comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sotietas popłi dum in parte disiungit᷑. Quomͦ autem
ista uitare possũt nͥ sp̃ ambulent : & concupiscentras
carnis ñ ꝑfitiant: Primum enĩ & magnũ munꝰ est
sp̃c humilitas o mansuetudo. Unde illud qd̃ iam cõ¬
memoraui. dñs ait. Discite ame quia mitis sum & hu¬
milis corde. Ec illud ꝓphe. Suꝑ quẽ reqͥescet sp̃c ms̃. nisi¬

Expanded text:
partes discinditur. Quomodo autem ista vitare possunt, nisi spiritu ambulent, et concupiscentias carnis non perficiant? Primum enim et magnum munus est spiritus, humilitas, et mansuetudo. Unde illud quod jam commemoravi, Dominus clamat, Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde : et illud p
Abbreviated transcription (Latin):
cõmoniti erant auctoritate illorum qui ex iudeis erant:
& ad obseruationes legis cogebant. Ceꝑant enim eis cre-¬
dere tanquã paulus apl non uera p̃dicasset. quod eos circũ¬
cidi noluisset. Et ideo sic cepit. Miror quod sic tam cito
tranfferimini ab eo qui uos uocauit in głam xp̃i in aliud
euangłm. Hoc gͦ exordio cause questionem breuiter in¬
sinuauit: quamꝗͣ & ipsa salutatione cum dicit se apłm
ñ ab hominibus neq ꝑ hominem : Qod in nulla alia
epłã dixisse inuenitur: satis ostendit &. illos quia talia per¬
suadebant non eẽ a deo s ab hominibꝰ & cet̾is apłis qͣntũ¬
se haberi non oportere: quandoqͥdem non ab hominibꝰ
nouerit. Singła gͥ ab ipso epłẽ uestibulo ꝑmittente dño.
& adiuuante studium nr̃in. sic consideranda & tractã¬

Expanded text:
commoti erant auctoritate illorum qui ex Judaeis erant commoti erant auctoritate illorum qui ex Judaeis erant et ad observationes legis cogebant. Coeperant enim eis credere, tanquam Paulus apostolus non vera praedicasset, quod eos circumcidi noluisset: et ideo sic coepit: Miror quod sic tam cito transferimini ab eo, qui vos vocavit in gloriam Christi, in aliud Evangelium. Hoc ergo exordio causae quaestionem breviter insinuavit. Quanquam et ipsa salutatione, cum dicit se apostolum, non ab hominibus, neque per hominem , quod in nulla alia epistola dixisse invenitur, satis ostendit, et illos qui talia persuadebant, non esse a Deo, sed ab hominibus; et caeteris Apostse haberi non oportere. Quandoquidem non ab hominibusnoverit. Singula igitur ab ipso Epistolae vestibulo, permittente Domino et adjuvante studium nostrum, sic consideranda et tractan
Abbreviated transcription (Latin):
euanglm̃ predicatum erat tanquã ñ tenentem disciplinam
ceterorũ aplõrtm qui gentes cogebant iudaizare. Cesserat
enĩ talium hominũ scandalis apłs petrus. & in simulationẽ
ductus erat: tanquã & ipse hoc sentiret nichil ꝓdesse gentibꝰ
euanglni. nisi honera legis implerent. A qua simulatione idẽ
apls paulus eum reuocat. ficut in hac ipsa epła docet. Tal
quidem questio est & in epłã ad romanos. ueruntamen
uidet᷑ aliquid interee̾ quod ibi contentionẽ ipsam dirimit.
litemq componit. que inter eos qui ex iudeis. & eos qui
ex gentibus crediderant orta erat: cum illi tanquã ex
meritis oꝑum legis sibi redditum euangłii p̃mium arbi¬
trarent᷑: quod p̃mium in circumcisis tanquã in meritis
nolebant dari: illi contra iudeis se p̃ferre gestirent tan¬
quã inter fectoribꝰ dñi. In hac uͦ epłã ad eos scribit qui iã

Expanded text:
Evangelium praedicatum erat, tanquam non tenentem disciplinam Evangelium praedicatum erat, tanquam non tenentem disciplinam caeterorum apostolorum, qui gentes cogebant judaizare. Cesserat enim talium hominum scandalis apostolus Petrus, et in simulationem eorum ductus erat, tanquam et ipse hoc sentiret, nihil prodesse gentibus Evangelium, nisi onera legis implerent. A qua simulatione idem apostolus Paulus eum revocavit, sicut in hac ipsa Epistola docet. Talis quidem quaestio est et in Epistola ad Romanos: verumtamen videtur aliquid interesse, quod ibi contentionem ipsam dirimit, litemque comprimit, quae inter eos qui ex Judaeis et eos qui ex gentibus crediderant orta erat: cum illi tanquam ex meritis operum legis sibi redditum Evangelii praemium arbitrarentur, quod praemium incircumcisis, tanquam immeritis, nolebant dari; illi contra Judaeis se praeferre gestirent, tanquam interfectoribus Domini. In hac vero Epistola ad eos scribit qui jam
Abbreviated transcription (Latin):
eis carere nec possunt. Tunc enĩ eas non habebunt: qñ
nec corruptibilem carnem. Hͥc liber sic incipit. Causa
ut intelligant grãm dei id secum agere ut sub lege
iam non sint. Cum enim p̃dicata eis esset. etangłii gratra:
ñ defuerunt quidam ex circumcisione quãuis xp̃iani noĩe.
nondum tamen tenentes ipsum gr̃e benefitiũ: & adhuc
uolentes esse sub honeribus legis quȩ dñs deus imposuerat
ñ iusticie seruientibꝰ s peccato. iustam scilicet legem iniuistis
hominibus dando: ad demonstranda pectata eorum non ati¬
ferenda. Hon enim anferret peccata: nisi gratia fidei que
ꝑ dilectionem oꝑat᷑. Sub hac gͦ gratia iam galathas con¬
stitutos illi uolebant constituere sub honeribus legis. asse¬
uerantes nichil eis ꝑdesse euangłm̃ nisi circumciderentur.
oo ceteras carnales iudaici ritus obseruationes suibirent.
Et ideo patilum apłm suspectũ habere ceꝑant a quo illis

Expanded text:
eis carere nec possunt. tunc enim eas non habebunt, quando eis carere nec possunt. tunc enim eas non habebunt, quando nec corruptibilem carnem. Hic liber sic incipit: Causa, ut intelligant gratiam Dei id secum agere, ut sub lege jam non sint. Cum enim praedicata eis esset Evangelii gratia, non defuerunt quidam ex circumcisione, quamvis Christiani nomine, nondum tamen tenentes ipsum gratiae beneficium, et adhuc volentes esse sub oneribus legis, quam Dominus Deus imposuerat, non justitiae servientibus, sed peccato: justam scilicet legem injustis hominibus dando, ad demonstranda peccata eorum, non auferenda. Non enim aufert peccata nisi gratia fidei quae per dilectionem operatur. Sub hac ergo gratia jam Galatas constitutos illi volebant constituere sub oneribus legis, asseverantes nihil eis prodesse Evangelium, nisi circumciderentur, et caeteras carnales Judaici ritus observationes subirent. Et ideo Paulum apostolum suspectum habere coeperant, a quo illis
Abbreviated transcription (Latin):
ratur responsio: tͣnsgressionis gr̃a posita est. Quod autẽ dixi.
ordinatissime itaq subiunxit. quod si sp̃u ducimini ñ ad huc
estis sub lege: ut intelligamꝰ eos esse sub lege. quorũ sp̃c ita cõ¬
cupiscit adu̾sus carnem ut non ea que uolunt faciant. id
est non se teneant inuictos in caritate iusticie. s a cbncu¬
piscente adu̾sum se carne uincantur. Hoc exullo sensu ẽ
quo sentiebam id quod dictum ẽ. caro concupiscit adu̾sus
sp̃m. & sp̃c adu̾sus carnem. Hec enim inuicẽ adu̾sant᷑ ut
non ea que uultis faciatis: ad eos ꝑtinere qui sub lege st̃
nondum sub gr̃a. Adhuc enim ñ intellexerã hec u̾bri & illis
qui sub gr̃a sunt non sub lege ꝓpt̾ea conuenire. quia & ipsi
concupiscentias carnis contra quas sp̃ũ concupiscunt. quam¬
uis eis non consentiant. nollent tamen ullas habere si pos¬
sent. & ideo non quetumq uolunt faciunt: quia uolunt

Expanded text:
ratur responsio, Transgressionis gratia proposita est. Quod autem dixi: ratur responsio, Transgressionis gratia proposita est. Quod autem dixi: Ordinatissime itaque subjunxit, « Quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub Lege » : ut intelligamus eos esse sub Lege, quorum spiritus ita concupiscit adversus carnem, ut non ea quae volunt faciant; id est, non se teneant invictos in charitate justitiae, sed a concupiscente adversum se carne vincantur ; hoc ex illo sensu est, quo sentiebam id quod dictum est, Caro concupiscit adversusspiritus aduersus carnem; haec enim inuicem aduersantur, ut non ea, quae uultis, faciatis, ad eos pertinere, qui sub lege sunt, nondum sub gratia. adhuc enim non intellexeram haec uerba et illis, qui sub gratia sunt, non sub lege, propterea conuenire, quia et ipsi concupiscentias carnis, contra quas spiritu concupiscunt, quamuis eis non consentiant, nollent tamen illas habere, si possent. non ideo, non quaecumque uolunt faciunt, quia uolunt
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m iam totum decim: idest ex omni parte inmortalem.
hoc enim dixi. exponens quod ait apls. non ab hominibus
iħc xp̃c non fit homo. Sequitur enim. Qui suscitauit il¬
lum amortuis. ut hinc appareret cur dixerit neq ꝑ hominẽ.
Pinde ꝓpter inmortalitatẽ iam nunc non homo xp̃c deus:
sic ueniet quom eum uiderunt qui uiderunt euntẽ in ce¬
lum. Item quod dixi gr̃a dei est qua nobis donant᷑ pecc̃a
ut reconciliem᷑ deo. pax autẽ qua reconciliamur deor sic ac-¬
cipiendum est ut tamen sciamus etrã utrumq ad gen̾alẽ
dei grãm ꝑtinere. quomͦ in poplõ dei aliud spetialit̾ ifr ł ali¬
ud iudas: & tamen utrumiq gen̾alit̾ isrł. Item cum expone¬
rem. quid gͦ. lex tͣnsgressionis gr̃a ꝓposita ẽ. ita distinguendũ¬
putaui. ut inter rogatio esset quid gͦ. ac deinde responsio. lextͣns¬
gressionis gratia posita est. Quod qͥdem ñ abhorret a uero. s me¬
hior mͥ uidet᷑ ista distinctio. ut int̾rogatio sit qͥd gͦ lex : & inse¬

Expanded text:
m jam totum Deum, id est ex omni parte immortalem . Hoc enim dixi, exponens quod ait Apostolus, Non ab hominibus, Iesus Christus non sit homo. sequitur enim: qui suscitauit illum a mortuis, ut hinc appareret, cur dixerit: neque per hominem. proinde propter inmortalitatem iam nunc non homo Christus de, quoniam sic ueniet, quomodo eum uiderunt, qui uiderunt euntem in caelum. Item quod dixi: gratia dei est, qua nobis donantur peccata, ut reconciliemur deo; pax autem, qua reconciliamur deo, sic accipiendum est, ut tamen sciamus etiam utrumque ad generalem dei gratiam pertinere, quomodo in populo dei aliud specialiter Israhel, aliud ludas, et tamen utrumque generaliter Israhel. item cum exponerem: quid ergo? lex tputavi, ut interrogatio esset, Quid ergo? ac deinde responsio, Lex transgressionis gratia proposita est . Quod quidem non abhorret a vero; sed melior mihi videtur ista distinctio, ut interrogatio sit, Quid ergo lex? et infe
Abbreviated transcription (Latin):
obtemꝑaret. quandoquidẽ obdurato corde obtemꝑare non
poterat: sed quia dignum se prebuit. cui cor obduraret᷑ priore
infidelitate. Sicut enim mbis quos elegit deus. non opera
sed fides inchoat meritum. ut ꝑmunus dei bene oꝑentur: sic
mhis quos dampnat infidelitas &. impietas inchoat pene me

Expanded text:
obtemperaret, quandoquidem obdurato corde obtemperare non obtemperaret, quandoquidem obdurato corde obtemperare non poterat; sed quia dignum se praebuit, cui cor obduraretur priore infidelitate. Sicut enim in iis quos elegit Deus, non opera sed fides inchoat meritum, ut per munus Dei bene operentur: sic in his quos damnat, infidelitas et impietas inchoa
Abbreviated transcription (Latin):
cemur. & cum post uocationem uoluerumus non sufficit uo¬
luntas nr̃a & cursus nr̃. nisi deus & uires currentib prebe¬
at: & ꝑducat quo uocat. Manifestum est ergo non uolen¬
tis neq currentis sed miserentis dei esse quod bonum oꝑa¬
mur: quamquam ibi sit etiam uoluntas nr̃a. quȩ sola nichil
posset. Unde sequitur etiam de pharaonis supplicio testimo¬
nium: cum ait scriptura de pharaone. Quia adhoc te exci-¬
tati. ut ostendam uite potentiam meam: & ut annunti-¬
etur nomen meum in uniuersa terra. Sicut enim leginꝰ
in exodo obduratum est cor pharaonis: ut tam euidentib
signis non moueretur. Quod ergo tunc pbarao non obtem¬
perabat preceptis dei:iam de supplicio ueniebat. Non autẽ
quisquam potest dicere obdurationem cordis illam inme-¬
rito accidisse pharaoni: sed iudicio dei retribuentis incredu¬
litati ens debitam penam. Nongͦ illi imputatur qd̾ tunc ñ

Expanded text:
cemur; et cum post vocationem voluerimus, non sufficit vocemur; et cum post vocationem voluerimus, non sufficit voluntas nostra et cursus noster, nisi Deus et vires currentibus praebeat, et perducat quo vocat. Manifestum est ergo non volentis neque currentis, sed miserentis Dei esse, quod bonum operamur: quanquam ibi sit etiam voluntas nostra, quae sola nihil posset. Unde sequitur etiam de Pharaonis supplicio testimonium, cum ait Scriptura de Pharaone, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Sicut enim legimus in Exodo, obduratum est cor Pharaonis , ut tam evidentibus signis non moveretur. Quod ergo tunc Pharao non obtemperabat praeceptis Dei, jam de supplicio veniebat. Non autem quisquam potest dicere obdurationem illam cordis immerito accidisse Pharaoni, sed judicio Dei retribuentis incredulitati ejus debitam poenam. Non ergo hoc illi imputatur, quod tunc non
Abbreviated transcription (Latin):
peccatores essemus ut uocaret nos. Cui gͦ misertus ero inqͥt.
ut eum uocem: miserebor adhuc eius cum crediderit. Q¬
faciat eum misericordem: quo bona possit ꝑ dilectionẽ
potest esse misericors. Non gͦ elegit deus bene oꝑantes. sed
credentes potiꝰ ut ipse illos faciat bene oꝑari. Hostrũ enĩ
est credere & uelle. illius autem est dare credentib & uolen¬
tib facultatem bene oꝑandi ꝑ sp̃m scm: ꝑ quem caritas
dei diffusa est incordib nr̃is ut nos misericordes efficiat. Qd̃
autem ait igit᷑ nõ uolentis neq currentis sed miserentis est
dei: non tulit liberum uoluntatis arbitrtum. sed non suf¬
ficere dicit uelle nr̃m nisi adiuuet deus. misericordes nos ef¬
ficiendo. adbene oꝑandum ꝑ donum sp̃s sci. adhoc refferẽs
qd̵ suꝑius dixit. Miserebor cui misertus ero: & miscdiam
prestabo cui misericors fuero: quia neq uelle possumꝰ nisi uo¬

Expanded text:
peccatores essemus ut vocaret nos. Cui ergo misertus ero, inquit, peccatores essemus ut vocaret nos. Cui ergo misertus ero, inquit, ut eum vocem, miserebor adhuc ejus cum crediderit. Qfaciat eum misericordem, quo bona possit per dilectionem onem, sine qua nemo potest esse misericors. Non ergo elegit Deus bene operantes, sed credentes potius, ut ipse illos faciat bene operari. Nostrum enim est credere et velle, illius autem dare credentibus et volentibus facultatem bDei diffunditur in cordibus nostris, ut nos misericordes efficiat. LXII. Ib. IX, 15-21. Quod autem ait, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, non tollit liberum voluntatis arbitrium; sed non sufficere dicit velle nostrum, nisi adjuvet Deus, misericordes nos efficiendo ad bene operandum per donum Spiritus sancti, ad hoc referens, quod superius dixit, Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Quia neque velle possumus, nisi vo
Abbreviated transcription (Latin):
plum quibdam iudeis obiectum est qui xp̃o crediderunt.
& de oꝑib ante grãm głabantur: & dicebant se ipsam euan-¬
gelii grãm ꝑsua bona oꝑa precedentia meruisse. cum bona
oꝑa in nullo esse possi nt nisi qui acceꝑit grãm. Est autem
gr̃a. ut uocatio peccatori prerogetur: cum eius merita nͥ ad¬
dap̃nationem precesserint. Quod siuocatus uocantẽ secutus
fuerit. qd̾ est iam in libero arbitrio: merebitur & sp̃m sc̃m
ꝑ quem bona possit oꝑari. inquo ꝑmanens qd̃ nichilominꝰ
est in libero arbitrio. merebitur etiam uitam eternã quȩ
nulla possit labe corrumpi. Quod autem ait miserebor
cui misertus ero. & miscdiam prestabo cui misericors fuero:
hinc ostendit᷑ non esse iniquitatem apud deum. Quod pos¬
sunt dicere quidam cum audiunt antequã nascerent᷑ :
iacob dilexi esau autem odio habui. Miserebor enim inqͥt
cui misertus ero:: primo enim misertus est nr̃i deus: cum

Expanded text:
plum quibusdam Judaeis objectum est, qui Christo crediderunt, et de operibus ante gratiam gloriabantur, et dicebant se ipsam Evangelii gratiam per sua bona opera praecedentia meruisse; cum bona opera in nullo esse possint, nisi qui acceperit gratiam. Est autem gratia ut vocatio peccatori praerogetur, cum ejus merita ndamnationem praecesserint. Quod si vocatus vocantem secutus fuerit, quod est jam in libero arbitrio, merebitur et Spiritum sanctum, per quem bona possit operari; in quo permanens quod nihilominus est in libero arbitrio merebitur etiam vitam aeternam, quae nulla possit labe corrumpi. LXI. Ib. IX, 11-15. Quod autem ait, Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero, hinc ostenditur non esse iniquitatem apud Deum; quod possunt dicere quidam, cum audiunt, Antequam nascerentur, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Miserebor enim, inquit, cui misertus ero. Primo enim misertus est nostri Deus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
susceptionem carnis filium hominis confitemur: & scd̃m
ȩternitatem uerbum in principio deum benedictum suꝑ
omnes in secula. Huius autẽ confessionis. iudei qm̃ partem
tenuerunt: refelluntur a dño. Nam cum eos interrogasset
cuius filium dicerent. xp̃m esse: respondert̃. dauid. Hoc
autem scd̃m carnem. De diuinitate eius uero quod deus
est nichil respondert̃: ideo dñs ait eis. Qmͦ gͦ dd̾ ĩspũ uocat¬

Expanded text:
et secundum susceptionem carnis filium hominis confitemur, et secundum et secundum susceptionem carnis filium hominis confitemur, et secundum aeternitatem Verbum in principio Deum, benedictum super omnes in saecula. Hujus autem confessionis Judaei quoniam partem tenuerunt refelluntur a Domino. Nam cum eos interrogasset, cujus filium dicerent esse Christum; responderunt, David. Hoc autem secundum carnem est. De divinitate vero ejus quod Deus est, nihil responderunt. Ideo Dominus ait eis, Q
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m quam dicit : nemo uasa fortis diripiet: nisi prius¬
prius alligauerit fortem. Neq altitudo. neq ꝓfundũ. Ple-¬
rumq enim inanis curiositas earum rerũ que inueniri
non possunt. aut frustra etiam inueniuntur siue incęlo
siue in abysso separãt adeo. nisi caritas uincat quȩ ad
certe spiritualia non uanitate rerum quȩ foris sunt :
sed ueritate quȩ intus sunt homines inuitat. Neq creat᷑a
alia. Quod duobus modis intelligi potest. aut uisibilis cre-¬
atura quia & nos idest anima creatura sumus sed inuisi¬
bilis. ut hoc dixerit quod nos non separat alia creatura id ẽ.
amor corpoꝵ. aut certe quia nos non separat alia creat᷑a
acaritate dei. ex eo quod nulla creatura est alia inter nos
& deum quȩ se obponat & acomplexi eius excludat. Supͣ
humanas enim mentes quȩ rationales sunt: iam nulla cre-¬
scła: plenissimã fidem commendat. qua dñm nr̃m & scdm

Expanded text:
secundum quam dicit, Nemo vasa fortis diripiet, nisi secundum quam dicit, Nemo vasa fortis diripiet, nisi prius alligaverit fortem . Neque altitudo, neque profundum. Plerumque enim inanis curiositas earum rerum quae inveniri non possunt, aut frustra etiam inveniuntur sive in coelo sive in abysso, separat a Deo, nisi charitas vincat, quae ad certa spiritualia non vanitate rerum quae foris sunt, sed veritate quae intus, homines invitat. Neque creatura alia. Quod duobus modis intelligi potest: aut visibilis creatura, quia et nos, id est anima, creatura sumus, sed invisibilis; ut hoc dixerit, quod nos non separat alia creatura, id est, amor corporum: aut certe quia nos non separat alia creatura a charitate Dei, ex eo quod nulla creatura est alia inter nos et Deum, quae se opponat, et a complexu ejus excludat. Supra humanas enim mentes quae rationales sunt, jam nulla cresaecula, plenissimam fidem commendat, quia Dominum nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ait. Sic tamen cõpaciam᷑. ut & glorificem᷑. Existimo
enĩ qd̃ non sint condignȩ passiones huius temporis ad fu-
turamꝰ quȩ reuelabit᷑ in nobis. Ad ipsam enĩ hortationem
fide tenuit. qd̃ nec mors ulla. nec uita tẽporalis ꝓmissa. nec
cetera subsequentia possunt credentẽ acaritate dei detor¬
quere. Nemo gͦ separat qͥ minat᷑ mortem: quia qui credit
ixp̃o licet moriat᷑ inuet. Neq qui pollicetur uitam: qͥ a
ille dat uitam ȩternam. Nam temporalis uitȩ pollitacio:
eternȩ comparatione contẽpnenda est. Neq angelus sepa¬
rat. quia licet angelus inquit de cȩlo descendat: & adnun¬
uet uobis preterquã qd accepistis anathema sit. Neq prin¬
cipatus id est contrarius:. quia exuit ipse hos pͥncipatus &
potestates triumphans eos in semet ipso. Neq presentia
neq futura. idest temporalia. uel quȩ delectant uel quȩ
premunt: uel quȩ spem dant uel quȩ incutiunt timorẽ.
Neq uirtus. Et hic uirtutẽ contrariam oportet intelligi

Expanded text:
icemur: existimo enim quod non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis . Ad ipsam enim hortationem fide tenuit, quod nec mors ulla, nec vita temporalis promissa, nec caetera subsequentia possunt credentem a charitate Dei detorquere. Nemo ergo separat, nec qui minatur mortem; quia qui credit in Christo, licet moriatur, vivet: neque qui pollicetur vitam; quia ille dat vitam aeternam. Nam temporalis vitae pollicitatio, aeternae comparatione contemnenda est. Neque Angelus separat, quia licet Angelus, inquit, de coelo descendat, et annuntiet vobis praeterquam quod accepistis, anathema sit . Neque principatus, id est, contrarius, quia exuit se ipse hos principatus et potestates, triumphans eos in semetipso . Neque praesentia neque futura, id est, temporalia vel quae delectant, vel quae premunt, vel quae spem dant, vel quae incutiunt timorem. Neque virtus: et hic virtutem contrariam oportet intelligi,
Abbreviated transcription (Latin):
lectionem autem esse in nobis ꝑ donum sp̃c sci. sicut dicit
suis quȩ ꝑdonum dei habet. cum ipsa dilectio in eo bonũ
oꝑatur. Quid ergo elegit deus: Si enim cui uult donat
net: Si enum nullo merito ñ est electio. equales enim ft̃
om̃s ante meritum: nec potest in rel omnino equalib
quia nisi quisq credat in eum. & in accipiendi uoluntate ꝑ¬
quam in prescientia quȩ ipse daturus est: sed fidem elegit
inprescientia. ut quem sibi crediturum eẽ presciuit. ipsum
elegerit cui sp̃m sc̃m daret.ut bona oꝑando etiam ȩternam
uitam consequeret᷑. Dicit enim idem apłs: idem deus: qui¬

Expanded text:
lectionem autem esse in nobis per donum Spiritus sancti, sicut lectionem autem esse in nobis per donum Spiritus sancti, sicut suis, quae per donum Dei habet, cum ipsa dilectio in eo bonum operetur. Quid ergo elegit Deus? Si enim cui vult donat net? Si enim nullo merito, non est electio; aequales enim omnes sunt ante meritum, nec potest in rebus omnino aequalibus Quia nisi quisque credat in eum, et in accipiendi voluntate perquam in praescientia, quae ipse daturus est; sed fidem elegit in praescientia: ut quem sibi crediturum esse praescivit, ipsum elegerit cui Spiritum sanctum daret, ut bona operando etiam vitam aeternam consequeretur. Dicit enim idem apos
Abbreviated transcription (Latin):
dd̾ hoc autem tacusse quod est xpistus dominus
ipsius dauid Illud enim̃ scdm susceptionẽ car
enim nascentium. neq agentium aliqͥd bom aut mali. ut
scđ̾m electionen ꝓpositum dei maneret uon ex oꝑib sedex
uocante dictum est ei quia maior seruiet minori. sicut scͥp¬
tum est iacob dilexi. esau autem odio habur: non nullos mo¬
uet ut putent apłm paulum abstulisse liberum uolunta¬
tis arbitrium quo ꝓmeremur deum bono pietatis: uł malo
impietatis offendimꝰ. Dicunt enim qd̃ ante. oꝑa aliqͣ seu mala
seu bona duoꝵ nondũ nascentium. deus unũ dilexerit: alterũ
odio habuerit. Sed respondemus p̾scientia dei factum ẽẽ: qͥa
nouit etiam de nondũ natis. qualis qͥsq futurus sit. Sed ne
quis dicat. oꝑa gͦ elegit deus in eo quem dilexit: quãquam
ñdum erant quod erant futura presciebat. quod si opera
elegit. quomͦ dicat apłs non ex oꝑib factam electionem:
ꝓpterea gͦ intelligendum est oꝑa bona ꝑdilectionẽ fieri. di-¬

Expanded text:
d; hoc autem tacuisse, quod est Christus Dominus ipsius David. Illud enim est secundum susceptionem carnenim nascentium, neque agentium aliquid boni aut mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed vocante dictum est ei, Quia major serviet minori, sicut scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui, » nonnullos movet, ut putent apostolum Paulum abstulisse liberum voluntatis arbitrium, quo promeremur Deum bono pietatis, vel malo impietatis offendimus. Dicunt enim quod ante opera aliqua, seu bona seu mala, duorum nondum nascentium Deus unum dilexerit, alterum odio habuerit. Sed respondemus, praescientia Dei factum esse, qua novit etiam de nondum natis, qualis quisque futurus sit. Sed ne quis dicat: Opera ergo elegit Deus in eo quem dilexit, quanquam nondum erant, quod ea futura praesciebat; quod si opera elegit, quomodo dicit Apostolus non ex operibus factam electionem? Propterea ergo intelligendum est, opera bona per dilectionem fieri, di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositũ: adp̾scientiã & p̾destinationẽ dei ꝑtinet. Nec pre-¬
destinauit aliquẽ nisi quẽ p̾sciuit crediturũ & secuturũ
uocationem suam. quos & electos dicit. Multi enĩ non uemi-¬
unt cum uocati fueriit. Nemo aut̃e uenit qui uocatus non
satis docet aliter intelligendũ dnm nr̃m unigenitum. alit̾
pͥmogenitũ. Nam ubi unigenitus dicit᷑ fr̃s non habet. & na-¬
turalit̾ est filius dei: uerbũ mprincipio ꝑ quod facta sunt õĩa.

Expanded text:
propositum ad praescientiam et ad praedestinationem Dei pertinet; nec praepropositum ad praescientiam et ad praedestinationem Dei pertinet; nec praedestinavit aliquem, nisi quem praescivit crediturum et secuturum vocationem suam, quos et electos dicit. Multi enim non veniunt, cum vocati fuerint: nemo autem venit qui vocatus non satis docet aliter intelligendum Dominum nostrum unigenitum, aliter primogenitum. Nam ubi Unigenitus dicitur, fratres non habet, et naturaliter est Filius Dei, Verbum in principio, per quod facta sunt omnia
Abbreviated transcription (Latin):
inueni. significat utilem ñ enĩ recte gratulam᷑ nos inuenisse
nͥ qd̃ querebamꝰ. Ergo quid oremꝰ sicut oportet nescimꝰ. Beus
enĩ nouit. & qͥd nobis in hac uita expediat: & qͥd post hanc uitã
daturus sit. Sed ipse sp̃s interpellat gemitib menarrabilib.
Gemere dicit sp̃m qd̃ nos gemere faciat. caritate concitans
desideriũ futurȩ uitȩ sicut dicit. temptat dñs ũr uos ut sciat¬
Qd̾̃ autẽ ait. quos uocauit ipsos & iustificauit. potest mouere.
& querit᷑ utrum om̃s qui uocati st̃ iustificent᷑: sed alibi legimꝰ.
multi uocati pauci autẽ electi. Tam̃ quia ipsi quoq electi utiq
uotati sunt: manifestũ est non iustificatos nusi uocatos: quãquã
non om̃s uocatos. sed eos qui sidm ꝓpositũ uocati sunt. sicuti
suꝑus dixit. Propositũ autẽ dei accipiendũ est. non ipsoꝵ. Ipse
uit & predestinauit conformes fieri imaginis filii ens. llon
enim om̃s qui uocati st̃: scd̃m ꝓpositũ uocati sunt. Hoc enĩ

Expanded text:
atulamur nos invenisse, nisi quod quaerebamus. Ergo quid oremus, sicut oportet, nescimus. Deus enim novit et quid nobis in hac vita expediat, et quid post hanc vitam daturus sit. Sed ipse Spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus. Gemere dicit Spiritum, quod nos gemere faciat charitate, concitans desiderium futurae vitae: sicut dicit, Tentat vos Dominud autem ait, Quos vocavit, ipsos et justificavit, potest movere, et quaeri utrum omnes qui vocati sunt, justificentur. Sed alibi legimus, Multi vocati, pauci autem electi . Tamen quia ipsi quoque electi utique vocati sunt, manifestum est non justificatos nisi vocatos, quanquam non omnes vocatos, sed eos qui secundum propositum vocati sunt, sicut superius dixit. Propositum autem Dei accipiendum est, non ipsorum. Ipsvit, et praedestinavit conformes imaginis Filii ejus. Non enim omnes qui vocati sunt, secundum propositum vocati sunt: hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
cetera usq adid qd̃ ait. & ipsi in nobismet ipsis inge mis-¬
cimus adoptionẽ expectantes redẽptionẽ corporis nr̃i: sic
intelligendũ est ut neq sensum dolendi & gemendi opi¬
nemur ẽẽ marborib & olerib & lapidib. & ceteris huius¬
modi creaturis. Hit enim error manicheoꝵ est. Neq ange¬
los scõs uanitati subiectos eẽ arbitremͦ: & de his existime¬
mus qd̃ liberant᷑ a seruitute interitus cũ interituri utiq
ñ sint. sed omnẽ creaturã in ipso hoĩe sine ulla calũpnia
cogitemꝰ. Non eñĩ creatura ulla eẽ potest nisi aut spũał
quȩ excellit in angelis. aut aĩalis quȩ etiã inuita besti¬
¶Sarum
satis apparet: aut corporalis quȩ uderi ac tangi potest.
Omnis autẽ est etiã in hõie: quia homo constat sp̃u aĩa
& corpore. Ergo creatura reuelationẽ filioꝵ dei expectat.
qͥcqͥd nunc in hoĩe laborat & correptioni subiacet: illam
scilicet manifestationẽ de qua idẽ dicit apłs. Mortui enĩ

Expanded text:
is ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri, sic intelligendum est, ut neque sensum dolendi et gemendi opinemur esse in arboribus et oleribus et lapidibus, et caeteris hujuscemodi creaturis; hic enim error Manichaeorum est: neque Angelos sanctos vanitati subjectos esse arbitremur; et de his existimemus quod liberabuntur a servitute interitus, cum interituri utique non sint: sed omnem creaturam in ipso homine sine ulla calumnia cogitemus. Non enim creatura ulla esse potest, nisi aut spiritualis, quae excellit in Angelis; aut animalis, quae etiam in vita bestiarum satis apparet; aut corporalis, quae videri aut tangi potest: omnis autem est etiam in homine; quia homo constat spiritu et anima et corpore. Ergo creatura revelationem filiorum Dei exspectat, quidquid nunc in homine laborat, et corruptioni subjacet, illam scilicet manifestationem de qua idem dicit apostolus: Mortui enim
Abbreviated transcription (Latin):
dixi. sed fidei meritum etiam ips uni esse donum
dei. nec putaui querendum esse nec dixi. Ꝙ alio
loco. cuius enim miseretur inquam facit eum bene
oꝑari: & quem obdurat relinquit eum ut male oꝑe¬
tur. sed & illa miscđia precedenti merito fidei tribuit᷑.¬
& ista obduratio precedenti impietati. quod quidem
uerum est: sed adhuc querendum erat. utrium &
meritum fidei. de miscctia dei ueniat: idest utrũ
ista misccłia ideo tantummodo fiat in homine qͥa
fidelis est: an etiam facta fuerit ut fidelis esset. Legi¬
sum: ut fidelis essem. Non ait quia fidelis eram.
fideli ergo datur quidem. sedi data est etiam ut es¬
set fidelis. Rectissime itaq alio loco in eodem libro
dixi. qm̃ si non ex oꝑibus sed miscdia dei & tocam᷑
ut credamus. & credentibus prestatur ut bene oꝑe¬
mur: non est gentibus ista in uidenda miscd̃ia.
Quamuis minus ibi diligenter. de illa que ꝑ cdei

Expanded text:
dixi, sed fidei meritum etiam ipsum esse donum dixi, sed fidei meritum etiam ipsum esse donum dei nec putaui quaerendum esse nec dixi. Et alio loco: cuius enim miseretur, inquam, facit eum bene operari, et quem obdurat, relinquit eum, ut male operetur. sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur et ista obduratio praecedenti inpietati. quod quidem uerum est, sed adhuc quaerendum erat, utram-et meritum fidei de misericordia dei ueniat, id est utrum ista misericordia ideo tantummodo fiat in homine, quia fidelis est, an etiam facta fuerit, ut fidelis esset. legisecutus, ut fidelis essem, non ait: quia fidelis eram. fideli ergo datur quidem, sed data est etiam, ut esset fidelis. rectissime itaque alio loco in eodem libro dixi: quoniam si non cx operibus, sed misericordia dei et uocamur, ut credamus, et credentibus praestatur, ut bene operemur, non est gentibus ista inuidenda misericordia, quamuis minus ibi diligenter de illa, quae per dei
Abbreviated transcription (Latin):
ditur in cordibus nr̃is. Uerum est quidem. s eadẽ
regula & utrumq ipsius est: quia ipse preparat
uolu tatem. Q utrumq nr̃m quia non fit nisi
uolentibus nobis: ac ꝑ hoc etiam quod postea dixi.
quia nec uelle possumus nisi uocemur. ꝙ cum post
uocationem uoluerimus non sufficit uoluntas
nostra & cursus noster: nisi deus & iures currentib
prebeat. & ꝑducat quo uocat. ac deinde subuuixi.
manifestum est ergo non uolentis neq currentis
sed miscrentis esse dei. quod bene oꝑamur. omĩno
uerissimum est. Sed parum de ipsa uocatione
disserui quȩ fit scđm ꝓpositum dei. non enim
omnium qui uocantur talis est: s tantũ electoꝵ
Itaq quod paulo post dixi. sicut enim in his quos ele¬
git deus. non oꝑa sed fides inchoat meritum. ut ꝑ
munus dei bene oꝑentur: sic in his quos dampnat
infidelitas. & impietas inchoat pene meritum: ut
ꝑ ipsam penam etiam male oꝑentur. uerissime

Expanded text:
ditur in cordibus nostris, uerum est quidem, sed ea ditur in cordibus nostris, uerum est quidem, sed ea regula et utrumque ipsius est, quia ipse praeparat uoluntatem, et utrumque nostrum, quia non fit nisi uolentibus nobis. ac per hoc, quod etiam postea dixi: quia neque uelle possumus, nisi uocemur, et cum post uocationem uoluerimus, non sufficit uoluntas nostra et cursus noster, nisi deus et uires currentibus praebeat et perducat, quo uocat, ac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est. sed parum de ipsa uocatione disserui, quae fit secundum propositum dei; non enim omnium, qui uocantur, talis est, sed tantum electorum. itaque quod paulo post dixi: sicut enim in his, quos elegit deus, non opera, sed fides incoat meritum, ut per munus dei bene operentur, sic in his, quos damnat, infidelitas et inpietas incoat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam male operentur, uerissime
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ȩternam uitam consequeretur: nondum di-¬
ligentius quesiueram nec adhuc inueneram qualis
sit electio grẽ: de qua idem dicit apłs. Reliquie ꝑ
electionem grẽ salue facte sunt. Que utiq non est
gratia si eam merita ulla precedunt: ne iam quod
potius quam meritis donetur. Proinde quod con¬
tinuo dixi. dicit enim idem apłs: idem d̃s qui
oꝑatur omnia in omnib.  ac deinde subiunxi: qd̾¬
ergo credimus nr̃m est. quod autem bonum oꝑa¬
mur illius est. qui credentib dat sp̃m scm̃: ꝓfecto
non dicerem. si iam scirem etiam ipsam fidem. inter
dei munera repperi. que dantur in eodem sp̃u. Utrũq
ergo nr̃m est propter arbitrium uoluntatis: & utrũ¬
q tamen datum est ꝑ sp̃m fidei & caritatis. neq
enim sola caritas sed sicut scriptum ẽ. caritas cum
paulo post dixi. nr̃m est enum credere ꝙ uelle. illius
autem dare credentib & uolentibus facultatem

Expanded text:
etiam aeternam uitam consequeretur, nondum dietiam aeternam uitam consequeretur, nondum diligentius quaesiueram nec adhuc inueneram, qualis sit electio gratiae, de qua idem dicit apostolus: reliquiae per electionem gratiae factae sunt; quae utique non est gratia, si eam merita ulla praecedunt, ne iam quod potius meritis quam donetur. proinde quod continuo dixi: dicit enim idem apostolus: idem deus, qui operatur omnia in omnibus; nergo credimus, nostrum est, quod autem bene operamur, illius enon dicerem, si jam scirem etiam ipsam fidem inter Dei munera reperiri, quae dantur in eodem Spiritu. Utrumque ergo nostrum est propter arbitrium voluntatis, et utrumque tamen datum est per Spiritum fidei et charitatis. Neque enim sola charitas, sed, sicut scriptum est, Charitas cum paulo post dixi, Nostrum est enim credere et velle; illius autem, dare credentibus et volentibus facultatem
Abbreviated transcription (Latin):
non careant in hac uita. non eos autem habebunt
in illa. ubi absorta est mors in uictoriam. Propter
hanc itaq concupiscentiam motusq ipsos quibus
ita resistitur ut tamen sint in nobis: potest quisq
sẽs iam sub grã positus dicere ista ommia que hic
esse dixi uerba hominis nondum sub gr̃a positi
sed sub lege. Quod hic id ostendere longum est:
& ubi hoc ostenderim dictum est. Item quod dispu-¬
tans quid elegerit d̾s innondum nato cui dixit
seruiturum esse maiorem: & quid in eodem maiore
similiter nondum nato ixpbauerit: de quibus pro¬
ꝑter hoc commnemoratur quainius longe postea ꝓ¬
latum propheticum testimonium: iacob dilexi. esau
autem odio habui. adhoc ꝑduxi ratiocinationem
ut dicerem. non ergo elegit d̃s oꝑa cuiꝰsquam in prȩ-¬
scientia que ipse daturus est: sed fidem elegit in pie¬
scientia: ut queni sibi crediturum esse prescunt.
ipsum elegerit cui sp̃m scm̃ daret. ut bona oꝑando

Expanded text:
non careant in hac uita. non eos autem habebunt non careant in hac uita. non eos autem habebunt in illa, ubi absorbebitur mors in uictoriam. propter hanc itaque concupiscentiam motusque ipsius, quibus ita resistitur, ut tamen sint in nobis, potest quisque sanctus iam sub gratia positus dicere ista omnia, quae esse dixi uerba hominis nondum sub gratia positi, sed sub lege. quod hic ostendere longum est et ubi id ostendi dictum est. Item quod disputans, quid elegerit deus in nondum nato, cui dixit seruiturum esse maiorem, et quid in eodem maiore similiter nondum nato reprobauerit, de quibus propter hoc commemoratur quamuis longe postea prolatum propheticum testimonium: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: non ergo elegit deus opera cuiusquam in praescientia, quae ipse daturus est, sed fidem elegit in praescientia, ut, qipsum elegerit, cui spiritum sanctum daret, ut bona operando
Abbreviated transcription (Latin):
In isto ergo libro & hoc quod dictum est ego autẽ
carnalis sum. ꝙ deinde cetera usq ad eum locum
dixi hominem describi adhuc sub lege nondum
sub grã constitutum bene facere uolentem sed uctĩ
concupiscentia carnis malefacientem. a ciuus concu¬
piscentie dominatu non liberat nisi gr̃ã dei ꝑ iħm¬
incordibus nr̃is uincit carnis concupiscentias ne
consentiamus eis ad malefaciendum. sed potius bo¬
na faciamus. Unde quidem iam euertitur heresis
pelagiana: que uult non ex deo nobis sed ex nobis
esse caritatem qua bene ac pie uiuimus. Sed in illis
libris quos aduersus eos edidimus. etiam sp̃ualis
hominis iamq sub grã constituti melius intelligi uer¬
ba ista monstrauimus corpus carnis quod sp̃uale
nondum est: erit autem in resurrectione mortuoꝵ:
& propter ipsam carnis concupiscentiã. cum qua
ita confligunt scĩ non ei consentientes ad malum.
ut tamen eis motib quib repugnantib resistunt

Expanded text:
In isto ergo libro et hoc quod dictum est, Ego autem In isto ergo libro et hoc quod dictum est, Ego autem carnalis sum; et deinde caetera usque ad eum locum, dixi hominem describi adhuc sub Lege, nondum sub gratia constitutum, bene facere volentem, sed victum concupiscentia carnis male facientem . A cujus concupiscentiae dominatu non liberat, nisi gratia Dei rdibus nostris uincit carnis concupiscentias, ne consentiamus eis ad male faciendum, sed potius bona faciamus. unde quidem iam euertitur heresis Pelagiana, quae uult non ex deo nobis, sed ex nobis esse caritatem, qua bene ac pie uiuimus. sed in illis libris, quos aduersus eos edidimus, etiam spiritalis hominis iamque sub gratia constituti melius intellegi uerba ista monstrauimus propter corpus carnis, quod spiritale nondum est, erit autem in resurrectione mortuorum, et propter ipsam carnis concupiscentiam, cum qua ita confligunt sancti non ei consentientes ad malum, ut tamen eis motibus, quibus repugnantibus resistunt,
Abbreviated transcription (Latin):
marcus signa credentium: cum matheo & luca con¬
¶um presbiter adhuc essem: contigit ut¬
no apud carthaginem inter nos qui simul
eramus. ad Romanos apłi epła legeret᷑.
& quedam interrogata a fr̃ib quibusdam cum sicut
poteram responderem: uoluerunt scribi potus que
dicebam. quam sine litteris fundi. Ubi cum eis obtem¬
perarem: liber uns accessit suꝑiorib opusculis meis.
In quo libro. quod autem ait inquam scimus quia
lex sp̃ualis est ego autem carnalis sum: satis ostendit
non posse impleri legem nisi aspũalib quales facit
nondum sub grã. Sic enim prius hȩc uerba sapie¬
bam. quȩ postea lectis quibusdam diuinoꝵ tracta¬
tibus eloquioꝵ quoꝵ me moueret auctoritas: con¬
sideraui diligentius & uidi etiam de ipso apło posse
intelligi quod ait. scimus qm̃ lex sp̃talis est: ego autẽ
carnalis sum. Q uod in eis libris quos contra pclagi¬
anosmiꝑ scripsi: quantum potui dilegenter ostendi.

Expanded text:
Marcus signa credentium, cum Matthaeo et Luca conMarcus signa credentium, cum Matthaeo et Luca conCum presbyter adhuc essem, contigit ut apud Carthaginem inter nos qui simul eramus, ad Romanos Apostoli Epistola legeretur, t quaedam interrogabar a fratribus: quibus cum, sicut poteram, responderem, voluerunt scribi potius quae dicebam, quam sine litteris fundi. Ubi cum eis obtemperarem, liber unus accessit superioribus opusculis meis. In quo libro: Quod autem ait, inquam, « Scimus quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum; » satis ostendit non posse impleri Legem, nisi a spiritualibus, quales facit nondum sub gratia. Sic enim prius haec verba sapiebam; quae postea lectis quibusdam divinorum tractatoribus eloquiorum, quorum me moveret auctoritas, consideravi diligentius et vidi etiam de ipso Apostolo posse intelligi quod ait, Scimus quoniam Lex spiritualis est; ego autem carnalis sum: quod in eis libris quos contra Pelagianos nuper scripsi, quantum potui diligenter ostendi.
Abbreviated transcription (Latin):
dibus. igni & aquȩ. calido ꝙ frigido. humido ꝙ
arido: quia mundus minor homo dicitur. Dñs
utiq iħs qui de celo descendit. ad liberandam in¬
firmitatis nr̃e naturam. ipse etiam suꝑ celoꝵ celos as¬
cendit. qui sedet ad dexteram patris. Considerandũ
est autem. quod frequenter inscripturis diuinis plu¬
rali numero celos dictos inuenies: dum legitur in
principio creauit deus celum & terram. cum tam̃
pluraliter dicti cȩli legantur &. terre. Modus enum
iste loquutionis latius patet: ut abusiue singularia
plurali numero dicamus & pluralia singulari.
Ab oriente uero quod psalmista dicit euuangłiste
tacent. iherosolimam etudenter ostendit: que est in ori¬
entis partibus collocata. Unde dominus apłis uiden¬
tibus ascendit ad celos. Cerra multis plena miracłis:
ubi fidelium credulitas plus actibus quam lectionib
eruditur. Qui crediderit saluabitur: qui uero non
crediderint. Ducentesimo. tricesimo tercio. capło¬

Expanded text:
dibus, igni et aqua, calido et frigido, humido et dibus, igni et aqua, calido et frigido, humido et arido: quia mundus minor homo dicitur. Dominus utique Jesus, qui de coelo descendit ad liberandam infirmitatis nostrae naturam: ipse etiam super coelorum coelos ascendit, qui sedet ad dexteram Patris. Considerandum est autem, quod frequenter in Scripturis divinis plurali numero coelos dictos invenies, dum legitur: In principio fecit Deus coelum et terram, cum tamen pluraliter dicti coeli legantur et terrae. Modus enim iste locutionis latius patet, ut abusive singularia plurali numero dicamus, et pluralia singulari. Ad Orientem vero, quod psalmista dicit: Evangelistae tacent: Jerosolymam significat, quae est in Orientis partibus collocata. Unde Dominus, apostolis videntibus, ascendit ad coelos. Terra multis plena miraculis, ubi fidelium credulitas plus actibus, quam lectionibus eruditur. Qui crediderit, et baptizatus fuerit, crediderit, c
Abbreviated transcription (Latin):
ua secura uisione regnat. Hic ꝑ speculũ contuem᷑
imaginem: illic facie ad faciem uidebimus. ueritatẽ.
Unde sequitur. Post hec duobus illis ambulantib.
idest laborantib ostensus est in alia effigie. & nun¬
tiantib illis non est creditum: dum sicut moyses
uiderunt quod non sufficiebat illis. Unde moyses
dicit. Ostende michi temetipsum. Oblitus carns
sue. postulat in uita ista quod post illam speramus
infutura. Nouissime recumbentib illis undecim ap¬
duritiam cordis lapidei: ut succedat cor carneuim
caritate plenum. Hinc est quod mr̃m cateruȩ mor¬
tem huius scłi libenter affectant: quia noruint pro
isto temporali interitu perpetuo se esse uicturos.
ꝙ dixit. Euntes in mundum uniuersum. Predica
re nuncipost sp̃m acceptum: ac si uasa limosa per
ignem confirmata. Omni creature. id÷ omni hu¬
mano generi quod in se comiune habet ab emñ
creatura iubentur. idest angłis. pecorib. lignis. laꝑi¬

Expanded text:
va secuta visione regnat. Hic per speculum contuemur va secuta visione regnat. Hic per speculum contuemur imaginem: illic facie ad faciem videbimus veritatem. Unde sequitur: Post haec duobus ex illis ambulantibus, id est, laborantibus, ostensus est in alia effigie. Et illis annuntiantibus non est creditum: dum sicut Moyses viderunt, quod non sufficiebat eis. Unde Moyses dicit: Ostende mihi temetipsum. Oblitus carnis suae, postulat in vita ista quod post illam speramus in futura. Novissime autem recumbentibus illis undecim apduritiam cordis lapidei, ut succedat cor carneum charitate plenum. Hinc est, quod martyrum catervae mortem hujus saeculi libenter affectant: quia noverunt pro isto temporali interitu perpetuo se esse victuros. Et dixit eis: Euntes in mundum universum praedicast acceptum spiritum, ac si vasa limosa per ignem confirmata: omni creaturae, id est, omni generi humano, quod in se commune aliquid habet ab omni creatura, jubetur, id est, angelis, pecoribus, lignis, lapi
Abbreviated transcription (Latin):
parata. Ibi congregantur disꝑsiones. & sanantur
contriti corde. Ibi eum uidebitis: non ficut uidistis.
Atille exeuntes fugerunt. Dicitur de futura uita:
effugiet dolor: gemitus. Imitantur mulieres ante
resurrectionem omĩum. quod faciunt post resur¬
rectionem: fugiunq pauorem & mortem. Ꝙ nemui¬
m quicquam dixerunt. Quia ipsi soli mysterium
resurrectionis uident. qui uidere illud meruerunt.
Unde sequitur uixta ioħem. Petrus autem surgens¬
occurrit ad monumentum: ut uideret ipse quod
audiuit. Surgens autem iħs prima mane sabb̃r:
marie magdalenȩ primo ostenditur. de qua eie¬
cerat septem demonia. Quia meretrices & publica¬
i p̃cedunt synagogam in regno dei: ut latro
precessit apłos. Flent & lugent qui necdum uide¬
runt. sed post multum consolabuntur. Beati enĩ
qui lugent nunc: qm̃ ipsi consolabuntur. Et illi
aucdierunt: & non crediderunt. fides autem hic
laborat: agens actiuam tutam. Illic contemplati¬

Expanded text:
parata. Ibi congregantur dispersiones, et sanantur parata. Ibi congregantur dispersiones, et sanantur contriti corde. Ibi eum videbitis, non sicut vidistis. At illae exeuntes fugerunt. Dicitur de futura vita. Et fugiet dolor ac gemitus. Imitantur mulieres ante resurrectionem omnium, quod faciunt post resurrectionem: fugiunt mortem et pavorem. Et nemini quidquam dixerunt, quia ipsi soli mysterium resurrectionis vident, qui videre ipsi illud meruerunt. Unde sequitur juxta Joannem: Petrus autem cucurrit ad monumentum, ut videret ipse quod audivit. Surgens autem Jesus primo mane sabbati, Mariae Magdalenae primo ostenditur: de qua ejecerat septem daemonia, quia meretrices, et publicani praecedunt synagogam in regnum Dei: ut latro praecessit apostolos. Flent et lugent, qui necdum viderunt, sed non post multum consolabuntur. Beati enim qui lugent nunc, quoniam ipsi consolabuntur. Et illi audientes non crediderunt. Fides autem hic laborat, agens activam vitam: illic contemplati
Abbreviated transcription (Latin):
hoste depulso. regnoq adepto. rege pacis quesito:
inuento & nunquam dimisso. & obstupueruiĩ.
idest quod occłs non uidit. nec auris audiuit.
nec in cor hominis ascendit: quȩ p̃parauit dominꝰ
diligentibus se. Qui dicit illis. Nolite expauescere.
Ds̃ caritas est. Non est timor in caritate. Quid exꝑa¬
uescerent. quȩ inuenerunt quem quesierunt: Iħ̾m
queritis nararenum. Radix amara crucis euanu¬
it: flos uite cum fructib erupit: idest qui iacuit
in morte. surrexit ingła. Ecce locus. Ostenditur
mortalitas in mortalibus ad grãrum actionem de¬
bita: ut intelligamus quid suerimus. & sciremus
quid erimus. Sed ite dicite. Mulierib dicitur ut
adnuntient apłis. quia ꝑ mulierem mors ad nun¬
tiata est: ꝑ mulieres tuta resurgens. & petro. Qui
se indignum uidicat discipulatu: dum ter nega¬
uit magistrum. Peccata precerita non nocent:
Ibi est gaudii nostri fons. et salutis ȩt̾̃ne õrigo pre¬

Expanded text:
hoste depulso, regnoque adepto, rege pacis quaesito, hoste depulso, regnoque adepto, rege pacis quaesito, invento, et numquam dimisso. Et obstupuerunt, id est, quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se. Qui dicit illis: Nolite expavescere.Deus charitas est. Non est ergo timor in charitate. Quid expavescerent, quae invenerunt, quem quaesierunt? Jesum quaeritis Nazarenum. Radix enim amara crucis evanuit: flos enim vitae cum fructibus erupit, id est, qui jacuit in morte, surrexit in gloria. Ecce locus. Ostenditur mortalitas immortalibus ad gratiarum actionem debita: ut intelligamus quid fuerimus, et sciamus, quid futuri erimus. Sed ite, dicite. Mulieribus dicitur, ut annuntient apostolis: quia per mulierem mors annuntiata est, per mulieres vita resurgens. Et Petro. Qui se indignum judicat discipulatu, dum ter negavit magistrum. Peccata praeterita non nocent, Ibi est gaudii nostri fons, et salutis aeternae origo prae