comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dixi uideamus quatuor euugłistarum de baptista ioħe consensum.
Matħs ita sequitur. In diebꝰ aũt illis uenit ioħs baptista p̃dicans inde¬
serto uideae. Marchus nõ dixit in illis diebꝰ quia nullam seriẽ rerũ
ante p̃misenit in quarum rerum diebus intelligeretur dicere si di¬
ceretur in illis diebꝰ. Luchas aũt ꝑ potestafes terrenas signãtius
ipsa tp̃ra exp̃ssit p̃dicationis uł baptisin ioħ̃is dicens. Anno aũt
quinto decimo imperii tiberii cesaris ꝓcurante poncio pilato iudeã.
tetrarcha aũt galilee herode.philippo aut frẽ eius tetrarcha itureȩ¬
& tracontidis regionis. & lisania abilinȩ tetrarcha. sub pͥncipibꝰ
sacerdotum anna & caypha. factum ẽ uerbũ dei suꝑ iohem zachariȩ
filium in deserto. Nec tamen intelligere debenus hos dies. idest hoc
tempiis harum potestatũ signisicasse Matłm cum diceret in illis diebus.

Expanded text:
dixi, uideamus quattuor euangelistarum de baptista Iohanne consensum. dixi, uideamus quattuor euangelistarum de baptista Iohanne consensum. Mattheus ita sequitur: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto Iudaeae. Marcus non dixit in illis diebus\'. quia nullam seriem rerum ante praemiserat, in quarum rerum diebus intellegeretur dicere, si diceret in illis diebus\'. Lucas autem per potestates terrenas significantius ipsa tempora expressit praedicationis uel baptismi Iohannis dicens: anno autem quinto decimo imperii Tiberii Caesaris, procurante Pontio Pilato ludaeam, tetrarcha autem Galilrarcha, sub principibus sacerdotum Anna et Caifa, factum est uerbum domini super Iohannem Zachariae filium in deserto. nec tamen intellegere debemus hos dies, id est hoc tempus harum potestatum, significasse Mattheum, cum diceret in illis diebus,
Abbreviated transcription (Latin):
serto. & cetera. loħs quoq apłs in enugłistis quatuor enunentissimꝰ.
postea quam dix̃ de uerbo dei qin est ipse filius ante om̃a scła creature.
quia om̃a ꝑ ipsum facta sunt. intulit continuo de ioħis p̃dicatione ac
testrmonio dicens. Fiit homo missus a deo cui nom̃ erat ioħ̃s. Unde
iam uidendũ ẽ. de ipso ioħe quatuor euuglistarum narrationes quem¬
admodũ inter se non discordent. non ut hoc a nobis ꝑ om̃a requiratur
aut exigatur. qđ nimc fecinus de primordus nati ex maria xp̃i quẽ¬
admodum inter se matheus luchasq consentiant. ut exutriusq nanra¬
tione unã faciamus. demonstrantes tardioribꝰ quemilibet eoꝵ cõme¬
morindo qđ alter tacet uł tacendo qđ alter cõmemorat nõ impedire
intellectum ueracis nanationis alteruis ut hoc exemplo siue ut ame
factum est siue alio modo comodius fieri possit uideat unusquisq &
in ceteris talibꝰ locis fieri posse qđ hic factum ẽẽ ꝑspexert. lam gͦ ut

Expanded text:
era. Iohannes quoque apostolus in euangelistis quattuor eminentissimus, posteaquam dixit de uerbo dei, qui est ipse filius ante omnia saecula creaturae, quia omnia per ipsum facta sunt, intulit continuo de Iohannis praedicatione ac testimonio dicens: fuit homo missus a deo, cui nomen erat Iohannes. unde iam uidendum est de ipso Iohanne quattuor euangelistarum narrationes quemadmodum non inter se discordent, non ut hoc a nobis per omnia requiratur aut exigatur quod modo fecimus de primordiis nati ex Maria Christi, quemadmodum inter se Mattheus Lucasque consentiant, ut ex utriusque narratione unam faceremus, demonstrantes tardioribus quemlibet eorum commemorando quod alter tacet uel tacendo quod alter commemorat non inpedire intellectum ueracis narrationis alterius, ut hoc exemplo, siue ut a me factum est siue alio modo commodius fieri possit, uideat unusquisque et in ceteris talibus locis fieri posse quod hic factum esse perspexerit. Iam ergo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
facite semitas euis. Fuit ioħs in deserdo baptizans & p̃dicans baptis-¬
mũ poentenciae in remissionẽ peccatoꝵ. & cetera. Et luchas post
uerba ubi ait. & iħis ꝓfficiebat sapiencia. aetate. & gr̃a. apud dm̃ &
ħomines: de ioħis predicatione iam sequitur dicens. Anno aũt qͥnto
decimo imꝑii tiberii cesaris. ꝓcurante poncio pilato uideã. tetrarcha
aũt galilee herode. philippo aũt fr̃e eius tetrarcba ituree & tracom¬

Expanded text:
eius. fuit Iohannes in deserto baptizans et praedicans baptismum paenitentiae in remissionem peccatorum, et cetera. et Lucas post uerba, ubi ait: et Iesus proficiebat sapientia, aetate et gratia apud deum et homines, de Iohannis praedicatione iam sequitur dicens: anno autem quinto decimo imperii Tiberii Caesaris procurante Pontio Pilato Iudaeam, tetrarcha autem Galilae
Abbreviated transcription (Latin):
Am hinc de predicatione ioħis nairari incipit. quam om̃s qͣ¬
tuor cõmemorant. Nam ⁊ Matħs post illa uerba que in ultima
eis posui ubi cõmemorauit ex ꝓpħa testimonum qm̃ Nazareᷤ
uocabitur sequitur & adiungit. In diebꝰ aũt illis uenit ioħs bap¬
tista predicans in deserto uideae. & cetera. & Marchus qui
nichil de natiuitate. uł infancia. uł puericia dñi narrauit. hinc eu¬
uangłii sumpsit micum. idest a ioħis p̃dicatione. Sic em̃ exorsus
est. Inicumi euugłii iłu ap̃i filii dei sicut scriptum est in esaya

Expanded text:
am hinc de praedicatione Joannis narrari incipit, quam omnes quatuor commemorant. Nam et Matthaeus post illa verba, quae ultima ejus posui, ubi commemoravit ex propheta testimonium, Quoniam Nazaraeus vocabitur, sequitur et adjungit: In diebus autem illis venit Joannes Baptista praedicans in deserto Iudaeae, et cetera. et Marcus, qui nihil de natiuitate uel infantia uel pueritia domini narrauit, hinc euangelii sumsit initium, id est a Iohannis praedicatione. sic enim exorsus est: initium euangelii Iesu Christi filii dei, sicut scriptum est in E
Abbreviated transcription (Latin):
riauer̃ p̃tereuntẽ simonẽ cyreneum uenientem de uilla patrẽ alex¬
tandri ⁊ rafi sit tolleret erueem eius. Hoc lucas ita dic̃. & cũ ducerẽt
eum a pp̃hender̃ simonem quendam eyrenensem uenientẽ de uilla. ⁊
iniposuer̃ illi crucem portare pꝰ iħm. Ioħs aũt sic nanat. Susceper̃
locum. hebraiee golgotha. ubi eum crucifixer̃. Unde intelligitur qđ ipse
sibi poitabat crucẽ. cum exiret in locũ memoratũ. Simon aut̃ ille in
itinere angariatꝰ est. de quo tres cõmemorant. cui postea data ẽ portan¬
da crux. usq ad locum. Ita utrũq factum inuenimꝰ. primo id qđ io¬
hannes dix̃. deinde qđ ceteri tres.
XI.

Expanded text:
riauerunt praetereuntem Simonem Cyreneum uenientem de uilla, patrem Alexandri et Rufi, ut tolleret crucem eius. hoc Lucas ita dicit: et cum ducerent eum, adprehenderunt Simonem quendam Cyrenen sem uenientem de uilla et inposuerunt illi crucem portare post Iesum. Iohanlocum, hebraice Golgotha, ubi eum crucifixerunt » . Unde intelligitur quod ipse sibi portabat crucem, cum exiret in locum memoratum. Simon autem ille in itinere angariatus est, de quo tres commemorant, cui postea data eda crux usque ad locum. ita utrumque factum inuenimus, primo id quod lohannes dixit, deinde quod ceteri tres. XI.
Abbreviated transcription (Latin):
in galileam ubi erat tetrarcha herodes fr̃ eius.
Quomodo dicat matheus ideo isse in galileam loseph cũ infante. xp̃o
quia timuit airhelaum ꝓ suo patre regnantem in iherłm. eũ luicha
dicat idõ isse in galileam quia ibi erat uazareth eiuitas eorꝰ.
Quomͦ luchas dic̃ ibant parentes eius ꝑ om̃s annos in łherłm indie
sollempni pasche cum illo puero. cum dicat mratheus qđ metu ar¬
chelai timuerint illuc ire ab egipto redeuntes.
Quomͦ potuerint cõpletis diebus purgationis matris xp̃i sic̃ Luchas
dic̃ ascendere cum illo in templum ad ꝑ agenda sollemia si scđm
De uerbiᷤᷤ uocis q̃ facta ẽ de celo suꝑ bbratũ.¬
Quomͦ scđm loħem euugłistã dicat loħes bbista ego ñ nouerã eum.
cũ scđm alios inueniatur qđ iam nouerat eum.
De illo sermone ꝓlixo quẽ scdm matħm habuit in monte
Quomͦ dicat matheus centurionẽ ad dm̃ accessisse ꝓpuero suo cũ luchas
dicat qđ amicos ad eum miserit.XxI. De socru łetri qͦ ordine nonatũ sit.

Expanded text:
in Galilaeam, ubi erat tetrarcha Herodes frater eius. Quomodo dicat Mattheus ideo isse in Galilaeam Ioseph cum infante Christo, quia timuit Archelaum pro suo patre regnantem in Hierusalem, cum Lucas dicat ideo isse in Galilaeam, quia ibi erat Nazareth ciuitas eorum. Quomodo Lucas dicit: ibant parentes eius per omnes annos in Hierusalem in die sollemni paschae cum illo puero, cum dicat Mattheus quod metu Archelai timuerint illuc ire ab Aegypto redeuntes? Quomodo potuerint conpletis diebus purgationis matris Christi, sicut Lucas dicit, ascendere cum illo in templum ad peragenda sollemnia, si secundum De uerbis uocis, quae facta est de caelo superum Iohannem euangelistam dicat Iohannes baptista: ego non noueram eum, cum secundum alios inueniatur quod iam nouerat eum. De illo sermone prolixo, quem secundum Mattheum habuit in monte. Quomodo dicat Mattheus centurionem ad eum accessisse pro puero suo, cum Lucas dicat quod amicos ad eum miserit. De socru Petri, quo ordine narratum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
cundum matłm dr̃ quid me int̾rogas de bono. scđ̾m illos aut̃ quid
me dicis bonũ nam quid me int̾rogas de bono. ad illud magis refcari
potest qd ait ille querens quid boni faciam. Ibi enĩ ⁊ bonũ nominauit
& introgatio ẽ. Magister aũt bone nondũ ẽ int̾rogatio. Comodissi¬
me gͦ intelligitur utrũq dictum quid me dicis uonũ ⁊ intr̃ogas me

Expanded text:
cundum Matthaeum dicitur, Quid me interrogas de bono? secundum illos autem, Quid cundum Matthaeum dicitur, Quid me interrogas de bono? secundum illos autem, Quid me dicis bonum? Nam, Quid me interrogas de bono? ad illud magis referri potest, quod ait ille quaerens, Quid boni faciam? Ibi enim et bonum nominavit, et interrogatio est: Magister autem bone, nondum est interrogatio. Commodissime ergo intelligitur utrumque dictum, Quid dicis me bonum; et, interrogas me
Abbreviated transcription (Latin):
equitur matłis. Tunc oblati sunt ei paruuli ut manus eis im¬
p̃oneret & oraret. Discipuli aũt increpabant eos. & cetera usq ad illud
ubi ait. Multi sunt enĩ uocati pauci aũt̃ electi. hunc cum matħo mar¬
chus ordinem tenuit. s deconductis oꝑariis ad uineam solꝰ matħs it̃¬
ponit. Lucas aũt cũ cõmemorasset illud qđ eis dix̃. querentibꝰ int̃ se
quisnam maior cẽt. aduinx̃ de illo quem uiderunt ecientẽ demonia
cum eumi non sequeretur inde iam digreditur ab istis duobꝰ ubi ait
cum sirmasse faciem suam ut iret in iherusalem. ac multa int̃posita
occurit eis rursus ad cõmemorandũ istum diuitẽ cui dr̃. uende om̃a
que habes. quẽ nunc isti cõmemorant ex ordine que parit̃ eunt. Nã
ibi eciam Lucas de istis paruulis ante quã diuitis faciat m̃tionẽ quem¬
admodũ ⁊ iste ñ p̃termittit. De illo gͦ dunte qui querit quid boni fa¬
ciat ut uitam aet̾nã consequatur. potest uider distare aliquid qđ se¬

Expanded text:
paruuli, ut manus eis inponeret et oraret. discipuli autem increpabant eis, et cetera usque ad illud ubi ait: multi sunt enim uocati, pauci autem electi. hunc cum Mattheo Marcus ordinem tenuit, sed de conductis operariis ad uineam solus Mattponit. Lucas autem cum commemorasset illud quod eis dixit quaerentibus inter se quisnam major esset, adjunxit de illo quem viderant ejicientem daemonia, cum eum non sequeretur: inde jam digreditur ab istis duobus, ubi ait eum firmasse faciem suam ut iret in Jerusalem ; ac post multa interposita occurrit eis rursus ad commemorandum istum divitem cui dicitur, Vende omnia quae habes ; quem nunc isti commemorant ex ordine quo pariter eunt. Nam ibi etiam Lucas de istis parvulis, antequam divitis faciat mentionem, quemadmodum et isti, non praetermittit. De illo ergo divite qui quaerit, quid boni faciat ut vitam aeternam consequatur, potest videri distare aliquid quod se
Abbreviated transcription (Latin):
Sequitur matłis ⁊ dic̃. & cum ueniss ad turbam. accessit ad cum
homo genibꝰ ꝓuolutis ante cum dicens. Dñe miserere filii mei qr lunaticᷤ
est & male patitur. & cc̃. usq ad illud ubi ait. hoc aut̃ genus ñ eicit᷑ nͥ
ꝑ omtionẽ ⁊ icunium. Hoc ⁊ maichus ⁊ Lucas eodem eciam ordine me¬
mor̃t. sine ulla repugnanciȩ questione.
LUIIII.

Expanded text:
Sequitur Mattheus et dicit: uet cum uenisset ad turbam. accessit ad eum homo genibus prouolutis ante eum dicens: domine, miserere filii mei, quia lunaticus est et male patitur, et cetera usque ad illud ubi ait: hoc autem genus non eicitur nisi per orationem et ieiunium. hoc et Marcus et Lucas eodem etiam ordine memorant sine ulla repugnantiae quaestione. LVIIII.
Abbreviated transcription (Latin):
ficiantur. Qua loquutione eciam Palus ipsum xp̃m ait factũ ex mu¬
liere. Hoc enim melius intelligimur quam ut illam duodecim an¬
norũ iam nuptam uł uixũ exꝑtam fuisse eredamus.
equiitur matheus & dicit. & transeunte inde iħu sequuti sunt
eum duo ceci clamantes & dicentes miserere nr̃i fili dauid. & cetera
usq ad illud ubi ait. pharisei aũt̃ dicebant in principe demonioꝵ eiẽ
demones. Hoc de duobꝰ cecis & de muto demonio solus matħs ponit.
lli enim duo ceci de quibꝰ & alii nanant ñ sunt isti. s tam̃ simile factũ
est. ita ut si ipse matħs non eciam ilłus facti meminisset. posset puta¬
ri hoc qđ minc nairat dictum fuisse eciam ab aliis duobꝰ qd̵ cõmendare
memoriȩ diligenter debemus. eẽ quedam facta similia. qđ ꝓbatur cũ
idem ipse euugłista utrũq cõmemorat. ut si quando talici siragula

Expanded text:
rficiantur, qua locutione etiam Paulus ipsum Christum ait factum ex murficiantur, qua locutione etiam Paulus ipsum Christum ait factum ex muliere. hoc enim melius intellegimus, quam ut illam duodecim annorum iam nuptam uel uirum expertam fuisse credamus.nde Iesu secuti sunt eum duo caeci clamantes et dicentes: miserere nostri, fili Dauid, et cetera usque ad illud ubi ait: Pharisaei autem dicebant: in principe demoniorum eicit demones. hoc de duobus caecis et muto demonio solus Mattheus ponit. illi enim duo caeci, de quibus et alii narrant, non sunt isti, sed tamen simile factum est, ita ut, si ipse Mattheus non etiam illius facti meminisset, posset putari hoc quod nunc narrat dictum fuisse etiam ab aliis duobus. quod commendare memoriae diligenter debemus esse quaedam facta similia, quod probatur, cum idem ipse euangelista utrumque commemorat, ut, si quando talia singula
Abbreviated transcription (Latin):
gelistaru loquutiones uarias s non contrarias rem plane utilissimã
discimus. & ꝑnecessariam. nichil incunisq uerbis nos debere inspicere.
nisi uoluntatẽ cui debent uerba seruire. nec m̃tiri quẽquã si aliis uer¬
bis direrit quid ille uoluerit cuius uerba non dicit ne miseri aucupes
uo apicibꝰ quodammodo litterarũ putent ligandã ẽẽ ueritatem. cũ utiq
nõ in uerbis tantũ s eciam in ceterir om̃ibꝰ signis animoꝵ ñ sit nisi
enim mortua ẽ mulier s dormit. Cum eam marchus ⁊ Lucas duo¬
decim annorũ puellam fuisse testantur. intelligas hebreo more lo¬
quutũ ẽẽ matħm. Nam & aliis scripturarum locis hoc iuenit᷑
nõ eas tantum que uirũ passȩ fuerunt. s omnino feminas eciã intac¬
tas atq in tegras mulieres appellari. sicut de ipsa ȩua scriptũ est.
F ormauit eam in mulierem. & illud in libro numeror ͤᷤ ubi iubent᷑

Expanded text:
gelistarum locutiones uanas, sed non contrarias rem plane utilissimam gelistarum locutiones uanas, sed non contrarias rem plane utilissimam discimus et pernecessariam, nihil in cuiusque uerbis nos debere inspicere nisi uoluntatem, cui debent uerba seruire, nec mentiri quemquam, si aliis uerbis dixerit quid ille uoluerit cuius uerba non dicit, ne miseri aucupes uocum apicibus quodammodo litterarum putent ligandam esse ueritatem, cum utique non in uerbis tantum, sed etiam in ceteris omnibus signis animorum non sit nisi attheum: non enim mortua est mulier, sed dormit, cum eam Marcus et Lucas duodecim annorum puellam fuisse testentur. intellegas Hebraeo more locutum esse Mattheum. nam et aliis scripturarum locis hoc inuenitur non eas tantum quae uirum passae fuerant, sed omnino feminas etiam intactas adque integras mulieres appellari, sicut de ipsa Eua scriptum est: formauit eam in mulierem, et illud in libro Numerorum ubi iubentur
Abbreviated transcription (Latin):
trũq gͦ petitum ẽ adño. ut uel morientem saluam faceret. uł mortuã
suscitaret. S cum institusset matħs totũ breuit̃ dicere hoc insinuauit
patrẽ rogantẽ dixisse qđ ⁊ ipsum certũ ẽ uoluisse & xp̃m fecisse. Iane
si illi duo uł quisquã eor ᷤ patrẽ ipsum cõmemorasset dixisse qđ sui domo
uenientes dixerant ut iam non conuexaretur iłis qđ puella mortua fuiss
repugnarent eus cogitationi uerba que posuit matħs. Nunc uero et
alud sius nunciantibus & ꝓhibentibꝰ ne iam magister ueniret. nõ legit᷑
qđ ille consenserit. Ae ꝑhoc & illud qđ ei dñs ait noli timere Crede tan
tum & salua erit. Non diffidentẽ rep̃hendit. s credentẽ robustius con¬
firmauit. Talis quippe in illo fides erat qualis ⁊ millo qui ait. Credo
dñe adiuua ineredulitatẽ meam. Que cum ita sint ꝑ huiusmodi euuan¬

Expanded text:
utrumque ergo petitum est a domino, ut uel morientem saluam faceret uel mortuam utrumque ergo petitum est a domino, ut uel morientem saluam faceret uel mortuam suscitaret; sed cum instituisset Mattheus totum breuiter dicere, hoc insinuauit patrem rogantem dixisse quod et ipsum certum est uoluisse et Christum fecisse. sane si illi duo uel quisquam eorum patrem ipsum commemorasset dixisse quod sui de domo uenientes dixerant, ut iam non conuexaretur Iesus, quod puella mortua fuisset, repugnarent eius cogitationi uerba. quae posuit Mattheus. nunc uero et illud suis nuntiantibus et prohibentibus. ne iam magister ueniret, non legitur, quod ille consenserit. ac per hoc et illud quod ei dominus ait: noli timere, crede tantum et salua erit, non diffidentem reprehendit. sed credentem robustius confirmauit. talis quippe in illo fides erat, qualis et in illo qui ait: credo, domine; adiuua incredulitatem meam. Quae cum ita sint, per huiusmodi euan
Abbreviated transcription (Latin):
positam filiam suam nanat dñi nunciasse. s omnino definctã. Illi aũt̃
duo morti iam ꝓximã nondũ tam̃ mortuam. usq adeo ut dicant ue¬
nisse postea qui mortuam nunciarent. & ob hoc iam non debere uera¬
ri magistrũ. tamquã sic ueniret ut manum imponendo mori ñ sine¬
ret. nõn ut qui posset mortuã suscitare. Considerandũ est ne repug¬
nare uideatur & intelligendũ breuitatis causa matħm hoc potius dicere
uolusse rogatũ cẽ dñm ut faceret qđ eum fecisse manifestum est. ut
scilicet mortuã suscitaret. Adtendit enim non uerba patris de filia
sua. s qđ est potissimũ uoluntatem. & alic uerba posuit qualis uolun¬
tas erat. Ita enim desꝑauerat ut potus eam uellet reuiuescere. non
credens unuam posse mueniri quam morientẽ reliquerat. Duo itaq
posuer quid dixerit iaẏrus. matħis aũt̃ quid uoluerit atq cogitauerit.

Expanded text:
positam filiam suam narrat domino nuntiasse, sed omnino defunctam, illi autem positam filiam suam narrat domino nuntiasse, sed omnino defunctam, illi autem duo morti iam proximam, nondum tamen mortuam, usque adeo, ut dicant uenisse postea qui mortuam nuntiarent et ob hoc iam non debere uexari magistrum, tamquam sic ueniret, ut manum inponendo mori non sineret, non ut qui posset mortuam suscitare, considerandum est, ne repugnare uideatur, et intellegendum breuitatis causa Mattheum hoc potius dicere uoluisse rogatum esse dominum, ut faceret quod eum fecisse manifestum est, ut scilicet mortuam suscitaret; adtendit enim non uerba patris de filia sua, sed, quod est potissimum, uoluntatem, et talia uerba posuit, qualis uoluntas erat. ita enim desperauerat, ut potius eam uellet reuiuescere, non credens uiuam posse inueniri quam morientem reliquerat. duo itaque posuerunt, quid dixerit Iahirus, Mattheus autem, quid uoluerit adque cogitauerit.
Abbreviated transcription (Latin):
iayrus & ipse princeps sinagoge enit. & cecidit ad pedes iħu & cetera. sic
intelligitur qđ turba quidem illa continuo exceꝑit dñm. quippe quẽ reditu¬
rum expectabat. Qđ uero adumxit & ecce uir cui nom̃ erat iayrus:
nõ continuo factum accipiendũ ẽ s prius illud de conuuuo publicanoꝵ
sicut narrat matħs cui rei sic coniungit hoc ut non possit aliud factũ cõ¬
sequenter intelligi. In hac gͦ nanaitione quam tunc considerandã susce¬
pimus. de illa quidem que sanguinis fluxum patiebatur om̃s isti tres
euugłistȩ sine ulla questione concordant. Neque enim inter est ad rei
alter enim dixit usitate. alter ꝓprie. eandem tam̃ uterq sentenciam:
Nam usitatuis dicimus conscindis me. quam consendis uestim̃ta mea.
cum tam̃ in aꝑto sit quid uelimius intelligi. At uero cum matheus
archismagogum non morituram uł morientem uł mextremo uitae

Expanded text:
irus, et ipse princeps synagogae erat et cecidit ad pedes Iesu, et cetera. sic irus, et ipse princeps synagogae erat et cecidit ad pedes Iesu, et cetera. sic intellegitur, quod turba quidem illa continuo exceperit dominum, quippe quem rediturum exspectabat; quod uero adiunxit: et ecce uir, cui nomen erat Iahirus, non continuo factum accipiendum est, sed prius illud de conuiuio publicanorum, sicut narrat Mattheus, cui rei sic coniungit hoc, ut non possit aliud factum consequenter intellegi. In hac ergo narratione, quam nunc considerandam suscepimus, de illa quidem quae fluxum sanguinis patiebatur omnes isti tres euangelistae sine ulla quaestione concordant. neque enim interest ad rei alter enim dixit usitate, alter proprie, eandem tamen uterque sententiam. nam usitatius dicimus \'conscindis me quam \'conscindis uestimenta mea\', cum tamen in aperto sit, quid uelimus intellegi. At uero cum Mattheus archisynagogum non morituram uel morientem uel in extremo uitae
Abbreviated transcription (Latin):
quam hoc de archisinagogi filia. sic enim ipse contexit ut ipse transitus
aꝑte indicet hoc consequenter nanari quod & consequent̃ factũ ẽ. quando
quidem cim suꝑiꝰ cõmemorasset que de panno nouo ⁊ unno nouo iħs di¬
perit continuo subiecit. Hec illo loquente ad eos. ecce princeps unus
accessit. ac ꝑ hoc si hec illo loquente accessit. nichil aliud factorũ dicto¬
rũq eius interpositum est. In nairatione aut̃ marchi patet locus. ubi
interponi alia potuerint sicut iam ostendimus. Similiter ⁊ Luchas
cum post nanaitũ apud gerassenos miraculum transiit ad nairandũ
de archisinagogi filia. non sic transit ut renitatur matheo qui post illas
de panno ⁊ uino similitudines hoc gestum eẽ demonstrat dicendo. hec
illo loquente. Iste quippe cum t̾minasset qđ apud genissenos factũ nara¬
uerat : hoc modo transiit malud. Factum ẽ aũt inquit cum redisset iħs

Expanded text:
quam hoc de archisynagogi filia. sic enim ipse contexit, ut ipse transitus quam hoc de archisynagogi filia. sic enim ipse contexit, ut ipse transitus aperte indicet hoc consequenter narrari quod et consequenter factum est, quando quidem cum superius commemorasset quae de panno nouo et de uino nouo Iesus dixerit, continuo subiecit: haec illo loquente ad eos ecce princeps unus accessit. ac per hoc si haec illo loquente accessit, nihil aliud factorum dictorumque eius interpositum est. in narratione autem Marci patet locus, ubi interponi alia potuerint, sicut iam ostendimus. similiter et Lucas, cum post narratum aput Gerasenos miraculum transit ad narrandum de archisynagogi filia, non sic transit, ut renitatur Mattheo, qui post illas de panno et uino similitudines hoc gestum esse demonstrat dicendo haec illo loquente. iste quippe, cum terminasset quod aput Gerasenos factum narrauerat, hoc modo transit in aliud: factum est autem, inquit, cum redisset Ies
Abbreviated transcription (Latin):
ait & siurexit puella & exut fama hec in uniuersam tr̃am illam. Diet
hoc & alii duo marchus & Lucas. s ab isto ordine iam recedt̃. Alibi enĩ
hoc recordantur atq inser̃. idest eo loco ubi rediit transfretando a regio¬
ne gerassenoꝵ. post expulsa ⁊ in porcos ꝑmissa demonia. Nam hoc
marchus ita conuigit post illud apud genassenos factum. Et cũ trans¬
cendisset inquit iħs in naui rursus transfretum conuenit turba multa
ad illum. ⁊ erat circa mare. Et uenit quidã de archisynagogis nomine
yayrus. ⁊ uidens eum ꝓcidit ad pedes eius. & cetera. Ac ꝑ hoc intelligendũ
est hoc quidẽ de archisynagogi filia factum ẽẽ cum transcendisset iħs in
naui rursus transfretum. s quanto post non apparet. Nisi enĩ fuisset
int̃uallum non eẽt quando fieret qđ modo nairauit matħs inconuuno do¬
mus suae. tamquã de alio quippe nairauit more euuangelistarum. qđ de
se ac domiu suȩ gestum erat. Post quod factum nichil aluid continuo seqͥt᷑

Expanded text:
 surrexit puella. et exiit fama haec in uniuersam terram illam. dicunt hoc et alii duo, Marcus et Lucas, sed ab isto ordine iam recedunt. alibi enim hoc recordantur adque inserunt, id est eo loco, ubi redit transfretando a regione Gerasenorum post expulsa adque in porcos dimissa demonia. nam hoc Marcus ita coniungit post illud aput Gerasenos factum: et cum transcendisset, inquit. Iesus in naui rursus trans fretum, conuenit turba multa ad illum, et erat circa mare. et uenit quidarus, et uidens eum procidit ad pedes eius, et cetera. ac per hoc intellegendum est hoc quidem de archisynagogi filia factum esse, cum transcendisset Iesus in naui rursus trans fretum, sed quanto post, non apparet. nisi enim fuisset interuallum, non esset quando fieret quod modo narrauit Mattheus in conuiuio domus suae; tamquam de alio quippe narrauit more euangelistarum quod de se ac domi suae gestum erat, post quod factum nihil aliud continuo sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ uero matb̃s duos dicit fuisse qui legionem illam demonũ patiebantur
que in porcos ire ꝑmissa est. marchus aũt̃ ⁊ licas unum cõmemorãt.
intelligas unum eor fuisse ꝑsonȩ alicuuis clarioris & famosioris quẽ
regio ipsa maxime dolebat. & ꝓ cuiuis salute plurimũ satagebat. ħ
uolentes significare duo euugłiste. solum cõmemorandũ uidicauer̃.
de quo facti huis famulatius p̃dariusq fraglauerat. Nec qđ uerba
demonum diuers e ab euugłistis dicta sunt hñt aliquid scrupuli. cũ
uł ad unam redigi sentenciam uł om̃a dicta possint intelligi. nec qr
pluraliter apud matħm apud illos aũt singulariter loquitur cũ et
ipsi nairent qđ intr̃ogatus qui uocaretur. legionem se ẽẽ respondit
eo qđ multa ẽẽnt demonia. nec qđ marchus cura montẽ fuisse gregẽ
porcoꝵ. Luchas aut̃ in monte: quicquã repugnat. Grex enm porcoꝵ

Expanded text:
 56. Quod vero Matthaeus duos dicit fuisse, qui legionem illam daemonum patiebantur,  56. Quod vero Matthaeus duos dicit fuisse, qui legionem illam daemonum patiebantur, quae in porcos ire permissa est, Marcus autem et Lucas unum commemorant: intellegas unum eorum fuisse personae alicuius clarioris et famosioris, quem regio illa maxime dolebat et pro cuius salute plurimum satagebat. hoc uolentes significare duo euangelistae solum commemorandum iudicauerunt, de quo facti huius fama latius praeclariusque fraglauerat. nec quod uerba demonum diuerse ab euangelistis dicta sunt, habet aliquid scrupuli, cum uel ad unam redigi sententiam uel omnia dicta possint intpluraliter apud Matthaeum, apud illos autem singulariter loquitur, cum et ipsi narrant quod interrogatus qui vocaretur, legionem se esse reeo quod multa essent demonia, nec quod Marcus circa montem fuisse gregem porcorum, Lucas autem in monte, quicquam repugnat. grex enim porcorum
Abbreviated transcription (Latin):
preceptor ꝑinius. una eademq sentencia est excitantiũ dñm uolen¬
tiumq saluari. nec opus est querere quid hoꝵ potius xp̃o dictũ sit.
C iue enĩ aliquid horũ trium dixerint. siue alia uerba que nullꝰ enu¬
uangłistarũ cõmemorauit. tantundẽ tum̃ ualentia ad eandẽ senten¬
ciae ueritatẽ. quid ad rem inter est quãquã ⁊ hoc fieri potuit ut plu-¬
ribꝰ eum excitantibꝰ. om̃a hec aliud ab alio dicerentur. ltem qđ se¬
data tempestate dixer̃ scdđm matħm aualis est hic quia uenti & ma¬
re obediunt ei : scđ̾m marchum auis putas est iste quia ⁊ uentꝰ & ma¬
re obediunt ei . scđ̾m Lucam auis putas hic est. quia ⁊ uentis imꝑat
⁊ mari. & obediunt ei : quisnon uideat unam ẽẽ sentenciam: Tantun¬
dem enim ꝓrsus ualet quis putas est iste. & qualis est hic. & ubi nõ ẽ
dictum imꝑat. utiq consequenter intelligitur quia imꝑanti obedit᷑.¬

Expanded text:
praeceptor, perimus, una eademque sententia est excitantium dominum uolenpraeceptor, perimus, una eademque sententia est excitantium dominum uolentiumque saluari, nec opus est quaerere, quid horum potius Christo dictum sit. siue enim aliquid horum trium dixerint, siue alia uerba quae nullus euangelistarum commemorauit, tantundem tamen ualentia ad eandem sententiae ueritatem, quid ad rem interest? quamquam et hoc fieri potuit, ut pluribus eum simul excitantibus omnia haec, aliud ab alio, dicerentur. item quod sedata tempestate dixerunt secundum Mattheum: qualis est hic, quia uenti et mare oboediunt ei? secundum Marcum: quis putas est iste, quia uentus et mare oboediunt ei? secundum Lucam: quis putas hic est, quia et uentis imperat et mari et oboediunt ei? quis non uideat unam esse sententiam? tantundem enim prorsus ualet quis putas est? et qualis est hic? et ubi non est dictum imperat, utique consequenter intellegitur, quia im
Abbreviated transcription (Latin):
am idem aiatłis ordinem temp̾orum adhuc tenet ita Nairans. Et
ascendente eo in nauiculam sequuti sunt eum discipuli ens. & ecce mot
magnus factus est in mari usq ad illud ubi ait. & uenit inciuitatẽ suã.
sta duo facta contimiatun que namit oratħs de tranquillato mari pea¬
quã uentis imꝑauit iħs. a somno excitatus. & de illis qui habebant seuũ
demonium ruꝑtisq unculis agebantur in desertũ. simlit̾ nairant
marchus ⁊ Lucas. Uerbis aliis dicte sunt ab alio atq alio quedã senten¬
ciae non tamen alie. uelud illud qđ eum dicit dirisse matħs Quid ti¬
midi estis modicȩ fidei : marchus ita dic̃. Quid timidi estis: necdum
habetis fidem. id est illam ꝑfectam uelut granũ sinapis. hoc gͦ ⁊ ille ait
modicȩ fidei. Luchas aũt ubi est fides u̾ra : & totum quidem dici po¬
tuit. quid tinudi estis. ubi est fides ur̃a modicȩ fidei : unde aliud hic
ua nos perimus. marchus magister nõ ad te ꝑtinet qr perimꝰ Lucas

Expanded text:
am idem Mattheus ordinem temporum adhuc tenet ita narrans: Et ascendente eo in nauiculam secuti sunt eum discipuli eius. et ecce motus magnus factus est in mari, usque ad illud ubi ait: et uenit in ciuitatem suam. ista duo facta continuatim quae narrat Mattheus de tranquillato mari, posteaquam uentis imperauit Iesus a somno excitatus, et de illis qui habebant saeuum demonium ruptisque uinculis agebantur in desertum similiter narrant Marcus et Lucas. uerbis aliis dictae sunt ab alio adque alio quaedam sententiae, non tamen aliae, uelut illud quod eum dicit dixisse Mattheus: quid timidi estis, modicae fidei? Marcus ita dicit: quid timidi estis? necdum habetis fidem? id est illam perfectam uelut granum sinapis. hoc ergo et ille ait: modicae fidei. Lucas autem: ubi est fides uestra? et totum quidem dici potuit: quid timidi estis? ubi est fides uestra? modicae fidei. unde aliud hic, : domine, salua nos, perimus, Marcus: magister, non ad te pertinet, quia perimus? Lucas:
Abbreviated transcription (Latin):
pondit. & pꝰ ammonitionem dnĩ dicentis hoc fac ⁊ iiues. non bonꝰ cõmen¬
datur cumi dr̃ de eo. Ille aut̃ uoleus se iustificare. Iste aut̃ quẽ pari or¬
dine matheus marchusq cõmemorant. tambene cõmendatꝰ est ut ei dicet
dñs. nõ longe es a regno dĩ. ꝓbabilus creditur hunc alium eẽ nõ illum.

Expanded text:
pondit et post admonitionem domini dicentis: hoc fac, et uiues, non bonus commenpondit et post admonitionem domini dicentis: hoc fac, et uiues, non bonus commendatur, cum dicitur de eo: ille autem uolens se iustificare, iste autem quem pari ordine Mattheus Marcusque commemorant tam bene commendatus est, ut ei diceret dominus: non longe es a regno dei, probabilius creditur hunc alium esse, non illum.
Abbreviated transcription (Latin):
tantem fuisse illum a quo dñs int̾rogatus est. Lucas hoc tacet. & nisine
regno dei. Fieri enim potest ut quamuis temptans accesserit. dni tam
responsione coirectꝰ sit. aut cerde ipsam temptationem nõ accipiamus
malam tamquã deciꝑe uolentis inimicum. s cautam potius tamquã
experiri amplus uolentis ignotum. Neq enim frustra scriptũ est.
facile credit leuis corde minorabitur. Lucas aut̃ non hoc ordine sed lon¬
ge alibi tale nliquid interponit. Utrum aut̃ hoc recordetur an alius ille
sit cum quo similiter de duobꝰ istis p̃ceptis dñs egerit. ꝓrsus incertũ est.
Hinc aut̃ eciam recte uidetur alius ẽẽ non solum ꝓpter ordinis multam
differenciam. s quia eciam ipse dr̃ respondisse dño int̾roganti. & in sua
responsione cõmemerasse duo ista p̃cepta. & cum ei dixisset dñs hoc fac et
uiues. ut illud faceret qđ magnum ẽẽ in lege ipse responderat. sequutꝰ
latrones. Unde quia ⁊ temptans ipse p̃dictus est. & duo p̃cepta ipse res¬

Expanded text:
tantem finxisse illum a quo Dominus interrogatus est. Lucas autem hoc tacet, et regno Dei . Fieri eniresponsione correctus sit. aut certe ipsam temtationem non accipiamus malam tamquam decipere uolentis inimicum, sed cautam potius tamquam experiri amplius uolentis ignotum. neque enim frustra scriptum est: qui facile credit leuis corde minorabitur. Lucas autem non hoc ordine, sed longe alibi tale aliquid interponit. utrum autem hoc recordetur, an alius ille sit, cum quo similiter de duobus istis praeceptis dominus egerit, prorsus incertum est. hinc autem etiam recte uidetur alius esse, non solum propter ordinis multam differentiam, sed quia etiam ipse dicitur respondisse domino interroganti et in sua responsione commemorasse duo ista praecepta; et cum ei dixisset dominus: hoc fac, et uiues, ut illud faceret quod magnum esse in lege ipse responderat, secutus latrones. unde quia et temtans praedictus est et duo praecepta ipse res
Abbreviated transcription (Latin):
m inutilis sonat hoc ÷ in suis cordib q̃ pͥus ꝑrectam fidem erant ba heliđ
qđ bẽ hauen postt̃ gñ beniamim fuis seme moratur Beniamin quip̃pi in¬
terp̃tatur. filius dexterȩ et significat sc̃os ad dexterã iđ ud culertis
ergnipros peritatũ uenturos. qui gaudia contuentes & na om̃a p̃sentis
uite cõmocda pͥdonsũ habent quiacuinta postponut tranre untia dicentescum
uum suꝑnȩ uocationis : Heretici uero postergũ beniamin s̃ qr eaq̃ in p̃sen¬

Expanded text:
e domus inutilis sonat, hoc est, in suis cordibus quae prius per rectam fidem erant Bethel, ie domus inutilis sonat, hoc est, in suis cordibus quae prius per rectam fidem erant Bethel, iquod Bethaven post tergum Benjamin fuisse memoratur. Benjamin quippe interpretatur dexter, et significat sanctos ad dexteram, id est, ad coelestis regni prosperitatem venturos, qui propter gaudia aeterna omnia praesentis vitae commoda post dorsum habent, quia cuncta postponunt transeuntia, dicentes cuvium supernae vocationis. Haeretici vero post tergum Benjamin sunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
afflictimiserus. d auidelicet die factis̃ indesolatione &seges
& subiectu illorũ quando quib: dã int̃ fectis ceteris aut̃ incaptiui tatĩ
abductis t̃raeorũ asuis cultoribus uacuareman sit : Intribabus inł
ortendifidẽ. Lxxdixer̃ : intrilubus istł ostendifidelia & ponit᷑ ibi
p̃teritũ aempus ꝓfuturo ostedi ꝓortendã: Ac sidiceret :
Cum uenerire eaq prius locutus rũ in prophetis. ostendam fidem iđ fidelia uerba
mea manifertabo &uera qa quicquid deeorum locutis sũ ꝑdicione cõpuebit opere
Sed& heretici ingabaa & in rana id intmore suꝑbiȩ sci enciaemorantur dũ tx¬
celsam seputant᷑ habere sapientiam ibiq idola colunt iđ falsa dogmata qͥ de
suo corde fix er̃ uenerantur : Qu aꝓpt̃ p̃cipit̃ eis ut non silenciomalũ suute¬
gant sed publice cunctis manifestant᷑ : Etiubentur ulu lare mb& hauenq do

Expanded text:
afflicti miseriis. Qua videlicet die facti sunt in desolationem et reges afflicti miseriis. Qua videlicet die facti sunt in desolationem et reges et subjecti illorum, quando quibusdam interfectis, caeteris autem in captivitatem abductis, terra eorum a suis cultoribus vacua remansit. « In tribubus Israel ostendi fidem. » Septuaginta: In tribubus Israel ostendi fidelia, et ponitur ibi praeteritum tempus pro futuro, ostendi pro ostendam. Ac si diceret: Cum venerint ea, quae prius locutus sum in prophetis, ostendam fidem, id est, fidelia verba mea manifestabo et vera, quia quidquid de eorum locutus sum perditione, complebitur opere. Sed et haeretici in Gabaa et in Rama, id est, in tumore superbae scientiae morantur, dum excelsam se putant habere sapientiam, ibique idola colunt, id est, falsa dogmata quae de suo corde finxerunt, venerantur. Quapropter praecipitur eis ut non silentio malum suum tegant, sed publice cunctis manifestent. Et jubentur ululare in Bethaven, qua
Abbreviated transcription (Latin):
qđ gabaa collisra maexcella int̃ p̃tat᷑ : Dicit᷑ ergoris: Clangite bucina inga¬
baa. tuba in rama iđ ascendite in colles & monter ex elsaq: uoce de fle¬
te imminen tẽ uobis captiuita tẽ : Vlulate Riã in betauen ubi ÷ unus exuito¬
lis aureis ꝓcorũ adoratione modo captiuitradent᷑ habitatores eiis łt
pulchre addit : Post ergũtuũ beniamin.: Ubi em̃ tribi finit᷑ bema¬
min non ꝓcul ÷ haec ciuitus condita in tribue phraĩ inposteriore scilie&
partripsus beniamin: Ephraim inde solatione erit in diecorrepcionis:
ii hoclo co nomi nec phraĩ tamreges destirpetiu ꝓcecedentes quã etiam
ipse edecem tribuum populus conp̃benditur : Diemautem correptionir
appellat tẽpi quorraditir̃ hostib ꝓpt̃ sua peccata ut qui noluerant
deo seruire in pros peritate correptionẽ sustinerent hostium uarus

Expanded text:
quod Gabaa collis, Rama excelsa interpretatur. Dicitur ergo eis: « Plangite buccina in Gaquod Gabaa collis, Rama excelsa interpretatur. Dicitur ergo eis: « Plangite buccina in Gabaa, tuba in Rama, » id est ascendite in montes et colles, celsaque voce deflete imminentem vobis captivitatem. « Ululate etiam in Bethaven, » ubi est unus ex vitulis aureis, pro quorum veneratione modo captivi tradentur habitatores ejus. Et pulchre additur, « post tergum tuum Benjamin » Ubi enim tribus finitur Benjamin, non procul est haec civitas condita in tribu Ephraim, in posteriore scilicet parte ipsius Benjamin. « Ephraim in desolationem erit in die correctionis. » In hoc loco Ephraim nomine tam reges de stirpe ejus procedentes, quam et ipse decem tribuum populus designatur. Diem correptionis appellat tempus quo traditi sunt hostibus propter peccata sua, ut qui noluerunt Deo servire in prosperitate, correptionem sustinerent hostium variis
Abbreviated transcription (Latin):
ne clãnationis: Clangite bucina ingabaa. tuba in rama. ululate inbuta¬
uen: Bucina excornu animantis recuruofit. Tuba aut̃ exere ł arger¬
to in lege fieri p̃cipit᷑ conerepabatq: inbellis & in solĩnitatib: Gabaa &
ramaciuitates s̃ in tribubeniamin sibiuicine: haec ÷ gabaa inqnatꝰ :
saul Rama aut̃ ipia ÷ quã rex isrł conatꝰ ÷ occupare sicut in regũlegit᷑
ut claudere exitũ & introitũ tribui iudȩ etbeniamin: Porro beha¬
uen intibu ÷ ephrai q̃ anteuata ÷ b& hel : Quia igit᷑ p̃miserat superus
decẽ acduarũ tribuũ captiuitatẽ dicens Nunc deuorabiteos msiscũ
partib suis ortat᷑ eos quasiiã instante uicina captiuitate ut re sonen
bucinis et tubis cohortantes sem uicem in c̃omunem luctũ & ÷ sensis:
Molite ur̃am captiuita tẽ humili uoce deflere sedbucinis concrepati
& tubis ut om̃s audiant qui in circuitu sunt : Cui sen suibene congruit

Expanded text:
erat: Clangite buccina in Gabaa, tuba in Rama; ululate in Bethaven. Buccina ex cornu animantis recurvo fit; tuba autem ex aere vel argento in lege fieri praecipitur, concrepatque in bellis et in solemnitatibus . Gabaa et Rama civitates sunt in tribu Benjamin sibi vicinae. Haec est Gabaa, in qua natus est Saul. Rama autem ipsa est, quam rex Israel conatus est occupare, sicut in Regum legitur, ut clauderet exitum et introitum tribui Judae et Benjamin. Porro Bethaven in tribu est Ephraim, quae ante vocata est Bethel. Quia ergo praemiserat superius decem tribuum et duarum captivitatem, dicens: « Nunc devorabit eos mensis cum partibus suis, » hortatur eos quasi jam instante vicina captivitate, ut resonent buccinis et tubis, cohortantes se invicem in communem luctum. Et est sensus: Nolite vestram captivitatem humili voce deflere, sed buccinis concrepate et tubis, ut omnes audiant qui in circuitu sunt. Cui sensui bene congruit,
Abbreviated transcription (Latin):
b qra pplicuerant qua siclibanũ carsuũ cum insidiaret̾eis. Cũ cernerit rexclam¬
rtpopulũ qđ pdiximis & principes &iam temulentors & in no idolatriȩ demerie
ettenditinanĩ fua cũ in lusarib hoc: principili: qui inludebant pessimepopulo a
ndõ suo longȩ abducelant be nedicendo iłł & gracia sagendo. ł errorib: eorũ c̃sencior¬
do qrindelicet ap̃pli cuerant corsuũ quar clibanum ut eos suecen deret &idla¬
trie flamir ardere faceret. Idcircoem̃ applaudendo graciasegit populo urꝗ cum
principibusiqi intillexit tutonisumtis aderrorem eos fuis re conuersos Dli¬

Expanded text:
uasi clibanum cor suum, cum insidiaretur eis. » Cum cerneret rex clamuasi clibanum cor suum, cum insidiaretur eis. » Cum cerneret rex clamare populum quod praediximus, et principes etiam temulentos et vino idololatriae demersos, extendit manum suam cum illusoribus, hoc est, principibus qui illudebant pessime populo, et a Deo suo longe abducebant benedicendo, et gratias agendo, vel erroribus eorum consentiendo, quia videlicet applicuerant cor suum quasi clibanum, ut eos succenderet, et idololatriae flammis ardere faceret. Idcirco enim applaudendo gratias egit populo una cum principibus, quia intellexit toto nisu mentis ad errorum eos fuisse conversos
Abbreviated transcription (Latin):
idolorũculturam qua coactum. Ferm̃tũ aut̃ & in banã partamponitur & iua¬
lam in beña ut dñsineu angeliodicit qđ mulier accepto striñto alis condit in fa¬
rinaesatistrib: Hicaut̃ inma loponitur: ꝓcorruptiamnescilica pepuli pida larun
uenerationemn. I ereticiquoq prauam intincionẽ tã diucelant ueris falsaue la nen¬
quousq sul uctilibent᷑ torũ oltẽperent uoluntati & domec corda decepteruin
intumes cant fegmento praue doctrinȩ illorũ. Dequadñs dicit. Cauete astrr¬
implariscorum: Dies rens nri. Succensa totapopulimas samueneratione uit
iuatialos aureos adoramis. Eoeper principes funere auino. Cla mante porula
istee dies quȩ nol is regnr sacrum instituit principes nsolũ ns irati quid ebuera a
tratri ponuli sed insuꝑ intellegenciam sueñitis amittuntes. corperfute¬
reditino hoa t aniciã patiluecuria &idolatrie. Extendi mn anu sua meuan lu sar

Expanded text:
idolorum culturam, quam coactum. Fermentum autem et in bonam partem ponitur et in maidolorum culturam, quam coactum. Fermentum autem et in bonam partem ponitur et in malam. In bonam, ut Dominus in Evangelio dicit, quod mulier accepto fermento abscondit in farinae satis tribus. Hic autem in malo ponitur, pro corruptione, scilicet populi, per idolorum venerationem. Haeretici quoque praquousque subjecti libenter eorum obtemperent voluntati, et donec corda deceptorum intumescant fermento pravae doctrinae illorum de quo Dominus dicit: « Cavete a fermento Pharisaeorum. » « Dies regis nostri. » Succensa tota populi massa veneratione vituoc vitulos aureos adoramus. « Coeperunt principes furere a vino. » Clamante populo: Iste est dies quem nobis rex noster sacrum instituit, principes non solum non sunt irati, qui debuerant esse rectores populi, sed insuper intelligentiam suae mentis amittentes, coeperunt furere a vino, hoc est, amentiam pati luxuriae et idololatriae.
Abbreviated transcription (Latin):
epus c̃sencie bantregi. At tendendũ aut̃ qr nc exponit q̃ fecer coram fatiees
satelites dialiliqui principes tembrarũ uocantur: Ualdeemio in pecati
suctinr aquo quente Et hoc contras tos loquitur quimma litia sua
letificauer rogimi it inmndacus suis principes Om̃s inquit adulteran
nus quccunditur uteruo quat panes ita illi suc cenris malicia iherobo
aigneidolatriȩ. Quienit paululũ ciuitas a cõmixtione ferm̃ti
denet ferm̃ta recurtotũ Fabricatis quypeidolis nui fecit iproboam
populo utea colrreo nt furte quilidã causa ii teligionis res suntib
altura ido lerũ uacuarit̃. lodeoq: paululi÷ quiciuit ciuitas clenee ꝓpͥa
uolunta tepopulus regi consentiret ut primum principes deinde satellites illont
rtu & prucipibis fauentes adultimũ om̃is populus corrũ pere & hoc: qđ dicit Do
hate cito soluunt. Hocc siderans hieroboam. mo luit populũ sponte subare uoua

Expanded text:
es consentiebant regi. Attendendum autem, quia nunc exponit quod fecerunt coram facie ejus. satellites diaboli, qui principes diaboli tenebrarum vocantur. Valde enim in peccatis  Et hoc contra eos loquitur, qui in malitia sua laetificaverunt regem, et in mendaciis suis principes. Omnes inquit adulterannus succenditur ut coquat panes, ita illi succensi sunt malitia Hieroboam et igne idololatriae. Quievit paululum civitas a commistione fermenti, donec fermentaretur totum. Fabricatis quippe idolis, non vim fecit Hieroboam populo ut ea coleret, ne forte quibusdam causa Dei religionis resistentibus, cultura idolorum evacuaretur. Ideoque paululum quievit civitas, donec propria voluntate populus regi consentiret, ut primum principes, deinde satellites illorum regi et principibus faventes, ad ultimum omnis populus corrumperetur. Et hoitate, cito solvuntur. Hoc considerans Jeroboam, maluit populum sponte subire novam
Abbreviated transcription (Latin):
guebant eos interfecerunt uel certreos quiante iudius illorum extiterant spirita¬
lit interemertrahendo ad sua malicia. Cũ eni illi religionis dñi recordirentur
uidentes regem et principes omnẽq: populũ ido latriae deditos coeper̃dicert. Quid
faciemo: eccerex et principis eius om̃sq populus dioscolit iaqr in medio illorum
uersam̃ ñ possumus similia ñ facere neferte expoliati omnib: rrus etia uitã amittum
Duq haee dicerent etiã ipsi ad scelus idolatria deuoluti s̃. Om̃s reges eorũ ceciden
Abisto scilicet ie roboã urq adultimu oste om̃s regos is rabolitarum cecder inido

Expanded text:
guebant, et interfecerunt. Vel certe eos, qui ante judices illorum exstiterant, spiritualiter interemerunt trahendo ad suam malitiam. Cum enim illi religiones Domini recordarentur, videntes regem et principes omnemque populum idololatriae deditos, coeperunt dicere: Quid faciemus? Ecce rex et principes ejus, omnisque populus deos colit. Jam quia in medio illorum versamur, non possumus similia non facere, ne forte exspoliati omnibus rebus, etiam vitam amittamus. Dumque haec dicerent, etiam ipsi ad scelus idololatriae devoluti sunt. « Omnes reges eorum ceciderunt. » Ab isto scilicet Jeroboam usque ad ultimum Josiam, omnes reges Israelitarum ceciderunt in ido
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius notia non merent᷑. Quia aurũ & argentũ. iđ quicquid hacun ssut gora
elo quentia ł fulgore spiritaliũ sensuũ ꝑ uersa intillegendo uertunt in
idolaqu& esuo corde finxer. Et quia hoc fecer. id circo perior. suo iectus est
uitulus tuus samaria. Samaria nom̃ ÷ ciuitatis & ꝓuintia : Ponit̾ aũt
hcsamaria qua metro polis. dece tribuũ ꝓ omnib ciuitatibi eiusde regni
ne enĩ insamaria uituli aurei erant. sed potius indan & in bethel: q̃ua sic̃
dictũ ⁊ in samiaria conpbendunt᷑ dnũ autẽ uitulũ ꝓduob. debemꝰ ac̃cipere singularẽ
numerũ ꝓplurali positũ agnoscentes. qđ sepissime fit inscripturis. Erolect. singuliꝗ
uel inuitulis scilie& uelineis qui eos ad orabant. usq quo ñ poter emundari iđ¬

Expanded text:
ipsius notitiam non merentur. Qui aurum et argentum, id est quidquid habuerunt in nitore ipsius notitiam non merentur. Qui aurum et argentum, id est quidquid habuerunt in nitore eloquentiae vel fulgore spiritualium sensuum, perverse intelligendo vertunt in idola, quae de suo corde finxerunt; et quia hoc fecerunt, idcirco perierunt. « Projectus est vitulus tuus, Samaria. » Samaria nomen est civitatis et provinciae; ponitur autem hic Samaria, quae metropolis est decem tribuum, pro omnibus civitatibus ein Dan et in Bethel, qui sicut dictum est in Samaria comprehenduntur. Unum autem vitulum pro duobus debemus accipere, singularem numerum pro plurali positum agnoscentes, quod saepissime fit in Scripturis. Projectus est inquit vel in vitulis scilicet, vel in eis qui eos adorabant. « Usquequo non poterunt emendari