comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nosse pottierunt. certe uel actentis qd̃
sciebant eum innocentem. etiam si ho-¬
minem tantummͦ non & deum puta:¬
bant: quamuis & bonos quos probaret
notos dicere potuerit: ficut malos
quos improbaret ignotos. quibus in
fine dicturtis est non noui uos. Quod
tiero adiungo. P ofuerunt me
abominationem sibi: possunt & illi
quidem intelligi notos qnos sibi dix̃.
quia & tpsi genus illius mortis horre¬
bant. s melius intelligitur de his de
quibus sitis ꝑsecutoribus suꝑus loque¬
batur. Iraditus sum inquit &
non egrediebar. Utrumq foris erant
discipuli quando ipse intus iudicabat᷑.
in potius non egrediebar altius dictũ
debemtis accipere: id est in interioribꝰ
meis latebam: non ostendebam quis
essem. non ꝓpalabar. non manifestabar.
Et ideo sequitur. Oculi mei in¬
firmati funt ab inopia. Nam quos
eius oculos intellecturi sumuse Nun¬
si exteriores in carne in qua paciebat᷑
positos: non eos in eitis passione legi-¬

Expanded text:
nosse potuerunt; certe vel hactenus quod nosse potuerunt; certe vel hactenus quod sciebant eum innocentem, etiamsi hominem tantummodo, non et Deum putabant. Quamvis et bonos quos probaret, «notos» dicere potuerit; sicut malos quos improbaret, ignotos, quibus in fine dicturus est, «Non novi vos» . Quod vero adjungit, «Posuerunt me abominationem sibi:» possunt et illi quidem intelligi quos notos suos dixit, quia et ipsi genus illius mortis horrebant; sed melius intelligitur de his de quibus suis persecutoribus superius loquebatur. «Traditus sum,» inquit, «et non egrediebar.» Utrum quia foris erant discipuli ejus, quando ipse intus judicabatur? an potius, «non egrediebar,» altius dictum debemus accipere, id est, in interioribus meis latebam, non ostendebam quis essem, non propalabar, non manifestabar? et idco sequitur: «Oculi mei infirmati sunt ab inopia.» Nam quos ejus oculos intellecturi sumus? Si exteriores in carne in qua patiebatur positos, non eos in ejus passione leg
Abbreviated transcription (Latin):
fluctus: non ibi potueraint pom pro
suspensionibus fluctus. Quȩ duo fic
exposuimtis: ut suspensiones diceremꝰ
comminationes: fluctus autem iam
ipsas passiones quȩ utraq ueniant de
iudicio dei. S illic dictum est omnes
super me transierunt: hic tero omnes
super me induxisti. Illic ergo & si que¬
dam acciderunt. omina tamen mala
quȩ illis uerbis intelligi uoltuit super
me transierunt. dixit: hic uero super
me indixxisti: Transeunt enim siue
quȩ non adtingunt. sicut fuspensio¬
nefsite quȩ ad tingunt sicut fluctus.
Cum autem suspensiones non ait suꝑ
me transierunt. s suꝑ me induxisti:
oninia quȩ impendebant euenisse
significat. Impendebant autem quã¬
diu in ꝓphetia futura inminebant:
omuia quȩ de illius passione predicta.
tos meos a me. Si eos quios nouerat
acceꝑimus dictum esse notos neos.
nouerat: S eos dicit notos quibus
& ipse notus erat quantum etm tunc

Expanded text:
«fluctus,» non ibi potuerunt poni pro «fluctus,» non ibi potuerunt poni pro suspensionibus fluctus. Quae duo sic exposuimus, ut suspensiones diceremus comminationes, fluctus autem jam ipsas passiones: quae utraque veniunt de judicio Dei. Sed illic dictum est, «Omnes super me transierunt;» hic vero, «Omnes super me induxisti.» Illic ergo etsi quaedam acciderunt; omnia tamen mala quae illis verbis intelligi voluit, «super me transierunt,» dixit: hic vero, «super me induxisti.» Transeunt enim, sive quae non attingunt, sicut suspensiones; sive quae attingunt, sicut fluctus. Cum autem, «Omnes suspensiones,» non ait, super me transierunt, sed «super me induxisti;» omnia quae impendebant evenisse significat: impendebant autem, quamdiu in prophetia futura imminebant, omnia quae de illius passione praedicta tos meos a» «me.» Si eos quos noverat acceperimus dictum esse «notos meos,» noverat? Sed eos dicit «notos,» quibus et ipse notus erat, quantum eum tunc
Abbreviated transcription (Latin):
pre ceteris execrabiluis habebant: id
est usq ad mortem crucis ꝑducere
potuerunt. Vnde dicit apłs. Ap̃c¬
nos redemit de maledicto legis factũ
pro nobis maledictum. Scriptum est
enim. Maledictus omnis qui pendet
in ligno. Et ideo cum eius obedientiã
usq ad extremam humilitatem com¬
mendare uellet: Ihumiliauit inquit
semet ipsum factus obediens usq ad
moitem. Quod cum partim uderet᷑
adiecie: mortem autem crucis. Prop¬
ter hoc quantum michi uidetur:
etiam in isto psalmo talis uersus seqͥ¬
tur. Et omnes suspensiones tuas:
uel sicut alii sunt interpretati.
Omnes fluctus tuos: aut sicut
alii omnes elationes tuas. Super
me induxisti. Scriptum est & in alio
psalmo. Omnes suspensiones tuȩ et
fluctus tuu super me ingressi sunt:
uel sicut quidam melius transtulert̃.
super me transierunt. Dielthon eni
est in greco. non iselthon. Ubi ergo u¬
trumq positum est & suspenfiones &

Expanded text:
prae caeteris exsecrabilius habebant, id prae caeteris exsecrabilius habebant, id est, usque ad mortem crucis perducere potuerunt. Unde dicit Aposnos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum; scriptum est enim, Maledictus omnis qui pendet in ligno» . Et ideo cum ejus obedientiam usque ad extremam humilitatem commendare vellet, «Humiliavit,» inquit, «semetipsum, factus obediens usque ad mortem:» quod cum parum videretur, adjecit, «mortem autem crucis» . Propter hoc, quantum mihi videtur, etiam in isto psalmo talis versus sequitur: «Et omnes suspensiones tuas;» vel, sicut quidam sunt interpretati, «omnes fluctus tuos;» aut, sicut alii, «omnes elationes tuas super me induxisti.» Scriptum est et in alio psalmo, «Omnes suspensiones tuae, et fluctus tui super me ingressi sunt» : vel, sicut quidam melius transtulerunt, «super me transierunt;» διῆλθον enim est in graeco, non εἰσῆλθον. Ubi ergo utrumque positum est, et «suspensiones» et
Abbreviated transcription (Latin):
putauerunt. &o inter tales nesciendo
posuerunt: qualibus ne hoc efsent
furor tuus. Quod enuim grece posi¬
tum est thymos: diuerse interp̃tati
sunt nr̃i. Nam ubi greci codices ha¬
bent oee: ibi iram latine dicere nulł
fere dubitauit interpres. Llbi aut̃
positum est thymos: pleriq non puta¬
uerunt iram esse dicendam: cum mag¬
ni auctores latine eloquentiȩ de philo-¬
sophorum grecorum libris etiam hoc
ire nomen uerterint in latinum. Ne¬
q de hac re diutius disputandum est.
Ci tamen si & nos aliud nomen ad¬
hibere debemus: tolerabilius indigna¬
tionem dixerim quam furoren. furor
quippe sicuit se latinum habet eloquiũ:
non solet esse sanoeum. Quid est ergo
in me confirmata est ira tua: nisi quẽ¬
admodum illi putauerunt qui dñm
gloriȩ cognouerunt: Apud eos em̃
sic erat. quod ira dei non solum com¬
mota. uerum etiam confirmata fue¬
rit super eum quem usq ad mortẽ.
nec qualem libet mortem s quam

Expanded text:
putaverunt, et inter tales nesciendo putaverunt, et inter tales nesciendo posuerunt, qualibus ne hoc essent «furor tuus.» Quod enim graece positum est θυμὸς, diverse interpretati sunt nostri. Nam ubi graeci codices habent ὀργὴ, ibi iram latine dicere nullus fere dubitavit interpres; ubi autem θυμὸς positum est, plerique non putaverunt iram esse dicendam, cum magni auctores latinae eloquentiae de philosophorum graecorum libris etiam hoc irae nomine verterint in latinum: neque de hac re diutius disputandum est; cui tamen si et nos aliud nomen adhibere debemus, tolerabilius indignationem dixerim quam furorem. Furor quippe, sicut se latinum habet eloquium, non solet esse sanorum. Quid ergo est, «In me confirmata est ira tua;» nisi quemadmodum illi putaverunt, qui Dominum gloriae non cognoverunt? Apud eos enim sic erat, quod ira Dei non solum commota, verum etiam confirmata fuerit super eum, quem usque ad mortem, nec quamlibet mortem, sed quam
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: hoc est habitant in adiutorio al¬
tissimi. & in ꝓtectione dei celi comino¬
rantur. S illi expulsi sut de mant
dei. qui dñm iħm xp̃m de manu eius
expulsum esse crediderunt: quia eum
inter iniquos deputatum occidere
in lacu inferioei: uel potius in lacu in¬
fimo. Sic enim est ingreco. Quid est
autem lacus infimus: nisi ꝓfundissima
miseria qua non sit ꝓfundiorͤ Llnde
alibi dicitur: eduxisti me de lacu mi-¬
seriȩ. In tenebrosis & umbra mor¬
tis. Posuerunt utiq id existimantes.
quando quod faciebunt nesciebant: &
ignorabant eum quem nenio princi¬
pum huius secuili cognouit. Umbra
enim mortis nescio utrum mors cor¬
poris hic intelligenda fit. an illa po¬
tius de qua scriptum est qui sedebat᷑
in tenebris & in umbra mortis. lux
orta est eis: quia credendo in lucem
& in uitam ex tenebris &o morte mi¬
pietatis educti sunt. Talem ergo illi
qui nesciebant quod faciebant dñm

Expanded text:
sunt» , hoc est, habitant in adjutorio Alsunt» , hoc est, habitant in adjutorio Altissimi, et in protectione Dei coeli commorantur . Sed illi expulsi sunt de manu Dei, qui Dominum Christum de manu ejus expulsum esse crediderunt, quia eum inter iniquos deputatum occidere «in lacu inferiore;» vel potius, «in lacu infimo:» sic enim est in graeco. Quid est autem lacus infimus, nisi profundissima miseria, qua non sit profundior? Unde alibi dicitur, «Eduxisti me de lacu miseriae» . «In tenebrosis et in umbra mortis:» posuerunt utique id existimantes, quando quid faciebant nesciebant, et ignorabant eum quem nemo principum hujus saeculi cognovit . Umbra enim mortis, nescio utrum mors corporis hic intelligenda sit: an illa potius de qua scriptum est, «Qui sedebant in tenebris et umbra mortis,» «lux orta est eis» ; quia credendo in lucem et in vitam, ex tenebris et morte impietatis educti sunt. Talem ergo illi qui nesciebant quid faciebant, Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
obliuisci. quando non facit. Ham
neq oblituo cadit in deum. quia nullo
modo mutatur: neq recordatio. quia
non obliuscitur. factus sum ergo ab eis
nescientibus quod faciebant canquã
homo sine adiutorio cum essem inter
mortuos liber: factus sum ab eis nes¬
cientibus quod faciebant uulnerati dor-¬
nientes in sepulebro. Et ipsi ex¬
pulsi sunt. de mant tua. Idest cum
hȩc ab eis factus sum. ipsi expulsi sunt
de manu tua. Ipsi adiutorio manus
tuȩ priuiti sunt: qui me sine adiu-¬
torio esse putauerunt. Foderunt.
enim sicut dicit in alio psalmo ante
faciem meam foueam: & inciderunte
meam. Melitis enim sic intelligendũ
existimo. quam ut id quod dictum ẽ
& ipsi expulsi sunt de manu tua. ad
illos referatur dormientes in sepul¬
chro. quorum non menuiit adhuc tͣ
sint in eis iusti quorum licet non me¬
minerit adhucͥ resurgint: de his tam̃
dictum est iustorum animȩ in manudĩ

Expanded text:
oblivisci, quando non facit: nam oblivisci, quando non facit: nam neque oblivio cadit in Deum, quia nullo modo mutatur; neque recordatio, quia non obliviscitur. «Factus sum» ergo, ab eis nescientibus quid faciebant, «tanquam homo sine adjutorio;» cum essem «inter mortuos liber:» factus sum ab eis nescientibus quod faciebant, «velut vulnerati dormientes in sepulcro. Et ipsi expulsi sunt de manu tua:» id est, cum haec ab eis factus sum, «ipsi expulsi sunt de manu tua;» ipsi adjutorio manus tuae privati sunt, qui me sine adjutorio esse putaverunt. «Foderunt» enim, sicut dicit in alio psalmo, «ante faciem meam foveam, et inciderunt in eam» . Melius enim sic intelligendum existimo, quam ut id quod dictum est, «Et ipsi expulsi sunt de manu tua,» ad illos referatur dormientes in sepulcro, quorum non meminit adhuc: cum sint in eis justi, quorum licet non meminerit adhuc ut resurgant; de his tamen dictum est, «Justorum animae in manu Dei
Abbreviated transcription (Latin):
quam uulnerati dormientes in sepul¬
chro. S addidit. Quorum ñ
meministi adhuo. Ulbi est dñi. xp̃i
a ceteris mortius ammaduertenda
discretio. Nam & ipse uuilneratus ẽ
& mortuus positus in sepulchro. s qui
nesciebant quod faciebant quis esset
utiq nescientes. similem illum putaue¬
runt aliis uulnere occisis. & dormien¬
tibus in sepulchro. quorum deus ad¬
huc non menunit: id est quorum non
dum resurgendi tempus aduenit.
Ideo namq mortuos consueuit scrip¬
tura dicere dormientes: quia eingila¬
turos id est refurrectaros uult intel¬
ligi. S hic uulneratus & doemiens
in sepulcbro. die tercio eingilauit:
& factus est sicut passer singularis in
tecto. id est ad dexteram patris in celo.
Nec iam moritur: & mors ei ultra ñ
dominabitur. Vnde longe distat ab
eis: quorum ad talem resurrectionem
non meminit deus ad huc. Quod enĩ
precedere oportebat in capite: corpori
seruatur in finem. Tunc autem dicit᷑
deus meminisse. quando facit: tunc

Expanded text:
quam vulnerati dormientes in sepulcro.» Sed addit, «quorum non meministi adhuc:» ubi est Domini Christi a caeteris mortuis animadvertenda discretio. Nam et ipse vulneratus est, et mortuus positus in sepulcro : sed illi qui nesciebant quid faciebant, quis esset utique nescientes, similem illum putaverunt aliis vulnere occisis et dormientibus in sepulcro, quorum Deus adhuc non meminit, id est, quorum nondum tempus resurgendi advenit. Ideo namque mortuos consuevit Scriptura dicere dormientes, quia evigilaturos, id est, resurrecturos vult intelligi. Sed hic vulneratus et dormiens in sepulcro, die tertio evigilavit, et factus est sicut passer singularis in tecto , id est, ad dexteram Patris in coelo; nec jam moritur, et mors ei ultra non dominabitur . Unde longe distat ab eis quorum ad talem resurrectionem Deus non meminit adhuc: quod enim praecedere oportebat in capite, corpori servatur in fine. Tunc autem dicitur Deus meminisse, quando facit; tunc
Abbreviated transcription (Latin):
quu ȩcclȩ in hoc mundo peregrianti
ista non desunt: dum modo in his. mͦ
in illis menbris eius usq quaq con-¬
tingunt. ideo dixit tota die. continiu¬
tionem significans. temporis donec fi¬
niatur hoc scłm. Et sepe amici &
noti ꝑiclitantes seculum scdm̃ scõs
formidine deserunt. De quibus dicit
apl̃: omnes me dereliquerunt. non ills
impatetur. S ut quid hȩc omina:
nisi ut oratio huius sancti corporis ma¬
ne id est post noctem infidelitatis in
luce fidei preuenat detim: donec ue¬
nat salus illa in cuius nondum re s
iam spe salui facti famtis eamq cum
pacientia fideliter expectamus: ubi
nec repellet dñs orationem nr̃am. qm̃
tunc nichil erit petendum. S quic¬
quid rectum petitam est obtincudũ:
Nec faciem stiam auertet a nobis:
qm indebimis eum sicuti est. Heo
inopes erius: quia copia nr̃a ipse
deus erit omnia in omnibus. Nec la¬
borabimts: qua nalli remanebit in¬

Expanded text:
quia Ecclesiae in hoc mundo peregrinanti quia Ecclesiae in hoc mundo peregrinanti ista non desunt, dum modo in his, modo in illis membris ejus usquequaque contingunt; ideo dixit, «tota die,» continuationem significans temporis, donec finiatur hoc saeculum. Et saepe amici et noti periclitantes secundum saeculum, sanctos formidine deserunt: de quibus dicit Apostolus, «Omnes me reliquerunt; non illis imputetur» . Sed utquid haec omnia, nisi ut oratio hujus sancti corporis mane, id est, post noctem infidelitatis in luce fidei praeveniat Deum, donec veniat salus illa, in cujus nondum re, sed jam spe salvi facti sumus, eamque cum patientia fideliter exspectamus ? Ubi nec repellet Dominus orationem nostram, quoniam tunc nihil erit petendum, sed quidquid recte petitum est, obtinendum: nec faciem suam avertet a nobis, quoniam videbimus eum sicuti est : nec inopes erimus, quia copia nostra ipse Deus erit omnia in omnibus : nec laborabimus, quia nulla remanebit in
Abbreviated transcription (Latin):
fimul: longe fecisti a me amicum. et
notos meos a muiseria. Contigerunt
& contingunt omnia hȩc in menbris
corporis xp̃i: & auertit deus ab oranti¬
bus faciem non exaudiendo ad id quod
uolunt. quando sibi nesciunt non exꝑe-¬
dire quod petunt. Et inops est eccłã
cum esurit & fitit peregrina. unde sa¬
tietur: in patria: & in laboeibus est a
iuuentute sua. Ipsum enim corpus
xp̃i & in alio psalmo dicit: sepe expug¬
nauerunt a niuentute mea. Et ad
hoc exaltantur etiam in isto seculo
quedam menbra eius. ut in eis sit
maior humilitas: & super ipsum cor¬
pus. id est unitatem sanctorum atq
fidelium cui caput est xp̃c transiert
Et terrores dei conturbant infirmita.¬
tem. fidelium: quia omne quod accidẽ
potest: etiam si non accidat. prudent̾
timetur. Et aliquando terrores ipsi
ita conturbant amium cogitantis
circumpendentibus malis: ut sicut
aqua tindiq circumfluere uideatur.
& simul cirtumdare metuentem. Et

Expanded text:
simul. Elongasti a me amicum  et simul. Elongasti a me amicum  et notos meos prae miseria. LXXXVIII. Intet contingunt omnia haec in membris corporis Christi. Et avertit Deus ab orantibus faciem, non exaudiendo ad id quod volunt, quando sibi nesciunt non expedire quod petunt. Et inops est Ecclesia, cum esurit et sitit peregrina, unde satietur in patria. Et in laboribus est a juventute sua: ipsum enim corpus Christi et in alio psalmo dicit, «Saepe expugnaverunt me a juventute mea» . Et ad hoc exaltantur etiam in saeculo isto quaedam membra ejus, ut in eis sit major humilitas. Et super ipsum corpus, id est unitatem sanctorum atque fidelium, cui caput est Christus, transeunt Et terrores Dei conturbant infirmitatem fidelium; quia omne quod accidere potest, etiamsi non accidat, prudenter timetur. Et aliquando terrores ipsi ita conturbant animum cogitantis circumpendentibus malis, ut sicut aqua undique circumfluere videantur, et simul circumdare metuentem. Et
Abbreviated transcription (Latin):
Causa cognoscenda ꝓposita est: non
tanquam sine causa hoc faceret dei
culpata sapientia. Ita & hic. Ut qͥd
dñe reppulisti orationem meams Huiꝰ
tamen rei causa si diligenter aduerta¬
tur: iam superius indicata est. Ad
hoc enim oratio sanctorum dilatione
tanti beneficii & tribulationum ad¬
uersitate quasi. rtpellitur: ut tanqͣ
ignis flatu reꝑcissus. inflammetur
etiam tribulationes corporis xp̃i. Neq
enim in solo capite facte sunt: cum
& saulo dictum sit quid me perseque¬
ris: & ipse iam paulus tanquam men-¬
brum electum in eodem corpore positꝰ
dicat. ut suppleam quȩ defunt preffu¬
rarum xp̃i in carne mea. Ut quid
ergo dñe reppulisti orationem meam :
Auertisti faciem tuam a me: in¬
opssum ego & in laboribus a uiuentute
mea. exaltatus autem humiliatus
sum & conturbatus. In me pertͣn
sierunt irȩ tuȩ & terroies tui contur¬
bauerunt me. circumierunt me fictit
aqua tota die circumdederunt me

Expanded text:
? Causa cognoscenda proposita est, non ? Causa cognoscenda proposita est, non tanquam sine causa hoc faceret Dei culpata sapientia: ita et hic, «Utquid, Domine, repulisti orationem meam?» Hujus tamen rei causa si diligenter advertatur, jam superius indicata est: ad hoc enim oratio sanctorum dilatione tanti beneficii, et tribulationum adversitate quasi repellitur, ut tanquam ignis flatu repercussus inflammetur etiam tribulationes corporis Christi. Neque enim in solo capite factae sunt, cum et Saulo dictum sit, «Quid me persequeris» ? et ipse jam Paulus tanquam electum membrum in eodem corpore positus dicat, «Ut suppleam quae desunt pressurarum Christi in carne mea» . «Utquid» ergo «Domine, repulisti orationem meam, avertis faciem tuam a me? Inops sum ego, et in laboribus a juventute mea; exaltatus autem humiliatus sum et conturbatsierunt irae tuae  et terrores tui conturbaberunt me. Circundederunt me sicut aqua tota die  circumdederunt me
Abbreviated transcription (Latin):
do & suscitando & trahendo a tenebris
eduxisset: & ad lumen fidei ꝑduxisset.
Ideo sequitur. Et mane oratio mea
preueniet te. Iam mane. postea quam
nox infidelitatis & tenebre transiert.
Quod mane ut michi esset. musccłia
quidem tua preuenit me. S quia
restat illa clarificatio. tibi illumina-¬
buntur occulta tenebrarum: & mani-¬
festabuntur cogitationes cordis. et
laus erit uniciiq a te: nunc in ista
uita. in ista peregrinatione. in hac
luce fidei. quȩ incomparatione tene¬
brarum infidelium iam dies est: sed
incomꝑatione diei ubi uidebimus fa¬
cie ad faciem adhuc nox est: ad huc
ista feruescat & ȩxerceatur oratio:
quod nobis quantum expediat nullis
ut opmor uerbis ȩtplicari potest. dif¬
fertur bonum quod in eternum da¬
bitur. & mala transitoria crebrescũt̃.
Ideo sequitur. Utquid dñe repel¬
lis orationem meam: Hoc & in illis
uerbis dictum est: detis deus meus
respice me ut quid me dereliquisti.

Expanded text:
do, et suscitando, et trahendo, a tenebris do, et suscitando, et trahendo, a tenebris eduxisset, et ad lumen fidei perduxisset. Ideo sequitur: «Et mane oratio mea praeveniet te.» Jam mane, posteaquam nox infidelitatis et tenebrae transierunt. Quod mane ut mihi esset, misericordia quidem tua praevenit me: sed quia restat illa clarificatio, ubi illuminabuntur occulta tenebrarum, et manifestabuntur cogitationes cordis, et laus erit unicuique a te ; nunc in ista vita, in ista peregrinatione, in hac luce fidei, quae in comparatione tenebrarum infidelium jam dies est, sed in comparatione diei ubi videbimus facie ad faciem, adhuc nox est, adhuc «ista fervescat et exerceatur oratio, quod nobis quantum expediat, nullis, ut opinor, verbis explicari potest; differtur bonum quod in aeternum dabitur, et mala transitura crebrescunt. Ideo sequitur: «Utquid, Domine, repulisti orationem meam?» Hoc et in illis verbis dictum est, «Deus, Deus meus, respice in me; utquid me dereliquisti»
Abbreviated transcription (Latin):
inuocabunt: in quem non crediderunt:
dut quomͦ credent. quem non audiert̃ :
Quomͦ autem audient. sine predicante :
Aut quomͦ predicabunt: nisi mitant᷑:
Sicut scriptum est. Quam spetiosi pe-¬
des eortm adnuntiant pacen: qui ad nun-¬
tiant bona. Ipsi sunt medici curantes
a latronibus sautiatum. s dñs perdixit¬
eum ad stabulum: quia ipsi sunt etiam
operantes in agro dm̃co. Nec tamen
qui plantat est aliquid aut qui rigit:
s qui incrementum dat deus. Ideo et
ego ad dñm clamaui: hoc est dñm ut
salutis essem iuocaui. Quomͦ autem
muocarem : nisi crederem: Quomͦ
crederem: nisi audirem : S ut audita
crederem: ipse me ad traxit: quia in
occulto morte cor non quilibet medicꝰ.
s ipse excitauit. Ham multi audie¬
runt. qtuia in omnem terram exiit sonꝰ
eorum. & in fines oebis terre uerba
eorum: sed non omnium est fides. &
nouit dñs qui sunt eius. Ac per hoc
nec credere potuissem. nisi me dei mi-
quam quȩ sunt: me in occultis uocan¬

Expanded text:
invocabunt, in quem non crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? Quomodo autem audient sine praedicante? aut quomodo praedicabunt, si non mittantur? sicut scriptum est, Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona» ! Ipsi sunt medici curantes a latronibus sauciatum; sed Dominus eum perduxit ad stabulum : quia ipsi sunt etiam operantes in agro Dominico; nec tamen qui plantat est aliquid, aut qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Ideo et ego ad Dominum clamavi; hoc est, Dominum ut salvus essem invocavi. Quomodo autem invocarem, nisi crederem? quomodo crederem, nisi audirem? Sed ut audita crederem, ipse me attraxit; quia in occulto a morte cordis non quilibet medici, sed ipse excitavit. Nam multi audierunt; quia in omnem terram exiit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum : sed non omnium est fides ; et novit Dominus qui sunt ejus . Ac per hoc, nec credere potuissem, nisi me Dei misenquam quae sunt, me in occultis vocan
Abbreviated transcription (Latin):
nis peccati inter peccatores solus si¬
ne peccato: Ulnde illis qui se insi¬
pienter liberos putabant: omnis
ait qui facit peccatum. seruus est
peccati. Et quia per eum qui ñ
habebat peccatum opoetebat libera¬
ri a peccatis: si uos inquit filius libe¬
rauerit. tunc uere liberi eritis.
Hico ergo inter mortuos liber. qui
in potestate habebat ponere animã
suam & iterun fumere. eam: a quio
eam nemo tollebut. s eam ipse uolun¬
tate ponebat. qui etiam carnem suã
tanquani solutum ab eis templum
refuscitare poterat cum uolebat. Quẽ
passurum etini omnes deseruissent.
solus non remansit: quia pater eum
non deseruit sicut ipse testatur Ab
immicis tamen pro quibus orauit nes¬
cientibus quod faciebant & dicentibꝰ.
alios saltios fecit. se ipsam non potest.
si filius dei est descendat de cruce.
& credimus ei. salium faciat eum si
uult eum: factus est id est existimatꝰ
est tanquam homo sine adiutorio.

Expanded text:
nis peccati inter peccatores solus sinis peccati inter peccatores solus sine peccato? Unde illis qui se insipienter liberos putabant, «Omnis,» ait, «qui facit peccacatum, servus est peccati.» Et quia per eum qui non habebat peccatum, oportebat liberari a peccatis: «Si vos,» inquit, «Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis» . Hic ergo «inter mortuos liber,» qui in potestate habebat ponere animam suam, et iterum sumere eam; a quo eam nemo tollebat, sed eam ipse voluntate ponebat ; qui etiam carnem suam tanquam solutum ab eis templum, resuscitare poterat, cum volebat ; quem passurum cum omnes deseruissent, solus non remansit, quia Pater eum non deseruit, sicut ipse testatur : ab inimicis tamen pro quibus oravit nescientibus quid faciebant, et dicentibus, «Alios salvos fecit,» «seipsum non potest. Si filius Dei est, descendat nunc de cruce, et credimus ei. Salvum faciat eum, si vult eum» ; factus est, id est existimatus est, «tanquam homo sine adjutorio.
Abbreviated transcription (Latin):
menbram apłm patilum legius &
audimus confitentem talibus malis
repletam esse animan suam: cum dicit
tristiciam sibi esse magnam & conti-¬
nuum dolorem coedi suo pro fratribus.
scdm̃ carnem qui sunt ifrłite. Pro
quibus si contristatum dicamus et
dñm cum eius passio ꝓpinquaret. in
qua illi se inmanissimo scelere fuerat
obligaturi: non in congrue nos dicere
dixit. paterignosce illis.: quia nesci¬
unt quid faciunt: etiam in isto psal¬
mo deinceps dicitur. Pepu¬
tatus sum cum descendentibus in
lacum. Utiq a nescientibus quid
facerent. qui eum sic mori putauert᷑.
ut moriuntur homines ceteri tanꝗͣ
necessitati subditum: atq illa neces¬
sitate deuictum. Lacam enim dixit
uel miseriȩ: uel inferni ꝓfunditatem.
actus sum in quit sicut homo
sine adiutorio: inter mortuos liber.
In his uerbis marime persona dñi
apparet. Quis enini alius inter mor¬
tuos liber: nisi in similitudine car¬

Expanded text:
membrorum apostolum Paulum legimus et membrorum apostolum Paulum legimus et audimus confitentem talibus malis repletam animam suam, cum dicit tristitiam sibi esse magnam, et continuum dolorem cordi suo pro fratribus suis secundum carnem, qui sunt Israelitae . Pro quibus si contristatum dicamus et Dominum, cum ejus passio propinquaret, in qua illi se immanissimo scelere fuerant obligaturi, non incongrue nos dicere dixit, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» ; etiam in isto psalmo deinceps dicitur, «Deputatus sum cum descendentibus in lacum:» utique a nescientibus quid facerent, qui eum sic mori putaverunt, ut moriuntur homines caeteri, tanquam necessitati subditum atque illa necessitate devictum. «Lacum» enim dixit, vel miseriae vel inferni profunditatem. 5. «Factus sum,» inquit, «sicut homo sine adjutorio, inter mortuos liber.» In his verbis maxime persona Domini apparet. Quis enim alius inter mortuos liber, nisi in similitudine car
Abbreviated transcription (Latin):
lis anima mea. & uita mea. inferno
ad ppinquauit. Nam ipsam omnino
sententiam uerbis aliis explicauit:
qua dictum est tristis est anima mea
tisq ad mortem. Quod enim ait tris.¬
tis est anima mea hoc dictum est
repleta est malis anima mea: & qd̃
sequitur usq ad mortem. hoc dictũ
est & uita mea in inferno ad ipin-¬
quauit. Hos autem humane infirmi¬
tatis affectus. sicut ipsam carnem in¬
firmitatis humane: ac mortem car¬
nis humane dñs ih̃c non conditionis
necessitate s miserationis uoluntate
suscepit: ut transfiguraret in se corpꝰ
suum. quod est ecclã. cui caput esse
dignatus est hoc est menbra sua in
sanctis & fidelibus suis. ut si cui eoꝵ
inter humanas temptationes contris.¬
tari & dolere contingeret: non ideo
se ab eius gratia putaret alienum.
& non esse ista peccata s humane
infirmitatis inditia. tanquam uoci
premisse concipens chorus. ita coepꝰ
eitis ex ipio capite suo ad disceret.
In hoc quippe corpore precipuum

Expanded text:
lis anima mea, et vita mea in inferno lis anima mea, et vita mea in inferno appropinquavit. Nam ipsam omnino sententiam vequa dictum est, «Tristis est anima mea usque ad mortem.» Quod enim ait, «Tristis est anima mea;» hoc dictum est, «Repleta est malis anima mea:» et quod sequitur, «usque ad mortem;» hoc dictum est, «et vita mea in inferno appropinquavit.» Hos autem humanae infirmitatis affectus, sicut ipsam carnem infirmitatis humanae, ac mortem carnis humanae Dominus Jesus, non conditionis necessitate, sed miserationis voluntate suscepit, ut transfiguraret in se corpus suum, quod est Ecclesia, cui caput esse dignatus est, hoc est membra sua in sanctis et fidelibus suis: ut si cui eorum inter humanas tentationes contristari et dolere contingeret, non ideo se ab ejus gratia putaret alienum; et non esse ista peccata, sed humanae infirmitatis indicia, tanquam voci praemissae concinens chorus, ita corpus ejus ex ipso suo capite addisceret. In hoc quippe corpore praecipuum
Abbreviated transcription (Latin):
non possunt occidere. An occidi a
persecutoribus anua non potest. ma-¬
lis autem repleri potest: Quod si ita
est: querendum est quibus. Non enĩ
uitiis per quȩ homini dominatur mi¬
quitas animam illam repletam possu¬
mus dicere: s focte doloribus quibus
anima suȩ carni in eius passione com¬
ꝑatitur. Hon enim uel ipse qui dr̃
corporis dolor potest esse sine anima:
quem ineuitabiliter inminentem pre-¬
cedit tristicia. qui solius animȩ dolor ẽ
Dolere ergo anima etiam non dolente
non hominis peccatis. s tamen huma¬
nis malis repletam. fuisse. animam xp̃i.
de quo alius ꝓpheta dicit: quod pro
nobis doluerit: Et euangelista. assũp¬
to inquit petro & dnobus filiis rebe¬
dei. cepit contristari & mestus esse. Et
ipse dñs de seipso. Tunc ait illis. Tris¬
tis est anima mea usq ad mortem.
Hȩc futura preuidens ꝓpheta psalmi
huius cȩconscriptor indticens eum lo¬
quentem. qñ repleta est inquit ma-¬

Expanded text:
non possunt occidere» . An occidi a non possunt occidere» . An occidi a persecutoribus anima non potest, malis autem repleri potest? Quod si ita est, quaerendum quibus. Non enim vitiis, per quae homini dominatur iniquitas, animam illam repletam possumus dicere; sed forte doloribus, quibus anima suae carni in ejus passione compatitur. Non enim vel ipse qui dicitur corporis dolor, potest esse sine anima, quem inevitabiliter imminentem praecedit tristitia, quae solius animae dolor est. Dolere ergo anima, etiam non dolente non humanis peccatis, sed tamen humanis malis repletam fuisse animam Christi? De quo alius propheta dicit quod pro nobis doluerit : et evangelista, «Assumpto,» inquit, «Petro et duobus filiis Zebedaei, coepit contristari et nuestus esse;» et ipse Dtis est anima mea usque ad mortem ? Haec futura praevidens Propheta psalmi hujuscemodi conscriptor, inducit eum loquentem: Quoniam repleta est, inquit, ma
Abbreviated transcription (Latin):
itaq rp̃i uocem in ꝓphetia precinen¬
tis audiamus: cui suts chorus tiel mu¬
tatione. uel gratiaruni actione respon¬
salutis mee: in die clamaui
& nocte coramte.Intret in cons¬
pectu tuo oratio mea: inclina aurem
tuam ad precem meam. Orauit enĩ
& dñs. non sedm̃ formam der: sed se¬
cundum formam serui. Sectindum
hano enim & passus est. Orauit antẽ
& cum in letis rebus ageret quod diei
nomine. & cum in aduersis quod noc¬
tis nomine significari arbitror. Ingres.¬
sus orationis in conspectu dei: acceptatio
eius est. Indinatio auiris dei. misericors
ȩxauditio est. Nam menbra talia qua¬
ha nos habemis in corpore: non habet
detis. Est autem solita repetitio. Hã
quod est intret in conspectti tuo oratio
passionis afflictio in carne ualuerit
quicquid taltut: Vnde & ipse suos
ad tolerantiam passionis accendens. et
tanquam ad respondendum exhortãs
chorum sum: nolite inquit timere
eos qui occidunt coepus: animam aut̃

Expanded text:
itaque Christi vocem in prophetia praecinenitaque Christi vocem in prophetia praecinentis audiamus, cui suus chorus vel imitatione, vel gratiarum actione respontis meae, in die clamavi et nocte coram te. Intret in conspectu tuo oratio mea; inclina aurem tuam ad precem meam.» Oravit enim et Dominus, non secundum formam Dei, sed secundum formam servi: secundum hanc enim et passus est. Oravit autem et cum in laetis rebus ageret, quod diei nomine; et cum in adversis, quod noctis nomine significari arbitror. Ingressus orationis in conspectu Dei, acceptatio ejus est; inclinatio auris Dei, misericors exauditio est: nam membra talia qualia nos habemus in corpore, non habet Deus. Est autem solita repetitio: nam quod est, «Intret in conspectu tuo oratio passionis afflictio in carne valuerit, quidquid valuit? Unde et ipse suos ad tolerantiam passionis accendens, et tanquam ad respondendum exhortans chorum suum: «Nolite,» inquit, «timere eos qui corpus occidunt, animam autem
Abbreviated transcription (Latin):
choro: & ideo nichil ei prodest. Pro¬
inde quemadmodum dicuntur in
arte musica sicut ea docti homines
latine dicere potuerunt. precentor &o
succentor. precentor scilicet qui nocẽ
premittit in cantui: succentor autẽ
qui subsequentar canendo respondet:
ita in hoc cantico passionis precedentẽ
xp̃m subsequitar chorus martirum in
finem celestium coronarum. Hoc enĩ
interpretatio peribetur id est chore.
Et hic est intellectus eman ifrlite. qd̃
in tituli huius ultimo positum est.
Eman quippe interpretari dicitur
frater eius. Eos enim fratres suos xp̃c
facere dignatus est. qui sacramentum
crucis enis intelligunt: & non solum
de illa non erubescant: uerum etiam
in illa. sideliter gloriantur. Non se
de suis meritis extollentes. sed enis
gratiȩ non ingrati. & unicuiq eorum
dici possit ecce uere israhelita. in quo
dolus non est: sicut ipsum ifrł scripta¬
ra sine dolo fuisse commendat. Iam

Expanded text:
choro; et ideo nihil ei prodest . Prochoro; et ideo nihil ei prodest . Proinde quemadmodum dicuntur in arte musica, sicut ea docti homines latine dicere potuerunt, praecentor et succentor; praecentor scilicet qui vocem praemittit in cantu, succentor autem qui subsequenter canendo respondet: ita in hoc cantico passionis, praecedentem Christum subsequitur chorus martyrum in finem coelestium coronarum. Hoc enim interpretatio perhibetur, id est, Core. Et hic est «intellectus Aeman Israelitae»: quod in tituli hujus ultimo positum est. Aeman quippe interpretari dicitur, Frater ejus. Eos enim fratres suos Christus facere dignatus est, qui sacramentum crucis ejus intelligunt, et non solum de illa non erubescunt, verum etiam in illa fideliter gloriantur, non se de suis meritis extollentes, sed ejus gratiae non ingrati; ut unicuique eorum dici possit, «Ecce vere Israelita, in quo dolus non est» : sicut ipsum Israel Scriptura sine dolo fuisse commendat . Jam
Abbreviated transcription (Latin):
Aut si est alia causa. cur tanta sit ua¬
rietas titulorum qua posfit ostendi ita
psalmos omnes esse prenotatos. qui sgͥ
aliter atq aliter prenotati: ut nullius
titulus ualeat alicui alteri conuenire.
ego eam fateor cum multum conatus
essem penetrare non pͥotui. Et si quid
de hac re legi ab eis dictum qui ante
nos ista tractarunt: non satis fecit ex¬
pectationi sitie tarditati meȩ. In quo
igitur misterio dictum michi udeat᷑
pro choro ad respondendum: id est ut
canenti pro chorum respondeatur ex-¬
ponam. Dñi hic passio ꝓphetatur. Dicit
sequamur uestigia eius. Hoc est res¬
pondere. Dicit etiam apls iohannes.
Sicut xp̃c pro nobis animam posuit:
ita & nos debemus animam pro fratri¬
bus ponere. Hoc est respondere. Cho¬
rus autem concordiam significat: quȩ
in caritate confistit. Quisquis ergo
quasi emulator dñicȩ. passionis tradi¬
derit corpus suum ut ardeat. si carita¬
tem non habeat. non respondet in

Expanded text:
Aut si est alia causa cur tanta sit vaAut si est alia causa cur tanta sit varietas titulorum, qua possit ostendi ita Psalmos omnes esse praenotatos, qui sunt aliter atque aliter praenotati, ut nullius titulus valeat alicui alteri convenire; ego eam, fateor, cum multum conotus essem, penetrare non potui: et si quid de hac re legi ab eis dictum, qui ante nos ista tractarunt, non satisfecit exspectationi, sive tarditati meae. In quo igitur mysterio dictum mihi videatur, Pro choro ad respondendum, id est, ut canenti per chorum respondeatur, exponam. Domini hic passio prophetatur. Dicit sequamur vestigia ejus» : hoc est respondere. Dicit etiam apostolus Joannes, «Sicut Christus pro nobis animam suam posuit, ita et nos debemus animam pro fratribus ponere» : hoc est respondere. Chorus autem concordiam significat, quae in charitate consistit. Quisquis ergo quasi aemulator dominicae passionis tradiderit corpus suum ut ardeat, si charitatem non habeat, non respondet in
Abbreviated transcription (Latin):
Salmi hunis octo¬
gesimi & septimi.
titulus habet
aliquid quod no¬
uum negotum disputatori afferat.
N tsquam enim alioeum psalmoꝵ
positum est quod hic legitur: pro
melech ad respondendum. Nam
de psalmo cantici & cantico psalmi
alias iam quid nobis uideretur dixi¬
mus. et filiis chore u sitatum in ti¬
tulis psalmorum sepissimeq tracta¬
tum est: & quid sit in finem. S
quod sequitar promelech ad res-¬
pondendum: hoc inusitatum ha-¬
bet iste titulus. Pmelech autem: la¬
tine pro choro dici potest. Melech
enim uerbo hebreo: chorus significat᷑.
Quid est ergo pro choro ad respon¬
dendum: nisi forte ut canendi cho¬
rus consonando respondeat:: Sicut
non istum solum. s alios quoq psal¬
mos credendum est esse cantatos:
quamtus alios titulos acceperint. qd̃
factum existimo causa uarietatis qͥ
fastidium leuaretur. Non enim
solus iste psalmus dignus est habitus
ubi responderet chorus: cum utiq
non sit soluis de passione dñi conscriptꝰ.

Expanded text:
salmi hujus octogesimi et septimi titulus habet aliquid quod novum negotium disputatori afferat. Nusquam enim aliorum psalmorum positum est quod hic legitur: «Pro melech ad respondendum.» Nam de Psalmo cantici et cantico psalmi alias jam quid nobis videretur diximus: et, «filiis Core,» usitatum in titulis psalmorum saepissimeque tractatum est, et quid sit, «in finem;» sed quod sequitur, «Pro melech ad respondendum,» hoc inusitatum habet iste titulus. «Pro melech» autem, latine pro choro dici potest: «melech» enim verbo Hebraeo chorus significatur. Quid est ergo, Pro choro ad respondendum; nisi forte ut canenti chorus consonando respondeat? Sicut non istum solum, sed alios quoque psalmos credendum est esse cantatos, quamvis alios titulos acceperint; quod factum existimo causa varietatis, qua fastidium levaretur. Non enim solus iste psalmus dignus est habitus, ubi responderet chorus, cum utique non sit solus de Domini passione conscriptus.
Abbreviated transcription (Latin):
sccłm̃ ꝓpositam uocati sunt. Vlnde ip¬
sum coeptis in alio psalmo dicit. deus
meus misccłia eis preuemet me: detis
meus demonstratit michi inimicis meis.
Ergo & hic sequittr odicit. Et
enim & ego: nisi quia fiumus & nos
aliquando natura filii ire sicut & cete¬
ri: sed ad te clamatii ut saluus essem :
Quis enim me discernit ab aliis filiis
ire: cum apłm audiam ingratos terri-¬
biliter increpantem ac dicentem. quis
enim te discerint: Quid autem ha¬
bes quod non accepisti : Si autem acce-¬
pisti: quid gloriaris quasi non acceꝑis:

Expanded text:
secundum propositum vocati sunt. Unde ipsecundum propositum vocati sunt. Unde ipsum corpus in alio psalmo dicit: «Deus meus, misericordia ejus praeveniet me.» Deus meus demonstrabit mihi in inimicis meis . Ergo et hic sequitur ac dicit, «Etenim, «Et ego;» nisi quia fuimus et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri ? Sed «ad te clamavi,» ut salvus essem. Quis enim me discernit ab aliis filiis irae, cum Apostolum audiam ingratos terribiliter increpantem, ac dicentem: «Quis enim te discernit? Quid autem habes, quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid g
Abbreviated transcription (Latin):
contexitur. Clamaui ad te dñe int̾
passiones meas: tota die expandi manꝰ
meas: id est non destiti ad te glorificã¬
dum extendere opera mea. Cur ergo
impii in me seniunt: nisi quia morta¬
is non facies mirabilia: Id est non eis
commouentur ad fidem: nec medici ex
suscitabunt tit confiteantur cibi. in qͥbꝰ
occulta gratia tua non oꝑatur. qui tra-¬
huntur ut credant. quia nemo uenit
ad me. nisi quem tu adtraxeris. Nam
quis narrabit in sepulchro miscdĩam trã.
id est animȩ mortue.: cuius mors iacet
sub corporis pondere : Et ueritatem
tuam in perditione: hoc est in tali mor¬
te nichil horum ualenti credere atq
sentire. Humquid enim in tenebris
huius mortis. hoc est in homine qui te
obliuiscendo uite lumen amisit: tua
ustus istorum mortuorum: quid ex his
agat deus ad utilitatem corporis xp̃i
quod est ecclã. ut in eis demonstretur
quȩ sit dei gratia in predestinatis. qui

Expanded text:
contexitur: «Clamavi ad te, Domine,» inter contexitur: «Clamavi ad te, Domine,» inter passiones meas; «tota die expandi manus meas ad te:» id est, non destiti ad te glorificandum extendere opera mea. Cur ergo in me impii saeviunt, nisi quia mortuis non facies mirabilia? id est, non eis commoventur ad fidem, nec medici eos exsuscitabunt, ut confiteantur tibi, in quibus occulta gratia tua non operatur, qua trahantur ut credant; quia nemo venit ad me, nisi quem tu attraxeris. Nam «quis enarrabit in sepulcro misericordiam tuam;» id est, animae mortuae, cujus mors jacet sub corporis pondere? «et veritatem tuam in perditione;» hoc est, in tali morte nihil horum valenti credere atque sentire? «Numquid» enim «in tenebris» hujus mortis, hoc est, in homine qui te obliviscendo vitae lumen amisit, «tuausus istorum mortuorum; quid ex his agat Deus ad utilitatem corporis Christi, quod est Ecclesia: ut in eis demonstretur quae sit Dei gratia in praedestinatis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
in psalmis. Quod uero ait in ꝑditione:
alio uerbo repetiuit. quod supradire¬
rat in sepulchro. Si autem dictum
est in sepulchro. ut intelligantur hi
qui sunit in sepulchro: qui & superius
significati funt nomine mortuorum
ubi ait. HIumquid mortuis facies mi¬
rabilia : Anime namq mortue: corpꝰ:
sepulchrum est. Unde dñs in euangłiõ
talibus dicit. Similes estis sepulchris
dealbatis. quȩ foris apparent hominibꝰ
spetiosa. intus uero plena sunt ossibus
mortuorum: & omni spurcitia. Sic et
uos a foris quidem paretis hominibus
iusti intus autem pleni estis hipocrisi
iusticia tua in terra oblita : Quod ẽ
in tenebris: hoc est in terra oblita.
Infideles enim significantur nomine te-¬
nebrarum. Hinc dicit apłr. fuistis enĩ
aliquando tenebre. Sic arm terra obli-¬
ta homo est: qui oblitus est deum. Po.¬
test namq anima infidelis usq ad tan¬
tas tenebras peruenire: ut dicat
stultus in corde suo non est detis. Totꝰ
ergo iste sensus ita continuatur atq

Expanded text:
is. Quod vero ait, «in perditione,» alio verbo repetivit quod supra dixerat, «in sepulcro.» Sic autem dictum est, «in sepulcro,» ut intelligantur ii qui sunt in sepulcro, qui et superius significati sunt nomine mortuorum, ubi ait, «Numquid mortuis facies mirabilia?» Animae namque mortuae corpus sepulcrum est. Unde Dominus in Evangelio talibus dicit: «Similes estis sepulcris dealbatis, quae foris apparent hominibus speciosa, intus autem plena sunt ossibus mortuorum et omni spurcitia. sic et uos a foris quidem paretis hominibus iusti, intus autem pleni estis hypocrisi justitia tua in terra oblita?» Quod est, «in tenebris;» hoc est, «in terra oblita.» Infideles enim significantur nomine tenebrarum: hinc dicit Apostolus, «Fuistis enim aliquando tenebrae» . Sic et terra oblita, homo est qui oblitus est Deum: potest namque anima infidelis usque ad tantas tenebras pervenire, ut dicat stultus in corde suo, «Non est Deus» . Totus ergo iste sensus ita continuatur atque
Abbreviated transcription (Latin):
uemente ipsa re non erte iam spes: qi
tenebimus ant non sꝑabimus. Caritas ait
non notut. nsi crescere migis ac nuigis. Si¬
enim amanius quem non udemus: quomͦ
amaturi sumus cum uiderimus: Deside¬
rium ergo nr̃m crescat: xp̃iam non simus.
nisi ꝓpter futurum scłm. Nemo presentia
bona speret: nemo sibi ꝓmittat felicitatẽ
niundi. quia xp̃iantis est: sed utatur felici¬
gratias agit: cum de est iusticiȩ dei gratias
agit. Ubiq sit gratus. nusquam sit ingratꝰ.
Et patri consolanti os blancdienti gratus
sit: & patri cmendanti & flagellanti & dis¬
ciplinam danti gratus sit. Amat enim ille
semper. sie blandiatur. siue minetur: &
dicat quod ardistis in psalmo.

Expanded text:
adveniente ipsa re, non erit jam spes, quia adveniente ipsa re, non erit jam spes, quia tenebimus, non sperabimus: charitas autem non novit nisi crescere magis magisn videmus, quomodo amaturi sumus cum viderimus? Desiderium ergo nostrum crescat. Christiani non sumus, nisi propter futurum saeculum: nemo praesentia bona speret, nemo sibi promittat felicitatem mundi, quia christianus est; sed utatur felicigratias agat: cum deest, justitiae Dei gratias agat. Ubique sit gratus, nusquam ingratus: et Patri consolanti et blandienti gratus sit; et Patri emendanti et flagellanti et disciplinam danti gratus sit; amat enim ille semper, sive blandiatur, sive minetur: et dicat quod audistis in Psalmo
Abbreviated transcription (Latin):
patiens esto: tolera. sustine. molestia est
sub qua te deusuult esse fortem. toleran¬
tem longamiiem. patientem. S num¬
quid decipit qui ꝓmisit: Medicus exe¬
rit ferrum ad secanda uulnera. & dicit
ei quem secuturus est: patiens esto. stis¬
tine. tolera. In doloribus exigit patientũ:
sed post dolores ꝓmittit salutem. Et ille
qui tolerat dolores in ferro medici: nisi
sibi ꝓponat sanitatem quam nondum
habet. deficit in dolore quem patitur.
Multa ergo mala sunt in hoc sclo̾. intus.
foris prorstis non cessant. Habundant
scandala. nemo illa sentit: nis̃i qui gradit᷑
iam dei. Ei dicitur in ommbus clitu¬
nis paginis ut toleret presentia speret
fatura: amet quem non uided ut am¬
plectatur cum uiderit. Capitas enim
quȩ tercia nobis adiungitur ad fidem.¬
& ad spem: maior est supra fidem & spem:
quia fides rerum est quȩ non uident᷑.
Erunt autem speties. cum ui se fuerit.
Et spes rei est: quȩ non tenetur. Ad

Expanded text:
Patiens esto, tolera, sustine, molestia est, Patiens esto, tolera, sustine, molestia est, sub qua te Deus vult esse fortem, tolerantem, longanimem, patientem. Sed numquid decipit qui promisit? Medicus exserit ferrum ad secandum vulnera, et dicit ei quem secturus est, Patiens esto, sustine, tolera: in doloribus exigit patientiam, sed post dolores promittit salutem. Et ille qui tolerat dolores in ferro medici, nisi sibi proponat sanitatem, quam nondum habet, deficit in dolore quem patitur. Multa ergo mala sunt in isto saeculo, intus, foris; prorsus non cessant, abundant scandala: nemo illa sentit, nisi qui graditur viam Dei. Ei dicitur in omnibus divinis paginis, ut toleret praesentia, speret futura, amet quem non videt, ut amplectatur cum viderit. Charitas enim quae tertia nobis adjungitur ad fidem et spem, major est supra fidem et spem : quia fides rerum est quae non videntur; erit autem species cum visae fuerint: et spes rei est quae non tenetur; quae
Abbreviated transcription (Latin):
Deo nobis dñs aperire nus.¬
teria quȩ hic continent᷑:
cum ꝓpter fastidium
animorum. eadem diuersȩ uarieq trac-¬
tentur. Nam nullum alitid canticum
nos docet detis. nisi fidei spei & carita¬
tis: ut fides nr̃a firma sit in ipso. Quĩ
diu illum non tudemus. credentes in eã
quem udemus. ut gaudeanus cum
uderimus. & fidei nr̃e succedat speties
lucis eius: tibi iam non nobis dicetur
crede. quod non uides: sed giude quia
uides. Spesetiam nła incommutabilis
sit. & figatur in illo. & non mutet: &¬
fluctuet. non agitetur. sicut ipse dñs
in quo figitur non potest agitari. Spes
enim modo uocatur: tunc non spessed
reserit. Tamdiu enim uocatur spes. quam
Spes autem quȩ uidetur: non est spes.
Quod enim uidet quis quid sperat: Si
auteni quod non uidemis sꝑamus: per¬
patientiam expectamꝰ. Modo ergo paci¬
entia necessaria est: quamdiu uemat qd̃
ꝓmissum est. Nemo autem paciens est
in bonis: quando exigitur de homine pa¬
tientia in malis agit. Quando dicitur

Expanded text:
det nobis Dominus aperire mysteria quae hic continentur; cum propter fastidium animorum eadem diverse varieque tractantur. Nam nullum aliud canticum nos docet Deus, nisi fidei, spei, et charitatis: ut fides nostra firma sit in ipso, quamdiu non illum videmus, credentes in eum quem non videmus, ut gaudeamus cum viderimus, et fidei nostrae succedat species lucis ejus, ubi jam non nobis dicetur, Crede quod non vides; sed, gaude quia vides. Spes etiam nostra incommutabilis sit, et figatur in illo, et non nutet et fluctuet, non agitetur; sicut ipse Deus in quo figitur, non potest agitari. Spes enim modo vocatur; tunc non spes, sed res erit. Tamdiu enim vocaSpes autem, quae videtur, non est Spes. Quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus, speramuspatientiam exspectamus» . Modo ergo patientia necessaria est, quamdiu veniat quod promissum est. Nemo autem patiens est in bonis. Quando exigitur de homine patientia, in malis agit: quando dicitur,