comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
catione eũ conscripsisse manifestũ sit. Nã si illã primã unctionẽ uelis aduertere: nullũ
ante ipsã psalmũ legit᷑ effecisse. Restat gͦ : ut istã secundã unctionẽ intelligere debeamus.
ł frequent̃ ante regnũ liberaret᷑ ab inimicis suis acerrimis. ꝑ to¬
tũ psalmũ loqͥt᷑
ꝓpħa: in prima positione dñm se dicens metuere. & nullũ alterũ
formidare᷑: sed & int̾ aduersa scłi unũ sibi testat᷑ eẽ. suffugiũ: ut licet periculis corpora¬
lit̾ iactaret᷑. ipse in domo dñi firmissima deuotione m̃tis habitaret. Secunda positione.

Expanded text:
catione eum conscripsisse manifestum sit. Nam si primam illam unctionem velis advertere, nullum catione eum conscripsisse manifestum sit. Nam si primam illam unctionem velis advertere, nullum ante ipsam psalmum legitur effecisse. Restat ergo ut istam secundam unctionem intelligere debeamus. frequenter ante regnum liberaretur ab inimicis suis acerrimis, per totum psalmum loquitur Propheta. In prima positione dominum se dicens metuere, et nullum alium formidare, sed inter adversa saeculi unum sibi testatur esse suffugium, ut licet periculis corporalibus luctaretur, ipse in domo Domini firmissima devotione mentis habitaret. Secunda positione
Abbreviated transcription (Latin):
dat: ne in retributione maloꝵ merito iungam̃ pessimis. qui collegiũ hic habere uolumꝰ
cũ malignis. Qđ si diligentius ꝑscrutem᷑ : nec quantitas ipsius numeriuacat. Nã quinq
cus fuisse salomonis. in quib periclitantiũ turba languebat: euangłica noł
nat auctoritas. Qui calculus qͥnquies insereductus. in uigesima quinta sũma ꝓgredit᷑: ut
sic corda fideliũ. psalmi istius ab is so recretnt᷑. sic̃ in illis porticib iacentiũ ꝓbaticȩ piscinȩ
lauacro egra corpora sanabant᷑. Exeucit esauuiꝰ xx u. Incirit esalnꝰ xxui. ESAꝰ DAUIO ERI
unitURitulihuiꝰ ystoria: regũ quidẽ uolumine latius indicat᷑. Nã cũ sa¬
ul peccasset dõ: ꝑ sanctũ samuelẽ ꝓpħam. dauid apđd patrẽ suũ ẽ. unctus in regẽ. Ue¬
rũ hic titulus de ipsa unctione ñ loquit᷑ s illã potius cõmemoraredinoscit᷑. quando post
ꝑsecutiones saulis. uoto popłi ẽ. ꝑductus ad regnũ. tũ & istũ psalmũ rerũ ipsarũ testifi¬

Expanded text:
aritatis accendat, ne in retributione 88 malorum merito jungamur pessimis, qui collegium hic habere voluimus cum malignis. Quod si diligentius perscrutemur, nec quantitas ipsius numeri vacat. Nam quinque porticus fuisse Salomonis, in quibus periclitantium turba languebat, evangelica nobis designat auctoritas . Qui calculus quinquies in se reductus, in vicesima quinta summa progreditur, ut sic corda fidelium psalmi istius abysso recreentur, sicut in illis porticibus jacentium probaticae piscinae lavacrur. Tituli hujus historia Regum quidem volumine latius indicatur . Nam cum Saul peccasset Deo, per sanctum Samuelem prophetam David apud patrem suum est unctus in regem. Verum hic titulus de ipsa unctione non loquitur, sed illam potius commemorare dignoscitur, quando post persecutiones Saulis, voto populi est perductus ad regnum , cum et istum psalmum rerum ipsarum testifi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphnietus erultat: decora empbasm. id ẽ exaggerationẽ faciens ier si ad ioleans
ppsũ solus astroꝵ coeat multitudo sabilitas m̃tis ei ñ debeat cõmouere. dũ soleani
omines plurimoꝵ eppugnatione treri Castra eni. ualida munitio ẽs qua expus¬
nare facile ñ potest impetus irruentis Sed hec om̃a sibi dic̃ ẽẽ contẽptibilia : cũ ual
sistere : &m plia ñ cone Sed nunc ipsũ seuũ certam̃ adicit ut nichil eoꝵ metuere
uideret᷑ quȩ tribilia pritat humanitas. Si exurgat id ẽ. s̃ subita in me concertatio qua¬
iiferuenis ꝓcella ꝓsiliat: in eo potius sꝑabo uiccoriã. In plus enũ concutatis stamine
centisseꝑ apparet hã uirtus ꝓbat᷑ latere quȩ ñ fuerit explorata cecrtamine¬

Expanded text:
etus exsultat, decoram emphasim, id est exaggerationem faciens, ut si adversus ipsum solum castrorum coeat multitudo, stabilitas mentis ejus non debeat commoveri, dum soleant homines plurimorum oppugnatione terreri. Castra enim valida munitio est, quam expugnare facile non potest impetus irruentis. Sed haec omnia sibi dicit esse contemptibilia, cum vallesistere, et in praelia non coire. Sed nunc ipsum saevum certamen adjicit, ut nihil eorum metuere videretur quae terribilia putat humanitas. Si exsurgat, id est si subita in me concertatio, quasi fervens procella prosiliat, in eo potius sperabo victoriam. In praeliis enim concitatis gloria vincentis semper apparet. Nam virtus probatur latere, quae n
Abbreviated transcription (Latin):
miũ absolute significat: quando sem̃ eius id ẽ oꝑabona. in ȩt̃na securitate reci¬
pient᷑ &e possessio eiꝰ nulla ulterius expulsione turbabit᷑ Qui  enĩ aliquid ex
animos mentesq roborauit Primu quia humana consuetudo mutabilis ẽ. firma¬
mentũ eiꝰ dñm dicit futurũ: ut de se dubitare ñ debeat. cũ tali ꝓmissione soli¬
dat᷑ sed uide qđ dic̃ tim̃tib eũ. Ista enĩ suꝑbis & audacib ñ ꝓm̃itat. Et intuere
qua iim habeant uerba disposita. humanꝰ timor diffidentiã tribuit: diuinus
qut spei firmamta concedit Secundit istud ẽ. amplectendũ nmisq necefsariũ:
ut lex eiꝰ ipsius nobis munere declaret᷑ sine quo nec intelligere quicqũa boneo
se dic semꝑ ad dñm. Puleherrime cognoscit᷑ hec facta diuersitas Solent enĩ qͥ an¬
te pedes luos ñ intuent᷑ in laqueos irruere: aut in foriearũ hiatus incidere Noci

Expanded text:
aemium absolute significat, quando semen ejus, id est opera bona 85 in aeterna securitate reciaemium absolute significat, quando semen ejus, id est opera bona 85 in aeterna securitate recipientur, et possessio ejus nulla ulterius expulsione turbabitur. Qui enim aliquid ex animos mentesque roboravit. Primo quia humana consuetudo mutabilis est, firmamentum ejus Dominum dicit futurum, ut de se dubitare non debeat, cum tali promissione solidatur. Sed vide quod dicit timentibus eum. Ista enim superbis et audacibus non promittit. Et intuere quam vim habeant verba disposita. Humanus timor diffidentiam tribuit, divinus autem spei firmamenta concedit. Secundum istud est amplectendum, nimisque necessarium, ut lex ejus ipsius nobis munere declaretur, sine quo nec intelligere quidquam boni se dicit semper ad Dominum. Pulcherrime autem cognoscitu haec facta diversitas. Solet enim qui ante pedes suos non intuetur, in laqueos irruere, aut in fovearum hiatus incidere. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ statuet ei. inuia qu̾a elegit. Venit ad t̃ciũ m̃brũ specialit̃ de monstrat᷑ q sit
qui timeat dñm: aut quali munere gratulet᷑: S ed more suo int̾rogationẽ p̃mitait.
responsurꝰ quȩ competunt: legẽ statuit Iste ẽ qũe uolebat exprimere. Dic̃. hominẽ¬
pisse legẽ. cui idõ uoluit metũ adicere᷑: ne posset sub ignorantiȩ secur
peccare Inuia qũa elegit : id ẽ insc̃itate ꝓpositi. Anima eiꝰ i bonis demorabit᷑ et¬
sem̃ eiꝰ hereditate possidebit t̾rã: quia iustis hominib exitis corpore. ñ statim ꝑfec¬
ta beatitudo datur. quȩ sc̃ĩs in resurrectione ꝓmittit᷑: animã tam̃ eiꝰ in bonis dicit
posse remorari : qm̃ & si adhuc p̃mia illa suspensa st̃ quȩ nec oculus iudit nec
auris auduut nec in cor hominis ascendit modo tam̃ futuri p̃mu certissima spe
delectatione pascunt᷑ Seqͥt᷑. It sem̃ eiꝰ hereditate possĩdebit t̾rã. Istudĩã futurũ p̃¬

Expanded text:
Legem statuit ei in via quam elegit. Venit ad tertium membrum, ubi specialiter demonstratur qui sit qui timeat Dominum, aut quali munere gratuletur. Sed more suo interrogationem praemittit, responsura quae competunt: Legem statuit ei. Iste est quem volebat exprimere. Dicit hominem accepisse legem, cui ideo voluit metum adjicere, ne posset sub ignorantiae securitate peccare. In via quam elegit, id est in sanctitate propositi. Vers. 12. MEM. Anima esemen ejus haereditate possidebit terram. Quia justis hominibus exutis corpore, non statim perfecta beatitudo datur, quae sanctis in resurrectione promittitur, animam tamen ejus dicit in bonis posse remorari, quoniam etsi adhuc praemia illa suspensa sunt, quae nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ; modo tamen futuri praemii certissima spei delectatione pascuntur. Sequitur, et semen ejus haereditate possidebit terram. Istud jam futurum pr
Abbreviated transcription (Latin):
nimis & regularis nob̵ uidet᷑ relucere sententia : quia nullus suis meri¬
tis ad eiꝰ gram uenit. Dicendo enĩ miscđiae tuȩ quȩ a scło st̃ semꝑ dñm mi
ĩi apꝓbat largitorẽ : qui ñ ante hominũ merita suscipit. sed prius
dona concedit. Om̃s quidẽ hereses de taestabili cogitatione reꝑtȩ st̃: pelagi¬
anũ uͦ malũ qu̾a sit ꝑnitiosũ. hinc dat᷑ intelligi. qđ tanta cognoscit᷑ assi
serens. Hȩc aliqui in ebdomadis similitudine: septenis annis deter¬

Expanded text:
nimis et regularis nobis relucere videtur sententia; quia nullus suis merinimis et regularis nobis relucere videtur sententia; quia nullus suis meritis ad ejus gratiam venit. Dicendo enim misericordiae tuae, quae a saeculo sunt, semper Domi approbat largitorem, qui non ante hominum merita suscipit, sed prius sua dona concedit. Omnes quidem haereses detestabili cogitatione repertae sunt: Pelagianum vero malum quam sit perniciosum, hinc datur intelligi, quod tanta cognoscipraeterita deserit. Haec aliqui in hebdomadis similitudinem, septenis annis deter
Abbreviated transcription (Latin):
uia . Qua ꝓpt̃ uias dicamꝰ ad uitȩ ordiñe ꝑtinere in quo ambulat & doctoꝵ
conuersatio & simpliciũ multitudo. Semitas aut̃. legis intelligentiã debemꝰ
accipere: quȩ & paucis notȩ & difficultate sui ꝓbantꝰ angustȩ. Sequit᷑ enĩ. edo¬
ceme. Qui sermo : ñ ad callẽ. sed ad legẽ magis noscit̾ ꝑtinere. Dirige me n
Singulis sermonib: suꝑiores sensus hic uersus amplectit᷑ Dirige me. ad ui
ptinet: doce ad scientiã. Seqͥt᷑. Quia tues ds̃ salutaris m̃s: & te sust
ta die Perfecte breuit̃ nos imbuit. duȩ siquidẽ res st̃: quȩ bonos efficiunt
xp̃ianos Prima ut dm̃ nob̵ salutarẽ credamꝰ. Secunda: ut sub totius uitȩ pati¬
entia retributionẽ ipsius expectare debeamꝰ. Tota die ac si diceret. om̃i die
ry largitorẽ beneficii. putat oblitũ quando aliqua fuerit dilatione tar

Expanded text:
via. Quapropter vias dicamus ad vitae ordinem pertinere, in quo ambulat et doctorum via. Quapropter vias dicamus ad vitae ordinem pertinere, in quo ambulat et doctorum conversatio, et simplicium multitudo. Semitas autem legis intelligentiam debemus accipere, quae et paucis notae, et difficultate sui probantur angustae. Sequitur enim, edoce me; qui sermo non ad callem, sed ad legem magis noscitur pertinere Vers. 4. DSingulis sermonibus superiores sensus hic versus amplectitur. Dirige me ad vitam pertinet, doce ad scientiam. Sequitur, quia tu es Deus salutaris meus, et te sustinui tota die; perfecte breviterque nos imbuit. Duae siquidem res sunt quae bonos efficiunt Christianos: prima, ut Deum nobis salutarem credamus; secunda, ut sub totius vitae patientia retributionem ipsius exspectare debeamus. Tota die: ac si diceret, omni die, niri, largitorem beneficii putat oblitum, quando aliqua fuerit dilatione tard
Abbreviated transcription (Latin):
uidicio suo reddat. qđ deuoti animꝰ expetebat. Sic & alius psalmꝰ: dic̃. E xpecta
dñm iurilit̃ age : & confortet᷑ cortuũ. & sustine dñm. & respice quia ꝑ figurã anadi¬
plosin. quȩ latine congeminatio dictionis sermonũ geminat ad decorẽ. In
suꝑiori quidẽ psalmo inuersib factũ ẽ: hic aut̃ in solis uerbis ẽ posita Ad¬
didit confundant᷑: ipsũ uerbũ. qđ ꝓsidelib infine positũ ẽ: in parte iniquo¬
rũ. fecit iniciũ. Sed illic optat᷑ ne ueniat: hic petit᷑ ut emergat facientes ua¬
na id ẽ quȩ dño ꝓbant᷑ aliena. Uanu enĩ dicimꝰ: infructuosũ atq uacuũ¬
Vias tuas dñe notas fac michi : & semitas tuas edoce me. Inter iuas & semi¬
tas: ñ parua distantia ẽ. Uias enĩ dicimꝰ. quas commeantiũ generalit̃ licentia
puagat᷑ quȩ dicte st̃ auebendo. Semitȩ uͦ st̃. quȩ angusto calle dirigunt᷑. Hec
uulgo note st̃ sed occultis itinerib: ambulant᷑. Dicta ẽ. enĩ semita: quasi semis¬

Expanded text:
dicit: Exspecta Dominum, viriliter age, et confortetur cor tuum, et sustine Dominum . Et respice quia per figuram anadiplosin, quae Latine dicitur congeminatio dictionis, sermonem geminat ad decorem. In superiore quidem psalmo in versibus facta est, hic autem in solis verbis est posita. Addidit, confundantur: ipsum verbum quod pro fidelibus in fine positum est, in parte iniquorum fecit initium; sed illic optatur ne veniat: hic petitur ut emergat. Facientes vana, id est quae a Domino probantur aliena. Vanum enim dicimus infructuosum atque vacuuVias tuas, Domine, notas fac mihi, et semitas tuas edoce me. Inter vias et semitas non parva distantia est. Vias enim dicimus, quas commeantium generaliter licentia pervagatur, quae dictae sunt a vehendo. Semitae vero sunt quae angusto calle diriguntur, nec vulgo notae sunt, sed occultis itineribus ambulantur. Dicta est enim semita, quasi semi
Abbreviated transcription (Latin):
& testimonia eiꝰ. Quando singularinumero dr̃ testam̃tũ: aut uetus significat᷑ aut
norũi. Nic gͦ testam̃tũ norũ debemꝰ accipere. Testimonia uͦ: p̃cedentiũ dicta ꝓpħarũ.
Testes enĩ fuer sacrarũ ꝓmissionũ : quas dñs aduentus sui manifestatione̾ cõpleuit.
salutis intelligit᷑ eẽ ꝓfessio. Sequit᷑. Copiosũ ẽ. enĩ : id ẽ cui ñ possis parcere ꝓpt̃ se.
ꝓpr̃ tui nominis sc̃ĩtatẽ. Sad dũ copiosũ dr̃ peccatũ. abundantissimũ eẽ monstrat᷑
q̃m cursu tẽporis semꝑ augetꝰ & nisi fuerit diuina miseratione subuentu. quantũ

Expanded text:
et testimonia ejus. Quando singulari numero dicitur Testamentum, aut Vetus significatet testimonia ejus. Quando singulari numero dicitur Testamentum, aut Vetus significat testimonia vero praecedentium dicta prophetarum, testes enim fuerunt sacrarum promissionum, quas Dominus adventus sui manifestatione complevit. Vsalutis intelligitur esse professio. Sequitur, copiosum est enim, id est cui non possis parcere propter se, sed propter tui nominis sanctitatem. Sed dum copiosum dicitur peccatum, abundantissimum esse monstratur: quoniam cursu temporis sem
Abbreviated transcription (Latin):
missã fac̃ beatitudinẽ ꝑuenire. Directus quiꝓpe dr̃: qui deturuo rectus efficit᷑.
noxia sibi libertate recalcitrant: sed illos docebit. qui sme murmuratione faci
uȩ iussa cognoscunt. Inter mansuetos enĩ & mites : hȩc uidet᷑ eẽ distanti
Mites sunt qui nulla furoris accensione turbant᷑: sed in lenitate animi iugit̃ ꝑse¬
erant. Mansueti aut̃ dicunt᷑. quasi manu consueti : hoc ẽ tolerantes in
ñ reddentes malũ ꝓ malo. Uias suas dix̃ : sed quȩ sint uiae dñi miscđia & ueri¬
tas. reqͥrentib testam̃tu eiꝰ. & testimonia eiꝰ. Dũ sint in conp̃hensibiles uiȩ dñi:
aptissime eas sub breuitate collegit. Quis enĩ oꝑa eius en arrare sufficeret:
quanta potentia glestia t̾renaq moderetur : Sed cũ illa ñ potuissent enumerare :
ta bonitate. Ueritas: qͥa om̃a sub integritate diuidicat. Sed ne hoc putares cõmuniter

Expanded text:
romissam facit beatitudinem pervenire. Directus quippe dicitur qui de curvo rectus efficitur. romissam facit beatitudinem pervenire. Directus quippe dicitur qui de curvo rectus efficitur. noxia sibi libertate recalcitrant; sed illos docebit qui sine murmuratione faciunt quae jussa cognoscunt. Inter mansuetos enim et mites haec videtur esse distantia: mites sunt qui nulla furoris accensione turbantur, sed in lenitate animi jugiter perseverant; mansueti autem dicuntur, quasi manu consueti, hoc est tolerantes injurias, non reddentes malum pro malo. Vias suas dixit: sed quae sint viae Domini sutas, requirentibus testamentum ejus et testimonia ejus. Dum sint incomprehensibiles viae Domini, aptissime eas sub brevitate colligit. Quis enim opera ejus enarrare sufficeret, quanta potentia coelestia terrenaque moderetur? Sed cum illae non potuissent enumerari, sta bonitate; veritas, quia omnia sub integritate dijudicat. Sed ne hoc putares communiter
Abbreviated transcription (Latin):
conuersonẽ tam̃ delinquentis expectat. Pluit enĩ suꝑ iustos & iniustos: uitã
tribuens his qui merebant᷑ extingui. Merito gͦ dulcis dr̃ a quo suauia dona
prestant᷑: sic̃ & alius psalmꝰ dicit Gustate & uidete : qm̃ suauis ẽ dñs. dulcis
enĩ dictus ẽ ad similitudinẽ dulciũ ȩscarũ: quib maxime delectat᷑ humanitas
Rectus ẽ quando post frequentes increpationes & longissimas expectationes ob¬
sistit malis: humiliat suꝑbos & impios ut tandẽ aliquando sapiant & se erraesse
peniteat. Qđ aut̃ legẽ statuit. utiq dulcedinis & rectitudinis fuit: quando nolu
ernere quos maluit legis ꝓmulgatione corrigere. Sed ne quis hanc di¬
nẽ crederet ex asperitate uenisse: consiliũ late legis exponit: ĩd. ẽ bonitatis et
dulcedinis. In uia : id . ẽ in p̃senti uita : ubi lex ponit᷑: in qua recte iuuere cõmonemꝰ
Diriget mites in uidicio : docebit mansuetos uias suas. Idẽ. animo placidas: ad ꝓ¬

Expanded text:
conversionem tamen delinquentis exspectat. Pluit enim super justos et injustos , vitam tribuens his qui merebantur exstingui. Merito ergo dulcis dicitur, a quo suavia dona praestantur: sicut et alius psalmus dicit: Gustate et videte quonienim dictus est ad similitudinem dulcium escarum, quibus maxime delectatur humanitas. Rectus est quando post frequentes increpationes et longissimas exspectationes obsistit malis, humiliat superbos et impios, ut tandem aliquando sapiant, et se errasse poeniteant. Quod autem legem statuit, utique dulcedinis et rectitudinis fuit; quando noluit errare quos maluit legis promulgatione corrigere. Sed ne quis hanc districtionem crederet ex asperitate venisse, consilium latae legis exponit, id est bonitatis et dulcedinis. In via, id est in praesenti vita, ubi lex ponitur, in qua recte vivere commonemur. Vers. 8. THETH. Diriget mites in judicio: docebit mansuetos vias suas. Id est animo placidos ad p
Abbreviated transcription (Latin):
& illos ñ habeat ꝑmixtos. quumꝓbis morib: polluunt᷑ : Sed considera pondus uerbi is¬
tius: ut innocentes & rectos adhesisse sibi dicat. tanqu̾ã illi fuerint sociati. atq conglutti¬
nati qđ ab utraq parte morũ ꝓbitas uidet᷑ efficere. Reliqui aut̃. cũ labore tolerati sunt
potius qũa adheserunt. Sustinui uͦ dic̃: uirilit̃ passa sũ in hoc mundo frequentes
angustias. Sed una michi fuit consolatio: te dñm sustinere. & inspice ium uersus ifti¬
us: quia in nocentes & ractos. idõ sibi adhesisse dic̃. qm̃ sustinuit dñm. Alioquin. non po¬
terat tales amare: nisi & ipsa de tanta uideret᷑ firmitate p̃sumere. Redi meme di¬

Expanded text:
 illos non habeat permixtos qui improbis moribus polluuntur? Sed considera pondus verbi istius, ut innocentes et rectos adhaesisse sibi dicat, tanquam illi fuerint sociati atque conglutinati, quod ab utraque parte morum probitas videtur efficere. Reliqui autem cum labore tolerati sunt potius quam adhaeserunt. Sustinui vero dicit, viriliter passa sum in hoc mundo frequentes angustias; sed una mihi fuit consolatio, te Dominum sustinere. Et inspice vim versus istius, quia innocentes et rectos ideo sibi adhaesisse dicit, quoniam sustinuit Dominum; alioquin non poterat tales amare, nisi et ipsa de tanta videretur firmitate praesumere. Vers.
Abbreviated transcription (Latin):
sũ: & in dño sperans ñ infir¬
mabor. Periculosa quidẽ iudicii uidet᷑ eẽ. petitio:
sed sequestratio malorũ quȩ
fit in examine dñi. cognoscit᷑ a bene merito cõpeten¬
ter optari. Qua ꝓpt̃ ñ ẽ detestabilis arrogantia meritorũ : sed iusta petitio fidelit̃
seruientis ut sequestret᷑ a pessimis ne cũ malis habeat portionẽ. Postulat enĩ uir

Expanded text:
sum; et in Domino sperans non infirmabor. Periculosa quidem judicii videtur esse petitio, sed sequestratio malorum, quae fit in examine Domini, cognoscitur a bene merito competenter optari. Quapropter non est hic detestabilis arrogantia meritorum, sed justa petitio fideliter servientis, ut sequestretur a pessimis, ne cum malis habeat portionem. Postulat enim vir
Abbreviated transcription (Latin):
tentiae ꝑuenire. Alioquin. si nulla nos in hoc scło aduersitate cõmoneat: sub neglec¬
to relinquimꝰ ea ꝓ quib satis facere deberemꝰ. Ipse enĩ subsequent̃ ex ponit. cur se ꝓbari
& tẽptari desideraret: utiq ut urerent᷑ renes & cor eiꝰ qͣuatinꝰ delectationes & cogita¬
tiones humanȩ uerbi dñi calore purgent᷑ : qͥ more fornatiũ uiciorũ sordes absumens
animas hominũ ad emundationẽ ꝑfectissimi decoris adducit serserutandũ ẽ autẽ¬

Expanded text:
tentiae pervenire. Alioquin si nulla nos in hoc saeculo adversitate commoneat, sub neglecto relinquimus ea pro quibus satisfacere deberemus. Ipse enim subsequenter exponit, cur se probari et tentari desideraret, utique ut urerentur renes et cor ejus; quatenus delectationes et cogitationes humanae verbi Domini calore purgarentur, qui more fornacium, vitiorum sordes absumens, animas hominum ad emundationem perfectissimi decoris adducit. Perscrutandum est aute
Abbreviated transcription (Latin):
erigere. Ergo de trena conuersatione uicusq carnalib addm̃ dic̃ eccłam leuasse a¬
nim̃a sua  ad contẽplationẽ scilicet glestiũ rerũ. qua semꝑ dñm pius animꝰ intuetur :
ile humana despicit. qui diuina conspexerit. Frubescere ẽ aut̃. repentina ar¬
mi ꝑturbatione confundi: subitoq aliud respicere. qũa credebat᷑ euenire. Petit gͦ ne
minor efficiat᷑ in conspectu eius. quȩ de ipsius pietate confisa ẽ. Irrident uͦ mimici
quando ustoꝵ confidentiã ñ uident eẽ completa: & si alit̃ cedat qũa secuturũ eẽ
p̃dicebant. Orat gͦ mat̃ eccła ut ꝓmissa sua prestet dñs quatinꝰ aduersarii eiꝰ un
irridere possint ñ habeant. Aidere eni. plerũq benigni: irridere aut̃. sem

Expanded text:
evasse animam suam, ad contemplationem scilicet coelestium rerum, qua semper Dominum pius animus intuetur: quia facile humana despicit, qui divina conspexerit. Erubescere est autem repentina animi perturbatione confundi, subitoque aliud respicere quam credebatur evenire. Petit ergo ne minor efficiatur in conspectu ejus, quae de ipsius pietate confisa est. Irrident vero inimici, quando justorum confidentiam non vident esse completam, et si aliter cedat quam secuturum esse praedicebant. Sperat ergo mater Ecclesia, ut promissa sua praestet Dominus; quatenus adversarii, unde eam irridere possint, non habeant. Ridere enim plerumque benigni, irridere autem semper
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt. delicta ignorantiȩ &iã ad paruulos ꝑtinere : qui licet in ualido sensu sopia
st̃. tam̃ originali peccato ꝓbant᷑ obnoxii. Petit gͦ ut delicta uiuentutis & ignorantiȩ
aduindictã reseruare ñ uelit: sed tanqua excidant illi. ita ad iudiciũ ñ ꝑatiat᷑ ad¬
duci Idõq p̃cat᷑ eccła ne delicta meminerit: sed potius memor sit eiꝰ scđm magnã
miscđiam suã Propt̃ bonitatẽ tuã dñe. Dicendo ꝓpt̾ bonitatẽ tuã dñe: fecit
intelligi. non ꝓpt̃ meritũ meũr: unde nulli fas ẽ aliquando p̃sumere: nisi quẽ
auit᷑ contigit errare. Quȩ figura dr̃ emphasis: id .ẽ exaggeratio S
de quo scriptũ ẽ. Nemo bonus. nisi solus dĩ. Dulcis & rectus dñs ꝓpt̃ hoc legẽ sta

Expanded text:
dicunt delicta ignorantiae etiam ad parvulos pertinere, qui licet invalido sensu sopiti dicunt delicta ignorantiae etiam ad parvulos pertinere, qui licet invalido sensu sopiti sint, tamen originali peccato probantur obnoxii. Petit ergo ut delicta juventutis et ignorantiae ad vindictam reservare non velit, sed tanquam excidant illi, ita ad judicium non patiatur adduci. Ideoque precatur Ecclesia ne delicta meminerit, sed potius memor sit ejus secundum magnam misericordiam suam. Propter bonitatem tuam, Domine. Dicendo: Propter bonitatem tuam, Domine, fecit intelligi non propter meritum meum. Unde nulli fas est aliquando praesumere, nisi quem graviter contingit errare. Quae figura dicitur emphasis, id est exaggeratio: sde quo scriptum est: Nemo bonus, nisi solus Deus .
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. hon tam̃ in summa criminũ prauitate uerset᷑. delictũ ẽ eñi. auidius cibũ
sumere: cachinno inconpetent̃ resolui: ociosis uerbis operã dare: & cȩtera huius¬
cemodi. quȩ grauissima ñ uident᷑ eẽ. peccata : sed tam̃ constat eẽ ꝓhibita. Iu¬
uentutẽ uero. non tantũ floridã ȩtat̾ẽ posuit. sed p̃cipitationis audaciã:
quȩ in illa etate facillima ẽ dũ calor animi modestiã conuersationis excedit .
Nã multi iuuenes. morũ grauitate maturi st̃: e contra quidã senes leuitatis cri¬
mine maculant᷑ Ignorantiȩ aut̃ dix̃ : quia multa facimꝰ. que mala eẽ. nescimꝰ. Da¬
mus plerũq ignari consiliũ : qđ ledat alterũ. damus uelut ꝓ remedio egroto
cibos: qui uehem̃t̃ affligunt. Ipsã quoq legẽ frequent̃ offendimꝰ ignorantes. qua licet
ignorarĩ dũ eã uoluerit diuinitas a generalitate cognosci: semꝑq retineri. Alii autẽ

Expanded text:
tatis, non tamen in summa criminum pravitate versetur. Delictum est enim avidius cibum sumere, cachinno incompetenter resolvi, otiosis verbis operam dare, et caetera hujuscemodi, quae gravissima non videntur esse peccata, sed tamen constant esse prohibita. Juventutem vero non tantum floridam aetatem posuit, sed praecipitationis audaciam, quae in illa aetate facillima est, dum calor animi modestiam conversationis excedit. Nam multi juvenes morum gravitate maturi sunt; econtra quidam senes levitatis crimine maculantur. Ignorantiae autem dixit, quia multa facimus quae mala esse nescimus; damus plerumque ignari consilium, quod laedat alterum; damus velut pro remedio aegroto cibos qui vehementer affligant. Ipsam quoque legem frequenter offendimus ignorantes, quam non licet ignorari, dum eam voluerit Divinitas a generalitate cognosci semperque retineri. Alii autem
Abbreviated transcription (Latin):
merito petebat ne inferis tradita eius anima cũ peccatorib misceret᷑: aut cũ oꝑantib
iniqͥtatẽ habet aliqũa portionẽ. Sed om̃ino salutarit᷑ ista diseretio ab illo petit᷑: ut
nr̃a spes ad uota talia concitet᷑ qđ reuera implens hominẽ : a se fieri dep̃cat᷑ alienũ
Ubi sunt illi qui xp̃m putant animã ñ habuisse: sed hȩc michi uident᷑ aut ñ legere¬
aut quȩ legerint om̃imodis obluusci Cũ his quilocunt᷑ pacẽ cũ ꝓrimo suo: mala
aut̃ st̃ in cõrdib eoꝵ. Iudeos cõmemorat.: qui ei dicebant tẽptantes: scimꝰ quia adõ uens
ister. In istoꝵ gͦ labus erat par: sed in corde malitia. Quȩ figura dr̃ ironia
irrisio : quotiens aliqͥd qđ sub laude dicit᷑ intellectũ uituꝑationis habe monstrat᷑
Prario suo. de se dic̃ quia eiscarnis origine uingebat᷑ quȩ iuste mala dicebantur

Expanded text:
merito petebat ne inferis tradita ejus anima cum peccatoribus misceretur, aut cum operantibus merito petebat ne inferis tradita ejus anima cum peccatoribus misceretur, aut cum operantibus iniquitatem haberet aliquam portionem. Sed omnino salutariter ista discretio ab illo petitur, ut nostra spes ad vota talia concitetur; quod revera implens, hominem a se fieri deprecatur alienum. Ubi sunt illi qui Christum putant animam non habuisse? Sed haec mihi isci. Vers. 4. Cum his qui loquuntur pacem cum proximo suo, mala autem sunt in cordibus eorum. Judaeos commemorat, qui ei dicebant tentantes: Scimus quia a Deo venisti magister . In istorum ergo labiis erat pax, sed in corde malitia. Quae figura dicitur ironia, id est irrisio, quoties aliquid quod sub laude dicitur, intellectum vituperationis habere monstratur. Proximo suo, de se dicit, quia eis carnis origine jungebatur. Qui juste maledicebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
ructam ñ sic ego uolo ꝓ sic̃ tuuis qđ aut̃ dic̃ ad tẽplũ sc̃m: ut michi uidet̃ ilã
consuetudm̃ẽ hebrei popti fortasse mauult intelligi. cui p̃oeptũ suerat. ut in qua¬
lies eẽt positus regione ad illã partẽ seꝑ oraret ubi ierłm nouerat constiturtã
lc& danele ap babrlonẽ tcio in die legimꝰ effecisse qđ necesse erat ap̃m dñm
facere qui ñ uenerat legẽ soluere. sed implere Siue ad tẽplũ scm ad glũ uult
intelligi: qđ orantes homines facere consueuer̃. Nã desideriũ postulantiũ ẽ ut
licet ubiq dm̃ ẽẽ non ambigant. de gelo sibi auxiliũ uenire confidant. Unde
& indominica oratione dicmꝰ. sat̃ nr̃. qui es in gelis. Non ẽ. gͦ absurdũ. tẽplũ ac¬
cipi clu qm dñi sedes. diuina lectione monstrat᷑. Ne simul tradas eũ peccatori¬
bus anima mea & cũ oꝑantib iniquitatẽ ne ꝑdas me. Quia moriturũ se nouerati

Expanded text:
 autem dicit, ad templum sanctum, ut mihi videtur, illam consuetudinem Hebraei populi fortasse mavult intelligi, cui praeceptum fuerat ut in qualibet esset positus regione, ad illam partem semper oraret ubi Jerusalem noverat constitutam; sicut et Danielem apud Babylonem tertio in die legimus effecisse; quod necesse erat Christum Dominum facere, qui non venerat legem solvere, sed implere . Sive ad templum sanctum, ad coelum vult intelligi, quod orantes homines facere consueverunt. Nam desiderium postulantium est, ut licet ubique Deum esse non ambigant, de coelo sibi auxilium venire confidant. Unde et in Dominica oratione dicimus: Pater noster, qui es in coelis . Non est ergo absurdum templum accipi cbus animam meam, et cum operantibus iniquitatem ne perdas me. Quia moriturum se noverat,
Abbreviated transcription (Latin):
& rectus. timens dm̃. ac recedens a malo: & gteri : qui tantũ ipsi soli dõ st̃ noti. Sed
adeos ꝑuentũ fuerit: euidentius explanabit᷑. Aliud genꝰ ẽ qđ subtracti
busdã litteris ostendit tales in eccła psallere: quib ñ adeo om̃iũ bonorũ ope¬
rũ arridet integritas : ut ẽ p̃sens psalmꝰ .xx.iͭ xxxut. & centesimꝰ xtuir
De quib: suo loco latius distinctiusq dicet᷑. Nunc aut̃ nouerimꝰ hunc. sextã &
non ã decimã litteras ñ hab̾e : reliquas uͦ in textu psalteru minio fingendas
tẽ udicaui: ne qua legentib confusa nasceret᷑ obscuritas. Haec aut̃ a
tam̃ scripturis diuinis ñ cognoscit᷑ insuetũ. Nã & ieremias captiuitatẽ ic

Expanded text:
i Deo sunt noti. Sed cum ad eos perventum fuerit, evidentius explanabitur. Aliud genus est, quod subtractis quibusdam litteris, ostendit tales in Ecclesia psallere, quibus non adeo omnium bonorum operum arridet integritas, ut est praesens psalmus, trigesimus terde quibus suo loco latius distinctiusque dicetur. Nunc autem noverimus hunc sextam et decimam nonam litteras non habere; reliquas vero in textu Psalterii minio pingendas esse judicavi, ne qua legentibus confusa nasceretur obscuritas. Hae autem altamen Scripturis divinis non cognoscitur insuetum. Nam et Jeremias capt
Abbreviated transcription (Latin):
ad moralẽ ꝑtinet disciplinã. Commonet enĩ ut suꝑstitionib Iderelictis uero e
pio dño fidelit̃ seruiat᷑. Quid enĩ iustius. qũa eũ deserere. qui nos in adã fec̃ eẽ.
mortales : quid beatius quã illũ sequi. qui humanũ genus inflictã mortẽ fecit
lere: Sed prȩsta dñe: ut qui portas miscđiae tuȩ. lauacro sc̃ȩ regeneratio
intrauimꝰ nullis inde peccatis impellentib exeamꝰ. Numerus aut̃ huiꝰ psalmi
ad iginti tres litteras latinorũ fortasse ꝑtineat. quȩ eloquentiȩ ꝓpriȩ dicta
concdudunt ut apđ hebreos uginti duas apđ latmos unde nunc sermo ẽ
uiginti tres. apđ grecos xxͥ .iiiͦiͬ. habeant᷑ : tam̃ inuna quaq lingua comp̃henden¬
da competens adhibet᷑ quantitas litterarũ. Sic & isto pialmi calculo redolet

Expanded text:
ad moralem pertinet disciplinam; commonet enim, ut superstitionibus derelictis, vero et ad moralem pertinet disciplinam; commonet enim, ut superstitionibus derelictis, vero et pio Domino fideliter serviatur. Quid enim justius quam eum deserere qui nos in Adam fecit esse mortales? Quid beatius quam illum sequi qui humanum genus inflictam mortem fecit evadere? Sed praesta, Domine, ut qui portas misericordiae tuae lavacro sanctae regenerationis intravimus, nullis inde peccatis impellentibus exeamus. Numerus autem hujus psalmi ad viginti tres litteras Latinorum fortasse pertineat, quae eloquentiae propriae dicta concludunt. Ut apud Hebraeos viginti duae, apud Latinos, unde nunc sermo est, viginti tres; apud Graecos viginti quatuor habeantur: tamen in unaquaque lingua comprehendenda competens adhibetur quantitas litterarum; sic et in isto psalmi calculo redolet
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ in p̃lio magñ : sed dñm ipsarũ dic̃ ẽẽ uirtutũ. Rex aut̃ ẽ głae. qui fac̃ se
glorificantes utiq gloriosos: sic ꝑ isaiã dr̃ glorificantes me ego glorificabo.
quia unicuiq potestatẽ. uirtutẽ. çteraq dona tribuit ut uult. Gta enĩ dr̃. ce¬
lebre p̾coniũ. & frequentata laudatio. Sunt quidã donante dño. & angeli
gloriosi. potestates. throni. dominationes. & aliȩ potentissimȩ creaturȩ : sed nul¬
lus ẽ rex glorie nisi qui ipsas condidit. & continet summitates. Stupenda laus.
miranda conclusio. Nec potuit ab alio quicqũã dignũ dici: nisi ab ipso qui solui
suã p̃ualet enarraie potentiã. Cognoscite magistri sȩculariũ litterarũ. hinc
schemata hinc diuersi generis argum̃ta. hinc definitiones. hinc disciplinarũ
om̃iũ ꝓfluxisse doctrinas : quando in his litteris posita cognosctis. quȩ ante
scholas ur̃as longe prius dicta fuisse sentitis. CONCLUSIOTotus hic psal

Expanded text:
non in praelio magnum, sed Dominum ipsarum dicit esse virtutum. Rex autem est gloriae, qui facit se glorificantes utique gloriosos, sicut per Dominum dicitur: Glorificantes me ego glorificabo . Qui unicuique potestatem, virtutem caeteraque dona tribuit, ut vult. Gloria enim dicitur celebre praeconium, et frequentata laudatio. Sunt quidem, donante Domino, et angeli gloriosi, Potestates, Throni, Dominationes, et aliae potentissimae creaturae; sed nullus est Rex gloriae, nisi qui ipsas condidit et continet summitates. Stupenda laus, miranda conclusio! Nec potuit ab alio quidquam dignum dici, nisi ab ipso qui solus suam praevalet enarrare potentiam. Cognoscite, magistri saecularium litterarum, hinc schemata, hinc diversi generis argumenta, hinc definitiones, hinc disciplinarum omnium profluxisse doctrinas, quando in his litteris posita cognoscitis quae ante s vestras longe prius dicta fuisse sentitis. Conclusio psalmi. Totus hic psalmus
Abbreviated transcription (Latin):
todũ ẽ: de eiꝰ magis uirtute dicendũ ẽ. Per totũ igit᷑ librũ. duo is¬
torũ genera sunt psalmorũ : unũ qđ in tegrũ alfabetũ contine
monstratur: ut ẽ centesimꝰ decimꝰ. aentesimꝰ undecimꝰ. & centesimꝰ octuiꝰ decimꝰ: qui
ustos ut puto indicant. laudes dñi ipso largiente ꝑfecta meritoꝵ deuotione canta
fuit nathanael de quo dñs dic in euangłio. Ecce uere israelita: in quo

Expanded text:
tus est, de ejus magis virtute dicendum est. Per totum igitur librum, duo istorum genera sunt psalmorum: unum quod integrum alphabetum continere monstratur, ut est centesimus decimus, centesimus undecimus, et centesimus decimus octavus, qui justos, ut puto, indicant laudes Domini, ipso largiente, perfecta meritorum devotione cantare; ut fuit Nathanael, de quo Dominus dicit in Evangelio: Ecce vere Israelita in quo
Abbreviated transcription (Latin):
innocens manib addidit & mundo corde: quia frequent̃ disponimꝰ
Idõq non dic̃ illic ascendere : nisi in quo utraq potuerint inueniri. Inuano uͦ
accipit animã suã : qui putat desideranda. quȩ sunt uel transitoria
Ille aut̃ inuano ñ accipit: qui se nouit ad diuinitatis intelligentiã fuisse ꝓcrea¬
tũ: ad legẽ dñi custodienda. ad cogitationes ȩt̃nȩ uite: & quicquid potest suꝑ
menta ꝑmisisse simplicia. Scriptũ ẽ. eniꝰ. Iuracuit dñs: & ñ pęnitebit eũ. Legi¬
mus &iã patriarbas iurassẽ scĩssimos & quare dicit in euangłio non iune¬

Expanded text:
innocens manibus, addidit et mundo corde; quia frequenter disponimuinnocens manibus, addidit et mundo corde; quia frequenter disponimuIdeoque non dicit, illuc ascendere, nisi in quo utraque potuerint inveniri. In vano vero accipit animam suam, qui putat desideranda quae sunt vel transitorias intelligentiam fuisse procreatum, ad legem Domini custodiendam, ad cogitationes vitae aeternae, et quidquid potest supementa permisisse simplicia; scriptum est enim: Juravit Dominus et non poenitebit eum : legimus etiam patriarchas jurasse sanctissimos.
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾rogationẽ scđam in gredit᷑ partẽ : respondens quales eẽ. debeant. qui se ip¬
sius desiderant nuncupare. Quȩ figura dr̃ exetasmos. id .ẽ. ex quisitio cũ res
plures diuisas cũ int̾rogatione exquirentes. singulis quȩ conueniunt appli¬
camus. Premitat ergo in trogationes : ut apta responsio subsequat᷑. Quis ascen¬
dit : quia dicturus erat montẽ id .ẽ. iustitiã cęterasq uirtutes. ad quas mag¬
no nisu tendimꝰ. qͣm peocatis obiiantib impedim̃. Sed postquã dix̃ quis asce¬
det. nunc dicit stabit: quia multo utilius ẽ in loco scõstare. qua ad eiꝰ fastigiũ ꝑ¬
uenire. In nocens manib & mundo corde: qui non accepit inuano animã suã
Ista ẽ. expectata responsio: innocens manib & mundo corde᷑ id ẽ. cuiꝰ oꝑatio ne¬
minẽ ledit: sed quantũ potest adiuuare contendit. It ne putares posse suffice

Expanded text:
interrogationem, secundam ingreditur partem, respondens quales esse debeant qui se ipinterrogationem, secundam ingreditur partem, respondens quales esse debeant qui se ipsius desiderant nuncupare. Quae figura dicitur exetasmos, id est exquisitio, cum res complures divisas cum interrogatione exquirentes, singulis quae conveniunt applicamus. Praemittit ergo interrogationes, ut apta responsio subsequatur. Quis ascendet? Quia dicturus erat montem, id est justitiam caeterasque virtutes, ad quas magno nisu tendimus, quoniam peccatis obviantibus impedimur. Sed postquam dixit, Quis ascendet, nunc dicit, stabit, quia multo utilius est in sancto loco stare quam ad ejus fastigium . Innocens manibus et mundo corde, qui non accepit in vano animam suam. Ista est exspectata responsio: Innocens manibus et mundo corde, id est cujus operatio neminem laedit, sed quantum potest adjuvare contendit. Et ne putares posse sufficere
Abbreviated transcription (Latin):
cimꝰ qđ errantiũ ñ ẽ qđ mutabilitati non conuenit. Sed ille solus eccłam habi¬
tat qui usq ad obitũ suũ in fide rectissima ꝑseuerat : sic̃ & alius psalmus dicit.
suꝑ flummna p̃parauit eam. Quid ẽ suꝑ maria fundare. nisi supra uiciorũ hu¬
uis scłi tremulos fluctus . eccłam firmissima credulitate solidare: ut anchora
fidĩ fundata ꝓcellas cuius libet periculi ñ pauescat: Vnde & apłs dicit. Qũã
sic̃ anchorã habemꝰ animȩ. tutã atq fixã. Simili modo & suꝑ flumina dic̃ eẽ.
p̃paratã : qm̃ ad uoluntates turbulentas ꝑsecutorũ aptatã constat eccłam:
ei prauȩ uoluntates nocere ñ ualeant : quã uis contra eã insan.¬
p̃cipitatione consurgant. Quis ascendet in montẽ dñi : aut quis stabit in
loco sco eiꝰ : Postqua docuit breuit̾ uniuersa dñi eẽ. quȩ condidit: nunc per

Expanded text:
cimus, quod errantium non est; quod mutabilitati non convenit; sed ille solus Ecclesiam inhabicimus, quod errantium non est; quod mutabilitati non convenit; sed ille solus Ecclesiam inhabitat, qui usque ad obitum suum in fide rectissima perseverat, sicut et alius psalmus dicit: super flumina praeparavit eam. Quid est super maria fundare, nisi supra vitiorum hujus saeculi tremulos fluctus Ecclesiam firmissima credulitate solidare, ut anchora fidei fundata, procellas cujuslibet periculi non pavescat? Unde et Apostolus dicit: Quam sicut anchoram habemus animae tutam atque fixam . Simili modo et super flumina dicit esse praeparatam, quoniam ad voluntates turbulentas persecutorum aptatam constat Ecclesiam; ut ei pravae voluntates nocere non valeant, quamvis contra eam insant in montem Domini? aut quis stabit in loco sancto ejus? Postquam docuit breviter universa Domini esse quae condidit, nunc per
Abbreviated transcription (Latin):
terra & plenitudo eiꝰ orbis trarũ & uniuersi qui habitant inea. Qũa¬
uis terrã & in bono & in malo poni sepe nouerimꝰ: hic tam̃ eccłam debemꝰ
aduertere : quȩ dño specialiter pura m̃te famulat᷑. Nã licet oña ab ipso sint con¬
dita: tam̃ illud ipsius cẽ. ꝓprie dicimꝰ. qđ eũ uenerat᷑ auctorẽ. It idõ eccłia
non in merito fructifera bonorũ t̾ra suscipit᷑: quia nutrit & continet¬
popłm xp̃i. Sequit᷑ & plenitudo eus : id ẽ. multitudo scã qua replet᷑
eccła. Sed ne terrã qua suꝑius dix̃. coangustã putares aliquã fortasse re¬
gionẽ : nunc dicit orbis trarũ hoc ẽ uniuersalẽ eccłam quȩ totius mundi
Ambitu continet᷑. Ingende uero qđ dicit qui habitant in ea. id ẽ non qui ueni¬
unt & recedunt: sed fira mentis stabilitate ꝑdurant. Habitare enĩ manere di¬

Expanded text:
terra, et plenitudo ejus; orbis terrarum, et universi qui habitant in ea. Quamterra, et plenitudo ejus; orbis terrarum, et universi qui habitant in ea. Quamvis terram et in bono et in malo poni saepe noverimus, hic tamen Ecclesiam debemus advertere, quae Domino specialiter pura mente famulatur. Nam licet omnia ab ipso sint condita, tamen illud ipsius esse proprie dicimus, quod eum veneratur auctorem. Et ideo Ecclesia non ipopulum. Sequitur: Et plenitudo ejus , id est, multitudo sancta, qua repletur Ecclesia. Sed ne terram, quam superius dixit, angustam putares aliquando fortasse regionem, nunc dicit: orbis terrarum , hoc est, universalem Ecclesiam, quae totius mundi ambitu continetur. Intende vero, quod dicit: Qui habitant in ea, id est, non qui veniunt et recedunt: sed qui fixa mentis stabilitate perdurant. Habitare enim manere di
Abbreviated transcription (Latin):
quas ad plenitudinẽ diuinȩ scientiȩ cõprehendendã constat humano gene¬
ri contributas Qua ꝓpter diuersis modis psalmo isti suꝑna noscuntur
elu p̃sentis tituli iuuante dño alacriter subleuemus: ut nobis per¬
ppt̾ excellentia tanti miraculi ꝓprie dñi nuncupat᷑ siue quia in eo mun¬
du condidit Co siquidẽ die isti sȩculo resurgendo dñs subrienisse cognoscit᷑:
quando eũ & fecisse declarat᷑ Sed quia totus psalmꝰ post resurrectionẽ cani
tur : idõ ei atulus iste p̃missus ẽ ut corda fideliũ congruo moneret indicio.
te definiens dñi uniuersũ orbẽ eẽ t̃rarir ut sic̃ se nullus ab eiuis imipepiol
ꝓbaret exceptu. ita nec a fide crederet alienũ: secundo loco detmmnans quib
iuircutib p̃diti sint in euis eccła constita. Tereio. de mentissimos suꝑstitio sos
alloquit᷑ : ut uero dño famulantes a noxia sibi ꝑuersitate discedant. D m̃ ẽ.¬

Expanded text:
quas ad plenitudinem divinae scientiae comprehendendam constat humano genequas ad plenitudinem divinae scientiae comprehendendam constat humano generi contributas. Quapropter diversis modis psalmo isti superna noscuntur elum praesentis tituli, juvante Domino, sublevemus, ut nobis penepter excellentiam tanti miraculi proprie Domini nuncupatur, sive quia in eo mundum condidit. Eo siquidem die isti saeculo resurgendo Dominus subvenisse cognoscitur, quando eum et fecisse declaratur. Sed quia totus psalmus post resurrectur, ideo ei titulus iste praemissus est, ut corda fidelium congruo moneret indicio. te definiens Domini universum orbem esse terrarum, ut sicut se nullus ab ejus imperio probaret exceptum, ita nec a fide crederet alienum. Secundo loco determinans quibus virtutibus praediti sint in ejus Ecclesia constituti. Tertio dementissimos superstitiosos alloquitur, ut vero Domino famulantes, a noxia sibi perversitate discedant. COMME
Abbreviated transcription (Latin):
uiter dix̃ qđ in subsequentib: latius enumerauit. Quȩ figura dr̃ epitrochasmos.
id ẽ dicti rotatio: cũ succinct̃ ea quȩ sunt effusius dicenda ꝑstringit. In
hoc autẽ uersu finali. id ẽ ut inhabitẽ in domo dñi in longitudinẽ die¬
rũ. epiphonima id ẽ acclamatio nobilissima nimis figura posita ẽ quae
post narratas res breuiter cũ acclamatione ꝓrũpitꝰ: post om̃a desinens in
eraggeratissimã summitatẽ. Sic psalmi istius principia. media & finis deco¬
ra diuersorũ schematũ luce radiant᷑. CONCUSIO Nente r
quid cȩlestis ista fistula decẽ uirtutib compacta ce cinerit. qũa dul¬
ce melos animȩ salutari delectatione cantauerit: ut in hac festiuitate mys¬
terii non uoluptas auriũ sed salubritas ad quisita cognoscat᷑ animarum.
Numerus quoq psalmi huius significat ꝑfectionẽ sapientiȩ. Si quidẽ ui¬
ginti duos libros cẽ cognoscimꝰ ueteris testam̃ti secundũ litteras hebreorũ

Expanded text:
equentibus latius enumeravit. Quae figura dicitur epitrochasmos, id est dicti rotatio, cum succincte ea quae sunt effusius dicenda perstringit. In hoc autem versu finali, id est, Ut inhabitem in domo Domini, in longitudinem dierum, epiphonema, id est acclamatio, nobilissima nimis figura posita est, quae post narratas res breviter cum acclamatione prorumpit, post omnia desinens in exaggeratissimam summitatem. Sic psalmi istius principia, media, et finis, decora diversorum schematquid coelestis illa fistula decem virtutibus compacta cecinerit: quam dulce melos animae salutari delectatione cantaverit; ut in hac festivitate mysterii, non voluptas aurium, sed salubritas acquisita cognoscatur animarum. Numerus quoque psalmi hujus significat perfectionem sapientiae; siquidem viginti duo libros esse cogno
Abbreviated transcription (Latin):
rex głae. Quis ẽ iste rergłae : dñs uirtutũ: ipse ẽ rex głae. Hic &iã schema pul¬
errimũ factũ ẽ qđ apđ grecos dr̃ anadiplosis a pđ latinos congem
dictionis: quȩ fit aut in uersu. aut in repetitione uerborũ. Et qͣm eadẽ
reuoluta sunt: expositio suꝑior & hic abunde sufficiat. Nã ut uidȩos confiin¬
ret. magnificentiã dñi superns singulatĩ ut competebat expofuit:¬

Expanded text:
riae? Dominus virtutum ipse est Rex gloriae. Hic etiam schema pulcherrimum factum est, quod apud Graecos dicitur anadiplosis, apud Latinos congeminatio dictionis, quae fit aut in versu, aut in repetitione verborum. Et quoniam eadem revoluta sunt, expositio superior et hic abunde sufficiat. Nam ut Judaeos confunderet, magnificentiam Domini superius singillatim, ut competebat, exposuit
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ ꝓtectionis ostendit. dona diuina comparans amoenitatib huuis scłi: quib multũ
humana gaudere solet infirmitas. Sed consideremꝰ ꝑ istas comꝑationes: quid magis uelit
intelligi. A qua refactionis ẽ. baptismi lauacrũ: quo anima sterilis ariditate peccati. ad bo¬
nos fructus afferendos dunis munerib irrigat᷑. Et bene addidit. educauit: id ẽ paulatĩ
nutriuit : quiassi paruulus ẽ. renatus. sic̃ petrus apłs dic̃. Tanqũa modo geniti infan
tes. rationabile & sine dolo lac concupiscite : ut in eo crescatis in salutẽ. Anim̃a meã con¬
uertit. Ad gr̃am ttiam uenit : ubi animã suã diuino beneficio asserit ẽẽ. conuerfam. Sed
conuersã dicit. quia post baptismũ de peccatrice facta ẽ usta : de fecilenta. mundissima:
de contracta sine ruga: sic̃ apłs dic̃ : ut exiberet sibi ipse gloriosã eccłam ñ habentẽ

Expanded text:
suae provectionis ostendit, dona divina comparans amoenitatibus hujus saeculi, quibus multum suae provectionis ostendit, dona divina comparans amoenitatibus hujus saeculi, quibus multum humana gaudere solet infirmitas. Sed consideremus per istas comparationes, quid magis velit intelligi. Aqua refectionis est baptismi lavacrum, quo anima sterilis ariditate peccati ad bonos fructus inferendos divinis muneribus irrigatur. Et bene addidit: Educavit, id est paulatim nutrites, rationabiles et sine dolo lac concupiscite, ut in eo crescatis in salutem . Animam meam convertit. Ad gratiam tertiam venit, ubi animam suam divino beneficio asserit esse conversam. Sed conversam dicit, quia post baptismum de peccatrice facta est justa, de faeculenta mundissima, de contracta sine ruga; sicut Apostolus dicit: Ut exhiberet sibi ipse gloriosam Ecclesiam, non habentem
Abbreviated transcription (Latin):
in subsequentib qũa sit diues ista pauꝑtas quȩ tantis bonis replet̾. quanta conti¬
Hoc schema siue in laudib siue in uituꝑationib inter oratores uolentissimũ haberi
sole. ꝓnloco pascue ibime collocauit P rim̃a partẽ munerũ fidelis iste quȩ diximꝰ
greant᷑ exponit: qđ tam̃ ad uniuersalẽ xp̃i cocłam merito cognoscimꝰ ꝑtinere a serie se
ereo in sers pascue constitutu. non unde caro corpusq saginet sed unde anima celesti
pabulo reficta spualis lȩcatiȩ nitore pinguescat Illa enĩ dĩ sunt pascua quȩ ñ uentris
perit ẽẽ saturata in id ipsũ cȩlesti munere ꝑseuerat. Locus aut̃ iste qui dicitꝰ pabu¬
loꝵ: diumna lectio ẽ. Nã sic pecudũ corporib pinguedinẽ prestat ager depastus.
ta & sermo diuinus animã nouit fidelit̾ sagmare meditatus. De his pascus satura

Expanded text:
in subsequentibus, quam sit dives ista paupertas, quae tantis bonis repletur quanta contiin subsequentibus, quam sit dives ista paupertas, quae tantis bonis repletur quanta contiHoc schema sive 79 in laudibus, sive in vituperationibus, inter oratores violentissimum haberi solet. In loco pascuae ibi me collocavit. Primam partem munerum fidelis iste quem diximus gratanter exponit, quod tamen ad universalem Christi Ecclesiam merito cognoscimus pertinere. Asserit se ergo in locis pascuae constitutum, non unde caro corpusque saginetur, sed unde anima coelesti pabulo refecta, spiritualis laetitiae nitore pinguescat. Illa enim Dei sunt pascua, quae non ventriscoeperit esse saturata, in idipsum coelesti munere perseverat. Locus autem iste qui dicitur pabulorum, divina lectio est. Nam sicut pecudum corporibus pinguedinem praestat ager depastus, ita et sermo divinus animam novit fideliter saginare meditatus. De his pascuis satura