.
quis suscitauit ab oriente iustũ ⁊ cętera.
cunctis tacentib sibi ipse respondet.
Ego sum dñs. primꝰ i nouissimꝰ ego sũ.
Ipse ẽ : qui in apocalẏpsi ioħis loquit᷑. Ego¬

Expanded text:
cem cunctos vocans, ut reconcilientur cem cunctos vocans, ut reconcilientur Deo. Semita in pedibus ejus non apparebit, id est viae laborem non sentiet, nec aliquam imbecillitatis humanae lassitudinem, sed « de torrente in via bibet, propterea levabit caput . Quis, inquit, haec operatus est et fecit? Quis suscitavit justum, sive justitiam? Quis ei gentes et reges tradidit? Quis gladio ejus et arcui universa subjecit? utique ille, qui ab initio mundi haec futura praedixit, qui omnium conditor est. Et quia dixerat sciscitantis affectu: Quis suscitavit ab Oriente justum, etc., cunctis tacentibus sibi ipse respondit: Ego sum Dominus, primus et novissimus ego sum. Ipse est qui et in Apocalypsi Jo
Abbreviated transcription (Latin):
tur audire. ⁊ ora concludere. & illud
nosse qͦd ad isrł dictum: audi israel
⁊ tace. ⁊ mutare fortitudinẽ: ne per¬
imbecillitatẽ pristinã. dĩ non possint
audire sermonẽ: ut accedant priꝰ ad
dnñ: ⁊ quia ñ sint. ꝓpria salute conten¬
tȩ. qͦd didicerint cȩteros doceant. Et cũ
dnm̃ disputent utrũ om̃ium dĩ iusta
seruauerit. sic aut̃ in terrogat eas. & ad
respondendũ ꝓuocat: ut interrogatio¬
ne doceat qđ ignorant. Quis suscitauit
ab oriente iustũ siue iustitiã : Neq enĩ
iudȩorũ tantũ ds̃ sed ⁊ gentiũ: qui uo¬
cauit xp̃m dnm̃ saluatorẽ. qui factus
est nobis sapientia adõ. ⁊ iusticia ⁊ i sc̃ĩtaᷤ.
impleret dicens Ds̃ ut facerem uolun¬
tatẽ tuã uolui. In huiꝰ conspectu reges
Ac sagittis aduersariȩ potestates quasi
stipula subicientur : ⁊ pullus ꝑsequet᷑
eos: reges uidelicet ⁊ principes gentiũ
singularũ. & ꝑ transibit in pace. ad pa¬

Expanded text:
tur audire et ora concludere, et illud tur audire et ora concludere, et illud nosse quod ad Israel dictum est: Audi, Israel, et tace; et mutare fortitudinem, ne perimbecillitatem pristinam, Dei non possint audire sermonem, ut accedant prius ad Dominum, et quod non sint propria salute contentae; sed quod didicerint, caeteros doceant, et cum Domino disputent, utrum omnium Deus justa servaverit. Sic autem interrogat eos, et ad respondendum provocat, ut interrogatione doceat quod ignorant: Quis suscitavit ab Oriente justum, sive justitiam? Neque enim Judaeorum tantum Deus, sed et gentium, qui vocest nobis sapientia a Deo, justitia et sanctitas, impleret dicens: Deus, ut facerem voluntatem tuam volui . In hujus conspectu reges ac sagittis adversae potestates quasi stipula subjicientur et pulvis. Persequetur eos reges scilicet et principes gentium singularum, et pertransibit in pace ad pa
Abbreviated transcription (Latin):
÷ uamini ad me insulȩ. principes ẽnim
÷mutabunt᷑ uirtutẽ: appropinquent
& loquantur simul tunc iudiciũ anñ¬
Etient. Quis suscitauit de oriente iusti¬
ciam. uocauit eã ad pedes suos ⁊ uadit:
:Dabit in conspectu gentiũ ⁊ reges instu¬
:porẽ inutet: ⁊ dabit in t̾ram gladios¬
⁊ eorũ. ⁊ sicut stipulam ꝓiectam arcus¬
⁊ eorũ. ⁊ ꝑsequetur eos. ⁊ transibit in pa¬
÷ ce uia pedum eius. Quis oꝑatus est ce¬
⁊ fecit hȩc : Yocauit eam: ⁊ qui uocauit¬
⁊ eã ageneratione principio. Ego deus¬
⁊ primus:un hȩc quȩ uentura sunt ego
sum. Uiderunt gentes ⁊ timuer̃. t̃mini¬
⁊ terrȩ obstupuer̃. ⁊ accesser̃. uenerunt
Preualuit uir artifex ⁊ exaruis : ꝑcuti¬
Fens malleo simul. ꝓducens aliquando¬
÷ quidẽ dicit. solidatio bona ẽ. conforta¬
⁊uer̃ ea in clauis. ponent ea ⁊ ñ mouebu¬
ntur. Gentes id÷ insulȩ quȩ salsis ama¬
risq huiꝰ scłi tundunt᷑ fluctib iuben¬

Expanded text:
vamini ad me insulae, principes enim mutabunt virtutem: appropinquent et loquantur simul: tunc judicium annuntient: Quis suscitavit de Oriente justitiam: vocavit eam ad pedes suos et vadet? Dabit in conspectu gentium: et reges in stuporem mittet, et dabit in terram gladios eorum: et sicut stipulam projectam arcus eorum: et persequetur eos, transibit in pace via pedum ejus. Quis operatus est et fecit haec? vocabit eam, qui vocat eam a generationum principio. Ego Deus primus, et in haec quae ventura sunt ego sum. Viderunt gentes et timuerunt: termini terrae obstupuerunt et accesserunt: venerunt praevaluit vir artifex et aerarius percutiens malleo simul producens: aliquando quidem dicit, solidatio bona est. Confortaverunt ea, in clavis ponent ea: et non movebuntur. Gentes, id est, insulae, quae falsis amarisque hujus saeculi tunduntur fluctibus, juben
Abbreviated transcription (Latin):
reliquer̃ fontẽ aquȩ uiue. Et supra
in hoc eod ẽ ꝓpħa dicit᷑. Bibent aquã
de fontib saluatoris. De quib ⁊i psal¬
mis canit᷑. Benedicite dñm dm̃ de fon¬
tib isrł. Et posuit inquit desertum in
stagnũ aquarũ : ⁊ t̾ram inuiam in riuos
aquarũ. De quib aquis saluator in euan

Expanded text:
reliquerunt fontem aquae vivae . Et supra reliquerunt fontem aquae vivae . Et supra in hoc eodem Propheta dicitur: Bibent aquas de fontibus Salvatoris. De quibus et in Psalmis canitur: Benedicite Dominum Deum de fontibus Israel . Et posuit, inquit, desertum in stagnum aquarum, et terram inviam in rivos aquarum. De quibus aquis et Salvator in Evan
Abbreviated transcription (Latin):
montib flumina : ⁊ in medio campoꝵ
fontes. faciam desertũ in paludes: &:
sitientẽ terrã in aquȩ ductus. Ponã in
isrł ostendit. Gentiũ popłs pauꝑ et
tenuis. qui ñ habebat scientia ueritatis.
quęrit ꝑ diuersos magistros. ⁊ uaria phi¬
losophorũ dogiata aquas salubres. ⁊ ñ
inuenit quia ñ sunt : lingua eorũ siti aru¬
it sine lege ac propħis. Om̃em enĩ iux¬
ta euangelii fidẽ substantiã suã in me¬
dicos consumpserat : ⁊acruore idolatri¬
ȩ.⁊ sanguine uictimarũ. ñ poterat libe¬
rari. Propt̃ea dñs ds̃ isrł non eos penitꝰ
dereliquit. nec in ȩtnũ perire passus ẽ:
sed aꝑuit in supinis collib siue in mon¬
tibus flumina. ⁊ in medio camporum
fontes. Quȩ flumina ex illo fluio du¬
xere principiũ: qui in psalmis legit᷑.
Fluminis impetꝰ lȩtificat ciuitatẽ dĩ.
& in alio loco. Fluuius dĩ repletus est
aquis. Quȩ aquę. ⁊ fontes. de illo fonte
manar̃ : qui ꝑ ieremiã loquit᷑. Me de¬

Expanded text:
montes flumina et in mediis campis fontes, faciam deserta in nemora aquosa et sitientem terram in aquaeductus. ponam in Israel ostendit. Gentium populus pauper et tenuis, qui non habebat scientiam veritatis, quaerit per diversos magistros, et varia Philosophorum dogmata aquas salubres: et non invenit, quia non sunt; lingua eorum siti aruit, sine Lege ac Prophetis. Omnem enim juxta Evangelii fidem, substantiam suam in medicos comsumpserat ; et a cruore idololatriae, et sanguine victimarum non poterat liberari. Propterea Dominus Deus Israel non eos penitus dereliquit, nec in aeternum perire passus est; sed aperuit in supinis collibus, sive in montibus flumina, et in medio camporum fontes. Quae flumina ex illo fluvio duxere principium, qui in Psalmis legitur: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . Et in alio loco: Fluvius Dei repletus est aquis. Quae aquae et fontes de illo fonte manarunt, qui per Jeremiam loquitur: Me de
Abbreviated transcription (Latin):
ham de p̃lio reuertenti: & accessisse &
benedixisse ei. ⁊ eũ dĩ benedictionib
roborasse. Ipsũq eẽ. fabrum ęrarium
qui abrahã conflauerit:⁊ malleo suȩ
artis ad meliora ꝓduxerit. ⁊ dixisse
ei. bonum ÷ ut timori dñi glutineris:
& iungaris ei. Et confortauit eũ siue
solidauit clauis p̃ceptorũ dñi: ut non
moueret᷑. sed in timore illius ꝑmaneret.
t tu isrł serue m̃s ia cob quẽ elegi.
sem̃ abraham amici mei. in quo app̃hen¬
dite: Ab extremnis terrȩ ⁊ alonginquis¬
eius uocaui te : ⁊ dixi tibi. Seruus m̃s
es tu. elegite: ⁊ ñ abieci te. Ne timeas
quia tecũ sũ ego. ne declines quia ego
ds̃ tius confortaui te ⁊ auxiliatus sum
tui. & suscepit de dextera iusti mei. Ec¬
ce confundent᷑ ⁊ erubescent: om̃s qui
pugnant aduersũ te erunt quasi ñ sint.
&peribunt uiri qui contradicunt tib:
queres eos ⁊ ñ inuenies. uiros rebelles tu¬
os. Erunt quasi ñ sint. ⁊ ueluti consũp¬

Expanded text:
ham de praelio revertenti, et accepisse, et ham de praelio revertenti, et accepisse, et benedixisse ei, et eum Dei benedictionibus corroborasse: ipsumque esse fabrum aerarium qui Abraham conflaverit, et malleo suae artis ad meliora produxerit: et dixisse ei, Bonum est, ut timore Domini glutineris et jungaris ei. Et confortavit eum, sive solidavit in clavis praeceptorum Domini, ut non moveretur, sed in timore illius permaneret. Et tu, Israel serve meus, Jacob quem elegi, semen Abraham amici mei. In quo apprehendi teeius vocavi te et dixi tibi servus meus es tu elegi te et non abieci te ne timeas quia tecum sum ego ne declines quia ego Deus tuus confortavi te et auxiliatus sum tui et suscepi te dextera iusti mei ecce confundentur et erubescent omnes qui pugnant adversum te erunt quasi non sint et peribunt viri qui contradicunt tibi quaeres eos et non invenies viros rebelles tuos erunt quasi non sint et veluti consump
Abbreviated transcription (Latin):
sua ñ ꝓfuerint. quȩ humano facta sunt
studio: & arte aerarii suscitata. Nonnul¬
li hebrȩorũ de habraham dictũ putant
qui uocatus sit iustus ab oriente: id est
de chaldeis. eo qͦd solus iustus inuentus
est. ⁊ secutus sit eũ egrediens de patria
sua in terrã quã nesciebat: & dederit
reges in manu eius qui aduersũ sodomã
& gomorrã uenerant: ⁊ante gladium
euis ⁊ arcũ fecerit eos eẽ. quasi stipulam
& puluerẽ: ꝑsecutusq sit illos ⁊ reuersꝰ
in pace: ⁊ longi itineris cursũ ñ senserit.
& hoc ñ suis uirib sed dñi fecerit miscdia.
qui abinitio hȩc futura cognouerit. Ui¬
derunt ait insulȩ id÷ gentes in circuitu.
& illiꝰ uirtute ꝑ territȩ sunt: ⁊ extrema
teriȩ Sem udelicet filius noe. qui tem¬
pore extremo terrarũ cũ patre ⁊ frĩbus
de diluuio euaserat.: iusq ad tempꝰ illud
fuerat reseruatus: quẽ melchi sedech
intelligi uolunt. ⁊ uenisse obuiã abra¬

Expanded text:
sua non profuerint, quae humano facta sunt sua non profuerint, quae humano facta sunt studio, et arte aerarii suscitata. Nonnulli Hebraeorum de Abraham dictum putant, qui vocatus sit justus ab Oriente, id est, de Chaldaeis, eo quod solus justus inventus est; et secutus est eum, egrediens de patria sua in terram quam nesciebat, et tradiderit reges in manu ejus, qui adversum Sodomam et Gomorram venerant; et ante gladium et arcum fecerit eos esse quasi stipulam et pulverem; persecutusque sit illos, et reversus in pace, et longi itineris cursum non senserit, et hoc non suis viribus, sed Domini fecerit misericordia, qui ab initio haec futura cognoverit. Viderunt, ait, insulae, id est, gentes in circuitu, et illius virtute perterritae sunt: et extrema terrae. Sem videlicet filius Noe, qui tempore extremo terrarum cum patre et cum fratribus de Diluvio evaserat; et usque ad tempus illud fuerat reservatus : quem Melchisedec intelligi volunt, et venisse obviam Abra
Abbreviated transcription (Latin):
gatȩ quȩ mundi sustinent tempestates:
& timuer̃ dñm. Principiũ enĩ sapientiȩ:
timor dñi. Om̃s terrarũ t̾mini ad apłoꝵ
uerba tremuer̃: appropinquantes ⁊ ad
xp̃i euangłm parit̃ accedentes. Cumq
se ipsos cernerent eẽ. saluatos: id quod
supra audierant. accedant ⁊ tunc loqͣn¬
tur. Opere compleuer̃. lit auxiliarent᷑
ꝓximis suis. ⁊ fr̃s suos uellent in dñm
confortare: ⁊ dicerent eis. Recedite ab
idolis. simulachra dęmonũ antiqua con¬
temuite. quȩ humana finxit manꝰ quȩ
malleo cudente. ꝓducta sunt: quȩ com¬
pacta glutino quȩ stabilita clauis. ut ñ
atq idolorũ condẽnatione interp̃tati
sumꝰ: quidã ad cyrũ regem ꝑsarum re¬
ferunt. quod suscitauerint eũ aduersus
babilonios de oriente. ⁊ parere fecerit
suȩ ussioni: ꝓsternens ei gentes pluri¬
mas. ⁊ gladio illuis ⁊ arcui cuncta subi¬
ciens. icetera quȩ secunt᷑ ad eius ꝑsonã
referunt. qͦd scilicet babylonus idola

Expanded text:
tempestates; et timuerunt Dominum: Principium enim sapientiae timor Domini . Omnes terrarum termini ad Apostolorum verba tremuerunt, appropinquantes, et ad Christi Evangelium pariter accedentes. Cumque seipsos cernerent esse salvatos, id quod supra audierant: accedant, et tunc loquantur, opere compleverunt; ut auxiliarentur proximis suis, et fratres suos vellent in Domino confortare, et dicerent eis: Recedite ab idolis, simulacra daemonum antiqua contemnite, quae humana finxit manus, quae malleo cudente producta sunt, quae compacta glutino, quae stabilita clavis, ut non atque idolorum condemnatione interpretati sumus, quidam ad Cyrum regem Persarum referunt, quod suscitaverit eum adversum Babylonios de Oriente, et parere suae fecerit jussioni, prosternens ei gentes plurimas, et gladio illius et arcui cuncta subjiciens: et caetera quae sequuntur ad ejus personam referunt, quod scilicet Babyloniis idola
Abbreviated transcription (Latin):
:cob paruule isrł ego auxiliatus sũ tui
Ite quasi rotas plaustri triturantes noua
Iinserrarũ modũ : ⁊ triturabis montes.
I& cõminues colles. ⁊ ut puluerẽ pones
& uentilabis. ⁊ uentus auferet eos: ⁊tẽ¬
pestas disꝑget illos. Tu autẽ letaberis
docet. Uidete isrł scđm carnẽ. Ex quo
intelligimꝰ ẽẽ. & alterũ iuxta sp̃m. Et
ad carnalẽ dicit isrł. Si filii estis abrahã.
oꝑa abrihã facite. Quib ⁊ supra dicit᷑.¬
Quare dicis ia cob & loqueris isrł. abscon

Expanded text:
cob, parvule Israel. Ego auxiliatus sum tui, cob, parvule Israel. Ego auxiliatus sum tui, cce feci te quasi rotas plaustri triturantis novas in serrarum modum: et triturabis montes, et comminues colles: et ut pulverem pones et ventilabis, et ventus auferet eos, et tempestas disperget illos. Tu autem laetaberisdocet: Videte Israel secundum carnem . Ex quo intelligimus esse et alterum juxta spiritum; et ad carnalem dici Israel: Si filii essetis Abraham, opera Abraham faceretis. Quibus et supra dicitQuare
Abbreviated transcription (Latin):
Isui te quasi plaustrũ triturans nouũ:
Ihabens rostra serrantia. Triturabis mon¬
Ites ⁊ cõminues: ⁊ colles quasi puluerẽ¬
⁊ pones. Uentilabis eos ⁊ uentus tollet &
turbo disꝑget eos: ⁊ tu exultabis in do¬
mino. in scõ isrł lȩtaberis.S.
Iu aut̃ isrł puer m̃s. ia cob quẽ elegi.
Isem̃ abraham quẽ dilexi.: quẽ assũps
ab extremis terrȩ. ⁊ absũmitatib uoca¬
Iui te : ⁊ dixi tibĩ. Puer m̃s es elegite. ⁊¬
I non dereliqui te: noli timere. tecũ enĩ
⁊sum. Ne erres: egosũ ds̃ tuus qͥ confor¬
⁊taui te. ⁊ auxiliatus sum tui. ⁊ robora¬
:ui te dextera iusta mea. Ecce confun¬
Identur ⁊ erubescent om̃s aduersarii¬
Itui: erunt enĩ quasi ñ sint. ⁊ peribun
Com̃s inimici tui. Queres eos ⁊ ñ inuenies:
⁊homines qui insanient inte. Erunt enĩ
÷quasi ñ sint. ⁊ ñ erunt pugnantes adu̾¬
:sum te quia ego dñs ds̃ tuus qui teneo
Idexterã tuã. qui dico tibi ne timeas ia¬

Expanded text:
te quasi plaustrum triturans novum, habens rostra serrantia. Triturabis montes et comminues; et colles quasi pulverem pones. Ventilabis eos, et ventus tollet, et turbo disperget eos: et tu exsultabis in Domino, in Sancto Israel laetaberis. LXX: Tu autem Israel puer meus, Jacob, quem elegi, semen Abraham quem dilexi, quem assumpsi ab extremis terrae, et a summitatibus ejus vocavi te, et dixi tibi: Puer meus es: eleg. te, et non dereliqui te. Noli timere, tecum enim sum ne erres; ego enim sum Deus tuus qui confortavi te, et auxiliatus sum tui, et roboravi te dextera justa mea. Ecce confundentur, et erubescent omnes adversarii tui: erunt enim quasi non sint: et peribunt omnes inimici tui. Quaeres eos, et non invenies, homines qui insanient in te. Erunt enim quasi non sint, et non erunt pugnantes adversum te. Quia ego Dominus Deus tuus qui teneo dexteram tuam: qui dico tibi, ne timeas Ja
Abbreviated transcription (Latin):
disꝑsis. exultet isrł atq lȩtetur in dño
scõ isrł. Possumꝰ quoq dicere qđ eccle-¬
siasticus uir. habens euangelicȩ p̃dicati¬
onis rostra serrantia. in plaustro nouo
qͦd nequaquã oꝑatur in uetustate lite¬
rȩ sed in nouitate sp̃s. conterat incredu¬
lorũ corda durissima : sẽparans triticũ
apaleis. ⁊ montes collesq cõminuens.
id ÷ om̃s hereticorũ principes. Qui cõ¬
rant congregati. diuidant᷑ in bonũ suũ.
Sgeni ⁊ pauperes quęr̃ aquas ⁊ ñ sunt:
lingua eorũ siti aruit. Ego dñs exaudi

Expanded text:
spersis, exsultet Israel atque laetetur in Domino spersis, exsultet Israel atque laetetur in Domino Sancto Israel. Possumus quoque dicere, quod ecclesiasticus vir habens evangelicae praedicationis rostra serrantia in plaustro novo, quod nequaquam operatur in vetustate litterae, sed in novitate spiritus, conterat incredulorum corda durissima: separans triticum a paleis, et montes collesque comminuens, id est, omnes haereticorum principes, qui comrant congregati, dividantur in bonum suum. Egeni et pauperes quaerunt aquas, et non sunt: lingua eorum siti a
Abbreviated transcription (Latin):
lat. ꝓpt̃ humilitatẽ atq contemptum
uocatur apłorũ chorus: imitans saluatorẽ.
qui loquit᷑ in psalmo. Ego sum uermis &
non homo: opprobriũ hominũ. ⁊abiectio
plebis. Sicut enĩ uermis t̾ram penitrat.
ita sermo aplicus penitrauit gentiũ ciui¬
tates: & ingressus ẽ. prius corda durissima.
&recte pauci appellant᷑ ex isrł: quia ad
comparationẽ om̃is gentis uidaicȩ. pauci¬
simi credider̃. Quib in euangłio dñs lo¬
quit᷑. Noli timere grex paruulus. Siue
iuxta hebraicũ. mortui exisrł: qui cum
apło dicunt. quotidie morior. & alibi.
cũ xp̃o crucifixus sũ. Uiuo aut̃ non ego:
uiuit uͦ in me xp̃s. Quodq sequitur ego
posui te quasi plaustrũ tritũrans nouũ.
habens rostra serrantia: hoc significat
quod p̃dicatio euangelica conterat ad¬
uersarias potestates. ⁊ sp̃ualẽ nequitiã
eleuantẽ se contra scientiã dĩ.: qui pro
uarietate suꝑbiȩ montes. appellantur
&colles. Iilisq sublatis ⁊ turbinis more

Expanded text:
, propter humilitatem atque contemptum vocatur Apostolorum chorus, imitans Salvatorem, qui loquitur in psalmo: Ego sum vermis, et non homo: opprobrium hominum, et abjectio plebis . Sicut enim vermis terram penetrat: ita sermo apostolicus penetravit gentium civitates, et ingressus est prius corda durissima. Et recte pauci appellantur ex Israel, quia ad comparationem totius orbis, gentis Judaicae paucissimi crediderunt, quibus in Evangelio Dominus loquitur: Noli timere grex parvulus . Sive juxta Hebraicum, mortui ex Israel, qui cum Apostolo dicunt: Quotidie morior . Et alibi: Cum Christo crucifixus sum. Vivo autem, non ego; vivit vero in me Christus . Quodque sequitur: Ego posui te quasi plaustrum triturans novum, habens rostra serrantia, hoc significat, quod praedicatio Evangelica conterat adversarias potestates, et spiritualem nequitiam elevantem se contra scientiam Dei: quae pro varietate superbiae montes appellantur et colles. Illisque sublatis, et turbinis more
Abbreviated transcription (Latin):
Tamim¬
peritus
scriptor
est: quin
lectorẽ
inueniat
similẽ
bellas reuoluentiũ: quã platonis libros. In
altero enĩ ludus & oblectatio ẽ: in altero
difficultas & sudore mixtus labor. Deuique
timaeũ de mundi armonia. astrorum cursi
& numeris disputantẽ: ipse qui interp̃tatus ẽ
tullius se ñ intelligere confitetur. Testam̃tũ
aut̃ grunnii corio coctȩ porcelli: decantant
in scolis pueorũ agmina chachinantium.
Igitur ⁊ nr̃ luscuis lanuinus fruat᷑ testibus
immo fautorib suis: uincatq multitudine.
quia forsitan uicit ingenio ⁊ michi sufficit
paucorũ testimoniũ. ⁊ amicorũ laude con¬
tentus sum. qui expetendis opusculis meis
amore nr̃i labuntur ⁊ studio scripturarũ.
Ac ñ nullos fore arbitror. qui hoc ipsũ qđ
ad te eustõchiũ sermonẽ facio. obtrectatio¬
ne patere contendant: non considerantes
holdam:annã. ac debborã. uiris tacentib
prophetasse : & in seruitute xp̃i nequaquã
differentiã sexuũ ualere. sed mentiũ. Duo¬

Expanded text:
tam imperitus scriptor est, qui lectorem non inveniat similem bellas revolventium, quam Platonis libros. In altero enim ludus et oblectatio est, in altero difficultas et sudor mixtus labori. Denique Timaeum de mundi harmonia astrorumque cursu et numeris disputantem, ipse qui interpretatus est Tullius, se non intelligere confitetur. Testamentum autem Grunnii Corocottae Porcelli decantant in scholis puerorum agmina cachinnantium. Igitur et noster Luscius Lanuinus fruatur testibus, immo fautoribus suis; vincatque multitudine, quia forsitan vincit ingenio. Mihi sufficit paucorum testimonium, et amicorum laude contentus sum, qui in expetendis opusculis meis, amore nostri labuntur, et studio Scripturarum; ac nonnullos fore arbitror qui hoc ipsum quod ad te, Eustochium, sermonem facio, obtrectationi patere contendant, non considerantes, Holdam et Annam ac Debboram, viris tacentibus, prophetasse: et in servitute Christi nequaquam differentiam sexuum valere, sed mentium. Duo
Abbreviated transcription (Latin):
intueri: pullosq suos angenerosi sint
hoc experim̃to ꝓbent. Itaq & scõs re¬
puerescere. ⁊ assumpto in mortali corpo¬
re laborẽ non sentire mortaliũ. sed rapi
innubib obuiam xp̃o: ⁊nequaquã iu¬
xta lxx. esurire quia p̃sentẽ dnm̃ ha¬
beant cibũ. Iaceant ad me insulȩ : &
gentes mutent fortitudinẽ. Accedant
& tunc loquant᷑: simul ad iudiciũ pro¬
pinquemꝰ. Quis suscitauit aboriente
iustũ. uocauit eũ ut sequeretur se.
Dabit in conspectu eius gentes: ⁊ reges
obtinebit. Dabit quasi puluerẽ gladio
eius: sicut stipulã uento raptatã arcui:

Expanded text:
intueri: pullosque suos an generosi sint, intueri: pullosque suos an generosi sint, hoc experimento probent. Itaque et sanctos repuerascere, et assumpto immortali corpore, laborem non sentire mortalium, sed rapi in nubibus obviam Christo, et nequaquam juxta LXX esurire, quia praesentem Dominum habeant cibum. Cap. XLI Taceant ad me insulae, et gentes mutent fortitudinem: accedan tunc loquantur, simul ad judicium propinquemus. Quis suscitavit ab oriente justum, vocavit eum ut sequeretur se? Dabit in conspectu ejus gentes, et reges obtinebiejus et sicut stipulam vento raptatam arcui
Abbreviated transcription (Latin):
si nichili uirtutẽ roburq multiplicat.
Siue uixta lxx. qui tribuit ñ dolentib
merorẽ. Est enĩ tristitia quȩ ducit ad
mortẽ: & est tristitia quȩ ducit ad uitã.
Unde his qui habent cor impenitens dat
tristitiã: ut sua peccata intelligant. Et
quia multi gaudent in corpore. sanita¬
tẽ ⁊ ad olescentiã atq pueritiã putant
eẽ ꝑpetuã: iungit ⁊ dicit. qͦd florens
ȩtas cito concidat. ⁊ corpora robusta
marcescant. Qui aut̃ non in suis uirib
sed in dõ habeant fiduciã. ⁊ eius semꝑ
dinẽ. ⁊uadant de uirtute in uirtutem:
& assumant pennas sicut aquilȩ: ⁊ au¬
diant renouabitur sic̃ aquil& uiuentus
tua : currant ad dñm. ⁊ eius desiderio¬
ñ laborent. ambulent. ⁊ nunquã defici¬
ent. Crebro diximꝰ aquilarũ senectutẽ
reuiuiscere mutatione pennarũ: ⁊ solas
ẽẽ. quȩ uibar solis aspiciant. ⁊ splendo¬
rẽ radiorũ eius possint micantib oculis

Expanded text:
si nihili, virtutem roburque multiplicat, si nihili, virtutem roburque multiplicat, sive juxta LXX, qui tribuit non dolentibus moerorem, est enim tristitia quae ducit ad mortem, et est tristitia quae ducit ad vitam. Unde his qui habent cor impoenitens, dat tristitiam ut peccata sua intelligant. Et quia multi gaudent in corporis sanitate, et adolescentiam atque pueritiam putant esse perpetuam, jungit et dicit, quod florens aetas cito concidat, et corpora robusta marcescant. Qui autem non in suis viribus, sed in Deo habeant fiduciam, et ejus sempdinem, et vadant de virtute in virtutem: et assumant pennas sicut aquilae, et audiant: Renovabitur sicut aquilae juventus tua ; currant ad Dominum, et ejus desiderio non laborent; ambulent, et numquam deficiant. Crebro diximus, aquilarum senectutem revirescere mutatione pennarum, et solas esse quae jubar solis aspiciant et splendorem radiorum ejus possint micantibus oculis
Abbreviated transcription (Latin):
ductȩ estis in assirios. abscondita ẽ. uia
mea a dño. ⁊ a dõ meo iudiciũ meũ tran¬
sibit: & est sensus. Dicitis. ad dñm t̾re¬
na ñ ꝑtinent: nec considerat qͥd unus
rectore disꝑdimur. Quib respondebit
dĩ. Nunqͥd nescis nec p̃cedentiũ scrip¬
turarũ te uerba docuer̃. siue iuxta
Ixx ignoras. quia ñ audisti qͦd ȩc̃nus dĩ
&ecreator om̃ium dñs omĩa nouit. omĩa
continet. om̃ia sua maiestate dispensat:
nec aliquando deficit nec laborat. ut
tuũ iudiciũ non intelligat. ⁊ abscondi¬
tȩ sint ab eo uiȩ tuȩ. Nec est inquit in¬
uestigatio sapientiȩ eius. De quo loco.
illud apłi scriptũ reor. In comp̃hensibi
quent᷑ esuries. sicibũ destruxeris. Et ubi
esuries: ibi ẽ. labor. Cũ autẽ hȩc in dõ¬
ñ sint. cur ei humanas ungitis passiones:
Quin potiꝰ ipse esurientib lassis dat for¬
titudinẽ: & qui uidentur in scło ẽẽ. qua¬

Expanded text:
ductae estis in Assyrios: Abscondita est via ductae estis in Assyrios: Abscondita est via mea a Domino: et a Deo meo judicium meum transibit? Et est sensus: Dicitis, ad Deum terrena non pertinent, nec considerat quid unusrectore disperdimur . Quibus respondit Deus: Numquid nescis; nec praecedentium Scripturarum te verba docuerunt, sive juxta LXX ignoras, quia non audisti, quod aeternus Deus et Creator omnium Dominus omnia novit, omnia continet, omnia sua majestate dispensat? Nec aliquando deficit, nec laborat; ut tuum judicium non intelligat, et absconditae sint ab eo viae tuae? Nec est, inquit, investigatio sapientiae ejus, de quo loco illud Apostoli sumptum reor: Incomprehensibilquenter esuries, si cibum detraxeris: et ubi esuries, ibi et labor. Cum autem in Deo haec non sint, cur ei humanas jungitis passiones? quin potius ipse esurientibus et lassis dat fortitudinem, et qui videntur in saeculo esse qua
Abbreviated transcription (Latin):
tate cadent. Qui aut̃ sperant in dño muta¬
bunt fortitudinẽ: assument pennas sicut
aquilȩ: current & ñ laborabunt: ambula¬
bunt ⁊ ñ deficient. Lxx. Non enĩ dicas
iacob. ⁊ quid locutus es isrł: Abscondita ÷:
uia mea adõ: ⁊ ds̃ m̃s iudiciũ meũ abstulit.
& recescit. & nunc nescis ⁊ ñ audisti᷑: ds̃ et̃¬
nus. ds̃ qui creauit t̾minos terrȩ. ñ esuriet
nec laborabit: ñec est inuentio prudentiȩ
eius : Qui dat esurientib fortitudinẽ: &
non dolentib merorẽ : Esurient enĩ iu-¬
uenes & laborabunt: adolescentes ⁊ electi
infirmi erunt. Qui autẽ expectant dñm
mutabunt fortitudinẽ: assument alas
quasi aquilȩ. current ⁊ ñ laborabunt. gra¬
dientur ⁊ non esurient. Cum oñipoten¬
tis dĩ tanta sit magnitudo. ut nichil eum
lateat. & om̃ia eius arbitrio gubernentur. ⁊¬
quare dicis ia cob. id ÷ duȩ tribus quae
appellabant᷑ uidã. ⁊ loqueris isrł. id est
decẽ aliȩ trib in samaria. quȩ iã captiuȩ

Expanded text:
 mutabunt fortitudinem, assument pennas sicut aquilae, current, et non laborabunt; ambulabunt, et non deficient. LXX: Non enim dicas, Jacob: et quid locutus es, Israel: Abscondita est via mea a Deo, et Deus meus judicium meum abstulit, et recessit: et nunc nescis, et non audisti? Deus aeternus, Deus qui creavit terminos terrae: non esuriet, nec laborabit, nec est inventio prudentiae ejus. Qui dat esurientibus fortitudinem: et non dolentibus moerorem. Esurient enim juvenes, et laborabunt adolescentes, et electi infirmi erunt. Qui autem exspectant Deum, mutabunt fortitudinem. Assument alas quasi aquilae: current, et non laborabunt: gradientur, et non esurient. Cum Omnipotentis Dei tanta sit magnitudo, ut nihil eum lateat, et omnia illius arbitrio gubernentur, quare dicis Jacob, id est, duae tribus quae appellabantur Juda; et loqueris Israel, decem aliae tribus in Samaria, quae jam captivae
Abbreviated transcription (Latin):
digito aquas: Hoc enĩ Axac sonat ut
scilicet ñ tota manu sed paruo digito quẽ
uulgo gustatorẽ uocant. om̃is aquarum
palmus. ex tentã significat manũ: apollice
usq ad extremũ digitũ. Sin aut̃ contraba¬
mus manũ pugillus efficitur: ut ꝑ palmũ
& pugillũ. ex tensos celos & globũ terrȩ no¬
uerimꝰ. ꝓpugillo quẽ comp̃hensione terrȩ
lxx. transtuler̃. in hebraico scriptũ ẽ. salis:

Expanded text:
digito aquas? Hoc enim λιχὰς sonat: ut scilicet non tota manu, sed parvo digito, quem vulgo gustatorem vocant, omnis aquarum palmus, extentam significat manum a pollice usque ad extremum digitum. Sin autem contrahamus manum, pugillus efficitur: ut per palmum et pugillum, extentos coelos et globum terrae noverimus. Pro pugillo quem in comprehensione terrae LXX transtulerunt, in Hebraico scriptum est SALIS
Abbreviated transcription (Latin):
de quo ⁊ supra diximꝰ ad mirabilis consili¬
arius . ⁊ in ꝓuerbis scriptũ . ẽ. Ds sapientia
fundauit t̾ram: parauit cęlos prudentia.
Porro lxx. qui dixer̃. quis inquit cognouit
mentẽ dñi. ⁊ quis consiliarius eius fuit:
hoc intelligi uolunt. qđ mens ⁊ ratio ⁊ sen-¬
sus dĩ ꝑ quẽ facta sunt omĩa: i sine quo
factum ÷ nichil ille sit de quo in psalmis

Expanded text:
mirabilis, consiliarius. Et 488 in Proverbiis scriptum est, Deus sapientia fundavit terram: paravit autem coelos prudentia . Porro LXX qui dixerunt: Quis novit mentem Domini, et quis consiliarius ejus fuit? hoc intelligi volunt, quod mens et ratio et sensus Dei, per quem facta sunt omnia, et sine quo factum est nihil
Abbreviated transcription (Latin):
periei. Simulq ut paulatim homines ab¬
strabat ab idolatria aufert cerimonias
uictimarũ. ⁊ docet qͦd om̃ia ligna libani
& arm̃ta quȩ in eo pascuntur holo caustis
eius sufficere nequeant. Sin aut̃ om̃s gen¬
tes sic sunt in conspectu illius quasi non
sint. ⁊ quasi nichili unane reputant᷑. in
om̃ib aut̃ gentib & isrł ẽ. ergo &e ipse
sic est quasi ñ sit. ⁊in nichilũ ato in ane

Expanded text:
periem. Simulque ut paulatim homines abperiem. Simulque ut paulatim homines abstrahat ab idololatria, aufert caeremonias victimarum; et docet quod omnia ligna Libani et armenta quae in eo pascuntur, holocaustis ejus sufficere nequeant. Si autem omnes gentes sic sunt in conspectu illius quasi non sint, et quasi nihil et inane reputantur in omnibus autem gentibus et Israel est, ergo et ipse sic est q
Abbreviated transcription (Latin):
oris eius om̃is uircus eorũ. Om̃s gentesquȩ
non nouer̃ creatorẽ suũ. siue uniuersũ mor¬
taliũ genus ad cõparationẽ dĩ quasi stilla
situlȩ sunt: & quasi mom̃tũ statere quod
leui pondere in partẽ alterã declinatur.
Et quomͦ si de situla stilla modica fluat
aportante negligit᷑: ita uniuersa gentiũ
multitudo suꝑnis ministeriis cõparata. &
angłoꝵ multitudini. ꝓnichilo ducitur.
Insulȩ quoq quasi saliua reputabit᷑. siue
ut simmachꝰ ⁊ theodotio ipsũ ponentes
hebraicũ. sic̃ doc. qͦd decidit. ꝓ quo aqͥ
Aiunt aut̃ hebrei hoc uerbo significari
tenuissimũ puluerẽ. qui uento raptan¬
te sȩpe in oculos mittitur : ⁊ sentitur po¬
tius quã uidetur. Minutisfima gͦ frusta
pulueris ⁊ pene inuisibilia hoc uerbo ap¬
pellantur: quas forsitan democritus cũ
epicuro suo athomos uocat. Multa suił
tis difficultatẽ: & ad cõparationẽ linguȩ
hebreȩ tam greci quã latini sermonis pau¬

Expanded text:
eorum . Omnes gentes quae non noverant Creatorem suum, sive universum mortalium genus ad comparationem Dei quasi stilla situlae sunt, et quasi momentum staterae, quod levi pondere in partem alteram declinatur. Et quomodo si de situla stilla modica fluat, a portante negligitur; ita universa gentium multitudo supernis ministeriis comparata et Angelorum multitudini, pro nihilo ducitur. Insulae quoque quasi saliva reputantur, sive ut Symmachus et Theodotio ipsum ponentes Hebraicum, sicut DOCAiunt autem Hebraei hoc verbo significari tenuissimum pulverem, qui vento raptante saepe in oculos mittitur, et sentitur potius quam videtur. Minutissima ergo frusta pulveris et pene invisibilia, hoc verbo appellantur: quas forsitan Democritus cum Epicuro suo atomos vocat. Multaque sunt di difficultatem, et ad comparationem linguae Hebraeae, tam Graeci quam Latini sermonis pau
Abbreviated transcription (Latin):
Iforte lignũ ⁊ imputribile elegit artifex
sapiens: & quęrit quomͦ statuat simula¬
chrũ. qđ non moueat᷑. Descripta dei
magnitudine. ⁊potentia illius ex par¬
te monstrat᷑. gentib quoq insulisq qͣsi
stilla situlȩ ⁊ mom̃to state̾rę reputatis.
ac puluere ⁊ hostiarũ cerimoniis refu¬
tatis: cur om̃s gentes quasi nichili sint
in conspectu eius.⁊ quasi in ane reputen¬
tur sequentib docet. Cui similẽ fecis¬
tis dũm. aut quã imaginẽ pouitis ei:
Quis sp̃s ẽ. ⁊ in om̃ib est ubicunq dis¬
currit. ⁊ t̾ram quasi pugillo continet.
Simulq irridet stultitiã nationũ. qͦd
artifex siue faber ferrarius. aut aurifex.
& argentarius dm̃ sibi faciant. ⁊ lãminis
clauisq compingant ac fortit̃ statuant:
ne uentorũ flatib diruatur. Quodq
intulit forte lignũ ⁊ imputribile ele¬
git artifex sapiens: in hebraico dicit᷑.
AMeuIieENAt. qͦd genus ligni ẽ. im¬
putribile. quo uł maxime idola fiunt.

Expanded text:
gnum et imputribile elegit artifex sapiens: et quaeret quomodo statuat simulacrum quod non moveatur. Descripta Dei magnitudine, et potentia illius ex parte monstrata, gentibus quoque insulisque quasi stilla situlae, et momento staterae reputatis, ac pulvere, et hostiarum caeremoniis refutatis, cur omnes gentes quasi nihili sint in conspectu ejus, et quasi inane reputentur, sequentibus docet: Cui similem fecistis Deum: aut quam imaginem ponetis ei, qui spiritus est, et in omnibus est, et ubique discurrit, et terram quasi pugillo continet? Simulque irridet stultitiam nationum, quod artifex sive faber aerarius, aut aurifex aut argentarius Deum sibi faciant, et laminis clavisque compingant ac fortiter statuant, ne ventorum flatibus detrudatur. Quodque intulit: forte lignum et imputribile elegit artifex sapiens, in Hebraico dicitur AMSUCHAN  ; quod genus ligni est imputribile, quo vel maxime idola fiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nequaquã discant legem moysi. sed obȩ¬
diant p̃ceptis euangelicis. Ecce ego ⁊ pu
ta isrłis a dño exercituũ. qͥ habitat iN
monte sion. Precepit mͥ ait dñs ut ligarẽ
testimoniũ in uidȩis. & legem discipłis
eius traderem atq signarẽ. qui abscon¬
disset faciem suã ad omo iacob: ideo pre¬
stolabor eũ & expectabo dñi meũ: & ñ
solum ego. sed & pueri quosmͥ dedit dñs.
Alii uidelic& ꝓpħȩ & filu ꝓpħarũ: qui

Expanded text:
nequaquam discant legem Mosis; sed obenequaquam discant legem Mosis; sed obediant praeceptis evangelicis. Ecce ego et puta Israelis, a Domino exercituum qui habitat in monte Sion. Praecepit mihi, ait Dominus, ut ligarem testimonium in Judaeis, et legem discipulis ejus traderem atque signarem, quia abscondisset faciem suam a domo Jacob: ideo praestolabor eum, et exspectabo Dominum meum, et non solum ego, sed et pueri, quos mihi dedit Dominus, alii videlic
Abbreviated transcription (Latin):
apud eos: ⁊ clausa sit atq signata᷑ ut qđ
legunt ñ intelligant. Pro disciplis enim
uixta hebraici sermonis ambiguitatem:
possumꝰ & doctrinas interp̃tari. Unde
ꝓpħa respondit quia eu̾głio succedente.
lex apud uidȩos clausa. ẽ. atq signata: &
iubes eã nequaquã uidȩis sed gentibus
assignari: idcirco expectabo emmanuelẽ
quẽ ꝓmittis. eẽ. uenturũ. de qͦ supra dixi¬
sti qđ ipse sit pauor nr̃. & ipse sit terror
nr̃. ⁊ sit nobis in scĩficationẽ: & prestolã¬
bor dñm qui abscondit faciem suã ad o¬
mo iacob. hoc. ẽ. auidȩis qui eũ recipere
noluer̃. Septuaginta hunc locũ ita int̃¬
p̃tati sunt: tunc manifesti erunt qui sig¬
nant᷑ ut ñ discant legẽ. Quod hunc sensỹ
hab&. quando ceciderint plurimi ⁊ con¬
triti fuerint ⁊ impegerint in lapidem of¬
fensionis ⁊ inpetrã scandali : tunc mani¬
festi erunt qui signabunt᷑ in popło. ut

Expanded text:
apud eos , et clausa sit atque signata, ut quod apud eos , et clausa sit atque signata, ut quod legunt, non intelligant. Pro discipulis enim, juxta Hebraici sermonis ambiguitatem, possumus et doctrinas interpretari. Unde Propheta respondit: quia Evangelio succedente, Lex apud Judaeos clausa est atque signata, et jubes eam nequaquam Judaeis, sed gentibus assignari: idcirco ego exspectabo Emmanuelem, quem promittis esse venturum, de quo supra dixisti, quod ipse sit pavor noster, et ipse terror noster, et nobis sit in sanctificationem; et praestolabor Dommo Jacob, hoc est, a Judaeis, quia eum recipere noluerunt. LXX hunc locum ita interpretati sunt: Tunc manifesti erunt qui signantur, ut non discant legem. Quod hunc sensum habet, quando ceciderint plurimi, et contriti fuerint, et impegerint in lapidem offensionis, et in petram scandali, tunc manifesti erunt qui signantur in populo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce ponam in syon lapidem offensionis
& petrã scandali: & om̃is qui crediderit
in eum ñ confundetur. Ergo quia ñ rece¬
perunt eminanuelẽ. sed factus ÷ eis in la¬
pidem offensionis & petrã scandali: con¬
terentur captiuiq ducent᷑. Quodq ait.
domꝰ aut̃ iacob in laqueo & in conualle
sedentib in ierłm: hoc significat quod
non habitent in montib nec in excelsis
scripturarũ uersent᷑ locis. sed semꝑ hu¬
milia intelligant. peccatis peccata fõci¬
antes. & uincti laqueis delictorũ. Liga
testimoniũ signa legem in discipłis meis:
& expectabo dñm qui abscondit faciem
suã adomo iacob & prestolabor eũ. Uox
dĩ loquentis ad ꝓpħam. quia inquit fac¬
tus. ẽ dñs in lapidem offensionis & in pe¬
tram scandali duab domib ispł & mis¬
sum ad se emmanuel susciꝑe nolueruns.
liga testimonia ueteris instrum̃ti & tra¬
de illa discipłis meis qui euangłm susce¬
perunt: Apłis uidelic& siue apłicis uiriᷤ.

Expanded text:
Ecce ponam in Sion lapidem offensionis et petram scandali: omnis qui credit in eo, non confundetur . Ergo qui non receperunt Emmanuelem, sed factus est eis in lapidem offensionis et in petram scandali, conterentur, captivique ducentur. Quodque ait: Domus autem Jacob in laqueo et in convalle erit sedentibus in Jerusalem, hoc significat, quod non habitent in montibus, nec in excelsis Scripturarum versentur locis; sed semper humilia intelligant, peccatis peccata sociantes, et vincti laqueis delictorum. 124 Liga testimonia, signa legem in discipulis meis, et exspectabo Dominum, qui abscondit faciem suam a domo Jacob, et praestolabor eum. Vox Domini loquentis ad Prophetam: quia, inquit, factus est Dominus in lapidem offensionis et in petram scandali duabus domibus Israel, et missum ad se Emmanuel suscipere noluerunt: Liga testimonia veteris Instrumenti, et trade illa discipulis meis, qui Evangelium susceperunt, Apostolis videlicet, sive apostolicis viris.
Abbreviated transcription (Latin):
cauerit nom̃ dñi saluus erit: inuocemꝰ
nom̃ eius atq dicamꝰ. Peccatũ meũ no¬
tũ tibi feci: ⁊ iniquitatẽ meã non ope
respondentẽ. Deleui sicut nebulam
iniquitates tuas: ⁊ si c̃ nubem peccata
tua. Atq dicemꝰ. ostende faciem tuã
& salui erimꝰ: ut nequaquã simꝰ serui
peccati. sed serui tui. Om̃ĩs enĩ qui fa¬
cit peccatũ: seruus eius ẽ. Et ñc dñe
Ii opera manuũ tuarũ om̃s nos. Ne iras¬
I caris dñe satis: ⁊ ne ultra memineris i¬
Iniquitates:. Ecce respice. popłs tuus noᷤ
Iom̃s: ciuitas scĩ tui facta ẽ. deserta.¬
‸ Sron deserta facta ẽ: ierłm desolata.

Expanded text:
ni, salvus erit invocemus nomen ejus, atque dicamus: Peccatum notum feci tibi, et iniquitatem meam non operrespondentem: Delevi sicut nebulam iniquitates tuas, et sicut nubem peccata tua , atque dicemus, Ostende faciem tuam, et salvi erimus : ut nequaquam simus servi peccati, sed servi tui. Omnis enim qui facit peccatum, servus ejus est . Et nunc, et opera manuum tuarum omnes nos. Ne irascaris, Domine, satis, et ne ultra memineris iniquitatis. Ecce respice, populus tuus omnes nos. Civitas sancti tui facta est deserta, Sion deserta facta est, Jerusalem desolata:
Abbreviated transcription (Latin):
Iuno erumpet matutinũ lum̃ tuum:
& sanitas tua cito orietur. & preibit in¬
÷ conspectu tuo iustitia tua: ⁊ gloria dĩ¬
I circundabit te. Et tunc clamabis ⁊ ds̃
exaudiet. adhuc loquente te dicet. ec¬
ce assum. Quando illa ñ feceris quae
p̃teritus sermo narrauit. ⁊ ista feceris
de quib nunc diximus : tunc accepta¬
bile erit ieiuniũ tuũ. & erumpet ma¬
tutinũ lum̃ tuũ. sol uidelicet iustitiȩ.
de quo malachias ꝓpħa exꝑsona dĩ pa¬
tris loquit᷑. Orietur uobis timentib
nom̃ ineũ sol iustitiȩ: ⁊ sanitas in penniᷤ
enus. Qui ibi sol: hic lux dicitur. Sicut
enĩ matutina lux soluit tenebras: ita
lum̃ scientiȩ ⁊ ueritatis. om̃s fugat er
rores. & sanitates inquit tuȩ cito ori¬
entur . ꝓ quo aquila uerbũ de uerbo
exprimens. posuit. ⁊ cicatrix uulneris
tui cito obducetur: Ut scilicet uulne¬
ra peccatorũ nr̃orũ ad ortum solis ius¬
titiȩ. cito obducta cicatrice claudant᷑.

Expanded text:
unc erumpet matutinum lumen tuum, et sanitates tuae cito orientur, et praeibit in conspectu tuo justitia tua, et gloria Dei circumdabit te. Tunc clamabis, et Deus exaudiet te. Adhuc loquente te, dicet. Ecce adsum. Quando illa non feceris quae praeteritus sermo narravit, et ista feceris de quibus nunc diximus: tunc acceptabile erit jejunium tuum, et erumpet matutinum lumen tuum; sol videlicet justitiae, de quo Malachias propheta ex persona Dei Patris loquitur: Orietur vobis timentibus nomen meum, sol justitiae, et sanitas in pennis ejus . Qui ibi sol, hic lux dicitur. Sicut enim matutina lux solvit tenebras: ita lumen scientiae et veritatis omnes errores fugat. Et sanitates, inquit, tuae cito orientur. Pro quo Aquila, verbum de verbo exprimens, posuit: Et cicatrix vulneris tui cito obducetur; ut scilicet vulnera peccatorum nostrorum ad ortum solis justitiae, cito obducta cicatrice, claudant
Abbreviated transcription (Latin):
pallio. ut uestiti xp̃i tunica nequaqͣm
maneant in sepulchris: qđ de eo legimn
qui possessus ademonũ legione. nudus
habitabat in memoriis mortuorũ. Cũꝙ
inquit hȩc feceris ⁊ liberalitas tua dd
om̃s exposita fuerit: specialit̃ neds¬
picias domesticos fidei. Iunc eru¬
pet quasi mane lum̃ tuũ. ⁊ santastua:

Expanded text:
pallio; ut vestiti Christi tunica, nequaquam pallio; ut vestiti Christi tunica, nequaquam maneant in sepulcris, quod de eo legimus, qui possessus a daemonum legione, nudus habitabat in memoriis mortuorum. Cumque, inquit, haec feceris et liberalitas tua ad omnes exposita fuerit, specialiter ne despicias domesticos fidei. Tunc erumpet quasi mane lumen tuum, et sanitas tua
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Declinantes aut̃ in obligationes:
adducet dñs cũ operantib iniquitatẽ.
Om̃s enĩ qui hereticorũ uinculis alligan¬
ad uictimã. & eligunt atq cõmitant
ꝓueritate mendaciũ. Istuismodi igit᷑
homines qui sunt fracti iudicio. dimit¬
tat uir ecclesiasticus atq dissoluat: &
omnẽ scripturã hereticorũ de quibus
hic idẽ ꝓpħa dicit. Uae qui scribunt
iniquitatẽ. scribentes enim scribuna
malitiã. rapientes iudiciũ pauperum
popłi mei. soluat atq disrumpat: ut
nequa quã laqueis suis simplices quosq
teneant irretitos. & cũ hoc fecerit: fran
panem suũ. Quod ⁊ dñs fractos panes
apłis tribuens. quo eis in septẽ sportis
⁊duodecĩ cõphinis. nequaquã integroᷤᷤ
sicut habebantur in lege. sed cõminu¬
tos. atq confractos in euangłio dereli¬
quit: ut haberent qđ pauperib largi
sed extra eccłam frigorib infidelitatis
algentes. ⁊ in opes atq peregrinos. induc
ait in domũ eccłȩ. & operi incorruptioniᷤ

Expanded text:
utem in obligationes, adducet Dominus cum operantibus iniquitatem . Omnes enim qui haereticorum vinculis alliganad victimam; et eligunt atque commutant pro veritate mendacium. Istiusmodi igitur homines, qui sunt fracti judicio, dimittat vir Ecclesiasticus atque dissolvat; et omnem scripturam haereticorum, de quibus hic idem Propheta dicit: Vae qui scribunt iniquitatem: scribentes enim scribunt malitiam, rapientes judicium pauperum populi mei , solvat atque disrumpat, ut nequaquam laqueis suis simplices quosque teneant irretitos. Et cum hoc fecerit, frangpanem suum, quod fecit et Dominus, fractos panes Apostolis tribuens, quos eis in septem sportis et duodecim cophinis, nequaquam integros sicut habebantur in Lege, sed comminutos atque confractos in Evangelio dereliquit, ut haberent quod pauperibus largirsed extra Ecclesiam frigoribus infidelitatis algentes, inopes atque peregrinos, induc, ait, in domum Ecclesiae, et operi incorruptionis