comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uir p̃fectorius sc̃i admodũ & fidelis inͣgenii. cũ filia eius
grauissimis quartanȩ febribus urgeretur: epłam martu
quȩ casu ad eũ delata fuerat. pectori puellȩ in ipso accen-¬
su ardoris inseruit: statimq fugata febris est Quȩ res
apud arboriũ intantũ ualinit. ut statim puellã dõ uorierae:
& ꝑpetue uirginitati dicaret. Profectusq ad martinum.
puellã ei p̃sens uirtutũ eiis testimoniũ ꝑ absentẽ licet curata
ẽẽt optulit: neq ab alio eã Iuã amartino habitu iurgini¬
tatis imposito passus ẽ conrari. Paulinus uir mani
post modũ futurus exempli cũ oculũ grauit᷑ delere cep se.
& iam pupillã eius crassior nubes suꝑducta ⁊xnset.
oculũ ei martinus peniculo contigit: pristinęq senitati.
sublato om̃i dolore restituit: Ipse autẽ cũ casu quodam
ẽẽt de cȩnacuło deuolutus. & ꝑ confragoses scalȩ gradus di¬

Expanded text:
vir praefectorius, sancti admodum et fidelis ingenii, cum filia ejus vir praefectorius, sancti admodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. Quae res apud Arborium in tantum valuit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens uirtutum eius testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino habitu uirginitatis inposito passus est consecrari. Paulinus magni uir postmodum futurus exempli, cum oculum grauiter dolere coepisset et iam pupillam eius crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus penicillo contigit pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit. ipse autem cum casu quodam esset de cenaculo deuolutus et per confragosos scalae gradus de
Abbreviated transcription (Latin):
fama turbasset demoniacũ ad se exhiberi iubet: imperat
ut an uerus ẽẽt hic nuntius fateretur. Tunc confessus est¬
sedecim dȩmones fuisse. qui rumorẽ hunc ꝑ popłm disse-¬
riiassent: ut hoc saltẽ metu ex illo martinus oppido
fugaretur: barbaros nichilominus quam irruptionẽ cogitare
ta cũ hec immundus sp̃s media in eccła fateretur: metu &
turbatione p̃senti ciuitas liberata ẽ: Ap̃ud parisius uero
dũ portã ciuitatis illius magnis secũ turbis euntibrs introi¬
ret. lepsum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus ẽ.
atq benedixit: statimq om̃i malo emundatus. postera die
ad eccł im ueniens. nitenti cute. gr̃as ꝓsanitate quã rece-¬
perat agebat: Sed ne hoc p̃tereundũ est. quod fimbria
uestim̃ti eiꝰ cilitioq detracto. crebras suꝑ infirmantibris egere
uirtutes. Nam aut digitis illigatȩ. aut coilo indite. ꝑsepe
abegrotantibus morbos effugarunt: Arborius autem

Expanded text:
fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi iubet: imperat fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi iubet: imperat ut, an uerus ese decem daemones fuisse, qui rumorem hunc per populum disseminassent, ut hoc saltem metu ex illo Martinus oppido fugaretur: Barbaros nihil minus quam irruptionem cogitare. Ita cum haec immundus spiritus media in ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti civitas liberata est. Apud Parisios vero, dum portam civitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est atque benedixit: statimque omni malo emundatus, postero die ad ecclesiam veniens nitenti cute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaverunt. XIX. Arborius autem,
Abbreviated transcription (Latin):
auctorem miro coluit affectu: Per idem tempris in
eodem oppido. ingressus patris famili as cuiusdã domum.
in limine ipso restitit dicens horribile in atrio domus
demoniũ se uidere. Cui cũ ut discederet imperaret.
quendã efamilia qui in interiore parte ediũ morabatur
arripuit. Seuire dentibus miser cȩpit: & obiuios quosq
laniare. Cõmota domus. familia turbata. populus in
fugam uersus martinus se furenti obiecit: ac primum¬
ei stare impcrat. Sed cũ dentibus fremeret. hiantiq ore
morsũ minaretur: digitos ei martinꝰ inos intulit dicens
Si habes inquit aliquid potestatis: hos deuora Tum uero
acsi fer:ũ candens faucibus accepisset: longe reductis dentibꝰ
digtos beati uiri uitabat attingere. Et cũ fugere de obsesso
corpore penis & cruciatibꝰ cogeretur. nec tamen exire ei
ꝑ os liceret: feda relinquens uestigia. fluxu uentris eiectus est
nterea cũ de metu atq impetu barbaroꝵ subita ciuitatẽ

Expanded text:
auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem oppido ingressus patris familias cuiusdam domum, in limine ipso restitit dicens, horribile in atrio domus daemonium se uidere. cui cum ut discederet imperaret et patrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibus miser coepit, et obuios quosque laniare. commota domus, familia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati uiri uitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens uestigia fluxu uentris egestus est. Interea cum de motu adque impetu barbarorum subita ciuitatem
Abbreviated transcription (Latin):
in os puellȩ. uim scĩ liquoris infudie. Statimq uox
reddita ẽ. Cum paulatim singula contactu eius cȩper̃
membra uiuescere: donec firmatis gressibus poplo deste
surrexit: Eodem quoq tempore tetradii cuusdam
ꝓconsularis uiri seruus demonio correptus. dolendo
exitu cruciabatur. Rogatus gͦ martinus ut ei manũ
imponeret: deduci eũ ad se uibet. Sed nequã sr̃s nullo
ꝓferri modo de cellula in qua erat poterat  in
adueniantes rabidis dentibus seuiebat. Tum tetradus ad
genua beati martini ad uoluitur: orans ut in domũ in
qua demoniacus habebatur ipse descenderet Tum uero
nartinus negare. se ꝓphani & gentilis domũ adire posse
actus. xp̃ianũ fore. Ita martinus imposita manu pue¬
ro: immundũ abeo sp̃m eiecit. Quo uiso tetradius. dnm¬
iħm xp̃m credidit. Statimq catecuminus factus. nec
multo post baptiratus est : semꝑq martinũ salutis suȩ

Expanded text:
in os puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox in os puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singula contactu eius coeperunt membra uiuescere, donec firmatis eressibusgressibus populo teste surrexit. Eodem tempore Taetradii cuiusdam proconsularis uiri seruus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum ad se iubet: sed nequam spiritus nullo proferri modo de cellula, in qua erat, potuit: ita in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negare se profani et gentilis domum adire posse:actus, Christianum fore. ita Martinus inposita manu puero inmundum ab eo spiritum eiecit. quo uiso Taetradius Dominum Iesum credidit: statimque catechumenus factus nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae
Abbreviated transcription (Latin):
illam uenisse martinũ. Quod ubi pat̾ puellȩ comperit:
cucurrit ex animus pro filia rogaturus. Et forte martiñ
iam ȩccłam fuerat ingressus: ubi expectante popło mul¬
tisq aliis episcopis p̃sentibus. heuilans senex genua eiꝰ
amplectitur dicens. Filia mea moritur misero genere
languoris: & quod ipsa est morte crudelus. solo sp̃u uiuit.
iam carne p̃mortu: Rogo ut eã adeas. atq benedicas.
confido enĩ quod ꝑ te reddenda sit sanitati. Qua ille uoce
confusus. obstupuit & refugit: dicens hoc suȩ non esse
uirtutis. senẽ errare iudicio: non esse ie dignũ ꝑ quem
stantibus ep̃is ire compulsus: descendit ad domũ puellȩ
ngens turba ꝓforibus expectans. quid nã dĩ seruus ẽẽt
acturus: ac primũ quȩ erant illius familiaria in istuis
modi rebus arma solo prostratus orabat. Deinde egram
intuens: dari sibi oleũ postulat. Quod cũ benedixisset.

Expanded text:
illam venisse Martinum. Quod ubi pater puellae comperit, illam venisse Martinum. Quod ubi pater puellae comperit, cucurrit exanimis, pro filia rogaturus. Et forte Martinus jam Ecclesiam fuerat ingressus. Ibi inspectante populo multibus episcopis, eiulans senex genua eius amplectitur dicens: filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu uiuit, iam carne praemortua. rogo ut eam adeas adque benedicas: confido enim quod per te reddenda sit sanitati. qua ille uoce confusus obstipuit et refugit dicens, hoc suae non esse uirtutis: senem errare iudicio, non esse se dignum, per qumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus expectabat, ; quidnam Dei seruus esset facturus. ac primum quae erant illius familiaria in istius modi rebus arma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedixisset,
Abbreviated transcription (Latin):
ceruicem ꝑcussori p̃buit: nec cunctatus ferire gentilis:
diuino metu ueniã p̃cabatur. Nec dissimile hiic fuit
illud. cũ eũ idolũ destruentem ultro quidã ferire uoluis¬
set : in ipso ictu ferrũ ei de manibus excussũ non cõparuit
Plerunq contradicentibus sibi rusticis. ne eorũ fana destru¬
eret. ita p̾dicatione sca gentiliũ animos mitigabat.
ut luce eis ueritatis ostensa. ipsi sua templa diruerent
urationũ uero tam potens in eo erat gr̃a. ut nullus fere
ad eũ egrotus accesserit. qui ñ continuo receperit sam¬
tatem: Quod consequenti liquebit exemplo:
Reueris uͦ puella quędã dira paralisis egritudinẽ patie¬
batur: ita ut iam ꝑmultũ tempus nullo ad humanos usus
corporis officio fungeretur: omi exparte p̾mortua uix
tenui spũ palpitabat. Tristes ad solam funeris expectati
onem stabant ꝓpinqui: cũ subito nuntiatur ad ciuitatẽ

Expanded text:
ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo. Treueris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut iam per mul-, tum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua uix tenui sponem assistebant propinqui, cum subito nuntiatur ad civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
dñm: ut quia templũ euertere manus humana non po¬
tuisset. uirtus illud diuina dirueret. Tunc subito ei duo
angeliꝰ astati atq scutati instar militiȩ cȩlestis se osten¬
dunt. dicentes adnõ se ẽẽ missos. ut rusticã multitudinẽ
fugarent. p̃sidiumq martino ferrent : nequis dũ tẽplũ
dirueretur obsisteret : rediret gͦ & opus ceptũ deuotus
impleret. Ita regressus ad uicũ. inspicientibus gentiliũ
turbis & quiescentibus : dũ ꝓphanã edem usq ad fundam̃ta
dirueret. aras om̃s atq simulachra redegit in puluerẽ
Quo uiso rustici. cũ se intelligerent diuino nutu obstu¬
pefactos atq ꝑterritos. ne ep̃o repugnarent: om̃s fere
in iħm dñm crediderunt: clamantes palam & confitentes
ram: ubi dum templũ itidem euerteret. furens gentiliũ
rusticoꝵ in eũ irruit multitudo. Cumq unus audatior
cȩteris. stricto eũ gladio peteret: reiecto pallio nudã

Expanded text:
Dominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non poDominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu obstupefactos adque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere Iesum Dominum crediderunt, clamantes palam et confitentesram. ubi dum templum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam
Abbreviated transcription (Latin):
nasteriis sit repletus Nam ubi fana destruxerat. statim
ibiꝰ eccłas: aut monasteria construebat. Nec minotem eũ
subidem fere tempus eodem in oꝑe uirtutẽ edidit. Nari eũ
in uico quodam fano antiquissimo & celeberrimo ignẽ mi¬
sisset: in proximã immo adherentẽ domũ agente uento
flãmarũ glabus ferebatur. Quod ubi martimnus aduer¬
tit : capido cursu tectũ domus ascendit: obuiũ se adnẽ¬
nentibus flãmis inferens: Tum uͦ mirũ in modũ cerne¬
res contra uim uenti ignẽ retorqueri: ut compugnantũ
inter se elementoꝵ quidã conflictus uideretur Ita uirtute
artini. ibi tantũ ẽ ignis operatus. ubi iussus est
Nuico autẽ cui leprosum nomen ẽ. cũ itidem temilum
opulentis simũ suꝑstitione religionis uoluise d earenten
restitet ei multitudo gentiliũ: ad eo ut non absq imiuria
sit repulsus. Itaq secessit ad proxima loca: ibiq ꝑtriduũ

Expanded text:
nasteriis sit repletus. Nam ubi fana destruxerat, statim nasteriis sit repletus. Nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. XIV. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere virtutem edidit: nam cum in vico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem immisisset, in proximam immo adhaerentem domum agente vento flammarum globi ferebantur. Quod ubi Martitit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est. In uico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum
Abbreviated transcription (Latin):
omnem fidemq ꝑdiderant. solam martini mortẽ timentes
At ille confisus in dũo intrepidus opperiens. cũ fragorem sui
pinus concidens edidisset: iam cadenti. iam suꝑuenienti.
eleuata obinam mani. signũ salutis opponit: Tum uero
turbinis modo. retroactam pritares diuersam in partem
ruens: adeo ut rusticos qui tuto in loco constiterant
pene prostrauerit. Tum uͦ in celũ clamore sublato. genti¬
les obstupriere miraculũ. monachi fleuere p̾gaudio. xp̃i
nomen in cõmune ab om̃ibus p̃dicare: satisq constitit eo
die salutẽ illi uenisse regioni Nam nemo fere eiiaueato
lla multitudine gentiliũ fuit: qui non impositione
manis desiderata dñm ihm relicto impietatis errore ci¬
diderit. Et ante martinũ pauci ad modũ. imno pene
nulli in illis regionibus. xp̃i nom̃ receperant. Quod adeb
uirtutibus illius exempłoq conualuit: ut iam ibi nulł
locus sit qui non aut ȩcclesiis frequentissimis. aut mor¬

Expanded text:
omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem exspectantes. omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem exspectantes. At ille confisus in Domino, intrepidus opperiens, cum jam fragorem sui pinus concidens edidisset, jam cadenti, jam super se ruenti elevata obviam manu signum salutis opponit: tum vero turbinis modo retroactam putares diversam in partem ruit: adeo ut rusticos, qui toto in loco steterant, pene prostraverit. Tum vero in coelum clamore sublato, gentiles stupere miraculo; monachi flere prae gaudio; Christi nomen in commune ab omnibus praedicari. Satisque constitit, eo die salutem illi venisse regioni: nam nemo fere ex immani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata, Dominum Jesum, relicto impietatis errore, crediderit. Et vere ante Martinum pauci admodum, immo pene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo virtutibus illius exemploque convaluit, ut jam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis, aut mo
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ potius cui seruiret ipsi sequerent᷑. arborem illã excidi
dicis te colere aliquã fiduciam: nosinet ipsi succidimus
hanc arborem. tu ruentẽ excipe suꝑte: & si tecũ est tuus
ut dicis dñi euades. Tum ille intrepidus confisusq in dño
facturũ se ẽẽ hoc pollicetur. Hic uͦ ad istiusmodi conditio¬
nem om̃is illa gentiliũ turba consentit: facilemq arbo¬
ris sui habuere iactum. simnimicũ sacrorũ suoꝵ casu illiꝰ
obruissent. Itaq cũ unã in partẽ pinus illa ẽẽt acclinis.
rit non ẽẽt dubiũ quã in partẽ succisa corrueret: eo loco
uinctus statimir ꝓ arbitrio rusticoꝵ. quo arborem esse
casuram nem. dubitaret. Sacridere igitur ipsi suã pinũ
cũ ingenti gaudio lȩtitiaq cȩperunt. Aderat eminus
turba mirantiũ : iamq paulatim nutare pinus uide¬
batur. Cri nã suã casura minitari. Pallebant eminus
mon ach: & periculo iam ꝓpiore conterriti. pene spem

Expanded text:
Deum potius, cui serviret ipse, sequerentur: arborem illam excidi Deum potius, cui serviret ipse, sequerentur: arborem illam excidi Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmetipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et, si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, evades. Tum ille intrepide confisus in Domino, facturum se pollicetur. Hic vero ad istiusmodi conditionem omnis illa gentilium turba consensit: facilemque arboris suae habuere jacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. Itaque cum unam in partem pinus illa esset acclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret; eo loco vinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. Succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. Aderat eminus turba mirantium. Jamque paulatim nutare pinus, et ruinam suam casura minitari. Pallebant eminus monachi, et periculo jam propiore conterriti, spem
Abbreviated transcription (Latin):
primũ uelut saxa riguisse: Dehinc cũ ꝓmouexi sĩmo
conamine niterentur. ultra accedere ñ ualento s
ridicula inuertigine rotabantur: donec corporis gra¬
uitate onus deponunt. attoniti & semet ipsos aspectantes.
quid nam sibi accidisset taciti cogitabãt. Sed cũ beatus
uir comperisset exequiarũ ẽẽ frequentiã illam non sacroꝵ:
eleuata rursum manu. dat illis ab eundi & tollendi cor¬
poris potestatem. Ita eos & cũ uoluisset stare compulit.
& cũ libuit abire ꝑmisit: Eodem fere tempore cũ in
uico quodam templũ antiquissimũ diruisset. & arborẽ
pinũ quȩ fano erat proxima eẽt aggressus excidere:
tum antistes illiꝰ loci. cȩteraq gentiliũ turba cepit obsis¬
tere. Et cũ idem illi dũ templũ euerteretur imperante
dño quieuissent : succidi arborem non patiebantur Ille
tos solebat solito cõmonere nichil ẽẽ religionis instipite.

Expanded text:
primum velut saxa riguisse: dein, cum promovere se summo primum velut saxa riguisse: dein, cum promovere se summo conamine niterentur, ultra accedere non valentes, ridiculam in vertiginem rotabantur, donec victi, corporis onus ponunt. Attoniti et semet invicem aspectantes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. Sed beatus vir cum comperisset, exsequiarum esse illam frequentiam non sacrorum, elevata rursum manu, dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. Ita eos et cum voluit, stare compulit; et cum libuit, abire permisit. XIII. Item cum in vico quodam templum antiquissimum diruisset, et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset agressus excidere; tum vero antistes loci illius, caeteraque gentilium turba coepit obsistere, et cum iidem illi, dum templum evertitur, imperante Domino quievissent, succidi arborem non patiebantur. Ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite:
Abbreviated transcription (Latin):
loquentis qui aderant audiebant: ꝑsonam tam̃ non uidebant
Func martinus quid uidisset edocuit Iussitq ex eo loco
altare quod ibi fierat submoueri: atq ita popłm super¬
stitionis illuis ab soluit errore: Accidit autẽ in sequenti
tempore dũ iter ageret: ut gentilis cinusdã corpus qaod
ad sepul chrũ suꝑstitioso fũnere d ferebatur. obinũ haberae¬
ignarus. paululũ stetit: nã fere quingentoꝵ passuum
interuallo aberat. ut difficile fuerit dinoscere quid ui¬
deret:Etamen quia rusticã manũ cerneret. & agitante
uento linteamina corpori suꝑiecta uolitarent. ꝓ phancis
sacrificioꝵ ritus agi credidit: quia eẽt hec galloꝵ er ustienis
consuetudo simulachra demonũ candido tęcta uelamine.
misera ꝑ agios suos carẽferre dementia. Eleuato eigo
i aduersos signo cruais imperat turbȩ non moueri loco
onusq deponere Hic uͦ mirũ in modũ uideres miseros

Expanded text:
loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore. Accidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium habereignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum intervallum erat, ut difficile fuerit dignoscere quid videret. Tamen quia rusticam manum cerneret, et agente vento linteamina corpori superjecta volitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta velamine misera per agros suos circumferre dementia. Elevato ergo in adversos signo crucis, imperat turbae non moveri loco, onusque deponere. Hic vero mirum in modum videres miseros
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ opimo uelut consepiatis i martyribus sacra¬
uerat. Nam & altare ibi asuperioribus ep̃is constitutũ
habebatu. Sed martinus non temere adhibens incertis
fidem: ab his qui maiores natu erant p̾sbiteris uel cleri¬
ci flagitabat nomen sibi martyris uel tempus passi¬
onis ostendi: grandise scrupulo promoueri. quod ielul
certi constans sibi maioꝵ memoria tradidisset. Cũ aliqͥn¬
dui gͥ aloco illo abstinuisset. nec derogans religionẽ quia
incertus erat. nec auctoritatẽ suã uulgo ac commnodans. ne
suꝑstitio conualesceret: quadã die paueis secũ ad hibitus
T unc conuersus ad leuã. uidit ꝓpe assistere umbrã sordidã
trucẽ: imperat nom̃ meritũꝙ ut loqueretur. Nom̃ edicit.
meritũ confitetur Latronẽ se fuisse ob scelera ꝑcussum:
uulgi eriore celebratũ: sibi nichil cũ martyribus ẽẽ cõmu¬
ne : cũ illos gła. se pena retineret Mirũ in modũ uocent

Expanded text:
hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrahominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis ft. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem
Abbreviated transcription (Latin):
conferebantur. Non emere aut uendere ut plerisq mo¬
nachis moris ẽ. quicquã licebat Ars ibi exceptis scrip¬
toribrs nulla habebatur. Cui tam̃ operi minor ȩtas
deputabatur : maiores orationi uacabant Raruis cuiquã
extra cellulam suam egressus: nisi cũ ad locũ orationis
ueniebant. Cibum unũ simul om̃s. post horam ieninn
accipiebant. Uinũ nemo nouerat: nisi quẽ infirmitas
coegisset. Pleriq cameloꝵ setis uestiebantur. Mollior
ibi habitus ꝓ crimine erat. Quodq magis sit mirũ enar¬
rare necesse ẽ: quod multi inter eos nobiles habebantur.
qui longe alit̾ educati. ad hanc se humilitatẽ & patien¬
tiam cogebant. Pluresq ex his postea ep̃os uidimus
Quȩ enĩ ẽẽt ciuitas aut ȩccła: quȩ non se de martini mo¬
nasterio cuperet habere sacerdotem: Sed ut reliquas
uirtutes eius quas in episcopatu egit aggrediar: erat haud
longe ab oppida proximus monasterio locus: quẽ falsa

Expanded text:
conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque moconferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monvirtutes ejus, quas in episcopatu egit, aggrediar; erat haud longe ab oppido proximus monas
Abbreviated transcription (Latin):
in uestitu eius uilitas erat: atq ita plenus auctoritatis
& gr̃e implebat episcopii dignitatẽ. ut ñ tamen ꝓpositũ
monachi uirtutẽq desereret. Aliquandui gͦ adherenti
ad ȩccłam cellula usus est. Deinde cũ in quietudinẽ fre¬
quentantiũ ferre non posset: duobus fere extra ciuita¬
tem milibrs monasteriũ sibi statuit. Qui loeus
tam secretus & remotus erat: ut heremi solitudinẽ non
desideraret. Ex uno enĩ latere p̾cisa moutis excelsa rupe
ambiebatur: reliquam planitiem liger fliuiuis reducto
paululũ sinu clauserat. una tantũ eademq arta ad modũ
uia adiri poterat. Ipse ex lignis contextam cellulã habebat
Multi quidem ex fratribus in eundẽ modũ. pleriq saxo suꝑ¬
iecti montis cauato receptacula sibi fecerant Disciprili uͦ
octoginta erant: qui ad exemplũ beati magistri institue¬
bantur. Nemo ibi quicquã ꝓpriũ habebat: omĩa in mediũ

Expanded text:
in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝓphetica tunc notatũ. Nam cũ fortuitu lector cui legen¬
di eo die officiũ erat int̾clusus apopło defuisset: turhatis
ministris dũ expectatur qui ñ aderat. unus excircũstantibꝰ
sãpto paterio quẽ primũ uersũ iuenit arripuit. Psalm̃ꝰ
autẽ hicerat. Ex ore infantiũ  & lactentiũ ꝑfecisti laudẽ
propt̾ inimicos tuos: ut destruas inimicũ & defensorem
Quo lecto clamor popłi attollitur. pars diuersa confundi¬
tur: atq ita habitũ est diuino nutu psalmũ hunc lectũ
fuisse. ut testimoniũ operis sui defensor audiret: quia
ex ore infantiũ & lactentiũ in martino dñi laude ꝑfecta.
& ostensus parit̾ & destructus ẽ inimicus. Iam ũ sũpto
episcopatu. qualem se. quantũq p̃stiterit. non ẽ nostrae
falcultatis euoluere. Idem enĩ constantissime ꝑseuerabat.
qui prius fuerit Fadem in corde euis humilitas. eadem

Expanded text:
ne prophetica tum notatum. nam cum fortuito lector, cui legenne prophetica tum notatum. nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum expectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum uersum inuenit, arripuit. psalmus autem hic erat: ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem
Abbreviated transcription (Latin):
dia. ad ciuitatẽ usq deducitur. Mirũ in modũ incredi¬
bilis multitudo. non solũ de illo oppido. sed etiã ex uci¬
nis urbibus suffragia ferenda conuenerat. Una om̃iũ
noluntas. eadem uota. eademq sententia. martiniĩ
episcopatu cẽ dignissimũ: felicẽ fore tali ȩccłam sacerdotẽ
P auci tamen & nonnulli ex episcopis qui ad constituendũ
antistitem fuerant euocati. impre repugnabant dicentes.
scilicet contẽptibilem ẽẽ ꝑsonam. indignũ eẽ episcopatu.
hominẽ uultu despicabilem. ueste sordidum. erine deformẽ
ta apopło sententiȩ sanoris. hȩc illoꝵ irrisa dementia est.
qui illustrem uirũ. dũ uituperare cupiunt. p̃dicabant
Nec uͭ aliud his facere licuit: quã qͦd popłs dño uolente cogebat
nter ep̃os tam̃ qui affuerant. p̃cipue defensor quidã nomine
dicit᷑ restitisse. Unde animaduersũ est grauiter illũ lectio¬

Expanded text:
dia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredidia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum dum uituperare cupiunt praedicabant. nec uero aliud his facere licuit, quam quod populus Domino uolente cogitabat. inter episcopos tamen qui adfuerant praecipue Defensor quidam dicitur restitisse: unde animaduersum est grauiter illum lectio
Abbreviated transcription (Latin):
scłm uiri p̃teriret. clamore & luctu turbȩ plangentis
excipitur: Ad quã cũ sollicitus astitisset. & quis esset hic
fletus inquirere : indicatur unũ efamilia seruulũ laqueo
sibi uitã extorsisse. Quo cognito. cellulam in qua corpꝰ
iacebat ingreditur: exclusisq om̃ibus turbis. suꝑstratus
corpori. aliquantisꝑ orauit. Mox uiuescente uultu.
marcescentibus oculis. in ora illius defunctus erigitur:
lentoq conamine enisus assurgere. apprehensa beati
uiri dextera in pedes constitit: atq ita cũ eo usq ad
uestibulũ domus turba om̃i inspectante processit:
Sub idem fere tempore ad episcopatũ turonicȩ ecclesiae
petebatur : sed cũ erui monasterio suo non facile poss&.
ruritius quidã unus eciuibus uxoris languoie simula¬
to. ad genuã illius ꝓuolutus. ut egrederetur optinuit
ta dispositis iam in itinere ciuiũ turbis. sub quadã custo¬

Expanded text:
saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit. Sub idem fere tempus ad episcopatum Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custo
Abbreviated transcription (Latin):
dñm uoce conuersus: gr̃as agens cellulam clamore coni¬
pleuerat. Quo audito qui proforibus adstiterant. staci
irruunt: mirũ spectaculũ quod uidebant uiuere
quẽ mortuum reliquissent̾ Itaq redditus uite. stiti
baptismũ consecutus. plures postea uixit annos: primũq
apud nos martim uirtutũ uel materia. uel testimonium
fuit. Idem tamen referre erat solitus. se corpore exutum
ad tribrinal iudicis ductũ. deputatũq obscrris locis. &
uulgaribus turbis. tristem excepisse sententiam. Tunc ꝑ
duos angelos iudici fuisse suggestũ. hunc ẽẽ pro quo mar¬
tinus oraret. Ita ꝑ eosdem angelos se iussũ reduci. & mar-¬
tino redditũ. uiteq pristine restitutũ. Ab hoc primo tem¬
pore beati uiri nomen enituit: ut qui sc̃s iam ab omnibus
habebatur. potens etiã. & uere apłicus haberetur
Nec multo post dũ agrũ lupicini cuusdã honorati secundũ

Expanded text:
Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conDominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum
Abbreviated transcription (Latin):
sci uiri institui disciplinis. Paucisq interpositis diebris.
languore correptus. ui febriũ laborabat. Ac tũ marti¬
nus forte discesserat: & cũ ꝑ triduũ defuisset. regressus
ex anime corpus inuenit: ita subita mors fue̾rat. uit
absq baptismate humanis rebus abscederet. Corpus
in medio positum. tristi merentiũ fr̾m frequentabatur
officio. cũ martinus flens & eiulans occurrit. Iũ uero
tota sem̃ sp̃m mente concipiens. egredi cellulã in quõ
corpus iacebat cȩteros uibet: ac foribus obseratis su per
ex animata defuncti fr̃is membra ꝓsternitur. Et cum
ad esse uirtutẽ. erectus paululũ & in defuncti ora defixũ
orationis suę ac miscdiȩ dñi intrepidus expectabat euen¬
tum. Uixq duarũ fere horarũ spatiũ intercesserat. ndit
defunctũ paulatim membris om̃ibus cõmorieri.atu
omisũ uidendi palpebrȩ luminibris Tum uͦ magna ad

Expanded text:
sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum ritum Domini adesse uirtutem, erectus paululum et in defuncti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad
Abbreviated transcription (Latin):
eũ auxentius auctor & princeps arrianoꝵ gratuasima
insẽcutur ẽ: multisq affectũ inuriis. de enitate entur¬
bauit cedendo. Itaq tempori cedens. ad insulam eui galli¬
naria nonien ẽ secessit: comitante quodã presbitero
anagnarũ uirtutũ uiro: Hic aliquandiu radicibas
herbarũ: quo tempore elleborũ uenenati ut ferunt gra¬
men in cibum sũpsit. Sed cũ uim ueneni inse grassantis
uicina morte sensisset. imminens periculũ oratione rep¬
prlit: statiq om̃is dolor fugatus ẽ. Nec multo poste
cũ sco hilario comperisset regis penitentia potestatẽ
indultã fuisse redeundi. romȩꝰ ei temptarit occiirrere:
ꝓfectusq ad urbem est. Cum iam hilarius p̃terisset : eũ
est uestigiis ꝓsecutus. Cũ ab eo gratissime fuisset excep¬
tus: haud longe sibi ab oppido monasteriũ collocauit.
Quo tempore se ei quidam catecuminus umxit: cupiens

Expanded text:
eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens
Abbreviated transcription (Latin):
assũpta eise obuã obtulit: quo tenderet querens. Cũq
id amartino responsum accepisset. se quo dñs uocaret in¬
tendere. ait ad eũ. Quocunq ieris. uel quodcunq demp¬
taueris: diabolus tibi aduersabitur. Tunc ei ꝓphetica
quid faciat michi homo. Statimq de conspectu eiꝰ. iimi¬
eus euanuit. Itaq ut animo ac mente conceperat.
matre gentilitatis absoluit errore: patrẽ in malis ꝑseue¬
rantẽ reliquit: plures tamen suo saluauit exemplo
Deinde cũ heresis arriana ꝑ tatũ orbẽ & maxime intra
illiricũ prillulasset: cũ aduersus ꝑfidiam sacerdotũ solus
pene acerrime repugnaret. multisq supplicnis eẽt af¬
flictus: nam & publice uir¬
gis castis ẽ. ad
extremũ de ciuitate exire
mpulsus. italiã
reperens. cũ intra galliasquoq̃. discessu scĩ hilarii
quẽ ad exiliũ hereticoꝵ uis coegerait. turbatã eccładt
comperisset: mediolani sibi monasteriũ statiut. Ibi qͦq

Expanded text:
adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica imebo, quid faciat mihi homo. statimque de conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque
Abbreviated transcription (Latin):
in caput eius librasset ictũ: ferientis dexterã sustinuit.
alter. Uinctis tamen post tergũ manibus: uni ad ser¬
uandũ custodendus traditur. Qui cũ eũ ad remotiora
traxisset. in terrogare eũ cępit quisnã ẽẽt: respondit
xp̃ianũ se esse. Quęrebut etiã ab eo. antimieret. Tum uͦ
constantissime ꝓfitebatur. nunquã tam se fuisse secura
quia sciret miscdiam dñi maxine in temptationibus
affuturam: se magis illi dolere qui xp̃i miscdia ut pote
latrocinia exercens ẽẽt indignus Ingressusq euangelica
dispritationẽ: uerbũ dĩ latroni p̃dicabat:. Quid longius
morer : Latio credidit: ꝓsecutusq martinũ uiȩ reodi¬
dit. orans ut ꝓse dñm p̾caretur. Idemq postea religiosã
agens uitam insus ẽ. ad eo ut hec quȩ supra retulimus
ab ipso audita dicantur. Igitur martinus inde progressus.
cũ mediolanũ p̃terisset. diabolus in itinere humana specie

Expanded text:
in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi misericordia utpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie
Abbreviated transcription (Latin):
imposito diaconatus officio sibi eũ artius implicari: & in
ministerio uinciri diuino.: Sed cũ sepissime restitisset. in¬
dignũ se ẽẽ uociferans: intellexit uir dĩ altioris ingenii¬
hoc eũ uuo modo posse constringi: si id ei officiũ imponer&
in quo quidã locus iniurie uideretur: Itaq exor istam
cũ esse p̃cepit. Quam ille ordinationẽ ne despęxisse tan¬
quã humiliore  uideretur. non repudiauit. Nec multo
post admonitus ꝑ soporem. ut patriã parentesq quos
adhuc gentilitas detinebat. religiosa sollicitadine usita¬
ret. ex uoluntate sc̃i hilarii ꝓfectus ẽ: multisq ab eo
obstrictus p̃cihus & laciimis ut rediret. mestus ut fert
peregrinationẽ illam aa ressus ẽ: contestatus fratribus
multa s aduersa
passurũ: quod postea ꝓbauit
euentus. Ac pi
int̾ alpes de uia securus. in¬
cidit in latrones
Cumq unus seciiri eleuata

Expanded text:
inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata
Abbreviated transcription (Latin):
nomine dñi iħu. signo crucis ñ clipeo protȩctis aut galeo
hostiũ cuneos penetrabo securus. Retrudi gͦ in custodia
nibetur. facturus fidem dictis: ut inermis barbaris
obiceretir. Postera die hostes legatos de pace miserunt.
uia omĩa seq dadentes. Unde nequis dubitet hanę uere
batti uiri sisse uictoriã: cui p̃stitũ sit. ne incrimiꝰ ad¬
plis̃ mitertu : Et quãuis pius dñs seruare mllitem
suũ inter hostiũ gladios & tela potuisset : tamen ue
uel aliorũ mortibris scĩ uiolarentur optutus. exemit
pugnȩ necessitatem. Neq enĩ aliam pro milite suo xp̃o
debrt p̃stare uictoriam: quam ut subactis sine sanguine
hostibus. nemo moreretur. Exinde relicta militia. scm̃
hulariũ pictauȩ episcopũ ciuitatis. cunus tunc in dĩ rebus
spectata & cognita fides habebatur expetiuit: & aliqͥn¬
diu apudeũ cõmoratus est. Temptauit aritẽ idem hilarius

Expanded text:
nomine Domini Jesu, signo crucis non clypeo protectus aut galea, nomine Domini Jesu, signo crucis non clypeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. Retrudi ergo in custodiam jubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris objiceretur. Postera die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seseque dedentes. Unde quis dubitet hanc vere beati viri fuisse victoriam, cui praestituproelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta militia sanctum Hilarium Pictauae episcopum ciuitatis, cuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius
Abbreviated transcription (Latin):
ne suspensus: ꝑ hienniũ fere postea quã est consecutus.¬
ILo se licet nomine militauit. Interea irruentibus
intra lias barbaris. iulianus cesar coacto in unum
exercitu. apud uangionũ ciuitatẽ. donaniũ cępit
erogare inilitibus. Et ut ẽ consuetudinis singuli recita¬
bantur: donec ad martinũ uentũ ẽ. Tum oportunum
tempris existimans quo peteret missionem. neq enim
integrũ sibi fore arbitrabatur si donatiuũ non militatur
aciperet : hactenus inquit ad cesarem militaui tibi.
patere ut nunc militem dõ Donatuũ tuũ pugnaturus
accipiat: xp̃i ego miles sum: pugnare mͥ non licet Tum uͦ
aduersũ hanc uocẽ tirannus infremurt: dicens eũ metu
pugnę quȩ postera die erat futura. non religionis gratia
detrectare militiã. At Martini s intrepidus. immo illato
sibi terrore constantior: si hoc ꝓ quit innauiȩ ascribit
non fidei. crastina die ante aciem in ermis astabo: & in

Expanded text:
ne suspensus per biennium fere posteaquam est ne suspensus per biennium fere posteaquam est solo licet nomine, militavit. IV. Interea irruentibus intra Gallias barbaris, Julianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum civitatem, donativum coepit erogare militibus: et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum ventum est. Tum vero opportunum tempus existimans, quo peteret missionem neque enim integrum sibi fore arbitrabatur si donativum non militaturus acciperet: Hactenus, inquit ad Caesarem, militavi tibi: patere ut nunc militem Deo: donativum tuum pugnaturus accipiat: Christi ego miles sum; pugnare mihi non licet. Tum vero adversus hanc vocem tyrannus infremuit, dicens, eum metu pugnae, quae postera die erat futura, non religionis gratia detrectare militiam. At Martinus intrepidus, immo illato sibi terrore constantior: Si hoc, inquit, ignaviae ascribitur non fidei, crastina die ante aciem inermis astabo: et in