comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ra hominum durus insidiator obrepas. augetur p̃tium tanquã
sorte cumulatum foenoris. quo periculum capitis aceruatur tibi. c̃dite
frugis multiplicatur usura: cufrum̃tum quasi foenerator occultas qͦsi
uenditor auc̃tionaris. Quid imprecaris male omnibus quia maiorfu.¬
tura sit fames quasi nichil frugum suꝑ sit: Quia infecundior annus
sequatur. lucrum tuum dampnum publicum est. Loseph sc̃s ominibus
aperuit horrea non clausit: nec pretia captauit annone. sed ꝑenne subsidiũ
collocaliit. Nichil sibi adquisiuit. sed quem ad modum fames etĩa inposte¬
rum uinceretur. ꝓuida ordinatione disposuit. Legisti quem admodum
hunc frumentarii captatorem exponat ineuuangelio dñs iħc. cuiuspossessio
diuites fruetus actulit: et ille quasi egens dicebat. Qurio faciã ñ habeo
quid congregem. destrliam horrea mea et maiora faciam: cũ scire non pos.¬
sit utrum sequenti nocte amima sua ab eodem repeteretur: Nesciebat

Expanded text:
ra hominum durus insidiator obrepas. Augetur pretium tamquam ra hominum durus insidiator obrepas. Augetur pretium tamquam sorte cumulatum fenoris, quo periculum capitis acervatur. Tibi conditae frugis multiplicatur usura: tu frumentum quasi fenerator occultas, quasi venditor auctionaris. Quid imprecaris male omnibus, quia major futura sit fames, quasi nihil frugum supersit, quasi infecundior annus sequatur? Lucrum tuum damnum publicum est. 42. Joseph sanctus omnibus aperuit horrea, non clausit: nec pretia captavit annonae, sed perenne subsidium collocavit: nihil sibi acquisivit, sed quemadmodum fames etiam in posterum vinceretur, provida ordinatione disposuit . 43. Legisti quemadmodum hunc frumentarium pretii captatorem exponat in Evangelio Dominus Jesus, cujus possessio divites fructus attulit, et ille quasi egens dicebat: Quid faciam? Non habeo quo congregem, destruam horrea, et majora faciam ; 119 cum scire non posset, utrum sequenti nocte anima sua ab eo reposceretur. Nesciebat
Abbreviated transcription (Latin):
dem conuerais nacure industriam: Cur in uides usibus hominumpu¬
blicos parcus: Cur popłis minuis abundantiams C̃ur afectas inopiamt
Cur optare facis a pauꝑib sterilitatem s Cur enim nonsentiant beneficio
potius nichil nasei: quam ce de fame publica negociare. Ambis frumen¬
torum indigentiam. alim̃torum penuri.am. uberis soli partus ingemis¬
cis. fers publicam fercilitatem: horrea frugum plena de pͥonͣas. Er plo¬
ras quando sterilior ꝓuentus sit. quando exilior partus: uotis dus
gaudes arrississe maledictum. ut cuiqͥam nichil nasceretur. Tunc
messem tuam uenisse letars: tunc tibi de omnium miseria congeris
opes: et hanc industriam uocas. Nanc diligentiã nominas que
calliditatis uersutia. ẽ: quȩ astutia fraudis ẽ: et hoc tu remediũ
uocas. quod ẽ. comm̃tum nequicie. Latroc inium hoc. anfoemis
appellem : captantur tanquam latrocinii tempora. quibus inuisce¬

Expanded text:
dem convertis naturae industriam? cur invides usibus hominum pudem convertis naturae industriam? cur invides usibus hominum publicos partus? cur populi minuis abundantiam? cur affectas inopiam? cur optari facis a pauperibus sterilitatem. Cum enim non sentiunt beneficia potius nihil nasci quam te de fame publica negotiari. Ambis frumentorum indigentiam, alimentorum penuriam, uberis soli partus ingemiscis, fles publicam fertilitatem, horrea plena frugum deploras, exploras quando sterilior preventus sit, quando exilior partus. Votis tuis gaudes arrismessem tuam venisse laetaris, tunc tibi de omnium miseria congeris opes: et hanc tu industriam vocas, hanc diligentiam nominas, quae calliditatis versutia, quae astutia fraudis est; et hoc tu remedium vocas, quod est commentum nequitiae. Latrocinium hoc, an fenus appellem? Captantur tamquam latrocinii tempora, quibus in visce
Abbreviated transcription (Latin):
urmo etiam minori p̾cio. Quid hic fraudis ẽ cum multi posst
perielitari. si nou habent quod emerent: Nom industris ineriu
uenaiat. Num carius aliquis eniere compellitur. non uis adhi¬
betur emꝑtori. Omuibus defercur em̃di copia: nulli irrogatir
inuria. His igitur quantum cuiꝰsq fert ingenuim diputan¬
tos grurgit alius dicens. Bonam quidem agri cuatiuram que
fruc̃tus mninisfreat omnibus. que in dustria simpliei aecumilat cer
rarum foccundicatem nehil doli nichil frauidis interserens. Deniq
siquid uitu fueret. plus dispendii ẽ quam sibene aliquis semina¬
uerit. melius metet. Et si sincerum criticei granum seminauerit
puriorem ac sinceram mesem colligit. foecunda terra. mulaplci¬
tum reddit quod aeceperat. Fidelis ager. soeneratos solet restituere
ꝓuentus. Dereditibus igitur uberis glebe: expeetare lebes cui ñcedim
laboris. De fereilitat pinguis soli: iusta spare compendia. Cur adfrcau¬

Expanded text:
imo etiam minori pretio. Quid hic fraudis est, cum multi etiam possent imo etiam minori pretio. Quid hic fraudis est, cum multi etiam possent periclitari, si non haberent quod emerent? Num industria in crimen raritate vendidit . Num carius aliquis emere compellitur? Num vis adhibetur emptori? Omnibus defertur emendi copia, nulli irrogatur injuria. His ergo quantum cujusque fert ingenium disputatis, exsurgit alius dicens: Bona quidem est agricultura, quae fructus ministrat omnibus, quae simplici industria accumulat terrarum fecunditatem, nihil doli, nihil fraudi interserens. Denique si quid vitii fuerit, plus dispendii est; quia si bene aliquis seminaverit, melius metet: si sincerum tritici granum severit, puriorem ac sinceram messem colligit. Fecunda terra multiplicatuproventus. De redditibus igitur uberis glebae exspectare debes tui mercedem laboris, de fertilitate pinguis soli justa sperare compendia. Cur ad frau
Abbreviated transcription (Latin):
uitam nrãm.xp̃i exemplo fugiamus iac̃tantiã: predicari non expec¬
tamus. Melius. ẽ hic. ẽẽ. in humilitate: ibi ingła. Cum. xp̃c inquit
Non uincat igitur honestatem utilitas: sed honestas & utilitatem. Hãc
dico utilitatem: que estimatur seđm uulgi opiniones. Mortificetur ala¬
quia p̃ciorum captare incremta. non simplicitatis sed uersutiȩ ẽ Et alius
ait. Captans p̃tia frum̃ti. maledictus implebe. ẽ. Definita est sententia: in¬
chil disputationis relinquens. Quale controuersiorum genus solet di¬
cendi eẽ. cum alius alligat agriculturam laudabilem apud omnes
hab̾e fructus terre simplices. eẽt. plus qui seminauerit eo ꝓbatiorem
fore ubiores reditus in dustriȩ non fraudari: negligentiam magis & in¬
curim ruris inculti rep̃hendi solere. Araui inquit studiosius. ubais
uendo frium̃tum non alienum sed meum. non pluri quam cocteri

Expanded text:
vitam nostram Christi exemplo, fugiamus jactantiam, praedicari non exspecvitam nostram Christi exemplo, fugiamus jactantiam, praedicari non exspectemus. Melius est hic esse in humilitate, ibi in gloria. Cum Christus, Non vincat igitur honestatem utilitas, sed honestas utilitatem: hanc dico utilitatem, quae aestimatur secundum vulgi opinionem. Mortificetur avaquia pretiorum captare incremait: Captans pretia frumenti maledictus in plebe est . Diffinita est sententia, nihil disputationi relinquens, quale controversiarum genus sed hoc controversiae genus solet dicendi esse, cum alius alleget agriculturam laudabilem apud omnes haberi, fructus terrae simplices esse triplos, plus qui seminaverit eum probatiorem fore, uberiores reditus industriae non fraudari, negligentiam magis et incuriam ruris inculti reprehendi solere. Aravi, inquit, studiosius, uberius vendo frumentum, non alienum, sed meum, non pluris quam caeteri,
Abbreviated transcription (Latin):
anulo: qui si caeuisset. non eẽt occisus ab herode. Prestare hoc illi po
re seꝓpter salutis defensionem passus ẽ. sed ne alienum qui dem pecca¬
cam ferre ac ꝑpeti potuit ideo in se causam necis excitauit. Certe hoc ne¬
gare nonpossunt potuisse fieri ut caceret. qui de illo gyge negant po¬
cuisse fieri a nuli beneficio ab sconderetur. Sed fabula. et si uim non
habet ueritatis. hanc tam̃ rationem habet. ut si possit celare se uir iustꝰ.
tam̃ ita peccatum declinat quasi celare non possit: nec ꝑsonam suam
indutus anulum. sed uitã suam xp̃m indutiis abscondere: sicut apł̃s
ait. Quia uita nr̃a abscondita. ẽ cum xp̃o indeo. Nemo ergo hicfulge.¬
re querat. nemo sibi ar roget: nemo se iactet. Nolebat se axp̃e hic cognosci:
nolebat p̃dicari in euuangelio nom̃ suum. cũ interris uersaretur.
Uenit ut lateret in hoc scło. Hoc gͦ et nos simili mͦ abscondamus

Expanded text:
annulo, qui si tacuisset, non esset occisus ab Herode ? Praestare hoc illi potannulo, qui si tacuisset, non esset occisus ab Herode ? Praestare hoc illi potnon solum 117 peccare se propter salutis defensionem passus non est, sed ne alienum quidem peccatum ferre ac perpeti potuit; ideo in se causam necis excitavit. Certe hoc negare non possunt potuisse fieri ut taceret, qui de illo Gyge negant potuisse fieri ut annuli beneficio absconderetur. 36. Sed fabula, etsi vim non habet veritatis, hanc tamen rationem habet, ut si possit celare se vir justus; tamen ita peccatum declinet, quasi celare non possit: nec personam suam indutus annulum, sed vitam suam Christum indutus abscondat, sicut Apostolus ait: Quia vita nostra abscondita est cum Christo in Deo . Nemo ergo hic fulgere quaerat, nemo sibi arroget, nemo se jactet . Nolebat se Christus hic cognosci, nolebat praedicari in Evangelio nomen suum, cum in terris versaretur: venit ut lateret saeculum hoc. Et nos ergo simili modo abscondamus
Abbreviated transcription (Latin):
tonsic adño iicere manum meam in xp̃m añi. Itaq nongmust necari
euni sea ola lancetm que erit ad capuia ciis et lentieulam sistisit: itq
doer mientibus cunctis egresis catris cransuit in cacim̃ montis. et eo argue¬
re cerit fipateres regios. et p̃cipue princtpem militie abner: quod nequa¬
quam ficam custodiam regi et dño suo achiberet. Pemq demonstraret
ubi eẽt. lancea rega. uel lenticula que erat ad caput eius: e. apelatis arege.
laneun recddt: et dñs inquit restituat uniciuq sct̃m iustitias suas. et fidem
suami. sicut cradidit ce dñs in manis meas. & nolui uicere manum ieam
in xp̃m̃ dĩ. Et cum boc dicerer. timebat cameminsidtias eius. et fugit: sedem
exilio mutans. Nec cañ salutem p̃culit in nocentie. cum iam scd̃o facultate sibi
tributa regis necandti uoluissec uti occasionis beneficio: que & securitatem
salutis mecuenti. ec regnum offerebat exuli. Ubi opus fuit ioħi gy gẽo

Expanded text:
misit necari eum, sed solam lanceam quae erat ad caput ejus, et lenticulam sustulit. Itaque dormientibus cunctis, egressus de castris transivit in cacumen montis, et coarguere coepit stipatores regios, et praecipue principem militiae Abner, quod nequaquam fidam custodiam regi et domino suo adhiberet: denique demonstraret, ubi esset lancea regis, vel lenticula quae erat ad caput ejus. Et appellatus a rege lanceam reddidit: Et Dominus, inquit, restituat unicuique justitias suas, et fidem suam: sicut tradidit te Dominus in manus meas, et nolui vindicare manu mea in christum Domini. Et cum haec diceret, timebat tamen insidias ejus, et fugit, sedem exsilio mutans. Nec tamen salutem praetulit innocentiae, cum jam secundo facultate sibi tributa regis necandi, noluisset uti occasionis beneficio: quae et securitatem salutis metuenti, et regnum offerebat exsuli. 35. Ubi opus fuit Joanni Gygeo
Abbreviated transcription (Latin):
uellet ꝑde. sed rogante moỹ se cẽpalut sententiam. istionẽ disti¬
lit. satis ẽẽ ꝑfidis supplicu uidicans. et si parceret interim nec
ꝑcuterit incredulos: ad eam tamen terram quam recusauerat ꝓpt̃
incredilitatis sue p̃cium nonꝑ tenirent. Sea pueri et midieres qͥ
non murmurauerant ueł sexu. eł etate uenerabiles. caperent eius

Expanded text:
vellet perdere: sed rogante Moyse, temperavit sententiam, ultionem distuvellet perdere: sed rogante Moyse, temperavit sententiam, ultionem distulit, satis esse perfidis supplicii judicans, etsi parceret interim, nec percuteret incredulos, ad eam tamen terram quam recusaverant, propter incredulitatis suae pretium non pervenirent: sed pueri et mulieres qui non immurmuraverant
Abbreviated transcription (Latin):
cuiltores agrorum reseruari. nomuceriee p̃ebem rusticanorũ: quod hionetũ¬
igiir utle ẽ et quod utile honestum. Et contra quod imitile indcox
quod autem indecoꝵ. id etiam inutile. Quando maiores nri serui
cio erire pocuissent. nisi id uon solum turpe. sed etiam uiutile
credudisent . regi seruire aegỹptiorum: lesus quoq et caleph
missi ad explorandam terrim ubem quidem terram sea aferocisi¬
misthabitari gentibus minciauerunt. teriore belli ppłs infractus.
recusabat terre cius possisionem. Suadebant misĩ exploratores.
lesis et ealeph. teriuam ẽẽi utilem. incde ortm putalunt cedere nationib
lepidari potius eligebunt quod ininabatur ipłs. quã decidere de
honestate. Bissuadebant ali. plebs reclamabat᷑ dicens. aduersis diras
et aspas gentes bellum fore. cadendum mp̃lio: mulieres suas &
pueros direptioni futuros. Ex arsit dm̃ indignatio. ut omnes

Expanded text:
cultores agro reservari, non interire plebem rusticanorum? 52. Quod honescultores agro reservari, non interire plebem rusticanorum? 52. Quod honeset utile est: et quod utile, honestum. Et contra quod inutile, indecorum; quod autem indecorum, id etiam inutile. CAPUT VIII. Eos quitio exire potuissent, nisi id non solum turpe, sed etiam inutile credidissent regi servire Aegyptiorum ? 54. Jesus quoque et Caleb missi ad explorandam terram, uberem quidem terram, sed a ferocissimis inhabitari gentibus nuntiaverunt. Terrore belli populus infractus, recusabat terrae ejus possessionem . Suadebant missi exploratores Jesus et Caleb terram esse utilem: indecorum putabant cedere nationibus: lapidari potius eligebant, quod minabatur populus, quam decedere de honestate. Dissuadebant alii; plebs reclamabat, dicens adversus diras et asperas gentes bellum fore, cadendum sibi in praelio, mulieres suas et pueros direptioni futuros. 55. Exarsit Domini indignatio, ut omnes
Abbreviated transcription (Latin):
affinitates. Et certe arriserat anni foccunditis: inuecticio urbs sola egebat fru.¬
mento potuisset iiuari. Petebatur ab italis fumentum: quorum filii expelle¬
bantur. Nichil hoc turpius exdudere quasi aliemun: et erigere quasi su¬
umi. Quid illum eicis qui de suo pascitur: Quid illum eicis qui ce pas¬
cits Seruum retines. trudis parentem. frumentum suscipis: nec affectum
imꝑtiris. Uic̃tum ertorques: nec rependis grãm. Quam de forme hoc: quã
mnutile. Quomodo enim potest utile ẽt̃ quod non decet: quantis comꝑatorum
subsidiis. dudum roma fraudata ẽ. Potuit et illos non dimnictere & euad̾e
famem: erpec̃tatis uentorum oportunis flatibuis et sꝑatarum commeatu
nauium. Quam uero illud suꝑius honestum atq utile. Quid enim tam
decorum atq bo nestum. quam collatione locupletum. iuuari egen-¬
tes. ministrare uic̃tum esurientibus nulli cibum defore : Quid tam utile. qũa

Expanded text:
affinitates! Et certe arriserat anni fecunditas, invectitio urbs sola egebat fruaffinitates! Et certe arriserat anni fecunditas, invectitio urbs sola egebat frumento: potuisset juvari, si peteretur ab Italis frumentum, quorum filii expellebantur. Nihil hoc turpius, excludere quasi alienum, et exigere quasi suum. Quid illum ejicis, qui de suo pascitur? Quid illum ejicis, qui te pascit? Servum retines, trudis parentem? Frumentum suscipis, nec affectum impertis? Victum extorques, nec rependis gratiam? 50. Quam deforme hoc, quam inutile! Quomodo? enim potest utile esse quod non decet? 121 Quantis corporatorum subsidiis dudum Roma fraudata est? Potuit et illos non amittere, et evadere famem, exspectatis ventorum opportunis flatibus, et speratarum commeatu navium. 51. Quam vero illud superius honestum atque utile! Quid enim tam decorum atque honestum, quam collatione locupletum juvari egentes, ministrari victum es urientibus; nulli cibum defore? Quid tam utile, quam
Abbreviated transcription (Latin):
deficientibus non alii nobis redimendi cultores uidentur f quanto uilius
est pascere quam einere cultorem. Ubi etiam repares. ubi etiam inueni¬
asquem reformes : Adde si inuenias. quod ignarũ et alieni usus
numero possis substituere non cultui. Quid plura: Collato auro
coacta frumenta sunt. Ita nec abundantiam urbis minuit: et ꝑegri¬
nis alimoniam sumministrauit. Quante hoc cõmendationis apud
dm̃ fuit sanctissimo senii: quante apud homines głe. Nic mag¬
nus uere ꝓbatus. quiuere potuit imꝑatori dicere. demonstrans
ꝓ uinciẽ totius ppłos: hos tibi omnes reseruami. Hri uiuunt uenefi¬
cio tui senatus. Hos tua curia morti abstulit. Quanto hoc utilius: quam
ilud quod ꝓxime rome factum est. Fiectos ẽẽ. urbe amplissima qui iam pluri-¬
mam etatem illic tras egerant. flentes cum filiis abisse: quibus ciuibus uelut ad¬
moliendum exilium deplorarent. int̾ruptas conplurium necessitudines: direptas

Expanded text:
deficientibus, non alii nobis redimendi cultores videntur? Quanto vilius deficientibus, non alii nobis redimendi cultores videntur? Quanto vilius est pascere, quam emere cultorem! Ubi etiam repares, ubi invenias quem reformes? Adde si invenias, quod ignarum, et alieni usus, numero possis substituere, non cultui. 48. Quid plura? Collato auro, coacta frumenta sunt. Ita nec abundantiam urbis minuit, et peregrinis alimoniam subministravit. Quantae hoc commendationis apud Deum fuit sanctissimo seni, quantae apud homines gloriae! Hic magnus vere probatus, qui vere potuit imperatori dicere, demonstrans provinciae totius populos: Hos tibi omnes reservavi, hi vivunt beneficio tui senatus, hos tua curia morti abstulit. 49. Quanto hoc utilius quam illud quod proxime Romae factum est, ejectos esse urbe amplissima, qui jam plurimam illic aetatem transegerant, flentes cum filiis abiisse, quibus velut civibus amoliendum exsilium deplorarent, interruptas complurium necessitudines, diremptas
Abbreviated transcription (Latin):
morieati iegare. Canes autem mensam inpastos. ẽt non patimir ioniuẽ
eredudimusc Quam inutile quoq cot poysos mundo prrire: quo seliacon¬
ficent aabes  Quantos urbi sue perire. qui solerent adiumento ẽt uel
iconferentus sibsidiis. uel incelebrandis cominertũs. Neminem fameni
aieuam uiuare. ꝓtrahere ut plurinium diem posse. non iopiani repelere.
mino cdos ciltribus ertietis. ot agricolis occidentbiis occaisura ippetiũ
uesidra se iunentiia Hos igitur erdudimus quiuic̃tum nobis inferre
consuerunt. tios uolumus ncq̃r necessitatis pisere: qui nos omni etate piue¬
ranio. E liarita suit qued ipsis nob hoc ipso cep̃r tiistrancur noninsolopu¬
neiouuat domo sda ilis fanilia: pleriq tiam nt̃iparentes suit. Relidaus
quo d aecerinis seduerenar necumilemis opiam. Ermniim omuauins
miresia nonidesitumur. sed ad iuiuamir. Peinde suosieia amnone que
hns iuꝑgcienda sunt collatione tedinmus rtepartius auito. dionqniolis

Expanded text:
morienti negaret. Canes ante mensam impastos esse non patimur, et homines excludimus: quam inutile quoque tot populos mundo perire, quos dira conficiebat tabes: quantos urbi suae perire, qui solerent adjumento esse, 120 vel in conferendis subsidiis, vel in celebrandis commerciis: neminem famem alienam juvare: protrahere ut plurimum diem posse, non inopiam repellere; immo tot cultoribus exstinctis, tot agricolis occidentibus, occasura in perpetuum subsidia frumentaria. Hos igitur excludimus, qui victum nobis inferre consuerunt: hos nolumus in tempore necessitatis pascere, qui nos omni aetate paverunt? Quanta sunt quae ab ipsis nobis hoc ipso tempore ministrantur! Non in solo pane vivit homo . Nostra illic familia, plerique etiam nostri parentes sunt. Reddamus quod accepimus. 47. Sed veremur ne cumulemus inopiam. Primum omnium m destituitur, sed adjuvatur. Deinde subsidia annonae, quae his impartienda sunt, collatione redimamus, reparemus auro. Numquid his
Abbreviated transcription (Latin):
michi opus ẽ. figm̃tũ anuli. cum possim docere ex reb gestis
Quia uir sapiens cũ sibi in peccato. non solum lacendum
sad etiam tegnandũ uideret. si peccatum ad miteret: conta autem
picuum salutis cerneret: si declimaret flagtcium. elegerit am mai
pacusur scalutis ue uacaret flagitio. quam tlagitium quo sibi sega
paran er. benigi dã cui fugeret ificie regis scul. co qied eũ rercũ
trib imilib urorũ elec̃torũ a inferendam necem in deserto petrest¬
retiuin gressus fuerat incastra regis cum dormientem ofendiset nou
selum ios peussit set etiam ꝑterit: ne ab aliquo qui sinus ingresut
suerait pimerecur. Nam cum diceret et abisai. c̃etusit hodie aus ini¬
nueum saumn in manidb cuis. & ũc occid am eiuan: rehondit non com¬

Expanded text:
mihi opus est figmento annuli, cum possim docere ex rebus gestis mihi opus est figmento annuli, cum possim docere ex rebus gestis quod vir sapiens cum sibi in peccato non solum latendum, sed etiam regnandum videret, si peccatum admitteret; contra autem periculum salutis cerneret, si declinaret flagitium; elegerit tamen magis salutis periculum, ut vacaret flagitio, quam flagitium quo sibi regnum pararet? 33. Denique David cum fugeret a facie regis Saul, quod eum rex cum tribus millibus virorum electorum ad inferendam necem in deserto quaereret, ingressus in castra regis, cum dormientem offendisset, non solum ipse non percussit, sed etiam protexit; ne ab aliquo qui simul ingressus fuerat, perimeretur. Nam cum diceret ei Abessa: Conclusit hodie Dominus inimicum tuum in manibus tuis, et nunc occidam eum? respondit: Non con
Abbreviated transcription (Latin):
innocentie. ẽ. Deniq non iusto ẽi posita: sed iniusto. quia iustus legẽ
habet mentis sue et equitatis: ac iusticiẽ normam. Ideoq non
terrore penȩ reuocatur aculpa: sed honestatis regula. Ergo
ut ad ꝓpositum redeamus. non fabulosa ꝓueris: sed uera ꝓfa¬
bulosis exempla ꝓferamus. Quid rium michi opus ẽ. fingere
hiatũ terre. cum equũ eneum anulumq aureum indigito
defuneti reꝑtum. cuius. anuli tanta sit uis. ut ꝓ arbitrio suo
quiẽq sit indutus anulum appareat cum uelit: cũ autẽ nolit
conspec̃tu se p̃sentium subtrahat. ut p̃sens non possit uideri :
Nempe eo tendit istud: utrũ sapiens etiã isto utatur anulo quo
possit ꝓpria flagitia celare. & regnum assequi noluit ne pecca.¬
re: & grauius ducat sceleris contagiũ penerũ dolorib. Anuero
spe immunitatis utatur ad ꝑpecrandõni sceltis : Quid inqam

Expanded text:
innocentia est. Denique lex non justo, sed injusto posita est ; quia justus legem innocentia est. Denique lex non justo, sed injusto posita est ; quia justus legem habet mentis suae, et aequitatis ac justitiae suae normam: ideoque non terrore poenae revocatur a culpa, sed honestatis regula. 32. Ergo ut ad propositum redeamus, non fabulosa pro veris, sed vera pro fabulosis exempla proferam. Quid enim mihi opus est fingere hiatum terrae, equum aeneum, annulumque aureum in digito defuncti repertum; cujus annuli tanta sit vis, ut pro arbitrio suo qui eum sit indutus annulum, 116 appareat, cum velit: cum autem nolit, e conspectu se praesentium subtrahat, ut praesens non possit videri? Nempe eo tendit istud, utrum sapiens etiam si isto utatur annulo, quo possit propria flagitia celare, et regnum assequi; nolitne peccare, et gravius ducat sceleris contagium poenarum doloribus: an vero spe impunitatis utatur ad perpetrandum scelus? Quid, inquam,
Abbreviated transcription (Latin):
disse gyges. aiq ibi famillarum illum equũ eneum offendisse ablatioẽ.
inducitur. qui in laterib suis fores haberet. quas ubi aperuit ainim.¬
aduertise anulum aureum indigito mortui hominis euius illic gxanimũ
corpis iaceret auriq auarum sustulisse anulum: sed eum se ad pastores
recepisset regios. de quorum ipse mimero foret: casu quodam quod paleã
eius anuli ad palmã conuerterat. ipse omnes uidebat: atq amuilo uideba¬
tur. Deide quod in locum suum reuocasset anulum: uidebatur omib
Cuius sollers factus miraculis ꝑ anuli oportunitatẽ regine stupro
pocitus. necͥ regem intulit: ceterisq inter emptis quos nequandos
putauerat ne sibi impedim̃tum forent. Lidie regnum ad eptus est.
Da in quid hunc amlum sapienti: ut beneficio eius possit latere
cum deliquerit. Non minus fugiet pecatorum contagium: quã
si non possec latere. Non enim latebra sapienti. spes immunitatis. sed

Expanded text:
disse Gyges, atque ibi fabularum illum equum aeneum offendisse a Platone disse Gyges, atque ibi fabularum illum equum aeneum offendisse a Platone inducitur, qui in lateribus suis fores haberet: quas ubi aperuit, animadvertit annulum aureum in digito mortui hominis, cujus illic exanimum corpus jaceret, aurique avarum sustulisse annulum. Sed cum se ad pastores recepisset regios de quorum ipse numero foret, casu quodam, quod palam ejus annuli ad palmam converterat, ipse omnes videbat, atque a nullo videbatur: deinde cum in locum suum revocasset annulum, videbatur ab omnibus. Cujus solers factus miraculi, per annuli opportunitatem reginae stupro potitus, necem regi intulit, caeterisque interemptis, quos necandos putaverat, ne sibi impedimento forent, Lydiae regnum adeptus est. 31. Da, inquit, hunc annulum sapienti, ut beneficio ejus possit latere, cum deliquerit: non enim minus fugiet peccatorum contagium, quam si non possit latere. Non enim latebra sapienti spes impunitatis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quã non ẽẽ contentum eo qđ liabeas. aliena gaerere ambire curꝓit̃
Namisi honestas scdđ̃m naturam. omuia enim deus fecit bona ualde
curpicudo utiq contraria. ẽ N on potest ergo honestati conuenire q
turpitudini: eum hec inter se discreta nature lege sint. Sea iam ut¬
etiam in hoc ponamus fastigium. inquođ uelut infinem disputatio¬
nis nr̃e dirigamus sententiam. ut nichil expecendum sit. nisi quod
honestum: nichil agit sapiens. nisi quod cũ sinceritate sine fraude sit:
neq quicquam facit in quo se crimine quoquam obliget. etiam si
latere possit. Sibi enim. ẽ reus: priusquã coeteris. Nec tam puden¬
da apud eum publicati flagitii. quam conscientia ẽ. Q uod nonfic¬
tis fabulis ut phiylosopsis disputant: sed uerissimis rustorũ uirorum
exemplis docere possumus. Non ego igitur similabo cerre hiatum.
que magnis quibusdam dissiluerit soluta ymbribus inquem descen-¬

Expanded text:
quam non esse contentum eo quod habeas, aliena quaerere, ambire turpiter? quam non esse contentum eo quod habeas, aliena quaerere, ambire turpiter? Nam si honestas secundum naturam, omnia enim fecit Deus bona valde, turpitudo utique contraria est. Non potest ergo honestati convenire et turpitudini, cum haec inter se discreta naturae lege sint. 115 etiam in hoc libro ponamus fastigium, in quo velut in fine disputationis nostrae dirigamus sententiam: ut nihil expetendum sit, nisi quod honestum. Nihil agit sapiens, nisi quod cum sinceritate, sine fraude sit: neque quidquam facit, in quo se crimine quoquam obliget, etiamsi latere possit. Sibi enim est reus priusquam caeteris; nec tam pudenda apud eum publicatio flagitii, quam conscientia est. Quod non fictis fabulis, ut philosophi disputabant, sed verissimis justorum virorum exemplis docere possumus. 30. Non igitur ego simulabo terrae hiatum, quae magnis quibusdam dissiluerit soluta imbribus, in quem descen
Abbreviated transcription (Latin):
naufrago cabulam extorquere possit: utrum debeat. Michi quidem
et si prestabilius communi uideatur usui. sapientem de naufragio qua
insi pientem euadẽ: cam̃ non uidetur qđ uir xp̃ianus et iustus. & sapiens.
querere sibi uitam aliena morcem debeat. ut pote qui etiam silatronẽ
armatum inc idat. ferieatem referire non possit: ne dum salutem defen¬
dit pietate m contaminet. De quo in eiuiangłu libris. iꝑta ⁊ euidens
sententia ẽ Reconde gladium cuum. Oimnis enim qui gladio pe¬
cusserit: gladio feriecur. Quis latro decestabilior quam ꝑseutor. qui
uenerat ut ap̃m occideret : Sed noluit se xp̃ẽ ꝑsecutorum defendi uilne¬
nere: qui uoluit suo uulnere omnes sanare. Cur enim sepotiorem
alteri iudicet. cum uiri sit xp̃iani p̃ferre sibi alterum. nichil sibi
arrogare. nullum sibi honorem assumere non uinticare meriti sui
p̃imic Deniq eur non cuum colerare pocius in cõmodum. quam
alienũ cõmodũ diriꝑe assuescas: Quid tam aduersis naturam

Expanded text:
naufrago tabulam extorquere possit, utrum debeat? Mihi quidem, etsi praestabilius communi videatur usui sapientem de naufragio quam insipientem evadere; tamen non videtur quod vir christianus, et justus, et sapiens, quaerere sibi vitam aliena morte debeat: utpote qui etiam si latronem armatum incidat, ferientem referire non possit; ne dum salutem defendit, pietatem contaminet. De quo in Evangelii libris aperta et evidens sententia est: Reconde gladium tuum; omnis enim qui gladio percusserit gladio ferietur . Quis latro detestabilior, quam persecutor qui venerat ut Christum occideret? Sed noluit se Christus persecutorum defendi vulnere, qui voluit suo vulnere omnes sanare. 28. Cur enim te potiorem altero judices, cum viri sit christiani praeferre sibi alterum, nihil sibi arrogare, nullum sibi honorem assumere, non vindicare meriti sui pretium? Deinde cur non tuum tolerare potius incommodum, quam alienum commodum diripere assuescas? Quid tam adversus naturam,
Abbreviated transcription (Latin):
refert᷑ om̃e p̾ceptum. Qd uͦ itafit ł timere
penȩ ł aliqua intentione carnali. ut ñ
referat᷑ ad illam caritatẽ quam dif
quẽ ad modum fieri oportet. quãuis fieri ui¬
deat᷑. caritas quippe ista: dĩ ẽ. & .ꝓxim. &
utiq in his duob p̃ceptis: tota lex pendet
& ꝓphetȩ. Adde euangłiũ. adde apłos. Non

Expanded text:
ceptum. Quod vero ita fit vel timore poenae, vel aliqua intentione carnali, ut non referatur ad illam charitatem quam diffquemadmodum fieri oportet, quamvis fieri videatur. Charitas quippe ista Dei est et proximi: et utique in his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Adde Evangelium, add
Abbreviated transcription (Latin):
inluminabit ds abscondita tenebrarum.
& manifestabit cogitationes. & tunc laus
erit̾ unicuiq adeo. Quia id laudabitur &
diligetur a ꝓximo in ꝓximum. quod ne
lateat ab ipso inluminabit᷑ deo. Minuitur
autem cupiditas caritate crescente: donec
ueniat hic ad tantam magnitudinem q̃
maior eẽ nͦ possit. Maiorem autem carita¬
tem nemo habet: quam ut auimã suam
ponatꝰ pro amicis siuis. Ibi autem quis ex¬
plicetꝰ quanta caritas erit. ubi cupiditas quã
ł cohercendo suꝑ & nulla erit. quam sũma
sanitas erit. quando contentio mortis milla
uoluminis finis: quod ipse uideris utrum
enchyridion: uel appellare debeas. ł habere
Ego tam̃ cum sꝑnenda tua in xp̃o iħu stu¬
dia ñ putarem. bona de te eredens: in adiu¬
torium nr̃i redẽptoris confidens ac sperans
teq in eius menbris plurunum diligens:
librum ad te sicut maliu utina
tam cõmodum quã prolixum de fide. & spe

Expanded text:
illuminabit Dominus abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et laus erit unicuique a Deo : quia id laudabitur et diligetur a proximo in proximo, quod ne lateat, ab ipso illuminabitur Deo. Minuitur autem cupiditas charitate crescente, donec veniat hic ad tantam magnitudinem, qua major esse non possit: Majorem enim charitatem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis . Ibi autem quis explicet quanta charitas erit ubi cupiditas quam vel coercendo superet nulla erit? quoniam summa sanitas erit, quando contentio mortis nulla voluminis finis, quod ipse videris utrum Enchiridion vel appellare debeas, vel habere. Ego tamen cum spernenda tua in Christo studia non putarem, bona de te credens in adjutorio nostri Redemptoris ac sperans, teque in ejus membris plurimum diligens, librum ad te, sicut valui, utinam tam commodum quam prolixum, de Fide, Spe
Abbreviated transcription (Latin):
dauerint. Alii uoluptatem dixerunt ut epicurus: alii ut callipho & post
eum diodorus ita interp̃tati sunt: ut alter. ad uoluptatem. alt̃ aduacui¬
tatem doloris. consortium honestatis ad iungerent. quod sine ea non possit
cẽ. beata uita. Te non stoieus. solum & srimmum bonum quod honestũ .ẽ.
aristoceles autem & ceofrastus. & eeceri ꝑ ypatetiei: muntute quidem hoc est
honestate uitam beatam cẽ. sed compleri eius beatitudinem etiam corporis
atq exterius bonis asseruerunt. Seriptura autem diuma uitã xternã
in cognitione posuit diuinatatis. & fructu bonẽ oꝑationis. Beniq utrusq

Expanded text:
daverint. Alii voluptatem dixerunt, ut Epicurus: alii, ut Callipho, et post daverint. Alii voluptatem dixerunt, ut Epicurus: alii, ut Callipho, et post eum Diodorus, ita interpretati sunt, ut alter ad voluptatem, alter ad vacuitatem doloris, consortium honestatis adjungerent, quod sine ea non possit esse beata vita. Zenon Stoicus solum et summum bonum quod honestum est: Aristoteles autem vel Theophrastus et caeteri peripatetici in virtute quidem, hoc est honestate vitam beatam esse, sed compleri ejus beatitudinem etiam corporis atque externis bonis asseruerunt. 5. Scriptura autem divina vitam aeternam in cognitione posuit divinitatis, et fructu bonae operatio
Abbreviated transcription (Latin):
quam faciunt circa pauꝑes gestiunt: similiter & deieiunio quod obstentatiõĩs
causa faciunt. habent in quia mercedem suam. Honestatis igitur. ẽ. uel ise¬
ricordiam facere ul ieuuitum deferre i abscondito: ut mercedem uidearis asolo dõ
tuo querere. non etiam ab hominibus. Nam qui abhominibus querit habet mer¬
cedem suam: qui autem adeo habet uitam eternam. quã p̃stare non potest isi
atuctor eternitatis. sicut. ẽ. illud. Amen dico tibi: hodie mecũ eris in ꝑadiso.
Unde exp̃ssius scraptura uttam eternam appellauit eam que sit beata:. uit
non hominum opinionibus ȩstimandum relinqueretur. sed druino iuditio
ut ieronimus. alii in rerum scientia ut cherillus. qui audiens ab aristotele &
ceofracto mirabiliter laudatam ẽc̃ rerum scientiam. solam eam quasi suminum
bonum posuit. eum illi eam quasi bonum. non quasi solum bonum lau¬

Expanded text:
quam faciunt circa pauperes, gestiunt. Similiter et de jejunio quod ostentationis quam faciunt circa pauperes, gestiunt. Similiter et de jejunio quod ostentationis causa faciunt: Habent, inquit, mercedem suam. 3. Honestatis igitur est vel misericordiam facere, 71 vel jejunium deferre in abscondito; ut mercedem videaris a solo Deo tuo quaerere, non etiam ab hominibus. Nam qui ab hominibus quaerit, habet mercedem suam: qui autem a Deo, habet vitam aeternam: quam praestare non potest nisi auctor aeternitatis, sicut illud est: Amen, dico tibi, hodie mecum eris in paradiso . Unde expressius Scriptura vitam aeternam appellavit eam quae sit beata; ut non hominum opinionibus aestimandum relinqueretur, sed divino judicio ut Hieronymus: alii in rerum scientia, ut Herillus, qui audiens ab Aristotele et Theophrasto mirabiliter laudatam esse rerum scientiam, solam eam quasi summum bonum posuit; cum illi eam quasi bonum, non quasi solum bonum lau
Abbreviated transcription (Latin):
UPCRIORE LI BRO DE OFFICIIS TRACTA¬
uimus quȩ conuenire honestati arbitrarem̃:
inqua uitam beatam positam eẽ. nulli putauerunt. quã
scriptura appellat uitam eternam. Tantus enim splendor honestatis. ẽ ut
uitani beatam efficiant tranquillitas conscientiẽ. & securitas in nocentie:
Et ideo sicut exortus sol. lune globum & cetera stellarum abscondit lumina:
ita fulgor honestatis ubi uero et in corrupto uibrat decore. cetera que putantur
ta que non alienis estimatur udiciis: sed domesticis ꝑcipitur sensib tã quã
sui udex. Neq enim populares opiniones ꝓmercede aliqua requirit: neq
pro supplicio pauet. Itaq quominis sequitur głam : eo magis suꝑ eã eminet.
Nam qui głam requirunt. His ea merces p̃sentium. umbra futurorũ. ẽ que impe¬
diat uitam eternam: qđ ineuangelio scriptum. ẽ am̃ dico uobis ꝑceperunt mer¬
cedem suam. Pe his scilicet qui uelut cuba canentes uulgare liberalitatem suam

Expanded text:
uperiore libro de officiis tractavimus, quae convenire honestati arbitraremur, in qua vitam beatam positam esse nulli dubitaverunt, quam Scriptura appellat vitam aeternam. Tantus enim splendor honestatus est, ut vitam beatam efficiant tranquillitas conscientiae, et securitas innocentiae. Et ideo sicut exortus sol lunae globum et caetera stellarum abscondit lumina, ita fulgor honestatis, ubi vero et incorrupto vibrat decore, caetera quae putantur Beata plane, quae non alienis aestimatur judiciis, sed domesticis percipitur sensibus, tamquam sui judex. Neque enim populares opiniones pro mercede aliqua requirit, neque pro supplicio pavet. Itaque quo minus sequitur gloriam, eo magis super eam eminet. Nam qui gloriam requirunt, his ea merces praesentium, umbra futurorum est, quae impediat vitam aeternam; quod in Evangelio scriptum est: Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam ; de his scilicet qui velut tuba canente, vulgare liberalitatem suam
Abbreviated transcription (Latin):
uns ea cultuis quam internorum uisceram estimonio inque sapientis imalles
uelud aiuidam piectis desendit arbiter. & uelut qͣndam genttalis alua lis
uaut alies mater nus pacuit affectis. qui elegerat filium suum ul aplid ae¬
nanmi iu uere quã in conspeti matris tiecaris sapientic igtar fuit latentes asdi

Expanded text:
m occultius internorum viscerum testimonio, in quae sapientis intellectus velut quidam pietatis descendit arbiter, et velut quamdam genitalis alvi vocem eruit; quia maternus patuit affectus, qui eligeret filium suum vel apud alienam vivere, quam in conspectu matris necari
Abbreviated transcription (Latin):
niobuł cam utile quam dilige: nichil cam in utile quam non. amari
Nam ocdis saberi : exttialẽ ac nimis capitae arbieror. Itaq id agamus ut onũ
sdulit te conmendemus erstimationem opimonaniq nãm: ac prinum placi d airte
metis &anunii beniguitate mreluanius in astetum hominum. Iopulars eni & graita

Expanded text:
nihil tam utile, quam diligi: nihil tam inutile, quam non amari; nihil tam utile, quam diligi: nihil tam inutile, quam non amari; nam odio haberi exitiale ac nimis capitale arbitror. Itaque id agamus, ut omni sedulitate commendemus existimationem opinionemque nostram, ac primum placiditate mentis et animi benignitate influamus in affectum hominum. Pop
Abbreviated transcription (Latin):
adquirimus. que apud dñi aiues est.
non caducis facultaribus sed muneribus aternis. inquibus non temptatio lubrica:
sit apostolus. Corporalis enim exercitatio ad modicum inquit utilis ẽ. pietas autẽ
idomnna ẽ. utilis. Quid autem cam honestum. quam in cegritas: Quid cam
decorum. quam in maculatum seruare corpus. & inuiolatum in contamina¬
cum pudoremt Quid etiam tam decorum. quam ut uidia uxor de functo
coniugi fidem seruet : Quid et iam hoc utilius. quo regnum celeste: Aaqͥrit᷑ :
sunt enim qui secastrauerunt ꝓpt̾ regnum celorum. Est enim non solum¬
familiare contubernium honestatis & utilitatis: sed eadem quoq utilitas que
honestas. Ideo &ille qui regnum celorum tiolebat omnib aponire. non oruod
sibi utile querebat: sed quod omnibus. Unde ordo quidam nobis & grã dm̃
faciengus ẽ etiam abhis usitatis & comniinibus ad ea que sunt p̃cellentia:
ut expluribus utilitatis colligamus ꝓfec̃tum. Ae prtinum nouerimus

Expanded text:
acquirimus, quae apud Deum dives est, acquirimus, quae apud Deum dives est, non caducis facultatibus, sed muneribus aeternis; in quibus non tentatio lubrica, sit Apostolus: Corporalis enim exercitatio ad modicum, inquit, utilis est: pietas autem ad omnia utilis est . Quid autem tam honestum, quam integritas? Quid tam decorum, quam immaculatum servare corpus, et inviolatum atque intaminatum pudorem? Quid etiam tam decorum, quam ut vidua uxor defuncto conjugi fidem servet? Quid etiam hoc utilius, quo regnum coeleste acquiritur? Sunt enim qui se castraverunt propter regnum coelorum . CAPUT VII. familiare contubernium honestatis et utilitatis, sed eadem quoque utilitas, quae honestas. Ideo et ille qui regnum coelorum volebat omnibus aperire, non quod sibi utile quaerebat, sed quod omnibus. Unde ordo quidam nobis et gradus faciendus est, etiam ab his usitatis et communibus ad ea quae sunt praecellentia; ut ex pluribus utilitatis colligamus profectum. 29. Ac primum noverimus
Abbreviated transcription (Latin):
&e quod utale tustum. & qd iustum utile. Neq enim michi ad mercatores lucri
cupidine a uaros. sed ad filios sermo ẽ & sermo de officiis que uob̃ quos elegi in m¬
nisterium dñi inculcare gestio atq in fundere. ut ea que mentib acmorib urĩ
usu atq institutione in olita atq impressa sunt. etian sermone ac disciplina
aperiantur. Itiq deutilitate dicturus. utar illo uersiculo ꝓpłico. declina cor
mea intestimonia cua & non in auaritiam. ne utilitatis sonus extitet peccume
cupiditatem. Deniq aliqui habent. declina cor meũ incestimonia cua & non
adutilitatem: boc ẽ. illam usu hominum ad pecume studia inflexam acdi¬
riuatam. E. lgo enun hoc solum dieunt utile: quod questuosum. Nos
autem deea tractamꝰ
nutilitate. que damxiͥs iquerit᷑ ut xpm
lucremur: ficuius qu̾stus ẽ spietas ctim¬
IIII. sufficientia. Magnꝰ ꝓfecto questus qͦ pietatẽ¬

Expanded text:
et quod utile justum; et quod justum, utile. Neque enim mihi ad mercatores lucri et quod utile justum; et quod justum, utile. Neque enim mihi ad mercatores lucri cupidine avaros, sed ad filios sermo est, et sermo de Officiis, quae vobis quos elegi in ministerium Domini, inculcare gestio atque infundere; ut ea quae mentibus ac moribus vestris usu atque institutione inolita atque 77 impressa sunt, etiam sermone ac disciplina aperiantur. 26. Itaque de utilitate dicturus, utar illo versiculo prophetico: Declina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam ; ne utilitatis sonus excitet pecuniae cupiditatem. Denique aliqui habent: Declina cor meum in testimonia tua, et non ad utilitatem; hoc erivatam. Vulgo enim hoc solum dicunt utile, quod quaestuosum: nos autem de ea tractamus utilitate, quae damnis quaeritur; ut Christum lucremur, cujus quaestus est pietas cum sufficientia . Magnus profecto quaestus, quo pietat
Abbreviated transcription (Latin):
Iinpocestate sunt peccata: sed non sunt honesta. Luxͥrͥ iari ꝓinitum: sed non iustum.
Non enim deo ȩsca: sed uentri colligitur. Ergo quia quod utile id etĩa iustum.
iustum : ut seruiamus xp̃o qui nos redemit. Ideo iusti qui ꝓ eius nomine se¬
morti obtulerunt: iniusti qui declinauerunt. De quib dicit. Que irtilto
in sanguine meo. id ẽ. qui iusticie meȩ ꝓfectust̃ unde & ili. Alligemus iustũ qu
possit ctiam ad auaritiam hominum impiorum diriuari que ꝑfidie uici¬
na ẽ: sicut in iuda ꝓditore legimiis. qui auaritie studio et pecunie cupidita¬
te laqueum ꝓditionis incurrit. itq incidit. De hac igitur tractandum est.
aitate que sit plena honestatis. sicut ipsis uerbis definiuit apłs dicens. Hoc
autemi ad utilitatem ur̃am dieo. non ut laqueũ. initiam uob̃: sed ad id qd̾¬
heneitumẽ . Liquet igidir quod honestum c̃ utile.cẽ & quod uaile honestĩ

Expanded text:
In potestate sunt peccata, sed non sunt honesta. Luxuriari promptum, sed non justum. In potestate sunt peccata, sed non sunt honesta. Luxuriari promptum, sed non justum. Non enim Deo esca, sed ventri colligitur. 24. Ergo quia quod utile, id etiam justum: justum est ut serviamus Christo qui nos redemit; ideo justi, qui pro ejus nomine morti se obtulerunt: injusti qui declinaverunt, de quibus dicit: Quae utilitas insanguine meo ; id est, qui justitiae meae profectus? Unde et illi: Alligemus justum, qupossit etiam ad avaritiam hominum impiorum derivari, quae perfidiae vicina est; sicut in Juda proditore legimus, qui avaritiae studio et pecuniae cupiditate, laqueum proditionis incurrit atque incidit. 25. De hac igitur tractandum est utilitate, quae sit plena honestatis, sicut ipsis verbis definivit Apostolus dicens: Hoc autem ad utilitatem vestram dico, non ut laqueutum est . Liquet igitur quod honestum est, utile esse; et quod utile, honestum:
Abbreviated transcription (Latin):
solent hiabere sterilem auenam. Similiter puta beate ẽẽ. conscientie urepei.¬
ri aliquo aceruo doloris. Non ne totius manipulis nite beate si quid forte
accidit aduersi atq amaritutinis camquã sterilis auena. ab sconatie ui
aut tamquam lolũ amaritudo fru menti suauitate abc̃ucitur  Sed t̃a
loco eã. honestum ac decorum aquo officia ducerentur: scło loco quid
utile s ft quẽ ad modum in primo diximus quia inter honestum & decoꝵ
est. quedam distinctio. que magis intelligi quam explicari possit: sic &
cum utile tractamus considandum udetur quid utilius. Ucilitatẽ auc̃
non pecuniarii lueri estimatione subducimus: sed ad quisitione pietatis.
sicut apostolus ait. Pietas autem ad omnia utilis ẽ: promissionem hañs
ramus. sepe inuenix mus quod honestum est utile uocarie
sed non omnia sunt¬
utilia. Supra de uitiis
loquebatur. hoc ergo dicit. Licet peccare: sed ñ decẽt.

Expanded text:
solent habere sterilem avenam. Similiter puta beatae messem conscientiae interpellasolent habere sterilem avenam. Similiter puta beatae messem conscientiae interpellari aliquo acerbo doloris. Nonne totius manipulis vitae beatae, si quid forte accidit adversi atque amaritudinis, tamquam sterilis avena absconditur, aut tamquam lolii amaritudo frumenti suavitate obducitur? Sed jam loutile. Et quemadmodum in primo diximus quia inter honestum et decorum est quaedam distinctio, quae magis intelligi quam explicari possit: sic et cum utile tractamus, considerandum videtur quid utilius. 23. Utilitatem autem non pecuniarii lucri aestimatione subducimus, sed acquisitione pietatis; sicut Apostolus ait: Pietas autem ad omnia utilis est, promissionem habenramus, saepe invenimus quod honestum est, utile vocari: ed non omnia utilia sunt . Supra de vitiis loquebatur. Hoc ergo dicit: Licet peccare, sed non decet.
Abbreviated transcription (Latin):
seruitute positus cerceret. Quid de scõ daui. loquar. &̃ qui triũ filiqa
deplorauit obitũ. & quod his durtus incestum filiȩ :: Quomͦ ñ beatus
ae cuiꝰ sucessione beatitudinis auctor exortus ẽ. qui plurimos fecit
hetos: Beati enĩ qui ñ uiderunt: & crediderunt. fuerunt & ipsi in
sensiimimilitatis: s euanuerunt de infirmitate fortes. Quid labo¬
riosius autem scõ iob. uel indomus incendio. uel filiorũ decem interitu momen¬
taneo. doloribus corporis : Nonquid minus beatus quam si illa non ꝑculi-¬
sset. inquib magis ꝓbatus ẽ : ẽsto camen fuisse in illis aliquid acerbitatis: quẽ uir¬
cis animi non abscondit dolorem. Neq enim ꝓfundum mare negauerim quia uadosa
littora sunt. neq celum lucidum. quia interdum obtexitur nubibus. neq terram
foecundam. quia aliquib locis ieiina glarea ẽ: aut letas segetes. quia int̾mixtam

Expanded text:
servitute positus coerceret Quid de sancto David loquar, qui trium filiorum servitute positus coerceret Quid de sancto David loquar, qui trium filiorum deploravit obitum , et quod his durius, incestum filiae ? Quomodo non beatus, de cujus successionne beatitudinis auctor exortus est, qui plurimos fecit beatos? Beati enim qui non viderunt et crediderunt . Fuerunt et ipsi in sensu infirmitatis, sed evaluerunt de infirmitate fortes. Quid laboriosius autem sancto Job vel in domus incendio, vel filiorum decem interitu momentaneo, doloribus corporeis? Numquid minus beatus, quam si illa non pertulisset, in quibus magis probatus est ? 21. Esto tamen fuisse in illis aliquid acerbitatis, quem virtus animi non abscondit dolorem. Neque enim profundum mare negaverim, quia vadosa sunt littora; neque coelum lucidum, quia interdum obtexitur nubibus: neque terram fecundam, quia aliquibus locis jejuna glarea est: aut laetas segetes, quia intermixtam
Abbreviated transcription (Latin):
sistecere. Q uasi uero ego in corporis exultatione dicã uitam beatamc̃¬
sisteis o non in altitudine sapientiȩ. suauitate conseienciȩ. uurti¬
tis sublimitate. Nonenĩ in passione eẽ. sed uictorem eẽ passiomis u¬
atum est: nec frangi temporalis motu doloris. Et pone acceder
hee que grauia ad uim doloris feruntur. cecitatem. exilium fa¬
meni. stuprũ filiȩ. amissionem liberoriim. Quis neget beatun
y saas qui non uidebat in senectute. & beatitudines suis bene¬
dictionib conferebat: An non beatus ia cobqui ꝓsigus patria. dono
mecenarius. pastor. exiliũ sustimutt. filiȩ pudicitiam ingemuit
cẽ. temeratam. famem ꝑtulit: Non gͦbeati. fide quorũ as accipit
testimoniũ. cũ dicitur. ds̃ abrabam. ds̃ isaac. dĩ iacob : Misera ẽ. ser¬
uitus: s non miser ioseph immo plane beatus. cũ dñȩ libidines in

Expanded text:
aegrescere: quasi vero ego in corporis exsultatione dicam vitam beatam coaegrescere: quasi vero ego in corporis exsultatione dicam vitam beatam consistere, et non in altitudine sapientiae, suavitate conscientiae, virtutis sublimitate. Non enim in passione esse, sed victorem esse passionis beatum est, nec frangi temporalis motu doloris. 20. Pone accidere haec quae gravia ad vim doloris feruntur, caecitatem, exsilium, famem, stuprum filiae, amissionem liberorum. Quis neget beatum Isaac, qui non videbat in senectute, et beatitudines suis benedictionibus conferebat ? Annon beatus Jacob qui profugus patria domo, mercenarius pastor exsilium sustinuit, filiae pudicitiam ingemuit esse temeratam, famem pertulit ? Non ergo beati quorum fide Deus accipit testimonium, cum dicitur: Deus Ahrabam, Deus Isaac, Deus Jacob ? Misera est servitus, sed non miser Joseph; immo plane beatus, cum dominae libidines in