comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
li aduersum illum ẽ usus exordio.
Cui similis factus es in magnaitu¬
dine tua: Ecce assur quasi cedrus
in libano: et reliqua. & ẽ sensus.
Non mireris si a babyloniis sis uin¬
cendus atq periturus. et tuum ꝑ¬
diturus imꝑium: om̃sq opes egip¬
tiȩ destruendȩ sint: cum assur mul¬
to te fortior. eodem chaldeo suꝑan¬
te deletus sit. Describitq potentiã
regis assirii. sub figura arboris cedri
tuaginta in monte libano constitu¬
tȩ : quȩ sit pulchra ramis et cori¬
densa frondib. et ad nubes usq sub¬
recta. Quȩ iccirco tantum creuit:
quod ñ aquis sed abyssis. hoc ẽ aquis
abundantissimis irrigaretur: abys¬
sus enim. multitudo sonitꝰ aquarũ:
ita ut om̃s aues. nidos fecerint in
ramis eius. et sub frondib eiꝰ genu¬
erint om̃s bestiȩ saltuum. Et ne du¬
bitaremꝰ quȩ essent cęli uolatilia.
quȩ siluarum bestiȩ: aꝑtius posuit:
et sub umbraculo illius habitabat

Expanded text:
li adversum illum est usus exordio: li adversum illum est usus exordio: Cui similis factus es in magnitudine tua? Ecce Assur quasi Cedrus in Libano, et reliqua. Et est sensus: Non mireris si a Babyloniis sis vincendus atque periturus, et tuum perditurus imperium, omnesque opes Aegyptiae destruendae sint, cum Assur multo te fortior, eodem Chaldaeo superante, deletus sit. Describitque potentiam regis Assyrii sub figura arboris Cedri, arissi, in monte Libano constitutae, quae sit pulchra ramis et condensa frondibus, et ad nubes usque subrecta, quae idcirco tantum crevit, quod non aquis, sed abyssis, hoc est, aquis abundantissimis irrigetur. Abyssus enim multitudo sonitus aquarum: ita ut omnes aves nidos fecerint in ramis ejus, et sub frondibus illius genuerint omnes bestiae saltuum. Et ne dubitaremus quae essent coeli volatilia, quae silvarum bestiae, apertius posuit: Et sub umbraculo illius habitabat
Abbreviated transcription (Latin):
Cui assimilatus es o melite atq sub¬
limis. int̃ ligna uoluptatis: Ecce
deductus es cum lignis uoluptatis
ad t̾ram ultimã. In medio incircũ¬
cisoꝵ dormies: cum his qui int̃fec¬
ti sunt gladio. Ipse ẽ pharao et
omĩs multitudo eius : dicit dñs ds̃.
Utramq editionem ex more com¬
miscui. ubi tamen plurimũ discre¬
pabant : ne duplex propositio. au¬
geret librorum magnitudinẽ. Ao
primum sciendum. quod quȩcũq
dicuntur de rege assirioꝵ futuro
transacta memorantur: et sic uel
ad arborem uel ad principem lo¬
quitur assirioꝵ. ut tã masculino
quã feminino genere de una ꝑso.¬
ia intelligatur: dũ arbor refertur.
assirioꝵ qui eo iam tempore captꝰ
fuerat a chaldeis. et ome robur assi¬
riorũ. babilonio subiacebat imꝑio.
Unde et decem trib hoc ẽ isrł. assi¬
rii capiunt: duas aut̃ hoc ẽ iudam
et beniamm. chaldei suꝑant: et ur¬
bem subuertunt ierłm. Dicturus
igitur contra pharaonem regem
egipti et popłm eiꝰ sermo duũnꝰ ta¬

Expanded text:
Cui assimilatus es, o inclyte atque sublimis inter ligna voluptatis? Ecce deductus es cum lignis voluptatis ad terram ultimam, in medio incircumcisorum dormies cum his qui interfecti sunt gladio. Ipse est Pharao et omnis multitudo ejus, dicit Dominus Deus. Utramque editionem ex more commiscui, ubi tamen plurimum discrepabant, ne duplex propositio augeret librorum magnitudinem. Ac primum sciendum, quod quaecumque dicuntur de rege Assyriorum futuro transacta memorantur, et sic vel ad arborem, vel ad principem loquitur Assyriorum, ut tam, masculino quam feminino genere de una persona intelligatur, dum et arbor refertur aAssyriorum, qui eo jam tempore captus fuerat a Chaldaeis, et omne robur Assyriorum Babylonio subjacebat imperio. Unde et decem tribus, hoc est, Israel, Assyrii capiunt; duas autem, hoc est, Judam et Benjamin, 370 Chaldaei superant, et urbem subvertunt Jerusalem. Dicturus igitur contra Pharaonem regem Aegypti, et populum ejus sermo divinus, ta
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc dicit dñs ds̃. Expandam suꝑ
te rete meũ: in multitudine po¬
puloꝵ multoꝵ. Rete dñi. uete¬
ris et noui testam̃ti ratione con¬
textum. mittitur suꝑ draconem
qui habitat in populoꝵ multi¬
eum in sagena sua. siue in hamo
suo. Ista est sagena quȩ in mare
huius seculi mittitur: et extrahit
pisces multos: alios eligendos. et
alios abiciendos. Siue iste hamꝰ
de quo in iob scriptum ẽ. Addu-¬
ces aut̃ draconem in hamo: et
circundabis capistrum cirea na-¬
res eius: pro quo int̃pretatus ẽ.
aquila extrahens leuiathan in ha¬
mo. et funib colligabis linguam
eius. Extrahitur aut̃ dracõ siue
leurathan hamo uel sagena dñi.
ut proiciatur siue extendat᷑ suꝑ
t̃ram. et om̃s spirȩ eiꝰ quib suas
insidias occultabat. aprantur et
proferantur in publicum. et iN
t̃ram abierantur : et iaceat qui
in cęlo posuerat os suum. et se al¬
tissimo similem cẽ. iactabat. Un¬
de sequitur. & habitare siue se¬

Expanded text:
« haec dicit Dominus Deus: Expandam super « haec dicit Dominus Deus: Expandam super te rete meum, in multitudinem populorum multorum . Rete Domini veteris et novi Testamenti ratione contextum, mittitur super draconem, qui habitat in populorum multieum in sagena sua, sive in hamo suo. Ista est sagena, quae in mare hujus saeculi mittitur, et extrahit pisces multos alios eligendos, et alios abjiciendos . Sive iste est hamus, de quo in Job scriptum est: Adduces autem draconem in hamo, et circumdabis capistrum circa nares ejus ; pro quo interpretatus est Aquila: Extrahes Leviathan in hamo, et funibus colligabis linguam ejus. Extrahitur autem draco, sive Leviathan de mari hamo, vel sagena Domini, ut projiciatur, sive extendatur super terram, et omnes spirae ejus, quibus suas insidias occultabat, aperiantur et proferantur in publicum, et in terram abjiciantur, et jaceat qui in coelo posuerat os suum, et se Altissimo similem esse jactabat. Unde sequitur: Et habitare, sive se
Abbreviated transcription (Latin):
fundum abiciant. Deniq sequit᷑
et conturbabas aquas pedib tuis.
uixta illud apłi. Qui aut̃ contur¬
bat uos: portabit iudiciũ quicũq¬
ẽ ille. Non uult enim aquas siloe
bibere quȩ uadunt cum silentio:
sed aquas egipti turbidas atq cȩ¬
nosas: quȩ antequam pedib cori¬
culcarentur draconis. purȩ erant
et suo fluentes ordine. Postquam
aut̃ pedib illius conturbatȩ sunt:
cursus sui ordinem ꝑdidert̃. Neq
enim utuntur heretici testimoni¬
is scripturarum sibi coherentibꝰ:
sed conturbant omĩa. & quia ip¬
se ẽ mimicus et ultor: ñ solum
aquas alienas draco ȩgiptiꝰ con¬
turbabat pedib suis: sed concul¬
cat flumina sua. ne parcat eis
quos semel in suam redegerit
potestatem. Quod deuitare cupiens
iustus: p̃catur. Non ueniat michi:
pes suꝑbiȩ. & in alio loco. concul¬
catus petit. ne iterum conculcetur:
loquitur: ut non magnificetur
ultra homo suꝑ tram. P ropterea

Expanded text:
fundum abjiciant. Denique sequitur: « fundum abjiciant. Denique sequitur: « Et conturbabas aquas pedibus tuis. » Juxta illud Apostoli: « Qui autem conturbat vos, portabit judicium ; » Non vult enim aquas Siloe bibere, quae vadunt cum silentio, sed aquas Aegypti turbidas atque coenosas, quae antequam pedibus conculcarentur draconis, purae erant, et suo fluentes ordine. Postquam autem pedibus illius conturbatae sunt, cursus sui ordinem perdiderunt. Neque enim utuntur haeretici testimoniis Scripturarum sibi cohaerentibus, sed conturbant omnia. Et quia ipse est inimicus et ultor, non solum aquas alienas draco Aegyptius conturbat pedibus suis, sed conculcat flumina sua, ne parcat eis quos semel in suam redegerit potestatem. Quod devitare cupiens justus precatur: « Non veniat mihi pes superbiae . » Et in alio loco conculcatus petit ne iterum conculcetur, loquitur, « ut non magnificetur ultra homo super terram . » Propterea
Abbreviated transcription (Latin):
Homo enim cum in honore eẽt
ñ intellexit: comparatꝰ ẽ ium̃tis
insipientib. et similis factus ẽ il¬
lis. De hoc leone: et petrus loqui¬
tur. A duersarius nr̃ diabolus:
quasi leo rugiens circuit. Et in
nono psalmo scriptum ẽ. Insidra¬
tur in abscondito. quasi leo in spe¬
lunca sua : insidiatur ut raprat.
Leo de silua: ꝑcussit eos. Draconem
aut̃ dici diabolum. pro quo aqui¬
la int̃pretatur leuiathan nom̃
draconis exponens. uxta suꝑiorẽ
explanationẽ multis testimoniis
docui: qui dixerat mea sunt flu¬
mina et ego feci ea. Iste igitur
draco fluminib sins quãsi comi¬
b uentilabat plurimas nationes:
quȩ suꝑ martione. ualentino. ar¬
rio et eimomio. cȩterisq heresũ
principib intelligere possumus
qui imitantur ecclesiasticos uiros.
dicentes ad dñm saluatorẽ. In te
inimicos nr̃os uentilabimꝰ cornu.
Et ñ uentilant ad salutem. ut de
tra ad cȩlum leuent: sed ut in pro¬

Expanded text:
Homo enim cum in honore esset, Homo enim cum in honore esset, non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus et similis factus est illis . » De hoc leone et Petrus loquitur: « Adversarius noster diabolus, quasi leo rugiens circuit ; » et in nono psalmo scriptum est: « Insidiatur in abscondito, quasi leo in spelunca sua, insidiatur ut rapiat Leo de silva percussit eos . » Draconem autem dici diabolum, pro quo Aquila interpretatus est Leviathan, nomen draconis exponens, juxta superiorem explanationem multis testimoniis docui; qui dixerat: « Mea sunt flumina, et ego feci ea. » Iste igitur draco fluminibus suis, quasi cornibus ventilabat plurimas nationes, quae super Marcione, Valentino, Ario, et Eunomio, caeterisque haereseon principibus intelligere possumus, qui imitantur ecclesiasticos viros dicentes ad dominum Salvatorem: « In te inimicos nostros ventilabimus cornu . » Et non ventilant ad salutem, ut de terra ad coelum levent, sed ut in pro
Abbreviated transcription (Latin):
anta erit solitudo in ȩgipto: ut nec
pede hominis. nec ungula iumenti.
aquȩ illius conturbentur: sed qͥe¬
ta sint omĩa. & aquȩ fluminũ cius
quasi olcum fluant. purissimȩ ac
nitentes: nullo ꝑ eas transeunte.
nec earum fluenta turbante. Hoc
aut̃ fiet propt̃ egipti solitudinem.
quȩ redigetur m desertum ab om̃i
multitudine sua. quando habita
ligant qui remanserint. quod ipse
sit᷑ dñs. Iccirco planctus ẽ pharao¬
nis: et plangent eum filiȩ gentiũ
i circuitu. Non solum autẽ suꝑ
illo: sed et suꝑ multitudine eius.
quȩ dño uastante deleta ẽ Hȩc su¬
per simplici littera: cursim dixis¬
se sufficiat. Ueniamꝰ ad intelligen¬
tiam spualem. N ec puto magno¬
pere laborandum eẽ. qui sit p̾ha¬
rao rex egipti: cum supra plenius
dixerimus. eam uidelicet potesta¬
tem cui egiptus ẽ. eredita: uel una
ꝓumtia uel egiptus totiꝰ mundi:
quȩ non ẽ ut leo condita sed pro¬
prio uitio assimilata leoni gentiũ.

Expanded text:
tanta erit solitudo in Aegypto, ut nec tanta erit solitudo in Aegypto, ut nec pede hominis, nec ungula jumenti aquae illius conturbentur, sed quieta sint omnia: et aquae fluminum ejus quasi oleum fluant purissimae ac nitentes, nullo per eas transeunte, nec earum fluenta turbante. Hoc autem fiet propter Aegypti solitudinem, quae redigetur in desertum ab omni multitudine sua: quando habitatligant qui remanserint quod ipse sit Dominus. Idcirco planctus est Pharaonis, et plangent eum filiae gentium in circuitu. Non solum autem super illo, sed et super multitudine ejus, quae, Domino vastante, deleta est. Haec super simplici littera cursim dixisse sufficiat, veniamus ad intelligentiam spiritualem. Nec puto magnopere laborandum nosse qui sit Pharao rex Aegypti, cum supra plenius dixerimus, eam videlicet potestatem, cui Aegyptus credita est; vel unaprovincia, vel Aegyptus totius mundi, quae non est leo condita, sed proprio vitio assimilata leoni gentium: «
Abbreviated transcription (Latin):
stiȩ. carnib eius fuerint saturate
id ÷ exercitus eius et uniuersa mul¬
titudo : reliqua pars. in uermeset
saniem conuertatur. Tunc in qͥt
cȩli tenebris obuoluentur sol et
luna. et cȩtera luminaria. ñ dabt̃
lumen suum: sed suꝑ te cuncta
nigrescent. nichilq tibi lȩtũ erit
et ad tuum interitũ om̃s populi
et cuncti reges eoꝵ. horrore nimio
formidabunt: conspicientes gla¬
dium meũ huc illucq uolitare et
nulli parcere : et in tua ruma. rui¬
nam similẽ ꝑtimescunt. Ut autẽ
scras. quiᷤᷤ iste sit gladius: audi ma¬
nifestius. E ladius regis babyloniᷤ
ueniet tibi. In gladiis fortium si¬
ue gigantum. deicram omnem
multitudinẽ tuam : qui gigantes
in expugnabiles gentes sunt. quę
babylonii regis tenebant᷑ exercitai.
Uastabunt siue disꝑdent suꝑbiam
egipti et omnẽ multitudinẽ euis:
nichilq in egipto remanebit: sed
cum hominib et ium̃ta brutaq
animalia parit̃ auferentur. Et

Expanded text:
stiae carnibus ejus fuerint saturatae, stiae carnibus ejus fuerint saturatae, id est, exercitus ejus, et universa multitudo reliqua pars in vermes et saniem convertatur. Tunc inquit, coeli tenebris obvolventur: sol, et luna, et caetera luminaria non dabunt lumen suum, sed super te cuncta nigrescent: nihilque tibi laetum erit, et ad tuum interitum omnes populi et cuncti reges eorum horrore nimio formidabunt conspicientes gladium meum huc illucque volitare et nulli parcere, et in tua ruina, ruinam similem pertimescent. Ut autem scias quis iste sit gladius, audi manifestius: Gladius regis Babylonis veniet tibi: in gladiis fortium, sive gigantium dejiciam omnem multitudinem tuam. Qui gigantes, inexpugnabiles gentes sunt, quae Babylonii regis tenebantur exercitu. Isti vastabunt sive disperdent superbiam Egypti, et omnem multitudinem ejus: nihilque in Aegypto remanebit, sed cum hominibus, et jumenta brutaque animalia pariter auferentur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
is magis miseriis doleat. qurã ma¬
lorũ cãptiuitate lȩtetur. Q interĩ
breuit̃ quȩdam historiȩ fundam̃¬
ta racientes: quid hebrei suꝑ hoc lo¬
co intelligant ꝑcurramꝰ. Leoni cõ¬
paratur pharao. ñ unius gentis
sed multarũ gentium. siue draco¬
ni in mari: ut t̃ram aquasq pos¬
sideat. qui irrigatione fluminũ
erigebatur in suꝑbiam. quam cor¬
nu uocat: et multitudine exerei¬
tus sui om̃s aquas transiens pote¬
rat conturbare. Iecirco expandere
se dicit rete suum suꝑ multitudi¬
nem eius. et extrahere eum sagena
sira uel hamo. et proicere siue exten¬
dere eum suꝑ t̾ram: qui quasi co¬
luber multis spiris fuerat muo¬
lutus: ut a cunctis cęli uolatilib
deuoretur. Cumq ñ solum aues
sed om̃s bestiȩ trȩ eum laceraue¬
rint: reliquȩ carnes eius. montes
et ualles camposq complebunt.
ita ut cucta uermib scateant.
Hȩc omĩa loquitur ꝑ metaphor̃
ut postquam uolatilia cęli et be

Expanded text:
is magnis miseriis doleat, quam ais magnis miseriis doleat, quam aliorum captivitate laetetur. Et interim breviter quaedam historiae fundamenta jacientes quid Hebraei super hoc loco intelligant percurramus. Leoni comparatur Pharao, non unius gentis, sed multarum gentium, sive draconi in mari ut terram aquasque possideat, qui irrigatione fluminum erigebatur in superbiam, quam cornu vocat, ut multitudine exercitus sui omnes aquas transiens poterat conturbare. Idcirco expandere se dicit rete suum super multitudinem ejus, et extrahere eum sagena sua vel hamo, et projicere sive extendere eum super terram, qui quasi coluber multis spiris fuerat involutus ut a cunctis coeli volatilibus devoretur. Cumque non solum aves, sed omnes bestiae terrae eum laceraverint, reliquae carnes ejus montes et valles camposque complebunt, ita ut cuncta vermibus scateant. Haec autem loquitur per metaphoram, ut postquam volatilia
Abbreviated transcription (Latin):
con turbabit eas pes hominis ul¬
tra: neq ungula ium̃toꝵ turba¬
bit. siue calcabit eas. T une puris¬
simas reddam aquas eoꝵ. siue ut
aliquando quiescant aquȩ eor:
et flumina eoꝵ quasi oleũ ad¬
ducam. siue ut oleum fluent ait dñs
ds̃ : cum dedero t̾ram ȩgipti desola¬
a plenitudine sua: quando ꝑcusse¬
tores eius. Et scient quia ego dñs.
Planctus ẽ: et plangent eũm. F iliȩ
gentium plangent eum. Suꝑ egip¬
to et suꝑ multitudine eius. siue om¬
ni fortitudine illius plangent eũ:
ait dñs ds̃. Editionem utrãq mis¬
cemꝰ. in his dum taxat in quib dis¬
crepant: alioquin. ubi unus seN¬
sus ẽ hebraicum sequimur. It
multis autẽ exemplarib. uixta
septuaginta duodecimꝰ annus. et
mensis decimꝰ ponitur : iuxta cete¬
ros autem int̃pretes. decimꝰ annus¬
et duodecimus mensis: ut uel rã
capta sit ierłm. et gaudium pha¬
raonis malis sibi ĩminentib au¬
feratur: uel certe capienda. et su¬

Expanded text:
conturbabit eas pes hominis ulconturbabit eas pes hominis ultra, neque ungula jumentorum turbabit sive calcabit eas. Tunc purissimas reddam aquas eorum sive ut aliquando quiescant aquae eorum, et flumina eorum quasi oleum adducam sive ut oleum fluent, ait Dominus Deus cum dedero terram Aegypti desolaa plenitudine sua quando petores eius et scient quia ego Dominus planctus est et plangent eum filiae gentium plangent eum super Aegypto et super multitudine eius ni fortitudine illius plangent eum, ait Dominus Deus. Editionem utramque miscemus, in his dumtaxat in quibus discrepant. Alioquin ubi unus sensus est, Hebraicum sequimur. In multis autem exemplaribus, juxta LXX, duodecimus annus et mensis decimus ponitur; juxta caeteros autem intet duodecimus mensis, ut vel jam capta sit Hierusalem et gaudium Pharaonis malis sibi imminentibus auferatur. Vel certe capienda et su
Abbreviated transcription (Latin):
plebuntur ex te. Et oꝑiam cum
extinctus fueris celos: et nigrescere
faciam stellas eius. Solem nube te¬
gam: et limna ñ dabit lumen suũ.
Omĩa luminaria cęli merere faci¬
am. siue contenebrescent suꝑ te:
et dabo tenebras suꝑ t̾ram tuam.
dicit dñs ds̃. Et irritabo cor popu¬
loꝵ multoꝵ: cum induxero con¬
tritionẽ siue captiuitatẽ tirã in
gentib suꝑ t̾ras. siue in t̾ra quã
nescis. & stupere facram siue con¬
tristabuntur suꝑ te popłi uel gen¬
tes multȩ: et reges eorũ horrorẽ
nimio formidabunt suꝑte: cum
uolare cȩperit gladius meus suꝑ
facies eorum. Et obstupescent re¬
pente singuli pro anima sua mi
die rumȩ suȩ siue expectantesru¬
mam sitam: in die rumȩ tuȩ. Qura
hec dicit dñs ds̃. si ladius regis ba¬
bxlonis ueniet tibi. In gladuis for
In expugnabiles gentes om̃s hę.¬
uel mniuriam egipti: et dissipabit᷑
do illius. Et ꝑdam omĩa iumenta
euis quȩ erant suꝑ aquas pluri¬
nras siue ab aquis multis: et ñ

Expanded text:
plebuntur ex te. Et operiam, cum exstinctus fueris, coelos, et nigrescere faciam stellas ejus; Solem nube tegam, et lunam non dabit lumen suum. Omnia luminaria coeli moerere faciam sive contenebrescent super te: et dabo tenebras super terram tuam, dicit Dominus Deus. Et irritabo cor populorum multorum cum induxero contritionem sive captivitatem tuam in gentibus super terras sive in terra quam nescis. Et stupescere faciam sive contristabuntur super te populi: vel gentes multae et reges eorum horrore nimio formidabunt super te, cum volare coeperit gladius meus super facies eorum, et obstupescent repente singuli pro anima sua in die ruinae sive exspectantes ruinam suam a die ruinae tuae. Quia haec dicit Dominus Deus: Gladius regis Babylonis veniet tibi. In gInexpugnabiles gentes omnes hae. Aegypti, et dissipabitur do illius. Et perdam omnia jumenta ejus quae erant super aquas plurimas sive ab aquis multis: et non
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s populi t̃rȩ: et relinquent eã.
quieuert̃ omĩa uolatilia cęli : et in
ramis eius fuert̃ uniuersȩ bestię¬
⁊ regionis. Quam obrem ñ deuabun¬
tur in alticudine sua omĩa ligna
aquarum : neq ponent sublimita
tem siram int̾ nemorosa atq fron
sunt in mortẽ ad t̃ram ultimã. in
medio filioꝵ hominũ. ad eos qui
descendunt in lacum. Hȩc dicit
dñs ds̃. In die quando descendit ad
mina eius: et cohercui aqͦs multas.
Contristatus ẽ siue contenebratꝰ suꝑ
eum libanus: et omĩa ligna agri
concussa sunt. siue defecert̃. A soni¬
ti rume eius. cõmorn siue commote fe
gentes: cum deducerem eũ siue eam
ad infernum. cum his qui descende¬
bant. siue descendunt m lacum. Et
consolata sunt in t̾ra infima oña
ligna uoluptatis siue delitiarũ egre¬
^gĩa atq p̃clara in libano: uniuersa¬
quȩ irrigabantur aquis. Nam et
ipsi cum ea siue eo descendent siue
descendert̃ ad infernum. ad interfe¬

Expanded text:
omnes populi terrae et relinquent eum omnes populi terrae et relinquent eum unt omnia volatilia caeli et in ramis eius fuerunt universae bestiae regionis quam ob rem non elevabuntur in altitudine sua omnia ligna aquarum neque ptem suam inter nemorosa atque frondsunt in mortem ad terram ultimam, in medio filiorum hominum ad eos qui descendunt in lanus Deus: in die quando descendit ad mina ejus et coercui aquas multas. Contritus est sive contenebratus super eum Libanus, et omnia ligna agri concussa sunt sive defecerunt. A sonitu ruinae ejus commovi sive commotae sunt gentes, cum deducerem eum sive eam ad infernum cum his qui descendebant sive descendunt in lacum; et consolata sunt in terra infirma omnia ligna voluptatis sive deliciarum egregia atque praeclara in Libano: universaque irrigabantur aquis. Nam et ipsi cum ea sive cum eo descendent sive descenderunt ad infernum ad interfe
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fuert̃ altiores illo in paradiso dĩ.
A bietes siue pmi ñ adequauerunt
sũmitatem eiꝰ: et platani uel abie¬
tes ñ fuerunt ęque uel simile
frondib siue ramis illius. Om̃e li¬
et multis condensisq frondib. Et
⁊ emulata sunt ea omĩa ligna uo¬
luptatis. siue deliciarum: quȩ erant
in paradiso dei. Propt̃ea hȩc dicit
dñs ds̃. Pro eo quod sublimata ẽ¬
siue sublimatuᷤ in altitudinẽ. et
dedit sũmitatem suam uirentem
atq condensam. siue in medio nu¬
bium. & eleuatum ẽ cor eiꝰ m alti¬
tudine sua: tradidi eum siue eam
in manui fortissimi. siue principis
gentium. E aciens faciet ei. siue et
faciet ꝑditionem cius. Iuxta im¬
pietatem eiꝰ cieci eam. Et succident
illam alieni et crudelissimi natio¬
num. siue pestilentes gentium: et
proicient eam suꝑ montes. & in
cunctis conuallib corruent rami
eiꝰ : et confringentur arbusta eius
in uniuersis rupib. siue campis
t̾̃rȩ. Et recedent de umbraculo eiꝰ

Expanded text:
fuerunt altiores illo in paradiso Dei, et abietes sive pini non adaequaverunt summitatem ejus, et platani vel abietes non fuerunt aequae vel similes frondibus sive ramis illius. Omne liet multis condensisque frondibus, et aemulata sunt eam omnia ligna voluptatis sive deliciarum quae erin paradiso Dei. Propterea haec dicit Dominus Deus: Pro eo quod sublimatus est in altitudine, et dedit summitatem suam virentem atque condensam sive in medio nubium, et elevatum est cor ejus in altitudine sua: tradidi eam sive eum in manu fortissimi sive principis gentium: faciens faciet ei: sive et faciam perditionem ejus: juxta impietatem ejus ejeci eam. Et succident eam alieni et crudelissimi nationum sive pestilentes gentiuproicient eum super montes et in cunctis convallibus corruent rami eius et confringentur arbusta eius in universis rupibus terrae et recedent de umbraculo eius
Abbreviated transcription (Latin):
tentiam negligendam. musica in lu¬
ctii importuna narratio. Uerum qͥa
et tu indesinent̃ hoc flagitas. et ma¬
gno uulneri cicatrix paulatim ob¬
ducitur. scorpiusq int̾ enceladum
et porphẏrium trmacriȩ humo pre¬
mitur. et hydra multorũ capitũ con-¬
tra nos aliquando sibilare cessauit ::
expositioni incumbere debeamus: ad¬
pħam. cuius difficultatem hebrȩo¬
rum probat traditio. Nam nisi qͥs
apud ebreos ętatem sacerdotalis
ministerii. id est tricesimũ annum
impleuerit: nec principia geneseos.
nec canticum canticorũ. nec huius
uolummis exordium et finem le¬
gere ꝑmittitur: ut ad ꝑfectam scien¬
tiam et misticos intellectus. ñ usq ad¬
plenum humanȩ naturȩ tempus
ad calcem usq perduxero: transibo
ad hieremiam: qui in lam̃tationib
sub typo hierusalem quattuor pla¬
di. quadruplici plangit

Expanded text:
tentiam negligendam: Musica in lutentiam negligendam: Musica in luctu importuna narratio . Verum quia et tu indesinenter hoc flagitas, et magno vulneri cicatrix paulatim obducitur: Scorpiusque inter Enceladum et Porphyrionem Trinacriae humo premitur, et Hydra multorum capitum contra nos aliquando sibilare cessavit: daexpositioni incumbere debeamus, agphetam, cujus difficultatem Hebraeorum probat traditio. Nam nisi quis apud eos aetatem sacerdotalis ministerii, id est, tricesimum annum impleverit, nec principia Geneseos, nec Canticum Canticorum, nec hujus voluminis exordium et finem legere permittitur, ut ad perfectam scientiam, et mysticos intellectus, plenum humanae naturae tempus ad calcem usque perduxero, transibo ad Jeremiam, qui in Lamentationibus suis, sub typo Jerusalem quatuor pladi, quadruplici plangit
Abbreviated transcription (Latin):
onum. ad hiezechielem qđ
tibi et scȩ̃ memoriȩ matri
tuȩ paulȩ. o uirgo xp̃i eustochium
sȩpe pollicitus sum. transire cupie¬
bam: et extremam ut dicitur ma¬
num operi imponere prophetali:
et ecce subito michi mors pamma¬
chii atq marcellȩ. romanȩ urbis
obsidio. multorũq fratrum et
sororum dormitio nunciata est.
Atq ita consternatus obstupui. ut
nichil aliud dieb ac noctib nisi de
salute om̃ium cogitarem: meq in
captiuitate scõrum. putarem ẽẽ. cap¬
tiuum: nec possem prius ora resera¬
re. nisi aliquid certius discerem: dũ
int̃ spem et desperationẽ sollicitus
pendeo. aliorũq malis me crucio.
Post quam uero clarissimũ terrarũ
om̃ium lumen extinctum ẽ. immo
romani imperii truncatũ caput. et
ut uerius dicam in una urbe totus
orbis interiit: obmutui et humilia¬
tus sum et silina bonis. et dolor me¬
us renouatus ẽ: concaluit cor meum
intra me et in meditatione mea ex¬
ardescet ignis.⁊ nec putaui illam sen¬

Expanded text:
us, ad Ezechiel, quod tibi, et sanctae memoriae matri tuae Paulae, o Virgo Christi Eustochium, saepe pollicitus sum, transire cupiebam, et extremam, ut dicitur, manum operi imponere prophetali: et ecce subito mors mihi Pammachii atque Marcellae, Romanae urbis obsidio, multorumque fratrum et sororum dormitio nuntiata est. Atque ita consternatus obstupui, ut nihil aliud diebus ac noctibus nisi de salute omnium cogitarem: meque in captivitate sanctorum putarem esse captivum, nec possem prius ora reserare, nisi aliquid certius discerem: dum inter spem et desperationem sollicitus pendeo, aliorumque 3-4 malis me crucio. Postquam vero clarissimum terrarum omnium lumen exstinctum est, immo Romani imperii truncatum caput: et, ut verius dicam, in una Urbe totus orbis interiit, obmutui et humiliatus sum, et silui a bonis, et dolor meus renovatus est: concaluit cor meum intra me, et in meditatione mea exarsit ignis : nec putavi illam sen
Abbreviated transcription (Latin):
conditȩ sunt. aurumq in sensu atq
sapientia. et argentum in sermone
atq eloquio suscepert̃: ut qđ men¬
te conceperint: uerbis explicent. De
argento legimus. eloquia dñi elo-¬
quia casta. argentum igne exami-¬
natum: probatum trȩ. purgatum
septuplum. De auro similit̾ et ar¬
gento : sexagesimꝰ septimꝰ continet
psalmus. in quo scriptum ẽ Si dor¬
mieritis int̾ medios deros. pennȩ co-¬
lumbȩ deargentatȩ : et posteriora

Expanded text:
conditae sunt, aurumque in sensu atque conditae sunt, aurumque in sensu atque sapientia, et argentum in sermone atque eloquio susceperunt, ut quod mente conceperint, verbis explicent. De argento legimus, « Eloquia Domini, eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplum; de auro similiter et argento sexagesimus septimus continet Psalmus in quo scriptum est: Si dormieritis inter medios cleros pennae columbae deargentatae, et poster
Abbreviated transcription (Latin):
et contentus dolore pęnarum ur̃arũ.
ultionẽ compescã. Et hoc totum fa¬
ciam. ut postquam effudero indi-¬
gnationẽ meã suꝑ uos. finis ur̃i cru¬
ciatus. mei noticia sit: et sciatis qđ
ego sim dñs: iudex omĩum et re¬
tributor. Quod aut̃ dicatur esse
conflator: et in multis quidem
aliis locis: sed maxime in malachia
et isaia legimus. Quoꝵ alter: ecce
in quit dñs egreditur quasi ignis
conflatorii. et sicut herba lauantiũ.
et sedebit conflans quasi aurũ et
argentum. et conflabit filios leui:
alter: et lauabit dñs sordes filiorũ
et filiarum syon. et sanguinẽ mun-¬
dabit de medio eorum: sp̃ũ iudicii.
et sp̃u combustionis. & puto illud
sonare quod in psalmis dicitur: ꝓ.
ba me dñe et tẽpta me. post quod
infertur. ure renes meos et cor me-¬
um: ut uniuersa lumboꝵ noxii in
me humoris pituita siccetur. Quod
de ierłm intelleximꝰ: intelligamꝰ¬
et de animarũ statu. quȩ pure a dõ

Expanded text:
et contemptus dolorem, poenarum vestrarum et contemptus dolorem, poenarum vestrarum ultione compescam. Et hoc totum faciam, ut postquam effudero indignationem meam super vos, finis vestri cruciatus, mei notitia sit: et sciatis quod ego sim Dominus judex omnium et retributor. Quod autem dicatur esse conflator, et in multis quidem aliis locis, sed maxime in Malachia, et Isaia legimus, quorum alter: Ecce, inquit, Dominus egreditur quasi ignis conflatorii et sicut herba lavantium, et sedebit conflans quasi aurum et argentum, et conflabit filios Levi . Alter: Et lavabit Dominus soet filiarum Sion, et sanguinem emundabit de medio eorum spiritu judicii et spiritu conbustionis . sonare quod in psalmis dicitur: « Proba me, Domine, et tenta me; » post quod infertur, « Ure renes meos et cor meum, » ut universa lumborum noxii in me humoris pituita siccetur. Quod de Jerusalem intelleximus, intelligamus de animarum statu, quae purae a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq acinum uinacium sig¬
nificat. int̃pretati sunt : secunda
aut̃ eiusdem translatio. et septua¬
gnita. uertere cõmixtionẽ. P orro
scoria. sordes et purgam̃ta metal¬
lorũ sonat: et consequent̃ captiui¬
tate uicina. ĩmo iam ĩminente ur¬
bis excidio ignis adhibetur: ut sub
translationẽ conflationis. purum
argentũ remaneat. Quod ergo sta¬
gno ferro plumboq mixtum fue¬
et igni soluuntur. ferrum uero
int̾ inctidem et malleũ mollescit
atq tenuatur. et diuersas accipit
formas. pro ut uoluntas artificis
fuerit: Sicut igitur argentum quod
supradicta mẽtalla uiolarunt. in for-¬
nace mittitur. ut ablatis sordib et
adulterinis materiis purum rema¬
neat: ita inquit congregabo uos in
mediũ ierłm. et babylonia obsidio¬
ne circundabo: ut succendam in uo¬
bis ignem ad conflandum. Quodq
ibi fãcit flãmarũ ardor iim̃sus. hic
fames et pestilentia faciet: ut post¬
quam congregauero uos atq suecen¬
dero uos igne furoris. tunc requiescã:

Expanded text:
utrumque acinum vinacii significat, interpretati sunt. Secunda autem ejus translatio, et Septuaginta vertere, commixtionem. Porro scoria, sordes et purgamenta metallorum sonat; ut consequenter captivitate vicina, immo jam imminente urbis excidio, ignis adhibeatur: ut sub translatione conflationis, purum argentum remaneat, quod aere, stanno, ferro, plumboque mixtum fueet igni solvuntur. Ferrum vero inter incudem et malleum mollescit atque tenuatur, et diversas accipit formas, prout voluntas artificis fuerit. Sicut igitur argentum quod supradicta metalla violarunt, in fornacem mittitur, ut ablatis sordibus, et adulterinis materiis, purum remaneat: ita, inquit, congregabo vos in medium Jerusalem, et Babylonia obsidione circumdabo, ut succendam in vobis ignem ad conflandum. Quodque ibi facit flammarum ardor immensus, hic fames et pestilentia faciet: ut postquam congregavero vos, atque succendero in igne furoris, tunc requiescam,
Abbreviated transcription (Latin):
stiis. ex utraq parte bina erant
hostiola: quȩ in se inuicem plica¬
bantur. B ina enim hostia erant
Iex titraq parte hostiorũ. Et cela-¬
ta erant in ipsis hostiis templi
cherubim: et sculptura palmarũ
sicut in parietib quoq expressa
erat. Quam obrem erant et grossio¬
ra ligna in uestibuli fronte. form¬
secus. Suꝑ quȩ fenestrȩ obliquȩ et
similitudo palmarũ hine atq in¬
de. in humerulis uestibuli: scđm la¬
tera domꝰ. latitudinemq parietũ.
Multum in hoc loco septuagin¬
ta editio. ab hebraiea ueritate dis¬
cordat. Unde hoc solum ãmonebo:
quod pro grossiorib lignas cͥtoy¬
A A.IA. hoc ẽ. necessarra siue cura
digna transtulert̃: et pro obliqͥs
fenestris. absconditas : et quod m
fine testimonii positum ẽ et m̃sus
ẽ. hine et inde laquearia suꝑlimina¬

Expanded text:
stiis ex utraque parte bina erant stiis ex utraque parte bina erant ostiola, quae in se invicem plicabantur: bina enim ostia erant ex utraque parte ostiorum. Et caelata erant in ipsis ostiis templi cherubim, et sculpturae palmarum, sicut in parietibus quoque expressae erant: quam ob rem erant et grossiora ligna in vestibuli fronte forinsecus: super quae fenestrae erant obliquae, et similitudo palmarum hinc atque inde in humerulis vestibuli, secundum latera domus latitudinemque parietum. Multum in hoc loco Septuaginta editio ab Hebraica veritate discordat. Unde hoc solum admonebo quod pro crassioribus lignis, σπουδαῖα, hoc est, necessaria, sive cura digna transtulerint, et pro obliquis fenestris, absconditas, et quod in fine testimonii positum est: et mensus est hinc et inde laquearia superlimina
Abbreviated transcription (Latin):
gni genus. uel ligni habens simili¬
tudinẽ: quanto plus arserit. tan¬
to mundius mueniatur. Ignosce
lector difficultati: et ueniam tri
bue pauꝑi intelligentiȩ. ꝑ ferie¬
stras enim obliquãs et in modum
retis factas. et quȩ semꝑ clausȩ st̃.
uix usq ad interiorem domũ cor-¬
dis nr̃i. oculum possumꝰ intromit¬
tere : ut omĩa quȩ cernimꝰ. in um¬
bra uideamus et imagĩne: et cum
apło clamemꝰ. O profundum diui¬
tiarum sapientiȩ et scientiȩ dei : qͣm
insertitabilia iudicra eius: et inue¬
stigabiles uȩ illius. Et quis cog¬
nõuit sensum dñi: nisi ille qui ẽ.
magni consilii angłs. et sira po¬
test dignis aꝑire misterra: Hȩe¬
thetas aut̃. romȩ appellant sola¬
ria de cenaculoꝵ parietib emi¬
nentia: sitie meniana. ab eo qui ea
primus inuenit: quȩ ñ nulli gre¬
cutus ẽ ad me. hȩc̃ mensa corã
dño. Et duo hostia erant mn tem¬
‸plo. et in scũario. & in duob ho-¬

Expanded text:
ni genus est, vel lini habens similini genus est, vel lini habens similitudinem, quanto plus arserit, tanto mundius inveniatur. Ignosce, lector, difbue pauperi intelligentiae. Per fenestras enim obliquas et in modum retis factas, et quae semper clausae sunt, vix usque ad interiorem domum cordis nostri oculum possumus intromittere, ut omnia quae cernimus in umbra videamus et imagine, et cum Apostolo clamemus: « O profundum divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam inscrutabilia judicia ejus, et investigabiles viae illius! » Et, « Quis cognovit sensum Domini ? » nisi ille qui est magni consilii angelus, et sua potest dignis aperire mysteria: ἐκθέτας autem Romae appellant solaria de coenaculorum parietibus eminentia, sive meniana, ab eo qui ea primus invenit, quae nonnulli Graecutus est ad me: Haec est mensa coram Domino. Et duo ostia erant in templo et in sanctuario, et in duobus o
Abbreviated transcription (Latin):
stant omĩa. solida ꝑpetuaq posside¬
at. Q cuncta contra faciem scuarii
aspiciebant : ante quod scũarium si¬
ue in quo scũario. erat species altaris
lignei trium cubitoꝵ altitudine. et
longitudine cubitoꝵ duoꝵ: qui iun¬
cti septem faciunt cubitos. Quod al¬
tare habebat cornua: et tam basis
quam parietes eius. hoc ẽ. latera
erant lignea. In quo scripturȩ scẽ
misteria. humanꝰ sermo ñ potest
explicare : quomodo altare in quo
ignis succendendus erat. m̃sa uide¬
licet thymiamatis. nichil ab igne
patiatur. sed ut ita dicam igne pu¬
rius fiat: sicut enim scõꝵ õꝑa de
quib scribit apłs. unius cuiusq
opus quale sit ignis ꝓbabit. ñ pe¬
reunt sed ꝑ ignẽm puriora mori¬
strantur: ita et altaris ligna quȩ
de lignis paradisi sunt. ñ cremant᷑¬
igne uicino: sed puriora redduntur.
Nec mirũ hoc de scũario. et interio¬
rib templi et altari thimiamatis
credere: cum etiam arciane or li.¬

Expanded text:
stant omnia, solida perpetuaque possidestant omnia, solida perpetuaque possideat. Et cuncta contra faciem sanctuarii aspiciebant: ante quod sanctuarium, sive in quo sanctuario erat species altaris lignei trium cubitorum altitudine, et longitudine cubitorum duorut septem cubitos. Quod altare habebat cornua; et tam bases quam parietes ejus, hoc est, latera erant lignea, in quo Scripturae sanctae mysteria, humanus sermo non potest explicare: quomodo altare, in quo ignis succendendus erat, mensa videlicet thymiamatis nihil ab igne patiatur, sed ut ita dicam, igne purius fiat. Sicut enim sanctorum opera, de quibus scribit Apostolus: Uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit , non pereunt, sed per ignem puriora monstrantur, ita et altaris ligna quae de lignis paradisi sunt, non cremantigne vicino, sed puriora redduntur. Nec mirum hoc de sanctuario, et de interioribus templi et altari thymiamatis credere, cum etiam ἀμίαντον, quod li
Abbreviated transcription (Latin):
alia sp̃ualia : quoꝵ extremũ aqui¬
lȩ deputatur. Cum aut̃ intraue¬
rimus scã scõꝵ. et interiora tẽpli
possederimꝰ : nequaquam alia re
indigemꝰ. nisi ratione atq fortitu¬
dine : quoꝵ alterum ad sensum
atq prudentiã. alterum refertur
ad animmi ꝑseuerantiam. Om̃is igi¬
tur paries ꝑ circuitum templi a paui-¬
mento usq ad laquearia. cherubim
habebat et palmas mira arte cȩlatas:
postq aꝑiebatur scũarium et tem¬
plum ꝑ quattuor angulos contra fa¬
ciem sc̃oꝵ. Prius enim habemꝰ scien¬
tiȩ multitudinẽ. ꝑ quam uictoriam
de hoste consequimur: et postea nob̃
scũarium aꝑitur: et templũ qđ ha-¬
bet quattuor angulos stationem fir-¬
missimã. et quȩ in nullam partem
decliuior sit. Hanc enim habet natu.¬
ram mensura quadranguli. ut sta-¬
bili consistat basi: et in mystico nu-¬
mero qui prudenti lectori ꝑspicuus
ẽ elem̃ta quattuor ex quib con¬

Expanded text:
alia spiritualia, quorum extremum aquialia spiritualia, quorum extremum aquilae deputatur. Cum autem intraverimus sancta sanctorum, et interiora templi possederimus, nequaquam alia re indigemus, nisi ratione atque fortitudine, 503 quorum alterum ad sensum atque prudentiam, alterum refertur ad animi perseverantiam. Omnis igitur paries per circuitum templi a pavimento usque ad laquearia, Cherubim habebat, et palmas mira arte caelatas: post quae aperiebatur sanctuarium et templum per quatuor angulos contra faciem sanctorum. Prius enim habemus scientiae multitudinem, per quam victoriam de hoste consequimur, et postea nobis sanctuarium aperitur et templum, quod habet quatuor angulos, et stationem firmissimam, et quae in nullam partem declivior sit. Hanc enim habet naturam mensura quadranguli, ut stabili consistat basi, et in mystico numero, qui prudenti lectori perspicuus est, elementa quatuor, ex quibus con
Abbreviated transcription (Latin):
positȩ uiderentur. Cherubim. int̃¬
p̃tatur scientiȩ multitudo. Igitur
intrinsecus in interiorib templi
post scientiȩ multitudinẽ cȩlantur
te apło: ꝑsequor aut̃ statutũ ad¬
brauium᷑ suꝑnę uocationis dĩ. in
xp̃o iħu. Quȩ palmȩ erant inter
cherub et cherub ut unũ cherub
duarum ꝑalmarum laterib ual¬
laretur. Quod cherub nequaquã
ut in principio huius propħȩ le¬
gimꝰ. quattuor habebat facies. ho¬
minis scilicet et leonis. et uituli.
et aquilȩ : sed tantum duas. hoc ẽ
hominis et leonis : quoꝵ primũ
ad rationem ꝑtinet. sequens ad
furorem : qui significantius grece
eyiuuc appellatur. Eurorem̃ aut̃
dicimꝰ. ñ cum qui ꝑturbationi et
uitio ꝓximus ẽ : sed qui meritis
consolidat molliciem: et fortiorẽ
facit animũ dincantis. In priti¬
cipio enim subiacemꝰ concupiscen¬
tiȩ. quȩ refertur ad uitulum pro¬
pter t̾rȩ oꝑa : et alia sunt carnalia.

Expanded text:
positae viderentur. Cherubim intepositae viderentur. Cherubim interpretantur scientiae multitudo. Igitur intrinsecus in interioribus templi post scientiae multitudinem caelantur  Persequor autem ad statutum bravium supernae vocationis Dei, in Christo Jesu . Quae palmae erant inter Cherub et Cherub, ut unum Cherub duarum palmarum lateribus vallaretur: quod Cherub nequaquam, ut in principio hujus prophetae legimus, quatuor habebat facies, hominis scilicet, et leonis, et vituli, et aquilae; sed tantum duas, hoc est, hominis et leonis, quorum primum ad rationem pertinet, sequens ad furorem, qui significantius Graece θυμὸς appellatur. Furorem autem dicimus, non eum qui perturbationi, et vitio proximus est: sed qui mentis consolidat mollitiem, et fortiorem facit animum dimicantis. In principio enim subjacemus concupiscentiae, quae refertur ad vitulum, propter terrena opera; et alia sunt carnalia,
Abbreviated transcription (Latin):
ora templi. tanuarum lumine com¬
plebantur: ita ut ꝑ singulas fene¬
stras et cancellorum foramina. in¬
tro quis posset aspicere. Et ñ solum
exteriora erant strata ligno: sed
tanta erat lignoꝵ copra ꝑ circui¬
tum: ut et patum̃tum. et de paui-¬
ut aꝑtis eis. triplex in templo dci
intelligentia monstraretur: uxta
illud quod alibi dicitur : tu autẽ.
describe eam triplicit̃. Prospicere¬
tur aut̃ ꝑ eas. ñ solum interius
sed et exterius : ut quȩ interiora st̃
inuisibilia. quȩ exteriora. uisibilia
cognoscamꝰ: ut aliud m̃tem. aliud
carnem. aliud sp̃ualem intelligen¬
tiam. aliud simplicem monstraret
historiam. Et ꝑ om̃s parietes iN
circuitu. tam intrinsecus quam ex¬
trinsecus: erant m̃sure suȩ. Nichil
enim absq ratione et mensura in
templo dei: et maxime in scã scoꝵ
cherubim. haut dubium quin in
lignis de pauim̃to usq ad fenestras
ꝑtingentibꝰ: et tam fabrefactae
erant celaturȩ: ut ñ sculptȩ sed ap¬

Expanded text:
ora templi, januarum lumine 502 comora templi, januarum lumine 502 complebantur, ita ut per singulas fenestras et cancellorum foramina intro quis posset aspicere. Et non solum exteriora erant strata ligno, sed tanta erat lignorum copia per circuitum, ut et pavimentum et de pavimut apertis eis, triplex in templo Dei intelligentia monstraretur, juxta illud quod alibi dicitur: Tu autem describe ea tripliciter . Prospicitur autem per eas non solum interius, sed et exterius: ut quae interiora sunt, invisibilia; quae exteriora, visibilia cognoscamus: ut aliud mentem, aliud carnem, aliud spiritualem intelligentiam, aliud simplicem monstret historiam, et per omnes parietes in circuitu, tam intrinsecus, quam extrinsecus, erant mensurae suae. Nihil enim absque ratione et mensura in templo Dei, et maxime in sancto  ACherubim, haud dubium quin in lignis, de pavimento usque ad fenestras pertingentibus, et tam fabrefactae erant caelaturae, ut non sculptae, sed ap
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sit latitudo et longitudo. et ꝓ¬
fundum et altitudo. Quod autem
hebraicum dicit. ȩdificium separa¬
tum et parietes eius : septuaginta.
reliqua int̃pretantur et separat⁊¬
tia: quȩ ñ hereant parietib tem¬
pli. sed propinquos et suos habe¬
ant parietes. Ipsum quoq tem¬
plum et anguli eius. et ęlam id ÷¬
crant strata ligno: sapientia uide¬
licet. quod lignum inte situm in
paradiso scriptura cõmemorat.
Fenestrȩ quoq erant factę in
modũ retis. instar cancelloꝵ: ut
ñ speculari lapide nec uitro. sed
lignis intrasilib et uermiculatis clau¬
derent᷑: pro quib in hebraico. obliqͥs
fenestras habet. Quȩ in trib tantũ
erant partib templi. ad dextram
uidelicet et sinistram. et post ter¬
gum: id ÷ ad meridiem et ad aqui¬
lonem et ad occidentẽ. Orientalis
aut̃ pars. ñ habebat fenestras : qͥa
ipse introitus clarum ĩmittebat
lum̃ intrinsecus. et cuncta in teri¬

Expanded text:
quae sit latitudo, et longitudo, et pquae sit latitudo, et longitudo, et profundum, et altitudo. Quod autem Hebraicum dicit aedificium separatum et parietes ejus, Septuaginta reliqua interpretantur et separantia, quae non haereant parietibus templi, sed propinquos et suos habeant parietes; ipsum quoque templum et anguli ejus et aelam, id erant strata ligno, sapientia videlicet, quod lignum vitae situm in paradiso Scriptura commemorat . Fenestrae quoque erant factae in modum retis, instar cancellorum: ut non speculari lapide, nec vitro, sed lignis interrasilibus et vermiculatis clauderentur: pro quibus in Hebraico obliquas fenestras habet, quae in tribus tantum erant partibus templi, ad dexteram videlicet et sinistram, et post tergum, id est, ad Meridiem, et ad Aquilonem, et ad Occidentem. Orientalis autem pars non habebat fenestras, quia ipse introitus clarum immittebat lumen intrinsecus, et cuncta interi
Abbreviated transcription (Latin):
circuitum. a paum̃to usq ad la-¬
quearra cherubim. Et palmȩ ce-¬
late. et scũarium et templum
aꝑiebatur ꝑ quattuor angulos.
contra faciem scõrum: uisio. quasi spe¬
cies altaris lignei. Trium cubitorũ
altitudo eius: et longitudo cubitoꝵ
duo. et latitudo cubitoꝵ duo. & cor¬
nua habebat. Bases quoq et parie¬
tes eius. lignei. Uerbum contra qđ
septuaginta transtulert̃ in princi¬
pio testimonii. ubi scriptum ẽ. et
m̃sus ẽ. contra domũ in hebraieo
ñ habetur: et iccnco obęlo p̃notan¬
dum ẽ: ut sit rectius et uerius. et
mensus ẽ domũ longitudine cubi-¬
toꝵ centum. et reliqua. Describunt᷑
aut̃ scã scõꝵ. et templũ interius.
quod post nonaginta cubitos. ex
trib partib centenos cubitos ha¬
bere dicatur. ꝑfectum uidelicet ri¬
merũ decadarum decem : ut et m̃¬
te et sermone et oꝑib. dño serura¬
mus: recordantes illius apłici ex-¬
empli in quo ait. ut scire possimꝰ

Expanded text:
circuitum a pavimento usque ad lacircuitum a pavimento usque ad laquearia Cherubim, et palmae caelatae. Et sanctuarium et templum aperiebatur per quatuor angulos contra faciem sanctorum: visio quasi species altaris lignei: trium cubitorum altitudo ejus, et longitudo cubitorum duorum: et latitudo cubitorum duorum: et cornua habebat, bases quoque et parietes ejus lignei. » Verbum contra, quod LXX transtulerunt in principio testimonii, ubi scriptum est: Et mensus est contra domum, in Hebraico non habetur, et idcirco obelo praenotandum est: ut sit rectius et verius, et mensus est domum longitudine cubitorum centum, et reliqua. Describuntur autem Sancta sanctorum et templum interius, quod post nonaginttribus partibus centenos cubitos habere dicatur. Perfectum videlicet numerum decadarum decem, ut et mente et sermone, et operibus Domino serviamus, recordantes illius apostolici exempli in quo ait, « ut scire possimus,
Abbreviated transcription (Latin):
parantia. et parietes eius in lon¬
gitudine cubitoꝵ centũ: et lati¬
tudine contra faciem templi: et re¬
liquȩ contra. cubitoꝵ centum. Et
Imensus ẽ longitudinẽ separantis.
contra faciem reliquoꝵ quȩ erat
post tergum domus illius. et reli¬
⁊ qua hinc et inde. cubitorũ centũ
longitudinẽ. et templũ. et anguli.
et ȩlam. exterius strata ligno: et
fenestre in modũ retis factȩ. tres
ad lucendum. ut prospiceretur per
eas et domus et ea quę ꝓxima erant
strata ligno ꝑ circuitum. et paui¬
m̃tum: et de pauim̃to usq ad fe¬
nestras: et fenestrȩ aꝑiebantur tri-¬
plicit̃ ut prospiceretur ꝑ eas. Et
usq ad domũ interiorem et exte¬
riorem. et ꝑ omnẽ parietem in
circuitu in trinseeus et extrinsecus
men surã: et celata cherubim. et
palmȩ in cherub et cherub. Duae
facies cherub. E acies hominis ad
palmã hinc. et facies leonis ad pal¬
mã inde: cęlatus omĩs paries per

Expanded text:
parantia et parietes ejus, in lonparantia et parietes ejus, in longitudinem cubitorum centum: Et latitudinem contra faciem templi, et reliqua econtra cubitorum centum. Et mensus est longitudinem separantis contra faciem reliquorum, quae erant post tergum domus illius, et reliqua hinc et inde cubitorum centum longitudinem. Et templum et anguli, et Aelam exterius strata ligno, et fenestrae in modum retis factae tres, ad lucendum, ut prospiceretur per eas. Et domus, et ea quae proxima erant, strata ligno per circuitum: Et pavimentum, 501 et de pavimento usque ad fenestras. Et fenestrae aperiebantur tripliciter, ut prospiceretur per eas: et usque ad domum interiorem, et exteriorem, et per omnem parietem in circuitu intrinsecus et extrinsecus mensura, et caelata Cherubim, et palmae inter Cherub et Cherub. Duae facies Cherub: facies hominis ad palmam hinc, et facies leonis ad palmam inde: caelatus omnis paries per