comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mane congruentiã hominib ausculta¬
re ñ erubescit ds̃. Ne infirmꝰ docere qͥs
audeat: & ille puer doceri in t̾rogando
uoluit. qui ꝑ diuinitatis prudentiã
uerbũ scientiȩ ipsis suis doctorib mini¬
strauit. StGeebagi autẽ om̃s qͥ eũ
audiebant. suꝑ prudentia & responsis eiꝰ
Et uidentes. admirati st̃. Noca distinctio¬
nẽ uerborũ & tuȩ saluationis ac fidei
mysteria seduliis intuere. Stupebant
qͥ eũ audiebant. & uidentes ad mirati st̃.:
& eo amplius stupebant suꝑ prudentia
responsionũ. quo paucitate uidentes
contẽnebant annorũ. Diuinã lingua sa-¬
pientiã ꝓdebat. sed infirmitatẽ ȩtas prȩ-¬
tendebat humanã. Uerũ hȩc doctores
iudeoꝵ quasi noua stupebant: int̾q alta
quȩ audiunt & infirma quȩ uident:
dubia admiratione turbant᷑. Nos autẽ
scientes hunc. e̾ẽ de quo olim ꝓpħa gra¬
tul abundus exultabat. paruulus natꝰ ẽ.

Expanded text:
manae congruentiam homines auscultamanae congruentiam homines auscultare non erubescit Deus. Ne infirmus docere quis audeat, et ille puer doceri interrogando voluit, qui per divinitatis potentiam verbum scientiae ipsis suis doctoribus ministravit. Stupebant autem omnes qui eum audiebant, super doctrina et responsis ejus, et videntes admirati sunt. Nota distinctionem verborum, et tuae salvationis ac fidei mysteria sedulus intuere. Stupebant qui eum audiebant, et videntes admirati sunt. Et eo amplius stupebant super prudentia responsionum, quo paucitatem videntes contemnebant annorum. Divinam lingua sapientiam prodebat, sed infirmitatem aetas praetendebat humanam. Verum haec doctores Judaeorum quasi nova stupeant, interque alta quae audiunt, et infirma quae vident, dubia admiratione turbentur: nos autem scientes hunc esse de quo olim Propheta gratulabundus exsultabat: Parvulus natus est
Abbreviated transcription (Latin):
Et ñ inuenientes. regressi iunt in ierłm re¬
quirentes eũ. Quȩrit aliquis. quomͦꝰ dĩ filiꝰ
tanta parentũ cura nutritꝰ: his abeun-¬
tib potuerit obliuiscendo relinqui. Cui
respondendũ. qͥa filiis isrł moris fuerit:
ut tẽporib festis uł ierosolimã confluen¬
tes uł ad ꝓpria redeuntes. seorsũ uiri
seorsũ autẽ feminȩ choros ducentes ince¬
derent. infantesq uł pueri cũ quolibet
parente indifferent̾ ire potuerint. idõq
beatã mari am uł ioseph uicissim putasse
puerũ iesum quẽ recomitari ñ cerne¬
bant: cũ altero parente reuersum.
⁊ factũ . ẽ. Post triduũ inuenert̃ illũ
in tẽplo sedentẽ in medio doctorũ. audi-¬
entẽ illos & int̾rogantẽ. Quasi fons sapi¬
entiȩ doctorũ medius sedet. sed qͥa exẽ¬
plar humilitatis. ẽ. audire pͥus & inter¬
rogare doctores. quã instruere quęrit
in doctos. Ne & enĩ paruuli a seniorib
erubescant discere: & ipse obȩtatis hu¬

Expanded text:
n invenientes, reversi sunt in Hierusalem requirentes eum. Quaerit aliquis quomodo Dei tanta parentum cura nutritus, his abeuntibus potuerit obliviscendo relinqui. Cui respondendum quia filiis Israel moris fuerit, ut temporibus festis vel Hierosolymam confluentes, vel ad propria redeuntes, seorsum viri, seorsum autem feminae, choros ducentes incederent. Infantesque vel pueri, cum quolibet parente indifferenter ire potuerunt. Ideoque beatam Mariam vel Joseph, vicissim putasse puerum Jesum, quem se comitari non cernebant, cum altero parente reversum. Et factum est post triduum, invenerunt illum in templo sedentem in medio doctorum, audientem illos et interrogantem. Quasi fons sapientiae doctorum medius sedet, sed quasi exemplar humilitatis, audire prius, et interrogare doctores, quam instruere, quaerit indoctos. Ne etenim parvuli a senioribus erubescant discere, et ipse ob aetatis hu
Abbreviated transcription (Latin):
narii partib constat: uł rerũ uł tẽporũ
uniuersitas ac ꝑfectio designat᷑ atq ideo
quo om̃ia loca uł tẽpora deceat occupari.
recte a duodecimo numero iubar sumit
exordiũ. Nongͥ otiose suorũ extitisse im¬
memor ꝑhibetur parentũ. sed ut nos in¬
struat qͥa ñsolũ ante quã parentes ipsi.
uerũ etiã ante quã abrahã fieret ipse. ẽ:
in ciuitate potius actẽplodĩ quasi pat̾no
iure residere delectat. Etñ cogno¬
uerunt parentes eiꝰ. Existimantes autẽ
illũ. ẽẽ. in comitatu. uenerunt iter diei

Expanded text:
narii partibus constat, vel rerum vel temporum narii partibus constat, vel rerum vel temporum universitas ac perfectio designetur. Atque ideo quo omnia loca vel tempora deceat occupari, recte a duodecimo numero jubar sumat exordium. Non igitur otiose suorum perhibetur immemor exstitisse parentum, sed ut nos instruat, quia non solum antequam parentes ipsi, verum etiam antequam Abraham fieret ipse est, in civitate potius ac templo Dei, quasi paterno jure residere delectatur. Et non cognoverunt parentes ejus. Existimantes autem illum esse in comitatu, venerunt ite
Abbreviated transcription (Latin):
Et post cętera talia: laudantes dm̃ in tẽplo
discipłos in euangłii sui fine concludit¬
⁊ cũ factꝰ fuisset
annorũ duodecĩ: ascendentib illis
in ierosolimã scđm consuetudinẽ diei fe-¬
sti. consũmatisq dieb cũ redirent: re-¬
mansit puer iesos in ierłm. Qui a nati¬
uitate immo a conceptione humana ma¬
nifestis miraculorũ qͥa ds̃ sit est apꝓbatꝰ
inditiis: ipse etiã mox ubi tẽpus etatis
congruebat. utranq suã reuerent᷑ pan¬
dere coepte atq aꝑire substantiã & qͥd
uidelicet patri iuxta ueritatẽ diuinȩ
maiestatis. & qͥd iuxta assũptionis hu-¬
manȩ fragilitatẽ debeat matri. Nec
absq ꝓuidentia duodennis prima suȩ
fidei rudim̃ta reuelabat. quȩ duodecim
apłorũ ministerio cunctũ erat reuelanda
& elucidanda porbẽ. Possumꝰ & hoc dicere.
qͥa sicut septenario sic & duodenario nu¬
mero qͥ multiplicatis int̾se inuicẽ septe¬

Expanded text:
Et post caetera talia, laudantes Deum in templo Et post caetera talia, laudantes Deum in templo discipulos in Evangelii sui fine concludicum factus fuisset annorum duodecim, ascendentibus illis in Hierosolyma secundum consuetudinem diei festi, consummatisque diebus cum redirent, remansit puer Jesus in Jerusalem. Qui a nativitate, imo a conceptione humana manifestis miraculorum quia Deus sit, est approbatus indiciis, ipse etiam mox ubi tempus aetatis congruebat, utramque suam reverenter pandere coepit atque aperire substantiam, et quid videlicet Patri juxta veritatem divinae majestatis, et quid juxta assumptionis humanae fragilitatem debeat matri. Nec absque providentia duodenis prima suae fidei rudimenta revelabat, quae duodecim apostolorum ministerio cunctum erat revelanda et elucidanda per orbem. Possumus et hoc dicere, quia sicut septenario, sic et duodenario numero, qui multiplicatis inter se invicem septe
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃. Cui simile. ẽ qđ ioħes scripsit eũ
plenũ gr̃a & ueritate. eandẽ ip̃se diui¬
nitatis excellentiã. ueritatis. quã lu¬
cas sapientiȩ nomine cõmendans.
⁊ ibant parentes eiꝰ ꝑ om̃s annos in ie-¬
rłm: indiȩ solenni paschȩ. Uides hunc
euangłistã int̾ animalia.iiiͦi. ñ fru¬
stra uitulo cõparatũ. qͥ quasi animal¬
hostiis deputatũ: circa templũ maxi¬
me & ierosolimã rarrationis suȩ di¬
uersatur incessu. Si quidẽ in princi¬
piis sacerdotẽ collocat ad arã orantẽ.
popłi multitudinẽ tẽpli sistit in atri¬
is. Mariam mox dño concepto ierosolimã
mittit. domũ pontificis intromitit. ibi
& baptistã natũ refert. & dñm post nati-¬
uitatẽ continua cũ hostia transfert. eun¬
dẽ illo singulis annis cũ parentib ducit.
& duodennẽ intẽplo doctorũ choris inse¬
rit: ubi int̾ alia sapientib stupenda dicte.
qͥa in his quȩ patris mei st̃ oportet me esse.

Expanded text:
es scribit, eum plenum gratia et veritate, eamdem ipse divinitatis excellentiam veritatis, quam Lucas sapientiae nomine commendans. Et ibant parentes ejus per omnes annos in Jerusalem, in die solemni Paschae. Vides hunc evangelistam inter animalia quatuor non frustra vitulo comparatum, qui, quasi hostiis deputatum animal, circa templum maxime et Jerosolyma narrationis suae diversatur incessu. Siquidem in principiis sacerdotem collocat ad aram orantem, populi multitudinem templi sistit in atriis, Mariam mox Domino concepto Jerosolyma mittit, domum Pontificis intromittit. Ibi et Baptistam natum refert, et Dominum post nativitatem continuo cum hostia transfert. Eumdem illo singulis annis cum parentibus ducit, et duodenem in templo doctorum choris inserit. Ubi inter alia sapientibus stupenda dicit: Quia in his quae Patris mei sunt oportet me esse .
Abbreviated transcription (Latin):
ctus. ẽ. homo ut nichilominꝰ qđ erat sẽꝑ
ds̃ ac fortis ꝑmaneret. mͦ diuinitatis suȩ
mͦ humanitatis his qͦs crudire cupiebat
indicia dedisse. sed digna fide. spe & cari-¬
tate agamꝰ illi grãs. quia qui magnꝰ erat
& laudabilis nimis sed nos ñ cognosceba¬
mus. paruulus natꝰ ẽ. nob̾: ut crescendo
& ꝓficiendo int̾ paruulos. paulatim eos
ad capessenda suȩ uirtutis ac magnitu.¬
dinis archana ꝓueheret. Et dixit
mat̃ eiꝰ ad illũ. Fili. qͥd fecisti nob̃ sic:
Ecce pac̾ tuus & ego. dolentes quȩrebamꝰ
te. Ꝙ ait ad illos. Quid ẽ. qđ me quȩ

Expanded text:
omo, ut nihilominus quod erat semper Deus ac fortis permaneret, modo divinitatis suae, modo humanitatis his quos erudire cupiebat indicia dedisse, sed digna fide, spe et charitate agamus illi gratias, quia qui magnus erat et laudabilis nimis, sed nos non cognoscebamus. Parvulus natus est nobis, ut crescendo et proficiendo inter parvulos, paulatim eos ad capessenda suae virtutis ac magnitudinis arcana proveheret. Et dixit mater ejus ad illum: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus et ego dolentes, quaerebamus te. Et ai
Abbreviated transcription (Latin):
loco transilita fuerint diligens lector
inueniet.EutR autẽ crescebat &
confortabatur plenꝰ sapientia. & gr̃ã dĩ
erat in illo. Notanda distinctio uerboꝵ.
fragilitatis induerat. crescere & cor¬
fortari habebat: in eo uͦ qđ etiã uerbũ dĩ
& ds̃ ȩternꝰ erat. nec confortari indigebat.
nec habebat augeri. Unde rectissime
plenꝰ sapientia ꝑhibet᷑ & gr̃a. Sapientia
quidẽ: qͥa in ipso habitat᷑ omĩs plenttu¬
do diuinitatis corporalit᷑. Grã autẽ.

Expanded text:
loco transilita fuerint, diligens lector loco transilita fuerint, diligens lector inveniat. Puer autem crescebat, et confortabatur plenus sapientia, et gratia Dei erat ifragilitatis induerat, crescere et confortari habebat: In eo vero quod etiam verbum Dei, Deus aeternus erat, nec confortari indigebat, nec habebat augeri: unde rectissime plenus sapientia perhibetur et gratia. Sapientia quidem, quia in ipso habitat omnis plenitudo divini
Abbreviated transcription (Latin):
sẏmeon. ꝓphetauerat copulata coniu¬
gio. ꝓphetauerat uirgo. Debuit etiã
uidua ꝓphetare. ne aliqua aut ꝓfessio
deesset aut sexus. Et ideo anna & stipen¬
diis uiduitatis & morib talis inducitꝰ.
ut digra plane fuisse credat᷑ quȩ redẽ¬
ptorem uenisse omniũ nunciaret
⁊ ut ꝑfecerunt om̃ia scđm legẽ dñĩ.
reuersi st̃ ingalileã inciuitatẽ suã pat¬
reth. Prȩt̃̾misit hoc loco lucas quȩ a ma¬
theo satis exposita nouerat. dñm ui¬
delicet post hȩc uerba. ne abherode
necandus inueniret᷑ egẏptũ a parentb
esse delatũ. defunctoq herode sic demi
galileã reuersũ: pazareth ciuitatẽ suã
inhabitare coepisse. Solent enĩ euanglistȩ
singuli sic omittere quȩdã. quȩ uel ab
aliis cõmemorata uiderint. uł ab aliis
cõmemoranda in sp̃u p̃uiderint: ut con-¬
tinuata suȩ narrationis serie quasi nul¬
la prȩt̾misisse uideant᷑. quȩ tam̃ alteri¬
us euangłistȩ considerata scriptura: quo

Expanded text:
Symeon, prophetauerat copulata coniugio, prophetauerat uirgo, debuit etiam uidua, ne qua aut professio deesset aut sexus. et ideo Anna et stipendiis uiduitatis et moribus talis inducitur, ut digna plane fuisse credatur, quae redemtorem uenisse omnium nuntiaret ut perfecerunt omnia secundum legem Domini, reversi sunt in Galilaeam in civitatem suam Nazareth. Praetermisit hoc loco Lucas quae a Matthaeo satis exposita noverat , Dominum, videlicet, post haec, ne ab Herode necandus inveniretur, in Aegyptum a parentibus esse delatum, defunctoque Herode sic demum in Galilaeam reversum, Nazareth civitatem suam inhabitare coepisse. Solent enim evangelistae singuli sic omittere quaedam, quae vel ab aliis commemorata viderint, vel ab aliis commemoranda in spiritu praeviderint, ut continuatae suae narrationis serie quasi nulla praetermisisse videantur. Quae tamen, alterius evangelistae considerata Scriptura, quo
Abbreviated transcription (Latin):
sicut etiã tẽpus.uii. annorũ quo cũ uiro
suo manserat: dñicȩ incarnationis tem¬
pori decentissime congruit. Septenario
nanq ut diximꝰ numero. ꝑfectio solet tẽ¬
poris indicari. Sed ibi ꝓpt̾ dñicȩ priuile¬
gium maiestatis. quo in carne uersatꝰ do¬
cuit: simplex septẽ annorũ est numerus
expressus: hic obapłicȩ culm̃ dignitatis.
septẽ anni ꝑ.xii. multiplicantur. Arri¬
det autẽ eccłȩ mysteriis. qđ anna & gn
eiꝰ int̾pretatur. & filia ẽ. phanuel qͥ facie
dĩ dicit᷑. cũ psalmographo decantans.
Sigratũ. ẽ suꝑ nos lum̃ uultꝰ tui dnẽ
Et de tribuaser hoc ẽ. beati descendit. qͥ
int̾ patriarchas duodetĩ ordine nascendi
est octauus. de qͦ numero qͥa in nouo testa¬
mento sit sacer. crebrius. ẽ. inculcatum.

Expanded text:
Sicut etiam tempus septem annorum, quo cum viro suo manserat, dominicae incarnationis tempori decentissime congruit. Septenario namque ut dixi numero, perfectio solet temporis indicari. Sed ibi propter dominicae privilegium majestatis quo in carne versatus docuit, simplex septem annorum est numerus expressus. Hic ob Apostolicae culmen dignitatis, septem anni per duodecim multiplicantur. Arridet autem Ecclesiae myteriis quod Anna et gratia ejus interpretatur, et filia est Phanuel, qui facies Dei dicitur, cum PsSignatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Et de tribu Aser, hoc est, beati, descendit, qui inter patriarchas duodecim, ordine nascendi, est octavus, de quo numero, quia Novo Testamento sit sacer, crebrius est inculcatum.
Abbreviated transcription (Latin):
popłis. & linguis. m̃te ac fide conspicien¬
dũ pͣparastĩ. spe ac dilectione quȩrendũ
puidisti: ipsũ diu desideratũ. nunc &
carnis & cordis oculis tuũ salutare contẽ¬
plor. umen ad reuelationẽ gentiu
ratur. Qui tam̃ gła magis isrł: cui diu
fpatus & ex quo pręnunciatꝰ aduenit.
gentiũ uͦ dicit᷑ esse reuelatio. quarũ men-¬
tis oculos ꝓfuncta iã cȩcitate demersos.
neq ulla spe aduentꝰ dñici erectos:
ipse uisitare parit̾ reuelare atq ilustrare
dignatꝰ ẽ Et bene reuelatio gentiũ isrłis
gl̃e pͥfertur. qͥa cũ plenitudo gentiũ indro¬
ĩerit tunc om̃is isrł saluus fiet. quomodo
psalmista cũ diceret: notũ fecte dñs sa¬
lutare suuĩ. ante conspectũ gentiũ re¬
uel auit iusticiã suã: subiunxit atq ait
Memor fuit misccdie suȩ iacob: & ueritatis

Expanded text:
opulis et linguis mente ac fide conspiciendum parasti, et spe ac dilectione quaerendum praevidisti, ipse diu desideratum, nunc et carnis et cordis oculis tuum salutare contemplor. 4 Lumen ad revelationem gentium. ratur. Qui tantum gloria magis Israel, cui diu speratus, et ex quo praenuntiatius advenit, gentium vero dicitur esse revelatio, quarum mentis oculos profunda jam caecitate demersos, neque ulla spe adventus dominici erectos, ipse visitare, pariter revelare atque illustrare dignatus est. Et bene revelatio gentium, Israelis gloriae praefertur, quia cum plenitudo gentium introierit, tunc omnis Israel salvus fiet. Quomodo et Psalmista cum diceret: Notum fecit Dominus salutare suam, ante conspectum gentium revelavit justitiam suam ; subjunxit atque ait: Memor fuit misericordiae suae Jacob, et veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
estimatꝰ Neq enĩ oblitꝰ ẽ. euangłista
qđ eã de sp̃u sc̃o concepisse & uirginẽ
pepisse narrauerte: sed opinionẽ uul¬
gi exprimens quȩ uera liystoriȩ lex ẽ.:
patrẽ ioseph nuncupat xp̃i. Quãuis &
eomͦ pat̾ illius ualeat dici: quo & uir
mariꝑ recte intelligit᷑ sine cõmixtione
carnis. ipsa copulatione coniugii. multo
uidelicet coniunctius: quã si esset aliun¬
de adoptatꝰ. Neq enĩ ꝓpterea ñ erat
appellandus ioseph pater xp̃i quia ñ eũ
concũbendo genuerat. quando quidẽ
recte pat̾ essec etiã eiꝰ: quẽ ñ ex sua con¬
iuge ꝓcreatũ aliunde ad optasset

Expanded text:
oblitus evangelista, quod eam de Spiritu sancto concepisse et virginem peperisse narrarit, sed opinionem vulgi exprimens, quae vera historiae lex est, patrem Joseph nuncupat Christi. Quamvis et eo modo pater illius valeat dici, quo et vir Mariae recte intelligitur sine commistione carnis ipsa copulatione conjugii, multo, videlicet, conjunctius, quam si esset aliunde adoptatus. Neque enim propterea non erat appconcumbendo genuerat, quando quidem recte pater esset etiam eius quem non ex sua coniuge procreatum alicunde adoptasset
Abbreviated transcription (Latin):
carnis . ẽ. ętate : sic ẽ. animȩ sapientia
ꝓficere & grã. Qui tam̃ in sapientia nul¬
latenꝰ ꝓficeret: si naturalẽ intelligentiã
quȩ hominib rationis causa concessa ẽ.
ñ haberet. Non qͥa hoc susceptꝰ ds̃ eguit.
p̃sertĩ cũ supra plenꝰ sapientia puer fuisse
describat᷑: sed quia hoc ꝓ remedio nr̃ȩ sa¬
lutis affectu piȩ susceptionis elegit. ut
dũ caro & anima rationalis a dõ suscipit᷑.
retur.

Expanded text:
carnis est aetate, sic est animae sapientia proficere et gratia. Quae tamen in sapientia nullatenus proficeret, si naturalem intelligentiam quae hominibus rationis causa concessa est, non haberet. Non quia hoc susceptor Deus eguit, praesertim cum supra plenus sapientia puer fuisse describatur, sed quia hoc pro remedio nostrae salutis effectus piae susceptionis elegit, ut dum caro et anima rationalis a Deo suscipitur, tur.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ benedixit dm̃ & dixit. Nunc dimittis
iustos spe futurȩ uitȩ desideriũ habuis¬
se dissolui a corpore. immo pacis uiã
depitasse: sarcinã deponere terrestrẽ.
ut pote qui se insinu abrahȩ requiem ñ
dubitarent habituros. eẽ. ꝑpetuã. Deniq
& idithun hoc. ẽ. transilitor cupiditatũ
scłariũ. postquã diutacitꝰ mundi mala
contẽplatꝰ. interna secũ cordis meditatio¬
ne concaluit: tandẽ locutꝰ in lingua sua
& quid intꝰ egerit ꝓmens. notũ inquit
mͥ fac dñe finẽ meũ. & numerũ dierũ
meorũ qui ẽ: ut sciã quid desit mͥ. Ecce
uenturos posuisti dies meos. Quib absq
dubio uerbis apit. quã maximũ se p̾sen¬
tium calamitãtũ nacturũ sꝑet infine
solatiũ: quẽ tantisꝑ aduenire desiderat
uia uiderunt oculi mei salutare tuũ
Qđ parasti ante faciẽ om̃iũ popłorũ.

Expanded text:
« Et benedixit Deum et dixit: Nunc dimittis « Et benedixit Deum et dixit: Nunc dimittis Testamenti justos spe futurae vitae desiderium habuisse, dissolvi a corpore, imo pacis viam deputasse sarcinam deponere terrestrem, ut pote qui se in sinu Abrahae requiem non dubitarent habituros esse perpetuam. Denique et Idithun, hoc est transilitor cupiditatum saecularium, postquam multa diu tacitus mundi mala contemplatus, interna secum cordis meditatione concaluit, tandem locutus in lingua sua, et quid intus egerit promens: Notum, inquit, mihi fac, Domine, finem meum, et numerum dimeorum, qui est, ut sciam quid desit mihi; ecce veteres posuisti dies meos . » Quibus absque dubio verbis aperit, quam maximum se praesentium calamitatum nacturum speret in fine solatium, quem tantisper advenire desiderat. « Quia viderunt oculi mei salutare tuum, quod parasti ante faciem omni
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cũ inducerent puerũ iesum pa-¬
rentes eiꝰ. ut facerent scđm consuetu¬
dinẽ legis ꝓ eo: & ipse accepit eũ in
ulnas suas. Magna quidem dñi poten¬
tia sed ñ minor̃ claret humilitas. ut
qͥ cȩlo t̾raq ñ capit᷑. grandeui homi¬
nis gestetur totus in ulnis. Sed & tro¬
picẽ accepit sy meon xp̃m. ueteranꝰ in¬
fantẽ. ut doceat nos exuere ueterẽ
te ueritatis. Hoc ẽ. deponentes men-¬
daciũ loqui ueritatẽ. & cȩt̾a quȩ ad
noui hominis statũ ꝑtinent: ore. cor¬
de & oꝑe ꝓficere. Accepit senior iustꝰ
scđm legẽ & timoratꝰ puerũ iesum in
ulnas suas: ut significet iusticiã oꝑũ
salittari fidei euangłicȩ grã mutandã¬
Quis enĩ nesciat. oꝑa ꝑmanꝰ & brachia
tẽ xp̃m : ut insinuet hoc scłm quasi
senio iã & longeua ętate defessũ. ad inno¬
centiã & ut ita dixerim infantiã xp̃ianȩ
conuersationis rediturũ. & sicut aquilȩ
iuuentutẽ illius. ẽẽ. renouandã.

Expanded text:
rent puerum Jesum parentes ejus, ut facerent secundum consuetudinem legis pro eo, et ipse accepit eum in ulnas suas. Magna quidem Domini potentia, sed non minor claret humilitas, ut qui coelo terraque non capitur, grandaevi hominis gestetur totus in ulnis. Sed et tropice accipit Simeon Christum, veteranus infantem, ut doceat nos exuere veterem et veritate , hoc est deponentes mendacium, loqui veritatem, et caetera quae ad novi hominis statum pertinent, ore, corde, et opere perficere. Accipit senior justus secundum legem et timoratus puerum Jesum in ulnas suas, ut significet justitiam operum salutari fidei Evangelicae gratia mutandaquis enim nesciat opera per manus et brachia tem Christum, ut insinuet hoc saeculum quasi senio jam et longaeva aetate defussum ad innocentiam, et, ut ita dixerim, infantiam Christianae conversationis rediturum, et sicut aquilae juventutem illius esse renovandam.
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ suꝑcelũ & t̾rã. Iustꝰ inqͥt & timoratꝰ.
qͥa difficile iusticia sine timore custodit᷑.
Non illũ dicotimorẽ qͥ sub lege poenali
tẽporalia bona sibi subtralĩ phorrescit.
quẽ ꝑfecta dilectio foras mittere con¬
fendere cauet. E⁊ responsũ acce¬
ꝑat a spu scõ. ñ uisurũ se mortẽ: nisi
sp̃u intemplũ. Uide locutiones scriptu¬
rarũ. mortẽ uideri dixit. Quomͦꝰ uidet᷑
quib ue oculis. quȩ ueniendo ipsos oculos
claudit ne aliqͥd uidȩant: Sed uideri
mortẽ. expiri significat. Multũq fe-¬
lix mortẽ uidebit carnis. quicunq
xp̃m dñi prius oculis cordis uidere
sategerit. conuersationẽ habendo in
cȩlesti ierłm. tẽpli dĩ limina frequen¬
tando. hoc. ẽ. pia scõrũ in quib dñs inha¬
bitat ȩxempla sectando. suspirando cũ
psalmista. unã petiĩ adño hanc requi¬
rã: ut inhabitem in domo dñi omnib

Expanded text:
ram. Justus, inquit, et timoratus , quia difficile justitia sine timore custoditur. Non illum dico timorem qui sub lege poenali temporalia bona sibi subtrahi perhorrescit, quem perfecta dilectio foras mittere confendere cavet. Et responsum acceperat a Spiritu sancto non visurum se mortem, nisi  in templum. Vide locutiones Scripturarum, mortem videri dixit. Quomodo videtur quibusve oculis, quae veniendo ipsos oculos claudit, ne aliquid videant? Sed videri mortem, experiri significat. Multumque felix mortem videbit carnis, quicunque Christum Domini prius oculis cordis videre sategerit, conversationem habendo in coelesti Jerusalem, templi Dei limina frequentando, hoc est pia sanctorum in quibus Dominus inhabitat exempla sectando, suspirando cum Psalmista: Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eã : qm̃ dñs ds isrł ingressus. ẽ. ꝑ eam
eritq clausa. Principũ princeps in ea se-¬
debit. ut comedat pane corã dño. Quã¬
uis possit etiã mystice designari. nullũ
se referare. ideoq hunc masculũ incom¬
parabili dignitate dño sc̃m uocari.
Tut darent hostiã scđm qđ dictũ ẽ.
in lege dñi par turturũ aut duos pul¬
los colũbarũ. Dictũ ẽ. in lege. ut ꝓ in¬
fante si masculus sit ut p̾dixi quadra¬
gesimo. si femina octogesimo die natiui¬
tatis. anniculus agnꝰ immaculatꝰ in ho¬
locaustũ. & turtur siue pullus colũbinꝰ
offerat᷑ ꝓpeccato. Si autẽ ñ inuenerit

Expanded text:
am Dominus Deus Israel ingressus est per eam, eritque clausa; principum princeps in ea sedebit, ut comedat panem coram Domino . Quamvis possit etiam mystice designari, nullum se reserare, ideoque hunc masculum, incomparabili dignitate Domino sanctum vocari. Et ut darent hostiam, secundum quod dictum est in lege Domini, par turturum, aut duos pullos columbarum. Dictum est in lege, ut pro infante si masculus sit, ut praedixi, quadragesimo, si femina, octogesimo die nativitatis, agnus anniculus immaculatus in holocaustum, et turtur sive pullus columbinus o
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotis. eẽ. p̾ceptũ ẽ Ita dũ taxat. ut
ꝓhominis primogenito preciũ accipet. &
om̃e animal immundũ redimi faceret:
Cuiꝰ inqͥt redẽptio erit post unũ mensẽ
siclis argenti quinq Ubi paulo subtiliore
contractu breuit̾ intimandũ. qđ illa omĩa

Expanded text:
sacerdotis esse praeceptum est. Ita duntaxat, ut pro hominis primogenito pretium acciperet, et omne animal immundum redimi faceret. Cujus inquit redemptio erit post unum mensem siclis argenti quinque . Ubi salvo subtiliore tractatu breviter intimandum, quod illa o
Abbreviated transcription (Latin):
tus .ẽ. dolus in ore eiꝰ uł certe nr̃ȩ fue¬
rint deuotionis indiciũ: qͥa omĩa bonȩ
actionis initia quȩ quasi corde gignimꝰ
dñi grę deputare. male autẽ gesta redi-¬
mere debeamꝰ. dignos uidelicet poentten.¬
tiȩ fructꝰ ꝓ singulis quinq corporis
uł animȩ sensib offerentes. Itaq qđ ait
aclapiens uuluã: consuetȩ natiuitatis
sus deuirginasse credendus sit. iuxta
hereticos qui dicunt beatã Mariam
uirginẽ usq ad partũ. ñ uirginẽ ẽẽ. post
partũ : sed iuxta fidẽ catholicã clauso
uirginis utero quasi sponsus suo ꝓcessis¬¬
se de thalamo. De qͦ pulchre ꝓpha. Et
conuerti me inqͥt ad uiã portȩ sc̃uari i
exterioris quȩ respiciebat ad orientẽ. &

Expanded text:
tus est dolus in ore ejus , vel certe nostrae fuerint devotionis indicium, qui omnia bonae actionis initia, quae quasi corde gignimus, Domini gratiae deputare, male autem gesta redimere debeamus, dignos videlicet poenitentiae fructus pro singulis quinque corporis vel animae sensibus offerentes. Itaque quod ait, adaperiens vulvam, consuetae nativitatis sus devirginasse credendus sit, juxta haereticos qui dicunt beatam Mariam virginem usque ad partum non virginem esse post partum, sed juxta fidem catholicam clauso virginis utero, quasi sponsus, suo processisse de thalamo. De quo pulchre Propheta: Et convertit me, inquit, ad viam portae sanctuarii exterioris, quae respiciebat ad orie
Abbreviated transcription (Latin):
ret hȩredes regni. qđ reꝓmisit ds̃ dili-¬
gentib se. Moralit̾ autẽ. siue fortia qͥs
oꝑa seu creauerit infirma. quȩ masculi ac
feminȩ uocabulo distingunt᷑. ut hȩc legiti¬
me dño ualeant consecrari: ouem necesse
ẽ in nocentiȩ & curturẽ parit̾ siue colũbã
cõpunctionis offerat. Quia enĩ uolucres
hẽ ꝓcantu gemitꝰ habent: ñ immerito la¬
crimas humiliũ designant. quib plurimni
sint consũmanda nescimꝰ. Qui uͦ diuidias
uirtutũ ñ habendo. de quib ad corinthi¬
os apłs ait. quia in omĩb diuites fac̾ti esti
in illo: in omĩ uerbo & in om̃i scientia.
agnũ uitȩ innocuȩ in actuũ suorũ grege
nõn inuenerit: duos saltẽ turtures aũt
duos pullos colũbȩ offerat. hoc est ad la¬
crimarũ flagitanda suffragia confugiat
Et bene duos. unũ ꝓpeccato & alterũ in
holocaustũ. Holo caustũ nanq totũ in¬
censũ dicit᷑. quia duo sunt nimirũ gene¬
ra cõpunctionũ. Dm̃ nanq sitiens anima.

Expanded text:
et haeredes regni, quod repromisit Deus diligentibus se. Moraliter autem, sive fortia quis opera, seu creaverit infirma, quae masculi ac feminae vocabulo distinguuntur, ut haec legitime Domino valeant consecrari, ovem necesse est innocentiae, et turturem pariter sive columbam compunctionis offerat. Quia enim volucres hae pro cantu gemitus habent, non immerito lacrymas humilium designant, quibus plurimumsint consummanda, nescimus. Qui vero divitias virtutum non habendo, de quibus ad Corinthios Apostolus ait: Quia in omnibus divites facti estis in illo, in omni verbo et in omni scientia , agnum vitae innocuae in actuum suorum grege non invenerit, duos saltem turtures, aut duos columbae pullos offerat, hoc est ad lacrymarum flagitanda suffragia confugiat. Et bene duos, unum pro peccato, et alterum in holocaustum . Holocaustum namque totum incensum dicitur; quia duo sunt nimirum genera compunctionis. Deum namque sitiens anima
Abbreviated transcription (Latin):
donec impleant᷑ dies purificationis suȩ¬
& cętera quȩ ad ritũ parientis ꝑtinentia
sequunt᷑. Nota gͦ. qđ ñ omĩs mulier pari¬
ens. sed ea quȩ suscepto semine pepererit:
designat᷑ immunda. Rituq legis docet᷑
esse mundanda: ad distinctionẽ uidelicet
illius quȩ uirgo concepit & peꝑit filiũ.¬

Expanded text:
ntur dies purificationis suae etc. , quae ad ritum parientis pertinentia sequuntur. Nota ergo quod non omnis mulier pariens, sed ea quae suscepto semine pepererit, designatur immunda, rituque legis docetur esse mundanda, ad distinctionem videlicet illius, quae virgo concepit et peperit filiu
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptelã possidebit. Uerũ si legis
ipsius uerba diligentius inspexeris: ꝓfe¬
Cto reperies. qͥa ñsolũ dñs incarnatus
quantũ a peccati contagione. tantũ a
conditione legis fuerit liber. quã ob
hoc magis susciꝑe dignatꝰ ẽ: ut eã sc̃am.
iusta ac bonã esse probaret. & nos abeiꝰ
seruitute actimore fidei grã liberaret.
sed eciã ipsa dĩ genitrix sic̃ ab admixti¬
one uirili. sic & a legali sit iure immu¬
nis. Dicit en ĩ moyses. Mulier si suscepto
semine peꝑerit masculũ. immunda
erit septẽ dieb iuxta dies separationis
menstruȩ: & die octaua circuncidet᷑¬

Expanded text:
rfecte posse subire. Verum si legis ipsius verba diligentius inspexeris, profecto reperies, quia non solum Dominus incarnatus, quantum a peccati contagione, tantum a conditione legis fuerit liber, quam ob hoc magis suscipere dignatus est, ut eam sanctam, justam, ac bonam esse probaret, et nos ab ejus servitute ac timore fidei gratia liberaret, sed etiam ipsa Dei genitrix, sicut ab admixtione virili, sic et a legali sit jure immunis. Dicit enim Moyses: Mulier si suscepto semine pepererit masculum, immunda erit septem diebus, juxta dies separationis menstruae,
Abbreviated transcription (Latin):
impleti sunt dies purgationis eiꝰ. scđm
letẽ moy si: culerunt illũ in ierłmut
asterent eũ dño. Decretũ quidẽ legise¬
rat. paruulũ post tricesimũ tc̃iũ cir¬
cuncisionis diem ad templũ dñi defer:¬
ii dariq hostiã ꝓeo: primogenitũ aut̃
masculinũ sc̃m dño fieri. mystice sic̃
diximꝰ insinuans neminẽ nisi circunci¬
sũ uitiis dñicis dignũ. ẽẽ conspectib.
neminẽ nisi mortalitatis nexib ab solu¬
tũ suꝑnȩ ciuitatis gaudia ꝑfecte posse
subire : quia ñ habitabit inquit iuxta
te malignꝰ neq ꝑmanebunt iniusti an¬
te oculos tuos. & apłs. Caro & sanguis.

Expanded text:
s purgationis ejus secundum legem Moysi, tulerunt illum in Jerusalem, ut sisterent eum Domino. Decretum quidem legis erat, parvulum post tricesimum tertium circumcisionis diem ad templum Domini deferri, darique hostiam pro eo; primogenitum autem masculum, sanctum Domino fieri. Mystice, sicut diximus, insinuans neminem nisi circumcisum vitiis, dominicis dignum esse conspectibus, neminem nisi mortalitatis nexibus absolutum, supernae civitatis gaudia perfecte posse subire. Quia non habitavit, inquit, juxta te malignus, neque permanebunt injusti ante oculos tuos . Et Apostolus: Caro et san
Abbreviated transcription (Latin):
nocẽ laudis tuȩ. Qui dicit. xp̃i honꝰ odor
sumꝰ dõ. & leuaui manꝰ meas ad mandata
tua: & conuerti pedes meos in testimonia
tua. Qui siue manducat siue bibit siue a¬
liud quid agit. om̃ĩa in głam dĩ facit &
dicit. quã dulcia faucib meis eloquia tua.
& ad extrenũ. cor meũ & caro mea exul
actio sua quȩ in abscondito. ẽ: circuncisio¬
ne ñ minꝰ indiget. ut cũ ieiuno. oro. ele¬
mosinã facio: głam intrinsecus querã
N ã si inangulis platearũ stans faciẽ demo¬
lior: tuba ante me cano. ut uidear & lau¬
der abhominib: foris quidẽ circuncisuf
appareo. sed inimundus in corde ꝑma¬
nens. poenas insuꝑ simulatȩ sc̃itatis incus¬
ro. in exemplũ uidelicet sichemitarũ.
Qui cũ patriarcharũ circuncisionẽ uide¬
rent᷑ imitari: qͥa ñ ob dñi testam̃tũ sed
ob causã fecere luxuriȩ. non mͦ nichil
ad quisiere mercedis. uerũ c̾cia die quando
grauissimꝰ uulnerũ dolor erat: int̾ suȩ ci¬

Expanded text:
dicit: Christi bonus odor sumus Deo , et, Levavi manus meas ad mandata tua, et converti pedes meos in testimonia tua . Qui sive manducat, sive bibit, sive aliud quid agit, omnia in gloriam Dei facit , et dicit: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua ; et ad extremum: Cor meum et cactio sua quae in abscondito est, circumcisione non minus indiget, ut cum jejuno, oro, eleemosynam facio, gloriam intrinsecus quaeram. Nam si in angulis platearum sto, faciem demolior, tuba ante me cano, ut videar et lauder ab hominibus, foris quidem circumcisus appareo; sed immundus in corde nens, poenas insuper simulatae sanctitatis incurro. In exemplum videlicet Sichimitarum qui cum patriarcharum circumcisionem viderentur imitari, quia non ob Domini testamentum, sed ob causam fecere luxuriae, non modo nil acquisiere mercedis, verum tertia die quando gravissimus vulnerum dolor est, inter suae ci
Abbreviated transcription (Latin):
uł uirginitate głosũ existere: absq
aliarũ uirtutũ adiectione sufficiat: &
ñ om̃iũ potius qͦs corde uł corpore ge¬
stamus sensuũ castigationẽ prȩcip̃i.
Na & moyses mundissima dĩ uerba su¬
cisione mundatꝰ. ẽ: qui obturat aures suas
ne audiat sanguinẽ. & claudit oculos ne
uideat malũ. qͥ custodit uias suas ne de¬
linquat in lingua sua. & attendit sibi ne
grauet᷑ cor eiꝰ in crapula & ebrietate.
Qui donec suꝑest halitꝰ in eo & sp̃s dĩ in narib
eiꝰ: ñ loquit᷑ labiis iniquitatẽ. Qui lauat
int̾ in nocentes manꝰ suas. & ab om̃i uia ma

Expanded text:
vel virginitate gloriosum existere, absque vel virginitate gloriosum existere, absque aliarum virtutum adjectione sufficiat, et non omnium potius, quos corde vel corpore gestamus, sensuum castigationem praecipi. Nam et Moyses mundissima Dei verba sucisione mundatus est, qui obturat aures suas, ne audiat sanguinem , et claudit oculos ne videat malum, qui custodit vias suas ne delinquat in lingua sua , et attendit sibi ne gravetur cor ejus in crapula et ebrietate , qui, donec superest halitus in eo, et Spiritus Dei in naribus ejus , non loquitur labiis iniquitatem , qui lavat inter innocen
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ noui testam̃ti fideles iustificat:
uerũ quicunq in lege ꝑfecti fuere. ñ ex
oꝑib legis sed eadẽ xp̃i incarne uenturi
gr̃a sunt salui facti ꝑ fidẽ. Ꝙ hos popłs
a iosue circuncisus: illos moysi filius
designat. qͥ cũ legis seueritate coacti disce¬
rent xp̃i grãm flagitare: quasi impeN¬
dentẽ dñi gladiũ petrȩ circuncisione
uitabant. petro attestante qͥ de iugo le¬
gis loquens ait. Qđ neq patres nr̃i
neq nos potuimꝰ portare. sed ꝑ gr̃am dñi
itsu credimꝰ saluari quẽ ad modũ & illi.
t psalmista quasi carcerali legis custodia
conclusus. & uiã euadendi nullã nisi
grãm xp̃i reperiens exclamat. Dũ anxi¬
Aretur cor meũ. in petra exaltasti mẽ
Deduxisti mẽ quia factꝰ es spes mea. turris
fortitudinis a facie inimici. Nemo sane
cũ circuncisionẽ pͣdicari audierit: uni¬
us solũ mẽbri continentiã autumet im¬
pari. quasi uł a fornicatione tutũ. uł
licito matrimonio tẽꝑant̾ utentẽ.

Expanded text:
n solum Novi Testamenti fideles justificat, verum quicunque in lege perfecti fuere, non ex operibus legis, sed eadem Christi in carne venturi gratia sunt salvi facti per fidem. Et hos populus a Josue circumcisus, illos Moysi filius designat, qui cum legis severitate coacti discerent Christi gratiam flagitare, quasi impendentem Domini gladium, petrae circumcisionem vitabant, Petro attestante qui de jugo legis loquens ait: Quod neque patres nostri, neque nos potuimus portare, sed per gratiam Domini Jesu credimus salvari, quemadmodum et illi . Et Psalmista, qui quasi carcerali legis custodia conclusus, et viam evadendi nullam nisi in gratia Christi reperiens, exclamat: Dum anxiaretur cor meum, in petra exaltasti me. Deduxisti me, quia factus es spes mea, turris fortitudinis a facie inimici . Nemo sane cum circumcisionem praedicari audierit, unius solum membri continentiam autumet imperari, quasi vel a fornicatione tutum, vel licito matrimonio temperanter utentem,
Abbreviated transcription (Latin):
appellatꝰ. illius ꝑomĩa tẽporis dexterã
felicitatẽ p̃figurans: de quo dñs ait. Iterũ
autẽ uidebouos: & gaudebit cor ur̃m
& gaudiũ ur̃m nemo tollet a uob̃. Utrũ
qͥa de circuncisione sermo ẽ. libet inqui¬
rere. quare moyses ipse qͥ legẽ circunci¬
sionis & patrib a dõ datã & sibi totiens
inculcatã refert. toto ducatꝰ sui tẽpore
neminẽ circuncidi uoluerit prȩt̃ unũ
solũmꝰ filiũ suũ quẽ mat̾ arreptũ petra
acutissima ne a dño feriret᷑ circuncidit
sed om̃s qͥ inheremo nati st̃ a iosue cir¬
cuncidendos reliquerit. morẽ uidelicet
diuinitꝰ imꝑatũ: quadringentis & sex
tens. Nequaquã hoc frustra sed mysterio
factũ crediderimꝰ. De quo saluo maiorũ
intellectu. dicã breuit̃ ipse qđ sentio
Moyses circuncisionẽ p̃dicat. sed iosue
ꝑficit. quia lex ꝑmoysen data. ẽ: gr̃a
autẽ & ueritas p iesum xp̃m facta est

Expanded text:
appellatus, illius per omnia temporis dexteram appellatus, illius per omnia temporis dexteram felicitatem praefigurans, de quo Dominus ait: Iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis . Verum quia de circumcisione sermo est, libet inquirere quare Moyses ipse qui legem circumcisionis et patribus a Deo datam et sibi toties inculcatam refert, toto ducatus sui tempore neminem circumcidi voluerit, praeter unum solummodo filium suum, quem mater arrepta petra acutissima, ne a Domino feriretur, circumcidit, sed omnes qui in eremo nati sunt a Josue circumcidendos reliquerit, morem videlicet divinitus imperatum, quadringentis et sex tens. Nequaquam hoc frustra, sed magno mysterio factum crediderim. De quo, salvo majorum intellectu, dicam breviter ipse quod sentio. Moyses circumcisionem praedicat, sed Josue perficit, quia lex per Moysen data est, gratia autem et veritas per Jesum Christum facta est
Abbreviated transcription (Latin):
do pręstiterit. contineat & decuplata.
qͥa decalogus legis quomꝰ debeat impleri:
suȩ nos resurrectionis figuris instituerit
parit̃ & iuuerit. ut qͦmͦ ipse resurgens
amortuis iã ñ moritur. mors illi ultra.
ñ dominabit᷑: ita & nos existimemꝰ nos
mortuos quidẽ. eẽ. peccato. uiuentes aut̃
dõ inxp̃o ies6. Contineat etiã centies du¬
cta quia gła suȩ resurrectionis ostensa:
quȩ nos in futurũ sequat᷑ retributio por¬
tenderit. Centenarius nanq numerus
qͥ post tot in leua cursũ numerorũ pͥmꝰ
dexterã petit: illius nimirũ scłi gaudi¬
is figurandis aptissime congruit: quando
nouissima inimica destruetur mors: quan¬
do nos qͥ uiuimꝰ qui relinquim᷑ simul ra¬
piem᷑ cũ illis qͥ resurrexerint in nubib
obuiã dño in aera. & sic semꝑ cũ dño eri¬
mus. Unde pulchre in typũ omiũ electo¬
rũ primꝰ ꝓmissionis filius. & centenario
patre natus ac circuncisus. & scđm dni p̃

Expanded text:
do praestiterit. Contineat et decuplata, do praestiterit. Contineat et decuplata, quia decalogus legis, quomodo debeat impleri suae nos resurrectionis figuris, instituerit pariter et juverit. Ut quomodo ipse surgens a mortuis jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur, ita et nos existimemus nos mortuos quidem esse peccato, viventes autem Deo in Christo Jesu . Contineat etiam centies ducta, quia gloria suae resurrectionis ostensa, quae nos in futurum sequatur, retributio portenderit. Centenarius namque numerus qui post tot in laeva cursum numerorum, primus dexteram petit, illius nimirum saeculi gaudiis figurandis aptissime congruit, quando novissima inimica destruetur mors , quando nos qui vivimus, qui relinquimur, simul rapiemur cum illis qui resurrexerint, in nubibus obviam Domino in aera, et sic semper cum Domino erimus . Unde pulchre in typum omnium electorum, primus promissionis filius et centenario patre natus ac circumcisus, et secundum Do
Abbreviated transcription (Latin):
priusquã inutero concipet᷑. Iesus saluatos
int̾pretat᷑. cuiꝰ nominis etiã fideles &
electi quiq in utraq sua de qua satis di¬
ctũ ẽ circuncisione participes existere
gaudent. ut sicut a xp̃o xp̃iani: ita etiã
a saluatore saluati nuncupent᷑ nunc qͥde
spe salui facti ꝑfidem: tunc autẽ re ipsa ꝑ
utero eccłȩ ꝑfidẽ concipentur: sedetiam
ante tẽpora scłaria uocatũ ẽ. Cuiꝰ sacroscĩ
nominis ñtantũ ȩchimologia: sed & ipse
quẽ litteris cõprehendit numerus ꝑpetuȩ
nr̃ȩ salutis mysteria redolet. Sex qͥppe
utteris apud grecos scribit᷑ iesus. uideli
& cc. qui fiunt simul. dccͣc. lxxx.uiii.
Qui ꝓfecto numerus qͥa figurã resurrectio¬
nis adgaudeat: satis. ẽ. supra tractatum
te ꝑfectorũ cumulatio numerorũ firmi¬
tatis indiciũ. ẽẽ credendũ ẽ. Possumꝰ &
ita dicere: qđ nom̃ saluatoris. uiiͦi. ab¬
solute contineat. qͥa resurrectionis in se
exemplũ mortalib octaua die resurgen-¬

Expanded text:
in utero conciperetur. Jesus Salvator interpretatur, cujus nominis etiam fideles et electi quique, in utraque sua, de qua satis dictum est, circumcisione, participes existere gaudent, ut sicut a Christo Christiani, ita etiam a Salvatore salvati nuncupentur, nunc quidem spe salvi facti per fidem, tunc autem re ipsa peutero Ecclesiae per fidem conciperentur, sed etiam ante tempora saecularia vocatum est. Cujus sacrosancti nominis non tantum etymologia, sed et ipse quem litteris comprehendit numerus, perpetuae nostrae salutis mysteria redolet. Sex quippe litteris, apud Graecos scribitur Ἰησοῦς, videliet CC, qui fiunt simul DCCCLXXXVIII. Qui profecto numerus, quia figurae resurrectionis adgaudeat, satis est supra tractatum.perfectorum cumulatio numerorum firmitatis indicium esse credendum est. Possumus et ita dicere, quod nomen Salvatoris octo absoluta contineat, quia resurrectionis in se exemplum mortalibus octava die resurgen
Abbreviated transcription (Latin):
debat de tẽplo. ieiuniis & obsecratio
riã. deuotȩ conuersationis & ueneran¬
de parit̾ ȩtatis. dignaq ꝑ om̃ĩa quȩ
dño incarnato testimoniũ ferret:
anna fuisse docet᷑. Iuxta intellectũ
uͦ mysticũ. qͥa ęccłam significat quȩ
in p̾senti quasi sponsi dñĩq sui. ẽ mor¬
te uiduata: numerus etiã annorũ
uiduitatis eiꝰ tẽpus eccłȩ designat. quȩ
incorpore constituta ꝑegrinat᷑ adño

Expanded text:
erat riam devotae conversationis, et venerandae pariter aetatis, dignaque per omnia quae Domino incarnato testimonium ferret, Anna fuisse docetur. Juxta intellectum vero mysticum, quia Ecclesiam significat, quae in praesenti quasi sponsi Dominique sui est morte viduata, numerus etiam annorum viduitatis ejus, tempus Ecclesiae designat, quo i
Abbreviated transcription (Latin):
scelerib aquarũ quȩ subiit lauacra con¬
setrauit: ita etiã circuncisione quã susce¬
pit ñ sua quȩ nulla erant admissa pur-¬
gauit. sed nr̃ȩ inse naturȩ uetustatem
docuit innouandã & nunc uidelicet eã
ꝑse a uitiorũ labe purgandã & in nouis.¬
sima die significans ab ipsa multifariȩ
mortalitatis ac mortis peste penitꝰ esse
restaurandã. Unde congrue iesus octa-¬
ua die circuncifus asserit᷑: qđ ñ facile
in uet̾i testam̃to de quoquã legimꝰ quãuis
de omib sepissime iussũ. absq solo dun¬
tarat
isaac: qͥ quasi filius ꝓmissionis. primꝰ octa¬
ua die circuncisionẽ accepisse ꝑhibetur.
Bene inquã iesus octaua die circuncidit᷑.
qͥa uidelicet utraq hȩc nr̃a quã p̾diximꝰ.
hoc ẽ. & moderna & futura & sp̃s & carnis
innouatio. & in eiꝰ resurrectione pͣfigurata:

Expanded text:
sceleribus aquarum quae subiit lavacra consceleribus aquarum quae subiit lavacra consecravit, ita etiam circumcisione quam suscepit, non sua quae nulla erant admissa purgavit, sed nostrae in se naturae vetustatem docuit innovandam, et nunc videlicet eam per se a vitiorum labe purgandam, et in novissima die significans ab ipsa multifariae mortalitatis ac mortis peste penitus esse restaurandam. Unde congrue Jesus octava die circumcisus asseritur, quod non facile in Veteri Teabsque solo duntaxat Isaac, qui quasi filius promissionis primus octava die circumcisionem accepisse perhibetur. Bene, inquam, Jesus octava die circumciditur. Quia videlicet utraque haec nostra quam praediximus, hoc est et moderna et futura, et Spiritus et carnis innovatio, et in ejus resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
cisionis. qđ ñ infans qͥ discernere necdũ
rant irritũ fecerunt. uerũ pactũ qđ cũ
primo homine ds̃ iniit. qđ om̃ĩs qui uel
uniꝰ diei uitã gessit in t̾ra p᷑uaricasse con
uincit᷑. atq ideo remedio salutis aliqͦ opus
habere ñ ignorat᷑. Nã qui uł ante tẽpora
circuncisionis uł etiã post datã circunci¬
sionẽ de exteris gentib extitere fideles.
ut exẽplar patientiȩ iob. & amici liberiq
illius: siue uictimis hostiarũ. se suosq
ab originali peccato. seu certe sola fide
saluabant. qͥa iustꝰ ex fide uiuit. & sine
fide impossibile. ẽ. placere dõ. Uerũ his
atq huiusmodi remediis egent. qͥ de pec¬
cati traduce ꝓpagati. in inĩquitatib con¬
cepti: & in delictis st̃ nati. Redẽptor autẽ
nr̃ qͥ ut peccata mundi tolleret sine pecca-¬
to uenit inmundũ. sic̃ suobaptismate nob̾
remedia ꝓcurauit. id ÷ nr̃is abluendis

Expanded text:
cisionis, quod non infans qui discernere necdum cisionis, quod non infans qui discernere necdum rant, irritum fecerunt; verum pactum quod cum primo homine Deus iniit, quod omnis qui vel unius diei vitam gessit inopus habere non ignoratur. Nam qui vel ante tempora circumcisionis, vel etiam post datam circumcisionem de exteris gentibus exstitere fideles, ut exemplar patientiae Job et amici liberique illius, sive victimis hostiarum, se suosque ab originali peccato, seu certe sola fide salvabant, quia justus ex fide vivit , et sine fide impossibile est placere Deo . Verum his atque hujusmodi remediis egent qui de peccati traduce propagati in iniquitatibus concepti et in deliciis sunt nati. Redemptor autem noster, qui ut peccata mundi tolleret, sine peccato venit in mundum, sicut suo baptismate nobis remedia procuravit, id est, nostris abluendis
Abbreviated transcription (Latin):
ob meritũ fidei abrahã hoc ẽ multarũ
pat̾ gentiũ nuncuparet᷑. sarai qͦq sara
diceret᷑ Erat autẽ circuncisionis tẏpus
ac figura multiformis. Nã & signaculũ
ut dictũ. ẽ. iusticiȩ fidei abrahȩ & semi¬
nis eiꝰ erat. indiciũ castigandi eos qͥ ad hoc
de hoc semine saluatoris. qͥ nos & in p̾senti
pbaptismũ ab om̃i morciferȩ actionis
pollutione mundaret: & infuturo pre
surrectionẽ ab uniuersa mortis ipsius
corruptione inꝑpetiiũ liberaret. Et prȩ¬
cipue donũ remissionis qđ solueret a
peccato p᷑uaricationis adȩ: ꝑhanc id tẽpo-¬
ris ministrari. eidẽ gr̃ę legisq latori cõ¬
placuit. Qui enĩ nunc dicĩt nisi qͥs renatꝰ
Fuerit ex aqua & sp̃u scõ ñ potest introire
in regnũ dĩ: ipse tunc dicebat. Masculus
cuiꝰ prȩputii caro circuncisa ñ fuerit: pe¬
ribit anima illa de popło suo. qͥa pactũ
meũ irritũ fecit. Non pactũ utiq circun¬

Expanded text:
ob meritum fidei Abraham, hoc est pater multarum ob meritum fidei Abraham, hoc est pater multarum gentium nuncuparetur; Sarai quoque, Sara diceretur. Erat autem circumcisionis typus ac figura multiformis. Nam et signaculum ut dictum est justitiae fidei Abrahae et semini ejus, et indicium castigandi eos qui ad hoc de hoc semine Salvatoris, qui nos et in praesenti per baptismum ab omni mortiferae actionis pollutione mundaret, et in futuro per resurrectionem ab universa mortis ipsius corruptione, in perpetuum liberaret, et praecipue donum remissionis, quod solveret a peccato praevaricationis Adae, per hanc id temporis ministrari, eidem gratiae legisque latori complacuit. Qui enim nunc dicit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei , ipse tunc dicebat: Masculus cujus praeputii caro circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo, quia pactum meum irritum fecit . Non pactum utique circum