comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
He in ellesponto. int̾ egeũ & maleũ mars
constitutȩ. Circundantur etiã pelago
mirteo. Sunt aut̃ om̃s numero quinqua¬
ginta tres. tendentes a septentrione in
meridiem. milia quingenta. ab oriente
in occasũ milia ducenta. metropolis eatũ
rodus. Delos insula in medio cicladũ
sita. & dicta delos fertur. qđ post di¬
luuiũ qđ ogigi temporib notat᷑. cum
orbẽ multis m̃sib continita nox inum¬
brasset. ante om̃s t̾ras radiis solis ulu¬
greci manifestũ dicunt. Ipsa. ẽ. & or
tigia. eo qđ primũ ibi uisȩ st̃ coturni¬
ces aues. quas greci ortigias uocant. In
hac insula. latona enixa. ẽ. apollinem
& dianã. Delos autẽ. & ciuitas dicitur
& insula. Rodos. cicladũ prima ab or¬
ente. in qua rosȩ capitoliũ dr̃ esse in¬
uentũ. dũ ibi ciuitas conderet᷑. ex qu
& urbs & insula rodos ẽ. appellata
In hac urbe solis colosus fuit ȩxeus. Laͣi
cubitorũ altitudine. Fuert̃ & alii centi

Expanded text:
Haec in Hellesponto inter Aegeum et Maleum mare Haec in Hellesponto inter Aegeum et Maleum mare constitutae circumdantur etiam pelago Myrtoo. Sunt autem numero quinquaginta tres, tenentes a septentrione in meridiem milia quingenta, ab oriente in occasum milia ducenta. Metropolis earum Rhodos. Delos insula in medio Cycladum sita. Et dicta Delos fertur, quod post diluvium, quod Ogygi temporibus notatur, cum orbem multis mensibus continua nox inumbrasset, ante omnes tgrtygia, eo quod primum ibi visae sunt coturnices aves, quas Graeci ὄρτυγας vocant. In hac insula Latona enixa est Apollinem et Dianam. Delos autem et civitas dicitur et insula. Rhodos Cycladum prima ab oriente, in qua rosae capitulum dicitur esse inventum, dum ibi civitas conderetur, ex quo et urbs et insula Rhodos est appellata. In hac urbe Solis colossus fuit aereus septuaginta cubitorum altitudine; fuerunt et alii centum
Abbreviated transcription (Latin):
rũ noxia. nusquã gignit. Serpens nul
tim emoritur. Larga ẽ. aut̃ uitib &
arborib. Dictamnos herba in creta
nascit᷑. & alimos. quȩ admorsa diurnã
famẽ ꝓhibet. Sfalangos aut̃ uenena¬
tos gignit. & lapidẽ qui ideus dactilus
dr̃. Abidos insula in europa suꝑ elles.¬
pontũ posita. angusto & ꝑiculoso mari
separata. Et abidos grece dicta. qđ sit
introitꝰ elles ponti maris. in qͦ xerxes
pontẽ ex nauib fecit. & in greciam
transiit. Choos insula adiacens ꝓuin¬
ciȩ atticȩ. in qua ypocrates medicus
natus. ẽ. quȩ ut uarro testis. ẽ arte
laneficii prima in ornamto feminarũ
inclaruit. Ciclades insulȩ antiquitꝰ
greciȩ fuert̾. quas inde cicladas autu¬
mant dictas. qđ licet spaciis longiori-¬
bus adelo piecte. in orbẽ tam̃ circa
delũ sitȩ sint. Nam orbẽ. ciclon gre¬
ci dicunt. Quidã uͦ non qđ in orbẽ
digestȩ. sed ꝓpt̾ scopulos qui circa
easdem st̃. dictas putant ciclades.

Expanded text:
rum noxia, nusquam gignit, serpens ibi rum noxia, nusquam gignit, serpens ibi atim moritur. Larga est autem vitibus et arboribus. Dictamnus herba in Creta nascitur, et alimus, quae admorsa diurnam famem prohibet; Phalangos autem venenatos gignit, et lapidem, qui Idaeus dactylus dicitur. 17. Abydos insula in Europa super Hellespontum posita, angusto et periculoso mari separata, et ἄβυδος Graece dicta, quod sit introitus Hellesponti maris, in quo Xerxes pontem ex navibus fecit, et in Graeciam transiit. 18. Coos insula adjacens provinciae Atticae, in qua Hippocrates medicus natus est, quae, ut Varro testis est, arte lanificii prima in ornamentum feminarum inclaruit. 175 19. Cyclades insulae antiquitus Graeciae fuerunt, quas inde Cycladas autumant dictas, quod licet spatiis longioribus a Delo projectae, in orbem tamen circa Delum sitae sint. Nam orbem κύκλον Graii loquuntur. Quidam vero non quod in orbem digestae, sed propter scopulos qui circa eamdem s
Abbreviated transcription (Latin):
gades in mari magno sunt constitutȩ
Ciprus insula. a ciuitate cipro quȩ in ea
est nom̃ accepit. Ipsa . ẽ. & pafon. ueneri
consecrata. in carpatio mari. uicina au¬
stro. famosa quondã diuitiis. & maxi¬
me eris. Ibi enĩ prima huiꝰ metalli
inuentio & utilitas fuit. Creta greciȩ
pars est. ingens contra peloponensem.
Hȩc primũ a temꝑie cęli. macaronneson
appellata. ẽ. Deinde creta dicta. a cre-¬
te quodã indigena quẽ aiunt unũ cu¬
retarũ fuisse. a quib iuppit̃ ibi abscon
greciȩ. int̾ ortũ & occasũ longissimo
tractu porrecta a septentrione gretiȩ
estib. ab austro egẏptiis undis ꝑfusa.¬
Fuit aut̃ quondã centũ urbib nobilis.
Unde & hȩc antropolis dicta ẽ. Prima
etiã remis & sagittis claruit. prima
litteris iura finxit. equestres turmas
prima docuit. studiũ musicũ ab ideis
dactilis in ea ceptũ. capris copiosa.
ceruis eget. lupos. uulpes. aliaq fera¬

Expanded text:
Gades in mare Magno sunt constitutae. Gades in mare Magno sunt constitutae. Cypros insula a civitate Cypro, quae in ea est, nomen accepit; ipsa est et Paphos Veneri consecrata in Carpathio mari, vicina Austro, famosa quondam divitiis, et maxime aeris. Ibi enim prima huius metalli inventio et utilitas fuit. Creta Graeciae pars est iungens contra Peloponnensem. Haec primum a temperie caeli Macaronnesos appellata est; deinde Creta dicta a Crete quodam indigena, quem aiunt unum Curetum fuisseGrecie inter ortum et occasum longissimo tractu porrecta, a septentrione Grecie estibus, ab austro Egyptiis undis Fuit autem quondam centum urbibus nobilis, unde et Hecatompolis dicta est. 16. Prima etiam remis et sagittis claruit, prima litteris jura fixit, equestres turmas prima docuit. Studium musicum ab Idaeis dactylis in ea coeptum; capris copiosa, cervis eget, lupos et vulpes, aliaque fera
Abbreviated transcription (Latin):
intumos maris sinꝰ. in quarũ ortis fingunt
fabulȩ draconẽ ꝑuigilẽ. aurea mala
seruantẽ. Fertur enĩ ibi esse maris ȩstu
ariũ. a deo sinuosis laterib tortuosũ.
ut uisentib ꝓcul lapsus anguis imitet᷑.
Crisȩ & argirȩ insulȩ in indico oceano
sitȩ. adeo fęcundȩ copia metallorũ.
ut pleriq eas aureã suꝑficiem & argen¬
team habere ꝓdiderint. Unde & uoca¬
bula sortitȩ st̃. Taprobana insula indiȩ. subia¬
cens ad eurũ. ex qua oceanꝰ indicus inci¬
pit. patens in longitudine sescenta
uiginti quinq milia stadiorũ. Scindit᷑
amni int̾ fluo tota margaritis repleta
& gẽmis. pars eiꝰ bestiis & elefantis re¬
pleta. ẽ. partẽ uͦ homines tenent. In hac
insula dicunt in uno anno duas esse
estates. & duas hiemes. & bis florib uer¬
nare laꝰcũ. Utilis insula indiȩ. uirens¬
folus om̃ĩ tẽpore. Huc usq oceani insulȩ.
tem insulȩ quȩ ab ellesponto usq ad

Expanded text:
intimos maris sinus; in quarum hortis fingunt intimos maris sinus; in quarum hortis fingunt fabulae draconem pervigilem aurea mala servantem. Fertur enim arium 173 adeo sinuosis lateribus tortuosum, ut visentibus procul lapsus angueos imitetur. 11. Chryse et Argyre insulae in Indico Oceano sitae, adeo fecundae copia metallorum, ut plerique eas auream superficiem et argenteam habere prodiderint, unde et vocabula sortitae sunt. 12. Taprobana insula Indiae subjacens ad Eurum, ex qua oceanus Indicus incipit, patens in longiviginti quinque milia stadiorum. Scinditur amni interfluo; tota margaritis repleta et gemmis: pars eius bestiis et elephantis repleta est, partem vero homines tenent. In hac insula dicunt in uno anno duas esse aestates et duas hiemes, et bis floribus vernare locum. Tiles insula Indiae, virens omni tempore folia. Hucusque Oceani insulae. Item insulae quae Hellesponto usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
reddit. Fortunatȩ insulȩ. uocabulo
suo significant om̃ĩa ferre bona. quasi
felicis & beatȩ fructuũ ubertate.
suapte en inel
Sua enimapte natura. p̾ciosarũ poma
siluarũ parcuriunt. fortuitis uitib
iuga colliũ uestiunt. adherbarũ uicẽ
messis & olus uulgo. ẽ. Unde gentiliũ
error. & scłariũ carmina poetarũ.
ꝓpt̃̾ solis foecunditatẽ. easdlem esse
parady sũ putauert̃. Sitȩ st̃ autẽ ua
oceano contra leuã mauritaniȩ. occiduo
ꝓximȩ. & int̾ se int̾iecto mari discretȩ:
Gorgodes insulȩ oceani. obuersȩ ꝓmun¬
torio qđ uocat᷑ hesꝑacerus. quas incolu¬
erunt gorgones feminȩ. alitis ꝑnicitate.¬
hirsuto & asꝑo corpore. & ex his insulȩ
cognominatȩ. Distant aut̾ a continenti
t̾ra. bidui nauigatione. Hesꝑidũ insulȩ
uocatȩ a ciuitate hesꝑidȩ.: quȩ fuit in
fines mauritaniȩ. Sunt enim ultra
gorgones. sitȩ sub athlanteũ litus. iN

Expanded text:
reddit. Fortunatae insulae vocabulo reddit. Fortunatae insulae vocabulo suo significant omnia ferre bona, quasi felices et beatae fructuum ubertate. Suapte enim Sua enim aptae natura pretiosarum poma silvarum parturiunt; fortuitis vitibus iuga collium vestiuntur; ad herbarum vicem messis et holus vulgo est. Unde gentilium error et saecularium carmina poetarum propter soli fecunditatem easdem esse paradisum putaverunt. Sitae sunt autem in Oceano contra laevam Mauritaniae, occiduo proximae, et inter se interjecto mari discretae. Gorgades, insulae Oceani, obversae promontorio quod vocatur Hesperuceras, quas incoluerunt Gorgones, feminae alitum hirsuto et aspero corpore; et ex his insulae cognominatae. Distant autem a continenti terra bidui navigatione. Hesperidum insulae vocatae a civitate Hesperide, quae fuit in fines Mauretaniae. Sunt enim ultra Gorgadas sitae sub Athlanteum litus in
Abbreviated transcription (Latin):
grum & concretũ. ẽ eius mare. Orcades
insulȩ oceani. intra brittanniã positȩ.
ꝓrima britanniȩ insula. spacio t̾rarũ
angustior. sed situ fȩcundior. Hȩc ab
africo. inboreã porrigitur. Cuiꝰ partes
priores iberiã & cantabricũ oceanũ in
tendunt. unde & ibernia dicta. Scotia
autẽ. qđ ab scotorũ gentib colitur ap¬
pellata. Illic nulla anguis. auis rara.
apes nulla. adeo ut aduectos inde piil¬
ueres seu lapillos. si qͥs alibi sparserte
int̾ aluearia examina fauos deserant:
Gadis insula infine beticȩ ꝓuinciȩ sita
quȩ dirimit europã ab africa. in qua
herculis colũnȩ uisunt᷑. & inde tirre¬
ni maris faucib oceani ęstus immittit᷑.
Est aut̃ a continenti t̾ra centũ uiginti
passib diuisa. quã tirii a rubro ꝓfecti
mari occupantes. in lingua sua gadis.
id ẽ. septã nominauert̃. ꝓeo qđ circũ¬
septa sit mari. Nascitur in ea arbor
gũmi infectũ uitrũ. cerauniũ gẽmã

Expanded text:
grum et concretum est eius mare. Orcades grum et concretum est eius mare. Orcades insulae Oceani intra Britanniam positae proxima Britanniae insula, spatio terrarum angustior, sed situ fecundior: haec ab Africo in Boream porrigitur, cujus partes priores Iberiam, tendunt. Unde et Ibernia dicta. Scotia autem, quod ab Scotorum gentibus colitur, appellata. Illic nulla anguis, avis rara, apis nulla, adeo ut advectos inde pulveres seu lapillos si quis alibi sparserit inter alvearia, examina favos deserant. Gades insula in fine Baeticae provinciae sita, quae dirimit Europam ab Africa, in qua Herculis columnae visuntur, et unde Tyrrheni maris faucibus oceani aestus immittitur. Est autem a continentibus terris centum viginti passibus divisa, quam Tyrii, a Rubro profecti mari, occupantes, in lingua sua Gadir, id est, sepem nominaverunt, pro eo quod circumsepta sit mari: nascitur in ea arbor gummis infectum vitrum cerauniam gemmam
Abbreviated transcription (Latin):
NSULE dictȩ qđ in salo sint. id÷ in
mari. Ex his quȩq notissimȩ & maxime
quas plurimi ueterũ sollerti stucdio
inclagauert̃. notandȩ fẽ. Britannia
oceani insula. int̾fuso mari toto orbe
diuisa. a uocabulo suȩ gentis cogo.¬
minata. Hȩc aduersa galliarũ parte.
ad ꝓspectũ hispaniȩ sita. ẽ. Circu̾it
eius quadragies octies. septuaginta quꝙ
milia. Multa & magna flumina inea.
fontes calidi. metallorũ larga & ua¬
ria copia. Gagates lapis ibi plurimꝰ
& margaritȩ: Tanatos insula oceani
freco gallico a brittannia. ẽ uaria tenul
separata. frum̾tariis cãpis. & gleba
uberi. Dicta aut̃ tanatos. a morte ser¬
pentũ. Quos dũ ipsa nesciat. asportata
inde terra quoquo gentiũ uecta sit. an¬
ques ilico perimit. Tyle ultima insula
oceani. int̾ septentrionalẽ & occidenta¬
lem plagã. ultra brittanniã. a sole nom̃
habens. qͥa in ea estuiũ solsticiũ sol facit.¬
& nullus ultra eam dies. ẽ. Unde & pi¬

Expanded text:
nsulae dictae quod in salo sint, id est in mari. Ex his quoque notissimae et maximae, quas plurimi veterum sollerti studio indagaverunt, notandae sunt. Brittania Oceani insula interfuso mari toto orbe divisa, a vocabulo suae gentis cognominata. Haec adversa Galliarum parte ad prospectum Hispaniae sita est; circuitus eius quadragies octies septuaginta quinque milia; multa et magna flumina in ea, fontes calidi, metallorum larga et varia copia: gagates lapis ibi plurimus et margaritae. Tanatos insula Oceani freto Gallico, a Brittania aestuario tenui separata, frumentariis campis et gleba uberi. Dicta autem Tanatos a morte serpentum, quos dum ipsa nesciat, asportata inde terra quoquo gentium vecta sit, angues ilico perimit. Thyle ultima insula Oceani inter septentrionalem et occidentalem plagam ultra Brittaniam, a sole nomen habens, quia in ea aestivum solstitium sol facit, et nullus ultra eam dies est. Unde et pi
Abbreviated transcription (Latin):
ut facti inuidiã demeret. fertur ex
reliqua petunia instituisse primus
xenodochia. quib aduentũ suscipet
ƿauperũ & peregrinorũ. unde & uoca¬
bulũ sũpsit. Nam ex greco in latinũ
cupatur. Ubi aut̃ egrotantes de plate¬
in qͦ consũpta languorib atq inediis
miserorũ membra fouentur. De
EDIFICIIS SACRIS

Expanded text:
ut facti invidiam demeret, fertur ex ut facti invidiam demeret, fertur ex reliqua pecunia instituisse primus xenodochia, quibus adventum susciperet pauperum et peregrinorum; unde et vocabulum sumpsit. Nam ex Graeco in Latinum cupatur. Ubi autem aegrotantes de platein quo consumpta languoribus atque inediis miserorum membra foventur. § edificiis sacris
Abbreviated transcription (Latin):
ens migrat. Inde & metatũ qͥa mutat᷑
Unde legit᷑. & castra metati ft̃: ꝓ mita¬
uert̃. Non enĩ illic ꝑmanet ȩxercitꝰ. sed¬
ꝑtransit: Moenianꝰ collega crassi. iN
foro ꝓiecit materias. ut essent loca in
quib expectantes insisterent. quȩ ex
nomine eiꝰ. moeniana appellata sunt
Hȩc & solaria qͥa patent soli. Posthȩc alii
lapide. alii materia. ȩdificare porti¬
cib moeniana. & forib & domib ad¬
iecerunt: Tabulata. olim ligneȩ dom
fiebant: unde nom̃ ꝑmanet tabulato.¬
rum. Ypogeũ. ẽ. constructũ sub terris
edificiũ. qđ nos antrũ uł speluncã dici¬
mus. Solariũ qđ soli & auris pateat.
qualis fuit locus in qͦ dauid bersabeȩ
lauante aspęxit. & ad amauit. Cũ iero¬
solimã antiochus obsideret. hircanus
princeps iudeorũ. reserato dauid se¬
pulchro tria milia auri talenta inde
abstraxit. ex quib trecenta antiocho
dedit. ut obsidionẽ relinqueret. Atq

Expanded text:
ens migrat. Inde et metatum, quia mutatur. ens migrat. Inde et metatum, quia mutatur. Unde et legitur: 'castra metati sunt,' pro mutaverunt; non enim illic pertransit. Moenius collega Crassi in foro proiecit materias, ut essent loca in quibus spectantes insisterent, quae ex nomine eius Moeniana appellata sunt. Haec et solaria, quia patent soli. Post haec alii lapide, alii materia aedificavere porticibus moeniana, et foribus et domibus adiecerunt. Tabulata olim ligneae domus fiebant. Inde nomen permanet tabulatorum. Hypogeum est constructum sub terris aedificium, quod nos antrum vel speluncam dicimus. Solarium, quod soli et auris pateat, qualis fuit locus in quo David Bethsabee lavantem aspexit et adamavit. Cum Hierosolymam Antiochus obsideret, Hyrcanus princeps Iudaeorum reserato David sepulcro, tria milia auri talenta inde abstraxit, ex quibus trecenta Antiocho dedit, ut obsidionem relinqueret; atque
Abbreviated transcription (Latin):
bentes succedunt & incubant. thalamũ
nominant. Cenaculũ dictũ a cõmunio¬
ne uescendi. Unde & coenobiũ congre¬
gatio. Antiqui enĩ publice & in cõmune
uescebant᷑. nec ullius conuiuiũ singula¬
re erat. ne in occulto deliciȩ lipruriã
gignerent: Tricliniũ ẽ. cenaculũ. a
trib lectulis discumbentiũ dictum.
Apud ueteres enĩ. in loco ubi conuiuii
apparatꝰ exponebat᷑. tres lectuli strati
erant. in quib discũbentes epulabant᷑
Clinon enĩ grece. lectus uł accubitꝰ dr̃
ex qͦ confectũ ẽ. ut tricliniũ diceret᷑
Cella dicta qđ nos occultat & celat. Cu¬
biculũ uͦ. qđ eo cubamꝰ ibiq dormientes
requiescimꝰ. Cubile aut̃. cubandi locus
est. Et secessus. qđ sit locus secretꝰ. idẽ.
sine accessu. Diuersoriũ dictũ. eo qđ ex
diuersis uiis ibi conueniat᷑. Hospitiui
sermo gretus. ẽ. ubi quis ad tẽpus hoip¬
tali iure inhabitat. & iterũ inde traisi¬

Expanded text:
bentes succedunt et cubant, 'thalamum' bentes succedunt et cubant, 'thalamum' nominant. Coenaculum dictum a communione vescendi; unde et coenobium congregatio. Antiqui enim publice et in commune vescebant, nec ullius convivium singulare erat, ne in occulto deliciae luxuriam gignerent. Triclinium est coenaculum, a tribus lectulis discumbentium dictum. Apud veteres enim in loco, ubi convivii apparatus exponebatur, tres lectuli strati erant, in quibus discumbentes epulabantur. Κλίνη enim Graece lectus vel adcubitus dicitur, ex quo confectum est ut triclinium diceretur. Cella dicta quod nos occultat et celat. Cubiculum vero, quod eo cubamus ibique dormientes requiescimus. Cubile autem cubandi locus est. Secessus, quod sit locus secretus, id est sine accessu. Diversorium dictum eo quod ex diversis viis ibi conveniatur. Hospitium sermo Graecus est, ubi quis ad tempus hospitali iure inhabitat, et iterum inde transi
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃e ȩdificiũ. antiqui edẽ appellauert̃.
Alii edem ab edendo sũpsisse nom̃ exi
stimant. dantes exemplũ de plauto. Si
habitaculũ. porticibq quateuor con¬
clusũ. Atriũ magna edes. ẽ. siue am¬
plior & spaciosa domꝰ. Et dictũ ẽ atri¬
um eoqđ addantꝰ᷑ ei tres porticus extrin¬
secus. Aii atriũ quasi abigni & ligno
atrũ dixert̃. Atrũ enĩ fit ex fumo.
Palatiũ a palante principe archadũ
dictũ. in cuiꝰ honorẽ archades palan¬
teum oppidũ construxert̃. & regiã
in ipsius nomine conditã. palatiũ
catũ ferunt. Cũ enĩ raptȩ fuissent a ro¬
manis sabinȩ. ex quib cũ una ante alias
specie nobilis cũ magna omniũ admira¬
tione rapetur. thalamoni duci eam
oraculo responsũ est cdari. Et qm̃ hȩ nu¬
ptiȩ felicit̃ cesserant. institutũ ẽ. ut in
om̃ib nuptiis thalami nom̃ iteretur.
Aegyptii qͦq lingua sua loca in quib nu¬

Expanded text:
Omne edificium antiqui edem appellaverunt. Omne edificium antiqui edem appellaverunt. Alii edem ab edendo quidem assumpsisse nomen exstimant, dantes exemplum de Plauto Poehabitaculum porticibus quattuor conclusum. Atrium magna aedes est, sive amplior et spatiosa domus; et dictum atrium eo quod addantur ei tres porticus extrinsecus. Alii atrium atrum dixerunt: atrum enim fit ex sumo. Palatium a Palante principe Archadum dictum, in cuius honore Archades palanteum oppidum confluxerunt et regiam in ipsius nomine conditam palatium catum, quia cum rapte fuissent a Romanis Sabine, ex quibus cum una ante alias specie nobilis, cum magna omnium admiratione raporaculo responsum est dari; et quoniam hae nuptiae feliciter cesserant, institutum est ut in omnibus nuptiis thalami nomen iteretur. Aegyptii quoque lingua sua loca, in quibus nu
Abbreviated transcription (Latin):
plebeiorũ. paruȩ & simplices. in uicis
axib & tabulis clausȩ. Unde & taber¬
nariȩ qđ ibi solebant consedere. Dictȩ
autẽ tabernȩ. qđ ex tabulis lignisq e¬
rant constructȩ. quȩ nunc & si ñ speciẽ.
nom̃ tam̃ pristinũ retinent. Macellũ
dictũ qđ ibi mactent᷑ petora. quȩ mer¬
cantib uenundant᷑. Mercatũ aut̃ a cõ¬
mertio nominatũ. ibi enĩ res uendere
uł emere solitũ. ẽ. sicut & theloneũ dr̃.
ubi merces nauiũ & nautarũ emolum̃ta
reddunt᷑. Ibi enĩ uectigalis exauctor
sedet. preciũ reb impositurus. & uoce
a mercatorib flagitans. Carcer. ẽ. a
ercendo. Hinc fronto. Ut ꝑagrari po¬
tius amoenis locis. quã coerceri carcere
uiderentur.
bitare casas. Domꝰ ex greca appella¬
tione uocata. Nam domata greci tecta
dicunt. Est aut̃ domꝰ unius familiȩ
habitatio. sicut urbs unius popłi. sicut
orbis domicili totius generis humani.

Expanded text:
plebeiorum parvae et simplices in vicis, plebeiorum parvae et simplices in vicis, axibus et tabulis clausae; unde et tabernariae, quod ibi solebant consedere. Dictae autem tabernae quod ex tabulis lignisque erant constructae, quae nunc et si non speciem, nomen tamen pristinum retinent. Macellum dictum qcantibus venundantur. Mercatum autem a commercio nominatum. Ibi res vendere vel emere solitum est: sicut et teloneum dicitur, ubi merces navium, et nautarum emolumenta redduntur. Ibi enim vectigalis exactor sedet, pretium rebus impositurus et voce a mercatoribus flagitans. CAPUT XIX. De ercendo. Hinc Fronto: Ut pergraecari potius amoenis locis, quam coerceri carcere viderentur. bitare casas. Domus ex Graeca appellatione vocata, nam δώματα Graeci tecta dicunt. Est autem domus unius familiae habitatio, sicut urbs unius populi, sicut orbis domicilium totius generis humani.
Abbreviated transcription (Latin):
dria fallacib uadis. insidiosos accessus
habet. Hinc gͥ in portib machinas ad p̃¬
lucendi ministeriũ fabricatas. faros dicuat.
Nam fos lux est. oros uisio dr̃ Unde & lu¬
cifer grece. fosforos appellatur. Cocleȩ
sunt alte & rotundę turres. Et dictę co
culũ orbemq conscendat᷑. qualis. ẽ romȩ
centũ septuaginta quinq pedib Termas
appellatas qđ caleant. Greci enĩ termon
calorẽ uocant. Balneis uͦ nom̃ inditum.
a lauatione meroris. Nam greci balanion
dixert̃. qđ anxietatẽ animĩ tollat. Hȩc
& gimnasia dicunt᷑. qͥa ibi athletȩ uncto
corpore & ꝑfricato manib exercitant᷑.
Nam gimnasiũ grece. latine exercitium
lauantiũ uestim̃ta ponunt᷑. ab exuendo
scilicet dictũ. Apodeterin enĩ grece
exuere dr̃. Popina grecus sermo. ẽ. quȩ
apud nos corrupte ꝓpina dr̃. Est enĩ
locus iuxta balnea publica. ubi post
lauacrũ a fame & siti reficiunt᷑. Unde
tollat. Iabernȩ olim uocabant᷑ ediculȩ

Expanded text:
ccessus habet. Hinc ergo in portibus machinas ad perlucendi ministerium fabricatas pharos dicunt. Nam phos lux est,orasis visio dicitur. Unde et lucifer Graece phosphoros appellatur. Cochleae sunt altae et rotundae turres, et dictae cocculum orbemque conscendatur; qualis est Romae centum septuaginta quinque pedibus. Thermas appellatas quod caleant; Graeci enim θερμὸν calorem vocant. Balneis vero nomen inditum a levatione maeroris; nam Graeci βαλανεῖον dixerunt, quod anxietatem animi tollat. Haec et gymnasia dicuntur, quia ibi athletae uncto corpore et perfricato manibus exercitantur; nam γυμνάσιον Graece, Latine exercitium lavantium vestimenta ponuntur, ab exuendo scilicet dictum; ἀποδύειν enim Graece exuere dicitur. Propina Graecus sermo est, quae apud nos corrupte popina dicitur: est autem locus iuxta balnea publica, ubi post lavacrum a fame et siti reficiuntur. Undetollat. Tabernae olim vocabantur aediculae
Abbreviated transcription (Latin):
taurus inclusus. In qͦ siquis introierit
sine glomere lini. extcũ inuenire ñ
ualet. Cu iꝰ edificii talis. ẽ. situs. ut
aꝑientib fores tonitruũ terribile au¬
diatur. Descendit᷑ centenis ultra gradi¬
bus. Intus simulacra & monstrifice ef¬
figies in partes diuersas. transitꝰ innu¬
meri ꝑtenebras. & cȩtera ad errorẽ ingre¬
dientiũ facta. ita ut de tenebris eiꝰ ad
lucẽ uenire impossibile uideatur.
Quattuor st̃ aut̃ laberinti. Primꝰ egyptius.
scd̃s creticus. tercius in lemno. quartꝰ in
italia. Om̃s ita constructi. ut dissoluere
ipsius rei usu farũ appellauert. eoquod
flãmarũ indicio longe uideat᷑ a naui¬
gantib qualẽ ptholomeus uixta alexan

Expanded text:
taurus inclusus, in quo si quis introierit, taurus inclusus, in quo si quis introierit, sine glomere lini exitum invenire non valet. Cujus aedificii talis est situs, ut aperientibus fores tonitruum intus terribile audiatur descenditur centenis ultra gradibus. Intus simulacra et monstrificae effigies: in partes divisas transitus innumeri per tenebras, et caetera, ad errorem ingredientium facta, ita ut de tenebris ejus in lucem venire impossibile videatur. Quatuor autem sunt labyrinthi: primus Aegyptius: secundus Creticus: tertius in Lemno: quartus in Italia: omnes ita constructi, ut dissolvere ipsius rei usu pharum appellaverunt: eo quod flammarum indicio longe videatur a navigantibus: qualem Ptolomaeus
Abbreviated transcription (Latin):
eo qđ illic homines in suȩ artis studiũ
exercitent᷑. Capitoliũ romȩ uocatũ. eo
qđ fuerit romanȩ urbis & religionis
caput sũmũ. Alii aiunt cũ tarquinius
priscus capitolii fundam̃ta romȩ apiret.
in loco funclam̃ti caput hominis litteris
tuscis notatũ inuenit. & ꝓinde capito¬
liũ appellauit. Arces sunt partes urbis
excelsȩ atq munitȩ. Nã quȩcunq tutis¬
sima urbiũ st̃. ab arcendo hostẽ arces uo¬
cantur. Unde & arcus & arca. Circũ ro
mani dictũ putant a circũ itu equorũ.
eoqđ ibi circũ metas equi currant. Thea¬
trũ aut̃ ab spectaculo nominatũ. Ato sec¬
seopiue. qđ in eo popłs stans desuꝑ atq
spectans. ludos scenicos contemplaret᷑.
atris cõpositũ. Nã amfiteatrũ rotundũ
est Theatrũ uͦ: ex medio amfiteatro. ẽ.
semi circuli figurã habens. Laberintꝰ. ẽ.
pplexis parietib edificiũ. qualis est a
pud cretã a dedalo factꝰ. ubi fuit mino¬

Expanded text:
eo quod illic omnes in suae artis studio eo quod illic omnes in suae artis studio exercitentur. 31. Capitolium Romae vocatum, eo quod fuerit Romanae urbis, et religionis caput summum. Alii aiunt: cum Tarquinius Priscus Capitolii fundamenta Romae aperiret, in loco fundamenti caput hominis litteris Tuscis notatum invenit, et proinde Capitolium appellavit. 32. Arces sunt partes urbis excelsae, atque munitae: nam quaecunque tutissima urbium sunt, ab arcendo hostem arces vocantur; unde et arcus, et arca. 33. Circum Rmani dictum putant a circuitu equorum, eo quod ibi circum metas equi currant. Theatrum autem ab spectaculo nominatum, quod in eo populus stans desuper atque spectans ludos scenicos contemplaretur.atris compositum. Nam Amphitheatrum rotundum est: theatrum vero ex medio amphitheatri est, semicirculi figuram habens. Labyrinthus est ppud Cretam a Dedalo fact
Abbreviated transcription (Latin):
plates quinta. ẽ: qua carpentũ ꝓgrede
potest. Cloacȩ dictȩ. qđ his ꝑcolant᷑
aquȩ Has primũ romȩ fecis se tarqui¬
niũ priscũ. ut qͦtiens pluuiarũ inunda¬
tio existeret. ꝑ eas aquȩ extra ciuitatẽ
emitterent᷑. ne maximis ꝑpetiusq tẽ¬
pestatib planiciẽ uł fundam̃ta urbiũ.
strages aquarũ subuerteret. Imbuli.¬
uł quia sub uolumina st̃. uł quia sub
his ambulat᷑. Sunt enĩ portici hinc
inde platearũ. Forus ẽ. exercendarũ
litiũ locus. a fando dictꝰ siue a phoro¬
neo rege qͥ primꝰ leges grecis dedit. Hȩc
loca. & prorostra uocant᷑. ideo qđ ex
bello punico captis nauib cartagini
ensiũ rostra ablata sc̃. & inforo roma¬
athenas locus erat ubi discebat᷑ phyloso¬
phia. & sapientiȩ exercebat᷑ studiũ Nam
gimnasiũ grece uocat᷑. qđ latine exerci¬
tiũ dr̃. hoc ẽ. meditatio. Sed & balneę
& loca cursorũ & athletarũ gimnasia st̃.

Expanded text:
plateae quinta est, qua carpentum progredi plateae quinta est, qua carpentum progredi potest. Cloacae dictae quod his percolantur aquae. Has primum Romae fecisse Tarquinium Priscum ut, quotiens pluviarum inundatio existeret, emitterentur, me maximis perpetuisque tempestatibus, planiciem vel fundamenta urbium, strages aquarum subverteret. vel quia subvolumina sunt, vel quia sub his ambulant. Sunt enim portici hinc inde platearum. Forus est exercendarum litium locus a fando dictus sive a Phoroneo rege, qui primus Graecis legem dedit. Haec loca et prorostra vocantur ideo quod ex bello Punico captis naviensium rostra ablata sunt, et in foro RomaAthenas locus erat, ubi discebatur philosophia, et sapientiae exercebatur studium. Nam Gymnasium Graece vocatur, quod Latine exercitur, 213 hoc est meditatio. Sed et balnea, et loca cursorum, et athletarum gymnasia sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
mocnia hancimus urbis Proptie aut̃
moenia st̃ tantũ muri. Murus autẽ
turrib ꝓpugnaculisq ornat᷑ Turres
uocatȩ. qđ teretes sint & longȩ. Teres ẽ
enĩ aliquid rotundũ cũ ꝓceritate. ut
colũna. Nã & quauis quadratȩ aut latȩ
construant᷑. ꝓcul tam̃ uidentib rotunde
existimant᷑. idõ quia om̃e cuiꝰq anguli
simulachrũ. ꝑ longũ aeris spaciũ euane¬
scit. atq consumitur. & rotundũ uidet᷑.
Propugnacula pinnȩ murorũ st̃. dicta
ante murũ. Porta dr̃. qua potest uł impor¬
tari uł exportari aliquid Proprie autẽ
porta aut urbis aut castrorũ uocatur.
sicut suꝑius dictũ ẽ. Uicus ut pͣdictũ ẽ.
ipsȩ habitationes urbis st̃. unde & uicini
dicti. Uiȩ. ipsa spacia angusta. quȩ int̾
uicos st̃. Plateȩ ꝑpetuȩ ac latiores ciui¬
tatũ uiȩ st̃. uixta ꝓprictatẽ linguę
grecȩ. a latitudine nuncupatȩ. Platos
enĩ greci latũ dicunt. Quintanȩ. pars

Expanded text:
moenia pandimus urbis; proprie autem moenia sunt tantum muri. Murus autem turribus propugnaculisque ornatur. Turres vocatae quod teretes sint et longae; teres est enim aliquid rotundum cum proceritate, ut columna. Nam et quamvis quadratae aut latae construantur, procul tamen videntibus rotundae existimantur; ideo quia omne cuiusque anguli simulacrum per longum aeris spatium evanescit atque consumitur, et rotundum videtur. Propugnacula pinnae murorum sunt, dictaante murum. Porta dicitur qua potest vel inportari vel exportari aliquid. Proprie autem porta aut urbis aut castrorum vocatur, sicut superius dictum est. Vicus, ut praedictum est, ipsae habitationes urbis sunt; unde et vicini dicti. Viae ipsa spatia angusta quae inter vicos sunt. Plateae perpetuae ac latiores civitatum viae sunt, iuxta proprietatem linguae Graecae a latitudine nuncupatae; πλατύς enim Graeci latum dicunt. Quintana pars
Abbreviated transcription (Latin):
qui dicebant. oppidũ loco altissimo si¬
tum. quasi casã altam. Cuiꝰ pluralis
nimerus castra diminutiuũ castellũ
.ẽ. siue qđ castrabat᷑ licentia in habitan¬
tiũ ne passim uaga hosti pateret Pagi
st̃ apta ȩdificiis loca. inter agros habi¬
tantib. Hȩc & conciliabula dicta. a
conuentu & societate multorũ inunũ.
Compita st̃ ubi. ẽ. usus conuentꝰ fieri
rusticorũ. Et dicta cõpita. qđ loca mul¬
ta in agro eodẽ competunt. & quo con¬
uenitur a rusticis. Suburbana st̃ cir¬
cũiecta ciuitatis ȩdificia. quasi sub
urbe. Moenia st muri ciuitatis dicta
abeo qđ muniant ciuitatẽ. qͣsi muni¬
ĩta urbis. icł ẽ tictam̃ta. Muniũ
aut̃ dictũ quasi manu factũ sic & mu¬
nus Muri amunitione dicti. quasi a¬
munari. qc muraant & tueant᷑ inte¬
miora urbis Moenia aut̃. duplicẽ ha¬
benit signficationẽ Nam interdũ

Expanded text:
qui dicebant oppidum loco altissimo siqui dicebant oppidum loco altissimo situm, quasi casam altam; cuius pluralis numerus castra, diminutivum castellum est sive quod castrabatur licentia inibi habitantium, ne passim vaga hosti pateret. Pagi sunt apta aedificiis loca inter agros habitantibus. Haec et conciliabula dicta, a conventu et societate multorum in unum. Conpita sunt ubi usus est conventus fieri rusticorum; et dicta conpita quod loca multa in agris eodem conpetant; et quo convenitur a rusticis. Suburbana sunt circumiecta civitatis aedificia, quasi sub urbe. Moenia sunt muri civitatis, dicta ab eo quod muniant civitatem, quasi munimenta urbis, id est tutamenta. Munium autem dictum, quasi manu factum: sic et munus. Muri a munitione dicti, quasi muniri, eo quod muniant et tueantur interiora urbis. Moenia autem duplicem habent sign
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ defectu indigenarũ nouis culto¬
rib adimplet᷑. Unde & colonia a cul¬
tu agri est dicta. Municipiũ. ẽ. qđ
manente statu ciuitatis. us aliquot
minoris aut maioris officii a princi¬
pe impetrat. Dictũ aut̃ municipiũ
a muniis. id ẽ officiis. qđ tantum
munia id . ẽ. tributa debita uł mĩine¬
ra reddat. Nam liberales & famosissi¬
mȩ causȩ. & quȩ ex principe ꝓfici¬
scuntur. ibi ñ agunt᷑. Hȩc enĩ ad di¬
gnitatẽ ciuitatũ ꝑtinent. Hici & ca¬
stella & pagi. hi sunt qͥ nulla dignita¬
te ciuitatis ornant᷑ sed uulgari ho¬
minũ conuentu incolunt᷑. & ꝓpter
paruitatẽ sui. maiorib ciuitatib
attribuunt᷑. Nicus aut̃ dictus. ab
ipsis tantũ habitationib uł qđ uias
labeat tantũ sine muris. Est aut̃ sine
munitione murorũ. licet & uici dican¬
tur. ipse habitationes urbis. Dictus aut̃
uicus eo qđ sit uice ciuitatis. uł qđ uias
habeat tantũ sine muris. Castrũ anti¬

Expanded text:
que defectu indigenarum, novis cultoque defectu indigenarum, novis cultoribus adimpletur; unde et colonia a cultu agri est dicta. Municipium est, quod manente statu civitatis ius aliquod minoris aut maioris officii a principe inpetrat. Dictum autem municipium a muniis, id est officiis, quod tantum munia, id est tributa debita vel munera, reddant. Nam liberales et famosissimae causae, et quae ex principe proficiscuntur, ibi non aguntur. Haec enim ad dignitatem civitatum pertinent. Vici et castella et pagi hi sunt qui nulla dignitate civitatis ornantur, sed vulgari hominum conventu incoluntur, et propter parvitatem sui maioribus civitatibus adtribuuntur. Vicus autem dictus ab ipsis tantum habitationibus, vel quod vias habeat tantum munitione murorum, licet et vici dicantur ipsae habitationes urbis. Dictus autem vicus eo quod sit vice civitatis, vel quod vias habeat tantum sine muris. Castrum anti
Abbreviated transcription (Latin):
aboppositione murorũ dixert̾. Alii ab
opib recondendis. eo qđ sit munitũ. Ali i
qđ in eo conuentꝰ habitantiũ. opem det
mutuã contra hostẽ. Nam primũ homi¬
nes tanquã nudi & inermes. nec contra
beluas prȩsidia habebant. nec recepta¬
cula frigoris & caloris. nec ipsi int̾ se
homines ab hominib satis erant tuti.
Tandẽ naturali sollertia. speluncis. sil¬
uestribusq tegum̃tis. tuguria sibi &
casas uirgultis arundinibq contęxu¬
erunt. quo esset uita tutior. ne his qͥ
nocere possent aditus esset. Hec ẽ. origo
oppidorũ. quȩ qđ opem darent. iccirco
oppida nominata dixert̃. Oppidũ autẽ.
magnitudine & moenib discrepare a
aut coloniȩ. aut municipia aut uici
aut castella. aut pagi appellantur.
Ciuitas ꝓprie dr̃ quã non aduenȩ. sed
code innati solo condiderc̃. Ideoq ur¬
bes a ꝓpriis ciuib conditȩ. ciuitates
ñ coloniȩ nuncupant᷑. Colonia uͦ est.

Expanded text:
ab oppositione murorum dixerunt: alii ab ab oppositione murorum dixerunt: alii ab opibus recondendis, eo quod sit munitum, alii quod sibi in eo conventus habitantium opem det mutuam contra hostem. Nam primum homines tanquam nudi et inermes, nec contra belluas praesidia habebant, nec receptacula frigoris et caloris, nec ipsi inter se homines ab hominibus satis erant tuti. 6. Tandem naturali solertia speluncis, silvestribusque tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque contexuerunt, quo esset vita tutior, ne iis qui nocere possent, aditus esset. Haec est origo oppidorum, quae quod opem darent, idcirco oppida nominata dixerunt. Oppidum autem magnitudine et moenibus discrepat a aut colonie, aut municipia, aut vici, aut castella, aut pagi appellantur. Civitas proprie dicitur, quam non advene, sed eodem nati in solo condiderunt. Ideoque urbes a propriis civibus condite, civitates non colonie nuncupantur. Colonia vero est,
Abbreviated transcription (Latin):
iurtas esi hominũ multitudo. so¬
cietatis uinculo adunata. dicta a
eiuib id .ẽ. ab ipsis in colis urbis. ꝓ eo
qđ plurimorũ conciscat & contineat ui¬
tas. Nam urbs ipsa moenia st̃. ciuitas
aut̃ ñ saxa sed habitatores uocant᷑.
Tres autẽ st̃ societates. familiarũ. ur¬
bium. gentiũ. Urbs uocata ab orbe.
qđ antiquȩ ciuitates in orbe fiebant.
uł ab orbo parte aratri. qͦ muri de¬
signabant᷑. Vnde. ẽ illud. Optauitq
locũ regno & concludere sulco. Locus
eni futurȩ ciuitatis sulco designaba¬
tur. id ẽ. aratro. Cato. Qui urbem inqͥt
nouã condet. tauro & uacca aret. Ubi
arauerit murũ faciat. ubi portã uult
esse: aratrũ sustollat & portet. & portã
uocet. Ideo aut̃ urbs aratro circundabat᷑.
dispari sexu iuuencorũ ꝓpt̾ cõmixtionẽ
familiarũ. & imaginẽ serentis. fructũq
reddentis. Urbs aut̃ aratro conditur.
aratro uertitur. Unde oratius. Imprime¬
retq muris hostile aratrũ. Oppidũ qͥdã

Expanded text:
itas est hominum multitudo societatis vinculo adunata, dicta a civibus, id est, ab ipsis incolis urbis, pro eo quod plurimorum consciscat, et contineat vitas. Nam urbs ipsa moenia sunt, civitas autem non saxa, sed habitatores vocantur. 2. Tres autem sunt societates: familiarum, urbium, gentium. 3. Urbs vocata ab orbe, quod antiquitus civitates in orbem fiebant, vel ab urbo parte aratri, quo muri designabantur, unde 209 est illud: Optavitque locum regno, et concludere sulco. Locus enim futurae civitatis sulco designabatur, id est, aratro. Cato: Qui urbem, inquit, novam condet, tauro et vacca aret, ubi araverit, murum faciat, ubi portam vult esse, aratrum sustollat, et portet, et portam vocet. 4. Ideo autem urbs aratro circumdabatur dispari sexu juvencorum propter commistionem familiarum, et imaginem serentis, fructumque reddentis. Urbs autem aratro conditur, aratro evertitur. Unde Horatius: Imprimeretque muris hostile aratrum. 5. Oppidum quidam
Abbreviated transcription (Latin):
gunt ibi gramina medicata. ad incitan¬
dũ draconũ soporẽ. atq ita sopitis sõno
capita desecant. & gemas detrahunt:
Sunt aut̃ candore trans lucido. Usu earũ
orientis reges pͣcipue głantur. Criso¬
ptasius ȩthiopicus. ẽ. quẽ lapidẽ lux
celat. ꝓdit obscuritas: Nocte enĩ igneus
ẽ: die aureus. Flogites ex ꝑsida est.
ostentans intra se quasi flãmas estuan¬
tes. quȩ ñ exeant. Sirtites uocata. qm̃
in litore sirtiũ inuenta primũ. ẽ. iN
parte lucaniȩ. Color huiꝰ croceus intꝰ
stellas continens languidas. & sub
nubilo renitentes. Ermiscion int̾ gra¬
tissimas gẽmas aspicit᷑. ex igneo colore
radians auro. portantes secũ in extre

Expanded text:
gunt ibi gramina medicata ad incitangunt ibi gramina medicata ad incitandum draconum soporem, atque ita somno sopitis capita desecant et gemmas detrahunt. Sunt autem candore translucido. Usu earum orientis reges praecipue gloriantur. Chrysoprasus Aethiopicus est; quem lapidem lux celat, prodit obscuritas. Nocte enim igneus est, die aureus. Phlogites ex Persida est, ostentans intra se quasi flammas aestuantes, quae non exeant. Syrtitis vocata quoniam in litore Syrtium inventa primum est. In parte Lucaniae color huius croceus, intus stellas continens languidas, et sub nubilo renitentes. Hormiscion inter gratissimas aspicitur, ex igneo colore radians auro portantem secum in extre
Abbreviated transcription (Latin):
ardentiũ. ẽ. appellata alucernarũ
flagrantia. Gignit᷑ inmultis locis.
secl ꝓbatissima apud indos. Quidã eã
remissiorẽ carbunculũ esse dixert̃.
Huiꝰ duplex facies .ẽ. Vna quȩ purpura
aut digitorũ attritu. paleas & cartarũ
fila ad se rapere dr̃. Sculpturis resistit.
ac si quando sculpta. ẽ. dũ signa impri¬
mit. quasi quoda animali morsu. partẽ
cerȩ retentat. Genera eiꝰ .iiͦii. Carcedo¬
nia hoc qđ & lignis facere dr̃. quanquã
multũ uilior pͣdictis. nascit᷑ apud nasa¬
monas. imbre ut fert̾ diuino. inue¬
nicur ad reꝑcussũ lunȩ plenȩ. Qmia
aut̃ genera sina. sculpturȩ resistunt.
Alabandina dicta ab alanͣda asiȩ regi¬
one. cuiꝰ color ad calcedoniũ uadit. sed
rarus. Dracontites. ex cerebro draconis
eruit᷑. quȩ nisi uiuenti abscisa fuerit.
ñ ingẽmiscit. Unde & eã magi dormi¬
entib draconib amputant Audaces
enĩ uiri explorant draconũ specus. spar-¬

Expanded text:
ardentium est, appellata a lucernarum ardentium est, appellata a lucernarum flagrantia: gignitur in multis locis, sed probatissima apud Indos. Quidam eam remissiorem carbunculum esse dixerunt. Huius duplex facies; una quae purpura aut digitorum adtritu paleas et chartarum fila ad se rapere dicitur; sculpturis resistit, ac si quando sculpta est, dum signa inprimit, quasi quodam animali morsu partem cerae retentat. Genera eius quattuor. Carchedonia hoc quod et lychnis facere dicitur, quamquam multo vilior praedictis. Nascitur apud Nasamonas imbre, ut ferunt, divino: invenitur ad repercussum lunae plenae. Omnia autem genera sculpturae resistunt. Alabandina dicta ab Alabanda Asiae regione, cuius color ad carchedoniam vadit, sed rarus. Dracontites ex cerebro draconis eruitur. Quae nisi viventi abscisa fuerit, non ingemmescit; unde et eam magi dormientibus draconibus amputant. Audaces enim viri explorant draconum specus, spar
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ gallinaci is inuenteur. cristallina
specie. magnitudine fabȩ. ac incerta¬
minib: inuictos fieri magi uolunt. si
bunculus habet. Carbunculus aut̃
dictꝰ. qđ sit ignitus carbo. cuiꝰ fulgor
nec nocte uincit᷑. Lucet enĩ intene¬
bris. adeo ut flãmas ad oculos uibret
Genera eiꝰ .xii. Sed prȩstantiores qͥ ui¬
dentur fulgere: & uelut ignẽ effun¬
dere. Carbuinculus aut̃ grece. antrax
dr̃. Signit᷑ in libia. apud trogoditas.
Antracites uocatꝰ. qđ sit & ipse coloris
ignei ut carbunculus. sed candida
uena pꝰcinctꝰ. Cuiꝰ ꝓpriũ ẽ. qđ iacta¬
tus in igne uelut int̾ mortuos extin¬
guitur. ac contra: aquis ꝑfusus exar-¬
descit. Sandasirus nascitur in indis.
loco eiꝰdẽ nominis. Species eiꝰ qđ uelu¬
ti intra lucidos ignes intꝰ fulgentes au¬
reȩ guttȩ. Constat int̾ om̃s quantus
numerus stellarũ accedit. tanto &
p̃ciũ accedere. Lignis ex eodẽ genere

Expanded text:
enim gallinaceis invenitur, crystallina enim gallinaceis invenitur, crystallina specie, magnitudine fabae. Hac in certaminibus invictos fieri magi volunt, si bunculus habet. Carbunculus autem dictus, quod sit ignitus, ut carbo, cujus fulgor nec nocte vincitur. Lucet enim in tenebris, adeo ut flammas ad oculos vibret. Genera ejus XII; sed praestantiores, qui videntur fulgere, et velut ignem effundere. Carbunculus autem Graece ἄνθραξ dicitur. Gignitur in Libya apud Trogodytas. Anthracitis vocatus quod sit et ipse coloris ignei ut carbunculus, sed candida vena praecinctus; cuius proprium est quod iactatus igni velut intermortuus extinguitur, at contra aquis perfusus exardescit. Sandasirus nascitur in Indis, loco eiusdem nominis. Species eius quod veluti in tralucido igne intus fulgent aureae guttae. Constat inter omnes, quantus numerus stellarum accedit, tanto et pretium accedere. Lychnis ex eodem genere
Abbreviated transcription (Latin):
cia grandinũ & candorẽ & figura ad¬
amantine duriciȩ habet. etiã in igne
posita manere suũ frigus. Ceraunioru
duo genera st̃. Unũ quẽ germania mit¬
tit. cristallini similẽ. splendet tam̃ ce¬
ruleo. & si sub diuo positꝰ fuerit. fulgore
rapit sicdereũ. Cerauniũ alterũ hispania
inlusitaniis litorib gignit. concolor
piroporubenti. & qualitas ut ignis.
Hec aduersus uim fulgorũ opitulari
fert᷑. si credimꝰ. Dictã aut̃ ceraunia. qm̃
alibi ñ inuenit᷑. quã in loco fulmine
nos dr̃. Iris. apud arabiã in mari ru¬
bronascit᷑. coloris cristallini. Sex¬
angulata dicta. ex argum̃to iris. Nã
subtecto ꝑcussa sole. species & colores
arcus cȩlestis. in ꝓximos parietes imi¬
tatur. Astrion ex india ẽ. cristallo ꝓ¬
pinqua. in cuiꝰ centro stella lucet. ful¬
gore lunȩ plenȩ. Sũpsit aut̃ nom̃ qđ
astris opposita. fulgorẽ rapit acͥ regit
Electria quasi electoria. Inuentriculis¬

Expanded text:
zias grandinum et candorem et figuram adzias grandinum et candorem et figuram adamantinae duritiae habet. Etiam in ignes posita manere suum frigus. Cerauniorum duo genera sunt. Unum, quod Germania mittit, crystallini simile, splendet tamen caeruleo, et si sub divo positum fuerit, fulgorem rapit siderum. Ceraunium alterum Hispania in Lusitanis litoribus gignit, cui color e pyropo rubenti, et qualitas ut ignis. Haec adversus vim fulgurum opitulari fertur, si credimus. Dicta autem ceraunia quoniam alibi non inveniatur quam in loco fulmine αυνὸς dicitur. Iris apud Arabiam in mari Rubro nascitur, coloris crystallini, sexangulata, dicta ex argumento iris. Nam sub tecto percussa sole species et colores arcus caelestis in proximos parietes imitatur. Astrion ex India est, crystallo propinqua, in cuius centro stella lucet fulgore lunae plenae. Sumpsit autem nomen quod astris opposita fulgorem rapit ac regerit. Electria, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
U sus eiꝰ. etiã ad pocula destinatur.
Nichil aut̃ aliud quã frigidũ pati po¬
test. Adamans indicus lapis. paruus
& indecorus. ferrugineũ habens colorẽ.
& splendorẽ cristalli Nunquã autẽ
ultra magnituclinẽ nuclei auellani
reꝑtꝰ. Hic nulli cedit materiȩ. nec fern
quide nec igni. nec unquã in calescit.
unde & nom̃ int̾pretatione greca indo¬
intee uis accepte. Sed dũ sit inuictꝰ fer¬
ri. ignisq contẽptor: hircino rũpitur
sanguine recenti. & calido macerat᷑.
sicq multis ictib ferri ꝑfringit᷑. cuiꝰ
fragmata sculptores ꝓge̾mis insignien¬
dis pforandisq utunt᷑. Hic aut̃ dissi¬
det cũ magnete lapide. ur tantũ. ut
uxta positꝰ ferriĩ ñ patiat᷑ abstrahi
magneten. aut si ad motꝰ magnes cõpre¬
henderit. rapiat atq auferat. Fertur
qͦq in electri similitudinẽ uenende¬
prehendere. metꝰ uanos expellere male¬
ficis resistere artib. Genera eiꝰ sex. Cala¬

Expanded text:
Usus eius etiam ad pocula destinatur: Usus eius etiam ad pocula destinatur: nihil autem aliud quam frigidum pati potest. Adamans Indicus lapis parvus et indecorus, ferrugineum habens colorem et splendorem crystalli, numquam autem ultra magnitudinem nuclei Avellani repertus. Hic nulli cedit materiae, nec ferro quidem nec igni, nec umquam incalescit; unde et nomen interpretatione Graeca indomita vis accepit. Sed dum sit invictus ferri ignisque contemptor, hircino rumpitur sanguine recenti et calido maceratus, sicque multis ictibus ferri perfrangitur. Cuius fragmenta sculptores pro gemmis insigniendis perforandisque utuntur. Hic autem dissidet cum magnete lapide in tantum ut iuxta positus ferrum non patiatur abstrahi magnetem, aut si admotus magnes conprehenderit, rapiat atque auferat. Fertur quoque in electri similitudine venena deprehendere, metus vanos expellere, maleficis resistere artibus. Genera eius sex. Chala
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sibi nom̃ adoptauit. Iam diuer¬
sis enĩ notis sparsus. ẽ: ut .lxͣ. gẽma¬
rũ colores. in paruo orbi culo eiꝰ de¬
prehendant᷑. Nascit᷑ aut̃ in libia.
apud trogoditas. Murrina apud
parthos gignit᷑. sed p̾cipua in ger¬
mania. Humorẽ sub t̾ra putant. ca¬
lore densatũ. VUnde & nom̃ sũpsit.
U arietas eiꝰ in purpurã candorẽq
& ignẽ cũ quibusdã colorũ reꝑcus
sib. quales in celesti arcu spectant᷑.
Cuius contraria causa cristallũ facit.
gelu uehem̃tiori concretum.
resplendens & a quosus colore.
traditur qđ nix ste glacie durata
ꝑannos. Unde & nom ei greci dedert̃.
Gignit᷑ aut̃ mnasia & cipro. maxime
in septentrionũ alpib. ubi nec ȩstate
solferuentissimꝰ inuenit᷑. Ideoq ipsa
diuturna & annosa duricia reddit
hanc speciẽ. quȩ cristallus dr̃. Hic oppo¬
situs radiis solis adeo rapit flammnã.
ut aridis fungis uł foliis ignẽ p̾beat

Expanded text:
hoc sibi nomen adoptavit. Tam diverhoc sibi nomen adoptavit. Tam diversis enim notis sparsus est ut sexaginta gemmarum colores in parvo orbiculo eius deprehendantur. Nascitur autem in Libya apud Trogodytas. Murrina apud Parthos gignitur, sed pmania, humorem sub terra putant calore densatum unde et nomen sumpsit. Varietas ejus in purpuram candoremque et ignem cum quodam colorum repercussus, quales in caelesti arcu spectantur. Cuius contraria causa crystallum facit, gelu vehementiori concreto. resplendens et aquosus colore. Traditur quod nix sit glacie durata per annos; unde et nomen ei Graeci dederunt. Gignitur autem in Asia et Cypro, maxime in septentrionum Alpibus, ubi nec aestate sol ferventissimus invenitur; ideoque ipsa diuturna et annosa duritia reddit hanc speciem quae crystallus dicitur. Hic oppositus radiis solis adeo rapit flammam ut aridis fungis vel foliis ignem praebeat.