comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quendam hodie indauid dicendo pꝰ
tantum temꝑis sic̃ supͣ dic̃tũ est ho¬
die siuocem eiꝰ audieritis: nolite obdu¬
rare coida ur̃a. Nam si eis iħc reqͥẽ
prestitisset: nunqͣm de alio loqueret᷑
post hanc diem. Itaq relinqͥtur sabatis¬
mus popło dĩ. Qui enim ingressus ẽ.
inreqͥem eiꝰ: etiam ipse reqͥeuit aboꝑibꝰ
suis sic̃ & asins ds̃. festinemꝰ gͦ ingredi
mnillam reqͥem. ut ne midipsum qͥs
incidat ĩmcredulitatis exemplum.

Expanded text:
cendo post tantum temporis sicut supra dictum est hodie si vocem eius audieritis nolite obdurare corda vestra nam si eis Iesus requiem praestitisset numquam de alio loqueretur posthac die itaque relinquitur sabbatismus populo Dei qui enim ingressus est in requiem eius etiam ipse requievit ab operibus suis sicut a suis Deus festinemus ergo ingredi in illam requiem ut ne in id ipsum quis incid
Abbreviated transcription (Latin):
ibi necessario dilectio dei. Qui enim non
diligit: deum. quomodo diligit proximum
tanquam se ipsum: quandoquidem non di-¬
ligit & seipsam: Est quippe impius & ini¬
quus. Qui autem diligit iniquitatem:
non plane cliligit. s odit animam siram.
Hoc ergo preceptum dñi teneamus. ut
nos inuicem diligamus: & quicquid aliud
precepit facimus. qm̃ quicquid est aliud.
hic habemus. Discernitur quippe ista di
lectio: ab ea dilectione. qua se inuicem di¬
ligunt homines. sicut homines. Nam ut
discerneretur: adiunctum est. ficut dile-¬
xi tios. Utquid enim noe diligit xp̃c:
nisi ut possimus regnare cum xp̃o: Ad
hoc ergo & nos inuicem diligamus. ut
dilectionem nr̃am discernamus a cete-¬
ris: qui non adhuc inuicem diligunt.
quia nec diligunt. Qui autem se ꝓꝑter
habendum deum diligunt: ipsi se dili-¬
gunt. Ergo & ut se diligant: deum dili
gunt. Non est hec dilectio. in hominibus
omnibus. Pauci se ꝓpterea diligunt :

Expanded text:
ibi necessario etiam dilectio Dei. Qui enim non ibi necessario etiam dilectio Dei. Qui enim non diligit Deum, quomodo diligit proximum tanquam seipsum; quandoquidem non diligit et seipsum? Est quippe impius et iniquus; qui autem diligit iniquitatem, non plane diligit, sed odit animam suam . Hoc ergo praeceptum Domini teneamus, ut nos invicem diligamus; et quidquid aliud praecepit, faciemus: quoniam quidquid est aliud hic habemus. Discernitur quippe ista dilectio ab ea dilectione qua se invicem diligunt homines sicut homines. Nam ut discerneretur, adjunctum est: sicut dilexi vos. Ut quid enim nos dilexit Christus, nisi ut possimus regnare cum Christo? Ad hoc ergo et nos invicem didilectionem nostram discernamus a caeteris, qui non ad hoc se invicem diligunt, quia nec diligunt. Qui autem se propter habendum Deum diligunt, ipsi se diligunt: ergo ut se dgunt. Non est haec dilectio in omnibus hominibus. Pauci enim se diligunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod autem hio ita dixit. hoc est man¬¬
datum meum. uelut non sit aliud: quid
putamus fratres mer: Numquidnam so-¬
lum enis de ista dilectione mandatum est:
quia diligimus inuicem: Honne est & ali¬
ud maiis: ut diligamus deum: Aut uero
de sola nobis deus dilectione mandauit:
ut alia non requiramus: Tria certe com-¬
mendat apłs̃. dicens. Manent autem fides.
spes. caritas. tria hȩc: maior attem horum
caritas. Et si in caritate hoc est. in caritate.
concduduntur. duo illa precepta: maior tam̃
dicta esse. non sola. De fide igitur nobis quã
multa mandata sunt. quam multa de spe:
quis potest cunta colligere. quis enume¬
rando sufficere : S intueamur: quod ait
idem apostolus. Plenitudo legis est caritas.
Abi ergo caritas est: quid est quod possit
deesse: llbi autem non est: quid est quod
possit prodesse : Demoncredit: nec dili¬
git. Nemo diligit: qui non credit. Frustra
qͥdẽ s tam̃ potest sꝑare ueniã qͥ ñ diligit. Ne¬

Expanded text:
Quod autem hic ita dixit, Hoc est manQuod autem hic ita dixit, Hoc est mandatum meum, velut non sit aliud, quid putamus, fratres mei? Numquidnam solum ejus de ista dilectione mandatum est, qua diligimus invicem? Nonne est et aliud majus, ut diligamus Deum? Aut vero de sola Deus nobis dilectione mandavit, ut alia non requiramus? Tria certe commendat Apostolus dicens: Manent autem fides, spes, charitas, tria haec: major autem horum charitas . Et si in charitate, hoc est in dilectione concluduntur duo illa praecepta; major tamen dicta est esse, non sola. De fide igitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere, quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem apostolus, Plenitudo Legis charitas . Ubi ergo charitas est, quid est quod possit deesse? ubi autem non est, quid est quod possit prodesse? Daemon credit , nec diligit: nemo diligit, qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit: ne
Abbreviated transcription (Latin):
candi a me presciremini: sed sit & in uo¬
bis. cum hoc efficimini quod prescitui de
uobis. Impleatur autem ur̃m. quia beati
eritis quod nondum estis: sicut creati estis.
qui nondum fuitis. Hoc est inquit precep¬
tum meum: ut diligatis inuicem. sicut
dilexi uos. Siue dicatur preceptam. siue
mandatum: ex uno uerbo greco utrumq
inter pretatur. quod enooan. Iam ucro
istam sententiam & antea dixerat: de qua
me uobis ut potui disputasse. meminisse
debetis. Ibi enim sic ait. Mandatum notiũ
do nobis ut diligatis inuicem sicut dilexi.
uos: ut & uos diligatis iuicem. Huiusita¬
q mandati repetitio commendatio est: nͥ
quod ibi mandatum inquit nouum do uo¬
bis. hic autem hoc est inquit mandatum
meum. Ibi tanquam non fuerit ante tale
mandatum: hic tanquam non sit alitideꝰ
mandatum. S ibi dictum est nouum. ne
in uetustate nr̃a ꝑseuerenus: hic dictum
est meum. ne contempnendum putemus.

Expanded text:
candi a me praesciremini; sed fit et in vocandi a me praesciremini; sed fit et in vobis, cum hoc efficimini quod praescivi de vobis. Impleatur autem vestrum: quia beati eritis, quod nondum estis; sicut creati estis qui non fuistis. 2. Hoc est, inquit, praeceptum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Sive dicatur praeceptum, sive mandatum, ex uno verbo graeco utrumque interpretatur, quod est ἐντολή. Jamvero istam sententiam et antea dixerat, de qua me vobis, ut potui, disputasse meminisse debetis . Ibi enim sic ait, Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem . Hujus itaque mandati repetitio, commendatio est: nisi quod ibi, Mandatum, inquit, novum do vobis; hic autem, Hoc est, inquit, mandatum meum: ibi, tanquam non fuerit ante tale mandatum; hic, tanquam non sit aliud ejus mandatum. Sed ibi dictum est novum, ne in vetustate nostra perseveremus: hic dictum est meum, ne contemnendum putemus. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enim ullus in illo eius gaudio mitꝰ
esse poterat: ne forte non fieree quod
se facturum esse presciebat. S neq cũ
id facere cepit. quod se facturum esse
presciuit: gaudium eius quo beatus
est creuit. Alioquin: beatior factus ẽ.
quia nos fecit. Absit hoc fratres. Dei
beatitudo quia nec minor fuerat sine
nobis: non ft maor ex nobis. Gaudium
igitur eius de salute nr̃a. quod in illo sem¬
per fuit cum prescitut & predestinauitꝰ
nos. cepit esse in nobis. quando uocauit
nos: & hoc gaudium. merito nr̃m dicimꝰ.
quo & nos beati futari sumus. S hoc gau¬
ditim nr̃m crescit & ꝓficit: & ad fuam per¬
fectionem ꝑsetierando ꝑtendit. Ergo in¬
choatur in fide renascentium: implebitur
in premio resurgentium. Ecce unde dic¬
tum existimo. hec locutus sum uobis. ut
gaudtum meum in tiobis sit: do gaudium
ur̃m impleatar. In uobis sit me um: im¬
pleatur ur̃m. Semꝑ enim erat meum ple¬
num & antequam uocaremini. cum uo¬

Expanded text:
neque enim ullus in illo ejus gaudio metus neque enim ullus in illo ejus gaudio metus esse poterat, ne forte non fieret quod se facturum esse praesciebat. Sed neque cum id facere coepit, quod se facturum esse praescivit, gaudium ejus, quo beatus est, crevit; alioqui beatior factus est, quia nos fecit. Absit hoc, fratres: Dei beatitudo quia nec minor fuerat sine nobis, non fit major ex nobis. igitur ejus de salute nostra, quod in illo semper fuit, cum praescivit et praedestinavit nos, coepit esse in nobis, quando vocavit nos: et hoc gaudium, merito nostrum dicimus, quo et nos beati futuri sumus. » dium nostrum crescit et proficit, et ad suam perfectionem perseverando pertendit. Ergo inchoatur in fide renascentium, implebitur in praemio resurgentium. Ecce unde dictum existimo, Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur: in vobis sit meum; impleatur vestrum. Semper enim erat meum plenum, et antequam vocaremini, cum vo
Abbreviated transcription (Latin):
centem discipulis suis.
Hȩc locutus sum uob̃:
ut gaudium meum in uobis sit. & gau¬
dium ur̃m impleatur. Quid est gaudi¬
um xp̃i in nobis: nisi quod dignatur
gaudere de nobis: Et quid est gaudi¬
um nr̃m quod dicit implendum. nisi
eius habere consortium: Ipter quod bea¬
to petro dixerat. si non lauero te. non ba¬
bebis partem mecum: Gaudium ergo
eius in nobis. gratia est qua prestitit
nobis: ipsa est & gaudium nr̃m. S de
hac ille etiam ex eternitate gaudebat:
quando nos elegit ante constitutionem
mundi. Nec recte possumus dicere qd̃
gaudium elus plenum non erat: non
enim detis imꝑfecte aliquando gaude¬
bat. S illtid eius gaudium in nobis non
erat. quia nec nos in quibus esse posset
iam eramus. nec quando esse cepimtis.
cum illo esse cepimus: in ipso autem
semꝑ erat. qui nos suos futuros certis
sima suȩ prescientiȩ ueritate gaude¬
bat. Proinde gaudium iam ipse ꝑfec¬
tum de nobis habebat: quando nos
presciendo & predestinando gatidebat.

Expanded text:
entem discipulis suis, Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. Quid est gaudium Christi in nobis, nisi quod dignatur gaudere de nobis? Et quid est gaudium nostrum quod dicit implendum, nisi ejus habere consortium? Propter quod beato Petro dixerat, Si non lavero te, non habebis partem mecum . Gaudium ergo ejus in nobis, gratia est quam praestitit nobis: ipsa est et gaudium nostrum. Sed de hac ille etiam ex aetquando nos elegit ante mundi constitutionem . Nec recte possumus dicere quod gaudium ejus plenum non erat. Non enim Deus imperfecte aliquando gaudebat; sed illud ejus gaudium in nobis non erat, quia nec nos, in quibus esse posset, jam eramus; nec quando esse coepimus, cum illo esse coepimus. In ipso autem sempesima suae praescientiae veritate gaudebat. Poinde gaudium jam ipse perfectum de nobis habebat, quando nos praesciendo et praedestinando gaudebat:
Abbreviated transcription (Latin):
mundi huius. de quo alibi dixit. nuno pͥn¬
ceps mundi huits missus est foras utiq
iudicatus est: qm̃ uidicio ignis eterm in¬
reuocabiliter destinatus est. Et de hoc
itaq iudicio. quo princeps iudicatus ẽ
mundi.argutur a sancto sp̃u mundus:
qmͣ cum suo principe itdicatur quem su¬
perbus atq impitis imitatur. Si enim
deus sicut dicit apłs petrus. peccantibus
angłis non peꝑcit: sed carceribus caligmus
inferm retrudens. tradidit inudicio pu¬
niendos. sertari: quomͦ non a scõ sp̃n de
hoc iudicio mundus arguit᷑. quando in
q homines in xp̃m. ne arguantur de pec¬
cato. infidelitatis sue: quo peccata om̃ia
detinentur. Transeant in numerum fide¬
lium: ne arguantur de usticia eotum.
quos iustificatos non unitantar. Caue¬
ant futurtm iudictum: ne cum mundi
principe iudicentur. quem iudicatam
imitantur. Etenim ne sibi existimet
parti suꝑbia dura mottalium: desuper¬
borum supplitio terrenda angelorrm.

Expanded text:
mundi hujus, de quo alibi dixit: Nunc prinmundi hujus, de quo alibi dixit: Nunc princeps mundi hujus missus est foras , utique judicatus est, quoniam judicio ignis aeterni irrevocabiliter destinatus est. De hoc itaque judicio, quo princeps judicatus est mundi, arguitur a sancto Spiritu mundus, quoniam cum suo principe judicatur, quem superbus atque impius imitatur. Si enim Deus, sicut dicit apostolus Petrus, peccantibus angelis non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in judicio puniendos servari , quomodo non a sancto Spiritu de hoc judicio mundus arguitur, quando inque homines in Christum, ne arguantur de peccato infidelitatis suae, quo peccato omnia detinentur. Transeant in numerum fidelium, ne arguantur de justitia eorum, quos justificatos non imitantur. Caveant futurum judicium, ne cum mundi principe judicentur, quem judicatum imitantur. Etenim ne sibi existimet parci superbia dura mortalium, de superborum supplicio terrenda est angelorum.
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim celi. & terrȩ. & omnium q̃
in eis sunt est diabolus princeps. qua fig¬
nificatione intelligitur mundus. ubi dic¬
tum est & mundus per eum factus est.
s mundi est cdiabołus princeps. de quo mũ
do ibi contintio subiangit. atq ait. & mũ¬
dus eum non cognouit. hoc est homines
infideles. quib toto & oebe terrarum
plentis est munduis. inter quos gemit fide¬
lis mundus. quem de mundo elegit. per
quem factas est mundus. de quo ipse dicit.
Non uenit filius hominis ut uidcet mũ¬
dum: sed ut saluctur mundus per ipsum.
Mundus eo iudicante dampnatur. mũ¬
dus eo subuemente saluattir: qm̃ sicut
arbor foliizi & pomis. siccit area paleis
eo frumentis. ita infidelibtis & fidelibus
plenus est mundus. Princeps ergo mũ¬
di huits. hoc est princeps tenebrarum
harum. id est infidelium. de quibus erauit᷑
mundus. qtubus dicitur. fiustis aliqundo
tenebre. nunc autem lixx in dño. princeps

Expanded text:
Non enim coeli et terrae et omnium quae Non enim coeli et terrae et omnium quae in eis sunt, est diabolus princeps, qua significatione intelligitur mundus, ubi dictum est, Et mundus per eum factus est: sed mundi est diabolus pdo ibi continuo subjungit atque ait: Et mundus eum non cognovit, hoc est, homines infideles, quibus toto orbe terrarum plenus est mundus: inter quos gemit fidelis mundus, quem de mundo elegit, per quem factus est mundus: de quo ipse dicit: Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Mundus eo judicante damnatur, mundus eo subveniente salvatur: quoniam sicut arbor foliis et pomis, sicut area paleis et frumentis, ita infidelibus et fidelibus plenus est mundus. Princeps ergo mundi hujus, hoc est, princeps tenebrarum harum, id est, infidelium, de quibus eruitur mundus, de quibus dicitur: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino , princeps
Abbreviated transcription (Latin):
patrem uado. & iam non uidebitis me: nͥ
quomͦ sum. cum uobiscum sum nunc:
Tu̾nꝑ enim adhuc erat mottalis in simili¬
tudide carnis peccati: qui esurire poterat
& sitire. fatigari atq dormire. Hunc ergo
xp̃m. id est talem xp̃m. cum transisset
ur̃a iusticia. qua mundus arguetur. quia
tado ad patrem  & iam non uidebitis
me: qm̃ in eũ E quem non udebitis
creditis in me .& quando me iudebitis
quod tunc ero. non uidebitis me. quod
sum modo uobiscum. Non uidebitis hu¬
milem. s excelsum non uidebitis mortalẽ
s sempiternum. non uidebitis iudicandũ
s iudicatorem: & de hac fide ur̃a arguet¬
sp̃c sancttis incredulum mundum. Argu¬
et etiam de iudicio quia princeps mundi
huius itdicatus est. Quis est iste. nisi de
quo ait alio loco. ecce uenit princeps mun¬
di. &o mme nichil iueniet: id est nichil
uuris fui. nichil quod ꝰ eam ꝑtineat. nal¬
lum scilicet omnino peccatum: Per
hoc enim est diabolus princeps mundi.

Expanded text:
Patrem vado, et jam non videbitis me; nisi, Patrem vado, et jam non videbitis me; nisi, quomodo sum, cum vobiscum sum? Tunc enim adhuc erat mortalis in similitudine carnis peccati , qui esurire poterat ac sitire, fatigari atque dormire: hunc ergo Christum, id est talem Christum, cum transisset vestra justitia, qua mundus arguetur, quia vado ad Patrem, et jam non videbitis me: quoniam in eum quem non videbitis credetis in me: et quando me videbitis, quod tunc ero, non videbitis me quod sum vobiscum modo; non videbitis humilem, sed excelsum; non videbitis mortalem, sed sempiternum; non videbitis judicandum, sed judicaturum: et de hac fide Spiritus sanctus incredulum mundum. 4. Arguet etiam de judicio, quia princeps hujus mundi judicatus est. Quis est iste, nisi de quo ait alio loco, Ecce venit princeps mundi, et in me nihil inveniet ; id est, nihil juris sui, nihil quod ad eum pertineat, nullum scilicet omnino peccatum? Per hoc enim est diabolus princeps mundi.
Abbreviated transcription (Latin):
stantia conuictio rerum. quȩ non ui-¬
dentur. S quid est. iam non tudebitis
me: Non enim ait. ad patrem uado
& non uidebitis me. ut tempous inter¬
uallum. quo non uidebitur. significasse in¬
telligeretur. siue breue. siue longum. tam̃
utiq terminatum: sed dicendo iam non
indebitis me. uelut numquam cos de cete¬
ro usuros xp̃m. ueritas prentntiauit. Hec
cine iusticia est. numquam xp̃m tudere.
& in eum tamen credere: cum ꝓpterea
laudetur fides ex quia iustus uitiit. qmͣ
credit quem modo non udet. xp̃m se ali¬
quando esse usurum: Postremo scdm̃¬
hanc iusticiam. numquid dicturi sumus
ꝑaulum apłm non fuisse iustum confiten¬
tem se uidisse xp̃m post ascensionem eius
in celum: de quo utiq iam tempore dixe-¬
rat. iam non udebitis me: Numquid
seđm hanc itisticiam iustus non erat. gosissimꝰ
Stephanus: qui cum lapidaretur ait. ecce
iudeo celos aꝑtos. & filium hominis stan¬
tem ad dexteram deie Quid ergo est ad

Expanded text:
stantia, convictio rerum quae non vistantia, convictio rerum quae non videntur.me? Non enim ait: Ad Patrem vado, et non videbitis me, ut temporis intervallum, quo non videbitur, significasse intelligeretur, sive breve, sive longum, tamen utique terminatum; sed dicendo Jam non videbitis, velut nunquam eos de caetero visuros Christum Veritas pronuntiavit. Haec injustitia est, nunquam Christum videre, et in eum tamen credere? cum propterea laudetur fides, ex qua justus vivit, quoniam credit, quem modo non videt, Christum se aliquando esse visurum? Postremo secundum justitiam, nunquid dicturi sumus Paulum apostolum non fuisse justum, confitentem se vidisse Christum post ascensionem ejus in coelum , de quo utique jam tempore dixerat, Jam non videbitis me? Numquid secundum hanc justitiam justus non erat gloriosissimus Stephanus, qui cum lapidaretur, ait: Ecce video coelum apertum, et Filium hominis stantem ad dexteram Dei ? Quid ergo est, Ad
Abbreviated transcription (Latin):
oo iam non uidebitis me. Quaꝓpter mims¬
dus de peccato quidem suo. de iusticia ar¬
guitur aliena: sicut arguuntur de lumu¬
ne tenebrȩ. Omnia quȩ arguuntur ait
apłs : a lumine manifestantur. Quantũ.
enim malum fit qui ñ credunt: non solũ
ꝑer se ipsum. uerum etiam ex bono po-¬
test apparere qui crediuit. Et qm̃ ista
uox infidelium esse consueuit. quomodo
credimus quod non uidemus. ideo cre¬
dentium iusticiam sic oportuit defini¬
ri: quia ad patrem uado. & iam non
iudebitis me. Beati enim: qui non tu¬
dent & credunt. Nam & qui uidert̃
xp̃m. non in eo laudata est fides eorum.
quia credebant. quod uidebant. id est
filium hominis: s quia credebant. qd̃
non uidebant. id est filium dei. Cum
uero & ipsa forma serui subtracta eorũ
esset aspectibus: tanc uero ex omni par-¬
de impletum est. iustus ex fide uiuit.
Est enim fides sicut in epistola quȩ ad
hebreos est diffinitur: sꝑantium sub¬

Expanded text:
et jam non videbitis me. Quapropter munet jam non videbitis me. Quapropter mundus de peccato quidem suo, de justitia vero arguitur aliena, sicut arguuntur de lumine tenebrae: Omnia enim quae arguuntur, ait Apostolus, a lumine manifestantur . Quantum enim malum sit eorum qui non credunt, non solum per seipsum, verum etiam ex bono potest eorum apparere qui credunt. Et quoniam ista vox infidelium esse consuevit, Quomodo credimus quod non videmus? ideo credentium justitiam sic oportuit definiri, Quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Beati enim qui non vident, et credunt . Nam et qui viderunt Christum, non in eo laudata est fides eorum, quia credebant quod videbant, id est Filium hominis; sed quia credebant, quod non videbant, id est Filium Dei. Cum vero et ipsa forma servi subtracta eorum esset aspectibus, tum vero ex omni parte impletum est, Justus ex fide vivit . Est enim fides, sicut in Epistola quae ad Hebraeos est definitur, sperantium sub
Abbreviated transcription (Latin):
iustus: ipso nimio fit iniustus. Multũ
enim se facit iustum. qui dicit se non
habere peccatum: aut qui se putat ñ
gratia dei s sua uoluntate sufficiente effi¬
ci iustum: nec recte uitiendo iustus est. s
potius inflatus putando esse quod non ẽ.
Quo pacto igitur mundus arguendus
est de iusticia: nisi de iusticia credentiũ.
Arguitur itaq de peccato. quia in xp̃m
non credidit: & arguitur de iusticia
eorum qui credunt. Ipsa quippe fideliũ
comparatio: infidelium est. intuꝑatio.
Hoc & ipsa expositio indicat. Ulolens enĩ
aperire quid dixerit: de iusticia uero
inquit. quia ad patrem uado. & iam
non uidebitis me. Non ait. & iam
non uidebunt me. de quibus dixerat. qͥi
non credunt in me: sed peccatum quod
uocaret exponens de illis locutus est dicens.
quia non credunt in me. Exponens autem
quam diceret iusticiam. de qua mundus
arguitur: ad ipsos quib loquebatur. se con¬
uertit atq ait. Quia ad patrem uadõ:

Expanded text:
justus, ipso nimio fit injustus. Multum justus, ipso nimio fit injustus. Multum enim se facit justum, qui dicit se non habere peccatum; aut qui se putat non gratia Dei, sed sua voluntate sufficiente effici justum; nec recte vivendo justus est, sed potius inflatus, putando se esse quod non est. Quo pacto igitur mundus arguendus est de justitia, nisi de justitia credentium? Arguitur itaque de peccato, quia in Christum non credit; et arguitur de justitia eorum qui credunt. Ipsa quippe fidelium comparatio, infidelium est vituperatio. Hoc et ipsa expositio satis indicat. Volens enim aperire quid dixerit, De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Non ait, Et jam non videbunt me; de quibus dixerat, quia non crediderunt in me. Sed peccatum quid vocaret exponens, de illis locutus est dicens, quia non crediderunt in me: exponens autem quam diceret justitiam, de qua mundus arguitur, ad ipsos quibus loquebatur, se convertit, atque ait, Quia ad Patrem vado,
Abbreviated transcription (Latin):
rit: de peccato & de iusticia. & de uidi¬
cio. De peccato quidem inquit: quia ñ
crediderunt in me. Hoc enim peccatũ
quasi solum sit. pre ceteris posuit: quia
hoc manente.cetera detinenttr. & hoc
discedente. cetera remittuntur. De
iusticia uero inquit: quia ad patrem uado
& iam non uidebitis me. Hic primo uidẽ¬
dum est. si recte quisq arguitur de peocato:
quomͦ recte arguatur & de iusticia. Nun¬
quid enim si arguendus est peccator ꝓꝑte¬
rea quia peccator est: arguendum quis
quam putabit & iustum. ꝓpterea quia
iustus est: Absit. Nam & si aliquando
iustus arguitur: ideo recte arguitur.
quia sicut scriptum est. non est iustas
in terra qui faciet bonum. & non pecca¬
tut. Quo circa etiam cum iustus arguit᷑.
de peccato quidem arguitur non de ius¬
ticia: qm̃ & in illo quod legimus diuini¬
tus dictum. noli effici iustus multum.
non est notata iusticia sapientis. s suꝑ¬
bia presumentis. Qui ergo fit multũ

Expanded text:
rit de peccato, et de justitia et de judirit de peccato, et de justitia et de judicio. De peccato quidem, inquit, quia non crediderunt in me. Hoc enim peccatum quasi solum sit, prae caeteris posuit; quia hoc manente caetera detinentur, et hoc discedente caetera remittuntur. De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Hic primo videndum est, si recte quisque arguitur de peccato, quomodo recte arguatur et de justitia. Numquid enim si arguendus est peccator propterea quia peccator est, arguendum putabit quisquam et justum propterea quia justus est? Absit. Nam et si aliquando justus arguitur, ideo recte arguitur, quia, sicut scriptum est, Non est justus in terra qui faciet bonum, et non peccabit. Quocirca etiam cum justus arguitur, de peccato arguitur, non de justitia. Quoniam et in illo quod legimus divinitus dictum, Noli effici justus multum ; non est notata justitia sapientis, sed superbia praesumentis. Qui ergo fit multum
Abbreviated transcription (Latin):
entem in uos. & eritis michi testes in ie¬
rusalem. & in tota udea. & in samaria.
oo usq in fines terrȩ. Hoc est arguere
mundum. S qtiis audeat dicere. quod
per discipulos. xp̃i arguit mundum.sp̃c̃.
sanctus. & non arguat ipse xp̃c cum cla¬
met apłs.: an utiltis exꝑimentum acciꝑe
eius. qui in me loquitur. xp̃c : Quosita
q arguit sp̃c sanctus: arguit utiq et xp̃c.
S quantum michi uidetur quia per
sp̃m sanctum diffundenda erat caritas
in cordibus corum. quȩ foras mittit timo¬
rem. quo impediri possint. ne arguere
mundum qui ꝑsecutionibiis fremebat
auderent: ꝓpterea dixit. ille arguet
mundum. tanquam diceret. Ille diffun¬
det in cordibus ur̃is caritatem: sic enĩ
timore depulso arguendi habebitis
libertatem. Sepe autem diximus in se¬
parabilia esse oꝑa trinitatis sed singilla¬
tim cominendandas fuisse ꝑsonas: ut.
non solum sine separatione. uerum etiam
sine confusione. & unitas intelligatur
& trinitas. Exponit deinde quid dixe¬

Expanded text:
tis in vos, et eritis mihi testes in Jerusalem, et in tota Judaea, et in Samaria, et usque in fines terrae . Hoc est arguere mundum. Sed quis audeat dicere quod per discipulos Christi arguit mundum Spiritus sanctus, et non arguat ipse Christus; cum clamet Apostolus, An vultis experimentum accipere ejus qui in que arguit et Spiritus sanctus, arguit utique Christus. Sed quantum mihi videtur, quia per Spiritum sanctum diffundenda erat charitas in cordibus eorum, quae foras mittit timorem, quo impediri possent, ne arguere mundum, qui persecutionibus fremebat, auderent, propterea dixit: Ille arguet mundum, tanquam diceret: Ille diffundet in vestris cordibus charitatem. Sic enim timore depulso, arguendi habebitis libertatem. Saepe autem diximus inseparabilia esse opera Trinitatis, sed sigillatim commendandas fuisse personas, ut non sine confusione et unitas intelligatur et Trinitas. 2. Exponit deinde quid dixe
Abbreviated transcription (Latin):
corporibus uniuersis: hoc impara carne
committitur. illud ptira mente iux cernit᷑.
Renouamini ergo spũ mentis ur̃e & in
telligite que sit uoluntas dei. quod bonũ
& beneplacitum & perfectum est: ut in
caritate radicati & ftndati. possitis com¬
prehendere cum omnib sanctis. quȩ sit

Expanded text:
corporibus universis; hoc impura carne corporibus universis; hoc impura carne committitur, illud pura mente vix cernitur. « Renovamini ergo spiritu mentis vestrae , et intelligite quae sit voluntas Dei, quod bonum est et beneplacitum et perfectum » : « ut in charitate radicati et fundati, possitis comprehendere cum
Abbreviated transcription (Latin):
ad faciem. & nunc scio ex parte. tunc autẽ
cognoscam sicut & cognitus fum: numqͥd
in hac tuita se totum scire diit. quod usq
ad illam perfectionem futurum dñs nobis
ꝓmisit per caritatem sp̃c dicens. docebit
uos omnem ueritaten. uel deducet in
omm ueritate: Que cum ita sint dilec¬
tissimi moneo tios in caritate xp̃i ut se-¬
ductores catieatis impuros. & obscenȩ tur¬
pitudinis sectas. de quibus ait apl. que
autem occulte firnt ab eis turpe est.
etiam dicere: ne cum horrendas immun¬
ditias docere ceperuit. quȩ atires huma
ne qualescumq sint. portare non possunt.
dicant ipsa esse quȩ dñs ait. adhuc mul¬
ta habeo uobis dicere. s non potestis por¬
tare modo. & per sp̃m sc̃m asseuerent.
fieri. ut possint illa immunda & nefanda
portari. lia sunt mala. que portare ñ
potest qualiseumq pridor humanus: et
alia sunt bona quȩ portare non potest
partius sensus humanus. Ista fitint in cor¬
poribus impudicis. illa remota sunt a

Expanded text:
rte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum : non quod in hac vita scit totum, quod usque ad illam perfectionem futurum nobis Dominus promisit per charitatem Spiritus, dicens, Docebit vos omnem veritatem; vel, deducet vos in omni veritate. 5. Quae cum ita sint, dilectissimi, moneo vos in charitate Christi, ut seductores caveatis impuros et obscoenae turpitudinis sectas, de quibus ait Apostolus, Quae autem occulte fiunt ab istis, turpe est et dicere : ne cum horrendas immunditias docere coeperint, quas humanae aures qualescumque sint, portare non possunt, dicant ipsa esse quae Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo; et per Spiritum sanctum asserant fieri ut possint illa immunda et nefanda portari. Alia sunt mala quae portare non potest qualiscumque pudor humanus, et alia sunt bona quae portare non potest parvus sensus humanus: ista fiunt in corporibus impudicis, illa remota sunt a
Abbreviated transcription (Latin):
Romittens dñs misstirum
se sp̃m sanctum: cum ue¬
Numquidnam dñs xp̃c non arguit mun¬
dum de pectato cum ait: si non uenissẽ
& locutus eis fuissem peccatum non ha¬
berent. nunc autem exeusationem non ha-¬
bent de peccato suo: S ne forte quis di¬
cat. hoc ad uideos ꝓpriȩ ꝑtinere. non ad
mundum: nonne ait alio loco. si de mũ¬
do essetis. mundus quod suum esset dili¬
geret: Nuniquid non arguit de iusti¬
cia ubi ait: pater iuste mundus te non
nouit: Num quid non arguit de iu-¬
dicio: ubi se atc sinistris esse dicturum.
ite in ignem eternum. qui paratus est
dtabolo & angelis eits: Et multa alia
ttpertinitur in sanctõ euangelio: ubi de
Hxp̃c arguit mundum. Quid est ergo:
quod tanquam ꝓpriȩ tribuit hoc sp̃m scõ:
An forte quia xp̃c in indeorum tantum
gente locutus est mundum. non uidet᷑
arguisse: ut ille intelligatur argui. qͥa
audit arguentem : Sp̃c autem sanctꝰ
in discipulis eius toto orbe diffusis: ñ
unam gentem intelligitur arguisse.

Expanded text:
romittens Dominus missurum se Spiritum sanctum, Cum veNumquidnam Dominus Christus non arguit mundum de peccato, cum ait: Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent; nunc autem excusationem non habent de peccato suo? Sed ne quis forte dicat hoc ad Judaeos proprie pertinere, non ad mundum; nonne ait alio loco: Si de mundo essetis, mundus quod suum esset diligeret ? Numquid non arguit de justitia, ubi ait: Pater juste, mundus te non cognovit ? Numquid non arguit de judicio, ubi se ait sinistris esse dicturum: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus ? Et multa alia reperiuntur in sancto Evangelio, ubi de his Christus arguit mundum. Quid est ergo quod tanquam proprie tribuit hoc Spiritui sancto? An forte, quia Christus in Judaeorum tantum gente locutus est, mundum non videtur arguisse, ut ille intelligatur argui qui audit arguentem? Spiritus autem sanctus in discipulis ejus toto orbe diffusis, non unam gentem intelligitur arguisse,
Abbreviated transcription (Latin):
leatis. Ecce dixi aliquid quod foite inde sit.
& tamen accepistie: & non soltm potiustis¬
ferre. uerum etum libenter audistis. Sed
ille magister interior. quicum adhus disci¬
ptilis exceritis loqueretur ait. adhuc multa
habeo uobis dicere. sed non potestis portare
modo: si uelled nobis id quod de incorporea
dei natura dixi. intrinsecus ita dicere. sicut
sanctis angelis dicit. qui semꝑ uident faciem
patris. nondum ea portart possemus. Pro¬
inde quod ait docebit uos omnem ueritatẽ
uel dedacet uosin omni ueritate: non arbi¬
tror in hac uita in caitusquam mente posse

Expanded text:
leatis. Ecce dixi aliquid quod forte inde sit, leatis. Ecce dixi aliquid quod forte inde sit, et tamen accepistis; et non solum ferre potuistis, verum etiam libenter audistis. Sed ille magister interior, qui cum adhuc discipulis exterius loqueretur, ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, si vellet nobis id quod de incorporea Dei natura dixi, intrinsecus ita dicere, sicut sanctis Angelis dicit, qui semper vident faciem Patris ; nondum ea portare possemus. Proinde quod ait, Docebit vos omnem veritatem, vel, deducet vos in omni veritate, non arbitror in hac vita in cujusquam mente posse
Abbreviated transcription (Latin):
auditu nosse possitis. Non enim diligitur:
quod penitus ignoratur. S cum diligitur
quod ex quantulacumq parte cognoscit᷑.
ipsa esficitur dilectione ut meliuis & ple¬
nius cognoscatur:. Si ergo in caritate ꝓfitiatis.
quam diffundit in cordibus ur̃is sp̃c sanctus.
docebit uos omnem ueritatem: uel ficat aliĩ
codices habent. deducet uos in omnem uerita
tem. unde dictum est. Bedtic me dñe in ua
tua: & ambulabo in ueritate tua. Sio fiet
ut non a doctoribus exterioribus illa discatis.
quȩ noluit tano dñs dicere: sed sitis omnes
docibiles deo. ut ca ipsa quȩ peri. aleotiones
atq sermones extrinsetus adhibitos didicis¬
tis & credidistis de natura dei. non corpore
nec loco aliqtio inclasi. nec per infinita spatia
locortm quasi mole distenta. s ubiq tota &o
ꝑfecta & infinita. sine nitoribus cobeum. sine
figaris: linamentottm sine notis litterarũ.
sine serie sillabarum. ipsa mente conspicere ua¬

Expanded text:
auditu nosse possitis. Non enim diligitur auditu nosse possitis. Non enim diligitur quod penitus ignoratur. Sed cum diligitur quod ex quantulacumque parte cognoscitur, ipsa efficitur dilectione ut melius et plenius cognoscatur. Si ergo in charitate proficiatis, quam diffundit in cordibus Spiritus sanctus, docebit vos omnem veritatem: vel, sicut alii codices habent, dedte: unde dictum est, Deduc me, Domine, in via tua, et ambulabo in veritate tua . Sic fiet ut non a doctoribus exterioribus illa discatis, quae noluit Dominus tunc dicere, sed sitis omnes docibiles Deo ; ut ea ipsa quae per lectiones atque sermones extrinsecus adhibitos didicistis et credidistis de natura Dei non corporea, nec loco aliquo inclusa, nec per infinita spatia locorum quasi mole distenta, sed ubique tota et perfecta et infinita, sine nitoribus colorum, sine figuris lineamentorum, sine notis litterarum, sine serie syllabarum, ipsa mente conspicere va
Abbreviated transcription (Latin):
baptiratus accipiat. non eqtio animo legit.
atq audit. etiam si nondum sicut oportet
intelligat: Quomodo ergo aliquid corũ
quȩ post ascensionem dñi scripta sunt ñ
possent ferre discipuli etiam nondum sibi
misso sp̃u sancto: cum omnia nunc ferant
cathecumini. nondam accepta sp̃u sancto :¬
Et quia si non eis fidelium facramenta pro¬
duntur. non ideo fit quod ea ferre non
possunt: sed ut ab eis tanto ardentius con¬
cupiscantur. quanto eis honorabilius occul
tetis atidire. quȩ tunc noluit dñs discipłis
dicere. quia nondum poterant illa portare.
s potius in caritate ꝑficite. quȩ diffundit᷑
in cordibus ur̃is. per spm sanctum qui datꝰ
est uobis: ut sp̃u feruentes. & spiritalia
diligentes spiritalem ltcem. spiritalem¬
quoq uocem. quam carnales homines fer-¬
re non possunt. non aliqtio signo corporalib
octilis apparente. nec aliquo sono corporalib
aurib instrepente. s interiore conspectu &

Expanded text:
baptizatus accipiat, non aequo animo legit baptizatus accipiat, non aequo animo legit atque audit, etiamsi nondum sicut oportet intelligit? Quomodo ergo aliquid eorum quae post ascensionem Domini scripta sunt, non possent ferre discipuli, etiam nondum sibi misso Spiritu sancto, cum omnia nunc ferant catechumeni nondum accepto Spiritu sancto? Quia etsi non eis fidelium sacramenta produntur, non ideo fit quod ea ferre non possunt; sed ut ab eis tanto ardentius concupiscantur, quanto eis honorabilius occulttetis audire quae tunc noluit Dominus discipulis dicere, quia nondum poterant illa portare: sed potius in charitate proficite, quae diffunditur in cordibus vestris per Spiritum sancest vobis ; ut spiritu ferventes et spiritualia diligentes, spritualem lucem spiritualemque vocem, quam carnales homines ferre non possunt, non aliquo signo corporalibus oculis apparente, nec aliquo sono corporalibus auribus instrepente, sed interiore conspectu et
Abbreviated transcription (Latin):
uel audiunt. & lecta uel audita ferre
non possunt. sicut pagani quod per eũ
qui crucifixus est factas est mundus.
sicut iudei quod filius dei fit. qui eo
modo quo ipsi celebrant sabbatum sol¬
uit. sicut sabelliani. quia trinitas est pa¬
ter. & filius. & sp̃c sanctus. sicut arria¬
ni. quia equalis est patri filius. & patri.
ac filio. sp̃c sanctus sicut fotiniani. quia
non homo tantum similis nobis s etiam
deus deo patri eqtalis est exp̃c. sicut ma¬
nichei quod iħc xp̃c. per quem liberandi
sumus. nasci est in carne. & de carne
dignatus. & ceteri omnes peruersarũ
& ditiersarum sectarum homines utiq
eorum ꝓferatur errores: ficut nos ferre ñ
possumus. sacrilegas eorum uanitates & insa¬
nias mendaces. Quid est enim ferre non pos¬
se: nisi equo animo non habere. S omnia q̃
post ascensionem dñi canonica ueritate.atq
auctoritate conscripta sunt: quis fidelis uel
etiam cathetuminus. anteqtiam sp̃m sanctũ

Expanded text:
vel audiunt, et lecta vel audita ferre vel audiunt, et lecta vel audita ferre non possunt: sicut Pagani, quod per eum qui crucifixus est, factus est mundus; sicut Judaei, quod Filius Dei sit, qui eo modo quo ipsi celebrant sabbatum solvit; sicut Sabelliani, quia Trinitas est Pater et Filius et Spiritus sanctus; sicut Ariani, quia aequalis est Patri Filius, et Patri ac Filio Spiritus sanctus; sicut Photiniani, quia non homo tantum similis nobis, sed etiam Deus Deo Patri aequalis est Christus; sicut Manichaei, quod Christus Jesus per quem liberandi sumus, nasci in carne et de carne dignatus est: et caeteri omnes perversarum ac diversarum sectarum homines, utiqueorum proferatur errores; sicut nos ferre non possumus sacrilegas eorum vanitates et insanias mendaces. Quid est enim ferre non posse, nisi aequo animo non habere? Sed omnia quae post ascensionem Domini canonica veritate atque auctoritate conscripta sunt, quis fidelis vel etiam catechumenus, antequam Spiritum sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
&o deus erat uerbum. hoc erat in
principio apud deum. & alia quȩ se¬
cuntur qm̃ postea scripta sunt. nec
ea dñm ihm̃ dixisse narratum est. cũ
hic esset in carne. s hec unus ex apłis
eius. ac spũ eius sibi reuelante cons-¬
scripst. ex hic esse que noluit tunc dñs
dicere. quia ea discipuli portare non po¬
terant: quis me audiat tam temere
ista dicentem: Si autem ubi hoc legi¬
mus. ibi etiam hoc legeremus: quis non
tanto apło crederet &: S id quoq michi
uidetur absurdissime dici. ea tunc non
potuisse portare discipulos. quȩ de inuisi-¬
bilibus & altissimis rebus inuenimus in
apłicis litteris. quȩ postmodum scripte
sunt: nec ea dñm quando cum illis uisibi¬
liter erat. dixisse narratur. Cur enim
ea tuno ferre non poterant: quȩ nuno
in eorum libris quis non legat. quis non
ferat etiam si non intelligat: Nonnul¬
la quidem homines infideles. in scriptu¬
ris sanctis & non intelligunt. cum legũo᷑.

Expanded text:
et Deus erat Verbum, hoc erat in et Deus erat Verbum, hoc erat in principio apud Deum , et alia quae sequuntur, quoniam postea scripta sunt, nec ea Dominum Jesum dixisse narratum est, cum hic esset in carne, sed haec unus ex Apostolis ejus, ac Spiritu ejus sibi revelante conscripsit, ex his esse quae noluit tunc Dominus dicere, quia ea discipuli portare non poterant; quis me audiat tam temere ista dicentem? Si autem ubi hoc legimus, ibi hoc etiam legeremus, quis non tanto apostolo crederet? 3. Sed id quoque mihi videtur absurdissime dici, ea tunc non potuisse portare discipulos, quae de invisibilibus et altissimis rebus invenimus in apostolicis Litteris, quae postmodum scriptae sunt, nec ea Dominum quando cum illis visibiliter erat, dixisse narratur. Cur enim ea tunc ferre non poterant, quae nunc in eorum Libris quis non legat, quis non ferat, etiamsi non intelligat? Nonnulla quidem homines infideles in Scripturis sanctis et non intelligunt cum legunt
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ tunc sciremus si ab eo dicta legeremꝰ.
uel audissemus: Aliud est enim scire
utrum a nob̾ uel a uobis portari possintꝰ:
nr̃m dicat. ista. uel illa sunt: Aut si
dicere audeat: unde probat: Quis
enim est tam uanus. & tam temerarius
qui cum dixerit etiam uera quibuis tio¬
luerit. quȩ uoluerit: fine ullo testimo¬
nio diuino affirmet ea esse. quȩ tunc
dñs dicere nolute : Quis hoc nrͣm fa¬
ciat. & non maximam culpan temeri¬
tatis incurrat: in quo nec ꝓphetica nec
a płic̃a excellit auctoritas: Nam pro¬
fecto si eorum aliquid legissemus. in li¬
bris canonica auctoritate firmatis. qͥ
post ascensionem dñi scripti sunt. pa-¬
rum fuerat hoc legisse. nisi illic id etiã
legeretur. hoc ex eis esse. quȩ tunc dñs
noluut discipłis dicere. quia non pote¬
rant illa portare. tanquam si uerbi gr̃ã
ego dicerem. illud quod legimus in
huius euangeliis capite. in principio erat
uerbum. & uerbum erat apud deum.

Expanded text:
quae tunc sciremus si ab eo dicta legeremus quae tunc sciremus si ab eo dicta legeremus vel audiremus? Aliud est enim scire utrum a nobis vel a vobis portari possint; nostrum dicat, Ista vel illa sunt? Aut si dicere audeat, unde probat? Quis enim est tam vanus aut temerarius, qui cum dixerit etiam vera quibus voluerit, quae voluerit, sine ullo testimonio divino affirmet ea esse quae tunc Dominus dicere noluit? Quis hoc nostrum faciat, et non maximam culpam temeritatis incurrat, in quo nec prophetica nec apostolica excellit auctoritas? Nam profecto si eorum aliquid legissemus in Libris canonica auctoritate firmatis, qui post ascensionem Domini scripti sunt, parum fuerat hoc legisse, nisi illic id etiam legeretur, hoc ex eis esse quae tunc Dominus noluit discipulis dicere, quia non poterant illa portare. Tanquam si, verbi gratia, ego dicerem, illud quod legimus in hujus Evangelii capite, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
tare. cui petrus idonetis nondum fuerat.
quando etm os ad os. ipse dñs instruebat:
Si itaq dixerit aliquis. non debere dici
popłis xp̃ianis. audire cupientibus. que
sint. de quibus dñs tunc dicebat. adhuc
multa habeo uobis dicere s non potestis
portare modo. si apłi nondum poterant
maltominus uos potestis. quia forte sic
multi possunt audire. quod tunc audire¬
nondum poterat petrus. ficut multi pos¬
sunt martyrio coronari. quod tunc non¬
dum poterat petrus. presertim iam mis¬
so fp̃u scõ. qui tunc nondum erat missus.
de quo continuo subiunxit atq ait. cum
autem uenerit ille sp̃c ueritatis docebit
uos om̃em ueritatem. sic utiq demonstrãs
ideo illos quȩ habebat dicere. non posse
ꝑortare. quia nondum ad eos uenerat.
sp̃c sanctus: ecce concedamus ut ita sit
multos ea modo posse portare iam misso
spu sancto. que tunc eo nondum misso ñ
poterant. portare discipłi. Numquia
ideo scimus que sint quȩ dicere noluit:

Expanded text:
tare, cui Petrus idoneus nondum fuerat; tare, cui Petrus idoneus nondum fuerat; quando eum os ad os ipse Dominus instruebat? Sic itaque dixerit aliquis non debere dici populis christianis, audire cupientibus quae sint de quibus Dominus tunc dicebat, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, Si Apostoli nondum poterant, multo minus vos potestis: quia forte sic multi possunt audire, quod tunc nondum poterat Petrus, sicut multi possunt martyrio coronari, quod tunc nondum poterat Petrus: praesertim jam misso Spiritu sancto, qui tunc nondum erat missus, de quo continuo subjunxit, atque ait, Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem; sic utique demonstrans illos ideo quae habebat dicere, portare non posse, quia nondum ad eos venerat Spiritus sanctus. 2. Ecce concedamus ut ita sit, multos ea modo portare posse jam misso Spiritu sancto, quae tunc eo nondum misso non poterant portare discipuli: numquid ideo scimus quae sint quae dicere noluit,
Abbreviated transcription (Latin):
potest ut sint aliqui in uobis. ad ea capien¬
da iam idonei. quȩ aliĩ capere nondum ui¬
lent: & si non omnia de quibus magister
deus ille dicelut. adhuc multa habeo uo¬
bis dicere. tamen eoram foctasse non nulla.
S quenam fint ista quȩ ipse non dixit:
temerarium est uelle presamere. ac dicere.
Nam & mori pro xp̃o nondum erant ido¬
nei tunc apłi: quibtis dicebat. non potestis
me sequi modo. Vnde primus eorum pe
& tamen posteq
lieres. puieri & puellȩ. uitenes & uirgines.
semores cum iumoribus. ĩ numerabiles. mar¬
tyrio coronati sunt: & posse inuentȩ sunt.
oues. quod tunc quando ista dñs loqueba¬
tur. nondum poterant portare pastores.
łamquid ergo debuit illit ouibtis dici in
illo temptationis articulo. quo certare usq
ad mortem pro ueritate opoetebat. & pro
xp̃i nomine uel doctrina sangumem fim.¬
dere: numquid inquam debiit illis dici.
quis ur̃m audeat idoneum martyrio se pu¬

Expanded text:
potest ut sint in vobis aliqui ad ea capienpotest ut sint in vobis aliqui ad ea capienda jam idonei, quae alii capere nondum valent; et si non omnia de quibus magister Deus ille dicebat, Adhuc multa habeo vobis dicere, tamen eorum fortasse nonnulla: sed quaenam sint ista quae ipse non dixit, temerarium est velle praesumere ac dicere. Nam et mori pro Christo nondum erant idonei tunc Apostoli, quibus dicebat, Non potestis me sequi modo; unde primus eorum Petet tamen postea lieres, pueri et puellae, juvenes et virgines, seniores cum junioribus innumerabiles martyrio coronati sunt; et posse inventae sunt oves, quod tunc quando ista Dominus loquebatur, nondum poterant portare pastores. Numquid ergo debuit illis ovibus dici in illo tentationis articulo, quo certare usque ad mortem pro veritate oportebat, et pro Christi nomine vel doctrina sanguinem fundere; numquid, inquam, debuit eis dici, Quis vestrum audeat idoneum martyrio se pu
Abbreviated transcription (Latin):
e isto sancto etiangeliĩ capitalo. ubi
oñs ait disciplis suis. adhuc malta ha÷¬
beo uobis dicere. s non potestis portare
modo: prius querendum illud occurrit.
quomͦ superius dixerit. ominia quȩ audiui
ã patre meo nota uobis feci. & hic dicat.
adhuc multa habeo uobis dicere. s non po¬
testis portare. modo. Llerum illtd quomodo
dixerit. quod nondum fecerat. tanquam fe¬
cerit. sicut ea quȩ futura sunt. deuim fecis¬
se ꝓpheta testatur dicens. qui fecit quȩ fu-¬
tura sunt: iam cum ipsa uerba tractare.¬
mus. ut potuimus exposumus. Nunc gͥ
que ista fint. quȩ apłi tuno portare non
poterant: uultis forsitan scire. S quis
nt̃m atideat eorum se dicere iam capacem:
quȩ illi capere non talebant: Ac per hoc
nec a me expectanda sunt ut dicantur. ꝗͣ
focte non caperem si michi dicerentur ab¬
alio: nec uos ea portare possetis. etiam si
ego tantus essem ut a me ista. quȩ uobis al¬
tiora funt. audiretis. Et fieri quidem

Expanded text:
 isto sancti Evangelii capitulo, ubi Dominus ait discipulis suis, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, prius quaerendum illud occurrit, quomodo superius dixerit, Omnia quae audivi a Patre meo, nota feci vobis : et hic dicat, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Verum illud quomodo dixerit, quod nondum fecerat tanquam fecerit, sicut ea quae futura sunt, Deum fecisse propheta testatur dicens, Qui fecit quae futura sunt , jam cum ipsa verba tractaremus, ut potuimus, exposuimus. Nunc ergo quae ista sint quae Apostoli tunc portare non poterant, vultis forsitan scire. Sed quis nostrum audeat eorum se dicere jam capacem, quae illi capere non valebant? Ac per hoc nec a me exspectanda sunt ut dicantur, quae forte non caperem, si mihi ab alio dicerentur; nec vos ea portare possetis, etiamsi ego tantus essem, ut a me ista quae vobis altiora sunt audiretis. Et fieri quidem
Abbreviated transcription (Latin):
magis satagite: ut ꝑbona oꝑa.
certam ur̃am uocationem & electi¬
onem faciatis. Hec enim facientes:
non peccabitis aliqͣndo. Sic enim
habundant̃ ministrabit᷑ uobͣ intrõ¬
itus: inct̾imun regnum dnĩ nr̃i

Expanded text:
magis satagite ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis. Hec enim facientes, non peccabitis aliquando; sic enim habundanter ministrabitur vobis introitus in ęternum Regnum Domini nostri
Abbreviated transcription (Latin):
est testimonũ dĩ qd maiꝰ ẽ. quia testi¬
ficatꝰ est defilio suo. Qui credit infi¬
liũ. dĩ habet testimoniũ dĩ inse.
Qui ñ credit infilio. mendacem fac̃
eũ. qm̃ non credit intestimonio qd
testificatꝰ ẽ ds̃ defilio stio. Et hoc est
testimonũ. qm̃ uitã et̃nã dedit nob̾̃
ds̃: & hec uita infilio eiꝰẽ. Qui habet
filtũ. habet uitã. Qui ñ habet filiĩ

Expanded text:
tificatus est de Filio suo qui credit in Filio Dei habet testimonium Dei in se qui non credit Filio mendacem facit eum quoniam non credidit in testimonio quod testificatus est Deus de Filio suo et hoc est testimonium quoniam vitam aeternam dedit nobis Deus et haec vita in Filio eius est qui habet Filium habet
Abbreviated transcription (Latin):
peccare peccatum non ad mortem. petit
& dabit ei uitam et̃nã peccanti non
ad mortem. Est peccatũ ad mortem. ñ
ꝑillo dico. ut qͥs roget. Omĩs iniqͥtas
peccatũ ẽ: & est peccatũ ad mortem. Sci¬
mͦ qm̃ omĩs qͥ natꝰ est exdõ. non pec

Expanded text:
peccare peccatum non ad mortem, petit, et dabit ei uitam, peccanti non ad mortem est peccatum ad mortem non pro illo dico ut roget omnis iniquitas peccatum est et est peccatum non ad mortem scimus quoniam omnis qui natus est ex Deo non pec