comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uersare sol& de ꝓfundo. Quis deinde sciat. in quantũ se illud mag.¬
nũ & mausũ nauigantib. atq intẽptatũ nautis fundat mare. qđ
brittannias frem̃ti includit equore. atq in ulteriora & ipsis fa¬
builis in accessa secreta se porrigit: Quis deinde colligat. quantũ
lucrino & auerno initalia. tiberiadi quoq in palestina: & eilacui
qui int̾ palestinã & egiptũ arabiȩ deserta p̃tendit. portibq diuersis
augusti atq traiant ceterisq ꝑ uniuersũ orbẽ infusũ addiderit ma¬
re ÷ Sed sunt etiã ñ confusi lacus & stagna. quȩ ñmiscent᷑ fluctib.
ut lariꝰ & benacꝰ. albanꝰ quoq aliiq plures. Quomͦ gͦ una congre¬
gatio a quarũ: Sed quẽadmodũ dicitur. quia fecit deus duo lũmi.¬
naria. id ẽ. solẽ & lunã. cũ sint utiq & stellarũ lumina: ita & una
congregatio dr̃. cũ sint plurimȩ. Neq enĩ annumerant᷑. quȩ non¬

Expanded text:
vertere soleat de profundo. Quis deinde sciat, in quantum se illud magvertere soleat de profundo. Quis deinde sciat, in quantum se illud magnum et inausum navigantibus atque intentatum nautis fundat mare, quod Britannias frementi includit aequore, atque in ulteriora et ipsis fabulis inaccessa secreta se porrigit? Quis deinde non colligat quantum Lucrino et Averno in Italia, Tiberiadi quoque in Palaestina, et ei lacui qui inter Palaestinam et Aegyptum Arabiae deserta protendit, portubusque diversis Augusti atque Trajani, caeterisque per universum orbem infusum addiderit mare? Sed sunt etiam non confusi lacus, et stagna quae non miscentur fluctibus, ut Larius et Benacus, Albanus quoque aliique plures, quomodo una congregatio aquarum? Sed quemadmodum dicitur, quia fecit Deus duo luminaria, id est, solem et lunam, cum sint utique et stellarum lumina: ita et una congregatio dicitur, cum sint plurim
Abbreviated transcription (Latin):
que ueta fu sop u ntuer sũ flumine stagnabant᷑. Na sona orcaceront õa¬
sup c&los & infra firmam̃tũ fuerat facta diseretio. quanto magis dii¬
bitaris potet et a montiũ uertices illa suꝑfusione latcustee luo g
uua om̃is aquarĩ redundantia deriuata e: Quȩ recertacula caoo
tam uonsanuiadatꝙ connexa ab sorbere potuer̃ : de quo multul nob
porest sermo si ppetere P rimũ quia potuit creator om̃iũ ot opsat̾ra
posiues sententias E go qͥd facere potuerit ñ p̃termito:. quid fecer ne
poduee serpturaru auctoritate ñ didici: quasi secretũ preceres. ne
forteetla hincalias sibi questiones requirant. Assero tam̃ scđm scrip¬
turas qͥa potuit locor humilia. & cãpors aꝑta diffundere. sic̃ ipse ait.
uis. ꝓfundiora ea facere quȩ insedat. tanto fluctuũ motu. tantoq es¬
t concitatioris elem̃ti. qui cotidie una pelagitorquere. & harenas

Expanded text:
quae ante fuso per uniuersum flumine stagnabantur. praecanent quae ante fuso per uniuersum flumine stagnabantur. praecanent super coelos et infra firmamentum fuerat facta discretio; quanto magis dubitari non potest etiam montium vertices illa superfusione latuisse? Quo igitur illa omnis aquarum redundantia derivata est? Quae receptacula eam tam continua atque connexa absorbere potuerunt? De quo multus nobis potest sermo suppetere. Primum quia potuit creator omnium et ipsarum tposuerunt sententia. Ego quid facere potuerit, non praetermitto: quid fecerit quod aperte Scripturarum auctoritate non didici, quasi secretum praetereo, ne forte etiam hinc alias sibi quaestiones requirant. Assero tamen secundum Scripturas, quia potuit locorum humilia, et camporum aperta diffundere, sicut ipse ait: vis profundiora ea facere, quae insederat: tanto fluctuum motu, tantoque aestu concitatioris elementi, qui quotidie ima pelagi torquere, et arenas,
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ congregationes aquarũ appellauit maria. Ita & una ÷ generał
collectio quȩ dr̃ mare. & multȩ collectiones quȩ maria ꝓ regionib
nuncupant᷑. Sicut enĩ multȩ t̾rȩ. ut affrica. hispania. thracia.
macedonia. siria. egiptꝰ. gallia. atq italia. ꝓ regionũ appellantut
uocabulis. & una ÷ terra: ita multa dicuntur ꝓlocoꝵ appellatio¬
nib maria. & unũ ẽ. mare. sic̃ ait ꝓpħa dicens. Tui sunt cȩli &
tua ÷ t̾ra. orbẽ t̾rarũ & plenitudinem eiꝰ tufundasti. aquilonẽ &
mare tu creasti. Ꝙ ad iob ipse dñs ait. Conclusi aut̃ mare portis
Nc̃ quia de una collectione diximꝰ: illud occurrit. utrũ cũ ꝑ omnẽ
fere terrã & super t̾ram fuerint diffusȩ aquȩ per uallestria
agrorũ concaua montiũ planciemꝙ caporũ in modũ equioris fusa
congretaconuna potuerit om̃s aquas illas recipe attp ex manire t̾ras.

Expanded text:
deus congregationes aquarum uocauit maria. ita et una est generalis deus congregationes aquarum uocauit maria. ita et una est generalis collectio, quae dicitur mare, et multae collectiones, quae maria pro regionibus nuncupantur. Sicut enim multae terrae, ut Africa, Hispania, Thracia, Macedonia, Syria, Aegyptus, Gallia, atque Italia pro regionum appellantur vocabulis, et una est terra: ita multa dicuntur pro locorum appellationibus maria, et unum est mare, sicut ait propheta, dicens: Tui sunt coeli, et tua est terra, orbem terrarum et plenitudinem ejus tu fundasti, Aquilonem et mare tu creasti Nunc quia de una collectione diximus, illud occurrit, utrum, cum per omnem fere terram et super terram fuerint aquae diffusae per uallestria agrorum, concaua montium planitiemque camporum, modo aequoris fusa congregatio una potuerit omnes illas aquas recipere atque exinanire terras,
Abbreviated transcription (Latin):
lespontũ. & euxinũ egeũ. ionicũ. athlanticum. Pleriq etiam
creticũ & septemtrionale caspiũ appellant mare. Unde & con¬
sideremꝰ scripturȩ uerba. quȩ librato st̃ trutinata examine.
Colligat᷑ inquit aqua in congregationẽ unã. Una aquarũ iugisq
& continua congregatio ñ ÷. s diuersi sinꝰ maris. ut quidã de scrip¬
torib forensib ait. Hanq portꝰ maris nr̃i. sinus est amplissimꝰ.
Meritoq indiuersis locis diuersa st̃ nomina. qr uocabula aquis ex
regionũ uocabulis adhefer̃. Vna aut̃ congregatio aquarũ. ẽ:¬
eo quod iugis unda atq continua ab indico mari usq ad gaditani
hor̃a litoris . & inde mare rubrũ. extremũ circũ fuso orbẽ terra
includit oceano. Interiꝰ quoq tyrreno hadrias. ad riȩ cetera maria
miscent᷑ nominib distincta ñ fluctib Unde pulchre habes: quia

Expanded text:
lespontum et Euxinum Aegaeum Ionicum Atlanticum; plerique etiam lespontum et Euxinum Aegaeum Ionicum Atlanticum; plerique etiam Creticum et septentrionale Caspium adpellant mare. unde consideremus scripturae uerba, quae librato sunt trutinata examine. colligatur inquit aqua in collectionem unam. una aquarum iugisque et continua congregatio est, sed diuersi sinus maris, ut quidam de scriptoribus forensibus ait. namque Pontus maris nostri sinus amplissimus meritoque in diuersis locis diuersa sunt nomina, quia uocabula aquis ex regionum uocabulis adhaeserunt, una autem congregatio aquarum, eo quod iugis unda atque continua ab indico mari usque ad Gaditani oram litoris et inde in mare rubrum extremum circumfuso orbem terrarum includit oceano; interius quoque Tyrreno Hadrias, Hadriae cetera maria miscentur nominibus distincta, non fluctibus. unde pulchre habes quia
Abbreviated transcription (Latin):
go misceretur : Deniq docent hoc qͥ uoluerint hȩc duo fibimaria
connectere. atq inse transfundere sesostris egrptiꝰ qui antiquior
fuit. & dariꝰ medus qͥ maioris contuitu potentie ieffectũ uoluit
adducere. qđ ab indigena fuerat ante tẽptatũ. Quȩ res indicio ::
quod inferiꝰ alluit. & fortasse nȩ latiꝰ se mare effunder&e. de suꝑi¬
orib ad inferiora p̃cipitans: idõ molimina sua rex ut̃q reuocauit.
Iuȩro nc̃ cũ dixerit. colligat᷑ aqua in collectionẽ unã. quomodo
diffusas ꝑ lacus. paludes stagna aquas. & suꝑfusas uallib & capis.
om̃ibꝙ planiorib locis. currentib fontib atq fluminib una
potuerit reciꝑe collectio aut quomͦ una collectio. cũ hodieq di¬
uersa sint maria. Nã & oceanũ mare dicimꝰ & hirrenũ. &
adriaticũ. & indicum. & egiptiũ & pontũ. & ꝓpontidẽ. & hel¬

Expanded text:
go misceretur ? denique docent hoc qui uoluerunt haec duo sibi maria go misceretur ? denique docent hoc qui uoluerunt haec duo sibi maria conectere atque in se transfundere, Sesostris Aegyptius, qui antiquior fuit, et Darius Medus, qui maioris contuitu potentiae in effectum uoluit adducere quod ab indigena fuerat ante temptatum. quae res indicio estquod inferius alluit. et fortasse ne latius se mare effunderet de superioribus ad inferiora praecipitans, ideo molimina sua rex uterque reuocauit. Quaero nunc cum dixerit: colligatur aqua in congregationem unam, quomodo diffusas per lacus paludes stagna 25 aquas et superfusas uallibus et campis omnibusque planioribus locis currentes fontibus atque fluminibus una potuerit recipere collectio, aut quomodo una collectio, cum hodieque diuersa sint maria? nam et oceanum mare dicimus et TTrrenum et Hadriaticum et Indicum et Aegyptium et Pontum et Propontidem et El
Abbreviated transcription (Latin):
utne furas aqͥ & ñ suꝑfluat. Circũscripta g imposico fane
marianda ndunt ne suꝑtusa tris inundenc omĩo cdi desti-¬
tuto aruoriꝰ cultumunꝰ trenȩ fecunditatis im pedicanẽ
og ꝑcube adiobint̃ alia etiam de maris claustro. Posue
ei fines. apponens claustra ce portas. dixi aut̃ e huc usqrue
ees ncc tebusgredieris s inte ipso conterent Rluccus ui
Nonne apsi uidemꝰ mare frequent undosũ. ita ut praltũ flutꝰ
Deu tanꝗ mono aquȩ pruptꝰ insurgant. ubiimpetun sauent
aciluꝰ đ iiscrit in sp̃umas resolui. repagulis quibusdã harenȩ
urls sabulonis puluere. uis maris intẽpestate cohibetur
a uelus habenis quibdã cȩlestis imꝑii. apscripto sibi fine
reuoratur. uiolentiq ȩquoris motud in sese frangit᷑: at ꝙ
in reductos sinꝰ suos scindit̾. Cȩterũ nisi uis statuti celestis in hiber&
quid obstar&. quinper plana egỹpti. quȩ maxime humiliorib.
iacens uallib campestris ẽẽ asseritur. mare rubrũ egrptiopela¬

Expanded text:
ut et fluat aqua et non superfluat. circumscripta igitur inposito fine manamaria clauduntur, ne superfusa terris mundent omnia et destituto aruorum cultu munus terrenae fecunditatis inpediant.  nubem ad Iob inter alia etiam de maris claustro: posui ei fines adponens claustra et portas; dixi autem ei: usque huc uenies nec transgredieris, sed in te ipso conterentur fluctus tui. nonne ipsi uidemus mare frequenter undosum, ita ut in altum fluctus eius tamquam mons aquae praeruptus insurgat, ubi impetum suum ad litus inliserit, in spumas resolui repagulis quibusdam harenae uilis sablonis puluere uis maris intempesta cohibetur et uelut habenis quibusdam caelestis imperii praescripto sibi fine reuocatur uiolentique aequoris motus in sese frangitur atque in reductos sinus suos scinditur. ceterum nisi uis statuti caelestis inhiberet, quid obstaret quin per plana Aegypti, quae maxime humilioribus iacens uallibus campestris adseritur, mare rubrum Aegyptio pela
Abbreviated transcription (Latin):
modũ ñ deficit: Quomͦi fit ut ima solidiora undã uomant :
Hȩc scđm occultȩ secreta naturȩ. Cȩterũ quis ignorat. qđ rapi¬
doplerunq impetu in ima descendens. in suꝑtora se subrigat
atq in suꝑciliũ montis atcollat. plerunq etiam canalib manu
artificis deriuata. quantũ descenderit. tantũ rursus ascendat:
taq si uel impetu suofert᷑. uł artificis ingenio contranaturã suã
ducit᷑ & eleuatur: miramini si diuini oꝑatione p̃cepti. aliqͥd ad
usũ naturȩ eiꝰ accessit. qđ in usu ante non fuerit: Dicant nunc
mͥ quom tanqũa in utrẽ congregauerit aquas maris ut scriptũ.
quomodo eduxerit aquã de petra. Qui potuit de petra educere
aquã quȩ ñ erat. ñ potuit a quã educere quȩ erat: Percussit
& alibi. Suꝑ montes stabunt aquȩ. Habes in eugłio. qđ cũ graus
essoe ꝓcella. & magnꝰ in mari motꝰ itaut trepidarent apostoli

Expanded text:
modum non deficit? Quomodo fit ut ima soli ora undam vomant? modum non deficit? Quomodo fit ut ima soli ora undam vomant? Haec secundum occultae secreta naturae. Caeterum quis ignorat quod rapido plerumque impetu in ima descendens, in superiora se subrigat, atque in supercilium montis attollat: plerumque etiam canalibus manu artificis derivata, quantum descenderit, tantum rursus ascendat? Itaque si vel impetu suo fertur, vel artificis ingenio contra naturam suam ducitur et elevatur, miramini si divini operatione praecepti aliquid ad usum naturae ejus accessit, quod in usu ante non fuerit? Dicant nunc mihi quomodo tamquam in utrem congregaverit aquas maris , ut scriptum est, quomodo eduxerit de petra aquam? Qui potuit de petra educere aquam quae non erat, non potuit aquam educere quae erat? Percussit et alibi super montes stabunt aquae. habes in euangelio, quod cum grauis esset procella et magnus in mari motus, ita ut trepidarent apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Stabat aqua diuersis in locis. ad uocẽ dĩ mota: ẽ. Nonne ui¬
detur quia naturã ei huiꝰmodi uox dĩ fecit. & secuta ÷ creatura
p̃ceptũ. & usũ fecit ex lege: Prima enĩ constitutionis lex. for¬
ma inposterũ dereliquit. Deniq diẽ semel fecit & nocte. E x
illo manet utriusq diuturna successio. & diut᷑na reparatio. lus¬
sa ÷ etiã aquacurrere in congregationẽ. ex illocurrit. Fontes
labuntur influuios. infreta currt̃ flumina lacus deriuantar¬
in maria. ipsa se aqua pͣcedit. urg&ꝵ & seqr̃. Unus ÷ ductꝰ. unũ
corpꝰ. & cũ sit altitudo diuersa. indiscreta ⁊ tam̃ dorsi eiꝰ ȩqua¬
litas. unde & ȩquor appellatũ arbitror. qđ in suꝑ ficie eiꝰ ȩqua¬
litassit. Respondi scđm illor propositũ. Illi nc̃ respondeant
mͥ sinun quã uidert̃ fontes ex inferiorib scaturire. uel de pa¬
uim̃to aqũã surgere. Quis eã cogit: Unde ꝓrũpit: Quẽad¬

Expanded text:
uit. stabat aqua diuersis locis: ad uocem dei mota est. nonne uiuit. stabat aqua diuersis locis: ad uocem dei mota est. nonne uidetur quia naturam ei huiusmodi uox dei fecit? secuta est creatura praeceptum et usum fecit ex lege; primae enim constitutionis lex formam in posterum dereliquit. denique semel diem fecit et noctem: ex illo manet utriusque diurna successio et diurna reparatio. iussa est etiam aqua currere in congregationem: ex illo currit, fontes labuntur in fluuios, in freta currunt flumina, lacus deriuantin maria, ipsa se aqua praecedit, urget, et sequitur. Unus est ductus, unum corpus. Et cum sit altitudo diversa; indiscreta tamen dorsi ejus aequalitas. Unde et aequor appellatum arbitror, quod superficies ejus aequalis sit. Respondi secundum illorum propositum; illi nunc respomihi, si numquam viderint fontes ex inferioribus scaturire, de pavimento aquam surgere. Quis eam cogit? Unde prorumpit? Quemad
Abbreviated transcription (Latin):
post dñi imꝑiũ deriuata . ẽ: Natura enĩ aquarũ. sponte in
inferiora ꝓlabitur. Siuͦ ininferiorib erant illȩ congregationes
quomodo contra naturã suã aqua ad superiora conscendit: Itaq
aut scđm naturales cursus imꝑio ñ eguit. aut contͣ naturã ĩꝑ io
ꝓficere ñ potuit. Cuiquȩstioni facile respondeho. si mͥ ipsi ante
respondeant. ante preceptũ dñi hanc aquaru fuisse naturam
ut laberet᷑ & flueret. Non enĩ ex usu hoc hab& ceterors elem̃tors
sed speciale & ꝓpriũ. non ex quodã ordine sed magis ex uola¬
tate & oꝑatione dĩ sũmi. Quid usserit ds̃ audiuitꝰ. uox autẽ dĩ
efficiens naturȩ ÷. eã uocẽ effectus oꝑationis impleuit. Coepit
labiaqua & in unã fluere congregationẽ. quȩ ante erat diffusa
per t̾ras. & plurimis receptaculis in hęrebat. Cursũ eiꝰ ante ñ
legi. motꝰ eius ante ñ didici. necocłs m̃s uidit. nec auris audi¬

Expanded text:
post domini imperium deriuata est? — natura enim aquarum sponte in post domini imperium deriuata est? — natura enim aquarum sponte in inferiora prolabitur — sin uero in inferioribus erant illae congregationes, quomodo contra naturam suam aqua ad superiora conscendit? itaque aut naturalis cursus imperio non eguit aut contra naturam imperio proficere non potuit. cui quaestioni facile respondebo, si mihi ipsi ante respondeant ante praeceptum domini hanc aquarum fiiissefuisse naturam, ut laberetur, ut flueret. non enim ex usu hoc habet ceterorum elementorum, sed speciale et proprium, non ex quodam ordine, sed magis ex uoluntate et operatione dei summi. quid iusserit deus audiunt. uox autem dei efficiens naturae est. eam uocem effectus operationis impleuit. coepit labi aqua et in unam confluere congregationem, quae ante erat diffusa per terras et plurimis receptaculis inhaerebat. cursum eius ante non legi, motum eius ante non didici, nec oculus meus uidit nec auris audi
Abbreviated transcription (Latin):
nis serie testificam᷑. quȩ aꝑte ꝓbat post congregationẽ aquȩ
quȩ erat suꝑ t̾rã. & post deruationẽ eiꝰ inmare̾. apparuisse
aridã. Desinant gͦ. qui dialecticis disputationib mouere nob¬
negotia solent dicentes. Quomꝰ t̾ra inuisibilis erat. cũ om̃i cor¬
pori naturalit̾ species & color insit. omĩs autẽ color sit subiec¬
tus aspectui: Camat dĩ uox. Congregent᷑ aquȩ quȩ sub cęlo¬
sunt in locũ unũ. & appareat arida. Et iterũ scriptura dic̃. Con¬
gregata. ẽ. aqua in congregationẽ unã. & apparuit arida. Quid
fusionẽ aquarũ: Deniq addit sublato uelamine apparuis se
aridã. quȩ ante ñ uidebat᷑. lterũ quęstiones alias sert̃ dicentes.
Si inc̃gregationib diuersis aqua erat. quomͦ si illȩ congregatio¬
nes in suꝑiorib erant. ñ defluebat aqua ad eũ locũ ad quem

Expanded text:
nis seriem testificamur, quae aperte probat post congregationem aquae, nis seriem testificamur, quae aperte probat post congregationem aquae, quae erat super terram, et post deriuationem eius in maria apparuisse aridam. desinant ergo nobis dialecticis disputationibus mouere negotia dicentes: quomodo terra inuisibilis, cum omni corpori naturaliter species et color insit, omnis autem color sit subiectus aspectui? clamat dei uox: congregetur aqua et appareat arida. et iterum scriptura dicit: congregata est aqua in congregationem unam, et apparuit arida. quid erfusionem aquarum? denique addidit sublato uelamine apparuisse aridam, quae ante non uidebatur. iterum quaestiones alias serunt dicentes: si in congregationibus diuersis aqua erat, quomodo si illae congregationes in superioribus erant, non defluebat aqua ad eum locum, ad quem
Abbreviated transcription (Latin):
añe eleuauer flumina uocẽ suã auocib aquaꝵp multar. & ad
didit. Mirabiles elationes maris mirabilis in excelsis dñs. bonaflu¬
mina. Hausistis enĩ ex illo ꝑhenni & pleno fonte aquo fluitis. quod¬
fluits. qui ait uob. Qui credit mme. sic̃ scriptura ait. flumina¬
erant credentes in eum. Sed iam quasi boni iordanis undȩ. reuerti
congregationẽ unã. & appareat arida. & factũ : ita. Fortasse parũ
crediderit aliqͥs suꝑiorib sermonib nr̃is. quib tractauimꝰ inuisi¬
bilẽ idõ fuisse terram. qđ aquis operta tegeretur. ut corporeis ocłis
ñ poss&e uideri. Ad se enĩ ꝓpħa retulit. hoc ẽ. ad nrãm conditionẽ.
ñ ad diuinȩ maiestatẽ naturȩ. quȩ utiq om̃ia uid&. Sed ut ad
uertatis. qr ñ quasi nr̃i ingenii ꝓbandigr̃a. sed ur̃ȩ causa instruc¬
cionis suscepimꝰ hunc tractandi laborẽ. astipulante nob̾ lectio¬

Expanded text:
domine, eleuauerunt flumina uoces suas a uoce aquarum multarum. domine, eleuauerunt flumina uoces suas a uoce aquarum multarum. didit: Mirabiles elationes maris, mirabilis in excelsis Dominus Bona flumina; hausistis enim ex illo perenni et pleno fonte, quo 35 fluistis qui ait vobis: Qui credit in me, sicut dicit Scrierant in eum. Sed jam quasi boni Jordanis fluenta revertimcongregationem unam, et appareat arida. Et factum est sic. Fortasse parum crediderit aliquis superioribus sermonibus nostris, quibus tractavimus invisibilem ideo fuisse terram, quod aquis operta tegeretur, ut corporeis oculis videri non posset. Ad se enim propheta retulit, hoc est, ad nostram conditionem, non ad divinae majestatem naturae, quae utique omnia videt. uertatis quia non quasi nostri ingenii probandi gratia, sed uestrae causa instructionis suscepimus hunc tractandi laborem, adstipulantem nobis lectio
Abbreviated transcription (Latin):
ut inhabitantes in hoc mundo tegat terrã adoꝑandũ datã. diffu¬
sũ aerẽ. dausa maria. popłim hunc diuinȩ oꝑationis organum
in quo diuiri modulam̃ resultet oraculi. & di sp̃s intꝰ operet᷑ teplum
istud sacrariũ trinitatis. scĩtatis domiciliũ. ȩccłam sc̃am. inquare¬
fulgent aulea celestia. de qͥbus dictũ ẽ: dilata locũ tabernaculoꝵ tu¬
Orb ceauleon tuoꝵ. Extende ne parcas. Longiores fac funicelos cuoi
palasluos confirma. Adhuc in dextr̃a & sinstr̃a extendes. & semen
ciui gentes hereditate possidebit. & ciuitates desertas in habitabisr
aba ergo aulea. quib accollit bonã uitã. peccata tegit. culpas obum¬
brat. Hec ẽ eccłia. quȩ suꝑ maria fundata ẽ: & suꝑ flumina p̃pa¬
rata. Supra uosenĩ firmata ÷ oe p̃parata. qͥ sicut flumina prro in
cam undiq fonte decurritis. de quib dictũ ẽ: eleuauer̃ flumina

Expanded text:
ut inhabitantes in hoc mundo tegat, terram ad operandum datam, diffuut inhabitantes in hoc mundo tegat, terram ad operandum datam, diffusum aerem, clausa maria, populum hunc diuinae operationis organum, in quo diuini modulamen resultet oraculi et dei spiritus intus operetur, templum istud, sacrarium trinitatis, sanctitatis domicilium, ecclesiam sanctam, in qua refulgent aulaea caelestia, de quibus dictum est: dilata locum tabernaculorum tuorum tuorum: fige, ne parcas: longiores fac funiculos tuos, et palos tuos confirma: adhuc in dexteram et sinistram extende, et semen tuum gentes haereditate possidebit, et civitates desertas inhahabet ergo aulaea, quibus adtollit bonam uitam, peccata tegit, culpam obumbrat. haec est ecclesia, quae super maria fundata est et super flumina praeparata. supra uos enim confirmata est et praeparata, qui sicut flumina puro in eam mundi fonte decurritis, de quibus dictum est: eleuauerunt flumina,
Abbreviated transcription (Latin):
uestigia fluitant singuloꝵs incessus. ubi fulicȩ sedũ lauant pol¬
unt ubi flebiles desuꝑgemitꝰ colubar. ubi pigra testudo cȩ¬
noso hȩr& ingurgite. Deniq aper in palude. ceruus ad fontes
Ex om̃i igitur palude. ubi quasi ranȩ ueterem canebant quȩre¬
lam. congregata est fides. puritas animi. m̃tisq simplicitas. con¬
gregata : aqua ex om̃i lacu & ex om̃i fouea. ut nemo fodiat fouȩ.¬
se inuicẽ foueant. & quasi unũ corpus diuersa se mẽbra sustentent.
qͦs ñ mortiferi cantꝰ chromatũ scenicoꝵ: quȩ m̃tẽ emolliant ad
amores. sed concentꝰ ȩccłȩ. sed consona circa dĩ laudes populiuox
&e piauita delectet. quib ñ purpurea peripetasmata. ñ aulea p̃ciosa
spectare uoluptatis sit. s hanc pulcherrimã mundi fabricam.
hanc distantẽ inter se elem̃tor copulã. celũ sicut camerã extensũ

Expanded text:
uestigia, fluitant singulorum incessus, ubi fulicae se dum lauant polluuestigia, fluitant singulorum incessus, ubi fulicae se dum lauant polluunt, ubi flebiles desuper gemitus columbarum, ubi pigra testudo caenoso haeret in gurgite; denique aper in palude, ceruus ad fontes. ex omni igitur palude, ubi quasi ranae ueterem canebant querellam, congregata est fides, congregata est puritas animi mentisque simplicitas. Congregata est aqua ex omni lacu et ex omni fouea, ut nemo foueam frse inuicem foueant et quasi unum corpus diuersa se membra sustentent, quos non mortiferi cantus acroamatum scaenicorum, quae mentem emolliant ad amores, sed concentus ecclesiae, sed consona circa dei laudes populi uox et pia uita delectet, quibus non purpurea peripetasmata, non aulaea pretiosa spectare uoluptati sit, sed hanc pulcherrimam mundi fabricam, hanc distantium inter se elementorum copulam, caelum sicut cameram extentum,
Abbreviated transcription (Latin):
fugisse fluctus: Deniq credidit hoc egyptiꝰ ingressus ÷ sed illi
gregationẽ dñi. unã ȩccłiam nouerimꝰ. Congregata ÷ hic quon¬
dam aqua ex om̃i ualle. ex om̃i palude. ex omni lacu. Uallis :
aitꝰ. disposuit in conualle fletus. Exom̃i igit᷑ ualle. congregatꝰ
est populus catholicus. łã ñ multȩ congregationes sunt. sed una :
congregatio una ȩccłia. Dictum ÷ & hic. congreget᷑ aqua ex om̃i
ualle. & facta: congregatio spualis. factꝰ ẽ unus popłs. ex herte¬
ticis & gentib repleta ȩccła. ẽ. Uallis : scena. uallis ẽ. circus. ubi
currit fallax equus ad salutẽ. ubi humilis & abiecta contento
ubilitiũ feda deformitas. Exhis gͥ qui circo in hȩrere consueue¬
palus ẽ intẽꝑantia. palus ÷ in continentia. inqua uolutabra
libidinũ sunt. bestiarũ murmura. latibula passionũ ebi
uersant᷑ quicunq inciderint & ñ emergunt. ubi labunt᷑ pedũ

Expanded text:
fugisse fluctus. denique credidit hoc Aegyptius et ingressus est: sed illi fugisse fluctus. denique credidit hoc Aegyptius et ingressus est: sed illi gregationem domini, unam ecclesiam malefica. Congregata est hic quondam aqua ex omni ualle, ex omni palude, ex omni lacu. uallis est ait: disposuit in conualle fletus. ex omni igitur ualle congregatus est populus catholicus. iam non multae congregationes sunt, sed una est congregatio, una ecclesia. dictum est et hic: congregetur aqua ex omni ualle, et facta est congregatio spiritalis, factus est unus populus. ex haereticis et gentibus repleta ecclesia est. uallis est scaena, uallis est circus, ubi curntcurrit mendax equus ad salutem, ubi uilis et abiecta contentio, ubi litigium foeda deformitas. ex his igitur qui circo inhaerere consueuepalus est intemperantia, palus est incontinentia, in qua uolutabra libidinum sunt, bestiarum murmura, latibula passionum, ubi mersantur quicumque inciderint et non emergunt, ubi labuntur pedum
Abbreviated transcription (Latin):
ies ⁊ mciys Noris hodis iiSmon⁊ aS¬
caꝰ. quiortus ẽ inlectione. Prȩclarus
dies. qͥ terrã a naufragio liberauit.
dicente dõ. congregetur aquaquȩ ÷
subcȩlo inc̾gregationẽ unã. De quo
imꝑio dĩ insensibilia elem̃ta parere. &
homines non oboedire. quib sensus ab ipso tributus auctore ẽ.
e fortas se hic pudor fecerit. ut hodie plures conueniretis. ne quo
die congregata ÷ aqua inc̃gregationẽ una : eo die populus nequa¬
qũa congregatꝰ in ȩccłam dñi uideret᷑. Nechoc solũ oboedientis
aquȩ exemplũ habemꝰ. Nã & alibi scriptũ. ẽ: uider̃ te aquȩ ds̃.
uider̃ te aquȩ. & timuerꝰ. Neq enĩ ueri simile ñ uidet᷑ de aquis
dictũ. quando alibi quoq idem propħaait. mare uidit & fugit.
iordanis conuersus.ẽ. retrorsũ. Hoc enim uere factũ quis ignorat.
qđ ad hebreos transitũ mare fugerit. quando se unda diuisit.
transiuit popłs puluerulento uestigio. perisse mare credens:

Expanded text:
ies tertius nobis hodie in sermone nascatur, qui ortus est in lectione. Praeclarus dies, qui terram a naufragio liberavit, dicente Deo: Congregetur aqua quae est sub coelo in congregatione una . De quo imperio Dei insensibilia elementa parere, et homines non obedire, quibus sensus ab ipso tributus est auctore. Et fortasse hic pudor fecerit, ut hodie plures conveniretis; ne quo die congregata est aqua in congregationem unam, eo die populus nequaquam congregatus in Ecclesiam Domini videretur. 2. Nec hoc solum obedientis aquae exemplum habemus; nam et alibi scriptum est: Viderunt te aquae, Deus, uiderunt te aquae et timuerunt. neque enim ueri simile non uidetur de aquis dictum, quando alibi quoque item propheta ait: mare uidit et fugit, Iordanes conuersus est retrorsum. hoc enim uere factum quis ignorat, quod ad Hebraeorum transitus mare fugerit? quando se unda diuisit, transiuit populus uestigio puluerulento perisse mare credens,
Abbreviated transcription (Latin):
&e si qndo aliqͥd sic qđ graues nob huius scłi excitet Ructꝰ enigilan¬
tẽ ꝓ nob̾ habe dñm iħm gubnatorẽ qͥ uerbo imꝑa a& tẽpestatem

Expanded text:
et si quando aliquid sit, quod graves nobis saeculi hujus excitet fluctus, evigilanet si quando aliquid sit, quod graves nobis saeculi hujus excitet fluctus, evigilantem pro nobis hab
Abbreviated transcription (Latin):
posito eligunt mundo latere. & uitȩ huiꝰ declinare dubios an¬
fractus: Mare . ẽ. gͦ secretũ tẽꝑantiȩ. exerciciũ continentiȩ.¬
graulbates successus portus securitatis. tranquillitas scłi. mundi
buiꝰ sobrnetas. tum fidelib uiris atq deuotis incentiuu deuotioni
ut cũ undarũ alluentiũ lenit sono certent canc psallangtori
udit opaten ÷ Et quid plua aut quid aliudille concent undarũ
quie pmio ingredientis popli agmine totis uestibr an dpsrat eecła
dei ne moratione totiꝰ plebis tanꝗ undis refluentib stridit tũ
responsoriis & antiphonis psalmorum. cantib uirorũ mulierũ
uirginũ paruuloꝵ consonis undarũ fragor resultart. Na uluia
Deo mnobdn᷑ illa successuũ flumina ꝓsꝑo ligno currert. tito portua
consistere nequicie spualis grauiora quam ftrre possuu remp¬
tam̃ita nescire : Fidei ignorarẽ naufragia. habere pxẽ ꝓfundanp

Expanded text:
posito eligunt mundo latere, et vitae hujus declinare dubios anposito eligunt mundo latere, et vitae hujus declinare dubios anfractus? Mare est ergo secretum temperantiae, exercitium continentigravitatis secessus, portus securitatis, tranquillitas saeculi, mundi hujus sobrietas, tum fidelibus viris atque devotis incentivum devotionis, ut cum undarum leniter alluentium sono certent cantus psallentium, vidit operator? Et quid plura? Quid aliud ille concentus undaruquae primo ingredientis populi agmine totis vestibulis undas vomit: deinde in oratione totius plebis tamquam undis refluentibus stridet, cum responsoriis psalmorum, cantus virorum, mulierum, virginum, parvulorum, consonus undarum fragor resultat. Nam illud Det nobis Dominus illa successuum flumina prospero ligno currere, tuto portu consistere, nequitiae spiritalis graviora quam ferre possumus, tentamenta nescire, fidei ignorare naufragia, habere pacem profundam:
Abbreviated transcription (Latin):
hospitiũ fluuioꝵs. fons imbriũ. delibatio alluuionũ inuectio
cõmeatuũ. quo sibi distantes popłi copulant᷑. quo pͣlioꝵ remo¬
uent᷑ pericula. quo barbaricus furor clauditur. subsidrũ in
necessitatib. refugiũ inpericulis. gr̃a in uoluptatib salubritas
ualitudinis. separator coniunctio. itineris cõpendiũ. trans fugi.¬
ũ laborantiũ. subsidiũ uectigaliũ. sterilitatis alim̃tũ. Ex hoc plũ¬
uia in t̾ras transfundit᷑. Siquidẽ de mari aquaradiis solis hauri¬
tur. & qđ subtile eiꝰ est rapitur. Deinde quanto altiꝰ eleuatur. tan¬
tomagis etiã nubiũ obumbratione frigescit. & fit imber. qui non
solũ terrenã temꝑat siccitatẽ. sed etiam ieiuna arua foetundat.
Quid enumerẽ insulas. quas uelut monilia plerunq p̃texit. in qͥb
ii qui se abdicant intẽꝑantiȩ scłaris illecebris. fido continentiȩ pro¬

Expanded text:
hospitium fluviorum, fons imbrium, derivatio alluvionum, invectio hospitium fluviorum, fons imbrium, derivatio alluvionum, invectio commeatuum, quo sibi distantes populi copulantur, quo praeliorum removentur pericula, quo barbaricus furor clauditur, subsidium in necessitatibus, refugium in periculis, gratia in voluptatibus, salubritas valetudinis, separatorum conjunctio, itineris compendium, transfugium laborantium, subsidium vectigalium, sterilitatis alimentum. Ex hoc pluvia in terras transfunditur; siquidem de mari aqua radiis solis hauritur, et quod subtile ejus est, rapitur: deinde quanto altius elevatur, tanto magis etiam nubium obumbratione frigescit, et imber fit qui non solum terrenam temperat siccitatem, sed etiam jejuna arva fecundat. Quid enumerem insulas, quas velut monilia plerumque praetexit, in quibus ii qui se abdicant intemperantiae saecularis illecebris, fido 42 continentiae pro
Abbreviated transcription (Latin):
ris hebraicȩ ueritati addita & adiuncta cõꝑimus. Uidit ergo
ds̃ quiabonũ mare. & si pulchraspecies huiꝰ elem̃ti. uel consur¬
gentib albescit cumulis ac uerticib undarũ. & cautes niuea ro¬
rant aspergine uel cũ equore crispanticlem̃tiorib auris & blan
do serenȩ tranqͥllitatis flatu. purpurascentẽ p̃fert colorẽ. qui
eminꝰ spectantib frequent̃ offundit᷑. quando ñ uiolentis fluc¬
tib uicina tundit litora. sed uelut pacificis ambit & salutat
ãplexib. quã dulcis sonꝰ. quã iocundus fragor. quã grata & con¬
sona resultatio: ego tam̃ non ocłis estimatũ creaturȩ decorem
arbitror. sed scđm rationẽ oꝑationis. iudicio oꝑatoris conue¬
nire & congruere definitu. Bonũ igit᷑ mare: primũ qr t̾ras
necessario suffulcit humore. quib ꝑ uenas quasdã occulte su¬
cũ quendã haud inutilẽ subminist̾rat. Bonũ mare. tanquã

Expanded text:
ris Hebraicae lectioni addita et adiuncta comperimus. uidit ergo ris Hebraicae lectioni addita et adiuncta comperimus. uidit ergo deus quia bonum mare. etsi pulchra sit species huius elementi, uel cum surgentibus albescit cumulis ac uerticibus undarum et cautes niuea rorant aspargine uel cum do serenae tranquillitatis purpurascentem praefert colorem, qui eminus spectantibus frequenter offunditur, quando non violentis fluctibus vicina tundit littora, sed velut pacificis ambit et salutat amplexibus, quam dulcis sonus, quam jucundus fragor, quam grata et consona resultatio, ego tamen non oculis aestimatum creaturae decorem arbitror; sed secundum rationem operationis judicio operatoris convenire, et congruere definitum. Bonum igitur mare, primum quia terras necessario suffulcit humore, quibus per venas quasdam occulte succum quemdam haud inutilem subministrat. Bonum mare, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
aturalis enuĩ proprietas siccitatis ẽ trȩ hȩc ei progatiua seritate
Principalis ergo ficcitas. Sub est etiã ut sit frigiiao segn a seruara
illad suũ istud alienũ. Suũ quod arida alienũ quod humida¬
ex natura. illud ex causa. De pͥncipalib gͥ non ex accidentibus
t̾rȩ debuit ꝓpͥetas definiri. ut scđm p̃rogatiuã qualitatis eius
bus. quia congregata ÷ aqua in collectiones suas. & aꝑparuit
arida. Et uocauit ds̃ aridã t̃rã. & collectiones aquarũ uocauit
maria. Cũ enĩ dixerit ds̃ quia factũ ÷ ita: satis eẽ putant uo¬
cẽ oꝑatoris accelerate operationis indiciũ. S quia in alus qͦq
creaturis hab& & definitionẽ p̃ceptionis. & repetitũ oꝑationis
uel indiciũ ueleffectũ: idõ nos ñ putamꝰ ab surdũ id quod ꝑhi¬
betur additũ. etiã sicȩteris interpretationib. uel ueritas doce¬
atur suppetere uel auctoritas. Multa enĩ non ociose a. lxx. ui¬

Expanded text:
aturalis enim proprietas siccitas est terrae: haec ei praerogativa servata est. Principalis ergo siccitas. Subest etiam ut sit frigida: sed non praeferillud suum, istud alienum: suum, quod arida; alienum, quod humex natura, illud ex causa. Ex principalibus igitur, non ex accidentibus terrae debuit proprietas definiri; ut secundum praerogativam qualitatis ejus bus quia congregata est aqua in collectiones suas et apparuit arida. et uocauit deus aridam terram et collectiones aquarum uocauit maria. cum enim dixerit deus quia factum est sic, satis esse putant uocem operatoris ad celebratae operationis indicium. sed quia in aliis quoque creaturis habet et definitionem praeceptionis et repetitum operationis uel indicium uel effectum, ideo nos non putamus absurdum id quod perhibetur additum, etiamsi ceteris interpretibus uel ueritas doceatur subpetere uel auctoritas; multa enim non otiose a septuaginta ui
Abbreviated transcription (Latin):
tamur ad ꝓpositũ. fiat firmam̃tũ int̃ mediũ aqu̧. Nonmoueat siciai
iadixi quia sus caũ dit hicdicit firmam̃tũ aqm e dauud diẽ celienar

Expanded text:
tamur ad propositum. fiat firmamentum inter medium aquae. non moueat, sicut tamur ad propositum. fiat firmamentum inter medium aquae. non moueat, sicut iam dixi, quia supra caelum ait, hic dicit firmamentum, quoniam et Dauid ait: caeli enar
Abbreviated transcription (Latin):
sed int̾ se collisis. ignis excussus excipiat᷑ folis. ȩque flam̃a ado¬
lo. ac side igne accendas facẽ. siue de flã mȩ lumine lum̃ accendas
eadẽ species & nat̾a ÷ luminis. ac si illud ñ nat̾alis ignis adoleu̾it¬
s qũe accidens causa generauerit. Uel hinc saltẽ contẽplet᷑ solis
calorẽ. qđ diuersa eids constituit cursus sui loca & tẽpora. ne su
semꝑ in isdẽ moraret᷑ locis cotidiano ea uapore exureroe. Mare
ipsum idõ fert̃ ipsi salsã atq amarã aquã habere. qđ ea quȩ de
fluuiis infreta influant. calore absumant᷑. tantũq uapore diur¬
no c̃sumi. quantũ cotidie ex diuersis fluuioꝵ cursib inuehatur
Qđ ex solis quadã diiudicatione fieri ꝑhibet᷑. qui quod ꝑurũ acle¬
ue ÷ sibi rapit. qđ graue atq t̾renũ relinqͥt. ex qͦ reman&e salsũ
illud atq amarũ. qđ sine usu & suauitate potandi sit. Sed reuer¬

Expanded text:
sed inter se inflexerit ignis excussus excipiatur foliis, etiam flamma adosed inter se inflexerit ignis excussus excipiatur foliis, etiam flamma adolet, ac si de igne accendas facem, siue de flammae lumine lumen accendas, eadem species et natura est luminis, ac si illud non naturalis ignis adoleuerit, sed accidens causa generauerit. uel hinc saltem contemplentur solis calorem, quod diuersa ei deus constituit cursus sui loca et tempora, ne, si semper in isdem moraretur locis, cottidiano ea uapore exureret. mare ipsum ideo ferunt ipsi salsam atque amaram aquam habere, Quod ea quae fluuiis in freta influat calore absumatur, tantumque uapore diurno consumi quantum cottidie ex diuersis fluuiorum cursibus inuehatur. quod ex solis quadam diiudicatione fieri perhibetur, qui quod purum ac leue est sibi rapit, quod graue atque terrenum relinquit, ex quo remanet salsum illud atque aridum, quod sine usu et suauitate potandi sit. Sed reuer
Abbreviated transcription (Latin):
Unde & frequent᷑ solẽ uidemꝰ madidũ atq rorantẽ. in quo euidens
dat indiciũ. qđ alim̃tũ sibi aquarũ ad tẽꝑiem sibi sũpserit. Tan¬
tũ autẽ illis ÷ impugnandȩ ueritatis studiũ. ut solẽ ipsũ negent
calidȩ naturȩ ẽẽ. eoquod alb sit. ñ rubicundus aut rutilus
in speciẽ ignis. & idõ aiunt. quod ignitꝰ natura sit. & siqͥd habet
caloris: fert̃ ex nimio motu conuersionis accidere. đ idõ dicen¬
dũ putant. ut nichil uideat᷑ humoris consumere. qr calorem
quo humor uel minuit᷑ uł plerunq exhaurit᷑ non hab& natura¬
lẽ. S nichil agunt cũ ista cõponunt. qr nichil int̾÷. utru ex nat᷑a
calorẽ quis habeat. an expassione. analiqua ex causa. quia ignis
omĩs consũptor humoris. ẽ: uel huiꝰmodi materiȩ. qua fłama
consueuit exurere. Nã siue ex lignis haud quaqũa semustilatis

Expanded text:
Unde frequenter et solem videmus madidum atque rorantem. In quo evidens Unde frequenter et solem videmus madidum atque rorantem. In quo evidens dat indicium, quod alimentum sibi aquarum ad temperiem sui sumpserit. Tantum autem inest illis impugnandae veritatis studium, ut solem ipsum negent calidae naturae esse; eo quod albus sit, non rubicundus, aut rutilus in speciem ignis. Et ideo aiunt quod nec ignitus natura sit, et si quid habet caloris, ferunt ex nimio motu conversionis accidere. Quod ideo dicendum putant, ut nihil videatur humoris consumere: quia calorem quo humor vel minuitur, vel plerumque exhauritur, non habet naturalem. Sed nihil agunt, cum ista componunt; quia nihil interest, utrum ex natura calorem quis habeat, an ex passione, aut aliqua ex causa; quia ignis omnis consumptor humoris est, vel hujus modi materiae, quam flaconsueuit exurere. nam siue ex lignis hautquaquam semiustulatis,
Abbreviated transcription (Latin):
es adueniat diuino p̃stitutꝰ arbitrio: ñ minimũ & inter se ipsa
elem̃toꝵ natura discernit. Crebro itaq aut inundationib mundus
ri aquarũ multitudinẽ. s respice ad uim caloris. & incredulus non
eris: multũ ẽẽ qđ ignis absorbet. Qđ uel ex illo nobis deb& ẽẽ ma¬
nifestũ. cũ mediciuasa quȩdã angustaorȩ. pleniora desuꝑ. intꝰ con¬
caua. leui lucernȩ conceptolumine affigunt corpori. quemadmo¬
dũ calor ille omnẽ in se rapiat humorẽ. Quis gͥ dubit&. quod
ignitꝰ ether & magno feruens uapore. in flãmaret atq exureret
om̃ia nͥ lege quadã sui cohiberet᷑ auctoris. ut nec flumina. nec
lacus. nec ipsa maria uĩ eiꝰ possent restinguere: Et idõ de suꝑ
aqua impetu quodã descendens. intantos plerunq imbres rũpit᷑.
ut flumina. lacus. repente repleant᷑. ipsa maria exundent.

Expanded text:
es adueniat diuino praestitutus arbitrio, non minimum inter se ipsa es adueniat diuino praestitutus arbitrio, non minimum inter se ipsa elementorum natura decernit. crebro itaque aut inundationibus mundusri aquarum multitudinem, sed respice ad uim caloris et incredulus non eris. multum est quod ignis absorbet quod uel ex illo nobis debet esse manifestum, cum medici uasa quaedam angusta ore, planiora desuper, intus concaua, leui lucernae concepto lumine adfigunt corpori, quemadmodum calor ille omnem in se rapiat umorem? quis igitur dubitet quod ignitus aether et magno feruens uapore inflammaret atque exureret omnia, nisi lege quadam sui cohiberetur auctoris, ut nec flumina nec lacus nec ipsa maria uim eius possent restinguere ? et ideo desuper aqua inpetu quodam descendens in tantos plerumque imbres rumpitur, ut flumina et lacus repente repleantur, ipsa maria exundent.
Abbreviated transcription (Latin):
padus maritimors cõmeatuũ italicis subsidiis ÷ fidus inuectoꝵ.
rodanꝰ rapido concitꝰ cursu tyrreni ȩquoris freta scindit. in quo
ñ mediocre fert᷑ nauigantiũ periculũ. dũ int̾ se maris fluctꝰ &
amnis fluenta decertant. itẽq de septẽtrionali parte euxis cau¬
caseis montib fusus. cũ plurib aliis in euxinũ se p̃cipitant ma¬
re. Prolixũ ÷ singłors ꝑsequi fluuioꝵs nomina. qͥ uel in nr̃m ma¬
re deriuant᷑. uel ex inaniunt᷑ oceano. Cũ tanta gͥ ubertas aquarũ
sit. tam̃ plerunq t̾ra meridianȩ plagȩ torret᷑ ardorib. atq estu
soluta fatiscit in puluerẽ. miserandi agricolȩ labore consumpto.
ut freqͣnter ad potũ siccatis puteis. arido gurgite. subsidiũ uitale
deficiat. & erit qͥdẽ. quando dicat᷑ abysso. deserta eris. & om̃s fluui¬
os siccabo. sic̃ ꝑ isaiã futurũ annunciauit. Sed etiã anteqũã ille di¬

Expanded text:
Padus maritimorum commeatuum Italicis subsidiis fidus inuector: Padus maritimorum commeatuum Italicis subsidiis fidus inuector: Rodanus rapido concitus cursu Tyrreni aequoris freta scindit, in quo non mediocre fertur nauigantum periculum, dum inter se maris fluctus et amnis fluenta decernunt, itemque de septentrionali parte Phasis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Euxinum se praecipitat mare — prolixum est singulorum persequi fluuiorum nomina, qui uel in nostrum mare deriuantur uel exinaniuntur oceano —, cum tanta igitur ubertas aquarum sit, tamen plerumque terra meridianae plagae torretur ardoribus atque aestu soluta fatiscit in puluerem miserandi agricolae labore consumpto, ut frequenter ad potum siccatis puteis arido gurgite subsidium uitale deficiat. et erit quidem quando dicat abysso: deserta eris, et omnes fluuios siccabo, sicut per Esaiam futurum adnuntiauit. sed etiam antequam ille di
Abbreviated transcription (Latin):
sura sit. sic̃ ignis aquã exiccat. ita & aqua restinguit ignẽ. Idõq
pondere & m̃sura examinauit ds̃ uniuersa. numerata enĩ sunt
ei &e stillicidia pluuiarũ sic̃ in libro ioblegimꝰ. sciens uł rerũ facile
defectũ fore. uel solutionẽ uniuersitatis. si alterũ exuꝑ aret᷑¬
ab altero. lta utriꝰq tẽꝑ auit dispendia ut neq plus ignis ex cõqͤrae.
neq ex uberaret aquã. s imminutio fieret utriusq moderata.
quȩ & suꝑfluũ detraher&. & necessariũ reseruaroꝵ. Itaq cũ tan¬
tã de t̾ris erũꝑant maximoꝵ fluenta amniũ: nilus effuso ȩgysp¬
tũ stagnans irrigat flumine. danubius de occidentalib partib
barbarorũ fluens. romanos intersecat popłos. donec ponto ipse
condat᷑. rhenꝰ de iugo alpiũ usq in oceani ꝓfunda cursus suos diri¬
gens. romani memoradus aduersus feras gentes murus imperii.

Expanded text:
sura sit, sicut ignis aquam exsiccat ita et aqua restinguit ignem. ideoque sura sit, sicut ignis aquam exsiccat ita et aqua restinguit ignem. ideoque pondere et mensura examinauit uninersauniuersa; numerata enim sunt ei et stilicidia pluuiarum, sicut in libro Iob legimus. sciens uel rerum facilem defectum fore uel solutionem uniuersitatis, si alterum exsuperaretur altero, ita utriusque temperauit dispendia, ut neque plus ignis exquoqueret neque exuberaret aqua quam inminutio fieret utriusque moderata, quae et superfluum detraheret et necessarium reseruaret. itaque cum tanta de terris erumpant maximorum fluenta amnium, Nilus effuso Aegyptum stagnans flumine, Danubius de occidentalibus partibus barbarum atque Romanorum intersecans populos, donec ponto ipse condatur, Renus de iugo Alpium usque in oceani profunda cursus suos dirigens, Romani memorandus aduersus feras gentes murus imperii,
Abbreviated transcription (Latin):
exire. Deinde cum ipsidicant. uolui orbẽ cęli. stellis ardentib
refulgentẽ : nonne diuina ꝓuidentia necessario ꝓspexit. ut
intra orbẽ cęli & supra orbẽ redundaret aqua. quȩ illius feruen¬
tis axis incendia tẽꝑar&: ꝓpterea quia exundat ignis & feru&e:
etiam aqua exundauit in t̾ris. ne assurgentis solis & stellarum
micantiũ ardor exurer&. & tenerarerũ exordia insolitꝰ uapor
lederet. Quanti fontes fluuii. lacꝰ irrigant t̾ras. quas internꝰ
quidã ignis uaporat. Unde enĩ aut arbores germinarent. aut
frum̃ta uel sata proruꝑent: uł orta coquerent᷑. nisiea interior
quoq ignis animaret: qui etiã de saxis frequent᷑ excutit᷑ & de
atura. ut ordinata & dispensata ꝑmaneant. cęliq clementia
tẽperet aquarũ rigorẽ: ita etiã aquarũ redundantia ñ super
tflua. ne alterũ altero consumeret᷑. qr nͥ conueniens utriusq m¬

Expanded text:
exire. deinde cum ipsi dicant uolui orbem caeli stellis ardentibus exire. deinde cum ipsi dicant uolui orbem caeli stellis ardentibus refulgentem, nonne diuina prouidentia necessario prospexit, ut intra orbem caeli et supra orbem redundaret aqua, quae illa feruentis axis incendia temperaret? propterea quia exundat ignis et feruet, etiam aqua exundauit in terris, ne eas surgentis solis et stellarum micantium ardor exureret et tenera rerum exordia insolitus uapor laederet. quanti fontes fluuii lacus inrigant terras, quia eas internus quidam ignis uaporat! unde enim aut arbores germinarent aut frumenta uel sata prorumperent uel orta coquerentur, nisi ea interior quoque ignis animaret? qui etiam de saxis frequenter exeutiturexcuatura, ut ordinata et disposita permaneant caelique clementia temperet aquarum rigorem, ita etiam aquarum redundantia non superfiuasuperflua, ne alterum altero consumeretur, quia nisi conueniens utriusque men
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ grauior ẽ : & portet᷑ aere cũ aer subtilior sit. Aut si conciti
orbis totiꝰ motu rapit᷑ aqua : sic̃ imo orbe rapit᷑. ita sũmo orbe
diffundit᷑. Si fundi ut uolunt ñ desinit. utiq ñ desinit rapi. quia
sicut axis cęli semꝑ mouet᷑: ita & aqua semꝑ hauritur. Si descen¬
dit. manoe gͦ iugiter suꝑ cęlos. quȩ hab&e unde descendat. De¬
inde qͥd obstat si confiteant᷑. qr aqua supͣ cęlos suspensasit :
Nã quo uerbo dict̃ t̾rã in medio ẽẽ suspensã. & ĩmobilẽ manere.
cũ utiq grauior sit qua aqua: ea ratione posst̃ dicere. non
p̃cipitari aqũa orbis illiꝰ cȩlestis conuersione. quȩ suꝑ cȩlos:
Sic̃ enĩ t̾ra in anis suspenditur. uel pondere librato undiq ĩmobilis
ꝑ seuerat: ita & aqua aut grauiorib aut ęquis cũ t̾ra ponderib
examinat᷑. Idõq ñ facile suꝑfundit᷑ marȩ terris. nͥ cũ iubetur

Expanded text:
quae grauior est et portetur aere, cum aer subtilior sit. aut si conciti quae grauior est et portetur aere, cum aer subtilior sit. aut si conciti orbis totius motu rapitur aqua, sicut imo orbe rapitur ita summo orbe diffunditur. si fundi, ut uolunt, non desinit, utique non desinit rapi, quia si axis caeli semper mouetur, et aqua semper hauritur. si descendit, manet ergo iugiter supra caelos, quae habet unde descendat. deinde quid obstat, si confiteantur quia aqua super caelos suspensa sit? nam quo uerbo dicunt terram in medio esse suspensam et immobilem manere, cum utique grauior sit quam aqua? ea ratione possunt dicere non praecipitari aquam orbis illius caelestis conuersione, quae super caelos est. sicut enim terra <in> inani suspenditur uel pondere librato undique immobilis perseuerat, ita et aqua aut grauioribus aut aequis cum terra ponderibus examinatur. ideoque non facile superfunditur mare terris, nisi cum iubetur