comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t̾renȩ potestatis manib efficere tẽptabant. ut uelut
ipsi a morte eiꝰ uiderent᷑ immunes. Nuꝑ enĩ sub cȩsare
augusto iudea subiecta romanis: quando in toto orbe
est celebrata descriptio. stipendiaria facta fuerat. Et
erat in popłis magna seditio. dicentib ali is ꝓ securitate
& quiete. quia romani ꝓ omĩb militarent debere eis¬
tributa ꝑsolui: phariseis uͦ qui sibi applaudebant iusti¬

Expanded text:
terrenae potestatis manibus efficere tentabant, ut velut terrenae potestatis manibus efficere tentabant, ut velut ipsi a morte ejus viderentur immunes. Nuper enim sub Caesare Augusto Judaea subjecta Romanis, quando in toto orbe est celebrata descriptio, stipendiaria facta fuerat, et erat in populo magna seditio, dicentibus aliis pro securitate et quiete, qua Romani pro omnibus militabant, debere tributa persolvi
Abbreviated transcription (Latin):
Sed & hoc qđ principes sacerdotũ scribȩ ac seniores manũ
mittere quȩrentes in it Sum timore turbȩ retinentur:
cotidie. gerit᷑ in ȩccła. cũ quilibet solo de nomine frat̾nã
quã ñ diligit ȩccłasticȩ fidei ac pacis unitatẽ. ꝓpt̾ coha¬
bitantiũ fr̃m bonorũ multitudinẽ aut erubescit aut
timet impugnare. Qui tam̃ sicut de stultissima auiũ
strucione dñs ait. cĩ tẽpus fuerit in altũ alas erigit.
qͥa ꝑsequendo ȩccłam. quasi dñm cruci addicere & osten¬
tui habere gaudebit. E⁊ mittunt ad eũ qͦsdã ex
phariseis & herodianis: ut eũ caꝑent in uerbo. Herodi¬
anos dicit milites herodis tetrarchȩ : qui & ipse tunc tẽ¬
poris erat ierosolimis. atq in spernendo & irridendo dñm
pilato & iudeis consentiebat. ut lucas euangłista testat᷑
Quȩrentes gͦ dñm cõprehendere sũmi sacerdotes. scribȩ.
& seniores. timuer̃ turbã: atq ideo qđ ꝑ se ñ poterant.

Expanded text:
Sed et hoc quod principes sacerdotum, scribae, ac seniores manum mittere quaerentes in Jesum, timore turbae retinentur, quotidie geritur in Ecclesia, cum quilibet solo de nomine frater eam, quam non diligit ecclesiasticae fidei ac pacis unitatem, propter cohabitantium fratrum bonorum multitudinem aut erubescit, aut timet impugnare. Qui tamen sicut de stultissima avium struthione Dominus ait, cum tempus fuerit, in altum alas erigit, quia persequendo Ecclesiam quasi Dominum cruci addicere et ostentui gaudebit habere. Et mittunt ad eum quosdam ex Pharisaeis et Herodianis, ut eum caperent in verbo. Herodianos dicit milites Herodis tetrarchae, qui et ipse tunc temporis erat Jerosolymis, atque in spernendo et irridendo Dominum Pilato et Judaeis consentiebat, ut Lucas evangelista testatur. Quaerentes ergo Dominum comprehendere summi sacerdotes, scribae, et seniores timuerunt turbam. Atque idea quia per se non poterant,
Abbreviated transcription (Latin):
Magister. scimꝰ quia uerax es & ñ curas quenquã nec enĩ
uides in faciẽ hominis. sed inueritate uiã dnĩ doces.
Licet dari tributũ cęsari. an ñ dabimꝰ: Blanda & frau¬
dulenta int̾rogatio. Illuc ꝓuocat respondentẽ. ut
magis dm̃ quã cȩsarẽ timeat: & dicat ñ dehere tributa
solui. ut statĩ audientes herodiani seditionis contra ro-

Expanded text:
ter, scimus quia verax es, et non curas quemquam. Nec enim vides in faciem hominis, sed in veritate viam Domini doces. Licet dari tributum Caesari, an non dabimus? Blanda et fraudulenta interrogatio illuc provocat respondentem, ut magis Deum quam Caesarem timeat, et dicat non debere tributa solvi, ut stati
Abbreviated transcription (Latin):
Suliis en ĩ fructꝰ extitit popłi contumacis. nullus huius
uinee ꝓuentꝰ. tam & si crebro ac sollicite quȩxeret᷑: inuent̾
et Seruus gͦ qui pͥmomissus. ẽ.: ipse legifer moy ses in¬
telligit᷑: qͥ quadraginta annos continuos fructũ aliquẽ
legis quã dederat a cultorib inquirebat: sed cęsũ eum

Expanded text:
ullus enim fructus exstitit Judaeorum, nullus hujus vineae proventus, tametsi crebro ac sollicite quaereretur, inventus est. Servus ergo, qui primo missus est, ipse legifer Moyses intelligitur, qui quadraginta annos continuos, fructum aliquem legis, quam dederat, a cultoribus inquirebat, sed caesum eum
Abbreviated transcription (Latin):
NEx posrtione eUaNGELII ScD̃MNars cu
opitulante ipsa cuanglica gr̃a scriptuni ꝓori¬
opo qus fuerit eide mreo causa euangłii seri¬
bendi breuit̃ insinuandũ. eẽ. censuimꝰ. Cum
Somanȩ urbi clarũ ueri dĩ lum̃ p̃dicante beato
betro Mlofuisset exortũ: adeo serraoueruditi
uenuersoru mentes plaçido illustrabat auditie.
ut cotidie audientib eũ nuilla usqͣuã satietas rie.

Expanded text:
Expositionem Evangelii secundum Marcum, opitulante ipsa evangelica gratia, scripturi, primo quae fuerit eidem Marco causa Evangelii scribendi, breviter insinuandum esse censuimus. Cum Romanae urbi clarum veri Dei lumen praedicante beato Petro apostolo fuisset exortum, adeo sermo veritatis universorum mentes placito illustrabat auditu, ut quotidie audientibus eum nulla unquam satietas fie
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ uenit: hunc post assũptionẽ oniacos sedere descri¬
bit. qͥa post ascensionis suȩ głam iudex in fine uidebit᷑
Stepbanꝰ uͭ in laboris certamine positꝰ stantẽ uidit que
adiutorẽ habuit: qͥa ut iste int̾ra ꝑsecutorũ infidelita¬
tẽ uinceret. ꝓ illo de cȩlo illius grã pugnauit

Expanded text:
omnium venit, hunc post assumptionem Marcus sedere describit, quia post Ascensionis suae gloriam judex in fine videbitur. Stephanus vero in labore certaminis positus stantem vidit, quem adjutorem habuit, quia ut iste in terra persecutorum infidelitatem vinceret, pro illo de coelo illius gratia pugnavit
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc enĩ ibunt sinistri in cõbustionẽ ȩt̾nã: iustiautẽ
uinuitã ȩternã. Hinc illuc transmigrabunt. & ibi eũ
uidebunt quomͦ ñ uident impii. Tollet᷑ enĩ impius
ut ñ uideat claritatẽ dnĩ: & impi i lum̃ ñ uidebunt
Hȩc est autẽ inquit uita ȩt̾na: ut cognoscant te unũ uerũ
dm̃. & quẽ misisti iesbo xp̃m: sicut in illa ȩternitate
cognoscitur. quos seruos ꝑducet ꝑformã serui: ut
liberi contemplentur formam dNI:¬

Expanded text:
tunc enim ibunt sinistri in conbustionem aeternam, iusti autem tunc enim ibunt sinistri in conbustionem aeternam, iusti autem in uitam aeternam. hinc illuc transmigrabunt et ibi eum uidebunt, quomodo non uident inpii. tolletur enim inpius, ut non uideat claritatem domini, et inpii lumen non uidebunt. haec est autem, inquit, uita aeterna, ut cognoscant te unum uerum deum et quem misisti legum Christum, sicut in illa aeternitate cognoscitur, quo seruos perducet per formam serui, ut liberi contemplentur formam d
Abbreviated transcription (Latin):
Uilanui corpus eiꝰ ieis qͥ uos suscepint agnoscetis
Scđm illud aut̃ qđ galilea interp̃tat᷑ reuelatio. ñ iã in
forma serui intelligendus ẽ : sed in illa inqua ȩqualis ẽ
patri. qđ ꝓmisit apud ioħem dilectorib suis cũ diceret:
Et egodiligã eũ. & ostendã me ipsũ illi. Non utiq scđm id
qđ iam uidebant. & qđ etiã resurgens cũ cicatricib ñ so¬
lũ uidendũ. sed etiã tangendũ post modũ ostendit:
sed scđm illã ineffabilẽ lucẽ. qua illuminat omnẽ ho¬
minẽ uenientẽ in hunc mundũ. scđ̃m quã lucet intene¬
bris. & tenebrȩ eã ñ cõprehenderunt. Illuc nos pͣcessit.
unde ad nos ueniens ñ recessit: & quo nos p̃cedens ñ dese¬
ruit. Illaerit reuelatio tanquã uera galilea. cũ similes
ei erimꝰ : ibi cũ uidebimꝰ sicuti. ẽ. Ipsa erit etiã beatior
transmigiatio ex isto scło in illã ȩternitatẽ : si eiꝰ p̃cep̃ta
sic amplectam᷑ ut ad eiꝰ dexterã segregari mereamur.

Expanded text:
in his qui uos susceperint agnoscetis". secundum illud autem, quod Galilaea interpretatur reuelatio, non iam in forma serui intellegendum est, sed in illa in qua aequalis est patri, quam promisit apud Iohannem dilectoribus suis, cum diceret: et ego diligam eum et ostendam me ipsum illi; non utique secundum id quod iam uidebant et quod etiam resurgens cum cicatricibus non solum uidendum sed etiam tanmnem hominem uenientem in hunc mundum, secundum quam lucet in tenebris et tenebrae eum non conprehendunt illuc nos praecessit, unde ad nos ueniens non recessit et quo nos praecedens non deseruit. illa erit reuelatio tamquam uera Galilaea, cum similes ei erimus; ibi eum uidebimus sicuti est. ipsa erit etiam beatior transmigratio ex isto saeculo in illam aeternitatem, si eius praecepta sic amplectamur, ut ad eius dexteram segregari mereamur.
Abbreviated transcription (Latin):
in signũ sunt: ñ fidelib sed infidelib Anhabemus de
his signis atq uirtutib qđ adhuc subtilius considerare
debeamꝰ: Sca quippe ȩccła cotidie spũalit̾ facit: qđ

Expanded text:
in signum sunt non fidelibus, sed infidelibus . An non habemus de in signum sunt non fidelibus, sed infidelibus . An non habemus de his signis atque virtutibus quae adhuc subtilius considerare debeamus? Sancta quippe Ecclesia quotidie spiritaliter fac
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc iohes ait. Quidicit se nosse dm̃ & manclata ciꝰ ncusto¬
dit. mendax.ẽ. Cũ aut̃ dicat᷑. qui uͦ ñ crediderit con¬
demnabit᷑ quid hic dicemꝰ de paruulis qui ꝑȩtatẽ ad¬
huc credere ñ ualent: Hã de maiorib nulla questio
e. Ineccla gͦ saluatoris ꝑalios paruuli credunt: sicut
exaluis eaqrȩ illis in baptismo remitunt᷑ peccata traxe¬
runt . S isua aut̃ eos qͥcrediderint: hȩc sequent᷑:
nnominẽ meo demonia cicient: linguis loquent᷑ nouis
serpentes tollent. & si mortiferũ quid biberint: neis
notebit. Suꝑ egros manꝰ imponent: & bene habebunt
Nunquid qͥr ista signa minime facimꝰ. ñ credidimꝰ: Seul
hȩc necessaria in exordio ȩccłȩ fuer̃. Ut enĩ ad fidẽ crẽ¬
sceret: miraculis fuerat nutrienda. Quia & nos cũ ar¬
busta plantamꝰ: tã diu eis aquã infundimꝰ. qusq ea
in t̾ra conualuisse uideamꝰ At si semel radicẽ fixerint
irrigatio cessabit. Hinc ẽ enĩ qđ paulus dic̃ Linguȩ

Expanded text:
osse Deum et mandata ejus non custodit, mendax est. Cum autem dicatur, qui vero non crediderit, condemnabitur, quid hic dicemus de parvulis, qui per aetatem adhuc credere non valent, nam de majoribus nulla quaestio est? in Ecclesia ergo Salvatoris per alios parvuli credunt, sicut ex aliis ea, quae illis in baptismo remittuntur, peccata traxerunt. Signa autem eos qui crediderint haec sequentur: in nomine meo ejicient daemonia, linguis loquentserpentes tollent, et si mortiferum quid biberint, non eis nocebit. Super aegros manus imponent, et bene habebunt. Nunquid quia ista signa non facimus, minime credimus? Sed haec necessaria in exordio Ecclesiae fuerunt. Ut enim ad fidem cresceret, miraculis fuerat nutrienda. Quia et nos cum arbusta plantamus, tandiu eis aquam fundimus, quousque ea in terra convaluisse videamus. At si semel radicem fixerint, irrigatio cessabit. Hinc est enim quod Paulus dicit: Linguae
Abbreviated transcription (Latin):
oboedientia. oboedientiã uͦ signa secuta st̃: Intq notan¬
dũ. qͥa euangłiũ suũ mrircos quanto tardius inchoauit
tanto in longiora seribendo tẽpora porrexit. Nã neq de
natiuitate ipsius dñĩ saluatoris: aut pcur soris eiꝰ neq
de infantia lił puericia utrius libet corũ aliqua come¬
morans. neq de diuinitate saluatoris altius scribens.
excepto qͥa eũ in capite euangłii sui filiũ dĩ nominat.
ab initio euanglicȩ p̃dicationis qđ ꝑ iohem factũ ẽ coe¬
pit: & ad illud usq tẽpus narrando ꝑuenit. quo apli idẽ
euangłii uerbũ totũ p̃dicando disseminare porbem
Restat sane quȩstio ñ minima. quomꝰ scripserit idem
euanglista dixisse angłm mulierib: ite dicite discipłis
eiꝰ & petro. qͥa p̃cedet uos ingalilea ibi eũ uidebitis
postea hȩc euangłii sui loco retulerit. Et quidẽ maths
uidisse & adorasse. & p̃cẽptũ ab eo accepisse eundi. do¬

Expanded text:
obedientia, obedientiam vero signa secuta sunt? Inter quae notandum, quod Evangelium suum Marcus quanto tardius caeteris inchoavit, tanto in longiora scribendo tempora porrexit. Nam neque de nativitate ipsius Domini aut praecursoris ejus, neque de infantia vel pueritia utriuslibet eorum aliqua commemorans, neque de nativitate Salvatoris altius scribens, excepto quod eum in capite Evangelii sui filium Dei nominat, ab initio evangelicae praedicationis, quod per Joannem factum est, coepit: et ad illud usque tempus narrando pervenit: quo apostoli idem Evangelii verbum totum praedicando disseminavere per orbem. Restat sane quaestio non minima, quomodo scripserit idem evangelista, dixisse angelum mulieribus: Ite, dicite discipulis ejus et Petro, quia praecedit vos in Galilaeam; ibi eum videbitis, post haec Evangelii sui loco retulerit. Et quidem Matthaeus vidisse et adorasse, et prae
Abbreviated transcription (Latin):
arno cesse ad hunciare que ñ agnouerant aut posert
aduer tere euangłistarũ more ita prȩcmitentũ qcđ mn
eo̾memorant: & conungentiũ qđ cõmemorant. ut
eis qui usũ in hac consideratione ñ habent ñ aliunde
marime error oriat᷑ quã ex eo quo putant eos ñ sibi

Expanded text:
asi possent nuntiare quem non agnouerant aut possentaduertere euangelistarum morem ita praetermittentium quae non commemorant et coniungentium quae commemorant, ut eis qui usum in hac consideratione non habent non aliunde maxime error oriatur, quo putent eos non sibi
Abbreviated transcription (Latin):
osdenes net illis credider̃. cũ lucas dicat qd lamiiaun
loquebanẽ uere resurrexise &e symoni appatunde
q untelligendũ ẽ nisi alioͦs fuisse ibi qui baruosaent
lucas narrando explicauit. hoc ẽ. qđ cũ illis locui tes
fuent psus ante quã agnoscerent cũ & quomꝰ ccintr

Expanded text:
Lucas dicat quod jam inde loquebantur, vere resurrexisse, et Simoni apparuisse, quid intelligendum est, nisi aliquos fuisse ibi qui hoc nollent Lucas narrando explicavit? Hoc est, quae cum illis locutus fuerit Jesus antequam cognoscerent eum, et quomodo eum
Abbreviated transcription (Latin):
tib Sicut in principio mulier auctor culpȩ uiro fuit
uir executor erroris: ita nunc quȩ prius morte gasta¬
fuderat. transfudit & gr̃im. Unde recte mulier quȩ
uiris lugentib acflentib lȩticiã dnĩcȩ resurrectio¬
nis prima nunciauit. a septẽ demonib curata. ẽẽ me¬
moratur. ut uniuersis uitiis plena fuisse. sed abhis
om̃ib diuino munere mundata. eẽ signetur. & ubi
abundauit peccatũ. suꝑ abundasse gr̃a monstretur
Septenarius nanq numerus ꝓ uniuersitate solet my¬
stice poni. Quia gͦ a septẽ demonib curata. hoc ÷
ab uniuersis erat liberata scelerib. pͥma resurgentẽ
a mor tus dnim iart n qusaui ligie pientens de

Expanded text:
t enim in principio mulier auctor culpae uiro fuit, uir exsecutor erroris, ita nunc quae mortem prior gustafuderat, transfudit et gratiam uquae viris lugentibus ac flentibus laetitiam Dominicae resurrectionis prima nuntiavit, a septem daemonibus curata esse memoratur, ut universis vitiis plena fuisse, sed ab his omnibus divino munere mundata esse signetur, et ubi abundavit peccatum superabundasse gratia moSeptenarius namque numerus pro universitate solet mystice poni. Quae ergo a septem daemonibus curata, hoc est ab universis erat liberata sceleribus, prima resurgentem a mortuis Dominum vidit, ne quisquam digne poenitens de
Abbreviated transcription (Latin):
potiust honno ille qͥ fuit missus a dõ et testimoniũ pi¬
siberet de lumine & uenientẽ in carne dñm mun¬
do minciaret. Nec mirandũ mystice anglim noror¬
nari eũ. quo int̾ natos mulierũ maior nemo surrexit.
ca constet oñs qui sacerdotii gradu rite funguntꝰ
o euangłi t andi officiũ anglos posse uocari. dicente
psil abia sacerdotis custodiunt seientia. a lege¬

Expanded text:
ille qui fuit missus a Deo ut testimonium perhiberet de lumine , et venientem in carne Dominum mundo nuntiaret. Nec mirandum mystice Angelum nominari eum quo inter natos mulierum major nemo surrexit , cum constet omnes qui sacerdotii gradu rite funguntur ob evangelizandi officium angelos posse vocari, dicente propheta: Labia sacerdotis custodient scientia
Abbreviated transcription (Latin):
reibã & bona oꝑa p̃dicat: quid aliud quã ueniorta
dbio ad corda audientiũ uiã parat ut hȩc uis ior
penetret & lum̃ ueritatis illustret: ut rectas dosemi¬
taos facuti. dũ mundas in animo cogitationes ꝑ ser nono
bone p̃dicationis format: Sanc notandi q lertest¬
moniis ꝓphicis quȩ posuit mircos: unũ solim te
isaiar aliud uͦ inuenit᷑ in malachia: nec tam̃ falli ait
fallere putandus ẽ euangłista. qui hoc scriptũ dicar
inisua qđ isaias ñ scripserit: sed potius intelligendũ
quia & si ñ hec uerba quȩ de malachia posuit inueni¬
untur inisaia. sensus tam̃ eorũ inuenit in isauae. &
inpirullis locis alus ⁊ manifestius ineo qđ hȩc apse
subumrit. Uorlamantis in deserto parate uia dñ.
reclas facite semitas ciꝰ. Quis enĩ ñ uideat quina

Expanded text:
am et bona opera praedicat, qui aliud quam venienti Domino ad corda audientium viam parat, ut hanc vis gratiae penetret, lumen veritatis illustret. Ut rectas Deo semitas faciat, dum mundas in animo cogitationes per sermonem bonae praedicationis format? « Omnis vallisimoniis propheticis quae posuit Marcus, unum solummodo in Isaia, alterum vero invenitur in Malachia. Nec tamen falli aut fallere putandus est evangelista, qui hoc scriptum dicat in Isaia quod Isaias non scripserit, sed potius intelligendum quod etsi non haec verba quae de Malachia posuit inveniuntur in Isaia, sensus tamen eorum invenitur in Isaia, et in nonnullis locis aliis, et manifestius in eo quod hic ipse subjunxit: Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Quis enim
Abbreviated transcription (Latin):
sententia similit̃ paranda uia dñi p̃dicat᷑ Ideoq ñ
sillit euangłista qͥ hoc dictũ abisaa scribit. qđ &esi
ncisdẽ uerbis: eodẽ tam̃ sensu abipso scriptũ inuenit
P ocuit autẽ fieri. ut animo maa ci euangłiui conseri¬
bentis ꝓmalachia isaias occurrerit: ut fieri solet
Qa tamꝰ sine ulla dubitatione em̃daret saltẽ ab alies
adimonitꝰ qui ipso adhuc in carne uiuente hoc legere
potuer : nsi cogitaret recordationi suȩ quȩ sc̃ospu
regebat᷑ ñ frustra occurrisse aliud ꝓalio nom̃ ꝓphe¬
nisi quia ita dñs hoc scribi constituit: Suir autẽ ita

Expanded text:
dicatur. Ideoque non fallitur evangelista, qui hoc dictum ab Isaia scribit: quod etsi non eisdem verbis, eodem tamen sensu ab ipso scriptum invenit. Potuit autem fieri ut animo Marci Evangelium conscribentis pro Malachia Isaias occurreret, ut fieri solet. Quod tamen sine ulla dubitatione emendaret, saltem ab aliis admonitus, qui ipso adhuc in carne vivente hoc legere potuerunt, nisi cogitaret recordationi suae quae sancto Spiritu regebatur, non frustra occurrisse aliud pro alio nomen prophetae, quia ita Dominus hoc scribi constituit. Cur autem ita
Abbreviated transcription (Latin):
uident. & audientes ñ audiunt: ita etiã tangentes
ñ tangunt qui ñ simplici sed dubio uł simulato cor¬
de xp̃m tangunt. Unde cuidã amanti quidẽ. sed
nondũ plenẽ credenti: dicit ipse Noli me tangere:
nondũ enĩ ascendi ad patrẽ meũ. aꝑte dicens quid sit
ipsũ ueracit̃ tangere. patri scilicet ȩqualẽ credere
⁊ circũspiciebat uidere eã: quȩ hoc fecerat. Non
obliuiscit᷑ fideliũ suorũ dñs. nec in se sꝑantes intu-¬
eri desistit: sed om̃s qui saluari merent᷑ suo dignos
intuitu ac miseratione iudicat. Iste aut̃ pauꝑ cla¬
mauit: & dñs exaudiuit eũ Moliea autẽ ti¬
mens & tremens sciens qđ factũ esset in se. uenit &

Expanded text:
vident, et audientes non audiunt, ita etiam tangentes vident, et audientes non audiunt, ita etiam tangentes non tangunt, qui non simplici, sed dubio vel simulato corde Christum tangunt. Unde cuidam amanti quidem, sed nondum plene credenti, dicit ipse: Noli me tangere. Nondum enim ascendi ad Patrem meum . Aperte dicens quid sit ipsum veraciter tangere, Patri scilicet aequalem credere. Et circumspiciebat videre eam quae hoc fecerat. Non obliviscitur fidelium suorum Dominus, nec in se sperantes intueri desistit, sed omnes qui salvari merentur, suo dignos intuitu ac miseratione judicat. Iste autem pauper clamavit, et Dominus exaudivit eum. Mulier autem timens et tremens, sciens quod factum esset in s
Abbreviated transcription (Latin):
scitur. Sed cdñs cũ uerbis euangłicis. ñ solũ oꝑa &
uerba mala cõpescere. sed & cogitationũ nequã ra¬
dicẽ extirpare curauit. cũ hȩc utraq sacramentis
euangłicis emundari donauit: quasi uirtutẽ exic-¬
candi fontis obsceni. suis uestim̃tis indidit:
⁊ statĩ iegos cognoscens insemet ipso uirtutẽ quȩ exis¬
erat de eo: conuersus ad turbã aiebat. Quis tetigit
uestim̃tamea: Non ut ipse quȩ nesciat doceatur
int̾rogat: sed ut uirtus quã bene nouerat. immo quã
ipse dederat in muliere declaret᷑. & declarata agni¬
taq uirtute fidei. multi ad salutẽ ꝑueniant.
dicebant ei discipłi sui. Uides turbã cõprimentẽ
te & dicis. quis me tetigit: Quẽ turba passim co-¬
mitans cõprimit uͥna credula mulier dñm tangit.
qͥa qui diuersis inordinate glomerantiũ heresib:
siue puersis morib grauatur. solo catholicȩ eccłȩ
fidelit corde uenerat᷑. Nã sicut quidã uidentes ñ

Expanded text:
scitur. Sed Dominus cum verbis evangelicis non solum opera et verba mala compescere, sed et cogitationum nequam radicem exstirpare curavit, cum haec utraque sacramentis evangelicis emundari donavit, quasi virtutem exsiccandi fontis obsceni suis vestimentis indidit. Et statim Jesus cognoscens in semetipso virtutem quae exierat de eo, conversus ad turbam aiebat: Quis tetigit vestimenta mea? Non ut ipse quae nesciat doceatur interrogat, sed ut virtus quam bene noverat, imo quam ipse dederat, in muliere declararetur, et declarata agnitaque virtute fidei multi ad salutem perveniant. Et dicebant ei discipuli sui: Vides turbam comprimentem te, et dicis, Quis me tetigit? Quem turba passim comitans comprimit, una credula mulier Dominum tangit, quia qui diversis inordinate glomerantium haeresibus, sive perversis moribus gravatur, solo catholicae Ecclesiae fideliter corde veneratur. Nam sicut quidam videntes non
Abbreviated transcription (Latin):
Uenit & dñm tangit ȩccła: cũ ei ꝑfidei ueritatẽ ap¬
ꝓpinquat. Uenit᷑ aut̃ retro. siue iuxta id qđ ipse
ait. siquis mͥ ministrat me sequat᷑: & alibi p̃cipit᷑.
post dñm dm̃ tuũ ambulabis: siue qͥa p̾sentẽ in
carne dñm ñ uidens. ꝑactis iã sacram̃tis in carna¬
tionis illius. ad fidei & agnitionis eiꝰ gr̃am ꝑuenit.
sicq dũ participationȩ sacram̃toꝵ eiꝰ fon

Expanded text:
Venit, et Dominum tangit Ecclesia, cum ei per fidei veritatem apVenit, et Dominum tangit Ecclesia, cum ei per fidei veritatem appropinquat. Venit autem retro, sive juxta id quod ipse ait: Si quis mihi ministrat, me sequatur . Et alibi praecipitur: Post Dominum Deum tuum ambulabis . Sive quia praesentem in carne Dominum non videns, peractis jam sacramentis incarnationis illius, ad fidei et agnitionis ejus gratiam pervenit. Sicque dum participatione sacramentorum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fuerat multa ꝑpessa a cõplurib
medicis: & erogauerat om̃ia sua. nec quicquã ꝓfecerat:
sed magis deterius habebat. Medicos. siue falsos in¬
tellige theologos: siue phylosofos: legũq doctores
scłariũ: qͥ multa de uircutib uitiisq subtilissi me
disputantes. utilia uiuendi credendiq instituta :¬
se mortalib dare ꝓmittebant: seu certe ipsos sp̃s im¬
mundof. qͥ uelut. hominib consulendo sẽ se ꝓdõ
colendos ingerebant: quib certatĩ audiendis genti¬
litas quanto magis naturalis industriȩ uires expen¬
derat. tanto minꝰ potuit ab iniqͥtatis suȩ sorde pur-¬
gari. Sed hȩc ubi popłm iudeoꝵ egrotasse. uerũq
decȩlo cognouit adesse medicũ: cõepit & ipsa languo¬
ris sui sꝑare parit̾ & inquirere remedium.
um audisset de iesyuenit in turba retro. & tetigit
uestim̃tũ eiꝰ. Dicebat enĩ. qͥa si tetigero uestim̃tũ
eiꝰ: saluaero. & confestĩ: siccatꝰ ẽ. fons sanguinis eiꝰ.

Expanded text:
ulta perpessa a compluribus medicis, et erogaverat omnia sua, nec quidquam profecerat, sed magis deterius habebat. Medicos, sive falsos intellige theologos, sive philosophos legumque doctores saecularium, qui multa de virtutibus vitiisque subtilissime disputantes, utilia vivendi credendique instituta se mortalibus dare promittebant, seu certe ipsos spiritus immundos, qui velut hominibus consulendo, sese pro Deo colendos ingerebant. Quibus certatim audiendis gentilitas quanto magis naturalis industriae vires expenderat, tanto minus potuit ab iniquitatis suae sorde purgari. Sed haec ubi populum Judaeorum aegrotasse, verumque de coelo cognovit adesse medicum, coepit et ipsa languoris sui sperare pariter et inquirere remedium. Cum audisset de Jesu, venit in turba retro, et tetigit vestimentum ejus. Dicebat enim: Quia si tetigero vestimentum ejus, salva ero. Et confestim siccatus est fons sanguinis ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
Si quidẽ int̾se inuia disputauerant quis. ẽẽt. illorũ
maior. Inde orta uidetur dispuitatio discipłoꝵ de pri-¬
matu: quia uiderant petrũ. iacobũ & ioħem scorsũ du¬
ctos inmontẽ. secretũq cis ibi aliqd esse creditũ. sed &

Expanded text:
Si quidem inter se in via disputaverant quis esset illorum Si quidem inter se in via disputaverant quis esset illorum major. Inde orta videtur disputatio discipulorum de primatu, quia viderant Petrum, Jacobum et Joannem seorsum ductos in montem, secretumque eis ibi aliquod esse creditum. Sed et
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ discipłos suos. & dicebat illis: qm̃ filius hominis
tradet᷑ in manꝰ hominũ & occident eũ. & occisus t̃cia
die resurget. Semꝑ ꝓsꝑis miscet tristia. ut cũ repen¬
te uenerint ñ terreant apłos. sed pͣmeditatis ferant
animis. Si enĩ contristat eos qđ occidendus. ẽ: debet
lȩtificare quia die tercia resurrecturus est.¬
ł illi ignorabant uerbũ istud: & timebant eũ int̾ro¬
gare. Hȩc ignorantia discipłorũ ñtã de tarditate in¬
genii sui. quã de amore nascit᷑ saluatoris : qui carnales
adhuc & mysterii crucis ignari quẽ dm̃ uerũ cogno¬
uerant. moriturũ crederẽ nequibant. Et qͥa ꝑfiguras
eũ sepe loquentẽ audire solebant: horrentes euentũ
mortis eiꝰ. etiã in eis quȩ de sua traditione & passione
aꝑte loquebat᷑. figurate aliud significari uolebant:
ł uener̃ capharnaũ. Qui cũ domi essent: int̾roga¬
bat eos. Quid in uia tractabatis: At illi tacebant¬

Expanded text:
s, et dicebat illis: Quoniam Filius hominis tradetur in manus hominum et occident eum. Et occisus tertia die resurget. Semper prosperis miscet tristia, ut cum repente venerint, non terreant apostolos, sed a praemeditatis ferantur animis. Si enim contristat eos quod occidendus est, debet laetificare quod die tertio resurrecturus est. At ignorabant verbum istud, et timebant interrogare eum. Haec ignoratio discipulorum, non tam de tarditate ingenii eorum quam de amore nascitur Salvatoris, qui carnales adhuc et mysterii crucis ignari, quem Deum verum cognoverant, moriturum credere nequibant. Et quia per figuras eum saepe loquentem audire solebant, horrentes eventum mortis ejus, etiam in eis quae de sua traditione et passione aperte loquebatur, figurate aliud significari volebant. Et venerunt Capharnaum. Qui cum domi essent, interrogabat eos. Quid in via tractabatis? At illi tacebant
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ surdũ mutũq matheus uͦ lunaticũ fuisse cõme¬
morat. Significat aut̃ eos de quib scriptũ. ẽ. Stultus
ut luna mutat᷑. Qui nunquã in eodẽ statu ꝑmanentes.
nunc adhȩc nunc ad illa uitia mutati: crescunt atq de-¬
crescunt. Qui muti sunt: ñ confitendo fidẽ. Surdi:
nec ipsũ aliquatenꝰ ueritatis audiendo sermonẽ. Spu¬
mant aut̃: cũ stulticia tabescunt. Stultorũ nanq &
languentiũ atq hebetũ. ẽ: spumas saliuarũ ex ore
demittere. Strident dentib: cũ iracundiȩ furore
flãmascunt. Arescunt: cũ otio torpente languescunt.
& nulla uirtutis industria confortati eneruit᷑ ui-¬
uunt. Qđ aut̃ ait. & dixi discipłis tuis ut eicerent
illũ & ñ potuer̃ : latent̃ accusat apłos. cũ impossibi¬

Expanded text:
quidem surdum mutumque, Matthaeus vero lunaticum fuisse commequidem surdum mutumque, Matthaeus vero lunaticum fuisse commemorat. Significat autem eos de quibus scriptum est: Stultus ut luna mutatur. Qui nunquam in eodem statu permanentes, nunc ad haec, nunc ad illa vitia mutati, crescunt atque decrescunt. Qui muti sunt, non confitendo fidem: surdi, nec ipsum aliquatenus veritatis audiendo sermonem. Spumant autem cum stultitia tabescunt. Stultorum namque et languentium atque hebetum est spumas salivarum ex ore dimittere. Strident dentibus, cum iracundiae furore flammescunt. Arescunt, cum otio torpente languescunt, et, nulla virtutis industria confortati, enerviter vivunt. Quod autem ait: Et dixi discipulis tuis ut ejicerent illum, et non potuerunt, latenter apost
Abbreviated transcription (Latin):
prehenderit: allidit eũ. & spumat. & stridet den¬
tib. & arescit. & dixi discipłis tuis ut eicerent illũ.¬
& ñ potuerunt. Notandũ aut̃ qđ semꝑ loca reb con-¬
gruunt In monte dñs orat. trans format᷑. disciplisan¬
dana suȩ maiestatis aꝑit: in inferiora descendens. tur¬
hȩ occur su excipit᷑: miserorũ fletu pulsat᷑. Sursũ di¬
scipłis mysteria regni reserat: deorsũ turbis peccata in-¬
fidelitatis exꝓbrat. Sursũ patris uocẽ iis qui sequi sẽ
poterant pandit: deorsũ sp̃s malos abiis qui uexabant᷑
expellit: qui etiã nunc ꝓqualitate meritorũ. aliis ascen¬
dere aliis uͦ ñ desistit descendere. Nã carnales adhuc &
incipientes quasi ima petens confortat. docet. castigat.
ꝑfectos quorũ conuersatio incelis . ẽ. sullimius extollen¬
do glorificat. liberius de ȩternis instruit: & sepe quȩ a
turbis nec audiri quidẽ ualeant docet. Demoniacũ aut̃
hunc quẽ descendens de monte dñs sanauit: marcus

Expanded text:
eum, et spumat, et stridet dentibus, et arescit. Et dixi discipulis tuis ut ejicerent illumnon potuerunt. Notandum autem quod semper loca rebus congruunt. In monte Dominus orat, transformatur, discipulis arcana suae majestatis aperit. In inferiora descendens turbae occursu excipitur, miserorum fletu pulsatur. Sursum discipulis mysteria regni reserat, deorsum turbis peccata infidelitatis exprobrat. Sursum Patris vocem iis qui sequi se poterant pandit; deorsum spiritus malos ab his qui vexabantur expellit. Qui etiam nunc pro qualitate meritorum aliis ascendere, aliis vero non desistit descendere. Nam carnales adhuc et incipientes, quasi ima petens confortat, docet, castigat. Perfectos autem quorum conversatio in coelis est, sublimius extollendo glorificat, liberius de aeternis instruit, et saepe quae a turbis ne audiri quidem valeant docet. Daemoniacum autem hunc, quem descendens de monte Dominus sanavit, Marcus
Abbreviated transcription (Latin):
ex huiiismodi pueris receꝑit. addidit in nomine meo:
ut uidelicet formã uirtutis quã natura duce puer obser¬
uabat. ipsi ꝓ nomine xp̃i iuuante rationis industria se¬
quant᷑. Sed quia se in pueris recipi docebat. uidelicet
quasi caput in mẽbris suis: ne putaret᷑ hoc esse solũ
qđ uidebat᷑ adiunxit atq ait. E⁊ quicunq me
susceꝑit. ñ me suscipit: sed eũ qui me misit. Ialẽ se
utiq ac tantũ credi uolens: qualis & quantꝰ est pat̾
Usq adeo enĩ inqͥt nichil distat int̾ me & eũ: ut qͥ me

Expanded text:
ex hujusmodi pueris receperit, addidit: in nomine meo, ex hujusmodi pueris receperit, addidit: in nomine meo, ut videlicet formam virtutis, quam natura duce puer observat, ipsi pro nomine Christi, juvante rationis industria, sequantur. Sed quia se in pueris recipi docebat, videlicet quasi caput in membris suis, ne putaretur hoc esse solum quod videbatur, adjunxit atque ait: Et quicunque me susceperit, non me suscipit, sed eum qui me misit. Talem se utique ac tantum credi volens qualis et quantus est Pater. Usque adeo enim, inquit, nihil distat inter me et eum, ut qui me
Abbreviated transcription (Latin):
unũ ex huiusmodi pueris receꝑit in nomine meo: me
recipit. Uidens cogitationes discipłoꝵ dñs. curat desi-¬
deriũ głȩ humilitatis contentione sanare. primatũq
ñ esse quęrendũ: & prius simplici humilitatis cõmonet
imꝑio. & moxpuerilis innocentiȩ docet exẽplo. Qđ
enĩ ait. quisquis unũ ex huiusmodi pueris receꝑit in
nomine meo: me recipit: uł simplicit̾ pauꝑes xp̃i abiis
qͥ uelint esse maiores ꝓ eiꝰ ostendit honore recipiendos.
uł certe malicia paruulos ipsos eẽ. suadet. ut instar
ȩtatis paruulȩ. simplicitatẽ sine arrogantia. caritatẽ
sinc inuidia. deuotionẽ sine iracundia conseruent
Qđ autẽ cõplectit᷑ puerũ: significat humiles suo dignos
esse cõplexu ac dilectione. talesq cũ impleuerint qđ
p̾cepit. discite a me quia mitis sũ & humilis corde: iure
posse głari ac dicere. Leua eiꝰ sub capite meo. & dextera
illius amplexabit᷑ me. Bene aut̃ cũ dixisset quisquis unũ

Expanded text:
unum ex hujusmodi pueris receperit in nomine meo, me recipit, etc. Videns cogitationes discipulorum Dominus, curat desiderium gloriae humilitatis contentione sanare, primatumque non esse quaerendum, et prius simplici humilitatis commonet imperio, et mox puerilis innocentiae docet exemplo. Quod enim ait: Quisquis unum ex hujusmodi pueris receperit in nomine meo, me rec velint esse majores, pro ejus ostendit honore recipiendos, vel certe malitia parvulos ipsos esse suadet, ut instar aetatis parvulae simplicitatem sine arrogantia, charitatem sine invidia, devotionem sine iracundia conservent. Quod autem complectitur puerum, significat humiles suo dignos esse complexu ac dilectione, talesque cum impleverint quod praecepit: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde , jure posse gloriari ac dicere: Laeva ejus sub capite meo, et dextera ejus amplexabitur me . Bene autem cum dixisset, Quisquis unum
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ tẽptam̃ta ieiuniis & orationib esse suꝑanda:
irã qͦq dñi cũ in ultionẽ nr̃orũ scelerũ fuerit accensa.
hoc remedio singulari posse placari. Ieiuniũ aut̃ gene¬
rale. ẽ. ñsolũ abescis. sed & a cunctis illecebris abstine¬
re carnalib: immoabomĩb uitiorũ continere passio¬
nib. Sic & oratio generalis. ñ in uerbis solũ. ẽ. quib
diuinã clementiã inuocamꝰ: uerũ etiã in omĩb quȩ
in obsequiũ nr̃i conditoris fidei deuotione gerimꝰ. deste
apło qui ait. Semꝑ gaudete: sine int̾missione orate
Quomͦ enĩ quis om̃ib horis atq mom̃tis sine int̾missio¬
ne dm̃ potest inuocare sermonib: Sed tunc sine int̾¬
missione oramꝰ: cũ ea solũ oꝑa gerimꝰ. quȩ nos pietati
nr̃i cõmendent auctoris. Quonimirũ iciunio & qua ora¬
tione: iuuante dño cunctas antiqui hostis debellabimꝰ

Expanded text:
tentamenta jejuniis et orationibus esse superanda; iram quoque Domini, cum in ultione scelerum nostrorum fuerit accensa, hoc remedio singulari posse placari. Jejunium autem generale est, non solum ab escis, sed a cunctis illecebris abstinere carnalibus, imo ab omnibus vitiorum continere passionibus. Sic et oratio generalis, non in verbis solum est, quibus divinam clementiam invocamus, verum etiam in omnibus quae in obsequium nostri Conditoris fidei devotione gerimus, teste Apostolo qui ait: « Semper gaudete, sine intermissione orate . » Quomodo enim quis omnibus horis atque momentis sine intermissione Deum potest invocare sermonibus? Sed tunc sine intermissione oramus, cum ea solum opera gerimus, quae nos pietati nostri commendent auctoris. Quo nimirum jejunio et oratione, juvante Domino, cunctas antiqui hostis debellabimus
Abbreviated transcription (Latin):
circa eos. & scribas conquirentes cũ illis: & confestĩ
om̃ĩs popłs uidens eũ stupe factꝰ. ẽ: Ex pauerunt. &
accurrentes salutabant eũ. Notanda in omĩb locis
distantia m̃tis scribarũ & turbȩ Erat enĩ cũ discipłis
turba: erant & scribȩ. Sed adueniente dño. mox om¬
nis turba stupefacta expauit. eũq salutans accurrit:
scribȩ uͦ nil deuotionis. fidei. humilitatis & reuerentiȩ
ei exhibuisse narrant᷑. Quid aut̃ cũ discipłis dm̃ tur¬
bȩ siue scribȩ conquirerent. euangłista ñ dicit Potest
uͦ nisi fallor apte intelligi. de hoc quęstionẽ fuisse mo¬
tã. quare ipsi cũ essent discipłi saluatoris. saluare de-¬
moniacũ qui inmediõ erat positꝰ ñ possent. qđ ex se-¬
quentib euangłii uerbis potest conici dũ dicitur
⁊ int̾rogauit eos. Quid int̾ uos conquiritis: &re

Expanded text:
is. Et confestim omnis populus videns eum stupefactus est, et expaverunt. Et accurrentes salutabant eum. Notanda in omnibus locis distantia mentis scribarum et turbae. Erat enim cum discipulis turba, erant et scribae; sed, adveniente Domino, mox omnis turba stupefacta expavit, eumque salutans accurrit. Scribae nihil devotionis, fidei, humilitatis et reverentiae, ei exhibuisse narrantur. Quid autem cum discipulis Domini turbae sive scribae conquirerent, evangelista non dicit. Potest vero ni fallor apte intelligi de hoc quaestionem fuisse motam, quare ipsi cum essent discipuli Salvatoris, salvare daemoniacum, qui in medio erat positus, non possent. Quod ex sequentibus Evangelii verbis potest conjici, dum dicitur: Et interrogavit eos: Qu
Abbreviated transcription (Latin):
us saluator miti suȩ dexterȩ tactu leuauit. Qui sicut
uerũ sẽ esse dm̃ potentia saluandi docuit: ita etiam
uerã se habuisse carnis naturã more tactꝰ humani
declarauit. Negat ranq manes insanꝰ ueracit̾ eũ carne
indutũ fuisse: sed cũ ipse tot languentes suo tactu ere¬
xit. mundauit. illuminauit. heresim illius & ante quã
nata ẽẽt. damnauit. Et cũ introisset domũ: disci¬
puli eiꝰ secreto int̾rogabant eũ. Quare nos ñ potuimꝰ eice

Expanded text:
us Salvator miti suae dexterae tactus levavit. Qui sicut us Salvator miti suae dexterae tactus levavit. Qui sicut verum se esse Deum potentia salvandi docuit, ita etiam veram se habuisse carnis naturam more tactus humani declaravit. Negat namque Manichaeus insanus veraciter eum carne indutum fuisse: sed ipse cum tot languentes suo tactu erexit, mundavit, illuminavit, haeresim illius et antequam nata esset damnavit. Et cum introisset in domum, discipuli ejus secreto interrogabant eu
Abbreviated transcription (Latin):
ne introeas in eu Cõminatio dñi. diuini . ẽ. uirtus
imꝑii.Non aut̃ puero qͥ uim patiebat᷑. sed demoni qui
inferebat cõminatꝰ. ẽ: quia qui peccantẽ em̃dare de-¬
siderat. uitiũ utiq increpando & execrando debet
extermirare : sed hominẽ amando refouere. Bene
aut̃ dñs qui sp̃m immundũ pellit abhomine. simul
ne ãplius in eũ ingrediat᷑ imꝑat: qͥa ille ueracit̾ a
demonica dominatione liberat᷑. qui ad peccata a
exiit abeo. Exiturus ab homine sp̃s̃ immundus discer¬
psit eũ: ac furenti clamore terruit intuentes. qͥa plerunq
diabolus dũ de corde expellit᷑: acriores in eo tẽptatio¬
nes generat: quã prius excitauerit. quando hoc quietꝰ
possidebat. E⁊ factꝰ. ẽ sicut mortuus. itaut multi
dicerent quia mortuus. ẽ. Iesus aut̃ tenens manũ illiꝰ.
eleuauit eũ. & surrexit. Quẽ hostis impius ia fugere
cõpulsus strauit. ac mortuo similẽ reddidit: hunc pi¬

Expanded text:
ne introeas in eum. Comminatio Domine introeas in eum. Comminatio Domiimperii. Non autem puero qui vim patiebatur, sed daemoni qui inferebat, comminatus est; quia qui peccantem emendare desiderat, vitium utique increpando et exsecrando debet exterminare, sed hominem amando refovere. Bene autem Dominus, qui spiritum immundum pellit ab homine, simul ne amplius in eum ingrediatur imperat: quia ille veraciter a daemoniaca dominatione liberatur, qui ad peccata, a  discerpens illum, exiit ab eo. » Exiturus ab homine spiritus immundus, discerpsit eum, ac furenti clamore terruit intuentes: quia plerumque diabolus, dum de corde expellitur, acriores in eo tentationes generat, quam prius excitaverat, quando hoc quietus possidebat. « Et factus est sicut mortuus, ita ut multi dicerent, quia mortuus est. Jesus autem tenens manum ejus, elevavit illum et surrexit. Quem hostis impius jam fugere compulsus stravit, ac mortuo similem reddidit, hunc pi
Abbreviated transcription (Latin):
fidei accipit responsũ. Uolo. Mundare.
⁊ continuo exclamans pat̾ pueri: cũ lacrimis aiebat.
Credo dne: ad iuua incredulitatẽ meã. Nemo repen¬
te fit sũmꝰ : sed inbona conuersatione a minimis quisq
inchoat. ut ad magna ꝑueniat. Alia nanq sunt uirtu¬
tis exordia: aliud ꝓfectꝰ. aliud ꝑfectio. Si enĩ & ipsa
fides ad ꝑfectionẽ suã ñ quib dã gradib duceretur:
iste int̾rogatꝰ an crederet: ñ responderet. credo dñe.
adiuua incredulitatẽ meã. Si enĩ credebat. cur in¬
credulitatẽ dicebat: Si uͦ incredulitatẽ habere sẽ
nouerat. quomͦ credebat: Sed qͥa ꝑoccultã inspiratio¬
nẽ grȩ̃. meritorũ suorũ gradib fides crescit: uno eodẽq
tẽpore. is qͥ necdũ ꝑfectẽ crediderat. simul & credebat:
& in credulus erat. Et cũ uideret iesus concur-¬
rentẽ turbã: cõminatus. ẽ. sp̃ui immundo. dicens illi.
Surde & mute sp̃s: ego tͥ p̃cipio. exi abeo: & amplius

Expanded text:
fidei accepit responsum: Volo, munfidei accepit responsum: Volo, munpater pueri cum lacrymis aiebat: Credo, Domine, adjuva incredulitatem meam. Nemo repente fit summus: sed in bona conversatione a minimis quisque inchoat, ut ad magna perveniat. Alia namque sunt virtutis exordia, aliud profectus, aliud perfectio. Si enim et ipsa fides ad perfectionem suam non quibusdam gradibus duceretur: iste interrogatus an crederet, non responderet, Credo, Domine, adjuva incredulitatem meam. Si enim credebat, cur incredulitatem dicebat? Si vero incredulitatem habere se noverat, quomodo credebat? Sed quia per occultam inspirationem gratiae meritorum suorum gradibus fides crescit: uno eodemque tempore is qui necdum perfecte crediderat, simul et credebat, et incredulus erat. Et cum videret Jesus concurrentem turbam, commitatus est spiritui immundo, dicens illi: Surde et mute spiritus, ego tibi praecipio, exi ab eo, et amplius
Abbreviated transcription (Latin):
reatii astricti ueniunt in mundũ. nec nisi unius redẽ¬
ptoris iesu xp̃i fide sunt & grã saluandi. Qđ aut̃ dictũ:
& frequent̃ eũ & inignẽ & in aquas misit: maxime hu¬
manȩ uecordiȩ facinora designat Ignis nanq ardor ad
feruorẽ iracundiȩ referendus. ẽ: aqua ad uoluptates car¬
nis. quȩ dissoluere m̃tẽ ꝑ delicias solent. Uel certe in
ignẽ fercur demoniacus. quo adulterantiũ corda suc¬
censa sunt: & in aquas quȩ solent extinguere caritatẽ
to siquid potes adiuuanos: misertꝰ nr̃i. esus autẽ:
ait illi. Si potes credere: omĩa possibilia st̃ credenti
Aptũ dñs responsũ reddit petenti. Ipse enĩ ait. siquid po¬
tes adiuua nos: & dñs. si potes inqͥt credere possũ uos
misertꝰ adiuuare. Quiafides ñ ficta: omĩa quȩ salubrit᷑
petit impetrare meret᷑. Cui contra leꝓsus qui fidelit̃
clamabat. dñe si uis potes me mundare: congruũ suȩ¬

Expanded text:
reatu astricti veniunt in mundum, nec nisi unius Redemreatu astricti veniunt in mundum, nec nisi unius Redemptoris Jesu Christi fide sunt et gratia salvandi. Quod autem dictum est: Et frequenter eum et in ignem et in aquas misit, maxima humanae vecordiae facinora designat. Ignis namque ardor ad fervorem iracundiae referendus est. Aqua ad voluptates carnis, quae dissolvere mentem per delicias solent. Vel certe in ignem fertur daemoniacus, quo adulterantium corda succensa sunt, et in aquas quae solent extinguere charitatem. Sed si quid potest, adjuva nos, misertus nostri. Jesus autem ait illi: Si potes credere, omnia possibilia credenti. Aptum Dominus responsum reddit petenti. Ipse enim ait: Si quid potes, adjuva nos. Et Dominus: Si potes, inquit, credere, possum vos misertus adjuvare, quia fides non ficta omnia quae salubriter petit, impetrare meretur. Cui contra leprosus qui fideliter clamabat: Domine, si vis, potes me mundare , congruum sua
Abbreviated transcription (Latin):
mus ad genꝰ. qđ ȩccłȩ scȩ̃ primordiis tot grauissima
ingerebat certamina ꝑsecutionũ. qͦt suo regno dolebat
subito animarũ illata fuisse dispendia.
ł int̾rogauit patrẽ eiꝰ. Quantũ tẽporis. ẽ. ex qͦ hoc
ei accidit: At ille ait. Abinfantia. & frequent̾ eũ
& in ignẽ & in aquas misit: ut eũ ꝑderet. Erubescat
uilianꝰ qui dicere audet om̃s homines absq ullo peccati
contagio nasci in carne. tã innocentes ꝑ om̃ĩa. quã fuit
ada quando creatꝰ. ẽ. Quid enĩ habuit iste puer ut
ab infantia demonio uexaret᷑ acerhissimo: si nullo
originalis peccati uinculo tenebat᷑. quẽ constat nullũ
adhuc ꝓpriũ potuisse habere peccatũ: Confiteatur
catholicus. qͥa nemo immunis a noxa primȩ prȩuarica¬
in regnocęloꝵ in hoc demoniaco a dño curato. salua-¬
tionẽ om̃iũ fideliũ. eẽ designatã: qͥ originalis culpȩ

Expanded text:
mus ad genus quod Ecclesiae sanctae primordiis tot gravissima mus ad genus quod Ecclesiae sanctae primordiis tot gravissima inferebat certamina persecutionum, quot suo regno dolebat subito animarum illata fuisse dispendia. Et interrogavit patrem ejus: Quantum temporis est, ex quo hoc ei accidit. At ille ait: Ab infantia. Et frequenter eum et in ignem, et in aquas misit, ut eum perderet. Erubescat ulianus, qui dicere audet omnes homines absque ulla peccati contagione nasci in carne, tamque innocentes per omnia quam fuit Adam quando creatus est. Quid enim habuit iste puer, ut ab infantia daemonio vexaretur acerbissimo, si non ullo originalis peccati vinculo tenebatur, quem constat nullum adhuc proprium potuisse habere peccatum? Confiteatur Catholicus, quia nemo immunis a noxa primae praevaricain regno coelorum, in hoc daemoniaco a Domino curato salvationem omnium fidelium esse designatam, qui originalis culpae
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ scđm fidẽ tuã. Qui respondens eis: dic̃. O gene¬
ratio incredula. quã diu apud uos ero. quã diu uos
patiar:  Non quo tedio suꝑatus sit mansuetꝰ ac mitis.
qui ñ aꝑuit sic̃ agnꝰ corã tundente se os suũ. nec in
uerba furoris erupit : sed quo in similitudine medici
si egrotũ uideat contra sua p̾cepta se gerere dicat. Usq qͦ
accedã ad domũ tuã. quousq artis ꝑdã industriã. me
aliud iubente. & te aliud ꝑpetrante: In tantũ autẽ
ñ ÷ iratꝰ homini sed uitio. & ꝑ unũ hominẽ iudeos ar¬
guit infidelitatis: ut statĩ intulerit: AFFERIE Illũ
ad me. Et attuler̃ inqͥt eũ. Cũ uidisset illũ: statĩ sp̃s
conturbauit eũ & elisus in t̾rã: uolutabat᷑ spumans.
Allatũ dño puerũ sp̃s conturbat & elidit : qͥa sepe dũ
hostis pulsam insidiis. Qđ ob id utiq callidus facit ad-¬
uersarius: ut uł odiũ uirtutis incutiat. uł expulsionis
suȩ uindicet iniuriã. Hinc ẽ. enĩ ut de specie transea¬

Expanded text:
m fidem tuam . » « Qui respondens, dixit eis: O generatio incredula, quandiu apud vos ero? quandiu vos patiar? » Non hoc taedio superatus ait mansuetus ac mitis, qui non aperuit sicut agnus coram tondente os suum, nec in verba furoris eripuit, sed quasi in similitudinem medici, si aegrotum videat contra sua praecepta se gerere, dicat: Usquequo accedam ad domum tuam? quousque artis perdam industriam, me aliud jubente, et te aliud perpetrante? In tantum autem non est iratus homini, sed vitio; et per unum hominem Judaeos arguit infidelitatis, ut statim intulerit: « Afferte illum ad me. Et attulerunt eum. Et cum vidisset eum, conturbavit eum, et elisus in terram volutabatur spumans. Allatum Domino puerum spiritus conturbat et elidit, quia saepe dum hostis pulsamur insidiis. Quod ob id utique callidus facit adversarius, ut vel odium virtutis incutiat, vel expulsionis suae vindicet injuriam. Hinc est enim ut de specie transea
Abbreviated transcription (Latin):
post occisionẽ dnĩ saluatoris. nominis qͦq ac fidei eiꝰ
p̃cones simul & confessores impia crudelitate uexabat.
Et inom̃s gentes pͥmũ oportet p̃dicari euangłiũ. Hoc
ĩta fuisse cõpletũ ȩccłasticȩ testant᷑ hystoriȩ in quib
refertur qđ apłi om̃s multo ante excidiũ iudee ꝓuintiȩ
ad p̃dicandũ euangłiũ toto fuerint orbe disꝑsi. exce¬
pto iacobo zebedei. & ia cobofrẽ dñi. qͥ prius in iudea
ꝓ uerbo euangłi i sanguinẽ fuderant. Qm̃ gͦ nouerat
dñs corda discipł orũ de excidio ac ꝑdicione suȩ gentis
esse contristanda: hoc eos solatio alleuat. ut nossent sibi
etiã udeis abiectis socios ñ defore gaudii regniq cȩle-¬
stis: immo plures multo quã de iudea ꝑirent exom̃ib
coto orbe nationib. eẽ. colligendos. E⁊ cũ duxerint
uos tradentes: nolite p̃cogitare quid loquamini. sed

Expanded text:
post occisionem Domini Salvatoris, nominis quoque ac fidei ejus post occisionem Domini Salvatoris, nominis quoque ac fidei ejus praecones simul et confessores impia crudelitate vexabat. Et in omnes gentes primum oportet praedicari Evangelium Dei. Hoc ita fuisse completum Ecclesiasticae testantur historiae, in quibus refertur quod apostoli omnes multo ante excidium Judaeae provinciae ad praedicandum Evangelium toto fuerint orbe dispersi, excepto Jacobo Zebedaei, et Jacobo fratre Domini, qui prius in Judaea pro verbo Evangelii sanguinem fuderant. Quoniam ergo noverat Dominus corda discipulorum de excidio ac perditione suae gentis esse contristanda, hoc eos solatio allevat, ut nossent sibi etiam Judaeis abjectis, socios non defore gaudii regnique coelestis, imo plures multo quam de Judaea perirent ex omnibus toto orbe nationibus esse colligendos. Et cum duxerint vos tradentes, n