comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ocende inmonte
uenerunt ad eum
sieut alacres. sicut
domestici: sicut proximi. sicut ami¬
ci uel fratres: ideo ait & dñs ad
eos. Uos estis sal terre: & uos estis
lux mundi. Nunc uero descenden¬
te eo de monte turbe secute sunt
eum: quȩ in montem ascendere ñ
ad obuiandum dõ ꝑgere ñ potue-¬
runt. propter suam irreligiositatẽ
& inpietatẽ: sed solus moyses ascen¬
dit. & pauci cum eo senioꝵ israhel:
ita & cum dño discipłi soli in mon¬
tem ascenderunt. & tardiores de¬
orsum steterunt. Sic. & modo ui¬
gilantes & alacres & fideles aninȩ
dm̃ timentes. & dnm̃ diligentes
regna celestia desiderantes. dnm

Expanded text:
ocente in monte venerunt ad eum sicut alacres, sicut domestici, sicut proximi, sicut amici vel fratres. Ideo ait et Dominus ad eos: Vos estis sal terrae, et, vos estis lux mundi . Nunc vero descendente eo de monte, turbae secutae sunt eum, quae in montem ascendere non ad obviandum Deo pergere non potuerunt propter suam irreligiositatem et impietatem, sed solus Moyses ascendit, et pauci cum eo seniorum Israel: ita et cum Domino discipuli soli in montem ascenderunt, et tardiores deorsum steterunt. Sic et modo vigilantes et alacres et fideles animae, Deum timentes et Dominum diligentes, regna coele
Abbreviated transcription (Latin):
iudei dicunt: quomodo hic litte¬
ras nouit. cum ñ didicerit. & ip-¬
se dicat. mea doctrina non est de
hoc mundo: sed eius qui me mifit
Hoc est quod ait de suꝑiori contex¬
tum. Quo uestũto uel quib om¬
nibus uestim̃tis eccłia catholica
semꝑ amicta est: sicut. ꝓpħa ait.¬

Expanded text:
Judaei dicunt: Quomodo hic litteJudaei dicunt: Quomodo hic litteras novit, cum non didicerit, et ipse dicat: Doctrina mea non est de hoc mundo, sed ejus qui me misit . Hoc est, quod ait de superiore contextum, quo vestimento, vel quibus omnibus vestimentis Ecclesia catholica semper amicta est, sicut prophet
Abbreviated transcription (Latin):
igitur ista uestimenta sunt uidea¬
mus: qui milites. qđ ue etiam ue¬
stimentum. Uestimenta eẽ puto
propħias uel scripturarũ cęlestiũ
lectiones: quib xpĩ dni annunei-¬
atum est sacramentum. Quas pro¬
phetias unum canentes & unum ꝑ
omia nuntiantes aduersarii salua¬
toris hoc est ꝑuersi heretici qui
cotidie in illo tanquam milites ma¬
nus impias ingerunt. hoc ꝓ sua si¬
bi diuidunt uoluntate. & unius cor¬
poris uestimenta ꝑ uaria menbra
distribuunt: atq spoliantes anm̃
sua falsa doginata uestierunt. Ue¬
stimentum autem eius quod non
erat consutum sapientiam eius o¬
lestem possumus approbare: quia
erat de suꝑiori contextum. Nrã
autem sapientia hoc est humana
consuitur. Assuitur enim eũ libe¬
ros damus ad studia gr̃amaticis.
tradimus philosophis erudiendoᷤᷤ.
ut sapientia in illis quȩ non erat
acquiratur. Dñi autem sapientia
non assuta est: non quesita. Non
enim didicit a magistro. sicut ipsi

Expanded text:
igitur ista vestimenta sunt, videaigitur ista vestimenta sunt, videamus; qui milites, quodve etiam vestimentum. Vestimenta esse puto prophetias, vel Scripturarum coelestium lectiones, quibus Christi Domini annuntiatum est sacramentum: quas prophetias unum canentes, et unum per omnia nuntiantes adversarii Salvatoris, hoc est 140 perversi haeretici, qui quotidie in illo tanquam milites manus impias ingerunt, hoc pro sua sibi dividunt voluntate, et unius corporis vestimenta per varia membra distribuunt, atque spoliantes Dominum, sua falsa dogmata vestierunt. Vestimentum autem ejus, quod non erat consutum, sapientiam ejus coelestem possumus approbare: quia erat de superiore contextum. Nostra autem sapientia, hoc est humana consuitur; assuitur enim cum liberos damus ad studia grammaticis, tradimus philosophis, erudimus eos, ut sapientia in illis, quae non erat, acquiratur. Domini autem sapientia non assuta est, non quaesita; non enim didicit a magistro, sicut ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
semet ipso habere non poterit:
sicut ipse dñs ait. Nisi quis man¬
ducauerit meam carnem & bibe¬
rit meum sanguinem. ñ habebit
uitam in semet ipso: sedyotius ip¬
se cybus miudicium comiertet᷑
sicut ipse apls dicit : qu man¬
ducat & bibit indigne. Qđ fili
is isrł subtiliter. ꝓphecatũ est in¬
ueteri testamento. Minna enrm
illis contra chuina picepta tracͥ¬
tantibus uermes effecti sunt: id
est contumatiȩ ultore & indices
Que similitudo xp̃m ndicat dm̃¬
potum haurire neglezerit. iudi¬
cem patietur. sicut ipseait. Neq
enim pater iudicat quemquã: sed
omẽ iudicium dedit filio. Qđ
autem dicit diuiseruit sibi uest¬
menta mea. & suꝑ uestm̃tum me¬
um miserunt sortem: hoc factũ
in euangłio repperimis qđ mili¬
tes quattuor qui cruafixerunt
saluatorem. in quatuoe partes
eius sibi diuiserunt uestimenta
Uestimentum uero ens qđ assu¬
tum ñ erat. sed erat de suꝑiore
contextum: sorte ꝑceperunt. Quȩ

Expanded text:
semetipso habere non poterit, semetipso habere non poterit, sicut ipse Dominus ait: Nisi quis manducaverit meam carnem, et biberit meum sanguinem, non habebit vitam in semetipso ; sed potius ipse cibus in judicium convertetur, sicut Apostolus dicit: Qui manducat et bibit indigne, judiciis Israel subtiliter 139 prophetatum est in Testamento. Manna enim illis contra divina praecepta tractantibus, vermes effecti sunt; id est contumaciae ultores et judices. Quae similitudo Christum indicat Domipotum haurire neglexerit, judicem patietur, sicut ipse ait: Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Quod autem dicit: Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem : hoc factum in Evangelio reperimus, quod milites quatuor, qui crucifixerunt Salvatorem, in quatuor partes ejus sibi diviserunt vestimenta; vestimentum vero ejus, quod assutum non erat, sed erat de superiore contextum, sorte perceperunt. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
tus approbaret. Et qm̃ sequentia
pene manifesta sunt: illum inspi-¬
ciamus uersiculum in quo ait:
ego autem sum uermis & ñ homo.
Cur totius dñs ereature uermi¬
culo se uoluerit comparari: pos¬
sumus hoc quidem humilitati
primitus assignare. quȩ scõꝵ uir¬
tus est maxima sieut sẽs moyses
ante dm̃ animal se irrationabile
profitetur. dauid pulicem se sepe
cominemorat: sed magis illud ac¬
cipiendum puto qm̃ uermis nul-¬
la extrinsecus ammixtione alie¬
ni corporis. sed de sola & pura
terra ꝓcreatur: ideo illũ cõparatũ
& pura maria generatur. Legin
etiam in libris moysi: de manna
uermiculos. ꝓcreatos. Digna pli¬
ne & iusta comparatio. Si quiden
de manna uermiculus gignitur.
Quinpotius ipsam mariam man¬
na dixerim: quia est subtilis. sple¬
dida. suauis & uirgo: quȩ uelut
celitus uenienꝰᷤ cunctis ȩccłiarum
populis cybum dulciorem melle
defluxit. Quem qui edere ac
manducare neglexerit: uitam in

Expanded text:
tus approbaret. Et quoniam sequentia tus approbaret. Et quoniam sequentia pene manifesta sunt, illum inspiciamus versiculum in quo ait: Ego autem sum vermis et non homo . Cur totius Dominus creaturae vermiculo se voluerit comparari, possumus hoc quidem humilitati primitus assignare, quae sanctorum virtus est maxima, sicut sanctus Moyses ante Deum animal se irrationabile profitetur, David pulicem se saepe commemorat. Sed magis illud accipiendum puto: quoniam vermis nulla extrinsecus admixtione alieni corporis, sed de sola ac pura terra procreatur, ideo illum comparatum et pura Maria generatur. Legi etiam in libris Moysis de manna vermiculos procreatos : digna plane et justa comparatio; siquidem de manna vermiculus gignitur, Quin potius ipsam Mariam manna dixerim, quia est subtilis, splendida, suavis et virgo; quae velut coelitus veniens, cunctis Ecclesiarum populis cibum dulciorem melle defluxit, quem qui edere et manducare neglexerit, vitam in
Abbreviated transcription (Latin):
rent celestium secretorũ. Huius
itaq solis iusticię matutino pecca¬
torũ caligo tota perimitur: sicut
ipse ꝓpħa ait exꝑsona diũ. In ma¬
tutinis int̾ficiebam om̃s peccato¬
res terre: hoc est oriente in nob̃
sole iusticiȩ qui habitaculũ dñi
sumus. om̃is cogitatio iniqua sub
toris: quippe cum plura de eo in
nouo sint posita testamento. Diẽ
itaq. Deus ds̃ m̃s respice inme:
& reliqua. Quare assumpti homi¬
nis agit causam: ut interroga¬
re quodaminodo uideatur dicenᷤ
ds̃ om̃ium qui es d̾s ms: eur me
nesciebat peccatum: nec erat dolꝰ
in ore eius. Hec autem dicit ut
manifestaret ꝓpter nos seẽẽ dere-¬
lictum quoꝵ peccata portabat:
ac uidentes disceremus & uos ꝓ
ipso scõ & iusto mori. cum ꝓ pec
uoce in passione usus est: sicut
in euangłio legimus. Hely. hely.
lama ⁊ abaptani. Hoc est. Ds̃ ms̃
d̾s ins̃. quare me dereliquisti:
Hac inquam uoce usus est: ut qđ
prophetia annunciauerat. rei exi¬

Expanded text:
rent coelestium secretorum. Hujus rent coelestium secretorum. Hujus itaque solis justitiae matutino, peccatorum caligo tota perimitur, sicut ipse propheta ait ex persona Domini: In matutinis interficiebam omnes peccatores terrae . Hoc est: oriente in nobis sole justitiae, qui habitaculum Domini sumus, omnis cogitatio iniqua subvtoris, quippe cum plura de eo in Novo sint posita Testamento. Dicit itaque: Deus, Deus meus, respice in me: et reliqua. Quare assumpti hominis agit causam, ut interrogare quodammodo videatur, dicens: Deus omnium, qui es Deus meus, cur me hetam nesciebat peccatum, nec erat dolus in ore ejus. Haec autem dicit, ut manifestaret propter nos se esse derelictum, quorum peccata portabat, ac videntes disceremus et nos pro ipso sancto et justo mori, cum pro peique hac voce in passione usus est, sicut in Evangelio legimus: Eli, Eli, lamma sabacthani? hoc est: Deus meus, Deus meus, quare me dereliquisti ? Hac, inquam, voce usus est, ut quod prophetia annuntiaverat rei exi
Abbreviated transcription (Latin):
quedam ac lumen infunditur:
& cum ueluti sub una materie.
tenebrarum mundus in confusio¬
ne iacuerit. int̾ueniente matuti-¬
no diuersa specierum uarietate
distinguitur. hoc est cum om̃ia
ceca fuerint. oculi om̃ium reparan¬
tur. Nox enim quodamimodo au¬
fert oculos mundo. aurora resti-¬
tuit: atq ita ante matutina susce¬
ptione ꝑfruimur: ut gloriosius
postmodum solis splendore poti¬
amur. Sed qm̃ sicut dicit apl̃s
Lex spiritalis est. & spiritalib spi-¬
ritalia comparanda sunt. solem
tenebris & peccatorũ cecitate sub¬
mersis. celestis doctrine suȩ lum̃
infudit: & quos non habebainus
oculos cordis inseruit: & uelut
radios quosdam apłos suos misit.
qui nos de nocte teterrima delin¬
quentiȩ liberarent: & paulatim
resolutis in nobis tenebris peccato¬
rum matutina susceptione consu-¬
escerent: ut ꝑfecti facilius possemꝰ
tolerare solis ardorem: hoc est pri¬
mum nos preceptis simpliciorib
erudirent. quo capatiores effice¬

Expanded text:
quaedam ac lumen infunditur; et cum veluti sub una materie tenebrarum mundus in confusione jacuerit, interveniente matutino, diversa specierum varietate distinguitur; hoc est, cum omnia caeca fuerint, oculi omnium reparantur. Nox enim quodammodo aufert oculos mundo, aurora restituit; atque ita ante matutina susceptione perfruimur, ut gloriosius postmodum solis splendore potiamur. Sed quoniam, sicut dicit Apostolus: Lex spiritualis est, et spiritualibus spiritualia comparanda sunt , solemtenebris, et peccatorum caecitate submersis, coelestis doctrinae suae lumen infudit; et quos non habebamus, oculos cordis inseruit, et velut radios quosdam apostolos suos misit, qui nos de nocte teterrima delinquentiae liberarent, et paulatim, resolutis in nobis tenebris peccatorum, matutina nos susceptione consuescerent; ut perfecti facilius possimus tolerare solis ardorem, hoc est primum nos praeceptis simplicioribus erudirent, quo capaciores effice
Abbreviated transcription (Latin):
salmi uigesimi pͥmi
qui lectus ẽ seriem
decursuri: diligent̃
prius debemus inten¬
dere quid in suꝑseriptione conti¬
neat: ut cognita eius origine in¬
telligentiam ipsius facilius con-¬
sequamur: & manifestato capite
possint rectius menbra distribui.
Inseribitur enim ita. In finem ꝓ
susceptione matutina: psalmus
ipsi dauid. Nisi fallor susceptio
ma tutina. solis ortum semꝑ ante¬
uenit: & priusquã orbem radioꝵ
clarus splendor illuminet. matu¬
tinum noctium tenebris t̃minũ
ponit: ac resoluta sensim caligi¬
num cecitate rebus cunctis facies

Expanded text:
salmi vigesimi primi, qui lectus est seriem decursuri, diligenter prius debemus intendere quid in superscriptione contineat, ut, cognita ejus origine, intelligentiam ipsius facilius consequamur, et manifestato capite, possint rectius membra distribui. Inscribitur enim ita: In finem pro susceptione matutina psalmus ipsi David. Nisi fallor, susceptio matutina solis ortum semper antevertit, et priusquam orbem radiorum clarus splendor illuminet, matutinum noctium tenebris terminum ponit; ac resoluta sensim caliginum caecitate, rebus cunctis facies
Abbreviated transcription (Latin):
stitu eoꝵ. quoꝵ nuditatem in¬
dumentis necessarus texerimꝰ
Sentiant humanitatẽ nrãm
egritudines decumbentium:
imbecillitates debilium. labo¬
res exulum: destitutio pupillo¬
uiduarum: in quib nuandis ne¬
mo est qui non aliquam possit
exequi beniuolentie portionẽ
Nulli enim paruus est census
rei familiaris modo pendet men¬
sura pietatis. Maiora quidem
sunt impendia diuitum. & mi¬
nora mediocrum. sed ñ discrepat
dilectissimi exercendarũ opor¬
tunitate uirtutum funt & alia¬
rum insignia uirtutũ: quȩ nul¬
si repellatur lasciuia. si abdicet᷑
ebrietas. & carnalis concupiscen¬
tia castitatis legib edometur.
si odia transeant in dilectionẽ.
si inimicitie conu̾tantur in pac̾e:
si tranquillitas extinguat iram.
si mansuetudo remittat miuriã:
illorũ potestas mitior. & istoꝵ
sit disciplina deuotior. Hac
igitur obseruantia dilectissimi
obtinebitur miscdia dĩ: & abo¬
lito peccatoꝵ reatu religiose ue¬

Expanded text:
stitu eorum quorum nuditatem institu eorum quorum nuditatem indumentis necessariis texerimus. Sentiant humanitatem nostram aegritudines decumbentium, imbecillitates debilium, labores exsulum, destitutio pupilloviduarum: in quibus juvandis nemo est qui non aliquam possit exsequi benevoNulli enim parvus est census, rei familiaris modo pendet mensura pietatis. » Non enim impendia sunt divitum, et minora mediocrum; sed non discrepat dilectissimi, exercendarum opportunitate virtutum, sunt et aliarum insignia coronarum, quae nulsi repellatur lascivia, si abdicetur ebrietas, et carnalis concupiscentia 152 castitatis legibus edometur; si odia transeant in dilectionem, si inimicitiae convertantur in pacem, si tranquillitas exstinguat iram, si mansuetudo remittat injuriam, illorum potestas mitior, et istorum sit disciplina devotior. Hac igitur observantia, dilectissimi, obtinebitur misericordia Dei, et abolito peccatorum reatu, religiose ve
Abbreviated transcription (Latin):
ei. Confundantur igitur filii
diaboli atq discipłi: qui reple¬
ti inspiratione iuperea simplices
quosq decipiunt. negantes in
xpo utramq ueram eẽ naturã
dum aut deitatem homine.
aut hominem deitate despo¬
liant. cum unius temporis ge¬
mino documento utraq falsi¬
tas sit ꝑempta: quia & per fa¬
mem corporis ꝑfecta humanitaᷤᷤ
redemptoris nr̃i magisterio edo¬
cti sumus. non in solo pane ui¬
uit homo sed in omĩ uerbo d̃i:¬
prompta deuotione & alacri
fide suscipiamus sollem pne ie¬
iunium: non in sterili in edia
quam plerumq & imbecillitaᷤᷤ
corporis & auaritie morbus in¬
dicit. sed in larga beniuolentia
cȩlebrandum: ut simus de illis
de quib ipsa ueritas dicit. Be¬
ati qui esuriunt & situnt iu¬
sticiam: qm̃ ipsi saturabuntur
Delitiȩ igitur nr̃e sint opera
pietatis. & illis cybis qui nos
ad ȩt̃nitatem nutriunt implea¬
mur. Letemur in refectionib
pauꝑum. quos impendia nr̃a sa¬
turauerint: iocundeinur in ue¬

Expanded text:
s. Confundantur itaque filii diaboli atque discipuli, qui repleti inspiratione viperea, simplices quosque decipiunt, negantes in Christo utramque veram esse naturam, dum aut Deitatem homine, aut hominem Deitate dispoliant, cum unius temporis gemino documento utraque falsitas sit perempta: quia et per famem corporis perfecta humanitas, Redemptoris nostri magisterio edocti sumus, non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo Deiprompta devotione et alacri fide suscipiamus solemne jejunium, non in sterili inedia, quam plerumque et imbecillitas corporis et avaritiae morbus indicit, sed in larga benevolentia celebrandum: ut scilicet simus de illis de quibus ipsa Veritas dicit: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Deliciae igitur nostrae sint opera pietatis, et illis cibis qui nos ad aeternitatem nutriunt impleamur. Laetemur in refectionibus pauperum, quos impendia nostra satiaverint. Jucundemur in ve
Abbreviated transcription (Latin):
ut lapides isti panes fiant. Po¬
terat utiq istud omp̃s: & facile
erat ut ad creatoris imꝑium in
quam iuberetur speciem euus li¬
bet generis natura transiret: sic̃
cum uoluit inconuiuio nuptia¬
rum aquam mutauit in uinum:
sed hoc magis salutiferis dispen¬
sationib congruebat: ut uequis¬
simi hostis astutia. non potentia
deitatis sed humilitatis mysterio
uinceretur. Deniq fugato dia¬
bolo & om̃ibus artibus callidi
temptatoris elysis. accesserunt

Expanded text:
ut lapides isti panes fiant . Pout lapides isti panes fiant . Poterat utique istud Omnipotens, et facile erat ut ad Creatoris imperium, in quam juberetur speciem cujuslibet generis creatura transiret; sicut, cum voluit, in convivio nuptiali aquam mutavit in vinum : sed hoc magis salutiferis dispositionibus congruebat, ut superbissimi hostis astutia, non potentia Deitatis a Domino, sed humilitatis mysterio vinceretur. Denique fugato diabolo, et in omnibus artibus suis tentatore frustrato, accesserunt
Abbreviated transcription (Latin):
umq linguarum: & nullum iã
genus hominum repperitur qđ¬
non iam tyrannicis legib relue¬
tetur: dum ꝑ om̃s fines terrarũ
regeneranda in .xp̃o multoꝵ mi¬
lium milia preparantur: & ap-¬
propinquante nouȩ creature
ortu. spiritalis nequitia abhis
quos possidebat extruditur:
Fremit ergo expoliati hostis im¬
pius furor. & nouum querit lu¬
chrum: quia ius ꝑdidit antiquũ
Captat indefessus. & ꝑuigil si
quas repperiat oues a sacris gregi¬
bus negligentius euagantes: quas
xa luxuriȩ indiuersoria mortis
inducat. Inflaminat itaq iras. nu¬
trit odia. acuit cupiditates: irri¬
det continentiam. incitat gulam.
Quem enim temptare ñ audeat:
conatus suȩ fraudis abstinuit:
Nam sicut euangłica patefecit
historia cum saluator nr̃ post
se recepisset esuriem: gauisus di¬
abolus signum se in eo passibilis
atq mortalis iuenisse nature:
ut exploraret potentiam quã ti¬
mebat. si filius inquit d̃ĩ es: die

Expanded text:
umque linguarum, et nullum jam umque linguarum, et nullum jam genus hominum reperitur, quod non tyrannicis legibus reluctetur, dum per omnes fines terrarum regeneranda in Christo multorum millium millia praeparantur; et appropinquante novae creaturae ortu, spiritalis nequitia ab iis quos possidebat extruditur. Fremit ergo exspoliati hostis impius furor, et novum quaerit lucrum, quia jus perdidit antiquum. Captat indefessus et pervigil, si quas reperiat oves a sacris gregibus negligentius evagantes, quas xa luxuriae in diversoria mortis inducat. Inflammat itaque iras, nutrit odia, acuit cupiditates, irridet continentiam, incitat gulam. CAP. III. Quem enim tentare non audeat, conatus suae fraudis abstinuit? Nam, sicut 150 evangelica patefecit historia, cum Salvator noster, se recepisset esuriem, gavisus diabolus signum se in eo passibilis atque mortalis invenisse naturae, ut exploraret potentiam, quam timebat: Si Filius Dei, inquit, es, dic
Abbreviated transcription (Latin):
one meritorũ abhis inquȩ ꝑue¬
nimus. in ea quȩ nondum appre¬
hendimus pia auiditate curramꝰ
& admensuram consuetudinis nr̃ȩ
necessariis aliquid addamus aug¬
mentis. Parum enim religiosus
alio tempore demonstratur: qͥ
in his diebus non religiosior inue¬
nitur. Unde oportune auribꝰ nr̃is
lectio apł̃ice predicationis inso¬
nuit dicens. Ecce nunc tempus
aeceptum: ecce nunc dies salutis
Quid enim acceptius hoc tpr̃:
quid salubrius his diebus. in qͥ¬
om̃ium uirtutum ꝓfectus auge¬
tur: Semꝑ quidem tibi o ani¬
ma xp̃iana uigilandum contra
salutis tue aduersarium fuit.
ne ullus pateret locus tẽptato¬
ris inrsidiis: sed modo tibi maior
cautio & sollicitior est assumen¬
da prudentia: quando isdem
hostis tuus acriore seuit inui¬
dia. Nunc enim in toto mundo
potestas ei antique dominatio¬
nis aufertur: & innumera illi
captiuitatis uasa rapiunt᷑. Re mi¬
nunciatur atrocissimo predoni
a popłis om̃ium nationum omĩ¬

Expanded text:
one meritorum, ab iis in quae perveone meritorum, ab iis in quae pervenimus, in ea quae nondum apprehendimus, pia aviditate curramus, et ad mensuram consuetudinis nostrae necessariis aliquid addamus augmentis. Parum enim religiosus alio tempore demonstratur, qui in his diebus non religiosior invenitur. CAP. II. Unde opportune auribus nostris lectio apostolicae praedicationis insonuit, dicens: 149 Ecce nunc tempus acceptum, ecce nunc dies salutis . Quid enim acceptius hoc tempore, quid salubrius his diebus, in quomnium virtutum profectus augetur? Semper quidem tibi, o anima Christiana, vigilandum contra salutis tuae adversarium fuit, ne ullus pateret locus tentatoris insidiis; sed modo tibi major cautio et sollicitior est adhibenda prudentia, quando idem hostis tuus acriori saevit invidia. Nunc enim in toto mundo potestas ei antiquae dominationis aufertur, et innumera illi captivitatis vasa rapiuntur. Renuntiatur atrocissimo praedoni a populis omnium nationum, omni
Abbreviated transcription (Latin):
quispiam recte p̾ceperit. quãuis
faciem cotidiana consuetudine
lauemus. unctis etiam capitib
cum ieiunainus nos esse debere
Quod si turpissimum om̃s faten¬
tur: intelligendũ ẽ hoc p̃ceptũ
ungendi caput & faciem lauan¬
di ad interiorem hominẽ ꝑtine¬
re. Ungere ergo caput ad lȩti¬
tiam ꝑtinet: lauare autem fa¬
ciem ad munditiam. Et ideo
caput ungit. qui letatur inte¬
rius mente atq ratione. Hoc
enu recte accipiamus caput
quod in animam p̃minet: et
qđ cȩtera hominis membra regi
& gubernari manifestum ẽ. Et
hoc facit qui non foris querit
letitiam: ut de laudibus ho¬
minum carnaliter gaudeat. In¬
terius ergo gaudeat inieninio
suo: eo ipso quo sie ieninando¬
se auertit a uoluntate scłi ut
sic subditus. xp̃o. Qui sedđm hoc
preceptum caput unctum ha-¬
bere desiderat: ita & faciem suã¬
lauabit. id est cor mundabit qͦ
uisurus est dnm̃: non urc̃posito
plex. Lauamini inquit mundi
non possit. om̃s simul sine dif¬
ferentia graduum. sine discreti¬

Expanded text:
quispiam recte praeceperit, quamuis faciem cotidiana consuetudine lauemus, unctis etiam capitibus, cum ieiunamus, nos esse debere. quod si turpissimum omtur, intelligendum est hoc praeceptum ungendi caput, et faciem lavandi, ad interiorem hominem pertinere. Ungere ergo caput, ad laetitiam pertinet; lavare autem faciem, ad munditiam: et ideo caput ungit qui laetatur interius mente atque ratione. Hoc enim recte accipimus caput, quod in anima praeeminet, et quo caetera hominis regi et gubernari manifestum est. Et hoc facit qui non foris quaerit laetitiam, ut de laudibus hominum carnaliter gaudeat. terius ergo gaudeat in ieiunio suo eo ipso, quo sic se ieiunando auertit a uoluptate saeculi, ut sit subditus Christo, qui secundum hoc praeceptum caput unctum habere desiderat. ita enim et faciem lauabit, id est cor mundabit, quo uisurus est deum non interposito plex. lauamini, inquit, mundinon possit, omnes simul sine differentia graduum, sine discreti
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ex fructibus inquit eorũ
cognoscetis eos Cum enim cepe¬
rint aliquib temptationib ea
ipsa illis subtrahi. uel negari.
que isto uelamine uel consecuti
sunt uel consequi cupiunt: tunc
necesse est appareat. utrũ lupus
in ouina pelle sit an ouis in sua
Non enim ꝓpterea ornatu super¬
fluo debet aspectus hominum
mulcere xp̃ianos. quia illum. par-¬
cum habitum. ac necessarium.
simulatores sepe usur pant
ut in cautos decipiant: quia &
ille oues non debent pelles su¬
as deponere. si aliquando eis¬
lupi se contegunt. Sequitur.

Expanded text:
sed ex fructibus, inquit, eorum sed ex fructibus, inquit, eorum cognoscetis eos. cum enim coeperint aliquibus temtationibus ea ipsa illis subtrahi uel negari quae isto uelamine uel consecuti sunt uel consequi cupiunt, tunc necesse est appareat, utrum lupus in ouina pelle sit an ouis in sua. non enim fluo debet aspectus hominum mulcere christianus, quia illum parcum habitum ac necessarium etiam simulatores saepius usurpant, ut incautos decipiant: quia et illae oves non debent pelles suas deponere, si aliquando eilupi se contegunt. 42.
Abbreviated transcription (Latin):
anifestum ẽ his
dia dirigi: ne fo¬
ris querentes mercedem huic
scło conformemur: & amittamꝰ
ꝓmissionem tanto solidioris at¬
q firmioris quanto interioris
beatitudinis qua nos elegit ds̃
conformes fieri ymaginis filii
eius. In hoc autem capitulo ma¬
xime animaduertendum ẽ non
in solo rerum corporearum nito¬
re atq pompa. sed etiam in ipsis
sordibus luctuosis ẽẽ posse iac¬
tantiam: & eo periculosiorẽ quo
sub nomine seruitutis di decipit
Qui ergo immoderato cultu cor¬
poris atq uestitus. uel cęterarũ
rerum nitore fulget: facile con¬
uincitur rebus ipsis pomparum
scłi esse sectator: nec quemquam
fallit dolosa ymagine scĩtatis.
Qui autem in ꝓfessione xp̃iani¬
tatis inusitato squalore ac sor¬
dibus intentos in se hominum
oculos facit cum id uoluntate
faciat & non necessitatẽ patiat᷑.
ceteris eius oꝑibus potest coni-¬
ci. utrum hoc contemptu suꝑ-¬
flui cultus an ambitione aliqua
faciat: quia & sub ouina pelle
cauendos lupos dñs precepit.

Expanded text:
anifestum est his dia dirigi, ne foris quaerentes mercedem huic saeculo conformemur, et amittamus promissionem tanto solidioris atque firmioris, quanto interioris beatitudinis qua nos elegit Deus conformes fieri imaginis Filii ui. In hoc autem capitulo maxime animadvertendum est, non in solo rerum corporearum nitore atque pompa, sed etiasordibus luctuosis esse posse iactantiam, et eo periculosiorem, quo sub nomine seruitutis dei decipit. qui ergo immoderato cultu corporis atque uestitus uel ceterarum rerum nitore praefulget, facile conuincitur rebus ipsis pomparum saeculi esse sectator nec quemquam fallit dolosa imagine sanctitatis. qui autem in professione christianitatis inusitato squalore ac sordibus intentos in se hominum oculos facit, cum id uoluntate faciat, non necessitate patiatur, ceteris eius operibus potest conici, utrum hoc contemtu superflui cultus an ambitione aliqua faciat, quia et sub ouina pelle cauendos lupos dominus praecipit;
Abbreviated transcription (Latin):
sed conuerti a suis prauitatib re¬
nuunt. Ecce uocat & redire no¬
lumus: ecce sustinet & eius pati¬
entiam dissimulamus. Dum gͦ
tempus est fr̃s. prauitatem suam
unus quisq deserat. dĩ patienti¬
am ꝑtimescat: ne quem nunc
tranquillũ despicit. iratum post

Expanded text:
sed converti a suis pravitatibus resed converti a suis pravitatibus renuunt. Ecce vocat, et redire nolumus. Ecce sustinet, et ejus patientiam dissimulamus. Dum ergo tempus est, fratres, pravitatem suam unusquisque deserat, Dei patientiam pertimescat, ne quem nunc tranquillum despicit, iratum post
Abbreviated transcription (Latin):
corde nr̃o contra patientiam nas¬
citur: nisi quia inimis cogitatio¬
nem fiximus: Et dum in terra
głam queruus: placere el qui
nos de cęlo conspicit ñ queramus
Aocepta ergo contumelia medite¬
mur in oꝑc uocem d̃i ego ñ que¬
ro głam meam. est qui querat &
iudicet. Hoc autem qđ de deo
scriptum est abscondit se: inrtel¬
ligi & aliter potest. Multa qͥp¬
pe iudeis p̾dicauerat: sed predi¬
cationis cius uerba deridebant.
Deteriores quoq ex predicatio¬
ne facti sunt: qui usq ad iacien¬
dos lapides ꝑuencrunt. Et qͥd
abscondendo se dñs signat: nisi
quod eis ipsa ueritas abscondit᷑.
qui cius uerba sequi contẽpnunt:
Eam quippe quam ñ inuenit hu¬
milem ueritas. fugit mentẽ. Et
quam multi sunt hodie qui iu¬
deorum duritiam detestantur.
quia p̾dicationẽ ue audire no¬
luerunt: & tamen quales illos
arguunt fuisse ad fidem. tales
ipsi sunt ad oꝑationẽ. Precepta
dei audiunt. miracula cognoscuñ.

Expanded text:
corde nostro contra patientiam nascorde nostro contra patientiam nascitur, nisi quia in imis cogitationem fiximus. et dum in terra gloriam quaerimus, placere ei qui nos de coelo conspicit non curamus? Accepta ergo contumelia, meditemur in opere vocem Dei: Ego non quaero gloriam meam, est qui quaerat et judicet. Hoc autem quod de Domino scriptum est, Abscondit se, intelligi et aliter potest. Multa quippe Judaeis praedicaverat, sed praedicationis ejus verba deridebant. Deteriores quoque ex praedicatione facti sunt, qui usque ad jaciendos lapides pervenerunt. Et quid abscondendo se Dominus significat, nisi quod eis ipsa veritas absconditur, qui ejus verba sequi contemnunt? Eam quippe quam non invenit humilem veritas fugit mentem. Et quam multi sunt hodie qui Judaeorum duritiam detestantur, quia praedicationem Domini audire noluerunt, et tamen quales illos arguunt fuisse ad fidem, tales ipsi sunt ad operationem. Praecepta Domini audiunt, miracula cognoscunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ceret ego sum: sola hac uoce eoꝵ
suꝑbiam ꝑculit: & om̃s in terram
strauit. Qui ergo hoc in loeo po¬
tuit manus lapidantium ñ se
abscondendo euadere. cur abscon¬
dit se: nisi quod homo int̾ ho-¬
mines factus redemptor nr̃ alia
nobis uerbo loquitur. alia exem¬
plo: Quid autem nobis hoc exẽ¬
plo loquitur: nisi ut etiam cum
resistere possumus. iram suꝑbienti¬
um humilit̃ declinemus: Unde
& ꝑ paulum dicitur. Date locũ
ire. Quanta humilitate iram ꝓ¬
ximi fugere debeat ꝑpendat
homo: si furores irascentium ab¬
scondendo se declinauit d̃s. Ne-¬
mo ergo se contra acceptas con¬
tumelias erigat: nemo conuitiis
conuitium reddat. Imitatione
& enim dĩ gloriosius ẽ inuiriam
tacendo fugere: quã responden¬
do suꝑare. Sed contra hoc super¬
bia dicit in corde. Turpe ẽ: ut
accepta inuiria taceas. Quisquis
conspicit quia contumeliam ac¬
cipis & taces: non putat quia
patientiam exhibes sed crimen
agnoscis. Sed unde uox ista in

Expanded text:
ceret: Ego sum , sola hac voce eorum ceret: Ego sum , sola hac voce eorum superbiam perculit, et omnes in terram stravit. Qui ergo et hoc in loco potuit manus lapidantium non se abscondendo evadere, cur abscondit se, nisi quod homo inter homines factus Redemptor noster, alia nobis verbo loquitur, alia exemplo? Quid autem nobis hoc exemplo loquitur, nisi ut, etiam cum resistere possumus, iram superbientium humiliter declinemus? Unde et per Paulum dicitur: Date locum irae . Quanta humilitate iram proximi fugere debeat, perpendat homo, si furores irascentium abscondendo se declinavit Deus. Nemo ergo se contra acceptas contumelias erigat, nemo conviciis convicium reddat. Imitatione etenim Dei, gloriosius est injuriam tacendo fugere, quam respondendo superare. 5. Sed contra hoc superbia dicit in corde: Turpe est ut, accepta injuria, taceas. Quisquis conspicit quia contumeliam accipis et taces, non putat quia patientiam exhibes, sed crimina agnoscis. Sed unde vox ista in
Abbreviated transcription (Latin):
Et dices filiis ifrł. Qui est misit
me ad uos. Ante ergo uel post.
abraham habuit. qui & accede¬
re potuit ꝑ exhibitionẽ presen¬
tiȩ. & recedere ꝑcursum uitȩ. Ue-¬
ritas uero semꝑ ẽẽ habet: quia
ei quicquã nec priore tempore in¬
cipitur: nec sub sequenti t̾minat᷑.
Sed sustinere ista et̾nitatis uerba
mentes infidelium ñ ualentes. ad
lapides currunt: & quẽ intelli¬
gere non poterant. obruere que¬
rebant. Quid autem contra fu-¬
rorem lapidantium dñs fecit ostẽ¬
ditur: cum ꝓtinus sub infertur.
Iħe autem abscondit se: & exiuit
de templo. Mirum ualde est .ł
si diuinitatis suȩ potentiam exer¬
cere uoluisset. tacito nutu mentis
in suis eos ictibus ligaret: aut
in pena subite mortis obrueret.
Sed qui pati uenerat: exercere iu-¬
dicium nolebat. Certe sub ipso
passionis tempore & quantũ po-¬
terat ostendit: & tamen hoc ad
quod uenerat ꝑtulit. Nam cum
ꝑsecutorib suis se querentib di¬

Expanded text:
Et, Dices aliis Israel: Qui est misit Et, Dices aliis Israel: Qui est misit me ad vos . Ante ergo et post Abraham habuit, qui et accedere potuit per exhibitionem praesentiae, et recedere per cursum vitae. Veritas vero semper esse habet, quia ei quidquam nec priori tempore incipitur, 1509 nec subsequenti terminatur. Sed sustinere ista aternitatis verba mentes infidelium non valentes, ad lapides currunt, et quem intelligere non poterant, obruere quaerebant 4. Quid autem contra furorem lapidantium Dominus fecerit ostenditur cum protinus subinfertur: Jesus autem abscondit se, et exivit de templo. Mirum valde est, frsi divinitatis suae potentiam exercere voluisset, tacito nutu mentis in suis eos ictibus ligaret, aut in poena subitae mortis obrueret. Sed quia pati venerat, exercere judicium nolebat. Certe sub ipso passionis tempore et quantum poterat ostendit, et tamen hoc ad quod venerat pertulit. Nam cum persecutoribus suis se quaerentibus di
Abbreviated transcription (Latin):
sinit uoce p̃dicare dicens. Abra¬
ham pater uester exultauit ut
uideret diem incum: uidit &
gauisus est. Tunc quippe diem
dñi abraham uidit: eum in fi¬
gura sumimnȩ trinitatis tres anglos
hospitio recepit. Quib profecto
susceptis. sic tribus quasi uni locu¬
tus est: quia & si in ꝑsonis numerꝰ
trinitatis est. in natura unitas di¬
uinitatis. Sed carnales mentes au¬
dientium oculos a carne ñ suble¬
uant: dum in eo solam carnis eta¬
tem pensant dicentes. Quinqua¬
ginta annos nondum habes: &
abraham uidisti: Quos benigne
redemptor nr̃ a carnis suȩ intui¬
tu submouet: & ad diuinitatis
contemplationẽ trahit dicens.
Amen amen dico uobis: anteꝗͣ
abraham fieret ego sum. Ante
enim preteriti temporis est: sum
presentis. Et quia preteritũ et
futurum tempus diuinitas ñ ha¬
bet. sed semꝑ eẽ habet: non ait
ante abraham ego fui: sed ante
abraham ego sum. Unde & ad
moysen dicitur. Egosum qui sũ.

Expanded text:
sinit voce praedicare, dicens: Abrasinit voce praedicare, dicens: Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum; vidit, et gavisus est . Tunc quippe diem Domini Abraham vidit, cum in figura summae Trinitatis tres angelos hospitio suscepit; quibus profecto susceptis, sic tribus quasi uni locutus est, quia etsi in personis numerus Trinitatis est, in natura unitas divinitatis est. Sed carnales mentes audientium oculos a carne non sublevant, dum in eo solam carnis aetatem pensant, dicentes: Quinquaginta annos nondum habes, et Abraham vidisti? Quos benigne Redemptor noster a carnis suae intuitu submovet, et ad divinitatis contemplationem trahit, dicens: Amen, amen dico vobis, antequam Abraham fieret, ego sum. Ante enim praeteriti temporis est, Sum praesentis. Et quia praeteritum et futurum tempus Divinitas non habet, sed semper esse habet, non ait: Ante Abraham ego fui, sed Ante Abraham ego sum. Unde et ad Moysen dicitur: Ego sum qui sum.
Abbreviated transcription (Latin):
iudicat. Cum uero malorũ ꝑ¬
uersitas crẽscit: non solum fran¬
gi predicatio non debet. sed etiã
augeri. quod suo dñs exemplo nos
habere demonium predicationis
dicens Amen am̃ dico uobis. siqͥs
sermonem meum seruauerit. mor¬
tem non gustabit in eternum.
Sed sicut bonis necesse ẽ. ut me¬
liores etiam ꝑ contumelias exi-¬
stant: ita semꝑ reprõbi de be-¬
neficio peiores fiunt. Nam ac-¬
cepta predicatione. iterũ dicunt
Nunc cognouimus: quia demo¬
nium habes. Quia enim et̃ne
morti inheserant. & eandem
mortẽ cui inheserant ñ uide¬
bant: dum solam mortẽ carnis
aspicerent. in ueritatis sermone
caligabant dicentes. Abraham
cis siquis sermonem meum ser¬
uauerit. mortẽ non gustabit in
eternum: Unde & ipsi ueri¬
quasi uenerantes preferunt:
sed aꝑta nobis ratione ostendi¬
tur: quia qui dm̃ nesciunt. q̃i
quoq famulos falso uenerant᷑.
Et notandum quod uidet eos
dñs aꝑta sibi inpugnatione re¬
sistere: & tam̃ eis se iterata ñ de¬

Expanded text:
judicat. Cum vero malorum perversitas crescit, non solum frangi praedicatio non debet, sed etiam augeri. Quod suo Dominus exemplo nos habere daemonium dictus dicens: Amen, amen dico vobis, si quis sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum. Sed sicut bonis necesse est, ut meliores etiam per contumelias existant, ita semper reprobi de beneficio pejores fiunt, nam accepta praedicatione iterum dicunt: Nunc cognovimus, quia daemonium habes. Quia enim aeternae morti inhaeserant, eamdem mortem cui inhaeserant, non videbant; dum solam mortis carnem aspicerent, in veritatis sermone caligabant, dicentes: Abraham cis: Si quis sermonem meum servaverit, mortem non gustabit in aeternum? Unde et ipsi Veriquasi venerantes praeferunt. Sed aperta nobis ratione ostenditur quia qui Deum nesciunt Dei quoque famulos falso venerantur. 3. Et notandum quod vidit eos Dominus aperta sibi impugnatione resistere, et tamen eis se iterata non de
Abbreviated transcription (Latin):
possit intelligi. Quare gͦ metretas
binas. uel ternas: Sine dubio propt̃
mysteriũ trinitatis. Quare etiam
uel binas: Propt̃ duo precepta dilec¬
tionis. In lege enim et ꝓphetis non so
lum trinitatis mysteriũ agnoscitur:
s etiam duo p̃cepta karitatis assidue
p̃dicantur. Uideamꝰ tamen si ꝙ in euan-¬
gelio possimꝰ inuenire metretas binas
uel ternas. Ego inqͥt et pater unum
sumus. Ecce habes binas.Da uel ternas.

Expanded text:
possit intelligi: quare ergo metretas binas vel ternas? Sine dubio propter mysterium Trinitatis. Quare etiam vel binas? Propter duo praecepta dilectionis. In Lege enim et Prophetis non solum mysterium Trinitatis agnoscitur, sed etiam duo praecepta charitatis assidue praedicantur. Videamus tamen si et in Evangelio possimus invenire metretas binas vel ternas. Ego, inquit, et Pater unum sumus ; ecce habes binas. Da vel ternas.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetã illũ exterminabit᷑ de plebe:
tamen quando hoc discipuli illi dice¬
bant. uerũ dm̃ esse xp̃m om̃imodis
non credebant. Deniq uidete quid
dixerunt. Nos inquit sperabamꝰ: qͥ a
ipse eẽt redempturus. isrł. O discipuli
sperabatis: iam desperatis. Latro dicit
in cruce: memento mei tu: cũ ueneris
in regnum tuũ: & uos dicitis. nos autẽ
sperabamꝰ. Ecce uos non credebatis uel
resurrecturũ. & latro credidit etiã regna¬
turũ. Cũ gͦ in discipulis ita refrigerasset
fides. ut talia loquerent᷑. respondens dñs¬
dixit. O stulti & tardi corde ad credendũ.
Quare stulti erant: Quia adhuc aqͣm
bibebant. adhuc xp̃c aquã spiritalit̃
Non enĩ dixit. aliȩ capiebant binas.
aliȩ ternas. s de om̃ib dixit. quia ca¬
piebant singulȩ metretas binas uel ter¬
nas. Et quia scdm licterã hoc intelli¬
gi non potest: uideamꝰ quid spiritalit̃
in illis sentire possimꝰ. Iam enĩ supra

Expanded text:
Prophetam illum, exterminabitur de plebe ; Prophetam illum, exterminabitur de plebe ; tamen quando hoc discipuli illi dicebant, verum Deum esse Christum omnimodis non credebant. Denique videte quid dixerunt: Nos, inquit, sperabamus quia ipse esset redempturus Israel. O discipuli, sperabatis; jam desperastis? Latro dicit in cruce, Memento mei, Domine, cum veneris in regnum tuum: et vos dicitis; Nos autem sperabamus. Ecce vos non credebatis vel resurrecturum; et latro credidit etiam regnaturum. Cum ergo in discipulis ita refrigerasset fides, ut talia loquerentur, respondit Dominus: O stulti et tardi corde ad credendum . Quare stulti erant? Quia adhuc aquam bibebant: adhuc Christus aquam spiritualiter Non enim dixit, Aliae capiebant binas, aliae ternas; sed de omnibus dixit, quia capiebant singulae metretas binas vel ternas. Et quia secundum litteram hoc intelligi non potest, videamus quid spiritualiter in illis sentire possimus. Jam enim supra
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intelligebant. ab ipso dño xp̃o stul¬
ti appellarent᷑. Nã post passionẽ dñi
nr̃i iter agentib duob discipulis. et
ad castellũ nomine emmaus ire uo¬
lentib: iunxit se ñs illis ꝙsaluator.
& dixit ad eos. Qui sunt hii sermones
quos confertis ad inuicẽ ambulantes.
& estis tristes: At illi int̾ reliqua dixe¬
runt. De iħu narareno qui fuit uir
ꝓpheta potens in opere ꝙsermone.
Obeati discipuli ita in uobis infirma¬
ta est fides: ut ꝓphetã dicatis dñm pro¬
phetarũ: Numqͥd taliter audistis bea¬
tum petrũ apłm confiteri:. Non recoli¬
tis quid dño interrogãti responderit
petrus: Tu inquit es xp̃c filius dĩ uiui.
llle filiũ dĩ uiui confessus ẽ. & uos cre¬
ditis fuisse ꝓphetã: Licet et hoc nomen
conueniat dño saluatori. scđm quod
moyses ait. ꝓphetam uobis suscitabit
dñs uester. tanquã meipsum audietis
erit autẽ om̃is anima quȩ ñ audieric.

Expanded text:
non intelligebant, ab ipso Domino Christo stulnon intelligebant, ab ipso Domino Christo stulti appellarentur. Nam post passionem Domini nostri iter agentibus duobus discipulis, et ad castellum nomine Emmaus ire volentibus, junxit se illis Dominus et Salvator, et dixit ad eos: Qui sunt hi sermones, quos confertis ad invicem ambulantes, et estis tristes? At illi inter reliqua dixerunt: De Jesu Nazareno, qui fuit vir propheta, potens in opere et sermone. O beati discipuli! ita in vobis infirmata est fides, ut prophetam dicatis Dominum Prophetarum? Numquid taliter audistis beatum Petrum apostolum confiteri? Non recolitis quid Domino interroganti responderit Petrus? Tu, inquit, es Christus Filius Dei vivi . Ille Filium Dei vivi confessus est; et vos creditis fuisse prophetam? Licet et hoc nomen conveniat Domino Salvatori, secundum quod Moyses ait: Prophetam vobis suscitabit Dominus vester, tanquam me ipsum audietis. Erit autem omnis anima quae non audierit
Abbreviated transcription (Latin):
de lapidib istis. suscitare filios habra¬
hȩ. Quos enim intelligi uoluit lapi¬
des ex quib suscitari possint filii abra¬
hȩ. quos utiq nisi om̃s gentes: Et
quare gentes lapides erant:Quomͦ
lapides non erant: qui lapides cole¬
bant: Sed dicit aliquis. Et si aliqui
lapides colebant: numqͥd ideo lapi¬
des sunt : Audi scripturã dicentẽ. si¬
miles illis fiant qui faciunt ea: ꝙ om̃s
qui confidunt in eis. Istȩ gͦ sex ȩtates f. tͣ¬
mundi. uelut sex hydrie impletȩ st̃
a ministris: id ẽ. a patriarchis atq¬
ꝓphetis Ueniens gͦ xp̃c. non illã aquã
iactauit & aliã misit. s illam ipse in
uinũ conuertit. Quare hoc: Quia
ñ uenerat legẽ soluere: s adimplere.
Non reppulit uetus testamentũ: &
sic condidit nouũ s illud quod in lit¬
tera legis aqua sapiebat: dum spiritu-¬
aliter intelligi fecit. aquas in uinũ
uentũ xp̃i. uetus testamentũ aqua
erat: ita ut qui eum legebant. ꝙ xp̃m

Expanded text:
de lapidibus istis suscitare filios Abrade lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Quos enim intelligi voluit lapides, ex quibus suscitari possent filii Abrahae; quos utique, nisi omnes Gentes? Et quare omnes Gentes lapides erant? Quomodo lapides non erant, qui lapides colebant? Sed dicit aliquis, Etsi aliqui lapides colebant, numquid ideo lapides sunt? Audi Scripturam dicentem: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . Istae ergo sex aetates mundi, velut sex hydriae, impletae sunt a ministris, id est, a Patriarchis et Prophetis. Veniens ergo Christus, non illam aquam jactavit, et aliam misit; sed illam ipse in vinum convertit. Quare hoc? Quia non venerat Legem solvere, sed adimplere. Non repulit Vetus Testamentum, et sic condidit Novum: sed illud quod in littera Legis aquam sapiebat, dum spiritualiter intelligi fecit, aquam in vinum ventum Christi Vetus Testamentum aqua erat, ita ut qui eum legebant, et Christum
Abbreviated transcription (Latin):
ti aboriente & occidente uenient.
& reciunbent cum abraham et
ysaac & iacob in regno cȩlorum:
filii autem regni ibunt in tenebraᷤᷤ¬
ex tenebras exteriores. Nam ma¬
gi aboriente: pilatus ab occiden¬
te uenerat. Unde ille orienti.
hoc est nascenti. ille autem occi¬
denti idest morienti attostabat᷑
regi iudeorũ: ut cum abraham &
ysaac & iacob ex quib iudei du¬
cebant originẽ recumberent in
regno celorũ. non ex eis ꝓpagati
ꝑ carnem. sed eis inserti ꝑ fidem:
ut ille de quo apłs loquitur oli¬
ue inserendus iam prȩmonstra¬
retur oleaster. Propterea quippe
non rex gentium sed iudeorũ ab
eis gentib. uel querebatur uel
agnoscebatur: quia oleaster ad
oliuam. non adolcastrũ oliua ue
impleta est ꝑ beatũ iohannẽ baptistã
Ipse enim cum uidisset ad baptismũ
suum uenire iudȩos: dixit ad eos. Pro¬
genies uiperarũ: quis uobis ostendit
sugere a uentura ira : Facite fructus
dignos pęnitentiȩ. Potens est enĩ deus

Expanded text:
ti ab Oriente et Occidente venient, ti ab Oriente et Occidente venient, et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno coelorum: filii autem regni ibunt in tenebras exteriores . Nam Magi ab Oriente, Pilatus ab Occidente venerat. Unde illi orienti, hoc est nascenti; ille autem occidenti, hoc est morienti, attestabantur regi Judaeorum: ut cum Abraham et Isaac et Jacob, ex quibus Judaei ducebant originem, recumberent in regno coelorum; non ex eis propagati per carnem, sed eis inserti per fidem: ut ille de quo Apostolus loquitur, olivae inserendus jam praemonstraretur oleaster . Propterea quippe non rex Gentium, sed Judaeorum ab eisdem Gentibus, vel quaerebatur, vel agnoscebatur; quia oleaster ad olivam, non ad oleastrum oliva veimpleta est per beatum Joannem Baptistam. Ipse enim cum vidisset ad baptismum suum venire Judaeos, dixit ad eos: Progenies viperarum, quis vobis ostendit fugere a ventura ira? Facite fructus dignos poenitentiae. Potens est enim Deus
Abbreviated transcription (Latin):
rant nati uideorum: Quid tan¬
topere alienȩ gentis regem nosse
& adorare cupierunt: Uidimꝰ
enim inquiunt stellam eius in o-¬
riente: & uenimus adorare eum.
Nunquam hoc tanta deuotione
requirerent. tanto pietatis affectu
desiderarent: nisi eum agnoscereñ
regem iudeorũ: qui rex est etiam
la utiq aura pietatis afflatus est:
quando in eius passione titulũ
seripsit rex iudeorum: quem iu¬
dei conati sunt mendosi emenda¬
re. Quibus ille respondit. Qđ
seripsi scripsi: quia predictũ erat
in psalmo in tituli inscriptione
ne corrumpas. Aduertamꝰ itaq
magnum hoc & mirabile sacram̃¬
tum. Magi ex gentib erant: ip¬
se etiam pilatus ex gentibꝰ Illi
stellam iderunt in cęlo. ille ti¬
tulum seripsit in ligno. utriq
tamen non regem gentium sed
iudeorum. uel querebant uel ag¬
noscebant: iudei uero ipsi nec stel¬
lam secuti sunt. nec titulo consen¬
serunt. Iam igitur presignabat᷑
quod po stea ip̃se dñs dixit: mul¬

Expanded text:
rant nati Judaeorum? Quid tanrant nati Judaeorum? Quid tantopere alienae gentis regem nosse et adorare cupierunt? Vidimus enim, inquiunt, stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum . Numquid hoc tanta devotione requirerent, tanto pietatis affectu desiderarent, nisi eum agnoscerent regem Judaeorum, qui rex est etiam la utique aura veritatis afflatus est, quando in ejus passione titulum scripsit, Rex Judaeorum: quem Judaei conati sunt mendosi emendare. Quibus ille respondit, Quod scripsi, scripsi : quia praedictum erat in Psalmo, Tituli inscriptionem ne corrumpas . Advertamus itaque magnum hoc et mirabile sacramentum. Magi ex Gentibus erant, ipse etiam Pilatus ex Gentibus: illi stellam viderunt in coelo, ille titulum scripsit in ligno: utrique tamen non regem Gentium, sed Judaeorum vel quaerebant, vel agnoscebant. Judaei vero ipsi nec stellam secuti sunt, nec titulo consenserunt. Jam igitur praesignabatur quod postea ipse Dominus dixit: Mul