comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ dũm exercituũ: nunc infertur. erit
altare dñi in medio terrȩ egipti. Quod
onias scđm iosephũ malẽ intelligens:
implere conatus. ẽ Et titulus domini
continens passionẽ. in quo scriptũ est he¬
braicis litteris. grecis & latinis: iħe rex¬
iudȩoꝵ insignũ crucis. & in testimoniũ
uniuersarũ gentiũ. quȩ nunc ȩgiptus
appellant᷑. Cumq ꝑsecutio creuerit
afacie tribulantiũ nominis xp̃iani: tẽ
clamabunt in cordib suis abba pater.
Qmittet dñs exercituũ saluatorẽ id ÷¬

Expanded text:
um exercituum, nunc infertur: Erit altare Domini in medio terrae Aegypti, quod Onias secundum Josephum male intelligens implere conatus est. Et titulus Domini continens passionem, in quo scriptum est Hebraicis litteris, Graecis, et Latinis: Jeum , in signum Crucis, et in testimonium universarum gentium, quae nunc Aegyptus appellantur. Cumque persecutio creverit a facie tribulantium nominis Christiani, tunc clamabunt in cordibus suis: Abba pater . Et mittet Dominus exercituum Salvatorem, id
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipes humilis deiectiq mandati. Consi¬
liarii quoq farao. qͥ rex egipti . ẽ. &e recte
dissipatus & diuisus & in partes uarias se¬
paratꝰ expͥmitur : insipiens arguunt᷑ de¬
disse consiliũ. Quia quandoq disꝑderet
dĩ sapientiã sapientiũ. &e intelligentiam
prudentiũ reꝓbaret. Quomͦ dicitis fara

Expanded text:
principes humilis dejectique mandati Consiprincipes humilis dejectique mandati Consiliarii quoque Pharao, qui rex Aegypti est, et recte dissipator, et divisus, et in partes varias separatus exprimitur, insipiens arguentur dedisse consilium, quando disperderit Dominus sapientiam sapientium, et intelligentiam prude
Abbreviated transcription (Latin):
ti piscatorũ. destruant᷑ oe pereant. Pro
lacunis quaᷤᷤ faciebant ad capiendos pisces.
qͦd nos iuxta sensũ interp̃tati sumꝰ &e in
ebraico & in cunctis interp̃tib in locopis¬
ciũ ponunt᷑ animȩ: ut abhistoria traham᷑
ad tropologiã. Quod uidelico isti pisca¬
tores qui faciebant lacunas & foueas ad
hoc fecerint. ut animas in eis deciperent.
Notandũ. qͦd ꝓlacunis .lxx. TyT NOΝ
transtuler̃. quod genus ÷ potionis ex fru¬
gibus aquaq confectũ. & uulgo in dal-¬
matia pannoniaq prouintiã. gentili
barbaroq sermone appellat᷑ sabaium.
Hoc maxime utunt᷑ egiptii. ut non puras
aquas bibentib tribuant. sed turbidas. &
cõmixtarũ fecib similes: ut ꝑ huiꝰcemodi
potionẽ hereticȩ prauitatis doctrina mon¬
stretur. Tunc stulti erunt pͥncipes taneos:
quȩ in terp̃tat᷑ mandatũ humile. Om̃s enĩ
heretici contrariã altitudini humilitatẽ
docent. & detrahunt ad inferos: ce sunt

Expanded text:
ti piscatorum destruantur, et pereant. Pro ti piscatorum destruantur, et pereant. Pro lacunis quae fiebant ad capiendos pisces, quod nos juxta sensum interpretati sumus, et in Hebraico, et in cunctis interpretibus, in loco piscium ponuntur animae, ut ab historia trahamur ad tropologiam, quod videlicet isti piscatores, qui faciebant lacunas, et foveas, ad hoc fecerint, ut animas in eis deciperent. Notandum quod pro lacunis LXX ζύθον transtulerunt, quod genus est potionis ex frugibus aquaque confectum, et vulgo in Dalmatiae Pannoniaeque provinciis, gentili barbaroque sermone appellatur sabaium. Hoc maxime utuntur Aegyptii, ut non puras aquas bibentibus tribuant, sed turbidas, et commixtarum fecium similes, ut per hujuscemodi potionem haereticae pravitatis doctrina monstretur. Tunc stulti erunt principes Taneos, quae interpretatur mandatum humile. Omnes enim haeretici contrariam altitudini humilitatem docent, et detrahunt ad inferos, et sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ fragilis. ẽ. citoq marcescit. Om̃s quoq
riui arefacto riuorũ capite siccabuntur.
& quicqͥd prius aquis rigabat᷑ egẏptiis.
arefactũ non erit. Ita ut mereant̃ egiptu
piscatores. qͥ contrarii sunt piscatoribus
dñi. & lugeant qͥ mittebant hamum in
flum̃. & expandebant rete suꝑ faciẽ aquȩ.
Qui singulos quosq decipiunt: hamum
mittunt in aquas turbidas. Qui aut̃ plu¬
res sunt simul. ita ut insinagogis satanȩ.
loquant᷑ publice. & popłoꝵ ab ducant gre¬
ges: isti rete suꝑ aquas mittunt egyptias.
Confundant᷑ etiã hi qui oꝑantur linum¬
tentes illud. & texentes sub tilia. Quod ꝓ¬
prie ad dialecticorũ artẽ ꝑtinet. Pro sub¬
tilibus: byssũ lxx. transtuler̃. Quod &
ipsũ: in sacerdotũ uestib texitur. uod¬
q sequit᷑. & erunt irrigua eius flaccentia
om̃s qui faciebant lacunas ad capiendos
pisces: hoc significat qͦd om̃s insidiȩ egip¬

Expanded text:
tamen fragilis est, 292 citoque marcescit. Omnes quoque tamen fragilis est, 292 citoque marcescit. Omnes quoque rivi, arefacto rivorum capite, siccabuntur, et quidquid prius aquis irrigabatur Aegyptiis, arefactum, non erit: ita ut moereant Aegypti piscatores qui valde contrarii sunt piscatoribus Domini, et lugeant qui mittebant hamum in flumen, et expandebant rete super faciem aquae. Qui singulos quosque decipiunt, hamum mittunt in aquas turbidas. Qui autem plures simul, ita ut in synagogis Satanae loquantur publice, et populorum abducant greges, isti rete super aquas mittunt Aegyptias. Confundentur etiam hi qui operabantur linumtentes illud, et texentes subtilia: quod proprie ad dialecticorum artem pertinet. Pro subtilibus, byssum LXX transtulerunt, quod et ipsum in sacerdotum vestibus texitur. Quodque sequitur: Et erunt irrigua eant lacunas ad capiendos pisces, hoc significat, quod omnes insidiae Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
tes & texentes subtilia. Et erunt irrigua
eiꝰ flaccentia: onĩs qͥ faciebant lacunas.
ad capiendos pisces. Stulti principes
taneos. sapientes consiliarii farao. deder̃
consiliũ insipiens. Quando rex fortis & du¬
rus dominatꝰ fuerit egipto. arescet om̃is
doctrina & pulchritudo eloquentiȩ secu¬
laris. & ipse fons fluuiorũ om̃iũ diãbolus
a qͦ oriunt᷑ om̃ia m̃datia desolabit᷑: ita ut
deficiant cȩtera flumina & riui. qui de
turbidis uili aquis implebant᷑. Calamus
quoq & iuncꝰ nimia siccitate arescent. Pro
iunco. papẏrũ .lxx. transtuler̃. de quo
charta fit addentes de suo. achi id est¬
uiride qͦd in ebraico ñ habetur. Cumq
aberuditis quererem qͥd hic sermo signi¬
ficaret. audiui ab egẏptiis hoc nomen
lingua eorũ om̃e qͦd in palude urens nas¬
citur appellare. Calamus autẽ iuxta
tropologiã est sermo uacuus: & nichil in
se solidũ habens. & papirus qui uidetur
quidẽ hab̾e medullã. & ñ esse uacuus : &

Expanded text:
tes et texentes subtilia. Et erunt irrigua ejus flaccentia: omnes qui faciebant lacunas ad capiendos pisces. Stulti principes Taneos; sapientes consiliarii Pharaonis dederunt consilium insipiens. Quando rex fortis, durus dominatus fuerit in Aegypto, arescet omnis doctrina et pulchritudo eloquentiae saecularis, et ipse fons fluviorum omnium diabolus, a quo oriuntur universa mendacia, desolabitur: ita ut deficiant caetera flumina et rivi, qui de turbidis Nili aquis implebantur. Calamus quoque et juncus nimia siccitate arescent. Pro junco papyrum LXX transtulerunt, de quo charta fit, addentes de suo achi viride, quod in Hebraico non habetur. Cumque ab eruditis quaererem, quid hic sermo significaret, audivi, ab Aegyptiis hoc nomine lingua eorum omne quod in palude virens nascitur appellari. Calamus autem juxta tropologiam, est sermo vacuus, et nihil in se solidum habens: et papyrus qui videtur quidem habere medullam, et non est vacuus, et
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscant᷑ a dño : & ubi habundauit
peccatũ. suꝑ habundabit gr̃a. Unt̃
autẽ altare egipti id ÷ mundi istiꝰ dicit᷑.
ut cuncta altaria quȩ contra eccłae
erigunt᷑ altare: sciamus ñ dñi. Usque
ad finem uisionis egiptiȩ. in libro expla¬
nationũ historiȩ. quia manifesta pro¬
phetia erat: diximꝰ qͦd cuncta referant᷑
ad xp̃m. Ecognoscent ȩgyptii dñm in
die illa : &colent eũ in hostiis & mune¬
ribus. & uota uouebunt dño & soluent.

Expanded text:
 ubi abundavit peccatum, superabundet gratia . Unum autem altare Aegypti, id est, mundi istius dicitur, ut cuncta altaria, quae contra Ecclesiae eriguntur altare, sciamus esse non Domini. Usque ad finem visionis Aegyptiae, in libro Explanationis Historicae, quia manifesta prophetia erat, diximus quod cuncta referantur ad Christum. Et cognoscent Aegyptii Dominum in die illa: et colent eum in hostiis, et muneribus, et vot
Abbreviated transcription (Latin):
lingua egiptia. Quando nobis uenter ds̃
rio iungam᷑ meretrici : tactus nr̃ loquit᷑ꝰ
lingua egyptia. Si autẽ econtrario leua¬
uerimꝰ oculos nr̃os & uiderimꝰ quod regi¬
ones iam albȩ sunt admetendũ. & nequaꝗ
curui fuerimꝰ in terrã. sed iuxta euange¬
licam mulierẽ quȩ decem & octo annis
cȩlũ aspicere ñ poterat. eleuauerimꝰ ocu¬
los nr̃os & dixerimꝰ. ad te leuaui oculos

Expanded text:
lingua Aegyptia. Quando venter noster deus rio jungamur meretrici, tactus noster loquitur lingua Aegyptia. Sin autem econtrario elevaverimus oculos nostros, et viderimus quod regiones jam albae sint ad metendum, et nequaquam curvi fuerimus in terram, sed juxta Evangelicam mulierem, quae decem et octo annis coelum aspicere non poterat , elevaverimus oculos nostros et dixerimus, Ad te
Abbreviated transcription (Latin):
nec finẽ id ÷ nec caput nec caudã: sed trun¬
uerba ebraica posuit caffet. & egmon.
Qđ aquila interp̃tatus ÷ incurũũ atq uer¬
sũ. Incuruo. senes intelligi uolens. in uerso
lasciuientes pueros: qͥ om̃ia ꝑuersa faciant.
ac ꝑhoc esse sensũ qđ egẏpto ñ solũ caput
desit & cauda. sed & senes & pueri idest
pͥncipiũ & finis. In die illa. erit ȩgr̃ptus
quasi mulieres : & tuebunt a facie cõmo¬

Expanded text:
nec finem, id est, nec caput, nec caudam: sed trunnec finem, id est, nec caput, nec caudam: sed trunverba Hebraica posuit CHAPHPHE et AGMON : quod Aquila interpretatus est, incurvum, atque perversum. In incurvo, senes intelligi volens; in perverso, lascivientes pueros, qui omnia perversa faciant; ac per hoc esse sensum, quod in Aegypto non solum caput desit et cauda, sed et senes et pueri, id est, et principium et finis. In die illa erit Aegyptus quasi mulieres
Abbreviated transcription (Latin):
corruptibilis dĩ. insimilitudinẽ imaginis
corruptibilis. hominũ. & uolucrũ. & qua¬
drupedũ. & serpentiũ. Quod quidẽ non
solum in epła ad romanos: sed ad thessa¬
lonicenses de antixp̃o legimꝰ. Pro eo quod
caritatẽ ueritatis non susceper̃ ut salua¬
rentur: immittit eis ds̃ oꝑationẽ erroris¬
ut credant m̃dacio. & iudicent᷑ om̃s qui ñ
credider̃ ueritati. sed complacuer̃ sib in
m̃datio. Qd puto apłm paulũ de p̾senti isa¬
iȩ lectione sumpsisse in qua dicit. Dñs mis¬
cuit eis sp̃m erroris. & errare fecer̃ ȩgiptum
in om̃ib oꝑib suis. Sic̃ errat in qͥt ebrius &
uoinens qͥ in ebriatus . ẽ. uitiis: de quib ebri¬
is iohel loquit᷑. Ue qͥ ebrii sunt absq uino.
Et non solũ ebrii: sed & uom̃tes furorẽ dra¬
conũ. & furorẽ aspidũ insanabilẽ: ut postꝗͣ
huiꝰcemodi uinũ euomuerint intelligant
ebrietatẽ suã atq cognoscant. qͦd quandiu
ebrii fuerint. nec principiũ habuerint

Expanded text:
ilitudinem imaginis corruptibilis hominis, et volucrum, et quadrupedum, et reptilium. Quod quidem non solum in Epistola ad Romanos, sed et ad Thessalonicenses de Antichristo legimus: Pro eo quod charitatem veritatis non susceperunt, ut salvarentur, mittet eis Deus operationem errorisut credant mendacio, et judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed complacuerunt sibi in mendacio : quod puto Apostolum Paulum de praesenti Isaiae lectione sumpsisse, in qua dicit: Dominus miscuit eis spiritum erroris, et errare fecerunt Aegyptum in omnibus operibus suis, sicut errat, inquit, ebrius et vomens, qui inebriatus est vitiis. De quibus ebriis Joel loquitur: Vae qui ebrii sunt absque vino. Et non solum ebrii: sed et vomentes furorem draconum, et furorem aspidum insanabilem, ut postquam hujuscemodi vinum evomuerint, intelligant ebrietatem suam, atque cognoscant, quod quamdiu ebrii fuerint, nec principium habuerint,
Abbreviated transcription (Latin):
regi regum sapientia secularis stultum ẽẽ.
monstret᷑. & singulorũ dogmatũ pͥncipes
qui interp̃tant᷑ trib arguant᷑ stultos ha¬
buisse doctores. Dñs enĩ miscuit eis spm̃
uertiginis siue erroris: iuxta illud quod
innotitiã: tradidit illos ds̃ in reꝓbũ sensỹ.
Et quomͦ quisẽs est cũ isaia dicere potest.
spm̃ salutis tuȩ faciemꝰ suꝑ terrã: sic qui
peccatores st̃ faciant sp̃m erroris. hoc est
Arguit te p̃uaricatio tua: & malitia tua
corripiet te. Si autẽ scandalizat᷑ hereti¬
cus qui uetus ñ recipit testam̃tũ. qđ dñs
miscere dicat᷑ erroris uł uertiginis sp̃m:
audiat scriptũ in apło. hoc ẽ. in nouo tes¬
tam̃to. Tradidit eos ds̃ in desideria cordis
sui: in immunditiã. Qit̾m. Propt̃ea tra¬
didit illos ds̃ in passiones ignominiȩ. Et
rursũ. Tradidit eos ds̃ in reꝓbũ sensũ: ut

Expanded text:
regnum sapientiae saecularis stultum esse regnum sapientiae saecularis stultum esse monstretur, et singulorum dogmatum principes, qui interpretantur tribus, arguantur stultos habuisse doctores. Dominus enim miscuit eis spiritum vertiginis, sive errorum, juxta illud quod in notitia, tradidit illos Deus in reprobum sensum . Et quomodo qui sanctus est, cum Isaia dicere potest: Spiritum 294 salutis tuae faciemus super terram? sic qui peccator est, faciet spiritum erroris, hoc est,Arguet te praevaricatio tua, et malitia tua corripiet te . Sin autem scandalizatur haereticus, qui vetus non recipit Testamentum, quod Dominus miscere dicatur erroris vel vertiginis spiritum, audiat scriptum in Apostolo, hoc est, in novo Testamento: Tradidit eos Deus in desideriis cordis sui in immunditiam . Et iterum: Propterea tradidit eos Deus in passiones ignominiae. Et rursum: Tradidit eos Deus in
Abbreviated transcription (Latin):
ebrius &e uomens. Ꝙñ erit egipto opus
qͦd faciat caput & caudã : incuruantẽ &e
refrenantẽ. Solent heretici regi suo uł
pharaoni dicere filii sumꝰ sapĩentiũ. qͥ
abinicio doctrinã nobis apłicam tradi¬
derunt. filii sumꝰ regũ antiquoꝵ. qui
appellant᷑ reges philosophoꝵ. oe habemꝰ
scientiã serip̃turarũ. iunctã sapientię
scłi. Quos nc̃ in terrogat. siue ipsũ regẽ
hereticoꝵ ubi sint sapientes eiꝰ. qui con¬
tempnebant ecclesiasticã simplicitatem:
& respondere compellit qͥd cogi tauerit
dñs sabaoth suꝑ egiptũ huiꝰ mundi. &
quid in consũmatione facturus sit.
Stulti sunt aꝑꝓbati pͥncipes caneos: qͥ humile
hereticoꝵ habuere mandatũ. Cmnarcuert̃
om̃s pͥncipes menpheos: qui eloquentiȩ &
oris pullulauere iactantiã. Menphis enĩ os.
nẽ sonat. Quodq sequit᷑ deceper̃ egyptũ
angulũ popłoꝵ eus. siue iuxta .lxx. deci¬
pient egiptũ ꝑtribus: hoc significat qͦd

Expanded text:
ius et vomens. Et non erit Aegypto opus quod faciat caput et caudam incurvantem et refrenantem. Solent haeretici regi suo vel Pharaoni dicere: Filii sumus sapientium, qui ab initio doctrinam nobis Apostolicam tradiderunt: filii sumus regum antiquorum, qui appellantur reges philosophorum, et habemus scientiam Scripturarum junctam sapientiae saeculari. Quos nunc interrogat, sive ipsum regem haereticorum, ubi sint sapientes ejus qui contemnebant Ecclesiasticam simplicitatem: et respondere compellit, quid cogitaverit Dominus Sabaoth super Aegyptum istius mundi, et quid in consummatione facturus sit. Stulti sunt approbati principes Taneos qui humile haereticorum habuere mandatum. Emarcuerunt omnes principes Mempheos, qui eloquentiae et oris polluere jactantia. Memphis enim, os, rmonem sonat. Quodque sequitur: Deceperunt Aegyptum angulum populorum ejus, sive juxta LXX: decipient Aegyptum per tribus, hoc significat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
datus: pauebit afacie consilii dñi exer¬
cituũ. qͦd ipse cogitauit suꝑ eã. In illo
temꝑe. hoc enĩ ut crebro diximꝰ signifi¬
cat dies. quando miscuerit dñs sp̃m er¬
roris atq uertiginis: ut euomat egiptus
uinũ draconũ & furorẽ aspidũ insana¬
bilẽ. Intelligens errorẽ suũ. & ebrietatẽ
pristinã egyptus. timebit quasi mulier
ñ timore fortuito qui uiris accidere con¬
sueuit quos ñ amat egiptus. sed suffocat
& interficit: sed timore femineo. quas solas
uult farao uiuere. Timebit autẽ cõmotio¬
nem siue elationẽ manus dñi. ꝑ quã sup¬
plicia demonstrant᷑. quã mouebit & ele¬
uabit ut ꝑcitiat egiptũ. Tunc t̾ra iuda

Expanded text:
atus, pavebit a facie consilii Domini exercituum, quod ipse cogitavit super eam. In illo tempore, hoc enim, ut crebro diximus, significat dies, quando miscuerit Dominus spiritum erroris atque vertiginis, ut evomat Aegyptus vinum draconum, et furorem aspidum insanabilem, intelligens errorem suum et ebrietatem pristinam, Aegyptus timebit quasi mulier, non timore fortuito, qui viris accidere consuevit, quos non amat Aegyptus, sed suffocat et interficit; sed timore femineo, quas solas vult Pharao vivere. Timebit autem commotionem, sive elationem manus Domini, per quam supplicia demonstrantur, quam movebit et elevabit, ut percutiat Aegyptum. Tunc terra Juda
Abbreviated transcription (Latin):
uł certe eorũ qui crediderant ꝓximos
suos saluare cupientiũ. & disruptus. ẽ.
sp̃s egipti in uiscerib sus. ut nequaquã
paria sentirent: sed sp̃uali contra segla¬
dio separati: om̃e consiliũ suũ p̃cipita¬
tum. ẽẽ. cognoscerent. Et uichilominus
in errore pristino ꝑmanentes hi qͥ fidei
ueritatẽ susciꝑe noluer̃: interrogarend
simulacra & diuinos suos & phitones ce̾
ariolos. Cumq illi hoc facerent. dñs

Expanded text:
vel certe eorum, qui crediderunt, proximos suos salvare cupientium. Et disruptus est spiritus Aegypti in visceribus suis, ut nequaquam paria sentirent; sed spirituali contra se gladio separati, omne consilium suum praecipitatum esse cognoscerent: et nihilominus in errore pristino permanentes, hi qui fidei veritatem 291 suscipere noluerant, interrogarent simulacra, et divinos suos, et Pythones, et hariolos.
Abbreviated transcription (Latin):
um. Ciuitas solis: uocabit᷑ una. Mul¬
tũ ꝓdest manꝰ dñi eleuata siue cõmota
suꝑ egyptũ. ut terra uidȩ sit ei in timo
ꝑtimescat. In illo tempe qͥnq ciuitates
in terra egipti loquent᷑ lingua chanaan.

Expanded text:
civitas solis vocabitur una. Multum prodest manus Domini elevata sive commota super Aegyptum, ut terra Judae sit ei in timort, pertremiscat. In illo tempore quinque civitates in terra Aegypti loquentur lingua Chanaan,
Abbreviated transcription (Latin):
ut discant ñ blasphemare : qͦ seruitute
durissuna oppressi. ad clem̃tissimũ dñm
reuertant᷑. Pulchre demones crudeles dñoᷤ
uocat: quib nichil crudelius ÷. Rex quoq
fortis qui dñs. ẽ. eorũ. ꝑspicue diabolus
intelligit᷑: quẽ & in euangłio dñs fortem

Expanded text:
iscant non blasphemare ; quo servitute durissima oppressi, ad clementissimum Dominum revertantur. Pulchreque daemones crudeles dominos vocat, quibus nihil crudelius est. Rex quoque fortis, qui Dominus est eorum, perspicue diabolus intelligitur, quem et in Evangelio Dominus sortem
Abbreviated transcription (Latin):
crudeliũ.: & rex fortis dominabit᷑ eorũ:
ait dñs ds̃ exercituũ. Pleraq de ꝓpħia
egypti quã leuauit uł uidit isaias: in
historica explanatione ꝑstrinxi. Unde
nunc iuxta tropologiã: sũma quȩq
carpenda sunt. Ascendit dñs suꝑ nubẽ
leuẽ corpus. sc̃ȩ uirginis mariȩ. qđ nul¬
lo humani seminis pondere p̃grauatũ
est: uł certe corpus suũ qͦd de sp̃u scõ
conceptũ est. & ingressus ÷ in egiptũ huiꝰ
mundi. Statimq om̃ia egipti simulac̾ra
cõmota sunt: ita ut diuinationes &
uniuersa fraus idolatriȩ quȩ deceptũ
possidebat orbẽ se fractã esse sentiret.
In tantũ ut magi ab oriente docti ade
ligentes natũ filiũ dĩ. qui om̃em arcis
eorũ destrueret potestatẽ. uenireqt
bethleem. oe ostendente stella adoraue¬
runt puerũ. Tunc cor egypti contabuit:
c egiptii contra egiptios surrexer̃. iux ta

Expanded text:
 rex fortis dominabitur eorum, ait Dominus Deus exercituum. Pleraque de prophetia Aegypti, quam levavit vel vidit Isaias, in historica explanatione perstrinxi. Unde nunc juxta tropologiam summa quaeque carpenda sunt. Ascendit Dominus super nubem levem, corpus sanctae Virginis Mariae, quod nullo humani seminis pondere praegravatum est: vel certe corpus suum, quod de Spiritu sancto conceptum est. Et ingressus est in Aegyptum hujus mundi; statimque omnia Aegypti simulacra commota sunt: ita ut divinationes et universa fraus idololatriae, quae deceptum possidebat orbem, se fractam esse sentiret: intantum ut magi de Oriente docti a daligentes natum Filium Dei, qui omnem artis eorum destrueret potestatem, venerint Bethleem, et ostendente stella, adoraverint puerum . Tunc cor Aegypti omne contabuit, et Aegyptii contra Aegyptios surrexerunt, juxta
Abbreviated transcription (Latin):
siue ad angustiã redigens. & tam̃ scien¬
nitur. Sed & in hoc & in aluis scriptura¬
rũ locis pleraq ponunt᷑ que ñ possint
stare iuxta historiã: ut rerũm necessita¬
te cogam᷑ altiorẽ intelligentiã querere.
Eccẽ dñs ascendet suꝑ nubẽ leuẽ &e ingre¬
medio eius. & concurrere faciam egipti¬
os contra egyptios: &pugnabit uir contͣ

Expanded text:
sive ad angustiam redigens. Est tamen sciennitur. Sed et in hoc et in aliis Scripturarum locis pleraque ponuntur, quae non possent stare juxta historiam: ut rerum necessitate cogamur altiorem intelligentiam quaerere. Ecce Dominus ascendet super nubem levem, et ingremedio eius, et concurrere faciam Egiptios adversus Egiptios. Et pugnabit vir contra
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ septẽ fluminũ. uẽterẽ recipiat
ub tatẽ. Septenariꝰ autẽ. & septua ge
simꝰ numerus. qͥ uel de singulis dieb
uł de septẽ conficit᷑ de cadib ꝑfectã
significat & consũmatã pęnitentiã:
ut iustȩ tr̃rus expleto pęnitentiae
tempore in antiquũ redeat statũ.
De hac arbitror meretrice. & illud
in ꝓuerbiis salomonis: mistico sermo¬
ne signari. Ne attendas pessimã mu¬
lierẽ. Mel enĩ distillat de labis mu¬
lieris meretricis. quȩ ad breue ĩpin¬
guat fauces tuas: & postea amarius
felle repperies. ꝑfenestrã enĩ domꝰ
suȩ in plateis ꝓspicit: quia lata &
spatiosa uia ÷ quȩ ducit ad mortẽ.
& quẽcunq insipientẽ uidit iuiuenẽ
sapientẽ quippe temptare ñ audet: &

Expanded text:
tatem septem fluminum, veterem recipiat tatem septem fluminum, veterem recipiat ubertatem. Septenarius autem et sdiebus, vel de septem conficitur decadibus, perfectam significat et consummatam poenitentiam: ut juste Tyrus, expleto poenitentiae tempore, in antiquum redeat statum. De hac arbitror meretrice et illud in Proverbiis Salomonis mystico sermone signari: Ne attendas pessimam mulierem; mel enim distillat de labiis mulieris meretricis, quae ad breve impinguat fauces tuas, et postea amarius felle reperies . Per fenestram enim domus suae in plateas prospicit : quia lata est et spatiosa via quae ducit ad mortem, et quemcumque insipientem viderit juvenem, sapientes quippe t
Abbreviated transcription (Latin):
sponsã trriam loquit᷑. Audi filia &
uide. & inclina aurẽ tuã. & obliuiscere
popłm tuũ. & domꝰ patris tui: quia
concupiut rex. decorẽ tuũ. Unde &
in descriptione pulchritudinis eiꝰ in¬
fertur. Astitit regina ad extris tuis
in uestitu deaurato: circũ amicta ua¬
rietate. & it̾m. Om̃is gła filiȩ regis in¬
trinsecus. Si autẽ concupiuit rex pul¬
chritudinẽ tyriȩ pęnitentis. & uaria¬
rũ habentis ornam̃ta uircutũ: qͣnto
magis merces eiꝰ & negotiatio ñ tẏro
ꝑmanentib sed eoꝵ est qͥ habitant
in conspectu dñi. qui postquã egeruł
pęnitentiã. audient a dño saluatore.
Comedite amici. & bibite: & in ebria¬
mini carissimi. Quid sit autẽ comedere
& bibere & saturari om̃iũ collatione
uirtutũ: fidelis lector intelligit. Lex
annis desolatũ fuisse templũ: ce iere¬
mias. & damel. & tacharias docent.
In iet echiele de sodoma legimꝰ. quod
restituat᷑ in antiquũ: & de egipto qͦd
post desolationẽ terre egipti & aridi¬

Expanded text:
onsam Tyriam loquitur: Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam; et obliviscere populi tui, et domum patris tui, quia concupiscet rex decorem tuum . Unde et in descriptione pulchritudinis ejus infertur: Astitit regina a dextris tuis, in vestitu deaurato, circumdata varietate . Et iterum: Omnis gloria filiae regis intrinsecus . Si autem concupivit rex pulchritudinem Tyriae poenitentis, et variarum habentis ornamenta virtutum, quanto magis merces ejus et negotiatio, non in Tyro permanentium, sed eorum erit qui habitant in conspectu Domini! Qui postquam egerint poenitentiam, audient a Domino Salvatore: Comedite, amici mei, et bibite, et inebriamini, charissimi . Quid sit autem comedere et bibere, et saturari omnium collatione virtutum, fidelis lector intelligit. Septuaginta annis desolatum fuisse templum, et Jeremias et Daniel et Zacharias docent. Et in Ezechiele de Sodoma legimus, quod restituatur in antiquum, et de Aegypto, quod post desolationem terrae Aegypti et aridi
Abbreviated transcription (Latin):
uoluminis istius argum̃tũ breui
cupere sermone comp̃bendere. cũ
un iuersa dñi sacram̃ta presens
scriptura contineat: & tam natus
de uirgine emmanuel. quã illus¬
trium patrator oꝑum atq signoꝵ
mortuus ac sepultus. & resurgens
ab inferis. & saluator uniuersarũ
gentiũ p̃ dicatur. Quid loquar de
physica. ethica. theologica: quicqͥd
scãrum .ẽ. serpturarũ. quicqͥd po¬
test humana lingua ꝓferre. & mor¬
taliũ sensus acciꝑe: isto uolumine
continet᷑ de iuius misteriis testat᷑
ipse qui seriisit. & erit uobis ui¬
sio om̃iũ. sicit uerba libri signati.
quẽ cũ dedrint scienti litteras:

Expanded text:
voluminis istius argumentum brevi voluminis istius argumentum brevi cupere sermone comprehendere: cum universa Domini sacramenta praesens Scriptura contineat; et tam natus de Virgine Emmanuel, quam illustrium patrator operum atque signorum: mortuus ac sepultus, et resurgens ab inferis, et Salvator universarum gentium praedicetur. Quid loquar de physica, ethica et logica? Quidquid sanctarum est Scripturarum: quidquid potest humana lingua proferre, et mortalium sensus accipere, isto volumine continetur. De cujus mysteriis testatur ipse qui scripsit: Et erit vobis visio omnium, sicut verba libri signati: quem cum dederint scient
Abbreviated transcription (Latin):
longo uix tem¬
pore in duode¬
cim prophetas
uiginti expla¬
nãtionũ libris.
& in danielem
comm̃tariis: cogis me uirgo xp̃i eu¬
stochium transire ad isaiam. & qͦd
sc̃ȩ matri tuȩ paule dum uiueret
pollicitus sum tibi reddere. Quod
quidẽ & eruditissimo uiro fr̃i tuo
pammachio ꝓmisiSSe me memini.
Cumq iN affectu par sis: uincis
p̃sentia. Itaq & tib & illi: per te
reddo quod debeo oboediens. xp̃i pre¬
ceptis qui ait. serutamini scriptura ᷤ
& quęrite. & inuenietis: ne illud audiã
cum uideis. erratis nescientes scrip¬
turas. neq uirtutẽ dĩ. Si enĩ iuxta
noua & uetera fratruelis m̃s seruauit
michi. Sicq exponam isaiam. ut
illũ non solũ ꝓpħam: sed euange¬
listam & apłm doceam. Ipse enĩm
de se & de ceteris euangelistis ait.
Quã speciosi pedes euangelitanti¬
um bona. euangelizantiũ pacem.
& ad ipsũ quasi ad apłm loquit᷑
ds̃. Quẽ mutã & quis ibit ad popłm
istũ: Et ille respondit. Ecce ego
mitte me. Nullusq putet me

Expanded text:
longo vix tempore in duodecim Prophetas viginti explanationum libris, et in Danielem Commentariis, cogis me, virgo Christi Eustochium, transire ad Isaiam: et quod sanctae matri tuae Paulae, dum viveret, pollicitus sum, tibi reddere. Quod quidem et eruditissimo viro fratri tuo Pammachio promisisse me memini; cumque in affectu par sis, vincis praesentia. Itaque et tibi et illi per te reddo quod debeo, obediens Christi praeceptis, qui ait: Scrutamini Scripturas ; et, Quaerite, et invenietis . Ne illud audiam cum Judaeis: Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei . Si enim juxta Nova et vetera, fratruelis meus, servavi tibi ; sicque exponam Isaiam, ut illum non solum Prophetam, sed evangelistam et Apostolum doceam. Ipse enim de se et de caeteris evangelistis ait: Quam speciosi pedes evangelizantium bona, evangelizantium pacem . Et ad ipsum quasi ad Apostolum loquitur Deus: Quem mittam, et quis ibit ad populum istum? Et ille respondit: Ecce ego, mitte me . Nullusque putet, me
Abbreviated transcription (Latin):
similia sunt pleraq cũ cȩteris. & du¬
plici editione ꝓposita: nolui libros
explanationis extendere. qui etiã
insimplici expositione modũ breui¬
tatis excedunt. Sediã ꝓpositũ ꝑseqͣm᷑.¬

Expanded text:
similia sunt pleraque cum caeteris, et dusimilia sunt pleraque cum caeteris, et duplici editione proposita, nolui libros explanationis extendere, qui etiam in simplici explanatione modum brevitatis excedunt. Sed jam propositum exseq
Abbreviated transcription (Latin):
cerpta possumꝰ appellare. Cus ebius
quoq pamphili uixta historicam ex¬
planationẽ quindecĩ edidit uolumi¬
na. Et didimus cuius amiciis nuper
usi sumus : ab eo loco ubi scriptum. ẽ.
consolamini. consolamini popłm meũ
sacerdotes. loquimini ad cor ierłm.
usq ad finem uoluminis. decẽ & octo
edidit tomos. Apollinaris aut̃ more
suo sic exponit om̃ia: ut uniuersa tͣns¬
currat. & punctis quibuidã atq int̾¬
uallis. immo compendiis. grandis uiȩ
spaciis p̃teruolet. ut non tam comm̃¬
tarios quã indices capitulorũ nos le¬
gere credamꝰ. Ex quo anima uertis
quante diffucultatis sit. ut latini no¬
stri quoꝵ aures fastidiose sunt. et
ad intelligendas scripturas sc̃as nau¬
siant. plausuq tantũ eloquentiae
delectant᷑. michi ignoscant si plixius
locutus fuero: cum isaias duodecim
propħis iuxta numerũ uersuũ aut
ȩqualis aut maior sit. Sicubi autem
p̃termissis.Lxx. de ebraico disputaui:
illud in causa. ẽ. qđ aut eadem. aut

Expanded text:
cerpta possumus appellare. Eusebius quoque Pamphili juxta historicam explanationem quindecim edidit volumina; et Didymus, cujus amicitiis nuper usi sumus, ab eo loco ubi scriptum est: Consolamini, consolamini populum meum, sacerdotes: loquimini ad cor Jerusalem , usque ad finem voluminis, decem et octo edidit tomos. Apollinaris autem more suo sic exponit omnia, ut universa transcurrat, et punctis quibusdam atque intervallis, immo compendiis grandis viae spatia praetervolet: ut non tam Commentarios quam indices capitulorum nos legere credamus. Ex quo animadvertis, quantae difficultatis sit, ut Latini nostri, quorum aures fastidiosae sunt, et ad intelligendas Scripturas sanctas nauseant, plausuque tantum eloquentiae delectantur, mihi ignoscant, si prolixius locutus fuero; cum Isaias duodecim Prophetis juxta numerum versuum, aut aequalis, aut major sit. Sicubi autem praetermissis LXX de Hebraico disputavi, illud in causa est quod aut eadem, aut
Abbreviated transcription (Latin):
ditur uicina euersione samariȩ. ĩn
cõmonitionẽ duarũ tribuũ haec
uniuersa narrari. Otias autẽ: ip¬
se. ẽ. qui & atarias duplici nomine.
& uno quidẽ atq eodem tempore.
isaiam. oseae. iohel. & amos. ꝓphetas¬
se: ex regib qui ponunt᷑ in titulo¬
cognoscimꝰ. Sed principiũ uerb
dñi. fuit in osee filio beberi. Amos
autẽ pat̃ isaie ñ ut pleriq autu
sed alius diuersisq apud hebrȩ¬
os scribunt᷑ litteris. Iste primã &
extremã litteras hab et aleph. &
sade: ille ain & samech. Et iste
scđm quosdã interp̃tat᷑ fortitudo
siue robustus: ille populus dury
uł grauis. De quo in amos pleniꝰ
diximꝰ. Non solum autẽ hic pro¬
pheta : sed & alii cum babeant in
titulo. uisio quã uidit isaias sue
abdias. non inferunt qͥd uideriđ̃.
Uerbi gr̃ã. Uidi dñm sabaoth se¬
dentem suꝑ thronũ excelsũ & ele¬
uatũ. & seraphim duo in circuitu
eius: sed quȩ dicta sunt narraNT̃.

Expanded text:
ditur, vicina eversione Samariae in ditur, vicina eversione Samariae in commonitionem duarum tribuum haec universa narrari. Ozias autem ipse est, qui et Azarias, duplici nomine. Et uno quidem atque eodem tempore Isaiam, Osee, Joel, et Amos prophetasse, ex regibus qui ponuntcognoscimus: sed principium verbi Domini fuit in Osee filio Beeri. Amos autem pater Isaiae, non ut plerique autumsed alius; diversisque apud Hebraeos scribuntur litteris. Iste primam et extremam litteras habet ALEPH et SADE ; ille AIN et SAMECH : et iste secundum quosdam interpretatur fortitudo, sive robustus; ille populus durus vel gravis: de quo in Amos plenius diximus. Non solum autem hic propheta, sed et alii cum habeant in titulo: Visio quam vidit IsaiaAbdias, non inferunt quid viderint. Verbi gratia: Vidi Dominum Sabaoth sedentem super thronum excelsum et elevatum et Seraphim duo in circuitu ejus; sed quae dicta sunt, narrant,
Abbreviated transcription (Latin):
tator eripuit. Primogenitus ruben:
sed tam̃ benedictio sẽminis xp̃i trans¬
fertur aduidam. Itaq illi iuxta
uocationis ordinẽ primi fuerunt.
& appellabant᷑ caput: nos scđi qui
dicebam᷑ caudauersisumꝰ in caput.
&dĩ appellam᷑ filii. Quotqͦt enĩ eũ¬
susceꝑunt: dedit eis potestatẽ filios
dĩ fieri. Nec accepimꝰ sp̃m seruituti
intimore: sed spiritum adopti¬
onis in quo clamamꝰ abba pat̾. quia
ꝑfecta dilectio foras mittit timorẽ.
Melius autẽ est iuxta hebraicũ lege¬
re. filios enutriui quã genui. Ne ui¬
sunt exdõ. quomͦ peccare potuerunt
cũ omĩs qui ex dõ natus. ẽ. peccare ñ
possit: Cognouit bos possessorẽ suũ.

Expanded text:
tator eripuit. Primogenitus Ruben, tator eripuit. Primogenitus Ruben, sed tamen benedictio seminis Christi transfertur ad Judam. Itaque illi juxta vocationis ordinem primi fuerunt, et appellabantur caput: nos secundi qui dicebamur cauda, versi sumus in caput, et Dei appellamur filii. Quotquot enim receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Nec accepimus spiritum servitutis in timore, sed spiritum adoptionis, in quo clamamus: Abba, Pater : quia perfecta dilectio foras mittit timorem . Melius est autem juxta Hebraicum legere, Filios enutrivi, quam genui, ne visunt ex Deo, quomodo peccare potuerunt: 12 cum omnis qui ex Deo natus est, peccare non possit? Cognovit b
Abbreviated transcription (Latin):
ui: ip̃si autẽ me spreuer̃. Pro quo
sẏmmachus & teodotio ita uerter̃:
filios enutriui & exaltaui. Ab hoc
loco narrat ꝓpħa quid dñs sit locu¬
tus: quod populũ isrł quos seruos
cõmuni lege condid erat: in filios
uerterit. dix eritq filius primogeni¬
tus m̃s isrł. Deniq & dñs in eu̾głio
aplis repmittit quod si fecerint uo¬
luntatẽ eius: iã non appellet eosser¬
uos sed amicos. Quod si suꝑbierit
isrł audiens se esse primogenitum:
intelligat primogenitũ idcirco se
dici: quia secundĩ filii significentur
ex gentibus. Non enĩ appellat᷑ uni¬
genitus qui excludit fr̃s cȩteros: sed
primogenitus ut monstret &e alios se¬
cuturos. & tam̃ iuxta mysteria scrip¬
turarũ. non primogeniti accipiunt
hereditatẽ : sed secundi. Primogenitꝰ
fuit cain: sed abel munera placuer̃
dõ. Primogenitꝰ ismael: sed isaac ac¬
cepit hereditatẽ. Primogenitus esau.
sed benedictionẽ patris iacob supplan¬

Expanded text:
vi: ipsi autem spreverunt me. Pro quo vi: ipsi autem spreverunt me. Pro quo Symmachus et Theodotio ita verterunt: Filios enutrivi, et exaltavi . Ab hoc loco narrat Propheta, quid Dominus sit locutus, quod populum Israel, quos servos communi lege condiderat, in filios verterit, dixeritque: Filius primogenitus meus Israel. Denique et Dominus in Evangelio Apostolis repromittit, quod si fecerint voluntatem ejus, jam non appellet eos servos, sed amicos . Quod si superbierit Israel, audiens se esse primogenitum: intelligat primogenitum idcirco se dici, quia secundi filii significentur ex gentibus. Non enim appellatur unigenitus, qui excludat fratres caeteros; sed primogenitus, ut monstret et alios secuturos: et tamen juxta mysteria Scripturarum, non primogeniti accipiunt haereditatem, sed secundi. Primogenitus fuit Cain, sed Abel munera placuerunt Deo. Primogenitus Ismael, sed Isaac accepit haereditatem. Primogenitus Esau, sed benedictionem patris Jacob supplan
Abbreviated transcription (Latin):
tates. thebas. & athenas. uocamus.
Estq hebraici caracteris idioma: ut
om̃ia quȩ insillabam finiunt᷑ .im.
masculina sint & pluralia: ut cheru¬
bim. & seraphim. & quȩ in oth: fe¬
terrȩ aurib ꝑcipe. Ea enĩ quȩ excel¬
sa sunt: maiorem habent intelligenti¬
am. Quȩ humiliora: terrenis sensib
inuoluunt᷑. Unde & saluator in euan¬
gelio. Quihabet aures audiendi: au¬
cipatũ in cęlestibus: audiat mystice
quȩ dicunt᷑. Si quis terrenus: simpli¬
cem sequat᷑ historiã. Illud quoq anĩ¬
aduertendũ: quod ñ dixerit. audi
cęlũ & aurib ꝑcipe terra quid uob
locutus sit dñs: sed quid locutus sit
michi. ut quod ego audiui in spu
uobis referam. qui ipsũ loquentem
audire ñ meremini. Quidã cęlum
dum ꝓ uocari putant. luxta illud
qđ de terra in alio loco dicitur. Qui
respicit terrã & facit tremere: Cum
hoc potestatis dĩ sit. non terrenae
intelligentie. Filios genui & exalta¬

Expanded text:
tates Thebas et Athenas vocamus. tates Thebas et Athenas vocamus. Estque Hebraici characteris idioma, ut omnia quae in syllaba im finiuntur, in masculina sint et pluralia, ut cherubim et seraphim. Et quae in oth, feterrae, auribus percipe. » Ea enim quae excelsa sunt, majorem habent intelligentiam; quae humiliora, terrenis sensibus involvuntur. Unde Salvator in Evangelio ait: « Qui habet aures audiendi, aucipatum in coelestibus, audiat mystice quae dicuntur. Si quis terrenus, simplicem sequatur historiam. Illud quoque animadvertendum, quod non dixerit: Audi, coelum, et auribus percipe, terra, quid vobis locutus sit Dominus; sed quid locutus sit mihi, ut quod ego audivi in spiritu, vobis 11 referam, qui ipsum loquentem audire non meremini. Quidam  Origedum provocari putant, juxta illud, quod de terra in alio loco dicitur: Qui respicit terram, et facit eam tremere : cum hoc potestatis Dei sit, non terrenae intelligentiae. Filios genui et exalta
Abbreviated transcription (Latin):
tes scđm carnẽ. ñ multipotentes. ñ
multi nobiles: sed quȩ stulta sunt
mundi elegit ds̃ ut confundat sapi¬
entes. & quȩ infirma sunt mundi ele¬
git ds̃ ut confundat fortia sed haec:
coacta. Suꝑior uera int̃pretatio. ẽ.
Uae genti peccatrici: popło graui ini¬
quitate . semini nequã : filiis scele¬
ratis. Dereliquer̃ dñm: blasphema

Expanded text:
potentes, non multi nobiles: sed quae stulta sunt mundi, elegit Deus, ut confundat sapientes; et quae infirma sunt mundi, elegit Deus, ut confundat fortia . Sed haec coacta, superior vera interpretatio est. . Vae genti peccatrici, populo gravi iniquitate, semini nequam, filiis sceleratis: dereliquerunt Dominum: blasphema
Abbreviated transcription (Latin):
possessorẽ suũ isrł non cognouerit
& p̃sepe dñi sui popłs non intellexe¬
rit. & est sensus ꝑspiciuis. Ego eos
adoptaui in filios. & feci populũ
peculiarẽ & partẽ meã ac funiculũ
hereditatis meȩ: appellauiq primo¬
genitos. illi autẽ nec hoc quidẽ qđ
bruta faciunt animalia. ut benefi¬
cus uincerent᷑ ut intelligerent pas¬
torem ac nutritium suũ. Nec com¬
parauit eos canib qđ sagacissimũ
genus animantiũ est: & ꝑ paruoci¬
bo dominoꝵ tecta defendit. Sed
stolidioris sensus boui & asino. quoꝵ
alterũ carpenta trahens durissi¬
mas terrȩ glebas uertit uomere: al¬
terũ portat onera. & hominũ ingra¬
diendo laborẽ temꝑat. Unde & iu¬
menta appellantur ab eo quod u¬
uent homines. Potest hic locus &
de dõ patre intelligi: sed magis
refertur ad filiũ quod ñ cognoue¬
rit eũ. neq susceꝑit populus isrł.
cuiꝰ diem abraham uidit & lȩtatꝰ
est. & in cuiꝰ aduentũ om̃ium pro¬
pharum uota pendebant. Qui &

Expanded text:
ossessorem suum Israel non cognoverit, et praesepe Domini sui populus non intellexerit. Et est sensus perspicuus: Ego eos adoptavi in filios, et feci populum peculiarem, et partem meam ac funiculum haereditatis meae, appellavique primogenitos; illi autem nec hoc quidem fecerunt, quod bruta faciunt animalia, ut beneficiis vincerentur, et intelligerent pastorem ac nutricium suum. Nec comparavit eos canibus, quod sagacissimum genus animantium est, et pro parvo cibo dominorum tecta defendit: sed stolidioris sensus bovi et asino, quorum alterum carpenta trahens, durissimas terrae glebas vertit vomere, alterum portat onera, et hominum in gradiendo laborem temperat: unde et jumenta appellantur ab eo, quod juvent homines. Potest hic locus et de Deo Patre intelligi: sed magis refertur ad Filium, quod non cognoverit eum, neque susceperit populus Israel: cujus diem Abraham vidit, et laetatus est: et in cujus adventum omnium Prophetarum vota pendebant. Qui et
Abbreviated transcription (Latin):
& asino. Et hocĩeodẽ isaia. beatꝰ
qui seminat suꝑ om̃em aquã ubi
bos calcat & asinus. Simul arat in
boue & asino. hebion dignus pro
humilitate sensus pauꝑtate nomi¬
nis sui qui sic recipit euangłm. ut u¬
daicarũ suꝑstitionũ quȩ inumbrar &
imagine p̃cesserunt: cerimonias non re¬
linquat. Beatus est autẽ qui seminat
in eloquiis scripturarũ tam ueteris
quã noui instrum̃ti. & calcat aquas
occidentis litterȩ: ut metat fructũ
sp̃s iuiuificantis. Bos iuxta anagogen
refertur ad isrł: qui legis portauit ui¬
gum. & mundũ animal. ẽ. Asinꝰ pec¬
catorũ onere p̃grauatus: gentium
popłs accipit᷑ cui dñs loquebatur.
Uenite ad me om̃s qui laboratis & o¬
nerati estis: & ego reficiam uos. Pha¬
riseis ergo & scribis ñ credentibus. qͥ
habebant legis clauem atq notitiã
& uere appellabant᷑ isrł. idest mens
uidens dm̃: credidit pars popłi uide¬
orum ut una die tria milia simul ore¬

Expanded text:
 asino . Et in hoc eodem Isaias: Beatus qui seminat super omnem aquam, ubi bos calcat et asinus . Simul arat in bove et asino Ebion, dignus pro humilitate sensus, paupertate nominis sui; qui sic recipit Evangelium, ut Judaicarum superstitionum, quae in umbra et imagine praecesserunt, caeremonias non relinquat. Beatus est autem qui seminat in eloquiis Scripturarum tam veteris quam novi Instrumenti: et calcat aquas occidentis litterae, ut metat fructum spiritus vivificantis. Bos juxta anagogen refertur ad Israel; qui Legis portavit jugum, et mundum animal est. Asinus peccatorum onere praegravatus, gentium populus accipitur, cui Dqui laboratis, et onerati estis, et ego reficiam vos . Pharisaeis ergo et Scribis non credentibus, qui habebant Legis clavem atque notitiam, et vere appellabantur Israel, id est, mens videns Deum, credidit pars populi Judaeorum, ut una die tria millia simul cre
Abbreviated transcription (Latin):
uentri. ⁊ uent̃ escis: ds̃ aut̃ ⁊ hunc ⁊
illa destruet. Et non ẽ. regnum dĩ cy¬
bus ⁊ potus. Et dñs atq saluator. Er
ratis inquit: nescientes scripturas. neque
corporũ ueritatẽ : quȩ incorrupta et
immortalia resurrecꝰtura confiteor.¬
ut mutent głam non substantiã. Sicq
recto incedendũ. ẽ. tramite: ut nec ad
sinistram nec ad dexterã declinemus.
id ẽ. nec uidaicũ nec hereticorũ sequa¬
mur errorẽ. Quorũ alii quia carnales
sunt solas diligunt carnes : alii ingrati
beneficiorũ dĩ habere detrectant. quod
xp̃c ⁊ natus habuit ⁊ resurgens. Cum
eñ apłi eũ putarent spm. uł iuxta euan¬
geliũ quod hebreorũ lectitant nazarei.
in corporale dȩmoniũ: dix̃ eis. Quid
turbati estis. ⁊ cogitationes ascenduis

Expanded text:
ventri, et venter escis: Deus autem et hunc et ventri, et venter escis: Deus autem et hunc et illas destruet Et, Non est regnum Dei cibus et potus . Et Dominus atque Salvator: Erratis, inquit, nescientes Scripturas neque vcorporum veritatem, quae incorrupta et immortalia resurrectura confiteorut mutent gloriam, non substantiam. Sicque recto incedendum est tramite, ut nec ad sinistram nec ad dexteram declinemus, id est, nec Judaicum nec haereticum sequamur errorem. Quorum alii qui carnis sunt, solas diligunt carnes: alii ingrati beneficiorum Dei, habere detrectant, quod Christus et natus habuit et resurgens. Cum enim Apostoli eum putarent spiritum, vel juxta Evangelium, quod Hebraeorum lectitant Nazaraei, incorporale daemonium, dixit eis: Quid turbati estis, et cogitationes ascendunt
Abbreviated transcription (Latin):
gpecorũ tertulliani. uictoriam. lactan¬
tii. Ixtinorũ ut cęteros p̃termittã. bi¬
renei tantũ lugdunensis ep̃i. faciam
mentionẽ. Ad uersũ quẽ uir eloquen¬
tissimꝰ dionisius. alexandrinȩ eccła e
pontifex. elegant̃ scribit librũ. irri¬
dens mille annorũ fabulã. ⁊ auream
atq gẽmatã in terris ierłm: instaura¬
tionẽ templi. hostiarũ sanguinẽ. otiũ
sabbati. circũcisionis iniuriã. nuptias
partus. liberos educationũ. epularũ
delitias. ⁊ cunctarũ gentiũ seruitu¬
tem. Rursumq bella exercitus ac
triumphos. ⁊ superatorũ neces: mor¬
temq centenarii peccatoris. Cui duo¬
bus uoluminib respondit appollina¬
ris: quẽ ñ solum suȩ secte homines.
sed ⁊ nr̃oꝵ in hac parte dum taxat
plurima sequit᷑ multitudo: ut p̃saga
mente iã cernant. quantarũ in nume
rabiliũ uis concitanda sit. Quib non
in uideo si tantũ amant t̾ram. ut ⁊ in
regno xp̃i terrena desiderent: ⁊ post

Expanded text:
rtulliani, Victorini, Lactantii: Graecorum, ut caeteros praetermittam, Irenaei tantum Lugdunensis episcopi faciam mentionem, adversum quem vir eloquentissimus Dionysius Alexandrinae Ecclesiae pontifex elegantem scribit librum, irridens mille annorum fabulam, et auream atque gemmatam in terris Jerusalem, instaurationem Templi, hostiarum sanguinem, otium sabbati, circumcisionis injuriam, nuptias, partus, liberorum educationem, epularum delicias, et cunctarum gentium servitutem: rursusque bella, exercitus, ac triumphos et superatorum neces, mortemque centenarii peccatoris. Cui duobus voluminibus respondit Apollinarius, quem non solum suae sectae homines, sed et nostrorum in hac parte dumtaxat plurima sequitur multitudo, ut praesaga mente jam cernam quantorum in me rabies concitanda sit. Quibus non invideo, si tantum amant terram, ut in regno Christi terrena desiderent: et post
Abbreviated transcription (Latin):
merito celebrata ⁊ laudata senten¬
tia: qui om̃s scłi uoluptates ⁊ ponpã
mundi. ad luxuriã celerit̃ transeum¬
tẽ. hortos ad oridis uocat. Sacrifi¬
cant quoq heretici suꝑ lapides: quan¬
do errores suos ⁊ exquisita mendatia.
dialectica nituntur arte firmare :

Expanded text:
merito celebrata et laudata sentenmerito celebrata et laudata sententia, qui omnes saeculi voluptates, et pompam mundi atque luxuriam celeriter transeuntem, hortos Adonidis vocat. Sacrificant quoque haeretici super lapides, quando errores suos et exquisita mendacia, dialectica nituntur arte firmare
Abbreviated transcription (Latin):
labant in hortis ⁊ adolebant thura sup
altare. iungentes idolatriȩ luxuriam. ⁊
sacrificiis uoluptatẽ: Et ꝓ uno altari
qđ impolitis lapidib dĩ erat lege cons¬
tructũ. coctos lateres.⁊ agrorũ cespites.
hostiarũ sanguine cruentabant. Hoc
dictũ sit uxta litterã. alioquimn scđm
intelligentiã sp̃ualẽ omĩs hereticus ad
iracundiã ꝓuocat dñm. ⁊ in falsitate
dogmatũ suorũ offer̃ immunda sacri¬
ficia: Nequãquã firma ⁊ mansura
ꝑpetuo: sed instar hortorũ ad breue
uirentia. carnis deliciis ꝓuidens. Cui
dicit᷑. Omis caro foenũ : ⁊ omĩs gła erꝰ
quasi flos feni. Aruit fenũ ⁊ flos de¬
cidit: uerbũ aut̃ dnĩ qđ in eccłiis p̃di¬
catur. ꝑmanet in ȩternũ. Hos hortos
ex uinea sua nolens fieri nabutha ab
impiissimo rege: sanguinẽ fundit.
Nequaquã congruũ erat ut paterna
deliciarũ atq uitiorũ holera nasceren¬
tur. Fertur sapientissimi apud greco ᷤ

Expanded text:
labant in hortis, et adolebant thura super labant in hortis, et adolebant thura super lateres, jungentes idololatriae luxuriam, et sacrificiis voluptatem, et pro uno altari quod impolitis lapidibus Dei erat lege constructum, coctos lateres et agrorum cespites. hostiarum sanguine cruentabant. Hoc dictum sit juxta litteram: alioquin secundum intelligentiam spiritualem, omnis haereticus ad iracundiam provocat Dominum, et in falsitate dogmatum suorum offert immunda sacrificia, nequaquam firma et mansura perpetuo, sed instar hortorum ad breve virentia, carnis deliciis providens. Cui dicitur: Omnis caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos feni. Aruit fenum, et flos decidit: verbum autem Domini, quod in ecclesiis praedicatur, permanet in aeternum . Hos hortos ex vinea sua nolens fieri Naboth, Achab impiissimo regi sanguinem fundit . Neque enim congruum erat, ut paterna deliciarum atque vitiorum olera nascerentur. Fertur sapientissimi apud Graecos