comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diligentib nomen tuum dñe et non est
illis scandalum. Quib et hoc quod sequit᷑
aptissime congruit. Expectabam salutare
tuum domine. hoc est uenturum xp̃i ad¬
uentum longa uotorum prestolatione sus¬
pirabam. Et factum est ut discesserunt ab
eis angeli in celum: Capłm. ui¬
astores loquebantur ad inuicem: di¬
centes. Transeamus tisq bechleem: et
iudeamus hoc uerbum quod factum est.
quod fecit dñs et ostendit nob̃. Uerba pas¬
torum quam sint rationabilia. et pastori¬
b eccłie digna diligenter inspice. Uere enĩ
quasi iugilantes non dixerunt iudeamus
puerum. iudeamus quod dr̃ s uideamus
uerbum quod factum est. In pͥticipio erat
uerbum: et uerbum caro facttm est:
Uerbum quod semꝑ erat: iudeamus qtio¬
modo ꝓ nob̃ factum est. Quod fecit dñs:
et ostendit nob̃. Uerbum hoc ipsum: se fe¬
cit. Siquidem hoc ipsum uerbum: dñs ẽ:
Uideamus igitur quomodo hoc ipsum
uerbum hoc est dominus ipse se fecerit

Expanded text:
diligentibus nomen tuum, Domine, et non est diligentibus nomen tuum, Domine, et non est in illis scandalum . Quibus et hoc quod sequitur, aptissime congruit. Exspectabam salutare tuum, Domine , hoc est venturum Christi adventum, longa votorum praestolatione suspirabam. Et factum est ut discesserunt ab eis angeli in coelum, pastores loquebantur ad invicem. anseamus usque Bethleem et videamus hoc verbum quod factum est, quod fecit Dominus, et ostendit nobis. Verba pastorum quam sint rationabilia, et pastoribus Ecclesiae digna, diligenter inspice. Vere enim quasi vigilantes non dixerunt: Videamus puerum, videamus quid dicitur, sed: Videamus verbum quod factum est: In principio erat VerVerbum quod semper erat, videamus quomodo pro nobis factum est, quod fecit Dominus et ostendit nobis. Verbum hoc, ipsum se fecit: siquidem hoc ipsum Verbum Dominus est. Videamus igitur quomodo hoc ipsum Verbum, hoc est Dominus ipse se fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
manu militari loca adtiersus hostilem mu¬
nuintur aduentum: ita et ds̃ qm̃ mimun¬
di sp̃s ad pacis euersionem tibiq uersant᷑.
ad tutelam nr̃am constituit crercitus an¬
gelorum: quorum presentia et demonũ
confringatur audatia: et nob̃ pacis gr̃a
ministretur Quia uero ds̃ et homo nas¬
citur: uure hominib pax et gła deo caint̃
Glorificant angeli dm̃ ꝑ nr̃a redemptione
mearnatum: quia dum nos conspieuunt
tecipi. suum gaudent numerum repleti
Optant pacem hominib: quia quos infir¬
mos prius abiectos q despexerant nascen¬
te in carne dño: iam socios uenerantur.
Qui cum pacem hominib poscunt: ex¬
ponunt et quib. Uidelicet bone uolun-¬
tatis. hoc est eis qui suscipiunt natum
xp̃m. Non autem herodi pontificib. et
phariseis. ceterisq antixp̃is qui euis nati¬
uitate audita turbati sunt : eumq quan¬
tum ualuere gładiis insecuti. Non ẽ enĩ
pax impiis dicit dñs. Pax autem multa

Expanded text:
manu militari loca adversus hostilem mumanu militari loca adversus hostilem muniuntur adventum, ita et Deus, quoniam immundi Spiritus ad pacis eversionem ubique versantur, ad tutelam nostram constituit exercitus angelorum, quorum praesentia et daemonum confringatur audacia, et nobis pacis gratia ministretur. Quia vero Deus et homo nascitur, jure hominibus pax, et Deo gloria canitur. Glorificant angeli Deum pro nostra redemptione incarnatum, quia dum nos conspiciunt recipi, suum gaudent numerum repleri. Optant pacem hominibus, quia quos infirmos prius abjectosque despexerant, nascente in carne Domino jam socios venerantur, qui cum pacem hominibus poscunt, exponunt, et quibus, videlicet bonae voluntatis, hoc est eis qui suscipiunt natum Christum, non autem Herodi, pontificibus, et Pharisaeis, caeterisque antichristis, qui ejus nativitate audita turbati sunt, eumque quantum valuere gladiis insecuti. Non est enim pax impiis, dicit Dominus. Pax autem multa
Abbreviated transcription (Latin):
cum angło multitudo militie celestis. lau¬
dantium dm̃ & dicentium. Gła in altissimiᷤ
deo: et in terra pax hominib bone uolunta¬
tis. Uno euangelitante nuntio natum in
carne dm̃ mox multitudo militie celestis
aduolans consono in laudem creatoris ore
ꝓrumpit. ut & sui sicut semꝑ obsequiĩ deuo¬
tionem xp̃o impendat. et nos suo pariter
instituat exemplo: quotiens uel aliquis fra¬
trum sacre eruditionis uerbis insonuerit.
uel ipsi lecta sine audita quȩ pietatis sunt.
ad mentem tedgxerimus deo statim lau¬
des. ore borde it bpere reddendas. Et bene
chortis adueniens angeloꝵ militie celestis
uocabulum accepit: quia et duci illi poten¬
ti in prelio. qui ad debellandas aetias po¬
testates apparuit humiliter obsecundat et
ipse potestates easdem contrarias. ne morta¬
les tantum temptare ualeant quantum
uolunt: fortitet atmis celestib tarbat. Nlam
sicut imperatoris optimi pro iusione cuncta

Expanded text:
cum angelo multitudo militiae coelestis laucum angelo multitudo militiae coelestis laudantium Deum et dicentium: Gloria in altissimis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Uno evangelizante nuntio natum in carne Deum, mox multitudo militiae coelestis advolans, consono in laudem Creatoris ore prorumpit, ut sui sicut semper obsequii devotionem Christo impendat, et nos suo pariter instituat exemplo, quoties vel aliquis fratrum sacrae eruditionis verbis insonuerit, vel ipsi lecta sive audita quae pietatis sunt ad mentem reduxerimus, Deo statim laudes ore, corde et opere reddendas. Et bene chorus adveniens angelorum militiae coelestis vocabulum accipit, qui et duci illo potenti in praelio, qui ad debellandas aereas potestates apparuit, humiliter obsecundat, et ipse potestates easdem contrarias, ne mortales tantum tentare valeant quantum volunt, fortiter armis coelestibus proturbat. Nam sicut imperatoris optimi provisione cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
arma lucis. sicut in die honeste ambulemꝰ.
Et hoc uobis signum. Inuemietis infantem
pannis inuolutum. et posittun in presepio.
Ctebris infantia saluatoris. et angelorum
preconiis. et euangelistarum nobis est in¬
culcata testimoniis: ut nr̃is altius cordib
quid ꝓ nob̃ sit factus infigeretur: quia u¬
delicet uulneratus est ꝓpter iniquitates no¬
stras: et infirmatus est ꝓpter peccata nr̃a.
Et notandum sollertius: quod signum
nati saluatoris datur infantem non tytio
exceptum osteo. s pannis squalentib in¬
uolutum. non inornatis auro stratoriis. s in
presepib inueniendum. hoc est non tam
humilitatis eum et mortalitatis. s & pauꝑ¬
tatis habitum suscepisse ꝓ nob̾: quia cum
diues ẽet pauper factus est ꝓ nobis. ut nos
illius mopia ditaremtit. Cum e̾e̾t dominꝰ
celorum: pauper factus est in terris. ut ter¬
rigenas doceret pauꝑtate sp̃s regnum ad¬
quirere posse celorum. Et subito facta est

Expanded text:
nos arma lucis, sicut nos arma lucis, sicut Et hoc vobis signum. Invenietis infantem pannis involutum, et positum in praesepio. Crebris infantia Salvatoris et angelorum praeconiis, et evangelistarum nobis est inculcata testimoniis, ut nostris altius cordibus quid pro nobis sit factus infigatur. Quia videlicet vulneratus est propter iniquitates nostras, et infirmatus est propter peccata nostra . Et notandum solertius quod signum nati Salvatoris datur, infantem non Tyrio exceptum ostro, sed pannis squalentibus involutum, non in ornatis auro stratoriis, sed in praesepibus inveniendum. Hoc est non tantum humilitatis eum et mortalitatis, sed et paupertatis habitum suscepisse pro nobis. Quia cum dives esset, pauper factus est pro nobis, ut nos illius inopia ditaremur . Cum esset Dominus coelorum, pauper factus est in terris, ut terrigenas edoceret paupertate Spiritus regnum adquirere posse coelorum. Et subito facta est
Abbreviated transcription (Latin):
qui in noctis utiq ugiliis pastores affat᷑
non ait hac nocte: s hodie natus est uob̃
saluator. Non aliam scilicet obeatisam:
nisi quia gaudium magnum euangeli¬
tare ueniebat. Nam ubi tristicia. queq noc¬
turnis temporib gesta uel gerenda signifi¬
cantur ibi sepe nox uel adiungitur uel etiã
sola nominatur. ut est illud. Om̃s uos scan¬
dalum patiemini in ista nocte. Et alibi. A¬
men dico tibi quia tu hodie in nocte hac
prius quam bis gallus uocem dederit:
ter me es negaturus. Neq enim frustra an¬
gelus tanto lumine cinctus apparuit. ut
claritas dei pastores cucum fulsisse. hoc est
ex omni parte illorum tadios lumiiis asꝑ¬
sisse dicatur: quod numquam in tota
testamenti ueteris serie totiens angelis ap¬
parentib adiungitur. s mistice premonuit
quod aꝑte postea monuit apls dicens. Nox
precessit. dies autem appropinquauit Abici¬
amus gͦ opera tenebrarum. et induamur

Expanded text:
qui in noctis utique vigiliis pastores affatur, qui in noctis utique vigiliis pastores affatur, non ait: Hac nocte sed Hodie natus est vobis Salvator. Non aliam scilicet ob causam, nisi quia gaudium magnum evangelizare veniebat. Nam ubi tristitia quaeque nocturnis temporibus gesta vel gerenda significantur, ibi saepe nox vel adjungitur, vel etiam sola nominatur. Ut est illud: Omnes vos scandalum patiemini in me ista nocte . Et alibi: Amen dico tibi, quia tu hodie in nocte hac, priusquam bis gallus vocem dederit, ter me es negaturus . Neque enim frustra angelus tanto lumine cinctus apparuit, ut claritas Dei pastores circumfulsisse, hoc est ex omni parte illorum radios luminis aspersisse dicatur, quod nunquam in tota Testamenti Veteris serie toties angelis apparentibus adjungitur. Sed mystice praemonuit quod aperte postea monuit Apostolus dicens: Nox praecessit, dies autem appropinquavit. Abjiciamus ergo opera tenebrarum et induamur
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ gregem iugilant. diuina suꝑ eos grã
larguis coruscat. Aliter angelus mariam.
angelus ioseph. angłs pastores instruit: et
concipiendum. et conceptum. etnatum. celi
ciuies dñm testantur: ut & mortales suffici¬
enter imbuant et suum auctori seruicuu
incessanter impendant. Nam et in subse¬
quentib temptato passuro resurgenti.
atq ad celos ascendenti semꝑ adesse ꝑhi¬
bentar. Et tunuerunt timore magno
Et dixit illis angelus. Nolite timere. Ce¬
ce enu euangeliro uob̃ gaudium mag¬
num: quod erit omni ppło. Non omni po¬
pulo iudeorum quorum plurum rebelles
extitẽre: s omni fidelium populo de cunctiᷤ
tribub. gentib et linguis in unam xp̃i
eccłiam congregato: eternum gaudium
euangeliratur et magnum. Quia natus
est uobis bodie saluator. qui est xp̃s dñs in
hoc regnum filiȩ syon. quod prefato ꝓpħe
testimonio ꝓmissum est in turre gregis
uenturum. ubi notandum quod angelꝰ

Expanded text:
super gregem vigilant, divina super eos gratia super gregem vigilant, divina super eos gratia largius coruscat. Aliter angelus Mariam, angelus Joseph, angelus pastores instruit. Et concipiendum, et conceptum, et natum coeli cives Dominum testantur, ut et mortales sufficienter imbuant, et suum auctori servitium incessanter impendant. Nam et in sequentibus, tentato, passuro, resurgenti atque ad coelos ascendenti, semper adesse perhibentur. Et timuerunt timore magno. Et dixit illis angelus: Nolite timere. Ecce enim evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo. Non omni populo Judaeorum, quorum plurimi rebelles exstitere, sed omni fidelium populo de cunctis tribubus, gentibus et linguis in unam Christi Ecclesiam congregato, aeternum gaudium evangelizatur et magnum. Quia natus est vobis hodie Salvator, qui est Christus Domihoc regnum filiae Sion, quod praefato prophetae testimonio promissum est in turre gregis venturum. Ubi notandum quod angelus
Abbreviated transcription (Latin):
sare faciam bestias pessimas de terra. Et
cetera quȩ mirabiliter ã ꝓpħa predicta:
mirabilius a dño uidemus impleta. Memi¬
nit & micheas ꝓpħa. loci huius et tempori¬
syon usq ad te uenient: et ueniet potestas
prima regnum filiȩ syon. Turris quippe gre¬
gis quȩ hebraice turris ader uocatur: nulle
curicer passib a ciuitate bethleem ad orien¬
tem distat. uaticino sui nominis pastores
hos multo ante demonstrans. ad quã usq
filiȩ syon angelice uidelicet potestates pas¬
torib apparendo uenerunt. Uigilent itaq
nato dũo pastores supra gregem ouium
suarum: significent eius dispensatione ma¬
nnfestata uigilaturos in eccłia pastores ani¬
marum castarum. Quib dicatur. Pascite
qui in uob̃ est gregem dei. Bene autem u-¬
gilantib pastorib angelus apparet: eo ꝙ
dei claritas circum fulget: quia illi p̾ceteris
uidere sublunia merentur. qui fidelib gre¬
gib preesse sollicite sciunt: dumq ipsi pie

Expanded text:
sare faciam bestias pessimas de terra , sare faciam bestias pessimas de terra , etc. Quae mirabiliter a propheta praedicta, mirabilius a Domino videmus impleta. Meminit et Michaeas propheta loci hujus et temporiSion usque ad te venient, et veniet potestas prima, regnum filiae Sion . Turris quippe Gregis quae Hebraice turris Ader vocatur, mille circiter passibus a civitate Bethleem ad Orientem distat, vaticinio sui nominis pastores hos multo ante demonstrans, ad quam usque filiae Sion angelicae videlicet potestates pastoribus apparendo venerunt. Vigilent itaque nato Domino pastores supra gregem ovium suarum, significent ejus dispensatione manifestata vigilaturos in Ecclesia pastores animarum castarum. Quibus dicatur: Pascite, qui in vobis est, gregem Dei . Bene autem vigilantibus pastoribus angelus apparet, eosque Dei claritas circumfulget, quia illi prae caeteris videre sublimia merentur, qui fidelibus gregibus praeesse sollicite sciunt, dumque ipsi pie
Abbreviated transcription (Latin):
cationem intelligi altius potest. Ipse nãq
ait. Ego sum uia et ueritas et uita. Qui ergo
ꝑ diuinitatis essentiam ueritas et uita ꝑ¬
manet: ꝑ incarnationis misterium uia
factus est. qua nos ad patriam. ubi uerita¬
te et uita fcueremur adduceret. Et pastores
erant in regione eadem. uigilantes et custo¬
dientes ugilias noctis supra gregem suũ.
Et ecce angelus dñi stent uixta. illos. ⁊ cla¬
ritas dei cucamfulsit illos. Pulcherrima
ratione dño nato pastores uigilant: gregẽq
suum ab insidiis noctis eustodiendo defen¬
dunt. ut uidelicet etiam ꝑ hoc ostendatar
illud adesse tempus. quod uerus et solus bo¬
nus pastor olim ꝓmifit dicens. Ecce ego ip¬
se requiram oues meas. et uisitabo eas siccit
uisitat pastor gregem suum. et liberabo eas
de omnib locis in quib disꝑse fuerant in
die nubis et caliginis. Et paulo post. Et
suscitabo suꝑ eas pastorem unum qui
pascat eas seruum meum dauid. et ces¬

Expanded text:
cationem intelligi altius potest. Ipse namque cationem intelligi altius potest. Ipse namque ait: Ego sum via, et veritas, et vita . Qui ergo per divinitatis essentiam veritas et vita permanet, per Incarnationis my terium via factus est, qua nos ad patriam ubi veritate et vita frueremur adduceret. Et pastores erant in regione eadem vigilantes et custodientes vigilias noctis supra gregem suum. Et ecce angelus Domini stetit juxta illos, et claritas Dei circumfulsit illos. Pulcherrima ratione Domino nato pastores vigilant, gregemque suum ab insidiis noctis custodiendo defendunt. Ut videlicet etiam per hoc ostendatur illud adesse tempus, quod verus et solus bonus Pastor olim promisit dicens: Ecce ego ipse requiram oves meas, et visitabo eas, sicut visitat pastor gregem suum, et liberabo eas de omnibus locis in quibus dispersae fuerant in die nubis et caliginis. Et paulo post: Et suscitabo super ea pastorem unum, qui pascat ea, servum meum David, et ces
Abbreviated transcription (Latin):
nitus est. Et pannis eum inuoluit. et recli¬
nauit eum in presepio. quia non erat ei lo¬
cus in diuersio. Quid reccibuam dño pro
omnib quȩ retribuit michi: Qui enim
maior est omni laude: paruulus natus ẽ
nobis. ut nos uiri possimus eẽ ꝑfecti. Qui
totum mundum uario uestit ornatu. pannis
uilib inuoluitur ut nos stolam ptimam
recipere ualeamus. Per quem omuia facta ft̃
manus pedesq cunis adstringitur ut nr̃e
mants ad opus bonum ȩxerte nr̃i sint pe¬
des inuiam pacis durecti. Cui celum sedes
est. duri presepis angustia continetur: ut nos
ꝑ celestis regni gaudia dilatet. Qui panis
est angelorum in presepio reclinatur. ut
nos quasi sca animalia carnis sue frumen¬
to reficiat. Qui ad dexteram dei patris sedet.
in diuersorio locum elegit. ut nobis in do¬
mo patris sui. multas mansiones p̃pararet
Quamuis hoc quod non in domo parentũ
s indiuersorio. et in uia nascitur ꝑ signifi¬

Expanded text:
nitus. Et pannis eum involvit, et reclinitus. Et pannis eum involvit, et reclinavit eum in praesepio, quia non erat ei locus in diversorio.--Quid retribuam Domino, pro omnibus quae retribuit mihi ? Quid enim major est omni laude: Parvulus natus est nobis, ut nos viri possimus esse perfecti? Qui totum mundum vario vestit ornatu, pannis vilibus involvitur, ut nos stolam primam recipere valeamus. Per quem omnia facta sunt, manus pedesque cunis astringitur, ut nostrae manus ad opus bonum exertae, nostri sint pedes in viam pacis directi. Cui coelum sedes est, duri praesepis angustia continetur, ut nos per coelestis regni gaudia dilatet. Qui panis est angelorum, in praesepio reclinatur, ut nos quasi sancta animalia carnis suae frumento reficiat. Qui ad dexteram Patris sedet, in diversorio loco eget, ut nobis in domo Patris sui multas mansiones praepararet. Quamvis hoc quod non in parentum domo, sed in diversorio et in via nascitur, per signifi
Abbreviated transcription (Latin):
mogenitos etiam unigenitos posse uocari:
Hoc est non solum ẽe primo genitum post
quem alii s omnem ante quem nullus ex
uulua ꝓcesserit. Deniq quia omne masculi¬
num quod aperit uuluam sanctum dño uo¬
cabit᷑ siue frẽs sequant᷑ siue ñ sequantut: quod ꝑti¬
mum de uulua nascitur pͥmogenitus est
uire consecrandum. Uerum altiori ratione.
dei filius in carne apparens: & uixta diuni¬
tatis excellentiam unigenitus a patre. et uix¬
ta fraternam societatem primogenitus est.
omnis creature. De hac dicitur. Nam quos
presciuit et predestinauit conformes fieri
unaguus filii sui. ut sic ipse primogenitus
in multis frattib. Be illa autem & iudimus
głam eius. głam quasi unigeniti ã patre. Est
ergo uingenitus in substantia dectatis. pͥmo¬
genitus in susceptione humanitatis. Ptimo¬
genitus in gr̃ã uingenitus in natura. In de
est quod frater nuncupatur.et dñs. frater:
quia primogenitus dominus: quia unnge¬

Expanded text:
mogenitos etiam unigenitos posse vocari. mogenitos etiam unigenitos posse vocari. Hoc est non solum esse primogenitum post quem alii, sed omnem antequam nullus e vulva processerit. Denique quia omne masculinum quod aperit vulvam, sanctum Dos sequantur, sive non sequantur, quod primum de vulva nascitur, primogeniti est jure consecrandum. Verum altiori ratione Dei Filius in carne apparens, et juxta divinitatis excellentiam unigenitus a Patre, et juxta fraternam societatem Primogenitus est omnis creaturae. De hac dicitur: Nam quod praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut ipse Primogenitus in multis fratribus . De illa autem: Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre . Est ergo Unigenitus in substantia Deitatis, Primogenitus in susceptione humanitatis. Primogenitus in gratia, Unigenitus in natura. Inde est quod frater nuncupatur, et Dominus. Frater, quia Primogenitus; Dominus, quia Unige
Abbreviated transcription (Latin):
laudis ascendens. censum sue deuotionis cter¬
uo regi ꝑsoluit: que in exemplum beate sem¬
ꝑ uirginis matie nupta simul et immacula¬
ta concipit nos uirgo de sp̃u. parit nos uir¬
go sine gemitu. et quasi aliĩ quidem despon¬
sata. s ab alio fecundãta. ꝑ singulas sui pat¬
tes quȩ unam catholicam faciunt p̃posito si¬
bi pontifici uisibiliter tungittr. s inuisibili
sp̃s sci urtute cummulatur. Unde et bene io¬
seph. autis interp̃tatut indicans nimirũ
hoc uocabulo quod instantia magistti loquentis
nil ualet si non augmentum suꝑni iuuaminis
ut audiatur acceꝑit. Quod autem filium su¬
um primogenitum maria peperisse desctibi¬
tur non uixta heluidianos accipiendum ẽ.
alios quoq filios eam procirasse quasi nequeat
primogenitus dici. nisi qui habeat fres. sicut
nec unigenitus nisi qui caret fr̃ib solet appel¬
lati: quia et testimonium legis et aꝑta ratio
declarat. om̃s unigenitos etiam primo geni¬

Expanded text:
laudis ascendens, censum suae devotionis aeterlaudis ascendens, censum suae devotionis aeterno regi persolvit. Quae in exemplum beatae semper virginis Mariae nupta simul et immaculata, concipit nos virgo de Spiritu, parit nos virgo sine gemitu, et quasi alii quidem desponsata, sed ab alio fecundata, per singulas sui partes quae unam catholicam faciunt, praeposito sibi Pontifici visibiliter jungitur, sed invisibili Spiritus sancti virtute cumulatur. Unde et bene Joseph auctus interpretatur. Indicans nimirum hoc vocabulo quod instantia magistri loquentis nil valet, si non augmentum superni juvaminis ut audiatur acceperit. Quod autem filium suum primogenitum Maria peperisse describitur, non juxta Helvidianos accipiendum est, alios quoque filios eam procreasse, quasi nequeat primogenitus dici, nisi qui habeat fratres, sicut non unigenitus nisi qui caret fratribus, solet appellari. Quia et testimonium legis, et aperta ratio declarat omnes unigenitos etiam primogeni
Abbreviated transcription (Latin):
uicem diligatis. factum est autem cum ee̾nt
ibi: impleti sunt dies ut pareret. Et peperit
filium suum primo genitum. Bene non so¬
lum ꝓpter inditium regii steminatis: s et
ꝓpter nominis sacramentum dñs in bechle¬
em nascitur. Bethleem quippe: domus panis
interpretatur. Ipse namq est qui ate. Ego sũ
panis uiuus qui de celo descendi. locus ergo
in quo dominus nasceretur domus panis
antea uocatus est. quia futurum ꝓfecto erat
ut ille ibi ꝑ materiam carnis appareret: qͥ
electorum mentes interna satietate. reficetec
S et usq hodie. et usq ad consumationem
scłi dominus in nazareth concipi. nasci in bet¬
hleem non desinit: cum quilibet audientiũ
uerbi flore suscepto. domum se eterm panis
efficit. Cotidie in utero uirginali. hoc est in a¬
nimo credentium ꝑ fidem concipit᷑: ꝑ baptis¬
ma gignitur. Cotidie in utero dei genittix
ecdesia suum comitata doctorem de tota
mundane conuersationis quod galilea sonat
in ciuitatem uida confessionis uidelicet et

Expanded text:
animarum. Factum est autem cum esset ibi, impleti sunt dies, ut pareret, et peperit filium suum primogenitum. Bene, non solum propter indicium regii stemmatis, sed propter nominis sacramentum Dominus in Bethleem nascitur. Bethleem namque domus panis interpretatur. Ipse namque est, qui ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Locus ergo in quo Dominus nasceretur domus panis ante vocatus est, quia futurum profecto erat ut ille ibi per materiam carnis appareret, qui electorum mentes interna satietate reficeret. Sed usque hodie, et usque ad consummationem saeculi, Dominus in Nazareth concipi, nasci in Bethleem non desinit, cum quilibet audientium, verbi flore suscepto, domum se aeterni panis efficit. Quotidie in utero virginali, hoc est in animo credentium per fidem concipitur, per baptisma gignitur. Quotidie Dei genitrix Ecclesia suum comitata doctorem, de rota mundanae conversationis quod Galilaea sonat, in civitatem Juda, confessionis, videlicet, et
Abbreviated transcription (Latin):
stratur: tt quia ulum ioħs baptista prelica¬
ret. qui sunul rex et sacerdos existecet: lucas
euangelista predicationis euis tempora per
regnum et sacerdotium designatut. Et uetuit
in omnem regionem iordanis: predicatis bap¬
tismum penitentie in remissionem peccatoꝵ
Cunctis legentib liquet quia ioħ̃s baptisinũ
penitentie non solum predicauit uerum eti¬
am quibdam dedit s tamen baptismum
suum in demissionem peccatorum dare non
potcut Remissio et enim peccatorum: in solo
nob̃ baptismo xp̃i tributur. Notandũ itaq
quod dicitut predicans baptismum penitentie
in remissionem peccatorum: qm̃ baptismum

Expanded text:
stratur: ut quia illum Joannes Baptista praedicastratur: ut quia illum Joannes Baptista praedicaret, qui simul rex et sacerdos exsisteret. Lucas Evangelista praedicationis ejus tempora, per regnum et sacerdotium designavit. « Et venit in omnem regionem Jordanis, praedicans baptismum poenitentiae, in remissionem peccquet quia Joannes baptismum poenitentiae non solum praedicavit, verum etiam quibusdam dedit, sed tamen baptismum suum in remissionem peccatorum dare non potuit. Remissio etenim peccatorum, in solo nobis baptismo Christi tribuitur. Notandum itaque quod dicitur, praedicans baptismum poenitentiae in remissio
Abbreviated transcription (Latin):
omne tempus quo dominus nr̃ in tecris do¬
cuisse describitur: intra quadrienniĩ spacia
coartatur. in quo quatuor iste quas iosephus
memorat successiones pontificum descri-¬
buntur uix ꝑ armos singulos minisitante.
Quia eigo iob̾s ulum predicare ueniebat qui et
ex iudea quosdam et multos ex gentib redemp¬
tutus erat: pet regem gentium et principes ui¬
deorum. predicationis eitis tempora designant᷑.
Quia autem gentilitas colligenda erat et
uidea ꝑ culpa ꝑfidie disꝑgenda: ipsa quoq
descriptio tetreni principatus ostendit qm̃ ec
in comana republica unus ꝑfuisse describitur:
et in uidee regno ꝑ quartam partem plarimi
principabantur Uoce enim nr̃i redemptoris
dicitur: omne regnum in se ipso diuisum de¬
solabitur. liquet ergo quod ad finem regni
iudea ꝑuenerat: quȩ tot regib. diuisa sub¬
iacebat Apte quoq non solum quib regib.
sed quib etiam sacerdotibi actum sit demon¬

Expanded text:
omne tempus quo Dominus noster in terris doomne tempus quo Dominus noster in terris docuisse describitur, intra quadriennii spatia coarctatur. In quo quatuor istae quas Josephus memorat successiones Pontificum describuntur, vix per annos singulos ministratae. Quia ergo Joannes illum praedicare veniebat, qui et ex Judaea quosdam, et multos ex gentibus redempturus erat, per regem gentium et principes Judaeorum, praedicationis ejus tempora designantur. Quia autem gentilitas colligenda erat, et Judaea pro culpa perfidiae dispergenda, ipsa quoque descriptio terreni principatus ostendit, quoniam et in Romana republica unus praefuisse describitur, etprincipabantur. Voce enim nostri Redemptoris dicitur: « Omne regnum in seipso divisum, desolabitur . » Liquet ergo quod ad finem regni Judaea pervenerat, quae tot regibus divisa subjacebat. Apte quoque non solum quibus regibus, sed quibus etiam sacerdotibus actum sit, demon
Abbreviated transcription (Latin):
anuas illum annum. caiphas uero eum quo
dominus crucem ascendit ad ministrabat
et quidem trib aliis in medio pontificatu
ꝑfunetis. uerum his maxime qui ad domini
passionem ꝑtinerent ab euangelista comme¬
moratis. legalib namq tunc ꝑtecepti sui et
ambitione cessantib: nulli pontificatus honor.
uite uel generis merito redlebatur. s romana
potestate aliis nunc. ttem aliis summa sacer¬
dotiĩ prestabatur Demq iosephus refert in hc̃
modum dicens. Ualerius gratus anta sacerdo¬
tio deturbato: ismahelum pontificem desig.¬
nauit filium bassi. S et. hunc non multo
post abitiens: eleatartm annanie pontificis
filium pontificatu subrogauit. Post annum
uero etiam hunc arcet officio. et symoni cui¬
dam canisi filio pontificatus tradidit minis¬
fetium. Quo non ampluis et ipse quã uniuᷤ
anti spacio ꝑfunctus: iosephum cui et caiphaᷤᷤ
nomen fuit accepit successiorem. Ac pet hoc

Expanded text:
Annas illum annum, Caiphas vero eum quo Annas illum annum, Caiphas vero eum quo Dominus crucem ascendit, administrabat, et quidem tribus aliis in medio pontificatu perfunctis, verum his maxime qui ad Domini passionem pertinerent, ab evangelista commemoratis. Legalibus namque tunc praeceptis vi et ambitione cessantibus, nulli pontificatus honor vitae vel generis merito reddebatur, sed Romana potestate aliis nunc, item aliis summa sacerdotii praestabatur. Denique Josephus refert in hunc modum, dicens: Valerius Gratus Anna sacerdotio deturbato, Ismaelem pontificem designavit filium Bassi. Sed et-hunc non multo post abjiciens, Eleazarum Ananiae pontificis filium pontificatui subrogavit. Post annum vero etiam hunc arcet officio et Simoni cuidam Canysi filio pontificatus tradidit ministerium. Quo non amplius et ipse quam unius anni spatio perfunctus, Josephum cui et Caiphas nomen fuit, accepit successorem. Ac per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
lippo autem fratre eius thetrarcha ituce et
traconitidis regionis. et lisania abiline thetrar¬
cha. Herodes phylupus. et lisanias. qui cum pi¬
lato preside romano uideam regebant: filii sunit
herodis illius. sub quo dominus natus est. Inter
quos et ipsum herodem. archelaus fratet eoꝵ
decem annis regnauit qui a uideis obiito¬
lerabilis anini fetocitatem aput augustum
criminatus: eterno aput uennam disꝑiit exi¬
lio. Regnum uero iudee quo minus ualidum
fieret. ⁊dem augustus ꝑ thetrarchias discin¬
dere curauit. Porro pilatus duodecimo anno
tiberii cesaris uideam missus. ꝓeurationem
gentis suscepit: atq inibi ꝑ decem continuos
annos usq ad ipsum pene finem tiberũ pecdu¬
rauit. Sub principib sacerdotum anna et
caipha: factum est uerbum domini suꝑ io
hannem tacharie filium in deserco. Ambo qui¬
dem incipiente predicationem ioħe id est anna ᷤ
et caiphas principes fuere sacerdotum: sed

Expanded text:
lippo autem fratre ejus tetrarcha Ituraeae et lippo autem fratre ejus tetrarcha Ituraeae et Trachonitidis regionis, et Lysania Abilinae tetrarcha. Herodes, Philippus et Lysanias, qui cum Pilato praeside Romano Judaeam regebant, filii sunt Herodis illius sub quo Dominus natus est, inter quos et ipsum Herodem Archelaus frater eorum decem annis regnavit. Qui a Judaeis ob intolerabilem animi ferocitatem, apud Augustum criminatus, aeterno apud Viennam disperiit exsilio. Regnum vero Judaeae quo minus validum fieret, idem Augustus per tetrarchias discindere curavit. Porro Pilatus duodecimo anno Tiberii Caesaris in Judaeam missus procurationem gentis suscepit, atque inibi per decem continuos annos usque ad ipsum pene finem Tiberii perduravit. Sub principibus sacerdotum Anna et Caipha, factum est verbum Domini super Joannem Zachariae filium in deserto. Ambo quidem, incipiente praedicationem Joanne, id est, Annas et Caiphas principes fuere sacerdotum; sed
Abbreviated transcription (Latin):
in omnib castitatem: que nou minus ore pu¬
dica quam corpore. argumenta fidei conser¬
ta tacet:cur tu post apłi precepta magis
cupis docere qiram discere: Et iħs ꝑficiebat
sapientia. et etate. et gr̃a: apud dm̃ et hoĩes
hic locus: manicheos pariter et apollinari¬
stas expugnat. Ostendens dñm ueram car¬
nem ueram habere et animam. nam sicut
carnis est etate sic est anime sapientia ꝓfi¬
cere et gr̃a. Quȩ tamen in sapientia nullate¬
nus ꝑficeret: si naturalem intelligentiam
que hominib rationis causa concessa est non
haberet non quia hoc ds̃ susceptor eguit pre¬
serum cum supra plenus sapientia puer fu¬
isse describatur: s quia hoc ꝑ remedio nr̃e
salutis effectus. pie susceptionis elegit: ut dũ
caro et anima rationalis a deo suscipitur
utraq pariter saluaretur uIIII.
nno autem quinto decimo imperii ti¬
beriĩ cesaris. ꝓcurante pontio pilato ui
deami. thetrarcha autem galilee herode phy¬

Expanded text:
in omnibus castitatem, quae non minus ore puin omnibus castitatem, quae non minus ore pudica quam corpore, argumenta fidei conserstolica tacet, cur tu post apostolica praecepta magis cupis docere quam discere? Et Jesus proficiebat sapientia, et aetate, et gratia apud Deum et homines. Hic locus Manichaeos pariter et Apollinaristas expugnat, ostendens Dominum veram carnem, veram habere et animam. Nam sicut carnis est aetate, sic est animae sapientia proficere et gratia. Quae tamen in sapientia nullatenus proficeret, si naturalem intelligentiam quae hominibus rationis causa concessa est, non haberet. Non quia hoc susceptor Deus eguit, praesertim cum supra plenus sapientia puer fuisse describatur, sed quia hoc pro remedio nostrae salutis effectus piae susceptionis elegit, ut dum caro et anima rationalis a Deo suscipitur, utraque pariter salvaretur. CAPUT III. Anno autem quintodecimo imperii Tiberii Caesaris, procurante Pontio Herode, Phi
Abbreviated transcription (Latin):
nisi officium pietatis impleret: Quid inter
nos aliud quam quod a nob̾ agi uellet. age¬
retur deferebat homini. deferebat ancille. Ip¬
sa enum dicit ecce ancilla domini. Deferebat
simulato patri. deferebat deo uero patri. Et
utiq matcem natus uirginem conseruarat
et castem: utiꝙ ã patre non uoluntate. non
oꝑe. non tempore distabat: ut euis uidelicet
exemplis ammoniti. quid parentib debeamꝰ
qui tanta ꝓ nob̃ patiuintur agnoscamus.
Solent autem dicere artiani. imꝑfectum eẽ
filium qui dixerte pater maior me est. S quid
mirum si ex humana susceptione minorem se
patre asserit in celo ex qua subditus erat etiã
parentib in terra: Et mater eius conserua¬
bat omnia uerba hec: conferens u corde suo.
Siue que intellexit. seu quȩ necdum uttellige
uerba euangelii potuit: omnia suo pariter
in corde quasi ruminanda et diligentius scru¬
tanda recondebat. Discamus ergo sc̃ȩ uirginis

Expanded text:
nisi officium pietatis impleret? Quid inter nisi officium pietatis impleret? Quid inter nos aliud, quam quod a nobis agi vellet, ageret? Deferebat homini, deferebat ancillae. Ipsa enim dicit: Ecce ancilla Domini . Deferebat simulato patri, deferebat Deo vero patri. Et utique matrem natus virginem conservarat et castam, utique a patre non voluntate, non opere, non tempore distabat. Ut ejus videlicet exemplis admoniti, quid parentibus debeamus, qui tanta pro nobis patiantur, agnoscamus. Solent autem dicere Ariani imperfectum esse filium, quia dixerit, Pater major me est . Sed quid mirum si ex humana susceptione minorem se Patre asserit in coelo, ex qua subditus erat etiam parentibus in terra Et mater ejus conservabat omnia verba haec in corde suo. Sive quae intellexit, seu quae necdum intelligere verba Evangelii potuit, omnia suo pariter in corde quasi ruminanda, et diligentius scrutanda recondebat. Discamus ergo sanctae virginis
Abbreviated transcription (Latin):
s simpliciter et aꝑte quis sit uerus sibi pater.
nobis pariter et illis insinuat. non quod eum
quasi filium querunt utuperat: s quid ei po¬
tuis cui eternus silius est debeat. cogit oculos
mentis ad tollere. Quia enim as et homo est:
nunc excelsa deitatis. nunc infirma prefert
humane fragilitatis. Quasi homo seniores in¬
terrogat: quasi ds̃ quȩ seniores et docti mi¬
rentur respondet. Quasi dei filius in templo
dei commoratur: et quasi filus hominis. cũ
parentib quo ubent regreditur. Et ipsi non
incellexerunt uerbum quod locutus est ad
illos. Et descendit cum illis et uenit nazareth:
et erat subditus illis. Quantum pietatis in¬
domino simul et humilitatis exemplum:
Parentes eiꝰ ñ intellȩxerunt uerbum quod ãe
sua duunitate loquitut ad illos. et tamen
ipse humane ulorum erga eum sedulitatis
non ingratus. quo precipiunt descendit. et
subditur illis. Quid enim magister uirtutis

Expanded text:
sed simpliciter et aperte qui sit verus sibi pater, sed simpliciter et aperte qui sit verus sibi pater, nobis pariter et illis insinuat. Non quod eum quasi filium quaerunt, vituperat, sed quid ei potius cui aeternus est filius debeat, cogit oculos mentis attollere. Quia enim Deus et homo est, nunc excelsa deitatis, nunc infima praefert humanae fragilitatis. Quasi homo seniores interrogat, quasi Deus quae seniores et docti mirentur, respondet. Quasi Dei Filius in templo Dei commoratur, et quasi filius hominis cum parentibus quo jubent regreditur. Et ipsi non intellexerunt verbum, quod locutus est ad illos. Et descendit cum illis, et venit Nazareth, et erat subditus illis. Quantum pietatis simul in Domino et humilitatis exemplum? Parentes ejus non intelligunt verbum quod de sua divinitate loquitur ad illos, et tamen ipse humanae illorum erga eum sedulitatis non ingratus, quo praecipiunt descendit, et subditur illis. Quid enim magister virtutis,
Abbreviated transcription (Latin):
fortis: nequaquã mitemur eum qui sic par¬
uulus factus est. homo: ut nichilominus qd
erat semꝑ ds̃ acfortis ꝑmanet. modo dutni¬
tatis sue. modo humilitatis. his quos erudire
cupiebat inditia dedisse. s digna fide spe. et
caritate agamus illi grãs. quia qui magnus
erat et laudabilis nimis. s nos non cognosceba¬
mtis. paruulꝰ natus est nob̃. ut crescendo. et ꝑ¬
ficiendo inter paruulos. paulatim eos ad ca¬
pessenda sue uirtutis ac magnitudinis archa¬
na proueheret. Et dixit mater eius ad illum.
fili quid fecisti nobis sic t Ecce pater tuus
et ego: dolentes quetebamꝰ te. Et ait ad illos. Qd
est quod me querebatis: Nesciebatis quia in his
que patcis mei sunt oportet me ẽẽ: Non ioseph
qui nichil in eius generatione preter minist̾ium
prestitit et affectum unde et ꝑficdi ministerio.
et ab euangelista et ab ipsa maria pater ap¬
pellatur: uel ipse xp̃s suum ẽẽ uegat parentẽ.

Expanded text:
fortis ; nequaquam miremur eum qui sic parfortis ; nequaquam miremur eum qui sic parvulus factus est homo, ut nihilominus quod erat semper Deus ac fortis permaneret, modo divinitatis suae, modo humanitatis his quos erudire cupiebat indicia dedisse, sed digna fide, spe et charitate agamus illi gratias, quia qui magnus erat et laudabilis nimis, sed nos non cognoscebamus. Parvulus natus est nobis, ut crescendo et proficiendo inter parvulos, paulatim eos ad capessenda suae virtutis ac magnitudinis arcana proveheret. Et dixit mater ejus ad illum: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus et ego dolentes, quaerebamus te.est quod me quaerebatis? nesciebatis quia in his quae Patris mei sunt, oportet me esse? Non Joseph qui nihil in ejus generatione praeter ministerium praestitit et affectum, unde et pro fideli ministerio et ab evangelista et ab ipsa Maria pater appellatur; vel ipse Christus suum negat esse parentem,
Abbreviated transcription (Latin):
firmus docete quis audeat. Et ille puer doce¬
ri interrogando uoluit: qui ꝑ diunitatis po¬
tentiam uerbum scientie ipsis suis doctorib
miustrauit. Supebant autem om̃s qͥ eum
audiebant: suꝑ prudentia et responsis eiꝰ.
Et uidentes admirati sunt. Nota distinctio¬
nen uerborum: et tue saluationis ac fidei
misteria sedulus intuere. Stupebant qui eum
audiebant. et iudentes admirati sunt: et eo am¬
plius stupebant suꝑ prudentia responsionum.
quo paucitatem uidentes contempnebant
annioꝵ. Diunam lingua sapientiam ꝓdebat:
s infirmitatem etas pretendebat humanam.
Uerum hȩc doctores iudeorum quasi noua stu¬
pebant: interq alta que audiunt. et infirma
quȩ uident. dubia admiratione conturbantur.
Nos autem scientes hunc ẽẽ de quo oltm pro¬
pheta gratulabundus exultabat. partiulus
natus est nob̃ et filius datus est nob̾: et nocabi¬
tur nomen euis admirabilis. confiliariꝰ. deus

Expanded text:
firmus docere quis audeat, et ille puer docefirmus docere quis audeat, et ille puer doceri interrogando voluit, qui per divinitatis potentiam, verbum scientiae ipsis suis doctoribus ministravit. Stupebant autem omnes qui eum audiebant, super prudentia et responsis ejus, et videntes admirati sunt. Nota distinctionem verborum, et tuae salvationis ac fidei mysteria sedulus intuere. Stupebant qui eum audiebant, et videntes admirati sunt. Et eo amplius stupebant super prudentia responsionum, quo paucitatem videntes contemnebant annorum. Divinam lingua sapientiam prodebat, sed infirmitatem aetas praetendebat humanam. Verum haec doctores Judaeorum quasi nova stupeant, interque alta quae audiunt, et infirma quae vident, dubia admiratione turbentur: nos autem scientes hunc esse de quo olim Propheta gratulabundus exsultabat: Parvulus natus est nobis, filius datus est nobis, et vocabitur nomen ejus, admirabilis, consiliarius, Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Et non inuemientes: regressi sunt in iecłm re¬
quirentes eum. Querit aliquis quomodo aci
filius tanta parentum cura nutritus. his abe¬
untib potuerit obliuscendo telinqui. Cui res¬
pondendum: quia siliis isrł moris fuerte ut
temporib festis uel ierosolunam confluentes
uel ad ppria redeuntes: seorsum uiri seorsum
autem femine choros ducentes incederent. in¬
fantesq uel pueri cum quolibet parente indis¬
ferenter ice potuerunt. Ideoq beatam mariã
uel ioseph uicissim putasse puerum iħm gͤ.
secum comitati non cetnebant: cum altero
parente reuersum. Et factum est post tri¬
duum: intenerunt illum in templo. seden¬
tem in medio doctorum. audientem illos¬
et interrogantem. Quasi fons sapientie docto¬
rum meditis sedet: s quasi exemplar humili¬
tos. Ne enim paruuili a seniorib erubescant
discere: ipse ab etatis humane congruentiã
hominib auscultare non crubescit ds̃. ne in¬

Expanded text:
et non invenientes, regressi sunt in Jerusalem reet non invenientes, regressi sunt in Jerusalem requirentes eum. Quaeret aliquis quomodo Dei Filius tanta parentum cura nutritus, his abeuntibus potuerit obliviscendo relinqui. Cui respondendum, quia filiis Israel moris fuerit, ut temporibus festis vel Jerosolyma confluentes, vel ad propria redeuntes, seorsum viri, seorsum autem feminae choros ducentes incederent, infantesque vel pueri, cum quolibet parente indifferenter ire potuerint. Ideoque beatam Mariam vel Joseph vicissim putasse puerum Jesum, quem se comitari non cernebant, cum altero parente reversum. Et factum est post triduum, invenerunt illum in templo, sedentem in medio doctorum, audientem illoet interrogantem. Quasi fons sapientiae doctorum medius sedet, sed quasi exemplar humilitos. Ne etenim parvuli a senioribus erubescant discere, et ipse ob aetatis humanae congruentiam, hominibus auscultare non erubescit Deus. Ne in
Abbreviated transcription (Latin):
et quid iudelicet patti uixta ueritatem diui¬
ne maiestatis. et quid uixta adsumptionis
humane fragilitatem debeat matri. Nec absq
pudentia duodennis prima sue fidei tudim̃¬
ta reuelabat. que duodecim apłorum mini¬
sterio cunctum erat reuelanda et elucidanda
per orbeni. Possumus et hoc dicere quia sicut
septenario. sic et duodenario nuniero qui
mulciplicatis inter se uuuoem septenarĩ
partib constat. uel rerum uel temporu
uniuersitas. ac ꝑfectio designetur. Atq ideo
quo omnia loca uel tempora deceat occupa¬
ri: recte a duodecimo numeto ubat sumat
exordium. Non gͥ ociose suorum immemor
at. quia non solum antequam parentes ip¬
si uerum etiam antequam abraham fieret
ipse est. Et in ciuitate potus ac templo dei
quasi paterno uire residete delectat. Et non
cognouerunt parentes euis. Existimantes au¬
tem illum ee in comitatu: uenetunt ter dier.
et requirebant cum inter cognatos et notos.

Expanded text:
et quid videlicet Patri juxta veritatem diviet quid videlicet Patri juxta veritatem divinae majestatis, et quid juxta assumptionis humanae fragilitatem debeat matri. Nec absque providentia duodenis prima suae fidei rudimenta revelabat, quae duodecim apostolorum ministerio cunctum erat revelanda et elucidanda per orbem. Possumus et hoc dicere, quia sicut septenario, sic et duodenario numero, qui multiplicatis inter se invicem septenarii partibus constat, vel rerum vel temporum universitas ac perfectio designetur. Atque ideo quo omnia loca vel tempora deceat occupari, recte a duodecimo numero jubar sumat exordium. Non igitur otiose suorum perhibetat, quia non solum antequam parentes ipsi, verum etiam antequam Abraham fieret ipse est, in civitate potius ac templo Dei, quasi paterno jure residere delectatur. Et non cognoverunt parentes ejus. Existimantes autem illumet requirebant eum inter cognatos et notos,
Abbreviated transcription (Latin):
cerdotem collocat ad aram: orantem ppłi mul¬
titudinem templi sistit in acriis mariam
mox dominio concepto ierosolimam mittit.
domum pontificis intromictit. Ibi et bap¬
tistam natum refert. Et dũm post natuu¬
tatem continuo cum hostia tranffert. eun¬
dem ilo singulis annis cum parentib du¬
cit: et duodennem in templo doctorum choris
inserit. Ubi inter alia sapientib stupenda
dicit: quia in his que patris mei sunt opor¬
tet me eẽ. Et post cetera alia laudantes do¬
minum in templo discipulos. in euangeliĩ
t cum factus fuisset annorum duodecĩ:
ascendentib illis in ietosolunam scłm cõ¬
suedidinem diei festi. consumiatisq dieb
cum redirent: remansit puer ib̾e in iecłm.
Quia natiuitate unmo conceptione huma¬
na manifestis miraculorum quia ds̃ sit est
ad ꝓbatus inditiis: ipse etiam mox ubi tem¬
pus etatis congruebat. utramq suam reue¬
renter pandere cepit atq aperire substantiam:

Expanded text:
cerdotem collocat ad aram orantem, populi mulcerdotem collocat ad aram orantem, populi multitudinem templi sistit in atriis, Mariam mox Domino concepto Jerosolyma mittit, domum Pontificis intromittit. Ibi et Baptistam natum refert, et Dominum post nativitatem continuo cum hostia transfert. Eumdem illo singulis annis cum parentibus ducit, et duodenem in templo doctorum choris inserit. Ubi inter alia sapientibus stupenda dicit: Quia in his quae Patris mei sunt oportet me esse . Et post caetera talia, laudantes Deum in templo discipulos in Evangelii t cum factus fuisset annorum duodecim, ascendentibus illis in Hierosolyma secundum consuetudinem diei festi, consummatisque diebus cum redirent, remansit puer Jesus in Jerusalem. Qui a nativitate, imo a conceptione humana manifestis miraculorum quia Deus sit, est approbatus indiciis, ipse etiam mox ubi tempus aetatis congruebat, utramque suam reverenter pandere coepit atque aperire substantiam,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s in eo quod puer erat. id est habitum
humane fragilitatis induerat. crescere et
confortari habebat. In eo uero quod etiam
uerbum dei et ds̃ ecernus erat nec conforta¬
ri indigebat. nec habebat augeti. Unde recꝰ¬
tissue: plenus sapientia phibetur et gratia
Sapientia quidem. quia. in ipso habitat om¬
nis plenttudo diuinitatis corporaliter: grã
autem quia eidem mediatori dei et homi¬
grã donatum est. ut ex quo homo fieri cepi¬
sset ꝑfectus esset et as. Cui simile est qd̾ ioħs
scribit eum plenum grã et ueritate eandẽ
ipse diinitatis excellentiam. et ueritatis:
quam lucas sapientie nomine. commendanᷤ.
Et ibant om̃s parentes eius ꝑ omnes annoᷤ
in ierłm: in die sollempnitatis pasche. Uidens
hunc tuangelistam uiter animalia quatuor.
non frustra uitulo cotparatum. qui quasi
hostqis deputatum animal. cuta templum
maxune et iecosolimam narrationis sue di¬
uersatur incessu. Siquidem in principiis. sa¬

Expanded text:
Christus in eo quod puer erat, id est, habitum Christus in eo quod puer erat, id est, habitum humanae fragilitatis induerat, crescere et confortari habebat. In eo vero quod etiam verbum Dei et Deus aeternus erat, nec confortari indigebat, nec habebat augeri. Unde rectissime plenus sapientia perhibetur et gratia. Sapientia quidem, quia in ipso habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Gratia autem, quia eidem mediator Dei et homiia donatum est, ut ex quo homo fieri coepisset, perfectus esset et Deus. Cui simile est, quod Joannes scribit, eum plenum gratia et veritate, eamdem ipse divinitatis excellentiam veritatis, quam Lucas sapientiae nomine commendans. Et ibant parentes ejus per omnes annos in Jerusalem, in die solemni Paschae. Vides hunc evangelistam inter animalia quatuor non frustra vitulo comparatum, qui, quasi hostiis deputatum animal, circa templum maxime et Jerosolyma narrationis suae diversatur incessu. Siquidem in principiis sa
Abbreviated transcription (Latin):
phetare: ne aliqua aut ꝑfessio deesset aut
sexus. Et ideo anna et stipendiis iuduitatis
et morib talis inducitur: ut digna plene fu¬
isse credatur que redemptorem omnium ue¬
tem suam natarech. Precermisit hoc loco lu¬
cas que ã matheo satis exposita nouerat: do¬
mintm udelicet post hȩc ne ab herode ne¬
candus inueniretur egyptum ã parentib
ẽẽ delatum. defunctoq herode sic demum
galileam reuersum. natareth cuutatem su¬
am inhabitare cepisse. Solent enim euange¬
liste singuli sic omittere quedam que uel ab a¬
liis cominemorata uiderint. uel ab aliis
commemoranda in sp̃u preuiderint. ut con¬
tinuata sue narrationis serie quasi nulla p̾¬
termisisse uideantur. Quȩ tamen alterius
euangeliste considata scriptura: quo locotͣn¬
silita fuerint diligens lector inueniet. suer
autem crescebat et confortabatur plenus
sapientia: et grã dei erat in illo. Notanda
distinctio uerborum: quia dominus iħe

Expanded text:
a, ne qua aut professio deesset aut a, ne qua aut professio deesset aut sexus. et ideo Anna et stipendiis uiduitatis et moribus talis inducitur, ut digna plane fuisse credatur, quae redemtorem uenisse omtem suam Nazareth. Praetermisit hoc loco Lucas quae a Matthaeo satis exposita noverat, Dominum videlicet post haec ne ab Herode necandus inveniretur, Aegyptum a parentibus esse delatum, defunctoque Herode sic demum Galilaeam reversum, Nazareth civitatem suam inhabitare coepisse. Solent enim evangelistae singuli sic omittere quaedam quae vel ab aliis commemorata viderint, vel ab aliis commemoranda in spiritu praeviderint, ut continuata suae narrationis serie, quasi nulla praetermisisse videantur, quae tamen alterius evangelistae considerata Scriptura, quo loco transilita fuerint, diligens lector inveniat. Puer autem crescebat et confortabatur, plenus sapientia, et gratia Dei erat in illo. Notanda distinctio verborum, quia Dominus Jesus