comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
id. ẽ. cromaticũ. dyatonicũ. & enar mo.¬
nicã. qͥntã detonis id÷ ptongis sext̾a de
cõmutationibꝰ id.ẽ. metabolis. septimã¬
de modulatione quã melopeiã uocamꝰ.
id÷ melodie facturã. Ac pͥus detonis
sub dicamꝰ ubi artis. ẽ. elem̃tũ id ÷ mat̾i¬
es artis. Sonꝰ qͥppe tantilociẽ. id: tanti
meticis singulũ. id: unitas. Ptongos. so¬
nos dicimꝰ᷑ hinc dyptongꝰ dr̃ duał sonꝰ¬

Expanded text:
id est chromaticum, diatonicum et enarmonicum. Quintam de tonis, id est phthongis; sextam commutationibus, id est metabolis; septimamelopaeiam vocamus, id est melodiae facturam. Ac prius de sonis scilicet dicamus, ubi artis est elementum, id est materies artis. Sonus quippe tanti, toties, id est tanti meticis singulum, id est unitas. Phthongos sonos dicimus, hinc diphthongus dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ost̃ hos psallentes. pyto. uo¬
luptas. & gr̃e ad mixtis libre
uocibꝰ. atq̃: ipse armonicis
dissultantes motib aduenere dextͣ
leuaq. Int̾ea p̾cedebat. numerꝰ he¬
roũ crinitoꝵq sapientũ. Qui om̃s
modulatione qͥde leni paruaq
uoce qͣlibet dulcedine mur muran-¬
tes. S alii laudes cłorũ ymnosq ꝗͣ
plurimi alii musicos tonos qͦs mͦ
cõperant reterebant. Uerũ qͥdam ꝑ
mediũ agreste̾ canoriq semidei. Quoꝵ
hyrcipedẽ. pandora. siluanũ harundi¬
nis enodis fistula sibilatrix. rurestris
faunũ tẏbia deruer̃. Uerũ sequens he¬¬
roũ preclue enituit admiratiõe conuen.¬
tꝰ. Nam orpheus. amphron. arionq do.¬
Ictissimi: aurata oẽs testucdhine consona¬
Intes: flex anim̃u parit᷑ reddid̾e ccen

Expanded text:
ost hos psallentes, Pitho, Voluptas et Gratiae, admixtis lyrae uocibus atque ipsae harmonicis dissultantes motibus, aduenere; dextra laeuaque interea praecedebat numerus heroum crinitorumque sapientum qui omnes modulatione quidem leni paruaque uoce qualibet dulcedine murmurantes: sed alii laudes deorum hymnosque quam plurimi, alii musicos tonos quos modo compererant, retexebant; uerum per medium quidam agrestes canorique semidei: quorum hircipedem pandura, Siluanum harundinis enodis fistula sibilatrix, rurestris Faunum tibia decuerunt; uerum sequens heroum praeclui enituit admiratione conuentus: nam Orpheus, Amphion Arionque doctissimi, aurata omnes testudine consonantes, flexanimum pariter edidere con
Abbreviated transcription (Latin):
de uirgiliꝰ. Pan pͥmꝰ calamos cera conuin¬
gere plures instituit. pancurat oues oui¬
ũq magistros. fuit enĩ apud gentiles
d̾s pastorał. qͥ pͥmꝰ dispares calamos ad
cantũ aptauit. & studiosa arte cõposuit

Expanded text:
de qua Virg.: Pan primus calamos cera conjungere plures Instituit, Pan curat oves, oviumque magistros. Fuit enim apud gentiles deus pastoralis, qui primus dispares calamos ad cantum aptavit, et studiosa arte composuit
Abbreviated transcription (Latin):
decõmutationibꝰ. Septimã de modulatio̾e.
quã melopeiã uocant. Ac priꝰ de soms. ubi. ẽ.¬
artis elem̃tũ. Sonꝰ qͥppe tanti apud nos loci
ẽ qͣnti in geometricis signũ. in arithme ci¬
cissingulũ. Ptongos. sonos dicimꝰ. Uerũ p.¬
tongꝰ dr̃ uocis modulatȩ particła una. in¬
tentio̾e ꝓducta. Est autẽ intentio quã dici¬
mꝰ thasis: in qͣ uox confistitac ꝑ seuerat. Sonꝰ.
ptongꝰ ł specialit̾ ł generalit᷑ appellat᷑. S.

Expanded text:
 septimam de modulatione, quam melopoeiam uocamus. Ac prius de sonis, ubi artis est elementum. Sonus quippe tanti apud nos loci est, quanti in geometricis signum, in arithmeticis singulum. Phthongos sonos dicimus: uerum phthongus dicitur uocis modulatae particula una intentione producta; est autem intentio, quam dicimus, tasis, in qua uox consistit ac perseuerat. Sonus phthongus uel speciatim uel generaliter appellatur; sed
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma ꝗ̃ in soms inuenit᷑ ad armoniã
ꝑtinet. N inea enĩ u̾ba aliqͥd significan¬
tia. s soni tantũ sibimet ipsis aliqͣra¬
tione c̃iuncti quęrunt᷑. Scd̾a autẽ ꝗͣ.
ad numos ꝑtinet nichil aliud requi¬
rit. nͥ tantũ conuenient̾ẽ numerũ
sonoꝵ nichil significantiũ aut aliqͥd¬
metrica. ñ solũ sonos certis tẽporibꝰ
t̾minatos inqͥrit. s etiã cogit ut ali¬
qͥd significent. & certũ numerũ tͣ¬
minũq excedant. quoꝵ exẽpla stͣ
u̾sus & metrũ. in qͥbꝰ duobꝰ certꝰ ter.¬
minꝰ numerꝰq pedũ ponit᷑. Uer sui
qͥdẽ in senario. metro uͦ inoctonarios.

Expanded text:
 in sonis invenitur, ad harmoniam pertinet; non enim in ea verba aliquid significantia, sed soni tantum sibimetipsis aliqua ratione conjuncti quaeruntur. Secunda autem, quae ad numeros pertinet, nihil aliud requirit, nisi tantum convenientem numerum sonorum nihil significantium, aut nimetrica, non solum sonos certis temporibus terminatos inquirit, sed etiam cogit, ut aliquid significent, et certum numerum terminumque non excedant: quorum exempla sunt versus et metrum, in quibus duobus certus terminus numerusque pedum ponitur, versui quidem i
Abbreviated transcription (Latin):
id: nulla ratione c̃iungunt᷑ Alia coni-¬
Alia enar monia. id: consonantia int̾se.
Alia cromatica. colosabilia. Alia dyato¬
nica id: extenta. Alia archia id÷ pͥncipa
me morabo. id: dicã ł exponã. Pissa au-¬

Expanded text:
id est nulla ratione conjunguntur: alia conhialia enarmonica, concordantia inter se; alia chromatica, colorabilia; alia diatonica, id est extenta; alia archia, id est prinmemorabo, id est, dicam et exponam. Veru
Abbreviated transcription (Latin):
tonia. cũ unꝰ tonꝰ ñ nͥ . uͦ. emitonia habeat
Ad qd̾ dicendũ. qr illud qͥntũ emitoniu qd̾
sibi succrescit. in cõp̃hensibilit̾ fit. & int̾
tionẽ uocaui.
Es t aute hemito¬
Iad ꝓductiones
plenas & integras mediatenꝰ ualent dse¬
seos decem. Dẏesis xͦ int̾ptatio. ẽ. si c̃ sipͥ
dixi. qͣrta pars toni. S hȩc sy inphoma
.ẽ. in epitriti ratione. Epitritꝰ a utẽ or.

Expanded text:
tonia, cum unus tonus nonnisi duo hemitonia habeat. Ad quod dicendum, quod illud quintum hemitonium, quod ibi succrescit, incomprehensibiliter fit, quod inter tionem uocaui; est autem hemitoproductiones plenas et integras mediatenus ualent; dieseon decem: dieseos uero interpretatio est sicut supra dixi, quarta pars toni. Sed haec symphonia est in epitriti ratione: epitritus autem dici
Abbreviated transcription (Latin):
UNc iam de dy astematis disserendũ
Dyastema.ẽ. uocis spaciũ qͦ acuta &
grauior incluhit᷑. S indyaste ma¬
tis alia breuiora. alia ꝗ̃ st̃ indr esi enar mo-¬
pispossumꝰ inuenire. Atq in spaciis. alia
st̃ composita. alia disiuncta. atq asyn¬
theta. Cõposita st̃: ꝗ̃ ꝑ ordinẽ currt᷑. In¬
cõposita autẽ ꝗ̃ exdiuersis sibi inuicem
copulant᷑. Itẽ alia logica. alia alogica me¬
morant᷑: Ac rationabilia illa st̃: quoru
consensꝰ possumꝰ p̾stare ꝓporcionẽ. Irra¬
tionabilia qͥb ñ subest r̾atio. Ite alia
coniuentia. alia discrepantiã. Tc̃ alia
enarmonica. alia cromatica. alia dya¬
tonica. Itẽ alia archia. alia ꝑissa. S pͥma
eqlia. scd̃a excurrentia memorabo. Ue.
ruȩqͥlia st̃: q̃ induas partes ȩqͣs poterͣ se¬
parari. ut tonꝰ induo emitonia. Pissa au¬
tẽ: q̃ in .ii. emitonia discernunt᷑. De inde
alia dyastemata spissa. alia rariora. Spis¬
sa st̃ qͣ ꝑ dyeses colligunt᷑. Rariora: ꝗ̃to.¬

Expanded text:
unc iam de diastematis disserendum. Diastema est uocis spatium quo acuta et grauior includitur. Sed in diastematis alia breuiora, illa quae sunt in diesi enarmopis possumus inuenire. Atque in spatiis alia sunt composita, alia disiuncta atque asyntheta. Et incomposita sunt quae per ordinem currunt, incomposita autem quae ex diuersis sibi inuicem copulantur. Item alia logica alia aloga memorantur. Ac rationabili illa sunt quorum consensus possumus praestare proprotionem; irrationabilia, quibus non subest ratio. Item alia conuenientia, alia discrepantia, tuncque alia enarmonia, alia chromatica, alia diatonica; item alia artia, alia perissa: sed prima aequalia, secunda excurrentia memorao. Verum aequalia sunt quae in aequas partes poterunt separari, ut tonus in due hemitonia; perissa autem quae in tria hemitonia discernuntur. Deinde alia diastemata spissa, alia rariora: spassa sunt quae per diesis colliguntur; rariora quae to
Abbreviated transcription (Latin):
OꝑStat autẽ om̃is modula¬
tio ex gͣuitate sonił acumi¬
ne Grauitas drͣ q̃ modi qͣdã
emissione mollescit Acumͣ uͦ qd̾ in a¬
‸ciem tenuatã gͣcił & recte modulatio¬
nis extendit᷑. Ex supͣdictis itaq sonis¬
‸ qͥ & singłis & om̃ibꝰ tropis rite conue.

Expanded text:
constat autem omnis modulatio ex grauitate soni uel acumine; grauitas dicitur quae modi quadam remissione mollescit, acumen uero quod in aciem tenuatam gracilis et erectae modulationis extenditur. Ex supra dictis itaque sonis, qui et singulis et omnibus tropis r
Abbreviated transcription (Latin):
parenthesin. qr ead̾e uoce id. ẽ. Roma
nos uti sũmꝰ iupit᷑ statuit. Musica lo¬
quit᷑ q̃ greca erat. & gͣte artes exponẽ
uolebat. ꝑslambano me nos. hec corda.
grauissima. ẽ oĩũ. & extͣ alias posita.
ne consul. s ñ u̾bũ eu̾bo. s sensũ ex
sensu iste tͣnsfert. Terciꝰ pary. patey.¬

Expanded text:
parenthesin, quod eadem voce, id est Romana, nos uti summus Jupiter statuit. Musica loquitur, quae Graeca erat et Graece artes exponere volebat. Proslambanomenos haec chorda gravissima est omnium et extra alias posita. ne consul, sed non verbum e verbo, sed sensum e sensu iste transfert. Tertius
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑseuerare necesse. ẽ: Uagi. id: uarii
qr sepe acuunt᷑. &. sepe remitunt᷑. & id̾o
licem. qͥ cordas illas pulsat atq mouet
qͥ uelut regiones id÷ cordas. pͥmas spis.¬
sis sonis sub̾. in.retentans. id÷ obtinent.
fixi. qͥ ĩpositionẽ id. ẽ. constitutionẽ sono¬
ñ posst̾. Statarudicunt᷑. qr uni formit̾
stant. nec inacum̃ extendunt᷑. nec ingͣ.¬
longiora. Int̾dũ minora. id÷ ãcutiora
sat sonos. Pillas cordas. Uerũ pͥmi id:
paripati ido sic dicunt᷑. qd̾ statĩ pͥorib¬

Expanded text:
rii, qui saepe acuuntur et saepe remittuntur, et ideo licem, quod chordas illas pulsat atque movetqui velut regiones, id est chordas, primas spissi, toni scilicet, retentant, id est, obtinent.fixi, qui in positione, id est constitutione, sononon possunt. Statarii dicuntur, quod uniformiter stant, nec in acutum extenduntur, nec in graviora, interdum minora, id est acutiora sat sonos vel illas chordas. Verum primi, hi parypati, ideo sic dicuntur, quod statim priorib
Abbreviated transcription (Latin):
uocat᷑. qr enar monion modulandi genꝰ
abilla id. ẽ. pͥma ꝗͣ .eͣ qrͣta id: dyesi ma¬
ior.ẽ. Nam trite moria. id÷ tͣcia pars
ipsa tritemoria Cromatice id÷ colora¬
bił Sic̃ enĩ int̾ albũ & nigrũ color ali¬
qͥs ponit᷑. ita intͣ diatonũ & enarmoni¬
cũ locu medietatis obtinet cromaticũ.
sroma grece. latiñ color. Findit᷑. mecit᷑.
parc̾e. ac dimidiã t̾ciȩ. id: sextã. Serta

Expanded text:
uod Enarmonion modulandi genusab illa, id est prima quae et quarta, id est diesi major est. Nam tritemoria, id est tertia pars ipsa tritemoria, chromatice id est colorabilis: sicut enim inter album et nigrum color aliquis ponitur, ita inter diatonium et enarmonium locum medietatis obtinet chromaticum, chroma Graece, Latine color, finditur metitur.partem ac dimidiam tertiae, id est sexta
Abbreviated transcription (Latin):
cussione̾ pulsus cuiꝰcunq fidicinat. id÷¬
ossem¬
innumera mortalibꝰ ame col¬
lata ꝑcurrere. ut ñ me t̾ras
fugiendi studio reliqͥsse. s ingratȩ hu¬
mãnitatis ignauiã uid̾er uĩre dam¬
Inasse. S iam adartis pͣcepta desiliã. ut
Snupturȩ uirgim ꝓmissũ munꝰ ĩpen.
dã. Et qmͣ officiũ meũ. ẽ. bene modu¬
landi sollertia. quȩ rithinicis & meli.¬
cis astructionibꝰ ẽtinet᷑. priꝰ de melicis¬

Expanded text:
um pulsus cuiuscumque fidicinat. posseminnumera mortalibus a me collata percurrere, ut non me terras fugiendi studio reliquisse, sed ingratae humanitatis ignaviam viderer iure damnasse; sed iam ad artis praecepta desiliam, ut nupturae virgini promissum munus impendam. 930 Et quoniam officium meum est bene modulandi sollertia, quae rhythmicis et melicis astructionibus continetur, prius de melici
Abbreviated transcription (Latin):
cũ letima qͣntitate. io. ẽ cũ ratione ȩpo.¬
gdoi. id÷ suꝑ octaui. Legitima qͣnti
metica. legitima qnͣtitas. ẽ. ratio epog¬
doi q̃ totã metit᷑ musicã Qui sub̾ tonꝰ
ex duobꝰ sonis. id. ẽ er duabꝰ cord̃ dtũ¬
sis int̾se muicẽ continet᷑. ut gͣuior

Expanded text:
cum legitima quantitate, id est cum ratione Epogdoi, id est superoctavi, legitima quantimetica: legitima quantitas est ratio Epogdoi, quae totam metitur musicam, qui scilicet tonus ex duobus sonis, id est ex duabus chordis diversis inter se invice
Abbreviated transcription (Latin):
te moria nõat᷑. ex eoqd̃ qͣrtã partẽ toni reci¬
demetit᷑. Scd̃a ab illa maior. ẽ Nã trite¬
moria nõat᷑ qm habet parte̾ t̾ciã toni
ltemq comatice appellat᷑ qͦd cromaticũ
modulandi genꝰ ꝑ ipsã findit᷑ Terciayꝰ ha¬

Expanded text:
temoria nominatur, ex eo quod quartam partem toni recidimetimur. Secunda ab illa maior est: nam tritemoria nominatur quoniam habet partem tertiam toni itemque chromatice appellatur quod chromaticum modulandi genus per ipsam finditur. Tertia
Abbreviated transcription (Latin):
tione gͣia id. ẽ. greca uocent. Ut si qu̾e.¬
ad modũ. id÷ qͦ actentu nob̾ scriben¬
dũ sit cogitemꝰ. quẽ ad modũ una ꝗͣq
syllaba suũ accentũ habet. ita unꝰqͥsq
ramꝰ extenda mꝰ. ł in altitudinẽ ꝓdu.¬
ERũ ex istis alia faciunt. alia
patiunt᷑. faciunt intentio &
remissio. patiunt᷑ acum̃ & gͣuitas.
Yductio aut̾e. ẽ hoc ẽ epr thasis uocis
cõmotio aloco grauiore inacutũ lo¬
cũ Anesis uͦ cͣtra. Nã abacuminis cul.¬
mine ingͣue qͥddã seriũq descendit.
fic autẽ som gͣuitas. cũ ex intimo qͥdã
sp̃s trahit᷑. A cum̃ uͦ: exsuꝑficie oris¬

Expanded text:
tionem, graia, id est Graeca voce perhibeadmodum, id est quo accentu, nobis scribendum sit, cogitemus, quemadmodum unaquaeque syllaba suum accentum habet, ita unusquisqramus, extendamus vel in altitudinem produverum ex istis alia faciunt, alia patiuntur: faciunt intentio vel remissio, patiuntur acumen et gravitas. productio autem est hoc est epitasis vocis commotio a loco graviore in acutum locum, anesis vero contra; nam ab acuminis culmine in grave quiddam seriumque descendit. fit autem soni gravitas, cum ex intimo quidam spiritus trahitur; acum
Abbreviated transcription (Latin):
sesq tͣnsire. Manes cieri . lunãq labora¬
Sre nonne ipsius uetustatis ꝑsuasione
Scõꝑtũ: Inlydia nympharũ insulas
Sdici. qs etiã recentior asserentiũ uarro
Isedisse testat᷑. Quȩ in mediũ stagnũ a
continenti ꝓcedentes. cantu tỹ barupͥ.
Smo incirculũ mote de hinc adlitora re¬
Su̾tunt᷑ In actiaco litore mare cy tharã
sonat. Megarissaxũ. adictũ pulsꝰ cuiꝰtunq
fidicinat.

Expanded text:
sesque transire, manes cieri Lunamque laborasesque transire, manes cieri Lunamque laborare; nonne ipsius uetustatis persuasione compertum in Lydia Nympharum insulas dici, quas etiam recentior asserentium Varro se uidisse testatur, quae in medium stagnum a continenti procedentes cantu tibiarum, primo in circulum motae, dehinc ad litora reuertuntur? In Actiaco litore mare citharam sonat. Megaris saxum ad ictum pulsus cuiuscumque fidicinat.
Abbreviated transcription (Latin):
Asclepiades itẽ tuba sur dissimis medebat᷑.
Ad affectiones ammi. tybias theofrastꝰ
adhibebat. Sciadas qͥs nesciat expelli
aulica suauitate : Senocrates organi¬
cis moduł lymphaticos lib̾abat. T aletẽ
cretensẽ. eythare suauitate cõptũ. ẽ. mor¬
bes ac pestilentiã fugauisse. Erophi¬
lus egroꝵ uenas rithmor collatione
pensabat. Animaliũ uͦ sensꝰ meis cantibꝰ
incunctant᷑ ad duci. saltẽ traciꝰ ꝙ thari¬
sta ꝑdocuit. in qͦ non fabula s ueritas
głam ꝓcreauit. Unde enĩ cerui fistuł ca¬
piunt᷑: pisces instagno alȩxandriȩ crepi¬
tu detinent᷑: Cygnos y ꝑboreos. ꝙ tha¬
rȩ cantꝰ adducit. Elephantos indicos.
organica ꝑmulsos detineri uoce cõꝑ.¬
tũ. Fistulis aues allici cõꝓbatũ. Infan¬¬
tibꝰ crepitacula uagitꝰ abrũꝑe. Fides.
del finis amicitia hõminũ ꝑsuasert̃.
Qͥd canticis allici disrũpiq serpentes: In¬

Expanded text:
Asclepiades item tuba surdissimis medebatur, Asclepiades item tuba surdissimis medebatur, ad affectiones animi tibias Theophrastus adhibebat. Ischiadas quis nesciat expelli aulica suauitate? Xenocrates organicis modulis lymphaticos liberabat; Thaletem Cretensem citharae suauitate compertum morbos ac pestilentiam fugauisse; Herophilus aegrorum uenas rhythmorum collatione pensabat. Animalium uero sensus meis cantibus incunctanter adduci saltem Thracius citharista perdocuit, in quo non fabula, sed ueritas gloriam procreauit: unde enim cerui fistulis capiuntur, pisces in stagno Alexandriae crepitu detinentur, cycnos Hyperboreos citharae cantus adducit? Elephantos Indicos organica permulsos detineri uoce compertum, fistulis aues allici comprobatum, infantibus crepitacula uagitus abrumpere; fides delphinis amicitiam hominum persuaserunt. Quid? Canticis allici disrumpique serpentes,
Abbreviated transcription (Latin):
brata sub st̃: lyradicta apotulytm
id .ẽ auarietate uocũ. qd̾ diuersos sonos
uaria int̾ris reliqͥsset animalia reli¬
ctaeciã testudo.ẽ. Quȩ cũ putre facca
fuisset. & nerui eiꝰ remansissent. exten¬
ti int᷑ corĩ ꝑcussa amerturio sonũ
dedit. Ad cuiꝰ speciem & ipse lẏrã fecit.
& orpheo dedit. qͥ huiꝰ rei erat maxime
ERturbationibꝰ
animoꝵ corporeisq in orbis.
medicabile crebrꝰ carm̃ insonui. Nam
frenecicos sy inphonia resanaui. Q d̾
asclepiades qͦq medicꝰ imitatꝰ cũ c̃fulen¬
tibꝰ urbiu patribꝰ plebis inconditȩ ulgꝰ
infremeret: seditiones accensas crebrior
cantꝰ in hibuit. Ebrios iuuenes ꝑ indeq
imꝓbriꝰ petulantes: damon unꝰ e sectato.¬
rib meis modoꝵ grauitate ꝑ domuit.
Qͥppe tybicini spondeũ canere iubens.
temulentȩ dem̃tiã ꝑtͣbationis infre-¬
git. Qͥd afflictionibꝰ corporeis: Nonne
assidua medicatione succurri: fẽbrẽ
curabant uulneraq ueteres cantione.

Expanded text:
rius habet. Lyra dicta apotulyrim, id est a varietate vocum, quod diversos sonos varia in campis reliquisset animalia, relicta ante testudo est. Que cum putrefacta esset, et nervi eius remansissent extenti intra corium, percussa a Mercurio sonitum dedit, ad cuius speciem Mercurius lyram fecit et Orpheo tradidit qui eius rei maximerturbationibus animorum corporeisque morbis medicabile crebrius carmen insonui: nam phreneticos symphonia resanaui, quod Asclepiades quoque medicus imitatus. Cum consulentibus urbium patribus plebis inconditae uulgus infremeret, seditiones accensas crebrior cantus inhibuit. Ebrios iuuenes perindeque improbius petulantes Damon, unus e sectatoribus meis, modulorum grauitate perdomuit: quippe tibicini spondeum canere iubens, temulentae dementiam perturbationis infregit. Quid? Afflictationibus corporeis nonne assidua medicatione succurri? Febrem curabant uulneraque ueteres cantione,
Abbreviated transcription (Latin):
Iamtrax qͦdurirũꝑe regna erebi
oͦq suã meruit ĩ menior euridicen.
& cantu stupidȩ tygrid̃ ira ruit.
& fert᷑ rabidas ꝑ domuisse feras
Quo uidit rigidas gl andibꝰ ire comas.
Ist maros & siluas currere monte suas.
Carmine qͦstrimon c̃tinuit latices.
Et tanais u̾sis sepe reflatus aqui
Quo ĩpune accubuit rictibꝰ agna lupi
Et lepꝰ immiti contulit ora cani:
Hoc nc̃ ꝑmulsit insonuitq melo.
Accumulanꝰq magis carmina sacͣ ioui.
Amphyon rigido incorpore m̃tis iter.
Quoq dedit montes sume̾ posse anima:
Quo sensꝰ duris cantibꝰ inseruit.
Et docuit rupes carmina uelle sequi
Nam muros theb̾ dulcisonis fidibus.
Prȩsidiũq dedit car minis arbitrio.
S nec arion iã marmora surda chelin.
Tẽpsere extremã cũ flagitaret opem.
Et licet indomiti dira ꝓcella nothi:
Spumea cy nei uerreret ima maris
Delphy nas totis sollicitauit aqui.
Et melycoscantꝰ belua grata tulit.
Ouere antistans numina magna deũ
Quȩ istoꝵ laudes ꝓtulit armonia

Expanded text:
am Thrax quo duri rumpere regna Erebi quoque suam meruit immemor Eurydicen; quo cantu stupidae tigridis ira ruit; quo fertur rabidas perdomuisse feras; quo uidit rigidas glandibus ire comas Ismaros et siluas currere monte suas; carmine quo Strymon continuit latices et Tanais uersis saepe reflatus aquis; quo impune accubuit rictibus agna lupi et lepus immiti contulit ora cani: hoc nunc permulsit insonuitque melo accumulansque magis carmina sacra Ioui; quo Amphion rigido in corpore mentis iter quoque dedit montes sumere posse animas; quo sensus duris cautibus inseruit et docuit rupes carmina uelle sequi: nam muros Thebis dulcisonis fidibus praesidiumque dedit carminis arbitrio. Sed nec Arioniam marmora surda chelyn tempsere, extremam cum flagitaret opem, et, licet indomiti díra procella Noti spumea Scyllaei uerreret ima maris, delphinas totis sollicitauit aquis et melicos cantus belua grata tulit. O uere antistans numina magna deum: quae istorum laudes protulit Harmonia,
Abbreviated transcription (Latin):
mica. q̃ ad u̾ba: metrica. hoc int̾est int̾ rih¬
mũ & metrũ. qd̾ rithmꝰ. ẽ sola u̾boꝵ consona¬
ntia. sine ullo certo t̾mino & fine. & in infi.¬
nitũ fundit᷑. nulla lege constrictꝰ. nullis
certis pedibꝰ cõpositꝰ. Metrũ autẽ ꝓpͥis pe¬
dibꝰ certisq finihꝰ ordinat᷑. Minimũ aut̃
metrũ.ẽ qd̾ constat pede & semipede. cre

Expanded text:
mica; quae ad verba, metrica. Hoc interest inter rhythmum et metrum, quod rhythmus est sola verborum consonantia, sine ullo certo numero et fine, et in infinitum funditur nulla lege constrictus, nullis certis pedibus compositus: metrum autem pedibus propriis certisque finibus ordinatur: minimum autem metrum est, quod consta
Abbreviated transcription (Latin):
ed cũ illa monas¬
intellectuałq lucis pͥma for¬
matio animas fontib emanan¬
tes int̾rarũ habitacula rigaret: mod̾a¬
trix earũ iussa sũ de mearẽ. Deniq nu-¬
merꝰ cogitabiliũ notionũ totiꝰq uolup¬
tatis ĩpulsus ipsa rerũ dispensans con¬
gruentiã tẽꝑabã. Quã rẽ deb̾e morta¬
libꝰ uniu̾sis cheophrastꝰ laboraũ. Py¬
thagorei etiã docuer̃ ferociã anii t¬
bris aut fidibꝰ mollientes. cũ corporib
adherere nexũ fedꝰ animarũ. Mẽbris
qͦq latentes int̾serere numõs ñcõtẽp¬
si hoc etiã aristoxenꝰ pr thagorasq tes.

Expanded text:
ed, cum illa monaintellectualisque lucis prima formatio animas fontibus emanantes in terrarum habitacula rigaret, moderatrix earum iussa sum demeare; denique numeros cogitabilium motionum totiusque uoluntatis impulsus ipsa, rerum dispensans congruentiam, temperabam: quam rem debere mortalibus uniuersis Theophrastus laborauit; Pythagorei etiam docuerunt, ferociam animi tibiis aut fidibus mollientes, cum corporibus adhaerere nexum foedus animarum; membris quoque latentes interserere numeros non contempsi: hoc
Abbreviated transcription (Latin):
nale. tensile. inflatilẽ. ꝑcussionalia. ut
gore ꝑcussȩ. reddt̾ cũ suauitate tinni¬
tũ. Tensilia stͣ cordarũ fila. subarte re¬
ligata. q̃ amodico plectro ꝑcussa mul
qͣ spũ reflante cõpleta insonũ uocis am¬

Expanded text:
nale, Tensibile, Inflatile. Percussionalia, ut gore percussa, reddunt cum suavitate tinnitum. Tensibilia sunt chordarum fila, sub arte religata, quae amodo plectro percussa mulcquae spiritu reflante co
Abbreviated transcription (Latin):
Uio qd̾bella uictoriȩq undiq¬
meis cantib conquisitȩ: Nã
creces adeytharã dimicaba.¬
nt. lacedemonii adty.¬
bias. Nec ante aggrediebant᷑ fata pͣ
musis. Qͥ d amazonẽs: Nonne ad cala¬
I mos arma tͣrtabant: Quarũ una qͣ
concipiendi studio uenerat. cũ alexan¬
sdrũ salutaret: donataty bicine ut ma¬
gno munere gͣtulata discessit. lacedemo¬
ñios ingrecia initalia sabaritas. ty bicmnes
ad pͣlia pͣire qͥs nesciat: lubas ñ solũ sonips¬
s des atq bella: s agonas acuere certam̃q
ne nr̃is cantibꝰ celebrata st̃ Grecarũ qp¬
pe urbiũ multȩ adli. rãleges decretaq¬
⁊ publica recitabant.

Expanded text:
uod bella victoriaeque undiqmeis cantibus conquisitae? nam Cretes ad citharam dimicabant, Lacedaemonii ad tibias, nec ante aggrediebantur fata prMusis. quid Amazones? nonne ad calamos arma tractabant? quarum una, quae concipiendi studio venerat, cum Alexandrum salutaret, donata tibicine ut magno munere gratulata discessit. Lacedaemonios in Graecia, in Italia Sybaritas tibicines ad proelia praeire quis nesciat? tubas non solum sonipedes atque bella, sed agonas acuere certamenqune nostris cantibus celebrata? Graecarum quippe urbium multae ad lyram leges decretaque publica recitabant.
Abbreviated transcription (Latin):
ENI&: benignitate largissi¬
ma sensim ip̃sa notione̾ meȩ
obiectionis aꝑui. Nam fides a.¬
pud delphos ꝑ deliac̃a ꝙ tharã demon.¬
straui. Ebiȩ ꝑtritonidã nrĩ comit᷑e
marsiãq lydiũ sonuert. Calamos
mariandini. & aones. in laudes in fla-¬
uere cęlestiũ. Pandurã. egyptios aptẽ¬¬
ptare ꝑmisi. ipsisq pastoralibꝰ fistulis.
łcantus auiũ ł arborũ crepitꝰ. ł susurrõ
fluminũ imitantibꝰ ñ negaui. Peltas.
cordacistas. sambucos. Ydraulas. ꝑ totũ
orbẽ ad cõmodũ humanȩ utilitatis in.¬

Expanded text:
enique benignitate largissima sensim ipsa notionem meae obiectationis aperui: nam fides apud Delphos per Deliacam citharam demonstraui; tibiae per Tritonidam, nostri comitem, Marsyamque Lydium sonuerunt; calamos Mariandyni et Aones in laudes inflauere caelestium; panduram Aegyptios attemptare permisi ipsisque me pastoralibus fistulis uel cantus auium uel arborum crepitus uel susurros fluminum imitantibus non negaui; psaltas, cordacistas, sambucos, hydraulas per totum orbem ad commodum humanae utilitatis in
Abbreviated transcription (Latin):
diutiꝰ circũ stantiũ pectora dõrũq mul.¬
aence: illȩ egressoꝵ paulo ante tͣbe ad.¬
uentũ uirginis pͣeuntes. ac tanti comi¬
tatꝰ prȩãbulare uisunt᷑. S ñ cassȩ dulce¬
dinis nec sine aliqͦ sonori modulami¬
nis argum̃to aut oꝑe reu̾tunt᷑ Nam
eratime cy pͥdis filia. & ymeros cupidi¬
nisassecutor. itẽq tersibre famulitio
dyone c̃cinentes. gͣtissime intrauere
pͥmũ. S puer monaulit̾ sonabat.

Expanded text:
 circumstantium pectora deorumque mulcente, illae egressorum paulo ante turbae aduentum uirginis praeeuntes ac tanti comitatus praeambulae reuisuntur; sed non cassae dulcedinis nec sine aliquo sonori modulaminis argumento aut opere reuerterunt: nam Eratine, Cypridis filia, et Himeros, Cupidinis assecutor, itemque Terpsis e famulitio Dionae, concinentes gratissime, intrauere primum, sed puer monauliter sonabat.
Abbreviated transcription (Latin):
suauitas intẽptata. aulideq dul.¬
cedinis cantꝰ insonuit. ac melodie ultͣ
cuncta rerũ oblectamina recinentes.
auditũ mirantiũ cõpleuere diuũ. Hon
mi simplex qͥdã exuniꝰ mat̾iȩ tinnitibꝰ
modulatꝰ. s om̃iũ organicarũ uocũ con¬
sociata ꝑmixtio. qͣndã plenitudinẽ cunc.

Expanded text:
suauitas intemptata aulicaeque dulcedinis cantus insonuit ac melodiae ultra cuncta rerum oblectamina recinentes auditum mirantium compleuere diuum: non enim simplex quidam et unius materiae tinnitibus modulatus sed omnium organicarum uocum consociata
Abbreviated transcription (Latin):
it lor meneo dutiꝰ uelut feden¬
nina qͣd̾a licentia ꝑ sonante ge.¬
minanteq crebriꝰ qͣ placuisse
ratꝰ: maxima circũstantiũ multitu¬
Ido triconide doneq comitata digre.
dit᷑. & ad nos reductȩ tandẽ uirgnis
studio ꝓꝑante concurrit᷑. Nerũta¬
puellarũ ꝗ̃ deas dñ e consecute pone
forte constiterant. quã heroũ popłse
iussus aduenerat: ꝓ ꝑabat. Illȩ ut olil¬
lendi materiẽ discerent: hi ut sacri
Wltus memoriã recenserent.

Expanded text:
s, Hymenaeo diutius — uelut fescennina quadam licentia — personante geminanteque crebrius, placuisse ratus. Maxima circumstantium multitudo Tritoniden Dionenque comitata digreditur et ad nos reductae tandem uirginis studio puellarum, quae deas dominas consecutae pone forte constiterant, quam heroum populus, qui iussus advenerat, properabat, illae ut psallendi materiem discerent, hi ut sacri vultus memoriam recenserent.
Abbreviated transcription (Latin):
in plerisq utrũne magis ustꝰ alt̾o dici pos¬
sit. ꝓleriq aut̃ subtilit̾ uident᷑ atendisse.
qͥ qͣlitates ipsas ñ dict̃ reciꝑe magis & mitiꝰ.
s ea q̃ abhis dñant᷑. ut iusticia sit ipsa una
qͥdã & ꝑfecta notio. ut ñ dici possit magis
hec iusticia ꝗͣ illa ÷: dici tam̃ potest magis
hic iustꝰ ꝗͣ ille ÷. Itẽ dici ñ potest magis hȩc
sanitas ꝗͣ illa ÷. Dici tam̃ possit hic sanꝰ mag̾¬

Expanded text:
n plerisque utrum magis iustus altero dici possit. Plerique autem subtiliter uidentur attendisse qui qualitates ipsas non dicunt recipere magis et minus, sed ea quae ab his denominantur ut iustitia sit ipsa una quaedam perfecta notio ut non dici possit «magis haec iustitia quam illa est», dici tamen potest «magis hic iustus quam ille est ». Item dici non potest « magis haec sanitas quam illa est», dici tamen possit «mag
Abbreviated transcription (Latin):
ueniente tẽpore qͦ uidere possint. neq cȩ¬
ꝗ neq uidentes dicunt᷑. Quartũ genus
oppositoꝵ ÷ aientia & negantia ut cycero
gillatĩ dici posst̃. hȩc aut̃ ñ nͥ conexa di¬
cunt᷑. Arelatiuis hoc differt̃: qđ etiã illa
cant᷑. tam dui aut uera aut falsa sunt
ꝗͣ dui ÷ illud in qͦ in .eẽ. posst̃. Cũ aut̃ hoc
eẽ. distiterit: neq uera neq falsa st̃. ut
uiuit hoꝵ alterũ uerũ ÷. cũ ipse ẽẽ. disti¬
terit. utͣq falsa sc̃. Quia ille qͥ ñ ÷ neq stul¬
tus neq sapiens. eẽ. potest. At uͦ eycero dis¬
putat. & cydero ñ disputat: ita sibi opponim¬
tur. ut & dũ uiuit cycero alterũ eoꝵ neces¬
sario sit. & ipso mortuo falsũ ÷ qͥde᷑ qđ
disputat. uerũ tam̃ ÷ qd̃ ñ disputat. Hoc
moueire. qđ uidem̃ ũ deploqͥis aliqͥd dins¬
se. de qͥbꝰ postea dicendũ÷. Hãq hoc faes

Expanded text:
te tempore quo uidere possint, neque caeci neque uidentes dicuntur. Quartum genus oppositorum est aientia et negantia ut «Cicerogillatim dici possunt, haec nonnisi conexe dicuntur. A relatiuis hoc differunt quod illa cantur, tamdiu aut uera aut falsa sunt quamdiu est illud, in quo inesse possunt; cum autem hoc esse destiterit, neque uera neque falsa sunt ut uiuit, horum alterum uerum est; cum ipse esse destiterit utraque falsa sunt quia ille qui non est neque stultus neque sapiens esse potest. At uero «Cicero disputat» et «Cicero non disputat» ita sibi opponuntur ut et dum uiuit Cicero alterum eorum necessario sit et ipso mortuo falsum est quidem quod disputat, uerum tamen est quod non disputat. Hoc moueare quod uidemur iam de proloquiis aliquid dixisse, de quibus postea dicendum est; hoc na
Abbreviated transcription (Latin):
oppositoꝵ differt apͥmo relatiuoꝵ. eo qđ
cernentia ita opponit᷑ cȩcitati ut eiꝰde cę¬
citatis ñ sit aut adeã qͦdã mͦ referat᷑. A scd̃o
gen̾e id ÷ contͣrioꝵ illud differt abiis dun¬
taxat contriis q̃ habent mediũ qđ cernen¬
tia or cęcitas intelligunt᷑ erga occłos. ut
alterũ eoꝵ necessario insit. Hoc gͦ differt̃
abiis contͣriis q̃ habent mediũ. qr illoꝵ
alterũ ñ necessario in est substantiȩ. Hoꝵ
aut̃ necessario. Abiis uͦ contͣriis q̃ medio
carent. hȩc ipsa opposita differt̃: qd̃ illa
rei cui nat᷑a in st̃ omĩ tẽpore alterutra
uice accedant necesse ÷ ut corpori aĩalis
sanitas & in becillitas. alterũ eoꝵ sẽꝑ est
in corpore aĩał. Hȩc aut̃ posst᷑ aliqͦ tẽpore
ei rei cui nat᷑a in ee. posit̃ utraq deesse
aliquando. Ut infans dũ ñdũ tẽpꝰ ÷. quo
cdentes habere possit neq dentatꝰ neq eden

Expanded text:
oppositorum differt a primo relatiuorum eo quod cernentia ita opponitur caecitati ut eiusdem caecitatis non sit aut ad eam quodam modo referatur; a secundo genere, id est contrariorum, illud differt ab his dumtaxat contrariis quae habent medium, quod cernentia et caecitas intelleguntur erga oculos ut alterum eorum necessario insit. Hoc ergo differunt ab his contrariis quae habent medium quia illorum alterum non necessario inest substantiae, horum autem necessario. Ab his uero contrariis quae medio carent, haec ipsa opposita differunt, quod illa rei cui natura insunt omni tempore alterutra uice accidant necesse est ut corpori animalis sanitas et imbecillitas: alterum eorum semper est in corpore animalis, haec autem possunt aliquo tempore ei rei cui natura inesse possunt utraque deesse aliquando; ut infans, dum nondum tempus est quo dentes habere possit, neque dentatus neque eden
Abbreviated transcription (Latin):
sit: ut ad illã sit stulticia. Sciendũ tamꝰ ÷
q̃dã cont̾ria mediũ habere. q̃dã ñ habere.
Haq st̃ alia. ut in ea re inqͦ. et̃. posit̃ alte¬
rutta uice necessario insint. & medio ca¬
rent. ut sanitas ꝙ inbecillitas. Hȩc duo con¬
traria. nat᷑a in st̃ corporibꝰ animaliũ: atq
ita uice alterutra necessario in st̃ corporibꝰ
ut diximꝰ. ut inqͦ aĩał corpore sanitas ñ÷
necessario sit in becillitas. Et in qͦ inbecilli¬
tas ñ ÷: necessario ut sanitas sit. At uero
candidũ & nigrũ cũ sint contraria or na

Expanded text:
it aut ad illam sit stultitia. sciendum tamen est quaedam contraria medium habere, quaedam non habere. nam quae sunt talia, ut in ea re, in qua esse possunt, alterutra vice necessario insint, medio carent, ut sanitas et imbecillitas. haec duo contraria natura insunt corporibus animalium, atque ita vice alterutra necessario insunt, ut diximus, ut in quo animalis corpore sanitas non est, necessario imbecillitas sit, et in quo imbecillitas non est, necessario ut sanitas sit. at vero c
Abbreviated transcription (Latin):
Daduso uident᷑ obsistere. ut c̃tͣria. Hȩc
tam̃ om̃ia quȩ opponunt᷑ sibi contͣria fc̃.
somĩa contrra opposita st̃. Opponuntur
aut̃ sibi ita: ut a ut relatiui opponant᷑¬
aut ut aientia negationi. ut escero dis¬
putat. cycero ñ disputat. hȩc aut̃ int̾ se
ñ nichil differt̃. Nã relatiuũ relatiuo ita
opponit᷑: ut hoc ipsũ qd̃ opponit᷑ eiꝰ sit eui
opponit᷑. aut ad id qͦcũq mͦ referat᷑. Nã
dimidiũ opponit᷑ duplo. & eiꝰdẽ dupli
dimidiũ ÷. Ita gͦ illi opponit᷑ ut eiꝰ sit. Et
paruũ opponit᷑ magno ut eiꝰ sit. ita ut
ipsũ paruũ ad hoc magnũ cui opponitur
paruũ sit. Cont᷑ria uͦ ita sibi opponunt᷑:
ut ñ eoꝵ sint qͥbꝰ opponunt᷑. s tam̃ ad ea¬

Expanded text:
adverso videntur obsistere, ut contraria. nec adverso videntur obsistere, ut contraria. nec tamen omnia, quae opponuntur sibi, contraria sunt, sed omnia contraria opposita sunt. opponuntur autem sibi ita, ut aut ‹relativum› relataut aientia negationi ut «Cicero disputat», «Cicero non disputat». Haec autem inter se nonnihil differunt. Nam relatiuum relatiuo ita opponitur ut hoc ipsum quod opponitur eius sit cui opponitur aut ad id quocumque modo referatur. Nam dimidium opponitur duplo et eiusdem dupli dimidium est. Ita ergo illi opponitur ut eius sit et paruum opponitur ut eius sit magno ita ut ipsum paruum ad hoc magnum, cui opponitur, paruum sit. Contraria uero ita sibi opponuntur ut non eorum sint quibus opponuntur a
Abbreviated transcription (Latin):
eri. refrigerari. habent etiã magis & mi¬
nꝰ ut magis & minꝰ urere. ut magis o mi¬
nꝰ uri.ISitus oĩs de nõatigue dr̃. ut scdę
a sessione stare abstatione. Et qͣuis ñ ñꝗͣ
dicta exempla sufficiunt. Quando enĩ di¬
cimꝰ: ut heri. cras. Ubi: ut rome: athenis.
¶Habitũ. ut calciatũ. armatũ. Quid hoꝵ
recipiat magis & minꝰ: cũ in sermonẽ in¬
cidit facile apparet. Iste st̃ decẽ p̃dicatiões
exqͥbꝰ aliqͥd necessario singillatim enun¬
tiamꝰ Nã qͥcqͥd omĩno dixerimꝰ. qd̃ aliqͥd
significet: ndũ tam̃ intelligi possit an
uerũ an falsũ sit. unũ ÷ de his decẽ. excep¬
pleraq agramaticis in orationis partibꝰ
enutitiata. q̃ om̃ino posse nichil ualent.
aut aliqͥd significant plenũ. nͥ cũ fuerint
ubis adiuncta. ut coniunctiones. ppositio¬
nes ꝙ qͥcqͥd tale illi docent. Restat ut de¬
appositis dicamꝰ.
Cunt enĩ opposita. quę sibi ueliti ex

Expanded text:
eri, refrigerari. Habent etiam magis et mieri, refrigerari. Habent etiam magis et minus ut magis et minus urere et magis et minus uri. Situs omnis denominatiue dicitur ut sedere a sessione, stare, ab statione, et quamuis nonnumquam dicta exempla sufficiunt. Quando enim dicimus ut «heri», «cras»; ubi ut «Romae», «Athenis»; habitum ut «calceatum», «armatum». Quid horum recipiat magis et minus, cum in sermone inciderit, facile apparet. Istae sunt decem praedicationes, ex quibus aliquid necessario singillatim enuntiamus. Nam quicquid omnino dixerimus quod aliquid significet, nondum tamen intellegi possit an uerum an falsum sit, unum est de his decem, exceppleraque a grammaticis in orationis partibus enuntiata, quae omnino per se nihil valent aut aliquid significant plenum, nisi cum fuerint verbis adiuncta, ut coniunctiones, praepositiones, et quicquid tale illi docent. 384 Restat ut dpositis dicamus. sunt autem opposita, quae sibi veluti ex
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ in aliqͦ homine refert᷑ ad dnm̃. At u̾
penna: ita pennati alicuiꝰ penna ÷ ut
excepto eo qł in aliqͦ pennato ÷. ad nichil
refferri possit. Sane admonendi sumꝰ ne
nos pudeat noua u̾ba facere ꝓ necessitate
coni̾dionis. Nã si mutua conu̾sio ñ rspen¬
deat. ñ relatiue enuntiamꝰ hoc mͦ. Cũ dico
penna uolens eã ostendere relatiuã: ñ
me pudet pennatũ aliqͥd ꝓpt̾ conu̾sio¬
nẽ dicere. Est enĩ pennatuꝰ ita usitatũ:
ut aures ñ offendat. Si de pede agat᷑: ñ
pudeat simili deriuatione fingere notũ
conusiõi uerbũ. Itẽ scire oportet eũ qͥ re¬
latiiũ aliqͥd ad cͥd referat᷑ ignorat. nec oĩno
utrũ ad aliqͥd referri possit. id qd̃ dicit: scire
pose hoc. hoc mͦ. Cũ dicis. hoc duplũ ÷:
nosti simplũ eꝰ id ÷ adqł duplũ sit. Aut si
illud ignoras: nec oĩno utrũ duplũ sit
Acere & pati posst̃ habere contrari¬
ũ. ut calefacere. refrigerare. & calefi¬

Expanded text:
id est in aliquo homine, refertur ad dominum. At uero id est in aliquo homine, refertur ad dominum. At uero pinna ita pinnati alicuius pinna est ut, excepto eo quod in aliquo pinnato est, ad nihil referri possit. Sane admonendi sumus ne nos pudeat uerba noua facere ad necessitatem conuersionis; nam si mutua conuersio non respdet, non relatiue enuntiamus, hoc modo: cum dico «pinnam», uolens eam ostendere relatiuam non me pudet pinnatum aliquid propter conuersionem dicere; est enim pinnatum ita usitatum ut aures non offendat. Si de pede agatur, non pudeat simili deriuatione fingere aptum conuersioni uerbum. Item scire oportet eum qui relatiuum aliquid ad quid referatur ignorat nec omnino utrum ad aliquid referri possit id quod dicit, scire posse, hoc modo cum dicis «hoc duplum est», nosti simplum eius, id est ad quod duplum sit, aut si illud ignoras, nec omnino utrum duplum sit  pati possunt habere contrarium ut calefacere, refrigerare et calefi
Abbreviated transcription (Latin):
ita sccłę substantie relatiue dici ñ postꝰ
N enĩ sua conu̾sione respondent. ut si li¬
sit. Non gͦ ut diximꝰ pͥma substantia. na
partes eiꝰ relatiue dici posit̃. Querit᷑ ÷
tia nulla questto ÷ Non enĩ homo alicuꝰ
homo. s manꝰ spetialit̾ alicuiꝰ hoĩs masꝰ.
Et ut mutua conu̾sione respondeat: alius
manuati manꝰ ÷ ut possimꝰ ita coni̾tere
qr te manuatũ aliqͥd manu manuitũ:
Itẽ ungula ñ pͥmȩ substantie ungilis
alicuiꝰ ungulati. qr & ungulatũ ali in
gula ungłatũ. ut mutua possit habem
Si gͦ maneat illa relatiuoꝵ diffinitio it
relatiitũ sit qͥcqͥd alicuiꝰ dici potest. dsfi¬
cile resistimꝰ dici partes sedarũ substantu¬
rũ relatiue. Si uͦ illa diffinctio mutatal
ita ut relatiua sint ea quȩ ad aliqͥd resi¬
runt᷑. excepto eo qd̃ in aliqͦ st̃. nulla incit
in hanc diffinitionẽ substantia. Quẽ ad¬
modũ seruitꝰ excepto eo qł in eodẽ seru:

Expanded text:
ita secundae substantiae, relatiue dici non potest. Non enim sua conuersione respondent ut, si disit. Non ergo ut diximus, prima substantia neque partes eius relatiue dici possunt. Quaeriturtia nulla quaestio est. Non enim homo alicuius homo. Sed manus specialiter alicuius hominis manus est et, ut mutua conuersione respondeat, alicuius «manuati» manus ut possimus ita conuertere quia et «manuatum» aliquid manu «manuatum» est. Item ungula, non primae substantiae ungula, sed alicuius ungulati quia et ungulatum aliquid ungula ungulatum ut mutuam possit habere Si ergo maneat illa relatiuorum definitio ut relatiuum sit quicquid «alicuius» dici potest, difficile resistimus dici partes secundarum substantiarum relatiue. Si uero illa definitio est mutata ita ut relatiua sint ea quae ad aliquid referuntur excepto eo quod in aliquo sunt, nulla incidit in hanc definitionem substantia, quemadmodum seruitus, excepto eo quod in eodem seruo est,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ carent: qr ñ necesse : corpꝰ aliqͦd candidũ
ẽẽ. aut nigrũ ꝑ otest enĩ ita dece̾. candidũ
ut ñ insit nigrũ. Atq hoc mͦ exalia parte
Ergo color aliqͥs mediꝰ inueniri potest. ut
luteus. ł uiridis. Habitꝰ ꝙ orbatio ita sibi
opponunt᷑. ut in ea re cui euenire posst̃
alterũ eoꝵ necessario in sit. exillo dũ taxat
tẽpore qͦ ea nat᷑a eẽ. ꝑmitcit. Ut dentatũ
eũ dicimꝰ qͥ dentes habet. edentulũ uͦ ñ illũ
dicimꝰ qͥ dentes ñ habet. s cui nat᷑a in ÷ ut
habeat ex illo tẽpore qͦ nat᷑a ꝑmittit. ut

Expanded text:
carent quia non necesse est corpus aliquod candidum esse aut nigrum. Potest enim ita deesse candidum ut non insit nigrum atque hoc modo ex alia parte; ergo color aliqui medius inueniri potest ut luteus uel uiridis. Habitus et orbatio ita sibi opponuntur ut in ea re, cui euenire possunt, alterum eorum necessario insit ex illo dumtaxat tempore quo ea natura esse permittit, ut dentatum eum dicimus qui dentes habet, edentulum uero non illum dicimus qui dentes non habet, sed cui natura inest ut habeat, et ex illo tempore quo iam nat
Abbreviated transcription (Latin):
Ita duplũ simplo ñ. ẽẽ. cont̾riũ: qm̃ hoc
idẽ duplũ potest. eẽ. ad aliqͥd simplũ. Non
gͥ om̃ia relatiua posst̃ habere contͣriũ.
Itẽ magis & minꝰ quędã recipiunt q̃dã
non. Nã magis hic amicꝰ illo ÷ Hoc mag̾
duplũ illo duplo. eẽ ñ potest. ꝓpt̾ea qr
siduplũ ÷ ita duplũ: ut plus aliquid
minꝰ ue si fuerit ñ sit duplũ. Querit᷑ imi
aliqͥ substantia dici possit relatiue. s &
pͥma substantia dici ñ posse relatiue mil¬
la qͣstio ÷. Nenĩ eycero alicuiꝰ dici potest
aut ad aliqͥd referri.Itẽ eqꝰ iã qͥs eqꝰ ut ns

Expanded text:
 duplum simplo non esse contrarium, quoniam hoc idem duplum potest esse ad aliquid simplum. Non igitur omnia relatiua possunt habere contrarium. Item magis et minus quaedam recipiunt, quaedam non. Nam magis hic amicus illo est, hoc magis duplum illo duplo esse non potest propterea quia, si duplum est, ita duplum est ut, plus aliquid minusue si fuerit, non sit duplum. Quaeritur utrum aliqua substantia dici pprima substantia dici posse relative nulla quaestio est; non enim Cicero alicuius dici potest aut ad aliquid referri. item equus †iam quis equus
Abbreviated transcription (Latin):
:. Hȩc gͦ ñ ut q̃ supͣ dicta st̃ seruatis isdẽ
casibꝰ s mutatis conu̾tunt᷑. Quȩdã relati¬
ua iis ad q̃ referunt᷑ ȩtiã in tẽpore concor¬
dant. eaq simul ẽẽ. incipiunt. simul. eẽ.¬
sinit. Et itẽ dñs cũ seruũ ñ habuerit
dñs dici ñ potest. At uͦ noscibił res. pͥor ÷
nat᷑a ꝗͣ notio. Nã si noscibilia tollas: no¬
tio ñ erit. At uͦ si notionẽ tollas: potest ali¬
qͥd. ẽẽ. noscibile. ꝗͣ uis desit ille qͥ nouit.
Relatiua posst̃. ee. contrariaꝰ. amiciciȩ ini¬
micicia. At uͦ duplo nichil contͣriũ. neq
maiori ł minori. Quia qͥsqͥs tła cont̾ria
putauerit: cogit᷑ confiteri unã eandẽq
qͥde maior minori cõparatꝰ maior ÷: idẽq
maiori cõparatꝰ minor uno ÷ atq eodẽ tẽ¬
porȩ. qd̃ contͣriis euenire nullo mͦ potest.
Nã quo tẽpore homo stultꝰ. ñ eodẽ cepore

Expanded text:
est. Haec ergo non ut quae supra dicta sunt seruatis isdem est. Haec ergo non ut quae supra dicta sunt seruatis isdem casibus, sed mutatis conuertuntur. Quaedam relatiua his, ad quae referuntur, et in tempore concordant, eaque simul esse incipiunt, simul sinit. Et item dominus, cum seruum non habuerit, dominus dici non potest. At uero noscibilis res prior est natura quam notio. Nam si noscibilia tollas, notio non erit; at uero si notionem tollas, potest aliquid esse noscibile, quamuis desit ille qui nouit. Relatiua possunt habere contraria, sed nmicitia. At uero duplo nihil contrarium, neque maiori uel minori, quia, quisquis ista contraria putauerit cogitur confiteri unam eandemquequidem maior minori comparatus maior est, idemque maiori comparatus minor est uno atque eodem tempore, quod contrariis euenire nullo modo potest. Nam quo tempore homo stultus, non eodem tempore
Abbreviated transcription (Latin):
ł ad aliqͥd qͦ libet mͦ referri potest. ut
filiꝰ non sine patre ł matre: & seruꝰ ñ sine
dño potest intelligi. neq sine his illi uicis¬
sim. Dicunt᷑ aut̃ relatiua tribꝰ modis. Aut
alicuiꝰ ut filiꝰ. aut alicui ut uicinꝰ. aut ad.
aliqͥd ut duplũ. qm̃ duplũ ad aliqͥd simplũ:
Om̃iã relatiua iis adquȩ referunt᷑ uice
mutua respondent. Nã quẽ ad modũ filiꝰ
patris filiꝰ ÷: sic pat̾ filii alicuiꝰ pat̾÷. Et
respondent ita: ut aliꝗ̃ hisdẽ casibꝰ respon¬
deant. aliqͥ casus mutent. Hã de filio dixi
cdent. ut eosdẽ casus inconu̾siõe custodiant
Ita qͦq duplũ ad simplũ ÷ Ita maior mi¬
nore aliqͦ maior ÷: & minor maiore aliqͦ
sione seruare. At uͦ scientia cũ sit relati¬
ua: alicuiꝰ enĩ rei scibił scientia ÷ incon¬
u̾siõe id ad qd refert̃ casũ mutat. Nã qͦmͦ
dicimꝰ scientia scibił rei ÷: ñ possumꝰ di
sensus:: contͣ sensibił res sensus sensibił

Expanded text:
 ad aliquid quolibet modo referri potest, ut filius non sine patre uel matre, et seruus non sine domino, potest intellegi, neque sine his illi uicissim. Dicuntur autem relatiua tribus modis: aut «alicuius» ut filius, aut «alicui» ut «uicinus» aut «ad aliquid» ut duplum, quoniam duplum ad aliquid simplum est. Omnia relatiua his ad quae referuntumutua respondent; nam quemadmodum filius patris filius est, sic pater filii alicuius pater est. et respondent ita, ut aliqua isdem casibus respondeant, aliqua casus mutent. nam de filio dixi;dent ut eosdem casus in conuersione custodiant. Ita quoque duplum ad simplum est; item maior minore aliquo maior est et minor maiore aliquoin conuersione seruare. At uero scientia cum sit relatiua - alicuius enim rei scibilis scientia est -, in conuersione id ad quod refertur casum mutat. Nam quod dicimus «scientia scibilis rei est», non possumus dicsensus est, contra sensibilis res sensu sensibilis
Abbreviated transcription (Latin):
nitã quantitatẽ. Itaq si dicat aliqͥs maiꝰ
ẽẽ. uidet᷑ ei c̃trariũ qđ minꝰ ÷: si certũ quȩ¬
siuero qđ maiꝰ ÷. & responderit qđ tripedali.
apparet nichil. eẽ: contrariũ. Ipsa sibi aut̃
quȩ dnr̃ maiora & minora: relatiue dici
manifestũ ÷. Qđ libet enĩ minori cõparatũ.
maiꝰ ÷. Ideq̃ maiori cõparatũ: minꝰ ÷. Si gͥ
maiꝰ & minꝰ contraria st̃: cogim̾ confiteri
qł ualde absurdũ ÷ posse alicui rei uno
tẽpore simul euenire c̃traria. Rursus aliud
absurdũ cogim̃ intelligere. unã eandemq
rẽ sibimet. eẽ. contrariã. Siqͥdẽ res una di¬
u̾sis qͣntitatibꝰ cõparata. potest eodẽ tẽpore

Expanded text:
nitam quantitatem. itaque si dicat aliquid maius nitam quantitatem. itaque si dicat aliquid maius esse, uidetur ei contrarium quod minus est; si «certum» quaesiuero «quo maius est», et responderit «quod tripedali», apparet nihil esse contrarium. Ipsa sibi autem quae dicuntur maiora et minora, relatiue dici manifestum est. Quodlibet enim minori comparatum maius est idemque maiori comparatum minus est. Si igitur maius et minus contraria sunt, cogimur confiteri, quod ualde absurdum est, posse alicui rei uno tempore simul euenire contraria. Rursus aliud absurdum cogimur intellegere, unam eandemque rem sibimet esse contrariam, siquidem res una diuersis quantitat
Abbreviated transcription (Latin):
stantus reciꝑe. Itẽ cont̾riũ qͥlitas habet.
nec tam̃ om̃is. Nã sanitati eũ sit imbecilli¬
tas cont̾ria: nichil ÷ qͣdro rotundoue con
litas gͥ. amaritudo. & similia. De qͣnͣtitate¬
yantitas biꝑtita ÷: qł alia discreta :.¬
alia continua. Disereta ÷ ut numeri
xorationis. Continua. ut lineȩ ac tẽporis.
Ite alia qͥntitatis diuisio ÷. qđ alia situm
quendã partiũ habet. alia ñ habet. Nam
line situ qͦdã partiũ intelligit᷑. Si qͥdẽ dici
pecest q̃ pars eiꝰ. qͦ loco sit. dextrãq ac sinis¬
tra uidet᷑ habere. At uͦ numerꝰ aut oratio
ait cepꝰ nichil hoꝵ habent. ꝗͣ uis orcdlinẽ¬
habere possint. ut sit in his aliqͥd pͥmũ &
scđm & ultimũ & mediũ nichul tam̃. uã in
loco intelligat᷑. Quantitas om̃is caret contͣro.
Quid enĩ bipedali tripedaliue c̃trarium:
Et si qͥs dixerit contͣria. eẽ. magis & minꝰ.
q̃ uident᷑. ẽẽ. u̾ba qͥntitatis: sciat ñ. eẽ. diffi¬

Expanded text:
sint recipere. Item contrarium qualitas habet, nec tamen omnis; nam sanitati cum sit imbecillitas contraria, nihil est quadro rotundoue contlitas igitur amaritudo et similia. Quantitas bipertita est quod alia discreta alia continua: discreta, ut numeri et orationis, continua, ut lineae ac temporis. item alia quantitatis divisio est, quod alia situm quendam partium habet, alia non habet. nam linea situ quodam partium intellegitur, siquidem dici potest, quae pars eius quo loco sit, dextramque ac sinistram videtur habere. at vero numerus aut oratio aut tempus nihil horum habent, quamvis ordinehabere possint, ut sit in his aliquid primum et secundum et ultimum et medium, nihil tamen, quod in loco intellegatur. 372 quantitas omnis caret contrario. quid enim bipedali tripedalive contrarium? et si quis dixerit contraria esse magis et minus, quae videntur esse verba quantitatis, sciat non esse defi