comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deponi uoluit: Nũqͥdnam paulũ mortem
dicimus timuisse: quã se ipse pro ihu amore
testãtur appetere: Sed cũ in eodem loco mi¬
norem sibi fructũ adesse conspicer&. S grauẽ
laborem: ad laborem se alibi cum fructu seruauis
Fortis &enim preliator dĩ teneri intra claustra
noluit: certaminis campum qu esiuit: Unde
isdem quoq uenerabilis benedictus. si libentei
audis. citius agnoscis. quia uiuus ipse indocile
deseruit: quantos in locis aliis ab animȩ moi¬
te suscitauit : P ETRMUS
ta esse ut doces & manifesta ratio. & probatum
congłuum testimonium declarat: sed qu eso
ut de uita tanti patris ad narrationis ordinẽ
redeas:
um uir sc̃s du in eadẽ solitudine uirtutibus
signisq succrescer&: multi ab eo in loco eodẽ
ad om̃ipotentis dĩ sunt seruitium congregati
ita ut illic duodecim monasteria. cum om̃ipo¬
tentis iħu xp̃i dñi opitulatione construer&.
in quib statutis patrib duodenos monac̾os

Expanded text:
deponi voluit. Nunquidnam Paulum mdeponi voluit. Nunquidnam Paulum mdicimus timuisse, quam se ipse pro amore Jesu testatur appetere ? Sed cum in eodem loco minorem sibi fructum adesse conspiceret et gravem laborem, ad laborem se alibi cum fructu servavit. Fortis etenim praeliator Dei teneri intra claustra noluit, certaminis campum quaesivit. Unde idem quoque venerabilis Benedictus, si libenter audis, citius agnoscis, quia non tantos ipse indociles deseruit, quantos in locis aliis a more suscitavit. Petr. ta esse ut doces, et manifesta ratio, et prolatum congruum testimonium declarat. Sed quaeso ut de vita tanti Patris ad narrationis ordinem redeas. um sanctus vir diu in eadem solitudine virtutibus signisque succresceret, multi ab eo in eodem loco ad omnipotentis Dei sunt servitium congregati: ita ut illic duodecim monasteria cum omnipotentis Jesu Christi Domini opitulatione construeret, in quibus statutis Patribus duodenos monachos
Abbreviated transcription (Latin):
at& quod dicis: sed quȩso respondeas si de¬
serere fratres debuit. quos semel suscepit. Gre
t ego petre existimo ibi adunati equani¬
miter portandi sunt mali: ubi inueniuntur
aliqui quib adiuuentur boni: Ubi nãq om¬
nimodo fructus debonis deest: fit aliquando
de malis labor superuacuus: maxime si e ui¬
cino cause subpetant. quȩ fructum dõ uale
ant ferre meliorem: Uir itaq sc̃s propt̃ que
custodiendũ star&: qui om̃s unanimiter se
persequentes ceruer&: Et sȩpe agitur in a¬
nuo perfectorum. quod silentio pretereun
dum non est: quia cũ laborem suum sine fru¬
ctu e̾e̾ considerant. in locũ alium ad laborẽ
cu fructu migrant: unde ille quoq egregius
predicator. qui dissolui cupit. & cum xp̃o. eẽ
cui uĩuere xp̃c. ẽ. & mori lucrum. qui certa¬
mina passionũ non solũ ipse appetut. sed ad
toleranda hiec & alios accendit. damasci pas¬
sus persecutionẽ. ut potuiss& euadere. murũ.
funem. sportamq qu esiuit: seq latenter

Expanded text:
t quod dicis: sed quaeso respondeas, si deserere fratres debuit, quos semel suscepit. Gregor. Ut ego, Petre, existimo, ibi adunati aequanmiter portandi sunt mali, ubi inveniuntur aliqui qui adjuventur boni. Nam ubi omnimodo de bonis fructus deest, fit aliquando de malis labor supervacuus; maxime si e vicino causae suppetant, quae fructum Deo ferre valeant meliorem. Vir itaque sanctus propter quem custodiendum staret, qui omnes unanimiter se persequentes cerneret? Et saepe agitur in animo perfectodum non est, quia cum laborem suum sine fructu esse considerant, in locum alium ad laborem cum fructu migrant. Unde iste quoque egregius praedicator qui dissolvi cupit, et cum Christo esse: cui vivere Christus est, et mori lucrum , qui certamina passionum non solum ipse appetiit, sed ad toleranda haec et alios adhortatur, Damasci persecutionem passus, ut potuisset evadere, murum, funem, sportamque quaesivit, seque latenrer
Abbreviated transcription (Latin):
perpeti conquerebat᷑: ita ut uoces illius &iam
fr̃s audirent : quãuis imaginem minime uide¬
rent: Ut enim discipulis suis uenerabilis pater
dicebat. corporalib eius oculis isdem antiquus
hostis teterrimus &̾ succensus apparebat : qui

Expanded text:
perpeti conquerebatur, ita ut voces illius etiam perpeti conquerebatur, ita ut voces illius etiam fratres audirent, quamvis imaginem minime cernerent. Ut enim discipulis suis venerabilis Pater dicebat, corporalibus ejus oculis idem antiquus hostis teterrimus et succensus apparebat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
non hostem mutauit: Nam tantopost grauio¬
ra praelia pertulit ÷ quanto contra se aperte pug¬
nantem ipsum magistrum malitiae inuenit: Cas¬
trum nãq quod cassinum dicitur. in eccelsi mon¬
tis latere situm est : qui uidelic& mons distenso
sinu hoc idem castrum recipit: sed ꝑtria milia
in altum se subrigens uelut ad aera cacumen ten¬
dit: ubi uetustissimum fanum fuit: in quo ex
antiquorum more gentilium. ab stulto rusticorũ
populo apollo colebatur: circũquaq &iam in
cultu daemonum luci succreuerant : in quibus
adhuc eodem tempore infidelium insana multi¬
tudo sacrifitiis sacrilegis insudabat: Ibi itaq
uir dĩ perueniens. contriuit idolum: subuertit
aram: succendit lucos: atq in ipso templo apol¬
linis. oraculum beati martini fecit: ubi uero ara
nem predicatione continua ad fidem uocabat:
Sed haec antiquus hostis tacite ñ ferens. ñ occulte.
uel ꝑ somnium. sed aperta uisione eiusdẽ patris¬
se oculis ingerebat : & magnis clamorib uim se

Expanded text:
non hostem mutavit. Nam tanto post graviora praelia pertulit, quantum contra se aperte pugnantem ipsum malitiae magistrum invenit. Castrum namque quod Cassinum dicitur, in excelsi montis latere situm est, qui videlicet mons distenso sinu hoc idem castrum recepit, sed per tria millia in altum se subrigens, velut ad aera cacumen tendit: ubi vetustissimum fanum fuit, in quo ex antiquorum more gentilium a stulto rusticorum populo Apollo colebatur. Circumquaque etiam in cultu daemonum luci succreverant, in quibus adhuc eodem tempore infidelium insana multitudo sacrificiis sacrilegis insudabat. Illuc itaque vir Dei perveniens, contrivit idolum, subvertit aram, succendit lucos, atque in ipso templo Apollinis oraculum beati Martini, ubi vero ara nem praedicatione continua ad fidem vocabat. Sed haec antiquus hostis tacite non ferens, non occulte vel per somnium, sed aperta visione ejusdem Patris oculis sese ingerebat, et magnis clamoribus vim se
Abbreviated transcription (Latin):
de plenitudine eius nos om̃s accepimus: Nam
sc̃i dĩ homines potuerunt a dño uirtutes habe¬
re. non &iam aliis tradere: ille autem signa uir¬
tutis dedit subditis. qui se daturum signũ ionȩ
promisit inimicis : ut coram superbis mori dig¬
naretur. coram humilib resurgere: quati nus
& illi uiderent quod contempnerent: & isti qͦd
ueneranter amare debuissent: Eoc quo mysterio
actum. ẽ. ut dũ superbi aspiciunt despectũ mor¬
tis: humiles contra mortẽ. acciperent glãm po
⁊ haec ad quae loca uir sc̃s migrauit: uel
si aliquas in eis uirtutes ostenderit in notesce:¬
GREGORIUS

Expanded text:
De plenitudine ejus nos omnes accepimus . Nam De plenitudine ejus nos omnes accepimus . Nam sancti Dei homines potuerunt a Domino virtutes habere, non etiam aliis tradere. Ille autem signa virtutis dedit subditis, qui se daturum signum Jonae promisit inimicis : ut coram superbis mori dignaretur, coram humilibus resurgere: quatenus et illi viderent quod contemnerent, et isti quod venerantes amare debuissent. Ex quo mysterio actum est, ut dum superbi aspiciunt despectum mortis, humiles contra mortem acciperent gloriam phaec, ad quae loca vir sanctus migraverit, vel si aliquas in eis virtutes postmodum ostGregor. S
Abbreviated transcription (Latin):
dictione transmitter&: quem uir dĩ cũ gr̃arum
actione suscepit: sed eum quae pestis later&
in pane non latuit: Ad horam uero refectionis
illius. ex uicina silua coruus uenire consueue¬
rat: & panem de manu eius accipere: Qui cũ
more solito ueniss&: panem quem presbiter
transmiserat. uir dĩ ante coruum proiecit.
tolle hunc panem : & tali eum in loco proice
ubi a nullo homine possit inueniri: Tunc
coruus aperto ore expansis alis circa eundẽ
panem coepit discurrere. atq cracitare : acsi
aperte dicer&. & oboedire se uelle: & tamen
ussa implere non posse: Cui uir dĩ. iterum
securus: atq ibi proice. ubi inueniri ñ possit
Quem diu demoratus. quandoq coruus mo¬
mordit: leuauit. & recessit: Post trium uero
horarum spatium. abiecto pane rediit: & de
manu hominis dĩ annonam quã consueuerat
quae illuminat om̃em hominem uenientem in
hunc mundum: & de quo rursus scriptum. ẽ.

Expanded text:
dictione transmitteret. Quem vir Dei cum gratiarum dictione transmitteret. Quem vir Dei cum gratiarum actione suscepit, sed eum quae pestis lateret in pane non latuit. Ad horam vero refectionis illius ex vicina silva corvus venire consueverat, et panem de manu ejus accipere. Qui cum more solito venisset, panem quem presbyter transmiserat, vir Dei ante corvum projecit, tolle hunc panem, et tali eum in loco projice, ubi a nullo hominum possit inveniri. Tunc corvus aperto ore, expansis alis circa eumdem panem coepit discurrere, crocitare, ac si aperte diceret, et obedire se velle, et tamen jussa implere non posse. Cui vir Domini praecsecurus, atque ibi projice ubi inveniri non possit. Quem diu demoratus, quandoque corvus momordit, levavit, et recessit. Post trium vero horarum spatium abjecto pane rediit, et de manu hominis Dei annonam quam consueveratquae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . De quo rursus scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
uescerent: saecularem uitam multi relinque¬
rent. & sub leni redemptoris iugo ceruicem cor¬
dis edomarent: sicut mos prauorum. ẽ. inui¬
dere aliis uirtutis bonum quod ipsi habere ñ
appetunt: uicinȩ aecclĩȩ presbiter. florenti¬
us nomine. huius nr̃i subdiaconi florentu
auus Antiqui hostis malitia perculsus. sc̃i uiri
studiis coepit emulari: eiusq conuersationi
derogare: quosq &iam poss& ab illius uisitati¬
one compescere: Cũq iam se conspicere eius
profectibus obuiare non posse. & conuersatio¬
nis illius opinionem crescere. atq multos ad
statum uitȩ melioris ipso quoq opinionis
eius preconio. indesinenter uocari: inuidiȩ
facib magis magisq succensus. deterior fie¬
bat: quia conuersationis illius habere appe
tebat. laudem: sed habere laudabilem uitã
nolebat: Qui eiusdem inuidiȩ tenebris cȩ¬
catus. ad hoc usq perductus. ẽ. ut seruo om̃ipoten¬
tis dñi infectum ueneno panem quasi pro bene¬

Expanded text:
escerent, saecularem vitam multi relinquerent, et sub leni Redemptoris jugo cervicem cordis edomarent, sicut mos pravorum est invidere aliis virtutis bonum quod ipsi habere non appetunt, vicinae ecclesiae presbyter, Florentius nomine, hujus nostri subdiaconi Florentii avus, antiqui hostis malitia percussus, sancti viri studiis coepit aemulari, ejusque conversationi derogare: quosque etiam posset, ab illius visitatione compescere. Cumque jam se conspiceret ejus profectibus obviare non posse, et conversationis illius opinionem crescere, atque multos ad statum vitae melioris, ipso quoque opinionis ejus praeconio indesinenter vocari, invidiae facibus magis magisque succensus, deterior fiebat: quia conversationis illius appetebat habere laudem, sed habere laudabilem vitam nolebat. Qui ejusdem invidiae tenebris caecatus, ad hoc usque perductus est, ut servo omnipotentis Dei infectum veneno panem quasi pro bene
Abbreviated transcription (Latin):
aliisq ut ei uisum. ẽ. locis alios p̃posuit:
Sed rabo ut eius debitũ exxposcebat. nature
nimia insolescens astutia. cupidlitate uero
crudelior effectus. cum uniuersa quis. aꝵi¬
rebsanensium fines continere uidlebat
sibi subiecta cernere. coenobio dumtadcat
sC BENEDICTI eXceptO. Qd semꝑ rega

Expanded text:
aliisque ut ei visum est locis alios praeposuit. aliisque ut ei visum est locis alios praeposuit. Sed Raho ut ejus debitum exposcebat naturae, nimia insolescens astutia, cupiditate vero crudelior effectus, cum universa quae Aurelianensium fines continere videbantur sibi subjecta cerneret, coenobio duntaxat S. Benedicti excepto quod a
Abbreviated transcription (Latin):
r&: om̃iaq romanis erepta restituer&.
totam italiam suȩ ditioni subiuigar&: sub¬
actȩq filium suum pipinum regem impo¬
ner& Ampliata deniq regia potestate. ne.¬
cesse erat duces regno subiuigatȩq genti pre¬
ficere: qui & legum moderamina. & morem
francis assuetum seruare compellerent:
Qua de re primatib populi. ducibq conti¬
git palatium uacuare : eoqͥd multos ex
francorum nobili genere filio contulerit.
qui cum eo regnum nouiter susceptũ tue¬
rentur &regerent: Hac igitur occasione
ut aliquib uidetur. ut plurimis uero cre.¬
dibile uisum. ẽ. obfrancorum suspectam
fidem quam semel in coniuratione dũ bel.¬
lum inchoaretur saxonicum expertꝰ. ẽ:
terum autem in coniuratione pipini na.¬
turalis filii. quibdam seruorum suorũ
fisci debito subleuatis curam tradidit
regni : atq in primis rabonem aureli.¬
anensib comitem prefecit: byturigen¬
sib sturnium: aruernis bertmundũ:¬
mi

Expanded text:
ret, omniaque Romanis erepta restitueret, ret, omniaque Romanis erepta restitueret, totamque Italiam suae ditioni subjugaret subactaeque filium suum Pippinum regem, imponeret. Ampliata denique regia potestate, necesse erat duces regno subjugataeque genti praeficere, qui et legum moderamina, et morem Franciae assuetum servare compellerent. Qua de re primatibus populi ducibusque contigit palatium vacuari, eo quod multos ex Francorum nobili genere filio contulerit, qui cum eo regnum noviter susceptum tuerentur et regerent. Hac igitur occasione ut aliquibus videtur: ut plurimis vero credibile visum est, ob Francorum suspectam fidem, quam semel in conjuratione, dum bellum inchoaretur Saxonicum, expertus est; iterum autem in conjuratione Pippini naturalis filii, quibusdam servorum suorum fisci debito sublevatis curam tradidit regni, atque inprimis Ragonem Aurelianensibus comitem praefecit, Biturigensibus Sturminium, Arvernis Bertmundum,
Abbreviated transcription (Latin):
littore oceani sitas expetut uolunta.¬
rie sedes: certissimũ habetote impo¬
tes uoti ur̃i uosin&s ad propria redituros:
eius. stephano papa supplicante cũ magna
difficultate suscept̾u. ẽ: quia quidã apri¬
moribus francorum cũ quib consulere
solebat adeo uoluntati eius renisi sunt.
ut se regem deserturos. domumq reditu.¬
ros libera uoce proclamarent: Susceptũ
tamen. ẽ. tunc contra haystulfum regẽ:
& celerrime completum: Siquidẽ prefatũ
regem paucorum dierum obsidione apud
ticinum compulit: & obsides dare. &
erepta romanis oppida. atq castella
restituere. atq ut reddita non repeteren¬
tur inramento fidem facere: Enim uero
carolus inchoatum ase bellum nequaqu̾a
interpolari permisit. priusquam deside¬
rium regem longa obsidione fatigatum.
in deditione susciper&: filiumq eius
adalgysum in quem spes om̃ium uide.¬
batur inclinata. non solum regno. ue.¬
rum giam italia excedere compelle¬

Expanded text:
littore Oceani sitas expetiit voluntalittore Oceani sitas expetiit voluntarie sedes; certissimum habetote, impotes voti vestri vosmet ad propria redituros. ejus, Stephano papa supplicante, cum magna difficultate susceptum est. Quia quidam e primoribus Francorum cum quibus consulere solebat, adeo voluntati ejus renisi sunt, ut se regem deserturos, domumque redituros libera voce proclamarent. Susceptum tamen est tunc contra Haistulfum regem et celerrime completum. Siquidem praefatum regem paucorum dierum obsidione apud Ticinum compulit et obsides dare, et erepta Romanis oppida atque castella restituere, atque ut reddita non repeterentur, sacramento fidem facere. Enimvero Carolus inchoatum a se bellum nequaquam interpolari permisit, priusquam Desiderium regem longa obsidione fatigatum in deditionem acciperet, filiumque ejus Adalgisum in quem spes omnium inclinata videbatur, non solum regno, verumetiam Italia excedere compelle
Abbreviated transcription (Latin):
qui exprecepto regis &iam nolentib
fratrib. sacrum effossum pignus bar¬
Lomanno & fr̃ib cum eo pergentib
ocissime reddat: Medo tunc tem
poris abbas. huic scõ preerat gregi:
galia egerrime suscepiss&: non se
posse depositum reddere dixcit. quod
ad seruandũ non autem restituendum
se suscepisse gaudebat: ita subiciens:
Ipse sanctissimus pater propria sponte
huc se deferri permisit: ipse uisione
saera suos obsui deuectionem inuita-¬
uit seruulos: Suscepimus indigni
egregii patris sacratissima membra:
excepimus cineres pios : deuote ñc
usq asseruare curauimus: At si nr̃is
interuenientib peccatis. relinquere
gallias. ruraq eum natiua repetere.
placuerit: fateor potis id ei existere.
nec uelle nr̃m licere quo quomodo ob.¬
sistere: Sin uero quod certissima fide
nr̃o inh esit pectori. diuino nutu di.¬
uinaq prouidentia obplurimarum
salutem animarum. relictis proprus
has procul positas ac pene ultimo in¬

Expanded text:
qui ex praecepto regis etiam nolentibus qui ex praecepto regis etiam nolentibus fratribus sacrum effossum pignus Carlomanno ac fratribus cum eo pergentibus ocissime reddat. poris abbas huic sancto praeerat gregi. galia aegerrime suscepisset, non se posse depositum reddere dixit, quod ad servandum, non autem restituendum se suscepisse gaudebat. Ita subjiciens: Ipse sanctissimus Pater propria sponte huc se deferre permisit, ipse visione sacra suos ob sui devectionem invitavit servulos: suscepimus indigni, egregii Patris sacratissima membra, excepimus cineres pios, devote nunc usque asservare curavimus. At si nostris intervenientibus peccatis relinquere Gallias ruraque eum nativa petere placuerit, fateor potis id ei exsistere, nec velle nostrum licere quoquomodo obsistere. Sin vero quod certissima fide nostro inhaesit pectori divino nutu providentiaque clementi ob plurimarum salutem animarum relictis propriis has procul positas ac pene in ultimo
Abbreviated transcription (Latin):
reuixit: sanc tumq adeun.¬
tes exposcunt presulem. uti
lit teras pipino regi francor
dirigat: quat inus auctori¬
tati ac precibus tanti fauens
pontificis e gregii patris cor¬
pus auito restituat loco. Pre¬
fatus uero pontifere fratrum¬
precibus annuens lacrimosis
auctoritatis apostolicȩ epi¬
stolam editam. per eunden¬
Karlomannum. ac fratres qui
cum eo uenerant frantiam pipi¬
no dirigit regi. Modus relecto¬
rum saerorum hic erat. Cacha¬
rias episcopus seruus seruorũ
dĩ sancte sedi principis aposto¬
lorum beati petRi presidens.
nobis
deuotissimis filiis auctoritate regia.
iusticiȩq respectu affatim restitui.
non ullius offense in hac re pertunes.¬
cere culpam cui suffragari agnoscit
in offensus rectitudinis trames: Fle.¬
xus his luctuosis questib pius prin.¬
uorem prebens. fratris quoq consu.¬
lens uoluntati. remigium rotoma.¬
gensem ep̃m naturalem suum. ac
floriacum monasterium dirigit.:

Expanded text:
revixit: sanctumque adeunrevixit: sanctumque adeuntes exposcunt praesulem, ut litteras Pippino regi Francorum dirigat, qualiter auctoritati ac precibus tanti favens pontificis, egregii Patris corpus avito restituat loco. Praefatus vero pontifex precibus annuens lacrymosis, auctoritatis apostolicae epistolam editam, per eumdearlomannum ac fratres qui cum eo venerant, Franciam Pippino dirigit regi. Modus autem relectorum sacrorum hic erat. « Zacharias episcopus, servus servorum Dei, sanctae sedi principis apostolorum B. Petri praesidens, nibus devotissimis filiis auctoritate regia justitiaeque respectu affatim restitui. Non ullius offensae in hac re pertimescere culpam, cui suffragari agnoscitur inoffensus rectitudinis trames. Flexus his luctuosis questibus pius prinvorem praebens, fratris quoquo consulens voluntati, Remigium Rothomagensem episcopum naturalem suum ad pFloriacum monasterium dirigit:
Abbreviated transcription (Latin):
gobartdorum
trannide liberar&. terrena celestibus prae¬
ponderans. floccipender&: Rebus itaq huma¬
nis eo post diutinam regni amministrationẽ
exempto: duo filii eius pipinus & Rarloman¬
nus regni summam concordi sotietate diui-¬
sum. aliquot annis sub hyldrico nominete¬
nus rege adgubernandum suscipiunt
Porro karlomannus post aliquantum tempo¬
ris excursum. regni quem ad regendum sus-¬
ceperat partem fratri relinquens: Amore
succensus speculatiuȩ conuersationis. romã
se in otium contulit: Siquidem hortante
beato E UCHE RTO. aurelyanorum epis-¬
copo. qui a patre illius nulla existente cul-¬
pe offensa.pulsus propria.atq in hasbi¬
niam apud sanctum TRUDON EM
in exilium religatus fuerat. necnon scõ¬
Qui meror iam pri¬
dem a cordibus eoruidem fra.¬
trum ob terrarum longinqui.¬
tatem. nec non uetustatem tẽ.¬
porum ad modum refrixerat.
nec iam spem potiunde huiuiseş
rei habebant. Ded karlo.¬
manno illorum subeunte col.¬
legium. spes olim emortua

Expanded text:
gobardorum gobardorum tyrannide liberaret, terrena coelestibus praeponderans, floccipenderet. Rebus itaque humanis eo post diutinam regni administrationem exempto, duo filii ejus, Pippinus et Carlomannus, regni summam concordi societate divisam, aliquot annis sub Childrico nominetenus rege, ad gubernandum suscipiunt. Porro Carlomannus post aliquantum temporis excursum, regni quam ad regendum susceperat partem fratri relinquens, amore succensus speculativae conversationis, Romam se in otium contulit. Siquidem hortante B. Eucherio Aurelianorum episcopo, qui a patre illius nulla exsistente culpae offensa pulsus sede propria, atque in Hasbaniam apud S. Trudonem in exsilium relegatus fuerat; necnon SQui moeror jampridem a cordibus eorumdem fratrum ob terrarum longinquitatem nec non vetustatem temporum admodum refrixerat, nec jam spem potiundae hujusce rei habebant: sed Carlomanno illorum sacrum subeunte collegium, spes olim emortua
Abbreviated transcription (Latin):
predia fisco assotiauit: ac deinde militibus
propriis distribuere studuit. Preterea sar¬
racenos galham occupare tendentes. duob
magnis preliis uno in aquitaniam. apucł
pictauium ciuitatem. altero autẽ narbonã
uiata bẏtram flumen ita deuicit: ut in
hyspaniam eos compeller&: Qũa obrem cũ
aduersantib nullatenꝰ cedere scir&. nulliq
parcere: diuum aposteris tudites abactu
rerũ scilic&s agnomen indemptus. ẽ: Iudi¬
tes enĩ mallei dicunt᷑ fabrorũ: quoꝵ ictib
cuncta atteritur durities: Pepigit hic fed
cũ liutprando longobardoꝵ. rege: eiq filiũ
suũ pipinũ misit. ut more fideliũ xp̃ĩanoꝵ
eiꝰ capillũ primꝰ attonder&s: ac pater illi spi.¬
ritalis exxister&: Qđ ille gratantissime cõ-¬
plens. multis ditatum muneribus genitori na¬
tum remisit: Quadere contigit. ut legationem
sacratissimi presulis GRE GORIT Ad se di-¬
rectam. obsecrantis. quati nus sanctam ro¬
manam ecclesiam alan¬

Expanded text:
prprpropriis distribuere studuit. Praeterea Saracenos Galliam occupare tentantes duobus magnis praeliis, uno in Aquitania apud Pictavium civitatem, altero autem apud Narbonam, juxta Birram fluvium ita devicit ut in Hispaniam eos redire compelleret. Quamobrem cum adversantibus nullatenus cedere sciret, nullique parcere, diu a posteris Tudites, ab actu rerum scilicet agnomen indeptus est. Tudites enim cuncta atteritur durities. Pepigit hic foedus cum Leutbrando, rege Langobardorum, eique filium suum Pipinum misit, ut, more fidelium Christianorum, ejus capillum primus attonderet, ac pater illi spiritualis existeret. Quod ille gratantissime coplens, multis ditatum muneribus genitori natum remisit . Qua de re contigit, ut legationem sacratissimi praesulis Gregorii ad se directam, obsecrantis quatenus S. Romanam Ecclesiam a Lan
Abbreviated transcription (Latin):
stico more agente trahebatur : Sic ad palatiũ.
sic adpuplicum populi sui conuentum. qui an¬
nuatim obregni utilitatem celebrabatur ire.
sic domum redire solebat: At regni ammini¬
strationem. & omnia quae uel domi. uel foris
agenda erant ac disponenda. prefectus aulȩ
procurabat: Cuius officii magistratum. ea¬
etate. ARN ULEUS uir excimiȩ nobilita¬
tis. probabilisq uitȩ. cum filio ansegyso ad-¬
prime regebat : quiq relicta post scli glã.
episcopus mediomatricum cleri popliq ad¬
clamatione. & uoto ordinatus. mirabiliter
in pontificatu uiuere studuit : ac demum
heremiticam eligens uitam. leprosis uniuer¬
sa prebens obsequia. continentissime usq
adobitum uincit: Anastasius iam tunc
mina de manu RainfRidi tiranni. dõ adiu¬
Deniq reb bellicis operiosissimne infistens.
tirannos ꝑ totã franciam dominatum¬
tes oppressit. Ob eamq
rem plurima iuri aecclesiastico detrahens

Expanded text:
stico more agente trahebatur. Sic ad palatium, stico more agente trahebatur. Sic ad palatium, sic ad publicum populi sui conventum, qui annuatim ob regni utilitatem celebrabatur, ire, sic domum redire solebat. At regni administrationem et omnia quae vel domi, vel foris agenda erant ac disponenda, praefectus aulae procurabat: cujus officii magistratum ea aetate Arnulfus vir eximiae nobilitatis probabilisque vitae, cum filio Angesilo apprime regebat. Quique relicta post saeculi gloria, episcopus Mediomatricum, cleri populique acclamatione et voto ordinatus, mirabiliter in pontificatu vivere studuit: ac demum eremiticam eligens vitam, leprosis universa praebens obsequia, continentissime usque ad obitum vixit. Anastasius jam tunc mina, de manu Rainfridi tyranni Denique rebus bellicis operosissime insistens, tyrannos per totam Franciam, sibi domtes, oppressit, ob eamque rem, plurima juri ecclesiastico detrahens,
Abbreviated transcription (Latin):
tos palatii domus ordinabatur regia: regib
ob imperitiam desidiamq solũ regale nomen
inaniter gestantib: Nãq & opes. & potentia
regni. penes palatii prefectos qui maiores do¬
mus dicebantur. & ad quos sumna imperu per-¬
tinebat. retinebantur: neq aliud regi relin¬
quebatur. quam ut regio tantũ nomine conten¬
tus. crine profuso. barba summissa. solio reside-¬
r&: ac speciem dominantis effinger&. Lega¬
tos undecũq uenientes audir&. eisq abeun¬
tibus responsa qune erat edoctus. uel siam
uissus. ex sua uelut potestate redder&: cum
preter inutile regis nomen & precarium uitȩ
stipendium. quod ei prefectus aulȩ pro ut ui.¬
debatur exibebat : nihil aliuds possider&. quã
unam. & eam perparui reditus uillam: in qua
domum. & ex qua famulos sibi necessaria mini¬
strantes. atq obsequium exibentes. pauei nume¬
rositatis habebat: Quocunq eum dum erat car¬
pento ibat : quod bubus iunctis. & bubulco ru¬

Expanded text:
tis palatii domus ordinabatur regia, regibus tis palatii domus ordinabatur regia, regibus ob imperitiam desidiamque solum regale nomen inaniter gestantibus. Namque et opes et potentia regni penes palatii praefectos, qui majoresdomus dicebantur, et ad quos summa imperii pertinebat, retinebantur, neque aliud regi relinquebatur, quam ut regio tantum nomine contentus, crine profuso, barba submissa solio resideret, ac speciem dominantis effingeret, legatos undecunque venientes audiret, eisque abeuntibus responsa quae erat edoctus vel etiam jussus ex sua velut potestate redderet: cum praeter inutile regis nomen, et precarium vitae stipendium, quod ei praefectus aulae, prout videbatur, exhibebat, nihil aliud proprii possideret, quam unam et eam perparvi reditus villam, in qua domum et ex qua famulos sibi necessaria ministrantes atque obsequium exhibentes paucae numerositatis habebat. Quocunque eundum ei erat, carpento ibat, quod bobus junctis et bubulco ru
Abbreviated transcription (Latin):
duximꝰ: Huic sacratissimȩ translationi beatoꝵ
germanorũ benedicti scilic&. scolastice. atcestat᷑
paulus monacus: cuiꝰ supra mentionẽ egi in hi¬
storia gentis suȩ. libro sexto. ita inquiens. Circa
hiec tempora hauddubiũ quin constantino im¬
peratore. cũ in castro cassini. ubi beatissimi be¬
nedicti corpꝰ requiescebat. aliquantis iã elapsis
annis uasta solitudo exister&: uenientes de ce¬
nomannoꝵ & aurelyanensium regione franci.
dũ apud sacrũ corpꝰ se ꝑnoctare fimulassent
eiusdem patris. atq germanȩ eius ossa auferentes.
insuam patriam asportauerunt: ubi singillatĩ
stantini imꝑium assumente: decẽ in imꝑio an-¬
nis exactis. aleone augustali dignitate priua-¬
tur: exilioq religatur: Aouersũ hunc tyberi¬
us arma corripiens: imperiali sarcina releuatũ
retrudit in carcerẽ: Porro illo in tẽpore apud
gallias. francorũ regali decidente glã. ꝑ prefec¬

Expanded text:
duximus. Huic sacratissimae translationi beatorum duximus. Huic sacratissimae translationi beatorum germanorum, Benedicti scilicet atque Scholasticae, attestatur Paulus monachus, cujus supra mentionem egi, in historia gentis suae libro sexto, ita inquiens: Circa haec tempora haud dubium quin Constantino imperante cum in Castro Cassini ubi beatissimi Benedicti corpus requiescebat, aliquantis jam elapsis annis solitudo exsisteret; venientes de Cenomanensium et Aurelianensium regione Franci, dum apud sacrum corpus se pernoctare simulassent, ejusdem Patris atque germanae ejus ossa auferentes, in suam patriam asportaverunt, ubi singillatim stantini imperium assumente, decem in imperio annis exactis, a Leone Augustali dignitate privatur, exsilioque relegatur: adversum hunc Tiberius arma corripiens, imperiali sarcina relevatum retrudit in carcerem. Porro illo in tempore, apud Gallias Francorum decidente gloria, a praefec
Abbreviated transcription (Latin):
lius constantini. successionis ordine. annis suffi¬
citur. xde. nouem: Quo imꝑante: italicũ regnũ
grimoaldus sibi prosponere disponere uidebat᷑:
rancorum uero regimen. clodoueus filius dago¬
berti optime adseruabat: Hac ꝓinde tempestate.¬
mummolus abbas coenobii floriacensis. qͦd situm . ẽ.
in territorio aurehanensi supra fluuium hygeris
diuina ammonitꝰ uisione ꝑsominiũ. dirigit una
cũ consensu dõ sibi cõmilitantũ frum quendã ere
suis uenerabilẽ monacũ aygulfum nomine.
quatinus scĩssimi confessoris xp̃i BENEDIC TΙ
corpꝰ huc transferre deber&: Sic enĩ sibi reuelatr̃
diuinitꝰ asserebat: Cui ex insperato coniungun.¬
tur missi cenomannicȩ urbis ep̃i: & ipse propt̃
corpꝰ beatissime scolasticȩ uirginis. sororis exi¬
mii patris benedicti transferendũ diuina reue¬
latione inuitati: Cuius rei hẏstoriam quia in
promtu. ẽ. instanti opusculo inserere suꝑuacuũ

Expanded text:
lius Constantini, successionis ordine annis suffilius Constantini, successionis ordine annis sufficitur viginti et novem. Quo imperante Italicum regnum Grimoaldus sibi prospere disponere videbatur, Francorum vero regimen Chlodoveus filius Dagoberti optime asservabat. CMummolus abbas coenobii Floriacensis, quod situm est in territorio Aurelianensi supra fluvium Ligeris, divina monitus visione per somnium, dirigit una cum consensu Deo sibi commilitantium fratrem quemdam ex suis venerabilem monachum Aigulfum nomine: quatenus sanctissimi confessoris Christi Benedicti corpus huc transferre deberet. Sic enim sibi revelatum divinitus asserebat. Cui ex insperato conjunguntur missi Cenomanensis urbis episcopi, et ipsi propter corpus beatissimae Scholasticae virginis sororis eximii Patris Benedicti transferendum divina revelatione invitati. Cujus rei historiam, quia in promptu est , instanti opusculo inserere supervacaneum
Abbreviated transcription (Latin):
tii dolo intemerat: prefata gens duce agylulfo. qũe
sibi regem prefecerat totã pene irrumpit itabam:
romanãq aggredit᷑ urb̃e: Nec longopost a predo¬
nib eiusdẽ gentis monasterium beatissimi
ditur: diripitur. destruit᷑: Qui cũ uniuersa diri¬
perent. ne unũ quidẽ exmonachis tenere potue.¬
runt: ut ꝓphetia uenerabilis patris. qua longe
ante preuiderat. cõpleret᷑: qua dixit. uix apird dm̃
obtinere potui. ut ex hoc loco animȩ m cederent.
ugientes autẽ ex eodẽ loco monachi. rom̃a uene¬
runt: codicẽq sc̃ȩ regulȩ. quã sepedictꝰ pater cõ¬
posuerat. & quȩdã alia eius scripta. necnon pond
panis & mensurã uini. & qͥcqͥd ex suppellectile
subripere potuerunt. deferentes. Foca itaq post
uiii. annorũ curricula. quib imꝑium om̃e pessũ-¬
dederat. condigne genere mortis trucidato: he-¬
rachus succedit. regens imperii sceptra .xx.Ui.

Expanded text:
cii, dolo interemerat, praefata gens duce Agilulfo, quem cii, dolo interemerat, praefata gens duce Agilulfo, quem sibi regem praefecerat, totam pene irrumpit Italiam, Romanamque aggreditur urbem. Nec longo post a praedonibus praedictae gentis, monasterium beatissimi ditur, diripitur, destruitur. Qui cum universa diriperent, ne unum quidem ex monachis tenere potuerunt: ut prophetia venerabilis Patris, quam longe ante praeviderat, compleretur, qua dixit: Vix apud Dominum obtinere potui, ut ex hoc loco mihi animae concederentur. Fugientes autem ex eodem loco monachi Romam venerunt, codicem sanctae regulae quam saepedictus Pater composuerat, et quaedam alia ejus scripta; necnon pondus panis, et mensuram vini, ac quidquid ex supellectili surripere potuerant deferentes. Phoca itaque post octo annorum curricula, quibus imperium omne pessumdederat condigno mortis genere trucidato, Heraclius succedit, regens imperii sceptra viginti sex
Abbreviated transcription (Latin):
inibi peregerunt: USTINO igit᷑ imperatore¬
ob immanitatẽ scelerũlin amentiam uerso. ac pau¬
lopost uita priuato: tiberius. constantinus. uir rei¬
puplicȩ regendȩ strenuus. imperii infulas totius
gentis annisu suscipit: Quib ꝑ .uii. annos rite
gub̃natis: successorẽ delegit sibi mauritium. ex
ꝓsapia grecoꝵ. ac capadotia oriundũ: Quo impe¬
rante : beatꝰ GRBGORIUS. sc̃ẽ atq aplĩcȩ sedi
romanȩ preficitur ep̃c: Porro francorum regnũ
brunechyldis regina. cum nepotib theodeberto
atq theo derico. filiis hyldeberti regis. iã maioris
ȩtatis metas attingentib. fortiter regebant
At uero gens longobardoꝵ italyam a partib ueneti¬
arum dudũ ut supra prelibauimꝰ ingressa: ma¬
xima exparte cladib afficiendo. suȩ potenti e
subdere conabatur : Precedente deinde tẽpore.
iamq foca imꝑium amministrante romanum.
qui mauritium imꝑatorem. cũ filiis theodosio. ty¬
berio. atq constantino. cũ. ẽẽt. strator prisci patri¬

Expanded text:
is eversio. Justino igitur imperatoreob immanitatem scelerum in amentiam verso ac paulo post vita privato, Tiberius Constantinus, vir reipublicae regendae strenuus, imperii infulas totius gentis adnisu suscepit, quibus per septem annos rite gubernatis, successorem delegit sibi Mauricium, ex prosapia Graecorum ac Cappadocia oriundum. Quo imperante, B. Gregorius sanctae atque apostolicae sedi Romae praeficitur episcopus. Porro Francorum regnum Brunechildis regina cum nepotibus Theodeberto atque Theoderico filiis Childeberti regis jam majoris aetatis metas attingentibus fortiter regebat. At vero gens Langobardorum Italiam a partibus Venetiarum dudum, ut supra praelibavimus, ingressa, maxima ex parte cladibus afficiendo, suae potentiae subdere conabatur. Procedente deinde tempore, jamque Phoca imperium administrante Romanum, qui Mauricium imperatorem cum filiis Theodosio, Tiberio, atque Constantino, cum esset strator Prisci Patri
Abbreviated transcription (Latin):
tarent testis eorum reprob inueniret.
iudicium protulit. non esse rectum ut
bello propter res ecclesiasticas decerne¬
rent: unmo magis inter se mancipia
aduocati partirentur: Cuuis sententiȩ
genesius uicecomes fauens. rectius di¬
xit. esse. mancipia diuidi. quam testes bel¬
lo decernere: In eam sententiam. conci¬
lium om̃e deflexit: At uero sanctus
benedictus nequaquam iuidicis illius
& legislatoris oblitus. ẽ: qui primus
sententiam diuidendi mancipia uersu¬
te iuxta nomen suum ac bestialiter pro¬
tulit: Namq  continuo ut eadem
in duas diuisa sunt partes mancipia.
ille uisto uidicio dĩ ita percussus . ẽ: ut
nullomodo aliquid loqui poss&s: euacu¬
ato totius linguȩ officio: Cognoscentes
autem familiares eius qui in ibi aderant
ueritatem rei gestȩ. deduxerunt eum
ad monasterium sc̃ĩ confessoris ap̃i que
grauiter offenderat : ibiq per unũ fer¬
me mensem demoratus. ẽ : nutib quib

Expanded text:
tarent, testis eorum reprobus inveniretur; tarent, testis eorum reprobus inveniretur; judicium protulit, non esse rectum ut bello propter res ecclesiasticas testes decernerent, imo magis inter se mancipia advocati partirentur. Cujus sententiae Genesius vicecomes favens, rectius dixit esse mancipia dividi, quam testes bello decernere: in eamque sententiam concilium omne deflexit. At vero S. Benedictus, nequaquam judicis illius ac legislatoris oblitus est, qui primus sententiam dividendi mancipia versute juxta nomen suum ac bestialiter protulit. Namque continuo ut eadem in duas divisa sunt partes mancipia, ille justo Dei judicio ita percussus est, ut nullomodo aliquid loqui posset, evacuato totius linguae officio. Cognoscentes autem familiares ejus qui inibi aderant veritatem rei gestae, deduxerunt eum ad monasterium S. confessoris Christi quem graviter offenderat: ibique per unum ferme demoratus est mensem, nutibus quibus
Abbreviated transcription (Latin):
Sed cum litem in eo placito finire nequirent:
eoquod salycȩ legis iuidices ecclesiasticas
res sub romana constitutas lege discerne¬
re perfecte non possent: uisum. ẽ. missis
dominicis placitum aurelianis mutare :
Uenientes itaq ad condictũ locum legum¬
magistri & iudices: utraq ex parte acerri¬
me decertabant: Aderant nãq docto¬
res: tam ex aurelianensi. quam eoc uuasti¬
nensi prouintia: Enimuero longiuscule
litem iudicib protrahentib. eoquod nec
hi cedere illis. nec illi assensum aliis pre¬
bere uellent: tandem adiudicatum. est.
ut ab utraq parte testes exirent: qui post
sacramenti fidem scutis acbaculis decer¬
tantes. finem controuersiȩ imponerent:
Sed cum ad iustum rectumq uisum fuiss&
om̃ib: quidam uuastinensis regionis le¬
gisdoctor. cui quodam presagio bestiale
nomen inditum erat. quiq ex parte ad¬
uocati scĩ dionisii munere corruptus
aduenerat. uerens ne si duo inter se decer¬

Expanded text:
Sed cum litem in eo placito finire nequirent, Sed cum litem in eo placito finire nequirent, eo quod Salicae legis judices ecclesiasticas res sub Romana constitutas lege decernere perfecte. non possent, visum est missis dominicis placitum Aurelianis mutare. Venientes itaque ad condictum locum magistri et judices, utraque ex parte acerrime decertabant. Aderant namque legum doctores, tam ex Aurelianensi quam ex Wastinensi provincia. Enimvero longiuscule litem judicibus protrahentibus, eo quod nec hi cedere illis, nec illi assensum aliis praebere vellent, tandem adjudicatum est, ut ab utraque parte testes exirent, qui post sacramenti fidem scutis ac baculis decertantes, finem controversiae imponerent. Sed cum id justum rectumque visum fuisset omnibus, quidam Wastinensis regionis legis doctor, cui quodam praesagio bestiale nomen pro humano inditum erat, quique ex parte S. Dionysii, munere corruptus advenerat, verens ne si duo inter se decer
Abbreviated transcription (Latin):
atq ob dubietatem aquorundã cordib
auferendam putantium necdũ eum ple¬
nam sospitatem recepisse. situlam aqua
plenam deferre: Quod confestim imple¬
tum ẽ. Erat igitur spectare miraculũ
Uideres adstare stabili firmoq. gressu. du¬
dum terre genutenus iilerentem: Ac
celeri directoq calle discurrere qui muꝑ¬
ad domum refertur propriam: Dehinc in.¬
grauescente dolore: die abhinc tercia uitȩ
excipit terminum: Aduocatus uero scĩ
benedicti castellum nandonis perueniens:
querelam apud uidices deponens. ac legali
eorum iudicio mancipia recipiens. ad pro.
alia iterum oboritur controuersia.
inter prefatum huius loci aduoca¬
tum atq aduocatum sc̃i dionisii: Colli¬
guntur ab utrisq partib plurimi legum
magistri & iudices : qui propartib decer.¬
tarent: Preterea aderant in eodem placi.¬
to missi elatere regis ionas ep̃c aurelia.¬
nensis : & donatus comes milidunensium:

Expanded text:
atque ob dubietatem a quorumdam cordibus atque ob dubietatem a quorumdam cordibus auferendam, putantium necdum eum plenam sospitatem recepisse, situlam plenam aquae deferre. Quod confestim impletum est. Erat igitur spectare miraculum, videres astare stabili firmoque gressu dudum terrae genutenus inhaerentem, ac celeri directoque calle quoquo discurrere, qui nuad domum refertur propriam. Dein gravescente dolore, die abhinc tertia vitae excepit terminum. Advocatus vero S. Benedicti castellum Nandonis perveniens, querelam apud judices deponens, ac legali eorum judicio mancipia recipiens, ad propralia iterum oboritur controversia inter praefatum hujus loci advocatum, atque advocatum S. Dionysii. Colliguntur ab utriusque partibus plurimi legum magistri et judices, qui pro partibus decertarent. Praeterea aderant in eodem placito missi a latere regis, Jonas episcopus Aurelianensis, et Donatus comes Milidunensium.
Abbreviated transcription (Latin):
uiuamine. geniculis se per terram noue¬
rat trahere: Hic diu in basilica sc̃ȩ dĩ
genitricis perpetuȩq uirginis mariie
apud sacros excubans. tandem respectu
diuinȩ pietatis. atq interuentu dilec.¬
ti dñi BE NEDICTI sanitati redditꝰ.
grãs dño. simulq intercessori suo. pro
modulo scienti e sibi collatȩ referre ñ
distulit: Sane quia insuetus dolor
laborq non modicus in extensione
duitius contractorum neruorum gra.¬
uiter debilem afflixerat. nequaqũa
repentina celeritate ignotum pergere
iter ualebat : donec titubantia genua
dolore procul semoto firmius stabiliren¬
tur: Seruatur proinde in domo paupe
Transactis aliquot dieb eger robustior
redditur : ac gressus dudum hac illacq
diuaricantes. rectius incedere discunt:
ostremo residentibus cunctis frĩb in u¬
num hora diei tertia. post lectionem ca¬
pituli regularis. sc̃orum deniq memoriã.
languidus sacro se presentare conuentui.

Expanded text:
juvamine, geniculis se per terram novejuvamine, geniculis se per terram noverat trahere, astitit. Hic diu in basilica sanctae Dei genitricis perpetuaeque virginis Mariae apud sacros cineres excubans, tandem respectu divinae pietatis atque interventu dilecti Domini Benedicti sanitati redditus, gratias Domino simulque intercessori suo pro modulo scientiae sibi collatae referre non distulit. Sane quia insuetus dolor, laborque non modicus in extensione diutius contractorum nervorum graviter debilem afflixerat, nequaquam repentina celeritate ignotum pergere iter valebat, donec titubantia genua, dolore procul semoto, firmius stabilirentur. Servatur proinde in domo pauperTransactis aliquot diebus aeger robustior redditur, ac gressus dudum hac illacque divaricantes rectius incedere discunt. Postremo residentibus fratribus, hora diei tertia, post lectionem capituli regularis sanctorumque memoriam, languidus sacro se praesentare conventui,
Abbreviated transcription (Latin):
gregis copia exuberanter abstrahitur
equore: Tantaq fuit captorum piscium
abundantia: ut eorum euectio uehicu.¬
lo eger& : At qui nouerat beatus pat̾
tirones suos his ac talib infatigabiliter
dñi inherentes preceptis releuare benefi.¬
tiis. qui mortali grauatus adhuc sarcina
discipulis penuria panis laborantibus
opem ferre ualuit: ducentorum modio.¬
rum farinȩ collatione: Si igitur corpo.¬
ra alimento tantopere solatur terreno:
quanto putamus eum iuuamine anima.¬
rum saluti insistere: qualiter etern e
felicitatis gaudia bonorum actuum onu¬
te grãm xp̃i prestabilem affore. qui-¬
busq mortalibus in commoditate
corporea laborantib. ad limina confes¬
soris ap̃i benedicti cepere unde unde
monasterium petere: quatinus obta.¬
bilis sospitatis compotes esse ualerent:
Interea cum reliquis quidam utroq debi.¬
lis gressu. cui numquam pedib concessũ
fuerat iter carpere:: sed magis scabellorũ

Expanded text:
gregis copia exuberanter abstrahitur gregis copia exuberanter abstrahitur aequore, tantaque fuit captorum piscium abundantia, ut eorum evectio vehiculo egeret. Atqui noverat beatus Pater tirones suos his ac talibus, infatigabiliter Domini inhaerentes praeceptis, elevare beneficiis, qui mortali gravatus adhuc sarcina, discipulis penuria panis laborantibus opem ferre valuit ducentorum modiorum farinae collatione. Si igitur corpora alimento tantopere solatur terreno, quanto putamus eum juvamine animarum saluti insistere, qualiter aeternae felicitatis gaudia honorum actuum onute, gratiam Christi praestabilem adfore quibusque mortalibus incommoditate corporea laborantibus, ad limina confessoris Christi Benedicti coepere undecunque monasterium petere, quatenus optabilis sospitatis compotes esse valerent. Interea cum reliquis quidam utroque debilis gressu, cui nunquam pedibus concessum fuerat iter capere, sed magis scamellorum
Abbreviated transcription (Latin):
dem fluuioli se adstare marginem:
ex alia uero ripa prefati fluminis
quendam ignotȩ quidem sibi formie.
sed tamen uenerandi uultus adstare
clericum: Qui baculo quod gestabat
incuruo more ueterum antistitum. ma.¬
ximum gregem suilli pecoris a profun¬
do eiciens aquȩ: eum uersus partem
qua predictus monachus stare uideba.¬
tur cum magno impellebat strepitu:
Expergefactus frater. post expletionem
officuĩ nocturni. euocato secretius mo-¬
nasterii decano. somnium refert: Hor¬
taturq ut cum fratrib fluuium pis¬
candi auiditate expetat : pro certo se
scire quia xp̃i dilectus miles cõmilito¬
nib suis abundantissimã largiturus
erit piscium predam : hoc deniq signifi-¬
care uisum. cum proculdubio sues pisces
ignotauero. sed reuerendi habitus persona
summum portender& benedictum: Ro¬
boratis hac uisione animis fratrum. cer¬
tatĩ recibus paratis curritur ad flumen:
pansisq hinc inde cassib. squamigeri

Expanded text:
dem fluvioli se astare marginem: dem fluvioli se astare marginem: ex alia vero ripa praefati fluminis, quemdam, ignotae sibi quidem formae, sed tamen venerandi vultus astare clericum  id est monachum, qui baculo quod gestabat incurvo more veterum antistitum, maximum gregem suilli pecoris a profundo ejiciens aquae, eam versus partem, qua praedictus monachus stare videbatur, cum magno impellebat strepitu. Expergefactus frater post expletionem officii nocturni, evocato secretius monasterii decano, somnium refert, hortaturque ut cum fratribus fluvium piscandi aviditate expetat: pro certo se scire, quia Christi dilectus miles commilitonibus suis abundantissimam largiturus erit piscium praedam. Hoc denique significare visum, cum procul dubio sues pisces, ignota vero, sed reverendi habitus persona, summum portenderet Benedictum. Roboratis hac visione animis fratrum, certatim retibus paratis, curritur ad flumen, pansisque hinc inde cassibus, squamigeri
Abbreviated transcription (Latin):
propriis honorib priuato: odo in lo.¬
cum eius substituitur: Qui insolentia
graui contra sui naturam elatus. cuncta
quae uiri subiacebant ȩccłiȩ aurelianen¬
sis matricula excepta: sed & abbatiam
in propriam molitur redigere potestatẽ:
Ouod monachi c enobu sc̃i beNedict
lius se committentes. maxĩmam suorũ
mitem nimia insanientem trannide.
cum pignorib scorum: om̃igena suppli.¬
cantes prece ne tantum incurrat piacu.¬
lum : ne res sacro ordini delegatas ad
nefarios transferat usus: sed magis ser¬
uos dĩ res sibi adño traditas libere lice.¬
at ordinare: Quae peticio. nulli apued
eorum in neustryae partib residentes
qui ab imperatore ad chlotharium defe.¬
cerant: Cui expeditioni iusserat quoq¬
nocturno tempore cum fratrib proprio
recubans lecto uidit in uisu amnem
bygerim sese transpositum: atq in loco
quo fluuiolus uulgari dictus uocabu.¬
lo obla lygeri immergitur. supra eius¬

Expanded text:
propriis honoribus privato, Odo in epropriis honoribus privato, Odo in ejus locum substituitur. Qui insolentia gravi contra sui naturam elatus, cuncta quae juri subjacebant ecclesiae Aurelianensis, matricula excepta  id est, rebus in propriam molitur redigere potestatem. Quod monachi coenobii S. Benedicti lius se committentes, maturrimam partemitem nimia insanientem tyrannide cum pignoribus sanctorum: omnigena supplicantes prece, ne tantum incurrat piaculum, neve res sacro ordini delegatas ad nefarios transferat usus sed magis servos Dei res sibi a Domino traditas libere liceat ordinare: quae petitio nulli apud eueorum, Neustriae partibus residentes, qui ab imperatore ad Lotharium defecerant: cui expeditioni jusserat quoqnocturno tempore cum fratribus proprio recubans lecto, vidit in visu amnem Ligerim sese transpositum, atque in loco, quo fluviolus vulgari dictus vocabulo Obla Ligeri immergitur, supra ejus