comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cursu ueloci petebat Tinc uimis eturma francorum citato
equo eum insequtus hasta cõminus percussum terre ex ami
cuuibus consternatis sine mora oppugnauit et cepit multis¬
qz ablatis thesauris et sorore assumpta repedare festina¬
bat ad patriam sed anteqͣm cupiditas perueniret ad partes.
soror regis nescio quo depressa incõmodo uita decessit Cuiꝰ
corpus in loculo positum parisuis est delatum ac in hasi¬
lica beati petri Iuxta patrẽ tumulatum Sane In thesau¬
ris quos childelertus aduexit as hyspamis reperta sunt ex¬
solido fabricata forent auro gẽmisq ornata opere inclu¬
sorio Rex tamen integer ab eorum cupiditate cuncta ut erat
largissimus diuersis denanit ecclesiis

Expanded text:
cursu petebat. Tunc unus e turma Francorum, citato cursu petebat. Tunc unus e turma Francorum, citato equo eum insecutus, hasta cominus percussum terrae dejecit civibus consternatis, sine mora oppugnavit et cepit; multisque ablatis thesauris et sorore assumpta, repedare festinabat ad propria. Sed antequam cupitas pervenirent ad sedes, soror regis, nescio quo depressa incommodo, vita decessit. Cujus corpus in loculo positum Parisius est delatum, ac in basilica sancti Petri juxta patrem humatum. Sane in thesauris quos Childebertus avexit ab Hispaniis, reperta sunt esolido fabricata forent auro, gemmisque ornata opere inclusorio, rex tamen integer ab eorum cupiditate cuncta ut erat largissimus diversis tribuit ecclesiis
Abbreviated transcription (Latin):
cum lacrimis scribit eplãm mictens per quendã sibi fide
intulit Miseremim inꝙ̃ mei fratres amantissimi et meaꝵ
neccessitudines indignanum causarum urbs aluerna childe¬
bertum in funitums suis de fratris theodorici reginimne abeo
ui precepta tenebat cum memorata sororis scripta ad eum
peruenerunt Iude uir milicie ꝑitus non expectato fratris
clotarii solacio compositis ordinibus castra mouit atq iup¬
romsus armatas acies hyspanis infudit Nec de fuit congre¬
ssiom almaricus terrestri naualiq pugna certare paratuᷤ
ubi utrique excercitui placuit in campo prelio de cernere¬
S childebertus uallidior equi tatu auertit hostem Nec diu¬
cius resistere potueruni gothi cum uirorum conscis et
fremitu equorum conturbarentur Conuersi ĩgitur in diuersa
sunt alii pleriqz ad classem resugiebant.Ex ea quoqz parte
occurrere franci ac uniuersos preoccupato itinere ex pellũt
amari ip̃e almaricus fugere conatus ecclesiam catholicorũ

Expanded text:
cum lacrymis scribit, epistolam mittens per quemdam sibi fidelum intulit: « Miseremini, inquit, mei, fratres amantissimi, et mearum necessitudines indignamini causarum. » Urbs Arverna Childebertum in finitimis suis, de fratris Theodorici regimine ab eo vi praerepta, tenebat, cum memorata sororis scripta ad eum pervenerunt. Inde vir, militiae peritus, non exspectato fratris Clotarii solatio, compositis ordinibus castra movit, atque improvisus armatas acies Hispaniis infudit. Nec defuit congressioni Amalricus, terrestri navalique pugna certare paratus. Ubi utrique exercitui placuit in campo praelio decernere, Childebertus validior equitatu avertit hostem. Nec diutius potuerunt resistere Gothi, cum virorum contis et fremitu equorum conturbarentur. Conversi igitur in diversa alii sunt, plerique ad classem refugiebant. Ex ea quoque parte occurrere Franci, ac universos, praeoccupato itinere, repellunt a mari. Ipse Amalricus, fugere conatus, ecclesiam catholicorum
Abbreviated transcription (Latin):
nbus et frisomibus ius paterne hereditatis
quod sub patre obꝑfidiam legaliter amiserant benigne
tati talibus deberent habenis coherceri ne selz effrenes
in ꝑduellionis ferrentur procacitatem imperator ãt
eos sibi uiiciri ratus quo eis beneficia largiretur po¬
tiora non est spesua deceptus nam post hec easdem gãteᷤᷤ
semper sibi deuotissimas habuit

Expanded text:
que Frisonibus ius paterne hereditatis, quod sub patre ob perfidiam legaliter perdiderant, impertati, talibus deberent habenis coherceri, ne scilicet effrenes in perduellionis ferrentur procacitatem. Imperator autem eo sibi artius eos vinciri ratus, quo eis benefitia largiretur potiora, non est spe sua deceptus: nam post haec easdem gentes semper sibi devotissimas habuit
Abbreviated transcription (Latin):
quod post patrem pippinũ magnũ quid et forte susce¬
perat ita nobiliter ampliaĩt ut pene duilli adiacerit
Nam cum prius non amplius quans ea pars gallie
que inter chemĩ et ligerim occeamiqz ac mare bale¬
riacum iacet et pars germanie que iuter saxoniam
et danubiũ rhem̃ĩq et salam fluuiũ qui thoriigos
et sorabos diuidit que postea afrancis qui orientales
dicuntur incolitur et propter hec alemani atqz ba¬
ioaru ad regni francorum partem pertinerent Ip̃e
per memorata lam bella primo aquitamã et bascoĩa
totumqz pirmei montis Iugum et usque ad hilx¬
rum ãnem qui apud nauarros ortus et fertilissiõe
hispanie agros secans subter tortose ciuitatis mema
baleriaco mari miscetur deinde ytaliam totam que
ab angusta p̾toria usq in calabria inferiorem
in qũa grecorum ac benenentanorum constant
esse confuca decies centum et eo amplus passuum
imlibus longitudine porrigitur tum saxomam
que quid̃ germame pars non modica est et eius que¬

Expanded text:
quod post patrem Pippinum magnum quidem et forte susceperat, ita nobiliter ampliavit, ut poene duplum illi adiecerit. Nam cum prius non amplius quam ea pars Galliae quae inter Rhenum et Ligerim, oceanumque ac mare Balcaricum iacet, et pars Germaniae quae inter Saxoniam et Danubium, Hrenumque ac Salam fluvium, qui Turingos et Sorabos dividit, posita, a Francis qui orientales dicuntur incolitur, et praeter haec Alamanni atque Baioarii ad regni Francorum potestatem pertinerent, ipse per bella memorata primo Aquitaniam et Wasconiam totumque Pirinei montis iugum, et usque ad Hiberum amnem, qui apud Navarros ortus, et fertilissimos Hispaniae agros secans, sub Dertosae civitatis moenia Balearico mari miscetur; deinde Italiam totam, quae ab Augusta Praetoria usque in Calabriam inferiorem, in qua Graecorum ac Beneventanorum constat esse confinia, decies centum et eo amplius passuum milibus longitudine porrigitur; tum Saxoniam, quae quidem Germaniae pars non modica est, et eius qu
Abbreviated transcription (Latin):
sci placito generali secundũ consuetudinẽ aquis habi¬
to in tres partes regni sui totidem excercitus misit
unũ trans albun ĩn liuones qui et ip̃o uastauit et
riori anno a nultizs destructum in rippa slumĩs re¬
scaurauit Alterum in pannomas ad contrbuersias

Expanded text:
et placito generali secundum consuetudinem Aquis habito, in tres partes regni sui totidem exercitus misit, unum trans Albiam in Linones, qui et ipsos vastavit, riori anno a Wilzis distructum in ripa Albiae fluminis restauravit, alterum in Pannonias ad controversias
Abbreviated transcription (Latin):
maricus rex uuisigothorum cum partem reg
ni que a francis non fuerat ꝑuasa in hyspa¬
ma suscepisset regendã legatos ad chidebertum et clo
reretur in comugẽ accipere Quã illi non negantes ut
regibus tante gentis dignũ erat cum sũmo honore mi¬
serunt atille ut erat gente et anmo ferus arriana qz¬
here hi maculatus habere eam cepit remissius nec disi¬
gere ui xegui ã sed continuesiis de honestare quasi prenio
empium ancillam Ram dum esset ip̃e nephanda quã
et pater suuis arriane heresis maculatus perfidia despec¬
tor cam habens y esset fidelis tatholita eunti ad ortodo¬
porum eglesiam multa probra iugerebat stercora nãq
tream des in eius proiciens uiam setoris cõmouebat uiose¬
uciam ut deuotam a pire orationis frudio auerteret mentẽ

Expanded text:
larici regis Gothorum, cum partem regni paterni, quae a Francis non fuerat pervasa, suscepisset regendam, legatos ad Childebertum et Clotreretur conjugem accipere. Quam illi non negantes ut regibus tantae gentis dignum erat summo cum honore miserunt. At ille, ut erat gente et animo ferus, habere eam coepit remissius, nec diligere ut reginam, sed contumeliis dehonestare quasi pretio emptam ancillam. Nam dum esset ipse nefanda, qua et pater suus, Arianae haereseos maculatus perfidia, despectui eam habens quod esset fide catholica, eunti ad orthodoxorum ecclesiam multa ingerebat probra. Stercora namque in eam vel in ejus projiciens viam, fetoris commovebat violentiam, ut devotam a purae orationis stu
Abbreviated transcription (Latin):
nobilissimaꝵ saucte ecclesie ilero fecit componi ordinari¬
qz librum canonice uite normͬa continentem in hoc
iussit cibi potusq ac oñm neccessariorum sũã ut õs
tam uiri ꝙ̃ sanctimomiales sub hoc ordine xp̃o serm̃e¬
tes nillis prepeditis neccessitatibus libere dommo de

Expanded text:
nobilissimoque sanctę ecclesię clero, fecit componi ordinarique librum canonicę vitae normam gestantem, in quo iussit cibi potusque atque omnium necessariorum summam, ut omnes tam viri quam sanctimoniales sub hoc ordine Christo servientes nullis praepediti necessitatibus libera servitute
Abbreviated transcription (Latin):
res magnn ecclesie tribuit exultationis tripuduis
et piissimo imperatori inmortale aum laude debita
momimentũ ĩtidemqz constituit isdem deo amabilis
imperator benedictum abbatem et cum eo monachos
tabilem morẽ Considerans etiam piissimus impera¬
tor non debere xp̃i ministros obuoxios esse humane¬
seruituti sed et multorũ auariciã abuti misterio eccłia¬
stico ad proprium questum statuit ut quicunq ex
seruili condicione consiliante conscĩa et morum probitate
ecclesiam habere proprios sumptus ne per hnuscemodi
inopiã cultus negligerentur diuimi insit predicto
edicto ut per singulas̾ ecclĩas mansio tribueretur una
sancti imperatoris excercitanio hic cõtidianus ludus
hec palestrica agonia eo spectante ꝙ cinitas dei in sãcta
doctrina et operacione clarius eniteret et qui se pau¬
perem consimili humilitate imnitando xp̃m humi¬
liat altius emmeret Deniq timc ceperũt depom ab
epiͣs et clericis cingula balteis aureis et gẽmeis cul¬

Expanded text:
res magnum ecclesię contribuit exultationis tripudium et piissimo imperatori debita cum laude inmortale monimentum. Itidemque constituit isdem Deo amabilis imperator Benedictum abbatem et cum eo strenue tabilem morem. Considerans etiam idem piissimus imperator, non debere Christi ministros observituti, sed et multorum avaritiam abuti ministerio ecclesiastico ad proprium questum, statuit, ut quicumque ex servili conditione conciliante scientia et morum probitate ecclesiam habere proprios sumptus, ne per huiuscemodi inopiam cultus neglegerentur divini, inseruit praedicto edicto, ut super singulas ecclesias mansus tribueretur unussancti imperatoris exercitatio, hic quotidianus ludus, haec palestrica agonia, spectante eo, quo civitas in sancta doctrina et operatione clarius eniteret: qui se pomparet cum sublimi humilitate, imitando Christum humilitate, altius emineret. Denique tunc episcopis et clericis cingula balteis aureis et gemmeis cul
Abbreviated transcription (Latin):
ingressus sublatis ex ea sedictosis totam illam pro¬
uĩciam ita patanit ut nullus in ea rebellis aut ĩobe¬
diens xemasisse uideretur¬
arioldus̾ rex danorum iussu imperatoris
ad naues suas per abroditos reductus in
patrĩa quasi regnu sibi accepturus namgauit cui
se duo ex filus godefridi quasi una cun eo regium
habituri sociasse dicunitux alus duobus patria expulsiᷤ

Expanded text:
ingressus, sublatis ex ea seditiosis, totam eam prom ita pacavit, ut nullus in ea rebellis aut inoboediens remansisse videreturHarioldus quoque iussu imperatoris ad naves suas per Abodritos reductus, in patriam, quasi regnum ibi accepturus, navigavit, cui se duo ex filiis Godofridi, quasi una cum eo regnum habituri, sociasse dicuntur, aliis duobus patria expulsis.
Abbreviated transcription (Latin):
insulam aꝑte meridionali interfluit precipue tamĩe¬
edes sacras ubicumqz in toto regno suo uecustate con¬
lapsas reperit pontificibus et patribus ad quorum
curam pertinebant ut restaurarent lmperauit adhi¬
bens curam per legatos ut imperata perficerent moli¬
tus est classem cõntra bellum dannorũ uel normanorũ
edificatie ad hoc nauibus luxta fluim̃a que et de gullia
et de gerinama septẽtronalem influũt occeanium̃ etqz
normã uel daci gallicum litꝰ atq germanicum assidila
infestacione uastabant per om̃s portus et ostia flumim̃i
qua naues recipi posse uidebantur staciomibus et excu¬
bus disrositis ne qua hostis exire potuisset municione
prohibuit ffecit tdem aparte meridiana in lictore prom̃¬
cie narbonersis ac septimanie toto etiam lictore ytalie
usq rom̃a contra mauro imper piraticam excerdere at¬
gressos ac per hoc millus graui dampno uel amau¬
rio italia ues gallia atqz germania anormanis die¬
bus suis affecta est Talem ẽum iutuendo ampliando

Expanded text:
insulam in parte meridiana preterfluit. Precipue tamedes sacras ubicumque in toto regno suo vetustate collapsas comperit, pontifcuram pertinebant, ut restaurarentur, imperavit, adhibens curam per legatos, ut imperata perficerent. Molitus est et classem contra bellum Nortmannicum, aedificatis ad hoc navibus iuxta flumina, quae et de Gallia et de Germania septentrionalem influunt oceanum; et quia Nortmanni Gallicum litus atque Germanicum assidua infestatione vastabant, per omnes portus et hostia fluminum, qui naves recipi posse videbantur, stationibus et excubiis dispositis, ne qua hostis exire potuisset, tali munitione prohibuit. Fecit idem a parte meridiana in littore provinciae Narbonensis ac Septimaniae, toto etiam Italiae littore usque Romam, contra Mauros nuper pyraticam exercere adgressos; ac per hoc nullo gravi dampno vel Italia a Mauris vel Gallia atque Germania a Nortmannis diebus suis affecta es
Abbreviated transcription (Latin):
De anno nullum iter excercitale arege factũ¬
est sed in binamarcia residens lecatos hunorum¬
uel ungarbrum et audunt et suos uicissim ad corum pr̃i¬
cipesꝰ misit agebatur inter eos de consinis regnu suorũ
quibue in lociẽ esse deberent hec contentio atq̃z altercatio
lelli quod postea eum huius gestum est sẽmariũ̃ et origo
fuit Rex aũa ne quasi per ocium torpescere ac tempus i¬
unu terere uideretur per moenũ fluruũ ad salt palac̃iu
sũũ in germania iuxta salam fliuuũ denono consteudlũ
et cõmoditatem pertinencia diuersis in locis inchoaĩt

Expanded text:
 anno nullum iter exercitale a rege factum; sed in Wormacia residens, legatos Hunorum et audivit, et suos vicissim ad eorum principes misit. Agebatur inter eos de confiniis regnorum suorum, quibus in locis esse deberent. Haec contentio atque altercacio, belli, quod postea cum Hunis gestum est, seminarium et origo fuit. Rex autem, ne quasi per otium torpere ac tempus terere videretur, per Moenum fluvium ad Saltz , palatium suum in Germania iuxta Salam fluvium constructum, et commoditatem pertinentia diversis in locis inchoavit,
Abbreviated transcription (Latin):
ram castellanorum fraucis et terram nage et cesar¬
terram aragome putanis et terram alandaluf iuxta
maritinia thentonicis et terram portugalorum daci
et flandris terram galecie franci inhabitare nolue¬
rũt qñ aspera illis uidebatur et nemo postea fuit q̃

Expanded text:
ram Castellanorum Francis, terram Nagreae et Caesarram Arragonis Pictaniis, terram Alandalosiae juxta maritima Teutonicis, terram Portugallorum Dacis et Flandris, terram vero Gallaeciae Franci inhabitare noluerunt, quoniam aspera illis videbatur. Hanc autem totam
Abbreviated transcription (Latin):
ona cupielant Hu si aliquociens uincebantur
nchil proficiebant uictores cum mox alibi classi
et excer citus maior insurgeret miroq modo cum
reges anglorum in orientalem plagam contra
eos tenderent pugnaturi ante quam hostilibus
Rex melite quo nam tendis Classis certe pagano¬
rum ĩnuimerabilis ex australi parte angliẽ licto¬
ra occupãĩt urbesqz et uillas depopulans onmia
dis uel quo fugam capescis nam terribilis excer¬
citus in occidentali par te anglie appulit contra
quos insi festimis reuertapis te fugisse ex istim̃at¬
cedes et flãma a tergo te sequntur aduemebat ter¬
cius qui dicebat daci borealibus plagis appulsi
iam domos nrãs combusserunt lani res nostras
asportarunt iam pueros sursum Iactatos lancear

Expanded text:
 cupiebant. Qui si quandoque vincerentur, nihil proficiebant victores, cum alibi classis et exercitus major insurgeret; miroque modo, cum reges Anglorum in orientalem partem contra eos pugnaturi tenderent, antequam hostilibus ns: Rex, quonam tendis? Classis paganorum innumerabilis ex australi parte Angliae littora occupavit, urbesque et villas depopulans, omnia fugam capessis? Terribilis exercitus in occidentali parte Angliae appulit, contra quos nisi festinus revertaris, te fugisse existimancaede et flamma a tergo persequentur. Adveniebat eis, proceres? Daci borealibus plagis appulsi, jam domos vestras combusserunt, jam res vestras asportarunt, jam pueros sursum jactatos lancearum
Abbreviated transcription (Latin):
stiia in eos sic exarsit causa hec est in primitiua
anglie ecclesia religio clarissime splenduit fidei¬
up̃iane ita ut reges et regine duces et ꝙnͣ in¬
temporis adeo onirĩs uirtus in eis emarouit ut g̃ẽ¬
tem nullam prodicione et nequicia sibi parem
esse perunterent nec erat de decori insi pietas et
causa dignissua cedis ininocencia. Inmisit exgo
dñs om̃ps uelud examina apumi gentes crudelissi¬
mas que nec etati nec sexui parcerent scilicet daccoe
cum gotis nornargenses cum suathedis uuanda

Expanded text:
stitia in eos exarserit, causa haec est. In primitiva Angliae Ecclesia religio clarissime splenduit; ita ut reges et reginae, duces et epitemporum adeo omnis virtus in eis emarcuit, ut gentem nullam proditione et nequitia sibi parem esse permitterecausa dignissima caedis innocentia. Immisit ergo Dominus omnipotens velut examina apium gentes crudelissimas, quae nec aetati, nec sexui parcerent, scilicet Dacos cum Gothis, Norwagenses cum Suathedis, Wanda
Abbreviated transcription (Latin):
miterẽt organu more grecorum posse componere
que imperator gratanter suscepit et qr deus illi que
ante se uinsitata erant regno francorum actribuebat
graciarum actiones reddidit ac canculpho satrorũ
strimorum prelato comendauit publicis q scipen¬
duis curare iussit et ea que hyuic operi neccessaria forẽt
preparare mandauit¬

Expanded text:
diceret organum more Graecorum posse componere. Quem imperator gratanter suscepit: et quia Deus illi quae ante se inusitata erant in regno Francorum attribuebat, gratiarum actiones reddidit, ac Tanculfo sacrorum scriniorum praelato commendavit, publicisque stipendiis curare jussit et ea quae huic operi necessaria forent praeparare mandavi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc euis exemplum non modo ẽporum multi sed ẽt la¬
icorum ꝙ̃plurum emulati collapsa rescaurabant et
nona certabant monasteria instituere ꝙ cernere est¬
occulis / in tantam demq rex publicam felicitatem
aquitamci profecerat regni ut profisciscente quolibet
rege uel in palacio residente uix aliquis reperiretur cõ¬
querens se aliquid abiure perpessum Tribus eñ diebus
per singulas ebdomadas rei iudiciarie intererat nã
quadam tempestate misso archanibaldo cõmentariensi
imperator dum ei qued̾ ferenda filio referenda q cõmi¬
sisset et ille ordinationem hanc ut uiderat rediens pa¬
tri retulisset adeo exultasse dicitur ut pro mima ala¬
critate lacrinus fluxerit et circustantibus O inquit
socu uictos nos gratulenur iuuenis huius semli sa¬
gacitate unde qr seruus fuit dñi fidelis incõmisso pr¬
udens in augmentando sub tradito talento constitutꝰ
est potestatem habens in cuncta patris faurilias domo

Expanded text:
Hoc eius exemplum non modo episcoporum multi, sed et laHoc eius exemplum non modo episcoporum multi, sed et laicorum quamplurimi aemulati conlapsa restaurabant et nova certabant monasteria instituere, quod cernere oculis est. In tantam denique res publica felicitatem Aquitanici profecerat regni, ut proficiscente quolibet rege vel in palatio residente, vix aliquis repperiretur conquerens se aliquid ab iure perpessum. Tribus enim diebus rex per singulas ebdomadas rei iuditiariae intererat. Nam quadam tempestate misso Archambaldo commentariensi, imperia dum ei quedam referenda filio ferendaque commisisset, et ille ordinationem hanc ut viderat rediens patri retulisset, adeo exultasse dicitur, ut pro nimia alacritate lacrimis fluxerit et circumstantibus: „O", inquit, „sotii, victos nos gratulemur iuvenis huius senili sagacitate". Unde quia servus fuit Domini fidelis in commisso, prudens in augmentando sibi tradito talento, constitutus est potestatem habens in cuncta patrisfamilias domo
Abbreviated transcription (Latin):
adductis magistris tam legendi ꝙͣ cantandi scudiũ
necnon diuinarũ et mũdanarum intelligũa lxãrum
cicius ꝙͣ credi poterat coaluit precipue tame affec¬
tu illorum ducebatur qui sua pro doni amore cũcta
relinquentes speculatine curabant fieri participes
uite nam anteꝙͣ aquitania sibi subesset collapsus erat
huiuscemodi oꝑdo sed sub eo adeo connaluit ut etiam
bile exemplum ip̃e quoque theoric̃e comprehendere
uite culimina interetur huius auͣt uoci ne compos
fieret obicem se prebuit refragacio patris uel potius
diuene mitus uoluntatis que tante pietatie̾ uirum
noluit sub sue cura soluis salutis delitescere sed potuiᷤ
ut dictum est ab eo sunt in eius dicione reperata ymo
philiberti sancti florencu monasterium haroffi conca ᷤᷤ
dosora sollẽmacum monasteriuĩ puellare saucte marie
monasteriũ puellare sancte radegundis monͣ de nera
in rubino cannas et cetera plurima quibus ueluti
quibusdam lichius totum decoratur aquitame regii

Expanded text:
adductis magistris, tam legendi quam cantandi studium, necnon divinarum et mundanarum intellegentia litterarum citius quam credi poterat coaluit. Precipue tamen affectu illorum ducebatur, qui sua pro Domini amore cuncta relinquentes speculative curabant fieri participes vitae. Nam antequam Aquitania sub eo regnaretur, conlapsus erat in ea huiusmodi ordo; at sub eo adeo convaluit, ut etiambile exemplum, ipse quoque theoricae comprehendere niteretur culmina vitae. Sed huius voti ne compos fieret, obicem se praebuit refragatio patris vel potius divine nutus voluntatis, que tante pietatis virum noluit sub suae cura solius salutis delitescere, sed potiusut dictum est, ab eo sunt in eius ditione reparata, immpm Sollempniacum, monasterium puellare sanctae Mariae, monasterium puellare sanctae Radegundis, monasterium ium Caunas et cetera plurima, quibus veluti quibusdam lychnis totum decoratur Aquitanie, regnum.
Abbreviated transcription (Latin):
Progreditur et rex clodonens ordinatam suorum aciem
inspecturus Circuitoq agnme deuenit ad eum qui urceũ
suo mucrone percusserat Quem intuitus taliter alloquit᷑
uniuersum inquit perlustrans excercitum te ignamorẽ
non reperi nec in utiliera gerentem arma conspexi Nam
nec hasta nec clipeus nec galea aut gladiꝰ aliciuus sũt
utilitatis et extensa maim franciscam eus terre deiecit
que spata dicitur ild quã recipiendã cum se ille iuilina¬
sset rex suam uagina exemit eiusq cerma ualido cona¬
mine illisit dicens Sic suessionis in urceo illo michi feci¬
sticto Itaq mortuo rex uimĩquẽ que ad propria redire
precepit brandis propter hoc sactum francos terror Inua¬
sit Et ne quis eius uolunitati in posterum contrairẽt
coherat. Inerat uultu eiꝰ grauitas mixta alacritati ut
et Iocumditate aspectus mulceret probos et terreret in¬

Expanded text:
Progreditur et rex Clodoveus ordinatam suorum aciem Progreditur et rex Clodoveus ordinatam suorum aciem inspecturus, circuitoque agmine devenit ad eum qui urceum suo percusserat mucrone. Quem intuitus taliter alloquitur: « Universum, inquit, perlustrans exercitum, te ignaviorem non reperi, nec inutiliora gerentem arma conspexi. Nam nec hasta aut clypeus nec galea aut gladius alicujus sunt utilitatis. » Et extensa manu franciscam ejus terrae dejecit, quae spatha dicitur. Ad quam recipiendam cum se ille inclinasset, rex suam vagina exemit ejusque cervici valido conamine illisit, dicens: « Sic tu Suessionis in urceo illo mihi fecisti. » Eo itaque mortuo, rex unumquemque ad propria redire praecepit. Grandis propter hoc factum Francos terror invasit, et ne quis ejus voluntati in posterum contrairet coercuit. Inerat vultui ejus gravitas mista alacritati, ut et jucunditate aspectus mulceret probos et severi
Abbreviated transcription (Latin):
subire parati essemis profiteri non erubinus Si
Bigo uitam ipsam que cunctis est carior opibus tibi no¬
ninus quid mains erit quod iuste negenius Sane ex
hiis spoliis non partem sed totum tue potestati cedimul
ut uolueris fac aut mergi flummĩbus aut flanuris Iubea
tradi uoracibus nil ad nos aciiet tãtum ut tuo satiffiat
desiderio Tam deuotam tocius erga se exercitus uolũtatẽ
rege ãmirante atqz laudante uinus efrancis leuitate ani¬
mi cõmotus gladio urceum percutiens ad regem dix it
Tu inguiens rex huis nichil accipies nisi ꝙ tibi uera
sors auferre permiserit ihirantibus ceteris suiulqz au¬
daciam uiri incusantibus rex moleste id se ferre dissimu¬
lans uas supra memoratum legato pontificis tradidit
ponens edictum ut sic ad essent armati ac si contra hosteᷤᷤ
pugnaturi Procedit eo loci quo nissum fuerat exercitu ᷤ
gestis milicie clarus ac armorum miore conspicuus

Expanded text:
subire parati essemus profiteri non erubuimus. Si subire parati essemus profiteri non erubuimus. Si ergo vitam ipsam, quae cunctis charior est opibus, tibi vovimus, quid majus erit quod juste negemus? Sane ex his spoliis non partem, sed totum tuae potestati cedimus; ut volueris fac. Aut mergi fluminibus aut flammis jubeas tradi voracibus, nil ad nos attinet; tantum ut tuo satisfiat desiderio. » Tam devotam totius erga se exercitus voluntatem rege admirante atque laudante, unus ex Francis, levitate animi commotus, gladio urceum percutiens, ad regem dixit: « Tu, inquiens, rex, hinc nihil accipies nisi quod tibi vera sors auferre permiserit. » Mirantibus caeteris, simulque audaciam viri incusantibus, rex moleste id se ferre dissimulans, vas supra memoratum legato pontificis reddidit. ponens edictum ut sic adessent armati ac si contra hostes pugnaturi. Procedit eo loco quo jussum fuerat exercitus, gestis militiae clarus ac armorum nitore conspicuus.
Abbreviated transcription (Latin):
ssum cõmilitones malo cum gracia quam cum auste¬
ritate quicquã a uobis exigere Tyranuorum quippe est
leura queqz cum ui et feritate subiectis precipere bono¬
rum uero principum ad grama etiam ac difficilia tol¬
leranda sola leuitate mintare uerborum Regii Itaqz
dignitas nominis pii pacis debet ex empla sectari ut
plus reuerencie sibi ex benignitate ꝙͣ timoris ex igat
ex crudelitate Rectius igĩtur duxi mansueti amimi
beniuolencia ad uos rogare quod possem regi ausus
auctoritate inconsultis uobis preripere unde oratos uos
om̃es esse uolo ut uas istud urceum demonstratus urã
michi munificencia extra sortis mee porciõnem tribuat
deque remunerationis premio millus uestrum ambigat
tũ me retributorem profitear si hoc cum bona qui uero
impetrare gracia Ad hec franci respondentes regi dixe¬
runt Nos omclite rex sacramento oliin fidem promi¬
sisse recolimus utqz mortem pro corporis tui salute

Expanded text:
ssimi commilitones, malo cum gratia quam cum austessimi commilitones, malo cum gratia quam cum austeritate quidquam a vobis exigere. Tyrannorum quippe est levia quaeque cum vi et feritate subjectis praecipere, bonorum vero principum ad gravia etiam ac difficilia toleranda sola lenitate invitare verborum. Regii itaque dignitas nominis pii patris debet exempla sectari, ut plus reverentiae sibi ex benignitate quam timoris exigat ex crudelitate. Rectius igitur duxi mansueti animi benevolentia id vos rogare quod possem regia usus auctoritate inconsultis vobis praeripere. Unde oratos vos omnes esse volo ut vas istud urceum demonstrans vestra mihi munificentia extra sortis meae portionem tribuat, deque remunerationis praemio nullus vestrum ambigat cum me retributorem profitear, si hoc cum bona quivero impetrare gratia. » Ad haec Franci respondentes regi dixerunt: « Nos, o inclyte rex, sacramento olim tibi fidem promisisse recolimus, utque mortem pro corporis tui salute
Abbreviated transcription (Latin):
Ixcercitu sans francorum multas galliaru
ecclesias inuadens thesauros carum diripuit
unde iuter cetera de spolia de eciliã remensi ur¬
ceum miri pouderis simul et decoris asport auerunt, pro
quo beatus remigius ipsius urbis pontifex legatum ad
clodoneum direxit multa prece deposcens ut si non alud
reciperere mereretur saltem urceus ille sibi redderetur
Tunc rex legato precepit dicens Sequere inquit me usqz
suessioiis Ibi que capta sunt sorte diuidentur et si mi¬
chi sors iusta uas pro quo oras dederit in recipiendo eo
milla tibi generabitur mora Parens Ille precepto iter
regis usq ad destinatum locum prose qutus est Quo
cum peruenissẽt ex regis edicto superplex cructa in
modiũ defertur sorte diuidenda Porro rex ueritus ne
forte sorte missa urceus ad alteruis deuenret domimĩ
Connocatis principibus hac alloquitur orõne Cum
rationis ordo exposcat principem imperare potuis sub¬
ditis quod uelit quam prece deposcere ego tamẽ forti¬

Expanded text:
xercitus sane Francorum multas Galliarum ecclesias invadens, thesauros earum diripuit. Unde inter caetera spolia de ecclesia Remensi urceum miri ponderis simul et decoris asportaverunt. Pro quo beatus Remigius, ipsius urbis pontifex, legatum ad Clodoveum direxit, multa prece deposcens ut, si non aliud recipere mereretur, saltem urceus ille sibi redderetur. Tunc rex legato praecepit, dicens: « Sequere inquit, me usque Suessionis, ibi quae capta sunt sorte missa dividentur. Et si mihi sors justa vas, pro quo oras, dederit, in recipiendo eo nulla tibi generabitur mora. » Parens ille praecepto iter regis usque ad destinatum prosecutus est locum. Quo cum pervenissent, ex regis edicto supellex cuncta in medium defertur sorte dividenda. Porro rex veritus ne forte, sorte missa, urceus ad alterius deveniret dominium, convocatis principibus hac eos alloquitur oratione: « Cum rationis ordo exposcat principem imperare potius subditis quid velit quam prece deposcere, ego tamen, forti
Abbreviated transcription (Latin):
suo addidit Contra hunc regem ciues uirduuenses rebel¬
lauerunt sed cum rex obsidione uallasset ciuitatem et
lam admoti arietes alta murorum pul saient supplicante
sancto uiro euspicio eiusdem tunt urbis archipbro uerbum
impimitatis aprincipe proiueruit et rex ciuitatem recipiẽs¬

Expanded text:
quis. Contra hunc regem cives Viridunensis urbis rebellaverunt. Sed dum rex urbem obsidione vallasset et jam admoti arietes alta murorum pulsarent, supplicante sancto viro Euspicio, ejusdem tunc urbis archipresbytero, verbum impunitatis a principe promeruerunt, et rex civitatem recepi
Abbreviated transcription (Latin):
dans ei ut secum in ytaliam profisciceretur sed mu¬
tato confilio iussus est doni manere Rege autem romã
ꝑgente ibidemqz insulas imperatorĩas suscipiente
regni sui abut iterum atq ĩnde in hispanĩã contẽ¬
urbem quã rex transgrediens et hilerde super uẽi¬
ens subegit illam atq subuertit qua dicuipta et
tis̾. ac incenfis ad ostam usque processit cuius agros
segetibus plenos mamis militaris ob rebellionẽ¬

Expanded text:
dans ut secum in Italiam proficisceretur, sed mutato consilio iussus est domi manere. Rege autem Romam pergente ibidemque infulas imperatorias suscipiente, biit iterum atque inde in Hispaniam contendit. Quam transgrediens rex et Hellerdę, superveniens, subegit illam atque subvertit. Qua diruta et tis ac incensis, ad Oscam usque processit. Cujus agros segetibus plenos manus militaris se
Abbreviated transcription (Latin):
et tabescebant igitur nec cum uincerent leticia ut as¬
solet erat eis ulla nec spes salutis aliqua Cur ant
tanto furore dei institia in eos exaxsexit c̃ã hec est
in p̃mitina anglie eccł̃ia religio clarissime splenduit
ita ut reges et regine duces et ẽp̃i uel monachãtũ
uel exilium ut premonstramus appeterent processu
uero temporum adeo om̃is uirtus in eis emarcnt ut
gentem milla proditione et nequicia sibi parem esse
permiterent quod maxime apparent in historia regũ
nordhumbre Sicut aũt in regalibus gestis impic¬
tas eorum descripta est ĩta uinis cuiũsaꝵ ordinis
et offici hommes dolis, et proditione insistebant nec
erat de decori nisi pietas et causa dignissima cedis
innocencia tmmmisit ergo dñs om̃ps uelud examina
apum genites reudelissimas que nec etati nec serm
parcerent scl datos cum gothis norimagenses cum

Expanded text:
et tabescebant. Igitur nec cum vincerent, laetitia, ut assolent al. aset tabescebant. Igitur nec cum vincerent, laetitia, ut assolent al. assolet, erat eis ulla, nec spes salutis aliqua. Cur autem tanto furore Dei justitia in eos exarserit, causa haec est. In primitiva Angliae Ecclesia religio clarissime splenduit; ita ut reges et reginae, duces et episcopi, vel monachatum vel exsilium, ut praemonstravimus, appeterent. Processu vero temporum adeo omnis virtus in eis emarcuit, ut gentem nullam proditione et nequitia sibi parem esse permitterent. Quod maxime apparet in historia regum Nordhumbre. Sicut autem in regalibus gestis impietas eorum descripta est, ita uniuscujusque ordinis et officii homines dolo et proditione insistebant. Nec erat dedecori nisi pietas, et causa dignissima caedis innocentia. Immisit ergo Dominus omnipotens velut examina apium gentes crudelissimas, quae nec aetati, nec sexui parcerent, scilicet Dacos cum Gothis, Norwagenses cum
Abbreviated transcription (Latin):
bant uictores cum alibi classis et excercitus maior ĩ¬
surgeret miroq modo cum reges anglorum in orien¬
talem plagam contra eos pugnaturi tenderent aute¬
ꝙͣ hostilibus turmis appropinquarent aduolabat
ñicus dicens tex quo nam tendis classis paganoꝵ
innumerabilis ex australi parte anglie litorã occupãt
urbesqz et uillas depopulans onna cedi tradidit
et igniotadem die accurrebat alius dicens rex quo
fugan ⁊ capescie terr ibilis excercitus in occidentali
parte anglie appulit contra quos insi festimis re¬
uertaris te fugisse existimãtes cede/ et flanma a
tgo perseq̃ũair Adueniebat eadem die uel trastina
m̃icuis alius qui dr̃et/ quo tenditis proceres daci
borealibus plagis appulsi iam domos nr̃as combu¬
sserunt, iam res nr̃as asportarunt Iam pueros sur¬
sum iactatos laucearum amm̃e susceperũt iam conin¬
ges nr̃as quasdam ui oppresserũt quasdam secum ad¬
duxerunt sic tot rumoꝵ miserabili plaga percussi
rex et populus mambus et corde dissoluebantur.

Expanded text:
bant victores, cum alibi classis et exercitus major insurgeret; miroque modo, cum reges Anglorum in orientalem partem contra eos pugnaturi tenderent, antequam hostilibus turmis appropinquarent, advolabat nuntius, dicens: Rex, quonam tendis? Classis paganorum innumerabilis ex australi parte Angliae littora occupavit, urbesque et villas depopulans, omnia caedi tradit et igni. Eadem die accurrebat alius, dicens: Rex, quo fugam capessis? Terribilis exercitus in occidentali parte Angliae appulit, contra quos nisi festinus revertaris, te fugisse existimantes, caede et flamma a tergo persequentur. Adveniebat eadem die vel crastina nuntius alius, qui diceret: Quo tenditis, proceres? Daci borealibus plagis appulsi, jam domos vestras combusserunt, jam res vestras asportarunt, jam pueros sursum jactatos lancearum acumine susceperunt, jam conjuges vestras quasdam vi oppresserunt, quasdam secum abdulerunt. Sic tot rumorum miserabili plaga percussi rex et populus manibus et corde dissolvebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
in lemouico lam eo assequto castra super montẽ inghrũ
constituerunt Miser untqz ad eum ut que peruaserat re¬
scitueret quod cum Ille facere sponderet nec tamẽ comple¬
ret ipsi contra eum pugnaturi aciem direxerunt Qui¬
bus cum Ille non segnus obuiã Iret orta subita et mira¬
bili tempestate ab hoc sunt repressi facinore Post hec
crãnus per subornatas personas fratribus insimuarari
bitrati burgundiam repetunt citato talle Hiis abxũtibus
crãmis post eos Iter dirigens capta cabilouensi urbe ad ca
quid erannio accideret scire uolentes super altare tres posue¬
tarum libro hunc primũ repere uersiculum Auseraz
maceriã eius et erit in desolacionẽ pro eo ꝙ debuit face
uuã et fecit labruscam Refaco etiam apłi codice hoc Inue

Expanded text:
in Lemovico jam eo assecuto castra super montem Nigrum in Lemovico jam eo assecuto castra super montem Nigrum constituerunt miseruntque ad eum ut quae pervaserat redderet. Quod dum ille se facere sponderet nec tamen faceret, ipsi contra eum pugnaturi aciem direxerunt. Quibus cum ille haud segnius obviam iret, orta tempestate ab hoc sunt repressi facinore. Post haec Chrannus per subintroductas personas fratribus insinuari bitrati, Burgundiam citato repetunt calle. His abeuntibus, Chrannus post eos iter dirigens, capta Cabilonensi urbe ad casquid Chranno accideret, super altare tres posuetarum libro hunc primum reperere versiculum: Auferam maceriam ejus, et erit in desolationem pro eo quod debuit facere uvam, fecit vero labruscas . Reserato etiam Apostoli codice hoc inven
Abbreviated transcription (Latin):
hat hoc tempore clotario regi filius nomt̃e crã¬
nius corpore quidem elegans mente leuis doli ᷤ¬
ullis uersucorum secumidus huic aninus inquietus pro¬
ipta audacia cui pater uices suas In aquitama cõmi¬
serat ilst Illuis esfera uis aĩ eum ut regem agere non si¬
nebat Tyrãnica namq ad actus crudelitate res aliorum
post habitis parisius ad childebertum patruũ suum¬
sũmo studio contendit ea p̃positi intencione ut ad patrẽ
non rediret Adducere uero amicos regios parentes cona¬
batur et precipue childebertum patris germanũ quẽ
etiam in tantum alienuĩ ab eo fecerat ut fratris uitam
appeteret Cramio tactis sanctorum pignoribus sponte
promitente ꝙ patris perpetuo esset hostis perpetratũ¬
qz foret facinus magnũ ac memorabile fratre In mortẽ
to namqz cum chideberto federe a quitamã Iterum repe¬
rit enma per que premũ erat subacturus post quem
tu direxit Quem Illi perarmunicum sequti territoruĩ

Expanded text:
at praeterea Clotario filius, nomine Chrannus, corpore quidem elegans, sed mente levis, dolis nulli versutorum secundus. Huic animus inquietus, prompta audacia, cui pater vices suas per Aquitaniam commiserat. Ast illius effera vis animi eum ut regem agere non sinebat. Tyrannica denique adactus crudelitate res aliorum posthabitis, Parisius ad Childebertum summo studio contendit, ea propositi intentione ut ad genitorem nunquam rediret. Abducere vero amicos regios parentesque festinabat et praecipue Childebertum patris germanum. Quem etiam in tantum ab eo alienum effecerat ut fratris vitam appeteret; Chranno tactis sanctorum pignoribus sponte promittente quod patris perpetuus existeret hostis. Perpetratumque foret facinus magnum ac memorabile, fratre in mortem to namque cum Childeberto foedere, Aquitaniam iterum repetit, omnia per quae primum ierat subacturus. Post quem dirigit. Quem illi, per Arvernicum secuti territorium,
Abbreviated transcription (Latin):
bsare grecorum dradema tenente leone
plagã uenit Rome pax deperit a regione
Uothica nam rabies prelia dira mouet᷑
Ad scelus edoctos reperit gascomia gothos
Toria gothorum genũs est speciesq malorum
Diribus ip̃orum preda fit ommne solun
Morte premũt lignoes ꝑuĩt hine inde dolores
Tuscia conteritur sentit quoq roma furores
ytalie terra dolet mors erat ante fores.
Roma requirit opem leo nõ dedit inde quiritee ⁊¬
At modo per francos satagũt has tollere lites
Tentoiici ueniũt francie signa mtent
Gregorio papa totoq petente senatu
karolus martellus cõmietere bella uocatur
liberet ut patriam munus ab urbe datur
Militis ad precium decimas rex publice donat
Papa uocat proceres ueniũt deffendere rom̃ã
Hus dedit eccl̃iã tue decimata bona
Coppia gothor un mar telli marte fugatur
Roma reformatur par eccłie reparadĩ¬

Expanded text:
sare Graecorum diadema tenente Leone, Plaga venit Romae, pax deperit a regione, Gothica nam rabies praelia dira movet. Ad scelus edoctos peperit Guasconia Gothos, Copia Gothorum genus est speciesque malorum, Viribus ipsorum praeda fit omne solum. Marte premunt Ligures pariunt hinc inde dolores, Thuscia conteritur, sentit quoque Roma furores, Itala terra dolet, mors erat ante fores. Roma requirit opem; Leo non dedit; inde quirites Amodo per Francos satagunt has tollere lites Theutonici veniunt, Francia signa nitent. Gregorio papa totoque petente senatu, Carolus Martellus committere bella vocatur, Liberet ut patriam, munus ab Urbe datur. Militis ad pretium decimas respublica donat, Papa vocat proceres, veniant defendere Romam. His dedit Ecclesia tunc decimata bona. Copia Gothorum Martelli marte fugatur, Roma reformatur, pax Ecclesiae repara
Abbreviated transcription (Latin):
iam iuceperat sed parum actendens untutem hominiᷤ¬
modicã esse contra peccatum uxorem suam inclusam¬
causa iustruendi srequenter ad se uenire permisit Tan¬
demn ut gueta cauat lapidem crebre frequentationeᷤᷤ
et blauda colloquia anm̃n eius ad pctm traxerunt Que

Expanded text:
i Genebaudus parum attendens uirtutem hominis contra peccatum, uxorem suam causa instruendi frequenter ad se uenire permisit. Tandem sicut gutta cauat lapidem crebre frequentationes et blanda colloquia animum episcopi ad peccatum tr
Abbreviated transcription (Latin):
debat magicie pons quingentorum passuum lon¬
gitudimẽ trans rhem̃i que karolut̾ imperator per
decem annos ingenti labors et mirabili opere de ligniᷤ¬
dolatilibus construxerat Ita ut perpetuo durare po¬
sse uideretur in tribus horis conflagrait ita ut nec
quidem una astula super aqũa remaueret hoc armie¬

Expanded text:
tiae pons quingentorum passuum longitudinis trans Rhenum, quem Karolus imperator per decem annos ingenti labore et mirabili opere de lignis construxerat, ita ut perpetuo durare posse videretur, ita tribus horis conflagravit, ut ne una quidam astula super aquam remaneret.
Abbreviated transcription (Latin):
pellere nequiret amicicia sibi necti cõmodius duxit arcessitũ¬
qz triplicibus ex ouni superlectili sua ornamentis donauit Om¬
loco patris regnare ad eum rediit Quẽ rex deosculans cunctaᷤ¬

Expanded text:
subdere nequiret, amicitia sibi necti commodius duxit, accersitumque triplicibus ex omni supellectili sua ornamentis donavit. Giloco patris regnare, ad eum rediit. Quem rex deosculans cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
atqs eo ere sollido cancellis et Ianis adornauit ad cuui
structuram cum columpnas et marmora alumude
habere non posset a roma atqz rauenna deuehenda
curauit hanc eccl̃ĩam mane et uespere itemqz et sepe¬
nocturis horis et sacrificii tempore quo ad eum ualitu¬
do permitebat impigre frequentabat Curabatꝙ
magnoopere ut cimncta que in ea gerebantur cum
maxuna fierent honestate edituos creberrime cõmo¬
uens ne quid indecene̾ aut sordidum aut inferri aut
in ea remanere permiterent sacrorum uasorum ex
auro et argento uestimentorum qz sacerdotalium tm̃
ribus quidem qui ultum eccłiastici ordinis sunt pri¬
uato habitr ministrare neccesse fuisset legendi atq̃r

Expanded text:
atque ex aere solido cancellis et ianuis adornavit. Ad cuius structuram cum columnas et marmora aliunde habere non posset, Roma atque Ravenna devehenda curavit. Ecclesiam et mane et vespere, item nocturnis horis et sacrificii tempore, quoad eum valitudo permiserat, inpigre frequentabat, curabatque magnopere ut omnia quae in ea gerebantur cum quam maxima fierent honestate, aedituos creberrime commonens ne quid indecens aut sordidum aut inferri aut in ea remanere permitterent. Sacrorum vasorum ex auro et argento vestimentorumque sacerdotalium tantribus quidem – qui ultimi ecclesiastici ordinis sunt – privato habitu ministrare necesse fuisset. Legendi atque
Abbreviated transcription (Latin):
tos remisit inter istas fuit legacio de constantinopoli
qui michaeli successerat dimisso amalhario ẽp̃o et
petro abbate qui ad michaelem quidem missi ad se ãt
uenerũt legatos suos xp̃oforum spatarium et gre¬
gorium diacoñ cum eis ad dũm karolum et per
eos descriptionem et confirmationem pacti ac federi
misit quibus susceptis atq dimissis dominus lu¬
donicus legatos suos nordbertum regiensem ep̃m
et richomum pictanensem comĩtẽ ad leonẽ impera¬
torem ob renonandam secum amicicia et predictum
pactum confirmandum direxit

Expanded text:
ter quas praecipua fuit legatio de Constantinopoli qui Michaeli successerat, dimisso Amalhario episcopo et Petro abbate, qui ad Michaelem quidem missi, ad se tamen venerunt, legatos suos, Christoforum spatharium et Gregorium diaconem, cum eis ad domnum Karlum, et per eos descriptionem et confirmationem pacti ac foederis misit. Quibus susceptis atque dimissis, domnus Hludowicus legatos suos, Nordbertum Regiensem episcopum et Richowinum Patavinum comitem, ad Leonem imperatorem ob renovandam secum amicitiam et praedictum pactum confirmandum direxit
Abbreviated transcription (Latin):
anno harioldus et ragensridus reges danorum qui
uicti et regno pulsi fuerant reꝑatis uiribus iterũ
eis bellum intulerunt in hoc conflictu ragenfridus
et unis ex filus̃ godefridi qui maior natu erat inter¬
fectus est quo facto harioldus rebus suis diffidens
ad imperatorem uenit et se in manus illius more fra¬
corum cõmendauit quẽ ille susceptum in saxomam
tre et oꝑꝑtim̃u tempus expectare iussit quo ei sicut
pecierat auxiliũ ferre posset

Expanded text:
 Harioldus et Reginfridus reges Danorum, qui icti et regno pulsi fuerunt, reparatis viribus, iterum eis bellum intulerunt; in quo conflictu et Reginfridus et unus de filiis Godofridi, qui maior natu erat, interfectus est. Quo facto, Herioldus rebus suis diffidens, ad imperatorem venit, et se in manus illius commendavit; quem ille susceptum in Saxoniam ire, et oportunum tempus expectare iussit, quo ei, sicut petierat, auxilium ferre pot
Abbreviated transcription (Latin):
it Preciuxisti me domine ad bellum et immicorum meorũ
dedisti michi dorsa Qui inde letantes oratione completa et¬
liberaret dum uadum non Inuieniret eo ꝙ fluuiꝰ auctus ex ũ¬
sonis deus et uimis in magestate michi contra aduersar ios
fidei catholice uictoriam tribuens huius alnei facilem con¬
se subito conspectibus eorum opposuit Illi ut moris est franco¬
transito fluminis uadum ostenidit ac deiaps nulli compa¬
ruit Sic rex cum excercitu tranfineans prope pũctanis
perueint et non procul a lafilica sancti hylari iussit sugi
fatus ignea uisa est egredi ab ecclesia sancti hylarii ac
super taberuaculum in quo rex quiescebat portendi Poste

Expanded text:
: Praecinxisti me, Domine, virtute ad bellum, et inimicorum meorum dedisti mihi dorsa . Laetantes illi, oratione completa liberaret, dum vadum non inveniret, eo quod fluvius plusonis Deus, et in majestate unus, mihi contra adversarios fidei catholicae victoriam tribuens, facilem hujus alvei conse subito conspectibus eorum ingessit. Illi ut moris est Francotransito flumine vadum ostendit, ac deinceps nulli comparuit. Ita rex cum omni exercitu transmeans Pictavis pervenit, et haud procul a Basilica sancti Hilarii tentoria fiilentio pharus ignea visa est egredi ab Ecclesia sancti Hilarii, ac super tabernaculum in quo rex quiescebat, protendit.
Abbreviated transcription (Latin):
uersos uuisigothos quos Ibi reperit gladio trucidauit Pa¬
ri etiam modo per uicinas urbes aduersarios occidens suosq̃¬
usq ad occeanũ totum scilicet a lariu regnũ Sic Igitur wi
sigothis arrianis ab aquitama pulsis franci catholici Ipãz
meliori regula religioiis et fidei contimio repleuerunt

Expanded text:
versos Gothos quos ibi reperit gladio interemit. Pari etiam modo per vicinas urbes adversarios interficiens suosqusque ad Oceanum totum, videlicet Alarici regnum, suo copulaviGothis Arianis ab Aquitania pulsis, Franci catholici ipsam melioris regula religionis et fidei continuo repleverunt