comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ fecit sine ullo sui dispendio. & luchro
om̃i ũ. & ideo prestat beniualentia sup ipsa
liberalitatẽ uitioꝵ hȩc morib quã illa mune¬
ribus: Plures piũ sunt ꝗ indigent beneficio
quã ꝗ habundant : Est aũt̃ beni uolentia. & con¬
iuncta liberalitati aqua ipsa liberalitas ꝓfi¬
ciscit᷑ cũ largitatis affectũ seqͥtur largiendi
usus. & separata adq diereta. Ubienĩ de est
liberalitas. beni uolentia manet cõmunis quy̧
ĩ consiliis fidelis ĩ prosperis leta in strictib mes¬
ta. ut unꝰ quisq beniuolentis semagis quã
sapientis credat consilio. ut dauid eꝰ er̃t pru¬
Aicimꝰ restat ut dequarta uirtute dicani
quȩ temꝑantia ac modestia uocat᷑. Inqua
maxinie tranquillitas animi. studium mon sue
moderationis gr̃a. Honesti cura decoris consi¬
quȩdam fundam̃ta ducant᷑ que sotia ac
familiaris mentis placiditati ꝓt̃iux fugian
ab om̃i alieno luxu. sobrietatem diligit᷑ Ho¬

Expanded text:
que facit sine ullo sui dispendio, et lucro que facit sine ullo sui dispendio, et lucro omnium. Et ideo praestat benevolentia supra ipsam liberalitatem. Ditior haec moribus, quam illa muneribus; plures enim sunt qui indigent beneficio, quam qui abundant. 167. Est autem benevolentia etiam conjuncta liberalitati, a qua ipsa liberalitas proficiscitur, cum largitatis affectum sequitur largiendi usus: et separata atque discreta. Ubi enim deest liberalitas, benevolentia manet, communis quaeet copulat: in consiliis fidelis, in prosperis laeta, in tristibus moesta; ut unusquisque benevolentis se magis quam sapientis credat consilio: ut David cum esset prudiximus, restat ut de quarta virtute dicamus, quae temperantia ac modestia vocatur: in qua maxime tranquillitas animi, studium mansuetudinis, moderationis gratia, honesti cura, decoris consiquaedam fundamenta ducantur: quae socia ac familiaris est mentis 57 placiditati, proterviae fugitans, ab omni aliena luxu, sobrietatem diligit, ho
Abbreviated transcription (Latin):
tis c̃beniuolentiae tux laude sine dãno pe
beniuolentia ad omestitis primũ ꝓfecta ꝑsonis
idẽ afiliis parentib fratrib ꝑcon iunctione gra¬
dus ĩ ciuitatũ ꝑuenit abitũ & depara dyso e¬
gressa mundũ impleuit. Deniq cũ in iuro & fe¬
mina beniuolentẽ ds̃ posuisset affectũ dixit
ena ĩ me uacua ñ fuit. sed habundantius illis
om̃ib: laboraui. Aliusergo fructũ accipit bene¬
ficii. ut aurũ auro argentũ argento rependatꝰ.
Alius laborẽ alius aut scio anrtiã locu pletius
solũ restituat affectũ: Quid enĩ si red dendi
nulla facultas subpetit. i bene ficio referendo.
plus animꝰ quã census operat᷑: Magis qu pꝰpon¬
derat beniuolentia. quã possibi litas referen¬
dimuneris. Gr̃a enĩ ĩ eo ipso quod habetur
refertur. Magna igit᷑ beniuolentia. quȩ rtiã
sinihil conferat. plus exhibet. & cũ ĩ patri¬
moniͦ nihil habeat. & largit᷑ pluribus id¬

Expanded text:
tes cum benevolentiae laude sine damno pectes cum benevolentiae laude sine damno pecbenevolentia a domesticis primum profecta personis, id est, a filiis, parentibus, fratribus, per conjunctionum gradus in civitatum pervenit ambitum, et de paradiso egressa mundum replevit. Denique cum in viro et femina benevolentem Deus posuisset affectum, dixit: egena in me non fuit: sed abundantius illis omnibus laboravi . 166. Alius ergo fructum accepti beneficii, ut aurum auro, argentum argento rependit: alius laborem, alius, haud scio an etiam locupletius, solum restituit affectum. Quid enim si reddendi nulla facultas suppetit? In beneficio referendo plus animus quam census operatur: magisque praeponderat benevolentia, quam possibilitas referendi muneris. Gratia enim in eo ipso quod habetur, refertur. Magna igitur benevolentia, quae etiam si nihil conferat, plus exhibet: et cum in patrimonio nihil habeat, largitur pluribus; id
Abbreviated transcription (Latin):
illud conuiuiũ salomonis. ñ decibis. sed de
operib: bonis. Quo eni melius epulantur
a nimiquã bonis factis : ut quid aliud tam
face potest iustoꝵ exꝑlere m̃tes quã boni o
ionathe
ex usubominũ beniuolentiã t̃ꝗ solẽ emundo tule¬
ris ita erit. qͥ sine causus hominũ ẽẽ non potesta
Ut peregrinati monstrare uiã. reuocare erran¬
tẽ deferre ospitiũ ñ igit medioeris uirt. dequa
sibi plaudebat. iob dicens. foris aut̃ nͣhabita¬
bat ospes ianua mea om̃i urnienti patrbat
Aquã de aqua ꝓflurnti dare lum̃ delumine
ĩ aliis luceat. neculli desi⁊ qui de suolumine
aliis lum̃ accenderit. Est etiã illa beniuolen¬
tia biberalitas ut si qđ habes debitoris crro¬
grafũ soudens restituas nihil ad debitorẽ
consecutꝰ debiti. Quod ex̃eplo sui facnos debr¬
re iob sc̃s ad monit nã qͥ habet ñ mutuatur
qͥ ñ habet nꝰ biberat sĩ grafã. Quid igit᷑ etĩa si
ipse nos exigas auaris here dib seruas quã po¬

Expanded text:
illud convivium Salomonis non de cibis, sed de operibus est bonis. Quo enim melius epulantur animi, quam bonis factis? Aut quid aliud tam facile potest justorum explere mentes, quam boni oonathae ex usu hominum benevolentiam, tamquam solem e mundo tuleris, ita erit; quia sine ea usus hominum esse non potest ut peregrinanti monstrare viam, revocare errantem, deferre hospitium, non igitur mediocris virtus, de qua sibi plaudebat Job dicens : Foris autem non habitabat hospes, janua mea omni venienti patebat  aquam de aqua profluenti dare, lumen de lumine lumen quod etiam in aliis luceat, nec illis desit, qui de suo lumine aliis lumen accenderint. 168. Est etiam illa benevolentiae liberalitas, ut si quod habes debitoris chirographum, scindens restituas, nihil a debitore consecutus debiti. Quod exemplo sui facere nos debere Job sanctus admonet . Nam qui habet, non mutuatur: qui non habet, non liberat syngrapham. Quid igitur etiam si ipse non exigas, avaris haeredibus reservas, quam po
Abbreviated transcription (Latin):
gram. quanda passunt pꝰ panderare peccata
& quid aliis utar ex̃eplis. cũ dñs ipse remu¬
nerationẽ uberiorẽ scoꝵ meritis ĩ ruuange¬
lio pollicetur atq: hortit᷑ ut opere mur
bonũ opꝰ dicens. dimittite. & dunit temini

Expanded text:
gratiam quando possunt praeponderare peccata. gratiam quando possunt praeponderare peccata. Et quid aliis utar exemplis, cum Dominus ipse remunerationem uberiorem sanctorum meritis in Evangelio polliceatur, atque exhortetur ut operemur bonum opus, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
accipis ad no dõ tuo operib exequaris. & con¬
latã ite grãm officiis representes. ut petrus &
paulus qui euu angeli tando uicẽ quandã lar¬
gitori muneris red diderunt ut posent
mon ait. Si secleris ceriare ad mensã potentis sapi¬
ent̃ intellege ea quȩ ad ponunt᷑ tibi. & mit tema¬
nũ tuã sciens quod oportet tẽ talia p̾pare. Siaũt
ĩ satiabilis es noli concupiscere escas eiꝰ. heo enĩ
optinent uitã fallacẽ. quas nos inutari cupientes
sententias scripsimꝰ. conferre gram̃ bonũ ĩ: aut
qui referre nescit purissimꝰ humanitatis exẽ¬
plũ ipsa t̃ra suggerit. Spontaneos fructus
ministrat quos nanseueris. Multiplicatũ quoq
reddit. qđ acceperit. Negare tibi pecuni am
numerata nꝰ licet. Qm̃o licet acceptã ñ refer¬
ret grãme In pro uerbis quoq: habes qđ ita
plurimũ redi bitio ista głȩ aputł dm̃ con¬
suruit ualere ut etiã indie ruine ĩ uenit

Expanded text:
accipis a Domino Deo tuo, operibus exsequaris, et colaccipis a Domino Deo tuo, operibus exsequaris, et collatam in te gratiam officiis repraesentes: ut Petrus et Paulus, qui evangelizando vicem quamdam largitori muneris reddiderunt, ut possent eris coenare ad mensam potentis, sapienter intellige ea quae apponuntur tibi: et mitte manum tuam sciens quod oportet te talia praeparare. Si autem insatiabilis es, 43 noli concupiscere escas ejus; haec enim obtinent vitam fallacem . Quas nos imitari cupientes sententias, scripsimus. Conferre gratiam bonum est: at qui referre nescit, durissimus. Humanitatis exemplum ipsa terra suggerit. Spontane os fructus ministrat quos non severis, multiplicatum quoque reddit quod acceperit. Negare tibi pecuniam numeratam non licet, quomodo licet acceptam non referre gratiam? In proverbiis quoque habes, quod ita plurimum redhibitio ista gratiae apud Deum consuevit valere, ut etiam in die ruinae inveniat
Abbreviated transcription (Latin):
hoc cibo delectam᷑. dequo ait ꝓpheta. delic tare
indno hac cibo delectam᷑ qͥ superiares delec tatio¬
nes mirabili ĩgenio conp̾benderit qͥ posunt scire
qualis sit munda illa. & ĩ tellegibilis m̃tis delec¬
tatio. E damꝰ ergo sapientiã. & sature mur ĩ uer¬
bodĩ. quia ñ ĩ solo pane uiuit homo. sed in om̃i uer¬
bo dĩ uita ẽ hominis facti ad imaginẽ dĩ. de
pło uero satis exper sedicit sc̃s iob. Sicut t̾ra
ex protans pluuias sio & isti sermones meos
Hulchrũ ẽ. ergo ut diuinarũ scripturarũ humes¬
camꝰ alloqͥo. & quasi ros: sic ĩ nos di uerba descendant.
cũ igitur sederis ad illã mensã potentis. ĩ tellege
quis iste sit potens. & inpara dpso delectationis
positus. atq: in conuiuio sapientiȩ locatus. conside¬
ra quȩ apponuntur tibi: Scriptura diuina con¬
uiuiũ sapienti ẽ singuli libri singula sunt fereu¬
la ĩ telle prius qui habeant ferculoꝵ dapes. &
tunc mit te manũ tuã. ut ea quȩ legis. uel que

Expanded text:
lectare in Domino . Hoc cibo delectantur; qui superiores delectationes mirabili ingenio comprehenderunt, qui possunt scire qualis sit illa munda et intelligibilis mentis delectatio. Edamus ergo panes sapientiae; et saturemur in verbo Dei; quia non in solo pane, sed in omni verbo Dei vita est hominis facti ad imaginem Dei. De poculo vero satis expresse dicit sanctus Job: Sicut terra exspectans pluviam, sic et isti seulchrum est ergo ut divinarum Scripturarum humescamus alloquio, et quasi ros sic in nos Dei verba descendant. Cum igitur sederis ad illam mensam potentis, intellige quis sit iste potens: et in paradiso delectationis positus, atque in convivio sapientiae locatus, considera quae apponuntur tibi. Scripura divina convivium sapientiae est: singuli libri singula sunt fercula. 44 Intellige prius quae habeant ferculorum dapes, et tunc mitte manum; ut ea quae legis vel quae
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq ĩ libro regnoꝵ sic legimꝰ: Et factũ ẽ. ĩ dib
illis. conuenerunt alieni genȩ ĩ pugnã ad isrł.
sundam̃tũ ergo ẽ iustitiȩ fides. iustoꝵ enĩ corda
meditantur fidẽ. Et qͥ se iustus ac cusat. iustitiã
super fidẽ collocat Nã tunc iustitia eiꝰ apparit

Expanded text:
Denique in libro Regnorum primo sic legimus: Et factum est in diebus Denique in libro Regnorum primo sic legimus: Et factum est in diebus illis, convenerunt alienigundamentum ergo est justitiae fides; justorum enim corda meditantur fidem: et qui se justus accusat, justitiam supra fidem collocat; nam tunc justitia ejus apparet,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbabilis liberatas si adiuues eũ qͥ aduersũ ui¬
duã. & pupillos graui decernit uirgio autu
largitas siquod alteri largitur. al teri quis
extor queat. sim iuste quera. & iuste dis pen¬
sandũ putet. Nisi forte utile zachrus redelas
prius ei quadruplũ quẽ fraudaueris. & gentili¬
tatis uitia fidei studio. & credentis operatio¬
ne conpenses: Fund am̃ tum igitur habeat li¬
beralitas tua. hoc primũ queritur. ut co fide
conferas fraudẽ ñ fatias oblatis. noc dicas te
bello etiã fidẽ & iustitiã seuari oportere Nec illut
decoꝵ er̃ posse si mioletur fides. Deniq: etiã ad¬
uir sarios molli ueteres appellatione nominabant
ut pero grinosuocarent: Hostes eni antiquoꝵ
pere grini dicebant᷑ Quod aeq &iã ipsũ denris
ad sũ ptũ docere possumꝰ: Aduersarios enĩ suos
hebrei allofilos
hocẽ. alienigenas latino appellabant uocabula

Expanded text:
probabilis liberalitas, si adjuves eum qui adversus viprobabilis liberalitas, si adjuves eum qui adversus viduam et pupillos gravi decernit jurgio, aut 145. Non probatur largitas, si quod alteri largitur, alteri quis extorqueat: si injuste quaerat, et juste dispensandum putet; nisi forte ut ille Zacchaeus , reddas prius quadruplum ei quem fraudaveris: et gentilitatis vitia fidei studio et credentis operatione compenses. Fundamentum igitur habeat liberalitas tua. 146. Hoc primum quaeritur, ut cum fide conferas, fraudem non facias oblatis; ne dicas te bello fidem et justitiam servari oportere, nec illud decorum esse posse, si violetur fides. 141. Denique etiam adversarios molli veteres appellatione nominabant, ut peregrinos vocarent; hostes enim antiquo ritu peregrini dicebantur. Quod aeque etiam ipsum de nostris assumptum dicere possumus; adversarios enim suos Hebraei Allophylos, hoc est, alienigenas Latino appellabant vocabulo.
Abbreviated transcription (Latin):
sa est: Et idõ factũ ẽ. ut nullũ morses uictor
entia ut sit ꝑfecta. Nenĩ satis ẽ. bene uelle sed etiã
bene facrre. Neo satis est iterũ bene. facere . iuisi
id ex hono fonte hoc est bona uoluntate ꝓficiscat᷑
hila rẽ enĩ datorẽ diligit ds̃: Nãsi inuitus fatias
que tibi merces est: Unde apłus generalit̃: siuolens
hoc ago. mercedẽ habeo: Si ĩ uitꝰ dispensatio
mͥ p̃dita ẽ ĩ euuangelio quoq multas disciplinas
accepimꝰ iuste liberalitatis. Pule rũ ẽ igitur
bene uelle & eo largiri consilio ut ꝓsis. ñ ut noce¬
as. Nã si luxorioso ad luxuriȩ effusionẽ ad ultero
admercedẽ adulteri i largiendũ putes. ñ ẽ be¬
nefitientia ista ubi nulla ẽ beniuolentia Officere
enĩ istudẽ ñ prodesse alteri singularis ei qͥ conspi¬
rit aduersus patriã qͥ congre gare cupiat tuo
sumptu ꝑditos. qͥpugnent eclesiã: Nonẽ hic

Expanded text:
sa est. Et ideo factum est ut nullum Moyses victorsa est. Et ideo factum est ut nullum Moyses victorentia, ut sit perfecta. Non enim satis est bene velle , sed etiam bene facere: nec satis est iterum bene facere, nisi id ex bono fonte, hoc est, bona voluntate proficiscatur: Hilarem enim datorem diligit Deus . Nam si invitus facias, quae tibi merces est? Unde Apostolus generaliter: Si volens hoc ago, mercedem habeo: si invitus, dispensatio mihi credita est . In Evangelio quoque multas disciplinas accepimus justae liberalitatis. 144. Pulchrum est igitur bene velle, et eo largiri consilio, ut prosis, non ut noceas. Nam si luxurioso ad luxuriae effusionem, adultero ad mercedem adulterii largiendum putes; non est beneficentia ista, ubi nulla est benevolentia. Officere enim istud est, non prodesse alteri, si 39 largiaris ei qui conspiret adversus patriam, qui congregare cupiat tuo sumptu perditos, qui impugnent Ecclesiam. Non est haec
Abbreviated transcription (Latin):
tientiã cũ munẽ amisimꝰ: Qm̃o enĩ iustus eẽ potest¬
quistudet eripere alteri qđ sibi querat: Potentiȩ
quoq cupiditas. formã iustitię uiri lẽ effeminat
Qm̃o emũ potest ꝓ aliis int̾ uenire. qui alios sibi
subicere conat᷑  Et ĩ firmo aduersũ potentẽ opẽ
ferre qͥ ipse grauẽ libertatĩ affectat potenti am.
qđ nec locis nec ꝑsonis nec tẽporib excipit᷑. quȩ
etiã hostib reseruat᷑. Ut si constitutꝰ sit cũ hoste
aut locus. aut dies p̾lii aduersus iustititiã putetur
aut loco pre uenire aut tẽ pore. Iter est enĩ utrum
aliqͥ pugna ali qua & conflictu graui capiant᷑ an
superiore gr̃ã uel aliquo conuentu. Si quidẽ ur¬
hementiorib hastib & ĩfidi set his qͥã plius lesrint
urhem̃tior refert᷑ ultio: Unde madianitis qͥꝑ
mulitres suas plerosq pec care fecerant eplebe
iudeoꝵ. unde & dĩ inpłm patrũ iracundia effa¬

Expanded text:
centiacentiaqui studet eripere alteri, quod sibi quaerat? 138. Potentiae quoque cupiditas, formam justitiae virilem effeminat? Quomodo enim potest pro aliis intervenire, qui alios sibi subjicere conatur: et infirmo adversus potentes opem ferre, qui ipse gravem libertati affectat potentiam? quod nec locis, nec personis, nec temporibus excipitur, quae etiam hostibus reservatur; ut si constitutus sit cum hoste aut locus aut dies praelio, adversus justitiam putetur aut loco praevenire, aut tempore. Interest enim utrum aliquis pugna aliqua et conflictu gravi capiatur, an superiore gratia, vel aliquo eventu. Siquidem vehementioribus hostibus et infidis, et his qui amplius laeserint, vehementior refertur ultio; ut de Madianitis qui per mulieres suas plerosque peccare fecerant ex plebe Judaeorum, unde et Dei in populum patrum iracundia effu
Abbreviated transcription (Latin):
seruus ꝓphetȩ desalutis periculo trepidare ce¬
pit. Cui dixit ꝓpheta. Nolitimere qͥa plurus
nob̾ cũ sunt ꝗcũ illis. Et rogante ꝓpheta ut aperi¬
rent᷑ oculi seruo suo. aꝑtisunt. Et uidit itaq: giezi
totũ muntẽ equis repletũ & currib incir cuitu
helisei. Quib: descendentib: ait ꝓphita. Precute
ds̃ cȩcitatẽ exeratu frriȩ. Quo ĩ petrato ad syri
os dicit: Uenite postme: & ducã uos adhominẽ
quẽq: ritis: Et uidert̃ heliseũ quẽ corripere gesti
& sotietatẽ nrã aduiuat ex celsitatẽ tenit ut suo
iuditio omã subiecta habeat opẽ aliis ferat pecu¬
niã conferat offitia ñ abnuat. pericula sus cipiat
aliena: Quis nͣcupere arcẽ hanc uirtutũ tenere
nisi prina auaritia infirmaret. at que inflecterit
tam̃ uirtutis uigorẽ : Et enĩ dũ augere opes. at¬
gre gare pecuiuas occupare t̾ras: posses siones cu¬
pimꝰ prestare diuit̾ iustitit. formã exuimꝰ benefi¬

Expanded text:
servus prophetae, de salutis periculo trepidare coeservus prophetae, de salutis periculo trepidare coepit. Cui dixit propheta: Noli timere, quoniam plures nobiscum sunt, quam cum illis. Et rogante propheta ut aperirentur oculi servo suo, aperti sunt. Et vidit itaque Giezi totum montem equis repletum et curribus in circuitu Elisaei. Quibus descendentibus ait propheta: Percute, Deus, caecitate exercitum Syriae. Quo impetrato, dixit ad Syros: Venite post me, et ducam vos ad hominem quem quaeritis. Et societatem nostrane adjuvat: excelsitatem tenet; ut suo judicio omnia subjecta habeat, opem aliis ferat, pecuniam conferat, officia non abnuat, pericula suscipiat aliena. 137. Quis non cuperet hanc virtutis arcem tenere, nisi prima avaritia infirmaret atque inflecteret tantae virtutis vigorem? Etenim dum augere opes, aggregare pecunias, occupare terras possessionibus cupimus, praestare divitiis; justitiae formam exuimus, benefi
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ ẽe pateret᷑ Gabaonitas aũt qͥ fraude magis
quã bello tẽp tauerant plebẽ patrũ ñ ea pugnaret
iħs sed conditionis ĩ positi afficeret iniuria. Siros
uero helis eus quo obsidentes ĩ ciuitatr̃ ĩ dux erat
mom̃ taria cecitate ꝑ fusos. cũ quo in gre derentur
uidere ñ posent. uolenti regi isrł ꝑcutere ñ aqͥ esceret
dicens: Nonꝑͣcies quos ñ captiuasti ĩ gladio & lan
cea tua: Pones ei panẽ & aquã. & manducent &
bibant. & remit tant᷑ & eant ad mmnsuũ ut hum¬
uitate ꝓuocati grãm rep̾sentarent: Deniq pos¬
tea ĩ t̃raisrahel uenire pttare siriȩ destitert Si
ergo etiã ĩbello iusticia ualet quanto magis in
pace seruan daest : Et hanc grã ꝓheta is detulit
qͥ ad eũ corripiendũ uenerant: Sic enĩ legimus
qđ in obsidignẽ eiꝰ miserat rex sirie exercitũ suũ
cognito qđ eliseus eet. qͥcũ siliis & ar gum̃ tatio¬
nib: obiui aret om̃ib:. Quẽ uidens exercitũ gieri

Expanded text:
se pateretur : Gabaonitas autem qui fraude magis quam bello tentaverant plebem patrum, non expugnaret Jesus; sed conditionis impositae afficeret injuria . Syros vero Elisaeus, quos obsidentes in civitatem induxerat, momentanea caecitate percussos, ut quo ingrederentur videre non possent, volenti regi Israel percutere non acquiesceret dicens: Non percuties quos non captivasti in lancea et in gladio tuo: pone eis panem et aquam, ut manducent et bibant, et remittantur et eant ad dominum suum ; ut humanitate provocati gratiam repraesentarent. Denique postea in terram Israel venire piratae Syriae destiterunt. 140. Si ergo etiam in bello justitia valet, quanto magis in pace servanda est? Et hanc gratiam propheta his detulit, qui ad eum corripiendum venerant. Sic enim legimus, quod in obsidionem ejus miserat rex Syriae exercitum suum, cognito quod Elisaeus esset, qui consiliis et argumentationibus ejus obviaret omnibus. Quem videns exercitum Giezi
Abbreviated transcription (Latin):
tibi et̃ nũ fructuboni operis ad qͥras. & p̃tio mi¬
serationis peccar redimas tua: Putant sepatũ
poscere p̃ciũ tuũ quert̃. uitȩ tuȩ fructũ ac i
ceris cũte ille uelit yt̃ ne uitȩ fraudare mer¬
cede consiliũ ꝓmisimꝰ auctoritatẽ fetamꝰ: Pri¬
mũ neminẽ debet pudere: si exdiuinate paus
gulã quã sequam᷑. ut bona ratio sit ex inaniti
patrimonii siqͥs pauperũ famẽ repulit. ĩ opiã
sub leuauit. Unde & c̃siliũ ĩ hoc do apłus dicit
hoc enĩ uob̾ utile est: ut xpm̃ imitemini: Consiliũ
bonis dat᷑ correptio errantes coercet. denique
quasi bonis dicit: Quia ñ tantũ. sed et uelle ce¬
pisti ab anno p̃terito. Perfectoꝵ utrũq ẽ. ñ pars
itaq docet liberalitatẽ sine beniuolentia. &
beniuolentiã sine liberalitate. ñ eẽ ꝑfictã: Unde
ad ꝑfectũ hortat᷑ dicens. Nunc ergo & facere oo¬
sumate. ut quẽ admodũ prũtaẽ̾ ĩ uob̾ uoluntas

Expanded text:
tibi perpetuam fructu boni operis acquiras, et pretio mitibi perpetuam fructu boni operis acquiras, et pretio miserationis peccata redimas tua. Putant se parum poscere? Pretium tuum quaerunt, vitae tuae fructum adimceris, cum te ille velit aeternae vitae fraudare mercede. 151. Consilium prompsimus, auctoritatem petamus. Primum neminem debet pudere, si ex divite paupergulam quam sequamur, ut bona ratio sit exinaniti patrimonii; si quis pauperum famem repulit, inopiam sublevavit. Unde et consilium in hoc do, Apostolus dicit: Hoc enim vobis utile est, ut Christum imitemini . Consilium bonis datur, correptio errantes coercet. Denique quasi bonis dicit: Quia non tantum facere, sed et velle coepistis ab anno praeterito . Perfectorum utrumque est, non pars. Itaque docet et liberalitatem sine benevolentia, et benevolentiam sine liberalitate non esse perfectam. Unde ad perfectum hortatur, dicens: Nunc ergo et facere consummate, ut quemadmodum prompta est in vobis voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
timus quẽ ad modũ & beni uolentiã adlibe¬
ralitatẽ & modũ conp̾bendit. & fructũ adq
ꝑsonas idõ modũ qͥ aĩ ꝑfectis dabat consiliũ:
aut ministerio ñtotũ qđ habit conferat. sed operet᷑
uiditur: Et puto qđ hic angustiã. ñ animi sed
rei familiaris disserit. Doꝑsonis aut̃ puto dictũ.
ut ur̃a habundantia sit ad illoꝵ ĩopiã. Et illoꝵ
ẜabundantia ad ur̃am ĩ opiã. idẽ ut płi habun¬
dantiasit bone operationis. ad illoꝵ subleuan¬
dã alendo ĩ opiã. Et illoꝵ habundantia spirita¬
lis adiuurt ĩ plebe ĩopiã meritis spiritalib
& conferat a gram. Unde exceplũ optimum
plũ. qm̃ & qͥ plurimũ auri pos sidet ñ habun¬
satio est: quȩ tota dispendiũ ẽ. Est: &iã sic ĩ¬
tellectus bonꝰ qͥ plurimũ habet. & sinꝰ donit
nͣ habundat. quia quanto uis ad qͥrat egrt
iopib. causa enĩ prestat: ñ grã: Neq: enĩ ꝓpterra
trdnõ dicasti. ut tuos diuites facias. sed ut uitã

Expanded text:
dum et benevolentiam, et liberalitatem, et modum comprehendit, et fructum, atque personas. Ideo modum quia imperfectis dabat consilium, aut ministerio, non totum quod habet, conferat; sed opereturdetur. Et puto quod hic augustiam non animi, sed rei familiaris dixerit. 153. De personis autem puto dictum: Ut vestra abundantia sit ad illorum inopiam, et illorum abundantia ad vestram inopiam; id est, ut populi abundantia sit bonae operationis ad illorum sublevandam alendi inopiam: et illorum abundantia spiritalis adjuvet in plebe inopiam meriti spiritalis, et conferat ei gratiam. 154. Unde exemplum optimum plum; quoniam et qui plurimum auri possidet, non abundio est, quae tota dispendium est. 155. Est etiam sic intellectus bonus: Qui plurimum habet, et si non donat, non abundat; quia quantumvis acquirat, egetopibus; causa enim praestat, non gratia. Neque enim propterea te Domino dicasti, ut tuos divites facias: sed ut vitam
Abbreviated transcription (Latin):
etiã unanimꝰ tuus frat̾ quod facis nesciat. Nec
dũ hic mercedẽ queris iactantiȩ illic remunerati¬
onis fructũ admittas. Perfecta aũt ẽ liberalitas
ubi silentiu quiste git opꝰsuũ. & neces sitatib
singuloꝵ occulte suburnit quẽ laudat os
pauperũ & ñ labia sua. De inde ꝑfictũ liberali¬
tas fide causa loco tẽpore cõmendat᷑ ut primũ
operis circadomesticos fidei. Grandis cul ꝑa sisci¬
ente tefidelis egeat. Si scias eũ sine sũptu esse
fam̃ẽ tollerare erũ nã ꝑpeti. qͥ presenti egere oru¬
bescat. Si in causã ceciderit aut captiuitatis suoꝵ
aut calũnie. & ñ ad uiuas. Sisit in carcere & penis
& supplicus ꝓt̃ debitũ aliquod iustus ex erutietur
Nã &si om̃ib debet᷑ miscłia tam̃ iusto ãplius¬
tẽport ut uram habundantia sit adillorũ in¬
opiã. ut & illoꝵ habundantia sit aduram in oꝑi

Expanded text:
etiam unanimus tuus, frater tuus quod facis nesciat; ne etiam unanimus tuus, frater tuus quod facis nesciat; ne dum hic mercedem quaeris jactantiae, illic remunerationis fructum amittas. Perfecta autem est liberalitas, ubi silentio quis tegit opus suum, et necessitatibus singulorum occulte subvenit: quem laudat os pauperis, et non labia sua. 148. Deinde perfecta liberalitas fide, causa, loco, tempore commendatur; ut primum opereris circa domesticos fidei. Grandis culpa si, sciente te, fidelis egeat: si scias eum sine sumptu esse, famem tolerare, aerumnam perpeti, qui praesertim egere erubescat: si in causam ceciderit aut captivitatis suorum, aut calumniae, et non adjuves: si sit in carcere, et poenis, et suppliciis propter debitum aliquod justus excrucietur nam etsi omnibus debetur miseritempore, ut . uestra abundantia sit ad illorum inopiam, ut et illorum. abundantia sit ad uestram inopi
Abbreviated transcription (Latin):
trnitur domestica. Sed relictis om̃ib: indisciplinã
seꝓpheticã darit. Est etiã illa ꝓbanda liberali¬
tas. ut ꝓximos seminis tui ñdes pitias. si egere
cognoscas Melius est enĩ ut ipse subuenias tius
qͥb pudorẽ ab aliis sũptũ deposcere. aut alicui
potulare subsidiũ necessitati Ntam̃ ut illi
diciores fueri uelint qđ tu potes conferre
plus conferre & minꝰ conferas: Quid enĩ mꝰ est cdi¬
cere : Fraus ꝓmissiẽ. ĩ tua potestate. Largiri
qł uelis : Eraus fundam̃ tũ soluit. & op corruit
Nũ qͥd pitrus ita ĩ dignatio ne eferbuit. ut ana¬
niã extino gui uellet. uel uacorẽ eius. Sed exeplo
eoꝵ noluit perire ceteros. nec illa ꝑfectar᷑ libe¬
ralitas si iactantiȩ causa magis quã miscđiȩ lar¬
giaris: Affectꝰ tuus. nom̃ ponit operituo: Qm̃o
ate proficiscit᷑ sio eaxtimat᷑. uides quã moralem
tua quod fatiat dextera tua. N decor pore loqͥt᷑ sed

Expanded text:
teneretur domestica, sed relictis omnibus, in disciplinam teneretur domestica, sed relictis omnibus, in disciplinam se propheticam daret. 150. Est etiam illa probanda liberalitas , ut proximos seminis tui non despicias, si egere cognoscas. Melius est enim ut ipse subvenias tuis, quibus pudor est ab aliis sumptum deposcere, aut alicui postulare subsidium necessitati: non tamen ut illi ditiores eo fieri velint, quod tu potes conferrplus conferre, et minus conferas. Quid enim opus est dicere? Fraus promissi est: in tua potestate est largiri quod velis. Fraus fundamentum solvit, et opus corruit. Numquid Petrus ita indignatione efferbuit, ut Ananiam exstingui vellet, vel uxorem ejus ? Sed exemplo eorum noluit perire caeteros. 147. Nec illa perfecta est liberalitas, si jactantiae causa magis quam misericordiae largiaris. Affectus tuus nomen imponit operi tuo: quomodo a te proficiscitur, sic aestimatur. Vides quam moralem tua, quid faciat dextera tua . Non de corpore loquitur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
sitẽpore afflctionis sue nihil ate inpetret sitẽpore
periculi quorapitur ad mortẽ puls apudte pecu¬
nia tua ualeat paũ auita morituri. De quo pulchre
iob dix̃. Denedictio perituri suꝑine ueniat. Per¬
sonarũ qͥ dẽ ds̃ acceptor ñ est. quia nouit omã. N&
aũt om̃ib: quidẽ debemꝰ miscdiam. Sed qͥa pleriq
fraude eã quęrunt. & ad fingunt erũ na.i dõ ubi
causa manifestatur ꝑsona cognoscit̾ tẽpꝰ urget
dñs est ut plurimũ querat. Beatꝰ qui dt̃ quidi¬
miteit omã & seqͥt᷑ cũ. Sed ee ille beat est qͥ non
habet ex affectu facit.deniq duo aera uidue
illius diuitũ mune rib p̾tulit. quia totũ illa
quod habuit contulit. Illi aũt exhabundati pa prẽ
exiguã contulerunt. affectus igitur diuitẽ collati¬
one aut pauperẽ facit. & p̾ciũ rebus ĩponit:
Ceterũ dñs ñ uult simul effũdi opes. sed dis pen¬
sari. Nisi forte ut heliseus boues suos occidit &
pauit papte res exeo: quod habuit ut nulla cura

Expanded text:
si tempore afflictionis suae nihil a te impetret: si tempore periculi quo rapitur ad mortem, plus apud te pecunia tua valeat, quam vita morituri. De quo pulchre Job dixit: Benedictio perituri in me veniat . 149. Personarum quidem Deus acceptor non est, quiaautem omnibus quidem debemus misericordiam: sed quia plerique fraude eam quaerunt, et affingunt aerumnam; 40 ideo ubi causa manifestatur, persona cognoscitur, tempus urget, enim avarus Dominus est, ut plurimum quaerat. Beatus quidem qui dimittit omnia, et sequitur eum: sed et ille beatus est, qui quod habet, ex affectu facit. Denique duo aera viduae illius divitum muneribus praetulit ; quia totum illa quod habuit, contulit: illi autem ex abundantia partem exiguam contulerunt. Affectus igitur divitem collationem aut pauperem facit, et pretium rebus imponit. Caeterum Dominus non vult simul effundi opes, sed dispensari : nisi forte ut Elisaeus boves suos occidit, et pavit pauperes ex eo quod habuit ; ut nulla cura
Abbreviated transcription (Latin):
ut senibus plus largiaris qͥ sibi labor e iã ñ que¬
unt uictũ querere Similit̃ & debilitas corporis.
& hȩc uiuanda pr̃otius. Tunc si quis exdiuiti cecidit
inegestatr̃. & mauime siñ uitio suo sed aut latro¬
cini is. aut ꝓscriptione. aut calĩm niis quȩ ab ebat

Expanded text:
is, qui sibi labore jam non queunt victum quaerere. Similiter et debilitas corporis, et haec juvando promptius tunc, si quis ex divite cecidit in egestatem, et maxime si non vitio suo, sed aut latrociniis aut proscriptione, aut calumniis quae habebat
Abbreviated transcription (Latin):
ergo & ille pauper qͥ confert spiritalia ꝓprcu¬
niaris & si plurimũ habeat grẽ ñ habundat: Nenĩ
ħonera grauia sed alleuat m̃tẽ. Sed etiã si potes¬
ĩ tellegi ñ habundans Dhomo quantũ ẽ. enĩ quoel
accepisti : & sitͥ multũ est. iohan nes quonemo
maior ẽ ĩ t̃natos muli erũ ĩferior tam̃ erat eo qͥ
minor ẽ in regno celoꝵ. Potest & sic ñ habundat
dĩga corporalit̃ qͥa spiritualis est: Quis potest
aut magnitudine aut latitudine conpͣhendere
quã ñ uidetꝰ. Fides sifuerit sicut granũ sinapis
montes trans ferre potest. Et non tͥdat᷑ ultra gra¬
nũ sinapis si habundit ĩte grã. Nẽ ueren dum
nemens tuatato munere ĩcipiat extolli. qͥa multi
st̃ qui abal titudine cordis sui gͣa uius corruerunt.
quã si nullã habuis sent dĩ gr̃a: Et qui parũ ha¬
bet ñminuit qͥa ñẽ. corpore ũ ut diuidat᷑. Quod¬

Expanded text:
ergo et ille pauper qui confert spiritalia pro pecuergo et ille pauper qui confert spiritalia pro pecuniariis, et si plurimum habeat gratiae, non abundat; non enim onerat gratia, sed allevat mentem. intelligi: Non abundas, o homo. Quantum est enim quod accepisti, etsi tibi multum est? Joannes quo nemo major est inter natos mulierum, inferior tamen erat eo, qui minor est in regno coelorum. 157. Potest et sic: Non abundat Dei gratia corporaliter, quia spiritalis est. Quis potest ejus aut magnitudinem aut latitudinem comprehendere, quam non videt? Fides si fuerit sicut granum sinapis, montes transferre potest, et non tibi datur ultra granum sinapis. Si abundet in te gratia, non est verendum ne mens tua tanto munere incipiat extolli; quia multi sunt qui ab altitudine cordis sui gravius corruerunt, quam si nullam habuissent Domini gratiam? Et qui parum habet, n
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Pulchrũ quoq ẽ ꝓpensionr̃ eiꝰ haberi rationr̃
qͥtͥ aut beneficiũ aliquod aut munꝰ contulit. si ipse
ĩ necessitatẽ ĩcidit. Quid eiũ tã cottra offitiũ.
quã ñ reddere qđ acceperis. Neo mensura pari
sed uberiorẽ reldendã arbitror. & usũ pensare
bentficii ut & tu suburiias. quantũ eiꝰ erũ nã repel
mninorẽ ẽe. Qm̃ qͥ prior contulit tẽpore superiorem
humani tate prior. Unde imitanda nob̾ ẽ. ĩ hos
nea homo egens sensu. sire liqueris eũ desolabit᷑.
sicut agricultura ergo etiã sapiens ut tãq. fenrra¬
ta si maiore mensura semina suscepta restituat.
Terra ergo aut spontaneos fructꝰ germinat. a ut
creditos uberiore cumulo refundit acredeidit
Utrũq: debes qđ dã eredi tarpo usu parentis. ne
dere linquaris sicut infecundus ager. Esto tam̃
ut aliquis eoccusare possit qđ ñ dederit. Qmo
excusare potest. qđ ñ red diderit  Ndare cuiꝗ¬
nuit . qͥa ñ multũ est qđ pauperẽ pascit: Similit̃

Expanded text:
160. Pulchrum quoque est propensiorem ejus haberi rationem, qui tibi aut beneficium aliquod, aut munus contulit, si ipse in necessitatem incidit. Quid enim tam contra officium, quam non reddere quod acceperis? Nec mensura pari, sed uberiore reddendum arbitror, et usum pensare beneficii; ut et tu subvenias, quantum ejus aerumnam repellminorem esse, quoniam qui prior contulit, tempore superior est, humanitate prior. 161. Unde imitanda nobis est in hocnea homo egens sensu. Si reliqueris eum, desolabitur . Sicut agricultura ergo etiam sapiens, ut tamquam fenerata sibi majore mensura semina suscepta restituat. Terra ergo aut spontaneos fructus germinat, aut creditos uberiore cumulo refundit ac reddit. Utrumque debes quodam haereditario usu parentis, ne relinquaris sicut in foecundus ager. Esto tamen ut aliquis excusare possit quod non dederit, quomodo excusare potest quod non reddiderit? Non dare cuinuit; quia non multum est quod pauperem pascit. Similiter
Abbreviated transcription (Latin):
dicamꝰ. nullus ad iutor homirus similis inuentũ . t̃
Muliebris igit᷑ sexus. ad uitor expectabatur
cẽ nobis esse auxilio debemus certare officiis
uelut in medio om̃s utilitates ponere. & ut uer¬
boscripture utar. ad umentũ ferre alter alteri
uel stucdio. uel officio. uel pecunia. url operib
uel quolibrt modo. ut ĩt̾ nos sotietatis augrat̾
grã. nec quisquã ab offitio uel periculi t̃ rore
reuo cet᷑ sed om̃ã suadeat uel adurrsa uel pros¬
pera: Deniq sc̃s moyses ꝓpopulo patriȩ bella
suscipere grauia nͣre formiduit. nec rrgis poten¬
tis simi trepidauit arma. nec barbaricȩ ĩ manitatis
ex pauit frrotiã sed obiecit salutẽ suã. ut plebi¬

Expanded text:
dicamus, nullus adjutor hominis inventus est: dicamus, nullus adjutor hominis inventus est: muliebris igitur sexus adjutor exspectabatur.opulam, invicem nobis esse auxilio debemus, certare officiis, velut in medio omnes utilitates ponere, et ut verbo Scripturae utar, adjumentum ferre alter alteri, vel studio, vel officio, vel pecunia, vel operibus, vel quolibet modo; ut inter nos societatis augeatur gratia. Nec quisquam ab officio vel periculi terrore revocetur: sed omnia sua ducat, vel adversa vel prospera. Denique sanctus Moyses pro populo patriae bella suscipere gravia non reformidavit, nec regis potentissimi trepidavit arma, nec barbaricae immanitatis expavit ferociam: sed abjecit salutem suam, ut pleb
Abbreviated transcription (Latin):
tiaest: Hietas enĩ indm̃ initiũ intellictus. Quo
aduertimus iliud abhuius sołi tranlatũ magis
quã inuentũ sapientib quia pietas fundam̃tũ eft
& ipsa scełm naturȩ ẽ magistłriũ. Siqͥdẽ ebm
runte atate ubi primꝰ sensus ĩ fundi corperit
uttã amamꝰ tãꝗ dĩ munus patriã parentes qur
diligimus: de inde e quales qͥb: soci ari cupimꝰ¬
ni de dicerunt. & ideo censent propt̃ hominẽ
ẽ e. generata: homine quoq hominis causa generatũ
ẽt ĩ libris moysi. si reperimꝰ dicente dõ. Nonẽ bo¬
nũ ex. homi nẽ solũ. faciamꝰ ei ad iutoriũ simile sibi:
Ad ad iumentũ ergo mulier dataẽ uiro que geuerar&.
ut homo homini ad iumento foret. Deniq antoqꝗ
mulier formarerur. dictũ ẽ deadã. N.ẽ. inurnit᷑
adiutor similis illi. Ad ium̃tũ enĩ hominis. nisi
de homine habere ñ poterat: Eocomĩbigit᷑ ani¬
mantib nullũ animal simile. Et ut absolutt

Expanded text:
tia est; pietas enim in Deum initium intellectus. Quo tia est; pietas enim in Deum initium intellectus. Quo advertimus illud ab hujus saeculi translatum magis quam inventum sapientibus; quia pietas fundamentum estet ipsa secundum naturae est magisterium. Siquidem ab ineunte aetate ubi primum sensus infundi coeperit, vitam amamus tamquam Dei munus, patriam, parentesque diligimus, deinde aequales quibus sociari cupim didicerunt, et ideo censent propter hominem esse generata. 134. Hominem quoque hominis causa generatum esse in libris Moysi reperimus, dicente Domino: Non est bonum esse hominem solum, faciamus ei adjutorium simile sibi . Ad adjumentum ergo mulier data est viro, quae generaret; ut homo homini adjumento foret. Denique antequam mulier formaretur, dictum est de Adam: Non est inventus adjutor similis illi ; adjumentum enim homo nisi de homine habere non poterat. Ex omnibus igitur animantibus nullum animal simile, et ut absolute
Abbreviated transcription (Latin):
igit᷑ ad sotietatẽ generis humani. & ad cõ muni¬
ta te refertur. Socitatis enĩ ratio diuiditꝰ¬
uniuersis pulchrũ uidet᷑ sed pauco&ꝵ estas sequi.
ꝗ uoluendo cogitationes consilia examinando
ñ mediocrẽ inpendunt laborẽ ut ad illud
beate honeste que uiuendũ ꝑ uenire possunt
adq: operib ad ꝑpinquare. Non eni quinquid
fecerit ea quedico Nãstudia scientiȩ. sine fac¬
tis haudscio anetiã ĩuoluant magis : Primus¬
igitur officii fons. prudentia ẽ. Quid enĩ tã plenũ
officu quã deferre auctori studiũ adq: reurrentiã
Qui tam̃ fons. & inuirtutes diriuat᷑ ceteras. Neq
enĩ potest iustitia sine prudentia ẽe. cũ exami¬
nare qͥd iustũ. quid ue iniustũ sit: ñ medio ebris
prudentiȩ sit. Sũ mꝰ iiutroq: error. Qui enĩ
iustũ iudicat in iustũ. in iustũ uero iustũ ex secra¬
bilis apud dm̃ Ut qͥd habundant iustitiȩ in pru¬
denti salomonait: Neq iterũ prudentia sinr iusti¬

Expanded text:
igitur ad societatem generis humani, et ad communitatem refertur. Societatis enim ratio dividituniversis pulchrum videtur, sed pancorum est assequi: qui volvendo cogitationes, consilia examinando, non mediocrem impendunt laborem; ut ad illud beate honesteque vivendum pervenire possint, atque operibus appropinquare. Non enim qui dixeum coelorum, sed qui fecerit ea quae dico . Nam studia scientiae sine factis, haud scio an etiam involvant magis. CAPUigitur Officii fons prudentia est. Quid enim tam plenum officii, quam deferre Auctori studium atque reverentiam? Qui tamen fons et in virtutes derivatur caeteras; neque enim potest justitia sine prudentia esse, cum examinare quid justum, quidve injustum sit, non mediocris prudentiae sit; summus in utroque error. Qui enim justum judicat injustum, injustum vero justum, exsecrabilis apud Deum. Ut quid abundant justitiae imprudenti? Salomon ait . Neque iterum prudentia sine justi
Abbreviated transcription (Latin):
tiã spectare. ad societatẽ generis humani
deniq dauid ait: Dis ꝑsit dedit pauperib
iustitia eiꝰ manet init̃nũ. Iustus miseret᷑
Iustus comodat. Sapienti & iusto. totus
mi dus diuitiarũ ẽ. Iustus co munia ꝓi
if habet. sua ꝓ cõmunib iustus se ipsam
prior . quã alios ad cusat Ille enĩ iustus
qͥ neo sibi parcit. & occulta sua latere non
quentẽ. Quis magis sapiens. quã ille qur̃ docuit
hic in cognita ꝓcognitis habebat. his q̃ temere
adsentie batur: Quȩ duo in hoc maxime natu¬
rali atq oͥ nesto loco. ui tanda dicant qͥ sibi
ueo contra naturã ẽe. nec turpr iudicant. sax a
adorare. & simulachris auxiliũ petere quȩ

Expanded text:
tiam spectare ad societatem generis humani. tiam spectare ad societatem generis humani. Denique David ait: Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in aeternum. Justus miseretur, justus commodat . Sapienti et justo totus mundus divitiarum est. Justus communia pro suis habet, sua pro communibus. Justus se ipsum, priusquam alios, accusat. Ille enim justus, qui nec sibi parcit, et occulta sua latere none quem docuit hic incognita pro cognitis habebat, hisque temere assentiebatur: quae duo in hoc maxime naturali atque honesto loco vitanda discant, qui sibi nec contra naturam esse, nec turpe judicant saxa adorare
Abbreviated transcription (Latin):
mallet pretexere coniugio quã uindicare.
eo quod int̾ ali nos positus amori potius con
iustitiã: Nemo enĩ prudens qui dm̃ nescit. Deniq
insi piens dixit quia ñ .ẽ. ds̃: Nã sapiens ñ diceret
Quõm eiũ sapions. quiñ requirit auctorẽ suũ
ut mani cheus auctor ins̃ estu: Quõm sapiens¬
ut arrianus qui ma uult inꝑfectũ auctorẽ
habere atq degenerẽ. quã uerũ atq ꝑfectũ
Qm̃o sapiens martion atq eu nomius qui
mauult dm̃ malũ quã bonũ habere: Qm̃o
sapiens qͥ dm̃ suũ ñ timet:. Initiũ enĩ sapi¬
entiȩ timor dñi: Et alibi habes sapientes
non declinant deore dñi. sed tractant
in confessionibus sius. Simul quoq: dicen¬
tescriptura. reputatũ ei adiustitiã. alte¬
rius uirtutis ei grã deculit: Primo igitur
nr̃i diffinerunt prudentiã. inueri con¬
sistere cognitione: Quis enĩ illoꝵ ante ba¬
braha dauid. salomonẽ: Deinde iusti¬

Expanded text:
mallet praetexere conjugio, quam vindicare; mallet praetexere conjugio, quam vindicare; eo quod inter alienos positus amori potius conustitiam . Nemo enim prudens, qui Deum nescit. Denique insipiens dixit quia non est Deus ; nam sapiens non diceret. Quomodo enim sapiens qui non requirit auctorem suum, ut Manichaeus: Auctor meus es tu? Quomodo sapiens Arianus, qui mavult imperfectum auctorem habere atque degenerem, quam verum atque perfectum? Quomodo sapiens Marcion atque Eunomius, qui malunt Deum malum quam bonum habere? Quomodo sapiens, qui Deum suum non timet? Initium enim sapientiae timor Domini . Et alibi habes: Sapientes non declinant de ore Domini, sed tractant 32 in confessionibus suis . Simul quoque dicente Scriptura: Reputatum est ei ad justitiam; alterius virtutis ei gratiam detulit. 118. Primi igitur nostri definierunt prudentiam in veri consistere cognitione. Quis enim illorum ante Abraham, David, Salomonem? Deinde justi
Abbreviated transcription (Latin):
Aduerte hic om̃s uirtutes quatuor inimo facto.
Fuit sapientia dõ eredere. nefilui gram ante¬
forret auctoris p̾cepto: Euit iustitirȩ. accep¬
tũ reddere. Fuit fortitu dinis appecitum
ratione cohibere. Ducebat hostiã pat̾ int̃¬
rogabat filius. Tẽptabat᷑ affictꝰ patruis sed
non uince batur: Repete bat filius appellatio¬
nẽ pat̾ nã conpungebat pat̃nasuiscera. senor
minuebat deuotionẽ: Accedit & quarta
uireꝰ tẽperantia. Tenebat iustus & piecatis
modũ & ex secutionis ordinẽ. Deniq dũ
sacrificio necessaria uebit dũ ignẽ adolet.
dũ fili ũ ligat. dũ gladiũ educit. hoc in mo¬
landi ordine meruit ut filiũ reseruaret
Quid sapientius scõ iacob quidm̃ uidit fatir
ad fatiem. & benedictionẽ meruit :: quid iusti¬
us quira quȩ ad quisierat oblatis mune ribus
cũ frate diuisit Quid fortius. quicũ dõ lo¬
cutus ẽ  Quid mo destius. quimodesti amita
& locis & teporib deferebat. ut filie ĩ iuriã

Expanded text:
Adverte hic omnes virtutes quatuor in uno facto. Fuit sapientiae, Deo credere, nec filii gratiam anteferre auctoris praecepto: fuit justitiae, acceptum reddere: fuit fortitudinis, appetitum ratione cohibere. Ducebat hostiam pater, interrogabat filius, tentabatur affectus patrius, sed non vincebatur. Repetebat filius appellationem paternam, compungebat paterna viscera, sed non minuebat devotionem. Accedit et quarta virtus, temperantia. Tenebat justus et pietatis modum, et exsecutionis ordinem. Denique dum sacrificio necessaria vehit, dum ignem adolet, dum filium ligat, dum gladium educit, hoc immolandi ordine meruit, ut filium reservaret. 120. Quid sapientius sancto Jacob, qui Deum vidit facie ad faciem, et meruit benedictionem ? Quid justius, qui ea quae acquisierat, oblatis muneribus cum fratre divisit? Quid fortius, qui cum Deo luctatus est? Quid modestius eo qui modestiam ita et locis et temporibus deferebat, ut filiae injuriam
Abbreviated transcription (Latin):
in partes duas. iustitiã & bene ficientiã quã eandem
liberalitatẽ. & benignitatẽ ciocant. iustitia mih i
excelsior uidetur liberalitas gratior. illa censurã
tenit. ista bonitatẽ. Sed primũ ipsũ quod putant
pbilo sophi iustitiȩ munus apud nos exculditur.
Dicunt enũ illi eã primã ẽẽ iustitiȩ formã ut ne¬
mni quis noceat. nisi lacessitus iniuria: Quot
euuangelii auctoritate uaeuat᷑. Uul enĩ scriptu¬
ra. ut sit ĩ nobis sp̃s filii hominis qui uenit con¬
ferre grãm non inferre ĩ iuriã. De in de formã
iustitiȩ putauerunt: ut quis cõminua idẽ plu¬
blica ꝓpublicis habeat priuata ꝓsuis. Nec boo
usur patio ius fecit priuatũ. quo in loco aiut pla¬
cuis se stoicis quȩ ĩt̃ris grgnunt᷑. omã ad usus ho¬
minũ creari. homines aũt hominũ causa era
generatos. ut ipsi interse alus alii ꝓdesse pas¬
sent: Unde hoo : nisi descripturis nrĩs dicend
as sũ serunt : Moyses enĩ scripsit. qͥa di xx̃ es. facia¬

Expanded text:
 partes, justitiam et beneficentiam, quam eamdem liberalitatem et benignitatem vocant: justitia mihi excelsior videtur, liberalitas gratior: illa censuram tenet, ista bonitatem. 131. Sed primum ipsum quod putant philosophi justitiae munus, apud nos excluditur. Dicunt enim illi eam primam esse justitiae formam, ut nemini quis noceat, nisi lacessitus injuria: quod Evangelii auctoritate vacuatur ; vult enim Scriptura, ut sit in nobis spiritus Filii hominis, qui venit conferre gratiam, non inferre injuriam. 132. Deinde formam justitiae putaverunt, ut quis communia, id est, publica pro publicis habeat, pusurpatio jus fecit privatum. Quo in loco aiunt placuisse Stoicis, quae in terris gignantur, omnia ad usus hominum creari: homines autem hominum causa esse generatos; ut ipsi inter se aliis alii prodesse possint. 133. Unde hoc, nisi de nostris Scripturis dicendum assumpserunt? Moyses enim scripsit, quia dixit Deus: Facia
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ cõmune orat ĩ cõmunt operatur. ĩ cõmune tĩp¬
tatur: Deniq qͥse ipsũ sibi ab negat. ipsę iustus
ipse dignꝰ est xxp̃o ideo & paulus fundam̃tũ posuit
xp̃m ut supra eũ opera iustxiȩ locaromꝰ qͥa fides
fundam̃ tũ ẽ. ĩ operib: aũt t malis inuqͥtas at
bonis iustitia est: Sed iã debene ficientia loqua¬

Expanded text:
in commune orat, in commune operatur, in commune tentatur. Denique qui se ipsum sibi abnegat; ipse justus, ipse dignus Christo est. Ideo et Paulus fundamentum posuit Christum , ut supra eum opera justitiae locaremus; quia fides fundamentum est: in operibus autem aut malis iniquitas, aut bonis justitia est. CAPUT XXX. De beneficentia
Abbreviated transcription (Latin):
sulendũ quam odia colligenda censebat: Noe quã
sapiens qͥ tantã fabricauit arcam Quã iustus qui
ad semen omi ũ reseruatꝰ solds ix omĩb & prȩce¬
rite generationis suꝑstes est factꝰ &actor future
mundo potius & uniuersis magis quã sibi natus
Quã fortis ut diluuium uicerit Quanttrͣpe¬
rans ut diluuiũ tolerauerit. quando introirut
qua moderati onr degerit. quando cor uui. quan¬
do colũbã dimit teret. quando reciperet re¬
uertentẽ. quando ex eundi oportunitate᷑

Expanded text:
sulendum, quam odia colligenda censebat? 121. Noe quam sapiens, qui tantam fabricavit arcam ! Quam justus, qui ad semen omnium reservatus, solus ex omnibus et praeteritae generationis superstes est factus, et auctor futurae, mundo potius et universis magis quam sibi natus! Quam fortis, ut diluvium vinceret! Quam temperans, ut diluvium toleraret! quando introiret, qua moderatione degeret, quando corvum, quando columbam dimitteret, quando 33 reciperet revertentes, quando exeundi opportunitatem
Abbreviated transcription (Latin):
tis necessitatẽ. Quã subditꝰ ĩ seruitute. quã
in uirtute constans. quã benignus ĩ carcerer
sapiens in int̃ pretationẽ. in potestate mode¬
rat᷑ in ubertate ꝓuidus. ĩ fame iustus ordinẽ
laudis reb: aduingens & oportunitatũ tẽpa¬
rib eqͥtatẽ populis officii sui moderationi
dis pena sans: Iob quoq uioxta secundis atq
diuersis reb inreprehensibilis fatiens gratus
dõ atq accept᷑ urxabat᷑ dolorib sed se consola¬
batur. Dauid etiã fortis inbello. patiens in adũ¬
sis in hierusalẽ patificus inuctoria mansurtus
in prccato dolens. insenetute ꝓuidus. rerũ mo¬
dus uices teporũ ꝑsingularũ sonos feruaiuit etatũ

Expanded text:
tii necessitatem? Quam subditus in servitute, quam tii necessitatem? Quam subditus in servitute, quam in virtute constans, quam benignus in carcere, sapiens in interpretatione, in potestate moderatus, in ubertate providus, in fame justus, ordinem laudis rebus adjungens, et opportunitatem temporibus, aequitatem populis officii sui moderatione dispensans ? 113. Job quoque juxta secundis, atque adversis rebus irreprehensibilis, patiens, gratus Deo atque acceptus, vexabatur doloribus, sed se consolabatur . 31 114. David etiam fortis in bello, patiens in adversis, in Hierusalem pacificus, in victoria mansuetus, in peccato dolens, in senectute providus, rerum modos, vices temporum per singularum sonos servavit aetatum;