comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim prior est: xp̃m in lege portat.¬
& nescit. Et retrorstim eum po¬
nens: quadam dorsi auersione con¬
tempiit. Unde ait ꝓpħa. Obscuren¬
tur oculi eorum ne uideant: & dor¬
sum eoꝵr ᷤ incurua. Ap̃ianus uero
sequens populus. xp̃m semꝑ occilis
aspicit. semꝑ custodit obtutibus: et
quadam graduum suoꝵ uicintate
complectitur. Et quanto eum ille
poplẽ prauo itinere post se relin-¬
quit: tanto eum. iste directo cur-¬
su festinat attingere. Innatali¬

Expanded text:
enim prior est, Christum in lege portat, etenim prior est, Christum in lege portat, et nescit, et retrorsum eum ponens quadam dorsi aversione contemnit; unde ait propheta: Obscurentur oculi eorum, ne videant: et dorssequens populus Christum semper oculis aspicit, semper custodit obtutibus, et quadam graduum vicinitate complectitur; et quanto eum ille populus pravo itinere post se relinquit, tantum eum iste directo cursu festinat attingere. FRA
Abbreviated transcription (Latin):
Vmun ergo quodlam salutare mar.¬
syri est: quod cordi leticiam prestat.
cadeem fidei. & animȩ puritatem.
Nntum plane est spiritale de illa uua:
quȩ pro salute omnium pependit
m̃ sigo. Sicut enim botrus redditu¬
ris unum pritis in uinea quadam
idurs arte stispenditur: ita & xp̃c
elturus uintim spiritale martyris
inctate. quadam prouidentia diui¬
ntais aptatur. Ipse plane botrus:
quem duo exploratores illi. hoc est hie
snane & caleph filius iephone in fa¬
langi ad filios isrł ꝓpriis humeris
deculerunt. Quod quidem factam:
iam tͥunc prefigurabat aduentum
dñ saliatoris. NIam botrus in fa¬
infalanga portantes uuam. dto po¬
puli demonstrantur: xp̃ianus utiq
uel iudeus. Et sicut mosest portan¬
tium unus precedens alter subse¬
quens: ita prior uideoꝵ defignabat᷑
popłs̃. xp̃ianorum scds Et sicut
autem sequitur semꝑ id oculis per¬
spicit. semꝑ cͥustodit obtatibus. semꝑ
crrpon̾s uicinit̾ate potittir: ⁊ taergo

Expanded text:
Vinum ergo quoddam salutare marVinum ergo quoddam salutare martyrii est, quod cordi laetitiam praestat, calorem fidei, animae puritatem. Vinum plane est spiritualis illa uva, quae pro salute omnium pependit in ligno. Sicut enim botrus redditurus vinum, prius in vinea quadam naturae arte suspenditur, ita Christus editurus vinum spirituale martyrii in cruce, quadam providentia Divinitatis, aptatur. Ipse est plane botrus, quem duo exploratores illi, hoc est Jesu Nave, et Calef filius Jephone in phalanga ad filios Israel propriis humeris detulerunt ; quod quidem factum jam tunc praefigurabat adventum Domini Salvatoris. Nam botrus in phain phalanga portantes uvam, duo populi demonstrabantur: Christianus utique, et Judaeus; et sicut mos est portantium, unus praecedens, alter subsequens; ita prior Judaeorum designatur populus, Christianorum secundus. Et sicut autem sequitur semper id oculis perspicit, semper custodit obtutibus, semper corporis vicinitate potitur; 257 ita ergo
Abbreviated transcription (Latin):
cypriam festiuutado
sicut omnib notiq
est hodie celebran.
& natali sicut dicunt inmunente
uãndemiȩ. natalem entis marty¬
ẜis procuramus. Conueniunt
igitur uota nr̃a uel mundi. Mĩt¬
dus uindemiarum ubertate /  leta¬
gaude¬
nius. Que quidẽ passio
demiis comparã-
I expressione uni
funditur. ita & sanctorum mr¬
tyrio. uini uice sanguius effuñditir
nisi quod uua temporales frticttis pas¬
tat. passio sempiternos. Recte ery
martyrium tundemiis compatatar.
Habet enim et ebrietatem siam ha¬
bet & calicem sittum. qͥe qua dictt ppł̃i
dauid: & calix tuus inebrians quan
preclarus est. Et ipse dñs in pasiorta
suȩ exiti constitutus ait. Niter. si pis¬
sibile est: transeat. a me calix iste. Et
iterum ꝓphã. Calicem saltitaris acqũ
& nomen dm̃ intiocabo. Recte inqũ
calix martyrio comparattr: qtua sit
calix cum bibitur: omnis humor noti
iuni calore decoquittir. ita & marii¬
rii pocultim cum hauritur: omnes
peccatoris feres passionis glã tempetã.

Expanded text:
Cypriani festivitatem, sicut omnibus notum est, hodie celebramus, et natali, sicut dicunt, imminente vindemia natalem ejus martyrii procuramus; conveniunt igitur vota nostra et mundi. Mundus vindemiarum ubertate laetagaudemus; quae quidem passio demiis comparaexpressione vinum funditur, ita et sanctorum martyrio vini vice sanguis effunditur; nisi quod uva temporales fructus praestat, passio sempiternos. Recte ergo martyrium vindemiis comparatur, habet enim et ebrietatem suam, habet et calicem suum; de quo dicit propheta David. Calix tuus inebrians, quam praeclarus est . Et ipse Dominus in passionis suae exitu constitutus ait: Pater, si possibile est, transeat calix iste a me . Et iterum propheta: Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo . Recte, inquam, calix martyrio comparatur; quia sic ut calix cum bibitur, omnis humor noxius vini calore decoquitur; ita et martyrii poculum cum hauritur omnes peccatoris faeces passionis gloria temperantur.
Abbreviated transcription (Latin):
stinctti ut sẽ sequeretur edoctit:
infundens menti illits lumen graẜ
naleret. Surgens inquit: secutus est
cim. Surrexit ut sequeretur. dimu¬
sit cacuca qnȩ gerebat. ut consequere¬
tur eterna. ad que illum ueritas in¬
uitabat: quale est illud ysaie. Surge¬

Expanded text:
nstinctu ut sequeretur edocuit, nstinctu ut sequeretur edocuit, infundens menti illius lumen gratiae valeret. Surgens, inquit, secutus est eum. Surrexit, ut sequeretur; dimisit caduca quae gerebat, ut consequeretur aeterna, ad quae illum veritas invitabat, quale est illud Ephes. V  A
Abbreviated transcription (Latin):
uitam eternam. Uidit ergo pabli¬
canum. Et quia nuserando atqel
gendo uidit: ait illi. Sequere ne. d¬
quere autem dixit: inutare. Sequn
dixit: non tam in cessu pedtm qui
ex secutione meessy. Qui enm ds
se in xp̃o manere: debet sicut ille
bulauit. & ipse ambulare. Quod.
non ambire terrena. non cadii
lucra sectare. fugere honores m̃ifinis
contemptum mundi omnem pro
celesti goria libenter amplecti care.¬
tis prodesse. amare initirias. ntillin.¬
ferre. at sibi illatas pacienter sust.
conditoris semꝑ gloriam qtierere. qͥ¬
quot ualet secum ad amorem fipar
erigere. Hȩc & huitismodi gercit.
xp̃i est uestigia sequi. Et surgens
inquit: secutus est etu. Hon est
mirandum quod publicanus ad pti¬
mam iubentis dñi uocem. terrem
quȩ curabat lucra reliquerit: opi¬
q neglectis illius comitatui quem
nil ditutiarum habere cernebat ad¬
heserit. Ipse enim dñs qui eum fuis
uerbo nocauit. untus inusibili i¬

Expanded text:
vitam aeternam . Vidit ergo Jesus publivitam aeternam . Vidit ergo Jesus publicanum, et quia miserando atque eligendo vidit, ait illi, Sequere me. Sequere autem dixit imitare. Sequere dixit non tam incessu pedum, quam executione morum. Qui enim dicit se in Christo manere, debet sicut ille ambulavit, et ipse ambulare: quod est non ambire terrena, non caduca lucra sectari, fugere honores, contemptum mundi omnem pro coelesti gloria libenter amplecti, cunctis prodesse, amare, injurias nulli inferre, at sibi illatas patienter sufferConditoris semper gloriam quaerere, quotquot valet secum ad amorem supernorum erigere. Haec est hujusmodi gerere, Christi est vestigia sequi. Et surgens, inquit, secutus est eum. Non est mirandum quod publicanus ad primam jubentis Domini vocem terrena quae curabat lucra reliquerit, opibusque neglectis, illius comitatui, quem nil divitiarum habere cernebat, adhaeserit. Ipse enim Dominus, qui eum foris verbo vocavit, intus invisibili i
Abbreviated transcription (Latin):
interpretatur enim additus siue
asfumptus: significans quia assump¬
tus est per electionem a dño. & addi¬
tus ad numertim gradus apłici. Hoc
autem illum nomine marcus & lu¬
cas in hac lectione magis appellare
uoluerunt: ne consortem operis
euangelici de prisca conuersatione
palam notabilem redderent. At
uero ubi ad describendum duode-¬
cim apłoꝵ cathalogum peruener̃t:
tacito leui tiocabulo. matheum illũ
aperte nuncupauerunt. Poero ipse
matheus uixta hoc quod scriptum
est. tustus prioe accusator est sui. ue¬
nit amicus eius et inuestigatut eũ.
uulgato se nomine appellat cum de
theloneo uocatum narrat: sed & in
se publicanum cognominat. Tho¬
mas inquit & matheus publicanus:
quatinus maiorem per hoc puiblica-¬
nis & peccatoribus adipiscendȩ salu-¬
tis confidentiam prebeat. Quam do-¬
misericordiam consecutus sum. ut
in me primo ostenderet. xp̃c iħc
omnem patientiam ad exemplum.
eoeum qui credituri sunt illi in

Expanded text:
Interpretatur enim additus, sive Interpretatur enim additus, sive assumptus, significans quia assumptus est per electionem a Domino, et additus ad numerum gradus apostolici. Hoc autem illum nomine Marcus et Lucas in hac electione magis appellare voluerunt, ne consortem operis evangelici de prisca conversatione palam notabilem redderent. At vero ubi ad describendum duodecim apostolorum catalogum pervenerunt, tacito Levi vocabulo, Matthaeum illum aperte nuncupaverunt. Porro ipse Matthaeus, juxta hoc quod scriptum est, justus prior accusator est sui, venit amicus ejus et investigavit eum, vulgato se nomine vocat, cum de telonio vocatum narrat. Sed et inse publicanum cognominat. Thomas, inquit, et Matthaeus publicanus, quatenus majorem per hoc publicanis et peccatoribus adipiscendae salutis confidentiam praebeat. Quam domisericordiam consecutus sum, ut in me primo ostenderet Christus Jesus omnem patientiam, ad exemplum eorum qui credituri sunt illi in
Abbreviated transcription (Latin):
sedentem in theloneo matheum no-¬
mine: & ait illi. Sequere me. Uidit
autem: non tam corporeo iutuitu
quam in ternȩ miserationis aspec¬
tibus. quibus & petrum negantẽ
ut reatum suum cognoscere ac
deflere posset. respicere dignatus
est. quibus populum suum egyp¬
tia seruitute depressum. ut eri¬
peret aspexit: dicens ad moysen.
Nidens uidi afflictionem popli
mei qui est in egypto. & gemitũ
eorum audimi: & descendi libera¬
re eos. Uidit ergo hominem: mi¬
seratus est eum qui humanis tã¬
tum studiis deditus. necdumq
anglĩco nomine dignus extiterat.
Uidit sedentem in theloneo: per¬
tinaci uidelicet animo temporali¬
bus lucris inhiantem. Matheum
inquit nomine. Matheus hebrai¬
cȩ: latinȩ dicitur donatus. Qd
profecto nomen illi apte congruit:
qui tantum gratiȩ suꝑnȩ munꝰ
accepit. Nec pretereundum
quod idem matheus erat dioni¬
mos: nam & leui uocabatur. Qd̃
etiam nomen eidem gratiȩ qua
donatus est testimonium ꝑhibet.

Expanded text:
sedentem in telonio, Matthaeum nosedentem in telonio, Matthaeum nomine, et ait illi: Sequere me. Vidit autem non tam corporei intuitus, quam internae miserationis aspectibus, quibus et Petrum negantem ut reatum suum cognoscere ac deflere posset, respicere dignatus est: quibus populum suum Aegyptia servitute depressum, ut eriperet aspexit, dicens ad Moysen: Videns vidi afflictionem populi mei, qui est in Aegypto, et gemitum ejus audivi, et descendi liberare eum . Vidit ergo hominem et miseratus est eum qui, humanis tantum studiis deditus, necdum angelico nomine dignus exstiterat. Vidit sedentem in telonio, pertinaci, videlicet, animo temporalibus lucris inhiantem, Matthaeum, inquit, nomine. Matthaeus Hebraice, Latine dicitur donatus: quod profecto nomen illi apte congruit qui tantum gratiae supernae munus accepit. Nec praetereundum est quod idem Matthaeus erat binomius, nam et Levi vocabatur, quod etiam nomen eidem gratiae, qua donatus est, testimonium perhibet.
Abbreviated transcription (Latin):
instificati gratis ꝑ gratiam ipsius.
Qm & iterum mestimabilem eius¬
dem gratiȩ magnitudinem comm̃¬
dans: ait. Ubi autem habundauit.
pecatum. suꝑ habundauit gratia:
quia nimirum quanto grauiorem
añs in electis suis peccatorum languo¬
rem curaiit. tanto ampliorem cunc¬
tis grati̧ suȩ popłis potentiam mos¬
trauit. Unde & ex lectione euange¬
lica audutimus. quia sedentem in
theloneo matheum. ac temporalib
caris intentum. repente miseratus
reuocauit: & de publicano iustum.
de theloneario discipłm̃ fecit. Quẽ
ctiam ꝓficientibus eiusdem gratiȩ
crementis: de communi disciploeum
ntmero. ad aplãtus gradum ꝓmo-¬
uit. Nec solum predicandi. uerum
etiam scribendi euangelium illi my¬
ob id utiq prouidentia suꝑna fie
tas scelerum. a speranda uenia re¬
uocaret: cum hunc tantis mundi
netibus absolutum. tam celestem
factam conspiceret. ut communi¬
cato cum angelicis spiritibus noca¬
bulo. euangelista nominaretur et
esset. Uidit inquit iħc homiuem

Expanded text:
justificati gratis per gratiam ipsius. Qui et iterum inaestimabilem ejusdem gratiae magnitudinem commendans, ait: Ubi autem abundavit peccatum, superabundavit et gratia ; quia nimirum quanto graviorem Dominus in electis suis peccatorum languorem curavit, tanto ampliorem cunctis gratiae medentis potentiam monstravit. Unde et ex lectione evangelica audivimus quia sedentem in telonio Matthaeum, ac temporalibus curis intentum, repente miseratus Dominus vocavit, et de publicano justum, de telonario discipulum fecit: quem etiam proficientibus ejusdem gratiae incrementis, de communi discipulorum numero ad apostolatus gradum promovit, nec solum praedicandi, verum etiam scribendi Evangelium illi miob id utique providentia superna fiertas scelerum, a speranda venia revocaret, cum hunc tantis mundi nexibus absolutum, tam coelestem factum conspiceret, ut, communicato cum angelicis spiritibus vocabulo, evangelista nominaretur et esset. Vidit, inquit, Jesus hominem
Abbreviated transcription (Latin):
Inde & per psalmist ini deo dicit.
Ad te ommi caro ueniet. Quȩ sa¬
gena sulicet ȩccłẽ cunc unuiersalt̾
rplectr: cum in fine fuo humani
generis fumma condiiditur. Quã
educant & sectis litus sedent: quiꝗ
sicut Pare sectilum. ita scli finem
siguficat litus maris. In ques¬
cet fine boni pisces in uafis elgun¬
ꝑdita ad exteriores tenebras
łii ꝑtrabuntur. Nunc enim bonos ma¬
losq communiter quasi perintos
pisces. fidei sagena nos continet: s
trahebat. Et qit dem pisces qui cap¬
ti fuerant mutari non posunt:
nos autem mali capunur. sed inbo.¬
nitatem ꝑmutamur. Cogite nus
igi ur in captione: ne diuidamur
in littore. Ecre quam grata uobisẽ
Hodiernã sellempnitas.: Ita ut sẽ
non modicam addicat. sutu ex hoc
conuenta ut̃o deesse contir
Arid eigo in illa acturas este
. onspectu iudicis ia
elictortm societate sepaiti¬

Expanded text:
Psalmistam de ea dicitur: Ad te omnis caro veniet Quae sagena scilicet tunc universaliter repletur, cum in fine suo humani generis summa concluditur, quam educunt et secus littus sedent: quia sicut mare saeculum, ita saeculi finem significat littus maris, in quo scilicet fine boni pisces in vasis eligunperdita, ad exteriores tenebras pertrahuntur. Nunc enim bonos malosque communiter quasi permistos pisces fidei sagena nos continet, sed trahebat. Et quidem pisces qui capti fuerint mutari non possunt; nos autem mali capimur, sed in bonitate permutamur. Cogitemus igitur in captione, ne dividamur in littore. Ecce quam grata est vobis hodierna solemnitas, ita ut se non modicum addicat, si cui ex hoc conventu vestro deesse contingat. Quid ergo in die illa acturus est, qui a conspectu judicis rapitur, ab electorum societate sepa
Abbreviated transcription (Latin):
templũ humane redempti
oms intuens. ait. In illadi
terit germẽ domini in maͣ¬
gnificentia ⁊ gloria ⁊ frucd
terrt̃ subliiuis. Sermeli nã¬
q domini fuit in magnifil¬
ne apparens: magnitudi¬
ne uirtutũ celestium mũdo
clarus effulsit Ftructus q¬
q terrt subliis effectus
ełt: quãdo carir̃e quamdẽ
nẽa nectura mortalemdes
susceperat birtute uersatio

Expanded text:
 humanae redemptionis tempus intuens, ait: In illa die erit germen Domini in magnificentia et gloria, et fructus terrae sublimis . Germen namque Domini fuit in magnifiliter apparens, magnitudine virtutum coelestium mundo clarus effulsit. Fructus quoque terrae sublimis effectus est, quando carnem quam de nostra natura Deus mortalem suscepera
Abbreviated transcription (Latin):
xpͣianoꝵ. maxime
tamen gloriosorum
martirum: uox est. Si deus pronob̾:
quis contra nos: tremebat mundꝰ
aduersus eos. populi meditabantur
inania. principes contieniebant in
unum. excogitabantur notu cru¬
ciatus: et penas incredibiles inuenie¬
bat ingeniosa crudelitas. Obrue¬
bantur obprobriis. falsis argueban¬
tur criminibus. custodiĩs. intolle¬
rabilib includebantur. ungulis
exarabantur. ferro perunebantur:
pro nobis: quis contra nos : Tottis
mundus contra uos: & dicitis quis
contra nos: Respondent & ipsi.
quis contra nos: Seuire possunt.¬
possunt maledicere. posstnt ca-¬
ltmpiari. possunt falsis obprobriis
agitare: postremo posfunt corpꝰ ñ
solum perimere. uerum etiam
dilamare. Et quid facient: Ecce
mei: quando deus susceptor. ani
mȩ meȩ. & restitutor est corporis
mei: Quid michi deẽrit si menbta
mea laceret numicus: quands capł.¬
los meos dinumerat deiis: Exhor¬
ꝑsecutoribus aliquid formidarent:
Quid timebo ergo dampna menbres̃

Expanded text:
ianorum, maxime tamen gloriosorum martyrum est vox ista: Si Deus pro nobis, quis contra nos? Fremebat mundus adversus eos, populi meditabantur inania, principes conveniebant in unum : excogitabantur novi cruciatus, et poenas incredibiles inveniebat ingeniosa crudelitas. Obruebantur opprobriis, falsis arguebantur criminibus, custodiis intolerabilibus includebantur, ungulis exarabantur, ferro perimebantur, pro nobis, quis contra nos? Totus mundus contra vos, et dicitis: Quis contra nos? Respondent tibi: quis contra nos? Saevire possunt, maledicere possunt, calumniari possunt, falsis opprobriis agitare possunt, postremo possunt corpus non solum perimere, sed etiam laniare; et quid facient? Ecce met et restitutor corporis mei. Quid mihi deerit, si membra mea dilaceret inimicus, quando capillos meos dinumerat Deus? Exhormicis persecutoribus aliquid formidarent, nt . Timebo ergo de damno membrorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ditaiit. Incoertiptibilis atq indefessus
ilius est hodieq thesaurus: qui peccu¬
nam dñi sui numitlariĩs feneraus.
atidie in corde fidelium celestium di-¬
intiarum sanctam conquirit usuram.
Quid igitur fratres tanto spetiosius
uro: Cuius hȩc est regula et mensu-¬
ra sermonis: ut inter uarias hominũ
causas. motusq diuersos nunc affectio¬
ie patris. nunc auctoritate doctoris
consoletur humiles. suꝑbos compri¬
mat. negligentes arguat. increpet in¬
ndles. Tanto deniq decore. sacerdoti¬
imi uitamq fuam uir fidelissimtis ad¬
ornatit: ut doctrinam suam subse¬
quent̾id consirmaret oꝑibus. domi¬
nicam illam sententiam tenens. qui
omnem gloriam sermo ꝓpheticts tuta
mirabilis. & mors deo deuota stiblimat:
Nec immerito fratres tanto cum
honore nominis eitis memoria ꝑ am¬
plissima mundi spatia celebratur:
quia per uniuersum orbem ad fir¬
manientum fidei nr̃e. & passio eius &

Expanded text:
ditavit. Incorruptibilis atque indefessus ditavit. Incorruptibilis atque indefessus illius est hodie thesaurus, qui pecuniam domini sui nummulariis fenerans quotidie in corde fidelium coelesti divitiarum sanctam conquirit usuram . Quid igitur, fratres, tanto speciosius viro, cujus haec est regula et mensura sermonis, ut inter varias hominum causas, motusque diversos, nunc affectione patris, nunc auctoritate doctoris consoletur humiles, superbos comprimat, negligentes arguat, increpet infideles? tantoque denique decore sacerdotium vitamque suam vir fidelissimus adornavit, ut doctrinam suam subsequentibus confirmaret operibus, dominicam illam sententiam tenens: Qui omnem gloriam sermo propheticus, vita mirabilis, et mors Deo devota sublimat? Nec immerito, fratres, tanto cum honore nominis ejus memoria per amplissima mundi spatia celebratur; quia per universum orbem ad firmamentum fidei nostrae et passio ejus et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpheticam suꝑgressus est latidem: auͥ
in conspectri dñi non soltim mars. sed
&o uita extitit pretiosa. Moniendo
naniq ꝓprium xp̃o sanguiem dedt
unuendo nichilomiinus cohortatione
fortissima in mumeros celo martyri
adquisitut. Quid hoc clarnis sact¬
dote. qui inter hominum turba
celestis conuersationis emicuit: atqin
ter angłicos cetus & sua facitis elt
aliorum morte conspictius: Iustissit
hic cum patriarcha dauid cantaba
dño deo stio: dicens. Cor meum & er¬
ro mea: extiltauerunt in deo uino.
Exultauit itaq cor eius in deo uto
cum morientis ac morituri secalias¬
nitate despecta. totum se ditus
mancipatrit obsequiis. Erultant
et caro eits in deo: quȩ de hoc udal̃
non miseri corruptione languoris. sed piis
pto religione supplitiĩs consecrata migra¬
uit. Hic est ille euangelicus pater familias
proserens de thesauro stio noua & uete-¬
ra: qti neteris notuq testamenti unũ
atq idipsum mysterium predicans. ec¬
desias xp̃i locupletissima disputatione

Expanded text:
pheticam ingressus est laudem, cujus in conspectu Domini non solum mors, sed et vita exstitit pretiosa; moriendo namque proprium Christo sanguinem dedit; vivendo nihilominus cohortatione fortissima innumeros coelo martyres acquisivit. Quid hoc clarius sacerdote, qui inter hominum turbas gloria coelestis conversationis emicuit, atque inter angelicos coetus et sua factus est, et aliorum morte conspicuus? Justissime hic cum patriarcha David cantavit Domino Deo suo dicens: Cor meum et caro mea exsultaverunt in Deo vivo . Exsultavit itaque cor ejus in Deo vivo, cum, morientis ac morituri saeculi vanitate despecta, totum se divinis mancipavit obsequiis; exsultavit et caro ejus in Deo, quae de hoc mundo non miseri corruptione languoris, sed piis pro religione suppliciis consecrata migravit. Hic est ille evangelicus paterfamilias proferens de thesauro suo nova et vetera ; qui Veteris Novique Testamenti unum atque id ipsum mysterium praedicans, Ecclesias Christi locupletissima disputatione
Abbreviated transcription (Latin):
N martyrio beatissimi .N. fratres¬
km̃i uniuersa nobiscum xp̃i exultat
ecclã: quam in omne gaudium et
celestis eruditione sermonis instrux̃.
& munere triumphalis sanguinis
decorauit. fuit enum in eo ficut
comptuim habenius & contra erro-¬
res diaboli spiritalis sapientiȩ plenta¬
.do: & aduersum persecutiones mniu
di. xp̃iani pec toris infatigata consa¬
tia. Quis non huiusmodi uirum qũ¬
tis ualet preconiis prosequatur: ctnis
eloquentia inspirata diuinituis. & erce¬
sias docuit. & sclm confutauit: la
hic mirabilis atq omnium ubiq sta¬
diis celebrandus: quem sanctitas sam¬
dotem. ꝑitia doctorem. fides martynta
consecrauit. Pretiosa inquit danicdu
conspectu dm̃i mors scõꝵ citis. Hicict

Expanded text:
n martyrio beatissimi Cypriani universa nobiscum Christi exsultat Ecclesia, quam in omne gaudium, et coelestis eruditione sermonis instruxit, et munere triumphalis sanguinis decoravit; fuit enim in eo, sicut compertum habemus, et contra errores diaboli spiritalis sapientiae plenitudo, et adversus persecutiones mundi Christiani pectoris infatigata constantia. Quis non hujusmodi virum quantis valet praeconiis prosequatur, cujus eloquentia inspirata divinitus et Ecclesias docuit, et saeculum confutavit? Vere hic mirabilis atque omnium ubique studiis celebrandus, quem sanctitas sacerdotem, peritia doctorem, fides martyrem consecravit. Pretiosa, inquit David, in conspec
Abbreviated transcription (Latin):
ecce contra te omnis populus: &di
cis quis contra nos÷ Sed unde probis¬
o beatȩ & gloriose martyr. unde mͥ
probas quȩ dicis: si deus pro nobis ͥ
pro nobis. Nonne ergo probo: Er¬
ce doceo quia proprio filio uon pe¬
percit deus: sed pro nobis omnibi
set si deus pro nobis quis contrans
tanꝗͣ ei diceretur proba quia das
pro nobis. continuo attulit grande
documentum continno introdipit
martyrem martyrum. testem teli
illtm scilicet cui filio ꝓprio pattr
non peꝑcit. sed pro. nobis ommbies
tradidit illum. Qtomͦ ergo & il
Hanquuid terret te fremita ñ¬
di: cui donatus est artisex mar
Quis enmi nobis donatus sit: audite.
In principio erat uerbum & tierbum
erat apud detim: & detis erat uerbñ.
Ipse est xp̃c. ipse est unigenitus filius¬
de apse est gignenti coeternis: omnia
per ipsum facta funt. Quomͦ non no¬
bs donata sunt. quȩ per ipstim facta
siit: quando nobis donatis est ipse¬

Expanded text:
Ecce contra te omnis populus, et tu dicis, Quis contra nos? Unde probas, o gloriose martyr; unde mihi probas quod dicis, Si Deus pro nobis, qpro vobis. Non ergo probo? Ecce doceo: Qui Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus dixisset, Si Deus pro nobis, quis contra nos? tanquam ei diceretur, Proba quia Deus pro vobis: continuo attulit grande documentum, continuo introduxit Martyrem martyrum, Testem testium; illum scilicet cui proprio Filio Pater non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum: hinc umquid terret me fremitus mundi, cui donatus est artifex mundQuis enim nobis donatus sit videte: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Ipse est Christus, ipse est unigenitus Dei Filius, ipse est gignenti coaeternus. Omnia per ipsum facta sunt. Quomodo non nobis donata sunt, quae per ipsum facta sunt, quando nobis donatus est ipse
Abbreviated transcription (Latin):
udet nobis: Promisit cum inter
hoquines ambularet: cantionem fecit
an eriangelium scriberet. Ad pig¬
nis ipsuis: cotidie dicius amen.
Pignns accepisti: cotidie rogatur tͥ.

Expanded text:
dere? Promisit, cum hic inter homines ambularet; cautionem fecit, cum Evangelium scriberet. Ad pignus ipsius quotidie dicis, Amen. Pignus accepisti, quotidie erogatur tibi.
Abbreviated transcription (Latin):
arguendus ostenditur. Propter oꝑa
ipsa inquit credite: quia ego in patre
&o pater in me est. Neq enim si seꝑa¬
ti essemus: in seꝑabiliter oꝑari ulla ra-¬
tione possemus. S quid est quod sequi¬
ttr: Amen am̃t dice uobis. qtii credit
in me oꝑa quȩ ego facio et ipse faciet.&

Expanded text:
arguendus ostenditur; propter opera arguendus ostenditur; propter opera ipsa, inquit, credite, quia ego in Patre et Pater in me est. Neque enim si separati essemus inseparabiliter operari ulla ratione possemus, sed quid est quod sequitur: Amen amen dico vobis, qui credit in me, opera quae ego f
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinem in nullo proesus discre¬
tre: et pater in me ests Car in simili¬
bus distantiam cupis cernere: cur m¬
seperabiles seꝑatim desideras nosse:
Deinde non solum ad phylippum: sed ad
eos pluraliter loquitu Herba quȩ.¬
ego loquor a me ipso nonloquor: pãt̾e
autem in me manens ipse facit opera.
Ergo: et uerba opera funt. Plane ita
est. Nam profecto qui proxunum
loquendo edificat: bonum opiis oꝑat᷑.
S qutic s a me ipso non loquor: ntu a
me ipso n sum qui loquor: Ei quip
potribit quod facit: de quo est ipse
qui facit. Pater enim deus non est de
aliquo: filns autem deus est quidem
patri equalis. sed de patre deo. Ideo
ille deus sed non de deo & lumen sed
non de ltumine: iste uero deus de deo.
lumen de lumine. Deniq adiungit
et dicit. Non creditis quia ego in pa¬
tre: copater in me est: Alioquin:¬
ꝓpter opera ipsa credite. Antea solus
phyltipus arguebatur. nunc autem
non ibi eum solum ftusse. & qui esset

Expanded text:
similitudine in nullo prorsus discresimilitudine in nullo prorsus discretre, et Pater in me est? Cur in similibus distantiam cupis cernere? cur inseparabiles separatim desideras nosse? Deinde non ad solum Philippum, sed ad eos pluraliter loquitur, quego loquor vobis, a meipso non loquor: Pater autem in me manens ipse facit opera. Ergo et verba opera sunt? Plane ita est. Nam profecto qui proximum loquendo aedificat, bonum opus operatur. Sed quid est, a meipso non loquor, nisi, a meipspe tribuit quod facit, de quo est ipse qui facit. Pater enim Deus non est de aliquo, Filius autem Deus est quidem Patri aequalis, sed de Patre Deo. Ideo ille Deus sed non de Deo, et lumen sed non de lumine. Iste vero Deus de Deo, lumen de lumine. Denique adjungit et ait: Non creditis quia ego in Patre et Pater in me est? Alioqui propter opera ipsa credite. Ante solus Philippus arguebatur; nunc autem non ibi eum solum fuisse qui esset
Abbreviated transcription (Latin):
se esd̾ enim ua: sed patrem nescie¬
bant. Idco audiunt: si cognouissetis
me. & patrem meum cognouissetis.
Per me utiq et illum: alius enim
ego sum Aitis ille. S ne putarent
dusimilem: et amodo inquit cognosce.¬
tis eum. & incist eum. Hiderunt
enun eius simillunum filium: sed ad.¬
monendi fuerunt talem esse etiam
patrem quem nondum udebant.
qualis est filius quem uidebant. Et
ad hoc ualet quod postea phyhippo¬
dicitur. qui me uidet. uidec eo patrẽ.
non quod ipse sit et pater et filnus.
quod in sabellians qui uocantur
etiam patripassiani. catholica fides dãp.¬
nat: sed quod tam finules sint pater
& filius. ut qui unum nouerit. ambos
nouerit. Solemus enim de simillimis
duobus ita loqui eis. qui unum ilorũ
uident et qualis sit alius tolunt nosse:
ut dicamus. Nidistis illum: istum ui.¬
distis. Sic ergo dictum est: qui uidet¬
me uidet &o patrem. Non quia ipse
sit pater qui filius: sed quod ad patris

Expanded text:
se est enim via. Sed Patrem nesciese est enim via. Sed Patrem nesciebant, ideo audiunt, Si cognovistis me, et Patrem meum cognovistis: per me utique et illum. Alius enim ego sum, alius ille. Sed ne putarent dissimilem, Et amodo, inquit, cognoscetis eum, et vidistis eum. Viderunt enim ejus simillimum Filium, sed admonendi fuerant talem esse etiam Patrem quem nondum videbant, qualis est Filius quem videbant. Et ad hoc valet quod postea Phdicitur, Qui videt me, videt et Patrem: non quod ipse sit et Pater, et Filius: quod in Sabellianis, qui vocantur etiam Patripassiani, catholica fides danat: sed quod tam similes sint Pater et Filius, ut qui unum noverit, ambos noverit. Solemus enim de simillimis duobus ita loqui eis qui unum illorum vident, et qualis est alius volunt nosse, ut dicamus: Vidistis istum, illum vidistis. Sic ergo dictum est, Qui me videt, videt et Paest Pater qui Filius, sed quod a Patris
Abbreviated transcription (Latin):
batur. Nonne ipse qrrȩxat et quo
ego uado scitis. et uiam scitis: & se
nescire dicentes. eos hoc scire comu¬
cerat a. Idendo atq dicendo. ego sũ
uia ueritas et uita ͤ Quomͦ nunc
dicit. tanto tempore uobiscum sum
et non cognouistis me: cum ꝓt̾ecto
& quo iret. &o tuam scirent. non ob
aliud nisi quod ipsum utiq scirente
S facile ista solutur questio. si di¬
camus quod eum aliqui eoꝵ sciebat᷑
aliqui nesciebant: atq in his qui
nesciebant et phylippus erat. Et
quod ait. et quo ego uado scitis &
uam scitis. illis dixisse intelligat᷑
qui sciebant: non plylippo cui clictũ
est. tanto tempore uobiscum sum
filium iam nouerant. etiam illud
de patre dictum est: & amodo cog¬
noscetis eum & tudistis eum. Dictã
est enu ꝓpter omnimodam simlitu¬
dinem quȩ illi cum patre est: et¬
ideo amodo dicerentur nosse patrẽ
quia nouerant sinulem filium. Er¬
cctte quidam cotum quib dicitur:
et quo uado scitis. & uiam scitis. Ip¬

Expanded text:
batur. Nonne ipse dixerat, Et quo batur. Nonne ipse dixerat, Et quo ego vado scitis, et viam scitis; et se nescire dicentes, eos haec scire convicerat, addendo atque dicendo, Ego sum via, veritas et vita? Quomodo nunc dicit, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? cum profecto, et quo iret, et viam scirent, non ob aliud nisi quod ipsum utique scirent? Sed facile ista solvitur quaestio, si dicamus quod eum aliqui eorum sciebant, aliqui nenesciebant Philippus erat; et quod ait, Et quo ego vado scitis, et viam scitis, illis dixisse intelligatur qui sciebant; non Philippo cui dictum est, Tanto tempore vobiscum sum,Filium jam noverant, etide Patre jam dictum est: Et amodo cognoscitis eum, et vidistis eum. Dictum est enim, propter omnimodam similitudinem, quae illi cum Patre est: ideo amodo dicerentur nosse Patrem, quia noverant similem Filium. Ercerte quidam eorum quibus dicitur, Et quo vado scitis, et viam scitis: ip
Abbreviated transcription (Latin):
qua iret. restaret nosse quo iret: nisi
quia ibat ad ueritatem ibat acluitã:
Ibat ergo ad se ipsum per se ipsum:
et nos quo imus nisi ad ipsum et qͦ
imts nisi per ipsume Ipse igitur ad
se ipsum per se ipsum: nos ad ipsũ
ꝑ ipsum imo uero ad patrem et ipse
et nos. Nam et de se ipso alibi dicit.
ad patrem uado: et hoc loco ꝓpter
nos. Nemo inquit uenit ad patrem:
nisi ꝑ me. Acper hoc et ipse per se¬
ipsum. et ad se ipsum et ad patrem:
et nos per ipsum et ad ipsum et ad
et patrem meum utiq cognouisse¬
tis. Hoc est quod ait: nemo uenit
ad patrem nisi per me. Demde sub¬
iungit. Cognoscetis eum: et indistis
eum. S phylippus unus ex apłis qͥd
audierit non intelligens: dñe inqͥt
ostende nobis patrem. eo sufficit nob̾.
Cu dñs: tanto inquit dempore uo¬
biscum sum ed non cognouistis me:
Phylippe: qui uidet me iidet et pa¬
trem. Ecce increpat quod tantotẽ. Nꝰ¬
pore cum ipsis erat: et non cognosce¬

Expanded text:
qua iret, restaret nosse quo iret? nisi qua iret, restaret nosse quo iret? nisi quia ibat ad veritatem, ibat ad vitam? Ibat ergo ad seipsum per seipsum; et nos quo imus, nisi ad ipsum? et qua imus, nisi per ipsum? Ipse igitur ad seipsum per seipsum, nos ad ipsum per ipsum: imo vero ad Patrem et ipse ad nos. Nam et de seipso alibi dicit: Ad Patrem vado, et hoc loco propter nos. Nemo, inquit, venit ad Patrem, nisi per me. Ac per hoc et ipse per seipsum, et ad seipsum, et ad Patrem; et nos per ipsum, et ad ipsum, et ad et Patrem meum utique cognovissetis. Hoc est, quod ait, Nemo venit ad Patrem, nisi per me. Deinde subjungit Et amodo cognoscitis eum, et vidistis eum. Sed Philippus, unus ex apostolis quid audierit non intelligens; Domine, inquit, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Cui Dominus: Tanto, inquit, tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Qui videt me, videt et Patrem. Ecce increpat quod tanto tempore cum ipsis erat, et non cognosce
Abbreviated transcription (Latin):
itmus et magistrum docentem: et non¬
cdum capimus etiam post uocem sonan¬
ten sententiam latitantem. S quid
non possamus capere: Numquid po¬
terant ei dicere apłi eius cum quibus
loquebatur: nescimuste : Proinde
si eum sciebant et uia ipse est. mam scie¬
bant si eum sciebant: et ueritas ipse ẽ
ueritatem sciebant si eum sciebant. et
uita ipse. uitam sciebant. Ecce scire
conuicti funt: quod se scire nesciebant.¬
Quid igitur. et nos in isto sermone non¬
capimus quid putatis fratres mei: nisi
qta dixit et quo nado scitis et uram
scitis: Et eccẽ cognonunus quod scie¬
bant uiam: quia sciebant ipsum qui ẽ
ma. S ina est qua itur. nunquid ina
est et quo itur: Utrumq autem illoᷤ U.¬
diterat scire: et quo uadit et uiam.¬
Opus ergo erat ut diceret ego sum uia.
ut ostenderet eos quia eum scirent uiã
scire. quam putauerant se nescire. Qd
autem opus erat tt diceret ego sum
et ueritas et uia. cum uia cognita

Expanded text:
imus et magistrum docentem, et nonimus et magistrum docentem, et nondum capimus, etiam post vocem sonantem, sententiam latitantem. Sed quid non possumus capere? Numquid poterant ei dicere Apostoli ejus cum quibus loquebatur, Nescimus te? Proinde si eum sciebant, et via ipse est, viam sciebant: si eum sciebant, et veritas ipse est, veritatem sciebant: si eum sciebant, et vita ipse est, vitam sciebant. Ecce scire convicti Quid igitur et nos in isto sermone concipimus? quid putatis, fratres mei? nisi quia dixit: Et quo vado, scitis, et viam scitis. Et ecce cognovimus quod sciebant vitam, et quia sciebant ipsum qui est via. Sed via est qua itur, nunquid via est quo itur? Utrumque autem illos dixerat scire, et quo vadit, et viamOpus ergo erat ut diceret: Ego sum via: ut ostenderet, eos, quia scirent eum viam scire, quam putaverant se nescire. Quid autem opus erat ut diceret: Ego sum via et veritas, et vita: cum via cognita
Abbreviated transcription (Latin):
cum eoꝵ qui ibi mansuri sunt. per fi¬
dem corda mundantur: qmͣ ipsadĩ
domus ipsi sunt. Et quid est aliud
manere in domo dei quamesse in po¬
pulo dei: cum ipse poplt̃ est in deo
et deus in eo: Hoc ut preparet dñe.
abiit: ut credendo in eum quti non ui¬
detur ea quȩ in spetie semꝑ fcitura
est. nunc per fidem mansio p̃paretur.
Propterea ergo dixerat. et si abiero &
s̃paranero uob̃ locum. iterum uemo
et accipiam uos ad me ipsum: ut ubi
ego sum et uos sitis. Et quo ego uado
scitis: et uam scitis. Ad hec dicit ei
thomas: Dñe: nescunus quo uadis.
Et quomͦ posstimts inam scire: Utrũ¬
q illos dñs qͥrerat scire. utrumq d̃
iste nescire et locum quo itur et uiam
quaitur: sed nescit ille mentiri. Ergo
isti sciebant. Conuncat eos iam scire:
quod se putant: adhuc usq nescire.
Dicit ei iħc. Ego sum uia: et ueritas. iiii.¬
et uita. Quid est fratres: Ecce audi¬
uimtis discipłm interrogantem. audi-¬

Expanded text:
cum eorum qui ibi mansuri sunt, per ficum eorum qui ibi mansuri sunt, per fidem corda mundantur, quoniam ipsa Dei domus ipsi sunt; et quid est aliud manere in domo Dei, quam esse in populo Dei, cum idem populus est in Deo, et Deus in eo? hoc ut praepararet, Dominus abiit; ut credendo in eum qui non videtur, ea quae in specie semper futura est, nunc per fidem mansio praeparetur: propter hoc ergo dixerat, Et si abiero, et praeparavero vobis locum, iterum venio, et accipiam vos ad meipsum, ut ubi ego sum et vos sitis. Et quo ego vado scitis, et viam scitis. Ad haec dicit ei Thomas: Domine, nescimus quo vadis; et quomodo possumus viam scire? Utrumque illos Dominus dixerat scire, utrumque dicit iste nescire, et locum quo itur, et viam qua itur. Sed nescit ille mentiri: ergo isti sciebant, et sciquod se putant adhuc usque nescire. Dicit ei Jesus: Ego sum via, et veritas, et vita. Quid est, fratres? Ecce audivimus discipulum interrogantem, audiv
Abbreviated transcription (Latin):
re: quia ꝑ hanc. ad spetiem contem¬
plandam paratur. Beati enim mun¬
di coedes. qm̃ ipsi deum uidebunt:
et fide mundat coeda eoꝵ. Illud in
ri sunt quamdui peregrinantur. coꝵ¬
da mundantur. Quod non udet qtus¬
credit: nam fi uides non est fides. Cre¬
denti colligitur meritum: uidenti red-¬
ditur premium. Eat ergo dñs et paret
locum: eat ne uideatur. lateat ut cre-¬
datur. Tuno enim locus paratur: si ex
fide uiuatur. Creditus defideretur.
ut desideratus. habeatur. Desiderium
dilectionis. p̃paratio est mansionis. Hunc¬
est dilectissimi ut quantum ualemus
intelligamts de uerbis dm̃ postericei¬
bus priora. et consequentib preceden¬
tia: in eo quod audistis. apło thomȩ in¬
terroganti esse responsum. Dixerat
enim prius dñs cum de mansionibus
loqueretur: quas et esse dixit in do¬
mo patris fui. et ire se ut p̃paret eas.
Lbi intelleximus et esse iam mansiones
ipsas in predestinatione et p̃parari eas

Expanded text:
re; quia per hanc ad speciem contemre; quia per hanc ad speciem contemplandam paratur . Beati enim mundo corde, quia ipsi Deum videbunt : et, Fide mundat corda eorum . Illud qui Deum visuri sunt, quamdiu peregrinantur, corda mundantur, quod non videt credit: nam si vides, non est fides. Credenti colligitur meritum, videnti redditur praemium. Eat ergo Dominus et paret locum; eat ne videatur, lateat ut credatur. Tunc enim locus paratur, si ex fide vivatur. Creditus desideretur, ut desideratus habeatur: desiderium dilectionis, praeparatio est mansionis. est dilectissimi, ut quantum valemus, intelligamus de verbis Domini posterioribus priora, et consequentibus praecedentia, in eo quod audistis apostolo Thomae interroganti esse responsum. Dixerat enim superius Dominus, cum de mansionibus loqueretur, quas et esse dixit in domo Patris sui, et ire se ut praeparet eas; ubi intelleximus et esse jam mansiones ipsas in praedestinatione, et praeparari eas
Abbreviated transcription (Latin):
ilos et uocauit. Elegit predestinando
ante mundi constitutionem: elegit
uocando ante mundi confuminatio¬
nem. Sic et mansiones p̃parauit et
p̃parat: nec alias sed quas p̃parauit
has pͣparat. Qui fecit quȩ futura
sunt: quas p̃paratit predestinando.
domum dei: nisi templum dei: Qd
autem fic: interrogetur apls̃ et res¬
pondeat. Templum dei sc̃m est:
quod estis uos. Hoc est etiam regnũ
dei: quod filius traditurus est patri.
Unde dicit idem apls. Initium xp̃c.¬
denide qui sunt xp̃i in presentia eiꝰ.
deinde finis cum tradiderit regnũ
deo et patri: id est quos redemit san¬
guine suo. tradiderit contemplando
etiam patri suo. S quid est quod¬
ut p̃paret abit: cum profecto nos ip¬
sos p̃paret. quod non faciet si relique¬
rit: Agnosco dñe ut possum. Ni¬
mirum illud significas: quia ut pa-¬
rentar. ste mansiones. uiere debet
itstus exfide. Qui enim a dño pe¬
regrmatur. opuis habet ex fide uiue¬

Expanded text:
illos et vocavit : elegit praedestinando illos et vocavit : elegit praedestinando ante mundi constitutionem, elegit vocando ante mundi consummationem. Sic et mansiones praeparavit et praeparat; nec alias, sed quas praeparavit, has praeparat, qui fecit quae futura sunt: quas praeparavit praedestinando, domum Dei, nisi templum Dei? Quod autem sit, interrogetur Apostolus, et respondeat: Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . Hoc est etiam regnum Dei, quod Filius traditurus est Patri: unde dicit idem apostolus, Initium Cdeinde qui sunt Christi in praesentia ejus: deinde finis, cum tradiderit regnum Deo et Patri ; id est, quos redemit sanguine suo, tradiderit contemplando etiam Patri suo. ut praepararet abiit, cum profecto nos ipsos praepararet, quod non faciet si reliquerit? Agnosco, Domine, ut possum: nimirum illud significas, quia ut parentur istae mansiones, vivere debet justus ex fide . Qui enim a Domino peregrinatur, opus habet ex fide vive
Abbreviated transcription (Latin):
accipiam uos ad me ipsum: ut ubi
ego sum et uos sitis. Et quo ego uado¬
et parat locum: si iam multȩ man-¬
siones sunt:. Si quominus dixisset
uado parare: ut si adhuc parandꝰ
est cur non merito dixisset uado
parare : An iste mansiones et sunt:
et parandȩ sunt : Si quomiints eent.
dixisset uado parare. et tamen quia
ita sunt ut parandȩ suit. non eas
uadit parare ficut sunnt. sed si abie¬
rit et paraterit sicut futurȩ sunt.
iterum ueniens accipiet eos ad se¬
ipsum. lit ubi est ipse sint etiam
ipsi. Quomͦ ergi mansionis in domo
patris non aliȩ sed ipse: et sine du¬
bio iam sunt sicut parandȩ non st̃.¬
Quom putants: nisi quomͦ etiam
ca. et facturus est ea. Nã neq facta st
fecit gͦ ea p̃destinãdo. factsrus operan¬
do. ficut discipłõs quando esegirit
satis indicat euangłium. tunc utiq
quando eos nocauit: et tamen ait
apłs elegit nos ante mundi consti¬
tutionem. predetinando utiq łi
uocando. Quos autem predestinauit:

Expanded text:
cipiam vos ad meipsum, ut ubi ego sum, et vos sitis. Quomodet parat locum, si tam multae mansiones sunt? Si quominus dixisset, Vado parare; aut si adhuc parandus est, cur non merito dixisset, Vado parare? An istae mansiones et sunt, et parandae sunt? Si quominus enim essent, dixisset, Vado parare; et tamen quia istae sunt ut parandae sint, non eas vadit parare sicut sunt; sed si abierit, et praeparaverit sicut futurae sunt, iterum veniens accipiet suos ad semetipsum: ut ubi ipse est, sint etiam ipsi. Quomodo ergo mansiones in domo Patris non aliae, sed ipsae, et sine dubio jam sunt sicut parandaputamus, nisi quomodo etiam ea, et facturus est ea. Nam neque facta sunt Fecit ergo ea praedestinando, facturus est operando. Sicut discipulos quando elegerit, satis indicat Evangelium; tunc utique quando eos vocavit : et tamen ait Apostolus, Elegit nos ante mundi constitutionem : praedestinando utique, non vocando. Quos autem praedestinavit,
Abbreviated transcription (Latin):
dum nouerat. Non nouerat nisi eos
parentes qui generant ad mortem:
nondum nouerat eos parentes qui ge¬
nerant ad uitam. Non nouerat nifi
eos parentes qui generant fuccessuros:
nondrra notierat eos quĩ senm uiuen¬
tes generant ꝑmansuros. Cum ergo
fint due natiuitates: ille unam intel¬
ligebat. Una est de celo alia de ter¬
ra: una est de carne alia de sp̃u. Una
est de mortalitate: alia de eternitate.
Una est de masculo &o femina: alia de
deo et eccłã. Sed ipse dtiȩ fingulȩ st̃:
nec illa potest repeti. nec illa. Recte
intellexit nichodemuis: sed natuuita¬
tem s carnis. Sic et tu intellige nati¬
uitatem sp̃c: quomͦ uttellexit nicho¬
demus natiuitatem carnis. Qtud
nichodemus intellȩxit: Haimqtud
potest homo dentio in uentrem ma¬
tris suȩ intrare & nascie Sic quicũ¬
q tibi dixerit ut spiritaliter iterũ
nascaris: responde quod dixit nicho¬
demus. Nunquid potest iterti¬
homo in uentrem matris suȩ iterũ

Expanded text:
dum noverat: non noverat nisi eos dum noverat: non noverat nisi eos parentes qui generant ad mortem; nondum noverat eos parentes qui generant ad vitam: non noverat nisi eos parentes qui generant successuros; nondum noverat eos qui semper viventes generant permansuros. Cum ergo sint duae nativitates, ille unam intelligebat. Una est de terra, alia de coelo; una est de carne, alia de Spiritu; una est de mortalitate, alia de aeternitate; una est de masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunt; nec illa potest repeti, nec illa. Recte intellexit Nicodemus nativitatem carnis: sic et tu intellige nativitatem spiritus, quomodo intellexit Nicodemus nativitatem carnis. Quid Nicodemus intellexit? Numquid potest homo denuo in ventrem matris suae intrare, et nasci? Sic, quicumque tibi dixerit ut spiritualiter iterum nascaris, responde quod dixit Nicodemus, Numquid potest homo iterum in ventrem matris suae
Abbreviated transcription (Latin):
debit regnum dei. Dicit ad eum
nichodemus. Quomodo potest ho-¬
mo nasci: cum sit senex: Xp̃c ei lo¬
quitur: et ille carnem sapit. Carnẽ
suam sapit: quia carnem xp̃i non¬
dum sapit. Cum enim dixisset do¬
minus iħc nisi quis manducauerit
carnem meam. et biberit sangui¬
nem nreum. non habebit in se ui¬
tam: scandalitati sunt quidam qui
eum sequebantur. & dixerunt apud
semet ipsos. Durus est hic sermo.
Quis potest eum audire: Puta¬
bant enim hoc dicere iħm quod eũ
possent concifum sicut agnum coque¬
re &c manducare: & abhorrentes
a uerbis eius recesserunt et ampliꝰ¬
eum secuti non sunt. Sequitur: Hi
si quis natus fuerit dentio. non uide¬
bit regnum dei. Et ille carnem
suam sapiens. in cuitis ore nondum
sapiebat cara xp̃i: quomͦ inquit potel
homo cum sit senex iterum nascie
Numquid potest in uentrem matris
suȩ iterum introire et nasci: Non
nouerat iste nisi t̃nam nat̾iuitatem
ex adam et eua: ex deo et ecclã non-¬

Expanded text:
debit regnum Dei. Dicit ad eum debit regnum Dei. Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo potest homo nasci cum sit senex? Spiritus ei loquitur, et ille carnem sapit. Carnem suam sapit, quia carnem Christi nondum sapit. Cum enim dixisset Dominus Jesus, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam; scandalizati sunt quidam qui eum sequebantur, et dixerunt apud semetipsos, Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Putabant enim hoc dicere Jesum, quod eum possent concisum sicut agnum coquere, et manducare: abhorrentes a verbis ejus, recesserunt, et amplius eum non sunt secuti. Sisi quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Et ille carnem suam sapiens, in cujus ore nondum sapiebat caro Christi: Quomodo, inquit, potest homo, cum sit senex, iterum nasci? Numquid potest in ventrem matris suae iterum introire, et nasci? Non noverat iste nisi unam nativitatem ex Adam et Eva; ex Deo et Ecclesia non
Abbreviated transcription (Latin):
cem xp̃i portat. in fronte: et non
erubescit de cruce dm̃ sui. Ecce
credit in nomine eius. Interroge-¬
mus eum. Manducas carnem filii
homuns. et bibis sanguinem filiĩ
hominis: Nescit quid dicimus:
nit. Et hoc forte ad rem ꝑtinet.
Ad dñm uenit: et nocte uenit.
Ad lucem uenit: & in tenebris ue¬
nit. Renati autem ex aqtia et
sp̃u: quid audiunt ab aplõ: fuis¬
tis enim aliquando tenebre. nunc
audem lux in dño: ut filii lucis
ambulate. Et iterum. Nos autẽ
qui diei sumus: sobrii simus. Qui
autem renati sunt: noctis fuert̃
et diei sunt. Tenebre fuerunt:
& lumen sunt. Ideo intendite fra-¬
tres mei quid respondeat iste qui
nocte uenit ad ihm: quamuis ad
iħm uenerit: tamen quia nocte
uente. adhuc de tenebris carnis
suȩ loquitur. Non intelligit quod
audit a dño: non intelligit quid ati¬
dit a luce. quȩ illuminat omnem
hominem uementem in hunc mun¬
dum. Iam ei dominus dixit. Nisi
quis renatus fuerit denuo: non ui-¬

Expanded text:
cem Christi portans in fronte, et non cem Christi portans in fronte, et non erubescit de cruce Domini sui: ecce credit in nomine ejus. Interrogemus eum: Manducas carnem filii hominis, et bibis sanguinem filii hominis? nescit quid dicimus, nit; et hoc forte ad rem pertinet. Ad Dominum venit, et nocte venit: ad lucem venit, et in tenebris venit. Renati autem ex aqua et Spiritu, quid audiunt ab Apostolo? Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate : et iterum, Nos autem qui diei sumus, sobrii simus . Qui ergo renati sunt, noctis fuerunt, et diei sunt: tenebrae fuerunt, et lumen sunt. tres mei, quid respondeat iste qui nocte venit ad Jesum. Quamvis ad Jesum venerit, tamen quia nocte venit, adhuc de tenebris carnis suae loquitur. Non intelligit quod audit a Domino, non intelligit quod audit a luce, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Jam ei Dominus dixit, Nisi quis natus fuerit denuo, non vi