comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ facile dr̃ qͥd secisti Nã pauꝑ homo
& si ñ timeat dm̃ qͥa nullarũ uirium
.ẽ. nullarũ facultatũ ne cũ se cõmo¬
uerit. in suppliciũ rapiat᷑ cessat ti¬
more hominis & si ñ dĩ. Potentes au¬
tem mundi reges nobiles nisi dm̃ time¬
ant qͥd timebunt : sed p̃dicat᷑ illis
& ꝑcutiunt᷑ framea bis acuta : dicitur
illis quia ẽ qͥ ponat alios ad dexterã
alios ad sinistram : ut dicat eis qͥ asinis¬
tris s̃. ite in ignẽ ȩt̃nũ : qͥ paratus est
diabolo & angłis eiꝰ Nondum diligua
iustitiã: sed timent pȩnã & tim̃do
pęnã iã acceper̃ cõpedes & inuin¬
culis ferre is erudiunt᷑: Venit ad
nos homode scło potens. offendit
illũ uxor sua. aut forte concu¬
piuit alterius pulchriorẽ. aut alte¬
rum ditiorẽ: uult dimittere illã
quã hab& Non facit audit a ser¬
uodĩ. Audit a pro pheta. audit ab
ꝓgrediebant᷑ in lapsũ: compedib tenen¬
tur hab& uincula ferrea tim& dm̃

Expanded text:
non facile dicitur, Quid fecisti? Nam pauper homo, non facile dicitur, Quid fecisti? Nam pauper homo, etsi non timeat Deum; quia nullarum virium est, nullarum facultatum; ne cum se commoverit, in supplicium rapiatur, cessat timore hominis, etsi non Dei. Potentes autem mundi, reges, nobiles, nisi Deum timeant, quid timebunt? Sed praedicatur illis, et percutiuntur framea bis acuta. Dicitur illis quia est qui ponat alios ad dexteram, alios ad sinistram; ut dicat eis qui a sinistris sunt: «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» . Nondum diligunt justitiam, sed timent poenam; et timendo poenam, jam acceperunt compedes, et in vinculis ferreis erudiuntur. Venit ad nos homo de saeculo potens; offendit illum uxor sua, aut forte concupivit alterius pulchriorem, aut alteram ditiorem: vult dimittere eam quam habet, et non facit. Audit a servo Dei, audit a propheta, audit ab progrediebantur in lapsum, compedibus tenentur; habet vincula ferrea, timet Deum.
Abbreviated transcription (Latin):
tates & sic s̃ xp̃iani. Ipsi s̃ tanquã in
compedib : & tanqͣm inuinculis ferreis
Vnde hoc: ne ꝓgrederent᷑ ad inlicita :
cõpedes acceper̃. cõpedes sapientiȩ
cõpedes uerbi dĩ quare ergo uincula
ferrea : & uincula aurea ferrea sunt :¬
quandiu timent: ament : & aurea eraNt
Attendat Karitas ur̃a qͥd loquar
ẽ in caritate : sed ꝑ fecta caritas foras
mittit timorem quia timor torm̃tũ
culis ferreis: finit᷑ ad torquẽ aurtũ
dictum .ẽ. enĩ de sapientia: & torquẽ
aureũ cirta tuã ceruicẽ. Non tibi im¬
ponen& torquẽ aureum: nisi pri¬
mũ in cõpedib ferreis te alligass&
cȩpisti atimore : consummaris ad
sã pientiã quã multis̃ qͥ ꝓpterea
nolunt male facere qͥa gehennas
timent  qͥa cruciatũ timent nondũ
amant iustitiã Si illis ꝓmiterd
inpunitas : & diceret᷑ eis facite quod
uultis securi. in punitũ uob̵erit
mitterent ꝓgressus libidinũ suarã
in quȩq nequissima & maxime fr̃s
mei maximȩ reges & nobiles quib

Expanded text:
psi sunt tanquam in compedibus, et tanquam in vinculis ferreis. Unde hoc? Ne progrederentur ad illicita, compedes acceperunt; compedes sapientiae, compedes verbi Dei. 15. Quare ergo vincula ferrea, et non vincula aurea? Ferrea sunt quamdiu timent; ament, et aurea erunt. Attendat Charitas vestra quid loquar.est in charitate; sed perfecta charitas foras mittit timorem, quia timor tormentumculis ferreis, finitur ad torquem aureum. Dictum est enim de Sapientia, «Et torquem aureum circa tuam cervicem» . Non tibi imponeret torquem aureum, nisi primo in compedibus ferreis te alligasset. Coepisti a timore, consummaris ad sapientiam. Quam multi sunt qui propterea nolunt male facere, quia gehennas timent, quia cruciatus timent? Nondum amant justitiam. Si illis promitteretur impunitas, et diceretur eis, Facite quod vultis securi, impunitum vobis erit; emitterent progressus libidinum suarum in quaeque nequissima: et maxime, fratres mei, maxime reges et nobiles, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
una: siue ergo illud. siue hoc intelligat᷑
qđ dictũ .ẽ. in capite libri: liberiste
psalmoꝵ ꝑ quinquagenos si Posos
quinquagenasios articulos interro¬
get᷑: magnũ aliquid & ualde dignũ
consideratione respond&. Non enĩ
frustra mihi uidetur quinquagesimꝰ
eẽ. de pęnitentia. centesimꝰ de mise-¬
ricordia & iudicio. centesimꝰ quinqua.¬
gesimꝰ de dĩ laude in scĩs eius. Sic
enĩ ad aet̃nã beatamq tendimꝰ uitã.
primitus nr̃a peccita damnando

Expanded text:
una.» 3. Sive ergo illud, sive hoc intelligatur quod dictum est, «In capite libri;» liber iste Psalmorum per quinquagenos, si per ipsos quinquagenarios articulos interrogetur, magnum aliquid et valde dignum consideratione respondet. Non enim frustra mihi videtur quinquagesimus esse de poenitentia, centesimus de misericordia et judicio, centesimus quinquagesimus de laude Dei in sanctis ejus. Sic enim ad aeternam beatamque tendimus vitam, primitu
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ tuã : ut sic intelligatur
ꝑfilium pat̃ secisse mundũ Cuius
condicio principiũ sscipturarũ ẽ in libro
geneseos uł magis quia prophecta uidet̃
eẽ. non facta narrans sed futura p̃nun¬
tians. Non enĩ ait qđ fecerĩ. sed ut faciã
fiue ut facerẽ uoluntatẽ tuã. Ad illud
hȩc sententia referenda. ẽ: quod in pͥmis
partibus eiꝰdẽ libri scriptũ . ẽ Erunt duo
dictũ .ẽ. incapite libri scriptum . ẽ deme
ut faciã uoluntatẽ tuã Sequit᷑ enĩ ds̃m̃s
uolui & legẽ tuã in medio cordis mei de
ipso quippe accipitur prophetatus inca¬
pite libri huiꝰ psalmꝰ ipse primus: Beatꝰ uir
qͥ non habut in c̃silio impioꝵ: & inuia pec¬
catorũ nonstetit & in cathedra pestilen-¬

Expanded text:
igatur per Filium Pater fecisse mundum, cujus conditio principium Scripturarum est in libro Geneseos. Vel magis quia prophetia videtur esse, non facta narrans, sed futura praenuntians non enim ait, quod fecerim; sed, «ut faciam,» sive, «ut facerem voluntatem tuam»; ad illud haec sententia referenda est, quod in primis partibus ejusdem libri scriptum est, «Erunt duo dictum est, «In capite libri scriptum est de me, ut faciam voluntatem tuam:» sequitur enim, «Deus meus, volui, et legem tuam in medio cordis mei.» De ipso quippe accipitur prophetatus in capite libri hujus psalmus ipse primus, «Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilen
Abbreviated transcription (Latin):
non ait suꝑcȩlũ & una t̾ra ex multis
t̃ris Nam & orbem t̃rȩ & orbem t̃rarũ
quotidiana consuetudine dicimꝰ & qui
ait scriptũ ẽ. in libro psalmoꝵ : quaqͣm
mos loquendi sic sehabeat ut unum
cẽ. librũ insinuare uoluis se uide¬
atur. tam̃ respondere po test
in libropsalmoꝵ. eẽ. dictũ. in aliquo
libro eoꝵ quinqͣ. qđ in usuloqͣutionis
usq adeo uł non .ẽ. uł raro .ẽ ut etiã
duodecĩ ꝓphetarũ unũ librũ. et. idco
ꝑsuadetur. qͥ a similit̃ legit᷑ sicut

Expanded text:
non ait, super coelum, et una terra ex multis terris. Nam et orbem terrae, et orbem terrarum, quotidiana consuetudine dicimus. Et qui ait, «Scriptum est in libro Psalmorum,» quanquam mos loquendi sic se habeat, ut unum esse librum insinuare voluisse videatur; tamen responderi potest, «in libro Psalmorum» esse dictum, In aliquo libro eorum quinque: quod in usu locutionis usque adeo vel non est, vel raro est, ut etiam duodecim Prophetarum unum librum esse ideo persuadeatur, quia si
Abbreviated transcription (Latin):
sionib tegebat᷑: Septẽ porro & occo quin-¬
decim sunt : totsunt & cantica quȩ appel-¬
lant᷑ graduũ: Qm̃ totidẽ fuerant etiam
tẽpli gradus Deinde etiam quinquagena¬
rius numerus. magnũ sacram̃tũ ꝑsegerit:
Constat enĩ deseptimana septimanarum
addito uno tanquã ipso octauo adquinqͣ¬
genariũ numerũ terminandũ: septies
quinq septeni quad raginta nouem
faciunt : Quib unus additor: ut faciant
quinquaginta : Iuinumerus quinqua¬
genarius usq adeo magnȩ significationis
est ut ex dñi resurrectione tot dieb cõ¬
pletis : ipso quinqua genario die uenerit
suꝑ eos qui in xp̃o fuerant c̃gregati sp̃s sc̃s
Qui sp̃s sc̃s inscripturis septe nario p̃cipue᷑
numero cõmendat᷑ : siue apud esarã. siue
inapocalipsi: Vbi a ꝑtissime septẽ sp̃s dĩ
caritas foras mittit: & nos liberos fa¬
cit ne seruilia oꝑa faciamꝰ quȩ sabbato
ꝓhibent᷑ Caritas autẽ di diffusa ẽ in

Expanded text:
sionibus tegebatur. Septem porro et octo quinsionibus tegebatur. Septem porro et octo quindecim sunt. Tot sunt et cantica quae appellantur graduum, quoniam totidem fuerant etiam templi gradus. Deinde et quinquagenarius numerus magnum sacramentum per se gerit. Constat enim de septimana septimanarum, addito uno tanquam ipso octavo ad quinquagenarium numerum terminandum. Septies quippe septem quadraginta novem faciunt; quibus unus additur, ut fiant quinquaginta. Qui numerus quinquagenarius usque adeo magnae significationis est, ut ex Domini resurrectione tot diebus completis, ipso quinquagenario die venerit super eos qui in Christo fuerant congregati, Spiritusus sanctus in Scripturis septenario praecipue numero commendatur, sive apud Isaiam, sive in Apocalypsi ; ubi apertissime septem Spiritus charitas foras mittit ; et nos liberos facit, ne servilia opera faciamus, quae sabbato prohibentur. Chari
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ adhuc aciem m̃tis ñ penetra¬
uimus insinuant aliqͥd. unde non
inpudenter quantũ dñs adiuuat
disputare possumꝰ. Primũ quia¬
deNarius numerus ex quo iste mul¬
tiplicatur. Qđ enĩ ualent quiN-¬
decim in ordine singuloꝵ: hoc ualent
centum quin quaginta in ordine dena¬
riorum: qm̃ quindecies denos faciunt.
hoc ualent mille quingenti. in ordine
centenariorũ : qm̃ quindecies centenis
hoc ualent quindecĩ milia in ordine
millenarioꝵ: qm̃ quindecies milles
quindenarius ergo numerus concor¬
diã significat duoꝵ testam̃toꝵ. In illo
enĩ obseruat᷑ sabbatũ : qđ significat
timũ quid nisi octauus idem qui primiis
habendus. ẽ Ipsteni dicit᷑ etiam una
sabbati. ut deinde sit secunda tertia quar¬
ta. & deinceps usq ad septimũ sabbatum :
Adominico aut̃ usq addominicũ oc tauu
ẽ. dies ubi testam̃ti noui reuelatio delarat᷑
quod inueteri tanquã sub terrenis ꝓmis¬

Expanded text:
tudinem adhuc acie mentis non penetratudinem adhuc acie mentis non penetravimus, insinuant aliquid, unde non impudenter, quantum Dominus adjuvat, disputare possimus. Primum quindenarius numerus, ex quo iste multiplicatur quod enim valent quindecim in ordine singulorum, hoc valent centum quinquaginta in ordine denariorum, quoniam quindecies deni eos faciunt; hoc valent mille quingenti in ordine centenariorum, quoniam quindecies centeni sunt; hoc valent quindecim millia in ordine millenariorum, quoniam quindecies mille sunt: quindenarius ergo numerus concordiam significat duum Testamentorum. In illo enim observatur sabbatum, quod significat timum, quid nisi octavus, idem qui primus habendus est? Ipse enim dicitur etiam «una sabbati» , ut deinde sit secunda, tertia, quarta, et deinceps usque ad septimum sabbatum. A dominico autem usque ad dominicum octavus est dies: ubi Testamenti Novi revelatio declaratur, quod in Veteri tanquam sub terrenis promis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sepan& sed duras̃ uincula quis nes
expedit nubere. Si uincula ferreas̃.
non opus . ẽ. ut illuc pedes mittantur
& dñs. Non om̃s capiunt uerbũ : seđ
qui potest capere capiat. Alligatus
es uxori : ne quȩ sieris solutionẽ Qui
ligatus es uinculis ferreis uxorem¬
ciant in eis iudiciũ conscriptã : hoc ẽ
iudicium qđ faciunt scĩ ꝑ om̃s gentes
quare conscriptũ : qͥa ista antea cons¬
cripta sunt : & modo cõplent᷑ Ecce
modo fuent : aliqͣndo legebant᷑ non
fiebant & conclusit ita. Ela hȩc ẽ
om̃ib Sc̃is sius. Per totũ mundum.
sic glorificantur sic exaltant dm̃ in
faucib suis sic lȩtant᷑ in cubilib sus
sic exultant ingła sic exaltant᷑ in
salute. sic cantant canticũ nouũ. sic
dicunt alleluia. corde. ore. uita. am̃¬
uamus ordo palmorũ¬
uidentur continere se¬
cretũ. nondũ mͥ fuerit
ueuelatus : tam̃ qđ om̃s
centũ quinquã ginta numerantur.
etiã nob̵ qui totius ordinis eoꝵ alti¬

Expanded text:
non separet.» Sed dura sunt vincula. Quis nesc, non expedit nubere.» Si vincula ferrea sunt, non opus est ut illic pedes mittantur. Et Dominus: «Non omnes capiunt verbum istud; sed qui potest capere, capiat» . «Alligatus es uxori? Ne quaesieris solutionem;» quia alligatus es vinculis ferreis. «Sociant in eis judicium conscriptum.» Hoc est judicium quod faciunt sancti per omnes gentes. Quare, «conscriptum?» Quia ista antea conscripta sunt, et modo complentur. Ecce modo fiunt: aliquando legebantur, et non fiebant. Et conclusit ita: «Gloria haec est omnibus sanctis ejus.» Per totum mundum, sic glorificantur: sic exaltant Deum in faucibus suis, sic laetantur in cubilibus suis, sic exsultant in gloria sua, sic exaltantur in salute, sic cantant canticum novum, sic dicunt Alleluia, corde, ore, vita. Amuamvis ordo Psalmoruidetur continere secretum nondum mihi fuerit revelatus; tamen quia omnes centum quinquaginta numerantur, etiam nobis qui totius ordinis eorum alti
Abbreviated transcription (Latin):
exultat non meritũ suũ : & enĩ sunt multi
sibi placen tes. & iustos se. ẽẽ. arbitrances.
& procedit aduersus illos alia pagina
dicens Iuis głabit᷑ castũ se habere cor:
aut quis gloriabit᷑ mundũ se . ẽẽ. apeccato
Est eͦ quidã modus gloriandi in conscien-

Expanded text:
exsultat, non meritum suum. Etenim sunt multi exsultat, non meritum suum. Etenim sunt multi sibi placentes, et justos se esse arbitrantes; et procedit adversus illos alia pagina dicens: «Quis gloriabitur castum se habere cor; aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato» ? Est e
Abbreviated transcription (Latin):
nũquã uincitur & diabolũ uincit & ꝓte
uicit. & tibi uicit: & inte uicit Talẽ uicto.¬
rẽ uestire nonuis: Quare : Quiaminus
clamatur : quia minus insanitur : Propt̃ ea
isti quitali gła delectantur: ĩn conscien.¬
tia sua nihilhabent Quomͦ ex hauriunt
arcas ut uestes mittant: sic exinani unt
ipsã conscientiam ut nihil ibi habeant pre-¬
tiosum: Sc̃ĩ aut̃ qͥ ex ultant in gła. quomͦ
exultant : Non opus est ut nos dicamꝰ: Ipsiuꝰ¬
s psalmi : audite sequentem uersũ : Exultabt̃
s scĩ ingła : & letabunt᷑ incubilib: suis : Non
in thesauris. non inamphiteatris ñ in circis.
ñ innugis. non inforis: sed incubilib suis
Quid .ẽ. in cubilib suis: in cordib suis Audi
apłm paulũ. exultantẽ incubilisuo: Nã
ła nr̃a hȩc ẽ: testimonium conscientiȩ
nr̃e  Rursũ tim̃dũ est nequisq apud sẽ¬
cũ tremore exultare : qrdo nũ dĩ . ẽ Vnde

Expanded text:
nunquam vincitur; et diabolum vicit, et pro te nunquam vincitur; et diabolum vicit, et pro te vicit, et tibi vicit, et in te vicit. Talem victorem vestire non vis. Quare? Quia minus clamatur, quia minus insanitur. Propterea isti qui tali gloria delectantur, in conscientia sua nihil habent. Quomodo exhauriunt arcas, ut vestes mittant; sic exinaniunt ipsam conscientiam, ut nihil ibi habeant pretiosum. 11. Sancti autem qui exsultant in gloria, quomodo exsultent, non opus est ut nos dicamus; ipsius Psalmi audite sequentum versum: «Exsultabunt sancti in gloria: laetabuntur in cubilibus suis.» Non in theatris, non in amphitheatris, non in circis, non in nugis, non in foris; sed, «in cubilibus suis.» Quid est, «in cubilibus suis?» In cordibus suis. Audi apostolum Paulum exsultantem in cubili suo: «Nam gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae» . Rursum timendum est ne quisque apud secum tremore exsultare ; quia donum Dei est unde
Abbreviated transcription (Latin):
nes insani effecti & inflati tipͥo manes intꝰ
foris tumidi : etiam res suas ꝑdere uolunt
donando scenicis. strionib uenatoribus.
aurigis. quanta donant: quanta impendin:
Effundunit uires. non ꝑatrimomi tantum :
sed etiam animi sui Isti fastidiunt pauꝑem:
quia ñclamat popłs. ut pauꝑ accipiat: Vla-¬
mat aut̃ pauꝑ: ut uenator accipiat Illi-
ergo ubi eis nonclamatur nolunt erogare :
ubiclamat᷑. Ab in sanis insaniunt. & fiunt
om̃s insani: & qͥex pectatur . & qͥ expectant
& quidonant : in sana ista gła rep̃henditur
uenatores. & illis ut donaretis demeo donas¬
tis. Ego aut̃ nudus erã : & non uestistis me
& illi. Quando teuidimꝰ nudũ. & ñ uestiuimꝰ
te : & ille  Cũ uni ex minimis meis ñ fecistis:
neq mihi fecistis Sed eũ uis uestiri : qͥ tibi
placet In quo tibi xp̃s displicet. Uestire
uis uenatorẽ qͦ forte uicto : erubescas : xp̃s

Expanded text:
nes insani effecti, et inflati typho, inanes intus, nes insani effecti, et inflati typho, inanes intus, foris tumidi, etiam res suas perdere volunt, donando scenicis, histrionibus, venatoribus, aurigis. Quanta donant! quanta impendunt! Effundunt vires, non patrimonii tantum, sed etiam animi sui. Isti fastidiunt pauperem, quia non clamat populus, ut pauper accipiat; clamat autem populus, ut venator accipiat. Illi ergo ubi eis non clamatur, nolunt erogare: ubi clamatur ab insanis, insaniunt; et fiunt omnes insani, et qui spectatur, et qui spectat, et qui donat. Insana ista gloria reprehenditur venatores; et illis ut donaretis, de meo donastis: ego autem «nudus eram, et non vestistis me.» Et illi: «Et quando te vidimus nudum, et non vestivimus te?» Et ille: «Cum uni ex minimis meis non fecistis, nec mihi fecistis» . Sed eum vis vestire, qui tibi placet: in quo tibi Christus displicet? Vestire vis venatorem, quo forte victo erubescas: Christus
Abbreviated transcription (Latin):
suo Iuid tã beneficũ quã mori pro impus
Quid tã beneficũ. quã sanguine iusto delere
cΥidgraphum peccatoris :ud tã beneficũ
quã dicere ñ ad me ꝑtinet Quod fuistis:
estott qd non fuistis: bene sacit dñs in ppło
suo dimittendo peccata : ꝓmittendo uitã
ȩt̃nam: Bene facit auersũ conuertere.
repugnantẽ adiuuare. uincentẽ coronare
Benefacit dñs in popłosuo : & ex altabit
man suetos insalutẽ Ex altentur enĩ
& superbi sed non in salutẽ mansueti
in salute : suꝑbi in morte. Ideo supbi
ipsise exaltant : & dñs eos humiliat
Mansueti autẽ ipsi se humiliant: &
ds̃ illos exaltat. Ex altabit mansue¬
uolo dicere: audite attentius de gła
scõꝵ. Nemo.ẽ. enĩ qͥ non amat głam.
sed gła stultoꝵ popularis illa quȩ dr̃
hab& illecebram deceptionis. ut ad lau¬
dem suã uanoꝵ hominũ quisq cõmotus
uelit sic uiuere. & p̃dicet᷑ ab hominib
quib cumq Quo modo cũq hinc homi¬

Expanded text:
suo.» Quid tam beneficum, quam mori pro impiis? quid tam beneficum, quam sanguine justo delere chirographum peccatoris? quid tam beneficum, quam dicere: Non ad me pertinet quod fuistis; estote quod non fuistis? «Benefecit Dominus in populo suo,» dimittendo peccata, promittendo vitam aeternam. Benefacit aversum converterentem coronare: «Benefecit Dominus in populo suo. Et exaltabit» «mansuetos in salute». Exaltantur enim et superbi, sed non in salute. Mansueti in salute, superbi in morte: id est, superbi ipsi se exaltant, et Dominus eos humiliat; mansueti autem ipsi se humiliant, et Deus eos exaltat. «Et exaltabit mansuevolo dicere; audite attentius de gloria sanctorum. Nemo est enim qui non amet gloriam. Sed gloria stultorum, popularis illa quae dicitur, habet illecebram deceptionis, ut ad laudes vanorum hominum quisque commotus, velit sic vivere, ut praedicetur ab hominibus quibuscumque, quomodocumque. Hinc homi
Abbreviated transcription (Latin):
rationem cũ uellem cõp̃hendere non
ualui: qͥa nec ipȩ quinq. partes
a equales sunt int̃se : & si non scripturȩ
quantitate. saltim psalmoꝵ ipso nu¬
mero ut trecentos haberent & si
unius cuiusq libri finis ẽ fiat fiat :
cur liber quintꝰ idemq ultimꝰ non eo¬
demfine sit t̃minatꝰ merito queri
potest. Nos autẽ scripturȩ canonicȩ
auctoritatẽ sequentes ubi legit᷑ scrip¬
tũ .ẽ enĩ in libro palmoꝵ : unũ palmoꝵ
librũ. eẽ. nouimꝰ & uideo quidem quo¬
modo & hoc uerũ sit: & illud Si ue¬
rum .ẽ huic uero ñ reluctetur. fieri
enĩ potest : ut aliqua consuetudine
litterarũ ebraicarũ unus liber di¬
cat᷑. qui constat ex plurib: sic̃ ex
ecclesi is plurib una constat ecc̃ła
& ex plurib cȩlis: unũ cȩlũ non
enĩ cęloꝵ aliquod p̃termisit : qui
dix̃. auxiliũ meũ adño: qͥ fecit cęlum

Expanded text:
comprehendere, non valui: quia nec ipsae quinque partes aequales sunt inter se, etsi non scripturae quantitate, saltem Psalmorum ipso numero, ut tricenos haberent. Et si uniuscujusque libri finis est. «Fiat, fiat;» cur liber quintus idemque ultimus non eodem fine sit terminatus, merito quaeri potest. Nos autem Scripturae canonicae auctoritatem sequentes, ubi legitur, «Scriptum est enim in libro Psalmorum» ; unum Psalmorum librum esse novimus. Et video quidem quomodo et hoc verum sit, et illud si verum est, huic vero non reluctetur. Fieri enim potest ut aliqua consuetudine litterarum hebraearum unus liber dicatur, qui constat ex pluribus; sicut ex Ecclesiis pluribus una constat Ecclesia, et ex pluribus coelis unum coelum Non enim coelorum aliquod praetermisit qui dixit, «Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum
Abbreviated transcription (Latin):
Foder̃ manꝰ meas & pedes meos: dinu¬
merauer̃ om̃ia ossa mea Magnũ
precium uideo xp̃i. Videant quid
emisti Comme morabunt᷑ & conuer¬
tentur ad dñm uniuersi fines t̃rȩ
Inuno eodemq psalmo emptorẽ
uideo & p̃cium & posses sionem
Emptor xp̃c ẽ : p̃cium sanguis pos¬
sessio orbis trarũ uoces ipsãs ꝓphe¬
ticas audiamꝰ. contradicentes litiga¬
torib hereticis Ecce possessio drũ¬

Expanded text:
«Foderunt manus meas et pedes meos, dinu«Foderunt manus meas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea.» Magnum pretium video, Christe; videam quid emisti: «Commemorabuntur, et convertentur ad Dominum universi fines terrae.» In uno eodemque psalmo emptorem video, et pretium, et possessionem. Emptor Christus est, pretium sanguis, possessio orbis terrarum. Voces ipsas propheticas audiamus, contradicentes litigatoribus haereticis. Ecce possessio Do
Abbreviated transcription (Latin):
dico inquies. non hoc dicis. non dicis mͥ
potius crede quã spiritui dĩ. & dõ lo¬
quenti ad abraham. Quid ergomͥ dicis:
ille dicit. & ille tradidit. De eugłio
recitas hoc. de apło. de ꝓphetiã
Discute om̃s scripturas  lege mihi
hoc ex eis quib credo. Tibi erm non
credo unde lecturus .ẽ. hoc mihi pat̃
mine tuo benedicent᷑ om̃s gentes
Audit unus homo & credit: & fit in
multis post multa tempora. Quando
dictũ .ẽ credit᷑ : quando implet᷑ dubi¬
tatur: hoc ergo dixit mor ses: dicant
& ꝓphetȩ. Uide commer tium redemp¬
tionis nr̃ȩ. Xp̃s pend& in ligno: uide
quanto emit̾ & sic uidebis quid emit
Empturus ẽ aliqͥd: ipsũ aliqͥd nondũ
scis Vide quanti. & uidebis quid san¬
guine fudit. sanguine suo emit. san¬
guine agni in maculati emit. sangui.¬
ne unici filii dĩ emit. Quidemptum
ẽ. sanguine filii dĩ adhuc: uide
quanti ꝓpheta dicit. ante quã fiere

Expanded text:
dico, inquies. Non hoc dicis? non dicis: Mihi dico, inquies. Non hoc dicis? non dicis: Mihi potius crede, quam Spiritui Dei et Deo loquenti ad Abraham? Quid ergo mihi dicis? Ille tradidit, et ille tradidit. De Evangelio recitas hoc, de Apostolo, de Prophetis? Discute omnes Scripturas, lege mihi hoc ex eis quibus credo; tibi enim non credo. Unde lecturus es? Hoc mihi patermine tuo benedicentur omnes gentes.» Audit unus homo et credit, et fit in multis post multa tempora. Quando dictum est, creditur: quando impletum est, dubitatur? Hoc ergo dixit Moyses, dicant et Prophetae. Vide commercium emptionis nostrae. Christus pendet in ligno; vide quanto emit, et sic videbis quid emit. Empturus est aliquid; ipsum aliquid nondum scis. Vide, vide quanti, et videbis quid. Sanguinem fudit, sanguine suo emit, sanguine Agni immaculati emit, sanguine unici Filii Dei emit. Quid emptum est sanguine unici Filii Dei? Adhuc vide quanti. Propheta dixit longe antequam fieret:
Abbreviated transcription (Latin):
riit totus mundus nullus ẽ xp̃ianus
affrica remansit. Bene iudicasti.
de quo tribunali dicis tu sententiam
in orbem t̃rarũ. in quoforo ante te
mundus stetit: nolo mihi credat᷑: sed
nec tibi xp̃o credat᷑. Spiritui dĩ ꝑ pro¬
in semine tuo benedicentur om̃s gentes.
An dubitas quid sit semen abrahȩ.
puto quia cum apłs dixerit ñ dubita¬
bis. aut si & de apło dubitabis. quare
pax : pax & non ẽ .pax. Quid dicit
apłs : Abrahȩ dictȩ sunt ꝓmissiones
& semini eius : Non dicit & seminib
quasi inmultis: sed tanquã in uno &
semini tuo qui .ẽ. xp̃s. Ecce ante milia
annoꝵ dictũ . ẽ. abrahę: in semine
tuo benedicent᷑ om̃s genter: qđ ante
milia annoꝵ dictũ e & ab uno creditũ¬
ẽ : modo iã uidemꝰ impletũ. ac legimus.
ac intuemur : & tu resistis de transuer¬
soueniens : quid dictarus: Noli cre-¬
dere Cui: spiritui dĩ loquenti ad
abraham & cui credo: tibi. non hoc

Expanded text:
riit totus mundus, nullus est Christianus, riit totus mundus, nullus est Christianus, Africa remansit. Bene judicasti. De quo tribunali dicis tu sententiam in orbem terrarum? in quo foro ante te mundus stetit? Nolo mihi credatur, sed nec tibi: Christo credatur, Spiritui Dei per Pro«In semine tuo benedicentur omnes gentes» . An dubitas quid sit semen Abrahae? Puto quia cum Apostolus dixerit, non dubitabis: aut si et de Apostolo dubitabis, quare, Pax, pax; et non est pax ? Quid dicit Apostolus? «Abrahae dictae sunt promissiones, et semini ejus. Non dicit, Et seminibus, tanquam in multis; sed ta annorum dictum est Abrahae, «In semine tuo benedicentur omnes gentes:» quod ante millia annorum dictum est, et ab uno creditum, modo jam videmus impletum. Hac legimus, hac intuemur, et tu resistis de transverso veniens? Quid dicturus? Noli credere. Cui? Spiritui Dei? Deo loquenti ad Abraham? Et cui credo? Tibi? Non hoc
Abbreviated transcription (Latin):
habient pacẽ benedicunt᷑ in ea: & ip̃i
intrant cũ claudent᷑ portȩ &  firman.¬
tur uectes hanc qua nominatã sic
amatis & diligitis Ipsam sectamini.
ipsam desiderate ipsam indomo. ipsam
in negotio ipsam inuxorẽ. ipsam infiliis.
Ipsa .ẽ. pax quã non habent heretici
quid agit pax in huiꝰ ad huc regionis
in certis in ista peregrinationis nr̃ȩ
mortalitatis. Cum adhuc nemo est
alteri conspicuus. nemo uid& cor alte.¬
rius : quid agit pax: de incertis non
iudicat in cognita ñ confirmat. ꝓcli-¬
uior ẽ ad bene credendũ de homine
quã male suspicandum Nonse multũ
dol& errare: cũ bene credit etiã de
mala Peniciose autẽ cũ male sensit
forte debono: nescio qualis sit. Quid
ꝑdo si credo quia bonus .ẽ : sed incer¬
tũ .ẽ. Lic& ut caueas ne forte uerum
sit ñ tam̃ damnes tanquã uerum sit:
hoc pax iub&. quęre pacẽ ait. & seque¬
re me heresis quid mon& : damnat
in cognitos damnat totũ mundũ: pe¬

Expanded text:
amant pacem, benedicuntur in ea, et ipsi amant pacem, benedicuntur in ea, et ipsi intrant cum clauduntur portae, et firmantur vectes. Hanc quam nominatam sic amatis et diligitis, ipsam sectamini, ipsam desiderate; ipsam in domo, ipsam in negotio, ipsam in uxoribus, ipsam in filiis, Ipsa est pax quam non habent haeretici. Quid agit pax in hujus adhuc regionis incertis, in ista peregrinatione mortalitatis nostrae; cum adhuc nemo est alteri conspicuus, nemo videt cor alterius? quid agit pax? De incertis non judicat, incognita non confirmat; proclivior est ad bene credendum de homine, quam ad male suspicandum. Non se multum dolet errare, cum bene credit etiam de malo; perniciose autem, cum male sentit forte de bono. Nescio qualis sit: quid perdo, si credo quia bonus est? Si incertum est, licet ut caveas, ne forte verum sit; non tamen damnes, tanquam verum sit. Hoc pax jubet. «Quaere pacem,» ait, «et sequere eam» . Haeresis quod monet? Damnat incognitos, damnat totum mundum: Pe
Abbreviated transcription (Latin):
Tuos pacem. Quomꝰ exultatis om̃s.
quomꝰ uos delectauit nihil dixerã. nihil
exposuerã uersũ. Pronunti auit : & ex¬
clamastis. Quid de uob clamauit di.¬
lectio pacis : qͥd ostendit oculis ur̃is:
unde clamastis si non amatis: unde
amatis. si ñ uidetis : Inuisibilis pax. ẽ:
quis oculus. quo uisa ẽ. ut amaretur :
neq enĩ acclamaret᷑ : nisi amaretur
hȩc sunt spectacula : quȩ ex hib& ds̃ rerũ
in uisibilium: Quanta pulchritudinie
intellectus pacis corda ur̃a ꝑcus sit :
Quid iã ego loquar de pace aut de
laude pacis : prȩuenit om̃ia uerba
mea uester affectus. Non implebo. ñ
possũ infirmus sũ : differamꝰ om̃s lau-¬
des pacis ad illam patriã pacis. Ibi
cam plenius laudabimꝰ: ubi eã plenius
habebimꝰ inchoatã in nobissi sic amamꝰ
ꝑfectã quomͦ laudabimꝰ Ecce hoc dico
filii dilectio filii regni & ciues iherłm.¬
qm̃ iberłm uisio pacis ẽ & om̃s qui

Expanded text:
tuos pacem.» Quomodo exsultastis omnes? tuos pacem.» Quomodo exsultastis omnes? Quomodo vos delectavit? Nihil dixeram, nihil exposueram; versum pronuntiavi, et exclamastis. Quid de vobis clamavit? Dilectio pacis. Quid ostendi oculis vestris? Unde clamatis, si non amatis? unde amatis, si non videtis? Invisibilis est pax. Quis est oculus quo visa est, ut amaretur? Neque enim acclamaretur, nisi amaretur. Haec sunt spectacula quae exhibet Deus rerum invisibilium. Quanta pulchritudine intellectus pacis corda vestra percussit? Quid jam ego loquar de pace, aut de laude pacis? Praevenit omnia verba mea vester affectus: non impleo; non possum, infirmus sum. Differamus omnes laudes pacis ad illam patriam pacis. Ibi eam plenius laudabimus, ubi eam plenius habebimus. Inchoatam in nobis si sic amamus, perfectam quomodo laudabimus? Ecce hoc dico, o filii dilecti, o filii regni, o cives Jerusalem visio pacis est; et omnes qui
Abbreviated transcription (Latin):
dese: sed ds̃ plus de homine quã homo
de se. Ergo talis si fueris intrabis: inqͥnq
illis uirginib eris. Ceterȩ fatuȩ: excludent᷑.
sine fine. lauda fortiter. Clausȩ sunt portȩ
tuȩ. non exit amicus : non intrat inimicus
Confirmauit uectes portarũ cuarũ.
BENEDIXIT FILIOS ⁊uos iTE
Non uagantur foris: non peregrinan.¬
tur Intus gaudent: in tus laudant.
in tus benedicunt᷑: in tus non partu.¬
riunt. quia iã neminẽ pariunt. filu
tes. parturiti & parti sunt matre
caritate. inclusi sunt colligente cari¬
tate. Audi caritatẽ par turientem
illos : quia p̃ditus paulus apłsoat
solum pat̃num sed & maternũ aecti
gens infilios. filioli mei inquit quos
iterũ parturio. Cum paulus eos
parturiebat: caritas parturie.¬
Ergo colligat quos parturiuit & pe¬
perit. Modo iam intus filii sunt : secu¬
risunt: uolarunt de nido timoris.
uolarunt in cęlestia: uolarunt in ęt̃na.

Expanded text:
de se; sed Deus plus de homine, quam homo de se; sed Deus plus de homine, quam homo de se. Ergo si talis fueris, intrabis; in quinque illis virginibus eris: caeterae fatuae excludentur. sine fine lauda. Fortiter clausae sunt portae tuae; non exit amicus, non intrat inimicus: «Confirmavit vectes portarum tuarum.» 14. «Benedixit filios tuos in te.» Non vagantur foris, non peregrinantur; intus gaudent, intus laudant, intus benedicuntur; intus non parturiunt, quia jam neminem pariunt. Filiiudantes et gaudentes, parturiti et parti sunt matre charitate, inclusi sunt colligente charitate. Audi charitatem parturientem illos: qua praeditus Paulus apostolus, non solum paternum, sed et maternum cor gerens in filios, «Filii mei,» inquit, «quos iterum parturio» . Cum Paulus eos parturiebat, charitas parturie. Ergo colligat quos parturivit et peperit. Modo jam intus filii sunt, securi sunt: volarunt de nido timoris, volarunt in coelestia, volarunt in aeterna;
Abbreviated transcription (Latin):
iudicid̃. Neputes fr̃ tunc non ẽ iustus
quando tui miseretur : Aut recedit aregi¬
la iustitiȩ suȩ. & cũ damnat iustus est¬
& cum miseretur ustus est. Quid enĩ
mensi fueritis. in ea remetiatur uobis.e
Egenti fr̃i. Cui frĩ. Xp̃o. Si ergo qđ¬
frĩ xp̃o. & quia fri dõ qui est suꝑ om̃a¬
ds̃ benedictus inscła Ds̃ egere te uor¬
luit. & tu manus retrahis. certe tu por¬
rigis manũ : & pecis adõ. Audi scripturã
Non sit manus tua porrecta ad accipiendũ
& addandũ collecta. Erogari sibi uult ds̃
ex illo quod dedit. Quid enĩ das. qđ ille
non dedit : Quid enĩ habes qđ non accepis¬
ti s aut uero nondico dõ sed cuilib& de tuo
das aliquid: de illius das : qui iubet ut
des. Prerogator esto : Non inuasor. hȩc
ergo faciens & sibona humilitate dicis de
illo oleo neforte non sufficiat nobis
intrans & claudit᷑. Audi hoc apl¬
dicentem.
Michiaũt mini¬
mũ est : ut a uobis uidicer. Quando
enĩ potestis di iudicare conscien
tiam met̃ quando examina

Expanded text:
unc non est justus, quando nostri miseretur, aut recedit a regula justitiae suae. Et cum damnat, justus est; et cum miseretur, justus est. Quid enim mensura mensi fueritis, in ea remetiatur vobis ? Da egenti fratri. Cui fratri? Christo. Si ergo qristo; et quia Christo, Deo, qui est super omnia benedictus in saecula : Deus egere a te voluit; et tu manus retrahis? Certe tu porrigis manum, et petis a Deo: audi Scripturam, «Non sit manus tua porrecta ad accipiendum, et ad dandum collecta» . Erogari sibi vult Deus ex illo quod dedit. Quid enim das quod ille non dedit? quid enim habes quod non accepisti ? Aut vero, non dico, Deo, sed cuilibet de tuo das aliquid? De illius das, qui jubet ut des. Praerogator esto, non invasor. Haec ergo faciens, et si bona humilitate dicis de illo oleo, «Ne forte non sufficiat nobis,» intras et clauditur. Audi Apostoldicentem: «Mihi autem minimum est ut a vobis dijudicer» . Quando enim potestis dijudtiam meam? aut quomodo examinar
Abbreviated transcription (Latin):
manib: fra meas bis acutas : Ad faciendã
uindictã IN RΕΝTIB Videte : si non ẽ
facta uindicta ingentib quotidie ipsa
fit hoc agimꝰ & nos loquendo At¬
tendite quom cesȩ s̃ gentes babrloniȩ
Illi reddit᷑ duplũ: sic enĩ de illa dictũ
modo reddit᷑ duplũ: bellant scĩ. eduo¬
cunt frameas bis acutas. fiunt strages
fiint occasiones. separationes quonoͦ
duplũ illi reddit᷑ : Illa quando pote¬
rat ꝑseqͥ xp̃ianos: carnẽ occidebatt
dm̃ confringebat. modo illi duplũ red¬
ditur: & pagania extingunt᷑ & idola
frangunt᷑. Quomꝰ inquies pagani oc¬
cidunt᷑: quomͦ nisi cũ xp̃iani fiunt᷑
quȩro paganũ : ñ inuenio xp̃ianus
ẽ: ergo mortuus ẽ. paganũs Nam
si ñ occidunt᷑ unde dictũ ẽ. petro¬
macta & manduca: unde ipse saulus
occisus ẽ ꝑ sequutor: & paulus erectus
ẽ. p̃dicator quęro saulũ ꝑsecuto rem:
& ñ inuenio occisus. ẽ: unde: de fra¬

Expanded text:
manibus frameas bis acutas? «Ad faciendam manibus frameas bis acutas? «Ad faciendam vindictam in gentibus.» Videte si non est vindicta facta in gentibus. Quotidie ipsa fit; hoc agimus et nos loquendo. Attendite quomodo caesae sunt gentes Babyloniae. Illi redditur duplum: sic enim de illa scriptum modo redditur duplum? Bellant sancti, educunt frameas bis acutas; fiunt strages, fiunt occisiones, separationes: quomodo illi duplum redditur? Illa quando poterat persequi Christianos, carnem occidebat, Deum non confringebat: modo illi duplum redditur; et Pagani exstinguuntur, et idola franguntur. Quomodo, inquies, Pagani occiduntur? Quomodo, nisi cum Christiani fiunt? Quaero paganum, non invenio; christianus est: ergo mortuus est paganus. Nam si non occiduntur, unde dictum est PetrMacta et manduca» ? Unde ipse Saulus occisus est persecutor, et Paulus erectus est praedicator? Quaero Saulum persecutorem, et non invenio; occisus est. Unde? De fra
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: ut gladius acutus Quare ergo
inmanib: & non in linguis : & frameȩ bis
acute inquit in manib eorũ: In manib
dixit: in potestate Acceper enĩ sermonẽ
dĩ inpotestate : ut ubi uellent dicerent.
cui uellent dicerent. non timerent po¬
testatẽ. ñ contẽpnerent pauperẽ In ma¬
nib enĩ habebant gladium: qua uolebant
uibrabrant uersabant. ꝑcutiebant : & hoc
totũ erat in potestate p̃dicantiũ : Nã siñ ẽ
inmanib: sermo neforte aliquis dicat
in manibus  Siergo sermo nonest io mecdo¬
bus. quare scriptum .ẽ. factus est sermoanĩ
sermonẽ suum deus indigitis ipsius fecit ÷
Quid est in mami ipsius. iꝰ factuse in potes¬
tate. illidatũ .ẽ. predicare sermonem dĩ
Postremo possumus etiam & has manus
alit̃ intelligere Hã qui locutis unt in
lingua habuer̃ sermonẽ dĩ : Qui scrip
Attendite strages: attendite p̃liagloriosã:
sibellũ & iuctoria: qd fecer̃ isti habentes in

Expanded text:
est, ut gladius bis acutus. Quare ergo est, ut gladius bis acutus. Quare ergo in manibus, et non in linguis? «Et frameae bis acutae,» inquit, «in manibus eorum. In manibus» dixit, in potestate. Acceperunt ergo sermonem Dei in potestate, ut ubi vellent dicerent, cui vellent dicerent; non timerent potestatem, non contemnerent paupertatem. In manibus enim habebant gladium, qua volebant, vibrabant, versabant, percutiebant: et hoc totum erat in potestate praedicantium. Nam si non est in manibus sermo: ne forte aliquis dicat, in manibus? si ergo sermo non est in manibus, quare scriptum est, «Factus est sermo Domini sermonem suum Deus in digitis ipsius fecit? Quid est, «in manu» ipsius «factus est?» In potestate illi datum est praedicare sermonem Domini. Postremo possumus etiam has manus aliter intelligere. Nam qui locuti sunt, in lingua habuerunt sermonem Dei; qui scripsattendite strages, attendite gloriosa praeliasi bellum, et victoria. Quid fecerunt isti habentes in
Abbreviated transcription (Latin):
gladio diuidunt᷑ ab inuicẽ. Nurus
uult sed socrus ñ uult: ueniat gladi
Nonne eccła dĩ ꝑ totũ mundũ ñ erat :
Ecce est Ante legebat᷑ & ñ uidebat᷑. mo¬
do sic̃ legit᷑ ita cernitur. Quicquid tẽ¬
poralit̃ nobis ꝓmissũ ẽ: ad unã partẽ
gladii ꝑtin&. Quicquid in sẽpit̾num:
ad alterã partẽ gladii ꝑtin&. habes spẽ
futurarũ rerũ: habes consolationem
p̃sentiũ noli retrahi ab eo qui uult re¬
trahere. Pat mat̃ soror uxor sit
amicus sit: non te retrahant. & utilis
erit tibi gladius bis acutus: ltilit̃te
ille separat. malete tu conglutinas.
Uenit ergo dñs nr̃ ferens gladiũbis
acutũ: ꝓmittens aet̾na. implens tem¬
poralia. Nã ideo & duo testam̃ta dicun¬
tur: quȩ erant ergo frameȩ bis acutȩ
in manib eoꝵ. duo testamenta: ad
gladiũ bisacutũ ꝑtinent. Uetus testa¬
mentũ t̾rena ꝓmittit: nouũ ȩt̃na.
In utroq sermo dĩ uerax inuentus

Expanded text:
gladio dividuntur ab invicem. Nurus gladio dividuntur ab invicem. Nurus vult, socrus non vult; veniat gladiuNonne Ecclesia Dei per totum mundum non erat? Ecce est. Antea legebatur, et non videbatur: modo sicut legitur, ita cernitur. Quidquid temporaliter nobis promissum est, ad unam partem gladii pertinet: quidquid in sempiternum, ad alteram partem gladii pertinet. Habes spem futurarum rerum, habes consolationem praesentium; noli retrahi ab eo qui vult retrahere: pater, mater, soror, uxor sit, amicus sit, non te retrahat; et utilis tibi erit gladius bis acutus. Utiliter te ille separat, male te tu conglutinas. Venit ergo Dominus noster ferens gladium bis acutum, promittens aeterna, implens temporalia. Nam ideo et duo Testamenta dicuntur. Quae erant ergo «frameae bis acutae in manibus eorum?» Duo Testamenta ad gladium bis acutum pertinent: Vetus Testamentum terrena promittit, Novum aeterna. In utroque sermo Dei verax inventus
Abbreviated transcription (Latin):
frameȩ bis acute in manib eorum
Framea appellatur. quã uulgo spatã
dicunt. Sunt enĩ gladii ex una parte
acuti: ipsẽ s̃ macherȩ. Istȩ autẽ fra¬
meę. ipse & rompheȩ. ipse etiam
spate appellant᷑. Magnũ mysteriũ
hab& hoc genꝰ ferram̃ti. qđ ex utraq
parte acutũ .ẽ. Ipsȩ frameę s̃ bis acutȩ
Inmanib eoꝵ frameas bis acutas : in¬
telligimꝰ sermonẽ dñi & una framea ẽ
Sedideo multȩ dicunt᷑ quia multaorda
sunt & multȩ linguȩ scõꝵ Sermo ergo
dĩ bis acutus gladius uinde bis acutus:
dicit de tẽporalib dicit de ẽt̃nis in utro¬
q. ꝓbat qͥd dicit & eũ quẽ ferit. sẽpa¬
rat amundo Nonne ipse ẽgladius de
quo dns dicit. ñ ueni pacẽ mittere
in t̃ra sed gladiũ : Attende quomodo
ueni et dis iungere : quomodo uenit
separare : disiugit scõs disiungit
impios Separat ate qđ te impedit
F ilius uult seruire dõ : pat̃ non uult:
Uenit gladius. uenit sermo dĩ diuidit
filiũ apatre ł ilia uult. mat̃ non uult:

Expanded text:
frameae bis acutae in manibus eorum.» Framea appellatur, quam vulgo spatham dicunt. Sunt enim gladii ex una parte acuti, ipsae sunt machaerae. Ipsae autem frameae, ipsae et romphaeae, ipsae etiam spathae appellantur. Magnum mysterhoc genus ferramenti, quod ex utraque parte acutum est. Ipsae «frameae» sunt «bis acutae in manibus eorum.» Frameas bis acutas intelligimus sermonem Domini: et una framea est; sed ideo multae dicuntur, quia multa ora sunt, et multae linguae sanctorum. Sermo ergo Dei, gladius bis acutus . Unde bis acutus? Dicit de temporalibus, dicit de aeternis. In utroque probat quod dicit, et eum quem ferit, separat a mundo. Nonne ipse est gladius, de quo Dominus dicit: «Non veni pacem mittere in terram, sed gladium» ? Attende quomodo venit disjungere, quomodo venit separare. Disjungit sanctos, disjungit impios, separat a te quod te impedit. Filius vult servire Deo, pater non vult: venit gladius, venit sermo Dei; dividit filium a patre. Filia vult, mater non vult;
Abbreviated transcription (Latin):
sapientes scđm carnẽ: ñ multi poten.¬
tes ñ multi nobiles: sed stulta mun¬¬
di elegit ds̃ & infirma mundi ut con¬
fander& fostia & ignobilia & con¬
temptibilia elegit ds̃ & ea quȩ non s̃
tanquã ea quȩ sunt ut ea quȩ sunt
om̃ib: sed elegit ꝓd eẽt imperatorẽ
de piscatore: non piscatorẽ de im.¬
peratorẽ & elegit eaquȩ nullius moni¬
m̃ti erant inmundo: ipsos impleuit
spũ sc̃o: dedit frameas bis acutas p̃di-¬
trarũ. fremuit mundus. erex̃ se leo
aduersus agnũ : sed fortior leone in¬
uentus ẽ. agnus: leo uictus .ẽ. sȩuien¬
do : agnus uicit patiendo Conuersa
sunt corda hominũ : ad timorẽ xp̃i.
cȩper̃ reges cȩper̃ nobiles miraculis
cõmoueri: ꝓ phetiȩ adimpletionem
tarbari. ui dere in unũ nom̃ concur¬
rere genus humanũ: & qͥd facerent
multi : eleger̃ ignobilitatẽ. & dimit¬
tentes domꝰ suas substantiassuasdis¬
tribuentes pauperib cucurrer̃ ad
ꝑfectionẽ. tali ergo in ꝑfecto dr̃ adño¬

Expanded text:
sapientes secundum carnem, non multi potentes, non multi nobiles; sed stulta mundi elegit Deus, et infirma mundi, ut confunderet fortia; et ignobilia et contemptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt tanquam ca quae» «sunt, ut ea quae sunt omnibus: sed elegit prodesse imperatori de piscatore, non piscatori de imperatore; et elegit ea quae nullius momenti erant in mundo. Ipsos implevit Spiritu suo, dedit eis frameas bis acutas, praediterrarum . Fremuit mundus, erexit se leo adversus agnum: sed fortior leone inventus est agnus. Leo victus est saeviendo, agnus vicit patiendo. Conversa sunt corda hominum ad timorem Christi; coeperunt reges, coeperunt nobiles miraculis commoveri, prophetiae adimpletione turbari, videre in unum nomen concurrere genus humanum. Et quid facerent? Multi elegerunt ignobilitatem, et dimittentes domos suas, substantias suas distribuentes pauperibus, cucurrerunt ad perfectionem. Tali enim imperfecto d
Abbreviated transcription (Latin):
ad alligandos reges eorum in compedibus:
Reges gentium alligandi in cõpedib
& nobiles eoꝵ in uinculis. addidit
ferreis. Adestote : ut agnoscatis quod
nostis . Isti enĩ uersus quos cȩpimꝰ ex¬
ponere obscuri s̃ : sed illud qđ ex illis
dicturus sũ ñ .ẽ nouũ : Iam notũ . ẽ. uob̃.
modo non discert opus habetis. sed
cõmemorari. Ad hoc autẽ uoluit ds̃
obscure ponere quosdã uersus suos
ñ ut aliquid nouũ de illis eruat᷑. sed
ut iã qđ usitatũ erat obscuris expositis
in nouet᷑ Nouimꝰ reges factos xp̃ianos.
nouimꝰ nobiles gentiũ factos xp̃ianos.
cessant frameȩ bis acutȩ inmanib
scoꝵ. quomͦ ergo ligatos cõpedib & uin¬
culis ferreis intelligimꝰ: Scit karitas
ur̃a & eruditio : qͥa in eccła nutriti estis
& soletis audire diuinas lectiones. qm̃

Expanded text:
«Ad alligandos reges eorum in compedibus?» «Ad alligandos reges eorum in compedibus?» Reges gentium alligandi in compedibus; «et nobiles eorum in vinculis,» addidit «ferreis.» Adestote, ut agnoscatis quod nostis. Isti enim versus quos coepimus exponere, obscuri sunt; sed illud quod ex illis dicturus sum, non est novum. Jam notum est vobis; modo non discere opus habetis, sed commemorari. Ad hoc autem voluit Deus obscure ponere quosdam versus suos, non ut aliquid novum de illis eruatur; sed ut quod jam usitatum erat, obscuris expositis innovetur. Novimus reges factos christianos, novimus nobiles gentium factos christianos. cessant frameae bis acutae in manibus sanctorum. Quomodo ergo ligatos compedibus et vinculis ferreis intelligimus? Scit Charitas vestra et eruditio quia in Ecclesia nutriti estis, et soletis audire divinas lectione
Abbreviated transcription (Latin):
a& p̃dicator. accepit & ipse inmanib
uulnera in carne fieri: sequit᷑ & ex¬
ponit Ob iurgationes in popłis. Obiur.¬
gatio quȩ ẽ: correptio: procedat ex uobis:
framea bis acuta Nolite cessare : dedit
qui idola colis. dic amico tuo: sitam̃ reman-¬
sit cui dicas Qualis homo es qͥ dimisisti eũ
aquo faccus es & adoras qđ fecisti melior
ẽ. faber : quã qđ fabricat faber si sabrũ
ad orare erubescis. ad orando quod faber
facit non erubesces: Cũ cȩperit erubes¬
cerit᷑. cũ cȩperit cõpungi fecisti uulnus
deframea ꝑuenit adcor moritarus ẽ. ut
uiuat fra meȩ bis acutȩ inmanib: eorũ :
Adfaciendã uindictã ingentibus obiur¬¬
gationes inpopłis: Vt ad allioent Reses
eorũ incõpedib: & nobiles eorũ inuinculis
ferreis. ut faciant in eis iudiciũ conscriptũ
Pacile exposuimus. quomͦ deframeis cadẽnt
ut exurgant separent᷑ ut congregentur
uulne rentur ut sanent᷑: moriantur ut ui¬
uant Sedquid faciemus. quomͦ expomimꝰ.

Expanded text:
aedicator, accepit et ipse in manibudi, vulnera in carne fieri, sequitur, et exponit: «Objurgationes in populis.» Objurgatio quae est? Correptio. Procedat ex vobis framea bis acuta, nolite cessare; dedit iqui idola colis? Dic amico tuo, si tamen remansit cui dicas: Qualis homo es, qui dimisisti eum a quo factus es, et adoras quod fecisti? Melior est faber, quam quod fabricat faber. Si fabrum adorare erubescis, quod faber fecit, non erubescis? Cum coeperit erubescere, cum coeperit compungi, fecisti vulnus de framea; pervenit ad cor, moriturus est ut vivat: «Frameae bis acutae in manibus eorum, ad faciendam vindictam in gentibus, objurgateorum in compedibus, et nobiles eorum in vinculis ferreis. Ut faciant in eis judicium conscriptum.» Facile exposuimus quomodo de frameis cadant ut exsurgant, separentur ut congregentur, vulnerentur ut sanentur, moriantur ut vivant: sed quid faciemus? quomodo exponemus,
Abbreviated transcription (Latin):
organo : caro crucifigitur : Quã berie
psallebat in timpano & psalterio : quidice¬
bat : Mihi mundus crucifixus ẽ : & ego mun-¬
do: Ipsũ psalteriũ uł tympanũ : teuult tol¬
lere qͥamat canticũ nouũ qͥ tedocet quando
tibidicit. qͥ uult. eẽ. m̃s discipłs. ab neget
semet ipsũ. & tollat crucẽ suã & sequat᷑me:
Non dimittat psalteriũ suũ. ñdimittat cym¬
panum. extendat᷑ in ligno & siccet᷑ acori¬
cupiscentia carnis Nerui quanto plus
fuerint extenti : tanto acutius soniant:
Vt ergo acutȩ sona ret pauli apłi psalte.¬
riũ qd dix̃ : Quȩ retro oblitꝰ in ea quȩ ante
sunt extentꝰ : sequor ad palmã uocationis:¬

Expanded text:
organo caro crucifigitur. Quam bene organo caro crucifigitur. Quam bene psallebat in tympano et psalterio, qui dicebat: «Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo» ! Ipsum psalterium, velut tympanum tollere te vult, qui amat canticum novum, qui te docet quando tibi dicit: «Qui vult esse meus discipulus, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me» . Non dimittat psalterium suum, non dimittat tympanum: extendatur in ligno, et siccetur a concupiscentia carnis. Nervi quanto plus fuerint extenti, tanto acutius sonant. Ut ergo acute sonaret Pauli apostoli psalterium, quid dixit? «Quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus, sequor ad palmam