comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiam reu ari ñ posse dicimmuis. nichil for¬
tassis inconuenientis dicimus. neq peni¬
tentibꝰ uiam indulgentiȩ claudimus: s¬
cadendi periculũ demonstramus s i enim
magnum ẽ aliqñ surgere : maius utiq ẽ
nunquã cetidisse. Si bonũ sanatumesse:
melius ẽ nunquã corruptũ fuisse. Estad¬
huc alius sensus: quẽ insupradicta senten¬
tia. eadem ueritate intelligere possumus.
utrum ȩquali conuemientia nescio. Impos¬
sibile ẽ inquit cos qui semel illuminati
adiecit ꝓlapsos rursus renouari ad peniten¬
tiam: &. quasi causã subiunxit quare eius¬
modi ad penitentiã renouari ñ possint. Rur¬
sus inquit crucifigentes & ostentu habentes
filiũ dei. In hoc gͦ denuo renouari ñ possunt
quia aliã crucẽ. & aliã mortẽ filii dei habere
non possunt: ñ quod penitentibꝰ uenia dene¬
getur. s quia ꝓ peccantibꝰ xp̃c iterũ ñ moriet᷑
Custodi gͦ salutẽ tuã: semel ꝓ illa xp̃c mortu

Expanded text:
ari non posse, dicimus, nihil inconveniens fortassis dicimus, neque poenitentibus viam indulgentiae claudimus, sed periculum cadendi demonstramus. Si enim magnum est aliquando surgere, majus utique est, nunquam cecidisse. Si bonum est sanatum esse, melius est nunquam corruptum fuisse. Est adhuc alius sensus quem in supradicta sententia eadem veritate intelligere possumus, utrum aequali convenientia, nescio. Impossibile est, inquit, eos qui semel illuminati adjecit, prolapsos rursus renovari ad poenitentiam; et quasi causam subjunxit quare ejusmodi ad poenitentiam renovari non possint; rursus, inquit, crucifigentes et ostentui habentes Filium Dei. In hoc ergo denuo renovari non possunt, quia aliam crucem et aliam mortem Filii Dei habere non possunt; non quia poenitentibus venia denegetur, sed quia pro peccantibus Christus iterum non morietur. Custodi ergo salutem tuam, semel pro illa Christu
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓlapsi sunt. renouari rursus ad peniten¬
tiam: rursũ crucifigentes sibimet ipsis fili¬
um dei. & ostentu habentes. Et rursũ. o¬
luntarie enĩ peccantibꝰ pꝰ acceptã noticiam
ueritatis: iam ñ relinquit᷑ ꝓpeccatis hostia.
Et it̾m alibi scriptũ inuenit᷑: quia locus ñ
est scdȩ penitentiȩ. S siue hȩc siue alia ta¬
lia scͥpta uł dicta catholicorũ uirorũ suꝑ
hoc inueniant᷑: nulla ratione estimandũ ẽ
eos qui recte sapuerunt. hoc astruere uo¬
luisse. quod in qualicumnq peccata ꝓlapsi uel
penitere ñ possent. si ꝑ diumã insciłiam res
picerent᷑. aut ueniã consequi ñ ualerent. si ꝑ
uerã penitentiã cõpungerent᷑. Hoc enĩ fides
catholica. om̃ino ñ recipit. Quia qui dixit
ñ dico septies s usq septuagies septies: se
nec sciłam nec terciã. nec quotãlibet pecca¬
toris penitentiã uerã dũtaxat refutare signi¬

Expanded text:
sunt, renovari rursus ad poenitentiam, rursum crucifigentes sibimetipsis Filium Dei et ostentui habentes . Et rursum: Voluntarie enim peccantibus, post acceptam notitiam veritatis, jam non relinquitur pro peccatis hostia . Et iterum scriptum alibi invenitur. Quia locus non est secundae poenitentiae. Sed, sive haec sive alia, talia scripta vel dicta catholicorum virorum super hoc inveniantur, nulla ratione existimandum est eos qui recte sapuerunt hoc astruere voluisse quod in qualiacunque peccata prolapsi, vel poenitere non possent, si per divinam misconsequi non valerent, si per veram poenitentiam compungerentur. Hoc enim fides catholica omnino non recipit, quia qui dixit: Non dico tibi septies, sed usque septuagies septies ; se nec secundam, nec tertiam, nec quotamlibet peccatoris poenitentiam veram duntaxat refutare signi
Abbreviated transcription (Latin):
sus ad penitentiã: utł sĩ intelligendũ ẽ. qͥ a
ꝑse cadere potuert̃. s ꝑ se surgere ñ possunt:
atq ideo illis impossibile eẽ. deo ñ eẽ. sicut
scriptũ ẽ. sp̃c uadens & ñ rediens: ꝙ de uia
ꝑditionis dictũ ẽ. quia om̃s qui ingredi

Expanded text:
sus ad poenitentiam, vel sic intelligendum est, quod per se cadere potuerunt sed per se surgere non possunt, atque ideo illis impossibile esse Deo non esse. Sicut scriptum est: Spiritus vadens et non rediens . De via perditionis dictum est, q
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑa transacta ampliꝰ ñ redeunt: ita quȩ
sem ꝑpetrata fuerint. ampliꝰ nonfacta ẽẽ
non possunt. Sigͥ uirgo es. custodi diligen¬
ter quod habes: noli inspe peccare. noli ca¬
dere quasi melior surrectura sis. Quicqͥd
pꝰ ea feceris: facere tam̃ ñ potes quin melior
esses. si hoc faceres & uirgo ẽẽs. Sic itaq for¬
tasse sc̾m hunc modũ conuenient̃ intelli¬
git᷑: quia uirgo isrł cecidit. & ñ adiciet¬

Expanded text:
tempora transacta amplius non redeunt, ita quae tempora transacta amplius non redeunt, ita quae semel perpetrata fuerint amplius non facta esse non possunt. Si igitur virgo es, custodi diligenter quod habes. Noli in spe peccare, noli cadere, quasi melior surrectura sis. Quidquid postea feceris, facere tamen non potes, quin melior esses si hoc faceres et virgo esses. Sic itaque fortasse secundum hunc modum convenienter intelligitur, quod virgo Isr
Abbreviated transcription (Latin):
etiã quã futuri fuissent. si ñ cecidissent:
quia ad hoc hoc ipsũ cadere ꝑmissi sunt
ut ex ipso casu suo & ruina erudirent᷑.
& meliores efficerent᷑. Nemo tam̃ melior
pꝰ casũ surrexit uel sunrgere potuit. quã
fuisset si & ñ cecidisset. & hec quȩ modo
resurgendo bona oꝑatus ẽ. om̃ia stando
oꝑatus fuisset. In hoc scđ̃m aliquid dici pot̾.
quia om̃is qui cadit. id quod cadendo ꝑdit
amplius totũ recuperare non pot̃: quia quic¬
quid pꝰ ea ad correctionẽ uel recuꝑationem
adiecerit. facere om̃ino ñ pot̾. quin melior
fusset si hȩc om̃ia haberet & tam̃ ñ cecidis¬
set. ꝓptea nemo inspe correctionis peccarẽ
debet: quia quod semel amittit᷑. amplius
ipsũ ñ recuperat᷑. Quna quicqͥd adiectum
pꝰ ea fuerit. ꝓ recuperatione ꝑditi: ñ ẽ ipsũ
s aliud ꝓ ipso. & plus utiꝙ eẽt si utrumq
simul ẽẽt. Q. uod iccͥco fieri ñ pot̾. quia sicut

Expanded text:
 futuri fuissent si non cecidissent,  futuri fuissent si non cecidissent, quia ad hoc ipsum cadere permissi sunt, ut ex ipso casu suo et ruina erudirentur, et meliores efficerentur. Nemo tamen melior post casum surrexit, vel surgere potuit, quam fuisset etsi non cecidisset, et haec quae modo resurgendo bona operatus est, omnia stando operatus fuisset. In hoc secundum aliquid dici potest, quod omnis qui cadit id quod cadendo perdit amplius totum recuperare non potest, quia quidquid post ea ad correctionem vel ad recuperationem adjecerit, facere omnino non potest, quin melior fuisset, si haec omnia haberet, et tamen non cecidisset. Propterea nemo in spe correctionis peccare debet, quia quod semel amittitur, amplius ipsum non recuperatur, quia quidquid adjectum postea fuerit pro reparatione perditi non est ipsum; sed aliud et. Quod idcirco fieri non potest, quia sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ruptione carnis intelligit᷑ hoc: stultũ est
sic sentire quia homo carnẽ suã uitiare
possit. ds̃ sanare ñ possit. Si de corruptio¬
ne cordis intelligit᷑. & hoc similit̾ stultũ
est cdicere quia homo peccare possit. ds̃
iustificare ñ possit: & tantũ iustificare
quantũ ille peccare. Si autẽ iccͥco illud non
posse dicit᷑ ds̃ quia factũ ẽ. e quod factũ ẽ
non factũ ẽẽ ñ potest. quia quod uerum ẽ
falsũ eẽ ñ pot̾: & iccͥco ñ pot̾. quia contra
ueritatẽ ñ pot̾: quia si contra ueritatem
posset. contra se ipsũ posset qui ueritas est.
quod pondus habet hoc dictũ magis quã
si diceret᷑ de alio quolibet. quod factũ est¬
etiã ñ ec̃ factũ ñ pot̾. etiã si quod factumẽ
emendari pot̾. ut factũ ẽẽ ñ noceat quod
factũ ẽ: Eertũ ẽ quia qui cadit resurge¬
re pot̾. i ñ solũ resurgere: s etiã melior re¬

Expanded text:
ruptione carnis intelligitur hoc, stultum est ruptione carnis intelligitur hoc, stultum est sic sentire, quod homo carnem suam vitiare possit, Deus sanare non possit. Si de corruptione cordis hoc intelligitur, et hoc similiter stultum est dicere; quia homo peccare possit, Deus justificare non possit, et tantum justificare; quantum ille peccare. Si autem idcirco illud non posse dicitur Deus; quia factum est, et quod factum est, non factum esse non potest; quia quod verum est, falsum esse non potest, et idcirco non potest, quia contra veritatem non potest, quia si contra veritatem posset, contra seipsum posset, qui veritas est. Quod pondus habet hoc dictum magis quam si diceretur de alio quolibet, quod factum est, jam non esse factum non potest, etiam si quod factum est, emendari potest, ut factum esse non noceat quod factum est? Certum est quia qui cadit resurgere potest, et non solum resurgere sed etiam melior re
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. uirgo israel cetidit. non
adiciet ut resurgat uirgo ispł. in quo si¬
milit̃ quidã arecta intelligentia erraue¬
runt. his uerbis expressũ conuenienter
quis dicat. ⁊lam quia sc̃s iheronimꝰ suꝑ
hunc locũ quedã uerba ambigua exposu¬
it: quidã qui ex scͥpturis libentiꝰ mat̾iam
erroris quã edificationis assumunt. lapsos
reparari ñ posse conant᷑ astruere. Ait enĩ.
quia cũ d̾s om̃ia possit: de corrupta ir¬
ginẽ facere ñ possit. Ipse uiderit quid di¬
cere uoluerit: ego a puritate xp̾ianȩ fidei
non discedo. Ueritas una ẽ. apłm dicen¬
tem audio. Si aliud angl̃s euangeli d aue¬
rit: anathema sit. Ego tam̃ sic sentio quia
aliqͥd dicere uoliit: etiã siego nesciã. quid
ilicere uoluit. Sic tam̃ mͥ piũ ẽ sentire
quia uerũ dixit: etiã si forte cõpetentiꝰ uel
euidentiꝰ dixisse potuisset quod dixit.
Ego dictũ catholici uiri ad catholicã ue¬
ritatẽ interpretari conabor. Tam̃ si de cor¬

Expanded text:
est: Virgo Israel cecidit, non adjiciet ut resurgat virgo Israel in quo similiter quidam a recta intelligentia erraverunt his verbis expressum convenienter quis dicat. Nam quia sanctus Hieronymus super hunc locum quaedam verba ambigua exposuit, quidam qui ex Scripturis libentius materiam erroris quam aedificationis assumunt; lapsos reparari non posse conantur astruere. Ait enim: Quod cum Deus omnia possit, de corrupta virginem facere non potest. Ipse viderit quid dicere voluerit; ego a puritate christianae fidei non discedo. Veritas una est. Apostolum dicentem audio: Si aliud angelus evangelizaverit anathema sit . Ego tamen sic sentio quia aliquid dicere voluit, etiam si ego nesciam quid dicere voluit. Sic tamen pium est mihi sentire quod verum dixit, etiam si forte competentius vel evidentius dixisse potuisset quod dixit. Ego dictum catholici viri ad catholicam veritatem interpretari conabor. Tamen si de cor
Abbreviated transcription (Latin):
dent᷑. Et sunt quidẽ eius modi quȩdã dicta
in quibꝰ ñ hoc quidẽ dictũ ẽ: s a ñ bene itel¬
ligentibꝰ hoc dictũ eẽ uidet᷑. apls paulus in
illa epła quã ad hebreos scͥpsit sic ait. Impos¬
sibile ẽ inquit eos qui semel sunt illuminat.

Expanded text:
edam dicta in quibus non hoc quidem dictum est, sed a non bene intelligentibus hoc dictum esse videtur. Apostolus Paulus in illa Epistola quam ad Hebraeos scripsit, sic ait: Impossibile est eos qui semel sunt illuminati,
Abbreviated transcription (Latin):
apud dm̃ diues eẽ coniuncit᷑. Uterq a regno
celorũ ꝓhibet᷑. & ille uidelicet qui tẽꝑalibus
his & ꝑituris bonis suꝑfluo abundare concu¬
piscit: & ille qui quasi magnũ aliqͥd de se exi¬
stimans. sua se uirtute stare gloriat᷑. S timor

Expanded text:
apud Deum dives esse convincitur. Uterque a regno apud Deum dives esse convincitur. Uterque a regno coelorum prohibetur, et ille videlicet, qui temporalibus his, et perituris bonis superfluo abundare concupiscit, et ille qui quasi magnum aliquid de se aestimans sua se virtute gloriatur star
Abbreviated transcription (Latin):
tem tria sunt ligna uitȩ. Primũ ẽ arbor illa
materialis. quã ꝓduxit dñs ds̃ de humo m
pͥncipio cũ plantaret paradẏsũ. in medio eiꝰ.
cuiꝰ fructũ ne pꝰ peccatũ tangeret homo. cie¬
scđ̾m formã assumptȩ humanitatis in medio
eccłiȩ suȩ quasi lignũ uitȩ in medio parads¬
si plantatus ẽ. de cuiꝰ fructu quisqͥs digne
manducare meruerit: uiuet in eternm.
Terciũ ẽ lignũ uitȩ quod plantatũ ẽ in illo
inuisibili paradiso: i. sapientia dei. cuꝰ fruc
nonẽ nisi in paradiso. extra inueniri non
potest. eius ibi ẽ locus. ibi figit radices: ibi
expandit ramos & ꝓfert fructũ in tempore
suo. Et credo ꝓpt̾ decursus aquarũ uiuen¬
tiũ. quia plantatũ ẽ ꝓpt̾ fontẽ qui oritͤ
in medio paradisi. & irrigat uniuersum
paradisũ : & ideo nec siccari radix eiꝰ. nec
rami arescere. nec folia defluere possunt:
s ꝑmanens uiret in ꝑpetuũ. Habes gͥ tres
libros. tria uerba. & tria ligna: quȩ si m¬

Expanded text:
t tria ligna vitae. Primum est arbor illa materialis, quam produxit Dominus Deus de humo in principio, cum plantaret paradisum in medio ejus. Cujus fructum ne post peccatum tangeret homo, ejesecundum formam assumptae humanitatis in medio Ecclesiae suae, quasi lignum vitae in medio paradisi plantatus est, de cujus fructu quisquis digne manducare meruerit, vivet in aeternum. Tertium est lignum vitae, quod plantatum est in illo invisibili paradiso, id est sapientia Dei, cujus fructm vitae non est nisi in paradiso, extra inveniri non potest, ibi est locus ejus, ibi figit radices, ibi ramos expandit, et profert fructum in tempore suo. Et credo, propter decursus aquarum viventium, quia plantatum est propter fontem, qui oritur in medio paradisi, et irrigat universum paradisum, et ideo nec siccari radix ejus, nec rami arescere, nec folia defluere possunt, sed permanet virens in perpetuum. Habes igitur tres libros, tria verba, et tria ligna, quae si
Abbreviated transcription (Latin):
quã humilia de nobis sentire debeamꝰ ostendit.
Sopito deinde terrenoꝵ desiderioꝵ strepitu:
continuo mens ad quietẽ internȩ pacis cõpo¬
nit᷑: & ut capax eẽ possit celestis sapientig̃. ex
ipsa sua tͣnquillitate p̃parat᷑ Sap̃ĩa enĩ habitare
nescit nͥ incorde pacifico: wĩo illi in qͥbꝰ adhuc desi
deria t̾rena ꝑstrepunt. quȩ sit sapientia
non nouerunt. Namsicut beatꝰ iob testatur:
mare loquit᷑ secũ ñ eẽ sapientiã quia mentes
quas curȩ carnales exagitant: ñ cõprehendunt
eam. s qui inmoratꝰ actu ipse inuenit eã:
quia dũ animuis ab exterioribꝰ abstractus ad
seipsũ colligit᷑ robustior ad contẽplanda cȩ
litas cordis: inchoatio ẽ sapientiȩ cȩlestis.
de rigatione.

Expanded text:
quam humilia de nobis sentire debeamus ostendit. Sopito deinde terrenorum desideriorum strepitu, continuo mens ad quietem internae pacis componitur, et ut capax esse possit coelestis sapientiae, ex ipsa sua tranquillitate praeparatur. Sapientia enim habitare nescit nisi in corde pacifico, et ideo illi, in quibus adhuc terrena desideria perstrepunt, quae sit sapientia non noverunt. Nam sicut beatus Job testatur - Mare loquitur secum non esse sapientiam , quia mentes, quas curae carnales exagitant, non comprehendunt eam, sed qui minoratur actu ipse invenit eam, quia dum animus ab exterioribus abstractus ad seipsum colligitur, robustior ad contemplanda aetelitas cordis inchoatio est sapientiae coelestis. De rigatione
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ: & adulterũ eũ facit. cũ uruente uxo¬
re sua quã fidelis fidelẽ legrttime duxit al¬
teri copulat᷑: quod om̃ino fieri ñ licet. Cite
dicet: Si dixtrit illi ut alti mibat: adibe¬
nis status finit᷑: ita ꝓpinquitas gn̾s tot gradi¬
uꝰ t̾minet᷑ hoc modo: filliꝰ & filia. qͦd ẽ fr᷑ ꝙ so¬
ror. sit ipse truncus. Illis seorsũ serunctis. ex
radice illius trunci egrediunt᷑ isti ramusciap¬
pos. &adneptis quartus. trinepos. & trineptis
quintus. trinepotis nepos. & trineptis sȩxtus.

Expanded text:
tum est, et adulterum eum facit, cum vivente uxotum est, et adulterum eum facit, cum vivente uxore sua quam fidelis fidelem legitime duxit alteri copulatur, quod omnino fieri non licet. Ergo dicet? Si dixerit illi ut alteri nubat, adnis status finitur, ita propinquitas generis tot gradibus terminetur hoc modo. Filius et filia, quod est frater et soror, sit ipse truncus. Illis seorsum sejunctis, ex radice illius trunci egrediuntur isti ramuscpos et adneptis, quartus; trinepos et trineptis, quintus; trinepotis nepos et trineptis neptis, sextus.
Abbreviated transcription (Latin):
dalident᷑: s etiã cũ in aliena coniugia ceci¬
derint adulterinis nexibꝰ colligati difficilli¬
me ab infidelitate resoluant᷑. Itaq ad ulteri¬
um cõmittit infidelis. si alt̃i se sociat: quia
a debito pͥoris pacti solutus ñ ẽ. S dicis. E cce
infidelis quicũq paganiis siue uidens xp̃u¬
nus efficit᷑: uxorẽ quã pͥus habuit. quia eu̾
ad fidẽ sequi ñ uult. fidei libertate derelin¬
quit. aliã fidelẽ ducit. Prior se spretam u¬
dens alt̾i nubit: adult̾ino nexu se illigans.
Contingit pꝰ ea ut cõpuncta infidelitatẽ sũa
horrere incipiat: ad fidẽ ueniat. xp̾iana effi¬
ciat᷑. Qͥ d de hac muliere faciendũ ẽ: Conti¬
nere ñ pot̾. Expostulat ab ȩccłia. ut aut ui¬
rũ suũ recipiat. aut alt̾i nubere concedatur
Quid illi dicet eccłia: Si uirũ suũ illi reda̾it.
soluit matrimoniũ qͦd xp̃iana sc̃itate firma¬

Expanded text:
dalizentur, sed etiam quod cum in aliena conjugia cecidalizentur, sed etiam quod cum in aliena conjugia ceciderint adulterinis nexibus colligati; difficillime ab infidelitate resolvantur. Itaque adulterium committit infidelis si alteri se sociat, quia a debito prioris pacti solutus non est. Sed dicis. Ecce infidelis vel quicunque paganus sive Judaeus Christianus efficitur, uxorem quam prius habuit quia eum ad fidem sequi non vult fidei libertate derelinquit; aliam fidelem ducit, prior se spretam videns alteri nubit, adulterino nexu se alligans. Contingit postea ut compuncta, infidelitatem suam horrere incipiat, ad fidem veniat, Christiana efficiatur, quid de hac muliere faciendum est? Continere non potest. Expostulat ab Ecclesia ut aut virum suum recipiat, aut alteri nubere concedatur. Quid illi dicet Ecclesia? Si virum suum illi reddit, solvit matrimonium, quod
Abbreviated transcription (Latin):
pe infidelis fidelẽ a debito soluit: sicut
e contrario. iusticia fidelis infidelẽ debito
astringit. Itaq ñ peccat fidelis si alt̾i se
coniungit: qm̃ a iure matrimonii ad¬
uersus infidelẽ solutus ẽ. ẜ infidelis etiã
derelictus sine culpa alienã societatẽ ñ appe¬
tit. quẽ ad huc iusmatrimonii & debitum
coningalis federis erga fidelẽ astrigit. Ergo
ñ pot̾ adult̾ium uocari si fidelis alti comun¬
git᷑ : infidelis autẽ etiã derelictus crim̃ adul¬
terii incurrit. si alti copulat᷑. ꝓpt̾ea si fidelis
etiã ab eo qͦd licet. ꝓꝑiculo ꝓximi uitando
se temꝑat. ꝑfectiꝰ opiis facit: ad qͦd tñ nulla¬
tenus cogi pot̾. quia ñ debiti opus ẽ s caritatis
officiũ. sic̃ dicit beatus augꝰtmꝰ. in libro ãdul¬
terinis coniugiis. Discessionẽ fidelis ab infide¬
li dñs ñ ꝓhibet: quia ñ ẽ iniusta corã eo .s
apłs consilio caritatis. ñ solũ ne dimissi scan¬

Expanded text:
pe infidelis fidelem a debito solvit, sicut pe infidelis fidelem a debito solvit, sicut econtrario justitia fidelis infidelem debito astringit. Itaque non peccat fidelis si alteri se conjungit, quoniam a jure matrimonii adversus infidelem solutus est; sed infidelis etiam derelictus sine culpa alienam societatem non appetit, quem adhuc jus matrimonii et debitum conjugalis foederis erga fidem astringit. Ergo non potest adulterius vocari si fidelis alteri conjungitur. Infidelis autem etiam derelictus crimen adulterii incurrit si alteri copulatur. Propterea si fidelis etiam ab eo quod licet pro periculo proximi vitando se temperat, perfectius opus facit. Ad quod tamen nullatenus cogi potest; quia non debiti opus est, sed charitatis effectus, sicut dicit beatus Augustinus in libro De adulterinis conjugiis. Discessionem fidelis ab infideli Dominus non prohibet, quia non est injusta coram eo. Sed Apostolus consilio charitatis non solum ne dimissi scan
Abbreviated transcription (Latin):
buit: & qͦd adhuc quide debuisset si cau¬
sam int̾uenientẽ & debitũ ipsũ soluentẽ
ñ habuisset. F rgo liber ẽ fidelis.si sociũ
fidelẽ eligere uult nemo illũ ꝓhibere
potest. Tam̃ si patit᷑ infidelẽ cohabitare
uolentẽ. opꝰ ꝑfectionis facit ad lucrandũ
ꝓximũ suuĩ sic̃ dicit apłs. Sanctificatus
est uir infidelis ꝑ mulierẽ fidelẽ: & it̾m
mulier infidelis ꝑuirũ fidelẽ. Si gͦ fide¬
lis infidelẽ consentientẽ cohabitare ad
hoc patit᷑. ut de infideli faciat fidelem:
siue faciat siue ñ faciat: quantũ in se ẽ
lucrat᷑ animã fr̃is sui. & implet opꝰ pie¬
tatis. Si autẽ pati ñ uult decestans infi¬
eismodi fr̃. Nemo illũ cogere pot̾ si uult
quin infidelẽ deserat: neq ꝓhibere etiã
si uoluerit qͥnse fideli conungat. In
infideli peccatũ ẽ quifidẽ respuit. cuiꝰ
culpa soluit iuis matrimonii. ita ut iam
exigere ñ iure possit: quod si exigeret᷑

Expanded text:
buit, et quod adhuc quidem debuisset, si caubuit, et quod adhuc quidem debuisset, si causam intervenientem et debitum ipsum solventem non habuisset. Ergo liber est fidelis si socium fidelem eligere vult, nemo illum prohibere potest; tamen si patitur fidelem cohabitare volentem, opus perfectionis facit, ad lucrandum proximum suum; sic dicit Apostolus: Sanctificatus est vir infidelis per mulierem fidelem; et iterum mulier fidelis per virum fidelem . Si ergo fidelis infidelem cohabitare consentientem ad hoc patitur, ut de infideli faciat fidelem, sive faciat sive non faciat, quantum in se est lucratur animam fratris sui, et implet opus pietatis. Si autem pati non vult detestans infiejusmodi frater. Nemo illum potest cogere si vult quin infidelem deserat, neque prohibere etiam si voluerit quin se infideli conjungat. In infideli peccatum est qui fidem respuit, cujus culpa solvit jus matrimonii, ut jam exigere jure non possit, quod si exigeretur
Abbreviated transcription (Latin):
ducat uxorẽ si uir ille ẽ. si femina ẽ nu¬
bat. Q.uã uult societatẽ eligat. ñ iam te¬
net᷑ debito pͥoris societatis : cuiꝰ ius solutũ
est ꝓpt̾ iniuriã creatoris. Q uȩ indelicet
iniuria creatoris ñ solũ t̾c exeusat fidelẽ.
qñ ab infideli ꝓpt̾ dm̃ dimissus alteri si¬
ne culpa comungit᷑: s tunc etiã excusat.
qñ ipse fidelis magis societatẽ fidelẽ eli¬
gens. infidelẽ cohabitare quid̾e uolentẽ.
s fidẽ reciꝑe renuentẽ xp̃iana deuotio-¬
ne decestat᷑. Siue enĩ discedat. siue mane¬
re eligat infidelis: nichil illi debet qui fide¬
lis factus ẽ. Nemo illũ cogere pot̾ quin
faciat quod uelit. Inuiria creatoris soluit
ius matrimonii. Non pot̾ iam infidelis ab
illo quicquã exigere: quia in illo debitũ
suũ ꝑdidit. pꝰ quã creatori id qͦd debet
reddere contẽpnit. Habet iam fidelis causã.
qua iuste negare ñ pot̾ etũ id qͦd pͥus de¬

Expanded text:
ducat uxorem si vir ille est; si femina est nuducat uxorem si vir ille est; si femina est nubat. Quam vult societatem eligat; non jam tenetur debito priest propter injuriam Creatoris. Quae videlicet injuria Creatoris non solum tunc excusat fidelem, quando ab infideli propter Deum dimissus alteri sine culpa conjungitur; sed tunc etiam excusat quando ipse fidelis magis societatem fidelem eligens infidelem cohabitare quidem, volentem, sed fidem recipere renuentem Christiana devotione detestatur. Sive enim discedat sive manere eligat infidelis, nihil debet illi qui fidelis factus est. Nemo illum cogere potest quin faciat quod velit. Injuria Creatoris solvit jus matrimonii. Non potest jam infidelis ab illo quidquam exigere, quia in illo debitum suum perdidit, postquam Creatori id quod debet reddere contemnit, habet jam fidelis causam qua justo negare potest, etiam id quod prius de
Abbreviated transcription (Latin):
huc autẽ & animã suã ꝓpt̾ me: ñ est me
dignus. Om̃is pietas illic impietas ẽ. ubi
adhoc pius fis ut impius efficiaris. Uide¬
te gͦ quia contra causã c nulla causa stare
pot᷑: immo nec causa etiã ẽ quȩ illi adu̾sa-¬
tur: quȩ sũma &. solaẽ. adhunc modum
dimissio ꝓpt̃ dm̃ ñ ẽ peccatũ. si alii coniun¬
gat᷑: inuria enĩ creatoris soluit ius ma¬
trimonii. Si infidelis discedit. discedat.
N on ẽ subiectus seruituti fr̾ in eiusmodi.
Seruituti subiectus ẽet: si uł traheret᷑
inuitus. uł teneret᷑ ñ uoluntariꝰ. Nichil
illi debet: siue discedat. siue maneat. ꝑ¬
didit uus suũ: qui creatori iniuriã fecit.
Sigͦ discedit infidelis discedat. nichil ad
nos: ñ cogit᷑ fidelis quasi aliquo debito.
obligatꝰ aut sequi discedentẽ. aut sustine¬
re contẽpnentẽ: ñ ẽ subiectus seruituti:
liber ẽ ut faciat quoduilt. tantũ indño.

Expanded text:
huc autem et animam suam propter me non est me huc autem et animam suam propter me non est me dignus . Omnis pietas illic impietas est, ubi ad hoc pius sis ut impius efficiaris. Videte ergo quod contra causam Dei nulla causa stare potest; imo nec causa etiam est quae illi adversatur, quae summa et sola est. Ad hunc modum dimissio propter Deum non est peccatum, si alii adjungitur. Injuria enim Creatoris solvit jus matrimonii. Si infidelis discedit, discedat. Non est subditus servituti frater in ejusmodi , servituti subditus esset si vel traheretur invitus, vel teneretur non voluntarius. Nihil illi debet, sive discedat sive maneat; perdidit jus suum qui Creatori injuriam fecit. Si ergo discedit infidelis, discedat; nihil ad nos: non cogitur fidelis quasi aliquo debito obligatus, aut sequi discedentem, aut sustinere contemnentem. Non est subjectus servituti, liber est ut faciat quod vult, tantum in Domino,
Abbreviated transcription (Latin):
ministrauit: s uitã gn̾ato dare ñ potuit.
Ego quod tͥd e meo ministrabat᷑ ꝑ illũ. a me
solus uiuificaui: sine illo. ego tibi dedi
uitã tuã. deddi & mortẽ meã. Non ẽ mor¬
tuus ꝓpt̾ te pat̾ tuus. sic̃ ego mortiuis sũ
ꝓte: ut tu uiueres mime. ⁊ lon me in causa
precedere debet: qui in gr̃ã & beneficio an¬
te ire ñ potuit. Nongͥ illũ audias contra
me. ñ illũ sequaris in eo qͦd mͥ displicet: m¬
chil illi debes nisi ꝓpt̾ me. a quo nichil ac¬
ciꝑe potuisses nisi datũ fuisset ame. Hoc di¬
co: hic intende. Si qñ tale aliquid contige¬
rit. fiue pat̾. siue mat̾. siue fr̾. siue soror.
siue uxor. siue filii. adhuc amplius dico.
etiã si anima nr̃a au̾tere uoluerit nos a dõ
nr̃o.: ñ debemꝰ illã audire. nec ad illã inten¬
dere. neq sequi desideria illiꝰ. ẜ uangelium
nobis clamat. Qui ñ dimiserit patrẽ aut
matrẽ. frẽs aut sores. uxorẽ & filios. ad¬

Expanded text:
ministravit, sed vitam generato dare non potuit, ministravit, sed vitam generato dare non potuit, ego quod tibi de meo a me ministrabatur per illum, solus vivificavi sine illo, ego tibi dedi vitam tuam: dedi et mortem meam. Non est mortuus propter te pater tuus, sicut ego mortuus sum pro te, ut tu viveres in me. Non me in causa praecedere debet, qui in gratia et beneficio anteire non potuit. Non igitur illum audias contra me, non illum sequaris in eo quod mihi displicet. Nihil illi debes nisi propter me, a quo nihil accipere potuisses nisi datum fuisset a me. Hoc dico: hic intendite. Si quando tale aliquid contigerit, sive pater, sive mater, sive frater, sive soror, sive uxor, sive filii, adhuc amplius dico, etiam si anima nostra avertere voluerit nos a Deo nostro, non debemus illam audire nec illam attendere, neque sequi desideria illius. Evangelium nobis clamat: Qui non dimiserit patrem aut matrem, fratres aut sorores, uxorem et filios; ad
Abbreviated transcription (Latin):
sorore. hoc de filiis & cognatis: hoc deniq
de anima tua facere te oportet. Om̃ibꝰ enim
his aliquid debes: s ꝓ deo. ñ contra deum.
Ecce pat̾ tuus aut mat̾ tua. aut frat̾ aut so¬
ror. aut etiã anima tua ex una parte ẽ: et
dicit tibi unus aliquis. Ego hoc amo. hoc
appeto. ad hoc intendo: uado ut hoc acqui¬
tire michi: cooꝑare uoluntati meȩ. desiderio
meo faue. Stat ds tius ex alt̾a parte: & dĩc̃
tibi. Ego hoc adi̾isor. decestor maliciã illam.
peccatũ illud ñ michi placet. noli assensũ
dare. malũ ẽ ñ facias illudd. ad me potiꝰ inten¬
de. michi acquiesce. pꝰme ueni: sectare qͦd
suadeo. sequere quo p̾cedo. Clamat tibi e¬
contra pat̾ tuus. Fili quomͦ me deseris.
ego te genui. ego in hanc uitã ꝑduxi. ego
aliii. &. nutriiii. moribꝰ & disciplina insti¬
tui. Dicit econtra tibi ds̃ tuus. Ille quid̾e
te genuit: s qñ genuit de meo accepit. qͦd
tibi dedit. Substantiã de meo generans tͥ

Expanded text:
sorore, hoc de filiis et cognatis, hoc denique de anima tua facere te oportet. Omnibus enim iis aliquid debes; sed pro Deo, non contra Deum. Ecce pater tuus aut mater tua aut frater aut soror, aut etiam anima tua ex una parte est et dicit unus aliquis tibi: Ego hoc amo, hoc appeto, ad hoc intendo. Vado ut hoc obtineam, hoc acquitire mihi, cooperare voluntati meae, desiderio meo fave. Stat Deus tuus ex altera parte, et dicit tibi: Ego hoc aversor, detestor malitiam illam, peccatum illud non mihi placet, noli assensum dare, malum est, non facias illud. Ad me potius intende, mihi acquiesce, post me veni, sectare quod suadeo, sequere quo praecedo; clamat econtrario tibi pater tuus: Fili quomodo me deseris? Ego te genui, ego te in hanc vitam perduxi, ego te alui et nutrivi, moribus et disciplina institui. Dicit econtrario Deus tuus: Ille quidem te genuit, sed quando genuit de meo accepit, quod tibi dedit, substantiam de meo generans tibi
Abbreviated transcription (Latin):
libet etiã alioꝵ infideliũ societatem
coniugiũ non eẽ: quãuis etiã scm modũ
institutionis diuinȩ. legittime facta fuerit
dicunt enĩ quia legittimũ dici ñ debet:
quod sine fide factũ ẽ. S michi urt̾im non
occurrit ratio aliqua. quomͦ negare pos¬
sint infideliũ societatẽ. scd̾m diuinã insti¬
tutionẽ factã coniugiũ ẽẽ. nisi forte simi¬
lit̃ dicere uelinit. baptismi sacram̃tũ non
ẽẽ quod hereticus dat. uł accipit. quia
fidelis ñ ẽ neq ille qui dat. neq ille qui
accipit: & hac ratione contendant sacra¬
menta dei ñ posse ad infideliu̾ participa¬
tionẽ uenire. si sacram̃tũ coniugii habe¬
re infideles ñ possunt. Aut solũ conui¬
gii sacram̃tũ cęt̾is om̃ibꝰ excellentius ẽẽ
dicendũ ẽ: si hoc solũ extra fidẽ partici

Expanded text:
libet infidelium societatem conjugium non esse, quamvis secundum modum institutionis divinae legitime facta fuerit. Dicunt enim quod legitimum dici non debet quod sine fide factum est. Sed mihi interim non occurrit ratio aliqua quomodo probare possint infidelium societatem secundum divinam institutionem factam, conjugium non esse, nisi forte similiter dicere velint baptismi sacramentum non esse; quod haereticus dat vel accipit, quia fidelis non est neque ille qui dat neque ille qui accipit. Et hac ratione contendant sacramenta Dei non posse ad infidelium participationem venire, si sacramentum conjugii habere infideles non possunt; aut solum conjugii sacramentum caeteris omnibus excellentius esse dicendum, si hoc solum extra fidem par
Abbreviated transcription (Latin):
capitalia uitia. sine pͥncipali¬
a. siue originalia scͥptura cõ¬
memorat: quȩ ideo capitalia. uł pͥncipa¬
lia. uł originalia dicunt᷑ : quia reliquoꝵ
om̃iũ caput sunt. & pͥnciprũ & origo.
O m̃ia quippe alia ab istis.Un. uitiis ori¬
unt᷑. Hoc autẽ int̾ ẽẽ uidet᷑ int̾ peccata
&uitia. qͦd uitia sunt corruptiones ani¬
mȩ: ex quibꝰ si ratione ñ refrenent᷑ pec¬
cata .i. actus iniusticiȩ oriunt᷑.Q. uando
autẽ tẽptanti uitio consensus adhibet᷑.
actus inuisticiȩ ẽ quod peccatũ dicitur.
Itaq uitiũ ẽ infirmitas sp̾alis corruptio¬
nis: peccatũ autẽ ex corruptione ori
gͦ uitiũ culpa fit. ubi in quantũ utciũ est.
malũ ẽ: in quantũ uoluntariũ ẽ. pena dig¬
nũ ẽ. Uitiũ gͦ ẽ incorruptione: peccatum

Expanded text:
capitalia vitia sive principalia, sive originalia, sacra Scriptura commemorat, quae ideo capitalia vel principalia vel originalia dicuntur, quia reliquorum omnium caput sunt et principium et origo. Omnia quippe alia ab istis septem vitiis oriuntur. Hoc autem interesse videtur inter peccata et vitia, quod vitia sunt corruptiones animae, ex quibus si ratione non refrenentur, peccata, id est actus injustitiae oriuntur. Quando autem tentanti vitio consensus adhibetur actus injustitiae est quod peccatum dicitur. Itaque vitium est infirmitas spiritualis corruptionis, peccatum autem ex corruptione orievero vitium culpa fit, ubi in quantum vitium est malum est, in quantum voluntarium est poena dignum est. Vitium ergo est in corruptione
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectio ẽ: quia dũ aliud agit᷑. & aliud in
tendit᷑. ipsũ adhuc ꝓpt̾ se bonũ ñ amat᷑.
Tum accedit caritas & intrat ꝑtimorẽ istũ.
quia qum monstrat quod fugere debeamꝰ
ꝑiculñ. quodã modo appetere & d esid̃era¬
re facit p̾sidiũ. Conuertit gͦ cor ad dm̃.
ut quodã modo de ipso fugiat ad ipsũ. hoc
ẽ dũ cauet habere iratũ. studeat habere
ꝓpiciũ. Hunc sequit᷑ timor filialis. qui
ex succedente caritate nascit᷑. ut ipsũ time¬
re nichil aliud sit quã degustatũ in ca¬
ritate bonũ. iam nolle amittere: & hic
quid̾e timor aliqͥd penȩ ad iunctũ habet
dũ ininceito ambulamus. & pot̾ in utrãq
adhuc partẽ declinare status uitȩ muta¬
bilis. s cũ mutabilitas nulla erit. tunc
nulla ex incerto suspicionis pena inerit: &¬
tunc timor quodãmͦ sine timore erit. ubi
et de stabilitate certi erumus. & tñ reue¬
rentiã creatori ex hbere ñ desistemus.

Expanded text:
perfectio est: quia dum aliudperfectio est: quia dum aliudtenditur, ipsum adhuc propter se bonum non amatur. Tamen accidit ut charitas intret per timorem istum, qui dum demonstrat, quod fugere debeamus iculum quodammodo appetere et desiderare facit praesidium. Convertit igitur cor ad Deum, ut quodammodo de ipso fugiat ad ipsum; hoc est, dum cavet habere iratum, studeat habere propitium. Hunc sequitur timor filialis qui ex succedente charitate nascitur, ut ipsum timere nihil aliud sit quam degustatum in charitate bonum jam nolle amittere. Et hic quidem timor aliquid poenae adjunctum habet dum in incerto ambulamus; et potest in utramque adhuc partem declinare status vitae mutabilis. Sed cum mutabilitas nulla erit, tunc nulla ex incerto suspicionis poena inerit. Et tunc timor quodammodo sine timore erit, ubi et de stabilitate certi erimus; et tamen reverentiam Creatori exhibere non desistemus.
Abbreviated transcription (Latin):
ductũ seruituti subicit. Anima rationalis
insanitate sua uas ẽ solidũ & integrum
displicere metuens. ꝙ ipse fingit qͦd nonẽ:
tam mendax in neganda ueritate. quã fal¬
lax: alt̃ in falsitatẽ regenda. & uterq in ue¬
ritate offendit. Alt̾ quia timide negat
qͥa ẽ: alt̃ quia ꝑuerse simulat qͦd ñ ẽ. Ini¬
cialis uͦ timor quia eã quã ds̃ cõminat᷑ pe¬
nã declinare satagit: nequaquã sibi suffi¬
ire uidet. ut ab illictta se oꝑatione conti¬
neat. quia ei quicor intuet᷑. ñ ẽ satis ad ꝓ¬
bationẽ. si innocens fuerit actio: nisi etiam
ipsa cordis cogitatio ante eiꝰ ocłos sincera
atꝙ impollitta appareat. Quia gͦ illi dis¬
plicere metuit qui uidet totũ: ad ꝑfectam
innocentiã corã eo necesse eẽ considerat. ut
mundet totũ. & ideo iste timor inicialis di¬
cit᷑: quia sub hoc ꝑbonã uoluntatẽ & uir¬
tus iniciũ capit. s uitiũ finẽ. Necdũ tam̃

Expanded text:
ductum servituti subjicit. Anima rationalis ductum servituti subjicit. Anima rationalis in sanitate sua, vas est solidum et integrum displicere metuens, et ipse fingit quod non est, tam mendax in neganda veritate, quam fallax alter in falsitate tegenda, et uterque in veritate offendit. Alter, quia timide negat quod est: alter, quia perverse simulat quod non est. Initialis vero timor, quia eam, quam Deus comminatur, poenam declinare satagit, nequaquam sibi sufficere videt, ut ab illicita se operatione contineat; quia ei, qui cor intuetur, non est satis ad probationem, si innocens fuerit actio, nisi etiam ipsa cordis cogitatio ante ejus oculos sincera, atque impolluta appareat. Quia ergo illi displicere metuit, qui videt totum, ad perfectam innocentiam coram eo necesse esse consideret, ut mundet totum; et ideo iste timor initialis dicitur, quia sub hoc per bonam voluntatem et virtus initium capit, et vitium finem, necdum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
suũ ẽ totũ. & qͦd ampliꝰ ñ facit suũ ñ ẽ. nec
ab ipsa c̃ qͦd ampliꝰ ñ facit. s contra ipsã. Ita
insolo consensu opꝰ iuicat᷑. cui quid̾e id qͦd
foris. c̃. opꝰ tantũ inmalitia adicit: quantũ
ipsũ qui intus oꝑat᷑ motũ uoluntatis ad ma¬
liciã accendit. Sic gͦ uitia origo peccatorũ
sunt. ex quibus nascunt᷑ oꝑa inquitatis.
quȩ quid̾e sic̃ dictũ ẽ absq consensu penam
habent: quia corruptio sunt. cũ consensu au¬
tẽ culpã. quia uoluntaria sunt. In quantum
em̃ originalia sunt pena in ipsis exercet᷑ in
quantũ uoluntaria sunt pena ipsis deb etur.
Sunt autẽ hec. Prima suꝑbia. Scda iuidua.
Tercia ira. O.uiarta accidia. Qͥnta auaritia.
Sexta gula. Septima luxuria. Ex his tria ho¬
septimũ seductũ seruititti subicit. Suꝑbia
aufert honum dm̃. Inuidia ꝓximũ. Ira seip¬
sũ. accidia spoliatũ flagellat. auaritia flagel¬
latũ eicit. Gula eiectũ seducit. luxuria se¬

Expanded text:
um est totum, et quod amplius non facit suum non est. Non ab ipsa est quod amplius non facit, sed contra ipsam. Ita in solo consensu opus judicatur, cui quidem id quod foris est opus, tantum in malitia adjicit, quantum ipsum qui intus operatur, motum voluntatis ad malitiam accendit. Sic ergo vitia origo peccatorum sunt, ex quibus nascuntur opera iniquitatis, quae quidem, sicut dictum est, absque consensu poenam habent, quia corruptio sunt; cum consensu autem culpam, quia voluntaria sunt. In quantum enim originalia sunt, pquantum voluntaria, poena ipsis debetur. Sunt autem haec: prima, superbia; secunda, invidia; tertia ira; quarta, acidia; quinta, avaritia; sexta, gula; septima, luxuria. Ex iis tria hoseptimum seductum servituti subjicit. Superbia aufert homini Deum, invidia proximum, ira seipsum, acidia flagellat spoliatum, avaritia flagellatum ejicit; gula ejectum seducit, luxuria se
Abbreviated transcription (Latin):
remetiet᷑ uobis: si temꝑale peccatũ sup¬
plicio punit᷑ eterno: d ec attendunt
surã. De iudiciis enĩ & condẽpnationi¬
& condẽpnat in iuste: si iudicat᷑ & con¬
dempnat᷑ iuste. in eadẽ m̃sura recipit.
quãuis ñ hoc quod dedit. Iudicio enim
fecit. iudicio & patiat᷑: quãuis dãpnati

Expanded text:
remetietur vobis, si temporale peccatum supplicio punitur aeterno? nec attendunt,st de iudiciis et condemnationiet condemnat iniuste, si iudicatur et condemnatur iuste, in eadem mensura recipit, quamuis non hoc quod dedit. Iudicio enim fecit, iudicio patitur; quamuis fecerit
Abbreviated transcription (Latin):
bilis trahit᷑. ut ꝑ ignẽ corporeũ mens in¬
corporea etiã corporea flamina crutiet᷑.
Et pꝰ pauca. Dum gͦ peccatorẽ diuitẽ dãp¬
natũ ueritas in ignẽ ꝑhibet: quisnam sa¬
piens animas repborum teneri ignibus
neget:
Qed ignis gehenuȩ ad aliqͥd lucebit.

Expanded text:
bilis trahitur, ut per ignem corporeum mens inbilis trahitur, ut per ignem corporeum mens incorporea etiam corporea flamma crucietur. Et post pauca: Dum ergo peccatorem divitem damnatum veritas in ignem perhibet, quisnam sapiens animas reproborum teneri ignibus neget? Quod ignis gehennae ad aliquid lucebit
Abbreviated transcription (Latin):
stagnũ ignis & sulphuris dictũẽ
corꝑeus ignis erit & crutiabit corꝑa dãp¬
natorũ & hominũ & demonũ: solid̾a ho¬
minũ. aeria demonũ. aut tantũ hominũ
corꝑa cũ spiritibꝰ. demones autẽ sp̃c sine
tiendo uitam corporalibꝰ ignibꝰ. Curem̃
non dicamꝰ quãuis miris. tam̃ ueris modis
etiã sp̃c incorꝑeos posse pena corꝑalis ig¬
nis affligi: si sp̃c hominũ etiã ipsi ꝓfecto
incorporei & minc potuerunt includi
corporalibꝰ menbris. & tunc poterunt suo¬
rũ corꝑum uinculis in solubilit̾ alligari.
i uiuentis hominis
incorporeus sp̃e tenet᷑ in corpore: cur non
pꝰ moitẽ cũ incorporeus sit sp̃c etiã corꝑeo
igne teneat᷑: Et enĩ ꝑ ignẽ sp̃m teneri dici¬
mus: ut in tormento ignis sit uidendo atq
sentiendo. Ignem namq eo ipso patit᷑ quo
uidet: & quia concremari se aspicit cremat᷑.
S icq fit ut res corporea incorporcã exurat:
dum ex igne uisibili ardor acdolor inuisi¬

Expanded text:
stagnum ignis et sulphuris dictum est . Corporeus ignis erit, et cruciabit corpora damnatorum et hominum, et daemonum. Solida hominum, aeria daemonum. Aut tantum hominum corpora cum spiritibus, daemones autem spiritus sine percipiendo vitam corporalibus ignibus. Cum enim non dicamus, quamvis miris, tamen veris modis etiam spiritus incorporeos posse poena corporalis ignis affligi; si spiritus hominum etiam ipsi profecto incorporei et tunc potuerunt includi corporalibus membris, et tunc poterunt suorum corporum vinculis insolubiliter alligari? Si viventis hominis incorporeus spiritus tenetur in corpore, cur non post mortem, cum incorporeus sit spiritus, etiam corporeo igne teneatur? Etenim per ignem spiritum teneri dicimus, ut in tormento ignis sit videndo atque sentiendo. Ignem namque eo ipso patitur quo videt, et quia concremari se aspicit concrematur. Sicque fit ut res corporea incorpoream exurat, dum ex igne visibili ardor ac dolor invisi
Abbreviated transcription (Latin):
facere ñ potes. Melius ẽ: ut plus facias
quã minus. Iccirco sollicitꝰ esto. satage.
da oꝑam. studiũ impende: ut culpasit
cunfine. deuotio sine fine. Tam̃ ut aliqũ
peccatrix conscientia consolet᷑. positus ẽ
modus & mensura penitentiȩ exterioris:
ut illa expleta uł ꝑfecta fid̾ittiã habere
incipias: & sc̃a quadã p̃sumptione inspe
mscłiȩ diuinȩ de indulgentia & re-¬
missione peccatorũ confidere. & tanto
uerius quanto utiq sincerius inunctã
penitentiã expleueris

Expanded text:
facere non potes. Melius est ut plus facias facere non potes. Melius est ut plus facias quam minus. Idcirco sollicitus esto, satage, da operam, studium impende, ut culpa sit cum fine, devotio sine fine. Tamen ut aliquando peccatrix conscientia consoletur, positus est modus et mensura poenitentiae exterioris, ut illa expleta, vel perfectam fiduciam habere incipias, et secura quadam praesumptione, in spe misericordiae divinae de indulgentia et remissione peccatorum confidere, et tanto verius, quanto utique sincerius injunctam poenitentiam expleveris
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis. Scd̃m quantitatẽ delicti. men
fructus dignos penitentiȩ. Aliud ẽ enĩ fru¬
penitentia. aliud fructus eiꝰ. Pententia
enĩ ẽ dolor p̃teriti: quando doles tefecisse
quod malũ ẽ. Quando gͦ imꝓbas & damp¬
nas mala tua: penitentiã habes. Qi uando
autẽ satisfactione sequente ꝙ punis & cor¬
rigis mala tua: fructus penitentiȩ habes.
Si cdisplicet tibi quod fecisti: penitentiam
agis. Si ꝑsequeris & punis quod fecisti: fru¬
ctus penitentiȩ facis. Penitentia ẽ facti im¬
ꝓbatio. F ructus penitentiş. ẽ delicti correc¬
tio. S quia scd̾m mensurã delicti correctio¬
nis mensura pensanda ẽ: ideo fructus pe¬
nitentiȩ dignos facere oportet. Si in corre¬
ctione minor ẽ minor ẽ afflictio. quã in
culpa delectatio fuit: ñ ẽ dignus fructus
penitentiȩ tuȩ. S dicis mͥ. Quomͦ scrre
posum: qñ concligna sit penitentia mea:
Q uia scire hoc ñ potes: ideo necesse habes
semꝑ penitere. Satisfacere potes: nimis

Expanded text:
ualitatem vel quantitatem delicti, mensfructus dignos poenitentiae . Aliud est enim et aliud fructus ejus, poenitentia est dolor praeteriti, quando doles te fecisse quod malum est. Quando ergo improbas et damnas mala tua, poenitentiam habes; quando autem satisfactione subsequente, punis et corrigis mala tua, fructus poenitentiae habes. Si displicet tibi quod fecisti, poenitentiam agis, sed si persequeris et punis quod fecisti, fructus poenitentiae agis. Poenitentia est facti improbatio, fructus poenitentiae est delicti correctio. Sed quia pro mensura delicti, correctionis mensura pensanda est, ideo fructus poenitentiae dignos facere oportet. Si in correctione minor est afflictio quam in culpa delpoenitentiae. Sed dicis mihi: Quomodo scire possum, quando condigna sit poenitentia mea? Quia scire hic non potes, ideo necesse habes semper poenitere. Satisfacere potes: nimis
Abbreviated transcription (Latin):
mur. & resurrectio eiꝰ exemplũ fuit. ut iusti¬
ciȩ uiuamꝰ. Nunqͥd id̾o uerttas ñ fuit: Ergo
xp̃c uere mortuis ñ ẽ. & uere ñ surrexit: si
mors eiꝰ uł resurrectio uera ñ fuit. Absit. Nam
de ipso scͥptũ ẽ. Uere langores nr̃os ipse por¬
isti sunt pars corꝑis alta: & sunt quasi simul
duş partes iste. caput scilicet s hȩc alt̾a pars.
reseruant᷑ extra calicẽ quasi extra passionem:
qm̃ ipsũ caput iam inmortale & inpassibile
de morte resurrexit ampliꝰ ñ moriturum.
neq passurũ ampliꝰ. s similit̾ illi qui de
hac uita egressi sunt scĩ. & cũ ipso capite
suo iam głant᷑ & gaudent: expectarites &
ipsi resurrectionẽ carnis suȩ & inmortalita¬
tem. iam neq dololẽm neq passionẽ senti¬
utit ullam. & sunt simul duȩ istȩ partes
extra calicẽ & extra passionẽ. qm̃ hȩc priora
transierunt. Tercia pars in calice ponitur
significans eos qui adhuc iiuunt in pas¬
sione: donec & ipsi ab hac uita exeant &s

Expanded text:
fuit, ut justitiae vivamus. Nunquid ideo veritas non fuit? Ergo Christus vere mortuus non est, et vere non surrexit, si mors ejus vel resurrectio vera non fuit. Absit! nam de ipso scriptum est: « Vere languores nostros ipse tuliduae partes istae: caput scilicet et haec altera pars reservantur extra calicem quasi extra passionem, quoniam ipsum caput jam immortale et impassibile de morte resurrexit, amplius non moriturus neque passurus amplius, et similiter illi qui de hac vita egressi sunt sancti et cum ipso capite suo jam gloriantur et gaudent, exspectantes et ipsi resurrectionem carnis suae, et immortalitatem, jam neque dolorem neque passionem sentiunt ullam, et sunt simul istae duae partes extra calicem, et extra passionem, quoniam hinc priora transierunt. Tertia pars in calice ponitur, significans eos qui adhuc vivunt in passione, donec et ipsi ab hac vita exeant, et
Abbreviated transcription (Latin):
unt qui ex quibꝰdã scͥpturarũ lo¬
cis munim̾tũ erroris ducere pu¬
tauerunt dicentes in sacram̃to altaris ueri¬
tatẽ corꝑis. & sanguinis xp̃i nͭ ẽẽ: s imagi
scriptura aliquotiens dicat id qͦd in eucharistia
erroris laqueũ ñ inciderent: si uł sacram̃ta
dei recta. & humili fide susciꝑent. aut scͥptu¬
ras conuenienti intelligentia tractarent. Ñc̃
autẽ quia in sacram̃tis dei sensũ suũ fidei pre-¬
ferunt. inscͥpturis sacris sanã interp̾tationis
formã tenere contẽpnunt: & fit ut sermo ue¬
ritatis ampliꝰ eos caligare faciat: dũ ñ recte
intellectus errorẽ ꝓ ueritate ministrat. Oss
gentiũ cȩcitas. neq sacram̃toꝵ dei confusio:
s p̾sum̃tiũ prauitas. hic autẽ ꝑiculose erri¬
uerunt: tot manifestis sententiis. & assertionĩ
non dubiis. quȩdã ambigua p̾ferentes. &. inip.¬
sis magis mendatiũ quã ueritatẽ eligentes. nͥ
quia hoc magis ibi dicebat᷑.s quia hoc ab ills

Expanded text:
unt qui ex quibusdam Scripturarum locis munimentum erroris ducere putaverunt, dicentes in sacramento altaris veritatem corporis et sanguinis Christi non esse, sed imagiScriptura aliquoties dicat id quod in eucharistia erroris laqueum non inciderent, si vel sacramenta Dei recta et humili fide susciperent, aut Scripturas convenienti intelligentia tractarent. Nunc autem quia in sacramentis Dei sensum suum fidei praeferunt, in Scripturis sacris sanam interpretationis formam tenere contemnunt: et fit ut sermo veritatis amplius eos caligare faciat, dum non recte intellectus errorem per veritatem ministrat. Quod gentium caecitassed praesumentium pravitas. Hic autem periculose erraverunt tot manifestis sententiis et assertionibus non dubiis; quaedam ambigua praeferentes, et in ipsis magis mendacium quam veritatem eligentes. Non quia hoc ibi magis dicebatur, sed quia hoc ab illis
Abbreviated transcription (Latin):
felix habere noluit: secũ pugnat infelix
Paucissimi autẽ sunt tantȩ felicitatis
ut ab ipsa ineunte adolescentia milla dãp¬
nabilia peccata cõmittant. uł in flagitiis
uł in facinoribꝰ uł in nefarie cuiꝰ quã im
pietatis errore: s magna sp̃c largitate de¬
pͥmant. quicqͥd in eis posset carnali delecta¬
tone dñari. Piurimi uͦ p̾cepto legis accep¬
to cũ pͥus uicti fuerunt p̾ualentibꝰ uiti¬
is & p̃uaricatores eiꝰ effecti. tc̃ ad gr̃am con¬
fugiunt ad iuuantẽ qua fiant. & ama¬
rius penitendo. & uehementiꝰ pugnando
pͥus deo subditi.atq ita carm p̾posita
mente uictores. Quisqͥs gͦ cupit penas
euadere sempit̾nas ñ solũ baptizet᷑. uerũ
& iustificet᷑ in xp̃o: ac sic uere transeat a

Expanded text:
felix habere noluit, secum pugnat infelix. felix habere noluit, secum pugnat infelix. Paucissimi autem sunt tantae felicitatis ut ab ipsa ineunte adolescentia, nulla damnabilia peccata committant, vel in flagitiis vel in facinoribus vel in nefariae cpietatis errore, sed magna spiritus largitate obprimant, quidquid eis posset carnali delectatione dominari. Plurimi uero praecepto legis accepto, cum prius uicti fuerint praeualentibus uitiis et praeuaricatores eius effecti, tunc ad gratiam confugiunt adiuuantem, qua fiant et amarius paenitendo et uehementius pugnando prius Deo subdita adque ita carni praeposita mente uictores. Quisquis igitur cupit poenas euadere sempiternas, non solum baptizetur, uerum etiam iustificetur in Christo, ac sic uere transeat a