comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
caã si arriani nolint. eunomiani relamenra¬
dicis de genere fructus deterior : Uidit inquit
asquiabonũ. Solent artifices singula prius facere
& postea habili cõmissione connectere. ut quiuul¬
tus hominũ uel corpora excudunt de marmore.
uel aere fingunt. uel ceris ex primunt. pontam̃
sciunt quẽ ad modũ sibi possint m̃bra singula
conuenire. & quid grae afferat futura connexio
& ideo aut laudare non audent. aut proparte
laudant. Dsuero tãquã estimator uniuersita¬
tis. p̃uidens quae futura sunt quasi ꝑ fecta iam
laudat quae ad huc in primi oꝑis exordiosiunt.
fine oꝑis cognitione p̃ueniens Nec mirui a ped
quẽ rerũ ꝑfcctio non in consumatione oꝑis. sed
in suae p̃ destinatione ẽ. uoluntatis. laudat sin¬
gula quasi conuenientia futuris. laudat plemi¬
tudine singuloꝵ uenustate cõposita dila enĩ
Et uera pulchritudo. & in singulis membros
et qđ doceat & intoto. ut in singulis gra iom̃ib¬

Expanded text:
etiamsi Ariani nolint, Eunomiani reclament, raetiamsi Ariani nolint, Eunomiani reclament, radicis degeneris fructus deterior. uidit inquit deus quia bonum est. solent artifices singula prius facere et postea habili commissione conectere, ut qui uultus hominum uel corpora excudunt de marmore uel aere fingunt uel litorali exprimunt, non tamen sciunt quemadmodum sibi possint membra singula conuenire et quid gratiae adferat futura conexio. et ideo aut laudare non audent aut pro parte laudant, deus uero tamquam aestimator uniuersitatis praeuidens quae futura sunt quasi perfecta iam laudat quae adhuc in primi operis exordio sunt, finem operis cognitione praeueniens. nec mirum apud quem rerum perfectio non in consummatione operis, sed in suae praedestinatione est uoluntatis. laudat singula quasi conuenientia futuris, laudat plenitudinem singulorum uenustate conpositam. illa est enim uera pulchritudo et in singulis membris esse quod deceat et in toto, ut in singulis gratia, i
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ uoluntatis atq substantiae. Deniq testa-¬
tur hoc in eugło suo filius. dicens ad patrẽ. Scie¬
bã. qđ semꝑ me audis. Imago ẽ enĩ in uisibilis dĩ
filius. om̃a patris quasi imago exprimit. om̃a
eius quasi splendor głae illuminat nobatq ma-¬
nifestat. Videt & filius patrisopus. sicut & pater
filii. sicut ipse dñs declarauit. Non potest filius
facere quicquã ase: nisiqđ uiderit facientẽ patrẽ.
Vidit ergo facientẽ patrẽ : & uidet ꝑsecretũ in ui¬
sibilis naturȩ. & audit similit̃. Deniq ait. Sicut
audio iudico. & iudiciũ meũ uerũ est. quia non
sũ solus. sed ego & qui me misit pat̃. Hoc mysticum
est. illud morale. Uidit mihi ꝓbauit mihi. Qđd
ds̃ꝓpbauit. turep̃hensibile nedixeris. Qũo qđ ds̃
mundauit. tune cõmune dixeris Scriptũ tibieẽ
meministi. Ergobonũ nom̃ dĩ neblasphemis:
Si firmam̃tũ bonũ. quantomagis bonꝰeiꝰ creator.

Expanded text:
naturae, uoluntatis atque substantiae. denique testanaturae, uoluntatis atque substantiae. denique testatur hoc in euangelio suo filius dicens ad patrem: sciebam quod semper me audis. imago est enim laudantium dei filius. omnia patris quasi imago exprimit, omnia eius quasi splendor gloriae inluminat nobis atque manifestat. uidet et filius patris opus sicut et pater filii, sicut ipse dominus declarauit: non potest filius facere a se quidquam nisi quod uiderit facientem patrem. uidet ergo facientem patrem et uidet per secretum inuisibilis naturae et audit similiter. deniqueait: sicut audio et iudico, et iudicium meum uerum est, quia non sum solus, sed ego et qui me misit pater. hoc mysticum est, illud morale. uidit mihi, probauit mihi. quod deus probauit tu reprehensibile ne dixeris, quoniam quod deus mundauit, tu commune ne dixeris scriptum tibi esse meministi. ergo bonum dei nemo blasphemet. et si firmamentum bonum, quanto magis bonus eius creator,
Abbreviated transcription (Latin):
nerat uoluntate. Uidit utiq nonoculis corpo¬
ralib intendit. sed definiuit plenitudini grae con¬
uenire. ut mihi eius iudiciũ cognoscer&ur. Nos
enĩ uole̾mꝰ &iã de his quae diuina sunt disputare
Et quid mirũ side oꝑe tractare possint. qui de ipsius
oꝑatoris generatione faciunt questiones: Ipsũ in
pat̾ & filius maiestatis honorant᷑ nomine. Et uidit
ds̃ quia bonũ. Dix̃ tãquã om̃a quae pat̾ uellet scienti.
Et uidit tãquã om̃a quae filius facer& scientia teneis.
& efficiens oꝑatione consortii. Uidit quia bonũ.
non utiq cognouit qđ nesciebat. sed ꝓbauit qđ
placebat. Non quasi in cognitũ placuit opus. quia
nec quasiin cognitus pat̾ qui cõplacuit in filio.
sic̃ scriptũ est: Hic ẽ filius m̃s dilectus. in quo cõplacui
Sit aut̃ semꝑ filius uoluntatẽ patris. & pat̾ filii.
& audit patrẽ filiussemꝑ. & pat̾ filiũ. ꝑ unitatẽ

Expanded text:
nerat uoluntate. uidit utique: non oculis corponerat uoluntate. uidit utique: non oculis corporalibus intendit, sed definiuit plenitudini gratiae conuenire, ut mihi eius iudicium cognosceretur; nos enim solemus etiam de iis quae diuina sunt disputare. et quid mirum, si de opere retractare possint qui de ipsius operatoris generatione faciunt quaestiones? ipsum in \': eodem pater et filius maiestatis honorantur nomine. et uidit deus quia bonum. dixit tamquam omnia quae pater uellet scienti et uidit tamquam omnia quae filius faceret scientia tenens et efficiens operatione consorti. uidit quia bonum. non utique cognouit quod nescplacebat. Non quasi incognitum placuit opus; quia nec quasi incognitus Pater qui complacuit in Filio, sicut scriptum est: Hic est Filius meus dilectus, in 32 quo mihi complacui scit autem semper filius uoluntatem patris et pater filii, et audit patrem filius semper et pater filium per unitatem
Abbreviated transcription (Latin):
mare ipsũ ideo fer̃ ipsi salsã atq amarã aquã habere.
qđ ea queͣ fluuus in fr&a influant calore adsumant᷑
tantũq uapore diurno consumi. quantũ cotidie
ex diuersis fluuioꝵ cursib inueniat᷑. Qđ ex solis
quadã diudicatione ficriꝑhib&ur. quiqđ purũ
ac leue est sibirapit. Quod graue atq terrenum
relinquit. ex quo reman& salsũ illud atq arridũ.
qđ sine usu & suauitate potandisit. Sed reuertam᷑
adppositũ. Fiat firmam̃tũ in t̃mediũ aquȩ Non
dnm. benedic̃ & terra. Et illas non ad intellegibiles
naturas referimus. sed ad ueritatẽ. Laudant etiam
drccones dnm. quia natura eoꝵ & speciescũ uidet᷑.
nonminimũ uel decoris offundit. uel in ee̾ rationis
ostendit. Uidit ds̃quia bonũ est. Facit filius qđ uult
pat̾. laudat pat̾ quod fac̃ filius. Nihil in illo nat᷑e
de generis in uenitur. cuiusopus a pat̾na non dege¬

Expanded text:
mare ipsum ideo ferunt ipsi salsam atque amaram aquam habere, mare ipsum ideo ferunt ipsi salsam atque amaram aquam habere, Quod ea quae fluuiis in freta influat calore absumatur, tantumque uapore diurno consumi quantum cottidie ex diuersis fluuiorum cursibus inuehatur. quod ex solis quadam diiudicatione fieri perhibetur, qui quod purum ac leue est sibi rapit, quod graue atque terrenum relinquit, ex quo remanet salsum illud atque aridum, quod sine usu et suauitate potandi sit. Sed reuertamur ad propositum. fiat firmamentum inter medium aquae. nonet stellae>: et stellas non ad intellegibiles naturas referimus, sed ad ueritatem. laudant etiam dracones dominum, quia natura eorum et species, cum uidetur, non minimum uel decoris offundit uel inesse rationis ostendit. Et uidit deus quia bonum est. facit filius quod uult pater, laudat pater quod facit filius. nihil in illo naturae degeneris inuenitur, cuius opus a paterna non dege
Abbreviated transcription (Latin):
sionis accidere. Quod ideo dicendũ putant. ut nihil
uideat᷑ humoris consumere. quia calorẽ quohumor
uel minuit᷑ ł plerũq exhaurit᷑ non hab& naturalẽ
Sed nihil agunt cũ ista cõponunt. quia nihil est:
utrũ ex natura calorẽ quis habeat. an ex passione.
aut aliqua ex causa : Quia om̃is ignis consũptor hu¬
moris ẽ : uel huiusmodi materiȩ quã flãma consue¬
uit exurere. Nam siue exlignis haud quaquã se¬¬
mustilatis. sed int̃se collisis. ignis excussus excipiat᷑
foliis. & iam flãma adol&. ac sid eigne accedas facẽ.
siue de flãmȩ lumine lum̃ accendãs. Fadẽ species
& natura ẽ. luminis. ac si illud nonnaturalis ignis
adoleuerit. sed quẽ accidens causa generauerit:
uel hinc saltẽ contẽplent᷑ solis calorẽ. qđ diuersa
ei ds constituit cursus suiloca & tẽpora. nesi semꝑ
in isdẽ morarct᷑ locis. cotidiano eas uap̾ore exurer&

Expanded text:
sionis accidere. Quod ideo dicendum putant, ut nihil sionis accidere. Quod ideo dicendum putant, ut nihil videatur humoris consumere: quia calorem quo humor vel minuitur, vel plerumque exhauritur, non habet naturalem. Sed nihil agunt, cum ista componunt; quia nihil interest, utrum ex natura calorem quis habeat, an ex passione, aut aliqua ex causa; quia ignis omnis consumptor humoris est, vel hujus modi materiae, quam flauit exurere. nam siue ex lignis hautquaquam semiustulatis, sed inter se inflexerit ignis excussus excipiatur foliis, etiam flamma adolet, ac si de igne accendas facem, siue de flammae lumine lumen accendas, eadem species et natura est luminis, ac si illud non naturalis ignis adoleuerit, sed accidens causa generauerit. uel hinc saltem contemplentur solis calorem, quod diuersa ei deus constituit cursus sui loca et tempora, ne, si semper in isdem moraretur locis, cottidiano ea uapore exureret.
Abbreviated transcription (Latin):
in tus concaua: leui lucernȩ concepto lumine affi.¬
gunt corpori. quẽ ad modũ calor ille omnẽ insera¬
piat humorẽ: Quisigit᷑ dubit&. qđ ignitus aether
& magno feruensuapore.in flãmar&. atq exurer&
om̃a nisilege quadã sui cohiber&ur auctoris. ut nec
flumina. nec lacus. nec ipsa maria uimeiꝰ possent
restinguere: Et ideo desuꝑ aqua impetu quodam¬
descendens in tantos plerũq imbres rumpitur. ut
flumina. lacus. repente repleant᷑. ipsa maria exun¬
dent. Unde & frequent̃ solẽ uidemus madidum.
atq rorantẽ: in quoe uidens dat indiciũ. qđ alim̃tũ
sibi a quarũ ad tẽꝑiẽ sui sũpserit. Tantũ aut̃ est illis in¬
pugnandȩ ueritatis studiũ. ut solẽ ipsũ negent calidę
naturȩ eẽ. eoquod albussit. pon rubicundus aut ruti¬
lus inspeciẽ ignis. Et ideo aiunt. qđ nec ignitus nat᷑a
sit. & si quid hab& calorisfer̃ exnimio motu conuer¬

Expanded text:
intus concaua, leui lucernae concepto lumine adfiintus concaua, leui lucernae concepto lumine adfigunt corpori, quemadmodum calor ille omnem in se rapiat umorem? quis igitur dubitet quod ignitus aether et magno feruens uapore inflammaret atque exureret omnia, nisi lege quadam sui cohiberetur auctoris, ut nec flumina nec lacus nec ipsa maria uim eius possent restinguere ? et ideo desudescendens, in tantos plerumque imbres rumpitur, ut flumina et lacus repente repleantur, ipsa maria exundent. Unde frequenter et solem videmus madidum atque rorantem. In quo evidens dat indicium, quod alimentum sibi aquarum ad temperiem sui sumpserit. Tantum autem inest illis impugnandae veritatis studium, ut solem ipsum negent calidae naturae esse; eo quod albus sit, non rubicundus, aut rutilus in speciem ignis. Et ideo aiunt quod nec ignitus natura sit, et si quid habet caloris, ferunt ex nimio motu conver
Abbreviated transcription (Latin):
mare: Plixũ est singuloꝵ ꝑsequi fluuioꝵ nomina. qui
uel in nrm mare deriuantur. ł exinaniunt᷑ oceanon
Qutanta igit᷑ ubertasa quarũ sit. tam̃ plerũq terra me¬
ridiane plagę. torr&ur ardorib. atq estu soluta. fa¬
tiscit in puluerẽ. miserandi agricolȩ labore consũpto.
ut frequent̃ ad potũ siccatis puteis arido gurgite. sub¬
sidium uitale deficiat. Et erit quidẽ. quando dicat
ab ysso. deserta eris. & om̃s fluuios siccabo. sic pesaiã
futurũ annuntiauit. Sed &iã antequã diesille ad¬
ueniat. diuino prestitutus arbitrio: non minimũ¬
& inter se ipsa elem̃toꝵ natura discernit. Crebro
nimio estu & ariditate uexat᷑: Nolugit᷑ incredibi.¬
lem opinari aquarũ multitudinẽ. sed respice adium
caloris & in credulus noneris. multũ et̃ qđ ignis ab¬
sorb&. Quod uel ex illo nob deb& eẽ manifestum.
cũ mediciuasa quȩdã angusta ore. planiora desuꝑ

Expanded text:
mare — prolixum est singulorum persequi fluuiorum nomina, qui mare — prolixum est singulorum persequi fluuiorum nomina, qui uel in nostrum mare deriuantur uel exinaniuntur oceano —, cum tanta igitur ubertas aquarum sit, tamen plerumque terra meridianae plagae torretur ardoribus atque aestu soluta fatiscit in puluerem miserandi agricolae labore consumpto, ut frequenter ad potum siccatis puteis arido gurgite subsidium uitale deficiat. et erit quidem quando dicat abysso: deserta eris, et omnes fluuios siccabo, sicut per Esaiam futurum adnuntiauit. sed etiam antequam ille dies adueniat diuino praestitutus arbitrio, non minimum inter se ipsa elementorum natura decernit. crebro nimio aestu et ariditate uexatur. Noli igitur incredibilem opinari aquarum multitudinem, sed respice ad uim caloris et incredulus non eris. multum est quod ignis absorbet quod uel ex illo nobis debet esse manifestum, cum medici uasa quaedam angusta ore, planiora desuper,
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiae. & fac̃ filius quasi potens. fac̃ quasi uirtusdĩ
facit quasi sapientia dĩ. quasi iustitia diuina facit.
Cũ haec audis. quid mirarissi supra firmam̃tũ cadi
potuit tantȩ maiestatis oꝑatione unda suspendi.
De aliis haec collige. dehisquae uider̃ oculi hominum:
quomodo ad iudaeoꝵ transitum si rationem quęris se
unda diuiserit. Nonsol& hoc eẽ naturȩ. ut aqua sediscer¬
nat ab aqua: in profundo interfusione aquarũ terrae
separentur Gclauerunt inquit fluctus. & firmamien¬
tis pecie cursum suum insolito fine frenarunt Non¬
ne potuit etiã aliter hebreum populũ liberare: Sed
tibi uoluit ostendere. ut eo spectaculo etiam illa
equoris fr& a scindit. in quo non mediochre fert̾ naui¬
gantiũ ꝑiculũ. dũ int̾ se maris fluctꝰ & amnis fluenta
decertant . Itẽq deseptentrionali parte. cuxis caucascis
montib fusus. cũ plurib aliis in cuxinũ se p̃cipitant

Expanded text:
justitiae suae. Et facit Filius quasi potens, facit quasi virtus Dei, justitiae suae. Et facit Filius quasi potens, facit quasi virtus Dei, facit quasi sapientia Dei, facit quasi justitia divina. Cum haec audis, quid miraris si supra firmamentum coeli potuit tantae majestatis operatione unda suspendi? De aliis haec collige, de iis quae viderunt oculi hominum, qunda diuiserit. non solet hoc esse naturae, ut aqua se discernat ab aqua et in profundo interfusiones aquarum terrae medio separentur. gelauerunt inquit fluctus et firmamenti specie cursum suum insolito fine frenarunt. nonne potuit etiam aliter Hebraeum populum liberare ? sed tibi uoluit ostendere, ut eo spectaculo etiam illequoris freta scindens, in quo non mediocre fertur navigantium periculum, dum inter se maris fluctus et amnis fluenta decertant, itemque de Septentrionali parte Phasis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Euxinum se praecipitat
Abbreviated transcription (Latin):
nens inter aquas. Audio firmam̃tũ fieri preceptũ
quo diuider&ur aqua. & ab inferiore suꝑior discer¬
ner&ur. Quid hoc manifestius: Qui iussit discerni
aquã. in t̾iecto & medio firmam̃to ꝓuid& quẽ ad mo¬
dum diuisa atq discr&a manere possit Sermodĩ.
uirtus naturȩ ẽ: & diuturnitatis substantia. quo ad¬
usq uelit ea manere quae statuit sic̃ scriptum est
Et ut scias quia de istis aquis hoc dix̃. quastu negas pos¬
sc insuꝑiorib cęlisee: audi suꝑiora. Laudate eũ caeli
caeloꝵ. & aquae quae suꝑ cȩlossunt. laudent nom̃
non uidetur tibi auctor idoneus quilegẽ suo operi
dar&: Ds̃ est quidicit. uenerabilisnatura. in ȩstima¬
bilis magnitudine. in mensus in remunerationibus.
in cõprehensibilis in oꝑib Cuius altitudinẽ sapien¬¬
tiae. quis in uestigare facilis: Iste dic̃ filio. id est dic̃
brachio suo. dic̃ uirtuti suae. dic̃ sapientiȩ suȩ. dic̃

Expanded text:
nens inter aquas. Audio firmamentum fieri per praeceptum nens inter aquas. Audio firmamentum fieri per praeceptum quo divideretur aqua, et ab inferiore superior discerneretur. Quid hoc manifestius? Qui jussit discerni aquam interjecto et medio firmamento, providit quemadmodum divisa atque discreta manere possit. Sermo Dei virtus naturae est, et diuturnitatis substantia quoadusque velit eam manere qui statuit, sicut scriptum est: et ut scias quia de istis aquis hoc dixit, quas tu negas posse in superioribus caeli esse, audi superiora: laudate eum caeli caelorum et aquae, quae super caelos sunt, laudent nomen non uidetur tibi auctor idoneus, qui legem suo operi daret? deus est qui dicit, uenerabilis naturae, inaestimabilis magnitudine, inmensus in remunerationibus, inconprehensibilis in operibus eius, cuius altitudinem sapientiae quis inubrachio suo, dicit virtuti suae, dicit sapientiae suae, dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Petunt sibi concedi axem cęli torqueri motu concito.
orbẽ aut̃ terrae eẽ immobilẽ ut astruant aquas suꝑ
cȩlos ee non posse. quod oms eas uoluendo se axis effun¬
deret. Quasi uero ut concedã illis qđ postulant. & se¬
cundũ eoꝵ opiniones illis respondeã. Negare possint
in illa altitudine & ꝓfundo. & longitudinẽ eẽ & lati¬
tudinẽ. quã nemo potest cõprehendere. pisi is qui im¬
tudo in ipsa caeli altitudine. Sunt etiã ut de hisdicamꝰ
que scire possumus. pleraq edificia foris rotunda. intꝰ
quadracta. & foris quadrata. in tusrotunda. quibus
suꝑionx plana sint. in quib aqua herere soleat. Quae
tam̃ ideo dicimus: ut aduertant opiniones suasopinio¬¬
nibus ueri similiorib reuinci posse. & desinant tantũ
opusdĩ humanȩ oꝑationis & nr̃ae possibilitatis con¬
templatione metiri. Nos aut̃ scripturarũ seriem atq
ordinẽ sequimur. & opus contẽplatione estimamus
fiat inquit firmam̃tũ in mediũ aquae & sit discer¬

Expanded text:
Petunt sibi concedi axem coeli torqueri motu concito, orbem autem terrae esse immobilem; ut astruant aquas super coelos esse non posse, quod omnes eas volvendo se axis effunderet: quasi vero ut concedam illis quod postulant, et secundum eorum opiniones illis respondeam, negare possint in illa altitudine et profundo et longitudinem esse et latitudinem, quam nemo potest comprehendere, nisi is qui imtudo in ipsa coeli altitudine. Sunt etiam, ut de his dicamus quae scire possumus, pleraque aedificia foris rotunda, intus quadrata, et foris quadrata, intus rotunda, quibus superiora sunt plana, in quibus aqua haerere soleat. Quae tamen ideo dicimus, ut advertant opiniones suas opinionibus verisimilioribus revinci posse, et desinant tantum opus Dei, humanae operationis et nostrae possibilitatis contemplatione metiri. 10. Nos autem Scripturarum seriem atque ordinem sequimur, et opus contemplatione aestimamus Fiat, inquit, firmamentum in medio aquae, et sit discer
Abbreviated transcription (Latin):
alluuionũ. inuectio cõmeatuũ. quo sibi distantes
populi copulant᷑. quo prelioꝵ remouentur ꝑicula
quo barbaricus furor clauditur. Subsidiũ in
necessitatib. refugiũ inꝑiculis. gratia in uolup¬
tatib. salubritas ualitudinis. separatoꝵ coniunc¬
tio. itneris cõpendiũ. transfugiũ laborantiũ.
subsidiũ uectigaliũ.sterilitatis alim̃tũ. ex hoc
pluuia in t̾ras transfundit᷑. Siquidẽ de mari
aqua radiissolis hauritur. & qđ subtile cius est
rapitur. deinde quanto altius eleuat᷑. tantoma¬
gis &iã nubiũ obumbratione frigescit. & fit im¬
ber.qui non solũ terrenã temꝑat siccitatẽ. sed
etiã ieiunia arua fecundat: Quidenumerem
insulas quasuelut monilia plerũq pretexit.
Inquib hi quise abdicant in tẽꝑantiȩ sęcularis

Expanded text:
alluvionum, invectio commeatuum, quo sibi distantes alluvionum, invectio commeatuum, quo sibi distantes populi copulantur, quo praeliorum removentur pericula, quo barbaricus furor clauditur, subsidium in necessitatibus, refugium in periculis, gratia in voluptatibus, salubritas valetudinis, separatorum conjunctio, itineris compendium, transfugium laborantium, subsidium vectigalium, sterilitatis alimentum. Ex hoc pluvia in terras transfunditur; siquidem de mari aqua radiis solis hauritur, et quod subtile ejus est, rapitur: deinde quanto altius elevatur, tanto magis etiam nubium obumbratione frigescit, et imber fit qui non solum terrenam temperat siccitatem, sed etiam jejuna arva fecundat. Quid enumerem insulas, quas velut monilia plerumque praetexit, in quibus ii qui se abdicant intemperantiae saecularis
Abbreviated transcription (Latin):
supp&ere uel auctoritas. Multa enĩ nonotiose
a septuaginta uiris hebraicȩ ueritati addita
& ad iuncta cõperimus. Uidit ergo dsquia
bonũ mare. Et si pulchiax species huius elem̃ti. uel
cũ surgentib : albescit cumulis ac uerticib unda¬
rum. & cautesniuea rorant aspergine. uel cum
aequore crispanti cdem̃tiorib auris & blandose¬
rene tranquillitatis. purpurascentẽ prefert colo
rem. qui eminus spectantib frequenter offundit᷑.
quando non uiolentis fluctib uicina tunditlito¬
ra.sed uelut pacificis ambit & salutat amplexib.
quam dulcis sonus. quam iacundus fragor. qua
grata & consona resultatio: ego tam̃ non oculis
a estimatũ creaturȩ decorẽ arbitror. sed scđm ra
tũ Bonũ igit᷑ mare. primũ quia terras necessario
suffulcit humore. quib ꝑuenas quasdã occulte
sucũ quendã haud inutilẽ sub ministrat. Bonũ ma¬
re.tã quã hospitiũ fluuioꝵ. fonsimbriũ. delibatio

Expanded text:
subpetere uel auctoritas; multa enim non otiose subpetere uel auctoritas; multa enim non otiose a septuaginta uiris Hebraicae lectioni addita et adiuncta comperimus. uidit ergo deus quia bonum mare. etsi pulchra sit species huius elementi, uel cum surgentibus albescit cumulis ac uerticibus undarum et cautes niuea rorant aspargine uel cum aequore crispanti clementioribus auris etblando serenae tranquirem, qui eminus spectantibus frequenter offunditur, quando non violentis fluctibus vicina tundit littora, sed velut pacificis ambit et salutat amplexibus, quam dulcis sonus, quam jucundus fragor, quam grata et consona resultatio, ego tamen non oculis aestimatum creaturae decorem arbitror; sed secundumtum. Bonum igitur mare, primum quia terras necessario suffulcit humore, quibus per venas quasdam occulte succum quemdam haud inutilem subministrat. Bonum mare, tamquam hospitium fluviorum, fons imbrium, derivatio
Abbreviated transcription (Latin):
Ut aut̃ humida sit. aquarũ affi ntate sortit᷑
Ergo illud suũ. istudalienũ. Suũ qđ arida. alic¬
qđ humida. auctoritate copulae. Qđ primo
donauit. hoc tenuit. quia istud ex natura. illud
excausa. De principalib igit᷑ non exaccidentib.
terrȩ debuit ꝓpri&as definiri. ut scđm p̃roga¬
tiuam qualitatis eius. in formar&ur ñr̃a cog¬
nitio. Et uidit ds̃quia bonũ. Non p̃terimus.
quia aliqui nec in hebreo putant eẽ. Nec inceteris
in t̃pr&ationib: quia congregata est aqua
in collectionessuas. & paruit arida. Et uoca¬
uit dsaridã terrã. & collectiones aquarũ uoca¬
uit maria. Cũ enĩ dixerit ds̃. quia factũ est sic:
satis eẽ putant uocẽ oꝑ atoris acceleratȩ oꝑa¬
tionis indiciũ. Sed quia in aliis quoq creaturis.
hab& & difinitionẽ p̃ceptionis & rep&itũ oꝑ a¬
tionis uel indiciũ uel effectũ. ideo nos non puta¬
mus absurdũ. id quod ꝑhib&ur additũ. & iã¬
sic&eris int̃pr&ationib ħueritas doceatur

Expanded text:
ut autem umida sit, aquarum id adfinitate sortitur. ergo illud suum, istud alienum: suum, quod arida, alied umida. auctor itaque naturae quod primo donauit hoc tenuit, quia istud ex natura, illud ex causa. ex principalibus igitur, non ex accidentibus terrae debuit proprietas definiri, ut secundum praerogatiuam qualitatis eius informaretur nostra cognitio. Et uidit deus quia bonum. non praeterimus quia aliqui nec in Hebraeo putant esse nec in ceteris interpretationibus quia congregata est aqua in collectiones suas et apparuit arida. et uocauit deus aridam terram et collectiones aquarum uocauit maria. cum enim dixerit deus quia factum est sic, satis esse putant uocem operatoris ad celebratae operationis indicium. sed quia in aliis quoque creaturis habet et definitionem praeceptionis et repetitum operationis uel indicium uel effectum, ideo nos non putamus absurdum id quod perhibetur additum, etiamsi ceteris interpretibus uel ueritas doceatur
Abbreviated transcription (Latin):
illa seres depestunt uellera: q adusus sibi ꝓpͥos diuites uindi¬
carunt: unde & dñsait: Quid existis indesestũ uidere. hominẽ
Yspecies fest᷑ uario colore m̃tiri: Lepores ceste qđ de ꝓximo
facile cognouimꝰ hieme albescere. insuum colorẽ redire

Expanded text:
illa Seres depectunt uellera, quae ad usus sibi proprios diuites uindicarunt. unde et dominus ait: quid existis in desertum? uidere hominem  vario colore mentiri. Lepores certe, quod de proximo facile cognovimus, hyeme albescere, aestate in suum colorem redire
Abbreviated transcription (Latin):
ad surgamꝰ ipsi deꝓfundo maris. & aliqͦn tũlũ sermo nr̃ emergat. atq
ad suꝑiora sesubrigat: Spectemꝰ eaꝙ: uͣ sitata multa & plena ͭ gr̃ȩ. qͦ mͦ

Expanded text:
assurgamus ipsi de profundo maris, et aliquantulum sermo noster emergat, atque ad superiora se subrigat: spectemus ea quae usitata multis, et plena sint
Abbreviated transcription (Latin):
Rana horrens in paludib. decorẽ in aqͥs. om̃ib ferȩ p̃stat ali¬
m̃tis: plura siqͥs uult cognoscere. adiũsis locoꝵ piscatorib
qua ẽrat: Nemo enĩ potest omĩa c̃p̃hendere Canes sane & in
maricaue. qͦs & meccła molestos ẽẽ & cauendos apłs doc& do¬
cens Cau&e canes. cauete malos oꝑarios: Mustelȩ grauis int̾ris
odor inaqͥs suauis: t̃rena senouit uindista fetoris ulcisci. hȩc non
minorẽ hab& grãm capta quã libera: Neq in honoratũ nr̃a ꝓse¬
cutione timalle di mittã. cui a flore nom̃ in oleuit. seuticiniunda
te fluminis. seu am.eni athesis unda nutrierit: E. los est deniq¬
ut sermo testat᷑. qͥ ui deeo ꝙ grã redol& suauitatis dictũ facit piscẽ

Expanded text:
rana horrens in paludibus, decora in aquis omnibus fere praestat alirana horrens in paludibus, decora in aquis omnibus fere praestat alimentis. plura si qui stultus cognoscere, a diuersis locorum piscatoribus quaerat; nemo enim potest omnia conprehendere. canes sane et in mari caue, quos et in ecclesia molestos esse et cauendos apostolus docet dicens: cauete canes, cauete malos operarios. mustelae grauis in terris odor, in aquis seruari. terrena se nouit uindicta faetoris ulcisci, haec non minorem habet gratiam capta quam libera. neque te inhonoratum nostra prosecutione, thymalle, dimittam, cui a flore nomen inoleuit. seu Ticini unda te fluminis seu amoeni Athesis unda nutrierit, flos es. denique sermo testatior quod de eo qui gratam redoluit suauitatem dictum facete s
Abbreviated transcription (Latin):
pisciũ genera ł minutoꝵ ł & iã maximoꝵ sepias. polippodes.
litostrustas. carabos. cancros. & in his innumerabilia sui generis:
Q uiddicã genera serpentiũ. dracones. murenas. anguillas. nec p̃ter¬
mit tã scorpiones. ranas. studines. auistalas qͦq & canes maritimos.
uitulosmarinos. ca&e in mania. delfinas. focas. leones: qͥd ad texam¬
& iã merulas. t̾dos. pauos qͦq quoꝵ &iã calores in auib uidemus
ex pressos. ut nigrimeruli. pauidiuerso colore. Dorsa & colla pictist
Turdialbo uarũ. & cetera quoꝵ sibi t̃̾rȩ species & nomina uindicart̃:
Nãpͥusĩmariista creꝑunt diuersisq fluminib: siqͥdẽ aqͣpͥorani¬
maꝵ uiuentiũ reptilia. diuino nutu imꝑata ꝓdũx: ad dͥ hane gr̃am
atq ifipsis anguis sine ueneno in aqͥs. leo t̃ribilis it̃ris : Dulcis in
fludtib: M urena quã fer̃ aliqͥd habere. noxiũ. ẽsca p̃tiosior est:

Expanded text:
piscium genera vel minutorum, vel etiam maximorum, sepias, polypos, piscium genera vel minutorum, vel etiam maximorum, sepias, polypos, lithostracos, carabos, cancros, et in his innumerabilia 81 sui generis. Quid dicam genera serpentium, dracones, muraenas, anguillas? Nec praetermittam scorpios, ranas, testudines, mustelas quoque et canes maritimos, vitulos marinos, cetiam merulas, turdos, panos quoque, quorum etiam colores in auibus uidemus expressos, ut nigrae merulae, paui uerso colore dorsa et colla depicti sint, turdi aluo uarii, et cetera. quorum sibi terrae et species et nomina uindicarunt? nam prius in mari ista coeperunt serpentis fluminibus, siquidem aqua prior animarum uiuentium reptilia diuiatque ipsi angues sine ueneno. leo donauerit in terris, dulcis in fluctibus. muraena. quam ferunt aliquid habere noxium, esca pretiosior est.
Abbreviated transcription (Latin):
dorsa aquaꝵ. Unde & dauit ait: hocmare magnũ & spatiosum.
illic reptilia quoꝵ ñ est numerus Quin&iã cũ pleraq pedes
ut st̃ focae. cor codrilli. eqͥfluuiales qͦs ippopotamos uocant. eo qđ
higenerent᷑ nilo flumine: tam̃ cũ inalto aquaꝵ ft ñãbulant sed
natant: nec uestigio utunt̾ pedũ ad incedendũ. sedtaquã remo ad
reptandũ: Siqͥde & nauis asta remis labit᷑. & aqͥs sulcat carina:
Producant aq: reptilia dĩx dñs breuis sermo. seduehemens & late
patens. cõmunẽ minimis & maximis nat̾ã infundit Eodẽ mom̃to
pducit᷑ ba lena qͦrana eiꝰdẽ ui oꝑationis innascit᷑ Uonlaborat in
maximis ds̃ ñ fastidit inminimis: nec doluit nat᷑a pasturiens delfi¬
nas. sic̃ ñ doluit cũ exiguos murices docleasq ꝓducer&: Ad ueste
õhomo. qͣntũ plura inmari. quã int̾ris sint: Numera sipotes om̃a

Expanded text:
dorsa aquarum. unde et Dauid dixit: hoc mare magnum et uirtutum; dorsa aquarum. unde et Dauid dixit: hoc mare magnum et uirtutum; illic reptilia, quorum non est numerus. quin etiam cum pleraque pedes ut sunt phocae, crocodilli, equi tribuit, quos hippopotamos uocant eo quod ii generentur Nilo in solent, tamen cum in alto aquarum sunt, non ambulant, sed natant nec uestigio praeuaricator pedis ad incedendum, sed tamquam remo ad reptandum, siquidem et nauis acta remis labitur et aquas sulcat canna. Producant aquae reptilia dixit dominus. breuis sermo, sed uehemens et late patens communem minimis et maximis naturam infundit. eodem momento producitur quine, quo rana eiusdem ui operationis innascitur. nmaximis Deus, non fastidit in minimis. Nec doluit natura parturiens delphinas; sicut non doluit, cum exiguos murices cochleasque produceret. Adverte, o homo, quanto plura in mari quam in terris sint. Numera si potes, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiȩ: ut dicat. uiuo aut̃ iã ñ ego: uiuit aut̃ in ie xp̃c: Beata plane
ꝙ: tantũ insigne meruisti: unde te ñ tuis neo menis sedtẏ poeccłẽ
beatã dixerĩ: IN illis enĩ seruis. in hoc diligeris Quã ridiculũ autem.
ꝙ te plerũq credunt homines magicis carminib posse deduci:
Aniles istȩ fabulȩ acuulgiopimones Quis eñ opus dĩtanto mi¬
nisterio deputatũ arbitr& chaldeis suꝑstitionib. posse tẽptariꝰ
lambunt t̃rã pisces aqͦrũ. & exea sibi p̃dã reqͥrt̃ Cũ lices qͦq & ranun-¬
culi circa genitales strepunt paludes. & ipsȩ audierunt dñi
mandatũ dicentis. Producant aquȩ reptilia animaꝵ uiuentium
S cmus reptilia dicigenera serpentiũ. eo ꝙ suprat̾rã repant
Sed multomagis om̃e ꝙ natat. reptandi hab& łspeciẽ Inat̾am.
cũ suprauinatant repunt. toto corpore ꝙ trahunt̃ suꝑq: dam

Expanded text:
iustitiae, ut dicat: uiuo autem iam non ego, uiuit autem in me Christus. beata plane, iustitiae, ut dicat: uiuo autem iam non ego, uiuit autem in me Christus. beata plane, quae tantum insigne meruisti! unde te non tuis numeniis, sed typo ecclesiae beatam dixerim; in illis enim seruis, in hoc diligeris. quam ridiculum autem quod te plerumque credunt homines magicis carminibus posse deduci. aniles istae fabulae ac uulgi opiniones. quis enim opus dei tanto ministerio deputatum arbitretur Chaldaeicis superstitionibus posse temptari Lambunt terram pisces aquarum, et ex ea sibi praedam requirunt. Culices quoque et ranunculi circa genitales strepunt paludes, et ipsae audierunt Domini mandatum dicentis: Producant aquae reptilia animarum viventium. 4. Scimus reptilia dici genera serpentum, eo quod super terram repant: sed multo magis omne quod natat, reptandi habet vel speciem, vel cum supra innatant, repunt toto corpore, quod trahunt super
Abbreviated transcription (Latin):
ut in pler& omã: Itaq quiex inanitus uenerat. deplenitudine sua apłos¬
Ad impleuit: Vnde unꝰ exhis dĩc. Nã deplenitudine eiꝰ nos om̃s accepim:
Ergo ad nuntiauit luna misteriũ xp̃i ñ mediocris. q: typũ hab& dilestȩ¬
Aeccłẽ Quod significat ꝓpheca dicens. ori&̾ indieb eiꝰ iustitia. & habun¬
dantia pacis. donec extollat᷑ luna Et incanticis dñs desua sponsa ait:
Quȩ nã: hȩc ꝓspiciens tãquã diluculo. spetiosa sic luna elesta ut sol: Et me
in luminans dĩc: nox p̃cessit. dies aut̃ ad ꝓpinquauit. Pulchrȩ ait
ostus freq̃nt̃ sub defectib suis creuit: Ethis meruit ampliari. dum
ꝑ secutionib minuit᷑. & c̃fessoꝵ mastyriiscoronat᷑: HAec est ueraluna:
q̃ defr̃issuiluce ꝑp&ua lum̃ sibi in mostalis & gr̃ȩ̃ niutuat᷑. Fulg&
enĩ eccła ñ suo sed xp̃i lumine. & splendorẽ sibi arcessit desole

Expanded text:
ut impleret omnia. itaque qui exinanitus aduenerat a plenitudine sua apostolut impleret omnia. itaque qui exinanitus aduenerat a plenitudine sua apostolos impleuit. unde unus ex his dicit: nam de plenitudine eius nos omnes accepimus. ergo annuntiauit luna mysterium Christi. non mediocris in qua sesiae, quod significat Propheta dicens: orietur in diebus ejus justitia, et abundantia pacis, donec tollatur luna . Et in Canticis Dominus de sua sponsa ait: Quaenam est haec prospiciens tamquam diluculum, speciosa sicut luna, electa ut sol ? Et meilluminans dicit: Nox praecessit, dies autem appropinquavit . Pulchre ait, ortus frequentes: sed defectibus suis crevit, et his meruit ampliari, dum persecutionibus minuitur et confessorum martyriis coronatur. Haec est vera luna, quae de fratris sui luce perpetua lumen sibi immortalitatis et gratiae mutuatur. Fulget enim ecclesia non suo, sed Christi lumine et splendorem sibi arcessit de sole
Abbreviated transcription (Latin):
testis ĩcelo fidelis: Aliud÷ enĩ fungiministerio. Aliud circũ ferriinge¬
nio & sensus infirmitate fixã ñ habere sententiã : L unaꝓte laborat.
& ꝓpt̃ uoluntatẽ dĩ subdita est Uanitatienĩ creat̾a subiesta est
non sponte sed ꝓpt̃ eũ qͥ sub iecit inspe: Illa gͦ ñ sponte mutatur.
tusponte mutaris: illa c̃gemiscit & conpasturit insuã igͣtionẽ. tu
intellegis & gratularis freq̃nt̃: illa tuã redẽptionẽ freq̃nt̃ ex spectat
ut a cõ muni totius creature seruitio liber&̾. tu& tuae redẽptioni & illius¬
liberati ad fer sinpedim̃tũ : Tuae gͦ ñsuȩ stultitiȩ est. quoddũ tu expecta
Aestimare. sedmñtis uiuacitate: minuit᷑ luna. ut elem̃ta repleat. Hoc est uere
grande misteriũ: Donauit hoc ei qͥ omib donauit grãm. ex inaͣuit eam
ut repleat. Qui&iam se ex inauit ut om̃s repler&: ex inauit enĩ se ut descen¬
der& nob̃. descendit nob̃. ut ascender& om̃ib: Ascendit enĩ inqd suꝑcelos.

Expanded text:
num manet et testis in caelo fidelis; aliud est enim fungi ministerio, aliud circumferri ingenio et sensus infirmitate fixam non habere sententiam. luna pro te laborat et propter uoluntatem dei subdita est; uanitati enim creatura subiecta est non sponte, sed propter eum qui subiecit in spe. illa tu sponte mutaris. Illa congemiscit et comparturit in sua mutatione: tu non intelligis, et gratularis frequenter. Illa tuam redemptionem frequenter exspectat, ut a colibertati adfers inpedimentum. tuae ergo, non suae stultitiae est, quod dum tu expectaraestimare, sed mentis uiuacitate. minuitur luna, ut elementa repleat. hoc est ergo grande mysterium. donauit hoc ei qui omnibus donauit gratiam. exinaniuit eam, ut repleat, qui etiam se exinaniuit, ut omnis repleret; uniuersitatis enim se, ut descenderet nobis, descendit nobis, ut ascenderet omnibus; ascendit enim inquit super caelos,
Abbreviated transcription (Latin):
dum eẽ orbẽ illũ celi. cuius in medio terra sit. & in illo
circuitu aquã stare non posse. qđ necesse ẽ. defluat &¬
labatur. cũ desuꝑiorib ad inferionx decursusẽ: Quomͦ
enĩ aqua suꝑ orbẽ stare ut aiunt potest. cũ orbisipse uol¬
uatur : Haec ẽ. illa uersutia dialecticȩ . Da mihi. unde
tibi respondeã. Quod si non detur. nullũ uerbũ refert᷑:

Expanded text:
dum esse orbem illum caeli, cuius in medio terra sit, et in illo circuitu aquam stare non posse, quod necesse est defluat et labatur, cum de superioribus ad inferiora decursus est. quomodo enim aqua super orbem stare ut aiunt potest, cum orbis ipse uoluatur? haec est illa uersutia dialecticae. da mihi unde tibi respondeam. quod si non detur, nullum uerbum refert
Abbreviated transcription (Latin):
lus. aqua eẽ possit in tellegi. quae uel supra cȩlũ est
uel de illo suꝑiori loco in terrã largo frequenter
imbre demittit᷑. Quȩ plurib colligere possumus.
si quid ad edificationẽ ecłae ista ꝓficere uiderimus.
Sed quia hisoccupari in fructuosũ negotiũ est: ad
illa magis in tendamus animũ. in quib uitȩ sit ꝓfec¬
tusȩternae. Dequalitate igitur & substantia caeli.
satis est ea promere quae inisaiae scripturis repperimꝰ
qui medioerib & usitatis sermonib qualitatẽ nat᷑ȩ

Expanded text:
lus, aqua esse possit intellegi, quae uel supra caelum est lus, aqua esse possit intellegi, quae uel supra caelum est uel de illo superiore loco in terram largo frequenter imbre demittitur. quae pluribus colligere possemus, si quid ad aedificationem ecclesiae ista proficere uideremus. sed quia his occupari infructuosum negotium est, ad illa magis intendamus animum in quibus uitae sit profectus aeternae. De qualitate igitur et substantia caeli satis est ea promere quae in Esaiae scriptis repperimus, qui mediocribus et usitatis sermonibus qualitatem nat
Abbreviated transcription (Latin):
currit. & eius arbitrio resoluuntur In principioitaq
temporis cȩlũ & ternẽ ds̃ fecit Tempusenĩ abhoc
mundo non ante mundũ. diesaut̃ tẽporis portio ẽ.
non principium. Et quã quã lectionis serie possimus
astruere. qđ primo diẽ fecerit dñs & noctẽ. quae sunt
uices temporũ. & scđo die. firmamentũ fecerit. quo
discreuit aquã quae sub caelo est. & aquã quȩ suꝑcelũ.
tam̃ satis est ad presentẽ assertionẽ. qđ in principio
celũ fecerit. Unde prerogatiua generationis. Qi
causa & terrã fecerit. in qua e& generationis substan¬
tia. In hisenĩ quattuor illa elementa ereata sunt
ex quib generant᷑ om̃a ista quae mundi sunt. Flem̃¬
ta aut̃ quattuor. aer. ignis. aqua. & terra. quae
in omib sibimixta sunt. Siquidẽ & in terra reperies¬
ignem: qui exlapidib & ferro frequent̃ excutitur:
& in celo cũ sit ignitus. & micans fulgentib stellispo¬

Expanded text:
currit et eius arbitrio resoluuntur. I In principio itaque currit et eius arbitrio resoluuntur. I In principio itaque temporis caelum et terram deus fecit. tempus enim ab hoc mundo, uonlion ante mundum, dies autem temporis portio est, non principium. et quamquam lectionis serie possimus astruere quod primo diem fecerit dominus et noctem, quae sunt uices temporum, et secundo die firmamentum fecerit, quo discreuit aquam quae sub caelo est et aquam quae super caelum, tamen scoelum fecerit, unde praerogativa generationis et causa; et terram fecerit, in qua esset generationis substantia. In his enim quatuor illa elementa creata sunt, ex quibus generantur omnia ista quae mundi sunt. Elementa autem quatuor, aer, ignis, aqua, et terra, quae in omnibus sibi mixta sunt. Siquidem et in terra ignem reperies, qui ex lapidibus et ferro frequenter excutitur; et in coelo, cum sit ignitus et micans fulgentib
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃a inquit ꝑ ipsũ. & in ipsum creata sunt. Quid est
in ipsum creata: Quia ipse est heres patrii. eoquodi
apatre in ipsum transicrit hereditas. sic̃ pat̃ dic. Posec
ame & dabo tibigentes heres ut tuã. Quac t̾am̃
heredias stto uansiuit in filiũ. & in patrẽ reuertit᷑
a filio E gregie itaq apłs & hoc loco filiũ dix̃ auctorẽ
omniũ. & maiestate sua continentẽ omã. & ad roma.¬
nos depatre ait. Quo ex ipso & ꝑ ipsũ & in ipso sunt
om̃a. Exipso principiũ & origo substantiȩ uniuersoꝵ
id est ex uoluntate eiꝰ & potestate. Oma enĩ ex eius
uoluntate coeꝑunt. quia unusds̃ pat̃ ex quo omnia
Et enĩ tamquã ex suo fec̃. qui unde uoluit fec̃. Pipsũ
continuatio. in ipsum finis. Exipso ergo inateria per
ipsum oꝑatio. quae ligauit atq construx̃ uniuersa
in ipsum. quia & quã diuuult om̃a eiusuirtute ma¬
nent atq consistunt. & finis eoꝵ indĩ uoluntatẽ re¬

Expanded text:
omnia inquit per ipsum et in ipsum creata sunt. quid est omnia inquit per ipsum et in ipsum creata sunt. quid est in ipsum creata? quia ipse est heres patris, eo quod a patre in ipsum transierit hereditas, sicut pater dicit: posce a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam. quae tamen hereditas a patre transiuit in filium et in patrem reuertit a filio. egregie itaque apostolus et hoc loco filium dixit auctorem omnium et maiestate sua continentem omnia et ad Romanos de patre ait: quoniam ex ipso et per ipsum et in ipsum omnia. ex ipso principium et origo substantiae uniuersorum, id est ex uoluntate eius et potestate — omnia enim ex eius uoluntate coeperunt, quia unus deus pater, ex quo omnia; etenim tamquam ex suo fecit, qui unde uoluit fecit, — per ipsum continuatio, finis in ipsum. ex ipso ergo materia, per ipsum operatio, quae ligauit atque constrinxit uniuersa, in ipsum, quia et quamdiu uult omnia eius uirtute manent atque consistunt et finis eorum in dei uoluntatem re
Abbreviated transcription (Latin):
ate arbitra. Pulchre ait moyses. quia ds̃ fec̃ caclũ
& terrã. Non dix̃ quia sub eẽ fecit. Non dix̃ quia
ausã mundo ut ess& p̃buit. sed fecit quasibonus qđ
mbne cẽ poterat. ubi corpus nonerat. cũ in corporc̃i
dĩ corporea adumbratio eẽ non possit : Quomodo etiã
in corporei luminis splendor possit ce corporeus: Sed
siquȩris splendorẽ dĩ. filius ẽ imago dĩ inuisibilis. Quał
ergo ds̃. talis est imago. Inuisibilis ds̃. etiã imago inuisi¬
bilis. Est enĩ splendor paternȩ głãȩ. atq eiꝰ imago sub¬
est ergo mundus. & coepit ee qui nonerat. uerbũ aut̃
dĩ in principio erat. & erat semꝑ. Sed etiã angeli. domi¬
nationes. & potestates. & si aliquando coeꝑunt. erant
tam̃ iam quando hic mundus est factus. Om̃a namq
creata & condita sunt uisibilia & in uisibilia. siue sedes
siue dominationes. siue principatus. siue potestates.

Expanded text:
tate arbitra. pulchre ergo aitMoysesquia fecit deus caelum tate arbitra. pulchre ergo aitMoysesquia fecit deus caelum et terram. non dixit quia subesse fecit, non dixit quia causam mundo ut esset praebuit, sed fecit quasi bonus quod umbra esse poterat, ubi corpus non erat, cum incorporei dei corporea adumbratio esse non potest? quomodo etiam incorporei luminis t splendor possit esse corporeus? sed si quaeris splendorem dei, filius est imago dei inuisibilis. qualis ergo deus, talis et imago. inuisibilis deus, etiam imago inuisibilis; est enim splendor gloriae paternae atque eius imago subram. et factus est ergo mundus et coepit esse qui non erat; uerbum autem dei in principio erat et erat semper. sed etiam angeli, dominationes et potestates etsi aliquando coeperunt, erant tamen iam, quando hic mundus est factus. omnia namque creata et condita sunt, uisibilia et inuisibilia, siue sedes siue dominationes sine principatus siue potestates,
Abbreviated transcription (Latin):
fuit nec remansit spectantib uel audientib. alia e
teoreticȩ quae uigorẽ mentis exerceant. aliȩ huius.¬
modi. ut cessante quoq oꝑationis officio. oꝑismunus
apareat. ut edificatio atq textunx. quae etiã tacente
artifice peritiã eius ostendant. ut oꝑatori oꝑissui
testimoniũ suffragetur. similit᷑ hic mundus diuinae¬
maustatis in signe est. ut ꝑ ipsum dĩ sapientia mani¬
fest&ur. Quem uiciu srheta simul & ad inuisibi¬
lia oculos mentis attollens. ait. Quã. iagnificata sunt
oꝑ a tua dñe. om̃a insapientia fecisti. Nec utique
otiose factũ legimus: quia gentiles pleriq qui coet̃nũ
dõ mundũ uolunt eẽ. quasi adumbrationẽ uirtutis
diuinae asserunt. etiã sua sponte subsistere. Et quãui
causam eius dm̃ eẽ fateant᷑. causa tam̃ factũ uolunt
non ex uoluntate & dispositione sua. sed ita ut causa
umbre corpusest. Adher& enĩ umbra corpori. &
fulgor lumini. naturali magis socictate quã uolun¬

Expanded text:
fuit nec remansit spectantibus uel audientibus —, aliae consultius, quae uigorem mentis exerceant, aliae huiusmodi, ut cessante quoque operationis officio operis munus adpareat, ut aedificatio atque textura, quae etiam tacente artifice peritiam eius ostendant, ut operatori operis sui testimonium suffragetur: similiter etiam hic mundus diuinaiestatis insigne est, ut per ipsum dei sapientia manifestetur. quem uidens propheta simul et ad inuisibilia oculos mentis adtollens ait: quam magnificata sunt opera tua, domine! omnia in sapientia fecisti. Nec otiose utique factum legimus quia gentiles plerique, qui coaeternum deo mundum uolunt esse quasi adumbrationem uirtutis diuinae, adserunt etiam sua sponte subsistere. et quamuis causam eius deum esse fateantur, causam tamen factum uolunt non ex uoluntate et dispositione sua, sed ita ut causa umbrae corpus est, adhaeret enim umbra corpori et fulgur lumini naturali magis societate quam uolun
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a uoluntate ꝓdeunt. delicta iuuentutis. & in¬
rationabiles passiones corporis. Quorũ igit᷑ nossumꝰ
dnĩ. horũ principia extrinsecus non requiramus. nec
deriuemꝰ in alios. sed agnoscamus ea. quae ꝓprienrã
sunt. Quod enĩ possumus facere sinolumus. huius
electionẽ mali. nobis potius debemus quã aliis ascribe
Ideo &iã in iudicus istis uoluntarios reos. pon ex neces¬
sitate cõpulsos culpa stringit. poena condempnat

Expanded text:
nostra voluntate prodeunt, delicta juventutis, et irnostra voluntate prodeunt, delicta juventutis, et irrationabiles passiones corporis. Quorum igitur nos sumus domini, horum principia extrinsecus non requiramus; nec derivemus in alios, sed agnoscamus ea quae proprie nostra sunt. Quod enim possumus non facere si nolumus, hujus electionem mali nobis potius debemus, quam aliis ascribere. Ideo etiam in judiciis istius mundi voluntarios reos, non ex necessitate compulsos, culpa constringit, poena condemnat
Abbreviated transcription (Latin):
tioribus aut in dignatione. aut cupiditatib: quae
nos innexos uelud quibusdã r&ibus tenent̃. Et certe
innobis est moderari studia. cohibere iracundiam.
coercere cupiditates. in nobis est etiã indulgere lux¬
uriaeadolere libidines. in flãmare iracundiam.
uel inam flãmanti aurẽ accõmodare. eleuari
magis in suꝑbiã. effundi in seuitiã quã reprimi humi¬
litate. diligere mansu& udinẽ. Quid naturã accusas
ohomo: Hab& illa uelud impedim̃ta quaedã. senec¬
tutẽ & infirmitatẽ : sed senectus ipsa in bonis moribus
dulcior. in consiliis utilior. ad constantiã sub eundae
mortis paratͥor. ad reprimendas libidines fortior:
in firmitas quoq corporis. sobrictas mentis est. Unde
ait apłs. Cũ in firmor. tunc potenssum. Itaq non in
uirtutib: sed in infirmitatib gloriabat᷑. Responsũ
quoq diuinũ. refulsit oraculo salutari. quia uirtus
in infirmitate consumatur: Illa cauenda. quae ex

Expanded text:
tioribus, aut indignatione, aut cupiditatibus, quae tioribus, aut indignatione, aut cupiditatibus, quae nos innexos velut quibusdam retibus tenent. Et certe in nobis est moderari studia, cohibere iracundiam, coercere cupiditates: in nobis est etiam indulgere luxuriae, adolere libidines, inflammare iracundiam, vel inflammanti aurem accommodare, elevari magis superbia, effundi in saevitiam, quam reprimi humilitate, diligere mansuetudinem. Quid naturam accusas, o homo? Habet illa velut impedimenta quaedam, senectutem et infirmitatem. Sed senectus ipsa in bonis moribus dulcior, in consiliis utilior, ad constantiam subeundae mortis paratior, ad reprimendas libidines fortior. Infirmitas quoque corporis, sobrietas mentis est. Unde ait Apostolus: Cum infirmor, tunc potens sum . Itaque non in virtutibus, sed infirmitatibus gloriabatur. Responsum quoque divinum refulsit oraculo salutari; quia virtus in infirmitate consummatur. Illa cavenda , quae ex