comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
posuimus. ad sacramentoꝵ⁊.
considerationem transimus:
& prumum quidem de sacramento
dedicationis ecclesiȩ. in qua cetera omĩa
sacramenta celebrantur. lo quendum
nobis uidetur. Superius in ea qua
generaliter de sacramentis p̃misimus
tractatione. distineximus sacram̃ta
alia esse salutis. alia administrationis.
alia exercitationis. Prima ad remediũ.
Secunda ad offiqum. tertia adexer̃¬
citium. Et illa quidem quȩ admi¬
nistrationis siue preparationis sũt.
ordinib coherent. quoniam & ipsi
ordines sacram̃ta sunt. & quȩ cuta
ordinem considerantur. qualia sunt
indum̃ta sacra. & uasa. & cetera
huius modi. F ee enim omnia. quia
ut dictum est circa ipsos ordines con¬
siderantur diuisim tractari non debu¬
crunt. Alia uero sacramenta omnia
ad que conficienda. & sanctifican.¬
da. uniuersa hec quasi instrum̃ta
p̃missa sunt. subsequenter tractari
exposcunt. Et primum quidem¬
sicut dictum est de dedicatione ȩccl̃s

Expanded text:
posuimus ad sacramentorum posuimus ad sacramentorum considerationem transimus. Et primum quidem de sacramento dedicationis Ecclesiae, in qua caetera omnia sacramenta celebrantur, loquendum nobis videtur. Superius in ea quam generaliter de sacramentis praemisimus tractatione, distinximus, sacramenta alia esse salutis, alia administrationis, alia exercitationis. Prima ad remedium; secunda ad officium; tertia ad exercitium. Et illa quidem quae administrationis sive praeparationis sunt ordinibus cohaerent, quoniam et ipsi ordines sacramenta sunt, et quae circa ordines considerantur, qualia sunt indumenta sacra et vasa, et caetera hujusmodi. Haec omnia quia, ut dictum est, circa ipsos ordines considerantur, divisim tractari non debuerunt. Alia vero sacramenta omnia ad quae conficienda et sanctificanda universa haec quasi quaedam instrumenta praemissa sunt, subsequenter tractari exposcunt. Et primum sicut dictum est de dedicatione Ecclesiae,
Abbreviated transcription (Latin):
sui iusticiam significe
prelatoꝵ qua subiectos regere debã
Qui ilcirco subtus recto acumen
habet. ut rebelles ꝑ inerepationem
pungat. Desuper recuruus est. u
ꝑ consolationem mites trahat. Ani¬
lus sacramentum sidei significat.
custodes & pedagogi cpiscopi sunt.
&e prelati pro signo ferentes hoc in
testimonium illis:
quam solebant loeis¬
tine certantes accipere. Cireulo autẽ
quo humeri constringũt᷑ timor &
disciplina dñi intelligitur. quo se &
subditos sibi regere debent. Per duas
uero lineas ex utraq parte id est ante
de rerro. a sũmo deorsum peudentes.
predicatio utriusq testamenti. ul di¬
loctio dei & ꝓximi figuratur.¬
sunt autem
nisterio breuiter attin¬
ginus. Ara crucem significat. calix se¬
pulchrum. patena lapidem. corpora¬
lis palla sindonem qua inuolutum
est corpus xp̃i.¬
De dedicatione ȩcclesie.
SE dcdicatione ecclesie.
De dedicatione eccles ie:
OSC̃ ORDINES
quos in prima par¬
te ȩcclesiasticȩ administrations

Expanded text:
suam justitiam significat suam justitiam significat praelatorum, qua subjectos regere debent. Qui idcirco subtus acumen habet, ut rebelles per increpationem pungat; desuper recurvus est, ut per consolationem mites trahat. Annulus sacramentum fidei significat, custodes et paedagogi episcopi sunt et praelati, pro signo ferentes hoc in testimonium illi. Cquam solebant legitime certantes accipere. Circulo autem quo humeri constringuntur, timor et disciplina Domini intelligitur, quo se et subditos sibi regere debent. Per duas vero lineas ex utraque parte, id est, ante et retro a summo deorsum pendentes; praedicatio utriusque Testamenti, vel dilectio Dei et proximi figuratur.Haec autem nisterio divino breviter attigimus. Ara crucem significat; calix sepulcrum; patena lapidem; corporalis palla sindonem qua involutum est corpus ChriDE DEDICATIONE ECCLESIAE.DE DEDICATIONE ECCLESIAE. edicatione Ecclesiae. Post ordines quos in prima parte ecclesiasticae administrationis
Abbreviated transcription (Latin):
presbiteri saudaliis
que calciamenta sũt
predicatoꝵ. Habent autem desubtus
solam integram. ne pes terram con¬
tingat. desuper uero constant ex co¬
rio ꝑ loca perforato. quia gressus
predicatoris. ce subtus muniti esse
debent. ne terrenis polluantur. &
desuꝑ aperti. ut ad clestia cognoscen¬
da reuelentur. Quod autem locis
quibusdam aperiuntur. hoc sigui¬
ficat quod euangelica predicatio
nec omnib reuelari debet. nec om
nib abscondi sicut scriptum est.
Uobis datum est nosse misterium
aperiuntur. ubi merita regni cog¬
noscuntur. Prius autem quam
sandalia in pedib sumant indiun¬
tur caligis bẏssinis. uel lincis usq
ad genua protensis. & ibidem con¬
strietis. per quod significatur quod
rectos gressus debent facere pedibus
siis. & genua debilia. idest̃ neglige¬
tiis resoluta roborate. & sic ad predi¬
candum ȩuangalium festinare.
De baculo episcopi a anulo:
TUNE pontifial
baculis  anulis. Ba¬
culus per rectitudinẽ

Expanded text:
presbyteri sandaliis, presbyteri sandaliis, quae calceamenta sunt praedicatorum. Habent autem haec desubtus soleam integram, ne pes terram contingat; desuper vero constant ex corio per loca perforato, quia gressus praedicatorum et subtus muniti esse debent ne terrenis polluantur, et desuper aperti, ut ad coelestia cognoscenda revelentur. Quod autem locis quibusdam aperiuntur, hoc significat quod evangelica praedicatio nec omnibus revelari debet, nec ab omnibus abscondi, sicut scriptum est: Vobis datum est nosse mysterium aperiuntur, ubi mysteria regni Dei cognoscuntur. Prius autem quam sandalia in pedibus assumant, induuntur caligis byssinis vel lineis usque ad genua protensis, et ibidem constrictis, per quod significatur quod rectos gressus debent facere pedibus suis; et genua debilia, id est negligentiis resoluta roborare, et sic ad praedicandum Evangelium festinare. CAP. XV. De baculo episcopi, et annulo. Utuntur pontifices baculis et annulis. Baculus per rectitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
De mapula uel mamipula.
UIA: ucro mentib¬
bene conpositis ce chumo
cultui manciyatis ali¬
quotiens negligentia subrepit. necesse ẽ
ut adeãdem detergendam iugis adhibe¬
atur diligentia. qua uelut ab oculis de¬
mergens pituita sepius emundatur.
Propter quod in sinistra manu quedã
apponitur mapula. que seye fluentẽ
oculoꝵ. pitiitam tergat. & oculoꝵ
lippitudinem abstergat.
quod dalmatica uocat᷑.
a regione quidem ubi primus eius
usus insticutus putatur. nomen Nco¬
lobio uero quo apostoli. & quidam
apostoloꝵ. successores usi fuisse legunt᷑.
adicctis manicis formam trahens. Si¬
qusicat autem dalmatica ꝓpter sui
latitudinẽ curam ꝓrimoꝵ. que se ex¬
tendit per dilectionem ut plurib pro¬
ficiat. Adunum ergo finem tendit.
de significatio dalmaticȩ in leuitis. &
significatio casulȩ in presbiteris. qͥa
utrisq cura e sollicitudo ꝑrimoꝵ.
iungitur per dilcctionem adimplen
da. De sandaliis oe caligis bisins.¬
TUNC: auten
episcopi. Eardinailes

Expanded text:
pa vel manipula. Quia vero mentibubene compositis, et divino cultui mancipatis aliquoties negligentia subrepit, necesse est ut ad eam detergendam jugis adhibeatur diligentia, qua velut quaedam ab oculis demergens pituita saepius emundetur. Propter quod in sinistra manu quaedam apponitur mappula, quae saepe fluentem oculorum pituitam tangat, et oculorum lippitudinem abstergat. quod dalmatica dicitur, a regione quidem ubi primus ejus usus institutus putatur nomen, a colobio vero quo apostoli et quidam apostolorum successores usi fuisse leguntur, adjectis manicis formam trahens. Significat autem dalmatica propter sui latitudinem curam proximorum, quae se extendit per dilectionem, ut pluribus proficiat. Ad unum ergo finem tendit, et significatio dalmaticae in levitis, et significatio casulae in presbyteris; quia utrisque cura et sollicitudo proximorum injungitur, per dilectionem adimplenda. CAP. XIV. De sandaliis et caligis byss autem episcopi et cardinales
Abbreviated transcription (Latin):
clamet. quia in omnem terram
eriuit sonus apostoloꝵ. & in fines orbis
terie uerba coꝵ. Si igitur in omnem
terram exiuit sonus eoꝵ. in omni ter¬
ra quidem uel auditi sunt. & contem¬
ptores condempnant᷑. uel auditi non
sunt : pro culpa sua. & ignorantes igno¬
rantur. & non saluantur. Et hoc de
tempore institutionis baptismi. & debi¬

Expanded text:
clamet: In omnem terram clamet: In omnem terram exivit sonus eorum; et in fines orbis terrae verba eorum . Si igitur in omnem terram sonus eorum, et in omni terra quidem vel auditi sunt, et contemptores condemnatur, vel auditi non sunt pro culpa sua, et ignorantes ignorantur, et non salvantur. Et haec de tempore institutionis baptismi, et de debi
Abbreviated transcription (Latin):
latum est consihum. quando uero
expositum est p̃ceptum. Ubi qͥde genera¬
lis institutio facta est. q̃uoniã ex eounũ¬
quemq debitorem habuit. quo ad
ipsum predicantib apostolis nuntiis
uerbi preceptum instititutionis ꝑue¬
nit. Qui autem ĩter imi. longe po¬
siti. aut prope in occulto constituti.
nondum cognita institutione di¬
uina forte ab hac uita subducti sũt.
hoc de ipsis michi sentiendũ uidetur.
quod  de illis qui aute ipiam insti¬
uitionem siue in preputio siue in le¬
ge fuerunt. quia quod illis fecerunt
tempora. hoc istis operata est absentia.
Si quis autem pertinax esse uelit. &
alhue ciusmodi aliquos in ignotis
regionib a remotis terraꝵ sedib
dẽgere contendat. qui forte manda¬
tum diuinum de ꝑcipiendo baptis¬
matis saeramento non acceperuint.¬
o ego uel neminem talem esse. uel
si forte aliquis est. si qus culya non
obstitisset. audire & scire potuisse
ac debuisse sine cunctatione affirmo.
maxime cum scriptura euidenter

Expanded text:
latum est consilium. Quando vero expositum est praeceptum. Ubi quidem generalis institutio facta est quae ex eo unumquemque debitorem habuit, quod ad ipsum praedicantibus apostolis nuntiis verbi praeceptum institutionis pervenit. Qui autem interim longe positi, aut prope in occulto constituti, nondum cognita institutione divina forte ab hac vita subducti sunt, hoc de ipsis mihi sentiendum videtur; quod et de illis qui ante ipsam institutionem, sive in praeputio, sive in lege fuerunt, quia quod illis fecerunt tempora, hoc istis operata est absentia. Si quis autem pertinax esse velit et adhuc hujusmodi aliquos in ignotis regionibus, et remotis terrarum sedibus degere contendat, qui forte mandatum divinum de percipiendo baptismatis sacramento non acceperint, ego vel neminem talem esse, vel si forte aliquis est, si ejus culpa non obstitisset, audire et scire potuisse ac debuisse sine cunctatione affirmo, maxime cum Scriptura evidenter
Abbreviated transcription (Latin):
Nẽ ER bartismna iohannis .&
baptisma xp̃i hec distantia est.
quod in baptisma iohannis per
intinetionem aq̃ solum sacra¬
mentum dabatur. In baptisma¬
te uero xp̃i. cum sacramento etiam res¬
sacramenti ꝑcipitur. Iohannes uero pec¬
catores aqua tuixit. & peccata confiten¬
tibus penitentiam iniunxit. xp̃s bapti¬
rat &e peccata dimittit. Ille baptiz̧ anĩ
uenturum &s baptizaturum in sp̃u
predicauit. Fic baptizans in remis¬
sionem peccatoꝵ spiritum infundit.
ne uenturi. hic homines baptizant᷑¬
in nomine patris & filii ce spiritus
satcti. Sacramentũ crgo utrobiq
quantũ ad formam exteriorem idem
suit. sed quantum ad effectum idem
ñ fuit. quia illic sacram̃tum solũ fuit.
sed remissio peccatorum non furt. Hic

Expanded text:
nter baptisma Joannis et baptismum Christi haec distantia est, quod in baptismo Joannis per intinctionem aquae solum sacramentum dabatur. In baptismate vero Christi cum sacramento res etiam sacramenti percipitur: Joannes autem peccatores aqua tinxit, et peccata confitentibus poenitentiam injunxit. Christus baptizabat, et peccata dimittit. Ille baptizans venturum, et baptizaturum se Spiritu praedicavit; hic baptizans ad remissionem peccatorum Spiritum infundit. ne in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti . Sacramentum ergo utrobique quantum ad formam exteriorem idem fuit, sed quantum ad effectum idem non fuit, quia illic sacramentum solum fuit; nam remissio peccatorum non fuit: hic
Abbreviated transcription (Latin):
sanguis euangelii preciosior est.
e stola uel orario.
ueterib noua institutio
adiecit. S tola que alio
nomine orarium uocat᷑.
que collo sacerdotis suꝑimponitur. ut
cum iugum dñi assumpsisse significet
quę acollo per anteriora descendens dex¬
trum latus ornat. & siniftrum. ut
doccat ipsum ꝑ arma iusticie a dexstris
& a sinistris. id est in prosperis & in
aduersis debere esse munitum sicut
scriptum est. Patientia uobis necessaria
est. ut reportetis promisiones. Et
itrum. Qui ꝑseucrauerit usq in finẽ
hic saluus erit. Inde est quod stola cũ
zona poderis. quibusclam nexib col¬
ligatur. quia uirtutes uirtutib soci¬
mundicia. per zonam
tis postremo casula suꝑponitur. que
hearitatem significat. sicut scriptum
est. Aalhue excellentiorẽ uiam uobis de¬
monstro. S i linguis hominum loquar

Expanded text:
sanguis Evangelii pretiosior est. CAP. X. De stola vel orario. veteribus nova institutio adjecit. Stola quae alio nomine orarium vocatur, quae collo sacerdotis superimponitur, ut eum jugum Domini assumpsisse significet, quae a collo per anteriora descendens dextrum latus ornat et sinistrum, ut doceat ipsum per arma justitiae a dextris et a sinistris, id est in prosperis et in adversis debere esse munitum, sicut scriptum est: Patientia vobis necessaria est, ut reportetis promissiones . Et iterum: Qui perseveraverit usque in finem hic salvus erit . Inde est quod stola cum zona poderis quibusdam nexibus colligatur, quia virtutes virtutibus socimunditia, per zonam tis postremo casula superponitur, quae charitatem significat, sicut scriptum est: Adhuc excellentiorem viam vobis demonst
Abbreviated transcription (Latin):
aerunt ꝑrecepto percipiendi baptisimi:
i ergo : Queritur
quando homines obli¬
gari ceperunt debito
ꝑcipiendi baptismi
hoc ueritati & rationi consentaneũ
esse ꝓbatur. ex co unumquẽq obligari
ccpisse. debito baptismatis suscipiendi.
ex quo uel post institutionem preceptũ
uel ante institutionem consilũ perce¬
ꝑit baptiz andi. Qui enim nec prius
contemptor cõsilii nec post p̃uarica¬
tor precepti extitit culpandus non
fuit. nisi forte quis aut prius aut
postea ita ignorans fuisse dicatur. ad
quem diuine institutionis notitia
perueniset nisi eus culya obstitisset.

Expanded text:
coeperunt praecepto percipiendi baptismi. coeperunt praecepto percipiendi baptismi. Si ergo quaeritur quando homines obligari coeperunt debito percipiendi baptismi, hoc veritati et rationi consentaneum esse probatur; ex eo unumquemque obligari coepisse debito baptismatis suscipiendi, ex quo vel post institutionem praeceptum vel ante institutionem consilium percepit baptizandi. Qui enim nec prius contemptor consilii, nec post praevaricator praecepti exstitit culpandus non fuit, nisi forte quis aut prius aut postea ignorans fuisse dicatur, ad quem divinae institutionis notitia pervenisset, nisi ejus culpa obstitisset.
Abbreviated transcription (Latin):
cisio cepit ꝓhiberi. Sicut enitn ante
pasfionem ipsam circuessio in statusu
ad remedium suscipiebatur. & tamen
etiam tunc baptismus sine ꝑiculo salu¬
tis non cõtẽpuebatur ab his quib prr¬
dicabatur. ita post passionem baptis¬
mus quasi in statu suo suscipiebatur
ai salutem. & tamen etiam tunc
circumcisio sine ꝑiculo salutis non
contempnebatur ab his quib finis ei
nondum manifestabatur. Postquã
autem dictum est. si circumcid i¬
ni. xp̃s uobis nichil ꝓdest. iam de¬
inceps non poterat circumeisio ad
salutem percipi. sicut prius postqua
cumcisio abhis dumtaxat quib in¬
iuncta fuerat. sinc periculo saluti
contempni. Rursum quẽ ad modum
in pͥncipio baptismus a iohanne sedñ
sialum sactamentũ dabatur ut bĩ qui
biptir andi usum non nouerant erudi¬
rentur. sic in nouissimo aquibusdam
siadib circumcisio dispensatorie scd̃m
soluti iaccamentum suscipiebatus. ut
hi qui circumcidi consucuerant᷑ scanda¬

Expanded text:
cisio coepit prohiberi. Sicut enim ante cisio coepit prohiberi. Sicut enim ante passionem ipsa circumcisio in statu suo ad remedium suscipiebatur, et tamen tunc etiam baptismus sine periculo salutis non contemnebatur ab his quibus praedicabatur, ita post passionem baptismus, quamvis in statu suo suscipiebatur ad salutem, et tamen tunc circumcisio sine periculo salutis non contemnebatur ab his quibus finis ejus nondum manifestabatur. Postquam autem dictum est: « Si circumcidimini, Christus nobis nihil prodest , » jam deinceps non poterat circumcisio ad salutem percipi, sicut prius, postquam cumcisio ab his duntaxat quibus injuncta fuerat sine periculo salutis contemni. Rursum quemadmodum in principio baptismus a Joanne secundum solum sacramentum dabatur, ut hi qui baptizandi usum non noverant erudirentur, sic in novissimo a quibusdam fidelibus circumcisio dispensatorie secundum solum sacramentum suscipiebatur, ne hi qui circumcidi consueverant scanda
Abbreviated transcription (Latin):
arentur. ne uelut allena. & preter rẽ
aliunde inducta subito putarentur.
lla igitur dimissa sunt. non proiecta.
& ista instituta sunt non usurpata.
ut diuini consilii auc toritas ubiq
seruaretur. & humana causatio ne
diuina opera reprehendere auderet
ãmoneretur. Quamuis ergo in passio¬
nerat xp̃i ꝑ quam consumata sunt
omnia. ueteris figurȩ status finem
acceperit. & noui eonstitutio sacra¬
menti exordium: tamen &s prius
aliquanto tempore. & noua incho¬
ata sũt ad consuetudinẽ. & uetera
postiodum aliquandiu tolerata
scđm dispensationẽ. Simulter ergo
utraq tempore illo siue ante passi.¬
onem. suie post ab eo ante quan¬
do inchoata sunt noua. donee post¬
modũ uetera sunt interdicta. & inisto
medio tempore quod fuit baptismus
cum circũcisione ab inchoatione sua
usq ad passionem xp̃i. hoc fuit citcũ¬
cisio cum baptismo post passionem xĩ
uiq ad illud tempus quo ipsa circũ¬

Expanded text:
arentur ne velut aliena, et propter rem arentur ne velut aliena, et propter rem aliunde inducta subito putarentur. Illa igitur dimissa sunt, non projecta, id est ista instituta sunt, non usurpata: ut divini consilii auctoritas ubique servaretur, et humana causatio, ne divina opera reprehendere auderet, amoveretur. Quamvis ergo in passione Christi, per quam consummata sunt omnia, veteris figurae status finem accepit, et novi constitutio sacramenti exordium, tum et prius aliquanto tempore et nova inchoata sunt ad consuetudinem, et vetera postmodum alm dispensationem. Similiter ergo fuerunt utraque tempore illo, sive ante passionem, sive post, ab eo quando inchoata sunt nova, donec postmodum vetera sunt interdicta. Et in isto medio tempore quod fuit baptismus cum circumcisione ab inchoatione sua usque ad passionem Christi, hoc fuit circumcisio cum baptismo, post passionem Christi usque ad illud tempus quo ipsa circum
Abbreviated transcription (Latin):
inde ꝑ xp̃m. siue per discipulos xp̃i.
aliquandiu solum ne consuetudine ab¬
erreret iusum ꝓductum. Nouissime
autem quando in uniuersum mundũ
rradicatorẽ baptizare missi sunt gene¬
raliter institutum. Uidentur autem hic
tria tempora distinguenda. P rimum
enim ante baptismum airumcisio
sela statum habuit. & suscipiebatur
ad iustificationem sine bartismo. No¬
uissime autem nune post cireũcisionẽ
soluis baptismus statum habet. & iele¬
bratur ad salutem sine arcumaisione.
Fuit autem medium tempus qͥddã
quanclo & arcumcisio & baptismus
cumcisio ut finiretur. aliud id est baptis¬
mus ut confirmaretur. O portuit enim
ut & illa q̃ firienda etãt nequaquã subi¬
to uel precipitanter. sed paulatim. &
quasi cum quadam reuerentia dimitte¬
rentur. ut ostendant᷑ bona suisse tempo¬
re suo. & similiter quȩ incipienda erãt
non subito in auctoritatem assumeren¬
tur. sed cum mora oe grauitate incho¬

Expanded text:
inde per Christum, sive per discipulos Christi, inde per Christum, sive per discipulos Christi, aliquandiu solum, ne a consuetudine abhorreret in usum productum; novissime autem, quando in universum mundum praedicatores baptizare missi sunt, generaliter institutum. Videntur autem haec tria tempora distinguenda: Primum enim ante baptismum circumcisio sola statum habuit, et suscipiebatur ad justificationem sine baptismo. Novissime autem nunc post circumcisionem solus baptismus statum habet, et celebratur ad salutem sine circumcisione. Fuit autem tempus medium quoddam, quando et circumcisio et baptismus cumcisio, ut finiretur, aliud, id est baptismus, ut confirmaretur. Oportuit enim ut et illa quae finienda erant nequaquam subito vel praecipitarentur, sed paulatim, et quasi cum quadam reverentia dimitterentur, ut ostenderentur bona fuisse tempore suo, et similiter quae incipienda erant non subito in auctoritatem assumerentur, sed cum mora et gravitate incho
Abbreviated transcription (Latin):
quãdo institiitum
sit sacramentum
baptis¬
mi. ex quo deinceps licitum non fuit illud
negligere. & quando illud suscipere de¬
bitum fuit. & sunt quidem supͣ hoc
diuerse plurium astimationes. Alii
dicunt ex eo institutum baptisina quo
xp̃e nichodemo nocte ad se uenienti no¬
ue modum regenerationis insinuans
ant. Nisi quis renatiis fuerit ex aqua
& spiritu sancto. non potest intrare
in regium di. Alii dicunt institutionẽ
luptismi ec co cepisse. quo xp̃e post re¬
surrctionem suam in celum ascensurus.
discipulos ad predicandum milit diccñ.
Itc decete omnes gentes baptizãtesies in
nomine patris ce filii & sp̃s sancti. Qda
institutionem baptismi ex eo cepisse putãt.
quo iohannes in aqua baptizare cepit pre¬
dicans bartizaturum in spiritu. Alii
in passione xp̃i. quando dixit consuma¬
tum est. omnia ueteris testam̃ti sacsam̃ta
finem acccrisse & noui exerdium putãt.
Cõmodius autem uiletur ut dicamꝰ.
bartismum prius per iohannem. & de¬

Expanded text:
quando institutum sit sacramenta baptismi, ex quo deinceps licitum non fuit illud negligere, quando illud suscipere debitum fuit. Et sunt quidem super hoc diversae plurium aestimationes. Alii dicunt ex eo institutum baptismum quod Christus Nicodemo nocte ad se venienti modum novae regenerationis insinuans ait: « Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sin regnum Dei . Alii dicunt institutionem baptismi ex eo coepisse, quo Christus post resurrectionem suam in coelum ascensurus discipulos ad praedicandum misit, dicens: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti . » Quidam institutionem baptismi ex eo coepisse putant quod Joannes in aqua baptizare coepit, praedicans baptizaturum in Spiritum . Alii in passione Christi, quando dixit: « Consummatum est , » omnia Veteri Testamenti sacramenta finem accepisse, et Novi exordium putant. Commodius autem videtur ut dicamus baptismum prius per Joannem, de
Abbreviated transcription (Latin):
AERA MENẼU:
baptismi primũ est int̃
omnia sacramenta in
quib salus constare
uidetur. De ipso namq dñs dicit. Nisi
quis renatus fuerit ex aqua &e spiritu sc̃õ
non poterit intrare in regnum celoꝵ.
Item. qui crediderit & baptizatus fuerit
saluus erit. Et ec sunt gͥ que de saeram̃to
baptismi principaliter inquirenda ꝓpo¬
nimus. Primum quid sit baptismus.

Expanded text:
acramentum baptismi primum est inter omnia sacramenta, in quibus salus constare probatur. De ipso namque Dominus dicit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum coeloiterum: Qui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit . Haec sunt igitur quae de sacramento baptismi principaliter inquirenda proponimus. Primum quid si baptismus;
Abbreviated transcription (Latin):
de non sibi tamen solũmodo ambu¬
lant. sed toti corporl. Et adhune
modum unumquodq quod habet
solum inse. non habet selũmodo ꝓp̃t
se. quamuis sed̃m dispẽsationem obti¬
nuit largitoris & distributoris
lapientissimi singula suit omnium.
& omnia singuloꝵ. Quis quis ergo
donum gr̃e dei percipere meruit.
sciat non ad se solum ꝑtinere quod
habet. etiam si solus habeat. Et ac itaq
similitudine ecelesia sancta. idest uns¬
uersitas fidelium corpus xp̃i uecatur.
ticipatio in nomine designatur. quãdo
tia spiritus xp̃i. ut ab uncto sit unc
quippe unctus interpietatur. illo uide¬
licet oleo leticie pre cunctis par
ticipib suis scd̃m pleni tudinem acce¬
pit. & cunctis participib suss quail ca¬
put menbris scđ̃m participationem
mitatẽ uestimenti defluxit. ut ad to¬
tum efflueret. & totum uiufficaret.
Quando igitur:. xp̃imus efficeris. men¬
cipans sp̃m xep̃i. Quid est ergo ccelesiu
nisi multitudo fidelium. uniuersitas

Expanded text:
et non sibi tamen solummodo ambuet non sibi tamen solummodo ambulant, sed toti corpori. Et ad hunc modum unumquodque quod habet solum in se non habet solummodo propter se quatenus secundum dispensationem optimi largitoris et distributoris sapientissimi singula sint omnium et omnia singulorum. Quisquis ergo donum gratiae Dei percipere meruit, sciat non ad se solum pertinere quod habet etiam si solus habet. Hac itaque similitudine Ecclesia sancta, id est universitas fidelium corpus Christi vocatuticipatio in nomine designatur, quando tia spiritui Christi, ut ab uncto sit unct Christus quippe unctus in tempore illo videlicet oleo laetitiae, quod pribus suis secundum plenitudinem accepit, et cunctis participibus suis quasi caput membris secundum participationem mitatem vestimenti defluxit, ut ad totum deflueret, et totum vivificaret. Quando igitur Christianus efficeris, memcipans spiritui Christi. Quid est ergo Ecclesia, nisi multitudo fidelium, universitas
Abbreviated transcription (Latin):
In corpore uno spiritus unus. Nichil
in corpore mortuum. Nichil extra
corpus uiuum. Per fidem menbra
esficimur. ꝑdilectionem uiuificam᷑.
ser fidem accipimus uuionem. per
xp̃i & sanguinem uiuificainur: per
baptisinum efficimur menbra corpo¬
ris. ꝑ corpus auten xp̃i efficimur par¬
ticipes uiusficationis.
De ecclesia c quid sit ȩceles ia.
Celesla sĩa corpus
ficata. & unita fide
una . & sanctificata. F uius corporis
menbra singuli fidelium cxistunt. om¬
nes corpus unum. ꝓpter sp̃m unum
& fidem unam: quemadmodum in
corpore humano singula quȩq men¬
bra ꝓpria ac discreta officia habent.¬
soli aga quod solum agit. sic in cor¬
pore sc̃ẽ ecclesie dona gratiaꝵ distri¬
buta sunt. & tamen unusquisq nõ
sibi soli habet. etiam ul quod solus ha¬
bet. Selienim oculi uident. & tam̃
solũmodo sibi non uident. sed toti
cerpori. Sole aures audiunt. & ta¬
toti corpori. Soli pedes ambulant.

Expanded text:
brum Christi. In corpore uno spiritus unus. Nihil brum Christi. In corpore uno spiritus unus. Nihil in corpore mortuum, nihil extra corpus vivum. Per fidem membra efficimur, per dilectionem vivificamur. Per fidem accipimus unionem; per et sanguinem vivificamur. Per baptismum efficimur membra corporis, per corpus autem Christi efficimur participes vivificationis. CAP. II. De Ecclesia, quid sit Ecclesia. Ecclesia sancta corpus ficata, et unita fide una, et sanctificata. Hujus corporis membra singuli quique fidelium existunt; omnes corpus unum, propter spiritum unum, et fidem unam. Quemadmodum autem in corpore humano singula quaeque membra propria ac discreta officia habent,soli agit quod solum agit, sic in corpore sanctae Ecclesiae dona gratiarum distributa sunt, et tamen unusquisque non sibi soli habet, etiam id quod solus habet. Soli enim oculi vident; et tamen sibi solummodo non vident sed toti corpori. Solae autem aures audiunt nec tatoti corpori. Soli pedes ambulant
Abbreviated transcription (Latin):
uit relinqueretur. Accepta ergo sci¬
entia ueritatis per legem conari cepit
ut psiceret. sed pressus concupiscen¬
tia. quia grãm achuuantem non
babuit. ab opere uirtutis defecit.
nec bonum perficere. Post hec itaq
conuenienter gratia data est que &e
illuminaret cecum. & sanaret in¬
frmum. Illumquaret ignorantiã.
rfrigeraret concupiscentiam. Illums¬
uaret ad cognitionem ueritatis in¬
flamaret ad amorem uirtutis. Prop¬
terea spiritus in igne datus est. ut
lumen hab̾et & flãmam. lumen
ad cognitionem. flammã ad dilec¬
tionem. Porro sicut spiritus homii¬
us mediante capite. ad menbra ui¬
menbra multa. & constat unum
corpus ex capite & menbris & in uno
copore sp̃s unus. Cuius plenitudo
quidem in capite est. particiratio in
menbris. Siergo corpus unum est.
ce sp̃s unus. quod in corpore ipso ñ
est. aspiritu uiuificari non potest.
sicut scriptum est. Qui non habet
sp̃m xp̃i. hic non est eius. Qui enim

Expanded text:
vit, relinqueretur. Accepta ergo scivit, relinqueretur. Accepta ergo scientia veritatis per legem conari coepit ut perficeret sed pressus concupiscentia quia gratiam adjuvantem non habuit, ab opere virtutis defecit. nec bonum perficere. Post haec itaque convenienter gratia data est quae illuminaret caecum, et sanaret infirmum; illuminaret ignorantiam, refrigeraret concupiscentiam; illuminaret ad cognitionem veritatis; inflammaret ad amorem virtutis. Propterea Spiritus in igne datus est ut lumen haberet, et flammam; lumen ad cognitionem, flammam ad dilectionem. Porro sicut spiritus hominis mediante capite ad membra vimembra multa, et constat unum corpus ex capite et membris et in uno corpore Spiritus unus. Cujus plenitudo quidem in capite est participatio in membris. Si ergo corpus unum est, et spiritus unus qui in corpore ipso non est, a Spiritu vivificari non potest sicut scriptum est: Qui non habet Spiritum Christi hic non est ejus . Qui enim
Abbreviated transcription (Latin):
Q uia lex neminem ad perfectum du¬
xit. Lex enim ignorantiam docere
potuit. infirmitatem adiuuare non
potuit. Duo hec mala in homine fue¬
runt. & ex his ectera mala hominis
omnia processerunt. Unum fuit
ignorantia. aliud concupiscentia. Igno¬
rantia boni. concupiscentia mali.
Ex ignorantia uenit delictum: ex
concupiscentia peccatum. Fec igit᷑
duo in homine. ab inicio fuerunt.
Sed ut cognosceret homo morbũ
suum. dimissus est totus sibi. ne
forte gr̃am suꝑfluam iudicaret.
si prius infirmitatis suȩ defectũ
non agnosceret. Positum est ergo
tempus naturalis legis. ut natu¬
ra per se operaretur. non quod ꝑ se
quicquam posset. sed ut se ñ posse
gnosceret. Illa eigo sibi relicta errare
cepit aueritate per ignorantiam. &
conuicta est de cccitate. postmodum
etiam uincenda de infirmitate. Da¬
ta est lex scripta. ut ignorantiam il¬
luminaret. sed infirmitatem non
corroboraret. ut in ea parte homo
qua defectum suum agnouit iuua¬
retur. ubi autem per se stare puta¬

Expanded text:
quod lex neminem ad perfectum duxit . Lex enim ignorantiam docere potuit infirmitatem, adjuvare non potuit. Duo hic mala in homine fuerunt, et ex his caetera mala hominis omnia processerunt. Unum fuit ignorantia, alterum concupiscentia; ignorantia boni, concupiscentia mali. Ex ignorantia venit delictum, ex concupiscentia peccatum. Haec igitur duo in homine ab initio fuerunt; sed ut cognosceret homo morbum suum, dimissus est totus sibi: ne forte gratiam superfluam judicaret; si prius infirmitatis suae defectum non agnosceret. Positum est ergo tempus naturalis legis ut natura per se operaretur, non quod per se quidquam posset, sed ut se non posse agnosceret. Illa ergo sibi relicta errare coepit a veritate per ignorantiam, et convicta est de caecitate; postmodum etiam convincenda de infirmitate. Data est lex scripta ut ignorantiam illuminaret, sed infirmitatem non corroboraret ut in ea parte homo qua defectum suum agnovit juvaretur. Ubi autem per se stare puta
Abbreviated transcription (Latin):
quam leco suo iudicet. ubi p̃sentib
presto sit:. sed ȩterna stabilitate ipse
uise manens. totus adesse reb omnib
potest. & singulis totus. quaniuis in
quib habitat. habeant eum pro
mum templum sue gr̃e bonitatis
hedisicat: habitare in omnib adhue
dicitur ds. quia in eis occulte agit ut
ꝓficiendo perseuerantib perficit. Quã¬
obren deus Ribiq presens est. ubiq totꝰ.
non in omnib habitat. sed in eis tãtũ
quos efficit beatissimum templum
suum. uel beatissima templa sua.
cruens eos a potestate tenebraꝵ. & tranˢ¬
ferens in regnum claritatis sue quod
incipit a regeneratione. Cum igitur
habitationẽ qus cogitas. unitatem
cogita. congregationẽq scõꝵ maxime
in çelis. Ebi ꝓpterea precipue habitare¬
deus dicitur. quia ibi fit uoluntas
eus perfecta eoꝵ in quib habitat
ebedientia. ecinde in terra ubi hedi¬
ficat domum suam habitat in fine
scl̃i dedicandam. X̾ p̃m autem dñm

Expanded text:
nquam loco suo indiget ubi praesentibus nquam loco suo indiget ubi praesentibus praesto sit, sed aeterna stabilitate ipse in se manens totus adesse rebus omnibus potest, et singulis totus, quamvis in quibus habitat habeant eum pro mum templum gratia suae bonitatis aedificat. Habitare etiam in hominibus adhuc dicitur Deus, quia in eis occulte agit ut entibus et proficiendo perseverantibus perficit. Quamobrem Deus qui ubique praesens est, et ubique totus non in omnibus habitat, sed in eis tantum quos efficit beatissimum templum suum, vel beatissima templa sua, eruens eos a potestate tenebrarum, et transferens in regnum claritatis suae quod incipit a regeneratione. Cum igitur habitationem ejus cogitas; unitatem cogita congregationemque sanctorum, maxime in caelis, ubi propterea praecipue dicitur habitare, quia ibi fit uoluntas eius perfecta eorum in quibus habitat oboedientia; deinde in terra, ubi aedificans habitat domum suam in fine saeculi dedicandam; Christum autem deum
Abbreviated transcription (Latin):
quam est absens in se ipso autem
quia non continetur ab eis quib ẽ
presens. tãquama sine his esse non
possit. S icut autem nec abest ab illo¬
in quo non habitat. & tonus adest
quamuis ille eum non habeat. ita
& illi in quo habitat totus est.
capiat. Neq ensi ad habitandũ
liuidit se per hominum corda seu
corpora. aliam sui partem huic tribu¬
ens. illi aliam. sicut lux ista ꝑ. aditus
& fenestras domoꝵ. sed potius siquẽ¬
libet sonum cum corporea ressit. ae
transitoria surdus non capit. surda¬
ster non totum capit. atq inhis qui
qudiunt. cum pariter ei propinquãt:
tantomagis alius alio capit. quanto
est dicutioris auditus. tanto autem
iinus. quanto est obtonsioris au¬
ditus. cum ille non uarie magis
ininusue sonat. sed in coloco in quo
sunt omnes equaliter p̃sto sit qͣnto
excllentius deus natura incorporea
& immutabilis uiua. qui ñ sicut
sonus ꝑ moras tempoꝵ. tendi & di¬
uidi non potest. nec spacio acrio ta¬

Expanded text:
quam est absens; ia se ipso autem, quam est absens; ia se ipso autem, quia non continetur ab eis. quibus est praesens, tamquam sine his esse non possit. in quo non habitat, et totus adest, quamuis eum ille non habeat, ita et illi, in quo habitat, totus est capiat. Neque enim ad habitandum diuidit se per hominum corda seu corpora aliam sui partem huic tribuens illi aliam sicut lux ista per aditus et fenestras domorum, sed potius, si quemlibet sonum, cum corporea res sit ac transitoria, surdus non capit, surdaster non totum capit atque in his, qui audiunt, cum pariter ei propinquent, tantest acutioris, tanto autem minus quanto est obtusioris auditus, cum ille non varie magis minusve sonet, sed in eo loco in quo sunt omnes aequaliter praesto sit. Quanto excellentius Deus natura incorporea et immutabilis et viva, qui non sicut sonus per moras temporum tendi et dividi potest; nec spatio aereo ta
Abbreviated transcription (Latin):
poposcit. ut dupliciter in eo sp̃s
in omnib sanctis sunt alii sanctio¬
res. nisi habũdãtꝰ habẽdo habitatorẽ
d̃m . Quomodo ergo uerum supra
diximus. quod d̾s̃ ubiq sit totus.
quando ii aliis est amplius. in alis¬
ast minus .d Sed non est negligenter
intuendum quod diximus in se ipso
ubiq totum. Non ergo ieis. quia
alia plus cum alia capiunt: ininus.
Ideo enim ubiq esse dicitur. quia nul¬
li parti rerum absens est. Ideo totus.
quia non parti rerum partem suam
presentem p̃bet. & alteri parti alte¬
ram partem. equales equalib mi¬
nori ucro minorem. maioriq maio¬
rem: sed non solum unquersitati ere¬
ature. uerum etiam euilibet par¬
ti qus totum pariter adest. Porro
autem quod parum diftinete puta
uimus posse intelligi. cum dicere¬
mui dm̃ esse ubiq totum. nosi ad¬
deremus in se ipso: uideo diligentius
exponendum. Quomodo enim ubi¬
q si inse ipso ͦ Ubiꝰ scilicet: quia mil¬

Expanded text:
poposcit, ut dupliciter in eo fierepoposcit, ut dupliciter in eo fierein omnibus sanctis sunt aliis alii sanctiores, nisi abundantius habendo habitatorem deum? quo modo ergo uerum supra diximus, quod deus ubique sit totus, quando in aliis est amplius in aliis minus? sed non est neglegenter intuendum, quod diximus in se ipso esse ubique totum, non ergo in eis, quae alia plus eum capiunt alia minus. ideo enim ubique esse dicitur, quia nulli parti rerum absens est, ideo totus, quia non parti rerum partem suam praesentem praebet et alteri parti alteram partem, aequales aequalibus, minori uero minorem maiorique maiorem, sed non solum uniuersitati creaturae uerum etiam cuilibet parti eius totus pariter adest. hique auimus posse intellegi, cum diceremus deum esse ubique totum, nisi adderemus in se ipso\', nideo diligentius exponendum. quo modo enim ubique, si in se ipso? ubique scilicet, quia nus
Abbreviated transcription (Latin):
ita trinitas unus ds̃. Uerum esł illud
multo miralius quod cum ds̃ ubiq
sit totus. non tamen in omnib babi¬
tat. Nou enim omnib dici potest. qͦd
ait apostolus. uel quod iam dixi. uel
etiam illud. Nescitis quia templum
dei estis & spiritus dei habitat in uobi.
porro audeat opinari. nisi quisquis
inseparabilitatem trinitatis ignorat
aut filius. in quo non habitat sp̃s
sc̃e. aut in aliquo sp̃s sanctus. in quo
non pater & silius : Unde fatendũ
est. ubiq esse dm̃ per diuinitatis pre¬
tationem. ubi ꝓculdubio gra dilecti¬
onis eius agnolcitur. non dicimus
pater nrͣ qui ubiq es cum & hoc
uerum sit. sed pater nr̃ qui es in
celis. ut templum qus potius in
oratione comemoremus. quod & nos
ipsi esse debemus. & inquantum
sumus. in tantum ad qus societatẽ
e adoptionis familiam ꝑtinemus:¬
non in omnib habitat etiam in
quib habitat. non equaliter habitat.
Nam unde est illud quod heliscus

Expanded text:
ita Trinitas unus Deus. Verum illud ita Trinitas unus Deus. Verum illud est multo mirabilius quod cum Deus ubique sit totus, non tamen in omnibus habitat. Non enim omnibus dici potest quod ait Apostolus, vel quod jam dixi, vel etiam illud. Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? porro audeat opinari nisi quisquis inseparabilitatem Trinitatis ignorat aut Filius, in quo non habitat Spiritus sanctus, aut in aliquo Spiritus sanctus in quo non et Pater et Filius? Unde fatendum est ubique esse Deum per divinitatis praetationem ubi procul dubio gratia dilectionis ejus agnoscitur, non dicimus Pater noster qui es ubique, cum et hoc verum sit, sed Pater noster qui est in coelis , ut templum ejus in oratione potius commemoremus quod et nos ipsi esse debemus; et in quantum sumus in tantum ad ejus societatem et adoptionis familiam pertinemusnon in omnibus habitat; etiam in quibus habitat non aequaliter habitat. Nam unde est il
Abbreviated transcription (Latin):
Q uomodo mediator dei & hominũ
quoq illum. qui in deo sit ubiq dif¬
fusum. ex hoc nimirũ intelligi uolenᷤ
etiam in paradiso esse potussse qui
ubiq sit. Noli itaq dubitare ibi
nunc esse homiuem xp̃m iħin. unde
uenturus est. Nemoriter quocy
recole. & sideliter tene. xp̃ianam
posui de sapientia eius. Attingit afine
usq ad finem fortiter. & disponit om̃ia
suauiter. Itemq scriptum est. Sp̃s dñs
repleuit orbem terraꝵ. E iq dicitur
in quodam psalmo. Quo ibo aspiritu
tuo. & quo a facie tua fugiam Si
ascendero in celum tu illie es. si descen¬
dero in infernum ades. Sed sicut est
as ubiq per cuncta diffusus. ut nõ
sit qualitas mundi. sed substantia cre¬
atrix mundi. sine labore regens. ce sine
onere continens mundum. non tam̃
per spacia locoꝵ. quasi mole diffusa.
ita ut indimidio corpore mundi sit
dimidius. & in alio dimiͣo dimidius.
tus loco. sed in se ipso totus. ubiq totus:¬
ita pater. ita filius. ita spiritus sanctus.

Expanded text:
quomodo mediator Dei et hominumquoque illum qui in Deo sit ubique diffusum, ex hoc nimirum intelligi volens etiam in paradiso esse potuisse qui ubique sit. Noli itaque dubitare ibi nunc esse hominem Jesum Christum unde venturus est. Memoriter quoque recole et fideliter tene Christianam posui de sapientia eius: Adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter; itemque scriptum est: Spiritus domini repleuit orbem terrarum, eique dicituin quodam psalmo. Quo ibo a spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam? Si ascendero in coelum tu illic es, si descendero ad infernum ades . Sed sic est Deus ubique per cuncta diffusus, ut non sit qualitas mundi, sed substantia creatrix mundi, sine labore regens et sine onere continens mundum. Non tamen per spatia locorum quasi mole diffusa, ita ut in dimidio mundi corpore sit dimidius, et in alio dimtus loco sed in se ipso ubiqIta Pater, ita Filius, ita Spiritus sanctus,
Abbreviated transcription (Latin):
in natura. ut ꝑ id quidem quod de
nr̃o unum secum faceret. nos sibi
iungret. ut cum ipso unum essemꝰ.
ꝑ id quod nr̃m sibi unitum erat.¬
& per ipsum. unum etiam cum
patre. qui cum ipso unum erat.
Pater inquit sc̃e. serua eos in no¬
mine tuo. quos dedisti michi. ut
siut unum. sicut & nos. Non
pro eis autem rogo tantum. sel oe
ꝓcis qui credituri sunt ꝑ uerbum
eoꝵ in me. ut ᷑ ĩpsi in nobis unũ

Expanded text:
in natura, ut per id quidem, quod de in natura, ut per id quidem, quod de nostro unum secum faceret, nos sibi uniret, ut cum ipso unum essemus; per id quod nostrum sibi unitum erat; et per ipsum unum esse cum Patre, cui cum ipso unum erat. Pater, inquit, sancte, serva eos in nomine tuo quos dedisti mihi, ut sint unum sicut et nos. Non pro eis autem rogo tantum: sed pro eis qui credituri sunt per Verbum eorum in me: ut et ipsi in nobis unum
Abbreviated transcription (Latin):
hominem &e dm̃ reconciliationis &e
pacis mediator esse posset. Suscepit
humanitatem ꝑ quam hominib appro¬
pinquaret. retinuit diumitatem
per quam adeo non rececleret. Factus¬
est homo. sustinuit penam. ut de¬
monstraret affectum. seruauit iusti¬
tiam. ut conferret remedium. Uer¬
bum quippe quod cum patre deo
unum erat. per ineffabilem unitatẽ.
cum homine assumpto. unum factũ
est Radinirabilem unionem. Unitã
in natura. unio in persona. cum
patre deo unum in natura. non in
persona. cum homine assumpto unũ
in persona non in natura. Quid
magis unum quam unitas. Quod
unitate unum est: sũme unum
at. Uerbum & pater unitate unũ
erant. quia natura unum erant. &
uoluit ipsum uerbum nobiscũ unũ¬
ficri. ut nos in se & per se unũ face¬
ret etiam unum cum illo. cum qͦ
ipsum unum crat. Assumpsit gͣ
ex nobis urãm naturam. ut cam
sibi sociaret ꝑ unionem in ꝑsona.
quȩ sociata non erat. ꝑ unitatem

Expanded text:
hominem et Deum reconciliationis et hominem et Deum reconciliationis et pacis mediator esse posset. Suscepit humanitatem per quam hominibus appropinquaret. Retinuit divinitatem per quam a Deo non recederet. Factus homo, sustinuit poenam, ut demonstraret affectum; servavit justitiam, ut conferret remedium. Verbum quippe quod cum Patre Deo unum erat per ineffabilem unitatem, cum homine assumpto unum factum est per admirabilem unionem. Unitas in natura, unio in persona. Cum Patre Deo unum in natura, non in persona, cum homine assumpto unum in persona, non in natura. Quid magis unum quam unitas? Quod unitate unum est summe unum est. Verbum et Pater unitate unum evoluit ipsum Verbum unum nobiscum fieri, ut nos in se, et per se unum faceret etiam cum illo, cum quo ipsum unum erat. Assumpsit ergo ex nobis nostram naturam, ut eam sibi sociaret per unionem in persona, quae sociata non erat per unitatem
Abbreviated transcription (Latin):
pƿter immortalem diuiuitatem. &
uerus ds simul & uerus homo fu¬
it. ꝓpter inseparabilem diumitatis
& humanitatis unionem.
Q uod per hominem uerbo unitum.
deo. uniuntur homines qui menbra
POST̃OLUS
die tẽ. Mecliator
non est uius. ds̃
autem uuus est. Duo enim erant ds
& homo: diuersi & aduersi. Deus
erat iustus. gͥe homo erat iniustus:
in hoc nota aduersos Pomo erat mi¬
ser. ds beatus: in hoc nota huersos.
Si igitur homo & aduersus deo erat
ꝑ iniustitiam. & diuersus a deo
ꝑ miseriam. propter hoc necesse ha¬
buit homo primum quidẽ iustifica¬
Ni a cula. ut reconciliaretur. postea
uerbo liberari amsseria. ut reformare¬
tur. In hoc ergo mediatore eguit homo
ad dm̃. ut reconciliaretur illi. & re¬
duceretur ad illum. Sed causam dis¬
sidentium agendam cõuenienter su¬
scipere non possunt qui non aliqua
iocietatis ac pacis amicicia utrisq fami¬
liaris ac ꝓpinquus existeret. Propter
hoc filius dei factus est homo. ut inter

Expanded text:
propter immortalem divinitatem; et propter immortalem divinitatem; et verus Deus simul et verus homo fuit propter inseparabilem divinitatis et humanitatis unionem. CAP. XII. Quod per hominem Verbo unitum Deo uniuntur omnes qui membra Apostolus dicit: Mediator non est unius; Deus autem unus est . Duo enim erant Deus et homo: diversi et adversi. Deus erat justus; homo erat injustus: in hoc nota adversos. Homo erat miser, Deus beatus, in hoc nota diversos. Sic igitur homo et adversus Deo erat per injustitiam, et diversus a Deo per miseriam. Propter hoc necesse habuit homo, primum quidem justificari a culpa, ut reconciliaretur, postea vero liberari a miseria ut reformaretur. In hoc ergo mediatore egnit homo ad Deum ut reconciliaretur illi, et reduceretur ad illum, sed causam dissidentium agendam convenienter suscipere non posset, qui non aliqua societatis ac pacis amicitia utrique familiaris, atque propinquus existeret. Propter hoc ergo Filius Dei factus est homo; ut inter
Abbreviated transcription (Latin):
& anima sunul iuneta persona esse ha¬
bet. non tamen alia quam uerbum.
quia una est persona homo & uerhũ.
Unio enim unum facit. Caro enim &
anua simul iuncta persona fusssent.
si una cum uerbo persona non fuissent.¬
est ꝑsona. & iterum recte dicimus
quia homo est persona. & similiter
recte dicimus quia uerbum & homo
non due sunt. sed una persona Item
reete dicimus. quia uerbum ex quo
homo factus est. nũquam postea hõ
esse desiit. quia se nec in morte car
nsi assumpta humanitate unquam
diuisit. Quappter xp̃c etiam in
morte carnis sue nec deus esse desiit.
quia in uera deitate inmortalis per¬
mansit. nec persona esse desiit. qͥa
uerbũ fuit. nec homo esse desiit. qa
diuinitas eius ab humanitate sua non
recessit. Sola anima a carne ad tempꝰ
diuisa est. sed diuinitas nec ab anima
nec a carne separata est. X p̃e ergo oe
uere mortuus fuit ꝓpter mortuam
carnem. & uere uiuus ꝑmansit.

Expanded text:
et anima simul injuncta, persona esse haet anima simul injuncta, persona esse habet, non tamen alia quam verbum, quia una persona homo et verbum. Unio quippe unum facit. Caro namque et anima simul juncta persona fuissent, si una cum verbo persona non fuissent.est persona et iterum recte dicimus quod homo est persona; et similiter recte dicimus, quod verbum et homo non sunt duae, sed una persona. Iterum recte dicimus quod verbum ex quo homo factum est, nunquam postea homo esse desiit; quia se nec in morte carnis suae ab assumpta humanitate unquam divisit. Quapropter Christus etiam in morte carnis suae nec Deus esse desiit; quia in vera Deitate immortalis permansit: nec persona esse desiit, quia verbum fuit; nec homo esse desiit, quia divinitas ejus ab humanitate sua non recessit. Sola anima a carne ad tempus divisa est, sed divinitas nec ab anima nec a carne separata est; Christus ergo et vere mortuus fuit propter mortuam carnem, et vere vivus permansit