comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ec sane creatores illi mali angłi dicendi
sũt. qr ꝑ illos magi ranas ⁊ serpentes fe¬
ꝑalit̃ uisibilit̾q nascunt᷑: occulta q̃dã semina¬
incorꝑeis mũdielem̃tis latent. q̃ d̾s originalit̾
eis indidit. Ipse gͦ creator ÷ omĩũ rerũ. qui cre¬
ator ÷ inuisibiliũ seminũ. qr q̃cũq nascendo
ad ocłos nr̃os exeunt: ex occultis seminib acci¬
pũt ꝓgrediendi hic pͥmordia:⁊ inc̃mẽta debite
magnitud̃is distinctiões q formar̃ ab originali¬
bus ut ita dicã regulis sumũt
Sicut parentes non
dicunt᷑ creatores filiorũ. nec agricole frugũ: ita nͥ
boni angeli nec mali. ⁊ si ꝑ corum ministerium:

Expanded text:
ec sane creatores illi mali angeli dicendi sunt, quia per illos magi ranas et serpentes feporaliter visibiliti hujus elementis latent, quae Deus originaliter eis indidit. Ipse ergo Creator est omnium rerum qui Creator est invisibilium seminum; quia quaecumque nascendo ad oculos nostros exeunt, ex occultis seminibus accipiunt progrediendi primordia et incrementa debitae magnitudinis, distinctionesque formarum ab originalibus, ut ita dicam, regulis sumunt. 9. Sicut parentes non dicuntur creatores filiorum, nec agricolae frugum, ita nec boni angeli nec mali, etsi per eorum ministerium
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ angeli lib̃m arbitͥum habeant. ⁊ tñ gr̃a
adeo sunt ꝯfirmati ut peccare neq̃ant. qͣn¬
tomagis gͦ ille homo cui sp̃s est datus sine
mensura. Inducunt q auctoritatẽ ad ꝓ¬
bandũ idẽ. Scͥptum ÷ it in libro sapĩe. Qui
potuit tͣnsgredi ⁊ non est tͣnsgͣssus. facere
malũ ⁊ non fecit. S hoc accipiendũ ÷ scd̃m
menbra. uel partim decapite parti de m¬
bris. Decapite: ñ ÷ transgressus ⁊ ñ fecit
malũ. De mbris: potuit tͣnsgredi ⁊ facẽ¬

Expanded text:
 angeli liberum arbitrium habeant, et tamen gratia a Deo sunt confirmati ut peccare nequeant; quanto magis ergo ille homo, cui Spiritus est datus sine mensura. Inducunt quoque auctoritatem ad probandum idem. Scriptum est enim in libro Sapien.: Qui potuit transgredi, et non est transgressus; facere malum, et non fecit. Sed hoc accipiendum est secundum membra, vel partim de capite, partim de membris. De capite, non est transgressus, et non fecit malum. De membris, potuit transgredi, et face
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ duob dicit omnia peccata mortałia in ẽ¬
cludi. ⁊ incensa ea dicit: que ex cupiditate.
male incendente oriunt᷑. Suffossa uͦ que
ex timore male humiliante ꝓueniunt.
quod est: qͣndoquis cupit non cupienda
ues timet non timenda. Alibi uero dicit᷑
lia delicta sunt quib humanũ subiacet
genus. Aut enĩcogitatione aut sermone ꝯ
triduano lazaro significatum ÷. Dicit᷑ qͦq
homo peccare in deum. in se ⁊ in ꝑrimũ
In deum: cum de deo male sentit. ut here¬
ticus. uel que dei sunt usurpare p̃fumit
indigne participando sacramentis. uel
q̃n nomen dei peierando contemptibile
facit. In proximũ peccat: cũ proximũ in¬
iuste ledit. In se uero: cum sibi non alii no
enĩ ⁊ pecc̾m ⁊ delictum. & delictum fortasse
abono. Pecc̾m ÷ facere malũ. aliud ÷ enim
declinare a bono: aliud facere malũ. Pec¬
c̃m enĩ ÷ ppetratio mali. delictum: deser¬
tio boni. quod ⁊ ip̃m nom̃ ostendit. Quid
it aliud sonat delictum nisi deyelictum:

Expanded text:
enim duobus modis dicit omnia peccata mortalia includi. Et incensa igni ea dicit quae ex cupiditate male incendente oriuntur: suffossa vero, quae ex timore male humiliante proveniunt; quod est quando quis cupit non cupienda, vel timet non timenda. Alibi vero diciturlia delicta sunt, quibus humanum subjacet genus. Aut enim cogitatione, aut sermone, triduano Lazaro significatum est. Dicitur quoque homo peccare in Deum, in se et in proximum. In Deum, cum de Deo male sentit, ut haereticus; vel quae Dei sunt usurpare praesumit indigne, participando sacramentis; vel quando nomen Dei pejerando contemptibile facit. In proximum peccat, cum proximum injuste laedit, in se vero, cum sibi et non alii nocenim peccatum etiam delictum. Et delictum fortasse a bono; peccatum est, facere malum. Aliud est enim declicare a bono, aliud est facere malum. Peccatum ergo est perpetratio mali, delictum desertio boni, quod et ipsum ostendit nomen. Quid enim aliud sonat delictum, nisi derelictum?
Abbreviated transcription (Latin):
Iuosuntas sua mͦ uult: falsum dicis. Iustici¬
a enim dei ipsius equissima uoluntas acci¬
pitur. Qualit̾ accipit aũs. illa u̾ba domini
facere: donec illo int᷑eas: exponens. non pos¬
se inqͥt se dixit: qͦd sine dubio poterat ꝑ
potñtiam. s non poterat ꝑ iustitiam. qua-¬
si poterat quidem. s non uolebat. ⁊ illa uo¬
luntas iusta erat. Si uero ꝑ hec uerba intel¬
ligas eum non posse fac̾e̾ nsi illud quod si
fieret iusticie eus ꝯueniret: uerum dicis.
Similit̾ distingue illud. non potest fatere
nisi qͦd iusticia enis exigit ut non faciat.
.i. non potest facere id quod ipse qui ẽ sũ¬
ma iusticia non uult facere: fasũ est. Si
autem intelligas his uerbis eum non poᷤ¬
se facere id quod iusticie eiꝰ ꝯuenire ñ pot̃.
uerum dicis.
Tertia illorum ratio.

Expanded text:
voluntas sua justa vult, falsum dicis. Justitivoluntas sua justa vult, falsum dicis. Justitia enim ipsius Dei aequissima voluntas accipitur: qualiter accipit Aug. illa verba Domini sum quidquam facere donec illuc introeas, exponens: Non posse, inquit, se dixit, quod sine dubio poterat per potentiam, sed non poterat per justitiam; quasi poterat quidem, sed non volebat, et illa voluntas justa erat. Si vero per haec verba intelligis eum non posse facere nisi illud quod si fieret, justitiae ejus conveniret, verum dicis. Similiter distingue illud: Non potest facere quod sua justitia exigit ut non faciat, id est, non potest facere id quod ipse, qui est summa justitia, non vult facere, falsum est. Si autem his verbis intelligas eum non posse facere id quod justitiae ejus convenire non potest, verum dicis. 4. Tertia illorum ratio.
Abbreviated transcription (Latin):
slon potest facere nisi quod iusticia sua ex¬
igit. s non exigit eius iustitia ut faciat n-¬
si quod fatit. son gͦ potest facere insi quod
facit. Eademq iusticia exigit: ut id non fa¬
ciat qͦd non facit. Non autẽ potest facere ccͣ
iusticiam fuam. non gͥ potest aliquid eoꝵ
facere que dimittit. His autẽ respõdemꝰ¬
duplicem uerboꝵ intelligñtiã aꝑientes. ⁊¬
r ab eis inuoluta euoluentes. sic. Non potest
potest facere nisi illud qͦd si faceret: bonũ
ẽẽt ⁊ iustum. uerũ est. S multa potest fate̾
que nec bona sunt nec iusta. quia nec sũt
nec erunt.nec bene fuint uel fient. quia
nũꝗͣ fient. Item. Quod scd̃o ꝓpositum fuit:
non potest fatere nisi quod iustitia sua ex¬
igit.⁊ non pot̃ id facere quod iusticia sua
exigit ut non fiat. Dicuus quia exactioĩs
uerbum de deo ꝯgrue non dicitur nec ꝓpͥe¬
Fͣ accipit᷑. ⁊ m illis lotutionib duplex est semꝰ.
Si enim intelligas. non potest facere nisi

Expanded text:
on potest facere, nisi quod justitia ejus exigit. At non exigit ejus justitia ut faciat, nisi quod facit. Non ergo potest facere nisi quod facit. Eademque justitia exigit, ut id non faciat, quod non facit: Non autem potest facere contra justitiam suam. Non igitur eorum aliquid potest facere quae dimittit. Sane duplicem verborum intelligentiam aperientes, et ab eis involuta evolventes sic: Non potest potest facere nisi illud quod si faceret bonum et justum esset, verum est; sed multa potest facere quae non bona sunt nec justa, quia nec sunt, nec erunt, nec bene fiunt, nec fient quia nunquam fient. Item quod secundo oppositum fuit. Non potest facere nisi quod justitia sua exigit; et, non potest id facere quod justitia sua exigit ut non fiat. Dicimus quia exactionis verbum de Deo congrue non dicitur, nec proprie accipitur, et in illis locutionibus duplex est sensus; si enim intelligas: Non potest facere nisi
Abbreviated transcription (Latin):
enim dicunt. huc usq potest deus. ⁊ non
amplius. quid hoc est aliud. qͣm eius po¬
tentiam que infinita est includere. ⁊ re-¬
stringere ad mensuramꝰ Aiunt enĩ. Nõ
potest deus aliud facere qͣm facit. nec me-¬
lius facere id quod facit. nec aliquid pre-¬
t̾mitt̾e dehis que facit. Istamq suam opi-¬
nionẽ uerisimilib argum̃tis. causis con-¬
uenticiis nec ñ ⁊ sc̃oꝵ anctoritatũ testimo¬
niis munire nitunt᷑ dicentes. Non potest
deus facere nisi qͦd bonũ est. ⁊ iustum fieri
Non est autem iustum ⁊ bonum fieri ab eo
nisi quod facit. Si enim aliud ustum est ⁊¬
bonun eum facere qͣm facit: non gͦ facit
omne quod iustum est.⁊ bonũ eum facere.

Expanded text:
enim dicunt, Hucusque potest, et non amplius, quid hoc est aliud, quam ejus potentiam quae infinita est concludere, et restringere ad mensuram? Aiunt enim: Non potest Deus aliud facere, qlius facere id quod facit, nec aliquid praetermittere de his quae facit. Istamque primam suam opinionem verisimilibus argumentis, causisque commentitiis, necnon et sacrarum auctoritatum testimoniis munire conantur dicentes: Non potest Deus facere nisi quod bonum et justum est fieri; non est autem justum et bonum fieri ab eo, nisi quod facit. Si enim aliud justum esm eum facere quam facit, non ergo facit omne quod ju
Abbreviated transcription (Latin):
¶Cum hec passionum genera infirmitatemcar¬
nis afficiant: deus tam̃ uerbum caro factus non
potuit a se demutabilis ẽẽ patiendo. uerbũ¬
nontͣn demutatũ ÷ passibilitate pati¬
endi. Nam pati potuit. ⁊ passi¬
bilis esse non potint. quiapã¬
sibisitas: nat᷑e in firme
sig̃catio ÷. Passio aũ¬
eorum est que

Expanded text:
m haec passionum genera infirmitatem carnis afficiant, Deus tamen Verbum caro factus non potuit a se demutabilis esse patiendo. Non ennon tamen demutatum est passibilitate patiendi. Nam pati potuit, et passibile esse non potuit: quia passibilitas naturae infirmis significatio est; passio aute
Abbreviated transcription (Latin):
ma corꝑis nr̃i ess in dño. non tñ uiciose ĩfir¬
mitatis nr̃e forma erat incorꝑe. quodex c̃o¬
ceptu sp̃s sci uirgo ꝓgenuit. Audisti lẽctor ũ
babilarii quib dolorem excłudere udet᷑ .s
ciresistantiã inspicias: dictorũ rõnem atq
uirturẽ ꝑciꝑe utcumq potĩs: ⁊ intelligen¬
ꝓtiã argũe non attemptabis. Intessigit᷑ i ea
rõne dixisse dolorem passionis in xp̃m ñ inci¬
disse. ⁊ uirtutẽ corporis xp̃i excepisse uim
pene sine sensu pene. qr causam doloris ⁊
meritũ in se non habuit. Quod iudet᷑ notas¬
se ubiait. non habens naturam ad dolendũ
& ideo non iudicanda est caro illius scd̃m
naturam nr̃i corꝑis. Nec in eũ ⁊̃ dominiũ
habuit passio. Ita ⁊̃ non habuit naturã ad
timentũ uel tristandũ. qr non habuit ta¬
lem naturã inqua ess causa timoris uel
tristicie. Itaq necessitas timendi nõ fuit:

Expanded text:
ma corporis nostri esset in Domino, non tamen vitiosae infirma corporis nostri esset in Domino, non tamen vitiosae infirmitatis nostrae forma erat in corpore quod ex conceptu Spiritus sancti virgo progenuit. Audisti, lector, Hilarii, quibus dolorem excludere videtur. Sed circumstantiam inspicias, dictorum rationem atque virtutem percipere utcumque poteris, et intelligentiam arguere non attentabis. Intelligitur enim ea ratione dixisse dolorem passionis in Christum non incidisse, et virtutem corporis Christi sibi excepisse vim poenae sine sensu poenae, quia doloris causam et meritum in se non habuit. Quod videtur notasse ubi ait: Non habens naturam ad dolendum. Et ideo non judicanda est caro illius secundum naturam nostri corporis; nec in eo etiam dominium habuit passio; ita etiam non habuit naturam ad timendum vel tristandum, quia non habuit talem naturam in qua esset causa timoris vel tristitiae. Ita necessitas timendi non fuit
Abbreviated transcription (Latin):
fidutia ꝯtineat᷑ in factis. Timuissegͥhe¬
retice passionem uidet᷑. s obignorantie
huiꝰ errorem: petrus ⁊ sathanas: ⁊ scan.¬
dalũ est. Anne timuit quiarmatĩ obuiꝰ
ꝓdiit: ⁊ in corꝑe eiꝰ infirmitas fuit: ad
cuiꝰ otursum ꝯst̃nata ꝑsequentiũ agmi¬
na supinatis corꝑib ꝯciderũt: Qͣm gͥ in¬
firmitatẽ dominatã huiꝰ corꝑis credis
cuiꝰ tantã habuit natura uirtutẽ: Sed
forte dolorem uulnerũ timuit. Quẽ ro¬
go o tu dñice infirmitatis assertor pene¬
trantis carnẽ claui habuit t̾rorẽ. qui ex¬
cisam aurẽ soło restituit attactu: ꝓdu¬
cens aũ aur̃ẽ manus. clauũ dolet:⁊ sen¬
tit uulnus qui altĩ dolorem uulneris
non reliquit: Pungende carnis metu
tristis ÷. cuiꝰ attactu caro post cedem
um in natura corꝑis eiꝰ infirmitatẽ
corꝑee nature non fuisse.⁊ passionem
illam licet corꝑi illata sit: non tn na¬
turam dolendi corpori intulisse. qr licet for¬

Expanded text:
fiducia continuatur in factis. Timuisse ergo haefiducia continuatur in factis. Timuisse ergo haeretico passionem videtur. Sed ob ignorantiae hujus errorem, Petrus, et Satanas et scandalum est. An ne timuit mori, qui armatis obvius prodiit, et in corpore ejus infirmitas fuit, ad cujus occursum consternata persequentium agmina supinatis corporibus conciderunt? Quam ergo infirmitatem dominatam hujus corporis credis, cujus tantam habuit natura virtutem? Sed forte dolorem vulnerum timuit. Quem, rogo, o tu dominicae infirmitatis assertor, penetrantis carnem clavi habuit terrorem, qui excisam aurem solo restituit attactu? Producens haec autem manus, clavum dolet, et sentit vulnus, qui alteri dolorem vulneris non reliquit? Pungendae carnis metu tristis est, cujus in attactu caro post caedemum in natura corporis ejus infirmitatem corporeae naturae non fuisse, et passionem illam, licet corpori illata sit, non tamen naturam dolendi corpori intulisse; quia, licet for
Abbreviated transcription (Latin):
s incorpus irruens passio. nec ñ fuit pas¬
sio. nec tñ naturã passionis exercuit. dũ
⁊ penali misterio pena deseuit. ⁊ iurtꝰ
corꝑis sine sensu pene uim pene in sede¬
seiuentis excepit. Habuit sane illud dñi
corpus doloris nr̃i naturã: Si nr̃m corpus
id nature habet. ut calcet undas ⁊ fluctꝰ
desuꝑ eat. nec clause domus obstaculis
arceat᷑. At uõ si dñi corꝑis solum ista na¬
tura sit ut ferat᷑ in humidis. ⁊ si stat in
liquidis ⁊ structa transcurrat: quid ꝑ na¬
turã humani corꝑis carnemex sp̃usc̃o
ꝯceptam iudicamus: Caro illa de celis:.
⁊ ille homo de deo ÷. habens ad pacien¬
dũ corpus. ⁊ passus est. s naturã ñ bñs
addolendũ. Idem in eodẽ. uideamꝰan ił¬
le passionis ordo infirmitatẽ in dño dolo¬
ris ꝑmittat intelligi. Dilatis i causis ex
quib metum dño heresis ascribit. res ip¬
sas ut geste sunt ꝯferamus. Nec enĩ fieri
pot᷑ ut timor eius sig̃cet᷑ in uerbis: cuiꝰ

Expanded text:
sed in corpus irruens passio nec non fuit passio, nec tamen passionis naturam exercuit, dum et poenali ministerio desaevit, et virtus corporis sine sensu poenae vim poenae in se desaevientcorpus doloris nostri naturam, si corpus nostrum id naturae habet, ut calcet undas et fluctus desuper eat, nec clausae domus obstaculis arceatur. Atvero si dominici corporis solum ista natura sit, ut feratur in humidis, et sistat in liquidis, et structa transcurrat, quid per naturam humani corporis carnem ex Spiritu sancto conceptam judicamus? Caro illa de coelis est, et homo ille de Deo est, habens ad patiendum corpus; et passus est, sed naturam non habens ad dolendum. Idem in eodem: Videamus an ille passionis ordo infirmitatem in Domino doloris permittat intelligi; dilatis enim causis ex quibus metum Domino haeresis ascribit, res ipsas ut gestae sunt conferamus. Nec enim fieri potest ut timor ejus significetur in verbis, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ eiusdẽ sig̃cõnis ÷ tristem esse ꝓpt̾ mor¬
tẽ: ⁊ usq ad mortem. qr ubi ꝓpt̃ mortem
tristicia est: illic mors causa tristicie est.
ubiuͦᷤ tristiciausq ad mortẽ ÷. mors non
tristicie causa ÷ s finis. adeo aũ nõ ꝓpt̃
mortem suscepta ÷ tristicia: ut sit destitu¬
ta ꝑmortẽ. Non gͦ sibi tristis÷ s illis qui
in scandaso ꝑ infirmitatẽ carnis erant fu¬
turi. Quos monẽt᷑ orare ne inducant᷑ in
tempt̾onem. qui antea pollicitierant se
non scandalizar

Expanded text:
nificationis est, tristem esse propter mortem, et usque ad mortem. Quia ubi propter mortem tristitia est, illic mors causa tristitiae est; ubi vero tristitia usque ad mortem est, mors non tristitiae est causa, sed finis. A Deo autem non propter mortem suscepta est tristitia, ut sit destituta per mortem. Non ergo sibi tristis est, sed illis qui in scandalo per infirmitatem carnis erant futuri, quos monet orare, ne inducantur in tentationem, qui ante polliciti erant se non scandalizari
Abbreviated transcription (Latin):
tres sp̃es. una ad edificõnem anime ꝑ¬
tinet. alt̾a ad corꝑis fomentũ. alia ad utriꝰq¬
.q̃. subu̾sionem. Cumgͥ ab̃q sacram̃tis quib nõ
alligauit potñtiam suam ds. homini grãm
donare posset: predictis decausis sacram̃ta ĩ¬
tis. Res: ut agua. oleum. ⁊ huiꝰmͦi. De diffe

Expanded text:
tres species. Una ad aedificationem animae pertinet; alia ad corporis fomentum; alia ad utriusque subversionem. Cum igitur absque sacramentis quibus non alligavit potentiam suam Deus homini gratiam donare posset, praedictis de causis sacramenta intis; res, ut aqua, oleum et hujusmodi. 5. De diffe
Abbreviated transcription (Latin):
rit̾. Nam sicut erit differens clarific̾o corporũ
ita differens erit gła animarũ. Stella  differt
astella .i. electus ab electo differt indaritate
mentis ⁊ corꝑis. alii it aliis uiciniꝰ. clariꝰq dei
sp̾em contemplabunt᷑. ⁊ ipsa templandi dif¬
fr̃a: diu̾sitas mansionum uocat᷑. Domus gͦ est
hoc bono: om̃s electi ꝑfruent᷑. s alii aliis pleniꝰ.
ꝑfruent᷑ uo uidendo ꝑ sp̾em non ꝑ speculũ in e¬
⁊ nigmate. hab̾e gͦ uitam est iuidere uitã .i. cog
⁊noscere dm in sp̃e. un ut̾tas ait ĩ euuangłio. hec¬

Expanded text:
ntur, sed impariter. Nam sicut erit differens clarificatio corporum, ntur, sed impariter. Nam sicut erit differens clarificatio corporum, ita differens gloria erit animarum. Stella enim a stella, id est, electus ab electo, differt in claritate, mentis et corporis. Alii enim aliis vicinius clariusque Dei speciem contemplabuntur; et ipsa contemplandi differentia diversitas mansionum vocatur. Domus ergo est Hoc bono omnes electi perfruentur, sed alii aliis plenius. Perfruentur autem videndo per speciem, non per speculum in aenigmate. Habere ergo vitam, est videre vitam, id est, cognoscere Deum in specie. Unde Veritas ait in Evangelio,
Abbreviated transcription (Latin):
ost resurrectionem uͦ facto uniu̾so imple¬
toq iuditio suos fines habebunt ciuita.¬
tesdue. unaxp̃i. altã diaboli. una bonorũ al¬
tã malorũ. utraq t̾n angłorum ⁊ hominũ. Istᷤ
uoluntas. illis facultas non poti̾t e̾ẽ peccandi
uel ulla sditio moriendi. Istis in et̾na utafeli
moriendi potestate durantib q̃m utriq sine fi¬
ne. s inbeatitudine isti aliis alio prestabilius.
ĩ miseria uͦ illi: alius alio tolerabiliꝰ ꝑmanebͣt.
Exhiis apparet quod sicut boni different̾ glori¬
ficabunt᷑. aliimagis. alii minus. ita⁊ mali diffe¬
rent̾ in inferno punient᷑. Sicut i ĩ domo pr̃is
.i. in regno celorum mansiones multe sunt .i.
p̾miorum diffr̾e: ita ⁊ in gehenna diu̾se sunt
⁊ nam penam patient᷑. sicut om̃s electi eundẽ
habebunt denarium quẽ pat̾ familias dedit
omnib qui oꝑati sunt in uinea. Nominede¬
naru aliquid omnib electis cõmune intelligi

Expanded text:
ost resurrectionem vero, facto universo impletoque judicio, suos fines habebunt civitates duae, una Christi, altera diaboli; una bonorum, altera malorum, utraque tamen et angelorum et hominum. Istis voluntas, illis facultas non poterit esse ulla peccandi, vel ulla conditio moriendi; istis in aeterna moriendi potestate durantibus, quoniam utrique sine fine. Sed in beatitudine isti, alius alio praestabilius; in miseria vero illi, alius alio tolerabilius permanebunt . Ex his apparet quod sicut boni differenter glorificabuntur, alii magis, alii minus, ita et mali differenter in inferno punientur. Sicut enim in domo Patris, id est, in regno coelorum mansiones multae sunt, id est, praemiorum differentiae; ita et in gehenna diversae sunt men aeternam poenam patientur, sicut omnes electi eumdem habebunt denarium, quem paterfamilias dedit omnibus qui operati sunt in vinea. Nomine denarii aliquid omnibus electis commune intelligit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmisisse. Quid restat nobis insi dolere in ui
nia: camdiu gaudeat᷑ ⁊ speret de gr̃aquã¬
diu sustentat᷑ a penitentia. Dicit u dñs. ua¬
de ⁊ amplius noli peccare. Non dixit ne pec¬
ces. s ne uoluntas peccandi in te oriat᷑. quod
quomͦ seruabit᷑ nisi dolor in penitentia ꝯti¬
nue custodiat᷑. hic semꝑ doleat ⁊ de dolore
gaudeat ⁊nonsit satis quod doleat. s exfide
doleat:⁊ non semꝑ doluisse doleat

Expanded text:
fecisse. Sed quid restat nobis nisi dolere in omnfecisse. Sed quid restat nobis nisi dolere in omnnia? Tamdiu gaudeat et speret de gratia, quamdiu sustentatur a poenitentia. Dicit enim Dominus: Vade et amplius noli peccare; non dixit, ne pecces, sed nec voluntas peccandi in te oriatur. Quod quomodo servabitur, nisi dolor in poenitentia continue custodiatur? Sed semper doleat, et de dolore gaudeat; et non sit satis quod doleat, sed ex fide doleat, et non semper doluisse doleat.
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝑ sequentia. peccata mortificant᷑. ꝑ sub¬
seqͣntem penitentiam reuiuisc̾e possunt.
Que uͦ sine caritate fuint: mortua ⁊ ina¬
nia generant᷑. ⁊ideo ꝑ penitentiam reui¬
iuscere non ualent. Similit̾ intelligendũ
est illud. Nichil ꝓsunt lamenta ⁊ c̾ de illd̾.
Nichil ualet ⁊c̾. Si enĩ repplicent᷑ peccata
nichil ualet ad salutem uel ad ueniam ĩ
fine precedens lamentum. qr nichil relĩ¬
quit᷑ de uite mundicia. qr aut peccata di¬
missa redeunt ut quibdam placet cum
repplicant᷑. uel si non redeunt. eis t̾ndeletiᷤᷤ
cat᷑: ut si iam deleta redirent. De hoc t̾n
imilit̾ nichil ualet ad salutem opti¬
nendam uel ad mundiciam ute ha¬
bendam: ueniam de maledictis poscere
⁊ mala denuo itãre. Ita ⁊ intelligendũ÷
dolendum est de peccato. quod declarat ipsa
dictionis uirtus. penitere enimest penamte¬
nere ut semꝑ pumat in se ulciscendo quod cõ¬
misit peccando. Ille penam tenet: qui semꝑ
est uindicta semꝑ puniens in se quod dolet

Expanded text:
a mortificantur, per subsequentem poenitentiam reviviscere possunt. Quae vero sine charitate fiunt, mortua et inania generantur; et ideo per poenitentiam reviviscere non valent. Similiter intelligendum est illud, nihil prosunt lamenta, etc.; et illud, nihil valet, etc. Si enim replicentur peccata, nihil valet ad salutem vel ad veniam in fine praecedens lamentum, quia nihil relinquitur de vitae munditia: quia aut peccata dimissa redeunt, ut quibusdam placet, cum replicantur; vel si non redeunt, eis tamen deleticatur, ac si jam deleta redirent. De hoc tameSimiliter nihil valet ad salutem obtinendam, vel ad munditiam vitae habendam, veniam de malefactis poscere, et malefacta denuo iterare. Ita etiam intelligendum est dolendum est de peccato: quod declarat ipsa dictionis virtus. Poenitere enim est poenam tenere, ut sempmisit peccando. Ille poenam tenet qui semperentia ergo est vindicta semper puniens in se quod dolet
Abbreviated transcription (Latin):
nitentia ⁊ alia añ actabona ꝑ segñs pec¬
c̃m. ut non sorciant᷑ mercedem quã meru¬
erunt cum fierent: ⁊ quam haberent si pec¬
catum non succetleret.s ⁊ si de pecc̃o suc¬
cedenti penitentia agat᷑. ⁊ penitentiaque
precessit: ⁊ alia añ actabona reuiuiscunt.

Expanded text:
nitentia et alia anteacta bona per sequens pecnitentia et alia anteacta bona per sequens peccatum, ut non sortiantur mercedem, quam meruerunt cum fierent, et quam haberent si peccatum non succederet. Sed et si de peccato succedenti poenitentia agatur, et poenitentia quae praecessit, et alia anteacta
Abbreviated transcription (Latin):
uita mutãda ⁊ ꝑ elemosinas de peccatĩ pre¬
tĩtis ꝓpiciandus est ds. non ad hocemendꝰ
quodãm᷑ ut ea semꝑ liceat impune omit¬
tẽ. Nemini i dedit laxam̃tum peceandi
Isi miserando deleat ꝯmissa peccata si nõ
satisfactio ꝯgrua negligat᷑. Item. pus ppͣ
Nichil ꝓdest homini ieiuinare. ⁊ orare.⁊⁊
alia religionis oꝑa agere. nisimens ab in¬
iquitate reuocetur. Qui gͦ a malissicm̃¬
tem reuocat. ut ꝯmissa plangat:⁊ płan¬
genda ꝯmitt̾e ñ uelit necsatissacẽ negligat
uere penitet. nec i̾o nonest uera penitenua
qr forte post non de. ꝓposito. s casu uelinsir¬
mitate peccabit. Ille aũ irrisor ÷ ⁊ non pe¬
nitens: qui sic commissa plangit. ut plan¬
genda uoluntate ułoꝑe ꝯmittere nõ desi¬
nat. Ille ĩ qui post lacrimas repetit q̃fleũ
ctu illiuis penitentie quam seqñs culpañ
inquinat. Ilius i fructus est uitatio ge¬
.henne ⁊ adeptio głe. Mortificat᷑ it illa pe¬

Expanded text:
vita mutanda et per eleemosynas de peccatis praevita mutanda et per eleemosynas de peccatis praeteritis propitiandus est Deus, non ad hoc emendus quodammodo, ut ea semper liceat impune committere. Nemini enim dedit laxamentum peccandi, etsi miserando deleat commissa peccata, si non satisfactio congrua negligatur. Item Pius papa: Nihil prodest homini jejunare et orare, et alia religionis opera agere, nisi mens ab iniquitate revocetur. Qui ergo a malis sic mentem revocat, ut commissa plangat, et plangenda committere non velit, nec satisfacere negligit, vere poenitet. Nec ideo non est vera poenitentia, quia forte post non de proposito, sed casu, vel infirmitate, peccabit. Ille autem irrisor est et non poenitens, qui sic commissa plangit, ut plangenda voluntate vel opere committere non desinat. Ille etiam qui post lacrymas repetit quae flectu illius poenitentiae quam sequens culpa inquinat. Illius enim fructus est vitatio gehennae, et adeptio gloriae. Mortificantur enim illa poe
Abbreviated transcription (Latin):
randam postea non putarent. qr sicut unũ
b̾apt̃a: ita ÷ una penitentia. hus aliisq płi
busutunt᷑ in assertione sue opinionis E
ambr dicit. hec uera penitentia est: cessare
a peccato. ⁊ idem. magni ꝓfectus est renunti¬
asse errori imbutos it uiciis aĩos exuere atq
emendare uirtutis est ꝑfecte: ⁊ celestis gr̃e¬
qua ꝯmissa mala cum emendationis ꝓposi¬
to plangimus ⁊ odimꝰ ⁊ plangenda ulteriꝰ
mitt̾e nolumus. qr sic: penitentia uera ÷
in animo. dolere ⁊ odire uicia Un illa u̾ba
premissa. penit̾e ÷ añ acta deflere: ⁊ fle. ñ. ⁊¬
recte sic accipi possunt. ut non ad diuersa
ꝯmissa mala: non ꝯmittat uoluntate uel
oꝑe flenda. Quod innuit᷑ ex ũbis ꝯsequen¬
tib. Namqui sic alia deplorat ⁊ c̃. hic asꝰ
ait. Cauendum est ne quis existimet in¬
fanda illa crimina qͣlia qui agunt reg¬
num d̃i non possidebunt: cotidie ꝑpetrã¬
da ⁊ elemosinis redimenda. In melius÷ it

Expanded text:
randam postea non putarent; quia sicut unum randam postea non putarent; quia sicut unum baptisma, ita est una poenitentia. Hoc dicibus utuntur in assertionem suae opinionis. Sed Ambros. dicit: Haec vera poenitentia est, cessare a peccato. Et iterum: Magni profectus est renuntiasse errori. Imbutos enim vitiis animos exuere atque emendare, virtutis est perfectae et coelestis gratqua commissa mala cum emendationis proposito plangimus et odimus, et plangenda ulterius committere nolumus, quia poenitentia vera, est in animo dolere, et odire vitia. Unde illa verba praemissa, poenitere est anteacta deflere, et flenda recte sic accipi possunt, ut non ad diversa  quo deflet commissa mala, non committat voluntate vel opere flenda, quod innuitur ex verbis consequentibus, nam qui sic alia deplorat, etc. Hinc Aug. ait: Cavendum est ne quis existimet nefanda illa crimina qualia qui agunt, regnum Dei non possidebunt quotidie perpetranda, et eleemosynis redimenda. In melius est enim
Abbreviated transcription (Latin):
Irrisor est ⁊ non penitñs qui adhuc agit
quod penitet. nec uidet᷑ deum poscere sub¬
ditus: s subsannare suꝑbus. canis reuer¬
sus ad uomitum: ⁊ penit̾ns ad pecc̾m młti
lacrimas undesinent̾ fundunt qui ⁊ pecca¬
re non desinunt. Quosdam acciꝑe lacrimã
ad penit̾ntiam cerno ⁊ affectum peniten¬
tie non habere. qr in ꝯstantia mentis ñ re¬
cordatione peccati lacrimas fundunt. nũc
reuiuiscente usu ea que fleuerunt: it̾a̾ndo¬
ꝯmittunt. ysaias de peccatorib dicit. La¬
uamini mundi estote. Lauat᷑ ⁊ mundꝰ ÷:
qui ⁊ preterita plangit: ⁊ flendait̾m non ad¬
nuttit. Lauatur ⁊ non ÷ mundus qui plan¬
git que gessit nec deserit. ⁊ post lacrimas
penitentia quam segñs cułpa coinquinat
nichil ualet ueniamã malis poscere: ⁊ ma
Item ambrꝵ. Reꝑuintur qui sepus agendã
penitentiam putant. qui luxuriant᷑ in xͦ.
Nam siuere .s. in xͦ penitentiam ag̾ent. ite¬

Expanded text:
Irrisor est et non poenitens qui adhuc agit Irrisor est et non poenitens qui adhuc agit quod poenitet; nec videtur Deum poscere subditus, sed subsannare superbus. Canis reversus ad vomitum, et poenitens ad peccatum. Multi lacrymas indesinenter fundunt, et peccare non desinunt. Quosdam accipere lacrymas ad poenitentiam cerno, et affectum poenitentiae non habere; quia inconstantia mentis nunc recordatione peccati lacrymas fundunt, nunc reviviscente usu, ea quae fleverunt iterando. Isaias de peccatoribus dicit: Lavamini, mundi estote. Lavatur et mundus est qui et praeterita plangit, et flenda iterum non committit. Lavatur, et non est mundus qui plangit quae gessit, nec deserit, et post lacrymas poenitentia quam sequens culpa coinquinat,Nihil valet veniam a malis poscere, 495 et ius: Reperiuntur, qui saepius agendam poenitentiam putant, qui luxuriantur in Christo. Nam si vere in Christo poenitentiam agerent, ite
Abbreviated transcription (Latin):
Extĩor sacram̃tum ÷. Inti̾or uirtus mentis ÷
⁊ utraq causa salutis est ⁊ iustificationis u¬
trũ uo̾ omnis exterior penitentia sit sacra¬
m̃tum ł si ñomnis. que hoc nomine censen¬
dasit: ꝯseqͥnt̾ inuestigabimus apenitñtia:
cepit ioħis predicatio dicentis. Penicñtiã
post uĩtas predicauit. exordium sermomiꝰ
sumens apenitentia. Penitentia dicit᷑ apu¬
niendo quaquis punit illicitaque ꝯmisit.
la pretĩta plangere:⁊plangenda it̾m non
ꝯmitt̾e. It. gͥg̾. penitere ÷ añ acta peccata
deflere: ⁊ flenda non ꝯmittere. Nam qui sic
alia deplorat. ut alia tñ ꝯmittat: adhucpẽ¬
nitentiam agere aut ignorat aut dissimu¬
lat. Quidit ꝓdest si peccata luxurie quisde¬
fleat: ⁊ adhuc auaricie estib anhelat. Ihũ
uerbis quidam uehementiꝰ inherentẽ cõ¬
tendunt uere penitentem ultra ñ pecca¬
re dampnabilit̾: ⁊ si grauit̾ peccauĩt. ue¬
ram non precessisse penitentiam. Quod ⁊̃
aliis muniunt testimoniis. Ait i ysidorꝰ.

Expanded text:
interior, virtus mentis est; et utraque causa salutis est et justificationis. Utrum vero omnis exterior poenitentia sit sacramentum, vel si non omnis, quae hoc nomine censenda sit, consequenter investigabimus. A poenitentia coepit Joannis praedicatio dicentis: Poenitentiampost Veritas praedicavit, exordium sumens sermonis a poenitentia. Poenitentia dicitur a puniendo, qua quis punit illicita quae commisit. la praeterita plangere, et plangenda iterum non committere. Item Gregor.: Poenitere est anteacta peccata deflere, et flenda non committere. Nam qui sic alia deplorat, ut alia tamen committat, adhuc poenitentiam agere aut ignorat, aut dissimulat. Quid enim prodest si peccata luxuriae quis defleat, et adhuc avaritiae aestibus anhelat? His verbis quidam vehementius inhaerentes, contendunt vere poenitentem ultra non posse peccare damnabiliter; et si graviter peccaverit, veram non praecessisse poenitentiam. Quod etiam aliis muniunt testimoniis. Ait enim Isidor.:
Abbreviated transcription (Latin):
itur nouus. Sod̃a: penitentia qua post lap¬
sum resurgimus. dum uetustas reuersa re¬
pellitur. ⁊ nouitas ꝑdita resumit᷑ postbap¬
t̾m ꝓlapsi ꝑ penitentiam renouari ualent. s
non ꝑ bapt̃m licet homini sepiꝰ penttẽ. s non

Expanded text:
itur novus; secunda, Poenitentia, qua post lapsum resurgimus, dum vetustas reversa repellitur, et novitas perdita resumitur. Post Baptismum prolapsi per Poenitentiam renovari valent, sed non per Bapti
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas bona: ex fine sit bona. & ex fi¬
ne ⁊ ex uoluntate omnis bona actio: bo
na ÷. sed non omnis mala uoluntas. ex fi-¬
ne mala .÷. nec omnis mala actio ex fine
⁊ uoluntate mala ÷. ⁊ omnis que habet
malam causam: mala ÷. s non omniᷤ q̃
bonam habet causam: bona÷. Ideoq cũ
ex affectu dicit᷑ imponi nomen oꝑi: in bo¬

Expanded text:
voluntas bona ex fine sit bona; et ex fivoluntas bona ex fine sit bona; et ex fine et voluntate omnis actio bona, bona est. Sed non omnis mala voluntas ex fine mala est, nec omnis mala actio ex fine et voluntate mala est; et omnis quae habet malam causam mala est, sed non omnis quae bonam causam habet bona est. Ideoque cum ex affectu dicitur nomen
Abbreviated transcription (Latin):
querimus quis actus pecc̃m sit: uel non. ñ
quid grauius sit uel leuius. Intende lec¬
tor ꝓpositis uerbis totamentis ꝯsideratiõe.
que non inutilem habent exercitationẽ.
⁊ dinosces quis actus sit pecc̃m. qui .s. ma
non nulli actus. qui ⁊ si bonam habeant
causam tam̃ peccata sunt. ut supͣ positũ ÷.
REx quo consequi uidet᷑ quod non semꝑ ex
fine iudicat᷑ uosuntas siue actio: mala. si¬
⁊cut in illis que ꝑ se peccata sunt. Illa enim
cum quis gesserit ꝓ aliqua bona causa. bo¬
num uidet᷑ habere finem. nec ex fine uo¬
suntas mala .÷. nec ex uoluntate actio fit
mala. s ex actione uoluntas fit praua.
In quib aliqui ponunt actum iudeorũ.
qui crucifigendo xp̃m arbitrabant᷑ se ob¬
sequium prestare deo. qr bonum finẽ dic̃t
eos sibi posuisse. s. dei obsequium. ⁊ tamẽ
uoluntatem eorum ⁊ actionem ꝑuersã
fore asserunt. De bonis aut̃ nulla fit ex¬
ceptio in p̃missis uerbis ab̃i. quin omnis

Expanded text:
quaerimus quis actus peccatum sit vel non; non quaerimus quis actus peccatum sit vel non; non quid gravius sit vel levius. Intende, lector, propositis verbis tota mentis consideratione, quae non inutilem habent exercitationem; et dignosces quis actus sit peccatum, qui, scilnonnulli actus qui etsi bonam habeant causam, tamen peccata sunt, ut supra positum est. Ex quo consequi videtur quia non semper ex fine judicatur voluntas sive actio mala, sicut in illis quae per se peccata sunt. Illa enim cum quis gesserit pro aliqua bona causa, bonum videtur habere finem; nec ex fine voluntas est mala, nec ex voluntate actio fit mala, sed ex actione voluntas fit prava. In quibus aliqui ponunt actum Judaeorum, qui crucifigendo Christum arbitrabantur se obsequium praestare Deo, quia bonum finem dicunt eos sibi posuisse, scilicet Dei obsequium; et tamen voluntatem eorum et actionem perversam fore asserunt. De bonis autem nulla fit exceptio in praemissis verbis August. quin omnis
Abbreviated transcription (Latin):
cium. s speret᷑ ⁊ premiũ si semel concesse¬
rimus in malis actib non quid fiat s qua¬
re fiat esse querendũ. ut quecumq ꝓ bonĩ
fiunt causis nec ipsa mala esse iudicentur:
At iusticia merito punit eum. qui dicit se
subtrarisse suꝑflua diuiti. ut preberet
pauꝑi. & falsarium qui alienum corrũpit
testamentum ut is esset heres qui faceret
esemosinas largas. non ille qui nullas. ⁊ eũ
qui se fecisse adulteriũ ostendit. ut ꝑ illam
cum qua fecit: hominem de morte libe¬
ret. S diçet aliquis. b̾ equandus ÷ fur
quilibet: furi. qui uoluntate mistdiȩ fu¬
ratur. Quis hoc dixerit: S horum duorũ
non ideo quisquam bonus. qr peior ÷ unus.
Peior ÷ enim qui concupiscendo quã qͥ mi¬
serando furatur. S si furtum omne pecca¬
tum ÷: ab omni furto abstinendum ÷. Qs
enim dicat esse peccandum. ⁊̃ si aliud sit gͣ¬
Iuius. aliudleuius pecratum: Nunc autẽ

Expanded text:
cium, sed speretur et praemium; si semel consensecium, sed speretur et praemium; si semel consenserimus in malis actibus, non quid fiat, sed quare fiat esse quaerendum, ut quaecumque pro bonis fiant causis, nec ipsa mala esse judicentur? At justitia merito punit eum qui dicit se subtraxisse superflua diviti, ut praeberet pauperi; et falsarium qui alienum corrumpit testamentum, ut is esset haeres qui faceret eleemosynas largas, non ille qui nullas; et eum qui se fecisse adulterium ostendit, ut per illam cum qua fecit, hominem de morte liberaret. Sed dicet aliquis: Ergo aequandus est fur cuilibet furi qui voluntate misericordiae furatur? Quis hoc dixerit? Sed horum duorum non ideo quisquam est bonus, quia pejor est unus. Pejor enim est qui concupiscendo, quam qui miserando furatur. Sed si furtum omne peccatum est ab omni furto abstinendum est. Quis enim dicat esse peccandum, etiamsi aliud sit gravius, aliud levius peccatum? Nunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
dius iusta peccata esse: Quis dicat furemur
diuitib. ut habeamus quid demus pauꝑi¬
bus. aut falsa testimonia ꝓferamus. non
unde innocentes ledant᷑ sed pociꝰ saluent᷑
Duo enim bona hic sunt ut inops alatur
⁊ innocens non puniat᷑. aut quis dicat ad¬
ulterium esse faciendum. ut ꝑ illam cũ
qua fit homo de morte liberetur: Testam̃¬
ta t̃ uera cur non suppͥmimus ⁊ fassa sup¬
ponimus ne hereditares habeant qui ni¬
chil boni agunt. Sed hii potius qui indig¬
entes adiuuant. Cur non fiant illa mala
ꝓpt̾ hec bona. si ꝓpt̃ hec bona nec illa sunt
mala: Cur non ab inmundis meretricibꝰ
que ditant stupratores rapiat duicias uir
bonus ut indigentib eas largiat᷑. cũ nul
lum malum sit si ꝓ bono fiat: Quis hoc di¬
cat nisiqui res humanas moresq conat᷑
⁊ leges subuertere: Qͦd enim facinus non
dicat᷑ recte posse fieri nec impunie tantũ
um̃ ⁊̃ gloriose ut in eo non timeat᷑ suppli¬

Expanded text:
dius, justa peccata esse? Quis dicat: Furemur dius, justa peccata esse? Quis dicat: Furemur divitibus, ut habeamus quid demus pauperibus; aut: Falsa testimonia proferamus, non ut inde innocentes laedantur, sed potius salventur? Duo enim bona hic sunt: ut inops alatur, et innocens non puniatur. Aut quis dicat adulterium esse faciendum, ut per illam cum qua fit, homo de morte liberetur? Testamenta etiam vera cur non supprimimus, et falsa supponimus, ne haereditates habeant qui nihil boni agunt, sed hi potius quilindigentes adjuvant? Cur non fiant illa mala propter haec bona, si propter haec bona nec illa sunt mala? Cur non ab immundis meretricibus quas ditant stupratores, rapiat divitias vir bonus, ut indigentibus eas largiatur, cum nullum malum malum sit si pro bono fiat? Quis hoc dicat, nisi qui res humanas moresque conatur et leges subvertere? Quod enim facinus non dicatur recte fieri posse, nec impune tantum, verum etiam gloriose, ut in eo non timeatur suppli
Abbreviated transcription (Latin):
dicandos bonos uel malos. pret̾ quosdam
qui ita sunt mali: ut numquã possint ẽe
bomi. ⁊ sibonam uideant᷑ habere causã.
Int̾est plurimũ inquit: qua causa. quo fi¬
hr̃ne. qua intentione quid fiat. S ea que cõ¬
stat esse peccata. nullo bone cause optentu
nullo quasi bono fine: nulla uelud bona
intentione: facienda sunt. Ea quippe oꝑa
hominum si causas habuerint bonas uel
malas: nunc sunt bona: nunc sunt mala.
que non sunt ꝑ se ipsa peccata. Sicut uictũ
prebere pauꝑibus bonum ÷. si fit causa mi¬
scd̃ie cum recta fide. ⁊ concubitus coniugalis
quando fit causa generandi. siea fide fiat ut
gignant᷑ regenerandi. hec rursus mala sunt
simalas habent causas. uelut si iactantiȩ
causa pascitur pauꝑ. aut lascuue causa cũ
uxore concumbit᷑. Aut filii generant᷑. non
ut deo sed ut diabolo nutriant᷑. Cum uero
oꝑa ipsa peccata sunt ut furta. stupra blaᷤ¬
phemie. quis dicat causis bonis esse facien¬
da. uel peccata non esse. uel quod ÷ absur¬

Expanded text:
dicandos bonos vel malos, praeter quosdam, qui ita sunt mali, ut nunquam possint esse boni etiamsi bonam videantur habere causam. Interest, inquit, plurimum qua causa, quo fine, qua intentione quid fiat. Sed ea quae constat esse peccata, nullo bonae causae obtentu, nullo quasi bono fine, nulla velut bona intentione facienda sunt. Et quippe opera hominum, si causas habuerint bonas vel malas, nunc sunt bona, nunc mala, quae non sunt per seipsa peccata: sicut victum praebere pauperibus bonum est, si fit causa misericordiae cum recta fide: et concubitus conjugalis quando fit causa generandi, si ea fide fiat, ut gignantur regenerandi. Haec rursus mala sunt, si malas habeant causas: velut si jactantiae causa pascitur pauper, aut lasciviae causa cum uxore concumbitur, aut filii generentur non ut Deo, sed ut diabolo nutriantur. Cum vero opera ipsa per se peccata sunt, ut furta, stupra, blasphemiae, quis dicat causis bonis esse facienda, vel peccata non esse; vel, quod est absur
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Omnia gͥ hominis oꝑa scõm inten¬
tionem ⁊ causam uidicantur: bona uel
mała. exceptis hiis que ꝑ se mala sunt .i.
que sine preuaricõne fieri nequeunt:
Qͥdam bicunt hec predicta non posse fieri

Expanded text:
sunt. Omnia ergo hominis opera secundum intentionem et causam judicantur bona vel mala, exceptis his quae per se mala sunt, id est, quae sine praevaricatione fieri nequeunt. 4. Quidam dicunt praedicta non posse fieri
Abbreviated transcription (Latin):
deputati sũt ad custodiam hoĩum. ita ũ qͥsq
electorũ habeat angłm ad sui ꝓfectũ atq custodi¬
am: sp̃alit̾ delegatum. Uñ in eiuiangłio uĩtas ã
pusillorũ scandalo ꝓhibens: ait. angłi eorũ semꝑ
uident faciem patris. Anglos dicit eorũ ẽtẽ quibꝰ
ad custodiã deputati sũt. Suꝑ quẽ locũ ieꝵ tͣdit

Expanded text:
ad custodiam hominum, ita ut quisque electorum habeat angelum ad profectum sui atque custodiam specialiter delegatum. Unde in Evangelio Veritas, a pusillorum scandalo prohibens, ait: Angeli eorum semper vident faciem Patris . Angelos dicit eorum esse, quibus ad custodiam deputati sunt. Super quem locum ait
Abbreviated transcription (Latin):
mubilitate. similit̾ ⁊ desinit ẽẽ inquib añ
erat sine sui mutatione. nec tñ ipse deserit
locum s lotus desuit es se
spilogꝰ uͥ expo¬
nitͣ qͣre in p̃dictam uenit᷑ disputationẽ.

Expanded text:
bilitate, et similiter desinit esse in quibus ante erat sine sui mutatione; nec tamen ipse deserit locum, sed locus desinit esse. 16. Epilogus ubi exponitur quare in praedictam venerit disceptationem.
Abbreviated transcription (Latin):
loco. s a fine usq ad finẽ attinge̾. nõ tñ spa¬
tiosa magnitudine. nec locali motu. s ĩmen¬
sitate atq ĩmobilitate sue e̾ẽntie. Uñ aũs. ad¬
dardanũ ait. Non qͣi spaciosa magnitudĩe
opinem᷑ dm̃ ꝑ cuncta diffundi. sic̃ humus
entib qͦ alt alt̾o corꝑe gͣndior ẽ s sapientior
ñ ẽ. una sapĩa ẽ. nec est in maiore inaior. nͥ
innunore minor. nec minor muno qͣ induo¬
b. ita ds̃ sine labore regens ⁊ ꝯtinẽs mũdũ.
in celo totus ẽ. int̾ra totus. ⁊ in utͦq totꝰ. ⁊ in

Expanded text:
loco. sed a fine usque ad finem attingere, non tamen spatiosa magnitudine nec locali motu, sed immensitate atque immobilitate suae essentiae. Unde Aug.anda, ne quasi spatiosa magnitudine opinemur Deum per cuncta diffundi, sicus humus er altero corpore grandior est, sed sapientior non est; una sapientia est, nec est in majore major, nec in minore minor, nec minor in uno quam in duobus Ita Deus sine labore regens et continens mundum, in coelo totus est, in terra totus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtẽ. s uͥq ẽẽ ꝑ se ip̃m. ħenĩ sapĩa dĩ que at¬
tingit a fine usq ad finẽ fortit̾. non tñ mo¬
tu locali. s ĩmobilitate sui. Uelud si moles a¬
liqͣ saxea impleat aliqͤm locũ: dr̃ qͦd attin¬
git a sine illiꝰ loci usq ad finẽ. cũ tñ altm̃ ñ
deserat. altm̃ occupando. Non gͦ ht̃ motum
localẽ u̾bũ illo̾. ⁊ sapĩa illasolida ẽ. ⁊ uͥq Ex

Expanded text:
a Dei, quae attingit a fine usque ad finem fortiter, non tamen motu locali sed immobilitate sui; veluti si moles aliqua saxea impleat aliquem locum, dicitur quod attingit a fine illius loci usque ad finem, cum tamen alterum non deserat alterum occupando; non ergo habet motum localem verbum illud, et sapientia illa solida est et ubique, et
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quem saluũ fieri uelit. s quod nulf
fiat saluus. nisi quem uelit saluari.⁊ iõ
rogandus est ut uelit. qͥse necesse est fie¬
risi uoluĩt. Non est enm tredendꝰ omni¬
potens aliqͥd uoluisse fieri: quod fcm̃
non sit. Sic etiam intelligitur illud
illuminat omnem hominem uenien¬
tem in hunc mundum. Non quia nus¬
lus hominum est qui non illuminet᷑.
s quia nisi ab ipso nullus illuminat᷑.
Potest ⁊ alio modo illud intelligi. dum
tamen credere non cogamur omnipotẽ¬
tem aliquid uoluisse fieri factumq nõ
ẽe. qui sine ullis ambiguitatib siue in
celo sui̾e in terra. sicut ueritas cantat. Om¬
nia quecunq uoluit fecit. profecto face
non uoluit quecunq non fecit. Exhisa-¬
ꝑte ostenditur. qm̃ deus ea nolunitate q̃
iꝑse est non uult aliquid fieri quod non
tiat. neque non fieri quod fiat.

Expanded text:
nisi quem salvum fieri velit, sed quod nullus nisi quem salvum fieri velit, sed quod nullus fiat salvus nisi quem velit salvari; et ideo rogandus est ut velit: quod necesse est fieri si voluerit. Non est enim credendus Omnipotens aliquid voluisse fieri quod factum non sit. Sic etiam intelligitur illud Joan. 1: Illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum; non quia nullus hominum est qui non illuminetur, sed quia nisi ab ipso nullus illuminatur. Potest et alio modo illud intelligi, dum tamen credere non cogamur Omnipotentem aliquid fieri voluisse, factumque non esse, qui sine ullis ambiguitatibus sive in coelo et in terra, sicut Veritas cantat, omnia quaecumque voluit fecit; profecto facere non voluit quaecumque non fecit. Ex his aperte ostenditur quod Deus ea voluntate quae ipse est, non vult aliquid fieri quod non fiat, neque non fieri quod fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
aits uult omnes homines saluos fieri. qͦr̃
occasione uerboꝵ multi a ueritate deu¬
arunt. dicentes: deum multa uelle fieri
que non fiunt. s non est intelligendum
ea ratione illd̾ ẽẽ diclum: quasi deus uolu¬
erit aliquos saluari: ⁊ non saluent Quis
enim tam impie desipiat. ut dicat detm
malas hominum uoluntates qͣs uolũt.
⁊ quando uoluĩt. ⁊ ubi uolui̾t. in bonũ
non posse conuertere: Non est utiq uer̃o
quod in psalmo dicitur. quecunq uolu¬
it fecit. Si aliqua uoluit⁊ non fecit. ⁊ qͦd
est indignius. ideo non fecit: quoniam
ne fieret quod uolebat ommipotens uo¬
luntas hominis impedunt. Ideoq cum
atdimus ⁊ in sacris litt̃is legimus quod
uelit omnes homines saluos fieri. non
tamen ioeo debemus omnipotentissime
dei uoluntati aliqͥd derogare. s ita intel¬
ligere quod scriptum est uult omnes ho¬
mines saluos fieri. tanqͣm diceret᷑ nullum
hominem fieri saluum nisi quem fieri
ipse uoluĩt. non quod nullus sit homiñ

Expanded text:
ait: Vult omnes homines salvos fieri. Quorum occasione verborum multi a veritate deviaverunt, dicentes Deum multa velle fieri quae non fiunt. Sed non est intelligendum ea ratione illud esse dictum, quasi Deus velit aliquos salvari et non salventur. Quis enim tam impie desipiat, ut dicat Deum malas hominum voluntates quas voluerit, et quando voluerit, et ubi voluerit, in bonum non posse convertere? Non est utique verum quod in psal. 113 dicitur: Quaecumque voluit fecit, si aliqua voluit et non fecit; et, quod est indignius: Ideo non fecit, quoniam ne fieret quod volebat Omnipotens voluntas hominis impedivit. Ideoque cum audimus, et in sacris Litteris legimus, quod velit omnes homines salvos fieri, non tamen ideo debemus omnipotentissimae Dei voluntati aliquid derogare, sed ita intelligere quod scriptum est, vult omnes homines salvos fieri, tanquam diceretur nullum hominum fieri salvum nisi quem salvum fieri ipse voluerit: non quod nullus sit hominum
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ꝓb̃aret᷑ uerum corpus hr̃e: suscepit
defectus corꝑis. famẽ ⁊ sitim ⁊ huiꝰmͦi.
⁊ ut uãm animã ꝓbaret᷑ habere: suscep̃
defectus anime . s. tristiciã. timorẽ. doło.¬
rẽ. ⁊ huiꝰm᷑. Omnis aũ sensus anime est.
Non enĩ caro sentit: s anima utens corꝑe¬
lut nuntio utit᷑ ad ꝯfirmandũ in se ipsa: ꝗͦ
extrinsecus nuntiat᷑. Sicut gͦ anima quod
foris ÷ ꝑ corpus tanquã instrum̃tũ uidet
uel audit: ita ⁊̃ ꝑ corpus quedã sentit ma¬
la. que sine corꝑe non sentiret. ut famẽ
⁊ sitim ⁊ huiꝰmodi.unde non inm̃to de¬
fectus corꝑis dicunt᷑. Quedã aũ ñ ꝑ corpꝰ
modi. Sentit gͥ anua dolores. s quosdã
ꝑ instrum̃tũ corꝑis. qͦsdã uõ non. Susce¬
pit aũ xp̃s sicut uãm naturã hominiᷤᷤ ita
⁊ ueros defectus hominis. s ñom̃s. assũp¬
sit it defectus pene: s non culpe. nec tam̃
om̃s defectus pene. s eos omnes qͦs homi¬
ni eũ assumere expediebat. ⁊ suedigni¬

Expanded text:
re, suscepit defectus corporis, famem, sitim et hujusmodi. Et ut veram animam probaretur habere, suscepit defectus animae, scilicet tristitiam, timorem, dolorem et hujusmodi. Omnis autem sensus, animae est. Non enim caro sentit, sed anima, utens corlut nuntio utitur ad confirmandum in seipsa quod extrinsecus nuntiatur. Sicut ergo anima quod foris est per corpus tanquam per instrumentum videt vel audit, ita etiam per corpus quaedam sentit mala quae sine corpore non sentiret, ut famem, et sitim et hujusmodi. Unde non immerito defectus corporis dicuntur. Quaedam autem non per corpus, modi. Sentit ergo anima dolores, sed quosdam per instrumentum corporis, quosdam vero non. Suscepit autem Christus sicut veram naturam hominis, ita et veros defectus hominis, sed non omnes. Assumpsit enim defectus poenae, sed non culpae, nec tamen omnes defectus poenae, sed eos omnes quos homini eum assumere expediebat, et suae digni