comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nem euiꝰ & ipst reus erat. S fuit hec rep̾hensio ñ uera s dispensatoria.
nec petrus peceauit. nec paulus ꝓcaciter arguit. Petrus aute sicut le¬
git᷑ in actib apłoꝵ auctor fuit huiꝰ decriti. legem pꝰ euangłm ñ esse
seruandam. qͥ pꝰ uisionẽ littei ubi erant diu̾si generis aĩalia ad corneli¬
um intrauit. ⁊ cũ gentib comedit. qͥ etiã q̃onem de hac re soluit. Cum
enĩ paulus & barnabas iam conu̾sis multis gentib uenissent anthiochiã.
qͥdam de iudea descendentes. dicebant sine lege moysi ne mo pot̾ saluari.
une utriq .s. paulus ⁊ barnabas & illi tudei qui hoc dicebant. ascender t̃
uerłm ad apłos. Petrus uͦ ait. Bedit ds̃ sꝑm illis sicut ⁊ nobis. & nicħ
discreuit inter nos ⁊ illos. fide purificans corda eoꝵ. Qͥd gͦ tẽptatis dm̃.¬
umponere iugũ qđ neq nos neq patres nr̃i portare potuintꝰ: Sed ꝑ

Expanded text:
nem, cujus et ipse reus erat; sed fuit haec reprehensio non vera, sed dispensatoria; nem, cujus et ipse reus erat; sed fuit haec reprehensio non vera, sed dispensatoria; nec Petrus peccavit, nec Paulus procaciter arguit. Petrus autem, sicut legitur in Actibus apostolorum, auctor fuit hujus decreti, legem post Evangelium non esse servandam, qui post visionem lintei, ubi erant diversi generis animalia, ad Cornelium intravit, et cum gentibus comedit: qui etiam quaestionem de hac re solvit. Cum enim Paulus et Barnabas jam conversis multis gentibus venissent Antiochiam, quidam de Judaea descendentes dicebant: Sine lege Moysi nemo potest salvari. Tunc utrique scilicet Paulus et Barnabas et illi Judaei qui hoc dicebant, ascenderunt Jerusalem ad apostolos. Petrus vero ait: Dedit Deus Spiritum illis sicut et nobis, et nihil discrevit inter nos et illos, fide purificans corda eorum. Quid ergo tentatis demum
Abbreviated transcription (Latin):
satoria. Ait enĩ ieꝵ. Ex hoc loco impiꝰ porfiriꝰ petrũ a paulo rep̃hensũ
nobis obicit. uolens ⁊ illi macłam erroris. & huic ꝓcacitatis incutere.
& in cõmune ficti dogmatis accusare m̃daciũ. dũ inter se eccłx pͥncipes
dissiderent. Qd utiq facit. ñ intelligens quo sensu petrus rep̾hensibilis fu
isse. uel ei paulus in faciem restitisse dicat᷑. Nam uterq recte sentit le¬
gem ñ esse tenendã. & qđ in omi gente quicũq timet dm̃ & oꝑat᷑ ustiti¬
am acceptus ẽ illi. s uterq cauta simulatione dispensat. ille subtra¬
ctionẽ. iste rep̃hensionẽ. ut ⁊ iuđis suꝑbia. & gentib desꝑatio tollere¬
tur. Nisi gͥ uel paulo ł eis eũ quib ante edens se ab eis pꝰea separabat. pe¬
trus uere rep̃hensibilis erat. nec ei paulꝰ ꝓcaciter resistebat. Paulꝰ enĩ
in petro hoc ñ rep̃hendere potuit qđ ipse fecit. nec arguere simulatio¬

Expanded text:
satoria. Ait enim Hieron.. Ex hoc loco impius Porphyrius Petrum a Paulo reprehensum satoria. Ait enim Hieron.. Ex hoc loco impius Porphyrius Petrum a Paulo reprehensum nobis objicit, volens et illi maculam erroris, et huic procacitatis incutere, et in commune ficti dogmatis accusare mendacium, dum inter se Ecclesiarum principes dissiderent. Quod utique facit non intelligens quo sensu Petrus reprehensibilis fuisse, vel ei apostolus Paulus in faciem restitisse dicatur. Nam uterque recte sentit legem non esse tenendam, et in omni gente quicunque timet Deum et operatur justitiam, acceptus est illi, sed uterque cauta simulatione dispensat, ille subtractionem, iste reprehensionem, ut et Judaeis superbia, et gentibus desperatio tolleretur. Non igitur vel Paulo vel eis cum quibus ante edens se ab eis postea separabat, Petrus vere reprehensibilis erat, nec eis Paulus procaciter resistebat. Paulus enim in Petro hoc reprehendere non potuit, quod ipse fecit, nec arguere simulatio
Abbreviated transcription (Latin):
gustinꝰ. sicut ⁊ de legaliũ pꝰ xꝑin obseruatione. Itr̃ enĩ ait petrũ ñ ido
struasse illa legalia. qđ uellet ea pꝰ xꝑm seruari etiã a iudeis. sicut nec
de bebant. s inuitũ fecisse ⁊ dispensatorie simulasse. ne .s. iudos amitt̾et.
Nec in hoc peccabat. qr bona intentione id agebat. ⁊si illi peccarent qͥ eiꝰ
qͣi exemplo iudarzabant. Nec fuit rep̃hensio uera. qr nil in eo rep̃hensi¬
bile erat. s dispensatoria. ut ꝑ hoc scirent gentes ñ esse tudai ⁊ andũ.ii¬
dentes tantũ apłm in hoc rep̃hendi. ¶Augͤ ũ dicit petrũ seruasse illa
ligalia ñ dispensatorie s uere. qͣi eis subiectum. s ñ in eis spem ponentẽ
q̃ ab om̃ib iudis erant seruanda. & eũ uere peceasse. ñ illa seruando
s alios suo exemplo uidarzare cogendo. ut sit rep̃hensio uera ñ dispen¬

Expanded text:
gustinus, sicut et de legalium post Christum observatione. Hieronymus enim ait Petrum non ideo gustinus, sicut et de legalium post Christum observatione. Hieronymus enim ait Petrum non ideo observasse illa legalia, quod vellet ea post Christum servari etiam a Judaeis, sicut vere nec debebant, sed invitum fecisse et dispensatorie simulasse, ne scilicet Judaeos amitteret; nec in hoc peccabat, quia bona intentione id agebat, etsi illi peccarent, qui ejus quasi exemplo judaizabant. Nec fuit reprehensio vera, quia nil in eo reprehensibile erat, sed dispensatoria, ut per hoc scirent gentes non esse judaizandum, videntes tantum Apostolum in hoc reprehendi. Augustinus vero dicit Petrum servasse illa legalia non dispensatorie, sed vere, quasi eis subjectum, sed non in eis spem ponentem, quae ab omnibus Judaeis erant servanda, et eum vere peccasse, non illa servando, sed alios suo exemplo judaizare cogendo, ut sit reprehensio vera non dispen
Abbreviated transcription (Latin):
p̃buit tanto sancte quanto ad imitandũ difficiliꝰ. quo ñ dedignarent᷑ ma¬
lores sicubi forte recti tramitẽ reliquissent.etiã a posteriorib corrigi.
Haus itaq uste lib̾tatis in paulo. ⁊ sẽe humilitatis in petro enuieuit. Dixi
.i. gentiũ ñ iudoꝵ ritu uinis. qr sciebat illã discretionẽ ciboꝵ nicħ con¬
ferre. Eece qui añ fuit in ritu uidaico dimisit. Qͥd gͦ debent fac̾e qͥ ñ fue¬
runt ut galathe: Non utiq debent reciꝑe. Si inquã hoc ẽ. qͥmodo cog̃
gentes. q̃ omĩa quȩ uident inte putant e̾ẽ necessaria saluti. iudaiz are:
Cogebat quidẽ ñ docentis imꝑio. s conu̾sationis exemplo. ł de hoc obuirgatꝰ
est. ¶ Hinc diseant galathȩ petri aucboritate ñ e̾ẽ uidai zandũ. qͥ in hoc
reprehensus ẽ. De hac autẽ rep̃hensione dissentire uident᷑ ieronimꝰ ⁊ au¬

Expanded text:
praebuit, tanto sanctius quanto ad imitandum difficilius, quo non dedignarentur mapraebuit, tanto sanctius quanto ad imitandum difficilius, quo non dedignarentur majores sicubi forte recti tramitem reliquissent, etiam a posterioribus corrigi. Laus itaque justae libertatis in Paulo, et sanctae humilitest gentium, non Judaeorum ritu vivis, quia sciebat illam dissertationem ciborum nihil conferre. Ecce qui ante fuit in ritu Judaico dimisit. Quid ergo debent facere qui non fuerunt ut Galatae? non utique debent recipere. Si, inquam, hoc est, quomodo cogis gentes, quae omnia quae vident in te putant esse necessaria saluti, judaizare? cogebat quidem non docentis imperio, sed conversationis exemplo, et de hoc objurgatus est. Hinc discant Galatae Petri auctoritate non esse judaizandum, qui in hoc reprehensus est. De hac autem reprehensione dissentire videntur Hieronymus et Au
Abbreviated transcription (Latin):
mulatioñe iudaice comestionis. ut quauis ricfe crederet de legis in utroq
popło abolitione. eadem tñ intentione qua petriis se gentib sub traheret.
& cũ infirmis idem sentire se simularet. Hec aut̾ simulatio gentib inuti¬
lis erat. Idõq paulus petrũ redarguit. Unde subdit᷑. Sed cũ uidissem
qr ꝑ hoc ꝑibat ueritas ut gentes uidaizarent. dixi cephȩ cor̃a õib. qr ꝓ ip
sis sanandis dictũ est. ut om̃s illiꝰ obiuirgatione sanarent᷑. Non enĩ utilt e¬
mitas ⁊ caritas petri cui ter a dño dictũ est. pasce oues meas. ob iuggatio¬
nem talem posterioris pastoris ꝓsalute gregis libentissime sustinebat. ualebat¬
q hoc ad magnũ humilitatis exemplũ. ut in eo qͥ primꝰ ẽ discant cet̾i mites
esse & humiles. Ipse enĩ petrus qđ a paulo fiebat utiliter lib̾ tate carita¬
tis. sc̃e ac benigne pietate humilitatis accepit. atq ita eremplũ posteris

Expanded text:
mulationem, Judaicae comestionis, ut quamvis recte crederet de legis in utroque mulationem, Judaicae comestionis, ut quamvis recte crederet de legis in utroque populo abolitione, eadem tamen intentione qua Petrus, se a gentibus subtraheret, et cum infirmis idem sentire se simularet. Haec autem simulatio gentibus inutilis erat, ideoque Paulus Petrum redarguit. Unde subdit: VERS. 14.-- « r hoc peribat veritas, ut gentes judaizarent, dixi Cephae coram omnibus, quia pro omnibus sanandis dictum est, ut omnes illius objurgatione sanarentur. Non enim utilecedit, quod firmitas et charitas Petri cui ter a Domino dictum est: Pasce oves meas ; objurgationem talem posterioris pastoris pro salute gregis libentissime sustinebat, valebatque hoc ad magnum humilitatis exemplum, ut in eo qui primus est, discant caeteri mites esse et humiles. Ipse enim Petrus quod a Paulo fiebat utiliter libertate charitatis, sancte ac benigne pietate humilitatis accepit, atque ita exemplum posteris
Abbreviated transcription (Latin):
cuele uroslipo tuen ano ene uatret ieis erant noleaꝑiani qui equo iur in.¬
xp̃m ⁊ legem uenerabant᷑. Quos timons ñ miscebat᷑ gentib. Qđ si solũ ẽẽt
ñ esset reprehensibile. sicut ⁊ ip̃e paulus ꝓ scandalo aliq̃n cessit. S in hoc er¬
ratũ est. qđ gentes cogebat iudaizare suo exemplo. dum a gentib se diui¬
dens se iudtu adiungebat. Unde subdit. Cũ aux̃ illi uenissent a iudea.
sub trahebat se petrus latent̾ ꝑ aliquas occasiones a cibis gentium. ⁊ seggab̾
se .i. ꝑ se gregem cũ udeis faciebat. timens ñ cibos s eos qui excireũcisione.
erant .i. de iudea. qͥa erant infirmi. uel etiã si firmi essent ꝓ more suo scan¬
dalrrarent᷑. Hi gͦ ne scandalizarent᷑ s paulatim in fide nutͥrent᷑. factus ẽ iu
uidĩ quĩ erant antio chie consensert̾. tãquã discerneret cibos. ita ut ubar.
qui mecũ trat doctor gentium. ab eis diceret᷑ gentib sub tractus in illam si¬

Expanded text:
is, qui aequo jure Christum et legem venerabantur, quos timens non miscebatur gentibus. Quod si solum esset, non esset reprehensibile. Sicut et ipse Paulus pro scandalo aliquando cessit. Sed in hoc erratum est, quod gentes cogebat judaizaredens Judaeis se adjungebat. Unde subdit: Cum autem illi venissent a Judaea, subtrahebat se Petrus, latenter per aliquas occasiones a cibis gentilium. Et segregabat se, id est per se gregem cum Judaeis faciebat, timens, non cibos, sed eos qui ex circumcisione erant, id est de Judaea, quia erant infirmi, vel etiam si firmi essent, ne pro more suo scandalizarentur. Igitur ne scandalizarentur, sed paulatim in fide nutrirentur, factus est Judaei, qui erant Antiochiae, consenserunt, tanquam discerneret cibos, ita ut et Barnabas, qui mecum erat doctor gentium, ab eis duceretur gentibus subtractus in illam si
Abbreviated transcription (Latin):
am. sicut ab elem̃itis pͥmũ usum diseendi assumunt paruuli. Elem̃tis dico m̃¬
di. Bñ lex dr elem̃ta mundi. qr lex ñ celestia ⁊ et̾na. s t̾rena ꝓmitebat uel
transitoria ut ẽ mund̾. Uel ielem̃tis significant᷑ neo menie .i. lunares dies. et
sabb̃m. q̃ udi obseruabant. Si itaq uidi sub elem̃tis erant. qͥd differt̃ a paga
nis: Pagani ñ sub clem̃tis scruiunt. s ipsis elem̃tis. Colunt eñ astra. solem.¬
sꝑarent ut pagani. si in his dm̃ uenerabant᷑ dũ partiuli erant. ⁊ ad tp̃s ple

Expanded text:
tis, dico, mundi, bene lex dicitur elementa mundi, quia lex non coelestia et aeterna, sed terrena promittebat, vel transitoria, ut est mundus. Vel in elementis significantur neomeniae, id est lunares dies et Sabbatum, quae Judaei observabant. Si itaque Judaei sub elementis mundi erant, quid differnis? Pagani non sub elementis serviunt, sed ipsis elementis. Colunt enim astra, esperarent, ut pagani, sed in his Deum venerabant
Abbreviated transcription (Latin):
teq̃ sit adultꝰ. ita uidis adhuc partinlis lex fuit pedagog̾. qr timore cõp̃s¬
sit ⁊ p̃ceptis dĩ seriire coegit. Fuit ⁊̃ titor & actor udis qͦs d̾s ħedes in¬
rum sꝑuũ impugnationes ⁊ gentiliũ ꝑsuasiones qͥ ad ydolat̾am trab̾ent.
illos defendebat admonendo.inerepando. aliq̃n puniendo. ⁊ sie et̾na bo¬
na illis conseruanit. qm̃ ex illis xꝑe mtiltos ab inferno lib̾auit. Fuit eis
ꝙ actor. qr causam eoꝵ ap am̃ bñ egit. dũ ꝑsacͥficia ⁊ expiationes dm̃ e¬
is plaeanie.⁊ hoc tisq ad tp̃s p̃sinitũ .i. usq ad aduentũ xꝑi. in qͦ constitu¬
it ds̃ ut ꝑfecti ⁊ lib̾i fierent. & heditat̃e obtinerent. Alioguin. ex hedaren¬
tum fuerat a dõ patre qñ mut̾et filiũ. Uel plenitudo tẽporis ar tp̃s gr̃e.¬

Expanded text:
 sit adultus, ita Judaeis adhuc parvulis lex fuit paedagogus, quia timore compressit, et praeceptis Dei servire coegit. Fuit etiam tutor et actor Judaeis quos Deus haeredes inrum spirituum impugnationes et gentilium persuasiones, qui ad idololatriam traherent, illos defendebat admonendo, increpando, aliquando puniendo, et sic aeterna bona illis conservavit, quoniam ex illis Christus multos ab inferno liberavit. Fuit eis et actor, quia causam eorum apud Deum bene egit, dum per sacrificia et expiationes Deum eis placavit, et hoc usque ad tempus praefinitum, id est usque ad adventum Christi, in quo constituit Deus ut perfecti et liberi fierent, et haereditatem obtinerent: alioquin exhaeredarentum fuit a Deo Patre quando mitteret Filiu
Abbreviated transcription (Latin):
stodiebam᷑ sub le. qi inuiti. C ustodiebam̃ dico conclusi qͣi inergastulis serture coaeti. Con¬
cusio coꝵ erat timor untꝰ ddĩ. & cognitio p̃uarieationis. T qđ p̃uaricatores ipseꝰ legis
inuenti st̃ ñ ad ꝑniciem s ad utilitatem ualuit eis qͥ credidert̃. Sognitio enĩmaro¬
ris egritudinis ⁊ desidari medicũ uehem̃tiꝰ fecit. & diligi ardentiꝰ. Custodiebamͦ dico
aꝑta st̃ q̃ priꝰ obscura erant. qr occulta fuit fides in antiquis. Qu̾e fides donũ d̃ĩ est
sicut ⁊ gr̃a. In quo enĩ nrm priꝰ erat fides ꝗͣueniret grã : Nemo peuitꝰ głat᷑ se fi

Expanded text:
stodiebamur sub lege, quasi inviti. Custodiebamur dico, conclusi, quasi in ergastulis servire coacti. Conclusio eorum erat timor unius Dei et cognitio praevaricationis, et quod praevaricatores ipsius legis inventi sunt, non ad perniciem, sed ad utilitatem valuit eis qui crediderunt: cognitio enim majoris aegritudinis, et desiderari medicum vehementius fecit, et diligi ardentius. Cui enim aperta sunt quae prius obscura erant, quia occulta fuit fides in antiquis, quae fides donum est Dei, sicut et gratia. In quo enim nostrum prius erat fides, quam veniret gratia? Nemo penitus glorietur se fi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ucid̾at in latͦnes appropiauit. atq uulnera esꝰ alligauit. quẽ sacerdos ⁊ leuita ĩmisedit

Expanded text:
qui inciderat in latrones appropinquavit, atque vulnera ejus alligaviqui inciderat in latrones appropinquavit, atque vulnera ejus alligavi
Abbreviated transcription (Latin):
priꝰ lex scripta ei daret᷑. ꝑ quã ꝗd posset ꝓbaret. xꝑi aduentũ suꝑfluũ iudicarit. Ne igit᷑ det¬
hendi ł murmurandi oceasionẽ haberet. reliquit eũ ds priꝰ in lib̾tate arbitrii in lege nat᷑ali. ut
sic ures ste nate cognose̾e̾t. ubi eũ defic̾et. uidens d lib̾um arbitriũ ñ suffic̾t ad iustitiã. nec sic se
inabat ñ deest qui ĩpleat. s decst qͥ tubeat. Ut gͦ ⁊ de ipsa conuincerit᷑. añꝗͣ filiũ mitteret le¬
gem dedit que pecẽi morbũ detexit. ñ consumpsit. Qua data. inualiut morbꝰ. ⁊ aucta
est infirmitas. ñ legis s nat᷑e uitio ⁊ diaboli instantia. ut ita eognita utriꝰq legis in¬
sufficientia ⁊ sua infirmitate. clamaret ad medicũ. ⁊ quereret gr̃e auxiliũ. ł ita fac¬
tum t̃. Multiplicatis enĩ infirmitatib postea accelerauert̾ ad medicũ. qui ueniens in
forma serui sanauit uulnera hominis languidi. Hie ẽ samaritanꝰ ille qͥ ad nulneratũ

Expanded text:
scripta ei daretur, per quam quid posset probaret, Christi adventum superfluum judicaret. Ne igitur detrahendi vel murmurandi occasionem haberet, reliquit eum Deus prius in libertate arbitrii in lege naturali, ut sic vires naturae suae cognosceret, ubi cum deficeret videns sibi liberum arbitrium non sufficere amabat: non deest qui impleat, sed deest qui jubeat. Ut igitur et de ipsa convinceretur, antequam Filium mitteret, legem dedit, quae peccati morbum detexit non consumpsit: qua data invaluit morbus, aucta est infirmitas, non legis, sed naturae vitio et diaboli instantia, ut ita cognita utriusque legis insufficientia et sua infirmitate clamaret ad medicum, et quaereret gratiae auxilium, et ita factum est. Multiplicatis enim infirmitatibus postea acceleraverunt ad medicum, qui veniens in forma servi sanavit vulnera hominis languidi. Hic est Samaritanus ille qui ad vulneratum
Abbreviated transcription (Latin):
accrpi potestatẽ dandi sꝑm ministerio ñ auotoritate. ⁊ oꝑandi miraeula.
De eo qui sub lege fuerat possit dubitari. s ꝑsimilitudinem istoꝵ liquet.
Deinde adhibit exemplũ patris ubraham. eui ante circũcisionẽ fides
reptitata ẽ ad iustitiã. subdens. Sieut. &c̃. Ostendit hic iusticiã e̾e̾
exfide. Qͣiͣ. Ita sꝑs ẽ ꝑxfide. sicut ⁊ iustitia. Nã scͥptũ ẽ ingenesi. Abrahã
credidit dõ. ⁊ ipsũ credere reputatũ ẽ ei ad usticiã.i. sufficiens causa iusti

Expanded text:
accepi potestatem dandi spiritum ministerio, non auctoritate, et operandi miracula. De eo quod sub lege fuerat, posset dubitari, sed per similitudinem istorum liquet. Deinde adhibet exemplum patris Abraham, cui ante circumcisionem fides reputata est ad justitiam subdens: Sicut, etc. Et ostendit hic justitiam esse ex fidecredidit Deo, et ipsum credere, reputatum est ei ad justitiam, id est sufficiens causa fui
Abbreviated transcription (Latin):
niꝰ explicant᷑. ubi đr. Lex subintͣuit. ⁊ c̃. Posita ẽ dico. ut staret donec ue
.i. de quo ꝓmiserat ds̃ qđ ꝑ eum bñdic̾ent᷑ om̃s gentes. Contra quẽ facit qͥ
legeni reducit. Lex dico ordinata ꝑ angłos. i. ꝑ moy sen & alios ministros

Expanded text:
nius explicantur, ubi dicitur; Lex subintravit, etc. Posita est, dico, ut staret, donec venius explicantur, ubi dicitur; Lex subintravit, etc. Posita est, dico, ut staret, donec veest de quo promiserat quod per eum benedicerentur omnes gentes, contra quem facit qui leg
Abbreviated transcription (Latin):
timore ccisarent hoĩes transg̾di. ut qnq iłem facerent uoluntate. Data ẽ gͦ
ut popłm di eruliret sub timore dĩ. ut dignꝰ fieret exeiꝑe ꝓmissionẽ. q̃ est
xꝑo. uel posita ⁊̃ ꝓpt̾ tnsg̃ssionẽ .i. ut hõ suꝑbe de suis uirib fidens accipet
p̃cepta. in quib deficiens ⁊ factus p̃uaricator. lib̾atorem saluatorem q reqͥ¬
reret. Data ẽ gͦ lex ut suꝑboꝵ ceruix qͦs fac̾et tͣnsg̾di humili aret᷑. ut medicᷤ
oꝑtaret᷑. qͥ s tantũ tͥbuebant. ⁊ uoluntati sue tm̃ arrogabant. ut lib̾um arbi¬
triũ sibi putarent sufficere ad iustitiã. dicentis. Non deest qͥ ĩpleat. s deest qͥ
iubrat. Bata ÷ gͥ lex ad ddomandã illoꝵ suꝑbiã. eoꝵq ꝓdendam infirmitatem.¬
Bata ẽ itiã duris in flagellũ. data ÷ ⁊̃ insignũ fut᷑oꝵ. ut fut᷑a fig̾is attestarit᷑.
Ecei habes q̃tuor date legis eausas breuit̃ distinctas. q̃ in epła ad romanos ple¬

Expanded text:
timore cessarent homines transgredi, et quandoque idem facerent voluntate. Data est ergo ut populum Dei erudiret sub timore Dei, ut dignus fieret excipere promissionem quae est Christus. Vel posita est propter transgressionem, id est ut homo superbe de suis viribus fidens acciperet praecepta, in quibus deficiens et factus praevaricator, liberatorem salvatoremque requireret. Data ergo est lex, ut superborum cervix quos faceret transgredi humiliaretur, ut medicus optaretur, qui sibi tantum tribuebant, et voluntati suae tantum arrogabant, ut liberum arbitrium sibi putarent sufficere ad justitiam, dicentes; Nec deest qui impleat, sed deest qui jubeat. Data est ergo lex ad domandam t futura figuris attestaretur. Ecce habes quatuor datae legis causas breviter distinctas, quae in Epistola ad Romanos ple
Abbreviated transcription (Latin):
cis & bumilitatis introierunt aliud querendo. aliud fingendo. exꝑle
xꝑi. ñ ut eã tenerent. s ut aliqua contentione ab ea nos redigerent in sep¬
hic ubi ad assertioneta p̃dicationis sue conferebat. nullatenꝰ uoluit cedere.
ut utritas predicationis monstraret᷑. & nota qr in his omib & se cõmendat. & legem ñ te¬
nendam ꝓbat. Uñ subdit. Ut ueritas ⁊ c̃. Nĩ. Ido innullo cessimꝰ. ut ita ueritas ei ian¬

Expanded text:
cis et humilitatis introierunt; aliud quaerendo, aliud fingendo, explori, non ut eam tenerent, sed ut aliqua contentione ab ea nos redigerent in serhic ubi assertionem praedicationis suae conferebat, nullatenus voluit cedere, ut veritas praedicationis monstraretur. Et nota quia in his omnibus se commendat, et legem non tenendam
Abbreviated transcription (Latin):
si diciret maledictus intelligit᷑.i. ualde peccator. dum ut reus oceiate.i dũ intius
contumeliã dr̃ ecoo illuminato. Tu discipłs illiꝰ sis. nos discipłi moysi erimꝰ. Qa seͥe.

Expanded text:
si diceretur maledictus, intelligitur, id est valde peccator, dum ut reus occiditur, et dum in ejus si diceretur maledictus, intelligitur, id est valde peccator, dum ut reus occiditur, et dum in ejus contumelia dicitur caeco illuminato: Tu discipulus illius sis, nos discipuli Moysi erimus .
Abbreviated transcription (Latin):
Iustꝰ ex fide uiut. Iust ÷ aliqͥs exfide. ⁊ ꝑhoc uiuit uita et̾na. Les aut̃. qia fex fide est
iustitia ⁊ ita. s lex ñ est exside ut ꝓ fut̾is impleat᷑ s timore. Poslet et̃ũ uideri qđ opa
legis ex fide ficrent ut ꝓ eis sꝑarent eterna. de quib fides ẽ. qđ utiq ñ faciebant ẜ ex tu¬
more pene illa serualiant. Unde subdit. S qͥ feceritea niuet ur abs. issor ant qͥ fceit eã uiot¬
uet in ea. eũ p̃misisset lex ñ ẽ exfide: ut intelligas lege̾ in hoc loes ꝓ ipsis oꝑib q̃ in alis ol¬
seruationib fiebant. positã. Qͥ aut̃ uniebant in his oꝑib. timebant utaq si ea ñ fecissere
lapidationẽ ł cruc̃e uel aliqͥd huiꝰ modi pati. Icło ait. ꝗͥ fec̾it ea uiuet in illis. ñ apuad am̃
tia. s. xp̃c redemit nos uideos ge maledicto legis. sub quo eramꝰ. Eur g uos galathe a idi

Expanded text:
Justus ex fide vivit. JusJustus ex fide vivit. Jusjustitia et vita, sed lex non est ex fide, ut profuturis impleatur, sed timore. Posset enim videri quod opera legis ex fide fierent, ut pro eis sperarent aeterna, de quibus fides est, quod utique non faciebant, sed ex timore poenae illa servabant. Unde subdit: Sed qui fecerit ea, vivet in illis. Non ait qui fecerit eam, vivet in ea, cum praemisisset, lex non est ex fide, ut intelligas legem in hoc loco pro ipsis operibus quae in illis observationibus fiebant positam. Qui autem vivebant in his operibus, timebant utique, si ea non fecissent, lapidationem, vel crucem, vel aliquid hujusmodi pati. Ideo aittia; sed Christus redemit nos Judaeos de maledicto legis, sub quo eramus. Cur ergo, vos Galatae, ad idem
Abbreviated transcription (Latin):
etio. Qd uitelligendũ ast ñ de oꝑib q̃ ad mores ꝑtinent. si que in obser uatiõib illis fieba nt.
Brodest eñi lex sccipta in tabulis. in quib erant tria mandata ꝑtinentia ad dilectione. anc
potest facere: Unde petrꝰ ait. Qͥa tẽptatis imponere nobis uigũ. qđ neꝙ nos neq patres
ur̃i partare potuims : & ẽ sensus. Qĩ dicat. Ps ꝑ moysen multa quide p̾cepit ꝙ̃ nubess
implete poc̾te. s homini data sunt in onriꝰ ad eiꝰ domandã suꝑbiã qui dicebat. Nori deest
qui impleat. s deẽ qui iubeat. & iõ maledieti erant om̃s qͥ sub lege erant. quia inom̃ĩb
irat reatus t̃nsg̃ssionis. a quo illi absoluti exant qͥ in gr̃a confidebant. spũ aliter saltẽ ler¬
gem implentes. In qͥ innuit desiderandũ eẽ saluatorem qͥfune ponat his:. libet ñ solum
amitteudi. In ipso enĩ sola uera nt̃a beatitudo ẽ ⁊ ꝑfecta. Manifestũ ẽ dico qđ ait abaene

Expanded text:
de operibus quae ad mores pertinent, sed quae in illis observationibus fiebant. Prodest enim lex scripta in tabulis, in quibus erant tria mandata pertinentia ad dilectionem Dei, t, quod nullus potest facere. Unde Petrus ait: Quid tentatis imponere nobis jugum, quod neque nos neque patres nostri portare potuimus? Et est sensus: quasi dicat: Deus per Moysen multa quidem praecepit quae nullus implere poterit, sed homini data sunt in onus ad ejus domandam superbiam, qui dicebat: Non deest qui impleat, sed deest qui jubeat. Et ideo maledicti erant omnes qui sub lege erant, quia in omnibus erat reatus transgressionis, a quo absoluti erant qui in gratia confidebant; spiritualiter saltem legem implentes in quo innuit desiderandum esse Salvatorem, qui finem ponat his, et liberet non solum amittendi. In ipso enim solo vera nostra beatitudo est. Manifestum est, dico, quod ait Habacuc:
Abbreviated transcription (Latin):
fut̾i heretici negent eiꝰ uerã ẽe̾ mort̾ẽ. Preuidit enĩ moyses heretieos fut᷑os. & uerã añi
mortẽ negat᷑os. & iõ uolentes ab hoc maledicto xꝑm se uingere. ut amortis ⁊̃ ueritate seninge¬
rent. Igtc eont̃ longe fut᷑os heticos de longe clamat moẏ ses. Sine causa tergiuersamini o he¬
retici. quib displicet ueritas mortis xp̃i. Maledictꝰ enĩ oĩs qͥ pen. in lig. ñ ile aut ille.s. omĩs
omĩno etiã filiꝰ cłi semꝑuiuꝰ in iustitia sua. mortuꝰ aut̾ ꝓpt̾ delicta nꝑa in carne suscepta ex pe¬
na nr̃a. Cũ it ex homine ⁊ ꝓ hõĩe mortẽ suscepit. ex illo ⁊ ꝓ illo etiã maledictũ qđ mortem
comitat᷑ susciꝑe ñ dedignatus ẽ. Idoq additũ ẽ om̃is. ne xꝑe ad uerã mort̾ẽ ñ ꝑtin̾e diee

Expanded text:
futuri haeretici negent ejus veram esse mortem. Praevidit enim Moyses haereticos futuros, et veram Domini mortem negaturos. Et ideo volentes ab hoc maledicto Christum sejungere, ut a mortis etiam veritate sejungerent. Ergo contra longe futuros haereticos de longe clamat Moyses: Sine causa tergiversamini, o haeretici, quibus displicet veritas mortis Christi. Maledictus enim omnis qui pendet in ligno, non ille aut ille, sed omnis omnino, etiam Filius Dei seminus Cum enim ex homine et pro homine mortem suscepit, ex illo et pro illo etiam maledictum quod mortem comitatur suscipere non dedignatus est. Ideoque additum est, omnis, ne Christus ad veram mortem non pertinere dice
Abbreviated transcription (Latin):
it. ut depeccõ dãnaret peccm̃ in carne. Quia enĩ de peccõ mors ẽ. illa aut̃ caro quauis ex
uirgine tam̃ mortalis fuit. eo ipso qͥ mortalis erat similitudinẽ habebat carnis pecẽi.
Cur gͥ timeret moy ses dic̃e maledictum. qđ paulus ñ timuit dic̃e pecem: Plane hoc ꝓpħa¬
⁊ ddice debuit ⁊ p̃dicare. Nrc in hoc qđ maledict appellatꝰ ẽ qui pendet in ligno. contumelia
in dm̃ putanda ẽ. Ex parte qͥppe mortali pependit in ligno. Mortalitas aut̾ ex maledictiõ e
peccati pͥmi hoĩs ẽ. Si gͥ diceret mors maledicta ẽ. nemo ex horresceret. Itẽ si dice̾t pecema
maledictũ ẽ. nemo miraret᷑. Qͥd aut̃ pependit in ligno. nͥ earo mortalis. euiꝰ mortalitas ex

Expanded text:
 de peccato, etc. Quia enim de peccato mors est, illa autem caro quamvis ex Virgine, tamen mortalis fuit; eo ipso quo mortalis erat similitudinem carnis peccati habebat. Cur ergo timeret Moyses dicere maledictum, quod Paulus non timuit dicere peccatum? Plane hoc propheta dicere debuit et praedicare, nec in hoc quod maledictus appellatus est qui pendet in ligno, contumelia in Deo putanda est. Ex parte quippe mortali pependit in ligno. Mortalitas autem ex maledictione peccati primi hominis est. Si ergo diceret: Mors maledicta est, nemo exhorresceret. Item, si diceret: Peccatum maledictum est, nemo miraretur. Quid autem pependit in ligno nisi caro mortalis, cujus mortalitas ex
Abbreviated transcription (Latin):
di aut̃ scdm reuelationẽ.
& contuli cũ illis euange¬
liũ qđ predico ingentib.
seorsũ autẽ qͥuidebantur
aliqͥd esse. ne forte
in uacuũ currerem
aut eueurrisse. S
neq titus qͥ mecũ e¬
rat cũ esset gentilis
compulsus est circũ¬
eidi. s. ꝓpter subint¬
ductos falsos fr̃s qͥs
introierant explora¬
re libertatẽ nram
quã habemꝰ in xp̃o
illũ. ut nos in serui
tutem redigerent.
Qui bus neqad ho¬
ram cessimus subie¬
ctioni. ut ueritas
euangłii ꝑmaneat
apuduos. Ab his
aut̾ qui uidebant᷑
esse aliqͥd quales ali¬
quando fuerint.
nichil mea interest

Expanded text:
revelationem: et contuli cum illis Evangelium, quod praedico in gentibus, seorsum autem iis, qui videbantur aliquid esse: ne forte in vacuum currerem, aut cucurrissem. Sed neque Titus, qui mecum erat, cum esset gentilis, compulsus est circumcidi. Sed propter subintroductos falsos fratres, qui subintroierunt explorare libertatem nostram, quam habemus in Christo Jesu, ut nos intutem redigerent. Quibus neque ad horam cessimus subjectioni, ut veritas Evangelii permaneat apud vos. Ab his autem qui videbantur esse aliquid quales aliquando fuerint, nihil mea interest
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ut ⁊ stulti docere queant. ⁊ hoc solũ uolo a nob scire. qr sinichil aliud cẽt. hoc
solũ ad ꝓbandũ qđ intendo suffic̾et. Qd est illud : ẜ cot. Constat qr accepistis sp̃t
nis ad fidem etiã sensibilib miracłis p̾sentia sc̃i sꝑs apparebat. sicut in actib a¬
płoꝵ legit᷑. Hoc̃ aut̃ factũ erat apud galathas añꝗ isti ad eos ꝑdtendos uenis¬
sent. Hic gͥ sensus tͥ. Si in illis opib legis eet salus ur̃a. ñ daretur uobis sꝑs¬

Expanded text:
et stulti docere queant; et hoc solum volo a vobis scire, quia si nihil aliud esset, hoc solum ad probandum quod intendo sufficeret. Quid est illud? Ecce constat quia accepistis Spiritum nis ad fidem, etiam sensibilibus miraculis praesentia sancti Spiritus apparebat sicut in Actibus apostolorum legitur. Hoc autem factum erat apud Galatas, antequam isti ad eos pervertendos venissent. Hic ergo sensus est: Si in illis operibus legis esset salus vestra, non daretur vobis S
Abbreviated transcription (Latin):
p̃naricatorẽ se constituat. S illam ñ destruxit.qr destrui non pit̾. Hane aut̃ suꝑbiam ueri
destruxerit rem falsam q̃ destrui pocest. eam rursum edificat. Ille u̾ ñ est. qͥ
rem uerã eũ eonarit᷑ destruere. & postea uerã esse ac destrui ñ posse cognosc̾et.
tenuit eã. ut in ip̃a edificct᷑. Uł ita Qꝗͣ si quer̃. Cĩ. Dixi qđ ex oꝑib legis¬
opinione habiti. si rone ꝓbati fuisse peccatores in ea .s. dũ ei subiecti seruiebamꝰ.
qđ iñ apparet. qr sumꝰ querentes .i. querimꝰ iustificari in xp̃o. qr eur in xꝑo¬
quereremꝰ iustificari. nisi qi in lege ñ eramꝰ iusti : Et si hoc est .s. si nos qͥ in ca
ꝑfecti cramꝰ. fuimꝰ ex ea peccatores. tẽ lex ubicũq p̾ xꝑi passionẽ scruat᷑ mini¬
S nũqd xp̃e g̃ minister peccĩ. Absit. Non cnĩ est minister peccati. Ergo nec legiꝰ.
Qđ forte uideret᷑. qr eam adimpleuit. S absit qđ ipse sit minister .i. qͦ tam

Expanded text:
uia destrui non potest. Hanc autem superbiam vere destruxerit rem falsam quae destrui potest, eam rursum aedificat. Ille vero non est, qui rem veram cum conaretur destruere, et postea veram esse ac destrui non posse cognosceret, tenuit eam ut in ipsa aedificetur. Vel ita, quod si quae. Quasi dicat: Dixi opinione habiti, sed ratione probati fuisse peccatores in ea, scilicet dum ei subjecti serviebamus. Quod inde apparet, quia sumus quaerentes, id est quaerimus, justificari in quaereremus justificari, nisi quia in lege non eramus justi? Et si hoc est, id est si nos qui in ea perfecti eramus, fuimus ex ea peccatores, tunc lex ubicunque post Christi passionem servatur, ministus est minister peccati? Absit! Non enim minister est peccati; ergo nec legis, quod forte videretur, quia eam adimplevit. Sed absit quod ipse sit minister, id est quod eam
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ digra st̃ opinemĩ. ido missum intellig̾e delietnꝰ.
q exillo inc̃prehensibili ienarrabiliq secre¬
to maiestatis ꝑfunde dedit se cõprehendendũ
mntib nr̃is ci uerbũ. ñ solum eũ se exinaniret.
patre ẽe filiuti. qr musus ẽ. Constat aut̾ eo ñ
minorẽ esse qi misstis ẽ. Consid̾a cm̃ qr dñs¬
rp̃e in psaia a sꝑa scĩ dicit se ẽe̾ missr̃. Nũqͥd gͦ
sp̃u minor ⁊ filr᷑. qr a spũ misstis ẽ: Habes enim
seriptũ qđ filiꝰ a patre. ispũ tiꝰ dicat se t̾e̾ missũ.
uidis q qđͣ simplicitas sermonis ñ iniuria sit
missionis : Misit gͥ ds̃ aliũ scũ fac. eꝑ mulicit
forte hoc motuet qͣd dicit eꝓmtiliete. ñ ait ex
dđr. ⁊ ex uirgine uxmtliere. Ex uirgine
ubi : Tece uirgo coneipiet. ⁊ c̃. ex muliere au
na posuit more locutionis hebrtoꝵ. Usus e¬
nĩ hebree locutionis mulitres dicit ñ uirgi¬
tate corruptas .s. feminas. sieut in genesi legi

Expanded text:
 ideo missum intelligere debemus, quia ex illo incomprehensibili inenarrabilique secreto majestatis profundae, dedit se comprehendendum mentibus nostris Dei Verbum; non solum cum se exinaniret, Patre esse Filium, quia missus est. Constat autem eo non minorem esse, quia missus est. Considera en in Isaia a Spiritu sancto dicit se esse missum. Nunquid ergo Spiritu minor est Filius, quia a Spiritu missus est? Habes enim scriptum, quod Filius a Patre et Spiritu ejus dicat se esse missum. Vides ergo quod simplicitas sermonis, non injuria sit missionis. Misit ergo Deus 153 Filium suum factum ex muliere, forte hoc movet quod dicit ex muliere, non ait ex r, et ex virgine, et ex muliere. Ex virgine, ut ibi: Ecce virgo concipiet, etc. Ex muliere autna posuit more locutionis Hebraeorum. Usus enim Hebraeae locutionis mulieres dicit, non virginitate corruptas, sed feminas, s
Abbreviated transcription (Latin):
mabo testam̃tum nouũ suꝑ domũ isrł. ñ dicit popło gentiũ s udeis. ut ñ in uetusta¬
te litt̾e uiuant .s. in nouitate sꝑs. Nec sunt ille cerimonie res indifferentes iuter bonũ &
malum:si obseruande ft̃: salutẽ afferunt. Si uͦ salutẽ ñ afferunt: ñ sunt obseruande. E¬
dei eẽ. pͥmo exemplo sui &̾ apłoꝵ & ab rahe qͥ ex fide iustificati sunt. dem̃ scriptarũ age¬
statione. tandem humana consuetudine. De imꝑbatione itaq legis incipit hic pleue ag̾e
Qiͣ dicat. Gentes ñ debent uidaizare. & uere. quia nos qui ualuimꝰ in lege scimꝰ eã ñ
uistificare. & ido ea dimissa ad xꝑm confugimꝰ. Qđ ita dicit. Nos .s. ego & apłi alii¬

Expanded text:
 domui Israel . Non dicit populo gentium sed Judaeis, ut non in vetusta domui Israel . Non dicit populo gentium sed Judaeis, ut non in vetustate litterae vivant, sed in novitate spiritus, nec sunt illae caeremoniae res indifferentes inter bonum et malum; si observandae sunt, salutem afferunt, si vero salutem non afferunt, non sunt observandae. Esui et apostolorum, et Abrahae, qui ex fide justificati sunt, deinde Scripturarum attestatione, tandem humana consuetudine. De improbatione itaque legis incipit hic plene agere. Quasi dicat: Gentes non debent judaizare. Et vere, quia nos qui valuimus in lege, scimus eam non justificare, et ideo ea dimissa ad Christum confugimus, quod ita dicit: Nos, scili
Abbreviated transcription (Latin):
rentib ꝑ legem acceꝑant custodire. si tñ meis ñ constituerent spem salutis. Est q sũ¬
ma sententie tue.eredentes qͥdem de gentib a legis onere liberos ẽẽ. s credentes de iu¬
deis bene facere si sacrificant & circumcidunt. S si pꝰ euangłm bñfacit qͥ uidarzat
in sacrificiis & ect̾is. in heresim labim᷑ cherinti & ebionis. qui ꝓpter hoc sunt anathe¬
matrzati qđ euangłio miscuerunt cultꝰ legis. Qui dũ uolunt & iudei ẽẽ ⁊ xꝑiani.
neutrũ sunt. & si tales suscipimꝰ ut in eccła dĩ faciant qđ fecerunt in sy nagoga satha¬
ne. ñ illi xꝑiani fient. s nos udeos facient. Dicis legis cerimonias his qui ex iudeis
sunt ñ esse pestiferas. ego e contͣ ꝓniuitio qđ st̃ utiq cerimoniȩ iudeoꝵ õib mortifere fi¬
delib. finis enĩ legis x ꝑc ẽ. Item. Lex & ꝓpħe usq ad ioħem. Item. iercimas. Consũ¬

Expanded text:
rentibus per legem acceperant custodire, si tamen in eis non constituerent spem salutis. Estque sumrentibus per legem acceperant custodire, si tamen in eis non constituerent spem salutis. Estque summa sententiae tuae, credentes quidem de gentibus a legis onere liberos esse, sed credentes de Judaeis bene facere, si sacrificant et circumcidunt. Sed si post Evangelium bene facit qui judaizat in sacrificiis et caeteris, in haeresim labimur Cerinthi et Ebionis, qui propter hoc sunt anathematizati quod Evangelio miscuerunt cultum legis, qui dum volunt Judaei esse et Christiani, neutrum sunt: et si tales suscipimus ut in Ecclesia Dei faciant quod fecerunt in synagoga Satanae, non illi Christiani fient, sed nos Judaeos facient. Dicis legis caeremonias his qui ex Judaeis sunt non esse pestiferas, ego contra pronuntio quod sunt utique caeremoniae Judaeorum omnibus mortiferae fidelibus. Finis enim legis C
Abbreviated transcription (Latin):
ndisse petrũ ñ recte ambulare ad ueritatr̃ euangłii. ei q id restitisse qđ illa simulatrõe
giates iudairare cogebat. uteũ uerũ seripsit. an nescio qua dispensatoria falsitate men¬
titus sit. Absit ut eũ mendaciter fecisse credamꝰ. Omĩno enĩ tenendũ est in doctrina re¬
ligionis. nullomͦ e̾e̾ mentiendũ & a scriptorib sc̃arum script᷑arũ credendũ est omĩno ab¬
esse m̃daciũ. ne dispensatores xp̃i sibi putent licere ꝓueritatis dispensatione m̃tiri. fidel
gͥ dispensattu paulus nobis exhibet ꝓculdubio in scribendo fidem. qr dispensator ueritatis
trat ñ falsitatis. Ꝙ ido uerũ seripłit dicens se uidisse petrũ ñ recte ambulantẽ ad ueritatem
euangłii . eiq in faciem restitisse qđ coget gentes uidaizare. Pẽtri itaq & barnahe si¬
mulatio merito rep̃hensa ẽ & correcta. neͦ & tẽ noceret. & ne posteris ad imitandũ ua

Expanded text:
angelii, eique ideo restitisse, quod illa simulatione gentes judaizare cogebat: utrum verum scripserit an non, nescio qua dispensativa falsitate mentitus sit. Absit! ut eum mendaciter fecisse credamus. Omnino enim tenendum est in doctrina religionis nullo modo esse mentiendum, et a scriptoribus sanctarum Scripturarum credendum est omnino abesse mendacium, ne dispensatores Christi sibi putent licere pro veritatis dispensatione mentiri. Fidelis igitur dispensator Paulus nobis exhibet procul dubio in scribendo fidem, quia veritatisisse Petrum non recte ambulantem ad veritatem Evangelii, eique in faciem restitisse, quod cogeret gentes judaizare. Petri itaque et Barnabae simulatio, merito reprehensa est et correpta, ne et tunc noceret, et ne posteris ad imitandum val
Abbreviated transcription (Latin):
catores quidem sumꝰ. si ñ ut gentes ydolatre & unmunde. Attende qđ sicut interest in¬
ter irridentes & irrisores. & inter seribentes & scriptores. & huiꝰ modi. ita script᷑a pec¬
eatores appellare consueuit ualde iniquos. & grauibi peceatoꝵ sarcinis oneratos. Qđ no¬
men gentib imposuerunt uidei ex uetusta suꝑbia tamꝗͣ ip̃i iusti e̾e̾nt. eũ essent & ipsi pec¬
catores. Hoc nomen ñ est in scriptͣis usitatũ de illis. qui cũ iuste & laudabiliter uiuant
qđ oꝑa bona frustrentur. et̃ ds̃ reddat unicuiq reldat sedm oꝑa sua. sqr oꝑa st̃ ex gr̃a ñ ex
ex qua impetrant᷑ cet̾a. Ex side uistificem᷑ dico. & ñ ex oꝑib legis aliquo modo. siue ance fi¬

Expanded text:
catores quidem sumus, sed non ut gentes idololatrae et immundi. Attende quod sicut interest inter irridentes et irrisores, et inter scribentes et scriptores, et hujusmodi, ita Scriptura peccatores appellare consuevit valde iniquos, et gravibus peccatorum sarcinis oneratos, quod nomen gentibus imposuerunt Judaei ex vetusta superbia, tanquam ipsi justi essent, cum essent et ipsi peccatorequod opera bona frustrentur, cum Deus reddat unicuique secundum opera sua, sed quia opera sunt exex qua impetrantur caetera. Ex fide justificemur, dico, et non ex operibus legis aliquo modo, sive ante fi
Abbreviated transcription (Latin):
reducit. cont᷑ ordinem angłoꝵ facit. Lex dico postta iñ manu mediatoris .i. in potestate xꝑi
ut staret dũ uellet. ł cessaret cũ uellet. Ergo atra eũ facitis qͥ eam destruxit .i. cont᷑¬
xꝑm. qui eũ sit ds̃ & homo. inter dm̃ & homines mediat. dũ eos qui a d̾o recesserant ꝑ
se reconciliat. Mediꝰ enĩ ñ ⁊ nͥ inter duos. Rccesseramꝰ a maiestate łi. & pecco̾ nr̃o of¬
fenderamꝰ eum. missts ẽ dĩ filiꝰ mediator. qͥ sanguine suo solueret peccã nr̃a quib a dõse¬
parabam᷑. & int̾positus reddet nos ⁊ reconciliaret ei a quo au̾si pecẽis nr̃is ⁊ delictis tene¬
bam̃. Ipse caput nrm. ipse ⁊ ds̃ nr̃ equalis patͥ. s d̾s ut crearemur. hõ ut recrearem̃.
uideos s ctiã gentiles reconciliat do. I id̾o ñ queratis legem. ut habeatis mediatorem.

Expanded text:
reducit, contra ordinem angelorum facit. Lex dico, posita in manu Mediatoris, id est potestate Christi, reducit, contra ordinem angelorum facit. Lex dico, posita in manu Mediatoris, id est potestate Christi, ut staret dum vellet, vel cessaret cum vellet. Ergo contra eum facit is qui eam destruxit, id estm, qui cum sit Deus et homo, inter Deum et homines mediat, dum eos qui a Deo recesserant per se reconciliat. Medius enim non est nisi inter duos. Recesseramus a majestate Dei, et peccato nostro offenderamus eum, missus est Dei Filius mediator, qui sanguine suo solveret peccata nostra quibus a Deo separabamur, et interpositus redimeret nos et reconciliaret ei, a quo aversi peccatis nostris et delictis tenebamur. Ipse est caput nostrum, ipse est Deus aequalis Patri; sed Deus, ut crearemur; homo, ut recrearemur; n solum Judaeos, sed etiam gentiles reconciliat Deo. Et ideo non quaeratis legem ut habeatis mediatorem.
Abbreviated transcription (Latin):
piscinã descendit. helisens ad suseitandũ mortuũ aecessit.i. sũmi regis filiꝰ de consessu
patris ad tolerandam mortẽ passionis. de eqͣlitate maiestatis ad patibulũ erucis. de se¬
de regali ad officinã peccĩ. de lumine celi ad tenebras mundi ł inferni uenit. I ueni¬
ens locutꝰ ÷ pacẽ. dedit grãm. ꝓposuit miscdiam. ꝓmisit ueniã. Iita rupto silentio ceꝑ¬
unt egri pura fide ac uera confessione qͣi magnis clamorib flagitare remediũ. & accelera¬
re ad medieũ. ꝑ qñe nulnera sanarentur. morbꝰ eutare t᷑. Recepta uͦ sanitate. & donata
uente ĩmortalitatis felicitate. nicħ ultra restabit petendũ. & tẽ erit terciũ beatũ silen¬
tiũ. Ordinabilit̾ gͥ ⁊ sapienti consilio lex data ẽ ꝑ angłos in qͥb ds loquebat᷑. Qͥ gͦ nẽ eam

Expanded text:
piscinam descendit, Eliseus ad suscitandum mortuum accessit, id est summi regis Filius, de concessu piscinam descendit, Eliseus ad suscitandum mortuum accessit, id est summi regis Filius, de concessu Patris ad tolerandam mortem passionis, de aequalitate majestatis ad patibulum crucis, de sede regali ad officinam peccati, de lumine coeli ad tenebras mundi vel inferni venit. Et veniens locutus est pacem, dedit gratiam, proposuit misericordiam, promisit veniam, et ita rupto silentio coeperunt aegri pura fide ac vera confessione, quasi magnis clamoribus flagitare remedium, et accelerare ad medicum, per quem vulnera sanarentur, morbus curaretur. Recepta vero sanitate, et donata venturae immortalitatis felicitate, nihil ultra restabit petendum: et tunc erit tertium beatum silentium. Ordinabiliter igitur et sapienti consilio lex data est per angelos, in quibus Deus loquebatur. Qui ergo nunc eam
Abbreviated transcription (Latin):
ille qͥmisit bacłm ad suseitandũ filiũ simamitis. ꝑ quẽ eũ ille ñ surg̾et tandẽ uenit ip¬
se holisens ⁊ contraxit se. atq coaptanit puero mortuo. ⁊ surrexit mortuus. Hic ẽst
etiã angła ille ieuiꝰ descensu mouebat᷑ aqua. ⁊ sanabat᷑ unꝰ. Hic est omp̃s sermo qͥ a re
galib sedib uenit. dũ mediũ silentiũ tenerent omĩa. Primũ silentiũ fuit ante legem.
seđm stb lege. terciũ erit in gła. Primũ fuit ignorantia languoris. seđ̃m desꝑatio
eurationis terciũ adeptio sanitatis. Ante legem nãq homo morbũ suũ ñ agnoscebat.
ido qi silebat. nec q̃rebat remediũ. Ut aut̾ lex sub intrauit ⁊ ostendit languidis uul¬
nera sua. mox ruptũ ÷ silentiũ. & ceꝑunt egri poscere remediũ. S ꝑ oꝑa legis ubi
ñ est salus sanari uolentes. q querebant inuenire nequibant. Tandem gͥ considans homo ne¬
dutꝰ inmundũ uenit. samaritanꝰ ad uulneratũ appropiauit. angłs magni consilii in

Expanded text:
t baculum ad suscitandum filium Sunamitis, per quem cum ille resurgeret, tandem venit ipse Eliseus, et contraxit se atque coaptavit puero mortuo, et resurrexit mortuus. Hic etiam est angelus ille in cujus descensu movebatur aqua, et sanabatur unus. Hic est omnipotens sermo qui a rerent omnia. Primum silentium fuit ante legem, secundum sub lege, tertium erit in gloria. Primum fuit ignorantia languoris, secundum desperatio curationis, tertium adeptio sanitatis. Ante legem namque homo morbum non agnoscebat suum, ideoque silebat, nec quaerebat remedium. Ut autem lex subintravit et ostendit languidis vulnera sua, mox ruptum est silentium, et coeperunt aegri poscere remedium; sed opera legis, ubi non est salus sanari volentes, quod quaerebant, invenire nequibant. Tandem igitur considerans homo nedutus in mundum venit. Samaritanus ad vulneratum appropiavit, Angelus magni consilii in
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ. Attende qͥ in hac salutatione p̃libauit apłs & cõmendationẽ sui
& qͥd possit gr̃a đi. & qđ lex nicħ confert. Seq̃r. Miror. & e̾. Hic de
leuitate eos rep̃hendit. qđ ab euangłio indiserete transiert̃ ad legẽ.
instructi priꝰ fuistis qđ sic .i. tam uehem̃ter & taei .i. tam breui¬
Uñ mror qr mrũ ẽ de leticia ꝯfugere ad exitia. eum paulat᷑i ꝓ¬
ficiendũ sit. a quo aut̾ &mn qͥd tnsferant᷑ ostendic subdens. Ab eo .s. dõ¬

Expanded text:
ta est. Attende quod in hac salutatione praelibavit Apostolus et commendationem sui, et quid possit gratia Dei, et quod lex nil confert. Miror, etc. Hic de levitate eos reprehendit, quia ab Evangelio indiscrete transierunt ad legem. instructi fuistis, quod sic, id est tam vehementer, et tam ciUnde miror? quia mirum est de laetitia confugere ad exitia, cum paulatim proficiendum sit. A quo autem et in quid transferuntur, ostendit subdens: Ab eo s
Abbreviated transcription (Latin):
milians se legi eircumeiso timotħo. ut dolus ⁊ scandalũ iudoꝵ cessaret᷑. qui parati erat̃
cõmouere tumultũ & seditiont̃ si illũ filiũ iudte incircu̾cisum susciꝑet. & ep̃m ordina
tur ñ oportere eos circũcidi. S iudi eredentes circũcidebant filios suos. nec epła apło¬
rũ hoc uetabat. nec de his aliqͥd significauerat. Unde nec titus ẽ cõpulsus circũ ci

Expanded text:
milians se legi circumciso Timotheo, ut dolus et scandalum Judaeorum cessaret, qui parati erant milians se legi circumciso Timotheo, ut dolus et scandalum Judaeorum cessaret, qui parati erant commovere tumultum et seditionem, si illum filium Judaeae incircumcisum susciperet, et episcopumtur non oportere eos circumcidi. Sed Judaei credentes circumcidebant filios suos, nec epistola apostolorum hoc vetabat, nec de his aliquid significaverat. Unde nec Titus est compulsus circumcid
Abbreviated transcription (Latin):
tores dieti st̾ si hoc illum facere uolebant qđ facturus erat. S ꝓpter istos ñ fecit:
S in aut̾ ñ erat facturus. sine dubio ꝓpter istos fecit. Littera hoc indicat qr eessit. et
hystoria factũ elamat. esse. Quomodo eñĩ ad horĩ negaret se cessisse. eum ꝓbetur
ꝓpter iudos timotħm eircũcidisse: Ille tnĩ posset dicert se nec ad horã eessisse. qͥ niꝗͣ
inueniret᷑ cessisse. Nec ad horã enĩ cessit. qui nũꝗͣ cessit. Qđ si aliq̃n cessit. qͦ modo
nec ad horam: Cur etiã dicit se cessisse ꝓpter falsos fr̃s. si ꝑ se facturus erat: Aut
enĩ cessurus ꝓpter falsos fr̃s ñ cessit. Aut ñ cessurus ꝓpter falsos fr̾s cessit. Unũ cñi ex
duob restat intelligi. Cessit gͦ inuitus ñ sponte. ꝓpter illos faciens q ꝑ se ñ faceret. hu¬

Expanded text:
 igitur exploratores dicti sunt, si hoc illum facere volebant quod facturus erat? sed propter istos non fecit.  igitur exploratores dicti sunt, si hoc illum facere volebant quod facturus erat? sed propter istos non fecit. Sin autem non erat facturus, sine dubio propter istos fecit. Littera hic indicat quia cessit, et historia factum exclamat. Quomodo enim ad horam negaret se cessisse, cum probetur propter Judaeos Timotheum circumcidisse? Ille enim posset defendere se nec ad horam cessisse, qui nunquam inveniretur cessisse. Nec ad horam enim cessit qui nunquam cessit: quod si aliquando cessit, quomodo nec ad horam? Cur etiam dicit se cessisse propter falsos fratres, si per se facturus erat? aut enim cessurus propter falsos fratres non cessit, aut non cessurus propter falsos fratres cessit. Unum enim ex his duobus restat intelligi. Cessit ergo invitus, non sponte, propter illos faciens quod per se non faceret, hu