comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cutere. tã urbes quã exercitꝰ pͣliantes. qcͣq
poterat agmina popłoꝵ. Hȩc etiã senatũ
rostra. iudicia. domuisse ingente romu¬
lea. athenis uͦ curiã. gimnasia. theatraq
ꝓarbitrio reflexisse. ac totã funditꝰ greciã
miscuise ferebat᷑. Hac uͦ loquente. qui
uultꝰ uocisq sonꝰ quantaue excellentia
celsituloq sermonis. audire oꝑep̾ciũ etiã
suꝑis fuit. lante inuentionis ingenium.
tam facunde ubertatis eloqͥũ. tam capa¬
cis memorie recorlationisq chesaurũ.
Quał disponendi ordo. qua priutttiandi
congruens modulatio. qͥ gestꝰ in motu.
quȩ ꝓfunditas in c̃ceptu. Deniq exilis
in modicis. in mediocribꝰ facił. in elatioe
flamatrix. Reddebatq cunctos in ãbiguis
faciles. in ꝑsuasione cedentes. in collisio¬
ne discordes. in laudibꝰ arrogantes. At uͦ
cũ qͥd cõmotũ publici nõis attestatione
clamauerat: fluctuare. ꝑmiscere. arclere.

Expanded text:
conuertere tam urbes quarm exercitus proeliantes, quaecumque conuertere tam urbes quarm exercitus proeliantes, quaecumque poterat agmina populorum. Haec etiam senatum, rostra, iudicia domuisse in gente Romulea, Athenis uero curiam, gymnasia theatraque pro arbitrio reflexisse ac totam funditus Graeciam miscuisse ferebatur. Hac uero loquente qui uultus uocisue sonus, quantaque excellentia celsitudoque sermonis! Audire operae pretium etiam superi fuit tantae inuentionis ingenium, tam facundae ubertatis eloquium, tam capacis memoriae recordationisque thesaurum. Qualis disponendi ordo, quam pronuntiandi congruens modulatio, qui gestus in motu, quae profunditas in conceptu! Denique exilis in modicis, in mediocribus facilis, in elatione flammatrix, reddebatque cunctos in ambiguis dociles, in persuasione cedentes, in collisione discordes, in laudibus arrogantes. At uero cum quid commotum publici nominis attestatione clamauerat, fluctuare, permisceri, ardere
Abbreviated transcription (Latin):
en dũ talibꝰ ꝑturbat᷑ multa t̾res¬
triũ plebs dõꝵ: ecce quȩdã sullimis¬
simi corporis ac fidutiȩ grandioris. uultꝰ
etiã decore luculenta femina in signis
ingredit᷑. Cui galeatꝰ uertex. ac regali caput
maiestate sertatũ. arma in manibꝰ quibꝰ
s uł cõmunire solita. ł adu̾sarios uulne¬
tare fulminea qͥdã choruscatione reni¬
debant. Subarmał aut̃ uestis illi peplo
qͦdã circa humeros inuoluto latialit̾ tege¬
bat᷑. qđ om̃iũ figurarũ lumine uariatũ
cunctoꝵ scemata pͣferebat. Pectꝰ aut̃ exqͥ¬
sitissimi gẽmarũ coloribꝰ subalteatã.Hȩc
cũ in ꝑgressu arma c̃cusserat uelut fulgo¬
ree nubis fragore colliso. bombis dissultan¬
ubꝰ fracta diceres crepitare tonitrua. Ne¬
niq creditũ. qd̃ instar iouis eadẽ posset
gaã fulmina iaculari. Nã ueluti potens
rerũ om̃iũ regina. & ĩpellere qđ uellet & unde
deducere & in lacrimas flectere & in ra¬
biẽ c̃citare & in alios etiã uultꝰ sensusq

Expanded text:
ed dum talibus perturbatur multa terrestrium plebs deorum, ecce quaedam sublimissimi corporis aie fidueiae grandioris, uultus etiam decore luculenta femina insignis ingreditur, cui galeatus uertex ac regali caput maiestate sertatum, arma in manibus, quibus se uel communire solita uel aduersarios uulnerare, fulminea quadam coruscatione renidebant. Subarmalis autem uestis illi peplo quodam circa umeros inuoluto Latiariter tegebatur, quod omnium figurarum lumine uariatum cunctorum schemata praeferebat; pectus autem exquisitissimis gemmarum coloribus balteatum. Haec cum in progressu arma concusserat, uelut fulgoreae nubis fragore colliso bombis dissultantibus fratta diceres crepitare tonitrua; denique creditum, quod instar Iouis eadem posset etiam fulmina iaculari. Nam ueluti potens rerum omnium regina et impellere quo uellet et unde uellet deducere et in lacrimas flettere et in rabiem concitare et in alios etiam uultus sensusque
Abbreviated transcription (Latin):
deat᷑ assurgere. Cui ꝑdepulsionẽ uir
fortis obstabit. tanꝗ peticionẽ pͣmu qd̾
poposcerat accusanti. pͣmiũ iustũ. ẽẽ.
contendens tanqu̾ã si factũ aliqd̃ iure
tuerẽt᷑. Ite qͣstiones legales. quas statꝰ¬
causis incid̾e memoraui. ñ eadẽ regła
ꝑcensent᷑. Eppe. q̃ in scd̃a conflictatio¬
ne ꝓrũpunt. Nam pͥma: qͣlitati tri¬
buit᷑ Igit᷑ illa intentionis ac depulsio¬
nis regła: inqͣlitatis pͣdicta parte thi
pulsio statũ c̃stitutionẽq signaret: si
coniectura fuerit iudicationi pͣbebit
parit̾ rationẽ. Nȩq enĩ. ẽ. qd̃ possit pon¬
derari iudicio. nͥ ipsa negatio. Inqͣlitar
uł fine alio loco quã statꝰ apparet. neces¬
.ẽ. ut c̃fessa de pulsio facti habeat rations
Quã ite accusator infirmet. & ueluti sob̃.¬
ria q̃stio ꝓcreat᷑ ꝑrationẽ ĩpugnatione
rationis: Idq illud iudicabile posse us
ri. idq eẽ qd̾ estimator iusti ratione ppe¬

Expanded text:
deatur assurgere; cui per depulsionem uir deatur assurgere; cui per depulsionem uir fortis obstabit, tanquam petitionem praemii quod poposcerat accusanti, praemium iustum esse contendens, tanquam si factum aliquod iure tueretur. Item quaestiones legales, quas tacausis incidere memoraui, non eadem regula percensentur, quippe quae in secunda conflictatione prorumpunt; nam prima qualitati tribuitur. Igitur illa intentionis ac depulsionis regula in qualitatis praedicta parte turbpulsio statuire constitutionemque signarit, si coniectura fuerit, iudicationi praebebit pariter rationem; neque enim est quod possit ponderari iudicio nisi ipsa negatio. In qualitate uero uel fine alio loco, quam status apparet, accesse est confessi depulsio facti habeat rationem, quam item accusator infirmet; et uelut secundaria quaestio procreatur per rationem impugnationemque rationiari, idque esse, quod aestimator iusti ratione perpe
Abbreviated transcription (Latin):
noratio. uiolentia obliuio. fatuitas. de¬
m̃tia. cȩteraq ꝗ̃ errorẽ ad miccentis ex¬
cusant. Casus uͦ. culpã euentu exonerat.
Ut qͥ cũ uictimis ad diẽ sacrũ ñ occurre¬
rit fluminis increm̃tis. Scelus aut̾e ne¬
cessitate cõmisit. qͥ pͣcepto ducis insont̾ẽ
hominẽ uigulauit. Int̃ qͦs modos hoc
int̾ est. qđ ĩprudentia fallit. cas ꝓhibet.
necessitas cogit.¶ Dep̾catio aut̃ nichil ac¬
cusationis associat. s in exorandi humi¬
litat̾e p̾cesq suspirat. Ceterasquestioneᷤᷤ
qͣs statꝰ dic̃t incidentes. aduertant qͥ
taliũ didicer̃. sic ut interiꝰ de monstra
tionẽ formec pͥme uocis ingestio. Ple.¬
runq enĩ scd̃a uĩ incentionis incuti.¬
et. ut in hoc uiro forci pͣ miũ qͦd uolet
qͥ fortit̾ fecit. Petit pͣmiũ. nuptia suxo.¬
ris alienȩ. In cͦ qͥ petit pͣmiũ. qͥa nullũ
putat ediu̾so. nichil intendit: s maritꝰ
contraditor intendit. licet scdo loco ui¬

Expanded text:
noratio, uinolentia, obliuio, fatuitas, denoratio, uinolentia, obliuio, fatuitas, dementia ceteraque, quae errorem admittentis excusant. Casus uero culpam euentus exonerat, ut qui cum uictimis ad diem sacrum non occurrerit fluminis incrementis. Scelus autem necessitate commisit, qui praecepto ducis insontem hominem iugulauit. Inter quos modos hoc interest, quod imprudentia fallit, casus prohibet, necessitar cogit. Deprecatio autem nihil causationis associai, sed in exorandi humilitatem precesque suspirat. Ceteras quaestiones, quas status dicunt incidentes, aduertant, qui talium didicerunt, sicut interius demonstrationem formet primae uocis ingestio; plerumque enim secunda uim intentionis incutiet, ut in hoc: «uiro forti praemium, quod uolet; qui fortiter fecit, petit praemium nuptias uxoris alienae». In quo qui petit praemium, quia nullum putat e diuerso, nihil intendit, sed maritus contradictor intendit, licet secundo loco ui
Abbreviated transcription (Latin):
memorat᷑: ad dep̾catiuã pot̾iꝰ admo¬
uendũ. ẽ. qͣlitatẽ. q̃ ueniali specie con-¬
tinet᷑. Hac uͦ rite se fecisse contendit.
ut uerris illa responsio. Magno inqͥt
decimas uendidi. Qđ factũ. cõpensat
utilitate beneficii. In hac qͥppe parte
nitatẽ obiectionis. excludit allegatio
ꝓmerendi. At in illa criminis factiq
una confessio. ẽ. s aut abanimo separat᷑.
aut purgatione cessante. adhumani¬
tatis miseranda respirat. Uerũ hec
qͣlitas ueniał: inbina asserta discer¬
nit᷑. purgationẽ & dep̾cationẽ. Nã pur.¬
gatio. ẽ. cũ confesso facinore animuuo.¬
luptatẽq purgamꝰ. Cuiꝰ modos. tres
.eẽ. ñ dubiũ. ẽ. Id ẽ. ĩprudentiã. casũ.
necessitatẽ. Imprudentia. ẽ. cũ auoto sci¬
entiaq nr̃a aliqͥd dimouemꝰ Ut qͥdã in
uenando ia culũ intorsit inbeluã & ho¬
minẽ delitescent̾e retibꝰ int̾emit. Quȩ
pars error edicit᷑. atq ei subdunt᷑ ig.¬

Expanded text:
memoratur, ad deprecatiuam potius admomemoratur, ad deprecatiuam potius admouendum est qualitatem, quae ueniali specie continetur. Haec uero rite se fecisse contendit, ut Verris illa responsio: «magno» inquit «decumas uendidi», quod factum compensat utilitate beneficii. In hac quippe parte nitatem obiectionis excludit allegatio promerendi. At in illa criminis factique una confessio est, sed aut ab animo separatur aut purgatione cessante ad humilitatis miseranda respirat. Verum haec qualitas uenialis in bina asserta discernitur, purgationem et deprecationem; nam purgatio est, cum confesso facinore animum uoluntatemque purgamus, cuius modos tres esse non dubium, id est imprudentiam, casum, necessitatem. Imprudentia est, cum a uoto scientiaque nostra aliquid demouemus, ut quidam in uenando iaculum intorsit in beluam et hominem delitiscentem retibus interemit; quae pars error edicitur, atque ei subduntur ig
Abbreviated transcription (Latin):
iugulatã: qͥa eiꝰ ꝓuocatꝰ in iuria. infa¬
cinꝰ sit coactꝰ. Remotio. ẽ. cũ obiectũ cri.¬
m̃ in alterũ. ł in aliud abeo qͥ ꝑcellit᷑ re.¬
mouet᷑ inaliũ. ut tyberiꝰ graccꝰ inman-¬
cinũ. qͥ auctor faciendi fȩdis fuit. qđ
tã senat᷑ ꝗͣ popłs imꝓbarat. Itẽ intali cau-¬
dedit. tẽp em̃ sũ. ẽ. accusatꝰ c̃tradicit &
crim̾ obiectũ remouet in questorẽ. In
aliud remouet: si morbo tardatꝰ in in-¬
fortuniũ suũ causã remoueat tardi¬
tatis. Remouet᷑ uͦ. aut ipsũ factũ si ad.
alteriꝰ attinuisse dr̾ potestatẽ: aut cau-¬
sa si alteriꝰ uicio accidisse dicat᷑.  Com.¬
paratio. ẽ: quã cõpensationẽ noui apos¬
teriorib ꝑhiberi. ñ cũ crimini bene¬
ficiũ alteriꝰ tẽporis subrogat᷑. s cũ fa-¬
ctũ iure defendit᷑. ut exeo aliqͥd cõmo¬
di sequeret᷑. Nã si meritũ alteriꝰ tem¬
poris uelut incõpensationis gr̃am

Expanded text:
iugulatam, quia eius provocatus iniuria in faiugulatam, quia eius provocatus iniuria in facinus sit coactus. 456 remotio est, cum obiectum crimen in alterum vel in aliud ab eo, qui percellitur, removetur: in alium, ut Tiberius Gracchus in Mancinum, qui auctor faciendi foederis fuit, quod tam senatus quam populus improbarat. item in tali caudedit; tempus emensum est. Accusatus contra dicit et crimen obiectum remouet in quaestorem. In aliud autem remouet, si morbo tardatus in infortunium suum causam remoueat tarditatis. Remouetur uero aut ipsum factum, si ad alterius attinuisse dicatur potestatem, aut causa, si alterius uitio quid accidisse dicatur. Comparatio est, quam compensationem noui a posterioribus perhiberi, non cum crimini beneficium alterius temporis subrogatur, sed cum factum iure defenditur, ut ex eo aliquid commodi sequeretur. Nam si meritum alterius temporis uelut in compensationis gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
posteriꝰ qͥlitas ut futuri tẽporis estima
cialis. Qualitas in utraq iuris assertio
.ẽ. Iniuridiciali naturȩ. in negociali
legis aut consuetudinis asserta uer:¬
sant᷑. Iuridicialis aut̃ diuidit᷑ in abso¬
lutã & assũptiuã. Ab soluta. ẽ. q̃ factũ
ipsũ sui natura & uire defendit. As.¬
sũptiua: q̃ cũ infacto ipso nichil ꝓbabi.¬
le reꝑiat: confugit adipsam causã. eãq¬
ut iustã facere deberet allegat. Ut cũ
milo ñ potest dicere hominẽ licuisse iu¬
gulare: causã occidendi: astruxit insi¬
dias cloanas. Illic assũptiue nom̃ acce.¬
pit. qr cũ absolute factũ tueri ñ possit.
confugit ad causas. ¶ Hȩc gͥ assũptiua
partes habet.iiͦiͬi. relationẽ. remotionẽ.
cõparationẽ. concessionẽ Relatio. ẽ. cũ
de facto confessio culpã ineũ qͥ ꝑtulerit
refert. ut clodiũ milo. orestes inmatr̃e.
oratius insororẽ. Qui iccirco ase ꝑhibuit

Expanded text:
posterius. qualitas, ut futuri temporis aestimaposterius. qualitas, ut futuri temporis aestimatialis qualitas; in utraque iuris assertio est. in iuridicali naturae, in negotiali legis aut consuetudinis asserta versantur. iuridicalis autem dividitur in absolutam et assumptivam: absoluta est, quae factum ipsum sui natura et iure defendit; assumptiva, quae, cum in facto ipso nihil probabile reperiat, confugit ad ipsam causam eamque iustam ut facere deberet allegat, ut, cum Milo non posset dicere hominem licuisse iugulare, causam occidendi astruxit insidias Clodianas. illinc assumptivae nomen accepit, quia, cum absolute factum tueri non possit, confugit ad causas. 455 Haec igitur assumptiva partes habet quattuor: relationem, remotionem, comparationem, concessionem. relatio est, cum de facto confessio culpam in eum, qui pertulit, refert, ut in Clodium Milo, Orestes in matrem, Horatius in sororem, qui idcirco a se perhibuit
Abbreviated transcription (Latin):
la quidẽ abstuli.S qͥa dedomo. ñtẽ.¬
plo: furcũ ñ sacrilegiũ nuncupan¬
dũ. Inꝗͦ etiã. facti alta quȩdã uidet᷑
ee. negatio. Non enĩ hoc ad dõr in iuri-¬
am spectat admissũ s ad dispendiũ
sacerdotis. cũ de domo pocła subtͣhant᷑.
hic utraq factũ definitione tractandũ.
dequalitate dicendũ. ẽ. Cuiꝰ multiplȩx
natura diuisionẽ partiũ pͥmo desid̾at.
ut ea decur sa singłarũ ꝓpͥetas expli.¬
cet᷑ Qualitas gͥ aut de re aut actiõe. ẽ.
de re: cũ eiꝰ facti qđ iniudiciũ uenit ra¬
to causaue tͣctat᷑: ł cũ qͥd fieri oporte.¬
at disceptat᷑. ut an iure clodiũ milo iu¬
gular it ł andomꝰ tullio restituenda
sit. He actione aut̃ cũ quȩrit᷑. an admit¬
tenda sit actio. & iudiciũ faciendũ. Que
parsq̃m iuris eqͥtate ꝑpendit᷑. recte eã
nouã aut qͥlitatẽ distinguere. & tnslati¬
oñe ł ꝑscriptionẽ uocare maluit.S hȩc

Expanded text:
la quidem abstuli; sed quia de domo, non temla quidem abstuli; sed quia de domo, non templo, furtum, non sacrilegium nuncupandum». In quo etiam facti alia quesse negatio; non enim hoc ad deorum iniuriam spectat admissum, sed ad dispendium sacerdotis, cum de domo pocula subtrahantur. hic utraque factum definitione tractandum, de qualitate dicendum, cuius multiplex natura divisionem partium primo desiderat, ut ea decursa singularum proprietas explicetur. qualitas igitur aut de re aut de actione est: de re, cum eius facti, quod in iudicium venit, ratio causave tractatur, vel cum quid fieri oporteat disceptatur, ut an iure Clodium Milo iugularit, vel an domus Tullio restituenda fuerit; de actione autem, cum quaeritur an admittenda sit actio et iudicium faciendum. quae pars quoniam iuris aequitate perpenditur, recte eam novam a qualitate distinguere et translationem vel praescriptionem vocare maluerat.
Abbreviated transcription (Latin):
nidis affectione succensũ. se int̾emii
memorabat. Inqͥb assertis fit qͥdẽ qltd
s diu̾sȩ species eiꝰ erũpunt. Ham pͥma
relatiua. alt̾a cõparatiua qͥlitas fulgri
Qd si intentioni ñ iusfacti s negatiosi
apponat᷑ qũãuis negatio depulsions
uice dicat᷑. ñ faciet tam̃ conecturã. qll
ñ factũ. s nom̃ facti destruit᷑. Yt in hec
adulterii actio fit. cũ repudiata ura
stupratorẽ qͥ repudiauerat maritꝰ s¬
uenit. accusat. ad ulteri reus contͣdi¬
dt. Nec factũ negat. sed adulterii nom̃
excdudit. & quer it qͥd sit adulteriũ.
qđ ẽ. diffinitiuȩ controu̾siȩ. Igit᷑ con¬
iectura ipsiꝰ facti negatio. ẽ. finis ñ
admissi s nominis. lecircoetiã depul¬
i ingesticriminis. Quia cũ facto ali¬
is nom̃ imponit᷑ ĩminens obiecto cri¬
mini ꝑicło de negat᷑. Ut in hoc obiec.¬
c focła tẽpli esacerdotis domo fura¬
tes Sacrilegiũ fecisti. Repellit. Pocu¬

Expanded text:
nidis affectatione succensum se interemisse nidis affectatione succensum se interemisse memorabat. In quibus assertis fit quidem qualitas, sed diuersae species eius erumpunt; nam prima relatiua, altera comparatiua qualitas fulget. Quod si intentioni non ius facti, sed negatio nominis opponatur, quamuis negatio depulsionis uice dicatur, tamen non faciet coniecturam, quia non factum, sed nomen facti destruitur, ut in hoc: adulterii actio fit; cum repudiata uxore stupratorem qui repudiauerat maritar inuenit; accusat adulterii. Reus contra dicit nec factum negat, sed adulterii nomen excludit et quaerit, quid sit adulterium, quod est definitiuae controuersiae. Igitur coniectura ipsius facti negatio est, finis non admissi, sed nominis, idcircoque etiam depulsio ingenti criminis, quia, cum facto aliud nomen imponitur, imminens obiecto crimini periculum denegatur, ut in hoc obiectu: «pocula templi e sacerdotis domo furatus es; sacrilegium fecisti». Repellit: «pocu
Abbreviated transcription (Latin):
stionẽ. hoc uicio pleriq falsi stͣ S & pnt
illos tres qͦs statꝰ asserui. alios . iiiͦi. ł qͥn
de scripti qͣlitate manantes ẽẽ dixeri
licet suas indiuisione causȩ partesoht
statꝰ ẽ: qͥex pͥmo c̃flictii semꝑ eristit. Ipt¬
rȩ quęstiones c̃trou̾siȩ. P incidentes. st̃ pn¬
bendȩ. Sic gͥ inueniendi statꝰ facił erit
tio: cũ neq nom̃ admissi. neq auditor
Hominẽ occidisti. Depulsio. ñ occidiꝰ uesti
ex his orit᷑ anoccidit: in qͦ statu eritanit¬
ctura. S cũ intentioni ius facti oppsiur
reus: fit qͣlitas. ut a milone ñ factũ negt᷑
s de facti iure c̃tentio. ẽ. Occidisse eñ sea¬
tebat᷑ occidisse dodiũ: s id iure frisse.
Huic depulsioni subicit᷑ ratio. q̃ ñ una sim¬
plexue sit. Ha pocest unũ atq idẽ facti
ꝓpt uarias causas uidi ꝓbabile. Ut ha u
qđ insidiatorẽ occidat milo. una ran
fuit. Alia: qͦd hostẽ rei publicȩ & tn¬

Expanded text:
uaestionem. Hoc uitio plerique falsi sunt. Et praeter uaestionem. Hoc uitio plerique falsi sunt. Et praeter illos tres, quos status asserui, alios quattuor uel quinque de scripti qualitate manantes esse dixerunt. Qui licet suas in diuisione causae partes obtmo conflictu semper existit; ceterae quaestiones controuersiae uel incidentes sunt perhibendae. Sic igitur inueniendi status facilis erit ratio, cum neque nomen admissi neque auditori«hominem occidisti», depulsio «non occidi»: quaestio ex his oritur an occiderit, in quo statu erit eoniectura. Sed cum intentioni ius facti opposuerit reus, fit qualitas, ut a Milone non factum negatur, sed de facti iure contendo est; occidisse enim se fatebatur Clodium sed id iure fecisse. Huic depulsioni subicitur ratio, quae non una simplexue fit; nam potest unum atque idem factum propter uarias causas uideri probabile, ut hoc idem, quod insidiatorem occiderat Milo, una ratio fuit, alia quod hostem rei publicae et tyran
Abbreviated transcription (Latin):
erit intendamꝰ. ut si uerri qͦd dãnandus
sit edicat᷑. Ille qͥppe se dãnandũ ñ. ẽẽ res¬
pondit. Et utrũ dãnandꝰ sit: sola qͣlitas ap¬
parebit. Igit᷑ a facti obiectione nascit᷑ in¬
tentio. Ut si eidẽ dicas: siciliã spoliasti.
Responsitro ñ feci: coniectura cõponit᷑.
Stultũ qͥppe.ẽ. id qđ in arbitrio manet
iudicis. aut certe facti nom̃. ñ ipsũ crim̃
intende. Cauendũ equȩ necũ lex ulla ł
scriptura in causa tractat᷑. intentio sumat᷑
ex lege. Ut sidicas. lex te murũ uetabat q¬
cenqde ꝑegrinũ. S illud potiꝰ dicendũ Mu-¬
rũ ascendisti. Vt si negauerit ñ sit pugna
de lege s de facto: cui accidit lex Si confes
ex facto: tẽ c̃tra legẽ fecisse uideat᷑. Cȩceni
si negato facto fuerit lex ł quȩuis scripti¬
ra recitata suꝑ fluo uidebit᷑ contentio qi¬
do ñ iuris s ueritatis alt̾catio c̃tineat n¬

Expanded text:
erit, intendamus, ut si Verri quod damnandus erit, intendamus, ut si Verri quod damnandus sit edicatur. ille quippe se damnandum non esse respondebit, et utrum damnandus sit sola qualitas apparebit. igitur a facti obiectione nascetur intentio, ut si eidem dicas 'Siciliam spoliasti', responsuro 'non feci' coniectura componitur. stultum quippe est id, quod in arbitrio manet iudicis, aut certe facti nomen, non ipsum crimen intendere. cavendum aeque ne, cum lex ulla vel scriptura in causa tractatur, intentio sumatur ex lege, ut si dicas 'lex te murum vetabat ascendere peregrinum', sed illud potius dicendum, 'murum ascendisti', ut si negaverit, non sit pugna de lege, sed de facto, cui accedit lex, si confessus erit factum, tunc contra legem fecisse videatur. ceterum si negato facto fuerit lex vel quaevis scriptura recitata, superflua videbitur contentio, quando non iuris, sed ueritatis altercatio contineat q
Abbreviated transcription (Latin):
maxime discrim̃ attendimꝰ quẽ admo¬
dũ tẽporib uarient᷑. Nam deliberatio fu¬
t᷑ tantũ tẽporis continet questionẽ. Ut si
deliberet cato anse debeat ne uictorẽ aspi¬
ciat cesarẽ trucidare. At uͦ iudiciale genꝰ.
tam pͣteriti quã fut᷑i ñ ñꝗͣ tẽporis inue¬
nit᷑. S inpͣterito tantũ ex facto c̃iectura :
ex futuro qualitas frequent᷑ innascit᷑.
ut suo loco ꝓmptꝰ asserent᷑. laudatiuũ
etiã genꝰ in pͣteritis factis om̃e c̃sistit. s a
iudiciali genere fine discernit᷑. Nã aliud
.ẽ. absoluere in nocentẽ ȩqͥtatis ĩꝑio. aliud
laudib ꝓseqͥ głosũ. insigniũ c̃tẽplatio¬
ne meritoꝵ. Accedit qđ inuidiciali gene¬
Inlaudatiuo estimator auscultat uera con¬
gruaq q̃ memorent᷑ licet nouella etiã id
contulerint blandim̃ta ut suȩ pͣdicatiõis
fiat arbit̃ qͥ laudat᷑. Ergo oportet atten¬
tiꝰ intueri ne ea q̃ auditoris officiũ habu¬

Expanded text:
maxime discrimen attendimus, quemadmomaxime discrimen attendimus, quemadmodum temporibus varientur. nam deliberatio futuri tantum temporis continet quaestionem, ut si deliberet Cato, an se debeat, ne victorem aspiciat Caesarem, trucidare. at vero iudiciale genus tam praeteriti quam futuri nonnumquam temporis invenitur. sed in praeterito tantum facto coniectura, ex futuro qualitas frequenter enascitur, ut suo loco promptius asseretur. laudativum etiam genus in praeteritis factis omne consistit, sed a iudiciali genere fine discernitur: nam aliud est absolvere innocentem aequitatis imperio, aliud laudibus prosequi gloriosum insignium contemplatione meritorum. accedit quod in iudiciali genein laudativo aestimator auscultat ‹utrum› vera congruaque memorentur, licet novella etiam id contulerint blandimenta, ut saepe praedicationis fiat arbiter qui laudatur. 449 ergo oportet attentius intueri, ne ea, quae auditoris officium habu
Abbreviated transcription (Latin):
habet efficere aliqͥd. id.ẽ. aut danare ali¬
quẽ aut absoluere. Auditoris autẽ st̃
statuit. Et is ẽ. ꝑ pense iudex. Aliud÷ eiꝰ
qͥ honestate ł utilitate incerta dubius
alienȩ sententiȩ ꝑ suasionẽ. in explica¬
bilis deliberator expectat. Terciũ genꝰ
eiꝰ :: qͥ facti honestatẽ ł turpitudinẽ li¬
b̾a estimatione ꝑ pendit. In c̃ estimatro¬
rẽ conuenit nominari. Hȩc gͥ stͣtria
causarũ genera. quȩ hy pothesi conti
rerũ auditores. dubitatio sui deducat
officii: quęrendũ discrim̃. ẽ. & ꝓpͥetas
singłors. Nã & iudex cuiꝰ officiũ. ẽ. dam¬
nare reũ ł ab soluere. possessionẽ da¬
re ł auferre: priusꝗͣ cognouerit cau¬
sam. dubitat qͦmͦ utat᷑ officio. Et qͥ deli¬
berat. ambigua ñitis opinione differt᷑
Et laudationis arbit̾. anrite qͥs laudet᷑.
estimanti c̃tẽplatione dispensat. S cũ
indiu̾sũ hȩc chistrahant᷑ officia. tũ illud

Expanded text:
habet efficere aliquid, id est aut damnare alihabet efficere aliquid, id est aut damnare aliquem aut absolvere. 447 Auditoris autem sunt statuit, et is est perpense iudex; aliud eius, qui honestate vel utilitate incerta dubius alienae sententiae persuasionem inexplicabilis deliberator exspectat: tertium genus eius est, qui facti honestatem vel turpitudinem libera aestimatione perpendit: hunc aestimatorem convenit nominari. haec igitur sunt tria causarum genera, quae hypothesi continictarum rerum auditores dubitatio sui diducat officii, quaerendum discrimen est et proprietas singulorum. nam et iudex, cuius officium est damnare reum vel absolvere, possessionem dare vel auferre, priusquam cognoverit causam, dubitat quomodo utatur officio: et qui deliberat, ambigua mentis opinione differtur: et laudationis arbiter, an rite quis laudetur, aestimanti contemplatione dispensat. sed cum in diversum haec distrahantur officia, tum illud
Abbreviated transcription (Latin):
cias. s criminis nom̃: negatione diu̾se par¬
tis nͣerit manifestũ qͥ statꝰ ex istat. Nesci¬
as enĩ qͥd negat qͥ ita negat. ñ feci homici.¬
diũ. utrũ qͥa nullũ homine̾ uigularit.
an qͥa tẏranni int̾fectio homicidiũ. ñ
uocet᷑. Est gͥ intendendũ ipsũ illud qd̾
factũ.ẽ: ut si id negarit ad u̾sariꝰ. habeas
coniecturã. Si eo cͤcesso nom̃ criminis ex¬
cluserit: intelligas finẽ. Qđ si c̃cesso facto
factiq uocabulo licuisse sibi ł oportuis¬
se facere dixerit. qͣlitas in causa uersat᷑.
q̃ aut de re aut de actione congredit᷑.
De re: ut miloni facere licuissec. De acti¬
one. anseruoł addicto tribunos liceat
appellare. An habere ignominioso li¬
ceat contentionẽ. Quȩ species q̃litatis
translatio nõat᷑. Iẽ cauere debemꝰ ne in¬
tendamꝰ auditoris officiũ. & sola statꝰ qͣli¬
tas fiat. Nã qͥ causam cognoscit. ꝓpositũ

Expanded text:
cias, sed criminis nomen, negatione diversae parcias, sed criminis nomen, negatione diversae partis non erit manifestum, qui status existat. nescias enim quid negat, qui ita negat, 'non feci homicidium', utrum quia nullum hominem iugularit, an quia tyranni interfectio homicidium non vocetur. est igitur intendendum ipsum illud, quod factum est, ut, si id negaverit adversarius, habeas coniecturam, si eo concesso nomen criminis excluserit, intellegas finem. 446 quod si concesso facto factique vocabulo licuisse sibi vel oportuisse facere dixerit, qualitas in causa versatur, quae aut de re aut de actione congreditur: de re, utrum Miloni facere licuisset; de actione, an servo vel addicto tribunos liceat appellare: an habere ignominioso liceat contionem, quae species qualitatis translatio nominatur. item cavere debemus, ne intendamus auditoris officium et sola status qualitas fiat. nam qui causam cognoscit, propositum
Abbreviated transcription (Latin):
cere qͥlitatis. qd in eiꝰ ex positione monstra¬
los Nc̃ͣ dicendũ ẽ. qͣmͦ statꝰ inueniat᷑ in
causa. Inueniunt᷑ gͥ ꝑ intentionẽ & de¬
pulsionẽ. Intentio.ẽ. obiectio eꝰ facti.
qd̾ in iudiciũ uenit. De pulsio. quȩdam
et resistens intentioni. Ut sidicat᷑ occidi¬
sti patre ñ occidi. Ex his duabꝰ int̾ se
concurrentibꝰ uocibꝰ: nascit᷑ questio.
q̃ dr̃ statꝰ. qd̾ sibi qͣsi ad pugnandũ actio¬
nũ acies ordinata consistat. d facile. ẽ
uide qͥd obiectio crimine respondeat᷑:
illud facile. ñ.ẽ. qͥd debeat intendi. utrũ
factũ. ut hominẽ occidisti. an nom̃ facti.
ut homicidiũ fecisti. Et licet uideat᷑ idẽ
.ẽẽ: tam̃ insuꝑiore obiectione si negabit᷑
coniectura erit cũ dixerit ñ occidi. In hoc
ubi nom̃ rei intendit᷑ podest & finis uidi
Ut si dicat. ñ feci homicidiũ. Anqͥcunq¬
hõ. ancũ innocens occidit᷑. Qd̾ si ñ factũ obi¬

Expanded text:
cere qualitatis, quod in eius expositione monstracere qualitatis, quod in eius expositione monstrabo. Nunc dicendum est,quomodo status inueniantur in causa. Inueniuntur igitur per intentionem et depulsionem. Intentio est obiectio eius facti, quod in iudicium uenit; depulsio negatio quaedam resistens intentioni, ut si dicatur: «occidisti patrem», «non occidi». Ex his duabus inter se concurrentibus uocibus nascitur quaestio, quae dicitur status, quod ibi quasi ad pugnandum actionum acies ordinata consistat. Sed facile est uidere, quid obiecto crimini respondeatur; illud facile non est, quid debeat intendi: utrum factum, ut «hominem occidisti», an nomen facti, ut «homicidium fecisti». Et licet uideatur idem esse, tamen in superiore obiectione si negabitur, coniectura erit, cum dixerit «non occidi»; in hoc ubi nomen rei intenditur, potest et finis uideri, ut si dicat «non feci homicidium», nam qtantum innocens, occiditur. quod si non factum obi
Abbreviated transcription (Latin):
dignitate modatio. S exhis inuentionẽ
certũ. ẽẽ. potissimã. cuiꝰ opus ÷. cause
qͥstiones excutere. & argum̃ta ꝓbatu ido¬
neo reꝑire. NQuestionũ uͦ dupplex speci¬
es. Aliȩ st̃ enĩ pͥncipales. aliȩ incidentes.
Principales st̃ statꝰ: exqͥbꝰ nascit᷑ causa. qͣs
tulliꝰ c̃stitutiones appellat. Plncidentes
uͦ: q̃dũ tractat᷑ causa nascunt᷑: dũar.¬
gum̃ta ł scripta refutando inplures
causa deducit᷑ questiones. Ut sit pͥnci¬
palis. utrũ clodiũ iure occidit milo.
Incidentes: ut erutri insidias cõpara.¬
rit.Principale gͥ statꝰ st̃ num̃o tres.
Ansit qdsit. qͣle sit. Ansit c̃iectura. ẽ
ut. anpatre occidit rosciꝰ. Qͥd sit finis.
ut. anminuerit corneliꝰ maiestatẽ.
Quale sit: qͣlitas. ut. an saturninꝰ ure
necatꝰ sit S ne forsan moueat qͦd p̾te¬
reo qͦrtũ statũ que ermagoras inuenit:
subtilior ratio. ẽ. eũ ñ statũ s partẽ di.¬

Expanded text:
dignitate moderatio. Sed ex his inuentionem dignitate moderatio. Sed ex his inuentionem certum est esse potissimam, cuius opus est causae quaestiones excutere et argumenta probatu idonea reperire. Quaestionum uero duplex species: aliae sunt enim principales, aliae incidentes. Principales sunt status, ex quibus nascitur causa, quas Tullius constitutiones appellat; incidentes uero, quae, dum tractatur causa, nascuntur, dum argumenta uel scripta refutando in plures causa diducitur quaestiones, ut sit principalis, utrum Clodium iure occiderit Milo, incidens, uter utri insidias compararit. Principales igitur status sunt numero tres: an sit, quid sit, quale sit. An sit, coniectura est, ut an patrem occiderit Roscius; quid sit, finis, ut an minuerit Cornelius maiestatem; quale sit, qualitas, ut an Saturninus iure necatus sit. Sed ne forsan moueat, quod praetereo quartum statum, quem Hermagoras inuenit, subtilior ratio est eum non statum, sed partem di
Abbreviated transcription (Latin):
phandũ sit. in hortensio clisputat᷑. In siie
aut̾ crebro assidueq colluctor. atq an
grecis placuit hẏpothesin nominari hasi¬
nita uͦ uniu̾sitatis astruende sibi fiditu
uindicante tũ potiꝰ u̾sor: cũ ociũ ac disi¬
ãmentatas hastas erebro & pila plura
ualentia ministret. An aliud inscara
succurrit. cũ int̾posita disputatione do
exqͥbꝰ causis mors obueniat repentina
ꝓmilone similit̾. an mund prudenta
gubernet᷑. Deniq emeis sectatoribꝰ qula
acri admodũ ac subtilissima ration
moti. nullã. ẽẽ. atcestant᷑ hypothesin qͥl
ẽstiones potert̾ applicari.¶ Iã ũ pard
uentio. dispositio. ęlocutio. memoria
dicendũ qͥd ue silendũ sit: dispensatio
uidicationis examinet.
auentio ÷ g̃stioniũ argum̃toꝵ sagax in¬
uestigatrixq cõp̃hensio. ¶Dispositio est
quȩ ordinẽ rebꝰ atcribuit. Elocutio: q̃
ua facit ueteraq cõponit.¶Memoria:

Expanded text:
ophandum sit, in Hortensio disputatur. In superiore ophandum sit, in Hortensio disputatur. In superiore autem crebro assidueque colluctor, atque eam Graecis placuit ὑπόθεσιν nominari. In infinita uero uniuersitatis astruendae sibi fiduciam uindicante tunc potius uersor, cum otium ac dispamentatas hastas crebro et pila plurimum ualentia ministrarit. An aliud in Scauriana succurrit, cum interposita disputatione tractatur ex quibus causis mors obueniat repentina, ac pro Milone similiter an mundus prudentia gubernetur? Denique e meis sectatoribus quidam acri admodum ac subtilissima ratione commoti nullam esse attestantur hypothesin quaequaestiones poterunt applicari. Iam uero partes uentio, dispositio, elocutio, memoria, dicendum quid silendumue sit dispensatio iudicationis examinet. Inuentio est quaestionum argumentorumque sagax inuestigatrixque comprehensio. Dispositio est, quae ordinem rebus attribuit; elocutio, quaua facit ueteraque componit. Memoria
Abbreviated transcription (Latin):
uos maximi cȩlites displicebo: qͥppe su
ipsa rethorica. quã alii artẽ. uircutẽ a
dixere. alii disciplinã. Artẽ uͦ iccireo: a
doceor. licet plato huic uocabulo refrasi
Uirtutẽ aut̃ dict̃. qͥ mͥ benedicendi in uꝰ
scientiã cõꝑier̃. Qui edisci uͦ discendin¬
timã rationẽ & ꝑcipi posse ñ nesciunt.
ficlentꝰ me assert᷑ disciplinã. Officiũ uͥ
meũ ÷ dicere apposite ad ꝑsuadendum
finis ꝑsuadere. id qđ ÷ ꝓpositũ dictioni
Quȩ qͥde u̾ba mei cyceronis attestor. eui
ȩciã exemplis me ꝑom̃s insinuo p̾ceptior
ductꝰ c̃sequent̾ usurã. Materies aut̃ duphi
Ubi. & unde fiat oratio. Ubi: ut eũ isis
m̃bra aggredior q̃stionis. Unde: cũ reui¬
uente u̾baq sociant᷑. Questio aut̃ ipsa
aut finita aut infinita. Finita ÷: cũ nuilt
roscius. Infinita illa ÷: q̃ generalit̃ qͥrt̃
utrũ sit aliqͥd appetendũ. Ut. anphilos¬

Expanded text:
vos, maximi caelites, 438 displicebo. quippe sum vos, maximi caelites, 438 displicebo. quippe sum ipsa Rhetorica, quam alii artem, uirtutem alii dixere, alteri disciplinam; artem uero idcirco, quia doceor, licet Plato huic uocabulo refragetur; uirtutem autem dicunt, qui mihi bene dicendi inesse scientiam compererunt; qui edisci uero dicendi intimam rationem et percipi posse non nesciunt, fidenter me asserunt disciplinam. Officium uero meum est licere apposite ad persuadendum; finis persuadere id, quod est propositum, dictione. Quae quidem uerba mei Ciceronis attestor, cuius etiam exemplis me per omnes insinuo praeceptionis ductus consequenter usuram. Materies autem duplex est, ubi et unde fiat oratio; ubi, ut cum ipsius membra aggredior quaestionis; unde, cum res inuentae uerbaque sociantur. Quaestio ipsa aut finita est aut infinita. Finita est, cum nascitur Roscius. Infinita illa est, quae generaliter quaerit, utrum sit aliquid appetendum, ut, an philos
Abbreviated transcription (Latin):
cdantes turmȩ suppetant c̃seq̃ntũ. Nam
absq iis qͥ ꝑturbantes pectora sensusq
cunctoꝵ cognoscentũ qͦ ꝑfregere subsellia.
etiã alios habeã qͥ minutias pͣceptoꝵ &
artis intime cõm̃ta ꝑscripserint. Int̾ utrũq
uͦ colum̃ sectatoꝵ pͣniteat trilliꝰ m̃s. qͥ ñ
solũ inforo. senatu. rostrisq grandiloquȩ
facultatis maiestate tonuerit: uerũ etiã
ipsiꝰ artis pͣcepta cõm̃tatꝰ. libros ꝗͣ plures¬
scłoꝵ usibꝰ c̾secrarit. Qd cũ ita sit: emeri¬
tȩ granditatis pudor. & celebrati qͣtũ
puto noĩs gła hȩc inchoam̃toꝵ pͥmordia
det̾ctaret excurrere: ni & hoc adimorta¬
litatis pͣmiũ ꝓficeret qđ iubetis. ac fidu¬
tia pennitatis accendat exeqͥ ⁊ primora.
aridiora ꝑcurrere. miꝰ qͥdẽ ꝗͣ publicitꝰ
soleo placitura. Quamꝗͣ si pallados aur
atq archadiã rationẽ beniuolȩ maiesi¬
tis participarit assensione. Nc̃ qͥde api

Expanded text:
dantes turmae suppetant consequentum. Nam dantes turmae suppetant consequentum. Nam absque his qui, perturbantes pectora sensusque cunctorum, cognoscentum quoque perfregere subsellia, etiam alios habeam, qui minutias praeceptorum et artis intimati commenta perscripserint, inter utrumque uero columen sectatorum praeniteat Tullius meus, qui non solum in foro, senatu rostrisque grandiloquae facultatis maiestate tonuerit, uerum etiam ipsius artis praecepta commentus libros saeculorum usibus consecrarit. 437 quod cum ita sit, emeritae granditatis pudor et celebrati quantum pote nominis gloria haec inchoamentorum primordia detrectaret excurrere, ni et hoc ad immortalitatis praemium proficeret, quod iubetis, ac fiduciam perennitatis accendat exsequi vel primora aridiora percurrere, minus quidem quam publicitus soleo placitura; quamquam si Pallados aures atque Arcadiam rationem benivolae maiestatis participarit assensio, ne nunc quidem apud
Abbreviated transcription (Latin):
pectꝰ. cuidã ꝓpinquȩ familiaritatis indi¬
tia patefecit. Deniq ñ nulli suꝑũ cũ in
trepidationẽ buccinȩ p̃cinentis & admi¬
ratioẽ amiciciȩ suꝑoꝵ incerti diutiꝰ diui¬
natorẽ phebũ cuperent sciscitari: ñ dũ
ioue maximo disqͥrente tumultuariȩ qͦ¬
ȩe̾nt inqͥrt̃. Ac tẽ illa respectans superos
uniu̾sos. aliqͣnto cõmotior sic cȩpit.
ainem maxmũ iouẽ cȩc̃osq
celites qͦs in causis pluribꝰ sepe sũ
dep̃cata. atq ipsũ cõuentũ suꝑe
consessionis atcestor nichil mͥ magis incon¬
sentaneũ atq indecens estimari. quã ut
q̃ sẽꝑ inforo iudiciisq ꝗͣ pluribꝰ accusa¬
uerim multos aliosq defenderĩ. & uiribꝰ
głam deluctationis adnixa. mͥ de discrimi¬
nũ fatis ꝓmeriti euentꝰ pecunia cõpara¬
rĩ: nc̃ apud uos suꝑi qͥs placere ĩ mortali¬
tatis instar ox p̾ciũ uidebat᷑. inuita cõpel¬

Expanded text:
pectus cuiusdam propinquae familiaritatis indipectus cuiusdam propinquae familiaritatis indicia, patefecit. Denique nonnulli superum, cum inter trepidationem bucinae praecinentis et admirationem amicitiae superorum incerti diutius diuinatorem Phoebum cuperent sciscitari, nondum Ioue maximo disquirente, tumultuarie quae esset inquirunt. Ac tunc illa respectans superos uniuersos aliquanto commotior sic coepit: «Patrem maximum Iouem ceterosque caelites, quos in causis pluribus saepe sum deprecata, atque ipsum conuentum superati consessionis attestor nihil mihi magis inconsentaneum atque indecens aestimari, quam ut, quae semper in foro iudiciisque quampluribus accusauerim multos aliosque defenderim et uiribus gloriam deluctationis annixa mihi de discriminum fatis promeriti euentus praeconia compararim, nunc apud uos, superi, quis placere immortalitatis instar ac pretium uidebatur, inuita compel
Abbreviated transcription (Latin):
culm̃ meritaq linguarũ. eschynẽ. socratẽ.
lysiãq conspiceres. Tũ in togatis agminibꝰ
sonantios graccos. regulũ. pliniũ. frontonẽq.
Uerũ ante cunctos ipsãq ducẽ om̃iũ femi¬
nã senex qͥdã signũ ac p̾uiã uirgã gestans
littoris romulei p̾cedebat usu. atq in eiꝰdẽ
uirge culminȩ corax aurati oris uenientis
femine auspicio pͣuolabat. Ille aut̃ qͥ gesta¬
bat uirgulã thyas dictꝰ. cunctisq uenustior
atq elatior uidebat᷑. Nã & suos minores
cȩteros ipsã illã ducẽ respectãs. suꝑpositũ
coruũ cõmune pignꝰ filiãq memorabat.
Quo argum̃to cõmoti quã plures dõꝵ. eã
qͥd ÷ nobilissimã feminã. s aut apollinis cog¬
notã credidere si graia ÷ aut si romulea
de gente coruini. Cui enigmati illud ad¬
iectũ. qd intrepida &x fidutiȩ ꝓmptioris.
tam palladis quã ipsiꝰ eyllenii deosculata

Expanded text:
culmen meritaque linguarum. Aeschinen, Isocraten culmen meritaque linguarum. Aeschinen, Isocraten Lysiamque conspiceres, tum in togatis agminibus sosantios, Gracchos, Regulum, Plinium Frontonemque. Verum ante cunctos atque ipsam ducem omnium feminam senex quidam signum ac praeuiam uirgam gestans lictoris Romulei praecedebat usu, atque in eiusdem uirgae culmine corax oris curati uenientis feminae auspicio praeuolabat. Ille autem, qui gestabat uirgulam, Tisias dictus, cunctisque uetustior atque elatior uidebatur; nam et suol minores ceteros et ipsam illam ducem respectans superpositum coruum commune pignus filiamque memorabat. Quo argumento commoti quamplures deorum eam quidem nobilissimam feminam, sed aut Apollinis cognatam credidere, si Graia est, aut, si Romulea, de gente Coruini. Cui aenigmati illud adiectum, quod intrepida et fiduciae promptioris tam Palladis quam ipsius Cyllenii deosculata
Abbreviated transcription (Latin):
diceret graia didicisse. ac ꝓmptꝰ gymnasioꝵ
studiis & reluctantibꝰ semꝑ achademie
alt̃cationibꝰ hab̾et᷑: ambo tam̃ noui ꝓtectiq
pauꝑtatis sinu. Et cũ alterũ qͥrinał eques
aliũ fabrił procrearet industria: ita pre¬
dues lingue excellentia floruer᷑. ut pꝰ curi¬
arũ fata ĩmeritasq mortes. uirtute astra
c̃scendent. ĩ mortalitate głȩ scła suꝑarent.
De uno tam̃ quẽ athenarũ popłs ac pal¬
liata agmina sequebant᷑. hȩc fama c̃uene¬
rat. qd̃ a cerrimꝰ idẽ & ꝓcellis indignantis
oceani fremituq uiolentior. deniq de
le illo u̾sus huiꝰmodi ferebant᷑. RINoCͫ.
que c̃sularis purpura & c̾iurationis extin¬
ctȩ laurea redimibat. mox ingressus curiã
suꝑũ & in iouis gratulatꝰ ÷ seuenisse cons¬
pectũ. clamare lȩtior cȩpit. Onos beatos.
orẽ publicã fortunatã. opclarã laudem
c̾sulatꝰ mei. Post hos tam̃ indiu̾sis agminibꝰ
oratores emeriti ac p̾se ferentes in signiũ

Expanded text:
gymnasiorum studiis et reluctantibus semper Academiae altercationibus haberetur. Ambo tamen noui profectique paupertatis sinu, et cum alterum Quirinalis eques, alium fabrilis procrearet industria, ita praeclues linguae excellentia floruerunt, ut post curiarum fata immeritasque mortes uirtute astra conscenderent, immortalitate gloriae saecla superarent. De uno tamen, quem Athenarum populus ac palliata agmina sequebantur, haec fama conuenerat, quod acerrimus idem et procellis indignantis Oceani fremituque uiolentior. Denique de illo uersus huiusmodi ferebatur: δεινὸς ἀlter uero, quem consularis purpura et coniurationis extinctae laurea redimibat, mox ingressus curiam superum et in Iouis gratulatus est se uenisse conspectum, clamare laetior coepit: «o nos beatos, o rem publicam fortunatam, o praeclaram laudem consulatus mei». Post hos tamen in diuersis agminibus oratores emeriti ac prae se ferentes insignium
Abbreviated transcription (Latin):
sit. De finiendũ qͥppe. qͣł statꝰ męniũ
uictoriã faciat celebrari. Tc̃ si dissua¬
sor addat sine consilio senatꝰ id fieri ñ
debere: pͣscript̾o etiã uidet᷑ accedẽ. Cer¬
tũ. ẽ gͥ & intentionẽ dissuasori uire
signari. & de lib̾atiui cunctos stat᷑ ꝓm.
ptiꝰ apparere. Sciendũ . ẽ. tam̃ ne dissu-¬
a sor uelut sententiã dicens ꝓhibeat tan¬
ꝗͣ iudex. cũ eiꝰ officiũ hoc sit ne faciat ꝑ¬
suadẽ. in honeste reił inutił ratione
monstrata. Iam nc̃ inde monstratiuo
quẽ ad modũ statꝰ emergat. ñ. ẽ facile
memoratu. Iccirco qͥa n̾statim laudẽ
uituꝑatio c̃sectat᷑. Ut qͥsqͥs laudabil
ñ .ẽ. uituꝑabił habeat᷑ Uł contͣ. Qui
uituꝑatione caruerit: laudibꝰ fastiget᷑.

Expanded text:
sit; definiendum quippe, qualis status moenium sit; definiendum quippe, qualis status moenium uictoriam faciat celebraci. Tunc si dissuasor addat, sine consilio senatus id fieri non debere, praescriptio etiam uidetur accedere. Certum est igitur et intentionem dissuasori iure signari, et in deliberatiuis cunctos status ptius apparere. Sciendum tamen, ne dissuasor uelut sententiam dicens prohibeat tanquam iudex, cum eius officium hoc sit, ne faciat persuadere, inhonestae rei uel ut inutilis ratione monstrata. Iam nunc in demonstratiuo quemadmodum status emergat non est facile memoratu, idcirco quia non statim laudem uituperatio consectatur, ut, quisquis laudabilis non est, uituperabilis habeatur uel contra, qui uituperatione carue
Abbreviated transcription (Latin):
nis depulsione quẽ admodũ in conflictib
monstratũ. ẽ teneamꝰ regłam. Qͥd eñi aut
qͥs intendit ł ordine solito ꝑsuasor dis.¬
uasor ue c̾fligunt. cũ alterũ diligere in
astructionib ñ uetem᷑. S tam̃ accusato¬
ris partes dissuasor uidet᷑ arriꝑe. Qui
eñi in honestũł inutile illud qͦd dissua.¬
det ostendit: ꝓcerto ipsũ uidet᷑ accusa¬
re negociũ. ꝑsuasor uͦ partes arripit
defensoris. & negocii tcͣtatũ qͣlib obie¬
ctione contrarietatis ab soluit. ꝑx qͦ &
ꝑsuasor intendẽ. & dissuasor depellere
memorandi. Ac sic conflictione partiũ
facta. statꝰ poterit apparere. ut intali
causa. Crebro ad muros exercitu fugi¬
entẽ. de lib̾at imꝑator utrũ diruatꝰ
& sediciose id exercitũ ꝑpessurũ. In qͦ
coniectura fiet. de cõmotionis euentu.
Ac mox si dicat uictoriã ñ uocandã.
si p̃sidiũ ciuitatis excindit᷑: finis acces¬

Expanded text:
nis depulsione, quemadmodum in conflictibus nis depulsione, quemadmodum in conflictibus monstratum est, regulam teneamus. Quid enim aut quis intendet, ut ordine solito persuasor dissuasorque confligant, cum alterutrum deligere in astructionibus non uetemur? Sed tamen accusatoris partes dissuasor uidetur arripere. Qui enim inhonestum uel inutile illud, quod dissuadet, ostendit, pro certo ipsum uidetur accusare negotium. Persuasor uero partes arripit defensoris, et negotii tractatum qualibet obiectione contrarietatis absoluit. Ex quo et dissuasor intendere et persuasor depellere memorandi, ac sic conflictione partium facta status poterit apparere, ut tali causa: «crebro ad muros exercitu fugiente deliberat imperator, utrum diruat et seditiose id exercitum perpessurum, in quo coniectura fiet de commotionis euentu. Ac mox si dicat uictoriam non uocandam, si praesidium ciuitatis exscinditur, finis acces
Abbreviated transcription (Latin):
cedis. lege qͥdẽ se tuet᷑. s telũ qͥd sit inqͥ¬
rit Qd questionis genꝰ hoc apͥncipalib
statib differt. qͥa ñ de facto unde orca
causatio ẽ. s de scripti tantũ definitio.¬
ne disqͥrit᷑. Discutit᷑ gͥ abhis legalib statꝰ
pͥncipales e̾ẽ discretõs. Et hos incidentes
dici: illos aut̃ aqͥb causa nascit᷑. ł consti¬
tutiones ł statꝰ certiꝰ appellari. Plã nc̃
decursis constitutionib controuersias
demonstrãui ac delib̾atiui generis ui-¬
deamꝰ. Nã & causarũ tria genera eẽ. du¬
biũ ñ. ẽ. & inom̃i causa statũ deb̾e u̾sari.
licet indelib̾atiuo qͥdã qͣlitat̾e negocia¬
lẽ consistere qd defuturo delib̾at esti¬
marint. Tam̃ ita qͣlitas plerunq censen¬
da. ẽ. ut alii qͦq statꝰ huic generi posse
accide̾ ñ negent᷑. Hunc statꝰ intalib ita
reꝑiri posse firmamꝰ: ut ñ ex intentio¬

Expanded text:
caedis. Lege se quidem tuetur, sed telum quid sit inqucaedis. Lege se quidem tuetur, sed telum quid sit inquirit.» Quod quaestionis genus hoc a principalibus statibus differt, quia non de facto, unde orta accusatio est, sed de scripti tantum definitione disquiritur. Discutitur igitur ab his legalibus status principales esse discretos, et hos incidentes dici, illos autem, a quibus causa nascitur, uel constitutiones uel status rectius appellari. Iam nunc decursis constitutionibus controuersias deliberatiui ac demonstratiui generis uideamus. Nam et causarum tria genera esse dubium non est, et in omni causa statum debere uersari, licet in deliberatiuo quidam qualitatem negotialem consistere, quod de futuro deliberat, aestimarint. Tamen ita qualitas plerumque censenda est, ut alii quoque status huic generi posse accidere non negentur. Nunc status in talibus ita, reperiri posse firmamus, ut non ex intentio
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq qđ scriptũ ñ ẽ. argum̃tatione colli¬
gimꝰ. ut in hoc. Exulẽ intra fines dep̾hen¬
suliceat occide̾. Quidã inuentũ ex ulem
uerbauit. Accusat᷑. A defensore colligit᷑
qb̾ minꝰ ꝑmisso sit fieri debuisse. Huic
inst̃ modi . iiͦiͦ. Asimili. a consequenti.
amaiore adminꝰ. a contrario. Asimili ita.
Ut qͥa patris int̾fector insuitur. hec pe¬
na manere debeat matricidã. Ac̃ sequen¬
ti: sic ħ rannicidȩ pͣmiũ. qͥ suaste ty¬
ranno deponere lib̾tatẽ.p̃miũ petit. Col¬
ligit par. eẽ. meritũ. qͥa reddidit lib̾tatẽ.
mittit᷑ uigulare. licet etiã u̾b̾are. Acontͣ¬
rio. Siuir fortis meret᷑ pͣmiũ. desertor
dignꝰ ẽ pęna. Yfinitiua suꝑ÷ q̃stio de
scripti ambiguitate demanans. cũ aliqd
ubũ in legeł testam̃to dubiũ. ẽ. & defi¬
nitione clarescit. Ut nocte cũ telo dep̃¬
hensũ liceat occicłẽ. Quendã cũ fuste no¬
cte dep̾hensũ magistrat᷑ occidit. reus:

Expanded text:
quod non scriptum est, argumentatione colligimus, ut in hoc: «exulem intra fines deprehensum liceat occidere. Quidam inuentum exulem uerberauit; accusatur. A defensore colligitur, quod minus permisso sit, fieri licuisse.» Huic insunt modi quattuor: a simili, a conseguenti, a maiore ad minus, a contrario. A simili ita, ut, quia patris interfector culleo insuitur, haec poena manere debeat matricidam. A consequenti sic: tyrannicidae praemium, qui suasit tyranno deponere dominatum, praemium petit; colligit par esse meritum, quia reddidit libertatem. ermittitur iugulare, licet etiam uerberare». A contrario: «si uir fortis meretur praemium, desertor dignus est poena». Finitiua superest quaestio, de scripti ambiguitate demanans, cum aliquod uerbum in lege uel testamento dubium est et definitione clarescit, ut «nocte cum telo deprehensum liceat occidere. Quendam cum fuste nocte deprehensum magistratus occidit; reus est
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ u̾ba cuicũq coniugationis indicati¬
uo mͦ. tẽpore pͣsenti. ꝑsona pͥma . ł nulla
pͣcedenti uocali. ł qualibet alia pͣcedente
.o. litt̾a t̾minant᷑: eoꝵ declinatio hoc nu¬
mero formarũ c̃tinet᷑. De qͥbꝰ fingłis dicã.
ꝑͥmȩ coniugationis u̾ba ĩꝑatiuo mͦ. tẽpore
pͣsenti. ꝑsona pͥma. aut .o. litt̾a nulla alia
p̾cedente uocali t̾minant᷑: ut. amo. canto
aut eo. ut cõmoueo. calceo. aut .io. ut lanio
sacio. aut .i.o. ut estuo. c̃tinuo. ꝑiȩ coniugi¬
tionis u̾ba. iꝑatiuo mͦ tẽpore p̃senti. ad scłam¬

Expanded text:
ugationis indicatiuo modo tempore praesenti persona, prima uel nulla praecedente uocali uel qualibet alia praecedente o littera terminantur, eorum declinatio hoc numero formarum continetur, de quibus singulis dicam. Primae coniugationis uerba indicatiuo modo tempore praesenti persona prima, aut o littera nulla alia praecedente uocali terminantur, ut amo, canto, aut eo, ut commeo, calceo, aut io, ut lanio, satio, aut uo, ut aestuo, continuo. Primae coniugationis uerba imperatiuo modo tempore praesenti ad s