comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tib. At ego adolescens miser ual¬
de miser in exordio ip̃ius adoles¬
centie: etiã petierã a te castita¬
tem ⁊ dixeram. Da mͥ castitatẽ
⁊ ꝯtinentiã: s noli modo. Enne¬
bam enim ne me cito exaudires
⁊ tito sanares amorbo ꝯcupiscen¬
cie. quem malebam expleri qmͣ ex¬
tingui: ⁊ ieram ꝑuias prauas
suꝑstitione sacrilega. ñ quidem
certus inea: s qͣsi p̾ponens eam
cet̾is q̃ non pie q̃rebãs ĩimice
oppugnabam. Et putauerã me
ꝓpterea differre de die indiem
ꝯtempta spe scł̃i te solum sequi:
quia ñ mͥ apparebat certum ali¬
quid quo dirigerẽ cursũ meũ:
⁊ uenerat dies quo nudarer mͥn
⁊ increparet me ꝯscientia mea.
.ubi.ẽ lingua: Nempe tu dice¬
bas ꝓpt̾ in certum uerum: nol¬
lo te abicere sarcinã uanitatis.
Ecte iam cercũ. ẽ. ⁊ illa te ad huc p̾¬
mit. humerisq liberiorib pennas
recipiunt: qui neq ita inquirẽdo
atcriti st̃. nec decennio ⁊ amplius

Expanded text:
tibus. at ego adulescens miser ualtibus. at ego adulescens miser ualde, miserior in exordio ipsius adulescentiae, etiam petieram a te castitatem et dixeram: "da mihi castitatem et continentiam, sed noli modo". timebam enim, ne me cito exaudires et cito sanares a morbo concupiscentiae, quem malebam expleri quam exstingui. et ieram per uias prauas superstitione sacrilega, non quidem certus in ea, sed quasi praeponens eam ceteris, quae non pie quaerebam, sed inimice oppugnabam. Et putaueram me propterea differre de die in diem contemta spe saeculi te solum sequi, quia non mihi apparebat certum aliquid, quo dirigerem cursum meum. et uenerat dies, quo nudarer mihi et increparet in me conscientia mea: "ubi est lingua mea? nempe tu dicebas propter incertum uerum nolle te abicere sarcinam uanitatis. ecce iam certum est, et illa te adhuc premit umerisque liberioribus pinnas recipiunt, qui neque ita in quaerendo adtriti sunt nec decennio et amplius
Abbreviated transcription (Latin):
pis cẽm: ⁊ qm distortꝰ ⁊ sordidꝰ.¬
⁊ maculosus ⁊ ulcerosus: ⁊ ui¬
debam ⁊ horrebant: ⁊ quo a me
fugerem ñ erat: ⁊ si conabar
au̾tere ame aspectũ narrabat.
ille qd̾ narrabat: ⁊ tu me rurs
opponelus mͥ. ⁊ ĩpingebas me
in oculos meos: ut inuenirem
iniquitatẽ meã ⁊ oclissẽ. Nou̾¬
am meam. s dissimulabã ⁊ co¬
uebam. ⁊ obliuiscebar. Tunc uͦ
quanto ardentius amabã illos
de quib audiebam salubres af¬
fectus qd̾ se totos tͥ sanandos
dederant tanto execrabilius
me ꝯparatum eis oderã: qm̃ mł
ti mei anni metũ effluxerãt.
forte duodecim anni ex quo
ab unde uigesimo anno etatis
mee lesto ciceronis hortensio. ex¬
citatus eram studio sapientie.
⁊ differebam ꝯtẽpta felicitate
t̾rena ad eam inuestigandam
uacare cuiꝰ ñ inuentio s uel
sola inquisitio iam p̾ponenda e¬
rat etiam inuentis thesauris re-¬
gnisq gentium.⁊ ad nutum
circũ fluentib corporis uolupta¬

Expanded text:
pis essem, quam distortus et sordiduspis essem, quam distortus et sordidus, maculosus et ulcerosus. et uidebam et horrebam, et quo a me fugerem non erat. et si conabar a me auertere aspectum, narrabat ille quod narrabat, et tu me rursus opponebus mihi et inpingebus me in oculos meos, ut inuenirem iniquitatem et odissem. noueram eam, sed dissimulabam et cohibebam et obliuiscebar. Tunc uero quanto ardentius amabam illos, de quibus audie- bam salubres affectus, quod se totos tibi sanandos dederant, tanto exsecrabilius me conparatum eis oderam. quoniam multi mei anni mecum effluxerant — forte duodecim anni — ex quo ab undeuicensimo anno aetatis meae lecto Ciceronis Hortensio excitatus eram studio sapientiae et differebam contemta felicitate terrena ad eam inuestigandam uacare, cuius non inuentio, sed uel sola inquisitio iam praeponenda erat etiam inuentis thesauris regnisque gentium et ad nutum circumfluentibus corporis uolupta
Abbreviated transcription (Latin):
linquendi oĩa sua ⁊ sequendi
te. Tunc pontitianꝰ ⁊ qui cũ eo
ꝑ alias orti partes de ambulãt
q̃rentes eos. deuener̃t in eundẽ
locum. ⁊ inuenientes. ad monu.¬
est ut relirent qd̃ iã declinas¬
s dies. at illi narrato placito
⁊ ꝓposito suo qͦ qd̃ mͦ ineis tał
uoluntas orta cẽt atq firmata:
pecuier̃t ne sibi molesti ẽẽnt. si
ad iungi recusarent. Isti aũ ni¬
chilo mutati a pristinis. fleue¬
runt se tam̃ ut licebat: atꝙ
illis pie ꝯgratulati sunt. ⁊ ꝯm̃¬
dauer̃t se orationib eoꝵ: ⁊ then¬
tes cor int̾ram. abier̃t in pala¬
tium. Illi aũ affigentes corĩ
celo: manser̃t incasa: ⁊ habe¬
bant ambo sponsas. Que pꝰea¬
qmͣ hoc audiert: dicauert etiã
ip̃e uirginitatẽ tibi. Narrabat
hec ponticianus. tu aũ dñe in
tͥ u̾ba eius retorq̃bas me ad me
ip̃m auferens me adorso meo.
ubi me posueram dum nollẽ
me attend̾e. ⁊ ꝯstituebas me añ
faciẽ meam. ut uiderẽ qmͣ tur¬

Expanded text:
linquendi omnia sua et sequendi linquendi omnia sua et sequendi te. tum Ponticianus et qui cum eo per alias horti partes deambulabant, quaerentes eos deuenerunt in eundem locum et inuenientes admonuerunt, ut redirent, quod iam declinasset dies. at illi narrato placito et proposito suo, quoque modo in eis talis uoluntas orta est atque firmata petiuerunt, ne sibi molesti essent, si adiungi recusarent. isti autem nihil mutati a pristinis fleuerunt se tamen, ut dicebat, atque illis pie congratulati sunt et conmendauerunt se orationibus eorum et trahentes cor in terra abierunt in palatium, illi autem affigentes cor caelo manserunt in casa. et habebant ambo sponsas: quae posteaquam hoc audierunt, dicauerunt etiam ipsae uirginitatem tibi. Narrabat haec Ponticianus. tu autem, domine, inter uerba eius retorquebus me ad me ipsum, auferens me a dorso meo, ubi me posueram, dum nollem me adtendere, et constituebas me ante faciem meam, ut uiderem, quam tur
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ꝯiecit ccłos in amicũ: ⁊ ait
illi. Dic q̃so te: oĩb istis laborib
nr̃is quo ambimꝰ ꝑuenire qͥd
q̃rimus: Cuiꝰ rei causa milita¬
mꝰ : Maior ne eẽ pot̾it spes nr̃a
inpalatio: qm ut amici ĩꝑatori
simus: Et ibi quid ñ fragile
ꝑuenitur ad grandius ꝑiculũ:
Et quãdu istut erit: Amicus
aũ dei si uoluero: ecce nc̃ fio:
dixit hoc ⁊ turbidꝰ parturitione
noue uite rectlidit oculos pa¬
ginis ⁊ legebat ⁊ mutabatur
intꝰ ubi tu uidebas: ⁊ exuebatꝰ
mũdo mens eius ut mox appa¬
ruit. Namq dũ legit ⁊ uoluit
fluctus cordis sui: infremuit
aliqnͣdo ⁊ liscreuit: decreuitq
meliora: iamq tuuis. ait amico
suo. Ego iam abrupi me ab il¬
la spe nr̃a. ⁊ deo seruire statu et
hoc ex hac hora: in hoc loco agg̾¬
dior. Te si piget imitari noli ad¬
u̾sari. Respondit ille. ad herere
se sotio tante mercedis. tanteq
milicie. Et ambo iam tui eclifi¬
cabant turrĩ sumptu ydoneo re¬

Expanded text:
sibi coniecit oculos in amicum et ait sibi coniecit oculos in amicum et ait illi: "dic, quaeso te, omnibus istis laboribus nostris quo ambimus peruenire? quid quaerimus? cuius rei causa militamus? maiorne esse poterit spes nostra in palatio, quam ut amici imperatoris simus? et ibi quid non fragile peruenitur ad grandius periculum? et quando istuc erit? amicus autem dei, si noluero, ecce nunc fio". dixit hoc et turbidus parturitione nouae uitae reddidit oculos paginis: et legebat et mutabatur intus, ubi tu uidebas, et exuebatur mundo mens eius, ut mox apparuit. namque dum legit et noluit fluctus cordis sui, infremuit aliquando et discreuit decreuitque meliora iamque tuus ait amico suo: "ego iam abrupi me ab illa spe nostra et deo seruire statui et hoc ex hac hora, in hoc loco aggredior. te si piget imitari, noli aduersari". respondit ille adhaerere se socium tantae mercedis tantaeque militiae. et ambo iam tui aedificabant turrem sumptu idoneo re
Abbreviated transcription (Latin):
monast̾ium mediolani ple¬
num bonis frib extra urbis
menia sub ambrosio nuttore.
⁊ ñ nou̾amus. ꝑtendebat ille et
loq̃batur adhuc. ⁊ nos intenti
tacebamus. Unde in cidit ut di¬
ceret nescio qnͣdo se ⁊ tres alios
ꝯtubernales suos nimirũ apd̃
treu̾os cũ ĩꝑator ꝓmeridiano
circensiũ spectaculo teneretur.
exisse deambulatũ in hortos
muris ꝯtiguos. atq illic ut
forte ꝯbinati spaciabantur u¬
nũ secum seorsũ ⁊ alios duos
itidem seorsum parit̾q dig̾ssos.
s illos uagabundos irruisse in
qnͣdam casam. ubi habitabãt
quidã serui tui sp̃u pauperes.
qualiũ est regnũ celoꝵ: ⁊ ĩue¬
nisse ibi codicẽ. in quo scripta
erat uita antonii: qmͣ legere
cepit unꝰ eoꝵ. ⁊ mirari ⁊ accen¬
di.⁊ int̾ legendũ meditari ar¬
ripere talem uitam: ⁊ relicta
milicia seculari seruire tͥ. Erat
aũ ex eis quos dicunt a gentes
in reb. Tunt subito repletus a¬
more sc̃o ⁊ sobrio pudore. iratꝰ

Expanded text:
monasterium Mediolanii plemonasterium Mediolanii plenum bonis fratribus extra urbis moenia sub Ambrosio nutritore, et non noueramus. pertendebat ille et loquebatur adhuc, et nos intenti tacebamus. unde incidit, ut diceret nescio quando se et tres alios contubernales suos, nimirum apud Treueros, cum imperator pomeridiano circensium spectaculo teneretur, exisse deambulatum in hortos muris contiguos atque illic, ut forte combinati spatiabantur, unum secum seorsum et alios duos itidem seorsum pariterque digressos; sed illos uagabundos inruisse in quandam casam, ubi habitabant quidam serui tui spiritu pauperes, qualium est regnum caelorum, et inuenisse ibi codicem, in quo scripta erat uita Antonii. quamlegere coepit unus eorum et mirari et accendi et inter legendum meditari arripere talem uitam et relicta militia saeculari seruire tibi. erant autem ex eis, quos dicunt agentes in rebus. tum subito repletus amore sancto et sobrio pudore iratus
Abbreviated transcription (Latin):
nit apłm paulũ in opinate
sane. Putauerat enim aliqͥd
delibris quoꝵ ꝓfessio me ꝯt̾e¬
bat. Tũ u̾o arridens meq ĩtuẽs
gratulatorie: miratus. ẽ qd̃ e¬
as ⁊ solas p̾ oculis meis litt̾as
diuturnis orationib. Cui go
cũ indicassem illis me scͥptu¬
ris curã maximã impendere
ortus. ẽ sermo ip̃o narrante de
antonio egyptio monacho.
cuiꝰ nom̃ excellent̾ clarebat a¬
pud seruos tuos: nos aũ usq
in illã horam latebat. Qd̃ ille
ubi ꝯperit immoratus. ẽ ĩ eo
sermone. insinuans tantum
uirũ ignorantib: ⁊ ad mirãs
candem nr̃am ignorantiam.
Stupebamus aũ audientes
ram recenti memoria: ⁊ ꝓpe
nr̃is temporib testatissima
mirabilia tua in fide recta
⁊ catholica eccłia. Om̃s mira¬
bamur ⁊ nos quia tã magna
erant: ⁊ ille quia in audita
nobis erant. Inde sermo eius
deuolutus. ẽ ad monast̾iorũ
greges ⁊mores suaueolẽtie
tue ⁊ ubera deserta heremi qͦi
nos nichil sciebamus: ⁊ erat

Expanded text:
nit apostolum Paulum, inopinate nit apostolum Paulum, inopinate sane: putaverat enim aliquid de libris quorum professio me conterebat. Tum vero arridens, meque intuens, gratulatorie miratus est quod eas et solas prae oculis meis litterasdiuturnis orationibus. Cui ego cum indicassem illis me Scris curam maximam inpendere, ortus est sermo ipso narrante de Antonio Aegyptio monacho, cuius nomen excellenter clarebat apud seruos tuos, nos autem usque in illam horam latebat. quod ille ubi conperit, inmoratus est in eo sermone insinuans tantum uirum ignorantibus et admirans eandem nostram ignorantiam. stupebamus autem audientes tam recenti memoria et prope nostris temporibus testatissima mirabilia tua in fide recta et catholica ecclesia. omnes mirabamur, et nos, quia tam magna erant, et ille, quia inaudita nobis erant. Inde sermo eius deuolutus est ad monasteriorum greges et mores suaueolentiae tuae et ubera deserta heremi, quorum nos nihil sciebamus. et erat
Abbreviated transcription (Latin):
u̾erundo mediolanensi ⁊ cun ⁊
grãmatico subdoceret: uehem̃t̃
desideranti ⁊ familiaritatis ieͤ
flagitanti de numero nr̃o fidele
ad utorium quo indigebat ni¬
mis. Non itaq nebridium cupi¬
ditas ꝯmodoꝵ eo traxit. maio¬
ra enim poss si uellet de litt̾is a¬
gere: s offitio beniuolentie pe¬
titionem nr̃am ꝯtempnere no¬
luit amicus dulcissimus ⁊ mi¬
tissimus. Ngebat aũ illud pru¬
dentissime cauens in notescere
ꝑsonis sccl̃m hoc scłm maiorib.
deuitans incis omnẽ inquietu¬
dinem animi. quẽ uolebat ha¬
bere liberũ: ⁊ qm multis poss
horis feriatũ ad q̃rendum ali
colo causã qua erat absens ne¬
bridius: cũ ecce ad nos domũ
uenit adme ⁊ alypiũ pontiti¬
anus quidam ciuis nr̃ inqnͣ¬
tum affer. p̾clare inpalatio
militans nescio quid a nobis
uolebat. Et ꝯsedimus. ut collo¬
q̃remur. Et forte supra m̃sam¬
lusoriã q̃ ante nos erat atten¬
dit colicem: tulit aꝑuit. ĩue¬

Expanded text:
Yerecundo, Mediolanensi et ciui et Yerecundo, Mediolanensi et ciui et grammatico, subdoceret, uehementer desideranti et familiaritatis iure flagitanti de numero nostro fidele adiutorium, quo indigebat nimis. non itaque Nebridium cupiditas conmodorum eo traxit — maiora enim posset, si uellet, de litteris agere — sed officio beniuolentiae petitionem nostram contemnere noluit amicus dulcissimus et mitissimus. agebat autem illud prudentissime cauens innotescere personis secundum hoc saeculum maioribus, deuitans in eis omnem inquietudinem animi, quem uolebat habere liberum et quam multis posset horis feriatum ad quaerendum alcolo causam, qua erat absens Nebridius — cum ecce ad nos domum uenit ad me et Alypium Ponticianus quidam, ciuis noster, in quantum Afer, praeclare in palatio militans: nescio quid a nobis uolebat. et consedimus, ut conloqueremur. et forte supra mlusoriam quae ante nos erat, attendit codicem, tulit, aperuit, inve
Abbreviated transcription (Latin):
repugnaret legi m̃tis mee: et
captiuũ me luceret in lege pet¬
cati q̃ in m̃bris meis erat. Lex e¬
nim pc̃ci ẽ uiolentia ꝯsuetudi¬
nis. qͣ trahitur ⁊ tenetur etiã
inuitus animus: eo merito
quo in eam uolens illabitur.
Miserum gͦ me quis libaret
de corpore mortis huiꝰ nisi gr̃a
de uinculo quidẽ desiderii ꝯcubi¬
tus quo artissimo denebar. et
scłarium negotioꝵ seruitute
quẽadmodũ me exemeris. nar¬
rabo: ⁊ ꝯfitebor nomini tuo do¬
mine adiutor m̃s ⁊ redẽptor
meus. a gelam solita crescẽte
anxietudine: ⁊ cotidie suspira¬
bam tͥ frequentabã eccłiam tu¬
am: qnͣtum uacabat ab eis
negociis sub quoꝵ pondere ge¬
mebam. Mecum erat alypius
otiosus abopere iuris peritorum
pꝰ assessionẽ t̾ciam. expestans qͥ¬
b it̾um ꝯsilia uenderet: sicut
ego uendebã dicendi facultatẽ.
si qͣ docendo prestari potest. Nebri¬
dius aũ amicitie nr̃e cesserat:
ut omniũ nr̃m familiarissimo

Expanded text:
repugnaret legi mentis meae et repugnaret legi mentis meae et captiuum me duceret in lege peccati, quae in membris meis erat. lex enim peccati est uiolentia consuetudinis, qua trahitur et tenetur etiam inuitus animus eo merito, quo in eam uolens inlabitur. miserum ergo me quis liberaret de corpore mortis huius nisi gratde uinculo quidem desiderii concubitus, quo artissimo tenebar, et saecularium negotiorum seruitute quemadmodum exemeris narrabo et confitebor nomini tuo, domine, adiutor meus et redemptor meus. agebam solita crescente anxitudine et cotidie suspirabam tibi, frequentabam ecclesiam tuam, quantum uacabat ab eis negotiis, sub quorum pondere gemebam. mecum erat Alypius otiosus ab opere iuris peritorum post assessionem tertiam, expectans, quibus iterum consilia uenderet, sicut ego uendebam dicendi facultatem, si qua docendo praestari potest. Nebridius autem amicitiae nostrae cesserat, ut omnium nostrum familiarissimo
Abbreviated transcription (Latin):
b exꝑgisci uolentium: qͥ tam̃
suꝑati soporis altitudine remer¬
guntur: ⁊ sicut nemo . ẽ. qui dor.¬
mire semꝑ uelit. om̃iũq sano
iuditio uigilare prestat. differt
tam̃ plerimq homo sõpnum
extut̾e. cum grauis torpor ĩm̃¬
bris. ẽ. eumq iam displicentẽ
carpit libentuꝰ qmͣuis surgẽ¬
di tempꝰ ad uenerit: ita certũ
habebam ẽẽ melius tue caritati
me dedere: qmͣ mee cupiditati
cedere. S illud placebat ⁊ uin¬
cebat: hoc libebat ⁊ uinciebatz
Non enim erat quid tibi respõ¬
derem dicenti mͥ. surge qͥ dor¬
mis ⁊exurge a mortuis:⁊ il¬
luminabit te xp̃t: ⁊ undicy
ostendenti uera te dicere. ñ erat
omnino quid responderẽ u̾ita¬
te ꝯuictus: nisi tantũ u̾bu lẽta
⁊ sõpno lenta. Modo ecce mͦ sine
paululũ: s modo ⁊ modo ñ ha¬
bebat modũ: ⁊ sine paululum
inlongum ibat. Frustra ꝯ delec¬
tabar legi tue sccłm int̾iorem
hominẽ. cũ alia lex inm̃bris m̃i

Expanded text:
bus expergisci uolentium, qui tamen bus expergisci uolentium, qui tamen superati soporis altitudine remerguntur. et sicut nemo est, qui dormire semper uelit, omniumque sano iudicio uigilare praestat. differt tamen plerumque homo somnum excutere, cum grauis torpor in membris est, eumque iam displicentem carpit libentius, quamuis surgendi tempus aduenerit: ita certum habebam esse melius tuae caritati me dedere quam meae cupiditati cedere; sed illud placebat et uincebat, hoc libebat et uinciebat. non enim erat quod tibi responderem dicenti mihi : surge qui dormis et exsurge a mortuis, et inluminabit te Christus, et undique ostendenti uera te dicere, non erat omnino, quid responderem ueritate conuictus, nisi tantum uerba lenta et somnolenta: "modo", "ecce modo", "sine paululum". sed "modo et modo" non habebat modum et "sine paululum" in longum ibat. frustra condelectabatur legi tuae secundum interiorem hominem, eum alia lex in membris meis
Abbreviated transcription (Latin):
atꝙ discordando dissipabãt ani¬
mam meam. Sit in delligebã
me ip̃o exꝑim̃to id qd̃ legeram:
quomodo caro ꝯcupisceret adu̾s
ineo qd̾ inme approbabã. qmͣ ĩ
eo qd̾ inme imꝓbabam. Ibi enĩ
magis iã ñ ego: quia ex mag¬
na parte id patielar in uitꝰ qmͣ
faciebam uolens. S tam̃ ꝯsue¬
tudo adu̾sus me pugnatior
ex me fr̃a erat: qm̃ uolens qͦ
nollem ꝑueneram. Et quis iu¬
re ꝯtra diceret: cũ peccantẽ iꝰta
pena seq̃retur:⁊ñ erat iã illa
excusatio qua uideri mͥ solebã
ꝓpterea me ñdum ꝯtẽpto scło
seruire tͥ: quia incerta iñ eẽt
ꝑceptio u̾itatis. Iam eñĩ ⁊ ip̃a
certa erat. Ego aũ ad huc obliga¬
tus militare tibi recusabã:. ⁊ ĩ¬
pedim̃tis omnib sic tumebam
expediri quẽ admodũ ĩpediri ti¬
m̃dum. ẽ. ita sartina scłi ueld̃
sõpno assolet dulcit̾ p̾mebar.:
⁊ cogitationes quib medita¬
bar inte. similes erant conati¬

Expanded text:
atque discordando dissipabant aniatque discordando dissipabant animam meam. Sic intellegebam me ipso experimento id quod legeram, quomodo caro concupisceret aduersin eo, quod in me approbabam quam in eo, quod in me improbabam. ibi enim magis iam non ego, quia ex magna parte id patiebar inuitus quam faciebam nolens. sed tamen consuetudo aduersus me pugnacior ex me facta erat, quoniam nolens quo nollem perueneram. et quis iure contradiceret, cum peccantem iusta poena sequeretur? et non erat iam illa excusatio, qua uideri mihi solebam propterea me nondum contemto saeculo seruire tibi, quia incerta mihi esset perceptio ueritatis: iam enim et ipsa certa erat. ego autem adhuc terra obligatus militare tibi recusabam et inpedimentis omnibus sic timebam expediri, quemadmodum inpediri timendum est. Ita sarcina saeculi, uelut somno assolet, dulciter premebar, et cogitationes, quibus meditabar in te, similes erant conati
Abbreviated transcription (Latin):
data ꝓhibiti sunt xp̃iani doce
litt̾aturam ⁊ oratoriã. qͣm le¬
gem ille amplexus loquacem
scolam deserere maluit qm u̾¬
bum tuũ. qui linguas infan¬
tium facis disertas. ñ mͥ fortior
qm felitior uisus ẽ: quia in ue¬
nit occasionẽ uacandi tͥ. Qui rei
ego suspirabã ligatus ñ ferro
alieno: s mea ferrea uolũtate:
uelle meum tenelat inimicus.
⁊ inde mͥ catenã fecerat ⁊ ꝯftrĩ¬
xerat me: quippe ex uoluntate
ꝑu̾sa. fr̃ã. ẽ libido: ⁊ dũ seruitꝰ
libidini. fr̃a ẽ ꝯsuetudo: ⁊ dum
ꝯsuetudini ñ resistitur. fc̃a. ẽ.
necessitas: quib qͣsi ansulis qͥ¬
b dam sibimet innexis. unde
catenam appellaui: tenebat
me obstrustum dura seruitꝰ.¬
ꝑat. ut te gratis colerem friie
te uellem d̾s sola certa iocunditaᷤ.
ñdũ erat idonea ad suꝑandam
priorem uetustate roboratam:
ita due uoluntates mee una
uetꝰ. alia noua illa carnalis.
illa sp̃ualis. ꝯfligebant int̾ se:

Expanded text:
data prohibiti sunt christiani docere data prohibiti sunt christiani docere litteraturam et oratoriam — quam legem ille amplexus loquacem scholam deserere maluit quam uerbum tuum, quo linguas infantium facis disertas — non mihi fortior quam felicior uisus est, quia inuenit occasionem uacandi tibi. cui rei ego suspirabam ligatus non ferro alieno, sed mea ferrea uoluntauelle meum tenebat inimicus et inde michi catenam fecerat et constrinxerat me. Quippe ex uoluntate peruersa facta est libido, et dum seruitur libidini facta est consuetudo, et dum consuetudini non resistinecessitas. Quibus quasi ansulis quibusdam sibimet innexis, unde catenam appellavi, tenebat me obstrsse coeperat, ut te gratis colere fruique te uellem, deus, sola certa iucunditas, nondum erat idonea ad superandam priorem uetustate roboratam. ita duae uoluntates meae, una uetus, alia noua, illa carnalis, illa spiritalis, confligebant inter se
Abbreviated transcription (Latin):
isti. cum paulus ꝓ ꝯsul ꝑ eius
militiam debellata suꝑbia sub
lene iugũ xp̃i tui missus eẽt
regis magni ꝓuincialis effectꝰ.
Ipe cͦ ex priore saulo pailus
uocar amauit. obtã magnũ
insigne uictorie. Plus enĩ hos¬
tis uincitur in eo quem plus
tenet. ⁊de quo plures tenet. plꝰ
aũ suꝑbos tenet nomine nobi¬
litatis:⁊ dehiis plures nomĩe
auctoritatis. Quanto gͥ gratuiᷤ
cogitabatur uictorini pestꝰ. qd̃
tanqmͣ in expugnabili recep¬
taculo cliabolus obtinuerat.
uictorini linguam quo telo
grandi ⁊ acuto multos pere¬
merat: habundantius exulta¬
re oportuit filios tuos. quia
rex nr alligauit fortem: et
uidebant uasa eius erepta mũ¬
dari ⁊ aptari in honorem tuũ.
⁊ fieri utilia dñe ad om̃e opꝰ
bonũ. S ubi mn homo tiuis sim¬
plicianus de uistormo ista nar¬
rauit: exarsi ad imitandum.
Ad hoc enim ⁊ ille narrauerat
postqm̃ u̾o ⁊ illud addidit. qd̵
imꝑatoris iuliani tẽporib lege

Expanded text:
isti, cum Paulus pro consule per eius isti, cum Paulus pro consule per eius militiam debellata superbia sub lene iugum Christi tui missus esset regis magni prouincialis effectus, ipse quoque ex priore Saulo Paulus uocari amauit ob tam magnae insigne uictoriae. plus enim hostis uincitur in eo, quem plus tenet et de quo plures tenet. plus autem superbos tenet nomine nobilitatis et de his plures nomine auctoritatis. quanto igitur gratius cogitabatur Victorini pectus, quod tam inexpugnabile receptaculum diabolus obtinuerat, Victorini lingua, quo telo grandi et acuto multos peremerat, abundantius exultare oportuit filios tuos, quia rex noster alligauit fortem, et uidebant uasa eius erepta mundari et aptari in honorem tuum et fieri utilia domino ad omne opus bonum. Sed ubi mihi homo tuus Simplicianus de Victorino ista narrauit, exarsi ad imitandum: ad hoc enim et ille narrauerat. posteaquam uero et illud addidit, quod imperatoris Iuliani temporibus lege
Abbreviated transcription (Latin):
fac ⁊ excita ⁊ reucra nos: accẽde
⁊ rape. flagra. dulcesce iã ame¬
mus ⁊ curramus. Nonne ml̾¬
ti ex ꝓfundiore tartaro cecita¬
tis qmͣ uictorinꝰ redeunt ad tẽ
⁊ accedlunt ⁊ illuminantur.
retipientes lum̃ qd̃ si qui reci¬
piunt: accipiunt a te potestatẽ
ut filii tui fiantz S si minus
noti sunt ppłis: minus de illis
gaudent. etiam qui nouerũt
eos. Qnͣdo enim cum multis
gaudetur ⁊ insingłis uberius
.ẽ gaudium: quia ferue faci¬
unt se ⁊ inflammantur exalt̾¬
utro: deinde qd̃ multis noti mł¬
tis sunt austoritati ad salutẽ:
⁊ multis p̾eunt secuturis. Id̾aq
multum de illis ⁊ qui eos p̾ces¬
serunt letantur: quia ñ desoł
letantur. Ab sit enim ut inta¬
bernaculo tuo p̾pauꝑib acci¬
piantur ꝑsone diuitũ. aut p̾
ignobilib nobiles: qnͣdo potius
in firma mundi elegisti ut ꝯ¬
funderes fortia ⁊ ignobilia.
huiꝰ mundi elegisti ⁊ ꝯtẽtibili¬
a.⁊ ea q̃ non sunt tanqm sĩt:
ut ea q̃ sunt euacuares: ⁊ ta

Expanded text:
fac; excita, et revoca nos; accende, et rape; flagra, dulcesce: amemus, curramus. Nonne multi ex profundiore tartaro caecitatis quam Victorinus redeunt ad te, et accedunt, et illuminantur recipientes lumen, quod si qui recipiunt, acut filii tui fiant? sed si minus noti sunt populis, minus de illis gaudent etiam qui nouerunt eos. quando enim cum multis gaudetur, et in singulis uberius est gaudium, quia feruefaciunt se et inflammantur ex alterutro. deinde, quod multis noti, multis sunt auctoritati ad salutem 1 et multis praeeunt secuturis, ideoque multum de illis et qui eos praecesserunt laetantur, quia non de solis laetantur. absit enim, ut in tabernaculo tuo prae pauperibus accipiantur personae diuitum aut prae ignobilibus nobiles, quando potius infirma mundi elegisti, ut confunderes fortia, et ignobilia huius mundi elegisti et contemtibilia et ea quae non sunt, tamquam sint, ut ea quae sunt euacuares. et ta
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. nisi precedat esuriendi ⁊ siciẽ¬
di molestia: ⁊ ebriosi q̃dã salsu¬
iscula comedunt quo fiat mo¬
lestus ardor: quẽ dũ extinguit.
potatio sit delectatio: ⁊ institu¬
tum est. ut iam pacte sponse ñ
tradantur statim. ne uilem ha¬
beat maritus datã: qm ñ sus¬
pirau̾it sponsus dilatã. Hoc ĩ
turpi ⁊ exetranda leticia. hoc in
ea q̃ ꝯcessa ⁊ licita. ẽ. hoc in ip̃a
sincerissima honestate amicicie.
hoc ineo qui mortuus erat ⁊ re¬
uixit ꝑierat ⁊ inuentꝰ. ẽ ubiq
maius gaudiũ. molestia ma¬
iore preceditur. Quid. ẽ. hoc dñe
d̾s m̃s cũ tu et̾nũ tibi ip̃e sis gau¬
dium: ⁊ q̃dam de te de te circa te
semꝑ gaudeant quid. ẽ. qd̃ hec
rerum pars alt̾nat defectu ⁊ ꝓ¬
fectu. offensionib ⁊ ꝯciliatõnib:
Anis ẽ moduᷤs earum. ⁊ tantum
dedisti eis. cũ asummis celorum
usq ad ima t̾raꝵ. ab initio usq
in finem scłoꝵ abangelo usq ad

Expanded text:
est, nisi praecedat esuriendi et sitienest, nisi praecedat esuriendi et sitiendi molestia. et ebriosi quaedam salsiuscula comedunt, quo fiat molestus ardor, quem dum exstinguit potatio, fit delectatio. et institutum est, ut iam pactae sponsae non tradantur statim, ne uile habeat maritus datam, quam non suspirauerit sponsus dilatam. Hoc in turpi et exsecranda laetitia, hoc in ea quae concessa et licita est, hoc in ipsa sincerissima honestate amicitiae, hoc in eo qui mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est: ubique maius gaudium molestia maiore praeceditur. quid est hoc, domine deus meus, cum tu aeternum tibi, tu ipse sis gaudium, et quaedam de te circa te semper gaudeant? quid est, quod haec rerum pars alternat defectu et profectu, offensionibus et conciliationibus? an is est modus earum et tantum dusque ad ima terrarum, ab initio usque in finem saeculorum, ab angelo usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
amplius delectatur inuentis
aut redditis reb quas diligit:
qmͣ si eas semꝑ habuiss: Conteᷤ¬
tantur enim ⁊ cet̾a:⁊ plena st̃
omnia testimoniis clamantibꝰ
ita.ẽ. Triumphat uictor ĩꝑatore¬
⁊ ñ uiciss nisi pugnauiss. Et
quanto maius ꝑiculũ fuit ĩ
p̾lio: tanto. ẽ. gaudiũ maius ĩ
trumpho Iactat tempestas na¬
uigantes. minãt᷑ q naufragiũ.
om̃s futura morte pallescunt: tñ¬
quillatur celũ ⁊ mare. ⁊ exultãt
nimis qm̃ timuert nimis. Eger
.ẽ. carus ⁊ uena eius malũ renũ¬
ciat. Om̃s qui eum saluũ cupi¬
unt: egrotant simul aĩo. Fĩt
ei recte. ⁊ ñ dũ ambulat pristiniᷤ
uirib: ⁊ fit iam tale gaudiũ
qͣle ñ fuit cũ antea saliuis et
fortis ambularet. Easq ip̃as uo¬
luptates humane uite eciam ñ
in opinatis ⁊ pret̾ uoluntatem
irruentib: s institutis ⁊ uolũ¬
tariis molestiis hoĩes adquũt.
edendi ⁊ bibenli uoluptas nlła

Expanded text:
amplius delectatur inuentis amplius delectatur inuentis aut redditis rebus, quas diligit, quam si eas semper habuisset? contestantur enim et cetera et plena sunt omnia testimoniis clamantibus: "ita est". triumphat uictor imperator et non uicisset, nisi pugnauisset, et quanto maius periculum fuit in proelio, tanto est gaudium maius in triumpho. iactat tempestas nauigantes minaturque naufragium; omnes futura morte pallescunt: tranquillatur caelum et mare, et exultant nimis, quoniam timuerunt nimis. aeger est carus et uena eius malum renuntiat; omnes, qui eum saluum cupiunt, aegrotant simul animo: fit ei recte et nondum ambulat pristinis uiribus, et fit iam tale gaudium, quale non fuit, cum antea saluus et fortis ambularet. easque ipsas uoluptates humanae uitae etiam non inopinatis et praeter uoluntatem inruentibus, sed institutis et uoluntariis molestiis homines adquirunt. edendi et bibendi uoluptas nulla
Abbreviated transcription (Latin):
ebant amando ⁊ gaudendo.
he rapientium manus erant:
d̾s bone quid agitur in homĩe.
ut plus gaudeat de salute des¬
ꝑate aĩe ⁊ de maiore ꝑiculo li¬
berate: qmͣ si spes ei semꝑ affu¬
issz. aut ꝑiculum minus fuis¬
s : Et enim tu quoq misericors
pat̾. plus gaudes de uno penitẽ¬
te: qmͣ de nonaginta nouem
iustis quib ñ opus. ẽ penitẽtia.
Et nos cum magna iocũditate
audimus. cũ audimus qmͣ exul¬
tantib pastoris humeris reporte¬
tur ouis q̃ errau̾at:⁊dragina
referatur in thesauros tuos col¬
letantib uicinis mulieri que ĩ¬
uenit. ⁊ la crimas excittit gaudi¬
um sollẽpnitatis domus tue. cũ
legitur indomo tua de minore
filio tuo. qm̃ mortuus erat et
reuixit ꝑierat ⁊ in uentꝰ ẽ: gau¬
des quippe innobis ⁊ in angelis
tuis. scã caritate scĩs. Nã tu sẽꝑ
idẽ. qui ea q̃ ñ semꝑ nec eodẽ mͦ
sunt: eodẽ modo semꝑ nosti oĩa.
Quid gͦ agitur in anima. cum

Expanded text:
ebant amando et gaudendo: ebant amando et gaudendo: hae rapientium manus erant. Deus bone, quid agitur in homine, ut plus gaudeat de salute desperatae animae et de maiore periculo liberatae, quam si spes ei semper affuisset aut periculum minus fuisset? etenim tu quoque, misericors pater, plus gaudes de uno paenitente quam de nonaginta nouem iustis, quibus non opus est paenitentia. et nos cum magna iucunditate audimus, cum audimus quam exsultantibus pastoris umeris reportetur ouis, quae errauerat, et drachma referatur in thesauros tuos conlaetantibus uicinis mulieri, quae inuenit, et lacrimas excutit gaudium sollemnitatis domus tuae, cum legitur in domo tua de minore filio tuo, quoniam mortuus fuerat et reuixit, perierat et inuentus est. gaudes quippe in nobis et in angelis tuis sancta caritate sanctis. nam tu semper idem, quia ea quae non semper nec eodem modo sunt eodem modo semper nosti omnia. Quid ergo agitur in anima, cum
Abbreviated transcription (Latin):
accessuri sunt ad gr̃am tuam:
oblatum ẽẽ dicebat uictorino
a p̾sbit̾is ut secretius redd̾et. sit̃
ñ nullis qui u̾ecundia trepida¬
turi uidebantur offerri mos erat:
illũ aũ maluisse salutẽ suam
in ꝯspectu sc̃e multitudinis pro¬
fiteri. No enĩerat salus ꝙͣ docebat
in rethorica.⁊ tam̃ eam publi¬
ce ꝓfessus erat. qnͣto minus gͦ
uereri debuit mansuetũ gregẽ
tuum. ꝓnuncians u̾bum tuũ:
qui ñ uerebatur in u̾bis suis
turbas in sanoꝵ: Itaq ubi ascẽ¬
dit ut redd̾et: om̃s sibimet in¬
uicem quisq ut eum nou̾at
instrepuerunt nom̃ eiꝰ strepi¬
tu gratulationis. Quis aũ ibi
ñ eum nouerat: Et sonuit p̾s¬
so sonitu ꝑ ora cunctoꝵ colletan¬
tium: uictorinus. uictorinꝰ. Cito
sonuer̃t exultatione. quia uide¬
bant eum: ⁊ cito siluerunt in¬
tentione ut audirent eũ. ꝓnũ¬
ciauit ille fidem ueracẽ. p̾clara
fiducia. Et uolebant eũ omnes
raꝑe intro incor suum: ⁊ rapi¬

Expanded text:
accessuri sunt ad gratiam tuam, accessuri sunt ad gratiam tuam, oblatum esse dicebat Victorino a presbyteris, ut secretius redderet, sicut nonnullis, qui uerecundia trepidaturi uidebantur, offerri mos erat; illum autem maluisse salutem suam in conspectu sanctae multitudinis profiteri. non enim erat salus, quam docebat, in rhetorica et tamen eam publice professus erat. quanto minus ergo uereri debuit mansuetum gregem tuum pronuntians uerbum tuum, qui non uerebatur in uerbis suis turbas insanorum? itaque ubi ascendit, ut redderet, omnes sibimet inuicem, quisque ut eum nouerat, instrepuerunt nomen strepitu gratulationis. quis autem ibi non eum nouerat? et sonuit presso sonitu per ora cunctorum conlaetantium: "Victorinus, Victorinus". cito sonuerunt exultatione, quia uidebant eum, et cito siluerunt intentione, ut audirent eum. pronuntiauit ille fidem ueracem praeclara fiducia, et uolebant eum omnes rapere intro in cor suum. et rapi
Abbreviated transcription (Latin):
bam pati ꝯgruere cogebar uite
ꝯuigali: cui declitꝰ ꝯstringebar.
Audieram exore u̾itatis ẽẽ spa¬
dones qui se ip̃os absciderũt ꝓpt̾
regnũ celoꝵ: s qui potest ĩ quit
capere capiat. Uani sunt terte
om̃s homines quib ñ in ẽ dei sci¬
entia: nec de hiis q̃ uidentur bo¬
na. potuer̃t inuenire eum qͥ ẽ.
At ego iam ñ eram in illa ua¬
nitate transcenderam eam: ⁊
ꝯtestante uniu̾sa creatura tua
inueneram te creatorem nr̃m¬
ctionum sacram̃tis ñ multo post
etiam nom̃ dedit. ut ꝑbaptismũ
regeneraretur: mirante roma.
gaudente eccł̃ia. suꝑbi uidebant¬
⁊ irascebantur dentib suis stri¬
debant ⁊ tabescebant. Seruo aũ
tuo dñe d̾s erat spes euis: ⁊ nõ
respiciebat inuanitates ⁊ in ĩ¬
sanias indaces. Deniq ut uentũ
.ẽ. ad horam ꝓfitende fidei q̃ u̾bis
certis ꝯceptis retentisq memorit̾
de loco eminentiore in ꝯspectu ppłi
fidelis rome rectli solet ab eis qͥ

Expanded text:
bam pati, congruere cogebar uitae bam pati, congruere cogebar uitae coniugali, cui deditus obstringebar. audieram ex ore ueritatis esse spadones, qui se ipsos absciderunt propter regnum caelorum; sed, qui potest, inquit, capere, capiat. uani sunt certe omnes homines, quibus non inest dei scientia, nec de his, quae uidentur bona, potuerunt inuenire eum qui est. at ego iam non eram in illa uanitate; transcenderam eam et contestante uniuersa creatura inueneram te creatorem nctionum sacramentis, non multo post etiam nomen dedit, ut per Baptismum regeneraretur, mirante Roma, gaudente Ecclesia. Superbi videbant, et irascebantur; dentibus suis stridebant, et tabescebant : servo autem tuo Dominus Deus erat spes ejus, et non respiciebat in uanitates et insanias mendaces. Denique ut uentum est ad horam profitendae fidei, quae uerbis certis conceptis retentisque memoriter de loco eminentiore in conspectu populi fidelis Romae reddi solet ab eis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ longa etate in tã bono studio
sectande uie tue multa exꝑtus
multa edoctus mͥ uidebatur. ⁊
uere sit erat. Unde mihi ut ꝓ¬
ferret uolebam ꝯferenti secum
estus meos. quis eẽt aptꝰ modus
sic affecto ut ego eram ad am¬
bulandũ inuia tua. Ui debam
enim plenã eccł̃iam: ⁊ alius
sic ibat. alius aũ sic. sͥ aũ dis¬
plicebat qd̾ agebam in scło: et
oneri mͥ erat ualde ñ iam ĩflã¬
mantib cupiditatib ut sole¬
bant. spe honoris ⁊ pecunie ad
tolerandam illã seruitutẽ tamgͣ¬
uem. Iam enim me illa ñ delacta¬
bant p̾ dulcedine tua. ⁊ decore do¬
mus tue qmͣ dilexi: s adhuc te¬
nacit̾ colligabar ex femina nec
me ꝓhibebat apostolus ꝯiugari.
qͣmuis exhortaretur ad melius
maxime uolens om̃s homines
sic ẽẽ ut ip̃e erat s ego infirmior
eligebam molliorẽ locum. ⁊ ꝓpter
hoc unum uoluebar in ceteris
languidus ⁊ tabescens curis mar¬
cidis. quo ⁊ in aliis reb qͣs nole¬

Expanded text:
et longa aetate in tam bono studio et longa aetate in tam bono studio sectandae uiae tuae multa expertus, multa edoctus mihi uidebatur: et uere sic erat. unde mihi ut proferret uolebam conferenti secum aestus meos, quis esset aptus modus sic affecto, ut ego eram, ad ambulandum in uia tua. Videbam enim plenam ecclesiam, et alius sic ibat, alius autem sic. mihi autem displicebat, quod agebam in saeculo, et oneri mihi erat ualde non iam inflammantibus cupiditatibus, ut solebant, spe honoris et pecuniae ad tolerandam illam seruitutem tam grauem. iam enim me illa non delectabant prae dulcedine tua et decore domus tuae, quam dilexi, sed adhuc tenaciter alligabar ex femina, nec me prohibebat apostolus coniugari, quamuis exhortaretur ad melius maxime uolens omnes homines sic esse, ut ipse erat. sed ego infirmior eligebam molliorem locum et propter hoc unum uoluebar in ceteris languidus et tabescens curis marcidis, quod et in aliis rebus, quas nole
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ mez ꝑfundantur ossa m̃a
dilectione tua ⁊ dicant dñe qͥs
similis tibi: Disrupisti uincła
mea: sacrificem tibi sacrificiũ
laudis: quomodo disrupisti ca
enarrabo:⁊dicent omnes
qui adorant te cum audiẽt
magnum ⁊ mirabile nom̃ eiꝰ.
In heserant p̾cordiis meis u̾ba
tua. ⁊ undiq circumuallabar
abste: de uita tua et̾na certus
eram qmͣuis eam in enignia¬
te ⁊ qͣsi ꝑspeculum uideram.
Dubitatio tamen omnis de ĩ¬
corruptibili substantia qd̃ ab
illa eẽt omnis substantia ab¬
lata mͥ erat: nec certior de te
s stabilior inte ẽẽ cupiebam
Demea u̾o temꝑali uita nuta¬
bant oĩa ⁊ mundandũ erat cor
a ferm̃to uet̾i: ⁊ placebat uia ip̃e
saluator ⁊ ire ꝑ eius angustias
ad huc pigebat: ⁊ immisisti in
mtem meam uisumq. ẽ. bonũ
in ꝯspectu meo ꝑgere ad simpli¬
cianũ qui mͥ bonus apparebat
seruus tuus:⁊ lucebat in eo g̃¬
cia tua. Audieram etiã qd̃ aĩui¬
uentute sua deuotissime tibi
uiueret. Iam u̾o tunc senuerat.

Expanded text:
super me. Perfundantur ossa mea dilectione tua, et dicant: Domine, quis similis tibi? Dirupisti vincula mea, sacrificem tibi sacrificium laudis . Quomodo dirupisti ea, narrabo; et dicent omnes qui adorant te, cum audient magnum et mirabile nomen eius." inhaeserant praecordiis meis uerba tua, et undique circumuailabar abs te. de uita tua aeterna certus eram, quamuis eam in aenigmate et quasi per speculum uideram; dubitatio tamen omnis de incorruptibili substantia, quod ab illa esset omnis substantia, ablata mihi erat, nec certior de te, sed stabilior in te esse cupiebam. de mea uero temporali uita nutabant omnia et mundandum erat cor a fermento ueteri; et placebat uia ipse saluator et ire per eius angustias adhuc pigebat. et inmisisti in mentem meam uisumque est bonum in conspectu meo pergere ad Simplicianum, qui mihi bonus apparebat seruus tuus et lucebat in eo gratia tua. audieram etiam, quod a iuuentute sua deuotissime tibi uiueret; iam uero tunc senuerat
Abbreviated transcription (Latin):
discipuli. inuenit salutauit:
sedit atq inea q̃ agebantur ĩ¬
tendit animũ: ⁊ forte lectõ in
manib erat: Qm dũ exponerẽ
oportune mͥ ad hibenda uideret᷑
similitudo circensium: quo il¬
lud qd̃ insinuabam ⁊ iccũdiꝰ
⁊ planius fieret. cũ irrisione
mordati eoꝵ quos illa capti¬
uass in sania. Scis tu deus nr̃
qd̃ tunc de alipio ab illa peste
sanando ñ cogitauerĩ. At ille
inse rapuit: me q illud ñ in¬
si ꝓpter se dixisse credidit: ⁊ ꝙ
alius acciꝑet ad succensendũ
mͥ accepit honestus adolescens ad
succendũ sibi. ⁊ adme ardentius
diligendum. Dix̾as enim tu iã
olim ⁊ ĩnexas litt̾is tuis corripe
sapientẽ ⁊ amabit te. Nt ego il
lum ñ corripuerã. S ut̾is tuoĩ¬
b ⁊ scientib ⁊ nescientib ordĩe
quo nosti.⁊ ille ordo iustus est
De corde ⁊ lingͣ mea carbones ar¬
dentes oꝑatus es quib m̃tẽ spei
bone adureres tabescentẽ acsana¬

Expanded text:
discipuli, uenit, salutauit; discipuli, uenit, salutauit; sedit atque in ea quae agebantur intendit animum. et forte lectio in manibus erat. quam dum exponerem et opportune mihi adhibenda uideretur similitudo circensium, quo illud quod insinuabam et iucundius et planius fieret et cum inrisione mordaci eorum, quos illa captiuasset insania, scis tu, deus noster, quod tunc de Alypio ab illa peste sanando non cogitauerim. at ille in se rapuit meque illud non nisi propter se dixisse credidit et quod alius acciperet ad suscensendum mihi, accepit honestus adulescens ad suscensendum sibi et ad me ardentius diligendum. dixeras enim tu iam olim et innexueras litteris tuis: corripe sapientem, et amabit te. at illum ego non corripueram, sed utens tu omnibus et scientibus et nescientibus ordine quo nosti — et ille ordo iustus est — de corde et lingua mea carbones ardentes operatus es, quibus mentem spei bonae adureres tabescentem ac sana
Abbreviated transcription (Latin):
fiuctuabam ⁊ gubernabas mez
fluctuabam. ⁊ gubernabas me:
ibam ꝑuiam scł̃i latã. nec desere
ꝯuigio: ⁊ tu irridebas: paciebar
meis cupiditatib amarissi-¬
mas difficultates te ꝓpitio tan¬
tomagis. qnͣto minus sinebas
michi dulcescere qd̃ ñ eras tu.
Uide cor meum dñe qui uoluis¬
ti ut hoc recordarer. ⁊ ꝯfitereꝵ
tibi. Nunc tibi in hereat aĩa m̃at
qͣm de uisco tam tenaci mortis
exusti.Qmͣ misera erat ⁊ sen¬
sum uulueris tu pungebas:
ut relictis oĩb ꝯu̾teretur adte
qui es suꝑ oĩa. ⁊ sine quo nlła
ẽent omnia. ꝯu̾teretur. ⁊ sana¬
retur. Qmͣ ergo miser eram⁊
quomodo egisti ut sentirem
miseriam incam de illo quo c̃
pararem recitare ĩꝑatori laudeᷤ
quib plura mñtirer ⁊ m̃tienti
fau̾ctur abscientib: easq cu¬
ras anhelaret cor meũ ⁊ cogi¬
tationum tabificarũ febrib
estuaret: transiens per quẽdã
uicum mediolanensẽ. aĩadu̾ti
pauꝑem m̃dicũ iam credo satu¬

Expanded text:
fluctuabam et guberfluctuabam et guberfluctuabam, et gubernabas me; ibam per viam saeculi latam, nec deserebconjugio; et tu irridebas. Patiebar in eis cupiditatibus amarissimas difficultates, te propitio tanto magis, quanto minus sinebas mihi dulcescere quod non eras tu. Vide cor meum, Domine, qui voluisti ut hoc recordarer et confiterer tibi. Nunc tibi inhaereat anima mea, quam de visco tam tenaci mortis exuisti. Quam misera erat! et sensum vulneris tu pungebas, ut relictis omnibus converteretur ad te qui es super omnia, et sine quo nulla essent omnia; converteretur, et sanaretur. Quam ergo miser eram, et quomodo egisti ut sentirem miseriam meam, die illo quo cum pararem recitare Imperatori laudes, quibus plura mentirer, et mentienti faveretur ab scientibus, easque curas anhelaret cor meum, et cogitationum tabificarum febribus aestuaret; transiens per quemdam vicum Mediolanensem, animadverti pauperem mendicum, jam credo satu
Abbreviated transcription (Latin):
credere ceꝑam nullo modo te fu¬
isse tributurũ tam excellentem
illi scripture ꝑ om̃s iã t̾ras auc¬
toritatẽ: nisi ⁊ ꝑ ip̃am tibi credi.
⁊ ꝑ ip̃am te q̃ri uoluisses. Iã enĩ
absurditatẽ q̃ me in illis lict̾is
solebat offendere. cũ multa ex
eis ꝓbabilit̾ exposita audissẽ.
ad sacram̃toꝵ altitudinẽ refe¬
rebam: eoq mͥ illa uenerabili¬
or ⁊ sacroscã fide dignior appa¬
rebat auctoritas. quo ⁊ omĩb
adlegendum ẽet in promptu.
⁊ secreti sui dignitatem in ĩtel¬
loctu ꝓfundiore seruaret u̾bis
aꝑtissimis ⁊ humilluno gen̾e
loquendi se crnctis p̾bens. ⁊ exer¬
cens intentionẽ eoꝵ qui ñ sunt
leues corde: ut exciperet omnes
ppłari sinu. ⁊ ꝑ angusta forami¬
na paucos ad te traiceret mlto
tam̃ plures. qmͣ si nec tanto a pi¬
ce auctoritatis emin̾et: nec tur¬
bas gremio sanote humilitatiᷤ
haurint. Cogitabam hec. ⁊ aderaᷤ
mͥ: suspirabam. ⁊ audiebas mez

Expanded text:
credere coeperam nullo modo te fucredere coeperam nullo modo te fuisse tributurum tam excellentem illi scripturae per omnes iam terras auctoritatem, nisi et per ipsam tibi credi et per ipsam te quaeri uoluisses. iam enim absurditatem, quae me in illis litteris solebat offendere, cum multa ex eis probabiliter exposita audissem, ad sacramentorum altitudinem referebam eoque mihi illa uenerabilior et sacrosancta fide dignior apparebat auctoritas, quo et omnibus ad legendum esset in promtu et secreti sui dignitatem in intellectu profundiore seruaret, uerbis apertissimis et humillimo genere loquendi se cunctis praebens et exercens intentionem eorum, qui non sunt leues corde, ut exciperet omnes populari sinu et per angusta foramina paucos ad te traiceret, multo tamen plures, quam si nec tanto apice auctoritatis emineret nec turbas gremio sanctae humilitatis hauriret. cogitabam haec et aderas mihi, suspirabam et audiebas me,
Abbreviated transcription (Latin):
sisti mͥ. ñ qui credent libris tuiͤ
quos tanta in omnib fere gẽ¬
tib auctoritate fundasti. s qui
ñ cred̾e̾nt ẽẽ culpandos: nec au¬
diendos ẽẽ. si qui forte mͥ dice¬
rent. unde scis illos libros uni¬
us ueri ⁊ ueracissimi dei sp̃u
c̃ẽ humano gen̾i ministratoᷤ.
Id ip̃m enim maxime credẽdũ
erat qm̃ nlła pugnacitas ca¬
q̃ legerã int̾se ꝯfligentiũ phi¬
losophoꝵ extorq̃re mͥ potuit:
ut aliqnͣdo ñ cred̾em te eẽ. quic¬
quid eẽs qd̃ ego nescirem: aut
ad ministrationem reꝵ hu¬
manaꝵ ad te ꝑtinere. S id cre¬
debam aliqnͣdo robustius. ali¬
qnͣdo exilius: semꝑ tam̃ credi¬
di ⁊ eẽ te. ⁊ curam nr̃i gerere:
etiã si ignorabam uel quid sẽ¬
ciendũ eẽt de substancia tua ł
q̃ uia duceret aut recduc̾et ad¬
te ad te qdeoq cum eẽmus in¬
firmi ad ĩueniẽdã liqͥda ratione
u̾itatem ⁊ ob hoc nobis opꝰ ẽẽt
auctoritate sc̃aꝵ litt̾arum: iã

Expanded text:
sisti mihi non qui crederent libris tuis, sisti mihi non qui crederent libris tuis, quos tanta in omnibus fere gentibus auctoritate fundasti, sed qui non crederent esse culpandos nec audiendos esse, si qui forte mihi dicerent: unde scis illos libros unius ueri et ueracissimi dei spiritu esse humano generi ministratos?" id ipsum enim maxime credendum erat, quoniam nulla pugnacitas caquae legeram inter se confligentium philosophorum extorquere mihi potuit, ut aliquando non crederem te esse quidquid esses, quod ego nescirem, aut administrationem rerum humanarum ad te pertinere. Sed m credebam aiiquando robustius, aliquando exilius, semper tamen credidi et esse te et curam nostri gerere, etiamsi ignorabam uel quid sentiendum esset de substantia tua uel quae uia duceret aut reduceret ad te. ideoque cum essemus infirmi ad inueniendam liquida ratione ueritatem et ob hoc nobis opus esset auctoritate sanctarum litterarum, iam
Abbreviated transcription (Latin):
pͥponens doctrinam catholicam
modestius ibi minimeq falla¬
cit̾ sencielã uiben. ut credetur
qd̃ ñ demonstrabatur: siue ec̃t
quid s cui forte ñ ẽẽt. siue nec
quid ẽẽt. qmͣ illic temeraria
pollicitatione scientie creduli-¬
tatẽ irrideri: ⁊ pꝰea tam młta
fabulosissima ⁊ absurdissi¬
ma quia demonstrari ñ pot̾¬
ant credenda ĩꝑari. Deinde pay¬
latim tu dñe manu mitissi¬
ma ⁊ miscdissima ꝑ tractans
⁊ ꝯponens cor meũ ꝯsideranti
qm innumerabilia crederẽ q̃
ñ uid̾em. neq cũ gererentur
affuissẽ. sicut tam multa ĩ
historia gentiũ. tam młta de
locis atq uibib q̃ ñ uideram.
tam multa amicis. tã mlta
medicis. tã multa hõĩb aliis
atq aliis q̃ nisi crederentur. oĩo
in hat uita nichil ageremus.
postremo qm in ꝯcussa fixum
fide retinerẽ de quib parentib
ortꝰ ẽẽm. qd̾ scire ñ possem in¬
si audiendo credidissẽ: ꝑsua¬

Expanded text:
praeponens doctrinam catholicam praeponens doctrinam catholicam modestius ibi minimeque fallaciter sentiebam iuberi, ut crederetur quod non demonstrabatur — siue esset quid, sed cui forte non esset, siue nec quid esset — quam illic temeraria pollicitatione scientiae credulitatem inrideri et postea tam multa fabulosissima et absurdissima, quia demonstrari non poterant, credenda imperari. deinde paulatim tu, domine, manu mitissima et misericordissima pertractans et conponens cor meum, consideranti, quam innumerabilia crederem, quae non uiderem neque cum gererentur affuissem, sicut tam multa in historia gentium, tam multa de locis atque urbibus, quae non uideram, tam multa amicis, tam multa medicis, tam multa hominibus aliis atque aliis, quae nisi crederentur, omnino in hac uita\'i nihil ageremus, postremo quam inconcusse fixum fide retinerem, de quibus parentibus ortus essem, quod scire non possem, nisi audiendo credidissem, persua
Abbreviated transcription (Latin):
sensione timens p̾cipitium: et
suspendio magis necabar. Uole¬
bam enim eoꝵ q̃ ñ uid̾em ita
me certũ fieri: ut certus ẽẽm
qd̾ septem ⁊ tria decem sint. Ne¬
q enim tam it sanus eram.
ut ne hoc quidẽ putarẽ posse
ꝯp̾hendi: s sicut hoc ita cet̾a
cu piebã siuie corꝑalia q̃ coram sẽ¬
sibus meis ñ ad ẽent. siue sp̃u¬
alia de quib cogitare nisi cor¬
palit̾ nesciebam ⁊ sanari cre¬
dendo pot̾am: ut purgatior
acies m̃tis mee dirig̾etur ali¬
quomͦ inu̾itatem tuam. sẽꝑ
manentem. ⁊ ex nlło deficiẽtẽ:
S sicut euenire assolet ut ma¬
lũ medicũ exꝑtus etiã bono
timeat se ꝯmitt̾e: ita erat ua¬
litudo aĩe mee. Que utiq nisi
credendo sanari ñ pot̾at ⁊ ne
falsa tredet curari recusabat.
resistens manib tuis: qui me¬
dicam̃ta fidei ꝯfecisti.⁊ spar¬
sisti suꝑ morbos orbis t̾rarũ:
⁊ tantam illis auctoritatẽ tri¬
buisti. Ex hoc tam̃ quoq iam

Expanded text:
sensione, timens praecipitium; et sensione, timens praecipitium; et suspendio magis necabar. Volebam enim eorum quae non viderem ita me certum fieri, ut certus essem quod septem et tria decem sint. Neque enim tam insanus eram, ut ne hoc quidem putarem posse comprehendi; sed sicut hoc, ita caetera cupiebam, sive corporalia quae coram sensibus meis non adessent; sive spiritualia, de quibus cogitare nisi corporaliter nesciebam. Et sanari credendo poteram, ut purgatior acies mentis meae dirigeretur aliquo modo in ueritatem tuam semper manentem et ex nullo deficientem; sed, sicut euenire assolet, ut malum medicum expertus etiam bono timeat se conmittere, ita erat ualetudo animae meae, quae utique nisi credendo sanari non poterat et, ne falsa crederet, curari recusabat, resistens manibus tuis, qui medicamenta fidei confecisti et sparsisti super morbos orbis terrarum et tantam illis auctoritatem tribuisti. Ex hoc tamen quoque iam