comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i suiꝰ aqͥb eruit ds̃ humilitatẽ dauid
Quidiẽ deaquis multis: quid dixisti: nea quȩ
aliter intelligant᷑: quid dixisti a quasmul¬
tas: quid dixish Audi: De manu filiorum
alienorũ : Audite fr̃s interquos simꝰ int̃qͦs
uiuamꝰ a qͥb: erui desideremꝰ : Quorumos
locutũ ẽ. uanitatẽ. Hodie uos om̃s sinon ad
hȩc diuinaspectacula uerbi dĩ congregati
essetis & eis hac hora ꝑmixti fuissetis quan¬
taf uanitates audi erftis. quorũ os locu¬
tũ ẽ. uanitatẽ. Quando deniq loquentib eis
uanitatẽ. audirentuos loquentes uanita¬
tẽ Quorũos locutũ ẽ uanitatẽ. & dextera
cũ uase pastorali habente quinq lapides:
dic mihi aliter Eandem legẽ quã signifi¬
castiquinq: lapidib:: significa & aliter
D scanticũ nouũ cantabotͥ: Canticũ nouũ:
Canticũ nouũ. testam̃ti noui ẽ : Cantabo
in qͥt tͥ. canticũ nouũ : Sed neputes grãm
alege discedere cũ magis ꝑ gram lex
impleat᷑. INpsalterio inquit decem

Expanded text:
eruet Deus humilitatem David. Quid est, «de aquis multis?» Quid dixisti, ne aquae aliter intelligantur? quid dixisti aquas multas? Quid dixi, audi. «De manu filiorum alienorum.» Audite, fratres, inter quos simus, inter quos vivamus, a quibus erui desideremus. «Quorum os locutum est vanitatem.» Hodie vos omnes, si non ad haec divina spectacula verbi Dei congregati essetis, et eis hac hora permixti viveretis, quantas vanitates audiretis! «Quorum os locutum est vanitatem.» Quando denique loquentes illi vanitatem, audirent vos loquentes veritatem? «Quorum os locutum est vanitatem, et dextecum vase pastorali, habente quinque lapides? Dic mihi aliter: eamdem Legem quam significasti quinque lapidibus, significa et aliter. «Deus, canticum novum cantabo tibi.» Canticum novum, canticum novum, Testamenti Novi est. «Cantabo tibi» inquit, «canticum novum.» Sed ne putes gratiam a Lege discedere, cum magis per gratiam Lex impleatur: «In psalterio decem
Abbreviated transcription (Latin):
erueme : uẽ dixit modo gladiũ : ipsas
superius dix̃ aquas multas: Erueme dea¬
qͥsmultis : Quas dixiaquas multas. ipsũ
dico malignũ gladiũ: Deniq deaquis
multis cũdixis set : secutꝰ ẽ. demanu fili¬
orũ alienorũ. quorũ os locutũ ẽ. uanita¬
tẽ &ut noueris ipsos dici cũ & hic dixis¬
set degladio maligno erueme : secutꝰ ẽ:
Et eximeme de manu filiorũ alienorum:
qͦrũ os locutũ ẽ. uanitatẽ Similiter sicut
ibi & qđ sequit᷑ : Etdextera eorũ dextera
iniqͥtatis : Hoc & supra posuerat : quando
eos dixerat aquas multas: Tuenĩ neaqͦͣs
multas bonas putares: ex posuit eas
ingladio maligno : Nunc ergo exponat
qͥd dix̃ qͥrũ os locutũ ẽ uanitatẽ : &
dextera eorũ dextera iniqͥtatis. Quãua¬
nitatẽ locutũ ẽ oseorũ & qͥmꝰ dextera¬

Expanded text:
erue me. Quem dixit modo gladium, ipsas superius dixit aquas multas: «Erue me de aquis multis.» Quas dixi aquas multas, ipsum dico gladium malignum. Denique de aquis multis cum dixisset; secutus est, «De manu filiorum alienorum, quorum os locutum est vanitatem.» Et ut noveris ipsos dici; cum et hic dixisset, «De gladio maligno erue me,» secutus est, «Et exime me de manu filiorum alienorum, quorum os locutum est vanitatem:» similiter sicut ibi. Et quod sequitur, «Dextera eorum dextera iniquitatis;» hoc et supra posuerat, quando eos dixerat aquas multas. Tu enim ne aquas multas bonas putares, exposuit eas in gladio maligno. Nunc ergo exponat quod dixit, «Quorum os locutum est vanitatem,» «et dextera eorum dextera iniquitatis.» Quam vanitatem locutu
Abbreviated transcription (Latin):
estote dauid Vnde redemit dauid ser¬
uũ suũ : unde redemit xp̃m. unde rede¬
nit corpꝰ xp̃ie Degladio maligno erueme :
degladio non sufficit. addit maligno
Proculdubio est gladius benignus: Quis ẽ.
turus enĩ erat fideles ab infidelib: filios
a parentib: & cȩteras necessitudines dirẽptu¬
rus gladio putredinẽ abscidente: Menbra
autẽ xp̃i sananite : Ergo benignꝰ gladius
bis acutꝰ utroq acumine p̃potens. ueteris
& noui testam̃ti narratione p̃teritorũ ꝓmis

Expanded text:
David. Unde redimit David servum suum? unde redimit Christum? unde redimit corpus Christi? «De gladio maligno erue me. De gladio,» non sufficit; addit, «maligno.» Procul dubio est gladius benignus. Quis est turus enim erat fideles ab infidelibus, filios a parentibus, et caeteras necessitudines dirempturus, gladio putredinem abscindente, membra autem Christi sanante. Est ergo benignus gladius bis acutus, utroque acumine praepotens, Veteris et Novi Testamenti, narratione praeteritorum
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ cõmemorare uoluit: hoc appellato
sequatur : ipsius onĩ sumꝰ figm̃tũ creati
in xpo iħu in oꝑib bonis : Noliergo pu¬
taretẽ aliquido ꝑari. nisi inquantũ ma¬
luses auertere aboꝑe tuote ado pusillus
quifecitte ipse formet : ipse qđ formaue¬
rat & tu exterminasti reformet : Vt enĩsis
ipse oꝑatus ẽ. ut bonussif Sibonꝰ es : ipseo ꝑat᷑
Cũ tremore anquit &timore : ur̃am ipsorũ
salutẽ oꝑamini : Sinrãm ipsorũ salutẽ oꝑ añ
cũtimore & tremore : ut delectet in conuallo
oꝑari artifice nr̃m: Si enĩ opetur tanquã
inde iectis qͥuidicat ingentibi & replet
ruinas: in facturis manuũ tuarũ meditatꝰ su
Vidi ergo. inspexi opatua : qr nihilboni
in nobis. eẽ. potest: nisi abstȩ fiat qͥnos fecist:

Expanded text:
sumus, commemorare voluit, hoc appellato sumus, commemorare voluit, hoc appellato equatur: «Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis» . Noli ergo putare te aliquid operari, nisi in quantum malus es. Averte ab opere tuo te, ad opus illius qui fecit te: ipse format; et ipse quod formaverat et tu exterminasti, reformet. Ut enim sis, ipse operatus est; ut bonus sis, si bonus es, ipse operatur. «Cum tremore,» inquit, «et timore vestram ipsorum salutem operamini.» Si nostram ipsorum salutem operamur, cum timore et tremore, ut delectet in convalle operari artificem nostrum. Sic enim operatur tanquam in dejectis, qui judicat in gentibus, et replet ruinas. «In facturis manuum tuarum meditatus sum.» Vidi ergo, et inspexi opera tua; quia nihil boni esse in nobis potest, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
& suã uol ens constituere. iustitiȩ dĩ sub¬
iectꝰ non eẽt : lit ei conueniret uoxilla
superior inueritate tua iustitiatua :
in om̃ib: ergo dĩ oꝑib: meditationem
om̃iũ operũ dĩ grãm in sinuat. grãm com̃¬
dati grãm seuenis se gloriat᷑ : grãm qua
gratiss alui facti sumꝰ : qr & gratis salui facti
sumꝰ: quidgloriaris intua iustitia : qͥd te
extollis ignorans dĩ iustitiã : dedistiforte
aliqͥd ut saluus esses: qͣd de distiut homo
esses: respice ergo conditorẽ uitȩ tuȩ
substantiȩ & iustitiȩ : & salutisauctorẽ:
Meditare in facturis manuũ eiꝰ: Iuia & iustitiã
quȩ inte .ẽ. ad manuũ eiꝰ inuenies ꝑtinere :
audi apłm hocte docentẽ : Non exoperib
inqͥt: neforte qͥs excollatur : Oꝑabona
non habemꝰ: habemꝰ plane : seduide qͥd
seqͥt̃: Ipsius enĩ sumꝰ figm̃tũ dixit: ipsius
sumꝰ figm̃tũ : Forte naturã qua homines

Expanded text:
et suam volens constituere, justitiae Dei subet suam volens constituere, justitiae Dei subjectus non esset ; ut ei conveniret vox illa superior, «In veritate tua et in justitia tua?» In omnibus ergo Dei operibus et meditatione omnium operum Dei gratiam insinuat, gratiam commendat, gratiam se invenisse gloriatur, gratiam qua gratis salvi facti sumus: quia et gratis salvi facti sumus. Quid gloriaris in tua justitia? quid te extollis, ignorans Dei justitiam? Dedisti forte aliquid, ut salvus esses: quid dedisti, ut homo esses? Respice ergo conditorem vitae tuae, substantiae et justitiae et salutis auctorem. «Meditare in facturis manuum ejus,» quia et justitiam quae in te est, ad manum ejus invenies pertinere. Audi Apostolum hoc te docentem: «Non ex operibus,» inquit, «ne forte quis extollatur.» Opera bona non habemus? Habemus plane; sed vide quid sequitur: «Ipsius enim sumus figmentum,» dixit. «Ipsius sumus figmentum:» forte naturam, qua homines
Abbreviated transcription (Latin):
put. tediũ inqͥt passusiẽ in me sp̃sm̃s: agnos¬
cimꝰ tristis ẽ animameausq: ad mortẽ : Sed
& illic nos eramꝰ: Trans figurauit eni insecorpꝰ
humilitatis nr̃e conformans corporigłȩ suȩ :
non inalus : Illi enĩme deseruer̃ & illi qͥm
heserant recesser : & meipsum qr mori
antiqͥrũ : Nũ qͥd memoratꝰ ẽ ille dierum
antiquorũ ꝑquẽ factꝰ ẽ. om̃is dies: sed lo qͥt᷑
corpus. loqͥt᷑ unus qͥsq illius grã iustificatꝰ
inherens illi in caritate . & deuota in humi¬
litate loqͥt᷑ & dicit: memoratꝰ sũ dierũ
antiquorũ: Meditatussũ in om̃ib oꝑib:
tus : quia utiq om̃ia bona tufecisti Qnihil
constitisset: qđ ate constitutũ non eẽt
Creatura tua : mihi specta culũ facta est
Quȩ siui inoꝑe artificẽ : & in conditis om̃ib:
conditorem : Quare hoc: ut quid hoc nisi
ab illo factũ. eẽ. heignorans iustitiã dĩ.

Expanded text:
put? «Taedium,» inquit, «passus est in me spiritus meus.» Agnosput? «Taedium,» inquit, «passus est in me spiritus meus.» Agnoscimus, «Tristis est anima mea usque ad mortem.» Sed et illic nos eramus. Transfiguravit enim in se corpus humilitatis nostrae, conformans corpori gloriae suanon in aliis. Illi enim me deseruerunt, et illeserant, recesserunt. Et quia cum mori antiquorum.» Numquid memoratus est ille dierum antiquorum, per quem factus est omnis dies? Sed loquitur corpus, loquitur unusquisque illius gratia justificatus, inhaerens illi in charitate et devota humilitate; loquitur, et dicit, «Memoratus sum dierum antiquorum, meditatus sum in omnibus operibus tuis.» Quia utique omnia bona tu fecisti, et nihil constitisset quod a te constitutum non esset. Creatura tua spectaculum mihi facta est: quaesivi in opere artificem, et in conditis omnibus conditorem. Quare hoc? utquid hoc, nisi ab illo factum esse; ne ignorans justitiam Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ut sciant om̃s qr uoluntatẽ in qͥt patris
mei facio : surgite eamꝰ hinc : Vt moriar in qͥt.
uoluntatẽ patris mei facio: Non autẽ morte
sũ dignꝰ. Hihil feciunde moriar : sed facio
ut moriar : ut illiꝑ innocentis mortẽ libent᷑.
qͥ habebant quare morerent᷑ : Collocauer̃me
in tenebrosis. tanquã in infernis. tanquã in se¬
pulchro. tanquã in ipsa passione. uelut mor¬
tuos scłi : eũ ꝗͥdicit. factꝰ sũ sicut homo sine
ad iutorio int̃mortuos liber : Quid ẽ liber:
quarelibers quia om̃is qͥfacit peccatũ : ser¬
uus ẽ. peccati  Deniq: ñ solueret auiculis:
nisiliber auinculis : Ille libermortẽ occidit :
uinculũ uinexit: captiuitatẽ captiuauit:
Et colloca uer̃me in tenebris. tanquã mortuos
scłi ÷ & tediũ inqͥt passus ẽ. in me sp̃s m̃s:
Recordam ini : tristis . ẽ. anima mea usq:
ipse transitꝰ acapite a dm̃bra. am̃bris adca¬

Expanded text:
Sed ut sciant omnes quia voluntatem,» inquit, «Patris Sed ut sciant omnes quia voluntatem,» inquit, «Patris mei facio, surgite, eamus hinc» . Ut moriar, inquit, voluntatem Patris mei facio, non autem morte sum dignus. Nihil feci unde moriar, sed facio ut moriar; ut illi per innocentis mortem liberentur, qui habebant quare morerentur. «Collocaverunt me in tenebrosis,» tanquam in infernis, tanquam in sepulcro, tanquam in ipsa passione; «velut mortuos saeculi,» eum qui dicit, «Factus sum sicut homo sine adjutorio, inter mortuos liber» . Quid est, «liber?» quare «liber?» Quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati . Denique non solveret a vinculis, nisi liber a vinculis. Ille liber mortem occidit, vinculum vinxit, captivitatem captivavit, et collocaverunt eum in tenebrosis tanquam mortuos Et taedium,» inquit, «passus est in me spiritus meus,» Recordamini, «Tristis est anima mea usque ipse transitus a capite ad membra, a membris ad ca
Abbreviated transcription (Latin):
tis: expeditius hoc in capite agnoscitis :
Ille enĩ ꝓnobis mortuus factꝰ ẽ sed nonmor¬
tuusscdi : Quienĩ mortui sunt scđi : & qͦ modo
ille ñerat mortuus scłi mortu scł i Meri¬
tomortui mercedẽ recipientes iniqͥtatis
& mortẽ ducentes expeccati ꝓpagine : exilla
uoce quadicit᷑ ego eñĩ mniniqͥtate conceptꝰ
sũ. & inpeccatis matermea me in utero aluit
Venit autẽ ille ꝑ uirginẽ. assumen scarnem
non iniqͥtatẽ carnis. assumens carnẽ mundã
munda tricẽ : Illia utẽ quẽ peccatorẽ pu¬
tabant : tanquã mortuũ scłi eeputabant :
Atille qͥ ina lio psalmo dix̃. quȩ nonra pui tunc
ex soluebam & qui dixit in euangłio. ecce
uenit princeps mundi. p̃positus mortis. oꝑis
maliꝑsuasor supplicii exactor ueni& inqͥt :
& inme nihi linueniet: Quid ẽ. in me nihil
inueniet : nullã culpã: hihil quare moridebeã :¬

Expanded text:
tis, et expeditius hoc in capite agnoscitis. tis, et expeditius hoc in capite agnoscitis. Ille enim pro nobis mortuus factus est, sed non mortuus saeculi. Qui enim mortui sunt saeculi? et quomodo ille non erat mortuus saeculi? Mortui saeculi, merito mortui, mercedem recipientes iniquitatis, et mortem ducentes ex peccati propagine; ex illa voce qua dicitur: «Ego enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea in utero me aluit» . Venit autem ille per virginem assumens carnem, non iniquitatem carnis, assumens carnem mundam mundatricem. Illi autem quem peccatorem putabant, tanquam mortuum saeculi deputabant. At ille qui in alio psalmo dixit, «Quae non rapui, tunc exsolvebam» ; et qui dixit in Evangelio, «Ecce venit princeps mundi,» praepositus mortis, operis mali persuasor, supplicii exactor; «Venit,» inquit, «et in me nihil inveniet.» Quid est, «in me nihil inveniet?» Nullam culpam, nihil quare mori debeam. «
Abbreviated transcription (Latin):
animã meã : humiliauit in terrã uitã meã¬
tus ẽ. inimicus animã meã: Persecutꝰ. ẽ. plane.
& diabolus animã xp̃i : & iudas animam
magistri : & nunc ad ꝑsecutionẽ corporis
xp̃i idem diabolus manet: iudas autem
udȩ succedit : Nontam̃ de .ẽ. deqͦdicat
& corpꝰ. qm̃ ꝑsecutꝰ. ẽ in unicꝰ ammã meã.¬
humiliauit in terrã uitã meã : Humiliauit
& ꝑsecutori cȩdentes. terrena diligamꝰ: & illi
quidem : quantũ in ipsis ẽ. hocagunt : Nobis
autẽ hoc ñ contingat qͥb dr̃ : si resurre xistis
suꝑterrã : Mortui enĩ estis : nã non iustifica¬
bitur corã dõ om̃isuiuens: Illiergo uel aꝑte
sȩuiendo uł occulte insidiando: conantur
ꝑducere uitã nrãm ad terrã : Contrauigile¬
mꝰ ut dicere possimꝰ : nr̃a enĩ conuersatio
incȩlis. ẽ : Humiliauit in qͥt in terrã uitã meã
inimicus : Collocauer̃me in tenebrosis sicut
mortuossđi : Hoc a capite expeditius audi¬

Expanded text:
«Ne intres in judicium cum servo tuo.» Bene, «cum sertus est inimicus animam meam.» Persecutus est plane et diabolus animam Christi, et Judas animam magistri: et nunc ad persecutionem corporis Christi idem diabolus manet; Judas autem Judae succedit. Non ergo deest de quo dicatvocari filius tuus , «Ne intres in judicium cum servo tuo; quoniam non justificabitur in conspectu tuo persecutori cedentes terrena diligamus? Et illi quidem, quantum in ipsis est, hoc agunt: nobis autem hoc non contingat, quibus dicitur, «Si resurrexistis super terram: mortui enim estis» . Nam non justificabitur coram Deo omnis vivens. Illi ergo vel aperte saeviendo, vel occulte insidiando conantur perducere vitam nostram ad terram: contra hos vigilemus, ut dicere possimus, «Nostra enim conversatio in coelis est» . «Humiliavit,» inquit, «in terra vitam meam» inimicus. 8. «Collocaverunt me in tenebrosis, sicut mortuos saeculi.» Hoc a capite expeditius audi
Abbreviated transcription (Latin):
inotuistiei : Quid . ẽ. homo qm̃ innotuistiei:
aut filius hominis qm̃ estimas eũ : aestimas
eum : tanti facis. tantipendis : Ordinas nosti
sub quo ponas: supra qͥd ponas : Aestimatio
enĩ ẽ : quanti p̃cuisit: qͥdq: quanti ȩstimauit
hominẽ. qͥpro eouincit: sanguinẽ fudit:
Quid . ẽ. homo qm̃ in notuistiei: curquis in notu¬
isti: qͥd .ẽ. filius hominis qm̃ ȩstimas eũ : quan
tieũ pendis. tanti eũ ȩstimas: prȩtiosũ qͥd dã
ec̃. ostendis: Non enĩ sic ds̃ ȩstimat hominẽ :
qͦmo homo ȩstimat hominẽ: Quando inuenit
seruum uenalẽ : carius emit ta quã hominẽ.

Expanded text:
notuisti ei. Quid est homo, quoniam innotuisti ei? aut filius hominis, quoniam aestimas eum?» Aestimas eum, tanti facis, tanti pendis: ordinas, nosti sub quo ponas, supra quid ponas. Aestimatio enim est, quanti pretii sit quidque. Quanti aestimavit hominem, qui pro eo Unici sanguinem fudit? «Quid est homo, quoniam innotuisti ci?» Cui, quis innotuisti Quid est «filius hominis, quoniam aestimas eum?» Quoniam tanti eum pendis, tanti eum aestimas, pretiosum quiddam esse ostendis. Non enim Deus sic aestimat hominem, quomodo homo aestimat hominem: quando invenit servum venalem, carius e
Abbreviated transcription (Latin):
sione opus humilitatis. exerceat᷑ in operib:
corde &e plena fiducia dicamꝰ illiqͥuidet :
dimitte nobis. sicut & nos dimitamꝰ. Dic toto
corde dictota fiducia: dic seturus . dimitte
nobis sic̃ & nos dimittimꝰ Aut nolidimittere
si non dimictimꝰ Qđ & si non dixeris nolidi¬
mittere sinon dimittmꝰ : prorsus ñ dimitat.
si nondimittimꝰ. Neqͣ ut cusi sinpunitꝰ pecca¬
tor: eritille m̃dax ꝓmissor ÷ uisinqͥt ut dimit
Vno lo copositũ in euangłio . dimit᷑te & dimit¬
tetur uobis : date & dabitur uobis : Aliqͥd
in qͥt & contrate teneo : aliqͥd & tu contra.
alterũ tenes : dimitte : & dimitto: Aliqͥd
miscđiȩ habere ñ possumꝰ nisi caritatẽ habe¬
remꝰ: taritas autẽ nobis nulla. eẽt. nisi spm̃
liũ. digitos meos adbellũ : Illi rectedicimꝰ
miscđiamea : a quo habemꝰ etiã ut miseri¬
cordes simꝰ : Iudiciũ enĩ finemiscđia : illi qͥ non

Expanded text:
sione opus humilitatis, exerceatur in operibusione opus humilitatis, exerceatur in operibucorde et plena fiducia dicimus illi qui videt: «Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus» . Dic toto corde, dic tota fiducia, dic securus, «Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus;» aut noli dimittere, si non dimittimus. Quod etsi non dixeris, Noli dimittere, si non dimittimus; prorsus non dimittit, si non dimittimus. Neque enim ut tu sis impunitus peccator, eritUno loco positum est in Evangelio, «Dimittite, et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis» . Aliquid, inquit, contra te teneo, aliquid et tu contra alterum tenes; dimitte, et dimitto. Aliquid iae habere non possemus, nisi charitatem haberemus; charitas autem nobis nulla esset, nisi per Slium, et digitos nostros ad bellum; illi recte dicimus, «Misericordia mea,» a quo habemus etiam ut misericordes simus. «Judicium enim sine misericordia illi, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
dõ : nũquã efficies ut tibi caro: qͥnon obtẽ¬
peras dño torquȩris a seruo : Nũ qͥd sinon
prius tudõ ut deinde tibi caro : poteris
dicere hȩc uerba: benedictꝰ dñs ds̃m̃s qͥdo¬
cetmanꝰ meas in proeliũ. & digitos meos ad
bellũ : p̃liari uis in doctꝰ : damnaberis uictꝰ :
Primo ergote subdasdõ: de inde illodocente
dic quȩ sequunt᷑. in p̃liandi periculo constitutꝰ:
misericors : denulla enĩrẽ sic uincit᷑ in imicꝰ:
quã cũ misericordes sinꝰ : Omĩno parat
calũ pnias adiudiciũ : & non potest falsa
obicere. qr non ẽ. apudquem : Sienĩ apud
hominẽ iudicẽ nobiscũ ageret : posset eũ
tionib falsis : Quia uero apud talẽ iudicẽ
causa nrã cũ illo .ẽ. qͥ falli ñ potest: ĩdeo ambit
utadpeccatũ seducat : ut habeat uera quȩ
obiciat: & ubi : forte aliqͥb eiꝰ fraudib: suc¬
cũbit humana fragilitas: Sequat᷑ in confes¬

Expanded text:
Deo, nunquam efficies ut Tibi caro. Qui non obtemDeo, nunquam efficies ut Tibi caro. Qui non obtemperas Domino, torqueris a servo. Numquid si non prius tu Deo, ut deinde tibi caro, poteris dicere haec verba, «Benedictus Dominus Dcet manus meas in praelium, et digitos meos ad bellum?» Praeliari vis indoctus, damnaberis victus. Primo ergo te subdas Deo; deinde illo docente te dic quae sequuntur, in praeliandi periculo constitutus.misericors? De nulla enim re sic vincitur inimicus, quam cum misericordes sumus. Omnino parat calumnias ad judicium, et non potest falsa objicere, quia non est apud quem. Si enim apud hominem judicem nobiscum ageret, posset eum mtionibus falsis: quia vero apud talem judicem causa nostra cum illo est, qui falli non potest; ideo ambit ut ad peccatum seducat, ut habeat vera quae objiciat. Et ubi forte aliquibus ejus fraudibus succumbit humana fragilitas, sequatur in confes
Abbreviated transcription (Latin):
innobis: Ibuam qđ nec pugnet erit: nec qđ
titillet : Totũ cedit pact: Non enĩ contra¬
ranatura contra aliã naturã pugnat.: sed
tanquã in domo maritus & uxor. siaduer¬
sus sesentiant . molestꝰ & periculosus labor:
Simaritus uincat᷑. & uxor dominet᷑. pax ꝑ¬
uersa : Si autẽ uxor marito dominanti subi¬
ciat᷑ paxrecta : Non tam̃ aliud exalia
natura : quia ex homine facta mulier uiro:
Caro tua. coniuxtua. famula tua. qđ libet
deputa : opus ẽ ut subicias & sĩpugnas.
ut prosit pugnas : Hoc enĩ expedit inferius
subici superiori: ut & ille qͥsibi subiciuult.
qđ ẽ inferius subiciat᷑ superiori sẽ : agnosce
ordinẽ : quȩrepacẽ: Tudõ : tibi caro : Quid
iustius: quid pulchrius : tumaiori : tibiminor:
Seruitũ ei qͥ fecitte : ut tͥ seruiat qđ factũ ẽ.
ꝓpterte : Nonenĩ hunc ordinẽ nouimꝰ neq
hunc ordinẽ cõm̃damꝰ tibicaro. & tudõ:¬
sed tudeo & tͥ caro : Si autẽ contẽpnis tu

Expanded text:
Ibi jam nec quod pugnet erit, nec quod titillet; totum cedet in pace. Non enim contraria natura contra aliam naturam pugnat, sed tanquam in domo maritus et uxor. Si adversus se dissentiant, molestus et periculosus labor; si maritus vincatur et uxor dominetur, pax perversa: si autem uxor marito dominanti subjiciatur, pax recta; non tamen aliud ex alia natura, quia ex homine facta mulier viro. Caro tua, conjux tua, famula tua: quodlibet deputa, opus est ut subjicias; et si pugnas, ut prosit pugna. Hoc enim expedit, inferius subjici superiori; ut et ille qui sibi subjici vult quod est inferius se, subjiciatur superiori se. Agnosce ordinem, quaere pacem. Tu Deo, tibi caro. Quid justius? quid pulchrius? Tu majori, minor tibi: servi tu ei qui fecit te, ut tibi serviat quod factum est propter te. Non enim hunc ordinem novimus, neque hunc ordinem commendamus. Tibi caro et tu Dsed, Tu Deo, et tibi caro. Si autem contemnis Tu
Abbreviated transcription (Latin):
uersus carnẽ : Tene qđ tenes : Tuncerit
plene qđ uis cũ absorta fuerit mors inuic¬
toria : quando resuscitatũ mortale hoc
corpꝰ transfertur in habitudinẽ angłicã
& incȩlestẽ subuolat qualitatẽ : Mortui

Expanded text:
um carnem. Tene quod tenes. Tunc erit plene quod vis, cum absorpta fuerit mors in victoriam; quando resuscitatum mortale hoc corpus transfertur in habitudinem angelicam, et in coelestem subvolat qualitatem. «Mortui
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s. suꝑ exaltat miscđiã iudicio: suꝑ ponit᷑
miscđiã udicio : in qͥ inuentũ fuerit opꝰ
miscđiȩ : & si habuerit aliqͥd forte inudi¬
cio quopuniat᷑ : tanquã undemiscđiȩ pec¬
catiignis extinguit᷑: suꝑ exaltat enĩmi¬
scđia iudicio: Quidautẽ cũtalib subuenit.
& cũtales liberat. & cũ talib ignoscit. in¬

Expanded text:
io?» Superponitur misericordia judicio: in quo inventum fuerit opus misericordiae, etsi habuerit aliquid forte in judicio quo puniatur, tanquam unda misericordiae peccati ignis exstinguitur. «Superexaltat» enim «misericordia judicio.» Quid autem? et cum talibus subvenit, et cum tales liberat, et cum talibus ignoscit, in
Abbreviated transcription (Latin):
uit. qͥ proprio filio non peꝑcit: sed pronobis
om̃ib tradidit eũ  quomodo non & cũ illo
om̃ia nobis donauit : qui hancanno nam
dedit pugnanti : qͥd seruat uincenti : egosũ
in qͥt panis uiuus qͥ decȩlodescendi: Hȩc ẽ.
annona p̃liantiũ. de horreis inuecta domini¬
cis unde pascuntꝰ᷑ angłi : qr panẽ angłorũ
manducauit homo: Postp̃lia uero & hanc
annonã qͥd seruat: quiddabit uictorib:
nisi qđ in alio psalmo dicit᷑. unã pecii a dño

Expanded text:
proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum? Quomodo non et cum illo omnia nobis donavit» ? Qui hanc annonam dedit pugnanti, quid servat vincenti? «Ego sum,» inquit, «panis vivus, qui de coelo descendi» . Haec est annona praeliantium, de horreis invecta dominicis, unde pascuntur Angeli: quia, «Panem Angelorum manducavit homo» . Post praelia vero et hanc annonam quid servat? quid dabit victoribus, nisi quod in alio psalmo dicitur: «Unam peti
Abbreviated transcription (Latin):
& qm̃ hoc concedere dignatꝰ. ẽ. ut laus quã illi
dicimꝰ habeat ordinẽ suũ. neforte aliquo
excessu quẽ laudat offendat melius iter
laudis inscriptura dĩ quȩrimꝰ & ab ipsauia
nec indexterã nec in sinistrã degredimur:
Audeo enĩ dicere caritatiurȩ ut bene abho¬
mine laudet᷑ ds̃: laudauit seipse ds̃: & quia
dignatꝰ .ẽ. laudare se : ideo inuenit homo
quẽ ad modũ laudet eũ: Neq enĩ hoc potest
dicidõ qđ dictũ. ẽ. homini: nonte laudet
ostuum. Vt enĩ homo se laudet. arrogan¬
tia ẽ. ut ds̃ se laudet miscdia ẽ : Prodest
amare : quẽ laudamꝰ : Bonũ amando : nos
meliores efficim᷑ : Itaq: qm̃ hoc nobis ꝓdesse
nouit ut amemꝰ eũ : laudando se amabilem
facit : & in eo nobis consulit qr se amabilem
facit: Exortat᷑ ergo cornr̃m in laudẽ suã :¬
& spũ scõ impleuit seruos suos. ut laudarent

Expanded text:
m hoc concedere dignatus est; ut laus quam illi dicimus habeat ordinem suum, ne forte aliquo excessu quem laudat offendat, melius iter laudis in Scriptura Dei quaerimus, ne ab ipsa via, nec in dexteram nec in sinistram digrediamur. Audeo enim dicere Charitati vestrae: ut bene ab homine laudetur Deus, laudavit se ipse Deus; et quia dignatus est laudare se, ideo invenit homo quemadmodum laudet eum. Neque enim hoc potest dici Deo, quod dictum est homini, «Non te laudet os tuum» . Ut enim se homo laudet, arrogantia est: ut Deus se laudet, misericordia est. Prodest amare quem laudamus; bonum amando, nos meliores efficimur. Itaque, quoniam hoc nobis prodesse novit, ut amemus eum, laudando se amabilem se facit; et in eo nobis consulit, quia se amabilem facit. Exhortatur ergo cor nostrum in laudem suam; spiritu suo implevit servos s
Abbreviated transcription (Latin):
quando adhuo expolias : quid quero ut
dones. quando adhuc rapis: dec lina amao
& facbonũ : Quamercede : non subte ploret pͥmo
pauꝑ: ut gaudeat dete pauꝑ: declina amalo &
facbonũ: Qua mercede : Nã modo pugnas : quȩ¬
ne hereã : ꝓtector neferiar : Protectorm̃s&
in ipsosꝑaui : In his om̃ib in toto labore meo.
inom̃ib p̃lus mȩis. in om̃ib: difficultatib mcis.
in ipsosꝑaui:. Q ui subdis popłmmeũ subme.
Eccecapud nr̃m : loquitur nobiscũ. Onẽ qͥđ ẽ

Expanded text:
quando adhuc exspolias? quid quaero ut quando adhuc exspolias? quid quaero ut dones, quando adhuc rapis? «Declina a malo, et fac bonum.» Non sub te ploret primo pauper, ut gaudeat de te pauper. «Declina a malo, et fac bonum.» Qua mercede? Nam modo pugnas. «Quaene haeream; «protector,» ne feriar. «Protector meus, et in ipso speravi.» In his omnibus, in toto labore meo, in omnibus praeliis meis, in omnibus difficultatibus meis in ipso speravi. «Qui subdit» «populum meum sub me.» Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
bebit᷑mors inuictoriã : Ibi dicet᷑. ubi. ẽ mors
contentiotua . ubii ẽ mors aculeustuuse
Non enĩ relinqͥt᷑ nec in animonec incorpore
qđ rebellet aduersus amorẽ dĩ: plenauic¬
toria : plena pax: De hac nobis p̃liantib
dicit᷑ : uenite filii auditeme : timorẽ dñi
docebouos : Inp̃lio estis: incontentione
confligitis : & tam̃ quandã reqͥem defideras
Quisiẽ. homo qͥuult uitã & diligit uidere
dies bonos: quis. ẽ. qͥ nondicat ego : ibi uita
ibi dies boni: ubinihil cͦohcupiscit aduer¬
sus sp̃m: ub iñ dicit᷑ pugna. sed gaude : sed
quis ẽ qͥ hos dies uelit: om̃is homo certe
dicit ego. Audi qͦd seqͥt̃. Video qr laboras
uideo qr inpugna. inpericulo diuersaris:
Audiqd seqͥs: Doceat manꝰad p̃liũ : digitos
in bellũ: contine linguã tuã amalo : & labia
tua neloquant᷑ dolum: Declina amalo & fas
bonũ. Quomͦ enĩpoteris facere bonum
nisi dec linaueris amalo: ꝗd quȩro ut uestas

Expanded text:
in victoriam: ibi dicetur, «Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus» ? Non enim relinquetur, nec in animo, nec in corpore, quod rebellet adversus amorem Dei. Plena victoria plena pax. De hac nobis praeliantibus dicitur: «Venite, filii, audite me; timorem Domini docebo vos.» In praelio estis, in contentione confligitis; et tamen quamdam requiem desideratis. «Quis est homo qui vult vitam, et diligit videre dies bonos?» Quis est qui non dicat: Ego? Ibi vita, ibi dies boni, ubi nihil concupiscit adversus spiritum: ubi non dicitur, Pugna; sed Gaude. Sed quis est qui hos dies velit? Omnis homo certe dicit: Ego. Audi quid sequitur. Video quia laboras, video quia in pugna, in periculo diversaris: audi quid sequitur; docet manus in praelium, digitos in bellum. «Contine linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum; declina a malo, et fac bonum.» Quomodo enim poteris facere bonum, nisi declinaveris a malo? Quid quaero ut vestias,
Abbreviated transcription (Latin):
cũilledicat. ut ea quȩ non uults faciatis:
quȩris qͦmͦ : ad tende ad grãm uasis pasto¬
ralis. lapides deflumine in exceptoriolacas
pone : Ecce & ego tibidico immo tibr ipsa
ueritas dicit : prorsus non facis qđ ui sp̃ugnant
carne aduersus sp̃m tuũ: Sia distã pugnã
dete p̃sumis: ammonenduses ne frustra audi
pleres totũ : non ẽet. necessarius aditor
Rursus situipse tua uoluntate nibilageres
ñuocaret᷑ ad iutor : Ad iutor enĩ aliqͥdagent̃
adiuuat : Deniq cũ dixisset caro concupis
ut non ea quȩ uultis faciatis & ꝓposuissect̃
ante te ueluti deficientẽ te inte : contindo
misitadiutorẽ : Iđ si spũ in qͥt ducimin : non
adhuc estis sublege : Quienĩ sublege ẽ non
implet legẽ sed p̃mitur alege sicut ille
dauid subarmiserat : Ergo sispũ duceris:
uide qͥste adiuuit. ut impleas qđ uelis:
Adiutortuus susceptor tuus spestua: qͥdo¬

Expanded text:
cum ille dicat, «Ut non ea quae vultis, faciatis?» cum ille dicat, «Ut non ea quae vultis, faciatis?» Quaeris quomodo? Attende ad gratiam vasis pastoralis, lapidem de flumine in exceptorio lactis pone. Ecce et ego tibi dico, imo tibi ipsa veritas dicit. Prorsus non facis quod vis, pugnante carne adversus spiritum tuum. Si ad istam pugnam de te praesumis, admonendus es, ne frustra audiepleres totum, non esset necessarius adjutor. Rursus, si tu ipse tua voluntate nihil ageres, non vocaretur adjutor: adjutor enim aliquid agentem adjuvat. Denique cum dixissut non ea quae vultis, faciatis;» et proposuisset te ante te, veluti deficientem te in te, continuo misit ad adjutorem: «Quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub Lege.» Qui enim sub lege est, non implet legem, sed premitur a lege; sicut ille David sub armis erat. Ergo si spiritu duceris, vide quis te adjuvabit, ut impleas quod velis. Adjutor tuus, susceptor tuus, spes tua qui do
Abbreviated transcription (Latin):
non sentis : Si ergo edomunstiauaritiã: ad¬
tendis alterũ ꝓponentẽ opus & p̃mum
Quid ille ꝓposuit: fraudẽ & lucrũ: Quidisti
ꝓponunt: in nocentiã & coronã : fac & toller
& illedicit. & iste : Iamtup̃liator interior.
sinones uitus a uaritia. sed uictor a uaritiȩ :
illũ ad tendis. hunc uincis : Discernis enĩ
utrũq: & dicis: hic uideo opus & p̃mium ÷lla
autẽ ȩscam & laqueũ : Neq aliqͥd dicis inte
qđ non ꝑtineat adte . & eñ expeccato diui¬
suses aduersuste : Trahis concupiscentiȩ
ꝓpaginẽ : & traducẽ mortis : habes qđ con¬
trã pugnet inte :habes qđ expugnes inte.
sed habes quẽ in uoces. ut pugnantẽ adiuu&
te ut uincentẽ coronecte : quinon existen¬
aut forte in superabile : si non intelligo ipse
ostendit: Caro inqͥt concupiscit aduersus
sp̃m. & sp̃s aduersus carnẽ : ut non ea quȩ
uultis uos faciatis : Quomͦ me iubes uincere :

Expanded text:
non sentis: si ergo edomuisti avaritiam, atnon sentis: si ergo edomuisti avaritiam, attendis alterum proponentem opus et praemium. Quid ille proposuit? Fraudem et lucrum. Quid iste proponit? Innocentiam et coronam. Fac et tolle, et ille dicit, et iste. Jam tu praelatior interior, si non es victus avaritia, sed victor avaritiae; illum attendis, hunc vincis. Discernis enim utrumque, et dicis: Hic video opus et praemium, illic autem escam et laqueum. Neque enim aliquid dicis in te, quod non pertineat ad te. Etenim ex peccato divisus es adversum te. Trahis concupiscentiae propaginem et traducem mortis: habes contra quod pugnes in te, habes quod expugnes in te. Sed habes quem invoces, ut pugnantem adjuvet te, et vincentem coronet te, qui non existenaboriosum sit aut forte insuperabile, si non intelligo, ipse ostendit. «Caro,» inquit, «concupiscit adversusspiritus adversus carnem; ut non ea quae vultis, faciatis.» Quomodo me jubes vincere,
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s autẽ aduersus carnẽ : ut non ea
quȩ uultis faciatis : & hoc grauebellũ:
& qđ ẽ. molestius inȩternum : In quo
bello sisit qͥsq: uictor : illos qͦs non ui¬
det immicos continuo superabit.
Nonenĩ tẽptat diabolus uł angłieiꝰ:¬
nisi qđinte carnale dominat᷑ : Na quomodo
uincimꝰ illos hostes quos non uidemꝰ: insiquia
carnales interiores motꝰ nr̃os sentimꝰ: hđo
confligimus : & illos ꝑcutimꝰ : In amore pecuniȩ :¬
dominator a uaritie: Dominantitibiauari¬
tia : diabolus forinsecus lucrũ cũ fraude ꝓpo¬
nit : Perũq enĩ ad lucrũ non ꝑuenis. nisi frau¬
demfeceris. Pro ponit ergo ille forinsecus
auaritiȩ suȩ quã intumon uicisti. quã nondo¬
muisti. quã nontͥ sub iecisti : ꝓponittanquã
athletȩ suo malus agoniteta fraudẽ & lucrũ:
opus & p̃miũ: fac &tolle : Tuautẽ sic alcas
auaritiã . si tibi interius non dominat᷑ quã¬
si senties uincis: Nã diabolũ insidiantem.

Expanded text:
spiritus adversus carnem; ut non ea quae vultis, faciatis.» Et hoc grave bellum, et quod est molestius, internum. In quo bello si sit quisque victor, illos quos non videt inimicos, continuo superabit. Non enim tentat diabolus vel angeli ejnisi quod in te carnale dominatur. Nam quomodo vincimus illos hostes quos non videmus, nisi quia carnales interiores motus nostros sentimus? Cum his confligimus, et illos percutimus. In amore pecuniae dominatur avaritia: dominanti tibi avaritiae diabolus forinsecus lucrum cum fraude proponit. Plerumque enim ad lucrum non pervenis, nisi fraudem feceris. Proponit ergo ille forinsecus avaritiae tuae quam intus non vicisti, quam non domuisti, quam non tibi subjecisti; proponit tanquam, athletae suo malus agonotheta fraudem et lucrum, opus et praemium: Fac, et tolle. Tu autem si calcas avaritiam, si tibi interius non dominatur, quam sentiens vincis; nam diabolum insidiantem
Abbreviated transcription (Latin):
Vt qͥd ergolex : seqͥt᷑ sed conclusit scrip¬
tura om̃ia sub peccato : ut ꝓmissio exfi
iste dauid scilicet xp̃c cap̃t & corpus.
tẽpore reuelationis noi testam̃ti. tẽpore
armaposuit : qͥnq lapidesculit. Arma
ut diximꝰ onerantia posuit : Ergo sacra¬
m̃ta legis. sacram̃ta illa legis quȩ nons̃
imposita gentib: posuit : quȩ non obser¬
uamꝰ . Meministis enĩ quanta in uetere
lege legamꝰ & non obseruamꝰ : sed tam̃

Expanded text:
Utquid ergo Lex? Sequitur: «Sed conclusit ScripUtquid ergo Lex? Sequitur: «Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide iste David, scilicet Christus caput et corpus, tempore revelationis Novi Testamenti, tempore Arma posuit, quinque lapides tulit: arma, ut diximus, onerantia posuit; ergo sacramenta Legis, sacramenta illa Legis, quae non sunt imposita Gentibus, posuit, quae non observamus. Meministis enim quanta in Veteri Lege leg
Abbreviated transcription (Latin):
pondere misteriorũ : ueniat inm̃tẽ apłica
illa sententia: om̃ia hȩc. infigura con¬
tingebant illis : Neimpudentes uideam̃
dici totũ sine misteru ꝓfunditate simpli¬
citer dictũ habemꝰ ergo auctoritatẽ faci¬
entẽ nos intentos ad quȩrendũ. uigiles
ad inuestigandũ : deuotos ad audiendum:
fideles ad credendũ : mpigros ad faciendũ:
nda uid xp̃c: sed sicut soletis intelligere
eruditi inscola eiꝰ : xp̃c caput & corpus :
N onergo siaudiatis aliqͥd ex ꝑsona xp̃i q̃uasi
quã fundam̃to posito iudece quȩ sequandi
Nostis multis sacram̃tis insibilib corporalib
oneratũ eẽ popłm primũ : circũcisione
negotioso illo quodã sacerdotio & tẽplo
figuris pleno : multiplicib: holo caustoꝵ
sacrificiorũq generib: : hȩc dauid nr̃.
tanquã arma p̃m̃tia non adiuuantia
posuit. Si enĩ data ẽẽt. lex quȩ possit
inuificare : uere ex lege. eẽt iustitia:

Expanded text:
pondere mysteriorum. Veniat in mentem apostolica pondere mysteriorum. Veniat in mentem apostolica illa sententia, «Omnia haec in figura contingebant in illis» ; ne impudenter videamur dici totum sine mysterii profunditate simpliciter dictum. Habemus ergo auctoritatem facientem nos intentos ad quaerendum, vigiles ad investigandum, devotos ad audiendum, fideles ad credendum, impigros ad faciendum. In David Christus: sed sicut soletis intelligere eruditi in schola ejus, Christus caput et corpus. Non ergo sic audiatis aliquid ex persona Christi, quasi quam fundamento posito, videte quae sequantur. 2. Nostis multis sacramentis visibilibus et corporalibus oneratum esse populum primum; circumcisione, negotioso illo quodam sacerdotio, et templo figuris pleno, multiplicibus holocaustorum sacrificiorumque generibus. Haec David noster tanquam arma prementia, non adjuvantia, posuit. «Si enim data esset lex quae posset vivificare, vere ex Lege esset justitia.»
Abbreviated transcription (Latin):
patrũ nr̃orũ : descripturis sc̃is recolet mecũ
caritas urã : Cũ enĩ aduersus popłm dĩ ali¬
enigenȩ dimacarent. ꝓuocauit unꝰ unum.
golias dauid : in quocertamine uoluntas
dĩ ꝓcuiꝰq partisuictoria ꝓbaret᷑. Sed qͥd
deuictoria satagimꝰ : quando ꝓuocantẽ
ꝓuocatũq cernamꝰ: ꝓuocauit impietas
pietatẽ : puocauit suꝑbia humilitatẽ :
fostremo: ꝓuocauit diabolus xp̃m : Iuid
mraminidiabolũuictũ : ille erat grandis
statura corporis : iste autẽ statura paruus :÷
fide magnꝰ. Accepit armabellica sc̃s dauid:
ut aduersus goliam ꝓcederet : Hȩc arma
ꝑetatẽ & paruã ut diximꝰ staturã corporis
portare ñ ualuit: ab iecit onerantia. non
adiuuantia. accepit qͥnq lapides deflu¬
mine. & posuit inuase pastorali : His armatꝰ
corporaliter. nomine autẽ dĩ spirita lit̃ :
ꝓcessit & ucit: Hoc quidemille đđ sed
misteria ꝑscrutem. Proposueramꝰ enĩ titulũ
istũ breuem numero uerborũ. sed grauem

Expanded text:
ctis recolit mecum Charitas vestra. Cum enim adversus populum Dei alienigenae dimicarent, provocavit unus unum, Golias David: in quo certamine voluntas Dei pro cujusque partis victoria probaretur. Sed quid de victoria satagimus, quando provocantem provocatumque cernamus? Provocavit impietas pietatem, provocavit superbia humilitatem, postremo provocavit diabolus Christum. Quid miramini diabolum victum? Ille erat grandis statura corporis; iste autem statura parvus, fide magnus. Accepit arma bellica sanctus David, ut adversus Goliam procederet. Haec arma per aetatem, et parvam, ut diximus, staturam corporis, portare non valuit. Abjecit onerantia, non adjuvantia: accepit quinque lapides de flumine, et posuit in vase pastorali. His armatus corporaliter, nomine autem Dei spiritualiter, processit, et vicit . Hoc quidem ille David: sed mysteria perscrutemur. Proposueramus enim titulum istum brevem numero verborum, sed gravem
Abbreviated transcription (Latin):
extrinsecus sidesit. etiã sani & patentes.
in tenebris remanebunt:. Ergo bellugeri¬
mꝰ aduersus rectores tenebrarũ harũ:÷
rectores scilicet in fideliũ diabolũ & angłos
eiꝰ rectores gladu illius. de quo pugnat
diabolus aduersus fideles: Sed quomodo
aliquando tenebrȩ . nunc autẽ luxindnõ:
Pugnastis demanu goliȩ: iã in manuxp̃ĩ
tollite caput goliȩ. Hocenĩumuĩ preliũ:
Alterũ autẽ uncuiq: in se ipsomodo

Expanded text:
extrinsecus si desit, etiam sani et patentes, extrinsecus si desit, etiam sani et patentes, in tenebris remanebunt. Ergo bellum gerimus adversus rectores tenebrarum harum, rectores scilicet infidelium, diabolum et angelos ejus, rectores gladii ejus de quo pugnat diabolus adversus fideles. Sed quomodo aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino» . Pugnastis de manu Goliae, jam in manu Christi tollite caput Goliae. 5. Hoc unum praelium: alterum autem unicuique in seipso. Modo
Abbreviated transcription (Latin):
unicuiq ꝓut uult: Aliiillud. aliihoc: Diuii idi¬
siones sunt oꝑationis. Om̃ia hȩc oꝑat᷑ unꝰ
atq: idem sp̃s : radix unitatis hi sergo
digitis pugnat corpꝰ xp̃i: ꝓcedens in bellũ.
fortasse longũ ẽ : & gorere facilius quã
explicare . Habemꝰ unũ bellũ : qđ cõmemo¬
rat apłs. Non .ẽ. uobis conluctatio aduer¬
sus carnẽ & sanguinẽ id.ẽ. aduersus ho¬
mines a quib uidemini pati molestias:
Non aduersus ipsos pugnatis: sed ad¬
uersus principes potestates & rectores
mundi: & ne intelligeres mundicȩli
& terrȩ ostendit qͥ ddiceret. Tenebrarũ
inqͥt harũ: mundi scilicet: Nonqui ꝑipsũ
factus .ẽ. qr & mundus ꝑeũ factꝰ. ẽ. sed mundi
qͥ eũ non cognouit : qr & mundus eũ ñ cog¬
nouit: hȩ tenebrȩ. non sunt natura sed
uoluntate : Anima enĩ ꝑseipsã non lucet:
qu ahumiliter acueraciter cantat : Tuin
Hã & oculi nr̃i lumina uocant᷑: & tam̃ lux

Expanded text:
unicuique prout vult» . «Alii» illud, «alii» hoc; divisiones sunt operationis: «Omnia haec operatur unus atque idem Spiritus;» radix est unitatis. His ergo digitis pugnat corpus Christi, procedens in bellum, fortasse longum est, et gerere facilius quam explicare. Habemus unum bellum quod commemorat Apostolus: «Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem,» id est, adversus homines a quibus videmini pati molestias; non adversus ipsos pugnatis: «sed adversus principes et potestates et rectores mundi.» Et ne intelligeres mundi, coeli et terrae, ostendit quid diceret: «Tenebrarum,» inquit, «harum» . Mundi scilicet, non qui per ipsum factus est; quia, «Et mundus per eum factus est:» sed mundi qui eum non cognovit; quia, «Et mundus eum non cognovit» . Hae tenebrae non sunt natura, sed voluntate. Anima enim per semetipsam non lucet: quia humiliter et veraciter cantat, «Tu ilNam et oculi nostri lumina vocantur; et tamen lux
Abbreviated transcription (Latin):
tiohis Itallatio &ille hostis iã nec pugnat:
nec regnat : In est tam̃ & qua simoratur in car¬
ne mortali qđ non erit : ducitur enĩ totum
inuictoriã : sed postea : Modo autẽ corpus
qͥdem mortuũ ẽ. ꝓpt̃ peccatũ : & ideo eidem
corpori in est peccatũ & sinon regnat pecca¬
tũ : sp̃s autẽ uita. ẽ ꝓpt̃ iustitiã : Si autem
qͥ suscitauit xp̃m amortuis habitat in uobis:¬

Expanded text:
tio. Ista titillatio, et ille hostis jam nec pugnat, tio. Ista titillatio, et ille hostis jam nec pugnat, nec regnat: inest tamen, et quasi moratur in carne mortali, quod non erit. Ducetur enim totum in victoriam, sed postea: modo autem, «Corpus quidem mortuum est propter peccatum;» et ideo eidem corpori inest peccatum, etsi non regnat peccatum: «spiritus autem vita est propter justitiam. Si autem qui suscitavit Christum a mortuis, habitat in
Abbreviated transcription (Latin):
agunt. regnũ dĩ non possid ebunt : Non
qui aduersus talia confligunt: sed qͥ talia
agunt : Cũ enĩ confligis. aliud opus. ẽ. cuum
cis aliud opus . ẽ : Cũ pacẽ & requiem habes:
aliudopus ẽ. hȩc dũ exemplis demonstro
paucis : aduertite : Suggeritur aliquod
lucrũ delectat: Habet fraudẽ : sed magnũ ẽ
lucrũ: Delectat : non confentis. Pugnã uide
adhuc suadetur. adhuc instatur. ad huc
deliberatur : Ergo qͥpugnat : periclitat᷑
Vidimꝰ pugnã : cȩtera uideamꝰ : Contẽpsio
iustitiã ut fraudem faceret : Uictus ẽ con
tempsic lucrũ ut iustitiȩ seruiret : Ucit in his
tribus t Nictũ doleo : pugnantimetuo : uictori
gaudeo: Sed etiã ille qͥuicit. nũqͥdom ĩ noegit.
inseut prorsus eũ pecunia non adtẽptet. aut
nhil in eo excitet delectationꝑs: quã ussupe¬
rabilis quã uiscontẽptibilis : quãuis non solũ
cuinontonsentiat. sed cũ qua nec pugnare dig¬
neturs In est tam̃ aliqua delectationis titilla¬

Expanded text:
agunt, regnum Dei non possidebunt» . Non qui adversus talia confligunt, sed qui talia agunt. Cum enim confligis, aliud est opus; cum vincis, aliud opus est; cum pacem et requiem habes, aliud opus est. Haec dum exemplis demonstro paucis, advertite. Suggeritur aliquod lucrum, delectat; habet fraudem, sed magnum est lucrum; delectat, non consentis: pugnam vide, adhuc suadetur, adhuc instatur, adhuc deliberatur ergo qui pugnat, periclitatur. Vidimus pugnam, caetera videamus. Contempsit justitiam, ut fraudem faceret; victus est: tempsit lucrum, ut justitiae serviret; vicit. In his tribus, victum doleo, pugnanti metuo, victori congaudeo. Sed etiam ille qui vicit, numquid omnino egit in se, ut prorsus eum pecunia non attentet, aut nihil in eo excitet delectationis, quamvis superabilis, quamvis contemptibilis, quamvis non solum cui non consentiat, sed cum qua nec pugnare dignetur? Inest tamen aliqua delectationis titilla
Abbreviated transcription (Latin):
rats his armatꝰ grã utiq armatꝰ. & ideo
p̃sumens non dese sed dedño suo ꝓcessit
aduersus goliam suꝑbũ se iactantẽ dese
p̃sum̃tẽ : tulit᷑ unũ lapidem iecit᷑ inimcũ
infrante ꝑcussum ꝓstrauuexeo loco cor¬
poris. ubi sanguinẽ xpi ñ habuit: Hoc qq
licet ad tendas : quinq lapides posuit. unũ
misit: librilecti sunt : sed unita s incit:
Plenitudo enĩ legis ut paulo ante cõmemo¬
in uicẽ indilectione : studentes feruare
unitatẽ sp̃s muinculo pacis: De inde illo ꝑcus¬
soatq deiecto gladiũ eiꝰ abstulit. inde. & illi
caput abscidit: & hoc fecitnr̃ dauid: deiecic
diabolũ desius Quando autẽ credunc magni
eiꝰ qͦsille in manu habebat. & deqͥb cȩteras
animas trucidabat : conuertunt linguas
suas contradiabolũ & sicgoliȩ degladio fuo
caput in cidit᷑. Misteriũtituli ꝓtẽporis
breuitate tractauimꝰ : uideamꝰ qͥd habeat

Expanded text:
rat? His armatus, gratia utique armatus, et ideo rat? His armatus, gratia utique armatus, et ideo praesumens non de se, sed de Domino suo, processit adversus Goliam superbum, se jactantem, de se praesumentem. Tulit unum lapidem, jecit, inimicum in fronte percussit; cecidit ex eo loco corporis, ubi signum Christi non habuit. Hoc quoque licet attendas: quinque lapides posuit, unum misit. Libri quinque lecti sunt, sed unitas vicit. «Plenitudo» enim «Legis,» ut paulo ante commemoinvicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis . Deinde illo percusso atque dejecto, gladium ejus abstulit, et deinde illi caput abscididiabolum de suis: quando autem credunt magni ejus, quos ille in manu habebat, et de quibus caeteras animas trucidabat, convertunt linguas suas contra diabolum; et sic Goliae de gladio suo caput inciditur. Mysterium tituli pro temporis brevitate tractavimus; videamus quid habeat
Abbreviated transcription (Latin):
dñi nr̃i iħu xpĩ capitis & saluatori s nr̃ qͥ pro
nobis crucifius ẽ: quo crucifixo. etiã uelũten
conscissum . ẽ. Deniq armaille posuit. tan¬
quã onera sacram̃torũ ueteris legis : & ipsã
legẽ accepit : Quinq enĩ lapides : qͥnq libros
moysi significant : Tulit ergo illos qͥnq la¬
pides de flumine : Nostis qͥd sit fluuius
uenit inmundũ : Erant ergo in flumine
ebant sicut fluuius: Quid fecit dauid: ut
lex ipsa utilis. eẽt: accepit gram : Lexem̃
sinegrã : impleri ñ potest Plenitudo enim
quia ergo grã fecit implerilegẽ. signifi¬
cat᷑ enĩ grã lacte : Hoc enĩ ẽ. in carne gratiui¬
tũ ubimater non quȩrit acciꝑe. sed satagit
dare : hoc mater gratisdat & contristat᷑
sidesit qͥ et cripiat᷑. Quomergo ostendit
dauid legẽ sine grã oꝑariñ posse. nisi cũillos
lapidesquinq: quib: significabat᷑ lex in
libris qͥnq: coniungere uoluens grẽ. posuit
inuase pastorali. quolac mulgere consueue¬

Expanded text:
i Jesu Christi, capitis et Salvatoris nostri, qui pro nobis crucifixus est; quo crucifixo etiam velum templi conscissum est . Denique arma ille posuit, tanquam onera sacramentorum Veteris Legis; et ipsam Legem accepit. Quinque enim lapides quinque libros Moysi significant. Tulit ergo illos quinque lapides de flumine. Nostis quid sit fluvius. venit in mundum. Erant enim in flumine bant super fluvios. Sed quid fecit David, ut lex ipsa utilis esset? Accepit gratiam. Lex enim sine gratia impleri non potest: Plenitudo enim . Quia ergo gratia fecit impleri Legem, significatur autem gratia lacte; hoc enim est in carne gratuitum, ubi mater non quaerit accipere, sed satagit dare; hoc mater gratis dat, et contristatur si desit qui accipiat: quomodo ergo ostendit David Legem sine gratia operari non posse, nisi cum illos lapides quinque, quibus significabatur Lex in libris quinque, conjungere volens gratiae, posuit in vase pastorali, quo lac mulgere consueve
Abbreviated transcription (Latin):
urã s̃cõmemorare : cõmemorate iustitias
urãs ego noui facinora ura : quomͦ aꝓꝓbabo
iustitiã. ubi dãnabo supbiã : merito iste
humlis incorpore. xp̃i discens acapite. qm̃
mitis. ẽ. & humiliscorde. n eintres inquit
in iudicid̃ cũ seruotuo : Quare hoc: quare times :¬
uiuens: hic utiq uiuens. Incarne uiuens mo¬
cens. tibi displicens: corã ste sidindem nsond¬
non iustificabit᷑ om̃i suiuens : Noliergome

Expanded text:
Commemorate justitias vestras; ego novi facinora vestra. Quomodo approbabo justitiam, ubi damnabo superbiam? Merito iste humilis in corpore Christi, discens a capite quoniam mitis est et humilis corde , «Ne intres,» inquit, «in judicium cum ser Omnis vivens,» hic utique vivens, in carne vivens, mocens, tibi displicens: «coram te» autem «non justificabitur omnis vivens.» Noli ergo m