comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicta siÑ: seducent᷑ eis signis et ꝓdigiis qͥ sed uoi
merebunt᷑ ꝓ eo qđ dilectionẽ ueritatis ñ receper̃
in qͥt ut salui fierent. Nec dubitauit apłs dicere
atq addere. idõ mittet illis ds̃ oꝑationem erroris
ut credant m̃dacio. Ds̃ enim mittet. qr ds̃ dia¬
bolum facere ista ꝑmittet. iusto ipse iudicio.
qͣm iuis faciat ille iniqͦ malignoq c̃silio: ut iudi¬
centur inqͥt om̃s qui ñ credider̃ ueritati s c̃senser̃
iniqͥtati . Roinde iudicati seducent᷑. & seducti iudi¬
cabunt᷑. Sed iudicati seducent᷑ illis iudicus dei
occulte iustis. iuste occultis: qͥb ab initio pecccti
rationał creature nũꝗ iuidicare cessauit. Se-
eũ ad huc essemꝰ apđuos. haec dicebã uob:
Et nc̃ quid detineat scits.: ut reueletur in suo¬
N tempore Nam mẏsterium iã oꝑat᷑ iniqͥtatis:¬
IS tantũ ut qͥ tenet nc̃ teneat donec de medio fiat

Expanded text:
dictum sit, seducentur eis signis atque prodigiis, qui seduci dictum sit, seducentur eis signis atque prodigiis, qui seduci merebuntur: pro eo quod dilectnec dubitauit apostolus addere ac dicere: ideo mittet illis deus operationem erroris, ut credant mendacio. deus enim mittet, quia deus diabolum facere ista permittit iusto ipse iudicio, quamuis faciat ille iniquo malignoque consilio. ut iudicentur, inquit, omnes, qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati. proinde iudicati seducentur et seducti iudicabuntur. sed iudicati seducuntur illis iudiciis dei occulte iustis, iuste occultis, quibus ab initio peccati rationalis creaturae numquam indicare cessauit; seducum adhuc essem apud vos haec dicebam vobis et nunc quid detineat scitis ut reveletur in suo tempore nam mysterium iam operatur iniquitatis tantum ut qui tenet nunc donec de medio fiat
Abbreviated transcription (Latin):
satanȩ in omni uirtute & sienis et ꝓdigiis m̃ dacii.
& in omni seductione iniqͥtatis his qͥ ꝑeunt
Iñc̃ enim solust᷑ satanas: & ꝑ illum anti chrystum
in omni sua uirtute mirabilit̃ qͥdem sed m̃dacit᷑
oꝑat᷑. Quae solet ambigi utrum ꝓpt̃ ea dicta siñ
siena et ꝓdigia m̃dacii. qm̃ mortales sensus ꝑphan¬
tasmata decepturꝰ ẽ ut qđ ñ facit facere uideatur.
an qr illa ipsa etiã si er̃ uera ꝓdigia adm̃datiũ
ꝑtrahent credituros ñ ea potuisse nisi diuinitus
fieri. uirtutem diciboli nescientes maxime ꝗdo
enĩ ꝗdo decaeło ignis: itecidit. & tantam fami¬
liam cũ tantis gregib pecoꝵ scĩ iob uno impetu ab¬
sũpsit. & turbo irruens & domum eiciens filios
eius occidit phantasmata fuer̃. Quae tam̃ fuer̃
oꝑa satanȩ: cui dis̃ dedat hanc potestatem. Propt̃
quid horum gͦ dicta siq̃ ꝓdigia & signa m̃dacii :
tñc̃ potius apparebit. Sed propt̃ qđ libet horũ

Expanded text:
satanae in omni uirtute et signis et prodigiis mendacii satanae in omni uirtute et signis et prodigiis mendacii et in omni seductione iniquitatis his qui pereunt. tunc enim soluetur satanas et per illum antichristus in omni sua uirtute mirabiliter quidem, sed mendaciter operabitur. quae solet ambigi utrum propterea dicta sint signa et prodigia mendacii, quoniam mortales sensus per phantasmata decepturus est, ut quod non facit facere uideatur, an quia illa ipsa, etiam si erunt uera prodigia, ad mendacium pertrahent credituros non ea potuisse nisi diuinitus fieri, uirtutem diaboli nescientes, maxime quando enim quando de coelo ignis cecidit, et tantam familiam cum tantis gregibus pecorum sancti Job uno impetu absumpsit, et turbo irruens et domum dejiciens filios ejus occidit , phantasmata fuerunt: quae tamen fuerunt opera satanae, cui Deus dederat hanc potestatem. Propter quid horum ergo dicta sint prodigia et signa mendacii, tunc potius apparebit. Sed propter quodlibet horum
Abbreviated transcription (Latin):
iniqͥtatis: qđ nc̃ occultũ .ẽ Id ip¬
sũ enim mrsteriũ ꝑtinere arbitrant᷑ qđ ait iN
epła sua iołs eugłista. Pueri nouisfima hora ẽ
Et sic̃ audistis qđ antichrẏstus sit uenturꝰ. nc̃ aut̃
antichryst multi st̃acti st̃. Vnde cognoscimus
ex nob. Qđ si fuissent ex nob̾: ꝑ mansissent utiq
nob̾cũ. Sic̃ gͦ ante finem in hac hora inqͥuas
quam ioħs nouissimam dic̃. exier̃ multi here¬
tici de medio eccłȩ qͦs multos dic̃ antichrys¬
illum nouissimum antichrẏstũ ꝑtinebt̃. & tnc̃ re¬
uel aibit᷑. Alius gͦ sic. aliꝰ aut̃ sic. apłi obscura
ũba coniectat.: qđ tam̃ eũ dixisse ñ dubiũ est.
Ñ ueniet ad uiuos et mortuõs iudicaados xp̃c:
nisi priꝰ uenerit ad seducendos in anima mo¬
rtuos adũsariꝰ eiꝰ anti chrystus. quã uis ad oc-¬
cultũ iã tudiciũ dĩ ꝑtineat. qđ ab illo seduceq᷑
Presentia qͥppe eiꝰ erit sic̃ dictũ. ẽ scđm oꝑationẽ¬

Expanded text:
iniquitatis, quod nunc occultum est. Ad ipiniquitatis, quod nunc occultum est. Ad ipsum enim mysterium pertinere arbitrantur, a sua Iohannes euangelista: pueri, nouissima hora est; et sicut audistis, quod antichristus sit uenturus, nunc autem antichristi multi facti sunt; unde cognoscimus, ex nobis; quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum. sicut ergo ante finem in hac hora, inquiunt, quam Iohannes nouissimam dicit, exierunt multi haeretici de medio ecclesiae, quos multos dicit antichrisillum nouissimum antichristum pertinebunt, et tunc renelabitur. alius ergo sic, alius autem sic apostoli obscura uerba coniectat; quod tamen eum dixisse non dubium est: non ueniet ad uiuos et mortuos iudicandos Christus, nisi prius uenerit ad seducendos in anima mortuos aduersarius eius antichristus, quamuis ad occultum iam iudicium dei pertineat quod ab illo seducentur. praesentia quippe eius erit, sicut dictum est, se
Abbreviated transcription (Latin):
cisũ putant sed subtractũ potius. ut pu¬
taretur occisus & uiuũ occultari inuigo¬
re ipsius aetatis. in qͣ fuit cum credetur
extinctus. donec suo tp̃r reuelet᷑ et
restituat᷑ in regnũ Sed multũ michi
mira ẽ haec õpinantiũ tanta p̃sũptio.
de de ipso romano imꝑio creditur
dictũ : tanꝗ dictũ sit. tantũ qͥ mͦ im¬
pat imꝑet donec de medio fiat. id÷
de medio tollat᷑: & inc̃ reuelabit᷑ in¬
quus : quẽ significari anticrrrstum
nullus ambigit. Alii .uͦ. & qđ ait qͥd deti¬
neat scitis. & mysteriũ oꝑat᷑ iniqͥtatis.
ñ putant dictũ nisi de mał & fictis
qͥ st̃ in eccła. donec ꝑueniant ad
tantum numerũ qͥ antichrysto ma¬
gnum popłoaciat & hoc eẽ myste¬
rium iniqͥtatis. qr uidet᷑ occultum.
Ortari aut̃ apłm fideles. ut infide
quã tenent tenacit̃ ꝑseuerent di¬
cendo. tantũ qͥ nͦ modo tenet teneat
donec de medio fiat. hoc ÷ donec
exeat de medio eccłȩ mysterium

Expanded text:
cisum putant, sed subtractum potius, ut pucisum putant, sed subtractum potius, ut putaretur occisus, et uiuum occultari in uigore ipsius aetatis, in qua fuit, cum crederetur exstinctus, donec suo tempore reueletur et restituatur in regnum. Sed multum mihi mira est haec opinantium tanta praesumtio. de de ipso Romano imperio creditur dictum, tamquam dictum sit: \'Tantum qui modo imperat imperet, donec de medio fiat\', id est de medio tollatur. Et tunc reuelabitur iniquus, quem significari Antichristum nullus ambigit. Alii uero et quod ait: Quid detineat scitis et mysterium operari iniquitatis non putant dictum nisi de malis et fictis, qui sunt in ecclesia, donec perueniant ad tantum numerum, qui Antichristo magnum populum faciat; et hoc esse mysterium iniquitatis, quia uidetur occultum; hortari autem apostolum fideles, ut in fide quam tenent tenaciter perseuerent, dicendo: Tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat, hoc. est, donec exeat de medio ecclesiae mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
drẽ. aꝑte hoc dicere noluit: & idõ
nos qui nescimus qđ illi sciebant
ꝑuenire cũ labore ad id qđ sensie
apłs cupimꝰ nec ualemꝰ. p̃sertim quia & illa
quȩ addidit. hunc sensum faciunt obscurio¬
rem: Nã quid ẽ iam enĩ mysterium in iqͥtatis
oꝑat᷑. tantũ qͥmͦ tenet teneat donec de
medio fiat. & tñc̃ reuelabit᷑ ille iniquus:
Ego prorsus quid dixerit. me fateor igno¬
r̃are. Suspitiones tam̃ hominũ quas uł au¬
dire uł legere potui. ñ tacedio. Quidam pu¬
tant hoc de imꝑio dictum fuisse romano.
et ꝓpt̃ ea paulum apłm ñ id aꝑte scribe
uoluisse. ne calumniam uidelicet in cur¬
reret qđ romano imꝑio male optauerit
cũ sꝑaretur aet̾nũ: ut hoc qđ dix̃ tam
enim mysterium iniqͥtatis oꝑatur. ne¬
mnem uoluerit intelligi: cuius iam fa¬
cta uelut anticrrfa uĩdebant᷑. Vlude
ñnulli ipsũ resurrecturũ & futurum
anticryftum suspicant᷑ : alii .uͦ. nec oc¬

Expanded text:
dixit, aperte hoc dicere noluit. Et ideo dixit, aperte hoc dicere noluit. Et ideo nos qui nescimus quod illi sciebant, pervenire cum labore ad id quod sensit Apostolus, cupimus, nec valemus: praesertim quia et illa quae addidit, hunc sensum faciunt obscuriorem. Nam quid est, Jam enim mysterium iniquitatis operatur. tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat; et tunc reuelabitur iniquus? ego prorsus quid dixerit me fateor ignorare, suspiciones tamen hominum, quas uel audire uel legere potui, non tacebo. quidam putant hoc de imperio dictum fuisse Romano et propterea Paulum apostolum non id aperte scribere uoluisse, ne calumniam uidelicet incurreret, quod Romano imperio male optauerit, cum speraretur aeternum; ut hoc quod dixit: iam enim mysterium iniquitatis operatur, Neronem uoluerit intellegi, cuius iam facta uelut Antichristi uidebantur. Unde nonnulli ipsum resurrecturum et futurum Antichristum suspicantur; alii uero nec oc
Abbreviated transcription (Latin):
inftet dies dñi. ne quis uos seducat
ullo modo. q̃m nisi uenerit refuga
pͥmũ &ceta Nulli dubiũ ẽ eum de
Panti chrrsto ista dixisse. dieq iu¬
dicit. Hunc enim appellat diem
drũ ñ eẽ. uenturum. nisi ille prior
uenerit quẽ refugã uoccit. utiq
a dño dõ Qđ si de omnib impus
merito dici potest: ꝗto magis de
isto Sed in quo templa dĩ sit
sessurus incertũ ẽ. utrũ in illa
runa templi qđ asalomone rege
plũ dĩ apłs dicer&. Vnde ñ nulli
N ipsum pͥncipem s uniũsũ qͦdã mͦ
corpꝰ eiꝰ i÷ ad eum ꝑtinentem ho¬
minum multitudinem simul cum
iso suo pͥncipe. hoc loco intelligi
Anticherstum uolunt. rectiusq
putant etiam latine dici. sic̃ i
greco ẽ ne intẽplo dĩ sed intẽplũ
di sedeat tanꝗ ipse sit tẽplũ dĩ
qđ ẽ eccła :÷ sicͣ dicimꝰ sedet it
amicum. id ÷ uelut amicꝰ. uł siqͥd
aliud isto locutionis ngenere dici
solet. Qđ aut̃ ait. & nc̃ quid de¬
tineat scitis. id÷ quid sit in mora.

Expanded text:
is vos seducat. Ne quis vos seducat ullo modo: Quoniam, nisi venerit refuga primum, etc. Nulli dubium est eum de Antichristo ista dixisse, dieque judicii: hunc enim appellat diem non esse uenturum, nisi ille prior uenerit, quem refugam uocat, utique a domino deo. quod si de omnibus impiis merito dici potest, quanto magis de isto! sed in quo templo dei sit sessurus incertum est; utrum in illa ruina templi, quod a Salomone rege plum dei apostolus diceret. unde nonnulli non ipsum principem, sed uniuersum quodam modo corpus eiminum multitudinem simul cum ipso suo principe, hoc loco intelligi Antichristum volunt, rectiusque putant etiam Latine dici sicut in Graeco est, non in templo Dei, sed in templum Dei sedeat, tanquam ipse sit templum Dei, quod est Ecclesia: sicut dicimus, Sedet in amicum, id est, velut amicus; vel si quid aliud isto locutionis genere dici solet. Quod autem ait, Et nunc quid detineat scitis, id est, quid sit in mora,
Abbreviated transcription (Latin):
occultum ẽ. Neq id exp̃ssit apts tanꝗ homo ex
eoꝵ numero qͥb dictũ .ẽ. ñ ẽ urm scire tẽpora
Quam uis enĩ ñdum int̾ eos erat ꝗdo eis hoc di¬
ctum. ẽ: ad eoꝵ tam̃ collegium atq societatẽ
etiam ipsum ñ ambigimꝰ ꝑtinere. Itẽ qđ seqͥtur
tantũ mͦ qͥ tenet teneat donec de medio fiatu
et tño reuelcibit᷑ ille iniquus quem dñs uaĩe int̃¬
ficie sp̃u oris sui: docet nos antichrystum mani¬
festum futurum. si quidem ipsũ uidet᷑ aliqͣnto eui¬
dentiore significatione tetigisse int̾ficiendum
nec saltem obscure locutũsest. Quis nam sit enĩ
qui m tenet uł quidceneat. uł quid sibi uelit qđ
ait demedio fiat: potest quisq se coartare ut
intelligat uł aliqͣtenus suspicetur. q̃m qͦ qͦmͦ scri
ptũ lẽgit. Quam diu autẽ teneat. & post qͣnta
temporum spacia demedio fiat: hic tacet᷑

Expanded text:
occultum est. neque id expressit apostolus tamquam homo ex eorum numero, quibus dictum est: Non est uestrum scire tempora; quamuis enim nondum inter eos erat, quando eis hoc dictum est, ad eorum tamen collegium atque societatem etiam ipsum non ambigimus pertinere. Item, quod sequitur: Tantum, qui modo tenet, teneat, donec de medio fiat, et tunc reuelabitur ille iniquus, quem dominus lesus interficiet spiritu oris sui, docet nos Antichristum manifestum futurum, si quidem ipsum uidetur aliquanto euidentiore significatione tetigisse interficiendum nec saltem obscure locutus est. quisnam sit enim, qui modo tenet, uel quid teneat uel quid sibi uelit, quod ait: De medio fiat, potest quisque se coartare, ut intellegat uel aliquatenus suspicetur, quoniam quoquo modo scriptum legit; quam diu autem teneat et post quanta temporum spatia de medio fiat, hic tacetur
Abbreviated transcription (Latin):
ardore eciritats expectat. Nã si tanto magis
dilieitur dñs qͣnto magis creditur & p̃dliẽat᷑
citus ee uenturus: magis eum diligebant qͥ
e aduentũ iam instare dicebant. q̃uam hi
hoc utiq ñ credebat. Qm̃ nisi uenerit dis

Expanded text:
ardore caritatis expectat. nam si tanto magis ardore caritatis expectat. nam si tanto magis diligitur dominus, quanto magis creditur et praedicatur citius esse uenturus, magis eum diligebant, qui eius aduentum iam instare dicebant, quam hi, hoc utique non credebat. Si autem oneros
Abbreviated transcription (Latin):
gebt̃ sic̃ solia regno pr̃is sui. Et qđ propba diẽ
Ecce enim cciligo et tenebrȩ oꝑient terram
suꝑ gentes. inte uͦ apparebit dñs. et maiestas
eius inte idebitur. Item qđ scriptũ . ẽ. Iui
uͦ expectant dñm exultabt̃ cũ uirtute. ꝓdu¬
ceit pennas sic̃ aquile. current & ñlaborabt̃.
ambulabt̃ et non esurient. Hoc plane pus¬
sime et uerissime dicis. comm̃dans eoꝵ bea¬
atudinem qui diligt̃ aduentum dñi. Sed et
illi quib dicebat apłs ñ cito moueamit u
m̃te. quasi instet dies dñi: diligebant utiq
aduentũ dñi. Nec eos hoc dicens do etor gentiũ
ab ille dilectione frangebat: qua ut in flcimima¬
rent᷑ uolebat. Et idõ nolebat ut credeq eos a
quib audiebant instare diem dñi. ne forte
cũ transiret tẽpus qͦ eum credidant eẽ. uentu
rum & uenisse ñ cerneren : etiam coetera
falla cit̃ sibi ꝓmitas arbi trantes & de ipsa
mercede fidei desꝑarent Ñ gͦ ille diligit ad¬
siuer longe siti sinceritate si dei firmitate spei

Expanded text:
t sicut sol in regno patris sui. et quod propheta dicit: ecce enim caligo et tenebrae operient terram super gentes, in te uero apparebit dominus et maiestas eius in te uide- bitur. item quod scriptum est: qui uero exspectant dominum, exsultabunt cum uirtute, producent pinnas sicut aquilae, currenambulabunt et non esurient. Hoc plane piissime et verissime dicis, commendans eorum beatitudinem qui diligunt adventum Domini, sed et illi quibus dicebat Apostolus: Non cito moveamini mente, quasi instet dies Domini, diligebant utique adventum Domini, nec eos haec dicens Doctor gentium ab illa dilectione frangebat, qua ut inflammarentur volebat, et ideo nolebat ut crederent eis a quibus audiebant instare diem Domini, ne forte cum trum, et venisse non cernerent, etiam caetera fallaciter sibi promitti arbitrantes, de ipsa mercede fidei desperarent. Nam siue longe sit, sinceritate fidei, firmitate spei,
Abbreviated transcription (Latin):
ruituri st̃. de qͦ dñs ait. Ego ueni in no¬
mine pr̃is mei. & ñ suscepistis me : Alius
ueniet in nõe suo. hunc suscipietis De qͦ
peccca filiꝰ interitus. qui adũsatur et
suꝑ excollitur supͣ omne quod dicitur
deus aut qđ colitur. ita ut intẽplo dei

Expanded text:
uituri sunt, de quo Dominus ait: «Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me; alius veniet in nomine suo, hunc suscipietis» . De peccati, filius interitus, qui adversatur et superextollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur, it
Abbreviated transcription (Latin):
ex eat. quał iudicanđ ẽ illo die Acꝑ
hoc uigilare debet omnis xp̃ianꝰ: ne
imparatũ eũ inueniat dñi aduentus
Imparatũ aut̃ inueniet dies ille: quem¬
imparatum inuenerit suus uitȩ huius
dies ultimus

Expanded text:
exeat, qualis judicandus est illo die. Ac per hoc vigilare debet omnis christianus, ne imparatum inveniat eum Domini adventus. Imparatum autem inveniet imparatum inveniet suus vitae hujus dies ultimus
Abbreviated transcription (Latin):
ullo modo. Quando dicebat ñcito
moueamini m̃te . neq t̾reamini. siue ꝑ
cređdent eis qͥiam ꝓpinqͣre dñi arbitrabant᷑
aduentũ . Nec tam̃ uolebat ut tanꝗ seruus ille
dicerent. moram fac̃ dñs m̃s uenire & tra¬
dent se suꝑbiȩ luxuriȩq ꝑdendos: sed sic
eos nolebat̃ de ꝓpinqͣnte die nouissim o fal¬
sis auscultare rumorib. ut tam̃ uellet eos
paratos aduentũ dñi sui. lũbis accinctis et
luc̃nis ardentib oꝑiri. quib dic̃ Uos autẽ
fr̃s ñ estis in tenebris: ut dies ille uos tanꝗ
fur cp̃hendat. Om̃s enĩ uos filii lucis estis
et filii diei: non sumꝰ noctis neq tenebiterũ.
lle aut̃ qͥ sic dic̃ moram fac̃ dñs m̃s uenire ut
ꝑcutiat c̃seruos suos. & epuletur cũ ebriosis:
etiam dẽ die uitȩ suȩ nouissimo formidare.
n qͦ enĩ quemq inuenerit suus nouissimꝰ di
illo iudicat᷑. Ad hoc ꝑtinet qđ in eugłio¬

Expanded text:
ulus, quando dicebat: Non cito moueamini mente neque terreamini siue percrederent eis, qui iam propinquare domini arbitrabantur aduentum; nec tamen uolebat, ut tamquam seruus ille dicerent: Moram facit dominus meus uenire et traderent se superbiae luxuriaeque perdendos; sed sic eos nolebat de propinquante die nouissimo falsis auscultare rumoribus, ut tamen uellet eos paratos aduentum domini sui lumbis accinctis et lucernis ardentibus opperiri. quibus dicit: Vos autem, fratres, non estis in tenebris, ut dies ille uos tamquam fur comprehendat. omnes enim uos filii lucis estis et filii diei: uon sumus noctis neque tenebrarum. ille autem, qui sic dicit: Moram facit dominus meus uenire, ut percutiat conseruos suos et epuletur cum ebriosis, etiam de die huius uitae suae nouissimo formidare; in quo enim quemque inuenerit suus nouissimus diillo iudicabitur. Ad hoc pertinet. quod in eu
Abbreviated transcription (Latin):
quã uestim̃tũ : Ecce in quiunt ubi nos
dñs iubet de uictu et tegum̃to nr̃o eẽ se¬
dnm posset. ut p̃ciꝑet ita ẽẽ. debe sollicitos
qͥd manduccum & qͥd bibamꝰ. et unde co oꝑi¬
am᷑. ut nos etiã opificum artib curis laborib
oneraret: Quaꝓpt̃ in eo qđ ait qͥ ñ uult
oꝑari ñ manducet: oꝑa spitualia in quiunt
debemꝰ acciꝑe: de quib alio loco dr̃ Vniciuq¬

Expanded text:
a sua. ecce, inquiunt, ubi nos dominus iubet de uictu et tegumento nostro esse seperet ita esse debere sollicitos quid manducemus et quid bibamus et quo operiamur, ut nos etiam opificum artibus, curis, laboribus oneraret? Quapropter in eo quod ait, Qui non vult operari, non manducet; opera spiritualia, inquiunt, debemus accipere: de quibus alio loco dici
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ignorant dm̃. Quia creditũ ẽ testi¬
monium nr̃m suꝑ uos in die illo. inqͥo
uoluntatem bonitatis. et opꝰ fidei in¬
e uirtute Calus religionis huiꝰ ꝑ
ardieati quam solã ueram salus uera ueracit̃q
ꝓmittit᷑. nulli umꝗ defuit qͥ dignꝰ fuit
Quã uocationẽ ad dĩ ꝓpositũ asserit ꝑti¬

Expanded text:
iderunt, quia creditum est testimonium nostrum super uos in die illo. in quo uoluntatem bonitatis et opus fidei in dixi: salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, quam uocationem ad dei propositum asserit perti
Abbreviated transcription (Latin):
crescit fides ur̃a. et abundat caritas uniꝰ¬
oc dix̃ ne forte de tanto bono qđ ex dõ
Ihabebaq. tanꝗ ex se ipsis id habentes
extollerentur. Iđ gͦ suꝑ crescit fides urã
in qͥt & abundat icaritas unius cuiꝰq

Expanded text:
crescit fides vestra, et abundat charitas uniuoc dixit, ne forte de tanto bono quod habebant, tanquam ex se ipsis id habentes extollerentur. Quod ergo supercrescit fides vestra, inquit, et abundat charitas uniu
Abbreviated transcription (Latin):
norauerit legem dĩ. cuius uõx. ẽ. in dẽ¬
uteronomiõ. Nedicas in corde tuo. for¬
titudo mea & potentia manꝰ meȩ fecit
mͥuis tutem magnam hanc: sed memora¬
beris dñi dĩ tuĩ. qr ipse tͥ dat fortituoi¬
nem facere uustutem. Quid aug̃ pdest
bonum cesdam̃: nisi seqͥtur uictoria: et¬

Expanded text:
noraverit legem Dei, cujus vox est in Denoraverit legem Dei, cujus vox est in Deuteronomio: Ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam hanc: sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat fortitudinem facere virtutem . Quid autem prodest bonum certamen, nisi sequatur victoria? Et
Abbreviated transcription (Latin):
motłm ista utiq iam merita sua bona cõ¬
memorat : utbona merita c̃seqͣtur coronã.
qͥ post mala merita c̃secutꝰ ÷ grãm. Deniq¬
suꝑ.ẽ. inqͥr mͥ corona iustitiȩ qͣm reddet
michi dñs in illa die iustus iudex. Cui
redđet coronam iustus uidex: si non do¬
nasset grãm misericors pat̃: Et qͦmͦ eã
ista corona iustitiȩ : nisi p̃cessisset gr̃a
quȩ iusti ficcit impiũ : qͦmͦ ista debita red¬
deretur: nisi prius illa gratuita dona¬
tanꝗ ipsius. id ÷ exsipso ei cõparata: an
dona st̃ dĩ. Bonũ in qt cestam̃ cestaui.
cursũ c̃sũmaui : fidem seruaui. Primum
bona ista oꝑasi ñ ea p̃cessissent oogitatio¬
nes bonȩ nulla eent Attendite itaq qͥd
de ipsis cogitationib dicat. Ait enim
nr̃a ex dõ ẽm c̃ ẽ. Deinde singula ins¬
piciamꝰ. Bonũ inqr cestam̃ certaui quȩ¬
ro qua uirtute certauerit : utrum quȩ
illi ex semet ipso fuerit. anquȩ desuꝑ data
sit. Sed absit ut tantus doctor gentium ig¬

Expanded text:
 Ita utique jam merita sua bona commemorat, ut post bona merita consequatur coronam, qui post mala merita consecutus est gratiam. Deniqst, inquit, mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex . Cui redderet coronam justus judex, si non donasset gratiam misericors pater? Et quomodo esset ista corona justitiae, nisi praecessisset gratia quae justificat impium? Quomodo ista debita redderetur, nisi prius illa gratuita donatanquam ipsius, id est, ex ipso illi comparata, an dona sint Dei. Bonum, inquit, certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Primo ista bona opera, si non ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim nostra ex Deo est . Deinde singula inspiciamus: Bonum, inquit, certamen certavi. Quaero qua virtute certaverit; utrum quae illi ex semetipso fuerit, an quae desuper data sit. Sed absit ut tantus doctor ig
Abbreviated transcription (Latin):
in iustitia & more: & p̃para animã
tuam ad tẽptationem. Qui hȩc enim loqͥt᷑
cfortat infirmum. & ex infirmo fac̃ firmũ
ut ñ ille cũ credidit prosꝑa huius scłi spet
Si enim doctus fuerit spare ꝓsꝑa scłi ip

Expanded text:
in justitia et timore, et praepara animam tuam ad tentationem . Qui enim hoc loquitur, confortat infirmum et ex infirmo facit firmum: ut non ille, cum crediderit, prospera hujus saeculi speret. Si enim doctus fuerit sperare p
Abbreviated transcription (Latin):
uere ñ posst̃. Qui int̾malos uiuunt: ꝑsecuti¬
onem patiunt᷑. Om̃s mali ꝑsecunt᷑ bonos.
ñ ferro & lapidibus: sed u̾ita et moribus.
Nunqd aliquis scm̃ loth ꝑseq̃bat᷑ in sodomis:
Nemo illi molestus erat: & tam̃ int̃ impios
uiuebat. int̃ immundos. suꝑbos blasphemos
ꝑsecutionem patiebat᷑: ñ uapulando sed
malos uidendo. Quisquis me audis et non¬
dum uiuis in xp̃o pie: incipe in xp̃o pie
iuuere: et ꝓbas qđ dico. Deniq apłs
cum commemorar&e ꝑicula sua. ꝑicuł
inqͥt in mari.ꝑicuł influminib. ꝑicuł¬
nem scłi non nouerunt.
agnus bonorum labor. ẽ mores tolerare
contrarios. quibus qui ñ offenditur. pa¬
rum ꝓficit. Tantũ enim torquet iustum iniqui¬
tas aliena : quantũ recedit a sua MAli aut̃ ho¬
& in errorem mittentes.
ȩcus si coecum ducat. simul in foueam ca
Merito cadunt inputeum corruptionis
Quid gͦ ait: Proficient in peius: non tam̃ diu
Nã ante pciulo dixit. Sed ultra ñ ꝓficient:

Expanded text:
usti non possunt. Qui inter malos vivunt, persecutionem patiuntur. Omnes mali persequuntur bonos, non ferro et lapidibus, sed vita et moribus. Numquid aliquis sanctum Lot persequebatur in Sodomis? Nemo illi molestus erat: et tamen inter impios vivebat, et inter immundos, superbos, blasphemos, persecutionem patiebatur, non vapulando, sed malos videndo. Quisquis me audis, et nondum vivis in Christo pie, incipe in Christo pie vivere, et probas quod dico. Denique Apostolus cum commemoraret pericula sua: Periculis, inquit, in marinem saeculi non noverunt. agnus bonorum labor est, mores tolerare contrarios: quibus qui non offenditur, parum proficit. Tantum enim torquet justum iniquitas aliena, quantum recedit a sua .  in errorem mittentes. ecus autem caecum ducens, simul in foveam cadunt . Merito cadunt in puteum corruptionis. Quid ergo ait? Proficient in pejus; non tamen diu. Nam paulo ante dixit, Sed ultra non proficient:
Abbreviated transcription (Latin):
N illis reputetur.
son orat pyo alexandyo : qͥ in uidentia
frat̾nitatem oppugnando peccaue¬
monte: rat. Pro his aut̃ qui ñ abruꝑant amorem
sed timore succubuer̃: orat ut eis ignoscat᷑
nat frat̃nitatem. et ad ipsam grãm quã
et si quisquam ñ amorem a fr̃e alienaue¬
rit. sed officia fr̃nitati debita ꝑ aliqͣm
infirmitatẽ animi ñ ex hibuerit.

Expanded text:
non illis imputetur. Non orat pro Alexandro qui invidentia fraternitatem oppugnando peccaverat, sed pro his orat qui non abruperant amorem, sed timore succubuerant ut eis ignoscatur. nat fraternitatem, et adversus ipsam gratiam qua est si quisquam non amorem a fratre alienaverit, sed officia fraternitati debita per aliquam infirmitatem animi non exhibuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
hiantes ñ enĩ uacant uidẽ qͣm suaiis ẽ dr̃s
nec in sab̃bo esuriunt. atq idõ pigri st̃ po¬
testate ad nõ sabbi accepta uellere spiccis
& tam diu ũsare manibi. contritasq pur¬
gare donec ad ȩscamꝑueniant. S cimꝰ aut̃¬

Expanded text:
hiantes. non enim uacant uidere. quam suauis est dominus, hiantes. non enim uacant uidere. quam suauis est dominus, nec in sabbato esuriunt; atque ideo pigri sunt potestate a domino accepta uellere spicas et tamdiu uersari manibus contritasque purgare, donec ad escam perueniant. Dicet a
Abbreviated transcription (Latin):
cum p̃iudicio alterius exposia¬
tionis fortasse melioris. ut pro suo modulo
eligat qͥsq qđ caꝑe possit Vbi aut̃ intelli¬
gere ñ potest: scripturȩ dĩ det honorem
ubi dmorem Sedeũ tam multis ex otbm
uerba scripture quȩ tractauimꝰ eeponant᷑:
cobibeant sẽ tandem qͥ literis inflati seclarib
belra posta ut omã pra coranutr iant
uelu imppem̃ atq impolitũ aliqura ene aei¬
tar si ne pemis intra repantg etuolato¬
rarũ auũ nidos irridentes Perculosius
aub o rane erudam infirmi fris. qui casittos
impios de celesium corporum nimeris f
de quib libet elem̃torũ mundi huiꝰ quetio¬
nib subtilit̃ e copiosȩ disserere audiunt eua¬
nescunt. & eos sibi cũ suspirio p̃ponentes et
maenos putantes. salubrimȩ pietatis libros
cũ fastidio repetunt. et qđ dulcit᷑ audire
deb̾ent. uix patient̃ atangunt. a segeas as¬
ꝑitate ab errantes & spinarũ florib ini¬

Expanded text:
cum praeiudicio alterius exposicum praeiudicio alterius expositionis fortasse melioris, ut pro suo modulo eligat quisque quod capere possit: ubi autem intellegere non potest scripturam, deo det honorem, sibi timorem. sed cum tam multis exitibus uerba scripturae, quae tractauimus, exponantur, cohibeant se tandem, qui litteris inflati saecularibus haec ita posita, ut omnia pia corda nutriant, uelut inperitum atque inpolitum aliquid exagitant, sine pennis in terra reptantes et uolaturarum auium autem errant quidam infirmi fratres, qui cum istos impios de coelestium corporum numeris, vel de quibuslibet elementorum mundi huius quaestionibus subtiliter et copiose disserere audiunt, euanescunt et eos sibi cum suspirio praeponentes et magnos putantes saluberrimae pietatis libros cum fastidio repetunt et quos dulciter haurire deberent uix patienter adtingunt, a segetis asperitate abhorrentes et spinarum floribus in
Abbreviated transcription (Latin):
in .ẽ Tercio & fide inqͥt ñ ficta: Si enĩ fides
nr̃a m̃dacio caruerit : tnẽ & ñ diligimꝰ
qđ ñ ẽ diligendum. & recte uiuendo id
Squidam ab errantes c̃ũsi st̃ in uaniloqͥũ.
uolentes eẽ. legis doctores. ñ intelligentes
neq quae locunt᷑. neq de qͥb affirmaNT¬
ud enĩ molestiȩ triftitiȩq in ge¬
rant prudentib frĩb: temerarii
p̃sũptores. satis dici ñ potest. cũ si qͣndo
de praua & falsa opinatione sua rep̃hendi
tate dixer̃. eosdem libros scõs unde
id ꝓbent ꝓferre conant᷑. uł etiam me¬
morit̃ quae ad testimoniũ ualere
arbitrant᷑: multa inde ũba pñtoru
tiant. ñ intelligentes neq quae lo ir¬
cunt᷑ neq de quib affirmant. Ad hoc
enim c̃sidandũ et obseruandũ : libri ge¬
neseos multiplicit̃ ꝗtũ potui enuoleui
ptuliqi sententias de uerb̵ ad exercita¬
tionem nrõm obscure posttis nercia
aliqͥd unum temere affir maris

Expanded text:
inest. Tertio: Et fide, inquit, non ficta: si enim fides inest. Tertio: Et fide, inquit, non ficta: si enim fides nostra mendacio caruerit, tunc et non diligimus quod non est diligendum, et recte vivendo id s quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intellegentes neque quae locuntur neque de quibus affirmantd enim molestiae tristitiaeque ingerant prudentibus fratribus temerarii praesumtores, satis dici non potest, quod, si quando de praua et falsa opinatione sua reprehendi tate dixerunt, eosdem libros sanctos, unde id probent, proferre conantur uel etiam memoriter, quae ad testimonium ualere arbitrantur, multa inde pronuntiant uerba, non intellegentes neque quae loquuntur neque de quibus adfirmant. Ad hoc enim considerandum et obseruandum libri Geneseos multipliciter, quantum potui, enucleaui protulique sententias de uerbis ad exercitationem nostram obscure positis, non aliquid unum temere adfirmans
Abbreviated transcription (Latin):
tas quđ caritas: Audis alio loco Firus
p̃cepti ẽ caritas de corde pupo. Iam ut¬
dece. utrũ int̾ se habeas lagones carita¬
tem decorde puyo.Purũ cor in caritate
hoc ÷ ꝗdo diligis hominem scđm dm̃
qr & te ipsum sic debes diligere ut
non erret regula. diliges ꝓximum
tuũ tanꝗte ipsũ Si enĩ malete diligs ec
imutilit. ita & ꝓximum diligendo quio es
consulis: Quomꝰ aut̃ male diligis: Quomꝰ
inuenit s cript᷑a quaȩ neminem palpar. et
ciuscit q ñte diligis : Immo et c̃iuncia
putas qđte ipsũ diligas : frrasites et
prinum diligens ad iniqͥtatẽ duces
ex dulerio cuia laqueus erit dilexto¬
Num enim diceret ccritas addidut
de corde puro. ut nichil aliud
quã is qđ diligendũ ẽ diligat᷑ Consei¬
entiam uͦ bonã subiungit ꝓp̃t̾ spem. Ille
enĩ se ad id qđ credit & diligit ꝑuenturũ
ẽẽ. desꝑat: cui male c̃scientiȩ scrupulus

Expanded text:
tas? qualis charitas? Audis alio loco: «Finis tas? qualis charitas? Audis alio loco: «Finis praecepti est charitas de corde puro.» Jam videte utrum inter se latrones habeant charitatem de puro corde. Purum cor in charitate hoc est, quando diligis hominem secundum Deum; quia et teipsum sic debes diligere, ut non erret regula, «Diliges proximum tuum tanquam teipsum.» Si enim male te diligis et inutiliter; ita et proximum diligendo, quid ei consulis? Quomodo autem te male diligis? Quomodo innuit Scriptura, quae neminem palpat, et convincit quia non te diligis; imo convincit putas quod teipsum diligas? Erras: ita et proximum diligens, ad iniquitatem duces, et dilectio tua laqueus erit dilectcum enim diceret, charitas, addidit, de corde puro, ut nihil aliud quam id quod diligendum est diligatur. Conscientiam vero bonam subjunxit propter spem: ille enim se ad id quod credit et diligit perventurum esse desperat, cui malae conscientiae scrupulus
Abbreviated transcription (Latin):
uicquid gͦ salubrit᷑ m̃te c̃cipit᷑ uł
ore ꝓfertur. uł de qͣlibet diuina
pagina exculpitur: ñ habet finem nisi
caritatem: Haec aut̃ caritas ñ qͣliscũq ẽ.
Nã et male uiuentes irretiunt᷑ sibi soci¬
ȩtate ꝑditȩ conscientiae. et dicunt᷑ amare se
nolle disceđe ab inuicẽ. suis collocutio¬
nib conciliari. desidare se absentes:
gauđe ad p̃sentiam suã Amor iste tarta¬
reus ẽ Viscum hab& qđ deiciat in ꝓfun¬
dũ: ñ pennas qͥb leuet incaelũ. Quae. ẽ
aut̃ Karitas quȩ appellant᷑ caritatesse¬
atq ita suis quibdam t̃minis circũscri¬
pta cũ sit diuinitate infinita. ut omnino
caritas. Posset huc usq dicere. Nã aliis
locis ubi tanꝗ scientib loq̃bat᷑ huc usq
dix̃. Plenitudo inqͥt legis ẽ caritas. Et
ñ dix̃ quał caritas. Idẽo alibi ñ dix̃: qr
dix̃ alibi. Nenim ubiq om̃a dici aut
posst̃ aut debeq̃. Ergo hic. plenitudo
legis caritas. Quȩrebas forte quae cari¬

Expanded text:
uidquid ergo salubriter mente concipitur, vel ore profertur, vel de qualibet divina pagina exsculpitur, non habet finem nisi charitatem. Haec autem charitas non qualiscumque est. Nam et male viventes irretiuntur sibi societate perditae conscientiae, et dicuntur amare se, nolle discedere ab invicem, suis collocutionibus conciliari, desiderare se absentes, gaudere ad praesentiam suam. Amor iste tartareus est: viscum habet, quo dejiciat in profundum; non pennas, quibus levet in coelum. Quae est autem charitas, ut aatque ita suis quibusdam terminis circumscripta, cum sit divinitate infinita, ut omnino raecepti est charitas.» Posset hucusque dicere Nam aliis locis ubi tanquam scientibus loquebatur, hucusque dixit: «Plenitudo,» inquit, «legis charitas» ; et non dixit qualis charitas. Ideo ibi non dixit, quia dixit alibi: non enim ubique omnia dici aut possunt, aut debent. Ergo hic, «Plenitudo legis charitas.» Quaerebas forte, quae chari
Abbreviated transcription (Latin):
ant legis caritas. Quid tã finitũ et t̃mi¬
natũ quã plenitudo: Et enĩ fr̃s. finem
poni scuidabilit̃ nolite putare consũptai¬
onem :s c̃sumationẽ. Ait̃ enĩ ch̃ finiui
panẽ: Alit̃ finiui tunicam. Finiui pa¬
nem manducando: finiui tunicã inte¬
xendo. Et ibi finis sonat: & illiç finis sonat
Sedtam̃ panis finit᷑ ut c̃sumat᷑ tunica
finit᷑ ut c̃sũmet᷑ Panis finit᷑ ut ñ sit :
tunica finitur

Expanded text:
autem legis charitas . Quid tam finitum et termiautem legis charitas . Quid tam finitum et terminatum quam plenitudo? Etenim, fratres, finem ponit laudabiliter. Nolite putare consumptionem, sed consummationem. Aliter enim dicitur, Finivi panem; aliter Finivi tunicam. Finivi panem manducando; finivi tu nicam intexendo. Et ibi finis sonat, et illic finis sonat: sed tamen panis finitur ut consumatur, tunica finitur ut consummetur; panis finitur ut non sit, tunica finitur
Abbreviated transcription (Latin):
mine amplius diligendẽ amplius qͥsq
dm̃ debet diligere quã se ipsũ. Item ampli
Om̃s aut̃ ȩque diligendi s̃. Sed cũ omibus
ꝓdesse ñ possis: Ins potissimum c̃sulendũ
est. qui ꝓlocoꝵ & tẽporũ uł quarum li¬
bet rerum oportumtatib c̃strictius tibi
qͣsi qͣdam sorte iungunt᷑¬
Unix̃ gͥ haec summa ẽ ut intelligat᷑
legis et omnium diuinarum scri.¬
prurerum plenitudo finis eẽ. dilectione
qua fruendum ÷ & rei quȩ nob̃cũ eare
frui potest: qr ut se quisq diligat. p̃ce¬
pto ñ opus ẽ Hoc gͦ ut nossemꝰ atq pos¬
semꝰ: facta ẽ tota p̾nr̃a salute ꝑ diuinã¬
igt᷑ scriptas diuinas uł quam libet earum
partem intellexisse sibi iudetur. ita ut eo
intellectu ñ ȩdificet istã geminam caritatẽ
dĩ &pximi. nondũ intellexit
inde finem omnis c̃sũmationis.
Quis ÷ iste finis : Paulũ int̾roga. ł inis aut̃
p̃cepti. ẽ ccritas de corde purõ. &oscientia
bona. et fide ñ ficta. Alio loco. Plenitudo

Expanded text:
mine amplius diligendus est, amplius quisque deum debet diligere quam se ipsum. item amplius Omnes autem aeque diligendi sunt. sed cum omnibus prodesse non possis, his potissimum consulendum est qui pro locorum et temporum uel quarumlibet rerum opportunitatibus constrictius tibi quasi quadam sorte iunguntus, haec summa est, ut intellegatur legis et omnium diuinarum scripturarum plenitudo et finis esse dilectio rei, qua fruendum est, et rei, quae nobiscum ea re frui potest, quia, ut se quisque diligat, praecepto non opus est. hoc ergo ut nossemus atque possemus, facta est tota prigitur scripturas diuinas uel quamlibet earum partem intellexisse sibi uidetur, ita ut eo intellectu non aedificet istam geminam caritatem dei et proximi, nondum intellexitinde finem omnis consummationis. Quis est iste finis? Paulum interroga: Finis autem praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta ; et alio loco, Plenitudo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest fieri. Nã qͣntũ in ipsõ .ẽ. mallet
ñ eẽ iustitiam peccata ꝓhibentẽ atq pu¬
nientem. Et utiq si mallet ñ eẽ. iustitiã
quis dubitauerit qđ eam si posset aufer¬
ret: Ac ꝑ hoc qͦmͦ uistus. ẽ iustitiȩ tał
inimicus. ut eã si potestas detur p̃cipiedẽ
Auferat. nec cõminantem uł iudicantẽ
ferat: Inimicus gͦ iustitiȩ ẽ: qui poene
timore ñ peccat. Amicꝰ aut̃ erit : eius
amore ñ peccat . Inc̃ enĩ uere timebit pec¬
ccue. Nã qͥ gehennas metuit: ñ pecccue
metuit s arđẽ . Ille aut̃ peccae metuit:
qͥ peccatum suũ sic̃ gehennas odit. Ipse
Nam ille timor poene torm̃tũ habet:⁊¬
& ñ ẽ. incaritãte : eũq ꝑfecta caritas
foras mittit. Tantũ porro qͥsq peccatũ
odit: qͣntũ iustitiam diligit. Qđ ñ pote¬
rit lege t̾rente ꝑ litteram : sed spũ sanaNe¬

Expanded text:
non potest fieri. nam quantum in ipso est, mallet non potest fieri. nam quantum in ipso est, mallet non esse iustitiam peccata prohibentem atque punientem et utique, si mallet non esse iustitiam, quis dubi- 5 tauerit, quod eam, si posset, auferret? ac per hoc quo modo iustus est iustitiae talis inimicus, ut eam, si potestas detur, praecipientem auferat, ne comminantem uel iudicantem ferat? inimicus ergo iustitiae est, qui poenae timore non peccat, amicus autem erit, si eius amore non peccet; tunc enim uere o timebit peccare. nam qui gehennas metuit, non peccare metuit sed ardere; ille autem peccare metuit, qui peccatum ipsum sicut gehennas odit. ipse nam ille timor poenae tormentum habet et non est in caritate eumque perfecta s caritas foras mittit. Tantum porro quisque peccatum odit, quantum iustitiam diligit, quod non poterit lege terrente per litteram sed spiritu sanan
Abbreviated transcription (Latin):
quare sit data. ꝑ eius cõminationem c̃fu¬
git ad grãm lib̾antem. Eluic gr̃aȩ qͣ uifa¬
ficat᷑ impiꝰ. qͥsqͥs in gratꝰ uelut ad legẽ
implendam de suis uirib fidit. ignorans
dĩ iustitiam & suã uolens c̃stituere.
iuftraȩ dĩ ñest̃ subiectꝰ. Ac ꝑ hoc fidei
lex ñ absolutionis ad iutoriũ: sed uin
culũ criminis: ñ qr lex malũ ẽ s qr
upeccatũ sic̃ seriptũ. ẽ ꝑ bonũ talib
opat᷑ mortem. ł mandatum enim grauiꝰ
deliquit qͥ ꝑmandatum scit quam malũ
sit qđ admitait. In anit̃ autem putat
uictorem se eẽ. peccati: qͥ poene timore
niora peccat: qr et si ñ impletur foris
negotiũ male cupiditatis. ipsa tam̃ mala
cupiditas intꝰ ẽ hostis. Et qͥs coram dõ in¬
nocens inuenit᷑ qui uult fieri qđ uetat᷑.
si subtrahas qđ timetur. ac ꝑ hoc in ipsa
uoluntate reus ẽ. qui uult facere qđ non
licet fieri. Sed idõ ñ facit. qr impune

Expanded text:
quare sit data, per eius comminationem confuquare sit data, per eius comminationem confugit ad gratiam liberantem. huic gratiae, qua iustificatur impius, quisquis ingratus uelut ad legem implendam de suis uiribus fidit,\' ignorans dei iustitiam et suam uolens constituere, iustitiae dei non est subiectus ac per hoc fit ei lex non ablum criminis, non quia lex malum est, sed quia peccatum, sicut scriptum est, per bonum talibus operatur mortem; per mandatum enim grauius delinquit, qui per mandatum scit, quam malum sit, quod admittit. Inaniter autem putat uictorem se esse peccati, qui poenae timore non peccat, quia, etsi non impletur foris negotium malae cupiditatis, ipsa tamen mala cupiditas intus est hostis. et quis coram deo -innocens inuenitur, qui uult fieri, quod uetatur, si subtrahas, quod timetur? ac per hoc in ipsa uoluntate reus est, qui uult facere. quod non licet fieri, sed ideo non facit, quia impune
Abbreviated transcription (Latin):
dine apłi utar tanꝗ pedagogo cũ eruditꝰ
fuerit. Quomͦ enĩ uisto lex ñ ẽ  posta
si et usto ẽ necessaria: non q in iustũs
aAdiusificantem grãm ꝑducat᷑ sel qu
legitimȩiam iustus utat᷑ An forte
mimo uͦ ñ forte sed certe. sic legraime
utitur lege iam iustus. cũ eatem¬
rendo im̃ponit in iustis. ut cũ et in
ipsis coeꝑit in olite c̃cupisceatiae morb
incentiuo ꝓhibitionis. & cumulo p̃ua¬
ricationis augeri: c̃fugiant ꝑfidem ad
iustificantẽ grãm et ꝑ donũ sp̃s suaui¬
tate iuftitiȩ: delectati poenã littere
minantis euadant: Ita ñ er̃ contraria.
neq int̾ se duo ista pugnabt̃. ut etiam
iustus bona lege legitime utat᷑ : & tamen
iusto lex posita ñ sit Ñ enim ex eauis¬
tificatꝰ. ẽ. sed ex lege fidei qͦ credidit nullo
mͦ posse suae infirmitati ad implenda
ea quæe lex factorum iub̃et nisi diuina
gratia subueniri
Dona est lex illi qͥ ea legitime utitur.
Utit᷑ aut̃ legitime. qui intelligers

Expanded text:
i utar, tamquam paedagogo cum eruditus fuerit. quomodo enim iusto lex non est posita, si et iusto est necessaria, non qua iniustus ad iustificantem gratiam perducatur, sed qua legitime iam iustus utatur? an forte, immo uero non forte, sed certe sic legitime utitur lege iam iustus, cum eam terrendis inponit iniustis, ut cum et in ipsis coeperit inolitae concupiscentiae morbus incentiuo prohibitionis et cumulo praeuaricationis augeri, confugiant per fidem ad iustificantem gratiam et per donum spiritus suauitate iustitiae delectati poenam litterae minantis euadant? ita non erunt contraria neque inter se duo ista pugnabunt, ut etiam iustus bona lege legitime utatur et tamen iusto lex posita non sit; non enim ex ea iustificatus est, sed ex lege fidei. qua credidit nullo modo posse suae infirmitati ad inplenda ea, quae lex factorum iuberet, nisi diuina gratia subueniribona est lex illi, qui ea legitime utitur, utitur autem legitime, qui intellegens,
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑat: qͥ bonam c̃scientiam gerit. Quemai. puri¬
git mala c̃scientia. retrahit se abspe et ñ
sibi sꝑat nisi damnationem. Ut gͦ sꝑet
regnum: habeat bonã c̃scientiã. Et ut
habeat bonã c̃scientiam: credat et oꝑet᷑
Qđ credit fides ẽ : qđ oꝑat᷑ caritas ẽ. Ille gͦ
loco afide coepit apłs fides spes caritas

Expanded text:
sperat, qui bonam conscientiam gerit. Quem vero pungit mala conscientia, retrahit se a spe, et non sibi sperat nisi damnationem. Ut ergo speret regnum, habeat bonam conscientiam; et ut habeat bonam conscientiam, credat, et operetur. Quod credit fidei est, quod operatur charitatis est. Illo ergo loco a fide coepi
Abbreviated transcription (Latin):
scimꝰ mortales corda mortalium. tnẽ aut̃ il¬
luminabit dr̃is absẽdita tenebraerũ et mani¬
festabit cogitationes cordis. et laus erit unicu¬
iq: adõ: qr id laudabit᷑ & diligit᷑ apximo
inꝓximo: ł qͦd nelateat ab ipso illumina¬
bitur dõ. Minuit᷑ aut̃ cupiditas caritate
crescente : donec ueniat hac ad tantam
magnitudinem qͣ maior eẽ. ñ possit Maio¬
remꝰ enĩ caritatẽ nemo hab&: ꝗ ut ani¬
mate sed qd amatis uidete Amordĩ
amor pximi R aritas dr̃ Amor mun¬
di. amor huius scłi cupiditas dr̃ Cupidi¬
tas refrenet᷑ caritas excrtet᷑. Ipsa enim
caritas bene oꝑantis: dat ei spem bone
esciontise Sp̃ẽ enĩ gerit bona c̃scientia qͦmoꝰ
mala c̃scientia in tota desꝑatione: sic borila¬

Expanded text:
scimus mortales corda mortalium, tunc autem illuminabit Dominus abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et laus erit unicuique a Deo : quia id laudabitur et diligetur a proximo in proximo, quod ne lateat, ab ipso illuminabitur Deo. Minuitur autem cupiditas charitate crescente, donec veniat hic ad tantam magnitudinem, qua major esse non possit: Majorem enim charitatem nemo habet, quam ut aniAmate, sed quid ametis videte. Amor Dei, amor proximi, charitas dicitur: amor mundi, amor hujus saeculi, cupiditas dicitur. Cupiditas refrenetur, charitas excitetur. Ipsa enim charitas bene operantis dat ei spem bonae conscientiae. Spem enim gerit bona conscientia: quomodo mala conscientia tota in desperatione est, si
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepti ÷ caritas de corde puro. & c̃scientia bo¬
na: & fide ñficta: Omnis itaq p̃cepti finis cari¬
tas ẽ: id ÷ ad caritatẽ refertur omne p̃ceptũ
tione carnali ut ñ referat᷑ ad illãm cari¬
tatem qͣm diffudit sp̃s sẽs in cordib nr̃is.
ñdum fit quẽ ad modũ fieri oportet. quã¬
uis fieri uideat᷑. Caritas quippe ista : dĩ ÷
cepti ẽ. caritas. Et ds̃ caritas. ẽ Quec̃q gͦ¬

Expanded text:
cepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta. Omnis itaque praecepti finis charitas est, id est, ad charitatem refertur omne praeceptum. tione carnali, ut non referatur ad illam charitatem quam diffundit Spiritus sanctus in cordibus nostris , nondum fit quemadmodum fieri oportet, quamvis fieri videatur. Charitas quippe ista Dei est et aecepti est charitas; et, Deus charitas est
Abbreviated transcription (Latin):
usto enĩ lex ñ ÷ posita: Quȩ tam̃ bona. ẽ. si
qͥs ea legitime utat᷑. Hȩc duo apłs uelut
int̃ se contͣria connectens. monet mouetq lec¬
torem ad scrutandam qestionem atq soluen
Quom enĩ bona ẽ lex. siqͥs ea legitme utat᷑.
si etiam qđ seqͥt᷑ uerũ. ẽ. sciens hoc qr iusto
lex ñ ẽ posita: Nãqͥs legitme utit᷑ legen
nisi it̃iustus: At ei ñ .ẽ: posita: sed in iusto
An itũc et iniustus ut iustificet᷑ id ẽ ut iustꝰ
fiat i legitime lege uti debet: ꝗͣ tanqͣm
pedagogo ꝑducat᷑ ad gr̃am ꝑ qͣm solam qđ
lex iubet possit implere. Pipsam qͥppe iuftifi¬
cat᷑ ratis id ẽ nullis suoꝵ oꝑm p̃cedentibus
ea facere ualeamꝰ: id ẽ non qr legem im¬
impleuimꝰ. sed ut legẽ implere possimꝰ. In¬
iustus gͦ legitime lege utit᷑ : ut iustꝰ fiat. Iđ

Expanded text:
nim lex non est posita: quae tamen bona est, si quis ea legitime utatur. Haec duo Apostolus velut inter se contraria connectens, monet movetque lectorem ad perscrutandam quaestionem atque solvendam. Quomodo enim bona est lex, si quis ea legitime utatur ; si etiam quod sequitur verum est, Sciens hoc, quia justo lex non est posita? Nam quis legitime utitur lege nisi justus? At ei non est posita, sed injusto. An et injustus, ut justificetur, id est, ut justus fiat, legitime lege uti debet, qua tanquam paedagogo perducatur ad gratiam , per quam solam quod lex jubet possit implere? Per ipsam quippe justificatur gratis, id est, nullis suorum operum praecedentibus ea facere valeamus, id est non quia legem implevimus, sed ut legem implere possimus. Injustus ergo legitime lege utitur, ut justus fiat. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
tendarũ genus. in his duob p̃ceptis p̃t̃¬
missũ ẽ Cũ enim p̃currat dilectio dĩ. eiꝰq
dilectionis mođ p̃scriptus appareat. ita
ut coctera in illũ confluant. dedilectione
tua nichil dictũ uidetur. Sed cũ dictũ ÷
diligestpximũ tuũ tanꝗte ipsũ : simul
et tui abste dilectio ñ p̃t̃ missaẽ Ille
aut̃ iuste et scȩ uiu it qͥ rerũ integer
estimator ⁊est. ipse aut̃ qͥ ordinatã
habet dilectionẽ. ne aut diligat
qđ ñ ẽ diligendum. aut ñ diligat qđ diligendũ¬
ẽ aut ãplius diligat qđ minꝰ diligendũ . ẽ
aut ȩque diligat qđ uł minꝰ uł ãplius diligen¬

Expanded text:
gendarum genus in his duobus praetermissum est. Cum enim praecurrat dilectio Dei, ejus dilectionis modus praescriptus appareat, ita ut caetera in illum confluant. De dilectione tua nihil dictum videtur; sed cum dictum est: « Diliges proximum tuum tanquam te ipsum, » simul et tui abs te dilectio non praetermissa est. Ille autem juste et sancte vivit, qui rerum integer aestimator est. Ipse autem qui ordinatam habet dilectionem, ne aut diligat quod non est diligendum, aut non diligat quod est diligendum, aut amplius diligat quod minus diligendum est, aut aeque diligat qu
Abbreviated transcription (Latin):
apto. Plenitudo aut̃ legis curitas. Et alio loco
sinis aut̃ pcepti ẽ. caritas. de corde puro
&escientia hona. & fide ñ ficta Quid ẽ autem
p̃cepti finis nisi p̃cepti ad impletio: Et quid
ẽp̃cepti adimpletio: nisi legis plenitudo :
Qđ ẜͦ ibi dix̃ plenitudo legis caritas: hoc etiã
hic dix̃ finis p̃cepti ẽ caritas. Nec dubitari
ullo mͦ potest qđ tẽplũ dĩ sit homo in qͦ habi¬
tat caritas. Dicit enĩ & ioħs. Ds caritas. ẽ¬
Qua ꝓpt̃ quis quis uetus peccatũ uis ex¬
tinguere. mandato nouo extingue cupidi¬
tatẽm : & ãplectere caritatẽ Sic̃ enim
radix omniũ maloꝵ ẽ cupiditas : ita
radix omiũ bonoꝵ caritas. Totã magni¬
tudinem & ãplitudinẽ diuinorũ elõ¬
quiorũ secura possidet caritas: qua dm̃

Expanded text:
 legis caritas, et alio loco: finis. autem praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. quid est autem praecepti finis nisi praecepti adimpletio? et quid \'est praecepti adimpletio nisi legis plenitudo? quod ergo ibi dixit: plenitudo legis caritas, hoc etiam hic dixit: finis praecepti est caritas. nec dubitari ullo modo potest, quod templum dei sit homo, in quo habitat caritas. dicit enim et Iohannes: deus caritas equapropter quisquis uetus peccatum uis extinguere, mandato nouo extingue cupiditatem et amplectere caritatem. sicut enim radix omnium malorum cupiditas, ita radix omnium bonorum caritas. Totam latitudinem et magnitudinem diuinorum eloquiorum secura possidet carit