comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nominatũ est. Non tu ei pones
nomen. nec ex te ei uocabulũ consti.¬
tues. sed nomina & uoca exultan¬
do iħ̾m. id est saluatorem. Salua¬
torem eũ esse testare. nec ex tem¬
pore cepisse saluare: sed iam anti¬
quissimũ saluatorem. Ipse enim
saluũ faciet popłm suum a peccatis
eor. Duo eni ꝑ hoc uerbũ p̃clara
designantur: quod & ds fuerit.
& dñs prius ante incarnationem
dus iam tunc adnuntiabatur. Et
ideo dictũ est. ipse saluũ faciet po
pulum suũ apeccatis eoꝵ. ut uere
ds. Dĩ eñi est uirtus. apeceato sal¬
uare. uel peccata dimitere. Iste gͦ
filius dĩ habens popłm suu̾ ipsum
uenit ut dictum est liberare apec¬
catis atq saluare. siue ex udeis. siue
ex gentibus. de quo ipse iam ꝑ pro¬
phetam fuerat elocutus dicens.
Dñs dixit ad me filius m̃s estu: ego
hodie genui te. Rete ame & dabo
tibi gentes hereditatẽ tuã. & pos¬
sessionem tuã terminos terrȩ. Ipse
saluauit popłm suũ apeccatis eoꝵ

Expanded text:
nominatum est. Non tu ei impones nominatum est. Non tu ei impones nomen, nec ex te ei vocabulum constitues, sed nomina et voca exsultando Jesum, id est, salvatorem. Salvatorem eum esse testare, nec ex tempore coepisse salvare, sed etiam antiquissimum salvatorem. Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Duo enim per hoc verbum praeclara designantur, quod et Deus fuerit et Dominus prius ante incarnationem dus jam tunc annuntiabitur. Et ideo dictum est: Ipulum suum a peccatis eorum, ut vere Deus. Dei enim est virtutis, a peccatis salvare vel peccata dimittere. Iste ergo Filius Dei habens populum suum, ipsum venit ut dictum est liberare a peccatis atque salvare, sive ex Judaeis, sive ex gentibus, de quo ipse jam per prophetam fuerat elocutus, dicens: Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te . Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae. Ipse salvabit populum suum a peccatis eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
Excludam atq deiciam. ut legis
instituta non destruam. & in con
sequentibus demonstrabo. quod
ista nec tua coniunx scđm consu¬
etudinem conugii habeatur. nec
iste qui generatur tuus filius esse
rator huius natiuitatis fp̃s sc̃s est.
Nam unigenitus filius qui ante scła
ineffabiliter ex solo patre natus eͣ.
tate patris in humano corpore
scõ cooperante spu inter homines
uenit. Iste est de quo scriptura pͣ¬
nuntiauit dicens. puer natus est
nobis. & filius datus est nobis. Patris
aem̃ unigenitus filius ex uirgine
generatus est. ut illam uirginem
priore euam quȩ ceciderat iterũ
renouaret atq. erigeret: & qui per
prauã uoluntatem filii effecti fue¬
rant diaboli: ꝑ adoptionem gra
filios effictret dĩ. Pariet inquit tibi
filiuͣ. & uocabis nomen eiꝰ ibm. Uirgo
generat: & tu hunc genitũ uocabis
iħm. qd interprecatur saluator.
Ipse enĩ saluũ faciet popłm suũ a
peccatis eoꝵ. Uocabis ait nomen eiꝰ
hoc qd ante fuit: quod ante scła

Expanded text:
excludam atque dejiciam, ut legis instituta non destruam, et in sequentibus demonstrabo quod ista nec tua conjux secundum consuetudinem conjugii habeatur, nec iste qui generatur, tuus filius esse rator hujus nativitatis Spiritus sanctus est: nam unigenitus Filius, qui ante saecula ineffabiliter ex solo Patre natus est,tate Patris in humano corpore, sancto cooperante Spiritu, inter homines venit. Iste est de quo Scriptura praenuntiat, dicens: Puer natus est nobis, et Filius datus est nobis . Patris etenim unigenitus Filius ex Virgine generatus est, ut per illam Virginem priorem Evam quae ceciderat, iterum renovaret atque erigeret; et qui per pravam voluntatem filii effecti fuerant diaboli, per adoptionem gratiae filios efficeret Dei. Pariet, inquit, filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Virgo generat, et tu hunc genitum vocabis Jesum, quod interpretatur salvator. Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Vocabis, ait, nomen ejus hoc quod ante fuit, quod ante saecula
Abbreviated transcription (Latin):
functoq herode sic denũ galileam
reuersũ nazareth ciuitatẽ fuã in ha¬
bitare cepisse. Solent eni euuangłiste
singuli sic omittere quedã quȩ uel
ab aliis cõmemorata uiderint. uel
abaliis cõmemoranda inspͣ ͣts
rint. ut contingata sue narratbins
seriȩ quasi nulla p̃termisisse udlant᷑:
que tamen alterius euuangeliste con¬
siderata scriptura quo loco transilita
fuerint diligens lector incieniat
Puer autt̃ crescebat & confortabatur
plenus sapientia: & gra dĩ erat in illo.
Notanda distinctio uerboꝵ. quia dñs
habitũ humanȩ fragilifatis induerat.
eternus erat. nec confortari indige.¬
bat. nec habebat augeri. Unde rectis.¬
sime plenus sapientia ꝑhibetur &
gr̃a. Sapientia quidẽ: quia in ipso
habitat om̃is plenitudo diuinita¬
tis corporaliter. Grã autẽ: quia
eidem mediatori dĩ & hominum
homini ibu xp̃o magna gr̃a dona¬
tum estͥ ex quo homo fieri cepisset

Expanded text:
functoque Herode sic demum in Galilaeam functoque Herode sic demum in Galilaeam reversum, Nazareth civitatem suam inhabitare coepisse. Solent enim evangelistae singuli sic omittere quaedam, quae vel ab aliis commemorata viderint, vel ab aliis commemoranda in spiritu praeviderint, ut continuata suae narrationis serie quasi nulla praetermisisse videantur. Quae tamen alterius evangelistae considerata scriptura, quo loco transilita fuerint, diligens lector inveniat. Puer autem crescebat et confortabatur, plenus sapientia, et gratia Dei erat in illo. Notanda distinctio verborum, quia Domhabitum humanae fragilitatis induerat,  Dei et Deus aeternus erat, nec confortari indigebat, nec habebat augeri. Unde rectissime plenus sapientia perhibetur et gratia. Sapientia quidem, quia in ipso habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Gratia autem, quia eidem mediator Dei et hominum, homini Jesu Christo magna gratia donatum est, ut ex quo homo fieri coepisset,
Abbreviated transcription (Latin):
si quando uobis euenerit ut ꝑdatis
uiros: considerate quid de ea scrip.¬
tum sit. Septem annis uixit a uir¬
ginitate sua cum uiro & reliqua.
Propterea ꝓphetes fuit. Neq enim
ut libet & fortuitu sp̃s sẽs habitauit
in ea. Bonu̾ est & primũ. si qua
potest uirginitatis grãm possidere.
Si autẽ hoc non pottierit sed euene¬
rit ei ut ꝑdat uirũ: uidua ꝑseueret.
Quod quidẽ non solum post mortem
uiri. sed &iam cũ ille uitrit debet
habere in animo: ut etiã si non eue¬
nerit uoluntas ipsius. & ꝓpositum
a dño coronetur. & dicat hoc uoueo
atq ꝓmitto. si mͥ humanu aliquid
quod non opto contigerit: nichil
aliud faciam quã incontaminata &
uidua ꝑseuerem. Et ut ꝑfecerunt om̃ia
scdm legem dñi: reuersi sunt in gali¬
leam inciuitatem suã nazareth. Pret᷑¬
misit hoc loco lucas. quȩ amatheo satis
exposita nouerat: dnm uidelicet post
hec ne abherode necandus inueniret᷑
egyptum a parentib esse delatum. de¬

Expanded text:
si quando vobis evenerit ut perdatis si quando vobis evenerit ut perdatis viros. Considerate quid de ea scriptum sit: Septem annis vixit a virginitate sua cum viro suo, et reliqua. Propterea prophetissa fuit. Neque enim ut libet et fortuito Spiritus sanctus habitavit in ea. Bonum est ut primum, si qua potest virginitatis gratiam possidere; si autem hoc non potuerit, sed evenerit ei ut perdat virum, vidua perseveret. Quod quidem non solum post mortem viri, sed etiam dum vivit ille, debet habere in animo, ut etiam si non evenerit, voluntas ipsius et propositum a Domino coronetur, et dicat: Hoc voveo atque promitto, si mihi humanum aliquid quod non opto contigerit, nihil aliud faciam quam ut incontaminata et iaret. Et ut perfecerunt omnia secundum legem Domini, reversi sunt in Galilaeam, in civitatem suam Nazareth. Praetermisit hoc loco Lucas quae a Matthaeo satis exposita noverat, Dominum videlicet post haec, ne ab Herode necandus inveniretur, Aegyptum a parentibus esse delatum, de
Abbreviated transcription (Latin):
penitus interfici. Unde & nos si pec¬
cauerimus debemus dicere. peccatti᷑
meu notũ feci tibi: & iniquitatem
meã non abscondi. dixi adnuntia¬
bo intustitiam meã dño. Si enĩ hoc¬
fecerimus & reuelauerimus peccata
nra non solum dõ sed & his qui posst᷑
mederi uulneribus nrͣis atq pec¬
catis: delebuntur peccata nr̃a ab eo
qui dixit. ecce delebo ut nubem ini¬
quitates tuas. & sicut caligine᷑ peccata
tua. Post sẏmeonis ꝓphetiam quia
necesse erat ut mulieres &iam salua¬
rentur: uenit ꝓphetes mulier de
qua scribitur. & erat anna ꝓphetes
filia phanuel detribu aser. Quam
pulcher ordo. Non uenit ante uirũ
mulier. sed prius uenit symeon qͥ
apprebendit infantem. & tenuit
in brachiis suis. deinde mulier cuiꝰ
non sunt quide̾ uerba digesta. sed
meruit accipere: quia longa casti¬
tate longisq ieiuniis ad hoc culmͣ
ascenderat. Uidete mulieres testi¬
moniũ annȩ. & imitamini illud.

Expanded text:
penitus interfici. Unde et nos, si pecpenitus interfici. Unde et nos, si peccaverimus, debemus dicere: Peccatum meum notum feci tibi, et iniquitatem meam non abscondi. Dixi, Annuntiabo injustitiam meam im reuelauerimus peccata nostra non solum Deo, sed his qui possunt mederi uulneribus nostris, decatis, delebuntur peccata nostra ab eo qui dixit: Ecce ego delebo ut nubem iniquitates tuas, et sicut caliginem peccata tua . Post Simeonis prophetiam, quia necesse erat ut mulieres etiam salvarentur, venit prophetissa mulier, de qua scribitur: Et erat Anna prophetissa filia Phanuel de tribu Aser. Quam pulcher ordo! non venit ante virum mulier, sed prius venit Simeon, qui apprehendit infantem, et tenuit in brachiis suis: deinde mulier, cujus non sunt quidem verba digesta, sed meruit accipere, quia longa castitate longisque jejuniis ad hoc culmen ascenderat. Videte, mulieres, testimonium Annae, et imitamini illud,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsiuis animã ꝑtransibit gladius.
Nulla hystoria docit beatã mariam
ex hac uita gladi occisione migrasse.
presertim cũ non anima sed corpus
ferro soleat interfici. Unde restat
intelligi gladiũ illũ de quo dicitar:
&e gladius est in labus eoꝵ: boc est
dolorem dominicȩ passionis eius
ut pote dĩ filiũ sponte ꝓpria mori.
mortẽq ipsam non dubitaret esse
deuicturũ : ut sua tamen carne pro¬
ereatũ non sine doloris affectu po¬
tuit uidere crucifigi. Nam & ferrũ
quod anima ioseph ꝑtransisse cani¬
tur: nichil melius quã dura tribu¬
latio mentis intelligitur. Ut reue¬
lentur ex multis cordibus cogita¬
tiones. Cogitationes erant malȩ in
hominibus. quȩ ꝓpterea reuelatȩ
sunt. ut ꝓlate in mediũ ꝑderentur.:
& interfectȩ atq. mortuȩ esse desi¬
nerent: & occideret eas ille qui pro
nobis mortuus est. Quĩdiu eni abs.¬
conditȩ erant cogitationes nec pro¬
late in mediũ : impossibile erat eas

Expanded text:
ipsius animam pertransibiipsius animam pertransibiNulla docet historia beatam Mariam ex hac vita gladii occisione migrasse, praesertim cum non anima, sed corpus soleat ferro interfici. Unde restat intelligi gladium illum de quo dicitur: Et gladius est in labiis eorum , hoc est, dolorem dominicae passionis ejus utpote Dei Filium sponte propria mori, mortemque ipsam non dubitaret esse devicturum, ut sua tamen carne procreatum, non sine doloris affectu potuit videre crucifigi. Nam et ferrum quod animam Joseph pertransisse canitur, nil melius quam dura tribulatio mentis intelligitur. Ut revelentur ex multis cordibus cogitationes. Cogitationes erant malae in hominibus, quae propterea revelatae sunt, ut prolatae in medium perderentur, et interfectae atque emortuae esse desinerent, et occideret 301-302 eas ille qui pro nobis mortuus est: quamdiu enim absconditae erant cogitationes, nec prolatae in medium, impossibile erat eas
Abbreviated transcription (Latin):
isse. ut ꝑ similitudinẽ corporis &t iaͣ
nr̃a corpora redimeret apeccatis :¬
& daret nobis spem resurrectionis.
Resurrexit a mortuis. & hoc signũ
est cui contradicitur: Quomͦ resur¬
rexit utrũ ipse & talis qualis mor¬
tuus est. ancerte in melioris substan¬
tis corpus resurretłt. & est infinita
contentio. aliis dicentib figuram cla
suis: aliis eregione tractantibus si
idem corpus habuit. quomodo clau¬
sis inignissus est ostis & stetit Uides
Uouuirut argumentis uarus. etiam
qusstrrectioni enis. questio concitetur :
est. puto signuĩ esse cui contradicitur.
Sunt em plures berctici. qui asserunt
dictum. Et quid me necesse est multa
sequi: Dnͣt que de eo narrat hysto¬
ria siga᷑ estieqi contradicitur. non
quo contrideidbilitu credunt in
eum. Nos quippe omia scimus uera
esse que de eo scripta sunt. sed quia
apud incredulos uniuersa que de
eo scripta sunt signtꝰ sit cui contra¬
dicitur. Deinde sy meon ait. & tuã

Expanded text:
isse, ut per similitudinem corporis, etiam isse, ut per similitudinem corporis, etiam corpora nostra redimeret a peccatis, et daret nobis spem resurrectionis. Resurrexit enim a mortuis, et hoc signum est cui contradicitur. Quomodo resurrexit? utrum ipse et talis qualis mortuus est, an certe in melioris substantiae corpus resurrexit? Et est infinita contentio, aliis dicentibus: Thomae monlavorum; aliis e regione tractantibus, si idem corpus habuit, quomodo clausis ingressus est ostiis, et stetit? Vides igitur ut argumentis variis etiam resurrectioni ejus quaestio concitetur, ere praedictum est, puto signum esse cui contradicitur. Sunt enim plures haeretici, qui asserunt dictum. Et quid me necesprosequi? Omnia quae de eo narrat historia, signum est cui contradicitur. Non quod contradicant hi qui credunt in eum: nos quippe omna scimus vera esse quae scripta sunt; sed quia apud incredulos universa, quae de eo scripta sunt, signum sit cui contradicitur. Deinde Simeon ait: Et tuam
Abbreviated transcription (Latin):
plenius purgarentũr. Hoc ipsum
de saluatorim prunłi concedit : ut
corruas. Etlinicus enis: cadat in te
echnictis. Diligebas scorta: primũ in
te scortator intereat. Peccator eras:
cadat in te peccator: tit possis debinc
resur gere & dicere. di conmor tui
sumus de conuiuemus: & si confor¬
mes facti sumus mortis: conformes
e resurrectionis erimus. Iste igitur
in rumam & in resurrectionem
multoꝵ positus est in isrł: boc est
in lits qui plena possunt acie & ra¬
tone conspicere. Ꝙ in signũ cui
contadicetur. Om̃ibus quit narrat
hẏstama de saluatore contradicit᷑.
Uirgo mater est. signũ est cui contra¬
dicitur. Marchionite contradicunt
huic signo: & aiunt penitus eum de
muliere non esse generatũ. Hebio¬
nitȩ contradicunt signo: dicentes
ex uiro & muliere ita natuͣ esse ut
nos quoq nascitnur. Habuit corpꝰ
humanũ : & hoc signũ est etii contra¬
dicitur. Alii enĩ dicunt uenisse de
celis: alii tale quale nos corpus habti¬

Expanded text:
per ruinam purgarentur. Hoc ipsum per ruinam purgarentur. Hoc ipsum et Salvator tibi primum concedit ut corruas. Ethnicus eras? cadat in te ethnicus. Diligebas scorta? primum in te scortator intereat. Peccator eras? cadat in te peccator, ut possis dehinc resurgere et dicere: Si commortui sumus, et convivemus: et si conformes facti sumus mortis, conformes et resurrectionis erimus . Iste igitur in ruinam et in resurrectionem multorum positus est in Israel, hoc est, in his qui plena possunt acie et ratione conspicere. Et in signum cui contradicetur. Omnibus quae narrat historia de Salvatore, contradicitur. Virgo mater est, signum est cui contradicitur. Marcionistae contradicunt huic signo, et aiunt penitus eum de muliere non esse natum. Ebionitae contradicunt signo, dicentes eum ex viro et muliere ita natum esse ut nos quoque nascimur. Habuit corpus humanum, et hoc est signum cui contradicitur. Alii enim dicunt eum venisse de coelis, alii tale quale nos corpus habu
Abbreviated transcription (Latin):
cȩci fiant. Est eni in nobis aliud qđ̃¬
uidebat prius. & postea uidere de¬
siit : de aliud quod non uidebat. &
Nolo uidere illis oculis quib antea
non uidebam: & qui michi postea
reserati sunt. qm post in obedientiã¬
quib superiore sermone. trastanu.¬
mus. Nunc autẽ inter prȩtandũ
quid sibi uelit hoc quod ait: ecce
hic positus est in ruinam. & in re¬
surrectionẽ multoꝵ in isrł. Me
oportet primũ cadere: & cũ ceci¬
dero postea bene surgere. ne salua¬
tor causa mͥ fuerit male ruine.
Sed ꝓpterea cadere me fecit. ut con¬
surgam. & multo mͥ ruma utilior
fuerit. quã illud tempus quo ui¬
debar stare. Stabãt enͣi peccato eo
tempore. quo peccato uidebam.¬
Et quia peccato stabam: prima mͥ
utilitas fuit. ut cadert̃ & peccato
morerer. Deniq & scĩ ꝓphetȩ qͣndo
angustius aliquid contemplabant᷑:
cadebant in faciem suã. Propter ea
autẽ cadebant :tit peccata ꝑ rumaᷤ

Expanded text:
caeci fiant . Est enim aliud in nobis quod vcaeci fiant . Est enim aliud in nobis quod videbat prius et postea videre desivit, et aliud quod non videbat et Nolo videre illis oculis quibus ante non videbam, et qui mihi postea reserati sunt, quoniam post inobedientiaquibus superiori sermone tractavimus. Nunc autem interpretandum, quid sibi velit hoc quod ait: Ecce hic positus est in ruinam, et in resurrectionem multorum in Israel. Me oportet primum cadere, et cum cecidero, postea bene resurgere, ne Salvator causa fuerit malae ruinae; sed propterea cadere me fecit, ut consurgam, et multo mihi ruina utilior fuerit, quam illud tempus quo videbar stare. Stabam enim in peccato eo tempore, quo peccato viEt quia peccato stabam prius, mihi utilitas fuit ut caderem, et peccato morerer. Denique et sancti prophetae quando augustius aliquid contemplabantur, cadebant in faciem suam. Propterea autem cadebant ut peccata plenius
Abbreviated transcription (Latin):
spnsierti. &e dixit ad mariã matrem
eius. Ecce iste positus est in ruina.
& in resurrectionem multoꝵ in
isrł. & in signu̾ cui contradicetur.
Et tuam ipsius animã ꝑtran
Fbit gladius: ut reuelentur
ex multis cordibus cogitationes.
Quomꝰ saluator in ruinã & in resur¬
rectionem multoꝵ uenerit con.¬
templandũ: Qui simpliciter ex¬
ponit. potest dicere in ruinam eu
uenisse infideliũ. & in resurrectio¬
nem c̃redentrũ. Qui uero curio¬
sus inter pres est. dicit nequaquã
eũ cadere : qui ante non steterit.
Dio mͥ igitur qui fuerit ille. qui ste¬
terit. & in cuius ruina saluator ad¬
uenerit: necnon & eum qui con¬
furgat. Nam utiq ille consurgit.
qui ante corruerat. Uidendum
itaq est ne forte saluator non alus
neq. aliis in ruinam uenerit & in
resurrectionẽ : sed idem & in ruinã
& in resur rectione uenerit. In iu¬
diciũ ait ego ueni: ut qui non ui¬
debant uideant. & qui uidebant

Expanded text:
Simeon, et dixit ad Mariam matrem Simeon, et dixit ad Mariam matrem ejus: Ecce iste positus est in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicitur. Et tuam sibit gladius, ut revelentur ex multis cordibus cogitationes. Quomodo Salvator in ruinam et in resurrectionem multorum venerit, contemplandum. Qui simpliciter exponit, potest dicere in ruinam eum venisse infidelium, et in resurrectionem credentium. Qui vero curiosus interpres est, dicit nequaquam eum cadere qui ante non steterit. Da mihi igitur qui fuerit ille qui steterit, et in cujus ruinam Salvator advenerit, necnon et eum qui consurgit. Nam ille utique consurgit qui ante corruerat. Videndum est itaque ne forte Salvator, non aliis atque aliis et in ruinam venerit, et in resurrect resurrectionem venerit. In judicium, ait, ego veni, ut qui non videbant videant, et qui videbant
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit scm uocabitur filius dĩ. Et
qui manifeste nobis tradit. qm uir¬
ginis filius fuit. iłie. nec de humano
conceptus est semine: iste patrẽ eiꝰ
ioseph testatus est dicens. & erant
pater illius & mater ad mirantes
suꝑ his quȩ dicebantur de eo. Que
igitur causa extitit. ut eũ qui patͣ
non fuit. patreꝰ esse memoraret :
Qui simplici expositione contentus
est. dicet. Honorauit eũ sp̃s sc̃s
patris uocabulo: quia nutrierat
saluatore᷑: Qui autẽ altius aliquid
inquirit : potest dicere. qm genera¬
tionis ordo adauid. ad ioseph usq¬
deducitur. nec uideritur frustra
ioseph nominari. quia pater non
fuerat saluatoris: ut generationis
ordo haberet locũ. pater appellatꝰ est.
dñi. Admirabantur igitur pater
illiis & mater suꝑ bis quȩ dicebant᷑
de eo: tam abangelo quã amultitu.¬
dine cylestis ecercitas. necnon &
apistoribus. Omia quippe hȩc au¬
dientes uehementissime mirabant᷑.
Demndi seriptura ait. benedixit eis

Expanded text:
fuerit sanctum, vocabitur Filius Dei: et fuerit sanctum, vocabitur Filius Dei: et qui manifeste nobis tradidit, quoniam Virginis filius Jesus est, nec de humano conceptus est semine: iste patrem ejus Joseph testatus est, dicens: Erant pater illius et mater admirantes super his quae dicebantur de eo. Quae igitur causa exstitit, ut eum qui pater non fuit, patrem esse memoraret? Qui simplici expositione contentus est, dicit: Honoravit eum Spiritus sanctus Patris vocabulo, quia nutrierat Salvatorem. Qui autem altius aliquid inquirit, potest dicere: quia generationis ordo a David usque ad Joseph deducitur , et ne videretur frustra Joseph nominari, qui pater non fuerat Salvatoris, ut generationis ordo haberet locum: pater appellatus est Domini . Admirabantur igitur pater illius et mater super his quae dicebantur de eo, tam ab angelo, quam a multitudine coelestis exercitus, nec non a pastoribus. Omnia quippe haec audientes, vehementissime mirabantur. Dehinc Scriptura ait: Benedixit ei
Abbreviated transcription (Latin):
manibus intelligendũ: ecce iste positꝰ
est in ruiã & in resurrectionem
multoꝵ in isrł. Habeo aliquid in me
quod male stat: & peccati suꝑbia se
erigit. Hoc cadat: hoc subruatur.
Q uod si ceciderit: id quod ante corru¬
erat surgens stabit. In terior homo
meus quonda̾ iacebat elisus: & exte¬
rior stabat erectus. Antequã crede
in me maltu suci por uu. Et exple¬
in corpore circũferentes. &e illtid
mortificate membra ur̃a super
terram. fornicationẽ. immunditi¬
am. ltxuriã. idolatriã. ueneficia.
& extera. Horum om̃tũ utilis riuna
facta est. Et de hac ruma dicitur:
ubicũq. fuerit cadauer. illuo con¬
gregabuntur aquile. Eudauer
quippe: a casu nomen ⁊ocepitm
rectionẽ. nisi ruina piu
malũ fiit: ut illo destructo & mor¬
tificato consurgat in me &r uiui¬
ficetur id quod bonuꝰ est. ut con¬
sequamur in eo regnũ celorũ.¬
Lucas scripsit: sp̃s sc̃s ueniet
suꝑ te. & uirtus altissimi obũbra¬
bit te. Propter hoc. & qđ natum

Expanded text:
habemus, intelligendum est: Ecce iste positus est in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel. Habeo aliquid in me quod male stat et peccati superbia se erigit? hoc cadat, hoc subruatur. Quod si ceciderit id quod ante corruerat, surgens stabit. Interior homo meus quondam jacebat elisus, et exterior stabat erectus. Antequam crederin me malum fuerat corruit, et explein cificate membra vestra super terram, fornicationem, immunditiam, luxuriam, idololatriam, veneficia , et caetera. Horum omnium utilis ruina facta est. Et de hac ruina dicitur: Ubicumque erit cadaver, illic congregabuntur aquilae . Cadaver quippe a casu nomen accepit. rectionem, nisi ruina praemalum fuit, ut, illo destructo et mortificato, consurgat in me et vivificetur id quod bonum est, ut consequamur regnum coeloruiet super te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi, propter hoc et quod natum
Abbreviated transcription (Latin):
nes. & aspectũ & cecitatem. Adam. &¬
uidebat. & non uidebat. Eua quoq
antequã aperirentur oculi eius: ui¬
disse describitur. Uidit inquit mu¬
lier lignũ quia bonuꝰ erat ad come¬
dendum: & optimũ oculis ad uiden¬
dum. & tollens defructa ligni comedit:
&r dedit utro suo &e comederunt. Igit᷑
non erant cȩci: sed uidebant. Deinde
sequitur: & aꝑti sunt octili eoꝵ. Ergo
ceci fuerant nec uidebant: quoꝵ oculi
postea sunt aꝑti. Sed qui bene ante
utiderant. postquã mandatũ dñi p̃
tergressi sunt: ceperunt uidere mile
&e aspectum obȩdientie surripiente
delicto postea ꝑdiderunt. Ego fic
intelligo: & illud quod dicit dñs. qͥs
fecit mutũ & surdũ uidente᷑ & ceeũ.
nonne ego dñs ds̃ : Est oculus corpo¬
ris quo terrena ista conspicimus:
oculus scd̾m sensum carnis dequa
inflatus sensu carnis. Cui habemus
alium contrariũ meliorẽ & diuina
sapientẽ: qui cecus in nobis erat. Uenit

Expanded text:
nes et aspectum et caecitatem. Adam nes et aspectum et caecitatem. Adam videbat, et non videbat. Eva quoque antequam aperirentur oculi ejus, vidisse describitur. Vidit, inquit, mulier lignum quia bonum erat ad comedendum, et optimum oculis ad vescendum, et tollens de fructu ligni comedit, et dedit viro suo, et comederunt . Igitur non erant caeci, sed videbant. Deinde sequitur: Et aperti sunt oculi eorum, ergo caeci fuerant, et non videbant, quorum oculi postea sunt aperti? Sed qui bene ante viderant, postquam mandatum Domini transgressi sunt, coeperunt videre male, et aspectum obedientiae subripiente delicto, postea perdiderunt. Ego sic intelligo et illud quod dicit Dominus: Quis fecit mutum et surdum, videntem et caecum? Nonne ego Dominus Deus ? Est oculus corporis, cum quo terrena ista conspicimus, oculus secundum sensum carnis. De quinflatus sensu carnis . Cui habemus alium contrarium, et meliorem divina sapientem, quia qui caecus in nobis erat, venit
Abbreviated transcription (Latin):
bilis sit recipere: Sed & hoo quod
sequitur in iudiciũ. ego ueni in mun¬
dum istum. ut non uidentes uideant :¬
& qui uident cȩci fiant. quauis quęrant
ut edisserant implere non poterunt.
Ego uero qui opto esse eccłasticus. & nͣ
adheresiarce aliquo sed axp̃i uocabulo
nuncupari. &e habere nomen qđ bene¬
dicitur suꝑ terram. & cupio tam ope
quam sensti & esse & dici xpͣunus.
ȩqualem & intieteri & in noua lege
quero rationẽ. Loquitur ds. ego inter¬
ficiam. Libenter habeo tit interfici
atur. Quando enĩ uetus in me homo
est. & uuo: adhuc quasi homo cupio
ut occidat in me ds ueterẽ hominẽ:
& uiuificet me ex mortius. Primus
em̃ ait homo de terra terrenus :
scds homo de celo celestis. Sicut por¬
tauimus imaginẽ terren: portemꝰ
& imagine̾ cȩlestis. Sed̾m hunc sensũ¬
intelligitur & illud. In tudiciũ ego
ueni in mundũ istum : ut qui non
uident uideant. & qui uident ceci
fiant. Haberaus in nobis om̃s homi¬

Expanded text:
bilis sit, recipere? Sed et hoc quod bilis sit, recipere? Sed et hoc quod sequitur: In judicium ego veni in mundum istum, ut non videntes videant, et qui vident caeci fiant, quamvis quaerant ut edisserant, implere non poterunt. Ego vero quia opto esse Ecclesiasticus, et non ab haeresiarcha aliquo, sed a Christi vocabulo nuncupari, et habere nomen quod benedicitur super terram, et cupio tam opere quam sensu et esse et dici Christianus, aequalem et in veteri et in nova Lege quaero rationem. Loquitur Deus: Ego interficiam: libenter habeo ut interficiat me Deus. Quando enim vetus in me homo est, et vivo adhuc quasi homo, cupio ut occidat in me Deus veterem hominem, et vivificet me ex mortuis. Primus enim, ait, homo de terra terrenus, secundus homo de coelo coelestis. Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imagineintelligitur et illud: In judicium ego veni in mundum istum, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant. Habemus in nobis omnes homi
Abbreviated transcription (Latin):
ficim e uiuificabo. ꝑcutiam & sanabo:
opponã us testimoniũ euuangelii.
rabiles quippe hereses sunt. quȩ euuã¬
gelium scđm lucam recipiunt. si ꝓpt᷑ea
cruentus & tantum uidex & crudelis
est conditor: quia dicit ego interficiã
& uuuficabo. ꝑcutiam & sanabo: mani¬
festissimũ est & iħm esse ipsius filium.
Cadem siquidẽ de eo scripta sunt: ecce
hic positus est in ruinam. & in resur¬
rectionẽ multoꝵ in isrł. Non in resur.¬
rectionẽ tantũ. sed in ruinam. di malũ
est interficere: malũ sit & in ruinam
uenire. Qutid respondebunt : Utrũ ne
recedent a cultu eius. an quȩrent ali¬
quam interprecationẽ. & ad tropolo¬
gias confugient: ut quod in ruinam
uenerit benignitatem magis quam
austeritatem sonet : Et quomͦ iustum
erit. quando quid in euuangło tale
repperitur: ad allegorias & nouas
intelligentias confugere. quando uero
in ueteri instrumento statim. accusare.
& nullam explanationẽ quãuis ꝓba¬

Expanded text:
rficiam et vivificabo, percutiam et sanabo, rficiam et vivificabo, percutiam et sanabo, opponam eis testimonium Evangelii, rabiles quippe haereses sunt, quae Evangelium secundum Lucam recipiunt. Si propterea cruentus, et in tantum saevus et crudelis est Conditor, quia dicit: Ego interficiam, et vivificabo: percutiam, et sanabo, manifestissime est et Jesum ipsius esse Filium; eadem siquidem de eo scripta sunt: Ecce hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Israel. Non in resurrectionem tantum, sed et in ruinam. Si malum est interficere, malum sit et in ruinam venire. Quid respondebunt? Utrumne recedent a cultu ejus, an quaerent aliquam interpretationem, et ad tropologias confugient, ut quod in ruinam venerit, benignitatem magis quam austeritatem sonet? Et quomodo justum erit quando quid in Evangelio tale reperitur, ad allegorias et novas intelligentias confugere: quando vero in veteri Instrumento, statim accusare, et nullam explanationem, quamvis proba
Abbreviated transcription (Latin):
ut qui non uident uideant. & qui
uident cȩci fiant. Quomodo ergo in
iudiciũ uenit. ut non uidentes de
nationibus uiderent. & qui prius
uidebant de isrł cȩci fierent: sic uenit
in riinam & resurrectionẽ multoꝵ.
In aduentu enĩ dñi saluatoris: qui
prius steterant corruerunt. & qui ce¬
ciderant resurrexerunt. Una hec est
interpretatio de eo quod dictum est.
ecce iste positus est in ruinam. & in re¬
surrectionẽ multoꝵ in isrł. Est autẽ
altius quid intelligendũ ad uersus
eos. uel maxime qui contra conditorẽ
latrant: & hinc inde de ueteri testa¬
mento quȩ non intelligunt testimo¬
nia congregantes simplicũ corda de¬
cipiunt. Aiunt eni. Eoce ds̃ legis or
ꝓphetarũ : uidete qualis sit. Ego inqͥt
meis. Audiunt occidam: & non auddi¬
unt inuificabo. Audiunt ꝑcutum.
o audire contep̾nunt & ego sanibo.
Istiusmodi occaslonibus. creatorem ca¬
lumpniantur: Igitur antequis inter¬
prȩcer quẽ sensuim habeant. ego intͣ¬

Expanded text:
ut qui non vident videant, et qui ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant . Quomodo ergo in judicium venit, ut non videntes de nationibus viderent, et qui prius videbant de Israel, caeci fierent? sic venit in ruinam et in resurrectionem multorum. In adventu enim Domini Salvatoris qui prius steterant, corruerunt, et qui ceciderant, surrexerunt. Una est haec interpretatio de eo quod dictum est: Ecce hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Israel. Est autem et altius quid intelligendum adversus eos vel maxime, qui contra Conditorem latrant, et hinc inde de veteri Testamento, quae non intelligunt, testimonia congregantes, simplicium corda decipiunt. Aiunt enim: Ecce Deus Legis et prophetarum, videte qualis sit: Ego, inquimeis . Audiunt, occidam, et non audiunt, vivificabo: audiunt, percutiam, et audire contemnunt, et ego sanabo. Istiusmodi occasionibus Creatorem calumniantur. Igitur antequam interpretetur quem sensum habeat: Ego inte
Abbreviated transcription (Latin):
mirabantur suꝑ hoc. & de symeone
scribitur quod rumorẽ auxerit.
& miraculi magna pars fuerit.
Tenuit enĩ puerũ in brachiis suis.: &
ait. Nunc dimittis dñe seruũ tiu̾
in pace scłm uerbũ tuũ. quia ui¬
derunt oculi mei salutart tuum.
Fastigium & ut ita dicam culmen
suꝑ bis quȩ iactabantur de ibi. &
pater & mater illius mirabantur.
sermo sẏmeonis fuit. Non enim
sufficit ei tenere paruulũ. & ea que
de semetipso scripta funt ꝓloqui:
sed benedixit patri illius & matri.
& deipso quoq. ꝓphetauit infante
dicens. Ecct hic positus est in ruinã.¬
& in resurrestionẽ multoꝵ in istł.
& in signũ cui contradicetur. Tuam
quoq ipsits animã ꝑtransibit gła¬
dius: ut reuelentur ex multis cor¬
dibus cogitationes. Quid sibi ult
hoc quod ait: coor iste positus est
in rumam. & resurrectionẽ multoꝵ
in ifrł. Huio quid simile in euuan¬
gelio scdđm iohannẽ scriptũ repperi.
in iudiciũ ego in mundũ istum uemi.

Expanded text:
mirabantur: super hoc et de Simeone mirabantur: super hoc et de Simeone scribitur quod rumorem auxerit et miraculi, vel magna pars fuerit. Tenuit enim puerum in brachiis suis, et ait: Nunc dimittis, Domine, servum tuum in pace, secundum verbum tuum, quia viderunt oculi mei salutare tuum. Fastigium et, ut ita dicam, culmen super his quae jactabantur de Jesu, et pater et mater illius mirabantur, sermo Simeonis fuit. Non enim sufficit ei tenere parvulum, et ea quae de semetipso scripta sunt proloqui, sed benedixit patri illius et matri: et de ipso quoque prophetavit infante, dicens: Ecce hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicetur. Tuam quoque ipsius animam pertransibit gladius, ut revelentur de multis cordibus cogitatiohoc quod ait: Ecce positus est hic in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel? Huic quid simile in Evangelio secundum Joannem scriptum reperi: In judicium ego in mundum istum veni,
Abbreviated transcription (Latin):
mirantes suꝑ his. quȩ dicebantur de
ongregemus inunũ ea quȩ mortu¬
dm̃ ibti dicta scriptaq sunt de eo:
& tuno seire pottrimus singula queq
digna esse miraculo. Quamobrem
mirabatur & pater. Sic em̃ appellatꝰ
est iosoph. quia nutritius fuit. Mira¬
batur & mater suꝑ om̃ib quȩ dice.¬
bantur doco. Quȩnam ergo funt.
quȩ de parutilo iłu fama disꝑstrat :
Pastores erant in regione illa uugilmn¬
tes. & obseruantes custodias noctis
suꝑ gregem siũ. Uenit angdus sub
ipsa hora natiuitatis ibn. & ait ad
cos. Annuntio uobis gaudium
magnũ. Ite. & inuenietis infantem
inuolutũ in pannis. & positum in
prȩsepi. Necdum angelus uerba fi¬
nierat. ecce multitudo celestis exer¬
citus laudare cepit & benedicere
dm̃. Cum hoc pastores trepidi ꝑ¬
spexissent. & angelus recessisset ab
eis: dixerunt ad se inuicem. Camꝰ
in bethleem. & iudeamus factum
qđ dñs ostendit nobis. Uenerunt.
& inuenerunt paruulũ. tam illi
quã parentes que facta fuerant.

Expanded text:
Jesu mirantes super his quae dicebantur de ongregemus in unum ea quae in ortu Jesu dicta scriptaque sunt de eo, et tunc scire poterimus singula quaeque digna esse miraculo. Quamobrem mirabatur et pater sic enim appellatus est Joseph, quia nutritius fuit, mirabatur et mater super omnibus quae dicebantur de eo. Quaenam ergo sunt quae de parvulo Jesu fama disperserat? Pastores erant in regione illa, vigilantes et observantes custodias noctis supra gregem suum. Venit angelus sub ipsa hora nativitatis Jesu, et ait ad eos: Annuntio vobis gaudium magnum. Ite, et invenietis infantem involutum pannis, et positum in praesepio. Necdum angelus verba finierat, et ecce multitudo coelestis exercitus laudare coepit et benedicere Deum. Cum hoc pastores trepidi perspexissent, et angelus recessiseis, dixerunt ad invicem: Eamus usque Bethleem, et videamus factum quod Dominus ostendit nobis . Venerunt t invenerunt parvulum. Tam illi quam parentes quae facta fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
amplificatione simul cũ sua coniuge
benedici ꝓmeruit: ut qui eatenus abrã
pater excelsus dictus est. deinde ab rahã
id est pater multarũ genitũ uocaret᷑:
quia patrem inquit multarũ gentiuͣ
constitui te. Quȩ fidelissima ꝓmisfio
tam late ꝑorbem iam patet impleta:
ut etiam nos ipsi degentibus ad fidai
illtus deuotionem uocati. ipsum nos

Expanded text:
amplificatione simul cum sua conjuge amplificatione simul cum sua conjuge benedici promeruit, ut qui eatenus Abram pater excelsus dictus est, deinde Abraham, id est pater multarum gentium, vocaretur: quia patrem, inquit, multarum gentium constitui te. Quae fidelissima promissio tam late per orbem jam patet impleta, ut etiam nos ipsi de gentibus ad fidei illius devotionem vocati, ipsum nos
Abbreviated transcription (Latin):
niens in carne dĩ filius. qui solam
carnis naturam. nullam autẽ peccati
contagionem traxit de adan: & quia
renascentis. utrumq genus purifica¬
tionis subire dignatus est. & circu̾ci.¬
sus uidelioet a parentibus octaua die
nati uus atricsimo ȩtatis anno
baptiratis anhanne. Inmo tertium
salutaris hostio ntamus ipse templi
dm̃s ꝓse non respuit offerri: cuius
die dehinc tricesima tertia dño opi¬
tulante ur̃a caritas audit sumul
est ae celebratura mysteriũ. Cuncta
in quaͣ ce legalis & euuangelioe puri¬
ficationis genera. qui nullo indiguit
ts euuangelu cuncas fidelib ostde¬
rit eque subeunda rrielsdib
hoc quod it eodem diosux arcbso¬
ad imitationẽ prisoe fecit obseruati¬
onis quã ex eo credimus sumptam.
quod abraham patriarcha qui primꝰ
circu̾cisionis sacramentũ in testimo¬
nium sus magne fidei. & diuinȩ ad
eum ꝓmissionis accepit. die eodem
sue suoꝵq. cireu̾cisionis etiã nominis

Expanded text:
niens in carne Dei Filius, qui solam niens in carne Dei Filius, qui solam carnis naturam, nullam autem peccati contagionem contraxit de Adam, et quiarenascentis: utrumque genus purificationis subire dignatus est, et circumcisus videlicet a parentibus octava die nativitatis, et tricesimo aetatis anno baptizatus a Joanne, imo etiam tertium salutaris hostiae munus ipse templi Dominus pro se non respuit offerri. Cujus die dehinc tricesima tertia, Domino opitulante, vestra charitas auditura simul est et celebratura mysterium. Cuncta, inquam, et legalis et evangelicae purificationis genera, qui nullo indiguit,tis Evangelii cunctis fidelibus ostenderet aeque subeunda remedia. Sed et hoc quod eodem die suae circumcisioad imitationem priscae fecit observationis, quam ex eo credimus sumptam quod Abraham patriarcha, qui primus circumcisionis sacramentum in testimonium suae magnae fidei et divinae ad eum promissionis accepit, eodem die suae suorumque circumcisionis etiam nominis
Abbreviated transcription (Latin):
regnum dĩ: ipse dudum ꝑ lege̾ suam
clamabat. masculus cuais proputu
caro circũcisa non fuerit. peribit
amna alade popło suo: quia pactam
uite inpila hisr᷑ hominib mandatã
adam pͣur eũte trussgressus est. in
quo om̃s peccauerunt. peribit de etu
scõꝵ. si nom ei fuerit remedio saltitari
subuentũ. Utraq. ergo purificatto &
circũcisionis uidelicet in lege & in
enuangło baptismatis. toslende p̃tia.¬
ricationis primȩ gr̃a posita est. Et
ne eui scł labentis gati suꝑni respe¬
ctus munera deessetit: sti quaq ꝗiti¬
amundi exordio usq ad tẽpora
datȩ circũcisionis. uel post cdatam
circu̾cisione᷑ de aliis nationib dõ
placuerunt. uel hostiarũ oblationi.¬
bus. uel certe sola fidei uirtute. suas
suoꝵq animas creatori cõmendan¬
tes. aprimi reatus uinculis ab solue¬
re curabant. Sine fide eñi impossibile
est: placere dõ. Ꝙ sicut alias scriptũ
est. iustus autẽ exfide uiuit. Sed ue. i¬

Expanded text:
regnum Dei ; ipse dudum per legem suam regnum Dei ; ipse dudum per legem suam clamabat: Masculus cujus praeputii caro circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo, quia pactum vitae in paradiso hominibus mandatum Adam praevaricante transgressus est, in quo omnes peccaverunt: peribit de coetu sanctorum, si non ei fuerit remedio salutari subventum. Utraque ergo purificatio, et circumcisionis videlicet in lege, et in Evangelio baptismatis, tollendae praevaricationis primae gratia posita est. Et ne cui saeculi labentis aetati superni respectus munera deessent, illi quoque qa mundi exordio usque ad tempora datae circumcisionis vel post datam circumcisionem, de aliis nationibus Deo placuerunt, vel hostiarum oblationibus, vel certe sola fidei virtute suas suorumque animas Creatori commendantes, a primi reatus vinculis absolvere curabant. Sine fide enim impossibile est placere Deo: et sicut alias scriptum est: Justus autem ex fide vivit . Sed ve
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i prorsus labe pollutionis appa¬
ruit in carne. Et qui in simditudine
carnis peccati. non autt᷑ in carne
peccati aduenit: remediũ quo caro
peccati consueuerat mundari non
respint.: sicut etiam undiͣ baptesma¬
tis. qua noue gr̃e popłos a peccatoꝵ
sorde lauari uoluit ipse non neces¬
fitatis sed exempli causa subut. Scire
eteni debet ur̃a fraternitas. quia
idem salutiferȩ curationis auxiliũ.
circũcisio in lege contra originalis
peccati uulnus agebat. quod nunc
baptismus agere reuelate gre tem¬
pore constieuit: excepto quod regni
celestis untã necdũ intrare poterant.
donec adueniens benedictionem
daret qui legem dedit. ut uideri
possit ds̃ deoꝵ in syon. Tantũ insinu
abrahȩ post mortẽ beata requie con¬
solati: suꝑnȩ pacis ingressũ spe felici
expectabunt. Qui eñ nunc ꝑ euuan¬
gelium suũ terribiliter ac salubrit᷑
clamat. nisi quis renatus fuerit ex
aqua & sp̃u. non potest introire in

Expanded text:
omni prorsus labe pollutionis appaomni prorsus labe pollutionis apparuit in carne, et qui in similitudine carnis peccati, non autem in carne peccati advenit, remedium quo caro peccati consueverat mundari, non respuit, sicut etiam unda baptismatis, qua novae gratiae populos a peccatorum sorde lavari voluit. Ipse non necessitatis, sed exempli causa subiit. Scire etenim debet vestra fraternitas, quia idem salutiferae curationis auxilium circumcisio in lege contra originalis peccati vulnus agebat, quod nunc baptismus agere revelatae gratiae tempore consuevit, excepto quod regni coelestis januam necdum intrare poterant, donec adveniens benedictionem daret, qui legem dedit, ut videri posset Deus deorum in Sion, tantum in sinu Abrahae post mortem beata requie consolati supernae pacis ingressum spe felici exspectabunt. Qui enim nunc per Evangelium suum terribiliter ac salubriter clamat: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in
Abbreviated transcription (Latin):
dispensatione pietatis ad redẽptionẽ
generis humani ds̃ pater non ange¬
lum. sed filiũ suũ unigenitũ mitere
dignatus est. Quẽ quia in diuinitatis
sue specie uidere nequiuimus: magna
rursum dilectionis arte ꝓuidit. ut
hunc natum ex muliere. hoc est ma
ternȩ carnis substantia. sine uirili
amixtione conceptũ. ad humanos
uerũ homine̾ ꝓferret aspectus. qui
in diuina uirtute ac substantia ma¬
nens ꝑ om̃ia qđ erat. ueram nature
mortalis infirmitatẽ quã non habe¬
bat indueret. ut & nobis necessa¬
riam obediendi uirtutẽ p̃cipuo
so̾mendaret exemplo. factum
sub lege filiũ suu̾ misit dsꝰ in
mundũ: non quia ipse legi qͥc¬
quam debeat qui unus magister nr̃.
unus est legis lator & uidex: sed ut
eos qui sub lege positi legis onera
portare nequiuerant. sua cõpassione
iuuaret: ac deseruili conditione quȩ
reduceret. Suscepit igitur circucisio.
nem lege decritam in carne. qui absq

Expanded text:
dispensatione pietatis ad redemptionem dispensatione pietatis ad redemptionem generis humani Deus Pater non angelum, non archangelum, sed Filium suum unigenitum mittere dignatus est. Quem quia in divinitatis suae specie videre nequimus, magna rursum dilectionis arte providit ut hunc factum ex muliere, hoc est ex maternae carnis substantia, sine virili admixtione conceptum, ad humanos verum hominem proferret aspectus: qui in divina virtute ac substantia manens, per omnia quod erat, veram naturae mortalis infirmitatem quam non habebat, indueret. Et ut nobis necessariam obediendi virtutem praecipuo commendaret exemplo, factum sub lege, Filium suum misit Deus in mundum: non quia ipse legi quidquam debeat, qui unus magister noster, unus est legislator et judex, sed ut eos qui sub lege positi legis onera portare nequiverant, sua compassione juvaret, ac de servili conditione, qui reduceret. Suscenem lege decretam in carne, qui absque
Abbreviated transcription (Latin):
cãm uenerandamq presentis festi
memoriã paucis quidẽ uerbis eutian¬
gelista cõprehendit: sed non pauca
celestis mysterii uirtute grauida re¬
liquit. Exposita namq natiuitate do¬
minica cuius gaudia mox angłi
dignis laudib extulerunt: pasti¬
res deuota uisitatione cȩlebrart̃
om̃s qui tunc audiere mirati st̃.
nos quoq pro modulo nr̃o ꝓut
potuimus proxime dño largiente
congruis missarũ ymnoꝵq. sollemp¬
nius exegimus: subiunxit atq. ait.
Et postquam consu̾mati sunt dies octo
ut circũcideretur puer. uocatũ est
nomen eius iħc: quod uocatum est ab
angelo prtusquã in utero conciperet᷑.
Hȩc sunt festiuitatis hodiernę gaudia
ueneranda. hȩc sacre sollepͤnitas diei
heo illa suꝑnę pietatis munera sacro¬
scã. que fideliũ cordibus cõmendans
apłs ait. quia ubi uenit plenitudo
temporis : misit dis filiũ suũ factam
ex muliere. factum sublege. ut eosqu
sublegeriant redimeret: ut adoptonẽ¬
filioꝵ reciperemus. Magna namq

Expanded text:
am venerandamque praesentis festi memoriam paucis quidem verbis evangelista comprehendit, sed non pauca coelestis mysterii virtute gravidam reliquit. Exposita namque nativitate Dominica, cujus gaudia mox angeli dignis laudibus extulerunt, pastores devota visitatione celebrarunt, omnes qui tunc audiere mirati sunt, nos quoque pro modulo nostro, prout potuimus, Christo Domino largiente, congruis missarum hymnorumque solemniis exegimus, subjunxit atque ait: Et postquam consummati sunt dies octo ut circumcideretur puer, vocatum est nomen ejus Jesus, quod vocatum est ab angelo, priusquam in utero conciperetur. Haec sunt festivitatis hodiernae gaudia veneranda, haec sacrae solemnitas diei, haec illa supernae pietatis munera sacrosancta, quae fidelium cordibus commendans Apostolus ait: Quia, ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filiex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant, redimeret, ut adoptionefiliorum reciperemus . Magna namque
Abbreviated transcription (Latin):
cireu̾cisos. Petrinis quidẽ cultris cir¬
cumcisionem fieri legimus. Petra
autẽ erat xp̃c. Cuitis fide. spe. & ca¬
ritate non solum in baptismate. sed
in om̃i prorsus actione. deuota pu¬
rificantur corda bonoꝵ. Quȩ & ipsa
cotidiana nr̃a circũcisio. idest continua
cordis mundatio. semꝑ optaui diei sa¬
oramentũ celebrare non desistit: quia
nos in exemplũ dominice resurrectio¬
nis quȩ octaua die idest post septimã
sabbati facta est scĩficare consuenit. ut

Expanded text:
circumcisos. Petrinis quippe cultris circircumcisos. Petrinis quippe cultris circumcisionem fieri legimus: petra autem erat Christus, cujus fide, spe et charitate, non solum in baptismate, sed in omni prorsus actione devota purificantur corda bonorum. Quae et ipsa quotidiana nostra circumcisio, id est continua cordis mundatio, semper octavae diei sacramentum celebrare non desistnos in exemplum Dominicae resurrectionis, quae octava die, id est post septimam sabbati facta est, sanctificare consuevit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Incircu̾cisi olfatu & tactu: qui un¬
guento & uarus odoribus sunt de¬
libuti: qui secuntur amplexus me¬
retricis asꝑgentis cubile suũ myrra
& aloe & cynamomo. In circu̾cisi
gressibus: de quibus psalmista cõme¬
morat. contritio & infelicitas in uiis
eoꝵ. & uiam pacis non cognouerunt.
At qui om̃i custodia seruant suũ cor:
qui auertunt oculos suos ne uideant
uanitatem. qui sepiunt aures suas
spi nis ne audiant linguã nequam:
qui gustapt & uident quã fuauis est
dñs. quã beati uiri qui sꝑant in eum.
qui custodiunt uias suas ut non delin¬
quant in lingua sua. qui donec suꝑest
halitus in eis. & sp̃s dĩ in naribus eoꝵ
non locuntur labis iniqtutatt᷑. nec
lingua eoꝵ meditabitur mendaetũ :
qui leuant manus suas ad mandata
diꝰ quȩ diligunt. qui ab omm uia mila
ꝓbibent pedes suos ut custodunt uer¬
bum dĩ: isti om̃s suos sensus petra
spiritalis exercitii se ostendunt hab̾e

Expanded text:
Incircumcisi olfactu et tactu, qui unIncircumcisi olfactu et tactu, qui unguento et variis odoribus sunt delibuti; qui sequuntur amplexus meretricis, aspergentes cubile suum myrrha, et aloe et cinnamomo. Incircumcisi gressibus, de quibus Psalmista commemorat: Contritio et infelicitas in viis eorum, et viam pacis non cognoverunt . At qui omni custodia servant suum cor, qui avertunt oculos suos ne videant vanitatem, qui sepiunt aures suas spinis, ne audiant linguam nequam, qui gustant et vident quam suavis est Dominus, quam beati viri qui sperant in eo, qui custodiunt vias suas ut non delinquant in lingua sua, qui donec superest halitus in eis, et Spiritus Dei in naribus eorum, non loquuntur labiis iniquitatem, nec lingua eorum meditatur mendacium, qui levant manus suas ad mandata Dei quae diligunt, qui ab omni via mala prohibent pedes suos ut custodiant verbum Dei, isti omnes suos sensus petra spiritualis exercitii se ostendunt habere