comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nomẽ auitatis tollatur. magnusq undiq numerus
celeriter conuenit. Hec in omnibus eburonum partib
gerebantur. diesq apparebat septimus quem ad dic̃
cesar ad impedimenta legionemqz reuerti cõscitue¬
rat. hic quantum in bello fortuna possit. ⁊ quãtos
afferat casus cognosa potuit. dissipatis ac perter¬
ritis hostibus ut demonstrauimus manus erat
nulla. que paruam modo causam timoris afferret.
Trans rhenũ ad germanos peruenit fama drapi ebu¬
rones. atq ultro omnes ad predam euocari. Cogunt
equitum duo milia sigambri qui sunt proximi rhe¬
no. aquibus ex fuga receptos thentheros atq usipe¬
ces supra dociumnus transeuntes rhenũ nauibus rati¬
busq .xxx. nillibus passuum infoa cum locũ ubi
pons erat perfectus presidiumq ab cesare relictũ
primos eburonum sines adeunt. multos ex fuga
dispersos excipiunt. magno pecoris numero cuius st̃
cupidissimi barbari potiuntur inuitati preda longiꝰ

Expanded text:
nomen civitatis tollatur. Magnus undique numerus nomen civitatis tollatur. Magnus undique numerus celeriter convenit. Haec in omnibus Eburonum partibus gerebantur, diesque appetebat septimus, quem ad diem Caesar ad impedimenta legionemque reverti constituerat. Hic quantum in bello fortuna possit et quantos adferat casus cognosci potuit. Dissipatis ac perterritis hostibus, ut demonstravimus, manus erat nulla quae parvam modo causam timoris adferret. Trans Rhenum ad Germanos pervenit fama, diripi Eburones atque ultro omnes ad praedam evocari. Cogunt equitum duo milia Sugambri, qui sunt proximi Rheno, a quibus receptos ex fuga Tencteros atque Vsipetes supra docuimus. Transeunt Rhenum navibus ratibusque triginta milibus passuum infra eum locum, ubi pons erat perfectus praesidiumque ab Caesare relictum: primos Eburonum fines adeunt; multos ex fuga dispersos excipiunt, magno pecoris numero, cuius sunt cupidissimi barbari, potiuntur. Invitati praeda longius
Abbreviated transcription (Latin):
longius euocabat. Et silue in certis occultisq itine¬
ribus confertos adire prohibebant. Inegotium confia
stupemq hominum scelleratorum interfia uellent
diictende plures manus diducendiq erant militss.
Si continere ad signa mampules uellent instituta
ratio ⁊ consuecudo exeratus romani postulabat.
locus ipẽ erat presidio barbaris: neq ex occulto insidi¬
andi ⁊ dispersos circũuemendi singulis deerat au¬
dacia. ut in eiusmodi difficultatibus quantum di¬
sigentia prouideri poterat prouidebatur. ut potus
innocendo aliquid preter miteretur: ⁊ si oñn amini
adulcscendum ardebant. quam cum aliquo militũ
decrimento noceretur. dimittit ad finitimas auita¬
tes mentios cescir omnes ad seuocat spe prede/ ad
diripiendos eburones ut potius in silius gallorum uita
quam legionarius miles. periclitetur. simul ut mag¬
na mulcitudine arcũ fusa pro tali facmore stirps ac

Expanded text:
longius evocabat, et silvae incertis occultisque itinelongius evocabat, et silvae incertis occultisque itineribus confertos adire prohibebant. Si negotium confici stirpemque hominum sceleratorum interfici vellet, dimittendae plures manus diducendique erant milites; si continere ad signa manipulos vellet, ut instituta ratio et consuetudo exercitus Romani postulabat, locus ipse erat praesidio barbaris, neque ex occulto insidiandi et dispersos circumveniendi singulis deerat audacia. Vt in eiusmodi difficultatibus, quantum diligentia provideri poterat providebatur, ut potius in nocendo aliquid praetermitteretur, etsi omnium animi ad ulciscendum ardebant, quam cum aliquo militum detrimento noceretur. Dimittit ad finitimas civitates nuntios Caesar: omnes ad se vocat spe praedae ad diripiendos Eburones, ut potius in silvis Gallorum vita quam legionarius miles periclitetur, simul ut magna multitudine circumfusa pro tali facinore stirps ac
Abbreviated transcription (Latin):
diem septimum se se reuerfurũ confirmat. quam ad
dicem ei legiom que in presidio reliquebatur / deberi fru¬
mentum scebat. Labienum treboniumq ortatur. si uei
pui ͨ ͤ commodo facere possint ad eum diem reuectãtur
us msus cominumcato confilio exploratisq hostium
rationibus. aliud mitium belli capere possent. Ercit
ut supra demonstoaiumus manus certa nilla non
oppidum non predium qd se armis defenderet. Sed in
omnes partes dispersa mulcitudo ubicunq aut
uallis abdita aut locus siluestris, aut palus impe¬
dita, spem presidii aut salutis aliquam offerebat
considerat. hec loca uicinitatib erant nota magnãq
res diligentiam requirebat. non in summa exercitus
tuenda. Nullum enim poterat uinuersis perteratis ac
disper sis peaculum accidere. Sed in singulis militib
conseruandis. quatamen ex parte res ad salutem ex¬
ercitus pertinebat. nam ⁊ prede cupiditas: multos

Expanded text:
diem septimum sese reversurum confirmat; quam ad diem septimum sese reversurum confirmat; quam ad diem ei legioni quae in praesidio relinquebatur deberi frumentum sciebat. Labienum Treboniumque hortatur, si rei publicae commodo facere possint, ad eum diem revertantur, ut rursus communicato consilio exploratisque hostium rationibus aliud initium belli capere possint. Erat, ut supra demonstravimus, manus certa nulla, non oppidum, non praesidium, quod se armis defenderet, sed in omnes partes dispersa multitudo. Vbi cuique aut valles abdita aut locus silvestris aut palus impedita spem praesidi aut salutis aliquam offerebat, consederat. Haec loca vicinitatibus erant nota, magnamque res diligentiam requirebat non in summa exercitus tuenda nullum enim poterat universis a perterritis ac dispersis periculum accidere, sed in singulis militibus conservandis; quae tamen ex parte res ad salutem exercitus pertinebat. Nam et praedae cupiditas multos
Abbreviated transcription (Latin):
culit. Id castelli nomen est. hoc fere est in mediis ebu¬
ronum fimbus ubi titurius atq aurunculeius hie¬
mandi causa consederant. hunc cum reliquis rebus
locum probaret. tam̃ qd superioris anni munitiones in¬
tegere manebant, ut militum laborem subleuaret p̃¬
sidio impedimentis legionem quartã decimam reliquit
unam ex hiis tubus quas proxime conscriptas ex ita¬
lia traduxerat. Ei legioni castrisq quintũ tulium ci¬
ceronem prefeat. ducentosq equices attribuit. parti¬
to exercitu ⁊ Ticum labienum cum legionibus tribz
ad occeanũ uersus in eas partes. que menapios attin¬
gunt. profiasci iubet. Gaiim trebonium cũ paa legi¬
omim miniero adeam regionem que ad aduaticos
adiacet deppłandam mittit. Ipẽ cum reliquis tribus
ad flumen scaldem qd influit in mosam ex cremasq
arduenne partes / ne constituit. Quo cũ pauas equi¬
tibus ambiorigem profectũ audiebat. discedens post

Expanded text:
tulit. Id castelli nomen est. Hoc fere est in mediis Ebutulit. Id castelli nomen est. Hoc fere est in mediis Eburonum finibus, ubi Titurius atque Aurunculeius hiemandi causa consederant. Hunc cum reliquis rebus locum probabat, tum quod superioris anni munitiones integrae manebant, ut militum laborem sublevaret. Praesidio impedimentis legionem quartamdecimam reliquit, unam ex eis tribus, quas proxime conscriptas ex Italia traduxerat. Ei legioni castrisque Quintum Tullium Ciceronem praeficit ducentosque equites attribuit. Partito exercitu Titum Labienum cum legionibus tribus ad Oceanum versus in eas partes quae Menapios attingunt proficisci iubet; Gaium Trebonium cum pari legionum numero ad eam regionem quae ad Aduatucos adiacet depopulandam mittit; ipse cum reliquis tribus ad flumen Scaldem, quod influit in Mosam, extremasque Arduennae partis ire constituit, quo cum paucis equitibus profectum Ambiorigem audiebat. Discedens post
Abbreviated transcription (Latin):
effi cere confuerunt. mulci ex suis sinib egressi, se
suaq ommia alienissimis crediderunt. Catuulcus rex di¬
midie partis eburonũ qui cum ambiorige consilium mi¬
erat etate iam confectus cum laborem belli. aut fuge
sustinere non posset. omnibus preabz decestatus am¬
biorigem : qui eus consilni auctor fuisset. taxo auus ma¬
gna in gallia germamaqz copia est. se exanimauit. Degni
condrusi q ex gente et nuumero germanorum qui sunt
inter eburones treuirosqz legacos ad cesarem miserunt
oratum ne se in hostium numero duceret. ne ue oñ
germanorum qui essent atra rhemim unam esse cau¬
sain iudicaret. inhil se de bello cogitasse, nulla ambio¬
rigi auxilia mi sisse. Cesar explorata re questione
captiuorum si qui ad eos eburones ex fuga cõuenissent
ad se ut reducerencur imꝑauit. Suta fecissent fines co¬
rum se uiolacurum negauit. Tum copns in tres partes
discribucis impedimenta om̃n legionum aduaticam cõ¬

Expanded text:
efficere consuerunt; multi ex suis finibus egressi se efficere consuerunt; multi ex suis finibus egressi se suaque omnia alienissimis crediderunt. Catuvolcus, rex dimidiae partis Eburonum, qui una cum Ambiorige consilium inierat, aetate iam confectus, cum laborem aut belli aut fugae ferre non posset, omnibus precibus detestatus Ambiorigem, qui eius consilii auctor fuisset, taxo, cuius magna in Gallia Germaniaque copia est, se exanimavit. Segni Condrusique, ex gente et numero Germanorum, qui sunt inter Eburones Treverosque, legatos ad Caesarem miserunt oratum, ne se in hostium numero duceret neve omnium Germanorum, qui essent citra Rhenum, unam esse causam iudicaret: nihil se de bello cogitavisse, nulla Ambiorigi auxilia misisse. Caesar explorata re quaestione captivorum, si qui ad eos Eburones ex fuga convenissent, ad se ut reducerentur, imperavit; si ita fecissent, fines eorum se violaturum negavit. Tum copiis in tres partes distributis impedimenta omnium legionum Aduatucam con
Abbreviated transcription (Latin):
hominib uideretur. quam fama ac nintius afferet᷑
Sic magne fuit fortune om̃i militari instrumento qd̾
aicũ se habebat erepto. redis equisqz comprehensis.
ip̃m effugere mortem. Ded hoc quoq factum est. qd
edificio arcundato silua ut sunt fere domialia gal¬
lorum/ qui uicandi escus causa plerumiqz siluarum
acq fluminum petũt propinquitates connites fa¬
miliaresq eues angusto in loco paulisper equitũ no¬
strorum uim suscinuerunt. his pugnantibus illum
in equum quidam ex suis intulit. fugientẽ silue texe¬
runt. Sic ⁊ad subcundum periculum et ad uitandum
mulcum forcuna ualuit. Ambioriy copias suas iudicio¬
ne non conduyerit qd prelio dimicandum non existimarit.
an tempore exclusus ⁊ repentino cquitũ aduentu prohi¬
bitus. cum reliquum exercctum subsequi crederet. du¬
bium est. ded certe dimissis per agros nuntiis sibi
quemqz consulere iussit. Quorũ pars in arduenniam

Expanded text:
omnibus videretur, quam fama ac nuntius adferretur: omnibus videretur, quam fama ac nuntius adferretur: sic magnae fuit fortunae omni militari instrumento, quod circum se habebat, erepto, raedis equisque comprehensis ipsum effugere mortem. Sed hoc quoque factum est, quod aedificio circumdato silva, ut sunt fere domicilia Gallorum, qui vitandi aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates, comites familiaresque eius angusto in loco paulisper equitum nostrorum vim sustinuerunt. His pugnantibus illum in equum quidam ex suis intulit: fugientem silvae texerunt. Sic et ad subeundum periculum et ad vitandum multum fortuna valuit. Ambiorix copias suas iudicione non conduxerit, quod proelio dimicandum non existimarit, an tempore exclusus et repentino equitum adventu prohibitus, cum reliquum exercitum subsequi crederet, dubium est. Sed certe dimissis per agros nuntiis sibi quemque consulere iussit. Quorum pars in Arduennam s
Abbreviated transcription (Latin):
m uulcatium adoloscentẽ prefecit. Ip̃e cum ma¬
turescere frumenta maperent. ad bellum ambiori¬
gis profectus. per ardennain siluai que est gal¬
lie maynna acq ab ripis ihem finibusq treuiro¬
ad neaauos pertinet. nllibusq amplius quingentis in lon¬
gitudinem pates. lucium mimitium bafilium cum omm
equitatu premictit. si quid celeritate itineris atq oꝑtium¬
tate temporis proficere posset. Monet ut ignis in cas¬
tris fier prohibeat ne qua eius aduentus significatio
fiat. se se confestum subsequi diat. Sasilius ut mi¬
pereicum est facic. Celerter contra omnium opinionẽ
confecto itinere, mulcos in agus mopmantes depre¬
hendit. Corum iudicio ad ip̃m ambiorigẽ contendit.
quo in loco cum paucis equitibus esse dicebatur. mul¬
tum cum omnibus rebus tũ in re militari potest for¬
tuna. Nam magno accidit casu ut ip̃m incautũ etiã
atq inparatum maderet. priusꝙ eius aduentus ab

Expanded text:
m Volcatium Tullum adulescentem praefecit. Ipse, cum mam Volcatium Tullum adulescentem praefecit. Ipse, cum maturescere frumenta inciperent, ad bellum Ambiorigis profectus per Arduennam silvam, quae est totius Galliae maxima atque ab ripis Rheni finibusque Treveroad Nervios pertinet milibusque amplius quingentis in longitudinem patet, Lucium Minucium Basilum cum omni equitatu praemittit, si quid celeritate itineris atque opportunitate temporis proficere possit; monet, ut ignes in castris fieri prohibeat, ne qua eius adventus procul significatio fiat: sese confestim subsequi dicit. Basilus, ut imperatum est, facit. Celeriter contraque omnium opinionem confecto itinere multos in agris inopinantes deprehendit: eorum indicio ad ipsum Ambiorigem contendit, quo in loco cum paucis equitibus esse dicebatur. Multum cum in omnibus rebus tum in re militari potest fortuna. Nam sicut magno accidit casu ut in ipsum incautum etiam atque imparatum incideret, priusque eius adventus ab
Abbreviated transcription (Latin):
suescere ad homines ⁊ mansueti fierii ne pariili
quidem excepti. possunt. Amplitudo cornium ⁊ figu¬
ra ⁊ species multum nostrorum cormibus boum dif¬
fert. hec studiose conquisita ab labris argento circũ¬
cludunt. atq in amplissimis epulis pro poculis utũ¬
tur. Cesar poscquain per ubios exploratores cõꝑit
sueuos se se in siluas recepisse in opiam frumenti
ueritus. qd ut supra demonstrauimus nnimine om̃s
germam agriculcure student constituit nõ progredi
longius. ded ne ommo metum reditus sui barba¬
ris tolleret. atq ut eorum auxilia tardaret: redue¬
to exeratu. partem ultimam pontis que ripas ub̃i¬
orum contingebat in longitudinem pedum ducẽto¬
rum rescindit. atq in extremo ponte turrim tabũ¬
lacorum quatuor constituit. presidiumq co hortium
duodecim pontis tuendi causa pouit. magnisq eũ
locum munitionib firmat. Si loco presidioq gaiũ¬

Expanded text:
suescere ad homines et mansuefieri ne parvuli suescere ad homines et mansuefieri ne parvuli quidem excepti possunt. Amplitudo cornuum et figura et species multum a nostrorum boum cornibus differt. Haec studiose conquisita ab labris argento circumcludunt atque in amplissimis epulis pro poculis utuntur. Caesar, postquam per Vbios exploratores comperit Suebos sese in silvas recepisse, inopiam frumenti veritus, quod, ut supra demonstravimus, minime omnes Germani agriculturae student, constituit non progredi longius; sed, ne omnino metum reditus sui barbaris tolleret atque ut eorum auxilia tardaret, reducto exercitu partem ultimam pontis, quae ripas Vbiorum contingebat, in longitudinem pedum ducentorum rescindit atque in extremo ponte turrim tabulatorum quattuor constituit praesidiumque cohortium duodecim pontis tuendi causa ponit magnisque eum locum munitionibus firmat. Ei loco praesidioque Gaiu
Abbreviated transcription (Latin):
erigere se se aut subleuare possunt. his sunt ar¬
bores pro cubilibus ad eas se applicant. atq ita pau¬
sum modo reclinate quietem capiunt. Quarum ex
uestigiis cum est ammaduersum auenatoribus quo
se recipere consuerint omes eo loco aut ab radicib
subruunt aut ĩcidunt acrbores tantum ut sumia
species earum scantium relinquacur. huc cum se cõsue¬
tudine reclinauerunt. Infumas arbores pondere affli¬
gunt. atq una ipẽ concidunt. Teraum est genus eoꝵ
qui uri appellantur. hn sunt magnitudine paulo in¬
fra elefantes specie et colore ⁊ figura taur. magna us
corum est. ⁊ magna uelocitas. neq homini neq fere
quam conspexerunt paraint. hos studiose foueis cap¬
tos interfiaunt. hoc se labore durant adoloscentes. atqz
hoc genere uenacionis exercent. Et qui plurimos ex
hiis interfeceanit relatis in publicum cormbus que
sint testimonio : magram ferunt laudem. ded as¬

Expanded text:
erigere sese aut sublevare possunt. His sunt arerigere sese aut sublevare possunt. His sunt arbores pro cubilibus, ad eas se applicant, atque ita paululum modo reclinatae quietem capiunt. Quarum ex vestigiis cum est animadversum a venatoribus quo se recipere consueverint, omnes eo loco aut ab radicibus subruunt aut abscindunt arbores, tantum ut summa species earum stantium relinquatur. Huc cum se consuetudine reclinaverint, infirmas arbores pondere affligunt, atque una ipsae concidunt. Tertium est genus earum quae uri appellantur. Hi sunt magnitudine paulo infra elephantos, specie et colore et figura tauri. Magna vis eorum est, et magna velocitas; neque homini neque ferae quam conspexerint parcunt. Hos studiose captos foveis interficiunt. Hoc se labore durant adolescentes, atque hoc genere venationis se exercent. Et qui phis interfecerunt, relatis in publicum cornibus, quae sint testimonio, magnam ferunt laudem. Sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
gentium sines propter magnitudinem attingit. Ne¬
qz quisquam est huuis germaie qui se aut audisse
aut adisse ad mitium eius silue dicat. cum dierũ iter
.lx. processerit. aut quo ex loco oriatur accepert. multa¬
Q in ea genera ferarum nasa constat. que in reliquis
locis uisa non sint. ex quibus que maxime differant
ab ceteris et memorie prodenda uideantur hec sunt.
Est bos cerui figura cuuus a media fronte inter au¬
res unum cornu exiscit excelsius magisq directum
hiis qui nobis nota sunt cormbus. ab eius sumino
sicut palme raimiqz late diffunduntur. Cadem est
fẽmire marisq natura: eadem forma magnitudoq
cormium. Sunt icem que appellantur altes. harũ est
consimilis capris figuya. ⁊ uarietas pellium sed ma¬
gnitudine paulo ante cedunt. in uaileq sunt cormb
et crura sine nodis articulisq habent. neqz quietis cau¬
sa procumbunt. neq si quo afflicte casu cucõciderunt.

Expanded text:
gentium fines propter magnitudinem attingit. Negentium fines propter magnitudinem attingit. Neque quisquam est hujus Germaniae qui se aut audisse aut adiisse initium hujus silvae dicat, cum dierum iter sexaginta processerit, aut quo ex loco oriatur acceperit. Multaque in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in locis visa non sunt. Ex quibus, quae maxime differant ab aliis et memoriae prodenda videntur, haec sunt: Est bos cervi figura, cujus a media fronte inter aures unum cornu existit excelsius magisque directum his quae nobis nota sunt cornibus, et ab ejus summo, sicut palmae, rami late diffunduntur. Eadem est feminae marisque natura; eadem forma magnitudoque cornuum. Sunt item quae appellantur alces. Harum est consimilis capris figura et varietas pellium; sed magnitudine paulo antecedunt, mutilaeque sunt cornibus, et crura sine nodis articulisque habent; neque quietis causa procumbunt, neque, si quo afflictae casu conciderint,
Abbreviated transcription (Latin):
illi orcymam appellant. uulgo cescussages occupauer̃t
acqz ibi consederunt. Que gens ad hoc tempus hii ͨ sedi¬
bus se se concinet. summnamqz habẽt iustiae ⁊ bellice
laudis opimonem. Nunc qd in eadem mopia egestate
patientĩa qua germani permanẽt eodem uictu et cul¬
tu corporis utuntur. Gallis autem prouĩciarũ propĩ¬
quitas ⁊ trans marinarũ rerũ notitia / multa ad copiã
acqr usus largitur. paulatim assue facti superari
imiltisq uicti preliis ne se quidem ip̃i cum illis uirtu¬
te comparant. huius hercyme silue que supra demon¬
strata est lacitudo nouem dierũ iter expedito patet.
non enm aliter finrr potest. neq mensuras itmerũ
nouerunt. Oricur ab herustiorum ⁊ uemetũ ⁊ tauri¬
acorũ finibus rectaq fluminis damibii regione perti¬
net ad fines dacorum ⁊ auartium. hinc se flectit si¬
nistrorsus diuersis a flumiẽ regionib: multarumq

Expanded text:
illi Orcyniam appellant, Volcae Tectosages occupaverunt illi Orcyniam appellant, Volcae Tectosages occupaverunt atque ibi consederunt; quae gens ad hoc tempus his sedibus sese continet summamque habet iustitiae et bellicae laudis opinionem. Nunc quod in eadem inopia, egestate, patientia qua Germani permanent, eodem victu et cultu corporis utuntur; Gallis autem provinciarum propinquitas et transmarinarum rerum notitia multa ad copiam atque usus largitur, paulatim adsuefacti superari multisque victi proeliis ne se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Huius Hercyniae silvae, quae supra demonstrata est, latitudo novem dierum iter expedito patet: non enim aliter finiri potest, neque mensuras itinerum noverunt. Oritur ab Helvetiorum et Nemetum et Rauracorum finibus rectaqngit ad fines Dacorum et Anartium. Hinc se flectit sinistrorsus diversis a flumine regionibus, multarumque
Abbreviated transcription (Latin):
iusq auitatis fuint. acq ea iuuentutis exercende ac
desidie aiuitacis muuende causa fiea predicant.
atq ubi quis ex principibus in consilio dixit se ducẽ
fore. qui sequi uelint, profiteantur. Consurgunt hn
qui ⁊ causam ⁊ homiem probant suum auxilium q¬
pollicentur acq ab multitudine collaudantur. Qui
ex hiis secuti non sunt in desertorũ ac proditorũ m¬
mero dicuntur omniumq hiis rerum postea fides
derogatur. hospitem uiolare fas non putant. qui
quaqz de causa ad eos uenerunt ab iniuria prohi¬
bent. sanctos habent. hisq oñn domus patent. uic¬
tusq communcantur. At fuit ancea tempus cũ ger¬
manos galli uirtuce superarent ultro bella inferrent.
propter hominũ multitudinem agriq inopiam trans
rhenũ colonias mitterent. Itaq ea que fertilissima sũt¬
germanie loca arcũ herciiam siluam quam eratoste¬
ii et quibusdam greãs fama notam esse uideo quã

Expanded text:
iusque civitatis fiunt, atque ea iuventutis exercendae ac iusque civitatis fiunt, atque ea iuventutis exercendae ac desidiae minuendae causa fieri praedicant. Atque ubi quis ex principibus in concilio dixit se ducem fore, qui sequi velint, profiteantur, consurgunt ei qui et causam et hominem probant suumque auxilium pollicentur atque ab multitudine collaudantur: qui ex his secuti non sunt, in desertorum ac proditorum numero ducuntur, omniumque his rerum postea fides derogatur. Hospitem violare fas non putant; qui quacumque de causa ad eos venerunt, ab iniuria prohibent, sanctos habent, hisque omnium domus patent victusque communicatur. Ac fuit antea tempus, cum Germanos Galli virtute superarent, ultro bella inferrent, propter hominum multitudinem agrique inopiam trans Rhenum colonias mitterent. Itaque ea quae fertilissima Germaniae sunt loca circum Hercyniam silvam, quam Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tent ne latos fines parare studeant. potentioresqz hu¬
miliores possessiombus expellant. ne accuratius ad
frgora atq estus uitandos, edificent. neq oriatur pe¬
cume cupidicas. qua ex re factiones diuisionesq na¬
scuntur. ut amnimi equitate plebem contineant cũ su¬
as quisq opes cum potentissimis equari uideat. Nui¬
tatibus mayima laus est quam lacissime cuxum se
uastacis fimbus solicudines habere. hoc proprium
uirtutis exiscuiant expulsos agris sincimos cedere
neqz quemquam prope audere consistere. Simul hoc se fore
cutiores arbicrantur. repentine mairsionis timore sub¬
laco cum bellum auitas aut illatum defendit aut infert
Magistratus, qui ei bello presint ut uite neasq̃z habeant
pocestatem deligũtur. In pace nullus est communis
magistratus. sed principes regionũ atq pagorũ in¬
ter suos ius dicunt. controuersiasq iminuint. Latro¬
cumia nullam habent infannain que extra fines cu¬

Expanded text:
tent; ne latos fines parare studeant, potentioresque hutent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne accuratius ad frigora atque aestus vitandos aedificent; ne qua oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascuntur; ut animi aequitate plebem contineant, cum suas quisque opes cum potentissimis aequari videat. Civitatibus maxima laus est quam latissime circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris finitimos cedere, neque quemquam prope audere consistere: simul hoc se fore tutiores arbitrantur repentinae incursionis timore sublato. Cum bellum civitas aut inlatum defendit aut infert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae necisque habeant potestatem, deliguntur. In pace nullus est communis magistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos ius dicunt controversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cu
Abbreviated transcription (Latin):
tiombus acq in studiis rei militaris consiscit. A par¬
uulis labori ⁊ diriae student qui diutissime impube¬
res permanserunt: maximam inter suos ferunt lau¬
dem. hoc alii staturam alni uires necuosq cõfirmari
putant. Incra annum uero uigesimum femine noti¬
tiam habuisse in cuipissimis habent rebus. Cuus
rei milla est occultatio. qdͣ ⁊ promiscue in fluminibus
ꝑluuntur. Et pellibus aut paruis remũ tegumentis
utuntur. magna parte corporis mda. Agriculture nõ
scudent. maiorq pars eorum uictus in lacte. caseo.
carne. consistit. Nec quisꝙͥ agri modũ certum aut fi¬
nes habet propios. sed magistratus ac prinapes in
annos singulos gentibus cognacionesq hominũ qui¬
cum una coiernit quantum ei quo loco uisum est agri
actubuuint. atqz amno post aliotransire cogunt. Cu¬
uis uei multas asserunt causas. ne assidua cõsuetu¬
dine capti scudium belli gerendi a gaicultura cõmu¬

Expanded text:
tionibus atque in studiis rei militaris consistit: ab partionibus atque in studiis rei militaris consistit: ab parvulis labori ac duritiae student. Qui diutissime impuberes permanserunt, maximam inter suos ferunt laudem: hoc ali staturam, ali vires nervosque confirmari putant. Intra annum vero vicesimum feminae notitiam habuisse in turpissimis habent rebus; cuius rei nulla est occultatio, quod et promiscue in fluminibus perluuntur et pellibus aut parvis renonum tegimentis utuntur magna corporis parte nuda. Agriculturae non student, maiorque pars eorum victus in lacte, caseo, carne consistit. Neque quisquam agri modum certum aut fines habet proprios; sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus cognationibusque hominum, qui una coierunt, quantum et quo loco visum est agri attribuunt atque anno post alio transire cogunt. Eius rei multas adferunt causas: ne adsidua consuetudine capti studium belli gerendi agricultura commu
Abbreviated transcription (Latin):
cultu gallorum magnifica ⁊ sumptuosa. omma
queqz unus cordi fuisse arbitrantur in ignem in¬
ferunt. etiam ammalia ac paulo supra hanc me¬
moriam serui ⁊ clientes quos ab hiis dileccos esse con¬
scabat aiustis funeribus confectis una cremantur.
Quem auitates cõmodius suam rem publicam ãmi¬
instrare estimant habent legibus sanctum. Si quis
quid de .R. p. a finitimis rumore aut fama acce
sis rumoribus terreri ⁊ ad facinus impelli ⁊ de sũ¬
mis rebus consilium capere cognitum est: magistra¬
cusq̃ uisa sunt. occultant. queqz esse ex usu iu¬
dicauerunt mulcitudim produnt. De .re. pu. in si
per confilium loqui non conceditur. Germani mul¬
tum ab hac consuetudine differunt. Nam neqy driudes
habent qui rebus duuns presint. Neq saccisicns studẽt.
Deorum mmimero eos solos dicunt quos cerrunt ⁊ quorũ
aperte opibz iuuantur. dolem ⁊ uulcanum ⁊ lunam. Re¬
liquos ne quidem fama acceperunt. uita omins iuena¬

Expanded text:
cultu Gallorum magnifica et sumptuosa, et omnia cultu Gallorum magnifica et sumptuosa, et omnia quae vivis cordi fuisse arbitrantur, in ignem inferunt, etiam animalia; ac, paulo supra hanc memoriam, servi et clientes, quos ab his dilectos esse constabat, justis funeribus cQuae civitates commodius suam rem publicam administrare existimantur, habent legibus sanctum, si quis quid de re publica a finitimis rumore aut fama accepsis rumoribus terreri et ad facinus impelli et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt occultant quaeque esse ex usu iudicaverunt multitudini produnt. De re publica nisi per concilium loqui non conceditur. Germani multum ab hac consuetudine differunt. Nam neque druides habent, qui rebus divinis praesint, neque sacrificiis student. Deorum numero eos solos ducunt, quos cernunt et quorum aperte opibus iuvantur, Solem et Vulcanum et Lunam, reliquos ne fama quidem acceperunt. Vita omnis in vena
Abbreviated transcription (Latin):
dieam sed noctium finiunt. Sies natales et men¬
sium ⁊ annorum sic micia obseruant ut noctem dies sub¬
sequatur. In reliquis uite institutis hoc fere a reliquis dif
ferunt. quod suos liberos in si aun adoleuerint ut munꝰ
militie sustinere possint. palain ad se adire non pati¬
uncur. filiumq puerili etate publico in conspectu pa¬
cris assistere curpe dicunt. Ura quantas pecumas ab
uxoribus docis nomme acceperunt: tantas ex suis bo¬
nis estimacione facta ⁊ cũ dotibus communcant. hu¬
seruantur. uter eorum uita superauerit ad eum pars
utruisq cum fructibus superiorũ temporum peruenit.
uiri ĩ uxores ficuti in liberos uite necisq habent po¬
cestatem. et cum pater familie illustriore loco natus de¬
cessit. eus propinqui ueniunt ⁊ de morte si res in sus¬
pitionem uemit de uyoribus in seaulem modum questi¬
onem habent. Et si compertum est. igni atq omnibz
tormentis excruaiatas interficiunt. funera sunt pro

Expanded text:
dierum sed noctium finiunt; dies natales et mendierum sed noctium finiunt; dies natales et mensum et annorum initia sic observant ut noctem dies subsferunt, quod suos liberos, nisi cum adoleverint ut munus militiae sustinere possint, palam ad se adire non patiuntur, filiumque puerili aetate in publico in conspectu patris assistere turpe ducunt. Viri quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceperunt, tantas ex suis bonis aestimatione facta cum dotibus communicant. Huservantur; et uter eorum vita superaverit, ad eum pars utriusque cum fructibus superiorum temporum pervenit. Viri in uxores, sicuti in liberos, vitae necisque habent potestatem. Et cum paterfamilias illustriore loco natus decessit, ejus propinqui conveniunt, et de morte, si res in suspicionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent. Et si compertum est, igni atque omnibus tormentis excruciatas interficiunt. Funera sunt pro
Abbreviated transcription (Latin):
hunc uiarum acq itinerum ducem. hunc ad questus
pecume mercaturasq uim maximam habere arbitrã¬
cur. post hunc appollinem ⁊ martem ⁊ iouem ⁊ ii¬
neruam. De hiis cãdem fere quam relique gentes
habent opimonem. Appollinẽ mobos de pellere.
mineruam operum atq artificiorum inicia tradere.
iouem impeaum celestium tenere. martem bella gere¬
re. Huiccum prelio dimicare cõstituerunt ea que bel¬
lo ceperint plerumqz deuouent, que superauerint
ammalia capta nimolant reliquasqz res in unum
locum conferunt. multis in auitatibus harum rerũ
ex tructos tumulos locis cõsecratis conspicari liceret
Neq sepe accidit. ut neglecta quispiam religione
aut cap ta apud se occultare aut posita tollere au¬
deret grauissimũq ei rei suppliciũ cum cruciatu cõ¬
scicutum est. Galli se omnes ab dite. patre ꝓgnatos
predicant. idq ab druidibus proditũ dicunt. Ob
eam causam spatia omnis temporis non nuimero

Expanded text:
hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrantur. Post hunc Apollinem, et Martem, et Jovem, et Minervam. De his eamdem fere quam reliquae gentes habent opinionem, Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque aIovem imperium caelestium tenere, Martem bella regere. Huic, cum proelio dimicare constituerunt, ea quae bello ceperint plerumque devovent: cum superaverunt, animalia capta immolant reliquasque res in unum locum conferunt. Multis in civitatibus harum rerum exstructos tumulos locis consecratis conspicari licet; neque saepe accidit, ut neglecta quispiam religione aut capta apud se occultare aut posita tollere auderet, gravissimumque ei rei supplicium cum cruciatu constitutum est. Galli se omnes ab Dite patre prognatos praedicant idque ab druidibus proditum dicunt. Ob eam causam spatia omnis temporis non numero
Abbreviated transcription (Latin):
dica religionibus. atq ob eam causam qui sunt af¬
fecti grauioribus atq morbis. quiqz in preliis pe¬
rculisq uersantur. aut pro uictimis homines nmo¬
lanc ⁊ aut se nimolacuros uõuent miistris q ad
ea sacrificia drudibus utuntur. ꝯd pro uita hominis non¬
insi uita hominis reddatur. Non posse deorum in mor¬
talium muimen placari arbitrabantur. publiceq eius¬
dem generis habent insticuta sacrificia. Alii in mam
magnitudine simulachra haberit. quorũ contexta
uinumb membra uiuis hominibus complent. Qui¬
bus succensis arcũuenti flamina exanimantur ho¬
mines. Supplucia eorum qui in furto aut latrocimo
aut aliqua noya sint comprehensi gratiora diis in¬
mortalibus esse arbitrantur. Sed cum eius generis co¬
pia defecit etiam ad innocentium supplicia descendũt.
deũ maxime mercurium colunt. huius sunt pluri¬
ma simulacra. hunc oĩm inuentore in artĩ ferunt.

Expanded text:
dita religionibus, atque ob eam causam, qui sunt addita religionibus, atque ob eam causam, qui sunt adfecti gravioribus morbis quique in proeliis periculisque versantur, aut pro victimis homines immolant aut se immolaturos vovent administrisque ad ea sacrificia druidibus utuntur, quod, pro vita hominis nisi hominis vita reddatur, non posse deorum immortalium numen placari arbitrantur, publiceque eiusdem generis habent instituta sacrificia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent; quibus succensis circumventi flamma exanimantur homines. Supplicia eorum qui in furto aut in latrocinio aut aliqua noxia sint comprehensi gratiora dis immortalibus esse arbitrantur; sed, cum eius generis copia defecit, etiam ad innocentium supDeum maxime Mercurium colunt. Hujus sunt plurima simulacra. Hunc omnium inventorem artium ferunt,
Abbreviated transcription (Latin):
licteas confisos. nimus memorie studere. qd̾ fere
plerisq accidit. ut presidio licterarum diligentiã in
perdiscendo ac memoriam rennttant. In primis hoc
uolũt persuadere non inteare animas sed ab hiis
poss mortem transire ad alios ato hoc ad uirtutem
marime excitari putant. metu mortis neglecto. mul¬
ta precerea desideribus atq eorum motu de mundi
ac terrarum magnitudine de rerum natura. de deoꝵ
minorcalium ui ac pocescate disputant. et iuuentuti
tradunt. Alterum genus est equitũ. hn cum est usus
atqz aliquod bellum incidit. qd fere ante cesaris aduẽ¬
tum quot annis accidere solebãt. uti aut ipĩ imuri¬
as inferrent aut illatas propulsarent : omes in
bello uersantur. acqz eorum ut quisqs est genere, co¬
piisq amplissimus ita plurimos circum se ambac¬
cos scliencesq habet. hanc unam gratiam potenciãq
nouerunt. Natio est oñm gallorum ad modum de¬

Expanded text:
litteris confisos minus memoriae studere: quod fere litteris confisos minus memoriae studere: quod fere plerisque accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in perdiscendo ac memoriam remittant. In primis hoc volunt persuadere, non interire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios, atque hoc maxime ad virtutem excitari putant metu mortis neglecto. Multa praeterea de sideribus atque eorum motu, de mundi ac terrarum magnitudine, de rerum natura, de deorum immortalium vi ac potestate disputant et iuventuti tradunt. Alterum genus est equitum. Hi, cum est usus atque aliquod bellum incidit quod fere ante Caesaris adventum quotannis accidere solebat, uti aut ipsi iniurias inferrent aut illatas propulsarent, omnes in bello versantur, atque eorum ut quisque est genere copiisque amplissimus, ita plurimos circum se ambactos clientesque habet. Hanc unam gratiam potentiamque noverunt. Natio est omnis Gallorum admodum de
Abbreviated transcription (Latin):
lie media habetur considunt in loco consecrato.
huc ommes undiqz qui controuersias habent cõue¬
munt eorum deceetis iudicisq parent. Disciplina
in bri tãmia reperta atq inde in galliã translata
esse existimatur. Et nunc qui diligentuis eam
rem cognoscere uolunt. plerumq illo discendi causa
profiascãt᷑. Oruides a bello ab esse consuerunt. neq tri¬
buca uña cam reliquis pendunt. miliae uãcationẽ om̃iqꝵ
rerum habent in munitatem. Tantis exatati p̾miis ⁊
sua sponte mulci in disciplinam cõueniunt. ⁊ a paren¬
tibus propinquisq mictuntur. magnum ibi nimer
uersuum ediscere dicuntur. Itaq annos non nilli .xx.
in disciplina permanent. Neqz fas esse existimant
ea licteris madarescum reliquis fere rebus publicis
priuatisq rationibus grecs licteris utantur. Id mi¬
chi duabus de causis insticuisse uidentur qd neq in
uulgum disaplinam efferai uelint. neq eos qui discãt

Expanded text:
liae media habetur, considunt in loco consecrato. liae media habetur, considunt in loco consecrato. Huc omnes undique, qui controversias habent, conveniunt eorumque decretis iudiciisque parent. Disciplina in Britannia reperta atque inde in Galliam translata esse existimatur, et nunc, qui diligentius eam rem cognoscere volunt, plerumque illo discendi causa proficiscuntur. Druides a bello abesse consuerunt neque tributa una cum reliquis pendunt; militiae vacationem omniumque rerum habent immunitatem. Tantis excitati praemiis et sua sponte multi in disciplinam conveniunt et a parentibus propinquisque mittuntur. Magnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur. Itaque annos nonnulli vicenos in disciplina permanent. Neque fas esse existimant ea litteris mandare, cum in reliquis fere rebus, publicis privatisque rationibus Graecis litteris utantur. Id mihi duabus de causis instituisse videntur, quod neque in vulgum disciplinam efferri velint neque eos, qui discunt,
Abbreviated transcription (Latin):
currit magnoqz hn sunt apud eos honore. uam fe¬
re de omnibus controuersiis publiais prauacisqz con¬
scicuunt. et si qd̃ est admissum facimis si cedes facta
si de hereditate de finibz controuerfia est. iidem dis¬
cernunt. premia penasqz constituunt. Si qui autem
priuatus autͦ eorum decreto nõ scetitz sacrificnis in¬
cerdicunt. hec pena apud eos grauissima est. Qui¬
bus ita est interdictum ÷ hn numero impiorum ac
sceleratorum habentur. hiis ommes decedunt. adi¬
cum sermonemq defuguint. ne quid ex cogitatioẽ
in commodi accipiant neq hiis petentibus uus red¬
dicur. neq honos ullus communcatur. Hiis autẽ
omnibz daudibus preest unus. qui suminã ha¬
bet inter eos auctoritatem. hoc mortuo aut si quis
ex reliquis excellit dignitate succedit. aut si sunt
plures pares suffragio druidum/ nõ numꝙͣ etiam
armis de prinapatu contendunt. hn certo anni
tempore in fimibus carmicum. que regio totius gal¬

Expanded text:
currit, magnoque hi sunt apud eos honore. Nam fecurrit, magnoque hi sunt apud eos honore. Nam fere de omnibus controversiis publicis privatisque constituunt, et, si quod est admissum facinus, si caedes facta, si de hereditate, de finibus controversia est, idem decernunt, praemia poenasque constituunt; si qui aut privatus aut populus eorum decreto non stetit, sacrificiis interdicunt. Haec poena apud eos est gravissima. Quibus ita est interdictum, hi numero impiorum ac sceleratorum habentur, his omnes decedunt, aditum sermonemque defugiunt, ne quid ex contagione incommodi accipiant, neque his petentibus ius redditur neque honos ullus communicatur. His autem omnibus druidibus praeest unus, qui summam inter eos habet auctoritatem. Hoc mortuo aut si qui ex reliquis excellit dignitate succedit, aut, si sunt plures pares, suffragio druidum, nonnumquam etiam armis de principatu contendunt. hi certo anni tempore in finibus Carnutum, quae regio totius Gal
Abbreviated transcription (Latin):
sequam prinapatũ dimiserant in eorum locum remi
successerant. Quos ꝯd ad equare apud cesarẽ gratia
inclientelam dicabant. hos illi diligente tuebantur.
ita et nouam ⁊ repente collectam auctoritatẽ tene¬
bant. Co tum statu res erat. ut longe principes
haberentur hedui. secuidum locum dignitatis ihe¬
mi opcinerent. In omii gallia eorũ hom̃ qui ali¬
quo sunt numero atq honore genera sunt duo.
iam plebe pene seruorum habetur loco . que inhil hi¬
bet pecl millo adhibetur confilio. plerup cum aut ue alieno/
aut magnitudine tributorũ aut iniuria potentiorũ pre¬
muncur sese in seruitutem dicant nobilibus. In hos eadẽ
ommia sunt iura que dñs in seruos. ded de hiis quidem¬
duobus generib alterum est dridũ. alterũ eꝯuitũ. Il¬
li rebz diuinis incer sunt. saccifiaa publica ac pri¬
uata procurant. religiones inter petrantur. Ad hos
magnus adoloscentium numerus discipline causa cõ¬

Expanded text:
Sequani principatum dimiserant. In eorum locum Remi Sequani principatum dimiserant. In eorum locum Remi successerant: quos quod adaequare apud Caesarem gratiain clientelam dicabant. Hos illi diligenter tuebantur: ita et novam et repente collectam auctoritatem tenebant. Eo tum statu res erat, ut longe principes haberentur Aedui, secundum locum dignitatis Remi obtinerent. In omni Gallia eorum hominum, qui aliquo sunt numero atque honore, genera sunt duo. Nam plebes paene servorum habetur loco, quae nihil audet per se, nullo adhibetur consilio. Plerique, cum aut aere alieno aut magnitudine tributorum aut iniuria potentiorum premuntur, sese in servitutem dicant nobilibus: in hos eadem omnia sunt iura, quae dominis in servos. Sed de his duobus generibus alterum est druidum, alterum equitum. Illi rebus divinis intersunt, sacrificia publica ac privata procurant, religiones interpretantur: ad hos magnus adulescentium numerus disciplinae causa con
Abbreviated transcription (Latin):
umxerãt. cosq ad se magnis iacturis pollicitationibus¬
q perduxerant. preliis uero compluribus factis secũdis
acq om̃i nobilitate heduorum interfecta. tantũ potẽtia
ante cesserant⁊ ut magnam partem clientiũ ab hedius
ad se tranducerent. ob sidesq ab hiis principum filios
acaperent et publice iurare cogerent inhil esse contra
sequanos consilni in ituros et partem finitun agri
pet uim occupatã possiderent. gallieq totus prina¬
pacum optinerent. Qua necessitate adductus diuitia¬
aus auxiln petendi causa/ romã ad senatũ profertus
imperfecta re redierat. Aduentu cesaris facta cõmuta¬
tione rerum. obsidibus hedius redditis: ueteribus cli¬
entelis resticutis. nouis per cesarem comparatis. ꝯd̃
hn qui se ad eorũ annaciam aggregauerant meliore
conditione atqz equiore imperio se uti uidebant. re¬
liꝯius rebus eorum gratia dignitateq amplificata.

Expanded text:
iunxerant eosque ad se magnis iacturis pollicitationibusiunxerant eosque ad se magnis iacturis pollicitationibusque perduxerant. Proeliis vero compluribus factis secundis atque omni nobilitate Aeduorum interfecta tantum potentia antecesserant, ut magnam partem clientium ab Aeduis ad se traducerent obsidesque ab eis principum filios acciperent et publice iurare cogerent nihil se contra Sequanos consili inituros et partem finitimi agri per vim occupatam possiderent Galliaeque totius principatum obtinerent. Qua necessitate adductus Diviciacus auxili petendi causa Romam ad senatum profectus infecta re redierat. Adventu Caesaris facta commutatione rerum, obsidibus Aeduis redditis, veteribus clientelis restitutis, novis per Caesarem comparatis, quod hi, qui se ad eorum amicitiam adgregaverant, meliore condicione atque aequiore imperio se uti videbant, reliquis rebus eorum gratia dignitateque amplificata
Abbreviated transcription (Latin):
quo differant hee nationes inter se se proponere.
In gallia non solum in omnibus ciuitatibus atqe in
omnibus partibus pagisqz sed pene etiam singu¬
lis donnbus factiones sunt earumq factionũ prĩ¬
apes sunt. qui sũmam auctoritatem eorum iudicio
habere existimantur. quorum adarbitrium iudiciũq
summa omnium uerum consiliorumq redeat. Idq
eius uei causa antiquitus institutũ uidetur ne quis
ox plebe contra potentiorem auxiln egeret. Suos
enim quisq opprimi ⁊ arcũueniri nõ patitur. neq
alicer si faciat, ullam inter suos habet auctorita¬
tem. hec eadem ratio est in summa totius gallie.
Namqz ommes auicaces in partee diuise sunt duas. Cũ
cesar in galliam uenit alceaus factionis prinapes erant
hediu. alterius sequam. hn cum per seminus ualerent qd̃
summa auccoricas antiquitus erat in hedis magneq
erant eorum cliencele germanos acq ario iuscum sibi ad¬

Expanded text:
quo differant hae nationes inter sese proponere. quo differant hae nationes inter sese proponere. In Gallia non solum in omnibus civitatibus atque in omnibus pagis partibusque, sed paene etiam in singulis domibus factiones sunt, earumque factionum principes sunt qui summam auctoritatem eorum iudicio habere existimantur, quorum ad arbitrium iudiciumque summa omnium rerum consiliorumque redeat. Itaque eius rei causa antiquitus institutum videtur, ne quis ex plebe contra potentiorem auxili egeret: suos enim quisque opprimi et circumveniri non patitur, neque, aliter si faciat, ullam inter suos habet auctoritatem. Haec eadem ratio est in summa totius Galliae: namque omnes civitates in partes divisae sunt duas. Cum Caesar in Galliam venit, alterius factionis principes erant Aedui, alterius Sequani. Hi cum per se minus valerent, quod summa auctoritas antiquitus erat in Aeduis magnaeque eorum erant clientelae, Germanos atque Ariovistum sibi ad
Abbreviated transcription (Latin):
spe qui at. Inteuim paucis diebus post fit ab ubiis certior sueuos
lia peditatus equitatusq mittant. hiis cognitis reb
rem frumentariam prouidet. castris ydoncũ locũ deli¬
git. ubiis imperat ut pecora deducant. Iuaq omma
ex agris in oppida conferant. sperans barbaros atos
imperitos homines in opia aibariorum adductos / ad
imquam pugnandi conditionem posse dedua. Man¬
dat ut crebros exploratores in sueuos mittant queq
apud eos gerantur cognoscant. Illi imꝑata faciũt.
et paucs diebus intermissis referunt. sueuos omnes
nitus ad extremos fines se recepisse. Diluam esse in
finitam magnitudine que appellatur bacenis ac lon¬
ge introrsus pertinere. et pro natiuo muro obiec¬
tam. cheruscos ab sueuis. sueuosq ab cherusas
miuiriis in curfiombusq prohibere. Ad eus initium
silue sueuos romanorum aduentum expectare cõscitu¬
isse. Quomam ad hunc locaun peruentũ est. nõ alie¬
mun esse uidetur, de gallie germaiieq moribus. et

Expanded text:
perquirit. Interim paucis post diebus fit ab Vbiis certior Suebos lia peditatus equitatusque mittant. His cognitis rebus rem frumentariam providet, castris idoneum locum deligit; Vbiis imperat ut pecora deducant suaque omnia ex agris in oppida conferant, sperans barbaros atque imperitos homines inopia cibariorum adductos ad iniquam pugnandi condicionem posse deduci; mandat, ut crebros exploratores in Suebos mittant quaeque apud eos gerantur cognoscant. Illi imperata faciunt et paucis diebus intermissis referunt: Suebos omnes, nitus ad extremos fines se recepisse: silvam esse ibi infinita magnitudine, quae appellatur Bacenis; hanc longe introrsus pertinere et pro nativo muro obiectam Cheruscos ab Suebis Suebosque ab Cheruscis iniuriis incursionibusque prohibere: ad eius initium silvae Suebos adventum Romanorum exspectare constituisse. Quoniam ad hunc locum perventum est, non alienum esse videtur de Galliae Germaniaeque moribus et
Abbreviated transcription (Latin):
issenc. fit denide senatus cõsultũ. Ut ad bellũ pathium legio
una agneo põpcio altera a .u. cesare mitteret. No obstare duc
um eẽs adusariotũ suorũ pompeio legionẽ perisit ex suo no¬
ure quintãdeciã quam in gallia citeriore habuerat. es se¬
natus confulto iubet tradi. meius locũ terciã decimã legiõs
mitaliam mittit que presidia tuerentirs ex quibus ꝓfidis
quĩta decima deducebat᷑. Ipẽ exeratiu distabuit hiberia ctce¬
pomuin cum segiombus.iiii. in belgis collocat.S. fabiũ cũ tota¬
de in heduos deduait. Sic emm existimabat tutissimã foregas¬
rellã cons. duas legiones ad se remissas q̃ex senatu cõsulto
Seberent ad parthicũ bellũ suci. Gñ pompeio cuaditas atix
utalia retentas ẽẽ. hoc facto quãꝙ milli erat dubiũ qud¬
nam contra cesarẽ pararretur. tñ cesar oĩa patienda eẽ statu¬
at quo ad sibi spes aliqua uelinqueretur/iure pctius dis¬

Expanded text:
issent. Fit deinde senatus consultum, ut ad bellum Parthicum legio issent. Fit deinde senatus consultum, ut ad bellum Parthicum legio una a Cn. Pompeio, altera a C. Caesare mitteretur; neque obscure duae um esset adversariorum suorum, Pompeio legionem remisit et suo nomine quintam decimam, quam in Gallia citeriore habuerat, ex senatus consulto iubet tradi. In eius locum tertiam decimam legionem in Italiam mittit quae praesidia tueretur, ex quibus praesidiis quinta decima deducebatur. Ipse exercitui distribuit hiberna: C. Trebonium cum legionibus quattuor in Belgio collocat, C. Fabium cum totidem in Aeduos deducit. Sic enim existimabat tutissimam fore Galcellum consulem legiones duas ab se remissas, quae ex senatus consulto deberent ad Parthicum bellum duci, Cn. Pompeio traditas atque in Italia retentas esse. Hoc facto quamquam nulli erat dubium, quidnam contra Caesarem pararetur, tamen Caesar omnia patienda esse statuit, quoad sibi spes aliqua relinqueretur iure potius dis