comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
salomon nos admonet dicens. Audi fili consilium: &. suscipe
disciplinan: ut sis sapiens in nouissimis tuis. Fili sine consilio nichil
facias. ⁊ post factum non penitebis. Astutus enim: om̃ia agit cum
consilio. E qui agunt cuncta cum consilio: regunt᷑ sapientia. Nam
dissipant᷑ cogitationes. ubi non ẽ. consilium: ubi uero plures sunt
consiliarii confirmantur. Unguento & uariis odorib delectatus
cor: &. bonis amici consiliis anima dulcoratur. Cum dispositione initur bel¬
lum: &. erit salus ubi multa consilia sunt. Scientia sapientis. tanquam
mundatio abundabit: &. consilium illius. sicut fons uitȩ ꝑmanet. Mag¬
na itaq res ẽ bonum consilium: &. monachis ualde necessarium. Hanc
igitur consilii uirtutem. dilexerunt omnes interra: qui ad cęlestem uo¬
luerunt conscendere uitam. Per hanc uirtutem consilii martyres ut
eternam adomino recipent uitam: morti mortalia sua tradiderunt
corpora. ꝑhanc uirtutẽ consilii. uirgines &. confessores inseruitio dñi

Expanded text:
Salomon admonet dicens: Audi, fili, consilium, et suscipe disciplinam, ut sis sapiens in novissimis tuis . Fili, sine consilio nihil facias, et post factum non poenitebit . Astutus enim omnia agit cum consilio . Et qui agunt cuncta cum consilio, multa reguntur sapientia . Nam dissipantur cogitationes, ubi non est consilium . Ubi vero plures sunt consiliarii, confirmantur. Unguento et variis odoribus delectatur cor, et bonis amici consiliis anima dulcoratur . Cum dispositione initur bellum, et erit salus ubi multa consilia sunt . Scientia sapientis tanquam inundatio abundabit, et consilium illius sicut fons vitae permanet . Magna etenim res est bonum consilium, et monachis valde pernecessarium. Hanc igitur consilii virtutem dilexerunt omnes in terra qui ad coelestem voluerunt conscendere patriam. Per hanc virtutem consilii martyres ut aeternam a Domino reciperent vitam, morti mortalia sua tradiderunt corpora. Per hanc consilii virtutem virgines et confessores in servitio Domini
Abbreviated transcription (Latin):
timetis mortẽ: scdo quia non estis parati: tercio quia ex labore adreqͥei
uado. Hoc cum senex dixisset: statim clausit ocłos in morcẽ.  Dicebant
& de abbate sisoi: quoniam in die dormitionis sue cum seõent cira eũ
fr̃es: resplenduit tanquam sol facies eiꝰ: ꝙ. dix eis. E cce abba antoniꝰ uent.
Ꝙ post pusillum dicit eis. Ecce chorus ꝓpħarum uenit. E iterũ amplius
illum frẽs dicentes. Cum quo loqueris pater: Qui dix eis. E cce angħ ue¬
nerunt acciꝑe me: & rogo ut me diittant penitere paululum. Dieũt
ei seniores. Noͣn indiges penitentia pater: Dicit illis. Uere nescio me uł
initium sumpsisse penitendi. & cognouerunt om̃s quia ꝑfectus eẽt. Et
rursus subito facta ẽ. facies eius sicut sol: & timuerunt om̃s. Dix̃ autẽ eis.
Uidete: ecce dominus uenit. dicens. afferte mͥ uas electionis heremi ł con

Expanded text:
timetis mortem. Secundo risi, quia non estis parati. Tertio autem risi, quia ex labore ad requiem timetis mortem. Secundo risi, quia non estis parati. Tertio autem risi, quia ex labore ad requiem vado. Hoc cum dixisset, statim clausit oculos senex in mortem. Dicebant et de abbate Sysoi quod in die dormitionis suae cum sederent circa eum fratres, splenduit tanquam sol facies ejus, et dixit ad eos: Ecce, abbas Antonius venit. Et post paululum rursum dicit eis: Ecce, chorus prophetarum venit. Et iterum amplius m illum senes, dicentes: Cum quo loqueris, Pater? Qui dixit eis: Ecce angeli venerunt accipere me, et rogo ut dimittar poenitere modicum. Dicunt ei seniores: Non indiges poenitentia, Pater. Dixit autem illis: Vere nescio meipsum, vel initium sumpsisse poenitendi. Et cognoverunt omnes quia perfectus esset. Et rursus subito facta est facies ejus sicut sol, et timuerunt omnes. Dixit autem eis: Videte, ecce Dominus venit dice
Abbreviated transcription (Latin):
tomenta: ꝙ repente hora qua nesciunt in ꝓpuiso exitu rapiunt᷑: atq
absorbente eos ꝓfundo cruciandi ȩt̾nis gehenne incendiis deputantur
dequib scͥptum ẽ. Ducunt inbonis dies suos: ꝙ impuncto adinferna
descendunt. Prauorum enim animas hominum. apostate angħ exci¬
punt a corpore exeuntes: ut sint ipsi tortores impenis. qui fuerunt
ualores iniuciis. finem uero iustorum optimũ. uocatio tranquilla.
s ꝓtalib quaniuis pietas iubeat flere: fides tam̃ uetat lug̾e. Illi enim
uint deplorandi. quos baratrum absorbet infermi: non quos aula leti¬
andos exeipit paradysi . P Leguniis dequodam sene. quoniã moriebat᷑
iiserthi: & circumdederunt fres lectum eiꝰ. uestieruntq eum: ⁊ceꝑũt
ssere lle dutẽ aꝑuit oculos suos ꝙ risit: adiecitq iterum ridere sed̃o.
nobis abba: quare flentib nobis tu rides. E dixit eis. Primo risi. qui

Expanded text:
tormenta, et repente hora qua nesciunt, improviso exitu rapiuntur, atque tormenta, et repente hora qua nesciunt, improviso exitu rapiuntur, atque absorbente profundo, cruciandi aeternis gehennae incendiis deputantur. De quibus scriptum est: Ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferna descendunt . Pravorum enim animas hominum apostatae angeli excipiunt a corpore exeuntes, ut sint eis ipsi tortores in poenis qui fuerunt suasores in vitiis. Finem vero justorum optimum vocatio tranquilla et pro talibus quamvis pietas jubeat flere, fides tamen vetat lugere. Illi enim sunt deplorandi, quos barathrum absorbet inferni, non quos aula laetificandos excipit paradisi. Legimus de quodam sene, qui cum moreretur in Scythi, circumdederunt fratres lectum ejus, et vestierunt eum, et coeperunt flere. Ille autem aperuit oculos, et risit. Adjecit iterum ridere. Hoc etnobis, abba, quare, nobis flentibus, tu rides? Et dixit eis: Primo risi, quia vos
Abbreviated transcription (Latin):
eatus qui semꝑ habuerit diem exitus sui ante ocłos suos: & pro¬
curauerit m illa paratus .&. sine aliquo timore peccati uł pra¬
ue conscientiȩ inueniri. Heatus qui inuenerit fiduciam inhora exitꝰ
sui. quando anima separabitur acorpore: cum magno namq metu
magnisq dolorib separatur. Ueniunt enim angl assumere animã: &. se¬
parant eam acorpore: & ꝑducunt ante tribunal inmortalis & metuen¬
di di. iusti scilicet iudicis. At illa rememorans oꝑa sua. contremiscit:
ꝙ uidens & consid̾ans actus suos. pre metu & timore horrendo egredi
ꝑtunescit. Licet autẽ tremat & metuat: ad et̾num tam̃ ꝑgit iudicium.
Uñ sollicite debet unusquisq uiuere: neforte in iniquitatib suis rapiat᷑.
sinulq finatur uita cum culpa. Uenturi enim exitus hora incerta est:
e dum mori quisq non estimat. tollitur. Nam incertos diabolus eos
quos uiuentes accendit ad uicia: subito morientes ꝑtrahere nitit᷑ ad

Expanded text:
eatus qui semper habuerit diem exitus sui ante oculos, et festinaverit in illa hora paratus et sine aliquo timore peccati vel pravae conscientiae inveniri. Beatus qui invenerit fiduciam in illa hora exitus sui, quando anima separabitur a corpore: cum magno namque metu magnisque doloribus separatur. Venient enim angeli assumere animam, et separabunt eam a corpore, et perducent ante tribunal immortalis et metuendi judicis. At illa memorans operum suorum, contremiscit, et videns et considerans actus suos, pro metu et timore horrendo egredi pertimescit. Tamen tremens et metuens ad aeternum pergit judicium. Unde sollicite debet unusquisque vivere, ne forte in iniquitatibus suis rapiatur, simulque finiatur vita cum culpa. Venturi enim exitus ignorantia incerta est, et dum mori quisque non existimat, tollitur. Nam incentor diabolus eos quos viventes accendit ad vitia, subito morientes pertrahere nititur ad
Abbreviated transcription (Latin):
inmundi istius actib implicatus: s ex integro liber indomino. ab oĩb
mundi istius negotiis uanissimis ẽ liberatus. Beatus qui semꝑ rear¬
datus fuerit. de die illa tremenda: ꝙ. festinauerit lacͥmarum fontib
ablui: &. animȩ suȩ uulnera ꝑcurare. Beatus qui fuerit effectus tar¬
quam nubes. ad pferendam pluuiam lacͥmarum: ꝑ quas possit
extinguere flaminas uiciorum. Beatus qui ambulauerit inuia mã
disciplinam: habens indomino spem certam: ut uideat eum incla¬
ritate sua & regno & gła. Beatus qui meminerit p̃ceptoꝵ. dñ: ⁊ mai¬
data eius sollicite custodierit: ut oꝑetur. & uiuat in eis. Beatus qui po¬
inuerbo malitiȩ. Multis etiam aliis modis beati efficiunt᷑ homines

Expanded text:
in mundi istius actibus implicatus: sed ex integro liber in Domino, ab omnibus in mundi istius actibus implicatus: sed ex integro liber in Domino, ab omnibus mundi istius negotiis vanissimis liberatus. Beatus qui semper recordatus fuerit de die illa tremenda, et festinaverit lacrymarum fontibus ablui, et animae suae vulnera semper curare. Beatus qui fuerit effectus tanquam nubes, ad proferendam pluviam lacrymarum, per quas possit exstinguere flammas omnium vitiorum: Beatus qui ambulaverit in via mandisciplinam, habens in Domino spem certam, ut videat eum in claritate sua, et regno, et gloria. Beatus qui meminerit praecepti Domini et mandata ejus sollicite custodierit, ut operetur et vivat in eis. Beatus qui poin verba malitiae . Multis enim modis beati efficiuntur homines,
Abbreviated transcription (Latin):
labor propositi atq institutionis monachatus nr̃i: ego autẽ sum paruus
& infirmus. nec ualeo in hoc proposito consistere. Odilectissime fraces
intellige que dico. Si uis ꝓficisci in aliquam longuam uiam uł longiii.¬
patriam quam desid̃as ꝑuenis. Sic ẽ. regnum cȩleste & ꝑaradysus deliei¬
arum.&. desidabilis patria monachoꝵ: ad quam ꝑorationes ꝙ ugilias.¬
ꝑ ieiunia & continentian. ꝑ lacrimas & obedientiam. ꝑ caritatẽ ꝙ pseus¬
rantiam. ꝑ humilitatẽ & iusticiam. ꝙ. si que sunt aliȩ uirtutes ꝑuenitir
hee enum sunt mansiones: ꝑ quas ad regnum cȩleste. ⁊ deum patrẽ uen¬
turos nos esse credimus. Hȩc serua km̃e: nec timeas initium bonȩ uiesis
erit redemptorem: ꝙ castos iugiter ac scõs habuerit cogitatus. Beatis
qui ab omnib cogitationib pollutis. fuerit emundatus: ꝙ ñ fueri

Expanded text:
labor propositi atque institutionis monachatus nostri; ego autem sum parvus labor propositi atque institutionis monachatus nostri; ego autem sum parvus et infirmus, non valeo in hoc proposito consistere. O dilectissime frater, intellige quae dico. Si volueris proficisci in longam patriam quam desideras pervenies. Sic est regnum coelorum, et paradisus deliciarum, et desiderabilis patria monachorum, ad quam per orationes, et vigilias, jejunia et continentiam, per lacrymas et obedientiam, per charitatem et perseverantiam, per humilitatem et justitiam, et si quae sunt aliae virtutes, pervenitur. Haec enim sunt mansiones per quas ad regnum coeleste et Deum Patrem venturos nos esse credimus. Haec serva, ne timeas initium bonae viae suerit Redemptorem, et castos jugiter et sanctos habuerit cogitatus. Beatus qui ab omnibus pollutis cogitationibus fuerit emundatus, et non fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
deus corpus humilitatis nr̃e. conforme factum corpori claritatis suȩ:
ilic renouabitur sic̃ aquilȩ uiuentus nr̃a: illic ꝑcipiemus coronam
pulchritudinis. &. uestem iocunditatis de manu domini: ꝙ dicemus
nauit nos ornamento. Illic ergo fulgebimus sic̃ sol in regno patͥs nr̃i:
illic inmortalia scła & ꝑmanentia inueniemus: illic donabit᷑ nob̾ sine
pturbationib & fluctib longitudo dierum: ubi semꝑ uox letan¬
tum erit & exultantium. Illic nob̾ p̃paratus ẽ locus ꝙ mansio ȩt̾na
ergo fĩs dilectissimi semꝑ: ut transferat nos dominus puis atq be¬
ignus millam beatam spem. & in effabilem leticiam. & mansionem
sternam: ubi semꝑ laudatio & exultatio. ⁊ iocunditas semꝑiterna. Si
desideras esse celestis: semꝑ quȩ terrena sunt execrare & despice. ꝑ fechs
exempla sectare: & imitator existe. Ne cogites intra te dicens. Grandis et

Expanded text:
Deus corpus humilitatis nostrae, conforme factum corpori claritatis suae . Deus corpus humilitatis nostrae, conforme factum corpori claritatis suae . Illic renovabitur sicut aquilae, juventus nostra , illic percipiemus coronam pulchritudinis, et vestem jucunditatis de manu Domini, et dicemus abit nos ornamento . Illic fulgebimus sicut Sol in regno Patris nostri , illic immortalia saecula et permanentia inveniemus. Illic donabitur nobis sine perturbationibus et fluctibus longitudo dierum, ubi semper vox laetantium et exsultantium erit. Illic nobis praeparatus est locus, et mansio aeterna es dilectissimi, ut transferat nos Dominus pius atque benignus in illam beatam spem et ineffabilem laetitiam et mansionem aeternam, ubi est semper laudatio et exsultatio, et jucunditas sempiterna. Si desideras esse coelestis, semper quae terrena sunt exsecrare et despice, perfectorum exempla sectare, et imitator existe. Ne cogites intra te dicens: Multus est
Abbreviated transcription (Latin):
pulsauit: & ingressus inuenit eum quiescentem: & dixit ei. Quid habu¬
sti hodie pater: Qui dixit ei Infirmatus sum hodie fili. Ille uͦ tenens
pedes eius: dicebat. Non te dimittam: nisi michi indicaueris quid uidisti.
Nespondit ei senex. Ego incelum raptus sum. &. uidi głam di ꝙ. illuc ste¬
cum diues esset propter nram salutem pauꝑ facꝰtus ẽ. ut nos diuitiaꝵ
suarum socios faceret: & in effabilis future głȩ participes demonstra¬
rat. Hunc ergo dilig̾e sine intermissione debemus. ut ab ipso quoq dilig
mereamur: ꝙ. cum illo inmansionem ȩternam que apud patrem pre¬
parata ẽ scĩs introeamus: ubi contemplabim᷑ omnẽ nat᷑am angłorum
ẜ archangłoꝵ. uirtutũ ⁊ potestatum. & omnium sc̃oꝵ. Illic namq uo¬
cabimnur fili dĩ: illic aꝑientur nob̃ portȩ regni. & intrabimꝰ impenet᷑¬
biib pat̾s illic apparebit nob̾ sol iusticiȩ xp̃istus: illic transformabit

Expanded text:
pulsavit, et ingressus invenit eum quiescentem, et dicit ei: Quid habuipulsavit, et ingressus invenit eum quiescentem, et dicit ei: Quid habuisti hodie, Pater? Qui dixit ei: Infirmatus sum hodie, fili. Ille vero tenens pedes ejus, dicebat: Non te dimittam, nisi indicaveris mihi quid vidisti. Respondit ei senex: Ego in coelum raptus sum, et vidi gloriam Dei, et illic steum: Qui cum dives esset, propter nostram salutem pauper factus est , ut nos divitiarum suarum socios faceret, et ineffabilis futurae gloriae participes demonstraret. Hunc ergo diligere sine intermissione debemus, ut ab ipso quoque diligi mereamur, et cum illo in mansionem illam, quae apud Patrem praeparata est sanctis, introeamus; ubi contemplabimur omnem naturam angelorum et archangelorum, virtutum et potestatum, et omnium sanctorum. Illic vocabimur filii Dei, illic aperientur nobis portae regni, et intrabimus in penetralia Patris, illic apparebit nobis Sol justitiae Christus. Illic transformabit
Abbreviated transcription (Latin):
res effodiunt aut furantur. Ibi ergo apłs ueram nos denuntiat appre
domini p̃cepta Sine dubio enim illi uitam app̃hendunt uerã infutum
scło: qui adhuc uiuentes inmundo. illic bonoꝵ suoꝵ oꝑum cotidie se¬
metipsis condunt thesaurum. Hinc alibi scriptum ẽ. Pone thesaurum
tuumꝰ inp̃ceptis altissim: & ꝓderit tͥ magis quam aurum. Thesaurꝰ eñ
terrenus: diuitias seruat fallaces. Chesaurus uͦ celestis: uitam uerã parnte
p̾parat ꝙ. eternam. Ad comparationẽ. namq istius uitȩ transitorie. ill
dicitur uera uita: inqua urtutib diuites monoehi imꝑpetium fl¬
citer cum xp̃o regnabunt. Abiit aliquando zacharias ad albatem suũ
sluanum: & inuenit eum in excessu mentis: & erant manus eiꝰ extense in
celum. E cum hoc uidisset: clausit ostium & exiit. E intrans circa horam
sextam atq nonam: inuenit eum eodem modo. Circa decimam uero horã

Expanded text:
res effodiunt, aut furantur . Ibi et Apostolus veram nos denuntiat apprehres effodiunt, aut furantur . Ibi et Apostolus veram nos denuntiat apprehus praecepta. Sine dubio illi veram vitam apprehendunt in futuro saeculo, qui adhuc viventes in mundo, illic bonorum suorum operum quotidie sibimetipsis condunt thesaurum. Hinc et alibi scriptum est: Pone thesaurum tuum in praeceptis Altissimi, et proderit tibi magis quam aurum . Thesaurus enim terrenus divitias servat fallaces. Thesaurus vero coelestis vitam veram pariter praeparat et aeternam. Ad comparationem enim istius transitoriae vitae illa dicitur vera vita in qua virtutibus divites monachi, in perpetuo feliciter cum Christo regnant. Abiit aliquando Zacharias ad abbatem suum Sylvanum, et invenit eum in excessu mentis, et erant manus ejus extensae in coelum; et cum vidisset ita, clausit ostium et exiit. Et intrans circa horam sextam atque nonam, invenit eum eodem modo. Circa decimam vero horam
Abbreviated transcription (Latin):
onachi qui diuites non sunt inreb terrenis. diuites ẽe debent
inuirtutib scĩs. &. oꝑib bonis: quia ñ carnales s sp̃uales diuitiȩ lib̾ant
animam indie uindicte & ultionis. Uñ ꝙ& salomon ait. Non ꝓderunt
diuitie in die ultionis: iusticia autẽ liberabit a morte. fundamentũ enũ
mium: quod sibi unusquisq monachꝰ. benȩ ꝙ. iustȩ uiuens thesaurrea
incelo: ut illic benefundatus. quasi mons syon non moueat᷑ ineternim
Domus igitur nr̃a eterna non manufacta. quebonis oꝑib edificatur ile¬
petu pacietur ruinam. Xp̃m enim habet fundam̃tum: ideo nullius cis¬
bit impulsum. Ihesaurus terrenus quia xp̃m non habet infundamente
alatronib effossus furatur: thesaurus autem qui incelo ascĩs monachisbe¬
saurizatur. quia xp̃m habet infuncdam̃to. nec effoditur alatronib na
furatur. Ibi enim nos ipse dominus thesaurizare iubet cum dieit. Thesas¬
rirate. uobis thesauros incelo: ubi nec erugo nec tinea ext̾minat: nec fi¬

Expanded text:
is, divites esse debent in virtutibus sanctis et operibus bonis, quia non carnales, sed spirituales divitiae liberant animam in die vindictae et ultionis. Unde et Salomon ait: Non proderunt divitiae in die ultionis. Justitia autem liberabit a morte . Fundamentum enimmium, quod sibi unusquisque monachus bene et juste vivendo thesaurizat in coelo, ut illic bene fundatus, quasi mons Sion, non moveatur in aeternum . Domus enim nostra aeterna, non manu facta , quae bonis operibus aedificatur in coepetu patietur ruinam. Christum enim habet fundamentum, ideo nullius timebit impulsum. Thesaurus enim terrenus, quia Christum non habet in fundamento, a latronibus effoditur et furatur. Thesaurus vero qui in coelis a sanctis monachis thesaurizatur, quia Christum habet in fundamento, nec effoditur a latronibus nec furatur. Ibi enim nos ipse Dominus thesaurizare jubet, cum dicit: Thesaurizate vobis thesauros in coelo, ubi nec aerugo, nec tinea exterminat, nec fu
Abbreviated transcription (Latin):
affectum. &. sedulȩ seruitutis obsequium. Spes autẽ uocata: quod sit
pes ꝓgrediendi. quasi pes. Uude econtrario dicitur desꝑatio. cui nul¬
la est ꝓgrediendi facultas: quia dum quisq peccatum amat: futurã
głam non sperat. Ille enim deum fiducialiter sperat: qui enis manda¬
ta fideliter seruat. Beata enim recte ab apło dicitur spes: ubi filiĩ dĩ
merebimur ẽẽ & heredes. Heredes quidem d̃i: coheredes autem xp̃i.
Ubi cum apparuerit. similes ei erius: q̃m uidebunus eum sicuti ẽ:
ubi peccata nob̾ condonabuntur. ꝙ. uita ȩterna prestabit᷑: ubi splen¬
Propter spem quȩ reposita ẽ. uob̃ incęlis. Spes enim futuroꝵ bonoꝵ
non ẽ modo carnalib ꝑspicua oculis: s adhuc nob̃ reposita ẽ. in
celis. De qua spe idem dicit qpls. Quod oculus non indit. nec au¬
ris aurliuit. nec incor hominis ascendit. quȩ p̃parauit dominꝰ dili¬

Expanded text:
affectum, et sedulae servitutis obsequium. Spes autem vocata, quod sit affectum, et sedulae servitutis obsequium. Spes autem vocata, quod sit pes progrediendi, quasi enim est pes. Unde e contrario dicitur desperatio, cui nulla est progrediendi facultas: quia dum quisque peccatum amat, futuram gloriam non sperat. Ille enim fiducialiter exspectat, qui ejus mandata fideliter servat. Beata enim recte ab Apostolo dicitur spes ubi filii Dmerebimur esse, et haeredes, haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi. Ubi cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Ubi peccata nobis donantur, et vita aeterna praestabitur. Ubi splenPropter spem, quae reposita est nobis in coelis . Spes enim bonorum futurorum non est modo carnalibus perspicua oculis, sed adhuc reposita est nobis in coelis. De qua spe idem Apostolus ait: Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, qu
Abbreviated transcription (Latin):
uenit: lux ẽ & filius lucis ꝙ. diei. Sicut enim nemo ase ipso ẽẽ potelt̃
ita etiam nemo ase ipso illuminatur: sed illustrante illo de quo scͥptumẽ
Erat lux uera: que illuminat omnem hominem uenientẽ inhunc mũ¬
dum. Quicumq enim atenebͥs ignorantiȩ &. apeccatis surrexerit: ꝙ. illu¬
minatus ab ipso fuerit qui dixit. ego sum lux mundi. qui sequitur me
non ambulat intenebͥs. sed habebit lumen uitȩ: merito filius lucis ꝙ
diei uocatur. Imitatione enim non natura filii dĩ sumus. sicut ait sal¬
ator: ut sitis filii patris ur̃i qui incęlis ẽ. De spe. Liii. orde
ehoc spei capitulo. sic apłs paulus ait. Est autẽ fides sꝑandarũ
substantia rerum: argumentum non apparentum. Neq enim
quod uidet quis sperat: sed quod non uidemus. ꝑ patientiã exspecta¬
nus. Spes ẽ. bonoꝵ ex spectatio futuroꝵ: quȩ exprimit humilitatis

Expanded text:
venit lux est, et filius lucis et diei . Sicut enim nemo a seipso est, venit lux est, et filius lucis et diei . Sicut enim nemo a seipso est, ita etiam nemo a seipso illuminatur, sed illustrante illo de quo scriptum est: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Quicunque enim a tenebris ignorantiae et a peccatis surrexerit, et illuminatus ab ipso fuerit qui dixit: Ego sum lux mundi, qui sequitur me non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae , merito filius lucis et diei vocatur. Imitatione enim, non natura, filii Dei sumus, sicut ait Salvator: Ut sitis filii Patris vestri, qui in coelis est . CAPUT LIII. De spe. De hoc spei capitulo sic et apostolus Paulus ait: Est autem fides sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium . Neque enim quod videt, quis sperat, sed quod non videmus, per patientiam exspectamus . Spes est bonorum exspectatio futurorum, quae exprimit humilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
filii pacis. habentes inse dilectionem ꝙ. pacem: ita dicunt᷑ ꝙ. filii lucis h¬
bentes inse fidei &. scientiȩ lumen. Uñ &. alibi paulus ait. Eratis aliqͥu¬
do tenebre. nunc autẽ lux in domino: ut filii lucis ambulate. Siue
filii lucis dicuntur. id⁊ filii dĩ: sicut dñs ait. Ego sum lux uiundi. qu
sequitur me non ambulat intenebͥs. s habebit lum̃ uitȩ. filii etiam
diei. idẽ. donun nr̃i iħu xͥ: qui dix̃ discipłis suis. Nonne duodecĩ hoꝵ
sunt diei : Qui ambulat indie: non offendit. Se enim diem: ꝙ apo¬
stolos significare uoluit horas. Nam ipse sp̃ualiter uerus ẽ. dies: quia
de ipso dictum ẽ. Dies sanctificatus illuxit nob̃. Duodecim uero hore
ut predictum ẽ. .xii. sunt eius discipłi: quia ut se diem esse ostend̾et¬
duodecim discipłos elegit. Qui uero oꝑatur ueritatem. ꝙ inlucem

Expanded text:
filii pacis habentes in se dilectionem et pacem, ita dicuntur et filii lucis hfilii pacis habentes in se dilectionem et pacem, ita dicuntur et filii lucis habentes in se fidei et scientiae lumen. Unde et alibi Paulus ait: Eratis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino, ut filii lucis ambulate . Sive filii lucis dicuntur, id est filii Dei, sicut Dominus ait: Ego sum lux mundi, qui sequitur me non ambulat in tenebris, sed habit, id est Domini Jesu Christi, qui dixit discipulis suis: Nonne duodecim horae sunt diei? Qui ambulat in die non offendit . Se enim diem, et apostolos significari voluit horas. Nam ipse spiritaliter verus dies est, quia de ipso dictum est. Dies sanctificatus illuxit nobis. Duodecim vero horae ut praedictum est duodecim sunt ejus duodecim apostolos elegit. Qui vero operatur veritatem et in lucem
Abbreviated transcription (Latin):
eos.&. penitentiam agentes suꝑ his quȩ gesserant. absoluit apenis: ⁊ pre¬
stabit ea quȩ abipso preparata sunt bona:. Ioc gͦ scito. quia nulla delic¬
ta hominum uincunt clementiam dĩ. tantum ut ꝑ pacientiam ea quȩ
pridem quis gesserat mala. abluat actibus bonis. Cum enim sit miseri¬
cors ds̃: scit infirmitates generis nr̃i .ꝙ. passionum fortitudinẽ.ꝙ. dia¬
boli potentiam atq astuciam: ꝙ. incidentib hominib in peccatis. qͥsi
filiis ignoscit: &. exspectat correptionem: patientiam eorum. habens
meis. Conuertentib uero atq exorantib bonitatẽ. tanquam infirmis
compatitur: &. absoluit confestim tormenta eorum.: ꝙ donat eis bona
tenebre in eo non sunt ulle. Merito ergo qui filii d̃i sunt. filii lucis
ab apło uocantur: ubi ait. Omnes enini uos filii lucis estis .&. filii dier: ñ
estis noctis. neq tenebrarum. Sicut enim dicuntur filii dilectionis. ul

Expanded text:
eos, et poenitentiam agentes super iis quae gesserant absolvet a poenis, et praeeos, et poenitentiam agentes super iis quae gesserant absolvet a poenis, et praestabit iis quae ab ipso praeparata sunt bona? Hoc ergo scito quia nulla delicta hominum vincunt clementiam Dei. Tantum ut per patientiam ea quae pridem gesserant mala abluant actibus bonis. Cum enim sit misericors Deus, scit infirmitatem generis vestri, et passionum fortitudinem, et diaboli potentiam atque astutiam, et incidentibus quidem hominibus in peccatis, quasi filiis ignoscit, et exspectat correctionem eorum, patientiam habens in eis. Convertentibus vero atque ejus exorantibus bcompatitur et absolvit confestim tormenta eorum, et donat eis bona tenebrae in eo non sunt ullae . Merito ergo qui filii Dei sunt, filii lucis ab Apostolo vocantur, ubi ait: Omnes enim vos filii lucis estis, et filii diei: non estis noctis, neque tenebrarum . Sicut enim dicuntur filii dilectionis vel
Abbreviated transcription (Latin):
iussa sunt: &. faciendo quȩ uentita sunt. E uius gr̃a inquit saluati sumꝰ.¬
acepimus remissionem peccatorum. Ipse enum d̾s nrͣ qui diues ẽ. in mi
demptor nr̃ͣ xpistus resurrexit amortuis. ascendit ad celos . ꝙ sedet a dex¬
teram patris: inqua natura &. nos consurreximus. ascendimus. &. se¬
demus ad dexteram patͥs. Unde &. uir sc̃s. qui uiuens in carne. con¬
uersationẽ ht̃ ĩcęlis: non dubitat dicere. quod scĩ iam sedeant. ⁊ reg¬
sent cum xp̃o indextera d̃i pat̾o. O quanta beneficii magnitudo.
& quam multiplex gratia: qua nos domiinus consedere fecit. ⁊ conregna
ni: nunc inxp̃e regnemꝰ sedeaniusq cum eo. Uere abundans ẽ. gr̃a que
non solum peccata donauit: s etiam cum xp̃o nos resuscitatos indexte¬
ra d̾i collocauit. ¶ Dixit cuidam ep̃o angłs. Sic dilexit deus hunc mun¬
dum: ut filium suum uingenitum daret ꝓ eo. Qui igitur cum inimiei es¬
sent honunes. mori ꝓ ipsis elegit: num multomagis domesticos effecte

Expanded text:
uit, salvati sumuaccepimus remissionem peccatorum. Ipse enim Dominus noster, qui dives esdemptor noster Christus, et resurrexit a mortuis, et ascendit ad coelos, et sedet ad dexteram Patris. In qua natura nostra et nos consurreximus, ascendimus et sedemus ad dexteram Patris. Unde et vir sanctus, qui vivens in carne conversationem habet in coelis, non dubitat dicere quod sancti jam sedeant et regnent cum Christo in dextera Patris. Quanta sit beneficii magnitudo et quam multiplex gratia qua nos Domino consedere fecit, et conregnare cni, nunc in Christo regnemus sedeamusque cum eo. Vere abundans est gratia, quae non solum peccata donavit, sed etiam cum Christo nos resuscitatos in dextera Dei collocavit. Dixit cuidam episcopo angelus: Sic dilexit Deus hunc mundum, ut Filium suum unigenitum daret pro eo . Qui igitur cum inimici essent homines, mori pro ipsis elegit, non multo magis domesticos effectos
Abbreviated transcription (Latin):
Acceptabilior ẽ. sensib tacita lectio: quam aꝑta. Amiplius enim intellet᷑
instruitur. quando uox legentis quiescit: ꝙ. sub silentio ligua moue¬
tur. Nam clare legendo. &. corpus lassatur: & uocis acumen obtundit᷑
Dixit abba peladius. O portet animam sed̃m xp̃i uoluntatẽ conĩsant̃
aut discere fideliter quȩ nescit: aut docere manifeste que nouit. Si
autẽ utrumq cum possit non uult: insaniȩ morbo laborat. Intum
enim recedendi adeo: fastidium doctrine ẽ. Dix̃ albas pastor. qͥa qu
samsio detrabit: ionachus non ẽ. Qui autem uere monachus ẽ. semꝑẽ¬

Expanded text:
Acceptabilior est sensibus lectio tacita, quam aperta. Amplius enim intellectus Acceptabilior est sensibus lectio tacita, quam aperta. Amplius enim intellectus instruitur, quando vox legentis quiescit, et sub silentio lingua movetur. Nam clare legendo, et corpus lassatur, et vocis acumen obtunditur. Dixit abbas Pelagius: Oportet animam secundum Christi voluntatem conversantem, aut discere fideliter quae nescit, aut docere manifeste quod novit. Si autem utrumque cum possit non vult, insaniae morbo laborat. Initium enim recedendi a Deo, fastidium doctrinae est. Dixit abbas Pastor: Quia qui suo detrahit, monachus non est; qui
Abbreviated transcription (Latin):
Um sit utilis adinstruendum lectio: adhibita autẽ colla Pel¬
tione. maiorem intelligentiã. p̃bet. Melius est eium conferre
quam leg̃e. S ollatio docibilitatem facit Nam ꝓpositis interrogatiõib
cunctatio rerum excluditur: &. sepe obiectionib latens ueritas appro¬
batur. Iuod enim obscurum ẽ. aut dubium: conferendo cito ꝑspicitus
Sicut instruere solet collatio: ita contentio destruit. Hȩc enim relicto
sensu ueritatis. lites generat: &. pugnando uerbis. etiam indm̃ blaspbi¬
mat. Lectio: inemiorie auxilio eget. Quod si fuerit naturaliter tardior fi¬
quenti tamen meditatione aciitur: ac legendi assiduitate colligitur. S¬
pe ꝓlixa lectio: longitudinis causa. memoriam legentis oblitterat. Qt
si breuis sit. sumotoq libro sententia retractetur in animo: tunc sine li¬
bore legitur : & eaquȩ lecta sunt recolendo. amemoria in inime exodĩt

Expanded text:
 collatione. Cum sit utilis ad instruendum lectio, adhibita tamen colla collatione. Cum sit utilis ad instruendum lectio, adhibita tamen collatione, majorem intelligentiam praebet. Melius est enim conferre quam legere. Collatio docibilitatem facit, Nam propositis interrogationibus cunctatio rerum excluditur, et saepe objectionibus latens veritas approbatur. Quod enim obscurum est aut dubium, conferendo cito perspicitur. Sicut instruere solet collatio, ita contentio destruit. Haec enim relicto sensu veritatis, lites generat, et pugnando verbis, etiam in Deum blasphemat. Lectio memoriae auxilio eget. Quod si fuerit naturaliter tardior, frequenti tamen meditatione acuitur, ac legendi assiduitate colligitur. Saepe prolixa lectio longitudinis causa memoriam legentis oblitterat. Quod si brevis sit, submotoque libro sententia retractatur in animo, tunc sine labore legitur: et ea quae lecta sunt recolendo, memoria minime excidunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nostra in hoc est: ut teneat homo ossuum. Dixit abbas yꝑitus. Monach
qui non retinet linguam suam intempore furoris: neq passiones cete¬
ras poterit aliquando inhibere. Dixit abbas longinus. abbati lutio. habes
tres cogitationes: unam ut ad ꝑegrina ꝑgam. & respondit eisener. Si
non tenueris linguam quocumq ꝑ rexeris. non eris ꝑegͥnus ẜ refre¬
na linguam tuam. &. eris etiam hic ꝑegͥnus. frater interrogauit al̃em
sysouim dicens. Desider:o custodire cormeum. Dixit ei senex. E quomodo
possumus custodire cor nr̃m: si lingua nr̃a ianuam aꝑtam habuerit:
frater interrogauit abb̃em pastorem dicens. Q uomodo oportet mona¬
chum sedere incella: Dix̃ eisenex. Quantum adid quod in manifesto
ẽ. hoc ẽ. ut faciat opus manuum: & semel comedat. & taceat: ꝙ medite¬
tur. Occulte enim ꝓficere incella: hoc ẽ. ut redarguat semetipsũ de

Expanded text:
nostra in hoc est ut teneat homo os suum. Dixit abbas Hyperitius: Monachus nostra in hoc est ut teneat homo os suum. Dixit abbas Hyperitius: Monachus qui non retinet linguam suam in tempore furoris, neque passiones caeteras poterit aliquando prohibere. Dixit abbas Longinus abbati Lucio: Habeo tres cogitationes: unam, ut ad peregrina pergam. Et respondit ei senex: Si non tenueris linguam, quocunque perrexeris, non eris peregrinas. Sed refrena hic linguam tuam, et eris etiam hic peregrinus. Frater interrogavit abbatem Sysoi, dicens: Desidero custodire cor meum. Dicit ei senex: Et quomodo possumus custodire cor nostrum, si lingua nostra januam apertam habuerit? Frater interrogavit abbatem Pastorem dicens: Quomodo oportet monachum sedere in cella: Et respondit: Quantum ad id quod in manifesto est, hoc est, ut faciat opus manuum, et semel comedat, et taceat, et meditetur. Occulte enim proficere potest in cella, hoc est, ut redarguat semetipsum de
Abbreviated transcription (Latin):
sicnt iusensu leues sunt. ita in locutione p̃cipites: q reticere ꝓtiad ane¬
os negligunt que loquunturꝰ s quod leuis conscientia concipit. leui¬
lesbum ociosum quod locuti fuerit homines: rationem reddent de co
mdie adici. Seiosum quipe uerbum ẽ quod aut ratione iuste neces¬
uds qut intentione pie urtiltatis caret. Si ergo iatio oeo cioso sermio
prorg turi pensemus que pena multiloquium maneat:⁊ onq eta¬
puorra uerba pegcatur. Pxit aliquando albas sisois. E recde erede qͥa
n singunta anpos habes qͥuod non dep̃cor dm̃ ꝓpter peceaturde seo
aus boc. dico domnne ihii xpiste ꝓtege me a lingua measatuq:. sẽ
dibdae feribds post misds eccłie. fugite fr̃o. & dixit ei inus fater pisc¬
suo habenius fug̃te ammolius asolitudine ista: Eile poners t digitun
luin more dicens. Iuo ẽ. quod fugiendum dico E sic incodt i ce lir
lum: ⁊ dlauoens ostum seoebat solus dicit abas sudns quia pegcclla

Expanded text:
sicut in sensu leves sunt, ita in locutione praecipites, et reticere pertractando negligunt quae loquantur, sed quod levis conscientia concipit, levibum otiosum, quod locuti fuerint, reddent rationem de eo in die judicii. Otiosum quippe verbum est quod aut ratione justae necessitatis, aut intentione piae utilitatis caret. Si ergo ratio de otioso sermone exigitur, pensemus quae poena multiloquium maneat in oxia verba peccatur. Dixit aliquando etiam abbas Sysois: Crede, crede, quia ecce triginta annos habeo, quod non deprecor Deum propter peccatum, sed orans hoc dico: Domine Jesu Christe, protege me a lingua mea: et usque ndicebat fratribus: Post missas Ecclesiae fugite fratres. Et dixit ei unus frater: Pubi habemus fugere amplius a solitudine ista? Et ponebat digitum suum in ore suo, dicens: Istud est quod fugiendum dico. Et sic intrabat in cellam suam, et claudens ostium, sedebat solus. Dixit abbas Sysois: Quia peregrinatio
Abbreviated transcription (Latin):
so iam iustus esse inchoat: quo ferientis iusticiam non
accusat. Hinc apłs ait. Neq murmuraueritis sicut qui¬
dam eorum murmurauerunt: ꝙ aserpentibus ꝑierun
Harrat quippe liber numerorum. quia per cussus in
heremo populus israel. itineris longi ac laboris murmi¬
rauerit: ideo dominus miserit inissum ignitos serpen¬
tes. Pla ge igitur ignitoꝵ serpentium. uenena suns
uitiorum. quȩ animam quam tangunt spirituali mor¬
te ꝑununt. Ꝙ bene muriurans contra dominum po¬
pulus serpentium morsibus sternebatur: ut exordiue
flagelli exterioris agnosceret. quantam uitus ꝑintiem
mus quondo homo infirmatur. ꝙ ad ducuntur ei temptatio¬
nes: &. cum gratiarum actione suscipit eas. Secundus autẽ.
quando aliquis omnia opera sua facit munda coram domino:
& nichil inhis querit humanum. Tercius uero quando ali¬
quis sedet insubiectione: &. preceptis semorum sine murmu¬

Expanded text:
so jam justus esse inchoat, quo ferientis justitiam non so jam justus esse inchoat, quo ferientis justitiam non accusat. Hinc et Paulus ait: Neque murmuraveritis, sicut quidam eorum murmuraverunt, et a serpentibus perierunt . Narrat quippe liber Numerorum quod pertaesus in eremo populus Israel itineris longi ac laboris, murmuraverit, ideoque Dominus miserit in illum ignitos serpentes. Plagae igitur serpentum ignitorum venena sunt vitiorum quae animam quam tangunt spirituali morte perimunt. Et bene murmurans contra Dominum populus serpentum morsibus sternebatur, ut ex ordine flagelli exterioris agnosceret quantam intus perniciem quando homo infirmatur, et adjiciuntur ei tentationes, et cum gratiarum actione suscipit eas; secundus autem, quando aliquis omnia opera sua facit munda coram Domino, et nihil in iis quaerit humanum; tertius vero, quando aliquis sedet in subjectione, et praeceptis spiritualibus sine murmu
Abbreviated transcription (Latin):
reno uenenatis serpentium morsibus ꝑierunt. & inrepro¬
muissionis terram hereiditatem inter fratres non receperunt.
Quisquis ergo nostrum hereditatem inter electos dei uł
inter fratres interra uiuentium habere desiderat: necesse
est ut sine murmurationibus mnisto seculo inuat. Tanto
enmi qusq de presenti murmurat operatione. quanto
amplius desperat. laboris sui eternam recipere retri¬
butionem. Nam qui de spe retributionis non dubitat.
in operibus duris positus. contra eruditorem suum do¬
minum ininime murmurat. Filius enim qui eruditur
a patre. ut ȩternam accipiat hereditatem murmurare
non debet: sed potius eruditione gaudere. Peruersi de.¬
niq mens quando ꝑ increpationem corripituꝵ. aut ꝑ
predicationis dulcedinem suadetur : decorreptione fit
deterior: &. inde murmurationis iniquitate succenditiꝵ
unde debuit ab iiquitate compesqi. Quisq ergo pro
peccato percutitur: nisi murmurando renitatur. eo ip¬

Expanded text:
mo a venenatis serpentium morsibus perierunt, et in repromo a venenatis serpentium morsibus perierunt, et in repromissionis terra haereditatem inter fratres non receperunt . Quisquis nostrum ergo haereditatem inter electos Dei, velut inter fratres, in terra viventium habere desiderat, necesse est ut sine murmurationibus in instanti saeculo vivat. Tanto enim magis quisque de praesenti murmurat operatione, quanto amphus desperat laboris sui aeternam recipere retributionem. Nam qui de spe retributionis non dubitat, in operibus duris positus, contra eruditorem suum Dominum minime murmurat. Filius enim qui eruditur a patre, ut haereditatem accipiat aeternam, murmurare non debet, sed potius mens quando per increpationem corripitur, aut per praedicationis dulcedinem ad bona suadetur, de correptione fit deterior, et inde in murmurationis iniquitate succenditur, unde debuit ab iniquitate compesci. Quisquis pro peccato percutitur, nisi murmurando renitatur, eo ip
Abbreviated transcription (Latin):
mo corpus & mentem auiciis iubet circumcidi: ut digni
existere possimus. qui uerbum salutis ꝑcipiamus. Omñe
quippe iminunditiam &. carnis & anime nuncupat: ma¬
litiam uero tantum ad interioris hominis prauitatem ꝑ¬
tinere designat. Ad hanc nos uitiorum circumcisionem fa¬
ciendam petrus apostolus admonet dicens. Karissimi obse¬
ero uos tanquam aduenas &. ꝑegrinos: abstinere uos acar¬
nalibus desideriis. Apte autem nos docet acarnalibus ab¬
stinere desideriis. quia aduersus nostram semper militant
animaui:. &. dum concupiscentiis blandientibus caro ener¬
inter subiugatur: uitiorum exercitus firmiter aduersus
ammam armatur. Dicebat abbas ammonas. quia quatu¬
ordecim arinos fecerit incychi. deprecans deuni die ac nocte.
ur donaret. ei iurtutem superandi iram a¬
Ut omnia sine murmuratione faciant monachi. Iuii.¬
ui contra dominum uel preceptoris sui murmu¬
rat precepta: hesitat sine dubio. laboris sui reci¬

Expanded text:
mo corpus et mentem a vitiis jubet circumcidi, ut digni mo corpus et mentem a vitiis jubet circumcidi, ut digni existere possimus qui verbum salutis percipiamus. Omnem quippe immunditiam et carnis et animae nuncupat: malitiam vero, tantum ad interioris hominis pravitatem pertinere designat. At hanc nos vitiorum circumcisionem facere, Petrus apostolus admonet dicens: Charissimi, obsecro vos tanquam advenas et peregrinos, abstinere vos a carnalibus desideriis . Aperte autem nos docet a carnalibus abstinere desideriis, quia adversus nostram semper militant animam: et dum concupiscentiis blandientibus caro enerviter subjugatur, vitiorum exercitus firmiter adversus animam armatur. Dixit abbas Ammonas quod quatuordecim annos steterit in Scythi, deprecans Deum nocte ac die, ut donaret ei virtutem superandi caUt omnia sine murmuratione faciamus Qui enim contra Domini vel praeceptoris sui murmurat praecepta, haesitat sine dubio laboris sui reci
Abbreviated transcription (Latin):
Horum ergo om̃ium abiectio uiciorum .ꝙ. bonarũ assumptio uͥtutũ
faciunt hominem iustum: &. hȩc iusticia circumcisionis. qua iust
homines efficiuntur: apaulo circumcisio uocatur. qua sp̃u deo
ueritate oportet adorare: ita &. qui seruit deo. in sp̃u ꝙ. ueritate
oportet seruire. E glamur inquit apłs. in xp̃o iħu. Ac si diceret.
Nos qui sp̃u deo seruimuf non carnaliter incarnis concisione: sed
quam in eo gloriemur. Nam quod dominus die octauo est circũ¬
cisus. ꝙ. post tricesimũ tercium circumcisionis diem ad templum
mo nisi circumcisus uiciis. dignus ẽ. dñicis p̃sentari conspectibus
nemo nisi mortalitatis nexib absolutus. suꝑne ciuitatis gaudiap¬
terit subire ꝑfectus. Nam & ad hãc sp̃ualium ꝙ. carnalium uito
circumcisionem faciendam. nos iacobus apostolus hortatur:
dicens. Abicientes omnem immunditiam. & abundantiam
malitie in mansuetudine suscipite insitum uerbum. Pri¬

Expanded text:
Horum ergo omnium abjectio vitiorum, et bonarum assumptio virtutum, Horum ergo omnium abjectio vitiorum, et bonarum assumptio virtutum, faciunt hominem justum. Et haec justitia circumcisionis, qua justi homines efficiuntur, a Paulo circumcisio vocatur. Qui spiritu Dveritate oportet adorare, ita et qui servit Deo, in spiritu et veritate oportet ei servire. Et gloriamur in Christo Jesu. Ac si diceret: Nos qui spiritu Deo servimus, non carnaliter in carnis circumcisione, sed quam in eo gloriamur. Nam quod Dominus die octavo est circumcisus, et post tricesimum tertium circumcisionis diem, ad templum mo, nisi circumcisus vitiis, dignus sit Dominicis praesentari conspectibus; nemo nisi mortalitatis nexibus absolutus, supernae civitatis gaudia poterit subire perfectus. Nam et ad hanc carnalium et spiritualium vitiorum circumcisionem faciendam, nos Jacobus apostolus hortatur dicens: Abjicientes omnem immunditiam, et abundantiam malitiae, in mansuetudine suscipite insitum verbum . Pri
Abbreviated transcription (Latin):
corpori uestro. Quod autẽ dicit. nos sumus circumcisio qui sp̃u serui¬
mus deo: tale ẽ. quasi diceret. Nos sumus sp̃ualis circumcisionis iusticia
qua iusticia sp̃uales effecti. nr̃o spiricualiter seruimus auctori. Non em̃
dixit. nos sumus circumcisi. uł habemꝰ circuicisionẽ: sed nos sumꝰ inqͥt
circumcisio: id: nos sumus iusticia. simulq mundicia circumcisioni sp̃i¬
lis: habendo iusticiam &. mundiciam spiritualem: quia inlege ꝙ pro¬
phis duppliciter circuncidi iubemur. carne uidelicet & corde. Carne
ubi ait. Circumcidite carnem p̃pucii ur̃i. Corde. ubi ait. Circumcidite
carnalia uicia abscidimus: id: adult̾ia. fornicationss. immundiciam
crapulam. ebrietates. & cȩt̾a his similia. quȩ ꝑcarnis oꝑant᷑ concupis¬
centiam. Porro corde circumcidimͣ. si a nobis sp̃ualia uicia abscidimis
sdẽ. suꝑbiam. iactantiam. iram. rixam. odium. uł inuidiam ⁊ simili

Expanded text:
corpori vestro. Quod autem dicit, Nos sumus circumcisio, qui spiritu servicorpori vestro. Quod autem dicit, Nos sumus circumcisio, qui spiritu servimus Deo, tale est, quasi diceret: Nos sumus spiritualis circumcisionis justitia; quia justitia spirituales effecti, spiritualiter nostro servimus Auctori. Non enim dixit: Nos sumus circumcisi, vel, Habemus circumcisionem: sed Nos sumus, inquit, circumcisio, id est, nos sumus munditia et justitia circumcisionis spiritualis, habendo justitiam et munditiam spiritualem. In lege enim et prophetis dupliciter circumcidi jubemur, carne videlicet et corde. Carne, ubi ait: Circumcidimini carnem praeputii vestri ; Corde, ubi dicit: Circumcidite carnalia vitia abscindimus, id est, adulteria, fornicationes, immunditiam, crapulam, ebrietates, et caetera his similia, quae per carnis operantur concupiscentiam. Corde circumcidimur, si a nobis spiritualia vitia abscindimus, id est, superbiam, jactantiam, iram, rixam, odium, vel invidiam, et similia.
Abbreviated transcription (Latin):
su adiuante deo &. sine rep̃hensione uiuere possunt: si repre¬
hensione opa digna non agunt: quamuis amalis rep̃henilantur.
at enim inmãculati inuia: qui ambulant inlege dñi. Dixit sancta
smaetice. Efficiamur prudentes sicut serpentes &. simplices sic̃ colũbe:
it astute intelligamus laqueos euis. prudentes fieri sicut serpentes
dictum ẽ. .x. ut̃ non ignoremus impetus diaboli. & artes enis: simi
Fhoc capitulo sic paulus ait. Nos sumus circumcisio. qui sp̃u
deo seruimus. & głamur in xp̃o iħu: ac si diceret. carnaliter cir¬
cumcisis. Nos estis circumcisio pellis ur̃i preputii: nos circumcisio cordis
&. corporis nr̃i. Uos. bonam dei auobis amputatis creaturam: nos anob̾
uitia circumcidimus spiritualiter &. peccata. Uñ & nos sumus circum¬
cisio. qui sp̃u deo seruimus: non uos qui macłam concisionis inducitu

Expanded text:
culati, adjuvante Deo, et sine reprehensione vivere possunt, si repreculati, adjuvante Deo, et sine reprehensione vivere possunt, si reprehensionibus opera digna non agunt, quamvis a malevolis reprehendantur. Beati enim immaculati in via, qui ambulant in lege Domini . Dixit sancta Syncletice: Efficiamur prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae , ut astute intelligamus laqueos ejus. Nam prudentes fieri sicut serpentes dictum est, ut non ignoremus impetus diaboli et artes ejus. Etenim hoc capitulo sic Paulus ait: Nos enim sumus circumcisio, qui spiritu Deo servimus, et gloriamur in Christo Jesu . Ac si diceret carnaliter circumcisis: Vos estis circumcisio pellis praeputii vestri, nos circumcisio cordis et corporis nostri. Vos bonam Dei a vobis amputatis creaturam, nos a nobis vitia circumcidimus spiritualiter et peccata. Unde et nos sumus circumcisio, qui spiritu servimus Deo, non vos qui maculam circumcisionis inducitis
Abbreviated transcription (Latin):
iet ducere sine culpa. Querelam enim contra dm̃ uł ꝓximum: com¬
uissa suscitat culpa. Ergo ille uiuit sine querela. qui non ducit uiciit
uitam sordidatam. nec cõmitit culpam. unde illi iuste inferatur
querela. S simplices sitis ait apłs: sicut filii dĩ. Ds̃ enim: simplex na¬
tura ẽ. Qui g̃ iam filii dĩ sunt ꝑ ad optionem: ꝙ. esse cupiunt ꝓer
imitationem : necesse ẽ. ut sint simplices sicut columbe: quia scͥptũ ẽ¬
ium innocentiam erga alios exhibet: nichil ẽ. quod ꝑati ab aliis for¬
midet. Habet enim quasi arcem quandam forticudinis simplicitatẽ suã:
nes suspectus ẽ pati quod se fecisse ñ meminit Immacłatos sine rep̃¬
rensione ornatos. &. honestissimos: dei filios docet. &. cupit ẽẽ paulus.
haculanis enim ẽ qui peccat. Macula autẽ ẽ. ipsum scelus peccati:
qued oꝑatorem suum cõmaculat. atq contaminat. filii autẽ dĩ. inma¬

Expanded text:
det ducere sine culpa. Querelam enim contra Deum vel proximum comdet ducere sine culpa. Querelam enim contra Deum vel proximum commissa suscitat culpa. Ergo ille vivit sine querela qui non ducit vitam vitiis sordidatam, nec committit culpam, unde illi juste inferatur querela. Et simplices sitis, dicit Apostolus, sicut filii Dei . Deus enim simplex natura est. Qui ergo jam filii Dei sunt per adoptionem, et esse cupiunt per imitationem, necesse equi innocentiam erga alios exhibet, nihil est quod pati ab aliis formidet. Habet enim quasi arcem quamdam fortitudinis, simplicitatem suam, nec suspectus est pati, quod se fecisse non meminit. Immaculati, sine reprehensione . Ornatissimos et honestissimos Dei filios docet et cupit esse Paulus: maculatus est enim qui peccat. Macula autem est ipsum scelus peccati, quod operatorem suum commaculat atque contaminat. Filii autem Dei imma