comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Prima positione secundũ consuetudinẽ suã ex humanitate suscepta. uer
fac̃ ad patrẽ : conseruari se peaens. qui sp̃e suã posuerit semꝑ ieo: no
deitati suȩ quicquã minuens. sed naturã humanitatis ostendens: uaturã di¬
co. or iginẽ unius cuiusq rei. uigorẽq substantiȩ. Subiungit &iã quead io
ĩ eiꝰ non carnalib desiderus s spũalib uirtutib eligant᷑ : om̃a quȩ ꝑtu¬
lit: ad hereditatis suȩ głam asserens fuisse ꝑducta. Secunda positione. idẽ patri
grãs refert : qui illi a dextris apparendo iniquitatẽ huiꝰ scłi om̃i potentiȩ suȩ uir¬
tute superauit. Vnde animã suã de inferno asserit eẽ. liberatã : & post resurrac¬
tionis głam in delectationib dexterȩ ipsus se memorat collocatũ Conserua medñe:
sensus natura humanitatis assũpta. conseruari se pat̾na ꝓtectione dep̃cat᷑ & qͦ
facilius eiꝰ rei sequeret᷑ effectus sperasse se dix̃ semꝑ in dño. He figura dr̃ etho

Expanded text:
onsuetudinem suam ex humanitate suscepta, verba facit ad Patrem, conservari se petens, quia spem suam posuerit semper in eo, non Deitatis suae quidquam minuens, sed naturam humanitatis ostendens. Naturam dico, originem uniuscujusque rei, vigoremque substantiae. Subjungit etiam quemadmonon carnalibus desideriis, sed spiritualibus virtutibus eligantur; omnia quae pertulit ad haereditatis suae gloriam asserens fuisse perducta. Secunda positione idem Patri gratias refert, qui illi a dextris apparendo, iniquitatem hujus saeculi, omnipotentiae suae virtute superavit. Unde animam suam de inferno asserit esse liberatam, et post resurrectionis gloriam in delectationibus dexterae ipsius se memorat collocatum. Expositio Psalmisensus, natura humanitatis assumpta conservari se paterna protectione deprecatur; et quo facilius ejus rei sequeretur effectus, sperasse se dicit semper in Domino. Haec figura dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
Montẽ uͦ sc̃m. significat ierłm futurã. Sed intuere : qũa pulcherrime. uarios sensꝰ
apta uerba distinguant. In tab̵naculo dr̃ quis habitat: de illo qui ad huc i
scłi agone contendit. In monte quis requi escit: qͣndo iã unꝰquisq fideliũ post labores
huiꝰ scłi. eternȩ pacis securitate reficit᷑. Qui in gredit᷑ sine macula. Cenit ad scđam
rio satis faciat postulantis. & incarnationis eiꝰ ad orabile reuelet archanũ. Prima siqui¬
dẽ gloria ipsius fuit. ingredi tabnaculũ sine macula: qͣndo tẽplũ ierłm a peccatis li¬
ber intrabat. Nã cũ alii domũ dĩ purificationis causa fuerint ingressi: ille solus taliter
introuut. ut sine macula ante conspectũ patris assisteret: ut non illi lex aliqͥd daret. sed

Expanded text:
Montem vero sanctum significat Jerusalem futuram. Montem vero sanctum significat Jerusalem futuram. apta verba distinguantur: In tabernaculo, dicitur, quis habitabit? de illo qui adhuc in hujus saeculi agone contendit; in monte, quis requiescet? quando jam unusquisque fidelium per labores hujus saeculi aeternae pacis secr, quod et desiderio satisfaciat postulantis, et incarnationis ejus adorabile revelet arcanum. Prima siquidem gloria ipsius fuit ingredi tabernaculum sine macula, quando templum Jerusalem a peccatis liber intrabat. Nam cum alii domum Dei purificationis causa fuerint ingressi, ille solus taliter introivit, ut sine macula ante conspectum Patris assisteret, ut non illi lex aliquid daret, sed
Abbreviated transcription (Latin):
pius sacerdos ante faciẽ eiꝰ assistens. responsa petitꝰ de sciscitatione sua cupit se fie¬
ri certiorẽ. Quȩ figura dr̃ erotema : quando in t̾roganti fit apta responsio. In terrogat
enĩ: quis in eiꝰ tabnaculo possit habitare. Sed cur uocet᷑ tabnaculũ: paulo dil
tũ trabib ñ adhuc tegulis tegebant᷑. quasitrab̾nas. Et qͥa ibi habitabant. & cȩnabant. sic̃
antiquuis mos erat sanel cibũ sumere : ex duob nominib unũ tradit᷑ factũ ẽe. uocabuli
id ẽ ex tab̃na & cȩnaculo : quasi tab̵naculũ. hinc iã tab̵nacula consonant̃ dicta sentimꝰ:
expeditionales & subitas habitationes. Nã & in ueteri testam̃to iussit sibi dñs tab̵naculũ
fieri. cũ israheliticꝰ popłs eẽt in castris. ut uelut quȩdã domꝰ diuina simul moueret᷑ cum
mansionib: hebreorũ. Unde factũ ẽ : ut fides catholica quȩ ꝑ eccłas toto orbe diffusa ẽ.
lĩ tab̃naculũ nuncupet᷑. De quo &iã & iosephus in libro antiquitatũ tercio titulo.

Expanded text:
pius sacerdos ante faciem ejus assistens responsa petit, et de sciscitatione sua cupit se fieri certiorem. Quae figura dicitur erotema, quando interroganti fit apta responsio. Interrogat enim, quis in ejus tabernaculo possit habitare? Sed cur vocetur tabernaculum paulo ditum trabibus, non adhuc tegulis tegebantur, quasi trabernas. Et quia ibi habitabant et coenabant, sicut antiquis mos erat semel cibum sumere, ex duobus nominibus unum traditur factum esse vocabulum, id est ex traberna et coenaculo, quasi trabernaculum. Hinc jam tabernacula consonanter dicta sentimus expeditionales et subitas habitationes. Nam et in Veteri Testamento jussit sibi Dominus tabernaculum fieri , cum Israeliticus populus esset in castris, ut velut quaedam domus divina simul fides catholica, quae per Ecclesias toto orbe diffusa est, Dei tabernaculum nuncupetur. De quo etiam et Josephus in libro Antiquitatum tertio, titulo
Abbreviated transcription (Latin):
piosus in sacrificus fundebat᷑. Qui ritus: post ea xp̃o dño ueniente mutatus ẽ.
hoc aut̃ nom̃ de sanguinib contra artẽ positũ constat eẽ gr̃amaticã : apđ qũa¬
antiqua quȩ in fideles habuerunt : sequenti dic̃ gr̃a cõmutata Prius enĩ dica st̃
filiiȩ filii diaboli filui carnis: post aduentũ uͦ dñi sacris fontib renati. appel¬
lati st̃ xp̃iani. fili di ÷ amici sponsi. Non fuit gͦ memor nominũ illoꝵ qr debepr
nis hominb nola uocabula constat imposita. Labra iiͦ. regis xp̃iduo hic debem
accipere testamta: ꝑ quȩ uoluntates eiꝰ enunciatas eẽ cognoseiꝰ Pulehre aut̃
dicta sunt labia: quando utraq regnũ dĩ p̃dicant: & in unius soni concordia
sic̃ labia temꝑant᷑. dũ cordis sit memoria: dicit hiç memor ero nominu cor
ꝑlabia mea Qđ int̃ ꝓpria scripturȩ duunȩ debemꝰ acciperesiis men septimo¬

Expanded text:
copiosus in sacrificiis fundebatur; qui ritus postea, Christo Domino veniente, mutatus est. copiosus in sacrificiis fundebatur; qui ritus postea, Christo Domino veniente, mutatus est. Hoc autem nomen, de sanguinibantiqua quae infideles habuerunt, sequenti dicit gratia commutata. Prius enim dicti sunt filii irae, filii diaboli, filii carnis; post adventum vero Domini, sacris fontibus renati, appellati sunt Christiani, filii Dei, amici Sponsi. Non fuit ergo memor nominum illorum, quando novis hominibus nova vocabula constat imposita. Labia vero Regis Christi, duo hic debemus accipere Testamenta, per quae voluntates ejus enuntiatas esse cognoscimus. Pulchre autem dicta sunt labia, quando utraque regnum Dei praedicant, et in unius soni concordia, sicut labia temperantur, dum cordis sit memoria. Dicit hic: Nec memor ero nominum eorum per labia mea. Quod inter propria Scripturae divinae debemus accipere, sicut et
Abbreviated transcription (Latin):
significans innocentes. & iustos. inter quos mirȩ factȩ st̃ uoluntates dñi saluatoris.
qndo illis oboedientib & ussa ipsius facientib de mortalib ȩt̃nos reddidit᷑ & de
terrenis cȩlestes: beneficio suȩ pietatis effecit. Multiplicatȩ st̃ enĩ infirmitates
eorũ : postea accelerauer: non congregabo conuenticula eoꝵ de sanguinib
De scĩs dicit: qͥ dño ꝓspiciente afflictione saluberrima de mundi istius de¬
ceptiosa uoluptate liberati sunt Pruis enĩ multiplicata ẽ illis ꝑ seueritatẽ legis infir¬
tas carnalis : ut ad noui testam̃ti liberatricẽ gr̃am. desiderabilius ꝑueni
Quos diẽ non sanguine pecudũ. aut uictimarũ consuetudine congregandos: s
immolatione scilicet corporis & sanguinis sui. quȩ humanũ genus toto orbe ce¬
ta saluabit. Nã & ipsũ qđ dix̃ de sanguinib: pecudũ designat: qui tunc

Expanded text:
significans innocentes et justos, inter quos mirae factae sunt voluntates Domini Salvatoris, significans innocentes et justos, inter quos mirae factae sunt voluntates Domini Salvatoris, quando illis obedientibus et jussa ipsius facientibus, de mortalibus aeternos reddidit, et de terrenis coelestes beneficio suae pietatis effecit. Vers. 4. Multiplicatae sunt enim infirmitates eorum: postea acceleraverunt. Non cone  mss. A., B., F., propitiante, afflictione saluberrima de mundi hujus deceptiosa voluptate liberati sunt. Prius enim multiplicata est illis per severitatem legis infirmitas carnalis, ut ad Novi Testamenti liberatricem gratiam desiderabilius pervenirent: quos dicit non sanguine pecudum aut victimarum consuetudine congregandos; sed immolatione scilicet corporis et sanguinis sui, quae humanum genus toto orbe celebrata salvavit. Nam et ipsum quod dicit, de sanguinibus, pecudum designat, qui tunc
Abbreviated transcription (Latin):
poñs iule ficus
in una ꝑsona dñi saluatoris. euident̃ agnosecres. Una ex nr̃a infirmitate humilẽ. Al¬
tera ex sua potestate mirabilẽ : ut intelligas qđ passus ẽ fuisse carnis. qđ resurrex̃
potentissimȩ maiestatis. Ad destruendã quoq arrogantiã humani generis quȩ suis
uirib aliqͥd se boni facere posse confidit. addiditꝰ q̃m bonorũ in eoꝵ ñ indiges
Audiant hoc pelagiani : qui aliqua bona putant suis uirib applicanda. Cla¬
mat humanitas uerbi bonis suis dm̃ penitus non egere: ad ipsũ referens om̃a
monũ obscuritate sũ mota. sensus nobis facilius elucescat. Sc̃is qui sunt in t̾ra
eiꝰ mirificauit id ẽ. pat̃ om̃s uoluntates meas: ut cognosceres xp̃m dñm ab electis
liligendũ. Addidit int̃ illos: hoc ẽ. sc̃is qui st̃ in terra uiuentiũ: non inter qu
bet scłi ambitione se iactantes. sed int̾ illos tantũ qui p̃destinati st̃ ad regna gęloꝵ.

Expanded text:
ut in una persona Domini Salvatoris evidenter agnosceres. 53 Una ex nostra infirmitate humilis, altera ex sua potestate mirabilis, ut intelligas quod passus est, fuisse carnis; quod resurrexit, potentissimae majestatis. Ad destruendam quoque arrogantiam humani generis, quae suis viribus aliquid boni se facere posse confidit, addidit, quoniam bonorum meorum non indiges. Audiant hoc Pelagiani, qui aliqua bona putant suis viribus applicanda. Clamat humanitas Verbi bonis suis Deum penitus non egere, ad ipsum referens omniasermonum obscuritate submota, sensus nobis facilius elucescat. Sanctis qui sunt in terra ejus, mirificavit, id est Pater omnes voluntates meas. Ut cognosceres Christum Dominum ab electis esse diligendum, addidit, inter illos, hoc est sanctos qui sunt in terra viventium; non inter quli se ambitione jactantes, sed inter illos tantum qui praedestinati sunt ad regna coelorum;
Abbreviated transcription (Latin):
las oncupisconti aas ꝑtrict ad genaũ fidẽ : calir aduenerabilẽ passioniẽ. qui
sobriȩ potatus. confert gloriosissima resurrectionẽ. Et intuendũ qđ uo¬
luntas ac distributio dñi. frequent᷑ calir ponat᷑. Calir eni. a calida
dictus ẽ qm sic̃ ille cor hominis exhilarat bibitus: ita & hic scãs animas ꝑpetue
iocundat hau̾tus. Iu es. seruato obsequio caritatis filius dicit ad patre: non
deitate minor s humaniate subiectus. sic̃ & apłs ait. Qũaqũa ẽẽt filius di: didici
ex his quȩ passus ẽ. oboedientiã & ꝑfectus factus ẽ om̃ib obaudientib sibi causa sa¬
luts eã iȩ. Restitues aut̃ dix̃. qm̃ faciente diabolo perierat genꝰ humanũ. Et reuera
ipsi restituta ẽ. hereditas: cui ante conditionẽ rerũ fuerat in p̃destinatione collata.
retꝰ sic̃ morses legit᷑ inueteri testam̃to. iosue p̃cepisse : ut funib diseribueret here

Expanded text:
as pertinet ad gentium fidem, calix ad venerabilem passionem, qui sobrie potatus confert gloriosissimam resurrectionem. Et intuendum quod voluntas ac distributio Domini frequenter calix ponatur. Calix enim a calida quoniam sicut ille cor hominis exhilarat bibitus, ita et hic sanctas animas perpetue jucundat haustus. Tu es. Servato obsequio charitatis, Filius dicit ad Patrem, non deitate minor, sed humanitate subjectus, sicut et Apostolus ait: Quanquam esset Filius Dei, didicit ex his quae passus est obedientiam, et perfectus factus est omnibus obaudientibus sibi causa salutis aeternae . Restitues autem dixit, quoniam faciente diabolo perierat genus humanum. Et revera ipsi restituta est haereditas, cui ante conditionem rerum fuerat in praedestinatione collata. ret; sicut Moyses legitur in Veteri Testamento Josue praecepisse ut funibus distribueret haere
Abbreviated transcription (Latin):
unt. sic confusis m̃tib ommutescunt. Adde egritudinũ uarios casus.:
frequent̃ non sit idoneus cibũ petere. qui uidebat᷑ de labiorũ se potestate
iactare. Tunc si possunt dicant: Labia nr̃a a nobis sunt. quis nr̃ dñs ẽ: Is

Expanded text:
derint, sic confusis mentibus obmutescunt. Adde aegritudinum varios casus; ut derint, sic confusis mentibus obmutescunt. Adde aegritudinum varios casus; ut frequenter non sit idoneus cibum petere, qui videbatur de labiorum se potestate jactare. Tunc ipsi, si possunt, dicant: Labia nostra a nobis sunt: Quis noster es
Abbreviated transcription (Latin):
ereatore datũ dũ euentus rerũ sibi putat eẽ subictos sic̃ a pocalypsis de antixp̃o
dicit Uidi in cornu illo qđ erat excelsius. os loquens magna & cȩcera. Et ne in
bono lingua magniloqua potusses accipere : p̃misit labia dolosa. Conti
pietatẽ dicentis : qđ ñ hominib qͥa multi ex ipsis conuertendi erant. sed ipsis
uicus in p̃cat᷑ Qui dixerunt lingũa nr̃am magnificabimꝰ. labia nr̃a a nobis sunt.
quis nr̃ dñs ẽ. Illos exponit. qui in ꝓsperis reb nimia loquacitate
tes gloriã suã exaltare p̃sumunt: & ponunt in ꝓpria potestate qđ se demen¬
tes a dõ non intelligunt accepisse. hos paulisꝑ interrogo: quare non sunt
garruli. cũ suꝑ uenientib: curis stupida taciturnitate constricti sunt: Defi¬
gentes enĩ uultus in terrã. claudunt ostia labiorũ: & tanquã lingũa ꝑdi¬

Expanded text:
Creatore datum, dum eventus rerum sibi putat esse subjectos; sicut Apocalypsis de Antichristo Creatore datum, dum eventus rerum sibi putat esse subjectos; sicut Apocalypsis de Antichristo dicit: Vidi in cornu illo quod erat excelsius, os loquens magna , etc. Et ne in bono linguam magniloquam potuisses accipere, praemisit, labia dolosa. Considera vero pietatem dicentis, quod non hominibus, quia multi ex ipsis convertendi erant, sed ipsiss. 4. Qui dixerunt: Linguam nostram magnificabimus, labia nostra a nobis sunt: quis noster Dominus est? Illos exponit qui in prosperis rebus nimia loquacitate turgentes, gloriam suam exaltare praesumunt, et ponunt in propria potestate, quod se dementes a Deo non intelligunt accepisse. Hos paulisper interrogo, quare non sunt garruli, cum supervenientibus curis stupida taciturnitate constricti sunt? Defigentes enim vultus in terram, claudunt ostia labiorum; et tanquam linguam perdi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩrebant & semet ipsos prauis susurrationib: excitabant. Proximos aut̃ signi¬
ficat non tam cognatione generis : qua sceleris participatione sociatos. Nã qđ
t in corde & corde: quocies uolumꝰ dolosos exprimere duplicia corũ cord
claramꝰ: sic̃ salomon dic̃. Uir duplex animo: inconstans ẽ. in om̃ib: uis suis. Qn
do aut̃ simplices cupimꝰ indicare. unũi cor in eis eẽ. testamͣ: sic̃ in actib apłorũ
legit᷑. Mulatudinis aut̃ credentiũ. erat cor unũ & anima una. Sic & bilingue
dicimꝰ. qui in una sententia minime ꝑseuerant. Et respice : p̃dictas res qualis fu¬
rit secuta sententia. Locuti st̃ mala Necesse ẽ enĩ ut mala loquerent᷑. qͥ
uersale malũ seueritas ꝓmulgata condempnat. Disꝑdat: contra adun
dicit᷑ iudȩoꝵ: ut passim pereant qui una se prauitate collegerant. Lingua uero
magniloqua ẽ quȩ sibi aliquid magnȩ potestatis assumit : nec intelligit a

Expanded text:
quaerebant, et semetipsos pravis susurrationibus excitabant. Proximos autem significat, non tam cognatione generis quam sceleris participatione sociates. Nam quod dicit, in corde, et corde: quoties volumus dolosos exprimere, duplicia eorum corda declaramus; sicut Jacobus dicit: Vir duplex animo inconstans est in omnibus viis suis r in eis esse testamur, sicut in Actibus apostolorum legitur: Multitudinis autem credentium erat cor unum et anima una . Sic et bilingues dicimus, qui in una sententia minime perseverant. Et respice praedictas res, qualis fuerit secuta sententia: Locuti sunt mala. Necesse est enim ut mala loquerentur, qui versale malum severitas promulgata condemnat. Disperdat, contra adunationem dicitur Judaeorum; ut passim pereant, qui in una se pravitate collegerant. Lingua vero magniloqua est quae sibi aliquid magnae potestatis assumit; nec intelligit a
Abbreviated transcription (Latin):
dñm saluatorẽ competent̃ referri crebra expositione monstrauimꝰ. Sciendũ est
aut̃ qđ hic psalmꝰ secundus ẽ eoꝵ: qui passionẽ & resurrectionẽ dñi breuiter

Expanded text:
Dominum Salvatorem competenter referri crebra expositione monstravimus. Sciendum est Dominum Salvatorem competenter referri crebra expositione monstravimus. Sciendum est autem quod hic psalmus secundus est eorum qui passionem et resurrectionem D
Abbreviated transcription (Latin):
cale losin dde complere potuit. qui mundi uicia cũ suo auetore prostrauit. Sed
paem̃ iugit᷑ om̃ipotentiã eiꝰ ut qui talia ꝑ nosmet ipsos implere non possumus.
quȩ uissa st̃ eiꝰ ditati munere faciamꝰ. Calculi quoq ipsuis: non ẽ consideratio ne¬
gligenda Nã quarta decima generatione a transmigratione babiloniȩ adueni
dũ saluatoris luxit: ut merito & hic ipse uideat᷑ locutus. qui in eiꝰdẽ nume¬
dicant᷑ inscriptiones titulorũ qui psalmorũ frontib: affigui¬
tur: nes¬
cio qͥd mysticũ iste designans. hoc specialit̃ primꝰ continere diclarat᷑. Retine¬
rex uideoꝵ. Sed ipsi ueracit̃ intelligendi st̃ iudȩi : qui pura xp̃o deuotione famu¬
lant᷑ Et quia rex nr̃ saluator de sua passione & resurratione locuturus ẽ me¬
rito huiꝰ inscriptionis cõmemoratio facta ẽ : quȩ tantis post tẽporib erat dño
dispensante secutura. Et ut hanc tituli inscriptionẽ. non ad qũalibet aliã ꝑso

Expanded text:
 qui mundi vitia cum suo auctore prostravit. Sed precemur jugiter omnipotentiam ejus, ut qui talia per nosmetipsos implere non possumus quae jussa sunt, ejus ditati munere faciamus. Calculi quoque ipsius non est consideratio negligenda; nam quarta decima generatione a transmigratione Babyloniae, adventus Domini Salvatoris eluxit, ut merito et hic ipse videatur locutus, qui in ejusdem numedicantur inscriptiones titulorum qui psalmorum frontibus affiguntur, nescio quid mysticum iste designans, hoc specialiter primus continere declaratur. RetineRex Judaeorum . Sed ipsi veraciter intelligendi sunt Judaei, qui pura Christo devotione famulantur. Et quia Rex noster Salvator de sua passione et resurrectione locuturus est, merito hujus inscriptionis commemoratio facta est, quae tantis post temporibus erat, Domino dispensante, secutura. Et ut hanc tituli inscriptionem, non ad quamlibet aliam pers
Abbreviated transcription (Latin):
ut nos ad actualẽ uirtutẽ int̾posita lege constringeret: ne secreta tanti iny steru in¬
tenti solis cantib inanit psalle remꝰ. Non mouebit᷑ id ẽ ab ipso ñdudet᷑ qđ solis
sc̃is beatisq prȩstat᷑. Nã om̃is ab illo impius demouet᷑ in ȩc̃nũ.: quando eiꝰ regni com¬
munione priuabit᷑. Hoc schema dr̃ teuma. id ẽ conumetio qͣndo multa penden¬
tia aut uno uerbo aut una sententia concludunt᷑ Sed hic in sententia factũ ẽ. in
uerbo aut ubi inuentũ fuerit ñ silebimꝰ. Conciusio. Nic ẽ cęlestis ille de¬

Expanded text:
ut nos ad actualem virtutem interposita lege constringeret, ne secreta tanti mysterii, intenti solis cantibus inaniter psalleremus. Non movebitur, id est ab ipso non movetur, quod solis sanctis beatisque praestatur. Nam omnis ab illo impius dimovebitur in aeternum, quando ejus regni communione privabitur. Hoc schema dicitur zeugma, id est conjunctio, quando multa pendentia aut uno verbo aut una sententia concluduntur. Sed hic in sententia factum est; in verbo autem ubi inventum fuerit non silebimus. Conclusio psalmi. Hic est coelestis ille De
Abbreviated transcription (Latin):
Uirtus decima quȩ restabat impleta ẽ. Hic suꝑ innocentes: contra innocentes datur in¬
telligi. Qđ non solũ dñm omstat non fecisse: s &iã ipse se ꝓbatꝰ ẽ ꝓ salute generalita¬
tis offerre: sic̃ in euangłio dic̃ Pastor bonus. animã suã ꝓͥ oub suis. Accepit eñĩ a

Expanded text:
Virtus decima, quae restabat, impleta est. Hic super innocentes, contra innocentes datur inVirtus decima, quae restabat, impleta est. Hic super innocentes, contra innocentes datur intelligi; quod non solum Dominum constat non fecisse, sed etiam ipse se probatus est pro salute generalitatis offerre, sicut in Evangelio dicit: Pastor bonus
Abbreviated transcription (Latin):
ci mei estis: si feceritis quȩ ego p̃cipio uob̵. Iã non dicã uos seruos. Inspiciamꝰ aut̃ qͥdđ ista
entia in principio suo dic̃. Qui iurat ꝓximo suo. Iurare ẽ enĩ hominũ sub attes¬
ne diuina aliqͥd polliceri. Sed cũ & dĩ ipse ꝓmiserit : aptius dr̃ eodẽ pollicente uiratũ
Iurare enĩ dietũ ẽ. quasi iure orare : id ẽ. iuste loqui. Tunc aut̃ quispiã iuste loquit᷑ qndo
ea quȩ ꝓmitat implent᷑ Iurare gͦ dñi ꝓmittere atq complere ẽ sic̃ alibi dic̃ Iurauit
dñs dauid ueritatẽ : & ñ frustrabit᷑ eũ & iterũ Iusiurandũ qđ iurauit ad abra ha
xp̃c qua uidȩ tradidit pauꝑib erogandã. Qu̾a non dedit ad usurã: quando illã
indigentib: ad informandos nos pia largitate concessit. Altera uͦ ẽ. quã ad usura da¬
re euangłio dicente suadem᷑: id. ẽ p̃dicationes scĩssimas & instituta diuina. uit enĩ. Scie¬
bas me hominẽ durũ & austerũ. nonne oportuerat te committere pecuniã in eã

Expanded text:
mei estis si feceritis quae ego praecipio vobis. Jam non dico vos servos . Inspiciamus autem quid ista sententia in principio suo dicit: Qui jurat proximo suo? Jurare enim est hominum sub attestatione divina aliquid polliceri. Sed cum et Deus ipse promiserit, aptius dicitur eodem pollicente juratum. Jurare enim dictum est, quasi jure orare, id est juste loqui. Tunc autem quispiam juste loquitur quando ea quae promittit implentur. Jurare ergo Deum promittere atque complere est, sicut alibi dicit: Juravit Dominus David veritatem, et non frustrabitur eum . Et iterum: Jusjurandum quod juravi quam Judae tradidit pauperibus erogandam, quam non dedit ad usuram, quando illam indigentibus ad informandos nos pia largitate concessit. Altera vero est quam ad usuram dari, Evangelio dicente, suademur, id est, praedicationes sanctissimas et instituta divina. Ait enim: « Sciebas me hominem durum et austerum. Nonne oportuerat te committere pecuniam meam
Abbreviated transcription (Latin):
quirit & impiũ : qui om̃a sub ueritate discernit. Qđ idõ dicit᷑: ut hominũ desideria opini¬
ones fatuȩ ñ seducant᷑ sed unus quisq circunspiciat conscientiã suã. de qua nouit solũ
imbres sunt: ꝑfidis aut̃ igniti laquei: illi enĩ bene intelligendo inde fructificaN
isti male tractando animas suas nodo ꝑuersitas strangulant. Ignis ẽ. quando
sorde scunt. Sp̃s pallarũ : dũ se tumultuosa mente confundunt. Pars calicis eorũ:
inebrians qũa p̃darus c̃. Calix enĩ mensura ẽ qua potant᷑ animȩ. Calix autẽ dic¬
tus ẽ : eo qđ assidue calidã soleat suscipere potionẽ. Macrobaius qͦq theodo sius
in quodã oꝑe suo gentẽ dic̃ crlicianoꝵ fuisse uixta heraclã constitutã. quae a¬
qͥa nescit alios respicere. nisi qui norunt custodire iustitiã. Adiecit. ęqui
ꝓpͥa humanitas habet: nisi qđ a dño bonorũ om̃iũ susceperit largitore. Uultus uero¬

Expanded text:
quirit et impium, qui omnia sub veritate discernit. Quod ideo dicitur, ut hominum desideria, opiniones fatuae non seducant; sed unusquisque circumspiciat conscientiam suam, de qua novit solum imbres sunt; perfidis autem igniti laquei. Illi enim bene intelligendo, inde fructificant; isti male tractando animas suas nodo perversitatis strangulant. Ignis est quando sordescunt: spiritus procellarum, dum se tumultuosa mente confundunt: pars calicis eorum, inebrians quam praeclarus est ! Calix enim mensura est qua potantur animae. Calix autem dictus, eo quod assidue calidam soleat suscipere potionem. Macrobius quoque Theodosius in quodam opere suo gentem dicit Cylicranorum fuisse juxta Heracleam constitutam, compoquia nescit alios respicere nisi qui norunt custodire justitiam. Adjecit: aequitprobi humanitas habet, nisi quod a Domino bonorum omnium susceperit largitore. Hinc e
Abbreviated transcription (Latin):
& in uia peccatoꝵ ñ stetit. & in cathedra pestilentiȩ non sedit s in lege dñi fuit uo¬
luntas eiꝰ & in lege eiꝰ meditabit᷑ die ac nocte᷑ hic aut̃ talẽ uirũ decẽ dic̃ scĩs p̃mi¬
nere uirtutib Sic & ibi pentałeuci: & hic decalogi uirtus ostendit᷑. DiGISIO ESALAI.
uusio psalmi huiꝰ: tota in int̾rogatione & responsione. noscit᷑ constituta. Sed in¬
terrogatio constat uno uersiculo: responsio uͦ sex uersib continet᷑. Nunc ad ex¬

Expanded text:
in cathedra pestilentiae non sedit: sed in lege Domini fuit voluntas ejus, et in lege ejus meditabitur die ac nocte. . Hic autem talem virum decem dicit sanctis praeeminere virtutibus. Sic et ibi Pentateuchi, et hic Decalogi virtus ostenditur. Divisio psalmi. Divisio psalmi hujus tota in interrogatione et responsione noscitur constituta; sed interrogatio constat uno versiculo, responsio vero sex versibus continetur. Nunc ad ex
Abbreviated transcription (Latin):
ne. uerba incantantiũ non ꝑhibet᷑ ad mittere : nec a uoto suo potest rem¬
ueri. qđ nullo ualet carmine mitigari. huic iudȩi aptissime comparant᷑. qui
menosa sequi. qũa ad salutaria instituta ꝑduci: ut merito de illis dictũ ẽ
Sic & uota malignoꝵ. occulta cogitatione grassant᷑. Sequentia quoq nimi
pulchre in aspidis comparatione manser̃ : cui dũ blanda carmina dic unt᷑. illa
semꝑ minat᷑ exitiũ. Ita & os iudȩoꝵ. maledictione & amaritudine plenũ erat.¬

Expanded text:
tione verba incantantium non perhibetur admittere, nec a voto suo potest remtione verba incantantium non perhibetur admittere, nec a voto suo potest removeri, quod nullo valet carmine mitigari. Huic Judaei aptissime comparantur, qui s consilia venenosa sequi, quam ad salutaria instituta perduci; ut merito de illis dictum essvenas serpat. Sic et vota malignorum occulta cogitatione grassantur. Sequentia quoque pulchre nimis in aspidis comparatione manserunt, cui dum blanda carmina dicantur, illa semper minat
Abbreviated transcription (Latin):
ut concessũ fuerit singulos exponemꝰ. Presens itaq uersus: & in quinto psalmo iã dictus ẽ.
Uerũ quia eadẽ eratgens. & causa consimilis : apta in illos repetita ꝓbat᷑ eẽ. sententia. Me
ogͦ sepulchrũ dictũ ẽ. guttur eoꝵ: qui mortifera loquebant᷑. Nã sic̃ illa cũ p
feados odores exalant: ita & istoꝵ guttur pestiferos sermones ꝓferebat. Et ne soli
pereant: linguis suis dolosa disseminant. Mem̃to aut̃. in his quinq uersib. ꝑ se
speciẽ definitionis. quȩ grece dr̃ ennoematice. latine notio nuncupat᷑. illo
insipientes designari : de quib suꝑius ait in cordib suis cogitare sacrilega. quȩ
ties non substantialit̃ quid sit designat: s eos euident̃ insinuat ꝑ suoꝵ a
tudine plenũi ẽ. Aspidũ immane genꝰ constat eẽ. serpentiũ. qđ naturali obstina¬

Expanded text:
sunt, prout concessum fuerit, singulos exponemus. Praesens itaque versus et in quinto psalmo jam dictus est. sunt, prout concessum fuerit, singulos exponemus. Praesens itaque versus et in quinto psalmo jam dictus est. Verum quia eadem erat gens, et causa consimilis, apte in illos repetita probatur esse sententia. Merito ergo sepulcrum dictum est guttur eorum, qui mortifera loquebantur; nam sicut illa cum patent fetidos odores exhalant, ita et istorum guttur pestiferos sermones proferebat; et ne soli pereant, linguis suis dolosa disseminant. Memento autem quod in his quinque versibus, peionis, quae Graece dicitur ennoematice, Latine notio nuncupatur, illos insipientes designarit de quibus superius ait, in cordibus suis cogitare sacrilega. Quae species non substantialiter quid sit designat, sed eos evidenter insinuat per suorum tudine plenum est. Aspidum immane genus constat esse serpentium, quod naturali obstina
Abbreviated transcription (Latin):
dñs Nunc cognoui. qm̃ times dñm dm̃ tuũ. Sic dicturus ẽ in iuidicio peccatorib nescio
uos & his similias Qđ genus locutionis in scripturis diuinis. reperis frequent inser¬
tuo sntelligem auit di: ꝓpit assũptione humanitatis qͥa ds̃ intelligi debuisdet ͥ maulnent
miraculis aduentũ suȩ diunitatis ostendit Requirens uͦ posuit : si eł mandata sequerent᷑
Ille eñi requirit dm̃: qui ab eiꝰ uoluntate non discrepat. Sic uno uersu my steriũ sc̃ȩ incar¬
nationis ostensũ ẽ ut ꝑ hoc & hominũ fides potuis set intelligiꝰ & remediũ debiusset op
a parte totũ accipiendũ ẽ. Tanti enĩ impii fuerunt: ut pene om̃s ꝑfidi eẽ ac perisse
putarent᷑. Isti gͦ declinauer̃ a grã dĩ: & facti st̃ inutiles sibi. Sepulchrũ patens ẽ. gut
tur eoꝵ: linguis suis dolose agebant. Hi quinq uersus usq ad diuisionẽ secundã: in he¬
eis exemplarib ñ habent᷑. Sed qm̃ in usũ eccłȩ consuetudine longa recepti

Expanded text:
dicturus est in judicio suo peccatoribus: Nescio vos , et his similia. Quod genus locutionis in Scripturis divinis reperis frequenter insertum. Intelligens autem dixit propter assumptionem humanitatis, quia Deus intelligi debuisset, qui multis miraculis adventum suae divinitatis ostendit. Requirens vero posuit, si ejus mandata sequerentur. Ille enim requirit Deum, qui ab ejus voluntate non discrepat. Sic uno versu mysterium sanctae incarnationis ostensum est, ut per hoc et hominum fides potuisset intelligi, et remedium debuisset opta parte totum accipiendum est; tanti enim impii fuerunt, ut pene omnes perfidi esse ac periisse putarentur. Isti ergo declinaverunt a gratia Dei, et facti sunt inutiles sibi. Veersus usque ad divisionem secundam in Hebraeis exemplaribus non habentur. Sed quoniam in usum Ecclesiae consuetudine longa recepti
Abbreviated transcription (Latin):
in epta se quẽquã trepidatione confundere. Illud enĩ constat eẽ. cautela: hic arguit᷑
semꝑ ignauia. Merito gͦ inani tremore concussi st̃. qui timorẽ dñi salutarẽ. in hoc

Expanded text:
inepta se quadam trepidatione confundere. Illic enim constat esse cautelam, hic arguitur inepta se quadam trepidatione confundere. Illic enim constat esse cautelam, hic arguitur semper ignavia. Merito
Abbreviated transcription (Latin):
litiã. Ordo aut̃ uerborũ talis ẽ. Honne cognoscent qͥ oꝑant᷑ iniquitatẽ : & de sequenti
rsu uingendũ ẽ. qm̃ ds̃ in generatione iusta ẽ: utiq cognoscent in futuro
quando uiderint bonos ad ȩt̃na p̃mia diuinitus inuitari: se uero ad supplicia nun¬
qua finienda transmita. Qui deuorant plebẽ meã. De illis dic̃ : qui dogmate ferali
bsorbent simplices xp̃ianos. Nã qđ ait sic̃ escã panis: animo peocantiũ uidet᷑
quia sic̃ esurientes fameni suã putant dulcissimo cibo panis expleri: ita & isti festinan
xp̃ianoꝵ deceptione satiari. Additũ ẽ unde illis augeat᷑ interitꝰ.: quia dñm in uoca¬
re noluer̃. Necesse enĩ erat illos desꝑata agere: qui dñm saluatorẽ noluer̃ suꝑbis
mentib inuocare. Illic trepidauer̃ timore. ubi ñ erat timor: qm̃ ds̃ in generatio¬
ne iusta ẽ. Sic̃ oportuno tẽpore timere ꝓudentia ẽ: ita dem̃tię ꝓbat᷑ eẽ. coniunctũ.

Expanded text:
 operantur iniquitatem. Et de sequenti versu jungendum est, quoniam Deus in generatione justa est. Utique cognoscent in futuro judicio, quando viderint bonos ad aeterna praemia divinitus invitari, se vero ad supplicia nunquam finienda transmitti. Qui devorant plebem meam. De illis dicit, qui dogmate ferali absorbent simplices Christianos. Nam quod ait, sicut escam panis, animo peccantium videtur aptatum; quia sicut esurientes famem suam putant dulcissimo cibo panis expleri, ita et isti festinant Christianorum deceptione satiari. Additum est unde illis augeatur interitus: quia Dominum invocare noluerunt. Necesse enim erat illos desperata gerere, qui Dominum Salvatorem noluerunt superbis mentibus invocare. ne justa est. Sicut opportuno tempore timere providentia est, ita dementiae probatur esse conjunctum,
Abbreviated transcription (Latin):
cius trepidationib angerent᷑. Addidit. Qm̃ ds̃ ingeneratione iusta ẽ. Sententia se¬
cuta ẽ. quȩ corrigeret infideles: ut meminerint continentiã sibi diuinitatis abesse.
cũ se uideant uentosa felicitate consurgere. Qđ totũ pia m̃te p̃dicit᷑: ut imꝓborũ
dirigit᷑ ad iudaicũ popłm. cui dicit᷑ enigmatice xp̃i consiliũ confudisti. id. ẽ susci¬
pere nolusti qui ad te uenerat liberandũ: ut qui dare disposuerat creditꝰ salutẽ.
contemptꝰ ingerat ultionẽ Inopis aut̃ de dño dicit᷑ saluatore : qui de suo diues. ꝓpter
nos factus ẽ. pauꝑ. It totus hic uersus sub ammiratione legendus ẽ. Consiliũ inopis
uideret᷑ contẽptus q ꝓbria sustmere. Nec moueat qđ a parte assũptȩ humanita

Expanded text:
is trepidationibus angerentur. Addidit, quoniam Deus in generatione justa est. Sententia secuta est, quae corrigeret infideles, ut meminerint continentiam sibi Divinitatis abesse, cum se videant ventosa felicitate consurgere. Quod totum pia mente praedicitur, ut improborum dirigitur ad Judaicum populum, cui dicitur aenigmatice: Christi consilium confudisti, id est suscipere noluisti, qui ad te venerat liberandum; ut qui dare disposuerat creditus salutem, contemptus ingerat ultionem. Inopis autem dicitur de Domino Salvatore, qui de suo dives, propter nos factus est pauper . Et totus hic versus sub admiratione legendus est. Consilium inopisvideretur contemptus opprobria sustinere. Nec moveat quod a parte assumptae humanita
Abbreviated transcription (Latin):
ntionib: prauis seducant animas innocentes. his gͦ uir fidelis dic̃. Dũ e
in religionis firo cacumine constitutꝰ. qũe ad modũ michi suadetis. transmigra in
mont̾ẽ: id .ẽ. ad hereticã prauitatẽ: mentientes ibi eẽ. xp̃m ubi ueritas nulłũ ꝓbatur
hab̾e uestigiũ : mons enĩ in scripturis diuinis ȩquiuocatꝰ ẽ: qđ dissimilib reb ꝓ ali
qua cõparatione deprtat᷑. Frequent̃ enĩ. in bono & in malo ponit᷑. Nã cũ in bono mons
dr̃ firmitas eiꝰ considerat᷑ & honorabilis altitudo : cũ in malo. stupor menti
qͦq plura st̃ genera. Ali gaudent ad foramina parietu᷑ alii ualles roscidas requirt̃:
ulli montes appetunt squalentes. Sed nunc de illis dic̃ . qui ad altissima

Expanded text:
tentionibus pravis seducant animas innocentes. His ergo vir fidelis dicit: Dum ego tentionibus pravis seducant animas innocentes. His ergo vir fidelis dicit: Dum ego sim in religionis fixo cacumine constitutus, quemadmodum mihi suadetis, Transmigra in montem, id est ad haereticam pravitatem: mentientes ibi esse Christum, ubi veritas nullum probatur habere vestigium. Mons enim in Scripturis divinis aequivocus equa comparatione deputatur. Frequenter enim et in bono, et in malo ponitur; nam cum in bono mons dicitur, firmitas ejus consideratur, et honorabilis altitudo; cum in malo, stupor mentisquoque plura sunt genera: alii gaudent ad foramina parietum, alii valles roscidas requirunt, nonnulli montes appetunt squalentes. Sed nunc de illis dicit qui ad altissima
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ . ñ dubiũ ẽ. Modo enĩ indicat gloriosissimã passionẽ: modo triũphalẽ & ammirabi¬
lẽ cunctis gentib resurrectionẽ: nunc aut̃ scãm fidẽ declarat in qua heretici digla
diant᷑ contra fide lissimos xp̃ianos. Ita fit ut iugit̃ tendat ad xp̃m: quauis diuersis
significationib: inueniat᷑ aptatũ. Qđ etiã in reliquis psalmis: si aciẽ men¬
das cognoscis eẽ. faciendũ: De psalmo aut̃ & dauid: illa meminisse sufficiat quȩ
suꝑius dixisse cognoscim̃. Sciendũ tam̃ : hunc psalmũ ꝓlatũ ẽẽ. ad hereticos des
IuISIO ESalMi. Psalmꝰ hic : totꝰ ad ꝑsonã ꝓpħȩ referendus ẽ
Primo capite de insidiatorib dicit hereticis qͥ nitunt᷑ catholicos in suã con¬
uertere prauitatẽ : quib dñi iudiciũ cõminat᷑: et quid in illa retributione
sustinere possint. euident̃ ostendit: ut iustitiã dñi metuentes suꝑstitiosas
Ad ꝑsuasores qͥppe hereticos hic sermo dirigit᷑: qͥ uolunt loqui qđ impiũ ẽ. ut con¬

Expanded text:
esse non dubium est. Modo enim indicat gloriosissimam passionem, modo triumphalem et admirabilem cunctis gentibus resurrectionem: nunc autem ut jugiter tendat ad Christum, quamvis diversis significationibus inveniatur aptatum. Quod etiam in reliquis psalmis, si aciem mentis intendas, cognoscis esse faciendum. De Psalmo autem et David illa meminisse sufficiat, quae superius dixisse cognoscimur. Sciendum tamen hunc psalmum prolatum esse ad haereticos desse prolatum. Psalmus hic totus ad personam prophetae referendus est. Primo capite de insidiatoribus dicit haereticis, qui nituntur catholicos in suam convertere pravitatem. Secundo Domini judicium comminatur, et quid in illa retributione sustinere possint, evidenter ostendit, ut justitiam Domini metuentes superstitiosas Ad persuasores quippe haereticos hic sermo dirigitur, qui volunt loqui quod impium est, ut con
Abbreviated transcription (Latin):
excitare. Dicisio esalai:
acies illa dñi quȩ in duodecimo psalmo desiderabili
supplicatione petebat᷑. hic
iã in troducit᷑ aduenisse. Et idõ primo modo increpat
eccła catholica uideos: qui uiso xp̃o minime credider̃. Secundo modo dic̃ inani eos
tripidatione confundi. qui fructuosũ timorẽ dñi cognoscere noluer̃. Ad postremũ
eoꝵ in finẽ scđi p̃dicit᷑ cuenire conuersio. cũ plenitudo gentiũ longis scłis erpectata
ꝓuenerit ut cũ dñi pietas in cis ꝓdit̾ ad confessionis remedia facilius inuitent᷑.Daxit¬

Expanded text:
excitare. Divisio psalmi. excitare. Divisio psalmi. Facies illa Domini, quae in duodecimo psalmo desiderabili supplicatione petebatur, hic jam introducitur advenisse. Et ideo primo modo increpat Ecclesia catholica Judaeos, qui viso Christo minime crediderunt. Secundo modo dicit inani eos trepidatione confundi, qui fructuosum timorem Domini cognoscere noluerunt. Ad postremum, eorum in finem saeculi praedicitur evenire conversio, cum plenitudo gentium longis saeculis exspectata provenerit; ut cum Domini pietas in eis proditur, ad confessionis remedia facilius invitentur. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
temptandos & tali beneficio nos reddat indignos: ut cui ille adhuc uenturo deuotissime
famulabat᷑ nos ei qui iã uenit fidelit̃ seruiam: Ammonet & iã duodenariꝰ numeriis a¬
postoloꝵ nos recolere quantitatẽ : qͥ doctrina ꝑfectissima mandatorũ. & dñm supra om̃a
dilexer̃ & primos eadẽ ut se caritate conplexi st̃: ut merito hic psalmꝰ talia nob̵sa cram̃ta
ipse paratꝰ ẽ. Sed & alia huiꝰ modi plura diligens lector inuenies: ut hunc calculũ multis
ũ uerba ista p̾missis expositionib om̃ino iã nota sint: memoria potius de
hnis quã nr̃ serAmo requirat᷑. In titulis aut̃ iuste finis frequent̃ repetit᷑: ut semꝑ ad om̃ipo¬
tentẽ xp̃m. audientis animꝰ erigat᷑. Sed finis iste sic̃ dictũ ẽ. uariis significationib sensũ nr̃m
transmitat ad dñm: nunc tribulantiũ confessione. nunc exultationẽ lȩtantiũ: nunc docentis
tio merito sc̃ẽ detur eccłae. contra cuiꝰ ꝓpositũ demens ꝑfidia prauas intentiones nititur

Expanded text:
tentandos, et tali beneficio nos reddat indignos; ut cui ille adhuc venturo devotissime famulabatur, nos ei, qui jam venit, fideliter serviamus. Admonet etiam duodenarius numerus apostolorum nos recolere quantitatem, qui doctrina perfectissima mandatorum, et Dominum supra omnia dilexerunt, et proximos eadem ut se charitate complexi sunt; ut merito hic psalmus talia nobis sacramenta ipse partitus est. Sed et alia hujusmodi plura diligens lector invenies, ut hunc calculum multis um verba ista praemissis expositionibus omnino jam nota sint, memoria potius de his quam sermo noster requiratur. In titulis autem juste finis frequenter repetitur, ut semper ad omnipotentem Christum audientis animus erigatur. Sed finis iste, sicut dictum est, variis significationibus sensum nostrum transmittit ad Dominum: nunc tribulantium confessione, nunc exsultatione laetantium, nunc docentis ut haec increpatio merito sanctae detur Ecclesiae, contra cujus propositum demens perfidia pravas intentiones nititur
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad suũ ñ festinet exiciũ : quatenꝰ prauitate deposita. non moret᷑ abicere. unde potest
nodis om̃ib interire. Qua ꝓpt̃ & nos ꝓ ut datũ fuerit: sequam᷑ instituta reuere
Suadeamꝰ hereticis rectã fidẽ: suꝑbis p̃dicemꝰ scãm humilitatẽ : nobis potius ista confe¬

Expanded text:
ut ad suum non festinet exitium: quatenus pravitate deposita non moretur abjicere, unde potest ut ad suum non festinet exitium: quatenus pravitate deposita non moretur abjicere, unde potest modis omnibus interire. Quapropter et nos, prout datum fuerit, sequamur instituta reverenda. Suadeam
Abbreviated transcription (Latin):
festinat. Lȩtet᷑ ia cob & exultee isrł. Suꝑiori in terrogationi iungit᷑ consolatiua res¬
ponsio : ut lȩtet᷑ ia cob id ẽ udȩoꝵ & gentiũ popłs ꝑ gr̃ae munera collectus. si¬
ecolligendus : qui aliquando sua infidelitate uagatꝰ ẽ. Hic enĩ iacob iuc
antiquus popłs debet intelligi: quauis nom̃ more scripturarũ. & nouo popło
in subsequentib datũ eẽ. uideat᷑. Isrł aut̃. uniuersalẽ eccłam de cunctis mundi¬
artib aggregatã . congruent̃ aduertimꝰ: quȩ necesse ẽ ut exultet: quando
sint. Letabit᷑ iacob: quia ñ sꝑatã suscepit medicinã. Exultabit isrł. ĩdẽ in enarra¬
bili gaudio cumulabit᷑. quando uiderit in re. qđ ardentissime desiderabat in spe.
CONCIUSIO Cipio animo dieta cogitemꝰ: illa nob̵ uirtꝰ in hoc psalmo p̃dica
micos nr̃os quantũ in nob̾ ẽ. m̃ te beniuola consolemꝰ: ne cȩca obfa¬
natione durati. in solubili mancipent᷑ errore. Increpat enĩ eccła populũ peccaturũ.

Expanded text:
s. 15. Laetetur Jacob, et exsultet Israel. Superiori interrogationi jungitur consolativa responsio; ut laetetur Jacob, id est Judaeorum et gentium populus per gratiae munera collectus sive colligendus, qui aliquando sua infidelitate vagatus est. Hic enim Jacob, Judaeorum antiquus populus debet intelligi; quamvis ejus nomen more Scripturarum et novo populo in subsequentibus datum esse videatpartibus aggregatam congruenter advertimus, quae necesse est ut exsultet, quando sint! Laetabitur Jacob, quia non speratam suscepit medicinam. Exsultabit Israel, id est inenarrabili gaudio cumulabitur, quando viderit re, quod ardentissime desiderabat spe. Conclusio psalmi. Si pio animo dicta cogitemus, illa nobis virtus in hoc psalmo praedicamicis nostris, quantum in nobis est, mente benevola consulamus, ne caeca obstinatione durati, insolubili mancipentur errori. Increpat enim Ecclesia populum peccatorem,
Abbreviated transcription (Latin):
& ab ominabiles facti st̃ in uoluntatib suis: non ẽ qͥ faciat bonũ ñ ẽ usq ad unũ Cor¬
ruptisa dui ab scripturarũ sanitate recedentes in sensus ꝓbati snt incidisse ucio¬
sos. Seqͥtur deinde pena peccati : ut nefandissima incredulitate maculati. ab ominabilei
dño suis errorib: redderent᷑ Voluntas eñĩ dicta ẽ a uolatu : q̃m animus qui uult m¬
mia uelocitate transfert᷑ Sequit᷑. Non ẽ qui faciat bonũ Quid gͦ dicimꝰ de patriarebis¬

Expanded text:
tibus suis; non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Corrupti sunt, dum ab Scripturarum sanitate recedentes, in sensus probati sunt incidisse vitiosos. Sequitur deinde poena peccati, ut nefandissima incredulitate maculati, abominabiles Domino suis erroribus redderentur. Voluntas enim dicta est a volatu, quoniam animus quo vult nimia velocitate transfert
Abbreviated transcription (Latin):
sordeant. si quantũ sint mundissima dñi uerba cognoscant. Quib reb illud remediũ
mi numeri uirtus in quo hic psalmꝰ ẽ. constitutꝰ euangelicũ nobis cognoscit᷑ in¬
dicare mysteriũ : patri familias supplicemꝰ. ut in uineã suã saltẽ uł undecim a
nos hora dem̃tissimꝰ intromittat: quatinꝰ mercedẽ oꝑib non debitã. s dignetur
nare gratuitã. Nam & beatus prosper in scđa parte libri qui inscribit᷑. an
legẽ. sub lege & sub gr̃a: de undecimo calculo sic ait. Neq sine hoc mysterio.
undecim uelis cilicinis tab̵naculũ desuꝑ oꝑiebat᷑. quo reũ ẽẽ. ostendit totum
mundũ dõ ac sub pęnitentia degere. Ipsius enĩ numeri psalmꝰ: habet princi¬

Expanded text:
sordeant, si quantum sint mundissima Domini verba cognoscant. Quibus rebus illud remediusordeant, si quantum sint mundissima Domini verba cognoscant. Quibus rebus illud remediumi numeri virtus, in quo hic psalmus est constitutus, evangelicum nobis cognoscitur indicare mysterium; Patrifamilias supplicemus, ut in vineam suam saltem vel undecima nos hora clementissimus intromittat; quatenus mercedem operibus non debitam, sed dignetur donare gratuitam. Nam et beatus Prosper in secunda parte libri qui inscribitur, Ante legem, sub lege, et sub gratia; de undecimo calculo sic ait: Neque sine hoc mysterio undecim velis cilicinis tabernaculum desuper operiebatur, quo reum esse ostendat totum mundum Deo, ac sub poenitentia degere. Ipsius enim numeri psalmus habet princi
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ altitudinẽ tuã. multiplicasti filios hominũ. Hoc ad illos ꝑtinet: qui sincere e
ñi castis. purissimisq credider̃. Ꝙ uide: quantũ illis in isto uerbo ꝓmit¬
at᷑. Dic̃ enĩ. Scđm altitudinẽ tuã multiplicasti filios hominũ. Non scđm meritũ suũ:
scđm illud. qđ humanas nescit angustias sustinere. Altũ eñĩ sepe dicimꝰ.
Nec aliqua in eo potest eẽ. dimensio : a quo rebus nuimerus. pondus. mensuraq pres¬
tat᷑. Multiplicasti aut̃ filios hominũ : ad illã ꝓmissionẽ respicit abrahȩ.i
cotidie facere manifestũ ẽ. CONCIUSIO
Uonsideremꝰ hunc psalmũ nimis utilia
nob̵ sacram̃ta declarasse. Dix̃ enĩ.
quã uanis & suꝑ fluis homines locutionib
occupent᷑: ut non ueritatẽ qua uiuant.¬
s quo moriunt uelint affectare menda¬
tiũ. Deinde quale sit eloquiũ dñi. consequent̃ exposuit: ut salutarit̾ unicuiq sua

Expanded text:
cundum altitudinem tuam, multiplicasti filios hominum. Hoc ad illos pertinet qui sincere elcundum altitudinem tuam, multiplicasti filios hominum. Hoc ad illos pertinet qui sincere eloquiis Domini castis purissimisque crediderunt. Et vide quantum illis in isto verbo promittitur; dicit enim, secundum altitudinem tuam multiplim illud quod humanas nescit angustias sustinere. Altum enim saepe dicimus nec aliqua in eo potest esse dimensio, a quo rebus omnibus numerus, pondus, mensuraque praestatur. Multiplicasti autem filios hominum, ad illam promissionem respicit Abrahae in coConsideremus hunc psalmum nimis utilia nobis sacramenta declarasse. Dixit enim quam vanis et superfluis homines locutionibus occupentur; ut non veritatem qua vivantsed quo moriuntur, velint affectare mendacium. Deinde quale sit eloquium Domini consequenter exposuit; ut salutariter unicuique sua
Abbreviated transcription (Latin):
dȩos. siue mundi istius significat peccatores: A quib nr̃a uirtute non possumꝰ custo¬
diri: nͥ illiꝰ miseratione ꝓtegam̃. Ad didit etiã & in ȩt̃nũ : quia hic nos in tribulationib
lta nos pussimꝰ creator. & hic conseruat ne pereamꝰ: & ibi beatificat. ut nullatenus
redarguit: et in scđa parte eloqͥa dñi mirabili p̃dicatione laudauit: uenit ad conclusi
ulmi. in qua singulis partib sub uno uersu digna restituit. Dicit enĩ sub
uissima sententia in circuitu impios ambulare: ut nunqua ad recta possint semitã
ꝑuenire. Tortuose si quidẽ uiȩ malis semꝑ morib applicant᷑: sic̃ salomon de im
dic̃. Dereliquer̃ uias rectas : ut ambularent in uias prauas. Et idõ ꝑuenire.
quiẽ octaui diei nequeunt: qui rotarũ more in sua semꝑ terga uertunt᷑. Seqͥt᷑. Se¬

Expanded text:
Judaeos, sive mundi istius significat peccatores, a quibus nostra virtute non possumus custoJudaeos, sive mundi istius significat peccatores, a quibus nostra virtute non possumus custodiri, nisi illius miseratione protegamur. Addidit etiam, in aeternum, quia hic nos in tribulationibusIta nos piissimus Creator et hic conservat, ne pereamus; et ibi beatificat, ut nullatenus redarguit, et in secunda parte eloquia Domini mirabili praedicatione laudavit, venit ad conclusionem psalmi, in qua singulis partibus sub uno versu digna restituit. Dicit enim sub brevissima sententia: In circuitu impios ambulare; ut nunquam ad rectam possint semitam pervenire. Tortuosae siquidem viae malis semper moribus applicantur, sicut Salomon de impiis dicit: Dereliquerunt vias rectas, ut ambularent in vias pravas . Et ideo pervenire ad requiem octavae diei nequeunt, qui rotarum more in sua semper terga vertuntur. Sequitur, se