comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ramus uel animantium uellapidum uel
herbarum naturas. aliarum uererum quae
plerumq inscripturis. similitudinis alicu¬
ius gratia ponuntur. Nam & deserpente
quod notum esttotum corpus eum pro
capite obicere ferentib. quantum inlus¬
trant sensum illum quod dñs iub& astutos
nos esse sicut serpentes ut scilic& proca¬
pite nostro quod est xp̃s corpus potius per¬
sequentibus offeramus nefides christiana
tam quam nec &ur innobissiparcentescor¬
pore negemus dm̃ uel illud quod percauer¬
nae angustias coartatus deposita uetara
tunica uires nouas acciperedicitur.
quantum concinit ad imitandam ipsam
serpentes a stutiam. Euendum que uete¬
rem hominem sicut a postolus dicit ut
induamur nouo. && suendum peran¬
gustias dicente dño. Intrate per angustã
postam ut ergo notitia naturi serpentis
inlustrat multas similitudines quaede
hoc animante scriptura dare consueuit
sic ignorantia non nullorum animaliũ
quae non minus persimilitudines comme¬

Expanded text:
ramus vel animantium, vel lapidum, vel ramus vel animantium, vel lapidum, vel herbarum naturas, aliarumve rerum, quae plerumque in Scripturis similitudinis alicujus gratia ponuntur. Nam et de serpente quod notum est, totum corpus eum pro capite objicere ferientibus, quantum illustrat sensum illum, quo Dominus jubet astutos nos esse sicut serpentes ; ut scilicet pro capite nostro, quod est Christus, corpus potius persequentibus offeramus, ne fides christiana tanquam necetur in nobis, si parcentes corpori negemus Deum! vel illud, quod per cavernae angustias coarctatus, deposita veteri tunica vires novas accipere dicitur, quantum concinit ad imitandam ipsam serpentis astutiam, exuendumque ipsum veterem hominem, sicut Apostolus dicit, ut induamur novo ; et exuendum per angustias, dicente Dportam! ut ergo notitia naturae serpentis inlustrat multas similitudines, quas de hoc animante scriptura dare consueuit, sic ignorantia nonnullorum animalium, quae non minus per similitudines comme
Abbreviated transcription (Latin):
reius sus est. ui oculos dñs luto desputo
facto inunxerat quod tamen linguae in¬
cognitae nisi euangelista. inter pr&ũs
ess& tammagnus intellectus later&
sic &iam multa quae ab auctoribus eorun¬
dem librorum inter pr&ata non sunt nomi¬
na hebraea non est dubitandum habere
non paruam uimatq: adiutorium ad sol¬
uenda a enigmata scripturarum. siquisea
possit interpr&ari quod non nullis
eiusdem linguae peritiuiri non sanepar¬
uum beneficium posteris contulerunt.
qui separata descripturis eadem omnia
uerba interpr&atisunt & quid sitadam
quid eua. quid abraham. quid morses siue
&iam locorum nomina. quid sit hierusa¬
lem uelsion. ueliericho. uel sina. uelliba¬
nus uel iordanis. & quae cum que alia in
illa lingua nobis sunt in cognita nomina
quibus a pertis & inter pr&atis. multae ins¬
cripturis figuratae loquutiones manifes¬
tantur. rerum autem ignorantia facit
obscuras figuratas loquutiones cumigno¬

Expanded text:
re jussus est cui oculos Dominus luto de sputo re jussus est cui oculos Dominus luto de sputo facto inunxerat : quod tamen nomen linguae incognitae, nisi Evangelista interpretatus esset, tam magnus intellectus lateret. Sic etiam multa, quae ab auctoribus eorumdem Librorum interpretata non sunt, nomina hebraea, non est dubitandum habere non parvam vim atque adjutorium ad solvenda aenigmata Scripturarum, si quis ea possit interpretari: quod nonnulli ejusdem linguae periti viri, non sane parvum beneficium posteris contulerunt, qui separata de Scripturis eadem omnia verba interpretati sunt; et quid sit Adam, quid Eva, quid Abraham, quid Moyses; sive etiam locorum nomina, quid sit Jerusalem, vel Sion, vel Jericho, vel Sina, vel Libanus, vel Jordanis; vel quaecumque alia in illa lingua nobis sunt incognita nomina: quibus apertis et interpretatis, multae in Scripturis figuratae locutiones manifestantur. 24. Rerum autem ignorantia facit obscuras figuratas locutiones, cum igno
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus. mini straregis ptolomaei potes¬
tate. tanto ante proderentur. Itaque fie¬
ripotest . ut sic illi inter pretati sint. quem¬
ad modum congruere gentib ille quieos
agebat & qui unum osomnibus fecerat
horum quoque inter pretum qui uerbis
tenatͦius in haeserunt conlatio inonest in¬
utilis ad eplanandam sae pesententiam
latiniergo ut dicere coeperam codices
ueteris testamenti sinecesse fuerit gre¬
corum auctoritate emendandi dȩsunt
&eorum potissimum qui cum septuaginta
essent. oreuno in pretati esse perhibentur
libros autem noui testamenti si quid in la¬
tinis uari&atibus titubat. grecis cedere
oportere non dubium est & maxime
qui a apud ecclesias doctiores repperiun¬
tur. Intranslatis uero signis siqua forte
ignota cogunt haerere lectorem partim
linguarum notitia. partimrerũ inuesti¬
ganda sunt aliquid enim adsimilitudi¬
nem ual& & proculdubio secr&um quid¬
dam insinuat silo a piscina ubi faciem laua¬

Expanded text:
Gentibus ministra regis Ptolemaei potesGentibus ministra regis Ptolemaei potestate tanto ante proderentur. Itaque fieri potest ut sic illi interpretati sint, quemadmodum congruere Gentibus ille qui eos agebat, et qui unum os omnibus fecerat,horum quoque interpretum qui verbis tenacius inhaeserunt, collatio non est inutilis ad explanandam saepe sententiam. Latini ergo, ut dicere coeperam, codices Veteris Testamenti, si necesse fuerit, graecorum auctoritate emendandi sunt, et eorum potissimum qui cum Septuaginta essent, ore uno interpretati esse perhibentur. Libros autem Novi Testamenti, si quid in latinis varietatibus titubat, graecis cedere oportere non dubium est, et maxime qui apud Ecclesias doctiores et di23. In translatis vero signis si qua forte ignota cogunt haerere lectorem, partim linguarum notitia, partim rerum, investiganda sunt. Aliquid enim ad similitudinem valet, et procul dubio secretum quiddam insinuat Siloa piscina, ubi faciem lava
Abbreviated transcription (Latin):
testamentum attn& &cell& auctori¬
tas quiiam per omnes peritiores ecclesias
tanta praesentia scĩ sp̃s inter pr&ati esse
dicuntur ut osunum tot hominum fue¬
rit quisi ut fertur multique non indigni
fide praedicant. singuli cellis &iam singulis
separaticum interpr&atiessent nihi inali¬
cuius eorum codice inuentum est quod non
hisdem uerbis eodem que uerborum ordine
inuenir&ur inceteris. quis huic auctori¬
tate conferre aliquid nedum praeferre
aud& si autem contulerunt. ut una om¬
nium communi tractatu iudicio que uox
fier& nesic quidem quen quam unum bo¬
minem qualib& peritia ad emendandum
tot seniorum doctorum que consensum
asspirare oport& aut dec& quam obrem
&iam si aliquid aliter in hebraeis &xempla¬
rib inuenitur quamisti posuerunt. ceden¬
dum esse arbitror diuinae dispensatione
quaepereosfacta est: ut libri quos gensiu¬
daea ceteris populis uel religione uel inui¬
dia prodere nolebat credituris. per dñm

Expanded text:
Testamentum attinet, excellit auctoriTestamentum attinet, excellit auctoritas ; qui jam per omnes peritiores Ecclesias tanta praesentia sancti Spiritus interpretati esse dicuntur, ut os unum tot hominum fuerit. Qui si, ut fertur, multique non indigni fide praedicant, singuli cellis etiam singulis separati cum interpretati essent, nihil in alicujus eorum codice inventum est quod non iisdem verbis eodemque verborum ordine inveniretur in caeteris; quis huic auctoritati conferre aliquid, nedum praeferre audeat? Si autem contulerunt ut una omnium communi tractatu judicioque vox fieret, nec sic quidem quemquam unum hominem qualibet peritia, ad emendandum tot seniorum doctorumque consensum aspirare oportet aut decet. Quamobrem, etiamsi aliquid aliter in hebraeis exemplaribus invenitur quam isti posuerunt, cedendum esse arbitror divinae dispensationi quae per eos facta est, ut libri quos gens Judaea caeteris populis, vel religione vel invidia prodere nolebat, credituris per Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
sequentibus uel utrisque ostendat quam
uim habeat quiduxe signific& quodigno¬
ramus facile adiuuante memoria possu¬
mus aduertere &discere Qua ⁊quam
tanta estuis consu&udinis &iam addis¬
cendum. ut qui inscripturis scĩs quodam¬
modo nutrite educatique sunt. magisalias
loquutiones mirentur easque minus lati¬
nasputant quamillas quas inscripturis
dedicerunt: neque in latinae linguae auc¬
toribus repperiuntur. plurimum hic quo¬
que adiuuat interpr&um numerosita scon¬
latis codicibus inspecta atque discussa. tan¬
tum absit falsitas Nam codicibus emendis
primitus deb& inuigilare solertia eorum
qui scripturas diuinas nosse desiderant.
ut emendatis non emendaticedant. exu¬
no dumtaxat interpr&ationis genere
uenientes in ipsis autem interpr&atio¬
nibus. Italaceteris praeferatur Nam est
uerborum tenatiorum perspicuitate
sententiae &latinis quibus lib& emen¬
dandis. graeci adhibeantur: in quibus sep¬
tuaginta interpra&um quod aduetus

Expanded text:
sequentibus vel utrisque ostendat quam sequentibus vel utrisque ostendat quam vim habeat, quidve significet quod ignoramus, facile adjuvante memoria possimus advertere et discere. Quanquam tanta est vis consuetudinis etiam ad discendum, ut qui in Scripturis sanctis quodammodo nutriti educatique sunt, magis alias locutiones mirentur, easque minus latinas putent, quam illas quas in Scripturis didicerunt, neque in latinae linguae auctoribus reperiuntur. Plurimum hic quoque juvat interpretum numerositas collatis codicibus inspecta atque discussa; tantum absit falsitas: nam codicibus emendandis primitus debet invigilare solertia eorum qui Scripturas divinas nosse desiderant, ut emendatis non emendati cedant, ex uno duntaxat interpretationis genere venientes. nibus, Itala caeteris praeferatur; nam est verborum tenacior cum perspicuitate sententiae. Et latinis quibuslibet emendandis, graeci adhibeantur, in quibus Septuaginta interpretum, quod ad Vetus
Abbreviated transcription (Latin):
&iam si solxcismo car& utrum enimhis
hominibus ab eoquod est huic homini
anhis hominibus ab eo quod est hochomine
dictum sit non appar&. nisi inluminatio¬
ne sententiae melius itaque ita dicitur.
sapientius est quam homines & fortius est
post loquemur. Nunc de incognitis agi¬
mus quorum duae formae sunt quantum
aduerba pertin& namque aut ignotum
uerbum facit haerere lectorem: aut ino¬
ta loquittio quae si &alienis linguis ueniunt.
aut quaerenda sunt ab earum linguarum
hominibus. aut linguae e&dem si &otium
est &ingenium discendae: aut plurium in¬
terpr&um consulenda consolatio est
si autem ipsius linguae nostrae aliqua uerba
loquutionesque ignoramus legendi consu¬
etudine audiendique innotescunt nulla
sane sunt magis mandandae memoriae.
quam illa uerborum loquutionum que
genera quae ignoramus ut cum uel periti¬
or occurrerit de quo quaeripossint uelta¬
lis lectio quae uel praecedentibus uel con¬

Expanded text:
etiamsi soloecismo caret. Utrum enim his etiamsi soloecismo caret. Utrum enim his hominibus ab eo quod est, Huic homini; an his hominibus ab eo quod est, Ab hoc homine, dictum sit, non apparet nisi illuminatione sententiae. Melius itaque dicitur, Sapientius est quam homines, et fortius est post loquemur; nunc de incognitis agimus, quorum duae formae sunt, quantum ad verba pertinet. Namque aut ignotum verbum facit haerere lectorem, aut ignota locutio. Quae si ex alienis linguis veniunt, aut quaerenda sunt ab earum linguarum hominibus, aut eaedem linguae, si et otium est et ingenium, ediscendae, aut plurium interpretum consulenda collatio est. Si autem ipsius linguae nostrae aliqua verba locutionesque ignoramus, legendi consuetudine audiendique innotescunt. Nulla sane sunt magis mandanda memoriae, quam illa verborum locutionumque genera quae ignoramus; ut cum vel peritior occurrerit de quo quaeri possint, vel talis lectio quae vel ex praecedentibus vel con
Abbreviated transcription (Latin):
quodiam auferre non possumus deorecan¬
tantium populorum super ipsum autem
flori & scĩficatio mea nihil profecto sen¬
tentiae detrahitur auditoratamen peri¬
tior mall& hoc corrigia ut non flori&
sed florebit dicer&ur. nec quic quam
impedit correctionem. nisi consu&udo can¬
tantium usta ergo facile &iam contempti
possunt. siquis ea cauere noluerit quae sano
intellectui nihil detrahunt. ATuero illud
quod ait apostolus quod stultum est di
sapientiusehominibus & quod infirmum
est fortius est hominibus. siquis in eo gre¬
cam loquutionem seruare uoluiss& ut dice
r&. quod stultumest sapientius est homi¬
nũ. Iret quidem uigilantis lectoris inten¬
tio insententiae ueritatem sed tamen ali¬
quis tardior aut non intelleger&. aut &i¬
am peruerse intelleger& non enimtan¬
tum uitiosa loquutio est inlatinalingua
talis. uerum & in ambiguitatem cadit. ut
quasi hominum stultum uel hominum
infirmum sapientius uel fortius uidea

Expanded text:
quod jam auferre non possumus de ore canquod jam auferre non possumus de ore cantantium populorum, Super ipsum autem floriet sanctificatio mea , nihil profecto sententiae detrahit: auditor tamen peritior mallet hoc corrigi, ut non floriet, sed florebit diceretur; nec quidquam impedit correctionem, nisi consuetudo cantantium. Ista ergo facile etiam contemni possunt, si quis ea cavere noluerit, quae sano intellectui nihil detrahunt. At vero illud quod ait Apostolus, Quod stultum est Dei, sapientius est hominibus; et quod infirmum est Dei, fortius est hominibus : si quis in eo graecam lo quod infirmum est Dei, fortius est hominum; iret quidem vigilantis lectoris intentio in sententiae veritatem, sed tamen aliquis tardior aut non intelligeret, aut etiam perverse intelligeret. Non enim tantum vitiosa locutio est in latina lingua talis, verum et in ambiguitatem cadit; ut quasi hominum stultum vel hominum infirmum sapientius vel fortius videat
Abbreviated transcription (Latin):
coaptauerunt qui priores nobis non sine
auctoritate aliqua loquuti sunt utrum
enim inter homines aninter hominibus
dicatur. adrerum non pertin& cognitorẽ
Item barbarismus quid aliud est nisi uer¬
bum non eis litteris uel sono enuntiatum
quod ab eis qui ante nos latine loquuti
sunt enuntiari solent ut rum autem
ignoscere producta ancorrepta tertia
syllaba dicatur non multum curat qui
peccatis suis ds ut ignoscat p&it quo lib&
modo illud uerbum sonare potuerit quid
estergo integritas loquutiois nisi alienae
consuetudinis conserlatiolo quentium ue¬
terum auctoritate: afirmatae sed tameneo
magis inde offenduntur. homines qui in¬
firmioressunt. &eo sunt infirmiores
quo doctuores uideri uolunt non rerum
scientia qua aedificamura sed signorum
qua non in flarpomnino difficile est nist
ob est intellectori quod ita scriptum est.
quae est terra inquaisti insidunt supem
sensum aliquem altiorem illudexiam

Expanded text:
coaptaverunt qui priores nobis non sine coaptaverunt qui priores nobis non sine auctoritate aliqua locuti sunt. Utrum enim Inter homines, an, Inter hominibus dicatur, ad rerum non pertinet cognitorem. Item barbarismus quid aliud est, nisi verbum non eis litteris vel sono enuntiatum, quo ab eis qui latine ante nos locuti sunt, enuntiari solet? Utrum enim Ignoscere producta an correpta tertia syllaba dicatur, non multum curat qui peccatis suis Deum ut ignoscat petit, quolibet modo illud verbum sonare potuerit. Quid est ergo integritas locutionis, nisi alienae consuetudinis conservatio, loquentium veterum auctoritate firmatae. 20. Sed tamen eo magis inde offenduntur homines, quo infirmiores sunt; et eo sunt infirmiores, quo doctiores videri volunt, non rerum scientia qua aedificamur, sed signorum qua non inflari omnino difficile est, cum obest intellectori, quod ita scriptum est: Quae est terra in qua isti insidunt super sensum aliquem altiorem. Illud etiam
Abbreviated transcription (Latin):
prosua quisque facultate atque ludicio
conantur eloqui non appar&. nisi in ealin¬
gua inspiciatur quam inter preantur &ple¬
rumq: sensu auctoris deuius aberrat in ter¬
pressinon sit doctissimus aut linguarumergo
illarum ex quibus in latinam scripturam
peruenit̃ p&enda cognitio est. aut haben¬
dae inter pr&ationes eorum quis euerbis
nimis obstrinxerunt non quia sufficiunt
sed ut & eis libertas uel error dirigatur ali¬
orum qui non magis uerba quem sententias
inter pr&ando sequimaluerunt nam non
solum uerba singula sed &iam lo quutio¬
nes saepe transferuntur. quae omnino
inlatinae linguae usum siquis consu&u¬
dinem ueterum quilatine loquuti sunt
tenere uoluerititransire non possint
quae aliquando intellectui nihil adimunt.
sed offendunt ta meneos quiplus delectan¬
tur rebus quam &iam in earum signis
suaquaedam seruatur integritas Nam
sobxcismus quidicitur nihil est aliud quã
uerba non ealege sibi coaptantur qua

Expanded text:
pro sua quisque facultate atque judicio pro sua quisque facultate atque judicio conantur eloqui, non apparet, nisi in ea lingua inspiciatur quam interpretantur; et plerumque a sensu auctoris devius aberrat interpres, si non sit doctissimus: aut linguarum illarum, ex quibus in latinam Scriptura pervenit, petenda cognitio est; aut habendae interpretationes eorum qui se verbis nimis obstrinxerunt; non quia sufficiunt, sed ut ex eis veritas vel error detegatur aliorum, qui non magis verba quam sententias interpretando sequi maluerunt. Nam non solum verba singula, sed etiam locutiones saepe transferuntur, quae omnino in latinae linguae usum, si quis consuetudinem veterum qui latine locuti sunt, tenere voluerit, transire non possunt. Quae aliquando intellectui nihil adimunt, sed offendunt tamen eos qui plus delectantur rebus, cum etiam in earum signis sua quaedam servatur integritas. Nam soloecismus qui dicitur, nihil aliud est quam cum verba non ea lege sibi coaptantur, qua
Abbreviated transcription (Latin):
scriptoris penitus aliena est sicut quidam
codices habent acuti pedes eorum ad effun¬
dendum sanguinem ozΥc enim &acutum
apud grecos & uelocem significat Ille ergo
uidit sententiam. quitranstulit ueloces pedes
eorum adeffundendum sanguinem Ille
autem alius. ancipiti signo in aliam partem
raptus errauit & talia quidem non obscura
sed falsa sunt. quorum alia conditio est.
non enim non intellegendos sed emendan¬
dos tales codices potius praecipiendum est
lexerunt esse plantationes seduitulamina
inter pr&ate sunt. qui error tammultos
codices praeoccupauit. ut uix inueniatur
aliter scriptum &ta men sententi ama¬
nifestissima est quia clarescit consequentib
uerbis namque adulterinae plantationes
non dabunt radices altas conuenientius
dicitur. quam uitulamina quae pedibus
interra ingrediuntur non herent radicib
haec trans lationem in eo loco &iamce¬
sit ipsa sententia quam plures inter pretes

Expanded text:
scriptoris penitus aliena est: sicut quidam scriptoris penitus aliena est: sicut quidam codices habent, Acuti pedes eorum ad effundendum sanguinem; ὀξὺς enim et acutum apud Graecos, et velocem significat. Ille ergo vidit sententiam, qui transtulit, Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem ; ille autem alius ancipiti signo in aliam partem raptus erravit. Et talia quidem non obscura, sed falsa sunt: quorum alia conditio est; non enim intelligendos, sed emendandos tales codices potius praecipiendum est.n intellexerunt esse plantationes, et vitulamina interpretati sunt: qui error tam multos codices praeoccupavit, ut vix inveniatur aliter scriptum; et tamen sententia manifestissima est, quia clarescit consequentibus verbis: namque, Adulterinae plantationes non dabunt radices altas , convenientius dicitur quam, vitulamina, quae pedibus in terra gradiuntur, et non haerent radicibus. Hanc translationem in eo loco etiam caesit ipsa sententia, quam plures interpretes
Abbreviated transcription (Latin):
credideritis non intellegetis. alius in ter¬
pretatus est nisi credideritis non perma¬
nebitis quishorum. uerba sequutus sit.
nisi emplaria linguae praecedentes
legantur incertumest sed tamen ex u¬
troque magnum aliquid insinuatur.
scienter legentibus difficile est enim
ita diuersos ase inter pr&es. fieri ut non
se aliqua uicinitate contingant. Et go quo¬
niam intellectus inspecie sempiterna est.
fides uero inrerum temporalium quib: dam
cunabulis quasi lacte alit paruulos nunc au¬
tem perfidem ambulamus non perspeciem
nisi autem perfidem ambula uerimus. ad spe¬
ciem peruenire non possumus quae non tran¬
sit sed perman& per intellectum purgatum
nobis coherentibus ueritati propterea ille ait.
nisi credideritis non permanebitis. ille autem
nisi credideritis non in tellegetis & &ambi¬
guolinguae praecedentis. plerum que in ter¬
pres fallitur cui nonbene nota sententi a est
eanssignificationem transfert quae a sensu

Expanded text:
credideritis, non intelligetis; alius intercredideritis, non intelligetis; alius interpretatus est, Nisi credideritis, non permanebitis : quis horum verba secutus sit, nisi exemplaria linguae praecedentis legantur, incertum est. Sed tamen ex utroque magnum aliquid insinuatur scienter legentibus. Difficile est enim ita diversos a se interpretes fieri, ut non se aliqua vicinitate contingant. Ergo, quoniam intellectus in specie sempiterna est, fides vero in rerum temporalium quibusdam cunabulis quasi lacte alit parvulos; nunc autem per fidem ambulamus, non per speciem ; nisi autem per fidem ambulaverimus, ad speciem pervenire non poterimus quae non transit, sed permanet, per intellectum purgatum nobis cohaerentibus veritati: propterea ille ait, Nisi credideritis, non permanebitis; ille vero, Nisi credideritis, non intelligetis. 18. Et ex ambiguo linguae praecedentis plerumque interpres fallitur, cui non bene nota sententia est, et eam significationem transfert, quae a sensu
Abbreviated transcription (Latin):
tiam quam impediuit si modolegentes
non sint neglegentes. Nam non nullas
obscuriores sententias. plurium codicũ
saepe manifestauit inspectio sicut illud
esaiae proph&ae unus interpraes ait &do¬
mesticos seminis tui nedespexeris. alius
autem ait & carnem tuam nedespexeris
uterque. sibim& inuicem a testatus est
namque alter & altero &ponitur quia &
caro possit accipi proprie ut corpus suum
quisque nedespicer& seputar& ammoni¬
tum &d omestici seminis trans late christiani
autem conlato inter pretum sensu probabi¬
lior occurrit sententia proprie desangui¬
neis non despiciendis esse praeceptum.
quoniam domesticos seminis cum ad carnẽ
reculeris. consanguinei potissimum occur¬
runt unde esse arbitror illud a postoli
quod ait. si quomodo ad aemulationem
adducere potuero. carnem meam ut sal¬
uos faciam aliquos & illis idest aemulando
eos quicrediderant. Mipse crederent car¬
nem enim suam dixit iudaeos propter consan¬

Expanded text:
tiam, quam impedivit, si modo legentes tiam, quam impedivit, si modo legentes non sint negligentes. Nam nonnullas obscuriores sententias plurium codicum saepe manifestavit inspectio, sicut illud Isaiae prophetae unus interpres ait, Et domesticos seminis tui ne despexeris; alius autem ait, Et carnem tuam ne despexeris : uterque sibimet invicem attestatus est. Namque alter ex altero exponitur, quia et caro posset accipi proprie, ut corpus suum quisque ne despiceret, se putaret admonitum; et domestici seminis translate, Christiani autem collato interpretum sensu, probabilior occurrit sententia proprie de consanguineis non despiciendis esse praeceptum, quoniam domesticos seminis cum ad carnem retuleris, consanguinei potissimum occurrunt; unde esse arbitror illud Apostoli quod ait, Si quo modo ad aemulationem adducere potuero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis ; id est, ut aemulando eos qui crediderant, et ipsi crederent. Carnem enim suam dixit Judaeos, propter consan
Abbreviated transcription (Latin):
potuissent seruata est antiquitas sicut
sunt amen & alleluia. par timuero in
aliam linguam trans ferri non potu¬
isse dicuntur sicut alia duo quae posui¬
mus sunt enim quaedam uerba certa¬
rum linguarum quae insensum alte¬
rius linguae per inter praetationem
transire non possint & hoc maxime
inter iectionibus accedit. quae uer¬
ba motum animi si gnificant potius
quam sententiae conceptae ullam
particulam Nam &haec duo. talia
esse perhibentur. Dicunt enimracha
indignantis esse. uocem os annala &antis
sed non propter haec pauca quac notare
atque interrogare facillimum est. sed
propter diuersitates ut dictum est inter¬
pra&um illarum linguarum est cognitio
necessaria qui enim scripturas hebraea
latini autem inter pra&es nullo modo
ut enim cuique primis fidei temporibus
inmanus uenit codex grecus &aliquan¬
tum facultatis sibi utriusque linguaeha¬
bere uidebatur ausus est interpraetari
quae quidem resplus adiuuit intellegen¬

Expanded text:
potuissent, servata est antiquitas, sicut potuissent, servata est antiquitas, sicut est Amen, et Alleluia; partim vero in aliam linguam transferri non potuisse dicuntur, sicut alia duo quae posuimus. Sunt enim quaedam verba certarum linguarum, quae in usum alterius linguae per interpretationem transire non possint. Et hoc maxime interjectionibus accidit, quae verba motum animi significant potius, quam sententiae conceptae ullam particulam; nam et haec duo talia esse perhibentur: dicunt enim Racha indignantis esse vocem, Hosanna laetantis. Sed non propter haec pauca, quae notare atque interrogare facillimum est, sed propter diversitates, ut dictum est, interpretum, illarum linguarum est cognitio necessaria. Qui enim Scripturas ex hebralatini autem interpretes nullo modo. Ut enim cuique primis fidei temporibus in manus venit codex graecus, et aliquantulum facultatis sibi utriusque linguae habere videbatur, ausus est interpretari17. Quae quidem res plus adjuvit intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
nobiscum latinae linguae homines hoc no¬
mine uocant trans lata sunt cum ipsae res
quas propriis uerbis significamus ad aliquid
aliud significandum usurpantur sicut dici¬
mus bouem & perhas duas syllabas intelle¬
gimus pecus. quo disto nomine appellari so¬
l& sedrursus per illud pecus. intellegimus
euangelistam. quem significauit scriptura
inter praetante a postolo dicens. bouemti  i¬
turantem non infrenabis. Contraignota
signa propria magnum remedium
est linguarumicognitio: &latinae quidẽ
linguae homines quos nunc instruendo
suscepimus duabus aliis adscriptur arum
diuinarum cognitionem opus habenthe¬
braea scilic& & greca ut ad eemplaria
praecedentia recurratur siquam dubi¬
tationem attulerit latinorum inter¬
praetum infinita uari&as qua quam
xdhebraea uerba non inter pracata sae¬
pe inueniamus in libris sicut amen &alle¬
luia & racha & osanna. & qua sunt alia
quorum partim propter sanctiorem
auctoritatem. quam uis interpra&ari

Expanded text:
nobiscum latinae linguae homines hoc nonobiscum latinae linguae homines hoc nomine vocant. Translata sunt, cum et ipsae res quas propriis verbis significamus, ad aliud aliquid significandum usurpantur: sicut dicimus bovem, et per has duas syllabas intelligimus pocus quod isto nomine appellari solet; sed rursus per illud pecus intelligimus evangelistam, quem significavit Scriptura, interpretante Apostolo, dicens, Bovem triturantem non infrenabis . Csigna propria magnum remedium est linguarum cognitio. Et latinae quidem linguae homines, quos nunc instruendos suscepimus, duabus aliis ad Scripturarum divinarum cognitionem opus habent, hebraea scilicet et graeca; ut ad exemplaria praecedentia recurratur, si quam dubitationem attulerit latinorum interpretum infinita varietas. Quanquam et hebraea verba non interpretata saepe inveniamus in libris, sicut Amen, et Alleluia, et Racha, et Hosanna, et si qua sunt alia: quorum partim propter sanctiorem auctoritatem, quamvis interpretari
Abbreviated transcription (Latin):
disolertius diligentiusq inuestiganda
sunt quae tanta quisque plura inuenit.
quantum est intellegentia capatior
Inhisenim quae aperte inscripturis posi¬
ta sunt inueniuntur illa omnia quae
continent fidem moresque uiuendi spem
scilic& atque caritatem dequibus. libro
superiore tractauimus. Tum uero fac¬
ta quadam familiaritate cum ipsa lingua
diuinarum scripturarum. in ea quae obs¬
scura sunt a perienda & discutienda per¬
gendum est ut ad obscuriores locutio¬
nis inlustrandas demani festioribus suman¬
tur &xempla & quaedam sententiarum
certarum testimonia dubitationem incertis
auferant Inquare memoria ual& primum
quae si de fuerit non potest his praeceptisda
quae scripta sunt si aut ignotis aut ambigu¬
is signis obteguntur. sunt autem signa uel
propria uel translata propria dicuntur.
cum his rebus significandis adhibentur
propter quas sunt instituta sicut dicimus
bouem cum intellegimus pecus. quod omnes

Expanded text:
di, solertius diligentiusque investiganda di, solertius diligentiusque investiganda sunt: quae tanto quisque plura invenit, quanto est intelligentiae capacior. In iis enim quae aperte in Scripturis posita sunt, inveniuntur illa omnia quae continent fidem, moresque vivendi, spem scilicet atque charitatem, de quibus libro superiore tractavimus. Tum vero, facta quadam familiaritate cum ipsa lingua divinarum Scripturarum, in ea quae obscura sunt aperienda et discutienda pergendum est, ut ad obscuriores locutiones illustrandas de manifestioribus sumantur exempla, et quaedam certarum ententiarum testimonia dubitationem incertis auferant. In qua re memoria valet plurimum: quae si defuerit, non potest his praeceptis daquae scripta sunt, si aut ignotis, aut ambiguis signis obteguntur. Sunt autem signa vel propria, vel translata. Propria dicuntur, cum his rebus significandis adhibentur, propter quas sunt instituta; sicut dicimus bovem, cum intelligimus pecus, quod omnes
Abbreviated transcription (Latin):
charias malachi Deinde quat tuor
proph&ae sunt maiorum uoluminum.
esaias hieremias danhel. ezechiel
his quadraginta quat tuor libris testa¬
menti ueteris terminatur auctoritas
Noui autem. quat tuor librorum euan¬
gelii. secundum mattheum. secundũ
marcum secundum lucam. secundũ
iohannem quattuor decim epistcilis
apostoli pauli. ad romanos ad corin¬
thios duabus. ad galatas ad ephesios
ad philippenses ad thessallonicenses
duabus ad colossenses adtimotheũ
duabus adtitum. ad philemonem.
adhebraeos. pariduabus tribus
iohannis. una iudae &una lacobi.
actibus a postolorum libro uno in his¬
omnibus libris timentes đm̃ &pi&a¬
temansu &i quaerunt uoluntatem dĩ
cuius operis & laboris prima obserua¬
tio est ut diximus nosse istos libros.
& sꝗ non dum adintellectum. legendo
tamen uel mandare memoriae. uel
omnino in cognitos non habere
Deinde illa quae in eis aperte posita sunt
uel praecepta uiuendi uel regulae creden¬

Expanded text:
charias, Malachias: deinde quatuor charias, Malachias: deinde quatuor Prophetae sunt majorum voluminum, Isaias, Jeremias, Daniel, Ezechiel. His quadraginta quatuor libris Testamenti Veteris terminatur auctoritas: Novi autem, quatuor libris Evangelii, secundum Matthaeum, secundum Marcum, secundum Lucam, secundum Joannem; quatuordecim Epistolis Pauli apostoli, ad Romanos, ad Corinthios duabus, ad Galatas, ad Ephesios, ad Philippenses, ad Thessalonicenses duabus, ad Colossenses, ad Timotheum duabus, ad Titum, ad Philemonem, ad Hebraeos; Petri duabus; tribus Joannis; una Judae, et una Jacobi; Actibus Apostolorum libro uno, omnibus libris timentes Deum et pietate mansueti, quaerunt voluntatem Dei. Cujus operis et laboris prima observatio est, ut diximus, nosse istos libros, etsi nondum ad intellectum, legendo tamen vel mandare memoriae, vel omnino incognitos non habere. Deinde illa quae in eis aperte posita sunt, vel praecepta vivendi, vel regulae creden
Abbreviated transcription (Latin):
ta nquam & diuerso ordine: quae
neque huic ordine: neque interse
conectuntur sicut est lob & tobias
& hester &udith. & machabeorum
libriduo: qui magis subsequi uidentur
ordinatam illam historiam usque ad
regnorum uel paralr pomenon termi¬
natam Deinde prophet& nquibus
dauid unus liber psalmorum. & salo¬
monis tres prouerbiorum. cantici
canticorum. & ecclesiastes nam illi
duo libri unus qui sapientia alius
qui ecclesi asticus inscribitur. dequa¬
dam similitudine salo monis essedi¬
cuntur nam iesus siracheos conscrip¬
sisse constantissime perhib&ur
quitamen quoniam in auetoritatem
recipimenuerunt. Inter proph&icos
numerandi sunt reliqui sunt eorum
libri qui propriepro ph&ae appellantur
duo decem proph&arum libri singuli.
qui conei sibim&. quoniam num quam
se iuncti sunt prouno habentur quorũ
proph&arum nomina sunt haec
osee. io el. amos abdias. lonas micheas.
naum. ab acuc. sophonias a ggeus. zac¬

Expanded text:
tanquam ex diverso ordine, quae tanquam ex diverso ordine, quae neque huic ordini, neque inter se connectuntur, sicut est Job, et Tobias, et Esther, et Judith, et Machabaeorum libri duo, et Esdrae duo, qui magis subsequi videntur ordinatam illam historiam usque ad Regnorum vel Paralipomenon terminatam: deinde Prophetae, in quibus David unus liber Psalmorum; et Salomonis tres, Proverbiorum, Cantica canticorum, et Ecclesiastes. Nam illi duo libri, unus qui Sapientia, et alius qui Ecclesiasticus inscribitur, de quadam similitudine Salomonis esse dicuntur: nam Jesus Sirach eos conscripsisse constantissime perhibetur, qui tamen quoniam in auctoritatem recipi meruerunt, inter propheticos numerandi sunt. Reliqui sunt eorum libri, qui proprie Prophetae appellantur, duodecim Prophetarum libri singuli, qui connexi sibimet, quoniam nunquam sejuncti sunt, pro uno habentur: quorum Prophetarum nomina sunt haec, Osee, Joel, Amos, Abdias, Jonas, Michaeas, Nahum, Habacuc, Sophonias, Aggaeus, Za
Abbreviated transcription (Latin):
meruerunt Tenebit igitur hunc mo¬
dum inscripturis canonicis. ut eas quae
ab omnibus accipiuntur ecclesiis catho¬
licis. praeponat eis quas quidam non ac¬
cipiunt In eis uero quae non accipiun¬
tur ab omnibus. praeponat eas quas
plures grauiores que accipiunt eis
quas pauciores minorisque auctorita¬
tis ecclesiae tenent si autem alia sinue¬
nerit apluribus alias a grauioribus
haberi qua snquam hoc inuenire non
possit ae qualis tamen auctoritatis
eas habendas puto Totus autem
canonscripturarum in quo istam con
siderationem uersandam dicimus. his
libris continetur quinque morseos
idest genesi. &odo. leuitico. numeris
deutero nomio. &uno libro iesunaue.
uno iudicum. uno libello qui appella¬
tur ruth. quimagis ad regnorum
principium uidetur pertinere i
Deinde quattuor regnorum. &duobus
paralrpomenon non consequentibus
sed quasi alatere adiunctis simulque
pergentibus haec est historia quae
sibim& adnexa tempora contin&
atque ordinem rerum sunt aliae

Expanded text:
meruerunt. Tenebit igitur hunc momeruerunt. Tenebit igitur hunc modum in Scripturis canonicis, ut eas quae ab omnibus accipiuntur Ecclesiis catholicis praeponat eis quas quidam non accipiunt, in eis vero quae non accipiuntur ab omnibus, praeponat eas quas plures gravioresque accipiunt, eis quas paucioris minorisque auctoritatis Ecclesiae tenent. Si autem alias invenerit a pluribus, alias a gravioribus haberi, quanquam hoc invenire non possit, aequalis tamen auctoritatis eas habendas puto. Totus autem canon Scriptursiderationem versandam dicimus, his libris continetur: Quinque Moyseos, id est Genesi, Exodo, Levitico, Numeris, Deuteronomio; et uno libro Jesu Nave, uno Judicum, uno libello qui appellatur Ruth, qui magis ad Regnorum principium videtur pertinere; deinde quatuor Regnorum, et duobus Paralipomenon, non consequentibus, sed quasi a latere adjunctis simulque pergentibus. Haec est historia, quae sibimet annexa tempora continet, atque ordinem rerum: sunt aliae
Abbreviated transcription (Latin):
tu deuitandorum quorum lib& in¬
commodorum suorum quae aduer¬
santur huic uitae tales filius ascen¬
dit ad sapientiam quae ultima & sep¬
tima est qua peccatus tranquillus que
perfruitur Initium enim sapientiae
timor dñi ab illo enim usque ad ipsam
perhos gradus tendetur &uenitur
derationem referamus de quo dissere¬
re quod dñs suggesserit atque tractare
instituimus Eritigitur diuinarum
scripturarum solertissimus indagator
qui primo totas legerit notasque habu¬
erit: &si non dum intellectu. lamtamen
lectione dum taxat eas quae appellan
tur canonicae nam ceteras securius
leg& fide ueritatis instructus. ne prae¬
occupent inbecillum animum . & peri¬
culosis mendaciis atque pbantasmatis
eludentes praeiudicent aliquid contra
sanam intellegentiam In canonici sautem
scripturis. ecclesi arum catholicarum
quam plurimum auctoritatem sequatur
inter quas. sane illac sint quae apostoli¬
cassedes habere. & epistolas accipert

Expanded text:
tu devitandorum quorumlibet intu devitandorum quorumlibet incommodorum suorum, quae adversantur huic vitae. Talis filius ascendit ad sapientiam, quae ultima et septima est, qua pacatus tranquillusque perfruitur. Initium enim sapientiae timor Domini . Ab illo enim usque ad ipsam per hos gradus tenditur, et venitderationem referamus, de quo disserere quod Dominus suggesserit, atque tractare instituimus. Erit igitur divinarum Scripturarum solertissimus indagator, qui primo totas legerit, notasque habuerit, et si nondum intellectu, jam tamen lectione, duntaxat eas quae appetur canonicae, nam caeteras securus legat fide veritatis instructus, ne praeoccupent imbecillum animum, et periculosis mendaciis atque phantasmatibus eludentes praejudicent aliquid contra sanam intelligentiam. In canonicis autem Scripturis, ecclesiarum catholicarum quamplurimam auctoritatem sequatur, inter quas sane illae sunt quae apostolicas sedes habere, et Epistolas accipere
Abbreviated transcription (Latin):
ter &xercet in eaque perficitur. &speiam
plenus atque integer uiribus cum peruene¬
ritusque adinimici dilectionem. ascendit
insextum gradum. ubi iam ipsum oculum
purgat quouideri ds̃ potest. quantum po¬
test ab eis quihuic sacculo moriuntur
quantum possunt. nam in tantum uident
in quantum moriuntur huic saeculo in
quantum autem h ic uiuunt non uident
ideo quamuis iam certior & non so¬
lum tolerabilior sed &iam iocundior
species lucis illius incipit apparere.
inaenigmate adhuc tamen & perspe¬
culum uidere dicitur quia magis per
fidem quam perspeciem ambulatur
cum in hac uita pere grinamur quam¬
uis conuersationem habeamus incaelis
in hoc autem graduita purgat oculum
cordis. ut ueritate ne ipsum quidem
praeferat aut conferat proximum
ergo nec seipsum. quia nec illum quem
diligit sicut seipsum Erit ergoiste
sanctus tam simplici corde atque
mundato. ut neque hominibus placendi
studio. detor queatura uero. nec respec¬

Expanded text:
ter exercet, in eaque perficitur, et spe jam ter exercet, in eaque perficitur, et spe jam plenus atque integer viribus, cum pervenerit usque in sextum gradum, ubi jam ipsum purgat oculum, quo videri Deus potest, quantum potest ab his qui huic saeculo moriunturquantum possunt. Nam in tantum vident, in quantum moriuntur huic saeculo; in quantum autem huic vivunt, non vident. Et ideo quamvis jam certior, et non solum tolerabilior, sed etiam jucundior species lucis illius incipiat apparere; in aenigmate adhuc tamen et per speculum videri dicitur , quia magis per fidem quam per speciem ambulatur, cum in hac vita peregrinamur , quamvis conversationem habeamus in coelis In hoc autem gradu ita purgat oculum cordis, ut veritati ne ipsum quidem praeferat aut conferat proximum; ergo nec seipsum, quia nec illum quem diligit sicut seipsum. Erit ergo iste sanctus tam simplici corde atque mundato, ut neque hominibus placendi studio detorqueatur a vero, nec respec
Abbreviated transcription (Latin):
tum uere illetimor quo cogitat iudiciũ
dĩ & illa pi&as qua non potest nisicre¬
dere &cedere auctoritate scõrum
librorum. cogit eum seipsum lugẽre
Namista scientia bonae spei. hominem
non se iactantem sed lamenꝰ facit quo
affectuim p&rat sedulis precib consola¬
tionem diuini ad uitorii. nedesperatione
frangatur & esse incipit inquarto gradu¬
quartꝰ građ hoc est fortitudinis quo esuritur & siti¬
tur iustitia hoc enim affectu ab om¬
nimortifera idcunditate rerumtran¬
seuntium se&trahit. &indese auertens
conuertit ad dilectionem aeternorum.
incommutabilem scilic& unitatem ean
demque trinitatem Quam ubi aspexe¬
rit: quantum potest inlonginquara¬
diantem. suiq: aspectus infirmitate susti¬
nere illam lucem non posse persenserit.
inquinto gradu hoc est in consiliomise¬
ricordiae purgat animam tumultuan¬
tem quođ a modo atq obstrepentem sibi
deapp&itu inferiorum conceptis sordibus
hic uero sȩ indilectione proximi naui

Expanded text:
Tum vero ille timor quo cogitat de judicio Tum vero ille timor quo cogitat de judicio Dei, et illa pietas qua non potest nisi credere et cedere auctoritati sanctorum Librorum, cogit eum seipsum lugere. Nam ista scientia bonae spei hominem non se jactantem, sed lamentantem facit: quo affectu impetrat sedulis precibus consolationem divini adjutorii, ne desperatione frangatur, et esse incipit in quarto gradu, hoc est fortitudinis, quo esuritur et sititur justitia. Hoc enim affectu ab omni mortifera jucunditate rerum transeuntium sese extrahit, et inde se avertens convertit ad dilectionem aeternorum, incommdemque Trinitatem, quam ibi aspexerit, quantum potest, in longinquo radiantem, suique aspectus infirmitate sustinere se illam lucem non posse persenserit, in quinto gradu, hoc est. in consilio misericordiae purgat animam tumultuantem quodammodo, atque obstrepentem sibi de appetitu inferiorum conceptis sordibus. Hic vero se in dilectione proximi non
Abbreviated transcription (Latin):
opus est pi&ate : neq: contradicerediui¬
nae scripturae. siue intellectae sialiqua
uitia nostra percutit siue non intellectae
quasinos melius sapere melius quã eprae¬
cipere possimus. sed cogitare potius
& credereid esse melius &uerius quod
ibi scriptum est. &iam silateat quã id
quod nospernos ipsos sapere possumus
postistos duos gradus timoris atque
pi&atis. ad tertium uenitur scientiae
gradum de quo nunc agere institui
Nam in eo se erc& omnis diuinarum
scripturarum studiosus. nihil in cisali¬
ud inuenturus quam diligendum esse
đm propter đm. & proximum propter
ut tota proximi. sicut &iam nostridilec¬
tio referatur indm Dequib duobus
praeceptis cum dereb: a geremus. libro
superiore tractauimus. Necesse estergo.
ut primo. sequisq inscripturis inueniat
amore huius saeculi hoc est temporali¬
um rerum implicatum. longe se lunctum
esse atanto amoređi. &tanto amore
proximi quantum scriptura ipsa praescri

Expanded text:
opus est pietate neque contradicere diuiopus est pietate neque contradicere diuinae scripturae siue intellectae, si aliqua uitia nostra percutit, siue non intellectae, quasi nos melius sapere meliusque praecipere possimus, sed cogitare potius et credere id esse melius et uerius quod ibi scriptum est, etiam si lateat, quam id quod nos per nos ipsos sapere possumus. post istos duos gradus timoris atque pietatis ad tertium uenitur sciengradum, de quo nunc agere institui. Nam in eo se exercet omnis divinarum Scripturarum studiosus, nihil in eis aliud inventurus quam diligendum esse Deum propter Deum, et proximum propter ut tota proximi, sicut etiam nostri, dilectio referatur in Deum. De quibus duobus praeceptis, cum de rebus ageremus, libro superiore tractavimus. Necesse est ergo, ut primo se quisque in Scripturis inveniat amore hujus saeculi, hoc est, temporalium rerum, implicatum, longe sejunctum esse a tanto amore Dei et tanto amore proximi, quantum Scriptura ipsa praescribit.
Abbreviated transcription (Latin):
difficile est dicere. & alia quaestio est
Nunc tamen nemo ambigit . & persimili¬
tudines libentius quaẽq: cognosci. & cum
aliqua difficultate quaesita multo gra¬
tius inueniri qui enim prorsus non in¬
ueniunt quod quaerunt. fame laborant
qui autem non quaerunt. quia in promp¬
tu habent fastidio saepe marcescunt in
utroq: autem languor cauendus est
magnifice igitur & sa lubriter sp̃s sc̃sita
scripturas sanctas modificauit. ut locis
apertiorib: fami occurrer&. obscurio¬
rib: autem fastidia de teger& nihi lenim
fere de illis obscuritatib eruitur. quod
non planissime dictum alibi reꝓperiatur¬
Ante omnia igitur. opus estditimore con¬
uerti ad cognoscendam eius uoluntatem
quid nobis appetendum fugiendumq:
praecipiat. Timor autem iste. cogitatio¬
nem de nostra mortalitate et defutura
morte necesse est incutiat. & quasi cla¬
uatis carnib: omnes superbiae motus.
ligno crucis afficat. deinde mitescere

Expanded text:
difficile est dicere et alia quaestio est. difficile est dicere et alia quaestio est. nunc tamen nemo ambigit et per similitudines libentius quaeque cognosci et cum aliqua difficultate quaesita multo gratius inueniri. qui enim prorsus non inuequi autem non quaerunt, quia in promptu habent, fastidio saepe marcescunt: in utroque autem languor cavendus est. Magnifice igitur et salubriter Spiritus sanctus ita Scripturas sanctas modificavit, ut locis apertioribus fami occurreret, obscurioribus autem fastidia detergeret. Nihil enim fere de illis obscuritatibus eruitur, quod non planissime dictum alibi reAnte omnia igitur opus est dei timore conuerti ad cognoscendam eius uoluntatem, quid nobis appetendum fugiendumque praecipiat. timor autem iste cogitationem de nostra mortalitate et de futura morte necesse est incutiat et quasi clauatis carnibus omnes superbiae motus ligno crucis affigat. deinde mitiscere
Abbreviated transcription (Latin):
proximi quid est ergo. quod si haecquis
q: dicatminus delectat audientem quamsi
ad eundem sensum locum illum & ponat
decanticis canticorum. ubi dictum est
ecclesiae cumtam quam pulchra quaedã
femina laudar&ur Dentes tui sicut grix
detonsarum ascendens de lauacro. quac
omnes geminos creant & sterilis non est
inillis. Num aliud homo discit quam cum
illud planissimis uerbis sine similitudinis
huius amminiculo audir& Et ta mennes¬
cio quomodo suauius intue or scõs: cum eos
quasidentes ecclesiae uideo praecidere ab
lita duritia. quasi demorsos mansosq: trans¬
ferre. Oues &iam iocundissime agnosco
detonsas onerib: saecularib: tam quam
uelleribus positis. & ascendentes delaua¬
cro idest debaptismate creare omnes gemi
nos duo praecepta dilectionis. & nullam
esse abisto fructu sterilem uideo¬
sed quare suauius uideas. quam si nullade
diuinis libris talissimilitudo promeretur
cum res eadem sit. eademque cognitio.

Expanded text:
proximi: quid est eproximi: quid est equam dicat, minus delectat audientem, quam si ad eundem sensum locum illum exponat de Canticis canticorum, ubi dictum est ecclesiae, cum tamquam pulchra quaedam femina laudaretur: dentes tui sicut grex detonsarum, ascendens de lauacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non est in illis? num aliud homo discit, quam cum illud planissimis uerbis sine similitudinis huius adminiculo audiret? et tamen nescio quomodo suauius intueor sanctos, cum eos quasi dentes ecclesiae uideo plita duritia, quasi demorsos mansosque transferre. Oves etiam jocundissime agnosco detonsas oneribus saecularibus, tanquam velleribus positis, et ascendentes de lavacro, id est de baptismate, creare omnnos, duo praecepta dilectionis, et nullam esseab isto sancto fructu sterilem uideosed quare suauius uideam, quam si nulla de diuinis libris talis similitudo promeretur, cum res eadem sit eademque cognitio,
Abbreviated transcription (Latin):
tatemque illorum aquib conscripta
est inuenire : & per illas uoluntatem di
secundum quamtales homines locutoscre¬
dimus sed multis & multiplicibus obs¬
curitatibus & ambiguitatib: decipiun¬
tur qui temere legunt. aliud pro alio
sentientes quib dam autem locis quid
uel falso suspicentur non inueniunt ita
obscure dicta quaedam. densissim am cali¬
ginem obducunt quod totum prouisum
esse diuinitus non dubito. adedomandam
labore superbiam & intellectum a fasti
dio renouandum. cui facile inuestigata
plerumq uilescunt Quid enim estquae¬
so. quodsiquis quam dicat scõs esse homi¬
nes atq perfectos quorum uita & morib
xp̃i ecclesia dequib lib& superstitionib
praecidit eos qui ad seueniunt: &imita¬
tione bonorum sibim& quo dam mo¬
do incorporat. qui boni fideles & uere
dĩ serui deponentes onera saeculi. ad
scm baptismi lauacrum ueneruntatq
inde ascendentes conceptione scĩ sp̃s fruc¬
tum dant geminae caritatis idest di &

Expanded text:
tatemque illorum a quibus conscripta tatemque illorum a quibus conscripta est inuenire et per illas uoluntatem dei, secundum quam tales homines locutos credimus. Sed multis et multiplicibus obscuritatibus et ambiguitatibus decipiuntur qui temere legunt, aliud pro alio sentientes, quibusdam autem locis quid uel falso suspicentur non inueniunt: ita obscure dicta quaedam densissimam caliginem obducunt. quod totum prouisum esse diuinitus non dubito ad edomandam labore superbiam et intedio revocandum, cui facile investigata plerumque vilescunt. Quid enim est, quaeso, quod si quisquam dicat sanctos esse homines atque perfectos, quorum vita et moribus Christi Ecclesia de quibuslibet superstitionibus praecidit eos qui ad se veniunt, et imitatione bonorum sibimet quodammodo incorporat; qui boni fideles et veri Dei servi, deponentes onera saeculi, ad sanctum Baptismi lavacrum venerunt, atque inde ascendentes conceptione sancti Spiritus fructum dant geminae charitatis, id est, Dei et