comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ordines in latumi custodiri debeat.
¶ De equitib ordinandis.¬
¶ De subsidiis que postaciẽ collocãtur.
¶In quo loco primus dux starc d inquo
secundus. in quo t̾cius.
¶Quibus remediis instituti uł dolis hostir
restistatur in acie.
¶Quot gnĩb pugna publica comittatur
et quomo etiã qui inferior nũo et uiribus ẽ
ualeat. optinẽ.
¶Uiam abscetedi hostibus danda ut deleãt᷑
facilius fugiẽtes..
¶Quem admodum ab hostib recedatur. si cõ¬
silium displicet pugne.¬
¶Quo tprẽ opportune collocentur in iduci
quia.adusus fugientes maior audatia ẽt n¬
minor est cura.¬

Expanded text:
s in latum debeat custodiriXVI De equitibus ordinandisXVII De subsidiis quae post aciem collocanturXVIII In quo loco primus dux stare debeat, in quo secundus, in quo tertiusXVIIII Quibus remediis virtuti vel dolis hostium resistatur in acieXX Quot generibus pugna publica committatur et quomodo etiam qui inferior numero et viribus est valeat optinereXXI Viam abscedendi hostibus dandam ut deleantur facilius fugientesXXII Quemadmodum ab hostibus recedatur si consilium displicet pugnquo oportune collocantur insidiae, quia adversus fugientes maior audacia et minor cura
Abbreviated transcription (Latin):
mento lectus ab excicio armnorumuł nouł¬
ius uł etiã uetus cessare nõ debet. cui pug¬
nãdum ẽ pro salute propria ⁊ libate com

Expanded text:
mento lectus ab exercitio armorum vel novellus vel iam vetustus cessare non debet, cui pugnandum est pro salute propria et libertate com
Abbreviated transcription (Latin):
mates q sint nosse utrum temerarii. auci
canti. audaces an timidi. scientes arte belli¬
cam. uł ex usu. andemẽ pugnantes. Que gẽ¬
ilia cuius fidei. quarumcimq sint uirium
Quos animos illius copie quos hẽat nr̃i
excitus. Que pars sibi magis uctoriã repro¬
mitit eius modi enĩ cogitationib uirtus a¬
ugetur aut mimutur: Despantib autem:
bulo sunt nũcupata castella. Intraq in a¬
grarus aliquanti pedites. equitesq de gen

Expanded text:
matesque sint nosse, utrum temerarii an matesque sint nosse, utrum temerarii an cauti, audaces an timidi, scientes artem bellicam vel ex usu an temere pugnantes; quae genra auxilia cuius fidei quarumque sint virium; quos animos illius copiae, quos habeat noster exercitus; quae pars sibi magis victoriam repromittat. Eiusmodi enim cogitationibus virtus augetur aut frangitur. Desperantibus autem bulo sunt nuncupata castella, intra quae in agrariis aliquanti pedites equitesque degen
Abbreviated transcription (Latin):
ex̾citus. Et int̾us ip̃os equites qui contatis
qui sagutariis ancedat. Quis plures lori¬
cas induat. quis utiliores equo adduxit.
Postremo loca ip̃a ĩ quib pugñadũ estu¬
trum inimicis an nob̃ uideantur incomx¬
da. Nam si equitatu gaudemus. campos i¬
debemus optare. si pedite loca eligere angus¬
ta. fossis paludib uł. arborib impdita. ⁊ ali¬
quociens montuosa. cui magis uictus ha¬
bundet aut desit. Nam fames ut d̾r Intͥnser
pugnat etuncit sepirs sinc ferro. ut maxi̾e
hoc tractandum c̃. utrum expediat neccessita¬
tem ꝑtrahi.an celerius dimicari. Int̾dum eĩ
sꝑat adũsinus expeditioẽm celerius posse sim¬
ri. et si dilatus fuit inlogum. aut penuria ma
maceratur. aut desiderio suorm reuocarur
ad ppria. aut nichilinagnum faciẽs ꝑ desp¬
ationẽ abirc ꝯpellitꝰ. Tunc fracti labore acte¬
cipit. qui copiosus aduenat Ioremptinet.
quatis ip̃e. adusarius uł eĩsdez comites opti⁊¬

Expanded text:
exercitus; et inter ipsos equites quis contatis, exercitus; et inter ipsos equites quis contatis, quis sagittariis antecedat, quis plures loricas induat, quis utiliores equos adduxerit; postremo loca ipsa in quibus pugnandum est utrum inimicis an nobis videantur accommoda— nam si equitatu gaudemus, campos debemus optare, si pedite, loca eligere angusta, fossis paludibus vel arboribus impedita, et aliquotiens montuosa—; cui magis victus abundet aut desit—nam fames, ut dicitur, intrinsecus pugnat et vincit saepius sine ferro. Vel maxime autem tractandum est utrum expediat necessitatem protrahi an celerius dimicari. Interdum enim sperat adversarius expeditionem cito posse finiri et si dilatus fuerit in longum aut penuria maceratur aut desiderio suorum revocatur ad propria aut nihil magnum faciens per desperationem abire compellitur. Tum fracti labore ac taecipit qui copiosus advenerat. Ad rem pertinet qualis ipse adversarius vel eius comites opti
Abbreviated transcription (Latin):
qz. cupit. audie precepta. S ꝯflictus publ¬
cus dua aut trium borarum certam̃ definĩ
dostq pris eiusq suꝑata fuerit spes omnes
intercidunt. ideo omnia. añ cogitanda st̃¬
qu̾a adultimũ ueniatur. ibruptũ. Boni eĩ
duces. nõ aꝑto marte prelum in quo est i¬
ꝯmime picłm. s ex occulto semꝑ atẽptant
ut in tegris sius quantos possint hostis in¬
tenmant cerce uł terreant. In qua parte. quẽ
describam precipua ars. ⁊ utilitas ducis est
ut adhibitis exuniu̾so ex̾citu sciẽtib belli ⁊
sapientibus uiris desius ⁊ hostium copusi
sepius tractet. omni que plurimũ nocet.ad¬
ulatone sũmota utrum maiorẽ nũm pug̾¬
torum ip̃e an hostes hẽat. utrũ ip̃ius an ĩ¬
adu̾sariorũ homines magis armati sint ⁊¬
muniti qui magis excitati. quisunt innc¬
cessitatib fortiores. Querẽdum ẽ etĩa utra
pars equites.utra pedites heat meliores. i¬
Sciẽdum q ĩpeditib uł marie osistere robỹ

Expanded text:
que cupit audire praecepta. Sed conflictus publicus duarum aut trium horarum certamine definitur, post quem partis eius quae superata fuerit spes omnes intercidunt. Ideo omnia ante cogitanda ad ultimum veniatur abruptum. Boni enim duces non aperto proelio, in quo est commune periculum, sed ex occulto semper attemptant, ut integris suis, quantum possunt, hostes interimant vel certe terreant; in qua parte quae nperscribam. Praecipua ars et utilitas ducis est ut adhibitis ex universo exercitu scientibus belli et sapientibus viris de suis et hostium copiis saepius tractet omni, quae plurimum nocet, adulatione summota, utrum maiorem numerum pugnatorum ipse an hostes habeant, utrum ipsius an adversariorum homines magis armati sint et muniti, qui magis exercitati, qui sint in necessitatibus fortiores. Quaerendum etiam utra pars equites, utra pedites habeat meliores, sciendumque in peditibus vel maxime consistere robur
Abbreviated transcription (Latin):
Reterea utile est ut alto ⁊ libero
mari tua semꝑ classis utatur. In¬
inicorum uo pellatur aditus. qr¬
pugnandi impctum pdunt qui detrudũt̃
interras. In eiusm oĩ cercmmme tria arma¬
mentorum gna plurimũ aduictoria pro¬
desse comptum est. asseres. falces.bipẽne
Asser dicitur cũ trabes subtius ⁊ loga. adsi¬
militudine. intenne pendet inmalo utͦq
capite ferrato. hũc suie. adextra siue a sin¬
istrapte adusariorum seurcit.Naues pro
uicc arietis in inpellunt. qr bellatores hos¬
tium siuc nautas sine dubio ꝓst̾uit acp¬
mit.ip̃amq naue sepius pforat. Falxant
dicitur accutissimum ferrũ curũatũ ad si¬
ditur repente prectoit collapsisq uelis li¬
bume pigriorẽ ⁊ inutilem rectlit. Bipẽnis

Expanded text:
eterea utile est ut alto et libero mari tua semper classis utatur, inimicorum vero pellatur ad litus, qupugnandi impetum perdunt qui detruduntur in terras. In eiusmodi certamine tria armamentorum genera plurimum ad victoriam prodesse compertum est, asseres falces bipinnes. Asser dicitur cum trabes subtilis ac longa ad similitudinem antemnae pendet in malo utroque capite ferrato. Hunc, sive a dextra sive a sinistra parte adversariorum se iunxerint naves, pro vice arietis vi impellunt; qui bellatores hostium sive nautas sine dubio prosternit ac perimit ipsamque navem saepius perforat. Falx autem dicitur acutissimum ferrum curvatum ad siditur repente praecidit collapsisque velis liburnam pigriorem et inutilem reddit. Bipinnis
Abbreviated transcription (Latin):
spatia ꝑdunt ⁊ sibi Iniucẽ impedim̃to sunt. ⁊
ratiores atq inter lucentes aditum prũpendi
accesserit. Producẽdi gͦ tirones sunt sempẽ
ad campũ ⁊ ẜ̃m mat̾cule ordinẽ in acie diru¬
gedi itaut inprimo simplex extensa sit acies
ne quos sinus ne quas curuaturas hẽat. ut
equali legitim oq spacio miles distet amilite.
Tũc p̾cipuẽdum ut subito duplicẽt aciẽ ita i
ut ip̃o impetu cẽ ad quẽ respondere solẽt ordo
ẜuetur. Tercio p̾cipuẽctum ut quadratam aciẽ
acies ip̃a mutanda ẽ. Que ordiãtio pluriu
prodesse ꝯsueuit in bello. subẽtur etiam ut ĩ¬
struant orbem quo gniẽ cũ ius hostium intẽ¬
rimpit aciem resistĩ ab excitatus militibus
do fundatur infugã ⁊ graue discͥmen imine¬
at hec si iuniores assidua mẽditatiõe ꝑcepĩt
facilius ⁊ inip̃a dimicatiõe seruabunt.
¶Quantum spatium ire uł redire debeant

Expanded text:
spatia pugnandi et sibi invicem impedimento sunt, ita rariores atque interlucentes aditum perrumpendi accesserit. Producendi ergo tirones sunt semper ad campum et secundum matriculae ordinem in aciem dirigendi, ita ut primo simplex extensa sit acies, ne quos sinus, ne quas habeat curvaturas, ut aequali legitimoque spatio miles distet a milite. Tunc praecipiendum ut subito duplicent aciem, ita ut in ipso impetu is ad quem respondere solent ordo servetur. Tertio praecipiendum ut quadratam aciem acies ipsa mutanda est; quae ordinatio plurimum prodesse consuevit in bello. Iubetur etiam ut instruant orbes, quo genere, cum vis hostium interruperit aciem, resisti ab exercitatis militibus do fundatur in fugam et grave discrimen immineat. Haec si iuniores assidua meditatione perceperint facilius in ipsa dimicatione servabunt. XXVII QVANTVM SPATIVM IRE VEL REDIRE DEBEANT
Abbreviated transcription (Latin):
dens ⁊seques natare cogitur frequẽter ex̾citus.
Sepe repentinis imbribꝰ. ⁊ riuib solẽt exunda¬
re torrentes. ⁊ ignorantia ñ solũabhote s ⁊̃ ab ip̃
aquis discrimen incurrit. Ideoq roam ueteres
quos tot bella et ꝯtimiata ꝑicula. ad omnẽ rei
militaris erudierãt artẽ. campũ marciũ ucm̃y
tiberm clegerunt. in quoinuentus post ex̾ciciũ
ãmoꝵ sudoe pluẽq dirueret. ac lassitudinẽ cursu
natandi laborẽ deponẽt. Nõ solum aut pedites
set et equites ip̃os q equos uł lixas quos galli¬
ariã. oãt ad natandum excere ꝑꝯmodum est.

Expanded text:
nsequens natare cogitur frequenter exercitus. Saepe repentinis imbribus vel nivibus solent exundare torrentes, et ignorantia non solum ab hoste sed etiam ab ipsis aquis discrimen incurrit. Ideoque Romani veteres, quos tot bella et continuata pericula ad omnem rei militaris erudiverant artem, campum Martium vicinum Tiberi delegerunt in quo iuventus post exercitium armorum sudorem pulveremque dilueret ac lassitudinem cursus natandi labore deponeret. Non solum autem pedites sed et equites ipsosque equos vel lixas, quos galliarios vocant, ad natandu
Abbreviated transcription (Latin):
¶Itiquis sicut inuenitir in libris.i
hoc gnẽ excuere tirones Scuta uime¬
nea in modum cratiũ corrotunda ter¬
ẽoant. Itaut duplum pondus creatis¬
iam haber qua scutum publicũ hr̾e ꝯsueuit idẽq
clauas ligneas duplicis eque pondris pro gla¬
diis tronib dabant. Eoq mono tantum mac
s etiam post m̾idiem excebantur adpalo. Palo¬
rum erĩ usus nõ solum miutib s ⁊̃ gladiatori¬
bus plurrimũ ꝓdest. Nonnũqͣm aut arena aut
campus ĩ ĩuictĩims uixum probauit nisi q
dii get excitatus docebat᷑. adpalũ. Asingulis a¬
utem taonib siuguui pali defigebantur int̾ra
umr ut uinutare nõ possẽt ⁊ sexpedib eminei¬
rent stra illum palum tãꝙͣ ꝯtra adu̾sariũ. Bi¬
x cũ create illa ⁊ claua ułut cũ gladio se exceba
⁊scuto. ut nunc qĩ caps ⁊ faciẽ peteret. nunc qͣi¬
uuicr qi ꝯntẽ adu̾sariũ sicpalũ oĩ ĩpetu omni
te lanti arte temptaret :Inqua meditatiõe ẜua¬

Expanded text:
Antiqui, sicut invenitur in libris, hoc genere exercuere tirones: scuta de vimine in modum cratium corrotundata texebant ita ut duplum pondus cratis haberet quam scutum publicum habere consuevit, itemque clavas ligneas duplicis aeque ponderis pro gladiis tironibus dabant, eoque modo non tantum mane sed etiam post meridiem exercebantur ad palos. Palorum enim usus non solum militibus sed etiam gladiatoribus plurimum prodest, nec umquam aut harena aut campus invictum armis virum probavit nisi qui diligenter exercitatus docebatur ad palum. A singulis autem tironibus singuli pali defigebantur in terram ita ut nutare non possent et sex pedibus eminerent; contra illum palum tamquam contra adversarium tiro cum crate illa et clava velut cum gladio se exercebat et scuto, ut nunc quasi caput aut faciem peteret, nunc a luasi praesentem adversarium, sic palum omni impetu, omni bellandi arte temptaret. In qua meditatione serva
Abbreviated transcription (Latin):
obpugnantium sangnine excẽt
copiis sine spe deditionis formidinẽ gemi¬
nant. turbarum strepitu. hominũq p̾mix¬
to. Tunc quia timor magis frangit ins¬
uetos primo impetu stupentib opidaĩs si
discriminum expim̃ta non nou̾nt.adno¬
tis scalis inuaditur ciuitas. Quod si infidẽ¬
tibus uł militarib u̾ib repellatur primas
gressio. statim clausis crescit audatia ⁊ iã nõ
terrore s uirib ⁊ arte ꝯfligit᷑.
¶ Enumatio machinarum quibo mun
mouẽtur enim testudines et¬
arietes falces. Uiinec pultri. mus¬
culi turres:. De quibo singulis q̃l¬
fabricẽtur quo etiã pacto preliet᷑

Expanded text:
oppugnantium sanguine exercencopiis in spem deditionis formidinem geminant tubarum strepitu hominumque permixto; tunc, quia timor magis frangit insuetos, primo impetu stupentibus oppidanis, si discriminum experimenta non norunt, admotis scalis invaditur civitas. Quod si a fidentibus sive militaribus viris repellatur prima congressio, statim clausis crescit audacia, et iam non terrore sed viribus et arte confligitur. XIII ENVMERATIO MACHINARVM QVIBVS MVRI moventur enim testudines arietes falces vineae plutei musculi turres; de quibus singulis qfabricentur, quo etiam pacto proelie
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ad similitudine alarũ abutraq pte ꝓte¬
gant aciesq que nunc uexillatioes uocantr
auelo qruelis hoc ẽ flamulis utuntur. Est
aliud gens equitum qui legioarii uocant̃
ꝓpea ꝙ cõnexi sunt legioni at quorũ exem¬
plum ocreati sunt equites instituti. Classis
ite duo gnã sunt. unũ liburnariũ. aliud lu¬
siriarum. Equitibus campi. Classibus ma¬
ria uł flumina. Peditib colles.urbes. plana⁊
abrupta ẜuantur. Ex quo intelligitur magis
rei publice nec̃cios pedites. qui possũt ubiqi
prodesse.⁊ maior mimus militum sumptus.
expẽsa minore nutritur. Excitus ex re ip̃a atq
ope excicui nom eniaccepit ut ei nimꝙ̃ liceret
obliuisci qd ucabatur. Gerumi ip̃i pedites ĩ du¬
as diuisi sunt ꝑtes h& ẽ mauxilia ⁊ legiones
E auxiliaa seciis. uł federatis gentib nite¬
uantur: Romana aũt untus pcipue mlegio¬
ntm ordinatione preualet. Legio arĩt ahe¬
ligendo apolłata est. qd uonbulum eorũ ḋsi¬

Expanded text:
d ad similitudinem alarum ab utraque parte protegant acies; quae nunc vexillationes vocantur a velo, quia velis, hoc est flammulis, utuntur. Est et aliud genus equitum qui legionarii vocantur propterea quod conexi sunt legioni; ad quorum exemplum ocreati sunt equites instituti. Classis item duo genera sunt, unum liburnarum, aliud lusoriarum. Equitibus campi, classibus maria vel flumina, peditibus colles, urbes, plana et abrupta servantur. Ex quo intellegitur magis rei publicae necessarios pedites, qui possunt ubique prodesse; et maior numerus militum sumptu et expensa minore nutritur. Exercitus ex re ipsa atque opere exercitii nomen accepit, ut ei numquam liceret oblivisci quod vocabatur. Verum ipsi pedites in duas divisi sunt partes, hoc est in auxilia et legiones. Sed auxilia a sociis vel foederatis gentibus mittebantur; Romana autem virtus praecipue in legionum ordinatione praepollet. Legio autem ab eligendo appellata est, quod vocabulum eorum desi
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod incĩrua ẽ. ut de murd extrabat la¬
pides. aut certe caput ip̃ius uestitur ferro
et. appellaturaries uł ꝙ bẽat durissimã frõ¬
tem que subruit muros.ul ꝙ more arietỹ
retro cedit ut cum impctuuehementius fe
riat. Testudo.aũt asimilitudinc ueretestu¬
profert capud. ita machinamtum int̾du
reducit trabẽ interdum exenrit ut fortius

Expanded text:
eo quod incurva est, ut de muro extrahat lapides, aut certe caput ipsius vestitur e ferro et appellatur aries, vel quod habet durissimam frontem quae subruit muros, vel quod more arietum retrocedit ut cum impetu vehemeriat. Testudo autem a similitudine vere testuprofert caput: ita machinamentum interdum trabem retrahit, interdum effert, ut fortius
Abbreviated transcription (Latin):
Adibita ergo multitudine. ad speciẽ metalo¬
rum. in quib aur argentiq uenas bessorr̃
rimatur industria magno labore t̾ra defo¬
ditur cauatoq specu inexitum ciuitatis ĩ¬
ferni queritur uia. Que fraus duplicibus
oꝑatur insidiis. aut enim penetrant urben
⁊ noctu. no sentictib opidans egdiuntur
ꝑcuniculum ieẜatisq portis suorũ agmẽ
inducunt hostesꝙ in ipis domib pim̾unt
ignorantes. Aut certe cum admurorum
fundam̃ta ꝑuenint subfodiunt eorũ max¬
iniam partem. appositis sictiorib lignisi
rumãq muri tumultuario ope suspẽdut̃¬
⁊ sarmenta insup uingunt aliaq fom̃ta

Expanded text:
Adhibita ergo multitudine ad speciem metallorum, in quibus auri argentique venas Bessorum rimatur industria, magno labore terra defoditur cavatoque specu in exitium civitatis inferna quaeritur via. Quae fraus duplicibus operatur insidiis. Aut enim penetrant urbem et noctu non sentientibus oppidanis egrediuntur per cuniculum reseratisque portis suorum agmen inducunt hostesque in ipsis domibus perimunt ignorantes, aut certe cum ad murorum fundamenta pervenerint suffodiunt eorum maximam partem appositis siccioribus lignis ruinamque muri tumultuario opere suspendunt, sarmenta insuper iungunt aliaque fomenta
Abbreviated transcription (Latin):
silire fossas. natare in mari siuc fluminibus
gradu pleno ambulare. uł currere etia armar¬
tos. cum sarcims sius frequẽtissime ꝯuenit
ut cotidiam laboris usis inpace ĩpace difici¬
lis non udeatur in bello. Siũg̾ł gio sine au¬
xilia fu̾int. ex̾centur assiduc. nam que adi¬
modum ex̃citatus miles prelium cupit. Ita
formidat indoctus. Postiemo sciẽdum est. ĩ
pugna usum amplius prodesse quã uires. i¬
Nam si doctiina cesset armorum. nichil paga¬
nus distat a muite. ¶Exẽpla ad hortationi
ex̾citus militans deatiis artibus tracta

Expanded text:
silire fossas, natare in mari sive fluminibus, silire fossas, natare in mari sive fluminibus, gradu pleno ambulare vel currere etiam armatos cum sarcinis suis frequentissime convenit, ut cotidiani laboris usus in pace difficilis non videatur in bello. Sive ergo legio sive auxilia fuerint, exerceantur assidue; nam quemadmodum bene exercitatus miles proelium cupit, ita formidat indoctus. Postremo sciendum est in pugna usum amplius prodesse quam vires; nam si doctrina cesset armorum, nihil paganus distat a milite. XXIIII EXEMPLA ADHORTATIONVM EXERCITII MILITARIS DE ALIIS ARTIBVS TRACTA
Abbreviated transcription (Latin):
ut sagitis uł certelapidib exfustibalo disti¬
natis signum sepiris tangerent. ꝓpt̾ea sine
trepidatione in acie faciebat. qd ludentes ⁊̃
campo sẽꝑ fecerant. Ad suscẽdu ẽ ecia ut sc¬
mel tantum funda circum capud rotetur. cỹ
exea micitur saxum.S ⁊ manu sola omnes
milites meditabantur libamina saxa iactaẽ
qui usus pͥ acior creditur. quia no desiderat
fundam. Missilia quoq uł plumbatas iugi
ppetuoq excicio dirigere cogebantur.usq adeo
ut tempore hicmis deteguus ul scandalis.c
si deeent certe de canni ulua uł culino ⁊ porti¬
cus tegerentur a dequites ⁊ queda ułt basili¬
ce adpedites in quib tepestate uł uentiaere
tubato. sub tecto amis erudiebatur ex̾citus
Cetens aũt etiã hibernis dieb si niues tin
plumcq cessaret. exceri cogebantur ĩ cãporx
int̾missa ꝯsuetudo ⁊ animus militum debi¬
litaret ⁊corpora.Siluã cedere portare hon̾a tͣn¬

Expanded text:
ut sagittis vel certe lapidibus ex fustibalo destiut sagittis vel certe lapidibus ex fustibalo destinatis signum saepius tangerent. Propterea sine trepidatione in acie faciebant quod ludentes in campo fecerant semper. Adsuescendum est etiam ut semel tantum funda circa caput rotetur cum ex ea mittitur saxum. Sed et manu sola omnes milites meditabantur libralia saxa iactare, qui usus paratior creditur, quia non desiderat fundam. Missibilia quoque vel plumbatas iugi perpetuoque exercitio dirigere cogebantur, usque adeo ut tempore hiemis de tegulis vel scindulis, quae si deessent certe de cannis ulva vel culmo, et porticus tegerentur ad equites et quaedam velut basilicae ad pedites, in quibus tempestate vel ventis aere turbato sub tecto armis erudiebatur exercitus. Ceteris autem etiam hibernis diebus, si nives tantum pluviaeque cessarent, exerceri cogebantur in campo, ne intermissa consuetudo et animos militum debilitaret et corpora. Silvam caedere, portare onera, tran
Abbreviated transcription (Latin):
uolueris stipẽdia mex̾citatus mules. semp
tyro armatura q festis dich exhibetur.¶d
cuconõ tantum armature. que sub campi¬
doctore sunt. s et omnes equaliter cõtuberi¬
nales cotidiana meditatione discebant. Nã
et uelocitas illiusu ip̃o ꝓd quiritur corporis.
et scientia feriendi hostẽ seque protegendi.
presertim sigladuis cominus dimicetur
ulud u̾o maius ẽ qd euan ordinos disea.
et nexillum suum intantis ꝑmixtionib ĩ
ip̃a plusioe ꝯmitentur. nec int̾ doctos aliqͥ
error existir.cum mulcitudinis sit tantas
q sdiscant. saltus quoq ⁊ ictus parit̾ facẽ
ꝯsuescant insingere tripudantes inclipeum
rursq subsidere. nunc gestiendo puolare cum
saltuaumc cedentes intga resilere misilibus
etiam Nalos ip̃os ꝓculferire meditant̾nt et
ais dirigendi ⁊ dextere uirtus possit accrescẽ.
Sagutarii u̾o uł sunditores. scopas hoc ẽ fry¬
ticum uł straminũ fasces. prosigno ponebã
ita ut sexcentis pedibus mouerentur asigyo

Expanded text:
olueris stipendia inexercitatus miles semper est tiro. Armaturam quae festis diebus exhibetur in circo non tantum armaturae qui sub campidoctore sunt sed omnes aequaliter contubernales cotidiana meditatione discebant. Nam et velocitas usu ipso adquiritur corporis et scientia feriendi hostem seque protegendi, praesertim si gladiis comminus dimicetur; illud vero maius est, quod servare ordines discunt et vexillum suum in tantis permixtionibus in ipsa prolusione comitantur nec inter doctos aliquis error existit, cum multitudinis sit tanta mque condiscant.Saltus quoque et ictus facere pariter adsuescant, insurgere tripudiantes in clipeum rursusque subsidere, nunc gestiendo provolare cum saltu, nunc cedentes in terga resilire. Missibilibus etiam palos ipsos procul ferire meditentur, ut et ars dirigendi et dexterae virtus possit adcrescere. Sagittarii vero vel funditores scopas, hoc est fruticum vel straminum fasces, pro signo ponebant, ita ut sexcentis pedibus removerentur a signo,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑp exigua mercedem uł certe plebiᷤ
fauorem.cotidiana meditatione
suas artes aut certare aut ageres
sucuit militem cuius ẽ manib s̃uanda res
publica studiosius oportet sçi̾mi dimicad
usumq rei publice iugis exciciis custodiẽ
cũ ꝯtingit nõtantũ gloriosa uictoria s et̃

Expanded text:
 exiguam mercedem vel certe plebis favorem cotidiana meditatione artes suas aut servare aut augere consuevit: militem, cuius est manibus servanda res publica, studiosius oportet scientiam dimicandi usumque rei bellicae iugibus exercitiis custodire, cui contingit non tantum gloriosa victor
Abbreviated transcription (Latin):
.⁊ ui. hostibus pulsis machinametũ illud ĩ¬
gens direptis corus delignis exurit. Q si
õpidam exire nõ audeat admaiores balis¬
tas malleolos. uł fallaricas cũ incẽdio desti¬
nant. ut priiptis coriis uł cẽtonib intrm¬
secus flãma  condatur.Fauanca  at adno
dum haste ualido prefigitur ferro. Int̾ cubã
q et hastile sulphurt resina bitimine stu¬
pisq cõuoluitur infuso oleo qd incẽdario
uocant. que baliste impetu distinate ꝓrup¬
to munimine ardẽs figitur ligno. t̾ritaq¬
machina freqnte ince̾ndit. Sepositi quo
homines fumbr cũ hostes dormiunt. ĩ lat̾ms

Expanded text:
 vi hostibus pulsis machinamentum illud ingens direptis coriis de lignis exurit. Quod si oppidani exire non audeant, ad maiores ballistas malleolos vel falaricas cum incendio destinant, ut perruptis coriis vel centonibus intrinsecus flamma condatur. Malleodum haste, valido prefigitur ferro, inter cubum etiam et hastile sulphur, resina bitumine stuppisque involvitur, infuso oleo, quod incendiarium vocant; que baliste impetu destinata perrupto munimine, ardemachinam frequenter incendit. Depositi quoque homines funibus cum hostes dormiunt in la
Abbreviated transcription (Latin):
siue in medio cuneos facẽ uolũis ꝑ quos a¬
cies hostium rumpas incuneo excitatissi¬
mos ordines bellatoresUictoria eñ ꝑpa
ucos fien consueuit rantum ẽ ut elcti ad¬
uce sapientissimo in hiis locis aquibratõ
et utilitas postulat ordm̃et᷑.

Expanded text:
sive in medio cuneos facere volueris per quos acies hostium rumpas, in cuneo exercitatissimos ordines bellatores. Victoria enim per paucos fieri consuevit. Tantum est ut electi a duce sapientissimo in his locis in quibus ratio et utilitas postulat ordine
Abbreviated transcription (Latin):
gnẽ ferram̃torũ uincẽ ꝯsueint. o¬
Primũ omniu instruitur iaculis
que nulle lorice nulla possunt se¬
uta sufferre: Nam ꝑ singuias centurias. sin¬
gulas carrabalistas hre ꝯsueuit. quibus
multi ad trahẽdum ⁊ singula ꝯtubernia ad
armandu uł dirigẽdum. hoc ẽ undecim ho¬
mines deputantur. Nam quanto maiore
fuerint. nam tanto lõgiis ac forti tela ia¬
culantur. Non solum aũt castra defẽoũt
uerum etiã in campo postaciẽ grauis aͣm¬
ture ponanturañ quarum ĩpetu nec eꝗtes
loricati nec pedites scutati hostium possuĩt
stare. In una aũt legione quin qua ginta
quinq ca̾robaliste eẽ solẽt. Itẽ decẽ õnagii.
hoc est singuli ꝑ singulas cobortes incar¬
pentis bobus portantur armati.ut si forte
hostes. ad obpugnadũ uenerint uallum.
sagittis ⁊ saxis possint castra defedi scah¬
phas quoq desingulis trabib excauatis
cũ longissimis funib et int̾dũ etiã ferreis

Expanded text:
genere ferramentorum vincere consuevit.Primum omnium instruitur iaculis quae nullae loricae, nulla possunt scuta sufferre. Nam per singulas centurias singulas carroballistas habere consuevit, quibus muli ad trahendum et singula contubernia ad armandum vel dirigendum, hoc est undecim homines, deputantur. Hae quanto maiores fuerint, tanto longius ac fortius tela iaculantur. Non solum autem castra defendunt verum etiam in campo post aciem gravis armaturae ponuntur; ante quarum impetum nec equites loricati nec pedites scutati possunt hostium stare. In una autem legione quinquaginta quinque carroballistae esse solent.Item decem onagri, hoc est singuli per singulas cohortes, in carpentis bubus portantur armati, ut si forte hostes ad oppugnandum venerint vallum sagittis et saxis possint castra defendi. Scafas quoque de singulis trabibus excavatas cum longissimis funibus et interdum etiam ferreis
Abbreviated transcription (Latin):
etiam tabulatis flumina sine pontibus
que uadari nequeunt.tã apeditib qua
ab equitib sine ꝑicło tnsseantur Ht̃ ferreo
arpagones quos lupos uocant. ⁊ falces fer¬
reas ꝯfixas longissimis contis.Itemadi
fossarum opa facienda bidentes ligones ⁊¬
palas. rastra. alueos. cophinos quib tra
portecur. Ht quoq dolabras. secures asciaᷤ
serras quib mat̾ias ac pali dedolant᷑ atq ẜ¬
ẜrantur: ht preterea artifices cũ omĩb fera¬
mentis qui ad expugnãdas hostium ciuit¬
ates testudines musculos anetes uincas¬
faciunt ut applłãt turres etĩa ambulatori¬
as faciunt. Uerum ne singula enumerãdo
plura dicantur. uniu̾sa que in quocũq bel¬
li gnẽ neccĩa ẽẽ creduntur. secũ legio debet
ubiq portare. ut in quouis loco fixerit cast̃
¶Quanta cura prouideda sint atq fuanda
pabula uł frumenta.
¶Queadmodum oporteat prouidẽ ne sediti¬
ones milites faciant.¬
¶ Signorum militariũ quãta sũt gña.

Expanded text:
a sine pontibus quae vadari nequeunt tam a peditibus quam ab equitatu sine periculo transeantur. Habet ferreos arpagones, quos lupos vocant, et falces ferreas confixas longissimis contis, item ad fossarum opera facienda bidentes ligones palas rastra alveos cophinos quibus terra portetur. Habet quoque dolabras secures ascias serras, quibus materies ac pali dedolantur atque serrantur. Habet praeterea artifices cum omnibus ferramentis, qui ad oppugnandas hostium civitates testudines musculos arietes vineas, ut appellant, turres etiam ambulatorias faciunt. Verum ne singula enumerando plura dicantur, universa quae in quocumque belli genere necessaria esse creduntur secum legio debet ubique portare, ut in quovis loco fixerit castra Quanta cura providenda sint atque servanda pabula vel frumentaIIII Quemadmodum oporteat providere ne seditionem milites faciantV Signorum militarium quanta sint generaVI
Abbreviated transcription (Latin):
cocquabant. Nec nec moucãt qd olim ẽ
consuetudo mutata que nociit. s huius
felicitatis ac prouisionis ẽ ꝑ hennitas tra
ut pro salute rei publice ⁊ noua excogita.
et antiqua restiruat. Omne opus dificile
uidetur. ante quam temptes. Ceterum si
er̾citati ⁊ prudẽtes uiri dilectii proponatũ
celeritus manus bellis apta pot̾it agrega¬
n et diligenter institui. Quiduis enim
eficit solertia si ꝯ petẽtes nõ denegẽtur expẽse.

Expanded text:
coaequabunt. Nec moveat quod olim est coaequabunt. Nec moveat quod olim est consuetudo mutata quae viguit; sed huius felicitatis ac provisionis est perennitas tua ut pro salute rei publicae et nova excogitet et antiqua restituat. Omne opus difficile videtur antequam temptes; ceterum si exercitati et prudentes viri dilectui praeponantur, celeriter manus bellis apta poterit adgregari et diligenter institui. Quidvis enim efficit sollertia si competentes non denegentur expensae.
Abbreviated transcription (Latin):
contubernalib ab errarent di¬
nsis cobortib. diu̾sa inscutis
signa pingebantut ip̃i nommant stig¬
m̃ata sicut etiã munc moris ẽ fieri . sorẽ¬
rerea taouso scute miuscruusq militi
itteris nom̃ erat ascͥpumi. additos exqua
ret cohorit. quane centuria. Ex his igitur
appet lgionẽ oñinstitutã quasi munitis¬
simã ciuitatẽ eẽ que omnia inp̾lio necce¬
saria. secum ubiq portaret. nec metuere re¬
pentinum hostium supuentum. que etia
in mediis campis subito foisa se ualloq
mimret. que omne genus nulitũ omix
genus ꝯtineret armaturarĩi. Siquis igit᷑
pugna ualida publica suꝑa x barbaros cu¬
pitꝰut diuinitatis nutu dispositione im¬
patoris inuicti reperentur extyiomibus
legiones uotis omnib petat. intra autẽ
breue spacium tpr̃is iumores diligenter
electi ⁊ excitati cotroie. nõ solum mane. s
etĩa post meridie omni armorũ disciplira
uł arte bellandi. ueteres illos milices. qui
orbem terrarũ integrũ sub egerũt. facile

Expanded text:
contubernalibus aberrarent, diversis cohortibus diversa in scutis signa pingebant, ut ipsi nominant, digmata, sicut etiam nunc moris est fieri. Praeterea in averso scuto uniuscuiusque militis litteris erat nomen adscriptum, addito ex qua esset cohorte quave centuria. Ex his igitur apparet legionem bene institutam quasi munitissimam esse civitatem, quae omnia proelio necessaria secum ubique portaret nec metueret repentinum hostium superventum, quae etiam in mediis campis subito fossa se valloque muniret, quae omne genus militum, omne genus contineret armorum. Si quis igitur pugna publica superari barbaros cupit, ut Divinitatis nutu, dispositione imperatoris invicti reparentur ex tironibus legiones votis omnibus petat. Intra breve autem spatium temporis iuniores diligenter electi et exercitati cotidie non solum mane sed etiam post meridiem omni armorum disciplina vel arte bellandi veteres illos milites qui orbem terrarum integrum subegerunt facile
Abbreviated transcription (Latin):
tͣnsuerberabat Aliud minus ferro untiaꝵ
riculum. nuncuerrutum dicitur: Iorima¬
acies principum. ẜa hastatoruarmis talib
docetur instructa. Post hos erant ferentarii.
et leiuis armatura. quos nunc exculcatores
ctarmaturas dicimus. scutati qui pluni¬
batis uł gladiis amissilib accincti sunt
sic nunc prope omnes milites uidẽtur.ar¬
mati.Erant igitur sagutarii cum cassid¬
bus. catafractis. ⁊ gladiis sagitis. ⁊ arcub
Erant autẽ funditores. qui ad fidas uł
fustibalos lapides iacebant. Erant tragul¬
arii. qui.admanum balistas. uł arcu balis¬
tas dirigebant sagitas.Secunda acies si¬
militer armabatur. in qua cõsistẽtes milit̾s
astratiuocabantur.s inẜa acie. dextro cor¬
nu. cohors sexta ponebatur. cui iungebatũ
septima. Octaua cohors mediã aciem tere¬
bat nona comitante. Decima cohors in ẜa
acie sinistrum semꝑ obtinet cornu.

Expanded text:
ransverberat, aliud minus ferro unciaruransverberat, aliud minus ferro unciaruriculum, nunc verrutum dicitur. acies principum, secunda hastatorum armis talibus, docetur instructa. et levis armatura, quos nunc exculcatores et armaturas dicimus, scutati, plumbatis gladiis et missibilibus accincti, sicut nunc prope omnes milites videntur armati. Erant item sagittarii cum cassidibus catafractis et gladiis sagittis et arcubus; erant funditores, qui ad fundas vel fustibalos lapides iaciebant; erant tragularii, qui ad manuballistas vel arcuballistas dirigebant sagitmiliter armabatur, in qua consistentes milites hastati vocabantur. Sed in secunda acie dextro cornu cohors sexta ponebatur, cui iungebatur septima. Octava mediam aciem tenebat nona comitante: decima in secunda acie sinistrum semper obtinet cornu.
Abbreviated transcription (Latin):
pugna ymineat declaret.unius
legionis exemplo. qd siusus exe¬
gerit. tͣnsferri possit adplures. Eq¬
tes locantur incornibus Ilcies peditum in
prima cohorte Incipit exceri. ordinari et cor¬
nu dextro. Huic cohors scdã adiungit᷑ Ter¬
cia cobors ĩmedia acie collocatur. Huic ãnic¬
titur quarta.Quinta u̾o cohors. sinistrumi
suscipit cornu. S añ signa. ⁊ circa signa. nec
nõ etiã inprima aciedimicantes principes⁊
uocabantur. hoc ẽ ordinarii cet̾iq principałs.
Hec erat grauis armatura qui hebant cassi¬
des cata fractas. ocreas. secuta. gladios maio¬
res. quas spatas uocant ⁊ alios minores qͦs
semis spatia uorant Idlimbatas quinas
positas in scutis. quas primo Impetu iaciũt.
Item bina missibilia.Unum maius ferro tͥ¬
angulo unciarum nouẽ.hastile pedum.x.¬
et sẽmis. qd pilum uocant. ninc spiculiuĩ
dicitur ad cuius ictum ex̾cebantur precipr¬
e milites. quod arte ⁊ uirtute diectum. et
scutatos pedites⁊ loricatos equites seppe i¬

Expanded text:
pugna immineat declaretur unius legionis exemplo, quod si usus exegerit transferri possit ad plures.Equites locantur in cornibus.Acies peditum a prima cohorte incipit ordinari in cornu dextro; huic cohors secunda coniungitur; tertia cohors in media acie collocatur; huic adnectitur quarta; quinta vero cohors sinistrum suscipit cornum. Sed ante signa et circa signa nec non etiam in prima acie dimicantes principes vocabantur, hoc est ordinarii ceterique principales. Haec erat gravis armatura, quia habebant cassides catafractas ocreas scuta gladios maiores, quos spathas vocant, et alios minores, quos semispathia nominant, plumbatas quinas positas in scutis, quas primo impetu iaciunt, item bina missibilia, unum maius ferro triangulo unciarum novem, hastili pedum quinque semis, quod pilum vocabant, nunc spiculum dicitur, ad cuius ictum exercebantur praecipue milites, quod arte et virtute directum et scutatos pedites et loricatos equites saepe t
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Idrimo talẽ extruũt turũ q̃ ꝓpugna¬
culis ciuitatis uideatur infi̾or deinde scto¬
secreto alia detabulis intͥnsecus turriculã
faciunt. Et cũminis fũ̾it machina sociata
subito funb trodeisq demedio turricul¬
a illa producitur. de qua egrediẽtes ãma

Expanded text:
runt. Primo talem extruunt turrem quae propugnaculis civitatis videatur inferior; deinde secreto aliam de tabulatis intrinsecus turriculam faciunt, et cum muris fuerit machina sociata subito funibus trocleisque de medio turricula illa producitur, de qua egredientes arma
Abbreviated transcription (Latin):
Est ⁊ alia causa curtenuate sunt legiones na¬
gnus millis laborẽ militandis. grauiora ar¬
ma.plura muna.scuerior disciplina. qd ui¬
tantes pleriq. mauxitiis festinãt militie sa¬
cram̃ta pcipe.ubi. ⁊rimor sudor ⁊ maturiõa
publicc credidit pro futurũ. si disciplinã milii¬
tarem ꝯferret in literas: Namunius etatis st̃
que fortiter fut. Queu̾o proutilitate reii
publice inscͥbuntur et̾na sunt idẽ fecerũt alii
ꝙͣ płes s p̾cipue frontinus. diuo traiano. eni¬
modi probatus industria. Horũ instituta. ho¬
rum precepta. In quantũ ualeo strictim fidelit̾¬
q signabo. Nam cũ easdem expensas faciat
⁊ negligenter ⁊ diligẽter ex̾citus ordinatusi
nõ solum presentibus s etiã futuris seculis
profitiet. si ꝓuisioẽ magestatis tue. Imꝑator
auguste ⁊ fortissima dispositio reparetur. mi¬
morum. ⁊ emedet᷑ dissimulatio precedentiu.
¶Quotenas legiones antiqui ad bellimmi

Expanded text:
Est et alia causa cur attenuatae sint legiones: maEst et alia causa cur attenuatae sint legiones: magnus in illis labor est militandi, graviora arma, plura munera, severior disciplina. Quod vitantes plerique in auxiliis festinant militiae sacramenta percipere, ubi et minor sudor et maturiora publicae credidit profuturum si disciplinam militarem conferret in litteras; nam unius aetatis sunt quae fortiter fiunt, quae uero pro utilitate rei publicae scribuntur aeterna sunt. Idem fecerunt alii complures, sed praecipue Frontinus, divo Traiano ab eiusmodi comprobatus industria. Horum instituta, horum praecepta, in quantum valeo, strictim fideliterque signabo. Nam cum easdem expensas faciat et diligenter et neglegenter exercitus ordinatus, non solum praesentibus sed etiam futuris saeculis proficit si provisione maiestatis tuae, imperator Auguste, et fortissima dispositio reparetur armorum et emendetur dissimulatio praecedentum. IIII QVOTENAS LEGIONES ANTIQVI AD BELLVM
Abbreviated transcription (Latin):
tencat. cumimo animo panq ꝯsensu castra
muniat. aciem instruat.prelium gerat exoĩ
quantalib hostium multitudinẽ supare cõ¬
sueu̾at. Documĩti ẽ magnitudo romana. que
sempcũ legionibus dimicans tantũ bostiu
uicit. quantum uł ip̃a uoluit uł rerum nat᷑a
permisit. ¶Que causa exhauriri fec̾it legioe.
Egionum nom̃ mercitu per .iii.¬
manet hodie. s ꝑ negligentia sup¬
orum tẽporũ robur int̾ractũ est
cũuirtutis premia occuparet ãbi¬
cioq ꝑgr̾a promouerentur milites qui pro¬
mouen ꝯ sueuant ꝑ laborẽDeinde ꝯtuber¬
nalibus ꝯpletis stipẽdiis ꝑ testimoniales ex
more dimissis nõ sunt alii substiruti. Prete¬
rea neccesse est aliquãtos morbo debilitan at¬
q dimiti. aliquantos deseriuł diu̾sis casibu
interire. ut nisi annis sygulis. ymo singulis
pene mesib incedẽtium iccu iuniorum tͣba
succedat. quã uis copiosus. exhauriatur excitꝰ.

Expanded text:
teneat, cum uno animo parique consensu castra teneat, cum uno animo parique consensu castra muniat, aciem instruat, proelium gerat, ex omquantamlibet hostium multitudinem superare consuevit. Documentum est magnitudo Romana, quae semper cum legionibus dimicans tantum hostium vicit quantum vel ipsa voluit vel rerum natura permisit. III QVAE CAVSA EXHAVRIRI FECERIT LEGIONES Legionum nomen in exercitu permanet hodieque, sed per neglegentiam superiorum temporum robur infractum est, cum virtutis praemia occuparet ambitio et per gratiam promoverentur milites, qui promoveri consueverant per laborem. Deinde contubernalibus completis stipendiis per testimoniales ex more dimissis non sunt alii substituti. Praeterea necesse est aliquantos morbo debilitari atque dimitti, aliquantos deserere vel diversis casibus interire, ut nisi annis singulis, immo singulis paene mensibus, in recedentium locum iuniorum turba succedat, quamvis copiosus exhauriatur exercitus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑneliis inquibus erant sena milia armatoꝵ.
Comani legiones babent. in quib singulis
sena mitia. int̾ttum aniplius militare osue
remẽtes. ne. uisciplina int̾se. nec noticia nͨ
affetone ꝯsiscunt Alia instituta aliuc inter
eos usuo anorũ Neccesse estaut tardius. ad
uictpriam ꝑuenequi discrepant añꝙͣ dimi¬
cẽt Teniq cũ in expedi uonib pluriiũ pro¬
siroins milites unius precep ti significatõe
conuti. nõ possunt equalit̾ iussa ꝯplere qañ
pariter nõ fuerunt. Tamen hec ip̃a. si sollep̃¬
nibus diu̾sisq ex̾ciciis prope cotidie robo¬
rentur nõ mediocriter iuuant: Nam legioĩ¬
bus semp.anxilia tanq̃m leuis armatura
inacie iungebantur. ut in hiis preliandi ma¬
gis ad minuculum ẽet quã principale subsi¬
dium. legio aũt propriis cohortib plena cũ
grauẽ armatura hoc ẽ ferentarios. sagitarior.
funditores. ballistarios. cum proprios et sibi:
insitos. equites legionarios isdem matriculis

Expanded text:
singulis erant sena millia armatorum. Romani legiones habebant, in quibus singulis sena millia, interdum amplius militare consuvenientes nec disciplina inter se nec notitia nec affectione consentiunt; alia instituta, alius inter eos est usus armorum. Necesse est autem tardius ad victoriam pervenire qui discrepant antequam dimicent. Denique, cum in expeditionibus plurimum prosit omnes milites unius praecepti significatione converti, non possunt aequaliter iussa complere qui ante pariter non fuerunt. Tamen haec ipsa si sollemnibus diversisque exercitiis prope cotidie roborentur non mediocriter iuvant. Nam legionibus semper auxilia tamquam levis armatura in acie iungebantur, ut in his proeliandi magis adminiculum esset quam principale subsidium. Legio autem propriis cohortibus plena cum gravem armaturam, hoc efunditores ballistarios, cum proprios et sibi insitos equites legionarios hisdem matriculis
Abbreviated transcription (Latin):
sexaginta sex. Cobors octaua h pedites quĩ¬
gento: quinquagnitaquinq equites sexa¬
ginta sex. Set ip̃a ammosos desiderat uiros. i¬
quia inscła acic ꝯsistit inmedio. Cohors ix¬
na. h pedites quin gentos quinquagintai
quinq. equites sexagnitasex. S ⁊ip̃a ani¬
cormi. His decẽ cobortib legio plena fudat
que h pedites sex milia centũ eqtes septĩgẽ¬
tos trignta. Mmoritaq mimus armator
inuna legione eẽ nõ d. Maioraut int̾diui
militarias fuerit iussa sucipe. ¶ Nomina ⁊

Expanded text:
nta sex. Cohors octava habet pedites quingentos quinquaginta quinque, equites sexaginta sex; sed et ipsa animosos desiderat viros, quia in secunda acie consistit in medio. Cohors nona habet pedites quingentos quinquaginta quinque, equites sexaginta sex. Cohors decicornum. His decem cohortibus legio plena fundatur, quae habet pedites sex milia centum, equites septingentos triginta. Minor itaque numerus armatorum in una legione esse non debet; maior autem interdum miliarias fue
Abbreviated transcription (Latin):
Ciendum ẽ aũt in una legione
decem cohortes ẽẽ debere. Sed pri¬
ma cohors reliquas ⁊ numero mi
simos querit. Hec enim sucipit aquilã qd̃ p̃¬
cipuum signum in romano ẽ ex̾citu ⁊ tocius
hoc ẽ diuina.⁊ presentiam signa uen̾atur. Ha¬
bet pedites mille centum quinqz ẽquites lo¬
ricatos centum trignita duos.⁊ applłatur coho¬
rs militaria. Hec prima ẽ apd̃ legiones. Ibh
hac cum pugnandum est. prima acies inci
appellatur cobors quingentenaria. Tertia
cohors similit̾ b pedites quingẽtos quin¬
quagnita quinq equites sexaginta sex.S
in bac cohorte tẽtia.ualidioris probari mõi
est. quia inmedia acie ꝯsistit. Cohors. iiii. h
pedites quingẽtos quin quaginta quinq.i
equites sexagnita sex. Cohors quinta b
pedites quingentos quinquaginta qnq
equites sexaginta sex. S et quinta cohors.
strenuos desiderat milites.quia sicut pͥma
iicextro. Ita quinta insinistro ponitur cory
he quinq cobortes inprima acie ordinat᷑.

Expanded text:
ciendum autem est in una legione decem cohortes esse debere. Sed prima cohors reliquas et numero misimos quaerit. Haec enim suscipit aquilam, quod praecipuum signum in Romano est semper exercitu hoc est divina et praesentia signa, veneratur. Habet pedites mille centum quinque, equites loricatos centum triginta duos, et appellatur cohors miliaria. Haec caput est legionis; ab hac, cum pugnandum est, prima acies incipappellatur cohors quingentaria. Tertia cohors similiter habet pedites quingentos quinquaginta quinque, equites sexaginta sex, sed in hac cohorte tertia validiores probari moris est, quia in media acie consistit. Cohors quarta habet pedites quingentos quinquaginta quinque, equites sexaginta sex. Cohors quinta habet pedites quingentos quinquaginta quinque, equites sexaginta sex; sed et quinta cohors strenuos desiderat milites, quia sicut prima in dextro ita quinta in sinistro ponitur cornu. Hae quinque cohortes in prima acie ordinantur.
Abbreviated transcription (Latin):
lacedemoniorum disciplina profuerit ut
omitam cetera. xantippi decłatur exẽplo. qu
aitilium regulum. roanũq excitum. seppe ⁊¬
nictorẽ cũ a cartaginẽsib nõ uirtute s ãte
solis ferret auxiliu ꝓstratis excitibus cep̾
ac domuit. imoq ꝯgressu triumphãs bely
omne ꝯ fecit: Nec minus annibal petitimui
ytaliam. lacedemoniũ doctorẽ q̾siuit ãmo¬
rum cuius monitis totꝯsules tantasq le¬
giones inferior nim̾o ac uirib Interemit
⁊gitur qui desid̾rat pacẽ preparet bellũ qri
uictoriam cupit. milites imbuat diligẽtẽ
qui scđes optat euentus. Dimicet arte non
casumceino prouocare nẽo audet offendere
quẽ intelligit supiorẽ ẽẽ si pugnet.

Expanded text:
Lacedaemoniorum disciplina profuerit, ut Lacedaemoniorum disciplina profuerit, ut omittam cetera, Xanthippi declaratur exemplo, qui Atilium Regulum Romanumque exercitum saepe victorem, cum Carthaginiensibus non virtute sed arte solus ferret auxilium, prostratis exercitibus cepit ac domuit unoque congressu triumphans bellum omne confecit. Nec minus Hannibal petiturus Italiam Lacedaemonium doctorem quaesivit armorum, cuius monitis tot consules tantasque legiones inferior numero ac viribus interemit. Igitur qui desiderat pacem praeparet bellum; qui victoriam cupit milites imbuat diligenter; qui secundos optat eventus dimicet arte, non casu. Nemo provocare, nemo audet offendere, quem intellegit superiorem esse si pugnet.
Abbreviated transcription (Latin):
demones ante macetonas rermi
potitos prici loquntur annales
Uerumapud attaeniesos nõ so¬
lum rei bellice.s etia diusarum
Atium uiguit industria. Lacedemoniars.
utem precipua fuit cura bellorĩ. Iorimi dni¬
que expm̃ita pugnanim.deeuentib colligẽ¬
tes artem preuorũ sc̃psisse firmatur.usq co
ut rem miatarem que uirtute sola. ułcerte fa¬
cilitate cctitur ꝯtineri. ad discipliria. ꝑicieq
studia reuccarint. ac magros arorĩ quos ⁊¬
tacitos. appellauerunt ictutẽ sua usum ua¬
netatemq pugnandi prcepint edocen Qui
ros suma admiratonc laudandos laudandos
qui eã precipue. artẽ ãdiscere uoluerunt sine
aliqua alie artes ẽc̃ nõ possut. Horũ seꝙͣtes
instituta rõam. marcii oꝑis p̾cepta ⁊ usũ re¬
tinuerunt. ⁊literis prodiderunt. qͥ ꝑdiu̾soa
uctoes libros qr dispsa. Imꝑatores iuicte
mediocritatem meã breuiare Iussisti. ne uel
fastidium nasceretur explurimis uł plei̾tu¬
do fidei deeẽt impuis. Quantũ aũt inprelui

Expanded text:
edaemonios ante Macedonas rerum potitos prisci loquuntur annales. Verum apud Athenienses non solum rei bellicae sed etiam diversarum artium viguit industria, Lacedaemoniis autem praecipua fuit cura bellorum. Primi denique experimenta pugnarum de eventibus colligentes artem proeliorum scripsisse firmantur, usque eo ut rem militarem, quae virtute sola vel certe felicitate creditur contineri, ad disciplinam peritiaeque studia revocarint ac magistros armorum, quos tacticos appellaverunt, iuventutem suam usum varietatemque pugnandi praeceperint edocere. O viros summa admiratione laudandos, qui eam praecipue artem ediscere voluerunt sine qua aliae artes esse non possunt!Horum sequentes instituta Romani Martii operis praecepta et usu retinuerunt et litteris prodiderunt, quae per diversos auctores librosque dispersa, imperator invicte, mediocritatem meam adbreviare iussisti, ne vel fastidium nasceretur ex plurimis vel plenitudo fidei deesset in parvis. Quantum autem in proeliis
Abbreviated transcription (Latin):
atq exercitatione tyromim.per quosdã gra¬
du̾s ⁊ titulos antiquã ꝯsuetudinem conamur
ostendere. Non quo tibi. Imperator in¬
icte. ista uideantur ĩcoginta sed ut qua sp¬
onte pro reip. salute disponis agnoscas olmi
custodisse Romani imperii cõditore:⁊ i hoc
paruo  libello quicquid de maximis rebus seꝑ¬
q necessariis requirẽdũ credis inuenias.
¶Romanos omnes sola armorũ exercita¬
tione uicisse

Expanded text:
atque exercitatione tironum per quosdam graatque exercitatione tironum per quosdam gradus et titulos antiquam consuetudinem conamur ostendere, non quo tibi, imperator invicte, ista videantur incognita, sed ut quae sponte pro rei publicae salute disponis agnoscas olim custodisse Romani imperii conditores et in hoc parvo libello quicquid de maximis rebus semperque necessariis requirendum credis invenias. I ROMANOS OMNES GENTES SOLA ARMORVM EXERCITATIONE VICISSE