comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
latio miseriarũ. impietatẽ suã abs¬
condere. Unde & principes appellan¬
tur sodomoꝵ qui sodomitica habu¬
Iere peccata. Uae animȩ eorum. qm̃¬
Ireddita sunt eis mala. Dicite iusto¬
Itionũ suarũ comeder̃. Uȩ impio
Iin malũ. retributio enĩ manuũ eius
fiet ei. luxta hebraicũ. & cȩteros in¬
terp̃tes. hunc sensũ hab&. Uae illis
quia sua receper̃ scelera. Unde uos
qui auditis uł qui librũ ꝓpħȩ legitiᷤ.
laudate iustitiã dĩ quia bene fecerit.
quia impii labores manuũ suarũ come
& qui principẽ suũ romane tradidit
potestati: ipse romane sũbiacet ser¬
uituti. luxta .lxx. aut̃ interp̃tes qui
dixerunt ue anime eorũ qm̃ cogitaue¬
runt consiliũ pessimũ cont᷑ semet¬
ipsos dicentes. Alligemꝰ iustum qm̃ in
iitilis est nobis. Itãq fructus oꝑum
suorũ comedent: ꝑspicue de xp̃i di
citur passione quod uuer̃ consilium
pessimũ non tam contͣ iustũ quã con¬

Expanded text:
latio miseriarum, impietatem suam abslatio miseriarum, impietatem suam abscondere. Unde et principes appellantur Sodomorum, quia Sodomitica habuere peccata. Vae animae eorum: quoniam reddita sunt eis mala. Dicite justo. Vae impio in malum: retributio enim manuum ejus fiet ei. Juxta Hebraicum et caeteros Interpretes hunc sensum habet: Vae illis quia sua scelera receperunt. Unde vos qui auditis, vel qui librum Prophetae legitis, laudate justitiam Dei, quia benefecerit: quia impii labores manuum suarum comedEt qui principem suum Romanae tradidit potestati, ipse Romanae subjacet servituti. Juxta LXX autem Interpretes qui dixerunt: Vae animae eorum: quoniam cogitaverunt consilium pessimum contra semetipsos, 57 dicentes: Alligemus justum, quoniam inutilis est nobis: itaque fructus operum suorum comedent, perspicue de Christi dicitur passione, quod inierint consilium pessimum, non tam contra justum, quam con
Abbreviated transcription (Latin):
eis. & peccãtũ suũ quasi sodoma p̃di¬
cauer̃ nec absconder̃. Hoc ꝓpħa loqͥ¬
tur. ñ ut pleriq arbitrantur ille qͥ
pͥnceps fuerat electus: & dicit ideo
nullũ uelle p̾esse popło peccatori.
ciderint. Causasq reddit impietatis
eorũ quia contra dñm blasphemauer̃.
atq dixerunt. Tolle. tolle. crucifige
talem. ñ habemꝰ regem nisi cęsarem:
&clem̃tissimũ dm̃ furore linguȩ suȩ
ad amaritudinẽ ꝓuocauerunt. Agni¬
tio uultus eorũ respondit eis: id ÷ sua
recepere peccata. siue ut lxx. transtu¬
lerunt. Confusio uultus eorũ restitit
eis. id÷ ante oculos suos ꝓpria semꝑ
habuere delicta: & quomͦ sodomi¬
tȩ cũ om̃i lib̾tate peccantes: & ne
pudorẽ quidẽ ullum habentes iN
scelere: dixer̃ ad loth. Educ foras ui¬
ros: ut concũbamꝰ cũ eis. Sic & isti
publice ꝓclamantes suũ p̃dicauere
peccatũ: nec ullã in blasphemando
habuere uerecundiã. Secunda enim
post naufragium tabula: est conso¬

Expanded text:
eis: et peccatum suum quasi Sodoma praedicaverunt, nec absconderunt. Hoc Propheta loquitur, non ut plerique arbitrantur, ille qui princeps fuerat electus. Et dicit ideo nullum velle praeesse populo peccatori, ciderint. Causasque reddit impietatis eorum, quia contra Dominum blasphemaverunt, atque dixerunt: Tolle, tolle, crucifige talem, non habemus regem nisi Caesarem : et clementissimum Dominum furore linguae suae ad amaritudinem provocaverunt. Agnitio vultus eorum respondebit eis: id est, sua recepere peccata, sive ut Septuaginta transtulerunt: confusio vultus eorum restitit eis: id est, ante oculos suos propria semper habuere delicta. Et quomodo Sodomitae cum omni libertate peccantes, et ne pudorem quidem ullum habentes in scelere, dixerunt ad Lot: Educ foras viros, ut concumbamus cum eis : sic et isti publice proclamantes, suum praedicavere peccatum, nec ullam in blasphemando habuere verecundiam. Secunda enim post naufragium tabula est, et conso
Abbreviated transcription (Latin):
audebimꝰ cuius habitatorẽ offendimꝰ.:
& lux nr̃a quã semꝑ habebamus in dõ.
tribulationũ caligine obscurata est.
Legi in cuiusdã comm̃tariis hoc quod
dicit᷑. leuabit signũ innationib procul
& sibilabit ad eum de finib cerrȩ de
uocatione gentiũ debere intelligi: qđ
eleuato signo crucis & depositis õneri¬
bus peccatorũ. uelocit̃ uenerint atq
crediderint. Sed nescio quomꝰ hiuc
sensui possint congruere quȩ sequunt᷑.¬

Expanded text:
audebimus, cujus habitatorem offendimus: audebimus, cujus habitatorem offendimus: et lux nostra quam semper habebamus in Deo, tribulationum caligine obscurata est. Legi in cujusdam Commentariis, hoc quod dicitur: Levabit signum in nationibus procul, et sibilabit ad eum de finibus terrae, de vocatione gentium debere intelligi, quod elevato signo Crucis, et depositis oneribus peccatorum, velociter venerint atque crediderint. Sed nescio quomodo huic sensui possint congruere quae sequunt
Abbreviated transcription (Latin):
stium replerent᷑ om̃s plateȩ cadaueri¬
bus mortuoꝵ. Describit ergo sermo di¬
uinus uelocitatẽ uenientis exercitus. qͥ
non sua sed dñi uenerit uoluntate. im¬
mo attractus sit & sibilo illiꝰ. ꝓuocatꝰ.
qđ non defecerit nec tanto itinere la¬
borauerit. & cupiditate p̃dandi som¬
num oculis non admiserit: calciam̃ta
quoq illiꝰ non sint attrita. sagittario¬
rum multitudinẽ. equitũ turmas.
curruũ quadrigarũq feruorẽ. qđ
instar leonis non tam adpugnandũ
quã adp̃dandum & uorandũ uenerit.
& ululatus uenientis exercitus mari¬
nis fluctib comparet᷑. Ex quo notan¬
dum ubicunq sonitus maris in scrip¬
turis appellat᷑ quid significet. Cum gͥ
uenerit romanus exercitus. & tenuerit
p̃dam. & non fuerit qui eruat: ꝓpħa
compatientis affectu se iungitꝰ popło:
& ait. Aspiciemꝰ in terrã. & ecce tene¬
brȩ tribulationis. Cęlũ enĩ aspicere ñ

Expanded text:
stium omnes replerentur plateae cadaveristium omnes replerentur plateae cadaveribus mortuorum. Describit ergo sermo divinus velocitatem venientis exercitus, qui non sua, sed Domini venerit voluntate; immo attractus sit, et sibilo illius provocatus, quod non defecerit, nec tanto itinere laboraverit, et cupiditate praedandi, somnum oculis non admiserit, calciamenta quoque illius non sint attrita, sagittariorum multitudinem, equitum turmas, curruum quadrigarumque fervorem, quod instar leonis, non tam ad pugnandum, quam ad praedandum, et vorandum venerit, et ululatus vincentis exercitus, marinis fluctibus comparatur. Ex quo notandum ubicumque sonitus maris in Scripturis appellatur, quid significet. Cum igitur venerit Romanus exercitus, et tenuerit praedam, et non fuerit qui eruat, Propheta compatientis affectu se jungit populo, et ait: Aspiciemus in terram et ecce tenebrae tribulationis. Coelum enim aspicere non
Abbreviated transcription (Latin):
tia suꝑiorib copulantes: id eo signũ
& sibilasse dñm. uł traxisse eos de fi¬
nibus terrȩ. qm̃ abiecer̾ legem euan¬
gelii & sermonẽ scm blasphemauert̃.
Si enĩ de baby lonus ess& sermo. iuxta
consuetudinẽ ꝓpħalem dixiss&. uoca¬
bulo eũ qui ab aquilone. ẽ. eo qđ ux¬
ta uideȩ situm. assiru atq caldȩi in
septemtrionali plaga sint: uel certe
aꝑtius babilonios assiriosq describeret.
Nunc uͦ dicendo leuabit signũ in nati¬
onibus procul. ⁊ sibilabit ad eum de
finib terrȩ: gentes longe positas signi
ficat. & quȩ in terrȩ finib cõmorant᷑.
Haud dubiũ quin romanos & omnes
imperio sub iacebant:. Unde & italia
ab eo qđ ibi hesperus occidat: olim hes¬
peria dicebatur. & hoc ueniente ꝑcus¬
sus . ẽ. & om̃s uidee montes turbati st̃.
ut interp̃tatus. ẽ. theodotio syminachꝰ.
uel cõmoti ut aquila posuit. uł exacer¬
bati. ut lxx. transtuler̃: ut impetu ho¬

Expanded text:
tia superioribus copulantes, ideo signum tia superioribus copulantes, ideo signum et sibilasse Dominum, vel traxisse eos de finibus terrae; quoniam abjecerunt legem Evangelii, et sermonem sanctum blasphemaverunt. Si enim de Babyloniis eisset: Vocabo eum qui ab Aquilone est, eo quod juxta Judaeae situm, Assyrii atque Chaldaei in Septentrionali plaga sint. Vel certe ertius Babylonios Assyriosque describeret. Nunc vero dicendo: Levabit signum in nationibus procul, et sibilabit ad eum de finibus terrae, gentes lonficat, et quae in terrae finibus commorantur: haud dubium quin Romanos, et omneimperio subjacebant. Unde et Italia ab eo quod ibi Hesperus occidat, olim Hesperia dicebatur. Et hoc veniente percussus est, et omnes Judaeae montes turbati sunt, ut interpretatus est Theodotio et Symmachus, vel commoti, ut Aquila posuit, vel acerbati, ut LXX transtulerunt, ut impetu ho
Abbreviated transcription (Latin):
non eis exprobret idolatriã. ñ alia pec¬
cata ꝓpt̾ quȩ offenderint dm̃: sed qr
abiecer̃ legem eu̾gelii ⁊ sermonẽ dñi
blasphemauer̃. Et eleuabit signũ in
nationib ꝓcul. & sibilabit ad eum
de finib terre. & ecce festinus uelocit̃
ueniet. non erit deficiens neq laboran ᷤᷤ
in eo ñ dormitabit neq dormi&. neq
soluet᷑ cingulũ lumboꝵ eius: nec rum¬
petur corrigia calciam̃ti eius. Sagittȩ¬
equoꝵ eius ut silex. & rote eius quadi
impetus tempestatis: rugitus eius ut
leonis: rugiet ut catuli leonũ & fren¬
det ⁊ tenebit p̃dam. & amplexabitur
& non erit qui eruat. & sonabit suꝑeũ
in die sicut sonitus maris: aspiciemus
in terrã & ecce tenebrȩ tribulationis:
& lux obtenebricata. ẽ. in caligine eiꝰ.
Hebrei hunc locum debabylonus &
nabuchodonosor intelligunt. ꝓpħari:
quod dĩ uoluntate adductus sit in
rit. Nos aut̃ sequentes ordinẽ & seq̃n¬

Expanded text:
non eis exprobret idololatriam, non alia pecnon eis exprobret idololatriam, non alia peccata, propter quae offenderint Deum, sed quia abjecerunt legem Evangelii, et sermonem Domilevabit signum in nationibus procul, et sibilabit ad eum de finibus terrae, et ecce festinus velociter veniet. Et non erit deficiens, neque laborans in eo: non dormitabit, neque dormiet, neque solvetur cingulum lumborum ejus, nec rumpetur corrigia calciamequorum eius ut silex et rotae eius quasi impetus tempestatis rugitus eius ut leonis rugiet ut catuli leonum et frendet et tenebit praedam et amplexabitur et non erit qui eruat iciemus in terram, et ecce tenebrae tribulationis, et lux obtenebrata est caligine ejus. Hebraei hunc locum de Babyloniis et Nabuchodonosor intelligunt prophetari, quod Dei voluntate adductus sit in rit. Nos autem sequentes ordinem, et sequen
Abbreviated transcription (Latin):
tura dicunt᷑ : ut putent᷑. ẽẽ. p̃ terita.
Quod ⁊ in psalmis canit᷑. Dederunt
in cibum meũ fel: & in siti mea pota¬
uerunt me aceto. &iterũ. Diuser̃
sibi uestim̃ta mea: & suꝑ uestem meã
miser̃ sortem. Quodq sequit᷑ & ꝑcussit
eum id est popłm suũ: & conturbati st̃
montes. Montes quidã putant con¬
trarias fortitudines: siue eos sp̃s qͥ
in ministerio dĩ sunt. & quib tradun¬
tur peccatores ad puniendũ. Nos
aut̃ hyꝑbolice dictũ putemꝰ quod
ꝓ magnitudine maloꝵ imminentiũ
etiã montes cõmoueant᷑. & cadaueri¬
bus mortuorũ repleant᷑ om̃s plateȩ
urbium. Hoc accidisse iud ȩis post
passionẽ dñi sub uespasiano & badri¬
ano nemo dubitat. Cumq hȩc facta
sunt non. ẽ. aduersus furor eius. sed
adhuc manus eius extenta siue ex¬
celsa: quȩ habitũ irascentis ⁊ ꝑcutientiᷤᷤ
ostendit. & notandũ in his om̃ib quod

Expanded text:
tura dicuntur, ut putentur esse praeterita. tura dicuntur, ut putentur esse praeterita. Quod et in Psalmis canitur: Dederunt in cibum meum fel, et siti mea potaverunt me aceto . Et iterum: Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem . Quodque sequitur: Et percussit eum, id est, populum suum, et conturbati sunt montes: montes quidam putant contrarias fortitudines; sive eos spiritus qui in ministerio Dei sunt, et quibus traduntur peccatores ad puniendum. Nos autem hyperbolice dictum putamus, quod pro magnitudine malorum imminentium etiam montes commoveantur, et cadaveribus mortuorum repleantur omnes plateae urbium. Hoc accidisse Judaeis post passionem Domini sub Vespasiano et Adriano, nemo dubitat. Cumque haec facta sint, non est adversus furor ejus: sed adhuc manus ejus extenta, sive excelsa, quae habitum irascentis, et percutientis ostendit. Et notandum in his omnibus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
furor illuis irascitur. De quo in alio lo¬
co legimus. Dñe ne in furore tuo argu¬
as me : neq in ira tua corripias me.
Et ieremias. Corripe nos inquit dñe :
uerũtam iniudicio ⁊ non in furore.
humanis ꝑturbationib subiaceat: sed¬
quo nos delinquimꝰ si rascentẽ au¬
dierimus dñm non tieamus. Unde
& apłs scribit qđ bonitas dĩ & pacientia
prouocet nos ad poenitentiã. Nos aut̃
scđm duritiã & impęnitens cor nr̃m
thesauritamꝰ nobis iram indie irae &
reuelationis iusti uidicu dĩ. Quȩ sit¬
aut̃ manus quȩ extendit᷑ uł eleuat᷑
suꝑ popłm peccatorẽ: iob loquitur
manifestius. Manus enĩ dñi tetigit
me. Unde diabolus sciens potentẽ
manũ dm̃ ⁊ brachiũ quod uniuersis
gentib reuelatũ. ẽ: dicit ad dñm.
Mitte manũ tuã & tange om̃ia quȩ
habet: nisi in faciem benedixerit tibi.
Quod aut̃ quasi p̃teritum dicit᷑ quod
futurũ. ẽ: consuetudinẽ sequit᷑ pro¬
phetalem in qua tam certa st̃ quȩ fu¬

Expanded text:
de quo et in alio loco legimus: Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me . Et Jeremias: Corripe nos, inquit, Domine; verumtamen in judicio, et non in furore . humanis perturbationibus subquo nos qui delinquimus nisi irascentem audierimus Dominum, non timeamus. Unde Apostolus scribit : « Bonitas Dei et patientia provocet nos ad poenitentiam, nos autem secundum duritiam et impoenitens cor nostrum, thesaurizamus nobis iram in die irae et revelationis justi judicii Dei. » CAautem manus quae extenditur, vel elevatur super populum peccatorem, Job loquitur manifestius: Manus enim Domini tetigit me . Unde et diabolus sciens potentem manum Domini, et brachium quod universis gentibus revelatum est, dicit ad Dominum: Mitte manum tuam, et tange omnia quae habet: nisi in faciem benedixerit tibi . Quod autem quasi praeteritum dicitur, quod futurum est, consuetudinem sequitur prophetalem, in qua tam certa sunt quae fu
Abbreviated transcription (Latin):
de terra egipti. & sermonẽ scĩ isra el
blasphemauer̃ dicentes. Dȩmoniũ ha¬
bet ⁊ samaritanꝰ. ẽ. & nonne hic. ẽ. fa¬
bri filius: Idcirco iratus. ẽ. furor dñi
in popłm suũ: qui prius iratus fue¬
rat contra principes & potentes qui
sapientes erant in oculis suis. & iustifi
lor flammȩ excusserat. ut potentes
potent̃ torm̃ta paterent᷑. & ex tendit
manũ suã aduersus eũ quẽ uocat
popłm suũ : eo qđ fuerit pars heredi¬

Expanded text:
Israel blasphemarunt, dicentes: Daemonium habet, et Samaritanus est ; et: Nonne hic est filius fabri ? Idcirco iratus est furor Domini in populum suum, qui prius iratus fuerat contra principes et potentes, qui sapientes erant in oculis suis, et justifilor flammae exusserat, ut potentes potenter tormenta paterentur. Et extendit manum suam adversum eum, quem vocat populum suum: eo q
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Quod aut̃ om̃iᷤᷤ sermo doctrinae
panis appellet᷑ & aqua: illud docet e¬
mo sed in om̃i uerbo quod egrediet᷑ ex
ore dĩ & quicunq biberit de aqua
quã ego dedero ei: non sitiet in ȩt̾nũ.
&in p̾salmis dicit᷑. Suꝑ aquas refec¬

Expanded text:
. Quod autem omnis sermo doctrinae panis appellatur et aqua, illud docet Emo, sed in omni verbo quod egreditur de ore Dei. » Et: « Quicunque biberit ex aqua quam ego dedero ei, non sitiet in aeternum. » Et in psalmo dicitur: « Super aquam refec
Abbreviated transcription (Latin):
umbras quasdã & imagines simulat
se habere uirtutũ. Qui iustificatis im¬
piũ ꝓ munerib: & iustitiã iusti aufe¬
ritis ab eo. Et hȩc pars uitioruum est
uneȩ. quȩ ꝓuius fecit labruscas. &
spectantẽ dño ut faceret iudiciũ fecit
iniquitatẽ: iustificans impium pro¬
munerib & ñ causas sed dona conside¬
um. Unde cauendum ÷ ne in ebriem᷑
uino in qͦ est luxuria. & nudent᷑ foe¬
mora turpitudinis nr̃e : & adulem᷑
impus ꝓ munerib & iustitiam iusti
pro inopia despitiamꝰ Quod & iN
epła ia cobi p̃cipitur. ne honorantes
impios diuites. & despicientes scõs
pauperes: fiamus uidices iniquitatis.
Propt̃ hoc sicut deuorat stipulã lig¬
gua ignis. & calor flaminȩ exurit:
sic radix eorũ quasi fauilla erit. &
germen eorũ ut puluis ascendet. Ab¬
iecerunt enĩ legem dñi exercituũ: &¬

Expanded text:
umbras quasdam et imagines simulat umbras quasdam et imagines simulat se habere virtutum. Qui justificatis impium pro muneribus, et justitiam justi aufertis ab eo. Et haec pars uae pro uvis fecit labruscas, et exspectante Domino, ut faceret judicium, fecit iniquitatem, justificans impium promuneribus, et non causas, sed dona consideum. Unde cavendum est, ne inebriemur vino, in quo est luxuria , et nudentur femora turpitudinis nostrae , et adulemur impiis pro muneribus, et justitiam justi pro inopia despiciamus. Quod et in Epistola Jacobi praecipitur: ne honorantes impios divites, et despicientes sanctos pauperes, fiamus judices iniquitatis. Propter hoc sicut devorat stipulam lingua ignis, et calor flammae exurit: sic radix eorum quasi favilla erit, et germen eorum ut pulvis ascendet. Abjecerunt enim legem Domini exercituum,
Abbreviated transcription (Latin):
tab̾naculũ dĩ: non debeant uinũ bi¬
bere ⁊ sicerã. Quib nunc addimꝰ quod
natareis quoq p̃ceptũ sit. qui se scĩfi¬
cant dño ut uinũ &e siceram ⁊ omne
qͦd de uuis . ẽ. non bibant nec come¬
dant: nec uuam quidẽ passã & acetũ
exuno. Sed ⁊ in prouerbus p̃cipitur.
cũ biberint obliuiscant᷑ sapientiȩ. Int̃
uinũ & sicerã iuxta anagogen hõc. eẽ.
arbitror: qđ uinũ una ẽplurib ꝑtur¬
batio. ẽ. U̾bi gr̃a. libidinis. auaritiae.
gule. ⁊ inuidiȩ. Sicera aut̃ id est ebri¬
etas: om̃s inse uitiorũ continet passio¬
nes. quas rectius latino sermone ꝑtur¬
bationes possumꝰ dicere. qͦd statũ m̃tis
euertant. & ebrios faciant nescire qͥd
agant. Qui gͦ possunt plurimum de¬
bent carere uitiis. ⁊ maxime ira quȩ
furori ꝓxima. ẽ: ne quanto plus pos¬
sunt. tanto amplius subiectis noce¬
ant. Miscit siceram : qui cũ eb rieta¬
te plenus sit ad decipiendos homineᷤᷤ

Expanded text:
Tabernaculum Dei, non debeant vinum biTabernaculum Dei, non debeant vinum bibere et siceram . Quibus nunc addimus, quod Nazaraeis quoque praeceptum sit, qui se sanctificant Domino, ut vinum et siceram, et omne quod de uvis est, non bibant, nec comedant, ne uvam quidem passam, et acetum ex vino . Sed et in Proverbiis praecipitur: cum biberint, obliviscantur sapientiae. Inter vinum et siceram juxta anagogen hoc esse arbitror, quod vinum e pluribus una perturbatio est, verbi gratia, libidinis, avaritiae, gulae, et invidiae. Sicera autem, id est, ebrietas, omnes in se vitiorum continet passiones, quas rectius Latino sermone perturbationes possumus dicere, quod statum mentis evertant, et ebrios faciant nescire quid agant. Qui ergo praesunt, plurimum debent carere vitiis, et maxime ira, quae furori proxima est: ne quanto plus possint, tanto amplius subjectis noceant. Miscet siceram qui cum ebrietate plenus sit, ad decipiendos homines,
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Int̾ sapientiã ⁊ prudentiã hoc di¬
cunt. ẽẽ. stoici: quod sapientia rerum
sit diuinarũ humanarũq notitia.
Prudentia aut̃: tantũ mortaliũ. Con¬
sequent̃ hȩc aduersũ scribas dicuntur
& pharisȩos. qui habentes clauem sci¬
entiȩ nec ipsi ad xp̃m introeunt: nec
alios introire ꝑmittunt. Uae qui poten¬
tes estis adbibendũ uinũ: & uiri for¬
tes ad miscendã siceram idest ebrieta
tem. Quib supradixerat. Uae qui con¬
surgitis mane ad ebrietatẽ sectandã
& potandũ usq ad uesꝑam: ut uino
estuetis. De his etiã nunc loquit᷑ qui
potentes sunt adbibendũ uinũ. & ui¬
ri fortes admiscendũ sicerã. qͥ in ebriati
uino draconis. ⁊ ueneno aspidũ insana¬
bili: uirtutes dñi calunnabantur. Ipsi
ebrii: in ebriabant populos. ut pari
furore bachantes aduersũ dñm con¬
clamarent. Iuxta tropologiam ante
iam diximꝰ. quod sacerdotes ingressuri

Expanded text:
tes . Inter sapientiam et prudentiam hoc dites . Inter sapientiam et prudentiam hoc dicunt interesse Stoici, quod sapientia rerum sit divinarum humanarumque notitia: prudentia autem tantum mortalium. Consequenter autem haec adversum Scribas dicuntur et Pharisaeos, qui habentes clavem scientiae, nec ipsi ad Christum introeunt nec alios introire permittunt . Vae qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam sicersupra dixerat: Vae qui consurgitis mane ad ebrietatem sectandam, et potandum usque ad vesperam, ut vino aestuetis, de his etiam nunc loquitur: qui potentes sunt ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendum siceram . Qui inebriati vino draconis, et veneno aspidum insanabili, virtute Domini calumniabantur. Et ipsi ebrii inebriabant populos, ut pari furore bacchantes, adversus Dominum conclamarent. Juxta tropologiam ante jam diximus: quod sacerdotes ingressuri
Abbreviated transcription (Latin):
rũ regia. nẽc ad sinistrã nec ad dex¬
terã declinaturũ. Et ut loquar qͦd sen¬
tio. difficile hoc maledicto quis carere
potest. cũ & malis frequent̃ adulemur
propt̃ potentiam: & bonos despiciamꝰ
propt̃ in opiam. Unde significantiꝰ int̃¬
p̃tatus. ẽ. aquila. Uae qui dicunt malo
bonus es : & bono malus es. Et in hunc
congruit sensũ. illud qđ salomon in pro¬
uerbus loquit᷑. Qui iudicat iustũ imu¬
stum. ⁊ iniustũ iustũ: ab ominabilis
est ut̃q apud dm̃. Scribȩ quoq & pha¬
risei uerba saluatoris non recipientes.
sed traditiones hominũ ⁊ aniles fabu¬
las fecer̃ bonũ malũ ⁊ malũ bonum.
Uae qui sapientes estis inoculis ur̃is. &
coram uobis mec ipsis prudentes. Qui uo¬
bis inquit ipsis uidemini. eẽ. sapientes.
qui prudentiã non dĩ sequimini sed¬
hominũ : &cum ñ recipiatis dĩ uirtutẽ.
dĩq sapientiã: putatis uos. ẽẽ. sapien¬

Expanded text:
rum regia, nec ad sinistram, nec ad dexrum regia, nec ad sinistram, nec ad dexteram declinaturum . Et ut loquar qtio, difficile hoc maledicto quis carere potest, cum et malis frequenter adulemur propter potentiam, et bonos despicimus propter inopiam. Unde significantius interpretatus est Aquila: « Vae qui dicunt malo, Bonus es, et bono, Malus es, » et in hunc congruit sensum illud quod Salomon in Proverbiis loquitur: « Qui judicat justum injustum, et injustum justum, abominabilis est uterque apud Deum. Scribae quoque et Pharisaei verba Salvatoris non recipientes, sed traditiones hominum, et aniles fabulas, fecerunt bonum malum, et malum bonum. Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes. Qui vobis, inquit, ipsi videmini sapientes esse, qui prudentiam sequiminitutem Deique sapientiam, putatis vos esse sapien
Abbreviated transcription (Latin):
ferens fructus. bonȩ arboris ÷ appellan¬
da uocabolo. Unde in genesi mystico
sermone narratur qͦd diuiserit deus
int̃ lucẽ ac tenebras: quȩ in principio
suꝑ abyssũ ferebant᷑. Qđ aut̃ bonus
saluator sit appellatꝰ: ipse in eu̾gelio
loquit᷑. Pastor bonus ponit animã suã
ra nos amalo. & mundus in maligno po¬
situs. ẽ: diaboli cũpimꝰ insidiis liberari.
Quod aut̃ ipse tenebrarũ ⁊ amaritudi¬
nis significet᷑ in om̃ibus: crebrius legimꝰ.
Sed hoc possumꝰ dicere qđ om̃ia contra¬
ria dogmata ueritati: amara sint. & so¬
la dulcis ueritas. Unde cauendũ. ẽ: ne
ꝓueritate sequam᷑ mendatia: ne ꝓ lu¬
mine tenebras. Multȩ enĩ sunt uiȩ quȩ
uident᷑ hominib rectȩ : ⁊ nouissima
earũ ꝑueniunt in ꝓfundum inferni.
Est quoq iustus periens in iustitia sua:
cui dicit᷑ ne sis ustus multũ. Quas ob
causas isrł reꝓmittit se uia ambulatu¬

Expanded text:
ferens fructus, bonae arboris est appellanferens fructus, bonae arboris est appellanda vocabulo . Unde et in Genesi mystico sermone narratur, quod diviserit Deus inter lucem ac tenebras, quae in principio super abyssum ferebantur . Quod autem bonus Salvator sit appellatus, ipse in Evangelio loquitur: Pastor bonus ponit animam suam ra nos a malo ; et: Mundus in maligno positus est , diaboli cupimus insidiis liberari. Quod autem ipse tenebrarum et amaritudinis significetur nominibus, crebrius legimus. Sed et hoc possumus dicere, quod omnia contraria dogmata veritati amara sint, et sola dulcis veritas. Unde cavendum est, ne pro veritate sequamur mendacium, ne pro lumine tenebras. Multae enim sunt viae quae videntur hominibus rectae, et novissima earum perveniunt in profundum inferni. Est quoque justus periens in justitia sua, cui dicitur: Ne sis justus multum . Quas ob causas Israel repromittit se via ambulatu
Abbreviated transcription (Latin):
ponentes tenebras lucẽ. & lucẽ tene¬
bras. ponentes amarũ in dulce: ⁊ dul¬
ce in amarũ. Eiusdẽ criminis. ẽ. bonũ
luc̃ẽq & dulce contrariis uocare nomi¬
nibus : cuiꝰ malũ tenebras. & amarũ.
uocabulis appellare uirtutẽ. Hoc
contra eos qui peccatũ non putant
sibono detrahant & ñ estimant esse
delictũ: si laudent malũ. Ponunt aut̃
uidẽi bonũ malũ. & lucẽ tenebras. &
dulce amarũ. suscipientes barabbam
latrocinii ⁊ seditionis auctorẽ.: & cru¬
cifigentes iħm qui ñ uenerat nisi ad
oues ꝑditas domus isrł ut saluaret qͦd
perierat. In barabba intelligamꝰ diabo¬
lum: qui cũ sit nox & tenebrȩ. transfigu¬
ratur in angłm lucis. Unde & apłs loqͥ¬
tur. Quȩ participatio iustitiȩ cũ in iqͥ¬
tate : quȩ societas luci ad tenebras:
Qui consensus xp̃o ⁊ belial: Neq enim
lucerna tollenda. ẽ. & ponenda sub mo¬
dio uł sub tecto: sed suꝑ candelabrũ
ut om̃ib luceat. Nec arbor malos af¬

Expanded text:
cem tenebras: ponentes amarum in dulce, et dulce in amarum. Ejusdem criminis est, bonum, lucem, et dulce, contrariis vocare nominibus, cujus, malum, tenebras, et amarum vocabulis appellare virtutum. Hoc contra eos qui peccatum non putant, si bono detrahant, et non aestimant esse delictum, si laudent malum. Ponunt autem Judaei bonum malum, et lucem tenebras, et dulce amarum, suscipientes Barabbam latrocinii et seditionis auctorem, et crucifigentes Jesum, qui non venerat nisi ad oves perditas domus Israel, ut salvaret quod perierat. In Barabbam intelligamus diabolum, qui cum sit nox et tenebrae, transfiguratur in Angelum lucis . Unde et Apostolus loquitur: Quae participatio justitiae cum iniquitate? quae societas luci ad tenebras? qui consensus Christi et Belial ? Neque enim lucerna tollenda est, et ponenda sub modio, vel sub lecto, sed supra candelabrum, ut omnibus luceat. Nec arbor malos af
Abbreviated transcription (Latin):
in telligunt: qui meminerint scriptum
in zacharia impietatẽ sedere suꝑ talen¬
tũ plunb. & egyptios qui graui pec¬
catorũ sarcinã p̃mebant᷑: quasi plum¬
bum in mare rubrũ esse demersos. Et
in alio loco peccator loquit᷑. Iniquitateᷤᷤ
meȩ suꝑ gressȩ sunt caput meũ: sicut
onus graue grauate sunt suꝑ me. Dicun¬
tur aut̃ hȩc ad principes iuidȩorũ qui
supra arguti sunt in auaritiã atq luxu¬
ea ab apłis: usq hodie ꝑseuerent in blaᷤᷤ¬
phemus. & ter ꝑsingulos dies in om̃ib
sinagogis sub nomine nazarenorum
anathematirent uocabulũ xp̃ianum.
Est aut̃ sensus. uȩ uobis qui putatis diẽ
iudicii ñ futurũ: uł non uenturã cap¬
tiuitatẽ. quã ꝓphe̾ticus sermo p̃dixit.
Iui dicitis ad ꝓpħam. usqueqͦ nobis dĩ
minaris iram : Uolumꝰ eam scire iã ue¬
niat. Hoc aut̃ ꝑ hyroniam loquuntꝰ
quo eã non putant. eẽ uenturã. Uae

Expanded text:
intelligunt, qui meminerint scriptum intelligunt, qui meminerint scriptum in Zacharia, impietatem sedere super talentum plumbi : et Aegyptios qui gravi peccatorum sarcina premebantur, quasi plumbum in mare Rubrum esse demersos . Et in alio loco peccator loquitur: Iniquitates meae supergressae sunt caput meum: sicut onus grave gravatae sunt super me . Dicuntur autem haec ad principes Judaeorum, qui supra arguti sunt in avaritia atque luxuolis ejus, usque hodie perseverent in blasphemiis, et ter per singulos dies in omnibus synagogis sub nomine Nazarenorum anathematizent vocabulum Christianum. Est autem sensus: Vae vobis qui putatis diem judicii non futurum, vel non venturam captivitatem quam propheticus sermo praedicit: qui dicitis ad Prophetam: Usquequo nobis Dei minaris iram? volumus eam scire, jam veniat. Hoc autem per ironiam loquuntur, quoniam eam non putant esse venturam, se
Abbreviated transcription (Latin):
timq desierint. Non. ẽ. enĩ iu̾stus suꝑ
terrã qui faciat bonũ & aliquando non
peccet: sed qui longo funiculo peccata
protraxerit. Unde & in numeris legimꝰ.
Uaccam rufam cuiꝰ cynis expiatio popu¬
li. ẽ. non alit̃ unmolari & offerri ad al¬
tare dñi: nisi quȩ terrena oꝑa ñ fece¬
rit. uigumq non traxerit. n̾ec uincu¬
lis uigi nabuchodonosor fuerit alliga¬
ta. & in hoc eodẽ ꝓpħa: ꝓ cingulo ue¬
ritatis filiȩ sion cingunt᷑ funiculo.
simo trahentes peccata sua. periere
suspendio putantes malũ conscientiȩ
p̃senti morte finiri. & nichil. eẽ. post̃
mortẽ. Quod aut̃ uixta hebraicũ &
om̃s alios interp̃tes appellant᷑ funicu¬
li uanitatis. hoc significat qđ facien¬
tib peccatũ facile texitur: ⁊ tam in¬
ane & facile. ẽ ut aranearũ fila tex¬
untur. Sed cũ inde uoluerimꝰ exire :
solidis uinculis uectimꝰ. Plaustrum
aut̃ plenũ oneratũq peccatis faciliꝰ¬

Expanded text:
timque desierint: non est enim justus super timque desierint: non est enim justus super terram qui faciat bonum, et aliquando non peccet ; sed qui longo funiculo peccata protraxerint. Unde et in Numeris legimus , vaccam rufam, cujus cinis expiatio populi est, non aliter immolari et offerri ad altare Domini, nisi quae terrena opera non fecerit, jugumque non traxerit, nec vinculis jugi Nabuchodonosor fuerit alligata. Et in hoc eodem propheta pro cingulo veritatis, filiae Sion cinguntur funiculo. simo trahentes peccata sua, periere suspendio; putantes malum conscientiae praesenti morte finiri, et nihil esse post mortem. Quod autem juxta Hebraicum et omnes alios interpretes, appellantur funiculi vanitatis; hoc significat, quod facientibus peccatum facile texitur, et tam inane et facile est, ut aranearum fila texuntur: sed cum inde voluerimus exire, solidissimis vinculis nectimur. Plaustrum autem plenum oneratumque peccatis facili
Abbreviated transcription (Latin):
at opus eius ut uideamꝰ & appropiet
ut ueniat consiliũ scĩ isrł. & sciemꝰ illud.
lro uinculo plaustri: corrigiam uige
uitulȩ. siue uaccȩ.lxx. transtulerunt.
Quod aut̃ iuincula dicant᷑ esse pecca¬
ta : crebrius legimꝰ. equib illud est.
Funib peccatoꝵ suoꝵ: unusquisq con¬
stringitur. & dñs arguens popłm de¬
linquentẽ qui peccatis peccata soci¬
arat: fecit flagellũ de funiculis. osten¬
dens eis quomͦ domũ dĩ fecissent spelun¬
cam latronũ. ⁊ sedem orationis uertissenł
in domũ negotiationis. Conuiua quoq
cenȩ dñicȩ uestem ñ habens nuptialem:
uinctus pedib ac manib eicit᷑ in tene¬
bras exteriores. & dñs uenit ut his qui
erant in uinculis diceret. exite: & qui
uersabant᷑ in tenebris. reuelamini. Ip̃se
enĩ soluit compeditos: ⁊ illuminat cȩcoᷤᷤ.
Quos ieremias iunctos terrȩ nancupat.
nec plangit eos qui peccare ceꝑunt: sta¬

Expanded text:
at opus ejus, ut videamus, et appropiet at opus ejus, ut videamus, et appropiet et veniat consilium sancti Israel, et scimus illud. Pro vinculo plaustri, corrigiam jugi vitulae, sive vaccae, LXX transtulerunt. Quod autem vincula dicantur esse peccata, crebrius legimus. E quibus illud est: Funibus peccatorum suorum unusquisque constringitur . Et Dominus arguens populum delinquentem, qui peccatis peccata sociarat, fecit flagellum de funiculis, ostendens eis quomodo domum Dei fecissent speluncam latronum , et sedem orationis vertissent in domum negotiationis . Conviva quoque coenae Dominicae, vestem non habens nuptialem, vinctus pedibus ac manibus ejicitur in tenebras exteriores . Et Dominus venit, ut his qui erant in vinculis diceret: Exite ; et qui versabantur in tenebris, revelamini . Ipse enim solvit compeditos, et illuminat caecos: quos Jeremias vinctos terrae nuncupat. Nec plangit eos qui peccare coeperint, sta
Abbreviated transcription (Latin):
cedrus securi dñi succidat᷑: tunc qui
fuerint de agnorũ numero ñ hȩdorum.
pascent᷑ in eccłȩ pratis & dicent. Dñs
pascit me. & nicbil michi deerit. Et
quȩ audeis deserta sunt : uersa in ub̃¬
tatem comedet gentiũ popłs hec iuxta
tropologiam. Cȩterũ ut ordinẽ cõple¬
amus historiȩ. id ipsum alii uerbis di¬
citur. De quo supralegimꝰ. regionem
ur̃am in conspectu ur̃o alieni deuorant.
& deserta. ẽ. atq subuersa apopłis ext̃¬
nis. De toto enĩ orbe congregata genti¬
um multicudo habitat in iudea. et
eiectis priorib populis: ideo exparte
cecitas facta . ẽ. domui isrł. ut sub in¬
traret plenitudo gentiũ. Pulchrȩque
iuxta .lxx. direpti sunt atq uastati &
ducti in captiuitatẽ quasi tauri. de
quib dñs dixerat tauri pingues obse¬
trahitis iniquitatẽ in funiculis uani¬
tatis. & quasi uinculis plaustri pecca¬
tum. qui dicitis festinet & cito ueni¬

Expanded text:
cedrus securi Domini succidatur; tunc qui cedrus securi Domini succidatur; tunc qui fuerint de agnorum numero, non haedorum, pascentur in Ecclesiae pratis, et dicent: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit ; et quae a Judaeis deserta sunt, versa in ubertatem comedet gentium populus. Haec juxta tropologiam. Caeterum ut ordinem compleamus historiae, id ipsum aliis verbis dicitur, de quo supra legimus: Regionem vestram in conspectu vestro alieni devorant, et deserta est atque subversa a populi sexternis . De toto enim orbe congregata gentium multitudo habitat in Judaea, et ejectis prioribus populis, ideo ex parte caecitas facta est domui Israel, ut subintraret plenitudo gentium . Pulchreque juxta LXX direpti sunt atque vastati et ducti in captivitatem quasi tauri, de quibus Dominus dixerat: Tauri pingues obsetrahitis iniquitatem in funiculis vanitatis, et quasi vinculum plaustri peccatum. Qui dicitis: festinet et cito veni
Abbreviated transcription (Latin):
mundus te ñ cognouit. Unde cauere
debemꝰ ne p̃ueniamus iudiciũ dĩ. cuiꝰ
iudicia magna sunt: ⁊ in enarrabilia.
Et de quo apłs loquit᷑. Inscrutabilia
iundicia eius. & inuestigabiles uiȩ eius.
donec illuminet occulta tenebrarũ. &
aperiat cogitationes cordiũ qui dicit
in euangłio. Nolite iudicare ut ñ ui¬
dicemini. Cui sententie congruens pau¬
lus apłs p̃cipit. Tu quis es qui iudicaᷤᷤ
alienũ seruũ. suo dño stat aut cadit.
Stabit aut̃. potens. ẽ. enĩ ds̃ statuere¬
T illũ. Et pascent᷑ agni uixta ordinem¬
⁊ siũ. & deserta in ub̾tatem uersa adue¬
nȩ comedent. Pro pastentib agnis iu¬
xta ordinẽ suũ quod in bonã partem
accipit᷑. nescio quid uolentes. lxx.
transtuler̃: pascent᷑ direpti quasi tau¬
ri. pagnis tauros intelligentes. Et¬
rursum ꝓ aduenis interp̃ tantes agno
Quando aut̃ dñs exaltatus fuerit in
iudicio. & sc̃s in sua scĩficatus iustitia. ut
mali agricolȩ male pereant. & exaltata

Expanded text:
mundus te non cognovit . Unde cavere debemus ne praeveniamus judicium Dei, cujus judicia magna sunt, et inenarrabilia, et de quo Apostolus loquitur: Inscrutabilia judicia ejus, et investigabiles viae illius , donec illuminet occulta tenebrarum, et aperiat cogitationes cordium , qui dicit in Evangelio: Nolite judicare, ut non judicemini . Cui sententiae congruens Paulus apostolus praecepit: Tu quis es qui judicas alienum servum? suo Domino stat, aut cadit. Stabit autem: potens est enim Deus statuere illum . . Et pascentur agni juxta ordinem suum: et deserta in ubertatem versa, advenae comedent. Pro pascentibus agnis juxta ordinem suum, quod in bonam partem accipitur, nescio quid volentes LXX transtulerunt, pascentur direpti quasi tauri; pro agnis tauros intelligentes, etrursum pro advenis interpretantes agnos. Quando autem Dominus exaltatus fuerit in judicio, et sanctus in sua sanctificatus justitia, ut mali agricolae male pereant, et exaltata
Abbreviated transcription (Latin):
Propt̃ suꝑiores causas suꝑbiȩ & ebrie¬
tatis. & auaritiȩ quia ꝓuius attuler̃
spinas. & foenũ. ligna. & stipulã. ar¬
surosq uepres. id eo radix malitie eoꝵ
redigit᷑ in fauillã : & om̃is flos & pu̾l¬
chritudo diuitiarũ & corꝑis. pulueri
comparabit᷑. Nlon enĩ solum ista fecer̃.:
sedhis gradib ꝑuenerunt adb lasphe¬
miam. ut legem dñi non reciperent.
& sermonẽ scĩ isrł blasphemarent.
De quib supra legimꝰ. De syon egredi¬
etur lex & uerbum dm̃ de ierusale.
Potest radix in malis cogitationib ac¬
cipi: fructus aut̃ ⁊ germen in malis
oꝑibũs atq sermonib ut quod in
radice latet. monstretur in germine.
quȩ utraq dñi incendio uorabuntur.
Unde & apłs radicem a maritudinis
malorũ sursũ loquitur germinantẽ.
Ideo iratus. ẽ. furor dñi in populum¬
: suũ: & extendit manũ suꝑ eũ ⁊ ꝑcussit¬

Expanded text:
causas superbiae, et ebrietatis, et avaritiae, quia pro uvis attulerunt spinas, et fenum, ligna, stipulam, arsurosque vepres; ideo radix malitiae eorum redigetur in favillam, et omnis flos et pulchritudo divitiarum et corporis pulveri comparabitur . Non enim solum ista fecerunt, sed his gradibus pervenerunt ad blasphemiam, ut legem Domini non reciperent, et sermonem Sancti Israel blasphemarent; de quibus supra legimus: De Sion egredietur lex, et verbum Domini de Jerusalem . Potest radix in malis cogitationibus accipi, fructus autem et germen in malis operibus atque sermonibus, ut quod in radice latet, monstretur in germine: quae utraque Domini incendio vorabuntur. Unde et Apostolus , radicem amaritudinis malorum, sursum loquitur germinantem. Ideo iratus est furor Domini in populum suum, et extendit manum suam super eu
Abbreviated transcription (Latin):
dñs nuntiarat. Inferus autẽ animam
bab̾e dicit᷑ non quo animalsit iuxta
errorẽ quorũdã : sed quo uerbis hu¬
mane consuetudinis rerũ insensibili¬
um exprimamꝰ affectũ. qđ insatiabiliᷤ
sit. ⁊ nunquã mortuoꝵ multitudine
compleatur. Quomͦ in manu linguę
Iuicqͥd de popło diximꝰ iud ȩorum:
tropologice referri potest ad eos qui
scłi delitiis occupati. net respicientes
oꝑa dĩ captiui ducunt᷑ in peccatũ. &
non habent scientiã dĩ. ⁊ id circo fame
& siti perierint bonoꝵ operũ atque
uirtutũ. ⁊ detrahent᷑ in gehennam.
ibiq acternis cruciatib deputati: po¬
tentiã & suꝑbiam. miseria cernent &
Ibumilitate mutari. & exaltabit᷑ dñs
exereituũ in iudicio. & ds̃ sc̃s scĩficabit᷑
in iustitia. Cum captiuus ductus fue¬
rit popłs m̃s quia non habuit scientiã.
& interierit fame. & siti exaruerit. &
dilatauerit infernus animã suã. & des¬
cenderint fortes atq sublimes gloriosi

Expanded text:
autem animam habere dicitur, non quod animal sit, juxta errorem quorumdam; sed quod verbis humanae consuetudinis, rerum insensibilium exprimamus affectum, quod insatiabilis sit, et numquam mortuorum multitudine compleatur. Quomodo et in manu linguae m. Quidquid de populo diximus Judaeorum, tropologice referri potest ad eos qui saeculi deliciis occupati, nec respicientes opera Dei, captivi ducuntur in peccatum, et non habent scientiam Dei: et idcirco fame et siti pereunt bonorum operum atque virtutum, et detrahentur in gehennam, ibique aeternis cruciatibus deputati, potentiam et superbiam miseria cernent et humilitate mutari. Et exaltabitur Dominus exercituum in judicio: et Deus sanctus sanctificabitur in justitia. Cum captivus ductus fuerit populus, quia non habuit scientiam, et interierit fame, et siti exaruerit, et dilataverit infernus animam suam: et descenderint fortes atque sublimes glorio
Abbreviated transcription (Latin):
hoc qͦd dicit᷑ captiius ductus ÷ popy¬
lus m̃s quia ñ habuit scientiã. & no¬
biles eius interierunt fame. ⁊ multi¬
tudo eius siti exaruit: generalit̃ de
inferis & gehenna interp̃tari uolunt
inqua puniet᷑ om̃is qui dĩ non habu¬
erit scientiam. Proptea dilatauit in¬
fernus animã suã: & aꝑuit os suum
absq ullo termino. &e descendent for

Expanded text:
ctus est populus meus, quia non habuit scientiam: et nobiles ejus interierunt fame, et multitudo ejus siti exaruit, generaliter de inferis, et gehenna interpretari volunt, in qua punietur omnis qui Dei non habuerit scientiam. Propterea dilatavit infernus animam suam, et aperuit os suum a
Abbreviated transcription (Latin):
nius habuit: q̃uib consonantib uni
uersarũ gentiũ popłi ꝓsternebant᷑ in
terrã. & ad orabant auream statuam.
Quod aut̃ primũ tempus humanȩ sa¬
pientiȩ quando egredim᷑ pueritia &
adrationalẽ uenimꝰ ętatẽ: mane in
scripturis intelligatur. multa testimo¬
nia docere poterunt. De quib exem¬
mittebã ꝓphas: ⁊ mane exaudies ora¬
tionẽ meã. Mane assistam tibi & ui¬
debo. ⁊ de nocte consurgit sp̃s m̃s. ⁊ ds̃¬

Expanded text:
nius habuit, quibus consonantibus, nius habuit, quibus consonantibus, versarum gentium populi prosternebantur in terram, et adorabant auream statuam . Quod autem primum tempus humanae sapientiae, quando egredimur pueritiam, et ad rationalem venimus aetatem, mane in Scripturis intelligatur, multa testimonia docere nos poterunt: de quibus exemmittebam Prophetas; et: Mane exaudies orationem meam. Mane assitam tibi, et videbo ; et: De nocte consurget sp
Abbreviated transcription (Latin):
dñi cęli firmati st̃ ⁊ spu oris eius om̃i ᷤ
uirtus eorũ. Potest uixta altiorem in¬
telligentiã om̃is anime ꝑturbatio e¬
ebrietas appellari quȩ concipitur de
uno furoris draconũ. ⁊ de ueneno
aspidũ insanabili. qđ non nulli br¬
bunt ab adolescentia usq ad senectu¬
tem: hoc ÷ de mane usq ad uesperam.
Alii uͦ hora tercia. sexta uł nona & un¬
decima suscitant᷑ de coniuiuio : ⁊ dicit᷑
ad eos. Exꝑgiscimini: qui ebru estis ui¬
no. Suꝑ hoc uinũ. ⁊ suꝑ hiuusce modi
uuas ⁊ uineas pluit dñs sulphur & ig¬
nem adño. & quicunq exearũ uino
biberit: estuat atq comburit᷑. Reqͥrit
cytharam. ⁊ psalteriũ cuiꝰ reꝑtor est
iubal de cain stirpe generatus. nec au¬
dit dñm dicentẽ ad aaron. uinũ. &
sicerã non bibetis tu ⁊ filii tui quando
ingredimini tabnaculũ cestimonii: aut
acceditis ad altare. Has cytharas. &
lyras. tympanũq & tibias rex babilo¬

Expanded text:
Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum . Potest juxta altiorem intelligentiam, omnis animae perturbatio ebrietas appellari, quae concipitur de vino furoris draconum, et de veneno aspidum insanabili, quod nonnulli bibunt ab adolescentia usque ad senectutem, hoc est, de mane usque ad vesperam . Alii vero hora tertia, sexta, vel nona, et undecima suscitantur de convivio, et dicitur ad eos: Expergiscimini qui ebrii estis a vino. Super hoc vinum, et super hujuscemodi uvas ac vineas pluit Dominus sulphur et ignem a Domino: et quicumque ex earum vino biberit, aestuat atque comburitur. Requirit citharam et psalterium, cujus repertor est Jubal, de Cain stirpe generatus , nec audit Dominum dicentem ad Aaron: Vinum et siceram non bibetis tu et filii tui, quando ingredimini in tabernaculum testimonii, aut accedetis ad altare . Has citharas, et lyras, tympanumque, et tibias rex Babylo
Abbreviated transcription (Latin):
nuũ eius consideratis. Pro ebrietate
quã aquila. ẽ interp̃tatus & symmachꝰ.
lxx. ipsũ hebraicũ posuer̃ sicera. quod
omnẽ significat potionẽ quȩ in ebria¬
re potest. & statũ m̃tis euertere. Ar¬
guit aut̃ iuxta consequentiam cęptȩ
explanationis agricolas uineę. qͥ immi¬
nente sterilitãte ⁊ uicino incendio qͦ
uepres & spinȩ sunt comburendȩ : lu¬
xuriȩ se & uoluptatib tradiderunt:
non solum inuescendo ⁊ bibendo: sed in au¬
riłm quoq oblectatione in diuersis mu¬
sicȩ artis generibus. Qui cũ ista faciant.
opus dñi non respiciunt. nec consideraã
quȩ uentura sunt. Abutam᷑ hoc testimo¬
nio aduersũ principes eccłȩ qui de ma¬
ne consurgunt ad sectandũ siceram &
bibendũ usq ad uesꝑam. De quib in
alio loco dr̃. Uȩ tib ciuitas ciuius rex
iuuenis. & principes tui mane cõmedunt̃.
Qui delitiis occupati ex creaturis non
intelligunt creatorẽ. nec considerant
oꝑa manuũ eius de quib legimꝰ. uerbo

Expanded text:
ietate, quam Aquila est interpretatus et Symmachus, LXX ipsum Hebraicum posuerunt SICERAM , quod omnem significat potionem, quae inebriare potest, et statum mentis evertere. Arguit autem juxta consequentiam coeptae explanationis agricolas vineae, qui imminente sterilitate, et vicino incendio, quo vepres et spinae sunt comburendae, luxuriae se et voluptatibus tradiderunt: non solum in vescendo et bibendo; sed in aurium quoque oblectatione, et in diversis musicae artis generibus. Qui cum ista faciunt, opus Domini non respiciunt, nec considerant quae ventura sint. Abutamur hoc testimonio adversum principes Ecclesiae, qui de mane consurgunt ad sectandam siceram, et bibendum usque ad vesperam: de quibus in alio loco dicitur: Vae tibi civitas, cujus rex juvenis est, et principes tui mane comedunt . Qui deliciis occupati, ex creaturis non intelligunt Creatorem, nec considerant opera manuum ejus, de quibus legimus: Verbo
Abbreviated transcription (Latin):
tollam angłoꝵ auxilia. de quibus in
psaliis scriptũ. ẽ. Circundabit angłs
dñi in circuitu tim̃tium eũ : ⁊ lib̾abit
eos & diripiet᷑ ab aduersariis. Destruã
muros. ⁊ inimicis gentib sub iacebit. e¬
ritq deserta. ⁊ ñ putabit᷑ in ȩternum:
nec fodietur ut redigatur in uepres:¬

Expanded text:
Tollam angelorum auxilia, de quibus in Tollam angelorum auxilia, de quibus in psalmis scriptum est: Circumdat Angelus Domini in circuitu timentium eum, et liberabit eos : muros ejus, et inimicis gentibus subjacebit. Eritque deserta, et non putabitur in aeternum, nec fodietur, ut redigatur in vepres
Abbreviated transcription (Latin):
de uinea sermo. ẽ Ibr aut̃ quasi alia sit
uinea ⁊ alii agricole. sic de popło loqͥt᷑
& magistris: ut malos maleꝑdat. & ui¬
neã aliis agricolis locet significans &¬
apłos. ⁊ eos qui apłis successuri sunt.
mant in eo qđ ait. an qđ expectaui ut
faceret uuas ⁊ fecit labruscas. Sup᷑ enĩ
apud se tacitus loquit᷑. hic aut̃ qđ cogi¬
tauerat. alios interrogat. Et nunc osten¬
dam uob̃ quid ego faciam uineȩ meae.
Auferam sepem eiꝰ ⁊ erit in direptione:
diruam maceriã eius. ⁊erit in conculca¬
tione ⁊ ponam eã desertam. ñ putabit᷑
tribus uidȩ. iussi ut iudicaretis int̃me
& iuneã meã : ⁊ in t̾rogaui ut diceretis
qͥd debuerim facere quod ñ fecerim.
& quia iuxta euangelicã parabolã. ñ
uultis respondere qđ sciscitor: ego mͥ
respondebo ipse. ꝓuobis. indicans quid
facturus sim. Qm̃ feci uineȩ meę cunc¬
ta quȩ debui. ⁊ ꝓuuis attulit labrus¬
cas: auferam uniuersa que dederam.

Expanded text:
de vinea sermo est: ibi autem quasi alia sit de vinea sermo est: ibi autem quasi alia sit vinea et alii agricolae, sic de populo loquitur et magistris, ut malos male perdat, et vineam aliis agricolis locet; significans apostolos et eos qui apostolis successuri sunt. mant in eo quod ait: An quod exspectavi, ut faceret uvas, et fecit labruscas? Supra enim apud se 71 tacitus loquitur, hic autem quod cogitaverat, alios interrogat. Et nunc ostendam vobis quid ego faciam vineae meae: Auferam sepem ejus, et erit in direptionem: diruam maceriam ejus, et erit in conculcationem. Et ponam eam desertamtribus Judae, ut judicaretis inter me et vineam meam, et interrogavi, ut diceretis quid debuerim facere quod non fecerim. Et quia juxta Evangelicam parabolam non vultis respondere quod sciscitor, ego mihi respondebo ipse pro vobis, indicans quid facturus sim: Quoniam feci vineae meae cuncta quae debui, et pro uvis attulit labruscas, auferam universa quae dederam.
Abbreviated transcription (Latin):
turrẽ in qua fruges reconderem: & de
qua insidiantes frugib bestias contẽpla¬
rer. Struxi torcular ut in eodẽ potissimo
loco p̃merent᷑ uuȩ:⁊ uinũ funderent.
Quia hȩc gͥ feci quȩ facere debui: respon¬
deant michi habitatores ierłm & uidȩ :
immo uidicent int̾ me ⁊ uineam meã.
Quid ÷ qđ facere debui & non fecerim:
Et illis tacentib sibi ipse respondit: nsi
forte in hoc erraui quod ꝓ labore meo
expectaui ut uuas faceret non labrusca ᷤᷤ.
quas inculta acdeserta uinea afferre
consueuit. Tale quid & nathan ꝓpha
ad dauid missus loquit᷑: & int̾rogat eũ
ꝑ parabolã. Ut dum de alio udicat.:
de se ꝓmat sententiã. Ergo ⁊ hic popłs
int̾rogãtur quasi de uinea : ut contrax
se ipse respondeat. Hunc locũ in eu̾głio
plenuis saluator exeqͥtur: & qđ hic pre¬
termissum ÷. scribas & phariseos int̾rogat.¬
In isaia enĩ nichil dictum ÷ de agricolis
nec quȩ passuri st̃ indicat᷑: seđ tantũ

Expanded text:
turrim, in qua fruges reconderem, et de qua insidiantes frugibus bestias contemplarer. Exstruxi torcular, ut in eodem potissimum loco premerentur uvae, et vinum funderent. Quia haec igitur feci, quae facere debui, respondeant mihi habitatores Jerusalem et Judae: immo judicent inter me et vineam meam, quid est quod facere debui, et non fecerim? Et illis tacentibus, sibi ipse respondet: Nisi forte in hoc erravi, quod pro labore meo exspectavi, ut uvas faceret, non labruscas, quas inculta ac deserta vinea afferre consuevit. Tale quid et Nathan Propheta ad David missus loquitur , et interrogat eum per parabolam, ut dum de alio judicat, de se promat sententiam. Ergo et hic populus interrogatur quasi de vinea, ut contra se ipse respondeat. Hunc locum in Evangelio plenius Salvator exequitur , et quod hic praetermissum est, Scribas et Pharisaeos intIn Isaia enim nihil dictum est de agricolis, nec quae passuri sint indicatur; sed tantum