comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cras insqͥptutis futurum temp̃
intelligituii. dicente iacob ꝙ ex¬
ndiet me eras nisticia mea.
Per diem intelligunt᷑ homines.
quoꝵ dies ẽ. ut ait apłs. Redimen¬
tes tempus: qm̃ dies mali sunt.
Sensus gͦ ẽ. Dies gͦ crastimis: id est
futuri temporis homines erunt
solliciti sibi. Tn uͦ sis sollicitus de te.
inp̃sentiarum. Sollicitus in suꝑra¬
dictis. significat anxietatem. Hic
uͭ ꝑuidentiam qua futurum tempꝰ
affirec secum. ut cum necesse erit
sumere aliquid temꝑorale assit: qͥa
nouit ds quo indigeamus. Curã
aut̃ presentium maliciam uocat.
quia penalis ẽ: & ꝑtinet ad moita¬
litatem quam peccando meruius.
quȩ inse satis ouerosa ẽ. ne dum fu
turorum curam suꝑaddamus. Hoc
loco uebiemnent̾ cauendum ẽ: necũ
nideriiis aliqũe seriium di ꝓui¬
depe ne ista necessaria desiat. uels.
uel sib cominissis. forte iudicemus
eum contra p̾cepta dñi facere. Nam
& ipse dñs loculos hab̾c dignatus ẽ.
cum petuma: nequis ui hoc scanda¬

Expanded text:
Cras in Scripturis futurum tempus intelligitur, dicente Jacob: « Exaudiet me cras justitia mea . » Per diem intelliguntur homines quorum dies est, ut ait Apostolus: « Redimentes tempus quoniam dies mali sunt . » Sensus ergo est: Dies crastinus, id est futuri temporis, homines erunt solliciti sibi. Tu vero sis sollicitus de te in praesentiarum. Sollicitus in supradictis significat anxietatem; hic vero providentiam, quam futurum tempus afferet secum, ut cum necesse erit sumere aliquid temporale adsit, quia novit Deus quid indigemus. Curam autem praesentium malitiam vocat, quia poenalis est et pertinet ad mortalitatem quam peccando meruimus; quae in se satis onerosa est, necdum etiam futurorum curam superaddamus. Hoc loco vehementer cavendum est, ne cum viderimus aliquem servum Dei providere, ne ista necessaria desint vel sibi, vel sibi commissis, forte judicemus eum contra praecepta Domini facere. Nam et ipse Dominus loculos habere dignatus est cum pecunia: ne quis in hoc scanda
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ multo pluris p̃cii estis uos qͣm¬
celi aerii. uis aut̃ ur̃m cogitans
potest adicere ad staturam fiam cu¬
bitum unum: Sigͦ neq quod mi¬
liciti estis: Illi relmiquite regen¬
di corporis curam: cuius caro fac¬
tum ẽ. Confiderate lilia agri. qͦ¬
modo crescunt. non laborent neq¬
nent. Non ẽ querenda allegoria
sicut nec in auib: s de imorib
ꝑsuasio fit ad maiora. Dico autẽ
uob̾. qm̃ nec salomon in omni gła
sua cooꝑtus ẽ. sicut unum existis.
Qux pinpura regum. quş pictura
textricum potest florib comparari:¬
pse color dicit᷑ oꝑmmientum florum:
sicut dicitur. oꝑit isttimn rubor.
inclibanum mitgitur d̾s sic uestit.¬
quantomagis uos mingme fider :¬
estit. io ẽ ad ornat d̾s fenum. hoc
ẽ herbas. & pulchro colore & bono
odore: qd̾ cum desiccatum fuerit.
ianttetur in dibanum. idẽ in acer¬
uum hab entem speciem clibani.
Modica fides ẽ. quȩ nec de minimĩ

Expanded text:
hoc est multo pluris pretii estis vos qhoc est multo pluris pretii estis vos qeli aerii. « Quis autem vestrum cogitans potest adjicere ad staturam suam cubitum unum? » Si ergo neque quod miliciti estis? Illi relinquite tegendi corporis curam, cujus cura factum est. « Considerate lilia agri quomodo crescuntest igitur quaerenda allegoria, sicut nec in avibus, sed de minoribus persuasio fit ad majora. « Dico autem vobis quoniam nec Salomon in omni gloria sua coopertus est sicut unum ex istis. » Quae purpura regum, quae pictura textricum potest floribus comparari? Ipse color dicitur operimentum florum, sicut dicitur: Operit istum rubor. in clibanum mittitur, Deus sic quanto magis vos minimae fidei? Vestit, id est, adornat Deus fenum, hoc est, herbas et pulchro colore et bono odore: quod cum desiccatum fuerit, mittetur in clibanum, id est, in acervum habentem speciem clibani. Modica fides est, quae nec de minimis
Abbreviated transcription (Latin):
respicit ad chabolum: cui male ac¬
quirentes dͥnuutias. ad herendo susti¬
Ideo dico nob̃. ne sollicitisitis ani¬
mȩ ur̃e quid manducetis: neq cor¬
ꝑori ur̃o quid induamini. Qe
cariali cybo. & nestimento hoc ac¬
cipiendum ẽ: quia de spulib semꝑ
debemus e̾eͥ solliciti. Labor exer¬
cendꝰ ẽ: s sollicitudo ẽ tollenda de
carnalib. Quidam addunt. ueq
quid bibatis. N omit animna plus
ẽ. qm esca. & corpus plusqͣm uesti¬
mentum: S ensus ẽ. Qui pbesti¬
tit maiora: prestabit & manora.
Pro hac uita posuit aninia: ut
illud. Qui amat animã suam ꝑdet
ean. Respicite uolatilia celi. qm̃
non serunt ueq metunt. neq con¬
gregant in horrea. & pat̾ ur̾ cele¬
stis pascit illa: Nonne uos magis
pluris estis illis: Hoc ad lite.¬
ram intelligendum ẽ: quia dñs
manfeste omnem curam rerum
p̃sentium amonet. & attentos tantũ
esse inspecie futuri docet. atio¬
nale animal cui et̾intas ꝓmittitur:
ꝑlus ẽ qm rationale. Magis pluri.

Expanded text:
respicit ad diabolum, cui male acquirentes divitias adhaerendo sustidico vobis, nec solliciti sitis animae vestrae quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini. » De carnali cibo et vestimento hoc accipiendum est, quia de spiritualibus semper debemus esse solliciti. Labor exercendus, sed sollicitudo est tollenda, de carnalibus quidam addunt, neque quid bibatis. « Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus quam vestimentum? » Sensus est: Qui praestitit majora, praestabit et minora. Pro hac vita posuit animam, juxta illud: « Qui amat animam suam perdet eam . » Respicite volatilia coeli, quoniam non serunt neque metunt, neque congregant in horrea, et Pater vester coelestis pascit ea: Nonne vos magis pluris estis illis? Hoc ad litteram intelligendum est, quia Dominus manifeste omnem curam rerum praesentium admonet, et attentos tantum esse in spe futuri docet. Rationale animal cui aeternitas promittitur plus est quam irrationale. « Magis pluris, »
Abbreviated transcription (Latin):
exit. Mundiciam cordis prosequit᷑.
ippientes solent uidere numerosas
lucernas: simplex oculus. simplicia
inturtur. Quod totum tͣnffertur
ad sensum. Quo mͦ gͦ totum corpus
si oculus ñ fuerit simplex ẽ in tentos:
ita si amina suum fulgort̃ ꝑdat.
totus sensus in caligine cominorat᷑.
Unde alibi p̃cipit᷑. Omni custoba
serua cor tuum. qm̃ ex ipso tuta ꝓ¬

Expanded text:
N. Munditiam cordis prosequitur. Lippientes solent videre numerosas lucernas, simplex oculus simplicia intuetur. Quod totum transfertur ad sensum. Quomodo ergo totum corpus, si oculus non fuerit simplex, est in tenebris; ita si anima suum fulgorem perdat, totus sensus in caligine commoratur. Unde alibi praecipitur: Omni custodia serva cor tuum, quoniam ex ipso vita p
Abbreviated transcription (Latin):
tinens int̃ alias ocebat.¬
ꝑ uincias palestinam. Inꝗita iidei ha¬
bgant. Tormenta. dicit acutas passi¬
ones: non diuturuas. Lunatiq ꝓpͥe
funt. qui n semꝑ sensum amittunt:
s aliquando ꝑlimationes. unde de¬
mones lunaria tempora obseruare
facientes qeaturam in famare cupie¬
bant. Paralitici sunt contracti : uel
membris dissoluti. Decapolis ẽ que¬
dam regio: decem urbrum. De tͣns
iordanen: to ẽ de loco qui ẽ ultͣ iorda¬
nem fluuium. Locryiii. Rocuii.¬

Expanded text:
tinens inter alias provincias Palaestinam in qua Judaei habitant. Tormenta dicit acutas passiones, non diuturnas. Lunatici proprie sunt, qui non semper sensum amittunt, sed aliquando per lunationes, unde daemones lunaria tempora observare facientes, creaturam infamare cupiebant. Paralytici sunt conracti, vel membris dissoluti. Decapolis est quaedam egio decem urbium. De trans Jordanem, id est, de loco qui est ultra Jordanem flu
Abbreviated transcription (Latin):
A płi emm g̾ce : latine missi dictunt᷑
& ego muto uos. Apostolorum
paria iuga: non tam carne qm spũ
nominati sunt: quoꝵ sublime me¬
ritum in monte meretur audire
tonitruimpatris. ꝑmibem de filio
tonantis. Hic ẽ filtus mens dilectꝰ.
Iacob alphei ẽ. qui fũ dñi nomina¬
tur: quia marcia rixor alphei soror
fuit marie matͥs dñi. Sẏmon ca¬
naneus a inco galilee qui dicitui
chana: in luca scribit᷑ ⁊ elotes. Tad¬
deus a luca iudas iacobi dicitur:
trinonnus fuit. Iste iudas fuit
sẏmonis. Unde & ipsi fũs dm̃
uocabant᷑. Indas scariothes. uł
a uico in quo oitus ẽ. uel ex tribu
ysachar uocabulum sumpsit: ut
quodam naticiiio in condempna¬
tionem sui natus sit. U sachar
enim int̾p̃catui. merces. ut signifi¬
cetur p̃cium ꝓditionis. Hic ꝓuide
int̾ apłos eligitur. quia magna est
ueritas. qm nec ad u̾sarnis minist̾

Expanded text:
 enim Graece, Latine missi dicuntur.et ego mitto vos . Apostolorum paria juga non tam carne quam spiritu cnominati sunt: quorum sublime meritum, in monte audire tonitruum Patris, per nubem de Filio tonantis: Hic est Filius meus dilectus . Jacobus Alphaei est, qui frater Domini nominatur; quia Maria uxor Alphaei, soror fuit Mariae matris Domini. Simon Chananaeus, a vico Galilaeae qui dicitur Chana, in Luca scribitur Zelotes. Thaddaeus a Luca Judas Jacobi dicitur; trinomius fuit. Iste Judas fuit Simonis. Unde et ipsi fratres Domini vocabantur. Judas Iscariotes, vel a vico in quo ortus est, vel a tribu Isachar vocabulum sumpsit, ut quodam vaticinio in condemnationem sui natus sit. Isachar enim interpretatur merces, ut significetur pretium proditionis. Hic provide inter apostolos elegitur, quia magna est veritas, quam nec adversarius minister
Abbreviated transcription (Latin):
tulisse sermones: nil tam̃ ꝓlubet in
hoc oꝑe iuxta regulas p̾occupandi
sen recapitulandi colligi eos munũ.
p̃cepta: sedere ꝑtinet ad dignitatẽ
magistri. Iocauit quos uoluit:
quia ñ erat illorum studii s diunne
gr̃e. ut in apłatum uocarent᷑. Unde
illud. Non uos me elegistis: s ego ele¬
gi uos. Fecit qd̃ essent duodetuim:
ut quadratum orbem fide sc̾t trini¬
tatis insignarent: & salucem quã
p̃dicarent suo quoq numeto com¬
mendarent. Sicut enim septena-¬
rio. sic & duodenario nnmero fig.¬
natur ꝑfectio: ꝓpt̾ partes septenna¬
rii quȩ inse multiplicate reodunt
duodecim. ornm figura fue¬
re duodecim filii iacob: duodecini
pͥncipes plebis istł. duodecim lapi¬
des in ueste sacerdotis. auodecim fon¬
tes reꝑti melim. duodecim panes
ꝓpositionis. duodecĩ exploratores a
moysemissi. .xii. lapides altaris.
xxii. lapides de iordane eleuati. xni.
boues sub manr ȩneo. duodecim¬

Expanded text:
tulisse sermones, nil tamen prohibet, in tulisse sermones, nil tamen prohibet, in hoc opere juxta regulas praeoccupandi seu recapitulandi colligi eos in unumpraecepta; sedere pertinet ad dignitatem magistri. Vocavit quos voluit, quia non erat illorum studii, sed divinae gratiae, ut in apostolatum vocarentur. Unde illud: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos . Fecit quod essent duodecim, ut quadratum orbem fide sanctae Trinitatis insignirent, et salutem quam praedicarent, suo quoque numero commendarent. Sicut enim septenao, sic et duodenario numero signatur perfectio: propter partes septenarii, quae in se multiplicatae, reddunt duodecim. RABAN. Horum figura fuere duodecim filii Jacob , duodecim principes plebis Israel , duodecim lapides in veste sacerdotis , duodecim fontes reperti in Helim , duodecim panes propositionis , duodecim exploratores a Moyse missi , duodecim lapides altaris , duodecim lapides de Jordane elevati , duodecim boves sub mari aeneo Josue I
Abbreviated transcription (Latin):
ocauit ad se quos uoltut iꝑse: ꝙ ut¬
nerunt ad eum. & fecit ut essent duo¬
decim cum illo: quos & apłos nomina¬
Sẏmonem quem cognominauit
petrum. & andream. fu̾tmn eiꝰ. Iaco¬
bum ⁊ebedei. & lohannem frẽm iaco¬
bi: quib imposuit nomina boaner¬
ges. quod ẽ filii tonitrui. Philpitmn
& baptolonieum. Matheum & thomã.
Iacobum alphei. & sẏmonẽ qui uoca¬
tur ⁊ elotes. Indam iacobi. & indam
na consendit: ut turbas ad altiora tͣhe¬
ret. S turbis ascendẽ ñ ualentib :
secuntur discipuli. Qitib sedens lo¬
quitur: non enim intelligerent illũ
loquentẽ in maiestate sui.Uerũ¬
tamen ꝓbabile ẽ turbas quodam mͦ
a longe secutas fuisse. & sermonem
quẽ matħs & lucas diu̾se narrant
audisse cum discipulis in aliqua pla¬
ncie lateris montis postqͣm dñs in
monte illos elegit: ot forte tunc etiã
multa eis dexit. quȩ scͥpta ñ habemꝰ.
Quod siquis affirmare contendat.
matħm et lucã. non unum s duos re¬

Expanded text:
ocavit ad se quos voluit ipse. Et venerunt ad eum, et fecit ut essent duodecim cum illo, quos et apostolos nominaSimonem quem cognominavit Petrum et Andream, fratrem ejus, Jacobum Zebedaei et Joannem fratrem Jacobi, quibus imposuit nomina Boanerges, quod est, filii tonitrui. Philippum et Bartholomaeum, Matthaeum et Thomam, Jacobum Alphaei, et Simonem qui vocatur Zelotes, Judam Jana conscendit, ut turbas ad altiora traheret. Sed turbis ascendere non valentibus, sequuntur discipuli. Quibus sedens loquitur: non enim intelligerent illum loquentem in majestate sua. Verumtamen probabile est, turbas quodammodo a longe secutas fuisse et sermonem quem Matthaeus et Lucas diverse narrant audisse cum discipulis in aliqua planitie lateris montis, postquam Dominus in monte illos elegit; et forte tunc etiam multa eis dixit, quae scripta non habemus. Quod si quis affirmare contendat, Matthaeum et Lucam non unum sed duos re
Abbreviated transcription (Latin):
piens duodeci
discipnlis fus:
transut inde
ut doceret &
ꝑredicaret in ciuitatib eorum.
Qiitates discipulorum dicit in
quib erant uel nati uel eruditi.
Predicans itaq iudeis. non sama¬
ritanis. ñ gentib. fecit qd̾ docuerat.
ut scdđm ꝓmissa prins offeratui.
iudeis. salutis occasio. Rxui. lixxix.
E ereuntes aut̃ discipuli. p̾redicabant
oleo multos eꝑtotos. & sanabant.
nomine domini. Et si in peccatis
sit: dimitcentur ei. Unde patet ab

Expanded text:
ens duodecim discipulis suis, transiit inde, ut doceret et praedicaret in civitatibus eorum. Civitates discipulorum dicit, in quibus erant vel nati vel eruditi. Praedicans itaque Judaeis, non Samaritanis, non gentibus, fecit quod docuerat, ut secundum promissa prius offeratur Judaeis salutis occasio. R. 56VIII L. 89 Exeuntes autem discipuli, praedicabant oleo multos aegrotos et sanabant. nomine Domini, et si in peccatis sit, dimittentur ei. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
nequitia p̃dicantium lingna restrin¬
gitur. sepe ex subiectorum culpa.
De sua nequitia ait psabnista. Pecca¬
tori ant̃ dix ds. quare tu enarras rasti¬
ciaᷤ meas. & assumis testam̃tum me¬
um ꝑ os tutmm: De uicio subiectoꝵ:

Expanded text:
nequitia praedicantium lingua restrinnequitia praedicantium lingua restringitur, saepe ex subjectorum culpa. De sua nequitia ait Psalmista: Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas, et assumis testimonium meum per os
Abbreviated transcription (Latin):
ta duo mittunt᷑: siue qtuia totsdem
gentib euuangłium p̃dicandam
erat. ut quomͦͣ duodecun primo¬
isti ꝓpt̾ exteras gentes initerent᷑¬
seu qd̾ predicantrum numero tot̾
itiduano ambitu suę lucis septu¬
a ginta dtias horas explicat.
Nam ipse dominus se dlemn dicit: suos
ũ apsos hora ita. Nonñe duo decim ho¬
re sunt diei: Per tres dies uͦ myst̾i̾um
trinitatis ostendit᷑. unde t̾cia die re¬
surrexit dñs. & ppłs antiquis ad mon¬
tem synai ꝑueniens. dic t̾cia legem
accepit. & idem fluriium iordanem
quo baptismi gra cominendata ẽ t̾cia
die qua nenerat transigt. I mi
mitcuntar. in quo nob̃ innuit. quia
qui caritatem erga alt̾m non habet. p̃¬
dicationis officium susciꝑe nullatenis
debet. Mmus aut̃ quam int̾ duos ca¬
ritas haberi non potest. Nemo enmi
ꝓprie ad se ipsum caritatẽ habere dr.
Aute faciem suã eos mittit: quia u̾ba
ex hortationis p̃currunt. ꝑ que neri¬
tas in mente suscipit᷑. Seꝑe pro sua

Expanded text:
ta duo mittuntur, sive quia totidem mundi gentibus Evangelium praedicandum erat, ut quomodo duodecim triopter exteras gentes destinarentso praedicantium numero totustriduano ambitu suae lucis septuaginta duas horas explicat. Nam ipse Dominus se diem dicit, suos vero apostolos horas; ita: Nonne duodecim horae sunt diei? Per tres dies vero mysterium Trinitatis ostenditur, unde tertia die resurrexit Dominus, et populus antiquus ad montem Sinai perveniens , die tertia legem accepit, et idem fluvium Jordanem , quo baptismi gratia commendata est, tertia die qua venerat, transivit. Bini mittuntur, in quo nobis innuit quia qui charitatem erga alterum non habet, praedicationis officium suscipere nullatenus debet. Minus autem quam inter duos charitas haberi non potest. Nemo enim proprie ad se ipsum charitatem habere dicitur. Ante faciem suam eos mittit, quia verba exhortationis praecurrunt, per quae veritas in mente suscipitur. Saepe pro sua
Abbreviated transcription (Latin):
reges sunnt. qui temptationum sna¬
rum motib regendo preesse noue¬
runt. ñ succumbere. Nota qͥa
minor gr̃a. minorq sacramentoriun
xp̃i noticia fuit in ꝓpħis qͣm in apłis
qui p̃sertimi accepto spũ scõ. mundũ
etiam illustrauerunt. Uer uitam̃
aliqui ꝓpħarum & aliquando supͣ
hominuͤm rapti: sine emgunate
contemplati sunt intellectuali infio¬
ne diuinitatem. parit̾ ut apħ. Unde
dominus in libro numeri. Si quis
fuerit int̾ uos ꝓpħa dñi: in uisione
apparebo ei. uel ꝑsomnium loquar
ad illum. At non talis seruus meus
moyses. Ore enun ad os loquor er.
&: palam. Non ꝑ enignata & figuras
qͥui audit u̾bum regni & non yn¬
telligit: uenit indlus & rapit quod
seminatum ẽ. in corde eius. Hic ẽ¬

Expanded text:
reges sunt qui tentationum suareges sunt qui tentationum suarum motibus regendo praeesse noverunt, non succumbere. Nota quia minor gratia minorque sacramentorum Christi notitia fuit in prophetis quam in apostolis, qui praesertim accepetiam illustraverunt. Verumtamen aliqui prophetarum et aliquando, supra hominem rapti, sine aenigmate contemplati sunt intellectuali visione divinitatem pariter ut apostoli. Unde Dominus in libro Numeri: Si quis fuerit inter vos propheta Domini, in visione apparebo ei, vel per somnium loquar ad illum. At non talis servus meus Moyses. Ore enim ad os loquar ei, et palam, non per aenigmata et figuras qui audit telligit, venit malus, & rapit quod seminatum est in corde ejus. Lucae
Abbreviated transcription (Latin):
ti. de reatui maioris criminis compũ¬
cti sunt: unde accepta indulgentia
ampliori flagrant dilectione. De altis
dicit dñs. loquar eis in aliis lingnus.
& in aliis labiis. manifesta scilicet aꝑo¬
stolorum doctrina. & nec sic exaudi¬
eut me: de his uͦ dicere potest. & uel
sic exaudient me. M.cxxxiiii.lcxx.
estri ant̃ beati oculi quia uident.
& aures ur̃e quia audiunt. Am̃
quippe dico robis: quia mubti ꝓpħe &
& non inderunt. & audire quȩ an-¬
dicis & non audictunt. Illos ocłos
dicit beatos: qui sacramenta xp̃i
cognoscunt. Propł̾ie & iusti sicut
ysaias. & abraham uid̾unt uue¬
nigniate : & ñ inspecie. Abraham
exultauit ut inderet diem xp̃i: iudit
uideriuit głam d̾ni: unde & uden¬
tes funt appellati. S in einginate
iud̾unt: non inp̃sentiarum ut apłi
qui nequaqͣm ꝑ angłos arit uariaᷤ
uifionum species opis habebant
doceri. Quos lucas reges dicit. ma¬
theus iustos appellat. quia magni

Expanded text:
ti de reatu majoris criminis compunti de reatu majoris criminis compuncti sunt; unde accepta indulgentia, majori flagrant dilectione. De aliis dicit Dominus: Loquar eis in aliis linguis et in aliis labiis , manifesta scilicet apostolorum doctrina, et nec sic exaudient me ; de his vero dicere potest, et vel sic exaudient me. M. 134 V L. 120 Vestri autem beati oculi, quia vident, et aures vestrae, quia audiunt. Amen quippe dico voet non viderunt, et audire quae auditis, et non audierunt . » Illos oculos dicit beatos qui sacramenta Christi cognoscunt. Prophetae et justi sicut Isaias et Abraham viderunt in aenigmate et non in specie. Abraham exsultavit ut videret diem Christi: etviderunt gloriam Domini: unde et videntes sunt appellati; sed aenigmate viderunt, non in praesentiarum, ut apostoli, qui nequaquam per angelos ut varias visionum species opus habebant doceri. Quos Lucas reges dicit, Matthaeus justos appellat, quia magni
Abbreviated transcription (Latin):
credere. non qd̃ ex necessitate ñ possent.
xita nulla culpa esset eis. s qma no¬
lebant. Non poterant credere. quu
dĩ ignorantes iusticiam. suam statue¬
re uolebant. Ex cecant᷑ & iudurantur:
quia negando diuinum ad intorium
non adiuantur: Qd̃ autt̃ dicint᷑
non posse credere. ita ẽ culpa uolun¬
tatis humanȩ : sicut qd̃ dicitur ds
aures aꝑire uericati. meruerunt.
ut iumqͣm uideant octilis. ⁊ non
audiant aurib. & ñ intelligant
bolas multi audierunt: qnia excccati.
erant. & inde excecati. qm̃ suꝑ bia it¬
crassatum cor habebant. Etxcecatio uͦ
& parabolarum obscuritas suit eis
occasio: uequando hoc ẽ ut aligͣndo
salubrius comu̾terentur ꝑ illum qui
terribilis in consiliis suꝑ filios homi¬
num. quib uult miscretur. ⁊ quos
uult iuste deserit. Nam qui obscure
dicta non intellexerunt. ideo ñ credi¬
derunt in eum. & sic crucifixerunt.
& sic post resurrectionẽ miraculis c̾ti¬

Expanded text:
credere: non quod ex necessitate non possent, credere: non quod ex necessitate non possent, et ita nulla culpa esset eis, sed quia nolebant. Non poterant credere, quia Dei ignorantes justitiam, suam statuere volebant. Excaecantur et indurantur, quia negando divinum adjutorium non adjuvantur. Quod autem dicitur non posse credere, ita est culpa voluntatis humanae, sicut quod dicitur Deum aures aperire veritati, meruerunt ut nunquam videant oculis, non audiant auribus et non intelligant bolas multi audierunt, quia excaecati erant, et inde excaecati, quia superbia incrassatum cor habebant. Excaecatio vero et parabolarum obscuritas, fuit eis occasio; nequando, hoc est, ne aliquando salubrius converterentur per illum, qui terribilis in consiliis super filios hominum, quibus vult miseretur, et quos vult juste deserit. Nam quia obscure dicta non intellexerunt, ideo non crediderunt in eum, et sic crucifixerunt, et sic post resurrectionem miraculis terri
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ non intellig̾e. Unde ysaias. An¬
ditu ext̾iori andictis p̃dicationẽ xp̃i.
& non intelligetis: & uidentes freq̃n¬
ter uidebitis ex ceriori iusu miracula
eius. & non uidebitis oculo mentis.
Ncrassatum ẽ enim cor ppłi huius:
& anrib grauit̾̃ audierunt. & ocu¬
los suos clauserunt. ne quando nide
ant oiculis & aurib audiant. ⁊ corde
intelligant. & conu̾tentur & sanẽ eos.
Ia binidantia malitie dicit in cras¬
satum cor indeoꝵ: quaꝓpt̾ ingrate
susceꝑunt u̾ba dm̃ qd̾ fuit grauit̾
andire. & oculos suos clausisse h¬
ciuitur: ne arbitremur eẽ culpam
nature. non uoluntatis. Cum enim
ꝑossent cogitare & intelligere : atier¬
terunt p̃muidia intuiti mentis:
⁊ ita ipsi sibi eausa fuerunt. ut ds eos
deserendo excecaret. Unde iohanue
Proꝑterta non poterant credere: quia
dix̃ ysaias. Fx cecatit oculos eorum:
ut non uideant. Quia predixit
ysaias in spũ prescientis omnia. iu¬
deorum excecatiouẽ: non poterant

Expanded text:
 non intelligere. Unde Isaias: Auditu exteriore audietis praedicationem Christi, et non intelligetis, et videntes frequenter videbitis exteriori visu miracula ejus, et non videbitis oculo mentis. Incrassatum est enim cor populi hujus, et auribus graviter audierunt, et oculos suos clauserunant oculis, et auribus audiant, et corde intelligant, et convertantur, et sanem eos. Abundantia malitiae dicit incrassatum cor Judaeorum, quapropter ingrate susceperunt verba Domini, quod fuit graviter audire. Oculos suos clausisse dicuntur, ne arbitremur enaturae, non voluntatis. Cum enim possent cogitare et intelligere, averterunt prae invidia intuitum mentis, et ita ipsi sibi causa fuerunt ut Deus eos deserendo excaecaret. Unde Joannes: « Propterea non potuerunt credere, quia dixit Isaias: Excaecavit oculos eorum ut non videant . » Quia praedixit Isaias, in spiritu praescientis omnia, Judaeorum excaecationem, non poterant
Abbreviated transcription (Latin):
luer: utrumq pͥncipium. unde
ꝓcedit terciam. Comugium in¬
stitutum ẽ in paradiso ante pocca¬
tum. ad officium ꝓcreandi: post
peccatum uͦ etiam remedium est
ad euitandam fornicationem. Qd̾
aut̃ legis tempore licebat uni mul¬
tas habere urores. ut ppłs li ange¬
retur contingit: s nunc minime
licet. quia ppłs dĩ iam auctus est.
ceptum erat

Expanded text:
lier, utrumque principium, unde lier, utrumque principium, unde procedit et tertium. Conjugium institutum est in paradiso ante peccatum ad officium procreandi, post peccatum vero, etiam remedium est ad evitandam fornicationem. Quod autem legis tempore licebat uni multas habere uxores, ut populus Dei augeretur contigit; sed nunc minime licet, quia populus Dei jam auctus est. ceptum erat
Abbreviated transcription (Latin):
modi formcationis utiq dimitten¬
da ẽ: ixta illuqd. Si oculus tuus
scandalizat te: erue eum ⁊ pice abs
te. Si nͦ irori non conatur uirũ
eriuinib applicare: non ẽ abicien¬
da istius mod forucationis eausa.
Coningnim enm bontan natu¬
rale ẽ qd̾ diffunditur int̾ om̃s etiã
uẽ infideles. Inde ẽ illud iohannis
ad herodem. Non licet tͥ habere trro¬
rem frĩs tui. Adult̾i̾um enim erat
ut ait iohes chrisostomus. suꝑ illum
locum. Philippus uamq fr̃ herodis
maritus herodiadis erat a gener eł¬
p̃atris arcche regis.: ut ieronimus
ibidem asserit. Q uod etiam int̾ fide¬
lem & infidelem coniugium sit: do¬
cet apłs dicens. Si quis fẽ habet
uxorem infidelem. & hec consentit
habitare cum illo: non dimittat illã.
Est aut̃ coningium iuiri ⁊ femine
federatio legitina: ꝑ quam licee eis
adusum caris ꝑmisceri. sodm di¬
uinas & humanas leges. Nota in
coniugio. sc̃e trinitatis uestigium.
Est enim uir principtum unde nni¬

Expanded text:
modi fornicationis utique dimittenda est, juxta illud: Si oculus tuus scandalizat te, erue eum et projice abs te. Si vero uxor non conatur virum criminibus applicare, non est abjicienda istiusmodi fornicationis causa. Conjugium enim bonum naturale est, quod diffunditur inter omnes, etiam inter infideles. Inde est illud Joannis ad Herodem: Non licet tibi habere uxorem fratris tui . Adulterium enim erat, ut ait Joannes Chrysostomus super illum locum. Philippus namque frater Herodis, maritus Herodiadis erat, et gener patris ejus Aretae regis, ut Hieronymus ibidem asserit. Quod etiam inter fidelem et infidelem conjugium sit, docet Apostolus, dicens: Si quis frater uxorem habet infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam . Est autem conjugium viri et feminae foederatio legitima, per quam licet eis ad usum carnis permisceri, secundum divinas et humanas leges. Nota in conjugio sanctae Trinitatis vestigium. Est enim vir principium, unde mu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibetur amini motus ad concu¬
piscsndum. sicut suꝑiora ꝓhibent
animi motum ad nocendum. Aꝑ¬
it enim ueritas dicte ostendit: quia
etiam solo insi cum turpit̾ concupĩ¬
cumis. ad ulterium ꝑpetratur
Quod uͦ lex p̃cipit. non concupiscᷤᷤ
uxorem proximi tui : putabant
putatur in uitium: ꝓpassio in
uncio culpe. non tam in crimine:
Drgo titillatus in mulierem ꝓpas¬
sione ꝑculsus ẽ. Si uͦ de cogitatio¬
ne in affectum oordis transierit. ut
ait daind. tͥnsierunt in affectum
cordis: de ꝓpassione tranfiuit in
ꝑassionem: quia ñ deest ei tiolim¬
tas peccanch. s occasio. & ita incor

Expanded text:
prohibetur animi motus ad concupiscendum, sic superiora prohibent animi motum ad nocendum. Aperte enim Veritas ostendit quia etiam solo visu, cum turpiter concupiscimus, adulterium perpetratur. Quod vero lex praecipit, non concupisces uxorem proximi tui , putabant putatur in vitium, propassio in initio culpae, non tamen in crimine. Ergo titillatus in mulierem, propassione percussus est. Si vero de cogitatione in affectum cordis transierit, ut ait David, transierunt in affectum cordis , de propassione transivit in passionem, quia non deest ei voluntas peccandi, sed occasio, et ita in cor
Abbreviated transcription (Latin):
bere alterã dexteram: Iustus enĩ
simstram n habet. Si nos here¬
ticus in disputatione ꝑcusserit.
& dextrum dognia uulnerare
uoluerit: opponatur ei & aliud¬
tas scdm dm̃ ẽ dext̾a: nobilitas aut̃
tempni scđm honores scħ. Et ul
qui uult tecum iudicio contendere.
& tunicam tuã tollere: remitte ei¬
& pallium. Per tuncã & uesti¬
mentum: accipe omina quȩ tempo¬
ralit̾ possidemus. Si enim denecessa¬
riis hoc imꝑatum ẽ. quantomagis
desuꝑfluis : Magna questio ẽ: ut rũ
etiam hoc desernis accipiendum sit
Et si abisto dño accomodatius ad dm̃.
colendum regantur qm a cupienti
auferre: nescio utrum quisquam
audeat dicere eos debere. contemp

Expanded text:
est alteram dexteram. Justus enim sinistram non habet. Si nos haereticus in disputatione percusserit, et dexterum dogma voluerit vulnerare, opponatur ei aliudtas secundum Deum, est dextera; nobilitas autem temni secundum honores saeculi. Et illi qui vult tecum judicio contendere, et tunicam tuam tollere, remitte et pallium. Per tunicam et vestimentum, accipe omnia quae temporaliter possidemus. Si enim de necessariis hoc imperatum est, quanto magis de superfluis? Magna quaestio est utrum hoc etiam de servis accipiendum sit. Et si ab isto Domino accommodatius ad Deum colendum regantur, quam a cupienti auferre: nescio utrum quisquam audeat dicere eos debere contem
Abbreviated transcription (Latin):
Uel alit̾. Adũsarius muia est.
sermo dñi: contrarius nr̃e carnali¬
tati in hac uita. a quo ille liberat᷑
qui p̃ceptis enis subdit᷑. Index ẽ
ap̃c: qui repugnantẽ sermonib
cius tradet gractori. soẽ diabolo.
Diabolus uͦ mitcet eum. in carcem.
io ẽ in infermim: qui in hoc ẽ
m inferno. tisq ad diem radicii. &
deinde inferni ignis cruciabit pa¬
rit̃ demones atq annnas incorpotib.
ꝗ alitteram ita pocest beni intelligi.
hoc capitulimi. Dum es mitia. hoc
ẽ dum uadis ad iudicinm. cum in¬
iuria. conseriti ad u̾sario tuo. qui in¬
stam causam habet cont᷑ te. ne in¬
de mittaris in carcerem. ꝙ reddas
ibi cruciatus quicquid abstutisti.
usq ad nouissimum quadrantem.

Expanded text:
el aliter: Adversarius in via, est sermo Domini, contrarius nostrae carnalitati in hac vita. A quo ille liberatur, qui praeceptis ejus subditur. Judex est Christus, qui repugnantem sermonibus ejus tradet exactori, id est diabolo. Diabolus vero mittet eum in carcerem, id est in infernum, qui in hoc est in inferno usque ad diem judicii, et deinde inferni ignis cruciabit pariter daemones atque animas in corporibus. Ad litteram, ita bene potest intelligi hoc capitulum: Dum es in via, hoc est, dum vadis ad judicium cum injuria, consenti adversario tuo qui justam causam habet contra te, ne inde mittaris in carcerem, et reddas ibi cruciatus quidquid abstulisti, usque ad novissimum quadrantem.
Abbreviated transcription (Latin):
itorum ualere possunt. tolerare p̃¬
cipit. W ꝑtinet ad miscłiam: ut
tanqͣm filiis erogantib uel freneti¬
cis. si salus illorum id exigat. multa
ꝑatiantur donec insirimtas tͣnseat
Quid tam nurum. qm ꝑcutunti
maxillam p̃bere: Nonne omnis
indignantis impetus srangit᷑. ira se¬
datur. & ꝑ patientiã ille inuitat᷑.
ad penitentiam: Setundum

Expanded text:
imorum valere possunt tolerare praecipit. Et pertinet ad misericordiam, ut tanquam a filiis aegrotantibus et phreneticis, si salus illorum hoc exigat, multa patiantur, donec infirmitas transeat. Quid tam mirum quam percutienti maxillam praebere? Imo omnis indignantis impetus frangitur, ira sedatur; et per patientiam ille invitatur ad poenitentiam. Vestim
Abbreviated transcription (Latin):
dñs qm concupierit intilierem.
s qmi inderit mulierem ad con¬
cupiscendum: idẽ hoc fine. utt eã¬
concrpiscat. & si facultas detur in
ea satietur. Snggestione. delestatio¬
ne. consensu: implet᷑ peccatur. Sꝑg¬
gestio fit ꝑ memoriam: siue ꝑsen¬
sus corporis. A serpente fuit sugge¬
stio in appetitu carnali tanquam
in eua delectatio. in ratione tanqͣm
in uiro consensio. Delectatio ante
confenfionẽ. uel nilla ẽ. uel tam te¬
mus. ut ꝓpe nilla sit fine consensu.
Qni si infactũ ꝑcesserit saturatur.
s postea cum suggestio repetitur:
maior accendit᷑ delectatio. Sicut
trib gradib ad peccatum ꝑuenit᷑:
ita peccati tres sunt differentie. i
corde. in facto. in consuetiidine. tan¬
quam tres mortes. Una quasi i
domo. alt̾a̾ quasi extra portam: t̾cia.
tis. omnis carnalis concupiscentia.
debet intesligi: quando anima re¬
licta suꝑiori lege turpi uoluptate
inferiorum ꝓscituta corrumpit᷑.
Qui enim eo affectu concupiscit

Expanded text:
ierem, sed, qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, id est hoc fine ut eaconcupiscat, et si facultas detur, in ea satietur. Suggestione, delectatione, consensu, impletur peccatum. Suggestio fit per memoriam, sive per sensus corporis. A serpente fuit suggestio, in appetitu carnali tanquam in Eva delectatio, in ratione tanquam in viro consensio. Delectatio ante consensionem vel nulla est, vel tam tenuis, ut prope nulla sit sine consensu. Qui si in factum processerit, saturatur; sed postea cum suggestio repetitur, major accenditur delectatio. Sicut tribus gradibus ad peccatum pervenitur, ita peccati tres sunt differentiae, in corde, in facto, in consuetudine, tanquam tres mortes. Una quasi in domo, altera quasi extra portam, tertia tis omnis carnalis concupiscentia debet intelligi, quando anima relicta superiori lege, turpi voluptate inferiorum prostituta corrumpitur. Qui enim eo affectu concupiscit
Abbreviated transcription (Latin):
adulterii crimine st.i pnpterea
in cansa formcatiosis licee diatt¬
tere iprorem: quia illo pͥmo effe
urm nolut. quȩ sidem marito ñ
seruauit. & quia scͥptura dicit.
Qui ad ulteram tenet. stultus & mi¬
ptus c̃. Quisquis tam̃ causa forni¬
cationis uilt abicere iixorem: pͥor
debet et̾ a forncatione purgatus.
Recepit dñs ixorem non s sunt.¬
dmuiti debere excepta causa
formcationis: & si dimssa fuerit
manere innuptam. Quicquid
uiris iubetur: hoc consequent̃
redundat ad feminas. Neq enun
adulta upxor dimmitendac᷑ & iur
mechus tenendꝰ. Alie sunt leges¬
in uiris pudicitie frena laxantui:¬
dem seruitiis pari conditione cen¬
setur. Et cum scͥptimm sit ꝑdi¬
nicatur abste: ñ qui forncat᷑ aboo:¬

Expanded text:
adulterii crimine sit. Propterea adulterii crimine sit. Propterea in causa fornicationis licet dimittere uxorem; quia illa primo esse uxor noluit, quae fidem marito non servavit, et quia Scriptura dicit: Qui adulteram tenet, stultus et impius est . Quisquis tamen causa fornicationis vult abjicere uxorem, prior debet esse a fraecipit Dominus uxorem non dimitti debere excepta causa fornicationis, et si dimissa fuerit, manere innuptam . Quidquid viris praecipitur, hoc consequenter redundat in feminas. Neque enim adultera uxor dimittenda est, et vir moechus tenendus. Itein uiris pudicitiae frena laxantudem servitus pari conditione censetur. Et cum scriptum sit: Perdinicatur abs te ; non est fornicatio
Abbreviated transcription (Latin):
dimiserit uxorem suam. excepta for¬
meationis causa: facit eam mechari.
Q qui dimissam duxerit: adult̾at.
Moyses dari iussit libellum re¬
pudũ. ꝓpt̾ duritum maritorum:
nin concedons discidium. s aufe¬
pens homicidium. Multo emin
melius ẽ. licet ingubrem euenire
discordiam. quam ꝑ odum sangui¬
nem funch. nde dñs alibi de
hoc int̾rogatus respondit. Hoc moy
pliceret ipxor. cum cogitaret libel¬
lo repudii dato iam sine periculo
eam posse alteri nubere. temerari¬
am iracundiam facile temꝑaret.
ut & uxorem nulla tenus occideret.
& eam abicere uel penitus omitte¬
ret uel differret. Qui gͦ dimitten¬
di moras quesuit. significauit se
nolle discidium. Uidetur quia¬
libellus int̾ cetã causas repudii &
licentiam re nribendi alteri conti.¬
nebat: cum dñs oꝑa legis excedens
om̃s molestias excipta causa form.¬
cationis ꝓ fule conngii susteieri
iubeat. & aduitere scdło nubere
uro ꝓhibeati Qnod siquis talem
duterit ꝑriore uiro uniente fub

Expanded text:
imiserit uxorem suam, excepta fornicationis causa, facit eam moechari. Et qui dimissam duxerit, adulterat. Moyses dari jussit libellum repudii propter duritiam maritorum, non concedens dissidium, sed auferens homicidium. Multo enim melius est, licet lugubrem, evenire discordiam, quam per odium sanguinem fundi. Unde Dominus alibi de hoc interrogatus, respondit: Hoc Moyspliceret uxor, cum cogitaret libello repudii dato, jam sine periculo eam posse alteri nubere, temerariam iracundiam facile temperaret, ut et uxorem nullatenus occideret, et eam abjicere vel penitus omitteret vel differret. Qui ergo dimittendi moram quaesivit, significavit se nolle dissidium. Videtur quialibellus inter caetera, causas repudii et licentiam nubendi alteri continebat: cum Dominus opera legis excedens, omnes molestias, excepta causa fornicationis, pro fide conjugii sustineri jubeat, et adulterae secundo viro nubere prohibeat. Quod si quis talem duxerit, priore viro vivente, sub
Abbreviated transcription (Latin):
Muita qitippe sunt quȩ coniugium
impediunt: ut cognatio. publicum
dendi carnalis debiti. hȩc uͦ ꝓuenit
infirptate. siue defectu membroꝵ:
seu fiͤagilitate  nature. Conrugii bo¬
na sunt: fides. spes ꝓlis. sacramentum
Fides thori c̃ iuncułum pudicitie. id÷
pactio conrugalis: qua neutri licet
ante moitẽ alteriꝰ alii cominisceri.
Inspe ꝓlis ẽ: ut susceptus filnis religi¬
ose educetur. Sacramentũ ẽ xp̃i &
ecelesie: quia sicut uxor unius uiri
& uii untus uxoris est: sic xp̃c um
is sponsȩ. id ẽ ecclie. sponsus c̃.i eccłia
unius sponsi. idẽ apĩ sponsa est.
ca tui. Ego aut̃ dico uobis ñ iurare
omiino. neq ꝑ celum quia thronꝰ

Expanded text:
Multa quippe sunt quae conjugium impediunt, ut cognatio, publicum dendi carnalis debiti. Haec vero provenit infirmitate, vel defectu membrorum, seu frigiditate naturae. Conjugii bona sunt, fides, spes prolis, sacramentum, fides thori est vinculum pudicitiae, id est, pactio conjugalis, qua neutri licet ante mortem alterius alii commisceri. In spe prolis est, ut susceptus filius religiose educetur. Sacramentum est Christi et Ecclesiae; quia, sicut uxor unius viri, et vir unius uxoris est, sic Christus unius sponsae id est Ecclesiae sponsus est, et Ecclesia unius sponsi id est Christi sponsa est. nta tua. Ego autem dico vobis: Non jurare omnino neque per coelum, quia thronus
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Loco consentiens habent.
greci. cynokcon: quod int̾pretat᷑
beniuolas. aut benignus. Dum cur¬
tumis in uia huius scħ. quia licet
adhuc oꝑari: ammonennur hab̾e
ꝑacem cum omuib hominib qͣn¬
pumendꝰ tradaris in manꝰ xp̃i:
cui pat̾ omne indicium dedit
Angłicum agmen dicit iniuistrũ:
uenturum cum eo ad uidicium.
Carcerem dicit tenebrasexteriores.
uadrans genus numini ẽ. qui
habet duo minicta. Unde cum
umis euuangelista uiduam dicat
misisse quadrantẽ in corbanan.
& alius duo mimita: non ẽ contͣ¬
rium. Sensus e. Donec etiã miui¬
ma peccata ꝑsoluas: non egredie¬
drante intelligit᷑ remanere nich
impunitum. sicut solemis diceres
tisq ad fecem. cum uolumus expri¬
mere aliquid ita exactam: ut nicħ
relinquatur. Uel ꝑ qtiadrantẽ pos¬
sunt intelligi t̾rena peccata: t̾ra
enum quartum elementum ẽ acelo.
Donec qd̾ hic ponitur : tale ẽ quale
illud. Sede a dexcris mntis. donee po¬
nam inimicos tuos scabellũ pedił

Expanded text:
 Loco consentiens, habent Graeci εὐνοῶν, quod interpretatur benevolus aut benignus. Dum currimus in via hujus saeculi, quia licet adhuc operari, admonemur habere pacem cum omnibus hominibus, quanpuniendus tradaris in manus Christi, cui Pater omne judicium dedit . Angelicum agmen dicit ministrum, venturum cum eo ad judicium. Carcerem dicit tenebras exteriores. Quadrans genus nummi est, qui habet duo minuta. Unde cum unus evangelista viduam dicat misisse quadrantem in corbonam , et alius duo minuta , non est contrarium. Sensus est: Donec etiam minima peccata persolvas, non egrediedrante intelligitur nihil remanere impunitum, sicut solemus dicere, usque ad faecem, cum volumus exprimere aliquid ita exactum, ut nihil relinquatur. Vel per quadrantem possunt intelligi terrena peccata: terra enim quartum elementum est a coelo. Donec quod hic ponitur, tale est, quale illud: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum
Abbreviated transcription (Latin):
ratur: dampnum corporis ocio¬
sum c̾ẽt relicto uoluntatis instractu.
Igitur moculo a dext̾a: monstran¬
tur affoctus quorirmlibet amicoꝵ.
Quos a nobis truncare debemus.
si nos a deo arcere uolunt: ne drun
eos lucrari uolumus. ipsi cum eis
pereamus. mcquid gͦ diligis
tantum quantum dextrum oculã
qui carior ẽ tͥ quam sinst̾: si te im¬
pedit ad beatitudinẽ ꝓice abs de.
ne mtres ingehennam. Uel consi¬
liarits tuus intelligit᷑ oculus tu¬
us dexter. qui in diumnis te docet.
Iilum etiam respue. si in aliquam
heresimi te conat᷑ inducere. Dex¬
tra manus ẽ: ad iutor & minist̾.
in diuinis oꝑib. Totum corp
tuum intellige te & amicos tibi fa¬
mulantes: sicut membra iuicem
sibi seruientia unim corpꝰ sunt
in quo uis homine. I el ita.
Quia deconcupiscentia mulieris
dixerat: cogitationem & sensum.
ad diu̾sa uolitante octilum mintu¬
pauit. ꝑ dexteram: accipit llosim
tatis ad effectum. Ista quidem qͣsi
tione corporis: curns fragilitate ꝓ¬

Expanded text:
is otiosum esset, relicto voluntatis instinctu. Igitur in oculo et dextera, monstratur affectus quorumlibet amicorum. AUGUST. Quos a nobis truncare debemus, si nos a Deo arcere volunt, ne dum eos lucrari volumus, ipsi cum eis pereamus. Quidquid ergo diligis tantum quantum dexterum oculum, qui charior est tibi quam sinister: si te impedit ad beatitudinem, projice abs te, ne intres in gehennam. Vel consiliarius tuus intelligitur oculus tuus dexter, qui in divinis te docet. Illum etiam respue, si in aliquam haeresim te conatur inducere. Dextra manus est, adjutor et minister in divinis operibus. Totum corpus tuum, intellige te et amicos tibi famulantes, sicut membra invicem sibi servientia, unum corpus sunt in quovis homine. HIERON. Vel ita: Quia de concupiscentia mulieris dixerat, cogitationem et sensum ad diversa volitantem, oculum nuncupavit, per dexteram accipit initium voluntatis ad effectum. Ista quidem quasi ratione corporis, cujus fragilitate p
Abbreviated transcription (Latin):
deferebant. Quid eram momnenti
erat iurare ꝑcelum sedem cħi. per
urbem ob insolentiam & peccata in¬
habitantium in breui destruendam:
cum p̃sertim in p̃formationẽ eccłie
nos inducat iurare ꝑcreaturas.
C ȩlum thromus di dicitur: quia cel¬
situdine necnon pulchritudine sua.
scãs anunas significat inquib ds
iudicat. spũalis enim indicat omnia
& a uemine iudicat᷑. Terra uͦ sca¬
bellum pedum eiꝰ. nuncupatui: qͥ
mystice significat peccatores quti ꝑ
iusticiam ininfimis ordinantur.
& sub lege puniuntur. S acram̃
nr̃e negotia inueritate constituit:
& ab iecto fallendi affectu. simpliq¬
tatem loquendi p̃scribit: ut qd̾ est
esse. quod non ẽ ñesse dicarnus.
Dunc ẽ enim sermo irr̃. ẽ. est. non
non: cum gemina ueritate cordis
& oris assirmamus uel negarans.

Expanded text:
deferebant. Quid enim momenti deferebant. Quid enim momenti erat, jurare per coelum sedem Dei, per urbem, ob insolentiam et peccata inhabitantium in brevi destruendam cum praesertim in praeformationem Ecclesiae, nos inducat jurare per creaturas. Coelum thronus Dei dicitur, quia celsitudine nec non pulchritudine sua sancta animas significat , in quibus Deus judicat. Spiritualis enim judicat omnia, et a nemine judicatur . Terra vero scabellum pedum ejus nuncupatur, quia mystice significat peccatores, qui per justitiam in infimis ordinantur, et sub lege puniuntur. HILAR. nostrae negotia in veritate constituit, et abjecto fallendi affectu, simplicitatem loquendi praescribit ut, quod est, esse, quod non est, non esse dicamus. Tunc est enim sermo noster: Est, est; non, non, cum gemina veritate cordis et oris affirmamus vel negamus.
Abbreviated transcription (Latin):
a malo ẽ. In lege p̃ceptum ẽ non :¬
nirari. nͥ ꝑ dm̃: non quod bonũ sit.
s ne iudei pessima consuetudine
iurantes ꝑ creaturas. crederent eas
ueneranclas. F uuangłm aut̃ ñ te¬
cint iuramentum: cum omnis fi
rauit dicens. ecce coram do qͥa non
dicat ñ esse iurationẽ. quia non
chixit ꝑ dm̃. neq ꝑaliguid. Quȩ
defensio ridiculosa ẽ. Iurauit
etiam dicens. Cotidie morior
nisi necessitate: ut cum uidentur
homines pigri ad credendum. Unde
ñ dix̃ malumẽ. s a malo. idẽ si coge¬
ris iurare: de necessitate infirmita¬
tis eorum quib aliquid suades ue¬
nit. Tu enim non peccas. qui bene
uteris iuratione. quȩ qnͣuis bona
non sit. tam̃ t̃ necessaria: s ille pec¬
cat. cuius uifirmitate tu iurare co¬
geris. N eq ꝑcelum. Hoc addidit.
suꝑsticionem uet̾is contumacie con¬
dempnans. Erat enim iudeis reli¬
gio ⁊urare nomnnub celi & t̾rȩ. hie¬
rusalem & capitis sui. quib in dei
contumeliam uenerationẽ iurando

Expanded text:
ON. In lege praeceptum est, non jurari nisi per Deum, non quod bonum sit, sed ne Judaei pessima consuetudine jurantes per creaturas, crederent eas venerandas . Evangelium autem non recipit juramentum, cum omnis fidravit, dicens: Ecce coram Deo, quoniadicat non esse jurationem quia non dixit per Deum neque per aliquid. Quae defensio ridiculosa est. Intravit etiam dicens: Quotidie moriornisi necessitate, ut cum videntur homines pigri ad credendum. Unde non dixit: Malum est, sed a malo, id est si cogeris jurare, de necessitate infirmitatis eorum quibus aliquid suades, venit. Tu enim non peccas, qui bene uteris juratione: quae, quamvis bona non sit, tamen est necessaria; sed ille peccat, cujus infirmitate tu jurare cogeris. Neque per coelum. Hoc addidit, superstitionem veteris contumaciae condemnans HILAR. Erat enim Judaeis religio, jurare nominibus coeli et terrae, Jerusalem et capitis sui, quibus in Dei contumeliam venerationem jurando
Abbreviated transcription (Latin):
Inlege ẽ retributio: in enuangłio gta.
iua iudei modum excedebant. in
iundicta: id̾o concessum ẽ eis. ut si
omnino condonare uallent male¬
factorib suis saltem equalitatẽ at¬
tendererit ibi & ñ excessum: scilicet
itt ꝓmembro ablato simile mem¬
brum acciꝑent de innico. In enã¬
gelio aut̃ non debemus resistere ma¬
lo. idẽ ꝑ malum: s in bono uincere
malum. Nec istud ẽ contrarum
udicib p̃cipientib suspendi latro¬
nes. si solam iusticiam ibi attendant
ꝙe ñ odium. toel aliqd̾ sib commnodũ.
Equam ẽ enim ut recipiat quisq
quod fecerit: s quia ulciscendi libido
tuciosa ẽ: hoc discernere & uindicare
deo indicib q suis pesernandum ẽ.¬

Expanded text:
In lege est retributio, in Evangelio gratia. Quia Judaei modum excedebant in vindicta, ideo concessum est eis, ut si omnino condonare nollent malefactoribus suis, saltem aequalitatem attenderent ibi et non excessum, scilicet ut pro membro ablato simile membrum acciperent de inimico. In Evangelio autem non debemus resistere malo, id est per malum, sed in bono vincere malum . Nec istud est contrarium judicibus praecipientibus suspendi latrones, si solam justitiam ibi attendant, et non odium vel aliquod sibi commodum. Aequum est enim ut recipiat quisque quod fecerit, sed quia ulciscendi libido vitiosa est, hoc discernere et vindicare Deo judicibusque suis reservandum e
Abbreviated transcription (Latin):
relĩquitur sine dołore. quod retmetur
cum delectatione. In quinto gradu
datur laborantib cuadendi consilũ:
quia insi quisq ad iuuetur a suꝑio¬
re. non ẽ idoneus ut se amiscruis ex¬
pediat. Iustum gͦ consiltum ẽ. ut qui
se apotentiore uult ad uiuari. ad iu¬
uet infirmiorem. In sexto gradu est
cordis imnidicia. de conscientia bo¬
norum oꝑtim: ualens contemplari
summum bonum intellectu sereno.
Inseptimo gradu ẽ. ipsa sapientia. o
contemplatio ueritatis: suscipiens
sumlitudinẽ di infiliatione pacifi¬
cationis. Septem igit᷑ gradus sunt
qu ꝑfectum faciunt: quare unum
clatificat. Hȩx ant̃ differenta ẽ
tutum: uirtutes nͦ sunt effectus do¬
norum & habitus animi iam con¬
firmati. Dona dicunt᷑ etiam sp̃o:
ut inapokalipsi. Uidit iohannes
septẽ sp̃c discurrentes. ante thronũ
dei. Spc̃ dicuntur idẽ insprrationes.
quȩ p̃oedunt uirtutes. & sunt dona
oꝑatur d̾s srne nobis. mistis oꝑatur

Expanded text:
relinquitur sine dolore, quod retinetur relinquitur sine dolore, quod retinetur cum delectatione. In quinto gradu datur laborantibus evadendi consilium; quia nisi quisque adjuvetur a superiore, non est idoneus ut se miseriis expediat. Justum ergo consilium est, ut qui se a potentiore vult adjuvari, adjuvet infirmiorem. In sexto gradu est cordis munditia de conscientia bonorum operum, valens contemplari summum bonum intellectu sereno. In septimo gradu est ipsa sapientia, id est, contemplatio veritatis, suscipiens similitudinem Dei in filiatione pacificationis. Septem igitur gradus sunt, qui perfectum faciunt, quare unum clarificat. Haec autem differentia est tutum, virtutes vero sunt effectus donorum, et habitus animi jam confirmati. Dona dicuntur etiam Spiritus, ut in Apocalypsi vidit Joannes septem spiritus discurrentes ante thronum Dei . Spiritus dicuntur, id est, inspirationes quae praecedunt virtutes, et sunt dona operatur Deus sine nobis, in istis operatur