comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facere. Quia autẽ ille ñ uelle cepit qͦd pͥus
noluit. s tantũmͦ qͦd pͥus uoluit uelle desi¬
it. ñ neresse ẽ ut hoc aut uolens aut no¬
lens fecisse dicat᷑. Uoluit tñ aliqͥd qͦd uo¬
lendo. quia cũ isto uelle ñ potuit. ilesiit istud
uelle quod uoluit. N ec idõ illud uoluit. quia¬
istud uelle desĩt. s potiꝰ istud ĩo uelle desit. qͥa illud
uoluit.d Ouare gͦ magis dicit᷑ petrasse
in eo qͦd istud uelle desiit: quã in eo quod
illud uelle incepit: m Quia si hoc uelle
ñ desineret: siue illud siue aliud uolendo
nunquã peccare potuisset. d Qaud ẽ gͦ
iusticia: o Mensura in appetitu cõmodi.
D Quid ẽ appetitꝰ iusticiȩ : õ Amor m̃surȩ.
D oud gͦ uoluit ut hec uelle desmeret:
m Soluit gͦ aliqͥd extra mensurã. d Nim¬
quid & hoc uelle peccatũ ñ fuit : m
Non qͦd hoc uoluit peccatũ fuit: s
quod hoc uolendo. mensurȩ uolendi .i.

Expanded text:
facere. Quia autem ille non velle coepit quod prius facere. Quia autem ille non velle coepit quod prius noluit, sed tantummodo quod prius voluit, velle desiit, non necesse est ut hoc aut volens aut nolens fecisse dicatur. Voluit tamen aliquid quod volendo quia cum isto velle non potuit, desiit istud velle quod voluit; nec ideo illud voluit quia velle desiit; sed potius ideo istud velle desiit quia illud voluit. D. Quare ergo magis dicitur peccasse in eo quod istud velle desiit quam in eo quod illud velle incoepit? M. Quia si hoc velle non desineret, sive illud sive aliud volendo, nunquam peccare potuisset. D. Quid est ergo justitia? M. Mensura in appetitu commodi. D. Quid est appetitus justitiae? M. Amor mensurae. D. Quid ergo voluit ut hoc velle desineret? M. Voluit aliquid extra mensuram. D. Nunquid et hoc velle peccatum non fuit? M. Non quod hoc voluit peccatum fuit, sed quod hoc volendo mensurae volendi, id
Abbreviated transcription (Latin):
S homo hoc solum quod potuit fecit. & qula appeti¬
tum iusti sponte dereliquit: icccirco iuste & iusti¬
ciam suam. & cominodum ꝑdidit. solum ap¬
petitũ cõmodi ad augm̃tũ felicitatis reti¬
nendo. quia sicut augm̃tũ głȩ fuisset. in
iusticia ꝑseueranti ñ posse ab amore habiti
boni tepescere: ita modo crimulus miseriȩ.
ẽ ab appetitu boni ñ posse se quãuis illud
adipisci nequeat cohibere. d Utrũ uolens
aut nolens deseruit homo appetitũ iusti
da c̃ quã culpa. Si autẽ in to uoluntas pre¬
cessisse dicit᷑: iã ipsa desertio insticiȩ pͥmũ
peccatũ fuisse negat᷑. nec poterit inueniri
unde talis uoluntas ei aduenerit. ut uellet
bonũ deserere. quia nec a semet ipso uelle
aliqͥd potuit: nec a d̾o quicquã pret̾ cõmo¬
dũ & iustũ uelle potestatẽ accepit. d Tc̃
cũ deseruit uoluisse credendus ẽ qͦd fecit:
N Recte hoc diceres: si desinere aliqͥd esset

Expanded text:
Sed homo hoc solum quod potuit fecit; et quia appetiSed homo hoc solum quod potuit fecit; et quia appetitum justi sponte dereliquit, idcirco juste et justitiam et commodum perdidit; solum appetitum commodi ad augmentum infelicitatis retinendo; quia sicut augmentum gloriae fuisset in justitia perseveranti non posse ab amore habito boni tepescere, ita modo cumulus miseriae est ab appetitu boni non posse se quamvis illud adipisci nequeat cohibere. D. Utrum volens an nolens deseruit homo appetitum justitda est quam culpa; si autem voluntas praecessisse in eo dicitur, jam ipsa desertio justitiae primum peccatum fuisse negatur; nec poterit inveniri unde talis voluntas ei advenerit ut vellet bonum deserere; quia nec a semetipso velle aliquid potuit, nec a Deo quidquam praeter commodum et justum velle potestatem accepit. D. Tamen cum deseruit voluisse credendus est quod fecit. M. Recte hoc diceres si desinere aliquid esset
Abbreviated transcription (Latin):
aaddebut᷑ multo maius fuerit quã ipsa costa¬
sicut demonstrasti quo ordine paratũ sit. tta
etiã quid sit ostenderes .m. In pͥmo homine duo
posuerat. indelicet appetitũ iusti. & appetitũ
cõmodi. unũ .i. appetitũ iusti. scđm uoluntatẽ.
alterũ .i. appetitũ cõmodi. scłm necessitatem.
Illũ autẽ id̾o uoluntariũ ẽẽ constituit. ut in
eo homo ꝓmereret᷑ siue bene retinendo cũ pos¬
set deserere: suie male deserendo cũ posset lẽ¬
tinere. hunc autẽ necessariũ ꝓpt̾ea ẽẽ uoluit.
quatinꝰ in eo remuneraret᷑ homo. siue ad pe¬
nã si illũ desereret : siue ad głam si illũ reti¬
neret. Et iecͥco illi effectũ suũ : i. iusticiam
inseꝑ abilit̾ adiunxit. Isti uͦ effectũ suũ .i.
cõmodũ seꝑabilẽ ꝓposuit: quatinus homo
uł illo amisso huiꝰ & illiꝰ effectũ perderet.
uel illo solo retento. huius & illius effectũ retmneret.

Expanded text:
addebatur multo maaddebatur multo masicut demonstrasti mihi quo ordine patratum sit, ita etiam quid sit ostenderes. M. In primo homine Deus duo posuerat, videlicet appetitum justi et appetitum commodi; unum, id est appetitum jusalterum, id est appetitum commodi, secundum necessitatem. Illum autem ideo voluntarium esse constituit, ut in eo homo promereretur, sive bene eum retinendo cum posset deserere, sive male deserendo cum posset retinere. Hunc autem necessarium propterea esse voluit; quatenus in eo remuneraretur homo, sive ad poenam si illum desereret, sive ad gloriam si illum retineret. Et idcirco illi effectum suum, id est justitiam inseparabiliter adjunxit, isti vero effectum suum, id est commodum separabilem proposuit, quatenus homo vel illo solo amisso hujus et illius affectus perderet; vel illo solo retento hujus et illius effectum retineret.
Abbreviated transcription (Latin):
deret᷑ quia in consortiũ creabat᷑ dilectionis:
ne si de capite facta fuisset. p̃ferenda uide¬
ret᷑ uiro ad dñationẽ: aut si de pedibꝰ subi¬
cienda ad seruitutẽ. Quia gͥ uiro. nec dña.
nec ancilla. parabat᷑ s socia: nec de capite. nec
de pedibꝰ. s de latere fuerat ꝓducenda: ut
iuxta se ponendã agnosceret: quã de iuxta
se sumptã didicisset. Misit gͥ soporẽ in adam.
& tulit unã de costis eiꝰ: & ex inde mulierẽ
fabricauit. D Quare dormienti potius quã
uigilanti uoluit costã subtrahere: Mti e pu¬
taret᷑ sibi eã penalit̾ abstraxisse. d Quomodo
de sola costa fieri potuit mulier: Nunquid
aliud aliqͥd ds̃ illi costȩ ad augmentũ extrin¬
serus addidit. an nouũ aliqͥd creauit: an ip¬
sã in semet ipsã costã multiplicart fecit: o
Si ad mulieris corpꝰ ꝑficiendũ illi costȩ ds̃ ex¬
trinsecus augmentũ addidit. cũ illud quod

Expanded text:
deretur quia in consortium creabatur dilectionis; deretur quia in consortium creabatur dilectionis; ne si de capite facta fuisset, praeferenda videretur viro ad dominationem, aut si de pedibus, subjicienda ad servitutem. Quia igitur viro nec domina nec ancilla parabatur, sed socia; nec de capite, nec de pedibus, sed de latere fuerat producenda, ut juxta se ponendam agnosceret, quam de juxta se sumptam didicisset: Misit igitur Deus soporem in Adam, et tulit unam de costis ejus , et exinde mulierem fabricavit. D. Quare dormienti potius quam vigilanti voluit costam subtrahere? M. Ne putaretur illi eam poenaliter abstraxisse. D. Quomodo de sola costa fieri potuit mulier? Nunquid aliquid aliud Deus illi costae ad augmentum extrinsecus addidit, aut novum aliquid concreavit, aut ipsa in semetipsa costa multiplicari coepit? M. Si ad mulieris corpus perficiendum illi costae Deus extrinsecus augmentum addidit cum illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
tinus & in se sp̃m. & in sp̃u corpꝰ glorifica¬
ret. & quantũ pͥus sũma ꝑ dispensationẽ
melinauit dũ conderet: tantũ nunc ima
ꝑ dignationẽ exaltaret. d Quare ñ creauit d̾s̃
homines simul sicut angłos creauerat: m Qͥa
uoluit ut unũ eẽt humam generis pͥncipiũ.
D Quare hoc uoluit : õi ad retunclendã suꝑ¬
biã diaboli. Quia enĩ diabolus suꝑbe aliud
a deo pͥncipiũ ẽẽ appetiit. ut magis confun-¬
deret᷑ eiꝰ elatio: hoc homo accepit. quatinus
etiã in eo dignitatẽ similitudinis dĩ haberet.
quod sic̃ ille rebꝰ om̃ibꝰ creationis pͥncipiũ
existit: ita iste ẽẽ om̃ibꝰ hominibꝰ pͥncipiũ
generationis. & om̃s hoĩes dũ se ab uno & u¬
nũ eẽ cognoscerent: om̃s se quasi unũ ama¬
rent. D Quare facta ẽ mulier: o In adiuto¬
riũ generationis. d Quare de uiro facta ẽ:
M Quia si aliunde fieret: unũ pͥncipiũ ñ
eẽt. d Quare de latere facta ẽ: o Ut osten¬

Expanded text:
us et in se spiritum et in spiritu corpus glorificaret; et quantum prius summa per dispensationem inclinavit dum conderet, tantum nunc ima per dignationem exaltaret. D. Quare non creavit Deus homines simul, sicut angelos creaverat? M. Quia voluit ut unum esset humani generis principium. D. Qnare hoc voluit? M. Ad retundendam superbiam diaboli. Quia enim diabolus superbe aliud a Deo principium esse appetiit, ut magis confunderetur ejus elatio, hoc homo accepit, quatenus etiam in eo dignitatem similitudinis Dei haberet, quod sicut ille rebus omnibus creationis principium exstitit, ita iste esset omnibus hominibus principium generationis; et omnes homines dum se ab uno et unum esse cognoscerent, omnes se quasi unum amarent. D. Quare facta est mulier? M. In adjutorium generationis. D. Quare de viro facta est? M. Quia si aliunde fieret, unum principium non esset. D. Quare de latere facta est? M. Ut osten
Abbreviated transcription (Latin):
diciũ nr̃m & causã nr̃am fecit. Unde psal¬
mista. Qñ fecisti iudiciũ meũ & causã meã.
Causã nram fecit. quia debitũ patri ꝓ no¬
bis soluit: & moriendo reatũ expiauit.
Iudiciũ uͦ quia descendens ad inferos: &¬

Expanded text:
dicium nostrum et causam nostram fecit. Unde Psaldicium nostrum et causam nostram fecit. Unde Psalmista: Quoniam fecisti judicium meum et causam meam . Causam nostram fecit; quia debitum Patri pro nobis solvit, et moriendo reatum expiavit. Judicium vero; quia descendens ad inferos
Abbreviated transcription (Latin):
luntatis. S adhuc suꝑerat homini. ut sic̃
restaurando dampnũ placauerat irã: rra
quoq ꝓ contẽptii satisfaciendo dignus fieret
euadere penã. S hoc conuenientius fieri ñ
poterat: nsi ut penã quã ñ debebat sponte
& obedient̃ susciꝑet. ut de pena quã ꝑ io¬
bedientiã meruerat. eripi idignus fieret: hãe
autẽ penã homo pecrator soluere ñ poterat.
ꝑ quãcunq penã susciꝑet: nisi digne & iu
ste ꝓpt̾ pͥmi contẽptus reatũ sustineret.
t gͦ homo iuste debitã penã euaderet: neces-¬
se fuit ut talis homo ꝓ hoĩe penã susciꝑet:
qui nichil penȩ debuisset. S talis nullus
d̾ebitũ hoĩs patri soluit. & moriendo rea¬
tũ hominis expiauit: ut cũ ipse ꝓ homine
mo ꝓ ipso mortẽ quã debebat euaderet.:
& iam locũ calũpniandi diabolus ñ inueni¬
ret: quia & ipse dñari homini ñ debuit. &
homo liberari dignus fuit. Idẽ itaq & iu¬

Expanded text:
luntatis . Sed adhuc super erat homini, ut sicut luntatis . Sed adhuc super erat homini, ut sicut restaurando damnum placaverat iram, ita quoque pro contemptu satisfaciendo dignus fieret evadere poenam. Sed hoc convenientius fieri non poterat, nisi ut poenam quam non debebat sponte et obedienter susciperet, ut de poena quam per inobedientiam meruerat eripi dignus fieret. Hanc autem poenam homo peccator solvere non poterat, qui quamcunque poenam susciperet non nisi digne et juste propter primi contemptus reatum sustineret. Ut ergo homo juste poenam debitam evaderet, necesse fuit ut talis homo pro homine poenam susciperet, qui nihil poenae debuisset. Sed talis nullus debitum hominis Patri solvit, et moriendo reatum hominis expiavit; ut cum ipse mortem prmo pro ipso mortem quam debebat evaderet, t jam locum calumniandi diabolus non inveniret; quia et ipse homini dominari non debuit, et homo liberari dignus fuit. Idem itaque et ju
Abbreviated transcription (Latin):
dei liberari ñ pot̃: ꝯ Non pot̾. Dicimꝰ eñ
qͦd homo in appetitu iusti derelicto sponte
percauerit: in appetitu cõmodi retento du¬
plicit̾ punitꝰ sit: sine quia ab ordinatis cõ¬
modis restringit. siue quia ad inordinata
cõmoda relaxat᷑. In altero pena: in altero pe¬
tis homini. quod homo ex debito dõ redderet.
D edit gͥ homin hominẽ. quẽ homo ꝓ homine
deo redderet: qui ut digna recõpensatio fie¬
ret. pͥori ñ solũ equalis. s & maior eẽt. Ut gͦ
ꝓ homine redderet᷑ homo maior hoĩe factꝰ ẽ
ds̃ homo ꝓ hoĩe : & d edit se hõ hõi. ut se ac¬
ciperet ab hoĩe. In carnatus ẽ ds̃ dĩ filiꝰ: &
datus ẽ hominibꝰ ds̃ homo xp̃c: sic̃ ysaias
iuste placatꝰ ẽ ds̃ homini: quia talis homo
inuentꝰ t̃ ꝓ hoĩe. qui ñ solũ ut dictũ ẽ par.
s & maior eẽt hoĩe. Ideo in natiuitate xp̃i
angłi mundo pacẽ annunciant: dicentes.
Gła in excelsis dõ: & in t̾ra pax hoĩbꝰ bonȩ uo¬

Expanded text:
Dei liberari non potest? M. Non potest. Dicimus enim quod homo in appetitu justi derelicto sponte peccaverit; in appetitu commodi retento dupliciter punitus sit; sive quia ab ordinatis commodis restringitur, sive quia ad inordinata commoda relaxatur. In altero poena, in altero ptis homini quod homo ex debito Deo redderet. Dedit ergo homini hominem, quem homo pro homine Deo redderet; qui ut digna recompensatio fieret priori non solum aequalis sed et major esset. Ut ergo pro homine redderetur homo major homine, factus est Deus homo pro homine, et dedit se homo homini ut se acciperet ab homine. Incarnatus est Deus Dei Filius, et datus est hominibus Deus homo Christus, sicut Isaias hristi juste placatus est Deus homini, quia talis homo inventus pro homine, qui non solum, ut dictum est par, sed et major esset homine. Ideo in nativitate Christi angeli mundo pacem nuntiant dicentes: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae vo
Abbreviated transcription (Latin):
Iudiciũ hominis adu̾sus diabolũ in passio¬
ne xp̃i: iudiciũ hõis adu̾sus dm̃ differtur
suũ sine timore dãpnationis prestolari.
D hic congrue debueras modos ilistingne
dicta sunt: ex alioꝵ collatione ualeam. &
manifestius discernere: & ueruis appbare.
MQuatuor sunt iudicia: scd̾m p̾scientiã.¬
pͥusquã eẽmus. Scd̾m causã iudicamur.
ex quo ẽẽ incipimꝰ: quando boni uł mali
sumus. Scđm oꝑationẽ iudicam᷑: quando
oꝑibꝰ foris ostendimꝰ. quales intꝰ apud nos
sumꝰ. S cđ̾m retributionẽ iudicabimur:
quando in ꝑcipienda mercede oꝑum cog¬
noscemꝰ. quales ab ȩxerno apud dm̃ preuisi
fuimꝰ. Ex his quatuor iudiciis duo sunt oc¬

Expanded text:
nis adversus diabolum, in passione Christi. Judicium hominis adversus Deum differtur judicium suum sine timore damnationis praestolari. D. Hic congrue debueras modos judicandi ddicta sunt ex aliorum collatione valeam et manifestius discernere et verius approbare. M. Quatuor sunt judicia, videlicetantequam essemus. Secundum causam judicamur ex quo esse incipimus, quando boni vel mali sumus. Secundum operationem judicamur, quando operibus foris ostendimus quales intus apud nos sumus. Secundum retributionem judicabimur, quando in percipienda mercede operum cognoscemus quales ab aeterno apud Deum praevisi fuimus. Ex his quatuor judiciis duo sunt oc
Abbreviated transcription (Latin):
fuissent in sua puritate ꝑsistentes: o uo¬
luit in illis ex ereatione ostendere quod pꝰ¬
modũ facturus ipse in illis fuerat ex dig¬
natione. Quia enĩ in rebꝰ treatis nichil
excellentiꝰ ẽ sp̃u. nichil terra infirmius.
atq corruptibiliꝰ. dũ corꝑi de terra facto.
& corruptibilẽ materiã habenti. ratio
in unũ quodã modo consortiũ. & societa¬
tẽ sũmis ima coniunxit: ostendens uide¬
licet quia qͦd erat corpꝰ sp̃u. hoc quodã¬
modo sp̃c erat sibi: & sicut excellentiam
sp̃c infirmitati corporalis naturȩ coniun¬
xerat una creationis conditio: ita humi¬
litatẽ creaturȩ sp̃ualis excellentiȩ rreato¬
ris sociare debuerat: una pietatis digna¬
tio. fecit gͦ ut dictũ ẽ corpꝰ hominis de
limo terre. & inspirauit ei animã rationa¬
lẽ quã creauit de nichilo: ut in corꝑe obe¬
dientẽ uiuentẽ ad consortiũ illoꝵ sp̃uum

Expanded text:
fuissent in sua puritate persistentes? M. Vofuissent in sua puritate persistentes? M. Voluit in illis ex creatione ostendere quod postmodum facturus ipse in illis fuerat ex dignatione. Quia enim in rebus creatis nihil excellentius est spiritu, nihil terra infimius atque corruptibilius, dum corpori de terra facto et corruptibilem materiam habenti, rationin unum quodammodo consortium et societatem summis ima conjunxit; ostendens quia, quod erat corpus spiritui, hoc quodammodo spiritus erat sibi. Et sicut excellentiam spiritus infirmitati corporalis naturae conjunxerat una creationis conditio, ita humilitatem creaturae spiritualis, excellentiae Creatoris sociare debuerat una pietatis dignatio. Fecit ergo, ut dictum est, corpus hominis de limo terrae et inspiravit ei animam rationalem quam creavit de nihilo , ut in corpore obedienter viventem ad consortium illorum spirituum
Abbreviated transcription (Latin):
mũ & uerũ ꝑfectũq bonũ ẽ. ita ab ȩcerno
do. quia eterna & incõmutabilis erat. ñ
posset miui: & quia plena atq ꝑfecta
fuerat. ñ posset augeri. Nullo gͥ indigens
s bonũ quod ipse erat. & quo beatus erat.
cũ aliis participare. & alios in illo. & ꝑ il¬
lud beatificare uolens. nulla necessitate. s
insua puritate ꝑsisterent: partĩ ut carne
uestiti corpꝰ humanũ ad uitã ꝙ adsensũ
animarent. Illis gͦ spiritibꝰ qui corporibꝰ
sociandi erant locũ & habitationẽ in terra
constituit: illis uͦ qui in sua puritate ꝑman¬
suri fuerant. mansionẽ in cęlo collocauit. Il¬
los quidẽ ꝑ dignationẽ in sũmo constituens.
istos ꝑ dispensationẽ in imo disponens: ut¬
& istos quandoq ꝑ obedientiã abimo ad
sũma ꝓueheret. ꝙ illos ꝑ obedientiã in
sũmo confirmaret. d Quare uoluit ds̃
sp̃e sociare corꝑibꝰ: cũ maioris excellentiȩ

Expanded text:
mum et verum perfectumque bonum est ita ab aeterno mum et verum perfectumque bonum est ita ab aeterno do, quia aeterna et incommutabilis erat, non posset minui, et quia plena et perfecta fuerat, non posset augeri. Nullo igitur indigens, sed bonum quod ipse erat et quo beatus erat, cum aliis participare et alios in illo et per illud beatificare volens, nulla necessitate, sedin sua puritate persisterent, partim ut carne vestiti corpus humanum ad vitam et ad sensum animarent. Illis ergo spiritibus qui corporibus sociandi erant, locum et habitationem in terra constituit; illis vero qui in sua puritate permansuri fuerant, mansionem in coelo collocavit. Illos quidem per dignationem in summo constituens; istos per dispensationem in imo disponens, ut et istos quandoque per obedientiam ab imo ad summa proveheret, et illos per obedientiam in summo confirmaret. D. Quare voluit Deus spiritus sociare corporibus, cum majoris excellentiae
Abbreviated transcription (Latin):
sita iam erant quantũ ad ordinẽ ꝑtinet uni¬
uersitatis disponeret. N eq enĩ aliquid pꝰ¬
modũ numero uniu̾sitatis addidit: neq
de nichilo creatȩ minc pͥmũ eẽ incipiunt
tñ quodã modo etiã tunc in similitudine
sua ereatȩ fuerunt. Et ut breuit̃ id quod
michi dicendũ inde uidet᷑ tibi absoluam:¬
sic uniu̾sa tunc facta sunt ut nichil post¬
modũ fieret: qͦd pͥus uł in materia. uel in
similitudine creatũ ñ fuisset. d m ulta ad¬
huc in his oꝑibꝰ digna in quisitione iuideo.
quȩ tñ uolens p̃terire cõpellor. ne forte
in eiꝰ modi site plꝰ iusto detineã: ad alia qͦ
restant magis necessaria ñ ꝑtinguã. Nunc
gͦ si placet ad hominẽ ren̾tamur: ut cau¬
sã creationis eiꝰ michi ad modũ desideran¬
ti aꝑias. quia ꝓfecto dignũ ẽ. ut quna
om̃ia ꝓpt̃ ipsũ facta iã credimꝰ : etiã cur
ipse factus sit ñ ignoremꝰ. mds̃ quisũ¬

Expanded text:
sita jam erant quantum ad ordinem pertinet unisita jam erant quantum ad ordinem pertinet universitatis disponeret. Neque enim aliquid postmodum numero universitatis addidit, nequede nihilo creatae nunc primum esse incipiant, tamen quodammodo etiam tunc in similitudine sua creatae fuerunt. Et ut breviter id quod mihi dicendum inde videtur tibi absolvam, universa tunc facta sunt ut nihil postmodum fieret quod prius vel in materia vel in similitudine creatum non fuisset. D. Ultra adhuc in his operibus digna inquisitione video, quae quidem nolens praeterire compellor; ne forte in hujusmodi si te plus justo detineam, ad alia quae restant magis necessaria non pertingam. Nunc ergo si placet ad hominem revertamur, ut causam creationis ejus mihi admodum desideranti aperias. Quia profecto dignum est ut qui omnia propter ipsum facta jam credimus, etiam cur ipse factus sit non ignoremus. M. Deus qui sum
Abbreviated transcription (Latin):
cutuitionis ambitii. cursũ consũmauit.
Primũ gͥ ut opꝰ suũ a ꝑfecto incipet. lucem
orientẽ fecit. & inde eã dirigens. pͥmũ uesꝑe.
deinde mane .i. pͥmã diẽ cõplenit. d Nunqͥd
ita de oꝑibꝰ reliquoꝵ dierũ. intelligendũ t̃:
M In his ego gͦ nichil temere affirmare uelime
quia & si similit̃ de oꝑe diei sc̃ȩ dici possit.
quod pͥmũ firmam̃tũ int̾ aquas ꝙ aquas fe¬
cerit. dtinde cursũ eiꝰ usq ad exortũ diei ter¬
ciȩ direxerit: tñ quia deoͣ ti firmamenti
necdũ certũ exꝑimentũ inuenimꝰ. huiꝰ que¬
stionis nodũ alio si placet modo dissoluamꝰ.
Potest nanq ñ inconuenient̾ dici ñ ita in il¬
quasi nullo interim int̾uallo temꝑis optis
int̾imiserit. s quia nullũ in oꝑando diem
int̾misit. septima autẽ die sic demũ ab om̃i
oꝑe quieuisse. ut nec alia pret̃ ea quiȩ iã facta
fuerant deinceps crearet. nec alit̾ quã dispo¬

Expanded text:
circuitionis suae ambitu cursum consummavit. circuitionis suae ambitu cursum consummavit. Primum igitur ut opus suum a perfecto inciperet, lucem orientem fecit; et inde eam dirigens, primum vespere, deinde mane, id est primam diem complevit. D. Nunquid ita de operibus reliquorum dierum intelligendum? M. In his ego quia, etsi similiter de opere diei secundae dici possit, quod primum firmamentum inter aquas et aquas fecerit; deinde cursum ejus usque ad exortum diei tertiae direxerit tamen quia de motu firmamenti necdum certum experimentum invenimus: hujus quaestionis nodum alio si placet modo dissolvamus. Potest namque non inconvenienter dici non ita in ilquasi nullo interim intervallo temporis opus intermiserit; sed quia nullum in operando diem intermisit, septima autem die sic demum ab omni opere quievisse, ut nec alia praeter ea quae jam facta fuerant deinceps crearet, nec aliter quam dispo
Abbreviated transcription (Latin):
mus. requiẽ futurã ꝓmitteret. d Quomꝰ
septima die d̃s requieuisse dicit᷑. cũ ipse in
euangłio dicat. pat̾ m̃s usq modo oꝑat᷑ i ego
oꝑor: m ds̃ multis modis oꝑari dicit᷑: t̃ nãq
opꝰ creationis. ẽ ꝙ opꝰ dispositiomis. ẽ opꝰ ꝓpa¬
ganonis: & ẽ opꝰ gub̾nationis. O pꝰ creationis
ante ominẽ diẽ fecit ds̃. opꝰ dispositionis sex
diebꝰ cõpleuit. & opꝰ ꝓpagationis risq in finẽ
scłi ñ deserit: ab oꝑe gub̾nationis usq in
ȩternũ ñ cessabit. d si septima die pͥmũ re¬
quieuit ds̃: qͥd gͦ egit ab ĩttio pͥmȩ diei. post¬
quã lucẽ feterat. usq ad exordiñ sequentis.
quando firmamentũ faciebat: m si ꝓpͥus rẽ
intueri uelis: inuenies nequaquã dm̃ pͥma
die pꝰ exordiũ lucis ab om̃i penitꝰ oꝑe quie¬
uisse: quia ñ solũ hoc qͦd lux facta ẽ ad opus¬
eiꝰ ꝑtinuit. s etiã qͦd directaẽ: donet ꝑacto

Expanded text:
mus, requiem futuram promitteret. D. Quomodo mus, requiem futuram promitteret. D. Quomodo septima die Deus requievisse dicitur, cum ipse in Evangelio dicat: Pater meus usque modo operatur et ego operor? M. Deus multis modis operari dicitur. Est namque opus creationis, est et opus dispositionis, est opus propagationis, et est opus gubernationis; Opus creationis ante omnem diem fecit; opus dispositionis sex diebus complevit; opus propagationis usque in finem saeculi non deserit; ab opere gubernationis usque in aeternum non cessabit. D. Si septima die primum requievit Deus, quid ergo egit ab initio primae diei postquam lucem fecerat usque ad exortum sequentis quando firmamentum faciebat? M. Si propius rem intueri velis, invenies nequaquam Deum prima die post exordium lucis ab omni penitus opere quievisse; quia non solum hoc quod lux facta eetiam quod directa est, donec peracto
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ modũ ipse ordinatis om̃ibꝰ. quasi possessor e
rector introduceret᷑ in orbẽ terrarũ. Hȩc gͥ
sunt oꝑa conditionis quȩ sex diebꝰ fecit d̾s.
atq cõpleuit ante omnẽ diẽ creans. tribꝰ die¬
bꝰ pͥmis disponens & ordinans tribꝰ sequentibꝰ
exornans. pͥma discernens. sod̃a distinguens.
tercia disponens. quarta exornans cȩlos: qͥnta
aerẽ & aquã. sexta terrã. d Quare sex diebus
fecit ds̃ oꝑa sua. i septima requieuit: m se¬
narius quia ex partibꝰ suis constat. signũ ꝑfe¬
ctionis ẽ: & iccͥco uoluit ds̃ sex diebꝰ cõplere
oꝑa sua. ut ostenderet se in his quȩ fecerat
nec suꝑfluũ aliqͥd posuisse. nec reliquisse
imꝑfectũ. Completis autẽ sex diebꝰ. septima
demũ die requieuit .i. ab oꝑe cessauit: non
quod ipse quasi fatigatꝰ re quiȩ indigeret
s ut nobis si se scd̾m modũ & mensuram
nrãm oꝑa bona R ꝑfecta facere studueri¬

Expanded text:
postmodum ipse ordinatis omnibus quasi possessor et postmodum ipse ordinatis omnibus quasi possessor et rector introduceretur in orbem terrarum. Haec igitur sunt opera conditionis quae sex diebus fecit Deus atque complevit, ante omnem diem creans, tribus primis diebus disponens et ordinans, tribus sequentibus exordinans: prima discernens, secunda distinguens, tertia disponens, quarta exornans coelos, quinta aerem et aquam, sexta terram. D. Quare sex diebus fecit Deus opera sua, et septima requievit? M. Senarius quia ex partibus suis constat, signum perfectionis est; et idcirco voluit Deus sex diebus complere opera sua, ut ostenderet se in iis quae fecerat, nec superfluum aliquid posuisse nec reliquisse imperfectum. Completis autem sex diebus septima demum die requievit , id est ab opere cessavit; non quod ipse quasi fatigatus requie indigeret, sed ut nobis si secundum modum et mensuram nostram opera bona et perfecta facere studueri
Abbreviated transcription (Latin):
apparentẽ ds̃ germinibꝰ sius uestiuit.
o sic cõpletũ ẽ opus diei t̾ciȩ.d Quȩ for¬
matio facta ẽ die quarta : o̾ luminaria
minarent illã: & temꝑa cursu suo
distinguerent. d Quȩ formatio facta ẽ die
quinta: o Aues & pisces facti sunt de aquis
Aues deinde in aere colloratȩ sunt: pisces
in originali sede ꝑmanserunt. d Quȩ for¬
matio facta ẽ die .ui: m Bestiȩ & cȩtã ami¬
malia quȩ uiuunt suꝑ terrã de terra creata
sunt. Consũmatis autẽ & p̃paratis om̃ibꝰ po¬
stremo eadẽ tñ .Ui. die factus ẽ homo: qui
uniu̾sȩ dñaret᷑ creaturȩ.d Quare aues quȩ
in aere collocatȩ sunt. ñ sunt factȩ de ipso
aere sicut pisces de aqua: & bestiȩ parit̃ &
homo de terra: m Quia aer talẽ ñ habet core¬
pulentiã. ut de eo animal fieri possit. sicut se
terra. d. Quare nouissime factus ẽ homo:
MQuia homo uniu̾se creaturȩ p̾ficiendus fu¬
it. congrirũ erat. ut pͥus mansio eiꝰ p̃pararet᷑.

Expanded text:
 suis vestivit: et sic completum est opus diei tertiae. D. Quae formatio facta est die quarta? M. Luminaria minarent illam, et tempora cursu suo distinguerent . D. Quae formatio facta est die quinta? M. Aves et pisces facti sunt de aquis. Aves deinde in aere collocatae sunt; pisces in originali sede permanserunt . D. Quae formatio facta est die sexta? M. Bestiae et caetera animantia quae vivunt super terram de terra creata sunt. Consummatis autem et praeparatis omnibus, postremo eadem tamen sexta die factus est homo, qui universae dominaretur creaturae. D. Quare aves, quae in aere collocatae sunt, non sunt factae de ipso aere, sicut pisces de aqua, et bestiae pariter et homo de terra? M. Quia aer talem non habet corpulentiam ut de eo animal fieri possit sicut et de terra. D. Quare novissime factus est homo? M. Quia homo universae creaturae praeficiendus fuit, congruum erat ut prius mansio ejus praepararetur,
Abbreviated transcription (Latin):
firmam̃ti conclusa. totũ circũquaq aeris
spatrũ implens occupauit. d Est ne creden¬
dũ adhuc eẽ aquas suꝑ firmam̃tũ: m Sic
putat᷑: quia scͥptura sacra diu̾sis in locis
hoc manifeste confirmat: sic̃ ẽ illud psal
cialit̾. uł quod magis credibile ẽ ad simi¬
litudinẽ illiꝰ pͥmi chaos. fumalit̾ ibi
suspendunt᷑ penddulȩ ad modũ nebu¬
lȩ leitis. qualis in pͥncipio natura om̃iũ
aquarũ fuisse putat᷑. d Quȩ fuit forma¬
tio diei tercie: Maquȩ illȩ quȩ sub fir¬
mam̃to pendentes remanserant. cõpactȩ
sunt ad inuicẽ. & pondere tandẽ ileorsũ
p̾ssȩ congregatȩ sunt ad locũ unũ: i.
in magnã illã abyssũ. quã pͥus desuꝑ
obtexerant. unde & nc̃ ad om̃s terrarũ

Expanded text:
firmamenti conclusa, totum circumquaque aeris firmamenti conclusa, totum circumquaque aeris spatium implens occupavit. D. Estne credendum adhuc esse aquas super firmamentum? M. Sic putatur; quia et Scriptura sacra diversis in locis hoc manifeste confirmat, sicut est illud Psacialiter vel quod magis credibile est ad similitudinem illius primi chaos firmiter ibi suspenduntur pendulae ad modum nebulae levis, qualis in principio natura omnium aquarum fuisse putatur. D. Quae fuit formatio diei tertiae? M. Aquae illae quae sub firmamento pendentes remanserant compactae sunt ad invicem; et pondere tandem deorsum pressae congregatae sunt in locum unum , id est in magnam illam abyssum quam prius desuper obtex
Abbreviated transcription (Latin):
mę nebulȩ lucidas contra firmam̃tũ reli¬
quias disꝑsas: quas om̃ino maior cdiei clari
creatũ fuerat: s hucusq in discretũ. & illa
uniu̾sali confusione ꝑmixtũ manebat. Nc̃¬
arttr̃ .i. ilie sciła erutũ a ꝑmirtione. & in
formã reilactũ positũ ẽ. ut int̾ aquas suꝑi¬
ores & aquas inferiores diuideret: sic scił
ut illi confusiom in modũ nebulȩ circa ter¬
rã pendenti. ueniens mediũ quodã mͦ illã
int̾secaret: & ambitu suo circũquaq com¬
plectens. partẽ infrase clauderet. partẽ ex¬
trinsecus seꝑaret .i. ut abipsis aquis quȩ
in diuisione extrinsecus siue suꝑius re¬
manserunt. firmam̃tũ mediũ uit̾ aquas &
aquas totũ cutũquaq ambiret᷑. aquȩ autẽ
quȩ intrinsecus siue inferius relictȩ sunt.
totȩ ab ipso firmam̃to ex om̃i parte claude¬
rent᷑. Pars gͦ aquarũ in diuisione supra fir-¬
mamentũ remansit: pars alia infra ambitũ

Expanded text:
mae nebulae lucidas contra firmamentum relimae nebulae lucidas contra firmamentum reliquias dispersas, quas omnino major diei claritcreatum fuerat; sed huc usque indiscretum et in illa universali confusione permistum manebat. Nerutum a permistione et in formam redactum positum est, ut inter aquas superiores et aquas inferiores divideret; sic scilicet ut illi confusioni in modum nebulae circa terram pendenti medium veniens quodammodo illam intersecaret, et ambitu suo circumquaque complectens partem infra se clauderet, partem extrinsecus separaret, id est ut ab ipsis aquis quae in divisione extrinsecus sive superius remanserunt, firmamentum medium inter aquas et aquas totum circumquaque ambiretur, aquae autem, quae intrinsecus sive inferius relictae sunt, totae ab ipso firmamento ex omni parte clauderentur. Pars ergo aquarum in divisione super firmamentum remansit; pars alia infra ambitum
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma die: m luix facta ẽ pͥma die: quȩ quidẽ
iam pͥus int̾ cȩt̾a. materialit̾ creata fuerat.
s nunc pͥmũ ut lucere posset & illuminare
ab aliis segregata ẽ atq distincta. d Qualis
existimanda ẽ fuisse lixx illaim Sunt qui
asserant nubẽ lucidã fuisse quȩ sicut sol mͦ
cittu̾ferebat᷑ ambiens terrã: quȩ dũ suꝑiores
mundi partes oriens lustrabat diẽ occasu aut̃
suo ad inferiora descendens: absentata luce.
fecit noctẽ. Inde distinctos & appellatos. uo¬
lunt tres illos pͥmos dies in exordio crea¬
turarũ: pͥns quã sol & cętã luminaria
conderent᷑. d Ubi dictũ ẽ ẽẽ mͦ lucẽ illam:
M dicunt modo in suꝑioribꝰ etheris partibꝰ
cirtũ quaq disꝑsã eẽ: & adhuc uideri posse.
siñ maior illã solis claritas absconderet.
Nocte uͦ ex illa adhuc luce diligent̃ conside¬
rantibꝰ demonstrari. quasi quasdã tenuissi¬

Expanded text:
prima die? M. Lux facta est prima die : quae quidem prima die? M. Lux facta est prima die : quae quidem jam prius inter caetera materialiter creata fuerat; sed nunc primum ut lucere posset et illuminare, ab aliis segregata est atque distincta. D. Qualis existimanda est fuisse lux illa? M. Sunt qui asserunt nubem lucidam fuisse, quae sicut sol modo circumferebatur ambiens terram; quae dum superiores mundi partes oriens lustrabat diem, occasu autem suo ad infera descendens absentata luce fecit noctem. Inde distinctos et appellatos volunt tres illos primos dies in exordio creaturarum priusquam sol et caetera luminaria conderentur. D. Ubi dicendum est modo esse lucem illam? M. Dicunt modo in superioribus aetheris partibus circumquaque dispersam esse, et adhuc videri posse si non major illam solis claritas absconderet; nocte vero ex illa adhuc luce diligenter considerantibus demonstrari quasi quasdam tenuissi
Abbreviated transcription (Latin):
referente audimꝰ. d Ubi uł qualis fuit illa
pͥma mat̾ia pͥusquã formaret᷑: m Ibidẽ con¬
susa iacuit: ubinc ordinata subsistit. Nã ter¬
ra in eode in quo mͦ ẽ. hoc ẽ medio loco consti¬
tita. tribꝰ reliquis elem̃tis .i. aqua.& aere. &
igne. in una ahuc caligine confusis uniliq
inuoluebat᷑. Quȩ uidelicet confusio circum¬
quaq terrã ambiens tantundẽ spatii sursum
orcupabat. quantũ ñc uniu̾sitas creaturarũ
cõplectit᷑. formã iã tc̃ terra qualẽtunq cẽtis
potiorẽ habuit. s inuoluta atq obducta: nec¬
aũ apparere potuit qͦd fuit. Reliqua tria
ut dictũ ẽ om̃imodo confusa erant & iudige¬
sta. in modũ cuiꝰdã nebulȩ. in hoc qͦd nẽ aer
ẜ celũ tener spacio suspensa. Quã caliginẽ
tenebrosã tenebras scͥptura nominauit. quȩ
in pͥncipio suꝑ faciẽ abyssi magnȩ. quȩ ad huc
oppansȩ pendebant. d Quȩ formatio facta ẽ

Expanded text:
referente audivimus. D. Ubi vel qualis fuit prima referente audivimus. D. Ubi vel qualis fuit prima illa materia priusquam formaretur? M. Ibidem confusa jacuit, ubi nunc ordinata subsistit. Nam terra in eodem in quo modo est, hoc est: medio loco constituta, tribus reliquis elementis, id est aqua, et aere, et igne, in una adhuc caligine confusis undique involvebatur, quae videlicet confusio circumquaque terram ambiens tantumdem spatii sursum occupabat, quantum nunc universitas creaturarum complectitur. Formam jam tunc terra qualemcunque caeteris potiorem habuit, sed involuta atque obducta necdum apparere potuit quod fuit. Reliqua tria, ut dictum est, omnimodo confusa erant et indigesta, in modum cujusdam nebulae in hoc quod nunc aer et coelum tenet spatio suspensa. Quam caliginem tenebrosam tenebras Scriptura nominavit: quae in principio super faciem abyssi quae adhuc r oppansae pendebant. D. Quae formatio facta est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ pͥmũ ordinẽ fideliũ qui sunt in scã
Mattria illa ñ om̃ino sine forma fuit: s tñ in¬
formis pͥus fuisse dicit᷑. quia in pͥma sua con¬
ditione tã derentẽ & tã aptã sicut nc̃ habet.
adhuc formã ñ habuit.d Quare uoluit d̃s
pͥus creare rudẽ materiã: quasi ñ potuerit
simul cũ forma creasse eã: m uoluit pͥus
ostendere quid eẽt creatura ex se. & quid ex
beneficio creatoris deinde accepisset: ideoq pͥ¬
us creauit eẽntiã. pꝰ modũ formã indidit.
Cui ostendebat hoc. quando nemo ad huc
erat. qui hoc uidere poterat : m Erant iam
tẽ angłi. quibꝰ hoc ostenderet᷑. ut foris in rebꝰ
conditis uiderent. qͦd in se ipsis intꝰ agnosce¬
rent : ne & ipsi głam quã acceꝑant. sibi s con¬
ditori suo tribuendã putarent. Nobis quo¬
q hec ostendit᷑. qui & si illud quando fac¬
tũ ẽ ñ uidimꝰ. quia tñ factũ sit sacro eloqͥo

Expanded text:
propter primum ordinem fidelium, qui sunt propter primum ordinem fidelium, qui sunt Materia illa non omnino sine forma fuit; sed tamen informis prius fuisse dicitur, quia in prima sui conditione tam decentem et tam aptam sicut nunc habet adhuc formam non habuit. D. Quare voluit Deus prius creare rudem materiam: quasi non potuerit simul cum forma creasse eam? M. Voluit prius ostendere quid esset creatura ex se, et quid ex beneficio Creatoris deinde accepisset; ideoque prius creavit essentiam, postmodum formam indidit. D. Cui ostendebat hoc, quando adhuc nemo erat qui hoc videre poterat? M. Erant jam tunc angeli quibus hoc ostenderetur, ut foris in rebus conditis viderent, quod in seipsis intus agnoscerent; ne et ipsi gloriam quam acceperant sibi, sed conditori suo tribuendam putarent. Nobis quoque hoc ostenditur; qui etsi illud quando factum est non vidimus, quod tamen factum sit sacro eloquio
Abbreviated transcription (Latin):
hic ascendunt hii qui ꝑ abstinentiã & afflic¬
tionẽ mortificant menbra sua. quȩ sunt su¬
ꝑ terrã: tũ uitiis & concupiscentiis. Et hic
uersus quadraginta gradibꝰ distinguit᷑. Qui
Et iste u̾sus quadraginta sex gradibꝰ distin¬
guit᷑: quia elemosina abstinentiȩ iuncta: qͣl
cũ quad raginta ꝑfectũ opus facit. In tercia
scala sic scͥbit᷑. hic ascendunt hii qui contri¬
ti cordis & sp̃c contribulati: iuge sacrificiũ
deo. in odorẽ suauitans offerunt. Et hic uer¬
sus quadraginta gradibꝰ distinguit᷑: qui mu¬
merus signũ ẽ remissionis. & lib̾tatis. Quia
ex quo homo hȩc tria exercet .i. abstinentiã.
t̃ ultimus angulus reu̾tentibꝰ. & disceddentibꝰ
pͥmus ab imo sursũ uno tractu scͥbit᷑. hic
ascendunt hii qui iã ñ de malo ad bonum
transeunt. s de bono in meliꝰ ꝓficiunt: quos
lignũ uitȩ fructu suo pascit & ꝓuehit. Hic
u̾sus in pͥma scala .xxx. gradibꝰ distinguitꝰ

Expanded text:
abstinentiam et afflictionem mortificant membra sua, quae sunt super terram, cum vitiis et concupiscentiis . Et hic versus quadraginta gradibus distinguitur, qui Et iste versus quadraginta sex gradibus distinguitur, quia eleemosyna abstinentiae juncta, quasi sex cum quadraginta, perfectum opus facit. In tertia scala sic scribitur. Hic ascendunt hi qui contriti cordis et spiritus contribulati juge sacrificium Deo in odorem suavitatis offerunt . Et hic versus quinquaginta gradibus distinguitur, qui numerus signum est remissionis et libertatis, quia ex quo homo haec tria exercet, id est abstinentiest ultimus angulus revertentibus, et discedentibus primus, ab imo sursum uno tractu scribitur: Hic ascendunt ii qui non jam de malo ad bonum transeunt, sed de bono in melius proficiunt, quos lignum vitae fructu suo pascit et provehit. Hic versus in prima scala triginta gradibus distinguitur
Abbreviated transcription (Latin):
appetit uł potũ gulȩ ardorẽ.d Si om̃is ap¬
petitus ad cõmodũ spectat. cõmodũ autem
suũ appetere tã in bono conseruando quã
in remouendo malo naturȩ datũ sit. ut qͥd
hȩc concupiscentia homini in culpã repu¬
tat᷑: m Non ideo peccat. qͦd cõmodũ suũ
appetit. s qͦd in ordinate appetit. d Non
mus ẽ: MQuia ds̃ integritatẽ naturȩ passi¬
bilitate mortalitatis confregit. d Quare hoc
fecit: m ideo quo tendas. d Quȩ tñ causa
fuit: m Culpa hominis. d Ergo ꝑ culpã suã
ad hanc necessitatẽ uenit. MIta ẽ. dd ongͥ
eũ excusat ista necessitas. Oon pot̾ excusa¬
re. d S quid faciet: mQuerat adiutorium
grẽ. & dicat. de necessitatibꝰ meis eripe me

Expanded text:
 potum, gulae ardorem. D. Si omnis appetitus commodum appetat, commodum autem suum appetere tam in bono conservando quam in removendo malo naturae datum sit, utquid haec concupiscentia homini in culpam reputatur? M. Non ideo peccat quod commodum suum appetit; sed quod inordinate appetit. D. Nonmatus est? M. Quia Deus integritatem naturae passibilitate mortalitatis confregit. D. Quare hoc fecit? M. Video quo tendas. D. Quae tamen causa fuit? M. Culpa hominis. D. Ergo per culpam suam ad hanc necessitatem venit. M. Ita est. D. Non igitur eum excusat ista necessitas. M. Non potest excusare. D. Sed quid faciet? M. Quaerat adjutorium gratiae et dicat: De necessitatibus meis erue me
Abbreviated transcription (Latin):
entis .i. a sp̃c feruore. pͥma mansio ẽ tẽꝑan¬
tia: scd̾a ẽ prudentia. t̾cia ẽ fortitudo. Ideo
ꝑ quatuor angulos archȩ erectȩ sunt sursũ
ixii. scalȩ.ꝑ singłos angulos tres: in una¬
quaq mansione quatuor: insingłis angu
quasi ad dm̃ tiri & mulieres. sexaginta. & se¬
xaginta: alt̾natim ꝑ singłas scalas quasi sexa¬
gnita fortes qui ambiunt lectulũ salomonis:
y seragunta reginȩ quȩ scandunt: d amplexus
salomonis ꝑ fluodecĩ scalas .i. ꝑ apłicã doctri¬
tuor angulis mundi fide trintatis imbuti.
& doctrina ȩuangłica. a frigore orientis sur¬
sũ sunt scͥpti triginta libri diuiiȩ pagiiȩ.¬
ꝑ ordinẽ in singłis mansionibꝰ decẽ. hoc ẽ ad
singłos passus singl̃i in latere scalarũ de fo¬
ris ordinati: & umus quisq libroꝵ exterius
tribꝰ gradibꝰ distinguit᷑. ꝑ triplicẽ uitelligen¬
tã .i. historiã. allegoriã. tripologiã. Ex alta
parte scalarũ ab codẽ angulo sursũ scbitur.

Expanded text:
est a spiritus fervore, prima mansio est temperantia, secunda prudentia, tertia est fortitudo. Ideo per quatuor angulos arcae erectae sunt sursum duodecim scalae, per singulos angelos tres, in unaquaque mansione quatuor, in singulis angulquasi ad Deum viri et mulieres sexaginta et sexaginta, alternatim per singulas scalas quasi sexaginta fortes qui ambiunt lectulum Salomonis , et sexaginta reginae quae scandunt ad amplexum Salomonis; per duodecim scalas, ituor angulis mundi fide Trinitatis imbuti et doctrina evangelica. A frigore orientis sursum scripti sunt triginta libri divinae paginae per ordinem in singulis mansionibus decem, hoc est ad singulos passus singuli in latere scalarum deforis ordinati, et unusquisque librorum exterius tribus gradibus distinguitur, propter triplicem intelligentiam, id est historiam, allegoriam, tropologiam. Ex altera parte scalarum ab eodem angulo sursum scribitur
Abbreviated transcription (Latin):
rat dicens. Declina a malo o fac bonũ. In
tercia scala sic sr̃bit᷑. Hic ascendunt hii qͥ
interiori ocło mundato. internȩ uisio¬
nis lum̃ contẽplari sitiunt: quasi de ba¬
bilone redeuntes in ihrłm. Quod scilicet
in esdra legit᷑ . qui pͥmus in hac scala ẽ.
Hic autẽ u̾sus distinctionẽ ñ habet: s unꝰ
ductus coloris ab imo sursũ trahit᷑. quia
contẽplatio uniformis ẽ ꝙ simplex. Item
a calore occidentis ab imo sursũ ex uno
latere scalarũ triũ: uno ductu hic uer¬
sus inscͥbit᷑. Hic ascendunt qui ab estu
uitioꝵ ad lignũ uitȩ refugiunt: & sub
foliis eiꝰ quasi sub umbraculo meridia¬
ni a calore se abscondunt. Hic autẽ uer¬
sus de foris ab imo sursũ distinguit᷑. septuagn
in euangłio de remissione peccatoꝵ dicit᷑. sep¬
tuagesies septies. Septẽ enĩ uniu̾sitatẽ significa¬
re solet: illiꝰ rei cui apponit᷑. Unde cĩ uͦ trans¬
gressionẽ. Septuaginta septẽ gͦ uniu̾sã trans¬

Expanded text:
icens: Declina a malo, et fac bonum . In tertia scala sic scribitur: Hic ascendunt ii qui interiori oculo emundato internae visionis lumen contemplari sitiunt, quasi de Babylone ascendentes ad Jerusalem . Quod scilicet in Esdra legitur, qui primus in hac scala est. Hic autem versus distinctionem non habet, sed unus ductus coloris ab imo sursum trahitur, quia contemplatio uniformis est, et simplex. Item a calore occidentis ab imo sursum ex uno latere scalarum trium, uno ductu hic versus scribitur: Hic ascendunt ii qui ab aestu vitiorum ad lignum vitae refugiunt, et sub foliis ejus quasi sub umbraculo meridiano a fervore se abscondunt . Hic autem versus foris ab imo sursum distinguitur septuaginin Evangelio de remissione peccatorum dicitur: Septuagies septies . Septem enim universitatem significare solent illius rei, cui apponuntur. Undecim vero transgressionem. Septuaginta septem ergo universam trans
Abbreviated transcription (Latin):
apparens latior cȩt̾ĩs ẽẽ debet: pꝰ hunc inte¬
rior medius quasi int̾ duos coartatꝰ mini¬
mũ latitudinis habebit. Horũ positio sic
uariat᷑. ut ille qui in pͥma parte ęct̾iorẽ.
in scisa sit medius: ꝙ qui in pͥma parte me¬
dius ẽ. in scła sit interior: & qui in pͥma ẽ
interior. in scda sit exterior. Rursus qui
in scd̾a parte extĩor ẽ. in t̾cia sit medius: &
qui in scd̾a ẽ medius. in t̾cia sit interior:
& qui in scd̾a ẽ int̾ior. in t̾eia sit extĩor. Cinꝰ
rei mist̾ium hoc ẽ. Tres colores isti signifi¬
cant. tres manerias hominũ: i. hoĩes natu¬
ralis legis. homines scͥptȩ legis: hoĩes gr̃ẽ.
Nam sicut tria temꝑa sunt .i. tempꝰ natura¬
lis legis. tempꝰ scͥpte legis. tempꝰ grẽ. ita tres
sunt maneriȩ homiinũ : i. hoĩes naturalis le¬
gis. hoĩes scͥpte legis. hoĩes grẽ. homines na¬
turalis legis ꝑtinent ad tempꝰ natutralis legis.

Expanded text:
apparens latior caeteris esse debet. Post hunc inteapparens latior caeteris esse debet. Post hunc interior medius quasi inter duos coarctatus minimum latitudinis habebit. Horum positio sic variatur, ut ille, qui in prima parte exterior est, in secunda sit medius, et qui in prima parte medius est, in secunda sit interior, et qui in prima parte est interior, in secunda sit exterior. Rursus qui in secunda parte exterior est, in tertia sit medius, et qui in secunda est medius, in tertia sit interior, et qui in secunda est interior, in tertia sit exterior. Cujus rei mysterium hoc est: Tres colores isti significant tres maneries hominum, id est homines naturalis legis, homines scriptae legis, homines gratiae. Nam sicut tria tempora sunt, id est tempus naturalis legis, tempus scriptae legis, et tempus gratiae, ita tres sunt maneries hominum, id est homines naturalis legis, homines scriptae legis, homines gratiae. Homines naturalis legis
Abbreviated transcription (Latin):
norũ serie certa: s ut ȩtas decrepita ipsa mor¬
te torus scł̃i consumenda. Has trũpnosas ple¬
nasq laboribꝰ mundi ȩtates quicũq felici mor¬
te uicerunt: septima iã sabbati ꝑhennis ȩtate
suscepti. oc tauã beatȩ resurrectionis ȩtatem
in qua cũ deo ꝑhennit̃ regnabunt expectant.
Post hȩc archã in tres partes ãiuido. & pͥmã
partẽ quȩ ẽ ab initio usq ad xii. patriarohas
tempꝰ naturalis legis accipio: scdam quȩ ẽ a
xii. patriarchis usq ad colũpnã. id ẽ usq ad
incarnationẽ uerbi. tempꝰ scͥptȩ legis. terci¬
am quȩ ẽ a colũpna deorsũ .i. ab incarnatio¬
ne u̾bi usq ad sinẽ scłi tempꝰ gr̃ȩ. Et scãm
has diuisiones: ipsa etiã latera archȩ utrĩ¬
q distinguo. Deinde in utroq latere ꝑ sin¬
gulas dimsiones ternos coloꝵ tractus cdu¬
co: ut uelut trabes quedã in longũ porrec¬
te lateralit̾ coniungant᷑. data singłis con¬
grua latitudine. Nã exterior quasi foris

Expanded text:
norum serie certa, sed ut aetas decrepita ipsa morte totius saeculi consumenda. Has aerumnosas, plenasque laboribus mundi aetates quicunque felici morte vicerunt, septima jam Sabbati perennis aetate suscepti, octavam beatae resurrectionis aetatem, in qua cum Domino perenniter regnabunt, exspectant.rcam in tres partes divido, et primam partem, quae est ab initio usque ad duodecim patriarchas, tempus naturalis legis accipio. Secundam, quae est a duodecim patriarchis usque ad columnam, id est usque ad incarnationem Verbi, tempus scriptae legis. Tertiam, quae est a columna deorsum, id est ad incarnatione Verbi usque ad finem saeculi, tempus gratiae. Et secundum has divisiones ipsa etiam latera arcae utrinque distinguo. Deinde in utroque latere per singulas divisiones ternos colorum tractus duco, ut velut trabes quaedam in longum porrectae lateraliter conjungantur data singulis congrua latitudine. Nam exterior quasi foris
Abbreviated transcription (Latin):
nã: significat om̃e tempꝰ ab initio mundi
usq ad incarnationẽ uerbi. Alt̾a uͦ medie¬
tas quȩ ẽ a colupna deorsũ: designat om̃e
tempꝰ ab incarnatione u̾bi. usq ad finẽ scłi.
Ideo in suꝑiori medietate a capite archȩ
usꝙ ad colũpnã scribit᷑ liea carnalis ge¬
nerationis: ab adã usq ad xp̃m. In altera
autẽ medietate a colũpna deorsũ scͥbunt᷑.
noniina apłicoꝵa petro. ac deinceps. eo or¬
dine. quo sibi in regimine eccłȩ quasi fiali
sp̃uales patribꝰ successerunt. Quia enĩ ab
adã usq ad xp̃m. uetꝰ generatio fuit quȩ ẽ
scđm carnẽ: id̾o cursus tempoꝵ in pͥori

Expanded text:
nam, significat omne tempus ab initio mundi nam, significat omne tempus ab initio mundi usque ad incarnationem Verbi; altquae est a columna deorsum, designat omne tempus ab incarnatione Verbi usque ad finem saeculi. Ideo in superiori medietate a capite arcae usque ad columnam, scribitur linea carnalis generationis ab Adam usque ad Christum. In altera autem medietate a columna deorsum scribuntur nomina apostolorum a Petro, ac deinceps eo ordine, quo sibi in regimine Ecclesiae quasi filii spiritales patribus successerunt. Quia enim ab Adam usque ad Christum vetus generatio fuit, quae est secundum carnem, ideo cursu