comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Si auteni ꝓquadam sc̃ĩtatis yma¬
gine tristitiam simulas: omnem
fructum promissionis diuine ob¬
sequii tui ostentator amittis. Qđ
si dõ ieiunium tuum defers: eur
illud hominib pari tecum condi¬
tione uiuentib uanȩ głe sectator
ostentas: Hanc nimirum paulꝰ
apłs secutus sententiam dicebat
Nolite fieri in anis głe cupidi.
Inane est enun & uanum quie¬
quid nullius est ponderis aut
uirtutis firmitate consistit: inane
est quod cum scło pretereunte
deficiens ad uitam non transit
eternam. Quicquid ꝓ carnali
honore laboratur. corruptibili
eum carne dilabitur: ut ait ꝓ¬
pheta. Omĩs caro fenum: & om̃is
gła hominisut flos feni. Aruit
fenum & flos decidit: uerbum
autem dñi manet inȩternum.
Nec possumus dilectissimi ꝓ uno
codemq oꝑe & laudem mundi
adulantis expetere: & premium
uitȩ cclestis acquirere. Sed unge
ait eum ieninas caput tuum: et
faciẽ tuam laua. Ungit re uera
omĩs deuotus caput suum: euius

Expanded text:
Si autem pro quadam sanctitatis imaSi autem pro quadam sanctitatis imagine tristitiam simulas, omnem fructum promissionis divinae obsequii tui ostentator amittis. Quod si Deo officium tuum defers, cur illud hominibus pari tecum conditione viventibus vanae gloriae sectator ostentas? Hanc nimirum Paulus apostolus secutus sententiam dicebat: Nolite fieri inanis gloriae cupidi . Inane enim est et vanum quidquid nullius ponderis ac virtutis firmitate consistit. Inane est quod cum saeculo praetereunte deficiens ad vitam non transit aeternam: quidquid enim pro carnali honore laboratur corruptibili cum carne dilabitur, ut ait propheta: Omnis caro fenum et omnis gloria hominis ut flos feni; aruit fenum, et flos decidit; verbum autem Dei manet in aeternum . Nec possumus, dilectissimi, pro uno eodemque opere, et laudem mundi adulantis expetere, et praemium vitae coelestis acquirere. Sed unge, ait, cum jejunas, caput tuum, et lava faciem tuam. Ungit revera omnis devotus caput suum, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
nientes quadrage si¬
me dies deuotione
ieiunii preuenire: ne¬
cessariȩ presens euangłn decursa
est lectio. inqua dñs nr̃ uirtutũ
spiritalium retributor. scam̃ nob̃
ꝑfectamq dedit regulam ieiunan¬
di dicens. Cum ieunatis. ñ eri¬
tis sicut ypochrite tristes. Exter¬
minant enim facies suas: ut appa¬
reant hominib ieiunare. Non
enim dõ ieiunat sed hominibus:
quicunq ostentatione ieunii sui
głam requirit humanam. Ex̃t¬
minant autem facies suas: qui
merore simulato religiosum uul¬
tum popłorum oculis mentiunt᷑
Non uult enuim disciplinȩ celestis
magister in religiose agi. quod. fi¬
eri ꝓ religione precipitur: nec pa¬
titur inuocantium se laborem qͥb
eternam parat mercedem infruc¬
tuose iactantie uitio deperire.
Non eritis inquit sicut hipocri¬
te tristes. Si enim uere mestus
& tristis es quia ieiunas. nullã
tibi ut ingratus apud dm̃ grãm
reseruabis: quia quamins opus
facias bonum. prauitatem tamen
de generis animi inuitus oꝑaris

Expanded text:
nientes Quadragesimae dies devotiore jejunio praevenire, necessarie praesens Evangelii decursa est lectio, in qua Dominus noster virtutum spiritualium retributor, sanctam nobis, perfectamque dedit regulam jejunandi, dicens: Cum jejunatis, non eritis sicut hypocritae, tristes; exterminant enim facies suas, ut appareant hominibus jejunare . Non enim Deo jejunat, sed hominibus, quicunque ostentatione jejunii sui gloriam requirit humanam. Exterminant autem facies suas, qui moerore simulato religiosum vultum populorum oculis mentiuntur: non vult enim disciplinae coelestis magister irreligiose agi quod fieri pro religione praecipitur; nec patitur invocantium se laborem, quibus aeternam parat mercedem, infructuosae jactantiae vitio deperire. Non eritis, inquit, sicut hypocritae, tristes. Si enim vere moestus et tristis es, quia jejunas, 104 nullam tibi ut ingratus apud Deum gratiam reservabis: quia quamvis opus facias bonum, pravitatem tamen degeneris animi invitus operaris.
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis efferri in mandimn. sed ab ex¬
cellentieri quadam maioriq natu¬
ra. Unde signant̃ euangłista addi¬
eit dicens. Et uocatũ est nomen
eius iħe: quod uocatũ fuerat ab an¬
gelo antequã conciꝑetur in utero.¬

Expanded text:
ab eis efferri in mundum, sed ab excellentiori quadam majorique natura. Unde signanter evangelista addidit dicens: Et vocatum est nomen ejus Jesus, quod vocatum fuerat ab angelo antequam in utero
Abbreviated transcription (Latin):
peceato mortuus ẽ.
non quia ipse peccaue
enim peccatum fe¬
eit nec inuentus est dolus in ore
cius: sed mortuus est ut nos qui
mortui suinus peccatis illo morien
te. nequaquã peccato & uitus uiue¬
remus. Unde seribitur. Si enim¬
igitur conmortui sumus tune illo
moriente: & consurreximꝰ resurgen¬
ti. Si cum eo circumeisi sumus: &
post circuncisionẽ sollempni pur¬
gatione mundati. Unde nequaꝗͣ
iam indigemus circuncisione carna¬
li. Et ut scias propter nos illum¬
fuisse circuneisum: audi paulũ ma¬
nifestissime predicantẽ. In quo ha¬
corporalit̾ & estis in illo repleti: qͥ
est caput om̃is principatus & po¬
testatis: in quo & euxuneisi estis cir¬
cuncisione sine manib in expolia¬
tione corporis carnis in crreuncisio¬
ne. xp̃i: consepulti in baptismate.
in quo & consurreximus ꝑ fidem
oꝑationis dĩ. qui suscitauit eum a
mortius. Et mors igitur & resur¬
rectio & cirrumeisio eius: ꝓ nobis
facte sunt. Et cum impleti essent

Expanded text:
peccato mortuus est. Non quia ipse peccaverit, neque enim peccatum fenec inventus est dolus in ore ejus; sed mortuus est, ut nos qui mortui sumus, illo moriente peccatis, nequaquam peccato et vitiis viveremus . Unde scribitur: Sigitur commortui sumus tunc illo moriente, et consurreximus resurgenti: sic cum eo circumcisi sumus, et post circumcisionem solemni purgatione mundati. Unde non jam indigemus circumcisione carnali. Et ut scias propter nos fuisse illum circumcisum, audi Paulum manifestissime praedicantem. In quo hain illo repleti, qui est caput omnis principatus et potestatis, in quo et circumcisi estis circumcisione sine manibus in exspoliatione corporis carnis, in circumcisione Christi, consepulti ei in baptismate, in quo et consurreximus per fidem operationis Dei, qui suscitavit eum a mortuis . Et mors igitur, et resurrectio, et circumcisio ejus, pro nobis factae sunt. Cum impleti, inquit, essent
Abbreviated transcription (Latin):
fęnum ut florem feni conterat:
id est ut castiget corpus suum &
seruituti subiciat: uoluptates car¬
nis edomet. luxuriȩ flura restrĩgat
qͥsquipanis uiui cupit suauitate
te deficiat caueat. Qumq milia
iurorum qui manducauerunt. ꝑ
ꝑfectiores quiq figurari quos
feminea mollities nulla corrum
lenarius autem numerus ultra
quem nulla nra computatio suc¬
crescit: plenitudinẽ rerum de qͥ¬
bus agitur indicare consueuit.
Quinario uero numero quinq
notissum corporis nr̃i sensus ex¬
primuntur: usus. iudelicet au¬
In quibus singulis quicunq uiri¬
liter agere & confortari satagunt
sobrie & iuste & pie uiuendo ut
celestis sapientie mereantur dul¬
cedine recreari: hi nimmirũ quinq
mlib uiroꝵ quos dñs mystieis
dapib satiauit. figurantur. Nec
pretereundum quod refecturus mul¬
titudinem grãs egit. Egit quippe
grãs: ut & nos de ꝑceptis cęlitus
munerib grãs semꝑ agere doceret

Expanded text:
fenum, florem feni conterat, fenum, florem feni conterat, id est, castiget corpus suum, et servituti subjiciat ; voluptates carnis edomet, luxuriae fluxa restringat, quisquis panis vivi cupit suavitate te deficiat, amet. Quinque millia virorum qui manducaverunt, peperfectiores quique figurari, quos feminea mollities nulla corrumplenarius autem numerus, ultra quem nulla nostra computatio succrescit, plenitudinem rerum de quibus agitur indicare consuevit. Quinario vero numero quinque notissimi corporis nostri sensus exprimuntur, visus videlicet, auIn quibus singulis quicunque viriliter agere, et confortari satagunt, sobrie, et juste, et pie vivendo, ut coelestis sapientiae mereantur dulcedine recreari; hi nimirum quinque millibus virorum, quos Dominus mysticis dapibus satiavit, figurantur. Nec praetereundum quod refecturus multitudinem gratias egit. Egit quippe gratias, ut et nos de perceptis coelitus muneribus gratias semper agere doceret
Abbreviated transcription (Latin):
cta. clausa secum tenuit. Que ta¬
men dns in carne apparens accepit.
& quid intus haberent utilitatis
ac dulcedinis ostendit: quã mul¬
tiplici spẽ grã quȩ pauca ac despe¬
cta uidebantur exuberarent pate
ministranda porrexit. Unde bene
enim ministerium humanȩ salu¬
tis initium accepisset enarrari ꝑ
dnm: ab eis qui audierunt in nos
confirmatũ est. Quinq siqͥdem¬
panes & duos pisces fregit & di¬
stribuit discipulis suis. quando a¬
peruit illis sensum ut intellige¬
rent quȩ scripta eẽnt in lege mo¬
ysi & ꝓpħis & psalmis de ipso. Dis¬
eppuli autem apposuerunt turbis:
quando profecti predicauerunt u¬
biq dño cooꝑante & sermonẽ con¬
firmante sequentib signis. Fęnũ
in quo discumbens turba reficitur.
concupiscentia carnalis intelligit᷑.
quani calcare ac premere debet
om̃is qui spiritalib alimentis sa¬
tiari desiderat. Om̃is enim caro
fenum: & om̃is gła eius tanquam
flos feni. Discumbat ergo suꝑ

Expanded text:
cta clausa secum tenuit, quae tacta clausa secum tenuit, quae tamen Dominus in carne apparens accepit, et quid intus haberent utilac dulcedinis, ostendit; quam multiplici spiritus gratia, quae pauca ac despecta videbantur, 520 exuberarent, pateministranda porrexit. Unde bene enim ministerium humanae salutis initium accepisset enarrari per Dominum ab eis qui audierunt, in nobis confirmatum est. Quinque siqpanes et duos pisces fregit et distribuit discipulis suis, quando aperuit illis sensum, ut intelligerent omnia quae scripta essent in lege Moysi et prophetis et Psalmis de ipso. Discipuli apposuerquando profecti praedicaverunt ubique Domino cooperante, et sermonem confirmante sequentibus signis . Fenum, in quo discumbens turba reficitur, concupiscentia carnalis intelligitur, quam calcare ac premere debet omnis qui spiritalibus alimentis satiari desiderat. Omnis enim caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos feni . Discumbat ergo super
Abbreviated transcription (Latin):
acciperet. & iam saturatus abi¬
ret. Quinq autem panes quib¬
multitudinẽ ppłi saturauit. qͥnq
sunt libri moysi: quib spiritali
intellectu patefactis. & abundan¬
tiori iam sensu multiplicatis au-¬
ditorũ fidelium cotidie corda
reficit. Qui bene ordeacei fuis¬
se referuntur: propt̾ minirum
austeriora legis edicta & integu¬
menta littere grossiora. quȩ mte¬
riorem spiritalis sensus quasi me¬
ces quos addit. psalmistarũ non
inconuenienter & ꝓpħarum scrip¬
ta significant: quorum unũ ca-¬
nendo. alterum colloquendo su¬
is auditorib futura. xp̃i & eccłiȩ
sacramenta narrabant. Et bene
ꝑ aquatilia animantia figurantur
illius cui precones: in quo popłs
fidelium sine aquis baptismi uiue¬
re nullatenus posset. Puer qui qͥn¬
q pancs & duos pisces habuit nec
tamen eos esurientib turbis distri¬
buit. sed dño distribuendos optu¬
lit: popłs iudeorum est litterali
sensu puerilis: qui seripturarũ di¬

Expanded text:
acciperet, et jam saturatus abiacciperet, et jam saturatus abiret. Quinqmultitudinem populi saturavit, quinque sunt libri Moysi, quibus spirituali intellectu patefactis, et abundantiore jam sensu multiplicatis, auditorum fidelium quotidie corda reficit. Qui bene hordeacei fuisse referuntur, propter nimirum austeriora legis edicta, et tegumenta litterae grossioris, quae interiorem spiritualis sensus quasi meces quos addidit, psalmistarum non inconvenienter et prophetarum scripta significant, quorum unum canendo, alterum colloquendo suis auditoribus futura Christi et Ecclesiae sacramenta narrabant. Et bene per aquatilia animantia figurantur illius aevi praecones, in quo populus fidelium sine aquis baptismi vivere nullatenus posset. Puer qui quinque panes et duos pisces habuit, nec tamen eos esurientibus turbis distribuit, sed Domino distribuendos obtulit, populus est Judaeorum litterali sensu puerilis, qui Scripturarum di
Abbreviated transcription (Latin):
oculos iħe & uenientẽ ad se mul¬
titudinem uidisse ꝑhibetur. diui¬
ne pietatis inditium est: quia ui¬
delicet cunctis ad se uenire que
rare possint. lucem fui spe aꝑire
currentib solitus est. Nam qđ
oculi iħu donã spc̃ enus mysticȩ
designent: testatur in apok alyp¬
si ioħes qui figurate loquens de
illo. & uidi inquit. agnum stan¬
tem tanquam occisum: habentẽ
cornua septem. & oculos septem
qui sunt septem spc̃ dĩ missi in
omnem terram. Quod temptans
philippum dñs unde inquit eine¬
mus panes ut manducent hi. pro
uida dispensatione utiq facit. ñ
ut ipse quȩ non nouerat discat:
sed ut philippus tarditatem suȩ
fidei quam magistro sciente ipse
nesciebat temptatus agnoseat.¬
& miraculo facto castiget. Neq
enim dubitare debuerat. p̃sente
rerum ereatore qui educit panẽ
de terra & uino letificat cor ho¬
minis paucoꝵ denarioꝵ panes
sufficere turbarum milib ñ pau¬
cis: ut unusquisq sufficienter

Expanded text:
oculos Jesus. Et venientem ad se muloculos Jesus. Et venientem ad se multitudinem vidisse perhibetur, divinae pietatis indicium est: quia videlicet cunctis ad se venire quaerare possint, lucem sui Spiritus aperire currentibus. Nam quod oculi Jesus dona Spiritus ejus mystice designent, testatur in Apocalypsi Joannes, qui figurate loquens de illo: Et vidi, inquit, agnum stantem tanquam occisum, habentem cornua septem, et oculos septem : qui sunt septem spiritus Dei missi in omnem terram. Quod tentans Philippum Dominus, Unde, inquit, ememus panes, ut manducent hi? Provida utique dispensatione facit, non ut ipse quae non noverat discat, sed ut Philippus tarditatem suae fidei, quam magistro sciente ipse nesciebat, tentatus agnoscat, et miraculo facto castiget. Neque enim dubitare debuerat, praesente rerum creatore, qui educit panem de terra, et vino laetificat cor hominis , paucorum denariorum panes sufficere turbarum millibus non paucis, ut unusquisque sufficienter
Abbreviated transcription (Latin):
eisdem sub unius boni serui ꝑso¬
na testatur. quia dare debeant
conseruis in tempore tritiei men¬
suram. id est pro captu audientiũ
oportune & mensurate uerbi da¬
pes suggerere. Quod uero. ꝓpin¬
quante pascha dñs turbas docet.
saEnat & reficit: possunt ita my¬
stice interp̃tari. quia pascha t̾ran¬
situs dicitur: & quoscunq dñs
interna munerũ suorũ suauita¬
te recuperat. ad salubrem ꝓfecto
transitum preparat: ut carnis ui¬
delicet concupiscentias mentis
sublimitate transcendant. infir¬
ma mundi desideria parit & ad
cent. Et si nec dum anua uel
carne ad suꝑna ualent ꝑtingere.
quia hoc nimirum infuturo ꝓ-¬
mittitur: quicquid tam̃ carna-¬
les quasi altum amplecti conspi¬
ciunt. comparatione ȩternorum
quasi nichili despiciant: iuxta ex¬
emplum illius qui uidens impiũ
suꝑ exaltatum. & eleuatũ suꝑ ce¬
dros lybani. transit temporalia
contemplando: & quasi non ẽẽ
uidebat quem cito tollendum
preuidebat. Quod subleuasse

Expanded text:
eisdem sub unius boni servi persona testatur, quia dare debeant conservis in tempore tritici mensuram, id est, pro captu audientium opportune et mensurate verbi dapes suggerere. Quod vero appropinquante Pascha Dominus turbas docet, sanat et reficit, possumus ita mystice interpretari, quia Pascha transitus dicitur, et quoscunque Dominus interna munerum suorum suavitate recuperat, ad salubrem profecto transitum praeparat, ut carnis videlicet concupiscentias mentis sublimitate transcendant, infirma mundi desideria prospera pacent: etsi necdum anima vel carne ad superna valeant pertingere, quia hoc nimirum in futuro promittitur, quidquid tamen carnales quasi altum complecti conspiciunt, comparatione aeternorum quasi nihilum despiciant; juxta exemplum illius qui videns imperium superexaltatum et elevatum sicut cedros Libani , transiit temporalia contemplando, et quasi jam non esse videbat, quem cito tollendum praevidebat. Cum sublevasset
Abbreviated transcription (Latin):
uare quod perierat. ac recreare
mundum quẽ fecerat: qui cum
suis fidelib ꝑ presentiam diuni¬
tatis ẽ in mundo omĩb dieb usq
ad consummationẽ scłi: qui in
consummationẽ scłi ꝑ humanita¬
tem uenturus est in mundũ ut
reddat singulis scdm oꝑa eorũ:
impios quidem & peccatores eter¬
num. ꝓiciens in ignem. iustos au¬
tem in uitam introducens ȩternã:
in qua uiuit & regnat eũ patre

Expanded text:
vare, quod perierat, ac recreare vare, quod perierat, ac recreare mundum, quem fecerat, qui cum suis fidelibus per praesentiam divinitatis est in mundo omnibus diebus usque ad consummationem saeculi, qui in consummatione saeculi per humanitatem venturus est in mundum, ut reddat singulis secundum opera eorum: impios quidem et peccatores aeternum projiciens in ignem, justos autem in vitam introducens aeternam, in qua vivit
Abbreviated transcription (Latin):
despecti: oȩlestis tamen grẽ sunt.
pane fecundi. Nam seruilia cophi¬
nis solent oꝑa fieri. Unde de ppło¬
qui in luto ac lateribus sermiebat
in egipto. dicit psalmista. Manꝰ
enis in cophino seruierunt. Illi
ergo homines cum uidissent qđ
fecerat signum dicebant: quia hic
est uere ꝓpħa qui uenturus ẽ. in
mundum. Recte quidem dice¬
bant dnm̃n ꝓpħam magnum: ma¬
gne salutis preconem iam mundo
futurum. Nam & ipse propħam
se uocare dignatur. ubi ait: quia
rusalem. Sed nec dum plena fide
proficiebant: qui hunc etiam dñm̃
dicere nesciebant. Ergo illi udẽ¬
tes signum quod fecerat iħe. di¬
xerunt: quia hic est uere propħa
qui uenturus ẽ in mundũ. noscer¬
tiori cognitione ueritatis & fidi
uidentes mundum quẽ fecit ib̃e
& signa quib illum repleuit: di¬
camus quia hic est uere mediator
dei & hominum qui implet mun¬
dum diuinitate & mundus ꝑ ip¬
sum factus ẽ: qui in ꝓpria uenit
genus humanum querere & sal¬

Expanded text:
despecti, coelestis tamen gratiae sunt despecti, coelestis tamen gratiae sunt pane fecundi. Nam servilia cophinis solent oqui in luto ac lateribus serviebat in Aegypto dicit Psalmista, Manus ejus in cophino servierunt . Illi ergo homines cum vidissent quod fecerat signum, dicebant, Quia hic est vere propheta qui venturus est imundum. Recte quidem dicebant Dominum prophetam magnum, magnae salutis praeconem jam mundo futurum. Nam et ipse prophetam se vocare dignatur, ubi ait: Quia rusalem. Sed necdum plena fide proficiebant, qui hunc etiam Dominum dicere nesciebant. Ergo illi videntes signum quod fecerat Jesus, dicebant: Quia hic est vere propheta qui venturus est in mundum. Nos certiori cognitione veritatis et fidei videntes mundum, quem fecit Jesus, et signa quibus illum replevit, dicamus: Quia hic est vere mediator Dei et hominum, qui implet mundum divinitate, et mundus per ipsum factus est, qui in propria venit, genus humanum quaerere et sal
Abbreviated transcription (Latin):
diligentius scrutando colligant.
& ad eruditionem minoꝵ suo uł
dicto uel seripto faciant ꝑuenire:
ne alimenta uerbi illoꝵ desidia
pereant plebib q tollantur qui
hec dño donante interp̃tando col¬
ligere norunt. Collegerunt gͦ
inquit: & impleuerunt duode¬
cim cophinos fragmentoꝵ. Qͥa
duodenario nuinero solet ꝑfec¬
tionis cuius libet summa figura
ri. recte ꝑ duodecim eophinos fra¬
gmentorũ plenos. omĩs doctorũ
spiritalium chorus exprimit᷑. qui
obseura scripturarũ quȩ ꝑse tur¬
be nequeunt & meditando colli¬
gere. & meditata & mandata lit¬
teris suo pariter & turbarũ usui
conseruare iubentur. Hoc ipsi fe¬
cere apłi & euangłistȩ: non pauea
legis & ꝓpħarũ dicta mystica suis
interp̾tatione addita inserendo
opusculis: hoc sequaces eoꝵ eccłiȩ
toto orbe magistri. etiam integro
non nulli utriusq testam̃ti libroᷤᷤ.
diligentiori explanatione discu¬
tiendo. Qui quamuis hominib

Expanded text:
diligentius scrutando colligant, diligentius scrutando colligant, et ad eruditionem minorum suorum dicto vel scripto faciant pervenire, ne alimenta verbi illorum desidia pereant, plebibusque tollantur, qui haec Domino donante interpretando colligere norunt. Collegerunt, inquit, et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. Quia duodenario numero solet perfectiori, recte per duodecim cophinos fragmentorum plenos, omnis doctorum spiritalium chorus exprimitur, qui obscura Scripturarum, quae per se turbae nequeunt, et meditando colligere, et meditata et mandata litteris suo pariter ac turbarum usui conservare jubentur. Hoc ipsi fecere apostoli et evangelistae, non pauca legis et prophetarum dicta, mystica suis interpretatione addita inserendo opusculis; hoc sequaces eorum Ecclesiae toto orbe magistri, etiam integros nonnulli utriusque 521 Testamenti libros, diligentiori explanatione discutiendo: qui quamlibet hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse quantum de ur̃is. ꝓfectib
gratuletur. de nr̃a spiritali refecti¬
one gaudeat intimaret. Uultis
sta lucas dedisse cum discipłis po-¬
testatem calcandi supra omnem
uirtutem inimici. eorumq rromi¬
na scripta indicasse in celis: & sta¬
tim infert. In ipsa hora exultauit
in spũ scõ & dixit. Confiteor tibi
pater dñe cęli & terre: quod abs¬
condisti hȩc a sapientib & prudẽ¬
tibus & reuelasti ea paruulis. Cla¬
ret ergo quia saluti ac uitȩ fideli¬
um congratuletur: qui patrẽ grã
agendo collaudat. quod ea que
suꝑbientib abscondit. humilib
spũ secreta reuelauerit. Qd autẽ
saturata multitudine ussit disci¬
pulos colligere que suꝑauerant
fragmenta ne perirent: hoc ꝓfec¬
to signat. quia pleraq sunt ar-¬
chana diuinorũ eloquiorũ quȩ
uulgi sensus non capit: ñ nulla
quȩ ꝑ se quidem minus docti as-¬
sequi nequeunt: sed a doctorib
exposita mox intelligere queunt.
Hec ergo necesse ẽ ut qui ualent

Expanded text:
t ipse quantum de nostris profectibus gratuletur, de nostra spiritali refectione gaudeat, intimaret. Vultis sta Lucas, dedisse eum discipulis potestatem calcandi supra omnem virtutem inimici, eorumque nomina scripta indicasse in coelis ; et statim infert: In ipsa hora exsultavit Spiritu sancto, et dixit: Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quod abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Claret ergo quia saluti ac vitae fidelium congratuletur, qui Patrem gratias agendo collaudat, quod ea quae superbientibus abscondit, humilibus spiritu secreta revelaverat. Quod autem saturata multitudine, jussit discipulos colligere quae superaverunt fragmentorum, ne perirent, hoc profecto signat quia pleraque sunt arcana divinorum eloquiorum, quae vulgi sensus non capit, nonnulla quae per se quidem minus docti assequi neexposita mox intelligere queunt. Haec ergo necesse est ut qui valent
Abbreviated transcription (Latin):
miscdie quam semꝑ docebat o¬
blitum: si lapidare uetaret. stri¬
derent in eum dentib suis: & qͥ¬
si fautorem scelerum legisq con¬
trarium uelut merito dampna¬
rent. Sed absit. ut terrena stulti¬
tia quid diceret inueniret. & cȩ¬
lesti sapientiȩ quid responderet.
deficeret. Absit. ut impietas ceca
soli iusticiȩ ne mundo luceret ob¬
sisteret. Ihe autẽ inquit inclinais
se deorsum: digito seribebat in
terra. Per inclinationẽ iħu humi¬
litas: ꝑ digitum qui articulorũ
compositione flexibilis est. subti¬
litas discretionis exprimit᷑. Por¬
ro ꝑ terram. cor humanum. quod
uel bonarũ uel actionum mala-¬
rum solet reddere fructus osten¬
ditur. Postulatus ergo dñs iudi¬
care de peccatrice. ñ statim dat
iudicium: sed prius inelinans se
deorsum digito seribit in terra.
ac sic demum quod obnixe roga¬
tur iudicat: nos uidelicet typice
instituens ut cum quȩlibet. ꝓxi¬
morũ errata conspicimꝰ non hȩc
antea rep̾hendendo iudicemus:

Expanded text:
ricordiae, quam semper doceret, oblitum; si lapidari vetaret, striderent in eum dentibus suis, et quasi fautorem scelerum legisque contrarium velut merito damnarent. Sed absit ut terrena stultitia quid diceret inveniret, et coelesti sapientiae quid responderet deficeret. Absit ut impletas caeca soli justitiae ne mundo luceret obsisteret. Jesus autem inclinans se deorsum, digito scribebat in terra. Per inclinationem Jesu humilitas, per digitum qui articulorum compositione flexibilis est, subtilitas discretionis exprimitur; porro per terram cor humanum, quod vel bonarum vel actionum malarum solet reddere fructus, ostenditur. Postulatus ergo Dominus judicare de peccatrice, non statim dat judicium, sed prius inclinans se deorsum digito scribit in terra, ac sic demum quia obnixe rogatur judicat: nos videlicet, nos typice instituens, ut cum quaelibet proximorum errata conspicimus, non haec antea reprehendendo judicemus
Abbreviated transcription (Latin):
matrem. Cui post modum maio¬
ra querenti. & uelut ad montẽ
uirtutum accedere cupienti: si
uis inquit ꝑfectus eẽ. uade uen
habebis thesaurum incelo. & ue¬
ni sequere me. Cuius discretionẽ
in carne docens exhibuit: uerum
nunc quoq ꝑ uerbi fui ministroᷤ
exbibere non cessat. Unde de

Expanded text:
matrem. Cui postmodum majomatrem. Cui postmodum majora quaerenti, et velut ad montem virtutum ascendere cupienti, Si vis, inquit, perfectus esse, vade, vende habebis thesaurum in coelo, et veni sequere me. Cujus discretionem minus in carne docens exhibuit, verum nunc quoque per verbi sui ministros exhibere non cessat. Unde de
Abbreviated transcription (Latin):
sum sana me dnẽ qm̃ conturbata
sunt ossa mea. Et iterũ de ꝑcipi
michi deerit in loco paseue. ibi
me collocauit. Quod autẽ su¬
biens in montem iħe ibi sedebat
cum discipłis suis. sed ueniente
ad eum multitudine descendit
atq hanc in inferiorib reficit.
quam in inferiorib pauloante
curauerat. nequaquã frustra
factum credamus: sed ad signifi¬
candum mysticȩ quia doctrinã
& karismata sua dñs iuxta ꝑei¬
pientium capacitatẽ distribuit.
infirmis quidem adhuc mentibꝰ
dens sacramenta: celsiorib autẽ
quibq & ꝑfectiorib sensu. seere¬
tiora suȩ maiestatis archana rese¬
rans. artiora deuote conuersati¬
onis itinera suggerens: & altiora
premioꝵ celestium dona. ꝓmit¬
tens. Deniq cuidam sciscitanti
quid faciens uitam ȩternam pos¬
sideret: quasi inferius adhuc po¬
sito commiunia suȩ dona largi¬
tatis impendit dicens. Non oc¬
eides. non mechaberis: ñ furtum
facies. non falsum testimonium
dices: honora patrem tuum et¬

Expanded text:
sum; sana me, Domine, quoniam conturbata sunt omnia ossa mea ; et iterum de percipiemihi deerit; in loco pascuae ibi me collocavit . Quod autem subiens in montem Jesus, ibi sedebat cum discipulis suis, sed veniente ad eum multitudine, descendit, atque hanc in inferioribus refecit, quam in inferioribus paulo ante curaverat, nequaquam frustra factum credamus, sed ad significandum mystice quia doctrinam et charismata sua Dominus juxta percipientium capacitatem distribuit, infirmis quidem adhuc mentibusdens sacramenta: celsioribus autem quibusque, et perfectioribus sensu secretiora suae majestatis arcana reserans, altiora devotae conversationis itinera suggerens, et altiora praemiorum coelestium dona promittens. Denique cuidam sciscitanti quid faciens vitam aeternam possideret, quasi inferius adhuc posito, communia suae dona largitatis impendit, dicens: Non occides, non moechaberis, non furtum facies, non falsum testimonium dices
Abbreviated transcription (Latin):
humilitate castigaueritis: premi¬
uni suꝑne exaltationis uos accep¬
turos sperate. Bene autẽ dicitur.
quia cum sedens doceret iħe om̃iꝰ
popł̃s uenit ad eum: quia postꝗͣ
humilitate suȩ incarnationis pro¬
ximus proximus hominũ factus
est: libentius ẽ amultis eius ser¬
mo receptus. A multis inquã est
enis sermo receptus. Namq aplu¬
ribus est suꝑba impietate contẽp¬
tus. Audierunt enim mansueti
& letati sunt. magnificantes dnm̃
eum psalmista: & exaltantes nom̃
cius in inuc̃e. Audierunt enim¬
iniudi & dissoluti sunt. nec cõpi¬
cti sunt: temptauerunt eum &.
deriserunt: derisu striderunt in
eum dentib suis. Deniq temp¬
Dtantes adduxerunt mulierem
in adulterio dep̃hensam. int̾ro¬
gantes quid de ea fieri iuber&:
qm̃ moyses talem lapidare man¬
dauerit. ut si ipse hanc lapidan¬
dã decerneret. deriderent eũ qͦsi

Expanded text:
humilitate castigaveritis, praemihumilitate castigaveritis, praemium supernae exaltationis vos accepturos sperate. Bene autem dicitur, quia cum sedens doceret Jesus, omnis populus venit ad eum: quia postquam humilitate suae incarnationis proximus hominum factus est, libentius est a multis ejus sermo receptus: a multis, inquam, est ejus sermo receptus, namque a pluribus est superba impietate contemptus. Audierunt namque mansueti et laetati sunt, magnificantes Dominum cum Psalmista, et exaltantes nomen ejus ad invicem. Audierunt invidi, et dissoluti sunt, nec compuncti sunt; tentaverunt eum et deriserunt, derisum striderunt in eum dentibus suis. Denique tentantes adduxerunt mulierem in adulterio deprehensam, interrogantes quid de ea fieri juberet; quoniam Moyses talem lapidare mandaverit, ut si et ipse hanc lapidandam decerneret, deriderent eum quasi
Abbreviated transcription (Latin):
& uirtite ac puritate pieminet
et quemeunq ei liquorem suꝑ¬
fundere uolueris confestim hune
transcendere. eiq suꝑferri con¬
sueuit: gram mmiscdiȩ cȩlestis ñ
inconuenient̃ insinuat. de qua
seriptum est. Suauis dñs unnier¬
sis. & miserationes enis suꝑ om̃ia
oꝑa eius. Tempus quoq dilueu¬
li: ex ortum eiusdem gr̃ȩ qua re¬
mota legis umbra lux eũngłicȩ
ueritatis erat reuelanda demon¬
strat. Pergit ergo iħe inmontẽ
oliueti: ut arcem misediȩ in se
constare denunciet. Uenit iterũ
dilucnlo in templum: ut eandẽ
miscł̃iam eum incipiente noui
testamenti lumine fidelib tem¬
plo uidelicet suo pandendam
prebendamq significet. Et om¬
nis inquit popłs uenit ad eum:
& sedens docebat eos. Sessio dni.
humilitatẽ incarnationis eius ꝑ
quam nobis misereri dignatus
est insimiat. Ande etiam nob̃
precipitur. Surgite post quã se¬
deritis. Ac si aꝑte dicatur: Non
ante sed postea quam uera uos

Expanded text:
et virtute ac puritate praeeminet, et virtute ac puritate praeeminet, et quemcunque ei liquorem superfundere volueris, confestim hunc transcendere eique superferri consuevit, gratiam misericordiae coelestis non inconvenienter insinuat, de qua scriptum est, Suavis Dominus universis, et miserationes ejus super omnia opera ejus . Tempus quoque diluculi exortum ejusdem gratiae, qua, remota legis umbra, lux evangelicae veritatis erat revelanda demonstrat. Pergit ergo Jesus in montem Oliveti, ut arcem misericordiae in se constare denuntiet; venit iterum diluculo in templum, ut eamdem misericordiam cum incipiente Novi Testamenti lumine fidelibus, templo videlicet suo pandendam praebendamque significet. Et omnis, inquit, populus venit ad eum, et sedens docebat eos. Sessio Domini humilitatem incarnationis ejus, pro qua nobis misereri dignatus est, insinuat; unde etiam nobis praecipitur: Surgite postquam sederitis , ac si aperte dicatur: Non ante sed posteaquam vera vos
Abbreviated transcription (Latin):
resentem scĩ euangłii
lectionẽ tanto inten¬
tius considerare fr̃s
nobis commendat grãm nr̃i con¬
ditoris Eocc enim ut audiuim
oblatam sibi ab impus accusato¬
rib mulierem peccatricem non
iuxta legis preceptum lapidare
sed ipsos accusatores primo semet¬
ipsos considerare. & sic in peccan¬
tem sententiam dare precepit:
ut exconsideratione propriȩ fra¬
gilitatis. qualiter aliis misereri de¬
buissent agnoscerent. Sed quia
moris solet eẽ scripturarũ aliqͣn¬
do a statu temporis. aliquando
a statu loci. aliquando ab utroq
qualia sint post narranda signi¬
ficare. relaturus euangłista tem¬
peratam legis districtionẽ. miseri¬
cordiam redemptoris p̃misit: qͥa
iħe perrexit in montem oliueti.
& diluculo iterum uenit in tem¬
plum. Mons quippe oliueti subli¬
mitatem dnĩce pietatis & miscłie
designat: quia & grece oleos mi¬
sericordia. oliuetum uocatur ele¬
on: & ipsa unctio olei. fessis ac
dolentib membris solet afferre
leuamen. Sed & hoc quod oleũ

Expanded text:
esentem sancti Evangelii lectionem tanto intentius considerare, fratnobis commendat gratiam nostri Conditoris. Ecce enim, ut audivimus, oblatam sibi ab impiis accusatoribus mulierem peccatricem, non juxta legis praeceptum lapidare, sed ipsos accusatores primo semetipsos considerare, et sic in peccantem sententiam dare praecepit, ut ex consideratione propriae frigilitatis, qualiter aliis misereri debuissent, agnoscerent. Sed quia moris esse solet Scripturarum ut aliquando a statu temporis, aliquando a statu loci, aliquando ab utroque qualia sint post narranda significent, relaturus evangelista temperatam legis districtionem misericordia Redemptoris, praemisit quia Jesus perrexit in montem Oliveti, et diluculo iterum venit in templum. Mons quippe Oliveti sublimitatem Dominicae pietatis et misericordiae designat, quia Graece oleos misericordia, olivetum vocatur oleon, et ipsa unctio olei fessis ac dolentibus membris solet afferre levamen. Sed et hoc quod oleum
Abbreviated transcription (Latin):
eite: & sic ad carnalia iudicanda
diuertite. Dato autem iudicio.
dñs̃ iterum se inelinans seribe¬
bat in terra. Et quidem iuxta
morem consuetudinis humanȩ
potest intelligi. qđ ideo dñs co¬
ram temptatorib impbis ineli
duo de uiginti passuum milib in
longun: & quinq extenditur in
latum. Mystice autem mare tur¬
bida ac tumentia sełi huns uolu¬
mina significat: in quib prauiqͥ¬
libet iniuste delectati. quasi pro¬
fundis dediti gurgitibꝰ pisces men
tem ad suꝑna gaudia ñ intenduÑ.
Unde bene idem inare galileȩ. id
est rote cognominatur: quia ni¬
mirum amor labentis scłi qua¬
si in uertiginem corda mittit:
mista. Incireuitu inquit impii
ambulant. Sed abcuntem trans ui¬
mare galilee iħm multitudo
maxima sequebatur. quȩ doctri¬
ne sanationis & refectionis ab eo
celestis munera summa ꝑciperet:
appareret sola illum gens iuidea
sequebatur credendo. Post quã
uero ꝑ incarnationis suȩ dispen¬

Expanded text:
cite, et sic ad carnalia judicanda cite, et sic ad carnalia judicanda divertite. Dato autem judicio: « Dominus iterum se inclinans, scribebat in terra. » Et quidem, juxta morem consuetudinis humanae, potest intelligi quod ideo coram tentatoribus improbis incliduodeviginti passuum millibus in longum, et quinque extenditur in latum. Mystice autem mare turbida ac tumentia hujus saeculi volumina significat, in quibus pravi quilibet injuste delectati, quasi profundis diditi pisces tem ad superna gaudia non intendunt. Unde bene idem mare Galilaeae, id est, rota cognominatur. Quia nimirum amor labentis saeculi, quasi in vertiginem corda mittit, mista: In circuitu, inquit, impii ambulant . Sed abeuntem trans mare Galilaeae Jesum, multitudo maxima sequebatur, quae doctrinae sanationis et refectionis ab eo coelestis munera summa perciperet, appareret, sola illum gens Judaea sequebatur credendo. Postquam vero per incarnationis suae dispen
Abbreviated transcription (Latin):
autem ꝑseuerarent int̾rogantes
eum: erexit se. & dixit eis. Qui
sine peccato est ur̃m: primus in
illam lapidem mittat. Qui hinc
exinde dño scribe & pharisei ten¬
debant laqueos insidiarum: pu¬
tantes eum uel in miserieordem
futurum in iudicando uel in iu-¬
stum: preuidens ille dolos quasi
fila transit arance. & iudicium
iusticiȩ ꝑ om̃ia & mansuetudinẽ
pietatis ostendens: completumq
est in eis illud psalmistȩ qđ di-¬
ximus: quia dissoluti sunt nec
compuncti sunt. Dissoluti sunt
namq ne dnm̃ insidiis conclu-¬
derent: nec compuncti sunt. ut
eum dilectionis sequerent᷑ offi¬
eiis. Uis enim audire temꝑantiã¬
re iudicandi: Primus in illam la¬
pidem mittat. Ac si dixisset. Si
moyses inquit mandauit uobis
mulierem hinismodi lapidare.
uidete quia ñ hoc peccatores sed
iustos facere precepit. Primo uos
ipsi iusticiam legis implete: &¬
sic innocentes manib & mundo
corde ad lapidandam eam acce¬
dite. Primo spũalis legis edicta.

Expanded text:
severarent interrogantes eum, erexit se, et dixit eis: Qui sine peccato est vestrum, primus in illam lapidem mittat. Quia hinc et inde Domino Scribae et Pharisaei tendebant laqueos insidiarum, putantes eum vel immisericordem futurum in judicando, vel injustum: praevidens ille dolos, quasi fila transit araneae, et judicium justitiae per omnia, et mansuetudinem pietatis ostendens: completumque est in eis illud Psalmistae quod diximus, quia dissoluti sunt, nec compuncti sunt . Dissoluti sunt, namque ne Dominum insidiis concluderent; nec compuncti sunt, ut eum dilectionis sequerentur officiis. Vis enim audire tema judicandi, « Primus in illam lapidem mittat. » Ac si dixisset: Si Moyses mandavit vobis mulierem hujusmodi lapidare, videte quia non hoc peccatores, sed justos facere praecepit. Primo vos ipsi justitiam legis implete, et innocentes manibus et mundo corde ad lapidandam ream concurrite. Primo spiritualia legis edicta,
Abbreviated transcription (Latin):
ides est religionis san¬
ctissimȩ fundamentũ:
caritatis uinculũ. amo¬
ris subsidium. Hȩc
scĩtatem firmat: ca¬
stitatem roborat: dignitates ex¬
ornat. In pueris splendet. in iu¬
uenibus floret: in prouectis ap¬
paret. Gubernat sexus: gradus
prouehit. officia cuncta eustodit
In paupere grata est: in medioere
leta: in locuplete honesta. Fides
amicitias seruat. collegia copu¬
lat: artes commendat. nullum
Pdespicit. nullum contempnit.
nulli deest: nisi qui ei forte de¬
I fuerit. Pides mandata tenet. p̃
Fides familiares efficit do: ami¬
cos constituit xp̃o. Neq enim
quisquam fidei ꝓmissa perspiciet.
nisi professionem actibus seruet.
aut premioꝵ potest compos exi¬
stere. qui ꝓmissam fidem nolue¬
pleta fidei merces homimi repen¬

Expanded text:
ides est religionis sanctissimae fundamentum, charitatis vinculum, amoris subsidium. Haec sanctitatem firmat, castitatem roborat, dignitates exornat. In pueris splendet, in juvenibus floret, in provectis apparet. Gubernat sexus, gradus provehit, officia cuncta custodit. In paupere grata est, in mediocri laeta, in locuplete honesta. Fides amicitias servat, collegia copulat, artes commendat. Nullum despicit, nullum contemnit, nulli deest, nisi qui ei forte defuerit. Fides mandata tenet, praFides familiares efficit Deo, amicos constituit Christo. Neque enim quisquam fidei promissa percipiet, nisi professionem actibus servet; aut praemiorum potest compos existere, qui promissam fidem consepletae fidei merces homini re
Abbreviated transcription (Latin):
infinitam filioꝵ multitudinem
ex eo tibi. ꝓuenire confirmem.
Statim procuratur aries: qui ꝓ
isaac scĩssimo mereretur occidi.
Nec enim fas erat ut ysaae qui
typum ap̃i portabat a patre hoc
in tempore mactaretur: quia ꝑ¬
fecta sacrificii hostia xp̃o dño
seruabatur. Procuratur in quã
aries qui ꝓ ysaae mereretur oc¬
cidi: ut & promissum patris de
hostia compleretur: & ꝑfecto sa¬
crificio patri ysaae ieolumis
redderetur. Tunc uterq letus
demonte descendit: pater qđ
sacrificii uotum filio saluo ꝑfe¬
cerit: filius quod iussa patris
libenter optasset. Gaudet de
patre filius: de filio pater. Gau¬
dent ꝓpinqui: familia euncta
letatur Gaudent inquam qđ
& opus tantum ꝑfectum sit: &
quod patrem cum filio incolu¬
mes illis dñs reuocarit

Expanded text:
infinitam filiorum multitudinem infinitam filiorum multitudinem ex eo tibi provenire confirmabo. Statim procuratur aries, qui pro Isaac sanctissimo mereretur occidi. Nec enim fas erat ut Isaac, qui typum Christi portabat, a patre hoc in tempore mactaretur, quia perfecta sacrificii hostia Christo Domino servabatur. Procurabatur, inquam, aries, qui pro Isaac mereretur occidi, ut et promissum patris de hostia compleretur, et perfecto sacrificio, patri Isaac incolumis redderetur. Tunc uterque laetus de monte descendit: pater, quod sacrificii votum salvo filio perfecerit; filius, quod jussa patris libenter optasset. Gaudet de patre filius, de filio pater. Gaudent propinqui, familia cuncta laetatur: gaudent, inquam, quod et opus tantum perfectum sit, et quod patrem cum filio incolumes illis Dominus revocarit
Abbreviated transcription (Latin):
utrisq nobis salubriter. ꝓuidet᷑
Tanto eris acceptabilis hostia:
quanto libent̃ głose mortis exce¬
peris beneficia. Quod iussus es¬
pater perfice inquit: quod dis
enim nec renuo nec recuso: quod
uolueris uolo. quod optas exopto.
quod desideras & ipse desidero
Deniq eo uoto istam mortẽ ex¬
cipio: quo te eam michi inferre
uelle cognosco. Hȩc & si uterq
non dixit: tamen cuncta ista. in
actu ostendit. Mox pater exten¬
sa manu gladium sumit. dexte¬
ram erigit: iugulare filium. sa-¬
erificium ꝑficere. iussa dñi uo¬
luit deuotus implere. Et pen-¬
denti iam atq imminenti mu¬
erone. parce inquit dñs parce:
fidem tuam quesiui. non filium
ut iugulares optaui: nec ama-¬
bile pignus tibi subtrahere. sed
deuotionem tuam uolui ꝑtem¬
ptare. Nunc cognoui quia amaᷤᷤ
dnm̃ magis quam filium: inmos
magis amas filium quia diligis
dñm: quia dum ñ pepcisti filio
propter d̃m: eundem tecum co¬
nstituisti dño głosum. Quare
te benedictionib cumulem: &

Expanded text:
utrisque nobis salubriter providetur. Tanto eris acceptabilis hostia, quanto libenter gloriosae mortis acceperis beneficia. Quod jussus pater es, perfice, inquit; quod dispenim nec renuo, nec recuso, quod volueris volo, quod optas exopto, quod desideras et ipse desidero. Denique eo voto istam mortem excipio, quo te eam mihi inferre velle cognosco. Haec etsi uterque non dixit, tamen cuncta ista in actu ostendit. Mox pater extensa manu gladium sumit, dexteram erigit, jugulare filium, sacrificium perficere, jussum Domini voluit devotus implere: et pendenti jam atque imminenti mucrone, Parce, inquit Dominus, parce; fidem tuam quaesivi, non filium ut jugulares optavi: nec amabile pignus tibi subtrahere, sed devotionem tuam volui pertentare. Nunc cognovi quia amas Dominum magis quam filium, imo magis amas filium, quia diligis Dominum: quia dum non pepercisti filio tuo propter Deum, eumdem tecum constituisti Domino gloriosum. Quare te benedictionibus cumulabo, et
Abbreviated transcription (Latin):
falsitate contumelias accipimus:
eorũ etiam uera mala taceamꝰ. ne
ministerium iuste correptionis in
arma uertamus furoris: Sed qͥa
quisquis di zelo utitur aprauis
hominib dehonestatur: in se met¬
ipso nobis dñs patientie prebuit
exemplum. qui ait: sed honorifico
patrem meum. & uos inhonorastiᷤ
me. Sed quid nobis ad ista facien¬
dum sit: adhuc exemplo nos am¬
monet cum subungit. Ego au¬
tem ñ quero głam meam: est qui
querat & iudicet Seimus certe
quod scriptum est quia pat̃ om̃e
iudicium dedit filio: & tam̃ ecce
isdem filius iniurias accipiens glo¬
riam suam ñ querit. Illatas contu¬
melias patris iudicio reseruat: ut
nobis ꝓfecto insinuet quantũ nos
c̃ẽ patientes debenius: dum se ad¬
huc ulcisei non uult & ipse qui

Expanded text:
falsitate contumelias accipimus, falsitate contumelias accipimus, eorum etiam 1508 vera mala taceamus, ne ministerium justae correptionis in arma vertamus furoris? Sed quia quisquis Dei zelo utitur a pravis hominibus dehonestatur, in semetipso nobis Dominus patientiae praebuit exemplum, qui ait: Sed honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me. Sed quid nobis ad ista faciendum sit, adhuc exemplo nos admonet, cum subjungit: Ego autem non quaero gloriam meam, est qui quaerat et judicet. Scimus certe quod scriptum est, quia Pater omne judicium dedit Filio, et tamen ecce idem Filius injurias accipiens gloriam suam non quaerit. Illatas contumelias Patris judicio reservat, ut nobis profecto insinuet quantum nos esse patientes debemus, dum se adhuc ulcisci non vult et ipse qui
Abbreviated transcription (Latin):
beo. Duo quippe ei illata fuerant.
unum negauit. aliud tacendo con
sensit. Custos namq humani ge¬
neris uenerat: & si samaritanum
se non eẽ diceret. ẽẽ se eustodem
negaret. Sed tacuit quod recogno¬
uit: & patient̾ reppulit qđ dictũ
fallacit̾ audiuit dicens. Ego de¬
monium ñ habeo. In quib uerbis
quid aliud nisi suꝑbia nr̃ã confun¬
ditur: Que si exagitata uel le¬
uiter fuerit: atrociores iniurias
reddit quam acceꝑit. Facit mala
quȩ potest: minatur & que face¬
re non potest. Eece iniuriam susei¬
piens d̃s non nascitur: ñ contume¬
liosa uerba respondit. Qui si eisddẽ
ista dicentibꝰ respondere uoluisset
demonium uos habetis. uerum ꝓ¬
fecto diceret: quia nisi impleti de¬
loqui non possent. Sed accepta
imuria etiam quod uerum erat di¬
cere ueritas noluit: ne non dixis¬
se ueritatem. sed ꝓuocatus contu¬
meliam reddidisse uideatur. Ex
qua re quid nobis innuitur: nisi
ut eo tempore quo a proximis ex

Expanded text:
beo. Duo quippe ei illata fuerant, beo. Duo quippe ei illata fuerant, unum negavit, et aliud tacendo cosensit. Custos namque humani generis venerat; et si Samaritanum se non esse diceret, esse se custodem negaret. Sed tacuit quod recognovit, et patienter repulit quod dictum fallaciter audivit, dicens: Ego daemonium non habeo. In quibus verbis quid aliud nisi superbia nostra confunditur? quae si exagitata vel leviter fuerit, atrociores injurias reddit, quam acceperat: facit mala quae potest, minatur et quae facere non potest. Ecce injuriam suscipiens Dominus non irascitur, non contumeliosa verba respondet. Qui si eisdem ista dicentibus respondere voluisset: Daemonium vos habetis, verum profecto diceret, quia nisi impleti eloqui non possent. Sed accepta injuria etiam quod verum erat dicere Veritas noluit, ne non dixisse veritatem, sed provocatus contumeliam reddidisse videretur. Ex qua re quid nobis innuitur, nisi ut eo tempore quo a proximis ex
Abbreviated transcription (Latin):
tur: sed post lacrimarũ tempus
ad iniquitatem redeunt. Hi ꝓfec̃¬
to uerba di non audiunt: qui hec
exercere in oꝑe contempnunt. Ui
oculos reuocate: & alta considera¬
tione ꝑtimescite hoc qđ ex ore ue¬
ritatis sonat: propterea uos ñ audi¬
tis. quia ex dõ non estis. Sed hoc
quod de reprobis ueritas loquit᷑.
ipsi hoc de semet ipsis reprobi
sius oꝑibus ostendunt. Nam se¬
quitur. Responderunt igitur
iudei: & dixerunt ei. Nonne be
nedicimus nos quia samaritanus
estu: & demonium habes: Ac¬
cepta autem tanta contumelia:
quid ds̃ respondeat audiamus.
Ego demonium ñ habeo: sed ho¬
norifico patrẽ meum & uos in ho¬
norastis me. Quia enim samarita¬
nus interp̃tatur custos & ipse ue¬
raciter custos est de quo psalmista
ait: nisi dñs custodierit eiuitatem.
inuanum uigilant qui custodiunt
eam. & cui ꝑ ysaiam. custos quid
de nocte. custos quid de nocte: re¬
spondere noluit dñs samnaritanus
non sum: sed ego demonium ñ ha¬

Expanded text:
tur, sed post lacrimarum tempus tur, sed post lacrimarum tempus ad iniquitatem redeunt. Hi profecto verba dei non audiunt, quia haec exercere in opere contemnunt et oculos revocate, et alta consideratione pertimescite hoc quod ex ore Veritatis sonat: Propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis. Sed hoc quod de reprobis Veritas loquitur, ipsi hoc de semtipsis reprobi suis operibus ostendunt. Nam sequitur: Responderunt igitur Judaei, et dixerunt ei: Nonne 1507 bene dicimus nos quia Samaritanus es tu, cepta autem tanta contumelia, quid Dominus respondeat, audiamus: Ego daemonium non habeo, sed honorifico Patrem meum, et vos inhonoratis me. Quia enim Samaritanus interpretatur custos, et ipse veraciter custos est, de quo Psalmista ait: Nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilant, qui custodiunt eam . Et cui per Isaiam: Custos quid de nocte? custos quid de nocte ? Respondere noluit Dominus, Samaritanus non sum; sed ego daemonium non ha
Abbreviated transcription (Latin):
suetudinem di. Re-¬
laxare peccata uene¬
rat: & dicebat. Quis
ex uobis arguet me de peccato:
Non dedignatur ex ratione osten¬
dere se peocatorem ñesse: qui exuir-¬
tute diuinitatis poterat peccatores
iustificare. Sed terribile ẽ. ualde
quod subditur. Qui est ex do: uer¬
ba dĩ audit. Propterea uos non
auditis: quia ex dõ non estis. Si e¬
nim ipse uerba dei audit qui ex
do est. & audire uerba cius ñ po¬
test quisquis ex illo non est: int̃¬
roget se unus quisq si uerba d̃i in
aure cordis ꝑcipit: & intelligit in¬
de sit. Celestem patriam ueritas
desiderari iubet: carnis desideria
conteri: mundi głam declinari. ali¬
ena ñ appeti: propria largiri. Pen
conualuit: & quia iam ex dõ sit
agnoscit. Nam sunt ñnulli: qui
precepta dĩ. nec aure corporis ꝑci¬
pere dignant᷑. Et sunt nonnulli.
qui hec quidem corporis aure ꝑci¬
piunt: sed nullo ea mentis cõplec
li qui libent̾ uerba di suscipiunt
ita ut etiam in fletib compungan¬

Expanded text:
suetudinem Dei. Relaxare peccata venerat, et dicebat: Quis ex vobis arguet me de peccato? Non dedignatur ex ratione ostendere se peccatorem non esse, qui ex virtute divinitatis poterat peccatores justificare. Sed terribile est valde quod subditur: Qui ex Deo est verba Dei audit; propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis. Si enim ipse verba Dei audit qui ex Deo est, et audire verba ejus non potest quisquis ex illo non est, interroget se unusquisque si verba Dei in aure cordis percipit, et intellegit, unde sit. Caelestem patriam veritas desiderari iubet, carnis desideria conteri, mundi gloriam declinare, aliena non appeti, propria largiri. Pensconvaluit, et quia iam ex deo sit, agnoscit. Nam sunt nonnulli, qui praecepta dei nec aure corporis percipere dignantur. Et sunt nonnulli, qui haec quidem corporis aure percipiunt, sed nullo ea mentis desiderili, qui libenter verba dei suscipiunt, ita / ut etiam in fletibus conpungan