comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sanguis effusus est. cuiꝰ umbrȩ fuerant sacrificia quȩ
de pecorib immaculatis uissa sunt imnmolari: hoc gͦ
de poenitentia dĩ. ne sic eã putaret accipiendã. ut ex
eo qͦd ñ intelligit in blasphemiarũ latratꝰ rabidus in sa¬
nir& : habebat unde cõmoneret᷑ in ꝓximo Ipse quippe
cõmemorauit dm̃ dixisse. Poenitet me. unxisse saul
in regẽ. Hocaut̃ scriptũ est samuheli scõ dictũ fuisse.
ꝑ quẽ ds̃ arguit saulem qͦd homini quẽ ds̃ occidi ius¬
serat peꝑcisset. exhibens uelut miscđiam contẽpta
oboedientia. Quasi uͦ melius nosset quid de homine
fieri debuerit. quã ille qui hominẽ fecit. Ubi qđ
saluberrimũ est discimꝰ. ut semꝑ diuinũ prȩceptũ
humanũ in nobis uincat affectum. Idẽ tam̃ samu hel
cui dixerat ds̃. poenitet me unxisse saul in regnũ: di¬
cit euident̃ dm̃ ñ poenitere. Nã ita scriptũ est. Et factũ
est uerbũ dnĩ ad samuhel. dicens. Poenitet me quod

Expanded text:
sacrificia, quae de pecoribus immaculatis jussa sunt immolari: hoc ergo de poenitentia Dei, ne sic eam putaret accipiendam, ut ex eo quod non intelligit, in blasphemiarum latratus rabidus insaniret, habebat unde commoneretur in proximo. Ipse quippe commemoravit Deum dixisse: Poenitet me unxisse Saül in regem. Hoc autem scriptum est Samueli sancto dictum fuisse, per quem Deus arguit Saülem, quod homini quem Deus occidi jusserat, pepercisset, exhibens velut misericordiam contempta obedientia: quasi vero melius nosset quid de homine fieri debuerit, quam ille qui hominem fecit. Ubi quod saluberrimum est discimus, ut semper divinum praeceptum, humanum in nobis vincat affectum. Idem tamen Samuel cui dixerat Deus, Poenitet me unxisse Saül in regem; dicit evidenter, Deum non poenitere. Nam ita scriptum est: Et factum est verbum Domini ad Samuel, dicens, Poenitet me quod
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ : qr credita sunt illis eloquia dĩ Quid enĩ. si qͥdã
illoꝵ ñ credider̃: Nunquid incredulitas illoꝵ fidẽ dĩ
euacuauit: Deuide hic qͦd cõmemorare coeꝑã sequit᷑ &e dic̃.
Qđ si aliqͥ ex ramis frͣacti sunt. tu aut̃ cũ esses oleaster in¬
sertꝰ es in illis &e socius radicis factꝰ es pinguedinis oleȩ.
noligłari aduersus ramos. Qđ sigłaris: ñ tu radicẽ por¬
tas. sed radix te. Dicisgͦ. Fracti sunt rami. ut ego inserar.
Sene Incredulitate fracti sunt. Iu aut̃ fide stas Noli altũ
sape. sed time. Nã si ds naturalib ramis ñ peꝑcit: neꝙ
tͥ parcet. Hides gͦ bonitatẽ & seueritatẽ dĩ. in eos quidem

Expanded text:
im si quidam illorum non crediderunt? numquid incredulitas illorum, fidem Dei evacuabit ? Deinde hic quod commemorare coeperam, sequitur, et dicit: Quod si aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cum esses oleaster, insertus es in illis, et socius radicis factus es et pinguedinis oleae, noli gloriari adversus ramos. Quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Dicis ergo, Fracti sunt rami ut ego inserar. Bene, incredulitate fracti sunt: tu autem fide stas; noli alium sapere, sed time. Nam si Deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. Vides ergo bonitatem et severitatem Dei: in eo
Abbreviated transcription (Latin):
quis ferat. nisi qui ea prudent̃ intelligit: Non ne
in euangłio scriptũ est. qui credit infiliũ habet uitã
ȩt̾nã: qui aut̃ incredulus ÷ filio ñ uidebit uitã. sed¬

Expanded text:
quis ferat, nisi qui ea prudenter intelligit? Nonne quis ferat, nisi qui ea prudenter intelligit? Nonne in Evangelio scriptum est: Qui credit in Filium, habet vitam aeternam; qui autem incredulus est Filio,
Abbreviated transcription (Latin):
in dm̃. Sed ñ citouidet᷑. etiã miscđia sic̾ homines mise¬
rent᷑ ñ cadere in dm̃ Ex illo gͦ qđ requirendũ fatet᷑. dis¬
cit homo & hoc requirere qđ iã sufficere arbitrabat᷑.
Sic gͦ quando eũ poenitet ñ mutat᷑ & mutat: sic̃ quan¬
do irascit᷑ ñ mouet᷑ & uindicat. & quando miseret᷑ ñ¬
Nunqͥd aut̃ in libris testam̃ti noui desunt hȩc uerba. quȩ
si accipiant᷑ sic̃ in hominib accipi solent. nullomꝰ congru¬
unt diuinitati: & grauẽ pariunt offensionẽ : Cũ enĩ
de xp̃o uerissime dicat euangłista. qđ ñ opus habebat
ut ei qui squã testimoniũ ꝑhiberet de homine. ipse
enĩ sciebat qͥd esset in homine: cur ipse quibusdã dicit.
nescio uos: Ipsos deniq scõs suos cũ prȩscierit & ele¬
gerit ante mundi constititionẽ. quid ÷ qđ dicit apłs.
nunc aut̃ cognoscentes dñm immo cogniti adõ. quasi

Expanded text:
in Deum: sed non cito videtur etiam misericordia, sicut homines misein Deum: sed non cito videtur etiam misericordia, sicut homines miserentur, non cadere in Deum. Ex illo ergo quod requirendum fatetur, discit homo et hoc requirere, quod jam sufficere arbitrabatur. Sic ergo quando eum poenitet, non mutatur, et mutat; sicut quando irascitNumquid autem in libris Testamenti novi desunt haec verba, quae si accipiantur sicut in hominibus intelligi solent, nullo modo congruunt divinitati, et gravem pariunt offensionem? Cum enim de Christo verissime dicat evangelista, quod non opus habebat ut ei quisquam testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine ; cur ipse quibusdam dicit, Nescio vos ? Ipsos denique sanctos suos cum praescierit et elegerit ante mundi constitutionem: quid est quod dicit Apostolus, Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo ; quasi
Abbreviated transcription (Latin):
qua ñ sinit eos quos subditos habet. impune amare qͦd
ꝓhibet. Unde iste qͥ tã loquacit᷑ exagitauit dĩ poeniten¬
tiã. discat pͥmo uix inueniri aliquid qͦd digne  dõ dici
possit. sed plurima & pęne om̃ia nos de illo dicere lo¬
quendi necessitate. quȩ magis homines ex hominib me-¬
tiunt᷑. Sicut aut̃ intelligenda de illo sunt. uix apaucis
uina de illo ineffabili loquens. adquȩdã etiã uerba des¬
cendit. quȩ iã hominib & ipsis carnalib cũ de dõ ser¬
mo est. uident᷑ absurda & indigna. Ut cũ timent᷑ ista
sic accipi quomͦ in hominib solent. & discutiunt᷑ quẽ¬
admodũ de dõ bene accipi possint: ibi discat᷑ etiã illa
quȩ huma nis sensib in eisdẽ scripturis dõ digna uide¬
bant᷑. ñ scđ̾m hominũ mores intelligi uł credi oportere¬
Ctto enĩ uidet᷑. poenitentia sic̃ ab hominib agit᷑ ñ cadere

Expanded text:
qua non sinit eos quos subditos habet, impune amare quod qua non sinit eos quos subditos habet, impune amare quod prohibet. Unde iste qui tam loquaciter exagitavit Dei poenitentiam, discat primo, vix inveniri aliquid quod digne de Deo dici possit; sed plurima et pene omnia nos de illo dicere loquendi necessitate, quae magis homines ex hominibus metiuntur, sicut autem intelligenda de illo sunt vix a paucis iptura divina de illo ineffabili loquens ad quaedam etiam verba descendit, quae jam hominibus et ipsis carnalibus, cum de Deo sermo est, videntur absurda et indigna: ut cum timentur ista sic accipi, quomodo in hominibus solet, et discutiuntur quemadmodum de Deo bene accipi possint, ibi discatur etiam illa quae humanis sensibus in eisdem Scripturis Deo digna videbantur, non secundum hominudetur poenitentia, sicut ab hominibus agitur, non cadere
Abbreviated transcription (Latin):
ñ accipiã de domotua uitulos. immola dõ sacrificium
laudis: ipse ꝑhunc ꝓpħam qͦd certissime futurũ erat.
iã uelut factum prȩdicans ait. Abortu solis usq adoccasũ
glorificatũ est nom̃ meũ ingentib. & in omĩ loco incen¬
sũ offert᷑ nomini meo & pura hostia. qr magnũ est no
m̃ meũ in gentibus. Non enĩ sicut homine᷑ poenitet
dm̃. sed sicut dm̃. Quẽ admodũ ñ sicut homo irascit᷑.
nec sicut homo miseret᷑. nec sic̃
homo ⁊ elat. sed omia sicut dĩ. Poenitentia dĩ. ñ est post erro¬
rem. Ira dĩ. ñ habet ꝑturbati animi ardorẽ. Miscđia dĩ
ñ habet cõpatientis miserũ cor. unde in latinalingua no¬
m̃ accepit. Telusdĩ. ñ habet mentis liuorẽ. Sed poeni¬
tentia dĩ dr̃ rerũ in eiꝰ potestate constitutarũ homi¬
nib: inopinata mutatio. Ira dĩ est. uindicta peccati. Mi¬
scđia dĩ est. bonitas opitulandi. Telus dĩ est. ꝓuidentia

Expanded text:
Non accipiam de domo tua vitulos; immola Deo sacrificium Non accipiam de domo tua vitulos; immola Deo sacrificium laudis : ipse per hunc prophetam quod certissime futurum erat jam velut factum praedicans ait, Ab ortu solis usque ad occasum glorificatum est nomen meum in gentibus, et in omni loco incensum offertur nominimen meum in gentibus. 40. Non enim sicut hominem poenitet Deum; sed sicut Deum: quemadmodum non sicut homo irascitur, nec sicut homo miseretur, nec sicut homo zelat; sed omnia sicut Deus. Poenitentia Dei non est post errorem: ira Dei non habet perturbati animi ardorem: misericordia Dei non habet compatientis miserum cor, unde in latina lingua nomen accepit: zelus Dei non habet mentis livorem. Sed poenitentia Dei dicitur, rerum in ejus potestate constitutarum hominibus inopinata mutatio: ira Dei est vindicta peccati: misericordia Dei est bonitas opitulandi: zelus Dei est providentia,
Abbreviated transcription (Latin):
pe & hoc dictũ est. Iurauit dñs & ñ poenitebit
eũ. tu es sacerdos in ȩt̾nũ scđm ordinẽ melchi¬
sedech Nouerunt qui legunt. quid ꝓtulerit
melchisedech quando bẽnedixit abraham. &e si
iã sunt participes eiꝰ : uident tale sacrificiũ nunc
offerri dõ toto orbe t̾rarũ Dĩ aut̃ iuratio. incredu¬
lorũ ÷ increpatio Et qͦd dm̃ ñ poenitebit: significa¬
tio est qr hoc sacerdotiũ non mutabit. Mutauit qͥp¬
addit & dicit. Quia abortu solis usq ad occasũ glorifica¬
tũ est nom̃ meũ ingentib. & in omĩ loco incensũ offercur
nomini mẽo &e hostia pura. ꝙr magnũ est nom̃ meũ ingen
tib dicit dñs omps Ecce qđ est scđm ordinẽ melchi sedẽch
ncensũ enĩ qđ est grece tymiama:ͥ sicut exponit ioħs
in apocalipsi orationes sunt scõrũ. Ds̃ quippe ille sicut
canit᷑ in psalmo qͥ uocauit t̾rã asolis ortu usq ad occasũ.
cui tr̃ȩ id÷ cui popło diffuso abortu usq ad occasũ diceret.

Expanded text:
 est: Juravit Dominus, et non poenitebit eum, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec . Noverunt qui legunt, quid protulerit Melchisedec, quando benedixit Abraham : et si jam sunt participes ejus, vident tale sacrificium nunc offerri Deo toto orbe terrarum. Dei autem juratio incredulorum est increpatio. Et quod Deum non poenitebit, significatio est quia hoc sacerdotium non mutabit. Mutavit quipaddit, et dicit: Quia ab ortu solis usque ad occasum glorificatum est nomen meum in gentibus, et in omni loco incensum offertur nomini est secundum ordinem Melchisedec. Incensum enim quod est graece θυμίαμα, sicut exponit Joannes in Apocalypsi, orationes sunt sanctorum . Deus quippe ille, sicut canitur in Psalmo, qui vocavit terram, a solis ortu usque ad occasum; cui terrae, id est, cui populo diffuso a solis ortu usque ad occasum, diceret,
Abbreviated transcription (Latin):
diciũ eiꝰ sublatũ est᷑. generationẽ illius quis enar-¬
rabit. qr tollit᷑ de t̾ra uita eiꝰ abiniquitatib popłi
mei ductus est ad mortẽ. & cȩtera quȩ contexere longũ est.
U bi etiã de ȩccła tanto ante p̃dictũ est. qͦd abapło legimꝰ ẽ¬
memoratũ. & nunc iã uidemꝰ impletũ. Lȩtare sterilis q̃¬
ñ paris. erũpe & exclama quȩ ñ parturis. qr multi filii
deserte magis quã eiꝰ quȩ habet uirũ Dix̃ enĩ dñs Di¬
lata locũ tabernaculi tui. & auleorũ tuorũ fige. ne
parcas Protende funiculos: & clauos tuos conforta
Aa huc indextris & sinistris dilata. & sem̃tuũ possi¬
debit gentes. & ciuitates desertas habitari facies. Ho¬
li timere qr confusa es. neq reuerearis qi exꝓbratũ tͥ
est. Confusionẽ enĩ ȩt̾nã obliuisceris. &e opꝓbrii uidu¬
tatistuȩ memor ñ eris. Quia dñs qui fecitte. dñs sa¬
baoth nom̃ei. & qui eruit te ds̃isrb ds̃ om̃is t̾rȩ uoca¬

Expanded text:
blatum est: generationem illius quis enarrabit? quia tolletur de terra vita ejus. Ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem : et caetera quae contexere longum est. Ubi etiam de Ecclesia tanto ante praedictum est, quod ab Apostolo legimus commemoratum, et nunc jam videmus impletu parturis, quia multi filii desertae magis quam ejus quae habet virum. Dixit enim Dominus, Dilata locum tabernaculi tui, et aulaeorum tuorum: fige, ne parcas, protende funiculos, et clavos tuos conforta; adhuc in dextris et sinistris dilata: et semen tuum possidebit gentes, et civitates desertas habitari facies. Noli timere, quia confusa es; neque reverearis, quia exprobratum tibi est. Confusionem enim aeternam oblivisceris, et opprobrii viduitatis tuae memor non eris. Quia Dominus qui fecit te, Dominus sabaoth nomen ei; et qui eruit te Deus Israel, Deus omnis terrae voca
Abbreviated transcription (Latin):
bortͥ. & cȩtera quȩ iã supͣ cõmemoraui: De huiꝰ enim
domo ñ accipit uitulos. neq de gregib eiꝰ hircos. Iste
immolat dõ sacrificiũ laudis. ñ scdm ordinẽ a aron
sed scđm ordinẽ melchisedech Qđ in eopsalmo positũ
est. quẽ dñs iħs in euangłio de se conseriptũ. ẽẽ. testat᷑.
quȩrens a uideis respondentib xp̃m filiũ. ẽẽ. dauid.
qͦd solũ de illo carnalit̾ nouerant: qͦmͦ eũ dauid in
spũ dixerit dñm. Tunc enĩ huiꝰ psalmi cõmemorauit
exordiũ. Dix̃ dñs dño meo. Sede adextris meis. do¬

Expanded text:
bor tibi : et caetera, quae jam supra commemoravi. De hujus enim bor tibi : et caetera, quae jam supra commemoravi. De hujus enim domo non accipit vitulos, neque de gregibus ejus hircos. Iste immolat Deo sacrificium laudis, non secundum ordinem Aaron, sed secundum ordinem Melchisedec. Quod in eo psalmo positum est, quem Dominus Jesus in Evangelio de se conscriptum esse testatur, quaerens a Judaeis respondentibus Christum filium esse David, quod solum de illo carnaliter noverant, quomodo eum David in Spiritu dixerit Dominum. Tunc enim hujus psalmi commemoravit exordium: Dix
Abbreviated transcription (Latin):
demoniis immolata : nullomͦ ipse dñs xp̃c leꝓso quẽ
mundauerat diceret. Hade. ostende te sacerdoti. &
offer munꝰ qͦd prȩcepit moises in testimoniũ illis
Nondũ enĩ dederat ꝓ sacrificiis illis om̃ib sui corporis
sacrificiũ. nondũ suscitauerat sui corporis tẽplũ Nec
de illo tẽplo eiciens eos qͥ boues & colũbas uendebant.
dicere. Domꝰ mea domꝰ orationis uocabit᷑. Uos aut̃ fecis
posuit testimonia. quȩ sub nominib: apłoꝵ andreȩ
ioh̾isq conseripta sunt. Quȩ si illoꝵ essent: recepta
essent abeccła. Quȩ abillorũ tẽporib ꝑ ep̃orũ successio¬
nes certissimas usq ad nrã & deinceps tẽpora ꝑseuerat.
& immolat dõ in corpore xp̃i sacrificiũ laudis . ex quo
ds̃ deorũ locutꝰ uocauit t̾rã a solis ortuusq ad occa siĩ.
ille isrł scđm carnẽ. qui seruiebat in umbris sacri¬
ficiorũ quib significabat᷑ singulare sacrificiũ. qͦd
est. Audi popłs meus & loquar tibi. isrł & testifica¬

Expanded text:
em mundaverat, diceret: Vade, ostende te sacerdoti, et offer munus quod praecepit Moyses in testimonium illis . Nondum enim dederat pro sacrificiis illis omnibus sui corporis sacrificium, nondum suscitaverat sui corporis templum. Nec de illo templo ejiciens eos qui boves et columbas vendebant, diceret: Domus mea domus orationis vocabitur; vos autposuit testimonia, quae sub nominibus apostolorum Andreae Joannisque conscripta sunt. Quae si illorum essent, recepta essent ab Ecclesia, quae ab illorum temporibus per episcoporum successiones certissimas, usque ad nostra et deinceps tempora perseverat, et immolat Deo in corpore Christi sacrificium laudis, ex quo Deus deorum locutus vocavit terram, a solis ortu usque ad occasum. ille Israel secundum carnem, qui serviebat in umbris sacrificiorum, quibus significabatur singulare sacrificium quod e praedictum est, Audi, populus meus, et loquar tibi; Israel, et testifica
Abbreviated transcription (Latin):
hic desipit: Qui xp̃m negando ante ꝓmissũ ñ ha¬
bet unde asserat missũ. Ꝙ merito. qr ipse quẽ prȩdicat
existimat dictũ. qͦd ait apłs. Dix̃ qnidã exipsis.
ꝓpriꝰ eorũ ꝓpha. Chretenses semꝑ mendaces: malȩ
bestiȩ. uentris pigri. Testimoniũ hoc uerũ est. Ignorans
dictũ. eẽ. de quodã epimenide qͥ chretensis fuit. in cuiꝰ
libris hoc inuenit᷑. Qui homo int̾ ꝓpħasdĩ ñ inuenit᷑.
nec ad illa eloquia dĩ ꝑtinet. quȩ udeis dic̃ credita qui
memorare ꝓpħas dĩ aliquando dicens Sicut & dauid
dicit. Isaias aut̃ audet & dicit. Sicut & oseȩ dicit. Hes
tacitiseoꝵ nominib cũ dicit. sic̃ scriptũ est. & ea script᷑a
intelligit᷑ inqua est auctoritas dĩ Aut euident̃ dm̃dicere
asserit. cũ aliqͦd ad hibet testimoniũ de lege uł ꝓpħis dĩ
Quale ÷ illud. Boui trituranti. os ñ infrenab̾. Nunquid
de bob inqͥt cura est dõ: An ꝓpt̃ nos scriptura dicte:¬

Expanded text:
hic desipit, qui Christum negando ante promissum, non habet unde asserat missum? Et merito, quia ipse quem praedicat,existimat dictum, quod ait Apostolus, Dixit quidam ex ipsis proprius eorum propheta, Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri; testimonium hoc verum est : ignorans dictum esse de quodam Epimenide, qui Cretensis fuit, in cujus libris hoc invenitur; qui homo inter Prophetas Dei non invenitur, nec ad illa eloquia Dei pertinet, quae Judaeis dicit credita, quimemorare Prophetas Dei aliquando dicens, Sicut et David dicit ; Isaias autem audet et dicit , Sicut et Osee dicit : vel tacitis eorum nominibus, cum dicit, Sicut scriptum est ; et ea Scriptura intelligitur, in qua est auctoritas Dei: aut evidenter Deum dicere asserit, cum aliquod adhibet testimonium de Lege vel Prophetis Dei, quale est illud, Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bob
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando cognoscit. & cũ extinguit᷑ a negantib. in ex¬
tinguibilis ꝑmanet. & tranquille irascit᷑. & confundi
ñ potest. etiã quando confundit᷑. Ꝙ nom̃ eiꝰ pollui non
potest. etiã quando polluit᷑. & obliuisci ñ potest. etiã
quando obliuiscit᷑. & meminit. etiã quando ad mo¬
net᷑. Sic est in effabilis. Hȩc enĩ de illo dicunt᷑. de qͦ
nichil abhomine uł homini dici satis digne & satis
cõpetent᷑ potest. Quȩ cũ ita sint : quis religiosus non
istũ exufflet ut puluerẽ quẽ ꝓicit uentꝰ afacie t̾re
qͥ tumens & elatꝰ. atq ir ruens inoculos infirmorũ
eosq ꝑturbans. uidet᷑ sĩbi aliqͥd dicere arguendo uerba
in uetere testam̃to quȩ ñ intelligit. nec intuendo quȩ
innouo intelligit: Hoc aut̃ de poenitentia dĩ. unde
factũ est ut loquerem᷑ cũ cõmemoraremꝰ ꝓphetiã de
xp̃o ubi dictũ est. iurauit dñs & non poenitebit eũ.
tu es sacerdos in ȩt̾nũ scđm ordinẽ melchisedech.

Expanded text:
aliquando cognoscit; et cum exstinguitur a negantibus, inexstinguibilis permanet; et tranquille irascitur; et confundi non potest, etiam quando confunditur; et nomen ejus pollui non potest, etiam quando polluitur; et oblivisci non potest, etiam quando obliviscitur; et meminit, etiam quando admonetur. Sic est ineffabilis. Haec enim de illo dicuntur, de quo nihil ab homine vel hominis satis digne et satis competenter dicitur. Quae cum ita sint, quis religiosus non istum exsufflet ut pulverem, quem projicit ventus a facie terrae ; qui tumens et elatus atque irruens in oculos infirmorum, eosque perturbans, videtur sibi aliquid dicere, arguendo verba in Vetere Testamento quae non intelligit, nec intuendo quae in Novo intelligit? 42. Hoc autem de poenitentia Dei, unde factum est ut loqueremur, cum commemoraremus prophetiam de Christo, ubi dictum est, Juravit Dominus et non poenitebit cum, Tu es sa
Abbreviated transcription (Latin):
altaris. Et qr ut hoc diceret ab idolatria ꝓhibebat. unde
locus iste sermonis eiꝰ sic̃ cõmemoraui sũpsit exordiũ : ne
putarent idõ ñ. ẽẽ. curandũ si de sacrificiis ederent ido¬
loꝵ qr idolũ nichil est. existimantes sibi hȩc uelut suꝑ¬
flua ñ nocere : confirmauit quidẽ & ipse nichil. eẽ. ido¬
lũ. nec idõ se ista ꝓhibere qr idolis immolant᷑ quȩ non
cultores. demoniis & ñ dõ immolant. Nolo uos socios fieri¬
demonioꝵ. Istũ sensũ ueritas ipsa declarat. Quia in tẽ¬
plo cui seruiebat carnalit̾ isrł. ñ utiq idolũ colebat᷑
Nã si sacrificia quȩ in illotẽplo scđm ueterẽ legẽ offere

Expanded text:
altaris. Et quia ut hoc diceret, ab idololatria prohibebat; unde altaris. Et quia ut hoc diceret, ab idololatria prohibebat; unde locus iste sermonis ejus, sicut commemoravi, sumpsit exordium: ne putarent ideo non esse curandum, si de sacrificiis ederent idolorum, quia idolum nihil est, existimantes sibi haec velut superflua non nocere, confirmavit quidem et ipse nihil esse idolum: nec ideo se ista prohibere, quia idolis immolantur quae non cultores, daemoniis, et non Deo, immolant. Nolo vos socios daemoniorum fieri. Istum sensum veritas ipsa declarat: quia in templo cui serviebat carnaliter Israel, non utique idolum colebatur. Nam si sacrificia quae in illo templo secundum veterem Legem offere
Abbreviated transcription (Latin):
ita illos fieri socios demonioꝵ. si idolotita sacrificui
manducauerint. Quomꝰ isrł carnalis socius e rat
altaris intẽplo. quide sacrificiis manducabat. Ideo
sequit᷑. sed eã consequentẽ quȩ illis umbris prȩceden¬
tib significata est ueritatẽ. Hinc enĩ coepit. ut hoc
diceretꝰ. Propt̃ qđ dileccissimi mͥ. fugite abidoloꝵ
cultura: Deinde secutꝰ. ostendit ad qͦđd sacrificiũ
iã debeant ꝑtinere. dicens. Quasi prudentib dico. iudicate
uos qͦd dico: Calix benedictionis quẽ benedicimꝰ. nonne
cõmunicatio est sanguinis xp̃i: Panis quẽ frangimꝰ.
ñne cõmunicatio ÷ corporis dñĩ : Quia unꝰ panis. unũ corpꝰ
multi sumꝰ: Om̃s enĩ de uno pane participamꝰ. Q ꝓpt̾ hoc
subiunx̃. Hidete isrł scđm carnẽ. Nonne qͥ de sacrifici is
manducant. socii sunt altaris: Ut intelligerent ita
se iã socios. ẽẽ. corporis xp̃i : quẽadm odũ illi soci i sunt

Expanded text:
ita illos fieri socios daemoniorum, si idolothyta sacrificia ita illos fieri socios daemoniorum, si idolothyta sacrificia manducaverint, quomodo Israel carnalis socius erat altaris in templo, qui de sacrificiis manducabat. Ideo sequitur, sed eam consequentem quae illis umbris praecedentibus significata est veritatem. Hinc enim coepit, ut hoc diceret: Propter quod, dilectissimi mihi, fugite ab idolorum cultura. Deinde secutus ostendit, ad quod sacrificium jam debeant pertinere, dicens: Quasi prudentibus dico, judicate vos quod dico. Calix benedictionis quem benedicimus, nonne communicatio est sanguinis Christi? Panis quem frangimus, nonne communicatio est corporis Domini? Quia unus panis et unum corpus musubjunxit, Videte Israel secundum carnem: nonne qui de sacrificiis manducant, socii sunt altaris? Ut intelligerent ita se jam socios esse corporis Christi, quemadmodum illi socii sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tationũ uarietatẽ ñ in reb sed in uerbis. qͦd ego dixi
scđm carnẽ: alii codices habeant carnalit᷑. Et qͥd ego dixi
qͥ de sacrificiis manducant. aliqui habeant edunt hostias
Qđ ipse posuit. & qͦd ego. socii sunt altaris: habeant
aliqͥ participes sunt altaris. & qͦd ego posui. quid gͦ
dico. qr idolis immolatũ est aliquid: aut idolũ ÷ aliquid¬
minꝰ ille posuerit aut minꝰ codex eiꝰ habuerit. & ideo
tantũ posuit. qr idolũ ÷ aliquid. Qđ uͦ sequit᷑ multũ ad
rem ꝑtinet. qr id alit̾ posuit. Ait enĩ apłs Sed q quȩ
Sed qui sacrificant. demonib sacrificant: Quasi om̃s qͥ
sacrificant. ñ sacrificent nͥ demonib. Non enĩ ait apłs.
qui sacrificant. sed quȩ sacrificant. Uel sic̃ a me positũ
est. immolant. Illi scilicet qͥ idola colunt. quȩ sacrifi¬
cant demoniis & ñ dõ sacrificant. siue imnmolant. Et
idõ subiunx᷑. Nolo uos socios demoniorũ fieri bosqͥppe
abidolatria ꝓhibebat ꝓpt̃ qđ eis ostendere uoluit.

Expanded text:
tationum varietatem non in rebus, sed in verbis, quod ego dixi, secundum carnem; alii codices habeant, carnaliter: et quod ego dixi, qui de sacrificiis manducant; aliqui habeant, edunt hostias; quod ipse posuit: et quod ego, socii sunt altaris; habeant aliqui, participes sunt altaris: et quod ego posui, Quid ergo? dico quia idolis immolatum est aliquid? minus ille posuerit, aut minus codex ejus habuerit; et ideo tantummodo posuit, quia idolum est aliquid. Quod vero sequitur multum ad rem pertinet, quia id aliter posuit. Ait enim Apostolus: Sed qSed qui sacrificant, daemonibus sacrificant: quasi omnes qui sacrificant, non sacrificent nisi daemonibus. Non enim ait Apostolus, Qui sacrificant; sed, quae sacrificant; vel, sicut a me positum est, immolant: illi scilicet qui idola colunt; quae sacrificant, daemoniis, et non Deo, sacrificant, sive, immolant. Et ideo subjunxit, Nolo vos socios daemoniorum fieri: eos quippe ab idololatria prohibebat. Propter quod eis ostendere voluit,
Abbreviated transcription (Latin):
immaculatorũ animaliũ sacrificia ds sibi ussit offer¬
ri. Ut quẽ ad modũ illa immaculata erant a corporũ
uiciis : ita sꝑaret᷑ immolandus. ẽẽ. ꝓ nob̾. qui solus
immaculatꝰ fuerat a peccatis. Quȩ tẽpora ꝑ ꝓpħam
& paulopost in eodẽ psalmo. Audi popłs meus &e loq̾r
tibi. isrł & testificabor tibi. qm ds ds cuus ego
sũ. Non suꝑsacrificia tua arguã te. holocausta aut̃
tua in conspectu meo sunt sẽꝑ Non accipiã de domo
tua uitulos. neq de gregib tuis hircos. Qm̃ meȩ
sunt om̃s bestiȩ siluȩ. pecora in montib & boues
Cognoui om̃ia uolatilia celi. & species agri mecũ est.
Si esuriero. ñ dicã tibi: Meus ÷ enĩ orbis t̾re. & ple¬
nitudo eiꝰ Nunquid manducabo carnes taurorũ.

Expanded text:
immaculatorum animalium sacrificia Deus sibi jussit offerimmaculatorum animalium sacrificia Deus sibi jussit offerri; ut quemadmodum illa immaculata erant a corporum vitiis, ita speraretur immolandus esse pro nobis, qui solus immaculatus fuerat a peccatis. Quae tempora per propEt paulo post in eodem psalmo: Audi, populus meus, et loquar tibi; Israel, et testificabor tibi: quoniam Deus Deus tuus ego sum. Non super sacrificia tua arguam te; holocausta autem tua in conspectu meo semper. Non accipiam de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hircos: quoniam meae sunt omnes bestiae silvae, pecora in montibus et boves; cognovi omnia volatilia coeli, et species agri mecum est. Si esuriero, non dicam tibi: meus est enim orbis terrae et plenitudo ejus. Numquid manducabo car
Abbreviated transcription (Latin):
ad rep̾hendendũ. qͦd demon sibi sacrificiĩ ñ exigeret.
nisi dõuero deberi sciret. Falsus enĩ dĩ sic sȩ uult hono¬
rari abeis qͦs decipit: qͦmͦ uerꝰ dĩ honorat᷑ ab eis quib
consulit. & maxime sacrificiũ est. qđ prȩcipue debet᷑
dõ Nã obsequia cȩtera quȩ diuinitati exhibent᷑: ausi sunt
sibi etiã suꝑbiȩ fastu homines arrogare. Rarissimi
aut̃ cõmemorant᷑. qui sibi ut sacrificaret᷑ cũ regia po¬
testate possent. ausi fuerint imꝑare: Quicunq tamen
ausi sunt: ꝑ hoc se deos haberi uoluer̃. Sacrificiis aut̃
dĩ ñ egere. qͥs nesciat : Sed nec laudib nrĩs eget
Uerũ sic̃ nob̃ ñ illi utile est ut eũ laudemꝰ: sic nob̾ ñ illi
utile ÷ offerre sacrificiũ dõ. Qm̃ singulari & solo uero
sacrificio. ꝓ nob̾ xp̃i sanguis effusus est. Ideo pͥmis tẽ¬
porib ad hoc sacrificiũ talib significationib ꝓpħandũ.

Expanded text:
ad reprehendendum, quod daemon sibi sacrificium non exigeret, ad reprehendendum, quod daemon sibi sacrificium non exigeret, nisi Deo vero deberi sciret. Falsus enim Deus sic se vult honorari ab eis quos decipit, quomodo verus Deus ab eis quibus consulit: et maxime sacrificium est quod praecipue debetur Deo. Nam obsequia caetera quae divinitati exhibentur, ausi sunt sibi etiam superbiae fastu homines arrogare. Rarissimi autem commemorantur, qui sibi ut sacrificaretur, cum regia potestate possent, ausi fuerint imperare. Quicumque tamen ausi sunt, per hoc se deos haberi voluerunt. Sacrificiis autem Deum non egere, quis nescit? Sed nec laudibus nostris eget. Verum sicut nobis, non illi, utile est laudare Deum; sic nobis, non illi, utile est offerre sacrificium Deo. Quoniam singulari et solo vero sacrificio pro nobis Christi sanguis effusus est: ideo primis temporibus ad hoc sacrificium talibus significationibus prophetandum,
Abbreviated transcription (Latin):
ferreis uł ad amantinis nexib. Absit inquit ut hoc
sacrificio. ut hominib qͥ ñ peccauerant parceretur
& idõ non ÷ credendus ds̃ uerus. qui sacrificiis dele¬
ctat᷑. lã de poena occisorũ hominũ quib quandoq
morituris mors illa ñ offuit. & eoꝵ tam̃ mortib
cor regis se se extollentis merito uapulauit. suꝑus
respondimꝰ: De sacrificio aut̃. ualdẽ iste nil sapit. &¬
ideo fallitur quia iã sacrificia talia ñ offert dĩ popłs
dõ. postea quã uenit unicũ sacrificiũ cuiꝰ umbra fuer̃
illa om̃ia. ñ hoc imꝓbantia sed hoc significantia.
Sic̾ enĩ resuna multis locutionib & multis linguis
significari potest: sic unũ uerũ & singulare sacri¬
ficiũ. multis est antea sacrificioꝵ significatũ figuris
De quib singulis hic disputare quã sit longũ. uidetis¬
Unũ tam sciant insipientes. tardi ad intelligendũ & p̃cipites

Expanded text:
ferreis vel adamantinis nexibus. Absit, inquit, ut hocferreis vel adamantinis nexibus. Absit, inquit, ut hocsacrificio, ut hominibus qui non peccaverant, parceretur : et ideo non est credendus Deus verus, qui sacrificiis delectatur. Jam de poena occisorum hominum, quibus quandoque morituris mors illa non obfuit, et eorum tamen mortibus cor regis sese extollentis merito vaputavit, superius respondimus. De sacrificio autem valde iste nihil sapit: et ideo fallitur, quia jam sacrificia talia non offert Dei populus Deo, posteaquam venit unicum sacrificium, cujus umbrae fuerunt illa omnia, non hoc improbantia, sed hoc significantia. Sicut enim res una multis locutionibus et multis linguis significari potest; sic unum verum et singulare sacrificium multis est antea sacrificiorum significatum figuris. De quibus singulis hic disputare quam sit longum, videtisUnum tamen sciant insipientes, tardi ad intelligendum, et praecipites
Abbreviated transcription (Latin):
gilansq uindicta. Claues quippe regni cȩlorũ sic
dedit xp̃s ȩccłȩ : ut ñsolũ diceret. quȩ solueritis
suꝑ t̾rã soluta er̃ & incęlis. ubi aꝑtissime bonũ ñ
malũ ꝓ malo reddit ȩccła: uerũ & adiungeret.
quȩ ligaueritis in t̾ra erunt ligata & incelo. quia
bona est & uindicandi iusticia. Illudenĩ qđ ait. si nec ȩccłam
gladio feriret᷑. si flãmis absumeretur. si feris subri
ritis suꝑ t̾rã er̃ ligata & incęlis. Ut intelligeret᷑. quam
grauius sit punitꝰ. qͥuelut relictus ÷ impunitꝰ. Hic dicat
iste si placet. Siccine mandata saluatoris accepimꝰ. ui¬
bentis. nemini reddideritis malũ ꝓmalo. sed siqͥs uos
ꝑcusserit inunã maxillã prȩbete & alterã. & dimittite
iniurias frĩb urĩs: Ecce abhominib ñ reddentib ma¬
lũ ꝓmalo. alligat᷑ homo amarius & infelicius ȩccłȩ
clauib : quã quibus libet grauissimis & durissimis

Expanded text:
gilansque vindicta. Claves quippe regni coelorum sic gilansque vindicta. Claves quippe regni coelorum sic dedit Christus Ecclesiae, ut non solum diceret: Quae solveritis super terram, soluta erunt et in coelis ; ubi apertissime bonum, non malum pro malo reddit Ecclesia; verum et adjungeret: Quae ligaveritis in terra, erunt ligata et in coelo, quia bona est et vindicandi justitia. Illud enim quod ait: Si nec Ecclesiagladio feriretur, si flammis absumeretur, si feris subrigritis in terra erunt ligata et in coelis. Ut intelligeretur quam gravius sit punitus, qui velut relictus est impunitus. Hic dicat iste si placet, Siccine mandata Salvatoris accepimus jubentis? Nemini reddideritis malum pro malo; sed, si quis vos percusserit in unam maxillam, praebete et alteram; et, Dimittite injurias fratribus vestris ? Ecce ab hominibus non reddentibus malum pro malo, alligatur homo amarius et infelicius Ecclesiae clavibus, quam quibuslibet gravissimis et durissimis
Abbreviated transcription (Latin):
nouo aut̃ ubi fides impetrat caritatẽ qualex possit un¬
liberos pariat ȩt̾na irłm: tam̃ & illis tẽporib fuer̃
iusti sp̃uales. quos ñ occidebat littera uibens sed uiuifi¬
cabat sp̃s iuuans Unde & fides uenturi xp̃i habitabat
plurimi carnales. qui uł hereses faciunt ñ intelligendo
scripturas. uł in ipsa catholica aut adhuc paruuli lac¬
te nutriunt᷑. aut tanquã palea ꝑseuerans futuris
ignib prȩparant᷑. Sicut aut̃ ds̃ unus & uerus creator
bonorũ est & tẽporaliũ & ęt̾noꝵ: ita idẽ ipse auctor est
amborũ testam̃toꝵ. Quia & nouũ inuetere ÷ figuratũ.
& uetꝰ in nouo est reuelatũ. Ignoscendi aut̃ misericors
mansuetudo. ꝓpt̃quã dictũ est. ñ solũ septies uerum
etiã septuagies septies frĩ remittenda. ẽẽ. peccata ñ
adhoc ualet̾ ut sit iniquitas impunita aut torpens &
dormiens disciplina. qđ potius obsit quã diligens ui¬

Expanded text:
Novo autem, ubi fides imperat charitatem, qua lex possit imNovo autem, ubi fides imperat charitatem, qua lex possit imliberos pariat aeterna Hierusalem: tamen et illis temporibus fuerint justi spiritales, quos non occidebat littera jubens, sed vivificabat spiritus juvans. Unde et fides venturi Christi habitabat plurimi carnales, qui vel haereses faciunt, non intelligendo Scripturas, vel in ipsa Catholica aut adhuc parvuli lacte nutriuntur, aut tanquam palea perseverans futuris ignibus praeparantur. Sicut autem Deus unus et verus creator bonorum est, et temporalium et aeternorum, ita idem ipse auctor est amborum Testamentorum, quia et Novum in Veteri est figuratum, et Vetus in Novo est revelatum. Ignoscendi autem misericors mansuetudo, propter quam dictum est: Non solum septies, sed etiam septuagies septies fratri remittenda esse peccata : non ad hoc valet, ut sit iniquitas impunita, aut torpens et dormiens disciplina, quod potius obsit quam diligens vi
Abbreviated transcription (Latin):
maxillã : Nonne ibi priꝰ ꝑ aliũ ꝓpħam precipit᷑. ut
maliciã unusqͥsq frĩs sui ñ reminiscat᷑: Quid ÷ gͦ qͦd
iste blasphemꝰ hȩc tanquã contraria ueteri testam̃to
de nouo colligit. aut utrasq litteras nesciens. aut ut
decipiat imꝑitos se scire dissimulans: Aquotam̃ si
quȩrat᷑. utrũ ñ reddat malũ ꝓmalo qͥ ꝓ cibo non
accepto inignẽ mittit ȩt̃nũ: ꝓfecto turbabit᷑.¬
& admonebit᷑ incõparabilit̃. ẽẽ. mitius. oculũ ꝓ ocło. dentẽ
ꝓdente. homini auferre. ubi m̃sura uindictȩ modũ non
transit iniuriȩ: quã ꝓpt̾ ñ exhibitã humanitatẽ tantã re¬
pendere seueritatẽ. ubi transitoria est culpa. & finẽ ñ habet
poena Atq ita discet si ꝑuicax ñ est. inutroq dĩ unus testa¬
m̃to & amandã bonitatẽ & timendã seueritatẽ. Quis
enĩ in ueteri testam̃to. ꝓpt̃ temporaliũ bonorũ ꝓmissionẽ
malorũq cõminationẽ. seruos pariat tẽporalis ierłm. in

Expanded text:
onne ibi prius per alium prophetam praecipitur, ut malitiam unusquisque fratris sui non reminiscatur ? Quid est ergo quod iste blasphemus haec tanquam contraria Veteri Testamento de Novo colligit, aut utrasque Litteras nesciens, aut ut decipiat imperitos, se scire dissimulans? A quo tamen si quaeratur, utrum non reddat malum pro malo, qui pro cibo non accepto in ignem mittit aeternum; profecto turbabitt admonebitur incomparabiliter esse mitius oculum pro oculo, dentem pro dente homini auferre , ubi mensura vindictae modum non transit injuriae, quam propter non exhibitam humanitatem, tantam rependere severitatem, ubi transitoria est culpa, et finem non habet poena: atque ita discet, si pervicax non est, in utroque Dei unius Testamento et amandam bonitatem et timendam severitatem. Quamvis enim in Vetere Testamentomalorumque comminationem servos pariat temporalis Hierusalem: in
Abbreviated transcription (Latin):
psalmi eiꝰ. Sacrificiũ inqͥt laudis honorificabit me. &
ibi uia qua ostendã illi salutare dĩ lã de hoc salutari
dĩ qđ ipse sit xp̃c. supͣ cõinemoraui atq monstraui
Qł est aut̃ sacratius laudis sacrificiũ. quã in actione
grãrũ: & unde maiores agendȩ sunt dõ grẽ. quã ꝓ
ipsius grã ꝑ iħm xp̃m dñm nr̃m: Qđ totũ fideles in
eccłȩ sacrificio sciunt. cuiꝰ umbre fuerunt omĩa
prioꝵ genera sacrificiorũ. Isti aut̃ uaniloqui repre¬
hensores ueteris testam̃ti. etiã si cȩtera quȩ cõmemo¬
raui de hoc psalmo minꝰ intelligunt: sufficiat eis
quantũ ad prȩsentẽ quȩstionẽ attinet. qr ds̃ ꝓpħarũ
sanguinẽ potat iicoꝵ. Talẽ quippe eũ nouerant scĩ.
qui pleni eiꝰ spũ ista dicebant. Unde illud qđ dauid
obtulit ut popło parceret᷑. umbra erat futuri. qua
significatũ est. qͦd ꝑuerũ sacrifictũ cuiꝰ illa figura
erat. saluti popłi spualit̾ parcit᷑. Ipse enĩ xp̃c¬

Expanded text:
psalmi ejusdem: Sacrificium, inquit, laudis honorificabit me, et ibi via qua ostendam illi salutare Dei . Jam de hoc salutari Dei, quod ipse sit Christus, supra commemoravi atque monstravi . Quod est autem sacratius laudis sacrificium, quam in actione gratiarum? Et unde majores agendae sunt Deo gratiae, quam pro ipsius gratia Ecclesiae sacrificio sciunt, cujus umbrae fuerunt omnia priorum genera sacrificiorum. Isti autem vaniloqui reprehensores Veteris Testamenti, etiam si caetera quae commemoravi de hoc psalmo minus intelligunt, sufficiat eis quantum ad praesentem quaestionem attinet, quia Deus Prophsanguinem potat hircorum. Talem quippe eum noverant sancti, qui pleni ejus Spiritu ista dicebant. Unde illud quod David obtulit, ut populo parceretur, umbra erat futuri, qua significatum est, quod per unum sacrificium, cujus illa figura erat, saluti populi spiritualiter parcitur. Ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
lȩ uanitatis exagitat: eidẽ apło hocdicat. Qui scribens
ad fideles ait. Fuistis aliquando tenebre. nunc aut̃
lux in dnõ. Quis enĩ hoc fecit. nisi ille. qui cũ tenebie
essent suꝑ aby ssũ. dix̃. fiat lux. & facta ÷ lux: Qđ
aꝑtiꝰ alio loco idẽ apłs expressit. dicens. Ds qui dix̃
de tenebris lum̃ clarescere. claruit incordib nr̃is
Si aut̃ hoc putat scripturis de e̾ẽ. ꝓpheticis. qđ filius
sit lum̃ de lumine. uł splendor lucis : legat qͦd in
eisdẽ litteris legit᷑ de sapientia. Candor est enim
lucis ȩt̾ne. Aut illud in ꝓpħico psalmo. Cantate dño
canticũ nouũ. cantate dño om̃is t̾ra: Cantate dño.
benedicite nom̃ eiꝰ. bene nunciate diẽ ex die salu¬
tare eiꝰ. Quis ÷ enĩ dies exdie. nͥ filius lum̃ ex lumi¬
ne : Salutare aut̃ dĩ. ẽẽ. xp̃m legat in euangłio.
dicente simeone sene. quando illũ cognouit in

Expanded text:
lae vanitatis exagitat; eidem apostolo hoc dicat, qui scribens lae vanitatis exagitat; eidem apostolo hoc dicat, qui scribens ad fideles ait: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Quis enim hoc fecit, nisi ille, qui, cum tenebrae essent super abyssum, dixit: Fiat lux; et facta est lux ? Quod apertius alio loco idem apostolus expressit, dicens: Deus qui dixit de tenebris lumen clarescere, claruit in cordibus nostris . Si autem hoc putat Scripturis deesse propheticis, quod Filius sit lumen de lumine, vel splendor lucis, legat quod in eisdem Litteris legitur de Sapientia, Candor est enim lucis aeternae : aut illud in prophetico Psalmo, Cantate Domino canticum novum; cantate Domino, omnis terra: cantate Domino et benedicite nomen ejus, bene nuntiate diem ex die salutare ejus . Quis est enim dies ex die, nisi Filius lumen de lumine? Salutare autem Dei esse Christum legat in Evangelio, dicente Simeone sene, quando illum cognovit in
Abbreviated transcription (Latin):
de lumine. uł incõparabilẽ splendorẽ in cõp̾hensibił
lucis. non credit. ẽẽ. opificẽ mundi : imꝓbo &
culpo. Cũ ibi legat. mundus ꝑ eũ factꝰ est: ubi legit.
erat lum̃ uerũ qͦd illuminat om̃em hominẽ uenientẽ
in hunc mundũ. Imꝓbo etiã si nescit. magisq imꝓbo
atq detestor si scit & insidiat᷑ ut decipiat nescientes.
inueterib priꝰ diuinis litteris scriptũ. Accedite ad eũ.
& illuminamini. &. Prȩceptũ diũ lucidũ. illumi¬
nans oculos &. Iilumina oculos meos ne unquã ob¬
dormiã inmortẽ: Neq enĩ hoc orabat homo utiq
mortalis ne unquã corpore moreret᷑. aut corporalib
oculis somnꝰ ne ueniret optabat: Sed eos utiq oculos
illuminari sibi petebat : de quib: apłs dicit: Iilumi¬
natos oculos cordis urĩ Porro si huic displicet lucẽ
initiũ sũpsisse de tenebris. etiã hoc enĩ uerbis garru¬

Expanded text:
de lumine, vel incomparabilem splendorem incomprehensibilis de lumine, vel incomparabilem splendorem incomprehensibilis lucis, non credit esse opificem mundi, improbo et culpo: cum ibi legat, Mundus per eum factus est; ubi legit, Erat lumen verum quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Improbo etiam, si nescit; magisque improbo atque detestor, si scit, et insidiatur ut decipiat nescientes in veteribus prius divinis Litteris scriptum, Accedite ad eum, et illuminamini ; et, Praeceptum Dnans oculos ; et, Illumina oculos meos, ne unquam obdormiam in mortem . Neque enim hoc orabat homo utique mortalis, ne unquam corpore moreretur, aut corporalibus oculis somnus ne veniret optabat: sed eos utique oculos sibi illuminari petebat, de quibus Apostolus dicit, Illuminatos oculos cordis vestri . 15. Porro, si huic displicet lucem initium sumpsisse de tenebris, etiam hoc enim verbis garru
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd aliud qͦd hic salua fidei regula intelligi potest:
dm̃ tam̃ uerũ. sũmũ & bonũ. fecisse cuncta quȩ cer ni¬
mͦ. & quȩ meliora ñ cernimꝰ. quãuis modus quo ea fece¬
rit cõprehendi humana m̃te ñ possit: dubitare fas
ñ est. Sed cũ istis indoctis bla sphematorib litterarũ
sacrarũ. ñ ea rationũ subtilitate agendũ est. qua ista quȩ¬
renda sunt & int̾ pacificos dĩ filios disputanda. Sed si
putat iste aduersus libros legis & ꝓpħarũ se nosse qͦd
dicit. se scire sũmũdm̃ incõparabilẽ splendore᷑ incom¬
p̃hensibilis. ẽẽ. lucis: pͥmo audire ab eo uellẽ. cuiꝰ lucis
existimat. ẽẽ. splendorẽ sũmũ dm̃. utrũ & ipsa lux ds̃
sit. Et utrũ patrẽ intelligat lucẽ. eiꝰq splendorẽ unige¬
nitũ filiũ. Quẽ tam̃ confessus est sũmũ dm̃ Qđ si ita
sentit: apꝓbo & laudo. Sed qͦd eũ quẽ credit. ẽẽ. lum̃

Expanded text:
aliquid aliud, quod hic salva fidei regula intelligi potest: aliquid aliud, quod hic salva fidei regula intelligi potest: Deum tamen verum et summum et bonum fecisse cuncta quae cernimus, et quae meliora non cernimus, quamvis modus quo ea fecerit comprehendi humana mente non possit, dubitare fas non est. Sed cum istis indoctis blasphematoribus Litterarum sacrarum non ea rationum subtilitate agendum est, qua ista quaerenda sunt et inter pacificos Dei filios disputanda. CAPUT XI. 14. Sed si putat iste adversus libros Legis et Prophetarum se nosse, quod dicit se scire, summum Deum incomparabilem splendorem incomprehensibilis esse lucis: primo audire ab eo vellem, cujus lucis existimet esse splendorem summum Deum; utrum et ipsa lux Deus sit, et utrum Patrem intelligat lucem, ejusque splendorem unigenitum Filium, quem tamen confessus est summum Deum. Quod si ita sentit, approbo et laudo. Sed quod eum quem credit esse lumen
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ñ priꝰ nor informis postaccipit formã. sed formata ꝓfert᷑.
nta in telligendus est ds̃ de materie quidẽ informi fecisse mun¬
dũ sed sinul eã concreasse mundo Nͥtam̃ inutilit̾ prius
narrat᷑ unde aliqͥd fit. ce postea qͦd inde fit. Quia & si potest
utrunq simul fieri ñ simul potest utrunq narrari: Siue¬
gͦ priꝰ nomine cȩli & t̾rȩ. uł t̾rȩ inuisibilis & in cõpositȩ
atq aby ssi tenebrosȩ materies ipsa informis significata
est rerũ notarũ appellationib. qr ipsa ꝓrsus ignota est
humanis sensib. & uix ut cunq intelligit᷑ cũ res indeceriꝰ
cõmutant᷑ tanquã ei ꝓpinquet quidq defor mius: nec ꝑ¬
ueniat tam̃ adillã informitatẽ quantulacunq uł uisibilis
remanens uł intelligibilis species. siue ꝑ celũ & t̾rã gene¬
ralit̾ priꝰ insinuata sit sp̃ualis corporalisq natura. siue

Expanded text:
ubi non prius vox informis post accipit formam, sed formata profertur; ubi non prius vox informis post accipit formam, sed formata profertur; ita intelligendus est Deus de materie quidem informi fecisse mundum, sed simul eam concreasse cum mundo. Non tamen inutiliter prius narratur unde aliquid fit, et postea quod inde fit; quia etsi potest utrumque simul fieri, non simul potest utrumque narrari. go prius nomine coeli et terrae, vel terrae invisibilis et incompositae atque abyssi tenebrosae, materies ipsa informis significata est rerum notarum appellationibus; quia ipsa prorsus ignota est humanis sensibus, et vix utcumque intelligitur, cum res in deterius commutantur; tanquam ei propinquet quidque deformius, nec perveniat tamen ad illam informitatem quantulacumque vel visibilis remanens vel intelligibilis species: sive per coelum et terram generaliter prius insinuata sit spiritualis corporalisque natura; sive
Abbreviated transcription (Latin):
omino nichil est. Nec dõ fuit uł ipsa coȩt̾na. tanquã
a nullo facta: N ec aliꝰ eã fecit. ut haberet ds̃ de qua face¬
r& mundũ. Absit enĩ ut dicat᷑ om̃psñ potuisse facere.
nunde facer& inueniret. Ergo & ipsã ds̃ fecit. Hec ma¬
la ÷ putanda. qr informis Sed bona est intelligenda.
formabilis. id÷ formationis capax. Qñ si boni aliqͥd
.ẽ. forma: ñ nichil ÷ boni : e̾e̾. capacẽ boni Sicut uox
confusa est. clamor sine uerbis Uox uͦ articulata fit:
cũ format᷑ in uerba Estgͦ illa formabilis. ista formata
Illaquȩ formã capit. ista quȩ habet. Nã quid horũ un¬
de fiat. in ꝓmptu est. Neq enĩ quisquã dixerit de uerb̾
fieri sonũ uocis. s potiꝰ de uoce fieri uerba sonantia.¬
Nec putandus ÷ ds̃ informẽ priꝰ fecisse materiã. & int̾ual¬
lo aliquo int̾posito tẽporis formasse qđ informe priꝰ
fecerat. Sed sicut aloquente fiunt uerba sonantia.

Expanded text:
omnino nihil est: nec Deo fuit vel ipsa coaeterna, tanquam omnino nihil est: nec Deo fuit vel ipsa coaeterna, tanquam a nullo facta: nec alius eam fecit, ut haberet Deus de qua faceret mundum. Absit enim ut dicatur omnipotens non potuisse facere, nisi unde faceret, inveniret. Ergo et ipsam Deus fecit. Nec mala est putanda, quia informis: sed bona est intelligenda, quia formabilis, id est, formationis capax. Quoniam si boni aliquid est forma, nonnihil est boni esse capacem boni. Sicut vox confusa est clamor sine verbis, vox vero articulata fit cum formatur in verba: est ergo illa formabilis, ista formata; illa quae formam capit, ista quae habet: nam quid horum unde fiat, in promptu est. Neque enim quisquam dixerit de verbis fieri sonum vocis: sed potius de voce fieri verba sonantiaNec putandus est Deus informem prius fecisse materiam, et intervallo aliquo interposito temporis formasse quod informe prius fecerat: sed sicut a loquente fiunt verba sonantia,
Abbreviated transcription (Latin):
Scriptũ sit In pͥncipio fecit ds̃ celũ & t̾rã Terra aut̃ erat
inu sibilis &e incõposita. & tenebrȩ erant suꝑ ab ssũ¬
r orillo gͦ tenebie. eẽ. coeꝑunt: exquo confusa moles celi eẽ
coepit actiȩ. ante quã facta esset lux. qua illuminaret᷑
qͦd sine luce fuerat tenebrosũ. Quid aut̃ inconueniens.
si mundanȩ materie fuerant tenebrosa pͥmordia. ut
accedente luce melius qͦd factũ est redderet᷑ & tanquã
ꝓficientis hominis qđ postea futurũ erat. hoc mͦ signi¬
ficaret᷑ affectio: Quanquã qͥ munere dĩ pocuerit ꝑspi¬
catius ista rimari. inueniat fortasse in creatura quȩ
ita facta narrat᷑. sine int̾uallis tẽporaliũ moraruĩ. distin¬
ctũ mirabilit̃ ordinẽ rerũ Neq enĩ materies om̃ino
nichil est. de qua in libro sapientiȩ legit᷑. Qui fecisti
mundũ de materia informi. Hongͦ qr informis dicta est

Expanded text:
scriptum sit, In principio fecit Deus coelum et terram: terra autem erat scriptum sit, In principio fecit Deus coelum et terram: terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum. Ex illo ergo tenebrae esse coeperunt, ex quo confusa moles coeli esse coepit ac terrae, antequam facta esset lux, qua illuminaretur quod sine luce fuerat tenebrosum. Quid autem inconveniens, si mundanae materiae fuerant tenebrosa primordia, ut accedente luce melius quod factum est redderetur; et tanquam proficientis hominis, quod postea futurum erat, hoc modo significaretur affectio? Quanquam qui munere Dei potuerit perspicacius ista rimari, inveniet fortasse in creatura, quae ita facta narratur sine intervallis temporalium morarum, distinctum mirabiliter ordinem rerum. Neque enim materies omnino nihil est, de qua in libro Sapientiae legitur, Qui fecisti mundum de materia informi . Non ergo quia informis dicta est,