comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑrimas. colestis imperii fotiigerminans terra frucdã
prodnceret: non erat tamei dispositionis eterne. rig¬
do stricta gelti. in uiridessibito fructus laxare arua.
atq horrentibus prunis. Nridenta miscere. Ergo tt
ostenderet scriptira. ueris pompora in consticutione
mtndi: ait mensis hic uobs intqum mensium pͥmtis
& ipsam generationem iillioribus atris fotieri. Neq
enim aliter possent tenera rerum exordia aut aspioriᷤ
laborem tolerare frigoris: ant toerentis estus inuirsam
sustinere. Dimul illud amertere licet. quia utre con-¬
curcit. ut eo tempore uidatur in hanc generationẽ
atq in hos usus ingressi cributtis. quo dempore ex
hac generatione in genepationẽ legitimus est transitꝰ.
diquidem uerno tempoꝵ filii isrł egyptum relique¬
runt. & ꝑ mare transerunt. baptizati in nube et
iħ̃u xp̃i pascha celebratir. hoc est ammarum tͣnsit᷑
l urtii ad cureitem.a passiombus cariis ad grataam sobties¬

Expanded text:
pruinas caelestis imperii fotu germinans terra fetum pruinas caelestis imperii fotu germinans terra fetum produceret, non erat tamen dispositionis aeternae rigido stricta gelu in uirides subito fructus laxare arua atque horrentibus pruinis florulenta miscere. ergo ut ostenderet scriptura ueris tempora in constitutione mundi, ait: mensis hic uobis initium mensuum, primus et ipsam generationem mollioribus auris fouenfoueri. neque enim possent tenera rerum exordia aut asperioris laborem tolerare : frigoris aut torrentis aestus iniuriam sustinere. simul illud adhinnire licet, quia iure concurrit, ut eo tempore uideatur in hanc generationem atque in hos usus ingressus tributus, quo tempore ex hac generatione in regenerationem legitimus est transitus, siquidem uerno tempore filii Isrunt, et per mare transierunt, baptizati in nube, et Jesu Christi Pascha celebratur, hoc est, animarum transitus a vitiis ad virtutem, a passionibus carnis ad gratiam sobrie
Abbreviated transcription (Latin):
ram fecit : quod inde mundi capi oportebat exordium.
ubi erat oportuna omnibtis una temperies. Unde &
annus intindi ymaginem nascentis expressit: ut post bi¬
bernas glaties atq hyemales caligines serenor solito uer-¬
ni temporis splendor eluceat. Dedit ergo formam fut᷑is
annorum curriculis inundi pͥmus exoetus: ut ea lege
annorum uices surgerent. atq initio cucusq ani pro
produceret terra notia seminum germina. quo pͥmo dñs ds̃
dixerat. Germinet terra a herbam feni. seminant semen
sccłm gentis. & scd̾m similituoyiem: & lignum fructifertim
faciens fructum. Et statim produxit cerra herbam feni
& lignum fructiferum: in qro nobis & moberationis ppetue
oituna ꝓuudentia. & celeritasterre germinantis ad est¬
mationem uerne suffragat᷑ estatis. Nam & si quocũq¬
tempore tempore & deo iubere promptum fuit & terrene
obedire nature. ut uiter hybernas glaties. & hyemaleᷤᷤ

Expanded text:
ram fecit, quod inde mundi capi oportebat exordium. ram fecit, quod inde mundi capi oportebat exordium. ubi erat oportuna omnibus uerna temperies. unde et annus mundi imaginem nascentis expressit, ut post hibernas glacies atque hiemales caligines serenior solito uerni temporis splendor eluceat. dedit ergo formam futuris annorum curriculis mundi primus exortus, ut ea lege annorum uices surgerent atque initio cuiusque anni produceret terra noua seminum germina, quo primum dominus deus dixerat: germinet terra herbam faeni seminans semen secundum genus et secundum similitudinem et lignum fructiferum faciens fructum. et statim produxit terra herbam faeni et lignum fructiferum, in quo nobis et moderationis perpetuae diuina prouidentia et celeritas terrae germinantis ad aestimationem uernae suffragatur aetatis. nam etsi quocumque tempore et deo iubere promptum fuit et terrenae oboedire naturae, ut inter hibernas glacies et hiemales
Abbreviated transcription (Latin):
tura. Cum pararet celum: cum illo eram. Ad nume¬
rtim autẽ si referas: ita conuienit ut accipias. in pͥmis
fecit deus celum & terram. deinde colles. regiones. fi¬
nes in habitales. Ulel fic. ante reliquas uisibiles creat᷑as.
diem. nocͥtem. ligna. frucꝰtifera. animantium genera
diuersa: celum os terram fecit.Din uero ad fundam̃tũ
referas pͥncipium: terre fundamenta esse legisti. dicen¬
te sapientia. Quando fortia faciebat fundamenta t̾re:
eram penes illum componens. Est etiam bone pͥncipiũ
discipline: sicut est illito. Inititim sapientie timor dñi
Qm̃ qui timet dñm declinat errorem: & ad uirtutis
semitam uias suas dirigit. Nisi enim quis timuerit
dñm: non potest renunti are peccato. Quod eque etiã
de illo possimus accipe. mensis hic initum mensiũ
erit uobis: quamuis &o de tempore istud accipiatur
quia de pascha dñi loquebatur. quod ueris initio ce-¬
lebratur. In hoc ergo pͥncipio mensium celum & ter-¬

Expanded text:
ntia: Cum pararet coelum, cum illo eram . Ad numentia: Cum pararet coelum, cum illo eram . Ad numerum autem si referas, ita convenit, ut accipias: imprimis fecit Deus coelum et terram, deinde colles, regiones, fines inhabitabiles. Vel sic: ante reliquas visibiles creaturas, diem, noctem, ligna fructifera, animantium genera diversa, coelum et terram fecit. Si vero ad fundamentum referas, principium terrae fundamenta esse legisti, dicente Sapientia: Quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram penes illum cuncta componens . Est etiam bonae principium disciplinae, sicut est illud: initium sapientiae timor domini, quoniam qui timet dominum declinat errorem et ad uirtutis semitam uias suas dirigit. nisi enim quis timuerit deum, non potest renuntiare peccato. quod aeque etiam de illo possumus accipere: mensis hic initium mensuum erit uobis, quamuis et de tempore istud accipiatur, quia de pascha domini loquebatur, quod ueris initio celebratur. in hoc ergo principio mensuum caelum et ter
Abbreviated transcription (Latin):
sint negare. qm̃ cuits partes corruptioni & mutabili¬
tati subiacent. huius necesse est uniuersitatem hisoem
passionibus quibus ꝓprie portiones eitis sunt obnor: e
subiacere: Principitm igitur esse docet : qui dicit
In principio fecit deus celum & terram. Principium.
aut tempus refertur. aut ad numertm: aut ad fun¬
damentum. quomodo inedificanda domo initium fim¬
damentum est. Principrum quoq & contiersonis et
deprauationis dici posse: scripturarum cognoscimus.
auctoritate. Est & princpium artis ars ipsa: ex qͣ
artificum diuersorum de inceps cepit oꝑatio. Est
etiam pͥncipium bonorum oꝑtim finis optimus: tit
misccłe pͥncipium est. deo placere quod facias. Et¬
enim ad conferendum hominibus subsidium maxi¬
me prouocamur. Est etzam uirtus ditina: que hac
expͥmitur appellatione. Ad tempus refertur: si uelis
dicere. in quo tempore deusfecit celum & terram. soest
in exordio mundi. quando fieri cepit. sicut ait scrip¬

Expanded text:
sint negare quoniam cuius partes corruptioni et mutabilisint negare quoniam cuius partes corruptioni et mutabilitati subiacent, huius necesse est uniuersitatem isdem passionibus quibus propriae portiones eius sunt obnoxiae subiacere? ! Principium igitur esse docet qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram. principium aut ad tempus refertur aut ad numerum aut ad fundamentum, quomodo in adcurrit domo initium fundamentum est. principium quoque et conuersionis et deprauationis dici posse scripturarum cognoscimus auctoritate. est et principium artis ars ipsa, ex qua artificum diuersorum deinceps coepit operatio. est etiam principium bonorum operum finis optimus, ut misericordiae principium est deo placere quod facias; etenim ad conferendum hominibus subsidium maxime prouocamur. est etiam uirtus diuina, quae hac exprimitur adpellatione. ad tempus refertur, si uelis dicere in quo tin exordio mundi, quando fieri coepit, sicut ait Sapie
Abbreviated transcription (Latin):
uero si ipse non comprehendas: id circo ñ cepit. aut ne:¬
quaquam desinet. Si ipse circuitum uel attramento
nel grasio ducas. uel centro expͥmas unde ceperis. aut
ubi desieris interuallo inter posito non fagile uel ocalis
colligis. uel mente repetis: & tamen & cepisse & desiisse te¬
& ipse tibi testis es. Nam & si sensum subter fugit: uerita¬
tem non subruit. Que autẽ untram habent: & finem habẽt
Et quibus funs datur: initium datum constat. finem aũt̃
mundi futurum: ipse saluator docet in euangho suo diceñ.
Preterit enim figura huius mundi: & celum & terra pre¬
teribunt. Et infra. Eoce ego uobiscam sum usq ad consũ¬
mationem secali. Quomodo ergo coeternum deo muindũ
asserunt. & creatori omnium sotiant atq equalem esse
disputant creaturam. corpusq materiale mundi inuisi¬
bili illi atq inaccessibili nature diuine comungendtm
putant: cum presertim scdm suam sententiam non pos-¬

Expanded text:
uero si ipse non conprehendas, idcirco non coepit aut neuero si ipse non conprehendas, idcirco non coepit aut nequaquam desinet. si ipse circuitum uel atramento uel graphio ducas uel centro exprimas, unde coeperis aut ibi desieris interuallo interposito non facile uel oculis colliges uel mente repetes: et tamen et coepisse et desiuisse te ipse tibi testis es. nam etsi sensum subterfugit, ueritatem non subruit. quae autem initium habent et finem habent et quibus finis datur initium datum constat. finem autem mundi futurum ipse saluator docet in euangelio suo dicens: praeterit enim figura huius mundi et caelum et terra praeteribunt etinfra: ecce ego uobiscum sum usque ad consummationem mundi. quomodo ergo coaeternum deo mundum adserunt et creatori omnium sociant atque aequalem esse disputant creaturam corpusque materiale mundi inuisibili illi atque inaccessibili naturae diuinae coniungendum putant, cum praesertim secundum suam sententiam non pos
Abbreviated transcription (Latin):
De quio etiam ahbi legimus: quia tenet circuitum terre
& terram uelut nichilum fecit. Et hierennas ait. Dii qͥ
non fecextint celum & terram peribunt a terra: & de subce¬
lo isto. Dñs qui fecit terram in uirtute sua. & correxit orbẽ¬
in sapientia sua. & in sua prudentia extencht celtim: et
mult tadinem aque in celo. Et addidit. Infatuatus est
homo a scientia sua. Qui enim corruptibilia mundi seqͥt᷑¬
& ex his putat quod diuiine possit nature comprehen¬
dere ueritatem: quomodo non infatuatur uersute dis¬
putationis astutia : Cum ergo tot oracrila audias quibͦ
testificatur deus quod fecerit mundum. noli eum sine
pͥncspio esse credere: quia quasi spera mundus esse dicat᷑.
ut principium eius nullum uideatur extare. & cum into¬
nat quasi incircuitui omina commouentur. ut unde inci¬
piat. ubi desinat. ñ facile comprehendas. quia circutas
principitim sensu colligere impossibile haberets Aa

Expanded text:
de quo etiam alibi legimus quia tenet circuitum terrae de quo etiam alibi legimus quia tenet circuitum terrae et terram uelut nihilum fecit. et Hieremias ait: dii qui non fecerunt caelum et terram peribunt a terra et desub caelo isto. dominus qui fecit terram inuirtute sua et correxit absoluit sapientia sua et in sua prudentia extendit caelum et . multitudinem aquae in caelo. et addidit: infatuatus est homo ab scientia sua. qui enim corruptibilia mundi sequitur et ex his putat quod diuinae possit naturae conprehendere ueritatem quomodo non infatuatur uersutae disputationis astutia? Cura ergo tot oracula audias, quibus testificatur deus quod fecerit mundum, noli eum sine principio esse credere, quia quasi sphaera mundus esse dicatur, ut principium eius nullum uideatur extare. et cum intonat, quasi in circuitu omnia commouentur, ut unde incipiat, ubi desinat non facile conprehendas, quia circuitus principium sensu colligere inpossibile habetur. neq
Abbreviated transcription (Latin):
do manum meam ad deum suminum qui fecit celum &
terram. Uides quia hoc non homo inuenit: s deus ad nun
tanit. Deus est enim melchisedecb qui est rex pacis & iusti¬
qe. nec inigum dierum nec finem habens. Non mirum gͦ
si it qui est sine initio. initum omnibris dedit: ut que
non erant. esse incipent. Non mirtim si detis qui omnia
tuitute sua continet. & incomprehensibili maiestate uniu̾¬
sa complecꝰtitur. fect hec que uidentur: cum etiam illa fece¬
rit que non uidentur. Inuisibilia autẽ his que uidentur
potiora esse quis neget: cum ea que uidentur tempora¬
lia. fint. eterna autẽ que non tudentur. Quis igitur¬
dubitet quod deus hec fecerit. qui ꝑ ꝓphetam locutus ait :
qtuis mensus ẽ manti aqu̾ã. & celum palmo & uniuersam ter¬
ram clatisa manu: Quis statait montes in libra & rcipes
in statera: & nemora in iugoͤ Quis cognouit senstim dñi
aut quis consiliarius eius fuit. uel quis instruxit eum :

Expanded text:
do manum meam ad deum summum, qui fecit caelum et do manum meam ad deum summum, qui fecit caelum et terram. uides quia hoc non homo inuenit, sed deus adnuDtiauitadnuntiauit. deus est enim Melchisedech, qui est reirex pacis et iustitiae nec initium dierum nec finem habens. non mirum ergo si deus, qui est sine initio, initium omnibus dedit, ut quae non erant esse inciperent. non minim si deus, qui omnia uirtute sua continet et inconprehensibili maiestate uniuersa conplectitur, fecit haec quae uidentur, cum etiam illa fecerit quae non uidentur. inuisibilia autem his quae uidentur potiora esse quis neget, cum ea quae uidentur temporalia sint, aeterna autem quae non uidentur? quis dubitet quod deus haec fecerit, qui per prophetam locutus ait: quis mensus est manu aquam et caelum palmo et uniuersam terram clausa manu? quis statuit montes in libra et rupes in statera et nemora in iugo? quis cognouit sensum domini aut quis consiliarius ei fuit uel quis instruxit eum?
Abbreviated transcription (Latin):
fecit: ne mora in fagen fuisse estimaretur: ut uel
fic intelligerent homines. quam in comparabilis oꝑator eẽt
qui tantum opus breui exigioq momento sue oꝑationis
absolieret. ut uoluntatis esfectus sensum temporis p̃ue¬
Ulbi igitur mora: cum legis quia ipse dixit & facta st̃.
ipse mandauit & creata sunt Nec artis igitur usum
nec uirtutis expendit: qui momento sue uoltintatis. ma¬
iestatem tante oꝑationis impleuit. ut ea que non erant
esse faceret tam tielogter. ut neq uoluntas oꝑationi pre¬
curreret. nec oꝑatio uoluntati. Miraris opus: queris
oꝑatorem. Quis pͥncipium tanto opi dederit. quis tam
cito fecerit: subiecit statim dicens. Quia ds̃ fecit celum
& terram. Audisti atictorem: dubitare non debes. Hic
est in guo benedixit melchisedech abraham patrem mul¬
tarum gentium dicens. Benedictus abraham᷑ summo: qͥ
fecit celum & terram. Et credidit abraham: o ait. Extẽ¬

Expanded text:
fecit, ne mora in faciendo fuisse aestimaretur, ut uel fecit, ne mora in faciendo fuisse aestimaretur, ut uel sic intellegerent homines quam incomparabilis operator esset, qui tantum opus breui exiguoque momento suae operationis absolueret, ut uoluntatis effectus sensum temporis praeueubi igitur mora, cum legas: quia ipse dixit et facta sunt, ipse mandauit et creata sunt? nec artis igitur usum nec uirtutis expedit qui momento suae uoluntatis maiestatem tantae operationis inpleuit, ut ea quae non erant esse faceret tam uelociter, ut neque uoluntas operationi praecurreret nec operatio uoluntati. miraris opus, quaeris operatorem, quis principium tanto operi dederit, quis tam cito fecerit: subiecit statim dicens quia deus fecit caelum et terram. audisti auctorem, dubitare non debes. hic est, in quo benedixit Melchisedech Abraham patrem multarum gentium dicens: benedictus Abraham deo summo, qui fecit caelum et terram. et credidit Abraham et ait: exten
Abbreviated transcription (Latin):
contineat: st n̾on phylosophi disptitant. ualidiorem atha¬
mortim complexionem pseuerantie ingis prestare causã.
Et iudicarit quod telam aranẽe tȩxerent: qui sic mi¬
nuta & in substantiͣa pͥncipia celo ac terris darent. Que
ut fortuitu comungerenttr: ita fortuitui ac temere dis¬
soluerentur: nisi in sui gubernatoris diuina uirtute con
starent. Nec in merito gubernatorem nesqunt: qui ñ
nouerunt deum. ꝑ quem omnia reguntur &o guber-¬
nantur.  Dequamur ergo eum qui & auctorem nouit
e gubernatorem: nec uanis abducamur opinionibus.
In principio inquit. Quam bonus ordo: ut illud pͥmumi
afsereret. quod negare consuenerunt. & cognoscerent
pͥncipium esse mundi. ne sins pͥncipio mundum esse
homines arbitrarentur. Ulnde oo dauid cum de celo
& terra & mari loqueretct: ait. Omnia in sapientꝑa
fecisti. Dedit ergo pͥncipium mundo dedit etram crea
sortem substantie crederemtis. Et pulchre addidit:

Expanded text:
contineat, non ut philosophi disputant, validiorem atocontineat, non ut philosophi disputant, validiorem atomorum complexionem perseverantiae jugis praestare causam: sed judicavit quod telam araneae texerent qui sic minuta et insubstantiva principia coelo ac terris darent, quae ut fortuito conjungerentur, ita fortuito ac temere disso\'starent. nec inmerito gubernatorem nesciunt qui non nouerunt deum, per quem omnia reguntur et gubernantur. sequamur ergo eum qui et auctorem nouit et gubernatorem nec uanis abducamur opinionibus. In principio inquit. quam bonus ordo, ut illud primum adsereret quod negare consuerunt et cognoscerent pnncipiumprincipium esse mundi, ne sine principio mundum esse homines arbitrentur. unde et Dauid, cum de caelo et terra et mari loqueretur, ait: o\'mnia in sapientia fecisti. dedit ergo principium mundo, dedit etiam creasortem substantiae crederemus. et pulchre addidit
Abbreviated transcription (Latin):
non in tusione neq in sompno. s os ad os cum summouõ
locuitus. neq inspetie neq ꝑ eniginata. s clara atq ꝑspi¬
cua presentie diuine dignatone denatus. Is itaq moyses
apuit oc suum. & effudit que in eo dñs loquebatur: se¬
candum quod ei dixerat. cm eum ad pharaonem diri-¬
geret. Llade: oo ego aꝑiam os titum. & instruam te qͥ a
pebeis loqui. Etenim si quod de pepł dimittendo dic̾et.
Q deo accepat: quantomage quod de celo loqueretur.
Deniq non in ꝑfuasione humane sapientie. nec in phy¬
losophre simulatoriis dispitihombuss: in ostensione
sp̃c & uitutis. tanquã tessi dicuni oꝑis ausus ẽ dicere.
In pricipio fect deus celuma terram. Non ut ille atha
morum concursione muncis corret. serum atq otiosq̃
expoctauit negoticin. neq discpłm quendam materie
quam contemplando inunlum posset efficere: sed atic¬
torem detim expͥmendum pulcauit. Aduertit enim uir

Expanded text:
non in uisione neque in somnio, sed os ad os cum deo summo non in uisione neque in somnio, sed os ad os cum deo summo locutus; neque in specie, neque per aenigmata, sed clara atque perspicua praesentiae divinae dignatione donatus. Is itaque Moyses aperuit os suum, et effudit quae in eo Dominus loquebatur, secundum quod ei dixerat, cum eum ad Pharao regem dirigeret: Vade ergo, et ego aperiam os tuum, et instruam te quid debeas loqui Exod. IV, 12. Etenim si quod de populo dimittendo diceret, a Deo acceperat, quanto magis quod de coelo loqueretur? Denique non in persuasione humanae sapientiae, nec in philosophiae simulatoriis disputationibus, sed in ostensione spiritus et virtutis, tamquam testis divini operis ausus est dicere: In principio femorum concursione mundus coiret, serum atque otiosum exspectavit negotium; neque disciplinam quamdam materiae, quam contemplando, mundum posset effingere, sed auctorem Deum exprimendum putavit. Advertit enim vir
Abbreviated transcription (Latin):
quem de flumine collecttm filia pharaonis ut filium
dilexit. & subsioiis regalibi sultum. omnibus seculariᷤᷤ
prudeñtie disciplinis inforiari atq instrui desiderauit.
Qui cum de aqua nomen aceꝑit: non putauit tamen
dicendum quod ex aquia cogstarent omnia. ut thales
dixit. Et cum esset in auł educatus regia: maluit tam̃
ꝓ amore iustice subire exihum uoluntarium. quam in
tẏrannidis fastigio. peccati ꝑsunctionem deliciis adquire¬
re. Deniq priusquam ad papłi liberandi mnunis uocaret᷑.
naturali equitatis studio prouocatus. accipientem initi-¬
riam de poplaribus suis ultus. iuidie sese decht uolup¬
tatiq eripuit: atq omnes regie domus declinans tu-¬
multus. in secretum ethyopie se contulit. ibiq acet̾is
negotiis remotus. totum diuine cognitioni animum
intendit. ut głam dei uideret face ad faqem. Cui testi¬
ficatur scriptura. quia nemo furpȩxit amphus ꝓpheta
in isrł. sicut moyses: qui scurit deum facie ad faqem.

Expanded text:
quem de flumine collectum filia Pharao ut filium dilexit et subsidiis regalibus tultumfultum omnibus saecularis prudentiae disciplinis informari atque instrui desiderauit. qui cum de aqua nomen acceperit, non putauit tamen dicendum quod ex aqua constarent omnia, ut Thales dicit, et cum esset in aula educatus regia, maluit tamen pro amore iustitiae subire exilium uoluntarium quam in tyrannidis fastigio peccati perfunctionem deliciis adquirere. denique priusquam ad populi liberandi munus uocaretur, naturali aequitatis studio prouocatus accipientem iniuriam de popularibus suis ultus inuidiae sese dedit uoluptatique eripuit atque omnis regiae domus declinans tumultus in secretum Aethiopiae se contulit ibique a ceteris negotiis remotus totum diuinae cognitioni animum intendit, ut gloriam dei uideret faciem ad faciem. cui testificatur scriptura quia nemo surrexit amplius propheta in Istrahel sicut Moyses, qui sciuit dominum faciem ad faciem,
Abbreviated transcription (Latin):
prerogatitia generationis & cansa. & tͥrã fec̾it ĩ ꝙͣeẽt gen̾adõis scibstã
N his enim quatuor illa elementa creata sunt: ex
quibus generantur omnia ista que mundi sunt. Ele¬
menta qutẽ quatuor. aer. ignis. aqua. & derra: que
in omnibus sibi mixta funt. Diquidem & in terra
repperies ignem qui ex lapidibus & ferro frequenter
excutitur: & in celo. cum sit igntus & mieans fulgp̃¬
tibus stellis polus. aqua esse possit intelligi. que uel sup᷑
celum est. uel de illo suꝑiori loco in terram largo fre¬
quenter imbre demittitur. Que pluribus exem¬
plis colligere possumus: siguid ad edificationem eccłie
ista ꝓficere uiderimus. D quia his occupari infruc¬
tuosum negotium est: ad illa magis intendamus ani-¬
mum. in quibus uite sit profectus eterne.

Expanded text:
praerogativa generationis et causa; et terram fecerit, in qua esset generationis substantia. praerogativa generationis et causa; et terram fecerit, in qua esset generationis substantia. In his enim quatuor illa elementa creata sunt, ex quibus generantur omnia ista quae mundi sunt. Elementa autem quatuor, aer, ignis, aqua, et terra, quae in omnibus sibi mixta sunt. Siquidem et in terra ignem reperies, qui ex lapidibus et ferro frequenter excutitur; et in coelo, cum sit ignitus et micans fulgentibus stellis polus, aqua esse possit intelligi, quae vel supra coelum est, vel de illo superiore loco in terram largo frequenter imbre demittitur. Quae pluribus colligere possemus, si quid ad aedificationem ecclesiae ista proficere uideremus. sed quia his occupari infructuosum negotium est, ad illa magis intendamus animum in quibus uitae sit profectus aeternae.
Abbreviated transcription (Latin):
ninet sortim. id est ex uoluntate eius & potestate: om¬
ma enim ex eius uoluntate cepertint. quia unus deus
pater ex quo omnia. Et enim tanquam ex suo fecit: qͥ
uinde uoluit fecit. ꝑipsum continuatio: in ipsam funis.
Ex ipso ergo materza ꝑ ipsum oꝑatio. que ligatuit atq
construxit: untuersa in ipsum. quia & quamditi utilt
omina eits uirtute manent atq consistunt. & finis
eorum in dei noluntadem recurrit. & eius arhitrio re
celtim & terram deus fecit. Dempus enim ab hoc
mundo non aute mundum: dies autẽ temporis por¬
tio est non principitim. Ee guamꝗͣ lectionis serie pos¬
simuis astruere. quod primo diem fecerit: Añt & noc¬
tem. que sunt uices temporum. & scdõ die firmamẽ.¬
tum fecerit. quo discreuit aquã ꝗrie sub celo est & a
quam que suꝑ celum: tamen satis est ad presentem
assertionem. quod in principio celum fecerit. unde

Expanded text:
niuersorum, id est ex uoluntate eius et potestate — omniuersorum, id est ex uoluntate eius et potestate — omnia enim ex eius uoluntate coeperunt, quia unus deus pater, ex quo omnia; etenim tamquam ex suo fecit, qui unde uoluit fecit, — per ipsum continuatio, finis in ipsum. ex ipso ergo materia, per ipsum operatio, quae ligauit atque constrinxit uniuersa, in ipsum, quia et quamdiu uult omnia eius uirtute manent atque consistunt et finis eorum in dei uoluntatem recurrit et eius arbitrio ress caelum et terram deus fecit. tempus enim ab hoc mundo, uonlion ante mundum, dies autem temporis portio est, non principium. et quamquam lectionis serie possimus astruere quod primo diem fecerit dominus et noctem, quae sunt uices temporum, et secundo die firmamentum fecequam quae super coelum; tamen satis est ad praesentem assertionem, quod in principio coelum fecerit, unde
Abbreviated transcription (Latin):
fecit dc̃ celum & terram. Et factus est ergo mundus.
& cepit esse qui non erat: ut uerbum autẽ deim
principio eiat. & erat semper.D etiam angłi do¬
minationes & pocestates. & fi aliquando ceperuunt:
erant tamen iam quando hic mundus est sactus. Om¬
nia naitiq creata & condita funt insibilia & inaisibilia.
siuie sedes. siue dñationes. siue pͥncipatus. sitie potestateᷤ.
Omnia inquit ꝑ iꝑstim. & in ipstim ereata sunt. ¶
est in ipsum creata :. Qtua ipse est heres patris: co
quod a patre in ipsum transierit hereditas. ficrit
pater dicit. Posce a me: & dabo tibi gentes here¬
ditacem tiram. Que tamen hereditas a patre tran¬
siut infilitim: & in patrem reuertitur a filio. E¬
gregie itaq aplẽ. & hoc loco filium dixit anchorẽ
omnitim. & maiestate sua continentem omnia: & ad
romanos de patre ait. Qm̃ ex ipso & ꝑ ipsum & in iꝑp¬
sunt omina. Ex ipso principitim & origo substantie u¬

Expanded text:
erint deus caelum et terram. et factus est ergo mundus erint deus caelum et terram. et factus est ergo mundus et coepit esse qui non erat; uerbum autem dei in principio erat et erat semper. sed etiam angeli, dominationes et potestates etsi aliquando coeperunt, erant tamen iam, quando hic mundus est factus. omnia namque creata et condita sunt, uisibilia et inuisibilia, siue sedes siue dominationes sine principatus siue potestates, omnia inquit per ipsum et in ipsum creata sunt. quid est in ipsum creata? quia ipse est heres patris, eo quod a patre in ipsum transierit hereditas, sicut pater dicit: posce a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam. quae tamen hereditas a patre transiuit in filium et in patrem reuertit a filio. egregie itaque apostolus et hoc loco filium dixit auctorem omnium et maiestate sua continentem omnia et ad Romanos de patre ait: quoniam ex ipso et per ipsum et in ipsum omnia. ex ipso principium et origo substantiae u
Abbreviated transcription (Latin):
sua sponte subsistere. Et quamuis causam eius dm̃
esse fateantur: causa tamen factum uolunt. non
ex uoltintate & dispositione sua. sed ita ut causa
umbre corptis esb. Adheret enim umbra corpori.
& fulgor lumini: naturali magis sotietate. quam
uoluntate arbitra. Pulchre ait moysee: quia dg̃
fecit celum & terram. Non dixit quia subesse fecit.
non dixit quia causam mundo ut esset prebuit
s fecit quasi bonus quod foret utile. quasi sapiens
quod optimum iudicabat. quasi omp̃s quod ampli¬
simum preuidebat. Quomodo autẽ quasi umbra
esse poterat. ubi corpus non erat. cum incorporei dei
corporea adumbratio esse non possit: Qtomodo
etiam in corporei luminis splendor possit esse corporeꝰ:
 si queris splendorem der: filius est ymago dei uii¬
sibilis. Qualis ergo ds̃: talis est ymago. Intusibilis dẽ:
etram ymago inuisibilis. Est enim splendor paterne
glorie: atq eius ẏmago substantie. In principio inqͥt¬

Expanded text:
sua sponte subsistere. et quamuis causam eius deum sua sponte subsistere. et quamuis causam eius deum esse fateantur, causam tamen factum uolunt non ex uoluntate et dispositione sua, sed ita ut causa umbrae corpus est, adhaeret enim umbra corpori et fulgur lumini naturali magis societate quam uoluntate arbitra. pulchre ergo aitMoysesquia fecit deus caelum et terram. non dixit quia subesse fecit, non dixit quia causam mundo ut esset praebuit, sed fecit quasi bonus quod foret utile, quasi sapiens quod optimum iudicabatindicabat, quasi omnipotens quod amplissimum praeuidebat. quomodo autem quasi umbra esse poterat, ubi corpus non erat, cum incorporei dei corporea adumbratio esse non potest? quomodo etiam incorporei luminis t splendor possit esse corporeus? sed si quaeris splendorem dei, filius est imago dei inuisibilis. qualis ergo deus, talis et imago. inuisibilis deus, etiam imago inuisibilis; est enim splendor gloriae paternae atque eius imago substantiae. in principio inq
Abbreviated transcription (Latin):
tam. Eit ergo hic minidus diuine specimen oꝑatio.¬
nis. quia dtm optis indetur. prefertur oꝑator. Nãq
ut istar um artium alie sunt actuose. que sant in ar¬
poris mnoti i aut sono tiocis. cessauerit motus aut sonꝰ
nichil supfuit nec remansit. spectantibus uel audient¬
bus alie theoretice. que iugorem mentis exerceant.
alie huitismodi. ut cessante quoq õꝑationis officio.
opio miitis appareat. ut edificatio atq textara. que
etiam tacente artisice peritiam eius ostendant ut
oꝑatori oꝑis suu testimonium suffragetur: similitet
etiam hic mundus ditune maiestatis insigne ẽ. tt ꝑ
ipsum dei sapientia manisistetur. Quem tudens ꝓpħa
simul & ad inuisibilia octilas mentis actollens: ait. ¶Fn
magnificata funt oꝑa tua dñe: omnia in sapientia fe.¬
cisti. Nec utiq otiose factum legintis: quia gentiles
pleriq qui cocternum deo mundum uolunt esse. qͣsi
ad umbrationem uirtutis ditune asserunt. etan

Expanded text:
tiam. est enim hic mundus diuinae specimen operatiotiam. est enim hic mundus diuinae specimen operationis, quia dum opus uidetur, praefertur operator. namque ut istarum artium aliae sunt actuosae, quae sunt in corporis motu aut sono uocis — cessauit motus aut sonus, nihil superfuit nec remansit spectantibus uel audientibus —, aliae consultius, quae uigorem mentis exerceant, aliae huiusmodi, ut cessante quoque operationis officio operis munus adpareat, ut aedificatio atque textura, quae etiam tacente artifice peritiam eius ostendant, ut operatori operis sui testimonium suffragetur: similiter etiam hic mundus diuinae maiestatis insigne est, ut per ipsum dei sapientia manifestetur. quem uidens propheta simul et ad inuisibilia oculos mentis adtollens ait: quam magnificata sunt opera tua, domine! omnia in sapientia fecisti. Nec otiose utique factum legimus quia gentiles plerique, qui coaeternum deo mundum uolunt esse quasi adumbrationem uirtutis diuinae, adserunt etiam
Abbreviated transcription (Latin):
io est ante dempus: sicut initium uie nondum itia &
initium domus nondum domus. Deniq alii dixerunt¬
in.ks qͥ a a e onguasi in capite: quo significatur in
brem & in exiguo momento. sumina opationis impleta.
Dunt ergo & qui principium non ꝑro tempore acci¬
piant. s ante tempus: & k efaleon. uel caput ut di¬
camus latine. quasi sumia opis. quia rerum uisibilitl
sumina. celum & terra ẽ. Qte non solum ad mundi
huius spectare uidentur ornatum. s etum ad inditiã
rerum iniusibilium. & quodam argamentum eorũ
que non identur: ut ẽ illud ꝓpheticum. Celi enarrãt̃¬
glãm dei: & oꝑa mantium eius annuntiat firmamẽ¬
tum. Quod secutus apłs: aliis uerbis in eadem con¬
clusit sententia dicens. Qtia miisibilia eitis: ꝑ ea
que facta sunt intelligantar. Auctorem enim angło
mundi ex nichilo fecit esse que non erat: & non de ex¬
tantibus aut rebus aut causis. donatit habere stibstan¬

Expanded text:
id est, ante tempus: sicut initium viae nondum via, et id est, ante tempus: sicut initium viae nondum via, et initium domus nondum domus. Denique alii dixerunt, ἐν κεφαλαίῳ quasi in capite, quo significatur in brevi et in exiguo momento summa operationis impleta. Sunt ergo et qui principium non pro tempore accipiant, sed ante tempus, καὶ κεφαλαῖον vel caput; ut dicamus Latine quasi summam operis; quia rerum visibilium summa coelum et terra est, quae non solum ad mundi hujus spectare videntur ornatum, sed etiam ad indicium rerum invisibilium, et quoddam argumentum eorum quae non videntur, ut est istud pgloriam dei et opera manuum eius adnuntiat firmamentum. quod secutus apostolus aliis uerbis in eandem conclusit sententiam dicens: quia inuisibilia eius per ea quae facta sunt intelleguntur. auctorem enim angelomundi ex nihilo fecit esse, quae non erat, et non extantibus aut rebus aut causis donauit habere substan
Abbreviated transcription (Latin):
quosl inter rogatus dñs quis esset. respondit. Intit̃.
quoo & loqnor uobis. Qi uere & scđm diuntatẽ
est uitanmi omuitu: qua nemo ante ipsum. & si.¬
nis. quia nemo tiltra ipsiun. &o sccłm eaingħium. mi¬
tum ẽ uiarum dñi in oꝑa eitis. ut ꝑ ipsum disceret
homintim gentis uias dñi seqti. & oꝑari oꝑa dm̃. In hoc
ergo pͥncipio idest in xp̃o. fecit deus celum & terrã:
qꝗtiia ꝑ iꝑsum omnia facta sunt. & sine ipso factum ẽ
nichil. Quod factum est in ipso tuta est. qtira in ipso
constant omuia: & ipse ẽ pͥmogenitts omnis creat᷑e
sicie qtua ante omnem creaturam. siue quia fanctus
quia pͥmogeniti sanc̾ti sunt. ut pͥmogenitus isrł. Non
qiia ante omnes: sed quia sanctior ceteris. Sanctus
autẽ dñs sitpra omnem creaturam. &o scdm corporis
susceptionem: quia solus sine pectato solus sine uanita¬
te. Omnis enim creatura. subiec̾ta uanitati est. Possumꝰ
eciam intelligere. in pͥncipio fecit deus celum & terram.

Expanded text:
quis esset, respondit: Initium, quod et loquor vobis . Qui vere et secundum divinitatem est initium omnium, quia nemo ante ipsum; et finis, quia nemo ultra ipsum: et secundum Salomonem initium est viarum Domini in opera ejus; ut per ipsum disceret hominum genus vias Domini sequi, et operari opera Dei. In hoc ergo principio id est, in Christo, fecit Deus coelum et terram; quia per ipsum omnia facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Quod factum est, in ipso vita erat; quia in ipso constant omnia. Et ipse est primogenitus totius creaturae, sive quia ante omnem creaturam; sive quia sanctus, quia primogeniti sancti sunt, ut primogenitus Israel, non quia ante omnes, sed quia sanctior caeteris. Sanctus autem Dominus supra omnem creaturam et secundum corporis susceptionem; quia solus sine peccato, solus sine vanitate. Omnis autem creatura subjecta vanitati est. 16. Possumus etiam intelligere: In principio fecit Deus coelum et terram;
Abbreviated transcription (Latin):
in foliis. quemadmodum stipata ipsa folia ab imo ad su¬
mum uideantur assurgere. ut scisi expͥmant formani. ut auri
quedam speties intus effulgeat: que tamen tiallo in cur¬
cuitu floris. obsepta. nulli pateat intrie.Diquis hunc flor
decerpat. & sua soluat in folia. que tanti est artificis mantis
que possit lylii spetem reformare: Quis tantus imitator na¬
ture. tit florem hunc redintegrare presumat. cui dñs tantã
testimonium dedit ut diceret. nec salomon in omni gloria
sua sic uestiebatur sicut unum ex istis: Rex opulentissimꝰ
& sapientissimus inferior iudicatur: quam huiusfloris ptil¬
chricudo est. Quid enumerem sucos herbarum salubres:
quid uirgultorum ac fohorum remecdha: Ceruus eger ramus¬
culos oliue mandit: & santis fit. Locustam quoq folia olytie
abrosa liberant ab egritudine. Rubi folia suꝑiecta serpenti:
interimunt eum. Culex non tangit te: si absintii herbam oleo

Expanded text:
in foliis, quemadmodum stipata ipsa folia ab imo ad suin foliis, quemadmodum stipata ipsa folia ab imo ad summum videantur assurgere, ut scyphi exprimant formam, ut auri quaedam species intus effulgeat: quae tamen vallo in circuitu floris obsepta nulli pateat injuriae. Si quis hunc florem decerpat, et sua solvat in folia, quae tanti est artificis manus quae possit lilii speciem reformare? Quis tantus imitator naturae, ut florem hunc redintegrare praesumat, cui Dominus tantum testimonium dedit, ut diceret: « Nec Salomon in omnia gloria sua sic vestiebatur, sicut unus ex istis . Rex opulentissimus et sapientissimus inferior judicatur; quamque hujus floris pulchritudo est. Quid enumerem sucos herbarum salubres? quid virgultorum ac foliorum remedia? Cervus aeger ramusculos oleae mandit, et sanus fit: locustas quoque folia oleae arrosa liberant ab aegritudine Rubi folia superjecta serpenti interimunt eum. Culices non tangunt te, si absynthii herbam cum oleo
Abbreviated transcription (Latin):
delinquit. &o quando arridet. ubertas fecunde matris se i
partuis effundit: tit nunquã ullum dispendium suo infe¬
rat cultori. Que uero species plem agri. qui odor. que
suauitas. que uoluptas agricolarum: quid digne explica¬
re possumus fi nr̃o utamur alloquio :. S adhibeamus scrip¬
tire tistimonia quibus agri suauitatem benedictioni & gr̃e
scõrtim aduertimus comparatam. dicente sc̃o ysaãc. Odor fi-
purascentes uiolas. candida lylia. rutilantes rosas. depicꝰta
rura nunc aureis nunc uariis nunc luteis. munc lacteis floribꝰ¬
in quibus nescias utrum species amplius florum an uis odoris
allectet.: Pascuntur octili grato expectaculo: longe lateq
odor spargitur: cuitis fuauitate complemur. Llnde digne
oñs ait. Et species agri mecum est. Cum ipso est enim
quam ipse formauit. Quis enim alius artisex possit tan¬
tam reum singlãrum expͥmere uentistatem:
onsiderate lylia agri. quantus sit candor De liliis.
Q

Expanded text:
delinquit: et quando arridet, ubertas fecundae matris se in delinquit: et quando arridet, ubertas fecundae matris se in partus effundit, ut numquam ullum dispendium suo inferat creditori. Quae vero species pleni agri! Qui odor! Quae suavitas! Quae voluptas agricolarum! Quid digne explicare possumus, si nostro utamur alloquio? Sed habemus Scripturae testimonia, quibus agri suavitatem benedictioni et gratiae sanctorum advertimus comparatam, dicente sancto Isaac: Odor filipurascentes violas, candida lilia, rutilantes rosas, depicta rura nunc aureis, nunc variis, nunc luteis flin quibus nescias utrum species amplius florum an uis odora delectant ? pascuntur oculi grato spectaculo, longe lateque odor spargitur, cuius suauitate complemur. unde digne dominus ait: et species agri mecum est. cum ipso est enim quam ipse formauit; quis enim alius artifex posset . tantam rerum singularum exprimere uenustatem? considerate lilia agri, quantus sit candor in foliis, q
Abbreviated transcription (Latin):
ralis colligationis astricti. quam prouidentia diuina forma¬
uit. Et ne frugis numerosioris pondere uelut quedam oe¬
dat fultira culmorum: uaginis quibusdam ipse culmus in¬
cluditur. ut geminatis uiribus frugeni possit multiꝑlicem.
sustinere. ne impar oneri caruetur in terram. Ta stpͣ¬
ipsam spicam uallum struitur aristarum: ut quasi quan¬
dam arcemi pretendat. ne auium minorum morsibus spica
ledatur aut suis exuatur:. fructibus. aut uestigiis ꝓteratur.
Quid dicam quema dmodum clementia dei humane ꝓ-¬
spexerit utilitati: feneratum terra restituit quod accepat
&o usure cumulo multiplicatum. Homines sepe decipiut̃¬
& ipsa fenerator ẽ suum sorte defraudant : terra fidelis ma¬
net. Et si quando non soluerit. si forte aduersata fuerit
frigoris in clementia. aut nimia siccitas. aut immensa uis
ymbrium: alio anno supioris anni dampna compensat.
Ita o quando ꝓuentus spes destituit agricolas. nichil t̾ra

Expanded text:
ralis colligationis adstricti, quos providentia divina formaralis colligationis adstricti, quos providentia divina formavit. Et ne frugis numerosioris pondere velut quaedam cedat fultura culmorum, vaginis quibusdam ipse culmus includitur, ut geminatis viribus frugem possit multiplicem sustinere, ne impar oneri curvetur in terram. Tum supipsam spicam vallum struitur aristarum, ut quasi quadam in arce praetendat, ne avium minorum morsibus spica laedatur, aut suis exuatur fructibus, aut vestigiis proteratur. Quid dicam quemadmodum clementia Dei humanae prospexerit utilitati? Feneratum terra restituit quod accepit, et usurarum cumulo multiplicatum. Homines saepe decipiunt, et ipsa feneratorem suum sorte defraudant: terra fidelis manet. Et si quando non solverit, si forte adversata fuerit frigoris inclementia, aut nimia siccitas, aut immensa vis imbrium, alio anno superioris anni damna compensat; ita et quando proventus spem destituit agricolae, nihil terra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗuadam sui morte resoluta inuberiores fructus resurgant.
uscipit igitur granum tritici putris De tritico.¬
gleba: & sparsum cohibet occatio. ac uelut inaterno t̾ra
gremio fouet & compͥmit. Inde cum se granum illuo resolue¬
rit: herbam germinat. Orata ipsa iam spedies herbescentis
uirioitatis. que statim geniis satiui simmilituoine sui prodit. ut
in ipso sue styrpis exordio cuitis generis herba sit recognoscas.
atq in herbis fructus appareat: paulatimq adolescit ut fe-¬
num. culmoq pubescens erigitir & affurgit. At ubi se ge¬
niculata iam spica sustulerit. uagine quedam future frugi
parantur. in quibus granum formatur inderius: ne tenera
eiuspͥmordia. aut frigus ledat. aut solis estus exurat. aut
uentorum inclementia uel ymbrium uis seua decutiat:. Dic¬
cedunt quidam ordines spice mirabili arte formati. uiel ad
specem grati uel ad tutamen: nexii quodam inter se natu¬

Expanded text:
quadam sui morte resoluta, in uberiores fructus resurgant. quadam sui morte resoluta, in uberiores fructus resurgant. Suscipit igitur granum tritici putris gleba, et sparsum cohibet occatio, ac velut materno terra gremio fovet et comprimit. Inde cum se granum illud resolverit, herbam germinat, grata ipsa jam species herbescentis viriditatis, quae statim genus sativi similitudine sui prodit; ut in ipso suae stirpis exordio cujus generis herba sit recognoscas, atque in herbis fructus appareat; paulatimque adolescit ut fenum, culmoque pubescens erigitur et assurgit. Ast ubi se geniculata jam spica sustulerit, vaginae quaedam futurae frugi parantur, in quibus granum formatur interius; ne tenera ejus primordia aut frigus laedat, aut solis aestus exurat, aut ventorum inclementia, vel imbrium vis saeva decutiat. Succedunt quidam ordines spicae, mirabili arte formati, vel ad speciem grati, vel ad tutamen nexu quodam inter se natu
Abbreviated transcription (Latin):
Est ergo in radice uis quedam seminarii. In satitia qͦqi
in suꝑioribus germinant. Aliis ergo a radice: aliis di¬
uerso munere series successionis adquiritur. In est enĩ
nascentibus singulis atit semen. aut uirtus aliqua se-¬
minaria. & ea scdm genus: ut quod nascitur ex ea
simile sit eortim que sata sunt. uel corum que de radi¬
ce sic germinant. De trr. tico triticum. de milio
milium: de piro pirus albo flore prorumpit. Casta¬
nea quoq surgit de radice castanee. Germinet inqͥt
terra herbam feni. sodm̃ genus suum. Et continuo parturi¬
ens terra nouos se fudit in partus: induit se amictu uir idi¬
tatis. gratiam fecunditatis assumꝓsit. diuersisq compta ger¬
minibus ꝓpͥos sciscepit ornatas. Miramur quod tam cito ger¬
minauerit. Quanto maiora miracula sunt si expectes singłã
quemadmodum uel iacta in terram semina resoluantur:. ac
nisi mortua fuerint nullum fructum afferant. si uero fuierint

Expanded text:
est ergo in radice uis quaedam seminarii. insitiua quoque est ergo in radice uis quaedam seminarii. insitiua quoque in superioribus germinant. aliis ergo a radice, aliis diuerso munere series successionis adquiritur. inest enim nascentibus singulis aut semen, aut virtus aliqua seminaria, et ea secundum genus; ut quod nascitur ex ea, simile eorum quae sata sunt, vel quorum de radice sit, germinet. De tritico triticum, de milio milium, de pyro pyrus albo flore prorumpit: castanea quoque surgit de radice castaneae. Germinet, inquit, terra herbam feni secundum genus. Et continuo parturiens terra novos se fudit in partus, et induit se amictum viriditatis, 46 gratiam fecunditatis assumpsit, diversisque compta germinibus, proprios suscepit ornatus. Miramur quod tam cito germinaverit; quanto majora miracula sunt, si spectes singula, quemadmodum vel jacta in terram semina resolvantur, ac nisi mortua fuerint, nullum fructum afferant: si vero fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
minis: tu adulteras puritatem anime: lligorem ñiis.
bus suis ut legimmus te ille fumanit: & tu manichee ad
ulterum tibi adscis anctorus. Pater decis dicit ad filiũ.
non erat xp̃c: Et tu ennomimuane dicis. quia dissimilis
est patͥ filius : Nam si ymago: non dissimilis utiq. s to¬
tum ex toto expͥmens patrem. quem pater substantie sue¬
unitate signauit. Pater dicit. faciamuis: & tu coõpatorẽ
negas: Quod dixit pater filitis fecit: &o equalem ne¬
gas in quo complacuit pater : Derminet inquit tertã
herbam feni scdm genus. In omnibus que dicuntur
nascentia terre. pͥmum germen ẽ. Ubi patilulum se¬
sustulerit fit herba: postea fentim. inde sit fructus. St̃
nascentia que de radice germinant: ut arbores que ñ
sunt sate. ex aliarum arborum radice nascuntur. In
harundine uidemus quomͦ in extremo eius uelut qui¬
dam fit nodus e latere: unde alia harundo germinat.

Expanded text:
minis, tu adulteras puritatem animae, vigorem mentis,minis, tu adulteras puritatem animae, vigorem mentis,ti. Manibus suis, ut legimus, te ille formavit, et tu, Manichaee, alterum tibi adsciscis auctorem. Pater Deus dicit ad Filium: non erat Christus; et tu, Eunomiane, dicis quia dissimilis est Patri Filius. Nam si imago, non dissimilis utique: sed totum ex toto expunitate signauit. pater dicit faciamus: et tu cooperatorem negas. quod dixit pater filius fecit: et tu aequalem negas, in quo conplacuit pater. 5 Germinet inquit terra herbam faeni secundum genus. in omnibus quae dicuntur nascentia terrae primum germen est. ubi se paululum sustulerit, fit herba, postea faenum, inde fit fructus. sunt nascentia quae de radice germinant ut arbores quae non sunt satae ex aliarum arborum radice nascuntur. in harundine uidemus quomodo in extremo eius uelut quidam fit nodus e latere et inde alia harundo germinat.
Abbreviated transcription (Latin):
pente destituiens & quam intus animabat. Atq utmã
imitaremtir hanc herbam: de qua ait dñs. Germinet
terra herbam fem: seminantis semen scłm gents & se-¬
cundum similituoinem. Deminemus igitur semen
scdm genus. Quid sit genus audi dicentem. oportere
nos querere illuo diuintm. si quomodo illud ad crecta¬
re possimts atit intenire. quamius non longe sit ab
uno quoq nr̃m. In ipso enim uunts & fumts & mo¬
tiemur: sĩc quidam inquit tr̃m dixerunt. cuitis &s
gentis sumus. SScdm hoc genus seminemus semen. non
in carne. s in sp̃ti. Non enim carnalia s spiritalia semina¬
re debenius: qui ad uitam ꝑtienire uolumus eternam.
Que ẽ autẽ similitudo: Non ignoras quod ad ymagi¬
nem & similitudinem dei factus es. Herha generi respp̃¬
det suo: tunon respondes generi tuo: Oritici grantĩ
sparsum terre generis. siti gratiam reddit: & tu de
generas: fraget non adulterant si sinceritatem so¬

Expanded text:
pente destituens, et quam intus animabat. 45 31. Atqupente destituens, et quam intus animabat. 45 31. Atque utinam imitaremur hanc herbam, de qua ait Dominus: Germinet terra herbam feni, seminans semen secundum genus, et secundum similitudinem. Seminemus igitur semen secundum genus. Quod sit genus, audi dicentem oportere nos quaerere illud divinum, si quomodo illud tractare possimus aut inuenire, quamuis non longe sit ab unoquoque nostrum. in ipso enim uiuimus et sumus et mouemur, sicut quidam inquit uestrum dixerunt: cuius et genus sumus. secundum hoc genus seminemus semen non in carne, sed in spiritu. non enim carnalia, sed spiritalia semina seminare debemus, qui ad uitam peruenire uolumus aeternam. quae sit autem similitudo non ignoras, qui ad imaginem et similitudinem dei factus es. herba generi respondet suo: tu non respondes generi tuo. tritici granum sparsum terrae generis sui ggeneras. Fruges non adulterant sui sinceritatem se