comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diu. & incertũ ẽ. ipsum qđ dr̃ dui. Quare hoc
ñ cogitat : Quia posuit incelum ossuũ. & lin
huc popłs meus. Iam ipse asaph reuertet᷑ huc
Iidit enĩ ista habundare iniquis. uidit suꝑ¬
bos. redit ad dm̃. & incipit quęrere & disputa¬
re. S quando: Cum dies pleni inuenient᷑ in
eis. Q uid ẽ. dies pleni: Cum aut̃ uenit plenriu
tempis. misit as̃ filiũ suum. Ipsa ẽ. plenitudi
tẽporis. quando uenit ille temporalia docere
contep̃ni. ñ habere magnũ qđ mali homines
cupiunt. pati quicqͥd mali homines metuunt.
Factus ẽ. unia: reuocauit ad ggitationem intimam.
ad monuit quid adõ quęrendũ eẽt. & uide ae
qua cogitatione reuerberata in se. & quodã mͦ
reuocante fluetus impetus sui. tͣnsitur ad uera

Expanded text:
diu, et incertum est ipsum quod dicitur diu. Quare hoc diu, et incertum est ipsum quod dicitur diu. Quare hoc non cogitat? Quia huc populus meus. Jam ipse Asaph revertitur huc. Vidit enim ista abundare iniquis, vidit superbis: redit ad Deum, et incipit quaerere et disputare. Sed quando? Cum dies pleni invenientur in eis. Quid est, dies pleni? Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum . Ipsa est plenitudo temporis, quando venit ille temporalia docere contemni, non habere magnum quidquid mali homines cupiunt; pati quidquid mali homines metuunt. Factus est via, revocavit ad cogitationem intimam, admonuit quid a Deo quaerendum esset. Et vide de qua cogitatione reverberata in se, et quodammodo revocante fluctus impetus sui, transitur ad vera
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. hoc ẽ. transiit suꝑ t̾ram. Transeunt t̾re¬
na omnia. Qͥd ẽ tͣnsire t̾rena oninia. Non
se cogreat hominẽ subito mori posse cũ loqͥt᷑.
quasi semꝑ uicturus minat᷑. Transcendit¬
iniquitas cogitationis illiꝰ t̾renam fragilita¬
tẽ. nescit qͣli uase cooꝑtus ẽ. nescit qđ scrip¬
tum ẽ. alio loco de talib. Exiet sp̃s eius. & re¬
uertet᷑ in t̾ram suã. iuilla die ꝑient omnes
cogitationes eiꝰ. S isti diem ultimũ suum ñ
cogitantes: locunt᷑ suꝑbia. & in cȩlum ponunt
os suum. & transcendunt t̾ram. Si ultimũ diẽ
suum ñ cogitaret. id ẽ. iudicii sui ultimũ diẽ
latro missus in carcerẽ : nichil illo ee̾t. iima¬
nius. & tam̃ posset effugere. Quo fugis ne mo¬
riaris: Certus erit ille dies. Quid ẽ. dui quod
uicturus es: Quantũ ẽ. diu qđ habet finẽ. et¬
si diu ẽẽt: Huc accedit quia ñ ẽ. aui. & ñ est.

Expanded text:
suum. Hoc est enim, transiit super terram, transeunt terresuum. Hoc est enim, transiit super terram, transeunt terrena omnia. Quid est, transire terrena omnia? Non se cogitat hominem subito mori posse, cum loquitur: quasi semper victurus minatur: transcendit cogitatio illius terrenam fragilitatem; nescit quali vase coopertus est, nescit quod scriptum est alio loco de talibus: Exiet spiritus ejus, et revertetur in terram suam; in illa die peribunt omnes cogitationes ejus . Sed isti diem ultimum suum non cogitantes, loquuntur superbiam; et in coelum ponunt os suum, et trascendunt terram. Si ultimum suum diem non cogitaret, id est judicii sui ultimum diem, latro missus in carcerem, nihil illo esset immanius; et tamen posset effugere. Quo fugis ne moriaris? Certus erit ille dies. Quid est diu quod victurus es? Quantum est diu quod habet finem, etsi diu esset? Huc accedit quia non est: et non est
Abbreviated transcription (Latin):
in dispositionẽ cordis. Merito sero dictur
ẽ. inite latarum. dicat uel frĩb meis. qͣndo
ei non conceditur fructus penetentiȩ. Non emĩ
penitentia ñ datur. s semprt̃na erit pęnitentia.
& nulla salus post pęnitentiam. Er̃go ista
runt & locuti sunt malignitatẽ. S locunt᷑
malignitatẽ homines & cum timore. Isti aut̃
quomͦ: Iniquitatem in altum locuti sunt.
Non solũ locuti iniquitatẽ. s etiã clare audi¬
entib omnib suꝑbe. Ego facro. ego ostendo.
senties cum quo habes. iiuere ce ñ sinam.¬
Suꝑbe uel cogitares ea. ñ eciã effunderes. uł
int᷑ claustra cogitationis mala cupiditas co-¬
erceret᷑. Uel refrenaret eam int̾ cogitationẽ
suam. Quare: An forte macer ẽ: ꝓdiet qͣsi ex
adipe iniquitas eor. Iniquitatẽ in altũ locuti
eoꝵ transunt suꝑ terrã. Quid ẽ. hoc tͣnsuit su¬
ꝓ t̾ram: Qupa dictũ ẽ. posuerunt in cȩlum os

Expanded text:
in dispositionem cordis. Merito sero dicturus in dispositionem cordis. Merito sero dicturus est, Mitte Lazarum; dicat vel fratribus meis ; quando ei non conceditur fructus poenitentiae. Non enim poenitentia, non datur; sed sempiterna erit poenitentia et nulla salus post prunt et locuti sunt malignitatem. Sed loquuntur malignitatem homines et cum timore, isti autem quomodo? Iniquitatem in altum locuti sunt. Non solum locuti sunt iniquitatem; sed etiam clare, audientibus omnibus, superbe: Ego facio, ego ostendo; senties cum quo habes, vivere te non sinam. Vel cogitares ea, non etiam effunderes: vel intra claustra cogitationis mala cupiditas coerceretur, vel refrenaret eam intra cogitationem suam. Quare? an forte macer est? Prodiet quasi ex adipe iniquitas eorum. Iniquitatem in altum locuti it super terram? Quod dictum est, Posuerunt in coelum os
Abbreviated transcription (Latin):
ulcerosũ. qui iacebat ante ianuam diuitis.
& cupiebat saturari de micis quȩ cadebant
de mensa diuitis. Attende & illum parẽ
cuum. qui induebatur purpura & bẏsso. & e¬
pulabat᷑ cotidie splendide. Contigit nempe mori
inopem illũ. &. auferri ab angłis in sinum abta¬
hȩ. Ille aut̃ mortuus ẽ. & sepultꝰ est. Nã illuiᷤᷤ
forte sepulturam nemo curauit. & cũ apud inferoᷤ
ille diues in tormentis ẽẽt. nonne eleuauit
ocłos suos. & iudit ininfito gaudio eũ qͤm
contẽpsit ante ianuam suã. & de digito eius
aquȩ stillam defiderauit qui de mensa eiꝰ caden¬
tes micas desiderauerat: Fr̃s. labor ille pauꝑiᷤᷤ
quantus fuit: Deliciȩ illȩ diuitis. qͣm longe
fuerunt: Quod aut̃ mutauerunt. ꝑpetuum ẽ.
Illius gͦ quia ñ erat declinatio in morte. & fir¬
Ille aut̃ flageslatꝰ hic. requieuit ibi. qͥa fla¬
gellat omnẽ filiũ quẽ recipit. S eui dicis
ista: Epulanti splendide. & induenti cotidie
purpura & bẏsso. Cin dicis: Qui tͣnsiit

Expanded text:
anuam divitis, et cupiebat saturari de micis quae cadebant de mensa divitis; attende et illum parem tuum qui induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide. Contigit nempe mori inopem illum, et auferri ab Angelis in sinum Abrahae: ille autem mortuus est, et sepultus est; nam illius forte sepulturam nemo curavit: et cum apud inferos ille dives in tormentis esset, nonne elevavit oculos suos, et vidit in infinito gaudio eum quem contempsit ante januam suam, et de digito ejus aquae stillam desideravit, qui de mensa ejus cadentes micas desideraverat? Fratres, labor ille pauperis quantus fuit? Deliciae illae divitis quam longae fuerunt? Quod autem mutaverunt, perpetuum est. Illius ergo quia non erat declinatio in morte, et firille autem flagellatus hic, requievit ibi; quia flagellat omnem filium quem recipit . Sed cui dicis ista? Epulanti splendide, et induenti se quotidie purpura et bysso. Cui dicis? Qui transiit
Abbreviated transcription (Latin):
audire. uide si ñ etiã intẽ ipso ꝓdiet ini¬
quitas ex adipe eiꝰ. Iam enĩ p̃ceptorib & cor¬
reptorib suis inimicitias indicunt. & fiuñ
inimici uerum dicentib.iam sueti palpa¬
ri uerbis adulantium aure molli. corde ñ
sano. Quis dicat diuiti. male fecisti raꝑe
res alienas : Aut forte si ausus fuerit ali¬
quis dicere. & calis ẽ. cui ñ possit ille re¬
sistere. quȩ respondet: Totum in contẽ¬
ptu di loquit᷑. Quare: Quia suꝑbus ẽ.
Quare: Quia pinguis. Quare: Quia deuo¬
tus aduictimã. ẽ. ꝓdiet quasi ex adipe¬

Expanded text:
audire; vide si non etiam in te ipso prodiet iniaudire; vide si non etiam in te ipso prodiet iniquitas ex adipe ejus. Jam enim praeceptoribus et correptoribus suis inimicitias indicunt; et fiunt inimici verum dicentibus, jam sueti compalpari verbis adulantium, aure molli, corde non sano. Quis dicat diviti: Male fecisti rapere res alienas? Aut forte si ausus fuerit aliquis dicere, et talis est cui non possit ille resistere, quid respondet? Totum in contemptum Dei loquitur. Quare? Quia superbus est. Quare? Quia pinguis est. Quare? Quia devotus ad victimam e
Abbreviated transcription (Latin):
temus. qualia acciꝑe meruerunt. qui
Primo isti describant᷑. ꝓdiet quasi exadipe
iniquitas eor. Uide si non taurus ille ag¬
micui est᷑. Audite fr̃s. Non quomͦ cunq tñ¬
seundũ ẽ. Quid dixit: ꝓdiet qͣsi exadipe
inquitas eoꝵ.Sunt enĩ mali. s macie
mali Ido̾ mali quia macri. idẽ exiles.
exigui. tãbe quadam necessitatis affecti.
& ipli mali & dãmanłi. Ferenda ẽ. enĩ oĩs
necessitas: qͣm ꝑpetranda aliqua iniqͥtas.
Tam̃ aliua ẽ. de necessitate peccare. aliud
mabundantia. Pauꝑ mendicus furtum
fac̃. ex macie ꝓcessit iniquitas. Diues
habundans reb tantis. quare diripit res
alienas:: Illius iniquitas ex macie: huiꝰ ex
adipe ꝓcessit. Idõ maero cũ dicis qͣre hoc
fecistiꝰ: humilit̃ afflictus & abiectus respon
dec. Necessitas coegit. Quare ñ timusti
dm̃: Egestas compulit. Dic diuiti. quare
hȩc facis & non times qdm̃: Si tam̃ tantus
es qui possis dicere. uide si uel dignatur

Expanded text:
temus, qualia accipere meruerunt qui temus, qualia accipere meruerunt qui . 12. vers. 7. Primo isti describantur. Prodiet quasi ex adipe iniquitas eorum. Vide si non taurus ille agnitus est. Audite, fratres: non quomodocumque transeundum est quod dixit, Prodiet quasi ex adipe iniquitas eorum. Sunt enim mali, sed macie mali; ideo mali, quia macri, id est exiles, exigui, tabe quadam necessitatis affecti: et ipsi mali, et damnandi; ferenda est enim magis omnis necessitas, quam perpetranda aliqua iniquitas. Tamen aliud est de necessitate peccare; aliud in abundantia. Pauper mendicus furtum facit; ex macie processit iniquitas: dives abundans rebus tantis, quare diripit res alienas? Illius iniquitas ex macie: hujus ex adipe processit. Ideo macro cum dicis: Quare hoc fecisti? Humiliter afflictus et abjectus respo. Quare non timuisti Deum? Egestas compulit. Dic diviti: Quare haec facis, et non times Deum? si tamen tantus es qui possis dicere. Vide si vel dignatur
Abbreviated transcription (Latin):
ad malã lib̾tatem: i dõ dix̃ obtinuit eos su¬
pbia. Qind ẽ. obrinuit eos suꝑbia: Cireũ¬
amicti sunt iniquitate. & impietate sia.
Non dix̃ tecti. s circũ a micti. undiq a¬
opti impietate sua. Merito miseri. nec
uident nec uident᷑. quia circũ amictił
nec uident᷑ interiora eoꝵ. Nam qͥsquis
maloꝵ hominũ quasi feliciuĩ scdłm t̾rꝰ
interiora conspic̾et. quisqͥs eoꝵ uidera
truces conscientias. qͥsquis eoꝵ animal
posset inspitere diuerbari cantis ꝑturbi¬
cionib cupĩtͥatũ & timorũ. uideret iles
miseros: & quando felices uocantur. S ͥ
circũ amicti sunt iniquitate. & impiecał
sua: non uident. s nec uident᷑. Nouerat
illos sp̃s qui de illis ista dicit. & eo ocule
tales debemus inspiscere. quo scimus i¬
impietatis. Uideamus istos. & cũ felicest.
fugiamus. & cũ felices sunt. ñ imitem̃
nec adnõ qõ nr̃o talia nobis ꝓ magno ob¬

Expanded text:
ad malam libertatem . Ideo, dixit, obtinuit eos suad malam libertatem . Ideo, dixit, obtinuit eos superbia. Quid est, obtinuit eos superbia? Circumamicti sunt iniquitate et impietate sua. Non dixit, tecti; sed, circumamicti, undique cooperti impietate sua. Merito miseri nec vident, nec videntur, quia circumamicti sunt, nec videntur interiora eorum. Nam quisquis malorum hominum, quasi felicium secundum tempus, interiora conspiceret; quisquis eorum videret truces censcientias, quisquis animas eorum posset inspicere diverberari tantis perturbationibus cupiditatum et timorum, videret illos miseros, et quando felices vocantur. Sed quia circumamicti sunt iniquitate et impietate sua, non vident; sed nec videntur. Noverat illos Spiritus qui de illis ista dicit; et eo oculo tales debemus inspicere, quo scimus viimpietatis, Videamus istos; et cum felices sunt, fugiamus; et cum felices sunt, non imitemur: nec a Domino Deo nostro talia nobis pro magno op
Abbreviated transcription (Latin):
firmamentũ in flagella eoꝵ. In laboribus
homimĩ non sunt. & cũ hominib non flagel¬
labuntur. Iam intellexi inquit. qͣre illiha¬
bent pacem. & florent in t̾ra. qͥa mortis
eoꝵ ñ ẽ. declinatio. Id est. quia certa mors et
et̾na eos manet. quȩ nec declinat ab eis. na
firmũ insempit̾nũ. ꝓpter hȩc gͦ mala.
qͦ illis ȩt̃na futura sunt. mͦ quid᷑ In labo¬
rib hominũ ñ sunt. &. cum hominib ñ
fiagellabunt᷑. Nunquid & ipse diabolus
eũ hominib flagellat᷑. cui cam̃ ȩt̾num sup
Iñ flagellant᷑. dũ non laborant cũ homimb
Ao inquit obtinuit eos suꝑbia. Attende illos
supbos. inasciplinatos. attende caurũ deuo¬
tum uictimȩ ꝑmissũ errare libere. & ertare¬
& nastare quȩ potest usq ad diẽ oc eisionis.
Iambonũ ẽ. fris. in ipsis ꝓpħtȩ uerb̾ audiamꝰ
huine quasi taurũ. de quo dixi. Sic em̃il¬
lum & alibi scriptura cõmemorat. Dicit
cos tanqͣm aduiecimã p̃paratos. & parci eis

Expanded text:
rmamentum in flagello eorum. In laboribus hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur. Jam intellexi, inquit, quare illi habent pacem, et florent in terra; quia morti eorum non est declinatio, id est, quia certa mors et aeterna eos manet, quae nec declinat ab eis, necfirmum in sempiternum. Propter haec ergo mala quae illis aeterna futura sunt, modo quid? In laboribus hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur. Numquid et ipse diabolus cum hominibus non flagelnon flagellantur, dum non laborant cum hominibus? Ideo, inquit, obtinuit eos superbia. Attende illos superbos, indisciplintos; attende taurum devotum victimae, permissum errare libere, et vastare quae potest, usque ad diem occisionis. Jam bonum est, fratres, in ipsis Prophetae verbis audiamus hunc quasi taurum de quo dixi. Sic enim illum et alibi Scriptura commemorat: dicit eos tanquam ad victimam praeparatos, et parci eis
Abbreviated transcription (Latin):
debatur. dans impiis cantã felicitatẽ. & auferenᷤ
ea a seruientib sͥ: Non illis bonis indebatur
eis laudabatur. A quib aut̃ ds̃ ñ laudabatur :
defecerunt in illis ymni. Postea uͦ popłs iste in¬
tellexit: quid eũ admoneret dd̾s quęrere. cum
ista temporalia subrraheret seruis suis. & dona¬
ret ea mimicis suis. blasphemis. impiis. Ad¬
monitus intellexit. quia p̃ omnib quȩ dat
ds̃. & bonis & malis. & aliqͣndo auffert & bo¬
nis & malis: p̃ omnib seruat aliquid bonis.
Quid ẽ. seruat aliquid bonis: Quid illis seruat:
Se ipsum. Iam qͣntũ arbitror currit᷑ in psalmo.
Intellectus ẽ. in nomine dñi. Audi record̾antẽ
& pęnitentem. quia errauerat putando dm̃
non bonũ. qͥ dat bona t̾rena malis. & aufert
nen oseiis suis. Intellexit enĩ quiad ãis serua

Expanded text:
debatur, dans impiis tantam felicitatem, et auferens debatur, dans impiis tantam felicitatem, et auferens eam a servientibus sibi? Non illis bonus videbatur eis laudabatur; a quibus autem Deus non laudabatur, defecerunt in illis hymni. Postea vero populus iste intellexit quid eum admoneret Deus quaerere, cum ista temporalia subtraheret servis suis, et donaret ea inimicis suis, blasphemis, impiis: admonitus intellexit quia prae omnibus quae dat Deus, et bonis, et malis, et aliquando aufert, et bonis, et malisQuid est, servat aliquid bonis? quid illis servat? Seipsum. Jam quantum arbitror, curritur in Psalmo; intellectus est in nomine Domini. Audi recordantem et poenitentem qui erraverat, putando Deum non bonum qui dat bona terrena malis, et aufert illa a servis suis. Intellexit enim quid Deus serva
Abbreviated transcription (Latin):
cestamenti. Utinã ñ sit incarnalib frĩb nr̃is.
cũ iam aꝑte p̃dicat᷑ felicitas noui testamenti.
Q uid enĩ dixit illa tunc sẏnagoga: Qͥa dix̃ ille
popłs: Seruimus dõ. & corripĩmur. & flagellam̃.
subducunt᷑ nob̾ ea quȩ diligimꝰ. &. qͦ ꝓ magno a
dõ acceꝑamiis. Illi aut̃ scelerati homines. neqͥssi¬
mi. suꝑbi. blasphemi. in quieti: ab undant his¬
om̃ib reb ꝓpt̾ quas nos seruimus do. Puto si¬
ne causa seruit᷑ dõ. Hic sensus ẽ. blasphemi.
deficientis popłi: & nutantis. dũ considerat bo¬
na t̾rena ꝓpt̾ quȩ seruiebat dõ: abundare iis
qͥ ñ seruirent dõ. Nutat & ꝓpe labit᷑. & cum
ẏmnis illis deficit. quia in calib cordibꝰ ymii
deficiebant. Qͥd ẽ. intalib cordib ymni deficie¬
bant: Quia iam talia cogitabant. dm̃ ñ lauda¬
bant. Cmͦ enĩ laudarent dm̃. qͥb qͣsi ꝑuersus in¬

Expanded text:
Testamenti: utinam non sit in carnalibus fratribus nostris, Testamenti: utinam non sit in carnalibus fratribus nostris, cum jam aperte praedicatur felicitas Novi Testamenti! Quid enim dixit illa tunc Synagoga? quid dixit ille populus? Nos servimus Deo, et corripimur, flagellamur; subducuntur nobis ea quae diligimus, et quae pro magno a Deo acceperamus; illi autem scelerati homines nequissimi, superbi, blasphemi, inquieti, abundant omnibus rebus, propter quas nos Deo servimus: puto sine causa servitur Deo. Hic sensus est Psalmi, deficientis populi et nutantis: dum considerat bona terrena propter quae serviebat Deo, abundare his qui non servirent Deo, nutat, et prope labitur: et cum hymnisdeficiebant. Quid est, in talibus cordibus hymni deficiebant? Quia jam talia cogitabant, Deum non laudabant. Quomodo enim laudarent Deum, quibus quasi perversus vi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩrebat. qui ẽ. creator omniũ & spũalium
& corporaliũ. cũ gͦ illi pii scd̾m carnẽ acten¬
derent: id ẽ illa sẏnagoga quȩ erat inbomiꝰ
ꝓpħȩ. qͣles pauci intellectores regni celestis
perit a dõ. & quȩ ꝓmiserit ds̃ popło illi. abuin
dantiã rerũ t̾renarũ. patriã. pacẽ. felicitatẽ
t̾renam. s in his omnib figurȩ erant. & ñ in.¬
telligens quid ibi lateret in reb figuratis. pu¬
tans hoc ꝓ magno dare dm̃. nec habere melius
qđ dare possit diligentib se. & seruientib sibi
actendit & uidit quosdã peccatores impios. blaᷤ¬
phemos. seruos demonũ. filios diaboli. uiuenteᷤ
inmagna nequitia & suꝑbia. abundare rebus
talib t̾renis. temporalib ꝓ qualib reb ipsa
dõ seruiebat. & nata ẽ. cogͣitatio pessima incor¬
de. quȩ faceret mitare pedes: & ꝓpe labi a di
uia. & ecce ista cogitatio in popło erat ueteris

Expanded text:
quaerebat, qui est creator omnium, et spiritualium, quaerebat, qui est creator omnium, et spiritualium, et corporalium: cum ergo illi pii secundum carnem attenderent, id est, illa Synagoga quae erat in bonis, t ibi Prophetae, quales pauci intellectores regni coelestis, perit a Deo, et quae promiserit Deus populo illrerum terrenarum, patriam, pacem, felicitatem terrenam: sed in his omnibus figurae erant; et non intelligens quid ibi lateret in rebus figuratis, putavit hoc pro magno dare Deum, nec habere melius quod dare posset diligentibus se et servientibus sibi. Attendit, et vidit quosdam peccatores, impios, blasphemos, servos daemonum, filios diaboli, viventes in magna nequitia et superbia, abundare rebus talibus terrenis, temporalibus, pro qualibus rebus ipsa Deo serviebat: et nata est cogitatio pessima in corde, quae faceret nutare pedes, et prope labi a Dei via. Et ecce ista cogitatio in populo erat Veteris
Abbreviated transcription (Latin):
onis dĩ. E ibi iam fr̃s in heremo. qͥcqͥd
passus est ille popłs. & quicqͥd eis ds̃ lar¬
gitus est. quȩcũq illa flagella fuerant.
quȩcũq dona : significationes sunt rerũ.
quas in hac solitudine huiꝰ uitȩ ambulan¬
tes in xpõ. q̃renltes patriã. & accipimus
ad consolationẽ: & patimur ad ꝓbationẽ.
Non gͦ mirũ quia illud defecit: qd figurabat
fututũ. Nã ꝑductus ẽ. popłs ad patriam
ꝓmissionis. nunquid semꝑ staturã : Si hoc
eẽt. ñ ẽẽt. figura s res. Quia uͦ figura erat.
ad temꝑale quiddã ꝑductus ẽ. ille popłs
Si ad temꝑale qͥddam ꝑductus ẽ: oportebat
ut deficeret. & defectu suo cogeret qͦrere
qdđ nunqͣm deficeret. Sẏnagoga gͦ: idẽ. qͥ
dm̃ ibi pie colebant. s tam̃ ꝓpt̾ t̾renas res.
ꝓpt̾ ista presentia. sunt enĩ impii: qͥ p̃sentia
rerum bona a domonib quęrunt. hic aut̃
popłs ideo melior erat gentib. qđ quãtus pͣ¬
sentia bona & temporalia. tam̃ ab imno deo

Expanded text:
atres, in eremo quidquid passus est ille populus, et quidquid eis Deus largitus est; quaecumque illa flagella fuerunt, quaecumque dona, significationes sunt rerum quas in hac solitudine hujus vitae, ambulantes in Christo, quaerentes patriam, et accipimus ad consolationem, et patimur ad probationem. Non ergo mirum quia illud defecit quod figurabat futurum. Nam perductus est populus ad patriam promissionis; numquid semper staturam? Si hoc esset, non esset figura, sed res. Quia vero figura erat, ad temporale quiddam perductus est ille populus. Si ad temporale quiddam perductus est, oportebat ut deficeret, et defectu suo cogeretur quaerere quod nunquam deficeret. 6. Synagoga ergo, id est, qui Deum ibi pie colebant, sed tamen propter terrenas res, propter ista praesentia: sunt enim impii qui praesentium rerum bona a daemonibus quaerunt; hic autem populus ideo melior erat Gentibus, quod quamvis praesentia bona et temporalia, tamen ab uno Deo
Abbreviated transcription (Latin):
omnia. uel qͥa stellis sub iecte sunt uolunta¬
tes nr̃ę. quia unis quisq ñ ꝑ meritis agit᷑.
s necessitate stellarũ suarũ. Doctrina mala.
doctrina impia. In hȩc iste ibat. cuiꝰ pene cõ¬
moti sunt pedes. &. cuius paulominus effusi
sunt gressus. in hunc ibat errorem. s qͥa con¬
cinebat generationi filioꝵ dĩ: suscepit cognos¬
cere. &. dampnauit scientiã in qua iusticię dĩ¬
ñ congruebat. Q quid dicit: Audiamis. qͥa
suscepit cognoscere. & adiitus est. & didicit
aliquid & indicauit nob̾. Q suscepi in quit
cognoscere. Hoc labor ẽ.ante me. Uere mag¬
ns labor cognoscere. qͦmͦ & as̃ curet res huma¬
nas. &. bene sit malis. & laborent boni. Mag¬
na uis questionis. ⁊deo hoc labor est. ante me
Quasi stat mͥ in faciem murus quidam. s habens
uocem psalmi. in dõ meo transgrediar mu¬
bor ẽ. ante me. s ante dm̃ ñ est. labor. Fac ce
ante dm̃. ubi non ẽ. labor. & nec tͥ erit labor.

Expanded text:
omnia, vel quia stellis subjectae sunt voluntaomnia, vel quia stellis subjectae sunt voluntates nostrae, quia unusquisque non pro meritis agitur, sed necessitate stellarum suarum: doctrina mala, doctrina impia! In haec iste ibat, cujus pene commoti sunt pedes, et cujus paulo minus effusi sunt gressus; in hunc ibat errorem: sed quia non concinebat generationi filiorum Dei, suscepit cognoscere; et damnavit scientiam in qua justis Dei non congruebat. Et quid dicat audiamus; quia suscepit cognoscere, et adjutus est, et didicit aliquid, et indicavit nobis. Et suscepi, inquit, cognoscere. Hoc labor est ante me. Vere magnus labor, cognoscere quomodo et Deus curet res humanas, et bene sit malis, et laborent boni! Magna vis quaestionis! ideo, Hoc labor est ante me. Quasi stat mihi in facie murus quidam: sed habes vocem psalmi, In Deo meo transgrediar mubor est ante te; sed ante Deum non est labor: fac te ante Deum ubi non est labor, et nec tibi erit labor.
Abbreviated transcription (Latin):
Id est eui filioꝵ tuoꝵ concinui:ͦ Id est cui con¬
grui. cui ad cõmodatus sum: Bissonu ab
omnib. si sic doceo. Concinit enĩ. qui conso¬
nat. Qui aut̃ non consonat: ñ concinit. A
curus sum qͥa ñ cnrat: Maior ne in me pruden¬
tia qm in illis. Maiorne intellectus in me qͣm
in illis: Saluberrima auctoritas: reuocauit
cogitationem ab impietate. & quid sequit᷑.
Di dicebam narrabo sic: ecce generationẽ filioꝵ
tuoꝵ reꝑban. Ergo ne repbaret quid fecit:
suscepi cognoscere. Suscepit cognoscere. ds̃
illi assit. & cognoscat. Interun fr̃s. a magno lap¬
su reuocatur: quando ñ se iam scientem p̃sump¬
sit. s suscepit eognoscere qđ nesciebat. Iam e¬
nĩ uolebat quasi sciens inderi. & p̃ticare nul¬
lam ẽẽ dõ curã de reb humanis. facta ẽ. enĩ
ista iniquoꝵ nequissima. & impia doecrina.
Sciatis fr̃s multos disputare & dicere. quia ds̃
res humanas non curat. quia casib regunt᷑

Expanded text:
id est, cui filiorum tuorum concinui? id est, cui conid est, cui filiorum tuorum concinui? id est, cui congrui, cui accommodatus sum? Dissonui ab omnibus, si sic doceo. Concinit enim qui consonat; qui autem non consonat, non concinit. Alturus sum quia non curat? Majorne in me prudentia, quam in illis? majorne intellectus in me quam in illis? Saluberrima auctoritas revocavit cogitationem ab impietate. 22. vers.dicebam, narrabo sic: ecce generationem filiorum tuorum reprobavi. Ergo ne reprobaret, quid fecit? Et suscepi cognoscere. Suscepit cognoscere: Deus illi adsit, ut cognoscat. Interim, fratres, a magno lapsu revocatur, quando non se jam scientem praesumit, sed suscepit cognoscere quod nesciebat. Jam enim volebat quasi sciens videri, et praedicare nullam esse Deo curam de rebus humanis. Facta est enim ista iniquorum nequissima et impia doctrina. Sciatis, fratres, multos disputare, et dicere quia Deus res humanas non curat, quia casibus reguntur
Abbreviated transcription (Latin):
losa ẽ. ꝑ pericłm transit ad sanitatẽ. Andi iã
sanitatẽ. Ergo inuano iustificaui cor meũ.
& laui int̾ in nocentes manus meas. & fui
flagellatus tota die. & argutio mea in matu¬
cinum. Argutio correptio est: quia qͥ argu¬
itur corripit᷑. Quid ẽ. in matutinũ: Non
differtur. Differtur impiorũ. mea ñ differ¬
cur. Illa sera uel nulla est. mea in matutinũ.
docebo sic. Quomͦ docturus es: Quia non ẽ.
Hoc uis dicere. hoc narrare: Reprimit se auc¬
ris dicentib. ut semꝑ bene uiuatur: dicen¬
tib quia ds̃ curat res humanas. quia discernit
int̾ pium & impiũ. Ergo & iste uolens iam
istã ꝓferre sententiam: reuocat se. & quid
ait: Si dicebam narrabo sic: ecce generationẽ
filioꝵ cuoꝵ repbaui. Reꝓbaui generationẽ
filioꝵ cuoꝵ. si narrabo sic. generationẽ ustoꝵ
reꝓbabo. Sicut quȩdam habent exemplaria.
ecce geuerationi filioꝵ tuoꝵ eui concinu:

Expanded text:
losa est. Per periculum transit ad sanitatem. Audi jam losa est. Per periculum transit ad sanitatem. Audi jam sanitatem: Ergo in vanum justificavi cor meum, et lavi inter innocentes manus meas: et fui flagellatus tota die, et argutio mea in matutinum. Argutio, correptio est: qui arguitur, corripitur. Quid est, in matutinum? Non differtur. Differtur impiorum; mea non differtur: illa sera, vel nulla est; mea in matutinum. docebo sic. Quomodo docturus es? Quia non est hoc vis dicere, hoc narrare? Reprimit se, aucris dicentibus ut semper bene vivatur, dicentibus quia Deus curat res humanas, quia discernit inter pium et impium. Ergo et iste volens jam istam proferre sententiam, revocat se. Et quid ait? Si dicebam, Narrabo sic: ecce generationem filiorum tuorum reprobavi. Reprobavi generationem filiorum tuorum, si narrabo sic: generationem justorum reprobabo. Sicut et quaedam habent exemplaria: Ecce generationi filiorum tuorum cui concinui?
Abbreviated transcription (Latin):
& fui flagellatus tota die. Ame ñ recedunt R¬
gella dĩ. Bene serino & flagellor. ñ seruit e n¬
natiur. Magnã questionẽ sͥ fecit. Agitat᷑ al
transit anima. tͣnsitura ad contenmend̾a eni¬
rena. & concupiscenda ȩt̾na. Transitus est ps
animȩ in hac cogitatione ubi fluctuat il
quadam tempestate. ꝑuentura ẽ. ad portud.
& quomꝰ solent egri qui lentiuis egrocant a
sauitas ẽ longe. uicina santtate plus estuant.
A ccessionem ereticam metici uocant: ꝑ qmͣ
transitur ad sanitatem. Maior ibi estus. set
queens adsalutẽ. Maior ibi ardor. s uicina
refectio. Sic gͦ & hic estuat. Nam ꝑiculosa
uerba sunt fr̃s. molesta. & pene blaspbema.
Quomꝰ sciuit ds̃: Hoc ẽ. pene. Non dixit nesi¬
uit asͣ. ñ dixit non est. scientia in altissimo.
s quasi quęrens. hesitans. dubitans. Hoc ẽ.
quoa ait paulo ante. pene effusi sunt gres¬
sus mei. Quomꝰ scuit ds̃. & si ẽ. scientia in altiᷤ¬
ssmo: Non confirmat. s ipsa dubitatio ꝑicu¬

Expanded text:
 fui flagellatus tota die. A me non recedunt flagella Dei. Bene servio; et flagellor, non servit, et ornatur. Magnam quaestionem sibi fecit. Agitatur anima, transit anima transitura ad contemnenda terrena et concupiscenda aeterna. Transitus est ipsius animae in hac cogitatione: ubi fluctuat in quadam tempestate, perventura est ad portum. Et quomodo solent aegri, qui lentius aegrotant cum sanitas longe est, vicina sanitate plus aestuant: accessionem creticam medici vocant, per quam transitur ad sanitatem; major ibi aestus, sed ducens ad salutem; major ibi ardor, sed vicina refectio: sic ergo et hic aestuat. Nam periculosa verba sunt, fratres, molesta, et pene blasphema, Quomodo scivit Deus? Hoc est et pene: non dixit, Nescivit Deus; non dixit, Non est scientia in Altissimo: sed quasi quaerens, haesitans, dubitans Hoc est quod ait paulo ante: Pene effusi sunt gressus mei. Quomodo scivit Deus, et si est scientia in Altissimo? Non confirmat; sed ipsa dubitatio pericu
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ. ñ solũ cantat: s & amat eũ qm canitat.
In laude confitentis ẽ. p̃dicatio. in canti¬
co: amantis affectio. Defecerunt qͦ ym¬
ni dauid ait. & addidit filii iesse. Erãt
enĩ dauid rex isrł filius iesse tempore qͦ¬
dam ueteris testamenti. quo tempore no¬
uum testamentũ occultũ ibi erat tanqͣ
fructus in radice. Si enĩ quȩ ras fructum
fructum nisi qui de radice ꝓ cessit. Illo
gͦ tempore popło pͥmo uenienti ex semini
adhue carnali ubi pauci ꝓpħȩ intelligibans.
& quia desideraret᷑ a dõ. & quando habera
publice p̃dicari: p̃mintiauerunt futura

Expanded text:
dem, non solum cantat, sed et amat eum quem cantat. dem, non solum cantat, sed et amat eum quem cantat. In laude confitentis est praedicatio: in cantico amantis affectio. Defecerunt ergo hymni David, ait: et addidit, filii Jesse. Erat enim David rex Israel, filius Jesse , tempore quodam Veteris Testamenti; quo tempore Novum Testamentum occultatum ibi erat, tanquam fructus in radice. Si enim quaeras fructum fructum, nisi qui de radice processerit. Illo ergo tempore, populo primo venienti ex semine adhuc carnali, ubi pauci prophetae intelligebant et quid desideraretur a Deo, et quando haberet publice praedicari, praenuntiaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
respicitis inuanitates. & in
insamas mendaces. & qui
dh iic respicitis audite ne
respiciatis. Pf almus isti
hiscriptionem habet. idͥ÷
itulum. defecerunt
Iynini dauid filii iesse: psalmus ipsi a sapb
ot habemus psalmos. in quorr citulis scriptũ
ẽ. nomen dauid. misqͣm ẽ. additum filii us¬
se: nisi in hoc solo. Quod credendũ est. non
frustra factum: neq inanit̃. Ubiq enĩ nob
innuit ds̃. & ad intellectũ uocat pium sti¬
dium caritatis. Quid ẽ. defecerunt ymni
dauid filii iessẽ: Umni. laudes sunt dei.
cum cantico. Ymni. cantus sunt contina¬
tes laudem dĩ. Si sit laus & ñ sit dĩ: ñĩ
ymniis. Si sit et laus & dĩ laus. & ñ cani¬
cur: non ẽ. ỹmnus. Oportet gͦ ut sit ẏmꝰ
habeat hȩc tria. & laudẽ. & dĩ. & canticũ
Quid ẽ. gͦ defecert̃ ymni : Defecerunt lau¬
des que cantant᷑ in dm̃: Molestam rem
& quasi luctuosam: uidetur nuntiare.
Qui enĩ cantat laudem: ñ solũ laudat. s
etiam hẏlariter laudat. Qui cantat lau¬

Expanded text:
respicitis in vanitates et insanias mendaces ; et qui adhuc respicitis, audite ne respiciatis. Psalmus iste inscriptionem habet, id est titulum, Defecerunt hymni David, filii Jesse: Psalmus ipsi Asaph. Tot habemus psalmos in quorum titulis scriptum est nomen David, nusquam est additum filii Jesse, nisi in hoc solo. Quod credendum est non frustra factum, neque inaniter: ubique enim nobis innuit Deus, et ad intellectum vocat pium studium charitatis. Quid est, Defecerunt hymni David, filii Jesse? Hymni laudes sunt Dei cum cantico: hymni cantus sunt continentes laudem Dei. Si sit laus, et non sit Dei, non est hymnus: si sit laus, et Dei laus, et non cantetur, non est hymnus. Oportet ergo ut, si sit hymnus, habeat haec tria: et laudem, et Dei, et canticum. Quid est ergo, Defecerunt hymni? Defecerunt laudes quae cantantur in Deum. Molestam rem et quasi luctuosam videtur nuntiare. Qui enim cantat laudem, non solum laudat, sed etiam hilariter laudat: qui cantat lau
Abbreviated transcription (Latin):
& audi quomͦ. Ꝙ ego ad nichilum redactꝰ
sum. & non cognoui. Ego ille qui mͦ ista di¬
co de diuitib aliquando talia desiderani.
idõ & ego ad nichilum redactus sũ. quando
pene effusi sunt gressus mei. & ego ad nichi¬
lum redactus sum: & non cognoui. Non ẽ gͦ
desꝑandum & de illis: in quos talia dicebam.
apud ce: & ego semꝑ tecum. Multũ inter est
int̾ istum & alios. Iste quasi peccus factꝰ
est. desiderando t̾rena: quando redactus ad
nichilũ non cognouit ȩterna. S ñ recessit ado
suo: quia non desiderauit a demonib. a dia¬
bolo. Hoc enim tam uob̃ cõmendaui. uox ẽ. sỹ¬
nagoge. id est. illius popłi. qui ñ seruint
idołts. Pecus quidem factus sum. ado meo t̃¬
rena desiderans: s nunqͣm recessi ab ipso do
a deo meo: seqrͣ. Tenuisti manum dexterȩ
num. Manum tenuisti dexterȩ meȩ: ut
deduceres me. Quid posuit manũ: Potesta¬
tem. Hoc enĩ dicimus qͦmqmͣ habere inma¬
mi: qđ habet inpotestate. quomͦ dixit dia-¬

Expanded text:
 22. Et ego ad nihilum redactus sum, et non cognovi. Ego ille, qui modo ista dico de divitibus, aliquando talia desideravi: ideo et ego ad nihilum redactus sum, quando pene effusi sunt gressus mei. Et ego ad nihilum redactus sum, et non cognovi: non est ergo desperandum et de illis, in quos talia dicebam. ad te; et ego semper tecum. Multum interest inter istum et alios. Iste quasi pecus factus est desiderando terrena, quando redactus ad nihilum non cognovit aeterna: sed non recessit a Deo suo, quia non illa desideravit a daemonibus, a diabolo. Hoc enim jam vobis commendavi: vox est Synagogae, id est, illius populi qui non servivit idolis. Pecus quidem factus sum, a Deo meo terrena desiderans; sed nunquam recessi ab ipso Deoa Deo meo, sequitur: Tenuisti manum dexterae num: Manum tenuisti dexterae meae, ut deduceres me. Quid posuit, manum? Potestatem. Hoc enim dicimus quemquam habere in manu, quod habet in potestate; quomodo dixit dia
Abbreviated transcription (Latin):
Pmissum ẽ. regnũ t̾renũ. ꝓmissa ẽ t̾ra illa
in qua etiã inducti sunt ab ȩgẏpto lib̾ati.
ꝑiħm naue introducti sunt in terrã ꝓmis¬
sionis. ubi etiã ierłm t̾rena ȩdificata est:
ubi regnauit dauid̃. Acceꝑunt t̾ram li¬
berati ab egẏpto. tͣnseuntes ꝑ rubrũ ma¬
re. finitis anfractib & errorib solitudi¬
num. Accepert̃ t̾ram. acceꝑunt regnum.
Deinde post regnũ acceptũ. quia t̾rena ac¬
ceꝑant: ceperunt merito peccatorũ suoꝵ
oppugnari. & expugnari. captiuari. ad
extremũ euersa ẽ. & ipsa ciuitas. Tales erãt.
ille ꝓmissiones ñ ꝑseueraturȩ. ꝑ quas tam̃
figurarent᷑ future ꝓmissiones ꝑ seueraturȩ :
ut ille omĩs decursus tẽporalium ꝓmissio¬
nũ figurȩ ee̾nt. & quȩdã ꝓpb̃ia futurorũ
Itaq eum illud regnũ deficeret: ubi regnauit
dauid filius iesse. id ẽ. homo qͥdam. & si ꝓpħ̃a.

Expanded text:
Promissum est regnum terrenum; promissa est terra illa, Promissum est regnum terrenum; promissa est terra illa, in quam etiam inducti sunt ab Aegypto liberati: per Jesum Nave introducti sunt in terram promissionis, ubi etiam Jerusalem terrena aedificata est, ubi regnavit David. Acceperunt terram, liberati ex Aegypto, transeuntes per Rubrum mare; finitis anfractibus et erroribus solitudinum, acceperunt terram, acceperunt regnum: deinde post regnum acceptum, quia terrena acceperant, coeperunt merito peccatorum suorum oppugnari, expugnari, captivari; ad extremum eversa est et ipsa civitas. Tales erant et illae promissiones non perseveraturae, per quas tamen figurarentur futurae promissiones perseveraturae; ut ille omnis decursus temporalium promissionum figura esset, et quaedam prophetia futurorum. Itaque cum illud regnum deficeret, ubi regnavit David, filius Jesse, id est, homo quidam, etsi propheta,
Abbreviated transcription (Latin):
nipotentiã dĩ reuecans hoc apłs ait. Si
tii ex naturali incisus es oleastro. & cont᷑
naturã insertus es inbonã oliuã: noli glo¬
riari inquit aduersus ramos. S dicis ait.
Fracti sunt rami. ut ego inserar. Bene. ꝓpt̾
incredulitatẽ fracti sunt. tu aut̃ fidesta.
Noli altũ sapere.s time. Quid enĩ ẽ. no¬
li altum sapere: Noli suꝑbire. quia inser¬
tus es : s cime ne frangaris ꝑ infidelitatẽ.
sicut illi fracti sunt. Upter infidelitatẽ
inquit fracti sunt. cii aut̃ fide sta. noli
altum sapere. s time. Ham si ds̃ natura¬
lib ramis ñ peꝑcit : neq tͥ parcet. Qe seq̃ã
bonus locus .&. necessarius. & totus audi¬
endus. Nides gͦ inquit bonitatem & seue¬
ritatẽ dĩ. in eos quidem qui fracti sunt se¬
ueritatẽ. inte aut̾ qui insertus es bohita¬
tem. si ꝑmanseris inbonitate: Alioquin
popło illi carnali t̾rerȩ erant: & temporaleᷤ.

Expanded text:
nipotentiam Dei revocans hoc Apostolus ait: Si nipotentiam Dei revocans hoc Apostolus ait: Si tu ex naturali incisus es oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam, noli gloriari, inquit, adversus ramos. Sed dicis, ait: Fracti sunt rami, ut ego inserar. Bene; propter incredulitatem fracti sunt: tu autem fide sta; noli altum sapere, sed time. Quid enim est, Noli altum sapere? Noli superbire, quia insertus es; sed time ne frangaris per infidelitatem, sicut illi fracti sunt. Propter infidelitatem, inquit, fracti sunt: tu autem fide sta; noli altum sapere, sed time. Nam si Deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. Et sequitur bonus locus, et necessarius, et totus audiendus: Vides ergo, inquit, bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui fracti sunt, severitatem; in te autem qui insertus es bonitatem, si permanseris in bonitate; alioquin,populo illi carnali terrenae erant et temporales.
Abbreviated transcription (Latin):
bire cupientes: contra iudeos qui crucifi
paries occurrens in angulo. id ẽ. in ipse xp̃o
de diuerso uenienti parieti p̃pittii id est.
gentium. cũ gͦ erigerent se gentes: sic eas
reprunit. Si enim tii inquit ex naturali
incisus oleastro insertus es in illis: noli
głari aduersus ramos. Nam si głaris:
non tu radicem portas. s radix te. Ergo
de radice patriarcharũ dixit. fractos qͦs¬
dã ramos ꝓpt̃ infide litatẽ. & in sertum ibi¬
oleastrum. ut e̾ẽt. particeps pinguedinis
oliuȩ. id est. eccłam ex gentib uenientẽ.
solet in oleastro. oleastrum in oliua ñ¬
qͣm uidimus. Nam quisqͥs fecerit: ñ
inueniet baccas. nisi oleastri. Qđ enĩ inserit᷑
hoc crescit. & eiꝰ rei fructus ibi inuenitur.¬
Inuenit᷑ ñ radicis fructus: s surculi. Hoc
ostendens apłs omĩpotentia sua dm̃ fecisse.
ut oleaster in radice oliuȩ insereretur. &
ñ bacas siluestres s oliuã daret: ad om¬

Expanded text:
bire cupientes contra Judaeos qui crucifixbire cupientes contra Judaeos qui crucifixparies, occurrens in angulo, id est in ipso Christo, de diverso venienti parieti praeputii, id est Gentium: cum ergo erigerent se gentes, sic illas reprimit: Si enim tu, inquit, ex naturali incisus oleastro, insertus es in illis, noli gloriari adversus ramos. Nam si gloriaris: non tu radicem portas, sed radix te. Ergo De radice patriarcharum dicit fractos quosdam ramos propter incredulitatem, et insertum oleastrum, ut esset particeps pinguedinis olivae, id est Ecclesiam ex gentibus venientem.  potius inseri solet in oleastro, oleastrum in oliva nunquam vidimus. Nam quisquis fecerit, non inveniet baccas olivae, sed oleastri. Quod enim inseris, hoc crescit, et invenitur non radicis fructus, sed surculi. Hoc ostendens Apostolus omnipotentia sua Deum fecisse, ut oleaster in radicem olivae insereretur, et non baccas silvestres, sed olivam daret; ad om
Abbreviated transcription (Latin):
rus in radice erat occultus in semine
patriarcbarum. & quodam tempore re¬
uelandus. tanqͣm fructu apparente. sic̃
scriptum ẽ. floruit uirga de radice iesse: sic
etiam ipsũ nouum cestamentũ: qđ in xp̃o
ẽ priorib illis temporib occultum erat:
solis ꝓpb̃is cognitum. & paucissimis piis.
ñ ex manifestatione p̃sentium: s ex reuela¬
tione futuroꝵ. Nam quid sͥ uult fr̃s.
ut unũ quiddã cominemorẽ. qd abtabã
mittens seruum suũ fidelẽ ad desponsan¬
ddam uxorẽ unico filio suo. facit eũ uira¬
re sͥ. & in iuiram̃to dicit ei. pone manũ
sub femore meo & iura: Quid erat infemo¬
Quid ibi erat nisi qđ & cuno ei ꝓmissum ẽ.
in semine cuo benedicent᷑ omnes gentes:
Femoris nomine: caro significatur. De
carne abrahȩ ꝑ ysaac & iacob. & ne mul¬
ta cominemoremꝰ. ꝑ mariam dñs nr̃ iħc¬
xp̃c. Quia gͦ radix erat inpatriarchis.
unde ostendemus : Paulũ in t̾rogemus.
Gentes tam credentes in xp̃m. & quasi suꝑ¬

Expanded text:
rus, in radice erat occultus in semine Patriarcharum, et quodam tempore revelandus tanquam fructu apparente, sicut scriptum est, Floruit virga de radice Jesse : sic etiam ipsum Novum Testamentum, quod in Christo est prioribus illis temporibus occultum erat, solis Prophetis cognitum, et paucissimis piis, non ex manifestatione praesentium, sed ex revelatione futurorum. Nam quid sibi vult, fratres, ut unum quiddam commemorem, quod Abraham mittens servum suum fidelem ad desponsandam uxorem unico filio suo, facit eum jurare sibi, et in juramento dicit ei: Pone manum sub femore meo, et jura ? Quid erat in femoQuid ibi erat, nisi quod et tunc ei promissum est: In semine tuo benedicentur omnes gentes . Femoris nomine caro significatur. De carne Abrahae, per Isaac et Jacob, et ne multa commemoremus, per Mariam Dominus . Quia vero radix erat in Patriarchis, unde ostendemus? Paulum interrogemus. Gentes jam credentes in Christum, et quasi super
Abbreviated transcription (Latin):
& pauperis: De conditione loquor ȩquali:
de ipsa forte generis humani. in qua omnes
hic erit. Et sicut diues ñ uenit diues: sic nec
diues abscedit. Idem ipse ẽ. utrisq introitꝰ.
& par exrtus. Aado qđ forte mutabitis uiceᷤᷤ.

Expanded text:
et pauperis! De conditione loquor aequali, et pauperis! De conditione loquor aequali, de ipsa sorte generis humani in qua omnes hic erit; et sicut dives non venit dives, sic nec dives abscedit: idem ipse est utriusque introitus, et par exitus. Addo quod forte mutabitis vices.
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ cordis. Qͥ d ẽ. transierunt: Ibi intuᷤ
transierunt. Quid ẽ. tͣnsierunt: Ibi in¬
tus pret̾ gressi sunt uiam. Quid̾ ẽ. transi¬
erunt: Excesserunt mecas humani gene¬
ris. homines sẽ pares ceteris ñ putant.
Transierunt inqm metas humam gene¬
ris. Quando dicis tali homini fr̃ tuus¬
biustis adam & yuam. noli attendere cu¬
morẽ tuũ. noli attendere tẏpum tuũ. in
quẽ elatus es. Ꝙ si te circumstat familia.
et si numerosũ aurũ & argentũ. & si do¬
mus marmorata continet. & si tecta laque¬
ata contegunt: simul uosł te & pauꝑem
contegit tectum mundi cȩlum. s diuersus
es a pauꝑe reb ñ tuis. extrinsecus apposi¬
tis. Te in illis uide. ñ illa in te. Attende ce¬
ipsum qͥ sis apud pauꝑem. te ipsũ. ñ qđ habeᷤᷤ.
Quid enĩ despicis frẽm : In uiscerib matrũ
urãrũ. ambo nudi fuistis. Certe etiã crm
dde ista uita exieriti. & istȩ carnes exal ata aĩa
fuerint putrefactȩ : dinoscunt᷑ ossa diuitis

Expanded text:
rdis. Ibi intus transierunt. Quid est transierunt? Praetergressi sunt viam. Quid est transierunt? Excesserunt metas humani generis; homines se pares caeteris non putant. Transierunt, inquam, metas humani generis. Quando dicis tali homini: Fratbuistis, Adam et Evam: noli attendere tumorem tuum, noli attendere typhum in quem elatus es; etsi te circumstat familia, etsi numerosum aurum et argentum, etsi domus marmorata continet, etsi tecta laqueata contegunt, simul te et pauperem contegit tectum mundi coelum; sed diversus es a paupere rebus non tuis, extrinsecus appositis: te in illis vide, non illas in te. Attende teipsum, qui sis ad pauperem; teipsum, non quod habes. Quid enim despicis fratrem? In visceribus matrum vestrarum ambo nudi fuistis. Certe etiam cum de ista vita exieritis, et istae carnes, exhalata anima, fuerint putrefactae, dignoscantur ossa divitis
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ñ sum dignus uocari apłs. Quare: Quia
fui saulus. Quidẽ. fui saulus: Ipse dicat. Qa
ꝑsecutus sũ inquit ȩccłam dĩ. s grã di ait
sum id qđ sũ. Abstulit sͥ omnẽ gͣnditatẽ
suam. minimꝰ iã in se. grandis in xp̃o. &
iste paulus quid dicit̃. Non reppulit deus
elita sum. ex semine abrabam. de tribu ben¬
iamin. Ego ꝑ aulus nob̾ de synagoga. et
petrus & alii apłi de synagoga. Itaq cum
audieris uocẽ synagogȩ : noli attendere
meritum. s intende partum. Loquit᷑ gͦ
in hoc psalmo sẏ nagoga. deficientib ym¬
nis dauid filii iesse: idẽ. deficientib rebus
temporalib ꝑ quas solebat a carnali popb̃
laudari deus. Quare aut̃ illȩ defecerunt.
nisi ut aliȩ quęrerent᷑: Ut quȩ rerent᷑ quͥ
Quȩ ibi non erant: Non. s quȩ ibi tegeba¬
turꝰ figuris. Non quȩ ibi iam ñ erant s
quȩ ibi tanqͣm in radice occultabant᷑ qͥb¬
dam secretis mysteriorũ. quȩ hȩc inqͥt rl¬

Expanded text:
Qui non sum dignus vocari apostolus. Quare? Quia Qui non sum dignus vocari apostolus. Quare? Quia fui Saulus. Quid est, fui Saulus? Ipse dicat: Quia persecutus sum, inquit, Ecclesiam Dei; sed gratia Dei, ait, sum id quod sum . Abstulit sibi omnem granditatem suam; minimus jam in se, grandis in Christo. Et iste Pauelita sum ex semine Abraham, de tribu Benjamin . Ergo et Paulus nobis de Synagoga; et Petrus et alii Apostoli de Synagoga. Itaque cum audieris vocem Synagogae, noli attendere meritum, sed intende partum. Loquitur ergo in hoc psalmo Synagoga, deficientibus hymnis David, filii Jesse; id est deficientibus rebus temporalibus, per quas solebat a carnali populo laudari Deus. Quare autem illae defecerunt, nisi ut aliae quaererentur? Ut quaererentur quae? Quae ibi non erant? Non; sed quae ibi tegebantur figuris: non quae jam ibi non erant; sed ibi tanquam in radice occultabantur quibusdam secretis mysteriorum, quae, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
goga int̾pretatur. Uox ẽ. gͦ sẏnagogȩ. Stu
cum audieris sẏnagogam. noli continuo de¬
testari. quasi interfectricem dñt. Erat qͥdem
illa sẏnagoga int̾fectrix dñi. nemo dubitat.
s memento de sẏnagoga fuisse arietes. qͦrũ
filii sumus. unde dicit᷑ in psalmo. afferte
dño filios arietum. Qui inde arietes Pe
trus. ioħs. andreas. bartholomeus. & ceteri
apłi. hinc & ipse pͥmo saulus. postea pau¬
lus: id est. primo suꝑbus. postea humilis.
Daul enim unde dictũ est. nomen sauli: no¬
ꝑbo modicus. Paulũ enĩ modicũ est. uiᷤ
nosse quid sit saulus: Ipsũ iam audi
paulũ recordantem quid fuerit ꝑ malici¬
am suã. & quid iam sit ꝑ gram̃ dĩ. Audi
quomͦ fuerit saulus. & quomͦ sit paulus.
Qui prius inquit fui blaphemus. & ꝑsecu¬
tor. & iniuriosus. Audisti saulũ. audi &
paulum. Ego enĩ sum inquit minimꝰ apłoꝵ¬
Quid ẽ. minmiis. nͥ ego paulus : E sequitur.

Expanded text:
goga interpretatur. Vox est ergo Synagogae. Sed tu goga interpretatur. Vox est ergo Synagogae. Sed tu cum audieris Synagogam, noli continuo detestari quasi interfectricem Domini. Erat quidem illa Synagoga interfectrix Domini; nemo dubitat: sed memento de Synagoga fuisse arietes, quorum filii sumus. Unde dicitur in psalmo: Afferte Domino filios arietum . Qui inde arietes? Petrus, Joannes, Jacobus, Andreas, Bartholomaeus, et caeteri Apostoli. Hinc et ipse primo Saulus, postea Paulus: id est, primo superbus, postea humilis. Saül enim, unde dictum est nomen Sauli, noperbo modicus. Paulum enim Modicum est. Vis nosse quid sit Saulus? Ipsum audi jam Paulum recordantem quid fuerit per malitiam suam, et quid jam sit per gratiam Dei; audi quomodo fuerit Saulus, et quomodo sit Paulus: Qui fui, inquit, prius blasphemus, et persecutor, et injuriosus . Audisti Saulum; audi et Paulum: Ego enim sum, inquit, minimus ApoQuid est minimus, nisi ego sum Paulus? Et sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
rex nr̃ filius dĩ. s rex dauid filius iesse: qͥa gͦ
aefecturũ erat illud regnũ. ꝑ quodͥ regnum
acceptũ laudabat᷑ tunc ds̃ a carnalib. hoc so¬
lũ enĩ ꝓmagno habebant. quia lib̾ati erant
temꝑalit̾ ab iis: a quib oppͥmebant᷑. & euase¬
rant hostes ꝑsequentes ꝑ mare rubrũ. & ducti
erant ꝑ solitudinẽ. & inuenerant patriã et
regnum. hinc solum laudabant dm̃. ñdũ
intelligentes quid in illis figuris p̃signaret
& ꝓmitteret ds̃. deficientib gͦ reb ꝓquibus
laudabat dm̃ popłs carnalis. cii regnauit
ille dauid: defecerunt ẏmni dauid. ñ filii
dĩ . s: filii iessẽ. Piculosum locũ tituli psal¬
mi p̃sentis sicut dñs uoluit. p̃teruecti su¬
mus. Accepistis quare dictũ sit. defecert̃
ymni dauid filii i esse. Cuiꝰ uox ẽ. psalmus
Asaph. Quid̃ ẽ asaphͦ Sic̃ inuenimus in int̾¬
p̃tationib. ex lingua hebrea in grecã. & ex
greca nob̾ in latinam translatis: a saph sẏna-¬

Expanded text:
er, Filius Dei, sed rex David, filius Jesse: quia ergo defecturum erat illud regnum, per quod regnum acceptum laudabatur tunc Deus a carnalibus; hoc solum enim pro magno habebant, quia liberati erant temporaliter ab his a quibus opprimebantur, et evaserant hostes persequentes per mare Rubrum, et ducti erant per solitudinem, et invenerant patriam et regnum; hinc solum laudabant Deum, nondum intelligentes quid in illis figuris praesignaret et promitteret Deus: deficientibus ergo rebus pro quibus laudabat Deum populus carnalis, cui regnavit ille David, defecerunt hymni David; non Filii Dei, sed filii Jesse. Periculosum locum tituli psalmi praesentis, sicut Dominus voluit, praetervecti sumus: accepistis quare dictum sit, Defecerunt hymni David, filii Jesse. 4. Cujus vox est Psalmus? Asaph. Quid est, Asaph? Sicut invenimus in interpretationibus ex lingua hebraea in graecam, et ex graeca nobis in latinam translatis, Asaph Syna