comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
data tradidert̃. Ipsa quoq ineubra capitis huius
suꝑ seniores intelligentis ñdum qͦo ab eo aictũ est
intellexerant. Demq post pauca respondens petrus.
aixit ci. Edissert nobis parabolã istã. Putabat
adhuc esse parabolam. qͦo dñs sine figuris fuerat
Aocutus. At ille dixit. Adhuc & uos sine intellectu
estis: Non intelligotis quia om̃e qͦs in os intrat
ꝓceount de ort de corde gotunat. & ea coinquin ant
hominẽ : Adhic a uos sine intellectii estis. & super
alos seniores non intelligitis: S plane iam nunc
audito tili magistro capite nr̃o: potest  unusquisq
nr̃m dicere. super cu semores intellexi. Nam
stiũ corꝑi congruit. quod secutus adumxit. Qui a
mandata tua exquisiui. Mandata tua ñ mandata
scmorũ. M andata tua. ñ mandata senioꝵ. qui uo¬
lentes esse legis doctores: non intelligunt neq quȩ
licunt᷑. neq de quib affirmant. Merito de man¬

Expanded text:
data tradiderant. Ipsa quoque membra capitis hujus data tradiderant. Ipsa quoque membra capitis hujus super seniores intelligentis, nondum quod ab eo dictum est intellexerant. Denique post pauca respondens Petrus dixit ei: «Edissere nobis parabolam istum.» Putabat adhuc esse parabolam, quod Dominus sine figuris fuerat elocutus. At ille dixit: «Adhuc et vos sine intellectu estis? Non intelligitis quia omne quod in os intrat, t de ore, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem» ? Adhuc et vos sine intellectu estis, et super illos seniores non intelligitis? Sed plane jam nunc audito tali magistro, capite nostro, potest unusquisque nostrum dicere, «Super seniores intellexi.» Nam etiam corpori congruit quod secutus adjunxit, «Quia mandata tua exquisivi. Mandata tua,» non mandata hominum: «mandata tua,» non mandata seniorum, qui volentes esse legis doctores, non intelligunt neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant . Merito de man
Abbreviated transcription (Latin):
tui transgio diunit᷑ traditiont stnioꝵ; NIon em̃ lanant
manus suas. cũ panẽ manducant. Scce obiecta ẽ.
ei transgressio traditionis senioꝵ. S qui suꝑ se.¬
niores intellexerat. quid cis responderit audia¬
mus. Quare inquit & uos transgredimiui man.¬
datũ dĩ. ꝓpt̃ tradationẽ urãm: Dcinde paulopꝰt.
ut non solũ ipse qui est caput corporis. uerũetiam
corpꝰ ipsũ. & meubra eiꝰ suꝑ seniores illos intelli¬
gerent: quoꝵ traditio de lauandis manib fere.¬
batur. connocatis ad se turbis dixit eis. Rudate
& intelligite. Tanquã diceret. Suꝑ seniores il¬
los & nos intelligite. ut etiam de uobis illa ꝓphe.¬
tia clareat. cẽ. p̃missa. suꝑ seuiores intelle dei.
nec solum capra. utrũ gtiam corꝑi: ac sic uniuerso
ocp̃o aptata conueniat. Non quod intrat in os co¬
inquinat hominẽ: s quod ꝓccdit ex ore. hoc coin¬
quinat hominẽ. Hoo scuiores illi ñ intelligebaꝵ
qui de lauandis manib sua uelut magna mani¬

Expanded text:
diuntur traditionem seniorum? Non enim lavant manus suas, cum panem manducant.» Ecce objecta est ei transgressio traditionis seniorum. Sed qui super seniores intellexit, quid eis responderit, audiamus: «Quare,» inquit, «et vos transgredimini mandatum Dei propter traditionem vestram?» Deinde paulo post, ut non solum ipse qui est caput corporis, verum etiam corpus ipsum et membra ejus super seniores illos intelligerent, quorum traditio de lavandis manibus ferebatur; convocatis ad se turbis dixit eis: «Audite, et intelligite.» Tanquam diceret: Super seniores illos et vos intelligite, ut etiam de vobis illa prophetia clareat esse praemissa, «Super seniores intellexi» nec solum capiti, verum etiam corpori, ac sic universo Christo aptata conveniat. «Non quod intrat in os, coinquinat hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem.» Hoc seniores illi non intelligebant, qui de lavandis manibus sua velut magna man
Abbreviated transcription (Latin):
est athue a faciente qui exquirit. Non em̃ est
consequens. ut qui exquirit inutniat. aut qui
inuenit faciat. Non potest aut̃ nͥ inuenerit fa¬
cere. & nͥ quesierit inuenire. S magnã spem
bis iłi dedit dicenoo. Querite & inuenietis.
Rursus aut̃ dicit sapientia. quȩ quid. ẽ. insi ipse :
Querent me mali. a non inuenient. Non ergo
malis si botis dictumẽ quirite & inuenietis.
Imino uero eis sictum est. quib eodem loco pau
mali o non raucuient: Añ aliud cos das quam
sapientiũ gngrere uoleat. quando eos inuentos
si quȩrerent ꝓmutebet: In ca qpe suat ofua. a
ab̾cis qui beat csłe cuꝑiunt. inquirenda sunt. Ibi
ꝑͥ sunt oiustificationes dã. Quapt̾ restat ut in.¬
telligamus non onis malos non inueture sapica.¬
tiam sĩ quesierint: s cos gui intantũ sunt mali.

Expanded text:
est adhuc a faciente qui exquirit? Non enim est est adhuc a faciente qui exquirit? Non enim est consequens ut qui exquirit, inveniat; aut qui invenit, faciat: non potest autem nisi invenerit, facere; et nisi quaesierit, invenire. Sed magnam spem Dominus Jesus dedit dicendo: «Quaerite, et invenietis.» Rursus autem dicit sapientia quae quid est, nisi ipse?, «Quaerent me mali, et non invenient.» Non ergo malis, sed bonis dictum est, «Quaerite, et invenietis.» Imo vero eis dictum est, quibus eodem loco paulme mali, et non invenient?» An aliud eos Dominus quam sapientiam quaerere volebat, quando eos inventuros si quaererent promittebat? In ea quippe sunt omnia, quae ab eis qui beati esse cupiunt, inquirenda sunt. Ibi ergo sunt et justificationes Dei. Quapropter restat ut intelligamus, non omnes malos non invenire sapientiam, si quaesierint; sed eos qui in tantum sunt mali,
Abbreviated transcription (Latin):
teonũ quu temporalib ꝑponit iusticiã. quȩ
manet inełmim. Ane iustiçia in tribulatio¬
lacor ad dñm qui fitaborantib. si
sente uocis corgalis fiat. ñ intento
ficri: En aut̃ fiat nde. eciam filctet corpeus
uoet: añ quẽtlibet hominẽ potest latere. non
dĩ. Siut gͦ ea noci etrnis quanto ĩđ optis est.
suuie cũ silentio: ad dm̃ cũ orauius. cotde claman¬
it̃ .⁊. ¶st aut̃ elamor cordis. magna cogitatiõis
intentio. Qui cã et. inoratione magnũ expruit
lisiderantis apeteatis affectum: ut non desperet
effictum. Tunc porro in toto coros clamatur.
quando altnde non cogitatur. Taes orationes
mrx sunt multis. crebrx autẽ pautis. om̃s uero
utoũ cinqiã tales nescio. Talem suam edmemorit
miui i toto corde meo. exaudi me dile.⁊ Cui autt̃
rei suus clamoi ꝓficiat: adunyxit. Iustisle nei
tuas gequinam. Adhoc ergo clamauit in
ut instificationes &ꝰ poquirat. Premde Ad ut faci¬
amus iubetur: ut exqmuromnus orat᷑. Quã longe

Expanded text:
ternum, qui temporalibus praeponit justitiam, quae manet in aeternum. Quae justitia in tribulatioominum, qui fit ab orantibus, si sonitu corporalis vocis fiat, non intento fieri? Si autem fiat corde, etiam silente corporis voce; alium quemlibet hominem potest latere, non Deum. Sive ergo cum voce carnis, quando id opus est, sive cum silentio, ad Deum, cum oramus, corde clamandum est. Est autem clamor cordis magna cogitationis intentio; quae cum est in oratione, magnum exprimit desiderantis et petentis affectum, ut non desperet effectum: Tunc porro in toto corde clamatur, quando aliunde non cogitatur. Tales orationes rarae sunt multis, crebrae autem paucis; omnes vero utrum cuiquam, nescio. Talem suam commemorat mavi in toto corde meo; exaudi me, Domine.» Cui autem rei suus clamor proficiat, adjunxit: «Justificationes tuas exquiram.» Ad hoc ergo clamavit in ut justificationes ejus exquirat. Proinde quod ut faciamus jubetur, ut exquiramus oratur. Quam longe
Abbreviated transcription (Latin):
tabat tm̃ ac indeis  grecis. id. ẽ. de gentib
ñ ad circũcisionẽ. s ad̾ p̃putiũ ꝑtinentibus.
idõ sine lege cos dictns. quia non acceperant
legẽ: quã se accepisse gloriabant᷑ iudei. Unde
ait illis. Si aut̃ tu uidens cognominaris. &
requieseis in lege. o głaris in dd̃. Demq imn¬

Expanded text:
ecis, id est Gentibus, non ad circumcisionem, sed ad praeputium pertinentibus; ideo sine lege eos dicens, quia non acceperant legem quam se accepisse gloriabantur Judaei: unde illis ait, «Si autem tu Judaeus» «cognominaris, et requiescis in lege, et gloriaris in D
Abbreviated transcription (Latin):
quia mandata tua desidembã. Quto desi¬
derabat. ͥ facere mandata diuima: Seo
non erat unde ficeret infirmus ferctia. par.¬
uulus magna. Aꝑuit os. confitens quod ꝑ se ppse
non faceret: & attraxit unde faceret. Aꝑuit
os peteudo. quęrendo. pulsando: o sitiens hausit
spm̃ bonũ. unde faceret quod ꝑst ipsłĩ non po¬
petentim ca: Non eñi qui sp̃n suo agunt. sed
quotqͥt spłi aĩ igunt᷑: hii filii sunt di. Non qͥ
ipsi nichil agunt. sis ne mebul boni agant. a
bono aguntur ut agant. Nr̃ tantomagis effi¬
titur quisq filius bonus: quanta largius ei da¬
tar a patre sp̾s ponuis. Diuꝙ  pecit.

Expanded text:
iam mandata tua desiderabam.» Quid desiderabat, nisi facere mandata divina? Sed non erat unde faceret infirmus fortia, parvulus magna: aperuit os, confitens quod per se ipse non faceret; et attraxit unde faceret: aperuit os petendo, quaerendo, pulsando; et sitiens hausit Spiritum bonum, unde faceret, quod per seipsum non popetentibus eum ? Non enim qui spiritu suo agunt, sed quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei : non quia ipsi nihil agunt; sed ne nihil boni agant, a bono aguntur ut agant. Nam tanto magis efficitur quisque filius bonus, quanto largius ei datur a Patre Spiritus bonus. 5. «vers.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt inquit: ut intelligeremus quod eas ñ
nouerit dñs ꝓpt̃ quod ꝑuersis dicturus est.
non noui uos. Porro ut ostinderet qͥ fruetu
uias quȩ a dixtris sunt. toest iastoꝵ nouerit dũs:
continuo subiecit. Ipse eu̾i grissus tuos rectos facut.¬
o itinem ta in pace ꝓtucet. Ecor quart an ptiã
iste. Custodiui mandlata tua. otestanonia tua.
Et uelut quęreremus. hoc uitoe potuerit: Quia
ocem nunc orantis iudiams. qtłi quis
orit forte nouimus. & nos ipsos si reꝓbi
non sumus: in incubris hus orantis
ignoscimus. Appropinquet oratio mea in conspe.¬
ta tuio dñt. Io est oratio mea que fit in conspectu
tuo. apꝓpinq̃uet tͥ. Frope essi eñi diis his qͥ obtruit.¬
tunt coi. Scđm eloquiũ tuũ da mͥ intellectam.

Expanded text:
stris:» ut intelligeremus quod eas non noverit Dominus, propter quod perversis dicturus est, «Non novi vos» . Porro ut ostenderet quo fructu vias quae a dextris sunt, id est justorum, noverit Dominus, continuo subjecit: «Ipse e tua in pace producet» . Ecce quare ait etiam iste, «Custodivi mandata tua et testimonia tua.» Et velut quaereremus hoc unde potuerit: «Quia. Vocem nunc orantis audiamus: quoniam quis oret novimus, et nos ipsos si reprobi non sumus, in membris hujus orantis agnoscimus. «Appropinquet oratio mea in conspectu tuo, Domine:» id est oratio mea, quae fit in conspectu tuo, appropinquet tibi. Prope est enim Dominus his qui obtriverunt cor . «Secundum eloquium tuum da mihi intellectum
Abbreviated transcription (Latin):
ut iniquañtiuam non odisset. diligens recta: Nam
sicut auxũ & lapidẽ p̃ciosum si diligeret. odisset ꝓfecto
quiccͥo ei taliũ rerũ aĩpnũ posset inferre: ita qm̃
dĩ mandata diligebat. iniquitatis uiã cuitabat. qut̃¬
aomodũ aliquod ĩmatussimũ marini itineris saxũ.
tbi tam p̾ciosaris rerũ necesse. c̃. pati nanfragium.
Qd ut ñ contingat: longe inde uelificat. qui in ligno
crucis cũ mandatoꝵ diuinoꝵ mercib na ui gat¬

Expanded text:
ut iniquam viam non odisset diligens rectam? Nam ut iniquam viam non odisset diligens rectam? Nam sicut aurum et lapidem pretiosum si diligeret, odisset profecto quidquid ei talium rerum damnum posset inferre: ita quoniam Dei mandata diligebat, oderat iniquitatis viam, quemadmodum aliquod immanissimum marini itineris saxum, ubi tam pretiosarum rerum necesse est pati naufragium. Quod ut non contingat, longe inde velificat, qui in ligno crucis cum mandatorum divinorum mercibus navigat
Abbreviated transcription (Latin):
plere. Ꝙ iotm apłs. Renitudo legis. caritas. c̃. Ieo suꝑ
aurũ otopation. Hoc cũi & in alio pstalmo legimus.
Suꝑ aurũ m lapidem p̃ciosum multum. Toparion qͥppe
laptoem. multum ꝑhibent esse p̃ciosum. In testamento
autẽ uct̾i latentt̃ grãm tanquã uelo int̾posito ñ intelli.¬
grates. quod signisicabat᷑ quando in faciem moysi in¬
tendere non ualebant: ꝓpt̾ mercedem t̾renam atq ear.¬
nalem dĩ mandata facere conabant᷑. Neꝙ faciebant.
quia non tpsa. sed aliud diligebant. Vnde illa ñ crant
oꝑa uolentiã: s onera potius inuitorũ. Gũ uͦ ipsa
mandata diligunt᷑ suꝑ aurũ ꝓlapidem p̃ciosũ multũ
om̃is p̃ciosis mandatis t̾rena uilis est merees. nec ulla
ex parte cõparint᷑ quicũq alia hominis bona: his boniꝰ
aata tua corrigetar. Utiq corrigebar. quia diligebam :
atq illis rectis ut etiam ipse rectus fierem dilectione
coberebam. Iun illud q̃o adiungit. consequens erat.

Expanded text:
charitas» . Ideo, «super aurum et topazion.» Hoc enim et in alio psalmo legitur: «Super aurum et lapidem pretiosum multum» . Topazion quippe lapidem multum perhibent esse pretiosum. In testamento autem veteri latentem gratiam, tanquam velo interposito, non intelligentes, quod significabatur quando in faciem Moysi intendere non valebant , propter mercedem terrenam atque carnalem Dei mandata facere conabantur, neque faciebant; quia non ipsa, sed aliud diligebant. Unde illa non erant opera volentium, sed onera potius invitorum. Cum vero ipsa mandata diliguntur super aurum et lapidem pretiosum multum, omnis prae ipsis mandatis terrena vilis est merces; nec ulla ex parte comparantur quaecumque alia hominis bona, his bonis ata tua corrigebar.» Utique corrigebar, quia diligebam; atque illis rectis ut etiam ipse rectus fierem, dilectione cohaerebam. Jam illud quod adjungit, consequens erat:
Abbreviated transcription (Latin):
expłs. Propt̃ hanc passus. c̃. ꝑ secntionẽ iumor
a maiore: ut diccrit iunior quod sqquit᷑. Tri.
mandans ꝓtiã qui seuiunt diligant᷑. Iusticia
si non harcrto: non suꝑ seniores intelligeret. Sed
eum poscit in tribulatione & necessitate. q̃ intel¬
ligat quã sit contempnendã quod ei possunt au¬
ferre. ꝑsequentes iimici: a quib se dicit całc
contemptũ. Ins aocit. o uiuã. Quia si co usq
tribulatio neccsitasꝙ ꝑuenerit. ut ꝑ iimi coꝵ

Expanded text:
 Propter hanc passus est persecutionem junior a majore, ut diceret junior quod sequitur: «Trimandatis etiam qui saeviunt diligantur. 7. «versi non haberet; non super seniores intelligeret: sed eum poscit in tribulatione et necessitate, quo intelligat quam sit contemnendum quod ei possunt auferre persequentes inimici, a quibus se dicit esse contemptum. Ideo dixit, «et vivam:» quia si eo usque tribulatio necessitasque pervenerit, u
Abbreviated transcription (Latin):
goultatio tam̃ cordis. Beinde subiecit. Inelinaui
cor meũ ad facienaas iustificationes tuas ingt̾nũ.
ꝓpt̃ retributionẽ. Qui dicit inclinaui eor incũ:
ipse iam aixerat. melina cor meũ in testimonia
tua. ut intelligamus simul hoc esse & ditini
muneris. & xoͥs uoluntatis. S nũquid ingt̾aum
facturi sumꝰ iustificationes dũ: Oꝑa illa quidẽ
quȩ oꝑamur circa ꝓximoꝵ necessitates. Et̃ua
isse non possunt: sicut nec ipse necessitate⁊.

Expanded text:
inde subjecit: «Inclinavi inde subjecit: «Inclinavi cor meum ad faciendas justificationes tuas in aeternum, propter retributionem.» Qui dicit, «Inclinavi cor meum;» ipse jam dixerat, «Inclina cor meum in testimonia tua;» ut intelligamus simul hoc esse et divini muneris et propriae voluntatis. Sed numquid in aeternum facturi sumus justificationes Dei? Opera illa quidem quae operamur circa proximorum necessitates, aeterna esse non pos
Abbreviated transcription (Latin):
qui cepit. ut sio esset herentam. quomodo ditaui.
Melius gͦ auob uerbis insinnat᷑ integir sensus: siue
dicat᷑ hereditate possedi. siue dicat᷑ hereditate ad¬
quisiui: ã hereditatt᷑. s hereditate. Si aut̃ quexit᷑
quid adquisierit heredicate: testimonia inqͥt tua.
qͥo uolens intelligi. nͥ ut testis d̃i fierit. eius q
testimonia confiterit᷑: io.ł. ut martyr dĩ fierit.
aten ciuis martyria diceret. sicut marty res dicunt.
i patre sibi cus heres est. et. collatum: Multi
quippe uoluerunt. neq potuerunt. Nulli tamen
potuerunt. nͥ qui uoluerunt: quia ñ potuissent.
si d̃ testimonia negare uoluissent. Ses etiam
ipsoꝵ f̃parata est uoluntas ã dño. Idõ hes hereditate
se ad quississe iste testatur. Et hoc inet̾num. quia
non est in cis gła temporalis hominũ uana quȩ¬
reatiũ. s gt̾na gła. c̃. breui tempore patientium:
& sinc fine regnantiũ. Unde sequitur. Q m̃
ixultatio cordis mei sunt. Ꝙ si afflictio corporis.

Expanded text:
set «haereditavi,» quomodo, Ditavi. Melius ergo duobus verbis insinuatur integer sensus; sive dicatur, «Haereditate possedi;» sive dicacatur, «Haereditate acquisivi:» non haeriditatem, sed «haereditate.» Si autem quaeritur, quid acquisierit «haereditate; Testimonia,» inquit, «tua.» Quid volens intelligi, nisi, ut testis Dei fieret, ejusque testimonia confiteretur; id est, ut martyr Dei fieret, atque ejus martyria diceret, sicut martyres dicunt, a Patre sibi, cujus haeres est, esse collatum? Multi quippe voluerunt, neque potuerunt: nulli tamen potuerunt, nisi qui voluerunt; quia non potuissent, si Dei testimonia negare voluissent. Sed etiam ipsorum praeparata est voluntas a Domino. Ideo haec haereditate se acquisisse iste testatur, et hoc «in aeternum;» quia non est in eis gloria temporalis hominum vana quaerentium, sed aeterna gloria est brevi tempore patientium, et sine fine regnantium. Unde sequitur, «Quoniam exsultatio cordis mei sunt:» etsi afflictio corpor
Abbreviated transcription (Latin):
ĩntidicusiñ: quidã int̃p̃tati sunt nocentib. quidã ꝑse.¬
quentib. quidã calapniantib. Miror autẽ ombam
quos in prompta habere potui eadicũ. nusquã me
leigisse aduersantib. cũ sint contyruersia. qͦd greec
antidicos. hoc latine aduersarius appellet᷑. Orans
itaq ne traoItur a dño aducrsantib sibi. quid orat
nͥ quos oramꝰ cũ dicimꝰ. ne nos inferas in tẽptatione rͥ
Aouersarius est cũi de quo dicit apłs. ne forte tẽp¬
tet uos qui temptat. Ei tradit dĩ quẽ deserit.
Tum quippe ille non decipit quem iste ñ deserit.
in uoluntate sua p̾stans decori hominis uirtu¬
tem. Ad illo autẽ qui dixerat in habundantia sua
non mouebor inxteruũ: auertit faciẽ suã o fac¬
tus est conturbatꝰ. sibi q monstratus. Quisquis
gͥ a timore aĩ casto erucifigoris habit carnos
suas. & nulla carnali corruptus illecebra. facit
iudiciũ opusq iusticiȩ: orare debet ne aduersantib
tratatur. id. ẽ. ne timendo ꝑpeti mala. ad faci¬

Expanded text:
 quidam interpretati sunt, «nocentibus;» quidam, «persequentibus;» quidam, «calumniantibus.» Miror autem omnium quos in promptu habere potui codicum nusquam me legisse «adversantibus;» cum sine controversia quod graece ἀντίδικος, hoc latine adversarius appelletur. Orans itaque ne tradatur a Domino adversantibus sibi, quid orat, nisi quod oramus cum dicimus, «Ne nos inferas in tentationem» ? Adversarius est enim de quo dicit Apostolus, «Ne forte tentaverit vos qui tentat» . Ei tradit Deus quem deserit. Eum quippe ille non decipit, quem iste non deserit, in voluntate sua praestans decori hominis virtutem: ab illo autem qui dixerat in abundantia sua, «Non movebor in aeternum,» avertit faciem suam, et factus est conturbatus , sibique monstratus. Quisquis igitur a timore Dei casto crucifixas habet carnes suas, et nulla carnali corruptus illecebra facit judicium opusque justitiae, orare debet ne adversantibus tradatur; id est, ne timendo perpeti mala, ad faci
Abbreviated transcription (Latin):
filiis hominã: s uirtute fermosus. A quib enĩ
ailigitur lox dĩ. nͥ a quo diligit᷑ ã : E qͥlabet
bonis filiis triste lpo patris: An qm̃ quẽ diligit
corripit. s lagellit onlem faiũ quem rccipit
At qui hyc iudicia respeit: ꝓmissa ñ recipit. Nt̾na
gͥ iuticia laurent᷑ & in flagello: ni ꝓmissa dili¬

Expanded text:
filiis hominum, sed virtute formosus . A quibus enim filiis hominum, sed virtute formosus . A quibus enim diligitur lex Dei, nisi a quibus diligitur Deus? Et quid habet bonis filiis triste lex patris? An quoniam quem diligit corripit, et flagellat omnem filium quem recipit ? At qui haec judicia respuit, promissa non recipit. Paterna ergo judicia laudentur et in flagello, si promissa dili
Abbreviated transcription (Latin):
lia multa. ꝑca uerba uicit. a quib formiaauit.
Iietis er̃ spolia actrahunt᷑: sicut uictus espoliatꝰ
est aue. ac quo dicit᷑ in euangłio. Nemo intrit m
domã fortis ut uasa eiꝰ diripiat: nisi pͥns alligane.¬
uerit fortera. Ses spolia multa inuenta sunt: quando
patientiam mirati martyrũ. etiam dͥ ꝑsecutisunt
crebiserunt. & qui regem nr̃m decrimento militã
eus sunt dampnificare moliti: ab illo sunt insuꝑ
ad quisiti. Qs quis ergo a uerbis dĩ ne incertamine
subrẽpere: quãquã iam dixcrit grultaui suꝑ aoqͥa
tui. quos ñtiq non ssictret si odissit: ta tam̃ aohuc
legtmn actẽ tud edgxi. Nemꝑe i⁊ uerbis eꝰ illa for
mido non sicit etpilrem uerboꝵ oriũ. s integtam
temut caritiam. Nleꝙ eñi lgx di. non sunt uerba
e doqria duĩ: Adsit ergo ut timnore ꝑeat amor: ubi
castus est timor. Sic patoes a filiĩs piis atimentur
a amant᷑: sic pudica conunpe uirũ. ꝓ timet ne ab
pas nr̃ qui est inglis. & ult sponsus non carne p̃

Expanded text:
 formidavit. Victis enim spolia detrahuntur; sicut victus et spoliatus est ille de quo dicitur in Evangelio, «Nemo intrat in domum fortis, ut vasa ejus diripiat, nisi prius alligaverit fortem» . Sed spolia multa inventa sunt, quando patientiam mirati martyrum, etiam qui persecuti sunt crediderunt; et qui regem nostrum detrimento militum ejus sunt damnificare moliti, ab illo sunt insuper acquisiti. Quisquis ergo a verbis Dei, ne in certamine subrepere: quamvis jam dixerit, «Exultavi super eloquia tua,» quod utique non diceret, si odisset ea; tamen adhuc legem autem tuam dilexi.» Nem verborum odium, sed integram tenuit charitatem. Neque enim lex Dei non sunt verba et eloquia Dei. Absit ergo ut timore pereat amor ubi castus est timor. Sic patres a filiis piis et timentur et amantur; sic pudica conjux virum et timet, ne ab s est , et ille sponsus, non carne prae
Abbreviated transcription (Latin):
Longe a inquit a peccatorib salus. quia iustificatio.¬
nel tuas non gxguisierunt. Quis em̃ te disctruit
o̾ tũ qui dixisti. longe est a peccitorib salus : Qus
te disocruit i peccatorib ut non a tr longe. sad
tecũ sit salus : Hoc te nempe discernit. quia id
quod isti non egerunt ipse fecisti: hoc .c̃. dĩ iusti¬
ficationes pequisisti. Quid autẽ habes quod non
accipisti: Nonne tu es qui paulo ante dicebas.
clamaui in toto corde meo exaudi me dnle. iusti¬
ficationes tuas exquirã: Ergo abillo i quẽ dla¬
masti. ut eas exquireres acecpisti. Ipse igit᷑ te
disceruit ab eis: i quib ꝓpt̾ea longe est salus:
ipso essem. Corporis et̃i xp̃i uerba ista sunt:
cuius metbra sumus. Uidit boc inquã. conti¬
nuoq subiccit. Miserationes tuȩ multe dtĩe.
Etiam hoc ergo quod exquirimus iustificationes
tuas: ꝑtinct̾ admiserationes tuas. Sod̾m iudiciũ
tuũ inuifica me. Noui eñi quia & iudierũ tuũ

Expanded text:
Longe est,» inquit, «a peccatoribus salus; quia justificationes tuas non exquisierunt.» Quis enim te discernit, o tu qui dixisti, «Longe est a peccatoribus salus?» quis te discernit a peccatoribus, ut non a te longe, sed tecum sit salus? Hoc te nempe discernit, quia id quod isti non egerunt, ipse fecisti, hoc est, Dei justificationes exquisisti. Quid autem habes quod non accepisti ? Nonne tu es qui paulo ante dicebas, «Clamavi in toto corde meo; exaudi me, Domine: justificationes tuas exquiram?» Ergo ab illo ad quem clamasti, ut eas exquireres accepisti. Ipse te igitur discernit ab eis a quibus propterea longe est salus, ipso essem. Corporis enim Christi verba ista sunt, cujus membra sumus. Vidit hoc, inquam, continuoque subjecit: «Miserationes tuae multae, Domine.» Etiam hoc ergo quod exquirimus justificationes tuas, pertinet ad miserationes tuas. «Secundum judicium tuum vivifica me.» Novi enim q
Abbreviated transcription (Latin):
lit᷑. s rectũ iudiciũ indicate: tam̃ hoc loco ita
positũ. ẽ. iudiciã. tanquã si rectũ non fucrit.
ñ debcat iudiciũ nominari. Alioquin ñ suf¬
ficeret dicere feci iudiciũ: seo diceritur feci
Ipctũ iudicisi. Hoc genere locutꝰ.c̃. dñs iłis ubi¬

Expanded text:
dicate» : tamen hoc loco ita positum est judicium, tanquam si rectum non fuerit, non debeat judicium nominari; alioquin non sufficeret dicere, «Feci judicium,» sed diceretur, Feci rectum judicium. Hoc genere locutus est Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia. uł mala iusticia: sicut aliquando di¬
cit᷑ bonũ malum ue iudiciũ. s co ipso iã bona
ẽ: quia usticia. ẽ. Sic gͦ habet consuetudo loqͤn¬
di ut dicatur. & bonłi iudiciũ. & malũ uidiciũ:
quẽ admodũ habet ut dicat᷑. & bonꝰ iudex. & ma¬
lus index. Sic autẽ non dicit᷑ bona iusticia uł
mala uisticia: sic̃ ñ dicit᷑ benꝰ iustus. uł maluss
iustas. quia continno bonus quisq. si iustus.
Iusticia gͦ uirtus est animȩ magna. p̃cipue q
laudabilis: de qua nc̃ non. ẽ copiosius disputan¬
di necessitas. Indiciũ u quando non nͥ in bono
ponit distinctior loquendi racio. huiꝰ uirtutis. e̾.
oꝑatio. Qui cñ habet iusticiã: recte iudicat.
Immo scdm istam locutionẽ. qui habet iusticiam
iudicat: quia nec iudicat si t̃ recte itidicat. Qͥ
iusticit nomine. hoc loco non ipsa uiotus. s opꝰ
ciꝰ significatũ .c̃. Quis cũi facit in homine iusti¬
ciã. nͥ qui iustificat impiũ. hoc. ẽ. ꝑ grãm suam

Expanded text:
liquando dicitur bonum malumve judicium; sed eo ipso jam bona est, quia justitia est. Sic ergo habet consuetudo loquendi, ut dicatur et bonum judicium, et malum judicium; quemadmodum habet, ut dicatur et bonus judex, et malus judex: sic autem non dicitur bona justitia, vel mala justitia, sicut non dicitur, bonus justus, et malus justus, quia continuo bonus quisque, si justus. Justitia ergo virtus est animi magna praecipueque laudabilis, de qua nunc non est copiosius disputandi necessitas. Judicium vero, quando nonnisi in bono ponit distinctior loquendi ratio, hujus virtutis est operatio. Qui enim habet justitiam, recte judicat: imo secundum istam locutionem, qui habet justitiam, judicat; quia nec judicat, si non recte judicat. Et justitiae nomine ho significatum est. Quis enim facit in homine justitiam, nisi qui justificat impium, hoc est, per gratiam suam
Abbreviated transcription (Latin):
r̾ia ꝑimuntur. Ergo confige clauis inqͥt
⁊ timore tuo carnes meas. a iuidiciis eñi tuis
timin. Hoc est da mͥ castũ timorẽ. ad quem
petendũ me tanquã pragogus timnor ille per.¬
duxit: quo timore a udiciis tuis timin
Stos magni psalmi huiꝰ uersus considerandoe
nunc suscepimus atq tractandos. Feci indiciũ
& iusticiã. non tradas me nocentib nt. Non mi¬
rũ est eũ fecisse indiciũ  iusticiã. qui suꝑuis
poposctrat a timore dĩ ntiq casto. configi clauis
carnes suas: hoc est carnales cocupiscentias. quȩ
solent quominꝰ rectã sit nr̃ma irptoire iudi¬
ciũ. Quãuis aut̃ siue rectã sine prauũ in nr̃i
sermonis usũ indiciũ. nũcupetur. trde ho¬

Expanded text:
clavis,» inquit, «a timore tuo carnes meas; a judiciis enim tuis timui:» hoc est, Da mihi castum timorem, ad quem petendum me tanquam paedagogus timor legis ille perduxit, quo timore «a judiciis tuis timui.stos magni psalmi hujus versus considerandos nunc suscepimus atque tractandos: «Feci judicium et justitiam; ne tradas me nocentibus me.» Non mirum est eum fecisse judicium et justitiam, qui superius poposcerat a timore Dei, utique casto, configi clavis carnes suas, hoc est carnales concupiscentias, quae solent, quominus rectum sit, nostrum impedire judicium. Quamvis autem sive rectum, sive pravum, in nostri sermonis usu
Abbreviated transcription (Latin):
sidẽ. & hie em̃ indiciã sie positã est. tanquã
non sit iudiciũ si ꝑuersũ. ẽ: & multis diuinarũ
scͥpturarũ locis ita ponit᷑. quale illud. ẽ. Misc.¬
ricordiã o iudiciũ. cantabo tͥ dñe. Et illud apud
ysaũ. Eexpectaui ut faceret iudiciũ. fecit aut̃
miquitatẽ. Non ait. expectaui ut faceret iudi

Expanded text:
 judicium sic positum est, tanquam non sit judicium, si perversum est. Et multis divinarum Scripturarum locis ita ponitur, quale illud est: «Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine» . Et illud apud Isaiam: «Exspectavi ut faceret judicium; fecit autem iniquitatem» . Non ait, Exspectavi ut faceret judi
Abbreviated transcription (Latin):
catores estimantur om̃s peccatores t̾re. Om̃s autẽ
peccauerunt:  gent gła dĩ. Om̃s gͥ p̃uaricantes
grã saluatoris inucnit: alios maius. alios minꝰ.
Quinto cũi legis maior in quocũq cognitio: tan¬
to minor peccati excusatio. tanto manifestior
p̃uaricatio. Restabat ergo. ut om̃ib ñ sua seo
ddĩ. id.c̃. a dõ donata iusticia subutnirit. Unde
ait apłs. ꝑ legem cognitio peccati. Hon ergo
terta inquit dilexi testimonia tua.
Tanquam diceret. Qm̃ lex siue in paradyso
data. siue naturalit̾ insita. siuie in luteris
ꝓmulgata. p̃uaricatores fecit om̃s peccatores
t̾re: ꝓptca dilgxi testimonia tua. quȩ sunt in
legt tua. de grã tua: ut ñ sit in me iusticia
mea. sed tua. Lex cm̃ ad hoc ꝓdest. ut mutat
ad grãm. Non solum eñĩ quod attestatur mani¬
festande iusticiȩ dĩ quȩ sine lege est: uerũetiã
hoc ipso quod p̃uaricantes facit. ita ut gtiã lutera

Expanded text:
catores aestimantur omnes peccatores terrae. «Omnes» autem catores aestimantur omnes peccatores terrae. «Omnes» autem «peccaverunt, et egent glorigratia Salvatoris invenit, alios majus, alios minus: quanto enim legis major in quoquo cognitio, tanto minor peccati excusatio, tanto manifestior praevaricatio. Restabat ergo ut hominibus non sua, sed Dei, id est, a Deo donata justitia subveniret. Unde ait Apostolus: «Per legem cognitio peccati.» Non ergo terea,» inquit, «dilexi testimonia tua.» Tanquam diceret: Quoniam lex sive in paradiso data, sive naturaliter insita, sive in litteris promulgata, praevaricterrae; propterea dilexi testimonia tua, quae sunt in lege tua de gratia tua, ut non sit in me justitia mea, sed tua, lex enim ad hoc prodest ut mittat ad gratiam. Non solum enim quod attestatur manifestanda justitia Dei, quae sine lege est, verum etiam hoc ipso, quod praevaricantes fecit, ita ut et etiam littera
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt: sine lege ꝑibunt. Sed̾m id uͦ quod ait ipsi
sibi sunt lex: non inmerito p̃uarieantes estimant᷑
om̃s peecatores terrȩ. Nullus eñi. t̃. qui faciat al¬
teri inuxiã: nͥ qui ficri nolit sibi. Et in hoc
transgredit᷑ naturȩ legem. quã non sinit᷑ igno.¬
rart: dũ id quod facit non uult pati. Hõquid
aut̃ lex ista natumalis. non erat in ppło istł: Exit
plane. ꝙñ & ipsi homines erant. Sine lege autẽ
naturali. eẽnt: si p̃t̃ naturã humam generis esse
potuissent. Multo magis gͦ p̃uarieatores facti st̃
lege diuita: qua naturalis illa siue instaurata.
siue acta. siue firmata est. Iam uͦ si in om̃ib ꝑte¬
catorib t̾rx non in congrue deputant᷑ & paruuli.
ꝓpt̃ origiualis uinctila peccati: itiam ipsi in simi¬
litudiat̃ p̃uaricationis ade. ad illã p̃uaricitionem
ꝑtinert monstrant᷑. que data lege in parorsoł com
missa est. Ac ꝑhoc recte nullo ꝓrsus eecepto p̃uari¬

Expanded text:
verunt, et sine lege peribunt: secundum id vero quod ait, «Ipsi sibi sunt lex;» non immerito praevaricatores aestimantur omnes peccatores terrae. Nullus enim est qui faciat alteri injuriam, nisi qui fieri nolit sibi: et in hoc transgreditur naturae legem, quam non sinitur ignorare, dum id quod facit non vult pati. Numquid autem lex ista naturalis non erat in populo Israel? Erat plane, quoniam et ipsi homines erant: sine lege autem naturali essent, si praeter naturam humani generis esse potuissent. Multo magis ergo praevaricatores facti sunt lege divina, qua naturalis illa sive instaurata, sive aucta, sive firmata est. 5. Jamvero si in omnibus peccatoribus terrae non incongrue deputantur et parvuli, propter originalis vincula peccati, etiam ipsi in similitudine praevaricationis Adae , ad illam praevaricationem pertinere monstrantur, quae, data lege in paradiso, prima commissa est : ac per hoc recte, nullo prorsus excepto, praevari
Abbreviated transcription (Latin):
his apłi uerbis alit̾ quam se res habet. parum
attendendo sapuerunt: ut dicerent illos perire
qui sine lege peccauerunt. hos aut̃ qui in lege
peccanerunt iudicari tantũmͦ ñ ꝑirt: tanquã
ꝑ pȩnas transitorias credant᷑ esse purgandi. siõ
illi ac quo dictum. c̃ ipse autẽ saluus erit. sic
tam̃ quasi ꝑ ignẽ. Seo hoo ierito fundamenti
bene intelligitur. de quo agebat apło ut hoc di¬
ceret. Suꝑias qmppe dixerat. Ut sapiens archites¬
tus fundamentũ posi. alius suꝑgoisicat. U̾mis¬
quisq autẽ uideat. quomͦ suꝑedificat. fundam̃tũ

Expanded text:
his Apostoli verbis aliter quam se res habet, parum his Apostoli verbis aliter quam se res habet, parum attendendo sapuerunt, ut dicequi sine lege peccaverunt. Hos autem qui in lege peccaverunt, judicari tantum, et non perire; tanquam per poenas purgatorias credantur esse purgandi sicut ille de quo dictum est, «Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem.» Sed hoc merito fundamenti bene intelligitur, de quo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Superius quippe dixerat, «Ut sapiens architectus fundamentum posui; alius superaedificat: unusquisque autem videat quomodo superaedificat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ait. Quicãꝙ cn̾̃i sine lege peccauerõ: si ne
lege ꝑibunt. & quicũq in lege peccauerunt.
ꝑ legem iudicabunt᷑. Hos utiq uideos. illos aut̃ gre.¬
cos uolens intelligi: qm̃ de his agebat. utrosq
sub peccato isse demonstrans: ut egere se grã utriq
fattantur. Propt̃ quod dicit. Non.c̃. cñi distin¬
ctio. Om̃s cũ peccauerunt. oegent gła dei.
iustificati gratis ꝑ grãm ipsius: ꝑ redemptionẽ
quȩ est in cxp̃o iłr. Quos itaq dicit om̃s peccas¬
se. nͥ iudeos & grecos de quib dixerat. ñ .c̃. enĩ
distinctio: Nam & de his paulo ante. causati
enĩ sumus inquit iudeos & gricos. om̃s sub
peccato esse. Ac ꝑ hoc quicũq sine lege peccaue.¬
runt. illa scilicet de qua iudei głabant᷑: sine
lege ꝑibunt. Et quicũq in lege peccauerunt.
id. ẽ. ipsi iudei: ꝑ legem iudicabũt᷑.
nec idõ non ꝑibunt: tusi.
credant in eũ qͥ uenit
querere qͦd ꝑierat.
N onnulli qͥtoe itiam catholici taetores. in

Expanded text:
ge peccaverunt, sine lege peribunt; et quicumque in lege peccaverunt, per legem judicabuntur» . Hos utique Judaeos, illos autem Graecos volens intelligi, quoniam de his agebat; utrosque sub peccato esse demonstrans, ut egere se gratia utrique fateantur: propter quod dicit, «Non enim est distinctio: omnes enim peccaverunt, ejustificati gratis per gratiam ipsius, per redemptionem quae est in Christo Jesu.» Quos itaque dicit omnes peccasse, nisi Judaeos et Graecos, de quibus dixerat, «Non enim est distinctio?» Nam de his et paulo ante: «Causati enim sumus,» inquit, «Judaeos et Graecos omnes sub peccato esse» . Ac per hoc «quicumque sine lege peccaverunt,» illa scilicet de qua Judaei gloriabantur, «sine lege peribunt; et quicumque in lege peccaverunt,» id est ipsi Judaei non peribunt, nisi credant in eum qui venit quaerere quod perierat . 3. Nonnulli quippe etiam catholici tractatores, in
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt quotãni testimoniũ bonitatis a magnitu¬
dinis aꝰ. Et ipse cursus frequens usitatꝰq naturȩ.
qui tempoꝵ rapacitate ueluitur. in rerũ quarũ¬
cũq gnerib quamuis temporalib itꝙ moitalib
quȩ certe consuetudine uiluerunt: si pius consi¬
acrator aucrtat. ꝑhibet testimoniuĩ creitori. Q
antẽ horũ est quas non sit mirabile. si uiũqͦdq
non usti s ricione metiamur: Bi uͦ tanquam fab
nnius contemplationis aspicba uelimus cune ta
contueri. nonne fit in nobis quod uit ꝓpła: consi
causam: cur ea debuerit scrutari quia mira sunt.
Cñ eili appisset mirabilia testimonia tui. secutus a¬
nupxit. ꝓpt̾ hoc serutate est ei amia mea. quasi saos¬
tus sit ipsa ꝑuestigandi dissicultite curiosior. Quan.¬
to etłi quaq res abstrusiores habet causas: tanto
ist mirubiliee. Si ergõ nobis homo talis occuriat.
qui ꝓpt̃ hec dicat sẽ scrutari testiniota dr̃. quia
mirabilia sunt̃: cũ plena sit cis a qui conspictur

Expanded text:
dicunt quodammodo testimonium bonitatis et magnitudinis ejus; et ipse cursus frequens usitatusque naturae, quo temporum rapacitas volvitur, in rerum quarumque generibus, quamvis temporalibus atque mortalibus, quae certe consuetudine viluerunt, si pius considerator advertat, perhibet testimonium Creatori. Quid autem horum est quod non sit mirabile, si unum quodque non usu, sed ratione metiamur? Si vero tanquam sub unius contemplationis aspectu velut audeamus cuncta contueri, nonne fit in nobis quod ait propheta: «Ctius dixit esse causam cur ea debuerit scrutari, quia mira sunt. Cum enim dixisset, «Mirabilia testimonia tua:» secutus adjunxit, «propter hoc scrutata est ea anima mea;» quasi factus sit ipse pervestigandi difficultate curiosior. Quanto enim quaeque res abstrusiores habet causas, tanto est mirabilior. 2. Si ergo nobis homo talis occurrat, qui propter hoc dicat se scrutari testimonia Dei, quia mirabilia sunt, cum plena sit eis et quae conspicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ tribulatio ꝓptuma.e: cũ ea dicant᷑ que non
ĩminente s ia p̃sente ipsa passione ꝑpessus. s̃. Sad
ꝓxima dieit tͥbulatione̾. quȩ fiebat in carne.ħi¬
chil. ẽ. quippe animȩ ꝓpius carnie quã gestat.
Propinquauerunt ergo ꝑsequentes. aligendo coꝵ
carue. quos ꝑseguetant᷑. Satende qͥo sequitar.
A lege autẽ tua longe ficti sunt. Quantomagis ꝓpiu¬
quiuerunt ꝑsequendis iustis: tanto longe facti sunt
a iusticia. S quio nocuerunt cis. quib ꝓsequendo
ꝓpinquaue runt: quando interior

Expanded text:
m tribulatio proxima est» ; cum ea dicantur quae non imminente, sed jam praesente ipsa passione perpessus est. Sed proximam dixit tribulationem, quae fiebat in carne; nihil est quippe animae propius carne quam gestat. Propinquaverunt ergo persequentes, affligendo eorum carnem, quos persequebantur. Sed attende quod sequitur: «A lege autem tua longe facti sunt.» Quanto magis propinquaverunt persequendis justis, tanto magis longe facti sunt a justitia. Sed quid nocuerunt eis, quibus persequendo propinquaverunt; quando interi
Abbreviated transcription (Latin):
Mutis ełi  łns nr̃r int̃pritati sunt unũ uerbũ
sententia. & si adiuuerit dt̃s. opcrosius dispu¬
tatione alia penetranda est. Nam ꝙ qͥuos addi¬
d̃ ẽ: ꝓptca dilexi testimonia tua semꝑ. multo
amplius cimi ꝓfundam facit. Dicit em̃ apłs.
Lex iam oꝑatur. Huiꝰq dicti raciont̃ reddens isbi
cñi non est lex inquit. nec p̃uaricatio. ita osten¬
denis non om̃s esse p̃uaricatores. Non eñi om̃s
habent legem. Non aut̃ om̃s habere legẽ: alio
loeo tundentius ait. Qui sine lege peccautot̃:
sine lege ꝑibunt. Q ud sibi ergo uult p̃uarica¬
tores. aeputama om̃s peccatores terrȩ: Sed hic

Expanded text:
nt unum verbum sententia, et si adjuverit Dominus, operosius disputatione alia penetranda est. Nam et quod additum est: «Propterea dilexi testimonia tua semper,» multo amplius eam profundam facit. Dicit enim Apostolus: «Lex iram operatur,» hujusque dicti rationem reddens: «Ubi enim non est lex,» inquit, «nec praevaricatio» ; ita ostendens non omnes esse praevaricatores. Non enim omnes habent legem. Non autem omnes habere legem, alio loco evidentius ait: «Qui sine lege peccaverunt, sine lege peribunt» . Quid sibi ergo vult: «Praevaricatores deputavi omnes peccator
Abbreviated transcription (Latin):
cimemoratã gciã inguangłio nouimus. Similo
timen aliquid ẽ. tabeficit ci. qd ibi est comedit.
Tduis autẽ nił quod plures codices habent: nullam
ingenit questienẽ. Qͥ a cñi mirũ ẽ. si celo suo qͥsq
tabestit: Qo is habent aliqui delus tuus: signisi.¬
cit hominẽ ds telaneem. non sibi. S nen rẽpug.¬
nant. si ipse dicatar ꝙ eiñs. Hũquta aliud di.¬

Expanded text:
commemoratum etiam in Evangelio novimus . Simile commemoratum etiam in Evangelio novimus . Simile tamen aliquid est, «tabefecit,» ei quod ibi est, «comedit. Zelus» autem «meus,» quod plures codices habent, nullam ingerit quaestionem: quid enim mirum est si zelo suo quisque tabescit? Quod vero habent aliqui, «zelus tuus,» significat hominem Deo zelantem, non sibi; sed non repugnat si ipse dicatur et «meus.» Nam quid aliud di
Abbreviated transcription (Latin):
derunt oculi inci. qm̃ ñ enstodicrunt
legom tuam. Qbi se multũ fleuisse testatus est
p̃uaricationẽ sua. Prouide uelut racionẽ reo¬
dens cur multũ flere acbuerit. & suũ grauiter
dolert peccatil: instus es inquit dñe. a rectum
indiciũ tuũ. Wandasti iusticis testimonia tua.
& ueritatẽ tuã ualde. Heo utiq iusticia dĩ. rectũq
indiciũ. & ueritas: oñi. t̾. metuenda peccanti.
Hac cñi dãpuantur diuinitus quicũq ałpuant᷑.
nec est om̃ino qui de sua aãpnatione cont᷑ dm̃
iustum recde conqueri potit. Inde flecus rectꝰ
iustissime utiꝙ dampnaretur. Sane iusticiam
dicit. testimonia aĩ. Iustum quippe se ꝓbat. ĩuan¬
dando iusticiã. Est ctiam hoc ueritas : ut ess testi¬
tabefecit me xilus m̃s. uł sicut alii codices babent
adus tuus: Habent nonuulli itiam domus tuȩ.
& non tabeficit me. s comedit uie:. quod ex alio
psalmo quantũ m mdetur putandã.ẽ. emendatũ
ubi scriptũ .c̃. cilus domus tus comedit me: quod

Expanded text:
runt legem tuam:» ubi se multum flevisse testatus est praevaricationem suam. Proinde, velut rationem reddens cur multum flere debuerit et suum graviter dolere peccatum, «Justus es,» inquit, «Domine, et rectum judicium tuum. Mandasti justitiam testimonia tua, et veritatem tuam valde.» Haec utique justitia Dei rectumque judicium et veritas, omni est metuenda peccanti: hac enim damnantur divinitus quicumque damnantur; nec est omnino qui de sua damnatione contra Deum justum recte conqueri possit. Inde fletus rectus justissime utique damnaretur. Sane justitiam dicit testimonia Dei: justum quippe se probat mandando justitiam. Est etiam haec veritas, ut Deus testi«Tabefecit me zelus meus;» vel, sicut alii codices habent, «zelus tuus?» Habent nonnulli etiam, «domus tuae:» et non, «tabefecit me;» sed, «comedit me.» Quod ex alio psalmo, quantum mihi videtur, putatum est emendandum, ubi scriptum est, «Zelus domus tuae comedit me:» quod
Abbreviated transcription (Latin):
me inquit scłm eloquiũ tuũ & uiuã: & ne con¬
fundas me ab expectatione mea. Qui ĩ dixt.¬
rat susceptor m̃s : poscit magis magisq suscipi.
o ad illud ꝓpt qͦd tolerat tã multa molesta ꝑduci.
uerius ibi sẽ quã in istis humanaruĩ rersĩ som¬
niis fidens. Et. uictursi. Sic cm̃i de faturd dictã
ist & uuã: tanquã in hoc corpore mortuo ñ. m̃s¬
uatur. Corpus em̃ mortuũ. Ẽ. ꝓpt̃ peccatum.
e cxpectantes redẽptionẽ corꝑis nr̃i. spe salui

Expanded text:
m eloquium tuum, et vivam; et ne confundas me ab exspectatione mea.» Qui jam dixerat, «Susceptor meus,» poscit magis magisque suscipi, et ad illud propter quod tolerat tam multa molesta, perduci; verius ibi se, quam in istis humanarum rerum somniis fidens esse victurum. Sic enim de futuro dictum est, «et vivam,» tanquam in hoc corpore mortuo non vivatur. Corpus enim mortuum est propter peccatum: et exspectantes redemptionem corporis nostri, spe s
Abbreviated transcription (Latin):
tores terrȩ. Nullus gͦ scm istum sine lege
peccauit. quia ubi non. ẽ. lex: nec p̃uaricatio.
An focte dicturi sumꝰ uetũ quidẽ esse qͦd nec
quidem aliquos sine legt peccasse. s uerũ non
cẽ ubi lex non est. p̃uaricationẽ. et̃. ñ posse :
tas dixerat. p̃uaricantes deputaui om̃s peccato¬
lex non est. S nimirũ eũ diceret apłs. qui¬
cũq sitic lege peccauerunt. sine lege peri¬
bunit: de ala lege aiebat. quã as dedit per

Expanded text:
tores terrae. Nullus ergo secundum istum sine lege tores terrae. Nullus ergo secundum istum sine lege peccavit; «quia ubi non est lex, nec praevaricatio.» An forte dicturi sumus, verum quidem esse quod nec uidem esse aliquos sine lege peccasse, sed verum non esse, ubi lex non est, praevaricationem esse non posse? Atas dixit, «Praevaricantes deputavi omnes peccatolex non est. 2. Sed nimirum cum diceret Apostolus, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt,» d
Abbreviated transcription (Latin):
Non itaq p̃uaricantes deputat om̃s peccato¬
res apło. s cos tantũ p̃naricantes deputat:
qui transgrdiunt᷑ legem. Nti cm̃i non est
lege: ubi aut̃ non est lex nec p̃uaricatio.
Porro si nemo sine lege ꝑcctaret. neti idem
ipse apłs diceret. quicaq sine lege pecca.¬
uerunt. sinc lege ꝑsoiit. Scdłm ncro istã
psalmã sĩ p̃uaricantes sunt oñs peccato
res: nullũ et itaq sine p̃uaricatione pec¬
catũ. Hulla est autẽ p̃uarietio sine lege.
N illã est᷑ igitar nisi in lege peccatũ. Qui gͥ
dicit p̃uaricantis deputam om̃s peccatores
terrȩ: tullos esse om̃ino nͥ qui legem tran¬
sgressi sunt uilt intelligi peccatores: &
ob hoc aduersatur illi qui dixit. qͥcumq
sint lege ꝑeccauerunt: sine lege peribunt.
Scd̾m illum quippe sunt aliqui peccatores. quãuis
non sint p̃uaricatores: id. ẽ. qui sine lege pec¬
cauerunt. Ubi em̃i non est lex: nec p̃uaricatio.
peccator: quia p̾uaricantes deputat om̃s pecca¬

Expanded text:
Non itaque praevaricantes deputat omnes peccatores Apostolus, sed eos tantum praevaricantes deputat qui transgrediuntur legem. «Ubi enim non est lege; «Ubi» autem «non est lex, nec praevaricatio.» Porro, si nemo sine lege peccaret, non idem ipse apostolus diceret, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt.» Secunicantes sunt omnes peccatores terrae, nullum est utique sine praevaricatione peccatum: nulla est autem praevaricatio sine lege; nullum est igitur nisi in lege peccatum. Qui ergo dicit: «Praevaricantes deputavi omnes peccatores terrae,» nullos esse omnino, nisi qui legem transgressi sunt, vult intelligi peccatores; et ob hoc adversatur illi qui dixit: «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt.» Secundum illum quippe sunt aliqui peccatores, quamvis non sint praevaricantes, id est, qui «sine lege peccaverunt: Ubi enim non est lex, nec praevaricatio:» peccator; quia praevaricantes deputat omnes pecca
Abbreviated transcription (Latin):
militate
sua. Nã do ñ uiuificante. qͥd
.ẽ. homo qui
se occidert potuit.
deinde ac dicit. Tuus sũ ego saluum me fao: quia
iustificationes tuas exquisiui. Non transeunt᷑ intel.¬
ligendũ. ẽ. qͦd dictum. ẽ. tuus sis ego. Quid cñi non¬

Expanded text:
militate militate sua. Nam Deo non vivificante, quid est homo, qui se occidere potuit, deinde ac dicit: «Tuus sum ego, salvum me fac, quoniam justificationes tuas exquisivi.» Non transeunter intelligendum est q
Abbreviated transcription (Latin):
nabitur in scłm seli. in tis utiq ꝑmanens: quib es
uitam daturus iterna. Quos autẽ ancillȩ peꝑit:
ad uetus testamentũ ꝑti nentes. in cuiꝰ tani figuris
latebat nouũ. nichil aliud sapiendo quã ꝓmissa ter.¬
rena non ꝑmanent. Seruus eñ ñ manet in domo
ineternũ: filius aut̃ manet inełnum. Ordinatione
quem fecit dñs. exultemus & iocundemur in eo:¬
& sicut in die honeste anbulemꝰ. Qm̃ om̃ia scruiũt
tibi. Om̃ia scilicet de quib loquebat᷑. Om̃ia quȩ
ꝑtinent ad hunc diem. seruiunt tͥ. Impii quippe
terra ut fundata ꝑmaneat: atq subiecit. Nisi qͦd
lex tua meditatio mea. ẽ: tunc forsitan ꝑissem in
humilitate mea. Ista lex fidei ẽ. non inanis fidei:
s quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur. ꝑ hanc impetratur gr̃a.
quȩ fortes facit in tͥbulatione temꝑali: ne ꝑeant
iustificationes tuas: quia in ipsis uinfi¬
casti me. E cce unde factum. ẽ. ut ñ ꝑiret in hu¬

Expanded text:
nabitur in saeculum saeculi ; in eis utique permanens quibus es nabitur in saeculum saeculi ; in eis utique permanens quibus es vitam daturus aeternam. Quos autem ancilla peperit, ad vetus testamentum pertinentes, in cujus tamen figuris latebat novum, nihil aliud sapiendo quam promissa terrena, non permanent. Servus enim non manet in domo in aeternum, filius autem manet in aequem fecit Dominus, exultemus et jucundemur in eot in die honeste ambulemus . «Quoniam omnia serviunt tibi. Omnia» scilicet de quibus loquebatur; «omnia» quae pertinent ad hunc diem, «serviunt tibi.» Impii quippe terra, ut fundata permaneat; atque subjecit, «Nisi quod lex tua meditatio mea est, tunc forsitan perissem in humilitate mea.» Ista lex fidei est; non inanis fidei, sed quae per dilectionem operatur . Per hanc impetratur gratia, quae fortes facit in tribulatione temporali, ne pereant justificationum tuarum: quoniam in ipsis vivificasti me. Ecce unde factum est, ut non periret in hu