comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intestam̃tũ ȩternũ : Dicenstibi dabo
terrã chanaan. funiculũ hereditatisurãe:
Quȩ om̃ia : ꝓmodulo meo. quẽ ad modũ acci¬
pienda eẽnt. exposui: hic occurrebat animo
paruulȩ fidei. Siergo dsgratis ẽ colendus
& testam̃ti ȩterni hereditas ipse a se ipso
reqͥrendus: mortalẽ istã uitã cur p̃stat¬
quȩrentiũ eũ & tẽporales necessitates :
An & ipsas suȩ miscđiȩ multiplicatione
non deserit: Nã intente audite . qd p̃sti¬
terit patrib nr̃is. uł in qͥb fidei exempla
c̃stituit : uł qui ex illorũ carne ꝓpagati
etiã fidẽ imitati sunt: Cũ eẽnt. ipsinu¬
mero breui paucissimi & incolȩ inea idẽ
in t̃ra chanaan: & ꝑtransier̃ degente ingen¬
tẽ. & de regno in popłm alterũ: Notire

Expanded text:
in testamentum aeternum, dicens, Tibi dabo terram Chanaam, funiculum haereditatis vestrae.» Quae omnia, pro modulo meo, quemadmodum accipienda essent, exposui. 37. Hic occurrebat animo parvulae fidei: Si ergo Deus gratis est colendus, et testamenti aeterni haereditas ipse a seipso requirendus; mortalem istam vitam quaerentium eum, et temporales necessitates, an et ipsa suae misericordiae multiplicatione non deserit? Nam intente audite quid praestiterit patribus nostris, vel in quibus fidei exempla constituit, vel qui ex illorum carne propagati etiam fidem imitati sunt. «Cum essent ipsi numero brevi, paucissimi et incolae in ea:» id est, in terra Chanaan. «Et pertransierunt de gente in gentem, et de regno in p
Abbreviated transcription (Latin):
quasi consilio repentino: qđ non ex aet̃¬
nitate facturũ se. ẽẽ p̃sciuit: sed increa¬
tura tẽporalib motib quã gubernat
mirabiliter. ipse non tẽporaliter motꝰ.
quasi repentina uoluntate facere dicit᷑.
qđ ordinatis rerũ causis. consilii sui
sec retissimi immutabilitate disposuit:
qua suis quȩq tẽporibus agnita. & p̃sen¬
tia facit. & futura iamfecit: & adhȩc
quis idoneus : Audiamꝰ itaq: scripturam
humiliter & excelsa dicentẽ : cũ & par¬
uulis nutriendis sum̃da porrigit. & ma¬
iorib exercendis ꝑscrutanda ꝓponit :¬
Et indit cũ tribularentur. cũ audiret
orationẽ eorũ : Ꝙ memorfuit testam̃

Expanded text:
quasi consilio repentino, quod non ex aetequasi consilio repentino, quod non ex aeternitate se facturum esse praescivit: sed in creaturae temporalibus motibus, quam gubernat mirabiliter, ipse non temporaliter motus, quasi repentina voluntate facere dicitur quod ordinatis rerum causis consilii sui secretissimi immutabilitate disposuit, qua suis quaeque temporibus agnita, et praesentia facit, et futura jam fecit. Et ad haec quis idoneus? Audiamus itaque Scripturam, humiliter excelsa dicentem, cum et parvulis nutriendis sumenda porrigit, et majoribus exercendis perscrutanda proponit. «Et vidit cum tribularentur, cum audiret or
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitas adepta ꝓmissã hȩreditatẽ. in quã
nullus moriet᷑. nullus oriet᷑ non habebit
ciues qͥ singuli gaud eant suis reb: quia
dserit om̃ia in om̃ib: Cuiꝰ societatem
qͥsqͥs in hac peregrinatione fideliter
& flagranter desiderauerit : assuescit
priuatis p̃ferre cõmunia. non sua quȩ¬
rendo sed que iħu xp̃i: nesibi sapiens
& sibi consulens. ex acerbet dñm consilio
suo. sed sperans qđ non uidet. non festinet
tans. eiꝰ in ꝓmissionib: sequatur consiliũ.
cuiꝰ intẽptationib p̃catur auxilium:
Ita erit & humilis in confessionib suis:
nefiat istoꝵ similis deqͥb dicitur.
plenꝰ miscđia non neglex̃ eos: Q uidit
cũ tribularentur. cũ audiret orationẽ
eorũ: Ꝙ memorfuit testam̃ti sui. & pę¬
nituit eũ scđm multitudinẽ miscđiȩ suȩ
Poenituit dictũ ẽ : quia mutauit qđ eos
ꝑdituros uidebatur: & apud dm̃ qͥdem
disposita. & fixas om̃ia nec aliud facit

Expanded text:
civitas adepta promissam haereditatem, in qua civitas adepta promissam haereditatem, in qua nullus morietur, nullus orietur, non habebit cives qui singuli gaudeant suis rebus, quia Deus erit omnia in omnibus . Cujus societatem quisquis in hac peregrinatione fideliter et flagranter desideraverit, assuescit privatis praeferre communia, non sua quaerendo, sed quae Jesu Christi: ne sibi sapiens et sibi consulens, exacerbet Deum consilio suo; sed sperans quod non videt, non festinet tans, ejus in promissionibus sequatur consilium, cujus in tentationibus precatur auxilium. Ita erit et humilis in confessionibus suis, ne fiat istorum similis, de quibus dicitur: plenus misericordia, non neglexit eos; «Et vidit cum tribularentur, cum audiret orationem eorum. Et memor fuit testamenti sui, et poenituit eum secundum multitudinem misericordiae suae.» «Poenituit» dictum est, quia mutavit quod eos perditurus videbatur. Et apud Deum quidem disposita et fixa sunt omnia; nec aliud facit
Abbreviated transcription (Latin):
indignationẽ : qͥdã animũ interp̃tati suñs:
Quodlibet autẽ horũ dicatur. ꝑturbatio
non cadit in dm̃ : sed de consuetudine
trans latũ. potentiã uindicandi hoc nom̃
accepit : Et ab ominatus ẽ. hereditatẽ
suã: Eo tradidit eos in manꝰ gentium.
& dominatisunt eorũ qͥoder̃ eos Qcri
bulauer̃ eos inimicieorum : & humiliatis
submanib: eorũ. Quando eos hȩreditatẽ
tionẽ. sed ad disciplinã eos abhominatus ẽ.:¬
& tradidit inmanꝰ inimicorũ: Deniq seqͥtꝰ :
Sȩpe lib̾auit eos: Ipsi autẽ ex acerbauerunt
eum inconsilio suo. Hoc. ẽ. qđ superiꝰ ait :¬
non sustinuer̃ consiliũ eiꝰ: Perniciosum
autẽ . ẽ. consiliũ hominis ipsi homini qͦea
quȩrit quȩ sua sunt non quȩ dĩ sunt: incuiꝰ¬
hȩreditate qđ ipse nobis ẽ. cũ ad fruendũ
sep̃ bere dignatur. nullas patiem cũ sc̃ĩs
societatis angustias. dilectione reinr̃ãe
quasi priuatȩ : Glorio sissima qͥppe illa

Expanded text:
indignationem, quidam animum interpretati sunt. Quodlibet autem horum dicatur, perturbatio non cadit in Deum; sed de consuetudine translatum, potentia vindicandi hoc nomen accepit. 33. «Et abominatus est haereditatem suam. Et tradidit eos in manus Gentium, et dominati sunt ebulaverunt eos inimici eorum: humiliati sunt sub manibus eorum. Quando eos haereditatem tionem, sed ad disciplinam haec abominatio tradidit in manus inimicorum. Denique sequitur: «Saepe liberavit eos.» 34. «Ipsi autem exacerbaverunt eum in consilio suo.» Hoc est quod superius ait, «Non sustinuerunt consilium ejus.» Perniciosum autem est consilium hominis ipsi homini, quo ea quaerit quae sua sunt, non quae Dei sunt . In cuereditate, quod ipse nobis est, cum ad fruendum se praebere dignatur, nullas patiemur cum sanctis societatis angustias, dilectione rei nostrae quasi privatae. Gloriosissima quippe illa
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsius itidẽ apłidicentis. qͥeruit nos
depotestate tenebrarũ. & trans tulit
in regnũ filii caritatis suȩ ÷ꝰ hȩc atq huiꝰ¬
modi ratiocinatꝰ intende animũ & in lit¬
teras ueteris testam̃ti & uide qͥd cantet᷑
in eo psalmo cuiꝰ est titulus. quando domꝰ
ȩdificabatur post captiuitatẽ  Ibi enĩ dicit᷑.
cantate dño canticũ nouum : & ne existimes
adiudȩorũ popłm tantũ modo ꝑtinere:
bene nuntiate . immo ut ipsũ uerbum
qđ ingreco positũ. ẽ. transferã. euangeli¬
tate diem ex die salutare eiꝰ: Hinc enĩ
euangłm nuncupatũ . ẽ: in quo annuntiat᷑
expatre: Hoc est enĩ & salutare eiꝰ
quia salutare dĩ xp̃s. ẽ : sicut & superius
iam de monstrauimꝰ: Annuntiate ingentib:

Expanded text:
et ipsius itidem Apostoli dicentis, «Qui eruit nos et ipsius itidem Apostoli dicentis, «Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae» . Haec atque hujusmodi ratiocinatus, intende animum et in litteras Veteris Testamenti, et vide quid cantetur in eo psalmo cujus est titulus, «Quando domus aedificabatur post captivitatem:» ibi enim dicitur, «Cantate Domino canticum novum.» Et ne existimes ad Judaeorum populum tantummodo pertinere: «bene nuntiate,» imo ut ipsum verbum quod in graeco positum est, transferam, «evangelizate diem ex die, salutare ejus.» Hinc enim Evangelium nuncupatum est, in quo annuntiatur ex Patre. Hoc enim est et «salutare ejus;» quia salutare Dei Christus est, sicut et superius jam demons
Abbreviated transcription (Latin):
sed noui qđ etiã inueteri absconditur:
& poenituit eũ : scđm multitudiñe miscđiȩ
suȩ. Hoc fecit qđ disposuerat: sed contrĩ¬
bulatis & orantib se id concessurũ eẽ
p̃sciuerat : quia & ipsa oratio eorũ cũ ad¬
huc non eẽt. sed futura eẽtdm̃ ꝓculdubio
ut essent nonuasa irae sed uasa miscđiȩ:
Ideo autẽ puto pluraliter miscđias dictas
inquas eos dedit: quia unꝰquisq ꝓpriũ
donũ habet adõ  Aliussic alius autẽsic:
Dedit ergo eos inmiscđias: inc̃spectu om̃iũ
in apłicis litteris. in ꝓpheticis autem
scrutando cognoscis. & uetꝰ testam̃tũ
in nouo reuelatũ. & inuetere nouum
uelatũ uides : recole quẽ dixerit apłs
paulus. principẽ potestatis aeris. qui
oꝑatur infiliis infidelitatis: & illud ubi
ait deqͥb dã ut resipiscant dediaboli
laqueis captiuati ab ipso. scđm ipsius
expellens de fideliũ cordib ait. nunc
princeps huiꝰ mundi missus. ẽ. foras :

Expanded text:
 etiam in vetere absconditur. «Et poenituit eum secundum multitudinem misericordiae suae.» Hoc fecit quod disposuerat, sed contribulatis et orantibus se id concessurum esse praesciverat; quia et ipsa oratio eorum, cum adhuc non esset, sed futura esset, Deum procul dubio Ut essent non vasa irae, sed vasa misericordiae . Ideo autem puto pluraliter misericordias dictas, in quas eos dedit, quia unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic . «Dedit» ergo «eos in misericordias, in conspectu omnium in apostolicis Litteris, in propheticis autem scrutando cognoscis, et Vetus Testamentum in Novo revelatum, in Vetere Novum velatum vides; recole quem dixerit apostolus Paulus principem potestatis aeris, «qui operatur in filiis infidelitatis» , et illud ubi ait de quibusdam, «ut resipiscant de diaboli laqueis, captivati ab ipso secundum ipsius expellens de fidelium cordibus ait, «Nunc princeps hujus mundi missus est foras» ;
Abbreviated transcription (Latin):
nidĩ quisquã intercesserit. eũq aliquo
modo placuerit. secutꝰ adiunx̃ꝗ Et
intiati sunt belphegor. & comeder̃ sacri
fitia mortuorum t irritauer̃ eum
in ad inuentionib suis. & multiplicata ẽ.
meis ruma: Ianquã ad hoc distulerit
qđ leutuerat manũ suã suꝑ eos ꝓster¬
nendos indeserto. & deiciendũ sem̃ eoꝵ
innationib: & dispgendos eos in regionib:
utdati in reꝓbũ sensum. etiã illud admit¬
terent. in quo immaiore crimine eui¬
dentis iustitiaepunirentur: quẽ ad modũ
dicit apłs: & sicut non ꝓbauer̃ dm̃ habere
innotitiã: tradidit illos ds̃ in rȩꝓbãm̃tẽ

Expanded text:
ni Dei quisquam intercesserit, eumque aliquo modo placaverit, secutus adjunxit. «Et initiati sunt Beelphegor;» id est, ificia» «mortuorum. Et irritaverunt eum in adinventionibus suis, et multiplicata est in eis ruina.» Tanquam ad hoc distulerit, quod levaverat manum super eos prosternendos in deserto, et dejiciendum semen eorum in nationibus, et dispergendos eos in regionibus, ut dati in reprobum sensum, etiam illud admitterent, in quo immaniore crimine evidenti justitia punirentur; quemadmodum dicit Apostolus: «Et sicut non probaverunt Deum habere in notitiam, tradidit illos Deus in reprobam
Abbreviated transcription (Latin):
magnꝰ dñs & laudabili s̃ ualde terribi¬
lis .ẽ. suꝑ om̃s deos: Qm̃ om̃s diigentium
dȩ monia : Istiergo mimici: cũ rege suo
diabolo. captiuum tenebant popłm dĩ:
Dequa captiuitate cũredimimur. & princeps
huiꝰmundi dimittit᷑ foras: ȩdificat᷑ domꝰ
post captiuitatẽ : Cuiꝰ lapis angularis. ẽ.¬
xp̃c. qͥduos condidit inse. unũ nouũ hominẽ
faciens pacẽ : quã dies exdie ueniens. euan¬
gelitauit eis quierant ꝓpe. & eis qͥerant
longe faciens utraq unũi : & adducens alias
currentis sed miserentis . ẽ. dĩ. in conspectu
om̃iũ qͥcoeꝑant eos: Hiergo inimici. dia¬
bolus & angłieiꝰ captiuauerant p̃destina¬
tos indĩ regnũ & głam. a redẽptore autẽ
nr̃o foras missi : qui dominari infidelib
solebant intrinsecus. fideles oppugnant
extrinsecus: Sed oppugnant. non expugnant
eos qͥapp̃hendunt turrẽ fortitudinis: a fa¬
cie inimiciut autẽ oppugnent. sentiunt
in nobis. eẽ. infirmitates reliqu as. ꝓpter

Expanded text:
magnus Dominus et laudabilis valde, terribilis est super omnes deos: quoniam omnes dii Gentium daemonia» . Isti ergo inimici cum rege suo diabolo captivum tenebant populum Dei. De qua captivitate cum redimimur, et princeps hujus mundi mittitur foras, aedificatur domus post captivitatem: cuqui duos condidit in se, in unum novum hominem, faciens pacem, quam dies ex die veniens evangelizavit eis qui erant prope, et eis qui erant longe, faciens utraque unum ; et adducens alias currentis, sed miserentis est Dei» : «in conspectu omnium qui ceperant eos.» Hi ergo inimici, diabolus et angeli ejus captivaverant praedestinatos in Dei regnum et gloriam: a Redemptore autem nostro foras missi qui dominari infidelibus solebant intrinsecus, fideles oppugnant extrinsecus. Sed oppugant, non expugnant eos qui apprehendunt turrem fortitudinis a facie inimici . Ut autem oppugnent, sentiunt in nobis esse infirmitatis reliquias, propter
Abbreviated transcription (Latin):
delere itasteat in confractione in conspec¬
tueiꝰ. Utauerteret irã eiꝰ nedisꝑderet eos .
& ꝓnihilo habuer̃ terrã desiderabilem:
Sednumquid uider̃ eã: quomodo ergo
ꝓnihilo quãnonuiderant habuer̃ : nist
quomodo sequitur. N ec crediderunt
uerbis eiꝰ : ꝓfecto nisi terra illa significanet
aliqͥd magnũ. quȩ t̃ra dicebat᷑ fluens lac
& mel. ꝑ qđ uisibile sacram̃tũ ad inui sibilẽ
grãm regnũq cęloꝵ duceret eos qͥmira¬
bilia eiꝰ intelligebant: nullo modo isticulpa
debemꝰ : ut hierłm liberã matrẽ nr̃am
quȩ incȩlis ẽ. uere desiderabilẽ diligamꝰ:
Sedpotius hic infidelitas eoꝵ merito redargu¬
itur: quia in eo qđ terrã desiderabilem
ꝓnihilo habuer̃ uerbis dĩ noncredider̃.¬

Expanded text:
deleret. Ita stetit «in confractione in conspecdeleret. Ita stetit «in confractione in conspectu ejus, ut averteret iram ejus, ne disper nihilo habuerunt terram desiderabilem.» Sed numquid viderant eam? Quodmodo ergo pro nihilo, quam non viderant, habuerunt, nisi quomodo sequitur: «Nec crediderunt in verbis ejus?» Profecto nisi terra illa significaret aliquid magnum, quae terra dicebatur fluens lac et mel , per quod visibile sacramentum ad invisibilem gratiam regnumque coelorum duceret eos qui mirabilia ejus intelligebant; nullo modo istidebemus, ut Jerusalem liberam matrem nostram, quae est in coelis, vere desiderabilem diligamus: sed potius hic infidelitatis merito redarguuntur, quia in eo quod terram pro nihilo habuerunt, verbis Domini non credider
Abbreviated transcription (Latin):
Obliti sunt dm̃ qͥfaluauit eos: Quomodo
saluauit eos: qui fecit magnalia in egipto.
mirabilia interra cham: terribilia in mari
rubro : Quȩ sunt mirabilia : ipsa sunt t̃ribilia :
nulla qͥppe admiratio ẽ. sine quadam
formidine : quãuis ista etiã hinc terribilia
dicipotuer̃. qđ aduersarios afflixerunt
& adorauer̃ sculptile: Hocutiq tã in mani
scelere. & incredibili impietate : digni
fuerant qui perirent : Dix̃ergo ut disꝑde¬
ret eos: S in on morses electus eiꝰ ste cisset
in confractione in conspectueiꝰ: Nonita
dix̃ stetisse in confractione. quasi ut fran¬
geret irã dĩ : sed in confractione id .ẽ. in pla¬
ga qua erant illi feriendi idẽ. obiecisse
seipsum ꝑeis dicens. si dimitas illis peccatũ
dimitte : sin autẽ deleme delibro tuo:
Ubi demonstratũ .ẽ. intercessio scõrũ quanti
ꝓaliis ualeat apud dm̃. Securus enĩmo yses
deiustitia dĩ. qua eũ delere non posset. impe¬
trauit iuscđiam neillos quos iuste possit

Expanded text:
do salvavit eos? «Qui fecit magnalia in Aegypto, mirabilia in terra Cham, terribilia in mari Rubro.» Quae sunt mirabilia, ipsa sunt terribilia; nulla quippe admiratio est sine quadam formidine: quamvis ista etiam hinc terribilia dici potuerint, quod adversarios afflixerunt, et adoraverunt sculptile, hoc utique tam immani scelere et incredibili impietate, digni fuerant qui perirent. «Dixit» ergo «ut disperderet eos; si non Moyses electus ejus stetisset in confractione in conspectu ejus.» Non ita dixit stetisse «in confractione,» quasi ut frangeret iram Dei; sed «in confractione,» id est, in plaga qua erant illi feriendi: id est, nisi objecisset seipsum pro eis, dicens, «Si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo» . Ubi demonstratum est intercessio sanctorum quantum pro aliis valeat apud Deum. Securus enim Moyses de justitia Dei, qua eum delere non posset, impetravit misericordiam, ne illos quos juste posset,
Abbreviated transcription (Latin):
locOStA &BRUCHVS CUINONERAT NUAEAꝰ
Vnaplaga ẽ. locustȩ & bruci: qm̃ altera est
ERUCTUMTERRȨCORŨ & foenũ fructꝰ ẽ.
sicut loqͥ scriptura consueuit quȩ. foenũ
appellat etiã segetes frugũ: Sed ut duo
diceret: duob fortas sequȩ dixerat numero
uoluit consonare. id.ẽ. locustȩ & bruco:
Hoc autẽ totũ ꝑtinet. adelocutionis uarietatẽ
ma.ẽ : excepta morte in marirubro: Primi¬
tias uero laborũ: ꝓpt̃ primogenita pecorũ
dictũ arbitror : Quȩ plagȩ. cũ sint decem
nec om̃s cõmemoratȩ s̃ : nec eode ordine
qibi facte leguntur: libera ẽ. enĩ laudatio
alege marrantis. & texentis historiam : Cuiꝰ
laudationis auctor &dictor c̃usit ꝑ pro

Expanded text:
locustae et bruci non erat numerus. Una plaga est locusta et brucus, quia altera est fructum terrae eorum.» Et fenum fructus est, sicut loqui Scriptura consuevit, quae fenum appellat etiam segetes frugum, sed ut duo diceret, duobus fortasse quae dixerat, numero voluit consonare, id est, locustae et brucho. Hoc autem totum pertinet ad elocutionis varietatem ma est, excepta morte in mari Rubro. Primitias vero laborum, propter primogenita pecorum, dictum arbitror. Quae plagae cum sint decem, nec omnes commemoratae sunt, nec eodem ordine quo ibi factae leguntur. Libera enim est laudatio a lege narrantis et texentis historiam. Cujus laudationis auctor et dictor cum sit per Pro
Abbreviated transcription (Latin):
ItSANOUING: &OCCIDIT PISCESCORŨ
DEDIE TERRÃ CORŨ RANIAS IMNPENE¬
TRABILIB RECŨ IESORUM: Tanquam
diceret : terrã eorũ conuertit inranas:
Tanta enĩ ranarũ fuerat multitudo: ut hoc
quando dixerit: in uerbo eiꝰ erat ante quam
fieret & sine tẽpore ibi erat. quotẽ pore
moysen & aaron. etiã tunc qͦdã modo dixit
ut fieret. quando fuerat faciendũ. PoSUIT
illi ubiait: deditterrã eorũ ranas Quorũ.
nisi qđ ibi nonutiq: in ranas tota terra
conuersa. ẽ : pluuiã uero in grandinẽ :¬
etiam totã posuit. Iriẽ cõBuredtẽ
iNteRta ieSoRũ subauditur posuit :¬

Expanded text:
sanguinem, et occidit pisces eorum. sanguinem, et occidit pisces eorum. Dedit terram eorum ranas, in penetralibus regnum ipsorum:» tanquam diceret, Terram eorum convertit in ranas. Tanta enim ranarum fuerat multitudo, ut hoc quando dixerit, in verbo ejus erat antequam fieret; et sine tempore ibi erat, quo tempore Moysen et Aaron, etiam tunc quodammodo dixit ut fieret, quando fuerat faciendum. 23. «villi ubi ait, «Dedit terram eorum ranas;» nisi quod ibi non utique in ranas tota terra conversa est, pluvia vero in grandinem etiam tota potuit. «Ignem comburentem in terra ipsorum:» subauditur, «posuit
Abbreviated transcription (Latin):
alicuiꝰ significationis inania. sicut uerba
quȩ lo qͥmꝰ Ideo & ipsa dicta sunt uerba . non
uocũ & sonorũ. sed signorũ & ꝓdigiorum:
plagas. qͥb egiptii ꝑcussis̃. Qđautẽ seqͥtꝰ
in diuersis codicib uariȩ legitur : alinãq habeñ
ETEXACER BAUERUIT SORMORIES EIꝰ. Alu
uero & non exacerbauer̃ sermones eiꝰ: Sed
qđ priusdixi inpluribus inuenimꝰ. Ubiautẽ
addita est negatiua particula. uix duos
codices potuimꝰ repperire : Sed ne forte
m̃dositas ꝓpter sensum faciliorẽ abunda¬
uerit: qͥd enĩ facilius intelligit᷑ quã id qđ
dictũ .ẽ. exacerbauer̃ sermones eiꝰ. utiq
contumacib contradictionib suis: conati
sumꝰ scđm aliquã rec̾tã sententiã. etiam
illud exponere. Hoc & interim occurrit.
non exacerbauer̃ sermones eiꝰ id.ẽ. in mo¬
psen & aa ron: quia eos etiã durissimos
pacientissime ꝑtuler̃. donec om̃ia quȩds̃
in eis facere disposuerat exordine com¬

Expanded text:
alicujus significationis inania, sicut et verba alicujus significationis inania, sicut et verba quae loquimur; ideo et ipsa dicta sunt verba, non vocum et sonorum, sed signorum et prodigiorum. plagas quibus Aegyptii percussi sunt. Quod autem sequitur, in diversis codicibus varie legitur. Alii namque habent, «Et exacerbaverunt sermones ejus;» alii vero, «Et non exacerbaverunt sermones ejus:» sed quod prius dixi, in pluribus invenimus; ubi autem addita est negativa particula, vix duos codices potuimus reperire. Sed ne forte mendositas propter sensum faciliorem abundaverit; quid enim facilius intelligitur quam id quod dictum est, «Et exacerbaverunt sermones ejus,» utique contumacibus contradictionibus suis? conati sumus secundum aliquam rectam sententiam etiam illud exponere: et hoc interim occurrit, «Non exacerbaverunt sermones ejus,» id est, in Moyse et Aaron; quia eos etiam durissimos patientissime pertulerunt, donec omnia quae Deus in eis facere disposuerat, ex ordine com
Abbreviated transcription (Latin):
endo: corilloꝵ sponte malũ conuerat
adodium : Non eni rectũ cor ꝑuertit:
sed sponte ꝑuersum adodiũ popłi. ubieo
male bene uteret᷑ conuertit: Non enĩ illos
malos faciendo: sed istis bona quib mali
facillime possint inuidere largiendo:
qͦ modo sit usus: consequentia docent.
quȩ in eiꝰ laude cõmemorant᷑. cũ cantatur
Sufficeret quẽ elegit : sed nihil in eo quȩren¬
dũ.ẽ. qđ additũ. ẽ. ipsum: Locutio scrip¬
turarum. ẽ. sicuiti .ẽ. in habitabunt in ea :
Qualocutione. diumȩ paginȩ plenȩ sunt:¬
POSUISTI INC IS UORBA SIGMOROSUORŨ:
&PRODIGIORU INEOR RACHAMI: Nonita
debemꝰ accipere uerba signorũ & ꝓdigiorũ.
quasi uerba qͥb uerbis fierent signa & ꝓdi¬
gia. id ẽ. quȩ dicerent ut fierent signa &
ꝓdigia: Multa enĩ sine uerbis facta sunt.
uł uirga uł manu extenta uł fauilla incȩlũ
missa: Sed quia illa ipsa quȩ facta s̃. non erañ

Expanded text:
endo, cor illorum sponte malum convertit endo, cor illorum sponte malum convertit ad odium. Non enim rectum cor pervertit, sed sponte perversum ad odium populi, ubi eo malo bene uteretur, convertit; non illos malos faciendo, sed istis bona, quibus mali facillime possent invidere, largiendo.est utilis, quomodo sit usus, consequentia docent: quae in ejus laude commemorantur, cum cantatur Sufficeret, «quem elegit;» sed nihil in eo quaerendum est, quod additum est, «ipsum.» Locutio Scripturarum est, sicuti est, «In qua habitabunt in ea» : qua locutione divinae paginae plenae suntPosuit in eis verba signorum suorum et prodigiorum in terra Cham.» Non ita debemus accipere, «verba signorum et prodigiorum,» quasi verba, quibus verbis fierent signa et prodigia, id est, quae dicerent ut fierent signa et prodigia. Multa enim sine verbis facta sunt, vel virga, vel manu extenta, vel favilla in coelum missa. Sed quia illa ipsa quae facta sunt, non erant
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ds̃ cor hominis ad facienda peccata
conuertat s anpeccatũ non. ẽ. uł par uũ
peccatũ.ẽ. odisse popłmdĩ. & dolũ facere
in seruos eiꝰ : quis hocdixerit : Nũ qͥdergo
istorũ tãgrauiũ peccatorũ auctor .ẽ dsͦ.
qui nullius uł leuissimi peccati auctor
credendus. ẽ : quissapiens. & intelligethȩc :
Namipsa.ẽ. illa mirabilis dĩ bonitas: quabene
utitur etiã malis. uel angłis uł hominib:
Cũ em̃ ipsi uitio suo malis int: ille de malo eoꝵ
bene facit : Nonenĩ ante quã odissent
popłm eiꝰ bonierant: sed maligni & impii:¬
& tales erant qͥ facile incolissuis felicib inui¬
derent: In eo ergo qđ popłm suũ multiplica¬
uit : hoc beneficio suo malos adiuidendũ
conuertit: Inuidia . ẽ. enĩ: odiũ felicitatis
alienȩ. Sicergo conuertit cor eorũ: ut ꝑ
inuid entiã odissent popłmeiꝰ. & dolum
facerent in seruoseiꝰ : Nonitaq cor illoꝵ¬
admalũ faciendũ. sed popło suo bene faci¬

Expanded text:
facienda peccata convertat? an peccatum non est, vel parvum peccatum est, odisse populum Dei, et dolum facere in servos ejus? Quis hoc dixerit? Numquid ergo istorum tam gravium peccatorum auctor est Deus, qui nullius vel levissimi peccati auctor credendus est? Quis sapiens, et intelliget haec ? Nam ipsa est illa mirabilis Dei bonitas, qua bene utitur etiam malis, vel angelis, vel hominibus. Cum enim ipsi vitio suo mali sint, ille de malo eorum bene facit. Non enim antequam odissent populum ejus boni erant; sed maligni et impii tales erant, qui facile incolis suis felicibus inviderent. In eo ergo quod populum suum multiplicavit, hoc beneficio suo malos ad invidendum convertit. Invidia est enim odium felicitatis alienae. Sic ergo convertit cor eorum, uam odissent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus. Non itaque cor illorum malum faciendo, sed populo suo benefaci
Abbreviated transcription (Latin):
factũ sit deinde narretur: Nonenĩ tunc
firmatus ẽ. popłsdĩ suꝑ egyptios in imicos
suos. quando eorũ masculi fȩtus necabantur.
uel quando in faciendis laterib: conterebaqͣ:
sed quando inmanu potenti ꝑsigna & portenta
dñidĩ sui. metuendi & horandi factisunt:
donec duri regis contẽptio uinceretur. & mare
rubrũ ꝑsecutorẽ cũ exercitueiꝰ obrueret:¬
inimicos eiꝰ: uelut quȩ reremꝰ qͦmodo factũ sit
incipit dicere : donec etiã id narrando det̃¬
minet. ETCONVERTIT COR EORŨ TIODI

Expanded text:
factum sit, deinde narretur. Non enim tunc factum sit, deinde narretur. Non enim tunc firmatus est populus Dei super Aegyptios inimicos suos, quando eorum masculini fetus necabantur, vel quando in faciendis lateribus conterebantur; sed quando in manu potenti, per signa et portenta Domini Dei sui, metuendi et honorandi facti sunt, donec duri regis contentio vinceretur, et mare Rubrum persecutorem cum exercitu ejus obrueretinimicos ejus, tamquam quaereremus quomodo factum sit, incipit dicere, donec id etiam narrando determinet. Et convertit cor eorum, ut odi
Abbreviated transcription (Latin):
Hic eñi aꝑtissime demonstratũ ẽ. deseminecham
filiino e. cuiꝰ primitiuus fuit chanaan: exortã
fuisse etiã gentẽ egyptiorũ: Proinde inqͥb
codicib hoc loco legitur chanaan: em̃dandũ ẽ
Melius enĩ inter p̃tatũ. ẽ. accola fuit: quã sicut
alii codices habent in habitauit: Quod tantundẽ
esset: si & incola diceretur: Nihil enĩ aliud
significat: Nam idipsum. ẽ. uerbũ in grecoisto
loco qđ ẽ. & superius. ubi dictũ ẽ. paucissimi
& incole in ea : Incolatꝰ porro uel ac colatus :
non indigenã. sed aduenã ostendit Ecce
qͦ modo transier̃ degente ingentẽ : deregno
breuiter narrando explicatũ est : Sed de quo
regno. transier̃ inpopł alterũ. merito quęri
potest: Non dũ enĩ regnabant in terra
chanaan: quia nondũ ibi fuerat regnum
constitutũ popłi isrł: Quomodo ergo
potest intelligi. nisi forte scđm anticipati¬
onẽ quia ibi regnũ futurũ erat seminiseoꝵ:
Mauit euo sułer inaicos eiꝰ. Etiã hoc

Expanded text:
Hic enim apertissime demonstratum est, de semine Cham filii Noe, cujus primitivus fuit Chanaan exortam fuisse etiam gentem Aegyptiorum. Proinde in quibus codicibus hoc loco legitur «Chanaan,» emendandum est. Melius autem interpretatum est, «accola fuit,» quam, sicut alii codices habent, «inhabitavit:» quod tantumdem esset, si et incola diceretur; nihil enim aliud significat. Nam idipsum est verbum in graeco isto loco, quod est et superius, ubi dictum est, «Paucissimi et incolae in ea.» Incolatus porro, vel accolatus, non indigenam, sed advenam ostendit. Ecce quomodo «transierunt de gente in gentem, de regno breviter narrando explicatum est. Sed de quo regno transierunt in populum alterum, merito quaeri potest. Nondum enim regnabant in terra Chanaan, quia nondum ibi fuerat regnum constitutum populi Israel. Quomodo ergo potest intelligi, nisi forte secundum anticipationem, quia ibi regnum futurum erat seminis eorumavit eum super inimicos ejus.» Etiam hoc
Abbreviated transcription (Latin):
pientia dictũ . ẽ. quȩ cobia grece
appellat᷑. Neq hoctam̃ legimꝰ in illa
sublimitate ioseph: sicut nec cõ pedes in eiꝰ
humilitate: Sedunde fieri possit. ut uir
tantꝰ uniꝰ ueridĩ cultor. inegipto alendis
tantũ modo corporib & reb tantũ modo
corporalib gubernandis.eẽt. intentus.
& quo eos meliores redderet curam.
non gereret anibiorũ : sedea conscriptas
in illã historia. quȩ scđm intentionem
scribentis. in quo erat sp̃s sc̃s rebus futuris.
illa narratione significandis. sufficere

Expanded text:
 graece appellatur. Neque hoc tamen legimus in illa sublimitate Joseph, sicut nec compedes in ejus humilitate. Sed unde fieri posset ut vir tantus, unius veri Dei cultor, in Aegypto alendis tantummodo corporibus, et rebus tantum corporalibus gubernandis esset intentus, et quo eos meliores redderet, curam non gereret animorum? Sed ea conscripta sunt in illa historia, quae secundum intentionem scribentis, in quo erat Spiritus sanctus, rebus futuris illa narratione significandis sufficere
Abbreviated transcription (Latin):
taturus. ẽ. forte carnẽ tuã : flagellũ. ẽ. dñi
tui non potestas tẽptatoristũi : Uult nocere
saluti. quȩ ꝓmitatur : sed non ꝑmitatur
Vtautẽ non ꝑmittatur. habe caput xp̃m :
repelle caput dra coms: Suggestionieiꝰ
noli consentire : a tua iia nolilabi: Dracohie
quẽ finxisti adilludendũ ei Namui suidere¬

Expanded text:
taturus est forte carnem tuam: flagellum est Domini taturus est forte carnem tuam: flagellum est Domini tui, non potestas tentatoris tui. Vult nocere saluti quae promittitur; sed non permittitur: ut autem non permittatur, habe caput Christum; repelle caput draconis, suggestioni ejus noli consentire, a via tua noli labi. «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei.» 11. «ver
Abbreviated transcription (Latin):
trantur. quia quid ꝑdiderit nesciunt :
ettam̃ fr̃smei. ostiarius ille deqͦdixi ad
similitudinẽ domꝰ magnȩ huiꝰ terrenȩ.
potest aliqͥd facere nesciente dño suo.
& turbari aliquẽ illo noniubente: iste
autẽ nec ad illã ianuam positꝰ. ẽ. qua intra
xp̃m intramꝰ adintã ȩternã : Sed est quȩ.¬
damianua. qua intratur in hoc scło. ianua
quȩ dã mortalitatis circa ista infirma car¬
nis huiꝰ detrim̃ta & supplem̃ta : Adistam
ianuã . quasiquidamostiarius est Hic hab&
potestatẽ in istomari quanaues cõmeant.
sed non tantũ ut faciat aliqͥd nesciente
aut nolente dño suo: neforte aliqͥs dicat
ꝑdidit qͥdemille magnã potestatem
superiorũ apparatuum. sedego in his in fir¬
mussum: hicme potest habere in potestatẽ :¬
opus. ẽ ut seruiã illi: Noli falli: houit te
dñs ds̃ tuus : Et sicte nouit ut capillos tuos
habeat numeratos : Quid ergo times : temp¬

Expanded text:
trantur, quia quid perdiderit nesciunt. trantur, quia quid perdiderit nesciunt. Et tamen, fratres mei, ostiarius ille de quo dixi, ad similitudinem domus magnae hujus terrenae, potest aliquid facere nesciente domino suo, et turbare aliquem illo non jubente: iste autem nec ad illam januam positus est, qua intraChristum intramus ad vitam aeternam . Sed est quaedam janua, qua intratur in hoc saeculum, janua quaedam mortalitatis: circa ista infirmae carnis hujus detrimenta et supplementa, ad istam januam quasi quidam ostiarius est; hic habet potestatem in isto mari, qua naves commeant, sed non tantam ut faciat aliquid nesciente aut nolente Domino suo. Ne forte aliquis dicat: Perdidit quidem ille magnam potestatem superiorum apparatuum; sed ego in his infimis sum, hic me potest habere in potestate, opus est ut serviam illi. Noli falli; novit te Dominus tuus, et sic te novit, ut capillos tuos habeat numeratos . Quid ergo times? Ten
Abbreviated transcription (Latin):
illi putas. eẽ. has sedes: quia non nosti sedes
gloriatio : dampnatio est Similitudinem
accipite breuiter : quia reuera magnũ aliqͥdã
hoc nosse. & intelligere : Domũ magnam
aliquã putate : totã istã administrationem
creaturȩ : Domꝰ ista magna habet dñm. habeo
seruos: & in ipsis seruis. habet circase ꝓximos
sibi in apparatib: meliorib uestiũ. thesauroꝵ
horreorũ. magnarũ possessionũ: Habet
etiã seruos in infimi smisteriis ita subditis
sibi potestatib : ut quosdam habeat & ad
mundandas cloacas : A summis atq: ꝓcura¬
torib: usq ad extrema ista. & infimamini¬
steria quã multi sunt gradus : Siergo aliqͥs
magnꝰ ꝓcurator offendat. & pęna dñi sui
uerbi grã fiat ostiarius in extremo loco
tes intrare uel exire ꝑturbet scđm modũ
potestatis quã accepit ad nõ: illiautem
nesciunt eũ fuisse aliquando magnũ ꝓcu¬
ratorẽ : magnã potestatẽ illius. eẽ. arbi¬

Expanded text:
illi putas esse has sedes, quia non nosti sedes illi putas esse has sedes, quia non nosti sedes gloriatio, damnatio est. 10. Similitudinem accipite breviter; quia revera magnum aliquid est hoc nosse et intelligere. Domum magnam aliquam putate totam istam administrationem creaturae: domus ista magna habet dominum, habet servos, et in ipsis servis habet circa se proximos sibi in apparatibus melioribus vestium, thesaurorum, horreorum, magnarum possessionum; habet etiam servos in infimis ministeriis, ita subditis sibi potestatibus, ut quosdam habeat et ad mundandas cloacas: a summis procuratoribus usque ad extrema ista et infima ministeria quam multi sunt gradus. Si ergo aliquis magnus procurator offendat, et poena domini sui, verbi gratia, fiat ostiarius in aliquo loco tes intrare vel exire perturbet, secundum modum potestatis quem accepit a domino, illi autem nesciant eum fuisse aliquando magnum procuratorem; magnam potestatem illius esse arbi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑrepositienĩ sunt angłicȩlorũ suꝑ potestates
aereas : & inde ꝓcedit uerbũ qđ fit hic:
Intuentur enĩ legẽ fixã. legẽ eternã. iuben¬
tẽ sine scriptura. sine syllabis. sinestre¬
pitiifixam semꝑ & stantẽ. in tuentur angłi
corde mundo : & ex illa faciunt quicqͥd
hic fit. & exilla potestate ordinantur
Asummisusq in ima: & si potestates summorũ
cȩlorũ reguntur uerbo dĩ: quanto magis
inferiores atq: terrenȩ : Remanet ergo
in malis. sola nocendi cupiditas: Hancꝰ
habet homo in potestate. cupiditatẽ nocendi
uoluntatẽ ad ꝑniciem: Si autẽ cuiquam
nocere potuerit : nongloriet᷑. non ipse
nocuit : Data . ẽ . ei potrstas Semel dictũ ẽ.
sententia firma. ẽ : non .ẽ. potestasnisi adõ
Quid ergo times: inaquissit draco. in mari
sit draco. illuc transiturus es: Sic. ẽ. fictꝰ.
ut illudatur hic: Adhunc locũ ordinatꝰ ẽ.
in his sedib: deputatus est Simagnũ aliqͥd

Expanded text:
Praepositi enim sunt Angeli coelorum super potestates Praepositi enim sunt Angeli coelorum super potestates aereas, et inde procedit verbum quod fit hic. Intuentur enim legem fixam, legem aeternam, jubentem sine scriptura, sine syllabis, sine strepitu, fixam semper et stantem; intuentur Angeli corde mundo, et ex illa faciunt quidquid hic fit, et potestates ex illa ordinantur a summis usque in ima. Et si potestates summorum coelorum reguntur verbo Dei, quanto magis inferiores atque terrenae? Remanet ergo in malis sola nocendi cupiditas. Hanc habet homo in potestate cupiditatem nocendi, voluntatem ad perniciem. Si autem cuiquam nocere potuerit, non glorietur; non ipse nocuit, data est ei potestas. Semel dictum est, sententia firma est: «Non est potestas, nisi a Deo» . Quid ergo times? In aquis sit draco, in mari sit draco; illac transiturus es. Sic est fictus ut illudatur, hic ad hunc locum ordinatus est, in his sedibus deputatus est. Magnum aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
hoc qͦq ait : Non est qͥcquã simile ei
factũ suꝑ terrã : ad illudendũ eiaban¬
głismeis : Ds̃ ibi loqͥtur in libro iob:
non est qͥcquã ei suꝑ terrã simile factũ:
adilludendũ ei ab angłis meis: Om̃e altũ
uidet : & ipse. ẽ. rex om̃iũ quȩ in aqͥssuñ
Cui testimonio congruit hoc inpsalmo:
cũ enĩ diceret de marispatioso & magno.
ubi animalia pusilla & magna. ubi repen¬
tia quorũ non . ẽ. numerus. ubi naues
nauigant ligno tute : ait : dracohic
quẽ finxisti: adilludendũ ei: Sed ad
illudendũ ei: Quomodo ds̃ illi illudit:
antradidit eũ adilludendũ. hoc. ẽ.
ut illudatur : putaremꝰ qđds̃ illi illu¬
deret : nisi scriptura iob soluisset
questionẽ : Ibi enĩ dictũ est: ad illuden¬
dũ ei ab angłis meis: Uisilludere dracom:
esto angłsdĩ: Sed nondũ es angłsdĩ.
Donec sis. sieũ cursum tenes ut sis. sunt
angłi qui illudant draconi netibinoceat:

Expanded text:
hoc quoque ait: «Non est quidquam simile ei hoc quoque ait: «Non est quidquam simile ei factum super terram, ad illudendum ei ab Angelis meis.» Deus ibi loquitur in libro Job: «Non est quidquam ei suad illudendum ei ab Angelis meis. Omne altum videt; et ipse rex omnium quae in aquis sunt» . Cui testimonio congruit hoc in Psalmo. Cum enim diceret de mari magno et spatioso, ubi animalia pusilla et magna, ubi repentia quorum non est numerus, ubi naves navigant ligno tutae, ait: «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei.» Sed si ad illudendum, quomodo Deus illi illudit? An tradidit eum illudendum, hoc est, ut illudatur? Putaremus quod Deus illi illuderet, nisi Scriptura Job solvisset quaestionem; ibi enim dictum est: «Ad illudendum ei ab Angelis meis.» Vis illudere draconi? Esto angelus Dei. Sed nondum es angelus Dei. Donec sis, si eum cursum tenes ut sis, sunt angeli qui illudant draconi, ne tibi noceat.
Abbreviated transcription (Latin):
sicut seruus eiꝰ iob Nonenĩ locuti
estis in qt corã me uerum qͥcquã: sicut
seruus m̃s iob Dernde iubet. ut ille
uare caput serpentis & securus transire
hocmare. quia necesse. ẽ. habitet
hic serpensiste . & ut dicere cȩperam
lapsus diabolus decȩlo hunc locum
accepit : obseruet caput eiꝰ atimore scłi
& a cupiditate scłi Hinc enĩ suggerit aliqͥd :
aut unde times. aut unde cupis : Aut amorẽ
tuũ tẽptat. auttimorẽ : Tusitimueris gehen¬
nas. amaueris regnũ dĩ : obseruabis caput
eiꝰ: Euitato capite. securus eris: nec ille
lapsũ tuũ tenebit. nec de tuaruina gau¬
debit : Nemo autẽ dicat ut dixi : mag¬
nã hab& potestatẽ: Uident enĩ homiꝰ¬
nes quasi quantũ acceperit potestatis.
Ipse autẽ sc̃s iob in uerbissuis mỹsticiis
& alte secretis. dicens deista potestate.
illũ multis modis. infiguris similitu di¬
nẽ exponens. qͥd illesit uł quid ualeat:

Expanded text:
sicut servum ejus Job. «Non enim locuti sicut servum ejus Job. «Non enim locuti estis,» inquit, «coram me verum quidquam, sicut servus meus Job.» Deinde jubet ut ille  vult observare caput serpentis, et securus transire hoc mare; quia necesse est habitet hic serpens iste, et, ut dicere coeperam, lapsus diabolus de coelo hunc locum accepit; observet caput ejus, a timore saeculi, et a cupiditate saeculi. Hinc enim suggerit aliquid, aut unde times, aut unde cupis; aut amorem tuum tentat, aut timorem. Tu si timueris gehennas, amaveris regnum Dei, observabis caput ejus. Evitato capite, securus eris; nec ille lapsum tuum tenebit, nec de tua ruina gaudebit. Nemo autem dicat, ut dixi: Magnam habet potestatem. Vident enim homines quasi quantum acceperit potestatis; Ipse autem sanctus Job in verbis suis mysticis et alte secretis, dicens de ista potestate illum multis modis in figuris similitudinum, exponens quid ille sit, vel quid valeat,
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinẽ suũ. deleat crrographum nr̃m:
componat internos a dm̃. nr̃am uoluntatẽ
corrigens ad iustitiã illius. sententiam
flectens ad miscđiam: Sicut ergo hoc un ũ
exposuimꝰ. quantũ dñs dedit quod durũ
indetur dictũ ab iob sic &cȩtera quȩ ibi
uidentur quasi aspera & blasphema.
habent intellectꝰ suos. qđ putaremꝰ alit̃. eẽ.
nisi ds̃ ꝑ hiberet testimoniũ & antequã
loqueretur iob & post ea quã totũ locutꝰ. ẽ.
homo sine quȩrela. uerax dĩcultor:
Dix̃ hocd s̃: dix̃ hoc ante tẽptationẽ illius.
Neqͥs autẽ in illis uerbis forte male intelli¬
gens scandali taretur. & putaret iustũ
quidem uirũ fuisse iob ante tẽptationẽ.
intẽptatione autẽ graui defecisse. & lap¬
sum. eẽ. insacrilegã blasphemiã : finitis
om̃ib: sermonib & ipsius iob. & amicoꝵ
eiꝰ. aqͥb: ei consolatio reddebatur :
Dicit ds testimoniũ : illos nonuerũ locutos

Expanded text:
sanguinem suum, deleat chirographum nostrum , sanguinem suum, deleat chirographum nostrum , componat inter nos et Deum; nostram voluntatem corrigens ad justitiam, illius sententiam flectens ad misericordiam. Sicut ergo hoc unum exposuimus, quantum Dominus dedit, quod durum videtur dictum a Job; sic et caetera quae ibi videntur quasi aspera et blasphema, habent intellectus suos. Quod putaremus aliter esse, nisi Deus perhiberet testimonium, et antequam loqueretur Job, et posteaquam totum locutus est. «Homo sine querela, verax Dei cultor» . Dixit hoc Deus, dixit hoc ante tentationem illius. Ne quis autem in illis verbis forte male intelligens scandalizaretur, et putaret justum quidem virum fuisse Job ante tentationem, in tentatione autem gravi defecisse, et lapsum esse in sacrilegam blasphemiam; finitis omnibus sermonibus, et ipsius Job, et amicorum ejus a quibus ei consolatio reddebatur, dicit Dominus testimonium, illos non verum locutos,
Abbreviated transcription (Latin):
uisus. ẽ. dixisse iob. ut inã. ẽẽt. nobis arbit̃:
utinã. eẽt. medius aliquis. qͥ iudica ret int̃me
&te: hocdõ  homo. hoc instercore
homo. hoc uel incȩlo angłs dõ. utinã. ẽẽt nob̾
arbiter : Sed qͥd p̃uidebat: qͥd optabat:
causam: Nonne in imicieramꝰ dĩ. & malam
causam habebamꝰ aduersus dm̃ quisfiniret
causam istã malam. nisi ille medius arbit̃.
qͥnisi ueniret miscđiȩ perierat iterꝰ deqͦ
quia equalis patrids̃: dicit alio loco . Me¬
diator autẽ unius non.ẽ : dsautẽ unꝰ est:
nter duos: mediator: Ergo xp̃c. mediator
inter hominẽ & dm̃ : Nonquia ds̃. sed quia
homo : Nonquia ds̃ ȩqualis patri. sed
ȩqualis patri non mediator : Ut autem
sic mediator. descendat a superiore ad in¬
feriorẽ abȩqualitate patris faciat qđ ait
apłs. Semet ipsum ex inanunt forma
serui accipiens: insimilitudinẽ hominũ
factus. & habitu inuentꝰ ut homo fundat

Expanded text:
visus est dixisse Job? «Utinam esset nobis arbiter!» visus est dixisse Job? «Utinam esset nobis arbiter!» utinam esset medius aliquis qui judicaret inter me et te! Hoc Deo homo, hoc in stercore homo, hoc vel in coelo angelus Deo: Utinam esset nobis arbiter! Sed quid praevidebat? quid optabat? causam. Nonne inimici eramus Dei, et malam causam habebamus adversus Deum? Quis finiret causam istam malam, nisi ille medius arbiter, qui nisi veniret, misericordiae perierat iter? De ququia aequalis Patri Deus. Dicit alio loco: «Mediator autem unius non est; Deus autem unus est» . Inter duos mediator: ergo Christus mediator inter hominem et Deum. Non quia Deus, sed quia homo: nam quia Deus, aequalis Patri; sed aequalis Patri, non mediator. Ut autem sit mediator, descendat a superiore ad inferiorem, ab aequalitate Patris; faciat quod ait Apostolus: «Semetipsum exinanivit formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo» . Fundat
Abbreviated transcription (Latin):
calcaneũ labantis  illȩ autẽ qͥcaput obserua¬
bat serpentis. reppulit omnẽ suggestionem :
Respondit & mulieri: sicut dignũ erat res¬
pondere mulieri: Locuta es inqͥt : tanquã
una de insipientib mulierib. Sibona ꝑcepi¬
mꝰ demanud nĩ : mala quare non sustineamꝰ :
& inter illa om̃ia quȩdix̃: nusquã lapsus est:
Quod multi in illis uerbis non intelligunt: &
quȩdã ibi sic accipiunt. quasi aliqͥd durum
dixerit iob indm̃ Nam inter multa hocetiã
dixit. uelut stomachans aduersus dm̃. sicut
uidentur non intelligentib. Ille autẽ ges¬
tabat ꝑsonã magnã. magnȩ ꝓp̾hetiȩ :
U tinã inquit loquens addm̃. ut inã ẽẽt. nobis
arbiter  Quid.ẽ. utinã. ẽẽt. nobis arbi ter
quasi qͥ internos iudicaret : & quo iudicante
causam uinceret: Sic accipitur ad primũ
sonũ: sed discute tenelabaris: Attendit
enĩ semꝑ ille serpens calcaneũ tuũ: Quid

Expanded text:
calcaneum labentis. Ille autem qui caput observacalcaneum labentis. Ille autem qui caput observabat serpentis, repulit omnem suggestionem. Respondit et mulieri, sicut dignum erat respondere mulieri: «Locuta es,» inquit, «tanquam una de insipientibus mulieribus: si bona percepimus de manu Domini, mala non sustinebimus? Et inter illa omnia quae dixit, nusquam lapsus est» . Quod multi in illis verbis non intelligunt, et quaedam ibi sic accipiunt, quasi aliquid durum dixerit Job in Deum. 8. Nam inter multa etiam hoc dixit, velut stomachans adversus Deum, sicut videbatur non intelligentibus: ille autem gestabat personam magnam magnae prophetiae: «Utinam,» inquit loquens ad Deum, «utinam esset nobis arbiter» ! Quid est, «Utinam nobis esset arbiter»? Quasi qui inter nos judicaret, et quo judicante causa mea vinceret. Sic accipitur ad primum sonum: sed discute te, ne labaris; attendit enim serpens ille semper calcaneum tuum. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
Repulsus. ẽ. tẽptator : obseruatũ ẽ. capt̃ eiꝰ:
Pendͥtrare non potuit incor: muratã ciuitatẽ
forinsecus oppugnauit. sed nonex pugnaut :
Accessit alia tẽptatio: ꝑmissus ẽ ad corpꝰel:
Percussit grauiuulnere. a capite usq ad pe¬
des: contabescebat putredine: scatebat
uermibus : Amissa domo: sedebat inster¬
core : Ibi eua captiuata a diabolo adad
utoriũ marito supposita ad lapsũ: suggerit
ut blasphemaretur ds: Primo suggessit
inpara diso. ut contẽpneretur ds̃: modo ut
blasphemetur ds̃ : Ualuit tunc in integrum
nunc uictus ẽ. aputredine: In para diso
deiecit: instercore superatus est : At ten¬
debat autẽ ille draco: utrũ iob lingua
laberetur. Om̃isenĩ homo in actu suo pedes
habet in eo qđ agit. in quo mou&ur ĩbi
tamquã ambulat: Dicebat ille multa:
Quanta eñĩ dixit iob: qͥlegunt nouer̃÷
intã multis illis uerbis obseruabat serpens

Expanded text:
Repulsus est tentator, observatum est caput ejus, Repulsus est tentator, observatum est caput ejus, penetrare non potuit in cor. Muratam civitatem forinsecus oppugnavit, sed non expugnavit. Accessit alia tentatio: permissus est ad corpus ejus, percussit gravi vulnere a capite usque ad pedes; contabescebat putredine, scatebat vermibus, amissa domo sedebat in stercore. Ibi Eva captivata, a diabolo non ad adjutorium marito supposita, sed ad lapsum, suggerit ut blasphemetur Deus. Primo suggessit in paradiso ut contemneretur Deus, modo ut blasphemetur Deus. Valuit tunc in integrum, nunc victus est a putri: in paradiso dejecit, in stercore superatus est. Attendebat autem ille draco utrum Job lingua laberetur. Omnis enim homo in actu suo pedes habet in eo quod agit; in quo movetur, ibi tanquam ambulat. Dicebat ille multa; quanta enim dixit Job, qui legunt, noverunt: in tam multis illis verbis observabat serpens
Abbreviated transcription (Latin):
sed potius tẽptaticẽ : Cepit etiã ipsam:
non obseruantẽ caput eꝰ : Ad huc enim
illa euaerat : sed iam ille adam ñerat:
Ablatis om̃ib: remansit iob cũ uxore. ꝑquã
tẽptaretur: & cũ dõ a quo regeret᷑ quid illo
pauperius subito faccũ. sidomũ eiꝰ consideres:
qͥd illo ditius. sicor eiꝰ cogites: uide pauꝑ¬
tatẽ domꝰ: ab lata s̃ om̃ia : Vide diuitias
cordis: dñs dedit. dñs abstolit. sicut dño
placuit ita factũ . ẽ: sit nom̃ dñi benedictũ:
Dñs dedit : dñs abstulit : Nouerat rectorẽ
suũ : & tẽptatorẽ suum : Permissorẽ tẽpta¬
toris sui nouerat: nihil sibi inqͥt diabolus
tribuat. Voluntatẽ habet nocendi: potesta¬
tẽ autẽ nisi acꝓperet non haberet: Quan¬
tũ accipit ille potestatis: tantũ ego patior:
Nonergo ab illo patior. sed abeo qͥpotestatẽ
dedit: Contẽpnat᷑ suꝑ bia tẽptatoris
mei: sustineantur flagella patrismei:

Expanded text:
sed potius tentatricem; cepit etiam ipsam sed potius tentatricem; cepit etiam ipsam non observantem caput ejus. Adhuc enim illa Eva erat; sed jam ille Adam non erat. Ablatis omnibus, remansit Job cum uxore, per quam tentaretur; et cum Deo, a quo regeretur. Quid illo pauperius subito factum, si domum ejus consideres? Quid illo ditius, si cor ejus cogites? Vide paupertatem domus: ablata sunt omnia. Vide divitias cordis: «Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum. Dominus dedit, Dominus abstulit:» noverat rectorem suum, et tentatorem suum; permissorem tentatoris sui noverat. Nihil sibi, inquit, diabolus tribuat; voluntatem habet nocendi, potestatem autem nisi acciperet, non haberet; quantum accepit ille potestatis, tantum ego patior: non ergo ab illo patior, sed ab eo qui potestatem dedit; contemnatur superbia tentatoris mei, sustineantur flagella patris mei.