comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nausragu iudȩoꝵ & hereticoꝵ ꝓcellã quȩ circũ feruntur
omni uento doctrinȩ. Quoꝵ & sicundit᷑ fluctibus. fringit
tam ipsa floctus & non frangit᷑ Nec ullius here seostẽ¬
pestatib cecidit : nec ulli uento scis matũ cũ mota suc¬
cobit ꝑ tendit autẽ usq ad sydonẽ : hoc ÷ usꝙ ad ge̾¬
scriptũ est: Terrazabulon & t̃ra nepthalim uiamaris
trans iordanẽ galilee gentiũ. Eopłs qͥ sedebat intenebris.

Expanded text:
aeorum, et haereticorum procellas, qui circumferuntur omni vento: quorum etsi tunditur fluctibus, frangit tamen ipsius fluctus, non frangitur, nec ullius haereseos tempestatibus cedit, nec ulli vento schismatum commota succumbit. Pertendit autem usque ad Sidonem, hoc est usque ad gescriptum est: Terra Zabulon et terra Nephtalim, via maris trans Jordanem Galileae gentium. Populus qui sed
Abbreviated transcription (Latin):
derant scđm apłm quiait. Namquę stulta sunt
mundi clegitos : ut confundat sapientes . Ex quo
autẽ loqͥ cepit morses ad pharaonẽ : affligitꝰ magis
popłs dĩ to ÷ ex quo in animã hominis sermodi
platus fuerit : acrius callidꝰ hostis consurgit. & ma¬
iora uitia quib uincat᷑ immitat. Pruis uero quã
ueniree sermo qͥ urger& : uitia in pace durabant.
Sed ubi sermodĩ facere coeperit unius cuiꝰq discrim̃.
tunc cont᷑batio magna consurgit

Expanded text:
dum Apostolum qui ait: Nam quae stulta sunt mundi, elegit Deus, ut confundat sapientes . Ex quo autem loqui coepit Moyses ad Pharaonem, affligitur populus Dei, id est, ex quo in animam hominis sermo Dei perlatus fuerit, acrius callidus hostis consurgit, et majora vitia quibus vincatur immittit. Prius vero quam veniret sermo qui argueret vitia, in pace durabant; sed ubi sermo Dei facere ceperit uniuscujusque discrimen, tunc conturbatio magna consurgit
Abbreviated transcription (Latin):
uetenb induti dep̃cantes ut saluarent᷑. Seatĩq ab iħu.
salutẽ suscipiunt. Quoꝵᷤ tam̃dolũ ut agnouit
lignicesores uł ęquȩ gestatores eos constituit In qͦꝵ
sigura illi ostenduntur : qͥ demundo ad eccłam ueni¬
entes habent fidẽ indõ & inclinant caput suũ sac̃¬
dotib sc̃ĩs qͦq ministrant & seruiunt ut aliqͥd utilita¬
tis ĩpendant. Ad ornatũ &iã eccłȩ uł ministenũ
ꝓp̃tisunt: Inmorib uͦ suis & in conuersatione pristina
detinent᷑ : induentes u& erẽ hominẽ cũ actib suis. & in¬
uoluti uetustis uitiis sic̃ & isti pannis ueterib & calcia¬

Expanded text:
ut salvarentur, statimque a Jesu salutem suscipiunt; quorum tamen dolum ut agnovit, ligni caesores vel aquae gestatores eos constituit. » In quorum figura illi ostenduntur, qui de mundo ad Ecclesiam venientes, habent fidem in Deo, et inclinant caput suum sacerdotibus, sanctis quoque ministrant et serviunt, ut aliquid utilitatis impendant; ad ornatum etiam Ecclesiae vel ministerium prompti sunt; in moribus vero suis et conversatione pristina detinentur, induentes veterem hominem cum actibus suis, et involuti vetustis vitiis, sicut et isti pannis et calcea
Abbreviated transcription (Latin):
UPERATIS gͥ hostib ȩdi¬
ficauit iħc altare dõ excelso D ei¬
ex lapidib. in degris in
quib. nonerat in iectũ ferrũ sic̃ p̃ceꝑat moyses ihunaue .:¬
& ĩmolauit sacrifitiũ & scripsit in lapidib. deutero nomi¬
ũ legis moysi. Uideamꝰ itaq quis istilapides. ex qͥb edifi¬
dicunt: Deqͥb a płsait. Uos estis lapides uius: edificati
ladi carne & spũ sunt & iacula maligni ignita non receper̃.
Hiunũ altare fatiunt: unitate fidei uł concordia cartatis.
lnbisquoq deutero nomiũ: id ÷ scđam euangelii legẽ : ihe
non mechaberis : Ego autẽ dicouob Siqͥs uiderit mulierẽ
ed concupiscendũ eã : iã mechatꝰ est eã in cordesuo hanc

Expanded text:
uperatis ergo hostibus, aedificavit Jesus altare Deo excelso ex lapidibus integris, in quibus non erat injectum ferrum, sicut praeceperat Moyses; et immolavit sacrificium, et scripsit in lapidibus Deuteronomium legis Moysi. Videamus itaque qui sunt isti lapides ex quibus aedifidicuntur, ut apostolus ait : Vos estis lapides vivi œdificati, lati carne et spiritu sunt, et jacula maligni ignita non receperunt, hi unum altare faciunt unitate fidei vel concordia charitatis. In his quoque Deuteronomium, id est, secundum Evangelii legem, JesusNon maechaberis; ego autem dico vobis: Si quis viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam 484 in corde suo . Ha
Abbreviated transcription (Latin):
quã illos qͥ ꝓmalo metubonũ sectant᷑. Solꝰ gͦ iħe poce¬
ns ex om̃ibꝰ popłis. huiꝰ modim̃tes animosq condiscere¬
& alios qdẽ statuere inmonte garitĩ adbenedicendũ
alios uͦ statuere inmonte gebal ad maledictionẽ Nut
maledictiones accipiant : sed ut intuentes prȩscriptas
maledictiones & poenes peccatorib constitutas incurren
caueant. ac sem& ipsos timoris supplitio corrigant:¬

Expanded text:
quam illos qui pro mali metu bonum sectantur. Solus ergo Jesus potequam illos qui pro mali metu bonum sectantur. Solus ergo Jesus potest ex omnibus populis huet alios quidem statuere in monte Garizim ad benedicendum, alios vero statuere in monte Hebal, ad maledictionem; non ut maledictiones accipiant, sed ut intuentes praescriptas maledictiones, et poenas peccatoribus constitutas incurrere caveant, ac semetipsos timoris supplicio corrigant
Abbreviated transcription (Latin):
gantĩ ut benedicerent popłm Et ipse trib que nobil¬
oressunt : id÷ symeon leui iudas isachar ioseph& ben¬
iamin. Alie uͦ sex ignobiliores: te ter̃ eregione iimon¬
te gebal ut maledicerent: Int̾ qͦs etrubenqͥ maculauer
thoꝵ parentis & zabulon ultimꝰ filius liȩ : & ancillari
filii: Et hȩc qͥdẽ ueteris historie refer̃ gesta: Sed ins¬
in ħ loco iuxtamontẽ garigim incedunt electiadbe¬
nedictionẽ : eosfiguralit̾ indicanr qͥ non metu poene
sed cȩlestis ꝓmissionis amore succensi ueniunt ada
sutẽ. Illi uero dimidii qͥ iuxta montẽ gebal incedioi
in qͦ maledictiones ꝓlates : illos indicant qͥ non amor
bendictionũ uł ꝓmissionũ. sed fcituroꝵ supplitioꝵ tmo¬
re cõplent quȩ in legescriptas ut ꝑueniant ad salutẽ
Om̃s autẽ circa archã incedunt : qͥa ab eccłȩ sinunon
discedunt Sed nobiliores. eẽ. illos dicimꝰ : ꝗͥboni ipsius
desidero ȩt̃ne benedictionis amore qđ bonũ ÷ agunt

Expanded text:
t populum, et ipsae tribus quae nobiliores sunt, id est, Simeon, Levi, Juda, Issachar, Joseph et Benjamin. Alii vero sex ignobiliores steterunt e regione in monte Hebal, ut maledicerent, inter quos et Ruben, qui maculaverat torum parentis, et Zabulon ultimus Liae filius, et ancillarum filii. » Et haec quidem veteres historiae referunt gesta; sed inshoc in loco juxta montem Garizim incedunt electi ad benedictionem, eos figuraliter indicant qui non metu poenae, sed coelestis promissionis amore succensi veniunt ad salutem. Illi vero dimidii, qui juxta montem Hebal incedunt, in quo maledictiones prolatae sunt, illos indicant qui non amore benedictionum vel promissionum, sed futurorum suppliciorum timore, complent quae in lege scripta sunt, ut perveniant ad salutem. Omnes autem circa arcam incedunt, qui ab Ecclesiae sinu non discedunt; sed nobiliores illos esse dicimus, qui boni ipsius desiderio, aeternae benedictionis amore quod bonum est agunt,
Abbreviated transcription (Latin):
mulieres inmeritorio poner& & unte ianuas earũ aras.
it uenientes filii isrł prius sacrificarent idolis et sic
in gederent᷑ ad mulieres. Unde & fornicat̃ isrł : cum
filab madian: Sed quio ÷ qđ istebalaã popłmđi pos¬
se decipi certa ratione collegit. dans consiliũ ut exilla
parte qͣ infirmari nouerat fllios isrł ꝑnitiosius eis laque¬
ui tenderent᷑. non dubitans eos oblata copia feminaꝵ for¬
nicitaionis ruina ꝓtinꝰ conlapsuros. qͥa concupiscibiles ani¬
mos eoꝵ p̃sciebat . eẽ . corruptos : Ita gͦ unũquẽq. nrm̃
neqͥtiȩ sp̃ales uersuta malignitate infigura balat̃ ꝑtẽptan :
illis p̃cipue affectib anime insidiosius laqueos p̃tende¬
ntes. qͥb. nos senserint egrotari: At uerbi grã cũ uide¬
rint rationabiles animinrĩ partes. eẽ. uitiatas. illo nos
ordine decipere moliunt᷑ xxiiii. Ced finees sa

Expanded text:
mulieres in meritorio poneret, et ante januas earum aras, ut venientes filii Israel prius sacrificarent idolis, et sic ingrederentur ad mulieres. Unde et fornicatur Israel cum filiabus Madian. Sed quid est quod iste Balaam populum Dei posse decipi certa ratione colligit, dans consilium ut ex illa parte qua infirmari noverat filios Israel, perniciosi eis laquei tenderentur, non dubitans eos oblata copia feminarum fornicationis ruina protinus lapsuros, quia concupiscibiles animos eorum praesciebat esse corruptos. Ita ergo unumquemque nostrum nequitiae spiritalis versuta malignitate in figura Balaam pertentant, illis praecipue affectibus animae insidiosis laqueo praetendentes quibus nos senserint aegrotare, ut, verbi gratia, cum viderint rationabiles animae nostrae partes esse vitiatas, illo nos ordine decipere moliantur. CAPUT XXIII. Phinees sa
Abbreviated transcription (Latin):
urro quoo
sexcenta milia armatoꝵs deȩgypto nume. Erantur
egressa & exipsis non sunt am̃plius quã duo tantum
t̾rã rȩꝓmissionis ingressi : hȩc figura demonstrat mul¬
tos pbaptismũ adfidẽ transire. sed ad patriã cȩlestẽ
ualde paucissimos ꝑuenire scđm figurã in eugło inque

Expanded text:
rro quod sexcenta millia armatorum de Aegypto numerantur egressa, et ex ipsis non sunt amplius, quam duo tantum terram repromissionis ingressi, haec figura demonstrat multos per baptismum ad fidem transire, sed ad patriam coelestem lde paucissimos pervenire. Secundum illam figuram in E
Abbreviated transcription (Latin):
⁊suos. nec legis plebs abeuangelii possessione excludit᷑
Ieinde iħc moysi in monte succedit: & discit quȩ spãlit̃
debeant offerri in eccła begienĩ succedit eugłiũ: Ibiq
quid insabbato ꝑꝑt̾ spẽ qͥ etis ȩt̃ne : qͥd inkalendis
ꝓ innouationẽ uitȩ. quid in pascha quando cũ sepe
nsis septimi : qͥd inieiunio ei : de mensis decimi diei
quid inscenophegia. quando figunt᷑ tabnaculit qͥnto
decimo die supͣ dicti mensis.
eude texit᷑ bellũ contra madianitas. & mors di¬
uinibalaã. Incuiꝰ nece : error ꝑfidie. lignocru¬
cis int̾ficit᷑. Fitq de inde deamalech p̃dadiuisio:
& oblatio execc animaꝵ intab̾ naculodĩ
ost hȩc filu ruben & gad & dimidia trib manas¬
se ium̃ta plurima habentes. circa iordanẽ posses¬
sionẽ accipiunt : & in reꝓmissionis t̾rã hereditatem
habere nolunt. Figurate indicantes: qͥa qͦs multa
mundi implicam̃ta occupant. habitationẽ cęlestis
patriȩ neqͣ quã desiderant.

Expanded text:
suos, nec legis plebs ab Evangelii possessione excluditur. Deinde Jesus Moysi in monte succedit, et discit quae spiritaliter debeat offerri in Ecclesia; legi enim succedit Evangelium, ibique quid in Sabbato propter spem quietis aeternae, quid in kalendis pro innovatione vitae, quid in Pascha, quando consepelnsis septimi, quid in jejunio ejusdem mensis decimi diei. Quid in scenopoeia, quando figuntur tabernacula, quinto decimo die supradicti mensis.14. Dehinc texitur bellum contra Madianitas, et mors divini Balaam, in cujus nece error perfidiae ligno crucis interficitur, fitque deinde Amalech praedae divisio, et oblatio ex ea animarum tabernaculo Dei. 15. Post haec filii Ruben et Gad, et dimidia tribus Manassae, jumenta plurima habentes, citra Jordanem possessionem accipiunt, et in repromissionis terra haereditatem habere nolunt, figurantes quia quos mundi implicamenta occupant, habitationem coelestis patriae nequaquam desiderant.
Abbreviated transcription (Latin):
cherubim duo intellegunt testamenta : quiꝓpitiatori
ph&a . In medioduorum animalium cognos cyris.
tun tur. Tunc enĩ alterutrum in melius sibi concor¬
dant. & inom̃ib rectius consonaN. Siqui dem Ru
troq latere oraculum uł ꝓpitia torium tegunt: quia
ta: tamquã ecełȩ misteria sube nigma tum figu ris
operiunt.
lta re autem illud cor pus xp̃i
signi ficabat : siue om̃s scõs inquib ard& semꝑ diui¬
nitus ignis ec semꝑ consumit᷑ caro.

Expanded text:
cherubim duo intelligunt Testamenta, quae multitudincherubim duo intelligunt Testamenta, quae multitudinopheta: In medio duorum animalium cognosceris Hritualem sensum vertuntur; tunc enim alterutrum sibi melius concordant, et in omnibus rectius consonant. Siquidem ex utroque latere oraculum, vel propitiatorium, tegunt, quia ta quam Ecclesiae mysteria sub aenigmatum figuris operiunt. ltare autem illud corpus Christi significabat, sive omnes sanctos, in quibus semper ardet divinitus ignis, et semper consumitur caro.
Abbreviated transcription (Latin):
ri : ut conser mone aliis insonant. ipsi &iam uitȩ
areafuit urna aurea. tabulȩ quoq et uirga aaron.
Arca hac ut p̃dictũ est tecła est þabens duas tabulas
lapidras: id .ẽ. duplicis destamenti ꝑp&uameibꝰ¬
mus xp̃i puram atq sin erram. quȩ reconditum.
gelici illius panis ꝑennem cȩlestanq gerit dulce¬
dinen. Nec non aetiam uirgam aaon : idem sum¬
mi ueriq pontificis dñĩ nr̃i ihũxpĩ salutare ue¬
xillũ exprimit. in mortalis memorir semꝑ ui
xp̃c inslatur . qui inter dm̃ & homines medius
propitiator int̾ uenit. de quo dicit apłs. Qũe
ipsius. hyoc ꝓpiciatarium arc& suꝑponitur. sic̃
Expc̃ caput est eocłȩ : Cui ad extris et sinitris duo
cherubin consistunt. qđ est plenitudo scim tiȩ.
idĩ: dilec tio dei &ꝓximi ꝑddñs ostenditr.
Nemo enĩ po stest ꝑurnire at dm̃ . nisi ꝑ caritatẽ.
Ple nitudo enim legis est dilre tio.: Ali eadem duõ

Expanded text:
riri, ut cum sermone aliis insonant, ipsi etiam vitaeriri, ut cum sermone aliis insonant, ipsi etiam vitaearca fuit urna aurea, tabulae quoque et virga Aaron. Arca haec, ut praedictum est, Ecclesia est, habens duas tabulas lapideas, id est, duplicis testamenti perpetuam firmemoriam puram atque sinceram, quae reconditum igelici illius panis perennem caelestemque dulcedinem: nec non etiam uirgam Aaron, id est summi uerique pontificis nostri Iesu Christi salutare uexillum, inmortalis memoriae semper uiChristus insinuatur, qui inter Deum et hominem medius propitiator intervenit; de quo dicit Apostolus: ipsius . Hoc propitiatorium arcae superponitur, sicut et Christus caput est Ecclesiae, cujus a dextris et a sinistris duo cheditur; nemo enim potest pervenire ad Deum, nisi per charitatem; plenitudo enim legis dilectio est. 2. Alii eadem duo
Abbreviated transcription (Latin):
desta menti dñi inspitiamus : inqua erant reposita
tabu le legis. Perhanc itaque archam quam delignis
imputribilib mor̃ses fabricauit. eccła xp̃i signĩficat᷑
ydificata ex om̃ib scis mente & cor ꝑx incorruptis.
haben tib aetiam interius duastabulas testamenti. id .x̃.
obseruan tiã legis & euangelii.. In tus autem aeforis
in aurat᷑ arca : Sic & eccła quasi aurũ radiare debit.
tam inte rius uitȩ splendore. quam &terius doc tri
ꝓcul dubĩo quat tuor scĩ euangelu libris acci̾ta p̃dicat᷑.
Qu& tamen intra unius coronȩ ambitum. id est in¬
tra xius dem fidei unitate ooNcluditur. Uectes q̾q
de lignissetchim fiunt. quitis dem ad portandum
circulis inseruntur : quia fortes ꝑseuerantesq dac¬
tores uelut imputribilia ligna quae rendisuN.¬
Qui instructione sacroꝵ uoluminum semꝑ meren¬
tes scaẽ eccłȩ unitatem denũ tient & quasi intro mis¬
si circulis arcam portent. Qui auro ꝗꝗ iubent᷑ oꝑi¬

Expanded text:
testamenti Domini inspiciamus, in qua erant repositae tabulae legis. Per hanc itaque arcam, quam de lignis imputribilibus Moyses fabricavit, Ecclesia Christi significatur, aedificata ex omnibus sanctis, mente et corpore incorruptis, habentibus etiam interius duas tabulas testamenti, id est observantiam legis et Evangelii, intus autem ac foris inauratur arca; sic et Ecclesia quasi aurum radiare debet, tam interius vitae splendore, quam exterius doctrinaprocul dubio quatuor sancti Evangelii libris accincta praedicatur, quae tamen intra unius coronae ambitum, id est, intra ejusdem fidei unitatem concluditur; et vectes quoque de lignis Sethim fiunt, qui iisdem ad portandum circulis inseruntur, quia fortes perseverantesque doctores velut imputribilia ligna quaerendi sunt instructione sacrorum voluminum, semper inhaerentes sanctae Ecclesiae unitatem denuntient, et quasi intromissis circulis arcam portent; qui auro quoque jubentur ope
Abbreviated transcription (Latin):
p&ram. & paulo post tollam manũmeam etui deb
posterioramea : quia rnĩ exsola eccła cathobea¬
xp̃e conspicit᷑. apud se esst locum dñs ꝑhib& diquo
uideat᷑.: Inp&ra morses ponit᷑ utdei spetiem
contem pl&ur : quia nisiquis fidi soliditatẽ tenue¬
rit diuinã p̃sentiã nonagnos eit. Dequa solidita

Expanded text:
petram; et paulo post: Tollam manum meam, et videbis petram; et paulo post: Tollam manum meam, et videbis posteriora mea; quia enim ex sola Ecclesia cathopicitur , apud se esse locum Dominus perhibet de quo videatur. In petra Moyses ponitur, ut Dei speciem contempletur, quia nisi quis fidei soliditatem tenuerit, divinam praesentiam non cognoscit. De qua solidita
Abbreviated transcription (Latin):
Qd uero des cendentr denuo mor̃se cum tabulis. fatus
eius gloraficata uid&ur. sed tamen uelamine tegit᷑
hoc significa bat ut osten der& eandem ligem mysti¬
co eẽ. uelamine co oꝑtam. dectamq inftoe lib & oc¬
cultam.: Sermo quippe legis hab& seientię głam
sed scͣram . Hab& it cornua duoꝵ testamentor.
quib contra dogmata falsitatis incedit armata.
Cum enĩ mor̃ sẽs legit᷑: ue lamen est positũ suꝑor
eorum.: Et manifeste dum legis & ꝓph&arum serip
turam pnimiam stoliditatem cordis carnaliter
acepiunt infideles.: Tota faties morsi quodam ue¬
la mine tegit᷑ .: ita ut ñ possin̾ loquentes legis głam
susti ne re : Sid siconuer si fuerint ad dm̃: aufer&ur
uelamen. Occidet lit tera morietur. iuiuficans sp̃s

Expanded text:
d vero descendente denuo Moyse cum tabulis, facies ejus glorificata videtur, sed tamen velamine tegitur, hoc significabat ut ostenderet eamdem legem mystico esse velamine coopertam tectamque infidelibus et occultam. Sermo quippe legis habet scientiae gloriam, sed secretam. Habet et cornua duorum testamentorum, quibus contra dogmata falsitatis incedit armata. Cum autem Moyses legitur, velamen est positum super cor eorum, et mturas per nimiam soliditatem cordis carnaliter accipiunt infideles. Tota facies Moysi quodam velamine tegitur, ita ut non possint loquentes legis gloriam sustinere; sed si conversi fuerint ad Deum, aufertur velamen; occidens littera morietur, vi
Abbreviated transcription (Latin):
Qurdiuine triniati credentes: exaqua baptisma¬
tis pecclesiã cuiꝰ imago sarra erat conspergendi
essent & in uno pane xp̃i corporis redigendi hȩci
illa triasata : quȩ mulier in eugło cognoscitur
ferm̃tasse. A tymiautẽ panes : eo qđ sine ferno
malitiȩ & sine languore neqͥtiȩ & sine feruore pe¬
uerse doctrine oporteat. eẽ. credentiũ unitatem
placita dõ acceptabiles efficiant᷑: Sub arbore aĩ¬
eos sedisse : passionis dominicȩ erat signũ cus ips
sunt p̃dicatores. Quod autẽ ꝓmittit os sarre st¬
li filiũ dicens circatẽpus hoc ueniã : nonde tẽ pon¬
b significat. fdide qͣlitate aduentꝰ sui. quando psꝰ
liũ rȩꝓmissũ fidelis erat popłs nasciturus. Iract

Expanded text:
Qui divinam Trinitatem credentes, ex aqua baptismaQui divinam Trinitatem credentes, ex aqua baptismatis per Ecclesiam, cujus imago Sara erat, conspargendi essent, et in uno pane Chrilla tria sata quae mulier in Evangelio cognoscitur fermentasse. Azymi autem panes, eo quod sine fermento malitiae, et sine languore nequitiae, sine fervore perversae doctrinae oporteat esse credentium unitatem. placita Deo, acceptabiles efficiantur. Sub arbore aeos sedisse, passionis dominicae erat signum, cujus ipsi sunt praedicatores. Quod autem promittit Deus Sarae sterili filium, dicens: Circa hoc tempus veniam, non de temporibus significat, sed de qualitate adventus sui, quando per filium repromissum fidelis erat populus nasciturus. Ista est
Abbreviated transcription (Latin):
borẽ crucis est immolatus ł lic ÷ uitulus dominici
corporis : qui in eugło ꝓpeccatore occiditur filio
Sed & butyrũ & lac : cũ carne uituli apposuit. Lac
quippe priscȩlegis habuisse figux̃i: apłsnr̃ adnũ
ciat dicens. Lac uob potũ dedi nonescã. Nondũ
enĩ poteratis: nec adhuc qͥdẽ potestis: Tra diderat
enĩ illis legis mandatũ quasi lac deuberib duarũ
tabularũ expressũ : hoc ÷ testam̃tũ fidei. Nec dũ
enĩ poterant ꝓpt̃ infantiã sensus sui: euangelice doc¬
trine solidã & robustã escã accipere. Butyrũ autẽ
uberrimũ & pinguissimũ : euangelioꝵ est testimoniũ
qđ ueluti oleũ fidelib insignũ datur. Sed ꝓinde
uitulũ cũlacte &butyrũ abrahã ad edendũ ap¬
posuit : quia nec corpus dñi qđ ÷ uitulus sine lacte
legis nec lac legissine butyro. hoc ÷ sine euangłui
testimonio esse potest. Tria autẽ sata undesa ra
panes subcineritios fecit : triũ filioꝵ noe imaginẽ

Expanded text:
borem crucis est immolatus. Hic est vitulus dominici corporis, qui in Evangelio pro peccatore occiditur filio. Sed et lac et butyrum cum carne vituli apposuit. Lac quippe priscae legis habuisse figuram Apostolus noster annuntiat dicens: Lac vobis potum dedi, non escam . Nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis. Tradiderat enim illis legis mandatum, quasi lac de uberibus duarum tabularum expressum: hoc est, testamentum fidei. Necdum enim poterant propter infantiam sensus sui Evangelicae doctrinae solidam et robustam escam accipere. Butyrum autem uberrimum et pinguissimum Evangeliorum est testimonium, quod veluti oleum fidelibus in signum datur. Sed proinde vitulum cum lacte et butyro Abraham ad edendum apposuit, quia nec corpus Domini, quod est vitulus sine lacte legis, nec lac legis sine butyro, hoc est, sine Evangelii testimonio esse potest. Tria autem sata unde Sara panes subcineritios fecit, trium filiorum Noe imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
oculossuos : apparuer̃ tres uiri stantes iuxta eum.
que parauerat. Similit̃ & lac & butyrũ. Ipse uͦꝰ staba
suxta eos sub arbore. Cumq comedissent: dixerunt
ad eũ. Ubi ÷ sarra uxor tua : At ille. Ecce inquit
in tab̾naculo est. Cui diẽ. Reuertens ueniã ade
tẽpore isto : & habebit filiũ sara uxor tua. Quo
audito satra : risit. Notandũ quippe est: qđ aba¬
hã habe at triplicẽ figurã in sem& ipso. Primam
saluatoris : quando derelicta cognatione uenit in
hunc mundũ. Alterã patris : quando immolaut¬
unigenitũ unicũ filiũ. Tertiã uero : quȩ hocloco
cẽper̃ Tabernaculũ autẽ illud abrahe dypum
ab imcredulis in ligno suspensus ÷ intrib autẽ uiris

Expanded text:
oculos suos, apparuerunt ei tres viri stantes juxta eum: quem paraverat; similiter et lac et butyrum: ipse autem stabat juxta eos sub arbore. Cumque comedissent, dixerunt ad eum: Ubi est Sara uxor tua? At ille: Ecce, inquit, in tabernaculo est; cui dixit: Revertens veniam ad te tempore isto, et habebit filium Sara uxor tua. 3. Quo audito, Sara risit. Notandum quippe quod Abraham triplicem habeat figuram in semetipso. Primam Salvatoris, quando, relicta cognatione sua, venit in hunc mundum; alteram Patris, quando immolavit unicum filium; tertiam vero, quae in hoc loco ceperunt. Tabernaculum autem illud Abrahae ipsa ab incredulis vero in ligno est suspensus. In tribus autem viris,
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ scriptũ ÷ portabat secũ ut uesceret᷑. Uter uen
aquę qͥ defecit: iudaica purificatio significabatur
defectura. siue doctrina eoꝵ carnalis inpelle mort¬
a clusa id ÷ in carne u&eris hominis p̃ uaricationis
sententia dãp̃natã. quȩ nec refrigeriũ pręstat. nec
cũ popło suo expulsã det̾ra stia sine sac̃ dotio & sacri¬
nullã habere spiritalẽ purificationẽ. d̾ autẽ filiũ
morientẽ siti. sub arbore ꝓiecit. & sic demonstrante
ao ũbr̃a ligni crucis refugiũ p&ituros. Quoo excla¬

Expanded text:
sicut scriptum est, portaret secum, et veterascerent. 4. Uter vero sicut scriptum est, portaret secum, et veterascerent. 4. Uter vero aquae, qui deficit, Judaica purificatio significabatur defectura, sive doctrina eorum carnalis in pelle mortua clausa, id est, in carne veteris hominis praevaricationis sententia damnata, 310 quae nec refrigerium praestat, nec cum populo suo expulsam de terra sua, sine sacerdotio et sacrinullam habentem spiritualem purificationem. 5. Quod vero filium morientem siti sub arbore projeciad umbram ligni crucis refugium petituros,
Abbreviated transcription (Latin):
uocatus est. Qua lib̃tate : liberauit eũ xp̃s. Hoc
igit᷑ m ysterio figurabat᷑ : priorẽ popłm inseruitu¬
te peccatoꝵ generatũ. indomo sarrȩ id ÷ eccłȩ non
manere in et̃nũ. neq eẽ. heredem uel consortẽ
cultorib xp̃ĩ nec cũ filio nobili id ÷ fideli populo
regnũ cęlestis głȩ possessurũ. Cũ eicer& igitur abra¬
hã agar dedomo : accepit panes & utrem aq. deditq
agar . & imposuit suꝑ humeros eiꝰ infantẽ & dimisit
eam Exiens autẽ agar : errabat insolitudine. &cũ
morientẽ siti filiũ ꝓieciss& subarbore : apparuit ei
angłs dñi & demonstrauit fontẽ aquȩ & potauit fi¬
liũ suũ. Quto gͦ significat qđ exiens agar infantem
inhumeros suos imposuit. nisi go peocator popłs & insi¬
piens ceruicẽ matris sue sinagoge grauabat dũ dicit
Sanguis eiꝰ suꝑnos & suꝑ filios nr̃os: panes aut̃e ħ
indicabant qđ u&us sac̃ dotiũ panes ꝓpositionis¬

Expanded text:
vocatus est, qua libertate liberavit eum Christus. Hoc vocatus est, qua libertate liberavit eum Christus. Hoc igitur mysterio figurabatur priorem populum in servitute peccatorum generatum, in domo Sarae, id est, in Ecclesia non manere in aeternum, neque esse haeredem vel consortem cultoribus Christi, nec cum filio nobili, id est, fideli populo, regnum coelestis gloriae possessurum. 3. Cum igitur ejiceret Abraham Agar de domo, accepit panes et utrem aquae, et dedit Agar, et imposuit super humeros ejus infantem, et dimisit eam. Exiens autem Agar, errabat in solitudine, et cum morientem siti filium projecisset sub arbore, apparuit ei angelus Domini, et demonstravit fontem aquae, et potavit filium suum. Quid ergo significat quod exiens Agar infantem in humeros suos imposuit? nisi quod peccator populus et insipiens cervicem matris suae Synagogae gravavit, dum dixit: Sanguis ejus super nos et super filios nostros ? Panes autem hoc indicabant, quod vetus sacerdotium panes propositionis
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c docuit non fateri: cũ discipłis ait. Neuo¬
alienigenis. cuiꝰ autẽ sorror nontacet᷑ : hȩc in
terim causa facile occurrit q occultũ ÷ & diffi¬
cile ad intelligendũ qͦ anima humana uerbo
dĩ copul&ur siue misceat᷑. siue qͥd melius & ap¬
tius dici potest cũsit illud ds̃ ista creatura
fr̃s iħc xp̃s & om̃s scĩ grã diuina non consangui¬
nitate t̾rena hoc ÷ de patre nondematre:
& affabilius dicit᷑ & capatrus audit᷑ Nam
int̃ se om̃s scĩ ꝑ eandẽ gram fr̃s sunt : sponsus
autẽ c&eroꝵ societate nullius illoꝵ est
filiũ: quẽ uocauit isaac̾. Hunc cũ uidiss&
mat̾ ludentẽ cũ ismahel: dix̃ ad abrahã Eice an¬
cillã & filiũ eiꝰ. Nonenĩ erit heres filius ancille :
cũ filio meo isaac. Nunc igit᷑ querendũ ÷ cur antea
sarra uoluit marito de ancilla suscipere filium :
aut curnunc cũ matre iub& expelli domum.
Iđ non zelo fecit accensa : sed mysterio ꝓph&iȩ

Expanded text:
Christus docuit, non fateri, cum discipulis ait: Ne voChristus docuit, non fateri, cum discipulis ait: Ne voalienigenis, cujus autem soror non tacetur, hterim causa facile occurrit, quia occultum et difficile ad intellegendum est, quomodo anima humana uerbo dei copuletur siue misceatur siue quid melius et aptius dici potest, cum sit illud deus, ista creatura. fratres Christus et omnes sancti gratia diuina, non consanguinitate terrena, hoc est de patre, non de matre, et effabilius dicitur et capacius auditur. nam et inter se omnes sancti per eandem gratiam fratres sunt; sponsus autem ceterorum sofilium, quem vocavit Isaac. Hunc cum vidisset mater ejus ludentem cum Ismael, dixit ad Abraham: Ejice ancillam et filium ejus, non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Nunc igitur quaerendum est cur antea Sara voluit maritum de ancilla suscipere filium, aut cur nunc cum matre jubet expelli domo, quod fecit non zelo accensa, sed mysterio prophetiae
Abbreviated transcription (Latin):
bationẽ ab antichristo inscĩs futurã Dequa dñs
in euangło dicit. Erit enĩ tunc tribulatio mag¬
na : qualis non fuit abinitio. Quod uero ad un¬
git᷑. cũ occubuis s& sol facta ÷ caligo tenebrosa

Expanded text:
bationem ab Antichristo in sanctis futuram. De qua Dominus bationem ab Antichristo in sanctis futuram. De qua Dominus in Evangelio dicit: Erit enim tunc tribulatio magna, qualis non fuit ab initio, etc. . Quod vero adjungitur, cum occubuisset sol, fa
Abbreviated transcription (Latin):
& here des regni futuri Quorũ ȩtas temporał
idõ tacet᷑ : quia celestia meditantes dans gressisunt
desideria tẽporalia: Sed quid ÷ qđ animalia
illa tria diuidunt᷑ ad uersus se in uicẽ partib
constitutis. nisi qđ carnales & inpopło ueteri &
nunc int̃se diuidunt᷑ : porro aues id circo non
diuidunt᷑: quia sp̃ales in diuidui sunt. Scisma
non cogitant non se durunt᷑ abhereticis : sed pax
siue inter illas conuersent᷑ sic̃ colũba. utraq
tam̃ auͥs est habens simplicitatẽ & in nocentiam.
Uolucres autẽ descendentes suꝑ corpora quȩ di¬
uisa erant: sp̃s inmundi significant᷑. pastũ qͥdẽ
suũ decarnaliũ diuisione quȩrentes: Qđ autẽ
illis considens abrahã abigebat eas: significat
multos carnales merito scõꝵ infine mundi ab an¬
gustiis liberandos Quod autẽ circa solis occasũ
pauor irruit in abrahã & horror magnꝰ & tenȩ¬
brosus : significat circahuiꝰ scłi finẽ magña ꝑtur

Expanded text:
futuri: quorum aetas temporis ideo tacetur, quia aeterna meditantes, transgressi sunt desideria temporalia. Sed quid est, quod animalia illa tria dividuntur, adversus se invicem partibus constitutis, nisi quod carnales et in populo veteri, et nunc inter se dividuntur? Porro aves idcirco non dividuntur, quia spirituales individui sunt: schisma non cogitant, nec seducuntur ab haereticis; sed pax sive inter illas conversentur sicut columba, utraque tamen avis est habens simplicitatem et innocentiam. Volucres autem descendentes supra corpora quae divisa erant, spiritus immundi significantur, pastum quemdam suum de carnalium divisione quaerentes. Quod autem illis considens Abram, abigebat eas, significabat multos carnales merito sanctorum in fine mundi ab angustiis liberandos; quod autem circa solis occasum pavor irruit in Abram, et horror magnus et tenebrosus signi
Abbreviated transcription (Latin):
nebrosus inuasit eũ apparuitq clibanꝰ fumans
& ignis transiens int̾media illa quae diuisa erant.
Dictũ que est ri: Cognoscendo scias: qui a pere
& affligetur etcetera . Statutus est itaq mođ
p̃missi seminis abrahe : & ista est figura: Per
iuuencã enĩ uaccã: significata est plebs. posita sub
iugolegis. Per caprã : eadẽ plebs peccatrix futura:
ꝑariete : eadẽ plebs etiã regnatura. Quȩ anima

Expanded text:
eum, ac invasit: apparuitque clibanus fumans et ignis transiens inter media illa, quae divisa erant. Dictumque est ei: Cognoscendo scies quia semen tet affligetur, et reliqua. Statutus est itaque modus promissi seminis Abrae, et ista est figura. Per juvencam enim vaccam significata est plebs, posita sub jugo legis; per capram, eadem per arietem, eadem plebs regnatura. Quae animalia
Abbreviated transcription (Latin):
in primo homine pactũ dĩ dissipauer̃ in quo om̃s
peccauer̃ : Nascunt᷑ enĩomĩs nor ꝓprie sed originali¬
ter peccatores. Quẽ nisi regeneratio liber&: peribit
anima eiꝰ depopło suo qr pactũ dĩ irritũ fecit: quando
in adã originalit̾ etiã ipse peccauit

Expanded text:
in primo homine pactum Dei dissipaverunt, in quo omnes in primo homine pactum Dei dissipaverunt, in quo omnes peccaverunt. 6. Nascitur enim omnis non proprie, sed originaliter peccator . Quem nisi regeneratio liberet, peribit anima ejus de populo suo, quia pactum Dei irritum fecit, quando in Adam originaliter etiam ipse peccavit
Abbreviated transcription (Latin):
declarat᷑ ꝓmissio. deuocatione gentiũ inisa ac
futurũ erat : idõ ibidẽ imperata. ẽ. circũcisio
quando desa ra ꝓmittit᷑ filius intypo eccłȩ non
quando ismahel qui typũ tenuit udȩorum
Sed qͥd taliud circũcisio significat. nisi renouatã
naturã ꝑbaptismũ post spoliationẽ ueteris homi¬
nis  & quis ÷ octauus dies nisi xp̃c. qui ebdomada
conpleta hoc ẽ. post sabbatũ surrex̃ : qđ uero
non solũ filiũ sed & seruos uernaculos & empty¬
mina : ut omĩa resonent nouitatẽ. Nã abrã qđ
antea uocabat᷑ : int̾pretat᷑ pat̾ excelsus Abrahã:
pat̾ gentiũ. Quo nomine p̃nuntiabat᷑ : quod
multe gentes fidei eiꝰ uestigia sequerent᷑ Illud¬
autẽ quid sit qđ dictũ est. masculus qͥ non circũ¬
li incircũcisi dũ ipsa pactũ dĩ irritũ non fecit sed
qui eũ circumcidere neglexerint. nisi ut significa¬
r& qđ paruuli non scđm opꝰ sed scđm originem

Expanded text:
declaratur promissio de vocatione gentium in Isaac declaratur promissio de vocatione gentium in Isaac futurum erat a Deo, ibidem imperata est circumcisio, quando de Sara promittitur filius in typo Ecclesiae, non quando Ismael, qui typum tenuit Judaeorum. Sed quid aliud circumcisio significat nisi renovatam naturam per baptismum post exspoliat onem veteris hominis. Et quis est octavus dies, nisi Christus qui, hebdomada completa, hoc est post sabbatum, surrexit. Quod vero non solum filios, sed et servos vernaculos emptimina, ut omnia resonent novitatem. Nam Abram quod antea vocabatur, interpretatur pater excelsus: Abraham pater gentium, quo nomine praenuntiabatur quod multae gentes fidei ejus vestigia sequerentuautem quid sit, quod dictum est: Masculus qui non circumli incircumcisi, dum ipsa pactum Dei irritum non fecit, sed qui eum circumcidere neglexerunt? nisi ut significaret quod parvuli non secundum opus, sed secundum originem
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ÷ ad abrahã. sciendo scias. quia peregrinũ
erit sem̃tuũ int̾ra non ꝓpria & inseruitutẽ redi¬
gent eos & affligent eos quad ringentis annis: hoc
depopło isrł quierat inegypto seruiturus. aꝑtis¬
me ꝓph&atũ est. Nonqđ sub egrptiis quadrin¬
gentis annis seruier̃ : sed qm̃ iste numerus in ea¬
dẽ afflictione conpletus ÷ qui conputat᷑ ab illo
tẽpore quo ista abrahe ꝓmittuntur: aui tunc
ꝓpt̃ peregrinationẽ futurã ne cõmisceretur sem̃
eiꝰ int̾ gentes : datur ei circũcisio insignũ his
uerbis. Circũ cidetur ex uobis om̃e masculinũ
infans octodierũ circũcidet᷑ in uobis: tã uerna¬
culus quã emptius circũcidetur. Masculus
autẽ cuiꝰ p̃putii caro circũ cisa nonfuerit: delebi¬
tur anima illa depopło suo qr pactũ meũ irri¬
cũ fecit. Sed & sarai non appellabis sarai: sed sara
& dabo tibi ex ea filiũ : & benedicã illũ &erit
innationes & reges gentiũ ex eoerunt: hic iam

Expanded text:
ia peregrinum erit semen tuum in terra non sua, et in servitutem redigent eos, et humiliabunt quadringentis annis: hoc de populo Israel, qui erat in Aegypto serviturus apertissime prophetatum est, non quod sub Aegyptiis quadringentis annis servierint, sed quoniam iste numerus in eadem afflictione completus est, quia computantur ab illo tempore quo ista Abrae promittuntur. Jam tunc propter peregrinationem futuram, ne commisceretur semen ejus inter gentes, datur ei circumcisio in signum his verbis: Circumcidetur ex vobis omne masculinum, infans octo dierum circumcidetur in vobis, tam vernaculus quam eerit, delebitur anima illa de populo suo, quia pactum meum irritum fecit. 2. Sed et Sarai non vocabitur Sarai, sed Sara, et dabo tibi ex ea filium, et benedicam illum, et erit nationes, et reges gentium ex eo erunt. Hic jam
Abbreviated transcription (Latin):
Qa tore ostendens. cuiꝰ iã aduentũ est prestolatus
asper mysteriũ sacram̃ti Unde & pedes eoꝵ laua¬
bat : ut in extremo mundi lauaͦri purificationem
demonstrar& futurã: Pedes enĩ: nouissima significati
Si quidẽ & coninuiũ p̃parat: uitulũ scilic& sagmatũ

Expanded text:
atorem ostendens, cujus jam adventum est praestolatus, aspexit mysterium sacramenti, unde et pedes eorum lavit, ut in extremo mundi, lavacri, purificationem demonstraret futuram; pedes enim novissima significant: siquidem et convivium
Abbreviated transcription (Latin):
petit ꝑ qđ agnos cer& nonquasi dubitans anfieret
sed quomodo futurũ essce exquirens: Cui dñs hanc
similitudinẽ ꝓposuit. Sume inquit mͥuacc̃ã
triennẽ & caprãtrimã. & arietẽ annoꝵ triũ¬

Expanded text:
petit, per quod agnosceret, non quasi dubitans an fieret, petit, per quod agnosceret, non quasi dubitans an fieret, sed quomodo futurum esset exquirens. Cui Dominus hanc similitudinem proposuit. Sume, inquit, mihi vaccam triennem, et capram trimam, et arietem annorum trium
Abbreviated transcription (Latin):
rex iustitiȩ : qr ipse ueni& ut discernat sc̃õs
abimpiis. Idẽ quoq unꝰ & sac̃dos & rex : quiaa
redẽptionẽ om̃iũ hostiã dõ patri. se ipsũ obtut
& uerus rex inp̃senti scło popłm suũ regit &i
futuro iudicabit.
de posteritate sollicitus. & sibi uider& non nasci
filiũ : & tam̃ semini suo factã ꝓmissionem tener&
Stati fit illi duplex figura in ꝓmissione seminis
eiꝰ : id ÷ in similitudine harenȩ maris. uł in mul¬
titudine stellarũ cęli futura. Eitiens ergo abra¬
hã ds̃ foris : ostendit illi stellas cęli dicens
ter infide subsistis. sic faciã resurrectionis lumi
ne coruscare. De inde demonstra uit illi harena
maris : & dix̃: Sic erit inmultitudine sem̃tuũ
hoc ÷ erit quidẽ copiosa gens iudeoꝵ: sed sterilis &
infecunda sicut harena manebit. Post hȩc cũrepmit¬
ter& ei ds̃ qđ essee possessor ꝓmissionis futurus : signũ

Expanded text:
rex justitiae, quia ipse veniet, ut discernat sanctos rex justitiae, quia ipse veniet, ut discernat sanctos ab impiis. Idem quoque sacerdos et rex, quia ad redemptionem omnium hostiam Deo patri semetipsum obtulit, et verus rex in praesenti saeculo populum suum regit, et in futuro judicabit.de posteritate sollicitus, et sibi videret non nasci filium, et tamen semini suo factam promissionem teneret: et statim fit illi duplex figura promissi seminis ejus, id est, in similitudinem arenae maris, vel in multitudinem stellarum coeli futura: Ejiciens ergo Abram Deus foris, ostendit ei stellas coeli, dicens:ter in fide subsistens, sic faciam resurrene coruscare. Deinde demonstravit illi arenam maris, et dixit: Sic erit in multitudine semen tuum, hoc est, erit quidem copiosa gens Judaeorum, sed sterilis et infecunda sicut arena maris. Post haec cum promitteret ei Dominus quod esset possessor repromissionis futurus, signum
Abbreviated transcription (Latin):
qđ xp̃ianis celebrare p̾cepit: ut non scđmaaron
pecudũ uictimas. sed oblationẽ panis & uini. to ÷
corporis & sanguinis eiꝰ sacram̃tũ in sacrificiũ offẽ¬
ramꝰ. Qđ uero patriarcha magnꝰ decimas om̃is
substantiȩ suȩ melchisedech sacerdoti postbe¬
nedictionẽ dedit. sciens spalit̾ meliorẽ sac̃ doti¬
ũ futurũ in popło gentiũ quã leuititũ. Quod
in isrł de ipso erat nasciturũ : futurumq ut sa¬
cerdotiũ eccłȩ habentis p̃putiũ benediceret
in abrahã circũcisio sacendotiũ sinagoge. Qui
enim benedicit : maior ÷ quã qͥbenedicitur
Unde & sacerdotes ex semine abrahȩ nati fr̃s
suos benedicebant id ÷ popłm isrł: quib illi
decimas scđm legis mandatũ dabant uere ut
maiorib &eminentiorib suis: Nom̃ autẽ ip¬
sũ melchisedech: rexpacis ut rexiustitiȩ int̃pre¬
pacis: quia ꝑ ipsũ reconciliam̃ dõ. Ipse est

Expanded text:
quod Christianis celebrare praecepit, ut non secundum Aaron quod Christianis celebrare praecepit, ut non secundum Aaron pecudum victimas, sed oblationem panis et vini, id est, corporis et sanguinis ejus sacramentum, in sacrificium offeramus. 6. Quod vero patsubstantiae suae Melchisedech sacerdoti post benedictionem dedit, sciens spiritaliter melius sacerdotium futurum in populo gentium quam Leviticum, quod in Israel de ipso erat nasciturum, futurumque ut sacerdotium Ecclesiae habentis praeputium benediceret in Abraham circumciso sacerdotium Synagogae. Qui enim benedicit, major est quam qui benedicitur. Unde et sacsuos benedicebant, id est populum Israel: quibus illi decimas secundum legis mandatum dabant, vere ut majoribus et eminentioribus suis. Nomen autem ipsum Melchisedech rex pacis, vel rex justitiae interprepacis, quia per ipsum reconciliamur Deo; ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
re homine triũ phauit. Qđ uero ille ñ multi¬
tudine nec uirtute legionũ. sed tantũ. cc̾c. xͤͫ
uit : iã tñc sacram̃to crucis cuiꝰ figura ꝑ tau lit¬
terã gre cã innumero trecentoꝵ exprimitur.
imaginabat᷑ qđ nos xp̃i passio liberar& adomi¬
natu quinq carnaliũ sensuũ qͥ nos ante a uari¬
is uitus. captiuantes exsupera uerant. Reuerte¬
nte igit᷑ acede hostiũ abrahã : occurrit ei mox
mel chisedech rex salẽ sacerdos dĩ inenarrabili
parente ꝓgenitꝰ. benedix̃q abrahã offerens panẽ
& uinũ in sacrificiũ dõ. Hunc melchisedech apłs
paulus. sine patre. sine matre cõmemorans: figu¬
ralit̃ refert ad xp̃m. ipse ÷ enĩ solus depatre. sine
matre genitꝰ ꝑ di uinitatẽ : ipse dematre sine pa¬
tre ꝑhumanitatẽ Ipse quoq sacerdos ȩt̃nus: ad
quẽ dicit᷑. Tues sac̃dos inȩt̾nũ : scđm ordiñe
mel chisedech Utiq ꝓpt̾ mysteriũ sacram̃ti

Expanded text:
re homine triumphat. 3. Quod vero ille non multire homine triumphat. 3. Quod vero ille non multitudine, nec virtute legionum, sed tantum trecentis dvit, jam tunc in sacramento crucis, cujus figura per Tau litteram Graecam numero trecentorum exprimitur, imaginabatur, quod nos Christi passio liberaret a dominatu quinque carnalium sensuum, qui nos antea variis vitiis captivantes exsuperaverant. 4. Revertenti igitur a caede hostium Abraham occurrit ei mox Melchisedech, rex Salem sacerdos Dei, inenarrabili parente progenitus; benedixitque Abraham, offerens panem et vinum in sacrificium Deo. Hunc Melchisedech apostolus Paulus sine patre et sine matre commemorans, figuraliter refert ad Christum . Ipse est enim solus de patre sine matre genitus per divinitatem, ipse de matre sine patre per humanitatem. 5. Ipse quoque sacerdos aeternus, ad quem dicitur: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Utique propter mysterium sacramenti,
Abbreviated transcription (Latin):
ubi uxorẽ suã esse dix̃ sororẽ. Nec m̃titus : qu
ꝓpria erat sanguine. Quã tam̃ pharao rexe¬
gypti uxorẽ uolens ducere : grauissimis ẽe¬
tur monstris. Mułtisq ꝓpt̃ eam malis affle¬
tus : ubi eiꝰ. eẽ. diuinitꝰ uxorẽ didicit confest̃
illȩsã cũ honore restituit: Hoc itaq cũ de abi¬
melech dicere ceperimꝰ : ex ponemus: Reuer¬
so igit᷑ abrahã exegypto unde uenerat: tune
ritate discessit uitans dis cordiã qr diuites
facti fuerant & pastores eoꝵ inuicẽ rixabarit
Permansit autẽ abrahã int̾ra chana an: habi¬
tauitq iuxta quercũ manbre. De inde
aquinq regib: qui sodomis irruerant captũlah
liberat: habens secũ inp̃lio. cc̃c. decẽ & octo¬
uernaculos. Sed quid hȩc uictoria abrahȩ de
quinq regib indicabat quos ille fidei pacer
p̃lio superabat. nisi qđ fides nr̃a si confirmatast
inspiritu principali. totidẽ corporis nr̃i sensus

Expanded text:
ubi uxorem suam dixit esse sororem. Nec mentibus, quia ubi uxorem suam dixit esse sororem. Nec mentibus, quia propinqua erat sanguine. 5. Quam tamen Pharao rex Aegypti volens accipere, gravissimis territus monstris, multisque propter eam malis afflictus, ubi esse ejus divinitus uxorem didicit, confestim illaesum cum honore restituit. Hoc itaque, cum de Abimelech dicere coeperimus, exponemus. so igitur Abram ex Aegypto unde venerat, tunc ritate discessit, vitans discordiam, quia divites facti erant, et pastores eorum invicem rixabantur. Permansit autem Abram in terra Chanaan, habitavitque juxta quercum Mambre, a quinque regibus, qui Sodomis irruerant, Abram captum Lot liberat, habens secum in praelio CCCXVIII vernaculos. Sed quid haec victoria Abrae de quinque regibus indicabat, quos ille fidei pater mysterio superabat, nisi quod fides nin spiritu principali, totidem corporis nostri sensu
Abbreviated transcription (Latin):
coherentia uelut afinitate quadã & consangui¬
nitate con iuncta sunt. Siue dedomo patris
nr̃i id ÷ om̃iũ memoria mundi : ut ei renun¬
tiantes possimꝰ inpopło dĩ dilatari. & in terrã
cęlestis reꝓmissionis cũ tẽpꝰ ad uenerit introdu¬
ci. Due autẽ ꝓmissiones abrahȩ dant᷑: una
ꝑquã terrã chana an posse ssurũ sem̃ eiꝰ ꝓmit¬
tit᷑ dũ dicit ds̃. Uade int̾rã quã monstra uero
tibi fatiamq tẽ ingentẽ magña : alia uꝰ longe
prestantior nonde carnali sed de sp̃ali semine
ꝑ qđ pat̾ est non unius gentis israheliticȩ sed om¬
niũ gentiũ quȩ fidei eius uestigia consecuntur.
Qđ ꝓmitti cepit his uerbis. & benedicent᷑ inte¬
uniuerse cognationes terrȩ. E gressus autẽ abra¬
hã det̾ra hoc ÷ dearan : uenit adsichem. Accepto¬
q scđo oraculo deꝓmissione t̃rȩ ipsius : edifica¬
uit altare. Et ꝑfectus inde : habitauit inheremo
atq inde famis in opia pulsus descendit inegyptũ.

Expanded text:
a velut affinitate quadam et consanguinitate conjuncta sunt. Sive de domo patris nostri, id est omni memoria mundi, ut ei renuntiantes, possimus in populo Dei dilatari, et in terram coelestis repromissionis cum tempus advenerit introduci. Duae autem promissiones Abrahae dantur: una, per quam terram Chanaan possessurum semen ejus promittitur, dum dicit Deus: Vade in terram quam monstravero tibi, faciamque te in gentem magnam. Alia vero longe praestantior non de carnali, sed spiritali semine, per quod pater est non unius gentis Israeliticae, sed omnium gentium, quae fidei ejus vestigia consequuntur. Quod promitti coepit his universae cognationes terrae. 4. Egressus autem Abraham de Carra venit ad Sichem, acceptoque secundo oraculo de promissione terrae ipsius, aedificavit altare. Et profectus inde habitavit in eremo, atque inde, famis inopia expulsus, descendit in Aegyptum,
Abbreviated transcription (Latin):
filius tãquã ab utroq discretꝰ. nec in primitus
his rahelitarũt nec implenitudine gentiũ ꝑ man.
genꝰ callidum. non spũ sapientiȩ sed impacientis
cabulo gloriant᷑. & ꝑdite uiuunt: ipsius figurã
gestare uident᷑. Passionẽ quippe xp̃r quȩ illius
hominis nuditate significata est: & annuntiant
bene ꝓfitendo & male agendo exhonorant
Detalib ergo dictũ est : ex fructib eoꝵ cogno¬
scetis eos Ido & chã infilio suo maledictus est.
tamquã infructu suo: id ÷ in opere suo. Unde
conuenient̃ & ipse filius eiꝰ chanaam. qui int̃p̃tat᷑
motus eoꝵ. quid ÷ aliud quã opus eorũ : Itẽ qđ
chã peccante posteritas eiꝰ damnat᷑ : significat
qđ reꝓbi hic qͥdẽ delinquunt. sed inposcerũ to :
infuturũ sententiã damnationis excipiunt
Sed & plebs iudaica. quȩ dñm crucifix̃ : ętiã in
fiis poenã damnationis suȩ trans misit. Dixer̃

Expanded text:
filius tanquam ab utroque discretus, nec in primitiis filius tanquam ab utroque discretus, nec in primitiis Israelitarum, nec in plenitudine gentium permanenticorum genus callidum, non spiritu sapientiae, sed impatientiae, cabulo gloriantur, et perdite vivunt, ipsius figuram gestare videntur. Passionem quippe Christi, quae illius hominis nuditate significata est, et annuntiant bene profitendo, et male agendo exhonorant. De talibus enim scriptum est: A fructibus eorum cognoscetis eos . Ideo et Cham in filio suo maledictus est, tanquam in fructu suo, id est, in opere suo, unde convenienter et ipse filius ejus Chanaan interpretatur motus eorum. Quod quid aliud est, quam opus eoruCham peccante posteritas ejus damnatur, significat quod reprobi hic delinquunt, sed in posterum, id est, in futurum, sententiam damnationis excipiunt. Sed et plebs Judaea quae Dominum crucifixit, etiam in filiis poenam damnationis suae transmisit. Dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
Uidit nuditatẽ patris : quia consensit in nece
dñi saluatoris. Post hȩc nuntiauit foras fribis
ꝑeum quippe manifestatũ ÷ qđ erat in ꝓphe¬
tia secretũ : ideoq fit seruus frm suorum.
Quid ÷ enĩ aliud hodie gens ipła . nisi quȩdam
scriniaria xp̃ianoꝵ. ba iulans legẽ & ꝓph&as
ad cestimoniũ assertionis eccłȩ. ut nos hono¬
remꝰ ꝑsacram̃tũ qđ nuntiantꝰ illi ꝑ litterã
post hȩc benedicunt᷑ duo illi : qui nuditatem
ia fech: & habit& intabernaculis sem. Hicsco
maior natu: ipse ÷ ex quo patres & ꝓph&e &apu¬
generiti sunt: lafeth autẽ gentiũ est pat̾: qui
ȩtiã latitudo int̃p̃tatur: Cũ ingenti enĩ mul
iuxta noe patris ꝓph&icã benedictionẽ : intab¬
naculo sem transisse habitationẽ iafeth: hocẽ
indomolegis & ꝓph&arũ eccłam potius iustifici¬
ri : minorẽ quidẽ tẽporũ. sed grã longe maio
rẽ Cham porro qͥ int̃ pr&at᷑ callidus medius

Expanded text:
vidit nuditatem patris, quia consensit in necem vidit nuditatem patris, quia consensit in necem Domini Salvatoris. Post haec nuntiavit foras fratribus. Per eum quippe manifestum est, quod erat in prophetia secretum; ideoque fit servus fratrum suorum. Quid est enim aliud hodie gens ipsa, nisi quaedam scriniaria Christianorum, bajulans legem et prophetas, ad testimonium assertionis Ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum quod nuntiant illi per litteram? Post haec benedicuntur duo illi qui nuditatem Japhet, et habitet in tabernaculis Sem. Hic Sem major natu, ipse est ex quo patres et prophetagenerati sunt. 10. Japheth autem gentium est pater, quia etiam latitudo interpretatur. Cum ingenti enim multjuxta Noe patris propheticam benedictionem, in tabernaculo Sem transisse habitationem Japheth, hoc est, in domo legis et prophetarum Ecclesiam potius justificari, minorem quidem tempore, rem. Cham porro, qui interpretatur callidus. medius