comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ luuinẽ ꝑfruant᷑. Cui respondit
dñs. Uid eant magis & confundant᷑. uel
telus popłi uł telantes popłi: & ignis
ȩ qͥ eorũ corda excruciet: qͦd talẽ dñm
ꝑdiderunt. Potest hoc & suꝑ iudȩis in¬
Cumq eũ uiderint atq cognouerint.
quẽ patibulo confixerunt: confundent᷑
Tunc ineruditus popłs & nesciens legem
dĩ. zeli stimulis incitabit᷑ quando uide¬
rit nationes in suũ successisse locũ: & ig¬
ne pęnitudinis arserit. siue dolore sup¬
plicii. quando audierit illud qͦd serip¬
tũ est. Ite in ignẽ ȩternũ: qui p̃paratus
est diabolo & angelis eiꝰ Dñe dabis pa¬
cẽ nob̾: om̃ia enĩ oꝑatus es nobis. Lxx.
Dñe ds̃ nr̃ pacẽda nob̾: oña enĩ reddi¬
disti nob̾. Notandũ. qđ postquã nob̾
oꝑa nr̃a reddiderit. pacẽ daturus sit .¬
& quomͦ exponat causas cur postulet
pacẽ. Pro cunctis enĩ oꝑib quȩ oꝑati
sunt suꝑ terrã dicunt se sustinuisse tor¬

Expanded text:
Cui respondit Dominus: Videant magis et confundantur, vel zelus populi, vel zelantes populi, et ignis ae, qui eorum corda excruciet, quod talem Dominum perdiderunt. Potest hoc et super Judaeis incumque viderint eum atque cognoverint, quem patibulo affixerant, confundentur. Tunc ineruditus populus et nesciens legem Dei, zeli stimulis incitabitur, quando viderit nationes in suum successisse locum, et igne poenitudinis arserit, sive dolore supplicii, quando audierit illud quod scriptum est: Ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo, et angelis ejus . Domine, dabis pacem nobis: omnia enim opera Domine Deus noster, pacem da nobis: omnia enim reddidisti nobis. Notandum quod postquam nobis opera nostra reddiderit, pacem daturus sit, et quomodo exponat causas, cur postulet pacem. Pro cunctis enim operibus quae operati sunt super terram, dicunt se sustinuisse tor
Abbreviated transcription (Latin):
ritas enĩ negligentie: contemptũ parat.
Dñe in angustia requisier̃ te. In tribu¬
latione murmuris : doctrina tua eis.
lxxx. Dñe in tribulatione recordatus sũ
tui: tribulatione parua doctrina tua
nobis. Quia indulgens sepe contemptꝰ
es nec glorificatus. sed e contrario omnes
te eos. ut in angustia te requirant. & in
tribulatione murmuris doctrina tu¬
orũ sit eis: quando tantũ eis malorum
pondus incumbet ut nec clamare qͥdẽ
audeant confident̃: sed dolorẽ suum
silentio deuorent. luxta lxxx. in tribu¬
latione ꝓpħa dñi recordat᷑: iuxta illud
qͦd in psalmo dicit᷑. In tribulatione in¬
uocaui dñm: & exaudiuit me in latitudi¬
ne. &in alio loco. Ad dñm cũ tribula¬
rer. clamaui & exaudiuit me. Unde &¬
apłs loquit᷑. Tribulam᷑: sed ñ coangu¬
stiamur. ꝑsecutionẽ patim᷑ : & ñ dere¬
linquim᷑. &in alio loco. Non sunt condi¬
gne passiones huiꝰ temporis: ad futurã
głam quȩ reuelabit᷑ in nobis. Si autẽ

Expanded text:
 negligentia contemptum parit. Domine, in angustia requisierunt te, in tribulatione murmuris doctrina tua eis. LXX: Domine, in tribulatione recordatus sum tui, in tribulatione parva doctrina tua nobis. Quia indulgens saepe contemptus es, nec glorificatus; sed e contrario omnes te eos, ut in angustia te requirant, et in tribulatione murmuris doctrina tua sit eis: quando tantum eis malorum pondus incumbet, ut ne clamare quidem audeant confidenter, sed dolorem suum silentio devorent. Juxta LXX, in tribulatione Propheta Domini recordatur, juxta illud quod in psalmo dicitur: De tribulatione invocavi Dominum, et exaudivit me in latitudine . Et in alio loco: Ad Dominum cum tribularer clamavi, et exaudivit me . Unde Apostolus loquitur: Tribulamur, sed non angustiamur: persecutionem patimur, sed non derelinquimur . Et in alio loco: Non sunt condignae passiones hujus temporis ad venturam gloriam quae revelabitur in nobis . Si autem
Abbreviated transcription (Latin):
głam dñi: Rursũ ꝓpħa. Exaltet᷑ manꝰ
tua adꝑcutiendũ. & ñ uideant głam
tuã: quã non merent᷑ aspicere. Ad qͦd
dñs. Uideant magis & confundantur.
surgant in gła. sed contere om̃em me¬
moriã eorũ. Causasq reddit: cur eoscu¬
piat interire. Indulsisti genti dñe : in¬
dulsisti genti. Nunqͥd glorificatus es:
& est sensus. Sepe misertus es gentibus

Expanded text:
Domini. Rursum Propheta: Exaltetur manus Domini. Rursum Propheta: Exaltetur manus tua ad percutiendum, et non videant gloriam tuam, quam non merentur aspicere. Ad quod Dominus: Videant magis et confundantur. surgant in gloria, sed contere omnem memoriam eorum. Causasque reddit, cur eos cupiat interire. Indulsisti genti, Domine, indulsisti genti, numquid glorificatus es? Et est sensus: Saepe misertus es gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
stulerint: cũ hisdẽ tribus literis. ⁊ai.
& caph. & res. utrũq scribat᷑ apud he¬
breos. Sed quando memoriale dicim:
legit᷑ tachar: quando masculũ rochor.
& hac uerbi ambiguitate deceptum
arbitrant᷑ saul: quando pugnauit contͣ
amalech. & interfec̃ om̃e masculinũ eoꝵ.
Dño enĩ p̃cipiente. ut deleret omnẽ me¬
moriã amalech sub cęlo: ille ꝓmemoria
non tam errore quã p̃ductus cupidine
masculos interp̃tatus ÷. nesciens illud apłi:
nolite errare ds̃ non irridet᷑. Indulxisti
dñe indulxisti genti. nunqͥd glorificatꝰ
es: Clongasti om̃s terminos terrȩ. lxx.
Adde eĩs mala dñe: ad de mala glorio
osi in terra st̃. malis duplicib opp̾man¬
tur. Porro uixta hebreos multo alter
est sensus: & priori disputationi congry
ens. Dixerat dñs: misereamur impio.
Propha responderat. & ubr ÷ iustitia tua
p̃sertim cũ tanta mala in scõs tuos oꝑa¬
tus sit: Ad qͦd dñs. & ñ uidebit inquit

Expanded text:
stulerunt, cum eisdem tribus litteris ZAI , stulerunt, cum eisdem tribus litteris ZAI , et CHAPH , et RES utrumque scribatur apud Hebraeos. Sed quando memoriale dicimus, legitur ZACHAR; quando masculum, ZOCHOR. Et hac verbi ambiguitate deceptum arbitrantur Saul, quando pugnavit contra Amalech et interfecit omne masculinum eorum . Deo enim praecipiente, ut deleret omnem memoriam Amalech sub coelo, ille pro memoria, non tam errore, quam praedae seductus cupidine, masculos interpretatus est, nesciens illud Apostoli: Nolite errare, Deus non irridetur . Indulsistine, indulsisti genti. Numquid glorificatus es? elongasti omnes terminos terrae. LXX: Adde eis mala, Domine, adde mala gloriososi in terra sunt, malis duplicibus opprimantur. Porro juxta Hebraeos multo aliter est sensus, ens. Dixerat Dominus: Misereamur impio. Propheta responderat: Et ubi est justitia tua? praesertim cum tanta mala in sanctos tuos operatus sit. Ad quod Dominus: Et non videbit, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt recipere animȩ sanitatẽ: usti disp¬
dentur & tollent᷑ a dño. & quicqͥd ro¬
bustũ in eis ÷ qͦd masculinũ uocat᷑ peni¬
tus auferet᷑. Unde & pharao ñ uult
interficere sexũ femineũ. qͥ ꝑse fragilis
est & facile interire potest: sed om̃e
masculinũ. Quodsi adultũ fuerit & in
uirilẽ etatẽ ꝑuenerit: difficult̃ occi¬
dit᷑. luxta siminachũ mortui ñ uiuifi¬
cabunt: quia peccato mortui. alios
uiuificare ñ possunt: nec pulchra lau
iuxta geneseos librũ appellantur ca¬
dentes. Uisitatq eos dñs : ut & mortuo¬
rũ. & gigantiũ om̃is deleatur memoria.
Solus enĩ est qͥ suscitat mortuos : de qͦ
dicit᷑. Sicut pat̾ suscitat mortuos &
uiuificat: sic & filius uiuificat quos
uult. Possumꝰ mortuos simulachra ap¬
pellare hominũ mortuorũ : & gigantes
demonũ qui simulachris eoꝵ assident.
Nec terrere nos debet quare lxx. mas¬
culũ. & cȩteri interp̃tes memoriã tran¬

Expanded text:
sunt recipere animae sanitatem, isti dispsunt recipere animae sanitatem, isti disperdentur et tollentur a Domino, et quidquid robustum est in eis, quod masculinum vocatur, penitus auferetur. Unde et Pharao non vult interficere sexum femineum, qui per se fragilis est et facile interire potest, sed omne masculinum, quod si adultum fuerit, et in virilem aetatem pervenerit, difficulter occiditur . Juxta Symmachum, mortui non vivificabunt, quia peccato mortui, alios vivificare non possunt, nec pulchra est juxta Geneseos librum appellantur cadentes. Visitatque eos Dominus, ut et mortuorum et gigantium omnis deleatur memoria. Solus enim est qui suscitat mortuos de quo dicitur: Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius vivificat quos vult . Possumus mortuos simulacra appellare hominum mortuorum, et gigantes daemones, qui simulacris eorum assident. Nec terrere nos debet, quare LXX masculum, et caeteri Interpretes memoriam tran
Abbreviated transcription (Latin):
appellant᷑ oꝑa mortua: quare ñ econ¬
trario uirtutes appellant᷑ oꝑa uiua :
Quodq sequit᷑. nec medici suscitabua:
sensus ꝑspicuus ÷. condemnari fabula ᷤᷤ
poetarũ. quȩ abesculapio iactant uir-¬
bium suscitatũ. Non solũ autẽ hoc
de mortuis. sed de om̃i infirmitate di¬
cendũ est. qͦd absq dĩ miscđia. nichil
medendi ars ualeat. Sed quomͦ nisi dr̃s
ȩdificauerit domũ. in uanũ laborauer̃
qui ȩdificant eã. nisi dñs custo dierit
ciuitatẽ. frustra uigilabit qͥ custodit
eã : sic nisi dñs languorẽ curauerit.
in uanũ laborant medici. qͥ cupiunt
sanare languentes. Nisi dñs custodierit
sanitatẽ: in uanũ custodiunt qui etiã
p̃cepta custodiendȩ salutis ꝓpriis ȩdu
libris. semꝑq dicendũ. ẽ. ñ solũ in cor¬
poris. sed etiã in animȩ sanitatib Bene¬
dic anima mea dño: qui sanat om̃s lan¬
guores tuos. Porro qui peccato mortui
ꝑseuerant. & nulla arte medicine pos¬

Expanded text:
ontrario virtutes appellentur opera viva? Quodque sequitur, Nec medici suscitabunt, sensus perspicuus est, condemnari fabulas poetarum, qui ab Aesculapio jactant Virbium suscitatum. Non solum autem hoc de mortuis, sed de omni infirmitate dicendum est, quod absque Dei misericordia nihil medendi ars valeat. Sed quomodo? Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam: Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilavit qui custodit eam . Sic nisi Dominus languorem curaverit, in vanum laborant medici qui cupiunt sanare languentes. Nisi Dominus custodierit sanitatem, in vanum custodiunt, qui etiam praecepta custodiendae salutis propriis edunt libris: semperque discendum est non solum in corporis, sed etiam in animae sanitate: Benedic, anima mea, Domino, qui sanat omnes languores tuos . Porro qui peccato mortui perseverant, et nulla arte medicinae pos
Abbreviated transcription (Latin):
compellit᷑: & quodã mõdo de sua sen¬
tentia cõmutari ut uisitet & inducat
iram suꝑ habitatores terrȩ de quibus
dicit᷑ in osee: Maledictio &e mendatiũ
& a dulteriũ & furtũ. effusa sunt suꝑ
habitatores terrȩ. & in apocalipsi ter¬
cio legimꝰ. Uȩ sũꝑ habitatores terrȩ.
Porro iusti licet uideant᷑ in terra: tam̃

Expanded text:
compellitur, et quodammodo de sua sencompellitur, et quodammodo de sua sententia commutari, ut visitet et inducat iram suam super habitatores terrae, de quibus dicitur in Osee: Maledictio et mendacium, et adulterium, et furtum effusa sunt super habitatores terrae . Et in Apocalypsi tertio legimus, Vae super habitatores terrae . Porro justi, lic
Abbreviated transcription (Latin):
dñs egrediet᷑ de loco suo ut uisitet mi¬
quitatẽ: habitatores terrȩ contra eũ.
Et reuelabit terra sanguinẽ suũ: & ñ
operiet ultra interfectos suos. Lxx.
Uade popłs m̃s. ingredere in cubicula
tua. claude ostium tuũ: abscondere
paululũ quantulũ. donec ꝑtranseat:
ira dñi. Ecce enĩ dñs de scõ inducet
iram suꝑ habitatores terrę. & reuela¬
bit terra sanguinẽ suũ: & ñ abscondet
ultra in t̾fec̃tos suos. Supra de scĩs dixe¬
rat resurgent mortui. & resurgent qͥ
in sepulchris sunt. ros enĩ ate sanitas
eorũ. ẽ : & econtrario de ipus derra
autẽ impiorũ cadet. nunc ad scõs lo¬
quit᷑. Quia uobis resurrectio reꝓmissa
est. donec in peccatores & impios dĩ ira
desȩiat: ingredimini in sepulchra
ur̃a. & abscondite uos. Breue enĩ tẽpꝰ
est: donec dĩ ꝑtranseat indignatio.
Si quidẽ egredit᷑ dñs de loco suo: qͥa
inisericors̃ & miserator dñs & clem̃tis¬
simus pat̾ filios negligentes ferire

Expanded text:
oco suo, ut visitet iniquitatem habitatoris terrae contra eum, et revelabit terra sanguinem suum, et non operiet ultra interfectos suos. LXX: Vade, populus meus, ingredere cubicula tua, claude ostium tuum: abscondere paululum quantulumcumque, donec pertranseat ira Domini. Ecce enim Dominus de sancto inducet iram super habitatores terrae, et revelabit terra sanguinem suum, et non abscondet ultra interfectos. Supra de Sanctis dixerat, Resurgent mortui, et resurgent qui in sepulcris sunt; ros enim a te sanitas eorum est: et e contrario de impiis, terra autem impiorum cadet; nunc ad sanctos loquitur, quia vobis resurrectio repromissa est, donec in peccatores et impios ira Dei desaeviat: ingredimini in sepulcra vestra, et abscondite vos, breve enim tempus est donec Dei pertranseat indignatio. Siquidem egreditur Dominus de loco suo, quia misericors et miserator Dominus, et clementissimus pater filios negligentes ferire
Abbreviated transcription (Latin):
eũ uelit dĩ ustitiã discere. Quia in terra
scõꝵ iniq gessit. & contra scõs tuos iugit̃
dimicauit : deb& sentire torm̃ta. Rursũq
dñs sententiã temperans: & ñ uideat in qͥt
siue ñ uidebit głam dñi. Estque sensus.
Sufficit ei ꝓunuiersa pęna: qđ me cũ sc̃is
meis ñ uidebit in maiestate regnantem.
Quidã impiũ hoc ÷ Resa. diabolũ intel¬
ligi uolunt: de qͦ in uno psalmo scribit᷑.
Increpasti gentes & periit impius: nom̃
eorũ delesti in ȩternũ. & in scłm scłi. Ini¬
mici defecer̃ frameȩ in finẽ: & ciuitates
destruxisti. Nos autẽ generalit̃ impiũ
uł peccatorẽ. uł ꝓeo qui dĩ cultũ ñ ha¬
bet accipiamꝰ. Iuxta .lxx. iubent᷑ habita

Expanded text:
eum velit Dei justitiam discere: quia in terra eum velit Dei justitiam discere: quia in terra sanctorum inique gessit, et contra sanctos tdebet sentire tormenta. Rursumque Dominus sententiam temperans, Et non videat, inquit, sive non videbit gloriam Domini. Estque sensus: sufficit ei pro universa poena, quod me cum sanctis meis non videbit in mea majestate regnantem. Quidam impium, hoc est, RESA , diabolum intelligi volunt, de quo in nono psalmo scribitur: Increpasti gentes, et periit impius: nomen eorum delesti in aeternum et in saeculum saeculi. Inimici defecerunt frameae in finem, et civitates eorum destruxisti . Nos autem generaliter impium ro peccatore, vel pro eo qui Dei cultum non habet, accipiamus. Juxta Septuaginta
Abbreviated transcription (Latin):
Tret̾ impius: ut ñ uideat głam dñi. Dicamꝰ
primũ iuxta hebraicũ. & si sensũ propħȩ
ualuerimꝰ exprimere: tunc ad lxx. int̃¬
p̃tes transeamꝰ. Quã diu ñ exerces iudicia
tua suꝑ terrã. & nec bonis bona. nec malis
retribuis mala: iustitia tua ods̃. ignorat᷑
tunc iustitia tua cognoscet᷑ in orbe terra¬
rũ. quȩ prius apud incredulos uidebat᷑
iniusta: ita ut unis scõꝵ quoq diceret.
mei autẽ pęne moti sunt pedes. pene ef¬
fusi sunt gressus mei: qm̃ zelatus sũ suꝑ
iniquis. pacẽ peccatorũ uidens. Ad quod
respondit dñs. Miseream᷑ impio. Qđ excep
tis lxx: om̃s similit̃ transtuler̃. Ꝙ÷ sen¬
sus. Magis impius miscdiam consequat᷑.¬
& discat clem̃tiam meã: sũ enĩ ipse salua¬
tor. Rursũq loquenti dño exꝑsona hu¬
manȩ impacientie: ꝓpħa respondit. Et
non discet iustitiã : Estq sensus. & quomͦ
poterit tuã nosse iustitiã. si tantũ clem̃¬
tiã fuerit exꝑtus : Redditq causas. qͣre

Expanded text:
r impius, ut non videat gloriam Domini. Dicamus primum juxta Hebraicum, et si sensum Prophetae voluerimus exprimere, tunc ad LXX Interpretes transeamus. Quamdiu non exerces judicia tua super terram, et nec bonis bona, nec malis retribuis mala, justitia tua, o Domine Deus,tunc justitia tua cognoscetur in orbe terrarum, quae prius apud incredulos videbatur injusta, ita ut unus sanctorum quoque diceret: Mei autem pene moli sunt pedes, pene effusi sunt gressus mei: quoniam zelatus sum super iniquis, pacem peccatorum videns . Ad quod respondit Dominus: Misereamur impio; quod excepta, omnes similiter transtulerunt. Et est sensus: magis impius misericordiam consequatur, et discat clementiam meam; dum etiam ipse salvatur. Rursumque loquenti Domino, ex persona humanae impatientiae Propheta respondit: Et non discet justitiam. Estque sensus: et quomodo poterit tuam nosse justitiam, si tantum clementiam fuerit expertus? Redditque causas, quare
Abbreviated transcription (Latin):
xitur. Dixerat popłs dĩ urbs fortitu¬
dinis nr̃ȩ saluator: ponet᷑ in ea murus
& ante murale. Respondit dñs. immo
p̃cepit ñ eis qui hoc dixerant. sed an¬
gelis qui portis urbis dñicȩ p̃sidebañ:
ut aꝑiantur portȩ & ingrediat᷑ ꝑ eas
gens iusta custodiens ueritatẽ. siue ut

Expanded text:
xitur. Dixerat populus Dei: urbs fortituxitur. Dixerat populus Dei: urbs fortitudinis nostrae Salvator, ponetur in ea murus et antemurale. Respondit Dominus, immo praecepit non eis qui hoc dixerant, sed Angelis qui portis urbis Dominicae praesidebant, ut aperiant portas, et ingrediatur per eas gens justa, custodiens veritatem, sive ut
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃. Iste ędificabit ciuitatẽ meã. lmmo
urbs fortitudinis nr̃ȩ. saluator. ẽ. idest
rale recte fidei. ut duplici septa sit
munim̃to. Non enĩ sufficit murũ ha¬
bere fidei: nisi ipsa fides bonis oꝑibus
confirmet᷑. Hic murus & hoc ante mura¬
qui iuxta ꝓpħam uoluunt᷑ suꝑ terrã.
Pro eo qͦd nos uertimꝰ ante murale. sym¬
machꝰ firmam̃tũ interp̃tatꝰ est: ut ipsi
muri munitionib cincti sint. & uallo
fossaq & aliis muris qͦs ȩdificatione
castroꝵ solent loriculas dicere. Apite
portas. & ingrediat᷑ gens iusta: custo¬
diens ueritatẽ. Uetus error abiit. ser¬
uabis pacẽ : pacẽ quia in te sꝑauimꝰ.
Sꝑastis in dño: in scłis ȩternis. Lxx. Aꝑite
portas: ingrediat᷑ popłs custodiens iusti¬
tiã. custodiens ueritatẽ. app̃hendens
ueritatẽ: custodiens pacẽ. pacẽ qm̃ in
hoc canticũ qͦd in terra confessionis &
laudis scĩ cantaturi sunt: inutat repen

Expanded text:
Pater: Iste aedificabit civitatem meam. Imo Pater: Iste aedificabit civitatem meam. Imo urbs fortitudinis nostrae salvator est, id estrale rectae fidei, ut duplici septa sit munimento. Non enim sufficit murum habere fidei, nisi ipsa fides bonis operibus confirmetur. Hic murus et hoc antemuraqui juxta prophetam volvuntur super terram. Pro eo quod nos vertimus, antemurale, Symmachus firmamentum interpretatus est: ut ipsi muri munitionibus cincti sint, et vallo fossaque et aliis muris, quos in aedificatione castrorum solent loriculas dicere. Aperite portas, et ingrediatur gens justa, custodiens veritatem. Vetus error abiit, servabis pacem: te portas, ingrediatur populus custodiens justitiam, et custodiens veritatem, apprehendens veritatem, et custodiens pacem: pacem, quoniahoc canticum quod in terra confessionis et laudis sancti cantaturi sunt, mutat repent
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩã. & ciuitas fortis: & salutare nr̃m¬
ponet murũ & circũmurale. Cũ humi¬
liatus fuerit moab & detractus in terrã
usq ad puluerẽ. & om̃s inimici substrati
xp̃i pedibus: tunc cantabit᷑ canticũ is¬
tud in terra iuda siue udea. qđ interp̃¬
tat᷑ utrũq confessio: ut quomͦ syon &
ierlm urbẽ cęlestẽ intelleximꝰ ⁊ta & re¬
gionẽ huiꝰ urbis confessionẽ cęlestẽ in¬
telligamꝰ. Deniq sc̃i in t̾ra aliena carm̃
iudẽȩ cantare nolentes. dicunt. Quomͦ
cantabimꝰ canticũ dñi in t̾ra aliena. Ego
puto hoc esse canticũ: de quo & alio loco
sc̃ĩs p̃cipitur. Cantate dño canticũ nouũ.
Erit autẽ canticũ. hoc qͦd sequit᷑. Urbs
fortitudinis nr̃ȩ saluator. Quȩ est ista¬
urbs : Quȩ in monte sita. latere ñ potest.
De qua & in alio loco scriptũ. ẽ. Fluminiᷤ
impetꝰ lȩtificat ciuitatẽ dĩ. &rursũ.
Gloriosa dicta st̃ de te ciuitas dĩ. Huiꝰ
urbis ille conditor est : de qͦ loquitur

Expanded text:
Judaeam: Ecce civitas fortis, et salutare nosponet murum et circummurale. Cum humiliatus fuerit Moab, et detractus ad terram usque ad pulverem, et omnes inimici substrati Christi pedibus, tunc cantabitur canticum istud in terra Juda sive Judaea, quod interpretatur utrumque confessio: ut quomodo Sion et Jerusalem urbem coelestem intelleximus, ita et regionem hujus urbis confessionem coelestem intelligamus. Denique sancti in terra aliena carmen Judaeae cantare nolentes, dicunt: Quomodo cantabimus canticum Domino in terra aliena ? Ego puto hoc esse canticum, de quo et in alio loco sanctis praecipitur: Cantate Domino canticum novum . Erit autem canticum hoc quod sequifortitudinis nostrae Salvator, quae in monte sita latere non potest » . De quo et in alio loco scriptum est: « Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . » Et rursuGloriosa dicta sunt de te, civitas Dei . » Hujus urbis ille conditor est, de quo loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ pedũ suoꝵ. Et qͥa saluatoris dicitur
uerbis om̃is qui se exaltat humiliabitur
& qͥ humiliat exaltabit᷑. ñ solũ hoc ad
homines. sed & ad contrarias quoq forti¬
luxta lxx. laudes dõ ꝓpħa decantat:
qđ om̃s suꝑbos humiliet. & uniuersarũ
urbiũ munim̃ta. usq ad solũ diruat:
& scõꝵ ea mitiũq & humiliũ calcent pe¬
des. Semita iusti recta ÷ rectus callis
iusti ad ambulandũ. Q in semita udi¬
ciorũ tuoꝵ dñe sustinuimꝰ te : nom̃ tuũ

Expanded text:
quia Salvatoris dicitur verbis, Omnis qui se exaltat, humiliabitur: et qui se humiliat, exaltabitur , non solum hoc ad homines, sed ad contrarias quoque fortiJuxta LXX, laudes Deo Propheta decantat, quod omnes superbos humiliet, et universarum urbium munimenta usque ad solum diruat, et sanctorum ea mitiumque et humilium calcent pedes. Semita justi recta est, rectus callis justi ad ambulandum: et in semita judiciorum tuorum, Domine, sustinui
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ om̃s gentes: quidã antixp̃m intelli¬
gi uolunt. qͥ in monte oliueti consum̃¬
dussic. Id & in daniel ultima diximꝰ
uisione. luxta lxx. om̃ib gentibus in
monte sion. conuiuũ letĩtiȩ p̃parat᷑
in quobibent unũ: qđ se dñs cũ scĩs
suis in regno patris bibiturũ esse ꝓmi¬
sit. Qunge̾t᷑ unguento : ut renati in xp̃o
efficiat᷑ popłs nouus. Unde dicit᷑. Trade
hȩc om̃ia gentib: quȩ quondã israel in
trpo & imagine celebrabat. Hoc enĩ con¬
siliũ dñi est ut cuncta transferant᷑ ad
gentes. quia mors absorta.ẽ. & lacrima
om̃is abstersa: & opprobriũ uniuersȩ
terrȩ xp̃i imperio succedente deletũ ẽ.
Et dicent in illa die. Ecce ds̃ nr̃ iste.
Expectauimꝰ eũ: & saluabit nos. Iste dñs:
Sustinuimꝰ eũ. ex ultabimꝰ & lecabimꝰ in
salutari eius qͥa requiescet manus dñim
monte isto: & triturabit᷑ moab sub eo sic̃
terunt᷑ paleȩ in plaustro. &extendet
manꝰ suas sub eo: sicut extendit natans:

Expanded text:
omnes gentes, quidam Antichristum intelligi volunt, qui in monte Oliveti consumendus sit, quod et in Danielis ultima diximus visione. Juxta LXX omnibus gentibus in monte Sion convivium laetitiae praeparatur, in quo bibent vinum, quod se Dominus cum sanctis suis in regno Patris sui bibiturum esse promi: et ungentur unguento, uefficiantur populus novus; unde dicitur: Trade omnia haec gentibus, quae quondam Israel in typo et imagine celebrabat. Hoc enim consilium Domini est, ut cuncta transferantur ad gentes, quia mors absorpta est et lacryma omnis abstersa, et opprobrium universae terrae, Christi imperio succedente, deletum est. Et dicent in die illa: Ecce Deus noster iste, exspectavimus eum, et salvabit nos: iste Dominus, sustinusalutari ejus. Quia requiescet manus Domini in monte isto, triturabitur Moab sub eo, sicuti teruntur paleae in plaustro. Et extendet manus suas sub eo, sicut extendit natans
Abbreviated transcription (Latin):
xit: ꝑ quã ingredim᷑ ad patrẽ. Post
sermonẽ dñi: respondit popłs hebrai¬
ce iessea sacN. qͦd aquila & sim¬
machus similit̃ transtuler̃. Naascma.¬
tus. ẽ. siue cogitatio nr̃a firmata est
quȩ prius int̃te & idola fluctuabat.
ut nequa quã circũ feram᷑ om̃i uento
doctrinȩ. sed in te dũm saluatorẽ to¬
to mente credamꝰ. d quo nos. ut sensus
manifestior fieret transtulimꝰ. Uetus
error abiit: quia cogitatio nr̃a firma¬
ta .ẽ. Propt̾ea seruabis nob pacẽ: quã
apłis pollicitus es dicens. Pacẽ meam
do uob̾: pacẽ meã relinquo uobis. Et
non solũ semel. sed scđo: ut secura sit
retributio. qͥuȩ duplici sermone ꝓmit¬
titur. luxta qđ &e apłs loquebatur.
Gaudete : iterũ dico gaudete. Hoc au¬
tẽ ille consequit᷑ : de qͦ in leuitico dicit᷑.
Homo homo filiorũ isrł. Et in nume¬
rorũ libro. Uiri uiri. cuiꝰ uxor cubile
maculauerit: ut duplex homo. du¬
plex uir. pacẽ duplicẽ consequatur.

Expanded text:
quam ingredimur ad Patrem. Post sermonem Dei, respondit populus Hebraice JESER SAMUCH , quod Aquila et Symmachus similiter transtulerunt, πλᾶσtus est, sive cogitatio nostra firmata est, quae prius inter te et idola fluctuabat, ut nequaquam circumferamur omni vento doctrinae, sed in te Dominum Salvatorem tota mente credamus. Pro quo nos ut sensus manifestior fieret, transtulimus, vetus error abiit. Et quia cogitatio nostra firmata est, propterea servabis nobis pacem, quam Apostolis pollicitus es, dicens: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis ; et non solum semel, sed secundo, ut secura sit retributio quae duplici sermone promittitur, juxta quod et Apostolus loquebatur: Gaudete, iterum dico gaudete . Hoc autem ille consequitur, de quo in Levitico dicitur: Homo, homo, filiorum Israel . Et in Numerorum libro: Vir, vir, cujus uxor cubile macularit : ut duplex homo et duplex vir, pacem duplicem consequantur.
Abbreviated transcription (Latin):
totũ corpus extende: ita ille de sua po¬
tentia allidet᷑ in terrã. & ruens sonitũ
faciet. Om̃ia quoq munim̃ta sublimiũ
urorũ illius. siue murorũ ut in hebra
ico continet᷑. concident & humiliabun¬
tur: & detrahent᷑ in terrã usq ad pul¬
uerẽ cõminutã. Igit᷑ sermo ꝓpheticus
licet de consũmatione mundi genera¬
lit̃ texat uaticiniũ : tam̃ ne p̃sentia
om̃ino uideat᷑ negligere. nominat
moab qͥ fuit inimicꝰ isrł. in tantũ ut fa¬
cerent eos fornicari cũ madianitis &
consecrari idolo belfegor. qͥ interp̃tat᷑
priapus. Contra quẽ & ieremias loqͥt᷑
Egrediet᷑ chamos in captiuitatẽ: sacer¬
dotes illiꝰ & pͥncipes eius simul. & it̾m.
Confundet᷑ moab in chamos: sic̃ confu¬
sa est domꝰ isrł in bethel. & reliqͣ his
similia. Atq ex uno idolo & demone
qui huic idolo p̃sidebat: om̃s indicat
contrarias fortitudines humiliandas &
deducendas in tartarũ. & instar pulue¬

Expanded text:
totum corpus extendere: ita ille de sua pototum corpus extendere: ita ille de sua potentia allidetur in terram, et ruens sonitum faciet. Omnia quoque munimenta sublimium virorum illius, sico continetur, concident et humiliabuntur, et detrahentur in terram usque ad pulverem comminuta. Igitur sermo propheticus licet de consummatione mundi generaliter texat vaticinium, tamen ne praesentia omnino videatur negligere, nominat Moab, qui fuit inimicus Israel, in tantum ut faceret eos fornicari cum Madianitis, et consecrari idolo Beelphegor, qui interpretatur Priapus, contra quem Jeremias loquitur: Egredietur Chamos in captivitatem, sacerdotes illius et principes ejus simul ; Et iterum: Confundetur Moab in Chamos, sicut confusa est domus Israel in Bethel , et reliqua his similia: atque ex uno idolo et daemone, qui huic idolo praesidebat, omnes indicat contrarias fortitudines humiliandas et deducendas in tartarum, et instar pulve
Abbreviated transcription (Latin):
Expectaiumꝰ eũ hoc ÷ uerbis eius credi¬
dimꝰ. Qui sua ꝓmissa compleuit: & sal¬
uauit nos. Propt̃ ea eius auxilio de fau¬
cibus mortis erepti. exultabimꝰ &e lȩta¬
bim᷑ in eo: & manꝰ eius atq potentia re¬
quiescet in monte isto. de quo suprale¬
gimꝰ. Cum regnauerit dñs exercituũ
in monte sion & in ierlm: & in conspeccu
senũ suorũ fuerit glorificatꝰ. Moab
autẽ qͦd in terp̃tat᷑ de patre ita conte¬
ret᷑ : ut solent plaustro paleȩ conteri.
Hoc iuxta ritum loquit᷑ palestinȩ. &
multarũ orientis ꝓuntiarũ.: q̃uȩ ob
pratorũ & feni penuriã. paleas p̃pa¬
rant aduictũ animantiũ. Sunt autẽ
carpenta ferrata rotis ꝑ mediũ inserra¬
rũ modũ se uoluentib que stipulam
conter̃. & cõminuunt in paleas. Quomͦ
igit᷑ plaustris. serratis paleȩ conterunt᷑.
sic conteret᷑ moab subeo. siue sub dĩ po¬
tentia. siue in semetipso. ut nichil in eo
integri remaneat. & sicut solet qͥ natat

Expanded text:
tavimus eum, hoc est, verbis ejus credidimus, quia sua promissa complebit, et salvabit nos. Propterea ejus auxilio de faucibus mortis erepti, exsultabimus et laetabimur in eo: et manus atque ejus potentia requiescet in monte isto. De quo supra legimus: Cum regnaverit Dominus exercituum in monte Sion, et in Jerusalem, et in conspectu senum suorum fuerit glorificatus . Moab autem, quod interpretatur de patre, ita conteretur, ut solent plaustro paleae conteri. Hoc juxta ritum loquitur Palaestinae et multarum Orientis provinciarum, quae ob pratorum et feni penuriam, paleas praeparant esui animantium. Sunt autem carpenta ferrata, rotis per medium in serrarum modum se volventibus, quae stipulam conterunt, et comminuunt in paleas. Quomodo igitur plaustris ferratis paleae conteruntur, sic conteretur Moab sub eo, sive sub Dei potentia, sive in semetipso, ut nihil in eo integri remaneat. Et sicut solet qui natat
Abbreviated transcription (Latin):
Caro enĩ concupiscit aduersus sp̃m: &
sp̃s aduersus carnẽ. Hȩc sib inuicẽ ad¬
uersant᷑: nequȩ uolumꝰ illa faciamꝰ.
Qđ sequit᷑ in nocte: uixta lxx. sequenti
capitulo iungit᷑. iuxta hebraicũ priori.
Ille autẽ potest dicere anima mea desi¬
derauit te in nocte: qͥ cũ psalmista lo¬
quit᷑ confident̃. lauabo ꝑsingulas nocteᷤᷤ
lectũ meũ. lacrimis meis stratũ meũ ri¬
gabo. Potest nox & tenebrȩ: ꝓ tribulati¬
one &e angustis accipi. Unde & in alio
psalmo suꝑ iusti securitate ꝓpha decan¬
tat. ꝑ diem sol ñ uret te. neq luna ꝑ noc¬
tẽ: id ÷ nec in ꝓsꝑis nec in aduersis. de

Expanded text:
Caro eniCaro eniadversus carnem . Haec enim sibi invicem adversantur, ne quae volumus, illa faciamus. Quodque sequitur: In nocte, juxta LXX, sequenti capitulo jungitur, juxta Hebraicum priori. Ille autem potest dicere: Anima mea desideravit te in nocte, qui cum Psalmista loquitur confidenter: Lavabo per singulas noctes lectum meum, in lacrymis stratum meum rigabo . Potest nox et tenebrae, pro tribulatione et angustiis accipi. Unde et in alio psalmo super justi securitate Propheta decantat: Per diem sol non uret te, neque luna per noctem , id est, nec in prosperis, nec in adver
Abbreviated transcription (Latin):
in nomine tuo: & in memoria quȩ deside¬
quit᷑ : de qͦ supra dixerat. Conculcabit
eã pes pedis pauꝑis. Huiꝰ ergo iusti semi¬
ta recta. ẽ : siue ut uerbũ nouũ fingã
rectitudines quas greci uocant ycyỹn¬
fais & nos ȩqualitãtes latinius possumꝰ
appellare: dicit᷑q hebraice Mess aRim.
In una gͥ xp̃r semita : om̃s iustitiȩ reperi¬
unt᷑. & ꝓpt̃ea eã suo calcauit &e triuit
pede: ut quicũq ꝑ eã uoluerit ambu¬
lare. cursu ambulet in offenso. In hac
semita iudiciorũ dñi. sustinuer̃ eũ sc̃i.
& sꝑauer̃ in eo : qͥa spes ñ confundit. &
nom̃ illiꝰ & memoriale habuer̃ in desi¬
derio animȩ dicentes. Concupiuit ani¬
ma mea desiderare iudicia tua in om̃i
tempe. Q it̾m. Desidat anima mea:
&& defecit in salutare tuũ. Qui autẽ
nom̃ dñi habet in desiderio : aliud ñ
desidat. & hoc notandũ. qđ desidiũ
dĩ ñ incarne sit. sed in anima: iuxta
illud qͦd in alio psalmo legimꝰ. Si tiuit

Expanded text:
in nomine tuo: et in memoria quam desidequitur, de quo supra dixerat: Conculcabit eam pes, pedes pauperis. Hujus ergo justi semita recta est, sive, ut verbum novum fingam, rectitudines, quas Graeci vocant εὐθύτητας, et nos aequitates Latinius possumus appellare, dicunturque Hebraice MESSARIM . In una igitur Christi semita omnes justitiae reperiuntur, et propterea eam suo calcavit et trivit pede, ut quicumque per eam voluerit ambulare, cursu ambulet inoffenso. In hac semita judiciorum Domini, sustinuerunt eum sancti, et speraverunt in eo, quia spes non confundit. Et nomen illius et memoriale habuerunt in desiderio animae, dicentes: Concupivit anima mea desiderare judicia tua in omni tempore ; et iterum: Desiderat anima mea, et defecit in salutari tuo . Qui autem nomen Domini habet in desiderio, aliud non desiderat. Et hoc notandum, quod desiderium Domini non in carne sit, sed in anima, juxta illud quod in alio psalmo legimus: Sitivit
Abbreviated transcription (Latin):
facie. qͣndo morte suꝑata xp̃i aduene¬
rit regnũ & oꝑꝑbriũ generis humani
qd ad imagine̾ conditũ fuerat creato¬
ris : diaboli & mortis effugerit seruitutẽ.
Nec mirũ: si uixta sẏmmachũ dña ap¬
pellat᷑ mors: cũ beatus apłs dixerit
regnauit mors ab adam usq ad moysẽ:
etiã suꝑ eos qui ñ peccauer̃ insimilitu¬
dinẽ puaricationis adȩ. Dominatorẽ¬

Expanded text:
facie, quando morte superata, Christi advenefacie, quando morte superata, Christi advenerit regnum: et opprobrium generis humani, quod ad imaginem conditum fuerat Creatoris, diaboli et mortis effugerit servitutem. Nec mirum si juxta Symmachum domina appelletur mors, cum beatus Apostolus dixerit: Regnavit mors ab Adam usque ad Moysem, etiam super eos qui non peccaverunt, in similitudinem praevaricationis Ad
Abbreviated transcription (Latin):
popłi sui abstulit ab om̃i tra. Os em̃
dñi locutũ. ẽ. P eo qͦd nos uertimꝰ faci¬
em uinculi colligati suꝑ om̃s popłos.
aquila in terp̃tatus ⁊ faciem tenebra¬
rũ suꝑ om̃s popłos. Cumq aquila
bis tenebras dixerit. theo dotio semel te¬
nebras nominauit: cȩtera similit̃. ꝓ quo
symmachꝰ transtulit faciem dominaris:
non scripture uerba. sed suũ sensũ po¬
suerint: eo qͦd om̃ia mysteria legis &
templi transferenda sint ad eccłas nati¬
onũ. Post passionẽ ergo dñi quando eũ
asiti & ȩstu. uł turbine liberauerit. fa¬
ciet dñs nequaquã popło iudȩorũ sed
om̃ib gentib in monte sion. pingue
conuiuiũ. holo causta medullata. & ui¬
nũ uindemie defecatũ: ut p̃cipitet &¬
ab sorberi faciat faciẽ mortis & iunculi
qͦ om̃s popłi ligabant᷑. Disrum petq ri¬
tum mortis. & telã quȩ om̃s ceꝑat natio¬
nes: & iuxta apłm absorbebit᷑ mors in
ꝓpetuũ. & auferet dñs lacrimã ab om̃i

Expanded text:
t ab omni terra. Os enim Domini locutum est. Pro eo quod nos vertimus, faciem vinculi colligati super omnes populos, Aquila interpretatus est, faciem tenebrarum super omnes populos. Cumque Aquila bis tenebras dixerit, Theodotio semel tenebras nominavit, caetera similiter. Pro quo Symmachus transtulit, faciem Dominatoris qnon Scripturae verba, sed suum sensum posuerint, eo quod omnia mysteria Legis et Templi transferenda sint ad Ecclesias nationum. Post passionem ergo Domini, quando eum a siti et aestu, ac turbine liberaverit, faciet Dominus nequaquam populo Judaeorum, sed omnibus gentibus in monte Sion pingue convivium, holocausta medullata, et vinum vindemiae defaecatae, ut praecipitet et absorberi faciat faciem mortis et vinculi quo omnes populi ligabantur; disrumpetque rete mortis, et telam quae omnes ceperat nationes. Et juxta Apostolum, absorbebitur mors in perpetuum . Et auferet Dominus lacrymam ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
ternũ. & auferet dñs ds̃ lacrimã ab
om̃i facie. & opprobriũ popłi sui au¬
feret de uniuersa terra: quia dñs lo¬
cutus. ẽ . lxx. Et faciet dñs sabaoth
om̃ib gentib suꝑ montẽ istũ conuuu¬
um. Habebunt lȩcitiã. bibent uinũ.⁊
unguebunt᷑ unguento in monte isto.
Trade om̃ia hȩc gentib consiliũ enim:
hoc suꝑ om̃s gentes. Oeuorabit᷑ mors
p̃ualens. &rursũ abstulit dñs ds̃ om

Expanded text:
lacrymam ab omni facie, et opprobrium populi sui auferet de universa terra: quia Dominus locutus est. LXX: Et faciet Dominus Sabaoth omnibus gentibus super montem istum, bibent laetitiam, bibent vinum. Ungentur unguento in monte isto. Trade omnia haec gentibus, consilium enim hoc super omnes gentes: devoravit mors praevalens. Et rursum: Abstulit
Abbreviated transcription (Latin):
hebraicã ueritatẽ pauper hoc est
hebion: suꝑ pullũ asine sedere des¬
cribitur. Forticudo egẽno in tribula¬
tione passionis suȩ. spes a turbine
patibuli. & umbraculũ ab ȩstu qͣndo
locutus ÷ pat̾ in manus tuãs cõmendo
sp̃m meũ. Quomͦ enĩ si uentꝰ impin

Expanded text:
Hebraicam veritatem, pauper, hoc est Hebraicam veritatem, pauper, hoc est EBION , super pullum asinae sedere describitur . Fortitudo egeno, in tribulatione passionis suae, spes a turbine patibuli, et umbraculum ab aestu, quando locutus est: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum . Quomodo enim si vent
Abbreviated transcription (Latin):
domũ alienorũ ut ñ sit ciuitas : ce in
ȩternũ non ȩdificetur. Ciuitas qͦndã
fortis ierłm incelligit᷑ quȩ facta est
domus alienoꝵ: de quib saluator
dicit in psalmo. Filii alieni mentiti st̃
mͥ. filii alieni inueterauer̃ : & claudica¬
uer̃ in semitis sus. Hȩc ciuitas cũ de¬
structa fuerit in ȩternũ non ȩdifica¬
bit᷑: ut mille annorũ regnũ. & aureȩ
ierłm atq gemmatȩ somiua conquĩ¬
escant. Destructa autẽ ierłm ꝓ impi¬
etate sua: laudabit dm̃ popłs fortis.
Qui sit autẽ popłs fortis: sequens uer¬
sus ostendit. Ciuitas gentiũ robusta¬
rũ timebit te. Illis blasphemantibus:
gentiũ popłs timebit. Principium enĩ
sapientiȩ. timor dñi. Laudabitq te
popłs fortis. & ciuitas gentiũ robusta¬
rũ tunebit te. hoc ÷ eccła de gentib
congregata : quia factus es fortitudo
pauꝑi xp̃o tuo. de quo in psalmis le¬
gimꝰ. Beatus qui intelligit suꝑ ege¬
nũ & pauꝑem. & in zacharia scđm

Expanded text:
t non sit civitas, et in aeternum non aedificetur. Civitas quondam fortis Jerusalem intelligitur, quae facta est domus alienorum; de quibus Salvator dicit in psalmo: Filii alieni mentiti sunt mihi, filii alieni inveteraverunt et claudicaverunt in semitis suis . Haec civitas cum destructa fuerit, in aeternum non aedificabitur, ut mille annorum regnum et aureae Jerusalem atque gemmatae somnia conquiescant. Destructa autem Jerusalem pro impietate sua, laudabit Dominum populus fortis. Quis sit autem populus fortis, sequens versus ostendit: Civitas gentium robustarum timebit te. Illis blasphemantibus, gentium populus te timebit. Principium enim sapientiae timor Domini . Laudabitque te populus fortis, et civitas gentium robustarum timebit te, hoc est Ecclesia de gentibus congregata. Quia factus es fortitudo pauperi, Christo tuo, de quo et in Psalmis legimus: Beatus qui intelligit super egenum et pauperem . Et in Zacharia secundum
Abbreviated transcription (Latin):
bo blasphemantiũ iudȩorũ illie no¬
cere ñ potuit. &ut alia utar similitu¬
dine : sicut ꝓpago grauissimo torret᷑
marcescere facies & perire. Iuxta. lxx.
interp̃tes. ñ dico sensuũ sed uerboꝵ
ordinẽ & consequentiã: in hoc loco rep¬
perire ñ potui. &ꝑ eo loco ubi nos in¬
terp̃tati sumꝰ sicũt ȩstũ in siti: ꝓ quo
in ebraico scriptũ est Basaion. quod
apud eos inuiũ. uł sitis dicit᷑. quare illi
ꝓ inuio &e siti uerterint in syon: error
ꝑspicuus ẽ. ob similitudinẽ uerbi
Saioti & syon. qͦd isdẽ signat᷑ elem̃tis.
Et faciet dñs exercituũ omĩb popłis

Expanded text:
emantium Judaeorum illi nocere non potuit. Et ut alia utar similitudine, sicut propago gravissimo torretur marcescere facies et perire. Juxta LXX interpretes, non dico sensum, sed verborum ordinem et consequentiam, in hoc loco reperire non potui. Et pro eo loco, ubi nos interpretati sumus, sicut aestum in siti, pro quo in Hebraeo scriptum est BASAION , quod apud eos invium, vel sitis, dicitur; quare illi pro invio et in siti verterint, in Sion; error perspicuus est, ob similitudinem verbi SAION et SION , quod eisdem signatur elementis. Et facie
Abbreviated transcription (Latin):
supradicta st̃ fecerit. & om̃iũ ꝓpħarũ
fuerint cõpleta uaticinia: ciuitatemq
subuersã romã interp̃tant᷑ quȩ delenda
sit pęnitus. Popłmq fortẽ qui laudet
dnm. & cui faccus sit dñs fortitudo in
tribulatione sua: & angustia. Referut
ad isrł. qui de ꝑsecutĩone gentiũ qͣsi
in estu ardentisfimo. & in sĩti liberatus
sit. Alii uͦ & melius &e rectius ex ꝑsona
ꝓpħȩ dici intelligunt. ꝓpassione dñi
saluatoris grãs patri referentis. qͦd fece¬
rit mirabilia. & cogitationes antiquas
ueritate compleuerit. quando stantes
ad dexterã audient. Uenite benedicti
patris mei: possidete p̃paratũ uobis
regnũ a constitutione mundi. Iuod &
paulus intelligens: loquebat᷑. Sic̃ ele¬
git nos in ipso ante mundi constituti
onẽ: esse nos scõs & immaculatos. Desi¬
deransq fieri qͦd ꝓpħat: iungit uerbũ
hebraicũ amen. Pro qͦ lxx. transtuler̃
fiat. & dñs in eu̾głio sȩpe hoc uerbo¬

Expanded text:
supra dicta sunt fecerit, et omnium prophetarum supra dicta sunt fecerit, et omnium prophetarum fuerint completa vaticinia; civitatemque subversam, Romam interpretantur, quae delenda sit penitus, populumque fortem, qui laudet Dominum, et cui factus sit Dominus fortitudo in tribulatione sua et angustia, referunt ad Israel, qui de persecutione gentium quasi in aestu ardentissimo et in siti liberatus sit. Alii vero et melius et rectius ex persona prophetae dici intelligunt, pro passione Domini Salvatoris gratias Patri referentis, quod fecerit mirabilia, et cogitationes antiquas veritate compleverit, quando stantes ad dexteram audient: Venite, benedicti Patris mei, possidete praeparatum vobis regnum a constitutione mundi . Quod et Paulus intelligens loquebatur: Sicut elegit nos in ipso ante constitutionem mundi, esse nos sanctos et immaculatos ; desideransque fieri quod prophetat, adjungit verbum Hebraicum AMEN pro quo LXX transtulerunt fiat. Et Dominus in E
Abbreviated transcription (Latin):
parietẽ. Sicut estu in siti. tumultũ
alienorũ humiliabis: & quasi calorẽ
sub nube torrente. ꝓpaginẽ fortium
marcescere facies. Lxx. Dñe ds̃ m̃s glo¬
Irificabo te. laudabo nom̃ tuũ. Qm̃
fecisti mirabilesres: consiliũ antiquũ
uerũ fiat. quia posuisti ciuitates
in tumultũ. ciuitates fortes ut ca¬
derent fundam̃ta earũ. Impiorũ ciui¬
tas: in eternũ non ȩdificabit᷑. Propt̃ea
benedic& tibi popłs pauꝑum: & ciuitaᷤᷤ:
hominũ iniquitates sustinentiũ bene:¬
dicet tibi. Fuisti enĩ om̃i ciuitati hu¬
mili auxiliator: & tristib ꝓpt̃̾ in opi:¬
am ꝓtectio. Ab om̃ib pessimis lib̾abi ᷤᷤ:
eos umbraculũ sitientiũ: & sp̃s homi¬
nũ iniquitatẽ sustinentiũ. Quasi ho¬
mines pusillanimes sitientes in syon::
ab om̃ib impiis quib nos tradidisti.
Duplex huiꝰ loci expositio. ẽ. Iudȩi
pucant uocẽ scoꝵ esse popłiq creden¬
tis. cũ ds̃ aduersũ om̃em orbem quȩ

Expanded text:
tem. Sicut aestus in siti, tumultum alienorum humiliabis: et quasi calore sub nube torrente, propaginem fortium marcescere facies. LXX: Domine Deus meus, glorificabo te: laudabo nomen tuum, quoniam fecisti admirabiles res, consilium antiquum verum, fiat. Quia posuisti civitates in tumulum: civitates fortes, ut caderent fundamenta earum. Impiorum civitates in aeternum non aedificabuntur. Propterea benedicet tibi populus pauperum, et civitates hominum iniquitatem sustinentium benedicent tibi. Fuisti enim omni civitati humili auxiliator, et tristibus propter inopiam protectio: ab hominibus pessimis liberabis eos: umbraculum sitientium, et spiritus hominum iniquitatem sustinentium quasi homines pusillanimes sitientes in Sion ab hominibus impiis, quibus nos tradidisti. Duplex hujus loci expositio est. Judaei putant vocem sanctorum esse, populique credentis: cum Deus adversum omnem orbem quae
Abbreviated transcription (Latin):
cuitu mensẽ efficiat. & laBaria id÷
alba uł candida. In p̃senti gͥ loco pro
laterẽ qui ebraice appellat᷑ lebana
uerb ambiguitate decepti. Rursum ꝓ
posuer̃ murũ. qui ebraice dicit᷑ Homa.
Est autẽ hic sensus. totius capituli. fe¬
nestrȩ celi aꝑtȩ sunt. ut ꝓspiciente dño
terrenã peccata. om̃is figura t̃renorũ
oꝑum p̃teriret & corrueret: & nequaꝗ
ultra in pristinũ statũ resurgeret. In

Expanded text:
cuitu mensem efficiat, et LABANA , id est, alba vel candida. In praesenti igitur loco pro laterem, qui Hebraice appellatur LEBENA, verbi ambiguitate decepti. Rursum prposuerunt murum, qui Hebraice dicitur HOMA . Est autem hic sensus totius capituli: Fenestrae coeli apertae sunt, ut prospiciente Domino terrena peccata, omnis figura terrenorum operum praeteriret, et corrueret, et nequaquam ultra in pristinum statum resurgeret. In
Abbreviated transcription (Latin):
sumpta. Quȩ sunt ista calciamenta:
llla de quib apłs scribit ad ephesios.
Calciati pedes in p̃parationẽ euangłu
pacis. Quȩ calciam̃ta animȩ ꝑditurȩ
sunt: quando extento collo ambulaue¬
rint. & pedib traxerint uestim̃ta : ut
pro munditia matronali reuelent
spurtitiã. Et lunulas. & torques. ⁊ moi¬
nilia. ⁊ armillas. ⁊ mitras discrimina

Expanded text:
sumpta. Quae sunt ista calceamenta? sumpta. Quae sunt ista calceamenta? Illa de quibus Apostolus scribit ad Ephesios: Calceati pedes in praeparationem Evangelii pacis . Quae calceamenta animae perditurae sunt, quando extento collo ambulaverint, et pedibus traxerint vestimenta, et pro munditia matronali, terrae verrent spurcitiam. Et lunulas, et torques, et monilia, et armillas, et mitras, et discrimina
Abbreviated transcription (Latin):
labitur. Quandui enĩ ꝓ tegimur crine
& ueste ignorantiȩ. & homines nos sepul¬
chra dealbata qui intus sumus pleni
ossib mortuoꝵ: uidem᷑ aliquid hab̾e
munditiȩ. Cũm aut̃ patuerit qđ occul¬
tum ÷: auferetur uniuersa cȩsaries. &
feda caluities om̃ib apparebit. In die
illa auferet dñs ornam̃tũ calciam̃to¬
rũ. Inqua die iudȩi putant captiuita¬
tis babrlonie nos uerius. ẽẽ. coniunc imꝰ
quando aromanis captist̃: & om̃a ue¬
stium atq gemiarũ auriq ac moni¬
lium ornam̃ta & diuersȩ suppellectiliᷤᷤ
ꝑdiderunt. Siue ꝑmetaforan mulierũ
om̃is ornatus urbium destructus esse
narratur. Ornam̃ta urbium in plate¬
is & porticib foro atq grmnasiis. &
moenib publicis intellige. Quȩsi re¬
feramus ad animarũ statum. calciatos
pedes eius qui carnes agni comesurus
est & celebraturus pascha legisse nos
recordemur: & ꝑsolitudinẽ transeun¬
tium nec uestim̃ta nec calcam̃ta con¬

Expanded text:
labitur . Quamdiu enim protegimur crine, labitur . Quamdiu enim protegimur crine, et veste ignorantiae, et homines nos putant sepulcra dealbata , qui intus sumus pleni ossibus mortuorum, videmur aliquid habere munditiae. Cum autem patuerit quod occultum est, auferetur universa caesaries, et foeda calvicies omnibus apparebit. In die illa auferet Dominus ornamentum calceamentorum. In qua die? Judaei putant, captivitatis Babyloniae. Nos verius esse convincimus, quando a Romanis capti sunt, et omnia vestium atque gemmarum, aurique ac monilium ornamenta, et diversas supellectiles perdiderunt. Sive per metaphoram mulierum, omnis ornatus urbium destructus esse narratur. Ornamenta urbium in plateis et porticibus, foro atque gymnasiis et moenibus publicis intellige. Quae si referamus ad animarum statum, calceatos pedes ejus, qui carnes agni comesturus est, et celebraturus Pascha, legisse nos recordemur, 61 et per solitudinem transeuntium, nec vestimenta, nec calceamenta con
Abbreviated transcription (Latin):
filiȩ nuncupantur. Alii scđm tropolo¬
giam mulieres animas arbitrantur.
Quȩ si extento collo ambulauerint.¬
& se erexerint insuꝑbiam. & ñ uirilem
dumitiã sed dissolutionẽ sectatę fue¬
rint feminarũ: corripiant᷑ a sermone
ꝓphetico. & om̃ia ꝑdant ornamenta
uirtutũ. Quȩ sub linulis torquibusq
& monilib atq armillis. mitris. & dis¬
criminalib & cȩteris quȩ burꝰcemodis
describunt᷑: ab utendũ est hoc testimo¬
nio. & aduersũ eccłȩ feminas quȩ am¬
bulant collo extento. & nutib locun¬
tur oculoꝵ. & plaudunt tam manib
quã pedib & ut composito incedant gra¬
di. non naturã secunt᷑ ducẽ: sed histri¬
ones redimunt p̃ceptores. Decaluabit
dñs uerticẽ filiarũ sion. & crines earũ
nudabit: & ꝓ ornatu erit ignominia.
hoc & nobis accidet quorũ peccata ce¬
lantur cũ impletũ fuerit illud quod
scriptũ est: nichil occultũ quod ñ reue¬

Expanded text:
filiae nuncupantur. Alii secundum tropolofiliae nuncupantur. Alii secundum tropologiam, mulieres animas arbitrantur, quae si extento collo ambulaverint, et se erexerint in superbiam, et non virilem duritiam, sed dissolutionem sectatae fuerint feminarum, corripiantur a sermone prophetico, et omnia perdant ornamenta virtutum, quae sub lunulis torquibusque et monilibus atque armillis, mitris et discriminalibus caeterisque hujusmodi, describuntur. Abutendum est hoc testimonio et adversum Ecclesiae feminas, quae ambulant collo extento, et nutibus loquuntur oculorum, et plaudunt tam manibus quam pedibus, et ut composito incedant gradu, non naturam sequuntur ducem, sed histriones redimunt praeceptores. Decalvabit Dominus verticem filiarum Sion, et crinem earum nudabit, et pro ornatu erit ignominia. Hoc et nobis accidet quorum peccata celantur, cum impletum fuerit illud quod scriptum est: Nihil occultum quod non reve