comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adrestitutionẽ. ¶Si aũtͤ colle:¬
gium uł corpus sit ꝙ rogatumẽ
restitue hr̃ditãtem decreto eerũ
qui sũt incollegio uł corpore. in
singulis ĩ specta eoru̾m ꝑsona
restitutionẽ uale̾. nec enim ip̃e
sibi iudetur quis eorum. restitue
Si hr̃s p̃cepto fundo rogntus sit
hrdititem restitue̾. extrebelliaõ¬
Ge.ꝯ. restituet hr̃ditatem. nec:
multũm facit si fũdus pigno¬
ri datus ẽ. n enim eris aliesi ꝑ¬
sonalis actio. fũdum seqũitur.
s eum cui hr̃ditas extrebellião.¬
Se .ꝯ. restituta ẽ. S cauendu ẽ
hr̃oi afideiꝯ missario. ut si forte
fundus fu̾it eiũct᷑us ac̾clitore
hãt hr̃s cautum. Iul: aũt cauẽ¬
dum nõ putat. s extimandu
fũdum quãti ualet siñ hac carͥ¬
tione. hoc ẽ quanti uendere pot
sine cautione. S si põt tanti:
uendere nõ int̾posita cautione.
quãtum facit quarta ps borum
extrebelkano transituras actio¬
nes si minoris. retentõ eo ꝙ de¬

Expanded text:
 collegium uel corpus sit, quod rogatum est restituere decreto eorum ‹cui›, qui sunt in collegio uel corpore, in singulis inspecta eorum persona restitutionem ualere: nec enim ipse sibi uidetur quis horum restituere. Si heres praecepto fundo rogatus sit hereditatem restituere, ex restituet hereditatem. nec multum facit, si fundus pignori datus est: neque enim aeris alieni personalis actio fundum sequitur, sed eum, cui hereditas ex Trebellianosulto restituta est. sed cauendum est heredi a fideicommissario, ut, si forte fundus fuerit euictus a creditore, habeat heres cautum. Iulianus autem cauendum non putat, sed aestimandum fundum, quanti ualet sine hac cautione, hoc est quanti uendere potest sine cautione: et si potest tanti uendere non interposita cautione, quantum facit quarta pars bonorum, ex Trebelliano transituras actiones: si minoris, retento eo quod de
Abbreviated transcription (Latin):
restitutum fuiss. quo magis
ĩ reliquum ꝯ firment᷑ supp̃me
defũctorum uolũtates. ¶Sb̃
qui adire hr̃ditatẽ recusarẽt.
seu metulitiim. seu p̃textu.
mẽtus censuerũt. ¶ Quãquã
aũt se. subuẽtum uoluit hr̃¬
dibosubuenit tñ ⁊ fideiꝯmis¬
sario. nam meo qd̃ hr̃des siꝯ
uemãtur. exceptioneuti pos¬
sũt. hr̃dĩb subuẽtum ẽ. In eo
uõ qd̾ si agant hr̃des. repellũ¬
cur pexceptionẽ. qd̃ꝙ agen¬
di facultas fideĩꝯmissarus ꝯ¬
petit. ꝓculdubio ꝯsultum est
fidei ꝯmissarus. ¶Hoc autẽ
se. ꝯsultum locum ht. siue ex
testõ quis hr̃s eẽt. siue abĩte¬
stato. rogatusq sit restituẽ
br̃ditaᷤtem.¶
In filu quoꝙ¬

Expanded text:
restitutum fuisset, quo magis in reliquum confirmentur supremae defunctorum uoluntates'. Sublqui adire hereditatem recusare seu metu litium seu praetextu metus censuerunt. Quamquam autem senatus subuentum uoluit heredibus, subuenit tamen et fideicommissario: nam in eo, quod heredes, si conueniantur, exceptione uti possunt, heredibus subuentum est: in eo uero, quod, si agant heredes, repelluntur per exceptionem quodque agendi facultas fideicommissariis competit, procul dubio consultum est fideicommissariis. Hoc autem senatus consultum locum habet, siue ex testamento quis heres esset siue ab intestato rogatusque sit restituere hereditatem. In filii quo
Abbreviated transcription (Latin):
quã a deum exhr̃ditate quid
ꝑuen̾it. neminẽ enim oportẽ
plus legati noĩe pr̃are quã ad
eum exhr̃ditate ꝑuenit. quã¬
ius falcidia ce̾ss ut rescripto.
diuipii ꝯtinetur. EDenqne̾c
exmilitis testõ plus legatoru
noĩe pr̃atur. quam quantitas ẽ
br̃ditat᷑is ere alieno deducto.
nec tam̃ quartam retinẽ fidei ꝯ¬
missano ꝑmĩttit᷑. In de nerat᷑.
scribit. Siquis brs rogatus re¬
stituere totam hr̃ditatem nõ

Expanded text:
quid peruenit: neminem enim oportere plus legati nomine praestare, quam ad eum ex hereditate peruenit, quamuis Falcidia cesset, ut rescripto diui Pii continetur. Denique nec ex militis testamento plus legatorum nomine praestatur, quam quantitas est hereditatis aere alieno deducto. nec tamen quartam retinere fideicommissario permittitur. Inde Neratius scribit, si heres rogatus restituer
Abbreviated transcription (Latin):
cuibrs extitit lutia titia. soror
⁊ mortẽ eius exequi neglexit.
ꝯip̃a post annu decimũ deces¬
sit. Extitit qui bona nuntiaret
gau seu. Quero an morte ti¬
tie extinctum sit c̃rim̃. Pauł.
pecumaria morte ĩgrate hr̃dis
extinctam nõ uideri.
ret testatorem occisum. table̾
testam̃ti aꝑte eẽnt deinde ĩrio¬
tuiss id admissum ẽẽ cã cõg̾ni¬
ta puto ꝯpellendum ĩ stitutu
adire hr̃ditatem. qua suspec¬
tam diceret. ⁊ extrebelliano. de.¬

Expanded text:
s exstitit Lucia Titia soror et mortem eius exsequi neglexit et ipsa post annum decimum decessit: exstitit qui bona nuntiaret Gaii Seii: quaero, an morte Titiae extinctum sit crimen. Pauluspecuniaria, morte ingratae heredis extinctam non videri. ret testatorem occisum, tabulae testamenti apertae essent, deinde innotuisset id admissum esse, causa cognita puto compellendum institutum adire hereditatem, quam suspectam diceret, et ex Trebelliano se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ.sillaniano impubes ẜui. ¶T¬
rebatius aũt germanus leg¬
atus ⁊̃ deimpubere summi.
iussit supplitium. ⁊ tam nõ si¬
ne ratione. namis puer non.
multum apub̃tate aberat et
adpedes dñ cubuerat cum oc¬
croẽtur nec postea cedem eius
ꝓdiderat. Ut enm opem fer¬
re eum nõ potuisse ꝯstabat.
ita silẽtium p̃stitisse ⁊̃ postecr
certum ẽrat. Et his dũ taxat
qui tm̃ sub eõdem tecto fuiss̃.
Q uõ ministri uł ꝑticipes ce¬
dis fuissẽt ⁊ eius etatis quã¬
quam nõdum pubesce̾nt. ut
rei intellectum capere possit.
his nõ magis incedẽ dni quã
ĩnulla alia cã parci oportẽ.¬
rt̃. Si sequẽs gradũs ult
efui̾t necem testatoris an pͥor
hr̃ditas adillum transferat᷑.
Et ait papi. non eẽ hoc. nam
pena illuis hiꝰ p̃mnium ẽẽ nõ
debet. ¶Cum expte hr̃di ĩsti

Expanded text:
Silaniano impuberes servi. Trebius autem Germanus legatus etiam de impubere sumi iussit supplicium et tamen non sine ratione: nam is puer nec multum a puberi aetate aberat et ad pedes domini cubuerat cum occideretur nec postea caedem eius prodiderat. ut enim opem ferre eum non potuisse constabat, ita silentium praestitisse etiam postea certum erat, et his dumtaxat qui tantum sub eodem tecto fuissent: qui uero ministri uel participes caedis fuissent et eius aetatis, quamquam nondum puberis, ut rei intellectum capere possent, his non magis in caede domini quam in ulla alia causa parci oporte Si sequens gradus ultus fuerit necem testatoris, an priore hereditas ad illum transferatur? et ait Papinianus non esse hoc: nam poena illius huius praemium esse non debet. Cum ex parte heredi ins
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽẽ deducẽdum. placuit.
Dolus enim hr̃dis punitus ẽ
Si aũt negligentia mulier
emolumentũ borum amiẜit
uł retinẽdum integr̃ato iure
debiti. rationis ẽ. ¶Presidis
unquitate rẽis illate cedis ab¬
solutis. hr̃dib qui nõ defũctoᷤ¬
rie debitum offitium ĩ pleuerã.
quamius ñ ꝓuõcassẽt. hr̃dita¬
tẽ auferri ñ oportẽ uisum ẽ.¬

Expanded text:
non esse deducendum placuit: dolus enim heredis punitus est. si autem neglegentia mulier emolumentum bonorum amiserit,  retinendum integrato iure debiti rationis est. Praesidis iniquitate reis illatae caedis absolutis heredibus, qui non defunctorie debitum officium impleverant, quamvis non provocassent, hereditatem auferri non oportere visum e
Abbreviated transcription (Latin):
tecto locoue fuintz s in eos so¬
los qui cedem admisissent ac¬
cusatori tribuitur. Pret̾ea ca¬
uetur ut dehis qui ante qõnẽ
hĩtam fugerũt. si aꝑto testõ
libi scripti inueniãtur .l. desic¬
carus uditium fiat. itaut ex
ĩculis cãm dicant. ⁊ cõuicti.
pinde ac siẜui. pumãtur ⁊ ei
qui ꝯiucerit quiq aurei pre¬
dãpnati. ¶Ex hoc edicto. actõ
ud fecisse dicetur. nam ut ex
supradictis apparet. plura st̃
ꝓpt̃ que pena edicti ꝯstituta ẽ
Palam aũt ẽ ppłarez actionez
eẽ. Cuiꝰ pena in .c. aureos exbo¬
ins dampͥnati extendit. ⁊ iñ
ptem dimidiam ei cuiꝰ opaꝯ
uictus erit p̃mu nomine ser
daturum p̃tor pollicet᷑ ꝑtem
ĩpublicum redaturum.
seius titio debebat. abhr̃dib
seu titius accepit. Quesitum ẽ
cum necẽ gau seu hr̃des eius
nõ iundicauerĩt. antitius n¬
chilominus eos hr̃des ut ĩ di¬
gnos accusare possit obid ꝙ
necem eius nõ uindieauerĩt.¬
nec obsit ei. ꝙ abhisdẽ fideio¬

Expanded text:
tecto locoue fuerint, sed in eos solos, qui caedem admisissent, accusatori tribuitur. Praeterea cauetur, ut de his, qui ante quaestionem habitam fugerint, si aperto testamento liberi scripti inueniantur, lege de sicariis iudicium fiat ita, ut ex uinculis causam dicant et conuicti perinde ac serui puniantur et ei qui conuicerit deni aurei praedamnati. Ex hoc edicto actio  vel si quid aliud fecisse dicetur: nam ut ex supra dictis apparet, plura sunt, propter quae poena edicti constituta est. palam est autem popularem actionem esse, cuius poena in centum aureos ex bonis damnati extenditur: et inde partem dimidiam ei, cuius opera conuictus erit, praemii nomine se daturum praetor pollicetur, partem in publicum redacturum.Seius Titio debebat, ab heredibus Seii Titius accepit: quaesitum est, cum necem Gaii Seii heredes eius non uindicauerint, an Titius nihilo minus eos heredes ut indignos accusare possit ob id, quod necem eius non uindicauerinec obsit ei, quod ab isdem fideico
Abbreviated transcription (Latin):
Ienatus S. pisoniano ca¬
uetur. ut si pene obnoxiꝰ ẜuus
uenisset.quãdocumꝙ aiãdũ¬
sum ĩ eum eẽt ut uenditor p̃¬
tium prãret ne emptori inui¬
riam fecisse uideatur. Se. ¶Si
filius famil: qui in castrensi.
peculio testatus ẽ occisus sit.
omimodo id defendendum ẽ.
ut ex quib eaĩb adfiscum pa¬
tris famil: bona ꝑtineãt. his
casib.⁊ huiꝰ peculium. potius
quam adhr̃des qui deliquerũt
uenon sũt.

Expanded text:
consulto Pisoniano cauetur, ut, si poenae obnoxius seruus uenisset, quandoque animaduersum in eum esset, ut uenditor pretium praestaret, ne emptori iniuriam fecisse uideatur senatus. Si filius familias, qui in castrensi peculio testatus est, occisus sit, omnimodo id defendendum est, ut, ex quibus casibtris familias bona pertinent, his casibus et huius peculium, potius quam ad heredes, qui deliquerunt e non sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nam ⁊ si supplitio affectus fu¬
iss nõ daretur. Qd̃ si subeod̾
tecto nonfu̾it. exstipulatu.
actio ĩextimatione ẜuiaitilis
arguisse. qui ad hoc prosiluit
ultro. an⁊ is qui cum accusaẽ¬
tur. ip̃e detorsit ĩ alium crim̃̃.
Et magis ẽ ut ille hoc premio¬
dignus sit. qui ultro adaccu¬
sationem ꝓsiluit. EHu quo¬
ꝙ qui nõ potuerũt ał adlib̾¬
tatem puenire. ut puta si hac
lege distractus erat quis ne
manumittẽt᷑ potuerũt ꝓpt̾¬

Expanded text:
nam et si supplicio adfectus fuisset, non daretur. quod si sub eodem tecto non fuit, ex stipulatu actio in aestimatione serui utilis arguisse, qui ad hoc prosilit ultro, an etiam is, qui, cum accusaretur ipse, detorsit in alium crimen? et magis edignus sit, qui ultro ad accusationem prosilit. Hi quoque, qui non potuerunt alias ad libertatem pervenire, ut puta si hac lege distractus erat quis, ne manumitteretur, poterunt p
Abbreviated transcription (Latin):
catus uxor diem suum obiea̾t.
hr̃des mulieris. actiones ex
fabstitũtione sibi dari postu¬
labant eos ita demũ audiėdos
ẽẽ R̾̾. si mulier quam inutero
quin p̃gnanͣte ea defuncta. nł¬
lam ĩ uirie q̃relam int̾ uem̾sse.

Expanded text:
tur, uxor diem suum obierat: heredes mulieris actiones ex constitutione sibi dari postulabant. eos ita demum audiendos esse respondi, si mulier, quam in utero quin praegnate ea defuncta nullam iniuriae querellam intervenisse.
Abbreviated transcription (Latin):
apiri tabule nõ potuerũt. suc¬
curritur eis adim̃plendã ꝯdi¬
tionem. ¶S sialuid impedi¬
m̃tum sit denõ adeunda hr̃¬
ditate uł apiendarum tabula¬

Expanded text:
iri tabulae non potuerunt, succurritur eis ad implendam condicionem. Si et aliud impedimentum sit de non adeunda hereditate vel aperiendarum tabula
Abbreviated transcription (Latin):
sb̃stitutõis ꝑtinz̃. si pupillus
pupillaue. occis occisa ue ẽẽ di¬
cet̾. ¶Si alius aperuit ali¬
us recitauit. alius descripẜit.
om̃s iedictumincident qui
singula eoꝵ fecert. ¶Non tm̃
extestam̃to s ẽ ab intestato
ut nequis ⁊de it bõrimue¬
põnem petat ante quam qõ
defamilia hãtur. ne br̃s ꝓpter
ꝯpendium suu̾m. familie faci¬
nus occultaret. ¶E leganter
sceũ. ait ut quis adhr̃dem su¬
um uͣtiles actiones transinit¬
tat si forte ante aditione de
ꝯsulto edictoq terreat᷑. ¶ Si

Expanded text:
bstitutionis pertinent, si pupillus pupillaue occisus occisaue esse dicetur. Si alius aperuit, alius recitauit, alius descripserit, omnes in edictum incident, qui singula eorum fecerunt. Non tantum ex testamento, sed etiam ab intestato ut ne quis adeat bopossessionem petat, antequam quaestio de familia habeatur, ne heres propter compendium suum familiae facinus occultaret. Eleganter Scaevola ait, ut quis ad heredem suum utiles actiones transmittat, si forte ante aditionem decatus consulto edictoque terreatur. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ibi ubi uocis tm̃ auxiliu suꝑ¬
fluit. ¶Furiosos excipi neq̃¬
quam dubium ẽ. ¶Si quis
suam ue exeiłis familia qui
eius facinoris noxius erit re¬
cepit uel celamĩt Sciens do.
ma. mea cã est. ac si lege que
desiccarus lataẽ facinoris no¬
xius fu̾it. ¶ Si exstipulati
one ẜuus debeatur ⁊ cedem
dñi arguerit ⁊ ꝓ hoc premio
lib̾ ẽẽ uissus sit exscipulatu
actio. stipulatori nõ datur.

Expanded text:
ibi, ubi vocis tantum auxilium supibi, ubi vocis tantum auxilium superfuit. Furiosos excipi nequaquam dubium est. Si quis rvamve ex ea familia, qui eius facinoris noxius erit, receperit vel celaverit sciens dolo malo, in ea causa est, ac si lege quae de sicariis lata est facinoris noxius fuerit. Si ex stipulatu servus debeatur et caedem domini arguerit et pro hoc praemio liber esse iussus sit, ex stipulato actio stipulatori non datur:
Abbreviated transcription (Latin):
simul omĩb nõ potuit excu¬
sandum. qr quibdam opem
tulerit. nam illud durum ẽ
dicere sicum duob auxiliu
ferre nõ poss Elegit alteri
auxilio eẽ. electione crim̃ eu
ꝯtraxͣisse. Quare ⁊ siẜuus m¬
ulieris marito dñe auxilio
¶Subuentt̃ eis qui eo tp̃r quo
dñs dñaue octisa ẽ. clausi ita
fuerunt sine dolo ma. ut erũ¬
pere succurrendi cã aut ꝯpre¬
kendendi eos qui cedem fece¬
rint nõ potuint. Nec int̾ est
a quo clausi tenebũtur. sic tñ
siñ data oꝑa uoluerũt seita ĩ¬
cludi. ne opem ferre possent.
¶Clausos accipe debemius ⁊ si st̃
uicti. sitam̃ ita iincti ut omĩ¬
modo erum ꝑe uĩcula. ⁊ auxili¬
o ẽẽ non potuerũt Ignoscit᷑. ⁊̃
his qui etate defecti st̃. E Sũ¬
dus quoꝙ int̾ in becilles nu¬
merandus ẽ. aut int̃ eos qui
subeodem tecto nõ sũt. qr ut
illi ꝑspatium. itahic ꝑmorbũ
nichil audit. ¶Cecus quoq
ueniam mereri debet. ¶Mu¬
tum simili mõ excipimus. s

Expanded text:
simul omnibus non potuit, excusandum, quia quibusdam opem tulerit. nam illud durum est dicere, si, cum duobus auxilium ferre non possit, elegit alteri esse auxilio, electione crimen eum contraxisse. Quare et si servus mulieris marito dominae magisSubvenitur eis, qui eo tempore quo dominus dominave occisa est clausi ita fuerunt sine dolo malo, ut erumpere succurrendi causa aut comprehendendi eos, qui caedem fecerint, non potuerint: nec interest, a quo clausi continebuntur: sic tamen, si non data opera voluerint se ita includi, ne opem ferre possint. clusos accipere debemus et si sunt vincti, si tamen ita vincti, ut omnino rumpere vincula et auxilio esse non potuerint. Ignoscitur etiam his qui aetate defecti sunt. Surdus quoque inter inbecillos numerandus est aut inter eos qui sub eodem tecto non sunt, quia ut illi per spatium, ita hic per morbum nihil audit. Caecus quoque veniam mereri debet. Mutum simili modo excipimus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dum illis erit
hec u̾ba cum ꝯstitit ap̃ te pi¬
stea quã ꝯteritus ẽ aduentu
latronum qui ꝓfugat ĩuillã
suam uulneratum ẽẽ moxte¬
stam̃to fcõ. purgasse offitiu
ẜuorum suorum. nec pietas ꝑ
ẜũis. nec sollicitudo hr̃dis ob¬
tinere debet. ut ad penã uocẽ¬
potuit. subuemẽdum ei ẽ ¶ Si
quis moriens dixiss. asuo.
ium mortis illatam ẽẽ sibi.
dicendumẽ non ẽẽ credendũ
dño. si moriens hoc dixit. ni¬
si potuit ⁊̃ ꝓbari. ¶Simarit
uxorem ĩtra cubitulum noctu¬
secum cubantẽ necam̃t. uel.
⁊ opem nõ tulissent. plecten¬

Expanded text:
dum illis erit.haec verba: "Cum constiterit apud te, Pisteaquam conterritus adventu latronum profugerat villam suam, vulneratum esse, mox testamento facto purgasse officium servorum suorum, nec pietas pro servis nec sollicitudo heredis optinere debet, ut ad poenam vocenpotuerit, subveniendum est ei. Si quis moriens dixisset a servo vim mortis allatam esse sibi, dicendum est non esse credendum domino, si moriens hoc dixit, nisi potuerit et probari. Si maritus uxorem noctu intra cubiculum secum cubantem necaverit vel et opem non tulissent, plecten
Abbreviated transcription (Latin):
p osequentias ꝯtĩgit ut debi¬
tum subeat. Se tñ auctõe ab
eo stipulari non põt. Et cum
quidam auetoritatẽ accõmo¬
daret pupille sue art ẜuo suo
stipulanti spondẽt duus pi
teneri s in quãtum locuplecti¬
or facta ẽ dandam actionẽ. Sz
si auctor fiat ut filio suo quid
tradatur nulla crit auc̃tas. ei¬
dent̃ ẽĩ sua auctoritate rem ac¬
quirit. ¶ Tutor si inuitus retẽ¬
tus sit ꝑmm. nõ uale̾t ꝙ agit᷑.
n enim p̃sentia corp̾is suffiẽ
adauctoritatẽ. uͣt si sõpno aut¬
morbo cͥdmitiili occupatus.
peram gohibeatur.
ritas einscu se ꝓbaͬre dicit id
ꝙ agitur. hoc enim ẽ auctorẽ fi̾.¬
Op̃. Et si pͥlibdatis tutorib̾.
unius au̾ctas sufficiat᷑. tñ si
tutor auctoret᷑ cui admministͣ¬
tio tutele ꝯcessa nõ ẽẽtͣ. ad ratũ
ap̃tore hr̃i non debet. Et ideo
putduerius ẽẽ qd offilio place¬
bat. si eo tutore metore ꝗ tute¬
lam nõ gerat emam apupillo
sciens alium eius tutelam ge¬

Expanded text:
sequentias contingit, ut debitum subeat. se tamen auctore ab eo stipulari non potest. et cum quidam auctoritatem accommodaret pupillae suae, ut servo suo stipulanti sponderet, divus teneri, sed in quantum locupletior facta est, dandam actionem. sed si auctor fiat, ut filio suo quid tradatur, nulla erit auctoritas: euidenter enim sua auctoritate rem adquirit. Tutor si inuitus retentus sit per uim, non ualet quod agitur: neque enim praesentia corpori‹s› sufficit ad auctoritatem, ut si somorbo comitiali occupatus tperam adhibeatur. ritas eius, cum se probare dicit id quod agitur: hoc est enim auctorem fi. Etsi pluribus datis tutoribus unius auctoritas sufficiat, tamen si tutor auctoretur, cui administratio tutelae concessa non est, id ratum a praetore haberi non debet. et ideo puto uerius esse, quod Ofilio placebat, si eo tutore auctore, qui tutelam non gerat, emam a pupillo sciens alium eius tutelam ge
Abbreviated transcription (Latin):
lisanrem suam aue¬
torem tutorem fieĩ
noñ posse. tñ põt tutor. ꝓpru
sui debitoris hr̃ditatem ad er̃¬
ti pupillo auctoritatẽ accõmo¬
dare. quamus ꝑhoc debitor es
efficiatur. prima enim rãtͣio.
auetoritatis ea ẽ. ut hr̃s fiat.¬

Expanded text:
rem suam auctorem tutorem fieri non posse, tamen potest tutor proprii sui debitoris hereditatem adeunti pupillo auctoritatem accommodare, quamvis per hoc debitor eius efficiatur: prima enim ratio auctoritatis ea est, ut heres fiat
Abbreviated transcription (Latin):
uul. Si isadquẽ legittima.
hr̃ditas ꝑtinet. putauĩt defũe¬
tum ẜuum suum ẽẽ.⁊ qĩ pẽcu¬
lium eius nactus sit. placet
nõ obligari eum br̃ditati ¶T¬
ut quis ꝓhrde gerendo obstrĩ¬
gat se br̃ditati scire debet qua
excaꝰ hr̃ditas adeum ꝑtineat.
Uelun agnatus ꝓximus ius
iuris erit si nõ iusto testam̃to
scriptus hr̃s ꝓlatis tabuł cu
putaret iustum ẽẽ. quamius
hr̃ditatem r̃ nõ acqu̾iret.
Op̃. In repudĩanda hr̃ditate
uel legato certus eẽ deb ḋ suo
iuire is qui repudiat.
gerere iudeatur. qui p̃tium.
hr̃ditatis omittende. mortis¬
cã cap̃it. Et optinuit. hũc ꝓ
hr̃de quidem nõ gerere qui iõ
accepit nehr̃s sit. Inedictu
tñ p̃toris mñcidere/ Siue igit᷑¬

Expanded text:
num.Si is, ad quem legitima hereditas pertinet, putauerit defunctum seruum suum esse et quasi peculium eius nactus sit, placet non obligari eum hereditati. iut quis pro herede gerendo obstringat se hereditati, scire debet, qua ex causa hereditas ad eum pertineat: ueluti adgnatus proximus iustet idem iuris erit, si non iusto testamento scriptus heres prolatis tabulis, cum p‹uta›ret iustum esse, quamuis hereditatem tamen non adquiret..In repudianda hereditate uel legato certus esse debet de suo iure is qui repudiat.gerere uideatur, qui pretium hereditatis omittendae causa capit, et optinuit hunc pro herede quidem non gerere, qui ideo accepit, ne heres sit, in edictum tamen praetoris incidere. siue igit
Abbreviated transcription (Latin):
missum int̾ cet̾os longo tp̃r
pcepunt. nõ ideo ꝑẽptam ui.¬
deri petitionẽ prioris fidei cõ
legatarui facit. ut hr̃ditas. br̃¬
dĩs.res singulas ꝙ eo ꝑtin.

Expanded text:
missum inter ceteros longo tempore perceperunt. non ideo peremptam uideri petitionem prioris fideicommilegatarii facit, ut hereditas heredis res singulas. quod eo pertin
Abbreviated transcription (Latin):
amilitib pietatis ro
inparẽtes ꝯstare deb.¬
quare si filius miles
¶Et int̾ collib̾tos matrẽ ⁊
filium pieratis ratio ẜmnate¬
ram salua ẽẽ debet. ¶Si filius
patrẽ ⁊ matre quos se uenerari.
oportet ꝯtumelus afficit uel ĩ¬
pias manus eis ĩ fert p̾fectus
urbis delictum adpublicã pie¬
tatem ꝑtinẽs ꝓmodo eius nĩ¬
dicit. ¶Indignꝰ̾ militia iudicã¬
dusẽ filiꝰ qui patrẽ ⁊ matrẽ quibꝰ
se e ducatum dixĩt iñ aleficos
appellauerit.
norumtribuẽdum ẽ. ut quam
iis ꝑꝓcuratorẽ uiditium acci¬
piant nec actio dedolo maloaũ
ĩiuiriarum ĩ eos det̾. licet enm
u̾bis edci nõ hantur Infames
ita s̃ dẽpnati re tñ ip̃a ⁊ oppinio¬
ne hominũ nõ effuguĩt ĩ fam̃le
notim. ¶Intlictũ quoq unde
ui non ẽ adusus eos reddendũ.
que poss multos ãnos uenire ⁊¬
iuissus postea exoratus accepto
abeo p̃tio eum manumisit. q̃¬
ro an cũ filiꝰ ⁊ hr̃s mamimissoĩẽ

Expanded text:
militibus pietatis ratio in parentes constare debquare si filius miles Et inter collibertos matrem et filium pietatis ratio secundum naturam salva esse debet. Si filius matrem aut patrem, quos venerari oportet, contumeliis adficit vel impias manus eis infert, praefectus urbis delictum ad publicam pietatem pertinens pro modo eius vindicat. Indignus militia iudicandus est, qui patrem et matrem, a quibus se educatum dixerit, appellauerit. norum tribuendum est, ut, quamuis per procuratorem iudicium accipiant, nec actio de dolo aut iniuriarum in eos detur: licet enim uerbis edicti non habeantur infames ita condemnati, re tamen ipsa et opinione hominum non effugiunt infamiae notam.Interdictum quoque unde ui non est aduersus eos reddendum. quem post multos annos uenire iussit: postea exoratus accepto ab eo pretio eum manumisit: quaero, an eum filius et heres manumissoris
Abbreviated transcription (Latin):
eo c̾tarum rerum hr̃s scriptus
sit. uire uale. pinde ac si reruz
scriptum. ut ꝯtentꝰis reb si¬
bidatis aut suppleta quarta
exlege falcidia hr̃ditatem re¬
stituat his qui priore testõ.
scripti fuerãt. ꝓpt̾ inẜta fidei¬
ꝯmissi u̾ba quib ut ualeret
prius testm̃ exp̃ssum ẽ. dubi¬
tari nõ oportet. ⁊ hoc ita ĩ telli
erit scriptum.
tp̃r ꝯpellendus ẽ accipe iditi¬
um. qr nõ hie multũ offitio.
occupatur. Et licet delib̾are se
dicat an adeat cogendus est
adire. s nõ ut statim restituat.
s ut reu̾sus domũ si putau̾it
sibi expedire ꝯ modo falcidie
uel testĩ utatur.ul si nõ puta¬
uerit restituat totã br̃ditate.
ne honera patiat᷑. ¶Si quis
bona sua uł omĩa sua rogau̾it
restituẽ. fidei ꝯmissariã restiti¬
tionẽ eẽ intelligẽdum ẽ. na
meorũ ⁊ tuorum appellatõe.⁊

Expanded text:
eo certarum rerum heres scriptus sit, iure ualere, perinde ac si rerum scriptum, ut contentus rebus sibi datis aut suppleta quarta ex lege Falcidia hereditatem restituat his, qui priore testamento scripti fuerant, propter inserta fideicommissaria uerba, quibus ut ualeret prius testamentum expressum est, dubitari non oportet.' et hoc ita intellegeerit scriptum. tempore compellendus est accipere iudicium, quia hic non multum officio occupatur: et licet deliberare se dicat an adeat, cogendus est adire, sed non ut statim restituat, sed ut reversus domum, si putaverit sibi expedire, commodo Falcidiae vel testamenti utatur vel, si non putaverit, restituat totam hereditatem, ne onera patiatur. Si quis "bona sua" vel "omnia sua" rogaverit restituere, fideicommissariam restitutionem esse intellegendum est: nam meoru
Abbreviated transcription (Latin):
xx. mitit̾. siis qui quadringẽta
in bonis hẽbat. petut abhr̃de
suo ut si sine libis moreretuir
quanta pecunia ex br̃ditate sua
adeum puemil meiuio restitu¬
eretur. si ex fructib medio tp̃r
quadringẽta ꝑcepit ⁊ sine libe¬
ris decesẜit. hr̃dem eiꝰ meluo q̃¬
Dangẽta debituꝵ Et cũ diumi¬
tuq tẽtau̾iͭ. ancũ augm̃tũ hr̃s
sensit᷑ ⁊ ꝑiculum substineat an
ẽẽ adfideiꝯmissariũ dapnum.
pt̾inẽ adquẽ iugm̃tum nõ ꝑ¬
tinet. ⁊ an ad supplendu ĩ quid
ꝙ cumq exquadringentis de¬
fu̾it ⁊̃ augm̃tum ad cum ꝑti¬
nebit. hoc ẽ utusq adsuma
quadringẽtorum dapna ⁊ fruc¬
tus ꝯputẽtur. ꝙ uerĩ ẽẽarbitrõ.
s̾. Eum qui nouissimus ex
filus mortuus ẽ. ꝑtẽ hr̃ditati
ppinquo uoluit pat̾ restituẽ.
si simul frẽs diẽ suum obissẽt.¬

Expanded text:
m, si qui quadri‹n›genta in bonis habebat petit ab herede suo, ut, si sine liberis moreretur, quanta pecunia ex hereditate sua ad eum peruenisset, Maeuio restitueretur: si ex fructibus medio tempore quadringenta perceperit, et sine liberis decesserit, heredem eius Maeuio quadringenta debiturum. et cum diu multumque tractauit, an, cum augmentum heres sensit, et periculum sustineat an esse ad fideicommissarium damnum pertinere, ad quem augmentum non pertinet: et an ad supplendum, inquit, quodcumque ex quadringentis defuerit, etiam augmentum ad eum pertinebit, hoc est ut usque ad summam quadringentorum damni et fructus computentur: quod uerius esse arbitror.Si eius, qui nouissimus ex filiis mortuus est, partem hereditatis propinquo uoluit pater restitui et simul fratres diem suum obissent
Abbreviated transcription (Latin):
tuere rogatus fuisses. Ideoq
⁊ si suspectam meuii hr̃ditatẽ
dixeris cogite nõ oportet eã
adireEQd̾ simeuius te roga
br̃ditatem. uteris legis falci¬
dieꝯmodo ⁊ ꝑtem quar̾ta me¬
uiane br̃ditatis retinebis. di¬
midiã ⁊ quartam exfidiꝯmis¬
so restitues. nec int̾ erit. eidez
utramq hr̃ditate an alume¬
uianã. alu titianã rogatꝰ fu̾i̾s
restituẽ. S si suspectã meiua¬
nã hr̃ditatem dixeris cogeris
eamadire ⁊ restitue ei. cui roga¬
tus fũis. Is aũt cui titianam
hr̃ditatem restituẽ rogatus.
fũis nõ poterit te ꝯpellẽ adad¬
eundũ. ¶Si extrebelliano hr¬
ditatem restituit hr̃s ⁊ fructꝰ¬
cum p̃dio retinet uł ip̃a p̃dia.
siue ⁊ debitor ẽiꝰ qui testam̃tũ¬
eum actione fidei ꝯmissarioi
dari. Mucellus hoc idẽ neccĩo
faciẽdum᷑ ẽ cum ꝑte hr̃ditatis
restituta familie herciscunde
uiditium int̾ eum qui restitu¬
it hr̃ditatẽ. ⁊ qui receꝑit. acci¬
pietur. ¶Qui rogatus ẽ emã¬

Expanded text:
tuere rogatus fuisses: ideoque et si suspectam Maeuii hereditatem dixeris, cogi te non oportet eam adire. Quod si Maeuius te rogauis hereditatem, uteris legis Falcidiae commodo et partem quartam Maeuianae hereditatis retinebis, dimidiam et quartam ex fideicommisso restitues, nec intererit, eidem utramque hereditatem an alii Maeuianam, alii Titianam rogatus fueri‹s› restituere. sed si suspectam Maeuianam hereditatem dixeris, cogeris eam adire et restituere ei, ‹c›ui rogatus fueris: is autem, cui Titianam hereditatem restituere rogatus fueris, non poterit te compellere ad adeundum. Si ex Trebelliano hereditatem restituit heres et fructus praediorum retinet uel ipsa praedia, siue eum fideicommissario dari. Marcellus: hoc idem, necessario faciendum est, cum parte hereditatis restituta familiae erc‹isc›undae iudicium inter eum qui restituit hereditatem et qui receperit accipietur. Qui rogatus est eman
Abbreviated transcription (Latin):
inre uł inpẽcuma. Supiore⁊
caũ actĩones diuroũtur int̾
hr̃dem ⁊ si dei ꝯmissariũ. poste¬
riore nõ apud fidei ꝯmissariũ
hr̃s institutus rogatusq hr̃¬
ditatẽ restitũe ꝑcepta aliqua:
sũma uł re. ⁊̃ si in p̃ceptione mi¬
nus quã quarta ps eẽt. nõ am¬
plius principẽ pati uendica:¬
turu. S si sine ulla p̾ceptioẽ
rogatus fui̾t hr̃ditatẽ restitũe.
plerũq q̃rta donata ẽ aprinci¬
ꝓibaz ita diuus traianꝰ ⁊ adria

Expanded text:
in re uel pecunia: nam superiore casu actiones diuiduntur inter heredem et fideicommissarium, posteriore uero apud fideicommissarium res institutus rogatusque hereditatem restituere praecepta aliqua summa uel re, etiamsi in praeceptione minus quam quarta pars esset, non amplius principem pati uindicaturum. Sed et si sine ulla praeceptione rogatus fuerit hereditatem restituere, plerumque quarta donata est a principibus: et ita diuus Tr
Abbreviated transcription (Latin):
accepit nulla iatio ẽ ꝯpellendi
Br̃dis adrestituendã hroitate
Et sic̃ n legatan fideiꝯmissa
cet̾a pr̃are cogĩtur ita nec adre¬
stitutionẽ quidem hr̃ditatis ꝯ¬
pelli debet. ¶Marcellus. plane
non ẽ opellendus adire suam.
fili bõru possessionem ne int̃¬
cidat fidei ꝯmissũ mortuo br̃de
torib hr̃ditarus sue abeo pe¬
tatur. exceptione restitute hẽdi¬
tatis adiuuari uel sũmoueri
potĩt actiones aũt fideiꝯmis¬
sario ꝯpetũt quas hũit hr̃s eo
tp̃r quo fidei ꝯmissario restitue¬
bat. Marcelł. S eas quoꝙ acti¬
ones que subꝯditione erant ⁊¬
quarum dies eo tp̃r ñ cessit. fid̾i¬

Expanded text:
accipit, nulla ratio est compellendi heredis ad restituendam hereditatem et sicut neque legata neque fideicommissa cetera praestare cogitur, ita ne ad restitutionem quidem hereditatis compelli debet. Marcellus: plane non est compellendus adire, si iam filius bonorum possessionem, ne intercidat fideicommissum mortuo herede toribus hereditariis siue ab eo petatur, exceptione restitutae hereditatis adiuuari uel summoueri potest. actiones autem fideicommissario competunt, quas habuit heres eo tempore, quo fideicommissum restituebat. Marcellus: sed eas quoque actiones, quae sub condicione erant et quarum dies eo tempore non cess
Abbreviated transcription (Latin):
Eisus. B aui̾sta filiumm ẜa. hr̃¬
dẽ instituit. ita. trebellianus. si
ci̾̃it colonie phylippesium. si
sine lib̾is mor̾iet᷑. quantacũq
pecuma exhr̃ditate deboĩs me¬
is adeum puenit. eam peciua
omnẽ adcoloniam phylippesi
mo ⁊ fructũs quos exbr̃dica¬
te ꝑcepit restitue̾ eũ deb̾e. ꝑ ĩde
qi spalt̾er hoc testator exp̃ssis¬

Expanded text:
um. Ballista filium familias heredem instituit ita: 'Rebellianus si cauerit coloniae Philippensium, si sine liberis morietur, quantacumque pecunia ex hereditate deue ‹b›onis meis ad eum peruenit, eam pecuniam omnem ad coloniam Philippensimo etiam fructus, quos ex hereditate percepit, restituere eum debere, perinde quasi specialiter hoc te
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmissum sub ꝯditioẽ hr̃ditas
relicta ẽ. cogitur hr̃s ãdire hr̃¬
ditatem. si suspectam dicat.⁊
restituẽ.⁊ deficiente ꝯditione.
lib̾tas ei eripi nõ põt. ¶Si at
eiꝰ qui ĩ die̾m lib̾tatem accepit.
hr̃ditas ꝑ fidei ꝯmissu relicta
fu̾it. suspectam eam int̾im nõ
posse adiri. diuus pius cassio
⁊driano rescripsit. cum nõ pos¬
sit nõ dum libo hr̃ditas resti¬
tui. nec rursus cc̃ uoluntate
defuncti lib̾tatem ẽẽ pranda.
¶Si subꝯditione hr̃s institutꝰ
rogatusq hr̃ditatem restitũe.
nõ uult ꝯditioni parẽ ⁊ adire
hr̃ditatem.si facti ẽ ꝯditio
debet parere ⁊ adire ⁊ restitũe.
⁊ si ĩ dando sit. offerẽnte fidei¬

Expanded text:
missum sub condicione hereditas relicta est, cogitur heres adire hereditatem, si suspectam dicat, et restituere: et deficiente condicion‹e› libertas ei eripi non potest. Si autem ei, qui in diem libertatem accepit, hereditas per fideicommissum relicta fuerit, suspectam eam interim non posse adiri diuus Pius Cassio Hadriano rescripsit, cum non potest nondum libero hereditas restitui: nec rursus contra uoluntatem defuncti libertatem esse praestandam. Si sub condicione heres institutus rogatusque hereditatem restituere non uult condicioni parere et adire hereditatem, si facti est condicio, debet parere et adire et restituere uel, si in dando sit, offerente fide
Abbreviated transcription (Latin):
ffr̃. Exasse hr̃s institutus. pã¬
tem brdititis michi pure. pa¬
tem tibi subꝯditione restituẽ
rogatus cum suspectam ea di¬
ceret hr̃dittem. postulãte me
adut. ⁊ michi totam exse.ꝯ.
terit. an fructus ptis sue resti¬
tuere tibi debeã non ĩ merito.
dubitabat᷑. Et plerisq placet
nonẽẽ eos prandos qr nec ab
hr̃de pr̃arent̾ si sua sponte ad¬
isset. sufficit aũt us tuũ cibi
integrum ꝯ ẜuari. non ⁊̃ melio
remꝯ ditionẽ tuan fier̾i. ¶Idẽ
tñ existimabã. si exasse hr̃s in¬
stitutus michi quadrantẽ pue̾.
tibi eque quadrantẽ subo diti¬
one restitue̾ rogatus sit. ⁊ cum
suspectam hr̃ditatem diceret.
cogente me adiit. qñ ꝯditio
extitĩt semissẽ tibi ẽe restituẽ¬
dum. s nec lege falci. ĩ pposita
hr̃des instituit. suꝑius tamẽ
testm̃ sublatum e. ut diui qͦ¬

Expanded text:
. Ex asse heres institutus partem hereditatis mihi pure, tibi sub condicione restituere rogatus cum suspectam diceret, postulante me adit et mihi totam ex senatterit, an fructus partis ‹t›uae restituere tibi debeam, non immerito dubitabatur. et plerisque placet non esse eos praestandos, quia nec ab herede praestarentur, si sua sponte adisset, sufficiat autem ius tuum tibi integrrem condicionem tuam fieri. Idem tamen existimabant, si ex asse heres institutus mihi quadrantem pure, tibi aeque quadrantem sub condicione restituere rogatus sit et, cum suspectam hereditatem diceret, cogente me adit, quandoque condicio exstiterit, semissem tibi esse restituendum. Sed nec lege Falcidia in proposita heredes instituit, superius tamen testamentum sublatum est, ut divi q
Abbreviated transcription (Latin):
oĩmodo quadrantẽ excedit
fructus.⁊ intm̃ excreuit. ut
quantitatẽ ꝑtis dimidie bõ¬
rum excedat. ⁊̃ id ꝙ excesẜit
retineas. ¶Qui suos suos rog

Expanded text:
od quadrantem› excedit fructus in tantum excreuerit, ut quantitatem partis dimidiae bonorum excedat, etiam id quod excesserit retineas. Qui suos seruos rog
Abbreviated transcription (Latin):
mͣ eã remansit des ei adiectis
fructib quantitatẽ ꝑtis di.¬
midie hrditatis que mortis
blio meuio restituẽdum. nec
exscipulatione abhis quible¬
gata soluta sũt. repeti quicquã
põt. Siuo̾ fructus quantitatẽ
ꝑtis dimidie exuberãt: qua.¬
dranti tue ⁊ fructib eiꝰ accͤed.

Expanded text:
am remansit, si adiectis fructibus quantitatem partis dimidiae hereditatis, quae mortis blio Maeuio restituendum: nec ex stipulatione ab his, quibus legata soluta sunt, repeti quicquam potest. si uero fructus quantitatem partis dimidiae exuberant, quadranti tuo et fructibus eius accedet.
Abbreviated transcription (Latin):
si hr̃s ñ eẽt data erat restituãt᷑.
nõ quidẽ acohr̃dib ne honerẽ¬
tur. s ab eo cui restituta fuĩt
hr̃ditas. nam sic̃ explende fi¬
dei giã cogendus ẽ adire hr̃¬
ditatẽ. ita obid ip̃m dãpno af¬
fici nõ debebit. ¶Exasse heres
erat instituta ꝯ sobrina mea ⁊
eiꝰ fidei ꝯmissum ut ꝑtẽ dũm.¬
diam hr̃ditatis statim publio
meiuo restituẽt. alt̾am ꝑtem
cum ip̃a moreret᷑. eidẽ publio
legata dat᷑a sũt. Meuius dum
diam ꝑtem hr̃ditatis statim
pcepit. ⁊ cauit ꝙ amplus quã
plegem falci. licẽt cepiss red¬
ditum iri. S ⁊ cet̾i legata soli¬
da acceꝑant. ⁊ sumilit deresti¬
cuendo ꝙ amplius ꝓcepissent
cauerũt. mortua ꝯ sobrinamea
publius meinus desid̾at sibi
alt̾am ꝑte̾m hr̃ditatis cũ fruc¬
tib restitui. Quero itaq quã¬
tum ei restituẽ debeã. utrũ qd̾

Expanded text:
'si heres non esset' data erant, restituantur, non quidem a coheredibus, ne onerentur, sed ab eo ‹c›ui restituta fuerit hereditas. nam sicut explendae fidei gratia cogendus est adire hereditatem, ita ob id ipsum damno adfici non de‹beb›it. Heres ex asse erat instituta consobrina mea et eius fidei commissum, ut partem dimidiam hereditatis statim Publio Maeuio restitueret, alter‹am› partem, cum ipsa moreretur, eidem Publio legreditatis statim percepit et cauit, quod amplius quam per legem Falcidiam liceret cepisset, redditu iri: sed et ceteri legata solida acceperant et similiter de restituendo quod amplius perc‹ep›issent cauerunt. mortua consobrina mea Publius Maeuius desiderat sibi alteram partem hereditatis cum fructibus restitui. quaero itaque, quantum ei restit
Abbreviated transcription (Latin):
quadrãtem bo. penes ꝯ sobrinã
meã remãsit. supplere ei debe¬
am dum taxat ne p̾tẽ dimi¬
diam hr̃ditatis quãtitas que
restituẽtur excedat. anu̾o sic̃
ẽ restitui ei debet R ꝙ supra¬

Expanded text:
nam meam remansit, supplere ei debeam, dumtaxat ne partem dimidiam hereditatis quantitas quae restitueretur excedat? an uero, siest restitui ei debet? resp
Abbreviated transcription (Latin):
buit᷑. in honorẽ sãgumis uidel.
qr artandi ñ erant qui pene ad
bona ppria ueniuit. Iõq placuit
petitionẽ. n diu iac̃ent bõa sãe
nõ nũ quam urguẽtib c̾ditori¬
b int̾rogandi sũt iniuire an sibi
re se dieãt.sciant c̾ditores quid
sibi agẽdum sit. si delib̾are se di
Siquis aũt apatre suo ĩpubeĩ
filio sit substinitus ⁊ĩ intra an

Expanded text:
buitur, in honorem sanguinis uidelicet, quia artandi nonerant, qui paene ad propria bona ueniunt. ideoque placuit petitionem neque bona diu iacerent. sane nonnumquam urguentibus creditoribus interrogandi sunt in iure, an sibire se dicant, sciant creditores, quid sibi agendum esset: si deliberare se adhuc Si quis autem a patre suo impuberi fili
Abbreviated transcription (Latin):
Narcelł. Nundum comunẽ ha¬
bentib legari põt uia. Cum et
Et cum duo ei qui uiam stipłã¬
tus fũit. hr̾des extitinti non
cõrrũpitur stipulatio.
uiã palium fũdum. ⁊ eundem
fũdum sine ma tĩtło legasset.
si ut̃q fũdum uendicass. sine
ua legnto fũdum cessurum.
quia neq acqu̾iri ꝑ ꝑtem ẜuitꝰ
possit. Et si prius meuiꝰ fundũ
uendicaret alto delibante. pos¬
se dubitari. an si postea titius
omisiss aue legatum saluũ eẽt.
⁊ hoc magis uidebat᷑. Quã quã
si sub ꝯditione quis fundum
legass. uiam pure. aut ꝓꝑte
fundum pure. ꝓ ꝑte sub ꝯditi¬
one ⁊ iuam sine ꝯditione.si pẽ¬
dentẽ ea legati diẽs cessisset. ĩ¬
teriturum fore uielegatu Ut.
Rensum̃ ẽ. cum alt̃i exuiciruis
qui fũdum cõem habebãt. uiã
sub ꝯditione. alt̾i pure legass

Expanded text:
rum. Fundum communem habentibus legari potest uia, cum et et, cum duo ei qui ipse uiam stipulatus fuerit heredes exstiterint, non corrumpitur stipulatio. uiam per alium fundum et eundem fundum sine uia Titio legasset, si uterque fundum uindicasset, sine uia legato fundum cessurum, quia neque adquiri per partem seruitus possit. et si prius Maeuius fundum uindicaret altero deliberante, posse dubitari, an, si postea Titius omisisset, uiae legatum saluum esset, et hoc magis uidebatur: quamquam si sub condicione quis fundum legasset, uiam pure, aut pro parte fundum pure, pro parte sub condicione et uiam sine condicione, si pendente ea legati dies cessisset, interiturum fore uiae legatum: ut responsum est, cum alteri ex uicinis, qui fundum communem habebant, uiam sub condicione, alteri
Abbreviated transcription (Latin):
cum hr̃e ꝯstitit. Itaq de ea re
cum ẜius alienis exꝑsona do¬
minorum ẽ. ea tñ que ẜius re¬
linquũtur. ita ualent. si lib̾is¬
factis relicta possent ualere.
ẜuo legatũr.

Expanded text:
eum habere constitit: itaque de ea re cum seruis alienis ex persona dominorum est, ea tamen quae seruis relinquuntur ita ualent, si liberis relicta possent ualere: stra legatur.
Abbreviated transcription (Latin):
alioqn filie pr̃ari nõ uidebitur.
Qd siqs ñ usũ trãseũdi ꝑsc̃e da¬
tum. s legatum ẜuitutis ẽe
plenum intelligat. tm̃dem qͦ
iuris adhr̃dem transmittet᷑.
Qd hic nequaquã admittẽ¬
dumi ẽ. ne qd̾ affectu filie da¬
tum ẽ. boc ⁊ adexteros eius hr̃¬
des transire na¬

Expanded text:
alioquin filiae praestari non uidebitur. quod si quis non usum transeundi personae datum, sed legatum seruitutis esse plenum intellegat, tantundem iuris ad heredem quoque transmittetur: quod hic nequaquam admittendum est, ne, quod affectu filiae datum est, hoc et ad exteros eius heredes transire
Abbreviated transcription (Latin):
gari. tẽ de eo restituẽdo. ñ hr̃di.
s titio caũi debeat. ¶Int̾du⁊
si ab hr̃de leget̾ ususfi titio ca¬
uẽdum ẽ. ueluti si detracto u¬
su f. ꝓprietas eiꝰ leget᷑. ususf. seio.
ꝗd enim atrinebit hoc caũ. br̃¬
di caui. ad quẽ emolum̃tu int¬
cidentis ususf. nõ sit spectãdũ.
Um si usust. seio legato ꝓpͥetas
titioita leget̃ cum ad seiui ꝑ¬
tinẽ desierit. hãt ꝓprietatẽ. tũc
hr̃di eam̃ oportebit afructuaĩo.
abhr̃de aũt.titio. Qrañ sit c̾tu
usuf int̃ ẽptoadtitiu ꝓprie

Expanded text:
tituendo non heredi, sed Titio caueri debeat. interdum et si ab herede legetur usus fructus, Titio cauendum est: ueluti si detracto usu fructu proprietas ei legetur, usus fructus Seio: quid enim attinebit hoc casu heredi caueri, ad quem emolumentum intercidentis usus fructus non sit spectandum? uerum si usu fructu Seio legato proprietas Titio ita legetur, ut, cum ad Seium pertinere desierit, habeat proprietatem, tunc heredi caueri oportebit a fructuario, ab herede autem Titio, quia non sit certum usu fructu intercepto ad Titium pr
Abbreviated transcription (Latin):
soluat uł suam rẽ tradͤat. ¶ Si
nõ pecumã hr̃ditariam soluat.
uł rem tradat quidã nõ putãt
cauẽdum. qr nec teneri põt eo
noĩe uictus. cum nõ possideat
uł dolo fecit quominus possi¬
deat. ħsiante motã ꝯtrou̾sia
soluat. Qd̾ si postea tenebitũ
culpe noĩe. S cũ denoĩe int̾ dy¬
os qõ est. nũqd ñ sit eauendu
ei ꝗ hr̃ditariã rẽ trad̾at. ꝗ oĩ mõ¬

Expanded text:
solvat vel rem tradat: si solvat vel rem tradat: si vero pecuniam hereditariam solvat vel rem tradat, quidam non putant cavendum, quia nec teneri potest eo nomine victus, cum non possideat vel dolo fecerit, quo minus possideat. hoc si ante motam controversiam solvat: quod si postea, tenebitur culpae nomine. Sed cum de nomine inter duos quaestio est, numquid non sit cavendum ei, qui hereditariam rem trad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ bonuiri arbitrium. Et ge¬
neralit̾ ubicumq hr̃dit᷑atẽ. uł
quantitatẽ. uel emolum̃tum.
p̃stitit is. qui hac stipłope sibi
ꝓspexĩt. dicendum ẽ ibͥ i ꝯ m̃it¬
ti eam. si mõ culꝑa abẽ abeo q
stipłatus ẽ. ¶Quesitũ ẽ an se¬
pius ꝯmittat᷑. ⁊ placet ⁊̃ sepi¬
us eam committi si per ꝑtes
ablata ẽ hr̃ditas. ¶Silegatuz
fũit prestitum ante int̾positã
banc stipulat᷑ionẽ. an ꝯdici pos¬
posut ut cautio ista infponat᷑.
possit̃. Et hic ergo plus qĩ solu¬
tum uidet: exeo. ꝙ cautio inter
tere.⁊ puto hoc ꝓbãdum.ꝙ põp.¬
Auł. Hec aũt satisdatio locu
miquiimerat. oĩmodo caueri
nõ dum illata ꝯtrousia litis cũ
possĩt elusorie mine fieĩ. Iõq
eam rem. p̃tor ad cognitione
suam reuocat. ¶Siduo extestõ
hr̃ditate. ĩ solidum sibi uendi¬
cẽt. forte ꝙ eidem noĩs sĩt. tam
inpossõrem. quã in petitorem:
ꝯpetũt actiones. ⁊ creditorib.
⁊ legatarus. ¶Hec caltuo uti¬

Expanded text:
 boni arbitrium. Et generaliter ubicumque hereditatem vel quantitatem vel emolumentum praestitit is, qui hac stipulatione sibi prospexerat, dicendum est ibi committi eam, si modo culpa abest ab eo, qui stipulatus est. Quaesitum est, an saepius committatur. et placet us eam committi, si per partes ablata est hereditas.Si legatum fuerit praestitum ante interpositam hanc stipulationem, an condici possit, ut cautio ista interponatupossunt et hic ergo quasi plus solutum uidetur ex eo, quod cautio intermtere et puto hoc probandum tum.Haec autem satisdatio locum iniquum erat omnimodo caueri nondum illata controuersia litis, cum possint ei lusoriae minae fieri: ideoque eam rem praetor ad cognitionem suam reuocat.Si duo ex testamento hereditatem in solidum sibi vindicent, forte quod eiusdem nominis sint, tam in possessorem quam in petitorem competunt actiones et creditoribus et legatariis. Haec cautio uti
Abbreviated transcription (Latin):
Arc̃. P ideamus anstipło qua
ãplius ꝑfalcidiã ceꝑis licueiͣt
dari. adiisus eum nõ sufficiãt
qui legatum alii restitue̾ ex fid̾i
ꝯ. cã deb̾et. Sufficiet aũt dici.
nicħ eius fideis missum ẽe. Ca¬
uebit scił. legatario. ⁊ isqui fi¬
dei ꝯmissũ accipiet. insi forte
mallet legatarius circuitu sub¬
lato hr̃di caueri./ S ⁊ legataio
pret̾ea cauẽdum ẽ suit płinq¬
equum ẽ. ꝓrata exfid̾is misso
retine̾ ei xcedendu ẽ. quãius
tm̃ ex legato ap̃ eum erit re.¬
mãsurum. ut sufficẽ possitad
prãndum fidei ꝯmissum.¬

Expanded text:
rum.Uideamus, an stipulatio 'qua amplius per Falcidiam ceperis licuerit dari' aduersus eum non sufficiat, qui legatum alii restituere ex fideicommissi causa debet. sufficiet autem dici nihil eius fidei commissum esse: cauebit scilicet legatario et is, qui fideicommissum accipiet, nisi forte malet legatarius circuitu sublato heredi caueri. sed et legatario praeterea cauendum est, siequum est pro rata ex fideicommisso retinere ei concedendum est, quamuis tantum ex legato apud eum erit remansurum, ut sufficere possit ad praestandum fideicommissum.
Abbreviated transcription (Latin):
gatorum meat̾ ratio. ¶ Inqb¬
dam aũt tesfis falcrdia quide
locum nõ ht. uerumtam̃ ñ ita
obẜuatur ut licet quadrantẽ
hr̃s non retineat. tñ hactenus
legata debeantur. qͣtemis patͥ¬
monu uires sufficͤiũt. utiq de¬
ducto ere alieno. Item deduc¬
tis p̃tus eorum qui lib̾tatem
intestõ. uł directam. uł fid̾io¬
missariam ⁊ccepũt. ¶S ⁊
legatario cauẽdum ẽ. aquo:

Expanded text:
gatorum ineatur ratio.In quibusdam autem testamentis Falcidia quidem locum non habet uerumtamen ita obseruatur, ut, licet quadrantem heres non retineat, tamen hactenus legata debeantur, quatenus patrimonii uires sufficiunt, utique deducto aere alieno, item deductis pretiis eorum, qui libertatem in testamento uel directam uel fideicommissariam acceperunt.Sed et legatario cau
Abbreviated transcription (Latin):
sit ut ꝓpt̃ hoc apetitione lib̾ali¬
tatis extestõ. submoueat᷑.nũ¬
quid honus satis datioĩs ei re¬
mittẽdu erit. ꝙ uidet adiu¬
ari rescripto diui ꝯ modi in h̾
u̾ba. is cuiꝰ de ca re notio est adi¬
tus si ꝯperit iõ cautionẽ ate
exigi ut a fidei ꝯmissi petitioẽ
au̾taris. honus sausdationis
tibi remitti curabit.
Aui. Quius puisabeo quiã¬
nua legata p̃cipe ad distribuẽ¬
dum̃ ussus erat. uetuit cauti¬
onẽ exigi cessãtium ꝑtes red¬
di. nsi aꝑte cauẽ uissũs eẽt.
Etianꝰ. Si hr̃s ꝑtem bo̾rum
uł ⁊ unuiersa bona delata ad
fiscum dicẽt.ꝯstaret aut̃ defi¬
dei ꝯͣmisso. decretum ẽ ut petito¬
ricauẽti euicta br̃ditate pesti

Expanded text:
e liberalitatis ex testamento submoueantur, numquid onus satisdationis eis remittendum erit? quod uidetur adiuuari rescripto diui Commodi in haec uerba: 'is, cuius de ea re notio est, aditus si compererit ideo cautionem a te exigi, ut a fideicommissi petitione auertaris, onus satisdationis tibi remam.Diuus Pius ab eo, qui annua legata praecipere ad distribuendum iussus erat, uetuit cautionem exigi cessantium partes reddi, nisi aperte cauere iussus esset..Si heres partem bonorum uel etiam uniuersa bona delata ad fiscum diceret, constaret autem de fideicommisso, decretum est, ut petitori cauenti 'euicta hereditate resti
Abbreviated transcription (Latin):
Si cui plusqua
licuit legetur ⁊ du¬
bitarĩ uste possit u¬
trum lex fil. locum.
habitura ẽ. nec ne. subuenit p̃¬
tor hr̃di. ut ei legatarus sats¬
det.ut si apparũit eum ãpluis
legatorum nõie cepisse. qua
exlege fal. cape licebit. quãti
eares erit tantã pecurua det.
tolus ꝙ malus abeo abfuturꝰ
sit: Neq int̃ est. utrum inpri¬
mis tabulis hoc fiat. an ĩpu¬
pillarib an ĩutrisꝙ. ⁊ enim
legẽ fal. semel ẽẽ admittendã.¬

Expanded text:
Si cui plus quam erit legetur et dubitari iuste possit, utrum lex Falcidia locum habitura est nec ne, subuenit praetor heredi, ut ei legatarius satisdet, ut, si apparuerit eum amplius legatorum nomine cepisse quam e lege Falcidia capere licebit, quanti ea res erit, tantam pecuniam det dolusque malus ab eo afuturus sit.Neque interest, utrum in primis tabulis hoc fiat an in pupillaribus an in utrisque: etenim legem Falcidiam semel esse admittenda