comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nus ẜuus fuĩt. In eo non plus
quã accepit adredim̃dum co¬
gitur impende̾. Sin uoͣ br̃s ẜ¬
uum rogatus sit manumittẽ
placet p̾tiumeius ut es alie¬
mim deducẽdum ẽẽ. ¶Si so¬
lus ẜuus legatus ⁊ fid̾iꝯmis¬
sa lib̾tate donatus fu̾it. licet
falcidia int̾ ueniente totus
uendicari petiue pot̃. S⁊ si a¬
luid p̾tereat capiat legatariꝰ
adbuc ẜuus totus põt peti.
Quartam aũt utriusq exlega¬
to retinendãne impediat᷑ ub̃¬
tãs. ¶Si ĩ certum sit an lib̾tas
pr̃ari debeit. ueluti ꝙ subsdi¬
tione uel post tp̃c data sit. nũ¬
quid inc̾to eo an prãretur. cu
possit aut ẜuus mori. aut cõ¬
dictio deficẽ int̾im falcidia ad¬
mittendã ẽ. dem̃ cum libertas
ꝯpetẽ uel deb̾i ceꝑit tũe lega¬
tarius illam ꝑten recĩpiet ꝙ̃
falcidia detraxit cecilio place¬
bat ⁊ siquid exopib eiꝰ medio
eius m̃ĩd erogare eum debere
ꝓpt̾ legis falcidie rationẽ.

Expanded text:
nus seruus fuerit? in eo non plus quam accepit ad redimendum cogitur impendere. Sin uero heres seruum rogatus sit manumittere, placet pretium eius, ut aes alienum, deducendum esse. Si solus seruus legatus et fideicommissa libertate donatus fuerit, licet Falcidia interueniente totus uindicari petiue potest. sed et si aliud praeterea capiat legatarius, adhuc seruus totus peti potest: quartam autem utriusque ex legato retinendam, ne impediatur libertas. Si incertum sit, an libertas praestari debeat, ueluti quod sub condicione uel post tempus data sit, numquid incerto eo an praestetur, cum possit aut seruus mori aut condicio deficere, interim Falcidia admittenda est, deinde cum libertas competere uel deberi coeperit, tum legatarius illam partem recipiat, quam Falcidia detraxit? Caecilio placebat, si quid ex operis eius medio pretium eius erogare eum debere propter legis Fa
Abbreviated transcription (Latin):
nes annue dabũtur. S enim.
si annus uemĩt quo fit ut ꝯͣ le¬
gem fal. ultra dodrantẽ aliqd
debeatur. euemet ut retro oĩa
legata singlorum ãnoru mi¬
nuãtur. ¶ Nũquã legatarius
uł fidei ꝯnnssarius. licet extre¬

Expanded text:
nes annuae dabuntur: sed enim si annus uenerit, quo fit, ut contra legem Falcidiam ultra dodrantem aliquid debeatur, eueniet, ut retro omnia legata singulorum annorum imminuantur. Numquam legatarius uel fideicommissarius, licet ex Tre
Abbreviated transcription (French):
i Si ẜuus tibi legatus sit.
eumq rogatus sis manurat¬
terenec p̃terea capͥias unde
quartam que ꝑ fascidiam reti¬
netur recipe possis.Se. cẽsuit
cessare falçidiam.

Expanded text:
i seruus tibi legatus sit eumque ro gatus sis manumittere nec praeterea capias, unde quartam, quae per Falcidiam retinetur, recipere possis, senatus censuit cessare Falcidiam.
Abbreviated transcription (Latin):
titio. ex .xx. detrretum eẽt Que
snĩa ⁊ equitatẽ ⁊ ritionẽ m̾ag̃
ht̃.quia exẽplo hor̃dis legata¬
rus adfideiꝯ missa pr̃anda o¬
bligabitur. nec quia exsua ꝑ¬
sona ꝑs legatarius induce̾ le¬
gen falcidiam nõ possit. Id.¬
cuco ꝙ passus eẽt. nõ imputa¬
turum. Nisi forte testatorita
fidei eiꝰ ꝯmisiss ut totum quie¬
quid extestõ cepiss restit᷑uẽt.
Si aut manumittẽ ẜuumui
suum ut alienũ rogatus sit.¬

Expanded text:
Titio ex uiginti detractum esset. quae sententia et aequitatem et rationem magis habet, quia exemplo heredis legatarius ad fideicommissa praestanda obligabitur: nec quia ex sua persona legatarius inducere legem Falcidiam non possit, idcirco quod passus esset non imputaturum: nisi forte testator ita fidei eius commississet, ut totum, quidquid ex testamento cepisset, restitueret. Si autem manumittere seruum uel suum uel alie
Abbreviated transcription (Latin):
Lex falci. si int̾ueniatan
oĩb pensionib locum ht̃. Sec
hoc expost feõ apparebit. ut pu¬
ta mannos sigulos legatumre¬
lictum ẽ. quam diu falcioia nõ¬
dum locum ht̃. integ̾re pensio

Expanded text:
Lex Falcidia si interueniat, in omnibus pensionibus locum habet: sed hoc ex post facto apparebit. ut puta in annos singulos legatum relictum est: quamdiu Falcidia nondum locum habet, integrae pensio
Abbreviated transcription (Latin):
ter famil. siue filius fa. sit. licz
itin ãnum missioĩs decedat. lex
is in toto fundo legatarius habe
hrditatis legata sine cautio¬
nib det.

Expanded text:
ter familias siue filius familias sit, licet intra annum missionis decedat, lex is in toto fundo legatarius habebhereditatis legata sine cautionibus det.
Abbreviated transcription (Latin):
Is cui fideiomis. soluitur.
sicut ĩs cui legatum ẽ. sat̃dare
debet.ꝙ amplius cepit quã ꝙ ꝑ
legem fal. ei liͣciĩt. reddi. Ueluti
cum ppt̾ ꝯditionẽ aliorum si d̾i¬
ꝯmissorum uł legatorum legis
ueterum oppiniones si apup̾il¬
lo fidri ꝯmissa capiant̃. ꝓpt̃ ea
que asubstituto erũt relicta ca¬
uere debet is cui soluãtur nam:
quãius repetitio sit eorum q̃ fidi¬
ꝯmissi noĩe nõ debita soluent᷑.
tñ satis dato eautum d ẽẽ eia
quo pecunia ꝓficiscẽtur ne dãp¬
num sentiat deficiente eociui.
solitum erit.

Expanded text:
luitur sicut is cui legatum est satisdare debet, quod amplius ceperit, quam per legem Falcidiam ei licuerit, reddi: ueluti cum propter condicionem aliorum fideicommissorum uel legatorum legis ueterum opinionem, si a pupillo fideicommissa capiuntur, propter ea, quae a substituto erunt relicta, cauere debebit is cui soluatur. nam quamuis repetitio sit eorum, quae fideicommissi nomine non debita soluentur, tamen satisdato cautum debet esse ei, a quo pecunia proficisceretur, ne damnum sentiat deficiente eo, cui solutum erit.
Abbreviated transcription (Latin):
a semet᷑ip̃o uł ẜu̾o eiꝰ legata fidi¬
que ĩ diem certam dãtur. nam
si uib̾tatis dies cepit cedere ei.
dẽbebũtur ⁊ ĩ ꝯtributione ueni¬
unt. Iac ne ea quidẽ que quis ẜ¬
ius suis mutilit̾ sinelib̾tate.
legauit fidriꝯmisit ue. ĩ ꝯputa¬
tione eius leg̃ cedũt. ¶Res

Expanded text:
seruo eius legata fideiquae in die certa dantur: nam si libertatis dies coepit cedere, ei debebuntur et in contributionem ueniunt. ac ne ea quidem, quae quis seruis suis inutiliter sine libertate legauit fideiue commisit, in computationem eius legis ced
Abbreviated transcription (Latin):
rt̃. Si ame tibi fidei ꝯmissũ
uel legatum ẽ. tuq id post tp̃e
rogatus sis michi restituẽ. nõ
puto hoc imputãdum ẽẽ ĩ fal.
sarius io recipe.¬
nratione legis fal. mor¬
tes ẜuorum cet̾orumꝙ aĩ ali¬
um. furta. rapine. ĩ cendia.rii:¬
na. naufragiaaus hostium. p̃¬
donum. latronum. debitorum
fcã peiora noĩa ⁊ ĩ sũma qdcũq
dapnum simodo culpa legata¬
ru careant.hr̃di peunt quẽ ad¬
modum adhr̃dis lucrum ꝑti¬
nẽt. fructus. ꝑtus ancillaru.¬

Expanded text:
rum. Si a me tibi fideicommissum uel legatum est tuque id post tempus rogatus sis mihi restituere, non puto hoc imputandum esse in Falcisarius id reciperatione legis Falcidiae mortes seruorum ceterorumque animalium, furta, rapinae, incendia, ruinae, naufragia, uis hostium praedonum latronum, debitorum facta peiora nomina, in summa quodcumque damnum, si modo culpa legatarii careant, heredi pereunt: quemadmodum ad heredis lucrum pertinent fructus, partus ancillaru
Abbreviated transcription (Latin):
admodum si ea sũma br̃s uen¬
dere eares uissus eẽt. qr non ꝯ¬
ditionis implende cã. s quo¬
dammõ res ꝓp̃tio inferre st̃
gat᷑ drre eã suma ⁊ recipe br̃oi¬
tatem. qĩ ⁊ ip̃ius figeiꝯmissũ
eẽt. s id ueri sirmile nõ ẽ. cum¬

Expanded text:
admodum si ea summa heres uendere eas res iussus esset, quia non condicionis implendae causa, sed quodammodo pro pretio inferre suntgatur dare eam summam et recipere hereditatem, quasi et ipsius fidei commissum esset: sed id uerisimile non e
Abbreviated transcription (Latin):
tione siue aꝑte actoris siueex
ꝑte rei ples br̃des extitissent
ñ om̃ibonec adusus om̃s aeti¬
ones ꝯtingẽ. s dum taxat his
qui ũcissent ⁊ adusus metos
hisq adusus quos res defensa
non eẽt adu̾sus eos qui rem nõ
defendissent. ¶Anmia bima
truna die aureis cẽtenis lega¬
tm̃ expost̾iorib portionẽ legis
fal. detrahi placuit. ¶Sititio.
xx. legatis portio ꝑlegẽ fal. de
tracta eẽt cum ip̃e quoqo .xi. se

Expanded text:
arte actoris siue a rei plures heredes exstitissent, non omnibus nec aduersus omnes actionem contingere, sed dumtaxat his qui uicissent et aduersus uictos, hisque, aduersus quos res defensa non esset, aduersus eos, qui rem non defendissent. Annua bima trima die aureis centenis legatum ex posterioribus portionem legis Falcidiae detrahi placuit. Si Titio uiginti legatis portio per legem Falcidiam detracta esset, cum ipse quoque quinque
Abbreviated transcription (Latin):
uquiss ueluti argentum qd̃
elegerit ⁊ ꝯm̃e argentu te¬
statoris ĩteriss sine culpa hr̃¬
dis meh il debẽtur. Sin uõ ar¬
genti pondus pure relictũ ẽẽt.
quãius om̃e argẽtum testato¬
ris depiss admissalege.fal.
portio eius quantitatis sũmet᷑
que fuit ĩ bomis eo tp̃r quo te¬
stator decessit nec ad diminue¬
matio quidẽ debeat᷑ nõ mag̾
quam si om̃s res ꝑ spẽm eñua¬
te relicte ẽẽnt. ¶Tam ⁊ si ant

Expanded text:
rgentum quod elegerit', et omne argentum testatoris interisset sine culpa heredis, nihil deberetur: sin uero argenti pondus pure relictum esset, quamuis omne argentum testatoris deperisset, admissa lege Falcidia portio eius quantitatis sumetur, quae fuit in bonis eo tempore quo testator decessit, nec ad imminuenmatio quidem debeatur, non magis quam si omnes res per speciem enumeratae relictae essent. Tametsi autem
Abbreviated transcription (Latin):
siora fierentiactionesq acq¬
siteait furti.dãpm iniurie.si¬
milesq quorum niehil ĩ ratio¬
nẽ leg̃. fal. cadit. ¶Uendẽ aũt
⁊ emere uissus certo p̃tio fun¬
dum aliã ue quampiã rem. ã
leg̾ fal. ratione cum quãtum
sit legatum q̃ratur. tm̃ eono¬
mine inducet᷑. quãto pluris
minorisue sit res ea qͣntitate
quam ꝓp̃tio testator accipi.
legatum ẽẽ ĩtellectum ẽ ꝓrsus.
¶Diligent aĩadutendum ẽ. ne
ꝙ dicit᷑. dãpna post mortez te¬
statoris illata adsolum hr̃de
respiẽẽ usq quaꝙ sine ulla
distĩctioͬne recipiat᷑. ꝙ eniz re¬
mot᷑a .l. fal. ĩ totum iuris foẽt.

Expanded text:
fierent, actionesque adquisitae, ut furti damni iniuriae similesque, quorum nihil in rationem legis Falcidiae cadit. Uendere autem uel emere iussus certo pretio fundum aliamue quampiam rem in legis Falcidiae ratione, cum quantum sit legatum requiratur, tantum eo nomine inducetur, quanto pluris minorisue sit res ea quantitate, quam quo pretio testator accipi legatum esse intellectum est. Prorsus diligenter animaduertendum est, ne quod dicitur damna post mortem testatoris illata ad solum heredem respicere usque quaque et sine ulla distinctione recipiatur. quod enim remota lege Falcidia in totum iuri
Abbreviated transcription (Latin):
tot aureis .i. fa. bñfitio omis¬
sobr̃des michi sũpto quos in¬
uicem substituo. qui si uolũta¬
timee nõ ꝯsenẜĩt exheredes
sũpto q̃situmẽ anhr̃des insti¬
tuti brditatem adire possint
si ꝯ ditiom parere nolũt cum
hãnt substitutos eadẽ ꝯdict̃.
ire posse ac si ea ꝯditio q̃ frau¬
diseã icripta ẽ. nõeet ascripta.¬

Expanded text:
iae beneficio omisso, heredes mihi sunto. quos inuicem substituo. quod si uoluntati meae non consenserint, exheredes sunto.' quaesitum est, an heredes instituti hereditatem adire possint, si condicione parere nolunt, cum habeant substitutos eadem condicioire posse, ac si ea condicio, quae fraudis causa adscripta est, adscripta
Abbreviated transcription (Latin):
dãpna postea facta nõ deduci.
ne amota portio legatis fider¬
ue ꝯmissis detrahat᷑. Uerumẽ
aũt his solis que pondẽ nũo
m̃sura ꝯstant. nec dãpno po¬
ster incidente exportione q̃
fierent a dextimationẽ eoꝵ
bõrum que mortis tp̃r fuerũt.
quicquam detrahicertis uo̾
corporib⁊ his ip̃is ita relictiᷤᷤ
pecunia quam ĩ illa archa ui¬
num ꝙ inillis dolus pondus
argenti ꝙ millis horreis hab̾o
detiora sunt fcã. ꝓculdubio aũ
mͤchil debebitur. aut eoru q̃
extabũt qualia erũt. ea portõ
debebitur que ꝑ legeni fal. es¬

Expanded text:
damna postea facta non deduci, ne amota portio legatis fideiue commissis detrahatur. Uerum est autem his solis, quae pondere numero mensura constant, nec damno postea incidente ex portione, quae fieri ad aestimationem eorum bonorum, quae mortis tempore fuerunt, quicquam detrahi. Certis uero corporibus et his ipsis ita relictis: 'pecuniam, quam in illa arca', 'uinum, quod in illis doleis', 'pondus argenti, quod in illis horreis habeo', deteriora sunt facta, procul dubio aut nihil debebitur aut eorum quae exstabunt qualia erunt ea portio debebitur, quae per legem Fal
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. Quesitum ẽ an inratione
legis falcidie ꝯputãdum siti
marito. ꝙ to eum exeadem hr̃¬
ditate ꝑfilium puer̃e. Rndit.
Si ex institutione filu puemĩt
sit. mchil quarte noĩe de ducẽ¬
dum ẽ. ¶Alibto cui fundum
legauerat ꝑsideiꝯmissuz seie
amnia decem ded̾at. q̃ situm ẽ.
si lex falcidia lib̃ti legatum mi
largiat᷑ annuã prĩtionẽ. R s¬

Expanded text:
tuit: quaesitum est, an in ratione legis Falcidiae imputandum sit marito, quod ad eum ex eadem hereditate per filium peruenit. respondit, si ex institutione filii tantum sit, nihil quartae nomine deducendum. A liberto, cui fundum legauerat, per fideicommissum Seiae annua decem dedit: quaesitum est, si lex Falcidia liberti legatum minlargiatur annuam praestationem. res
Abbreviated transcription (Latin):
D̾.ilius emãcipatus ĩ testa¬
ti patris borum p̾on̾em accepit
nepos exeodem ĩ familiaͥ retentꝰ
semissẽ hr̃ditatis cum emolum̃¬
to collitionis he̾bit. Idẽ nepos

Expanded text:
ilius emancipatus intestati patris bonorum possessionem accepit. nepos ex eodem in familia retentus semissem hereditatis cum emolumento collationis habebit. idem nepos
Abbreviated transcription (Latin):
nus. an post mortẽ aui mortua
ĩ matrimonio filia. patri reddi
oporteat. qrͣ. occurrit eqtas rei
ut ꝙ pat̾ meus ꝓpt̾ me filieme.¬
ȩnoĩe dedit. ꝑ inde sit atq si
ip̃e dederim. Quippe offitium
aui circa neptẽ. ex offitio patͥs
erga filium pendet. ⁊ qr pat̃ fi¬
lie ideo auus ꝓpt̾ filium nepti
dotem dare debet. Q si filius ex
lio id̾em posse deferidi. nec ĩ fau¬
orabilis snĩa ẽ. ut hoc saltem hãt
cefruntuna portio bis ꝯferrid.

Expanded text:
nus, an post mortem aui mortua in matrimonio filia patri reddi oporteat, quaeritur. occurrit aequitas rei, ut, quod pater meus propter me filiae meae nomine dedit, perinde sit atque ipse dede rim: quippe officium aui circa neptem ex officio patris erga filium pendet et quia pater filiae, ideo auus propter filium nepti dotem dare debet. quid si filius lio idem posse defendi, nec infauorabilis sententia est, ut hoc saltem habeacesserunt, una portio is conferri debet,
Abbreviated transcription (Latin):
aspnatur. Uñ quidam filium e¬
macipatum qui debonis ꝯferẽ¬
dis cauẽ frĩb noluit. audiẽdu
postea putauerũt siuellet obla¬
me cum deborus p̾atĩus inter
fres disputet᷑. Quẽ tñ facilius
admittẽdum existimo si intra

Expanded text:
a›tur. unde quidam filium emancipatum, qui de bonis conferendis cauere fratribus noluit, audiendum postea putauerunt, si uellet oblame cum de bonis parentis inter fratres disputetur. quem tamen facilius admittendum existimo, si intra
Abbreviated transcription (Latin):
debebitur. ¶Si ẜuus michi a
te hr̃de legatus fui̾t. et eidem
es legati ẜuodati cesẜit. ꝯfestĩ
idlegatum. hr̃dit᷑ati acquirit᷑
⁊ ideo quannius postea moriat᷑
is qui ẜuum michi legauerat.
adme id qd̾ ẜuo legatum ẽ. nõ
ꝑtinebit. ¶Cum hõ extestõ pe¬
titus ẽ. cã eius tp̃ris quolis cõ¬
testabitur. rep̃sentari d actori.
Et sicut ptus. incillarum et
fructus fũdorum int̾im ꝑcep¬
ti.ĩ hoc iuditium deducũtiur.
ita ꝙ ẜuolegatorum uł hr̃di¬
tatis noĩe int̾im obuenerit. p̃¬
standum ẽ petitori.

Expanded text:
debebitur. Si mihi servus a te herede legatus fuerit et eidem es legati servo dati cesserit, confestim id legatum hereditati adquiritur: et ideo, quamvis postea moritur is quiad me id quod seruo legatum est non pertinebit.Cum homo ex testamento petitus est, causa eius temporis, quo lis contestabatur, repraesentari debet actori et, sicut partus ancillarum, sicut fructus fundorum interim percepti in hoc iudicium deducuntur, ita quod seruo legatorum uel hereditatis nomine interim obuenerit praestandum est petitori.
Abbreviated transcription (Latin):
tuosticho. exceptio doli mali
dis edes ẜuebant. legate sũt.¬
⁊ tradite legatario. nõ impoĩ¬
ta ẜuitute. dixi. posse legataͣ¬
um extestõ agere.qr non ple¬
num legatum accepiss. na⁊
eum qui debilitatum ab hr̃de
ẜuum acceꝑit. recte extestõ
agere. ¶ Qui ẜuum testo sibi
legatum. ignoras eum sibi le¬
gatum. abhrde em̃it. si cegni¬
tolegato extestõ egerit. ⁊ ser¬
uum accepit. actione exuen¬
dito absolui debet. qr hoc udi
tio soluto. extestam̃to agere
instituit. hominẽ ꝯsequi debe¬
bit. ⁊ actione exẽpto p̃tium
recuꝑabit. Quẽ admodum
recuparet si hõ euictus fu̾iss.
⁊ tũc actor ꝯꝑit. legatum si¬
bi hoĩem. ⁊ agat extestam̃to.
bit. quam sip̃tium restitueit.
⁊ hominẽ. actoris fecit. ¶Cũ
pat̾. ꝓsua filia dotis noĩe. e ꝓ¬

Expanded text:
i dis aedes seruiebant, legatae sunt traditae legatario non imposita seruitute. dixi posse legatarium ex testamento agere, quia non plenum legatum accepisset: nam et eum, qui debilitatum ab herede seruum acceperit, recte ex testamento agere.Qui seruum testamento sibi legatum, ignorans eum sibi legatum, ab herede emit, si cognito legato ex testamento egerit et seruum acceperit, actione ex uendito absolui debet, quia hoc iuod si pretio soluto ex testamento agere instituerit, hominem consequi debebit, actione ex empto pretium reciperabit, quemadmodum reciperaret, si homo euictus fuisset. t tunc actor compererit legatum sibi hominem bit, quam si pretium restituerit et hominem actoris fecerit. Cum pater pro filia sua dotis nomine
Abbreviated transcription (Latin):
legati ĩ eius ꝑsona. hoc quoq
argum̃to ẽ. qd̾ si hr̃s cui lega¬
tus fuerat. hr̃ditatem nõ lid¬
iss. solidum abaltõ hr̃de ꝯse¬
qui poss. ¶ Seruo legato. le¬
gatum datum ẽ. si alienatus
emptorẽ ꝑtĩnebit. ¶ Cum ẜ¬
uus titio. ⁊ eidem ẜuo aliqd

Expanded text:
ati in eius persona hoc quoque argumento est, quod, si heres, cui legatus fuerat, hereditatem non adisset, solidum ab altero herede consequi possit. Servo legato legatum datum est: si alienatus emptorem pertinebit. Cum servus Titio
Abbreviated transcription (Latin):
facturum. tũc ei. caureos. hr̃s
ms dare dãpnas esto. ¶Si sẽ¬
pronius. titium hr̃dem ĩ stitue¬
rit. ⁊ ab eo post biẽnum fũdu
dari uisẜat. meuio. titius deĩ¬
de abhr̃de suo. eundẽ fudu
meuo p̃sentĩ die legauit. et
meuius p̃tium fũdi abbrde.
titii accepit. si extestõ sẽpni
fũdum petẽ uelit. exceptioẽ
repelli pͥot. si p̃tio fundi ꝯten¬
tus nõ erit. ¶Sicui hõ legatꝰ

Expanded text:
facturum, tum ei centum aureos heres meus dare damnas esto". Si Sempronius Titium heredem instituerit et ab eo post biennium fundum dari iusserit Maevio, Titius deinde ab herede suo eundem fundum Maevio praesenti die legaverit et Maevius pretium fundi ab herede Titii acceperit: si ex testamento Sempronii fundum petere velit, exceptione repelli poterit si pretio fundi contentus non
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tas. tũc demũ ꝑmit lega.¬
tum. cum iuires accipit. Ita le¬
gatum quoq. nõ ante ꝑinu
filio impͤube legat᷑us. ⁊ asub¬
stituto lib̾ ẽẽ iussus. si quidem
pupillus adpub̾tatem puere¬
rit. ab eo cui legatus fuerat uẽ¬
dicͤabitur. Mortuo aut pupil¬
lo. lib̾tas ꝯpetit. lõge mag̃ hoc

Expanded text:
mit legatum, cum uires accipit, ita legatum quoque non ante peremi filio impubere legatus et a substituto liber esse iussus, si quidem pupillus ad pubertatem peruenerit, ab eo cui legatus fuerat uindicabitur: mortuo uero pupillo
Abbreviated transcription (Latin):
uł. ¶ Iuiusmodi legãtum. si
titius hr̃di meo cauerit .c. ane¬
uo se datirum. hr̃s m̃s titio.
e dato. utile legatum ẽ. Quẽ¬
admodum ꝙ alicui legat᷑ ut
excã fideiꝯmissi restituat᷑. eadẽ
ratione hoc quoꝙ legatum uti¬
lesit. si titius hr̃di meo cauei̾t.
se ĩ municipio. ex .c. aureis op̾¬

Expanded text:
um.Huiusmodi legatum: 'Si Titius heredi meo cauerit centum Maeuio se daturum, et heres meus Titio centum dato', utile legatum est, quemadmodum quod alicui legatum ex causa fideicommissi restituatur.Eadem ratione hoc quoque legatum utile sit: 'Si Titius heredi meo cauerit se in municipio ex centum aureis op
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ion quocumq mõ. silega¬
tarii reͣs facta fuit die eedẽte.
obligatio legati extinguitur.
s ita sico modo fiuĩt cius. quo
auelli non possit. Ponamus. rẽ
que michi pure legata sił. acci¬
pere me pt̃ ditionẽ die legati
agam extestam̃to. quia is sta¬
tus ẽ euis. ut existente ꝯditi¬
one. discessurum sit ame dniu.
Na̾m ⁊ si exstipͤulatione michi
stichus debe̾atin.⁊ is subꝯdi
fu̾it meus ex eã lucrãtiua.iiii¬
chilominus existente ꝯditioẽ.
exstipulatu age pot̾o. ¶Siex
bomis eius qui rei .p. cã aberat.
rem usu acquisierim. ⁊ ea ate¬
quam euincẽtur. michi legataᷤ
sit. deinde postea euĩcatu. rec¬
te extestõ petam. eam michi.
dari oportẽ. ¶Fundus michi
lega̾tus ẽ. ꝓprietatem eiꝰ fũdĩ
redemi detracto usuf. postea.
uenditor capite minutus ẽ.

Expanded text:
 si legatarii res facta fuerit die cedente, obligatio legati exstinguitur, sed ita, si eo modo fuerit eius, quo auelli non possit. ponamus rem, quae mihi pure legata sit, accipere me per traditionem die legati agam ex testamento, quia is status est eius, ut existente condicione discessurum sit a me dominium. nam et si ex stipulatione mihi Stichus debeatur et is, cum sub lucratiua, nihilo minus exsistente condicione ex stipulatu agere potero. Si ex bonis eius, qui rei publicae causa aberat, rem usu adquis‹i›erim et ea antequam euinceretur mihi legata sit, deinde postea euincatur, recte ex testamento petam eam mihi dari oportere. Fundus mihi legatus est: proprietatem eius fundi redemi detracto usu fructu: postea uenditor capite minutus est
Abbreviated transcription (Latin):
ps michi legata ẽ aut tonata.
ptemenim dunitaxat pet̾e de¬
bebo. ¶Iul. Qd̾ si legatum mi¬
chi ẽ ꝙ expamphyla natũ erit.
⁊ego pamphylã mercatus su.
⁊ ea apud me peꝑit. nõ possum
uideri. pturti exẽa lucratiua ha¬
bere. quia matrẽ eius mercatus
sum. argum̃tum rei ẽ. ꝙ euicto
eoaccio exẽpto ꝯpetat. ¶ Qui
gaium ⁊ lutium. eiꝰdem peciũe
reos hebat. suta legau̾it. ꝙ mi
chi gaius debet. idhr̃s m̃s. sẽp¬
michi debet id hr̃s meus. me¬
uio dãpnas esto dare. eam s di¬
tionẽ hr̃dis sui ꝯstituit. ut hr̃s¬
is. necẽe hãt alti actioẽs suas.
aiti litis extimatione prare
Si tñ uiius testator gaio ae¬
ceptum fecit. necc̃e est ut sep̃ro¬
nu ⁊ meiuii legatum ĩũtile sit.
¶Cum michi stichus aut pãphy¬
lus legati fuissẽt. duoꝵ testĩs.
tere possum. Quia ⁊ sumno te¬
staĩto. stichus aut pãphył
legati fuissent. ⁊ stichus excã
lucratiuua meus factus fuisset.
nichilominus pãphylum pe¬
tere possem.

Expanded text:
s mihi legata est aut donata: partem enim dumtaxat petere debebo.Iulianus.Quod si legatum mihi est quod ex Pamphila natum erit, ego Pamphilam mercatus sum et ea apud me peperit, non possum uideri partum ex causa lucratiua habere, quia matrem eius mercatus sum: argumentum rei est, quod euicto eo actio ex empto competit.Qui Gaium et Lucium eiusdem pecuniae reos habebat si ita legauerit: 'Quod mihi Gaius debet, id heres meus SempLucius debet, id heres meus Maeuio damnas esto dare', eam condicionem heredis sui constituit, ut is necesse habeat alteri actiones suas, alteri litis aestimationem praestare. si tamen vivus testator Gaio acceptum fecit, necesse est, ut Sempronii et Maevii legatum inutile sit. Cum mihi Stichus aut Pamphilus legati fuissent duorum testamentis tere possum, quia et si uno testamento Stichus aut Pamphilus legati fuissent et Stichus ex causa lucrativa meus factus fuisset, nihilo minus Pamphilum petere possem.
Abbreviated transcription (Latin):
cunce. inẜius uendicare posse.
adiectio aũt illa. quos estimo
singulos iuicems aureis. nõ
mutat legati ꝯditionẽ. sile¬
gis falcidie rationẽ hr̃e õpor¬
teat. mchilominus enim ueꝵ
p̃tium ẜuorum. ĩ extimatõe
deducetur. ¶Titio fũdum do
accepta ei feciss. fũdum uen¬
dicarẽ põt. ¶ Si titius cuisti¬
chus legatus fuerat. ante q
sciret. adse legatum p̃tine̾. de¬
cesẜ̾it. ⁊ eundem seio legau̾it.
tum. stichum seius uendica
bit. ¶Sipat̾ fa. abimpub̾e
filio.titio fũdum legau̾it. ⁊a
subitituto. eũdem. eidem ti.¬
tio. ⁊ pupillus patri hr̃s exti¬
terit. suie uendieaũt titius.¬
legatum. siue repudiauerit.
quannus filius impubes de¬
cesẜit. a substituto uendicare
non pd̾t̾it. hoc enmꝙ rursus
a substituto legatur. ꝑindeha¬
bendumẽ. ac si repetita legata
eẽnt. Qrͣ ⁊si pure afilio. subcõ¬
ditione asubstituto legatum
fuĩt. ꝑinde omĩa ẜuabunt᷑. ac
si tm̃ afilio legatum fui̾ss. Cõ¬

Expanded text:
cuncem in seruis uindicare posse. adiectio autem illa 'quos aestimo singulos uicenis aureis' non mutat legati condicionem, si legis Falcidiae rationem habere oporteat: nihilo minus enim uerum pretium seruorum in aestimationem deducetur. 'Titio fundum do accepta ei fecisset, fundum uindicare potest. Si Titius, cui Stichus legatus fuerat, antequam sciret ad se legatum pertinere, decesserit et eundem Seio legauerit tum bit.Si pater familias ab impubere filio Titio fundum legauerit et a substituto eundem eidem Titio et pupillus patri heres exstiterit: siue uindirit, quamuis filius impubes decesserit, a substituto uindicare non poterit. hoc enim, quod rursus a substituto legatur, perinde habendum est ac si repetita legata essent. quare et si pure a filio, sub condicione a substituto legatum fuerit, perinde omnia seruabuntur ac si tantum a filio legatum fuisset: con
Abbreviated transcription (Latin):
priore legatario non discedit.¬
¶ Si ẜuo comur res legata fins¬
set. põt alter dñs agnoscere le
¶Stichum sempromo do.lego.
si sempromus stichum ĩ tra ã¬
num nõ manumiẜit. eunde
stichum titio do. lego. q̾situ ẽ.
terim totum bĩturum⁊ siqdẽ
intra ãnum mamimisiss. libe¬
erum eum effect̾um. sin autẽ
hor nõ feciss. totum adtitiui
ptinẽ. ¶Qui fũdum excepto
edifitio legat. appellatione e¬
difitu. aut suꝑfitiẽ significat.
aut solum quoq cui edifitiu
suppositum ẽ. Si desola sup¬
fitie excepit. mehilominus
uire legati. totus fũdus uendi¬
cabitur. s exceptione doli ma¬
li oppoĩta. ꝯsequetur hr̃s id. ait
sibi hĩtare inulla liceat. ĩ quo
merit. ut it̃ quoq ⁊ actum ĩ
eahãt. Siuo solum quoq ex¬
ceptum fui̾t. fundus excepta
uilla uendicari debebit. ⁊ suit
ip̃o uueaulle debebitur. nõ se¬
cus. ac si duorum fũdorum do
⁊̃ testatorem desolo cogitasse.
sine quo edifitium ꝯstare nõ

Expanded text:
priore legatario non discedit.Si seruo communi res legata fuisset, potest alter dominus agnoscere leg'Stichum Sempronio do lego: si Sempronius Stichum intra annum non manumiserit, eundem Stichum Titio do legterim totum habiturum et, si quidem intra annum manumississet, liberum eum effecturum: sin autem hoc non fecisset, totum ad Titium pertinere.Qui fundum excepto aedificio legat, appellatione aedificii aut superficiem significa‹t› aut solum quoque, cui aedificium superpositum est. si de sola superficie exceperit, nihilo minus iure legati totus fundus uindicabitur, sed exceptione doli mali posita consequetur heres id, ut sibi habitare in uilla liceat: in quo inerit, ut iter quoque et actum in ea habeat. si uero solum quoque exceptum fuerit, fundus excepta uilla uindicari debebit et seruitus ipso iure uillae debebitur, non secus ac si duorum fundorum dom testatorem etiam de solo cogitasse, sine quo aedificium stare non
Abbreviated transcription (Latin):
i sic. legatum ac fideicõ¬
missum. sit relictum. si existi:¬
potius bono. ei ꝯmissum ẽ. non
minerã uoluntatẽ hr̃dis collã¬
tum. ¶ Simichi. ꝙ titius dͣ.
fuit legatum. n titius debeat.¬
sciendum ẽ nullum ẽẽ legatu.
⁊ quidem si quatitas nõ sit ad¬
iect.i. euidenti ratione mehil
debebitur qr nõ apparet quãtũ
fui̾t legatum. Nam ⁊ sud qs̾
ego titio debeo. ei legauero. qͣ¬
titate nõ adiecta. ꝯstat nullu
eẽ legatum. Cum si .x. q̃ titio
debeam legauero. nec quicquã
titio deberm. falsa demõstratio
nõ ꝑinit legatum. ut ĩ legato
ne dubio. nichil erit in legato.
nam int̾ flam demon᷑strationẽ.
⁊ fłam ꝯditionẽ siue cãm. mul¬
tumint̃ est Pmde. et sititio .x.
q̃ michi seuis debet legauero.
nullumerit legatum. ẽẽ enm
debitor debet. Nam ⁊ si uiuus
exegissem. extinguet᷑ legatu.
Et si debitor manẽt. actiones
adu̾sus eum hr̃s ms̃ dum ta¬
rat pr̃are cogẽtur. ¶Siquis ita¬

Expanded text:
i sic legatum vel fideicommissum sit relictum "si aestipotius bono ei commissum est, non in meram voluntatem heredis collatum. Si mihi quod Titius debet fuerit legatum nsciendum est nullum esse legatum. et quidem si quantitas non sit adiecta, euidenti ratione nihil debebitur, quia non apparet, quantum fuerit legatum: nao debeo ei legauero quantitate non adiecta, constat nullum esse legatum, cum, si decem quae Titio debeo legauero nec quicquam Titio debeam, falsa demonstratio non peremit legatum, ut in legato ne dubio nihil erit in legato: nam inter falsam demonstrationem et falsam condicionem siue causam multum interest. proinde et si Titio decem, quae mihi Seius debet, legauero, nullum erit legatum: esse enim debitor debet: nam et si uiuus exegissem, exstingueretur legatum et, si debitor maneret, actiones aduersus eum heres meu‹s› dumtaxat praestare cogeretur.
Abbreviated transcription (Latin):
iudeatur hr̃s rogatus. remit᷑te
id debit̃ori. Nam si ꝯueniat᷑ de¬
bitor abhr̃de. doli exceptione.
utĩ põt. que res utile fideis. facit.
rio relinquit᷑.ita demum ab eo
debetur. si adlegatarium lega¬
tũm ꝑuen᷑erit
dare uisẜit. nullam hec u̾ba reci¬
piunt ambiguitatẽ. ut dena:
exhis. prata portionis falci¬
die satisfiat.

Expanded text:
res rogatus remittere id debitori: nam si conueniatur debitor ab herede, doli exceptione uti potest: quae res utile fideicommissum rio relinquitur, ita demum ab eo debetur, si ad legatarium legatum perueneritdari iusserit, nullam haec uerba recipiunt ambiguitatem, ut dena dex his pro rata portionis Falcidiae satisfiat.
Abbreviated transcription (Latin):
quam actionem ꝯpellit hr̃dem.
expiri. ⁊ si stichum ꝯsecutus fue¬
rit p̾stabit ei. si .x. mebil ꝯ sequet᷑.
Scdm ꝙ. erit marbitrio u̾hitoris.
pãphylum stipulatus.sẽpmio
stiehum legass. meiuo pãphoy¬
lũ. oneratus hr̃s ĩtelliget᷑. ut

Expanded text:
quam actionem compellat heredem experiri: et, si Stichum consecutus fuerit, praestabit ei, si decem, nihil consequetur. secundum quod erit in arbitrio debitoris, Pamphilum stipulatus Sempronio Stichum legasset, Maeuio Pamphilum, oneratus heres intellegit
Abbreviated transcription (Latin):
trum egouelim. legauit ꝙ ei de¬
bebatur. tenebit᷑ hr̃s eiꝰ ut pret
legatario actionẽ. electionẽ ha¬
bituio. utrum stichum. an .x.
ꝑsequi malit. ¶Prouide sisti¬
chum leguũt. cũmille stichu¬
ei aut .x. reb̾rt̃ c̾ti actioͣ lega¬
tario adusus hr̃dem ꝯpetitut

Expanded text:
ego velim" legaverit quod ei debebatur, tenebitur heres eius, ut praestet legatario actionem electionem habituro, utrum Stichum an decem persequi malit. Proinde si Stichum legaverit, cum ille ei Stichum aut decem deberet, incerti actio legatario adversus heredem competit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stitutã uideri. nõ pure fidio¬
misso relicto ꝯditionẽ iiẜta.
Cum aũt fidei ꝯmissũ abeo pe¬
ti nõ poss. penes quẽ uoluit pe¬
cuniam collocͥari. ꝓpt̾ hec uerba
eaq alũpno meo post ecatem
supra scriptam̃ cũribis reddẽ
fidei ꝯmissũ ab hr̃dib petẽdu
qui pecumã Dar̾i stipulari de¬
buert̃. s fideiussores abeo nõ
petẽndos cuiꝰ sidẽ sequi defũc¬
tus maluit. ¶Pat anua tõt
exfructib bõrum q̃ uxori lega¬
ut. accessura filu patrimoio.
pret̾ exibitionẽ quã eque mã
dauit adãnim etatis eiꝰ.xxx.¬
uxorem pr̃are uoluit. ñ plura
s unum eẽ fidei ꝯ̃missu certis
pensioĩb diuisum. apparuit.
⁊ iõ filio eius intra etatẽ supri
scriptã diẽ defũcto. residui tẽ¬

Expanded text:
aestitutam uideri, non pure fideicommisso relicto condicionem ‹in›sertam. cum autem fideicommissum ab eo peti non posse‹t›, penes quem uoluit pecuniam collocari, propter haec uerba 'eamqu‹e› alumno meo post aetatem supra scriptam curabis reddere' fideicommissum ab heredibus petendum, qui pecuniam dari stipulari debuerunt: sed fideiussores ab eo non petendos, cuius fidem sequi defunctus maluit.Pater annu‹a› tot ex fructu bonorum, qu‹e›m uxori legauit, accessura filii patrimonio praeter exhibitionem, quam aeque matri mandauit, ad annum aetatis eiuxore praestari voluit. non plura, sed unum esse fideicommissum certis pensionibus divisum apparuit et ideo filio intra aetatem supra scriptam diem functo residui tem
Abbreviated transcription (Latin):
cessariamẽẽ anni ẜi. ¶Cumab
brdib alũpno .c. dari uoluiss
testator eamq pecuniã ada.¬
lũpnum trinsferri. ut ĩ annu.
tatem sortẽ ip̃am intra.xxx. ã¬

Expanded text:
sariam anni secundi.Cum ab heredibus alumno centum dari uoluisset testator ‹et› eam pecuniam ad alium transferri, ut in annum utatem sortem ipsam: intra
Abbreviated transcription (Latin):
tim exhr̃dari. uidea¬
mus. nom̃. ⁊ p̃nom̃.
⁊ cognomen eiꝰ. dicendum est.
an sufficit ul unum exhis ⁊
ꝯstat sufficere.

Expanded text:
tim exheredari, uideamus. nomen et praenomen et cognomen eius dicendum est an sufficit uel unum ex his? et constat sufficere.
Abbreviated transcription (Latin):
Is qui putat se nect̃ui
cum sit uolũtarius. nõ pot̾it᷑
repudiare.nam plus ẽ inopi¬
necͣtium. uolũtarius existere
pot. S si certum sit falsum
undo acquirit. ita repudiãto
amittit hr̃ditatem. ¶Hr̃s ĩ¬
stitutus idemq legittimus.

Expanded text:
Is qui putat se necessarium, cum sit uoluntarius, non poterit repudiare: nam plus est in opinecessarium, uoluntarius existere potest. sed si certum sit falsum undo adquirit, ita et repudiando amittit hereditatem.Heres ins
Abbreviated transcription (Latin):
qualis qual fuit ꝯditio. ⁊ sũ
arbitrium collataẽ. ¶ Siquiᷤᷤ
dubit᷑et uiuat testator nec ne.
repudiando niehil agit. Sub¬
stitutus quoq similit si ãte
repudiet quam hr̃s ĩstitutꝰ
decernat dehr̃ditate. nicħ uqͣ¬
lebit repudiatio. ¶Neq fili
fa. repudiando sine patre. n
pat̾ sine filio. alt̾i nocet. Utri¬
ꝙ aũt possũt repudiare.

Expanded text:
qualisqualis fuit condicio, etsi in arbitrium collata est. Si quis dubitet, uiuat testator nec ne, repudiando nihil agit. Substitutus quoque similiter si ante repudiat, quam heres institutus decernat de hereditate, nihil ualebit repudiatio. Neque filius familias repudiando sine patre neque pater sine filio alteri nocet: utrique autem possunt repudiare.
Abbreviated transcription (Latin):
Ap̃. ¶i qui se ñ misq̃it br̃¬
ditati pat̾ñe. siuemaior sit.:
siue minornon ẽẽ necc̃e p̃to¬
rem adire. s sufficit se non ĩ¬
miscuisse br̃ditati. Et est in

Expanded text:
. Ei, qui se non miscuit hereditati paternae, siue maior sit siue minor, non esse necesse praetorem adire, sed sufficit se non miscuisse hereditati. et est in
Abbreviated transcription (Latin):
qui ĩ nouissimis codicillis ut ꝓ¬
ponitur designatus ẽ. actione
pr̃are debere. ¶Filiam exasse hr̃¬
dem instituit. eiq substituit
nepotẽ suum.⁊ ita cauit. Si qd̾
ab hominor neq filia mea neq
nẽpoͥs ms̃ hr̃des mei erũt. tẽ por¬
tionẽ meã ꝑtis d̾midie fundi:
illius adlibtos meos ꝑtinẽ uo

Expanded text:
icillis, ut proponitur, designatus est, actionem praestare debere. Filiam ex asse instituit heredem eique substituit nepotem suum et ita cavit: "si, quod abominor, neque filia mea neque nepos meus heredes mei erunt, tunc portionem meam partis dimidiae fundi illius ad libertos meos pertinere vo
Abbreviated transcription (Latin):
ob p̃tium. nullã fidei ꝯmissi ꝑ¬
secutionẽ ẽẽ. nisi eam̃t᷑e uendi¬
tiomi ꝯsenẜunt. ut similit ex
p̃tio mares quidẽ duplumn fe¬
mine aũt simplum ꝯsequ̾ant̃.¬
¶Instituto filio hr̃de ⁊ ex eõ ne.¬
potib emanc̾ipatis. testator i¬

Expanded text:
b pretium nullam fideicommissi persecutionem esse, nisi ea mente uenditioni consenserunt, ut similiter ex pretio mares quidem duplum, feminae autem simplum consequantur.Instituto filio herede et ex eo nepotibus emancipatis testator i
Abbreviated transcription (Latin):
ita cauit. Si quid cuiq liboru
meorum dedi. aut donani. aut
ĩusum ꝯcessi. aut sibi ac ꝗsiit.
ant ei abaliquo datum autre¬
lictum ẽ. id sibi p̃cipiat sumat
hãt. filu noĩe kalendarium fe¬
cẽrat. postea sia dicta ẽ ⁊ pla¬
cuit id ꝙ subnoĩe ip̃ius filu ĩ
kalendario remanẜat ei debeĩ.
nõ etiam idꝙ exactum pat̾ in
rationes suas ꝯu̾tiss. Quero¬

Expanded text:
ita cauit: 'si quid cuique liberorum meorum dedi aut donaui aut in usum concessi aut sibi adquisiit aut ei ab aliquo datum aut relictum est, id sibi praecipiat sumat habeat'. filii nomine kalendarium fecerat. postea sententia dicta est et placuit id, quod sub nomine ipsius filii in kalendario remanserat, ei deberi, non etiam id, quod exactum in rationes suas pater conuer
Abbreviated transcription (Latin):
ros ainu̾isos emãcipauit. ⁊ in
unum filium gauim seium:
amplissimas facultites doã¬
tionib ꝯtulit. ⁊ modicũ sibi
residuum resuauit. ⁊ uniu̾sos
ubos cum uxore scripsit hr̃des
Ineodem testõ duas possones
quas retinuerat. eidẽ gaio seio
p̃legauit. ⁊ abeo petut ut ex
redditib p̃diorum q̃ uiuus
ei donauerat. meie filie tot
aureos daret. Item altĩ frĩ. a¬
lios tot. qui ꝯuẽtus ameiuia
sorore sua. legem falcidiam ĩ¬
plorat. Quero cum scissimus
imp̃r. ut supra scriptu̾m ẽ. cc̃
uolunt᷑atẽ tonãtis ea que do¬
nata sũt reuocari p̃cepit. an
gaius seius ꝯpellendus sit.
quin ĩ hac quoꝙ spẽ dequa q̃¬
ritur subuemẽdum sit libis
quorum portio ĩ unum filiũ
posita aut eã etiam uolũtas
patris ꝓhis qui fidei ꝯmissũ
petũt intc̃edit. S si falcidi¬
a lex int̾cedat. fidei ꝯmissa ĩ
solidum ẽẽ pẽanda. ꝓpt̾ ĩ mo¬
dieaꝵ donationũ rationẽ

Expanded text:
ros, uniuersos emancipauit et in unum filium Gaium Seium amplissimas facultates donationibus contulit et modicum sibi residuum seruauit et uniuersos liberos cum uxore scripsit heredes: in eodem testamento duas possessiones, quas retinuerat, eidem Gaio Seio praelegauit et ab eo petit, ut ex reditibus praediorum, quae uiuus ei donauerat, Maeuiae filiae tot aureos daret, item alteri fratri alios tot: conuentus a Maeuia sorore sua legem Falcidiam implorat. quaero, cum sanctissimus imperator, ut supra scriptum est, contra uoluntatem donantis ea quae donata sunt reuocari praeceperit, an Gaius Seius compellendus sit quin in hac quoque specie, de qua quaeritur, subueniendum sit liberis, quorum portio in unum filium roposita autem causa etiam uoluntas patris pro his qui fideicommissum petunt intercedit. sed si Falcidia lex intercedat, fideicommissa in solidum esse praestanda propter immodicarum donationum rationem.
Abbreviated transcription (Latin):
ni adierunt defũcti br̃ditate.
post aliquãtum tp̃ris abeoma¬
numisse q̃rebant anfidei mi¬
sũ pete̾ ab eod̾ patrono posset̃.
Rego gͦ ꝗd de h̃ existimes rescri¬
bas.R. nec repetitum uiderim
hũc eãum fideiꝯmiͦssum. s al¬
teratrum datum uł fideiꝯmis¬
sum ał ip̃am hr̃ditatẽ./Meliꝰ
aũt dici ĩ eundẽ caum substite¬
tas uideri in quẽ caũm fidei cõ¬
missum meruerũt. ⁊ iõ ad sub¬
stĩtutionẽ ea uocari. Cum ein
Suo alieno fidei ꝯmissũ abuno
exhr̃dib subꝯditione lib̾tatis
fuit datum. ⁊demq ẜuus ei.
hr̃di substituat᷑. licet pure sb̃

Expanded text:
ni adierunt defuncti hereditatem. post aliquantum temporis ab eo manumissae quaerebant, an fideicommissum pe tere ab eodem patrono possint. rogo ergo, quid de hoc existimes rescribas. respondi nec repetitum uideri in hunc casum fideicommissum, sed alterutrum datum uel fideicommissum uel ipsam hereditatem. melius autem dici in eundem casum substitutas uideri, in quem casum fideicommissum meruerunt, et ideo ad substitutionem eas uocari. cum enim seruo alieno fideicommissum ab uno ex heredibus sub condicione libertatis fuerit datum idemque seruus ei heredi substituatur, licet
Abbreviated transcription (Latin):
ẜit cum moriet᷑ restituat sẽ¬
promo lib̾to meo ⁊ suecessoi
meo. ⁊ berillo ⁊ saprdo quos ĩ¬
framanimisi qui ue exhis
tũc supumẽt. Quero cũ nec
ĩprima ꝑte testĩ qua fundu
p̃legau̾it. eos substituit. inẜa
quo querit᷑ uderi duos grad̾
substitutioĩs fecisse. unum
ut is qui exduob perior morie¬
tur. alteri restituẽt alt̾m.ut.
nouissimus his restitueret
quos nominatĩ postea enua¬

Expanded text:
it, cum morietur, restituat Symphoro liberto meo et Successori et Beryllo et Sapido, quos infra manumisi, quiue ex his tunc superuiuent'. quaero, cum nec in prima parte testamenti, qua fundum praelegauit, eos substituit, in sequo quaeritur, duos gradus substitutionis fecisse, unum ut is, qui ex duobus prior morietur, alteri restitueret, alterum ut nouissimus his restitueret, quos nominatim postea enumera
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Gaius seius ꝓnepos meus.
hr̃s michi esto exsemisse bõruz
meorũ. exceptis domib meis
pat̾rus ĩ quib hĩto cum omĩb
que ibi sũt. que oĩa scias ad põ¬
tionem hr̃ditatis ꝙͣ tibi dedi.
nõ ꝑtinere q̃ro cum sit inhis
domib argẽtum. noĩa debitoꝵ.
suppellex. mancipia. an h̾ omĩa
que illic ĩ uemunt᷑.ad alios hr̃¬
des institutos debeant ꝑtinere.
uõ nullum ꝓnepoti locum esse.¬
¶Titius. cum frĩs filie. fundos et
urbana p̃dia legaret.inhis ⁊
fũdum seianum legauit. que
ip̃e pat̾ fa. quo aduuẽt. uno q¬
dem noĩe uniu̾sum hũit. s quo
facili ꝯductionẽ inueniret per
duas ꝑtes locabat.ita ut exqͣli¬
tate locisupiorem ꝑtẽ. seianu
suꝑiorẽ. Inferiorem aũt ꝑte
seianum inferiorẽ. appellaret.
Quero anis fundus totus ad
uis eundẽ diu̾sis ꝑtib locauãt.
uniu̾sum eum exc̃a fideiomissi
pr̃ari oporte̾. nisi hr̃s dequa ꝑ¬
te testator senẜit/ euidenter

Expanded text:
. 'Gaius Seius pronepos meus heres mihi esto ex semisse bonorum meorum excepta domu mea et paterna, in quibus habito, cum omnibus quae ibi sunt: quae omnia scias ad portionem hereditatis, quam tibi dedi, non pertinere.' quaero, cum sit in his domibus argentum nomina debitorum supellex mancipia, an haec omnia, quae illic inueniuntur, ad alios heredes institutos debeant pertinereuero nullum pronepoti locum esse.Titius cum fratris filio fundos et urbana praedia legaret, in his et fundum Seianum legauit, quem ipse pater familias quoad uiueret uno quidem nomine uniuersum habuit, sed quo facilius conductorem inueniret, per duas partes locabat, ita ut ex qualitate loci superiorem partem Seianum superiorem, inferiorem autem partem Seianum inferiorem appellaret. quaero, an is fundus totus ad uis eundem diuisis partibus locauerat, uniuersum eum ex causa fideicommissi praestari oportere, nisi si heres, de qua parte testator senserit, euidenter
Abbreviated transcription (Latin):
dñium ꝙ hr̃ditatis fuit adle¬
gatarium transeat. nũquam.
fideiꝯmissum reliquid. s nõ ut
legitt̃imis hr̃dib s ut alas
ascriptis ⁊ testm̃ aliquo cͥaũ ir

Expanded text:
d hereditatis fuit, ad legatarium transeat numquam fafideicommissa reliquisset non ut a legitimis heredibus, sed ut a scriptis
Abbreviated transcription (Latin):
debetur. s tota .x. peti possunt.
Nec tollitur petitio si interim
annus supuenerit. nã suffic̃
qd ũtilit dies cessit. Qd̃ si in¬
uo testatore annius suꝑueiat.
dicendum ẽ mũtile effici lega¬
tum quã quam ꝯstit̾it abini:¬
tio/ Sie ⁊ indote p̃lẽgata. Rn¬
sum ẽ totam eam extestam̃to
peti posse. alioqu ẜm illam sẽ¬
tentiam si int̾ eẽ usurarũ tm̃
ẽ ĩ legato. qd dicemus si fundꝰ
legatus sit. ex die debiusnã
nec pecunia peti põt que nõ ẽ
legata. nec ꝑs fundi facile ĩ¬
ueniret᷑. que possit ꝓꝯmodo
si primus hr̃s michi nonerit.¬
ẜs titio xdato. si sed̾s michi
hr̃s non erit. primus seio fũ¬
dum tusculanũ dato. utrisq
omittentib hr̃ditatem pͥmo

Expanded text:
debetur, sed tota decem peti possunt: nec tollitur petitio, si interim annus superuenerit: nam sufficit, quod utiliter dies cessit. quod si uiuo testatore annus superueniat, dicendum erit inutile effici legatum, quamquam constiterit ab initio. sic et in dote praelegata responsum est totam eam ex testamento peti posse. alioquin secundum illam sententiam si interusurium tantum est in legato, quid dicemus, si fundus legatus sit ex die debitus? nam nec pecunia peti potest, quae non est legata, nec pars fundi facile inueniretur, quae possit pro commodo 'si mihi Primus heres non erits Titio decem dato: si Secundus mihi heres non erit, Primus Seio fundum Tusculanum dato', utrisque omittentibus hereditatem Primo
Abbreviated transcription (Latin):
exequi. debẽt. cũ si ingratꝰ lib̃t̾
sit nõ impune eum ferre opor¬
teat. S. ⁊ siquidẽ moffitiosus
patrono patroneue libis ue
eorum sit. tm̃ modo castigari
eum sub ꝯminatione aliqua se¬
m̃tatis nõ defuture sirursus
cãm q̃rele p̃buerit. ⁊ dumitu o¬
portet. Etum uõ si ꝯ tumeliam¬

Expanded text:
exsequi debent, cum, si ingratus libertus sit, non impune ferre eum oporteat. sed si quidem inofficiosus patrono patronae liberisve eorum sit, tantummodo castigari eum sub comminatione aliqua severitatis non defuturae, si rursum causam querellae praebuerit, et dimitti oportet. enim
Abbreviated transcription (Latin):
dius seu̾ ⁊ant̃. benignissine
rescripẜũt. sic̃ exalia cã pun¬
torum lib̾is mra lib̾torum sal
ꝓbatus fuĩt patrono delatões

Expanded text:
erus et Antoninus benignissime rescripserunt, sicut ex alia causa punitorum liberis iura libertorum saluprobatus fuit patrono delatores
Abbreviated transcription (Latin):
ualet legãtum. ¶Unius hoĩs.
michi ⁊ tibi optio dãt᷑a ẽ cum
ego opt̃assem. si nõ mũtassem
uoluntatẽ.deinde tu eur dem¬
optaueris. utriusq nr̃m. ẜuu
futurum. Qõ si ante decessisse
uł furiosus factus eẽm. nõ fu¬
turum comunẽ. quia ñ uideor
ꝯsentire qui ꝯsentire nõ possi.
Humanius aũt erit. ut ⁊ ĩ hoc
ciũ qi semel electione fcã.fiat
coĩs. ¶Si rerum depositarum
electio michi relicta sit.⁊ ad
ẽxͥibendum cum eo apud quẽ
deposite sũt agere potõ ⁊ cum
br̃de agere. ut is depoĩti agẽ¬
do facultatẽ michi eligendi.
prestet.
do lego.si pamphylu nõ elege¬
rit.⁊ cidem titio pamphy luz
si stichum nõ elegĩt.simile est
atq si legatum ita fuiss. Sti¬
utrum eorum uolet. do lego.¬
¶Quesitum ẽ. si stichus sub cõ¬
ditione liber ẽẽ uissus sit. ⁊ mi¬
chi optio ẜui data ẽẽt. ul ẜuus
generalit legãtus eẽt. quid iu¬
ris sit. Dixi ꝯmodius ꝯstitui.
eum qui sub ꝯditione lib̾tate

Expanded text:
ualet legatum. Unius hominis mihi et tibi optio data est: cum ego optassem, si non mutassem uoluntateoptaveris, utriusque nostrum servum futurum: quod si ante decessissem vel furiosus factus essem, non futurum communem, quia non videor consentire, qui sentire non possim: humanius autem erit, ut et in hoc casu quasi semel electione facta fiat communis. Si rerum depositarum electio mihi relicta sit, et ad exhibendum cum eo, apud quem depositae sint, agere potero et cum herede agere, ut is depositi agendo facultatem mihi eligendi praestet. do lego, si Pamphilum non elegerit: eidem Titio Pamphilum, si Stichum non elegerit", simile est, atque si ita legatum fuisset: "Tiutrum eorum uolet, do lego'.Quaesitum est, si Stichus sub condicione liber esse iussus sit et mihi optio servi data esset vel servus generaliter legatus esset, quid iuris esset. dixi commodius constitui eum, qui sub condicione libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
let./ Et quid si p̃terito die qͦuẽ
diffu̾uerit p̃tor.hr̃s aliquos
nõ ne p̃tor eorum tuebit̾ lib̾¬
tatem. Ergo totiens actio de¬
negͣmnda nonẽ. si omia inte¬
gra sint. Idemͣe ⁊ sipignori
aliquos exhis ẜuis hr̃s ded̾it
post dieͬm. uł uendiderit.¬
Aui: ¶ mmo ⁊ si quosdã ẜuos
distraxĩt. quosdam retin̾uit.
nonẽ audiendus legatarius.
siuelit optare exretentis abhe¬
redecum iam disposu̾it fami:
chi reliqui legati sint. decernẽ¬
dumẽ ap̃tore nsi intra certu
tp̃s optauis. petitionẽ tibinõ

Expanded text:
 et quid si die praeterito, quem finierit praetor, heres aliquos nonne praetor eorum tuebitur libertatem? ergo totiens actio deneganda non est, si omnia in integro sint. idem est et si pignori aliquos ex his servis heres dederit post dieum.Immo et si quosdam seruos distraxit, quosdam retinuit, non est audiendus legatarius, si uelit optare ex retentis ab herede, cum iam disposuerit familihi reliqui legati sunt, decernendum est a praetore, nisi intra certum tempus optaueris. pe
Abbreviated transcription (Latin):
exprimit᷑ ium codicillorum
non oꝑtinent.
salutem. lutius titius hus
u̾bis itͣa cauit. Si quid tabu¬
lis alioue quo gne adhocte¬
stam̃tum ꝑtinẽs reliquero
ualere uolo. Quero ancodi¬
cilli qui ante hoc testam̃tuz
scripti sũt. debeant rati ee.¬

Expanded text:
exprimitur, uim codicillorum exprimitur, uim codicillorum non optinent. salutem. Lucius Titius his uerbis ita cauit: 'si quid tabulis alioue quo genere ad hoc testamentum pertinens reliquero, ita ualere uolo'. quaero, an codicilli, qui ante hoc testamentum scripti sunt, debeant rati e