comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. eum qui intrauerit suꝑ animam mortuam.
Hoc est suꝑ de functi cadauer ut nomine animaemor¬
tuae. mortuum corpus intellegatur quod animam
continebat: quia & absente populo idestȩcclesia.
locus tamen ille nihilominus ecclesia nuncupatur:
Haec res ponderentur siut dixi feminino genere
positum ess&. quae exierint de faemorib: iacob
idest quae animȩ : Nuncuero cum mas culinũ genus
sit positum idest qui exierunt defaemorib: ia cob
quis nonita intellegere malit. omnes animaeeorũ
qui exierunt ex femorib: ei: Idest animae hominum.
ut &iam sic possint intellegi secundum corpus tantũ
modo ecisse homines defaemorib: patris. quarum
erant illae animae ꝑ quarum numerum intellegunt᷑
tothomines: uellem autem legere libellum tuum.
cuius mentionem fecisti in litteris tuis: Neforte
aliquec ibi testimonia non ambigua posuisti. a meaut̃
cum quȩ siss& amicus mihi carissimus. & diuinarũ

Expanded text:
dicit eum. qui intrauerit super animam mortuam. dicit eum. qui intrauerit super animam mortuam. hoc est super defuncti cadauer. ut nomine animae mortuae mortuum corpus intellegatur. quod animam continebat, quia et absente populo. id est ecclesia locus tamen ille nihilo minus ecclesia nuncupatur. haec responderentur, sicut dixi, si feminino genere positum esset \'quae exierunt de femoribus Iacob\', id est quae animae. nunc uero cum masculinum genus sit positum. id est \'qui exierunt de femoribus Iacob\', quis non ita intellegere malit: \'omnes animae eorum, qui exierunt ex femoribus eius,\' id est animae hominum, ut etiam sic possint intellegi secundum corpus tantum modo exisse homines de femoribus patris, quorum erant illae animae, per quarum numerum intelleguntur tot homines? Vellem autem legere libellum tuum. cuius mentionem fecisti in litteris tuis, ne forte aliqua ibi testimonia non ambigua posuisti. a me autem cum quaesisset amicus mihi carissimus et diuinarum
Abbreviated transcription (Latin):
intellegatur. sicut hic animas nomin auit. tamen
&iam corpora infiluis intellegi uoluit: sed hoc testi¬
monium certe quasi tam clarum atq manifestũ
enodandae huic questioni non sufficer&: nec
suta leger&ur genere feminino quae gierunt
defemoribus ei : animas intellegeremus quae
exierunt: Ideo autem non sufficer& qm̃ & animȩ
nomine corpus solum posse significari modo quodã
loquutionis ostenditur. quo significatur ꝑid quod
contin&ur. illud quod contin&. sicut ait quidam
uina coronant. cum coronarentur uasauinana:
Vinum contin&ur. &uas contin&. Sicut ergo appel¬
lamus eccłam basilicam qua contin&ur populus
quiuere appellatur eccła aut nomine ecđe
idest populi qui contin&ur significemus locum
qui contin&: Ita quod animae corporib: conanent᷑
intellegicorpora filiorum ꝑ nominatas animas possunt.
sic enim melius accipitur &iam illud quod lex inquinari

Expanded text:
intellegatur, sicut hie animas nominauit et tamen intellegatur, sicut hie animas nominauit et tamen etiam corpora in filiis intellegi uoluit.. Sed hoc testimonium certe quasi tam clarum atque manifestum enodandae huic quaestioni non sufficeret, nec si ita legeretur genere feminino \'quae exierunt de femoribus eius\\ ut animas intellegeremus, quae exierunt. ideo autem non sufficeret, quoniam et animae nomine corpus solum posse significari modo quodam locutionis ostenditur. quo significatur per id, quod continetur, illud, quod continet, sicut ait quidam: \'Vina coronant\', cum coronarentur uasa uinum: uinum enim continetur, uas continet. sicut ergo appellamus ecclesiam basilicam, qua continetur populus, qui uere appellatur ecclesia, ut nomine ecclesiae, id est populi. qui continetur, significemus locum, qui continet, ita, quod animae corporibus continentur. intellegi corpora filiorum per nominatas animas possunt. sic enim melius accipitur etiam illud. quod lex iuquinari
Abbreviated transcription (Latin):
quodreat addm̃ quidedit eum: non soluit istam
obscurissimam questionem. quia siue exillo uno
siue & nullo alio ds̃ utiq dediteum. Itemq illi quip¬
paginem animarum in considerata temeritate defen¬
dunt. Inter alia testimonia quae suae causae sus¬
fragari arbitrantur. nullum quasi manifestius
& & pressius prose possunt putare proferendum.
quam id quod ingenesi scribtum ẽ. Omnes aut̃ animx
qua e in troierunt cumia cob in aegyptum qui exierunt
defemorib: ei: Hocenim uelut euidentissimo testi¬
monio possunt credi animȩ infilios & parentib:
propagari. qm̃ satis a perte dictum uid &us. Animas
&iam defemorib: iacob non sola exisse corpora
filiorum: ut eo modo &iam illud intellegi uelint
a perte totum quod dixit adam cumilli mulier ei:
ostender&ur: hoc nunc os exossib: meis. & caro
Idecarnemea. Non enim dix̃ & anima de anima¬
is mea. sedita fieri potest ut carne nominata. utrũq

Expanded text:
quod redeat ad deum, qui dedit eum, non soluit istam quod redeat ad deum, qui dedit eum, non soluit istam obscurissimam quaestionem, quia siue ex illo uno sine ex nullo alio deus utique dedit eum. Itemque illi, qui propaginem animarum inconsiderata temeritate defendunt, inter alia testimonia, quae suae causae suffragari arbitrantur. nullum quasi manifestius et expressius pro se possunt putare proferendum quam id, quod in Genesi scriptum est: Omnes autem animae, quae introierunt cum Iacob in Aegyptum, qui exierunt de femoribus eius. hoc enim uelut euidentissimo testimonio possunt credi animae in filios ex parentibus propagari, quoniam satis aperte dictum uidetur animas etiam de femoribus Iacob non sola exisse corpora filiorum, ut eo modo etiam illud intellegi uelint a parte totum, quod dixit Adam. cum illi mulier eius ostenderetur: Hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea; non enim dixit -et anima de anima mea\', sed ita fieri potest, ut carne nominata utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
illa dua quae paulo ante commemoraui qui fingit spm̃
hominis inipso. & qui finxit singillatim corda hominũ
Dequib uides quem ad modum possit aresistentib
responderi. utrum enim cum fingit & alio fingat.
an enihilo incertum ẽ: Illud tamen inter c&era
testimonium uid&ur esse praecipuum. quod in libra
salomonis ecclesiastes legitur. Etreuertatur puluis
in terram sicut erat. & sp̃s reuertatur addm̃ quide¬
dit eum. sed facillime respond&ur. corpus in terrã
dequa factum ẽ primum hominis corpus. & sp̃s addm̃
a quo factaẽ prima hominis anima: Sicut enim nrm̃
corpus inquiunt quamuis &x primo illo corpore
propagatum sit eo tamen redit unde ipsum primũ
corpus effectum ẽ : Si canima nr̃ã quamuis & illa
anima propagata. non adnihilum quia in mortalis ẽ
sed adillum redit a quo ipsa prima anima facta ẽ:
Acꝑ hoc illud quod scriptum est. despũ ciuiusq: hominis

Expanded text:
illa duo, quae paulo ante commemoraui: Qui fingit spiritum illa duo, quae paulo ante commemoraui: Qui fingit spiritum hominis in ipso. et: Qui finxit singillatim corda hominum, de quibus uides, quem ad modum possit a resistentibus responderi: utrum enim. cum fingit, ei alio fingat an ex nihilo. incertum est. illud tamen inter cetera testimonium uidetur esse praecipuum, quod in libro Salomonis Ecclesiaste legitur: E t reuertetur puluis in terram, sicut erat, et spiritus reuertetur ad deum, qui dedit eum. sed facillime respondetur: Corpus in terram, de qua factum est primum hominis corpus. et spiritus ad deum, a quo facta est prima hominis anima; sicut enim nostrum corpus, inquiunt, quamuis ex primo illo corpore propagatum sit, eo tamen redit. unde ipsum primum corpus effectum est. sic anima nostra quamuis ex illa anima propagata non ad nihilum, quia inmortalis est, sed ad illum redit. a quo ipsa prima anima facta est. ac per hoc illud, quod scriptum est de spiritu cuiusque hominis,
Abbreviated transcription (Latin):
inspirauit. sed omnem flatum ipse fecit ipse ad¬
huc facit. Q uȩritur tamen utrum omnem flatũ
& uno illo flatu sicut omne corpus hominis &uno
illo corpore faciat. Anuero noua quidem corpora
faciat exuno. Animas aut̃ nouas &nihilo quis enĩ
congrua suis originib: genera &iam deseminib:
facit. nisi qui ipsa semina sine seminib fecit.
sed ubires naturaliter obscura nrm modulum
uincit. & aꝑta diuina scribtura non subuenit. temere
hinc aliquid definire humana coniectura praesumit
secundum uitas autem quas proprias habere in ci¬
piunt. Nouos homines dicimus nasci siue anima
siue corpore: Atuero secundum originale peccatũ
ueteres nascuntur. ideo baptis mate renouantur.
Aliquid ergo certum de animae origine nondum
in scribturis canonicis comperi. Nam hi quinouas
sine ulla propagine asserunt animas fieri. inter
testimonia quib: innituntur ostendere ponunt&iã

Expanded text:
inspirauit, sed omnem flatum ipse fecit, ipse adinspirauit, sed omnem flatum ipse fecit, ipse adhuc facit. quaeritur tamen, utrum omnem flatum ex illo uno flatu sicut omne corpus hominis ex illo uno corpore faciat, an uero noua quidem corpora faciat ex uno animas autem nouas ex nihilo. quis enim congrua suis originibus genera rerum etiam de seminibus facit: nisi qui ipsa semina sine seminibus fecit? sed ubi res naturaliter obscura nostrum modulum uincit et aperta diuina scriptura non subuenit, temere hinc aliquid definire humana coniectura praesumit. secundum uitas autem, quas proprias habere incipiunt, nouos homines dicimus nasci siue anima sine corpore; at uero secundum originale peccatum ueteres nascuntur, ideo baptismate renouantur. Aliquid ergo certum de animae origine nondum in scnptuns canonicis comperi. nam hi, qui nouas sine ulla propagine adserunt animas fieri, inter testimonia, quibus id nituntur ostendere, ponunt etiam
Abbreviated transcription (Latin):
fingit spm̃ hominis in ipso. Et in eo quod legitur qui finx̃
singillatim corda hominum. siꝑ corda significatae
sunt animae. fingieas posse quis dubit&. Sed quȩ¬
ritur utrum &x una anima hominis primi sicut fingit
singillatim facies hominum. & uno tamen corpore
hominis primi cum haec atq huius modi dehacre
multa quaererentur. qua nullo sensu carnis
&x plorari possunt. & anr̃a experientia longe
remo ta sunt atq: in abditissimis naturae sinibus
latent. Non erubes cendum est homini confiteri
senescire quodnescit . dumne dum se scire mentitur.
numquam scire mereatur. Quis autẽ negat non unius
tantum. sed omnis animȩ creatorem dm̃ atq fac¬
torem nisi quiei: eloquus aꝑtissime refragatur
sine ulla quippe ambiguitate perproph&am dicit:
Omnem flatum egofeci. Animas uide lic& intellegi
uolens quod uerba consequentia manifestant
Nonitaq unum quem facto ex terra homini primo

Expanded text:
fingit spiritum hominis in ipso; et in eo, quod legitur: Qui finxit fingit spiritum hominis in ipso; et in eo, quod legitur: Qui finxit singillatim corda hominum, si per corda significatae sunt animae. fingi eas posse quis dubitet? sed quaeritur, utrum ex una anima hominis primi, sicut fingit singillatim facies hominum ex uno tamen corpore hominis primi. Cum haec atque huius modi de hac re multa quaeruntur. quae nullo sensu carnis explorari possunt et a nostra experientia longe remota sunt atque in abditissimis naturae sinibus latent, non erubescendum est homini confiteri se nescire. quod nescit, ne, dum se scire mentitur. numquam scire mereatur. quis autem negat non unius tantum sed omnis animae creatorem deum atque factorem, nisi qui eius eloquiis apertissime refragatur? sine ulla quippe ambiguitate per prophetam dicit: Omnem flatum ego feci animas uidelicet intellegi uolens. quod uerba consequentia manifestant. non itaque unum, quem facto ex terra homini primo
Abbreviated transcription (Latin):
d&rimento alterius. alter inde ignis existat. ⁊¬
Si canima de anima parentis fiat in prole. uel tradu¬
catur in prolem utrum incorporeum semen animȩ
suae quadam occulta. & in uisibili uia seorsum e patre
currat in matrem. cum fit conceptus infemina
an quod est in credibilius in semine corporis lateat
Cum autem fluunt inrita sine ÷llis conceptib semina
ꝗtrum semen animae nonsimul exeat ansumma
celeritate atq atomo temporis unde exierat recurrat.¬
anpereatꝰ & siperit. quomodo ipsa cuius mortale
semenest in mortalis est anima. an mortalis est¬
anima. anin mortalitatẽ tunc accipit quando format᷑
utuiuat. sicut iustitia quando formatur ut sorpiat :¬
& quo pacto ds̃ eam fingat in homine. &iam si anima
seminaliter trahatur & anima. sicut fingit in homine
corporis membra. quamuis corpus seminaliter
trahatur excorpore sienim non &iam spiritalis
creatura finger&ur ado nonscriptum ess& qui

Expanded text:
detrimento alterius alter inde ignis existat. detrimento alterius alter inde ignis existat. sic anima de anima parentis fiat in prole uel traducatur in prolem. utrum incorporeum semen animae sua quadam occulta et inuisibili uia seorsum ei patre currat in matrem, cum tit conceptus in femina. an. quod est increCum autem fluunt irrita sine ullis conceptibus semina, utrum semen animae non simul exeat, an summa celeritate atqan pereat; et si perit, quo modo ipsa, cuius mortale semen est, inmortalis est anima, an inmortalitatem tunc accipit, quando formatur, ut uiuat, sicut iustitiam, quando formatur, ut sapiat; et quo pacto deus eam fingat in homine, etiamsi anima seminaliter trahatur ex anima, sicut fingit in homine corporis membra, quamuis corpus seminaliter trahatur ex corpore. si enim non etiam spiritalis creatura fingeretur a deo, non scriptum esset: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
rentib: trahi dicunt. Si tertulliam opinionem
sequuntur. profecto eas non sp̃s. sed corpora esse
contendunt. & corpulentis seminib: &oriri. quođ
peruersius quid dicipotest. Neque hoc ter tullianũ
somniasse mirandum ẽ. qui &iam ipsum creatorẽ dm̃.
non esse nisi corpus opinatur: quad ementia repulsa
a corde atq ore xp̃iano. quis quis animam si cuti est
non eẽ corpus sed spm̃ confit&ur. & tamen in filios
xxparentib: dxci in eo quidem nullis coartatur
angustiis. quod om̃s animas &iam par uulorum
quos eccła nonutiq: in falsa sed inuera peccatorum
remissione baptizat. uera fides praedicat trahere
originale peccatum. propria primi hominis uoluntate
conmissum. &i nomnes posteros generatione trans¬
missum. sola generatione purgandum sed cum consi¬
derari & ꝑtractari coeperit quoddicatur. mirum
siullus sensus conprehendit humanus. quonã modo
tamquam lucerna delucerna accendatur. & sine

Expanded text:
rentibus trahi dicunt, si Tertulliani opinionem rentibus trahi dicunt, si Tertulliani opinionem sequuntur, profecto eas non spiritus sed corpora esse contendunt et corpulentis seminibus exoriri. quo peruersius quid dici potest? neque hoc Tertullianum somniasse mirandum est. qui etiam ipsum creatorem deum non esse nisi corpus opinatur. Qaa dementia repulsa a corde atque ore Christiano quisquis animam. sicuti est, non esse corpus sed spiritum confitetur et tamen in filios ex parentibus duci, in eo quidem nullis coartatur angustiis, quod omnes animas etiam paruulorum, quos ecclesia non utique in falsa sed in uera peccatorum remissione baptizat, uera fides praedicat trahere originale peccatum propria primi hominis uoluntate commissum et in omnes posteros generatione transmissum sola regeneratione purgandum; sed cum considerari et pertractari coeperit. quid dicatur. mirum, si ullus sensus comprehendit humanus. quonam modo. tamquam lucerna de lucerna accendatur et sine
Abbreviated transcription (Latin):
facias nec aliquam naturam quam non condiditds̃
uel peccati earum uel in nocentium damnationis
auctorem: & sunueneris quod tequaerere am¬
monui quod ipse adhuc fateor non inueni. defende
quantum potes atq asserere animarum infantiũ
eius modi eẽ nouitatem. ut nulla propagatione
ducantur. & nobis cum quod in ueneris fraterna
dilectione communica. si autem non inueneris.
quare uel quo modo fiant animae infantiũ peccatrices
& nihil inse ipsis habentes malitiae. a quo cogantur
&x adam trahere unde damnentur. cum eas credas
non ex illa prima peccatrice propagatas. sed nouas.
atq: in sontes inludi carne peccati. nec siciam temese
in aliam sententiam. tua deflectatur ad sensio
ut eas ex illa una credas propagando traduci.
neforte alius inuenire possit. quod ipse non possis
aut aliquando inuenias. quod nunc non poteris:
Nam & illi quianimas & una propagari asserunt
quam ds̃ homini primo dedit. atq ita eas ex pa¬

Expanded text:
facias nec aliquam naturam. quam non condidit deus, facias nec aliquam naturam. quam non condidit deus, uel peccati earum uel innocentum damnationis auctorem. et si inueneris, quod te quaerere admonui, quod ipse adhuc, fateor, non inueni. defende, quantum potes, atque adsere animarum infantium eius modi esse nouitatem, ut nulla propagatione ducantur. et nobiscum, quod inueneris, fraterna dilectione communica. Si autem non inueneris, qua re uel quo modo fiant animae infantium peccatrices et nihil in se ipsis habentes malitiae a quo cogantur ex Adam trahere, unde damnentur, cum eas credas non ex illa prima peccatrice propagatas sed nouas atque insontes includi carne peccati, nec sic iam temere in aliam sententiam tua deflectatur assensio, ut eas ex illa una credas propagando traduci, ne forte alius inuenire possit. quod ipse non possis, aut aliquando inuenias, quod nunc non potueris. nam et illi. qui animas ex una propagari adserunt, quam deus homini primo dedit, atque ita eas ex pa
Abbreviated transcription (Latin):
par bolis: qui tantum modo uinculo peccati originał
obstricti sine gratia mediatoris & hacluce rapiun ÷:
Tota quippe istamassa. iustae damnationis recipe¬
r& debitum: nisi ex ea facer& non solum iustus
sed &iam misericors figulus. aliauasa in honorem
secundum gratiam . non secundum debitum: dum
& paruglis subuenit quorum nulla merita
dici possunt: & maiores praeuenit ut habere
aliqua merita possint: quae cum ita sint. si asser¬
tiotua non eo tendit ut nouas animas dicas propt̃
in nocentiam nouitatis suae. antequam ad peccandũ
libero utantur arbitrio damnationi originali
ob noxias eẽ non posse. sed eas fide catholica
confiteris. &iam siin illa tenera a &ate de corpore
&ierint indamnationem perditionis ituras. nisi sa¬
cramento mediatoris quiuenit quaerere.
& saluum facere quod perierat liberentur . quaere
ubi uelunde. uel quando coeperint damnationis
meritum habere sinouae sunt itasane ut dm̃ non

Expanded text:
paruulis, qui tantum modo uinculo peccati originalis paruulis, qui tantum modo uinculo peccati originalis obstricti sine gratia mediatoris ex hac luce rapiuntur. tota quippe ista massa lustae damnationis reciperet debitum. nisi ei ea faceret non solum iustus sed etiam misericors figulus alia uasa in honorem secundum gratiam non secundum debitum, dum et paruulis subuenit. quorum nulla merita dici possunt, et maiores praeuenit. ut habere aliqua merita possint. ! Quae cum ita sint, si assertio tua non eo tendit, ut nouas animas dicas propter innocentiam nouitatis suae, antequam ad peccandum libero utantur arbitrio. damnationi originali obnoxias esse non posse. sed eas fide catholica confiteris, etiam si in illa tenera aetate de corpore exierint, in damnationem perditionis ituras, nisi sacramento mediatoris, qui uenit quaerere et saluum facere, quod perierat, liberentur. quaere, ubi uel unde uel quando coeperint damnationis meritum habere, si nouae sunt, ita sane, ut deum non
Abbreviated transcription (Latin):
suam : redhibendo uindictam & bene utendo bonis.
sed &iam notas fecit diuitias głȩ suae in uasa miscdȩ :¬
Ita enim quid sibi prȩstetur discit gratis iustificatus.
dum non suo merito sed gła largissimae dĩ miscđẽ
discernitur adamnato : Cum quo eadem iustitia
fuerat & ipse damnandus : Tam multos autem
creando nasciuoluit quos ad suam gratiam
non ꝑtinere praesciuit: ut multitudine in com
parabili plures sint: quam quos in sui regni głam.
filios promissionis praedestinare dignatus est :
utenam ipsa reiectorum multitudine ostender&.
quam nullius momenti sit apuddm̃ iustum. quanta¬
lib& numerositas iustissime damnatorum : atque
ut hinc quoq: intellegant qui e ipsa damnatione
redimuntur: hoc fuisse debitum massae illi uniuerse
quod tam magnae partieius redditum cernerent:
Non solum in eis qui originali peccato multa addunc
malȩ uoluntatis arbitrio : uerum &iam in tam mulus

Expanded text:
suam, redhibendo vindictam, et bene utendo non bonis, suam, redhibendo vindictam, et bene utendo non bonis, sed etiam notas fecit divitias gloriae suae in vasa misericordiae. Ita enim quid sibi praestetur discit gratis justificatus, dum non suo merito, sed gloria largissimae Dei misericordiae discernitur a damnato, cum quo eadem justitia fuerat et ipse damnandus. Tam multos autem creando nasci voluit, quos ad suam gratiam non pertinere praescivit, ut multituparabili plures sint eis, quos in sui regni gloriam filios promissionis praedestinare dignatus est, ut etiam ipsa reiectorum multitudine ostenderetur, quam nullius momenti sit apud deum iustum quantalibet numerositas iustissime damnatorum. atque ut hinc quoque intellegant, qui ex ipsa damnatione redimuntur. hoc fuisse debitum massae illi uniuersae, quod tam magnae parti eius redditum cernerent non solum in eis. qui originali peccato multa addunt malae uoluntatis arbitrio. uerum etiam in tam multis
Abbreviated transcription (Latin):
&iam malis : multac in illis naturalia & temporalia
bona largiens eorumque malitiam adexercendos & com¬
paratione ammonendos bonos a commodans: ut
in eis discant agere gratias dõ quod ab eis non suis
meritis quae in eadem massa paria fuerunt. sed
illius miseratione discr&isunt : quod maxime
cuntur. & istam uitam in illa tenera a &ate finientes
in aeternam transeunt & beatam dicinon potest
quod libero discernuntur arbitrio ab aliis infantib¬
quisine hacgratia in ipsius massae damnatione mo¬
riuntur: si autem hisoli crearentur &adam qui essent
ꝑgratiam recreandi & praeter illos qui indi filios
adoptantur nulli alii homines nascerentur : later&
beneficium quodd onar&ur indignis: quia nullis
& eadem damnabili stirpe uenientib: debitum
supplicium redder&ur: Cumuero attulit in multa
patientia uasa irae quae ꝑfecta sunt in ꝑditionem:
Non solum ostendit iram & de monstrauit potentiã

Expanded text:
etiam malis, multa in illis naturalia et temporalia etiam malis, multa in illis naturalia et temporalia bona largiens, eorumque malitiam ad exercendos et comparatione admonendos bonos accommodans, ut in eis discant agere gratias Deo, quod ab eis non suis meritis, quae in eadem massa paria fuerunt, sed illius miseratione discreti sunt. Quod maxime cuntur, et istam vitam in illa tenera aetate finientes, in aeternam et beatam transeunt, dici non potest quod libero discernuntur arbitrio ab aliis infantibqui sine hac gratia in ipsius massae damnatione moriuntur. Si autem hi soli crearentur ex Adam qui essent per gratiam recreandi, et praeter illos qui in Dei filios adoptantur, nulli alii homines nascerentur, lateret beneficium quod donaretur indignis, quia nullis ex eadem damnabili stirpe venientibus debitum supplicium redderetur. Cum vero attulit in multa patientia vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, non solum ostendit iram et demonstravit potentiam
Abbreviated transcription (Latin):
uasa irae. quae ꝑfecta sunt in perditionem : &ut notas
facer& diuitias gloriae suae inuasa misericordiae:
qu emsuperius dixerat. tamquam figulum luti:
& eadem massa facere aliud uas in honorem aliud
in contumeliam : Merito autem uideretur in iustum
quod fiunt uasa irae adꝑditionem : sinon ess& ipsa
uni uersa ex adam massa damnata: Quod ergo fiunt
inde nascendo uasa irae: ꝑtinet addebitam poenam:
Quod aut̃ fiunt renascendo uasa misericordiae. ꝑtin&
ad indebitam gratiam: Ostendit ergo ds̃ iram suam
non utiq animi ꝑ turbationem sicut est quae circa
homines nuncupatur. sediustam fixamq: uindictam :
quod de stirpe in oboedientiae : ducitur propago peccati
atq supplicii : Et homonatus ex muliere : sicut in libro
iob scriptum ẽ: Breuis est uitae. & plenus iracundiȩ:
Neius enim rei uas est: quaplenus ẽ: unde irae uasa
dicuntur : ostendit & potentiam suam. quabene utitur

Expanded text:
vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, ut notas vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quem superiuex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud vas in contumeliam . » Merito autem videretur injustum quod fiunt vasa irae ad perditionem, si non esset ipsa universa ex Adam massa damnata. Quod ergo fiunt inde nascendo vasa irae, pertinet ad debitam poenam; quod autem fiunt renascendo vasa misericordiae pertinet ad indebitam gratiam. Ostendit ergo Deus « iram suam, » non utique animi perturbationem, sicut est quae circa homines nuncupatur, sed justam fixamque vindictam. Quod de stirpe inobedientiae ducitur propago peccati, atque supplicii. « Et homo natus ex muliere, » sicut in libro Job scriptum est, « brevis est vitae, et plenus iracundiae , » ejus enim rei vas est qua plenus est. Unde « irae vasa » dicuntur. « Ostendit et potentiam suam, » qua bene utitur
Abbreviated transcription (Latin):
sed conuicta infirmitas quae rer& : Proindecum
omnes iusti hoc est ueraces dĩ cultores. siue ante
in carnationem siue post in carnationem xp̃i.
Nec uixerint necuiuant nisi &fide in carnationis pi.
in quo est gratiae plenitudo : profecto quod scriptũẽ:
Nonesse aliud nomen subcado in quo o port& saluos
fierinos & illo tempore ual& ad saluandum
genus humanum. & quo in adam uitiatum ẽ genus
humanum: Sicut enim inadam omnes moriuntur.
ita & imxpo om̃s uiuificabuntur: quia sicut in regno¬
mortis nemo sine adam. ita in regnouitae nemo sine xp̃o:
Sicut per adam omnes mortales in poena factisunt
filii saeculi: Ita & ꝑ xpm̃ omnes immortales ingratia
ali quos creator uoluit potuit addamnationem non
ad gratiam pertinere : beatus apłs tanto suc cinctiore
breuitate. quanto maiore auctoritate commemorat :
Dm̃ enimdicit. uolentem ostendere iram & demons¬
trare potentiam suam : attulisse in multa patientia

Expanded text:
sed conuicta infirmitas quaereret. Proinde, cum sed conuicta infirmitas quaereret. Proinde, cum omnes iusti, hoc ejt ueraces dei cultores siue ante incarnationem siue post incarnationem Christi nec uixerint nec uiuant nisi ex fide incarnationis Christi, in quo est gratiae plenitudo, profecto, quod scriptum est non esse aliud nomen sub caelo, in quo oportet saluos fieri nos, ex illo tempore ualet ad saluandum genus humanum, ex quo in Adam uitiatum est genus humanum. sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes uiuificabuntur, quia, sicut in regnmortis nemo sine Adam, ita in regno uitae nemo sine Christo, Sicut per Adam omnes mortales in poena facti sunt filii saeculi, ita et per Christum omnes immortales in gratiaiam illi quos Creator praescivit ad damnatiad gratiam pertinere, beatus Apostolus tanto succinctiori brevitate quanto majore auctoritate commemorat. Deum enim, dicit, volentem ostendere iram et demonstrare potentiam suam, attulisse in multa patientia
Abbreviated transcription (Latin):
Siergo & illi idest patres portare iugum legis u&eris
nonualentes ꝑ gratiam dñi ihũ saluos sefieri credider̃:
Manifestum est. quodha ec gratia &iam antiquos
iustos uiuere fecit &fide. Iustus enim & fideuiuit:̃
L&x aut̃ sub intrauit . ut abundar& delictum:
ut super ab undar& gratia. per quȩ msanar& ur
delicti abundantia: SSienim data ess& lex quae
poss& uiuificare. omnino & lege ess& iustitia:
Cuitamen bono lexdatasit.  consequenter adiunx̃
itaque fuerat lex quae manifestius sibi ipsum osten¬
der& omstenem: nesuꝑb: animus humanus ascipso
soposse esse iustum putar&: & ignorans dĩ iustitiam
idest quae homini & dõ est: suam uolens constituere
idest quasi suis uirib: partam. iustitia edĩ subiectus
nonfier& : Oportebat itaq: ut addito mandato
cuius uox est non concupis ces. suꝑbo peccatori
&iam praeuaricationis crimen acceder& Atque
ita gratiae medicinam. non sanata perlegem

Expanded text:
si ergo et illi, id est patres portare iugum legis ueteris; si ergo et illi, id est patres portare iugum legis ueteris; non ualentes per gratiam domini Iesu salnos se fieri crediderunt, manifestum est. quod haec gratia etiam antiquos iustos uiuere fecit ex fide; iustus enim ei fide uiuit. Lex autem subintrauit. ut abundaret delictum. ut superabundaret gratia, per quam sanaretur delicti abundantia. si enim data esset lex, quae posset uiuificare, omnino ex lege esset iustitia. cui tamen bono lei data sit, consequenter adiunxit itaque fuerat lex, quae manifestius sibi ipsum ostenderet hominem, ne superbus animus humanus a se ipso se posse esse iustum putaret et ignorans dei iustitiam, id est quae homini ex deo est. et suam uolens constituere. id est quasi suis sibi uiribus partam iustitiae dei subiectus non fieret. oportebat itaque. ut addito mandato, cuius uox est: Non concupisces, superbo peccatori etiam praeuaricationis crimen accederet atque ita gratiae medicinam non sanata per legem
Abbreviated transcription (Latin):
fide &iam illi iusti salui facti sunt. qui prius quamue¬
nir& incarne. crediderunt in carne uenturum:
Fademnamq: fides est & nran &illorum : qm̃ hoc illicre¬
diderunt futurum. quodnos credimus factum : Vnde
dicit apłs paulus: labentes autem eundem spm̃ fidei
secundum quod scribtum ẽ : credidi propter quod lo¬
quutussum : Et nos credimus propter quod & loquimur:
Siergo eundem spm̃ fidei & illi habebant quiuenturũ
in carne xpm̃ praenuntiarunt : quem &iam illi qui eũ
uenisse nuntiarunt. sac ramenta eẽ potuerunt pro
temporum diuersitate diuersa : ad unitatem tamen
eius dem fidei concor dissime recurrentia : Scribtũ ẽ
in actib a postolorum loquente a postolo p&ro:
Nuncergo quid temptatis dm̃ imponere iugum supra
collum discipulorum quod neque patres nostri
neq: nos potuimus portare : sed pergratiam dñi ihũ
credimus nos saluos fieri quem ad modum & illi:

Expanded text:
fide, etiam illi justi salvi facti sunt, qui, priusquam vefide, etiam illi justi salvi facti sunt, qui, priusquam veniret in carne, crediderunt in carne venturum. Eadem namque fides est et nostra et illorum, quoniam hoc illi crediderunt futurum, quod nos credimus factum: unde dicit apostolus Paulus, Habentes autem eumdem Spiritum fidei, secundum quod scriptum est: \'Credidi, propter quod locutus sum. et nos credimus, propter quod et loquimur. si ergo eundem spiritum fidei et illi habebant, qui uenturum in carne Christum praeuuntiarunt, quem etiam illi, qui eum uenisse nuntiarunt. sacramenta esse potuerunt pro temporum diuersitate diuersa, ad unitatem tamen eiusdem fidei concordissime recurrentia. scriptum eat et in actibus apostolorum loquente apostolo Petro: Nunc ergo quid temptatis deum inponere iugum supra collum discipulorum, quod neque patres nostri neque nos potuimus portare? sed per gratiam domini Iesu credimus nos saluos fieri, quem ad modum et illi.
Abbreviated transcription (Latin):
in caelestib: uł in quib: lib& aliis mundi partib: antea
malegestȩ merita compulerunt : nondum enimnatos
apostolus cumderebeccae geminis loquer&ur :
nihil egisse dicit boni uelmali : ut non ex operib quib
nullis alter distinguebatur ab altero sed & uocante
dicer&ur minori seruiturum eẽ maiorem: his igitur
firmissime constitutis. sitam reconditum atq abdictũ ẽ
in occultis operib: di. ut nec scribturarum diunarum
manifesto eloquio declar&ur utrum propterea
nihilboni uel mali non dumnati egisse credendisint
qui a non & aliis propagatas. sed mox &nihilo creatas
animas singuli accipiunt: anquia cum essent originalit̃
in pareptib: ad huc ipsi nulli erant quisuas & proprias
uitas agerent: Illa tamen sit fides salua quacredimꝰ:
nullum hominum siuemaioris siue paruulȩ quam lib&
& recentis a&atis : liberaria contigio mortis antiquȩ
& obligatione peccati quod prima natiuitate con

Expanded text:
in caelestibus uel in quibuslibet aliis mundi partibus antea in caelestibus uel in quibuslibet aliis mundi partibus antea male gestae merita compulerunt; nondum enim natos apostolus. cum de Rebeccae geminis loqueretur, nihil egisse dicit boni uel mali, ut non ex operibus, quibus nullis alter distinguebatur ab altero, sed ex uocante diceretur minori seruiturum esse maiorem. His igitur firmissime constitutis si tam reconditum atque abditum est in occultis operibus dei. ut nec scripturarum diuinarum manifesto eloquio declaretur, utrum propterea nihil boni uel mali nondum nati egisse credendi sint, quia non ex aliis propagatas sed mox ex nihilo creatas animas singuli acin parentibus, adhuc ipsi nulli erant qui suas et proprias vitas agerent: illa tamen sit fides salva, qua credimus nullum hominum, sive majoris, sive parvulae quamlibet et recentis aetatis, liberari a contagione mortis antiquae t obligatione peccati quod prima nativitate cont
Abbreviated transcription (Latin):
delictis iniustificationem: Et quod ꝑ unius delictum
in om̃s homines ad condempnationẽ. & ꝑ unius iusti¬
S ficationem in om̃s homines iniustificationem uitae:
Et siqua alia testimonia declarant. neminem nasci
& adam nisi uinculo delict & damnationis obstrictũ:
Neminemq: inde liberari nisi renascendo ꝑxpm̃.
tam in concusse tenere debemus. ut sciamus eum qui
ꝑtinere : undesiorigo animaelateatꝰ dum tamen
redemptio clareat. periculum non ẽ : Neq enimimxpm̃
credimus ut nas camur. sedutrenas camus quomodo¬
cumq: nati fuerimus: hactenus aut̃ dicimus sine
periculo latrere animae originem. ut non tamen
eam partem di eẽ credamus. sed creaturam: Nec de
dõ natam. sed abillo factam: atque in ei: genus adop¬
tandam. mirabili dignatione gratiae. non parili digni¬
tate naturae : Nec eam corpus eẽ sed spm̃: Non creato¬
rem utiq sed creatum : Necideo uenisse in hoccorpus
cor ruptibile quograuatur. quod illuc eam uitae

Expanded text:
ictum in omnes homines ad condemnationem et per unius iustificationem in omnes homines in iustificationem uitae et si qua alia testimonia declarant neminem nasci ex Adam nisi uinculo delicti et damnationis obstrictum neminemque inde liberari nisi renascendo per Christum, tam inconcusse tenere debemus. ut sciamus eum, qui pertinere. unde si origo animae lateat, dum tamen redemptio clareat, periculum non est; neque enim in Christum credimus, ut nascamur, sed ut renascamur. quomodocumque nati fuerimus. Hactenus autem dicimus sine periculo latere animae oeam partem Dei esse credamus, sed creaturam. Nec de Deo natam, sed ab illo factam, atque in ejus genus adoptandam mirabili dignatione gratiae, non parili dignitate naturae. Nec eam corpus esse, sed spiritum; non Creatorem utique, sed creatucorruptibile, quo grauatur, quod illuc eam uitae
Abbreviated transcription (Latin):
uouistis ut illi ꝑ soluatur quod ab alterutro non ex igitis:
Si continentia uirtus ẽ sicuti est. cur ad eamsit promp¬
tior sexus infirmior. Cum uirtus auiro potius cogno¬
minata uideatur. sicut similitudo uocabuli resonat:
Noli ergo uir aberrare a uirtute quam mulier est
paratic suscipere: Si cuester consensus oblatio ad suꝑnũ
altare creatoris. & uicta concupiscentia. tanto fortius
quanto sanctius uinculum caritatis: Saude amus
de uobis in abundantia gratiae xp̃i. domine eximu
meritoq: honorabiles. & desiderabiles filii: Ex plicit:¬

Expanded text:
uouistis, ut illi persoluatur, quod ab alterutro non exigitis. uouistis, ut illi persoluatur, quod ab alterutro non exigitis. si continentia uirtus est, sicuti est, cur ad eam sit promptior sexus infirmior, cum uirtus a uiro potius cognominata uideatur, sicut similitudo uocabuli resonat? noli ergo uir abhorrere a uirtute, quam mulier est parata suscipere. sit uester consensus oblatio ad supernum altare creatoris et uicta concupiscentia tanto fortius quanto sanctius uinculum caritatis. gaudeamus de uobis in abundanti gratia Christi, domini eximii meritoque honorabiles et desiderabiles filii. CXXVII
Abbreviated transcription (Latin):
imple factis. ipse adiuucebit quiuotatua & p&it.
Felix est necessitas quae in meliora compellit. una
sola eẽ causa poss&. quateid quod uouisti non solũ q
hortaremur. uerum &iam prohiberemus implere.
si fortetiua conutx hoctecum suscipere animi seu carnis
infirmitate recusar& : Nam & uouenda talia nons̃
a coniugatis. nisi ex consensu & uoluntate communi:
Et si pre propere factum fuerit magis est corrigenda
temeriites quam ꝑ soluenda promissio: Neque enĩ ds̃
exigit. siquis ex alieno aliquid uouerit. sed potius usur¬
pare uetat alienum: Diuina quippe de hacre ꝑ apłm est
prolata sententia: Vxor non hab& potestatem corpo¬
rissui seduir: Similiter & uir non hab& potestatem
sui corporis sed mulier: Sexum nomine corporis nuncupauit.
sedcum illam tam paratam eẽ audiam dõ dicare continen¬
tiam. ut eo solo impediatur sitibi debitum reddere con¬
uigali iure compellitur. ambo dõ reddite quod ambo

Expanded text:
imple factis; ipse adiuuabit, qui uota tua expetit. imple factis; ipse adiuuabit, qui uota tua expetit. felix est necessitas, quae in meliora compellit. Una sola esse causa posset, qua te id, quod uouisti, non solum non hortaremur, uerum etiam prohiberemus implere, si forte tua coniux hoc tecum suscipere animi seu carnis infirmitate recusaret. nam et uouenda talia non sunt a coniugatis nisi ex consensu et uoluntate communi et, si praepropere factum fuerit, magis est corrigenda temeritas quam persoluenda promissio. neque enim deus exigit, si quis ex alieno aliquid uouerit, sed potius usurpare uetat alienum. diuina quippe de hac re per apostolum est prolata sententia: Uxor non habet potestatem corporis sui sed uir; similiter et uir non habet potestatem sui corporis sed mulier. sexum nomine corporis nuncupauit. sed cum illam tam paratam esse audiam deo dicare continentiam, ut eo solo impediatur, si tibi debitum reddere coniugali iure compellitur, ambo deo reddite, quod ambo
Abbreviated transcription (Latin):
meritisq distingere atq ostendere quod differat
uita coniugalis. filios procreantium patrum
matrumq: familias : Verum tamen religio sorum
acpiorum. ab eauita quamuos dõ uoiustis. sin unc
ad eam uouendam & hortandus esses : Sed quia
iamuouisti. iamte obstrinxisti: aliud tibi facere
non lic& prius quamesses uoti reus. liberum fuit
quo esses inferior. quamuis non sit gratulanda
libertas quasit ut non de beatur quod cum lucro
redditur Nunc uero quiaten&ur apud dm̃ sponsio
tua nonte ad magnam iustitiam in uito. seda magna
iniquitate deterreo Non enim talis eris sinon fece¬
ris quod uouisti. qualis mansisses. sinihiltale uouisses.
Minor enim tunc esses. non peior. modo aut̃ tanto
quod absit miserior. si fidemdõ fregeris. quanto
beatior siꝑ solueris. Necideo teuouisse peniteat.
immogaudeiam tibi non licere quod cumtuo d&ri¬
mento licuiss&. Ad gredereitq: intrepidus & dicta

Expanded text:
meritisque distinguere atque ostendere, quo differat meritisque distinguere atque ostendere, quo differat uita coniugalis filios procreantium patrum matrumque familias uerum tamen religiosorum ac piorum ab ea uita, quam uos deo uouistis, si nunc ad eam uouendam exhortandus esses; sed quia iam uouisti, iam te obstrinxisti, aliud tibi facere non licet. priusquam esses uoti reus, liberum fuit, quo esses inferior, quamuis non sit gratulanda libertas, qua fit, ut non debeatur, quod cum lucro redditur. nunc uero, quia tenetur apud deum sponsio tua, non te ad magnam iustitiam inuito, sed a magna iniquitate deterreo. non enim talis eris, si non feceris, quod uouisti, qualis mansisses, si nihil tale uouisses. minor enim tunc esses, non peior; modo autem tanto — quod absit — miserior, si fidem deo fregeris, quanto beatior, si persolueris. nec ideo te uouisse paeniteat, immo gaude iam tibi non licere, quod cum tuo detrimento licuisset. adgredere itaque intrepidus et dicta
Abbreviated transcription (Latin):
flumina. flauerunt uenti. & impegerunt indomũ¬
ii illam. & non cecidit. fundata enim erat suꝑ p&rã :¬
÷ Iui autem audit uerbamea haec & non facit ea.
Isimilabo cum uiro stulto. qui aedificauit domum¬
I suam suꝑ harenam: descendit pluuia. uenerunt
Iflumina. flauerunt uenti. & impegerunt i domũ¬
N illam. & cecidit & factaẽ riuna cius magna:
Audire ergo uerba illa. aedificare est: In hocutriq:
pares suntꝰ : in faciendo aut̃ ⁊& non faciendo qđ audiuñ
tantum dispares . quantum acdificium petrȩ solidi¬
tate fundatum: Dis par estcie quod sine ullo funda¬
mento facili harene mobilitate subuertitur:
Nec ideo quisquis omnino non audit. tutius sibi
aliquid comparat : Nihilenim aedificans. sine ullo
tecto multo facilius obruendus rapiendus & disꝑ¬
gendus imbrib: fluuis uentisq: donatur: Possem
&iam promodulomeo eosdem ipsos pertinentes
addexteram regnumq: caelorum in suis gradib

Expanded text:
flumina, flauerunt uenti et impegerunt in domuflumina, flauerunt uenti et impegerunt in domum illam et non cecidit; fundata enim erat super petram. qui autem audit uerba mea haec et non facit ea, similabo eum uiro stulto, qui aedificauit domum suam super harenam: descendit pluuia, uenerunt flumina, flauerunt uenti et impegerunt in domum illam et cecidit et facta est ruina eius magna. audire ergo uerba illa aedificare est; in hoc utrique pares sunt, in faciendo autem et non faciendo, quod audiunt, tantum dispares, quantum aedificium petrae soliditate fundatum dispar est ei, quod sine ullo fundamento facili harenae mobilitate subuertitur. nec ideo, quisquis omnino non audit, tutius sibi aliquid comparat; nihil enim aedificans sine ullo tecto multo facilius obruendus, rapiendus et dispergendus imbribus, fluuiis uentisque donatur. Possem etiam pro modulo meo eosdem ipsos pertinentes ad dexteram regnumque caelorum in suis gradibus
Abbreviated transcription (Latin):
sicut suam caesar &igebat : innummo: quanto magis
ergo reddendaẽ cum promittitur. cui &iam non pmissa
deb&ur: qua propter carissime possem quidem
prome quantula cumq facultatula sc̃i propositi
quoddõ uouisse uos comperi uberius laudare
fructum ac de monstrare : quid distet in terxp̃ianos
dilectores mundi huꝰ & contemptores. quamuis
fideles utriq: dicantur . Eodem utriq: laua crodi
sacrifontis abluti sint : Eis dem imbuti consecratiq:
mysteruis : utriq: eiusdem euangelii . non auditores
tantum uerum &iam praedicatores: Nec utrique
tamen regnidĩ lucisq: participes. & uitae aeternȩ
quae solaest beata cohȩredes: Dñs enim ihs̃. non abeis
quinon audiunt. sed eos qui interse auditores uerboꝵ
suorum. latissimo limite non tenui distinctione¬
I discreuit: Qui audit inquit uerbamea haec & facit.
similabo eum uiro prudenti. qui ae dificauit domũ
Isuam suꝑ p&ram: descendit pluuia. uenerunt

Expanded text:
sicut suam Caesar exigebat in nummo. quanto magis sicut suam Caesar exigebat in nummo. quanto magis ergo reddenda est, cum promittitur, cui etiam non promissa debetur! Quapropter, carissime, possem quidem pro mea quantulacumque facultatula sancti propositi, quod deo uouisse uos comperi, uberius laudare fructum ac demonstrare, quid distet inter Christianos dilectores mundi huius et contemptores, quamuis fideles utrique dicantur, eodem utrique lauacro sacri fontis abluti sint, eisdem inbuti consecratique mysteriis, utrique eiusdem euangelii non auditores tantum uerum etiam praedicatores nec utrique tamen regni dei lucisque participes et uitae aeternae, quae sola est beata, coheredes. dominus enim Iesus non ab eis, qui non audiunt, sed eos inter se auditores uerborum suorum latissimo limite, non tenui distinctione discreuit: Qui audit, inquit, uerba mea haec et facit ea, similabo eum uiro prudenti, qui aedificauit domum suam super petram: descendit pluuia, uenerunt
Abbreviated transcription (Latin):
igitur quod uouistis quiauos ipsi estis. & eiuos redditis
aquo estis: Reddite obsecro neque enim quod red¬
ditis reddendo minuetur. sed potius seruabitur
et augetur benignus enim & actor est. nonegenꝰ
& qui non crescat & redditis. sed inse crescere
faciat redditores: huic ergo quod non redditur
ꝑditur. quod aut̃ redditur. reddenti additur:
Immouero in eocui redditur. reddens ipse seruatur:
idipsum quippeerit redditum & redditor. qui aidip¬
sumerat debitum & debitor dõnamq scipsum
homo debet: ei quereddendus ẽ ut beatus sit a quo
accepit ut sit hoc significat quod in euangelio
dñs ait. Reddite caesari quae cesaris sunt. et dõ
quaedĩ sunt: hoc enim dixit cumsibi de monstrato
nummo & quȩsito cuius haber& imaginem : Res¬
ponsum esset. caesaris. Vt hinc intellegerent. quod ds̃
&xiger& ab homine imaginem suam in homine ipso.

Expanded text:
igitur, quod uouistis, quia uos ipsi estis et ei uos redditis, igitur, quod uouistis, quia uos ipsi estis et ei uos redditis, a quo estis; reddite, obsecro. neque enim, quod redditis, reddendo minuetur, sed potius seruabitur et augebitur; benignus enim exactor est, non egenus, et qui non crescat ex redditis, sed in se crescere faciat redditores. huic ergo quod non redditur, perditur, quod autem redditur, reddenti additur, immo uero in eo, cui redditur, reddens ipse seruatur. id ipsum quippe erit redditum et redditor, quia id ipsum erat debitum et debitor. deo namque se ipsum homo debet eique reddendus est, ut beatus sit. a quo accepit, ut sit. hoc significat, quod in euangelio dominus ait: Reddite Caesari, quae caesaris sunt, et deo, quae dei sunt. hoc enim dixit, cum sibi demonstrato nummo et quaesito, cuius haberet imaginem, responsum esset: \'Caesaris\', ut hinc intellegerent, quod deus exigeret ab homine imaginem suam in homine ipso,
Abbreviated transcription (Latin):
Vide silabor est ubi uellesatis est : unde diuinitus
dictum est: pax interra hominib: bonȩ uoluntatis
Vbi pax ibi requies: Vbi requies ibi finis appetendi:
Et nulla causa laborandi: Sed haecuolunttes ut plena
sit. oport& ut sanasit: Frit autem sana simedicum
non refugiat. cuius solius gratia sanari potest
a morbo desideriorum noxitorum: Ipseestergo
medicus quiclamat: uenite ad me om̃s qui laboratis.
Iugum suum lene & onus leuedicens: quia diffusa
tur quodiubebitur. & nonerit asperum ne onero¬
sum: Sub hoc uno iugo quanto minus tumida tanto
magis libera ceruice seruitur: Et haecest una sarcina.
qua eꝰ baiulus non premitur. sed leuatur : Diuitiȩ
si diliguntur ibi seruentur : ubi perire non possunt:
honor sidiligitur. illichabeatur ubinemo indignus
honoratur : Salus sidiligitur. ibi ad piscenda deside¬
retur. ubi ad epta nihiltim &ur: Vita sidiligitur
ibi adquiratur. ubinulla morte finitur : Reddite

Expanded text:
uide, si labor est, ubi uelle satis est. unde diuinitus uide, si labor est, ubi uelle satis est. unde diuinitus dictum est: Pax in terra hominibus bonae uoluntatis. ubi pax, ibi requies; ubi requies, ibi finis appetendi et nulla causa laborandi. sed haec uoluntas ut plena sit, oportet ut sana sit; erit autem sana, si medicum non refugiat, cuius solius gratia sanari potest a morbo desideriorum noxiorum. ipse est ergo medicus, qui clamat: Venite ad me omnes, qui laboratis, iugum suum lene et onus leue dicens, quia diffusa tur, quod iubebitur, et non erit asperum nec onerosum, si sub hoc uno iugo quanto minus tumida tanto magis libera ceruice seruiatur. et haec est una sarcina, qua eius baiulus non premitur, sed leuatur. diuitiae si diliguntur, ibi seruentur, ubi perire non possunt; honor si diligitur, illic habeatur, ubi nemo indignus honoratur; salus si diligitur, ibi adipiscenda desideretur, ubi adeptae nihil timetur; uita si diligitur, ibi adquiratur, ubi nulla morte finitur. Reddite
Abbreviated transcription (Latin):
torum uanorum uinculis alligemus. nec curarum
noxiarum sarcinis oneremus: Audiamusq dnm̃
qui nobis illam uitam summo ardore desiderandã
fidelissime pollic&ur. uelut in totius mundi contione
clamantem : Venite adme om̃s quilaboratis.
& honerati estis & ego uos reficiam: Tollite iugum
meum suꝑuos. et discite ame qm̃mitissum & humilis
corde & inuenietis requiem animis uris: Iugum
enimmeum lene est. & onus meum leueest: Haecdis¬
ciplina piae humilitatis. uentosam & turbidam
cupiditatem auidam rerum &x tranrãm potestatẽ
constitutarum pellit &xanimo & quodammodo pilat.
ibienim labor ubimulta quaeruntur & diliguntur
Quib: ad ipis cendis atq retinendis uoluntas non sa¬
tis est. quia consequentem non habet facultatem:
Iustecuero uitam cum uolumus adẽ quia eam ipsam
plene uelle iustitia est: Necplus aliquid perficien¬
da iustita. quamper fectam uoluntatem requirit:

Expanded text:
torum uanorum uinculis alligemus nec curarum torum uanorum uinculis alligemus nec curarum noxiarum sarcinis oneremus audiamusque dominum, qui nobis illam uitam summo ardore desiderandam fidelissime pollicetur, uelu in totius mundi contione clamantem: Venite ad me omnes, qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam. tollite iugum meum super uos et discite a me, quoniam mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris; iugum enim meum lene est et onus meum leue est. haec disciplina piae humilitatis uentosam et turbidam cupiditatem auidam rerum extra nostram potestatem constitutarum pellit ex animo et quodam modo expirat. ibi enim labor, ubi multa quaeruntur et diliguntur, quibus adipiscendis atque retinendis uoluntas non satis est, quia consequentem non habet facultatem. iusta uero uita, cum uolumus, adest, quia eam ipsam plene uelle iustitia est nec plus aliquid perficienda iustitia quam perfectam uoluntatem requirit.