comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
opus dĩ ꝑ opus dĩ opus diaboli transire non sinit᷑: Nonne
opus diaboli quando primũ in angło qui diabolus factus .ẽ.
erat. in dĩ oꝑe oriri potuit. cur malũ qđ alicubi iã erat ꝑ
opus dĩ transire non potuit. p̃sertim cũ ipso uerbo utatur
apłs dicens : ae ita in om̃s homines ꝑ transiit: Nunqͥd homines
non sunt opus dĩ: Pertransiit gͦ peccatũ ꝑ homines. hoc .ẽ.
opus diaboli ꝑ opus dĩ. atq ut alio modo id ipsũ dicã opus¬
oꝑis dĩꝑ opus dĩ. Et idõ ds̃ . ẽ. solus immutabilis & potentissime
bonitatis: qui & antequa. eẽt. ullũ malũ bona oꝑa fecit om̃ia:
& demalis quȩ inbonis ab eo factis orta sunt. bene oꝑat᷑ ꝑ om̃ia
quia duo sunt quȩ contrariis applicent᷑. In paruulo aũt unũ
.ẽ. natura tantũ : quia uoluntas non. ẽ. Illud gͦ unũ inqͥt: aut dõ
ascribet᷑ aut demoni. Si natura in qͥt ꝑ dm̃. ẽ: non potest in ea

Expanded text:
opus est dei, per opus dei opus diaboli transire non sinitur'? nonne opus est dei, per opus dei opus diaboli transire non sinitur'? nonne opus diaboli, quando primum in angelo, qui diabolus factus est, erat, in Dei opere oriri potuit, cur malum, quod alicubi jam erat, per opus Dei transire non potuit, praesertim cum ipso verbo utatur Apostolus dicens: Et ita in omnes homines pertransiit . Nunquid homines non sunt opus Dei? Pertransiit ergo peccatum per homines, hoc est opus diaboli per opus Dei; atque ut alio modo id ipsum dicam quabilis et potentissimae bonitatis, quia et antequam esset ullum malum, bona opera fecit omnia et de malis, quae in bonis ab eo factis orta sunt, bene operatur per oquia duo sunt, quae contrariis adplicentur; in paruulo autem unum est, natura tantum, quia uoluntas non est. illud ergo unum\', inquit, \'aut deo adscribetur aut daemon
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ manifestũ . c̃. ex uoluntate mala tanꝗ ex arbore mala fructꝰ
eius fieri om̃ia oꝑa mala. sic ipsã uoluntatẽ malã id .ẽ. fructuũ
maloꝵ arborẽ malã unde dicat ex ortã. Si ex angło quid era
ipse angłs. nisi bonũ opus dĩ: Si ex homine. quid erat ipse
homo nisi bonũ opus dĩ : Immo quia uoluntas mala ex angło
angłi ex homine hominis orta. ẽ : quid erant hȩc duo antequã
in eis ista mala orirent᷑. nisi bonũ opus dĩ & bona atq: laudano
natura : Ecce gͦ exbono oritur malũ : nec fuit om̃ino unde
oriri possit nͥ exbono Ipsã dico uoluntatẽ malã. quã nullum
p̃cessit malũ : non oꝑa mala quȩ non sunt nisi ex uoluntat
mala tanqua ex arbore mala. Nec idõ tam̃ ex bono potuit
oriri uoluntas mala quia bonũ factũ .ẽ ab onodõ sed quia
de nichilo factũ. ẽ. non de dõ Quid gͦ ẽ. qđ dicit. si natura

Expanded text:
sicut manifestum est ex uoluntate mala tamquam ex arbore mala fructus sicut manifestum est ex uoluntate mala tamquam ex arbore mala fructus eius fieri omnia opera mala, sic ipsam uoluntatem malam, id est ipsam fructuum malorum arborem malam unde dicat exortam. si ex angelo, quid erat ipse angelus nisi bonum opus dei? si ex homine, quid erat ipse homo nisi bonum opus dei? immo quia uoluntas mala angeli ex angelo, ex homine homini orta est, quid erant haec duo, antequam in eis ista mala orirentur, nisi bonum opus dei et bona atque laudanda natura? ecce ergo ex bono oritur malum nec fuit omnino unde oriri posset, nisi ex bono, ipsam dico uoluntatem malam, quam nullum praecessit malum, non opera mala, quae non sunt nisi ex uoluntate mala tamquam ex arbore mala. nec ideo tamen ex bono potuit oriri uoluntas mala, quia bonum factum est a bono deo, sed quia de nihilo factum est, non de deo. quid ergo est quod dicit: \'si natura
Abbreviated transcription (Latin):
regnauit ꝑ unũ. Per uniꝰ delictũ in om̃s homines ad condẽpna¬
tionẽ. Per uniꝰ in obȩdientiã peccatores constituti sunt multi
Ecce ꝑ qͥd delictũ inuenit᷑ in paruulo. Iã credat originale peccatũ.
sinat uenire paruulos ut saluent᷑ a xp̃o. Quid ẽ. qđ dicit non
peccat iste qͥ nascit᷑. non peccat ille qͥ genuit. non peccat iste qui
condidit. ꝑ quas rimas inter tot p̃sidia in nocentię peccatum
fingis ingressum: Quid querit latentẽ rimã. cũ habeat aꝑtis¬
Quid querit aꝑtius: Quid quȩrit inculcatius: Si peccatum¬
inqͥt ex uoluntate .ẽ: mala uoluntas quȩ peccatũ facit. Si ex
natura : mala natura. cito respondeo ex uoluntate peccatũ . ẽ
Querit forte : utrũ & originale peccatũ. Respondeo. Prorsus & ori¬
ginale peccatũ : quia & hoc exuoluntate pͥmi hominis seminatũ. ẽ
ut & in illo eẽt. & in om̃s transiret. Sed qđ secutus ad iunxit. si
ex natura mala natura : quęro ab illo. ut si potest respondeat:

Expanded text:
unius delictum in omnes homines ad condemnationem. per unius inoboedientiam peccatores constituti sunt multi. ecce per quid delictum inuenitur in paruulo! iam credat originale peccatum, sinat uenire paruulos, ut saluentur, ad Christum. Quid est quod dicit: \'non peccat iste qui nascitur, non peccat ille qui genuit, non peccat iste qui condidit: per quas rimas inter tot praesidia innocentiae peccatum fingis ingressum?\' quid quaerit latentem rimam, cum habeat apertisquid quaerit apertius? quid quaerit inculcatius? Si peccatumex uoluntate est, mala uoluntas, quae peccatum facit; si ex natura, mala natura\'. cito respondeo: ex uoluntate peccatum est. quaerit forte, utrum et originale peccatum. respondeo: prorsus et originale peccatum, quia et hoc ex uoluntate primi hominis seminatum est, ut et in illo esset et in omnes transiret. sed quod secutus adiunxit: \'si ex natura, mala natura\', quaero ab illo, ut, si potest, respondeat,
Abbreviated transcription (Latin):
seusus conati sunt uertere. qm̃ stabiles erant in antiquissima
& robustissima fide. non aũt nouitio mouebant᷑ errore: Quos si
colligere & eoꝵ testimoniis uti uelim: & nimis longũ erit. &
de canonicis auctoritatib aquib non debemꝰ auerti. minus for¬
tasse udebor p̃sũpsisse qũa debui. Uerũ tam̃ ut omttã beatis¬
simũ ambrosiũ. cui pelagus sic̃ iã cõmemoraui tã magnum
integritatis in fide ꝑ hibuit testimoniũ. qui tam̃ ambrosius
nichil aliud defendit in paruulis ut hab̾ent necessariũ medicũ
xp̃m. nisi originale peccatũ : nunquid głosisme corone cypri¬
anus dicet᷑ ab aliquo non solũ fuisse sed uelle. ẽe. potuisse man¬
cheus. cũ prius iste sit passus quã illa in orbe romano pestis ap¬
paruit. & tam̃ in libro de baptismate paruuloꝵ. ita defendit
originale peccatũ : ut ꝓpt̾ea dicat & ante octauũ dic̃ si necesse

Expanded text:
sensus conati sunt uertere, quoniam stabiles erant in antiquissima sensus conati sunt uertere, quoniam stabiles erant in antiquissima et robustissima fide, non autem nouitio mouebantur errore? quos si colligere et eorum testimoniis uti uelim, et nimis longum erit et de canonicis auctoritatibus, a quibus non debemus auerti, minus fortasse uidebor praesumpsisse quam debui. uerumtamen, ut omittam beatissimum Ambrosium, cui Pelagius, sicut iam commemoraui, tam magnum integritatis in fide perhibuit testimonium — qui tamen Ambrosius nihil aliud defendit in paruulis, ut haberent necessarium medicum Christum, nisi originale peccatum — numquid et gloriosissimae coronae Cyprianus dicetur ab aliquo non solum fuisse, sed uel esse potuisse Manicheus, cum prius iste sit passus, quam illa in orbe Romano pestis adparuit? et tamen in libro de baptismate paruulorum ita defendit originale peccatum, ut propterea dicat et ante octauum diem, si necesse
Abbreviated transcription (Latin):
uentre matris eoꝵ usq indiẽ sepulturȩ in matrẽ om̃iũ. Aut
qđ dicit Apłs in adã om̃s moriunt᷑. aut qđ dicit sc̃s iob ubi
de peccatis sus loquit᷑. homo enĩ natus ẽ ex muliere breuis
uite a plenus iracundia sic̃ flos feni decidit fugit aũt̃ sicu
umbra & non stabit. nonne & huiꝰ curã fecisti & hunc fe¬
cisti in trare in conspectu tuo in uidicium. Quis eñi erit mundus
t̃rã. Quas enĩ dixerat sordes. quia peccata intelligi uoluit
ipsa lectio indicat: ubi prorsus unde loquat᷑ apparet. Unde
.ẽ. & illud apud ꝓpħam tachariã: ubi aufert᷑ a sac̃dote uestis
sordida & dicit᷑ ei. Ecce abstuli peccata tua. Puto qđ ista om̃ia
& cȩtera huimodi quȩ indicant om̃em hominẽ sub peccato &
maledicto nasci non legunt᷑ in tenebris manicheoꝵ: sed in luce
catholicoꝵ. Ed aũt dicã de ipsis diuinarũ scripturarũ tracta¬
torib: qͥ in catholica ȩccłia floruer̃. quomodo hȩc non in alios

Expanded text:
 usque in diem sepulturae in matrem omnium, aut quod dicit apostolus: in Adam omnes moriuntur, aut quod dicit sanctus Iob, ubi de peccatis suis loquitur: homo enim natus ex muliere breuis uitae et plenus iracundiae sicut flos feni decidit; fugit autem sicut umbra et non stabit. nonne et huius curam fecisti et hunc fecisti intrare in conspectu tuo in iudicium? quis enim erit mundus terram. quas enim dixerit sordes, quia peccata intellegi uoluit, ipsa lectio indicat, ubi prorsus unde loquatur adparet. unde est et illud apud prophetam Zachariam, ubi aufertur a sacerdote uestis sordida et dicitur ei: ecce abstuli peccata tua. puto, quod ista omnia et cetera huius modi, quae indicant omnem hominem sub peccato et maledicto nasci, non leguntur in tenebris Manicheorum, sed in luce catholicorum. Quid autem dicam de ipsis diuinarum scripturarum tractatoribus, qui in catholica ecclesia floruerunt, quomodo haec non in alios
Abbreviated transcription (Latin):
donũ. Nã uidiciũ quidẽ exuno in condẽpnationẽ: grã autẽ
exmultis delictis in iustificationẽ. Ex uno gͦ qͥd nisi delicto
quia sequit᷑ grã dũt exmultis delictis: Dicant isti quomodo
ex uno delicto in condẽnationẽ: nisi quia sufficit ad condẽna¬
tionẽ etiã unũ originale peccatũ qđ in om̃s homines ꝑ transir
sirã uͦ idõ ex multis delictis in iustificationẽ : quia ñ solũ illud
unũ soluit qđ originalit̃ tralt᷑ sed etiã cetera quȩ in uno

Expanded text:
icium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in iustificationem. ex uno ergo quid nisi delicto? quia sequitur: gratia autem ex multis delictis. dicant isti, quomodo ex uno delicto in condemnationem, nisi quia sufficit ad condemnationem etiam unum originale peccatum, quod in omnes homines pertransiit. gratia uero ideo ex multis delictis in iustificationem, quia non solum illud unum soluit, quod originaliter trahitur, sed etiam cet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ adã. & om̃s ad uistificationẽ uitȩ ꝑ xp̃m. cũ utiq non om̃s eos
qui moruint᷑ in adã transferat xp̃c ad uitã : sed om̃s dix̃ atq
om̃s: quia sicut sine adã nullus ad mortẽ. ita sine xp̃o nullus
ad uitã: sicut dicimꝰ delitterarũ magistro siinciuitate solus est
om̃s iste hic litteras docet. non quia om̃s discunt. sed quia nemo
nisi ab ipso. Quos aũt om̃s dixerat: multos postea dixit. Fosdẽ ipsos
tam̃ om̃s multosq significans: sicut eñi in qͥt ꝑ in obȩdientiam
uniꝰ hominis peccatores constituti sunt multi: ita ꝑ uniꝰ obȩdien¬
tiã iusti constituent᷑ multi. Adhuc querat ꝑ qͥd peccatũ inuenit᷑
in paruulo Respondeant ei paginȩ sc̃ȩ. Per unũ hominẽ peccatum
in hunc mundũ intrauit. & ꝑ peccatũ mors. & ita in om̃s homines

Expanded text:
per Adam et omnes ad iustificationem per Christum, cum utique non omnes eos, per Adam et omnes ad iustificationem per Christum, cum utique non omnes eos, qui moriuntur in Adam, transferat Christus ad uitam. sed omnes dixit atque omnes, quia sicut sine Adam nullus ad mortem, ita sine Christo nullus ad uitam; sicut dicimus de litterarum magistro, si in ciuitate solus est: omnes iste hic litteras docet, non quia omnes discunt, sed quia nemo nisi ab ipso. denique autem quos omnes dixerat, multos postea dixit, eosdem ipsos tamen omnes multosque significans: sicut enim, inquit, per inoboedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita et per unius oboedientiam iusti constituentur multi. Adhuc quaerat, per quid peccatum inueniatur in paruulo. respondeant ei paginae sanctae: per unum hominem peccatum in hunc mundum intrauit et per peccatum mors, et ita in omnes homi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uniꝰ delictũ in om̃s homines ad condẽnationẽ: ita & ꝑ uniꝰ
iustificationẽ in om̃s homines ad iustificationẽ uitȩ. Ad huc
ꝑmaneant in uanitate m̃tis suȩ : & dicant unũ hominẽ non
ꝓpaginẽ traiecisse. sed exẽplũ p̃busse peccati. Iuomodo gͦ ꝑ
unius delictũ in om̃s homines ad condẽnationẽ. & ñ potius
ꝑ multa sua cuiꝰq delicta. nisi quia etiã si illud unũ sit
tantũ idoneũ .ẽ. ꝑ ducere ad condẽnationẽ etiã nullis ad¬
ditis cȩteris. sic̃ ꝑ ducit paruulos morientes qͥ ex adã nascunt᷑
si in xp̃o non renascunt᷑: Quid gͦ ex nobis querit iste qđ non uult
ab apło audire ꝑ qͥd peccatũ inueniat᷑ in paruulo. utrũ ꝑuoluntatẽ.
an ꝑnuptias an ꝑparentes: Ecce audiat ꝑ quid. Audiat & taceat
ꝑ quid peccatũ inueniat᷑ in paruulo Per uniꝰ delictũ inqͥt apłs in
om̃is homines ad condẽnationẽ . Om̃s aũt dix̃ incondẽnationem

Expanded text:
ad condemnationem, ita et per unius iustificationem in omnes homines ad iustificationem uitae. adhuc permaneant in uanitate mentis suae et dicant unum hominem non propaginem traiecisse, sed exemplum praebuisse peccati. quomodo ergo per unius delictum in omnes homines ad condemnationem et non potius per multa sua cuiusque delicta, nisi quia, etiam si illud unum sit tantum, idoneum est perducere ad condemnationem etiam nullis additis ceteris, sicut perducit paruulos morientes, qui ex Adam nascuntur, nisi in Christo renascantur? quid ergo a nobis quaerit iste, quod non uult ab apostolo audire. per quid peccatum inueniatur in paruulo: utrum per uoluntatem an per nuptias an per parentes? ecce audiat per quid, audiat et taceat, per quid peccatum inueniatur in paruulo: per unius delictum, inquit apostolus, in omnes homines ad condemnationem. omnes autem dixit ad condemnationem
Abbreviated transcription (Latin):
stoꝵ hereticoꝵ quã uis tunc nondũ apparentiũ uanitatẽ suȩ
huiꝰ scientiȩ ueritate dã nauit: Qđ idõ cõmemorandũ putaui :
quia pelagus sic laudat ambrosiũ ut dicat. Beatus ambrosius
ep̃s: in cuiꝰ p̃cipue libris romana elucet fides: qui scriptorũ
int̃ latinos flos quidã speciosus enituit:ͥ cuiꝰ fidẽ & purissimũ
in scripturis sensũ ne uumicus quidẽ ausus. ẽ. rep̃hendere. Peni¬
teat gͦ eũ qđ sensit ad uersus ambrosiũ: ne peniteat eũ quod¬
sic laudauit ambrosiuĩ. Habes librũ & molestia longitudinis
&e difficultate questionis: qu̾a michi ad dictandũ tã tibi ad
legendũ negotiosũ : quib particulis tẽpoꝵ te inuenire po¬
tuit. aut poterit ociosũ. Qũe ꝓfecto quantũ me dñs ad uiuar
dignatus. ẽ. elaboratũ int̃ ȩccłiasticas curas meas. non tibi in¬
gererẽ int̃ publicas tuas: nesi ab homine dĩ qui te nouit fami

Expanded text:
istorum haereticorum quamuis tunc nondum adparentium uanitatem huius istorum haereticorum quamuis tunc nondum adparentium uanitatem huius suae sententiae ueritate damnauit? quod ideo commemorandum putaui, quia Pelagius sic laudat Ambrosium, ut dicat: \'beatus Ambrosius episcopus, in cuius praecipue libris Romana elucet fides, qui scriptorum inter Latinos flos quidam speciosus enituit, cuius fidem et purissimum in scripturis sensum ne inimicus quidem ausus est repteat igitur eum, quod sensit adversus Ambrosium; ne peniteat eusic laudauit Ambrosium. habes librum et molestia longitudinis et difficultate quaestionis quam mihi fuit ad dictandum, tam tibi ad legendum negotiosum, quibus particulis temporum te inuenire potuit aut potuerit otiosum. quem profecto, quantum me dominus adiuuare dignatus est, elaboratum inter ecclesiasticas curas meas non tibi ingererem inter publicas tuas, nisi ab homine dei, qui te familiariu
Abbreviated transcription (Latin):
tiens peccat᷑ totiens repetat᷑. sed quia ipso qđ semel dat᷑ fit.
ut non solũ antea uerũ etiã postea quorũ libet pec eatoꝵ
uenia fidelib impetret᷑. Quid eñĩ ꝓd esset uł ante baptismũ
pęnitentia nisi baptismus sequeretur: uł postea nisi p̃cederet
In ipsa quoq oratione dñica quȩ quotidiana .ẽ. nr̃a munda¬
tio. quo fructu quo effectu diceret᷑. dimitte nob̾ debita
nr̃a : nisi abeis qui baptizati sunt diceret᷑. Itẽq elemosina¬
rũ largitas. & beneficientia quantalibet: cui tam ad dimit¬
tenda sua peccata ꝓdesset. si baptitatus non. eẽt: Postremo
regni cȩloꝵ ipsa felicitas ubi non habebit ȩccłia maculã aut
rugã aut aliquid huiꝰmodi : ubi nichil rep̃hensionis ichil
simulationis erit : ubi non solũ reatus. sed nec concupiscentia
erit ulla peccati. quoꝵ erit nisi baptizatoꝵ: Acꝑ hoc non

Expanded text:
tiens peccatur, totiens repetatur, sed quia ipso quod semel datur fit, tiens peccatur, totiens repetatur, sed quia ipso quod semel datur fit, ut non solum antea, uerum etiam postea quorumlibet peccatorum uenia fidelibus impetretur. quid enim prodesset uel ante baptismum paenitentia, nisi baptismus sequeretur, uel postea, nisi praecederet? in ipsa quoque oratione dominica, quae cotidiana est nostra mundatio, quo fructu, quo effectu diceretur: dimitte nobis debita nostra, nisi ab eis, qui baptizati sunt, diceretur? itemque elemosynarum largitas et beneficientia quantalibet cui tandem ad dimittenda sua peccata prodesset, si baptizatus non esset? postremo regni caelorum ipsa felicitas, ubi non habebit ecclesia maculam aut rugam aut aliquid eius modi, ubi nihil reprehensionis, nihil simulationis erit, ubi non solum reatus, sed nec concupiscentia erit ulla peccati, quorum erit nisi baptizatorum? Ac per hoc non
Abbreviated transcription (Latin):
regeneratione quȩ nunc fit ꝑsacrũ lauacrũ usq infinẽ cuncta
mala hominis purgante atq sanante. eadẽ caro ꝑquã facta. ẽ.
anima carnalis. fiet etiã ipsa sp̃ualis: nullã legi mentis resistentẽ
concupiscentiã carnis habitura. nichil carnalis seminis emes¬
sura. Sic enĩ accipiendũ ẽ. qđ ait idẽ apłs: xp̃c dilexit ȩccłiã¬
& semet ipsũ tradidit ꝓ ea. ut eã scĩficaret miuidans eã laua¬
cro aquȩ in uerbo : ut exhiberet sibi ipse głosã ȩccłiã. non ha¬
bentẽ maculã aut rugã. aut aliquid huiꝰmodi. Sic inqua
hoc accipiendũ. ẽ: ut eodẽ lauacro regenerationis &
uerbo scificationis om̃ia prorsus mala hominũ regeneratoꝵ¬
mundent atq sanent̾. non solũ peccata quȩ om̃ia nunc re¬
mittunt᷑ in baptismo. sed etiã quȩ posterius humana igno
rantia uł in firmitate contrahunt᷑ : non ut baptisma quo¬

Expanded text:
regeneratione, quae nunc fit per sacrum lauacrum, usque in finem cuncta regeneratione, quae nunc fit per sacrum lauacrum, usque in finem cuncta mala hominis purgante atque sanante eadem caro, per quam facta est anima carnalis, fiet etiam spiritalis ipsa, nullam legi mentis resistentem concupiscentiam carnis habitura, nihil carnalis seminis emissura. sic enim accipiendum est, quod ait idem apostolus: Chri semetipsum tradidit pro ea, ut eam sanctificaret, mundans eam lavacro aquae in verbo, ut exhiberet sibi ipse gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam, aut rugam, aut aliquid hujusmodi . Sic, inquam, hoc accipiendum est, ut eodem lavacro regenerationis, et verbo sanctificationis, omnia prorsus mala hominum regeneratomundentur atque sanentur, 306 non solum peccata, quae omnia nunc remittuntur in baptismo, sed etiam quae prantia uel infirmitate contrahuntur, non ut baptisma quo
Abbreviated transcription (Latin):
ut ibi magna fieret in deterius mutatio naturȩ. totũ genus
humanũ fecit oleastrũ: ita ut que ad modũ nunc in ipsis iudemꝰ
arborib siquid inde in oleã gr̃a diuina conuertit ibi uitium
primȩ natiuitatis qđ erat originale peccatũ de carnali con¬
cupiscentia traductũ & attractũ remittat᷑. tegat᷑. uec ipu¬
tetur : inde tam̃ oleaster nascat᷑. nisi & ipse in oleã eadem
gr̃a renascatur. Beata itaq olea cuiꝰ remisse sunt iniqͥtates:
& cuiꝰ tecta sunt peccata. Beata cui non imputabit dñis pec¬
catũ : sed illud qđ remissũ ẽ & tectũ .ẽ & non imputatur.
donec fiat in ȩtnã immortalitatẽ plena mutatio. habet uim
quandã occultã unde semin&t᷑ amarus oleaster : nisi & illic
eadẽ dĩ agri cultura remittat᷑. tegat᷑. nec imputetur. Non
erit aũt om̃ino aliquid uł in carnali semine uitiosũ: cũ eadẽ

Expanded text:
ubi magna fieret in deterius mutatio naturae, totum genus ubi magna fieret in deterius mutatio naturae, totum genus humanum fecit oleastrum, ita ut — quemadmodum nunc in ipsis uidemus arboribus — si quid inde in oleam gratia diuina conuertit, ibi uitium primae natiuitatis, quod erat originale peccatum de carnali concupiscentia traductum et adtractum, remittatur, tegatur, non inputetur, unde tamen oleaster nascatur, nisi et ipse in oleam eadem gratia renascatur. Beata itaque olea, cuius remissae sunt iniquitates et cuius tecta sunt peccata, beata, cui non inputauit dominus peccatum. sed illud quod remissum est et tectum est et non inputatur, donec fiat in aeternam inmortalitatem plena mutatio, habet uim quandam occultam, unde seminetur amarus oleaster, nisi et illic eadem dei agricultura remittatur, tegatur, non inputetur. non erit autem omnino aliquid uel in carnali semine uitiosum, cum eadem
Abbreviated transcription (Latin):
ista peccati. ut etiã in peccatũ imputet᷑: id .ẽ. ut etiã reatus eius
cũ illa sit: quȩ teneat ęc̃ni supplicii debitorẽ. Hoc enĩ traicit
parens in plẽ carnalẽ qđ ẽ ipse carnalit̃ natus non qđ spũalit̃
ẽ. renatꝰ : quia id ipsũ qđ carualit̃ natus ẽ quãuis reatu soluti
non impediat fructũ eius. tam̃ tanqu̾a uisemine oliuȩ latet:
etiã si ꝓpt̃ remissionẽ peccatoꝵ nichil oleo noceat. ei scilicet
iustus ex fide uiuit. Hoc aũt qđ inparente regenerato tanqũa
in oleȩ semine sine ullo reatu qui remissũ .ẽ. tegit᷑ ꝓfecto in
ꝓle non dũ regenerata uelut in oleastro cũ reatu habet᷑: doneo
etiã illic eadẽ grã remittat᷑. Ex quo ẽñiadã exolea tali inqua
nec semen erat eius modi unde amaritudo nasceret᷑ oleastri. in
oleastrũ peccaudo conuersus ẽ. quia tã magnũ peccatũ fuit.

Expanded text:
ista peccati, ut etiam in peccatum inputetur, id est, ut etiam reatus eius ista peccati, ut etiam in peccatum inputetur, id est, ut etiam reatus eius cum illa sit, quae teneat aeterni supplicii debitorem. hoc enim traicit parens in prolem carnalem, quod et ipse carnaliter natus, non quod spiritaliter est renatus, quia id ipsum, quod carnaliter natus est, quamuis reatu soluto non inpediat fructum eius, tamen tamquam in semine oliuae latet, etiamsi propter remissionem peccatorum nihil oleo nocet, ei scilicet iustus ex fide uiuit. hoc autem quod in parente regenerato tamquam in oleae semine sine ullo reatu, quia remissum est, tegitur, profecto in prole nondum regenerata uelut in oleastro cum reatu habetur, donec etiam illic eadem gratia remittatur. ex quo enim Adam ex olea tali, in qua nec semen erat eius modi, unde amaritudo nasceretur oleastri, in oleastrum peccando conuersus est, quia tam magnum peccatum fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
Igit᷑ ipse ego mente seruio legi di: carne aũt legi peccati. Quod
sic intelligendũ . ẽ. Mente seruio legi dĩ. non consentiendo legi
peccati: carne aũt seruio legi peccati. habendo desidia peccati:
quib & si non consentio. non dũ tam̃ penitꝰ careo. Deniq quid
post hȩc intulerit: attendamꝰ. Nulla gͦ inquit condẽpnatio. ẽ.
nunc his: qui sunt in xp̃o iħu. Etiã nunc inquit quando lex
in menbris repugnat legi mentis. & captiũi aliquid tenet
in corpore mortis huiꝰ. nulla condẽpnatio ẽ. his: qui sunt in xp̃o
iħu. Audi quare. Lex eni sp̃s uitȩ inquit in xp̃o iħu. lib̾auit me
alege peccati & mortis. Lib̾auit quomodo. nisi quia eius reatũ
peccatoꝵ om̃iũ remissione dissoluit: ut qũa ius ad huc maneat
& dedie magis magisq minuat᷑. inpeccatũ tam̃ non imputet᷑.
hȩc itaq remissio peccatoꝵ qua dui non fit inꝓle. sic ibi.ẽ. Lex

Expanded text:
igitur ego ipse mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. quod igitur ego ipse mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. quod sic intellegendum est: mente seruio legi dei non consentiendo legi peccati; carne autem seruio legi peccati habendo desideria peccati, quibus etsi non consentio, nondum tamen penitus careo. denique quid post haec intulerit adtendamus. nulla ergo, inquit, condemnatio est nunc his qui sunt in Christo Iesu. etiam nunc, inquit, quando lex in membris repugnat legi mentis et captiuum aliquid tenet in corpore mortis huius, nulla condemnatio est his qui sunt in Christo Iesu. audi, quare. lex enim spiritus uitae, inquit, in Christo Iesu liberauit me a lege peccati et mortis. liberauit, quomodo? nisi quia eius reatum peccatorum omnium remissione dissoluit, ut quamuis adhuc maneat die in diem magis magisque minuatur, in peccatum tamen non inputetur. Haec itaque remissio peccatorum quamdiu non fit in prole, sic ibi est lex
Abbreviated transcription (Latin):
recipiet᷑ : plena erit liberatio de corpore mortis huiꝰ. aquo
non libant̃ qui sunt ad penã resurrecturi. Ad corpus gͦ
mortis huiꝰ intelligit᷑ ꝑtinere. ut alia lex in mẽbris re¬
pugnet quidẽ legi mentis dũ caro concupiscit aduersus
spm̃ & si mentẽ non subiuiget : quia & sp̃s concupiscit
ad uersus carnẽ : atq ita quã uis lex ista peccati captuũũ
teneat aliquid carnis. unde resistat legi mentis: ñ tam̃
regnat in nr̃o mortali corpore. si non obȩdit᷑ desideriis eius.
Solent eũi & hostes aduersus quos dimicat᷑. & in feriores. ẽẽ. incer¬
tamine. & uicti aliquid tenere captiuu: qđ in certamine nr̃o
quã uis sub peccatilege teneat᷑. tam̃ inspe redẽptionis . ẽ. quia ipsa
uitiosa concupiscentia nulla om̃ino remanebit: caro aũt nr̃a
ab ea peste morboq sanata. & tota in mortalitate uestita. in
ȩt̃na beatitudine ꝑ manebit. Sub uingit aũt apłs. & dicit.

Expanded text:
recipietur, plena erit liberatio a corpore mortis huius, a quo recipietur, plena erit liberatio a corpore mortis huius, a quo non liberantur, qui sunt ad poenam resurrecturi. ad corpus ergo mortis huius intellegitur pertinere, ut alia lex in membris repugnet quidem legi mentis, dum caro concupiscit aduersus spiritum, etsi mentem non subiuget, quia et spiritus concupiscit aduersus carnem. atque ita quamuis lex ipsa peccati captiuum teneat aliquid carnis, unde resistat legi mentis, non tamen regnat in nostro licet mortali corpore, si non oboeditur desideriis eius. solent enim et hostes, aduersus quos dimicatur, et inferiores esse in certamine et uicti aliquid tenere captiuum. quod in carne nostra quamuis sub peccati lege teneatur, tamen in spe redemptionis est, quia ipsa uitiosa concupiscentia nulla omnino remanebit, caro autem nostra ab ea peste morboque sanata et tota inmortalitate uestita in aeterna beatitudine permanebit. Subiungit autem apostolus et dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
tenet. Nam quantũ attinet ad ipsã corporalẽ substantiam
atq: naturã : in uiris fidelib sue conuigatis siue continen¬
tib iã tẽplũ dĩ est. At tam̃ si om̃ino nichil carnis nr̃ae cap¬
tuũi teneret᷑. non quidẽ subdiabolo quia & ibi facta. ẽ.
peccati remissio ut peccatũ non imputet᷑ qđ ꝓpriȩ lex peccati
uocat᷑ tam̃ sub ipsa lege peccati. hoc ẽ. sub concupiscentia sua
nisi aliqͣntũ teneretur caro nr̃a captiua : quomodo. eẽt. uerũ
qđ ait idẽ apłs ad optionẽ expectantes redẽptionẽ corporis
nr̃i : In tantũ igit᷑ adhuc expectat᷑ redẽptio corporis nr̃i:
inquantũ adhuc ex aliqua parte captiuũ . ẽ. sublege peccati
Unde & hic ex clamans ait. Infelix ego homo quis me lib̾abit
quid intellecturi sumus. nisi quia corpus qđ corrũpitur
ad grauat animã: Cũ gͦ id ipsũ corpus iã incorraptibile

Expanded text:
tenet. nam quantum adtinet ad ipsam corporalem substantiam tenet. nam quantum adtinet ad ipsam corporalem substantiam atque naturam, in uiris fidelibus, siue coniugatis siue continentibus, iam templum dei est. attamen, si omnino nihil carnis nostrae captiuum teneretur non quidem sub diabolo, quia et ibi facta est peccati remissio, ut peccatum non inputetur, quod proprie lex peccati uocatur, tamen sub ipsa lege peccati, hoc est sub concupiscentia sua, nisi aliquantum teneretur caro nostra captiua, quomodo esset uerum, quod ait idem apostolus: adoptionem expectantes, redemptionem corporis nostri? in tantum igitur adhuc expectatur redemptio corporis nostri, in quantum adhuc ex aliqua parte captiuum est sub lege peccati. unde et hic exclamans ait: infelix ego homo, quis me liberabiquid intellecturi sumus, nisi quia corpus quod corrumpitur, adgrauat animam? cum ergo id ipsum corpus iam incorruptibile
Abbreviated transcription (Latin):
lioꝵ : nisi quia non possunt. ẽẽ. in laudãda cõmixtione sine
pudenda libidine: De hac erubuer̃ etiã qui primi pudenda
texerunt. quȩ prius pudenda non fuerunt: sed tanꝗ dĩ oꝑa
p̃dicanda atq głanda. Tunc gͦ texer̃ qͣndo erubuerunt :
qͣndo post in obȩdientiã suã. in obȩdientia menbra senserunt.
De hac erubuit etiã iste laudator. Cõmemorauit enĩ sexuum
diuersitatẽ : cõmemorauit cõmixtionẽ : cõmemorauit fecur¬
ditatẽ : illã uͦ cõmemorare uerecundatus. ẽ. Nec mirũ si pu¬
det laudantes: qđ uidemꝰ ipsos pudere generantes. Sed ad
ueluti ex nr̃a uoce respondet. Per peccatũ inquit ñ ꝑnaturã.¬

Expanded text:
liorum, nisi quia non possunt esse in laudanda commixtione sine liorum, nisi quia non possunt esse in laudanda commixtione sine pudenda libidine? de hac erubuerunt etiam qui primi pudenda texerunt, quae prius pudenda non fuerunt, sed tamquam dei opera praedicanda atque glorianda. tunc ergo texerunt, quando erubuerunt, tunc autem erubuerunt, quando post inoboedientiam suam inoboedientia membra senserunt. de hac erubuit etiam iste laudator; commemorauit enim sexuum diuersitatem, commemorauit commixtionem, commemorauit fecunditatem, illam uero commemorare uerecundatus est. nec mirum, si pudet laudantes, quod uidemus ipsos pudere generantes. Sed adiueluti ex nostra uoce respondet: \'per peccatum\', inquit, \'non per
Abbreviated transcription (Latin):
sexuũ dicamꝰ ad diabolũ ꝑtinere. an cõmixtionẽ. an ipsã fȩcundi¬
tatẽ. Respondeinꝰ itaq nichil hoꝵ: quia & diuersitas sexuũ ꝑtini
ad uasa gignentiũ. & utriusq cõmixtio ad seminationẽ ꝑtinet
filioꝵ. & ipsa fȩcunditas adbenedictionẽ ꝑ tinet nuptiarum. Hȩc
aut om̃a ex dõ. Sed iste in his om̃ib noluit nomunare concupis¬
centiã carnis : quȩ non . ẽ. apatre sed ex mundo . ẽ: cuiꝰ mundi
princeps dictus ẽ diabolus. qui eã in dño non inuenit : quia dñs
homo non ꝑ ipsã adhominẽ uenit. Unde dicit etiã ipse. Eece uenit
princeps mundi huiꝰ & in me nichil inueniet: nichil utiq pec
his om̃ib: quȩ cõmemorauit naturalib: bonis: de qua eti am
nuptiȩ confundunt᷑. quȩ de his bonis om̃ib: głantur. Nã quare
illud opus coniuigatoꝵ subtrahit᷑. & abscondit᷑ etiã oculis fi¬

Expanded text:
sexuum dicamus ad diabolum pertinere an commixtionem an ipsam fecundisexuum dicamus ad diabolum pertinere an commixtionem an ipsam fecunditatem. respondemus itaque: nihil horum, quia et diuersitas sexuum pertinet ad uasa gignentium et utriusque commixtio ad seminationem pertinet filiorum et ipsa fecunditas ad benedictionem pertinet nuptiarum. haec autem omnia ex deo. sed iste in his omnibus noluit nominare concupiscentiam carnis, quae non est a patre, sed ex mundo est, cuius mundi princeps dictus est diabolus, qui eam in domino non inuenit, quia dominus homo non per ipsam ad homines uenit. unde dicit etiam ipse: ecce uenit princeps huius mundi, et in me nihil inuenit: nihil utique pecchis omnibus, quae commemorauit, naturalibus bonis, de qua etiam nuptiae confunduntur, quae de his bonis omnibus gloriantur. nam quare illud opus coniugatorum subtrahitur et absconditur etiam oculis fi
Abbreviated transcription (Latin):
cit̃ & catholicȩ dicta sunt immo indunis libris ueracit̃ scripta
non aũt abisto catholice dicta sunt quia non intentione catho¬
uci pectoris dicta sunt: iam ꝓpt̃ qđ ea dix̃. pelagiara& celestian
cognoscat insexib ꝑ qđ fructũ eoꝵ ut dicis uire possideat. Diue¬
sitatẽ : Sed hȩc in corporib ẽ. quȩ ds̃ fecit. Cõmixtionẽ : Sed
non minus benedictionis qua institutionis priuilegio uindicat᷑
Uox eñi dĩ .ẽ. Relinquet homo patrẽ & matre & adherebit
uxort suȩ & erunt duo in carne una. Uox dĩ est. Crescite &
multiplicamini & replete t̾ram. An force ipsam fȩcunditatẽ : Sed
ipsa .ẽ. instituti causa conuigii. Uides igit᷑ que ad modũ nos introget
quid suũ diabolus cognoscat in sexib ꝑ qđ sub illo sint qui de parentib
qualib cũq nascuntur. nisi renascant᷑ in xp̃o : utrũ diuersitatẽ

Expanded text:
citer et catholice dicta sunt, immo in diuinis libris ueraciter scripta, citer et catholice dicta sunt, immo in diuinis libris ueraciter scripta, non autem ab isto catholice dicta sunt, quia non intentione catholici pectoris dicta sunt, iam propter quod ea dixit, Pelagiana et Caelestiana cognoscat in sexibus, per quod fructum eorum, ut dicis, iure possideat. diuersitatem sexuum? sed haec in corporibus est, quae deus fecit. commixtionem? sed non minus benedictionis quam institutionis priuilegio uindicatur. uox enim dei est: relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori et erunt duo in carne una; uox dei est: crescite et multiplicamini et replete terram. an forte ipsam fecunditatem? sed ipsa est instituti causa coniugii\'. Vides igitur quemadmodum nos interroget, quid suum diabolus cognoscat in sexibus, per quod sub illo sint, qui de parentibus qualibuscumque nascuntur, nisi renascantur in Christo, utrum diuersitatem
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ & matrẽ & adherebit uxori suȩ : &erunt duo in
carne una. Qđ tam̃ dñs iħc in euangłio dm̃ dixisse cõme¬
morat: quia ds utiq ꝑ hominẽ dixit qđ homo ꝓphetando p̃¬
dixit. Ergo que sequunt᷑ uituere. Prima inquit cõpellatione
cui oꝑi parata. ec̃t. ostendit. & dixit. Crescite & multiplicamini
& replete t̾ram. Quis eñi nr̃m negat ad opus pariendi ad ñodõ
creature om̃iũ bonoꝵ bono p̃paratã fuisse mulierẽ : Adhuc uide
quid adiungat. Osuquit maris creator & feminȩ conuenientia
generationi menbra formauit & gigiu corpora de corporib or¬
dinauit: quoꝵ tam̃ efficientiȩ potentia oꝑationis int̾uenit.
om̃e qđ ẽ ea ad ministrans iurtute qua condidit. Etiã hoc. eẽ.
catholicũ confitem̃. & qđ deuide subiuingit. Si igit᷑ uiquit
non nisi ꝑsexũ fetus non iusi ꝑ corpus sexus non nisi ꝑ dm̃ corpus
quis ambigat fȩcunditatẽ dõ uire reputari Post hȩc quȩ uera¬

Expanded text:
et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. quod tamen dominus Iesus in euangelio deum dixisse commemorat, quia deus utique per hominem dixit, quod homo prophetando praedixit. ergo quae sequuntur intuere. prima>, inquit,, 'appellatione, cui operi parata esset, ostendit et dixit: crescite et multiplicamini et replete terram\'. quis enim nostrum negat ad opus pariendi a domino deo creatore omnium bonorum bono praeparatam fuisse mulierem? ad hoc uide quid adiungat. 'deus igitur\'>, inquit, 'maris creator et feminae conuenientia generationibus membra formauit et gigni corpora de corporibus ordinauit, quorum tamen efficientiae potentia operationis interuenit, omne quod est ea administrans uirtute, qua condidit\'. etiam hoc esse catholicum confitemur et quod deinde subiungit. \'si igitur\', inquit, \'nonnisi per sexum fetus, nonnisi per corpus sexus, nonnisi per deum corpus, quis ambigat fecunditatem deo iure reputari?\' Post haec, quae uera
Abbreviated transcription (Latin):
qui ordinate inde generant᷑. non peccata cũ quib: nascantur
Nec idõ sunt homines sub diabolo quia homines sunt ubi ẽ fructus
nuptiarũ : sed quia peccatores sunt ubi ẽ. ꝓpago uitioꝵ. Diabolus
em̃ culpȩ auctor ẽ. non nature. Attende cętera quecunq existi¬
mat aduersũ nos huic p̃misso titulo consonare. Ds inqͥt qͥ ad am
exlimo fuerat fabricatus : euã construxit e costa & dixit. Hȩc uo¬
cabit᷑ uita : qm̃ mat̾. ẽ. om̃iũ uiuentiũ. Non ita quidẽ scriptũ. ẽ
Sed qͥd ad nos: Solet eñi acciđe ut memoria fallat᷑ in uerbis : dũ
tam̃ sententia teneat᷑ in libris. Nec enĩ ȩuȩ nom̃ ut appellaret᷑
uita ds̃ imposuit : sed maritus. Sic eñi legit᷑. Et uocauit adam
nom̃ uxoris suȩ uita : qm̃ ipsa mat̃ .ẽ. om̃iũ uiuentiũ. Sed hoc
fortassis ita in tellexerit. ut ds̃ ꝑ adã nom̃ illud ȩuȩ imposuisse

Expanded text:
qui ordinate inde generantur, non peccata, cum quibus nascuntur. qui ordinate inde generantur, non peccata, cum quibus nascuntur. nec ideo sunt homines sub diabolo, quia homines sunt, ubi sunt fructus nuptiarum, sed quia peccatores sunt, ubi est propago uitiorum; diabolus enim culpae auctor est, non naturae. Adtende cetera, quibus se existimat aduersus nos hoc praemisso titulo consonare. \'deus\', inquit, \'qui Adam ex limo fuerat fabricatus, Euam construxit e costa et dixit: haec uocabitur uita, quoniam mater est omnium uiuentium\'. non quidem ita scriptum est, sed qtamen sententia teneatur. Nec Evae nomen, ut appellaretur Vita, Deus imposuit, sed maritus. Sic enim legitur: Et vocavit Adam nomen uxoris suae Vita, quoniam ipsa mater est omnium viventium . Sed hoc fortassis ita intellexerit, ut Deus per Adam nomen illud Evae imposuisse
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ catholica fides continet ea sola ꝑtractẽ atq confutẽ
in quib: atramite ueritatis ex orbitat. & heresim pelagiant
tã qu̾a uenenosa uirgulta fructib catholicis conat᷑ in serere:
Hoc quidẽ certe breuius .ẽ : sed ꝓspiciendũ arbitror. nequisqũa
libro meo lecto & non lectis om̃ib: quȩ ab illo dicta sunt. existim et
me ꝓponere noluisse ex quib ista eiꝰ pendent. ex quib: quasi con¬
sequent̃ uera. ẽẽ. monstrant᷑ quȩ falsa redarguo. Non itaq pi¬
geat utraq huic opusculo nr̃o indita. & ea scilicet quȩ ille dixit.
& ea quȩ ipse respondeo uniuersa attendere. & considerare
lectorẽ quȩ sequuntur. Ergo ita p̃notauit qui tuȩ lectioni car¬
tulã misit. Contra eos inquit qui nuptias dãnant & fructus earũ
diabolo assignant. Non igit᷑ contra nos quineq nuptias dãnamꝰ.
quas etiã in ordine suo debita p̃dicatione laudamꝰ. nec earũ
fructus diabolo assignamꝰ. Pructus qͥppe nuptiarũ homines st̃

Expanded text:
ea sola pertractem atque confutem, in quibus a tramite ueritatis exorbitat et haeresim Pelagianam tamquam uenenosa uirgulta fruticibus catholicis conatur inserere? hoc quidem certe breuius est. sed prospiciendum arbitror, ne quisquam libro meo lecto et non lectis omnibus, quae ab illo dicta sunt, existimet ea me proponere noluisse, ex quibus ista eius pendent et ex quibus quasi consequenter uera esse monstrantur, quae falsa redarguo. non itaque pigeat utraque huic opusculo nostro indita, et ea scilicet, quae ille dixit, et ea, quae ipse respondeo, uniuersa adtendere et considerare lectorem. Quae sequuntur ergo, ita praenotauit qui tuae dilectioni chartulam misit: \'contra eos\', inquit, \'qui nuptias damnant et fructus earum diabolo adsignant\'. non igitur contra nos, qui neque nuptias damnamus, quas etiam in ordine suo debita praedicatione laudamus, nec earum fructus diabolo adsignamus; fructus quippe nuptiarum homines sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
que posuit: sicut supra scriptum. e In bis tadt ora c onue muisis
hue posuit: Quia cuncta gecdiȩ catholice pestora conuenoe fi¬
domq uinsã antiquitus traditã atq fundatã larasmodet
mnodo uoce cõpellat & aduersus eos uehementissime ꝑ mouee¬
qdͦ  ureꝰ qua nichil peccati. eẽ in paruulis dicunt ꝗđ lo¬
uacro regenerationis abluatur. Om̃s enĩ ad eccłiã non ꝓor
aluid eũ paruulis currunt: iusi ut in eis originale peccatum
generatione primȩ natiuitatis attractũ. regeneratione
seđe natuutatis ex piecur. Peinde ad nr̃a suꝑiora uerba re¬
ueratur: quȩ nescio cur repetat. Cos aut qui de tali cõmixet¬
one nascunt᷑. dicimꝰ trahere originale peccatũ: eosq de pã¬
rentib qualibuscunq nascant̃ non negamꝰ adhuc. eẽ. subdiabolo

Expanded text:
quae posuit, sicut supra scriptum est. in his itaque quae praetermisit quae posuit, sicut supra scriptum est. in his itaque quae praetermisit hoc timuit, quia cuncta ecclesiae catholicae pectora conuenit fidemque ipsam antiquitus traditam atque fundatam clara quodam modo uoce compellat et aduersus eos uehementissime permouequia nihil peccati esse in paruulis dicunt, quod lauacro regenerationis abluatur\'. omnes enim ad ecclesiam non propter aliud cum paruulis currunt, nisi ut in eis originale peccatum generatione primae natiuitatis adtractum regeneratione secundae natiuitatis expietur. Deinde ad nostra superiora uerba reuertitur, quae nescio cur repetat: \'eos autem qui de tali commixtione nascuntur dicimus trahere originale peccatum eosque de parentib
Abbreviated transcription (Latin):
De inde alia mea uerba subtexit ubi dixi nec aduertunt qđ¬
ita nuptiarũ bonũ malo originali qđ inde trahit᷑ non potest ac¬
cusari : sicut ad ulterioꝵ & fornicationũ malũ bono naturali
qđ inde nascit᷑ non potest excusari. Nã sicut peccatũ siue hinc siue
inde trahat᷑ opus ẽ. diaboli: sic homo siue hinc siue inde nascat᷑
opus .ẽ. dĩ. Etiã hic ea p̃termisit: inquib: aures catholicas tinuit¬
Nã ut ad hȩc uerba ueniret᷑: supra dictũ erat a nobis. Hoc gͦ quia
dicimꝰ quod antiquissima atq firmissima catholicȩ fidi regula
continetur: isti nouelli & ꝑuersi dogmatis assertores qui nichil
peccati eẽ in paruulis dicunt quod lauacro regenerationis
abluatur: tanqũã dã nemus nuptias & tanqũa opus di hoc ẽ.¬
hominẽ qui ex illis nascit᷑ opus diaboliaee dicamĩum fideliter
le mnreite caluniantur his gͣ nt̃is pmassis sequur t allai nisit

Expanded text:
Deinde alia mea uerba subtexuit, ubi dixi: \'nec aduertunt qDeinde alia mea uerba subtexuit, ubi dixi: \'nec aduertunt qita nuptiarum bonum malo originali quod inde trahitur non potest accusari, sicut adulteriorum et fornicationum malum bono naturali quod inde nascitur, non potest excusari; nam sicut peccatum, siue hinc siue inde trahatur, opus est diaboli, sic homo, siue hinc siue inde nascatur, opus est dei.\' etiam hic ea praetermisit, in quibNam ut ad haec verba veniretur, supra dictum erat a nobis: Hoc ergo quia dicimus, quod antiquissima atque firmissima catholicae fidei regula continetur, isti novelli et perversi dogmatis assertores, qui nihil peccati esse in parvulis dicunt quod lavacro regenerationis abluatur, tanquam damnemus nuptias, et tanquam opus Dei, hoc em qui ex illis nascssis sequuntur illa nostra
Abbreviated transcription (Latin):
ista posuit: quȩ refutare conatus est. Dãnatores nos eẽ nuptaru
oꝑisq diuini quo ex marib & feminis ds̃ homines creat in uid¬
osisme clamitat: qm̃ dicimus eos qui de tali cõmixtione nascunt᷑
trahere originale peccatũ. ⁊ eosq de parentib qualib: cnq¬
nascant᷑. non negamꝰ adhuc. eẽ. subdiabolo nisi renascantur
in xp̃o. In his uerbis meis testimoniũ apłi qđ int̃ posui p̃ter¬
misit : cuiꝰ se p̃mi magna mole sentiebat. Ego eñi cũ dixissẽ ho¬
mines natos trahere originale peccatũ. mox hoc intuli. de quo
quo testimonio ut diximꝰ p̃termisso. cętera illa conexuit que
supra cõmemorata sunt. Nouit eñi quẽ ad modũ soleant hȩc uerba
apłica quȩ p̃termisit acciꝑe catholicoꝵ corda fideliũ : quȩ uerba
tã recta & tanta luce fulgentia tenebrosis & tortuosis in t̃pre¬
tationib: noui hereaci obscurare & de prauare moliuntur.

Expanded text:
iioperisque divini, quo ex maribus et feminis Deus homines creat, invidiosissime clamitant: quoniam dicimus, eos qui de tali commixtione nascuntur, trahere originale peccatum; eosque, de qualibuscnascantur non negamus adhuc esse sub diabolo, nisi renascantur in Christo.\' in his uerbis meis testimonium apostoli quod interposui praetermisit, cuius se premi magna mole sentiebat. ego enim cum dixissem homines natos trahere originale peccatum, mox hoc intuli quod apoquo testimonio, ut diximus, praetermisso cetera ille contexuit, quae supra commemorata sunt. nouit enim quemadmodum soleant haec uerba apostolica, quae praetermisit, accipere catholicorum corda fidelium. quae uerba tam recta et tanta luce fulgentia tenebrosis et tortuosis interpretationibus noui haeretici obscurare et deprauare moliuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
qui tuȩ : p̃stantiȩ ista scripta direxit: de nescio quib ea libris
causa quantũ existimo celerioris responsionis. ne tuã differret
in stantiã uoluis se decerpere. Qui aũt sint isti libri cũ cogitarem:
eos eẽ. arbitratus sũ quoꝵ mentionẽ uilianus facit i epła qũa
romã misit : cuiꝰ exemplũ simul ad me usq ꝑuenit. Ibi quippe
ait. Dicunt etiã istas quȩ modo agunt᷑ nuptias adõ institutas
non fuisse. qđ in libro augustini legitur. Contra qũe: ego modo
quattuor libellis respondi. Credo ex his libellis ista de cerpta
sunt. Unde melius fortasse fuerat ut uniuerso ipsi oꝑi eus
quod quattuor uoluminib explicauit. redarguendo & refel¬
lendo nr̃a elaboraret intentio si & ego responsionẽ differre¬
noluissẽ. sicut nec tu transmissionẽ scriptoꝵ quib: respondendũ
.ẽ. distulisti Uerba gͦ de libro meo tibi ame misso tibiq uooesendi¬

Expanded text:
qui tuae praestantiae ista scripta direxit de nescio quibus ea libris qui tuae praestantiae ista scripta direxit de nescio quibus ea libris causa, quantum existimo, celerioris responsionis, ne tuam differret instantiam, uoluisse decerpere. qui autem sint isti libri cum cogitarem, eos esse arbitratus sum, quorum mentionem Iulianus facit in epistula quam Romam misit, cuius exemplum simul ad me usque peruenit. ibi quippe ait: \'dicunt etiam istas quae modo aguntur nuptias a deo institutas non fuisse, quod in libro Augustini legitur, contra quem ego modo quattuor libellis respondi.\' credo, ex his libellis ista decerpta sunt. unde melius fortasse fuerat, ut uniuerso ipsi operi eius, quod quattuor uoluminibus explicauit, redarguendo et refellendo nostra elaboraret intentio, nisi et ego responsionem differrenoluissem, sicut nec tu transmissionem scriptorum, quibus respondendum est, distulisti. Verba ergo de libro meo tibi a me misso tibique not
Abbreviated transcription (Latin):
Niea militiȩ tuȩ curas & illustris ꝑ sonȩ
norande ualeri. tanto studio te aduersus hereticos in eloquia
diuna fraglare. satis dici non potest quanta m̃tis io cunditate
delecter. Itaq postea qũa legi litteras sublimitatis tuȩ quib
de libro que ad te scripsi gr̃as agis: sed ammonens ut frẽm &e¬
co ep̃m meũ alipũ ad eã. qđ de quibusdã locis eiusdẽ libri here¬
tici disputationes assumant: adhunc scribendũ excitatus sum
& quia non tantũ relatu memorati mei fr̃is id didici. uerũ etiã
platas ab eo cartulas legi. quas post eiꝰ de rauenna ꝓfectionẽ
romã mittere ipse curasti: ubi aduersarioꝵ potui uani loquia
reperire. ad ea respondente ad uiuante dño quantũ possũ ueri¬
tate & scripturarũ diuinarũ auctoritate ꝓposu. Cartula eiu
nunc respondeo: hoc titulo p̃notat᷑. Capitula de libro augustim
quȩ scripsit contra quȩ de libris pauca de cerpsi hic uideo eum

Expanded text:
nter militiae tuae curas et inlustris personae issime et honorande Valeri, tanto studio te aduersus haereticos in eloquia diuina flagrare satis dici non potest quanta mentis iucunditate delecter. itaque posteaquam legi litteras sublimitatis tuae, quibus de libro quem ad te scripsi gratias agis sed admones, ut per copum meum Alypium audiam quid de quibusdam locis eiusdem libri haeretici disputationis adsumant, ad hoc scribendum excitatus sum. et quia non tantum relatu memorati mei fratris id didici, uerum etiam prolatas ab eo chartulas legi, quas post eius de Rauenna profectionem Romam mittere ipse curasti, ubi aduersariorum potui uaniloquia reperire, ad ea respondere adiuuante domino quanta possum ueritate et scripturarum diuinarum auctoritate proposui. Chartula, cui nunc respondeo, hoc titulo praenotatur: \'capitula de libro Augustini quem scripsit contra quae de libris pauca decerpsi\'. hic uideo eum