comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prorsus in firmitas quomodouenit sic reuer¬
tetur. quidergo prodest ei quod laborauitin
uentum : Cunctis diebus uitaesua e comeditin
tenebris : et incuris multis et inȩrumnaatquetris¬
titia. Hocita quemihiuisum estbonum : utcome¬
datquis ebibat et fruatur lactitia ex laboresuo
quod laborauit ipsesubsole : Numero dierum
uitaesuae quos dediteids̃ ediaec ẽ parsillius :
et omini homini cui deditds̃ diuitias atque substan¬
tiam. Potestatem que ei tribuit ut comedatex
eis etfruatur partesua. edaetecur delabore
suo: hoc est donumdĩ. Non enimsatis recorda¬
bitur dierumuitaesuxe : eo quod ds̃ occupet¬
disubsole : etquidem frequens apud homines
Vircui deditds̃ diuitias etsubstantiam ethono¬
remetnihil deest animae eius exomnibus quȩ
desiderat nec tribuitei potestatem ds̃ uttome¬
datexeo sed homo extraneus uorabitillud:
hocuanitas et mnagna miseria est. Sigenuerit
qui spiam centum liberos et uixeritinultos annos

Expanded text:
prorsus infirmitas: quo modo venit, sic reverprorsus infirmitas: quo modo venit, sic revertetur. Quid ergo prodest ei quod laboravit in ventum, cunctis diebus vitae suae? Comedit in tenebris et in curis multis, et in aerumna atque tristitia. Hoc itaque mihi visum est bonum, ut comedat quis, et bibat, et fruatur laetitia ex labore suo, quo laboravit ipse sub sole, Numero dierum vitae suae, quos dedit ei Deus: et haec pars illius. Et omni homini, cui dedit Deus divitias, atque substantiam, potestatemque ei tribuit ut comedat ex eis, et fruatur parte sua, et laetetur de labore suo: hoc est donum Dei. Non enim satis recordabitur dierum vitae suae, eo quod Deus occupetdi sub sole, et quidem freVir cui dedit Deus divitias, et substantiam, et honorem, et nihil deest animae ejus ex omnibus quae desiderat; nec tribuit ei Deus potestatem ut comedat ex eo, sed homo extraneus vorabit illud. Hoc vanitas, et magna miseria est. Si genuerit quispiam centum liberos, et vixerit multos annos,
Abbreviated transcription (Latin):
plurimae uanitates et sermones innumeri
tuuerodm̃timȩ Sniideris calumnias egenorum
ea uolentaiudici e subuertius titiam in prouin¬
ciã Nonmmireris superhocnegotio qui a excelso
ali seccsioꝵe e superhos quoque eminen¬
uores sintalu. et in superun uersȩ terrae rex
imperatbruienti Quarus nonimpledr pec¬
nia etquia matdiuitias fructus non capietexeis
et hocer gouanitas. ubimultaesunt opes multio
qui comedunt eas et quid prodest possessorinisi
quo dcernitiuitia soculis suis : Dulcis ẽ somnus
operanti siue parum siuemultum comedit
Situritas uitem diuitis. non sinitdormireeum.
est et alia nifirmitas pessima : quamuidisubso¬
le Diuitise conferuate in madum dominisin:
perate buris dfliccionepes suma Genetauitfi¬
lium quiinsumma egestateerit . sicut egressus ẽ.
nudus deuteromatris suae. sic reuertetur : et ni¬
hilauferet secum delabore suo. Mirabilis

Expanded text:
plurimae vanitates, et sermones innumeri: plurimae vanitates, et sermones innumeri: tu vero Deum time: Si videris calumnias egenorum, et violenta judicia, et subverti justitiam in provincia, Non mireris super hoc negotio: quia excelso alius excelsior est, Et super hos quoque eminentiores sunt alii, et insuper universae terrae rex servienti. Avarus non implebitur pecunia: et qui amat divitias, fructus non capiet ex eis, et hoc ergo vanitas. Ubi multae sunt opes, multi et qui comedunt eas. Et quid prodest possessori, nisi quod cernit divitias oculis suis? Dulcis est somnus operanti, sive parum, sive multum comedat: saturitas autem divitis non sinit dormire eum. Est et alia infirmitas pessima, quam vidi sub sole: divitiae conservatae in malum domini sui: pereunt enim in afflictione pessima: Generavit filium, qui in summa egestate erit: sicut egressus est nudus de utero matris suae, sic revertetur, et nihil auferet secum de labore suo. Miserabilis
Abbreviated transcription (Latin):
consurgetpro eo. Infinitus ẽ numerus populi
omnium qui fuerunt ante eum : Et qui postea fu¬
turi sunt non laetabuntur meo. Sedethocuan¬
tasetafflictio sp̃s: Custo dipedem tuum ingredi
ens domum dĩ : etad propinquaut audias: mul¬
toenimmelior est oboedientia quamstultorum
uictimae : Quinesciunt quid faciantma lisse
temerequidloquaris : Neque cortuum situe¬
loxad proferendum sermonem coramdõ dseni
incaelo&tu superterram: Idcir cosintpauci ser¬
monestui. Multascuras sequuntur somnia
et inmultis sermonibus inuenitur stultitia.
Siquid uouistidõnemoreris reddere displicet
enim ei infidelis etstulta promissio : sed quod cum¬
queuoueris redde. Multo que melius ẽ non uo
uere : quimpost uotum promissa non red dere.
Nedederis ostuum ut peccare facias carnemtuam :
Nequedicas coramangelo non est̃prouidentia
neforteiratus ds̃ supersermonestuos dissi petunc¬
taoperamanuum tuarum : ubimulta sunt somnia

Expanded text:
consurget pro eo. Infinitus numerus est populi consurget pro eo. Infinitus numerus est populi omnium, qui fuerunt ante eum: Et qui postea futuri sunt, et non laetabuntur in eo: Sed et hoc vanitas et afflictio spiritus. Custodi peens in domum Dei, et propinqua ut audias. Multo enim meuictimae, qui nesciunt, quid faciant mali. Ne temere quid loquaris, neque cor tuum sit uelox ad proferendum sermonem coram deo. deus enim in caelo et tu super terram: idcirco sint pauci sermones tui. multas curas secuntur somnia, et in multis sermonibus inuenitur stultitia. si quid uouisti deo, ne moreris reddere: displicet enim ei infidelis et stulta promissio: sed quodcumque uoueris revere, quam post votum promissa non reddere. Ne dederis os tuum, ut peccare facias carnem tuam: neque dicas coram angelo: Non est providentia: Ne forte iratus Deus super sermone tuo, dissipet cuncta opera manuum tuarum. Ubi multa sunt somnia,
Abbreviated transcription (Latin):
est pugillus cum requie : quam plenautraque
manus cum labore etafflictione animi : consi¬
derans repperietaliam uanitatem subsole
nus ẽ et secundum non habet nonfiliũ.
non fratrem : et tamen labor are noncessat
nec satiantur oculieius diuitus. necrecogitat
dicens: cui laboro et fraudo animam meambonis :
Melius ergo est duossimulesse quamunum. ha¬
bentenimemolumentum societatis suae: siunis
ceciderit : ab altero fultictur. Vȩ soliquiacũ
cecderit. non habet subleuantem: et sid ormi¬
erintduo: fouebunturmutuo : unus quomo¬
docalefiet et siquis piam praeualuerit contra¬
unum : duo resistuntei. Funiculus tripex dif¬
ficile rumpitur. Melior est puerpauper sapi¬
ens regesene stulto : quinescit praeuidere in
posterum quod et decarcerecatenis que interdũ
quisegrediatur ad regnum. Et alius natus inreg¬
no i nopia consumatur. Vidicunctos uiuentes qui
ambulant subsole : cum adollscente secundo qui

Expanded text:
est pugillus cum requie, quam plena utraque est pugillus cum requie, quam plena utraque manus cum labore, et afflictione animi. Considerans reperi et aliam vanitatem sub sole: unus est, et secundum non habet, non filium, non fratrem, Et tamen laborare non cessat, nec satiantur oculi ejus divitiis: Nec recogitat, dicens: Cui laboro, et fraudo animam meam bonis? Melius est ergo duo simul esse, quam unum: habent enim emolumentum societaceciderit, ab altero fulcietur. Vae soli, quia cum ceciderit non habet sublevantem, et si dormierint duo fovebuntur mutuo, unus quomodo calefiet? et siunum, duo resistunt ei: funiculus triplex difficile rumpitur. Melior est pauper et sapiens, rege sene et stulto, qui nescit praevidere in posterum. Quod et de carcere catenisque interdum quis egrediatur ad regnum: et alius natus in regno, inopia consumatur, Vidi cunctos viventes, qui ambulant sub sole cum adolescente secundo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
teritus esthominis etiumentorum : et a equa
utrius que conditio. Sicutmoritur homo sic
etillamoriuntur : similiter spirantom nix et
nibilhabet homoiumento amplius. Cuncta sub¬
iacentuanitati ẽt omnia pergunt adunum lo¬
cum. De terra facta sunt : et interram pari¬
terreuertentur Quis nouit si sp̃s filiorum
adamascendatsursum et si sp̃siumentorum des¬
cendatdeorsum : etdepraehendi nhiles semelius
quamlaetari hominemin operesuo : et hanc
essepartemillius. quis enim eum adducet ut
Nec posseresistere eorum uiolentia ecuncto¬
rum auxilio destitutos. Ed aud aui magismor¬
tuos quamuiuentes : et feliciorem utro queiu¬
dicaui quinecdum natus esset necui ditmala
quae subsolefiunt. Rursus contemplatus sum
omnes labores hominu metindustrias Anim¬
aduerti patere in uidi ae proximi: et in hocergo
uanitas : ercura superfluaẽ Stultus complicat
manus suas. et cõmedit carnes suasdicens: melius

Expanded text:
teritus est hominis et jumentorum, et aequa teritus est hominis et jumentorum, et aequa utriusque conditio: Sicut moritur homo, sic et illa moriuntur: similiter spirant omnia, et nihil habet homo jumento amplius: Cuncta subjacent vanitati, et omnia pergunt ad unum locum: de terra facta sunt, et in terram pariter revertuntur. Quis novit si spiritus filiorum Adam ascendat sursum, et si spiritus jumentorum descendat deorsum? Et deprehendi nihil esse melius quam laetari hominem in opere suo, et hanc esse partem illius. Quis enim eum adducet, utNec posse resistere eorum violentiae, cunctorum auxilio destitutos. Et laudavi magis mortuos, quam viventes: et feliciorem utroque judicavi, qui necdum natus est, nec vidit mala, quae sub sole fiunt. Rursum contemplatus sum omnes labores hominum, et industrias: Animadverti patere invidiae proximi: et in hoc ergo vanitas, et cura superflua est. Stultus complicat manus suas, et comedit carnes suas, dicens: Melior
Abbreviated transcription (Latin):
homo de laboresuo : Vidiadflictionem quam
dedit ds̃ filiis hominum : ut distendantur in ex
Cuncta fecitbona intempor esuo. et mundũ
tradidit disputationieorum : ut noninue¬
niathomo opus quodo peratus ẽ ds abinitio
us que adfinem : et cognoui quod nones sec
melius nisilȩtari et facerebene inuita sua
Omnis enim homo qui comedit etbibit etuidec
bonum delaboresuo : hocdonum dĩ est. Di¬
dici quod omnia opera quae fecit ds̃ perseue¬
rent inaeternum. Non possumus eis quic¬
quam adderenecauferre quae fecit dsutti¬
meatur. Quod factum ẽ ipsumpermanet:
quae futura sunt iamfuerunt : etd s̃ instaurat
quod abiit. Vidi subsole in locoiudicium pie¬
tatem et in loco iustitiae miquitatem. Et dixi
incordemeo iustum etimpium iudicabitdñs:
et tempus omnis reituncerit. Dixiin corde
meo defilus hominum : ut probaret eos ds̃ etos¬
tenderet similes essebestiis. Idcirco unus in¬

Expanded text:
homo de labore suo? Vidi afflictionem, quam homo de labore suo? Vidi afflictionem, quam dedit Deus filiis hominum, ut distendantur in ea. Cuncta fecit bona in tempore suo, et mundum tradidit disputationi eorum, ut non inveniat homo opus, quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Et cognovi quod non esset melius nisi laeteri, et facere bene in vita sua. Omnis enim homo, qui comedit et bibit, et videt bonum de labore suo, hoc donum Dei est. Didici quod omnia opera, quae fecit Deus, perseverent in perpetuum: Non possumus eis quidquam addere, nec auferre, quae fecit Deus ut timeatur. Quod factum est, ipsum permanet: quae futura sunt, jam fuerunt: et Deus instaurat quod abiit. Vidi sub sole in loco judicii impietatem, et in loco justitiae iniquitatem. Et dixi in corde meo: justum et impium judicabit Deus, et tempus omnis rei tunc erit. Dixi in corde meo de filiis hominum, ut probaret eos Deus, et ostenderet similes esse bestiis. Idcirco unus in
Abbreviated transcription (Latin):
suis ẽhocdemanudĩ ẽ Quisitauorabit et dli¬
ciis affluet utego ÷ hominibono inconspectusuo
deditds̃ sapientiam etsuientiam ed aecitiam
Peccatori autem dedit afflictionem etcura
superfluam᷑ utaddat et congreget et tradat
eiqui placuitdõ: sed ethocuanitas et cassa sol
et suisspatiis transeunt uniuersa subcaelo.
Tempus nascendi : et tempus moriendi
Tempus plantandi : et tempus euellendi quod
plantatum est. Tempus occidendi : et tempus
sanandi Tempus destruendi : et tempus aedifi¬
candi. Tempus flendi et tempus ridendi
Tempus plangendi et tempus saltandi
Tempus spargendilapides: et tempuscolligendi
Tempus amplexandi : et tempus longefieri
a complexibus. Tempus ad quirendi et tem¬
pusperdendi Tempuscus todiendi : et tem¬
pus abieciendi Tempus scindendi: et tempus
consuendi Tempus tacendi et tempus loque di
Tempus dilectionis et tempus odii. Tempus
belli et tempus pacis quid habet amplius

Expanded text:
suis? et hoc de manu Dei est. Quis ita vorabit, et delisuis? et hoc de manu Dei est. Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Homini bono in conspectu suo dedit Deus sapientiam, et scientiam, et laetitiam: Peccatori autem dedit afflictionem, et curam superfluam, ut addat, et congreget, et tradat ei qui placuit Deo: sed et hoc vanitas, et cassa sollet suis spatiis transeunt universa sub coelo. Tempus nascendi, et tempus moriendi. Tempus plantandi, et tempus evellendi quod plantatum est. Tempus occidendi, et tempus sanandi. Tempus destruendi, et tempus aedificandi. Tempus flendi, et tempus ridendi. Tempus plangendi, et tempus saltandi. Tempus spargendi lapides, et tempus colligendi. Tempus amplexandi, et tempus longe fieri a complexibus. Tempus acquirendi, et tempus perdendi. Tempus custodiendi, et tempus abjiciendi. Tempus scindendi, et tempus consuendi. Tempus tacendi, et tempus loquendi. Tempus dilectionis, et tempus odii. Tempus belli, et tempus pacis. Quid habet amplius
Abbreviated transcription (Latin):
operient. Moritur doctus similiter ut indoctus
eti durco taediuit meuitaemeae : uidensmala
es seum uersa subsole etcunta uanitatematq:
adflictionem sp̃s Rursus decestatus sumom¬
nemin dustriam meam. et quae subsole studi¬
osissimelaboraui: Habiturus heredem post
me quemignoro utrum sapiens anstultus futu¬
rus sit et dominabitur in laboribus meis qui¬
bus desudaui et sollititus fui : et est quiquam tam
uanum : Vndeces saui renuntiauit que cormeũ
ultra laboraresubsole Namcumaliis labor et
insapientia et doctrina ecsollicitudine. hominiori¬
oso quaesita demittit. Et hocergo uanitas etmag¬
num malum. Quidenim proderit homini deuni¬
uerso labore suo & afflictionespsqua subsole cruti¬
atus ẽ : Cuncti dies eius doloribus etȩrumnis ple¬
nisunt: nec pernotem mentere quiesct. Et haec
non uanitas ẽ : Nonne melius ẽ comedereetbi¬
bere et ostendeream mȩ suae bon adelaborib:

Expanded text:
operient. Moritur doctus similiter et indoctus: operient. Moritur doctus similiter et indoctus: et idcirco taeduit me vitae meae, Videntem mala universa esse sub sole, et cuncta vanitatem et afflictionem spiritus: Rursus detestatus sum omnem industriam meam, qua sub sole studiosissime laboravi, Habiturus haeredem post me, quem ignoro, utrum sapiens an stultus futurus sit, Et dominabitur in laboribus meis, quibus desudavi et sollicitus fui: et est quidquam tam vanum? Unde cessavi, renuntiavitque cor meum ultra laborare sub sole. Nam cum alius laboret in sapientia, et doctrina, et sollicitudine, homini otioso quaesita dimittit: et hoc ergo vanitas, et magnum malum. Quid enim proderit homini de universo labore suo, et afflictione spiritus, qua sub sole cruciatus est? Cuncti dies ejus doloribus et aerumnis pleni sunt, nec per noctem mente requiescit: et hoc ergo vanitas est. Nonne melius est comedere et bibere, et ostendere animae suae bona de laboribus
Abbreviated transcription (Latin):
meum qui nomni uoluptate frueretur : etob¬
lecta ret seinhis quae paraueram. Et hancra¬
tus sumpartem meam siuterer labore meo.
Cum que meconuertis sema duniuers a opera
quae fecerantinanus mexe: et ad labores in qui¬
bus frustra sũdaueram : uidiin omnibus uanita¬
tem et afflictionem animi etnibil perma nere sub
sole Transiuiad contemplan dam sapientiam¬
errores que estultitiam quid ẽ inquam homo
ut sequi possitregem factorem suum : Etuidiquia
tantum praecederet sapientia stultitiam quantũ
differcluxa ten ebris Sapientis oculi
incapiteeius stultus intenebris ambulat . et di¬
diciquodunus utrius que esse t interitus : et dixi
incordemeo : siunus estulti. et meusocca suserit:
Quid mihi prodest quodmaiorem sapientiae dedi
operam. Locutusque cummentemea: anima duer¬
ti quod hoc quoque essetuanitas. Nonenimerit
memoria sapientis similiter ut stultiin perpetu¬
um : Et futura tempora obliuione cuncta pariter

Expanded text:
meum quin omni voluptate frueretur. et obmeum quin omni voluptate frueretur. et oblectaret se in his, quae praeparaveram: Et hanc ratus sum partem meam, si uterer labore meo. Cumque me convertissem ad universa opera, quae fecerant manus meae, et ad labores, in quibus frustra sudaveram, Vidi in omnibus vanitatem et afflictionem animi, et nihil permanere sub sole. Transivi ad contemplandum sapientiamerroresque et stultitiam. Quid est, inquam, homo, ut sequi possit regem Factorem suum? Et vidi quia tantum praecederet sapientia stultitiam, quantum differt lux a tenebris. Sapientis oculi in capite ejus: stultus in tenebris ambulat: et didici quod unus utriusque esset interitus. Et dixi in corde meo: Si unus et stulti et meus occasus erit, quid mihi prodest quod majorem sapientiae dedi operam? Locutusque cum mente mea, animadverti quod hoc quoque esset vanitas. Non enim erit memoria sapientis similiter ut stulti in perpetuum, et futura tempora oblivione cuncta pariter
Abbreviated transcription (Latin):
peris : Cogitauiin cordemeo abs trahere &uino
carnem meam : ut animum meum transferrem
ad sapientiam : deuitaremque stultitiam donec
uiderem quidesset utilefiliis hominum: Quo
facto opus ẽ subsole numero dierum uitae
suae magnificaui operamea Aedificaui
mihidomos plantaui uineas fecihortos et po¬
meria : et conseuiea cuncageneris arboribus. et
ex struximihi piscinas aquarum ut inrigarem
sluamlignorum germinantium. Pos sedi ser¬
uos etancllas : multam que familiam habui
Armenta quoque et magnos ouium greges. ultra
omnes qui fuerunt ante me in hierus alem
Coacerua uimihi argentum et aurum : et subs¬
tanti a srogum ac prouintiarum. Fecimihican¬
tatores etcantatrices et delicias filiorum homi¬
num : scyfos eturceo s inminis terio aduina fun¬
denda : et supergres sus sum opibus omnes qui fi¬
erunt ante me inhierusalem. Sapientia quoque
perseuera uit mnecum : etomnia quaed esideraue¬
runt oculimei nonnegaui eis: nec prohibuicor

Expanded text:
peris cogitavi in corde meo abstrahere a vino peris cogitavi in corde meo abstrahere a vino carnem meam ut animum meum transferad sapientiam, devitaremque stultitiam. Donec viderem quid esset utile filiis hominum: quo facto opus est sub sole numero dierum vitae suae. Magnificavi opera mea: aedificavi mihi domos, et plantavi vineas: Feci hortos, et pomaria, et consevi ea cuncti generis arboribus; Et exstruxi mihi piscinas aquarum, ut irrigarem silvam lignorum germinantium; Possedi servos et ancillas, multamque familiam habui: Armenta quoque, et magnos ovium greges, ultra omnes qui fuerunt ante me in Jerusalem: Coacervavi mihi argentum, et aurum, et substantias regum, ac provinciarum: Feci mihi cantores, et cantatrices, et delicias filiorum hominum, Scyphos et urceos in ministerio ad vina fundenda. et supergressus sum opibus omnes, qui fuerunt ante me in Jerusalem. Sapientia quoque perseveravit mecum: et omnia, quae desideravunt oculi mei, non negavi eis: Nec prohibui cor
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesiastes fui rexisrł in hierusalem et pro¬
posui in animo meo quaerere et inuestigare
sapienter deomnibus quae fiunt subsole
Hancoccupationem pessimam dedit ds̃ filiis
hominum: u toccuparenturinea. Vidiquae
fiunt cuncta subsole : et ecceuniuersauanitas
et afflictio sp̃s Peruers̃ difficile corrigun¬
tur : etstultorum infinitus. ẽ numerus. Lo¬
cutus sum in corde meo dicens: eccemagnus effec¬
tus sum : et praecessi sapientia omnes qui fue¬
runt anteme in hierus alem. et mens mea contẽ¬
plata est multa sapienter et didici. Dediquecor
meum ut scirem prudentiam atque doctrinam
errores que ecstultitiam. Et agnoui quo dinbis
quoque essed abor etafflictio sp̃s.  Eo quod
iitiulta sapientia multa sit in dignatio etqui ad¬
ditscientiam. additedaborem ¶Dixiego incor¬
demeo uadam etaffluam dilicus etfruarboms
etuidiquod hoc quo que essecuanitas. Risum re¬
puta uierrorem : etgaudio dixiquid frus tradeci¬

Expanded text:
ECCLESIASTES fui rex Israel in Jerusalem, Et proECCLESIASTES fui rex Israel in Jerusalem, Et proposui in asapienter de omnibus quae fiunt sub sole hanc occupationem pessimam dedit Deus filiis hominum ut occuparentur in ea vidi quae fiunt cuncta sub sole et ecce universa vanitas et adflictio spiritus perversi difficile corriguntur et stultorum infinitus est numerus locutus sum in corde meo dicens ecce magnus effectus sum et praecessi sapientia omnes qui fuerunt ante me in Hierusalem et mens mea contemplata est multa sapienter et didicit dedique cor meum ut scirem prudentiam atque doctrinam erroresque et stultitiam et agnovi quod in his quoque esset labor et adflictio spiritus eo quod in multa sapientia multa sit indignatio et qui addit scientiam addat et laborem dixi ego in corde meo vadam et affluam deliciis et fruar bonis et vidi quod hoc quoque esset vanitas risum reputavi errorem et gaudio dixi quid frustra deci
Abbreviated transcription (Latin):
uanitatum dixit ecclesiastes : uanitas
uanitatum. et omniauanitas. Quidha¬
bet amplius homo deuniuerso labores uo.
quod laborat subsole : Ceneratio praeterit
et generatio aduenit : terra uero in aeternum
stat. Oritur sole toccidit : et ad locum suum
reuertitur : Ibi querena scens grratperme¬
ridiem & flectitur adaquilonem Iustrans
uniuersa in circuitu pergits p̃s et incirculo
suor euertitur. Omniã flumina intrantin
mare : et marenon redundat. Ad locum
unde exeunt flumina reuertuntur : utite¬
rum fluant. Cunctȩres difficiles non po¬
test eas homo explicare sermone Non sa¬
turatur oculus uisu: nec auris impletur au
ditu. Quidẽ. quod fuit: ipsum quod futu¬
rum ẽ Quid ẽ. quod futurum est : ipsum
quod faciendum .ẽ. Nihil subsole nouum
necualetquis quam dicereecehocrecens ẽ
Iamenim praeces sitinsa eculis quae fueruntante
nos. Non ẽ priorum ine moria sed neceorum
quidem quae postea futura sunt erit recorda¬
tio apud eos qui futuri sunt in nouissimo. Ego

Expanded text:
Ecclesiastes vanitas vanitatum omnia vanitas quid habet amplius homo de universo labore suo quod laborat sub sole generatio praeterit et generatio advenit terra vero in aeternum stat oritur sol et occidit et ad locum suum revertitur ibique renascens gyrat per meridiem et flectitur ad aquilonem lustrans universa circuitu pergit spiritus et in circulos suos regreditur omnia flumina intrant mare et mare non redundat ad locum unde exeunt flumina revertuntur ut iterum fluant cunctae res difficiles non potest eas homo explicare sermone non saturatur oculus visu nec auris iditu. Quid est quod fuit? ipsum quod futurum est: Quid est quod factum est? ipsum quod faciendum est. Nihil sub sole novum, nec valet quisquam dicere: Ecce hoc recens est. Jam enim praecessit in saeculis; quae fuerunt ante nos Non est priorum memoria: sed nec eorum quidem, quae postea futura sunt, erit recordatio apud eos, qui futuri sunt in novissimo. EGO
Abbreviated transcription (Latin):
turrota supercisternam : etreuertatur pulũis
interram suam undeerat. etsp̃sredeat ad dm̃qui
deditillum. Vanita suanitatum dixitecclesias¬
tes etomniauanitas. Cum que es sec sapientisi÷¬
mus ec desiastes: docuitpopulum. et enarrauitq̃
fecerat et inuestigans conposuit parabola s mul¬
tas ⁊ qua e siuituerbautilia : et conscripsitsermo¬
nesrectissimos acuerita teplenos. Verba sa pien¬
tium sicutstimuli etquasi claui in altum defixi.
quaemagistrorum consiliumdata sunt a pastore
uno Hisamplius filiminerequira s: saciendiplu¬
res libros nullus ẽ fins frequens que nedita¬
tio carnis afflictio est inem lo quendi omnes
pariter audiamus. Dm̃time etmandata illius
obserua. Hoc ẽ enim omnis homo etcuncta quae
fiunt addicetd s̃ iniudicium proomnierrato
si ue bonum siue malum sit
EXPLICIT UBER
FECIESTASTES

Expanded text:
tur tota super cisternam: Et revertatur pulvis tur tota super cisternam: Et revertatur pulvis in terram suam unde erat, et spiritus redeat ad Deum, qui dedit illum. Vanitas vanitatum, dixit Ecclesiastes, omnia vanitas. Cumque esset sapientissimus Ecclesiastes, docuit populum, et enarravit quae fecerat: et investigans composuit parabolas multas. Quaesivit verba utilia, et conscripsit sermones rectissimos, ac veritate plenos. Verba sapientium sicut stimuli, et quasi clavi in altum defixi, quae per magistrorum consilium data sunt a pastore uno. His amplius, fili mi, ne requiras. Faciendi plures libros nullus est finis: frequensque meditatio, carnis afflictio est. Finem loquendi omnes pariter audiamus. Deum time, et mandata ejus observa: Hoc est enim omnis homo: et cuncta quae fiunt, adducet Deus in judicium pro omni errato, sive bonum, sive malum illud sit. Explicit liber Ecclesiastes
Abbreviated transcription (Latin):
centiatua ẽt inbonositcortuum in diebus iuuen¬
tutistuae : et ambula in uiis cordistui. et inintuitu
oculorũ tuorũ et scito quod proomnibus his
XxVadducetteds̃ imudicium uferiramacola¬
tequamueniat tempus ad flictionis etadpro¬
pinquenta nni dequibus dicas non mihi placent
Antequam tenebrescatsol edumeneduna ets¬
tellae etreuertantur nubes postpluuiam
quando cõmouebuntur custo des domus etnutt¬
buntuiri fortissimi et otiosae erunt molen¬
tes inminutonu mero : Et tenebrescent uiden¬
tes perforamina : etclaudentostia in platea
in humilitate uocis molentes : et consurgentad
udtmuolucris : Ee tobsor descentomnesꝰ filia ecar¬
minis : excelsa quo que timebunte formidabur
locusta et dissi pabitur capparis : qnmibitho¬
moindomum aeternitatistuae. et circuibunt
in plaitea plangentes :  Ante quamrũ patur
funis argenteus. etrecurratuitta aurea. et
conteraturhrdria superfontem et confringa¬

Expanded text:
centia tua, et in bono sit cor tuum in diebus juvencentia tua, et in bono sit cor tuum in diebus juventutis tuae, Et ambula in viis cordis tui, et in introitu oculorum tuorum: Et scito quod pro omnibus his adducet te Deus in judicium. Aufer iram a cortequam veniat tempus afflictionis, et appropinquent anni, de quibus dicas: Non mihi placent. Antequam tenebrescat sol, et lumen, et luna, et stellae, et revertantur nubes post pluviam: Quando commovebuntur custodes domus, et nutabunt viri fortissimi: Et otiosae erunt molentes in minuto numero, et tenebrescent videntes per foramina; Et claudent ostia in platea, in humilitate vocis molentis: Et consurgent ad vocem volucris, et obsurdescent omnes filiae carminis. Excelsa quoque timebunt, et formidablocusta, et dissipabitur capparis: Quoniam ibit homo in domum aeternitatis suae, et circuibunt in platea plangentes. Antequam rumpatur funiculus argenteus; et recurrat vitta aurea: Et conteratur hydria super fontem, et confringa
Abbreviated transcription (Latin):
bituoemtuam. et quihabet penas annuntiabit
sententiam U ittepanemtuum supertranse¬
untes aquas : qui a postinulta tempora inuenies illũ
Dapariemsptemne non etoto quia ignorasquid
futurũ sit mali suꝑ terram. Sirepleesuerintnu¬
bes imbres superterrameffundent : siceciderit
lignum adaustrum autada quilonem : in quo¬
cum que lococecderitibierit. Qui obseruat
uentum non seminat : et qui consideratnubes
num quam metet. quomodo ignoras quae
situia sp̃s. et quaratione conpingantur ossam
uentre pregnantis. sic nescisopera dĩ qui fabrica¬
torestomnium. Uanesemina sementu¬
um et uespereneces set manustua : quia nescis
quidmagis oriatur. hõcautillud.: et siutrum¬
quesimul: meliuserit. Dulcelumen et delec¬
tabile ẽ oculis uideresolem si annis multis ui¬
xerithomo etinhi s omnibus laetus fuerit: memi¬
inssedebet tenebrosi temporis edierum mnul¬
torum quicum uener intuanitatis arguun¬
turpraeterita. laetareergo iuuenis in adulis¬

Expanded text:
bit vocem tuam et qui habet pinnas adnuntiabit bit vocem tuam et qui habet pinnas adnuntiabit sententiam mitte panem tuum super transeuntes aquas quia post multa tempora invenies illum da partem septem necnon et octo quia ignoras quid futurum sit mali subes, imbrem super terram effundent. Si ceciderit lignum ad austrum, aut ad aquilonem, in quocumque loco ceciderit, ibi erit. Qui observat ventum, non seminat: et qui considerat nubes, numquam metet. Quomodo ignoras quae sit via spiritus, et qua ratione compingantur ossa in ventre praegnantis: sic nescis opera Dei, qui fabricator est omnium. Mane semina semen tuum, et vespere ne cesset manus tua: Quia nescis quid magis oriatur, hoc an illud, et si utrumque simul, melius erit. Dulce lumen, et delectabile est oculis videre solem. Si annis multis vixerit homo, et in his omnibus laetatus fuerit: Meminisse debet tenebrosi temporis, et dierum multorum: qui cum venerint, vanitatis arguentur praeterita. Laetare ergo, juvenis, in adoles
Abbreviated transcription (Latin):
Siretunsum fueritferrum et hocnonutorius sed
hebeatumerit: Multo laboreex acuetur. et
postindustriam sequitur sapientia Simor¬
deat serpens insilentio : nihil eominus habet
qui occultederahit. Verba oris sapientis gra¬
tia & labia insipientis praecipita bunteum. Initi¬
um uerberum cius stultitia et nouis simumoris
uliuserror pessimus stultus uerba multipli¬
cat ignorathomoq uid ante sefuerit : et quod
postfuturum est quis illi poteritindicare
Laborsultorum affligeteos quinesciunt in ur¬
bempergere. Vaecibi terracuius rexestpuer
etculus princi pesma necomedunt. Heata
terracuius rex nobilis ẽ : et cuius principes ues¬
cuntur intempore suo. adreficiendum etnon adlu¬
xoriam. Inpigritus humiliabitur contignatio
ctininfirmiitatem anuum perstillabitdomus
Inrisum faciuntpanem acuirdim utepulentur
dibenter  tpecuniae oboediuntomnia In
cogitationetua regi nede trahas etinsecretocubicu¬
lituinemaledixeris diuiti : quia auis caeliporta¬

Expanded text:
Si retusum fuerit ferrum, et hoc non ut prius, sed Si retusum fuerit ferrum, et hoc non ut prius, sed hebetatum erit: Multo labore exacuetur, et post industriam sequetur sapientia. Si mordeat serpens in silentio, nihil eo minus habet qui occulte detrahit. Verba oris sapientis gratia: et labia insipientis praecipitabunt eum: Initium verborum ejus stultitia, et novissimum oris illius error pessimus. Stultus verba multiplicat. Ignorat homo, quid ante se fuerit: et quod post futurulabor stultorum adfliget eos qui nesciunt in urbem pergere vae tibi terra cuius rex est puer et cuius principes mane comedunt beata terra cuius rex nobilis est et cuius principes vescuntur in tempore suo ad reficiendum et non ad luxuriam in pigritiis humiliabitur contignatio et in infirmitate manuum perstillabit domus in risu faciunt panem ac vinum ut epulentur viventes et pecuniae oboedient omnia in cogitatione tua regi ne detrahas et in secreto cubiculi tui ne maledixeris diviti quia avis caeli porta
Abbreviated transcription (Latin):
estecuerba eius non suntaudita e Verba sapi¬
entium audiuntur insilentio plus quam clamor
principis interstultos. Melior ẽ sapientia
quamarmabellica : et quiinun opeccauerit
dunt suauitatem ungenti. Preciosiorestsap¬
entia etgloria parua ad tempus stultitia.
Corsapientis indexteraeius : et torstultiins inis¬
traillius sed etinuia stultus ambulans cumipse
insipiens sit : omnes stultos aestimat. Sispspo¬
testatem habentes a scenderitsuperte locumtu¬
um ne dimi seris quia cura tocessa refaci etꝑac
mecima estinalum quoduidi subsole quasi per
errorem egrediens a facie principis: Positum stul¬
tum in dignitate sublim et diuites sederedeor sum
Vidiseruios inequis : et principes ambulantes qua¬
siseruos superterram. Qui foditfoueamin¬
ciditineam : et qui disi patsepem mordebiteum
coluber.: quitrans fertlapides affligetur in
eis : e quiscindidigna uulnerabitur abeis

Expanded text:
est, et verba ejus non sunt audita? Verba sapiest, et verba ejus non sunt audita? Verba sapientium audiuntur in silentio, plus quam clamor principis inter stultos. Melior est sapientia, quam arma bellica: et qui in uno peccaverit, erdunt suavitatem unguenti. Pretiosior est sapientia et gloria, parva ad tempus stultitia. Cor sapientis in dextera ejus, et cor stulti in sinistra illius. Sed et in via stultus ambulans, cum ipse insipiens sit, omnes stultos aestimat. Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dimiseris: quia curatio cessare faciet peccata maxima. Est malum quod vidi sub sole, quasi per errorem egrediens a facie principis: Positum stultum in dignitate sublimi, et divites sedere deorsum. Vidi servos in equis, et principes ambulantes quasi servos super terram. Qui fodit foveam, incidet in eam: et qui dissipat sepem, mordebit eum coluber. Qui transfert lapides, affligetur in eis: et qui scindit ligna, vulnerabitur ab eis.
Abbreviated transcription (Latin):
uanitatistuae. Haec estenim parsinuita et inla¬
boretuo quolaboras subsole. Quod cum que po¬
testmanus tua facereinstanter operare : quia
nec opus necratio. necscientia. Nec sapientiaer
apud inferos quotu properas. Vertime aliouidi
bellum nec sapientium panem. nec doctorum di¬
uiditias. nec artificugratiam : sed tempus casum¬
que i n omnibus. Ne scithomo finem suum : sed si¬
cutpiscescapiuntꝰ hamo et sicutaues conprehen¬
dunturla queo siccapiuntur homines tempore
malo cumeis extemplo suꝑuenerit. Hanc quo¬
que uidi subsole sapientiam: et probauimaximã
Ciuitasparua et pauciinea uiri uenitcontraeã
rexmagnus et uallauiteam. extruxitque
munitiones pergrrum ẽ tperfectaẽ obsidio
Inuentus que in eauirpauperetsapiens. liberauit
urbem persapientiam suam : et nullus deinceps
recordatus est hominis illius pauperis. Et di¬
cebamego meliorem essesapientiam fortitudi¬
ne. Quomod oergo sapientia pauperis contẽp ta

Expanded text:
vanitatis tuae haec est enim pars in vita et in lavanitatis tuae haec est enim pars in vita et in labore tuo quod laboras sub sole quodcumque potest manus tua facere instanter operare quia nec opus nec ratio nec scientia nec sapientia erunt apudbellum, nec sapientium panem, nec doctorum divitias, nec artificum gratiam: sed tempus casumque in omnibus. Nescit homo finem suum: sed sicut pisces capiuntur hamo, et sicut aves laqueo comprehenduntur: Sic capiuntur homines in tempore malo, cum eis extemplo supervenerit. Hanc quoque sub sole vidi sapientiam, et probavi maximam. Civitas parva, et pauci in ea viri: venit contra eam rex magnus, et vallavit eam: Exstruxitque munitiones per gyrum, et perfecta est obsidio. Inventusque est in ea vir pauper et sapiens, liberavit urbem per sapientiam suam. Et nullus deinceps recordatus est hominis illius pauperis. Et dicebam ego, meliorem esse sapientiam fortitudine. Quomodo ergo sapientia pauperis contempta
Abbreviated transcription (Latin):
temnenti sicutbonus. sic et peccator ut ꝑiurus :¬
itactille qui uerum de Erat. Hocest pessimũ
interomnia quae subsole fiunt : quia eadem
cunctis eueniunt. Vnde et corda filiorum
hominum in plentur inalitia et contemptuin uita
sua : Et posthaecad inferos deducentur. Ne¬
moest quisemperuiuat : et quihuius reihabeat
fidutiam. Meliorestcansuiuus. leonemortuo
Viuentes enim sciunt seessemorituros: Mortui
uero nihi lnouerunt amplius. nehabentultra
mercedem quia obliuioni tradita estmemoria
eorum. Amor quoque etodium et inuidiae.
simulperierunt : nec habentpartem in hoc sȩculo
et inopere quod subsolegeritur. Vad eergo et
comede in laetitia panemtuum. et bibecumgau¬
dio uinum tuum qui a dõplacent operatua. Om¬
nitempores intuestimentatua candida etoleum
decapitetuo nondeficiat. Perfruereuita cum
uxorequam diligis cunctis diebus uitae in stabilita¬
tistuae : quidatis unt tibi subsole omni tempore

Expanded text:
temnenti sicut bonus sic et peccator ut periurus temnenti sicut bonus sic et peccator ut periurus ita et ille qui verum deierat hoc est pessimum inter omnia quae sub sole fiunt quia eadem cunctis eveniunt unde et corda filiorum hominum implentur malitia et contemptu in vita sua et post haec ad inferos deducentur nemo est qui semper vivat et qui huius rei habeat fiduciam melior est canis vivens leone mortuo viventes enim sciunt se esse morituros mortui vero nihil noverunt amplius nec habent ultra mercedem quia oblivioni tradita est memoria eorum amor quoque et odium et invidia simul perierunt nec habent partem in hoc saeculo et in opere quod sub sole geritur vade ergo et comede in laetitia panem tuum et bibe cum gaudio vinum tuum quia Deo placent opera tua omni tempore sint vestimenta tua candida et oleum de capite tuo non deficiat perfruere vita cum uxore quam diligis cunctis diebus vitae instabilitatis tuae qui dati sunt tibi sub sole omni tempore
Abbreviated transcription (Latin):
ueniunt quasi opera egerintimpiorum: Et sunt
impiiquiita securisint. qua si iustorum facta ha¬
beant ⁊ sed ethouanis simum iudico. Laud auiigi¬
tur laetitiam quo dnones set homnibonum subso¬
lenisi quod comeder& etbiberit atq: gauder&
et hoc solum secum auferret delaboresuo. Indie¬
bus uitae quos dediteids̃ subsole : Et apposui corme¬
uin utscirem sapientiamet intellegerem distinti
lis non capit : et intellexi qđ omnium operum dĩ
nullam possitinueni rehomorationem eorum.
quae fiunt s ubsole : Etquanto plus labor auerit
ad qua erendum tantominus inueniat: Etiamsi
dixerit sapiens senos se non poterit repperire.
Omnia haec tractaui incordemeo : uicurio se in¬
tellegerem&untiustiatquesapientes : etope¬
raeorum in manudĩ. Etta mennes cithonsoutrũ
amore anodio dignus sit : sed omnia in futurũ
seruantur incerta : eo quoduniuersa aequae
eueniant . Iusto etimpio bono etmalo. mundo
et in mundo Inmolantiuictimas et sacrificia con¬

Expanded text:
veniunt quasi opera egerint impiorum et sunt veniunt quasi opera egerint impiorum et sunt impii qui ita securi sunt quasi iustorum facta habeant sed et hoc vanissimum iudico laudavi igitur laetitiam quod non esset homini bonum sub sole nisi quod comederet et biberet atque gauderet et hoc solum secum auferret de labore suo in diebus vitae quos dedit ei Deus sub sole et adposui cor meum ut scirem sapientiam et intellegerem distentiolis non capit et intellexi quod omnium operum Dei nullam possit homo invenire rationem eorum quae fiunt sub sole et quanto plus laboraverit ad quaerendum tanto minus inveniat etiam si dixerit sapiens se nosse non poterit repperire omnia haec tractavi in corde meo ut curiose intellegerem sunt iusti atque sapientes et opera eorum in manu Dei et tamen nescit homo utrum amore an odio dignus sit sed omnia in futuro servantur incerta eo quod universa aeque eveniant iusto et impio bono et malo mundo et inmundo immolanti victimas et sacrificia con
Abbreviated transcription (Latin):
corsapientis intellegit. Omni negotio tempus ẽ et
oportunitas etmulta hominis afflictio quia ignorat
praeterita etuentura Nullo scire potest nuntio.
Ñ ẽ an hominis dicione prohiberes pm. nec habet potes¬
tatem in diemortis : nec sinitur quiescere in gruente
bello neque s aluabi timpieta simpium. Omnia ha ec
consideraui ea dedicormeum incunctis operibus quae
fiunt subsole. Interdum domina tur bomohomini
in malum suum. Vidumpios sepultos qui
etiam cuma duiuerent in locoscõerant edaud ab antur
inciuita te quasiiustorum operum: sed ethocuanitas
est.tenim quia non profertur cito contrama¬
lossententia: Abs queullotimore filihominũ ꝑ pe¬
es facitinalum. Et perpatientiam sustentatur
Ego cognoui quoderitbonum timentibus dm̃ quiue¬
rentur faciem eius. Non sit bonum impio nec pro¬
longentur dies eius : sed quasiumbra trans e unt qui
non timent faciem dm̃. Estetalia uanitas quae
fitsuperterram. Suntiustiquibus multa pro¬

Expanded text:
cor sapientis intellegit omni negotio tempus est et cor sapientis intellegit omni negotio tempus est et oportunitas et multa hominis adflictio quia ignorat praeterita et ventura nullo scire potest nuntio non est in hominis dicione prohibere spiritum nec habet potestatem in die mortis nec sinitur quiescere ingruente bello neque salvabit impietas impium omnia haec consideravi et dedi cor meum in cunctis operibus quae fiunt sub sole interdum dominatur homo homini in malum suum vidi impios sepultos qui etiam cum adviverent in loco sancto erant et laudabantur in civitate quasi iustorum operum sed et hoc vanitas est etenim quia non profertur cito contra malos sententia absque ullo timore filii hominum perpees facit malum et per patientiam sustentatur ego cognovi quod erit bonum timentibus Deum qui verentur faciem eius non sit bonum impio nec prolongentur dies eius sed quasi umbra transeant qui non timent faciem Dei est et alia vanitas quae fit super terram sunt iusti quibus multa pro
Abbreviated transcription (Latin):
Et inuenia mariorẽ morte mulierem. quaela¬
queus uenatorum ẽ et sa genacoreius. iincula
sunt manus illius. qui placetdõ effugieteam : qui
autempeccator ẽ capietur ab illa. Ec cehocinue¬
nidixi tecclesi astes unum etalterum : utinuenirẽ
rationem quam adhucquaerit animamex et ñ
inueni. Virum demille unum repperi : mulie¬
remexomnibus non inueni ⁊ solum inodohocin¬
ueni quod feceriids hominem rectum etipsesein fi¬
nitismis cuerit qua estionibus: quistali sutsapiens ẽ.¬
÷ et quis cognouit solutionem uerbi : Sapientia hominis
lucet in uultueius : et potentissimus faciemillius commu¬
tabit. Ego õs regis obseruo : etpraecepta iuramenti
dĩ Nefestines recederea facieeius. neque perma neas
in operemalo : qui a omne quoduolu erit facietet ser¬
moillius potesta teplenus ẽ Nec dicereei quisquã
potest quareita facis : Quicustodit praeceptum : non
experietur quicquammali. Tempus etresponsionẽ :¬

Expanded text:
et inveni amariorem morte mulierem quae laet inveni amariorem morte mulierem quae laqueus venatorum est et sagena cor eius vincula sunt manus illius qui placet Deo effugiet eam qui autem peccator est capietur ab illa ecce hoc inveni dicit Ecclesiastes unum et alterum ut invenirem rationem quam adhuc quaerit anima mea et non inveni virum de mille unum repperi mulierem ex omnibus non inveni solummodo hoc inveni quod fecerit Deus hominem rectum et ipse se infinitis miscuerit quaestionibus quis talis ut sapiens est et quis cognovit solutionem verbi sapientia hominis lucet in vultu eius et potentissimus faciem illius commutavit ego os regis observo et praecepta iuramenti Dei ne festines recedere a facie eius neque permaneas in opere malo quia omne quod voluerit faciet et sermo illius potestate plenus est nec dicere ei quisquam potest quare ita facis qui custodit praeceptum non experietur quicquam mali tempus et responsionem
Abbreviated transcription (Latin):
praecaue. Sicutenim hanosicetilla mfecitds ut ñ
inuenia thomo contra eum iustas qua erimonias
Haec quoque uidindiebus uanitatismͣae. Iustus
peritinius titia sua : etimpius multo uiuit tempo¬
reinmalitia sua. Nolies seiustus multum neque
plus sapias quamneces seestneobstupescas eim¬
pieagas multum : et nolies sestultus. nemoriaris
intemporenontuo. Bonum est tesustenta reiustũ
sed e tabillones ubtra hasmanumtuam : quia qui
dm̃tim & nihil neglegit. Sapientia confortatut
sapientem suꝑ decem principes ciuitatis. Non est
enim homo iustus in terra qui faciatbonum et non
pecc& : sedeccunctis sermonibus qui dicuntur.
neaccomodes cortuum : neforteaudias seruũ
tuummaledicentemtibi: sct enim tua conscientia
quia ettucrebromaledixistialiis. Cunctatem¬
ptaui insapientia : dixis apiens efficiar : et
ipsa longius reces ame multo magis quam erat
cerem impietatem stulti. eterro reminprudentiũ:

Expanded text:
praecave sicut enim hanc sic et illam fecit Deus ut non praecave sicut enim hanc sic et illam fecit Deus ut non inveniat homo contra eum iustas querimonias haec quoque vidi in diebus vanitatis meae iustus perit in iustitia sua et impius multo vivit tempore in malitia sua noli esse iustus multum neque plus sapias quam necesse est ne obstupescas ne impie agas multum et noli esse stultus ne moriaris in tempore non tuo bonum est te sustentare iustum sed et ab illo ne subtrahas manum tuam quia qui Deum timet nihil neglegit sapientia confortabit sapientem super decem principes civitatis non est enim homo iustus in terra qui faciat bonum et non peccet sed et cunctis sermonibus qui dicuntur ne accommodes cor tuum ne forte audias servum tuum maledicentem tibi scit enim tua conscientia quia et tu crebro maledixisti aliis cuncta temptavi in sapientia dixi sapiens efficiar et ipsa longius recessit a me multo magis quam erat cerem impietatem stulti et errorem inprudentium
Abbreviated transcription (Latin):
monetur hominum : et uiuens cogitatquid futurũ
sit. Melius ẽ irarisu : quia pertristitiam uultus
corrigitur animus delinquentis. Corsapientiũ
ubi tristitia est : et corstultorum ubila etitia
Melius ẽ a sapiente corripi quamstultorum
adulatione decipi: Quia sicut sonitus spinarũar
dentium subolla sicrisus stulti ⁊ sed ethocuani¬
tas. Calumnia conturbats apientem et ꝑ de trobur
cordisillius. Melior ẽ finis orationis quam
principium. Meliorestpatiens arrogante
Veueloxsis a dirascendum quia irainsinustul¬
ti requiescit Nedicas quidputas causae ẽ. quod
priora tẽpora meliora fuerequam nunc sunt
gtulta estenim huiuscemodiinterrogatio: utilior
est sapientiacum diuitis et magis prodestuidentibus
solem Sicutenim protegit sapientia sic protegit
pecunia Hoc autemplus habet eruditio esapien¬
tia quoduitam tribuunt possessorisuo. Considera
opera dĩ quod nemopos sitcorrigere quem illedespe¬
xerit. Indiebona fruerebonis : et malam diem

Expanded text:
monetur hominum, et uiuens cogitat, quid futurum sit. melior est ira risu: quia per tristitiam uultus corrigitur animus delinquentis. cor sapientium, ubi tristitia est: et cor stultorum, ubi laetitia. melius est a sapiente corripi quam stultorum adulatione decipi: quia sicut sondentium sub olla sic risus stulti sed et hoc vanitas calumnia conturbat sapientem et perdet robur cordis illius melior est finis orationis quam principium melior est patiens arrogante ne velox sis ad irascendum quia ira in sinu stulti requiescit ne dicas quid putas causae est quod priora tempora meliora fuere quam nunc sunt stulta est enim huiuscemodi interrogatio utilior est sapientia cum divitiis et magis prodest videntibus solem sicut enim protegit sapientia sic protegit pecunia hoc autem plus habet eruditio et sapientia quod vitam tribuunt possessori suo considera opera Dei quod nemo possit corrigere quem ille despexerit in die bona fruere bonis et malam diem
Abbreviated transcription (Latin):
&olimpiadem : & omnes quicum eis sunt scõssa¬
luta tein uicem in osculo scõ salutant uos omnes
ec desiccex p̃i: Pogo autemuos ff̃ ut obserue¬
tis eos quidissensiones & offendicula praeter
doc trinam quam uos didicistis faciunt: et de
non seruiunt sed suo uentri : et perdulces ser
mones & benedictiones seducunt corda in no¬
centiũ unt̃ enĩ oboedientia in omni loco di¬
uulgata ẽ : Caudeo igitur in uobis sed uolouos

Expanded text:
et Olympiadem, et omnes, qui cum eis sunt, sanctos. Saet Olympiadem, et omnes, qui cum eis sunt, sanctos. Salutate invicem in osculo sancto. Salutant vos omnes Et paulo post: Rogo autem uos, fratres, ut obseruetis eos qui discessiones et offendicula praeter doctrinam, quam uos didicistis, faciunt: et denon seruiunt, sed suo umones et benedictiones seducunt corda innocentium. Vestra enim obedientia in omni loco divulgata est. Caudeo igitur in vobis. XXI.
Abbreviated transcription (Latin):
do aute uobis phoebem sororẽ nrẽm quoce ẽ in
ministerio ecclesice quace ẽcenchris: ut eccm
suscipiatis in dño digne sctis ettadsistactis ei in quo¬
cumq negotio uriindiguerit: Et eniipsa quo¬
q: adstitit multis & mihipsi: salutate priscim
& aquilam adiutore s incos in xp̃oibũ : qui pro
animamea suasceruices sub posuerunt᷑ quib
non solus ego grictiascogo sed & cunctae eccle¬
asia e in xp̃o salutate marix qucce multũ labo¬
neuit in uobis : salũte andronicum & iuliam cogna
tos & concptiuos meos qui sunt nobiles in apłis.
qui& ante me fuer̃ in xp̃o: sedutate amplicitũ
sunt exaris tobolidomo: scdutate herodionem
cognatum meũ : scdutate eos qui sunt ex narcissi
domo qui sunt in dño ⁊ sedutate tryfenam et
cccrissimam qua e multũ laborauit in dñosscduta¬
terufum eleccum in dño: & matrem eius & mec̃ :
siclutate a syncretũ flegontam. hermem patro¬
bam hermam : & quicum eis sunt fratres: saluta¬
te filologum & iulicom nereum & sororẽ eius

Expanded text:
 in ministerio Ecclesiae, quae est in Cenchris: ut eam suscipiatis in Domino digne sanctis: et assistatis ei in quocumque negotio vestri indiguerit; etenim ipsa quoque astitit multis, et mihi ipsi. Salutate Priscam et Aquilam adjutores meos in Christo Jesu qui pro anima mea suas cervices supposuerunt: quibus non solus ego gratias ago, sed et cunctae EccleAsiae in Christo. Salutate Mariam, quae multum laboravit in vobis. Saluconcaptivos meos: qui sunt nobiles in Apostolis, qui et ante me fuerunt in Christo. Salutate Ampliatum sunt ex Aristoboli domo. Salutate Herodionem cognatum meum. Salutate eos, qui sunt ex Narcissi domo, qui sunt in Domino. Salutate Tryphaenam et clarissimam, quae multum laboravit in Domino. Salutate Rufum electum in Domino, et matrem ejus, et meam. Salutate Asyncritum, Phlegontem, Hermam, Patrobam, Hermen, et qui cum eis sunt, fratres. Salutate Philologum et Juliam; Nereum et sororem ejus,