comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
agrorũ sterilitate : magis mͥ uidetur uentꝰ
urens in p̃senti loco intelligi debere quam
gladius. licet omĩs plaga quȩ ꝓpt̾ pecca.¬
ta hominib infertur. possit & ꝓ gladio¬
dĩ accipi. Uocata est aut̃ siccitas suie gla¬
dius suꝑ t̾ram & suꝑ montes. ut ñ ꝓferrent
triticũ & uinum & oleum. & quęcunq
sponte generat humus. Prȩcedente autem
fame: consequent̃ suꝑ homines & suꝑ
uimenta mors uenit. & idem gladius
uel uentus urens omĩa quȩcunq manus
hominũ laborauer̃ consumit. Uocatur
itaq uł inducitur uiuens sermo dĩ &
efficax. & acutus suꝑ omnẽ gladiũ hicipi¬
tẽ: ut anima ne glegens quȩ terra int̾p̃tat᷑
arens. & magis inconcauis habitare
quam domum dĩ ex truere desiderat. eius
mucrone feriatur. & quicquid fructuum
se putat habere disꝑdat. Infertur etiam
gladius suꝑ montes eleuantes se aduersum
scientiã dĩ. & suꝑ frumentũ & uinũ & oleũ.
quib quasi cibis & potu refectione hereticor

Expanded text:
agrorum sterilitate, magis mihi videtur ventus urens in praesenti loco intelligi debere, quam gladius: licet omnis plaga quae propter peccata hominibus inferatur, possit et pro gladio accipi. Vocata est autem siccitas, sive gladius super terram, et super montes, ut non proferant triticum, et vinum et oleum, et quaecumque sponte generat humus. Praecedente autem fame, consequenter super homines, et super jumenta mors venit. Et idem gladius vel ventus urens, omnia quae manus hominum laboravere, consumit. Vocatur itaque vel inducitur vivens sermo Dei, et efficax, et acutus super omnem gladium bicipitem , ut anima negligens quae terra interpretatur arens, et magis in concavis habitare, quam domum Dei exstruere desiderat ejus mucrone feriatur, et quidquid fructuum se putat habere, disperdat. Infertur etiam gladius super montes elevantes se adversus scientiam Dei, et super frumentum, et vinum, et oleum, quibus quasi cibis et potu et refectione, haereticorum
Abbreviated transcription (Latin):
insuꝑ & ignẽ emittat exse & regnata
ligna consumat. Referemus aut̃ ramnũ
ad diabolũ. & scđm uirgulti natu¬
rã illius naturam interp̃tabimur. Porro
uinea & ficus &e oliua ibi erunt ubi malo¬
granatũ fuerit. Quȩ arbor ꝓpt̾ granorũ
nimiã multitudinẽ & intertextis mem¬
branulis quandã geometricã compositio.¬
nem. & diuersas quidẽ mansiunculas sed
tamen om̃s una cortice comprehensas. sẽ¬
per inscripturis suꝑ ȩccłae ꝑsona ponit᷑.
⁊ factum est uerbum dñi scđ̾o ad aggeũ
inuicesima & quarta mensis: dicens. Loque

Expanded text:
insuper et ignem emittat a se, et regnata insuper et ignem emittat a se, et regnata ligna consumat. Referimus autem rhamnum ad diabolum, et secundum virgulti naturam, illius naturam interpretabimur. 771 Porro vinea et ficus, et oliva ibi erunt, ubi malogranatum fuerit, quae arbor propter granorum nimiam multitudinem, et intertextis membranulis quamdam geometricam compositionem, et diversas quidem mansiunculas, sed tamen omnes una cortice comprehensas, semper in Scripturis super Ecclesiae persona ponitur. Et factum est verbum Domini secundo ad Aggaeum, in vicesima quarta die mensis
Abbreviated transcription (Latin):
des oꝑum incȩlestib colligentur. Uinea
quoq id est sermo dĩ cuiꝰ in uno quoꝙ pat̾
agricola est. & ficus sp̃s scĩ dona dulcissi¬
ma. &e malogranatum ȩccłastica dogmata.
& scientia scripturarum que sponse genis
bunt refectionẽ & illuminationẽ cordis.
ei qui coeꝑit edificare templũ dĩ. Qd autẽ
uinea & ficus & oliua. paulisꝑ de malogra¬
nato differo. referantur ad ꝑsonã saluato.
plenius legitur. ubi uadunt infructuosa
ligna ut constituant regem suꝑ se. dicunt.¬
q ꝑ ordinẽ uineȩ & ficui & oliuę ut re-¬
gnent suꝑ ea. & tam uinea quam ficus
&e oliua refutant tale imꝑiũ. nec dignan-¬
tur suꝑ infructuosa ligna regnare. Tunc
illa ueniunt ad dignũ sterilitate sua regẽ.
idest ad ramnũ spinosũ fruticẽ & arbus¬
culũ sentib uncinisq contextã. quȩ tene¬
at quicquid attigerit. & retentũ uulne¬
ret. & uulneratorũ sanguine delectetur.

Expanded text:
des operum in coelestibus colligentur. Vinea des operum in coelestibus colligentur. Vinea quoque, id est, sermo Dei, cujus in unoquoque Pater agricola est; et ficus, Spiritus sancti dona dulcissima; et malogranatum, Ecclesiastica dogmata et scientia Scripturarum, quae sponsae genis bunt refectionem, et illuminationem cordis ei qui coeperit aedificare templum Dei. Quod autem vinea et ficus et oliva paulisper de malogranato differo referantur ad personam Salvatoplenius legitur, ubi vadunt infructuosa ligna, ut constituant regem super se, dicuntque per ordinem vineae et ficui et olivae, ut regnent super ea, et tam vinea, quam ficus et oliva renuunt tale imperium, nec dignantur super infructuosa ligna regnare. Tunc illa veniunt ad lignum sterilitatis suae regem, id est, ad rhamnum spinosum fruticem, et arbusculam sentibus uncinisque contextam, quae teneat quidquid attigerit, et retentum vulneret, et vulneratorum sanguine delectetur:
Abbreviated transcription (Latin):
&e pomor abundantia curuabunt᷑. ut ma-¬
nifesta foeciuiditas manifestã indicet be¬
nedic tionẽ. Nonũ aut̃ mensẽ. ñ in bonam
partẽ accipi. & quartus regnoꝵs liber. &
ieremiȩ narrat hystoria. in quo obsessa dĩ
pli fundamenta iaciuntur: hoc intelligere
possumꝰ. qđ non incipiatur ex trui templũ
anĩ. nisi mala oꝑa finiantur. Unde & it
uicesima quarta die mensis eiusdẽ funda¬
mentũ templi ponitur: in quo numero
aͥe quattuorq ex ades sunt: de quo iã sup
plenius disputatũ ÷. Quicunq gͦ se dĩ cul-
idest neglegentiȩ patronum. qui in esdrȩ
uolumine iuata . Lacx. int̾pretes templũ
dĩ edificari uetat: iste nesciet mensuram
frugũ. & mercedis suȩ. Uel certe ꝓpter
hoc qđ dicitur. si ad huc cognoscet᷑ suꝑ ter.¬
ram area: qui seminauerit in sp̃u & de sp̃u
messuerit uitam ȩt̾̃nã. nequaquã sibi thes-¬
aurizabit in t̾ra. sed omĩa eiꝰ oꝑa & merce.¬

Expanded text:
et pomorum abundantia curvabuntur, ut maet pomorum abundantia curvabuntur, ut manifesta fecunditas manifestam indicet benedictionem. Nonum autem mensem, non in bonam partem accipi, et quartus Regnorum liber, 770 et Jeremiae narrat historia, in quo obsessa dicipli fundamenta jaciuntur, hoc intelligere possumus, quod non incipiatur exstrui templum Domini, nisi mala opera finiantur. Unde et in vicesima quarta die mensis ejusdem, fundamentum templi ponitur, in quo numero ες, quatuorque ἑξάδες sunt, de quo jam supra plid est, negligentem patronum qui in Ezrae volumine juxta Septuaginta interpretes , templum Dei aedificari vetat, iste nescit mensuram frugum et mercedis suae. Vel certe propter hoc quod dicitur: si adhuc cognoscetur super terram area, qui seminaverit in spiritu, et de spiritu messuerit vitam aeternam , nequaquam sibi thesaurizabit in terra, sed omnia opera ejus, et merce
Abbreviated transcription (Latin):
suum dederunt. ut ex flore intelligantur
&e fructus: Utiq non. Mense enĩ ut diximꝰ
decembri. futurarũ nulla sunt signa frugũ.
Ne gͥ dicatis. hoc me prudenti ratione conĩce¬
reꝰ a futurã foecunditatẽ de Norib arbor
herbisq segetum suspicari. ecce nulla signa
sunt. Et tamen ego pdico uobis. quia coepi¬
stis edificare templũ meũ. ad benedictionẽ
meam frugũ omĩum foecunditatẽ. Hoc scd̾m
longe alter est sensus. Quẽ & ipsũ primũ
iuxta litcerã debemus exponere. ut postea
eoepte tropologiȩ ordo tractetur. Pontte
corda ura a diẽ hac qua templũ fundatum
est infuturum. & uidebitis tantas futuras
esse segetes. & tanta de cunctis agris frum̃¬
ta portari. ut area nesciat fruges suas. siue
ut non sint areȩ singuloꝵs. sed p᷑ multitu¬
dine iungatur area areȩ. & arearũ separa¬
tio non afferebant fructus. quia mͥ necdũ
coeꝑatis edificare domum: tanta uuarum

Expanded text:
suum dederunt? ut ex flore intelligatur suum dederunt? ut ex flore intelligatur et fructus. Utique non; mense enim, ut diximus, Decembri futurarum nulla signa sunt frugum. Ne igitur dicatis, hoc me prudenti ratione conjicere, et futuram fecunditatem de floribus arborum herbisque segetum suspicari: ecce nulla signa sunt; et tamen ego praedico vobis, quia coepistis aedificare templum meum, ad benedictionem, meam frugum omnium fecunditatem. Hoc secundum tuaginta longe alter est sensus, quem et ipsum primum debemus juxta litteram exponere, ut postea coeptus tropologiae ordo tractetur. Ponite corda vestra a die hac, qua templum fundatum est, in futurum, et videbitis tantas futuras esse segetes, et tanta de cunctis agris frumenta portari, ut area nesciat fruges suas, sive ut non sint areae singulorum, sed prae multitudine jungatur area areae, et arearum separatio non afferebant fructus, quia mihi necdum coeperatis aedificare templum, tanta uvarum
Abbreviated transcription (Latin):
ficare tẽplum meũ. nunc exponã quȩ uob̾
uentura sunt ꝓsꝑa. quia templũ neum
edificare coepistis. A die gͥ uicesimo quar-¬
to noni mensis. in quo templi fundamenta
sunt iacta. quanta rerum abundantia
futura sit considerate. Nonus est mensis.
quem nos nouembrẽ uel decembrẽ dicimus.
Nisan enĩ apud hebreos mensis est pͥmus.
qui appelsatur mensis nouoꝵ. eo tempore
quo pascha faciunt. idest incipiente ueris
exordio. qui scđ̾m lunę cursũ. sepe quandã
partẽ mensis marcii possidet. interdũ inci¬
pit in aprili. Ergo si nisan aprilẽ intelligi.¬
mus. mensis nonus sc̾m supputationẽ he-¬
breors december erit. Igitur december est
mensis. eo tempore quo semina latitant in
terra. nec futura foecunditas coniectari po¬
test. Nunquid ait iamsemen in germine
est: Qa melius hebraice dr̃ infolliculo.
ut thecam frumenti significet. Hunqͥd uinea
& ficus &e malogranatũ & lignũ oliuȩ florem

Expanded text:
ficare templum meum: nunc exponam quae vobis ficare templum meum: nunc exponam quae vobis ventura sint prospera, quia templum meum aedificare coepistis. A die igitur vicesima quarta noni mensis in quo templi fundamenta sunt jacta, 769 quanta rerum abundantia futura sit, considerate. Nonus est mensis quem nos Novembrem, vel Decembrem dicimus. NISAN   enim apud Hebraeos mensis est primus, qui appellatur mensis novorum: eo tempore quo Pascha faciunt, id est, incipiente veris exordio, qui secundum lunae cursum saepe quamdam partem mensis Martii possidet, interdum incipit in Aprili. Ergo si Nisan, Aprilem intelligimus, nonus mensis secundum supputationem Hebraeorum December erit. Igitur decimus  Al. December est mensis eo tempore quo semina latitant in terra, nec futura fecunditas conjectari potest. Numquid jam, ait, semen in germine est? Quod melius Hebraice dicitur, in folliculo, ut thecam frumenti significet. Numquid vinea et ficus, et malogranatum et lignum olivae florem
Abbreviated transcription (Latin):
redigitur & fauillam. nichilq in eo qđ
ad utilitatem &e esum ꝑtineat inuenitur.
Que cunc̾ta quidẽ fecit añs: quia non est
inuentus in eis qui reuerteretur ad eum.
Qđ si reuersi fuerint. & edificauerint tem¬
plum dnĩ: a die qua edificare coeperint
habebunt quȩ ꝓpheciȩ sermo subtexit.
Sonite corda urã ex die ista & infuturum
a die uicesima & quarta noni mensis. a die qua
fundamenta iacta sunt templĩ dni. ponite
suꝑ cor ur̃m. Hunquid iam semen in germi¬
nẽ est. & adhuc uinea & ficus & malogra¬
natũ. & lignũ oliuȩ non floruit: Ex die
ista benedicam. L .xix. Ponite corda urã
adie ista &e infuturũ. A quarta & uicesima
noni mensis. & a qie in quã fundamenta
Siacta sunt templi dnĩ. ponite in cordib
urĩs. Si ultra cognoscetur suꝑ ter rã area.
& si ad huc uinea & ficus & malograna.¬
tum & ligna oliuȩ quȩ non ferunt fructũ:
a ddie habenedicam. Ex posui ait uobis.
quȩ sustinueritis ante quã inciperetis edi¬

Expanded text:
 in eo quod ad utilitatem et ad esum pertineat, invenitur. Quae quidem cuncta fecit Dominus, quia non est inventus in eis qui reverteretur ad eum. Quod si reversi fuerint, et aedificaverint templum Domini, a die qua aedificare coeperint, habebunt quae prophetiae sermo subtexit. Ponite corda vestra ex die ista et in futurum, a die vicesima et quarta noni mensis, a die qua fundamenta iacta sunt templi Domini ponite super cor vestrum numquid iam semen in germine est et adhuc vinea et ficus et malogranatum et lignum olivae non floruit ex die ista a die ista et in futurum: a quarta et vicesima noni mensis, et a die in qua fundamenta jacta sunt templi Domini, ponite in cordibus vestris: Si ultra cognoscetur super terram area, et si adhuc vinea et ficus et malogranatum, et ligna olivae quae non ferant fructum? a die hac benedicam. Exposui, ait, vobis quae sustinueritis antequam inciperetis aedi
Abbreviated transcription (Latin):
gladio que ego puto sermonẽ. eẽ. doctrinȩ
acutissimũ & ꝑuersa quȩq resecantẽ. consur.¬
get aduersum frẽm suũ. amputans omẽ con¬
t̾rariũ. Sed horũ uniuersorũ finis est optimꝰ.
gnantiũ. & quadrigarũ & equors & equitũ.

Expanded text:
gladio quem ego puto sermonem esse doctrinae gladio quem ego puto sermonem esse doctrinae acutissimum, et perversa quaeque resecantem consurget adversus fratrem suum, amputans omne contrarium. Sed horum universorum finis est optimus.gnantium, et quadrigarum, et equorum, et equitum,
Abbreviated transcription (Latin):
ex semine daiid prȩcessisse monstrauimus.
Huic gͦ dicuntur quȩ infine uentura sint. qu
transeat figura huiꝰ mundi & fiat cęlũ nouu
destruat omnẽ principatũ & potestatẽ & uir¬
tutem. & dissipet sedes regũ. siue ut habetur
in hebreo regnorũ. & int̾ficiat omnẽ fortitu¬
dinẽ contrariã. ut ipsis quoq qui ante regna-¬
uerant & gentes sub sua tenuerant dicione
ꝓsit regni eoꝵs destructio: & omĩ pͣliandi
studio dissipato sequatur pax. Hoc est enĩ qđ
ait. Et subuertã quadrigã siue quadrigas:
& ascensores earũ. & descendent equi & ascen¬
sores eors. Et ut sciatis insubuersione quadri¬
garũ & currentiũ equitũ hoc qđ di ximus
significari: uidete quomodo de xp̃o dicatur
in tacharia. qͦd ueniat mansuetus rex & a-
de ierłm ut fiat unus grex & unus pastor.
& utrunq agmen tam de gentilib quã de
uideis sub pacifico pastore teneat᷑. Ut autẽ
quȩ ꝑuersa sunt destruant᷑: unusquisq in

Expanded text:
ex semine David processisse monstravimus. ex semine David processisse monstravimus. Huic ergo dicuntur quae in fine ventura sint, qutranseat figura hujus mundi, et fiat coelum novum destruat omnem principatum, et potestatem, et virtutem, et dissipet sedes regum, post destrin Hebraeo, regnorum, et interficiat omnem fortitudinem contrariam, ut ipsis quoque qui ante regnaverant, et gentes sub sua tenuerant ditione, prosit regni eorum destructio, et omni praeliandi studio dissipato, sequatur pax; hoc est enim quod ait: Et subvertam quadrigam, sive quadrigas, et ascensores earum, et descendent equi et ascensores eorum. Et ut sciatis in subversione quadrigarum et corruentium equitum, hoc quod diximus significari: Videte quomodo de Christo dicatur in Zacharia quod veniat mansuetus rex, et ade Jerusalem, ut fiat unus grex et unus pastor, et utrumque agmen tam de gentibus quam de Judaeis, sub pacifico pastore teneatur. Ut autem haec quae perversa sunt destruantur, unusquisque in
Abbreviated transcription (Latin):
nu eiꝰ ut prius. neq ad aggeum ꝓpħam ut
in uisione quarta: sed tant᷑um ad aggeũ id
est ad dnĩ festa celebrantẽ. qui nequaquam
uenturũ seduenientẽ nunciaret & cerneret.
Et quomͦ abraham uidit diẽ xp̃i & lȩtatus
est. & ioħes agnum dĩ digito demonstrauit.
sic &e ille uidens regnum fili i dĩ. haberet in
se uniuersas solennitates. In hoc loco apud
plerosq diuersa sententia est. Ali i enĩ suspican¬
tur de primo eiꝰ aduentu dici. alii de scđo.
quando in sua maiestate uenturus est. Nos
utrunq suscipimꝰ. quia & tunc regnauit
cum uenit. & postea regnaturus est. At tam̃
si de fine mundi uoluerimꝰ acciꝑe: illud
dicemus qđ apłs ad corinthios loquit᷑. destru¬
endum omnẽ principatum & omnẽ potestatẽ
& uirtutẽ: ut sit as omĩa inomĩb. & quia
mysticũ est qđ dr̃ & ad finẽ rerũ ꝑtinet.
iccirco iubet᷑ ꝓpħȩ ad solũ ⁊orobbabel loqui.
quẽ intypo xp̃i ꝓpt̾ assumptionẽ corporis

Expanded text:
nu ejus ut prius, neque ad Aggaeum prophetam, ut in visione quarta, sed tantum ad Aggaeum, id est, ad Domini festa celebrantem: quia nequaquam venturum, sed venientem nuntiaret et cerneret. Et quomodo Abraham vidit diem Christi, et laetatus est ; et Joannes Agnum Dei digito demonstravit : sic et ipse videns regnum Filii Dei, haberet in se universas solemnitates. In hoc loco apud plerosque diversa sententia est: Alii enim suspicantur de primo ejus adventu dici: alii de secundo, quando in sua majestate venturus  Al. futurus est. Nos utrumque suscipimus, quia et tunc regnavit cum venit, et postea regnaturus est. Attamen si de fine mundi voluerimus accipere, illud dicemus quod apostolus ad Corinthios loquitur: Destruendum omnem principatum et omnem potestatem et 772 virtutem, ut sit Deus omnia in omnibus . Et quia mysticum est quod dicitur, et ad finem rerum pertinet; idcirco jubetur propheta ad solum Zorobabel loqui, quem in typo Christi propter assumptionem corporis
Abbreviated transcription (Latin):
um. Et subuertam quadrigã & ascensores
Seiꝰ. & descendent equi & ascensores eors: uir
ingladio fris sui. In die illo dic̃ dñs exer.¬
cituum assumam te zorobbabel fili salathi.¬
el serue m̃s dicit dñs. & ponã te quasi signa.¬
culum. quia te elegi dic̃ dñs exercituũ. I
Lxx. addita sunt. salathiel. mare & arida.
& minus habet conterã fortitudinẽ regni
gentiũ. Qđ plenius ex ipsors lectione noscet᷑.¬

Expanded text:
censorem ejus; et descendent equi et ascensores eorum vir in gladio fratris sui. In die illa, dicit Dominus exercituum: Assumam te, Zorobabel fili Salathiel, serve meus, dicit Dominus, et ponam te quasi signaculum: quia te elegi, dicit Dominus exercituum. In LXX addita sunt, mare et aridam; et minus habet, Conteram fortitudinem regni gentium, quod plenius ex ipsorum lectione noscit
Abbreviated transcription (Latin):
głam capiunt. omĩsq spes eoꝵs & merces
futuri scłi tollitur. Hoc aut̃ ideo fit: ne peni¬
tus desꝑantes contemnant poenitentiam.
sed aliquando conuersi ponant lapidẽ suꝑ
lapidem. & edificent templũ dĩ. Qđ si in
in credulitate ꝑmanserint: id ipsũ mediũ
qđ uidebantur habere ꝑdent. Sequitur
enim. Percussi uos uento urente. & auru.

Expanded text:
gloriam capiunt, omnisque spes eorum et merces gloriam capiunt, omnisque spes eorum et merces futuri saeculi tollitur. Hoc autem ideo fit ne penitus desperantes contemnant poenitentiam; sed aliquando conversi ponant lapidem super lapidem, et aedificent templum Dei. Quod si in incredulitate permanserint, id ipsum medium quod videbantur habere, perdent. Sequitur enim: Percussi vos vento
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotes accedunt ad ministeriũ dĩ: &
relinquebant᷑ uiginti. quẽ numerũ amat
esai. Unde &e ia cob sciens eũ hoc numero
delectari. mittit quędam animalia ei iN
munera. uiginti & uiginti. Simusq cerne.
qđ & ipse iacob licet sc̃s. tam̃ eo tempore
quo non erat cum patre suo isa ac id est risu.
& matre sua rebecca id est patientia. sed
uicinos habebat assyrios & habitabat iN
mesopotamia. hinc atq inde se cingentib
fluuus uiginti annorum spacio crudelis¬
simo & auarissimo seruiuit laban. Nec
moueat quempiam. si dicamus aliquos
ante xp̃i fidem s extructionẽ templi eiꝰ me¬
diam partẽ laboris sui posse ꝑciꝑe. cũ apud
incredulos nullus fructus sit bonor oꝑum
Non enĩ uiginti reponit & inuenit uiginti:
sed cum uiginti reposuerit. inuenit decem.
idest mnediam partẽ laboris sui. ludei &
ethnici & phylosophi huius scłi cȩteriq qui
sapientiã iactant. in pręsenti tantũ tempo¬
re conuersationis sue &e laboris fructũ &

Expanded text:
sacerdotes accedebant ad ministerium Dei, et relinquebantur viginti. Quem numerum amat Esau, unde et Jacob sciens eum hoc numero delectari, mittit quaedam animalia in munere, viginti et viginti. Simulque et cerne quod ipse Jacob licet sanctus tamen eo tempore quo non erat cum patre suo Isaac, id est, risu; et matre sua Rebecca, id est, patientia; sed vicinos habebat Assyrios, et habitabat in Mesopotamia, hinc atque inde se cingentibus fluviis, viginti annorum spatio, crudelissimo et avarissimo servivit Labano . Nec moveat 768 quempiam, si dicamus aliquos ante fidem Christi et exstructionem templi ejus, mediam partem se laboris sui posse percipere, cum apud incredulos nullus fructus sit bonorum operum. Non enim viginti reponit et invenit viginti; sed cum  Al. si viginti reposuerit, invenit decem, id est, mediam partem laboris sui. Judaei, et ethnici, et Philosophi hujus saeculi, caeterique qui sapientiam jactant, in praesenti tantum tempore conversationis suae et laboris fructum et
Abbreviated transcription (Latin):
&̾ ne forsitan in ueteri solum instrumento
hȩc p̃cepta uideantur : loquit᷑ &e apłs
ad timotheum. ep̃m ñ solum irreprehen¬
sibilem esse debere & unius uxoris ui¬
rum. & sapientem. & pudicum. & orna¬
tum. & hospitalem : sed etiam doctorẽ.
& ne casu hoc dixisse uideretur: ad titũ
uult ordinandis eadem cautela seruat᷑.
Propterea dereliqui te cretȩ: ut quȩ
residua erant corrigeres: & ordinares ꝑ
ciuitates prb̃ros. sicut ego prȩcepi tibi.
Siquis est irreprehensibilis unius uxoris uir.
filios habens fideles. non in accusatione
luxuriȩ. uel in subiectos. Oportet enim

Expanded text:
Et ne forsitan in veteri solum Instrumento Et ne forsitan in veteri solum Instrumento haec praecepta videantur; loquitur et Apostolus ad Timotheum, episcopum non solum irreprehensibilem esse debere, et unius uxoris virum, et sapientem, et pudicum, et ornatum, et hospitalem, sed etiam doctorem . Et ne casu hoc dixisse videretur, ad Titum pos intelligi vult ordinandis, eadem cautela servatur . Propter hoc reliqui te Cretae, ut quae residua erant corrigeres, et ordinares per civitates presbyteros, sicut ego praecepi tibi: Si quis est irreprehensibilis unius uxoris vir, filios habens fideles, non in accusatione luxuriae vel in subjectos. Oportet enim
Abbreviated transcription (Latin):
poenitentiȩ. post immundiciȩ corruptio¬
nem: uicesima quarta die fit sermo dĩ
ad aggeum ꝓpħam. ut quasi exꝑsona dñi
questio a sacerdotib sciscitetur ex lege
ueniens. & dicitur ei. Interroga sacerdo¬
tes legem: dicens. Simulq considera. sa.¬
cerdotum eẽ officii. de lege int̾rogatos
respondere. Si sacerdos est: sciat legẽ dñi
Si ignorat legem: ipse se arguit non esse
dñi sacerdotem. Sacerdotis enim est scire
legem. & ad interrogationẽ respondere de
lege. Qđ quidem & in deutero nomio legimꝰ.
ut sicubi in urbib isrł questio fuerit ex¬
orta inter sanguinem & sanguinem.
int̾ uidicium & iudicium. lepr̾am & leprã.
contradictionẽ & contradictionẽ: eant
ad sacerdotes atq leuitas. & ad pontifi.¬
cem qui in dieb illis fuerit constitutus.
ce querant abeo legem dñi. Quib respon¬
dentib: faciant quod iubetur. Qđ si non
fecerint: exterminentur de popło suo.

Expanded text:
poenitentiae post immunditiae correptiopoenitentiae post immunditiae correptionem, vicesima quarta die sermo Dei fit ad Aggaeum prophetam, ut quasi ex persona Domini quaestionem a sacerdotibus sciscitetur ex lege venientem, et dicitur ei: Interroga sacerdotes legem, dicens. Simulque considera sacerdotum esse officii, de lege interroganti respondere. Si sacerdos est, sciat legem Domini: si ignorat legem, ipse se arguit non esse Domini sacerdotem. Sacerdotis enim est scire legem, et ad interrogationem respondere de lege. Quod quidem et in Deuteronomio legimus, ut sicubi in urbibus Israel quaestio fuerit exorta inter sanguinem et sanguinem, inter judicium et judicium, lepram et lepram, contradictionem et contradictionem, eant ad sacerdotes atque Levitas, et ad pontificem qui in diebus illis fuerit constitutus, et quaerant ab eo legem Domini; quibus respondentibus, faciant quod jubentur. Quod si non fecerint, exterminentur de populo suo.
Abbreviated transcription (Latin):
sermo factus est dñi. Hic aut̃ qm̃ iam
templi iacta sunt fundamenta. & ingres¬
sus est popłs cumprincipib domũ dtĩ
& facit opus congruũ templo dĩ. & au¬
dit mysterium. mouebo om̃s gentes. &
ueniet desideratus cunctis gentib. & ple¬
nus est uaticinio: ꝓptea ad totum agge
um sermo fit dñi. De uicesima &e̾ quar-¬
ta die & de scd̾o anno. iam diximus.
N oni mensis numerus qui hic additur.
nunquã inbonam partẽ legitur. Pascha
immolat popłs. & alias celebrat festiui.¬
tates. Omĩs enim solennitas die finitur
octauo: nec ad nonum ꝑuenit. Qui agnũ
paschȩ prȩparant: transacta die nonã in.¬
cipiunt prȩparare. Dies quoq ꝓpitiationis
&e expiationis mensis septimi. post diem
nonum celebratur. Et in ieremia sicut
legentib poterit esse manifestum. ierłm
nono anno ababyloniis oppugnatur. Qiua
gͥ ꝓphetia de immundicia popłi futura
erat: iccirco scđo anno darii regis nonus
mensis ungitur. Rursus quia datur lose

Expanded text:
i. Hic autem quoniam jam templi jacta sunt fundamenta, et ingressus est populus cum principibus in domum Dei, et facit opus congruum templo Dei, et audivit mysterium: Movebo omnes gentes, et veniet desideratus cunctis gentibus, et plenus est vaticinio; propterea totus ad Aggaeum fit sermo Domini. De vicesima quarta die et secundo anno jam diximus: Noni mensis numerus qui hic additur, numquam in bonam partem legitur. Pascha immolat populus, et alias celebrat festivitates; omnis ejus solemnitas die finitur octavo, nec ad nonum pervenit. Qui agnum paschae praeparant, transacta die nona, incipiunt praeparare. Dies quoque propitiationis et expiationis mensis septimi, post diem nonam celebratur. Et in Jeremia , sicut legentibus poterit esse manifestum, Jerusalem nono anno a Babyloniis oppugnatur. Quia igitur prophetia de immunditia populi futura 760 erat; idcirco secundo anno Darii nonus mensis jungitur. Rursum quia datur locus
Abbreviated transcription (Latin):
IPropͣter munera eorũ matutina. dolebt̃
a facie maliciarũ suarum. quȩ oderatis
interpretum editionẽ posuimus. quia
inquib dam uerbis dissonare uidebant᷑.
Et hoc qđ dicitur. ꝓpt̃ munera ͤ matuti¬
na dolebunt a facie maliciarũ suarũ¬
quȩ oderatis in portis arguentes : nec
in hebreo Nec apud alios interp̃tes in¬

Expanded text:
propter munera eorum matutina, dolebunt a facie malitiarum suarum, et odoratis ginta interpretum editionem posuimus, quia in quibusdam verbis dissonare videbantur. Et hoc quod dicitur: Propter munera eorum matutina, dolebunt a facie malitiarum suarum, et odoratis in portis arguentes, nec in Hebraeo, nec apud alios interpretes in
Abbreviated transcription (Latin):
occultus sit : in argento sermo decens. IN
lapide precioso oꝑa dõ placentia. His metal¬
lis illustrior fit ęccła saluatoris. quã quon-¬
dã synagoga fuerat. His lapidib uiuis
templũ istud. quasi suꝑfluũ & uix cohȩrens.
quippe qd nec apud hebreos. nec apud quen-
quã aliũ inter pretẽ fertur: omisimus.
IN uicesima & quarta mensis. in anno scđo¬

Expanded text:
occultus sit, in argento sermo decens, in occultus sit, in argento sermo decens, in lapide pretioso, opera Deo placentia. His metallis illustrior fit Ecclesia Salvatoris, quam quondam synagoga fuerat; his lapidibus vivistemplum istud, quasi superfluum et vix cohaerens, quippe quod nec apud Hebraeos, nec apud alium quemquam interpretem fertur, omisimus. . In vicesima et quarta noni mensis, in anno s
Abbreviated transcription (Latin):
Cȩterũ in hebraico melius &e significantius
habet. ut supra posuimꝰ. & mouebo om̃s
gentes: & ueniet desideratꝰ cunctis gentib.
Uere enim post quã ille uenit: impleta est
gła domus dñi. Et quanto dñs distat a
seruo: tantũ domus ista melior est cui piȩ-¬
est dñs. a domo priore cui prȩfuit seruus.
Qđ aut̃ ait meum est aurũ. & meũ est argen¬
tum. dicit dñs exercituũ: ñ puto quenquã
estimare: qđ de argento loquat᷑ & auro:
quȩ adiuitib & regib possidentur. Hoc
enim modo: nonsolum argentũ & aurum.
dĩ est quasi creatoris. sed & cętera metalla.
es. stagnum. psubum. & qđ domat omĩ a
ferrũ. Sed ego argentũ quo domꝰ dĩ ornat᷑
estimo eloquia scripturarũ. de quib dr̃.
Eloquia dnĩ eloquia casta. argentũ igne
ex aminatũ. ꝓbatũ terrȩ. purgatũ septuplũ.
Et aurũ. qđ in occulto scõꝵs sensu & incordis
tum. lapides preciosos. Ut in auro sensus

Expanded text:
Caeterum in Hebraico melius et significantius Caeterum in Hebraico melius et significantius habetur ut supra posuimus: Et movebo omnes gentes, et veniet desideratus cunctis gentibus. Vere enim postquam ille venit, impleta est gloria domus Domini. Et quantum Dominus distat a servo, tantum domus Domini melior est, cui praeest Dominus, a domo priore cui praefuit servus. Quod autem ait: Meum est argentum, et meum est aurum, dicit Dominus exercituum, non puto quemquam existimare quod de argento loquatur et auro, quae a divitibus et regibus possidentur. Hoc enim modo, non solum argentum et aurum Dei est quasi Creatoris; sed et caetera metalla, aes, stannum, plumbum, et quod domat 758 omnia ferrum. Sed ego argentum, quo domus Dei ornatur, existimo eloquia Scripturarum, de quibus dicitur: Eloquia Domini eloquia casta; argentum igne examinatum, probatum terrae purgatum septuplum ; et aurum quod in occulto sanctorum sensu, et in cordis tum, lapides pretiosos ; ut in auro sensus
Abbreviated transcription (Latin):
earum motu uenirent electa gentiũ. &
de chorintho. quia multus erat in ea popłs
dĩ. electa de macedonia. quia grandis in
thessalonica dĩ ȩccła congregata. ñ habe¬
lut necessarium ut de caritate doceretur.
Electa de epheso. ut archana dĩ & nulli
antea reuelata sacramenta cognosceret.
Quid plura: Om̃s gentes cõmotȩ sunt: ad
quas saluator apłos miserat dicens. E unte̾.
docete om̃s gentes. Q ex multis uocatis
pauci electi: primitiuorũ ȩccłam con¬
struxerunt. Unde & apłs petrus. Salutat
uos inquit quȩ est in babylone coelecta.
& marcus filius ñs. E iołis. Senior in¬
quit electȩ dominȩ. Ac dein de filios me-¬
morat electȩ. Commotis gͦ gentib. quas qͥdẽ
possumꝰ & contrarias accipe fortitudines non
ualentes splendorẽ dñi sustinere: uenerunt
electa omĩũ gentiũ. & repleta est gła domꝰ
dñi quȩ est eccła dĩ uiuentis. columna &
firmamentũ ueritatis. Hȩc scđm .lxx.

Expanded text:
ex earum motu veniret electa gentium mulex earum motu veniret electa gentium mulde Corintho, quia multus erat in ea populus Dei. Electa de Macedonia, quia grandis in Thessalonica Dei Ecclesia congregata, non habebat necessarium ut de charitate doceretur . Electa de Epheso, ut arcana Dei et nullis antea revelata sacramenta cognoscerent. Quid plura? omnes gentes commotae sunt, ad quas Salvator apostolos miserat, dicens: Euntes, docete omnes gentes , et ex multis vocatis pauci electi, primitivorum Ecclesiam construxerunt. Unde et apostolus Petrus: Salutat vos, inquit, quae in Babylone est electa, et Marcus filius meus , et Joannes: Senior, inquit, electae dominae; ac deinde filios memorat electae. Commotis ergo gentibus, quas quidem possumus et contrarias accipere fortitudines, non valentes splendorem Domini sustinere, venerunt electa omnium gentium, et repleta est gloria domus Domini, quae est Ecclesia Dei viventis, columna et firmamentum veritatis. Haec secundum LXX.
Abbreviated transcription (Latin):
sps m̃s erit in medio ur̃m. Sacramentum
cum egrederemini de egypto. Qđ aut̃ dic̃
inmedio ur̃m : iuxta illud sentiendũ qđ
Hȩc gͦ dicit dñs exercituum aduos: qui
uidetis domũ pͥorẽ sic esse quasi ñ sit.
Moui cęlũ: quando de cęlo audita est uex
mea. Moui terrã: quando priori popło
tradidi testamentum. & in aduentu meo
caligo. turbo. & tenebrȩ cernebantur. Moui
mare rubrum: quando prebui it populo
transeunti. Moui aridam : uł egyptũ ꝑ pla-¬
gas cultu dĩ uacuam. uel solitudinẽ ꝑ quam
ad huc semel mouebo. Qđ factum cernimus.
in aduentu dñi saluatoris. Tempore quippe
sunt & sepulchra reserata. Motũ est mare.
aracone qͥ in eo erat int̾fecto. Mota est &¬
arida: in fructuosa quondã gentiũ solitudo.
In hoc aut̃ uniuersitatis tremore cõmotȩ
sunt etiam om̃s gentes. quia in omnem
eorũ penetrauerunt usq ad t̾minos orbis
trȩ. Obid aut̃ om̃s motȩ sunt nationes. ut

Expanded text:
spiritus meus erit in medio vestrum. Sacramentum spiritus meus erit in medio vestrum. Sacramentum cum egrederemini de Aegypto. Quod autem dicit in medio vestrum, juxta illud sentiendum estHaec ergo dicit Dominus exercituum ad vos qui videtis domum priorem sic esse quasi non sit. Movi coelum, quando de coelo audita est vox mea. Movi terram, quando priori populo tradidi Testamentum; et in adventu meo, caligo, turbo, tenebrae cernebantur. Movi mare Rubrum, quando viam praebui populo transeunti. Movi aridam, vel Aegyptum per plagas cultu Dei vacuam, vel solitudinem per quam adhuc semel movebo. Quod factum cernimus in adventu Domini Salvatoris. Tempore quippe sunt, 757 et sepulcra reserata; motum est mare dracone qui in eo erat interfecto; mota est et arida, infructuosa quondam gentium solitudo. In hoc autem universitatis tremore, commotae sunt etiam omnes gentes; quia in omnem penetraverunt usque ad terminos orbis terrae . Ob id autem omnes motae sunt nationes, ut
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Fuit quondã in isrł domꝰ dĩ. quȩ nunc
ita deserta est: ut nec fuisse credatur. Et
quȩ fuerat dilecta facta est non dilecta. &
qui popłs dĩ coepit esse non popłs dĩ & est
domus illa quondã głosa. nunc aut̃ in con¬
spectu torobbabel & iesu e reliquiarũ popłi.
cernimus corruisse acciꝑe debemꝰ. sed de
om̃ib quȩ quondam prȩclara habuere iudei¬
Ueruntamen quia facta est prior domus quasi
non subsistens: ꝓuocatur torobbabel dux &
iesus sacerdos. ut xp̃i regnum & sacerdotiũ¬
roboretur. & popłs eiꝰ qui quondã terrȩ fuit
popłs faciat oꝑa in domo dnĩ & sciat dm̃
sibi esse p̃sentem. Faciat quoq uerbũ qđ
placuit dñs cum eis. quando egrediebant᷑
de t̾ra egypti. Atq utinamͦ egrediamur
de egypto. & uerbũ testam̃ti qđ accepimꝰ
impleamus. Reꝑmittit quoq dñs his qui
faciunt oꝑa dñi in domo eiꝰ. & implent
quẽ acceꝑe sermonẽ sp̃m scm dicens. Et

Expanded text:
mus. Fuit quondam in Israel domus Dei qui nunc mus. Fuit quondam in Israel domus Dei qui nunc ita deserta est, ut nec fuisse credatur; ex 756 quo quae fuerat dilecta, facta est non dilecta, et qui non populus Dei, coepit esse populus Dei. Et est domus illa quondam gloriosa: nunc in conspectu Zorobabel et Jesu et reliquiarum populi ficiis quae cernimus corruisse, accipere debemus; sed de omnibus quae quondam praeclara habuere JudVerumtamen quia facta est prior domus quasi non subsistens, provocatur Zorobabel dux, et Jesus sacerdos, ut regnum Christioboretur, et populus ejus qui quondam terrae fuit populus, faciat opera in domo Domini, et sciat Deum sibi esse praesentem: faciat quoque verbum, quod pepigit Dominus cum eis quando egrediebantur de terra Aegypti. Atque utinam et nos egrediamur de Aegypto, ut verbum testamenti quod accepimus, impleamus. Repromittit quoque Dominus Deus his qui faciunt opera in domo ejus, et implent quem accepere sermonem, spiritum suum, dicens: Et
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝓmitto. Dñs om̃ps sum. Porro quia
scio ad edificationẽ inclitȩ domꝰ & quȩ su¬
peratura sit domum pristinã. nichil ita
facere ut pacẽ: iccirco & hanc spondeo
Dabo enĩ in loco isto pacẽ dic̃ dñs exercitu¬
ũ: ut pax quȩ suꝑat omnẽ sensũ. custodi¬
at domum meã. & sit in pace locus m̃s.
onis lineas duxerim. ut ex his ad sullimi.¬
orẽ intelligentiã etiã nob̾ tacentib
prudens lector ascendat. Fit gͦ sermo dĩ
omĩpis. iam in requie idest in mense septi¬
mo. & trinitatis plenissimo sacramento
uicesima pͥma mensis ad aggeum dĩ fe¬
sta celebrantem. qui rur sum in anũ suam
sermo ͥ dĩ prȩparauerat. & dicit adeum.
Loquere ad zorobbabel de tribu iuida. & ad
iesum sacerdotem magnum. qui ꝓ nobis
& homo fieri dignatus est & sacerdos. &
ad reliquias popłi. Ad cõparationẽ enim
totius orbis. quota pars fuit in principio
credentium: Igitur quȩ locutus sit audia.¬

Expanded text:
qui promitto, Dominus omnipotens sum. Porro quia qui promitto, Dominus omnipotens sum. Porro quia scio ad aedificationem inclytae domus, et quae supernatura sit domum pristinam, nihil ita facere, ut pacem, idcirco et hanc spondeo. Dabo enim in loco isto pacem, dicit Dominus exercituum: ut pax quae exsuperat omnem sensum, custodiat domum meam, et sit in pace locus meus. onis lineas duxerim, ut ex his ad sublimiorem intelligentiam, etiam nobis tacentibus, prudens lector ascendat. Fit ergo sermo Dei aomini omnipotentis, jam in requie, id est, in mense septimo, et in Trinitatis plenissimo sacramento, vicesima prima mensis, et ad Aggaeum Dei festa celebrantem, qui rursum manum suam sermoni Domini praeparaverat, et dicit ad eum: Loquere ad Zorobabel de tribu Juda, et ad Jesum sacerdotem magnum, qui pro nobis et homo fieri dignatus est et Sacerdos, et ad reliquias populi: ad comparationem enim totius orbis, parva pars fuit in principio credentium. Igitur quae locutus sit audia
Abbreviated transcription (Latin):
re. Et tu torobbabel & tu iesu &e omĩs po-¬
płe confortamini. & facite opus in domo
dixisse fecisse est. Quando primũ testamen-
tũ dabam. & in syna monte uisus sum: cõ¬
moui cȩlũ & t̾ram. & mare rubrũ & deser.¬
tum. ut uobiscum ponerẽ testamentũ. Nunc
aut̃ polliceor uob me adhuc semel cęlum
&e terrã & mare & aridam cõmoturũ. ut
illis commotis. moueantur om̃s gentes. &
ueniant uixta .Lx.x. quȩ electa sunt añĩ
de cunctis gentib. luxta hebraicũ uͦ: ueni¬
et desideratus cunctis gentib. dñs nr̃
atq saluator. Tunc implebo domũ istam
addam dicit dñs omp̃s. Et ne forsitan
sponsorẽ putetis infirmum: meũ est aurũ
& meum est argentũ. & meȩ sunt cunc tȩ
opes. Ego in ornã mentũ templi aurũ argen-¬
tũq donabo: ut maior fiat huiꝰ domus
gła quã prioris. & quia difficile est qđ
polliceor. & humana infidelitas ad maiora
ꝓmissa semꝑhesitat: ꝓpterea rursũ dico

Expanded text:
sed et tu, Zorobabel et tu, Jesu, et omnis popsed et tu, Zorobabel et tu, Jesu, et omnis popule, confortamini, et facite opus in domo  cujus dixisse, fecisse est. Quando primum testamentum 755 dabam, et in Sina monte sum visus, commovi coelum et terram, et mare Rubrum, et desertum, ut vobiscum ponerem Testamentum; nunc autem polliceor vobis me adhuc semel coelum et terram, et mare et aridam commoturum, ut illis commotis, moveantur omnes gentes, et veniant juxta LXX quae electa sunt Domini de cunctis gentibus; juxta Hebraicum vero, veniet desideratus cunctis gentibus Dominus noster atque Salvator. Tunc implebo domum istam addam, dicit Dominus omnipotens. Et ne forsitan sponsorem putetis infirmum: meum est aurum, et meum est argentum, et meae sunt cunctae opes. Ego in ornamentum templi aurum argentumque donabo, ut major fiat hujus domus gloria quam prioris. Et quia difficile videtur quod polliceor, et humana infidelitas ad majora promissa semper haesitat, propterea rursum dico
Abbreviated transcription (Latin):
aridam & mouebo om̃s gentes. & ueni&
Idesideratus cunctis gentib: & implebo
Idomum istã gła dicit dñs exercituum.
.Meum est argentũ & meũ est aurũ. dicit
dñs exercituum. Magna erit gła domꝰ¬
Sistius nouissimȩ plusquã primȩ. dicit
Idñs exercituum. Et in loco isto dabo pacẽ.
dicit dñs exercituum. Codẽ anno. sed men-¬
pletis trib ebdomadib. & ꝑfecta iN
mysterio trinitatis requietione: factum
est uerbũ dnĩ in manu aggei ꝓpħȩ. qui
continuo labore sudabat. ut semꝑ in eo
sermo dĩ haberet ascensũ. Prȩteritors¬
enim obliuiscens. & infuturum se extendens:
ita cotidie laborabat. quasi prȩcedentium
oꝑum nichil haberet. Dr̃ gͦ ei. Lo quere ad
Zorobbabel &e adiesum & ad reliquũ popłm
qui uiderunt antiquã domũ dĩ: & nunc
int̾sunt instaurationi eiꝰ. Hunquid ad com¬
parationẽ prioris. non talis est ista quȩ cer-¬
nitur. ut quodã mͦ non esse uideatur:
Uerũ nolite desꝑare: nec lassas manꝰ dimitte

Expanded text:
 movebo omnes gentes. Et veniet desideratus cunctis gentibus, et implebo domum istam gloria, dicit Dominus exercituum. Meum est argentum, et meum est aurum, dicit Dominus exercituum. Magna erit gloria domus istius novissimae, plusquam primae, dicit Dominus exercituum. Et in loco isto dabo pacem, dicit Dominus exercituum. Eodem anno, sed menpletis tribus hebdomadibus, et perfecta in mysterio Trinitatis requie, tertio factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae, qui continuo labore sudabat, ut semper in eo sermo Dei haberet accessum. Praeteritorenim obliviscens, et in futurum se extendens , ita quotidie laborabat, quasi praecedentium operum nihil haberet. Dicitur ergo ei: Loquere ad Zorobabel, et ad Jesum, et reliquum populum, qui viderunt antiquam domum Dei, et nunc intersunt instaurationi ejus, numquid ad comparationem prioris, non talis est ista quae cernitur, ut quodam modo non esse videatur? Verum nolite desperare, nec lassas manus dimittite,
Abbreviated transcription (Latin):
Laix. Uicesima &e quarta noni mensis. in
anno scđo sub dario: factum est uerbum
dnĩ ad aggeum ꝓpħam dicens. Hȩc dicit
dñs omp̃s. interroga sacerdotes legẽ. dic̃s.
Si sumpserit homo carnem scãm insũmi¬
Itate uestimenti sui. & tetigerit sũmitas
:uestimenti eiꝰ panẽ. aut coctionẽ. aut
uinum. aut oleũ. aut omnẽ cibũ. si scĩfi¬
Scabitur: Et responderunt. sacerdotes. &
dixerunt. Non. Et dicxit aggeus. Si teti¬
gerit immundus in anima de om̃ib his.¬
Isi contaminabitur Et responderunt
Isacerdotes : & dixerunt. Contaminabit᷑.
& respondit aggeus & dixit. Sic popłs iste

Expanded text:
in vicesima et quarta noni mensis in anno secundo Darii factum est verbum Domini ad Aggeum prophetam dicens haec dicitDominus omnipotens; interroga sacerdotes legem, dicens: Si sumpserit homo carnem sanctam in summitate vestimenti sui, et tetigerit summitas vestimenti ejus panem, aut coctionem, aut vinum, aut oleum, aut omnem cibum, si sanctificabitur? Et responderunt sacerdotes, et dixerunt: 759 Non. Et dixit Aggaeus: Si tetigerit immundus in anima de omnibus his, contaminabitur? Et responderunt sacerdotes, et dixerunt: contaminabitur. Et respon
Abbreviated transcription (Latin):
apłi. si cuius opus manserit qđ suꝑ edifi¬
cauit mercedẽ accipiet: hic congregat
conseruandas mansurasq mercedes. &
uirtutib uirtutes semꝑ adiungens. coa¬
ceruat pecunias in sacculũ ñ ꝑtusũ. Qui
aut̃ post bona oꝑa non semel & bis sed
frequent̃ peccat. & pręteritam claritatem
sequentib uitiis obscurat & sordidat: iste
in ꝑtusum sacculũ pecuniã congregat.
Hȩc aut̃ omĩa euenerunt eis qui dixerant.
ñ uenit tempus domꝰ dñi edificandȩ. &
cũ ipsi habitarent in conuallib desertã
.eẽ. domũ dnĩ patiebant᷑. Hafc dicit
Idñs exercituum. Ponite corda ur̃a suꝑ
uias urãs. Ascendite in montẽ. afferteli.¬

Expanded text:
Apostoli: Si cujus opus manserit, quod superaedifiApostoli: Si cujus opus manserit, quod superaedificavit, mercedem accipiet , hic congregat conservandas mansurasque mercedes, et virtutibus virtutes semper adjungens, coacervat pecunias in sacculum non pertusum. Qui autem post bona opera non semel et bis, sed frequenter peccat, et praeteritam charitatem sequentibus vitiis obscurat et sordidat, iste in pertusum sacculum pecuniam congregat. Haec autem omnia evenerunt eis qui dixerunt: Nondum venit tempus domus Domini aedificandae, et cum ipsi habitarent in convallibus, desertam esse domum Domini patiebantur. Haec dicit Dominus exercituum: Ponite corda vestra super vias vestras, ascendite in montem, afferte
Abbreviated transcription (Latin):
abscondi eloquia tua: ut ñ peccẽ tibi. Hoc
pallium de multiplicis sapientiȩ sensib
uerbisq contextũ: non sinit feruentes
sp̃u refrigerari. nec dilectionis calorẽ bo¬
rea flante frigescere. Qui uͦ medius est.
&e habet pallium quidẽ. sed quo ñ totus
oꝑiat᷑ : quomͦ parũ in horrea cõportauit.
&e comedit non in satietatẽ. &e bibit non
in ebrietatẽ: sic oꝑietur quidẽ sensuum
oꝑumq suors pallio. sed ñ calefiet. Qui
aut̃ ꝓpt̃ nimiã animȩ pauꝑtatẽ ñ habet
pallium: ideo ñ habet. quia multiplicata
iniquitate caritas refrixit in eo. Unde
de istius modi homine cuiꝰ ab alio palliũ
possidetur: in lege prȩcipit᷑. Reddes ei ue.¬
stimentum ante quã sol occidat. qm̃ pau
ꝑ est & in ipso habet spẽ. Sed & hoc eis
in laqueatis domib & dicebant. nondũ
uenit tempus domꝰ dñi edificandȩ: ut
mercedes in sacculum ꝑtusũ congrega.¬
mercede quã nob̃ redditurus est dñs de

Expanded text:
abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi . Hoc abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi . Hoc pallium de multiplicis sapientiae sensibus verbisque contextum, non sinit ferventes spiritu refrigerari, nec dilectionis calorem, Borea flante, frigescere: Qui vero medius est, et habet quidem pallium, sed quo non totus operiatur: quomodo parum in horrea comportavit, et comedit, et non in satietatem, et bibit, et non in ebrietatem: sic operietur quidem sensuum operumque suorum pallio, sed non calefiet. Qui autem propter nimiam animae paupertatem non habet pallium: ideo non habet, quia, multiplicata iniquitate, charitas refrixit in eo . Unde et de istiusmodi homine, cujus ab alio pallium possidetur, in lege praecipitur: Reddes ei vestimentum antequam sol occidat: quoniam pauper est, et in ipso habet spem . Sed et hoc eis in laqueatis domibus, 746 et dicebant: Nondum venit tempus domus Domini aedificandae, ut mercedes in pertusum sacculum congregamercede quam nobis redditurus est Dominus, de
Abbreviated transcription (Latin):
in egypto constitutꝰ tam̃ in conuiuio ios¬
eph cum patriarchis & fr̃ib uino madet:
iste prȩ magnitudine lȩticiȩ & cotidiano
gaudio eũ apłis uersus in extasin appel¬
labitur musto plenus. Quomodo autẽ
non sit huic expositioni contrariũ illud.
qd filui ionadab filii recãb uinum non
biberint. & laudentur a dño: in ieremia
competentius disseret᷑. Post hȩc dr̃ ad eos.
qui neglegebant edificare templũ dñi.
Operuistis uos & non estis calefacti. Qđ in¬
telligimus de centesimo t̾cio psalmo:
in quo de dõ dr̃. Abyssus sicut uestimen¬
tum amictus eiꝰ. Quanquã enĩ scđm he¬
braicam ueritatẽ referatur ad terras. qđ
a y ⁊oi genere masculino. & non. a y¬
est sentire compellimur. eo qđ iN¬
uestigabilis sit eius sapientia. & ponat
dñs tenebras latibulum suum. & non in¬
dignis quibq eiꝰ sacramenta ꝓdant᷑. Un¬
de ce iustus lȩtatur & dicit. Incorde meo

Expanded text:
in Aegypto constitutus, tamen in convivio Josin Aegypto constitutus, tamen in convivio Joseph cum patriarchis et fratribus vino madet : iste prae magnitudine laetitiae et quotidiano gaudio cum apostolis versus in ecstasin, appellabitur musto plenus . Quomodo autem non sit huic expositioni contrarium illud quod filii Jonadab filii Rechab vinum non biberint, et laudentur a Domino, in Jeremia competentius disseretur. Post haec dicitur ad eos qui negligebant aedificare templum Domini: Operuistis vos, et non estis calefacti. Quod intelligimus de centesimo tertio psalmo, in quo de Deo dicitur: Abyssus ut vestimentum amictus ejus. Quamquam enim secundum Hebraicam veritatem referatur ad terras, quaαὐτοῦ, genere masculino, et non est sentire compellimur, eo quod investigabilis sit ejus sapientia, et ponat Dominus tenebras latibulum suum , et non indignis quibusque ejus sacramenta prodantur. Unde et justus laetatur, et dicit: In corde meo
Abbreviated transcription (Latin):
mitterent ꝑdiderunt. Siquando uideris
int̾ inulta oꝑa peccator̾ facere quempiã
nonnulla quȩ iusta sunt: non est tam in¬
iustus ds̃. ut ꝓpt̾ multa mala paucoꝵ obli¬
uiscatur bonorũ. Sed faciet eum illa tan.¬
tum metere quȩ in bonã terrã seminauit:¬
& in sua horrea congregare. Qui aut̃ penitꝰ.¬
a fio̾et a tfic est: iste omĩno non comedet.
sed fame ꝑibit. Porro qui seminat multa.
& infert parua: comedet parũ & non in
satietatẽ. iuxta illud qđ in maledictis leui
mini. Qui uͦ sc̃s est: usq ad satietatem
comedet. & explebitur in illo qđ scriptũ
est. lustus comedens replet animam suam.
Similit̾ qui penitꝰ non bibit siti ꝑibit: sicut
& iudith. si quis tamen uult librũ reciꝑe.
Mulieres & paruuli siti perierunt. Qui au¬
tem parum bibit : bibit quidem sed non
usq ad ebrietatem. Porro qui potest dice¬
re ad dñm. cali& tuus in ebrians quam
prȩclarus. & in ebriat᷑ cum noe. & licet

Expanded text:
mitterent, perdiderunt. Si quando videris mitterent, perdiderunt. Si quando videris inter multa opera peccatorum facere quempiam nonnulla quae justa sunt, non est tam injustus Deus, ut propter multa mala, paucorum obliviscatur bonorum; sed faciet eum illa tantum metere, quae in bonam terram seminaverit, et in sua horrea congregare. Qui autem penitus ἀποστάτης est, iste omnino non comedet, sed fame peribit. Porro qui seminat multa, et infert pauca, comedit parum, et non in satietatem, juxta illud quod in maledictis Levitmini . Qui vero sanctus est, usque ad satietatem comedet, et explebitur in illo quod scriptum est: Justus comedens replet animam suam . Similiter qui penitus non bibit, siti peribit: sicut 745 et in Judith si quis tamen vult librum recipere mulieris: Et parvuli siti perierunt . Qui autem parum bibit, bibit quidem, sed non usque ad ebrietatem. Porro qui potest dicere ad Dominum: Calix tuus inebrians quam praeclarus est ! et inebriatur cum Noe : et licet