comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tens ut eis subiectis uoluntate imꝑaret: si potentiori & ipse
subiectus eadẽ uoluntate seruiret. Post aliquanta iterũ dicit
duuina scriptura inquit. Cognouit adã euam uxorẽ suã &
concepit & peperit filiũ : & uocauit nom̃ eiꝰ seth. dicens. Suscita¬
uit mͥ dñs semen aliud ꝓ abel quẽ occidit cain. Deinde ad didit¬
& dicit. Ad docum̃tũ instituti coitus: ipsũ sem̃ diuinitas dicit᷑
excitasse. Non in tellexit homo iste qđ scriptũ. ẽ. Putauit ad hoc
eẽ. dictũ. suscitauit mͥ dñs sem̃ alud ꝓabel: ut credet᷑ ds̃ illi
excitasse libidinẽ coeundi: cuiꝰ motu excitat᷑ sem̃. ut gremio
feminȩ possit in fundi. Nescit non. ẽẽ. aliud dictũ. excitauit mͥ
semen : nisi dedit mͥ filium. Deniq hoc adã non dixit post coitũ
suũ quo sem̃ emisit : sed post conuigis partũ quo filiũ dõ do¬
nante suscepit Nã quȩ gratulatio .ẽ. nisi forte libidonosoꝵ¬

Expanded text:
tens, ut eis subiectis uoluntate imperaret, si potentiori et ipse tens, ut eis subiectis uoluntate imperaret, si potentiori et ipse subiectus eadem uoluntate seruiret. Post aliquanta iterum: \'dicit scriptura diuina\', inquit, \'cognouit Adam Euam uxorem suam et concepit et peperit filium. et uocauit nomen eius Seth dicens: suscitauit mihi dominus semen aliud pro Abel, quem occidit Cain\\ deinde addit et dicit: \'ad documentum instituti coitus ipsum semen diuinitas dicitur excitasse\'. non intellexit homo iste quod scriptum est; putauit enim ad hoc esse dictum: suscitauit mihi dominus semen aliud pro Abel, ut crederetur deus illi excitasse libidinem coeundi, cuius motu excitaretur semen, ut gremio feminae possit infundi. nescit non esse dictum Cexcitauit mihi semen\' nisi \'dedit mihi filium>. denique hoc Adam non dixit post coitum suum, quo semen emisit, sed post coniugis partum, quo filium deo donante suscepit. nam quae gratulatio est nisi forte libidinosor
Abbreviated transcription (Latin):
est. Uerũ nunc obsecro te paulo attentius intuere qđ nouũ nom̃
inuenerit quo rursus oꝑiret: qđ erubescit aperire. Genuerat eñi
eũ inquit adã potentia membrorũ: non diuersitate meritoꝵ
Quid dixerit diuersitatẽ meritoꝵ: fateor non intelligo. sed
potentia meritoꝵ credo illud uoluit dicere : qđ pudet eiu¬
dent̃ dicere. Maluit eñi dicere mẽbrorũ potentiã : qũã carnis
concupiscentiã. Plane dn si non cogitauit : significauit aliqͥt
qđ ad rẽ ꝑtinere uideat᷑. Quid eñi potentius mẽbris hominis
quando non seruiunt uoluntati hominis. quȩ tã & si frenet᷑
tẽꝑantia uł continentia ausus eoꝵ aliquantulũ. motus tam̃
eoꝵ non . ẽ. in hominis potestate: Genuit adã filios ac ut iste
dicit mẽbroꝵ suoꝵ potentia : de qua priusquã illos gigneret
erubuit post peccatũ. Si aũt non peccasset: non eos genuisset
mẽbroꝵ potentia. sed mẽbroꝵ obȩdientia. Ipse quippe. eẽt .p¬

Expanded text:
est. Verum nunc, obsecro te, paulo adtentius intuere, quod nomen inuenerit, quo rursus operiret quod erubescit aperire. "genuerat enim eum", inquit, Adam potentia membrorum, non diuersitate meritorum\'. quid dixerit \'diuersitate meritorum\', fateor, non intellego; sed potentia membrorum, credo, illud uoluit dicere, quod pudet euidenter dicere. maluit enim dicere membrorum potentiam quam carnis concupiscentiam. plane, etiamsi non cogitauit, significauit aliquid, quod ad rem pertinere uideatur. quid enim potentius membris hominis, quando non seruiunt uoluntati hominis? quae tamen etsi frenentur temperantia uel continentia, usus eorum aliquantum, motus tamen eorum non est in hominis potestate. genuit ergo Adam filios hac, ut iste dicit, membrorum suorum potentia, de qua priusquam illos gigneret, erubuit post peccatum. si autem non peccasset, non eos genuisset membrorum potentia, sed membrorum oboedientia. ipse quippe esset po
Abbreviated transcription (Latin):
uitiata de prauataq natura suã abstulit bonitatẽ ut aufer¬
ret honiuiũ fecunditatẽ. uiuacitatẽ. sanitatẽ. ipsãq substan¬
tiã animi & corpores sensus atq rationẽ. alimta. nutrim̃ta
incrementa. Qui etiã facit oriri solẽ suum suꝑ bonos & malos.
& pluit suꝑ iustos & in ustos. & quicquid bonũ . ẽ. naturȩ hu¬
manȩ a dõ bono ẽ. etiã in illis hominib: qui non lib̵ ab untur
amalo. Uoluptatẽ tam̃ istȩ & hic dixit: quia potest uoluptas
& honesta. eẽ. Non dixit carnis concupiscentiã uł libi dinẽ: quȩ
pudenda . ẽ. Sed in consequentib aperuit uerecundiã suam:
nec dissimulare potuit abeo qđ uiolent̃ ipsa natura ꝑscripsit
& illud inquit. Propt̃ hoc relinquet homo patrẽ suũ & matrẽ
& adherebit uxor suȩ : & erunt duo in carne una. E post

Expanded text:
uitiata deprauataque natura suam abstinuit bonitatem, ut auferuitiata deprauataque natura suam abstinuit bonitatem, ut auferret hominum fecunditatem, uiuacitatem, sanitatem ipsamque substantiam animi et corporis, sensus atque ratmalos et pluit super iustos et iniustos et quidquid boni est naturae humanae a deo bono etiam in illis hominibus qui non liberabuntur a malo. Voluptatem tamen iste et hic dixit, quia potest uoluptas et honesta esse, non dixit carnis concupiscentiam uel libidinem, quae pudenda est. sed in consequentibus aperuit uerecundiam suam nec dissimulare potuit ab eo, quod uiolenter ipsa natura praescripsit. 'et illud\', inquit, \'propter hoc relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una, et p
Abbreviated transcription (Latin):
miscđia ꝓpt̃ multã dilectionẽ qua dilexit nos. cũ essemus
mortui peccatis coniuiuficauit nos xp̃o : cuiꝰ grã sumꝰ salui
& natura filii irȩ: Nunquid in adã natura ista sic condita. ẽ
Absit. Sed quia in illo uitiata sic ꝑ om̃s iã naturalit̃ cucurrit¬
filiis eius qđ similit̃ benedicti sunt ut adã & ȩua dicente dño
crescite & multiplicamini & replete t̾rã & dominamini euis:
Quib dĩ uerbis addit sua: dicens. Uoluptas gͦ ista quã tu di abo¬
licã uis uideri : iã in supradictis conuigib habebat᷑. quȩ ut in¬
stitutione bona ita & benedictione ꝑ mansit. Non eñi dubitatur
de hac ad noe & filios eiꝰ corpoꝵ cõmixtione dictũ: cuius iam
usus moleuerat. Crescite & multiplicamini & replete terram
Non opus. ẽ. eadẽ multis uerbis repetere. Deuitio hic agitur. quo
.ẽ. de prauata natura bona. cuiꝰ uitii auctor .ẽ diabolus: non
de naturȩ ipsius bonitate cuiꝰ auctor ẽ ds̃. Qui neq ab ipsa

Expanded text:
dilectionem, qua dilexit nos et, cum essemus mortui peccatis, conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus salui et natura filii irae? numquid in Adam natura ista sic condita est? absit; sed quia in illo uitiata. sic per omnes iam naturaliter cucurrit etfiliis eius, quod \'similiter benedicti sint ut Adam et Eua dicente deo: crescite et multiplicamini et replete terram et dominamini eius\'? quibus dei uerbis addit sua dicens: \'uoluptas ergo ista, quam tu diabolicam uis uideri, iam in supradictis coniugibus habebatur, quae ut institutione bona ita etiam benedictione permansit. non enim dubitatur de hac ad Noe et filios eius corporum commixtione dictum, cuius iam usus inoleuerat: crescite et multiplicamini et replete terram\'. non opus est eadem multis uerbis repetere. de uitio hic agitur, quo est deprauata natura bona, cuius uitii auctor est diabolus, non de naturae ipsius bonitate, cuius auctor est deus, qui neque ab ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
tacem quȩ intellectu & interiore m̃te capit᷑. quȩ sẽi
man&e. ⁊ eiꝰdẽ modi . ẽ. quȩ ñ haboe imaginẽ falsi a
qua discerni ñ possit : tota alacritate conuerti .xi
Itrũ corpus adeo sit. Om̃e bonũ adeo. Om̃e speci¬
osũ bonũ inquantũ speciosũ. ẽ. & om̃e qđ speci¬
es contin& speciosũ ẽ. Om̃e aut̃ corpus ut corpus sit

Expanded text:
tatem, quae intellectu et interiore mente capitur, quae semper tatem, quae intellectu et interiore mente capitur, quae semper manet et ejusdem modi est, quae non habet imaginem falsi, a qua discerni non possit, tota alacritate converti. X. Utrum corpus a Deo sit. Omne bonum a Deo: omne speciosum bonum, in quantum speciosum est; et omne quod species continet, specios
Abbreviated transcription (Latin):
entutẽ efflorescit. ꝑ petuo id fit nec om̃ino interm¬
tit fieri. Qđ autẽ ñmance : ꝑcipi ñ pocest. Illud enĩ
ꝑcipitur : qđ scientia cõp̃henditur. Cõp̃hendi aut̃ ñ po¬
test qđ sine int̾missione mutatur. Non . ẽ. igit᷑ ex pec¬
onẽ nobde sole atq stellis afferat : in quib facile con¬
unci ñ potest: illud certe nemo. est. qui non cogatur
fateri. nichil. eẽ. sensibile quod ñ habeat simile fal¬
so. ita ut int̾nosci ñ possit. Nã ut alia p̃cermittã:
m̃ia quȩ ꝑcorpus sentimꝰ. eciã cũ ea ñ asst̃ sensib
imagines tam̃ eoꝵ patim᷑ tanꝗ prorsus assint uel in
somno uel in furore. Quod cũ patim᷑: omino utrũ ex ipsis
sensib sentiamꝰ. an imagines sensibiliũ sint: discernẽ
sensib nequeunt. & nichil ꝑcipi pocest nͥ qđ a falso
qui ꝓfecto corporeus. ẽ. oe sensibilis: & addm̃ id . ẽ. ueri¬

Expanded text:
ventam efflorescit, perpetuo id fit, nec omnino intermventam efflorescit, perpetuo id fit, nec omnino intermittit fieri. Quod autem non manet, percipi non potest: illud enim percipitur quod scientia comprehenditur. Comprehendi autem non potest quod sine intermissione mutatur. Non est igitur exspeconem nobis de sole atque stellis afferat, in quibus facile convinci non potest; illud certe nemo est qui non cogatur fateri, nihil esse sensibile quod non habeat simile falso, ita ut internosci non possit. Nam ut alia praetermittam, omnia quae per corpus sentimus, etiam cum ea non adsunt sensibus, imagines tamen eorum patimur tanquam prorsus adsint, vel in somno, vel in furore. Quod cum patimur, omnino utrum ea ipsis sensibus sentiamus, aut imagines sensibilium sint, discernere sensibus nequeunt, et nihil percipi potest nisi quod a falso qui profecto corporeus est et sensibilis; et ad Deum, id est veri
Abbreviated transcription (Latin):
Bestiȩ namq carent racione: quȩ mentis. ẽ. semꝑ ꝓpria .UIIII.
trũ ꝑ se anima moueat᷑. Moueri ꝑ se animã sentit : qui
sentit in se. eẽ uoluncatẽ. Nã si uolumꝰ : ñ aliꝰ de nob
uult. & iste motus animȩ : spontaneus. ẽ. Hoc enĩ ei tribu¬
tũ .ẽ. adeo. Qui tam̃ motꝰ: ñ de loco in locũ . ẽ. tanꝗ corporis.
Localit̃ enĩ moueri: corporũ ꝓpͥũ .ẽ. Et cũ anima uoluntate
id ẽ. illo motu qui localis ñ .ẽ. corpꝰ suũ tam̃ localit̾ mou&e : ñ
ex eodẽ monstratur. & ipsa localit̾ moueri. sicut uidemꝰ a car¬
dine moueri aliqͥd ꝑmagnũ spaciũ loci : & tam̃ ipsũ cardinẽ¬
uod corporeis sensib ꝑcipi ueritas nequeat. Om̃e qđ
corporeus sensus attingit qđ & sensibile dr̃: sine ulla
in termissione tẽporis cõmutatur. Uelut cũ capilli capi¬
tis nr̃i crescunt. uel corpꝰ uergit in senectutẽ: uel in iu¬

Expanded text:
Bestiae namque carent ratione, quae mentis semper est propria. VIII. Bestiae namque carent ratione, quae mentis semper est propria. VIII. Utrum per se anima moveatur. Moveri per se animam sentit, qui sentit in se esse voluntatem. Nam si volumus, non alius de nobis vult. Et iste motus animae spontaneus est; hoc enim ei tributum est a Deo: qui tamen motus, non de loco in locum est, tanquam corporis. Localiter enim moveri corporis proprium est. Et cum anima voluntate, id est, illo motu qui localis non est, corpus suum tamen localiter movet, non ex eodem monstratur et ipsa localiter moveri. Sicut videmus a cardine moveri aliquid per magnum spatium loci, et tamen ipsum cardinUtrum corporeis sensibus percipi veritas possit. Omne quod corporeus sensus attingit, quod et sensibile dicitur, sine ulla intermissione temporis commutatur: velut cum capilli capitis nostri crescunt, vel corpus vergit in senectutem, aut in ju
Abbreviated transcription (Latin):
siue aliqͦ. siue nullo suadente deprauatus sit .Ni.
mal qđ caret ratione: caret scientia Hullũ auc̃
animal quod scientia car&e. beatũ. eẽ. potest. Non igit᷑
cadit in animalia rationis exꝑtia: ut beata sitit
e malo: Om̃e qđ ẽ: aut corporeũ est. aut incor¬
poreum. Corporeũ sensibili: incorporeũ aut̃ incelli¬
gibili spetie continetur. Om̃e igit᷑ qđ ẽ. sine aliquas
spetie non ẽ. Ubi aut̃ aliqua species: necessario. est
aliqͥs modus & modus aliqͥd boni ẽ. Sũmũ ergo ma¬
lũ : nullũ modũ hab&. Caroe enĩ om̃i bono. Non estu
igit᷑. quia nulia speciẽ continet᷑. totũq hoo nom̃ mali:
de speciei pͥuatione reꝑtũ. ẽ. N uII
Suio ꝓprie inanimante anima dicat᷑. anima aliꝗdo
ita dicitur. ut cũ m̃te incelligat᷑. uelut cũ dicimus
hominẽ ex anima & corpore constare. aliꝗdo ita utx¬
cepta mente dicatur: Sed cũ excepta mente dr̃. exh

Expanded text:
sive aliquo, sive nullo suadente depravatus sit. V. sive aliquo, sive nullo suadente depravatus sit. V. mal quod caret ratione, caret scientia. Nullum autem animal quod scientia caret, beatum esse potest. Non igitur cadit in animalia rationis expertia ut beata sint. VI. De malo. Omne quod est, aut est corporeum, aut incorporeum. Corporeum sensibili, incorporeum autem intelligibili specie continetur. Omne igitur quod est, sine aliqua specie non est. Ubi autem aliqua species, necessario est aliquis modus, et modus aliquid boni est. Summum ergo malum nullum modum habet; caret enim omni bono. Non est igitur; quia nulla specie continetur, totumque hoc nomen mali de speciei privatione repertum est. VII. Quae proprie in animante anima dicatur. Anima aliquando ita dicitur, ut cum mente intelligatur; veluti cum dicimus hominem ex anima et corpore constare: aliquando ita, ut excepta mente dicatur. Sed cum excepta mente dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
pit̾ innichilo. qđ homo ex nichilo factus. ẽ. uel ex
his que ex nichilo facta st̃: rursũ in ipso erit e¬
sa qđ eiꝰ quasi materies est nichilũ si in alio aliqͦ
utrũ in deo an inalio quolib& homine: an in eo quod neq
ds̃ neq homo sic. sed ñ indeo. Bonorũ enĩ ds̃. causa ẽ.
Si ergo in homine aut ui. aut suasione. sed ui nullo mͦ
e sit deo ualentior. Si qͥdẽ ds̃ ita optime hominẽ fec
ut si uell& manere optimus. nullo resistente inpediret᷑.
Suasione aut̃ alteriꝰ hominis si concedimꝰ hominẽ depra¬
uari : rursũ querendũ erit suasor ipse a qͦ depͣuatus sit.
I enĩ potest prauus ñ. ẽẽ. taliũ suasor. Restat nescio qͥc
qđ nec homo nec ds̃ sit : sed tam̃ hoc quicqͥd. ẽ. aut ium
intulit aut suasit. De ui hoc respondetur qđ supra
De suasione auc̃ qͥcqͥd ẽ: quia suasio ñ cogit inuitũ ad
eiꝰdẽ hominis uoluntatẽ causa deprauationis eiꝰ red

Expanded text:
pitur in nihilo, quod homo ex nihilo factus est, vel ex pitur in nihilo, quod homo ex nihilo factus est, vel ex iis quae ex nihilo facta sunt; rursum in ipso erit causa, quod ejus quasi materies est nihilum. Si in alio aliquo, utrum in Deo, an in quolibet alio homine; an in eo quod neque Deus, neque homo sit. Sed non in Deo; bonorum enim Deus causa est. Si ergo in homine, aut vi, aut suasione. Sed vi nullo modo, ne sit Deo valentior. Siquidem Deus ita optime hominem fecit, ut si vellet manere optimus, nullo resistente impediretur. Suasione autem alterius hominis si concedimus hominem depravari, rursum quaerendum erit, suasor ipse a quo depravatus sit. Non enim potest pravus non esse talium suasor. Restat nescio quid, quod nec Deus, nec homo sit: sed tamen hoc quidquid est, aut vim intulit, aut suasit. De vi hoc respondetur quod supra: de suasione autem quidquid est, quia suasio non cogit invitum, ad ejusdem hominis voluntatem causa depravationis ejus redit,
Abbreviated transcription (Latin):
Alioquin iusticia quȩ sua cuiq tribuere deb&: de reb
auferat᷑ necesse. est. hominẽ. gͦ ds̃ cũ fecit quãꝗ optimũ
cerit : ñ tanĩ id fecit qđ erat ipse. Melior aut̃ homo.
qui uoluntate qua qui necessitate bonus. ẽ. Uoluntas igͥ
libera danda homini fuit. IIII.
trũ deo auctore sit homo de terior. Nullo sapiente
homine auctore. fit homo de terior Hon enĩ parua
ista culpa .ẽ. Immo tanta est: que insapientẽ quis
hominẽ cadere nequeat. Est aut̃ ds̃ oĩ homineꝰ sapi¬
ente p̾stantior. Multo minꝰ igit᷑ dõ auctore fit hõ
decerior. Multo enĩ p̃stantior dei uoluntas: ꝗ homi¬
nis sapientis . ẽ. Illo aut̃ auctore cũ dicit᷑: illo uolente
dr̃. Est ergo uiciũ uoluntatis : quo est homo deterio
Qd uitiũ si longe ab est adei uoluntate. ut ratio do¬
cet in quo sit querendũ. est.
aut in ipso causa. ẽ. aut in alio aliquo. aut in ni¬
chilo. Si innichilo nulla causa est aut si ita acci¬

Expanded text:
de rebus auferatur necesse est. Hominem ergo Deus cum fecit, quanquam optimum fecerit; non tamen id fecit quod erat ipse. Melior autem homo est qui voluntate, quam qui necessitate bonus est. Voluntas igitur libera danda homini fuit. III. Utrum Deo auctore sit homo deterior. Nullo sapiente homine auctore fit homo deterior. Non enim parva ista culpa est, imo tanta est, quae in sapientem quemvis hominem cadere nequeat. Est autem Deus omni homine sapiente praestantior. Multo minus igitur Deo auctore fit homo deterior. Multo enim praestantior Dei voluntas, quam hominis sapientis est. Illo autem auctore cum dicitur, illo volente dicitur. Est ergo vitium voluntatis quo est homo deterior: quod vitium si longe abest a Dei voluntate, ut ratio docet, in quo sit quaerendum est. aut in ipso causa est, aut in alio aliquo, aut in nihilo. Si in nihilo, nulla causa est. Aut si ita acci
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑapm̃. uius hodie faciem inconfessione p̃uenimꝰ.
&ẽ uoce supplici exoramus: ut suꝑ uenture noctis officiis
nos ita ꝑuig
dat. ut sinceris m̃tib eiꝰ ꝑcipere merea¬
mur natalẽ
rũ. Inquo inuisibilis ea substantia tua : ui¬
sibilis ꝑcarnẽ apparuit innrã. Tecũq unus ñ tẽpore genitꝰ.

Expanded text:
rum: cujus hodie faciem in confessione praevenimus, et voce supplici exoramus, ut superventurae noctis officiis nos ita pervigiles reddat, ut sinceris mentibus ejus percipere mereamur Natale venturum, in quo invisibilis ex substantia tua visibilis per carnem apparuit in nostra, tecumque unus non t
Abbreviated transcription (Latin):
Ille autẽ utrũq: uoluntate ut oportebat exhibuit: & tam̃ ueri¬
sime exhibuit. Sicut ergo necessitatis nomine nec nos neo illos
qͥsꝗ auellit a fide uerissimȩ passionis ꝑquã corpus ciꝰ ostenditur
sic nos ipso nomine necessitatis nemo deterret a fide ueris simȩ
affectionis ꝑ quã eiꝰ animã agnoscimꝰ. Nec ipsos debet de terr
a consentiendo cãholicȩ fidei : si ñ eos deterret exitiabilis pu¬
dor mutande qua uis falsȩ du tam̃ & cũ temeritate defensȩ
sententiȩ.

Expanded text:
ille autem voluntate utrumque, ut opportebat, exhibuit, et tamen verisille autem voluntate utrumque, ut opportebat, exhibuit, et tamen verissime exhibuit. Sicut ergo necessitatis nomine nec nos nec illos quisquam avellit a fide verissimae passionis, per quam corpus ejus ostenditur: sic et nos ipso nomine necessitatis nemo deterret a fide verissimae affectionis, per quam animam ejus agnoscimus; nec ipsos debet deterrere a consentiendo catholicae fidei, si non eos deterret exitiabilis pudor mutandae, quamvis falsae, diu tamen et cum temeritate defensae sententiae.
Abbreviated transcription (Latin):
candi : tam̃ cũ utrũq narrat cuã głista utrũq credendũ ẽ quia utrũq: sic
rerũ gestarũ index factũ gestũq conscripsit. Sicut autẽ qui manducauit
sine corpore intelligi ñ potest. sio qui esurunt sine anima fieri non potuit.
Hec illa nos terret inanis atq: inepta calũ pnia qua inuidiose resisten
aiunt. Ergo subnecessitate positus fuit : si has affectiones animi ueras
habuit. ł acile qͥppe respondemꝰ : ergo sub necessitate positus fuit qͥa comp̃¬
hensus flagellatus crucifixus & mortuus . ẽ. Ut tandẽ sine ꝑtinacia si
uolunt intelligant sic eũ passiones animi hoc .ẽ. affectiones uolu
dispensationis ueras tam̃ ut placuit suscepisse : quẽ ad modũ passiones
corperis eadẽ dispensationis uoluntate sine ulla necessitate suscepit
Que ad modũ nos ñ uoluntate morimꝰ sic & ñ uoluntate ira scim̃

Expanded text:
candi: tamen cum utrumque narrat evangelista , utrumque credendum est; quia utrumque sicut candi: tamen cum utrumque narrat evangelista , utrumque credendum est; quia utrumque sicut rerum gestarum index factum gestumque conscripsit. Sicut autem quia manducavit, sine corpore intelligi non potest; sic quia esurivit, sine anima fieri non potuit. 4. Nec illa nos terret inanis atque inepta calumnia, qua invidiose resistentes aiunt: Ergo sub necessitate positus fuit, si has affectiones animi veras habuit. Facile quippe respondemus: Ergo sub necessitate positus fuit, quia comprehensus, flagellatus, crucifixus et mortuus est: ut tandem sine pertinacia, si volunt, intelligant sic eum passiones animi, hoc est affectiones, voluntate dispensationis, veras tamen, ut placuit, suscepisse, quemadmodum passiones corporis eadem dispensationis voluntate sine ulla necessitate suscepit. Quemadmodum nos non voluntate morimur, sic et non voluntate nascimur:
Abbreviated transcription (Latin):
hc eũ isudie nnatimndruisse animã affectiones ille quelñ possunt c ee mura tus
Sicut etiã quȩ coniunctȩ officia simul oe corporis canimȩ ostendunt
sicuti sunt qđ esuriuit &e qđ dormiuit. & qđ fatigatus abitinere sedit: &e
alia huis cemodi Nonenĩ possunt dicere etiã ueterib in libris dictã. eẽ arã
da &e leticia ar ñ nullos huiꝰ generis motus: nec ideo tam̃ eẽ. consequens
ut dm̃ habusse animã credendũ sit. Dicta sunt enĩ illa ꝓpħicis imagina¬
tionib: ñ narratoria manifestatione. Nã & m̃bra dei dicta sunt : & manꝰ &
mi affectionib: eodẽ narrationis tenore nominata sunt : indicant eiꝰ animũ.
Stultũ .ẽ. autẽ credẽ narranti cuãgłiste qđ manducauerit & ñ ei or
qđ esurierit. Si enĩ ñ .ẽ. cõsequens ut om̃is qui manducat esuriat. Nã &e an-¬
głm legimꝰ manducasse sed esurisse non legimꝰ. Neq ut om̃is qͥ esurit man¬
ducet si aut officio aliquo se cohibeat aut desit ei cib facultasq mandu¬

Expanded text:
abuisse animam affectiones illae, quae non possunt esse nisi in Sicut etiam illa quae conjuncta simul officia et corporis et animae ostendunt: sicut sunt quod esurivit , quod dormivit , quod fatigatus ab itinere sedit , et alia hujuscemodi. Non enim possunt dicere; etiam in veteribus Libris dictam esse iram Dei et laetitiam, et nonnullos hujus generis motus, nec ideo tamen esse consequens ut Deum habuisse animam credendum sit. Dicta sunt enim illa propheticis imaginationibus, non narratoria manifestatione. Nam et membra Dei dicta sunt, et manus, et mae affectionibus eodem narrationis tenore nominata sunt, indicant ejus animam. Stultum est autem credere narranti evangelistae quod manducaverit, et  esurierit. Etsi enim non est consequens ut omnis qui manducat esuriat; nam et angelum legimus manducasse , sed esurisse non legimus: neque ut omnis qui esurit manducet, si aut officio aliquo se cohibeat, aut desit ei cibus facultasque mandu
Abbreviated transcription (Latin):
abrahȩ quȩ eiꝰ fidẽ comitata sc̃ satis. ostendit apłm paulũ ñ ita ꝑ abrahã
docere iustificari hominẽ ꝑ fidẽ sine oꝑib: ut siquis credidic ñ adeũ ꝑtineat
bene oꝑari : sed ad hoc potiꝰut nemo arbitret᷑ meritis pͥorũ bonoꝵ oꝑum
se ꝑuenisse ad donũ iustificationis quȩ ẽ. infide. In hoc enĩ segentib:
in xp̃m credentib uidei p̃ferre cupiebant : qđ dicebant se merias honorũ
oꝑũ quȩ inlege sunt ꝑuenisse ad eugłicã grãm. Ideoq scandaliz abant᷑
multi qͥ ercis crediderant qđ incircũ cisis gentib: ap̃i gr̃a traderetur
Dñ iustificatus ꝑfidẽ quomꝰ potest nͥ iste deinceps oꝑari quis nichil antea iuste
opatꝰ ad fidei iusti ficationẽ ꝑuenerit. Non merito bonoru oꝑnꝰ: sed grã dei quȩ
uacare in illo ñ potest. cũ iã ꝑdilectionẽ bene oꝑat᷑. Qđ si cũ credidit mex
de bac uita dis cesserit: iustificatio fidei manae cũ illo nec p̃cedentib bonis

Expanded text:
tata sunt, satis ostendit apostolum Paulum, non ita per Abraham docere justificari hominem per fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad eum pertineat bene operari, sed ad hoc potius, ut nemo arbitretur meritis priorum bonorum operum se pervenisse ad donum justificationis quae est in fide. In hoc se gentibus in Christum credentibus, Judaei praeferre cupiebant, quia dicebant se meritis bonorum operum, quae in lege sunt, pervenisse ad evangelicam gratiam. Ideoque scandalizabantur multi qui ex eis crediderunt, quod incircumcisiNam justificatus per fidem, quomodo potest nisi juste deinceps operari, quamvis nihil antea juste operatus ad fidei justificationem pervenerit, non merito bonorum operum, sed gratia Dei. quae vacare in illo non potest, cum jam per dilectionem bene operatur. Quod si cum crediderit, mox de hac vita decesserit, just
Abbreviated transcription (Latin):
no ꝑ fide sine oꝑib &e alius dicit ñ eẽ. fide sine oꝑib quiatelle
dient de opib quȩ fidẽ pͥceddunt iste de his que fidẽ sequuntur sic
etiã ipse paulus multis locis ostendit. lxxxiiii¬
duersus appollinaristas. Cũ qͥdã heretici qui appollinarisreren
lppolsinari quoda auetore suo dicti ec̃. ꝑ inbentur a seroron
dnm̃ nr̃m iłim xpm in quantũ homo fieri dignattis .ẽ. ñ habuisse huma¬
nã mentẽ in herentes eis ñ nulli &e eos studiose audientes delectati se:
quide ea ꝑuersitate qua ille homine indeo minuebat dicens eum
ñ habuisse mentẽ hoc ẽ. rationabilẽ animũ qua homo a peoorib
scđm animũ differt. Sed cũ secũ ipsi cogitarent fatendũ. eẽ. si
staree ut uiuigeritus dei filiꝰ sapientia ae uerbũ patris ꝑ qđ facta
sunt om̃ia beluã quandã cũ figura humani corporis susce¬
pisse eredatur : displicuer̃ sibi Non tam̃ ad correctione ut
redirent ad ueritatis uiã totũq homine a sapientia dei

Expanded text:
 fidem sine operibus, et alius dicit inanem esse fidem sine operibus: quia ille dicit de operibus quae fidem praecedunt, iste de iis quae fidem sequuntur; sicut etiam ipse Paulus multis locis ostendit. LXXVIIdversus Apollinaristas. 1. Cum quidam haeretici, qui Apollinaristae ex Apollinari quodam auctore suo dicti esse perhibentur, assererenm Christum, in quantum homo fieri dignatus est, non habuisse humanam mentem, inhaerentes eis nonnulli, et eos studiose audientes, delectati sunt quidem ea perversitate, qua ille hominem in Deo minuebat, dicens eum non habuisse mentem, hoc est rationalem animam, qua homo a pecoribus secundum animum differt. Sed cum secum ipsi cogitarent, fatendum esse, si ita est, ut unigenitus Dei Filius, Sapientia et Verbum Patris, per quod facta sunt omnia, belluam quamdam cum figura humani corporis suscepisse credatur; displicuerunt sibi, non tamen ad correctionem, ut redirent ad veritatis viam, totumque hominem a Sapientia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
tus manifestis sime docor ñ eos p̃terito bono ope ad fidei iustificatio¬
nẽ puenisse : nec meritis eorũ istã grãm datã: quando dicit & hac
quide fiustis Sed eñ dicit qm̃ qͥtalia agunt regnũ dei ñ possidebunc
du om̃ib qui inep̃o credider ne ad penas ꝑueniant : quasce dns
ipse comemorat dicens. Non om̃is qũi dicĩt dñc̃ dñẽ intrabit ut¬

Expanded text:
ntiis manifestissime docet non eos praeterito bono opere ad fidei justificationem pervenisse; nec meritis eorum istam gratiam datam, quando dicit, Et haec quidem fuistis: sed cum dicit, Qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt; dum omnibus qui in Christo crediderunt, ne ad poenas perveniant. Quod et ipse Dom
Abbreviated transcription (Latin):
contra rdor tlli pauli apłi cõ. sententiȩ possunt arbitcabi Atiã sono: paulis
sibi. cẽ. contrariui. quia dicit alio loco. Non enĩ auditoros legis posti sant
a pđ̃ am̃ sed factores legis iustificabunt᷑ & alio loco : sed fides quȩ ꝑdilectio¬
ne opat e diterũ. Si enĩ scđm carnẽ uixeritis moriemini Suaũt spũ
facta darnis mortificaueritis uiuietis. Quȩ sint añt facta carnis quaui
opib sp̃msib morti ficanda sunt.: alio loco demonstrat dicens. Mani¬
festa aiut st̃ oꝑa carnis. Quȩ sunt fornicationes. imnũdiciȩ idolorũ¬

Expanded text:
contrariam esse illi Pauli apostoli sententiae, possunt arbitrari etiam ipsum Paulum sibi esse contrarium, quia dicit alio loco: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur . Et alio loco: Sed fides quae per dilectionem operatur . Et iterum: Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis . Quae sint autem facta carnis, quae operibus spiritualibus mortificanda sunt, alio loco demonstrat, dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, immunditiae, impu
Abbreviated transcription (Latin):
otiosa ẽ. Iñ paulus apłs p̃dicang iustificari hominẽ ꝑ fidẽ sine oꝑib
ĩ bene intellectus. ẽ. ab eis qͥ sic dictũ acceper̾ ut putarent cũ semel in
credidissent etiã simale oꝑarent᷑ & facinoro se flagitioseq: iuuerent saluos
se. eẽ. ꝑfidẽ posse : locus iste hiuꝰ epistolȩ eundẽ sensũ pauli apłi quomͦ sit

Expanded text:
cans justificari hominem per fidem sine operibus, cans justificari hominem per fidem sine operibus, non bene intellectus est ab eis qui sic acceperunt dictum, ut putarent, cum semel in Christum credidissent, etiamsi male operarentur, et facinorose flagitioseque viverent, salvos se esse posse per fidem: locus iste hujus Epistolae eumdem sensum Pauli apos
Abbreviated transcription (Latin):
tecta orat : hoc ẽ qđ in hac uita plenã cognitionẽ habere ñ possumꝰ sic̃
apłs dicit. Nuno uidemꝰ ꝑ speculũ inenigmate : postea aut̃ facie ad faciem
C dixit iħo. Soluite eũ & sinite ire Hoc ẽ. qđ post hano uitã auferũt᷑
om̃ia uelam̃ta : ut facie ad faciẽ uideamꝰ. Quantũ autẽ int̾sit int̃ homi¬
nẽ quẽ dei sapientia gestabat ꝑqu̾e liberati sumus & ceteros hamines
hinc intelligit᷑ : quod latarus : exiens de monum̃to soluitur. Id .ẽ etia
renata anima nisi resolutione corꝑis liba ab om̃i peccato oȩ ignoran¬
teamina ae sudariũ qui peccatũ ñ fecit & nichil ignorauit inmo¬
numento inuenta sunt. Ipse enĩ solus in carne non tantũ monu¬
mento ñ. e obpres sus ut ali qđ peccatũ ineo inueniretur: sed nec
luteis implicatus ut eũ aliquid lateret aut ab itinere recardaret. Lexx ii⁊

Expanded text:
oc est, quod in hac vita plenam cognitionem habere non possumus, sicut oc est, quod in hac vita plenam cognitionem habere non possumus, sicut Apostolus dicit: Nunc videmus per speculum in aenigmate, postea autem facie ad faciem . Et dixit Jesus: Solvite eum, et sinite ire ; hoc est, quod post hanc vitam auferentur omnia velamenta, ut facie ad faciem videamus. Quantum autem intersit inter hominem quem Dei Sapientia gestabat, per quem liberati sumus, et caeteros homines, hinc intelligitur, quod Lazarus nisi exiens de monumento non solvitur; id est, etiam renata anima nisi resolutione corporis libera ab omni peccato et ignoranteamina et sudarium, qui peccatum non fecit, et nihil ignoravit, in monumento inventa sunt . Ipse enim solus in carne non tantum monumento non est oppressus, ut aliquod peccatum in eo inveniretur , sed nec linteis implicatus, ut eum aliquid lateret, aut ab itinere retardaret. LXVI.
Abbreviated transcription (Latin):
significare qͥuenientib ad eođam ex gentib onꝰ circũcisionis imponere
uolebant : contra quos multiplicit̃ scribit apłs. uel eos qͥ in eccła corrupte
dies ẽ. & putet. Ultimũ quattuor elem̃torũ : terra .ẽ. Significat gͦ patorẽ
terrenoris peccatorũ id .ẽ. cupiditatũ carnaliũ. Terra es in qͥt enĩ adȩ¬
dñs cũ peccaret : & in trã ibis. Et sublato lapide exũt de monum̃to inuo¬
luts manib: aẽ pedib & facies ciꝰ tecta erat sudario. Qđ aut̃ exut de monunt
amina significat recedentẽ a carnalib uitiis. Qđ uͦ institis obuolutꝰ hoc .ẽ.
qđ etiã a carnalib recedentes & m̃te seruentes legidei: ad huc tam̃ in
corpore constituti alieni amolestiis carnis. eẽ. ñ possumꝰ : dicente apło.
mte seruio legidei. carne autẽ legi peccati. d aũt facies eiꝰ sudario¬

Expanded text:
significare, qui venientibus ad Ecclesiam ex Gentibus onus circumcisionis imponere significare, qui venientibus ad Ecclesiam ex Gentibus onus circumcisionis imponere volebant; contra quos multipliciter scribit Apostolus : vel eos qui in Ecclesia corrupte m quarta dies est, et putet. Ultimum quatuor elementorum terra est: significat ergo putorem terrenorum peccatorum, id est cupiditatum carnalium. Terra es, inquit Adae Dominus, cum peccasset, et in terram ibis . Et sublato lapide exiit de monumento involutus manibus et pedibus, et facies ejus tecta erat sudario. Quod autem exiit de monumento, animam significat recedentem a carnalibus vitiis. Quod vero institis obvolutus, hoc est, quod etiam a carnalibus recedentes et mente servientes legi Dei, adhuc tamen in corpore constituti alieni a molestiis carnis esse non possumus, dicente Apostolo, Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati . Quod autem facies e
Abbreviated transcription (Latin):
corib habemꝰ cõmunes: nã &e ipsa molestiis sensibilib
quȩ ꝑ secutionib ingerunt᷑ corrũpi potest: ñ ĩmerico ⁊ ipse
homa particeps dr̃ similitudinis dei : ñ solũ quia uiuit
qđ etiã in bestiis apparoe. sed ãpliꝰ qđ adm̃tẽ cõñtit᷑ se
egentẽ quã illustrat sapiẽtia. qđ inbestiis ñ pote
ratione carentib Corpꝰ quoq hominis qͥa solũ inter ani

Expanded text:
sibilibus, quae persecutionibus ingeruntur, corrumpi potest — non immerito et iste homo particeps dicitur similitudinis dei, non solum quia uiuit, quod etiam in bestiis apparet, sed amplius quod ad mentem conuertitur se regentem, quam inlustrat sapientia, quod in bestiis non potest ratione carentibus. corpus quoque hominis quia solum inter ani
Abbreviated transcription (Latin):
exterior homo nr̃ corrũpitur. sed in terior renouatur de
die indiem : queri potest utrũ unꝰ horũ factus adimagi¬
nẽ ce similitudinẽ dei . nã illud querere stultũ ẽ. siunꝰ. qͥs ho¬
rũ. Quis enĩ dubitat eũ potiꝰ qͥ renouat᷑. ꝗ eũ qͥ corrũpitur di¬
cere.: Utrũ aũ ãbo : magna questio . ẽ. Nã si exterior ho¬
mo .e. adã cẽ interior xp̃c: bene anbo intelliguntur.
Sed cũ adã sicut adeo factus . ẽ. bonꝰ ñ manserit. &e di¬
ligendo carnalia carnalis effectus sit : ñ ab surde uideri
potest. hoc ipsũ ei fuisse cadere. imaginẽ dei &e simili¬
tudinẽ amittere. At ꝑ hoc ipse renouat᷑ : & ipse eciã in¬

Expanded text:
de die in diem: quaeri potest utrum unus horum factus sit ad imaginem et similitudinem Dei; nam illud quaerere stultum est, si unus quis horum? Quis enim dubitat eum potius qui renovatur, quam eum qui corrumpitur dicere? utrum autem ambo, magna quaestio est. Nam si exterior homo est Adam, et interior Christus, bene ambo intelliguntur. Sed cum Adam, sicut a Deo factus est, bonus non manserit, et diligendo carnalia carnalis effectus sit, non absurde videri potest, hoc ipsum ei fuisse cadere, imaginem Dei et similitudinem amittere. Ac per hoc ipse renovatur, et ipse est in
Abbreviated transcription (Latin):
Qd enĩ participat sapiẽtie : & uiuit. & ẽ. Qđ aũ uiuit : ne¬
cesse ẽ. ut sit. ñ necesse est ut sapiat. Quare cũ hõ pos¬
sit particeps. eẽ. sapiẽtie scđm int̾iorẽ hominẽ: scđm
psũ . ita .ẽ. ad imaginẽ dei ut nulla nat᷑a in t̾posita fo¬
tur. & idõ nichil sit dõ coniunctius. Q sapit enĩ & uiuit: &
.ẽ. Qua creatura : nichil ẽ. meliꝰ. Qđ si ext̾ior hõ uita illa

Expanded text:
Quod enim participat sapientiae, et vivit, et est; quod autem vivit neQuod enim participat sapientiae, et vivit, et est; quod autem vivit necesse est ut sit, non necesse est ut sapiat. Quare cum homo possit particeps esse sapientiae secundum interiorem hominem, secundum ipsum ita est ad imaginem, ut nulla natura interposita formetur, et ideo nihil sit Deo conjunctius; et sapit enim et vivit et est: qua creatur
Abbreviated transcription (Latin):
sit inconeruũ qđ dr̃ eciã corpꝰ factũ ad similitudinẽ dĩ
facile intelligit. qͥ diligent̃
adtendit qđ
dictũ . ẽ: oe fecit ds̃ om̃ia
bona ualde.
Nemo enĩ dubitat qđ sit ipse
pͥmitꝰ bonꝰ.
Multis enĩ modis dici res posst̃
similes deo.
Aliȩ scđm uirtutẽ & sapiẽtiã factȩ. qͥa in ipso. ẽ uirtus &
sapiẽtia ñ facca. aliȩ inꝗtũ solũ uiuunt. qͥa ille sũme &¬
pͥmitꝰ uiuit : aliȩ inꝗtũ st̃ qͥa ille sũme ac pͥmitus . ẽ.
Et ideo quȩ tantũ mͦ st̃ nec tam̃ uiuunt aut sapiunt: ñ ꝑfectȩ
sed exigue sc̃ ad similitudinẽ eiꝰ qͥa & ipsa bona sc̃ inordine suo
cũ sic ille supra om̃ia bonꝰ aqͦ bona sunt. Om̃ia uͦ quȩ uiuunt
& ñ sapiunt: paulo ãpliꝰ participant similitudinẽ. Qđ enĩ ui¬
uit etiã ẽ : ñ aũ qͥcqͥd .ẽ. etiã uiuit. Iã porro quȩ sapiunt ita
similitudini st̃ ꝓxuna: ut increaturis nichil sit ꝓpinqͥ

Expanded text:
ad similitudinem dei, facile intellegit qui diligenter attendit quod dictum est: et fecit deus omnia bona ualde. nemo enim dubitat, quod sit ipse primitus bonus. multis enim modis dici possint res similes deo: aliae secundum uirtutem et sapientiam factae, quia in ipso est uirtus et sapientia non facta, aliae in ime vivit, aliae in quantum sunt, quia ille summe ac primitus est. Et ideo quae tantummodo sunt, nec tamen vivunt aut sapiunt, non perfecte, sed exigue sunt, ad similitudinem ejus, quia et ipsa bona sunt in ordine suo, cum sit ille supra omnia bonus a quo bona sunt. Omnia vero quia vivunt et non sapiunt, paulo amplius participant similitudini: quod enim vivit, etiam est, non autem quidquid est etiam vivit. Jam porro quae sapiunt ita illi similitudini sunt proxima, ut in creaturis nihil sit propinquius.
Abbreviated transcription (Latin):
uolentiȩ p̃miũ dandũ tribuitur. Ꝙ ita etiã ceta creac̾a
ꝓ meritis animarũ rationabiliũ. uł sentitur uel iacet
uel molesta uel cõmoda ẽ. Sũmo enĩ deo cuncta
bene ad ministrante quȩ fecit. nichil inordinatũ in
uniũ so nichilq iniustũ .ẽ. siue scientib siue nesciẽ¬
tib nobis: sed in parte offendit᷑ anima peccatraa.
Tam̃ qͥa ꝓmeritis ibi ẽ ubi eẽ tale decae &e ea pati¬
tur que tale̾ pati equũ ẽ: uniuersũ regnũ dei nulla
cũ lex ipsa in cõmutabilis maneat & om̃ia cõmutabilia
pulcherrima gubnatione modetur. Gła igͦ dõ in ex¬

Expanded text:
uolentiae praesmium tribuitur: ita etiam cetera creatura uolentiae praesmium tribuitur: ita etiam cetera creatura pro meritis animarum rationalium uel sentitur uel latet uel molesta uel commoda est. summo enim bene administrante quae fecit, nihil inordinatum in universo, nihilque injustum est, sive scientibus sive nescientibus nobis. Sed in parte offenditur anima peccatrix: tamen quia pro meritis ibi est, ubi talem esse decet, et ea patitur quae talem pati aequum est, universum regnum Dei nulla m legem agimur, cum lex ipsa incommutabilis maneat, et omnia mutabilia pulcherrima gubernatione moderetur. Gloria igitur in
Abbreviated transcription (Latin):
orũ ĩ piet᷑as : &e iudeos supplantauit & gentib saluti
fuit. Itẽ fieri pocest: ut diuina ꝓuidentia ꝑ hominẽ
bonũ & dãnae ⁊ adiuuet. sic ut ait apłs. Aliis su¬
mus odor uitȩ inuitã : aliis aũ odor mortis in mortẽ. Sed
cũ om̃is tribulatio aut pena ĩpiorũ sit aut exercitatio uis¬
corũ. qͥa eadẽ tribula & paleas concidit & frum̃ta¬
a paleis excuit unde tribulatio nom̃ accepit ⁊ rursus
cũ pax & qͥes a molestiis corporalib & bonos lucrecꝰ
&e corrũpat malos: om̃ia hȩc diuina ꝓuidentia p
meritis modat᷑ animarũ: Sed tam̃ ñ sibi eligunt
boni ministeriũ tribulationis : nec mali amant̃ pacẽ
Quare ipsi quoq ꝑ quos id agit᷑ qđ ignorant ñ usticiȩ
que nefertur ad dñi sed maliuo lentie suȩ mercede
accipiunt : que ad modũ nec bonis imputatur qđ
ipsis ꝓdesse uolentib nocetꝰ alicui. sed bono animo. beni¬

Expanded text:
orum impietas et Judaeos supplantavit, et Gentibus saluti orum impietas et Judaeos supplantavit, et Gentibus saluti fuit. Item fieri potest ut divina providentia per hominem bonum et damnet et adjuvet, sicut ait Apostolus: Aliis sumus odor vitae in vitam, aliis autem odor mortis in mortem . Sed cum omnis tribulatio aut poena impiorum sit, aut exercitatio justorum; quia eadem tribula et paleas concidit, et frumenta paleis exuit, unde tricum pax et quies a molestiis saecularibus et bonos lucretur et corrumpat malos, omnia haec diuina prouidentia pro meritis moderatur animarum. sed tamen non sibi eligunt boni ministerium tribulationis nec mali amant pacem. quare ipsi quoque per quos id agitur quod ignorant, non iustitiae, quae refertur ad deum, sed maliuolentiae suae mercedem accipiunt. quemadmodum nec bonis imputatur, quod ipsis prodesse uolentibus nocetur alicui, sed bono animo beni
Abbreviated transcription (Latin):
hos discernit apłs. Nemo scit qͥd agat᷑ in homine : nͥ
sp̃s hominis. & nemo scit qͥd agat᷑ indeo: nͥ sp̃s dei. Itẽ
de sp̃ũ hominis dicit. Saluũ facioe sp̃m ur̃m: animã
&e corpꝰ. Et iste enĩ factus . ẽ. adeo: sicut &e cet̾a creat᷑a
Ergo iste sp̃s adimaginẽ dei nullo dubitante factus
accipitur : in quo ẽ intelligentia ueritatis. Heroe eni
ueritati nulla int̾posita creatura. Cet̾a hominis ad
similitudinẽ facta uideri uolunt: qͥa om̃ĩs imago¬
quidẽ similis .ẽ. Non aũ om̃e qđ simile ÷ eciam ima
o ꝓpͥe sed forte abusiue dici potest. Sed caue¬
dum in calibus : ne quid nimis asseuerandũ putet᷑.
illa re sane salubriter custodita. ne qm̃ corpus qđ
tur. ẽẽ. substantia dei. Nã res quȩ in parte minor .ẽ.
quã in toto : nec dignitati animȩ conuenit. Quanto
minus maiestati dei.
e ꝑuidentia. Fieri potest: ut ꝑmalũ hominẽ
diu̾ina ꝑudentia & puniat & opituletur. Nã iude¬

Expanded text:
 quid agatur in homine nisi spiritus hominis; et nemo scit, quid agatur in deo nisi spiritus dei. item de spiritu hominis dicit: saluum faciet spiritum uestrum, animam et corpus. et iste enim factus est a deo sicut et cetera creatura. ergo iste spiritus ad imaginem dei nullo dubitante factus accipitur, in quo est intellegentia ueritatis; haeret enim ueritati nulla interposita creatura. cetera hominis ad similitudinem facta uideri uolunt, quia omnis quidem imago similis est, non autem omne, quod simile est, etiam imago proprie, sed forte abusiue dici potest. sed cauendum in talibus, ne quid nimis asseuerandum putetur, illa re sane salubriter custodita, ne, quoniam corpuedatur esse substantia dei. nam res, quae in parte minor est quam minus majestati Dei? providentia. Fieri potest ut per malum hominem divina providentia et puniat et opituletur. Nam Judae
Abbreviated transcription (Latin):
siri qt opurb castitate ze lando iuiri custodire¬
consuerunt: illã dei ꝓuidentiã ꝑ quã p̃cipitur atq agitur
ne anima corrũpatur & dõs alienos atq alios sequens qͦdã
enda & gubnanda ꝑtendit. & aures dei uel ocłos
iũ qua om̃ia ꝑcipit atq intelligit. & faciẽ idĩ uĩ qͣse mani¬
festat acq dinoscit᷑: & cet̃a in hunc modũ. Propt̃ea scilica
qͥa nos ad qͦs sermo fit . & manib solemꝰ oꝑari & pedib in ce¬
dere & qͦ fert animꝰ ꝑuenire. & aurib atq ocłis cet̾isq sens¬
b corꝑis corporalia ꝑciꝑe &e facie in notescere : & siqͥd aliud
ad hanc tãꝗ regulã ꝑtin&e. Hoc mͦ igit᷑ qm̃ mutare coeptũ
uina ꝓuidentia serena m̃te intuentib appareat cuncta
certissimo ordine administrari: ac cõmodacissime tam̃ ad
humilẽ humanã intelligentiã ea quȩ incipiunt. eẽ. neq

Expanded text:
ii castitatem zelando uiri custodireconsueuerunt, illam dei prouidentiam, per quam praecipitur atque agitur, ne anima corrumpatur et deos alienos atque alios sequens quodam enda et gubernanda pertendit, et aures dei uel oculos dei uim, qua omnia percipit atque intellegit, et faciem dei uim, qua se manifestat atque dinoscitur, eincedere, et quo fert animus pervenire, et auribus atque oculis caeterisque sensibus corporis corporalia percipere et facie innotescere; et si quid aliud ad hanc tanquam regulam pertinet. Hoc modo igitur quoniam mutare ceptum vina providentia serena mente intuentibus appareat cuncta certissimo ordine administrare administrari, accommodatissime tamen, ad humilem humanam intelligentiam, ea quae incipiunt esse, neque
Abbreviated transcription (Latin):
tale .ẽ. ut ad cõtẽplandũ cęlũ sit aptiꝰ : magis ad ima¬
ginẽ & similitudinẽ dei in hoc. ꝗceta corpora animaliũ
factũ iure uideri potest. Tam̃ quia homo quia sine uita
ñ recte appellatur : ñ corpꝰ solũ hõ ext̾ior. neq sola
uita quȩ insensu .ẽ. corporis. sed utrũq simul rectuis
fortasse intelligatur. Neq inscite distinguit᷑ qđ ali¬
ud sit imago & similitudo dei qui etiã filiꝰ dicitur.
aliud adimaginẽ & similitudinẽ dei. sicut hominẽ factut᷑
accipimꝰ. St̃ etiã qui ñ frustra intelligant duo dicta eẽ.
ad imaginẽ & similitudinẽ : cũ si una res.e̾et. ui
men sufficere potuisse asser̃. Sed adimaginẽ m̃tẽ
factã uolunt: quȩ nulla int̾posita substantia ab ipsa

Expanded text:
 ut ad contemplandum caelum sit aptius, magis hoc ad imaginem et similitudinem- dei quam cetera corpora animalium facta iure uideri potest. tamen quia homo sine uita non recte appellatur, non corpus solum homo exterior neque sola uita, quae in sensu est corporis, sed utrumque simul rectius fortasse intellegatur. Neque inscite distinguitur, quod aliud sit imago et similitudo dei, qui etiam filius dicitur, aliud ad imaginem et similitudinem dei, sicut hominem factum accipimus. sunt etiam qui non frustra intellegant duo dicta esse, ad imaginem et similitudinem, cum, si una res esset, unum nomen sufficere potuisse asserunt. sed ad imaginem mentem factam uolunt, quae nulla interposita substantia ab ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
uacio quȩ nẽ fit scđm mortẽ pͥoris uite. id .ẽ. peccati. &
scđm regenerationẽ noue uite id .ẽ. iusticiȩ.e Quos idẽ
uos hoĩes sic appellat. ut unũ ueterẽ quẽ debemꝰ e¬
ere. altũ nouũ & eũ induendũ cõmemoroe. Quorũ rur¬
sus illũ appellat imaginẽ terreni hominis. qͥa scđm peccatũ pͥ¬
n hominis gerit᷑ qui. ẽ adã: alt̾ũ imaginẽ cęlestis hõi

Expanded text:
oris vitae, id est peccati, et secundum regenerationem novae vitae, id est, justitiae; quos item duos homines sic appellat, ut unum veterem quem debemus exuere, alterum novum, et eum induendum commemoret. Quorum rursus illum appellat imaginem terreni hominis, quia secundum peccatum primi hominis geritur, qui est Adam; alterum imaginem coelestis homi
Abbreviated transcription (Latin):
quo ere uonguntus: sed si eoꝵ doctrine ac morib obediendoats:
imitando coherescunt : Beatior gͦ maria ꝑcipiendo fidẽ xp̃i qua
ipse respondit. Immo beati qͥ audiunt uerbũ di & custodiaredi
Deniq fr̃ib eius id ẽ. scđm carnẽ cognatis qͥ non in eũ credider
quid ꝓ fuit illa cognatio: Sic &e matna ꝓpinquitas nichil marie
ꝓ fuisset : nisi felicius xp̃m corde quã carne gestasset Ipsa quoq
iurginitas euis ido gratior & acceptior: quia non eã conceptus

Expanded text:
quitate iunguntur, sed si eorum doctrinae ac moribus oboediendo atque imitando cohaerescunt? beatior ergo Maria percipiendo fidem Christi quam ipse respondit: immo beati qui audiunt uerbum dei et custodiunt. denique fatribus eius, id est secundum carnem cognatis, qui non in eum crediderunt, quid profuit illa cognatio? sic et materna propinquitas nihil Mariae profuisset, nisi felicius Christum corde quam carne gestasset. Ipsa quoque uirginitas eius ideo gratior et acceptior, quia non eam conceptus
Abbreviated transcription (Latin):
Si dixeris uibet: reclamat apłs ego dico non dñs Si dixeris non
ubet easisasrequiro. Neq illã mihi responsurus es. qua tius lit¬
ters uadidisti: quia dñs ꝓhibet fideles in fidelib uingi hic eni
uullomodo ẽ. ista caufa. De iã uinetis loquim̃: non de iungendis
ne forte illa sit que m uisa. ẽ: & tune ꝓferenda o nune defenden¬
da sut sclicet ullud intelligamꝰ dicere dñm qđ habet corã illo
nullo modo transgredienda iustitia. id .ẽ. qđ ita uibet aut
uetas ut aluid facere om̃ino non liceat. Qđ aũt uolentis potes¬
tati ita ꝑmittit. ut nec agat᷑ nec p̃termittat᷑: licite ipsi seruo
pedire. Teneat᷑ hoc gͦ primitus ac maxime ne cõmittantur
illicita. Uhi aũt aliqͥd licitũ.ẽ. ut aliud facere non sit illicitũ.
monentis consilio sed dominantis imperio: facere non licet

Expanded text:
si dixeris \'iubet\', reclamat apostolus; ego dico, non dominus; si dixeris non si dixeris \'iubet\', reclamat apostolus; ego dico, non dominus; si dixeris non iubet\', causam requiro. neque illam mihi responsurus es, quam tuis litteris indidisti: \'quia dominus prohibet fideles infidelibus iungi\'. hic enim nullo modo est ista causa; de iam iunctis loquimur, non de iungendis. ne forte illa sit, quae mihi uisa est, et tunc proferenda et nunc defendenda, ut scilicet illud intellegamus dicere dominum, quod habet coram illo nullo modo transgredienda iustitia, id est quod ita iubet aut uetat, ut aliud facere omnino non liceat; quod autem uolentis potestati ita permittit, ut nec agatur nec praetermittatur inlicite, ipsi seruopedire. Teneatur hic ergo primitus ac maxime, ne comillicita. Ubi autem aliquid ita licitum est, ut aliud facere omnino non sit illicitum, monentis consilio, sed dominantis imperio facere non licet,