comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pestem enume uero ñ ht̃ ullũ elementũ ad quod reuertat᷑ : nis e derettorem scũ
past quit̃ decorpore exierit ur ipsẽ moderante recipiat quod ierexur nͣ¬
rgiditẽ ergoratio unde homini etnimaueniat quatndo nascitur: N Aludicunt
qđ sieut cetro detarne nascicur: utt aenima deecniniat nascatur: Sed hoc scripti non¬
nerrat ulloloco unde numt homini ueniat quando natus est nequo deipsa aonima mu¬
lieris quomodo eidictet fuiss&. sicut narnttdeterne quomodo ftitit est: Alii uero melus
sentiunt quodumcuiq homini enima uđ õ dati sit quando natus est : sicut in eratt
serptum est. Sp̃s ex mȩ ꝓcedit : & ominem flatũ ego feci. iđ omnẽ animani & sicut
mpselino scriptũ est. Quifinxit singillatim cordt eorũ. Eitdu temeririedicunt
quod tuno eninite om̃ium crettẽ te fuissent. quando simulum̃ a fecit Etiiquo¬

Expanded text:
aere: anima vero non habet ullum elementum, ad quod revertatur, nisi ad creatorem suum aere: anima vero non habet ullum elementum, ad quod revertatur, nisi ad creatorem suum postquam de corpore exierit, ut ipso moderante recipiat quod meretur. Inquirenda est ergo ratio unde homini anima veniat, quando nascitur. Alii dicunt quod sicut caro de carne nascitur, ita anima denarrat ullo loco, unde anima homini veniat quando natus est, neque de ipsa anima mulieris, quomodo ei data fuisset, sicut narrat de carne quomodo facta est. Alii vero melius sentiunt, quod unicuique homini anima a Deo data sit, quando natus est, sicut in Isaia scriptum est: Spiritus ex me procedit, et omnem flatum ego feci , id est omnem aniin Psalmo scriptum est: Qui finxit singillatim corda eorum. Et alii temerarie dicunt quod tunc animae omnium creatae fuissent, quando simul omnia fecit, et in quo
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse seol nonẽ ita Mlagis autẽ intellegendũ atq recipiendũ qđ do inspiran¬
te tup sa uolunturia introissa in corp̃ ad ministrandũ ipsũ ꝗ panima sen¬
tittr crp quia sianima non ẽ corpꝰ mortuũ e. uuidergo e anima
aut sue. iliquares unde animȩ fiant qiđ ipsae ꝗid nomen cius quaespecie
queusũ inreb conditis tenet: Viuit annon siuiuit qiđ confert unsucer¬
sitatis affectib beatũ neuitt̃ ducit anmisera quidergo anima cuelũ
nadi ẽ Neq terra. neq aer neq ignuis non cut nonds̃ non sidera non uisus non
uditus. nongustus uel cecert quod enumerare longũest quae in celosunt & interret
Inde ergo ẽ r̃uima: M Anime exdo dag est &x exnihilo ficeit. quia homo qui
doteri. fieeus ẽ interrã reuerticur. Similitor niues & ꝓcolle que eecqua fiunt.
de tersumit deterra. inaquẽ reuertunt᷑. &iterũ decerrit ex qua sumpat sunt in

Expanded text:
fuisset; sed non est ita. Magis autem intelligendum atque recipiendum, quod Deo inspirante, ipsa voluntaria introisset in corpus administrandum ipsum, quia per animam sentitur corpus, quia si anima non est, corpus mortuum est. D. Quid ergo est anima? aut si est aliqua res unde animae fiant, quid ipsa est? quod nomen ejus? quae species? quem usum in rebus conditis tenet? vivit, an non? Si vivit, quid confert universitatis affectibus? beatamne vitam ducit, an miseram? Quid ergo anima? coelum non est, neque terra, neque aer, neque ignis, non aqua, non Deus, non sidera, non visus, non auditus, non gustus, vel caetera, quod enumerare longum est, quae in coelo sunt et in terra. Unde ergo est anima? Anima ex Deo data est, et ex nihilo facta: quia homo qui de terra factus est, in terram revertitur: similiter nives et procellae, quae ex aqua fiunt, et aer sumit de terra, in aquam revertuntur. Et iterum de terra, ex qua sumpta sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
niem uenerunt. Qnđo uͦ dix̃. in principio creauit ds̃ caclũ ⁊ terrã : Tunc
omã sic̃ diximꝰ apud ipsũ facta sunt quicquid decelo ⁊ terra oritura fu
erunt. Quãuis ꝑsex dies scdm̃ spetiem diuidere uoluissct sic̃ dic̃ quarco
dic sidera in caelo posuisse. tam̃ primodie apud ipsu in caelo facta sunt
quae die quarto in speciem uener̃. Quia sic̃ in grano sem̃tis multit coc¬
cultantur radix cortex folia. fructui ł multa alia quac de ipso
arbore ueniunt : Ita apud dm̃ istuomã prius occulitibantur. quae postea inspe¬
ciemo uenerulnt Ergo sisimul omã creauit. quomꝰ uerũe qđ legit patermis urq
mo operait᷑ ctego operor ul. Perspitiat peritiatua quia quauis tuna creassa om̃
simul cotidie tamen gubernat in rigando. in plantando. inaedificando Fen
coteris reb: Nã sic̃ homo qui agrũ exero&. sullũ dimittit incultus remanet

Expanded text:
ciem venerunt. Quando vero dixit: In principio creavit Deus coelum et terram, tunc ciem venerunt. Quando vero dixit: In principio creavit Deus coelum et terram, tunc omnia sicut diximus apuderunt, quamvis per sex dies secundum speciem dividere voluisset, sicut dicit quarto die sidera in coelo posuisse, tamen primo die apud ipsum in coelo facta sunt, quae die quarto in speciem venerunt. Quia sicut in grano sementis multa occultantur, radix, cortex, folia, fructus, vel multa alia quae de ipsa arbore veniunt, ita apud Deum ista omnia prius occultabantur, quae postea in speciem venerunt. D. Ergo si simul omnia creavit, quomodo verum est quod legitur: Pater meus usque modo operatur, et ego operor Perspiciat peritia tua, quia quamvis tunc creasset omnia simul, quotidie tamen gubernat in rigando, in plantando, in aedificando, vel in caeteris rebus. Nam sicut homo qui agrum exercet, si illum dimittit, incultus remanet,
Abbreviated transcription (Latin):
utui derent salicet indõ. sic̃ omnẽ formandã craatura  utuetulua uide¬
cubirpo posse intellegi requiem dĩ Intellogit: & alit̃ requies di et
cumnes post bona opera requies cere fuc scdm illũ modũ quẽ dẽdicit
sul a urtbam Nc̃ cognoui qđ timeas dm̃ iđ cognoscere tefici lta g
bic in uellegit requiescere ds̃ cũ scis suis requiem prestat. AL
setedierum operum. Nullã deinceps condidit creaturã Nam qđ ait
nquirenda ẽ ratio sista om̃a in uno die. facta fuer̃ aut ꝑ sex dies sicut
scriptura cõmemorat. Etsi ꝑ sex dies facit fuer quom ergo sc̃a scriptura¬
ltorme q̃ dicit: quiuuut in eternũ creauit om̃a simul AI Tue namꝗ.
nonisimul ereauit om̃a Nam sic̃ mater infantẽ nutriens ingremiosuo
exspeotut ut tonualescat. lta dñs tarditatẽ humani ingenu exspectiuuit¬
teiam inprincipio apud ipsum cunctu creata fuer̃ sed nonstatim inspe¬

Expanded text:
ut viderent scilicet in Deo sicut omnem formandam creaturam, ita et illum videut viderent scilicet in Deo sicut omnem formandam creaturam, ita et illum videarbitror posse intelligi requiem Dei. Intelligitur et aliter requies Dei, id est, cum nos post bona opera requiescere facit, secundum illum modum quem Deus dicit ad Abraham: Nunc cognovi quod timeas Deum , id est cognoscere te feci. Ita et hic intelligitur requiescere Deus, cum sanctis suis requiem praestat. Itsex dierum operum, nullam denquirenda est ratio si ista omnia in uno die facta fuerunt, aut per sex dies, sicut Scriptura hic commemorat; et si per sex dies facta fuerunt, quomodo ergo sancta Scriptura dicit: Qui vivit in aeternum, creavit omnia snon simul creavit omnia; sicut mater infantem nutriens in gremio suo, exspectat ut convalescat, ita Dominus tarditatem humani ingenii exspectavit. Nam in principio apud ipsum cuncta creata fuerunt, sed non statim in spe
Abbreviated transcription (Latin):
pectatom on in pristinũ corp̃ animale in quo fuit adam. sed in melu
Cum ds̃ om̃a bona creauerit nihilq sit qđ non ab illo sit condetũ uinde
malum AIGs Malum natura non e. sed priuatio boni hoqnom̃
accep̃ Deniq bonũ potest eẽ sine malo malũ non potestieẽ sneb unia
Neo potest cẽ sine malo. ubi non fuerit bonum Aoꝑ hoc dicimus ee
bonumi qđ homo liclum ꝗdiutiasus. Ideoq qnđo dicimꝰ bonũ natura lau
es non site nisi pose laborẽ : Curdĩ equiescere dr̃ Anꝙ ipse ope fatigitus esti
nenu ues cere dicersur MeNonin aliqua oreatura tq eius bona in d gons
ooquieuit elsiesed inseipso. Deniq non in aliquo dicrum q eip iere etdigens
opera requiescere legit Vnde liquido a ppara nullã creatura dm̃ ꝑin
digentia s solabona uoluntitte fecisse. Qđsiin aliqua crattura ropuun
indigenitliquã i reaturã indigens facer&. Ergo quia nulla crtattram
uess dri tdie septima ab omnib: operib suis quas fic o hoc intellegi

Expanded text:
peccati non in pristinum corpus animale, in quo fuit Adam, sed in meliuCum Deus omnia bona creaverit, nihilque sit quod non ab illo sit conditum, unde malum? Augustinus. - Malum natura non est, sed privatio boni hoc nomen accepit. Denique bonum potest esse sine malo, malum non potest esse sine bono. Non potest esse malum ubi non fuerit bonum; ac per hoc dicimus et Bonum quod homo, malum quod vitiosus. Ideoque quando dicimus bonum, naturaes non sit nisi post laborem, cur Deus requiescere dicitur? an et ipse opere fatigatus est ut requiescere diceretur? Non in aliqua creatura tanquam ejus bona indigens requievit Deus, sed in seipso. Denique non in aliquo dierum, sed post sexti diei opera requiescere legitur. Unde liquido apparet nullam creaturam Deum per indigentiam, sed sola bona voluntate fecisse. Quod si in aliqua creatura requsceret, aliquam creaturam indigens fecisset. Ergo quia nullam creaturamvisse Deum in die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit ; hoc intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
bit᷑ tibi sem̃ tam̃ non dubitauit eũ offerre dõ. credens qđ et apłs dicit
qđ a mortuis cum poss& resusatare Allegorice abraham dĩ patris
hoc loco gerit ꝑsonã. Isaac dñ dñi ihũxp̃i Immolatio isaac passio¬
nem xp̃i designat. Bene aut̃ dr̃ qđ ipse portabat ligna holo causti
p xp̃c crucẽ suã baiulauit iuxta qđ in eius passione dr̃ & bauilaas
sibi crucẽ exut in locum qui uocat golgotha Duo uiri qui cõmita¬
bant᷑ cũ abraham popuł ẽ iudaeoꝵ: Duo aut̃ ideo qr ille popuł
p̾mortẽ salo monis diuisus ẽ induo regna. In .x. uidelic& tribus
quib icroboam imperauit quaeuocat᷑ i sył & induas alias trib
iuda uidelic& & beniamin. suꝑquas regnauit roboam filiussa lomo¬
nis quȩ dr̃ iuda cum quib erat & trib sacerdotał iđ leui. Asinus
quem secũ ducebant. stultitiã uideoꝵ sig̃if Asinꝰ enĩ qđ portabat
nesciebat. & iudaci in libris ꝓpheticis xpm̃ logebant. seduenientẽ nordu

Expanded text:
tibi semen, tamen non dubitavit eum offerre Deo, credens, quod et Apostolus dicit: Quod a mortuis eum posset resuscitare . Allegorice Abraham Dei Patris hoc loco gerit personam, Isaac Domini Jesu Christi. Immolatio Isaac passionem Christi designat. Bene autem dicitur: Ipse portabat ligna holocausticrucem suam bajulavit, juxta quod in ejus passione dicitur: Et bajulans sibi crucem exiit in locum qui vocatur Golgotha . Duo viri qui comitabantur cum Abraham, populus Judaeorum. Duo autem ideo, quia ille populus post mortem Salomonis divisus est in duo regna, in decem videlicet tribus quibus Jeroboam imperavit, quae vocantur Israel, et in duas alias tribus, Juda videlicet et Benjamin, super quas regnavit Roboam filius Salomonis, quae dicuntur Juda, cum quibus erat et tribus sacerdotalis, id est Levi. Asinus quem secum ducebant stultitiam Judaeorum designat. Asinus enim quod portabat nesciebat: et Judaei in libris propheticis Christum legebant, sed venientem non
Abbreviated transcription (Latin):
rareẽ : diuinitatẽ illius fide ꝑcipere pedes uꝰ agni uorare ẽ. Vestigia eius hu¬
manitatis amando et imitando ex quirere: Qiđ ergo sunt intestina nisi uer¬
borũ illius occulte ⁊ mystica mandatit : quȩtc̃ eauoramꝰ cũ uerba uite mag
ta magna st̃ sollicitudine discutienda quatinꝰ pͥus quã diesresurrectionis appa¬
reat in hacp̃sentis uite. Nocte oma mandata illius intelligendo &operando

Expanded text:
rare, est divinitatem illius fide percipere. Pedes vero agni vorare, est vestigia humanitatis ejus amando et imitando perquirere. Quid vero sunt intestina, nisi verborum illius occulta et mystica mandata? Quae tunc voramus, cum verba vitae cum ta magna sunt sollicitudine discutienda, quatenus priusquam dies resurrectionis appareat, in hac praesentis vitae vocatione omnia mandata illius intelligendo et operando
Abbreviated transcription (Latin):
fectede s m septuaginta itue legit. quicũ qio ccidet ui delices pite
uindictus ex solua: e sensus  Nĩ itte fiet: ut uis. untdui d elicat sett
morte longue ute eruciatum effugias sed diu uł en docusq aid segti¬
ma gen ertione tandem qui cũq te occiderit eisolus ci sinie
septuplin elas pumont sedđ quia illũ occidendo, frniret illas serten¬

Expanded text:
eptem vindictas exsolvet. Et est sensus: Non ita fiet ut vis, ut videlicet cita morte longae vitae cruciatum effugias, sed diu vivendo usque ad septimam generationem tandem quicunque te occiderit exsolvet, id est,septuplum esset puniendus, sed quia illum occidendo finiret illas septe
Abbreviated transcription (Latin):
nis capax cẽ nofti qđ sit bonum quidue malũ debes dominari pec¬
cuto pat uoluntus mala non usq ad oꝑis nequitiã ꝑduco untũ
hocẽ qđ septuagintit dicunt Pec casti quiesce dipetcastias luonte¬
to quieser amalo oꝑe Alia trans latio dic. Si relte offuras utete
aut̃ n diuidas dic̃ dñs peccasti. & cain recte obtulit quit diq
do qui solus adorandus et cuisa crificandũ ẽ. Sed non recte diui¬
sit sua dõ dando. seaut sibi cum ds̃ potius nos quã nr̃a desidera
Omis cĩ qui aliqid offer considerare deb& cui offerat & qđ & qnd

Expanded text:
nis capax es, et nosti quid sit bonum, quidve malum, debes dominari peccato, ut voluutas mala non usque ad operis nequitiam perducatur. Et hoc est, quod LXX dicunt: Peccasti? quiesce. Id est, Peccasti voluntate? quiesce a malo opere. Alia translatio habet: Si recte offeras, recte autem non dividas, dicit Dominus: peccasti. Et Cain recte obtulit, quia utique Deo qui solus est adorandus, et cui est sacrificandum. Sed non recte divisit, sua Deo dando, se autem sibi, cum Deus potius nos quam nostra desideret. Omnis enim qui aliquid offert considerare debet cui offerat
Abbreviated transcription (Latin):
tertã qiutiuonglemen et tremens. Allegorice posurti ch signu ba
uidaeos ut nemo eos occideret ipsã uiddicet legot qua sigontulian
ud sicosidape matione aeuram ereptione Propt̃ hoc signipi neit
iam tran quillitate cos ꝓhibuit siuis legib  pacrsuo eoccida
uere ren hotdiqđ ꝑ salmiste filius loquit ed parrõ uirececidas
bius anstudiuans uugubat: C ognoun ant̃ uxoree sutq ⁊ coñ cepit
ex nomine fibi siui enocha quia intimore cerdea trrootere dur
fo tonsi elilustus anilificuuit utibi ab sconditꝰ pro tegeretur
Quaeri aut̃ potest cũ quib eam aedificauerit. si plus non erant homi¬
nes quã hui quos scriptã commemorit Sed sciendũ multo pluresiã
tunc fuisse : quia diu uiuendo plures filios generabant. Nec mirum
cũ &iã filu isrł ꝑ quadringentos annos itu multiplicati legantur

Expanded text:
t LXX, gemens et contremens. Allegorice posuit Deus signum in Judaeos, ut nemo eos occideret, ipsam videlicet legem quam portabant ad suam damnationem et nostram ereptionem. Propter hoc signum nemo jam tranest quod per Psalmistam Filius loquitur ad Patrem: Ne occidas concepit ex nomine filii sui Enoch. Quia in timore erat et tremore, ideo fortassis civitatem aedificavit, ut ibi absconditus protegeretur. Quaeri autem potest cum quibus eam aedificaverit, si plus vel plures non erant homines quam hi quos Scriptura commemorat. Sed sciendum multo plures jam tunc fuisse, quia diu vivendo plures filios generabant. Nec mirum, cum etiam filii Israel per quadraginta annos ita multiplicati legantur
Abbreviated transcription (Latin):
Dixitq cam. Maor c̃ iniquitts mea quã utueniã merear Peccatis
peccatia adiciens desperauit : nec credidit seposse ueniã adipisci Et
futo qui enim desperat. aut putat dnm̃ nolle dimittere aut ñ
posse sinon potest : Non ẽ omni potens : quia ẽ aliqiđ qđ non potest
tiona quicũq me inuenerit. cognoscet me dignũ ee quo a cacdar

Expanded text:
Dixitque Cain: Major iniquitas mea quam ut veniam merear. Peccatis peccata adjiciens desperavit, nec credidit se posse salvari vel veniam adipisci. Etremittetur . Qui enim desperat, aut putat Deum nolle dimittere, aut non posse. Si non potest, non omnipotens, quia est aliquid quod non potest. tione quicunque me invenerit, cognoscet me dignum esse, qui occida
Abbreviated transcription (Latin):
historin ÷ auidendo Distat int̃ historias & annales. quia histories
earũ rerum quas uidim. ł uidere potium. Annales uero earum quas
apłos alios ꝓphetas & ctr. In quib s. charis matib ultimũ pȩne gradũ
int̾p̃tes tenerit & hoc in eusdem pauli apłi epła repperit᷑ ubidicit

Expanded text:
historia, id est a videndo. Distat inter historias et annales, quia historiae sunt historia, id est a videndo. Distat inter historias et annales, quia historiae sunt earum rerum quas videmus vel videre possumus, annales vero earum quas apostolos, alios prophetas, etc. In quibus charismatibus ultimum pene gradum interpretes
Abbreviated transcription (Latin):
ut libros diuinarum scripturarum faceret trans ferri de a ebreo
ingrecum q ipsegrecꝰ erat. & aebreã linguã ignorabat Tunc
ille misit ei Lx uiros peritissimos quiuenientes alexandriã¬
& in una basilica congregati trans tuler̃ scripturas dehehreo in
grecũ. conferentes ad inuicem. Sed illi. qui. hoo nimiũ uenerabant
tholomeum sapientiae suae scuto. Nisi forte putandus ÷ tullius
econo micum ÷ dispensatoriũ q eto nomos dr̃ dispensator. quẽ
librũ transtulit tullius degreco in latinum Nontam̃ ꝓphetaũ
quia interpres. nonuates fuit. Platonis pytugoram Plato scripsit
librũ quẽ pytagorã appellauit. quia ad prtagorã philoso phũ & a¬
micũ suum scripsit hunc transtulit similit̃ tullius. & de mostenis
ptesi fontem De mos tenes grecꝰ rethorfuit. qui scripsit librũ ꝑtesi fon¬
ten eo qđ ad ꝓthesi fontẽ cũ scripserit historia Historia dr̃ apotu

Expanded text:
ut libros divinarum Scripturarum faceret transferri de Hebraeo ut libros divinarum Scripturarum faceret transferri de Hebraeo in Graecum, quia ipse Graecus erat, et Hebraeam linguam ignorabat. Tunc ille misit ei LXX viros peritissimos. Qui venientes Alexandriam in una basilica congregati, transtulerunt Scripturas de Hebraeo in Graecum, conferentes ad invicem. Sed illi qui LXX nimium venerabantur, Ptolomaeum sapientiae suae scuto. Nisi forte putandus est Tullius oeconomicum, id est dispensatorium, quia oeconomos dicitur dispensator: quem librum transtulit Tullius de Graeco in Latinum, non tamen prophetavit, quia interpres, non vates fuit. Platonis Pythagoram Protagoram . Plato scripsit librum quem Pythagoram appellavit, quia ad Pythagoram philosophum et amicum suum scripsit. Hunc transtulit similiter Tullius. Et Demosthenis pro Ctesiphonte. Demosthenes Graecus rhetor fuit, qui scripsit librum pro Ctesiphonte, eo quod ante Ctesiphontem eum scripserit. Historia. Historia dicitur apo tu
Abbreviated transcription (Latin):
de apocrisarius legatur secretoꝵ. Delira m̃ta .i. uanitates. ł in sa¬
nias. et in eptias. Lira dr̃ ꝓpriȩ sulẽ aratrihinc delirare dñr
boues. cum exorbitunt. Inde dicimꝰ deliros homines in sanos. ex¬
orbitantes aratione & sensu Hiberas nenias: iđ hispanicas uani¬
tates ꝓpriȩ aut̃ neniȩ sunt carmina: quȩ suꝑ tumulos mortuorũ
scribuntur. quib: nihil uanius. Libris tutenticis. iđ ituctoritateplenis
Tho lomeus rex cregipti. hic unius dr̃ cultor erat. ed octus abaristeo phi¬
losopho platonico. Dicunt ergo iudaei. ldeo hox. tacuisse mysteriũ
scaẽ trinitatis nctolomeus qui unius dĩ cultor erat. dep̃hen der&¬
duplicem diuinitatẽ patris & filii. & ideo ñ errando. sed pruden¬
ti consilio hoc fecer̃ Nescio quis primꝰ auetor construxerit menda
ti. Refert aut̃ iosephus qđ tholoms̃ rex miserit nuntios cum
magnis munerib ad sacerdotẽ iudaeorũ &rogauerit eum

Expanded text:
de apocrypharius, legatus secretorum. Deliramenta, id est, vanitates, vel insade apocrypharius, legatus secretorum. Deliramenta, id est, vanitates, vel insanias et ineptias. Lira quippe sulcus dicitur aratri. Hinc delirare dicuntur boves cum exorbitant. Inde dicimus deliros homines insanos, exorbitantes a ratione et sensu. Hiberas naenias, id est Hispanicas vanitates. Proprie naeniae sunt, quae super tumulos mortuorum scribuntur, quibus nihil vanius. Libris authenticis, id est auctoritate plenis. Ptolomaeus rex Aegypti. Hic unius Dei cultor exstiterat, edoctus ab Aristaeo philosopho Platonico. Dicunt ergo Judaei ideo LXX tacuisse mysterium sanctae Trinitatis, ne Ptolomaeus, qui unius Dei cultor erat, deprehenderet divinitatem Patris et Filii; et ideo non errando, sed prudenti consilio hoc fecerunt. Nescio quis primus auctor construxerit mendacti. Refert autem Josephus quod Ptolomaeus rex miserit nuntios cum magnis muneribus ad sacerdotem Judaeorum, et rogaverit eum
Abbreviated transcription (Latin):
iđ ꝓpauꝑtite mea In alia enĩ p̃fatione dic̃ qđ in tub̵ naculo dĩ ali
offerrent. aurũ. lapides onichinos. byssũ. coccum. & purpura sibi
uero sufficere. si saltem pilos caprarum offerr&. hanc dic̃ uilẽ por¬
tionẽ humiliando se. cum tamen ipse magna offerr&. In tabernacu¬
The dotio iudaeus fuit. quitrans tulit diuinas diuinas scrip̾turas. sed
in multis errauit iudaizans. Illius trans lationẽ origenes in miscuit
tranlationi septuaginta. Propriũ syntagna iđ cõpositionẽ. Si inqt̃
omã colligerem quae in euangłuis. ł aepłis inueniunt᷑. & nõ sunt in
in bex ꝓprium librũ possem conficere. Multi ignorantes haec in
aebraica scripta ñ eẽ ueritate. sectunt᷑ deliram̃tit a pocriforum
A pocrifon. dicunt grc̃i secretum. Inde apocrifi libridicunt᷑. qui
nullã habent auctoritutem. & non sunt in publico legendi In¬

Expanded text:
 Pro paupertate mea. In alia enim praefatione dicit quod in tabernaculo Dei alii  Pro paupertate mea. In alia enim praefatione dicit quod in tabernaculo Dei alii offerrent aurum, lapides onychinos, byssum, coccum et purpuram; sibi vero sufficere, si saltem pilos caprarum offerret. Hanc dicit vilem portionem humiliando se, cum tamen ipse magna offerret in tabernacu. Theodotio Judaeus fuit, qui transtulit divinas Scripturas, sed in multis erravit judaizans. Illius translationem Origenes immiscuit translationi LXX. Proprium syntagma, id est compositionem. Si, inquit, omnia colligerem quae in Evangeliis vel Epistolis inveniuntur, et quae sunt in LXX, proprium librum possem conficere. Multi ignorantes haec in Hebraica scripta non esse veritate, sectantur deliramenta apocryphorum. Apocryphon dicunt Graeci secretum. Inde apocryphi dicuntur libri qui nullam habent auctoritatem et non sunt in publico legendi. In
Abbreviated transcription (Latin):
nitentiam reuocat ꝑhoc quod requirit : aꝑte insinuat. quia pec¬
catores uire dampnandos ignorat H ocnamq in loco disperati ad
spem redeant. quia et ipsi impu ad spem indulgentiaç ꝓuocantur
esiderius uocabatur ep̃s. PREEATIO
quidam familiaris et amicus beati hieronimi. ad quẽ scribit
hanc p̃fationẽ Prefatio latine gr̃ ꝓlogus ł pẽmium dr̃ iđ p̃¬
Sortitus est nom̃ cũ daniele. quiet ipse ab angło uirdesi derioꝵ appellatꝰ est.
Et sicut ille desiderabat p̾scire futura: sic iste desiderabat notitiã habe¬
re scripturarum Pentateuchũ. penta. quinq theuchos. liber. Pentate¬
one stiscipiebant. Noua ꝓueterib cudere iđ hebraicã ueritatem. ꝓ
ueterib iđ ꝓ septuaginta in terp̃tib Ita ingenium quasi uinũ ꝓbantes.
icut enĩ uinũ ꝓbat nare ł gustu: sic illi ꝓbabant ingeniũ cũ dicebant

Expanded text:
nitentiam revocat, per hoc quod requirit aperte insinuat quia pecnitentiam revocat, per hoc quod requirit aperte insinuat quia peccatores jure damnandos ignorat. Hoc namque loco desperati ad spem redeant, quia et ipsi impii ad spem indulgentiae provocanturesiderius vocabatur episcopus quidam familiaris et amicus beati Hieronymi, ad quem scribit hanc praefationem Praefatio Latine, prologus vel prooemium Graece Sortitus est nomen cum Daniele, qui et ipse vir desideriorum appellatus est; et sicut ille desiderabat praescire futura, sic iste desiderabat notitiam habere Scripturarum. Pentateuchum. Penta, quinque, teuchum librum, id eone suscipiebant. Nova pro veteribus cudere, id est, Hebraicam veritatem pro veteribus, id est LXX Interpretibus. Ita ingenium quasi vinum probantes. Sicut enim vinum probatur nare vel gustu, sic illi probabant ingenium, cum dicebant
Abbreviated transcription (Latin):
domndc amibulatio corporcus autlocalis eẽ credatur Om̃e locale corpcutiq
loco continet Neq deloco ad locũ trans fertur Est nempe eius deambu¬
lusio intellegenda ꝑ aliquã creaturã facte quã creaturã hominẽ fuisse ex
ipsius cirtũ stantię seripturȩ intellectũ amaioribus recolo GRTGR¬
insinuat hoc qđ sermonib narrat. Neq enim adã post culpã in diuini¬
tate uidere dm̃ potuit. sed in crepationis uerba ꝑ angłm audiuitA¬
rit. Adamubies Numqiđ nam diuina potentia nesciebat. ad quae post
culpam seruus latibula fugerat. cui nihillat&s. MEoc ꝓculdubio cre¬
dendum q omã nuda & aꝑtust̃ oculis cius. Sed quia uidit culpalap¬
sum &iã sub peccato uelut ab oculis ueritatis absconditum. quia tene¬
bras erroris cius ñ ad probat quasi ubi sit peccator ignorat Cumq etuo
&requirit dicens. ad amubies ꝑ hoc qđ uocat. signũ dat quia ad pae¬

Expanded text:
dicitur deambulatio, corporeus aut localis edicitur deambulatio, corporeus aut localis eloco continetur, neque de loco ad locum transfertur. Est nempe ejus deambulatio intelligenda per aliquam creaturam facta, quam creaturam hominem fuisse, ex ipsius circumstantia Scripturae intellectum a majoribus recolo. Greginsinuat hoc quod sermonibus narrat. Neque enim Adam post culpam in divinitate videre Deum potuit, sed increpationis verba per angelum audivitrit Adam, Ubi es? Nunquid divina potentia nesciebat ad quae post culpam servus latibula fugerat, cui nihil latet? M. Hoc procul dubio credendum, quia omnia nuda et aperta sunt oculis ejus. Sed quia vidit culpa lapsum, etiam sub peccato velut ab oculis Veritatis absconditum, quia tenebras erroris ejus non approbat, quasi ubi sit peccator ignorat, eumque et vocat et requirit dicens: Adam, ubi es? Per hoc quod vocat, signum dat quia ad poe
Abbreviated transcription (Latin):
mulies qd bonũ eã lignum aduescendum. Eece scriptura manifestissi me
ostendit amiboꝵ oculos aptos fuisse Nec ẽ enĩ fas dicere pͥmos homines &e¬
uos factos ⁊ curp̃ paululũ pꝰ ligni uetiti tactũ eadẽ scripturi dic Aꝑtist̃ scu¬
lia mibor ⁊ ate Uisioculos aꝑtoshaberent nec ille animalib nom̃ a in poneret
tes illo uu deret ligni pulchritudine. Hoc quippe uerume quia oiulponer¬
tos babebant: & tum̃ nisi ad aliqiđ essent dausi nulla tenscroxturs. di¬
ceraua ptist̃ oculi amboꝵ Aꝑtisscilic& n ad aliud nisi ad inuice cognos¬
condũ ut eẽt lex inmebris repugns legi mentis ut &iã in ipsis mebriscã
non uoluntarius motus iustu scilia& uindicta dĩ ut homo qui no luit
de ee sub iectus non haberet sub ditũ corpꝰ. Ergo in id apte sunt ambu
dñĩdĩ de ambulantis in para drso &ctr̃ A Rogo ergo edissero quid sit
illa dĩ de ambulatio M. Ab sit enim uids̃ qui est trinitas. ex hoc ꝗdeius

Expanded text:
lignum ad vescendum. Ecce Scriptura manifestissime ostendit amborum oculos apertos fuisse. Nec est enim fas dicere primos homines caecos factos. Et cur post paululum, post ligni vetiti tactum eadem Scriptura dicit: Aperti sunt oculi amborum? M. Nisi oculos apertos haberent, nec ille animalibus nomina imponeret, nec illa videret ligni pulchritudinem. Hoc quippe verum est, quia oculos apertos habebant, et tamen nisi ad aliquid essent clausi, nullatenus Scriptura diceret: Aperti sunt oculi amborum. Aperti scilicet, non ad aliud nisi ad invicem cognoscendum, ut esset lex in membris repugnans legi mentis, ut etiam in ipsis membris esset non voluntarius motus, justa scilicet vindicta Dei, ut homo qui noluit Deo esse subjectus, non haberet subditum corpus. Ergo in id aperti sunt ocuini in medio ligni paradisi . D. Rogo ergo edissere quid sit illa Dei deambulatio? M. Absit enim ut Deus qui est Trinitas, ex hoc quod ejus
Abbreviated transcription (Latin):
lo condidit om̃ã ds̃ hoc quoq quomodo ł qualit̾ uoluitisecar¬
replicat ds̃ uerba quae sua sor dixerat . In caput damꝑnatos¬
tundo dm̃ sed suꝑbiendo exeius dominiũ respuendo Qđ aut̃ subr¬
quit̾ quasi unꝰ ex nobis  scãẽ trinitettis mentio inculcat : aut subse
ullus ire ł ꝑturbationis motus cadat quiẽ sũ me tranquillus sed modo
sacrae scripture hoc dictũ ẽ q̃ dedõ loquens. quae sunt hominũ. ipsido
electox: Gustitturi erant om̃s deligno uite & sic ad illũ beatũstt¬
tum migrati. Et quia in dignũ se fecerat illo statu. recte custo¬
dia ed ad hibita ẽ. nepossent ulterius lignũ uite contingere ColLu¬

Expanded text:
lo condidit omnia Deus, hoc quoque quomodo vel qualiter voluit feclo condidit omnia Deus, hoc quoque quomodo vel qualiter voluit fecreplicat Deus verba quae suasor dixerat in caput damnatiotando Deum, sed superbiendo et ejus dominium respuendo. Quod autem sequitur, quasi unus ex nobis, sanctae Trinitatis mentio inculcatur. Nunc ergoullus irae vel perturbationis motus cadat qui est summae tranquillitatis, sed more sacrae Scripturae hoc dictum est, quae de Deo loquens quae sunt hominum ipsi Deo electorum gustaturi erant omnes de ligno vitae, et ad illum statum beatum migraturi. Et, quia se indignum fecerat illo statu, recte custodia ei adhibita est, ne posset ulterius lignum vitae contingere
Abbreviated transcription (Latin):
ouale diateris suꝑtrã Terratua spinas a oribulo sitermu nabioi Spine
quidem antea erant. ꝗ inter reliquas arbores eriure ultt perca tum
quicemuatsed non adhoc ut homini laborẽ in ferrent᷑ q̃ ꝑ peceaetite
ad laborẽ & afflictionẽ humano generi datest  Sicut apanes petribi¬
a noxia quaeq ante peccatũ erant in noxia Mꝓstice spinas as tribu¬
los cerra germinat q caro nr̃a punctiones & aculeos uocua imnponit
non desis trert hoc ad tendendũ qđ ad ac extrinsecus poera impopit
pdider Ahp si quidem fecer̃ sibi periromatet. ut peccatũ suie elõ abi¬
bonderent. dsuero fecit eis tunicas pelliceas quib totũ corpꝰ eoꝵ in¬
duit  qu& in corporet in anima cos iuisto iudicio dampnauuot poe
anima quidem ꝓpt̃ peccatũ p̃uaricationis. Incorpore uͦ pp̃tpoe¬
nã peccati Stulta u quaestio ẽ siquis uelit requirere qulalit̃ ti
quo operante pelles ab animalib sub dite sint. Qui enĩ decichi¬

Expanded text:
super terram . Terra tua spinas et tribulos germinabit. Spinae vero antea erant, quia inter reliquas arbores et virgulta spinas Deus creavit, sed non ad hoc ut homini laborem inferrent, quae post peccatum ad laborem et afflictionem humano generi datae sunt: sicut etiam serpentes et noxia quaeque ante peccatum erant innoxia. Mystice spinas et tribulos terra germinat: quia caro nostra punctiones et aculeos vitiorum gignere non desistit. Et hoc attendendum quod Adae extrinsecus poena imponitur, t, perdiderunt. Ipsi quidem fecerunt sibi perizomata, ut peccatum suum Deo absconderent. Deus vero fecit illis tunicas pelliceas quibus totum corpus eorum induit, quia in corpore et in anima justo judicio damnavit. In anima quidem propter peccatum praevaricationis, in corpore vero propter poenam peccati. Stulta vero quaestio est, si quis velit requirere qualiter vel quo operante pelles ab animalibus subductae sint. Qui enim de nihi
Abbreviated transcription (Latin):
igttur maledictꝰ eris suꝑ terrã quac apperuit ossuum i n p̃uaricatio¬
neadae sic̃ iam dictũ ẽ terra male dicta ẽ non ipse In peccato
or̃ tinnu t psemaledict : quia sciens reatum pͥmȩ p̃uariationis
nontimuit : sed in suꝑ scelus homicidu ł frĩ adii adicat Allego¬
roe supuis dixin cam iudacos significare : Abel xp̃m : Terrauero
hoc loed ecdam signĩf. quaefusũ xp̃i sanguinẽ aꝑtoore i mag¬
nes deuotionis desiderio ad acternã suscipit salure Vagusa ̃pfu¬

Expanded text:
igitur maledictus eris super terram quae aperuit os suum. In praevaricatione Adae, sicut jam diximus, terra maledicta est, non ipse. In peccato autem Cain ipse maledicitur, quia sciens reatum primae praevaricationis non timuit, sed insuper scelus homicidii vel fratricidii adjecit. Allegorice superius diximus Cain Judaeos significare, Abel Christum. Terra vero hoc loco Ecclesiam significat, quae fusum Christi sanguinem aperto ore, id est magnae devotionis
Abbreviated transcription (Latin):
audierat: Suꝑ fluũ ẽ enĩ egrediam foras Neq enĩ adhuc domꝰ
łtruplũ erat ubidõ sacrificium offer&ur Et consurrex cam ad¬
uersus frem suum. & int̃ fec̃ cum retro ut fer̃ pastorali. Allegoriae
inscelere cam malitia designat᷑ iudaeoꝵ. Cai occidit minorẽ suũ
tam dixerat patri Constitues me in caput gentiu ipse uit an¬

Expanded text:
ierat: superfluum enim est. Egrediamur foras. Neque enim adhuc domus vel templum erat ubi Deo sacrificium offerretur. Et consurrexit Cain adversus fratrem suum, et interfecit eum. Retro, ut ferunt, pastorali virga. Allegorice in scelere Cain malitia Judaeorum designatur. Cain occidit minorem fratrpse per Psalmistam dixerat Patri: Constitues me in caput gentium .
Abbreviated transcription (Latin):
bulationes & labores huius uitȩ sigñf quib sci in p̃sentiuitt exer¬
centeromiue ꝑflã meũ gladiũ significat᷑. sentia iuste dãpnationis
qude homini datitẽ. Quitam̃ itt dapnatꝰ ẽ ut posset passione
xpĩ redimi Vnde et recte gladius ipse uersatilis dr̃ qui posser ali¬
nib cotidie remouet fidelib: scũ dehacuita ad illã suꝑnã transe¬
unt beatitudinẽ Et non dic̃ flãmã & gladiũ. sed fla meũ gladi¬
um q quicũq ad para dysum redire cupiunt: necessee ut igne
p̃cudint. quicqiđ inse noxiũ & inutile conspexerint: Alia transla¬
tio hab& contra paradysũ qm̃ uehe mens contrarictas ade contin¬
git. N enĩ paruo contraria sunt beatitudo & miseria. Siquidem
qui prius erat beatꝰ. factꝰ ẽ miser : & qui antea in mortidis conditꝰ
morudis effectꝰ ẽ  Cherubin plenitudo scientiae int̃ p̃tut᷑: Chȩ

Expanded text:
i in praesenti vita exercentur; sive per flammeum gladium significatur sententia justae damnationis quae homini data est. Qui tamen ita damnatus est, ut posset passione Christi redimi. Unde et recte gladius ipse quotidie removetur fidelibus, de hac vita ad supernam unt beatitudinem. Et non dicit: flammam et gladium, sed flammeum gladium: quia quicunque ad paradisum redire cupiunt, necesse est ut igpraecidant quidquid in se noxium et inutile conspexerint. Alia translatio habet: contra paradisum, quoniam vehemens contrarietas Adae contigit. Non enim parvo contraria sunt beatitudo et miseria. Siquidem qui prius beatus, factus est miser, et qui antea immortalis conditus, mortalis effectus est. Cherubim plenit
Abbreviated transcription (Latin):
aeapbiusta: eon aut̃ ut illa filioꝵ ꝓcreatio talis cor qualis nunc est sclica¬
tit ibi filii mortus parentib succederent. sed potius ut parentes uidentes
filios eresenatos lactant᷑: & cũ illis diufelict̃ uiuendo ex spectarent illũ
beatum statũ & uittẽ angłicã ad quã trans ferendi. erant finito scło non
ꝑ mortẽ. sed ꝑ quandã diuine uirtutis in mutationẽ. Impleto nãq om¬
nium electoꝵ numero ubi nullus rȩpb nasceret᷑ gustarent om̃s delig¬
no uite. & sic ab isto medio statu transferent᷑: In illũ beatũ statũ ut

Expanded text:
et arbusta, non autem ut illa filiorum procreatio talis esset qualis nunc est, sciliceet arbusta, non autem ut illa filiorum procreatio talis esset qualis nunc est, scilicet ut ibi filii mortuis parentibus succederent, sed potius ut parentes videntes filios ex se natos laetarentur, et cum illis diu feliciter vivendo exspectarent illum beatum statum et vitam angelicam, ad quam transferendi erant finito saeculo non per mortem, sed per quamdam divinae imitationem virtutis. Impleto namque omnium electorum numero, ubi nullus reprobus nasceretur, gustarent omnes de ligno vitae, et sic ab isto medio statu transferrentur in illum beatum statum ubi
Abbreviated transcription (Latin):
Peccator ẽ qui malũ. qđ mente cogitat operib exquirit menforuata
e quae alienã carnem non tungit sed ppria fedat. significat peccatricẽ
animã quae malũ ꝙ cogitat. Nequaquã effectu explet. Vnde non
extrinsctus quasi aliena carne deturpat: sed intrinsetꝰ uelud ꝓpria
carne suis cogitittionib in quinat᷑ A quo uno & singulari fonte .iiii.
Opus illud non ad laborẽ. ł ad lassitudinẽ fuit. sed potius addelectatio¬
nem sic̃ uidemꝰ plerũq hic homines quib: dã oꝑib delectar. aquib si int̃¬
dicant᷑ non modice contristantur. et custodir& illũ non a furibus q
tc̃ tem poris nullierant. sed sibi ipsi custo dir&: ut in eo deleotaret᷑ Morte
morieris Nonde marte corporis dic̃ sed demorte animȩ. Nenim
statim ut cõmedit mortuus ẽ corpor. sed in anima ꝑpeccatũ Sed ꝓpt̃
mortẽ anime .i. peccatum subsecuta ẽ postea suo tempr mors corporis

Expanded text:
Peccator est qui malum quod mente cogitat operibus exsequitur. Menstruata est quae alienam carnem non tangit, sed propria foedatur. Significat peccatricem animam quae malum quod cogitat nequaquam effectu explet. Unde non extrinsecus quasi aliena carne foedatur, sed intrinsecus velut propria carne suis cogitationibus inquinatur. A quo uno et singulari fonte quatuor et custodiret. Opus illud non ad laborem vel lassitudinem fuit, sed potius ad delectationem: sicut videmus plerumque homines quibusdam operibus delectari, a quibus si interdicantur non modice contristantur. Et custodiret illum. Non a furibus, quia tunc temporis nulli erant, sed sibi custodiret ut in eo delectatetur. Vers. 17. Morte morieris. Non de morte corporis dicit, sed de morte animae. Non enim statim ut comedit mortuus est corpore, sed in anima per peccatum. Sed propter mortem animae, id est peccatum, subsecuta est postea suo tempore mors corpori
Abbreviated transcription (Latin):
condit fuerat. mortis dampno teneris & in nocentie beatitudine
ꝓriuaris ł sicut beatꝰ gregorius dic̃ Interrogat᷑ ad ño non ut ds̃ discera
qdignorabat. sed ad humilitetem confessionis illũ ꝓuocar&. ut qđ
famar& qui cidederat. ꝑ quã deceptus fuerat Similit amulier
interragutit in serpentẽ reflex culpã dics. Serpens decepit me quo
mo do laborit hodiet humanũ genus Deniq serpens non interroge¬

Expanded text:
conditus fueras, mortis damno teneris, et innocentiae beatitudine privaris. Vel, sicuquod ignorabat, sed ut ad humilitatem confessionis illum provocaret ut quod famaret, qui ei dederat per quam deceptus fuerat. Similiter et mulier interrogata in serpentem reflexit culpam, dicens: Serpens decepit me. Quo morbo laborat usque hodie humanum genus. Denique serpens non interrog
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ equeror uolens cum deuorare Eost ꝗ &eiam fluuu exoresuo emisit
uo luntatis. Eisunt paruuili confusionis qui anteꝗ ꝓfici int allidendist̃
turi ndolorei puries filios Quia illa sinon peccuss esi sine dolertastri¬
tum erat. Ed eureo p̾peccatũ hacc poena ei urogat utindolores ꝑ arant
ianifilios. Et sub uiri potes tcte eris & ipse dominabit tui aiasi nõ
peccass& subuiri potestitte fitura erat. sedila suberoutur  poenalis

Expanded text:
etur, volens eam devorare, postquam etiam fluvium ex ore suo emisit voluntatis. Hi sunt parvuli confusionis qui, antequam proficiant, allidendi sunsset, sine dolore paritura erat: idcirco post peccatum ei haec poena irrogatur, ut in dolore pariat jam filios. Et sub viri potestate eris, et ipse dominabitur tui. Etiamsi non peccasset, sub potestate viri futura erat. Sed illa subjectio minus poenalis
Abbreviated transcription (Latin):
singulac gentes scđm ꝓpͥ etectem & placitũ suum unuiersa uocita¬
uer̃. Ideo aut̃ dñs cunctit animantia uenire adadam fec̃ ut ex
sito arbitrio eis nomã in poner& ut ꝑ hoc cognosceret quia carior
a dignior aliis reb haberet᷑ c ituł potestas ad nõ concedebatur :
dens hominib uisendus apparuit. qui uniuersae creat᷑e ÷ ho
ne dolore dñs costam eius auferre non potuit quã eo de dormiente
abstulisse dr̃ potuit utiq sed hoc inmysterio potius fuisse cre¬
teł mysteria sanguinis & aquae de cius latere ꝓfluxer̃. quib scã con¬

Expanded text:
placitum suum universa vocitaverunt. Ideo autem Dominus cuncta animantia venire fecit ad Adam, ut ex suo arbitrio eis nomina imponeret, ut per hoc cognosceret quia charior et dignior aliis rebus haberetur cui talis potestas a Domino concedebatur. dens hominibus visendus apparuit. Qui universae creaturae, idne dolore Dominus costam ejus auferre non potuit quam eo dormiente abstulisse dicitur? Potuit utique. Sed hoc in mysterio potius fuisse cree pendente, mysteria sanguinis et aquae de ejus latere profluxerunt, quibus san
Abbreviated transcription (Latin):
speciei Ipsee gunges qui cireuit omnẽ terram cuilath. iđ in die
trabens aureas arenas Euilath parsẽ indiȩ dictat ab cuilathfilio
iecten filu heber. a quo hebrei dictist̃ H abent autẽ haec flumina
certos ortus Pysonenĩ in caucaso monte orit᷑ Geon. uixtaathlan¬
odore capifici Cuius lacrima ł gũmie lucida oe sub alba uelatiman
ande in exodo dr̃. Erat autẽ man quasi semen corian dri albi colorenu
habcrs bdellu. Et lapis onidinus Oniges gr unguis hinc onichin lapis
albis maculis interstinctis ad similitudinẽ humani unguis Geonip
& altissimis rupib p̃cipitatus. Adeo ualidũ sonũ reddit. ut in colassuos
surditute dampnet Locus aut̃ ex quo p̾labitꝰ. cata dupa uocat᷑: Tigris
parmoenia currit. & dr̃ tygris ab estia uelo cissima. quã imittet᷑ inuelo¬
cittete sui. Eufrates int̃p̃tat̃ frugifer. co ꝗ terrã quã p̃ter labit᷑. frugiferã

Expanded text:
speciei. Ipse est enim Ganges. Qui circuit omnem terram Evilath. Id est, Indiae speciei. Ipse est enim Ganges. Qui circuit omnem terram Evilath. Id est, Indiae trahens aureas arenas. Evilath pars est Indiae, dicta ab Evilah filio Jectan filii Heber, a quo Hebraei dicti sunt. Habent autem haec flumina certos ortus. Phison autem in Caucaso monte oritur: Geon juxta Atlanodore caprifici, cujus lacryma vel gummi est lucida et subalba veluti man. Unde in Exodo dicitur: Erat autem man quasi semen coriandri albi, colorem habens bdellii . Et lapis onychinus. Onyches Graece unguis. Hinc Onychius lapis albis maculis intertinctus ad similitudinem humani unguis Geon ipse ruptio, qui ex altissimis rupibus praecipitatus adeo validum sonum reddit ut incolas suos surditate damnet. Locus autem a quo elabitur, Cataduppa vocatur. Tygris per Armeniam currit. Et dicitur Tygris a bestia velocissima quam imitatur velocitate sua. Euphrates interpretatur frugifer, eo quod terram q
Abbreviated transcription (Latin):
uo cute qd naturalit̃ hanc uirtutẽ sortita erat ut siquis exeo fructus
cõ medera ꝑp&ua soliditute firmareur & beata in mortalitute ues¬
teni : Mullis deinceps infirmitatib ł anxietitib de primenđ nulla
senii lassitudine ł i becillitate deterendus lignũ aute scientiaeboni
dumialio puullius arboris certa species credendae sed in posterum oen¬
tum di om̃ ei inditũ fuit. Ex qualitate scilic& oboedientiae ł in obe¬
diendĩae. quae oboedienti scientia boni exister& : Inobȩdientiuero
mali dephoc peccati neuum incurrenti scientia mali fier& Oboedi¬
entia autẽ. sola uirtꝰ ẽ. quae hominẽ dõ conciliat sic̃ ccontratit¬
moruđ in oboedientia longe adõ separat. Qiđ enĩ aliud ẽ in obȩdien¬
tiu quã nolle subdidõ. sed sue uelle eẽ potestutis: Et fluuius egre¬
uri phrson qđ in t̃p̃tat᷑ oris mutatio quiexiens depara dyso & in
nrm orbem discurrens pulchritute & i moeđ nitatẽ mutis suae

Expanded text:
vocata, quod naturaliter hanc virtutem sortitum est, ut si quis ex eo fructum comederet perpetua soliditate firmaretur et beata immortalitate vestiretur, nullis deinceps infirmitatibus vel anxietatibus deprimendus, nulla senii lassitudine vel imbecillitate deterendus. Lignum autem scientiae boni et mali nullius arboris certa species credenda est, sed in posterum ventura nomen ejus inditum fuit ex qualitate scilicet obedientiae vel inobedientiae, quae obedienti scientia boni existeret: inobedientia vero, mali ac per hoc peccati nervum incurrenti scientia mali fieret. Obedientia autem sola virtus est quae hominem Deo conciliat, sicut e contra tumor, id est inobedientia, longe a Deo separat. Quid enim aliud est inobedientia quam nolle subdi Deo, sed suae velle esse potestatis? Vers. 10. Et funi Phison. Qui interpretatur oris mutatio, qui exiens de paradiso et in nostrum orbem discurrens pulchritudinem et amoenitatem suae mutat
Abbreviated transcription (Latin):
benꝰ para dysum a principio quidã codices habenteden asortu
curqus possumus conicere paradrsum inoriente sitũ. Inquacuq
aut orbis parte sit. scimus cum terrenũ c̃e et interiecto oe ano
mouitib: oppositis a nro orbe longe remotissimu. Est enĩ in altisi¬
mo loco situs ptingens usq ad lunarem circulum. Vnde et illuc
aquas diluuu minime ꝑuenisse dñe In quo posuit hominẽ. Exhoc
conpotĩtus uipara dysum homo dr̃: datur intelligi non ibi fuisse

Expanded text:
bemus: Paradisum a principio, quidam codices habent: Eden ad ortum, bemus: Paradisum a principio, quidam codices habent: Eden ad ortum, ex quo possumus conjicere paradisum in Oriente situm. In quacunque autem orbis parte sit, scimus eum terrenum esse, et interjecto Oceano et montibus oppositis a nostro orbe longe remotissimum. Est enim in altissimo loco situs pertingens usque ad lunarem circulum. Unde et illuc aquae diluvii minime pervenisse dicuntur. In quo posuit hominem. Ex quo, quod positus in paradisum homo dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
fidicm moreuui fluminis. qui aluei sui meces egrediens uori quo
relsengubatem posuit ꝓ plurali ⁊ fonte pe feinuiler siceneisai
pͥmuscis &rana pranis a utaiã fontẽ ꝓix̃ uniuseis iatemc
omnise aquarum quaesi mulsunt. & quasiur snsii matiace
intellactus utrogitemiꝰ dm̃ manib operatu fuisse homioreoi
terurporis ut de illo aliqiđ carneũ intellegam̃ sed qđ dicit
dluxit Et in spirauit. qđ dicit inspirauit: non intelligendũ
esti qđ hunc corpulentum aerẽ hominis sufflam in mistrit seđ
spiraculum uttae appellauit. Ad cõparationeeni c& erorũa sur¬
malium quoꝵ anime moriunt᷑ homo rationalem animã sor¬
titus ẽ Vnde & greci differentiã facientes animalium quactaen¬
tum sine ratione uiuunt. ⁊ oa uocant. quia roeuita dr̃. Que
uero rationis participant. YIHIa dicunt. quia siche anima
infaciem aut̃ hominis spirasse quia in capite maxime om̃s sensus
preemotis aquis a suꝑficiȩ terre & in unu collectis Vbiaut̃ nos exhi¬

Expanded text:
rediens irrigat rae, singularem posuit pro plurali, vel fontem pro fontibus, sicut muscam pro muscis, ranam pro ranis. Aut etiam fontem propter universitatem omnium aquarum quae simul sunt et quasi unus fons in matrice i ut cogitemus Deum manibus operatum fuisse hominem le corporis, ut de illo aliquid carneum cogitemus vel intproduxit. Et inspiravit. Quod dicit: spiravit, non intelligendum est, quod hunc corpulentum aerem homini sufflaverit vel immiserit, sed parationem enim caeterorum animalium quorum animae moriuntur, homo rationalem animam sortitus est. Unde et Graeci differentiam facientes animalium quae tantum sine ratione vivunt zoa vocant, quia zoe vita dicitur: quae vero rationis participantur psychica, quia psyche anima. In faciem autem hominis spirasse dicitur, quia in capite maxime omnes sensus n initio, remotis aquis a superficie terrae et in unum collectis. Ubi autem nos ha
Abbreviated transcription (Latin):
hic posuit ꝓ tempr̃. sicut apłs. Ecce nunc tempꝰ aceptabile.
ecce diessalutis. hoc in loco cuanes error phylosophoꝵ. qui dixer
mundũ dõ eẽ coacternum. ł &iã siadõ. & sine initio factus ẽ
eũ tamen ex inateria non adõ creatit constare dixer̃. Qđ tam̃
utrumq effluit cũ dr̃ Indie fec̃ caelũ & terrã. Cũ enĩ dic̃ indie
ostenđd cũ non eẽ coact̾nũdõ. Cumuero addet. fec̃ celũ & terram.
mundum ado conditũ manifestat. Si uero diem ꝓuna die postt̃
acceperimꝰ. scđm illũ sensum intelligen dũ ẽ. quem ꝓpħta dicit
Qui uiuit in act̾nũ. creauit omã simul. iuxta quem intellectũ
subito ad nutum &r iussionẽdi erupisse cũ folus & feuetu omĩi
cet aquas tenuissimii in modũ nobulae sicut ani su pa erũest
Soet ex quonaquat illȩ collecte sunt in unum et apparuto l asden

Expanded text:
hic posuit pro tempore hic posuit pro tempore lutis! Hoc in loco evanescit error philosophorum: qui dixerunt mundum Deo esse coaeternum, vel etiamsi, a Deo et sine initio factus est, eum tamen ex materia non a Deo creatum constare dixerunt, quod tamen utrumque effluit, cum dicitur: In die fecit coelum et terram. Cum enim dicit: in die, ostendit eum non esse coaeternum Deo. Cum vero addit: fecit coelum et terram, mundum a Deo conditum manifestat. Sim illum sensum intelligendum est quem propheta dicit: Qui vivit in aeternum creavit omnia simul . Juxta quem intellectum subito ad nutum et jussionem Dei erupisse cum foliis et fructu omnique esset aquis tenuissimis in modum nebulae, sicut jam supra dictum est? sed ex quo aquae illae collectae sunt in unum, et apparuit arida,