comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
augustus qͦd aduersum nos idest xp̃ianos
euomuit. calumniat᷑ &e dicit. Qđ de isrłe
scriptũ est matheus euangłista ad xp̃m
transtulit. ut simplicitati eorũ qui de gentib
crediderunt illideret. Cui nos breuit respon.¬
debimus. primũ matħm euangłium hebreis
litteris edidisse. qđ non poterant legere nͥ qui
ex hebreis erant. Ergo non ꝓpt̃ea fecit. ut il¬
luderet ethnicis. Sin aut̃ hebreis illidere
uoluit: aut stultꝰ aut imꝑitꝰ fuit. Stultus: si
aptum finxit mendaciũ. Imꝑitꝰ.: si ñ intel¬
lexit de quo hȩc dicerent᷑. Stulticiã ipsum
uolumen excusat. qđ prudent̃ ordinateq cõ¬
positũ est. Imꝑitũ ñ possumꝰ dicere. quem ex
aliis testimonus scripturarũ scientiã legis
habuisse cognoscimꝰ. Suꝑ est ut illud dicamꝰ.
qđ ea quȩ typicos prȩcedunt in aliis. iuxta
ueritatẽ & adimpletionẽ referant᷑ ad xp̃m.¬
Qͥd apłm in duob montib syna & syon. & in

Expanded text:
Augustus quod adversum nos, id est, Christianos Augustus quod adversum nos, id est, Christianos evomuit, calumniatur, et dicit: quod de Israel scriptum est, Matthaeus evangelista ad Christum transtulit, ut simplicitati eorum, qui de gentibus crediderant, illuderet. Cui nos breviter respondebimus: Primum Matthaeum Evangelium Hebraeis litteris edidisse, quod non poterant legere nisi hi qui ex Hebraeis erant. Ergo non propterea fecit, ut illuderet ethnicis. Sin autem Hebraeis illudere voluit, aut stultus, aut imperitus fuit: stultus, si apertum finxit mendacium: imperitus, si non intellexit, de quo haec dicerentur. Stultitiam ipsum volumen excusat, quod prudenter ordinateque compositum est: imperitum non possumus dicere, quem ex aliis testimoniis Scripturarum scientiam Legis habuisse cognoscimus. Superest ut illud dicamus quod ea quae τυπικῶς praecedunt in aliis, juxta veritatem et adimpletionem referantur ad m in duobus montibus Sina et Sion, et in
Abbreviated transcription (Latin):
uit aut̃ ꝑ apłos & doctores ȩccłȩ. Cumq a meis
inquit ducib sint uocati: recesserunt a facie
eorum. & adorauerunt beelphegor hoc est su-¬
is uitus & libidini seruierunt. & postea im-¬
molabant bahalim & simulachris quȩ sibi
confinxert̃. Singuli enĩ hereticorũ habent
deos suos. & qđcunq simulauerint quasi scul.¬
ptile colunt atq conflatile. Pro eo qđ nos dixi-¬
mus. ex egypto uocaui filium meũ: lxxx.¬
transtulerunt. & exegypto uocaui filios eius.
Quod in hebraico non habetur. Nulliq dubiũ
est. matheũ de hoc loco sumpsisse testimoniũ
luxta hebraicam ueritatẽ. Ergo qui detrah¬
hunt nr̃ȩ int̾p̃tationi: dent scripturã de qua
euangłista hoc testimoniũ suꝑserit & int̾¬
pretatus sit in dño saluatore. quando de ȩgy.¬
pto reductus est in t̾rã isrł. & cum inuenire
nequiuerint: desinant rugare frontẽ. ad du¬
cere suꝑciliũ. crispare nares. digitis concrepa.¬
re. Hunc locũ inseptimo uolumine uilianus

Expanded text:
 apostolos et doctores Ecclesiae. Cumque a meis, inquit, ducibus sint vocati, recesserunt a facie eorum, et adoraverunt Beelphegor, hoc est, suis vitiis et libidini servierunt, et postea immolabant Baalim et simulacris, quae sibi confinxerant. Singuli enim haereticorum habent deos suos, et quodcumque simulaverint, quasi sculptile colunt  Al. ponunt atque conflatile. Pro eo quod nos diximus: Ex Aegypto vocavi filium meum transtulerunt: Ex Aegypto vocavi filios ejus, quod in Hebraico non habetur: nullique dubium est, Matthaeum de hoc loco sumpsisse testimonium juxta Hebraicam veritatem. Ergo qui detrahunt nostrae translationi, dent Scripturam, de qua Evangelista hoc testimonium sumpserit, et interpretatus sit in Domino Salvatore, quando de Aegypto reductus est in terram Israel. Et cum invenire non quiverint, desinant rugare frontem, adducere supercilium, crispare nares, digitis concrepare. Hunc locum in septimo volumine Julianus
Abbreviated transcription (Latin):
cipes here seos. ds̃ enim ego sũ & ñ homo. la¬
psis manũ porrigã. errantes ad salutẽ uocabo.
& quia sc̃s sum: ꝓpterea ñ ingrediar ciuitatẽ.
conciliabula & urbes hereticoꝵ. Foras exe-¬
untes de urbib suis libent᷑ recipio. in cuita¬
tes eorum non ingrediar. Hoc qđ dixit. non
ingrediar ciuitatẽ. & iuxta .lax. sequit᷑. post
clementiam tuã & nr̃ã delicta ñ punis. & pol¬
liceris tẽ scm̃ atq clementẽ in nri medio
uersaturum: ic circo & ego malors hominũ
ñ ingrediar ciuitatẽ. nec ero de numero
peccatorũ. sed ambulabo post dñm dm̃ ieũ.
Hebrei aut̃. ex ꝑsona dĩ ita edisser̃. Non te dere¬
linquã. non ibo ad aliam gentẽ. nec ingrediar
aliam ciuitatẽ. Post dnm ambulabunt.

Expanded text:
cipes haereseos, Deus enim ego sum, et non homo, lacipes haereseos, Deus enim ego sum, et non homo, lapsis manum porrigam, errantes ad salutem vocabo. Et quia sanctus sum, propterea non ingrediar civitatem, id est, conciliabula et urbes haereticorum. Foras exeuntes de urbibus suis, libenter recipio: in civitates eorum non ingrediar. Hoc quod dixit, non ingrediar civitatem, et juxta LXX sequitur: post clementiam tuam, et nostra delicta non punis, et polliceris te sanctum et clementem in nostri medio versaturum; idcirco et ego malorum hominum non ingrediar civitatem: nec ero de numero peccatorum; sed ambulabo post Dominum Deum meum. Hebraei autem ex persona Dei ita edisserunt. 131 Non te derelinquam: non ibo ad aliam gentem: nec ingrediar alteram civitatem. Post Dominum ambulabunt:
Abbreviated transcription (Latin):
dirigitur. lustificata est sodomia ex te. Dat᷑ gͦ
nobis suspicio quod sodoma & gomorra prin-¬
cipes fuerint in peccato. & adama & seboim
earum exempla sectatȩ sint. & quod potentes
potent̃ torm̃ta patient᷑. & seruus qui scit uo.¬
luntatẽ dñi sui & non facit eamuapulabit
ci scelerib contaminent᷑: nequaquã adamȩ
& seboim quȩ inferiores sunt. sed sodomȩ &
gomorrȩ quȩ maiorum criminum esse dicunt᷑
cruciatib subiacebunt. Adhereticos quoque
deceptumq ab eis popłm loquit᷑ dñs. quod nͥ
egerint poenitentiam ponant᷑ sic̃ adama &
seboim. & nullam spem habeant salutis. Rur.¬
sumq clementissuus pat̾ dicit se suam mu¬
tare sententiam & poenitere qđ talia sit locu¬
tus. ut illos quoq ad conuersionẽ & ad poeni¬
tentiam ꝑuocet. Non faciam inquit infurore
meo. non disꝑdam ephͣaim. Quantũ inquit in
me est. quantũ ego cupio. si errorem ueritate
corrererit. si me magis amauerit quã prin¬

Expanded text:
dirigitur: Justificata est Sodoma ex te . Datur ergo nobis suspicio, quod Sodoma et Gomorrha principes fuerint in peccato, et Adama et Seboim earum exempla sectatae sint, quod potentes potenter tormenta patiantur : et servus qui scit voluntatem Domini sui, et non facit eam, vapulet ci sceleribus continentur, nequaquam Adamae et Seboim, quae inferiores sunt; sed Sodomae et Gomorrhae, quae majorum criminum esse dicuntur, cruciatibus subjacebunt. Ad haereticos quoque deceptumque ab eis populum loquitur Dominus, quod nisi egerit poenitentiam, ponantur sicut Adama et Seboim, ut nullam spem habeant salutis. Rursum ut clementissimus pater dicit se suam mutare sententiam, et poenitere quod talia sit locutus, ut illos quoque ad conversionem et ad poenitentiam provocet. Non faciam, inquit, in furore meo, non disperdam Ephraim. Quantum, inquit, in me est, quantum ego cupio, si errorem veritate correxerit, si me magis amaverit quam prin
Abbreviated transcription (Latin):
tua directꝰ es cum angło. uel uincens aduer¬
sarias fortitudines. uel roboratus benedictio¬
nib angłi qui ipse ÷ ds̃. & in ualusti ꝑfigu¬
ram contra angłm. ut inualesceres contrã
homines. & confortatus es. Cũq esses uictoriã
consecutus: fleuisti &e rogasti angłm dñi.
& peccatorum ueterũ recordatꝰ in uenisti eũ
in bethel. hoc est in domo dĩ quȩ est ȩccła. siue
in domo. on. doloris. lacrim arũ & poeniten.¬
tiȩ. Et ut sciremus quis est iste uidas: ibi in.¬
quit locutus est nobiscum. hoc est omnibus
censemur nomine xp̃i. & ipso dirigente cor¬
rigimur. Oitaq uir ȩccłastice qui appellaris
uidas & confitens. conuertere cotidie ꝑpoe.¬
nitentiam ad dñm dm̃ tuũ. Et si forte pecca.¬
ueris: imitare ꝓpħam dicentẽ. Laboraui in
genutu meo. lauabo ꝑsingulas noctes lectũ
meum. in lacrimis meis stratũ meũ rigabo.
Nec hoc dixisse sufficiat. Serua dĩ mandata.

Expanded text:
tua directus es cum angelo, vel vincens advertua directus es cum angelo, vel vincens adversarias fortitudines, vel roboratus benedictionibus angeli, qui ipse est Deus, et invaluisti per figuram contra angelum, ut invalesceres contra homines, et confortatus es. Cumque esses victoriam consecutus, flevisti, et rogasti angelum Domini, et peccatorum veterum recordatus, invenisti eum in Bethel, hoc est, in domo Dei, quae est Ecclesia, 137 sive in domo ὢν, doloris et lacrymarum et poenitentiae. Et ut sciremus quis esset iste Judas, ibi, inquit, locutus est nobiscum, hoc est, nobis Ctem diem, Christi censemur nomine, et ipso dirigente corrigimur. O itaque, vir Ecclesiastice, qui appellaris Judas, et confitens, convertere quotidie per poenitentiam ad Dominum tuum, et si forte peccaveris, imitare prophetam dicentem: Laboravi in gemitu meo, lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo . Nec hoc dixisse sufficiat, sed Dei serva mandata,
Abbreviated transcription (Latin):
Plora &e roga dnm exercitiuum. & adeum
U.
conuertere. Custodi miscdiam & iudiciũ.
& cum utrunq feceris: sꝑa indõ tuo. semꝑbonis
oꝑib ad maiora ꝓficiens. Pro eo qđ in hebraico
habet. fleuit &e rogauit eum. in bethel inuenit
eum & ibi locutus est nobiscum: legimus in
editione uulgata. Fleuerunt & rogauer̃t me.
Indomo .oN. inuener̃ me. & ibi dictum est
ad illos. On. int̾̃p̃tatur dolor. Siquis gͥ flec
& agit poenitentiã & dñm dep̾catur: inue¬
nit eum indolore cordis sui. Et cum eum in¬
uocauerit: sibi audiet respondentẽ. Possumꝰ
uidam ȩccłasticum uirũ intelligere. qui a dño
corripitur quod non sit pristinors in se bene¬
ficiorum eiꝰ memor. sed cotidie peccatis peccata
consociet. Et exponit quȩ sint ipsa beneficia.
Cũ te inquit nascentẽ in fide ȩccła parturiret:
supplantasti uideum & gentilẽ frẽm tuum.
& eiꝰ accepisti primogenita. & infortitudine

Expanded text:
plora et roga Dominum exercituum, et ad plora et roga Dominum exercituum, et ad um convertere. Custodi et misericordiam et judicium, et cum utrumque feceris, spera in Deo tuo semper, bonis operibus ad majora proficiens. Pro eo quod in Hebraico habet, flevit et rogavit eum: in Bethel invenit eum, et ibi locutus est nobiscum, legimus in editione Vulgata: fleverunt et rogaverunt me, in domo ὢν invenerunt me, et ibi dictum est ad eos; ὢν interpretatur dolor. Si quis igitur flet, et agit poenitentiam, et Dominum deprecatur, inveniet eum in dolore cordis sui, et cum eum invocaverit, sibi audiet respondentem. Possumus Judam Ecclesiasticum virum intelligere, qui a Domino corripitur, quod non sit pristinorum in se beneficiorum ejus memor, sed quotidie peccatis peccata consociet, et exponit quae sint ipsa beneficia: Cum te, inquit, nascentem in fide Ecclesia parturiret, supplantasti Judaeum sive gentilem fratrem tuum, et ejus accepisti primogenita, et in fortitudine
Abbreviated transcription (Latin):
esau. non utiq fortitudine ꝓpria qui sentire
non poterat. sed misccłia dĩ qui cognoscit &¬
diligit eos quos prȩdestinauit. & non solum
inutero supplantauit frẽm suum. sed inforti¬
tudine quoq directus est cum angło. quando
adtorrentẽ iaboc aduersus angłm tota nocte
pugnauit. Et quia directus est cum angło:
pit. Et inualuit inquit aduersum angłm.
& eius benedictione quẽ uicerat confortatꝰ
est. Neu it quoq & rogauit eum idest angłm.
dicens. Non te llimittam. nͥ benedi xeris michi.¬
& cum patris matrisq consilio mesopotamiã
fugeret : inuenit eundẽ angłm in bethel.
Qui locutus est adeum locutus est nob̾. id est
in patre locutus est & filiis. & in iacob dile.¬
xit & uidam. F.x quo tempore usq inpͣsens.
nominis eius qđ illi abangło & adõ imposi¬
tum est memoria ꝑseuerat. Cum hec ita se
habeant. & tũ ouida imitare patrẽ tuum.

Expanded text:
Esau , non utique fortitudine propria, qui sentire Esau , non utique fortitudine propria, qui sentire non poterat; sed misericordia Dei, qui cognoscit et diligit eos, quos praedestinavit. 136 Et non solum in utero supplantavit fratrem suum; sed in fortitudine quoque directus est cum angelo, quando ad torrentem Jacob adversum angelum tota nocte pugnavit . Et quia directus est cum angelo,pit. Et invaluit, inquit, adversum angelum; et ejus benedictione quem vicerat, confortatus est. Flevit quoque, et rogavit eum, id est, angelum, dicens: Non te dimittam, nisi mihi benedixeris . Cumque patris matrisque consilio in Mesopotamiam fugeret, invenit eumdem angelum in Bethel, qui locutus est ad eum, locutus est nobiscum, id est, in patre locutus et filiis est, et in Jacob dilexit et Judam: ex quo tempore usque ad praesens, nominis ejus quod illi ab Angelo et a Deo impositum est, memoria perseverat. Cum haec se habeant ita, et tu, o Juda, imitare parentem tuum,
Abbreviated transcription (Latin):
Sad eos. Dñs aut̃ ds̃ omp̃s erit memoriale eius.
&e tu indõ conuerteris. Miscđiam & iudiciũ
custodi. & appropinqua dõ tuo semꝑ. fphraim
semel pascente uentos & sequente mendacium.
qui in tantam uenit amentiam. ut int̾ duas
gentes aduersarias dubius fluctuaret. faciens
pacem cum assyrus & oleum portans in egy¬
pͥtum: nunc mͥ om̃e iudicium est cũ uida. &
uisitatio suꝑ iacob. Uisitationẽ aut̃ uocat
flagella atq supplicia. Ut qui ephraim reddi¬
dit quod merebat᷑: uidȩ quoq qui de iacob
ortus est semine reddat uixta uias & iuxta
adinuentiones suas. qui non tantũ fortuito
errore deceptus ce humana concidit fragili¬
tate : sed inquisiuit & adinuenit in quib
peccaret & rueret. Exponit aut̃ quanta bona
uidas hoc est iacob acceꝑit. & in patre filius
nominatur. Ueterisq recordat᷑ hystoriȩ.
ut & dĩ miscđia erga iacob. & illius cont̾ra
dmñ duricia cognoscatur. Dum ad huc esset
in utero rebeccȩ supplantauit fr̃em suum

Expanded text:
emoriale ejus, et tu in Deo tuo converteris, misericordiam et judicium custodi: et appropinqua Deo tuo semper. Ephraim semel pascente ventos, et sequente mendacium, qui in tantam venit amentiam, ut inter duas gentes adversarias dubius fluctuaret, faciens pacem cum Assyriis, et oleum portans in Aegyptum, nunc mihi omne judicium est cum Juda, et visitatio super Jacob. Visitationem autem vocat flagella atque supplicia, ut qui Ephraim reddidit, quod merebatur, Judae quoque, qui de Jacob ortus est semine, reddat juxta vias et juxta adinventiones suas, qui non tantum fortuito errore deceptus est, et humana concidit fragilitate; sed inquisivit et adinvenit in quibus peccaret et rueret. Exponit autem quanta bona Judas, hoc est, Jacob acceperit, et in patre filius nominatur, veterisque recordatur historiae, ut et Dei misericordia erga Jacob, et illius contra Dominum duritia cognoscatur. Dum adhuc esset in utero Rebeccae, supplantavit fratrem suum
Abbreviated transcription (Latin):
declinare. Alit̃. In tantum dilexi eos. & tã cle¬
mens pastor fui: ut morbidã ouẽ humeris
ipse portarẽ. Ipsi uͦ ignorauer̃t qđ mea ipsos
passione curarẽ. & qui amator omĩũ hominũ.¬

Expanded text:
declinare. Aliter: Intantum dilexi eos, et tam cledeclinare. Aliter: Intantum dilexi eos, et tam clemens pastor fui, ut morbidam ovem humeris meis ipse portarem : ipsi vero ignoraverunt quod mea illos passione curarem: et qui amator
Abbreviated transcription (Latin):
in nocte ignis columna. ut quos ꝓtexerã in eo
illustrarem & sanarẽ lumine. Cumq peccassent
ce fecissent sibi uituli caput: dedi locũ poeniten.¬
tiȩ & ignorauert qđ curarẽ eos & uulnus idola¬
triȩ quadraginta annorũ spacio obducerem. &
pristine redderẽ sanitati. Curaui aut̃ eos ꝓpter
funiculos & iuncula caritatis. quib mͥ abrahã.
isaac. & iacob. astrinxerã. Pro adam enĩ. aquila
homines transtulerunt. ut dicerent. Infuni¬
culis hominũ trahã eos. inuinculis caritatis.
Qͦaq sequitur. ero eis quasi exaltans uigum.
ꝓqͦ int̾ p̃tat᷑ est sẏmmachus. & putauer̃t quod
imponerẽ uigum suꝑmaxillã eor. dupliciter
accipitur. aut abstuli abeis uigũ cunctarum
ꝑ circũitũ nationũ: aut legẽ meã quasi grauis¬
simũ uigi pondus arbitrati sunt. & dedi eis
escammanna indeserto. quo uescerent᷑. Hoc est
declinauerit. sed quo cibũ manne ad eũ fecerit

Expanded text:
in nocte ignis columna : ut quos protexeram, meo in nocte ignis columna : ut quos protexeram, meo illustrarem et sanarem lumine, cumque peccassent, et fecissent sibi vituli caput, dedi locum poenitentiae, et ignoraverunt quod curarem eos, et vulnus idololatriae quadraginta annorum spatio obducerem, et pristinae redderem sanitati. Curavi autem eos propter funiculos et vincula charitatis, quibus mihi Abraham, Isaac, et Jacob astrinxeram. Pro Adam enim Aquila ehomines transtulerunt: ut dicerent, in funiculis hominum traham eos, in vinculis charitatis. Quodque sequitur: Ero eis quasi exaltans jugum, pro quo interpretatus est Symmachus: et putaverunt quod imponerem jugum super maxillam eorum, dupliciter accipitur: aut abstuli ab eis jugum cunctarum per circuitum nationum: aut Legem meam quasi gravissimum jugi pondus arbitrati sunt. Et dedi eis escam manna in deserto , quo vescerentur, hoc est declinaverit, sed quod cibum mannae ad eum fecerit
Abbreviated transcription (Latin):
Laxax. Et ego calcaui ephraim. suscepi eũ suꝑ
Ibrachium meũ. & ñ cognouerunt ut sana¬
rẽ illos incorruptione hominũ. Extendi eos
Iin uinculis caritatis meȩ. & ero eis quasi dan
Ia lapas homo suꝑ maxillas eiꝰ. & respiciã ad
uixta hebreos hystoriã. iuxta .lxx. anago.¬
gen texere. Qui supra dixerat. puer isrł ce
dilexi eum. & exegypto uocaui filium meũ
& postea intulit qđ ꝑpetrauerit nefas. baha¬
lim immolabant. & simulachris sacrificabant:
nunc narrat quo isrł amore dilexerit. scđ̾m
illud qͦd in deuteronomio legimꝰ. Portauit te
dñs dĩ tuus. ut solet homo gestare paruulũ
filiũ suum in omĩ uia in qua ambulasti. donec
uenires ad locũ istũ. Et alioloco. Expandit
alas suas & assũpsit eũ. atq portauit inhu¬
meris suis. Ego inquit qui pat̾ erã nutricius
factus sum. & paruulũ meũ in ulnis meis
ipse portabã ne lederet᷑ in solitudine. & ne
uel estu uel tenebris terreret᷑ indie nubes erã.

Expanded text:
l. collocavi Ephraim, suscepi eum super brachium meum; et non cognoverunt ut sanarem illos in corruptione hominum: extendi eos in vinculis charitatis meae. Et ero illis, quasi dans alapas homo super maxillas ejus: et respiciam ad juxta Hebraeos historiam; juxta LXX, ἀναγωγὴν texere. Qui supra dixerat: puer Israel et dilexi eum, et ex Aegypto vocavi filium meum; et postea intulit quod perpetraverit nefas, Baalim immolabant, et simulacris sacrificabant, nunc narrat quo Israel amore dilexerit, secundum illud quod in Deuteronomio legitur: Portavit te Dominus Deus tuus, ut solet homo gestare parvulum filium suum, in omni via, per quam ambulasti, donec venires ad locum istum . 125 Et in alio loco: Expandit alas suas et assumpsit eum, atque portavit in humeris suis . Ego, inquit, qui pater eram, nutritius factus sum, et parvulum meum in ulnis meis ipse portabam, ne laederetur in solitudine, et ne vel aestu vel tenebris terreretur, in die nubes eram,
Abbreviated transcription (Latin):
int̾fecta. Cuius hystoriȩ &e octogesimus scđs
psalmus meminit. ubi int̾ cȩteros duces ma¬
dian etiam salmana fuisse cõmemorat dicens.
Fac eis dñe. haud dubiũ ÷ qum eos significa
qui contra dm̃ inier̃t pactum siue testam̃tũ.
sicut madian & sysarȩ. & post reliqua. fone

Expanded text:
interfecta. Cujus historiae et octogesimus secundus interfecta. Cujus historiae et octogesimus secundus psalmus meminit: ubi inter caeteros duces Madian etiam Salmana fuisse commemorat, dicens: Fac eis, Domine, haud dubium quin eos significet qui contra Dominum inierunt pactum sive testamentum, sicut Madian et Sisarae .
Abbreviated transcription (Latin):
absq liberis fecit gladius tius multas ma.¬
tres : sic sine filiis ẽrit int̾ mulieres mat̾ tua.
Sicut gͥ uastatus est salmana ab ierobahal.
quemmale quidam arbitrant᷑ ierobo ain
filium nabat qui decẽ tribub prȩ fuit.¬
ce uastatus est ut in hebraico continetur ab
arbel id ipsum significante qͦd & ierobahal.
sed breuiori disertioriq sermone: sic faciet
uob̾ o isrł a facie maliciarum ur̃arũ bethel
in qua uitulum aureum posustis. & estis uene¬
de confragosis locis. uunc in altum uela tenden.¬
tes allegoriȩ pelagus transeamꝰ. Quia confisus
es oephraim inuus siue in currib tuis. de
quos tibi falsa scientia roborasti : ideo consurget
& om̃s munitiones tuȩ siue quȩ murata sunt
uastabunt᷑. ñ enim testimonus scripturarum
sed arte dia lectica & argum̃tis phylosophors
munita sunt atq constructa: sicut uastat̾ est
quondã salmana a gedeone matre suꝑfilus

Expanded text:
absque liberis fecit gladius tuus multas maabsque liberis fecit gladius tuus multas matres, ita sine filiis erit inter mulieres mater tua . Sicut igitur vastatus est Salmana ab Jerobaal, quem male quidam arbitrantur Jeroboam filium Nabath, qui decem tribubus praefuit,et vastatus est, ut in Hebraeo continetur, ab ARBEL  , id ipsum significante, quod et Jerobaal, sed breviori disertiorique sermone: sic fecit vobis, o Israel, a facie malitiarum vestrarum Bethel, in qua vitulum aureum posuistis, et estis venede confragosis locis: nunc in altum vela tendentes, allegoriae pelagus transeamus. Quia confisus es, o Ephraim, in viis, sive, in curribus tuis, de quos tibi falsa scientia roborasti: ideo consurget Et omnes munitiones tuae, sive quae murata sunt, vastabuntur non enim testimoniis Scripturarum, sed arte dialectica, et argumentis philosophorum munita sunt atque constructa sicut vastatus est quondam Salmana a Gedeone, matre super filiis
Abbreviated transcription (Latin):
uiȩ tuȩ. & inmultitudine fortiũ tuorum.
non in dõ habens spem sed in exercitꝰ robore:
itaq consurgoe tumultus inpopło tuo. qđ
hebraice dr̃ saon. idest sonitus & fremitus
ululantis exercteus. Quib clamantib om̃s
munitiones tuȩ uastabunt᷑. & ea quȩ mu¬
nita arbitrabaris & tuta patebunt hostib
Qsic uastabuntur: quo modo uastatus est
atq contritꝰ salman princeps madianita.¬
rũ. qui interfectus est a domo ierobahal.
Haud dubium quin gedeonẽ significet. qui
ex eo qͦd destruxit phanũ balul lucũq succi¬
dit. & ille sẽ uindicare ñ potuit: cognom̃tũ
lerobalal sortitus est. idest ulciscat᷑ sẽ bahal.
Ut quomodo salmana int̾fecit filios coram
matrib. ipsis quoq matrib deinceps int̾.¬
fectis: sic & filii tui o ephraim te prȩsentẽ
rimus ubi scriptum sit. qđ salmana matrẽ
suꝑ filios occiderit. Legimꝰ in uidicũ libro.
loquente gedeon ad principẽ madian. Qm̃

Expanded text:
viae tuae, et in multitudine fortium tuorum, viae tuae, et in multitudine fortium tuorum, non in Deo habens spem, sed in exercitus robore. Itaque consurget tumultus in populo tuo, quod Hebraice dicitur, SAON  , id est, sonitus et fremitus ululantis exercitus, quibus clamantibus, omnes munitiones tuae vastabuntur, et ea quae munita arbitrabaris et tuta, patebunt hostibus, et sic vastabuntur, quomodo vastatus est atque contritus Salmana princeps Madianitarum, qui interfectus est a domo Jerobaal . Haud dubium quin Gedeonem significet, qui ex eo quod destruxit fanum Baal, lucumque succidit, et ille se vindicare non potuit, cognomentum Jerobaal sortitus est, id est, ulciscatur se Baal; ut quomodo Salmana interfecit filios coram matribus suis, ipsis quoque matribus deinceps interfectis: sic et filii tui, o Ephraim, te praesente rimus, ubi scriptum sit, quod Salmana matrem super filiis occiderit: legimus in Judicum libro loquente Gedeone ad principem Madian: Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa quȩ falsa sunt deceptis populis¬
prȩdicantes. ut non quȩrant panem uerum
qui de cȩlo descendit. sed panem mendaci.
qui suffocat & interficit deuorantes.
oia confisus es inuiis tuis. in multitudine
fortium tuorũ: consurget tumultus inpopło
tuo. & om̃s munitiones tuȩ uastabuntur.
Sicut uastatus est salmana a domo eiꝰ qui uidi¬
Icauit bahal in die proelu matre suꝑ filuis
Iallisa: sic facioe uobis bethel a facie maliciȩ
Inequiciarũ ur̃arum. Larr. Quia sꝑasti iN
Icurrib tuis. in multitudine fortitudinis
Ituę: consurget ꝑditio in popło tuo. & omĩa
Imurata tua abibunt. Sicut principes salman
Ide domo ierobahal indieb belli matrẽ suꝑ
fili is alliser̃t: sic faciam uobis domus isrł
a facie maliciarum ur̃arum. Ideo comedistis
frugem mendacii. & incunctis quȩ ꝓposui¬
stis spes uos uana decepit. Quia confisus es
o ephrau inuiis idolatriȩ tuȩ. hȩ sunt enĩ

Expanded text:
omnia quae falsa sunt deceptis populisomnia quae falsa sunt deceptis populispraedicantes, ut non quaerant panem verum, qui de coelo descendit: sed panem mendacii, qui suffocat et interficit devorantes. Quia confisus es in viis tuis: in multitudifortium tuorum. Consurget tumultus in populo tuo, et omnes multitudines tuae vastabuntur, Sicut vastatus est Salmana a domo ejus, qui judicavit Baal in die praelii, matre super filios allisa. Sic fecit vobis Beth-El, a fuitiarum vestrarum. LXX: Quia sperasti in curribus tuis, in multitudine fortitudinis tuae, consurget perditio in populo tuo, et omnia murata tua abibunt; sicut principes Salmana de domo Jerobaal in diebus belli, matrem super filios alliserunt, sic faciam vobis, domus Israel, a facie malitiarum 120 vestrarum. Ideo comedistis frugem mendacii, et in cunctis quae proposuistis, spes vos vana decepit; quia confisus es, o Ephraim, in viis idololatriae tuae: hae sunt enim
Abbreviated transcription (Latin):
Me hȩc uibente. & uolente de lȩtis noualibus
fructus iusticiȩ ac miscđiȩ acciꝑe: arauer̃t
impietatẽ. quia eger̃ impie contra dñm.
relinquentes creatorẽ & adorantes idola.
messuerunt iniquitatẽ. de malo semine ma-¬
las fruges recipientes. Dequib fecerunt
non solum panẽ succinericiũ sed fraudulen-¬
tum atq mendacẽ. qui uana spe deciꝑet co.¬
medentem. Istiusmodi sunt heretici. qͥ arant
sermone composito. & ꝓtegunt uel tacent
impietatẽ. ne impietas essẽ uideat᷑. sed creda¬
tur pietas. Unde quia dixerunt in corde
suo non est ds̃: corrupti sunt & abominabi¬
les facti sunt. & messuert̃ siue undemiauer̃
iniquitates. Quomꝰ enĩ radix omĩũ malor
est auaricia: sic peccators scelerũq cunctoꝵ
radix est impietas. quã qui arauerit siue
seminauerit mecet iniquitates. Qui igit᷑
arauerunt impietatẽ & messuerunt in.¬
iquitates: comedent fructũ mendacii.

Expanded text:
Me haec jubente, et volente de laetis novalibus Me haec jubente, et volente de laetis novalibus fructus justitiae ac misericordiae accipere, araverunt mpietatem, qua egerunt impie contra Dominum, relinquentes Creatorem, et colentes idola, et messuerunt iniquitatem, de malo semine malas fruges recipientes, de quibus fecerunt non solum panem subcinericium, sed fraudulentum atque mendacem, qui vana spe deciperet comedentem. Istiusmodi sunt haeretici, qui arant sermone composito, et protegunt vel tacent impietatem: ne impietas esse videatur, sed credatur pietas. Unde quia dixerunt in corde suo, non est Deus , corrupti sunt et abominabiles facti sunt, et messuerunt, sive vindemiaverunt iniquitates. Quomodo enim radix omnium malorum est avaritia : sic peccatorum scelerumque cunctorum radix est impietas, quam qui araverit, sive seminaverit, metet iniquitates. Qui igitur araverunt impietatem, et messuerunt iniquitates, comederunt fructum mendacii:
Abbreviated transcription (Latin):
tates & iniquitates euis: Uindemiastis.
comedistis fructum mendacem. Cogor contra
uoluntatem meam. sepius de hebreȩ linguȩ
ꝓprietatib disputare. Neq enim rhethorum
more sententias repetimus. uerba construimꝰ.
&e audientes uel legentes in laudes nr̃as decla-¬
mationib suscitamus. sed quȩ obscura sunt
marime alienȩ lingue hominib ex planare
ptum est. ierasthem. qđ nos uertimꝰ arastis.
Pro quo.lxx. transtulerunt. qͥd reticetis. simi¬
li errore quo supra silentiũ ꝓ aratione inter.¬
pretantes. Est autẽ sensus iste dictorũ. Suꝑ
collum uitulȩ ephraim contentiosȩ amantisq
trituram ego transiui. & ego ascendi. ut aran-¬
te uida & confringente sulcos iacob. ista te¬
rer&e areã & solis ferr& calorẽ. Monuiq eos
ut seminarent iniusticia. & meterent iN
miscđia. & facerent sibi noualia. tempusq
requirendi dñm illud esse cognoscerent:
quouenturus est qui docebit nos iusticiam.

Expanded text:
tates, et iniquitates ejus vindemiastis: tates, et iniquitates ejus vindemiastis: comedistis fructum mendacem. Cogor contra voluntatem meam saepius de Hebraeae linguae proprietatibus disputare: neque enim rhetorum more sententias repetimus, verba construimus, et audientes vel legentes in laudes nostras declamationibus suscitamus: sed quae obscura sunt, maxime alienae linguae hominibus explanare ptum est ARASTHEM,   quod nos vertimus, arastis: pro quo Septuaginta transtulerunt, quid reticetis: simili errore quo supra, silentium pro aratione interpretantes. Est autem sensus iste dictorum: Super collum vitulae Ephraim contentiosae amantisque trituram ego transivi, et ego ascendi, ut, arante Juda, et confringente sulcos, Jacob tereret aream, et solis ferret calorem. Monuique eos ut seminarent in justitia, et meterent in misericordia, et facerent sibi novalia: tempusque requirendi Dominum illud esse 119 cognoscerent, quo venturus est qui docebit nos justitiam.
Abbreviated transcription (Latin):
nos posumꝰ. innouate uob̾ nouale: illi uer¬
tert̃. illuminate uob̾ lum̃ scientiȩ. ut ex oꝑib
atq mandatis legis noticiã habere meream̃.
uxta illud qđ in quodã librolegimꝰ. Deside¬
rasti sapientiã. serua mandata. &e dñs dabit
eam tibi. Qui enĩ mandata in oꝑa uerterit:
seminat iniusticia & metet fructꝰ uitȩ. Unde
& alibi legimꝰ. Mandatũ dñi lucidũ. illumi¬
nans ocłos. & isaias ad dñm dic̃. Lux p̃cepta
tua suꝑ t̾rã. & in alio loco. Amandatis tuis
intellexi. lis quoq qui abȩccłia separati sunt.¬
& falsum sibi xp̃ianũ nom̃ assumunt: p̃cipit᷑
ut agant poenitentiam. & utrunq recipiant
testamentum. Ut inueteri iusticiã seminent.
in nouo metant miscđiã. & illuminent sibi lu¬
menscientiȩ. siue innouent sibi noualia. &
requirant dnm qui docere eos potest ueram
iusticiã. falsosq magistros destruant. a qͥb
ñ discunt iusticiã sediniquitatẽ. Hrastis
fruge mendacu. Lxr. Quid reticetis impie¬

Expanded text:
posuimus, innovate vobis novale, illi verterunt, illuminate vobis lumen scientiae, ut ex operibus atque mandatis Legis notitiam habere mereamur, juxta illud quod in quodam libro legimus: Desiderasti sapientiam: serva mandata, et Dominus dabit eam tibi . Qui enim mandata in opera verterit, seminat in justitia, et metet ex ea fructus vitae. Unde et alibi legimus: Mandatum Domini lucidum illuminans oculos . Et Isaias ad Dominum dicit: Lux praecepta tua super terram. Et in alio loco: A mandatis tuis intellexi . His quoque, qui ab Ecclesia separati sunt, et falsum sibi Christianorum nomen assumunt, praecipitur ut agant poenitentiam, et utrumque recipiant Testamentum: in Veteri justitiam seminent, in Novo metant misericordiam: et illuminent sibi lumen scientiae, sive innovent sibi novalia, et requirant Dominum, qui docere eos potest veram justitiam, falsosque magistros destruant, a quibus non discunt justitiam, sed iniquitatem. Arastis frugem mendacii. LXX: Quid reticetis impie
Abbreviated transcription (Latin):
bit popłs suꝑ eũ. hoc est suꝑuitulum &e suꝑ
dogina ꝑuersum. qđ putabant dm̃. Sed &e edi¬
tui ñ dixit exultabunt sed exultauer̃t ad
prȩteritũ tempus referens. suꝑ gła sua quam
quondã gloriosam confinxerant. eoqđ mi.¬
grasset popłs a dõ. siue qđ ipsa gła dĩ migras¬
set apopło a quo fuerat derelicta. Quicquid
aut̃ loquunt᷑ heretici &e pulchro sermone cõ¬
ponunt: mittunt munera sua regi diabolo.
ad illum cuncta referentes. Unde confusio
eos capiet in ȩternũ. & confundent᷑ in uolu¬
ntatib suis. Quidam & supra ce in pͣsenti
loco in commentariis suis scriptũ reliquit.
regẽ iarib idest ultorem xp̃m intelligendũ.
Qͦa nob̾ omĩno displicet. Impium enĩ est. qđ
uxta hystoriam intelligitur de rege assy.¬
rio: iuxta tropolo ad xp̃m referri.
ransire fecit samaria regem suum. quasi
spumã suꝑ faciem aquȩ. & disꝑdentur ex¬
celsa idoli. peccatum irł. Lappa & tribulus

Expanded text:
bit populus super eum, hoc est super vitulum, et super bit populus super eum, hoc est super vitulum, et super dogma perversum, quod putabat Deum. Sed et aeditui, non dixit, exsultabunt, sed exsultaverunt, ad praeteritum tempus referens super gloria sua, qua quondam gloriosa confixerant, eo quod migrasset populus a Deo, sive quod ipsa gloria Dei migrasset a populo, a quo fuerat derelicta. Quidquid autem loquuntur haeretici, et pulchro sermone componunt, 112 mittunt munera regi suo diabolo, ad illum cuncta referentes, unde confusio eos capiet in aeternum, et confundentur in voluntatibus suis. Quidam et supra et in praesenti loco in commentariis suis scriptum reliquit, regem Jarib, id est, ultorem, Christum intelligendum. Quod nobis omnino displicet. Impium enim est quod juxta historiam intelligitur de rege Assyrio, juxta tropologiam ad Christum referri. ransire fecit Samaria regem suum quasi spumam super faciem aquae et disperdentur excelsa idoli peccatum Israhel lappa et tribulus
Abbreviated transcription (Latin):
Statimq sequitur. Confusio ephraim capiet.
& confundetur isrł in uoluntate sua siue in
consilio suo. Deprehensa enim fraus deaurator
uitulorũ regi isrł litteris indicat᷑. & unde
se placere estimauerant inde uel maxime
confunduntur. & offendunt eos qͥb munera
sed fraude regum atq consilio esse ꝑfectum.
Legimus in regũ uolumine. regẽ isrł manaem
regi assyriorũ phul mille argenti talenta
misisse. ut esiet manus eius cũ eo. id est ut
prȩberet ei auxiliũ. Int̾ quȩ nonnulli arbi.¬
trant᷑. etiam uitulos aureos esse directos.
Pro iarib in p̾senti loco symmachus int̾p̃tatus
&e defensori. luxta sp̃ualẽ intelligentiam
laborandum est. quomͦ omĩa hereticis coaptemꝰ.
U accas bethauen siue domus. oN. qđ int̾p̃tat᷑
labor coluerunt heretici qui se incustodia
mandatorum dĩ hoc est samaria habitare
iactabant. Dieq iudicii quando germinabit
quasi amaritudo udiciũ suꝑ sulcos agri luge.¬

Expanded text:
Statimque sequitur: Confusio Ephraim capiet, Statimque sequitur: Confusio Ephraim capiet, et confundetur Israel in voluntate sua, sive, in consilio suo. Deprehensa enim fraus deauratorum vitulorum regi Israel litteris indicatur, et unde se placere aestimaverant, inde vel maxime confunduntur, et offendunt eos quibus munera sed fraude regum atque consilio hoc esse perfectum. Legimus in Regum volumine, regem Israel Manahen regi Assyriorum Phul mille argenti talenta misisse, ut esset manus ejus cum eo, id est, ut ei praeberet auxilium, inter quae nonnulli arbitrantur etiam vitulos aureos esse directos. Pro Jarib in praesenti loco Symmachus interpretatus et defensori. Juxta spiritalem intelligentiam laborandum est, quomodo omnia haereticis coaptemus. Vaccas Bethaven, sive, domus Ὦν, quod interpretatur labor, coluerunt haeretici, qui se in custodia mandatorum Dei, hoc est, Samaria habitare jactabant, dieque judicii quando germinabit quasi amaritudo judicium super sulcos agri, luge
Abbreviated transcription (Latin):
non uitulos sexus masculini: sed uaccas id÷
feminas appellauit. ut uidelicet isrł non
solum deos uitulos sed deas uaccas coleret.
Et ut ostenderet uaccas bethauen unum in
bethel uitulũ sentiendũ: ñ intulit. luxit
suꝑeis popłs. sed suꝑ eo idest uitulo aureo.
cerdotib furto esse sublatos. & ꝓiis hȩneos
&e de auratos repositos. Cum gͥ lugerae popłs.
tempore necessitatis & angustiȩ etiam uitulos
aureos int̾ munera cȩtera assẏriis regib &
maxime regi sennacherib abisrł rege esse di.¬
rectos. exultabant editui quod fraus eorum
nequaquam posset argui uel deprehendi.
& hoc est qͦd ait. E ditui eius idest uituli suꝑ
eo exultauerunt in gła popłi. hoc est inuitu.¬
lo quem habebant ꝓgła. quia migrassẽ ab eo
id est apopło & translatus esset ad assyrios.
cue sequens uersus ostendit. Si quidem ipse
in assur delatus est munus regi ultori.

Expanded text:
non vitulos sexus masculini, sed vaccas, id est, non vitulos sexus masculini, sed vaccas, id est, feminas appellavit: ut videlicet Israel non solum deos vitulos, sed deas vaccas coleret. Et ut ostenderet vaccas Bethaven, unum in Bethel vitulum sentiendum, non intulit, luxit super eis populus, sed, super eo, id est, vitulo aureo. cerdotibus 111 furto esse sublatos, et pro his aeneos et deauratos repositos. Cum igitur lugeret populus tempore necessitatis et angustiae, etiam vitulos aureos inter munera caetera Assyriis regibus et maxime regi Sennacherib ab Israel rege esse directos, exsultabant aeditui, quod fraus eorum nequaquam posset argui vel deprehendi. Et hoc est quod ait, aeditui ejus, id est, vituli, super eo exsultaverunt in gloria populi, hoc est, in vitulo, quem habebant pro gloria; quia migrasset ab eo, id est, a populo, et translatus esset ad Assyrios. cue sequens versus ostendit: Siquidem ipse in Assur delatus est, munus regi ultori.
Abbreviated transcription (Latin):
cas bechauen usq puenimꝰ. Nobisq int ptationis
uela pandentib : tu debes illud ꝓpheticũ
dicere. a quattuor uentis cęli ueni sp̃s. ut cele.¬
ri cursu auaros insidiantium scopulos tran-¬
seuntes. merces dominicas ex omĩ parte seui-¬
ente naufragio ad portus tutissimos ꝑfera¬
mus. Uaccas bethauen coluerunt habi¬
tatores samariȩ. quia luxit suꝑ eospopłs eiꝰ.
Isur de latus est. munus regi ultori. Confusio
Sephraim capiet. & confundetur isrł in uo
luntate sua. Lxx. Apud uitulũ domus.on.
morabuntur qui habitant insamaria. quia
Sillum: & gaudebunt suꝑ gła eiꝰ. quia trans.¬
Ilata est abeo. Et ipsum inassyrios ligantes.
tulerunt munera regi iarib. In domo ephraim
Quȩ sit bethauen ꝓqua. laxx. transtulerunt
domum. oN. & qui sit rex iarib qui interpre¬
tat᷑ ultor: supra plenius disputauimꝰ. IN
bethauen gͥ idest bethel. uaccas aureas colue¬
runt habitatores samariȩ. Quas cum irrisione

Expanded text:
cas Bethaven usque pervenimus: nobisque interpretationis cas Bethaven usque pervenimus: nobisque interpretationis vela pandentibus, tu debes propheticum illud dicere: A quatuor ventis coeli veni, spiritus, ut celeri cursu varios insidiantium scopulos transeuntes, merces Dominicas, ex omni parte saeviente naufragio, ad portus tutissimos perferamus. Vaccas Bethaven coluerunt habitatores Samariae, quia luxit super eum populus sur delatus est, munus regi ultori, confusio Ephraim capiet: confundetuluntate sua. LXX: Apud vitulum domus Ὦν morabuntur qui habitant in Samaria: quiaillum, gaudebunt super gloria ejus: quia translata est ab eo, et ipsum in Assyrios ligantes, tulerunt munera regi Jarib in domo. Ephraim Quae sit Bethaven, pro qua LXX transtulerunt, domum Ὦν, et qui sit rex Jarib, qui interpretatur ultor, supra plenius disputavimus. In Bethaven igitur, id est, Bethel, vaccas aureas coluerunt habitatores Samariae, quas cum irrisione
Abbreviated transcription (Latin):
ONIONORO PAM Machi
difficillimum me duodecim
in temptatũ latinis. & quod
magis temeritatẽ nr̃am possit
arguere: quã scientiã ꝓdere.
Sed quia tibi hortanti immo
imꝑanti negare nichil possumꝰ. & ꝓofferen¬¬
tiũ uirib ingazophs laciũ dĩ. multorum
diuitias duo mulieris pauꝑis era suꝑarunt.
quicquid possumꝰ pͥmũ dõ. deinde tibi qui dĩ
es offerimꝰ. Illiusq semꝑ uersiculi recordam᷑.
pollio & ipse facit noua carmina. Cumque
aꝑtũ fautorẽ ꝓure amiciciȩ esse te gaudeã
tacitũ eruditionis tuȩ iudiciũ ꝑtimesco. magisq
te laudantẽ quã aduersarios detrahentes me¬
tuo. Illis enim emulatio detrahit fidem. & ñ
tam iudices quã accusatores uocandi sunt.
ꝓmis sententiam. Quanquã & amor recipiat
qđ tullius magis ad sensũ quã ad uerbum
tiũ cȩca iudicia sunt. At tam̃ in istã partem
peccato magis. ut labaris ñ odio sed amore.
Terciũ in osee ꝓpħam dictamꝰ librũ. & ad uac.¬

Expanded text:
on ignoro, Pammachi, difficillimum me duodecim interpretatum Latinis, et quod magis temeritatem nostram possit arguere, quam scientiam prodere. Sed quia tibi hortanti, immo imperanti, negare nihil possumus, et pro offerentium viribus in gazophylacium Dei, multorum divitias duo mulieris pauperis aera superarunt : quidquid possumus, primum Deo, deinde tibi, qui Dei es, solvimus: illiusque semper versiculi recordamur: Pollio et ipse facit nova carmina. Cumque apertum fautorem pro jure amicitiae esse te gaudeam, tacitum eruditionis tuae judicium pertimesco: magisque te laudantem, quam adversarios detrahentes metuo. Illis enim aemulatio detrahit fidem, et non tam judices quam accusatores vocandi sunt. promis sententiam: quamquam et amor recipiat d Tullius magis ad sensum, quam ad verbum tium caeca judicia sunt. Attamen in istam partem peto magis ut labaris, non odio, sed amore. Tertium in Osee prophetam dictamus librum, et ad vac
Abbreviated transcription (Latin):
tes contemnerent: nͥ unmolarent bahalun.¬
& sculptilib siue simulaclris adolerent in¬
censũ. Adorasse eos bahal primũ sub achab
rege isrł legimus. qui sydonii regis filiam
ie tabel duxit uxorem. & babylonium ac
phoenicis idolum transtulit in samariam.
Ergo distantia peccata temporib uno sermo.¬
ne coniungit. quomͦ primũ uocati sint de
ȩgypto. & appellati filii. deinde insolitudi¬
ne recesserint a dõ beelphegor magis colen¬
tes quã dm̃. & postea int̾ra scã bahalim
&e astaroth & cęteris idolis seruierint.
& transire hereticos instar diluculi. & regẽ
eorum diabolum uel heresi archen
intelligimus. quos in infantia quando cre-¬
diderunt in ȩccła & erant paruuli &e xpisti
nomine censebantur dilexit ds̃. & uocauit

Expanded text:
tes contemnere, nisi immolarent Baal etes contemnere, nisi immolarent Baal et sculptilibus suis, sive simulacris adolerent incensum. Adorasse eos Baal primum sub Achab rege Israel legimus, qui Sidonii regis filiam Jezabel duxit uxorem, et Babylonium ac Phoenicis idolum transtulit in Samariam. Ergo distantia peccata temporibus, uno sermone conjungit: quomodo primum vocati sint de Aegypto et appellati filii, deinde in solitudine recesserint a Deo, Beelphegor magis colentes, quam Deum, et postea in terra sancta Baalim et Astaroth, et caeteris idolis servierint. Et transire haereticos instar diluculi, et regem eorum diabolum, vel haeresiarcham intelligimus, quos in infantia quando crediderunt in Ecclesia, et erant parvuli, et Christi nomine censebantur dilexit eos Deus, et
Abbreviated transcription (Latin):
eoqđ spumȩ &e bullȩ in aquarũ sũmitatib
natantes celerit̃ dissoluunt᷑. Nunc eadẽ rem
sub alia ponit similitudine. Sic̃ enĩ ortus au¬
rorȩ & diluculũ & principiũ diei qđ appellat᷑
mane. int̾ noctis solisq uiciniã transit celerit᷑
ita ut finiatur nox &e clarescat dies: sic rex
isrł idest decem tribuum uelocit᷑ transice.
Exrponitq beneficia. quȩ in ipsum contulerit
ds̃. Dũ inquit esset puer & paruulus. & ca¬
ptus in egypto teneretur: in tantũ eũ dilexi ut mitterẽ
serũu meũ moẏ sen. & ex egypto uocarem
filium meum. de quo dixi in alio loco. ł ilius
singulari multus est numerus qui hoc nu¬
mero continet᷑. ueteris recordat᷑ hystoriȩ.
qđ uocauerit quidem eos ꝑ moysen & aaron.
qui uocauer̃ eos ut egrederentur de egypto.
ipsi uͦ uocati ab eis recesserint a facie eorum.
uertentes eis terga. & mentis duriciã gestu
corporis indicantes. Nec eis suffecit ut uocan¬

Expanded text:
eo quod spuma et bullae in aquarum summitatibus eo quod spuma et bullae in aquarum summitatibus natantes celeriter dissolvantur: nunc eamdem rem sub alia ponit similitudine. Sicut enim ortus aurorae et diluculum et principium diei, quod appellatur mane, inter noctis solisque viciniam transit celeriter; ita ut finiatur nox et clarescat dies: sic rex Israel, id est, decem tribuum velociter transiet. Exponitque beneficia quae in ipsum contulerit Deus. Dum, inquit, esset puer et parvulus, et captus in Aegypto teneretur, intantum eum dilexi, ut mitterem servum meum Moysen, et ex Aegypto vocarem filium meum, de quo dixi in alio loco: Filius psingulari multus est numerus, qui hoc numero continetur, veteris recordatur historiae, quod vocaverit quidem eos per Moysen et Aaron, qui vocaverunt eos, ut egrederentur de Aegypto: ipsi vero vocati ab eis recesserunt a facie eorum, vertentes ei terga, et mentis duritiam gestu corporis indicantes. Nec eis suffecit vocan
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ sibi uindicare conati sunt. Quodq sequitur.
sic fecit uobis bethel a facie maliciȩ nequicia¬
rum ur̃arun: ꝓprie hereticorũ principib
coaptatur. quid eis fecerit quã ipsi uocant
bethel hoc est domũ diũ & falsam ȩccłiam.
ut sit sensus. Sic uob̾ faciet ȩccła urã. quam
uocatis domũ dĩ. Cȩterum ex quo a uob̃ tenet᷑
appellanda est bethauen id est domus idoli.
ꝓpt̃ multitudinẽ maliciarũ urãrũ.
Dicut mane transit ꝑtransiit rex isrł. quia
puer isrł &e dilexi eum. & ex egypto uocaui
filium meũ. Uocauerunt eos. sic abierur at
Ia facie eorum. Bahalim immolabant. & si¬
mulachris sacrificabant. L.x.x. Mane ꝓiet
Ieum. & ex egypto uocaui filios eius. Sicut uo¬
Icaui eos. ita abierunt a facie mea. Ipsi baha¬
Ilim immolabant. & sculptilib adolebant¬
Sincensum. Diuersis figuris eundẽ explicat
sensũ. Qui supra di xerat. transire fecit sama.¬
ria regem suum quasi spumã suꝑ faciem aquȩ

Expanded text:
equitur: Sicut fecit vobis, Bethel, a facie malitiae nequitiarum vestrarum, proprie haereticorum principibus coaptatur, quod eis fecerit Bethel quam ipsi vocant Bethel, hoc est, domum Dei, et falsam Ecclesiam; ut sit sensus: Sic vobis faciet Ecclesia vestra quam vocatis domum Dei: caeterum ex quo a vobis tenetur, appellanda est Bethaven, id est, domus idoli, propter multitudinem malitiarum vestrarum. Sicut mane transiit, pertransit rex Israel: quia puer Israel, et dilexi eum, et ex Aegypto vocavi filium meum: vocaverunt eos: sic abierunt a facie eorum: Baalim immolabant, et simulacris sacrificabant. LXX: Mane projecteum, et ex Aegypto vocavi 122 filios suos. Sicut vocavi eos, ita abierunt a facie mea ipsi: Baalim immolabant, et sculptilibus adolebant. Diversis figuris eumdem explicat sensum. Qui supra dixerat: Transire fecit Samaria regem suum quasi spumam super faciem aquae;
Abbreviated transcription (Latin):
di locustis solis iusticiȩ lumen oriat᷑. & relinqͦn.¬
tes spinas suas. inpurũ & liberũ transeant
Iuolatum. Pormitauerunt pastores tui
rex assur. sepelientur principes tui. Disꝑsus
greget. Non est obscura contritio tua. pessima
est plaga tua. Om̃s qui audierunt auditionẽ
Ituã: compressert̃ manum suꝑte. Qui᷑ suꝑ quẽ
Iñ transiuit malicia tua semꝑ. Laxx. Dormi

Expanded text:
di locustis solis justitiae lumen oriatur; et relinquendi locustis solis justitiae lumen oriatur; et relinquentes spinas suas, in purum et liberum transeant volatum. Dormitaverunt pastores tui, rex Assur: sepelientur principes tui, dispersugreget, non est obscura contritio tua, pessima est plaga tua. Omnes qui audierunt auditionem tuam, compresserunt manum super te: quia super quem non transivit m
Abbreviated transcription (Latin):
spinosis sepib. Omĩa enĩ dogmata eoꝵ cũ fri¬
geant & uolare non possint. sedẽ sibi ce reqͥẽ
int̾ aristolis & crisippi spineta reꝑiunt. Inde
eunomius ꝓfert. Quod natũ est ñ fuit anteqͣm
nasceretur. Inde mani cheus ut dm̃ a conditio¬
ne malor liberce. alterũ mali inducit aucto¬
rem. Inde nouatꝰ subtrahit ueniam. ut tollat
poenitentiam. Et ut semel breui cuncta ser-¬
giata argum̃tationũ suarũ ruulos trahuNs:
ita ut loca quoq ipsa de quib argum̃ta sumun¬
tur. sorisa. suꝑscripserint. Hȩc gͥ locusta quȩ
nunc sedet in sepib. cum uidicu tempus ad¬
uenerit & mundus ad ortũ solis incaluerit
dimittet sedem & loca sua inquib tẽpore
frigoris in hȩrebat. & ad meliora conuersa pͥoris
sedis non recordabit᷑. Qd aut̃ generalit̃ de uidi¬
cii tempore diximus: & nunc ex parte intelligi
potest. ut ꝑeruditos & doctos uiros huiuscemo¬

Expanded text:
spinosis sepibus. Omnia enim dogmata eorum, cum frispinosis sepibus. Omnia enim dogmata eorum, cum frigeant, et volare non possint, sedem sibi et requiem inter Aristotelis et Chrysippi spineta reperiunt. Inde Eunomius profert: Quod natum est, non fuit antequam nasceretur. Inde Manichaeus ut Deum a conditione malorum liberet, alterum mali inducit auctorem. Inde Novatus subtrahit veniam, ut tollat poenitentiam. Et ut simul brevi cuncta congmata argumentationum suarum rivulos trahunt, ita ut loca quoque ipsa de quibus argumenta sumuntur, τοπικὰ superscripserint. Haec igitur locusta quae nunc sedet in sepibus, cum judicii tempus advenerit, et mundus ad ortum  Al. ab ortu solis incaluerit, dimittet sedem et loca sua, in quibus tempore frigoris inhaerebat; et ad meliora conversa, prioris sedis non recordabitur. Quod autem generaliter de judicii tempore 583 diximus, et nunc ex parte intelligi potest, ut per eruditos et doctos viros hujuscemo