comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cogẽ uolũtatẽ. et p̃riꝑe libertatẽ. At uero qnͣtislib
q̃s intus foris ue tẽptatiõĩbus orgeatur. libere ꝓ¬
fecto semꝑ qnͣtũ ad cocbitriũ spectut uolũtas erit:
libere q̃ppe de suonichilominꝰ tõsensuiudicabit
Quãtũ autẽ ꝑtinet ad cõsiliũ siue cõplacitũ troc¬
nus ĩterĩ cõcupistentia uiteq ⁊niseritt ueluctãte
minus quidẽ se libecã sentit: sed prorsus iã nõ
malã. dũ malo nõ cõsentit. edeniq paulus q̃
captiuũ se in legẽ trahi pc̃ci cõqueritur. haut
dubiũ qͥn minũs plena libertate consilii tõsen¬
sũ tontũ sanũ atq in bono quoq iã ex magna
plici: totũ corpus lucidũ esse p̃sumit. Dano. Cõ¬
berũ se in bono ꝓfiteri nõ dubitał. Onde et fi¬
dens generaliter infert. Nichil ergo dãpnati¬

Expanded text:
cogere voluntatem, et praeripere libertatem. At vero quantislibet quis intus forisve tentationibus urgeatur, libera profecto semper, quantum ad arbitrium spectat, voluntas erit: libere quippe de suo nihilo minus consensu judicabit. Quantum autem pertinet ad consilium, sive complacitum, carnis interim concupiscentia, vitaeque miseria reluctante, minus quidem se liberam sentit: sed prorsus non malam, dum malo non consentit. Denique Paulus, qui captivum se in legem peccati trahi conqueritur, haud dubium quin ex minus plena libertate consilii: consensum tamen sanum, atque in bono quoque jam ex magna plici, totum corpus lucidum esse praesumit. Sane conberum se in bono profiteri non dubitat. Unde et fidens generaliter infert: Nihil ergo damnati
Abbreviated transcription (Latin):
merito saluaretur ÷ nõ ꝙ ei ꝓpria uolũtas sufficẽ
posset ad salutẽ: sed ꝙ eã nullatenꝰ sine sua uo¬
lũtate consequeretur. Nemo qͥppe saluatur ĩui¬
tus. Nũ qd̾ legitur in euãgelio. nemo uenit ad
me nisi pater meus traixerit eũ: itẽ in alio loco
tõpelle intrare⁊ nichił ĩpedit qr ꝓfecto qnͣtostũq
trahere uel cõpellere uidecitur cd salutẽ benignꝰ
pater. qui om̃es uult saluos fieri: nullũ tñ salute¬
iuidicat dignũ. quẽ ante nõ ꝓbauit uolũtariũ. Hoc
q̃ppe intendit. cũ terret auit ꝑcutit. ut faciat uolũ¬
tarios nõ saluet inuitos ⁊ quatenꝰ dũ de malo ĩ
tetus aut fessus contristatur cũ trahitur. Et pcar¬
lus ad manus tractus ẽ damastũ: utiq nõ ĩu̾itꝰ

Expanded text:
merito salvaretur. Non quod ei propria posset sufficere merito salvaretur. Non quod ei propria posset sufficere voluntas ad salutem; sed quod eam nullatenus sine sua voluntate consequeretur. Nemo quippe salvatur invitus. Nam quod legitur in Evangelio: Nemo venit ad me, nisi Pater meus traxerit eum ; item in alio loco: Compelle intrare ; nihil impedit: quia profecto quantoscunque trahere, vel compellere videatur ad salutem benignus Pater, qui omnes vult salvos fieri ; nullum tamen judicat salute dignum, quem ante non probaverit voluntarium. Hoc quippe intendit, cum terret aut percutit, ut faciat voluntarios, non salvet invitos: quatenus dum de malo mutcaecus aut fessus contristatur cum trahitur. Et Paulus ad manus tractus est Damascum, utique non invitus
Abbreviated transcription (Latin):
biliter alii bonis alii malis c̃mixti fuerimꝰ. ee¬
terũ nec deus turet libero arbitrio nec dicibolus:
tessitas. sed firma in bono uolũtas et polũtaria
firmitas ⁊ qd̾q is nõ ualet in bonũ respirare. nõ
aliena facit uiolẽta opp̃ssio: sed sua ip̃ius ĩ malo
obstinata uolũtas ac uolũtaria obstinatio. Nũc
ualeat nisi polens. Tali iam rõe nõ ĩ cõgrue dice¬
tur ad bonũ se et ad malũ habere equaliter ÷ qd
utrobiq iidelicet par sit ei nõ q̾dẽ in electione fu¬
cultas: sed in uolũtate libectas. Hat sane digni¬
tatis diuine ut dictũ ẽ. p̃rogatiua racionalem
singulariter treciturã conditor ĩsigniuit ⁊ ꝙ ꝙ̃¬
admodũ ip̃e sui iuris erat. sueq ip̃ius uolũtu¬
tis. nõ necessitatis erat ꝙ bonus erat: ita et il¬
la quoq sui qͦdãmodo iuiris in hac ꝑte existeret
quatenus nõ nisi sua uolũtate aut mala fie¬
uet et iuste dãpnaretur: aut bona maneret et

Expanded text:
rabiliter alii bonis, alii malis admisti fuerimus. Caerabiliter alii bonis, alii malis admisti fuerimus. Caeterum nec Deus caret libero arbitrio, nec diabolus: cessitas, sed firma in bono voluntas, et voluntaria firmitas: quodque is non valet in bonum respirare, non aliena facit violenta oppressio, sed sua ipsius in malo obstinata voluntas, ac voluntaria obstinatio. Nunc valeat, nisi volens. Tali jam ratione non incongrue dicetur ad bonum 617 se, et ad malum habere aequaliter: quod utrobique videlicet par sit ei, non quidem in electione facilitas, sed in voluntate libertas. CAtatis, ut dictum est, praerogativa rationalem singulariter creaturam Conditor insignivit, quod quemadmodum ipse sui juris erat, suaeque ipsius voluntatis non necessitatis erat quod bonus erat: ita et illa quoque sui quodammodo juris in hac parte existeret, quatenus nonnisi sua voluntate, aut mala fieret, et juste damnaretur; aut bona maneret, et
Abbreviated transcription (Latin):
aut necessitate ꝙ ẽ iniciũ nõ plenitudo sap̃ẽ:
sed ꝓmptu et cclatri uolũtate ꝙ facit acceptum
sacrificiũ: q̃m hilarem datorẽ diligit deus. Dic
es ꝑ oĩa umitabitur sapiẽtic̃i dũ et uitiis resistet
fortiter: et in tõstiẽtia req̾estet suauiter. Merũ cuiꝰ
ad talia ꝓuoctamur exẽplo indigemꝰ et adiutorio:
quo ip̃i uidelicet ꝑ ip̃am cõformemur eaz ĩ ecaidẽ
ymaginẽ transformem᷑ a clacitate in claccitatẽ
arbitrio. Nemo pinde putet idco dictũ liberũ arbi¬
triũ ꝙ equa inter bonũ et malũ ptãte uel facultu¬
te uersetur: cũ cade̾ q̃dem ꝑ se potuerit. nõ autẽ re¬
surgere nisi ꝑ dnĩ sp̃m. Allioq̾n nec deꝰ nec ĩgeli cũ
ita sint boni ut nõ possint ẽe et mali: nec p̃uarita¬
tores item ũgeli tũ ita sint mali. ut iã nõ ualeãt
esse boni liberi sobitrii esse dicentur. Sed et nos illᵈ
post resurrectionẽ amissuri sumꝰ: qñ utiq ĩ seꝑa¬

Expanded text:
est initium, non plenitudo sapientiae, sed prompta et alacri voluntate, quod facit acceptum sacrificium: quoniam hilarem datorem diligit Deus . Sicque per omnia imitabitur sapientiam, et dum vitiis resistet fortiter, et in conscientia requiescet suaviter. Verum cujus ad talia provocamur exemplo, indigemus et adjutorio, quo ipsi videlicet per ipsum conformemur, atque in eamdem imaginem transformemur a claritate in claritatem arbitrio. Nemo proinde putet ideo dictum liberum arbitrium, quod aequa inter bonum et malum potestate aut facilitate versetur, cum cadere per se quidem potuerit, non autem resurgere, nisita sint boni, ut non possint esse mali; nec praevaricatores item angeli, cum ita sint mali, ut jam non valeant esse boni; liberi arbitrii esse dicentur. Sed et nos illud post resurrectionem amissuri sumus, quando utique insepa
Abbreviated transcription (Latin):
tientis in pt̃ate torquẽtis: sed uolũtas ẽ libera. In¬
firma si fuerit seiuendo cognoscẽt: nõ esse cõgent
sĩ non fuerit. Sane ĩfirmitas eius a seip̃a ẽ: sãi¬
tas nõ a se.sed a diũ spũ. Sanatur aũt nũt cũ
renouatur. Porro renouatur: cũ ꝙ̃aidinodũ do¬

Expanded text:
potestate torquentis, sed voluntas est libera. Infirma si fuerit, saeviendo cognoscent; non esse cogent, si non fuerit. Sane infirmitas ejus a se ipsa est, sanitas vero non a se, sed a Domini Spiritu. Sanatur autem, cum renovatur.
Abbreviated transcription (Latin):
est illa uolũtas ut cõtra se loq̃retur: quatenus
uero se uolũtarie ꝓculdubio consensit ut ꝓ se lo¬
queretur. Si xꝑ̃m nõ amasset: nõ negasset ĩ¬
uitus. Uecũ sĩ se ãplius nõ canasset: nõ alia¬
tenus uegasset. fatẽdũ igitur hoĩem fuisse cõ¬
pulsũ uolũtatẽ ꝓpriã et si nõ mutare ottulta¬
re tamẽ. Cõpulsum inq nõ quidẽ retedere ab
cimore deie tedere tñ aliqñtulũ canore sui. eo
cert ferte dissoluta ẽ tota suꝑior assectio deli¬
bertate uolũtatis⁊ qr nimirũ ĩuẽta ẽ cocctã¬

Expanded text:
est illa voluntas, ut contra se loqueretur: quatenus est illa voluntas, ut contra se loqueretur: quatenus vero se, voluntarie procul dubio consensit, ut pro se loqueretur. Si Christum non amasset, non negasset invitus: verum si se amplius non amasset, non aliquatenus negasset. Fatendum igitur hominem fuisse compulsum, voluntatem propriam etsi non mutare, occultare tamen: compulsum, inquam, non quidem recedere ab amore Dei; cedere tamen aliquantulum amore sui. 39. Quid ergo? forte dissoluta est tota superior assertio de libertate voluntatis, quia nimirum inventa est cogi po
Abbreviated transcription (Latin):
intulpãbilẽ: alterã et multũ laudabilẽ. qua
sibi cõplacebat ꝙ esset xpĩanus. In quo ergocul¬
pabitur: Anin eo qd̃ mẽtia. qͣm morimaluit:
Het plane uolũtas rep̃hensione digna fuit: qͣ¬
torꝑis magis qm aĩe uoluit seruare uitã. Os
nẽpe qd mentitur: octidit aĩam. Et pettouit ex¬
go et non absq consensu ꝓprie uolũtatis: infir¬
me quidẽ et misere. sed plane libere. Peccatum
aũt nõ sꝑnendo aut odiendo xp̃m: sed senumis
amãdo. Nec in hũc ꝑuersũ amorẽ sui. uolũta¬
tẽ metus ille subitus cõpulit. sed esse cõiũcit. Is
tũt ꝓculdubio talis erat. sed nesciebatur qn cib
illo quẽ latere nõ poterat audiuit. Priusꝙͣ gal¬
lus tantet: ter me negabis. Illa itaq posu¬
tatis infirmitas. ꝑ ĩcõtussũ timorẽ nota. non
sciebat: quid esset in hoĩe. Euatenus ergo xp̃c
diligebał. uii. prsus qd negandũ nõ ẽ passa

Expanded text:
inculpabilem; alteram, et multum laudabilem, qua inculpabilem; alteram, et multum laudabilem, qua sibi complacebat quod esset christianus. In quo ergo culpabitur? An in eo quod mentiri, quam mori maluit? Haec plane voluntas reprehensione digna fuit, qoris magis, quam animae voluit servare vitam. Os nempe quod mentitur, occidit animam . Et peccavit ergo, et non absque consensu propriae voluntatis, infirmae quidem et miserae, sed plane liberae. Peccavit autem, non spernendo aut odiendo Christum, sed se nimis amando. Nec in hunc perversum amorem sui, voluntatem metus ille subitus compulit; sed esse convicit. Jam tunc procul dubio talis erat, sed nesciebat, cum ab illo quem latere non poterat, audivit: Priusquam gallus cantet, ter me negabis . Illa itaque voluntatis infirmitas per incussum timorem nota, non sciebat quid esset in homine. Quatenus ergo Christum diligebat, vim prorsus quod negandum non est passa
Abbreviated transcription (Latin):
uellet homo uidelicet ꝙ eũ et nolle cõstiterit et
ꝑierit liberũ acbitriũ. e⁊uod qr ĩpossibile erat
uelle qͥppe et nolle idem eodẽ imo tꝑe nõ poterat
queritur unde malũ neqͣqͣm uosẽtibus malũ
debuit ĩputuri. Neq enĩ tale ẽ hoc quale origi¬
nale pet̾catũ quo nõ solũ tõsentiẽs: uerũ plerũ¬
q et nesciens alia ratiõe cõstringitur. net dũ
uenatus baptismate. Exempli crausa ueniat
in mediũ apłus petrus. Ip̃e ꝯ̾ppe uisus ẽ nega¬
re ueritatẽ: contra. ꝓpriã uolu̾tatẽ. Siqͥdẽ aut
negare aut mori necesse erał. Mori tunẽs ne¬
gauit. Negare nolebat: sedmagis nolebat mo¬
ri. Itaq ĩuitus quidẽ. sed negauit tñ ne morere¬
tur. Quod si lingua et nõ uolũtate hõ loqui ẽ
tõpulsus qd̾ nolebat: nõ tñ uelle aliud ꝙ̃ uole¬
Non noiũ hoĩem. Cur ita: Mortẽ polebat euci¬
dere.Sed qͥd istud trimĩs fuit: Duas apłi tene¬
mus uolũtates. unã qua uoluit nõ mori peĩtꝰ

Expanded text:
uod eum et nolle constiterit; et sic perierit liberum arbitrium. Quod quia impossibile erat velle quippe et nolle idem eodem tempore non poterat, quaeritur unde malum nequaquam volentibus malum debuit imputari. Neque enim tale est hoc, quale originale peccatum: quo non solum non consentiens, verum plerumque et nesciens, alia ratione constringitur necdum renatus baptismate. Exempli causa, veniat in medium Petrus apostolus: ipse quippe visus est negare Veritatem contra propriam voluntatem; siquidem aut negare, aut mori necesse erat. Mori timens negavit. Negare nolebat, sed magis nolebat mori. Itaque invitus quidem: sed negavit tamen, ne moreretur. Quod si lingua, et non voluntate loqui homo compulsus est quod nolebat: non tamen velle aliud quam voleNon novi hominem . Cur ita? Mortem evadere volebat. Sed quid istud criminis fuit? Duas apostoli tenemus voluntates: unam, qua voluit non mori, penitus
Abbreviated transcription (Latin):
opus net racio net sapĩa ẽ apud inferos: quo tu
ꝓperas. Porro de potentia q̃ ꝑ libertatẽ cõplaciti
datur: euãgeliũ sic loquitur. Ligatis mãibꝰ et pe
est manuũ pedũq ligatio ⁊ nisi oĩmoda ptãtis
ablatio: Seddicit aliq̾s. Quõ nõ ẽ ibi aliqd̾ sa¬
pere: ubi mala que tollerãtur. cogũt penitere
malorũ que facta sũt: Nũqͥd in tormẽtis qͥspiã
nõ penite a peĩtere mali. nõ esse saꝑe potest: H
autẽ recte opponeretur. si opus tm̃ pectati: et nõ¬
et nõ etiã uolũtas mala pu̾niretur. Nulli qͥppe
dubiũ ẽ qd̾ nemo ĩ tormẽtis positus: actũ itera¬
re pcã delectetur. Merũptamẽ si polũtas etiam
in tormẽtis mala ꝑdurat: qͥd ponderis h̃ oꝑus
abnegacio⁊ ut ideo ut ideo saꝑe qͥs putetur. ꝙ
iam in medũs fiãmis luxuriari nõ liberit : De¬

Expanded text:
opus, nec ratio, nec sapientia est apud inferos, quo tu properas . Porro de potentia, quae per libertatem complaciti datur, Evangelium sic loquitur: Ligatis manibus ac peest manuum pedumque ligatio, nisi omnimoda potestatis ablatio? 31. Sed dicit aliquis: Quomodo non est ibi aliquod Sapere, ubi mala quae tolerantur, cogunt poenitere malorum quae facta sunt? Nunquid aut in tormentis quispiam non poenitere; aut poenitere mali, non esse sapere potest? Hoc autem recte opponeretur, si opus tantum peccati, et non etiam voluntas mala puniretur. Nulli quippe dubium est, quod nemo in tormentis positus actum iterare peccati delectetur. Verumtamen si voluntas etiam in tormentis mala perdurat, quid ponderis habet operis abnegatio, ut ideo sapere quis putetur, quod jam in med
Abbreviated transcription (Latin):
accelerat tausa: siue que concedit gratia. Atti¬
qit fortiter dũ nil horũ euenit qđ non ꝓuit uult
potenti p̃ordinet ꝓuidẽtia. Dic ergo et liberũ coc¬
bitriũ suo conetur p̃esse corꝑi. ut p̃est sapĩa or¬
brͥ attingẽs et ip̃m a fine usq ad finẽ fortiter:
ĩꝑans scilicet singulis sensibus et coctubꝰ tam
potenter: quatenus nõ sinat regnare pcãm ĩ suo
mortali torꝑe ⁊ nec mẽbra sua det ĩquitat.
sed cxhibecit seriire iustitie. et itr iã nõ erit hõ

Expanded text:
accelerat causa, sive quem concedit gratia. Attiaccelerat causa, sive quem concedit gratia. Attingit fortiter, dum nihil horum evenit, quod non, prout vult, potenti praeordinet providentia. 34. Sic ergo et liberum arbitrium suo conetur praeesse corpori, ut praeest sapientia orbi attingens et ipsum a fine usque ad fiimperans scilicet singulis sensibus et artubus tam potenter, quatenus non sinat regnare peccatum in suo mortali corpore, nec membra sua det arma iniquitatis, sed exhibeat servire justitiae. Et ita ja
Abbreviated transcription (Latin):
et formatũ Forma autẽ: sapiẽti est. Confor¬
macio ut faciat inago in corꝑe: qđ forma
facit in orbe. porro illa attingit a fine usq
ad finẽ fortiter: et disponit omĩa suaui¬
ter. Altĩgit a finc usq ad finẽ ⁊ hoc ẽ ⁊ sũmo ce¬
lo usq ad inferiores ꝑtes terre: a maxĩo angelo
usq ad ninimũ homũculũ. Attingit autem
fortiter nũꝙͣ mobile discursione. uel locali dif¬
fusione uel subiecte creciture tm̃ officiali ãmũs¬
tratione ⁊ sed substãtiali quadã et obiq pñti for¬
titudine: qua uties uniuersa potẽtissime mouz
ordĩat ãmĩstrat. Et hec omĩa nulla sui cogitur
fatere netessitate: nec enĩ aliqua in huis laborat
difficultate. sed disponit omĩa suauiter placita
uolũtate. Uel certe actingit a fine usos ad finẽ.
hoc ẽ cib ortu creciture usq ad finẽ destinatũ a
treatore siue in quẽ urget natura. siuc ĩ quẽ

Expanded text:
et formatum. Forma autem, sapientia est: conforet formatum. Forma autem, sapientia est: conformatio, ut faciat imago in corpor, quod forma facit in orbe. Porro illa attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Attingit a fine usque ad finem, hoc est a summo coelo usque ad inferiores partes terrae, a maximo angelo usque ad minimum vermiculum. Attingit autem fortiter, non quidem mobili discursione, vel locali diffusione, vel subjectae creaturae tantum officiali administratione: sed substantiali quadam et ubique praesenti fortitudine, qua utique universa potentissime movet, ordinat, administrat. Et haec omnia nulla sui cogitur facere necessitate. Nec enim aliqua in his laborat difficultate: sed disponit omnia suaviter placida voluntate. Vel certe attingit a fine usque ad finem, hoc est ab ortu creaturae usque ad finem destinatum a Creatore: sive in quem urget natura, sive quem
Abbreviated transcription (Latin):
que natiuo spoliata decore sub pelle pectati. sor¬
dens tamꝙͣ ĩ puluere latitabat. ĩuentã terger
et tolleret de regione dissiłitudĩs: pristinãq in
spẽm reformatã: siłem faceret illã in gła stõrũ:¬
cũ illud sc̃pture indelicet ĩpleretur. Stimus quici
cũ appcruerit similes ei erimus: qm̃ oidebimus
eũ sicuti ĩ. et reuera tui potius id oꝑis cõgruebt:
ꝙͣ dei filio. qui cũ sit splendor et figura substãtie¬
eius pr̃is. portũs uerbo uniuersaei ex otroq faci¬
le munitus apparuit: et unde deformẽ resorret.
et unde debilẽ tonfortaret⁊ dũ et de splendore fi¬
gure fugans tenebras pcc̃orũ redderet sapientẽ
et ex urtute uerbi contra tirc̃udẽ demonũ po¬
tentẽ efficeret: Peĩt ergo ip̃a forma cui cõformã¬
dũ erat liberũ arbitriũ: quia ut pristinã reci¬
ꝑet formã. ex illa erat reformãdũ ex qua fuerat

Expanded text:
quae nativo spoliata decore, sub pelle peccati sorquae nativo spoliata decore, sub pelle peccati sordens, tanquam in pulvere latitabat, inventam tergeret, et tolleret de regione dissimilitudinis, pristinamque in speciem renovatam, similem faceret illam in gloriam sanctorupleretur: Scimus quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Et revera cui potius id operis congruebat quam Dei Filio, qui cum sit splendor et figura substantiae Patris, portans verbo universa, ex utroque facile munitus apparuit, et unde reformaret deformem, et unde debilem confortaret, dum et de splendore figuret ex virtute verbi contra tyrannidem daemonum potentem efficeret. 33. Venit ergo ipsa forma, cui conformandum erat liberum arbitrium: quia ut pristinam reciperet formam, ex illa erat reformandum, ex qua fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
nõ pñt inultũ manere qd̾ uolũt qd pettauerũt.
qs in hot uere sapĩe q̃d bone uolu̾tatis apparet:
Ded esto. Penitet eos peccasse. Nũꝙ̾ si nã optio
detur ⁊ maliut adhuc pectare ꝙͣ penã sustinere
pcci᷑ Et tñ illud iniquũ ẽ: hoc iustũ. euãdo ne¬
est eligeret: Ceterũ nõ puere pcĩtent: qui nõ tcan
dolent se sibi uixisse ꝙͣ hoc ip̃m iñ nõ posse. Deĩo
foris ostenditur: quid intus agatur. Nã ꝙͣdiu̾
torpus uiu̾it inflãma. tam diu constat
tudĩeq consilii et item tõplaciti libeetate cõtine¬
tur. apud ĩferos penitus nichil est nec esse potest
li ꝑmcnẽte.Ded neq in hoc scło eque ĩueniri
uspiã posset similitudo: sed adhut hic feda et¬
et deformis ymago iacuisset ⁊ si nõ euãgelica illa
mulier luternã aictenderet. id ẽ soquẽtia ĩ trane ap¬
pareret: euerteret domũ uidelicet uitiorũ dragiã
suan req̃reret quã ꝑdiderat. hoc ẽ ymaginẽ suã

Expanded text:
tum remanere volunt, quod peccaverunt, quid in his verae sapientiae, quid bonae voluntatis apparet? Sed esto, poenitet eos peccasse. Nunquid enim si optio detur, malint adhuc peccare, quam poenam sustinere peccati? Et tamen illud iniquum est, hoc justum. Quomodo vestum est, eligeret? Caeterum non vere poenitent, qui tam non dolent se sibi vixisse, quam hoc ipsum jam non posse. Denique foris ostenditur, quid intus agatur. Nam quandiu corpus vivit in flamma, tandiu constat militudine, quae in consilii, et item complaciti libertate continetur, apud inferos penitus nihil est, nec esse potest, stum. 32. Sed neque in hoc saeculo aeque inveniri uspiam posset similitudo, sed adhuc hic foeda et deformis jacuisset imago, si non evangelica illa mulier lucernam accenderet, id est, Sapientia in carne appareret, everreret domum, videlicet vitiorum; drachmam suam requireret quam perdiderat , hoc est imaginem suam,
Abbreviated transcription (Latin):
ne igitur siłitudĩs sũmũ gradũ sũmi ãgeli te¬
nẽt. nos infimũ: adã tenuit mediũ. Porro dẽo¬
nes nullũ. Suꝑnis nẽpe spiritibꝰ datũ ẽ sine pͭ¬
cato et sine miseria ꝑdurcare: ade aũt absq hiis
quidẽ esse. sed nõ eciã ꝑmcaiere ⁊ nobis uero nõ
esse quidẽ absq huis : sed ip̃is tñ cedere. Ceterũ dici¬
bolus et mẽbra eius. sicut nũꝙͣ uolũt reluctari
ꝑ quas racionali creature uera sapiẽtia et potẽtia
ministratur: ita deo ꝓot uult dispensãte quibꝰq
ꝓ causis locis tꝑibus uariẽtur: quatenus ĩ terris
ter. apud inferos nullatenꝰ habeãtur. libertas goc
possidcatur. merito ille siłitudini. hec ymagini
deputãtur. Et quidẽ apud inferos ꝙ utraq libex¬
tas perierit. ille scilicet q̃ ad similitudinẽ ꝑtine̾
dicũtur: st̃pturarũ testatur ꝯuctoritas. Niã ue¬
rũ illic saꝑe qd̾ utiq de cõsilii libertate accipitur

Expanded text:
e igitur similitudinis summum gradum summi angeli tenent, nos infimum, Adam tenuit medium, porro daemones nullum. Supernis nempe spiritibus datum est sine peccato et miseria perdurare; Adae autem absque his quidem esse, sed non etiamesse quidem absque his, sed tantum ipsis non cedere. Caeterum diabolus et membra ejus, sicut nunquam volunt reluctari per quas rationali creaturae vera sapientia et potentia ministratur, ita Deo, prout vult, dispensante, quibusque pro causis, locis et temporibus varientur, quatenus in terris adiso, apud inferos nullatenus habeantur. Libertas vero possidetur; merito duae illae similitudini, haec imagini deputatur. Et quidem apud inferos quod utraque libertas perierit, illae scilicet quae ad similitudinem pertinere dicuntur, Scripturarum testatur auctoritas. Nam verum
Abbreviated transcription (Latin):
memorauimꝰ liberũ uidelicet consiliũ. liberũq
tõplacitũ. Solũ ꝓfecto dixerĩ uere sapiẽtẽ plene¬
os potentẽ : tuiiam nõ tm̃ uelle adiacet ex libero
arbitrio: sed et reliq̾s quoq duobus ĩuenit et ꝑfi¬
tere dũ nec uelle ualect qd̾ malũ sit. nec tarere

Expanded text:
memoravimus, liberum videlicet consilium, liberumque complacitum. Solum profecto dixerim vere sapientem, pleneque potentem, cui jam non tantum velle adjacet ex libero arbitrio, sed ex reliquis quoque duobus invenit et perficere; dum nec velle valeat quod malum sit, nec
Abbreviated transcription (Latin):
a quo illo ꝑpcãm ymo nobis in illo et cũ illo tor¬
ruentibꝰ: rursus ꝑ grãm nõ quidẽ ip̃m. sed pro
ipso quẽdã inferiorem gradũ recepimꝰ. Neq eĩ
hic possumꝰ penitus esse sinc pectato seu mise
qd̾ natũ ẽ ex deo nõ petiat..Ded hoc dictũ ẽ de p̃¬
destinatis ad uitã. nõ ꝙ oĩno nõ pertẽt. sed ꝙ pet¬

Expanded text:
A quo illo per peccatum, imo nobis in illo et cum illo corA quo illo per peccatum, imo nobis in illo et cum illo corruentibus, rursus per gratiam, non quidem ipsum, sed pro ipso quemdam inferiorem gradum recepimus. Neque enim hic possumus penitus esse sine peccato, seu misequod natum est ex Deo non peccat . Sed hoc dictum est de praedestinatis ad vitam: non quod omnino non pe
Abbreviated transcription (Latin):
quedã ymago ĩpressa uideatur. Nã et si habu¬
erit iniciũ nescit tñ occasũ: nec de iustitia uel
gła cupit augmẽtũ: nec de petato siue mise¬
ria detrimẽtũ. Quid eternitati similius: qd̾
nõ sit eternitus: Porro in duabꝰ aliis liberta¬
tibus q̃m nõ solũ ex ꝑte minu. sed ex toto a¬
mitti pñt: accidẽtalis quedã magis similitu¬
do sap̃e atq potentie diuine ymagini supra¬
dicta cognoscitur. edeniq et amisimꝰ illas ꝑcul¬
pã et ꝑ grãm retuꝑauimꝰ : et cottidie alii quidẽ
plus clii minus aut in ip̃is ꝓficimꝰ aut ab ip̃is
defitimus. Possũt etiã sic amitti. ut nõ iã uale¬
ant retuꝑari. pñt et ita possideei: ut nec amit¬
ti queãt aliquomõ nec minui. Huiꝰ biꝑtite siłi¬
tudinis scipĩe et potencie dei: nõ quidẽ gradu sũ¬
turbari ⁊ in quo utiq ioan sãctos cngelos stare
et deũ semꝑ esse dubiũ nõ est : ꝙͣ posse et nõ pet¬
tare et nõ turbari⁊ in quo hõ ꝓfecto crecitus est:

Expanded text:
i habuerit initium, nescit tamen occasum, nec de justitia, vel gloria capit augmentum, nec de peccato, vel miseria detrimentum. Quid aeternitati similius, quod non sit aeternitas? Porro in aliis libertatibus quoniam non solum ex parte minui, sed ex toto amitti possunt, accidentalis quaedam similitudo sapientiae ac potentiae divinae imagini superducta cognoscitur. Denique et amisimus illas per culpam, et per gratiam recuperamus, et quotidie alii quidem plus, alii minus aut in ipsis proficimus, aut in ipsis deficimus. Possunt etiam sic amitti, ut jam non valeant recuperari, possunt et ita possideri, ut nec amitti queant aliquomodo, nec minui. Hujus bipartitae similitudinis sapientiae et potentiae Dei, non quidem in gradu sumturbari in quo utique jam sanctos Angelos stare, et Deum semper esse dubium non est, quam posse et non peccare, et non turbari, in quo homo profecto creatus est?
Abbreviated transcription (Latin):
xũ ĩ uniuersitate: melior in suo genere: optima
ex sui ordinatione. Est autẽ ordinatio oĩmoda cõ¬
uersio uolũtatis ad deũ: et ex tota se polũtaaria de¬
uotaq subiectio. Huic uero tra ꝑfecte iustĩcie de¬
betur. ỹmoiũgitur głe plenitudo. qr sic se comitũ¬
tur diio ista ⁊ ut nec iusticie possit haberi ꝑfectio. ni¬
si in plena gła : n et głe plenitudo absq ꝑfecta ius¬
titia. Merito deniq talis iusticia nõ exit sine gła.
tũ gła uera non sit nisi de tali iustitia. Unde recte
dicitur.Beciti qui esuriũt et siciũt iusticit̃t qm ip̃i
saturabũtur. Hec autẽ sunt illa duo que supra

Expanded text:
rum in universitate, melior in suo genere, optima rum in universitate, melior in suo genere, optima in sui ordinatione. Est autem ordinatio, omnimoda conversio voluntatis ad Deum, et ex tota se voluntaria devotaque subjectio. Huic vero tam per fectae justitiae debetur, imo jungitur gloriae plenitudo: quia sic se comitantur duo ista, ut nec justitiae possit haberi perfectio, nisi in plena gloria; nec gloriae plenitudo, absque perfecta justitia. Merito denique talis justitia non erit sine gloria, cum gloria vera non sit, nisi de tali justitia. Unde recte dicitur: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . 20. Haec autem sunt illa duo
Abbreviated transcription (Latin):
malũ defectus quidẽ est polutatis⁊ utios bonũ
uelle ꝓfectus eiusdt̃ erit: sufficere aũt ad om̃e qd̾
uolumus bonũ ip̃ius ꝑfectio. Ut ergo uelle nẽm
qd ex libero cxbitrio habemus ꝑfectũ habecnꝰ
duplici gr̃e munere indigemus: et uero uidelitel
scappere qd̾ est uolũtatis ad bonũ tõuersio. et plẽo
etiã posse qd est eiusdẽ in bono consirmatio. Por¬
ro ꝑfecta conuersio ẽ adbonũ. ut nil libeat ñi¬
si qd̃ decent uel liceart. ꝑfecta in bono confirma¬
tio: ut nil desit iñ qd̃ libeat. Tũt demũ ꝑfecta
erit uolũtus: tũ plene fuerit bona et bene plena.
Habet siquidẽ duplex in se bonũ abũcio sur. unũ
q̃dem generale ex sola treatione. ꝙ a bono sailicet
deo nõ potuit creari nisi bona. scd̾m ꝙ uidit deus
tũcta que fecerat et erãt ualde bona ⁊ alterũ sp̃u¬
ale ex libertate corbitrii: in qua ad imaginẽ uti¬
q ip̃ius qui creruit est condita. end̃ si huo duo

Expanded text:
defectus quidam est voluntatis; utique bonum velle, profectus ejusdem erit: sufficere vero ad omne quod volumus bonum, ipsius perfectio. 19. Ut ergo velle nostrum, quod ex libero arbitrio habemus, perfectum habeamus; duplici gratiae munere indigemus, et vero videlicet Sapere, quod est voluntatis ad bonum conversio; et pleno etiam Posse, quod est ejusdem in bono confirmatio. Porro perfecta conversio est ad bonum, ut nil libeat nisi quod deceat vel liceat; perfecta in bono confirmatio, ut nil desit jam quod libeat. Tunc demum perfecta erit voluntas, cum plene fuerit bona, et bene plena. Habet siquidem duplex in se bonum ab initio sui: unum quidem generale ex sola creatione, quod a bono scilicet Deo non potuit creari nisi bona, secundum quod vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona ; alterum speciale ex libertate arbitrii, in qua ad imaginem utique ipsius qui creavit, est condita. Quod si duobus
Abbreviated transcription (Latin):
rĩt sepulchrũ. Net casu uel subito. aut lubrita po¬
pularis fruoris opinione. id tũ telebrẽ nomẽ se¬
pulchiũ nactũ esse putetur: cũ hoc ip̃m teatis re¬
tro tẽꝑibus. ysanas tũ aꝑte p̃dixeit. Erit inq̾t ĩ die
illa rãdix qͥ stat in signũ populorũ ip̃m gẽtes de¬

Expanded text:
rint sepulcrum . Nec casu vel subito, aut veluti lubrica popularis favoris opinione, id tam celebre nomen sepulcrum nactum esse putetur, cum hoc ipsum tantis retro temporibus Isaias tam aperte praedixerit: Et erit, inquit, in die illa radix Jes
Abbreviated transcription (Latin):
qra seterũ qui fent qd̾ saluaret: etuã dat unde
saluet Ip̃e inꝙͥ marita donat: qui fent quibꝰ
q ꝑderet amittẽdo utiq unde iustus ẽ. et sit dãp¬
nando qd̾ est. Sedsi uel teruo loco ĩueĩt qduitis¬
sim rependeret : Caliẽ auit salutaris accipiã.
Calie salutaris.sangus ẽ saluatoris. Erros
de est tibi omĩno de tuo. qd̾ uel secũdis donis dei¬
tribuas ⁊ pnde tibi salutẽ p̃sumis: Nomẽ iq̃t¬
saluus erit. Igitur qͥ recte sapĩt. triplitẽ cõfitẽ¬
tur opationẽ: nõ q̃dem liberi aabitrii. seddiui¬
negr̃e in ip̃o siue de ip̃o. Prima treatio. std̃a re¬
formatio tertia ẽ tõsũmatio. Primo nc̃q ĩ xp̃o
treati in libertatẽ uolũtatis scd̾o reformcanur

Expanded text:
aeterum, qui fecit quod salvaret, etiam dat unde salvet. Ipse, inquam, merita donat, qui fecit quibuque perderet, amittendo utique unde justus est, et sic damnando quod est. Sed sic vel tertio loco invenit quod vicissim rependeret: Calicem, ait, salutaris accipiam. Calix salutaris, sanguis est Salvatoris. Ergo, si deest tibi omnino de tuo, quod vel secundis Dei donis retribuas, unde tibi salutem praesumis: Nomen suscitare. Igitur si recte sapias, triplicem confiteberis operationem, non quidem liberi arbitrii, sed divinae gratiae, in ipso sive de ipso. Prima est creatio, secunda reformatio, tertia consummatio. Primo namque, in Christo creati in libertatem voluntatis. Secundo, reformamur
Abbreviated transcription (Latin):
cogiteo: quatenꝰ horrorẽ iuditu neq̃ꝙͣ dissimu¬
les: qr et si ĩmultis miseratõibꝰ suis multus ẽ
adignostendũ: iuditia tñ eius nichilomiꝰ abis¬
sus multo: quibus agnostitur palde om̃o ter¬
rbilis suꝑ filios hoĩm. edauid deĩq quimõtẽo
liueti demonstrat dicens. Homiẽs et iumẽta sal¬
tiabis dñe. quc̃admodũ multiplicasti mĩom¬

Expanded text:
cogites, quatenus horrorem judicii nequaquam dissimules; quia etsi in multis miserationibus suis multus est ad ignoscendum, judicia tamen ejus nihilominus abyssus multa, quibus agnoscitur valde omnino terribilis super filios hominum. David denique qui montem Oliveti demonstrat, dicens, Homines et jumenta salvabis, Domine, quemadmodum multiplicasti mi
Abbreviated transcription (Latin):
et illicita tãꝙͣ noxia respuere liberũ haberemus.
Ican enĩ nõ solũ liberi arbitrii. sed et liberi ꝓtuldu¬
bio consilii: at ꝑ hot et a petrato liberi essemus.
Sed ꝙͣ si totũ solũq qd̾ expediret uel literet etiaa
liberet: Nonne liberi quoq esse cõplaciti merito¬
esse diceremur: qͥ ꝓpe qui ab onui ꝑuide qd displi¬
dicii rectitudinẽ aut eligimus aut cõtẽpnimus:
obseruamus: etiã ut beneplatita libenter ãplet¬
timur: sed insuꝑ quasi dura ac molestir uix eqͣ¬
nimiter ferre ꝑduramꝰ. liquet qr liberũ net tõsi¬
liũ habemus nec tõplatitũ. Alia q̃stio est si uel¬

Expanded text:
et illicita, tanquam noxia, respuere 608 liberum haberemus. et illicita, tanquam noxia, respuere 608 liberum haberemus. Jam enim non solum liberi arbitrii, sed et liberi procul dubio consilii, ac per hoc et a peccato liberi essemus. Sed quid si totum, solumque quod expediret vel liceret, etiam liberet? Nonne liberi quoque esse complaciti merito diceremur, quippe qui ab omni proinde, quod displidicii rectitudine aut eligimus, aut contemnimus; observamus, etiam ut beneplacita libenter amplectimur, sed insuper quasi dura ac molesta vix aequanimiter ferre perduramus: liquet quia liberum nec consilium habemus
Abbreviated transcription (Latin):
rã nõ tñ amissã. Ex hac ergo tm̃ libertate qͣ libe¬
rũ est uolũtati seip̃am iudicare. uel bonã si bone
uel malã si malo consenserit: qͥppe qui ĩ neutro
nisi certe uolendo consẽtire se sentit. liberũ arbitri¬
ũ credimꝰ nominari. Nã ex illa q̃ dicitur ⁊ pc̃to.
tõgruẽtius forsitan liberũ consiliũ: et item ex il¬
la q̃ dicta est a miseria. liberũ potius tõplatitũ
posse dici ꝙͣ liberũ arbitriũ. Arbitriũ qͥppe iudi¬
diciũ est. Sicut uero iudicii est discernere qd̾ lice
at uel qd̾ non liceat ⁊ sic ꝓfecto cõsilii ꝓbare qd̾ ex¬
pediat uel nõ expedicit: sic cõplaciti quoq experi¬
ri qͥd libeat uel nõ libeat. Otinã tam sibere nobis
cõsuleremus. ꝙͣ libere de nobis iudicoanꝰ ⁊ ut ꝙ̃ ad¬
modũ libere ꝑiudiciũ licita illicitaq discernimꝰ:
ita ꝑ tõtiliũ et licita tr̃ꝙͣ cõmoda nobis eligere.

Expanded text:
ram, non tamen amissam. 11. Ex hac ergo tantum libertate, qua liberam, non tamen amissam. 11. Ex hac ergo tantum libertate, qua liberum est voluntati se ipsam judicare: vel bonam, si bono; vel malam, si malo consenserit quippe quae in neutro, nisi certe volendo, consentire se sentit, liberum arbitrium credimus nominari. Nam ex illa quae dicitur a peccato, congruentius forsitan liberum consilium; et item ex illa quae dicta est a miseria, liberum potius complacitum posset dici, quam liberum arbitrium. Arbitrium quippe judicium est. at, vel quid non liceat: sic profecto consilii probare quid expediat, vel non expediat: sic complaciti quoque experiri quid libeat, vel non libeat. Utinam tam libere nobis consuleremus, quam libere de nobis judicamus! ut quemadmodum libere per judicium licita illicitaque decernimus; ita per consilium et licita, tanquam commoda, nobis eligere;
Abbreviated transcription (Latin):
ciatur: sed plane illa libertate que dicitur a pc̃to
se trarere testatur. Nũ qui uult habere bonã uolũ¬
tatẽ ꝓbat se habere polũtatẽ: nõ enĩ uult habere
bonã nisi ꝑ uolũtatẽ. ed̃ si uolũtatẽ et liberta
tẽ. sed libertatẽ a necessitate nõ apectato. Nẽpe
ut nõ ualert cũ uelit habere bonã. sentit quidẽ
de esse sibi libertatẽ: sed ꝓfecto libertatẽ a pectato
quo utiq dolet p̃mi. nõ ꝑimi uolũtatẽ. Quã iã
ꝓtuldubio uttũq bonã habet ubi habere oult.
Bonũ qͥppe est qd uult. nec posset bonũ uelle nisi
bona uolũtate: sicut uelle malũ nisi mala uolũ¬
tate. Cũ bonũ uolumꝰ bona est polũtas: cũ malũ
nolumus mala ẽ polũtas. Otrobiq uolũtas. et
ubiq libertas: cedit siq̾dem polũtati necessitas.
Qũ aũt nõ ualemꝰ qd̾ polumꝰ : sentimꝰ quidẽ ip¬
sã quodãmõ libertatẽ pcc̃o esse captiuã uel mise¬

Expanded text:
tiatur: sed plane illa libertate, quae dicitur a peccato, tiatur: sed plane illa libertate, quae dicitur a peccato, se carere testantur. Nam qui vult habere bonam voluntatem, probat se habere voluntatem: non enim vult habere bonam, nitem; sed libertatem a necessitate, non a peccato. Nempe ut non valeat, cum velit, habere bonam, sentit quidem sibi deesse libertatem, sed profecto libertatem a peccato, quo utique dolet premi, non peremi, voluntatem. Quanquam jam procul dubio utcunque bonam habet, ubi habere vult. Bonum quippe est quod vult; nec posset bonum velle, nisi bona voluntate: sicut nec velle malum, nisi mala voluntate. Cum bonum volumus, bona est voluntas: cum malum volumus, mala est voluntas. Utrobique voluntas, et ubique libertas: cedit siquidem voluntati necessitas. Cum autem non valemus quod volumus; sentimus quidem ipsam quodammodo libertatem peccato esse captivam, vel mise
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝙͣ in pectrtore: nec plenior in ãgelo ꝙͣ ĩ hoĩe
uolũtatis consensus. eo libere bonũ et in bono libe¬
rũ hoĩnẽ facit quo uolũtarius efficitur. nõ ĩuitus
ꝑtrabitur: sic sponte deuolutus ĩmalũ. in ma¬
lo nichilominus tã liberũ ꝙͣ spontaneũ tõstituit
sua utiq uolũtate ductũ: nõ aliũde toactũ ut ma¬
lus sit. et sicnt celestis angelus cuit etiã ip̃e deuᷤ
ꝑmanet libere bonus ꝓpria uidelicet uolũtate. nõ
sliqua extrĩseta necessitate: sic ꝓfecto diabolus e¬
que libere in malũ torruit et perstitit suo utiq
uolũtario nutu nõ alio ĩpulsu.Manet ergo liber¬
tas uolũtatis ubi etiã fit captiuitas mentis:
tã plena quidẽ in malis ꝙͣ et inbonis. sedin bonis
ordinatior: tam integra quoq ꝓ suo modo ĩ creatu¬
tatẽ et non possũ. neqͣꝙͣ huit p̃scribit libertati ut
quasi uim aut necessitatẽ in hac ꝑte polũtas pa¬

Expanded text:
est, quam in peccatore, nec plenior in angelo, quam in homest, quam in peccatore, nec plenior in angelo, quam in homus humanae voluntatis consensus, eo libere bonum, et in bono liberum hominem facit, quo voluntarius efficitur, non invitus pertrahitur: sic sponte devolutus in malum, in malo nihilominus tam liberum, quam spontaneum constituit, sua utique voluntate ductum, non aliunde coactum ut malus sit. Et sicut coelestis angelus, aut etiam Deus ipse, permanet libere bonus, propria videlicet voluntate, non aliqua extrinseca necessitate: sic profecto diabolus aeque libere in malum et corruit, et persistit, suo utique voluntario nutu, non alieno impulsu. Manet ergo libertas voluntatis, ubi etiam fit captivitas mentis, tam plena quidem in malis, quam in bonis, sed in bonis ordinatior; tam integra quoque pro suo modo in creatutatem, et non possum; nequaquam huic praescribit libertati, ut quasi vim aut necessitatem in hac parte voluntas pa
Abbreviated transcription (Latin):
factus sub lege: ut eos qui sub lege erc̃a redimeret.
Fuit itaq et ip̃e sub lege miseric. sed fuit qr uoluit:
ut liber inter miseros et pectatores utrũq iugũ fẽ¬
nitatis ⁊ teruitibus extuteret. Habuit itaq tres
totas libertates: primã ex humana natura. re¬
liquas ex diuina potentia. euarũ duas posteri¬
ores. utrũ et primus homo ĩ ꝑadiso habuerit post¬
ea uidebimus. Hoc autẽ ĩdubitanter sciendũ.u¬
trãq plenã ac ꝑfectã ꝑfectis inesse cuĩabꝰ carne
solutis cũ deo pariter et xp̃o eius atq angelis suꝑ¬
celestibus. Nam sanctis aĩabus et si nec dũ cor¬
ꝑa reteperũt id est quidẽ de gła: sed nichil ꝓrsus
in est de miseria. Uerũ libertas a netessitate eque
et indifferenter deo uniuerse q tã male ꝙͣ bone
rationali cõuenit treature. Nec petrato net mise¬
ria admittitur nec miniũtur nec maior ĩiusto

Expanded text:
factus sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret . factus sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret . Fuit itaque et ipse sub lege miseriae: sed fuit quia voluit, ut liber inter miseros et peccatores utrumque jugum fraternis a cervicibus excuteret. Habuit itaque totas tres libertates, primam ex humana simul et divina natura, reliquas ex divina potentia. Quarum duas posteriores utrum et primus homo in paradiso habuerit 9. Hoc autem indubitanter sciendum, utramque plenam atque perfectam perfectis inesse animabus carne solutis, cum Deo pariter et Christo ejus, atque Angelis supercoelestibus. Nam sanctis animabus, etsi necdum corpora receperunt, deest quidem de gloria; sed nihil prorsus inest de miseria. Verum libertas a necessitate aeque et indifferenter Deo, universaeque tam malae, quam bonae rationali convenit creaturae. Nec peccato, nec miseria amittitur, vel minuitur; nec major in justo
Abbreviated transcription (Latin):
surus. ꝑ uictoriã corruptionis et mortis ⁊ qñ sci¬
licet nouissima destrueretur mors: et nos trãsi¬
bimus in libertatẽ głe filiorũ dei. Qua liberta¬
te xp̃us nos liberabit: cũ nos utiq tradet regnũ
deo et patri. De hac enĩ et itẽ de illa ꝙͣ diximꝰ a
peccato puto qd̾ iudeis siebat. Si uos filius libe¬
rauerit: tũt uere liberi eritis. Liberũ arbitriũ li¬
beratore indigere significabat.s ed plane q̃ illud li¬
bercret nõ a necessitate ꝙͣ uolũtatis cũ esset peĩtꝰ
nõ nouẽat. sed a pecrato. in qd̾ tũ libere ꝙͣ polũtate
corruercit. Dimulq apena pectati quã in cautũ
incurrerat. ĩuitũq ferebat: quo utroq malo oĩ
na petcrti habuit nichilominꝰ libertatẽ: sed po¬
tentia nõ actu. Nemo q̃ppe tollebat cũam eius ab
eo: sed ip̃e ponebat eñ. Deniq teste ꝓpħa oblatus ẽ
qr ip̃e uoluit ⁊ sicut cũ uoluit natus ex muliere

Expanded text:
surus per victoriam corruptionis et mortis, quando scisurus per victoriam corruptionis et mortis, quando scilicet novissima destruetur mors, et nos transibimus in libertatem gloriae filiorum Dei: qua libertate Christus nos liberabit, cum nos utique tradet regnum Deo et Patri. De hac enim, et item de illa quam diximus a peccato, puto quod Judaeis aiebat: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis . Liberum arbitrium liberatore indigere significabat: sed plane qui illud liberaret non a necessitate, quam, voluntas cum esset, penitus non noverat; sed a peccato, in quod tam libere, quam voluntarie corruerat; simulque a poena peccati, quam incautum incurrerat, invitumque ferebat: quo utroque malo libna peccati, habuit nihilominus libertatem, sed potentia, non actu. Nemo quippe tollebat animam ejus ab eo, sed ipse ponebat eam . Denique, teste propheta: Oblatus est quia ipse voluit ; sicut et cum voluit natus ex muliere,
Abbreviated transcription (Latin):
ecõuerso similiter. Cũ igitur ꝓut ĩterĩ potuit ot¬
miseria. a netessitate: hãt oltimo loto positam
cõtulit nobis in condicione natura. In p̾ma re¬
stauramur a gr̃a: media nobis reseruatur ĩ pa¬
tria. ẽdicatur igitur p̾ma libertas nature. scd̃a¬
grẽ: tertia uite uel głe. Primo nẽpe ĩ liberã uo¬
lũtatẽ ac uolũtariã libertatẽ conditi sumꝰ nobi¬
lis deo treatura. scdõ reformanur ĩ inotẽtiã: ioua
in spũ creatura. Prima eego libertas habet młtũ
honoris. sid̾a plurimũ et rictutis: nouissima tu¬
mulũ iocũditatis. Ex p̾ma qppe p̃stamus reteris
caumãtibus: in scd̃a carnẽ. ꝑfertiã mortẽ subi¬
cimus. Uel certe sicut in p̾ma subiecit deus sub
pedibus nr̃is oues et boues et petora campi÷ ita
dicitur: ne tradas bestiis aĩas confitentes tibi:
ꝓsternet ⁊ eque et conteret sub pedibus nrĩs: in
ultina tandem nos ip̃os nobis plenius submis¬

Expanded text:
e converso similiter. 7. Cum igitur, prout interim potuit oce converso similiter. 7. Cum igitur, prout interim potuit ocmiseria, a necessitate; hanc ultimo loco positam contulit nobis in conditione natura, in primam restauramur a gratia, media nobis reservatur in patria. Dicatur igitur prima libertas Naturae; se; tertia, Vitae vel Gloriae. Primo nempe in liberam voluntatem ac voluntariam libertatem conditi sumus, nobilis Deo creatura: secundo reformamur in innocentiam, nova in spiritu creatura. Prima ergo libertas habet multum honoris; secunda, plurimum etiam virtutis; novissima, cumulum jucunditatis. Ex prima quippe praestamus caeteris animantibus; in secunda carnem, per tertiam mortem subjicimus. Vel certe sicut in prima subjecit Deus sub pedibus nostris oves et boves et pecora campi: ita dicitur, Ne tradas bestiis animas confitentes tibi , prosternit aeque et conterit sub pedibus nostris: in ultima tandem nos ipsos nobis plenius submis
Abbreviated transcription (Latin):
ibi libertas. Est enĩ illa libertas a pcc̃o. sicut clibi
cut. Cum enĩ serui essetis iusticie: liberi fiustis ius¬
ticie. Nunc autẽ liberati a pcc̃o ⁊ serui autẽ facti¬
deo. habetis fructũ ur̃m ĩ stĩfitationẽ: finẽ uero ui¬
tã eternã. Quis uero in trocne pct̃i. a pettato sibi
uenditat libertatẽ : Hat igitur libertate dictũ
merito neqͣqͣm opinor liberũ carbitriũ. Est item
libertas amiseria: de qua itidem apłus: et ip̃a
inq̾t treatura liberabitur ⁊ seruitute corrupti¬
onis: in libertatẽ głe filiorũ dei. Sed nũꝙ et istã
sibi qͥspiã in hac mortalitate p̃sumit: Et hac
itaq liberũ nomũari arbitriũ. nõ ĩmerito ab¬
niumus.Est uero quã magis ei congruere ar¬
bitror libertatẽ ꝙͣ diceres possu̾mus a netessita¬
te: eo ꝙ netessariũ uolũtario cõtrariũ esse uideat.
Si quidẽ qd ex netessitate ẽ. iã nõ ẽ ex uolũtate: et

Expanded text:
piritus Domini, ibi libertas . Est enim illa libertas a peccato, sicut alibi piritus Domini, ibi libertas . Est enim illa libertas a peccato, sicut alibi dicit: Cum enim servi essetis peccati, liberi fuistis justivero vitam aeternam . Quis vero in carne peccati a peccato sibi vindicat libertatem? Hac ergo libertate dictum merito nequaquam opinor liberum arbitrium. Est item libertas a miseria, de qua itidem Apostolus: Et ipsa, inquit, creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei . Sed nunquid et istam sibi quispiam in hac mortalitate praesumit? Et hac itaque liberum nominari arbitrium non immerito abnuimus. Est vero, quam magis ei congruere arbitror libertatem, quam dicere possumus a necessitate, eo quod necessarium voluntario contrarium esse videatur: siquidem quod ex necessitate fit, jam non est ex voluntate, et
Abbreviated transcription (Latin):
rationis: sic nec usũ retinẽt ꝓp̾e uolũtatis. at per
hoc net iudiciũ libertatis. Cũ igitur polũtas nich¬
il liberũ habeat nisi se: merito nõ iudicatur nisi
ex se.Si quidẽ nec tradũ ingeniũ. nec labilis me¬
moria.net inquietus appetitus: nec sensus obtu¬
sus. nec nita languẽs ⁊ reũ ꝑ se statuũt hoĩem. si¬
tut nec cõtraria innocentẽ: et hoc nõ obałiud ni
si qr necessarie hãt p̃ter uolũtatẽ posse ꝓueĩre ꝓbã¬
teat dissentire sibi aut preter se in aliquo cõsen¬
tire nulla ii. nulla cogitur necessitate: nõ ĩme¬
rito iustã uel iniustã beatitudĩe. seu miseria dig¬
nã at crratẽ creaturã constituit. ꝓut scilicet
iustitie ĩiusticie ue consenserit. eua ꝓpter huiꝰ¬
modi uolũtariũ. liberũq consensũ. ex quo et
ome sui ex hiis que dicta sũt constat pendere iudi
solet liberũ arbitriũ appellari: ut liberũ ad polũ¬
tatẽ. arbitriũ referctur adrationẽDed sane libe¬

Expanded text:
retinent propriae voluntatis, ac per hoc nec judicium libertatis. Cum igitur voluntas nil liberum habeat nisi se, merito non judicatur nisi ex se. Siquidem nec tardum ingenium, nec labilis memoria, nec inquietus appetitus, nec sensus obtusus, nec vita languens, reum per se statuunt hominem, sicut nec contraria innocentem; et hoc non ob aliud, nisi quia haec necessarie, ac praeter voluntatem posse provenire probante, aut dissentire sibi, aut praeter se in aliquo consentire, nulla vi, nulla cogitur necessitate; non immerito justam vel injustam, beatitudine seu miseria dignam ac capacem creaturam constituit; prout scilicet justitiae, injustitiaeve consenserit. Quapropter hujusmodi voluntarium liberumque consensum, ex quo et omne sui ex his quae dicta sunt constat pendere 606 jsolet liberum arbitrium appellari: ut liberum ad voluntatem, arbitrium referatur ad rationem. Sed sane libe
Abbreviated transcription (Latin):
dem respities. Siłiter ombrã nõ querit. ñ estuans.
Solem nõ curat: algens siue caligñs. Allioq̾n
nichil horũ libebit: si nõ p̃cesserit urgens neces¬
sitas. Que si ꝑfecte tollatur crebet statĩ in tediũ
atq in molestiũ cõuertetur ip̃a q̃ uidebatur in¬

Expanded text:
dem, respicies. Similiter umbram non quaerit nisi aestuans; dem, respicies. Similiter umbram non quaerit nisi aestuans; solem non curat nisi algens, sive caligans. Alioquin nihil horum libebit, si non praecesserit urgens necessitas. Quae si perfecte tollatur e rebus, statim in taedium atque molestiam convertetur ipsa qu
Abbreviated transcription (Latin):
gis ꝑsetutionẽ paciũtur. qm iudiciũ a domo dei
intipit. Qd̃ et p̃cipit: a meis ĩq̾ens incipite. Ded et¬
si nõ uirtus. uiciũ forte in tuto est. et aliqua ĩterĩ
ex ꝑte frui p̃t cõplacito tauere miseriã : Absit. Nã
qui letãtur cũ male fecerĩt. et exultãt ĩ rebus pessĩs:
tale est qd faciũt. quale ẽ cũ rident frenetiti. Nulla
aũt uerior miscria.ꝙͣ falsa letitia. Deniq in tm̃
ens dicat ¶Zelius ẽ ire addomũ luctus: ꝙͣ ad do¬
mũ cõuuui. est quidẽ in bonis torꝑis. nõ nulla io¬
tunditas:⁊ uidelitet in edendo. bibendo calefatiẽ¬
do: teterisq telibus fomẽtis uel tegumẽtis tarnis
sed nũꝙ̃ uel ista uacrait aliq̃tenus a miseria : Io¬
nus est panis: sed esurienti. Potus delectat: sed si¬
tientẽ. Deniq saturato tibus potus iãneqͣ ꝙͣͣ sũt
grata: sed grauia. Tolle famẽ: et panẽ nõ tura¬
bis. Tolle sitim: et limpidissimũ fontẽ ac si palu¬

Expanded text:
gis persecutionem patiuntur ; quoniam judicium a domo Dei incipit. Quod et praecipit: A meis, inquiens, incipite . 14. Sed, etsi non virtus, vitium forte in tuto est, et aliqua interim ex parte frui potest complacito, cavere miseriam. Absit. Nam qui laetantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis, tale est quod faciunt, quale cum rident frenetici. Nulla autem verior miseria, quam falsa laetitia. Denique in tantum re ad domum luctus, quam ad domum convivii . Est quidem in bonis corporis nonnulla jucunditas, videlicet in edendo, bibendo, calefaciendo, caeterisque talibus fomentis vel tegumentis carnis. Sed nunquid vel ista vacant aliquatenus a miseria? Bonus est panis, sed esurienti; potus delectat, sed sitientem; denique saturato cibus potusque jam nequaquam sunt grata, sed gravia. Tolle famem, et panem non curabis; tolle sitim, et limpidissimum fontem, ac si palu