comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia non est qui dispersa colligat et cetera. Cus¬
tos dommus in iob. Tibi peccaui ocustos hom̃
in isana. Custos quĩd de nocte. custos quĩd de no¬
te. Custodes apostoli uel ceteri predicatores in
isuia. Super muros tuos ⁊herusalem constitius
custodes tota die et tota nocte imperpetuum nõ
tacebunt. Mercennarii populus iuideorum in euã¬
gelio. Quanti mercenaru in domo patris mer¬
abundant panibus. Inguilmus hereticus. mei¬
cennarius populus iudeorum in leuitico. Inquili¬
nus sacerdotis ⁊ merceniarius non comedet ex
eo. hoc ẽ ex sacrificio corporis domini. Hirais las¬
auum ammal et petulcum. et feruens semper
ad toitum. cuius oculi ob libidinem in transuer¬
sum aspiciunt. Unde et nomen trarititam hir¬
a sunt oeulorum anguli secundum suctoniuntẽ
auus natua adeo calidissima est. ut adamaute
lapidem. quem nec ignis nec ferrum domari ualet.
solus huiis cruor dissoluat. Nam hucus qut ĩ le¬

Expanded text:
quia non est qui dispersa colligat, etc. . Cusquia non est qui dispersa colligat, etc. . Custos, Dominus; in Job: Tibi peccavi, o custos hominum . In Isaia: Custos, quid de nocte? custos, quid de nocte? . Custodes apostoli vel caeteri praedicatores. In Isaia: Super muros tuos, Jerusalem, constitui custodes, tota die et tota nocte in perpetuum non tacebunt . Mercenarii, populus Judaeorum; in Evangelio: Quanti mercenarii in domo patris abundant panibus? Inquilinus haereticus, mercenarius populus Judaeorum. In Levitico: Inquilinus sacerdotis et mercenarius non comedet ex eo , hoc est ex sacrificio corporis Domini. Hircus, lascivum animal et petulcum, et fervens semper ad coitum, cujus oculi ob libidinem in transversum aspiciunt: unde et nomen traxit. Nam hirqui sunt oculorum anguli secundum Suetonium, cujus natura adeo calidissima est, ut ad adamantem lapidem, quem nec ignis nec ferrum domare valet, solus hujus cruor dissolvat. Nam hircus, qui in le
Abbreviated transcription (Latin):
in fine statuendi sunt. sicut iusti ad dexteram
quos oues significant. Unde ip̃a ueritas in euã¬
gelio ait. Statuet quidem oues adextris. hedos
autem asinistris. Interdum autem ⁊ iusti hoc noĩe
exprimuntur. ob confessiõnem peccatorũ ut ĩhie¬
renna recedite inquit de medio babilonis. de t̾ra
caldeorum egredimini et estote quast hedi ante
greges. Hedus cristus propter similitudinem car¬
nis peccati. ut indeutronomio. Iton coques edũ
ni lacte matris. hedus antecristum significat.
ut ẽ illud in euangelio. Numquam dedisti michi
edum ut cum amicis meis epularet. Duile oui-¬
um ecclĩa est: ut in euangelio. Et fiat ũnum
ouile et unus pastor. Pastor xp̃s. ut in euãgelio.
Ego sum pastor bonus. Pastores apostoli uel ce¬
tẽri principes ecclĩarum: ut in propheta. Dabo
robis inquit pastores secundum cor meum et
pascent uos scientia ⁊ doctrina. pastores. sacerdo¬
tes improbi. ut in hieremia. Grex dispersus est

Expanded text:
in fine statuendi sunt, sicut justi ad dexteram, in fine statuendi sunt, sicut justi ad dexteram, quos oves significant. Unde ipso Veritas in Evangelio ait: Stataet quidem oves a dextris, haedos autem a sinistris . Interdum autem et justi hoc nomine exprimuntur, ob confessionem peccatorum, ut in Jeremia: Recedite, inquit, de medio Babylonis: de terra Chaldaeorum egredimini, et estote quasi haedi ante greges . Haedus Christus propter similitudinem carnis peccati: ut in Deuteronomio: Non coques haedum in lacte matris . Haedus Antichristum significat, ut illud in Evangelio: Nunquam dedisti mihi haedum, ut cum amicis meis epularer . Ovile ovium Ecclesia est, ut in Evangelio: Et fiat unum ovile et unus pastor . Pastor, Christus: ut in Evangelio: Ego sum pastor bonus . Pastores, apostoli, vel caeteri principes ecclesiarum; ut in Propheta: Dabo vobis, inquit, pastores secundum cor meum, et pascent vos scientia et doctrina . Pastores, sacerdotes improbi ut in Hieremia: Grex dispersus est,
Abbreviated transcription (Latin):
catholici uitam in noriam qui matus sue hoc est
ecclie uocem agnoscens obediendo eus ad heret la¬
teri et obedit mandatis. Agni sanctim euangelo
Pasce agnos meos. Agni homimes lascuuenteruie
isaia. incrassatus est gladius meus de sanguine
agnorum et hircorum. Agna uita actina in leuiti¬
co. Agat penitentiam et offerat agnam de grege
siue capram que ẽ contemplatiue uite figura. dep¬
tem agi. et septem agne que in lege deo in sacri-¬
ficium offerri precipiuntur sanctorum omnium
plemtudmnem. uel oꝑis innocentie obtinent ii¬
cerium. Fetus gemelli duo caritatis precepta ĩd
ẽ dilect̾io dei ⁊ proximi. in cantias canticorum.
Oumes gemellis fetibz et sterilis non ẽ inter
cas. Hedi ab edendo uocati. parui enim ꝑniguis¬
nmi sunt et saporis iocundi. Unde et ederẽ.
et edulium uocatur. Hi quoq iuxta allegoriam
significant peccatores qui ad simstram iudias

Expanded text:
catholici vitam innoxiam, qui matris suae, hoc est, catholici vitam innoxiam, qui matris suae, hoc est, Ecclesiae vocem agnoscens obediendo ejus adhaeret lateri, et obedit mandatis. Agni sancti, in Evangelio: Pasce agnos meos . Agni homines lascivientes in Isaia: Incrassatus est gladius meus de sanguine agnorum et hircorum . Agna vita activa in Levitico: Agat poenitentiam, et offerat agnam de grege sive capram ; quae est contemplativae vitae figura. Septem agni, et septem agnae, quae in lege Deo in sacrificium offerri praecipiuntur, sanctorum omnium plenitudinem, vel operis innocentiae obtinet mysterium. Fetus gemelli, duo charitatis praecepta, id est, dilectio Dei et proximi. In Canticis canticorum: Omnes gemellis fetibus, et sterilis non est inter eas . Haedi ab edendo vocati: parvi enim pinguissimi sunt et saporis jucundi. Unde et edere; inde et edulium vocatur. Hi quoque juxta allegoriam significant peccatores, qui ad sinistram judicis
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. quos a postosi recta predicticõe genuerunt nõ
qui prauo dogmate probantur extranem caete a
autem bene sunt apostoli comparato quomem ut
dutmnus anmalia ip̃a plurimum. sronte galentet
dbietti semper inpigendo deiciunt erauõe predaota¬
do fecerunt apostoli qui diuersas supersticoere cudola
fumissima celestis uerbi quadam fronge xuperualta
deres emm dictus ẽ quasi a fronte ruered b ĩleliã
partem arietes principes sunt praui. de quab legi¬
tur mezechiele. Cum hedis ragme et auetils uu
gnum quem greci uocant apotuagno quasi puet.
latmi auten hoc nomen habere putant. eaꝙ prece
ammalibus matrem agnoscat adeo etcom sscm nĩa¬
gno grege errauer. statim balatu. receg moseli do¬
cem parentis. Agnus autẽ aut personam saluatu.¬
ris nr̃ĩ mistice gerit cuius mors innocens saluauit
genus humanum. Dequo iohannes ait. Ecce agriꝰ
dei. ecce qui tollit peccata mundi. aut cuiuslibet

Expanded text:
dicit, quos apostoli praedicatione genuerunt, non dicit, quos apostoli praedicatione genuerunt, non qui pravo dogmate probantur extranei. Arietes autem bene sunt apostolis comparati, quoniam ut diximus animalia ipsa plurimum fronte valent, et objecta semper impingendo dejiciunt: quod praedicando fecerunt apostoli, qui diversas superstitiones, et idola firmissima coelestis verbi quadam fronte ruperunt. Aries enim dictus est, quasi a fronte ruens. Et in aliam partem arietes principes sunt pravi, de quibus legitur in Ezechiel: Cum haedis et agnis et arietibus . Agnum, quanquam Graeci vocent apo tou agnou, quasi pium: et Latini tamen hoc nomen habere putant, eo quod prae caeteris animalibus matrem agnoscat adeo, etiam si in magno grege erraverit, statim balatu recognoscat vocem parentis. Agnus autem aut personam Salvatoris nostri mystice gerit, cujus mors innocens salvavit genus humanum, de quo Joannes ait: Ecce Agnus Dei: ecce qui tollit peccata mundi : aut cujuslibet
Abbreviated transcription (Latin):
legitur in propheta. In diebus illis nuttiet homo
uaccã  boum ⁊ duas oues et pre ubertate lactis co¬
nedet butirum. Item oues reprobi in ꝓsalt̾io. Sicũt
oues in infero positi sunt. et mors de pascet eos ĩd
ediabosus. Deruer ues auirib dictut quõd cetrus
oiubus sit fortior uel quã sit uit. i mayalũs . uel
quod uermes in capite habeant quorum exatatt pru¬
utu in uicem se concuciunt ⁊ pugnãtes cum maguo
impetu feruint. Sic et aries uel a potu areos id est
amiarte uocatus. Unde apud nos in gregib mascu¬
lim mares dicuntur. siue quod hoc pecus agentilib
primum aris ẽ iimolatum. Unde ẽ illud. Aries
mactatur ad aram. Arietes autem significant a¬
postolos uel ecclĩarum principes. Unde in isaia.
legitur. Arietes nabaioth ministrabunt tibi. Et
in psalterio. afferte domio filios arietum. uutã¬
quam duces gregum in caulas domii perdurer̃e
populum cristianum. Filios autẽ arietum offerẽdos

Expanded text:
legitur in Propheta. In diebus illis nutriet homo legitur in Propheta. In diebus illis nutriet homo vaccam boum, et duas oves, et prae ubertate lactis comedet butyrum . Item oves reprobi in Psalterio: Sicut oves in inferno positi sunt, et mors depascet eos , id est, diabolus. Vervex vel a viribus dictus, quod caeteris ovibus sit fortior; vel quod sit vir, id est, masculus; vel quod vermes in capite habeant, quorum excitati pruritu invicem se concutiunt, et pugnantes cum magno impetu feriunt. Sic et aries vel apo tou areos, id est, a Marte vocatus. Unde apud nos in gregibus masculini mares dicuntur: sive quod hoc pecus a gentilibus primum aris est immolatum. Unde est illud: Aries mactatur ad aram. Arietes autem significant apostolos vel ecclesiarum principes. Unde in Isaia legitur: Arietes Nabaioth ministrabunt tibi . Et in Psalterio: Afferte Domino filios arietum . Hi, tanquam duces gregum, in causas Domini perduxerunt populum Christianum. Filios autem arietum offerendos
Abbreviated transcription (Latin):
uersis mundi partibus colligendam. Discretio est
autem inter armenta et greges. Nam armenta
equorum et boum sunt: greges uero camelorum
caprarum et ouium sunt. Duis molle pecus lanis.
ore inerme animo placidum. ab oblatione di¬
tum eo apud ueteres mitio non tauros sed oues
in sacrificio mactarentur. Ex his quasdam bidẽtes
uocant eas que inter octo dentes duos altiores ha¬
bent quas maxime gentiles in sacufiaum offere¬
bant. Dues autem ut dirimus inocentes ⁊ simpli¬
ces quosq in populo cristiano significant: nec nõ
et ipius domini aliquando mansuetudinem ⁊ patiẽ¬
tiam ouis tipice demonstrat: ut ẽ illud isaie de in¬
nocenti morte saluatoris. Sicut ouis inquit ad o¬
asionem ducetur et non aperiet os suum. Pues po¬
puli fideles in euangelio. Oues mee uocem meam
audient. Et in ꝓsaltio. Omma subiecisti sub pedib
euis. oues ⁊ boues. Oues due genti populos si¬
ecificant. quas nutriet hom̃o id est cristus dequo

Expanded text:
versis mundi partibus colligendam. Discretio est versis mundi partibus colligendam. Discretio est autem inter armenta et greges. Nam armenta equorum et boum sunt; greges vero camelorum, caprarum et ovium sunt. Ovis molle pecus lanis, corpore inerme, animo placidum: ab oblatione dictum eo quod apud veteres in initio non tauros, sed oves in sacrificio mactarent. Ex his quasdam bidentes vocant, eas quae inter octo dentes duas altiores habent, quas maxime gentiles in sacrificium offerebant. Oves autem ut diximus innocentes et simplices quoque in populo Christiano significant: necnon et ipsius Domini aliquando mansuetudinem et patientiam ovis typice demonstrat; ut est illud Isaiae de innocenti morte Salvatoris: Sicut ovis, inquit, ad occisionem ducetur et non aperiet os suum . Oves populi fideles in Evangelio: Oves meae vocem meam audient . Et in Psalterio: Omnia subjecisti sub pedibus ejus, oves et boves . Oves duae gentium populos significant, quas nutriet homo, id est, Christus, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
tatem se expoliantis accusat. Houes autem predi¬
catores designant qui humana pectora manditie
celestibus uirtutum messem germinare feceru.
Niec uacat quõd dicit in super quia non solum illi
sancti subiecti sunt sed etiam peccatores.Dexe em̃
de conuersis talib maiori gloria triumphat donm
cristus. Pecora enim sunt dum in camporum libru¬
tate id ẽ in munidi istius uoluptatẽ pascuntur oue
sunt cum iam in terra domini septa cladinture
Item alibi uox diuma dicit. Mee sunt oprces. fae
siluarum iumenta in montib ⁊ houes. fere silbat
genter siginficant qui ĩ seculi istius nemoribus
supersticõe ferocissima uersabantur. Iumenta ĩ mõ¬
tibus sunt simplices in ecclĩa catholica constituti qͥ
in cacumine fidei hĩtare noscuntur. Boues indicãt
apostolos et prophetas qui magro domini assiduo la¬
bore uersati sunt. Quapropter his allusiomibz cõpe¬
center appositis prefigurat eccłiam catholicã de di¬

Expanded text:
tatem se exspoliantis accusat. Boves autem praeditatem se exspoliantis accusat. Boves autem praedicatores designant, qui humana pectora mandatis coelestibus virtutum messem germinare fecerunt. Nec vacat quod dicit, insuper: quia non solum illi sancti subjecti sunt, sed etiam peccatores. Saepe enim de conversis talibus majori gloria triumphat Dominus Christus. Pecora enim sunt, dum in camporum libertate, id est, in mundi istius voluptate pascuntur: oves sunt, cum jam intra Domini septa clauduntur. Item alibi vox divina dicit: Meae sunt omnes ferae silvarum, jumenta in montibus, et boves . Ferae silvarum gentes significant, qui in saeculi istius nemoribus superstitione ferocissima versabantur. Jumenta in montibus sunt simplices in Ecclesia catholica constituti, qui in cacumine fidei habitare noscuntur. Boves indicans apostolos et prophetas, qui in agro Domini assiduo laborare versati sunt. Quapropter his allusionibus competenter appositis praefigurat Ecclesiam catholicam de di
Abbreviated transcription (Latin):
simplices hommes et minus calentes ngenio ques
dominus per graciam spiritussancti illuminatos
efficit gregem suum ⁊ inter oues suas numerari
facit. Unde psalmista de cristo dicit. Duma sub¬
iecisti sub pedibus eius oues ⁊ boues uniuersa
in super et pecora campi. Pecora autem in ali-¬
quando peceritores ⁊ qui uoluptatib dediti sunt
ut in zacharia. Pasce pecora occisionis ⁊ in psaltio
Dues et boues in super ⁊ pecora. pecora simplices
quiq minus prediti raciocinandi subtilitate in sa¬
lomone. Diligenter agnosce uultum pecoris tur.
tuosq greges considera. Pues electum populum
rp̃ianum significant. sicut in euangelio dominua
petro dicit aplõ. pasce oues meas. Qui ideo cõpa¬
rantur ouibus quoniam se prestante dommio ĩ no¬
xia conuersatione moderantur: de inde exuias
sine aliquo sensu doloris amittunt. Nam sicut oue
tondentem se non increpat: ita nec iustus cupidi¬

Expanded text:
simplices homines et minus calentes ingenio, quos simplices homines et minus calentes ingenio, quos Dominus per gratiam Spiritus sancti illuminatos efficit gregem suum et inter oves suas numerari facit. Unde Psalmista de Christo dicit: Omnia subjecisti sub pedibus ejus, oves et boves, universa insuper et pecora campi . Pecora autem aliquando peccatores, et qui voluptatibus dediti sunt; ut in Zacharia: Pasce pecora occisionis . Et in Psalterio: Oves et boves, insuper et pecora . Pecora, simplices quique minus praediti ratiocinandi subtilitate, ut in Salomone: Diligenter agnosce vultum pecoris tui, tuosque greges considera . Oves electum populum Christianum significant: sicut in Evangelio Dominus Petro dicit apostolo: Pasce oves meas . Qui ideo comparantur ovibus, quoniam se, praestante Domino, innoxia conversatione moderantur; deinde exuvias sine aliquo sensu doloris amittunt. Nam sicut ovis tondentem se non increpat, ita nec justus cupidi
Abbreviated transcription (Latin):
lia que edunt quasi pecuedes. Generaliter autẽ
omme ammal pecus apascendo uocatum. Iumenta
nomnia inde traxerunt quod nr̃m laborem. uel onu
suo aduitorio: subiectando. uel arando iuent.
Nam bos carpentum trahit et diuissimas terre
glebas uomere uertit. equus ⁊ asmus onera et
homnium in gradiendo laborem⁊ temporant. Unde
et iumenta appellantur ab eo ꝙ iuent homines
dunt enim magnarum uirium ammalici Iumẽ¬
ta autem mstice fideles sunt in ecclia sed spirita¬
li intellectu carentes in psalmo. Hommes ⁊ iumẽ
luabis domme. Atem iumenta intellectu et
eloquio carentes in psalmo. ut iumentũ factus
sum apud te. Rursum iumenta hommes luxurio¬
si sunt. de quibus in iob ita scriptum ẽ. Compu¬
truerunt iumenta in stercore suo. Item iumentũ
corpus ẽ xp̃i ut quĩdam uolunt. Uñd ẽ illud euã¬
gelicum. Imposuit illum iniumentũ suum ⁊ durit
illum in stabulum. Pecudes autem significant

Expanded text:
lia, quae edunt, quasi pecuedes. Generaliter autem lia, quae edunt, quasi pecuedes. Generaliter autem omne animal pecus a pascendo vocatum. Jumenta nomina inde traxerunt, quod nostrum laborem, vel onus suo adjutorio, subjectando, vel arando juvent. Nam bos carpentum trahit, et durissimas terrae glebas vomere vertit: equus et asinus onera, et hominum in gradiendo laborem temperant. Unde et jumenta appellantur ab eo, quod juvent homines. Sunt enim magnarum virium animalia. Jumenta autem mystice fideles sunt in Eeclesia, sed spiritali intellectu carentes in Psalmo: Homines et jumenta salvabis, Domine . Item jumenta intellectu et eloquio carentes in psalmo: Ut jumentum factus sum apud te . Rursum jumenta homines luxuriosi sunt, de quibus in Joel ita scriptum est: Computruerunt jumenta in stercore suo . Item jumentum corpus est Christi, ut quidam volunt. Unde est illud Evangelicum: Imposuit illum in jumentum suum, et duxit illum in stabulum . Pecudes autem significant
Abbreviated transcription (Latin):
ibi abscondita ẽ fortitudo eus. Cornua superbia
diaboli uel potestas eius. presenti in tempore sine de¬
gnum antirp̃i in apocalipsi. Cornua regna seculi
huius in damele. Cornua superbia in ꝓsalmo. Etia
cormibus unicornuorum humilitatẽ meã. Et aliba
et omma cornua peccatorum confrigam. uãdru¬
pedia uocata quia quatuor pedibus grãdiuntaꝵ
Qruorum quedam dum sint similia pecorib tamẽ
sub cura humana non sunt ut cerui damiie et
onagri ⁊c̾. s neq bestie sunt ut leones neq uẽ¬
ta ut usus hominum iuuari possint. Pecus diamꝰ.
onme quõd humana lingua et effigie caret. proprie
autem pecorum nomen his ammalibus accõmoda¬
ri solet que sunt aut ad uescendũm aptri ut oues.
et sues. aut usui hominum commoda ut equi ⁊ bo¬
ues. Differt autem inter pecora et pecudes. Nam
communter ueteres in significacõe om̃m animaliũ
pecora dixerunt. Pecudes autem tantum illa aĩa¬

Expanded text:
ibi abscondita est fortitudo ejus . Cornua superbia ibi abscondita est fortitudo ejus . Cornua superbia diaboli, vel potestates ejus praesenti in tempore, sive regnum Antichristi in Apocalypsi. Cornua regna saeculi hujus in Daniele. Cornua superbia in Psalmo: Et a cornibus unicornium humilitatem meam . Et alibi: Et omnia cornua peccatorum confringam . Quadrupedia vocata, quia quatuor pedibus gradiuntur. Quorum quaedam dum sint similia pecoribus, tamen sub cura humana non sunt, ut cervi, damae et onagri, etc.; sed neque bestiae sunt, ut leones, neque jumenta, ut usus hominum juvari possint. Pecus dicimus omne quod humana lingua et effigie caret. Proprie autem pecorum nomen his animalibus accommodari solet, quae sunt aut ad vescendum apta, ut oves et sues: aut usui hominum commoda, ut equi et boves. Differt autem inter pecora et pecudes. Nam communiter veteres in significatione omnium animalium pecora dixerunt. Pecudes autem tantum illa anima
Abbreviated transcription (Latin):
pe que ungulam findunt. et ruminant que
in lege mundana describuntur. sunt fideles qui ĩ
utroq testamento credentes et uelut in duabus
ungulis pedem operis forma gressus figentes. A¬
mialia enii que ruminant et ungulam nõ fin¬
dunt. que in munda narrant. popali sunt iuideoꝵ
qui testamentum uetus ore meditantur: sed nouũ
minime recipiunt. Item ammalia cornuta q̃ ĩ sa-¬
crificio deo offerri. precipiuntur. in esum fidelium
cairnes illorum conceduntur. sicut uituli arietes.
hirci cerui dam mule ⁊ caprioli uirtutes significãt
sanctorum cornua uirtutum aduersus diabolum
et uicia peccatorum gestantes. Cornu mistice xp̃i
egnum in euangelio significat. Et erexit e
salutis nobis in domo dauid pueri sui. Cornua
septem pocestates ꝑ ome tempus. unde in apoca¬
lipsi iudi inquit agnum quasi occisum habentem
cornua septem. et oculos septem. Cornua tropheũ
crucis cristi. in abachuc. Cornua in manibus eius.

Expanded text:
quippe, quae ungulam findunt et ruminant, quae quippe, quae ungulam findunt et ruminant, quae in lege mundana describuntur, sunt fideles, in utroque testamento credentes, et velut in duabus ungulis pedem operis forma gressus figentes. Animalia enim quae ruminant et ungulam non findunt, quae immunda narrantur, populi sunt Judaeorum, qui testamentum vetus ore meditantur: sed novum minime recipiunt. Item animalia cornuta, qui in sacrificio Deo offerri praecipiuntur, in esum fidelium carnes illorum conceduntur, sicut vituli, arietes, hirci, cervi, damulae, et capreoli virtutes significant sanctorum, cornua virtutum adversus diabolum et vitia peccatorum gestantes. Cornu mystice Christi regnum in Evangelio significat: Et erexit cornu salutis nobis in domo David pueri sui . Cornua septem potestates per omne tempus. Unde in Apocalypsi, Vidi, inquit, agnum quasi occisum habentem cornua septem et oculos septem . Cornua trophaeum crucis Christi. In Habacuc: Cornua in manibus ejus:
Abbreviated transcription (Latin):
perint. Item illud quõd dicit apostolus. est corpus
Spiritale autem corpus significat future uite mi¬
mortalitatẽ quando hoc corruptibile corpus indue¬
rit. incorrupcõem. Ammale corpus est dum cibis
sustentatur ut uiuat spuitale autem cum aurum
nichil in digebit conuersus in uitam. Dnma supͣ.¬
dicta hoc sensu clauduntur. Non emi aliud contine-¬
tur in superioribus insi quia ammale corpus morit᷑.
et resurget spiritale quõd neqz iam manducer. nec
n firmetur nec sit fetidum nec egrum natu
ammale ex adam spiritale uero ꝑ xp̃m in resurrec¬
tione mortuorum. Ammalia que ruminant que in
lege munda describuntur hommes sunt sancti di-¬
uina precepta ore ⁊ corde sue oꝑe semper meditãtes:
ut ẽ illũd in psalmo. Meditatio cordis mei ĩconspec¬
tu tuo semper. Ammalia uero que nõ ruminant.
peccatores sunt ⁊ in mundi mimine legi dei operã
dantes nec in eus meditacõe studentes. Ammalia

Expanded text:
perint. Item illud, quod dicit Apostolus: Est corpus perint. Item illud, quod dicit Apostolus: Est corpus Spiritale autem corpus significat futurae vitae immortalitatem, quando hoc corruptibile corpus induerit incorruptionem. Animale corpus est, dum cibis sustentatur, ut vivat: spiritale autem, cum horum nihil indigebit conversus in vitam. Omnia supradicta hoc sensu clauduntur. Non enim aliud continetur in superioribus, nisi quia animale corpus moritur, et resurget spiritale, quod neque jam manducet, nec infirmetur, nec sit fetidum, nec aegrum natura; quia animale ex Adam, spiritale vero per Christum in resurrectione mortuorum. Animalia, quae ruminant, quae in lege munda describuntur, homines sunt sancti divina praecepta ore et corde sive opere semper meditantes; ut est illud in psalmo: Meditatio cordis mei in conspectu tuo semper . Animalia vero, quae non ruminant, peccatores sunt et immundi, minime legi Dei operam dantes, nec in ejus meditatione studentes. Animalia
Abbreviated transcription (Latin):
uocabula indidit appellans unicuqz nonie
ex pñti institucõe. iuxta conditionem nature
iret. Gentes autem unicuiq animaliũ erpro¬
pria lingua dederunt uocabula. Non autem secundũ
linguam latinam atqz grecam aut quarunilibet
gentium barbararum nõmina illa imposuit adam. s
la lingua que ante diliiũ omnibus una f
que et hebrea, nuncupata ẽ. Latine autem ammalia
sue ammantia dicta quõo ammentur uita ⁊ moueã¬
tur spiritu. Iuxta allegoriam uero ammalia brutos
hommes significant et terrena tatuminõdo eogitãtes.
Unde dicitur. Anmal homo non perapit ea que sũt
spuitus dei stulticia est emin illi. Hinc ⁊ per psal¬
mistam dicitur. Anmalia tua habitabunt in ea
Animalia fuerunt gentes uera religione uacuate.
Sz cum ad domnium uenerunt facte sunt eus ope
ditate. ut iam nichil indigeant. sed racionali ac
pleno lumine compleantur. Hec habitabunt in
ecclia cum uere religionis cultum ip̃o miserãte ꝓce¬

Expanded text:
ocabula indidit, appellans unicuique nomen ex praesenti institutione, juxta conditionem naturae, cui serviret. Gentes autem unicuique animalium ex propria lingua dederunt vocabula. Non autem secundum linguam Latinam atque Graecam aut quarumlibet gentium barbararum nomina illa imposuit Adam; sed illa lingua, quae ante diluvium omnibus una fuit, quae et Hebraea nuncupata est. Latine autem animalia sive animantia dicta, quod animentur vita et moveantur spiritu. Juxta allegoriam vero animalia brutos homines significant, et terrena tantummodo cogitantes. Unde dicitur: Animalis homo non percipit ea quae sunt Spiritus Dei, stultitia est illi . Hinc et per Psalmistam dicitur: Animalia tua habitabunt in ea . Animalia fuerunt gentes vera religione vacuatae. Sed cum ad Dominum venerunt, factae sunt ejus ope ditatae: ut jam nihil indigeant, sed rationabili ac pleno lumine compleantur. Haec habitabunt in Ecclesia, cum verae religionis cultum, ipso miserante, perce
Abbreviated transcription (Latin):
perunt. Hec namqz in hominib etas apta gubernã¬
do solet exsistere regno. Quĩta quasi semel etas atrãs¬
incarne generacoĩbus ⁊ ip̃a xxiiii. porro annis d.lrxxix.
extenta. Inqua ut graui senectute fessa malis crebrio¬
ribus. plebs hebrea quassatur. Sexta q̃ nune agitur etas¬
nulla generacionum uel temporum cerie certi s ut etas
decrepita ip̃a tocius seculi morte consumenda. Has e¬
morte uicerunt septima iam sabbati peremns etate suscep¬
ti octauum beate resurrectoĩs etate. In qua semper cum
doninio regnent expectant.

Expanded text:
perunt. Haec namque in hominibus aetas apta gubernanperunt. Haec namque in hominibus aetas apta gubernando solet existere regno. Quinta, quasi senilis aetas, a transin carne, generationibus et ipsa XIIII, porro annis DLXXXVIII extenta. In qua ut gravi senectute fessa malis crebrioribus plebs Hebrea quassatur. Sexta, quae nunc agiturnulla generationum vel temporum serie certa, set ut aetas decrepita, ipsa totius seculi morte consumenda. Has eique felici morte vicerunt. Septima jam sabbati perennis aetate suscepti, octavam beatae resurrectionis aetatem, in qua semper cum Domino regnent, expectant.
Abbreviated transcription (Latin):
Generacões uõ .xi. Hec quasi puericia fuit generis po¬
puli dei et ideo in lingira inuenta est ĩ ẽ hebrea. Apue¬
ricia nanqz homo incipit nosse loqui post in fanciam
que hinc appellata est quõd fari non potest. Tercia ab
abraham usqz ad dauid generacões iurta utramqz auc¬
toritatem .xiiii. annos uero ac. cec .xlii. complectẽs. Hec
quedam uelud adolescencia fuit apli deia qua etate qz
incipit homo posse generare propter ea matheus euã¬
gelista generacõnum ex abraham sumpsit exordium
qui etiam pater gencium constitutus ẽ quando muta¬
tum nomen accepit. Quarta a dauid usqz transimgra¬
cõem babilomis annos habens uixta hebraicã u̾itatem
cccclxxiii. uixta .lxx. trans lacõem duodeam amplius
generacões uixta utrosqz codices xuiii. quas tamen euã¬
gelista matheus certi misteru gracia .xiiii. ponitaqͥ
uelud iuuenali etate in populo dei regum tempora ce¬

Expanded text:
generationes vero XI. Haec quasi pueritia fuit generis pogenerationes vero XI. Haec quasi pueritia fuit generis populi Dei, et ideo in lingua inventa est, id est, Hebraea. A pueritia namque homo incipit nosse loqui post infantiam, quae hinc appellata est, quod fari non potest. Tertia ab Abraham usque ad David, generationes juxta utramque auctoritatem XIV, annos vero DCCCCXLII complectens. Haec quaedam velut adolescentia fuit populi Dei, a qua aetate quia incipit homo posse generare, propterea Matthaeus evangelista generationum ex Abraham sumpsit exordium, qui etiam pater gentium constitutus est, quando mutatum nomen accepit . Quarta a David usque ad transmigrationem Babylonis, annos habens, juxta Hebraicam veritatem, CCCCLXXIII; juxta LXX translationem duodecim amplius: generationes juxta utrosque codices XVIII, quas tamen evangelista Matthaeus certi mysterii gratia XIV ponit, a qua, velut juvenili aetate, in populo Dei regum tempora coe
Abbreviated transcription (Latin):
nunc agitur usqz quo mundus iste fimatur. Sic ergo
potest mundi etas ad similitudinem eui hominis cõ
parari.
octaua quietis iuteqz celestis et supra. ĩcom-¬
paracõe pͥme ebdomadis in qua mundus or¬
iatus ẽ aliquanta per strinxinus. et nunc icompara¬
racione eui unius homnis qui microcosinos grece a
philosophis hoc est minor mundus solet nuncupari de
eisdem aliquanto latiꝰ exponemus. Prima ẽ ergo mũ-¬
di huius etas ab adam usq ad noe continens annos
iuixta hebraicã ueritatẽ mille sex centos quĩquaginta
uii. iurta lxx. interpretes .ii. ec. xlii. et generacões iurta
utramq edicõem nuimero decem que uiniuersali ẽ deleta di¬
uuo sicut p̾mam ciisqz homines obliuio de merge
sueuit etatem. Quotꝰ emm quisqz est qui suam recordetur
in fantiam. Secunda etas a noe usqz ad abraham gene¬
racões uixta ebraicam auctoritatem complexa decẽ ãnos
autem ccrri. porro iuxta interpretes anni mille lxxii.

Expanded text:
nunc agitur, usque quo mundus iste finiatur. Sic ergo nunc agitur, usque quo mundus iste finiatur. Sic ergo potest mundi aetas ad similitudinem aevi hominis comparari. octava quietis vitaeque coelestis et supra in comparatione primae hebdomadis, in qua mundus ornatus est, aliquanta perstrinximus: et nunc in comparatione aevi unius hominis, qui microcosmos Graece a philosophis, hoc est, minor mundus solet nuncupari, de eisdem aliquanto latius exponemus. Prima est ergo mundi hujus aetas ab Adam usque ad Noe, continens annos, juxta Hebraicam veritatem, mille sexcentos quinquaginta uaginta Interpretes II CCXLII. Generationes juxta utramque editionem numero decem. Quae universali est deleta diluvio. Sicut primam cujusque hominis oblivio demergere consuevit aetatem, quotus quisque est qui suam recordetur infantiam. II. Secunda aetas a Noe usque ad Abraham, generationes, juxta Hebraicam auctoritatautem CCXXII, porro juxta interpretes anni mille LXXII,
Abbreviated transcription (Latin):
significat ut ẽ illud. Mĩa domini a seculo hoc est a pre-¬
mordio nundi declarata est in fidelibus suis et usqz in se¬
culum seculi hoc est in presenti ⁊ in futuro seculo. dic ergo
ter hic positum seculum eternitatem domine ab solute desi¬
gnat. quõ ⁊ ille ante seculum et in seculo ⁊ post istud sclm
misericors ẽẽ monstratur. Etas plerumq dicitur ⁊ pro
uno anno ut in annalibus. et pro septem ut hominis
pro centum ut pro quous tempore. Unde et etas tempꝰ
quod de multis seculi in struitur et dicta etas quasi eui¬
neq micium neqz extremum nascitur. quod gri
eterno ponitur. Unde ⁊ apud latinos est deriuatũ. E tas
autem proprie duob modis dicitur. Aut ẽ enm homĩs
sicut in fantia iuuentus. senectus. aut mundi cuius
prima etas ẽ ab adam usq ad noe. scdã anoe.usq ad
abraham. tercia ab abraham usqz ad dauid. quarta a
dauid usqz ad migracõem iuida in babiloniam. quinta
deinde usqz ad aduentum saluatoris incarne serta q̃

Expanded text:
st illud: Misericordia Domini a saeculo , hoc est, a primordio mundi declarata est in fidelibus suis: Et usque in saeculum saeculi, hoc est, in praesenti et in futuro saeculo. Sic ergo ter hic positum saeculum aeternitatem Domini absolute designat: quoniam et ille ante saeculum, et in saeculo, et post istud saeculum misericors esse monstratur. Aetas plerumque dicitur et pro uno anno ut in annalibus: et pro septem, ut hominis: pro centum, ut pro quovis tempore. Unde et aetas tempus, quod de multis saeculis instruitur: et dicta aetas, quasi aevineque finis extremus noscitur, quod Greceterno ponitur; unde apuautem proprie duobus modis dicitur: aut enim hominis, sicut infantia, iuventus, senectus: aut mundi, cuius prima aetas est ab Adam usque ad Noe; secunda a Noe usque ad Abraham: tertia ab Abraham usque ad David: quarta a David usque ad migrationem Juda in Babyloniam: quinta deinde usque ad adventum Salvatoris in carne: sexta, quae
Abbreviated transcription (Latin):
primum pilis factis matis altitudo temptata ẽ.
huius duo genera suue ingrum et candidũ: sed
melius caundidum quod prius in insulis athlantici maris
muentum est. diquidem et in lusitania ⁊ ingrillica gigint̃
sumia t̾ra harenosa ⁊ coloris ingri ⁊ pondere grauis.
Interuemũt ⁊ minuti calculi marime etorrentib sicca¬
tis lauant eas harenas et ꝙ subdit coquunt infornaci¬
bus. Inueniuntur ⁊ in aureis metallis: aqua missa cal¬
culi nigre ⁊ graues. et dum aurum coligitur cũ eo re¬
manent. postea separatĩ conflantur ⁊ in plumbum
album resoluuntur. Inde ⁊eadem grauitas plumbi
que auri est. sic ⁊ cupiditas mundi ⁊ auaricia pecuma¬
rum onerosa est. et grauissima iniquitate opprinit
amatorem ipĩus.

Expanded text:
primum pilis factis maris altitudo temptata est. primum pilis factis maris altitudo temptata est. Huius duo genera sunt, nigrum et candidum; sed melius candidum, quod prius in insulis Athlantici maris inventum est. Siquidem et in Lusitania et in Gallicia gignitur, summa terra harenosa et coloris nigri, et pondere gravis; interveniunt et minuti calculi, matis; lavant eas arenas, et quod subsidit, coquunt in fornacibus. Inveniuntur et in aureis metallis, aqua missa, calculi nigri et graves, et dum aurum colligitur, cum eo remanent: postea separati conflantur, et in plumbum album resolvuntur. Inde et eadem gravitas plumbi, quae auri est. Sic et cupiditas mundi et avaritia pecuniarum onerosa est, et gravissima iniquitate opprimit amatorem ipsius.
Abbreviated transcription (Latin):
perautur cerusa quoqz er eo sicut ex plumbo conficitur.
Stagnum allegorice sophisticam locutionem et hereticos
simulacõem significare potest. unde et in ezechiele ubi de
tyri negocus memoratur ita scriptum est. Cartaginenses
negeciatores tui a multitudine cunctarum diuiciarũ argi¬
to ferro stagno plumboq repleuerũt nund̃inas tuas. Ergo
mindinas tire non auro nec lapide precioso. sed argento
ferro stagno plumboqz multiplicant. habentes eloquu ue-¬
mistatem et arma ad expugnandum. et in stagno eloquu
similitudinem quod mentitur argento. et in plumbo ĩpie¬
tatem grauissimã iurta zachariam in quo mulier sedit
super talentũ plunibi. et egypcu dimersi sunt in profun¬
dum sicut plumbum. Longa singulorum disputacõ me¬
tallorum. sed breuitati studendum est. Item stagnum est
simulacõ sanctitatis. ut in propheta.: omnes isti conuersi
sunt michi in scoriam argenti es. stagnum ⁊ plumbum
lumbum dictum quod en es

Expanded text:
perantur. Cerussa quoque ex eo, sicut ex plumbo, conficitur. perantur. Cerussa quoque ex eo, sicut ex plumbo, conficitur. Stannum allegorice sophisticam locutionem et haereticorum simulationem significare potest. Unde et in Ezechiele, ubi de Tyri negotiis memoratur, ita scriptum est: Carthaginenses negotiatores tui a multitudine cunctarum divitiarum argento, ferro, stanno, plumboque repleverunt nundinas tuas . Ergo nundinas Tyri non auro nec lapide pretioso, sed argento, ferro, stanno plumboque multiplicant, habentes eloquii venustatem et arma ad expugnandum, et in stanno eloquii similitudinem, quod mentitur argento, et in plumbo impietatem gravissimam juxta Zachariam, in quo mulier sedit super talentum plumbi, et Aegypti demersi sunt in profundum, sicut plumbum. Longa singulorum disputatio metallorum, sed brevitati studendum est. Item stannum est simulatio sanctitatis, ut in propheta: Omnes isti conversi sunt mihi in scoriam argenti, aes, stannum et plumbum Plumbum dictum quod ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
hominis uĩdetur in throno quasi species electa. insi quã
in electro aurum et argentũ miscetur ut res una ex me¬
tallis duobus fiat. in qua et per argentũ auri claritas
temperatur. et per claritatem auri species clare sat argi¬
ti. In redemptore autem mño utreq nature id ẽ duuintal
et humanitatis in confuse atqz in se perabiliter sibimet sũt
unite. ut per humanitatem duuinitatis eius claritas nrĩe
posset oculis temperari. et per diuinitatẽ humana in eo
natura clarescere: atqz eraltata fulgorem ultra hoc quod
creata fuerat habere.
et secernens. mrta enĩ ⁊ adulterata inter se ꝑ ignẽ
metalli dissospat et ab auro ⁊ argento es plumbũ¬
qz secernit. Alia quoqz metalla ab igne defendit et cum sit
natura eris ferriqz durissima si absqz stagno fuerit urit᷑
et crematur. Stagnum illitũ ereis uasis saporem facit gra¬
et compescit uirus eruginis. specula etiã ex eo ter¬

Expanded text:
hominis videtur in throno quasi species electri? nisi quod hominis videtur in throno quasi species electri? nisi quod in electro aurum et argentum miscetur, ut res una ex metallis duobus fiat, in qua et per argentum auri claritas temperatur, et per claritatem auri species clarescit argenti. In redemptore autem nostro utraeque naturae, id est divinitatis et humanitatis, inconfuse atque inseparabiliter sibimet sunt unitae, ut per humanitatem divinitatis ejus claritas nostris posset oculis temperari, et per divinitatem humana in eo natura clarescere, atque exaltata fulgorem ultra hoc quod creata fuerat habere. et secernens. Mixta enim et adulterata inter se per ignem metalla dissociat, et ab auro et argento aes plumbumque secernit; alia quoque metalla ab igne defendit, et quum sit natura aeris ferrique durissima, si absque stagno fuerit, uritur et crematur. Stagnum inlitum aereis et compescit virus aeruginis. Specula etiam ex eo tem
Abbreviated transcription (Latin):
ad radium solis clarius auro argentoqz reluceat.
sol enim apoetis elector uocatur. defecatius est em̃
hoc metallum omnibus metallis. Huius tria sũt genera
unum quod expini arborib fluit quod sucinum dicitur
Alterum metillum quod naturaliter inuenitur ⁊ in p̾cio
habetur. Tercium quõd fit de tribz partibus auri et argẽ¬
ti una quas partes eciam si naturale soluas inuemies
inde nichil interesse natum an factum utrumq em̃ eius¬
dem nature est electrum quod est naturale eusmodi na-¬
ture est. ut in comuuio ⁊ ad lumina clarius cũctis metal¬
lis fulgeat. et uenenum prodat. Nam si eo infundis ue¬
nemim stridores edit ⁊ colores uarios in modum artus ce¬
prophete ita scriptum est. et uidi quasi speciem electri
uelut aspectum ignis intrinsecus per cirtuitũ alumbis
eius ⁊ de super: et alumbis eius usqz deorsum uidi quasi
speciem ignis splendentis incircuitu uelut aspectum
arcus cũm fuerit in nube in die pluuie. Quid ẽ ꝙ aspectus

Expanded text:
ad radium solis clarius auro argentoque reluceat; sol enim a poetis Elector vocatur. Defaecatius est enim hoc metallum omnibus metallis. Huius tria genera: unum, quod ex pini arboribus fluit, quod sucinum dicitur; alterum metallum, quod naturaliter invenitur et in pretio habetur; tertium, quod fit de tribus partibus auri et argenti una. Quas partes, etiam si naturale solvas, invenies. Unde nihil interesse natum an factum; utrumque enim eiusdem naturae esse. Electrum, quod est naturale, eiusmodi naturae est ut in convivio et ad lumina clarius cunctis metallis fulgeat, et venenum prodat. Nam si eo infundas venenum, stridorem edit et colores varios in modum arcus caeprophetae ita scriptum est: Et vidi quasi speciem electri, velut aspectum ignis intrinsecus per circuitum a lumbis ejus et desuper; et a lumbis ejus usque deorsum vidi quasi speciem ignis splendentis in circuitu, velut aspectum arcus, cum fuerit in nube in die pluviae . Quid est quod aspectus
Abbreviated transcription (Latin):
rium numerum usq ad tricenarium in se reuoluũtur
guas ideo egypcu adiciunt ut lunaris emensio racõi
solis equetur. Luna enim iuxta cursum suum uigniti
nouem semis dies lucere dinosatur. et fiunt in anno
lunari dies.c.cc. liiii. remanent ad cursum anni sola¬
uis dies undecim quos egypcu adiciunt. unde e
iectoes uocantur. Absqz his non nuemies lunam
quota sit in quolibet anno et mense et die. Iste epac¬
te semper undecimo kal aprilis reperiunt in eadem
luna que fuerit eo die. Continentur autem circulo de¬
cennouenali. sed cum ad uiginti nouem epactas per¬
uenerint qui est arculus nonus decimus iam sequẽ
anno non addes suꝑ uiginti nouem undecim
decem amuncies. sed de tractis triginta inde reuet¬
taris ut undecim pronuncies. De officus.
De officiis canomicis et de his que in ecclã leguntur atque

Expanded text:
rium numerum usque ad tricenarium in se revolvuntur, rium numerum usque ad tricenarium in se revolvuntur, quas ideo Aegyptii adjiciunt, ut lunaris emensio rationi solis aquetur. Luna enim juxta cursum suum viginti novem semis dies lucere dignoscitur, et fiunt in anno lunari dies CCCLIV, remanent ad cursum anni solaris dies undecim, quos Aegyptii adjiciunt unde et adjectiones vocantur. Absque his non invenies lunam, quota sit in quolibet anno et mense et die. Istae epactae semper undecimo Kal. Aprilis reperiuntur in eadem luna, quae fuerit eo die. Continentur autem circulo decennovenerint, qui est circulus nonus decimus, iam sequenti anno non addes super viginti novem undecim, ut decem adnunties detractis triginta, sed inde revetaris, ut undecim pronunties. CAPUT IX. De officiis canonicis, et de his quae in Ecclesia leguntur atque
Abbreviated transcription (Latin):
unus dies adiectus crescit enm ꝑ singulos annos quar¬
ta pars assis. At ubi quarto anno assem compleue¬
rit. bissextum annũ facit. Dictus autem bissextus
quod his sexies ductus assem facit qd est unus dies
siait et quadrantem propter quatuor ductum quõd
ẽ bissextus quem sub dierum cursu ĩ annum sol facit.
Inter calares autem dies id arco uocantur quõd inter¬
ponuntur ut racio lune solisq conueniat. Calare
enim ponere dicitur. Intercalare interponere suie ut
alui uolunt calare uocare dicitur. Nam uerbum calo
grecum est id est uoco. Dicunt enim quõd pont
kalata id est uoccta in capitolium plebe iuxta curiã
calabrariam que case romuli proxima est quot dies
akalendis ad nonas superessent pronunciabat. et
quintanas quidem dicto quĩquies uerbo kalo septi-¬
manas repeticio sepaes predicabat. Epactas greci uo¬
cant. latini adiectões annuas lunares que ꝑ undena¬

Expanded text:
unus dies adiectus. Crescit enim per singulos annos quarunus dies adiectus. Crescit enim per singulos annos quarta pars assis. At ubi quarto anno assem conpleverit, bissextum unum facit. Dictus autem bissextus quia bis sexies ductus assem facit, quod est unus dies; sicut et quadrantem propteest bissextus, quem sub dierum cursu in annum sol facit. Intercalares autem dies idcirco vocantur, quod interponuntur, ut ratio lunae solisque conveniat. Calare enim ponere dicitur. Intercalare, interponere sive ut alii volunt calare, vocare dicitur. Nam verbum calo Graecum est, id est, voco. Dicunt enim quod pontifex, Kalata, id est, vocata in Capitolium plebe juxta curiam calabrariam, quae casae Romuli proxima est, quot dies a Kalendis ad Nonas superessent, pronuntiabat: et quintanas quidem dicto quinquies verbo Kalo, septimanas repetito septies praedicabat. Epactas Graeci vocant, Latini adjectiones annuas lunares, quae per undena
Abbreviated transcription (Latin):
qz pascalem regulam turbat. ¶ Cõmunis annus
dicitur qui duodecim tantum lunas hoc est dies trecẽ¬
tos quĩquaginta quatuor habet. Dictus autẽ cõmu-¬
nis quia sepe duo ita coniuncti incedũt ut inuicem
se in pascali solemnitate sequantur. Nam embolisma¬
lis anus semper solus est. ¶ Embolismus amius
est qui tredecim menses lunares id ẽ ccc.lxxxiiii. dies
hr̃e monstratur. Ip̃e ẽ annus sancto moysi diuinitus
reuelatus in quo iubentur hi qui longius hĩtabant
in secundo mense pascha celebrare ¶Embolismus aut
nomen grecum est quõd interpretatur latine. super¬
augmentum. eo quod expleat nuimerum anorum
commmunium quibus undecim lunares dies deesse
cernuntur. Embolisim autem anni et comnunes
sic inueniuntur. Di enm aquartadecima luna pas¬
ce precedentis usqz ad quartãdecimam sequẽtis. Ecc.¬
lxxxiii. dies fuerint. embolismus annius est si .c.c.6.¬
liii. conmunis. ¶Bissextus est per annos quatuor.

Expanded text:
que paschalem regulam turbat. Communis annus que paschalem regulam turbat. Communis annus dicitur, qui duodecim tantum lunas, hoc est, dies trecentos quinquaginta quatuor habet. Dictus autem communis, quia saepe duo ita conjuncti incedunt, ut invicem se in paschali solemnitate sequantur. Nam embolismalis annus semper solus est. Embolismus annus est, qui tredecim menses lunares, id est, CCCLXXXIV dies habere monstratur. Ipse est annus sancto Moysi divinitus revelatus, in quo jubentur hi, qui longius habitabant, in secnomen Graecum est, quod interpretatur Latine superaugmentum; eo quod expleat numerum annorum communium, quibus undecim lunares dies deesse cernuntur. Embolismi autem anni et communes sic inveniuntur. Si enim a quarta decima luna paschae praecedentis usque ad quartam decimam sequentis CCCLXXXIV dies fuerint, embolismus annus est; si CCCLIV, communis est. Bissextus est per annos quattuor
Abbreviated transcription (Latin):
aqĩta decima luna usq ad uicesimam primã ꝑ dies
septem pascalis dies queritur. propter ip̃m nuimerum
septenarium quo umuersitatis significacio sepe figu¬
ratur. qui eciam ip̃i ecclĩe tribuitur propter instar
umuersitatis. Unde et iohannes apostolus in apoca-¬
lipsi ad septem scripsit ecclesias. Ecclia uero ad huc ĩ
ista mortalitate carnis constituta propter ip̃m muta¬
bilitatem lune nomme in scripturis significatur. Ua¬
ria autẽ obseruancia opinionum pascalis festiuita¬
tis interdum errorem gignit. Latim nanq a tercio
nonas marcii usq in tercio nonas aprilis primi
mensis lunam inquirũt et si guĩta decima luna
die dominico puenerit. in alio die dominico. pasca ꝓ¬
trahunt. Greci primi mensis lunam ab octauo idus
marci usqz in diem nomis aprilis obseruant. et si
quĩta decima luna die dominico incurrerit sanctum
pasca celebrant. Huiusmõdi ergo dissencio inter utros¬

Expanded text:
a uinta decima luna usque ad vicesimam primam per dies a uinta decima luna usque ad vicesimam primam per dies septem paschalis dies quaeritur fit: propter ipsum numerum septenarium, quo universitatis significatio saepe figuratur, qui etiam ipsi Ecclesiae tribuitur propter instar universitatis. Unde et Joannes apostolus in Apocalypsi ad septem scripsit ecclesias. Ecclesia vero adhuc in ista mortalitate carnis constituta, propter ipsam mutabilitatem, lunae nomine, in scripturis significatur. Varia autem observantia opinionum paschalis festivitatis interdum errorem gignit. Latini namque a tertio Nonas Martii usque in tertium Nonas Aprilis primi mensis lunam inquirunt: et si quinta decima luna die Dominico pervenerit, in alio die Dominico pascha protrahunt. Graeci primi mensis lunam ab octavo Idus Martii usque in diem Nonarum Aprilis observant: et si quinta decima luna die Dominico incurrerit, sanctum pascha celebrant. Hujusmodi ergo dissensio inter utros
Abbreviated transcription (Latin):
tem et resurrectionem xp̃i ĩ memoriam reuocemus
sed eciam cetera que circa eum attestantur ad saci¬
mentorum significacõem spiciamus. Propter miciũ
enim noue uite et propter nouum hommem quem
iubemuir induere et exuere ueterem. expurgantes
uetus fermentũ ut simus noua conspersio. quomã
pasca nostrum immolatus est xp̃s. Propter hãc ergo
ute nouitatem primus mensis nouorum in anni mẽsib
celebraciomi pascali mistice attributus ẽ. Quod uero ter¬
cie ebdomade die pasca celesratur id est qui dies occur¬
rit aguĩta decima usq in uicesimam primam. hoc
signficat. quia in toto tempore seculi qui septenario
dierum numero agitur. nunc tercium tempus est. añ
legem. secundum sub lege. tercium sub gr̃a. ubi iam
manfestatum est. sacramentum prius occultum in
prophetico engmate. Ideo et propter hec tria seculi
tempora refurrectio domini trĩduana est. Quõd uero

Expanded text:
tem et resurrectionem Christi in memoriam revocemus, tem et resurrectionem Christi in memoriam revocemus, sed etiam caetera, quae circa eum attestantur ad sacramentorum significationem, inspiciamus. Propter initium enim novae vitae, et propter novum hominem, quem jubemur induere, et exuere veterem, expurgantes vetus fermentum, ut simus nova conspersio: quoniam pascha nostrum immolatus est Christus ; propter hanc ergo vitae novitatem primus mensis novorum in anni mensibus celebrationi paschali mystice attributus est. Quod vero tertiae hebdomadae die pascha celebratur, id est, qui dies occurrit a quinta decima usque in vicesimam primam: hoc significat: quia in toto tempore saeculi, qui septenario dierum numero agitur, nunc tertium tlegem: secundum sub lege: tertium sub gratia, ubi jam manifestatum est sacramentum prius occultum in prophetico aenigmate. Ideo et propter haec tria saeculi tempora resurrectio Domini triduana est. Quod vero