comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quos gratias uocatos dignos futuros electionem & delac uita
bono fine excessuros esse prueuiderit. Ideoq omnem homi¬
nem ad credendum & adoperandum diuinis institutionib:
amoneri Vt dead prebendenda uita eterna. Nemo disper& cũ
uoluntariue de uotioni remuneratio sit paruta. Hoc autem pro¬
positum uocationis dĩ quo uel cinte mundi initium ualinipsa¬
conditione generis hamani eligendorum & reiciandorum
dicitur facta discretio. ut secundum quod plauit creatori
Aluiuasa honoris aluiuasa contumelia sint creati Et lap¬
siscuram resurgendi adimere & scis occasionem temporis
Coquod in utram que partem super flucis laborsit. Sine¬
quereiectus ullam industriam possit intrare. Neque elec¬
tus nulla ne glegentia possit excidere. Quoquo enim modo
sc̃ egerint Nom possealiud ergaeos quam definiuit. Accide &
sub incerta specursum nom posse ec̃. constantem Cumsi ali¬

Expanded text:
quos gratis uocatos dignos futuros electione et de hac uita quos gratis uocatos dignos futuros electione et de hac uita bono fine excessuros esse praeuiderit. ideoque omnem hominem ad credendum et ad operandum diuinis institutionibus admoneri, ut de adprehendenda uita aeterna nemo desperet, cum uoluntariae deuotioni remuneratio sit parata. hoc autem propositum uocationis dei, quo uel ante mundi initium uel in ipsaconditione generis humani eligendorum et reiciendorum dicitur facta discretio, ut, secundum quod placuit creatori, alii uasa honoris alii uasa contumeliae sint creati, et lapsis curam resurgendi adimere et sanctis occasionem teporis adferre eo, quod in utramque partem superfluus labor sit, si neque reiectus ulla industria possit intrare neque electus ulla neglegentia possit excidere. quoquo enim modo se egerint, non posse aliud erga eos. quam deus definiuit, accidere et sub incerta spe cursum non posse esse constantem, cum, si ali
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant recesi serunt quorum tam abrupta discensio. Primũ
propter ipsos metuendum est netam elaris tamque egregus¬
in omniumuirtutum studio uiris spiritus pelagiane imphe¬
tatis inludat ne simplitiores quiq apud hocum magna est
de probitatis contemplationis reuerentia. hoctutissimum sibi
aestiment quod audiant eos quorum auctoritatem sin eiuditio
secuntur adserere haec enim ipsorum definitio acprofessionẽ.
Omnem quidem hominem adampeccante peccasse. Etne¬
minem ꝑoperasua sed ꝑ dĩ gratiam regeneratione saluari uni¬
uersis tamen hominibus propitiationenem quae est insacramento
sanguinis xp̃i sinc exceptione essepropositam. Vt quicumq adfi¬
dem & adbaptismum accedere uoluerint saluiesse possint. Qui
autem credituris int quiue in ea fide quae deinceps per
gratiam sit aduiuanda mensuris int. Praeccisse ante mun¬
di constitutionem dm̃ & eos prae distinasse in regnum suum.

Expanded text:
fuerant, recesserunt. Quorum tam abrupta dissensio primum fuerant, recesserunt. Quorum tam abrupta dissensio primum propter ipsos metuenda est, ne tam claris tamque egregin omnium uirtutum studio uiris spiritus Pelagianae impietatis inludat, deinde ne simpliciores quique, apud quos horum magna est de probitatis contemplatione reuerentia, hoc tutissimum sibi aestiment, quod audiant eos. quorum auctoritatem sine iudicio sequuntur. adserere. Haec enira ipsorum aefinitio ac professio est: omnem quidem hominem Adam peccante peccasse et neminem per opera sua sed per dei gratiam regeneratione saluari. uniuersis tamen hominibus propitiationem, quae est in sacramento sanguinis Christi, sine exceptione esse propositam, ut, quicumque ad fidem et ad baptismum accedere uoluerint, salui esse possint. qui autem credituri sunt quiue in ea fide, quae deinceps per gratiam sit iuuanda, mansuri sunt, praescisse ante mundi constitutionem deum et eos praedestinasse in regnum suum,
Abbreviated transcription (Latin):
cundum di propositum disputastr et cũ ali quandiutar¬
ditatem suam culpare maluerunt. Quam non intellec¬
ta repraehendere. quidamq:: eorum lucidiorem suꝑ
hoc atque a perciorem beatitudinis tue. expositionẽ
uoluerint postulare: euenit ex dispositione misericor¬
diaȩ di ut cum quosdam intra africam similia mouis¬
sent librum decorreptione & gratiaplenum hiuine
auctoritatis emitteres: quo in noticiam nostram
insperata oportunitate delato putauimus. Omnes
querella resistentum sopiendam quia uniuersis
qua estionibus dequibus consulenda erat scita stuatã
plene illic absolute queres ponsum est. quasi hoc spe¬
cialicer studueris utq: apud nos erant turba ta
componeres Recens&o autem hoc beatitudinis tuae libro
sicut qui scam adq apostolicam. doc trine tuae auetoritatẽ
antea sequebantur. intellegentiores multo in tructiores quae sunt
facti Ita quipsuasionis inpen diebantur obscuro auersiores quã

Expanded text:
cundum Dei propositum disputasti. Et cum aliquandiu tarcundum Dei propositum disputasti. Et cum aliquandiu tarditatem suam culpare maluerint, quam non intellecta reprehendere, quidamque eorum lucidiorem super hoc atque apertiorem Beatitudinis tuae expositionem voluerint postulare; evenit ex dispositione misericordiae Dei, ut cum quosdam intra Africam similia movissent, librum de Correptione et Gratia plenum divinae auctoritatis emitteres. Quo in notitiam nostram insperata opportunitate delato, putavimus omnes querelas resistentium sopiendas; quia universis quaestionibus, de quibus consulenda erat Sanctitas tua, tam plene illic absoluteque responsum est, quasi hoc specialiter studueris, ut quae apud nos erant turbata, componeres. Recensito autem hoc Beatitudinis tuae libro, sicut qui sanctam atque apostolicam doctrinae tuae auctoritatem antea sequebantur, intelligentiores multo instructioresque sunt facti; ita qui persuasionis suae impediebantur obscuro, aversiores quam
Abbreviated transcription (Latin):
trono agustino : prosper : gnotus quidẽ tibi sa¬
cie sediam aliquatenus si reminis caris animo sermo¬
ne conpertus: namper scm fratrem meum leortiũ
dia conũ misi epistolam & recepi nunc quaque beati¬
tudinituae scribere audeo: non solũ salutationis
ut tunc studio. sed etiam fidei qua ec desia uiuit
affectu: excubante eni prouni uersis membris cor¬
poris xp̃i uigi lantissima industriatua: & aduersus
hereticarum doctrinarum insidias ueritatis uir¬
tute pugnante Nullo modo mihi ueraidũ putaui.
neonerosus tibi auc in oportunus essem . ugeo quod
admultorum salutem acper inde adpiceatem tuã per¬
tin&: Cumpotius reum suturũ esse mecrederem si ea
quae ualde perniciosa intellago. adspecialem padro¬
num fide non referrem: multiergo seruorum xp̃i qu
inmaxiliens urbe consistunt in scĩtatis cuae scriptis
que aduersis palagianor hereticos condidisti contra¬
tico sensui. quic quid in eis deuocatione cleccorum se¬

Expanded text:
TERNO AUGUSTINO PROSPER. Ignotus quidem tibi faTERNO AUGUSTINO PROSPER. Ignotus quidem tibi facie sed iam aliquatenus, si reminiscaris, animo ac sermone compertus — nam per sanctum fratrem meum Leontium diaconum misi epistulas et recepi — nunc quoque beatitudini tuae scribere audeo non solum salutationis ut tunc studio sed etiam fidei, qua ecclesia uiuit, affectu. excubante enim pro uniuersis membris corporis Christi uigilantissima industria tua et aduersus haereticarum doctrinarum insidias ueritatis uirtute pugnante nullo modo mihi uerendum putaui, ne onerosus tibi aut importunus essem in eo, quod ad multorum salutem ac perinde ad pietatem tuam pertinet, cum potius reum futurum esse me crederem, si ea, quae ualde perniciosa intellego, ad specialem patronum fidei nou referrem. Multi ergo seruorum Christi, qui in Massiliensi urbe consistunt, in sanctitatis tuae scriptis, quae aduersus Pelagianos haereticos condidisti, contratico sensui, quidquid in eis de vocatione electorum se
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis accipiendum est quae non latent : nec can¬
tra chĩi sententiam putetur locutus Ille enim diqt:
si pec cauerit inte fratertuus : corripe eum interte &
ipsum : Verumtamen& ipse seueritatem correptio¬
nisceo utque perducit: ut dicat: sinec ecclesiam audiert :
sit tibitamquam & hnicus & publicanus : et quis magis
dilexit infirmos quã ille quipro omniba & factus infir¬
mus : & ꝓomnib: ex ipaa est insirmitate crucifixus. Quae
cum ita sint : nec gratia prohib& correptionem necor¬
reptione ꝑdit gratiã: et ideo sic est prae cipienda
iustitia ut ađogatia quaid quod prae cipiturfiat
fideli oratione poscatur: et hoc utrumque ita facien¬
duest : ut neque iusta correptio neglegetur Om¬
a uero heqcu caritate fiant : qñm caritas nec facit
peccatũ & cooperit multitudinem pec catorumi
omino beatissimo pape in effabilicer mirabiliin¬
conparabiliter honorando praestamtissimopa¬

Expanded text:
peccatis accipiendum est, quae non latent, ne conpeccatis accipiendum est, quae non latent, ne contra domini sententiam putetur locutus. ille enim dicit: si peccauerit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum. uerum tamen et ipse seueritatem correptionis eo usque perducit, ut dicat: si nec ecclesiam audierit, sit tibi tamquam ethnicus et publicanus. et quis magis dilexit infirmos quam ille qui pro omnibus est factus infirmus et pro omnibus ex ipsa est infirmitate crucifixus? quae cum ita sint, nec gratia prohibet correptionem nec correptio negat gratiam, et ideo sic est praecipienda iustitia, ut a deo gratia, qua id quod praecipitur fiat, fideli oratione poscatur; et hoc utrumque ita faciendum est, ut neque iusta correptio neglegatur, omnia uero haec cum caritate fiant, quoniam caritas nec facit peccatum et operit multitudinem peccatorum. OMINO BEATISSIMO PAPAE INEFFABILITER MIRABILI INCOMPARABILITER HONORANDO PRAESTANTISSIMO PA
Abbreviated transcription (Latin):
manu speculatoris in quiram: proinde quantum adnos
pertin& : qui prae destinatos a non prae destinatis discer¬
nere non ualemuset obhoc omnes saluos fieri uellede¬
bemus ÷ omnibus neporeant uc incalios perdant adhiben¬
da esa a nobis madicina liter scuora correptio D eft aut
illis eam facere utilem quos ipse prescuit & prac dislina ut
conformes imaginis fili i sun sienuim aliquando timore non
corripimus nealiquisinde perat÷ curnon & iamtimo¬
rt corripinus nealiquis indeplus pereate neqi enundi¬
lectioni uistera maiora gestamus quam bcatbs a postolus
quidicit : corripite in qui&os: consolamin pusillanimes ÷
scis cipi&t infirmos : pacientes estote ad omnes. Videte
ne quis malũ promalo. alicui reddati cibi intellꝗͥ gen¬
dumesttunc potius malum promalo reddisicor¬
ripiendus ñ corripiatur : sed płrua dissimulatione
neglegituri dici enim: peccantes coram omnibus
corripite: ut c&eri timorem habcant: quod de his

Expanded text:
manu speculatoris requiram . 49. Proinde, quantum ad nos manu speculatoris requiram . 49. Proinde, quantum ad nos pertinet, qui praedestinatos a non praedestinatis discernere non valemus, et ob hoc omnes salvos fieri velle debemus; omnibus, ne pereant, vel ne alios perdant, adhibenda est a nobis medicinaliter severa correptio: Dei est autem illis eam facere utilem, quos ipse praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui. Si enim aliquando timore non corripimus, ne aliquis inde pereat; cur non etiam timore corripimus, ne aliquis inde plus pereat? Neque enim dilectionis viscera majora gestamus quam beatus Apostolus, qui dicit: Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes: videte ne quis malum pro malo alicui reddat . Ubi intelligendum est tunc potius malum pro malo reddi, si corripiendus non corripitur, sed prava dissimulatione neglegatur. dicit enim: peccantes coram omnibus argue, ut ceteri timorem habeant. quod de his
Abbreviated transcription (Latin):
nos agamus sine disperatione. qđ agimus :si filius pacis
est quem corripimus. requi es c&super eũ paxnostra:
sin autẽ ad nosre uertetur: Quã uis ita quaȩ. &iã dum
quorundam fides sub uertitur. firinum fundamentum
dĩ st& qnin sciuit dñs qui sunt eius: non tamen ideconos
pigri & negle gentes essedebemus in corripiendis qui
corripiendi sunt ÷neque enim frustra dictũ est Corrũ¬
punt mores bonos conloquia mala. ec perit infirmus
bitua scientia frater propter quem xps mortuus est:
non argum̃ temur & contra ista prae cepta sa lubrẽ¬
quae terrorem dicentes: et Eorrupunt mores bonos con¬
loquia mali &pͥereat in firius qrud ad nos pertin& : firmũ fun¬
ut ista garrientes sccuros nos in hac negłfgentia esse debe¬
recre damus : Verumese enim quia nemo perit nisi filius
perditionis Sedait  po exechielem propha&am: Ille
quidem in suo peccato mori&ur : sanguinem uero eius ede

Expanded text:
nos agamus sine desperatione quod agimus. Si filius pacis nos agamus sine desperatione quod agimus. Si filius pacis est quem corripimus, requiescet super eum pax nostra: sin autem, ad nos revertetur. 48. Quamvis itaque etiam dum quorumdam fides subvertitur, firmum Dei fundamentum stet, quoniam scivit Dominus qui sunt ejus: non tamen ideo nos pigri et negligentes eNeque enim frustra dictum est, Corrumpunt mores bonos colloquia mala ; et, Peribit infirmus in tua scientia, frater, propter quem Christus mortuus est . Non argumentemur contra ista praecepta salubremque terrorem dicentes, Et corrumpant mores bonos colloquia mala; Et, pereat infirmus, quid ad nos? Firmum funut ista garrientes, sre credamus. Verum est enim quia nemo periit nisi filius perditionis. Sed ait Deus per Ezechielem prophetam: Ille quidem in suo peccato morietur, sanguinem vero ejus de
Abbreviated transcription (Latin):
reuertetur : idest nobis proderit ista prac dicatio
non & illis si autem super eum pax praedicata requi¬
eueri : & nobis. & illi : qia ergonos qui saluunculi futu¬
risint n es cientesomnes quibus prae ut cõr licamꝰ
hancpacon saluas ficra uelleds̃ iub& : & ipse hoc in nobis ope¬
gi quod omnes homines uult ds̃sauos fieri qm̃ nos facit
uelle : sicut misit spmfilusui clamantẽ abba pater:
id est nos clamare facientem : deipso quippe spualio
locodicit: accepimus sp̃m adoptionis filiorum in
quo clamamus abba pater : nos a utẽ clamamus sed ille
clamare dictus est: quieffecit ut clamemus: siergo
clamantẽ spmrȩctae dixit scripturaca quo efficitur
ut clamemus : recte &ia uolentem dm̃ a quo efficitur
ut uelimus : Acper hoc que& corripiendo nibil aliud
debemus agere nisiut ab ista pace qu& est adim̃non re¬
cedatur : Aut ad eadem quie recesserat. reuertatur:

Expanded text:
revertetur, id est, nobis proderit ista praedicatio, revertetur, id est, nobis proderit ista praedicatio, non et illi; si autem super eum pax praedicata requieverit, et nobis, et illi. 47. Quia ergo nos qui salvi futuri sint nescientes, omnes quibus praedicamus hanc pacem salvos fieri velle Deus jubet, et ipse in nobis hoc opegi, quod omnes homines Deus vult salvos fieri; quoniam nos facit velle: sicut misit Spiritum Filii sui clamantem, Abba, Pater , id est, nos clamare facientem. De ipso quippe Spiritu, alio loco dicit, Accepimus Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater . Nos ergo clamamus, sed ille clamare dictus est, qui efficit ut clamemus. Si ergo clamantem Spiritum recte dixit Scriptura, a quo efficitur ut clamemus; recte etiam volentem Deum a quo efficitur ut velimus. Ac per hoc, quia et corripiendo nihil aliud debemus agere, nisi ut ab ista pace quae est ad Deum non recedatur, aut ad eam qui recesserat revertatur,
Abbreviated transcription (Latin):
eam pax uestra : sinautem aduos reuertaur : hanc euangeli¬
cant pacomide quibus prac dictumest: Quam speciosi pedes
eorum quia dnunciant pacem : quiadnunciant bona nobis
quidem tuncincipit essequisque filius pacis. cumoboe dierit
&crediderit huiceuangelio & exfide iustificatus pacem ad
dm̃ habere coeperit : secundum praedsinationem aute mndi
iamfilius pacis erat : neq enim dictum est superquerequicuc¬
rit paxuestra fi& filius pacis sedubi fuerit in qui silius pacis
requi es c& super illã domũpax uestra: lim ergo &ante quam
ili andnuncar&ur hac pax filius pacis ibi erat si cat cum no ue¬
rat at que pra scierat non euan gelista sed ds : Cdnos ergo qui
nescimusquisnam sit filius pacis a ut non sit: pertin& nul¬
lũ exceptũ facere nullum que discernere : sed uelle om¬
nes saluos sicra quibus pra̧dicamus hanc pacemi: nequae
enim m&uendũ est neperdamus eam : si ille cuiprae dica¬
mus. non ȩstfilius pacis ignorantibus nob̵: Adnos enim

Expanded text:
x vestra; sin autem, ad vos revertetur . Cum hanc evangelizant pacem, de quibus praedictum est, Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona ! nobis quidem tunc incipit esse quisque filius pacis, cum obedierit et crediderit huic Evangelio, et ex fide justificatus pacem ad Deum habere coeperit: secundum autem praedestinationem Dei, jam filius pacis erat. Neque enim dictum est, Super quem requieverit pax vestra, fiet filius pacis: sed, Si ibi fuerit, inquit, filius pacis, requiescet super illam domum pax vestra. Jam ergo et antequam illi annuntiaretur haec pax, filius pacis ibi erat, sicut eum noverat atque praescierat non evangelista, sed Deus. Ad nos ergo qui nescimus quisnam sit filius pacis, aut non sit, pertinet nullum exceptum facere, nullumque discernere; sed velle omnes salvos fieri, quibus praedicamus hanc pacem. Neque enim metuendum est ne perdamus eam, si ille cui praedicamus, non est filius pacis, ignorantibus nobis: ad nos enim
Abbreviated transcription (Latin):
nitate que ds̃ ẽ . laborem nostrum in quindecimlibris
aduos lamexistimo perue nisse : Valde inquam re¬
mota est a sensibus carnis haecscola : in qua ds̃ aduntor
& do c&imultos ueni reuidemus ad filium : qui a multos
credere iudimus in xpm̃ : Sedubi & quomodo a patre¬
hoc audierint & didicerint Non uidimus: nimium gra¬
tia ista secreta est : Gratiam uero istam quis ambigit:
haec itaq grauia quie occulte humanis cordibus
diuina la gitate tribuitur : anullo duro corde respuutur
Id eo quippe tribuitur : ut cordis duritia primitus
auferatur : Quando ergo pater intus auditur. & do¬
c& ut ueniatur &filium : aufert corlapideum &dot

Expanded text:
nitate, quae Deus est, laborem nostrum in quindecim libris nitate, quae Deus est, laborem nostrum in quindecim libris ad vos jam existimo pervenisse. Valde, inquam, remota est a sensibus carnis haec schola, in qua Deus auditur et docet. Multos venire videmus ad Filium, quia multos credere videmus in Christum: sed ubi et quomodo a Patre audierint hoc et didicerint, non videmus. Nimium gratia ista secreta est: gratiam vero esse quis ambigat? Haec itaque gratia, quae occulte humanis cordibus divina largitate tribuitur, a nullo duro corde respuitur. Ideo quippe tribuitur, ut cordis duritia primitus auferatur. Quando ergo Pater intus auditur et docet, ut veniatur ad Filium, aufert cor lapideum, et
Abbreviated transcription (Latin):
nie adme Si enim omnis qui audiuit apatre & di¬
dicit uenit . p̃ro fectoc Omnis qui non uenit. non au¬
dit apatre. nec didicit : Namsi audisset & didiciss& :
ueniret: Ne que enim ullus audiuit & didi cit & non
uenit : sedomnis ut ait ueritase Qui audiuit apa¬
tre & didicit. uenitiual de remota & a sensibuscar¬
nis. haec scola : i qua pater auditur. & doc& ut ue¬
niatur ad filium: Ibi ẽ & ipse filius : quia ipse filius¬
quia ipse ẽ uerbum eius per quod sic docet: hec agit
hocicum carnis aure : sed cordis: simulest & sp̃spa
tris & filii : Neque enim ipse non docet: aut separa¬
tim do c& inse parabilia quippe dicimus esse ope¬
ra trinitatis : Et ipse ẽ utique sps̃ sc̃s De quo a¬
postolus dicit. Rbentes autem eundem spm̃fidei
Sedidõ patri hoc potissimum &̃ Ad tributum: quia
de ipso ẽ genitus unigenitus : de ipso procedit spr̃ sc̃s:
Vnde longum .ẽ eununcleatius disputare : & detri¬

Expanded text:
niat ad me. Si enim « omnis qui audivit a Patre et diniat ad me. Si enim « omnis qui audivit a Patre et didicit, venit, » profecto omnis qui non venit, non audivit a Patre, et non didicit; nam si audisset et didicisset, veniret. Neque enim ullus audivit, et didicit, et non venit. Sed « omnis, » ut ait Veritas, « qui audivit a Patre et didicit, venit. Valde remota est a sensibus carnis haec schola, in qua Pater auditur et docet, ut veniatur ad Filium. Ibi est et ipse Filius, quia ipse est Verbum ejus, per quod sic docet; nec agit hoc cum carnis aure, sed cordis. Simul ibi est et Spiritus Patris et Filii; neque enim ipse non docet, aut separatim docet: inseparabilia quippe didicimus esse opera Trinitatis. Et ipse est utique Spiritus sanctus, de quo Apostolus dicit, Habentes autem eumdem Spiritum fidei . Sed ideo Patri hoc potissimum est attributum, quia de ipso est genitus Unigenitus, et de ipso procedit Spiritus sanctus: unde longum est enucleatius disputare; et de Tri
Abbreviated transcription (Latin):
tum: Q uod si in primis maxime ꝑtinet: inuanum
laborat pruedicando aedificans fi deminisieam
dñs miserando intus aedificet: Quic qui digitur
& ante quam in xp̃m crederet & cum crederet.¬
& cum credidiss& beneo peratus estacornelius :
Proin deipse unus magister & dñs cum dixiss&
quues upra mem oraui: haec est opusdĩ ut credatis
in eum quẽ misitille. In eodem ipso sermonesuo.
piulo post ait: Dixit uobis. qui a & uidistime: & ñ
credistiszomne quod datmnehi pat̃ ad meueniet :&
quid est admeueni & : nisicredet in me sedut fia&ꝰ
paterdut : Item paulo post:Noli te inquid murmdrare¬
in inuicem :̃ nemo potest uenire adme : nisi pater qui
misit me traxerit eum : & ego resuscitabo eum. in nouissimo
dĩ : Omnis qui audiuit a patre &dicit. uenit adme : quid
ẽ omnis qui audiuit apatre & dicit uenit ad me
Nisi nullus eꝵqui audiata patre. & discat & non ue¬

Expanded text:
tum. Quod si in primis et maxime pertinet, in vanum tum. Quod si in primis et maxime pertinet, in vanum laborat praedicando aedificans fidem, nisi eam Dominus miserando intus aedificet. Quidquid igitur et antequam in Christum crederet, et cum crederet, et cum credidisset, bene operatus est Cornelius, tCAPUT VIII. 13. Proinde ipse unus Magister et Dominus, cum dixisset quae supra memoravi, Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille: in eodem ipso sermone suo paulo post ait, Dixi vobis, quia et vidistis me, et non credidistis. Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet. Quid est, ad me veniet, nisi, Credet in me? Sed ut fiat, Pater dat. Item paulo post: Nolite, inquit, murmurare invicem: nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum:or: « Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me . » Quid est « omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me? » nisi nullus est qui audiat a Patre, et discat, et non ve
Abbreviated transcription (Latin):
datur Ex quu in petrentur caeteraquȩ pro price
o peran dn cuparentur. in quibus iuste uiuitur: Nam
dicit etium ipsegratiu salui factiestis perfidem:
Et hoc non ex uobis. sed dĩdonum est. ĩd est. et quod dixi
peribus in quid ne forte quis extollatur : Sol& enimdici:
ideo crederemeruit : quicuir bonus erat & ante¬
quam crederet: quod de cornelio dicipotes tCum¬
eius acceptaesunt elsmosyne. & exauditȩ orationes
ante quam credidisset inxpm̃÷ Nec tam ensine ali¬
qua fide donabat & orabat: Namque quomodo
in uocabat in quem non crediderat: sed disiposiset
sine fidexpi esse saluds: Non ad eum aedificandũ
mitteretur architectusA postolus petrus : quã¬
uis nisi dñs aedificauerit in domum. inuanum lubo¬
rauerunt aedificantes eam: etdicitur nobis. fides
est anobis. caetera adnõ ad opera iustitiue perti¬
nentia : quasi & ȩdificium non pertineat fides:
quusi dȩdi ficium in quam non ꝑtineat funda men¬

Expanded text:
datur, ex qua impetrentur caetera, quae proprie datur, ex qua impetrentur caetera, quae proprie opera nuncupantur, in quibus juste vivitur. Nam dicit etiam ipse, Gratia salvi estis facti per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est: id est, et quod dixi s. Non ex operibus, inquit, ne forte quis extollatur . Solet enim dici, Ideo credere meruit, quia vir bonus erat et antequam crederet. Quod de Cornelio dici potest, cujus acceptae sunt eleemosynae et exauditae orationes antequam credidisset in Christum : nec tamen sine aliqua fide donabat et orabat. Nam quomodo invocabat, in quem non crediderat ? Sed si posset sine fide Christi esse salvus, non ad eum aedificandum mitteretur architectus apostolus Petrus: quamvis nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt aedificantes eam . Et dicitur nobis, « Fides est a nobis, caetera a Domino ad opera justitiae pertinentia: » quasi ad aedificium non pertineat fides; quasi ad aedificium, inquam, non pertineat fundamen
Abbreviated transcription (Latin):
quod priores darent. & retri bueretur illis: Pro nihilo
saluos facies illos Caeteris autem qui excaecatisunt:
sicut ibi nontatitum ẽ : in retributione factum est uni¬
uersae uiue dñi : misericordia &ueritas: In uestirabi¬
lesunt autem uiae ipsius : Inues trabiles ititur sunt :¬
& misericor diaqua gratis liberat : & ueritas quaiuste
A postolus gratiam uero non exo peribus essȩdicit : Non
autem dicit quod non est exsi dezita uero est: sed ipsam
quoq: fidemopus dĩ dicit esse ihs̃: & hanc ut operemur
iubet : Dixerunt enim ad eum uiduei: quid faciemus
utoperemur opus di: Responditihs : & dixitillis : hoc est
opus dr̃ut credatis in eum quem misit ille: Sic ergo distin¬
guit apostolus abo peribus fidem: quem admodum duo¬
bus regnis ebreorum. dis tinguitur uidus abisraht:
Cum & ipse iudas mis rabel: exfide autem ideo dicit
uistificari hominem: Non exo peribus : quia ipsa prima

Expanded text:
quod priores darent, et retribueretur illis: pro nihilo quod priores darent, et retribueretur illis: pro nihilo salvos fecit eos. Caeteris autem qui excaecati sunt, sicut ibi non tacitum est, in retributione factum est. Universae viae Domini misericordia et veritas . Investigabiles sunt autem viae ejus . Investigabiles igitur sunt, et misericordia qua gratis liberat, et veritas qua justeApostolus: gratiam vero non ex operibus esse dicit; non autem dicit quod non sit ex fide. » Ita vero est: sed ipsam quoque fidem opus Dei dicit esse Jesus, et hanc ut operemur jubet. Dixerunt enim ad cum Judaei: Quid faciemus, ut operemur opus Dei? Respondit Jesus et dixit illis: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille . Sic ergo distinguit Apostolus ab operibus fidem, quemadmodum in duobus regnis Hebraeorum distinguitur Judas ab Israel, cum et ipse Judas sit Israel. Ex fide autem ideo dicit justificari hominem, non ex operibus , quia ipsa prima
Abbreviated transcription (Latin):
misericordiceus: quid deuiditio: quod querebat israħł
Ait a postolus. hoc non ẽ consecutus. electio autem con¬
& aures ut non audiant : us que in ddiernum diem: et
dauid dicit : fiat mensa eorum in laqueum. & in retri¬
butionem : & inscandulum illis: Obscurentur oculi
eorum neuideant: & dorsum eorum semꝑ incurua:
Ecce misericordia & uiditium: misericordia in elec¬
tione quac consecuta est iustitiam dĩ:Iuditium
uero inceteris qui excaecati sunt: & tamen illi quia
non uͦeluerunt crediderunt : & qui a non uoluerunt
non crediderunt : misericordia igitur & uiditium.
in ipsis uoluntatibus facta sunt: Electio quippe ista
gratia est : non utiq meritorum: Superius enim
dixerat: Sic ergo & in hoc tempore reliquie ꝑ electio¬
nem grutiue salue facte sunt Siautem gratia lam
non exoperibus : Alio quin gratia iamnon eoͣ peribus gra¬
tis ergo consecuta ẽ electio: non praecessit eorum aliquid

Expanded text:
misericordia ejus, quid de judicio. Quod qumisericordia ejus, quid de judicio. Quod quael, hoc non est consecutus, electio autem conet aures ut non audiant, usque in hodiernum diem. Et David dicit, Fiat mensa eorum in laqueum et in retributionem et in scandalum illis: obscurentur oculi eorum ne videant, et dorsum eorum semper incurva. Ecce misericordia et judicium: misericordia in electionem quae consecuta est justitiam Dei; judicium vero in caeteros qui excaecati sunt: et tamen illi quia voluerunt, crediderunt; illi quia noluerunt, non crediderunt. Misericordia igitur et judicium in ipsis voluntatibus facta sunt. Electio quippe ista gratiae est, non utique meritorum. Superius enim dixerat, Sic ergo et in hoc tempore, reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Gratis ergo consecuta est, quod consecuta est electio: non praecessit eorum aliquid,
Abbreviated transcription (Latin):
autem habes quod non accepisti pro inde possehabere
quem ad modum habere caritatem: gratia ẽ fidelium :
Illa itaq natura inqua nobis data est possibilitas
habendi fidem: non discernit ab homine hominem :
Ipsauero fides discernit ab infideli fidelemi ac ꝑ hoc
ubi dicitur: Quis enim tediscernit Quid autem
habes quod non accepisti : Quis audet dicere habeo
gne ipsofidem: Nonergo accepi: profecto contra¬
dicit huic aꝑtissime uoluntan: Nonquia credere
uel non creder& Non est in arburio uoluntatis humane:
sed inelectis pracparatur uoluntas adnõi Ideo ad
ipsam quoq fidem quae in uoluntate est ꝑtinee quis
enimte discernit: Quid autem habes quod non ac¬
cepistii multi adiunt uerbum ueritatis: Sed aliicre¬
dunt: alii contradicunt: Volunt ergo isti credere :
nolunt autem illi: quis hoc ignoret. quis hoc neget: sed
cum aliis praeparetur. aliis non prae paretur uolun¬
tas ad ño discernendum ẽ utique quid eueniat De

Expanded text:
autem habes quod non accepisti? Proinde posse habereautem habes quod non accepisti? Proinde posse haberequemadmodum habere charitatem, gratiae est fidelium. Illa itaque natura, in qua nobis data est possibilitas habendi fidem, non discernit ab homine hominem: ipsa vero fides discernit ab infideli fidelem. Ac per hoc, ubi dicitur, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? quisquis audet dicere, Habeo ex me ipso fidem, non ergo accepi; profecto contradicit huic apertissimae veritati: non quia credere vel non credere non est in arbitrio voluntatis humanae, sed in electis praeparatur voluntas a Domino . Ideo ad ipsam quoque fidem, quae in voluntate est, pertinet, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepistidunt, alii contradicunt. Volunt ergo isti credere, nolunt autem illi. » Quis hoc ignoret? quis hoc neget? Sed cum aliis praeparetur, aliis non praeparetur voluntas a Domino; discernendum est utique quid veniat de
Abbreviated transcription (Latin):
Non queso agit aliud : nisi ut quodgloriutur ind̃o
gloriuetur: Nihil autem huic sensu itam contra¬
rium est . quam desuis merius quem quẽgloriari:
& bonis & malis: Sit ergo grurtia naturȩ ãtri¬
buta qua sumus amantia rutionalia dis cernimus¬
que a pecoribus sit etiam gratiam naturue a tribu¬
ta quam ipsis hominibus adeformibus pulchri
uel ingemosi discernuntur a tardis : ac sic que eiuis¬
modiest sed non seillequem quethercebat apłs ad¬
uersus pecus in flabat᷑: Nec ad uersus hominem alte¬
rum de aliquo naturali munere quod in esse
poss& et pessimo: sed ali quid boniro quod pertine¬
ret aduitam bonam sibi non dõ tribuens inflaba¬
tur quando audire meruit: Quis enim tediscer¬
nit : quid autẽ habes quod non accepisti Ut enim
um est fides : cum fidem posse habere sit omnium:
Non autem ait aposto lusc Quid autem potes habere
quod non accepistiaut possis habereised ait quid

Expanded text:
Num, quaeso, agit aliud, nisi ut qui gloriatur, in Domino Num, quaeso, agit aliud, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur? Nihil autem huic sensui tam contrarium est, quam de suis meritis sic quemquam gloriari,  bonis et malis. Sit ergo gratia naturae attributa, qua sumus animantia rationalia, discernimurque a pecoribus; sit etiam gratia naturae attributa, qua in ipsis hominibus a deformibus pulchri, vel ingeniosi discernuntur a tardis, ac si quid ejusmodi est: sed non se ille, quem coercebat Apostolus, adversus pecus inflabat, nec adversus hominem alterum de aliquo naturali munere quod inesse posset et pessimo; sed aliquod bonum quod pertineret ad vitam bonam, sibi non Deo tribuens inflabatur, quando audire meruit, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Ut enim um est fides ; cum fidem posse habere sit omnium. Non autem ait Apostolus, Quid autem potes habere, quod non acccepisti ut posses habere; sed ait, Quid
Abbreviated transcription (Latin):
pistẽ si autem & accepisti quid gloriuris quasi¬
non acceperis in hac apostoli euidentissima intenti¬
one qu& contra humanam elationem lo quitur.
Nequis quam in homine sed in dnõ glorietur. dona
dĩ naturalia suspicari. siue ipsam totam ꝑfectam¬
quenaturam. qualis in prima conditione donata
ẽ. siue uitiatue naturae quales cumque reliquias:
nimis quantum exestimo absurdum est: Num¬
quid enim ꝑ haec donaque omnibus communia
sunthominibus. dis cernuntur homines abhomi¬
nibus hic autẽ prius dixitQuis enim te discernit:
&dem de addit: quid autẽ habes quod non accepis¬
tis possit quippe homo dicere inflatus aduersus
alterum : Dis cernitme fides mea : miustita mea
uelsiquid uliudi qualibus occurrens cogitationib
bonus doctor: quid autẽ habes inquit quod non
accepisti : aquo: nisi ab illo quite dis cernit ab alio:
cui non don auit quod donauit tibi Si autem &
accepisti aite quidgloriuris quasi non acceperis.

Expanded text:
pisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasipisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi? 10. In hac Apostoli evidentissima intentione, qua contra humanam superbiam loquitur, ne quisquam in homine, sed in Domino glorietur, dona Dei naturalia suspicari, sive ipsam totam perfectamque naturam, qualis in prima conditione donata est, sive vitiatae naturae qualescumque reliquias, nimis, quantum existimo, absurdum est. Numquid enim per haec dona quae omnibus communia sunt hominibus, discernuntur homines ab hominibus? Hic autem prius dixit, Quis enim te discernit? et deinde addidit, Quid autem habes quod non accepisti? Posset quippe dicere homo inflatus adversus alterum, Discernit me fides mea, justitia mea, vel si quid aliud. Talibus occurrens cogitationibus bonus doctor, Quid autem habes, inquit, quod non accepisti? A quo, nisi ab illo qui te discernit ab alio, cui non donavit quod donavit tibi? Si autem et accepisti, ait, quid gloriaris quasi non acceperis?
Abbreviated transcription (Latin):
ero apollo squid autem paulus ministri ꝑ quoscre¬
dtuis & unicuique sicut dñs ds̃ dedit : Ego pluntaui:
apollo bi gauit : sed ds̃ incremen dedit : Itaque neq
qui plantat est aliquid nequȩ quirigat : sed qui
incrementum dat ds̃ uidetis nenihil a gere a płm
nisiut humili&ur homo & exaltetur ds̃ solus
quando quidem in eis quiplantantur & rigantur:
Nec ipsum plantatorem a rigatorem dicit esse
aliquid sed qui incrementum dat ds̃ quam uis
& hoc ipsum quod ille plantat hicrigat: Non ipsi
sed dño tribuat dicens: uni cui que sicut dñs dedit
ego pluntaui. apollo rigauit : hinc ergo ine adem
in tertone ꝑsistens adhocuenit ut᷑ diceret :
Itaq nemogloriueur in homine : Iamenim
dixerat : qui glorictur in dño glorietur: posthaec
eademupsa cius intentio ut dicat: huec autem
fratrȩs transfiguraui in me & apollo propter
uos ut in nobis discatis ne supra quam scriptum est
Vnus pro altero in fletur aduersus alterum :
Qquis enim te discernit᷑ quid aut̃e habes quodłicce¬

Expanded text:
quos credidistis: et unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Videtisne nihil agere Apostolum, nisi ut humilietur homo, et exaltetur Deus solus? Quandoquidem in eis qui plantantur et rigantur, nec ipsum plantatorem et rigatorem dicit esse aliquid, sed qui incrementum dat, Deum: quamvis et hoc ipsum quod ille plantat, hic rigat, non ipsis, sed Domino tribuat, dicens: Unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Hinc ergo in eadem intentione persistens, ad hoc venit ut diceret, Itaque nemo glorietur in homine . Jam enim dixerat, Qui gloriatur, in Domino glorietur. Post haeceadem ipsa ejus intentio, ut dicat: Haec autem, fratres, transfiguravi in me et Apollo propter vos; ut in nobis discatis, ne supra quam scriptum est unus pro altero infletur adversus alterum. Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non acce
Abbreviated transcription (Latin):
possibilitatẽ non tã in arbitrii humani potestate : quã
innaturae nec es sitate consistere : exemplis etiã uel si¬
militudinibus quid dicat inlus trat: Vt puta inquid. lo¬

Expanded text:
possibilitatem non tam in arbitrii humani potestate quam possibilitatem non tam in arbitrii humani potestate quam in naturae necessitate consistere. exemplis etiam uel similitudinibus quid dicat inlustrat. ut puta, inquit, lo
Abbreviated transcription (Latin):
ob iectioͦ qua estionis huius expediat: oignorantiaeca¬
citas inquit : oimperitȩ mentis ignauia quaeid sine di
gratia defensari existimat quod dõ tantũ audeat de¬
bere reputari : Sinesciremus quae sequantur: his tan¬
tũ modo auditis falsanos deillis iactante fama. et qui¬
busdã fratribus idoneis testibus asseuerantibus credi¬
disse putaPremus : Quid enĩ dicibreuius potuset uerius
quam possibilitatẽ non peccandi quantacũq: ẽ uelerit
in homine non nisido debere reputari: hoc et nos dici¬
uenda : Nã cum dicitur inquid ipsum posse. arbitrii hu¬
mani omnino non ẽe sed naturae sed auctoris naturae
di scilicet : et que fieri potest utabsq dĩgratia intellaga¬
tur. quod addm̃ propriae pertinere censetur: iamcoe¬
pit apparere quid dicat : Sed neforte fallamur latius
id ex planat et clarius: sed ut hoc manifestius inquit fiat :
paulo latius disputandũ ẽ : Dicimus enĩ cuius cũq: rei

Expanded text:
obiectione quaestionis huius expediat: o ignorantiae caobiectione quaestionis huius expediat: o ignorantiae caecitas, inquit, o inperitae mentis ignauia, quae id sine dei gratia defensari existimat, quod deo tantum audiat debere reputari! si nesciremus quae sequantur, his tantummodo auditis falsa nus de illis iactante fama et quibusdam fratribus idoneis testibus asseuerantibus credidisse putaremus. quid enim dici breuius potuit et uerius quam possibilitatem non pein homine, nonnisi Deo debere reputari? Hoc et nos diciuenda. nam cum dicitur, inquit, ipsum posse arbitrii humani omnino non esse, sed naturae, sed auctoris naturae, dei scilicet, ecqui fieri potest ut absque dei gratia intellegatur, quod ad deum proprie pertinere censetur ? iam coepit apparere quid dicat; sed ne forte fallamur, latius id explanat et clarius. sed ut hoc manifestius, inquit, fiat, paulo latius disputandum est. dicimus enim cuiuscumque rei
Abbreviated transcription (Latin):
sine peccato sedutrũ eẽ potuerint siue pos sint : łtae go
etiã si fuisse uelesse consentiã : Nullo modo tamen po¬
tuisse uel pos se confirmo nisi iustificatus gratia dĩ per
iustos sanauit antiquos quae sanat et nos id .ẽ. media¬
toris dĩ et hominũ hominis xp̃i ihu fides sanguinis eius
fides crucis eius fides mortis et resur rectionis eius : haben¬
tes ergo eundẽ sp̃m fidei et noscredimus propter quod
et loquimur istluero obiecti sibi questione inqu&ro¬
uera intolerabilis uideturcor dbus christianis :
quid respondeat addtendamus : Aitenim set hoc
est quod multos mou& inqui es qđ non ꝑ digratiam
hominem sinepec catoes seposse desendis: prorsus hoc
est quod mouet hoc ẽ quod obicimus remipsam dicit :
boc omnino e gerrime sustine mus hinc axp̃ianis
talia disputari ea quã in alios et in ipsos habemus di¬
lectione non ferimus : Audiamus igitur quomodo sẽab

Expanded text:
sine peccato, sed utrum esse potuerint siue possint\', ita ego sine peccato, sed utrum esse potuerint siue possint\', ita ego etiamsi fuisse uel esse consentiam nullo modo tamen potuisse uel posse confirmo nisi iustifieatos gratia dei per fides iustos sanauit antiquos, quae sanat et nos, id est mediatoris dei et hominum hominis Christi lesu, fides sanguinis eius, fides crucis eius, fides mortis et resurrectionis eius; habentes ergo eundem spiritum fidei et nos credimus, propter quod et loquimur. Iste uero obiecta sibi quaestione, in qua reuera intolerabilis uidetur cordibus christianis, quid respondeat adtendamus. ait enim: sed hoc est quod multos mouet, inquies, quod non per dei gratiam hominem sine peccato esse posse defendis. prorsus hoc est quod mouet, hoc est quod obicimus. rem ipsam dicit; hoc omnino aegerrime sustinemus, hinc a Christianis talia disputari ea quam in alios et in ipsos habemus dilectione non ferimus. audiamus igitur quomodo se ab
Abbreviated transcription (Latin):
iustus. talẽ hominẽ fecerit qui peccatimalo carere
suf ficeret : sed si uoluis set : quis enĩ eum nescit sanum
et inculpabilẽ factũ et libero arbitrioatq: ad uiste
uiuendũ potestate libera consti diillioboedi tutum:
deillo agitur.¬
grauibus saucibus confossustquae unius delicti uul¬
neribus nonita potest adiustitiae culmen  ascende¬
re sicut potuit inde descendere : qui etiamsiam instabu¬
lo ẽ adhuc curatur : Nonigitur ds̃ inpos sibilia iubet:
sediubendo ammonet et facere quod possis. et petere
uoluntate non ẽ. quod natura potest: ego dico uolunta¬
te quidem non .ẽ. homo iustus sinatura potest : sed medicina
poterit quoduitio non potest : Quidergo iamopus . ẽ. in plu¬
ribus immotari : ueniamus interius ad causam quam in hac
dumtaxat quaestione uel paene solã cumistis habeamus:
Sicut enim ipsedicit ad quod nuncagit᷑ Non pertinereut
quaeratur ut rũ fierint. uel sint aliqui homines. in hac uita

Expanded text:
iustus talem hominem fecerit, qui peccati malo carere iustus talem hominem fecerit, qui peccati malo carere sufficeret, sed si uoluisset\'. quis enim eum nescit sanum et inculpabilem factum et libero arbitrio atque ad iuste uiuendum potestate libera constitutum ? illo agitugrauibus saucius confossusque uulneribus non ita potest ad iustitiae culmen ascendere, sicut potuit inde descendere, qui etiam si iam in stabulo est adhuc curatur. non igitur deus inpossibilia iubet, sed iubendo admonet et facere quod possis et petere uoluntate non est, quod natura potest. ego dico: \'uoluntate quidem non est homo iustus, si natura potest, sed medicina poterit quod uitio non potest\'. Quid ergo iam opus est in pluribus inmorari? ueniamus interius ad causam, quam in hac dumtaxat quaestione uel solam uel paene solam cum istis habemus. sicut enim ipse dicit, ad quod nunc agit non pertinere ut quaeratur, utrum fuerint uel sint aliqui homines in hae uita
Abbreviated transcription (Latin):
nrãe nequa quam id obes set : qui nontam honines¬
qͥđ sint quam quid pos sint essede fendimus: hic recce facit
aliquando consentire quo noniustificabitur in conspet¬
tudĩ omnis uiuens Nontam̃ ibi ẽe quae fsaonem.
sedinio: eundẽ spm sa non percandipossibilitꝗte con¬
uel eẽ posnnt  quiperfecta mcuinibil addendum esret
babuerint uel habeant uel habituri sint caritate di: Ipsa
pos se confiteor et defendo quando uelubi uel in quo
fide nimniũ certare non debeo : Neq de ipsa possi¬
bilitate contendo cum sanata et aduta hominis uo¬
luntate pos sibilitas ipsa simul cumes sectu in scĩs
prouenies Dũ carita sdĩ quantum plenissime natura
nr̃a sana atq purgata capere potest dis funditur
liusitaq dĩcausa agitur. quamse ipse agendo dicit
defensa renaturam : cumetereator et saluator ag¬
nos citur quam cũ defensa uelut sana uiribus quae in¬
tegris creaturx opitulatio saluatoris inanitur :
Verum e autẽ quodait : Quod ds̃ tam bonus quam

Expanded text:
rae nequaquam id obesset, qui non tam quid homines sint quam quid possint esse defendimus. hic recte facit aliquando consentire, quoniam non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens, non tamen ibi esse quaestionem, sed in ipsa non peccandi possibilitate conuel esse possint, qui perfectam, cui nihil addendum esset, habuerint uel habeant uel habituri sint caritatem dei - ipsa posse confiteor et defendo, quando uel ubi uel in quo fiat nimium certare non debeo. neque de ipsa possibilitate contendo, cum sanata et adiuta hominis uoluntate possibilitas ipsa simul cum effectu in sanctis proueniat, dum caritas dei, quantum plenissime natura nostra sana atque purgata capere potest, diffunditur lius itaque dei causa agitur — quam se iste agendo dicit defensare naturam —, cum et creator et saluator agnoscitur quam cum defensa uelut sana uiribusque integris creatura opitulatio salnatoris inanitur. Verum est autem quod ait, \'quod deus tam bonus quam
Abbreviated transcription (Latin):
et in facilibus quidagamus et indifficilibus quid petamus : Omnia
quippe fiunt facilia caritate cui xp̃iscorcina leuis ẽ : aut ea una
ẽ sarcina ipsa quae leuis ẽi secundũ hoc dictũ ẽ et praecepta eiꝰ
grauia non sunt ut cui grauia sunt consideret non potuisse diui¬
nitus dicigrauia non sunt nisiquia potest eẽ cordis affectus ciugra¬
uia nonssn ł ẽepetat quod estituitur. ut implea quodiubetur:
et quod dicitur adisrł in deutero nomio: Sipie fiscãe sispiritalit̃
intelligatur hoc idem significat : Quia utiq: cũ hoc testimo¬
niỹ cõmemores set a postolus. prope ẽ. uerbũ inore tuo et
incordetuo quod hic habet in manibus tuis. incorde sunt enĩ
spiritales manus : hoc. ẽ inquit uerbum fidei quod praedi¬
camus : Conuersus ergo quisq: sicut ibi pra ecipitur ad dñm¬

Expanded text:
et in facilibus quid agamus et in difficilibus quid petamus. omnia et in facilibus quid agamus et in difficilibus quid petamus. omnia quippe fiunt facilia caritati, cui uni Christi sarcina leuis est aut ea una est sarcina ipsa quae leuis est. secundum hoc dictum est: et praecepta eius grauia non sunt, ut cui grauia sunt, consideret non potuisse diuinitus dici: grauia non sunt, nisi quia potest esse cordis affectus cui grauia non sunt. et petat quo destituitur, ut inpleat quod iubetur. et quod dicitur ad Israhel in Deuteronomio, si pie, si sancte, si spiritaliter intellegatur, hoc idem significat, quia utique, cum hoc testimonium commemorasset apostolus: prope est uer eum i-u ore tuo et in corde tuo — quod hic habet \'in manibus tuis\'; in corde sunt enim spiritales manus — hoc est, inquit, uerbum fidei quod praedicamus. conuersus ergo quisque, sicut ibi praecipitur, ad d
Abbreviated transcription (Latin):
actiones uerũ etiã adpias orationes eosex hortari memineri¬
mus Atq hac instruere sanitate doctrinae ut et illic gratias a gar
cũ instruerint beneuiuere quodaliquid sine difficultate fecerint :
et ubi difficultatẽ aliquã sentiunt fidelis simis et ꝓseuerantis si¬
mis p̃cibus et misericordiae promtis operibus facilitatẽ ad ño
impetrarepersistint : Sic aut̃ proficientes ũbiet quando plenis¬
sima iustitia perficiatur non nimiscuro : uibicũq: aut̃ et quan¬
nr̃m Perficiposse confirmõsane quando liquido cognoue¬
rint nullum peccatũ sehabere. non sedicant habere peccatũ.
neueritas in eis non sit : sicut in eis ueritas non g̃ quicũ habeant ñ
habere sedicunt : Valde autembona sunt praecepta si legittime
his uttemus : Eo quippe ipso quo firmis sime creditur dm̃ iuscũ
et bonũ in possibilia non potuisse praecipere : ħ ingam monemur

Expanded text:
actiones. uerum etiam ad pias orationes eos exhortari memineriactiones. uerum etiam ad pias orationes eos exhortari meminerimus atque hac instruere sanitate doctrinae, ut et illine gratias agant, eum instituerint bene uiuere, quod aliquid sine difficultate fecerint, et ubi difficultatem aliquam sentiunt, fidelissimis et persenerantissimis precibus et misericordiae promtis operibus facilitatem a domino impetrare persistant. sic autem proficientes ubi et quando plenissima iustitia perficiantur non nimis curo; ubicumque autem et quanum dominum nostrum perfici posse confirmo. sane quando liquido cognouerint nullum peccatum se habere, non se dicent non habere peccatum. ne ueritas in eis non sit, sicut in eis ueritas non est, qui cum habeant non habere se dicunt? Valde autem \'bona sunt praecepta\', si legitime his utamur. eo quippe ipso quo firmissime creditur \'deum iustum et bonum inpossibilia non potuisse praecipere\', hinc ammoneniur