comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Uinũ bibistis e uineis: sed ñ tantũ ut leta¬
ret᷑ cor ur̃m. & diceretur de uob̾. & uinũ
exhilarat cor hominis. Habiustis palliũ
sed qͦd frigus non repelleret nec seruaret
calorẽ. Quicunq etiam ur̃m siue negotia¬
tione siue mercennaria manu mercedes
congregauit: frustra labor sine precio
laboris impensus est. Om̃s enĩ uelut siqͥs i
ꝑtusũ sacculũ mittat: pecuniȩ desluxer
Sed & iuxta intelligentiã sp̃ualẽ. hi qui
de babylone reuersi sunt & necdum edi¬
ficauerunt. templum dĩ. sed edificationẽ
eiꝰ cotidie differentes dixerunt. nondum
uenit tempus domus dnĩ edificandȩ. nec
captiui sunt. nec adhuc plena liberta¬
te donati. Uerũ quasi in quodã meditullio
positi: seminauerunt multũ &̾ intulert
parum. Comederunt: &e nonfsatura ti.
Siberunt. & non sunt in ebriati. Operuer̃
se: & non sunt calefacti. Congregauerunt
mercedes : & quasi in ꝑtusum marsupium

Expanded text:
Vinum bibistis e vineis, sed non tantum ut laetaVinum bibistis e vineis, sed non tantum ut laetaretur cor vestrum, et diceretur de vobis: Et vinum exhilarat cor hominis . Habuistis pallium, sed quod frigus non repelleret, nec servaret calorem. Quicumque etiam vestrum sive negotiatione, sive mercenaria manu mercedes congregavit, frustra labor sine pretio laboris impensus est. Omnes enim velut si quis in pertusum sacculum mittat, pecuniae defluxerunt. Sed et juxta intelligentiam spiritualem hi qui de Babylone reversi sunt, et necdum aedificaverunt templum Dei, sed aedificationem ejus quotidie differentes, dixerunt: Nondum venit tempus domus Domini aedificandae: nec captivi sunt, nec adhuc plena libertate donati: verum quasi in meditullio quodam positi, seminaverunt multum et intulerunt parum: comederunt et non sunt satiati: biberunt, et non sunt inebriati: operuerunt se, et non sunt calefacti: congregaverunt mercedes, et quasi in pertusum marsupium
Abbreviated transcription (Latin):
lumen semitis meis. Uel certe ita. Quia
dicitis. non est tempus edificandȩ domus
dñi. & ipsi habitatis in habitaculis quȩ sus
in ima demersa. domus aut̃ mea deserta
est: considerate iubente dño. & uos in me-¬
moriam redigente : & quȩ feceritis & quȩ
passi sitis. Se onnastis multũ. &¬
intulistis parũ. Comedistis. & non estis sa.¬
turati. Bibistis. & non estis in ebriati. Ope-¬
riustis uos. & non estis cale facti. Et qui mer¬
cedes congregauit: misit eas in sacculum
ꝑtusũ. Omis labor ur̃ qui edificastis domos
urãs & neglexistis domũ dĩ. ñ habuit euen¬
tum. Seminastis enĩ plura. & multo minꝰ
quã satũ fuerat congregastis. Nec potestis
dicere. ideo famẽ secutam: qđ in exercenda
terra agricola cessauerit. Comedistis qͦq
ne forsitan e uobis quispiã diceret. uolunta¬
rium fuisse ieiuniũ. Non estis saturati: qͥa
paruos fructus congregaueratis in horrea.

Expanded text:
lux semitis meis . Vel certe ita: Quia lux semitis meis . Vel certe ita: Quia dicitis, non est tempus aedificandae domus Domini, et ipsi habitatis in habitaculis quae sunt in ima demersa, domus autem mea deserta est: considerate, jubente me Domino, et vos in memoriam redigite quae feceritis, et quae passi sitis. Seminastis multuintulistis parum: comedistis, et non estis satiati: bibistis, 744 et non estis inebriati: operuistis vos, et non estis calefacti. Et qui mercedes congregavit, misit eas in sacculum pertusum. Omnis labor vester qui aedificastis domus vestras et neglexistis domum Dei, non habuit eventum. Seminastis enim plura, et multo minus quam satum fuerat, congregastis: nec potestis dicere ideo famem secutam, quod in exercenda terra agricola cessaverit. Comedistis quoque ne forsitan e vobis quispiam diceret voluntarium fuisse jejunium, et non estis saturati, quia parvos fructus congregaveratis in horrea.
Abbreviated transcription (Latin):
cͦ c̃ ẽ doe. Omẽ enĩ tempus in quo ñ uirtu¬
tib sed uicis deseruimꝰ ꝑit. & quasi non
fuerit reputatur in nichilum. Siquis gͦ
de nobis uel in conualle habitat. uł uõ
luptate & luxuria scłari suã contignat
domum: iste templũ dõ ñ edificat᷑ nec
habet dñs ubi in eo caput suũ reclinet
& cum uulpib edificet domũ. habitacu¬
lum quondã dĩ patitur. eẽ. desertum.
Ex nunc hȩc dicit dñs exercituũ. Ponite
loquentis tempus : aliud facientis. Prȩce¬
pta mea. statim in opus uertite. Dñs enĩ
corda ur̃a uitiis seruientia. sine ordine.
sine prȩceptore. quocunq trahebant
desideria ꝑgentes. Hunc aut̃ dñs uobis prę¬
cipit ut ordinetis in se caritatẽ. & ponatis
corda ur̃a suꝑ uias urãs. ut nichil absq iu¬
dicio & consideratione faciatis. sed semꝑ
ante oculos ur̃os legalis lucerna p̃cedat.¬
& dicatis. lucerna pedib meis lex tua. &

Expanded text:
κατορθώσεως. Omne enim tempus in quo non virtuκατορθώσεως. Omne enim tempus in quo non virtutibus, sed vitiis deservimus, perit, et quasi non fuerit, reputatur in nihilum. Si quis ergo de nobis, vel in convalle habitat, vel in voluptate et luxuria saeculari suam contignat domum, iste templum Deo non aedificat, nec habet Dominus in eo ubi caput suum reclinet: et cum vulpibus aedificet domum, habitaculum quondam Dei patitur esse desertum. Et nunc haec dicit Dominus exercituum: ponite loquentis tempus, et aliud facientis: praecepta mea statim in opus vertite: Dominus escorda vestra vitiis servientia, sine ordine, sine praeceptore, quocumque trahebant desideria, pergentes. Nunc autem Dominus vobis praecipit ut ordinetis in se charitatem, et ponatis corda vestra super vias vestras, ut nihil absque judicio et consideratione faciatis; sed semper ante pedes vestros legalis lucerna praecedat, et dicatis: Lucerna pedibus meis lex tua et
Abbreviated transcription (Latin):
parentum. affinium. liberorum.¬
S tatim ut conuersus inclamaueris nom̃
dni: dicet. Ecce assum. Et factũ est
uerbum dni in manu aggei ꝓpħȩ dicens
N unquid tempus uobis est ut habitetis
ta erit: In eadem die qua supra rursum
&e habito paulisꝑ silentio. adid qđ dixe.
tata responsio & dicitur adeos. Ergone
tempus est ut uos habitetis in domibus
deorsum sitis. & in conualle positis. &e
mea domus quȩ in monte est deserta erit:
Siue ut habetur in hebreo. uos habitatis
in domib laqueatis. idest ornatis atq cõ¬
positis. quȩ ñ tam adusũ sint quã ad de¬
litias. & habitaculũ meũ in quo fuerunt
nis. pluuis rigantib squalebit solitudi¬
ne. &e sole torrebit᷑  Porro scd̾m anago¬
gen. omẽ tempus quo habitatio uallis est¬
nobis uel seruimꝰ deliti is: importunum
est. Unde & stoici quib cure est uerba
singula definire: tempus dixerunt esse
correctionis siue efficientiȩ. qđ significan¬

Expanded text:
parentum, affinium, liberorumparentum, affinium, liberorumstatim ut conversus inclamaveris nomen Domini, dicet: Ecce adsum. Et factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae, dicens: Numquid tempus vobis est ut habitetis taet habito paulisper silentio, ad id quod dixeratata responsio, et dicitur ad eos: Ergo ne tempus est, ut vos habitetis in domibus deorsum sitis, et in convalle positis: et mea domus quae in monte est, deserta erit? sive ut habetur in Hebraeo: ut habitetis in domibus loqueatis id est, ornatis atque compositis, et quae non tam ad usum sunt quam ad delicias, et habitaculum meum in quo fuerunt nis, pluviis rigabitur, squalebit solitudine, sole torrebitur? Porro secundum anagogen: Omne tempus quo habitatio vallis eligitur, vel servimus deliciis, importunum est. Unde et Stoici quibus curae est verba singula definire, tempus dixerunt esse correctionis sive efficientiae: quod significan
Abbreviated transcription (Latin):
nitus est omĩs creaturȩ. & primogenitus
ex mortuis: sic princeps & magnus sit
inuniuersis sacerdotib. Haec ait dñs
exercituũ dicens. Popłs iste dicit. Nondũ
uenit tempus domus dñi edificandȩ. Dili¬
gent̃ attendite. qđ non zorobbabel uel ie¬
sus dicant. nondum uenit tempus domus
dni edificandę. sed popłs qui ad huc sub re-¬
ge dario constitutus necdum iugũ seruitu¬
tis excusserat. Semꝑ qui in captiuitate reti¬
nentur & egressisunt de ierłm. differunt
& morant᷑ edificare templũ dĩ. & dicunt.
Nondum uenit tempus domꝰ dñi edificandȩ.
Et tũ quando uideris aliquẽ egressũ de ȩccła
qui traditꝰ fuerat sathanȩ ininteritũ carnis
re: dic adeum. Uere & tu de popło es capti¬
uorũ. & tũ dicis nondum uenit tempus
domꝰ dni edificandȩ. Quisemel decreuit
instaurare templũ dĩ : omẽ ei tempus aptũ
ad edificandũ. Nec rex potest impedire.
nec hostis ꝑcircũ itũ. nec pietas simulata

Expanded text:
nitus est omnis creaturae, et primogenitus nitus est omnis creaturae, et primogenitus ex mortuis: sic princeps et magnus sit in universis sacerdotibus. Haec ait Dominus exercituum, dicens: Populus iste dicit, nondum venit tempus domus Domini aedificandae. Diligenter attende quod non Zorobabel vel Jesus dicant: nondum venit tempus domus Domini aedificandae; sed populus qui adhuc sub Dario rege constitutus, necdum jugum servitutis excusserat. Semperque qui captivitate retinentur, et egressi sunt de Jerusalem, differunt et morantur aedificare templum Dei, et dicunt: nondum venit tempus domus Domini aedificandae. Et tu quando videris aliquem egressum de Ecclesia, qui traditus fuerat Satanae in interitum carnis, re, dic ad eum: Vere et tu populo es captivorum, et tu dicis: nondum venit tempus domus Domini aedifacandae. Qui semel decrevit instaurare templum Dei, huic omne tempus aptum est ad aedificandum: nec rex diabolus potest impedire, nec hostes per circuitum, nec pietas simulata
Abbreviated transcription (Latin):
dirigit᷑ filium salathiel de quoiã diximꝰ.
sed & ad iesum filium iosedech sacerdotẽ ma¬
gnum. Quantũ ad hystoriam ꝑtinet.:
alter est torobba bel de triburegia. & alter
iesus de tribu sacerdotali. Quantum uͦ ad in-¬
telligentiam sp̃ualem: unus atq idem est dĩ
idest dñĩ salus. & est filius iosedech. qđ &
ipsum in linguã nr̃am uertit᷑. ĩ aõ iustꝰ. id ÷¬
ani iustus. lũstus enim & sc̃s ds̃ pat̃. & dĩ
fidelis. & non est in ipso iniquitas. Hȩc ad¬
uersum martionẽ & cęteros hereticos. qui
alterius boni nescio cuius dĩ filiũ &e non
creatoris quẽ iustũ uocant. asserunt dnm̃
saluatorẽ. Q uere est iesus magnꝰ sacerdos.
cui om̃s dĩ antistites comparati parui sunt
& nichili. Si enĩ iste magnus sacerdos dr̃.
utiq ad distinctionẽ eoꝵs dr̃. qui minores
sunt. Ainores aut̃ sunt om̃s. qui extra eũ
&e post eum sunt. Ut quomodo primoge¬

Expanded text:
dirigitur filium Salathiel, de quo jam diximus; dirigitur filium Salathiel, de quo jam diximus; sed et ad Jesum filium Josedec sacerdotem magnum. Quantum ad historiam pertinet, alter est Zorobabel de tribu regia, et alter Jesus de tribu sacerdotali. Quantum vero ad intelligentiam spiritualem unus atque idem est Domiid est, Domini salus  , et est filius Josedec, quod et ipsum in linguam nostram vertitur JAO justus, id ni justus  . Justus enim et sanctus Deus Pater, et Deus Filius, et non est in ipso iniquitas. 742 Adversus Marcionem et caeteros haereticos, qui alterius boni, nescio cujus Dei filium, et non Creatoris, quem justum vocant, asserunt Dominum Salvatorem. Et vere est Jesus magnus Sacerdos, cui omnes Dei antistites comparati, parvi sunt et nihil. Si enim iste magnus dicitur Sacerdos, utique ad distinctionem eorum dicitur, qui minores sunt. Minores autem sunt omnes qui extra eum et post eum sunt, ut quomodo primoge
Abbreviated transcription (Latin):
&e fuerit ꝓpter grauissimum flumen cho.¬
bar: & uiderit magnam illã uisionẽ. quam
subtipo eiꝰ e techiel inuoluminris sui cernit
exordio. Quod aut̃ dixi interpretari toro¬
babel principẽ de babylone: non quod uere
princeps int̾pretetur hoc dixi. Si quidem
apud hebreos: ex trib uitegris nomen eiꝰ
sonat. & efficitur nom̃ ⁊ orobbabel: id est
iste magister de babylone. Sed ad compen¬
dium intelligentię. ꝓsupra dictis minutus
principẽ uolui int̾p̃tari de babylone. siue
in babylone. Ut quomͦ iesus filius naue qui
& ipse intrpo saluatoris fuit. de solitudine
popłm in t̾ram reꝑmissionis induxit: sic
& iste ꝓpterea ortus in babylone sit: ut
eos qui erant inbabylone reduceret in t̾rã
reꝓmissionis de qua captiui abducti fue-¬
rant. & his qui erant in uinculis diceret
exite. & qui sedebant in tenebris. illumi¬
namini. Sermo uͦ dñi qui factus est iN
manu aggei. non solum ad zorobbabel

Expanded text:
et fuerit prope gravissimum flumen Choet fuerit prope gravissimum flumen Chobar, et viderit magnam visionem illam quam sub typo ejus Ezechiel in voluminis sui cernit exordio. Quod autem dixi interpretari Zorobabel, principem de Babylone, non quod vere princeps interpretetur, hoc dixi: siquidem apud Hebraeos ex tribus integris nomen ejussonat, et efficitur nomen Zorobabel  , iste magister de Babylone. Sed ad compendium intelligentiae pro supradictis minutis, principem volui interpretari de Babylone, sive in Babylone. Ut quomodo Jesus filius Nave, qui et ipse in typo Salvatoris fuit, de solitudine populum in terra repromissionis induxit: sic et iste propterea ortus in Babylone sit, ut eos qui erant in Babylone, reduceret in terram repromissionis, de qua captivi abducti fuerant, et his qui erant in vinculis diceret: Exite. Et qui sedebant in tenebris: Illuminamini . Sermo vero Domini, qui factus est in manu Aggaei, non solum ad Zorobabel
Abbreviated transcription (Latin):
diciã sonat. Sed & tabulon. fluxus nocti
ex primit᷑. Relinquentes gͦ huiꝰ mundi
uanum & sordidum fluxum atq tene.¬
brosum. sequamur fluxũ iesu qui nobis
expositus est ad bibendum & largissimo
fonte se prȩbet. uixta illud qđ dr̃ in euan¬
gło. Stabat iħc in templo. & clamabat
dicens. Siquis sitit: ueniat ad me & bibat.
Et hunc ipsũ tunc poterimus bibere: cum
petierimus a dõ patre. iuixta quod
legimꝰ. Petite & accipietis. Salathiel qͥppe.
unterp̃tatur petitio dĩ. & nemo uenit
ad iłim: nisi eũ adduxerit pat̃. Nascet᷑
gͦ nobis fluxus expositus ꝑ obsecrationẽ
dĩ. & erit de tribu uida regia scilicet
& confitente uł laudante dm̃. quia uidaᷤ
utrunq sonat. Porro ortus in babẏlone.
scđm hystoriam quidem uere de torobabel
dr̃ quia ibi natus est: sed uxta altiorem
intelligentiam dñm nr̃m iesum sonat. qđ
ipse quoq natus in confusione huius scłi:

Expanded text:
ditiam sonat. Sed et Zabulon, fluxus noctis ditiam sonat. Sed et Zabulon, fluxus noctis exprimitur. Relinquentes ergo hujus mundi vanum et sordidum fluxum atque tenebrosum, sequamur fluxum Jesu, qui nobis expositus est ad bibendum, et largissimo fonte se praebet, juxta illud quod dicitur in Evangelio: Stabat Jesus in templo, et clamabat, dicens: Si quis sitit, veniat ad me, et bibat . Et huc ipsum tunc poterimus bibere, cum petierimus a Deo Patre, juxta quod legimus: Petite, et dabitur vobis . Salathiel quippe interpretatur, petitio Dei. Et nemo venit ad Jesum, nisi eum adduxerit Pater . Nascetur ergo nobis fluxus, expositus 741 per obsecrationem Dei, et erit de tribu Juda, regia scilicet, et confitente vel laudante Deum, quia Judas utrumque sonat. Porro ortus in Babylone, secundum historiam quidem vere de Zorobabel dicitur, quia ibi natus est. Sed et juxta altiorem intelligentiam Dominum nostrum Jesum sonat: quia ipse quoque natus sit in confusione hujus saeculi,
Abbreviated transcription (Latin):
gentiam sp̃ualem.d torobabel fili¬
um salathiel ducem iuda. &ꝰ iesũ filium
iosedech sacerdotẽ magnum dic̃s. Legunus
in paralipomenon iechoniȩ qui in babylo.¬
nem ductus est fuisse filium salathiel. de
quo natus est torobabel. Qđ quidẽ & ma¬
theus generationẽ saluatoris enumerans:
ait. Post transmigrationẽ babylonis: iecho¬
nias genuit salathiel. Salathiel aut̃: ge¬
nuit torobabel. Torobabel aut̃: genuit
ab uid. Hic torobabel de tribu iuda hoc est
de ueteris templi lapidib quam de nouis qui
prius fuerant impoliti edificauit ȩccłam.
idest & de reliquiis popłi uidaici & de gen-¬
tilium multitudine dõ patri extruxit ha¬
bitaculũ. Int̾pretat᷑ aut̃ scđm multiplices
hebraici sermonis accentꝰ: uel. eicͥic ta ea¬
expositus. uł ortus in babylone: uł princeps
de babylone. Primȩ interp̃tationi ille flux
contrarius est qui significatur inuocabulo
ietabel. id est fluxus uanus uel fluxus
menstruatȩ. qui utiq manifeste inmun¬

Expanded text:
em. Ad Zorobabel, filium Salathiel, ducem Juda: et ad Jesum filium Josedec, sacerdotem magnum, dicens. Legimus in Paralipomenon, Jeconiae qui in Babylonem ductus est, filium fuisse Salathiel, de quo natus est Zorobabel . Quod quidem et Matthaeus generationem Salvatoris enumerans, ait: Post transmigrationem autem Babylonis, Jeconias genuit Salathiel: Salathiel autem genuit Zorobabel: Zorobabel autem genuit Abiud . Hic Zorobabel de tribu Juda, hoc est de veteris templi lapidibus, quam de novis, qui prius fuerant impoliti, aedificavit Ecclesiam, id est, et de reliquiis populi Judaici, et de gentium multitudine, Deo Patri exstruxit tabernaculum. Interpretatur autem secundum multiplices Hebraici sermonis accentus, vel ῥεῦσις παρexpositus, vel ortus in Babylone, vel princeps de Babylone. Primae interpretationi ille fluxus contrarius est, qui significatur in vocabulo Jezabel, id est, fluxus vanus, vel fluxus menstruatae, qui utique manifeste immun
Abbreviated transcription (Latin):
Iuos uidetis hanc nunc: Nunquid ñ ita est¬
I quasi non sit in oculis ur̃is: Et nunc con¬
fortare torobbabel dicit dñs. & conforta.¬
re iesu fili iosedech sacerdos magne. & con¬
fortare omĩs popłs terrȩ dicit dñs exerer¬

Expanded text:
vos videtis hanc nunc? numquid non ita estvos videtis hanc nunc? numquid non ita est, quasi non sit in oculis vestris? Et nunc confortare Zorobabel, dicit Dominus: & confortare Jesu filii Josedech Sacerdos magne, & confortare omnis populus terrae, dicit Dominus exerci
Abbreviated transcription (Latin):
circuncisionis typo accipitur triplicatus
uicesimũ quartũ numerũ facit. figuralit̃
nos docens ut edificemus : dni in amputa¬
tione carnis & uitiorum circuncisione.
& ueram puritatẽ esse credamus in nomine
patris &e filii & sp̃s scĩ. Porro alius sexies
referet ad elementa mundi ex quib subsi¬
stimus: sex uͦ ad conditionẽ mundi in quo
ipsa elementa uersantur. & dicet quia
ad huc in materia sumus &e graui corpo¬
re circundamur & seruimꝰ generationib:
extruere quidem nos templum. & intrare
domũ dĩ & quasi de somno graui suscita¬
ri sp̃m nr̃m. sed ad huc inuicesimo quarco
die: id ipsum facere.N septimo
mense. uicesima & prima mensis. factũ
est uerbum dñi in manu aggei ꝓpħȩ di¬
cens. Loquere ad zorobhabel filium sala
I thiel ducẽ iuda. & ad iesum filiũ iosedech¬
I sacerdotẽ magnum. & ad reliquos popłi
Idicens. Quis in uobis est derelictus. qui ui¬
dit domum istam in gła sua pͥma᷑ & qͥd

Expanded text:
circumcisionis typo accipitur, triplicatus circumcisionis typo accipitur, triplicatus vicesimum quartum numerum facit, figuraliter nos docemur, ut aedificemus domum Domini in amputatione carnis, et vitiorum circumcisione, et veram puritatem esse credamus in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Porro alius sexies refert ad elementa mundi, ex quibus subsistimus; sex vero ad conditionem mundi, in quo ipsa elementa versantur. Et dicit: quia adhuc in materia sumus, et gravi corpore circumdamur, et servimus generationibus, exstruere quidem nos templum, et intrare in domum Dei, et quasi de somno gravi suscitari spiritum nostrum; sed adhuc in vicesimo quarto die idipsum facere. In septimo mense, vicesima et prima mensis, factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae dicenthiel Ducem Juda, & ad Jesum filium Josedech Sacerdotem magnum, & ad reliquos populi dicens: Quis in vobis est derelictus, qui vidit domum istam in gloria sua prima? Et quid
Abbreviated transcription (Latin):
de genere dauid. & iesus sacerdos in ȩt̾̃num
suscitatus est a patre inuirtute. scđm sp̃m
sanctificationis de resurrectione mortuoꝵs
oꝑa dĩ facere ante non possumus: nisi
timeamus a facie dni. & credamꝰ & in¬
grediamur templũ dĩ. & ea quȩ domo
dĩ digna sunt ꝑ petremus. Qm̃ uero ad.¬
huc in scło sumus. & tempus edificatio¬
nis nr̃ȩ sub dario rege uersatur. in quo
generationi in coniugio carniq seruit᷑.
iccirco in sexto numero quo factus est
mundus. in seđo anno qui diuidit uni-¬
onem. materia enim in quã mundi re-¬
paratio. sobolesq consistit duplicẽ nume-¬
rũ diligit. in gredimur domũ dñi. &
utroq popło congregato extruimꝰ templũ
dĩ. Ex duob enim duodecim numeris
uicesimi quarti numeri sũma consistit.
qui tã ex circuncisione quã exgentib¬
ficata est. Sed & hoc possumꝰ dicere. quia
octauus numerus qui sc̃s est & in uerȩ

Expanded text:
de genere David, et Jesus sacerdos in aeternum de genere David, et Jesus sacerdos in aeternum suscitatus est a Patre in virtute, secundum spiritum sanctificationis de resurrectione mortuorummen opera Dei facere ante non possumus, nisi timeamus a facie Domini, et credamus, et ingrediamur templum Dei, et ea quae domui Dei digna sunt perpetremus. Quoniam vero adhuc in saeculo sumus, et tempus aedificationis nostrae sub Dario rege versatur, in quo generationi, conjugiis carnique servitur: idcirco in sexto numero quo factus est mundus, et in secundo anno qui dividit unionem materia enim in qua mundi reparatio sobolisque consistit, duplicem numerum diligit, ingredimur domum Domini, et utroque populo congregato, exstruimus templum Dei. Ex duobus enim duodecim numeris, vicesimi quarti numeri summa consistit: quia tam ex circumcisione quam ex gentibficata est. Sed et hoc possumus dicere, quia octavus numerus qui sanctus est, et in verae
Abbreviated transcription (Latin):
quot & litterȩ sunt apud hebreos. Necesse
enim habuerant doceri. quȩ essent elemen¬
ta principii sermonũ dĩ quȩ eos ꝓhiberent
dicere. necdũ uenit tempus domus dnũ
edificandȩ & habitare in domib cõncauis.
& ut supra dixi inima demergi. ꝓuoca¬
rentur uͦ ponere corda sua suꝑ uias suas. &
meminissent ꝓpt̃ neglegentiam quanta
ypessi fuerint. & ut ascenderent in montẽ
&e cederent ligna & edificarent domum
dĩ. & non paterentur ea quȩ fuerant an¬
te ꝑpessi. Deniq in his uiginti & duobus
dieb tunuit popłs a facie dñi &e ingressi
sunt in die uicesimo & quarto mensis.
in sexto mense. anno scđo darii regis. &
faciebant opus in domo dñi exercituum
aĩ sui. Precipitur aut̃ nob̾ ut edificari
possit domus spũalis in sacerdotiũ scm̃
ad offerendas spũales hostias placentes
dõ: tales nos prebere ut suscitetur in nob̾
faciamus oꝑa dĩ. lam enim torobbab el

Expanded text:
quot et litterae sunt apud Hebraeos. Necesse quot et litterae sunt apud Hebraeos. Necesse enim habuerunt doceri quae essent elementa principii sermonum Dei, quae eos prohiberent dicere, Nec dum venit tempus domus Domini aedificandae, et habitare in domibus concavis, et ut supra dixi, in ima demergi. Provocarentur vero ponere corda sua super vias suas, et meminissent propter negligentiam quanta perpessi fuerint. Et ut ascenderent in montem, et caederent ligna, et aedificarent domum Domini, et non paterentur ea quae fuerant ante perpessi. Denique in his viginti et duobus diebus, timuit populus a facie Domini, et ingressi sunt in die vicesimo quarto Darii regis, et faciebant opus in domo Domini exercituum Dei sui. Praecipitur autem nobis, ut aedificari possit domus spiritualis in sacerdotium sanctum, ad offerendas spirituales victimas placentes Deo, tales nos praebere, 753 ut suscitetur in nobisfaciamus opera Domini. Jam enim Zorobabel
Abbreviated transcription (Latin):
Igressi sunt & faciebant opus in domo dñi¬
Iexercituum dĩ sui. in die uicesima &̾ quar.¬
ta mensis. in sexto mense in anno scd̾o daru¬
Iregis. Pro duce uida . lxa. transtulerunt
illi diuerse aut dñm omĩpotentẽ. aut
dnm sabaoth: aut dñm uir tutum interp̃.¬
tantur. Suscitatur gͦ sp̃s torobbabel & sp̃s
iesu interim scđm litterã. ut regnũ & sacer.¬
dotium edificet templũ dĩ. Suscitatur etiã
sp̃s popłi. qui in eis ante dormiebat. non
corpus. non anima. sed ut diximꝰ spĩs. qui
magis edificare scit templum dĩ. & in gressi.
foris enum fuerant faciebant oꝑa quȩ
digna erant penetralib domus dĩ. in eodẽ
anno dari i regis quo &e supra. in eo mense
qui &e in principio positus est: sed non in eodi
die. Ibi enim unꝰ diei mensis ponit᷑. hic uͦ
uicesimus quartus : ut int̾ primũ diẽ quo
dñs loquit᷑ ꝑ aggeũ. & uicesimũ quartũ
quo in gressi sunt & faciebant opus iN
domo dnĩ. uiginti duo dies medii fuerint.

Expanded text:
i sunt, et faciebant opus in domo, Domini exercituum Dei sui: in die vicesima quarta mensis, in sexto mense, in anno secundo Darii regis. Pro duce Juda, Septuaginta transtulerunt,illi diverse aut Dominum omnipotentem, aut Dominum sabaoth, aut Dominum virtutum interpretantur. Suscitatur ergo spiritus Zorobabel et spiritus Jesu, interim secundum litteram, ut regnum et sacerdotium aedificent templum Dei. Suscitatur etiam spiritus populi, qui in eis ante dormiebat, non corpus, non anima; sed ut diximus, spiritus, qui magis aedificare scit templum Dei. Et ingressi, foris enim fuerant, faciebant opera, quae digna erant penetralibus domus Domini: in eodem anno Darii regis quo et supra, in eo mense qui et in principio positus est; sed non in eodem die. Ibi enim unus dies mensis ponitur: hic vero vicesimus quartus, ut inter primum diem, quo Dominus loquitur per Aggaeum, et vicesimum quartum, quo ingressi sunt, et faciebant opus in domo Domini, viginti duo dies medii fuerint,
Abbreviated transcription (Latin):
derunt exufflantur a sermone dĩ: quasi
indigna eiꝰ custodia atq tutela. Quotiens
ego uidi tam indoctrina quã inconuersatio¬
ne de quib dã sperata plurima. & postquã
uentum est ut haberent tempus messium.
id est tempus docendi. uitãq suã in exẽplui
prebere popłoꝵs: de excelso p̃cipitatos. &
minus inuentum in eis quã opinio sibi om.¬
niũ ꝓmittebat. Unde accidit. ut paulatim
neglegentia subrepente parũ quoq ipsum
qđ uidebantur habere ꝑderent. Hoc autem
iccirco ꝑpessi sunt: quia securi fuer̃ in pri¬
stinis domib suis. nec ascenderunt mon¬
tem scripturarũ edificationis de eo domi¬
nicȩ ligna cedentes. nec extruxer̃t in se co.¬
tidie domũ dñi: sed despicientes eiꝰ desola¬
tionẽ. etiã id ꝑdidere qđ se habere credebant.
Supra dicti enim mali: hȩc causa redditur.
uam obcausã dic̃ dñs exercituũ. Quia do¬
mus mea deserta est: & uos festinatis

Expanded text:
derant, exsufflantur a sermone Dei, quasi derant, exsufflantur a sermone Dei, quasi indigna ejus custodia atque tutela. Quoties vidi ego tam in doctrina quam in conversatione de quibusdam sperata plurima: et postquam ventum est ut haberent tempus messium, id est, tempus docendi, vitamque suam in exemplum praebere populorum, de excelso praecipitatos, et minus inventum in eis, quam opinio sibi omnium promittebat. Unde accidit ut paulatim, negligentia subrepente, parvum quoque ipsum quod videbantur habere, perderent. Hoc autem idcirco perpessi sunt, quia securi fuerunt in pristinis domibus suis, nec ascenderunt Scripturarum montem, aedificationis de eo dominicae ligna caedentes, nec exstruxerunt in se quotidie domum Domini; sed despicientes ejus desolationem, etiam id perdidere, quod se habere credebant. Supradicti enim mali haec causa redditur. Quamobrem, dicit Dominus exercituum, quia domus mea deserta est, et vos festinatis
Abbreviated transcription (Latin):
& infinitis aceruis fuerat electum: intulistis
domũ. & mea uirtute disꝑsũ est. Exufflaui
enim illud & redegi adnichilũ. quia frumen.¬
tũ e mortuũ & uacui folliculi quȩ utilia esui
sunt farinã & similã ñ habebant. Potest aut̃
hoc qđ dixit intulistis indomũ. & exuffla¬
ui illud de donarus accipi quȩ offerebant
in altari. & ds̃ exufflauerat ea. Sed quia
dixit intulistis in domũ. si ea quȩ illata sunt
donaria intelligimus: utiq in templo obla-¬
ta dicemꝰ. & non nob̾ congruet. quia eo tem¬
pore domus dĩ ad huc edificata non fuerat.
Qđ quidem usq hodie plerisq contingit. qui
habitant inedificiis humilib. & quantum
in se est despiciunt desolatam domũ dĩ. &
cum possint edificare contemnunt. & quasi
iam uidentes maturas segetes fructꝰ sibi su¬
orum oꝑum reꝓmittunt. & fallente spe ꝓ
magnis uix parua reꝑiunt. Sed & hȩc quoq
parua quȩ indomũ & horreũ mentis condi¬

Expanded text:
et infinitis acervis fuerat electum, intulistis in et infinitis acervis fuerat electum, intulistis in domum, et mea virtute dispersum est. Exsufflavi enim illud, et redegi ad nihilum; quia frumentum emortuum et vacui folliculi, quae utilia esui sunt, farinam et similam non habebant. Potest autem hoc quod dixit: intulistis in domum, et exsufflavi illud, et de donariis accipi quae offerebant in altari, et Deus exsufflaverit ea. Sed quia dixit, intulistis in domum, si ea quae illata sunt, donaria intelligimus, utique in templo oblata dicimus. Et non nobis congruet, quia eo tempore domus Dei adhuc aedificata non fuerat: quod quidem usque hodie plerisque contingit, qui habitant in aedificiis humilibus, et quantum in se est, despiciunt desolatam domum Dei, et cum possint aedificare, contemnunt: et quasi jam videntes maturas segetes, fructus sibi suorum operum repromittunt, et fallente spe, pro magnis vix parva reperiunt. Sed et haec quoque parva, quae 748 in domum et horreum mentis condi
Abbreviated transcription (Latin):
Igitur quia hȩc mandata sunt nobis ut po-¬
namꝰ corda nr̃a inuiis nr̃is : ascendamꝰ in
montẽ rationabilẽ. & ad singula ꝓblemata
congrua de testimoniis scripturarũ ligna
quęrentes prȩcidamꝰ ea: & edificemus domũ
sapientiȩ in nobis. ͦ Respexistis ad
amplius. & ecce factũ est minus: & intuli¬
stis in domũ. & exufflaui illud. Lax. Re¬
spexistiᷤᷤ in multa: & ecce facta sunt pauca.
Et ecce intulistis in domũ: & exufflaui ea.
Ut abiecta mora & omni ambiguitate depo-¬
sita studiosius edificetis domũ meã: dico &
aliud qđ uobis acciderit. Qui distulistis
edificare domũ meã. non ut supra semi¬
nastis multũ. & quia semen t̾ra ñ reddidit
in tulistis parũ: sed cũ iã canerent segetes
& messium tempus instaret & frumenta
uacuos culmos: & in anes stipulas sine spi-¬
carũ frugib congregastis. Plenȩ erant
areę: spes in oculis. luctus inmanib. Sed¬
&e hoc quoq ipsum qđ uix de multa segete

Expanded text:
Igitur quia haec mandata sunt nobis ut ponamus corda nostra in viis nostris, ascendamus in montem rationabilem, et ad singula problemata, congrua de testimoniis Scripturarum ligna quaerentes, praecidamus ea, et aedificemus domum sapientiae in amplius, et ecce factum est minus: et intulistis in domum, et exsufflavi illud: LXX: Respexistis in multa, et facta sunt pauca: et intulistis in domum, et exsufflavi illa. Ut abjecta mora, et omni ambiguitate deposita, studiosius aedificetis domum meam, dico et aliud quod vobis acciderit, qui distulistis aedificare domum meam, non ut supra: Seminastis multum, et quia sementem terra non reddidit, intulistis parum; sed cum jam candescerent segetes, et messium tempus instaret, et frumenta vacuos culmos, et inanes stipulas sine spicarum frugibus congregastis. Plenae erant areae: spes in oculis, luctus in manibus. Sed hoc quoque ipsum quod vix de multa segete
Abbreviated transcription (Latin):
erit. & glorificabor dicit dñs. Lx.x. Hȩc
ascendite suꝑ montẽ. & prȩcidite ligna.
Cȩtera similit̾. Rursum uobis ego dñs p̃cipio
qui &e prius usseram: ut ponatis corda ur̃a
suꝑ uias uras & consideretis cuncta quȩ
geritis. & relinquentes studiũ domorum
ur̃arũ humiliũ ascendatis in montẽ. ubi ñ
sunt ligna quȩ comburant᷑ sed quȩ ad oꝑa
domus meȩ ꝓficiant. & ut hoc faciatis at¬
tentius : mͥ scitote placiturũ. eẽ. qđ facitis.
Aiunt hebrei sola tantũ ad contignandum
ligna fuisse necessaria: stantib muris tẽpli
post incendiũ. Hoc illi. Nobis aut̃ prȩcipit᷑
non extra uias nrãs ponere corda nr̃a: sed
quȩ prius posueramus rursũ ponere in uiis
nr̃is. & post quam hoc fecerimus: ascendere
sunt : de omĩ scripturȩ scę monte in quã ua-¬
ria uirtutũ & paradysi ligna plantata sunt:
prȩcidamus & edificemus templũ dñi oꝑib¬

Expanded text:
erit, et glorificabor, dicit Dominus. LXX: Haec ascendite super montem, et praecidite ligna caetera similiter. Rursum vobis ego Dominus praecipio, qui et prius jusseram, ut ponatis corda vestra super vias vestras, et consideretis cuncta quae geritis, et relinquentes studium domorum vestrarum humilium, ascendatis in montem, ubi non sunt ligna quae comburantur, sed quae ad opera domus meae proficiant: et ut hoc faciatis attentius, mihi scitote placiturum esse quod facitis. Aiunt Hebraei sola tantum ad contignandum ligna fuisse necessaria, stantibus muris templi post incendium. Hoc illi. Nobis autem praecipitur, non extra vias nostras ponere corda nostra; sed quae prius posueramus, rursum ponere in viis nostris, et postquam hoc fecerimus, ascendere sunt, de omni Scripturae sanctae monte, in quo varia virtutum et paradisi ligna plantata sunt, praecidamus ea, et aedificemus templum Domi
Abbreviated transcription (Latin):
Nonsolum inquit cȩli pluuiam non dederunt.
quib irrigata humus fruges parit: sed ne
rorem quidem matutinum atq nocturnũ.
ut arentes agri saltem humore modico tẽ.¬
perarent᷑. Terra quoq deuorauit agricolas
non redditura sementẽ. & quȩ sponte solet
gignere auaro sinu tenuit. Ego hunc arbi¬¬
tror esse rorem. de quo in benedictione dicit᷑
adiacob Det tibi ds̃ de rore cȩli. Rorẽ her-¬
mon qui descendit E montẽ syon. & descen¬
dit non de aere in quo uolitat multiplex
aquilarum & accipitrũ & uulturũ nume.¬
rus: sed de cȩlo. Ut si cuiꝰ anima ardet ꝑtur.¬
bationib. & iaculo diaboli uulnerata est.
rifrigeret᷑ hoc rore. & estus suos temperet.
Quo retento: terra quoq ñ affert germensuũ
N eq enĩ sine rore xp̃i potest ulla anima af¬
ferre frumenta. Et uocaui siccitatẽ suꝑ
terram &e suꝑ montes. suꝑ triticũ & suꝑ
humus. & suꝑ homines. & suꝑ umenta.
& suꝑ omnẽ laborẽ manuum. Pro siccita

Expanded text:
Non solum, inquit, coeli pluviam non dederunt, quibus irrigata humus fruges facit; sed ne rorem quidem matutinum, atque nocturnum, ut arentes agri, saltem humore modico temperarentur. Terra quoque devoravit, et agricolis non redditura sementem, et quae sponte solet gignere, avaro sinu tenuit. Ego hunc arbitror esse rorem, de quo in benedictione dicitur ad Jacob: Det tibi Deus de rore coeli , et rorem Hermon qui descendit super montem Sion , et descendit, non de aere in quo multiplex volitat aquilarum et accipitrum et vulturum numerus; sed de coelo, ut si cujus anima ardet perturbationibus, et jaculo diaboli vulnerata est, refrigeretur hoc rore, et aestus suos temperet. Quo retento, terra quoque non affert germen suum. Neque enim sine rore Christi potest ulla anima afferre frumenta. Et vocavi siccitatem super terram, et super montes, et super triticum, et super humus, et super homines, et super jumenta, et super omnem laborem manuum. Pro siccitat
Abbreviated transcription (Latin):
Simus quoq aggei. & ꝑomnẽ uitam nr̃am
usq ad consummationẽ anni idest usq
adexitum de scło isto. celebremꝰ festa in
oꝑib nr̃is quȩ nobis orta sunt de agro nr̃.
Multa sunt & non huius temporis quȩ de
solennitate dicantur. quib potest de om̃ĩb

Expanded text:
Simus quoque Aggaei, et per omnem vitam nostram Simus quoque Aggaei, et per omnem vitam nostram usque ad consummationem anni, id est, usque ad exitum 740 de saeculo isto, celebremus festa in operibus nostris, quae nobis orta sunt in agro nostro. Multa sunt, et non hujus temporis, quae de solemnitate dicantur, quibus potest de
Abbreviated transcription (Latin):
cipere sermonen. Habeamus
qor ⁊eͦc. idest festa celebrantes: & ad
nos fiet sermo dĩ. Proponamꝰ ante oculos
nr̃os quia lex spũalis est. sp̃uales solenni¬
tes de quib scriptum est. Trib temporib
mͥ festa celebrabitis in anno. Solennitatẽ
azimoꝵs custodietis. Septem dieb come.¬
detis azima sicut prȩcepi tibi. In tempore
merisis nouorꝵs. in ipso enĩ es ex egẏpto
egressus: non apparebis in conspectu meo
de oꝑib tuis. quȩcunq seminaueris in
in exitu anni. in congregatione operum
tuorum de agro. Si uolumus fieri in nobis
sermonem dĩ. simus aggei id est dĩ festa
celebrantes. & apͥpareamus in conspectu
dĩ uacui. Seminantes quoq in sp̃u de sp̃u
metamus uitã ȩt̃nam. ut celebremꝰ solenni¬
tatẽ consummationis in exitu anni in con¬
gregatione oꝑum nr̃oꝵs. de agro. & solenni¬
tatem primitiuoꝵ de oꝑib nris. quecunq
seminauimꝰ in agro cui benedixit dñs.

Expanded text:
cipere sermonem. Habeamus cipere sermonem. Habeamus ες, id est, festa celebrantes, et ad nos fiet sermo Dei, Proponamus ante oculos nostros, quia lex spiritualis est, spirituales solemnitates, de quibus scriptum est: Tribus temporibus mihi festa celebrabitis in anno. Solemnitatem azymorum custodietis: septem diebus comedetis azyma: sicut praecepi tibi in tempore mensis novorum: in ipso enim es egressus ex Aegypto. Non apparebis in conspectu meo um operis tui, quaecumque seminaveris in in exitu anni in congregatione operum tuorum de agro . Si voluerimus in nobis fieri sermonem Dei, simus Aggaei, id est, festa celebrantes, et non appareamus in conspectu Dei vacui : seminantesque in spiritu, de spiritu metamus aeternam vitam; ut celebremus solemnitatem consummationis in exitu anni, id est, congregationem operum nostrorum de agro, solemnitatem primitivorum de operibus nostris, quaecumque seminaverimus in agro cui benedixit Dominus.
Abbreviated transcription (Latin):
merum solumq sequeretur. quẽ mundũ
esse gentilis quoq poeta nouit dicens.
dnĩ quęrens ad quem ueniat & quẽ doce¬
at inmanu aggei ꝓpħȩ qui bona habebat
oꝑa. & incuius factis poterat dĩ sermo
requiescere. Porro ubi manus sanguine ple-¬
nȩ sunt &e int̾ficitur iħc. & audet popłs
dicere sanguis eius suꝑ nos & suꝑ filios no¬
stros: ibi non fit sermo dĩ. Usq hodie ĩmun¬
das habet manus carneus isrł. & extendit
eas ad dnm. Sed qui a sanguine plenȩ sunt:
tis manus uras: auertam oculos meos a uob̃.
Manus enĩ ur̃ȩ. sanguine plenȩ sunt. Non
fit inmanib eoꝵ uerbum dñi: quia ĩmun¬
de sunt. Hon uenit ad eos sermodĩ: quia m
se occidere sermonẽ. Nec putandum in ma¬
nu tantum aggei factum esse sermonem
dĩ. sed quia aggeus interp̃tat᷑ solennitas.
omĩs qui potest festa celebrare non inferm̃¬
to ueteri maliciȩ & nequiciȩ. sed inatimis
sinceritatis & ueritatis. potest & dĩ re-¬

Expanded text:
merum solumque sequeretur: quem mundum merum solumque sequeretur: quem mundum esse gentilis quoque poeta novit dicens :Domini, quaerens ad quem veniat et quem doceat, in manu Aggaei prophetae, qui bona habebat 739 opera, et in cujus factis poterat Dei sermo requiescere. Porro ubi manus sanguine plenae sunt, et interficitur Jesus, et audet populus dicere: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros , ibi non fit sermo Dei. Usque hodie immundas habens manus carneus Israel, extendit eas ad Dominum; sed quia sanguine plenae sunt, tis manus vestras, avertam oculos meos a vobis: manus enim vestrae sanguine plenae sunt . Non fit in manibus eorum verbum Domini, quia immundae sunt; non venit ad eos sermo Dei, quia in se occidere sermonem Dei. Nec putandum in manu tantum Aggaei prophetae factum esse sermonem Domini: sed quia Aggaeus interpretatur festivus, omnis qui potest festa celebrare, non in fermento veteri malitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis , potest Dei re
Abbreviated transcription (Latin):
in scđo anno uisio popło cernitur in
immundo numero. & post unionẽ uir¬
ginitatis & paradisi nuditatẽ tunicas si.¬
gnificante pellicias. Deniq ingenesi cum
nẽ oꝑum singuloꝵ. & uidit ds̃ quia bonũ
est: in sedo uixta hebraicum & aquilam
ae synima chũ & theodotionẽ non habet᷑.
Neq enim poterat scds dies qui parẽ nume¬
rum facit. qui ab umione diuidit: qđ bo¬
nus esset dĩ sententia cõpbari. Mensis qͦq
sextus ascribitur qui non habet solennitates dĩ
sic̃ mensis septimꝰ. sed uicinus est dierum
sex inquib factus est mundus. in quo la¬
boratur: & insudore faciei comedit᷑ panis
&e t̾ra generat nobis tribulos & spinas.
&e cum sementẽ accepit tritici: lolio¬
magis auenisq fecunda est. Sed quia
iamꝰ altare edificatum fuerat. & aduersũ
repugnantes hostes templum uoluerant
ex truere nec ex truxerant: in uno die men¬
sis sexti factum est uerbum dñi in manu

Expanded text:
in secundo anno visio populo cernitur, in in secundo anno visio populo cernitur, in immundo numero, et post unionem virginitatis et paradisi nuditatem, tunicas significante pelliceas. Denique in Genesi cum nem operum singulorum: Et vidit Deus quia bonum est: in secundo, juxta Hebraicum, et Aquilam, et Symmachum, et Theodotionem non habetur. Neque enim poterat secundus dies, qui numerum facit qui ab unione dividit, quod bonus esset, Dei sententia comprobari. Mensis quoque sextus ascribitur, qui non habet solemnitates Dei, sicut mensis septimus; sed vicinus est dierum sex, in quibus factus est mundus . In quo laboratur, et in sudore faciei comeditur panis: et terra generat nobis tribulos et spinas, et cum sementem acceperit tritici, loliomagis avenisque fecunda est. Sed quia jam altare aedificatum fuerat, et adversum repugnantes hostes templum voluerant exstruere, nec exstruxerant: in uno die mensis sexti factum est verbum Domini in manu
Abbreviated transcription (Latin):
N ANNO SECUNDO DARII regis inmen.¬
se sexto in die una mensis: factum est
uerbum diũ in manu aggei ꝓphete.
Quia popłs qui uidebatur sibi redisse
de captiuitate necdum edificauerat
templum nec muros extruxerat ciuita¬
tis. ne habebat głam pristinę ierłm:
sed habitabat in domib concauis & ut
oͦ oͦ iͥ c̃. idest deorsum positis & in con¬
ualle dimersis. ꝓpterea non ad eos fit
sermo dĩ. sub rege e⁊ echia siue ammon
siue iosia: qui quam dui stabat ierłm po¬
pulo dĩ imperauerant. sed sub dario
ꝑsarum principe. de quõ & daniel mysti¬
ce in suo uolumine refert. Daruis autẽ.
nitani. Nec merebatur absq templo popłs
& deorsum habitans alium habere regẽ:
nĩsi qui generationib seruiebat. & ama-¬
bat carnem. & primam sententiam in¬
eruditi ad huc hominis eiecti de paradi¬
so custodiebat: crescite & multiplicami.¬
ni &e replete terrã. Ergo quia darius
a mator erat coitus & socius draconis.
cuius omĩs uirtus in lumbo est: iccirco

Expanded text:
in mense sexto, in die una mensis factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae. Quia populus qui videbatur sibi redisse de captivitate, necdum aedificaverat templum, nec muros exstruxerat civitatis, nec habebat gloriam pristinae Jerusalem: sed habitabat in domibus concavis, et μοις, id est, deorsum positis et in convalle demersis: propterea non ad eos fit sermo Dei sub rege Ezechia, sive Amon, sive Josia; qui quamdiu stabat Jerusalem, populo Dei imperaverant; sed sub Dario rege, Persarum principe, de quo et Daniel mystice in suo volumine refert. Darius autem αὶ γενόμεναι: nec merebatur absque templo populus et deorsum habitans alium habere regem, nisi qui generationibus serviebat, et amabat carnem, et primam sententiam ineruditi adhuc hominis, et ejecti de paradiso custodiebat: Crescite et multiplicamini, et implete terram . Ergo quia Darius amator erat coitus, et socius draconis, cujus omnis virtus in lumbo est : idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
nuncius dñi popło dicens: Ego uobiscum
sum dicit dñs. Non loquitur ad torobba¬
bel & iesum cum quib & in quib semꝑ
erat ds̃. semel enim eos diximꝰ scđ̾m diuer.¬
sas intelligentias in ꝑsonã saluatoris acci¬
pi: sed ad popłm qui timuerat a facie dñi.
quiq popłs erat. nec dũq ad dĩ uenerat ca¬
ritatẽ. quȩ foras iittit timorẽ. Accipit ergo
popłs ꝓ dĩ tunore mercedem. ut dñs cũ illis
sit. Et est sensus. Ego ero ur̃ adiutor. edifi¬
cate domum meã quę in uob̾ destructa est.
Me in medio ur̃i constituto. nemo edificationẽ
urãm ꝓhibere poterit. Et suscitauit
dñs sp̃m torobbabel filii salathiel ducis
:iida. & sp̃m iesu filii iosedech sacerdotis ma

Expanded text:
nuntius Domini populo dicens: Ego vobiscum nuntius Domini populo dicens: Ego vobiscum sum, dicit Dominus, non loquitur ad Zorobabel et Jesum, cum quibus et in quibus semper erat Dominus semel enim eos diximus secundum diversas intelligentias in persona Salvatoris accipi, sed ad populum qui timuerat a facie Domini. Quia populus erat, necdum ad Dei venerat charitatem, quae foras mittit timorem. Accipit ergo populus pro Dei timore mercedem, ut Dominus cum illis sit, et est sensus: Ego ero vester adjutor, aedificate domum meam, quae in vobis destructa est: me in medio vestri constituto, nemo aedificationem vestram prohibere poterit. Et suscitavit Dominus spiritum Zorobabel, filii Salathiel, ducis Juda, et spiritum Jesu filii Josedec sacerdotis ma
Abbreviated transcription (Latin):
aggeũ quẽ nunc habemus in manib esse
angłos. & ob dispensationem dĩ & iussio
nem assũpsisse humana corpora. &
int̃ homines conuersatos. nec mirum
hoc de angłis credi. cum ꝓ salute nr̃a
etiam filius dĩ humanũ corpus assũm¬
pserit. & obhanc causam etiã de apochri-¬
phis prebent testimonium ubi dr̃ qđ
iacob qui postea uocatꝰ est isrł angłs fue¬
rit : & ꝓꝑterea supplantauerit frẽm in
uentre matrif suȩ. iohannẽ quoq ad
uocem mariae matris dñi exultasse
bilium unã esse naturam. & obhane
causam homines qui placuerint dõ equa¬
les angłis fieri. hoc illi sentiant. Ceterũ
nos nuncium dnĩ idest angłm qui hebra¬
accipiamus. ab eo qđ dni uoluntatẽ popło
nunciarit. Siue quia inmultis locis dñs
nr̃ atq saluator angłs dĩ dr̃ sicut ibi.
magni consilu angłs. typum saluatoris
dicimus in aggeo prȩcucũrisse. Porro qđ
ait nuncius dni de nunciis dñi: tale est

Expanded text:
Aggaeum quem nunc habemus in manibus, fuisse angelos, et ob dispensationem et jussionem Dei assumpsisse humana corpora, et inter homines conversatos. Nec mirum hoc de angelis credi, cum pro salute nostra etiam Filius Dei humanum corpus assumpserit: et ob hanc causam etiam de apocryphis praebent testimonium, ubi dicitur: Quod Jacob, qui postea vocatus est Israel, angelus fuerit, et propterea supplantaverit fratrem in ventre matris suae . Joannem quoque ad vocem Mariae matris Domini, exsultasse bilium unam esse naturam: et ob hanc causam homines qui placuerunt Deo, aequales angelis fieri. Hoc illi sentiant. Caeterum nos nuntium Domini, id est, angelum, qui Hebraam dictum recipiamus ab eo, quod Domini voluntatem populo nuntiaverit, sive quia in multis locis Dominus noster atque Salvator angelus Dei dicitur, sicut ibi; Magni consilii Angelus , typum Salvatoris dicimus in Aggaeo praecurrisse. Porro quod ait, nuntius Domini, de nuntiis Domini, tale est
Abbreviated transcription (Latin):
guat fauces insipientis. Nouissime aut̃ ama¬
rius felle inuenit᷑. & acutius magis quã gla¬
dius utrinq acutꝰ. Quicunq t̾rigena est ce
de cȩlo non nascit᷑: int̾ficitur eius amplexib
&e ligatur institis lectuloꝵ. & insipientiȩ
pedes deducunt eos qui utunt᷑ ea cũ morte
ad inferos. Int̾ mortem aut̃ & inferos hoc ii¬
terest. Mors est. qua anima separat᷑ a corpore.
Infernus locus est inquo animȩ recludunt᷑.
siue in refrigerium siue inpoenas ꝓqualitate
meritorum. Hoc diximꝰ. ut ostenderemus
id mortẽ facere : qđ meretricẽ mulierẽ. Mors
enĩ diuidit fr̃s. Hoc & mulier facit. In frĩb
omnẽ intellige caritatẽ. qđ &e mat̾ diuidat᷑

Expanded text:
guat fauces insipientis, novissime autem amaguat fauces insipientis, novissime autem amarius felle invenitur, et acutius magis quam gladius utrimque acutus . Quicumque terrigena est, et de coelo non nascitur, interficitur ejus amplexibus, et ligatur institis lectulorum, et insipientiae pedes deducunt eos, qui utuntur ea, cum morte ad inferos. Inter mortem autem et inferos, hoc interest: Mors est, qua anima separatur a corpore: infernus, locus in quo animae recluduntor, sive in refrigerio, sive in poenis, pro qualitate meritorum. Hoc diximus, ut ostenderemus, id mortem facere, quod meretricem mulierem. Mors enim dividit fratres, hoc et mulier facit. In fratribus, omnem int