comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quia nisi desuꝑ egrederet᷑ iussio: nunqͣm seui¬
entib gentib in uideoꝵ popło talia licerent.
S: egressũ ẽ. desuꝑ. quomͦ dic̃ damel. a pͥncipio
orationis suȩ egressus ẽ. sermo. Hoc & dñs ipsi
pilato inflanti se & ponenti signa sua signa. &
testatem habeo dimittendi te: & dñs ad infla¬
tum tanqͣm uesicam reflandam punguens: ñ
haberes inquit in me potestatem. nͥ data tibi
ẽẽt. desuꝑ. Sic & hic posuerunt signa sua signa.
& ñ cognouerunt. Quomͦ ñ cognouerunt᷑. Sic̃
in egressum desuꝑ. Quomͦ egressus factus fue¬
rat desuꝑ. ut hoc impleretur: Nunquid sic
inimicoꝵ. Quasi in silua lignoꝵ securibus
conciderunt ianuas eiꝰ. in idipsum. in dolabro
& fractorio deiecerunt eam. Id ẽ. conspirant̃.
constanter. indolabro & fractorio d̾e iece¬
runt estm. In cenderunt igni scũarium cu¬
um. polluerunt in terra tab̃naculũ nominis

Expanded text:
Quia nisi desuper egrederetur jussio, nunquam saeviQuia nisi desuper egrederetur jussio, nunquam saevientibus Gentibus in Judaeorum populum talia licerent. Sed egressum est desuper, quomodo dicit Daniel: A principio orationis tuae egressus est sermo . Hoc et Dominus ipsi Pilato inflanti se, et ponenti signa sua, signa, etestatem habeo dimittendi te? Et Dominus ad inflatum, tanquam vesicam reflandam pungens: Non haberes, inquit, in me potestatem, nisi data tibi esset desuper . Sic et hic, Posuerunt signa sua, signa: et non cognoverunt. Quomodo non cognoverunt? Sicut in egressum desuper. Quomodo egressus factus fuerat desuper, ut hoc impleretur, numquid sic inimicorum. Quasi in silva lignorum securibus conciderunt januas ejus in idipsum; in dolabro et fractorio dejecerunt eam: id est, conspiranter, constanter, in dolabro et fractorio dejecerunt eam. 10. Incenderunt igni sanctuarium tuum; polluerunt in terra tabernaculum nominis
Abbreviated transcription (Latin):
cȩdit inde filium suũ. ac deinde ꝓieit sarm̃¬
tum in ignem. & filio seruat hereditatem.
Sic aliquando ds̃ ꝑmalos erudit bonos. & ꝑ
tempasem pocentiã dãpnandoꝵ. exercet dis¬
ciplinam siberandoꝵ. Quid̾ enim putatis fr̃s:
Quia uereᷤᷤ data ẽ. disciplina illi genti. ut om¬
nino ꝑiret: Quanti inde postea credidert̃.
quanti adhiic credituri sunt: Alia ẽ. palea.
aliud: frumentum. Suꝑ utrũq cam̃ intrat.
tribula.s. sub una tribula aliud cõm nuit᷑.
aliua purgat᷑. Quantum bonum nob̾ ds p̃sti-¬
tit qͥe malo uidę ꝓditoris. De ipsa seuitia
at tenderet qui eẽt a serpente ꝑcussus. & sana
retim. Sic gͦ & ipsi forte adiuinis suis audie¬
rant. quia debuerunt ire ad ierłm. & capere
eam. & cum cepissent atq euertissent eam:
dixert̃ sͥ. qđ ademonib suis factum sit. Posu¬
erunt signa sua signa. & non cognouerunt.
Quid ñ cognouerunt: Sicut inegressũ desuꝑ.

Expanded text:
caedit inde filium suum; ac deinde projicit sarmencaedit inde filium suum; ac deinde projicit sarmentum in ignem, et filio servat haereditatem: sic aliquando Deus per malos erudit bonos, et per temporalem potentiam damnandorum exercet disciplinam liberandorum. Quid enim? putatis, fratres, quia vere sic data est disciplina illi genti, ut omnino periret? Quanti inde postea crediderunt! quanti adhuc credituri sunt! Alia est palea, aliud frumentum; super utrumque tamen intrat tribula: sed sub una tribula aliud comminuitur, aliud purgatur. Quantum bonum nobis Deus praestitit de malo Judae traditoris! De ipsa saevitia attenderet qui esset a serpente percussus . Sic ergo et isti forte a divinis suis audierant, quia debuerunt ire ad Jerusalem, et capere eam; et cum cepissent atque evertissent eam, dixerunt sibi quod a daemonibus suis factum sit: Posuerunt signa sua, signa; et non cognoverunt. Quid non cognoverunt? Sicut in egressum desuper.
Abbreviated transcription (Latin):
oderunt. Seruos attende demonũ. seruos si¬
mulacrorũ. quales cunc gentes erant qͣndo
euerterunt templũ & ciuitatem dĩ. & glłati
sunt in medio solennitatis tuȩ. Mem̃tote
qđ dixi. tunc euersam ẽẽ. ierłm. cum ipsa
solennitas ageretim: in qua solennitate do¬
minũ crucifixerunt. Congregati seuieriiᷤ.
dracones suos. signa romana. aut etiã statu¬
as suas. quas pͥmo in cemplo posuerunt.
aut forte signa sua quȩ audierunt a ua¬
tib demoniorum suoꝵ. & ñ cognouerunt.
Quid non cognouerunt: Qͥa non haberes
in me potestatem. nisi tͥ data eẽt. de super.
Non cognouerunt. quia ñ ipsis honor dela¬
tus ẽ ut affligerent. ut caperent uel euer¬
cerent ciuitatẽ : s impietas eoꝵ canqmͣ se¬
curis dĩ facta est. Facti sunt instrum̃tum
irati. ñ in regnum placati. Fãcit enĩ hoc
ds̃: qđ plerũq facie & homo. Aliquando
iratus homo. ap̃hendit uirgam iacentem
in mecdio fortasse qualecunq sarmentum.

Expanded text:
oderunt te. Servos attende daemonum, servos simulacrorum; quales tunc Gentes erant, quando everterunt templum et civitatem Dei, et gloriati sunt. In medio solemnitatis tuae. Mementote quod dixi, tunc eversam esse Jerusalem, cum ipsa solemnitas ageretur; in qua solemnitate Dominum crucifixerunt: congregati saevierunt;dracones suos, signa Romana; aut etiam statuas suas, quas primo in templo posuerunt; aut forte signa sua, quae audierant a vatibus daemonum suorum. Et non cognoverunt. Quid non cognoverunt? Quia non haberes in me potestatem, nisi tibi data esset desuper . Non cognoverunt quia non ipsis honor delatus est, ut affligerent, ut caperent, vel everterent civitatem; sed impietas eorum tanquam securis Dei facta est: facti sunt instrumentum irati, non in regnum placati. Facit enim hoc Deus quod plerumque facit et homo. Aliquando iratus homo apprehendit virgam jacentem in medio, fortasse qualecumque sarmentum,
Abbreviated transcription (Latin):
titur. necessaria est ipsa ꝓmissio. ne ꝓmis¬
sum sͥ obliuiscatur cui ꝓmittit᷑. & ñ expectan¬
do moriat᷑. Oportet gͦ ut expectet. ut cũ ue¬
nerit accipiat: idõ non debet deserere ꝓmis¬
sionem. ꝓpt̃ hoc non deserebant᷑ figure. ut
ueniente die umbrȩ tollerent᷑. Montẽ syon
istũ quem in habitasti in ipso. Eleua manũ¬

Expanded text:
titur, necessaria est ipsa promissio, ne promistitur, necessaria est ipsa promissio, ne promissum sibi obliviscatur cui promittitur, et non exspectando moriatur. Oportet ergo ut exspectet, ut cum venerit accipiat: ideo non debet deserere promissionem. Propter hoc non deserebantur figurae, ut veniente die, umbrae tollerentur: Montem Sion istum quem inhabitasti in ipso. 6.
Abbreviated transcription (Latin):
gis apparet ingentib. occulta aut̃ spes iuui¬
deorum uel eoꝵ qui futuri sunt ut credant.
uel eoꝵ qui eo tempore credidert̃. quando
misso spũ scõ. discipłi omniũ gentiũ linguiᷤ
locuti sunt. cunc enim aliquot milia de
iudeis ipsis xp̃i crucifixorib crediderunt.
& quia ꝓpe inuenti erant. ita credidert̃.
ut omnia quȩ habebant uenderent. & p̃cia
rerũ suarum ante pedes apłoꝵ ponerent:
quia gͦ occultum erat hoc. magisq redẽpcio
uirgę dĩ clara futura erat ingentib: expla¬
nat unde dicat qđ dixit. redimisti uirgam
hȩreditatis cuȩ. Hoc dix̃ non de gentib in
quib manifestatũ est: s unde mons syon.
Adhiic & mons syon potest alit̾ intelligi. Istũ
inqͦm habrtasti. in ipso: ubi erat popłs ante.
ubi institutum templũ. ubi celebrata sacri¬
ficia. ubi omnia illo cempore necessaria xp̃m
ꝓmittentia: Pmissio cum res reddit᷑: lamfit
suꝑflua. Nam anteqͣm reddatur qđ ꝓmit¬

Expanded text:
gis apparet in Gentibus, occulta autem spes Judgis apparet in Gentibus, occulta autem spes Judaeorum, vel eorum qui futuri sunt ut credant, vel eorum qui eo tempore crediderunt, quando misso Spiritu sancto, discipuli omnium gentium linguis locuti sunt . Tunc enim aliquot millia de Judaeis ipsis Christi crucifixoribus crediderunt; et quia prope inventi erant, ita crediderunt, ut omnia quae habebant venderent, et pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponerent . Quia ergo occultum erat hoc, magisque redemptio virgae Dei clara futura erat in Gentibus; explanat unde dicat quod dixit: Redemisti virgam haereditatis tuae. Hoc dixit non de Gentibus, in quibus manifestum est. Sed unde? Montem Sion. Adhuc et mons Sion potest aliter intelligi. Istum quem inhabitasti in ipso: ubi erat populus ante, ubi institutum templum, ubi celebrata sacrificia, ubi omnia illo tempore necessaria, Christum promittentia. Promissio, cum res redditur, jam fit superflua. Nam antequam reddatur quod promit
Abbreviated transcription (Latin):
& fiebat. sic & homines a uenenis. morsi a
dendo in mortuũ. saluari a morte. & tam̃
expauit. & fugit moy ses. Quid̾ ẽ. ab illo ser¬
pente fugisse moy sen: Quid fr̃s. nisi qđ sci¬
mus in euangłio factum: Mortuus ẽ. xp̃c.
& expauerunt disciꝑłi. & ab illa spe inqua
fuerant recesserunt. S quid dictum ẽ. Ap¬
prebende caudam eiꝰ. Quid ẽ. cauda: Poste¬
riora comp̃hende. Hoc significauit & illud.
posteriora mea uidebis. Primo factus serpenᷤ
s cauda retenta facta uirga. Primo occisꝰ
postea resurrexit. Est etiã in cauda serpen¬
cis finis scłi. quia sic mͦ mortalitas ȩccłȩ am
bulat. Alii eunt. alii ueniunt ꝑ mortẽ: tan¬
qͣm ꝑ serpentem. quia a serpente mors semi-¬
nata est. S. infinem scłi canqͣm cauda redi¬
mus ad manũ dĩ. & efficimur stabilitũ reg.¬
num dĩ. ut impleatur in nobis: redemisti
uirgam hęreditatis tuȩ. S quia sẏnagogȩ
uox est. redempta aut̃ hȩreditatis dĩ ma¬

Expanded text:
et fiebat; sic et homines a venenis, morsi a et fiebat; sic et homines a venenis, morsi a dendo in mortuum salvari a morte. Et tamen expavit et fugit Moyses. Quid est, ab illo serpente fugisse Moysen? Quid, fratres, nisi quod scimus in Evangelio factum? Mortuus est Christus, et expaverunt discipuli, et ab illa spe in qua fuerant recesserunt . Sed quid dictum est? Apprehende caudam ejus. Quid est, caudam? Posteriora comprehende. Hoc significavit et illud: Posteriora mea videbis . Primo factus serpens, sed cauda retenta facta virga; primo occisus, postea resurrexit. Est etiam in cauda serpentis finis saeculi; quia sic modo mortalitas Ecclesiae bulat: alii eunt, alii veniunt per mortem tanquam per serpentem, quia a serpente mors seminata est; sed in fine saeculi, tanquam cauda, redimus ad manum Dei, et efficimur stabilitum regnum Dei, ut impleatur in nobis, Redemisti virgam haereditatis tuae. Sed quia Synagogae vox est; redempta autem virga haereditatis Dei ma
Abbreviated transcription (Latin):
gationem cuã uirgã hȩreditatis tuȩ rede¬
misti. Hanc ipsam congregationẽ: dixit
uirgam hereditatis. Respiciamus ad factũ
primũ. quancto uoluit possidere ipsã con¬
gregationẽ. lib̾ans eam de ȩ gẏpto. qđ signũ
dederit moysi. cum diceret ei moyses. Q ͦ d
signum dabo: ut credant mͥ. quia tu me mi¬
sisti: Qe ds̃ ad illum. Qui in manu portas :
Uirgam. Pice illã int̾ram. Ꝙ dimisit uirgã
& fugit ab eo. E ait illi dñs. Apprehende
caudam eius. Et app̃hendit . &. reuersa est
erat. Quid significat: Non enĩ frustra factũ
est. Int̾rogemus litt̾as dĩ. Quid serpens ꝑsu¬
asit homini: Mortem. Ergo mors a serpente.
Di mors a serpente. uirga in serpente: xp̃c in
morte. Idõ etiã cum a serpentib in deserto
morderent᷑ &. necarent᷑. p̃cepit dñs moysi
ut serpentem ȩneum exaltaret in heremo.
& admoneret popłm ut quisqͥs aserpente mor¬
sus ẽẽt. illum intueretur. & sa naret᷑. Sic

Expanded text:
gationem tuam, virgum haereditatis tuae redegationem tuam, virgum haereditatis tuae redemisti. Hanc ipsam congregationem dixit virgam haereditatis. Respiciamus ad factum primum, quando voluit possidere ipsam congregationem, liberans illam de Aegypto, quod signum dederit Moysi, cum diceret Moyses ei: Quod signum dabo, ut credant mihi quia tu me misisti? Et Deus ait ad illum: Quid in manu tua portas? inquit illam in terram. Et dimisit virgam, et fugit ab eo. Et ait illi Dominus: Apprehende caudam ejus. Et apprehendit, et reversa est erat . Quid significat? non enim frustra factum est. Interrogemus Litteras Dei. Quid serpens persuasit homini? Mortem . Ergo mors a serpente. Si mors a serpente, virga in serpente, Christus in morte. Ideo etiam cum a serpentibus in deserto morderentur et necarentur, praecepit Dominus Moysi, ut serpentem aeneum exaltaret in eremo, et admoneret populum, ut quisquis a serpente morsus esset, illum intueretur, et sanaretur . Sic
Abbreviated transcription (Latin):
listi nos ds̃ in finem : Reppulisti infinẽ. ex
ꝑsona popłi iudeorũ. ex ꝑsona congregati¬
onis quę ꝓpriç synagoga appedatur. Ut qͥd
reppulisti nos ds̃ in finem: Non rep̃ben¬
dit. s quęrit. Ut quid. qm obrem. ꝓpt̃ qͥd̃
hoc fecisti: Quid fecisti: Reppulisti nos
in finem. Quid ẽ. infinem: Forte usq infi¬
nẽ scłi. An repulisti nos in xp̃m. qui finis
ẽ omni credenti. Ut quid enim reppulisti
gregis cui. Quare iratus es suꝑ oues gregiᷤ
ista potest eẽ. uox gentium: Nunquid gen¬
tes possedit ab initio: S possedit ab mitio¬
semen abrahȩ. popłm isrł etiã scđm carnẽ
natum de patriarchis patrib nr̃is. quoꝵ nos
filii facti sumus. non ueniendo de carne: s
imitando fidem. Illi aut̃ a dõ possessi ab ini¬
tio. Ꝙ quid eis contigit: Memento congre¬
gationis cuȩ. qm possedisti ab initio. Re.¬
demisti uirgam hȩrectitatis tuȩ. Ipsã congre¬

Expanded text:
listi nos, Deus, in finem? Repulisti in finem: ex listi nos, Deus, in finem? Repulisti in finem: ex persona populi Judaeorum, et ex persona congregationis quae proprie Synagoga appellatur. Utquid repulisti nos, Deus, in finem? Non reprehendit, sed quaerit, Utquid, quamobrem, propter quid hoc fecisti? Quid fecisti? Repulisti nos in finem. Quid est, in finem? Forte usque in finem saeculi. An repulisti nos in Christum, qui finis est omni credenti ? Utquid enim repulisti gregis tui. Quare iratus es super oves gregiista potest esse vox Gentium? numquid Gentes possedit ab initio? Sed possedit semen Abrahae, populum Israel etiam secundum carnem natum de Patriarchis, patribus nostris; quorum nos filii facti sumus, non veniendo de carne, sed imitando fidem. Illi autem a Deo possessi ab initio, quid eis contigit? Memento congregationis tuae, quam possedisti ab initio. Redemisti virgam haereditatis tuae. Ipsam congre
Abbreviated transcription (Latin):
tib xp̃m. Si dimiserimus eum uenient ro¬
mani. & collent nob̾ & locũ & gentẽ. Uidete
quia cimendo t̾rena ꝑdere: regem cȩli occi¬
derunt. & quiq̃ eis factum est: ꝑdidert̃
etiam ipsa t̾rena. Et ubi occiderunt xp̃m.
ibi oecisi sunt. Q cum t̾rena nolentes ꝑdẽ
da corem uitȩ occiderunt: eandẽ t̾ram oc¬
cisi ꝑdiderunt. Et eo temꝑe occisi sunt. qͦ¬
illum occiderunt: ut ex ipso temꝑe admo¬
nerent᷑. quare ista ꝑpessi sunt. Quando
enim euersa ẽ. ciuitas iudeoꝵ pascha ce¬
lebrabant. & in multiᷤᷤ milib hominum co¬
tatis celebrationem. Ibi ds̃ ꝑ malos qͥdẽ
iuste ita in eos uindicauit: ut ꝑimerent᷑ et
multa hominũ milia . & ipsa cͥiuitas euerte¬
retur. Hoc in isto psalmo plangit intellectꝰ
asaph. &. in ipso planttu tanqͣm intellectus
discernit t̾rena a cȩlestib. discernit uetus
testamentũ a nouo cestamento: ut uideas ꝑ
quȩ transeas. quid expectes. quid relinquas.
quib hercas. Sic gͦ cępit. Ut quid reppu¬

Expanded text:
m. Si dimiserimus eum, venient Romani, et tollent nobis, et locum, et gentem . Videte quia timendo terrena perdere, regem coeli occiderunt. Et quid eis factum est? Perdiderunt etiam ipsa terrena; et ubi occiderunt Christum, ibi occisi sunt: et cum terram nolentes perdere, datorem vitae occiderunt, eamdem terram occisi perdiderunt; et eo tempore quo illum occiderunt, ut ex ipso tempore admonerentur quare ista perpessi sunt. Quando enim eversa est civitas Judaeorum, Pascha celebrabant, et in multis millibus hominum totatis celebrationem. Ibi Deus, per malos qujuste, ita in eos vindicavit, ut perimerentur multa hominum millia, et ipsa civitas everteretur. Hoc in isto psalmo plangit intellectus Asaph; et in ipso planctu, tanquam intellectus discernit terrena a coelestibus, discernit Vetus Testamentum a Novo Testamento; ut videas per quae transeas, quid exspectes, quid relinquas, quibus haereas. Sic ergo coepit. 4. Utquid repu
Abbreviated transcription (Latin):
sabiliter t̾renis in hȩserunt. qͥb ipsũ nouud
cestamentum ñdum fuerat reuelatũ. qͣnto
inereusalius t̾rena sectant᷑. quib iam ꝓmiᷤᷤ¬
sa eģlestia in nouo cestamento reuelata ft̾:

Expanded text:
sabiliter terrenis inhaeserunt, quibus ipsum Novum sabiliter terrenis inhaeserunt, quibus ipsum Novum Testamentum nondum fuerat revelatum; quanto inexcusabilius terrena sectantur, quibus jam promissa coelestia in Novo Testamento reve
Abbreviated transcription (Latin):
nichil horum est. Iam ꝑdid̾it t̾rena & ñdu
quęrit cȩlestia. In herere gͦ t̾renis. qͣminsa
as̃ donet: ñ debes. Ueruntamen ñ quia nh¬
rere eis ñ debemus: alium ea dare nͥ dm̃ el¬
dere debemuis. Ipse eadat. s noli ꝓmagno
expectare ab eo bonũ. qđ dat & ñ bono. Pan
si ꝓmagno ea datet: malis ea non daret. Iaa
aut̃ illa uoluit dare & malis: ut discant bon
aliua ab illo querere. qđ ñ dat & malis. Illie
in herentes t̾renis miseri. & ñ de illo p̃sum̃ts
qui fecit cȩlum & t̾ram. qui eis dedit & ipl
t̾rena. qui eos eciã temporalit̾ de egẏpti capta¬
tate liberauit. qui eos ꝑ diuisum mare dixt
qui eoꝵ inimicos ꝑsequentes fluctib obrus
ñ in illo p̃sumentes. qui daret utiq cȩlesii
grandib. sicut t̾rena paruulis dedit: tiuo¬
tes ꝑdere qđ acceꝑant. occiderunt qui dels
Hec dicimus frs. ut homines de nouo testa
discatis ñ inhȩrere t̾renis. Si enĩ illi meyl¬

Expanded text:
nihilnihilerit coelestia. 3. Inhaerere ergo terrenis, quamvis ea Deus donet, non debes. Verumtamen non quia inhaerere eis non debemus, alium ea dare, nisi Deum, credere debemus; ipse ea dat; sed noli pro magno exspectare ab eo bonum, quod dat et non bono. Nam si pro magno ea daret, malis ea non daret. Ideo autem ea voluit dare et malis, ut discant boni aliud ab eo quaerere, quod non dat et malis. Illi autem inhaerentes terrenis miseri, et non de illo praesumentes qui fecit coelum et terram, qui eis dedit et ipsa terrena, qui eos etiam temporaliter de Aegypti captivitate liberavit, qui eos per divisum mare duxit, qui eorum inimicos persequentes fluctibus obruit ; non in illo praesumentes qui daret utique coelestia grandibus, sicut terrena parvulis dedit, timentes perdere quod acceperant, occiderunt qui dederat. Haec dicimus, fratres, ut homines de Novo Testamento discatis non inhaerere terrenis. Si enim illi inexcu
Abbreviated transcription (Latin):
cestam̃to. & cȩlestia in nouo cestam̃to. S tam¬
dui primus homo t̾renus es: qͣradu t̾rena
saꝑis. Nunquid qm̃ puero dant᷑ quȩdam pu¬
erilia ludicra. quib puerilis animus auoe¬
tur. ꝓpt̾ea grandescenti ñ excutiunt᷑ ema¬
nib. ut aliquid̃ iam utilius tractet. qđ gran¬
dem decet: Ueruntamen tu ipse dedisti fili
cuo .&. nuces paruulo. & codicem grandi. s̃
ꝙͣ quia illa quasi ludiera puerorũ ds̃ ꝑno
uum testam̃tum ex cussit de manib filie
ut aliquia utilius grandescentib daret. It¬
ea pͥora illa ñ ipse tledisse pitandus ẽ.Iple
utrũq deddit. S lex ipsa ꝑ moy̾ sen dataił
impletur ꝑ caritatem. qͦd ꝑ litteram nbdẽ
Ueritas: quia reddit᷑ quod ꝓmittebat᷑. Hoc ͥ
intellexit a saph iste. Demiq omnia quȩ ul¬
is ꝓmissa fuerant : ab lata sunt. Ubi ẽ. regũ
eoꝵ: Ubi templũ : Ubi unctio Ubi sate¬
dos: Ubi iam aꝓuđ illos ꝓphetȩ: Ex quo ue¬
nit qui ꝑ ꝓpb̾as p̃dicabat᷑: in illa gente ũ

Expanded text:
to, et coelestia in Novo Testamento. Sed quamdiu prius homo terrenus es? quamdiu terrena sapis? Numquid quoniam puero dantur quaedam puerilia, ludicra quibus puerilis animus avocetur, propterea grandescenti non ei excutiuntur e manibus, ut aliquid jam utilius tractet, quod grandem decet? Verumtamen tu ipse dedisti filio tuo, et nuces parvulo, et codicem grandi. Non ergo, quia illa quasi ludicra puerorum Deus per Novum Testamentum excussit de manibus filiorum, ut aliquid utilius daret grandescentibus, propterea priora illa non ipse dedisse putandus est: ipse utrumque dedit. Sed Lex ipsa per Moysen dimpletur per charitatem quod per litteram jubebatur; veritas, quia redditur quod promittebatur. Hoc ergo intellexit Asaph iste. Denique omnia quae Judaeis promissa fuerant, ablata sunt. Ubi est regnum eorum? ubi templum? ubi unctio? ubi sacerdos? ubi jam apud illos Prophetae? Ex quo venit qui per Prophetas praedicabatur, in illa gente jam
Abbreviated transcription (Latin):
tata sunt sacrañta. facta sunt faciliora. pauci
ibi ꝑmissa ẽ. terra chanaan. t̾ra copiosa. frac¬
tuosa. affluens lacte & melle. ꝓmissũ reg¬
num temporale. ꝓmissa temporalis felicitaᷤᷤ
scłi. ꝓmissa fecunditas filioꝵ. ꝓmissa subiec¬
tio inimicorum. Hȩc omnia ad t̾renã feli¬
citatem ꝑtinent. S quare ipsa pͥmo ꝓmit.¬
ti oportebat: Quia non primo qđ spũale
Primus homo dde t̾ra t̾renus: sed̾s homo de
eȩlo cȩlestis. Qualis t̾renus. tal es & t̾ren.
& qualis cȩlestis. tales & cȩlestes. Sicut por

Expanded text:
tata sunt Sacramenta; facta sunt faciliora, pauciopromissa est terra Chanaan, terra copiosa, fructuosa, affluens lacte et melle; promissum regnum temporale, promissa felicitas saeculi, promissa fecunditas filiorum, promissa subjectio inimicorum : haec omnia ad terrenam felicitatem pertinent. Sed quare ipsa primo promitti oportebat? Quia « non primo quod spirituale Primus homo de terra terrenus; secundus homo de coelo coelestis: qualis terrenus, tales et terreni; et qualis c
Abbreviated transcription (Latin):
hi sunt isrłite: s in ẏsaac inquit uocabit᷑ tibi
sem̃. Hoc est non hi qui filii carnis hi filii dĩ.
s filii ꝓmissionis deputant᷑ in semine. Sunt
gͦ quidam isrłite. ex quib erat ille deqͦ dictũ ẽ.
ecce uere isrłita in qͦ dolus ñ est. Non scd̾m ħ

Expanded text:
hi sunt Israelitae; sed in Isaac, inquit, vocabitur tibi semen: hoc est, non hi qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semine . Sunt ergo quidam Israelitae, ex quibus erat ille de quo dictum est: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est . Non s
Abbreviated transcription (Latin):
lectus asaph. Ergo quȩdam congregatio est:
cuiꝰ uocem audituri sumiis. S qm̃ ꝓprie syna¬
goga ẽ. dicta congregatio popłi isrł. tta ut
ubicunq audierimus synagogam. ñ iã sole¬
amus intelligere nisi popłm iudeoꝵ: uidea¬
mus ne forte ipsius uox sit in isto psalmo. s
qualium iudeoꝵ. & qualis popłi ifrł. Non
enĩ paleȩ. s forte frum̃ti. ñ ramorũ fractoꝵ

Expanded text:
lectus Asaph. Intelligens ergo quaedam congregatio est, lectus Asaph. Intelligens ergo quaedam congregatio est, cujus vocem audituri sumus. Sed quoniam proprie Synagoga dicta est congregatio populi Israel, ita ut ubicumque audierimus Synagogam, non jam soleamus intelligere nisi populum Judaeorum; videamus ne forte ipsius vox sit in isto psalmo. Sed qualium Judaeorum, et qualis populi Israel? Non enim paleae, sed forte frumenti ; non ramorum fract
Abbreviated transcription (Latin):
gatio. grece sẏnago¬
ga dr̃. U ideamus quid
intellexerit. ⁊ ista sẏna¬
goga. Nos aut̃ intelli¬
gamus primitus sỹnagogam. ex inde intel¬
ligimus quid intellexerit synagoga. Omniꝰ
congregatio generali nomine sy nagoga ap¬
pellatur. & pecoꝵ & hominum pot̾ dici
congregatio. Non aut̃ hic pecoꝵ congrega¬
tio est: quando audimus intellectũ. Nam
homo cum in se neglexerit intellectũ in ho¬
nore positus: quiã de illo dictum ẽ. audi.
Nomo inhonore posicus non intellexit. cõ¬
ꝑatus ẽ. iumentis insipientib. & similis fac¬
tus ẽ. illis. Quia gͦ ñ ẽ. pecoꝵ congregatio.
nec diu disserendũ ẽ. nec diligentiꝰ cõmendan¬
dum est.: s quia hominũ ẽ. quoꝵ hominum
sit hoc. debemus intelligere. Non utiq hoꝵ
hominũ ẽ. qui in honore positi ñ intelligen¬
ces. comꝑati sunt iumentis in sensatis. & simi¬
les facti sunt eis: s hoꝵ qui intelligunt.
Prescribit em̃ hoc titulus psalmi dicens. intel

Expanded text:
gatio, graece Synagoga dicitur. Videamus quid intellexerit ista synagoga. Nos autem intelligamus primitus synagogam; exinde intelligemus quid intellexerit synagoga. Omnis congregatio generali nomine synagoga appellatur: et pecorum et hominum potest dici congregatio; non autem hic pecorum congregatio est, quando audivimus intellectum. Nam homo cum in se neglexerit intellectum in honore positus, quid dellexit; comparatus est jumentis insensatis, et similis factus est illis . Quia ergo non est pecorum congregatio, nec diu disserendum est, nec diligentius commendandum; sed quia hominum est, quorum hominum sit hoc debemus intelligere. Non utique eorum hominum est, qui in honore positi non intelligentes, comparati sunt jumentis insensatis, et similes facti sunt eis; sed eorum qui intelligunt. Praescribit enim hoc titulus Psalmi, dicens: Intel
Abbreviated transcription (Latin):
omnia eadem inueniunt᷑. aut uix aliqua me
tiangelio. quȩ non dicta sunt a ꝓpbetis. Precep¬
ca eadem sacram̃ta non eadem. ꝓmissa non
cadͥem. Uideamus quare. Precepta eadem: qͥa
quia alia sunt sac̾menta dantia salutẽ. alia
ꝓmittentia saluatorem. Sacͣmenta noui cesta¬
menti dant salutem. sac̃menta ueteris testam̃ti
ꝓmiserunt saluatorẽ. Cũ gͦ teneas iam ꝓmissa. qͥd
q̃ris ꝑmictentia. habens iam saluatorẽ: Hoc dico

Expanded text:
omnia eadem inveniuntur, aut vix aliqua in Evangelio quae non dicta sint a Prophetis. Praecepta eadem; Sacramenta non eadem, promissa non eadem. Videamus quare praecepta eadem; quiaquia alia sunt Sacramenta dantia salutem, alia promittentia Salvatorem. Sacramenta Novi Testamenti dant salutem; Sacramenta Veteris Testamenti promiserunt Salvatorem. Cum ergo jam teneas promissa, quid quaeris promittentia, hab
Abbreviated transcription (Latin):
¶ta est.
Si enim discernimus duo testamta uetus &
nouum: ñ sunt eadem sacram̃ta. nec aadem
ꝓmissa. cadẽ cam̃ pleraq p̃cepta. Nam non
ocoiq̾es. ñ mechaberis. non furaberis. hono¬
ra patrem & matrẽ. ñ falsum testimoniũ di¬
reris. ñ concupisces res ꝓxum tui. ñ concu¬
pisces uxorem ꝓximi tui: & nob̃ p̃ceptũ ẽ.
& quisquis ea non obseruauerit deuiat. nec
omnino dignus ẽ. qui ascendere mereatur
montẽ scm̃ dĩ. de quo dictum ẽ. Quis ha¬
bitabit in tab̾naculo tuo. & quis requiesc&¬

Expanded text:
ta est . Si enim discernimus duo Testamenta, Vetus et Novum, non sunt eadem Sacramenta, nec eadem promissa: eadem tamen pleraque praecepta. Nam, Non occides, Non moechaberis, Non furaberis, Honora patrem et matrem, Non falsum testimonium dixeris, Non concupisces rem proximi tui, Non concupisces uxorem proximi tui , et nobis praeceptum est; et quisquis ea non observaverit, deviat, nec omnino dignus est qui accipere mereatur montem sanctum Dei, de quo dictum est: Quis habitabit in tabernaculo tuo;
Abbreviated transcription (Latin):
diceret. gͦ abrahȩ semen estis. scđm ꝓmissionẽ
heredes. scđ̾m hoc gͦ omnes isrłitȩ. qui seqͥmͣ
uestigia fidei patris nr̃i abrahȩ: s illo mͦ hic
intelligamus isrłitarum uocem. quomͦ dixit
apłs. Nam & ego isrłita sum ex semine abra¬
hȩ & tribu beniamin. Hic gͦ intelligamuᷤ
qđ ꝓpħȩ dixerunt. reliquiȩ saluę fiunt.
Reliquiarum itaq saluatarimi audiamus
hic nocẽ. ut loquat᷑ sẏ nagoga quę acceꝑat
uetus cestamentũ. & intenta erat in ꝓmissa
carnalia. & ex hoc factum ẽ. ut mitarent
ei pedes. Nam in alio quodam ꝑsalmo ubi
etiã ticulus habet a saph quid dñ: Qͣmbonꝰ¬
Mei aut̃ pene moti sunt pedes. & quasi dicere

Expanded text:
emen Abrahae estis, secundum promissionem haeredes . Secundum hoc ergo omnes Israelitae, qui sequimur vestigia fidei patris nostri Abrahae. Sed illo modo hic intelligamus Israelitarum vocem, quomodo dixit Apostolus: Nam et ego Israelita sum ex semine Abrahae, de tribu Benjamin . Hic ergo intelligamus quod Prophetae dixerunt: Reliquiae salvae fient . Reliquiarum itaque salvatarum audiamus hic vocem; ut loquatur Synagoga, quae acceperat Vetus Testamentum, et intenta erat in promissa carnalia; et ex hoc factum est ut nutarent ei pedes. Nam et in alio quodam psalmo, ubi etiam titulus habet Asaph, quid dicitur? Quam bonMei autem pene moti sunt pedes. Et qu
Abbreviated transcription (Latin):
effusi sunt gressus mei. quia delani inpeccato¬
missa dĩ ad testamentũ uetꝰ ꝑtinentia expecta¬
ret felicitatẽ t̾renam: animaduertit ea habun¬
dare apud impios. in his reb quas expectabat
adõ pollere illos qui ñ colerent dm̃. & tanqͣm
sine causa dõ seruisset. nutauerunt pedes eiꝰ.
Ibi enĩ dicit. Ecce ipsi peccatores & habundan¬
tes in scło. obtinuerunt diuitias. Nunquid in
uano iustificaui cor meũ. Uidete qͦmad¬
modum paulo minus effusi fc̃ gressus eius.
ut iam dicat sͥ anima. Quȩ utilitas quia
seruio dõ: Ecee ille ñ seruit dõ & felix est.
ego seruio & laboro. Postremo puta qͥa ego
felix sum. Quando & ille felix ẽ. qui ñ sen¬
uit. quare putẽ me ido felicem ẽẽ. qͥa seruio:
Ille aurt̃ psalmus cuiꝰ testimoniũ ꝓduxi: p̃ce

Expanded text:
peccatopromissa Dei ad Vetus Testamentum pertinentia exspectaret felicitatem terrenam, animadvertit eam abundare apud impios; in his rebus quas exspectabat a Deo, pollere illos qui non colerent Deum; et tanquam sine causa Deo servisset, nutaverunt pedes ejus. Ibi enim dicit: Ecce ipsi peccatores, et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias. Numquid in vano justificavi cor meum ? Videte quemadmodum paulo minus effusi sunt gressus ejus, ut jam dicat sibi anima: Quae utilitas, quia servio Deo? Ecce ille non servit, et felix est; ego servio, et laboro. Postremo puta quia ego felix sum; quando et ille felix est qui non servit, quare me putem ideo felicem esse quia servio? Ille autem psalmus cujus testimoniu
Abbreviated transcription (Latin):
isti. & ñ potiusti. Non enĩ frustra uenit
xp̃c̃. aut frustra occisus ẽ. xp̃c. aut frust᷑
granuim cecidit int̾ra. nisi ut multipli¬
citer surgat. E xaltatus ẽ. serpens in hȩ¬
remo. ut ꝑcussum aueneno sanaret. At¬
tende quod factum est: noli putare uaca¬
re quia uenit. ne te male inueniat cum
in titulo psalmi intellectus asaph. & qͥd
ait : Dẽ aut̃ rex nr̃ ante scła. oꝑatus est
salutem in medio t̾rȩ. Hoc nos clamamꝰ

Expanded text:
n potuisti. Non enim frustra venit n potuisti. Non enim frustra venit Christus, aut frustra occisus est Christus; aut frustra granum cecidit in terram, nisi ut multipliciter surgeret . Exaltatus est serpens in eremo, ut percussum a veneno sanaret . Attende quod factum est: noli putare vacare quod venit; ne te malum inveniat, cumin titulo Psalmi, Intellectus Asaph. Et quid ait? Deus autem rex noster ante saecula, operatus est salutem in medio terrae. Hac nos clam
Abbreviated transcription (Latin):
app̃hensa cauda redeatur ad regnum. ut
signum quod datum est. moysi. Quomͦ enĩ
suꝑius de uirga signum. ita & de dextera.
Cum enĩ illud factũ eẽt. de uirga: dedit ds̃
alterum signum. Mitte inquit manũ tuã
Albor enĩ mnente. lepra ẽ. ñ candon. Ipsa enĩ
hȩretitas dĩ: id ẽ. popłs eiꝰ. foras ab eo missꝰ
immundus factus est. S quid illi ait: Re
uoca eam. in sini tuo. Reuocauit: & reuer¬
sa ẽ. ad colorem suum. Quando hoc facis.
ait a saph iste: Quo usq dexteram tuã ali¬
enas a sinu tuo. ut foris immunda rema¬
neat: Reuoca eam. redeat ad colorem. ag¬
noscat saluatorem. Ut quid auertis ma¬
nũ tuam. & dexteram tuã. de medio sinu
tuo infinem: Hȩc clamat cecus ñ intelli¬
gens. & hoc deus facit qđ facit. Quare enĩ
uenit xp̃c: Cecitas exparte isrł facta ẽ: ut
plenitudo gentium intraret. & sic omnis
isrł saluus fieret. Ergo iam asapħ agnosce
qđ p̃cessit. ut uel sequaris si p̃cedere nolu¬

Expanded text:
apprehensa cauda redeatur ad regnum. 13.apprehensa cauda redeatur ad regnum. 13.signum quod datum est Moysi. Quomodo enim superius de virga signum, ita et de dextera. Cum enim illud factum esset de virga, dedit Deus alterum signum: Mialbor enim in cute lepra est, non candor. Ipsa enim haereditas Dei, id est, populus, ab eo foras missus, immundus factus est. Sicut scriptum evoca eam in sinum tuum: revocavit, et reversa est ad colorem suum . Quando hoc facis, ait Asaph iste? Quousque dexteram tuam alienas a sinu tuo, ut foris immunda remaneat? Revoca eam; redeat ad colorem, agnoscat salvatorem. Utquid avertis manum tuam et dexteram tuam de medio sinu tuo in finem? Haec clamat caecus, non intelligens; et hoc Deus facit quod facit. Quare enim venit Christus? Caecitas ex parte Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret . Ergo jam Asaph agnosce quod praecessit, ut vel sequaris, si praecedere no
Abbreviated transcription (Latin):
es. quia offendisti in iacentẽ. ne conteraris
obserua desuꝑ uenientem. Ita enĩ p̃dictũ ẽ.
ꝑ ꝓpham. Quisquis offenderit in lapidem il¬
lum conquassabit᷑. & suꝑ qͦm uenerit contera
eum. Conquassat pariuis. conteret magnꝰ.
Iam signa tua ñ uides. iam ñ est. ꝓpheta. &
dicis. & nos non agnosceͥt adhuc. Quia uos ñ
sertus. Clama canqm eger. qui medicum cȩdẽ
qͣm curari malusti. non tẽ agnoscit adhuc.
Uide quid fecerit. qui te non agnoscit adhiic.
Et enĩ quib ñ ẽ. nuntiatum de eo uidebunt.
& qui ñ audierunt intelligent: & tu adhuc
clamas. iam ñ ẽ. ꝓpħa. & nos ñ cognoscit ad¬
huc. Ubi est. intellectus tuus: Irritat aduer¬
sarius nomen tuum infinem. Ad hoc irritat
aduersarius. nomen cuũ infinẽ: ut iratus cor¬
ripias. corripiens cognoscas infinem. Aut cer¬
ce infinem. usq ad finem. Usque adqͦm finẽ:
Quos usq cognoscas. quousq clames. quousq

Expanded text:
es, quia offendisti in jacentem; ne conteraris, es, quia offendisti in jacentem; ne conteraris, observa desuper venientem. Ita enim praedictum est per prophetam: Quisquis offenderit in lapidem illum, conquassabitur; et super quem venerit, conteret eum . Conquassat parvus; conteret magnus. Jam signa tua non vides, jam non est propheta; et dicis, Et nos non agnoscet adhuc: quia vos non sertus; clama tanquam aeger qui medicum caedere quam curari maluisti: non te agnoscit adhuc. Vide quid fecerit, qui te non agnoscit adhuc. Etenim quibus non est annuntiatum de eo, videbunt; et qui non audierunt, intelligent : et tu adhuc clamas, Jam non est propheta et nos non cognoscet adhuc. Ubi est intellectus tuus? Irritat adversarius nomen tuum in finem. Ad hoc irritat adversarius nomen tuum in finem, ut iratus corripias, corripiens cognoscas in finem; aut certe in finem, usque ad finem. Usque ad quem finem? Quousque cognoscas, quousque clames, quousque
Abbreviated transcription (Latin):
seuientes dnm̃ appellassent. cuiꝰ templũ euer¬
tebant. Uenite comprimamꝰ omnes solennita¬
tis dñi a t̾ra. Quid a saph: Quid intellectus
asaph inhis: Quid: Non ꝑficit᷑. uel discipli¬
na data mentis prauitas ñ corrigit᷑: Euer¬
sa sunt omnia quȩ primo erant. nusquam
sacerdos. nusqͣm altare uideoꝵ. nusquam
uictima. nusqͣm templum. Ergo nichil aliud
agnoscendum ẽ. quod hiric decidenti succeᷤᷤ¬
sit : Aut uͦ hoc ꝓmissũ signum aufertur. nͥ
uenisset qdđ ꝓmittebat᷑. Uid eamus gͦ hic mͦ.
intellectum a saph. Uideamus si ꝓficit extri¬
bulatione. Actende quid dicat. Signa nr̃a ñ
uidimuis. iam ñ ẽ. ꝓpħa. & nos ñ cognoscit
amplius. Ecee isti iudei qui se dicunt non
cognosci adhiic. int est in captiuitate adhuc
ẽẽ. nondum se liberari: expectant adhuc xp̃m.¬
uocator. postea discretor. Ueniet quia uenit.
eum uenturum ẽẽ. manifestũ est. S iam de¬
suꝑ ueniet. Ante te erat oisrł. Quassatus

Expanded text:
ientes Dominum appellarent, cujus templum evertebant. Venite, comprimamus omnes solemnitates Domini a terra. Quid Asaph? quid intellectus Asaph in his? quid? Non proficit, vel disciplina data? mentis pravitas non corrigitur? Eversa sunt omnia quae primo erant: nusquam sacerdos, nusquam altare Judaeorum, nusquam victima, nusquam templum. Ergo nihil aliud agnoscendum est quod huic decedenti successit? aut vero hoc promissivum signum auferretur, nisi venisset quod promittebatur? Videamus ergo hic modo intellectum Asaph; videamus si proficit ex tribulatione. Attende quid dicat: Signa nostra non vidimus, jam non est propheta, et nos non cognoscet adhuc. Ecce isti Judaei qui se dicunt non agnosci adhuc, id est, in captivitate adhuc se esse, nondum se liberari, exspectant adhuc Chrisvocator, postea discretor. Veniet, quia venit, et eum venturum esse manifestum est; sed jam desuper veniet. Ante te erat, o Israel! quassatus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpituis esto mͥ peccatori. S conquassauit
eoꝵ capita: qm̃ qui se exaltat humiliabit᷑.
Ac ꝑ hoc qͣmuis & dñi sit exitus mortis: cam̃
uit capita immicoꝵ suoꝵ. non solum eoe
qui crucifixo illudentes & mouentes capi¬
ta dicebant. si filius dĩ ẽ. descendat de cru¬
ce: s etiã omniũ extollentiũ se aduersus
doctrinã eiꝰ. & tanqͣm mortẽ hominis ir¬
ridentium. Idẽ quippe ipse de quo dic¬
tũ ẽ. alios saluos fec̃. se ipsum ñ potest. d̾s

Expanded text:
propitius esto mihi peccatori. Sed conquassabit propitius esto mihi peccatori. Sed conquassabit eorum capita; quoniam qui se exaltat, humiliabitur . Ac per hoc quamvis et Domini sit exitus mortis; tamenbit capita inimicorum suorum; non solum eorum qui crucifixo illudentes et moventes capita dicebant, Si Filius Dei est, descendat de cruce; sed etiam omnium extollentium se adversus doctrinam ejus, et tanquam mortem hominis irridentium. Idem quippe ipse de quo dictum est, Alios salvos fecit, semetipsum non potest s
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ saluos faciendi. Multũ gr̃ẽ cõmendat᷑.
Quis enĩ saluus eẽt̾. nisi ipse sanaret:s
ne occurreret cogitatiomi. cur gͦ morim᷑.
si ꝑ eius grãm salui facti sumus: continuo
subiecit. & dm̃ dñi exitus mottis. Tanꝗͤ
diceret. Quid indignaris humana condi¬
tio te habere exitum mortis : E dñi tui ex¬
itus : non alius qͦm mortis fuit. Potius gͦ
consolare. qͣm indignare. Nam & dñi exitꝰ¬
mortis. spe enĩ salu facti sumus. Si aut̃ qđ
non uidemus sꝑamus: ꝑ patientiã expectamꝰ.
Patient̃ gͦ etiã ipsã mortẽ feramus. illuis exẽ¬
plo. qui licet peccato nullo ẽẽt debitor mor¬
tis. & dñs ẽẽt a quo nemo anmã tollet. s
eam ipse a semet ipso poueret: etiã ipsius fuit
pita iniuncoꝵ suoꝵ. uerticem capilli ꝑãbu¬
lantiũ in delictis suis. Id ẽ. nimis se extollenti¬
um. minis suꝑbientiũ in delictis suis. inqͥb
saltem humiles e̾ẽ. deberent dicentes. Dñe.

Expanded text:
Deus salvos faciendi. Multum gratia commendatur. Deus salvos faciendi. Multum gratia commendatur. Quis enim salvus esset, nisi ipse sanaret? Sed ne occurreret cogitationi, Cur ergo morimur, si per ejus gratiam salvi facti sumus? continuo subjecit: et Domini, Domini exitus mortis. Tanquam diceret: Quid indignaris humana conditio, te habere exitum mortis? et Domini tui exitus non alius, quam mortis fuit. Potius ergo consolare, qmortis. Spe enim salvi facti sumus: si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Patienter ergo etiam ipsam mortem feramus, illius exemplo, qui licet peccato nullo esset debitor mortis, et Dominus esset, a quo nemo animam tolleret, sed eam ipse a semetipso poneret, etiam ipsius fuit pita inimicorum suorum; verticem capilli perambulantium in delictis suis: id est nimis se extollentium, nimis superbientium in delictis suis; in quibus saltem humiles esse deberent, dicentes, Domine,
Abbreviated transcription (Latin):
deret᷑ suꝑiorũ uerboꝵ: cũ dictũ eẽt captiuasti
captiuitatẽ. accepisti dona in hominib : ita
subiunctũ ẽ. & enĩ qui ñ credunt inbabita¬
re. id ẽ. ñ credentes ut in habitarent. Qd ÷ hoc.
De quib hoc dic̃: An illa captiuitas anteqͣm
transiret in bonam captiuitatẽ. unde fuerit
mala captiuitas ostendit: Non credendo
enĩ possidebant᷑ ab inimico. qui oꝑatur
infiliis diffidentiȩ. in quib & uos in qͥt
fiustis aliquando. cũ iiueretis in illis.
Doms gͦ grẽ suȩ qui accepit dona in homi¬
mb: captiuauit istã eaptiuitatẽ. ft enĩ ñ
credentes erant: ut inhabitarent. Nã fideᷤ
eos inde liberauit. ut iam credentes in ha¬
bitent in domo dĩ. facti & ipsi domus dĩ.
uerius exprimit᷑ die cotidie. qͣm puto locu¬
tionem hoc significare. qđ dictum ẽ. dedi¬
e in diem. Cotidie quippe hoc agit usq in
finem. captiuat captiuitatẽ. accipiens do
faciet nob̾ ds̃ sanitatũ nrarum. Dĩ nr̃

Expanded text:
 Captivasti captivitatem, accepisti dona in hominibus; ita subjunctum est, Etenim qui non credunt inhabitare, id est, non credentes ut inhabitarent. Quid est hoc? de quibus hoc dicit? An illa captivitas antequam transiret in bonam captivitatem, unde fuerit mala captivitas ostendit? Non credendo enim possidebantur ab inimico, qui operatur in filiis diffidentiae; in quibus et vos, inquit, fuistis aliquando, cum viveretis in illis . Donis ergo gratiae suae, qui accepit dona in hominibus captivavit istam captivitatem. Etenim non credentes erant ut inhabitarent. Nam fides eos inde liberavit, ut jam credentes inhabitent in domo Dei, facti et ipsi domus Dei, verius exprimeretur, die quotidie. Quam puto locutionem hoc significare quod dictum est, de die in diem. Quotidie quippe hoc agit usque in finem; captivat captivitatem, accipiens donfaciet nobis Deus sanitatum nostrarum, Deus noster,
Abbreviated transcription (Latin):
rael: qm̃ ẽ. & isrł scd̾m carnẽ. Unde ait. Uidete
isrł scd̾m carnẽ. Non aut̃ qui filui carnis. hu
filii dĩ: s filii ꝓmissionis deputant᷑ insemine.
Tunc gͦ quando erit sine ulla maloꝵ cõmixti¬
one popłs eiꝰ. tanqͣm massa uentilabro enim¬
data. tanquã isrł in qͦ dolus ñ ẽ: tunc emi¬
nentissima erit suꝑ isrł magnificentia eius.
& uirtus eiꝰ in nubib. Non enĩ solus ueniet.
adiudieium: s cũ semorib popłi sui Qb

Expanded text:
 Videte Israel secundum carnem . Non autem qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semine . Tunc ergo quando erit sine ulla malorum commixtione populus ejus, tanquam massa ventilabro emundata , tanquam Israel in quo dolus non est , tunc eminentissima erit super Israel magnificentia ejus et virtus ejus in nubibus. Non enim solus veniet ad judicium, sed cum senior
Abbreviated transcription (Latin):
tione conuersa. a scendisti inquit in altũ.
captiuans captiuitatẽ. accepisti dona in
hominib. Hoc apłs sic cõmeniorat. sic ex¬
ponit. de dño iħu xp̃o loquens. Unicuiq
aut̃ nrm̃ in quit dat᷑ grã. scđm m̃suram
donationis xpĩ. ꝓpter qđ dic̃. Ascendit
in altum.captiuauit captiuitatẽ. dedit¬

Expanded text:
tione conversa: Ascendisti, inquit, in altum, captivasti captivitatem, accepisti dona in hominibus. Hoc Apostolus sic commemorat, sic exponit de Domino Christo loquens: Unicuique autem nostrum, inquit, datur gratia secundum mensuram donationis Christi: propter quod dicit, Ascendit in altum
Abbreviated transcription (Latin):
sio ẽ: & ꝓ illa quic qͥd acciderit: tolerandi
sequens assumitur fortitudo. Deinde pꝰ
omnia tolerata. finitis angustiis latitu¬
do consequetur inprȩmio. Potest ⁊ sic
intelligi. ut qm̃ tria hȩc precipue cõm̃dat
infide. fortitudo inspe. latitudo in carita¬
te. Fidei quippe res ẽ: ut corde credatur
ad iusticiam. ore aut̃ confessio fiat ad sa¬
luter In passionib aut̃ tribulationum¬
res cristis est: s spes fortis ẽ. Si enĩ qđ non
uidemus sꝑamus. ꝑ patientiã expectamꝰ.
Latitudinem uͦ prestat caritatis in corde:
diffusio: Nam consũmata caritas foras
mittit timorẽ. qui timor torm̃tum habet.
ꝑ animȩ angustias. Principes gͦ iuda du¬
ces eoꝵ : qui in ȩccłiis benedicunt dnm̃.
pͥncipes tabulon. principes neptalim. pͥn
cipes confessionis. fortitudinis. latitudimꝰ.
uirtutẽ & dĩ sapientiam. Quomͦ aut̃ man¬
dat ds̃ xp̃m suũ. nisi dum eũ cõmendat

Expanded text:
sio est, et pro illa quidquid acciderit tolerandi sio est, et pro illa quidquid acciderit tolerandi sequens assumitur fortitudo; deinde post omnia tolerata, finitis angustiis, latitudo consequitur in praemio Potest et sic intelligi, ut quoniam tria haec praecipue commendat in fide, fortitudo in spe, latitudo in caritate. Fidei quippe res est, ut corde credatur ad justitiam: ore autem confessio fiat ad salutem . In passionibus autem tribulationum tristis est: sed spes fortis est. Si enim, quod non videmus speramus: per patientiam exspectamus . Latitudinem vero praestat caritatis in corde diffusio. Nam consummata caritas foras mittit timorem . Qui timor tormentum habet per animae angustias. Principes ergo Juda duces eorum, qui in Ecclesiis benedicunt Dominum. Principes Zabulon, principes Nephthalim.cipes confessionis, fortitudinis, latitudinis; Virtutem et Dei Sapientiam . Quomodo autem Deus mandat Christum suum, nisi dum eum commenda
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis paulum significari nemo am¬
bigit. uel nomine principũ omnes sig¬
nificentur in eccłiis excellentes: atq
imitatione dignissimi. quid sibi uolt̃
hec nomina tribuum isrłitarum: Si
figuratos etiã principes testamenti noui.
Cũ uͦ adiungit principes tabulon. pͥncipeᷤ
neptalim. quisqͣm forsitan dicat exhis tri¬
bub apłos fuisse. ex aliis aut̃ non fuisse.
Qđ licet unde hoc ꝓbari possit non undeã:
tam̃ quia nec unde refellat᷑ inuenio. et
hoc loco principes ȩccłarum. ducesq eoꝵ:
qui in eccłiis benedicunt dnm̃n. uideo com¬
mendari. ñ absurde etiã istũ sensum ꝓdo.
s plus me delectat: qđ ex. istoꝵ nominũ
int̾pretatione clarescit. Hebrea quippe
uerissimos nob̾ insinuant principes ȩccła¬
rum. dignos ducatu. dignos imitatione.
dignos honorib. Marty res nanq in ȩcđus
locum suũ tenent. atq apice sc̃e dignitatis
excellunt. Iam uͦ in martyrio prima confes¬

Expanded text:
verbis Paulum significari nemo amverbis Paulum significari nemo ambigit; vel nomine principum omnes significentur in Ecclesiis excellentes atque imitatione dignissimi: quid sibi volunt haec nomina tribuum Israeliticarum? Si figuratos etiam principes Testamenti Novi: cum vero adjungit, principes Zabulon, principes Nephthalim; quisquam forsitan dicat ex his tribubus Apostolos fuisse, ex aliis autem non fuisse. Quod licet unde probari hoc posset non videam; tamen, quia nec unde refellatur invenio, et hoc loco principes Ecclesiarum, ducesque eorum qui in Ecclesiis benedicunt Dominum video commendari, non absurde etiam istum sensum probo; sed plus me delectat quod ex istorum nominum interpretatione clarescit. Hebraea quippe verissimos nobis insinuant principes Ecclesiarum, dignos ducatu, dignos imitatione, dignos honoribus. Martyres namque in Ecclesiis locum summum tenent, atque apice sanctae dignitatis excellunt. Jam vero in martyrio prima confes
Abbreviated transcription (Latin):
tam magnũ in eiꝰ nocatione miraculum
Extasis nanq excesus mentis ẽ: quđ aliqͣndo
pauore contingit. ñ nunquam u ꝑ aliqͣm
reuolationem alienatione mentis a sensibꝰ
corporis. ⁊tt sp̃ũ qd demonstrandũ ẽ. de¬
monstret᷑. Unde intelligi etiã sic potest. qđ
hicpositum ẽ. inextasi. ꝗtia eũ ei ꝑsecuto¬
ri de cęlo dictum eẽt. saule saule quid me
ꝑsequeris. adempto lumine ocłoruĩ car¬
nalium. respondebat dño. quẽ spũ uide¬
bat. At qui cum illo erant. uocẽ respon¬
dentis audierant: neminẽ tam̃ uidentes
cu loqueret᷑. Potest hic extasis etiã il¬
la eiꝰ intelligi de qua ipse loquens ait.
scire se hominẽ raptũ usq in tertiũ cȩ¬
lum. siue aut̃ in corpore siue extra cor¬
pus nescire. s raptum in paradisum. au¬
disse in effabilia uerba. quȩ non liceret
homini loqui. Principes iuda duces eoꝵ
principes tabulon. principes neptalim.
Cum apłos significet principes. ubi et
beniamin adolescentior in extasi. quib

Expanded text:
ulum. Ecstasis namque est mentis excessus: quod aliquando pavore contingit; nonnunquam vero per aliquam revelationem alienatione mentis a sensibus corporis, ut spiritui quod demonstrandum est demonstretur. Unde intelligi etiam sic potest quod hic positum est, in ecstasi; quia cum ei persecutori dictum esset de coelo, Saule, Saule, quid me persequeris, adempto lumine oculorum carnalium, respondebat Domino quem spiritu videbat; qui autem cum illo erant, vocem respondentis audiebant, neminem tamen videntes cui loqueretur . Potest hic ecstasis etiam illa ejus intelligi, de qua ipse loquens ait, scire se hominem raptum usque in tertium coelum; sive autem in corpore, sive extra corpus, nescire; sed raptum in paradisum audisse ineffabilia verba, quae non liceret homini loqui . Principes Juda, duces eorum; principes Zabulon, principes Nephthalim. Cum Apostolos significet principes, ubi est et Benjamin adolescentior in ecstasi; quibus
Abbreviated transcription (Latin):
manus eius dõ. Egẏpti uel ethiopiȩ no¬
mine. omniũ gentium fidem significauit
a parte totum. legatos appellans reconciliati¬
gimur. tanqͣm dõ exhortante ꝑ nos. obse¬
cramus ꝓ xp̃o. reconciliari dõ. Non gͦ de
solis israhelitis unde apłi electi sunt. sed
etiã de ceteris gentib futuros p̃dicatores
xp̃ianȩ pacis. hoc mͦ inystice ꝓphetatũ ẽ.¬

Expanded text:
manus ejus. Aegypti, vel Aethiopiae nomanus ejus. Aegypti, vel Aethiopiae nomine, omnium gentium fidem significavit, a parte totum; legatos appellans reconciliatiungor, tanquam Deo exhortante per nos, obsecramus pro Christo, reconciliamini Deo. Non ergo de solis Israelitis, unde Apostoli electi sunt, sed etiam de caeteris gentibus futuros praedicatores Christianae pacis hoc modo mystice prophetatum e