comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
licet dñs ẜui nũquã fiit. ¶ Q
stichum ⁊ pãphylum ẜuos. ha¬
bebat. testõ eos manumisit. ⁊
umcuiq suum peculium lega
culio eius deçed̾ẽ.⁊ alt̾ius acce¬
dere legato. ¶Item q̃ritur si ser¬
uo lib̾tas legata sit. si decem de¬
diss hr̃di. peculium qꝑi sit lega¬
tum.andecem que dediss br̃di.¬
debeant depeculio decedẽ.⁊ est
uerius ꝙ sabino placuit. hoc mu¬
nus ẽẽ inpeculio legato. Plus
ait sabinus. si statu lib̾ ẜuũm.
hr̃di uendiderit. pinde desinere
eum ĩpeculio ẽẽ atq si extͣneo
uendidiss. ¶His ꝯ sequent̾ q̃¬
ritur. Si ẜuus cum dño delib̾¬
tate pactus fuit.⁊ ꝑtem pecue
ded̾it. ⁊ ante quam resiouum.
ded̾it. dñs decesẜit lib̾mq eẽ
testator iusẜit cum pẽcullo lega¬
to. anꝙ dño dederit. ĩpeculio
sit ĩmputãdum. ⁊ ait labeo de
peculio decede̾. Plane sinõduz
ꝓ depoĩto apud eum fuĩt. id ĩ
peculio ẽẽ placunit. ¶Item si ser
bitore eius peculiari hr̃s uetitꝰ

Expanded text:
licet dominus serui numquam fuerit. Qui Stichum et Pamphilum seruos habebat, testamento eos manumisit et unicuique peculium suum legauculio eius decedere et alterius accedere legato. Item quaeritur, si seruo libertas data sit, si decem dedisset heredi, peculiumque ei legatum sit, an decem, quae dedissdebeant de peculio decedere. et est verum quod Sabino placuit, hoc minus esse in peculio legato. Plus ait Sabinus, si statuliber servum heredi vendiderit, perinde desinere eum in peculio esse, atque si extraneo vendidisset. His consequenter quaeritur, si servus cum domino de libertate piduum dederit dominus decesserit liberumque esse testamento iusserit cum peculio legato, an quod domino dederit in peculio sit imputandum. et ait Labeo de peculio decedere. plane si nondum deposito apud eum fuerit, id in peculio esse placuit. Item si serbitore eius peculiari heres vetitus
Abbreviated transcription (Latin):
nõ etiam idꝯcedit᷑ ut petitio¬
nem bãt pecume. quã se in ra¬
tiones dñi impedisse dicit. Qḋ
tñ si hec uõlũtas fuit testitoiͣs
cur nõ possit ꝯsequi e̾te ꝯpensa¬
ri debet hoc ꝙ ĩ perdit. cum eo
scripsisset ẜuo se debere. peculio
legato cedẽt. pegasus negat.
⁊dem nerua. ⁊ cumgneuis do¬
mitius filie sue peculium qd̾
eius eẽt legasset ⁊ annuu ꝙ
ei solitus erat dare. bienio nõ
dediss. s ĩ rationb suis retũ¬
lisset filie se deb̾e quinquagĩta
attilicinus existimauit. lega¬
to nõ cedere ꝙ um ẽ. quia ꝯso

Expanded text:
ceditur, ut petitionem habeat pecuniae, quam se in rationem domini impendisse dicit". quid tamen si haec voluntas fuit testatoris? cur non possit consequi? certe compensari debet hoc quod impendit cum eo scripsisset se seruo debere, peculio legato cederet? Pegasus negat: idem Nerua: et cum Gnaeus Domitius filiae suae peculium quod eius esset legasset, et annuum, quod ei solitus erat dare, biennio non dedisset, sed in rationibus suis rettulisset filiae se debere quinquaginta, Atilicinus existimauit legato non cedere, quod uerum est, quia co
Abbreviated transcription (Latin):
sm uoluntatẽ testatoris scrib̾.
Cum enim ip̃i suum peculium
legatur ui simile est eim om̃e
augm̃tum. ad ip̃m ꝑtinẽ uoͣlu¬
isse cui patrimoĩum manumis¬
so futurum ẽ. cum alu non .sic
tñ ut si młalt̾ius ꝑsona. hoc eu̾
sensisse appareat. id̃ dicas.
culio est debet᷑. nõ deducit᷑ ex le
gato peculio quãius ꝯẜuus eius
sit. ¶ Si ꝯẜuum suum uulnã¬
uerit ẜ̾ius ⁊ uiliorẽ fecͣit. Mar

Expanded text:
m uoluntate‹m› testatoris scribit: cum enim ipsi suum peculium legatur, uerisimile est eum omne augmentum ad ipsum pertinere uoisse, cui patrimonium manumisso futurum est, cum alii, non: sic tamen, ut, si in alterius persona hoc eum sensisse appareat, idem dicas.culio est, debetur, non deducitur egato peculio, quamuis conseruus eius sit. Si conseruum suum uulnerauerit seruus et uiliorem fecerit, Mar
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. Sipeculum leget᷑. ⁊ sit ĩ
corporib. puta fũdi.ul ẽdes ⁊
integra corpora uendicabũt᷑.¬
si fũit legatum peculium de¬
nõ deducto ere alieno ueren.
hane nõ uitiare legatum. S
cresce̾ uendic̾atio peculu ꝑ hãc

Expanded text:
 Si peculium legetur et sit in corporibus, puta fundi vel aedes, siintegra corpora vindicabuntsi fuerit legatum peculium non deducto aere alieno, uerendtionem non uitiare legatum, sed crescere uindicatio peculii per hanc
Abbreviated transcription (Latin):
ret cum lutio titio quonda
marito ⁊ apatre hr̃de relicto.
dedote. ⁊ꝓbetur culpa mulie¬
ris mm̃. dissolutum. an pos¬
sit maritus ꝓpt̾ culpam nir¬
lieris dotem retine̾. Marcell.
tre.titius ꝯueniret᷑. tñ si spon¬
salibꝰ ꝯ senͣsi słs. culpam muli¬
eris mulctandam ẽẽ.
Wiro atꝙ uxore mores
ĩuicem accusanͣtib c̃am rep¬
udi dedisseutrumq pnũtia¬
tum ẽ.idita accipid. ut eale¬
ge quam ambo ꝯtẽpẜunt. ne¬
uter uindicet᷑. paria enim de
dotem dari. si ꝯditio stipła̾tõis
impleat᷑. ⁊ postea filia sine libe¬
ris decesẜit. nõ erit impedien¬
dus pat̾. quominus exstipła¬
tu agat. uiua aũt filia. si agẽ
missionis nũauit. nõ pinde¬
bitisdictõem. s de dote actioẽ
pecuma petetur.

Expanded text:
et cum Lucio Titio quondam marito et a patre herede relicto de dote et probetur culpa mulieris matrimonium dissolutum, an possit maritus propter culpam mulieris dotem retinere. Marcellutre Titius conueniretur, tamen, si sponsalibus non consensisset, culpam mulieris multandam esse.iro atque uxore mores inuicem accusantibus causam repudii dedisse utrumque pronuntiatum est. id ita accipi debet, ut ea lege, quam ambo contempserunt, neuter uindicetur: paria enim deldotem dari. si condicio stipulationis impleatur et postea filia sine liberis decesserit, non erit impediendus pater, quo minus ex stipulatu agat: uiua autem filia si agere missionis numerauit, non per indebiti condictionem, sed de dote actione pecunia petetur.
Abbreviated transcription (Latin):
nerib ante cãm lib̾alem assũ¬
ptos. quãuis ẜuam fuisse p̾ea
ꝯstit̾it peti non posse placuit.
Sumptus uõ nec̃cios ⁊ uͣtiles
mp̃dia que dotalia udebãtur
fc̃os. ꝯpensatis fructib p̃cep¬
tis. adfinem suꝑflu̾i ẜuare s¬
uenit. ¶Usuras aũt nuãte.
dotis. exstipulatu pat̾ inm̾io.
defuncta filia si petat. gener q
residue dotis ꝓmisse.fenus i¬
stipulatus ẽ. ita demũ ad fixẽ
uice mutua debite quãtitatis
ꝯpensa tõem opponẽ uste uide¬
bitur.si ꝓprus sumptibꝰ uxorẽ
suam exhibĩt. alioquin si pa¬
tris sui exhibita sit. ĩ anis usu¬
rarum stipu̾latio ꝯpensatioĩ
nõ ꝓdeit. ¶ Aduiru uxore p̾t
diuortium eiꝰ̃ reu̾sa.iuditium
acceptum exstipulatione q̃
extirmeus qui dotem dederit
stipulatus fuerat. ñ dissoluit᷑.
nec offitio iuidicis absolutio
põt ꝯdempnatus sit.⁊ noĩa ⁊¬
stitutus adierit hr̃ditatem.
qnͣcumq mortuo patrecum
hr̾de eius filiam de dote ac̃tu¬
ram. nerua ⁊ cato Renderunt

Expanded text:
neribus ante causam liberalem absumptos, quamuis seruam fuisse postea constiterit, peti non posse placuit. sumptus uero necessarios et utiles in praedia quae dotalia uidebantur factos, compensatis fructibus perceptis, ad finem superflui seruari conuenit. Usuras numeratae dotis ex stipulatu pater in matrimonio defuncta filia si petat, gener, qui residuae dotis promissae faenus stipulatus est, ita demum ad finem uice mutua debitae quantitatis compensationem opponere iuste uidetur, si propriis sumptibus uxorem suam exhibuit: alioquin si patris sumptibus exhibita sit, inanis usurarum stipulatio compensationi non proderit. Ad uirum uxore post diuor tium reuersa iudicium acceptum ex stipulatione, quam extraneus qui dotem dederit stipulatus fuerit, non dissoluitur nec officio iudicis absolutio potest condemnatus sit et nomina stitutus adierit hereditatem, quandoque mortuo patre cum herede eius filiam de dote acturam Nerua et Cato responderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
¶Lutius titius. filie sue noĩe .c.¬
indotem ꝑmisit gaio seio.⁊
int̾ gaium seium ⁊ lutium ti¬
tium patrem mulieĩs ꝯueĩt
ne dos auiro lutio titio uiuo
a patre muliezis petẽtur. po¬
stea culpa mariti diuortio fcõ
ris decedens alios hr̃des ĩsti¬
tuit. filia exhr̃data. Quero ã
ab hr̃dib soceri. marit̾ exige̾
dotẽ põt. cum eã młri redͤditur
cupãda hre cẽpit. necẽe habebit
maritus. aut exactã dotẽ. aut
actiones ei prare. nec ullam ex¬
ceptionẽ habebũt soceri br̃des
adu̾sus eumcuͤi abẜde dicet᷑. do¬
louideri eum facẽ qui nõ ip̃i ꝙͣ
ꝯuenit. s alui restituturus. pe¬
tit. Aliom ⁊ si post mortẽ prĩs
diu̾tiss nõ du ex acta dote ex¬
cludetur ab actiõe de dote m̾a¬
ritus. quod non est admittẽ¬
dum. Set si exparte filia he¬
res patri suo extiterit. dehebit
maritꝰ cobr̃des ei ꝑꝑte m̃ru¬

Expanded text:
Lucius Titius filiae suae nomine centum doti promisit Gaio Seio: inter Gaium Seium et Lucium Titium patrem mulieris conuenit, ne dos a uiro uiuo Lucio Titio id est patre mulieris, peteretur: postea culpa mariti diuortio factoris decedens alios heredes instituit filia exheredata: quaero, an ab heredibus soceri maritus exigere dotem potest, cum eam mulieri redditurciperanda habere coeperit, necesse habebit maritus aut exactam dotem aut actiones ei praestare: nec ullam exceptionem habebunt soceri heredes adversus eum, cum absurde dicitur dolo videri eum facere, qui non ipsi quem convenit sed alii restituturus petit: alioquin et si post mortem patris divortisset nondum exacta dote, excluderetur exactione dotis mritus, quod non est admittendum. sed et si ex parte filia heres patri suo exstiterit, debebit maritus coheredes eius pr
Abbreviated transcription (Latin):
Sitia diuortium aseio fe¬
cit. hanc titius in sua pot̾ate
eẽ dicit. ⁊ dotͤem sibi reddi pos¬
stulat.ip̃a se matrẽ famił. diẽ.
⁊ de dote agere uult. Quesitp̃s
ẽ. que ꝑtes uidicis sint. R pa
tri nisi ꝓbet. filiam nõ solum
resibi.denẽgadam actione.
sicuti denegaretur. ⁊ si ꝯstãet
cam inpotestate eẽ.¬
At. ¶ ib̾ta que uoluntate
pãtroni discessit. de dote cum
cere põt.⁊ dos publicata sit.in
id ꝙ facere põt. fisco maritus
ꝯdempnãdus ẽ. ne inꝑnitiẽ
inariti mulier punita sit.
uideri patrem recepisse cumit
cam ꝯ̃dicendi ei filia nõ hr̃et.
maxime cum abeo postea ã¬
pliore summa dotata sit.

Expanded text:
Titia diuortium a Seio fecit: hanc Titius in sua potestate esse dicit et dotem sibi reddi postulat: ipsa se matrem familias dicit et de dote agere uult: quaesitum est, quae partes iudicis sint. respondi patri, nisi probet filiam non solum re sibi, denegandam actionem, sicuti denegaretur, etiamsi constaret eam in potestate eum. Liberta, quae uoluntate patroni discessit, de dote cum cere potest et dos publicata sit, in id quod facere potest fisco maritus condemnandus est, ne in perniciem mariti mulier punita sit. uideri patrem recepisse, cum causas contradicendi ei filia non haberet, maxime cum ab eo postea ampliore summa dotata sit.
Abbreviated transcription (Latin):
Aul. Quamiuis mulier non
ĩ hoc accipiãt ꝯstante mio. do¬
temuit es alienum soluat. aut
exalio iuro egentib aut fr̃ib̾
aut parentib ꝯsulet. uelut
eos exhostib redimẽt. qr ii.¬
sta ⁊ honesta cã est. nõ uidẽtur
male acciꝑe ⁊ oĩo ei recte solu̾i¬
Lp̃. Set ⁊ si ideo maritus ex
dotẽ expendit̾ ut a latronib
redimẽt nec̃tias mulieris per¬
sonas ułut mulier exĩculis
reputatur ei ꝙ expensum est
siue ꝑs dotis sit expensa ꝓea
pte.siue tota dos sit expensa.
actio dotis euanescit. Et mul¬
to magis id̃e dicẽdũ ẽ si soc̾ iga
Idemerit dicendum. Cumeĩ
doli exceptio insit dedote acti¬
om. at ince̾tĩs bone fidei uidi¬
tus. põt diciut ⁊ celso uidetur.
mẽe hunc sũptum dedote ac

Expanded text:
um. Quamuis mulier non in hoc accipiat constante matrimonio dotem, ut aes alienum soluat aut ex alio uiro egentibus aut fratribus aut parentibus consuleret uel ut eos ex hostibus redimeret, quia iusta et honesta causa est, non uidetur male accipere et ideo recte ei soluiSed et si ideo maritus ex dote expendit, ut a latronibus redimeret necessarias mulieri personas uel ut mulier uinculis reputatur ei id quod expensum est siue pars dotis sit, pro ea parte, siue tota dos sit, actio dotis euanescit. et multo magis idem dicendum est, si socer idem erit dicendum: cum enim doli exceptio insit de dote actioni ut in ceteris bonae fidei iudiciis, potest dici, ut et Celso uidetur, inesse hunc sumptum ac
Abbreviated transcription (Latin):
tur quatenus maritus face̾
põt. ¶Hrdimariti licet ĩ so¬
lidum ꝯdẽpnetur. Conpensa¬
tiones tñ que ad pecuniaria
cãm respitĩt ꝓderũt ut boc
minus sit obligatiis ueluti
obres donatas ⁊ amotas ⁊in¬
pensas morum uõ cohertiõe
nõ htͣ. ¶Socero quoq cum
quo murus dedote agit. idem
honor hetur. ut ĩ id dampnet᷑¬
in quo facere põt.¬
Aul. Ex diuso si socer expro¬
missione amarito ꝯueniatũ.
solet q̃ri. an rdem honor ei ha¬
bendus sit.neratius libro m̃¬
branarum.⁊ ꝑcuł. scribũt hoc
iustum᷑ ẽẽ. ¶Item simulier
exꝓmissione ꝯueniatur. ma¬
gis placuit defendẽdam eam
Sicuti cum sotia fu̾it dabit᷑
ei exceptio. quamius iure ci¬
uuilis sit obligata. ¶Sugno

Expanded text:
tur, quatenus maritus facere potest. Heredi mariti, licet in solidum condemnetur, compensationes tamen, quae ad pecuniariam causam respiciunt, proderunt, ut hoc minus sit obligatus, ueluti ob res donatas et amotas et impensas: morum uero coercitionem non habet. Socero quoque, cum quo nurus de dote agit, idem honor habetur, ‹ut› in id damnetur quod facere potnum. Ex diuerso si socer ex promissione a marito conueniatur, solet quaeri, an idem ei honor habendus sit: Neratius libris membranarum et Proculus scribunt hoc iustum esse. Item si mulier ex promissione conueniatur, magis placuit defendendam eam sicuti cum socia fuit, dabitur ei exceptio, quamuis iure ciuili sit obligata. Si in
Abbreviated transcription (Latin):
si paciscatur maritus ne id
qd facere possit maritus ꝯdẽp¬
netur. s in solidum.an hoc pac¬
tum ẜuãdum sit. ⁊ negat ser¬
uari oportẽ. ꝙ quidem et mi
bonos mores id pactum ẽẽi
melus ẽ dic̃ẽ quippe cum ꝯtra

Expanded text:
si paciscatur maritus, ne in id quod facere possit condemnetur, sed in solidum, an hoc pactum seruandum sit? et negat seruari oportere, quod quidem et mihra bonos mores id pactum esse melius est dicere, quippe cum contra
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem suam oecrõit. dotis ac¬
tionem hr̃dib uxoridandã ẽc.
pcuł ait. ⁊recte. nõ enim equĩr
e iurum obfacinus suum do¬
uer in dotem ded̾it. redtenda
ẽ ei qͣi suam dediss ⁊ fructus
quoꝙ ꝓportione anni quo di¬
uortium factum ẽ.¬

Expanded text:
xorem suam occiderit, dotis actionem heredibus uxoris dandam esse Proculus ait, et recte: non enim aequum est uirum ob facinus suum dolier in dotem dederit, reddenda ei est, quasi suam dedisset, et fructus pro portione anni, quo diuortium factum e
Abbreviated transcription (Latin):
ritum ĩ solidum.neratras sab̃.
doli exceptione eumuti oportẽ
patri hrdes extit̾unt. inio qd
facẽ possunt dempnados. la¬
beo ait. Nici dotalib rebi
nõ solum dolum s ⁊̃ culpãma¬
ritus pret. cum tñ q̃uerit᷑ in
iuditio dedote. an facere p̾sit.
dolus dum taxit ꝯp̃henditur.
qr inrerum ip̃ius aministra:¬
tione. nõ erat callpa exigenda¬
lum ei nocere putẽ si facere ñ
possit. quẽ ꝓpt̾ uxorem adhi¬
buit ne ei solidum redderet. q̃
ꝓpt̾ quelibet alium. ¶ Offili
aut arebat. Si dolo maritii
res dotalis interriss ⁊ alioꝗn¬
soluendo non eẽt quamius
soluendõ ẽẽt. pinde tñ eum ꝯ¬
dẽpnandum eius rei dotalis
noĩe inqua dolum feciss atq
si dolo eius factumꝰ eẽt quo
minus facẽ possit. Cet̾um si cĩ¬
ci int̾itum rei dotalis. dolus.
ma.⁊ culpa mariti. absit. ac¬
tiones solas quas conoĩe qiͣ
maritus ht̃. prindas m̃u̾liei.
ũeluti furtiuł dãpm ĩ iurie.

Expanded text:
ritum in solidum, Neratius Sabinus doli exceptione eum uti oporterpatri heredes exstiterunt, in id quod facere possunt condemnandos Labeo ait. Licet in dotalibus rebus non solum dolum, sed et culpam maritus praestet, cum tamen quaeritur in iudicio de dote an facere possit, dolus dumtaxat comprehenditur, quia in rerum ipsius administratione non erat ab eo culpa exigendlum ei nocere putem, si facere non possit, quem propter uxorem adhibuit, ne ei solidum solueret, non propter quemlibet alium. Ofilius autem aiebat, si dolo mariti res dotalis interisssoluendo non esset, quamuis soluendo esset, perinde tamen eum damnandum eius rei dotalis nomine in qua dolum fecisset, atque si dolo eius factum esset, quo minus facere possit. ceterum si circa interitum rei dotalis dolus malus et culpa mariti absit, actiones solas, quas eo nomine quasi maritus habet, praestandas mulieri, ueluti furti uel damni iniuriae.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate filie ꝓcurator a pa¬
tre datuslitem dedote ꝯtesta¬
tus fuĩt. ⁊ res ẜm eum iudica¬
ta pat̾ decesẜit.iudicͤati actõe
Dari oportebit. ¶Cum patri
dos dataeẽt.⁊ ei filius exaliq̃
ꝑte hr̃s subꝯditione institu¬
tus fuit. ⁊ pendente ꝯditioye
cohr̃des eius dotem ꝓsua por¬
tione mulieri soluerũt. hoc.
minus filius ex dote p̃stare
adũsus cobrdes ht̃. ¶Si fũ¬
dum dotalem recepiss mulr
non bĩta ratione fructuum
ꝓportione anni ĩ quo nupta
non fuiss. nichominus de do¬
te age põt. quia minorẽ dotẽ
recepiss. hoc enim ad dotis
augm̃tum ꝑtinet. Que. ad¬
modum si ꝑtum ancillaru
nõ recepisset. aut legata.uel
dotis noĩe tãquam debitoi¬
ꝑlus quam id ꝙ facere poͬssit.
dotis futurum ẽe.
ꝑtem dotis distracto m̾io.si
bi solui.ea. nulla data dote ob¬
ierat. eodem marito suo hr̃de
relictoasq dãpnosam br̃dita¬
tem eius adierat. nichominꝰ¬

Expanded text:
uoluntate filiae procurator a patre datus litem de dote contestatus fuerit et re secundum eum iudicata pater decesserit, iudicati actionem dari oportebit. Cum patri dos data esset et ei filius ex aliqua parte heres sub condicione institutus fuerit et pendente condicione coheredes eius dotem pro sua portione mulieri soluerint: hoc minus filius ex dote praestare aduersus coheredes habet. Si fundum dotalem recepisset mulier non habita ratione fructuum pro portione anni, quo nupta non fuisset, nihilo minus de dote agere potest, quia minorem dotem recepisset: hoc enim ad dotis augmentum pertinet, quemadmodum si partum ancillarum non recepisset, aut legata uel dotis nomine tamquam debitolus quam id quod facere possit dotis futurum esse.partem dotis distracto matrimonio sibi solvi: ea nulla data dote obierat eodem marito suo herede relicto: is damnosam hereditatem eius adierat. Nihi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯueneritq ut quocumq mõ
direpto mio. ip̃i soluẽtur. pe̾r
maritus uxori dotem soliĩt.
rectissime dicetur exactionẽ
nichominus ei qui deditstra
maritum competere.
dote expiatur. Quoties culpa
iiri aecioit ne dos asocero aũ
quolibet alio qui mulieris no¬
mine ꝓmsat exigẽtur. siaut
ĩ matrimomo filia decesserit.
aut mat̾ fa. facta eum ꝗ dotẽ
repromiẜat hr̃dem instituiͣt.
satis ꝯstat. mehil amplius
dãpnato. pars aliqua bonoru
eius publicet᷑. fiscus cͥ̾ditoribꝰ
eius satisface necc̃e habetant̾
qu̾os uxor quoq ẽ Si pat̾ cuꝰ
ducenta filie sue noĩe dotisgrã
ꝑmisiss. pactus fũit ne ami¬
nec intelligunt᷑ dotis ẽẽ. Qõ
simortuo patre.cum hr̃ de eiꝰ
maritus agere cẽpͥit. ista quo¬
ꝙ pecuma indotẽ erit. ¶Si

Expanded text:
ueneritque, ut quoquo modo dirempto matrimonio ipsi solueretur, postea maritus uxori dotem soluerit, rectissime dicetur exactionem nihilo minus ei qui dedit contra maritum competere. dote experiatur. Quotiens culpa uiri accidit, ne dos a socero aut a quolibet alio, qui mulieris nomine promiserat, exigeretur: si aut in matrimonio filia decesserit aut mater familias facta eum qui dotem repromiserat heredem instituerit, satis constat nihil amplius damnato pars aliqua bonorum eius publicetur, fiscus creditoribus eius satisfacere necesse habet: inter quos uxor quoque est. Si pater, cum ducenta filiae suae nomine dotis gratia promississet, pactus fuerit, ne amnec intelleguntur dotis esse. quod si mortuo patre cum herede eius maritus agere coeperit, ista quoque pecunia in dote erit. Si
Abbreviated transcription (Latin):
Etiam dep̃señti legato
gatorum satis acceꝑit lega.¬
tarius ⁊ atrebelliano fidei co¬
missario. utraq quidẽ stipło
ꝯmittet᷑. s exceptione se tue¬
bitur hẽs. qr cauẽ nõ de̾bũit.

Expanded text:
Etiam de praesenti legato gatorum satis acceperit legatarius et a Trebelliano fideicommissario, utraque quidem stipulatio committetur, sed exceptione se tuebitur heres, quia cavere non debuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ad distractionẽ ꝯsentientib.
nullam fidei ꝯmissi petitionẽ
supfuturam. ¶ fruetus exfũ¬
do pure legato post aditaz hr̃¬
ditatem alegatario ꝑceptosad
ip̃m ꝑtin̾ẽ. colonũm aũt cu
hr̃de ex ꝯducto hr̃e actionem.

Expanded text:
lictum est ad distractionem consentientibus nullam fideicommissi petitionem superfuturam. Fructus ex fundo pure legato post aditam hereditatem a legatario perceptos ad ipsum pertinere, colonum autem cum herede ex conducto habere actionem.
Abbreviated transcription (Latin):
illa quidem extestõ eius cape
põt. ip̃e aũt noñ põt. Et meĩ¬
to. delinquũt enim huqui ꝓ¬
hibitas nuptias ꝯtrabũt. et
merito puniendi sũt.ꝙ ĩ pu¬
tari non põt mulieri q̃ atutõe
decẽpta ẽ¬

Expanded text:
illa quidem ex testamento eius capere potest, ipse autem non potest, et merito: delinquunt enim hi, qui prohibitas nuptias contrahunt et merito puniendi sunt: quod imputari non potest mulieri, quae a tutore decepta e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinẽ R̾ndet᷑. ¶Lutius titius.
⁊ gauis senus. publio meuio.
x. dare dãpnas sũpto. gauis
seius hr̃s non extitit. sab̾. ait.
titium soũlegatu debiturũ.
nam seium ꝑnõ scripto hñdu
ẽe. hec smña uera ẽ. hoc ẽ titius
tota.x.dare debebit. ¶Eumcui
re. iussus ẽ. non ẽ legatanius
cogendus fidei ꝯmissũ ase re
uidetur cape qui tm̃ erogat ꝙͣ¬
tum accipit.

Expanded text:
us Titius et Gaius Seius Publio Maeuio decem dare damnas sunto': Gaius Seius heres non exstitit. Sabinus ait Titium solum legatum debiturum: nam Seium pro non scripto habendum esse. haec sententia uera est, hoc est Titius tota decem debebit. Eum cui re iussus est, non est legatarius cogendus fideicommissum a se reuidetur capere, qui tantum erogat, quantum accipit.
Abbreviated transcription (Latin):
bõrum põnem filius habueit.
apatre accepiss. ¶Cum apo¬
stumoita legat̾ si br̃s erit.⁊
nõ nato postumo substituti
adeant. legata eos debere exi¬
stimã dum ẽ que si ille uiue̾t¬

Expanded text:
ossessionem filius habuit, a patre accepisset. Cum a postumo ita legetur 'si heres erit' et non nato postumo substituti adeant, legata eos debere existimandum e
Abbreviated transcription (Latin):
borum ponem ꝯ̃ tabulas pet̾ie¬
riti siẽ legata. ita ⁊ p̃ceptio pro
ꝑte quam patronus abstulit
inutilit legatum dit. Ego.
nec alegittimo exbr̃dati fidei¬
ꝯmissum dari potĩt. ꝙͣ ⁊ legit¬
timi eo iure prare cogunꝑ. qiͣ
scripti fuissent. S si ꝯmittẽte
aliquo exlibis edictum p̃toi̾s
quo õ tabulas bõrum ponem
pollice̾tur. scriptus quoq filiꝰ.¬

Expanded text:
onem contra tabulas petierit, sicut legata ita et praeceptio pro parte, quam patronus abstulit,inutiliter legatum datur. ergo nec a legitimo exheredati fideicommissum dari poterit, quod et legitimi eo iure praestare coguntur, quo si scripti fuissent. sed si committente aliquo ex liberis edictum praetoris, quo contra tabulas bonorum possessionem pollicetur, scriptus quoque fili
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsoãrum enumeratio. hũc ef¬
fectum ht. ut exequẽtur in le¬
gato pr̃ando. Qd̾ si noĩati non
eẽnt. hẽditarias ꝑtes debitu.¬
ri forent.

Expanded text:
sonarum enumeratio hunc effectum habet, ut exaequentur in legato praestando, qui, si nominati non essent, hereditarias partes debituri essent.
Abbreviated transcription (Latin):
obrextraneis ꝯcurrentib. nõ ã¬
plius t̾tia p̃te. extraneiaut et
ab ip̃o hrde cui legatum ẽ.sem̃is¬
sem. ⁊ ab alio hr̃de trientẽ uen¬
dicabũt. ¶Alienus ẜuus hr̃s
institutus legari ip̃e ase̾.nec to¬
tus nec ꝓꝑte põt. ¶Seruo hr̃¬
dĩt.irio recte legat᷑. licet hr̃ditas
adita nõ sit. qr hr̃ditas. ꝑsone
defu̾cti qui eam reliquit. auce fũ¬
gitur. ¶ Fundus legãt᷑us tar
dani debet qualis ẽ relictus. Ita¬
ꝙ siue ip̃e fundo hẽdis ẜuitutẽ
debuit. siue ei fundus hrdis.
licet ꝯ fusione dñii. ẜuitus ex¬
tincta sit. pristinum ius resti¬
tuendum ẽ. ⁊ insi legatarius ĩ¬
poni ẜuitutem patiat᷑. petenti
ei legatum exceptio doli mali

Expanded text:
extraneis concurrentibus non amplius tertia parte: extranei autem et ab ipso herede cui legatum est semissem et ab alio herede trientem vindicabunt. Alienus servus heres institutus legari ipse a se nec totus nec pro parte potest. Servo hereditario recte legatur, licet ea adita non sit, quia hereditas personae defuncti, qui eam reliquit, vice fungitur. Fundus legatus talis dari debet, qualis relictus est. itaque sive ipse fundo heredis servitutem debuit sive ei fundus heredis, licet confusione dominii servitus exstincta sit, pristinum ius restituendum est. et nisi legatarius imponi servitutem patiatur, petenti ei legatum exceptio d
Abbreviated transcription (Latin):
Art̾. Niquid relictum sit cuu¬
tatib. oe uale̾t. siue ĩ distributi¬
one relinquãtur. siue ĩ opus si¬
ueinalim̃ta. siue ĩ eruditione
sum ualet. ⁊ ita aiolo hr̃ditatẽ
meam titi ẽẽ. scio hr̃ditatem
Art̾. Si ẜuus uetitus ẽ ate¬
statore rationes reddẽ. hoc nõ
ꝯsequit᷑ ut ne ꝙ apud eum sit
reddat.⁊ lucri faciat. S ne:
scrupulosa ĩ quisiuo fiat. hoc
ẽ ut negligentie ratio nõ hãt᷑.¬

Expanded text:
Si quid relictum sit ciuitatibus, omne ualet, siue in distributionem relinquatur siue in opus siue in alimenta uel in eruditionem sum ualet: sed et ita: 'uolo hereditatem meam Titii esse' 'scio hereditatem arum. Si seruus uetitus est a testatore rationes reddere, non hoc consequitur, ut ne quod apud eum sit reddat et lucri faciat, sed ne scrupulosa inquisitio fiat, hoc est ut neglegentiae ratio non ha
Abbreviated transcription (Latin):
uit. ¶Stichum quẽ dete stipy¬
iatus ermitłtius ate hr̃de mͥ
legauit. si quidem nõ ex lucra¬
tiua cã stiplõ int̾eessit. utile le¬
gatum ẽẽ placebat. Sin aũt¬
ex duãbtũc magis placet ĩ¬
utile eẽ legatum. qr nec absit
quieqͥuã necbis eademres prã¬
ripossit.¶S si cum michi exte¬
stam̃to titu stichum debẽs eũ¬
dem ate hrde sep̃ronius michi
legau̾it fideiq mee ꝯmiserit
ut eumalicui restituam lega¬
tum utile erit. qr nõ sum hĩtu¬
rus. Idemuris erit.⁊ si peciũ¬
am a me legau̾it multo mag̾
si ĩpriori testõ fidei ꝯmissum
sit. Item si ĩ priori testõ.falci.¬
die locus sit. ꝙ inde abscidit.
rõne falcidie. ex sequẽti testõ ꝯ
sequit᷑. Item si dno hr̃s extitõ

Expanded text:
uem de te stipulatus eram, Titius a te herede mihi legauit: si quidem non ex lucratiua causa stipulatio intercessit, utile legatum esse placebat, sin e duabus, tunc magis placet inutile esse legatum, quia nec absit quicquam nec bis eadem res praestari possit. Sed si, cum mihi ex testamento Titii Stichum deberes, eundem a te herede Sempronius mihi legauerit fideique meae commiserit, ut eum alicui restituam, legatum utile erit, quia non sum habiturus: idem iuris erit et si pecuniam a me legauerit: multo magis, si in priore testamento fideicommissum sit. item si in priore testamento Falcidiae locus sit, quod inde abscidit ratione Falcidiae, ex sequenti testamento consequar. Item si domino heres exstitero,
Abbreviated transcription (Latin):
Aul. Cuutaͣtib legari põt. e¬
tiam ꝙ ad honorẽ hornatũq
ciuitatis ꝑtinet.adhornatum.
puta ꝙ adinstruendũ forum
theatrum stadium.legatum.
edendũ uienationẽ ueait ludos
scemcos. ludos circenses. fuit¬

Expanded text:
um. Ciuitatibus legari potest etiam quod ad honorem ornatumque ciuitatis pertinet: ad ornatum puta quod ad instruendum forum theatrum stadium legatum edendum uenationemue ludos scenicos ludos Circenses
Abbreviated transcription (Latin):
tu. fr̃i testãtor debuiss. ꝓ eã p̃¬
te qua alius hr̃s extitiss peti
posse insi euident diu̾sum sen
ut ꝯtentus institutione. fidei¬
scriptumẽ. gaio seio illd̃ ⁊ illd̃
hr̃s meus dato ⁊ te sei rogo fi
deiq tue mãdo. ut ea oĩa que.
supra scripta sũt reddas smne
ulla mora ei redde̾s ip̃e. Quero
antacitum fidei ꝯmissum sit cũ
psonam cui testator restitiuuł¬

Expanded text:
tii fratri testator debuisset, pro ea parte, qua alius heres exstitisset, peti posse, nisi diuersum sensut contentus institutione fideiillud heres meus dato. et te rogo, Sei, fideique tuae mando, uti ea omnia quae supra scripta sunt reddas sine ulla mora ei redderes ipse'. quaero, an tacitum fideicommissum sit, cum personam testator, cui restitui ue
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuo meo donau̾it.manebit ad¬
huc michi extestõ actio. ⁊ ma¬
xime si ignorem meã facta eẽ.
alioquin ꝯsequẽs erit. ut etia
si tu ip̾e ẜuo meo eam donaus.
inuitome lib̾eris.qd̾ nullonx̃
recipiendumꝰ ẽ. qñ nec solutioe
quidem ĩ uito me facta. libe̾ris.¬
¶Cum hotitio legatus eẽt. que¬
situm ẽ. utrum arbitrium hr̃¬
di an potius legaitarii. R. ueriꝰ
dici electionẽ eius ẽẽ. cui pote¬
stas sit. qua actione uti uelit.
ilegat᷑arii. ¶ Huiꝰ modi lega¬
tum illi aut illi ut̾ eorum pͥor
capitolium ascenderit. utileᷤ ẽẽ.
euidenti argum̃to ꝓbari ait.ꝙ.¬

Expanded text:
seruo meo donauerit, manebit adhuc mihi ex testamento actio et maxime, si ignorem meam factam esse: alioquin consequens erit, ut etiam, si tu ipse seruo meo eam donaueris, inuito me libereris: quod nullo modo recipiendum est, quando ne solutione quidem inuito me facta libeCum homo Titio legatus esset, quaesitum est, utrum arbitrium heredi an potius legatarii. respondi verius dici electionem eius esse, cui potestas sit qua actione uti velit, id est legatarii. Huiusmodi legatum "illi aut illi, uter eorum prior Capitolium ascenderit" utile esse evidenti argumento probari ait
Abbreviated transcription (Latin):
rum ei de quo q̃ritur pr̃ari opor¬
tere. aut p̃tium auri quãtum ꝯ¬
pararipot ¶ Item q̃ro si lite ꝯ¬
testata p̃tor ita pnũtiauit ut
mat̾ia ita p̃sberur an cutores
diupiendi sũt. ab hac siuĩa
pupillum xdiisus quẽ ꝓnũti¬
atuimẽ apud successores eiu̾s
iintegrum restitue uolentes.
to. certi ponderis mat̾iam pẽa¬
ri uissit recͤte ꝓnũtiasse uideri.
Ceũ. Seie uulcissime poculu
aureum ꝙ elegĩt fidei hr̃dum
ꝯmicto ut durẽt. Quero cum ĩ
bẽditate nõ sint nisi trulle. sci¬
phi. modioli. fiale. an seia exi
bis spẽb eligere possit R. cuz
omĩa potui pata. pocula dicũt᷑.
posse eam exhis elige̾re.
uestem muliebrẽ nõ ꝯtiñinec s¬
errorem hr̃dis ius mutasse re
uestis sp̃aliter ꝑfidei ꝯmissu
reliquid. q̃ro annõ alie sp̃es le¬
cooꝑtoria tabiana ⁊ tuuicas.
tres cum palliolis que elegrͣt
palliolis relicte exhiͣs dumata¬
uat eligi posse. Qd si non eent
br̃dem uł tunicas.⁊ palliolas

Expanded text:
rum ei, de qua quaeritur, praestari oportere, aut pretium auri, quanti comparari potest. Item quaero, si lite ta praetor ita pronuntiauit, ut materia praestetur, an tutores audiendi sint ab hac sententia pupillum, aduersus quem pronuntiatum est, apud successorem eius in integrum restituere uolentes. to certi ponderis materiam praestari iussit, recte pronuntiasse uideri.Seiae dulcissimae poculum aureum quod elegerit fidei heredum committo ut darent.' quaero, cum in hereditate non sint nisi truellae scyphi modioli phialae, an Seia de his speciebus eligere possit. respondit, cum omnia potui parata pocula dicuntur, posse eam ex his eligere. 3uestem muliebrem non contineri nec errorem heredis ius mutasse resuestis specialiter per fideicommissum reliquit: quaero an non aliae species leco‹o›pertoria Tauiana et tunicas tres cum palliolis quae elegeriingulares cum palliolis relictae, ex his dumtaxat eligi posse: quod si non est, heredem uel tunicas et palliola set
Abbreviated transcription (Latin):
tinet. recte dicitur.i.ut ix̃o iu¬
re hr̃s sit obligatus. um̃ scien¬
dumẽ si ĩ hor alienauĩt testatõ
inde libram ꝙ diminue uellet
exlegato uxori sue.tẽ mutata
uoluntas defũcti. locum faciet
doli ma. exceptioni. ut si ꝑseue¬
ret mulier ĩpetendis .x. libris
si exnec̃citate aliqua ꝯpulsus
testator nõ qd̃ ueller diminu¬
ere exlegato. tunc mulieri i p̃o
iure .u. libre auri debebũtur. nec
do.ma. exceptio nocebit adue̾¬
sus petentẽ. Qd si ita legass
erit. tũe rectissime scribit quĩ¬
tus mutius ut hec scriptura.
hãt inse ⁊ demonstrationez le¬
gati ⁊ argum̃tum. iõq ip̃o iure
alienata libra auri amplius.
quatuor pondo nõ remanebũt
ĩ obligãtione. nec erit utendu
distĩetione qua excausa aliena¬
uerit testator.

Expanded text:
t, recte dicetur, id est ut ipso iure heres sit obligatus. uerum sciendum, si in hoc alienauerit testator inde libram, quod deminuere uellet ex legato uxoris suae, tunc mutata uoluntas defuncti locum faciet doli mali exceptioni, ut, si perseuerauerit mulier in petendis quinque libris, si ex necessitate aliqua compulsus testator, non quod uellet deminuere ex legato, tunc mulieri ipso iure quinque librae auri debebuntur nec doli mali exceptio nocebit aduersus petentem. Quod si ita legasseterit', tunc rectissime scribit Quintus Mucius, ut haec scriptura habeat in se et demonstrationem legati et argumentum: ideoque ipso iure alienata libra auri amplius quattuor pondo non remanebunt in obligatione, nec erit utendum distinction‹e›, qua ex causa alienauerit testator.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa aurifici.ꝑ ꝙ ec ꝑducimur¬
ut nichͥominiis uxori debeatur.
Od si aurum ded̾it aurificiut
nõ tm̃ exeo auro fieret sibi aliq
corpusculũ. s exalio. t̾e qͣ ten᷑us
dñum transut eiꝰ auri adauri¬
ficem. quippe qĩ ꝑmutatione
fecisse uideatur. ⁊ hoc aurum nõ
transunt aduxorẽ. ¶Item scri

Expanded text:
opera aurifici: peopera aurifici: peut nihilo minus uxori debeatur. quod si aurum dedit aurifici, ut non tamen ex eo auro fieret sibi aliquod corpusculum, sed ex alio, tunc, quatenus dominium transit eius auri ad aurificem quippe quasi permutationem fecisse uideatur, et hoc aurum non transibit ad uxorem. Item scri
Abbreviated transcription (Latin):
nt̃ uestem uirilem ⁊ ue:¬
stmĩta uirilia niͣchil int̾ est. s
difficultatem facit mens legã¬
tis si ip̃e solitus fuit uti quadã
ueste que ⁊̃ mulierib ꝯueniẽs
sit. Itaꝙ ante oĩa dicendu ẽ.
cam legatam ẽẽ. dequa sensit
testator. nõ que reuã aut mu¬
ueris aut uiri sit. Nam ⁊ quĩtꝰ
mutius. ait scire se. quendã
senatorẽ. muliebrib senatori¬
is uti solitum. qui si legaret
muliebrẽ uestem. nõ uidẽtur de
ri sue legass. id aurum ꝙ aurifi¬
ci faciendum dedit. aut qd̾ ei
debẽtur. si abaurifice ei rẽpen.
sum. Nam de eo ꝙ debetur. sue
dubio ut puta si auri libras sti¬
pulatus fu̾it. hoc aurum ꝙ ei
debẽtur exstrpulatu. nõ ꝑtinet
aduxorem cum illius factumi
adhuc nõ sit. Id eram ꝙ suum
ut. Inaurifice fł̾m ẽ. Si auru
dedit. ut exeo auro alquid sibi
fieret: slam tũe licet apud au¬
rificem sit aurum. dr̾um tñ
nõ mutat᷑ manet tñ eiꝰ ꝗ dedit.
⁊ tñ uidet᷑ mercedẽ prãturus ꝓ

Expanded text:
nter uestem uirilem et uestimenta uirilia nihil interest: sed difficultatem facit mens legantis, si et ipse solitus fuerit uti quadam ueste, quae etiam mulieribus conueniens est. itaque ante omnia dicendum est eam legatam esse, de qua senserit testator, non quae re uera aut muliebris aut uirilis sit. nam et Quintus Titius ait scire se quendam senatorem muliebribus cenatoriis uti solitum, qui si legaret muliebrem uestem, non uideretur de ri suae legasset, id aurum, quod aurifici faciundum dedisset aut quod ei deberetur, si ab aurifice ei repensusum. nam de eo, quod debetur, sine dubio: ut puta si auri libras stipulatus fuerit, hoc aurum quod ei deberetur ex stipulatu, non pertinet ad uxorem, cum illius factum adhuc non sit: id enim, quod suum uit. in aurifice falsum est, si aurum dederit ita, ut ex eo auro aliquid sibi faceret: nam tunc, licet apud aurificem sit aurum, dominium tamen non mutauit manet tamen eius qui dedit et tantum uidetur mercedem praestaturus pro
Abbreviated transcription (Latin):
bit. quintus mutius. simaritꝰ
uxori. cum prẽt .u.ponͣdo auri
xoris cã ꝑatum ẽẽt. uti hr̃s u¬
xori daret ⁊ si libra auri inde
uenisset ⁊ mortis cp̃r arplius
quam qͣtuor libre nõ dep̃ bẽnͣd¬
ant̾. in totis .u. libris hẽ der ẽẽ¬

Expanded text:
bit Quintus Mucius, si maritus uxori, cum haberet quinque pondo auri, uxoris causa paratum esset, uti heres uxori daret', etiamsi libra auri inde uenisset et mortis tempore amplius quam quattuor librae non deprehendentur, in totis quinque libris heredem e
Abbreviated transcription (Latin):
buiss argẽtum iuatorium eo
tp̃r cum testm faciebat debei̾.
¶Uxori sue testõ ita legatum ẽ
Sempronie dñe mee. hoc am¬
plius argentum balneare. q̃si¬
tum ẽ. an ⁊̃ id argẽtum quo
dbus festis inbalneo uti cõ¬
sueuit. legato cedat. R. omẽ. le
gatũ iuteri. ¶Mulier decedes
ornam̃ta legauerat ita. Seie.
amice mee ornam̃ta uniu̾sa da¬
ri uolo eodem testo ita scripẜat.
funerari me arbitrio uri mei.
uolo.⁊ inferri michi quecũq
sepulture mee eã feram ex or¬
nam̃tis lineas duas exmargaũ¬
tis uiriola.sex smaragli. s n
corpus daretiea ornam̃ta que
corpori ussus erat adici dedert̃.
quesitum ẽ utrum ad eam cui:
ornam̃ta uniu̾sa reliq̃rit ꝑti:¬
ueant an adbor̃dem. Rendi. nõ
adhr̃dem s adlegatariã ptu¬
nere. De libatione legata. Rca.

Expanded text:
buisset argentum uiatorium eo tempore cum testamentum faciebat, deberi. Uxori suae testamento ita legatum est: 'Semproniae dominae meae hoc amplius argentum balneare': quaesitum est, an etiam id argentum, qu‹o› diebus festis in balineo uti consueuit, legato cedat. respondit omne legatum uideri. Mulier decedens ornamenta legauerat ita: 'Seiae amicae meae ornamenta uniuersa dari uolo'. eodem testamento ita scripserat: 'funerari me arbitrio uiri mei uolo et inferri mihi quaecumque sepulturae meae causa feram ex ornamentis lineas duas ex margaritis et uiriolas ex smaragdis': sed corpus daret, ea ornamenta, quae corpori iussus erat adici, dederunt: quaesitum est, utrum ad eam, cui ornamenta uniuersa reliquerat, pertineant an ad heredes. respondit non ad heredes, sed ad legatariam pertinere. DE LIBERATIONE LEGATA
Abbreviated transcription (Latin):
mea statui subscriptione nõis
mei. Quesitum ẽ cum in eo tẽ¬
plo nõnͥ aut erea aut argẽtea
tiñ sint dõna. hr̃des seie utrum
exargento. anexauro signum
ponẽ ꝯpellendi sũt. an ereum.
bris legatus ẽẽt. ea tantummõ
deberi offilius labeo Renderũt.q̃
exhis tradita utendi cã uxori
auiro fuissent. alit̃ enim int̾ p̃¬
tantib summã fore captione.
siua scularius. aut faber argen¬
tarius.axori legass. ¶Cumita
legatum eẽt.argentum ꝙ indo¬
momei erit cum moriar. offili
nec qd̃ depositum ẽ ase. nec ꝙ
ꝯmodatum reliquiss argẽtu
legatum uideri Rndi. Ide c̃as¬
sellius deꝯmodato. labeo. ꝙr e
positum ẽet ita deb̾i si p̃ĩentis
custodie cã non ꝑpetue ueluti:¬
si thesaurus depoĩtus ẽẽt. qr il¬
la u̾ba ꝙ indomo mea erit. sic
accipi debere ẽẽ solebat ⁊ hoc ꝓ¬
bo. ¶Ateius ẜuium Rendisse
scribit cui argẽtum ꝙ ĩ tuscula¬
no fũdo cum moreret᷑ habiu̾si

Expanded text:
a statui subscriptione nominis mei'. quaesitum est: cum in eo templo non nisi aut aerea aut argentea tantum sint dona, heredes Seiae utrum ex argento an ex auro signum ponere compellendi sunt an aereum? bris legatus esset, ea tantummodo deberi Ofilius Labeo responderunt, ex his tradita utendi causa uxori viro fuissent: aliter enim interpretantibus summam fore captionem, si vascularius aut faber argentarius uxori ita legasset. Cum ita legatum esset: 'argentum, quod domo me‹a› erit cum moriar', Ofilius nec quod depositum a se nec quod commodatum reliquisset argentum legatum uideri respondit. idem Cascellius de commodato. Labeo, quod depositum esset, ita deberi, si praesentis custodiae causa, non perpetuae ueluti thensauro depositum esset, quia illa uerba 'quod domo me‹a› erit' sic accipi debere 'esse solebat': et hoc probo. Ateius Seruium respondisse scribit, cui argentum, quod in Tusculano fundo cum moreretur habuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
locus Quero an aoiisus cohr̃¬
des suos aquib legata. ⁊ ipsa
accepͥit uti possit falcdera ⁊ si
nõ possit uł doli exceptione sũ¬
mouenda ẽ quẽadinodu ad¬
u̾sus extraneos ꝯputatio falci¬
quominus falcidiam patiant᷑
S cum ĩs qui legatum praturꝰ
ẽ abeodem aliquid extestõ pe¬
tit.nonẽ audiendus desidans
uti adu̾sus eum falcidie bñfi
tio. sud ꝙ ꝑcepturus ẽ ex uolr̃¬
tate testatoris suppleat ꝙ de¬
ducẽ desiderat. Plane ceteris
legataruis nõ uniu̾sum qd̾ co¬
tum d̾aturus eẽt si nieh̾ abeo
pcipet. ¶ Seruo hr̃de institu¬
uolegatadata sũt. prius ratõ
legntorum hñda ẽ. deiñ exeo
ꝙ suꝑ est fideiꝯmissorum. Dñs
emmideo tẽnet᷑ ꝙ adeum ꝑue¬
nit. puenit aũt ꝙ de ductis le¬
gatis suꝑ ẽ plane falcidiam:
exercet. S ⁊ sidñs omissa hr̃¬
ditatis aditione ẜuum sibi sb̃¬
stitutum a dire iussit. prius er¬
rogãtur que abip̃o dũo data
sũt. tũc eorum que a ẜuo relie¬

Expanded text:
locus. quaero, an aduersus coheredes suas, a quibus legata et ipsa accepit, uti possit Falcidia et, si non possit uel doli exceptione summouenda est, quemadmodum aduersus extraneos computatio Falciquo minus Falcidiam patiantur: sed cum is qui legatum praestaturus est ab eodem aliquid ex testamento petit, non est audiendus desiderans uti aduersus eum Falcidiae beneficio, si id quod percepturus est ex uoluntate testatoris suppleat, quod deducere desiderat. plane ceteris legatariis non uniuersum, quod cotum daturus esset, si nihil ab eo perciperet.Seruo herede instituuo legata data sunt, prius ratio legatorum habenda est, deinde ex eo quod superest fideicommissorum. dominus enim ideo tenetur, quod ad eum peruenit: peruenit autem, quod deductis legatis superest. plane Falcidiam exercet.Sed et si dominus omissa hereditatis aditione seruum sibi substitutum adire iussit, prius erogantur quae ab ipso domino data sunt, tunc eorum quae a seruo relic
Abbreviated transcription (Latin):
Huiꝰmodi spẽs incidit.titia. fi¬
lias suas tres nũo equis exꝑ
tib scripsit hr̃des ⁊ asinguł
legata ĩuicẽ dedit. abimna tñ
ita legauit tam cohr̃dib eius
quam extrancis ut falcidie sit

Expanded text:
usmodi incidit.Titia filias suas tres numero aequis ex partibus scribsit heredes et a singulis legata inuicem dedit, ab una tamen ita legauit tam coheredibus eius quam extraneis, ut Falcidiae sit
Abbreviated transcription (Latin):
rat.decedẽs patris sui fidei cõ¬
misit codicillis ut peculiũ suũ
castrense titio post mortẽ resti
gem falcidiam ĩ ductam ẽẽ
adiuo pio ⁊̃ uũ testatorum
successionib ꝓpt̾ fidei ꝯmissa.
S inpposito nec hr̃ditatem eẽ.
quamius placẽt michi extra¬
neo hr̃de instituto fieri hr̃di¬
tatem aditioẽ eius. nam cuni.
ap̃ patrem remanet.ius pri.¬
stinum durat ⁊ peculium est.
tur falcĩdia.nam fictio legis
cornelie ⁊ hr̃ditatem ⁊ hrdem
fecit. S nẽmo dubitat qu de¬
beat io quoꝙ in dulgeri legis
bñfitium. Siquidẽ qiͣ patris

Expanded text:
rat decedens patris sui fidei commisit codicillis, ut peculium suum castrense Titio post mortem restitgem Falcidiam inductam esse a diuo Pio etiam in intestatorum successionibus propter fideicommissa: sed in proposito nec hereditatem esse, quamuis placeret mihi extraneo herede instituto fieri hereditatem aditione eius: nam cum apud patrem remanet, ius pristinum durat et peculium est. tur Falcidia: nam fictio legis Corneliae et hereditatem et heredem facit. sed me non dubitare, quin debeat id quoque indulgeri legis beneficium, siquidem quasi patris
Abbreviated transcription (Latin):
atum eẽt.cec̾i queq minuent
legata ꝑ hoc ⁊ ip̃m hoc. ꝑ aliã:
cape enim uidetur eo ꝙ lib̾atur.¬
S ⁊ si alii hoc nom̃ legetur nul¬
ium legatum erit. nec cetis cõ¬
tribuetur.

Expanded text:
 cetera quoque minuentur legata per hoc et ipsum hoc per alia; capere enim uidetur eo, quod liberatur.Sed si alii hoc nomen legetur, nullum legatum erit nec ceteris contribuetur.
Abbreviated transcription (Latin):
implende cã data fuu̾ssẽt adeo
aũt ⁊ soluẽ iudetur ut repudia¬
to legato uł sticho qui legatꝰ
ẽ morrtuo nich il repetẽ possit᷑.¬
¶Si ego ⁊ ẜuus nis̃ hr̃des insti¬
turi simus ex diusis ꝑtibus.
nec aẜuo errogatus dodranͣs.
his quib ame legatum est ꝯͣ
falcidiam ꝓderit ꝙ exportiõẽ
ẜui xdine ꝑueĩt supra falcioi
legatis nõ retinet᷑ exẽplo eo¬
mea portione nich̾ exaustũ sit.

Expanded text:
implendae causa data fuissent. adeo autem et soluere uidetur, ut repudiato legato uel Sticho qui legatus est mortuo nihil repetere possit.Si ego et seruus meus heredes instituti simus ex diuersis partibus nec a seruo erogatus dodrans, his quibus a me legatum est contra Falcidiam proderit quod ex portione serui ad me peruenit supra Falcidialegatis non tenetur exemplo eomea portione nihil exhaustum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
ui. ¶Au quartam ꝑtem bõꝵ
legare uossit. dumidiam scͥpsit.¬
ꝓculus recte ait. posse defendi.
quartam legatam. qr inẽet di¬
midie. ⁊dem erit ⁊ si qnquagin¬
ta uoluit legare.⁊ sie centum
scripyit. quinquagĩta enim de¬
bebunt᷑. S ⁊ siplus legare uo¬
luit. ⁊ minus scripsit. ualebit
legãtum. ¶Siquis unam sũ¬
mam filiab legau̾it. ut ⁊ depo¬
stuma sentiret. si ea nõ ẽẽt nata.
supstiti solidum debebit᷑.¬
gata sit. quãius alt̾ inrerum
natura non fuĩt. Alt̾i solam ꝑ¬
tem debi. ⁊ hoc puto uerum eẽ.
Hr̃s. adiecto ei noĩe cui̾dam ꝙ
hr̃s non sit. dare dampn̾atus.
totum legatiñ dͦ. INam ⁊ si
duos ex hrdib suis. nomina¬
tun quis dãpnass ⁊ alt̾ br̃dita¬
tem nõ adiss. qui ãdiss totu

Expanded text:
Qui quartam partem bonorum legare uoluit, dimidiam scripsit.Proculus recte ait posse defendi quartam legatam, quia inesse‹t› dimidiae. idem erit et si quinquaginta uoluit legare et centum scripta sint: quinquaginta enim debebuntur. sed et si plus legare uoluit et minus scripsit, ualebit legatum.Si quis unam summam filiabus legauerit, ut etiam de postuma sentiret, si ea non est nata, superstiti solidum debebitgata sit, quamvis alter in rerum natura non fuerit, alteri solam partem deberi puto verum esse. Heres adiecto ei nomine cuiusdam, qui heres non sit, dare damnatus totum legatum debet: nam et si duos ex heredibus suis nominatim quis damnasset et alter hereditatem non ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona filu tenetur. Ip̃i uõ fi¬
lio. non admissa falcidia. qr.
expsona sua. sibi filius oblig¬
arinõ poss. ac pat̾ nõ ut hr̃s
sut pͤat rogari uidet᷑. Et ideo
si filio. rogatus sit pat̾. post.
mortẽ suam. ꝙ ad se ꝑueneit
exlegato uł hẽditate filio re¬
licͥtis restituẽ słꝙ unuo patre
decedat. omĩno patrem id re¬
tenturum. qm̃ fidriꝯmissum.
res legataͣ fuit demñ die legati
cẽdente hr̃s tibi extitõ. libe¬
rum michi eẽ labeo ait. exm̃e¬
o legato. an exeo ꝙ tibi hr̃s
sum. acquiram legatum ⁊ si
uoluero eam rem exmeo lega¬
to adine ꝑtinere ut tota mea
sit. ex hr̃ditario legato petẽ.
eanime nõ p̃oͦsse. ꝓculus ait.
Siquis suos quos gñdib ha¬
beret. eo testõ ꝙ rome moriẽs
fecĩt. triduo quomortuuᷤ fuĩt
Negato nocͣe. ¶egulauiris

Expanded text:
sona filii teneretur, ipsi uero filio non admissa Falcidia, quoniam ex persona sua sibi filius obligari non posset ac pater non ut heres, sed ut pater rogari uidetur. et ideo si filio rogatus sit pater post mortem suam, quod ad se peruenit ex legato uel hereditate filio relictis, restituere isque uiuo patre decedat, omnimodo patrem id retenturum, quoniam fideicommissum res legata fuerit, deinde die legati cedente heres tibi exstitero, liberum mihi esse Labeo ait, ex meo legato an ex eo, quod tibi heres sim, adquiram legatum: si uoluero, eam rem ex meo legato ad me pertinere, ut tota mea sit, ex hereditario legato petere eam posse. proculus ait, si quis seruos quos Gadibus haberet eo testamento, quod Romae moriens fecerit, triduo quo mortuus fuerit legato nocere.Regula i
Abbreviated transcription (Latin):
uł. Etichum quim̃s erit cum
moriar. hrs meus dato. mãgis
ꝯditionẽ legato ĩ iecisse. quam
eẽt. Stichum qui meũs ẽ. nõ ꝗ
meus erit. S ꝯditio talis. ae¬
cipi d. quatenus meus erit. ut
si totum alienau̾it: legatum
extinguat᷑. si ꝑtem: ꝓea paͣte
debeatur que testatoris mor
testator ꝑtem alienass. reliquã
duni taxat ꝑtem debi placet.
qr. ⁊ si adiẽciss aliquid ei fũdo.
augm̃tum legatario accedẽt.¬
¶Siita scriptum sit. lutius titiꝰ
hr̃s meus aut meuius heres
meus .x. seio dato. cum utro:
uelit. seius aget. Ut si cumuno
actum sit ⁊ solutum. Alt̾ lib̾et᷑.
obligati fuissent. Quid ergo.
si ãbalt̾o ꝑtem petierit. lib̃m ei
erit. ab alterutro reliquum pe¬
tere. Idem erit. ⁊ si alt̾ ꝑtem.¬

Expanded text:
um. 'Stichum, qui meus erit cum moriar, heres meus dato': magis condicionem legato iniecisse quam desset 'Stichus qui meus est', non 'qui meus erit'. sed condicio talis accipi debet 'quatenus meus erit', ut, si totum alienauerit, legatum exstinguatur, si partem, pro ea parte debeatur, quae testatoris morttestator partem alienasset, reliquam dumtaxat partem deberi placet, quia etiam si adiecisset aliquid ei fundo, augmentum legatario cederet.Si ita scriptum sit: 'Lucius Titius heres meus aut Maeuius heres meus decem Seio dato', cum utro uelit, Seius aget, ut, si cum uno actum sit et solutum, alter liberetu solidum obligati fuissent. quid ergo si ab altero partem petierit? liberum cui erit ab alterutro reliquum petere. idem erit et si alte