comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ cui ad hȩrens beata sit scđm illud
Beatimites. qm̃ ipsi hȩreditate posside¬
bunt t̾rã. Quã terrã nisi de quadicit᷑.
spes mea estui. portio mea in t̾ra uiuen¬
tiũ: & illud manifestius. Dñs pars
hȩreditatis meȩ & calicis mei. Dicit᷑ &
hȩreditas dĩ uicissim eccła. scđm illud
ipse nos pascit & continet. & hȩredi¬
tas dĩ dicim᷑: qͥa ipse nos administrat
& regit. Qua ꝓpt̾ uor eccłȩ ẽ. in hoc
psalmo uocate adhȩreditatẽ: ut &¬
ipsa fiat hȩreditas dni¬
PERba mea ȩxaudi dñe. Uocata inuo¬
cat dñm: ut eodẽ opitulante ꝑtran¬
seat nequiciã scłi huiꝰ & ad eũ ꝑueni¬
at Intellige clamorẽ meũ. Bene osten¬
dit qͥs istẽ sit clamor. quã interior de
cordis cubili sine strepitu corporis ꝑ¬
ueniat ad dm̃: quando quidẽ uox cor¬
poralis audit᷑ spũi alis autẽ intelligit᷑
Quanquã hoc sit etiã exaudire dĩ. nõn
aure carnali sed maiestatis p̾sentia.

Expanded text:
Deum, cui adhaerens beata sit secundum illud: Beati mites, quia ipsi haereditate possidebunt terram ; quam terram? nisi de qua dicitur: Spes mea es tu, portio mea in terra viventium ; et illud manifestius: Dominus pars haereditatis meae et calicis mei . Dicitur et haereditas Dei vicissim Ecclesia secundum illud:ipse nos pascit et continet: et haereditas Dei dicimur, quia ipse nos administrat et regit. Quapropter vox Ecclesiae est in hoc psalmo vocatae ad haereditatem, ut et ipsa fiat haereditas Derba mea exaudi, Domine: vocata invocat Dominum, ut eodem opitulante pertranseat nequitiam saeculi hujus, et ad eum perveniat. Intellige clamorem meum: bene ostendit quis iste sit clamor, quam interior de cordis cubili sine strepitu corporis perveniat ad Deum; quandoquidem vox corporalis auditur, spiritualis autem intelligitur. Quanquam hoc sit etiam exaudire Dei, non aure carnali, sed majestatis praesentia.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ suã noctẽ. id. ẽ. ñ solũ consuetudi¬
nẽ sed etiã amorẽ pec candi. Quȩ nox
si transierit. id .ẽ. si peccare destiterint.¬
& ipse amor atq c̃suetudo fugata fue¬
rit: fit mane. ita ut ñ solũ intelligant
sed etiã inhȩreant ueritati. Odistĩom̃s
qͥ oꝑant᷑ iniquitatẽ. Odiũ dĩ ex illa
locutione intelligendũ. ẽ: qua odit
peccator qͥsq ueritatẽ. Uidet᷑ enĩ. qđ
& illa odit quos in se manere ñ sinit
Non autẽ manent. qͥ eã sustinere ñ ualent.
ꝑdes eos qͥ loquuntur mendaciũ. Hoc ẽ.¬
enĩ ueritati contrariũ. Sed ne quis pu
tet aliquã substantiã uł naturã ueri¬
tati. eẽ. contrariã: intelligat ad id qđ
ñ est ꝑtinere mendaciũ. ñ ad id qđ est.
Si enĩ hoc dicit᷑ qđ est: uerũ dicit᷑. Si
autẽ hoc dicit᷑ qđ ñ. ẽ: m̃daciũ. ẽ deo
inqͥt ꝑdes eos qͥ loquunt᷑ m̃daciũ: qͥa
recedentes abeo qđ est. ad id qđ ñ est

Expanded text:
cum suam noctem, id est, non solum consuetudicum suam noctem, id est, non solum consuetudinem, sed etiam amorem peccandi. Quae nox si transierit, id est, si peccare destiterint, et ipse amor atque consuetudo fugata fuerit, fit mane; ita ut non solum intelligant, sed etiam inhaereant veritati. 7. Odisti omnes qui operantur iniquitatem: odium Dei ex illa locutione intelligendum est, qua odit peccator quisque veritatem. Videtur enim quod et illa odit quos in se manere non sinit: non autem manent, qui eam sustinere non valent. Perdes omnes qui loquuntur mendacium: hoc entet aliquam substantiam vel naturam veritati esse contrariam, intelligat, ad id quod non est, pertinere mendacium, non ad id quod est. Si enim hoc dicitur, quod est, verum dicitur: si autem hoc dicitur, quod non est, mendac loquuntur mendacium; quia recedentes ab eo quod est, ad id quod non est
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ tacere: siqͥs forte uł ad istã uisi¬
bilẽ mortẽ ñ uult hominẽ ꝓdere pa¬
ratꝰ esse debet uerũ occultare ñ falsũ
dicere. ut neq ꝓdat neq m̃tiat᷑. ne
occidat animã suã ꝓcorpore alteriꝰ.
Si autẽ hoc nondũ potest: uł sola huiꝰ
necessitatis habeat m̃dacia. ut etiam
abistis si sola remanserint lib̾ari me
ꝑpetiendũ ẽ ꝓueritate contemnat
Duo st̃ omino genera m̃dacioꝵ. in qͥb
ñ magna culꝑa. ẽ. sed tam̃ ñ st̃ sine
culpã. Cũ aut iocam᷑: aut ut ꝓsimꝰ
mentim᷑. Illud pͥmũ in iocando ideo

Expanded text:
el ad istam visibilem mortem non vult hominem prodere, paratus esse debet verum occultare, non falsum dicere, ut neque prodat neque mentiatur, ne occidat animam suam pro corpore alterius. Si autem hoc nondum potest; vel sola hujus necessitatis habeat mendacia, ut etiam ab istis, si sola remanserint, liberari mperpetiendum est pro veritate contemnat. Duo sunt omnino genera mendaciorum in quibus non magna culpa est, sed tamen non sunt sine culpa, cum aut jocamur, aut ut prosimus men
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nullã beniuolentiã. lilud uͦ qđ ñ
habet duplex cor: m̃daciũ quidẽ di¬
cendũ ñ. ẽ. Ianquã uerbigrã sicui gla¬
dius cõmendet᷑. & ꝓmittat se reddi¬
turũ cũ ille qͥ cõmencdauit poposce¬
rit: si forte gladiũ suũ repetat fu¬
rens manifestũ. ẽ tunc ñ esse reddendũ.
ne uł se occidat uł alios. donec ei sani¬
tas restituat᷑. Hoc ideo ñ habet du¬
plex cor: qͥa ille cui cõmendatꝰ ẽ. gla¬
dius. cũ ꝓmittebat sẽ redditurũ po¬
scenti. ñ cogitabat furentẽ posse repe¬
tere. Uerũ autẽ occultauit & dñs. cũ
discipłis nondũ idoneis dix̃. Multa
habeo uob̾ dicere. sed nunc ñ potestis
Non potui loqui uob̾ quasi spũalib sed
quasi carnalib Unde manifestũ est.
ñ esse culpandũ aliquando uerũ tacere.
Falsũ autẽ dicere. ñ inueni c̃cessũ. ẽẽ
ꝑfectis. Uirũ sanguinũ & dolosum
abominabit᷑ dñs̃. Potest hic rec̾te ui¬
deri repetitũ qđ ait supius. odisti

Expanded text:
am benevolentiam. Illud vero quod non habet duplex cor, nec mendacium quidem dicendum est: tanquam, verbi gratia, si cui gladius commendetur, et promittat se redditurum cum ille qui commendavit poposcerit; si forte gladium suum repetat furens, manifestum est tunc non esse reddendum, ne vel se occidat vel alios, donec ei sanitas restituatur. Hic ideo non habet duplex cor, quia ille cui commendatus est gladius, cum promittebat se redditurum poscenti, non cogitabat furentem posse repetere. Verum autem occultavit et Dominus, cum discipulis nondum idoneis dixit: Multa habeo vobis dicere, sed nunc non potestisNon potui loqui vobis quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus . Unde manifestum est non esse culpandum, aliquando verum tacere. Falsum autem dicere, non invenitur concessum esse perfectis. 8. Virum sanguinum et dolosum abominabitur Dominus. Potest hic recte videri repetitum quod ait superius: Odisti
Abbreviated transcription (Latin):
suggestioni t̾renarũ cupiditatũ. Ef¬
fodit᷑ uͦ: cũ post c̃ sensionẽ opationi
fraudis instat᷑. Sed unde fieri potest.
ut in iqͥtas prius lȩdat hominẽ iustũ
in quẽ ꝓcedit. quã cor iniustũ unde
ꝓcedit. : Itaq fraudator pecuniȩ
uerbi grã dũ cupit aliũ damnolacera¬
re: ip̃se auaricię uulnere sauciat᷑.
Quis autẽ uł demens ñ uideat quantũ
int̾ hos distet. cũ ille patiat᷑ damnũ
pecuniȩ. ille innocentiȩ: Incidit gͦ
infoueã quã fecit. Dequa in alio psal

Expanded text:
suggestioni terrenarum cupiditatum. Efsuggestioni terrenarum cupiditatum. Effoditur vero, cum post consensionem operationi fraudis instatur. Sed unde fieri potest, ut iniquitas prius laedat hominem justum, 40 in quem procedit, quam cor injustum unde procedit? Itaque fraudator pecuniae verbi gratia dum cupit alium damno lacerare, ipse avaritiae vulnere sauciatur. Quis autem, vel demens, non videat quantum inter hos distet, cum ille patiatur damnum pecuniae, ille innocentiae? Incidit ergo in foveam, quam fecit. Quod in alio p
Abbreviated transcription (Latin):
qđ inuito ñ possit auferri. Nã cũ
ea diligunt᷑ quȩ possumꝰ contra uo-¬
luntatẽ amittere: necesse. ẽ. ut ꝓ
iis miserrime laboremꝰ & ut hȩc
adipiscam᷑ in angustiis t̾renarũ
erumnarũ cũ sibi quisq illa raꝑe &
p̾uenire alterũ aut extorquere alteri
cupit. iniusticias machinem᷑. Recte
gͦ & prorsus ordine parturiuit in¬
iusticiã. qͥ c̃cepit laborẽ. Parit autẽ
qͥd nisi qđ parturiuit. quãuis ñ hoc
parturierit qđ concepit: Non enim
hoc nascit᷑ qđ concipit᷑ sed c̃cipitur
sem̃. nascit᷑ qđ format᷑ ex semine.
Labor. ẽ. gͥ sem̃ iniquitatis. peccatum
autẽ c̃cẽptio laboris. Id. ẽ. illud pͥmũ
peccatũ. apostatare a dõ. Parturiuit
gͦ in iusticiã. qui c̃cepit laborẽ. &
peꝑit iniqͥtatẽ. Iniqͥtas hoc. ẽ. qđ in¬
iusticia. Hoc gͦ peꝑit: qđ parturiuit:
effodit illũ. Lacũ apire est: in ter
Apit᷑ autẽ hic lacus: cũ consentit᷑ malȩ

Expanded text:
quod invito non possit auferri. Nam cum quod invito non possit auferri. Nam cum ea diliguntur quae possumus contra voluntatem amittere, necesse est ut pro his miserrime laboremus; et ut haec adipiscamur, in angustiis terrenarum aerumnarum, cum sibi quisque illa rapere et praevenire alterum, aut extorquere alteri cupit, injustitias machinemur. Recte ergo et prorsus ex ordine parturivit injustitiam, qui concepit laborem. Parit autem quid, nisi quod parturivit, quamvis non hoc parturierit quod concepit? non enim hoc nascitur quod concipitur; sed concipitur semen, nascitur quod formatur ex semine. Labor est igitur semen iniquitatis; peccatum autem conceptio laboris, id est illud primum peccatum, apostatare a Deo : parturivit ergo injustitiam qui concepit laborem. Et peperit iniquitatem: iniquitas, hoc est quod injustitia; hoc ergo peperit quod parturivit. effodit illum. Lacum aperire, est in terraperitur autem hic lacus, cum consentitur malae
Abbreviated transcription (Latin):
cũ manifesti sint dõ. An forte eas¬
dẽ sagictas. & uasa mortis disposuit
ad pniciẽ infideliũ. & ardentes uł
ardentib opatꝰ. ẽ. ad excitationem
fideliũ: Nonenĩ falsũ. ẽ. qđ apłs¬
aliis odor mortis in mortẽ. Et adhȩc
qͥs idoneus: Non gͦ mirũ. si idẽ apłi.
& uasa mortis st̃ in eis a quib ꝑsecutio¬
nẽ passi st̃. & igneȩ sagittȩ ad inflã¬
manda corda credentiũ. Post hanc
mꝰ unicuiq homini suppliciũ fie̾ri
de peccato suo. & eiꝰ iniquitatẽ in
poenã c̃uerti. ne putemꝰ illã tran¬
quillitatẽ & ineffabile lum̃ dĩ de
se ꝓferre unde peccata puniant᷑.
sed ipsa peccata sic ordinare. ut quȩ
fuer delectam̃ta homini peccanti.
sint instrum̃ta dño punienti. Ecce
inqͥt parturiuit iniusticiã. Quid
enĩ conceꝑat. ut in iusticiã partu¬
riret: Concepit inqͥt laborẽ. Hinc
ẽ. gͦ illud. In labore manducabis pa
labor finiri. nisi hoc qͥsq diligat

Expanded text:
cum manifesti sint Deo. An forte eascum manifesti sint Deo. An forte easdem sagittas et vasa mortis disposuit ad perniciem infidelium, et ardentes vel ardentibus operatus est ad exercitationem fidelium? Non enim falsum ealiis odor mortis in mortem, et ad haec quis idoneus Non ergo mirum si iidem Apostoli et vasa mortis sunt in eis a quibus persecutionem passi sunt, et igneae sagittae ad inflammanda corda credentium. 16. vers.mus unicuique homini supplicium de peccato suo, et ejus iniquitatem in poenam converti. Ne putemus illam tranquillitatem et ineffabile lumen Dei de se proferre unde peccata puniantur, sed ipsa peccata sic ordinare ut quia fuerunt delectamenta homini pesint instrumenta Domino punienti. Ecce, inquit, parturivit injustitiam. Quid enim conceperat, ut injustitiam parturiret? Concepit, inquit, laborem . Hinc est ergo illud, In labore manducabis panlabor finiri, nisi hoc quisque diligat
Abbreviated transcription (Latin):
suas oꝑatꝰ. ẽ. Nã in grecis exẽplarib
ita inuenit᷑. sagitt᷑as suas ardentib
oꝑatꝰ. ẽ Latini autẽ pleriq arden¬
tes habent. Sed siue ipsȩ sagittȩ ar¬
deant siue ardere faciant. qđ utiq
ñ possunt nisi & ipsȩ ardeant: inte¬
ger sensus. ẽ. qͥa ñ sagittas tantũ sed
etiã uasa mortis cdx̃ in arcu dĩ pa¬
mortis. Anforte heretici: Nã & ipsi
ex eodẽ arcu id ẽ. ex eisdẽ scripturis.
in animas ñ caritate inflãmandas sed
uenenis ꝑimendas in siliunt. Qđ ñ
contingit nisi ꝓmeritis Propterea
diuinẽ ꝓuidentiȩ etiã ista dispo¬
sitio tribuenda: ẽ. ñ quia ipsa pec¬
catores facit. sed qͥa ipsa ordinat
cũ peccauerint. Malo enĩ uoto ꝑ
peccatũ legentes. male coguntur
intelligere. ut ipsa sit poena peccati.
Quoꝵ tam̃ morte filii catholice ȩccłȩ
tanq quibdã spinis a somno excitan
hereses ẽẽ. ut ꝓbati inqͥt manifesti
fiant int̾uos. Hoc . ẽ. int̾homines.

Expanded text:
Graecis exemplaribus ita invenitur: Sagittas suas ardentibus operatus est: Latina autem pleraque, Ardentes, habent. Sed sive ipsae sagittae ardeant, sive ardere faciant quod utique non possunt, nisi et ipsae ardeant, integer sensus est. Sed quia non sagittas tantum, sed etiam vasa mortis dicit in arcum Dominum pamortis? An forte haeretici? Nam et ipsi ex eodem arcu, idest, ex eisdem Scripturis in animas non caritate inflammandas, sed veneno 39 perimendas insiliunt. Quod non contingit, nisi pro meritis: propterea divinae providentiae etiam ista dispositio tribuenda est, non quia ipsa peccatores facit, sed quia ipsa ordinat, cum peccaverint. Malo enim voto per peccatum legentes male coguntur intelligere: ut ipsa sit poena peccati: quorum tamen morte filii catholicae Ecclesiae, tanquam quibusdam spinis a somno excitanthaeresse, ut probati, inquit, manifesti fiant inter vos ; hoc est inter homines,
Abbreviated transcription (Latin):
quã nullo istors tẽptam̃to ualere
apud eũ potuit inimicus: hoc de illo
dicit᷑. postquã cõpleuit omnẽ tẽpta¬
tionẽ diabolus. Propt̃ torculariũ
itaq significationẽ subiecta st̃ pedib
eiꝰ. ñ solũ uina sed etiã uinacia. Non
solũ scilicet oues & boues id . ẽ. scẽ ani¬
me fideliũ uel inplebe uł in ministris
sed insup & pecora uoluptatis & uolu¬
cres suꝑbiȩ & pisces curiositatis. Quȩ
om̃ia gͥenera pecorũ. nunc bonis &
scĩs mĩxta. eẽ in eccłiis uidemꝰ. Oꝑetꝰ¬
gͥ in eccłiis suis. & a uinaciis uinũ
separet. Nos demꝰ oꝑam ut uinũ simꝰ
& oues aut boues. non uinacia aut pe¬
cora cãpi aut uolucres cęli. aut pisces
maris qui ꝑambulant semitas maris.
Non quia istã nomine isto solũmodo in¬
telligi & explicari possunt. sed pro
locis. Nanq alibi aliud significant
Et hȩc regula inom̃i allegoria retinen¬
da. ẽ. ut̃ ꝓsententia pͣsentis loci con

Expanded text:
quam nullo istorum tentamento valere quam nullo istorum tentamento valere apud eum potuit inimicus, hoc de illo dicitur. Postquam complevit omnem tentationem diabolus . Propter torculariorum itaque significationem, subjecta sunt pedibus ejus non solum vina, sed etiam vinacia: non solum scilicet oves et boves, id est sanctae animae fidelium, vel in plebe, vel in ministris; sed in super et pecora voluptatis, et volucres superbiae, et pisces curiositatis: quae omnia genera peccatorum nunc bonis et sanctis mixta esse in Ecclesiis videmus. Ope in Ecclesiis suis, et a vinaciis vinum separet: nos demus operam ut vinum simus et oves aut boves; non vinacia, aut pecora campi, aut volucres coeli, aut pisces maris qui perambulant semitas maris. Non quia ista nomina isto solo modo intelligi et explicari possunt, sed pro locis; namque alibi aliud significant. Et haec regula in omni allegoria retinenda est, ut pro sententia praesentis loci cons
Abbreviated transcription (Latin):
aut natantib. Non enĩ ait tantũ.
ambulant semitas maris. sed ꝑam¬
bulant dix̃. ostendens ꝑtinacissimũ
studiũ inania & prȩter fluentia re-¬
quirentiũ. Hec autẽ triagenera uiti¬
orũ id ẽ. uoluptas carnis & suꝑbia
& curiositas. om̃ia peccata c̃cluduñ.
Quȩ mͥ uident᷑ a ioħe apło enumera¬
ta. cũ dicit Nolite diligere mundũ.
qm̃ omĩa que inmundo st̃ c̃cupiscen¬
tia carnis. ẽ & c̾cupiscentia oculoꝵ.
& ambitio scli. ꝑoculosenĩ maxime
curiositas pͣualet. Reliqua uͦ quo ꝑ¬
tineant manifestũ. ẽ. Et illa dnĩ ci
hominis tẽptatio triptita. ẽ ꝑcibũ
id . ẽ. ꝑ c̃cupiscentiã carnis. ubi sugge¬
ricur. Dic lapidib istis ut panes fiant.
Pinanẽ iactantiã : ubi in monte c̃stitu¬
to ostendunt᷑ om̃ia regna huiꝰ terrȩ.
& ꝓmittuntꝰ᷑ si adorauerit ꝑcurio¬
sitatẽ: ubi de pinna admonet᷑ ut se
deorsũ mittat. tẽptandi gr̃ã utrũ
abangłis suscipiatur. Itaq postea

Expanded text:
aut natantibus. Non enim ait tantum, Ambulant semitas maris; sed, perambulant dixit; ostendens pertinacissimum studium inania et praeterfluentia requirentium. Haec autem tria genera vitiorum, id est voluptas carnis, et superbia, et curiositas, omnia peccata concludunt. Quae mihi videntur a Joanne apostolo enumerata, cum dicit: Nolite diligere mundum, quoniam omnia quae in mundo sunt, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et ambitio saeculi . Per oculos enim maxime curiositas praevalet; reliqua vero quo pertineant, manifestum est. Et illa Dominici hominis tentatio tripartita est: per cibum, id est per concupiscentiam carnis, ubi suggeritur, Dic lapidibus istis ut pane fiant : per inanem jactantiam, ubi in monte constituto ostenduntur omnia regna hujus terrae, et promittuntur si adoraverit: per curiositatem, ubi de pinna templi admonetur ut se deorsum mittat, tentandi gratia utrum ab Angelis suscipiatur. Itaque postea
Abbreviated transcription (Latin):
guã dolosã. sagictȩ potentis acutę.
cũ carbonib uastatorib : Id .ẽ. quib
ꝑcussus atq inflaminatꝰ tanto amo¬
re ardeas regni cęloꝵ. ut om̃iũ resi¬
stentiũ & a ꝓposito reuocare uolen¬
tiũ linguas contemnas. & ꝑsccutio¬
nes eoꝵ derideas dicens. Quis
me separabit a caritate xp̃i: Tri¬
bulatio. an angustia. an ꝑsecutio.
an fames. an nuditas. an piculũ. an
gladius: Certus sũ enĩ inqͥt qͥa

Expanded text:
sam? Sagittae potentis acutae, cum carbonibus vastatoribus , id est, quibus percussus atque inflammatus tanto amore ardeas regni coelorum, ut omnium resistentium, et a proposito avocare volentium linguas contemnas, et persecutiones eorum derideas, dicens: Quis me separabit a charitate Christi? Tribulatio, an angustia, an persecutio, an fames, an nuditas, an periculum, an gl
Abbreviated transcription (Latin):
exdõ: fluctuantes miseri & errantes
potius quã confitentes dõ ut eis ignoscat:
Non enĩ oportet ignosci. nisi dicenti. pec¬
caui. Qui gͦ uidet mertta animarũ
sic ordinarĩ adõ. ut dũ sua cuiq tribu¬
unt᷑ pulchritudo uniuersitatis nulla
ex parte uiolet᷑: in omĩb laudat dm̃.
& ista . ẽ. ñ peccatoꝵ sed iustoꝵ c̃fessio.
Non enĩ peccatoꝵ c̃fessio. ẽ. dũ dicit
abscondisti hȩc a sapientib & pruden

Expanded text:
ex Deo, fluctuantes miseri et errantes, ex Deo, fluctuantes miseri et errantes, potius quam confitentes Deo, ut eis ignoscat. Non enim oportet ignosci, nisi dicenti: Peccavi. Qui ergo videt merita animarum sec ordinari a Deo, ut dum sua cuique tribuuntur, pulchritudo universitatis nulla ex parte violetur, in omnibus laudat Deum: et ista est non peccatorum, sed justorum confessio. Non enim peccatorum confessio est, dum dicit abscondisti haec a
Abbreviated transcription (Latin):
tati suȩ subdit᷑. quia ñ potuit dicere
dño qđ innocentes & iusti dicunt:
Ola mea & exaltans caput meũ Ita gͦ
ipse inferior erit ut eiꝰ iniqͥtas sit su¬
pior. & in illũ descendat quia grauat
illũ & onerat. & ad requiem scõrũ
reuocari ñ sinit. Hoc fit. cũ in homine
enĩ hoc dicit qͥ suꝑius uerissime dice¬
bat. si est iniquitas in manib meis:
sed c̃fessio iusticiȩ dĩ. qua ita loquim᷑.
Uere dñe iustꝰ es. quando & iustos sic
ꝓtegis ut ꝑte ipsũ eos illumines: & pec¬
catores sic ordinas ut ñ tua sed sua
malicia puniant᷑. Ista c̃fessio ita dm̃
laudat: ut nichil possint impiorũ
ualere blasphemiȩ. qͥ uolentes ex cusa¬
re facinora sua nolunt suȩ culpȩ tri¬
buere qđ peccant. hoc. ẽ. nolunt suȩ
culpȩ tribuere culpã suã. Itaq aut
fortunã aut fatũ inueniunt qđ accui¬
sent. aut diabolũ. cui ñ consentire in
potestate nr̃a. ẽeᷤ. uoluit qͥ nos fecit
aut aliã naturã inducunt quȩ ñ sit

Expanded text:
ditur: quia non potuit dicere Domino, quod innocentes et recti dicunt: Gloria mea et exaltans caput meum . Ita ergo ipse inferior erit, ut ejus iniquitas sit superior, et in illum descendat; quia gravat illum, et onerat, et ad requiem sanctorum revolare non sinit. Hoc fit, cum in homine enim hoc dicit, qui superius verissime dicebat, Si est iniquitas in manibus meis; sed confessio justitiae Dei, qua ita loquimur: Vere, Domine, justus es, quando et justos sic protegis, ut per te ipsum eos illumines, et peccatores sic ordinas, ut non tua, sed sua malitia puniantur. Ista confessio ita Dominum laudat, ut nihil possint impiorum valere blasphemiae, qui volentes excusare facinora sua, nolunt suae culpae tribuere quod peccant, hoc est, nolunt suae culpae tribuere culpam suam. Itaque aut fortunam, aut fatum inveniunt quod accusent; aut diabolum, cui non consentire in potestate nostra esse voluit qui nos fecit; aut aliam naturam inducunt, quae non sit
Abbreviated transcription (Latin):
minis eoꝵ boues uocati st̃ Subiecisti
gͦ inqͥt oues & boues uniuersas. Id est
omne scãm spũalẽ creaturã. inqua etiã
scõꝵ hominũ accipimꝰ quist̃ in ȩccła. in
illis uidelicet torcularib quȩ sub alia
similitudine lunȩ ac stellarũ insinua-
quia pecora cãpi possunt intelligi &
oues & boues. Ut si rupiũ & arduorũ
locorũ pecora caprȩ sunt: bene intelli¬
gant᷑ oues pecora cãpi. Itaq etiã si ita
positũ esset. oues & boues uniuersas &
pecora cãpi: recte quȩreret᷑ quid sibi
uellent pecora cãpi. cũ etiã oues & bo¬
ues hoc possent intelligi. Qđ̃ uͦ additũ
ẽ etiã insuꝑ: cogit omĩno ad nescio quã

Expanded text:
minis eorum, boves vocati sunt Subjecisti minis eorum, boves vocati sunt Subjecisti ergo, inquit, oves et boves universas, id est, omnem sanctam spiritualem creaturam: in qua etiam sanctorum hominum accipimus qui sunt in Ecclesia, in illis videlicet torcularibus quae sub alia similitudine lunae ac stellarum insinuataquia pecora campi possunt intelligi et oves et boves; ut si rupium et arduorum locorum pecora caprae sunt, bene intelligantur oves pecora campi. Itaque etiamsi ita positum esset, Oves et boves universas et pecora campi, recte quaereretur quid sibi vellent pecora campi, cum etiam oves et boves hoc possint intelligi; quod vero additum est etiam, insuper, cogit omnino ad
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. Nulla enĩ creatura subiecta non
erit. cui primates ut itadicã sp̃s su¬
biciunt᷑. Sed unde ꝓbabimꝰ oues pos¬
se accipi etiã sullimit beatos ñ homi¬
nes sed angłice creaturȩ sp̃s: Anex eo
qđ dñs dicit reliquisse se nonaginta
nouẽ inmontib id. ẽ. in sullimmorib
locis. & descendisse ꝓpt̾ unã ͣ Si enĩ
unã ouem lapsã humanã animã acci-¬
pimꝰ in adã. qͥa etiã eua de illius latere
facta ẽ. quoꝵ om̃iũ spũ alit̃ tractandoꝵ
& considerandorũ nunc tẽpus ñ . ẽ: restat
ut nonaginta nouẽ relictȩ in montib
ñ humani sed angłici sp̃s intelligantur.
Nã de bobus facilis expeditio. ẽ. huiꝰ senten¬
tiȩ qm̃ ipsi homines ñ obaliud bouesdicti
sunt nisi qđ euangłiz ando uerbũ dĩ an¬
głos imitant᷑ ubi dictũ ẽ. boui trituran¬
tios ñ infrenabis. Quanto gͥ facilius ipsos
angłos nuncios ueritatis boues accipimꝰ
quando euangłistȩ participatione no¬

Expanded text:
ulla enim creatura subjecta non erit, cui primates, ut ita dicam, spiritus subjiciuntur. Sed unde probabimus oves posse accipi etiam sublimiter beatos, non homines, sed angelicae creaturae spiritus? An ex eo quod Dominus dicit reliquisse se nonaginta novem oves in montibus, id est in sublimioribus locis, et descendisse propter unam Si enim unam ovem lapsam humanam animam accipiamus in Adam, quia etiam Eva de illius latere facta est , quorum omnium spiritualiter tractandorum et considerandorum nunc tempus non est, restat ut nonaginta novem relictae in montibus, non humani, sed angelici spiritus intelligantur. Nam de bobus facilis expeditio est hujus sententiae; quoniam ipsi homines non ob aliud boves dicti sunt, nisi quod evangelizando verbum Dei Angelos imitantur, ubi dictum est: Bovi trituranti os non infrenabis . Quanto igitur facilius ipsos Angelos nuntios veritatis, boves accipimus; quando Evangelistae participatione no
Abbreviated transcription (Latin):
cata miscdia etiã ad longe positos ꝑͥue¬
nit. Uisitat uͦ filiũ hominis: cui sub
ubertate domꝰ suȩ. ad obliuiscendas
erumnas & errores pͣteritȩ c̃uersatio.¬
nis. Hunc filiũ hominis id ẽ. hominẽ
nouũ. poenitentia ueteris parturit
cũ dolore & gemitu. Iste quãuis no¬
uus tam̃ adhuc carnalis dicit᷑: cũ
lacte nutrit᷑ Non potui uob̃ loqui
quasi spualib sed quasi carnalib.
apłs inquit: Et ut ostenderet iã re¬
generatos: tanꝗ paruulis ait in xp̃o
lac uob potũ dedi ñ cibũ. Iste cũ rela¬
bit᷑ qđ sepe accidit ad ueterẽ uitã :
cũ exprobratione audit qđ homo sit
N onne homines estis inqͥt. & scđm ho¬
primo uisitatꝰ. ẽ. in ipso hõmine dñico
nato ex uirgine maria: De quo ꝓpt̃
ipsã infirmitatẽ carnis quã sapientia
dĩ gestare dignata. ẽ. & passionis hu¬
militatẽ: recte dicit᷑. Minorasti eũ
paulo minꝰ abangłis. Sed addit᷑ illa
clarificatio. qua resurgens ascendit

Expanded text:
cata misericordia etiam ad longe positos pervenit: visitat vero filium hominis, cui sub ubertate domus suae, ad obliviscendas aerumnas et errores praeteritae conversationis. Hunc filium hominis, id est hominem novum, poenitentia veteris parturit cum dolore et gemitu. Iste quamvis novus, tamen adhuc carnalis dicitur, cum lacte nutritur, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sedApostolus; et ut ostenderet jam regeneratos, Tanquam parvulis, ait, in Christo, lac vobis potum dedi, non cibum. Iste cum relabitur, quod saepe accidit, ad veterem vitam, cum exprobratione audit quod homo sit: Nonne homines estis, inquit, et secundum hoprimo visitatus est in ipso homine Dominico, nato ex Maria virgine. De quo propter ipsam infirmitatem carnis, quam Sapientia Dei gestare dignata est, et passionis humilitatem recte dicitur: Minuisti eum paulo minus ab Angelis. Sed additur illa clarificatio qua resurgens ascendit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseuerauerit usq in finẽ hic saluus
erit. teneatꝰ & ꝑcipiatꝰ sincera fide.
& ab om̃iũ prauarũ opinionũ labe
purgata: Nongͦ immerito dicit᷑ Q
ꝓpter hanc c̃gregationẽ in altũ re¬
gredere. Idest secede rursus in alticu¬
dinẽ secretoꝵ tuoꝵ. etiã ꝓpt̾ eam
congregationẽ popłoꝵ quȩ habet
nom̃ tuũ & oꝑa tua ñ facit Sed siue
suꝑior siue ista sit congruentior huiꝰ
loci expositio. sine pͣiudicio alicuiꝰ
alterius melioris aut paris: c̃uenien¬
tissime sequit᷑. Dñs iudicat popłos.
Siue enĩ in altũ regressus. ẽ. cũ post
resurrectionẽ ascẽndit incȩlũ. bene

Expanded text:
severaverit usque in finem, hic salvus erit , teneatur et percipiatur sincera fides, et ab omnium pravarum opinionum labe purgata? Non ergo immerito dicitur, Et propter hanc congregationem in altum regredere; id est, secede rursus in altitudinem secretorum tuorum, etiam propter hanc congregationem populorum quae habet nomen tuum et facta tua non facit. 8. Sed sive superior, sive ista sit congruentior hujus loci expositio, sine praejudicio alterius alicujus melioris aut paris, convenientissime sequitur, Domiminus judicat populos. Sive enim in altum regressus est, cum post resurre
Abbreviated transcription (Latin):
magnificentiȩ noticiã ꝑuenire
Quȩ suꝑ scripturas eleuata . ẽ: qͥa transit
& suꝑ̾at om̃iũ uerboꝵ linguarũq
prȩconia. Inclinauit gͦ scr̃ipturas
ds usq ad infantiũ & lactentiũ ca¬
pacitatẽ. sic̃ in alio psalmo canitur
& inclinauit cȩlũ & descendit. Ethoc
fecit ꝓpt̃ inimicos. qͥ ꝑ suꝑbiã loqua¬
citatis inimici crucis xp̃i. etiã cũ ali¬
qua uera dicunt. paruulis tam̃ &
lactentib ꝓdesse ñ possunt. Ita destru¬
itur inimicus & defensor. qͥ siue sa¬
pientiã siue etiã xp̃i nom̃ defendere
eã ueritatẽ. quã ꝓmptissime pollicet᷑.
Propterea etiã illã ñ habere c̃uincit᷑.
qͥa oppugnando gradũ eiꝰ qđ est fides.
quẽ admodũ in eã c̃scendat᷑ ignorat
Hinc gͦ destruit᷑ temerarius & cȩcus
pollicitator ueritatis qͥ est inimicus
& defensor. cũ uident᷑ cęli oꝑa digi¬

Expanded text:
magnificentiae notitiam pervenire, magnificentiae notitiam pervenire, quae super Scripturas elevata est, quia transit et superat omnium verborum linguarumque praeconia. Inclinavit ergo Scripturas Deus usque ad infantium et lactentium capacitatem, sicut in alio psalmo canitur: Et inclinavit coelum, et descendit . Et hoc fecit propter inimicos, qui per superbiam loquacitatis inimici crucis Christi, etiam cum aliqua vera dicunt, parvulis tamen et lactentibus prodesse non possunt. Ita destruitur inimicus et defensor, qui sive sapientiam, sive etiam Christi nomen defendere eam veritatem quam promptissime pollicetur. Propterea etiam illam non habere convincitur; quia oppugnando gradum ejus, quod est fides, quemadmodum in eam conscendatur, ignorat. Hinc ergo destruitur temerarius et caecus pollicitator veritatis, qui est inimicus et defensor, cum videntur c
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ digitũ dĩ multi intelligunt sp̃m
scm. Qua ꝓpt̾ si digitos dĩ eosdem
mus: qm̃ ꝑ eosdẽ nob̾ omĩs diuina
scriptura c̾fecta. ẽ. c̃uenient intel.¬
ligimꝰ hoc loco cȩlos dictos libros
utriusq testam̃ti. Dictũ. ẽ. autẽ etiã
de ipso moyse a magis regis phara¬
onis. cũ abeo suꝑati essent. Digitꝰ
dĩ est hic. Et qđ scriptũ. ẽ. glũ pli¬
cabitur ut liber. etiam si de isto e¬
thereo cęlo dictũ. ẽ: congrue tam̃
ex hac eadẽ similitudinẽ in allego¬
ria librorũ cęli nominant᷑. Qm̃
tuoꝵs. Id .ẽ. cernã & intelligã scri¬
bri accĩpi. ubi ait. Qm̃ eleuata est
magnificentia tua. suꝑcȩlos. Ut totꝰ
iste sit sensus. Qm̃ mag̾nificentia
tua eleuata.ẽ suꝑ cȩlos. excedit enĩ
magnificentia tua omĩũ scriptura.¬
rũ eloquia: exore infantiũ & la¬
ctentiũ ꝑfecisti laudẽ. ut a fide scri¬
pturarũ inciꝑent. qͥ cupiunt ad tuȩ

Expanded text:
quem digitum Dei multi intelligunt Spiritum quem digitum Dei multi intelligunt Spiritum sanctum. Quapropter si digitos Dei, eosdem mus, quoniam per eosdem nobis omnis divina Scriptura confecta est; convenienter intelligimus hoc loco coelos dictos libros utriusque Testamenti. Dictum est autem etiam de ipso Moyse a magis regis Pharaonis, cum ab eo superati essent, Digitus Dei est hic ; et quod scriptum est, Coelum plicabitur sicut liber , etiam si de isto aethereo coelo dictum est, congrue tamen ex hac eadem similitudine in allegoria librorum coeli nominantur. Quoniam tuorum: id est, cernam et intelligam Scribri accipi, ubi ait, Quoniam elevata est magnificentia tua super coelos; ut totus iste sit sensus, Quoniam magnificentia tua elevata est super coelos: Excedit enim magnificentia tua omnium Scripturarum eloquia; ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem, ut a fide Scripturarum inciperent, qui cupiunt ad tuae
Abbreviated transcription (Latin):
intelligetis. & ipse pͣsens dicens.
Beati qͥ non uiderunt & credituri sc̃
Propt̾ inimicos. Contra qͦs etiã illud
qͥ abscondisti hȩc a sapientib & re¬
uelasti ea paruulis. A sapientib
enĩ dix̃. ñ qui sapientes st̃. sed qui
esse se putant. Ut destruas in iicũ
& defensorem. Quẽ. nisi hereticũ:
Nam ipse ẽ. inimicus & de fensor.
qͥ fidẽ xp̃ianã cũ oppugnet uidet᷑
defendere. Quanquã etiã phyloso¬
phi huiꝰ mundi bene intelligunt᷑
inimici & defensores. quandoquidẽ
filius dĩ uirtꝰ & sapientia ẽ. qua
illustrat᷑ om̃is quisqͥs ueritate sapi¬
ens efficit᷑. Huiꝰ illi se amatores. ẽẽ
ꝓfitentꝰ. unde etiã phylosophi no¬
minant᷑. Et ꝓpterea illã uident᷑
defendere. cum inimici sint eiꝰ qm̃
suꝑstitiones noxias ut colantꝰ & uene¬
rent᷑ huiꝰ mundi elem̃ta suadere ñ
gitorũ tuoꝵ. Legimꝰ digito dĩ scriptã
legẽ. & datã ꝑ moy sen sc̃m seruũ eiꝰ.

Expanded text:
intelligetis , et ipse praesens dicens, intelligetis , et ipse praesens dicens, Beati qui non viderunt et credituri sunt . Propter inimicos: contra quos etiam illud quia abscondisti haec a sapientibus, et revelasti ea parvulis . A sapientibus enim dixit, non qui sapientes sunt, sed qui esse se putant. Ut destruas inimicum et defensorem. Quem, nisi haereticum? Nam et ipse est inimicus et defensor, qui fidem christianam cum oppugnet, videtur defendere. Quanquam etiam philosophi hujus mundi bene intelligantur inimici et defensores: quandoquidem Filius Dei Virtus et Sapientia Dei est, qua illustratur omnis quisquis veritate sapiens efficitur. Hujus illi se amatores esse profitentur, unde etiam philosophi nominantur: et propterea illam videntur defendere, cum inimici sint ejus; quoniam superstitiones noxias, ut colantur et venerentur hujus mundi elementa, suadere non gitorum tuorum. Legimus digito Dei scriptam Legem, et datam per Moysen sanctum servum ejus :
Abbreviated transcription (Latin):
salus om̃i credenti. ut auctoritate
cõmotꝰ pͣceptis inseruiat. quib pur-¬
gatꝰ unusquisq & incaritate radicatꝰ
incibo. cõprehendere latitudinẽ.
longitudinẽ. altitudinẽ & ꝓfundũ.
scirẽ etiã suꝑeminentẽ scieritiam
caritatis xp̃i. Exore infantiũ & lacten¬
tiũ ꝑfecistilaudẽ. ꝓpt̾ inimicos tuos.
nimicos huic dispensationi quȩ facta
dere incognita. & certã scientiã pol¬
& illi qͥ insuꝑstitione gentiliũ phẏlo¬
sophi nominant᷑. Non qđ scientiȩ
pollicitatio rep̃hendenda sit. sed qđ
gradũ saluberrimũ & necessariũ
fidei neglegendũ putant. ꝑquẽ in
aliquid certũ qđ esse nisi ȩt̾nũ
ñ potest oportet ascendi. Hinc eos
apparet nec ipsã scientiã habere
quã contẽpta fide pollicent᷑. qͥ tam
utilẽ ac necessariũ eiꝰ gradũ igno¬
rant. Ex ore gͦ infantiũ & lactentiũ
ꝑfecit laudẽ dñs nr̃ mandans pri¬
mo ꝑ ꝓpħam. nisi credideritis non

Expanded text:
sscommonitus praeceptis inserviat, quibus purgatus quisque, et in caritate radicatus in cibo, comprehendere latitudinem, longitudinem, altitudinem et profundum : scire etiam 42 supereminentem scientiam caritatis Chritium perfecisti laudem, propter inimicos tuos. Inimicos huic dispensationi quae facta dere incognita, et certam scientiam polet illi qui in superstitione gentilium philosophi nominantur. Non quod scientiae pollicitatio reprehendenda sit; sed quod gradum saluberrimum et necessarium fidei negligendum putant, per quem in aliquid certum, quod esse nisi aeternum non potest, oportet ascendi. Hinc eos apparet nec ipsam scientiam habere, quam contempta fide pollicentur; quia tam utilem ac necessarium gradum ejus ignorant. Ex ore ergo infantium et lactentium perfecit laudem Dominus noster, mandans primo per Prophetam, Nisi credideritis, non
Abbreviated transcription (Latin):
sti laudẽ. Non possũ accipe alios in¬
fantes atq lactentes: quã eos quib
lac uobis potũ dedi ñ escam. Quos
significabant illi qͥ dñm pͣcedebant
laudantes. inquos ipse dñs hoc testi¬
monio ususest. cũ dicentib iudeis
ut eos corripet. respondit Non le¬
gistis. ex orẽ infantiũ & lactentiũ
ꝑfecisti laudẽ: Bene aut̃ ñ ait fe¬
cisti. sed ꝑfecisti laudẽ. Sunt enĩ
in ȩccłus etiã ii qui ñ iã lacte po-¬
tant᷑ sed uescuntꝰ cibo. qͦs idẽ apłs
significat dicens. Sapientiã loquim᷑
int̾ ꝑfectos. Sed ñ ex his solis ꝑfici¬
untur ȩccłȩ. qͥa si soli essent non
consuleret᷑ generi humano. Consu¬
lit᷑ autẽ. cũ illi qͦq nondũ capaces
cognitionis rerũ spũaliũ atq et̃na.¬
rum nutriunt᷑ fide tẽporalis hysto¬
riȩ. quȩ ꝓsalute nr̃a post patriarchas
& ꝓpħas ab excellentissima dĩ uirtu¬
te atq sapientia etiã suscepti homi¬
nis sacram̃to ad ministrata. ẽ. Inqua

Expanded text:
s tuos. Non possum accipere alios infantes atque lactentes, quam eos quibus lac vobis potum dedi, non cibum . Quos significabant illi qui Dominum praecedebant laudantes; in quos ipse Dominus hoc testimonio usus est, cum dicentibus Judaeis ut eos corriperet, respondit: Non legistis, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem Bene autem non ait, Fecisti; sed, perfecisti laudem. Sunt enim in Ecclesiis etiam hi qui non jam lacte potantur, sed vescuntur cibo; quos idem Apostolus significat, dicens, Sapientiam loquimur inter perfectos : sed non ex his solis perficiuntur Ecclesiae, quia si soli essent, non consuleretur generi humano. Consulitur autem, cum illi quoque nondum capaces cognitionis rerum spiritualium atque aeternarum, nutriuntur fide temporalis historiae, quae pro salute nostra post Patriarchas et Prophetas ab excellentissima Dei Virtute atque Sapientia etiam suscepti hominis sacramento administrata est, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
interiorẽ illuminationẽ. sed ꝑmulti¬
plicationẽ miscdĩȩ dĩ qua eiꝰ bonitas
usq ad infima intendit᷑: saluos fieri
dicit cũ ipsis ium̃tis. qm̃ carnalium
hominũ salus carnalis.ẽ. ut pecorũ.
Tilios autẽ hominis sciuingens ab eis qͦs
homines pecudib iunxit: longe sulli¬
miore mͦ ipsius ueritatis illustratione
& quadã uitalis fontis inundatione.
beatos fieri p̾dicat. Sic enĩ dicit Ho¬
mines & ium̃ta saluos facies dnẽ. si c̃
multiplicata. ẽ miscia tua ds̃. Filii
autẽ hominũ in ꝓtectione alarũ tua¬

Expanded text:
interiorem illuminationem, sed per multiinteriorem illuminationem, sed per multiplicationem misericordiae Dei qua ejus bonitas usque ad infima intenditur, salvos fieri dicit cum ipsis jumentis; quoniam carnalium hominum salus carnalis est, tanquam pecorum. Filios autem hominum sejungens ab eis quos homines pecudibus junxit, longe sublimiori modo, ipsius veritatis illustratione, et quadam vitalis fontis inundatione, beatos fieri praedicat. Sic enim dicit: Homines et jumenta salvos facies, Domine; sicut multiplicata est misericordia tua, Deus. Filii aute
Abbreviated transcription (Latin):
nendũ. ẽ qͥa om̃is filius hominis hõ.
quãuis ñ om̃ĩs homo filius hominis
possit incelligi. Adã quippe homo. sed
ñ filius homĩnis. Qua ꝓpt̾ hinc iã
licet attendere atq dispicere. qͥd hoc
loco int̾ hominẽ & filiũ hominis distet
Ut qui portant imaginẽ terreni hominis
qui ñ est filius hominis. hominũ nomi¬
ne significent᷑: qͥ autẽ portant imagi¬
nẽ cęlestis hominis. filii hominũ potiꝰ¬
mutatione uitȩ terrenȩ atq scłaris
inchoat᷑. & ideo iste filius hominis
nuncupat᷑. Homo gͥ hoc loco t̃renꝰ est.
filius autẽ hominis cȩlestis. Ꝙ ille
longe seiunctꝰ adõ hic autẽ p̃sens dõ.
Et ꝓpterea illius memor. ẽ. tanquã in
longinquo positi: hunc uͦ uisitat quẽ
p̃sens illustrat uultu suo. Longe. ẽ enĩ
a peccatorib salus. & signatũ . ẽ. in nob̾
lum̃ uultꝰ tui dñe: Sic̃ in alio psalmo
homines ium̃tis associatos. ñ prȩsentẽ

Expanded text:
nendum est, quia omnis filius hominis homo, nendum est, quia omnis filius hominis homo, quamvis non omnis homo filius hominis possit intelligi: Adam quippe homo, sed non filius hominis. Quapropter hinc jam licet attendere atque discernere, quid hoc in loco inter hominem et filium hominis distet: ut qu, qui non est filius hominis, hominum nomine designantur. Qui autem portant imaginem caelestis hominis, filii hominum mutatione vitae terrenae atque saecularis inchoatur; et ideo iste filius hominis nuncupatur. Homo igitur hoc loco est terrenus, filius autem hominis coelestis: et ille longe sejunctus a Deo, hic autem praesens Deo: et propterea illius memor est, tanquam in longinquo positi; hunc vero visitat, quem praesens illustrat vultu suo: Longeest enim a peccatoribus salus , et, Signatum est in nobis lumen vultus tui, Domine . Sic in alio psalmo homines jumentis associatos, non per praesentem
Abbreviated transcription (Latin):
tuos opa digitoꝵ tuoꝵ. lunã & stel¬
las quãs tu fundasti. Luna & stellȩ
eccła incuiꝰ sepe significatione luna
ponit᷑. & particulatĩ ꝑ loca singula
eccłȩ quas nomine stellarũ insinu-¬
atas arbitror. in eisdẽ scripturis
collocatȩ st̃ quas cęloꝵ uocabulo po¬
sitas credimꝰ Cur autẽ luna recte
significet eccłam opportunius in alio
pialmo considerabitur. ubi dictũ.ẽ.
peccatores intender̃ arcũ. ut sagit.¬
tent inobscura luna rectos corde
Quid .ẽ. homo qͥa memor es eiꝰ. aut filiꝰ
hominis qm̃ tu uisitas eũ: Quid int̾
hominẽ & filiũ hominis distet quęri
potest. Si enĩ nichil distaret: ñ ita
poneretur. homo aut filius hominis.
ꝑdisiunctionẽ. Nã si ita scriptũ essec.
quid. ẽ homo qͥa memor es eiꝰ & filius
hominis qm̃ uisitas eũ: repetitũ uide¬
ret᷑ qđ dictũ ẽ. homo. Nunc uͦ cũ sonat
homo aut filius hominis: manifesti¬
or insinuat᷑ distantia. Hoc sane reti¬

Expanded text:
, opera digitorum tuorum, lunam et stellas quas tu fundasti. Luna et stellae Ecclesia in cujus saepe significatione luna ponitur, et particulatim per loca singula Ecclesiae quas nomine stellarum insinuatas arbitror, in eisdem Scripturis collocatae sunt, quas coelorum vocabulo positas credimus. Cur autem luna recte significet Ecclesiam, opportunius in alio psalmo considerabitur, ubi dictum est: Peccatores intenderunt arcum, ut sagittent in obscura luna rectos cordeid est homo, quia memor es ejus; aut filius hominis, quoniam tu visitas eum? Quid inter hominem et filium hominis distet, quaeri potest; si enim nihil distaret, non ita poneretur, homo, aut filius hominis, per disjunctionem. Nam si ita scriptum esset: Quid est homo quia memor es ejus, et filius hominis quoniam visitas eum: repetitum videretur quod dictum est, homo; nunc vero cum sonat, homo, aut filius hominis, manifestior insinuatur distantia. Hoc sane reti
Abbreviated transcription (Latin):
state firmabit᷑ Acuit nanq iniudeis.
& hoc aceto dñm potauer̃. Nã illud
uinũ qđ de generatione uitis noui te¬
stam̃ti bibiturus. ẽ. cũ scĩs suis dñs in
regno patris sui: suauissimũ atq fir¬
missimũ sit necessẽ ẽ. Solent accipi
torcularia etiã martyria. tanꝗ af-
flictione ꝑsecutionũ calcatis eis qui
xp̃i nom̃ confessi st̃. mortalia eorũ
tanꝗ uinacia in t̾ra remanserint. ani¬
mȩ autẽ in requiem cęlestis habita¬
tionis emanauerint. Sed neq isto in¬
tellectu abȩccłarũ fructificatione
discedit᷑. Psallit᷑ gͦ ꝓtorcularib ꝑ¬

Expanded text:
state firmabitur. Acuit namque in Judaeis, state firmabitur. Acuit namque in Judaeis, et hoc aceto Dominum potaverunt. Nam illud vinum quod de generatione vitis Novi Testamenti bibiturus est cum sanctis suis Dominus in regno Patris sui , suavissimum atque firmissimum sit necesse est. 3. Solent accipi torcularia etiam martyria, tanquam afflictione persecutionum calcatis eis qui Christi nomen confessi sunt, mortalia eorum tanquam vinacia in terra remanserint, animae autem in requiem coelestis habitationis emanaverint. Sed neque isto intellectu ab Ecclesiarum fructificatione disceditur. Psallitur ergo pro torcularib
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ res in aliã similitudine sic intelli¬
gi potest. Uina recondet in apothecis.
uinacia uͦ pecorib ꝓiciet. Ut uentres
pecorũ. ꝓ poenis gehennarũ ꝑsimi
tam̃ abȩccłarũ significatione non
recedat᷑: Nã & uerbũ diuinũ potest
uua intelligi. Dictus ẽ. enĩ & dñs bo¬
trus uuȩ: quẽ ligno suspensũ de t̾ra
ꝓmissionis qui p̾misi erant apopło isrł
tanquã crucifixũ attuler̃. Uerbum
itaq diuinũ cũ enunciationis necessi¬
tate usurpat uocis sonũ. quo in aures
ꝑuehat᷑ audientiũ: eodẽ sono uocis
tanq uinaciis intellectꝰ tanquã uinũ
includit᷑ & sic uua ista in aures uenit.
quasi incalcatoria torculariũ. Ibi
enĩ discerntt᷑. ut sonꝰ usq ad aures
ueniat: intellectꝰ autẽ memoria eoꝵ
qͥ audiunt. uelut quodã lacuexcipiat᷑.
nde transeat inmorũ disciplinã & ha¬
bitũ m̃tis. tanq de lacu incellas. In
quib si neglegentia ñ acuerit: uetu¬

Expanded text:
dem res in alia similitudine sic intellidem res in alia similitudine sic intelligi potest: Vina recondet in apothecis, vinacia vero pecoribus projiciet: ut ventres pecorum pro poenis gehennarum per sitamen ab Ecclesiarum significatione non recedatur. Nam et Verbum divinum potest uva intelligi: dictus est enim et Dominus botrus uvae, quem ligno suspensum, de terra promissionis, qui praemissi erant a populo Israel, tanquam crucifixum attulerunt . Verbum itaque divinum, cum enuntiationis necessitate usurpat vocis sonum, quo in aures pervehatur audientium, eodem sono vocis tanquam vinaciis, intellectus tanquam vinum includitur: et sic uva ista in aures venit, quasi in calcatoria torculariorum. Ibi enim discernitur, ut sonus usque ad aures valeat; intellectus autem memoria eorum qui audiunt, velut quodam lacu excipiatur, inde transeat in morum disciplinam et habitum mentis, tanquam de lacu in cellas in quibus, si negligentia non acuerit, vetu
Abbreviated transcription (Latin):
intorculari nichil aliud agit᷑: nisi ut
fructꝰ ab integum̃tis purgent᷑. quȩ ne¬
cessaria erant & ut nascerent᷑ & ut
crescerent. atq ad maturitatẽ uł mes¬
sis uł uindemiȩ puenirent. His gͦ uł
untegum̃tis uł sustentaculis. id . ẽ. pale¬
is in area frum̃ta. & uinaciis intorcu
larib uina ȩxuunt᷑: sic̃ in ȩccłiis a
multitudine sȩculariũ hominũ quȩ
simul cũbonis congregatꝰ quib ut na¬
scerent᷑ & apti fierent uerbo diui no
necessaria erat illa multitudo. id
agit᷑ ut sp̃uali amore poꝑationẽ
ministroꝵ dĩ separentur: Agit᷑ enĩ
nunc. ut ñ loco sed affectu interim
separent᷑ boni a malis: quãuis simul
in eccłiis quantũ attinet ad corpora¬
lem pͣsentiã conuersent᷑ Aliud autẽ
erit tẽpus. quo uł frum̃ta in horrea.
uł uina incellas segregent᷑: frum̃ta
inqͥt recondet inhorreis. paleas au¬
tẽ cõburet igni in extingiubili. Fa¬

Expanded text:
torculari nihil aliud agitur, nisi ut torculari nihil aliud agitur, nisi ut fructus ab integumentis purgentur, quae necessaria erant, ut nascerentur, et crescerent, atque ad maturitatem vel messis vel vindemiae pervenirent. His ergo vel integumentis vel sustentaculis, id est, paleis in area, frumento et vilaribus vina exuuntur: sicut in Ecclesiis a multitudine saecularium hominum, quae simul cum bonis congregatur, quibus ut nascerentur et apti fierent verbo divino, necessaria erat illa muagitur, ut spirituali amore per operationem ministrorum Dei separentur. Agitur enim nunc, ut non loco, sed affectu interim separentur boni a malis, quamvis simul in Ecclesiis, quantum attinet ad corporalem praesentiam, conversentur. Aliud autem erit tempus, quo vel frumenta in horrea, vel vina in cellas segregentur. Frumenta, inquit, recondet in horreis, paleas autem comburet igni inexstinguibili . Ea
Abbreviated transcription (Latin):
esse cogit᷑. Esse autẽ ad lucẽ ꝑtinet.
ñesse ad tenebras. Qui gͦ deserit eũ
a quo factꝰ. ẽ: & inclinat in id unde fa¬
ctus. ẽ idest in nichilũ. & in hoc pecca¬
to tenebrat᷑. & tam̃ ñ penitꝰ peric. sed
in infimis ordinat᷑. Itaq postquã dix̃
c̃fitebor dño: ne peccatoꝵ cfessionẽ in¬
telligeremꝰ. subiecit ultimũ. Q psallã
nomini dñi altissimi Psallere aut̃ ad gau¬
diũ ꝑtinet. poenitentia uͦ peccator ad
tristiciã. Poresł iste psalmꝰ etiã
inꝑsona dnĩci hominis intelligi: si
mõdo ea quȩ ibi humilit̃ dictã sunt
ad nr̃am infirmitatẽ referant᷑. quã ille
torcularib intextu eiꝰ psalmi cuiꝰ iste
citulus. ẽ. dicere uidetur. In quo appa¬
ret. multis & uariis similitudinib
unã eandẽq rẽ inscripturis sepe insi¬
nuari. Torcularia enĩ possumꝰ accipe
ȩccłas. eadẽ ratione qua & areã intel¬
ligimꝰ eccłam. Quia siue in area siue

Expanded text:
esse cogitur; esse autem, ad lucem pertinet; esse cogitur; esse autem, ad lucem pertinet; non esse, ad tenebras. Qui ergo deserit eum a quo factus est, et inclinatur in id unde factus est, id est in nihilum, in hoc peccato tenebratur; et tamen non penitus perit, sed in infimis ordinatur. Itaque postquam dixit, Confitebor Domino, ne peccatorum confessionem intelligeremus, subjicit ultimum: Et psallam nomini Domini altissimi. Psallere autem ad gaudium pertinet, poenitentia vero peccatorum, ad tristitiam. 20. Potest iste psalmus etiam in persona Dominici hominis intelligi; si modo ea quae ibi humiliter dicta sunt, ad nostram infirmitatem referantur, quam ille torcularibus in textu ejus psalmi, cujus iste titulus est, dicere videtur. In quo apparet multis et variis similitudinibus unam eamdemque rem in Scripturis saepe insinuari. Torcularia ergo possumus accipere Ecclesias, eadem ratione qua et aream intelligimus Ecclesiam. Quia sive in area