comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mea liberare. aut non preualet ut
eruat: Ecce cominatione mea desertũ
faciam mare. & ponam flumina deserai
oe arefient pisces eor. eo quod nonsit q
S& morientur in siti. Et induam celi
liberare popłm suum de captiuitate
ponit rationẽ &e exempla plenissima
quod qui mare rubrũ fecit ꝑuiũ poplo
suo. iordanis fluenta siccauit: & aresir¬
tib in ȩgipto fliuius pisces uertit in
putredine. & quib trib dieb mȩgipto
tenebras fecit esse palpabiles. itaut celis
quasi sacco oꝑtum uideret᷑ & tenebris
utiq potuerit & popłm suum de ꝑiculi
liberare. Siue quia suprã dixerat: ueni
&e nonerat homo. uocaui &e nonerat qͥ
audiret: illud possumus dicere. qđ qu
tantoꝵ signoꝵ patrator est. & cȩlum
terrasq &e maria suo facit seriure n¬
tui. etiam ipse crucẽ euadere potuent
dicens in eu angelio. An putatis quian
possum rogare patrẽ meũ. ut exhibeit
mͥ modo plusquã duodecim legiones

Expanded text:
mea liberare, aut non praevalet ut mea liberare, aut non praevalet ut erunt? Ecce comminatione mea desertum faciam mare, et ponam flumina deserta, et arescent pisces eorum: eo quod non sit aqua, et morientur in siti. Et induam coeluliberare populum suum de captivitate, ponit rationem et exempla plenissima. Quod qui mare Rubrum fecit pervium populo suo , Jordanis 577 fluenta siccavit, et arescentibus in Aegypto fluviis, pisces vertit in putredinem . Et qui tribus diebus in Aegypto tenebras fecit esse palpabiles, ita ut coelum quasi sacco opertum videretur et tenebris: utique potuerit et populum suum de periculo liberare. Sive quia supra dixerat: Veni, et non erat homo: vocavi, et non erat qui audiret, illud possumus dicere, quod qui tantorum signorum patrator est, et coelum terrasque, et maria suo facit servire nutui, etiam ipse crucem evadere potuerit, dicens in Evangelio: An putatis quia non possum rogare Patrem meum, ut exhiberet mihi modo plusquam duodecim legiones
Abbreviated transcription (Latin):
uras ante porcos. Et de impudentib
Neq scm̃ detis canib. Et in cõmune de om̃ib.
Uisio qua drupedum. quȩ erant in deserto.
Uenit itaq dñs. & non inuenit hominem.
Homo enĩ cum in honore esset non intellex̃.
cõparatꝰ est iumentis insipientib. & simił
factus est illis. Uocaui inqͥt eos quasi ra¬
tionale animal. &e dixi. Inclinate aurẽ
ur̃am in uerba oris mei. Et. Non audiuit
popłs m̃s uocẽ meã. Clamaui &e dixi.
Qui sitit. ueniat adme & bibat. Et in alio
loco. Uenite ad me qui laboratis & one¬
rati estis. & non erat qui audiret. Unde
eisin euangelio sũ locutꝰ. Neq speciẽ
dĩ uidistis. neq uocẽ illius audistis. quia
Aut non est in me uirtus ad liberandum:
Ecce increpatione mea desertũ faciã mare.
Ponam flumina insiccũ: & cõputrescent
pisces sine aqua. & morient᷑ insiti. In
Iduã cęlos tenebris. & saccũ ponã oꝑim̃¬
Itũ eoꝵ. Larr. Nunqͥdñ potest manus

Expanded text:
vestras ante porcos. Et impudentibus: vestras ante porcos. Et impudentibus: Neque sanctum detis canibus . Et in communi de omnibus: Visio quadrupedum quae erant in deserto Venit itaque Dominus, et non invenit hominem. Homo enim cum in honore esset, non intellexit: comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est eis . Vocavi, inquit, eos quasi rationale animal, et dixi: Inclinate aurem vestram in verba oris mei , et non audivit populus meus vocem meam. Clamavi, et dixi: Qui sitit, veniat ad me, et bibat . Et alio loco: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis . Et non erat qui audiret; unde eis in Evangelio sum locutus: Neque speciem Dei vidistis, neque vocem illius audistis, quia Aut non est in me virtus ad liberandum? Ecce in increpatione mea desertum faciam mare, ponam flumina in siccum: computrescent piscesduam coelos tenebris, et saccum ponam operimentum eorum. LXX: Numquid non potest manus
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde &e adulteram matrẽ uram ultra
tenere non potui. sed uolentẽ abire
ꝑmisi. Quod aut̃ peccatis suis unusqͥsq
uendatur. dumꝓpͥo arbitrio dereli¬
cti nr̃a uoluntate uel ad malũ uel ad
bonum ducimur : &e paulus apłs
docet. Ego autem carnalis sum. ueniin¬
datus sũb peccato. Qui enim facit pecca¬
tum. seruus est peccati. Et quomodo
auari atq raptores serui sunt mãmonȩ:
sic omẽ peccatum dominat᷑ peccatorib
quib dr̃. Non regnet peccatũ in mortali
ur̃o corpore. Ut aut̃ sciatis non a me re-¬
pudiatã matrẽ ur̃am. sed uoluntate
ꝓpria recessisse: post multa beneficia
humanum corpus assumpsi. & nequaqͣm
ꝑ ꝓpħas. sed pͣsens locutus sũ. Ueni. & ñ
erat uir siue homo. Om̃s enĩ uiri. homi¬
nis imaginẽ relinquentes. bestiarum
&e serpentiũ sumpsere imagines. Unde
uiꝑarũ. Et ad libidinosos. Equi insani¬
entes infeminas facti sunt. Et de uo.¬
luptuosis. Nolite mittere margaritas

Expanded text:
Unde adulteram matrem vestram ultra Unde adulteram matrem vestram ultra tenere non potui, sed volentem abire permisi. Quod autem peccatis suis unusquisque venundatur, dum proprio arbitrio derelicti, nostra voluntate, vel ad bonum, vel ad malum ducimur, et Paulus apostolus docet: Ego autem 576 carnalis sum, venundatus sub peccato . Qui enim facit peccatum, servus est peccati . Et quomodo avari atque raptores servi sunt mammonae; sic omne peccatum dominatur peccatoribus. Quibus dicitur: Non regnet peccatum in mortali vestro corpore . Ut autem sciatis, non a me repudiatam matrem vestram; sed voluntate propria recessisse, post multa beneficia humanum corpus assumpsi, et nequaquam per Prophetas, sed praesens locutus sum. Veni, et non erat vir, sive homo. Omnes enim viri et hominis imaginem relinquentes, bestiarum et serpentium sumpsere imagines. Unde viperarum . Et ad libidinosos: Equi insanientes in feminas facti sunt . Et de voluptuosis: Nolite mittere margaritas
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Dereliquit me dñs. &e dñs oblitus est
mei. Putatis mea duricia matrẽ ur̃am
dederim ei libellum repudii. & non
potius quod uerũ est intelligitis. illam
suo uitio a me recessisse: Dicente enum
me ad eam. quiescite inique agere. di-¬
scite bene facere: audire me noluit.
sed uertit contra me scapulam receden¬
tẽ. Unde locutus sũ filiis eiꝰ. Ue illis.
qm̃ recesserunt a me. Manifesti sunt
quia impie egerunt in me. Et adipsam.
Erudiet te abscessio tua. & malicia tua
corripiet te : & scies qm̃ malum tibi sit
qđ reliqueris me. Sed forsitan libellũ
repudii ostendere non potestis. & aliqͥs
creditor m̃s exigens pecuniam me ñ
habente quod redderẽ. uos indebiti
compensatione suscepit. Non est ita. Sed
ego ostendam uobis. quam obrẽ matrẽ
cum filiis dereliquerim.Scelera ur̃a
atq peccata uos demonib uendider̃t.
ut p̾sentis scłi uoluptatib irretiti. &
uos parentẽ. & illa conuigẽ derelinqueret.

Expanded text:
rat: Dereliquit me Dominus, et Dominus oblitus est rat: Dereliquit me Dominus, et Dominus oblitus est mei. Putatis mea duritia matrem vestradederim ei libellum repudii, et non potius, quod verum est, intelligitis, illam suo a me vitio recessisse? Dicente enim me ad eam: Quiescite inique agere, discite bonum facere, audire me noluit; sed vertit contra me scapulam recedentem: Unde locutus sum filiis ejus: Vae illis, quoniam recesserunt a me. Manifesti sunt qui impie egerunt in me. Et ad ipsam, Erudiet te abscessio tua, et malitia tua corripiet te; et scies quoniam malum tibi sit quod reliqueris me. Sed forsitan libellum repudii ostendere non potestis, et aliquis creditor meus exigens pecuniam, me non habente quod redderem, vos in debiti compensationem suscipit? Non est ita: sed ego ostendam vobis, quamobrem matrem cum filiis dereliquerim. Scelera vestra atque peccata vos daemonibus vendiderunt, ut praesentis saeculi voluptatibus irretiti, et vos parentem, et illa conjugem derelinqueret.
Abbreviated transcription (Latin):
luctatus est cum iacob uel auxiliator
fuit uirtutis iacob: ut inpassione suꝑatꝰ
crucifigentib benediceret. Pat̃ ignosce
urẽ. quo dimisi eam : Aut quis est creditor
nis. cui uendidi uos : Ecce in iniquitatib¬
ur̃is uenditi estis. & inscelerib ur̃is di¬
misi matrẽ urãm. Quia ueni de ñ erat
ur. uocaui. ce nonerat qui audiret.
Lax. Sic dicit dñs. Qualis est liber repu¬¬
Idii matris ur̃e. quo dimisi eam: Aut cui
Iur̃is uenundati estis. & ininiquitatib
Iur̃ĩs dimisi matrẽ urãm. Quia ueni ce
non erat homo: uocaui. & nonerat qui
oboediret. Post uocationem gentiũ. oe
reges ac principes. nutricios ac nutrices.
& captiuitatẽ fortis priꝰatꝙrobusti. cuiꝰ
preda apłis distributa est. & post demo¬
num uesaniam qui suis saturati carnib
suoq inebriati sunt sanguine. quando
omis cognouit caro qͦd redemptor ce
fortis ip̃se esset ds̃ iacob: loquitur ad
popłm iudeor suꝑ syon. quȩ prius dixe.¬

Expanded text:
luctatus est cum Jacob, vel auxiliator luctatus est cum Jacob, vel auxiliator fuit virtutis Jacob: ut in passione superelevatus, crucifigentibus benediceret: Pater, ignoscvestrae, quo dimisi eam? Aut quis est creditor meus, cui vendidi vestris venditi estis; in sceleribus vestris dimisi matrem vestram. Quia veni, et non erat vir: vocavi, et non erat qui audiret. LXX: Sic dicit Dominus: Qualis est liber repudii matris vestrae, quo dimisi eam? Aut cui vestris venundati estis, et in iniquitatibus vestris dimisi matrem vestram, quia veni, et non erat homo: vocavi, et non erat qui obediret. Post vocationem gentium, et reges ac principes, nutricios et notrices, et captivitatem fortis prius atque robusti, cujus praeda Apostolis distributa est, et post daemonum vesaniam, qui suis saturati carnibus, suoque inebriati sunt sanguine: quando omnis cognovit caro, quod Redemptor et fortis ipse esset Deus Jacob, loquitur ad populum Judaeorum super Sion, quae prius dixe
Abbreviated transcription (Latin):
in hominib : eos uidelicet qui prius capti
erant in mortẽ. cepit in uitã. Unde ma¬
nifestius interp̃tatꝰ est simmachus. sed
& captiuitas fortis auferetur. & rapina
horribilis salua erit: fortẽ atq horribilẽ
diabolum uolens intelligi. qui dni uir¬
tute suꝑatus. ẽ. Ergo dñsuidicans eos qui
oppresserant sion. siue iudicans iudiciũ
eiꝰ liberabit filios illius qui capti fueranͭ
agigante atq saluabit. & aduersarias
potestates cibabit carnib suis. &e in ebria¬
bit quasi musto. ut nequaquam aliorũ
nece sed sua morte saturentur. &e qui
carnes sunt quia dĩ sp̃m ꝑdiderunt: suis
uescantur carnib. Quod quidem & sc̃s
loquitur inpsalmis. Cum apꝓpinquarent
mͥ qui affligebant. ut comederent carnes
meas. Non enim sp̃s incorporalis est sed
uro comeditur. ferocium bestiarũ mor.¬
sib patens. Et tunc discet sion immo
omis ca̾ro quia uidebit salutare dĩ: qđ
redemptor atq saluator eiꝰ ille sit qui

Expanded text:
in hominibus : eos videlicet qui prius capti in hominibus : eos videlicet qui prius capti erant in mortem, recepit in vitam. Unde manifestius interpretatus est Symmachus: Sed et captivitas fortis auferetur, et rapinae horribilis salva erit. Fortem atque horribilem diabolum volens intelligi, qui Domini virtute superatus est. Ergo Dominus judicans eos qui oppresserant Sion, sive judicans judicium ejus, liberabit filios illius qui capti fuerant a gigante, atque salvabit, et adversarias potestates cibabit carnibus suis, et inebriabit quasi musto, ut nequaquam aliorum nece, sed sua morte saturentur. Et qui carnes sunt, quia Dei spiritum perdiderunt, suis vescantur carnibus. Quod quidem et Sanctus loquitur in Psalmis: Cum appropinquarent mihi qui affligebant, ut comederent carnes meas . Non enim spiritus qui incorporalis est, sed caro comeditur, ferocium bestiarum morsibus patens. Et tunc dicet Sion: immo omnis caro quae videbit salutare Dei, quod Redemptor atque Salvator ejus ille sit qui
Abbreviated transcription (Latin):
Dñs atq saluator qui prius locutus fucs
ꝑisaiam. ipse in euangelio eundẽ seusi
repetit. Quomodo potest aliquis intias
indomum fortis & uasa eiꝰ diriꝑe. nͥ pͥn
ligauerit fortẽ. & tunc domũ eiꝰ dis¬
piat : Fortis &e gigas diabolus est. qu
om̃s gentes suo subiugauerat imꝑio
audens dicere saluatori. Hȩc omĩa mͥ tid¬
dita sunt: & dabo tibi ea si ꝓcidens add¬
raueris me. Mundus enĩ in maligno
positus est: quem nullus iustoꝵ. uincere
potuit. nec iuxta amos ꝓpħam. prȩdam
dc ore leonis auferre. Proposita gͥ questio¬
ne. quod nullus possit fortem & gigantẽ
uincere. nec saluare quod abeo rãptũ erat.
responddet dñs suo aduentu omĩa ꝑpetran.¬
da quod scilicet captȩ prius gentes a gi-¬
gante tollantur. & om̃s illius suppel.¬
lex. uniuersaq familia apłis diuidat᷑.
impleto illo quod scriptum est. Rea uir¬
tutum dilecti. & speciei domus diuidere
spolia Iste est enim qui ascendens in altũ
captiuam duxit captiuitatẽ. dedit dona

Expanded text:
 atque Salvator, qui prius locutus fuerat per Isaiam, ipse in Evangelio eumdem sensum repetit: quomodo potest aliquis intrare in domum fortis, et vasa ejus diripere, nisi primum ligaverit fortem, et tunc domum ejus diripiet ? Fortis et gigas, diabolus est, qui omnes gentes suo subjugarat imperio, audens dicere Salvatori: Haec omnia mihi tradita sunt, et dabo tibi ea, si procidens adoraveris me . Mundus enim in maligno positus est , quem nullus justorum vincere potuit: nec juxta Amos, praedam de ore leonis auferre . Proposita igitur quaestione, quod nullus possit fortem et gigantem vincere, nec salvare quod ab eo raptum erat, respondit Dominus, suo adventu omnia perpetranda: quod scilicet captae prius gentes a gigante tollantur, et omnis illius supellex, universaque familia Apostolis dividatur. Impleto illo quod scriptum est: Rex virtutum dilecti, et speciei domus dividere spolia. Iste est enim qui ascendens in altum, captivam duxit captivitatem, dedit dona
Abbreviated transcription (Latin):
sariȩ potestates dicunt᷑ esse cȩlestes mi
int̾ cȩlum t̾rãq discurrunt: uel cert
induitur cȩlũ tenebris. quando obt¬
cȩlũ aeneũ & trã ferreã. ñ qđ elemtor
natura mutet᷑. sed qđ ꝑ aes e ferrum
poenarum magnitudo monstrata sit.
unt philosophi. non amplius decẽ stadiis
a terra nubes insullime sustolli. & solis
splendorẽ abscondere. Ergo non cȩlũ sacco
abuoluitur. sed int̾ eluso cȩlilumine aer
qui subt est nobis tenebris obscurat᷑. Possumꝰ
celos obuolutos tenebris & sacco oꝑtos sic
int̃p̃tari. ut dicamus om̃s esse sub peccato.
a scõs quoq indigere miscdia dĩ¬

Expanded text:
e potestates dicuntur esse coelestes, quae inter coelum terramque discurrunt. Vel certe induitur coelum tenebris, quando obtecoelum aeneum, et terram ferream . Non quod elementorum natura mutetur, sed quod per aes et ferrum poenarum magnitudo monstrata sit. Aiunt philosophi, non amplius decem stadiis a terra nubes in sublime sustolli, et solis splendorem abscondere. Ergo non coelum sacco obvolvitur, sed intercluso coeli lumine aer qui subter est, nubis tenebris obscuratur. Possumus coelos obvolutos tenebris, et sacco opertos, sic interpretari, ut dicamus omnes esse sub peccato, et sanctos quoque indigere mis
Abbreviated transcription (Latin):
sterilis & uidua. deserta atq cap̃tiua.
In popło iudeor filios habere desieram.
multo tempore non pepereram. Post
aggeum & tachariam. & malachiam.
nullos alios ꝓphetas usq ad iohannem
baptistam uideram. Et quomodo que
fueram sola & uiri auxilio destituta.
tantos filios habere nunc coepi: Ut aut̃
sciamus suꝑ petram &e fundamentum
xp̃i ex utroq popło edificari sion: ad
credentes paulus loquitur. Edificati suꝑ

Expanded text:
sterilis et vidua, deserta atque captiva sterilis et vidua, deserta atque captiva in populo Judaeorum, filios habere desieram, multo tempore non pepereram. Post Aggaeum et Zachariam et Malachiam, nullos alios Prophetas usque ad Joannem Baptistam videram; et quomodo quae fueram sola, et viri auxilio destituta, tantos filios habere nunc coepi? Ut autem sciamus super petram et fundamentum Christi ex utroque populo aedificari Sion, ad credentes Paulus loquitur: Aedificati super
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur eccłiȩ. Puto aut̃ diuersas signi¬
ficari grãs sp̃uales. ꝑ quas sponsae ornat᷑
ambitio. De qua &e in quadragesimo qͣr.¬
to psalmo canitur. Astitit regina a dex¬
tris tiuis inuestitu de aurato. circũ ami¬
sta uarietate. Quȩ enim prius deserta
fuerant ce dilapsa in solitudines ce rui¬
nas: adueniente x p̃i euangelio in stau¬
rabuntur. & tantam habitator. habe.¬
bunt multitudinẽ : ut eos caꝑe non pos¬
sint. ita dunta.xat. ut ꝑsecutores fugent᷑
ꝓcul. uel ii de quib supra diximus. qui
destruebant te & dissipabant ex ibunt
a te. filiiq sterilitatis tuȩ quos putabas
dicent inaurib tuis. Angustus michi est
locus in sinagogis. fac michi spacium
mecclesiis ut habitem latius. ut non
umpͥmar blasphemiis udeoꝵ. ut totũ
orbẽ tua mecum capiat latitudo. Tu aut̃
lrauis magnitudinẽ non ualens ore
ꝓferre. in tuo corde tacita cogitabis &
dices. Quis michi istos genuit : Ego eram

Expanded text:
dicatur Ecclesiae. Puto autem has diversas signidicatur Ecclesiae. Puto autem has diversas significari gratias spirituales, per quas sponsae ornatur ambitio. De qua et in quadragesimo quarto psalmo canitur: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumdata varietate . Quae enim prius deserta fuerant, et dilapsa in solitudines et ruinas, adveniente Christi Evangelio, instaurabuntur et tantam habebunt habitatorum multitudinem, ut eos capere non possint. Ita dumtaxat, ut persecutores fugentur procul, vel hi de quibus supra diximus: Qui destruebant te, et dissipabant, exibunt a te. Filiique sterilitatis tuae quos putabas dicent in auribus tuis: Angustus mihi est locus in synagogis, fac mihi spatium in Ecclesiis, ut habitem latius, ut non comprimar blasphemiis Judaeorum, ut totum orbem tua mecum capiat latitudo. Tu autem laetitiae magnitudinem non valens ore proferre, in tuo corde tacita cogitabis, et dices: Quis mihi istos genuit? Ego eram
Abbreviated transcription (Latin):
rima est &e saxosis montib asperatur.
&e penuriam patitur sitis. ita ut celesus
utatur pliuius. & raritatem fontium cist̃.¬
narum extructione solȩtur: sed indĩ
manib. ad quam dr̃. Festinauerunt stru.¬
dificaberis aquib destructa fueras. Aiu-¬
deis enĩ destructa. a iudeis edificata est:
quia obculpã scribarum & phariseori de.
ta est: tam ex iudeis quã de gentib. Seqͥt᷑.
Et qui destruxerant &e dissipauerant.
egredientur exte: doctores scilicet pessi¬
mi. ut nequaquã mandata & traditio.¬
nes sequaris hominum.sedlegem dĩ. dr̃q
adeam ut leuet oculos incircũ itu. & ui¬
deat filios qui ei fuerint congregati. de
quib & dñs loquebatur. Leuate oculos
uros. & uidete quia iam albȩ sunt sege.¬
tes ad metendum. Et ut securos nos faci.
quia omĩb his uelut ornam̃to uestieris.
& circundabis tibi eos quasi sponsa cir¬
cundat monile sibi. Felix qui tanti me¬
riti est tantęq uirtutis. ut ornamentũ

Expanded text:
is  Al. saxeis montibus asperatur, et penuriam patitur sitis, ita ut coelestibus utatur pluviis, et raritatem fontium cisternarum exstructione soletur; sed in Dei manibus, ad quam dicitur: Festinaverunt strucdificaberis a quibus destructa fueras. A Judaeis enim destructa, a Judaeis aedificata est. Quae ob culpam Scribarum Pharisaeorumque deseta est tam de Judaeis, quam de gentibus. Sequitur: Et qui te destruxerant et dissipaverant, egredientur ex te: doctores pessimi; ut nequaquam mandata et traditiones sequaris hominum , sed legem Dei. Diciturque ad eam, ut elevet oculos suos in circuitu, et videat filios qui ei fuerant congregati. De quibus et Dominus loquebatur: Levate oculos vestros, et videte quia jam albae sunt segetes ad metendum . Et ut securos nos faciatquia omnibus his velut ornamento vestieris, et circumdabis tibi eos, quasi sponsa circumdat monile sibi. Felix qui tanti meriti est, tantaeque virtutis, ut ornamentum
Abbreviated transcription (Latin):
&e austro ad eum uocatus est: non habens
legẽ nec ꝓpħas. nec diuitias sp̃uales. sed
desertꝰ. pauꝑ &e humilis cunctis demo¬
nib subiacebat. Et dix̃ sion. dereliqͥt
me dñs: & dñs oblitus est mei. Nunquid
Iobliuisci potest mulier infantẽ suum.
ut non misereatur filio uteri sui: Et si
illa oblita fuerit: ego tam̃ non obliuiscar
Itui. Ecce in manib meis descripsite :
Imuri tui coram oculis meis semꝑ. Uener̃
structores tui. destruentes te &e dissipan¬

Expanded text:
et Austro ad eum vocatus est, non habens et Austro ad eum vocatus est, non habens Legem nec Prophetas, nec divitias spirituales: sed desertus, pauper et humilis, cunctis daemonibus subjacebat. Et dixit Sion: Dereliquit me Dominus, et Dominus oblitus est mei. Numquid oblivisci potest mulier infantem ut non misereatur filio uteri sui? et si illa oblita fuerit, ego tamen non obliviscar tui. Ecce in manibus meis descripsi te: muri tui coram oculis meis semper. Venerunt structores tui: destruentes te et dissipan
Abbreviated transcription (Latin):
& septentrionẽ. occidentẽ & meridiẽ. Pro
oriente. longe posuit. ꝓ australi plaga.
in hebreo legitur synim qđ septuaginta
ꝑsarũ int̾p̃tati sunt: cęteriita ut in he-¬
breo legitur ex pressert synim. qđ nos
int̾p̃tati sumus ab austro. illud suspican¬
tes quod mons sinai in australi parte
positus sit: iuxta ab acuc ꝓpħam. Deus
abaustro ueniet. &e sc̃s de monte pharan
umbroso & condenso. Sin aut̃ sinim ut
septuaginta transtuler̃ ꝑsas intelligimꝰ
qui adorientẽ siti sunt: illud qđ supra dr̃.
ecce isti de longe uenient. ad austrũ referre
possumus. Precipit᷑q cȩlis & t̾rȩ uel his
uirtutib quȩ incęlo morant᷑ &e t̾ra. uel
angelis &e hominib ut dĩ concinant laudẽ.
& qui in eixcelso uirtutũ positi sunt. m̃tis
leticiam iubilo exultationis testentur.
quia consolatus est dñs popłm suum. eos
qui ex iudeis credere uoluert. & paupum
qui de oriente & occidente. aquilone

Expanded text:
et Septentrionem, Occidentem et Meridiem, pro et Septentrionem, Occidentem et Meridiem, pro Oriente, longe posuit: pro Australi plaga, in Hebraeo legitur SINIM   quod LXX Persarum intepretati sunt. Caeteri ita ut in Hebraeo legitur expresserunt sinim, quod nos interpretati sumus ab Australi Al. Austro : illud suspicantes quod mons Sinai in Australi parte positus sit, juxta Abacuc Prophetam: Deus ab Austro veniet: et sanctus de monte Pharan umbroso et condenso . Si autem sinim, ut LXX transtulerunt, Persas intelligimus, qui ad Orientem siti sunt, illud quod supra dicitur: Ecce isti de longe venient, ad Austrum referre poterimus. Praecipiturque coelis et terrae, vel his virtutibus quae in coelo morantur et terra, vel Angelis et hominibus, ut Dei concinant laudes. Et qui in excelso virtutum positi sunt, mentis laetitiam jubilo et exsultatione testentur. Quia consolatus est Dominus populum suum, eos qui ex Judaeis credere voluerunt. Et pauperum qui de Oriente et Occidente, Aquilone
Abbreviated transcription (Latin):
collocauit. suꝑ aquas refectionis educauit
me. Qui aut̃ istius modi uiis atq semitis
pastus fuerit & nutritꝰ: nec esuriet nec
sitiet. neqcalorẽ sentiet solis. & implebit᷑
de illo quod scriptũ est. Per diẽ sol non
uret te: neq luna ꝑ noctẽ. ut nec ad¬
uersa nec ꝓsꝑa huius scłi sentiat.
Siquidem misericors & miserator dñs
ise consolabitur & reget eos. & ducet
ad fontes aquarũ. siue potabit illos ad
fontes. de quib scriptũ est. benedicite
dño de fontib isrł. Et in alio loco. Haurite
aquas de fontib saluatoris. hi fontes. inue.
dicula quȩ credentium poterant impedi¬
re gressus : dñs eis uertet inplanũ. & eaxcelsa
humiliabit. atq humilia sullim abit.
ut it̃ planũ habeant atq campestre. Qui
sint aut̃ isti quib paret᷑ uia: ponit mani.¬
festius. Ecce isti de longe uenient. & ecce
illi abaquilone & mari. & isti de t̾ra australi.
Quattuor plagaᷤᷤ orbis. his ostendens. orientẽ

Expanded text:
collocavit: super aquas refectionis educavit collocavit: super aquas refectionis educavit me . Qui autem in istius modi viis atque semitis pastus fuerit et nutritus, nec esuriet, nec sitiet, neque calorem sentiet solis: et implebitur de illo quod scriptum est: Per diem sol non uret te, neque luna per noctem . Ut nec adversa nec prospera hujus saeculi sentiat. Siquidem misericors et miserator Dominus, ipse consolabitur et reget eos, et deducet ad fontes aquarum. Sive potabit illos ad fontes, de quibus scriptum est: Benedicite Domino de fontibus Israel . Et in alio loco: Haurite aquas de fontibus Salvatoris . Hi fontes in vetedicula quae credentium poterant impedire gressus, Dominus eis vertet in planum, et excelsa humiliabit, atque humilia sublimabit, ut iter planum habeant atque campestre. Qui sint autem isti quibus praeparetur via, ponit manifestius: Ecce isti de longe venient: et ecce illi ab Aquilone 568 et mari, et isti de terra Australi. Quatuor plagas orbis ostendens, Orientem
Abbreviated transcription (Latin):
& instar paruuloꝵ suꝑ ad umbratas
lineas p̃ceptoris litteras impͥmamus.
empus placitum & opportunũ & dies
salutis passio saluatoris est & resurrectio.
quando orabat incruce. ds ds̃ m̃s. quare
me dereliquisti : Et seruauit eũ siue plas¬
mauit morte suꝑata. deditq eum in
foedus popłi uideoꝵ. his uidelicet qui
ex illis credere uoluerunt. ut suscitaret
t̾ram quȩ in idolatriȩ iacebat errorib.
ut possideret hereditates dissipatas siue
desertas. quȩ habitatorẽ non habent dm̃.
& diceret iis qui inuinculis erant. exite
qui peccatoꝵ. uinculis stringebant᷑. quia
funib peccatoꝵ suoꝵ unusquisq constrin.¬
gitur. & qui erant in tenebris reuelamini.
qui sedebant in tenebris & umbra mortis.
& lucẽ uidere non poterant. Qui post quã
conuersi fuerint. & clarũ xp̃i lum̃ aspexe.
rint: pascentur inuiis & insemitis scarũ
scripturarũ. & dicent. Dñs pascit me &e
nichil mͥ deerit. in loco pascuȩ ibi me

Expanded text:
et instar parvulorum, super adumbratas et instar parvulorum, super adumbratas lineas praeceptoris, litteras imprimamus. Tempus placitum et opportunum, et dies salutis, passio Salvatoris est et resurrectio, quando orabat in cruce: Deus Deus meus, quare me dereliquisti ? Et servavit eum, sive plasmavit, morte superata, deditque in foedus populi Judaeorum, his videlicet, qui ex illis credere voluerunt: ut suscitaret terram, quae in idololatriae jacebat erroribus, et possideret haereditates dissipatas, sive desertas, quae habitatorem non habebat Deum, et diceret his qui erant in vinculis, exite, qui peccatorum vinculis stringebantur, quia funibus peccatorum suorum unusquisque constringitur ; et qui erant in tenebris, revelamini. Qui sedebant in tenebris, et in umbra mortis, et lucem videre non poterant. Qui postquam conversi fuerint, et clarum Christi lumen arint, pascentur in viis et semitis sacrarum scripturarum, et dicent: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit, in loco pascuae ibi me
Abbreviated transcription (Latin):
Lxcx. Si c ͤ dñs. Tempore opportuno exu¬
ui te. & in die salutis auxiliatus su a
Et plasmaui te & dedi te in testam̃tum
gentium. ut constitueres t̾rã & possidens
hereditates desertas. diceres łis qui inun¬
culis sunt. exite. & qui intenebris. reuell¬
Imini. In omĩb uus pascentur. & in omib
semitis pascua eor. Non esurient neꝙ si¬
ent. nec ꝑcutiet eos estus & sol: sed quim¬
seretur eor consolabitur eos. & ꝑfontes
Iaquarũ ducet illos: Ponãq omem monsti
Sinuiam. & omnẽ semitã in pascua cis.
Ece isti de longe ueniunt. isti aba quilone
& mari. alii aut̃ de terra ꝑsarũ. Lȩtamini
çeli & exultet terra. erumpant montes
lȩciciã. quia misertꝰ est dñs popłi sui. &
usus est dicens. Tempore opportuno exau¬
diui te : & in die salutis auxiliatꝰ sum tui.
ece nunc tempus acceptabile. ecce nunc dies
salutis. Si gͦ uas electionis ad primi ad¬
uentus refert intelligentiã quȩ dicunt᷑:
& nos sequamur expõsitionis eiꝰ uestigia.

Expanded text:
empore opportuno exaudivi te, et in die salutis auxiliatus sum tui. Et plasmavi te, et dedi te in testamentum gentium, ut constitueres terram, et possideres haereditates desertas. Diceresque his qui in vinculis sunt, Exite, et qui in tenebris, Revelamini: in omnibus viis pascentur, et in omnibus semitis pascua eorum. Non esurient, neque sitient, neque percutiet eos aestus neque sol; sed qui miseretur eorum, consolabitur eos, et per fontes aquarum ducet illos. Ponamque omnem montem in viam, et omnem semitam in pascua eis. Ecce isti de longe venient, isti ab Aquilone et mari: alii autem de terra Persarum. Laetamini, coeli, et exsuliet terra, erumpant montes laetitiam: quia misertus est Deus populi sui: et usus est, dicens: Tempore opportuno exaudivi te: et in die salutis auxiliatus sum tui. Ecce nunc tempus acceptabile, etc. Si ergo vas electionis ad primi adventus refert intelligentiam quae dicuntur, et nos sequamur expositionis ejus vestigia,
Abbreviated transcription (Latin):
quasi musto sanguine suo in ebriabuntur
& sciet omĩs caro quia ego dñs saluanste
&e redemptor tuus fortis iacob. Lxr.
Nunquid accipiet quis a gigante spolia.
Sce si captiuos duxerit quis inique. salua¬
bitur : Sic dicit dñs. Siquis ceꝑit gigant
accipiet spolia. & accipiens a forte salualt
Ego aut̃ iudicium meum iudicabo. & etp
Ifilios meos eruam. Et comedent qui tribi¬
Il auerunt te carnes suas. & bibent quasi
Iui num nouum sanguinẽ suũ. & in ebra¬
Ibuntur. & sciet omĩs caro quia ego dñs¬

Expanded text:
nebriabuntur: et sciet omnis caro, quia ego Dominus salvans te, et redemptor tuus fortis Jacob. LXX: Numquid accipiet quis a gigante spolia? Et si captivum duxerit quis inique, salvabitur. Sic dicit Dominus: Si quis ceperit gigantem, accipiet spolia, et accipiens a forti salvabitur. Ego autem judicium meum judicabo. Et ego filios meos eruam, et comedent qui tribulaverunt te, carnes suas, et bibent quasi vinum novum sanguinem suum, et inebriabuntur: et sciet omnis caro quia ego D
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. Hȩc dicit dñs ds̃. Ecce leuabo
ad gentes manum meam. &e ad popłos
Sexaltabo signum meum. Et afferent
filios tuos inulnis. & filias tuas suꝑhu
meros portabuñ. Et erunt reges nutricii
tui. & reginȩ nutrices tuȩ. Uultu in ter

Expanded text:
 Haec dicit Dominus Deus: Ecce levabo ad gentes manum meam, et ad populos exaltabo signum meum. Et afferent filios tuos in ulnis, et filias tuas super humeros portabunt. Et erunt reges nutritii tui, et reginae nu
Abbreviated transcription (Latin):
in uestitu de aurato: cotidie xp̃i nutrit
Om̃isq etas. sexus &e dignitas adorabunt
syon: ꝓpt̃ eum qui habitat in ea. Si enim
caput eccłiȩ xp̃c est: caput adorat᷑ in
corpore. Et si ad quosdam dicitur. exalta
quod maiestas pedũ illiꝰ indicet᷑: cur non
amplectitur. ut impleatur illud quod
scriptum est in sophonia. & adorabut is
singuli de locosuo. om̃s insulȩ gentum
ut nequaquã more iudaico trib ꝑanni
quicquid in pedib ȩccłiȩ t̾reniopis aahiȩ¬
serit. suo sermone t̃gant atq delingant
Unde &e apłis p̾cipitur. ut eaxcutiant plis¬
rẽ pedum suoꝵ. & ad petrũ dr̃. qđ quile¬
mel lotus sit: non habeat necesse nisipt¬
des lauare. Per quȩ omĩa discit ecełia non
esse alium dm̃ prȩt̃ eum. quem qui crpi¬
ctauerint et̃nam głam possidebunt.
Uunquid tolletur a forti prȩda. aut ꝗꝰ
captum fuerit a robusto. saliũ. eẽ poteit
Quia hȩc dicit dñs. Et quidem captiuitas a

Expanded text:
in vestitu deaurato, quotidie Christi nutrit in vestitu deaurato, quotidie Christi nutrit omnisque aetas, sexus, et dignitas, adorabunt Sion propter eum qui habitat in ea. Si enim caput Ecclesiae Christus est, caput adoratur in corpore. Et si ad quosdam dicitur: Exaltatquo majestas pedum illius indicetur, cur non amplectitur, ut impleatur illud quod scriptum est in Sophonia: Adorabunt eum singuli de loco: omnes insulae gentium , ut nequaquam more Judaico tribus per aquidquid in pedibus Ecclesiae, terreni operis adhaeserit, suo sermone tergant atque delingant. Unde et Apostolis praecipitur, ut excutiant pulverem pedum suorum. Et ad Petrum dicitur, quod qui semel lotus sit, non habeat necesse nisi pedes lavare. . Per quae omnia discit Ecclesia, non esse alium Dominum praeter eum, quem qui exspectaverint, aeternam gloriam possidebunt. Numquid tolletur a forti praeda? aut quod captum fuerit a robusto, salvum esse poterit? Quia haec dicit Dominus: Equidem et captivit
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ ÷. Laudis eiꝰ plena est terra. Et ite.¬
rũ. In omĩ t̃ra admirabile nom̃ eiꝰ. Tunc
afferent in ulnis siue insinu filios syon:
& filias eiꝰ portabunt inhumeris. qualis
fuit & latarus. om̃sq scĩ qui requiescunt
insinu abrahȩ. & animȩ credentiũ. ad
quas paulus apłs loquebatur. Lacte uos
potaui. Et alibi. Filioli mei quos iterum
parturio. donec xp̃c formetur in uobis.
t in alio loco. Quasi si nutrix confoueat
filios suos. sic desiderantes uos cupimus
imꝑtire uobis non solum euangeliũ xp̃i.
sed & animas nr̃as. Alioquin ridiculũ :
more iudaico grandẽuos filios & filias
inulnis humerisq portari. Reges aut̃
nutricu & reginȩ principesq nutrices.
qualis fuit & abrabam ad quemdicitur.
qui dicunt credentib. Quasi modo nati
pariuisi. rationabile &e absq dolo lac
de qua ce inquadragesimo quarto psal.¬
mo canitur. astitit regina a dextris tuis

Expanded text:
scriptum est: Laudibus ejus plena est terra. Et itescriptum est: Laudibus ejus plena est terra. Et iterum: In omni terra admirabile nomen ejus . Tunc afferent in ulnis, sive in sinu filios Sion, et filias ejus portabunt in humeris. Qualis fuit et Lazarus, omnesque sancti qui requiescunt in sinu Abrahae , et animae credentium, ad quas Paulus Apostolus loquebatur: Lacte vos potavi . Et alibi: Filioli mei quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis . Et in alio loco: Quasi nutrix foveat filios suos: sic desiderantes vos, cupimus impartire vobis non solum Evangelium Christi, sed et animas nostras . Alioquin ridiculum est more Judaico grandaevos filios et filias in ulnis humerisque portari. Reges autem nutricii, et reginae principesque nutrices, qualis fuit et Abraham, ad quem dicitur:  Dei est : qui dicunt credentibus: Quasi modo nati parvuli, rationabiles, et absque dolo lac de qua in quadragesimo quarto psalmo canitur: Astitit regina a dextris tuis
Abbreviated transcription (Latin):
dñs: suꝑ quo non confundent᷑ qͥ exp̾e.¬
ctant eum. Lax. Sic dicit dñs ds̃. Ecce
leuo suꝑ gentes manũ meã. & suꝑ insũ.¬
Ilas leuabo signum meum. Et adducent
Ifilios tuos in sinu. & filias tuas in hume¬
Iris portabunt. Et erunt reges nutricii
uerem pedum tuoꝵ lingent. Et sciesqͥa
ego dñs. & non confundent᷑ qui expe.¬
ctant eum. Adid quod ȩccłia dixerat.
ego sterilis atq captiua. istos quis genu¬
it michi. ego destituta te sola. & ĩsti
ubi erant. respondit dñs. Miraris cur
ista sint facta: Nequaquã miraberis.
cum audieris quod ego ad gentes leua¬
Et apostolus petrus. Humiliamini sub
potenti manu dĩ. ut uos exaltet in tẽpore
uisitationis. Ista manus ad gentes leuata
ipsa est de qua hic idẽ ꝓpħa loquit᷑. Erit
radix iesse : qui exurget ut princeps sit
gentium. in ipso gentes sꝑabunt. Nec solũ
manum suam leuabit ad gentes. sed &
signũ emaltabit inpopłos. haud dubiũ qͥn
uexillum crucis. ut impleat᷑ illud quod

Expanded text:
nus, super quo non confundentur qui exspectant eum. LXX: Sic dixit Dominus Deus: Ecce elevo super gentes manum meam, et super insulas levabo signum meum, et adducent filios tuos in sinu, et filias tuas in humeris poerem pedum tuorum lingent; et scies quia ego Dominus, et non confundentur qui exspectant me. Ad id quod Ecclesia dixerat: Ego sterilis atque captiva, istos quis genuit mihi? Ego destituta et sola, et isti ubi hic erant? respondit Dominus: Miraris cur ista sint facta? Nequaquam miraberis cum audieris, quia ego ad gentes leva. Et Apostolus Petrus: Humiliamini sub potenti manu Dei, ut vos exaltet in tempore visitationis . Ista manus ad gentes levata, ipsa est de qua hic idem Propheta loquitur: Erit radix Jesse, qui exsurget, ut princeps sit gentium: in ipsum gentes sperabunt . Nec solum manum suam levabit ad gentes; sed et signum suum exaltabit in populis. Haud dubium quin vexillum crucis, ut impleatur illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
&e glorificabor coram dño: si intelligi
potest. ut congregatꝰ sit dñs cum creden.¬
tib. Quodq sequĩtur. dixit mͥ. magnũ
tibi est ut uoceris puer m̃s: magnum
referamꝰ ad hominẽ & ad puerũ. qui ad¬
comparationẽ dĩ paruulus est.
Dec dicit dñs redemptor isrł sc̃s eius. ad

Expanded text:
et glorificabor coram Domino, sic intelligi et glorificabor coram Domino, sic intelligi potest, ut congregatus sit Dominus cum credentibus. Quodque sequitur: Dixit mihi: Magnum tibi est ut voceris puer meus, magnum referamus ad hominem et ad puerum, qui comparatione Dei parvus est. Haec dicit Dominus redemptor Israel S
Abbreviated transcription (Latin):
ror. quod homo eruditissimꝰ linguȩ he¬
breȩ &e uerbum e uerbo ex pͥmens: in
hoc loco aut simularit imꝑitiã. aut
phariseor. ꝑuersa expositione decept̾
sit. qui int̾ p̃tari uoluit. & isrł ei congre¬
gabitur. hoc est deo: cum uerbũ hebraicũ
in hoc loco non scribatur ꝑlamech & uau
nec isrł congregatus: ꝓpt̾ea filius loqͥt᷑
illis non credentib glorificatus sum
in oculis dñi. Inme enĩ om̃is mundui
credidit. & ds̃ m̃s factus est fortitudo
mea. qui &e consolatꝰ est me tristem
suꝑ abiectionem populi mei. Et dixit mͥ.
Parum est si seruias mͥ ad suscitandas trib
iacob quȩ suo uitio corruerunt. & ad
feces siue reliquias isrł conuertendas.
Hoc enim uerbum hebraicum nesure sonat.
Pro illis enim dedi te inlucem omĩum . ut
illumͥ nes uniuersum mundũ. & salutẽ
meam ꝑquã om̃s salui fiunt usq ad ex¬
trema terrȩ facias ꝑuenire. Illud autẽ
quod in septuaginta legitur. congregabor

Expanded text:
ror, quod homo eruditissimus linguae Heror, quod homo eruditissimus linguae Hebraicae, et verbum de verbo exprimens, in hoc loco aut simularit imperitiam, aut Pharisaeorum perversa expositione deceptus sit, qui interpretari voluit, et Israel ei congregabitur, hoc est, Deo. Cum verbum Hebraicum LO, in hoc loco non scribatur per LAMED et Vnec Israel congregatus: propterea Filius loquitur illis non credentibus: glorificatus sum in oculis Domini. In me enim omnis mundus credidit: et Deus meus factus est 565 fortitudo mea, qui et consolatus est me tristem per abjectione populi mei; et dixit mihi: Parum est si servias mihi ad suscitandas tribus Jacob, quae suo vitio corruerunt; et ad faeces, sive reliquias Israel convertendas. Hoc enim verbum Hebraicum NESURE   sonat. Pro illis enim dedi te in lucem omnium gentium, ut illumines universum mundum, et salutem meam, per quam omnes salvi fiunt, usque ad extrema terrae facias pervenire. Illud autem quod in Septuaginta legitur, congregabor,
Abbreviated transcription (Latin):
uit ex utero seruum sibi. Ea quo osten¬
dit eum appellari seruum qui sit for¬
matus exx utero. qui &e in psalmo dicit᷑.
De uentre matris meȩ ds m̃s es tu. Quid
gͦ dñs dix̃ ei: Ut reduceret iacob ad eũ
qui aberrauerat. qui deserto creatore
idolis seruiebat. Unde & ipse loquitur
ad discipłos. inuiam gentiũ ne teritis.
&e inciuitates samaritanoꝵ ne intraue.¬
isrł. Hȩc gͥ uoluntas patris fuit. ut pes¬
simi uinitores missum susciꝑent filiũ
&e fructus uineȩ redderent: qui int̾fecer̃
eũ dicentes. Uenite occidamꝰ eum. & nrã
erit hereditas. Et hoc est quod nunc
dic̃. & isrł non congregabitur. ⁊dest ñ
reuertetur ad dñm. Satisq miror. quo¬
modo uulgata editio fortissimũ con¬
tra uideorꝰ ꝑfidiam testimoniũ alia
interp̃tatione subuerterit. dicens con¬
gregabor & głificabor corã dño. cum
theo dotion & simmachus nr̃ȩ interp̃ta¬
tioni congruant. de aquila aut̃ ñ mi¬

Expanded text:
vit ex utero servum sibi. Ex quo ostenvit ex utero servum sibi. Ex quo ostendit eum appellari servum, qui sit formatus ex utero. Qui et in psalmo dicit: De ventre matris meae Deus meus es tu . Quid ergo Dominus dicit ei? Ut reduceret Jacob ad eum qui aberraverat, qui, deserto Creatore, idolis serviebat. Unde et ipse loquitur ad discipulos: In viam gentium ne ieritis, et in civitates SamaritanoIsrael . Haec igitur voluntas Patris fuit, ut pessimi vinitores missum susciperent Filium, et fructus vineae redderent, qui interfecerunt eum dicentes. Venite, occidamus illum, et nostra erit haereditas ; et hoc est quod nunc dicit: Et Israel non congregabitur, id est non revertetur ad Dominum. Satisque miror quomodo vulgata editio, fortissimum contra Judaeorum perfidiam testimonium alia interpretatione subverterit, dicens: Congregabor et glorificabor coram Domino: cum Theodotio et Symmachus nostrae interpretationi congruant. De Aquila autem non mi
Abbreviated transcription (Latin):
frustra passum esse se dic̃. Quȩ utilitas
insanguine meo. dum descendo incor.¬
ruptionẽ : & iuxta hebraicũ pendens
incruce loquitur. Longe a salute mea
uerba lamentationũ mearũ.
Et nunc hȩc dic̃ dñs formans me exu¬
tero seruum sibi. ut reducã iacob adeũ.
e isrł ñ congregabitur. Et glorificat᷑
lm in oculis dñi. & ds̃ m̃s factus est forti¬
tudo mea. Et dixit. Parum est ut sis mͥ
gentium. ut sis salus meausq adextre.¬
mum terrȩ. Laxrx. Et nunc sic dic̃ dñs.
qui formauit me ex utero seruum sibi
ut congregarẽ iacob adeum &e isrł. Con¬
ueitas. Ecce posui te intestamentũ gene
ns inlucem gentium. ut sis salus mea¬
usq ad eartremum terrȩ. Dicente me in
uacuum laboraui. sine causa ce uane for¬
titudinẽ meã consumpsi quia uidei cre¬
dere noluerunt. & iudiciũ meũ cũ dño
est.
&e opus
meum quod illo uidente compleui cum
dõ meo: respondit mͥ dñs. qui me forma¬

Expanded text:
frustra passum se esse dicit: Quae utilitas frustra passum se esse dicit: Quae utilitas in sanguine meo, dum descendo in corruptionem ? Et juxta Hebraicum pendens in cruce loquitur: Longe a salute mea, verba lamentationum mearum . Et nunc dicit Dominus, formans me ex utero servum sibi, ut reducam Jacob ad eum, et Israel non congregabitur: et glorificatus sum in oculis Domini, et Deus meus factus est fortitudo mea. Et dixit: parum est, ut sis migentium; ut sis salus mea usque ad extremum terrae. LXX: Qui finxit me in utero servum sibi, ut congregem rael congreges. Ecce posui te in testamentum generis, in lucem gentium, ut sis salus usque ad extremum terrae. Dicente me, In vacuum laboravi, sine causa et vane fortitudinem meam consumpsi: quia Judaei credere noluerunt, et judicium meum cum 564 Domino est; et opus meum, quod, illo juvante, implevi, cum Domino: respondit mihi Dominus, qui me forma
Abbreviated transcription (Latin):
Seruus m̃s estu isrł: quia inte glorifielis
Seruus. quia cum informa dĩ esset. fim
euangelio. Pat̾ glorifica nom tuum
idest omĩum uirtutum chorus. Dicente
aut̃ mͥ patre ista quȩ retuli: ego respon.¬
diei. Quomodo in me glorificãtꝰ espat̃.
potui : Hȩc aut̃ uniuersa dicunt᷑. ut li¬
berũ hominis monstret arbitriũ. dĩ enĩ
uocare est. & nr̃m credere. Hec statim si
nos non credimus impossibilis ds̃ est: sed
potentiam suã nr̃o arbitrio derelinqͥt
ut uista uoluntas prȩmium conseqͣt᷑
Quia gͦ noluerunt ꝑme̾ inte credere: udi¬
cium meũ apud te est. Quodq omĩa fece¬
rim quȩ eis facere debui. dicens in euan¬
gelio. ego te glorificaui suꝑ t̾rã. oꝑe com¬
pleto qͦd dedisti michi ut facerẽ. & iterũ.
manifestaui nom̃ tuũ hominib: & opusmeũ
siue labor &e dolor nis. hoc enĩ significat
tyonos. in conspectu tuo est. Feuit enim
& ineuangelio ierłm: & inpsalmo ob in¬
credulor multitudinẽ quodã modo

Expanded text:
us meus es tu, Israel: quia in te glorificabor . Servus, quia cum in forma Dei esset, formam Evangelio, Pater, glorifica nomen tuum id est, omnium virtutum chorus. Dicente autem mihi Patre ista quae retuli, ego respondi ei: Quomodo in me glorificatus es, Patepotui? Haec autem universa dicuntur, ut liberum hominis monstraret arbitrium. Dei enim vocare est, et nostrum credere: nec statim si nos non credimus, impossibilis Deus est; sed potentiam suam nostro arbitrio derelinquit ut justi voluntas praemium consequatur. Quia ergo noluerunt per me in te credere, judicium meum apud te est, quod omnia fecerim quae eis facere debui, dicens in Evangelio: Ego te glorificavi super terram, opere completo quod dedisti mihi ut facerem ; et iterum: Manifestavi nomen tuum hominibus. Et opus meum sive labor et dolor meus hoc enim significat πόνος in conspectu tuo est. Flevit enim et in Evangelio Jerusalem , et in psalmo ob incredulorum multitudinem, quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
quid dicam. & si illa oblita fuerit ub¬
cens mentis duricia uira naturȩ: eti
tam̃ ñ obliuiscar creaturȩ meȩ. & sar
in meis descriptam esse te manib atq
depictam. & muros tuos corã oculis
meis iugit̃ ꝑmanere. E& quo discimus

Expanded text:
quid dicam: etsi illa oblita fuerit, vinquid dicam: etsi illa oblita fuerit, vincens mentis duritia jura naturae; ego tamen non obliviscar creaturam meam, et Sanctam, in meis descriptam esse manibus atque depictam; et muros tuos coram oculis meis jugiter permanere. Ex quo discimus
Abbreviated transcription (Latin):
apłs loquebatur. Quȩ aut sursum est ierłm
libera est: quȩ est mat̾ omĩum nr̃m. Et in
alio loco. Sed accessistis ad syon montem
& ciuitatẽ dĩ uiuentis ierłm cęlestem.
Quarto appellatur ierłm quam tudeis
nr̃i iudaizantes uxta apocalipsin iosis
quam non intelligunt putant auream
atq gemmatã dẽ cȩlestib deponendam
cuius t̃minos & infinitã latitudinẽ. etiã
in ez echielis ultima parte descripsi. Qus
cum ita se habeant: nunc diligentius i¬
tuendum est quȩ harũ quattuor dixerit
syon. dereliquit me dñs. & dñs oblitꝰ est
mei. Nec dubium est quin congregatio
sanctor quȩ pͥor fuerat ex iudeis & a
dño derelicta est ista cominemoret. &
uoce lacrimabili conquęratur se esse de¬
sertã &e dñi auxilio destitutam. Cui r¬
spondit dñs. naturali utens similitudit
Si potest fieri ut mat̾ sui obliuiscat᷑ infan¬
tis. & ad partum uiscerũ suor ñ flectat᷑
miscłia: & ego obliuiscar tui. Plus ali¬

Expanded text:
s loquebatur: Quae autem sursum est Jerusalem, libera est, quae est mater omnium nostrum . Et in alio loco: Sed accessistis ad Sion montem, et civitatem Dei viventis, Jerusalem coelestem . Quarto appellatur Jerusalem quam Judaei et nostri Judaizantes 570 juxta Apocalypsim Joannis, quam non intelligunt, putant auream atque gemmatam de coelestibus ponendam , cujus terminos et infinitam latitudinem etiam in Ezechielis ultima parte describi. Quae cum ita se habeant, nunc diligentius intuendum est, quae ex quatuor dixerit Sion, Dereliquit me Dominus, et Dominus oblitus est mei. Nec dubium est quin congregatio Sanctorum, quae prior fuerat in Judaeis, et a Domino derelicta est, ista commemoret, et voce lacrymabili conqueratur se esse desertam, et Domini auxilio destitutam. Cui respondit Deus, naturali utens similitudine: Si potest fieri, ut mater sui obliviscatur infantis, et ad partum viscerum suorum non flectatur misericordia, et ego obliviscar tui. Plus ali
Abbreviated transcription (Latin):
Secuundo cum sanctorum est congregatis qu
in pace domini &e inuirtutum spẽcusa csisi¬
tuti recte appellantur sion: de qua dieit
Fundamenta eius inmontib sc̃ĩs. dillatt̃
dñs portas sion suꝑ omĩa tabernacula lass¬

Expanded text:
Secundo, Sanctorum est congregatio, qui in pace Domini et in virtutum specula constituti, recte appellantur Sion, de qua dicitur: Fundamenta ejus in montibus sanctis: diligit Dominus portas Sion, super omnia tabernacula Ja
Abbreviated transcription (Latin):
tã gentẽ. ad seruoꝵ. dominoꝵ. Reges
uidebunt & consurgent principes. &
ad orabunt ꝓpt̾ dñm quia fidelis est.
& scm̃ isrł qui elegit te. Laxr. Sic dic̃
dñs qui eruit te: ds isrł. Sanctificate eũ
Iqui despicit animã suã. qui abominatio.¬
ni est gentium. qui seruus p̾rincipum.
Reges iũ debunt eũ &e consurgent pͥncipes.

Expanded text:
inorum. Reges videbunt, et consurgent principes, et adorabunt propter Dominum, quia fidelis est: et Sanctum Israel qui elegit te. LXX: Sic dicit Dominus qui eruit te Deus Israel. Sanctificate eum qui despicit animam suam, qui abominationi est gentium, qui servus est principum. Reges videbunt eum, et consurgent principes,
Abbreviated transcription (Latin):
Leua in circũitu oculos tuos & uide. om̃s
isti congregati sunt & uenerunt ad te.
Uiuo ego dicit dñs. quia omĩb his quasi
or nam̃to uestieris. & circundabis tibi¬
I eos quasi monile sponsa. Deserta tua ce
angustaberis prȩ habitatorib. &e longe¬
I fient a tẽ qui te humiliauerant. Dicent
enim in aurib tuis filii tui. quos ꝑdidisti
Angustus michi locus est. Fac michi locũ
Iut᷑ habitem. Et dices in corde tuo. Quis
genuit mͥ istos: Ego absq liberis &
uidua. & istos quis enutriuit michi
Ego derelicta sum sola. &e isti ubi erant:
erłm &e sion quattuor modis inscriptu¬
ris scis debere intelligi. sepe me mora.¬
uimus. Uno iuxta uideos. quã plangit
dñs in euangelio. lerłm ierłm quȩ occi-

Expanded text:
Leva in circuitu oculos tuos, et vide: omnes Leva in circuitu oculos tuos, et vide: omnes isti congregati sunt, venerunt ad te. Vivo ego, dicit Dominus: quia omnibus his quasi ornamento vestieris, et circumdabis tibi eos quasi monile sponsae: quoniam desertangustaberis prae habitatoribus: et longe fient a te qui te humiliaverant. Dicent enim in auribus tuis, filii tui, quos perdidisti: Angustus mihi locus est: fac mihi locum ut habitem. Et dices in corde tuo: Quis genuit mihi istos? Ego autem absque liberis et vidua, et istos quis enutrivit mihi? Ego derelicta sum sola, et isti ubi erant? Jerusalem et Sion quatuor modis in Scripturis sanctis debere intelligi, saepe memoravimus. Uno, juxta Judaeos, quam plangit Dominus in Evang