comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Us cum ita sint quando nobis ma¬
ronis ille uersus placet. felix qui
potuit rerum cognoscere causas. non
nobis uideat᷑ ad felicitatem consequendam
ꝑtinere. si sciamꝰ causas. magnarum in mun¬
do corꝑalium motionum. quȩ abditissimis
naturȩ sinib occulunt᷑: unde tremor terris.
qua ui maria alta tumescunt obicib rup¬
tis. rursusq inse ipsa residant. & cetera hiuiꝰ¬
modi. sed bonarũ & malarum rerum cau¬
sas nosse debemꝰ. Et Id hact̾enꝰ. quatenꝰ eas
homini inhac uita errorib erũnisq ple¬
nissima. ad cosdem errores & erũnas euaden¬
das nosse concedit᷑. Ad illam quippe felici¬
tatem tendendũ ẽ. ubi nulla quatiamur
erũna nullo errore fallam᷑. Nam si cause
corꝑaliũ motionum noscende nobis. eẽnt:
nullas magis nosse quam nr̃e ualitudinis
deberemꝰ. Cũ uͦ eas ignorantes medicos que¬
rimꝰ: quis ñ uideat quod de secretis cęli &
terrȩ nos lateat quãta sit patientia nesci
error quanta possumꝰ cura cauendus

Expanded text:
 cum ita sint, quando nobis Maronis ille versus placet, Felix qui potuit rerum cognoscere causas. non nobis videatur ad felicitatem consequendam pertinere, si sciamus causas magnarum in mundo corporalium motionum, quae abditissimis naturae sinibus occuluntur; Unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant, Objicibus ruptis, rursusque in se ipsa residant. et caetera hujusmodi: sed bonarum et malarum rerum causas nosse debemus, et id hactenus, quatenus eas homini in hac vita erroribus aerumnisque plenissima, ad eosdem errores et aerumnas evadendas nosse conceditur. Ad illam quippe felicitatem tendendum est, ubi nulla quatiamur aerumna, nullo errore fallamur. Nam si causae corporalium motionum noscendae nobis essent, nullas magis nosse quam nostrae valetudinis deberemus. Cum vero eis ignoratis, medicos quaerimus, quis non videat quod de secretis coeli et terrae nos latet, quanta sit patientia nescierror quanta possumus cura cavendus
Abbreviated transcription (Latin):
ut a corꝑm imaginib in quib se eẽ. arbi¬
trabat᷑. uera inqͥb erat corꝑa ñ dinosce¬
ret. nͥ cũ ab illo angłs ꝑ quem fuerat li¬
beratꝰ abscessit. Ab hac uia deuiabat ia¬
cob patͥarcha. quando uiuentẽ filium
abestia credebat occisũ. In his atq huius¬
modi falfitatib salua fide q̃ indm̃ nobis
ẽ fallim᷑. & uia ñ relicta quȩ ad illũ nes¬
ducit erramꝰ. Qui errores &iam si pecc̃a
ł tam̃ in malis huiꝰ uitȩ deputandi sunt:¬
non simͣt. Quȩ ita subiecta ẽ uanitati: ut ad¬
ꝓbent᷑ hic falsa ꝓ ueris. respuant᷑ uera ꝓ
falsis: teneant᷑ incerta ꝓcertis. Quãus
enĩ heç ab ea fide absint ꝑ quã ueram
certãq ad ȩt̃nam beatitudinẽ tendimus
ab ea tam̃ miseria ñ absunt in qua adhue
sumꝰ. Nullomͦ quippe fallerem᷑ in aliqͦ. ⁊ animi
ł corꝑis sensu. si iam uera illa atq ꝑfecta fe¬
lcitate frueremur

Expanded text:
inibus, in quibus se esse arbitrabatur, vera in quibus erat corpora non dignosceret, nisi cum ab illo angelus, per quem fuerat liberatus, abscessit: aut ab hac via deviabat Jacob patriarcha, quando viventem filium a bestia credebat occisum . In his atque hujusmodi falsitatibus, salva fide, quae in Deum nobis est, fallimur, et via non relicta quae ad illum ducit, erramus: qui errores etiamsi pecca tamen in malis hujus vitae deputandi sunt, quae ita subjecta est vanitati, ut approbentur hic falsa pro veris, respuantur vera pro falsis, teneantur incerta pro certis. Quamvis enim haec ab ea fide absint, per quam veram certamque ad aeternam beatitudinem tendimus; ab ea tamen miseria non absunt, in qua adhuc sumus. Nullo modo quippe falleremur in aliquo vel animi vel corporis sensu, si jam vera illa atque perfecta felicitate frueremur
Abbreviated transcription (Latin):
ri uoluit ab iohanne: ñ ut eiꝰ ulla iniqͥtas
dilueret᷑ sed ut magna cõm̃daret᷑ humi¬
litas. lta quippe nichil in eo baptismũ
qđ ablueret. sic̃ mors nichil qd̾ punir&
inuenit: ut diabolus ueritate usticię
sime occiderat: ꝑ ipsũ iustissime amit¬
teret quos peccati merito detinebat¬
& mors certe dispensationis causa. ñ mi

Expanded text:
ri voluit a Joanne, non ut ejus iniquitas ri voluit a Joanne, non ut ejus iniquitas ulla dilueretur, sed ut magna commendaretur humilitas. Ita quippe nihil in eo baptismus quod ablueret, sicut mors nihil quod puniret, invenit; ut diabolus veritate justitiaesime occiderat, per ipsum justissime amitteret quos peccati merito detinebatet mors, certae dispe
Abbreviated transcription (Latin):
llyd tam̃ unũ peccatum. qđ tam magnũ
in ioco ⁊ habitatu tantȩ felicitatis admis¬
sum ẽ. ut in uno homine originalit̃ atq
ut ita dixerim radicabilit̾ totũ genꝰ hu¬
manum clam pnaret᷑: ñ soluit᷑ ac diluitur.
& ipse baptiratꝰ ẽ sed quodã p̃cursoris illius
ministi̾o qui dicebat parate uiam dño. huic
uni in quo solo renasci poterant parabant᷑.
huiꝰ enĩ baptismũ. ẽ. ñ in aqua tantũ sicut
fuit iohannis uerũ ceiam inspũ sc̃o. ut de
ilio sp̃u scõ regeneret᷑ quisqͥs in xp̃m credit.
de quo xp̃s generatꝰ regeneratione ñ eguit.
Uñ uex illa patris quȩ suꝑ baptizatũ facta
ẽi ego bodie genui de. ñ unũ illũ tẽꝑis diẽ
quo baptizatꝰ ẽ: sed inmutabilis et̃nita¬
tis ostendit ut illũ hominẽ ad uiuigeniti
ꝑsonã ꝑtinere monstraret. ub enĩ dies
nec hest̾ni fine inchoat᷑ nec initio crastini
t̃minat᷑. sẽꝑ hodi ernꝰ ẽ. In aqua gͦ baptita¬

Expanded text:
llud tamen unum peccatum, quod tam magnum, in loco et habitu tantae felicitatis admissum est, ut in uno homine originaliter, et, ut ita dicam, radicaliter totum genus humanum damnaretur non solvitur ac diluitur,et ipse baptizatus est: sed quodam praecursorio illius ministerio qui dicebat, Parate viam Domino , huic uni in quo solo renasci poterant parabantur. Hujus enim baptismus est non in aqua tantum, sicut fuit Joannis, verum etiam in Spiritu sancto ; ut de illo Spiritu regeneretur quisquis in Christum credit, de quo Christus generatus regeneratione non eguit. Unde vox illa Patris quae super baptizatum facta est, Ego hodie genui te ; non unum illum temporis diem quo baptizatus est, sed immutabilis aeternitatis ostendit, ut illum hominem ad Unigeniti personam pertinere monstraret. Ubi enim dies nec hesterni fine inchoatur, nec initio crastini terminatur, semper hodiernus est. In aqua ergo baptiza
Abbreviated transcription (Latin):
isi qđ ille unus unũ peceatũ mi¬
sit in mundũ: iste uͦ unꝰ ñ solum unũ
illud. s cuncta simul abstulit. quȩ ad¬
dita in uenit. Unde dicit apłs. Non
sic̃ dãpnatio ꝑ unũ peccantem: ita ẽ.
&e donum. Nam uidicium quidẽ ex
uno in condãpnationẽ : gr̃a autem
ex multis delictis in iustificationem.
Quia utiq illud unũ qd̾ originaliter
trahit᷑ oeiam si solum sit: obnoxios dãp¬
natione facit. Grã uero exmultis de¬
letis iustificat hominem: qͥ p̃ter illud
unũ qd cõmunit̃ cũ oĩb originaliter
traxit. sua qͦq ꝓpͥa multa cõmisit:
eruiitam ẽt qđ paulo post Li.¬
dicit. sicut ꝑ uniꝰ delictum in om̃s ho¬
mines ad cõdapnationẽ: ita & ꝑ uniꝰ

Expanded text:
isi quod ille unus unum peccatum misit in mundum, iste vero unus non solum illud unum, sed cuncta simul abstulit quae addita invenit. Unde dicit Apostolus: Non sicut per unum peccantem, ita est et donum: nam judicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in jus» Quia utique illud unum quod originaliter trahitur, etiam si solum sit, obnoxios damnationi facit: gratia vero ex multis delictis justificat hominem, qui praeter illud unum, quod communiter cum omnibus originaliter traxit, sua quoque propria multa commisit. Verumtamen quod paulo post dicit , « Sicut per unius delictum in omnes hom
Abbreviated transcription (Latin):
Natura: ut ex eis nascentia. factura: que an
re. sic̃ nec malũ ÷. aliquid. nͥ bono .i. gandio care¬
re. Quod saltem uocabulum a dõ tali modo
habet. cũ sit ꝑ illã substantiã qũa fecit ds̃.
luste uero dãpnat eos ds̃ .i. ñ dat eis gaudiũ
qui non faciunt. uł alit̃ faciunt: quã sit
p̃ceptũ. d̾ Quis ÷. auctor peccati: m̾ Ipse
homo. incentor di abolus. D Est graue poc
care : m orinimũ peccatũ scienter cõmissũ.
grauius ÷. toto mundo. Quicqutid aut̃ mali
cõꝑbatur. d̾ Quid dicis homicidtũ & adulterrũ
Ut occisio golie a dauid. & olo fernis a tudith.
Quod tunc malũ dr̃. cũ ꝓprio inpulsu ꝑpetrat᷑.
Conugiũ bonũ credititr. s idõ malũ ÷. adult̾iũ.
quia alit̃ fit quã cõcessum sit. Quȩ tam̃ in lau

Expanded text:
 ut elementa; natura, ut ex eis nascentia; factura, quae homo, re: sicut nec malum est aliquid, nisi bono, id est gaudio carere. Quod saltem vocabulum habet a Deo, tali modo habet, cum fit per illam substantiam, quam fecit Deus. Juste vero damnat eos Deus, id est non dat eis gaudium, qui non faciunt vel aliter faciunt quam sit praeceptum. D. Quis est auctor peccati?--M. Ipse homo, incentor vero diabolus. 2. Peccare?--M. Minimum peccatum scienter commissum, gravius est toto mundo. Quidquid autem mali fieri comprobatur, D. Quid dicis? homicidium vel adulterium ut occisio Goliae a David, et Holophernis a Judith; quod tunc malum dicitur, cum proprio impulsu perpetratur. Conjugium bonum creditur; sed ideo malum est adulterium, quia alit
Abbreviated transcription (Latin):
Dño: quod deterso ignorantie nubilo
tanto ꝑte illustratus sũ scientiȩ radio.
Queso itaq te decus ȩccłiȩ ut liceat iichi
adhuc aliqua inquirere. M Quere que ius.
& audies quȩ citpis. D Dicit matũ nchil eẽ.¬

Expanded text:
no, quod deterso ignorantiae nubilo, tanto per te illustratus sum scientiae radio. Quaeso itaque, decus Ecclesiae, ut liceat mihi adhuc aliqua inquirere.--M. Quaere quae vis, et audies quae cupis. D. Dicitur malum nihil es
Abbreviated transcription (Latin):
Ita xp̃i electos ad dm̃ ꝑtralunt. & ipsi ad ma¬
la studia redeunt. Sicut etiã timor caritatis
adducit ad regitũ: & ipse non introibit. Sicut
enĩ diabolus seruit dõ. tta enis menbra serui¬
unt electis etiã tali modo. D̾ Quomͦ seruit oi¬
abolus cõ: D̾ Quia gloriosus pͥnceps deseruit
eẽ in palatio: fecit eũ d̃s laboriostĩ fabrũ in hac
mundo. ut coictus totis uirib seruiat. qiuia
uacare dõ fruendo nolebat. unde dr̃. faciam eu̾
tibi seruũ sempit̾nũ. Cuiꝰ fabri caminus: asli¬
ctio & tribulatio. folles sunt tẽptationes &

Expanded text:
ita et isti electos ad Deum pertrahunt, et ipsi ad maita et isti electos ad Deum pertrahunt, et ipsi ad mala studia redeunt: sic etiam timor charitatem ad regnum ducit, et ipse non introibit; sicut enim diabolus servit Deo, ita membra ejus serviunt electis etiam tali modo. 4. Quomodo diabesse in palatio; fecit eum Deus laboriosum fabrum in hoc mundo, ut coactus totis viribus serviat, qui vacare Deo fruendo nolebat, ut dicitur: Faciam tibi eum servum sempiternum . Cujus fabri caminus, est afflictio et tribulatio; folles sunt tentationes
Abbreviated transcription (Latin):
Itautiq sicut des̃ insaluatione tustorũ glori¬
sicatur. sic inꝑditione impierum ꝑ om̃ia lau¬
ditur. D Cũ scriptũ sit nichil odisti eorũ que
cuncta in uno loco locauit. Sicut pietor om̃s
colores diligit. s quosdã p̃aliis eligit. & unum¬
quẽq in ilłib łoco ponit. ita ds̃ unũ qu̾eq sii
conuenienti loco disponit. Idõ dr̃ eos dilige¬
re. quos in celesti palatio tectpit: illos odisse qͦs
infernali carcere mergit. D Quid ÷. liberum
hoc in ꝑadiso homoñhaduit liberum: nunc
uero captiuũ quia bonũ ñ uult: nisigrã dĩ
p̃ueniatur. nec pot̾ agere : nisi eũ subsequat᷑.
D̾ Quid dicis de hisqui scłm relinqunt. & re¬
ligionis habitũ sumunt: transacto aut̃ aliquo
tẽpore reiciunt. & peiores quã pͥus fuerunt fiunt:
quidã uͦ aliqua bona incipiunt & deserunt. & ad
iniquitatem redeunt: M lehis dr̃. Simulato¬
res callidi ꝑuocant irã dĩ. Sepe seruus errantẽ
filiũ ad patrẽ ꝓtrahit: & ipse ad opus siiuĩ pedit

Expanded text:
rificatur, sic in perditione impiorum per omnia laudatur. D. Cum scriptum sit: Nihil eorum odisti, quae cuncta in uno loco locavit. Sicut pictor omnes colores diligit, sed quosdam prae aliis eligit, et unumquemque apto loco ponit; ita Deus unumquemque sibi convenienti loco disponit; ideo dicitur eos diligere, quos in coelesti palatio recipit; illos odisse, quos in infernali carcere mergit. 3. De libero arbitHoc in paradiso homo habuit liberum; nunc vero habet captivum: quia bonum non vult, nisi gratia Dei praeveniatur, nec potest agere, nisi eum subsequatur. D. Quid dicis de his qui saeculum relinquunt, religionis habitum sumunt, et transacto aliquo tempore rejiciunt, et pejores quam prius fuerint fiunt? quidam vero aliqua bona incipiunt, postea deserunt, et ad iniquitatem redeunt?--M. De his dicitres et callidi provocant iram Dei . » Saepe servus errantem filium ad patrem pertrahit, et ipse ad opus suum recedit;
Abbreviated transcription (Latin):
patrum: diuersisq consilioꝵ acerualat fraudibus et circumtienire insidiis
moliebatur. Sed om̃s eitis apparatus ꝓpħ̃a dep̃hendebat. ec uigore mentis
ꝑ grãm. dĩ ubiq presens. cogitationes hostruni suis annuntiabat: et monebat
quib cauerent locis. Quod ubi regi sirie manifestatum ẽt misso exercitu clausit
ꝓpħam. Orauit elise us. et omnes illos cecitate ꝑcuti fecit: et caꝑtiuos intrare insama¬
riam. qui uenerant obsidere eum. C onferamus hoc otium: cum aliorum ocio. Alii
enim requiescendi causa abducere anuni anegotiis solent. et aconuentu cetuq

Expanded text:
patrum, diversisque consiliorum acervabat fraudibus, et circumvenire insidiis patrum, diversisque consiliorum acervabat fraudibus, et circumvenire insidiis moliebatur: sed omnes ejus apparatus propheta deprehendebat, et vigore mentis per gratiam Dei ubique praesens, cogitationes hostium suis annuntiabat, et monebat quibus 109 caverent locis. Quod ubi regi Syriae manifestatum est, misso exercitu, clausit prophetam. Oravit Elisaeus, et omnes illos caecitate percuti fecit, et captivos intrare in Samariam, qui venerant obsidere eum . 6. Conferamus hoc otium cum aliorum otio. Alii enim requiescendi causa abducere animum a negotiis solent, et a conventu coetuq
Abbreviated transcription (Latin):
erpugnalat hostem. quem non poterant uincere qui dimicabant frgo
moy sẽs et insilentio loquebatur: et in otio: oꝑabatur. Cuius autem maiora nego
tia quam huius otip : qui. xl diebus posicus inmonte totam legem comple-¬
xus ẽt et urilla solitudine qui cum eo loqueretur nondefuit. Unde ec da
ait. Audiam quid loquatur inme dñs ds̃. Et quanto plusest. sicumaliqͦ
deus loquatur quam ipse secum : tranfibant apłi: et umbra eorum cura¬
bat infirmos. Tangebantur uestimenta eorum: et sanitas deferebatur.
Sermonem locutus ẽ. elias. et pluuia stecit: nec cecidit suꝑ terram trib
annis etui. mensib. Iterum locucus ẽ. et ydria farine non defecit. &
uas olei toto famis diurne cempore non ẽ. exinanitum. Et qm̃ plerosq delectass.
Sedebat elyseus muno loco. et rex syrie magnam belli molem inferebat ppło

Expanded text:
expugnabat hostem, quem non poterant vincere qui dimicabant. Ergo expugnabat hostem, quem non poterant vincere qui dimicabant. Ergo Moyses et in silentio loquebatur, et in otio operabatur. Cujus autem majora negotia, quam hujus otia, qui quadringinta diebus positus in monte, totam Legem complexus est, et in illa solitudine qui cum eo loqueretur, non defuit ? Unde et David ait: Audiam quid loquatur in me Dominus Deus . Et quanto plus est si cum aliquo Deus loquatur, quam ipse secum! 3. Transibant apostoli, et umbra eorum curabat infirmos. Tangebantur vestimenta eorum, et sanitas deferebatur . 4. Sermonem locutus est Elias, et pluvia stetit nec cecidit super terram tribus annis et sex mensibus. Iterum locutus est, et hydria farinae non defecit, et vas olei toto famis diurnae tempore non est exinanitum . 5. Et quoniam plerosque delectant Sedebat Elisaeus in uno loco, et rex Syriae magnam belli molem inferebat populo
Abbreviated transcription (Latin):
aUIS OXOPħA docuit nos tamquam in ampi
domo de ambulare in corde nr̃o. et conuersan
cum eo: tanquam cum bono contub̾nali: ut ipsi
sibi diceret et loquerecur secum. ut est illud.
Deri custodiam uias meas. Salomon quoq filius euis dicit. Bibe aquã
de riuis uasis: et de pitiorum cuorum fontibiis. Hoc est cuo consilio utere.
Aqua enim alta: consilium incorde iuri. Nemo inquia adiemnus particens
Nt tibi. fons aque cue sit cibi ꝓprius. et iocundare eum urore. quc est
tibi aluuentute. Ceruus amiticie et pullus gr̃arũ confabillentiur tecũ.
Non eͦ primus scipio sciuit solus non et̃ cum solus eet: nec minus ocio¬
sus cumociosuis eẽt. Sciuit ante ipsum moyses: qui cum taceret clamabiat
euuiociosus starec p̃li abatur. Nec solum p̃liabatur: sea etiam de hostius
qiuos non contigerat criumphabat. A deo ociosiis: ut manuis erus ali susi¬
nerent. Nec minus ociosus quam cȩceri. nec otiosus: qui otiosis manus

Expanded text:
avid propheta docuit nos tamquam in ampla domo deambulare in corde nostro, et conversari cum eo tamquam cum bono contubernali; ut ipse sibi diceret, et loqueretur secum, ut est illud: Dixi, custodiam vias meas . Salomon quoque filius ejus ait: Bibe aquam de tuis vasis, et de puteorum tuorum fontibus ; hoc est tuo consilio utere. Aqua enim alta, consilium in corde viri . Nemo, inquit, alienus particeps sit tibi. Fons aquae tuae sit tibi proprius: et jucundare cum uxore, quae est tibi a juventute. Cervus amicitiae et pullus gratiarum confabulentur tecum . 2. Non ergo primus Scipio scivit solus non esse, cum solus esset; nec minus otiosus, cum otiosus esset: scivit ante ipsum Moyses, qui cum taceret, clamabat : cum otiosus staret, praeliabatur; nec solum praeliabatur, sed etiam de hostibus, quos non contigerat, triumphabat . Adeo otiosus, ut manus ejus alii sustinerent: nec minus 108 quam caeteri negotiosus, qui otiosis manibus
Abbreviated transcription (Latin):
modos. uices tempor ꝑsingularum sonos seuauit eratũ.
ut mͥ uideat᷑ non minus utuendi genere quam canendi
suauitate p̃dulcis. immortalem deo sui fudisse meriti
drum de fuit: Quarum primo loco constituerunt pruden¬
tiam quȩ itueri inuestigatione uersat᷑. & scientie pleni.¬
or is infundit cupiditatem. sccło iustitiam. que suum cuiq
tribuit. alienum non uandicat. utilitatem ꝓpriam negli

Expanded text:
modos, vices temporum per singularum sonos servavit aetatum; modos, vices temporum per singularum sonos servavit aetatum; ut mihi videatur non minus vivendi genere, quam canendi suavitate praedulcis immortalem Deo sui fudisse meriti  officium defuit? Quarum primo loco constituerunt prudentiam, quae in veri investigatione versatur, et scientiae plenioris infundit cupiditatem: secundo justitiam, quae suum cuique tribuit, alienum non vindicat, utilitatem propriam negli
Abbreviated transcription (Latin):
fidus socero. gener sedulus. in labore impiger. inconiuiuo
partus. insatisfactione p̃utus. inrenuneratione largus. Dem¬
q. sic frat̾nam mitigauit iracundiam: ut cuius uerebat᷑
mimicitias ad ipisceretur grãm. Quid deiosepł loquar.
quii utiq habebat cupiditatem libertatis. & suscepit ser¬
uitius necessitatem: Quam subditus inseruitute. quam ia
iurtute constans. quam benignis in carcere. sapiens inuitt᷑¬
ptatione in potestate moderatus. inubertate ꝓudus. in fa¬
me iustus. &r diem laudis reb adiungens. eopottuntatẽ
temporib equitatem populis offitii sui moderatione dis¬
pensans. C lob quoq tusta scdis atq aduersis reb irep̃¬
hensibilis. patiens. gratus deo atq. acceptus ꝓbatur. uexa¬
batur dolorib: sed se consolabatur.  Pauit etiam fortis in
bello. patiens iaduersis. in ierłm pacificus. imucter ia
mansuetus. in peccato dolens. insenectute ꝓuidus. rerũ

Expanded text:
fidus, socero gener sedulus, impiger in labore, in convivio fidus, socero gener sedulus, impiger in labore, in convivio parcus, in satisfactione praevius, in remuneratione largus . Denique sic fraternam mitigavit iracundiam; ut cujus verebatur inimicitias, adipisceretur gratiam . 112. Quid de Joseph loquar, qui utique habebat cupiditatem libertatis, et suscepit servitii necessitatem? Quam subditus in servitute, quam in virtute constans, quam benignus in carcere, sapiens in interpretatione, in potestate moderatus, in ubertate providus, in fame justus, ordinem laudis rebus adjungens, et opportunitatem temporibus, aequitatem populis officii sui moderatione dispensans ? 113. Job quoque juxta secundis, atque adversis rebus irreprehensibilis, patiens, gratus Deo atque acceptus, vexabatur doloribus, sed se consolabatur . 31 114. David etiam fortis in bello, patiens in adversis, in Hierusalem pacificus, in victoria mansuetus, in peccato dolens, in senectute providus, rerum
Abbreviated transcription (Latin):
nondefint: sed repressus ẽ. Animus equalis gerendis. qui
nec magna ꝓuilib: nec minora promagnis ctucer et
Moderatio pronegotiis. ordo rerum. oportunitas tempoꝵ.
mensura uerboꝵ. fide primus. iustitia p̃cipirus. inp̃lio
strenius. inuictoria non auarus. domi hospitalis. uxori
sectuliis. Sc̃m quoq eius nepotem racob delectabat domi
securum degere: sed mat̾ uoluit peregrinari. ut daret
frat̃ne iracundie locum. Uict appecitum consili i salubri¬
tas. Exul domo. ꝓfugus aparentib ubiq. tamen conuenien¬
tem mensuram. negoci is tenuit: & temporib oportunitatẽ
reseruauit. Acceptus domi parentib ut alter maturita¬
te ꝓuocatus obsequii benedictionem daret: alter amore
pio ꝓpenderet. Frat̾no quoq iuditio p̾latus. cum cibum suũ
fr̃i cedendum putasset: delectabatur utiq. alimento sccłm
naturam. sed scdm pietatem cessit petito. P astor dno gregis.

Expanded text:
non defuit, sed repressus est: animus aequalis gerendis, qui non defuit, sed repressus est: animus aequalis gerendis, qui nec magna pro vilibus, nec minora pro magnis duceret, moderatio pro negotiis, ordo rerum, opportunitas temporum, mensura verborum. Fide primus, justitia praecipuus, in praelio strenuus, in victoria non avarus, domi hospitalis, uxori sedulus. 111. Sanctum quoque ejus nepotem Jacob delectabat domi securum degere: sed mater voluit peregrinari, ut daret fraternae iracundiae locum . Vicit appetitum consilii salubritas. Exsul domo, profugus a parentibus, ubique tamen convenientem mensuram negotiis tenuit, et temporibus opportunitatem reservavit. Acceptus domi parentibus, ut alter maturitate provocatus obsequii benedictionem daret, alter amore pio propenderet . Fraterno quoque judicio praelatus, cum cibum suum fratri cedendum putasset: delectabatur utique alimento secundum naturam, sed secundum pietatem cessit petito. Pastor domino gregis
Abbreviated transcription (Latin):
posse duci ꝑiculo : fo tam̃ subrre omĩa quã excusare con¬
sultius diuidicauit. Deinde cũ descenderet in egyptũ
monuit ut diceret se sororem ẽẽ. non uxorem ipsius.
Aduerte quanti appetitus. Timebat uxoris pudori. time¬
bat ꝓprie saluti. suspestas habebat egiptioꝵ libidimes. et
ramen p̾ualuit apud eum ratio exequende deuotionis.
Considerauit enim quod dei fauore ubiq tutus eẽ. possit.
offenso autem dño. etiam domi non possit illesus manere.
Uieit igitur appetitum ratio: ae obedientem sibi prestuit.
Capto ne pote.: non ꝓt̾ritus. neq tot regum tut batͥs poru¬
lis. bellum repetis. Uictoria potitus p̃de partem cunis
ipse fuit auctor recusauit. Promisso quoq sibi filio. eum
consideraret emortui corporis sui uires depositas. sterili¬
tatem conuigis e fup̾mam senectutem: etiam contra usum
nature dõ credidit. Aduerte conuenire omĩa. appetitus

Expanded text:
posse duci periculo? Et tamen subire omnia, quam excusare conposse duci periculo? Et tamen subire omnia, quam excusare consultius dijudicavit. Deinde cum descenderet in Aegyptum, monuit ut diceret se sororem esse, non uxorem ipsius. 108. Adverte, quanti appetitus. Timebat uxoris pudori, timebat propriae saluti, suspectas habebat Aegyptiorum libidines; et tamen praevaluit apud eum ratio exsequendae devotionis. Consideravit enim quod Dei favore ubique tutus esse posset, offenso autem Domino, etiam domi non posset illaesus manere. Vicit igitur appetitum ratio, et obedientem sibi praestitit. 109. Capto nepote, non perterritus neque tot regum turbatus populis, bellum repetit: victoria potitus, praedae partem cujus ipse fuit auctor, recusavit . Promisso quoque sibi filio, cum consideraret emortui corporis sui vires depositas, sterilitatem conjugis, et supremam senectutem, etiam contra usum naturae Deo credidit . 110. Adverte convenire omnia. Appetitus
Abbreviated transcription (Latin):
appetitus rationi pareat: scdm & tercium idem ẽ.: hoc
ẽ. inutroq moderatio. Uacat enim apud nos specieili¬
beralis que pulchritudo habet᷑. & dignitas contempla¬
tio. Sequit᷑ deordine rerum & deoportiuitate tempors:
ac ꝑ hoc tria funt que uideamus utrum in aliquo scõꝵ
consuminata posfumus docere. Prumum ipse pater abra¬
bam qui ad magistertum future successionis in foriatus
& instructus ẽ. iusfus exire det̾ra fua & decognatione
sua & dedomo patris sui. nonne multiplicate necessitu¬
dinis prestrictus affectu. tamen appetitum rationi obe¬
dientem p̾buit : Quem enim t̾re sue cognationis. do¬
nrus quoq ꝓprie gr̃a nundelectaret: Et hunc gͦ mul¬
cebat suoꝵ suauitas: sed imperii celestis & remunerati¬
onis ȩternȩ confideratio mouebat amplius. Nonne confi¬
derabat uxorem imbecillem ad labores. teneram ad in¬
iurias. decoram ad incentuia insolentium sine sũmo ñ

Expanded text:
appetitus rationi pareat: secundum et tertium idem est, hoc appetitus rationi pareat: secundum et tertium idem est, hoc est, in utroque moderatio. Vacat enim apud nos speciei liberalis, quae pulchritudo habetur, et dignitatis contemplatio. Sequitur de ordine rerum, et de opportunitate temporum. Ac per hoc tria sunt, quae videamus utrum in aliquo sanctorum consummata possimus docere. 107. Primum ipse pater Abraham, qui ad magisterium futurae successionis informatus et instructus est, jussus, exire de terra sua, et de cognatione sua, et de domo patris sui ; nonne multiplicatae necessitudinis praestrictus affectu, tamen appetitum rationi obedientem praebuit? Quem enim terrae suae, cognationis, domus quoque propriae gratia non delectaret? Et hunc ergo mulcebat suorum suavitas, sed imperii coelestis 30 et remunerationis aeternae consideratio movebat amplius. Nonne considerabat uxorem imbecillem ad labores, teneram ad injurias, decoram ad incentiva insolentium, sine summo non
Abbreviated transcription (Latin):
decors ẽ. Nam de uoce quid loquar. quam simplicem & pu¬
ram ẽẽ. satis arbitror:. Canoram autem ẽẽ. nature est:. non-
industrie. Sit sane distincta ꝓnuntiationis modo. & ple¬
na suci uirilis: ut agrestem ac sub rusticum fugiat so¬
num. non ut rithinum affectet scenicum: sed misticum
tione uite quid congruat consideremus. Tra autem in
hoc genere spectanda cernimus: unum ut rationi ap¬
petitus non reluctent᷑. hoc enim solum modo possunt of¬
ficia nr̃a illi decoro conuenire. Si enim appecitus rationi
obediat. facile id quod deceat in omĩb officiis conseruaripo¬
test. Deinde maiori studio quam res ipsa est que fuscipit᷑.
ułminorem aut paruam magno ambitu suscepisse. aut mag¬
nam inferiori destituisse uideam᷑: tertium de modera¬
tione studioꝵ operumq nr̃ors. Deordine quoq rerum
&e deoportunitate tempoꝵ. non dissimulandum puto.
Sed primum illud quasi fundamentum ẽ. om̃ium. ut

Expanded text:
decorum est. 104. Nam de voce quid loquar, quam simplicem et pudecorum est. 104. Nam de voce quid loquar, quam simplicem et puram esse satis arbitror: canoram autem esse naturae est, non industriae. Sit sane distincta pronuntiationis modo, et plena succi virilis; ut agrestem ac subrusticum fugiat sonum, non ut rythmum affectet scenicum, sed mysticum tione vitae quid congruat, consideremus. Tria autem in hoc genere spectanda cernimus: unum, ut rationi appetitus non reluctetur; hoc enim solummodo possunt officia nostra illi decoro convenire. Si enim appetitus rationi obediat, facile id quod deceat in omnibus officiis conservari potest. Deinde ne majore studio quam res ipsa est quae suscipitur, vel minore: aut parvam magno ambitu suscepisse, aut magnam inferiore destituisse videamur. Tertium de moderatione studiorum, operumque nostrorum: de ordine quoque rerum et de opportunitate temporum, non dissimulandum puto. 106. Sed primum illud quasi fundamentum est omnium, ut
Abbreviated transcription (Latin):
aoctrma fidei. de magisterio continentie. dediscept̃ione uisti¬
teacihortatione diligentie. non unus semꝑ: sed ut se dede¬
rit lectio nobis. & arripiendus ẽ. & ꝓut possumus ꝓsequendꝰ
Neq nimium ꝓlixus. neq. cito int̃ruptus: ne uł fastidium de¬
retinquat. uel desicdiam ꝓdat atq. incuriam. Bratio pura sumn¬
plex. dilucida atq manifesta. plena grauttatis. & ponderis.
non affectata elegantia. sed non int̾missa gr̃a. Multa p̃terea¬
deratione dicendi dant p̃cepta scłares uiri. que nobis p̃tere¬
unda arbitror: ut de iocandi disciplina. Nam licet interdũ
honesta ioca asuatiza sint: tamen abecliastica ab horrent
regula. Am̃ que inscripturis non reperimus. ea quem ad¬
modum usitrpare poffumus: Cauenda funt enim etiam
in fabulis: ne inflectant grauitatem seuerioris ꝓpofiti. Ue
teriam requirunus. ut hic ridentes illic fleamus: non
solum ꝓfusos. sed am̃s etiam iocos declinandos arbitror:
nisi forte plenum grauitatis & gr̃e sermonem eẽ. non in¬

Expanded text:
octrina fidei, de magisterio continentiae, de disceptatione justitiae, adhortatione diligentiae, non unus semper, sed ut se dederit lectio, nobis et arripiendus est, et prout possumus, prosequendus: neque nimium prolixus, neque cito interruptus; ne vel fastidium derelinquat, vel desidiam prodat atque incuriam. Oratio pura, simplex, dilucida, atque manifesta, plena gravitatis et ponderis: non affectata elegantia, sed non intermissa gratia. CAPde ratione dicendi dant praecepta saeculares viri, quae nobis praetereunda arbitror, ut de jocandi disciplina. 29 Nam licet interdum honesta joca ac suavia sint, tamen ab ecclesiastica abhorrent regula; quoniam quae in Scripturis sanctis non reperimus, ea quemadmodum usurpare possumus? 103. Cavenda enim etiam in fabulis, ne inflectant gravitatem severioris propositi. Vae teriam requirimus, ut hic ridentes, illic fleamus? Non solum profusos, sed omnes etiam jocos declinandos arbitror; nisi forte plenum suavitatis et gratiae sermonem esse, non in
Abbreviated transcription (Latin):
sine bonis & nisi in bonis. eẽ: ñ possint quã¬
uis bona sine malis possint. Potest enim hõ
uł angłs ñ eẽ. iniustus. in iustus autem non
potest. eẽ. nisi homo uł angłi. Et bonum qđ
homo. bonũ qd̾ angłs: malum quod iniustus
& hec duo contraria ita simul sunt ut si
ẽẽ: potiussae. Quia ñ mͦ ubi consisteret. sed un¬
de oriretur corruptio ñ haberet: nisi eẽt. qd̾
corrumꝑet᷑. Quod nͥ bonũ. eẽt. nec corrũperet᷑.
qm̃ nichil ẽ. aliud corruptio. quam boni ex¬
terminatio. Ex bonis igit᷑ mala orta sunt.
& nͥ uialiqͥb bonis ñ sunt. nec erat alias unde
oriret᷑ ulla mala natura. Nam si eẽt. inquãtũ
natura eẽt. ꝓfecto bona. eẽt. & aut incorrup¬
tibilis natura magnũ eẽt. bonum. aut &iã
natura corruptibilis nullo mͦ. eẽt. nͥ aliqd̃
bonum. Quod bonum corrũpendo: posset ei
nocere corruptio.

Expanded text:
sine bonis et nisi in bonis esse non possunt: quamsine bonis et nisi in bonis esse non possunt: quamvis bona sine malis possint. Potest enim homo vel angelus non esse injustus; injustus autem non potest esse nisi homo vel angelus: et bonum quod homo, bonum quod angelus; malum quod injustus. Et haec duo contraria ita simul sunt, ut si esse potuisset: quia non modo ubi consisteret, sed unde oriretur corruptio non haberet, nisi esset quod corrumperetur; quod nisi bonum esset, nec corrumperetur; quoniam nihil est aliud corruptio, quam boni exterminatio. Ex bonis igitur mala orta sunt, et nisi in aliquibus bonis non sunt: nec erat alias unde oriretur ulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, profecto bona esset: et aut incorruptibilis natura magnum esset bonum, aut etiam natura corruptibilis nullo modo esset nisi aliquod bonum, quod bonum corrumpendo posset ei nocere corruptio.
Abbreviated transcription (Latin):
Quisqͥs ergo dicit malum hominem esse. au¬
quod bonũ. ẽ. iniquũ. eẽ. ipse incidit in ꝓ¬
pheticam illam sententiam. Ue his qui di¬
cunt quod bonum. ẽi malũ: & quod malũ ẽ.
bonum. Opus enĩ dĩ culpat quod ẽ homo:
& uitium hominis laudat quod ẽ. iniqͥtas.
Om̃is itaq natura &eiam si uitiosa est: in quã.¬
tum natura ÷ bona ẽ in quãtũ uitiosa est.¬
ua. ꝓpt̃ in his contrariis .x U smala. ẽ:¬
quȩ mala& bona uocant᷑. illa dialecticorum
regula deficit. qua dicunt nulli rei duo sut
inesse: contraria. Nullus enĩ aer simul ẽ. &
tenebrosus & lucidus. Nullus cib aut potus.
simul dulcis & amarus. Nullum corpus si¬
mul ubi album ibi ce nigrum. Nullum simul
ubi deforme ibi formosum. Et hoc inmultis
ac pene in om̃ib contrariis repperit᷑. ut in
una re simul eẽ: ñ possint. Cũ autem bona
& mala nullus ambigat. ẽẽ. contraria. non
solũ simul eẽ. ñ possunt: sed mala om̃ino

Expanded text:
Quisquis ergo dicit, Malum est hominem esse; aQuisquis ergo dicit, Malum est hominem esse; aut, Bonum est iniquum esse: ipse incidit in propheticam illam sententiam, Vae iis qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum. Opus enim Dei culpat, quod est homo: et vitium hominis laudat, quod est iniquitas. Omnis itaque natura, etiamsi vitiosa est, in quantum natura est, bona est; in quantum vitiosa estuapropter in iis contrariis quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim aer simul est et tenebrosus et lucidus: nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus: nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum; nullum simul ubi deforme, ibi et formosum. Et hoc in multis ac pene in omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed mala omnino
Abbreviated transcription (Latin):
ullũ: ubi ẽ. bonũ nullũ. Unde mira res
conficitur ut qr oĩs natura in quantium¬
deat᷑ cũ uitiosa natura mala eẽ natura
nũ ẽ. Nec res aliqua mala eẽt: nisi res ipsa
que mala ẽ: natura bona eẽt. Non igit᷑
potest eẽ: malũ: nisi aliquod bonum.
Quod cum dici uideatur absurde : cone¬
xio tam̃ ratiocinationis huiꝰ uelut in eui¬
tabilit̾ nos cõpellit hoc dicere: Et cauendũ
ticam ubi legit᷑. Ue his qui dicunt quod
bonum ẽi malum: & quod malũ ẽ. bonũ.
Qui clicunt tenebras lucem: & lucem tene¬
bras. Qui dicunt dulce amarum: & ama¬
rum dulce. Et tam̃ dñs ait. Malus homo:
de malo thesauro cordis sui ꝓfert malai.
Quid. ẽ autem malus homo nͥ natura
mala. quia homo natura est: Porro si homo
aliquid bonũ quia natura ẽ: quid ẽ: malus
homo nisi inalum bonum: Iam̃ cum duo ista
discernimus inuenimꝰ nec ideo malum qͥa
homo ẽ: uec ideo bonum quia iniquus ẽ.
Sed bonum quia homo: malũ quia iniquus

Expanded text:
ullum est bonum. Unde mira res conficitur ut, quia omnis natura bondeatur. cum vitiosa natura mala dicitur: num est; nec res aliqua mala esset, si res ipsa quae mala est, natura non esset. Non ergo potest esse malum nisi esset aliquod bonum. Quod cum dici videatur absurde, connexio tamen ratiocinationis hujus velut inevitabiliter nos compellit hoc dicere. Et cavendum tiam, ubi legitur: Vae iis qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum; qui dicunt tenebras lucem, et lucem tenebras; qui dicunt dulce amarum, et amarum dulce . Et tamen Dominus ait: Malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala . Quid est autem malus homo, nisi mala natura; quia homo natura est? Porro si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid est malus homo, nisi malum bonum? Tamen cum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum quia homo est, nec ideo bonum quia iniquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus.
Abbreviated transcription (Latin):
Mali aut̃ de praua consesaͥ
& cordis amaritudine: st̃ uultu nebulosi u̾bis.
& factis instabiles. risu in moderati. tristicia
mod̾ati. in ingressu intẽꝑati. scilicet mͦ tar¬
di. modo festini. uenenũ quod corde gerunt
nunc amaris. ninc impuris dictis fundunt

Expanded text:
Mali autem de prava conscientia et cordis amaritudine sunt vultu nebuloso, et verbis et factis instabiles; risu immoderati, tristitia mordaces, in ingressu intemperati, scilicet modo tardi, modo festini; venenum quod in corde gerunt, nunc amaris, nunc impuris dictis fundunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ȩlementa : & trib ea quȩ sunt in tra elem̃ta.
Prima itaq die : fecit diem ęt̃nitatis. scilicet
Scd̾a die : in medio elemento quod ÷. aqua: pisdes.
& uolucres. & pisces quidẽ: in crassiori parte aq̃
reliquit. Uolucres aut̃: in tenuo̾rem partẽ aquȩ.
quod ÷. aer fustulit. Tercia die : bestias. & homi¬
nem: deultimo elemento. idr. de t̾ra condidit.
d̃s fecit: quod in sensibile sit. Que cnĩ sunt in¬
animata: nobis quidem sunt inseinibilia &
mortua: dõ aut̃ omĩa uiuunt. & omĩa crea¬
torem suũ sentiunt. Cęlum quippe eũ sentit:
quia ob eiꝰ iussum incessabili reuolutione semꝑ¬
circuit. Unde dr̃. Qui fecit cȩlos mintellectu.
Sa & luna & stellȩ eum sentiunt: quia loca
sui cursus inenarrabilit̾ seruando repetunt.
Terra eum sentit: quia semꝑ certo tempore.
fructus & germina ꝓducit. flumuna eũ
sentiunt: quia ad loca unde fluunt sẽꝑ
mirt Mare & uenti eũ senti¬
tiunt: quia ei imꝑanti moxquiescendo obe¬

Expanded text:
elementa, et tribus ea quae sunt infra elementa. Prima itaque die fecit diem aeternitatis, scilicet, quod est ignis. Secunda die in medio elemento, quod est aqua, pisces et volucres. Et pisces quidem in crassiori parte aquae reliquit; volucres autem in tenulorem partem aquae, quod est aer, sustulit. Tertia die bestias et hominem de ultimo elemento, id est de terra, condidit.  unquam fecit quod insensibile ei sit. Quae enim sunt inanimata, nobis quidem sunt insensibilia et mortua; Deo autem omnia vivunt, et omnia creatorem suum sentiunt. Coelum quippe eum sentit, quia ob ejus jussum incessabili semper revolutione circuit, unde dicitur: Qui fecit coelos in intellectu . Sol, et luna, et stellae eum sentiunt, quia loca sui cursus invariabiliter servando repetunt. Terra eum sentit, quia semper certo tempore fructus et germina producit. Flumina eum sentiunt, quia ad loca unde fluunt semper redeunt. Mare et venti eum sentiunt, quia ei imperanti mox quiescendo obe
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut sponsus cũ multitudine mi¬
litũ ad suscipiendã sponsã uenit. & eã cũ
cantu & gaudiis adducit : ita cũ iustus in
extremis agit᷑. angłs eiꝰ custos cũ multitu¬
dine angłorũ uenit. & animã eiꝰ sponsam
xp̃i. de carcere corporis tollit. & cũ maximo
duicisstme melodiȩ cantu. & in menso lumi¬
ne ac suauissimo odore ad cȩleste ꝑducit pa-¬
latiũ: in spũalem ꝑadisĩt.

Expanded text:
Sicut sponsus cum multitudine militum ad suscipiendam sponsam venit, et eam cum cantu gaudens adducit: ita cum justus in extremis agit, angelus sui custos cum multitudine angelorum venit, et animam ejus sponsam Christi de carcere corporis tollit, et cum maximo dulcissimae melodiae cantu, et immenso lumine, ac suavissimo odore, ad coeleste perducit palatium, in spiritualem paradisum.
Abbreviated transcription (Latin):
noluit impleret ipse quod uoluit. bene utens
& malis tanquã sũme bonꝰ ad eoꝵ dampnationẽ
quos iuste p̃destinauit ad penã. & adeorũ salutem
quos benigne p̃destinauit ad gr̃am. Quantũ enĩ ad
ipsos adtinet: quod is noluit fecerunt. Quantum
uͦ ad om̃ipotentiã dĩ: nullo mͦ id efficere ualuerunt.
Hoc qͥppe ipso qđ contra uoluntatẽ dĩ fecer̃: de

Expanded text:
noluit, impleret ipse quod voluit; bene utens noluit, impleret ipse quod voluit; bene utens et malis, tanquam summe bonus, ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad poenam, et ad eorum salutem quos benigne praedestinavit ad gratiam. Quantum enim ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt: quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id efficere valuerunt. Hoc quippe ipso quod contra volun
Abbreviated transcription (Latin):
Si enĩ hec ñ capit: quis ẽ qͥ respondeat deo. Si
aut̃ capit: magis ñ inuenit quid respondeat.
Uidet enĩ si capit uniũ sũ genꝰ humanum tam
iusto iudicio diuino in apostatica radice dãpna¬
tum. ut &iamsi nullus inde liberaret᷑. nemo recte
posset dĩ uituꝑare iusticiã. & qui lberant᷑ sic
oportuisse liberari. ut explurib ñ liberatis atq in
dãpnatione ustissima derelictis: osten deret᷑ qͥd
meruisset unruersa consꝑsio. & quo oeiã istos debi¬
tũ iudicium dĩ duceret nͥ eiꝰ inclebita miscđia
subueniret. Ut uolentium de suis meritis głari
om̃e os obtruat᷑. & qui gloriat᷑: in dño głetur.
ex sunt magna oꝑa dñi exquisita CIl¬
in om̃s uoluntates eiꝰ: & tã sapienter ex quisita.
ut cũ angłica & humana creatura peccasset. idẽ
ñ qđ ille sed qđ uoluit ipsa peccasset: & iã ꝑean¬
dẽ creaturȩ uoluntatẽ quȩ facta sunt qł creator¬

Expanded text:
Si enim haec non capit, quis est qui respondeat Deo? Si Si enim haec non capit, quis est qui respondeat Deo? Si autem capit, magis non invenit quid respondeat. Videt enim, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiamsi nullus inde liberaretur, nemo recte posset Dei vituperare justitiam; et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non liberatis, atque in damnatione justissima derelictis, ostenderetur quid meruisset universa conspersio, et quo etiam istos debitum judicium Dei duceret, nisi eis indebita misericordia subveniret: ut volentium de suis meritis gloriari, omne os obstruatur ; et qui gloriatur, in Domino glorietur.ec sunt magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus , et tam sapienter exquisita, ut cum angelica et humana creatura peccasset, id est, non quod ille, sed quod voluit ipse fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem, qua factum est quod Creator
Abbreviated transcription (Latin):
meritis conquerat᷑. Sola enĩ grã redemptos dis¬
cernit aꝑditis: quos inunã ꝑditionis conere¬
uerat massam ab origine ducta causa cõmunis.
hocaut̃ qui eo mͦ audit ut dicat. quid ãhuc cũ¬
querim᷑. nam uoluntati eiꝰ quis resistit᷑. Tamꝗͣ
uitt n a s ceret᷑. & quẽ uult indurat. ab sit
ut pudeat uos hoc respondere: qd respondi¬
sse uidemꝰ apłm. O homo tu quis es qͥ respon¬
deas dõ. Nũqͥd dicit figm̃itum ei qui se fiuxit.
quid me fecisti sicͤ. Anñ habet potestatem
sigulus liti ex cadem massa facere aliud qͥ¬
dẽ uas in honorẽ. aliud uͦ in contumeliã: hoc
loco enĩ qͥdã stulti pritant apłm in respon¬
sione defecisse: & in opia reddende rationis
rep̃ssisse contͣ dictoris audatiam. Sed magnũ
habet pondus qđ dictum ẽ. Ohomo tu qͥs es : ꝙ e¬
ut intalib questionib adsue capacitatis con¬
siderationem reuocet hominẽ. Uerbo quidẽ
breui: sed re ipsa magna ẽ reddicio racionis.

Expanded text:
meritis conqueratur. Sola enim gratia redemptos discernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam vult miseretur, et quem vult obdurat: absit ut pudeat nos hoc respondere, quod respondisse videmus Apostolum: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me fecisti sic? Annon hfigulus luti ex eadem massa facere, aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? Hoc loco enim quidam stulti putant Apostolum in responsione defecisse, et inopia reddendae rationis repressisse contradictoris audaciam. Sed magnum habet pondus quod dictum est, O homo, tu quis es? Et in talibus quaestionibus ad suae capacitatis considerationem revocat hominem verbo quidem brevi, sed re ipsa magna est redditio rationis.
Abbreviated transcription (Latin):
neunquam in mutarent᷑ D̾ Omirabił con¬
trarietas. Sic̃ illoꝵ gaudia s̃ in excogitabilia
⁊ medicibilia ista istoꝵ supplicia sunt incom¬
pabilia & ineffabilia. M Ideo uocant᷑ ꝑditi:
quia a curru di sunt lapsi. D̾ hoc ñ inteli¬
go. M Cum ds sibi palatiũ construeret pa¬
ries lapsus ẽ. qͣndo angłi corruert̃. Quẽ ds
uolens restaurare misit filiũ iuiuos lapides
ad hoc edificiũ congregare. Qui scandens suꝑ¬
eqͦs tuos & qͣdrige tue saluatio. Dei qͣdrige
tione sua ap̃m in hoc curru. ꝑ mundũ tͣxe¬
runt & multos ad dei edificiũ collegerunt.
Lapsi de curru s̃ heretici. scimatici. Ut đr.
Ex nob̃ exierunt: s ñ erant ex nob̃. Qui autẽ
sunt adducti ut lapides qͣdriga asũmo opifice
inedificatione celesti sunt locati. hii sunt
bati. in ignem missi ⁊ in calcẽ uersi. muriq.
his firmati qͣsi cem̃to & ornati. hũ sunt impĩ
acelesti edificio reiecti. & infornacẽ iehenne
ꝓiecti. de qͦꝵ. exitio iusti uincło caritatis qͣsi¬

Expanded text:
ne unquam immutarentur. O mirabilis contrarietas! Sicut illorum gaudia erunt inexcogitabilia et indicibilia: ita istorum supplicia erunt incomparabilia et ineffabilia. Ideo vocantur perditi, quia a cultu Dei sunt lapsi. D. Hoc non intelligo?--M. Cum Deus palatium sibi constitueret paries lapsus est, quando angeli corruerunt. Quem Deus volens restaurare, misit Filium suum vivos lapides ad hoc aedificium congregare. Qui scandens cu quadrigae tuae salvatio . Dei quadrigae tione sua Christum in hoc curru per mundum traxerunt, et multos ad Dei aedificium collegerunt. Lapsi de curru sunt haeretici et schismatici, ut dicitur: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis . Qui autem sunt adducti, ut lapides quadrati a summo opifice in aedificio coelesti sunt locati. Hi sunt ebati, in ignem missi, et in calcem versi; murique his firmati quasi caemento et ornati. Hi sunt impii a coelesti aedificio rejecti, et in fornacem gehennae projecti: de q
Abbreviated transcription (Latin):
iacentẽ uidẽt quẽ leuari. balneari. uestib
suis indui uiberet nom̃ suũ ei inponeret
infiliũ eũ adoptaret regũ ei inhereditatẽ da¬
des asciuit. Ut dr. Quot qͦt receꝑunt eũ de¬
dit eis potestatẽ filios dĩ fieri. Quã uis ergo¬

Expanded text:
acentem videret, levari, balneari, vestibus suis indui juberet, nomen suum ei imponeret, in filium suum adoptaret, regnum ei in haereditatem dades adscivit, ut dicitur: Quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Qua
Abbreviated transcription (Latin):
pulat ⁊ ita illos amara inimicitia excu¬
tiat. sic̃ isti concordẽ c̃ cordiã in om̃i crea-¬
tura habentes. ab om̃i creat᷑a głificant᷑
ita illi c̃ oĩ creatura discerdiam habentes
ab omni creatura execrantur. Sic̃ isti sũma
potencia sublimant᷑ : ita illi sũma inpo¬
tentia angustiantur. Sic̃ isti maximo hono¬
re sunt ꝑditi: ita illi maximo de decori
dediti. Sicut isti egregia securitate tripudi¬
ant᷑ ita illi maximo pauore trepidiant᷑.
Sic̃ isti sunt in effabili gaudio ubilantes :
ita illi miscrabili in merore sine fine

Expanded text:
pulabit, ita illos amara inimicitia excrupulabit, ita illos amara inimicitia excruciabit. Sicut isti concordiam cum omni creatura habentes, ab omni creatura glorificabuntur, ita illi cum omni creatura discordiam habentes, ab omni creatura exsecrabuntur. Sicut isti summa potentia sublimabuntur, ita illi summa impotentia angustiabuntur. Sicut isti maximo honore erunt praediti, ita illi maximo dedecori erunt dediti. Sicut isti securitate egregia tripudiabunt, ita illi maximo pavore trepidabunt. Sicut isti ineffabili gaudio erunt jubilantes, ita illi miserabili moerore sine fine
Abbreviated transcription (Latin):
Ita replesti cor meũ gaudio qđ pene udi
faciẽ dñi in iubilo raptꝰ inceli gremio. Ic¬
circo lector eloqͥa tua sic̃ qui inuenit spolia
rio inimici enis nimiũ miseri & infelices
iugit̃ cruciabunt᷑. Et sic̃ isti maximo de¬
core illustrant᷑ ita illi maximo errore detͤpan
t᷑. Sic̃ isti p̃cipuo robore solidati : ita illi p̃ci¬
pua inualitudine debilitati. Sic̃ isti aug̾ta
lib̾tate potiuntur ⁊ ita illi anxia seruitu¬
te oppͥmunt᷑. Sic̃ isti inm̃sa uoluptate de¬
litiant᷑. ita illi in m̃sa in finita miserta
a maricant᷑. A sic̃ isti sũma agilitate sunt¬
Sic̃ isti egregia sanitate uigent ita illi in¬
m̃sa in finita infirmitate deficient᷑. Siẽ isti
de beata in mortalitate tͥumphantes letant᷑.
ita illi de dedolenda sua diuturnitate la¬
m̃tant᷑. Sic̃ isti ꝑ politi sunt splendore sa¬
pientie ita illi obscuritati sunt herrore
insipientie. siqͥd enĩ sciunt ad agm̃tũ do¬
loris sciunt᷑. Sic̃ istos dulcis amicitia co¬

Expanded text:
Ita replesti meum cor gaudio, quod pene vidi faciem Domini in nubilo raptus in coeli gremio. Idcirco laetor super eloquia tua, sicut qui invenit spolia ario, inimici ejus nimium miseri et infelices jugiter cruciabuntur. Ecce sicut isti decore maximo illustrabuntur, ita Ita replesti meum cor gaudio, quod pene vidi ti. Sicut isti praecipuo robore solidati, ita illi erunt praecipua invaletudine debilitati. Sicut isti angusta libertate potientur, ita illi anxia servitute deprimentur. Sicut isti immensa voluptate deliciabuntur, ita illi immensa miseria jugiter cruciabuntur. Ecce sicut isti decore maSicut isti egregia sanitate vigebunt, ita illi infinita infirmitate deficient. Sicut isti de beata immortalitate triumphantes laetabuntur, ita illi de dolenda sua diuturnitate lamentabuntur. Sicut isti perpoliti erunt splendore sapientiae ita illi obscurati erunt horrore insipientiae. Si quid enim scient, ad augmentum doloris scient. Sicut istos dulcis amicitia co