comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
poss manere si uellet: non utiq sua culpa ce¬
cidisset. Defuisset quippe adutorium: sine qͦ
ni bonam uoluntatẽ. In illa quippe eũ fecãt
rectum dederat adiutoriũ. sine quo nõ posset
in ea manere siuellet.⁊ ꝑ quod posset. ut aũ
hoc uellet: in eiꝰ dimisit arbitrio. In eodẽ. Acce¬
ꝑat posse si uellet. sed non habuit uelle qͦ pos¬
set. Nam si habuiss: ꝑseuerasset. hiis testimo¬
niis euident̃ monstrat᷑. qͦd homo rectitudinẽ
⁊ bonã uoluntatẽ in creatione accepit. atq au-¬
tiliũ quo stare potãt. alioqͥn: non sua culpa
nec aliquid mali ea tũc uolebar. ⁊ ad tempꝰ
stare ualuit. s nõ ꝑseuerant᷑. ⁊ ĩo recta ⁊ bona
fuit tunc uoluntas hominis.

Expanded text:
posset manere si vellet, non utique sua culpa ceposset manere si vellet, non utique sua culpa cecidisset, defuisset quippe adjutorium, sine quni bonam voluntatem, in illa quippe eum fecerat rectum; dederat adjutorium sine quo non posset in eo manere si vellet, et per quod posset. Ut tamen hoc vellet, in ejus dimisit arbitrio. In eodem: Acceperat posse si vellet, sed non habuit velle quo posset; nam si habuisset, perseverasset. His testimoniis evidenter monstratur quod homo rectitudinem et bonam voluntatem in creatione accepit, atque auxilium quo stare poterat; alioquin non sua culpa nec aliquid mali ea tunc volebat, et ad tempus stare voluit, sed non perseveranter, et ideo recta et bona fuit tunc voluntas hominis.
Abbreviated transcription (Latin):
datum est ꝑ grãm auxilium. ⁊ collata poten¬
tia ꝑ quam poterat stare .i. non declinare ab
eo quod acceꝑat. si non poterat ꝓficere intan¬
tũ: ut ꝑ gr̃am creationis sine alia: mererisa¬
lutem ualeret. Poterat quidẽ ꝑ illud auxiliũ
gr̃e creationis: resistere malo. s non ꝑficere
bonum. Poterat tam̃ ꝑ illud bene uiuere: qͦ¬
dam mͦ. qr poterat uiuere sine peccõ. s non
poterat sine alio gr̃e adiutorio: spũalit̾ uiuẽ.
quo uitam merẽtur et̾nam. Uñ ad̃. in enchir̃.
Sic factus est homo rectus. ut ⁊ manẽ in ea re¬
ctitudine posset non sine diuino aduitorio.⁊
suo fieri ꝑuersus arbitrio. utrumlib horum
elegisset: dei uoluntas fieret. uel ab illo uel de
illo. ⁊ qi suam maluit facere uoluntatẽ quã
dei: deillo facta ÷ uoluntas dei. Itẽ in eodem.
set uelle ⁊ male. Nec frustra: si bene. Nec im¬
homini cũ pͥmũ facti sunt defuisset. q̃m non
talis natura facta erat ut sine diuino auxilio

Expanded text:
datum est per gratiam auxilium, et collata est potentia per quam poterat stare, id est, non declinare ab eo quod acceperat; sed non poterat proficere in tantum, ut per gratiam creationis sine alia mereri salutem valeret. Poterat quidem per illud auxilium gratiae creationis resistere malo, sed non perficere bonum. Poterat tamen per illud bene vivere quodammodo, qui poterat vivere sine peccato; sed non poterat sine alio gratiae adjutorio spiritualiter vivere, quo vitam mereretur aeternam. Unde Aug., in Ench., c. 107: Si factus est homo rectus ut et manere in ea rectitudine posset, non sine divino adjutorio, et suo fieri perversus arbitrio; utrumlibet horum elegisset, Dei voluntas fieret vel ab illo, vel de illo. Et quia suam maluit facere voluntatem quam Dei, de illo facta est voluntas Dei. Item in eodem: posset velle, et male; nec frustra si bene, nec imhomini cum primum facti sunt defuisset, quoniam non talis natura facta erat, ut sine divino auxilio
Abbreviated transcription (Latin):
satione dãpnabili in eod̾ loco uestigiũ u̾tũt.
si putẽt mutationẽ fieri q̃stionis: mutatõe
s̃monis. dicẽtes. qͦm possũt ingenit᷑ ⁊ genitꝰ
dicãt ea usurpare q̃ ñ st̃ scͥpta. cũ ea q̃ ft̃ scͥp¬
ta dicamꝰ. ⁊ ip̃i obiciant qͦd scͥptũ non sit: Nõ¬
ne ip̃i s̃ adũsant᷑. ⁊ auctoritatẽ calũpnie su¬
Ita ⁊nos subtic̾e̾ q̃dã oportet ꝓpt̾ calũpmã¬
tiũ insidias. q̃ catholicis ac ꝑiis lectorib sece
credi possũt. Sñt ⁊ enĩ quedã q̃ nõ tante ĩ
religionis ⁊ auctoritatis ut eis nos oporteat
semꝑ ꝯfitendo ac recipiendo uiserurre. ue¬

Expanded text:
satione damnabili in eodem loco vestigium vertunt; ut putent mutationem fieri quaestionis, mutatione sermonis, dicentes: Quomodo possunt ingenitus et genitus dicant ea usurpare, quae non sunt scripta; cum ea quae sunt scripta, dicamus: et ipsi objiciant quod scriptum non sit? Nonne ipsi sIta et nos subticere quaedam oportet propter calumniantium insidias, quae catholicis ac piis lectoribus secure credi possunt. Sunt etenim quaedam quae non tantae sunt religionis et auctoritatis, ut eis non oporteat semper confitendo ac recipiendo inservire, ve
Abbreviated transcription (Latin):
preceꝑit diligere inumicos. cũ alibi
homine. naturã ⁊ uirtutẽ. uicium uͦ ⁊
pecc̃m odiendũ. & parentes gͦ inqͣntum
mali sunt odiendi sunt. ⁊ inimici dili¬
gendi inquantũ homines. Diligamus
gͦ inimicos lucrandos regno dei ⁊ odia¬
mus in ꝓpinquis si impediunt noᷤ a reg¬
no dei :⁊ in omnib ꝯmunit̃ natam dili¬
gamꝰ quam ds̃ fecit
De gradibꝰ caritatiᷤ

Expanded text:
iligere inimicos, cum alibi homine, naturam et virtutem; vitium vero et peccatum odiendum. Et parentes ergo in quantum mali sunt, odiendi sunt: et inimici diligendi, in quantum homines. Diligamus ergo inimicos lucrandos regno Dei, et odiamus propinquos si impediunt nos a regno Dei; et in omnibus communiter naturam diligamus, quam Deus fecit. 8. De gradibus charitati
Abbreviated transcription (Latin):
ed ad hoc potest dici: quod Aũs. dicit.
ubi dicit. Ommipotens non dicit᷑ quod
õmĩa posset.⁊c̾. Iam ample ⁊ gn̾aliter ac¬
cepit omnia: ut etiam mala includeret.
eum posse omnia: que ouenit ei posse. Si¬
militer cum dicit. non ob aliud ueracit̾
dicit᷑ omnipotens: nisi quoniam quicqͥd
uult potest. non negat eum posse etiam
ea que non uult. s aduersus illos qui di¬
cebant deum multa uelle quȩ non pote¬
rat. affirmat eum posse quicqͥd uult. ⁊
exeo uere dici ommipotentẽ. non ob aliud:
nisi quia potest quicquid uult. S ed caue

Expanded text:
ed ad hoc potest dici quod Aug., ubi dicit: Omnipotens non dicitur quod omnia possit, etc., tam ample et generaliter accepit omnia, ut etiam mala includeret, eum posse omnia quae convenit ei posse. Similiter cum dicit - Non ob aliud veraciter dicitur omnipotens, nisi quoniam quicquid vult potest; non negat eum posse etiam ea quae non vult, sed, adversus illos qui dicebant Deum multa velle quae non poterat, affirmat eum posse quicquid vult, et ex eo vere dici omnipotentem, non ob aliud, quam quia potest quicquid vult. Sed cave
Abbreviated transcription (Latin):
tens dici potest similit̾. uel quilibet scõꝵ
beatoꝵ. quia potest quicqͥd uult se posse.
⁊ potest facere quicquid uult face. son ⁊
uult facere nisi quod facit. nec posse: n¬
si quod potest. S non pͭ facere quicqͥd uult
fieri. uult enim saluos fieri qui saluan¬
di non sunt. nerũtam̃ eos saluare non ua¬
let. deusautem quicqͥd uult fieri: potest
facere. Si uult aliqͥd fieri ꝑ se: potest illd̾
treaturam: ⁊ ꝑ eam oꝑatur. Sicut ꝑ homi¬
nes facit domos. ⁊ huuism᷑i artificialia¬
& deus quidem ex se ⁊ ꝑse potest.homo autẽ

Expanded text:
ilibet sanctorum beatorum, quia potest quicquid vult se posse, et potest facere quicquid vult facere. Non enim vult facere nisi quod facit, nec posse nisi quod potest, sed non potest facere quidquid vult fieri. Vult enim salvos fieri qui salvandi sunt, verumtamen eos salvare non valet. Deus autem quicquid vult fieri, potest facere. Si enim vult aliquid fieri per se, potest illud creaturam, et per eam operatur; sicut per homines facit domus, et hujusmodi artificia. Et Deus quidem ex se, et per se potest; homo aute
Abbreviated transcription (Latin):
nire infirmitatiseorũ quib aliqͥdsuades.
que infirmitasutiq m̃alũ ÷. u̾n nos cotidie
liberari precamur. dicentes libera nos ãma-¬
lo. sõq non dixit. quod ampliꝰ ÷ malum÷. Tu
i ñ facis malum. quibene uterisiur̃one.
s a malo ÷ illius quialit̾ non credit .i. ab in¬
firmitate que aliq̃n pena ÷. aliq̃n pena ⁊

Expanded text:
nire infirmitatis eorum quibus aliquid suades; quae infirmitas utique malum est. Unde nos quotidie liberari precamur dicentes, libera nos a malo. Ideoque non dixit, quod amplius est, malum est. Tu enim non facis malum, qui bene uteris juratione; sed a malo est illius qui aliter non credit, id est, ab infirmitate, quae aliquando poena est, aliquando poena et
Abbreviated transcription (Latin):
solunã. nec ꝑ caput tuum. Iudeisgͣi paruu¬
lis ꝯcessum fuit iurare ꝑ creatorem: ⁊ p̾ceptũ
ut si iurare ꝯtingẽt ñ nisi ꝑ creatorẽ iura¬
rent. non ꝑ creaturã. qr iurantes ꝑ angeloᷤ
⁊ elem̃ta: creaturas uenerabant᷑ horIore.
⁊ melius erat hoc exiberi deo guã creaturiᷤ.
Infirmis gͦ illud ꝓhibuit. Sc̃ĩs uͦ qui ĩ cre¬
aturis creatorẽ uenerabant᷑ tm: ñ ꝓħibu
it. Un iosepħ ꝑ salutẽ pharaonis iurauit.
dei iudicium in eo ueneratus: quo positus
crederet᷑ ꝓ quo reuerentia eis deberet᷑. uł
Ine ꝑea uirantes falsum homines se iura¬
m̃to ñ teneri putarent.
Que iuratio magis

Expanded text:
i parvulis est concessum jurare per Creatorem, et praeceptum ut si jurare contingeret, non nisi per Creatorem jurarent, non per creaturam, quia jurantes per angelos et elementa, creaturas venerabantur honore; et melius erat hoc exhiberi Deo, quam creaturis. Infirmis ergo illud prohibuit; sanctis vero, qui in creaturis Creatorem venerait. Unde Joseph per salutem Pharaonis juravit, Dei judicium in eo veneratus quo positus ecrederetur, pro quo reverentia eis deberetur; vel ne per eas jurantes falsum, homines se juramento teneri non putarent. 5. Quae juratio magis
Abbreviated transcription (Latin):
hortandi sunt quibus ista euenuint. ut sp̾u
q elemosinis. orationib ⁊ieuniis dño satis¬
faciant. ⁊ ꝑ exorcismos aut cetera eccłiastice
discipline munimina: miustri eccłie talessa¬
nare ꝓcurent. Quod si non potui̾nt: separari
ualebunt. S postquam alias nuptias expeti
reddita fui̾t: reconciliari nequibunt. Quod in
fine huius capituli ꝯtinet᷑: ex rigore magidic¬
tum intelligendum ÷: quãm ex canonicaeqͥ¬
tate. uel intelligendum est non posse reconci¬
liari priorib: nisi iudicio eccłie quo diuisio fa¬
cta: fuer at.
De furiosis addit

Expanded text:
hortandi sunt quibus ista eveniunt, ut cordelacrymis, orationibus, et jejuniis Domino satisfaciant, et per exorcismos ac caetera ecclesiasticae disciplinae munimina ministri Ecclesiae tales sanare procurent. Quod si non potuerint, separari valebunt. Sed postquam alias nuptias expetiereddita fuerit, reconciliari nequibunt . Quod in fine hujus capituli continetur, ex rigore magis dictum intelligendum est, quam ex canonica aequitate. Vel intelligendum est non posse reconciliari prioribus, nisi judicio Ecclesiae, quo divisio facta fuerat. 4. De furiosis addit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ intentio ad illud respicit: ꝑꝑ qͦd uolumus.
⁊ uoluntas ad illud quod uolumus. Ut uer¬
bi gr̃a. Sl uelim esurientem reficere: ut ha¬
beam uitam eternam. uoluntas est qua uo-¬
lo reficere esurientem. cuius finis ÷ refectio
esurientis. Intentio uͦ. qua sic ad uitam ꝑue¬
nire uolo. fi̾nis autẽ supremus est ipsa uita
ad quam ⁊ alius finis refertur
An illa in

Expanded text:
et intentio ad illud respicit propter quod volumus, et intentio ad illud respicit propter quod volumus, et voluntas ad illud quod volumus; ut, verbi gratia, si velim esurientem reficere ut habeam vitam aeternam, voluntas est qua volo reficere esurientem, cujus finis est refectio esurientis; intentio vero est, qua sic ad vitam pervenire volo. Finis vero supremus est ipsa vita, ad quam et alius finis refertur. 7. An illa in
Abbreviated transcription (Latin):
luntatis est: delectatio bona uel mala. ad ꝗͣ
nitit᷑ quisq ꝑuenire. Unde ab̃. suꝑ illum lo¬
cum psalmi. Scrutans corda ⁊ renes: sicait.
Deus solus scrutat᷑ corda .i. qͥd quisq cogitet.
trenes .i. quid quemq delectet. Quia finis
cure ⁊ cogitationis est delectatio. ad quam:
cura ⁊ cogitatione nitit᷑ quisq ꝑuenire.⁊ pa
̃ulo post. Oꝑa nr̃a que sunt in dictis ⁊ factis:
possunt homines uidere. seb quo animo fi¬
ant.⁊ quo uenire cupiant: solus deus uidet.
qui cum udet coresse in celo ⁊ non delectari
nos in carne sed in dño .i. cum bone sunt cogi¬
tationes ⁊ earum fines: dirigit iustum. Idẽ.
anime amor est. qui si prauus est: dicitur
cupiditas uel libido. Si rectus: dicit᷑ caritaᷤ.
Eo mouetur anuna quasi ad locum: quo:
tendit .i. ad delectationem bonam uel ma-¬
lam. quo se ꝑuenisse ꝑ amorem letat᷑. fini̾
gͦ uoluntatis ut premissum est dicit᷑ ⁊ illud
quod uolumus. ⁊ illud ꝑꝑ quod uolumus.

Expanded text:
tio bona vel mala, ad quam nititur quisque pervenire. Unde August. super illum locum psal.: Scrutans corda et renes, sic ait: Deus solus scrutatur corda, id est, quid quisque cogitet; et renes, id est, quid quemque delectet; quia finis curae et cogitationis est delectatio, ad quam cura et cogitatione nititur quisque pervenire. Et paulo post: Opera nostra quae sunt in dictis et factis, possunt homines videre; sed quo animo fiant, et quo venire cupiant, solus Deus videt, qui cum videt cor esse in coelo, et non delectari nos in carne, sed in Domino, id est, cum bonae sunt cogitationes et earum fines, dirigit justum. Idem animae amor est, quia si pravus est, dicitur cupiditas vel libido; si rectus, dicitur charitas. Eo movetur anima quasi ad locum quo tendit, id est, ad delectationem bonam vel malam, quo se pervenisse per amorem laetatur. Finis ergo voluntatis, ut praemissum est, dicitur et illud quod volumus, et illud propter quod volumus;
Abbreviated transcription (Latin):
queri quid distet int̾ uoluntatem ⁊
intentionem ac finem. Ad quod dici potest
I int uoluntatem ⁊ finem certo atq eiuden¬
ti modo distingui. qr uoluntas est qua uo¬
lumus aliquid. finis uero uoluntatis est:
ues illud quod uolumus ꝑ qͦd implet᷑ ipsa¬
uoluntas. uel potius aliud ꝓpter qͦd illud uo¬
lumus. Intentio uero interdum ꝓ uolunta¬
te. interdum ꝓ fine uoluntatis: accipitur.

Expanded text:
quaeri quid distet inter voluntatem, et intentionem, ac finem. Ad quod dici potest inter voluntatem et finem certo atque evidenti modo distingui, quia voluntas est qua volumus aliquid; finis vero voluntatis est, vel illud quod volumus, per quod impletur ipsvoluntas; vel potius aliud propter quod illud volumus. Intentio vero interdum pro voluntate, interdum pro fine voluntatis accipit
Abbreviated transcription (Latin):
dicuntur dei uoluntas. ideo quia sig¬
na sunt diuine uoluntatis. non est tam̃
intelligendum deum omne illud fieri
uelle. quodcunq precepit. uel non fieri:
quod ꝓhibuit. Precepit enim habrahe
immolare filium: nec tamen uoluit. nec
ideo precepit ut id fieret: s ut habrahe
ꝓbaretur fides. Et in enangłio: precepit
sanato necui diceret. ille autem predica¬
int ubiq. Intelligens deum non ideo ꝓ¬
hibuisse: quin uellet opus suum predi¬
cari: s ut daret formam homini: laudẽ
humanam declinandi.
de ꝑmissione⁊
operatione: ut dicatur dei uoluntas.

Expanded text:
dicantur Dei voluntas, ideo quia signa sunt divinae voluntatis, non est tamen intelligendum Deum omne illud fieri velle quod cuicumque praecipit, vel non fieri quod prohibuit. Praecepit enim Abrahae immolare, filium nec tamen voluit; nec ideo praecepit ut id fieret, sed ut Abrahae probaretur fides. Et in Evangelio praecepit sanato ne cui diceret; ille autem praedicavit ubique, intelligens Deum non ideo prohibuisse quin vellet opus suum praedicari, sed ut daret formam homini laudem humanam declinandi. 11. De permissione et operatione, ubi dicantur Dei voluntas.
Abbreviated transcription (Latin):
non memini: illd̾ non ẽ in memoria mea.
Nichil aũ tam in memoria ẽ. ꝗͣ ip̃a memo¬
ria. totã gͥ memini. Item. quicqͥ intelligo:
intellig̾e me scio. ⁊ scio me uelle. qͥcqͥd uolo.
Quicqͥd aũ scio: memini. Iotã gͥ intelligñtiã
totãq uoluntatẽ meam memini.
Qmͦ illa ta tota capiat intelligentiã.

Expanded text:
non memini, illud non est in memoria mea: nihil autem tam in memoria est, quam ipsa memoria; totam ergo memini. Item quicquid intelligo, intelligere me scio; et scio me velle quicquid volo, quicquid autem scio memini. Totam ergo intelligentiam totamque voluntatem meam memini. 10. Quomodo illa tria tota capiat intelligentia.
Abbreviated transcription (Latin):
gandũ ÷ qͦmͦ accipiendũ sit qͦdait. dixit
d̾s. utrum temporalit̾. uel sono uocis illud dix¬
isse uox dei. nec lingua erat qua loquerct᷑. nec
erat quẽ oporteret audire ⁊ intelligere. Bñ¬
gͦ uox dei ad naturam uerbi ꝑ qͦd omnia facta¬
ꝯ̃. sunt: refert᷑. Dixit gͦ deus. fiat ⁊ c̃. non tem¬
poralit̾. non sono uocis. s in uerbo sibi coct̾no.
.i. uerbũ genuit intemporalit̃. in quo erat. ⁊
disposuit ab eterno ut fieret in tp̃r. ⁊ in eo fa

Expanded text:
gandum est quomodo accipiendum sit quod ait: Dixit Deus, utrum temporaliter, vel sono vocis illud dixdicatur sonuisse vox Dei, nec lingua erat qua loqueretur, nec erat quem oportet et audire et intelligere. go vox Dei, ad naturam Verbi, per quod omnia facta sunt, refertur. Dixit ergo Deus: Fiat, etc., non temporaliter, non sono vocis, sed in Verbo sibi coaeterno, id est, Verbum genuit intemporaliter in quo erat, et disposuit ab aeterno, ut fieret in tempore, et in eo fa
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ qui p̃destinati non sunt ad uitãs ad
mortem. si querit᷑ utrum debeat ꝯcedi qͦd
.Sds ab et̃no dilexĩt eos: dicimus de electis
solis simplicit̾ hoc esse ꝯcedendum qͦd ds
ab et̾no eosdilexit quos adiusticiam ⁊ toro¬
nam preparauit. De nonelectis uͦ simplicit᷑
÷ꝯcedendum quod odio habuit .i. reꝓba
one ꝯcedat᷑. dilexit eos inquantũ opus eiꝰ
turus

Expanded text:
 qui praeparati non sunt ad vitam, sed ad mortem, si quaeritur utrum debeat concedi quod Deus ab aeterno dilexit eos; dicimus de electis solis simpliciter hoc esse concedendum, quod Deus ab aeterno eos dilexit, quos ad justitiam et coronam praeparavit. De non electis vero, simpliciter est concedendum quod odio habuit, id est, rone concedatur, dilexit eos in quantum opus ejus turus
Abbreviated transcription (Latin):
Ibiit agit᷑ de illis ꝯiugus fidelium ⁊ infideliũ q̃ ꝯtra¬
apłs uõ agit de illis qui uniꝰ eiuscł̃q infidelitatiᷤᷤ
fuerunt: q̃n ꝯiuncti sunt. S cum ueniss euuan¬
głium: alt̃ sine alt̾a credidit. Intelligis ne qͥd dicã:
attende ut rem ip̃am diligentius explanem. Ecre
lare ꝯiugium. Iam sunt diuges: ⁊ambo ad huc
sunt infideles. Tales sunt adhuc quales ꝯiuncti
sunt. Uenit q euu angłii predicator. credidit
eorum unus ueluna. s ita ut infidelis cũ fide¬
li habitare ꝯsentiat. Non iubet dñs ut fideliᷤ in¬
fidelem dimittat : talit̾ niunctũ. nec apłs iubet
ut non dimittat non dñs ut siquis alit̾ agat
non sit transgressor. sicut de uirginib ꝯsulit:
Monet aũ qͦd est lucrandi occasio. cum possit li¬
cite relinquere. s non expedit. Tunc i nõ expe¬
dit id quod licitum ÷: qͥn ꝑmittit᷑ quid̃. s ipsiꝰ
usus aliis affert impedim̃tum salutis. Sicut dis¬
cessio fidelis ab infideli. quã non ꝓhibet ilñs.

Expanded text:
Ibi agitur de illis conjugiis fidelium et infidelium quae contras. Apostolus vero agit de illis qui unius ejusdemque infidelitatis fuerunt, quando conjuncti sunt. Sed cum venisset Evangelium, alter sine altera credidit. Intelligis ne quid dicam? Attende, ut rem ipsam diligentius explanem. Ecce lare conjugium. Jam sunt conjuges, et ambo adhuc sunt infideles. Tales sunt adhuc quales conjuncti sunt. Venitque Evangelii praedicator, credidit eorum unus vel una, sed ita ut infidelis cum fideli habitare consentiat, non jubet Dominus ut fidelis infidelem dimittat, taliter conjunctum. Nec Apostolus jubet ut non dimittat, sed consulit ut si quis aliter agat, non sit transgressor, sicut et de virginibus consulit. Monet autem quod est lucrandi occasio, cum possit licite relinquere, sed non expedit. Tunc enim non expedit quod licitum est, quando permittitur quidem, sed ipsius usus aliis affert impedimentum salutis: sicut discessio fidelis ab infideli, quam non prohibet Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
bant ad deos alienos. non ille ꝑ maritoᷤ ad quire¬
bant᷑ deo. Recte gͦ precepit qr ꝑ moysen usserat
dñs ne quis uxorẽ alienigenã ducẽt. Mi̾to gͦ qͥs
duxerant dño ꝓhibente: dño iubente dimiset̃t.
⁊infidelis cum fideli ꝯsentiret habitare. nec ꝓ¬
hiberi ã dño debuit fidelis infidelẽ dimitt̃e
nec uiberi. Ionon ꝓhib̃i: qr iusticia ꝑmitrit¬

Expanded text:
bant ad deos alienos; non illae per maritos acquirebantur Deo. Recte hoc praecipit, quia per Moysen jusserat Dominus ne quis uxorem alienigenam duceret. Merito ergo quas duxerant Domino prohibente, Domino jubente dimiserunt;et infidelis cum fideli consentiret habitare, nec prohiberi a Domino debuit fidelis infidelem dimittere nec juberi. Ideo non prohiberi, quia justitia
Abbreviated transcription (Latin):
infideli ꝯiuge que non habet uãm. Io au̾ nec iub̃i:
qr nec ꝯtra iussionem dñi gentiles fũnt ambo ꝯiũc¬
ti. Licitũ gͦ erat ꝑiusticiam fideli infidelem dimit¬
tere. s licitum nonerat faciendum ꝑꝑ lib̾am beni¬
uolentiam. Euident̾ apparet ⁊ it̾ infideles ꝯiugi¬
iuncti fuerunt:⁊ post: alt̾ ad fidem ꝯuersus ÷. cũ
quo: infidelis habitare ꝯsentit: ⁊ huic ñ dimitt̾e
fidelis

Expanded text:
. Ideo autem nec juberi, quia nec contra jussionem Domini gentiles fuerunt ambo conjuncti. Licitum ergo erat per justitiam fideli infidelem dimittere; sed licitum non erat faciendum, propter liberam benevolentiam. Evidenter apparet et inter infideles conjugijuncti fuerunt, et post alter ad fidem conversus est, cum quo etiam infidelis habitare consentit; et hunc non dimittere fidelem
Abbreviated transcription (Latin):
Sigͦ nũmꝰ pͭ nulla sui mutatione totiens
dici relatiue. ut neq cũ incipit dici neq cũ
desinit. aliqͥd in eiꝰ nat᷑a ł forma qͣnũmꝰ ẽ
nuutatioĩs fiat. ꝗͣto faciliꝰ de illa incõmuta¬
bili dĩ sub̃a debemꝰ acciꝑe. qͦd ita dicat᷑ rela-¬
tiue aliqͥd ad creat᷑am. ut qͣiis tẽꝑalit̾ inci¬
intelligat᷑. s iali creature ad quam dicit᷑
dicit᷑ deus relatiue. ad nos enĩ refert᷑. Et tẽ refu¬
giũ nr̃m fit: tũ ad eũ resugimꝰ. Nñqͥd tc̃ fit a¬
liqͥd in eiꝰ nat᷑a: qͦd añꝗͣ resug̾emꝰ ad eũ ñ erat
In nob̾gͦ fit aliqͣ mutatio: qui ad eũ refugien¬
do: effitim᷑ meliores. In illo aũ nulla. Sic &

Expanded text:
s potest nulla sui mutatione totiens dici relatiue, ut neque cum incipit dici neque cum desinit aliquid in eius natura uel forma, qua nummus est, mutationis fiat, quanto facilius de illa incommutabili dei substantia debemus accipere, ut ita dicatur relatiue aliquid ad creaturam, ut, quamuis temporaliter inciintellegatur, sed illi creaturae, ad quam diciturrgo nostrum deus relatiue dicitur; ad nos enim refertur et tunc refugium nostrum fit, cum ad eum refugimus. numquid tunc fit aliquid in eIn nobis ergo fit aliqua mutatio, qui ad eum refugiendo efficimur meliores; in illo autem nulla. Sic et
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd accid̾it. s plane scd̾m accidens eiꝰ ad qd¬
ttoꝰ dici aliqͥd ds̃ incipit relatiue. Ex his aꝑte
ostñdit᷑ qͦd quedam de dõ tẽꝑalit̾ dñr relatẽ
ad cͤat᷑as sine mutatione d̾itatis s ñ sñ muta¬
tione creat᷑e. ⁊ ita accidens ẽ in creat᷑a ñ in cͤa¬
tore. Et appellatio qͣ creat᷑a relatẽ dr̃ ad c̾atorẽ.

Expanded text:
aliquid ei acciderit, sed plane secundum accidens ejus ad quod dici aliquid Deus incipit relative. Ex his aperte ostenditur quod quaedam de Deo temporaliter dicuntur relative ad creaturas sine mutatione deitatis, sed non sine mutatione creaturae; et ita accidens est in creatura, non in Creatore; et appellatio qua creatura dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
fuit antequam formaret᷑ in amoreoditoris.
formata est gͥ q̃n ꝯuersa est ad incõmutabile
lum̃ uerbi. Si nõ corꝑalis fuit lux illa. quod¬
utile ꝓbabile ÷ corpus lucidũ fuisse intelligit᷑
uelut lucida nubes. qͦd non de nichilo. s de p̃¬
iacenti m formalit̃ factum ÷: ut lux ẽẽt. ⁊ iũ
lucendi haberet. Cumqua: dies pͥma exortas
q añ lucẽ nec dies fuit nͦ nox. lic⁊ tp̃s fuerit.
Qa hir illa facta est ubi sol apparet que in

Expanded text:
fuit antequam formaretur in amore Conditoris. Formata vero est quando conversa est ad incommutabile lumen Verbi. Si vero corutique probabile est, corpus lucidum fuisse intelligitur velut lucida nubes, quod non de nihilo, sed de praejacenti materia formaliter factum est, ut lux esset, et vim lucendi haberet, cum qua dies primus exortus quia ante lucem nec dies fuit nec nox, licet tempus fuerit. 3. Quod lux illa facta est ubi sol apparet, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
.s. anspiritualis: id respondemꝰ qͦd a
sanctis legimus traditũ. dicit enĩ as̃. qͦd illa
lux corporalis uel spiritualis intelligi potest.
⁊Si sp̃ualis accipit᷑. angelica nata intelligit᷑¬
I que pͥus in formis fuit. sed postea formata ÷ d̃i
Lad creatorẽ ꝯͣuersa: ei caritate adhesit. cuius
ħ gͦ angelica nat᷑a pͥus tenebre. ⁊ postea lux
fuit. qr priꝰ habuit informitatẽ ⁊ imꝑfecti¬
onẽ. dem̃ formõnis ꝑfectionem. ⁊ ita diuisit
d̾s lucẽ a tenebris. Nam ut ait ab̃. suꝑ gene¬
sim. huiꝰ creature informitas ⁊ imꝑfectio:¬

Expanded text:
 an spiritualis, id respondemus quod a sanctis legimus traditum. Dicit enim Aug. quia lux illa corporalis vel spiritualis intelligi potest. Si spiritualis accipitur, angelica natura intelligitur, quae prius informis fuit, sed postea formata est, cum ad Creatorem conversa ei charitate adhaesit, cujus Haec ergo angelica natura prius tenebrae, et postea lux fuit, quia prius habuit informitatem et imperfectionem, deinde formationis perfectionem; et ita divisit Deus lucem a tenebris. Nam, ut ait Aug. super Genes.: Hujus creaturae informitas et imperfectio
Abbreviated transcription (Latin):
tem sortita sunt. xp̃c aũ uenire noluit añꝗͣ
homo de lege nat᷑ali ⁊ scripta ꝯiunceretur
qd neutra iuuare poss
Qd sacram̃tũ comu

Expanded text:
tem sortita sunt. Christus autem venire noluit, antequam homo de lege naturali et scripta convinceretur, quod neutra juvari posset. 3. Quod sacramentum Co
Abbreviated transcription (Latin):
illam ꝑsonã non ita ꝯstare ex deo ⁊ homine
qͣsi totũ ex partib. Ita enĩ partes aliciuiꝰ tociꝰ
⁊ueniunt: ut ex illis quod ñ erat ꝯstituat᷑.
Non aũsic humana ⁊ diuina nat᷑a in xp̃o
uniunt᷑. In explicabilis enĩ ÷ istius unĩonis
que ñ ÷ partiun. ratio. Quidã t̃n nomine
dei ibi ꝑsonam sig̃rari putant. qr de tͥbus
agebat ꝑsonis. quarũ nullam trinitatiᷤᷤ¬
esse partem dicebat. sicut pars istiꝰ ꝑsone
non est d̃s. Quod si de ꝑsona intelligit᷑. ma¬
nifestũ ÷ qr ꝑsona ñ est par̾ ꝑsone. posita
÷ diligent̃ sentñtia scd̃a. ⁊ eius explanatio.
cui ĩ nullo uł ĩ modico obuiant auctori¬
tates in t̾cia sentñtia inducte. que iã con¬
sideranda ÷.
.In t̾cia sententia que sit p̾mis

Expanded text:
illam personam non ita constare ex Deo et homine, quasi totum ex partibus. Ita enim partes alicujus totius conveniunt, ut ex illis quod non erat constituatur. Non autem sic humana et divina natura in Christo uniuntur. Inexplicabilis enim est istius unionis, quae non est partium, ratio. Quidam tamen nomine Dei ibi personam significari putant, quia de tribus agebat personis, quarum nullam Trinitatis partem esse dicebat, sicut pars istius personae non est Deus. Quod si de persona intelligatur, manifestum est quia persona non est pars personae. Posita est diligenter sententia secunda, et ejus explanatio: cui in nullo vel in modico obviant auctoritates in tertia sententia inductae, quae jam consideranda est. 10. Tertia sententia, quae sit praemis
Abbreviated transcription (Latin):
quid obdurationẽ intellexerit apłs.⁊
uerbo. hic accipitur p̃destinatio. ⁊ preci¬
pue p̃destinationis effectus. obdurationis
uero. non ipsa dei et̾na repbatio. quia enis
nullum ẽ meritũ. s gr̃e prmatio siue sub¬
tractio. que quodã modo est repbationis
effectus. Accipit᷑ tñ aliqͣndo reꝓ̃batio: ꝓ ob¬
duratione. sicut ⁊ predestinatio ꝓ suo effe¬
ctu. qui est gr̃a apposita. Gratia enĩ que ap¬
ponitur: effectus est p̃destinationis. Cum
cͦ. igitur gr̃e que ãpponitur homini ad iu¬
stificationẽ nulla sint m̾ita: multo minꝰ
⁊ ipsius predestinationis qua ab et̾no ele-¬
git deus quos uoluit: aliqua possunt ex-¬
istẽ merita. Ita nec reprobationis qua ab
et̾no quosdam prescunt malos futures
⁊ dampnandos. sic elegit iacob. ⁊ esau reꝑ
bauit. quod non fuit pro meritis eoꝵ que
tunc hrẽnt. quia nulla habebant. q̃m̃
nec ipsi existebant. nec ꝓpt̾ futura merita
que preuideret: uel illum elegit. uel illũ

Expanded text:
obdurationem intellexerit Apostolericordiae verbo hic accipitur praedestinatio, et praecipue praedestinationis effectus; obdurationis vero non ipsa Dei aeterna reprobatio, quia ejus nullum est meritum, sed gratiae privatio sive subtractio, quae quodam modo est reprobationis effectus. Accipitur tamen aliquando reprobatio pro obduratione, sicut et praedestinatio pro suo effectu, cui est gratia apposita. Gratia enim quae apponitur effectum est praedestinationis. Cum ergo gratiae quae apponitur homini ad justificationem, nulla sint merita, multo minus et ipsius praedestinationis, qua ab aeterno elegit Deus quos voluit, aliqua possunt existere merita. Ita nec reprobationis, qua ab aeterno quosdam praescivit futuros malos et damnandos, sicut elegit Jacob et reprobavit Esau, quod non fuit pro meritis eorum quae tunc habebant, quia nulla habebant, quoniam nec ipsi existebant; nec propter futura merita quae praevideret, vel illum elegit, vel illum
Abbreviated transcription (Latin):
uasa aurea ⁊ argentea. ⁊ uestes p̾ciosas ⁊ as¬
portauer̃t utrũ furtũ ꝯmiserint: dm̃s eos qͥ
ut parẽnt dño iubenti: illud fecerunt ñ fe¬
cisse furtum nec omĩo peccasse. Uñ ag̃. Isrłite
ñ furtum fecerũt. s d̾o iubenti: ministi̾um
p̃buerunt. hoc i d̃s uissit qui legem dedit
sicut minist̾ iudicis sine peccato occidit quẽ
Infirmi ãuqui ex cupiditate egiptios bece¬
perunt: mag̾ ꝑmissi sunt hoc fac̾e ilł qui
taliaiuire passi sunt: quã iussi. Hic opponit᷑
qͦd ⁊̃ boni in illo oꝑe peccauerunt. qr nat᷑alẽ
legem cui ꝯcordat euuangłiũ ⁊ lex moralis

Expanded text:
ea et vestes pretiosas, et asportaverunt, utrum furtum commiserint, dicimus eos qui ut parerent, Deo jubente, illud fecerunt, non fecisse furtum, nec omnino peccasse. Unde Augustinus: Israelitae non furtum fecerunt, sed Deo jubente ministerium praebuerunt. Hoc enim Deus jussit, qui legem dedit. Sicut minister judicis sine peccato occidit quem Infirmi autem qui ex cupiditate Aegyptios deceperunt, magis permissi sunt hoc facere illis qui jure talia passi sunt, quam jussi. Hic opponitur, quod etiam boni in isto opere peccaverunt, quia naturalem legem cui concordat Evangelium et lex moralis
Abbreviated transcription (Latin):
Remissis adiciendũ ÷ de dilectione
dei qua ipse dilexit nos. que non ÷
alia quam illa qua diligimꝰ eum. Dilec
alium minus diligit. uñ ag. Incop̃ben¬
sibilis est dilectio atq ĩmutabilis. qua ĩ
uno quoq nr̃m ds̃ amat qͦt fa̾cit. sicut¬
⁊ odit quod fecimus. Miro gͥ⁊diuino mͦ
intelligi pot̃. Quis gͦ digne possit eloqͥ
quantũ diligar membra unigeniti suͥ⁊

Expanded text:
emissis adjiciendum est de dilectione Dei, qua ipse diligit nos: quae non est alia quam illa qua diligimus eum. Dilec magis, alium minus diligit. Unde August.: Incomprehensibilis est dilectio Dei atque immutabilis, qua Deus in unoquoque nostrum amat quod fecit, sicut et odit quod fecimus. Miro ergo et divinintelligi potest. Quis ergo digne potest eloqui quantum diligat membra Unig
Abbreviated transcription (Latin):
rat. ⁊ erant ualde bona. Si omĩa que fecit
bona sunt.: ⁊ omne bonũdiligit: omĩa gͥ
diligit que fecit. ⁊ unt̾ ea magis diligit rõ¬
nales creaturas. ⁊ de illis: eos amplius qͥ
sunt membra unigeniti sui. ⁊ multo ma¬
gis ip̃m unigenitũ.

Expanded text:
rat, et erant valde bona. Si omnia quae fecit bona sunt, et omne bonum diligit, omnia ergo diligit quae fecit; et inter ea magis diligit rationales creaturas, et de illis eas amplius quae sunt membra Unigeniti sui, et multo magis ipsum Unig
Abbreviated transcription (Latin):
s ex parte: non ex toto. qr exparte diligi¬
mus sicut ex parte tognoscimus. In futo
aũ explebitur ex toto. unde ag̃. Cũm ad.¬
huc est asiquid carnasis ꝯcupiscentie: non
omnim ex tota anima diligit᷑ ds. saro
tñ non dicit᷑ concupiscere. nisi qr carnalit̾
ctum ÷. ut destruat᷑ quot ex parte est .i. cũ
iam non ex parte sit s ex toto: caritas non
auferetur. s augebitur ⁊ implebit᷑. In qua
erit iustus sine petcato. quia nulla erit
lex repugnans menti. tunc ꝓrsus toto cor¬
de. tota anima. tota mente diligemꝰ deum.
quod est sũmum preceptum
i. Questio depre

Expanded text:
sed ex parte, non ex toto, quia ex parte diligimus, sicut ex parte cognoscimus. In futuro autem implebitur ex toto. Unde August. Cum adhuc est aliquid carnalis concupiscentiae, non omni modo ex tota anima diligitur Deus. Caro autem non dicitur concupiscere, nisi quia anima cactum est, ut destruatur quod ex parte est, id est, ut jam non ex parte sit, sed ex toto, charitas non auferetur, sed augebitur et implebitur. In qua erit justus sine peccato, quia nulla erit lex repugnans menti. Tunc prorsus toto corde, tota anima, tota mente, diliges Deum, quod est summum praeceptum. 7. Quaestio de pr
Abbreviated transcription (Latin):
piadiligentia inspicienda sunt. que¬
ex parte hominiᷤ ignorantiã instruunt
⁊ illuminant. ex parte errandi fomitẽ
male intellecta: ministrant. Hiis ⁊ enim
euident̃ tradit᷑ duos in xp̃o ẽẽ pͥncipales
sensus. siue geminã sapsam. neq ĩo unitaᷤ
.3.⁊ singusaritas ꝑsone diuidit᷑. S uixta
duas naturas: duas habet sapĩas. unam
non creatã s genitã. que iꝑse ÷. altãm ñ
genitã: s creatã.⁊ ꝑ grãm ei collatam.
Nam ysaias deeo procestat᷑. Requiescet
suꝑ eum sp̃s sapientie ⁊ intellectus ⁊ c̃.¬
Sp̃s gͦ sapientie ⁊ intellectus .i. sapĩa ⁊ ĩ¬

Expanded text:
pia diligentia inspicienda sunt; ex parte hominis ignorantiam instruunt et illuminant, quae ex parte errandi fomitem male intellecta ministrant. His etenim evidenter traditur duos in Christo esse principales sensus, sive geminam sapientiam. Neque ideo unitas et singularitas personae dividitur; sed juxta duas naturas, duas habet sapientias, unam non creatam, sed genitam, quae ipse est; alteram non genitam, sed creatam, et per gratiam ei collatam. Nam Isaias de eo protestatur, c. 11: Requiescit super eum Spiritus sapientiae et intellectus. Spiritu ergo sapientiae et intellectus, i
Abbreviated transcription (Latin):
iuͦ querit᷑ utrum illa informis quali¬
tas qua malus xp̃iamis uniũsa credit
que bonus xp̃ianus: accedente taritate re¬
maneat.⁊ fiat uirtus. an ipsa eliminet᷑. ⁊
alia qualitas succedat que uirtus sit. utrũ¬
libet sine ꝑicuło dici pot̃. Micħhi tat̃n uidet᷑
quod illa qualitas que pͥus erat remaneat.
accessu caritatis uirtus fiat
.Ex quosen

Expanded text:
 quaeritur utrum illa informis qualitas, qua malus christianus universa credit quae bonus Christianus, accedente charitate remaneat et fiat virtus, an ipsa eliminetur, et alia qualitas succedat quae virtus sit; utrumlibet sine periculo dici potest. Mihi tamen videtur quod illa qualitas quae prius erat, remaneat, et accessu charitatis virtus fiat. 6. Ex quo sen
Abbreviated transcription (Latin):
uocirca diuersitatis huiꝰ uerborum
occasione de peccato pleriq diũsa:¬
uoluntatẽ ⁊ actus. alii neutrum̃ dicentes:
omnes actus esse bonos.⁊ a deo.⁊ ex deo aucꝰ¬
tore ẽe. Malum aũ nichil ẽẽ ut ait ab suꝑ¬

Expanded text:
uocirca diversitatis hujus verborum occasione, de peccato plurimi diversavoluntatem et actus; alii neutrum dicentes, omnes actus esse bonos et a Deo et ex Deo auctore esse, malum autem nihil esse, ut ait Au
Abbreviated transcription (Latin):
malum nullum modũ habet. Caret u omĩ
bono. At modus aliquid boni ÷. Nongͥ est.
mali de speciei priuatione reꝑtũ ÷. Itẽ in¬
liciam non ẽe a deo creatam. sedã diabolo in¬
ritatis preceptis uel in ipsa ueritate errare:
Qͦd si non uoluntate faciunt: peccatorẽ in¬
iuste iudicant᷑. Qͥ d gͥ in hac tanta uarie¬
tate tenendũ: Qͥd dicendum :
uera senten

Expanded text:
lum nullum modum habet; caret enim omni bono. At modus aliquid boni est; non igitumali de speciei privatione repertum est. Ilitiam non esse a Deo creatam, sed a diabolo inritatis praeceptis vel in ipsa veritate errare? Quod si non voluntate faciunt, peccatores injuste judicantur. Quid ergo in hac tanta varietate tenendum, quidve dicendum? 3. Vera senten
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s̃ quãuis auctores nr̃i sciuierunt:
ꝑ ẽos dice noluit: nisi qͦd ꝓsit saluti ¶Querit ⁊
sistet an moueat᷑ celum. Si mouet᷑ inquiũt
qͦm est firmamentũ: Si stat: qͦmͦ in eofixa si.¬
⁊ dera circueunt: S firmamentũ dici potest
non ꝓpt̾ stationem. s ꝑꝑ firmitatẽ. uel t̃minũ
aquarũ: intͣngressibilem. Si aũ stat: nichil

Expanded text:
s sanctus, quamvis auctores nostri sciverint, per eos dicere noluit, nisi quod prosit saluti. Quaeritur etiam si stet an moveatur coelum. Si movetur, inquiunt, quomodo est firmamentum? Si stat, quomodo in eo fixa sidera circumeunt? Sed firmamentum dici potest, non propter stationem, sed propter firmitatem vel terminum aquarum int
Abbreviated transcription (Latin):
ne eiꝰdẽ ꝑficienda erat: aĩam corꝑeis indum̃tis
⁊ t̾renis mansionib copulauit. Luteã qͦ m᷑m
fecit ad uite sensũ uegetare. ut scir ⁊ hõ qr si po¬
tuit cłs tã disparẽ nͣm corꝑis ⁊ aĩe ĩ fed̾ationẽ
unã ⁊ in amiciciã tantã ꝯiungẽ: neqͣꝗͣ ei ĩpos¬
sibile fut᷑m. rõnał creat᷑e humilitatẽ lic⁊ longe
infĩorẽ ad sue głe participõnẽ: sublimare. Qͥ a

Expanded text:
ione ejusdem perficienda erat, animam corporeis indumentis et terrenis mansionibus copulavit; luteamque materiam fecit ad vitae sensum vegetare, ut sciret homo quia, si potuit Deus tam disparem naturam corporis et animae in foederationem unam et in amicitiam tantam conjungere, nequaquam ei impossibile futurum rationalis creaturae humilitatem, licet longe inferiorem, ad suae gloriae participationem sublimare. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
in qͣ diligit᷑ ex toto corde. ⁊ uid̃r facie ad fa¬
ciem Putart it creat᷑a se ñ posse unari creatori
suo tanta ꝓpinquitate: ut eum tota mente dili-
creat᷑a tã infime .i. carni quede t̾ra ÷ in tanta di¬
lectione uniri: ut ñ ualeat artari ad ħut uelit eã

Expanded text:
iligitur ex toto corde, et videtur facie ad faciem; putaret enim creatura se non posse uniri Creatori suo tanta propinquitate, ut eum tota mente diligecreatura, tam infimae, id est, carni, quae de terra est, in tanta dilectione uniri, ut non valeat arctari ad hoc ut velit eam
Abbreviated transcription (Latin):
rõnales sp̃s uaria sorte ꝓ arbitrio uoluntatis
sue disponens. ilł qͦs ĩ sua puritate reliq̃rat
ciauãt: deorsũ in t̾ra habitõnẽ ꝯstituit. utͥsq
reglam ꝓponens obedientie. qͥtenꝰ ⁊ illi ab eo
tbi erãt ñ cad̾ent. ⁊ isti ab eo uͥ erãt ad id uͥ nõ
faciens. Io ⁊̃ unite sũt aĩe corꝑib. ut ĩ eis dõ
famulantes: maiorẽ mẽant᷑ coronã
.Post sacͣ¬
mentũ trinitatis de creatura tͥꝑtita agñdũ ÷ ⁊ pͥus de

Expanded text:
s, varia sorte pro arbitrio voluntatis suae disponens, illis quos in sua puritate reliquerat ciaverat, deorsum in terra habitationem constituit, utrisque regulam imponens obedientiae, quatenus et illi ab eo ubi erant non caderent, et isti ab eo ubi erant ad id ubi non faciens. Ideo etiam unitae sunt animae corporibus, ut in eis Deo famulantes majorem mereantur coronam. 11. Post sacramentum Trinitatis de creatura tripartita agendum est, et de
Abbreviated transcription (Latin):
susĩ: sp̃mbonũ noiãns ne crudeł putaret᷑
qͥ mitiserat. Non qͦd pat̾ solus sit potẽs. ł ma
auctoritate ꝯfirmatũ ẽ. ⁊ qͥd significet.

Expanded text:
um bonum nominans, ne crudelis putaretur qui mitis erat; non quod Pater solus sit potens vel maauctoritatem receptum sit et quid significet.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥor filio. filius ẽ pꝰt̾ĩor pr̃e. ⁊ ex antiqͥtate in
pr̃e defectus. expost̾itate: in filio ĩꝑfectio sen¬
sus: solet notari. Iõ ꝯccͣrit scͥpt᷑a dicens patͣm
potentẽ. ne uideat᷑ pͥor filio: ⁊ io minꝰ potens.
⁊ filiũ sapientẽ: ne uideat᷑ posfior prẽ. ⁊ idõ

Expanded text:
or filio, filius est posterior patre, et ex antiquitate in patre defectus, ex posteritate in filio imperfectio sensus solet notari. Ideo occurrit Scriptura dicens Patrem potentem, ne videatur prior Filio, et ideo minus potens; et Filium sapie
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ resułtantes dicimus hominẽ illũ ĩqͣntũ
homo  ÷ cẽpisse. inqͣntũ ũbum est semꝑfu
Sisse. hic enum absq distinctione non ÷ ferẽ¬
daresponsio. Nam ⁊ ipse ag̃ huiꝰmͦ utit᷑
distinctione in plurib locis dicens. ꝑ xp̃m
omnia ẽe facta inqͣntũ est ũbum. Scõm¬

Expanded text:
ntum homo est, coepisse; in quantum Verbum est, semper fuisse. Hic enim absque distinctione non est referenda responsio. Nam et ipse Aug. hujusmodi utitur distinctione in pluribus locis, dicens per Christum omnia esse facta in quantum Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
querit᷑ utrum homo ille ceꝑit esse
uel semꝑ fuĩt. sicut simplicit᷑ enuntia¬
mus xp̃muel dei filiũ semꝑ fuisse necce¬
pisse. De hoc as̃. ita inquit suꝑioħem.
habuit aliqn dei filius quod nondũ ha¬
b̾uit Idem ipse ħomo filius. qr nondum¬
xͣp̃s noster ⁊ si forte homo recens ÷: tam̃ ÷
et̾nus deus. alibi uͦ legit᷑ quod puer ille cre¬

Expanded text:
quaeritur utrum homo ille coeperit esse vel semper fuerit; sicut simpliciter enuntiamus Christum vel Dei Filium semper fuisse, nec coepisse. De hoc August. ita inquit super Joan.: Habuit aliquando Dei Filius quod non habuit idem ipse homo Dei Filius, qristus noster, etsi forte homo recens est, tamen ernus Deus est. Alibi autem legitur quod puer ille cre
Abbreviated transcription (Latin):
origine liberũ. ꝯfitet᷑ ⁊ E natͦ filii originẽ
ab mirio non ip̃m ab nutio. s ab
initiabili. non ꝑse ip̃m s ab eo qͥ anemine¬
te sumentẽ. Pdita ẽ hͥfidĩ ꝓfessio. s ꝓfessionis
initio. ⁊ non ip̃m eẽ ab mitio s ab initiabili.
Hoc utiq subdens det̾minauit qͦmͦ acceꝑit.
initiũ. inqͥens originẽ filii eẽ ab initio. Ac
si drẽt. nonita intelligas originẽ filii eẽ ab
initio. qͣi ip̃e filiꝰ hãt initiũ: s qi ip̃e ẽ ab mi¬

Expanded text:
origine liberum: confitetur et Filii originem ab aeterno: non ipsum ab initio, sed ab ininitiabili: non per se ipsum, sed ab eo, qui a neminete sumentem. Edita est hic fidei professio, sed professionis initio, et non ipsum esse ab initio, sed ab initiabili. Hoc utique subdens determinavit quomodo acceperit initium, inquiens originem Filii esse ab initio, ac si diceret: Non ita intelligas originem Filii esse ab initio, quasi ipse Filius habeat initium; sed quia ipse est ab ini
Abbreviated transcription (Latin):
subsisteret homo imago del. S qr non omnino
equalis fiebat illa imago tanquã non ab illo
nata. s ab eo creata. Ideo ita imago dicit᷑. qͦd⁊
ad imaginẽ. qr non equat᷑ parilitate. s acce.¬
dit quadam similitudine. filiꝰ aũ ÷ imago
s non ad imaginẽ. qr equalis patri dictus est
gͦ homo ad imaginẽ ꝑꝑ imparẽ similitudinẽ.
⁊ iõ nrãm. ut imago trinitatis c̾ẽ homo intel¬
ligat᷑. non trinitati equalis. sicut filiꝰ patri.
Ecce ostensum ÷ scd̃m quid homo sit similis
recta statura scd̃m quam corpus anime rõ-¬
nali congruit. qr in celum erectum ÷.¬

Expanded text:
subsisteret homo imago Dei. Sed quia non omnino aequalis fiebat illa imago, tanquam non ab illo nata, sed ab eo creata, ideo ita imago dicitur quod et ad imaginem; quia non aequatur parilitate, sed accedit quadam similitudine. Filius autem est imago, sed non ad imaginem, quia aequalis Patri; dictus est ergo homo ad imaginem, propter imparem similitudinem. Et ideo nostram, ut imago Trinitatis esse homo intelligatur, non Trinitati aequalis sicut Filius Patri. Ecce ostensum est secundum quid sit homo similis recta statura, secundum quam corpus animae rationali congruit, quia in coelum erectum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ duo precepta. Unus sp̃c: ⁊ duo data. qr a
lia caritas non diligit ꝓximum nisi illa q̃
diligit dm. Qua gͦ caritate ꝓximũ diligi¬
mꝰ: eadem ⁊ deum diligimus. S qr aluit
d̾s. aliud est proximus. ⁊ si una caritate
diligunt᷑. iõ forte duo precepta dicunt᷑. ⁊
alt̾m maius. ⁊ alt̾m minus. uel ꝑꝑ duoᷤ mo¬
tus qui in mente gerunt᷑: dumds diligit᷑
⁊ ꝓximus. Mouetur enim mens ad disi¬
gendum d̃m. mouet᷑ ⁊ ad diligendum ꝓxi¬
mum. ⁊ multo magiserga deum: quam
erga proximum
De modo diligendi.

Expanded text:
et duo praecepta; unus spiritus, et duo data; quia alia charitas non diligit proximum, nisi illa quae diligit Deum. Qua ergo charitate proximum diligimus, eadem Deum diligimus. Sed quia aliud est Deus, aliud proximus, etsi una charitate diliguntur, ideo forte duo praecepta dicuntur, et alterum majus, et alterum minus, vel propter duos motus qui in mente geruntur, dum Deus diligitur et proximus, movetur enim mens ad diligendum Deum, movetur et ad diligendum proximum; et multo magis erga Deum, quam erga proximum. 4. De modo diligendi.
Abbreviated transcription (Latin):
erumtam̃ hec distinctio lic reꝓba¬
bilis penitꝰ non uideat᷑. qr̃ de medio
montiũ .i. auctoritatib scõrũ nõ manat:
ꝯgruentiꝰ in ipso homine imago ⁊ similitu¬
dodei querenda ⁊ ꝯsid̾anda ÷ factus ÷ gͦ hõ
ad imaginẽ dei ⁊ similitudinẽ scd̾m men¬
tẽ qua irrõnalib añcellit. s ad imaginem:

Expanded text:
erumtamen haec distinctio, licet reprobabilis penitus non videatur, quia de medio montium, id est, auctoritatibus sanctorum non manat, congruentius in ipso homine imago et similitudo Dei quaerenda est et consideranda. Factus est ergo homo ad imaginem Dei et similitudinem, secundum mentem, qua irrationabilibus antecellit; sed ad imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
usticiã. que in mente rõnali nat᷑alit̾ sũt.
yelimago ꝯsiderat᷑ in cognicione uĩtatis. si¬
militudo in amore uirtutis. Uel imago in
aliis omnib. similitudo in essentia qua in¬
quantitate anime. anima facta ÷ similis
deo. qr ĩmortalẽ in diuolubilẽ fecit eam d̾s̃.
Imago gͦ: ꝑtinz ad formam. similitudo ad
naturam. factus ÷ gͦ homo scd̃m aĩam ad .i.¬

Expanded text:
onali naturaliter sunt. Vel imago consideratur in cognitione veritatis, similitudo autem in amore virtutis. Vel imago in aliis virtutibus, similitudo vero in essentia, quia imAugustinus: « Anima facta est similis Deo, quia immortalem et indissolubilem fecit eam Deus. Imago igitur pertinet ad formam, similitudo ad naturam. Factus est ergo homo secundum animam ad i
Abbreviated transcription (Latin):
tet᷑ ei: diligent̃ aduerte. Numqͥd alia est of¬
fensio filii. alia sp̃s scĩ: Sicut una dignitas:
sic una iniuria. S siquis corporis sp̃e decep¬
tus humani. remissiꝰ aliquid sentit de xp̃i
carne: quãdignum ÷ habet culpam. Non ÷
ternã. ⁊ putet non in spũ dei eici demonia
s inbeelzebuc: non potest ibi exhortatio¬
ẽẽ uenie: ubi sacrilegii plenitudo ÷.Satis
aꝑte hic explicat᷑ quid sit pecc̾m in sp̃m sc̃m.
Quod illi ad̃i descriptioni. ꝯgruere uidetur
qua illud pecc̃m dicit᷑ ẽẽ inuidentia gr̃e op¬
pugnans frat̾nitatẽ. Qui enĩ post cognitio¬
nem uĩtatis scĩ sp̃s ueritatẽ negat. eiusq oꝑa
dicit ẽẽ beelzebuc: potestati. bonitati:⁊ gr̃e
dei inuidere non dubitat᷑. Nonutiq distin¬
ctio ilła uerborũ sic accipienda ÷ quasi tͥum
ꝑsonarum diuise sint offense. s ibi gnã pec¬
catorum distincta sunt. Pect̃m enĩ in patrẽ
id intelligit᷑ quod fit ꝑ infirmitatẽ. qi patͥ

Expanded text:
tetur ei, diligenter adverte. Numquid alia est offensio Filii, alia Spiritus sancti? Sicut una dignitas, sic una injuria. Sed si quis corporis specie deceptus humani remissius aliquid sentit de Christi carne quam dignum est, habet culpam, non est ternam, et putet non in Spiritu Dei ejici daemonia, sed in Beelzebub, non potest ibi esse exhortatio veniae, ubi sacrilegii plenitudo est. Satis hic aperte explicatur quid sit peccatum in Spiritum sanctum. Quod illi August. descriptioni congruere videtur, qua illud peccatum dicitur esse invidentia gratiae oppugnans fraternitatem. Qui enim post cognitionem veritatis sancti Spiritus veritatem negat, ejusque opera dicit esse Beelzebub, potestati, bonitati et gratiae Dei invidere non dubitatur. Non itaque distinctio illa verborum sic accipienda est, quasi trium personarum divisae sint offensae, sed ibi peccatorum genera distincta sunt. Peccatum enim in Patrem id intelligitur, quod fit per infirmit
Abbreviated transcription (Latin):
trium: qͣre patri potñcia. filio sapientia
spiritui sancto bonitas. sepius assignet᷑:
an sit homini uel diabolo: a deo.

Expanded text:
trium, quare Patri potentia, Filio sapientia, Spiritui sancto bonitas saepius assignetur,AN SIT HOMINI VEL A SE
Abbreviated transcription (Latin):
ciã ꝯfirmati sunt. ⁊ qͥ cecid̾unt a gr̃a dei
deserti sũt. ⁊ boni qͥdẽ int̾̃m firmati sũt ꝑ grã
qͦd peccare neq̃unt. Mali uͦ ꝑ maliciã adeo sũt
obstinati. qͦd bonã uoluntatẽ hr̃e siue bñ uel¬
le ñ ualẽt. ⁊ si bonũ sit qͦd aliqñ uolũt. uolunt

Expanded text:
confirmati sunt; et qui ceciderunt, a gratia Dei deserti sunt. Et boni quidem in tantum confirmati sunt per gratiam, quod peccare nequeunt. Mali vero per malitiam adeo sunt obstinati, quod bonam voluntatem habere, sive bene velle non valent