comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
id: qm̃ iudicia tua quib me corripis &
flagellas. ñ solum mͥ ñ auferunt spem:
recipit. Ecce enim sc̃i ⁊ humiles corde: de
te p̾sum̃do inꝑsecutionib ñ defec̾unt. Ec¬
ce etiam qui de se p̾sum̃do defec̾unt. ⁊¬
tamen adipsum corpꝰ ꝑtinuerunt: sibi
innotescendo fleuerunt. ⁊ tuã grãm so¬
lidius inuen̾unt: qi suã suꝑbiã ꝑdider̃.
Ergo ne auferas de ore meo uerbũ u̾ita¬
tis usqueqͣ quia inuidicus tuis suꝑ sꝑa¬

Expanded text:
iam judicia tua, quibus me corripis et flagellas, non solum mihi non auferunt spem, quem recipit . Ecce enim sancti et humiles corde de te praesumendo, in persecutionibus non defecerunt; ecce etiam qui de se praesumendo defecerunt, et tamen ad ipsum corpus pertinuerunt, sibi innotescendo fleverunt, et tuam gratiam solidius invenerunt, quia suam superbiam perdiderunt. Ergo «ne auferas ex ore meo verbum veritatis usque valde, quia in judiciis tuis su
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ne auferri sinas. ꝓpt̾ qͦd orando dicimꝰ.
Ne auferasnos intemptationẽ. Et ipse
dñs ad petrũ: rogaui inqͥt ꝓte. ne desitiat
fides tua: hoc ẽ ne auferat᷑ de ore tuo uer¬
bum u̾itatis usq ualde. Sequit᷑. Quia
sens: ut intelligamꝰ qͣntum d̾s adiuuat
quid sibi uelit inu̾bis tius sꝑaui: inu¬
dicuis tius suꝑ sꝑaui. Respondebo inqͥt

Expanded text:
est, ne auferri sinas; propter quod orando dicimus, est, ne auferri sinas; propter quod orando dicimus, «Ne nos inferas in tentationem» . Et ipse Dominus ad Petrum, «Rogavi,» inquit, «pro te, ne deficiat fides tua» ; hoc est, ne auferatur ex ore tuo verbum veritatis «usque valde.» Sequitur, «Quia sensus, ut intelligamus, quantum Deus adjuvat, quid sibi velit, «In verbis tuis speravi, In judiciis tuis s
Abbreviated transcription (Latin):
s qm̃ plurimi qͣmuis ad ipsum corpꝰ cuiuᷤ
hec uerba sunt ꝑtinentes. graui pondere
ꝑ secutionis urgente. ñ ualuerunt sustin̾e
exprobrationem. ⁊xp̃m deficiendo nega¬
uerunt: ideo sequit᷑. Et ne auferas de ore
meo uerbum u̾itatis usqqꝙͣ. Exore suo qͥppe
dicit: quia unitascoꝵꝑis loquit᷑: incuiꝰmen¬
bris etiam illi deputant᷑ qui defec̾unt ad
horam negando. sedpenitendo postea re¬
uix̾unt: uel etiam martyrii qͣm ꝑdidant
palmã. reparata confessione sumpserunt.
tri inquo erat tẏpus eccłiȩ. uerbumu̾itatis
ablatum ẽ: qui ⁊ si ad horam negauit timo¬
re turbatꝰ. tam̃ flendo ẽ reparatus: et cõ¬
fitendo ẽ. postea coronatus. Totum itaq
Inquo toto corpore. siue quia negantib plu¬
rimis remanserunt fortes. qui usq ad mor¬
tem ꝓu̾itate certarent: siue quia & & ex
his qui negauerunt multi reparati s̃: ñ ẽ
ablatum ex eiꝰ ore u̾bum u̾itatis usq ualde.
Quodautẽ ait ne auferas: intelligendũ

Expanded text:
m plurimi quamvis ad ipsum corpus, cujus haec verba sunt, pertinentes, gravi pondere persecutionis urgente non valuerunt sustinere exprobrationem, et Christum deficiendo negaverunt; ideo sequitur, «Et ne auferas de ore meo verbum veritatis usque valde.» Ex ore suo quippe dicit, quia unitas corporis loquitur, in cujus membris etiam illi deputantur qui defecerunt ad horam negando, sed poenitendo postea revixerunt, vel etiam martyrii palmam quam perdiderant, reparata confessione sumpserunt. tri, in quo erat typus Ecclesiae, verbum veritatis ablatum est: quia etsi ad horam negavit timore turbatus, tamen flendo est reparatus , et confitendo est postea coronatus. Totum itaquein quo toto corpore sive quia, negantibus plurimis, remanserunt fortes qui usque ad mortem pro veritate certarent, sive quia et ex iis qui negaverant multi reparati sunt, non est ablatum ex ejus ore verbum veritatis «usque valde.» Quod autem ait, «ne auferas,» intelligendum
Abbreviated transcription (Latin):
cessionem ꝑseu̾ante gene ipsuis impie¬
latisotłunt. Dequib hominib e de qͦ
popło possunt ñ inconuenient̾ intelligi.
non solum ea quȩ aꝑtius deipsis in hoc psa¬
lmo legimus: uerum etiã illa quȩ ꝓpͥe de
ipso iuda dicunt᷑ exp̃ssiꝰ sicuti ẽ. quod cõ¬
memoraui: fiant dies eiꝰ pauci et ep̃atũ
eius accipiat alt̾. Qͦd apparebit adiuuã¬
te dño: dũ ad eos u̾sus tͣctandi ordinem

Expanded text:
erante genere ipsius impietatis oderunt. De quibus hominibus et de quo populo possunt non inconvenienter intelligi, non solum ea quae apertius de ipsis in hoc psalmo legimus, verum etiam illa quae proprie de ipso Juda dicuntur expressius; sicuti est quod commemoravi, «Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alter.» Quod apparebit, adjuvante Domino, cum ad eos versus tractand
Abbreviated transcription (Latin):
scptum ẽ. fiant dies pauci. et ep̃atum eius
accipiat alt̾: quando mathias in locũ uidȩ
omĩa quȩ hic in illo maledicta sunt intelli-¬
gere conem᷑: expositionis ratio ñomĩmͦ aut
ux ualebit occurrere. Si autem de tali gn̾e
hominũ malorũ. id ÷ inunicorũ xͥ. ingrato¬
ruq udeorũ: omĩa mͥuident᷑ posse clariꝰ
tur adecctiã. cuiꝰ illȩ agnoscitur infigͣa
gestasse ꝑsonam. ꝓpt̾ primatũ quẽ indis¬
cipulis habuit: sicut ẽ tͥ dabo claues reg¬
ni celoꝵ. et siqua huiusmͦi: ita uidas ꝑso¬
nas quodãmͦ sustinet inimicoꝵ rp̃i ude

Expanded text:
scriptum est, «Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alter,» quando Matthias in locum Judae omnia quae hic in malo dicta sunt intelligere conemur, expositionis ratio non omnimodo, aut vix valebit occurrere; si autem de tali genere hominum malorum, id est inimicorum Christi ingratorumque Judaeorum, omnia mihi videntur posse clarius tur ad Ecclesiam, cujus ille agnoscitur in figura gestasse personam, propter primatum quem in discipulis habuit; sicuti est, «Tibi dabo claves regni coelorum» , et si qua hujusmodi: ita Judas personam quodammodo sustinet inimi
Abbreviated transcription (Latin):
tio sapientiȩ. Ubiq ẽ: et longe ẽ amalis.
Uͥq ẽ inqͣm: et longe est amat. Ulbi st̃¬
rogo a quib longe ẽ. qͦd uͥq ẽ: u putatiᷤ.
nͥ quia iacent indissimilitudine sua. ext̾¬
minantes in se similitudinẽ d̾i: Si dissi¬
miles fc̃i recesser̃: reformati redeant. Uñ
inquit reformabim᷑: Quando reformabi¬
mur: Incipite dño in confessione. Pꝰ cõ¬
fessionem qͥd seqͣtur: Bona oꝑa. P sallite
deo nr̃o incythara. Quid ÷ in cythara :

Expanded text:
tio sapientiae; ubique est, et longe est a malis: tio sapientiae; ubique est, et longe est a malis: ubique est, inquam, et longe est a malisos, a quibus longe est quod ubique est? Ubi putatis, nisi quia jacent in dissimilitudine sua, exterminantes in se similitudinem Dei? Dissimiles facti recesserunt; reformati redeant. Unde, inquit, reformabimur? quando reformabimur? «Incipite Domino in confessione.» Post confessionem quid? Sequantur bona opera. «Psallite Deo nostro in cithara.» Quid
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ peccatores usq ad t̾ram. Quid gͦ debemꝰ
facẽ nos. sinolumꝰ humiliari usq ad terrã:
quia magnũ ẽ ꝓfice̾ usq ad intelligibilia
magnũ ẽ. ꝓfice̾ usq ad spũalia: magnũ
Longa ẽ: Quadra ẽ: Rotunda ẽ: oͦ hic
et mͦ ibi ẽ: Cogitat sapientiam nescio qͥs
inoriente: cogitat illã aliꝰ inoccidente.
Si bene illam cogitant intanta locoꝵ diu̾¬
sitate positi: ambob tota p̾sto ẽ. Quid: ħ:
Quis illud capit: Istam sub̃am. istã qͣndã
diuinã incõmutabilẽq naturã. quis capit:
Noli festinare. Pot̾is caꝑe. Audi qͦd seqͥt᷑
Incipite dnõ inconfessione. Hic incipe :
suiis ꝑuenire ad intelligentiã ꝑspicuam
u̾itatis. Si uis auia fidei ꝑduci adpossessi¬
onem speciei: incipe in confessione. Te pͥuꝰ
accusa. Te accusato: dim̃ lauda. Inuoca qͣm
ñdum nosti: ut ueniat et sciat᷑: ñ ut ipẽ
ueniat: s ut te adse ꝑducat. Qmͦ ipse ue¬
nit. unde minꝗͣ discedit: Ipã ẽ enĩ ꝑfec¬

Expanded text:
s peccatores usque ad terram.» Quid ergo debemus facere nos, si nolumus humiliari usque ad terram? Quia magnum est proficere usque ad intelligibilia, magnum est proficere usque ad spiritualia, magnum Longa est? quadra est? rotunda est? modo hic et modo ibi est? Cogitat sapientiam nescio quis in Oriente, cogitat illam alius in Occidente: si bene illam cogitant, in tanta locorum diversitate positi, ambobus tota praesto est. Quid est hoc? quis illud capit? Istam substantiam, istam quamdam divinam incommutabilemque naturam quis capit? Noli festinare, poteris capere. Audi quod sequitur: «Incipite Domino in confessione.» Hinc incipe, si vis pervenire ad intelligentiam perspicuam veritatis. Si vis a via fidei perduci ad possessonem speciei, incipe in confessione. Te prius accusa; te accusato, Deum lauda. Invoca quem nondum nosti, ut veniat et sciatur: non ut ipse veniat, sed ut te ad se perducat. Quomodo ipse venit unde nunquam discedit? Ipsa est enim perfec
Abbreviated transcription (Latin):
illi inhonorib temporalib: nos innomi¬
ne dm̃ dĩ nr̃i magnificabim᷑. ꝓpt̾ea illi ᷤ
quid accidit: Uidet᷑ qͦd sequit᷑ Illis obliga
ti s̃ pedes et cecidunt: nos uͦ surreximꝰ et
erecti sumꝰ. Nimpotentatu ęqui uolunta¬
tẽ habebit: nec intabnacłis uiri bene sen¬
tiet. Intabnacłis inquit uiri. Est enĩ
tab̾naculũ dni: ip̃a scã eccłia toto orbe
diffusa. Heretici diuidentes se ab eccłiȩ
tab naculis: s tab̾nacula posuer̾. Ninipĩs
tab̾nacul uiri: bene sentiet d̾s. S pullum
coruorũ aitende: dicentẽ. Elegi abici indo¬
mo dĩ: magis qͣm habitare intab̾naculis
pecc̃oꝵ. Et enim si alicui bono pio. confitẽ¬
ti infirmitatẽ suã. si iam pullo corui inuo¬
canti dm̃ c̃ting̃ forte in ȩccłia carere hono¬
re temporali: ñ it extͣ eccłiam: ñ sibi faci¬
at extͣ eccł̃iam tab̃naculũ. in qͦ ñ bene sen¬
sentiat ds. S quid dicit: tͥ legi abici in

Expanded text:
illi in honoribus temporalibus, nos in nomiilli in honoribus temporalibus, nos in nomine Domini Dei nostri magnificabimur. Propterea illis quid accidit? Videte quid seti sunt pedes, et ceciderunt; nos vero surreximus, et erecti sumus» . «Non in potentatu equi voluntatem habebit; nec in tabernaculis viri bene sentiet. In tabernaculis,» inquit, «viri.» Est enim tabernaculum Domini, ipsa sancta Ecclesia toto orbe diffusa. Haeretici dividentes se ab Ecclesiae tabernaculis, sibi tabernacula posuerunt: non in ipsis tabernaculis viri bene sentiet Deus. Sed pullum corvorum attende dicentem: «Elegi abjici in domo Domini, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum» . Etenim si alicui bono, pio, confitenti infirmitatem suam, pullo corvi invocanti Deum, contingit forte in Ecclesia carere honore temporali; non it extra Ecclesiam, non sibi facit extra Ecclesiam tabernaculum, in quo non bene sentiat
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i. tam̃ pulli coruorũ nos ip̃i in uocanis
dñm. Dat peccorib escam ipsorũ: et pulł
coruorum qui inuocant eum. Ip̃i s̃ pulli
coruoꝵ: qͥb dic̃ petrꝰ. Quia ñ corruptibili
argento uel auro redep̾ti estis: desuꝑua¬
cua ur̃a c̃suetudine apparentib ur̃is tradi¬
ta. ꝑ ficientes enim pulli coruoꝵ qͥ fimu¬
lacͣ colere uidebant᷑ parentum suoꝵ: con¬
u̾si sunt ad dm̃. Et audis mͦ pullũ cor¬
ui: inuocantẽ unũ dm̃. Quid gͦ: dimisi¬
sti patrẽ tuum dicis pullo corui: Dimisi
plane. Illȩ enim coruus ñ inuocans dm̃:
ego pullus corui inuoco dm̃. Et pullis
gestum hominis accomodatꝰ: ut altior in¬
cedat. Et reu̾a ẽ. in eo ceruix: indicansqͣn¬
dã suꝑbiam. Nse extollant homines in
suis dignitatib: ñ se sublimes putent ho¬
norib. Caueant: ne eqͦ indomito p̾cipitẽ¬
t᷑. Uide enim quid dictũ ẽ in alio psalmo.
Hi incurrib. et hi męquis: nos autẽ in no¬
mine dm̃ dĩ nr̃i magnificabim᷑. Hoc est

Expanded text:
tamen pulli corvorum nos ipsi invocamus Deum. «Dat pecoribus escam ipsorum, et pullis corvorum qui invocant eum.» Ipsi sunt pulli corvorum, quibus dicit Petrus: «Quia non corruptibili argento vel auro redempti estis de supervacua vestra consuetudine a parentibus vestris tradita» . Proficientes enim pulli corvorum qui simulacra colere videbantur parentum suorum, conversi sunt ad Deum. Et audis modo pullum corvi invocantem unum Deum. Quid ergo? dimisisti patrem tuum, dicis pullo corvi? Dimisi plane: ille enim corvus non invocans Deum, ego pullus corvi invoco Deum. «Et pullis gestum hominis accommodatus, ut altior incedat. Et revera est in eo cervix, indicans quamdam superbiam. Non se extollant homines in suis dignitatibus, non se sublimes putent honoribus; caveant ne equo indomito praecipitentur. Vide enim quid dictum est in alio psalmo: «Hi in curribus, et hi in equis; nos autem in nomine Domini Dei nostri magnificabimur.» Hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
dõ facilia sunt. Ergo illȩ exoriri facit
in montib fenũ : cui omĩa facilia s̃. Nam
nicħ ẽẽt. st̾iliꝰ durissimis montib. pluit
ille qͥ facit exoriri in montib fenũ: et
herbam seruituti hominũ. Cui seruitu¬
ti:᷑ Ipm paulũ attende. Nos autẽ inquit

Expanded text:
Deo facilia sunt» . Ergo ille «exoriri facit Deo facilia sunt» . Ergo ille «exoriri facit in montibus fenum,» cui omnia facilia sunt. Nam nihil esset sterilius durissimis montibus. Pluit ille «qui facit exoriri in montibus fenum, et herbam servituti hominum.» Cui «servituti?» Ipsum Paulum attende: «Nos autem,» inquit
Abbreviated transcription (Latin):
fectus: Uade uende omnia q̃ habes. c
da pauꝑib. et habebis thesaur̾ incȩlo:
et ueni sequere me. Quid dix̃ dñs: Ec¬
ce mons es: accipe pluuiã: da fenum.
Quid enĩ daturꝰ es: Nne fenum: Et¬
enĩ omĩa ista quȩ eccłiȩ ad necessita¬
tes seruientium deo dantur adiuitib: qͥd
s̃ nͥ fenum: Carnalia enim s̃: et ad tempꝰ
apparentia. S: ñ inde aliqͥd carnale c̃que-¬
rit᷑. De rebꝰ uilib qͥd emas attende. Apłs
enĩ ait: ostendens fenũ eẽ illud. Si nos
uob sp̃ualia seminauimꝰ : magnu ẽ si ur̃a
carnalia metamꝰ: Et audi: quia carnalia
fęnũ s̃. Omĩs caro fenum: et omĩs claritaᷤᷤ
hominis ut flos feni. Ergo tͥstis abscessit
Et ait dñs. ꝙ difficile diues intrat in reg¬
numncȩlorum. Hoc gͦ magnũ: quia exho¬
riri facit in montib fenum. Et qͦmͦ exo¬
riri facit inmontib fenuᷤ. si diues illȩ au
tristatis: Quȩ hominib difficilia sunt:

Expanded text:
fectus? Vade, vende omnia tua quae habes, et fectus? Vade, vende omnia tua quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo; et veni, sequere me.» Quid dixit Dominus? Ecce mons es, accipe pluviam, et da fenum. Quid enim daturus es? nonne fenum? Etenim ista omnia quae Ecclesiae ad necessitates servientium Deo dantur a divitibus, quid sunt, nisi fenum? Carnalia enim sunt, et ad tempus apparentia: sed non inde aliquid carnale conquiritur. De rebus vilibus quid emas attende. Apostolus enim ait, ostendens fenum esse illud, «Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus» ? Et audi quia carnalia fenum sunt. «Omnis caro fenum; et omnis claritas hominis ut flos feni» . Ergo ille tristis abscessit; et ait Dominus: «Quam difficile dives intrat in regnum coelorum!» Hoc ergo magnum, quia «exoriri facit in montibus fenum.» Et quomodo «exoriri facit in montibus fenum,» si dives ille, aud Apostolis contristatis? «Quae hominibus difficilia» «sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Qui exoriri fac̃ in montib fenũ: et ber. łs i¬
bam seruituti hominũ. Ecce fructus plu¬
uȩ. Qui exoriri inquit fac̃ in montib
fenum. Nunquid ñ int̾ra ẽt humili:
S qͦd magnũ ẽ: in montib. Montesdi¬
cit excelsos scłi. Aliqͣ mnagna dignitate
p̃ditos. hoc loco montes accipe. Et nõ
ẽ mirũ: quia duo minuta misit nescio
quȩ indua ingarophilatium. Terraat¬
tulit fenum: t̾ra humił. Et monsat¬
tulit: zacheus ille maior publicanoꝵ
Boc enim erat mirabiliꝰ : quia mons at¬
tulit fenum. Quanto enim elati sunt
homines: tanto auarisunt. Et qͣnto ĩ
hoc scło maiores: tanto ampliꝰ amant
diuitias. Qnde ille tristis abscessit qͥ
consiliũ uitȩ ȩt̾nȩ petebat a dño: et ap-¬
pellauit eum magistrũ bonum dicens.
Quid faciam ut uitam ȩt̾nã habeã: Et Re ii.
ille. Serua mandata. Quȩ : & dix̃ man-¬
data legis. Hȩc omiã inqͥt feci a iuuentu¬

Expanded text:
«Qui exoriri facit in montibus fenum, et her«Qui exoriri facit in montibus fenum, et herbam servituti hominum.» Ecce fructus pluviae. «Qui exoriri,» inquit, «facit in montibus fenum.» Numquid non et in terra humili? Sed quod magnum est, «in montibus.» Montes dicit excelsos saeculi: aliqua magna dignitate praeditos, hoc loco montes accipe. Et non est mirum quia duo minuta misit nescio quae vidua in gazophylacium ; terra attulit fenum, terra humilis: et mons attulit. Zacchaeus ille major publicanorum ; hoc enim erat mirabilius, quia mons attulit fenum. Quanto enim elati sunt homines, tanto avari sunt; et quanto in hoc saeculo majores, tanto plus amant divitias suas. Unde ille tristis abscessit, qui consilium vitae aeternae petebat a Domino, et appellavit eum magistrum bonum dicens: «Quid faciam ut vitam aeternam habeam?» Et ille: «Serva mandata. Quae?» Et dixit mandata legis. «Haec omnia feci a juventu
Abbreviated transcription (Latin):
deo nr̃o. Cui deo nr̃o: Qui cooꝑit cęlũ
nubib. Quid ÷ qͥ cooꝑit cęlum nubibus:
Qui contegit scͥpturam figuris et sacra¬
m̃tis. Illȩ qui humiliat peccatores usq
adt̾ram: ille qui suscipit mansuetoᷤᷤ
cooꝑit cȩlũ nubib. Et qͥs uideat cȩlum
qͦd cooꝑtum ẽ nubib: Noli tim̾e. Audi
qͦd seqͥtur. Qui cooꝑit celũ nubib: qui
parat t̾rȩ pluuiã. Qͥ cooꝑit cȩlũ nuibib
Expaiusti: quia ñ uides cȩlũ. Complue¬
ris: fructificabis: et serenum indebis
Cooꝑit cȩlum nubib : qͥ parat t̾rȩ plu¬
expͥmi uob ꝑ linguã nr̃ãm ñ posset: nͥ
d̃s nubib figuratum celum scͥpturar᷑
cooꝑiret. Ad hoc gͦ illȩ cooꝑit cȩlũ nu-¬
bib ut paret terrȩ pluuiam. Adhoc ob¬
scura eẽ uoluit dicta ꝓpharum: ut hr̃ent
pꝰea serui dei quod int̾p̾tando influerẽt
suꝑ aures et carda hominũ excipientiũ
de nubib dei saginã leticiȩ spũalis. Qͥ
cooꝑit celũ nubib: qͥ parat terre pluuiã

Expanded text:
Deo nostro.» Cui «Deo nostro? Qui cooperit coelum nubibus.» Quid est, «Qui cooperit coelum» «nubibus?» Qui contegit Scripturam figuris et sacramentis. Ille qui humiliat peccatores usque ad terram, ille qui suscipit mansuetos, «cooperit coelum nubibus.» Et quis videat coelum quod coopertum est nubibus? Noli timere; audi quod sparat terrae pluviam. Qui cooperit coelum nubibus:» expavisti, quia non vides coelum; cum pluerit, fructificabis, et serenum videbis. «Cooperit coelum nubibus, qui parat terrae pluExprimi vobis per linguam nostram non posset, nisi Deus nubibus figurarum coelum Scripturarum cooperiret. Ad hoc ergo ille cooperit coelum nubibus, ut paret terrae pluviam. Ad hoc obscura esse voluit dicta Prophetarum, ut haberent postea servi Dei quod interpretando influerent super aures et corda hominum, excipientium de nubibus Dei saginam laetitiae spiritualis. «Qui cooperit coelum nubibus, qui parat terrae pluviam.» 16.
Abbreviated transcription (Latin):
gustemꝰ: unde tangamꝰ. Garo ista ꝑqͥnq
nuncios quostam. qͦs appellamꝰ sensꝰ: ꝑcipit
ñ nͥ corporalia. Intelligibilia uͦ et sp̃ualia
m̃te capiunt᷑. Quia gͦ illi obscuritatẽ scͥp¬
turar̾ irriser̃. quȩ ꝓpt̾e̾a dause erant ut
pulsantes exercerent᷑. ñ ut paritulis nega-¬
rentur: humiliati st̃ usq ad t̾ram: ut co-¬
gitare amplius ñ possint. qͣm quod ꝑt̾ram¬

Expanded text:
gustemus, unde tangamus. Caro ista per quinque gustemus, unde tangamus. Caro ista per quinque nuntios quosdam, quos appellamus sensus, percipit nonnisi corporalia: intelligibilia vero et spiritualia mente capiuntur. Quia ergo illi obscuritatem Scripturarum irriserunt, quae propterea clausae erant, ut pulsantes exercerentur, non ut parvulis negarentur, humiliati sunt usque ad terram, ut cogitare amplius non possent, quam quod per
Abbreviated transcription (Latin):
gibilia: terreua sensuri s̃. Hoc fac̃ hominib
qui uoluer̃ irride legẽ anteꝗͣ nossent. Nõ
enim fuer̾ mansueti. Intelligat caritas
ur̃ã. Extitit quȩdã ꝑditissima secta ma¬
nicheorũ. Acceptas scͥpturas et lectas irrisit:
rep̾hendẽ. uoluit qͦd ñ intelligebat: et exa¬
gitando et rep̃hendendo ñ intellecta. mul¬
tos illaqueauit. S huiniliatis qͥ hoc fac̾euo¬
luer᷑: usq ad t̾ram. Nons ꝑmissi intellige
cȩlestia: terrena sapuer̃. Quicqͥd audis in
fabulis ipsoꝵ. ñ nͥ blasphemia ẽ. ⁊ q̃dã figm̃¬
ta imaguum corꝑaliũ: qñqͥdẽ uolentes in¬
tellige̾ diñ. usq ad lucis istiꝰ uisibił cogitati¬
onem uen̾unt: ultͣ ire ñ potuer᷑. Et tales
campos lucis fec̾unt in regno dei: qualẽ
uidebant hunc solem quasi frustum luciᷤᷤ
illiꝰ. Totum autẽ hoc quod ꝑt̾ram carnistã¬
gitur: terra ẽ dõ. Habemꝰ enim unde uide¬
amꝰ ÷ unde audiamꝰ: unde odorem̃: unde

Expanded text:
lia, terrena sensuri sunt. 13. Hoc fecit hominibus qui voluerunt irridere Legem, antequam nossent; non enim fuerunt mansueti. Intelligat Charitas vestra. Exstitit quaedam perditissima secta Manichaeorum; acceptas Scripturas et lectas irrisit: reprehendere voluit quod non intelligebat, et exagitando et reprehendendo non intellecta, multos illaqueavit. Sed humiliati sunt, qui hoc facere voluerunt, usque ad terram. Non sunt permissi intelligere coelestia, terrena sapuerunt. Quidquid audis in fabulis ipsorum, nonnisi blasphemia est, et quaedam figmenta imaginum corporalium: quandoquidem volentes intelligere Deum, usque ad lucis istius visibilis cogitationem venerunt, ultra ire non potuerunt; et tales campos lucis fecerunt in regno Dei, qualem videbant hunc solem, quasi fructum lucis illius. Totum autem hoc quod per terram carnis tangitur, terra est Deo. Habemus enim unde videamus, unde audiamus, unde odoremus, unde
Abbreviated transcription (Latin):
pęnituit eum qͦd tradidit dñm: et dix̃.
Peccaui: quia tradidi sanguinẽ iustum
sc suspendit. Ergo sic time dm̃: ut sꝑes
xilium: ñ ab eo quẽ times. Si sic times:
poscis auxiliũ abeo quem ñ times adu̾sꝰ
eumquẽ times. Si sic times dm̃. & ideo
times dm̃ quia pecc̃or es. accepturꝰ es au¬
xiliũ adu̾sus dm̃: cͦiturꝰ : Quid factu¬
rus: Uis ab illo fug̾e : Ad ip̃m fuge.
Uis fug̾e abirato ÷ Euge ad placatum.
ris ut tͥ dimittant᷑¬

Expanded text:
enituit eum quod tradiderit Dominum, et dixit: «Peccavi, quia tradidi sanguinem justum.se suspendit. . Ergo sic time Dominum, ut sxilium, non ab eo quem times: poscis auxilium ab eo quem non times, adversus eum quem times. Si sic times Deum, et ideo times Deum quia peccator es, a quo accepturus es auxilium adversus Deum? Quo iturus es? quid facturus? Vis ab illo fugere? Ad ipsum fuge. Vis fugere ab irato? Fuge ad placatum. ris, ut tibi dimittant
Abbreviated transcription (Latin):
quia intelligentiȩ illiꝰ ñ ẽ num̾us. Repre¬
hendentes scͥpturas mysticas. qͥb̾dã reb salu¬
brit̾ tegentes intelligentiam ut paruuli
exceant᷑: et ipsa rep̾hensione ĩmites facti. le i.¬
qͦd contͣrium ẽ. mansuetis: humiliati st̃
usq ad t̾ram: ut corporalem dm̃ sentire
ñpossent: et quicqͥd de deo cogitarent
ñ nͥ corporalit̾ cogitarent. Humilians gͦ:¬

Expanded text:
quia, «Intelligentiae ejus non est numerus.» Reprehendentes Scripturas mysticis quibusdam rebus salubriter tegentes intelligentiam, ut parvuli exerceantur, et ipsa reprehensione immites facti, quod contrarium est mansuetis, humiliati sunt usque ad terram, ut incorporalem Deum sentire non possent, et quidquid de Deo cogitarent, nonnisi corporaliter cogitarent. 14.
Abbreviated transcription (Latin):
tallo qͦd fec̃ uerꝰ d̾s. uelis fac̾e falsum d̾m:
q̃ quisqͥs ꝓ uͦhomine in amiciciã reciꝑet.
insaniret. Duc̃ enimet affectu qͦdã in¬
firmo. rapit infirma corda mortaliũ. for¬
me similitudo: ⁊ mbroꝵ imitata cõpa¬
go. S sic̃ fabricata singula ostendis:
sic ostende officia singłoꝵ. quoꝵ te effi¬
gies o humana uanitas trahit. Os enĩ¬

Expanded text:
tallo quod fecit verus Deus, velis facere falsum deum; tallo quod fecit verus Deus, velis facere falsum deum; quis pro vero homine in amicitiam reciperet, insaniret. Ducit enim, affectu quodam infirmo rapit infirma corda mortalium formae similitudo, et membrorum imitata compago. Sed sicut fabricata singula ostendis, sic ostende officia singulorum, quorum te effigies et humana vanitas trahit. Os eni
Abbreviated transcription (Latin):
uis dm̃nr̃m. carnalib oculis ur̾is ñ possim
ostendere. quẽ ꝑoꝑa intellig̾e debiuistis:
nolite tñ seduci uanitatib uris: quia uos
ea q̃ colitis digito potestis ostende. Multo
quippe honestius ñ habetis quod possitis
ostende: qͣmut in eo qͦd istis ocłis auobis
ostendit᷑. ur̃ĩ cordis cecitas ostendat᷑. Qdͥ¬
enim ostenditis. nͥ aur̃ et argentum:
Hñt qͥdem et ȩrea. et lignea. ⁊ fictilia si¬
mulac᷑: et uiꝰcemi alt̾ius alt̾iusq mat̾ie:
s p̾ciosum eorum maluit cominemora¬
erubescit. multo faciliꝰ au̾tit᷑ auen̾atio¬
ne uilioꝵ. Nã dictũ ẽ alio loco scͥptura¬
rum: de simulachroꝵ cultorib. Dicen¬
tes ligno. pat̾ m̃s estu: et lapiditume
hoc ñ ligno et lapidi dix̾it. s auro et ar-¬
gento: huc aspiciat. huc aurẽ cordis in¬
tendat. Simulacͣ gentium: argentũ
et aur̃. Non abiectum aliquid &e asꝑna
sior atq fulgentior. solidior atq firmior.
Noligͦ adde manꝰ hominũ: ut exeo me¬

Expanded text:
um nostrum carnalibus oculis vestris non possimus ostendere, quem per opera intelligere debuistis; nolite tamen seduci vanitatibus vestris, quia vos ea quae colitis digito potestis ostendere. Multo quippe honestius non habostendere. quam ut in eo, quod istis oculis a vobis ostenditur, vestri cordis caecitas ostendatur. enim ostenditis, nisi aurum et argentum? Habent quidem et aerea, et lignea, et fictilia simulacra, et hujuscemodi alterius alteriusque materiae; sed pretiosum eorum maluit commemoraerubuerit, multo facilius avertitur a veneratione viliorum. Nam dictum est alio loco Scripturarum de simulacrorum cultoribus: «Dicentes ligno, Pater meus es tu; et lapidi, Tu me ur qui hoc non ligno et lapidi dixerit, sed auro et argento; huc aspiciat, huc aurem cordis intendat: «Simulacra Gentium argentum et aurum.» Non abjectum aliquid et aspernabsior atque fulgentior, solidior atque firmior. Noli ergo addere manus hominum, ut ex eo me
Abbreviated transcription (Latin):
eo sp̃stari quod desid̾at sꝑet: Itaq ho¬
mines talib suꝑsticionib obligati: ple¬
rumq ad ipsum solẽ dorsum ponentes
p̾ces fundunt statuȩ qͣmsolem uocant.
Et c̃ sonitu maris at̾go feriant᷑: neptuni
statuam qͣm ꝓ ipso mari colunt. quasi sẽ¬
tientẽ gemitib feriunt. hoc enim facit
ce qͦdãmͦ extorquet illa figurã m̃broꝵ:
ut animꝰuiuens in sensib corporis. magiꝰ
arbitret᷑ sentire corpꝰ qͦd suo corpori simil¬
limũ uidet: qͣm rotundum solẽ undãsq
diffiisas: & quicqͥd ñ eisdem liniam̃tis
formatũ conspicit. quib illa formata sũt
q̃ uiuentia uidere consueuit. Contͣ hunc
affectum qͦhumana ⁊ carnalis infirmi¬
tas facile capi pot̾. cantat scͥptura di res
ualde notissimas: quib commemoret. et tã¬
quam excitet m̃tes hominum in c̃suetudine
corꝑm dormmientes. Si mulacra inqͥt gentiũ:
argentum et aurum. S ds fec̾ argentum

Expanded text:
eo sibi praestari quod desiderat speret? Itaque hoeo sibi praestari quod desiderat speret? Itaque homines talibus superstitionibus obligati, plerumque ad ipsum solem dorsum ponunt, preces fundunt statuae quam solem vocant; et cum sonitu maris a tergo feriantur, Neptuni statuam quam pro ipso mari colunt, quasi sentientem gemitibus feriunt. Hoc enim facit et quodammodo extorquet illa figura membrorum, ut animus vivens in sensibus corporis, magis arbitretur sentire corpus quod suo corpori simillimum videt, quam rotundum solem undasque diffusas, et quidquid non eisdem lineamentis formatum conspicit, quibus illa formata sunt quae viventia videre consuevit. Contra hunc affectum, quo humana et carnalis infirmitas facile capi potest, cantat Scriptura Dei res valde notissimas, quibus commemoret et tanquam excitet mentes hominum in consuetudine corporum dormientes. «Simulacra,» inquit, «Gentium argentum et aurum.» Sed Deus fecit argentum
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta enum̾are sufficimꝰ. De quib rur¬
sum c̃ exagitari ceꝑint qͦd corpora colãt.
maximeq terram ⁊ mare ⁊ aerem ⁊ ignem.
quorũ nob usus imꝓmptuẽ. namde cęlestibꝰ
quia nr̃o ea corpore contrectare atq contin¬
gere nͥ oculoꝵ radiisñualemus. ñ ita eru-¬
bescunt: audent responde. ñ seip̃a corpora
colere: s quȩ illis regendis p̾sident numi¬
na. Itaq apłiuna sententia. penã istoꝵ
dapnationemq testat᷑. Qui tͣnsmutaue¬
runt inquit u̾itatẽ dei inmendaciũ: et
coluer ⁊ seruier̃ creaturȩ potius qͣm creato¬
parte huius sententie. simulacra dãpna¬
uit: postĩore autẽ int̾p̾tationes simula¬
croꝵ. Effigies enim a fabro factas ap¬
pellando nominib earum rer qͣs fabri¬
cauit d̾s tͣnsmutant u̾itatẽ di in m̃da¬
cium: resautem ipsas ꝓdiis habendo ⁊
adorat aut orat. intuens simulatrũ. qͥñ¬
sic afficit᷑. ut ab eo se exaudiri putet: ab

Expanded text:
cuncta enumerare sufficimus. De quibus rurcuncta enumerare sufficimus. De quibus rursus cum exagitari coeperint, quod corpora colant, maximeque terram, et mare, et aerem, et ignem, quorum nobis usus in promptu est nam de coelestibus quoniam nostro ea corpore contrectare atque contingere, nisi oculorum radiis non valemus, non ita erubescunt; respondere audent non se ipsa corpora colere, sed quae illis regendis praesident numina. Itaque Apostoli una sententia poenam istorum damnationemque testatur: «Qui transmutaverunt,» inquit, «veritatem Dei i Servierunt creaturae potius quam Creatoparte hujus sententiae simulacra damnavit; posteriore autem interpretationes simulacrorum. Effigies enim a fabro factas appellando nominibus earum rerum, quas fabricavit Deus, transmutant veritatem Dei in mendacium; res autem ipsas pro diis habendo et adorat aut orat intuens simulacrum, qsic afficitur, ut ab eo se exaudiri putet, ab
Abbreviated transcription (Latin):
ctus inuitat: quoꝵ p̾sidentiũ uaria fal¬
lacia. mortiferi seminant᷑ ⁊ multiplic̃at᷑
errores. Aliisitaq locis ⁊ contͣ ista diuine
littere uigilant: ne qͥsꝗͣ dicat cum irrisa
fuerint simulacra. Non hoc uisibile colo:
s num̃ qͦd illic inuisibilit̾ habitat. Ipsa
gͦ numina in alio psalmo eadem scͥpt᷑a
sic dampnat. Qm̃ di gentium inquit
demonia: dñs autem cȩlos fecit. Dicit
onis: qͥ dicunt. Nec simulacrũ nec de¬
moniũ colo: s effigie corporali eiꝰ rei
signum intueor. quã colere debeo. Itaq
int̾p̾tantur simulacra: ut alio dicant
significari t̾ram. unde templum solẽt
appellare telluris: aliomare sic̃ nep-¬
tuni simulacrum: alio aerẽ sic̾ iunonis.
alio ignẽ. sic̃ uulcani: alio lucifer. sicut
uen̾is: alio solem. aliolunã. quoꝵ simu¬
lacris eadem nomina sicut telluris im¬
ponunt: allo illud. alio illud sidus. uel
illam aut illam creaturam. Neq enĩ

Expanded text:
ctus invitat, quorum praesidentium varia falctus invitat, quorum praesidentium varia fallacia mortiferi seminantur et multiplicantur errores. Aliis itaque locis et contra ista divinae Litterae vigilant, ne quisquam dicat, cum irrisa fuerint simulacra: Non hoc visibile colo, sed numen quod illic invisibiliter habitat. Ipsa ergo numina in alio psalmo eadem Scriptura sic damnat: «Quoniam dii Gentium,» inquit, «daemonia; Dominus autem coelos fecit» . Dicit onis, qui dicunt: Nec simulacrum, nec daemonium colo; sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque interpretantur simulacra, ut alio dicant significari terram, unde templum solent appellare Telluris; alio mare, sicut Neptuni simulacro; alio acrem, sicut Junonis, alio ignem, sicut Vulcani; alio luciferum, sicut Veneris; alio solem, alio lunam, quorum simulacris eadem nomina sicut Telluris imponunt; alio illud, alio illud sidus, vel illam vel illam creaturam: neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
antecedit. Quid hoc manifestius fres m̾i
dilecti. quid euidentius: Quis puer inter¬
rogatus ñ hoc certum ẽẽ responderet. qͦd
simulacra gentium oshñt. i ñ loquntur.
oculos hñt ⁊ ñ uident: et cet̾a que diunꝰ
reatq uiculcare. uelutinescientib. quasi
ñ omnib aꝑtissima sint atq notissima:
nͥquia speciesm̃brorum qͣm naturaliter
manimantib uiuentẽ uide. atq in nob̾¬
insignũ aliqͦd fabrefacta. atq eminenti
collocata suggestu. c̃ adorari atq hono¬
rari amultitudine ceꝑit. parit inuno¬
quoq sordidissimũ erroris affectum:
ut qm̃ in illo figmento n̾inuenit uita¬
lem motu. credat num̃ occultũ: effigi¬
em tam̃ uiuenti corꝑi similem. seductuᷤᷤ
forma ⁊ cõmotꝰ auctoritate qͣsi sapienti¬
um institutoꝵ obsequentiumq turbar᷑.
sine uiuo aliqͦ habitatore ẽẽ ñ putet:
Hinc ⁊ mala demonia ad possidenda
gentium simulacra. talis hominũ affe¬

Expanded text:
antecedit. 3. Quid hoc manifestius, fratres mei antecedit. 3. Quid hoc manifestius, fratres mei dilectissimi? quid evidentius? Quis puer interrogatus, non hoc certum esse respondeat, quod «Simulacra gentium os habent, et non loquentur; oculos habent, et non videbunt,» et caetera quae divinus re atque inculcare velut inscientibus, quasi non omnibus apertissima atque notissima; nisi quia species membrorum, quam naturaliter in animantibus viventem videre, atque in nobiin signum aliquod fabrefacta atque eminenti collocata suggestu, cum adorari atque honorari a multitudine coeperit, parit in unoquoque sordidissimum erroris affectum, ut quoniam in illo figmento non invenit vitalem motum, credat numen occultum; effigiem tamen viventi corpori similem, seductus forma et commotus auctoritate quasi sapientium institutorum obsequentiumque turbarum, sine vivo aliquo habitatore esse non putat? Hinc et mala daemonia ad possidenda Gentium simulacra talis hominum affe
Abbreviated transcription (Latin):
brorum. ut anima carnalib sensib dedita
qͣsi uuenti atq animate formȩ. applicaret
affectum: cu mea uidet quȩ in suo corpore
uiua atq animata sentiret. Quauto gͦ me¬
luis muresatq serpentes. ⁊ idgenus animã
suta dicendumẽ quodãm uidicant: inqͥb
quia ñ sentiunt humanã uitã. ñ curant
humanã figuram. Itaq in eis plerũq ni¬
dificant: in̾humanis motib det̾eantur.
nulla s habitacula munitiora conquirt̾.
Mouet gͦ se homo ut uiuentembestiã a dõ
suo det̾reat: ⁊ illũ ñ se mouentẽ quasi potẽ¬
tem colit. aqͦmeliorem de t̾ruit. De t̾ruit
enim uidentem a cȩco: audientem a sur-¬
do: clamantẽ a muto: ambulantẽ ab iͦ¬
mobili : sentientẽ ab insensato: uiuentẽ
amortuo: immo det̾iore qͣm mortuo. Mor-¬
tuum quippe sic̾ manifestumẽ nͣ uiu̾e: ĩta
manifestum ẽ. aliqͣndo uixisse. Qua ꝓpt̾
dm̃ qui iuiuit nec uixit: ꝓfecto ⁊ mortuus

Expanded text:
mbrorum, ut anima carnalibus sensibus dedita, mbrorum, ut anima carnalibus sensibus dedita, quasi viventi atque animatae formae applicaret affectum, cum ea videret quae in suo corpore viva atque animata sentiret. Quanto ergo melius mures atque serpentes, ita dicendum, quodammodo judicant, in quibus quia non sentiunt humanam vitam, non curant humanam figuram? Itaque in eis plerumque nidificant, et nisi humanis motibus deterreantur nulla sibi habitacula munitiora conquirunt. Movet ergo se homo, ut viventem bestiam a suo deo deterreat; et illum non se moventem, quasi potentem colit, a quo meliorem deterruit. Deterruit enim videntem a caeco, audientem a surdo, clamantem a muto, ambulantem ab immobili, sentientem ab insensato, viventem a mortuo, imo deteriore quam mortuo. Mortuum quippe sicut manifestum est non vivere, ita manifestum est aliquando vixisse. Quapropter deum qui nec vivit nec vixit, profecto et mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa subdidit dicens. ñ clamabunt in fau¬
cib sius: qͦd rursus hominib peccorib q
commune ẽ. Quod sipͥmo dixisset cum
abore cȩpit m̾bra ꝑcurrere. os hñt ⁊ ñ cla¬
mabunt: cuncta etiam sic ad naturã ho¬
minis referrent᷑ : nec facile ibi quicꝗͣ de
cominunione ferarum. sensus audientis
adu̾teret. Cum uͦ illud de ore dix̃ qͦd
hominis ꝓpͥum est. ⁊ pꝰ enum̾ationẽ par¬
tium corporis. ꝗͣ commemoratis pedib tex¬
minasse uidebat᷑. adiunxit. ñ clamabt̾
infaucib suis: lectorẽ uel auditorẽ fecit
intentum: ut dum querit cur additum
sit admon̾i se inueniat. simulacris gen¬
tium ñ tantũ homines. s etiam beluasse
deb̾e p̃pone: ut sipudet adorare bestiã
qͣm fecit d̾s. uidentem. audientem. odo¬
rantem. c̃trectantem. ambulantem. cla¬
mantẽ. infaucib suis: uidet ꝗͣ ꝓudẽdũ
et adorare mutum. et carensuita sensuq
simulacrum: cui adhoc inee̾t siilitudo m̃¬

Expanded text:
bdidit, dicens, «Non clamabunt in faucibus suis:» quod rursum hominibus pecoribusque commune est. Quod si primo dixisset, cum ab ore coepit membra percurrere, Os habent, et non clamabunt; cuncta etiam sic ad naturam hominis referrentur, nec facile ibi quidquam de communione ferarum sensus audientis adverteret. Cum vero illud de ore dixit, quod hominis proprium est, et post enumerationem partium corporis quam commemoratis pedibus terminasse videbatur, adjunxit, «Non clamabunt in faucibus suis;» lectorem vel auditorem fecit intentum, ut dum quaerit cur additum sit, admoneri se inveniat simulacris Gentium non tantum homines, sed etiam belluas se debere praeponere: ut si pudet adorare bestiam, quam fecit Deus videntem, audientem, odorantem, contrectantem, ambulantem, clamantem in faucibus suis, viderent quam pudendum esset adorare mutum, et carens vita sensuque simulacrum; cui ad hoc inesset similitudo me
Abbreviated transcription (Latin):
silli crescendo futuri sunt cęlũ.⁊ in ipsa
spe lacte nutriuntur: sic s̃ illi magnicȩ¬
lum t̾rȩ. c̃ paruulos nutͥunt: ut etiã cȩlũ
cȩli se eẽ intelligant. dum cogitant inqͣ
spe paruuli nutͥunt᷑. S tñquia iamilli
ñ ab homine neq ꝑ hominẽ. s ꝑ ip̃m d̾m
carpunt sinc̾itatẽ ub̾tatẽq sapientiȩ:¬
acceꝑunt paruulos fut᷑os quidem cęlũ
ut celum cęli se ẽẽ sciant: adoc tam̃ t̾rã
cuidicant. E go plantaui apollo riga¬
uit: sed d̾s incrementum dedit. Ipsis
enim filiis hominũ qͦd fecit cęlũ: t̾ram
indeo suo qͥ fec̃ ea. ⁊ uiuant ex eo: confi¬
tentesei. ⁊ laudantes eum. Namsi exse
uelint uiu̾e morient᷑: sic scͥptumẽ. A
mortuo quasi qͥ ñ sit. ꝑ it confessio. Sed
ñ mortui laudabunt te dñe: neq oms
qui descendunt in infernum. Clamat
enim alio loco tua scͥpt᷑a. Peccator dũ
uen̾it imꝓfundũ maloꝵ: contẽpnet.

Expanded text:
silli crescendo futuri sunt coelum, et in ipsa silli crescendo futuri sunt coelum, et in ipsa spe lacte nutriuntur; sic sunt illi magni coelum terrae, cum parvulos nutriunt, ut etiam coelum coeli se esse intelligant, dum cogitant in qua spe parvuli nutriantur. Sed tamen quia jam illi non ab homine, neque per hominem, sed per ipsum Deum carpunt sincacceperunt parvulos futuros quidem coelum, ut coelum coeli se esse sciant; adhuc tamen terram cui dicant, «Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit» . Ipsis enim filiis hominum quos fecit coelum, terram in Deo suo qui fecit ea, et vivant ex eo, confitentes ei et laudantes eum: nam si ex se velint vivere, morientur, sicut scriptum est, «A mortuo quasi qui non sit, perit confessio» . Sed, «Non mortui laudabunt te, Domine, neque omnes qui descendunt in infernum.» Clamat enim alio loco tua Scriptura: «Peccator, dum venerit in profundum malorum, contemnit» .
Abbreviated transcription (Latin):
cȩli dño: qui erexit et sublimauit qͦrdã
ipsi do suo docibiles fierent. Incuiꝰ cȩli do¬
cibilis comparatione. quicqͥd carneis ocłi
cernit᷑. t̾ra dicenda ẽ: qͣm dedit filiis ho¬
minum. ut eiꝰ c̃sid̾atiõe. siue ab ea parte
abea quȩ subt̾ illustratur. cui ꝓpͥe t̾ra no¬
m̃ẽ. c̃ totum sic̃ cõmemorauimꝰ mn illius
coꝑatione qͦd cęlum cȩli dr. t̾ra sit: terrã
gͦ istam totam dedit filiis hominũ. ut eiꝰ
c̃sidatione. qͣntũ possent coniciant c̾atorẽ.
qm infirmis adhuc cordib sine isto con¬
iecture adminiculo uidere ñpossunt. Est
et aliꝰ intellectꝰ. aqͦ dissimulare ñ debeo. u̾¬
t̾ram autem dedit filiis hominũ: ut abeo
qͦd intellȩximꝰ ñ recedat intentio. Dix̾amꝰ
enim: magnoset pusillos significari etiã
eo qͦd adiectum ẽ. benedicti uos dño qui
fec̃ celum et t̾ram. Sigͦ magnos cęli. pu¬
sillos autem t̾rȩ nomine accipimꝰ: qm pu¬

Expanded text:
«coeli Domino;» qui erexit et sublimavit quorumd«coeli Domino;» qui erexit et sublimavit quorumdipsi Deo suo docibiles fierent: in cujus coeli comparatione quidquid carneis oculis cernitur, terra dicenda est; quam «dedit filiis hominum,» ut ejus consideratione sive ab ea parte atur, cui proprie terra nomen est, cum totum sicut commemoravimus, in illius comparatione quod coelum coeli dicitur, terra sit; «terram» ergo istam totam «dedit filiis hominum,» ut ejus consideratione, quantum possunt, conjiciant Creatorem, quem infirmis adhuc cordibus sine isto conjecturae adminiculo videre non possunt. 12. Est et alius intellectus, a quo dissimulare non debeo, veterram autem dedit filiis hominum:» ut ab eo quod diximus, non recedat intentio. Dixeramus enim magnos et pusillos significari etiam eo quod adjectum est, «Benedicti vos Domino, qui fecit coelum et terram.» Si ergo magnos coeli, pusillos autem terrae nomine accipimus: quoniam pu
Abbreviated transcription (Latin):
runt: dicit᷑. Nisi dñs sabaoth reliquissec
nob sem̃: sic̃ sodoma factieẽmꝰ ⁊ sic̃ gomo¬
rra similes fuissemꝰ. S ideo sem̃: quia spa
tati filii abraham. accesser̃ oues que nõ
erant de hoc ouili. ut fieret unus grex ⁊
unꝰ pastor: accessit fides omniũ gentium:
etiam obedientiũ ppłoꝵ: adiciente dño
ñ solum suꝑ patres. qui adillum in xp̃o ce¬
t̾osimitaturos p̾irent: s etiam suꝑ filioᷤ
eorum qui patrum pia uestigia sequerẽ¬
inxͦ genuerat. Imitatores mei estote: siõ
et ego .xͥ. Adiecit itaq dñs. ñ solũ suꝑ
montes gestientes sic̃ arietes: s etiam
suꝑ colles gestientes sicut agnos ouium
ꝓ inde hisutrisq magnis et pusillis. mõ¬
tib et collib. arietib ⁊ agnis: dic̃ ꝓpħa
qͦd sequit᷑. B enedicti uos dño: qui uos fe
cit cȩlum in magnis. t̾ram impusillis. s
cȩlum ñ istud uisibile: plenum lumina¬
rib. ad hos oculos ꝑtinentib. Cȩlum it

Expanded text:
abaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus» . Sed ideo semen, quia spartati filii Abraham : accesserunt oves quae non erant de hoc ovili, ut fieret unus grex et unus pastor : accessit fides omnium gentium, etiam obedientium populorum; adjiciente Domino non solum super patres, qui ad illum in Christo caeteros imitaturos praeirent, sed etiam super filios eorum, qui patrum pia vestigia sequerenum in Christo genuerat: «Imitatores mei estote, sicut et ego Christi» . Adjecit itaque Dominus, non solum super montes gestientes sicut arietes, sed etiam super colles gestientes sicut agnos ovium. 11. Proinde his utrisque magnis et pusillis, montibus et collibus, arietibus et agnis dicit Propheta quod sequitur: «Benedicti vos Domino, qui fcit coelum in magnis, terram in pusillis: sed coelum non istud visibile, plenum luminaribus ad hos oculos pertinentibus. «Coelum» enim
Abbreviated transcription (Latin):
UANQUACO fortasse omniũ
psalmoꝵ sit una contextio. di¬
ligent̾ intuentib: ita ut nul¬
lus seqͣt᷑ qui ñ suꝑiori possit ad¬
iungi: tam̃ istum ita considemꝰ tanꝗͣ ut̾q
unꝰ sit. iste scilicet ac suꝑior. Namq c̃ ullo

Expanded text:
uanquam fortasse omnium Psalmorum sit una contextio diligenter intuentibus, ita ut nullus sequatur qui non superiori possit adjungi; tamen istum ita consideremus, tanquam uterque unus sit, iste scilicet ac superior. Namque cum in illo
Abbreviated transcription (Latin):
benedixit nos. Benedix̃ domũ isrł: bene. Te¬
dixit domũ aaron. Utrosq autẽ benedicẽs:
benedixit om̃s tim̃tes dnm. Queris qͦsu
trosq: Respondet᷑. Pusillos cum magnis :
hoc ÷ domũ isrł c̃ domo aaron: eosutiq
qui ex ipsa gente credidunt insaluatorẽ
iħm. quia non in omnib illis beneplacuit
dõ. s: si quidam illoꝵ ñ credidunt. ñqͥd ĩ¬
credulitas illorum fidem dei euacuauit :

Expanded text:
benedixit nos. Benedixit domum Israel, benedixit domum Aaron.» Utrosque autem benedicens, «Benedixit omnes timentes Dominum.» Quaeris quos utrosque? respondetur, «Pusillos hoc est, domum Israel cum domo Aaron; eos utique qui ex ipsa gente crediderunt in Salvatorem Jesum, quia non in omnibus illis bene placuit Deo; sed si quidem illorum non crediderunt, nunquid incredulitas illorum fidem Dei evacuavit?
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ isrł: sꝑauit in dño. Spes enĩ quȩ
uidet᷑: ñ ẽ spes. Quod enim uidet. quis.
quid sꝑat: Si autẽ qͦd ñ uidemꝰ sꝑamꝰ:
ꝑpatientiam expectamꝰ. S ut ꝑduret
usq infinem ipsa pacientia: ad utor &e ꝓ
carnales instruunt᷑ in sp̃u mansuetudiniᷤᷤ
quia ipsitanqͣ suꝑiores ꝓinferiorib suppli¬
cant. iamuident: ⁊ illis iamresẽ. q̃ adhuc
inferiorib spesẽ: Nonẽ ita. Namet domꝰ
sunt. et cognoscant sicut et cognitis: adiu

Expanded text:
similis forma quae sibi efficit supplicari, quam enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, beat a vivente contemni. Plus enim valent usque in finem ipsa patientia, «Adjutor eorucarnales instruuntur in spiritu mansuetudinis, quia ipsi tanquam superiores pro inferioribus supplicant jam vident, et illis jam res est quae adhuc inferioribus spes est? Non est ita: nam et «domus sunt , et cognoscant sicut et cogniti sunt ,
Abbreviated transcription (Latin):
Pedes hñt: ⁊ ñ ambulabunt. non cla-¬
mabunt infaucib suis. Lamg̃ artisex melior
est eis: quia potuit m̃broꝵ motuatq officio
fabricare. Quẽ tam̃ artificem: te utiq pu¬
Ad hoc enĩ additum ẽ : ñ clamabunt in fau¬
cib suis. Namq c̃ suꝑiꝰ dixisset. os hñt et ñ
loquent᷑: quid opꝰerat pꝰqͣm a capite usq
ad pedesm̃bra decursa sunt. de faucium
clamore repet̾e. nͥ credo qͥa illa quȩ de ce¬
t̾is menbris cominemorabat. communia
ẽẽ hominib beluisq sentimꝰ: Nam et ui-¬
dent et audiunt. & ol faciunt. ⁊ ambulant:
& quedam sicut simiȩ manib contrectant.

Expanded text:
pedes habent, et non ambulabunt: non clamabunt in faucibus suis.» Jam ergo artifex melior est eis, quia ea potuit membrorum motu atque officio fabricare: quem tamen artificem te utique puad hoc enim additum est, «Non clamabunt in faucibus suis.» Namque, cum superius dixisset, «Os habent, et non loquentur;» quid opus erat, postquam a capite usque ad pedes membra decursa sunt, de faucium clamore repetere; nisi, credo, quia illa quae de caeteris membris commemorabat, communia esse hominibus belluisque sentimus? Nam et vident, et audiunt, et olfaciunt, et ambulant, et quaedam, sicut simiae, manibus contrectant.
Abbreviated transcription (Latin):
mĩa eiꝰ: lausutiq dei ẽ. atq in eiꝰ laude cõ¬
fessio: quamꝗͣ etiam cum sua quisq con¬
fitetur pecc̾a. cum dei laude confiteri de¬
bet. Nec alit̾ praẽ. confessio peccatoꝵ: nͥ ñ
desꝑans et poscens miam dei. Habet gͦ eiꝰ
laudem siue etiam inub̃ cum eum bonũ
et miscdem dic̃: siue in solo affectu cum
hoc credit. Nam et ille publicanꝰ cuius
sola illa u̾ba commemorata s̃. dñe ꝓpiciꝰ¬
sericors ẽ. uel aliqͥd huiꝰmͦi ñ tñ illud dice¬
ret nͥhoc crederet: qm cum spe orauit.
quȩ fine illa fide ẽẽ non posset. Pot̾ gͦ
ẽẽ laus deiuere et pia: uͥ non sit confes¬
sio peccatorũ. Quȩ laus: multo crebͥuᷤᷤ
in scͥpturis confessio uocat᷑. Nulla est .li.¬
autẽ peccatoꝵ confessio pia et utilis.
uͥ ñ laudatur d̾s: siue corde. siue cẽ
ore atq sermone. Quod autẽ habent

Expanded text:
ia ejus» laus utique Dei est, atque in ejus laude confessio. Quanquam etiam cum sua quisque confitetur peccata, cum Dei laude confiteri debet; nec aliter pia est confessio peccatorum nisi non desperans, et poscens misericordiam Dei. Habet ergo ejus laudem, sive etiam in verbis, cum eum bonum et misericordem dicit; sive in solo affectu, cum hoc credit. Nam et ille publicanus, cujus sola illa verba commemorata sunt, «Domisericors es, vel aliquid hujusmodi; non tamen illud diceret, nisi hoc crederet; quoniam cum spe oravit, quae sine illa fide esse non posset. Potest ergo esse laus Dei vera et pia, ubi non sit confessio peccatorum; quae laus multo crebrius in Scripturis confessio vocatur: nulla est autem peccatorum confessio pia et utilis, ubi non laudatur Deus, sive corde, sive etiam ore atque sermone. Quod autem habent
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ istos duos centesimũ qͣrtũ ce cen-¬
tesimũ quintum ita int̾ se comunctos:
ut inuno eorum qͥ p̾cedit cõmendet᷑ po¬
płs dĩ in electis eiꝰ. de quib nulla quȩ¬
rela fit qͦs ego arbitror ibi fuisse inqͥb
beneplacitum ẽ dõ: in isto aut̾ qͥ seqͥt᷑.
eoscommemoratos qui in eodẽ ppło ama¬
ricauer̃. nec tam̃ etiã ipsis dei mĩam
defuisse. Dicunt᷑ autem ista exeoꝵ ꝑso¬
na. qͥueniã conu̾si p̾cant᷑: &e exempla
cominemorant᷑ illoꝵ inqͦs etiam pecca¬
tores. diues apparuit mĩa d̾ĩ. Incip̃ gͦ

Expanded text:
autem istos duos centesimum quartum et centesimum quintum ita inter se conjunctos, ut in uno eorum, qui praecedit, commendetur populus Dei in electis ejus, de quibus nulla querela fit, quos ego arbitror ibi fuisse in quibus beneplacitum est Deo : in isto autem qui sequitur, eos commemoratos qui in eodem populo amaricaverunt; nec tamen etiam ipsis Dei misericordiam defuisse. Dicuntur autem ista ex eorum persona qui veniam conversi precantur; et exempla commemorantur illorum in quos etiam peccatores dives