comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pentẽ aeneum dñs ostenditur
qui uenit insimilitu dinem
carnis peccati quia sicut ae neus
serpens effigiem quidem ignitis
serpentib similem sed nullum
pror sus in suis men bris habuit.
ardorem ueneni. ueneni nocentis¬
quim pocius ꝑcussos a serpentib: suae
exaltacioni sanabat. Sic nimirũ.
sicredẽptor humani generis
non carnem peccati sed similitu¬
dinem induit carnis peccati. In
qua mortẽ crucis paciendo cre¬
dentes in se ab omi peccato & ab ip¬
sa &iam morte liberar&. Vt om¬
NIS QUIEREDIT INIPSO NONPERE¬
at Sedhabeat uitam acTeRNÃ.
Quius quidem uerbi pat& sen¬
sus quia qui credit in ihm̃ non
solũ ꝑdicionẽ euadit poenarũ
sed & uitã ꝑcipit adnã. Et hoc
int̾ figuram distat & ueritatẽ
quia ꝑ illam uita protelabatur
tẽporalis ꝑ hanc uita donatur.
sine fine mansura. Sed curandũ
sollerter ẽ ut quod intellectus
bene sentit operacio condigna
ꝓficiat quatenus confessio rectae
nrae fidei pie & sobrie conuersan¬

Expanded text:
pentem aeneum Dominus ostenditur, pentem aeneum Dominus ostenditur, quia venit in similitudinem carnis peccati , quia sicut aeneus serpens effigiem quidem ignitis serpentibus similem, sed nullum prorsus in suis membris habuit ardorem veneni quin potius percussos, a serpentibus sua exaltatione sanabat: sic nimirum sic Redemptor humani generis non carnem peccati, sed similitudinem induit carnis peccati, in qua mortem crucis patiendo, credentes in se ab omni peccato et ab ipsa etiam morte liberaret. Ut omnis qui credit in ipso, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Cujus quidem verbi patet sensus, quia qui credit in Jesum non solum perditionem evadit poenarum, sed et vitam percipit aeternam. Et hoc inter figuram distat et veritatem: quia per illam vita protelabatur temporalis, per hanc vita donatur sine fine mansura. Sed curandum solerter est ut quod intellectus bene sentit: operatio condigna perficiat: quatenus confessio recte nostrae fidei, pic et sobrie conversan
Abbreviated transcription (Latin):
& fulcitur auctoritas. & ueritas
conprobatur: ET INCIRCUITU
SINETUS PLENA SUNT OCULIS:¬
b seuigilanter ad tendit: cuius
interiores oculos aspexerat
psalmista: cũ dicer&: Om̃is gła
eius. filiae regis ab intus : Exte¬
riores uero: cum continuo
subdit: Infimbriis aureis circũ¬
amicta uariaate: Alit̃: siue
litterã adtendas siue allegori¬
am queras. Lucem semꝑ in euan¬
gelio repperis: alia trans lacio
sic hab&. plena oculis ante
aretro: quia lux euuangelii
&enigmata legis inradiat.
& nouae graẽ mundoi
fulgur in fundit: Et Re Rol qui¬
em non habebant die acNocte¬
Scã animalia cuncta tẽpora
scłi unam dominacionem dĩ¬
tatis om̃ĩ potenciã. & aet̾nita¬
tem scaẽ trinitatis ad firmant:
manente intellectualis
laudem idẽ euangelistis p̃di¬
cantib xp̃i dispensacionem
omis aeccła quae in ꝓpositis
constat & popłis: hoc enim ge¬
minatus duo denarius nume¬
rus significat: statim cadens
in faciem adorat uiuentem

Expanded text:
et fulcitur auctoritas, et veritas et fulcitur auctoritas, et veritas comprobatur. Et in circuitu et intus plena sunt oculisbus se vigilanter attendit. Cujus interiores oculos aspexerat Psalmista, cum dicit: Omnis gloria ejus filiae regum ab intus . Exteriores vero, cum continuo subdit: In fimbriis aureis circumamicta varietate . Aliter. Sive litteram attendas, sive allegoriam quaeras, lucem semper ex Evangelio reperies. Alia translatio sic habet: Plena oculis ante se et retro. Quia lux Evangelii in aenigmata legis irradiat, et novae gratiae mundo fulgorem infundit. Et requiem non habebant die ac nocteta animalia cuncto tempore saeculi unam dominationem Deitatis, omnipotentiam et aeternitatem sanctae Trinitatis affirmant, manente intellectualis laudem, id est, Evangelistis praedicantibus Christi dispensationem, omnis Ecclesia, quae in praepositis constat et populis hoc enim geminatus duodenarius numerus significat, statim cadens in faciem, adorat viventem
Abbreviated transcription (Latin):
ues abhedis: Lucam inuitulo:
qui ostia magna fuit: inlege enĩ
ȩius non solũ principia circa
tẽplũ & sacrificia diuersantur:
sedita concluditur: Eterant
semꝑ intẽplo laudantes & be¬
nedicentes dm̃: Facies uero
hominis. marcũ significat:
quinihil deregali uł sacer dota¬
li dñi potencia locutus. tantũ
hominis xpĩ gesta simpliciter
narrat: A quila autẽ iohanne
est :quinatiuitatẽ uerbi uelud
ortũ solis ꝑspicaciter expectat:
animalia autẽ nunc euangelistas:
inuitulo. humilitas in homine :
sublimitas inaquila uolante
monstra tur: SINGULA EORU
habebant alas Senas:
Perfeccione suae doctrinae
eccłam ad alta subleuant: Sena¬
rius enĩ numerus. ideo ꝑfectus
dicitur : Quia primis sedis par¬
tib impletur. Unũ quippe
quod ẽ sexta senarii pars: & duo
quoduẽ tercia. &tria quod est
di eles midium. eundem sena¬
riũ faciunt alae: aliter: alae
senae quattuor animalium
sinuant quib: euange listarum

Expanded text:
ves ab haedis. Lucam in vitulo, ves ab haedis. Lucam in vitulo, qui hostia magna fuit in lege. Ejus enim non solum principia circa templum et sacrificia diversantur, sed et ita concluditur: Et erant semper in templo laudantes et benedicentes Deum . Facies vero hominis Marcum significat, qui, nihil de regali vel de sacerdotali Domini potentia locutus, tantum hominis Christi gesta simpliciter narrat. Aquila autem Joannes est, qui nativitatem Verbi velut ortum solem perspicaciter aspectat. Animalia autem, nunc evangelistas, in vitulo, humilitas in homine, sublimitas in aquila volante monstratur. Singula eorum habebant alas senas. Perfectione suae doctrinae Ecclesiam ad alta sublevant. Senarius enim numerus ideo perfectus dicitur, quia primus suis partibus impletur. Unum quippe, quod est sexta senarii pars, et duo, quod est tertia, et tria, quod est dimidium, eumdem senarium faciunt. Aliter. Alae senae quatuor animalium,sinuant, quibus evangelistarum
Abbreviated transcription (Latin):
unus ẽ enĩ sps septi formitas enĩ:
ꝑfeccio ẽ & plenitudo: commemo¬
rato uero spũ scõ. conuenienter
unda baptis mi. Sequitur. inqua
idem sp̃s ꝑcipi creditur: Et i
CONSPECTU SEDIS: TAM QUaM
MARE UITREUM SIMILE CRIS¬
t allo:
Propter fidem ueri baptis ma¬
tis refertur aduitrũ: in quo
non aliud uidetur exterius.
quam quod gestat interius:
Christallũ quoq: quodde a qua
inglaciem & lapidẽ p̃ciosum
efficitur: baptismi gracia figu
partes: lumen euangelii dep̃¬
teritorũ futurorũq sciencia
repl& : ct anicnal ORIUN:
Haec animalia multi fariae
int̾p̃tantur: beatus autẽ agusti¬
nus uixta ordinem libri istius:
matheum in leonem dicit intel¬
ligi. qui regiae dignitatis in xpõ
prosapiem narrat. quia uicit leo
detribu iuda: Catulus enĩ leois
iuda: & in quo ut rex arege ti¬
meatur. amagis ad oratur. Ubi
&iam rex cũ seruis racionem
ponit. Rexnupcias filio facit:
& adultimum rex segregat o¬

Expanded text:
unus est enim Spiritus, septiformitas autem unus est enim Spiritus, septiformitas autem perfectio est et plenitudo. Commemorato vero Spiritu sancto convenienter unda baptismi sequiidem Spiritus percipi creditur. Et in conspectu sedis, tanquam mare vitreum, simile crystallo. Propter fidem veri baptismi refertur ad vitrum, in quo non aliud videtur exterius quam quod gestat interius. Crystallo quoque, quod de aqua in glaciem et lapidem pretiosum efficitur, baptismi gratia figurpartes, lumen Evangelii de praeteritorum futurorumque scientia replet. Et animal primum Haec animalia multifarie, interpretantur. Beatus autem Augustinus juxta ordinem libri istius Matthaeum in leone dicit intelligi, qui regiae dignitatis in Christo prosapiam narrat, qui et vicit Leo de tribu Juda. Catulus enim leonis Juda . Et in quo ut rex a rege timetur, a magis adoratur. Ubi etiam rex cum servis rationem ponit, rex nuptias filio facit, et ad ultimum rex segregat o
Abbreviated transcription (Latin):
.xxiiii. SenoReS SedeNtes:
Ecclesiam quã ꝓpt̾ soci&̾atẽ
fidei in una sede viderat. ean¬
dem ꝑgeminũ testamentum
depatriarchis & aplis genera¬
tã: inuiginti .iiiͦiͬ. sedilibus
cernit: Sedentẽ autẽ propter
iudiciariã eius in xpõ dignita¬
tẽ. Sedebt̃ autẽ & iudi cabunt
uni uersa menbra : ed inuno & ꝑ
unũ capud: bam quomodo patres
sci iniudicio sedere stantes ad
dexterã iudicis. possunt &iam
xxiiii. seniores in illis intelligi
qui ꝑfeccionem operis quae sena¬
rio numero commendatur. clara
euangelii p̃dicacione consummant:
CIRcU̾ aoncti uestimentis albis:
RINCAPITIB: CORŨ CORONE AUREE:
Idẽ bonis operib indutos ꝑenni¬
mentis memoria gaudia suꝑna
querentes: saepe enĩ capitis no¬
mine: mens sol& in telligi
ET DETHRONO ꝓCE DVDT FOL GUBA
EUOCES & THONI TRUA:
Hoc ẽ quod marcus ait: Illi autẽ
ꝓfecti praedicauer̃ ubiq: dnõ
cooꝑante & sermonẽ confirman¬
te. sequentib signis: et Seꝑtem
Lamꝑades aRDENteS aNte

Expanded text:
 seniores sedentes. Ecclesiam namque propter societatem fidei in una sede viderat, eamdem per geminum testamentum de patriarchis et apostolis generatam, in viginti et quatuor sedilibus cernit. Sedentem autem, propter judiciariam ejus in Christo dignitatem; sedebunt autem et judicabunt universa membra, sed in uno et per unum caput. Nam quomodo poterunt sancti in judicio sedere, stantes ad dextram judicis, possunt etiam viginti quatuor seniores in illis intelligi, qui perfectionem operis, quae senario numero commendatur, clara Evangelii praedicatione consumant, Circumamicti vestimentis albis, et in capitibus eorum coronae aureae. Hoc est, bonis operibus indutosmentis memoria gaudia superna quaerentes. Saepe enim capitis nomine, mens solet intelligi. Et de throno processerunt fulgura, et voces, et tonitrua. Hoc est quod Marcus ait, illi autem profecti praedicaverunt ubique, Domino cooperante et sermonem confirmante, sequentibus signis. Et septem lampades ardentes ante
Abbreviated transcription (Latin):
quilic& om̃s ꝑfecti quib ciuitas
dĩ nr̃i inmonte scõeius ornatur
atq fundatur : spĩtalis grã sint
luce fulgentes: Alii tam̃ ꝑspm̃
sanitatũ. alii genera linguarũ.
alii fides in eodem spũ. & c&er̃.

Expanded text:
Quia licet omnes perfecti, quibus civitas Quia licet omnes perfecti, quibus civitas Dei nostri in monte sancto ejus ornatur atque fundatur, spiritualis gratiae sint luce fulgentes, alii tamen per Ssanitatum, alii genera linguarum, alteri fides in eodem Spiritu, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
sed quasi uinũ rubens appar&:
Purpureus ergo color caelestis
regni habitu roseus atq uiola¬
cius humilem scõrũ uerecundiã
p̃ciosamq mortẽ designat: In ias¬
pide ergo. fidei uiriditas Insap¬
phiro: spei caelestis altitudo:
In calcedone: flamma caritatis
internae figuratur : In⁊ marag¬
do autẽ: eiusdem fidei fortis
int̃ aduersa confessio : Insardo¬
nico: scõrũ int̃ uirtutes humi¬
litas : In sardio: reuerendus
martrrũ cruor exprimitur:
Inchrisolito: uox sp̃italis int̃
miracula p̃dicacio: Inberillo:
p̃dicanciũ ꝑfecta operacio
Incopatio: eorundem ardens
contẽplacio demonstratur:
Porro inchrisoprasso. beatorũ
martirũ opus pariter & prae¬
mium: In ia cincto: doctorũ
caelestis adalta subleuacio.
& ꝓpt̃ infirmos humilis ad
humana descensio: in a methisto :
caelestis semꝑ regni in humiliũ
animos memoria de signatur:
Singuliq lapides p̃ciosi: singu¬
uiꝰ sunt fundamentis deputati:

Expanded text:
sed quasi vinum rubens apparens. sed quasi vinum rubens apparens. Purpureus ergo decor coelestis regni habitum, roseus vero atque violaceus humilem sanctorum, vere avidam pretiosamque mortem designat. In jaspide ergo, fidei viriditas; in saphyro, spei coelestis altitudo; in calcedonio, flamma charitatis internae figuratur. In smaragdo autem, ejusdem fidei fortis inter adversa confessio. In sardonice, sanctorum inter virtutes humilitas. In sardio, reverendus martyrum In chrysolitho vero spiritualis inter miracula praedicatio. In berillo, praedicantium perfecta operatio. In topazio, eorumdem ardens contemplatio monstratur. Porro in chrysopraso, beatorum martyrum opus pariter et praemium. In hyacintho, doctorum coelestis ad alta sublevatio, et, propter infirmos, humilis ad humana descensio. In amethysto, coelestis semper regni in humilium animo memoria designatur. Singulique lapides pretiosi, singulis sunt fundamentis deputati.
Abbreviated transcription (Latin):
oculis euanescit atq marcescit:
Indicat autẽ animas caelesti
semꝑ intencioni deditas: atq
angelicȩ quodam modo quan¬
tũ mortalib fas ẽ conuersa¬
cioni ꝓpinquantes: quib: om̃ia
custodia discrecionis conser¬
uare praecipitur : Neuel.
nimia sensus subtilitate cal¬
lentes altiora sequerere. &
forciora se scrutari audeant:
Gła enĩ dñi caelare uerbum.
idẽ cautae dedõ uel homine xp̃o
philo sophari : uł rursũ desidia
corpente ad infirma fidei
iniciata atq aelementa exor¬
dii sermonũ dĩ relabantur:
qui pocius uia regia gradientes
ad extris & a sinistris per arma
iusticiae tuti ꝓcedant: quasi
iacinctus nubilo circũ datus
loquitur: Nihil enĩ iudica
quasi inserena luce uisus: ait:
Sapienciã loquimur inter
ꝑfectos: Duo decimus a me¬
thistus: a m&histus purpure¬
us est ꝑmixto uiolacio colore:
& quasi rosae nitore quasdã
leniter flam mulas fundens:
Sed & quidã inpurpura
illius non extoto igneum.

Expanded text:
oculis evanescit atque marcescit. oculis evanescit atque marcescit. Indicat autem animas coelesti semper intentioni deditas, atque angelicae quodammodo, quantum mortalibus fas est, conversationi propinquantes. Quibus omni custodia discretionis cor servare praecipitur, ne vel nimia sensus subtilitate callentes, altiora se quaerere et fortiora se scrutari audeant . Gloria enim Domini celare verbum, id est, caute de Deo vel homine Christo philosophari; vel rursum desidia torpente, ad infirma fidei initia atque elementa exordii sermonum Dei relabantur, qui potius via regia gradientes, a dextris et a sinistris per arma justitiae tutati procedent, quasi hyacinthus nubilo circumdatus loquitur. Nihil enim judicavixum , et quasi in serena luce visus, ait: Sapientiam loquimur inter perfectos . Duodecimus amethystus. Amethystus purpureus est, permixto violaceo colore, et quasi rosae nitore, quasdam leniter flammulas fundens, sed et quiddam in purpura illius non ex toto igneo
Abbreviated transcription (Latin):
retur : Et pulchrȩ sicut in octa¬
uo ordine actiuae intȩ ꝑfeccio:
sic innono speculatiuae sua¬
uitatis gemina ponitur. Siue
quia nouem ordines angelorũ
quorũ uitam imitantur i
scriptura scã reperiantur:
decimus chriso prassus: chriso¬
prassus ẽ uiridis. aureaeq
commuixturae: Quidã &iam
purpureum iubar thrahens
aureis int̃uenientib guctis:
Nascitur autẽ in india. qui
significat eos quiuiri ditatẽ
aet̾nae patriae ꝑfectȩ cari¬
tatis fulgorae ꝓmerentes eã
&iã c&eris purpurea mar¬
secuntur.iam uelud in india idẽ
ꝓpe solis ortũ meritorũ suorũ
fulgore ostendunt: Un decimus
iacinctus: lacinctus in aethiopia
repperitur. ceruleum colorẽ
habens optimum : qui nec rarus
ẽ. nec densitate obtunsus. sed
ex utroq: temperamento luc&
& purificatũ suauit̃ florem
trahit: hic autẽ non rutilat
aequaliter: sed cũ facie caeli
mutatur: sereno enĩ ꝑspicuus
atq gratus ẽ nubilo: coram

Expanded text:
retur. Et pulchre sicut in octaretur. Et pulchre sicut in octavo ordine activae vitae perfectio, sic in nono speculativae suavitatis gemma ponitur. Sive quia novem ordines angelorum, quorum vitam imitatur, in ScriptDecimus chrysoprasius. Chrysoprasius est viridis aureaeque commixturae, quoddam etiam purpureum jubar trahens aureis intervenientibus guttis. Nascitur autem in India, qui significat eos qui viriditatem aeternae patriae, perfectae charitatis fulgore promerentes, eam etiam caeteris purpurea marsequuntur, jam velut in India, id est, prope solis ortum, meritorum suorum fulgorem ostendunt. Undecimus hyacinthus. Hyacinthus in Aethiopia reperitur, caeruleum colorem habens optimus, qui nec rarus est, nec densitate obtusus, sed ex utroque temperamento lucet, et purificatum suaviter florem trahit. Hic autem non rutilat aequaliter, sed cum facie coeli mutatur. Sereno enim perspicuus atque gratus est, nubilo coram
Abbreviated transcription (Latin):
& alterũ aetherea claritate
relucentẽ: hic regib ipsis
fertur eẽ mirabilis: ut inter
diuicias suas nihil se simile
possidere cognoscant: Cuius
pulcherrima naturae quali¬
tas: contẽplatiuae uitȩ decore
dignissim& conparatur : hanc
enim regesscĩ quorũ corest
inmanu dĩ cunctis bonorum
operũ diuicus uniuersisq: uir¬
tutũ gemmis merito p̃ferunt.
tanto ardencius caelestis ui¬
tae dulcedinẽ animo conplec¬
tentes: quanto frequencius
suꝑnȩ grãẽ fuerint splendore
ꝑcussi: habent ergo scĩ uiri.
aureum colorem ex interna
flamina caritatis. habent
aethereum ex suꝑnȩ contẽ¬
placione dulcedinis : qđ uero
minsula tebaida quae topa¬
tion appellatur. Vnde ipse
nom̃ accepit inueniri dicitur:
duplicit̃ intelligendũ est:
quia &ille p̃cipue id est ae¬
gypcionũ regiones: Mona¬
chorũ gregib: abundent:
& quicũq soli iusticiae
uicinius habitauerit aetherei
nimirũ luminis fulgore colo¬

Expanded text:
et alterum aetherea claritate et alterum aetherea claritate relucentem. Hic regibus ipsis fertur esse mirabilis, ut inter divitias suas nihil se simile possidere cognoscant. Cujus pulcherrima naturae qualitas, contemplativae vitae decori dignissima comparatur. Hanc enim reges sancti, quorum cor est in manu Dei, cunctis bonorum operum divitiis, universisque virtutum gemmis merito praeferunt, tanto ardentius coelestis vitae dulcedinem animo complectentes, quanto frequentius supernae gratiae fuerint splendore percussi. Habent ergo sancti viri aureum colorem, et interea flammae charitatis habent aethereum, ex supernae contemplatione dulcedinis. Quod vero in insula Thebaida, quae Topazion appellatur, unde ipse nomen accepit, invedupliciter intelligendum est, quia et ille praecipue, id est, Aegyptiorum regiones, monachorum gregibus abundent, et quicunque Soli justitiae vicinus habitaverit, aetherei nimirum luminis fulgore colo
Abbreviated transcription (Latin):
tũ signa quasi scmntillas ignis
effundunt : quorũ ut orator
ait. mentib: instat : amori ser¬
monib: aestuat ardor: Quod
quia solo spitał graciae mune¬
regeritur : decentissi mae
septimo fundamento chriso¬
litus in est: Septi formi enim
saepe numero: sol& sp̃sscĩgrã
figurari: Octauus berillus:
berillus est quasi consideres
aquã solis fulgore ꝑ cussam.
rubicundũ ac decorũ reddere
colorem : sed non fulg& nisi
in sex angulam formam polien¬
do figuretur. Reꝑcusso enĩ
anglorũ splendor illius acua¬
tur. Significat autẽ homines
ingenio quidem sagaces. sedam¬
plaius suꝑnae grã lumine re¬
fulgentes: quod que tenentis
manũ adurere dicitur.: Pro¬
cul dubio pat& quia quis quis
scõ uiro coniungitur. eius ni¬
mirũ bone conuersacionis
igne recreatur : Nonus topa¬
⁊ius. Topazius lapis quantũ
in uencione rarus. tantum
mertium quantitate p̃ciosus
est : quid uos habere fertur
colores: Unũ auri purissimi:

Expanded text:
tum signa quasi scintillas ignis tum signa quasi scintillas ignis effundunt, quorum, ut orator ait: Mentibus instat amor, sermonibus aestuat ardor, quod quia solo spiritalis gratiae munere geritur, decentissime septimo fundamento chrysolitus inest, septiformi enim saepe numero solet spirfigurari. Octavus beryllus. Beryllus est, quasi consideres aquam solis fulgore percussam, rubicundum ac decorum reddere colorem, sed non fulget nisi in sexangulam formam poliendo figuretur. Repercussione enim angulorum, splendor illius acuitur. Significat autem homines ingenio quidem sagaces; sed amplius supernae gratiae lumine refulgentes, quodque tenentes manu adurere dicitur, procul dubio patet, quia quisque sancto viro conjungitur, ejus nimirum bonae conversationis igne recreatur. Nonus topazius. Topazius lapis, quantum inventione rarus, tantum mercium quantitate pretiosus est; qui duos habere fertur colores, unum auri purissimi,
Abbreviated transcription (Latin):
te concipere sperando. & in ꝓ¬
ximos satagunt spargere p̃di¬
cando: Quintus sardonix: hic
exonicae candorẽ exsardio.
ruborem trahens ab utroq.
sar donici nom̃ accepit: Sunt
autẽ genera eius plurima:
Alius enĩ t̾rae rubrae similitu¬
dinẽ tena : alius quasi ꝑhuma¬
nũ unguem sanguis eniteat.
bicolor appar& : Alius tribus
colorib: subterius nigro. me¬
dio candido superius mineo
homines corporis passione
rubicundi. sp̃s puritate can¬
didi: sedmente sibim& humili¬
tate dispecti: Sextus sardius.
qui ex integro sanguine colo¬
ris ẽ martirũ głam significat.
dequa dicitur: Praeciosa in
conspectu dnĩ. mors scõꝵ eius:
Merito sexto loco positus dr̃:
carnatus & sexta fer̃ sit ꝓtocius
mundi salute crucifixus : Sep¬
timus chrisolitus. qui quasi aurũ
fulg& scintillas hab& ardentes.
cuius speciae figurantur his qui
intellectus suꝑnae uereq sapi¬
enciae fulgentes uerba exor¬
tacionis in ꝓximos. uł &iã uirtu¬

Expanded text:
te concipere sperando, et in prote concipere sperando, et in proximos satagunt spargere praedicando. Quintus sardonix. Hic ex onice candorem, ex sardio ruborem trahens, ab utroque sardonici nomen accepit. Sunt autem genera ejus plurima. Alius enim, tdinem tenet. Alius, quasi per humanum unguem sanguis eniteat, bicolor apparet. Alius tribus coloribus, subterius nigro, medio candido, snomines corporis passione rubicundi, spiritus puritate candidi, sed sibimet humilitate despecti. Sextus sardius, qui ex integro sanguinei coloris est, martyrum gloriam significat, de qua dicitur: Praetiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus. Merito sexto loco positus, carnatus, et sexta feria sit pro totius mundi salute crucifixus. Septimus chrysolitus, qui quasi aurum fulget, scintillas habens ardentes, cujus specie figurantur hi, qui intellectu supernae veraeque sapientiae fulgentes, verba exhortationis in proximos vel etiam virtu
Abbreviated transcription (Latin):
tat imaginem suꝑni caelestis:
ut qui talis ẽ. cũ apło possit
dicere : Nr̃a autẽ conuersa¬
nius : Calcedonius quasi ignis
lucernae pallentis speciem
roin& & hab& fulgorem sub
diuo non indomo. quodemons¬
trantur. hi qui caelestis de¬
siderio subnixi hominib
tunclatent. & quasi in abscon¬
dito ieiunium. aelemosinã.
p̃cesq suas agunt Sed cum¬
uł doctrinae uł aliis scõꝵ
usib in seruituri ad publicum
producere iubentur. mox quid
fulgoris in tus gesserint osten¬
dunt: dequorũ uno dicitur:
ille erat lucerna lucens & ar¬
dens: ardens uidelic& amore.
uiriditatis est: adeo ut her¬
bas uirentes frondentesq
gemmas &iã omnẽ inficiens
ma sunt: sed nobiliores scithi¬
ci Secđm locũ tenent bactri¬
anis tercium aegrpcii signifi¬
cat autẽ animas fide semꝑ
uirentes. quae quo magis ad¬
uersitate scłi quã figura
scithici designant ad temptan¬
cur : eo amplius hereditatẽ
conseruatam incaelis & men¬

Expanded text:
tat imaginem supercoelestis, tat imaginem supercoelestis, ut qui talis est, cum Apostolo possit dicere: Nostra autem conversanius . Chalcedonius quasi ignis lucernae pallentis specie renitet, et habet fulgorem sub dio, non in domo: quo demonstrantur hi, qui coelesti desiderio subnixi, hominibus tamen latent, et quasi in abscondito jejunium, eleemosynam, precesque suas agunt; sed cum doctrinae vel aliis sanctorum usibus inservituri, ad publicum procedere jubentur, mox, quid fulgoris intus gesserint, ostenunt. De quorum uno dicitur: Ille erat lucerna ardens et lucens . Ardens videlicet amore, viriditatis est, adeo ut herbas virentes, frondesque et gemmas superet omnes, inficiens ma, sed nobiliores Scythici. Secundum locum tenent Bactriani. Tertium Aegyptii. Significat autem animas fide semper virentes, quae quo magis adversitate saeculi, quam frigora Scythiae designant, tentantur, eo amplius haereditatem conservatam in coelis, et men
Abbreviated transcription (Latin):
&tinctus quasi florib: appar& :
alius ⁊maragdi habens similitu¬
dinem sed crassi coloris. quo
om̃ia fantasmata fugare autu¬
mant: Alius niui & spumae
marinorũ fluctuũ: quasi
mixto cruoris obrutilans : Per
iaspidem ergo. fidei uiror in¬
marcescibilis indicatur: quae
dñicae passionis sacramento
ꝑ undam baptis matis inbuitur.
atq ad om̃s spĩtalium gracia¬
rũ flores ꝓficientib uiris
meritis instruitur: Hanc enĩ
qui habuerit. uanos timores
fugat: monente beato petro
apło: aduersarius ur̃ diabolus
tam quã leorugiens: circuit
querens quẽ deuor&: Cui re¬
sistite : fortes infide: Secun¬
dus sappherus: huius lapi¬
dis colorem parit̃ & sacramentũ.
morses exposuit: cũdĩ habitũ
describens dicer&: subpedib:
eius quasi opus lapidis sapphrri:
& quasi caelũ cũ serenũ est
hiezechiel quoq dicit. Quod
locus in quo thronus dĩ sit sap
phiri habeat similitudinem:
Et gła dnui in hoc colore consis¬

Expanded text:
et tinctus quasi floribus apparet. et tinctus quasi floribus apparet. Alius smaragdi habens similitudinem, sed crassi coloris, quo omnia phantasmata fugari autumant. Alius nivei et spumae marmorum fluctuum, quasi misto cruore obrutilans. Per jaspidem ergo fidei viror immarcescibilis indicatur, quae Dominicae passionis sacramento per undam baptismatis imbuitur atque ad omnes spiritalium gratiarum flores proficientibus meritis instruitur. Hanc enim qui habuerit, vanos timores fugat, monente beato Petro apostolo: Adversarius vester diabolus, tanquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret, cui resistite fortes in fide . Secundus saphyrus. Hujus lapidis colorem pariter et sacramentum Moses exposuit, eum Dei habitum describens, diceret: Sub pedibus ejus quasi opus lapidis saphyri, et quasi coelum cum serenum est , Ezechiel quoque dicit, quod locus in quo thronus Dphiri habeat similitudinem; et gloria Domini in hoc colore consis
Abbreviated transcription (Latin):
Sicmilis ERAT AS RECTUI LAꝑI¬
DIS IASPIDIS & SARDII
Iaspidis color aquã sardis ignẽ
significat: quib: duob: iudiciũ
nouimus caelebrari Sicut
enĩ inquid in dieb noe: ita
Hiris quifit sole nubes in radi¬
doite & post diluuium primo
ꝓpiciacionis indicio factus est
int̃cessu scorũ quos dñs in lustrat:
ecđam muniri designit : qui
bene ⁊ marago lapidi : uiri¬
ditatis nimiae comparatur:
qup enim hereditatẽ in marces¬
cibilem fide ꝑfectiori expec¬
tant: haec potencius &iã c&eros
orando ꝓtegunt: Quia hic de
istis trib lapidib parua di¬
ximus. lib& ut & de istis parit̃
& aliis nobilib lapidib pau¬
lulũ latius disputemus: dequi¬
bus &iaias ait : Ecce ego sterna
ꝑordinem lapides tuos. & fun¬
dabote in sapphyris: & reliqua
statim quasi exponens: subiecit:
uniuersos filios tuos doctos
ad nõ: tundamentũ primum:
ias pillis. laspidũ multa sunt
genera: alius enĩ uiridi coloris

Expanded text:
similis erat aspectui lapisimilis erat aspectui lapidis jaspidis et sardinii. Jaspidis color aquam, sardinii ignem significat, quibus duobus judicium novimus celebrari. Sicut enim, inquit, in diebus Noe, ita Iris qui fit sole nubes irradiante, et post diluvium primo propitiationis indicio factus est, intercessu sanctorum, quos Dominus illustrat, Ecclesiam muniri designat. Qui bene smaragdino lapidi nimiae viriditatis comparantur. Quo enim haereditatem immarcescibilem fide tant, eo potentius etiam caeteros orando protegunt. Quia hic de istis tribus lapidibus parva diximus, libet ut de istis pariter et aliis nobilibus lapidibus paululum latius disputemus, de quibus et Isaias ait: Ecce ego sternam per ordinem lapides tuos, et fundabo te in saphyris, et reliqua, statim quasi exponens subjecit, universos filios tuos a Domino doctos . Fundamentum primum jaspis. Jaspidum multgenera. Alius enim viridis coloris,
Abbreviated transcription (Latin):
UIDIOSTIUM APERTŨ INCAELO
Descriptis eccłae operibus :
quae & qualis futura &&. reca¬
pitulat. xp̃i natiuitatẽ eadẽ
aliter dicturus : Totũ enim
tẽpus eccłae: uariis in hoc libro
figuris repetit: Ecce inquit
ostiũ aꝑtũ in caelo: Conueni¬
ent̃ ostium caelestae ascensu¬
rus aspicit : cui celsa mrsteria
pandi ꝓmittuntur: Vel quia
ostiũ xp̃s ẽ qui illũ credide¬
rit natũ & passũ. conscendit
caelũ idẽ ecłae altitudinẽ:
& uid& futurã spĩtalis effectus
sicut dicit: Et statim Eui naspy:
& uox ꝑRima qua au diui tam qu̾a
tubae loquentis cecu̾dicens:
ascende huc: & ostendamtibi
Simile utiq priori uocȩ quae
dixerat: qđ uides scribe in libro:
EtecCE SeDeS Posita incaelo:
a surra se dem sedentem.
Ecclesiam incaelesti conuer¬
sacione positam: dñs inhabitat
Gregorius papa solium dĩ inuisi¬
one micheae angelicas potesta¬
tes in terp̃tatur : quarũ mentib:
alcius praesidens. inferius cunc¬
ta disponit: Et qUi Se debat:

Expanded text:
ostium apertum in coelo. Descriptis Ecclesiae operibus, quae et qualis futura esset, recapitulat a Christi nativitate, eadem aliter dicturus. Totum enim tempus Ecclesiae variis in hoc libro figuris repetit. Ecce, inquit, ostium apertum in coelo. Convenienter ostium coeleste ascensurus aspicit, cui celsa mysteria pandi promittuntur. Vel quia ostium Christus est, qui illum crediderit natum et passum, conscendit coelum, id est, Ecclesiae altitudinem, t videt futura spiritualis effectus si uox prima, quam audiui tamquam tubam loquentem mecum et dicentem: ascende huc et ostendam tibi ique hoc priori voci quae dixerat: Quod vides scribe in libro. Et ecce sedes posita erat in coelo: et supra sedem sedens Ecclesiam in coelesti conversatione positam Dominus inhabitat. Gregorius Papa solum Dei in visione Micheae angelicas potestates interpretatur, quarum mentibus altius praesidens, inferius cuncta disponit. Et qui sedebat,
Abbreviated transcription (Latin):
ERAT HOMO EXPHARISEIS
NICHODECUS NOMINE PRIN¬
CEPS IUDAEORŨ. HIC UENIT
AD IHM NOCTE.
Princeps scilic& iudaeorũ uenit
ad ibm̃ nocte : cupiens secreta eiꝰ
allo cucione plenius discere
mrsteria fidei cuius aꝑta ostensi¬
one signorũ aliquatenus iamru¬
dimenta ꝑcoeperat qui qm̃ pru¬

Expanded text:
Erat homo ex Pharisaeis, Nicodemus nomine, princeps Judaeorum, hic venit ad Jesum nocte. Princeps scilicet Judaeorum venit ad Jesum nocte, cupiens secreta ejus allocutione plenius discere mysteria fidei, cujus aperta ostensione signorum aliquatenus jam rudimenta perceperat; qui quoniam pru
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis. quãuis uenturus ess&
ad eos Ne forsitan gregem lupi
hoc int̃uallo inuader& pasto¬
re absente : seclaquib: homo
abscedebat : ds̃ non relinquebat:
ergo ibat ꝑ id quod homo erat:
lgitur ds̃ qui nullo contin&
loco discedit ab eorũ cordibus
qui eum relinquunt morib
non pedib: & uenit ad illos qui
conuertuntur ad eum non faci¬
ae sed fide. & accedunt ad eum
non carne sed caritate: Sidili¬
GERETISME GAUDERETIS UTI¬
que quauato ad eatRẽ: quia
pater maioR me est̃:
Per quod igitur filius non ẽ
a equalis patriꝑ hoc erat iturus
ad patrex in quo uenturus est
uiuos  dicaturus & mortuos:
pealud uero quod ẽ aequa
patri. num quã recessit a pa¬
tre : Sed cũ illo ẽ ubiq totus
ꝑdiuinitatẽ quãh ullus contin&
locus: agnos camus geminam
substanciam xp̃i diuinam scilic&
qua aequalis ẽ patrihumanã
qua maior ẽ pater: Utrũq
autẽ simul non duo sed unus ẽ
xp̃s: Nesit quaternitas sed tri¬

Expanded text:
ab iis, quamvis venturus esset ab iis, quamvis venturus esset ad eos, ne forsitan gregem lupus hoc intervallo invaderet pastore absente. Sed a quibus homo abscedebat, Deus non relinquebat: Ergo ibat per id quod homo erat, Igitur Deus qui nullo continetur loco, discedit ab eorum cordibus, qui eum relinquunt moribus non pedibus, et veniet ad illos qui convertuntur ad eum non facie sed fide, et accedunt ad eum non carne sed charitate. Si diligeretis me, gauderetis utique, quia ego ad Patrem vado, quia Pater major me est. Per quod igitur Filius non est aequalis Patri, per hoc erat iturus ad Patrem, in quo venturus est vivos judicaturus et mortuos. Per illud vero, quod est aequalis Patri, nunquam recessit a Patre, sed cum illo est ubique totus per divinitatem quam nullus continet locus. Agnoscamus geminam substantiam Christi, divinam scilicet, qua aequalis est Patri, humanam qua major est Pater. Utrumque autem simul non duo, sed unus est Christus, ne sit quaternitas sed tri
Abbreviated transcription (Latin):
illic do: sequentib relinquo
ꝑuenientib: do: Pacem reli quit
nobis in hoc scło: pacem suã dabit
nobis infuturo scło: pacẽ reliquid
nob ut nos inuicẽ diligamus: pa¬
cẽ suam dabit nobch. ubi nũ quã
inuicem dissentiri possimus:
quidẽ quod dicit pacẽ meam
douobis. & non dix̃. pacẽ meam
re linquo uob: fortassis quia
alit̃ nunc: alit̃ tunc pax erit
hic uero bella cũ uiciis habemus :
ideo non addit meã : Illic uero
inaet̃na pace. ad naerit tran¬
quillitas & concordia: & talis pax
qualem ille habuit cũ seipso.
quinullũ habuit in seipso pecca¬
tũ: NONI QUO MODO HIC MUNDUS
DAT EGO DOUOBIS
dẽ non quo modo inmundi
homines saepe sibi in sua mali¬
cia concordant: sed quo modo
qui sibi inscĩtate concordant.
& inxp̃i se caritate coniungunt̃:
NONTURBETUR COR URES
NE QUEFOR MIDO ADISTIS QUA¬
CGO DIXI UOBIS UAD &VENO
IADUOS:
Hinc turbari & formi
poterat cor illorũ quodi

Expanded text:
illic do. Sequentibus relinquo, illic do. Sequentibus relinquo, pervenientibus do. « Pacem relinquit nobis in hoc saeculo, pacem suam dabit nobis in futuro saeculo. Pacem relinquit nobis, ut nos invicem diligamus: pacem suam dabit nobis, ubi nunquam invicem dissentire possimus. » Quid est quod dicit: Pacem meam do vobis, et non dixit: Pacem meam relinquo vobis? Fortassis quia aliter nunc, aliter tunc pax erit; hic vero bella cum vitiis habemus, ideo non addidit meam: illic vero in aeterna pace, aeterna erit tranquillitas et concordia, et talis pax, qualem ille habuit cum seipso qui nullum habuit in seipso peccatum. Non quomodo mundus dat, ego do vobis. Id est, non quomodo in mundo  Ms., immundi homines saepe sibi in sua malitia concordant, sed ququi sibi in sanctitate concordant et in Christi se charitate conjungunt. Non turbetur cor vestrum neque formidet. Audistis quia dixi vobis: Vado et venio ad vos. Hinc turbari et formidare poterat cor illorum quod ibat
Abbreviated transcription (Latin):
Illa in aet̾nũ beatificat libera¬
tos: hȩc intẽ pr̃ uisitat liberan¬
dos Haet inquid loquutus sum
uob: apuduos manens : utiq p̃en¬
cia corporali. una cũ illis uisibi¬
lib: loquebatur : PaRa cLrTUS
INNOMINE MEO. ILLEUOS
oIA QUAEC̃q DIXEROUObIS:
Multa dixit audientibus
in tus non docebat: Multa dicit
cotidie ꝑ scõs praedicatores quae
audientes interius non recipiunt.
quia sp̃s sc̃s non suggerit eis interi¬
us qua e audier̃ exterius: de quo
rectae ꝓmitatur . ipse uos docebit
om̃ia : qui a nisi hisdem sp̃s corde
adsistat audientis. ociosus est
sermo doctoris: Ne moenĩ homini
docenti tribuat. quod exore do¬
centis intelligit: quianisi intussit
quidoceat. doctoris lingua exte¬
rius inuacuum laborat: Alit̃
itaq praedicantẽ xpm̃ audier̃
iudaei: alit̃ apłi: illi adiudiciũ.
isti ad salutẽ: quia hos sp̃s in ani¬
mo docuit. quod foris audier
Inpace relinquo uos: in pace
inueniam uos: Hic relin quo:

Expanded text:
Illa in aeternum beatificat liberaIlla in aeternum beatificat liberatos, haec in tempore visitat liberandos. Haec, inquit, locutus sum vobis, apud vos manens. Utique praesentia corporali, qua cum illis visibiliter loquebatur. » Paraclitus in nomine meo, ille vos omnia quaecunque dixero vobis. Multa dixit audientibus  sanctus intus eos non docebat: multa dicit quotidie per sanctos praedicatores quae audientes interius non recipiunt, quia Spiritus sanctus non suggerit eis interius quae audierunt exterius. De quo recte promittitur, ipse vos docebit omnia, qui nisi idem Spiritus cordi assistat audientis, otiosus est sermo doctoris. Nemo enim docenti homini tribuat quod ex ore docentis intelligit, quia nisi intus sit qui doceat, doctoris lingua exterius in vacuum laborat. » Aliter itaque praedicantem Christum audierunt Judaei, aliter apostoli. Illi ad judicium, isti ad salutem: quia hos spiritus in animo docuit, quod foris audieruIn pace relinquo vos, in pace veniam ad vos. Hic relinquo,
Abbreviated transcription (Latin):
manifestacione: & audiuit
dileccionem atq mansionẽ:
QUINON DILIGIT ME SERMONES
MEOS NONSERUAT:
Hi sunt qui patrem & spm̃ scm̃
nonut beatificentur sed ut
iudicentur ad modicũ uident :
mundo uoluit paciendo contẽp¬
tibilis. iudicando terribilis:
ET SERMO QUẼ ADISTIS NONẼ
MEVSSEDEIUS QUIMISIT MEPATRS:
Cuidẽ quod prius plurari nu¬
mero sermones dixit. Nunc
autẽ singulari sermo. fortassis
ut p̃dicacionis ibi sermones
monstrar&. hic uero seipsum
quiẽ uerbũ patris &ideo dix̃
Nonsuum. quia a seipso non est
sed a patre. sicut nec sua ẽ imago¬
sed patris Nec suus filius sed patris
recte igitur auctori tribuit
quicquid fac̃ aequalis: a quo hab&
hoc ipsũ quod illiẽ differenter
TUS SŨ VobIS AꝑUDUOS Manenis
Illamansio dequa superius dix̃.¬
& spitalis ẽ quae solis scĩs datur:
haec uero dequa nunc dicit.
Corporalis e. desua p̃sencia cor¬
porali tantũ modo dix̃: quã utrũ
q: &iusti &impii uidere potuer̃:

Expanded text:
manifestatione, et audivit manifestatione, et audivit de dilectione atque mansionQui non diligit me, sermones meos non servat. Hi sunt qui Patrem et Spiritum non ut beatificentur, sed ut judicentur ad modicum vident nemundo voluit patiendo contemptibilis, judicando terribilis. Et sermonem quem audistis non est meus, sed ejus qui misit me, Patris. Quid est quod prius plurali numero sermones dixit, nunc autem singulari sermonem? fortassis praedicationis ibi sermones monstravit, hic vero se ipsum qui est Verbum Patris, et ideo dixit non suum quia a seipso non est, sed a Patre, sicut nec sua esed Patris; nec suus Filius, sed Patris. « Recte igitur auctori tribuit quidquid facit aequalis, a quo habet hoc ipsum quod illi est indifferenter tus sum vobis apud vos manens. Illa mansio, de qua superius dixit, spiritalis est, quae solis sanctis datur: haec vero de qua nunc dicit, corporalis est. De sua praesentia corporali tantummodo dixit, quam utrique, et justi et impii videre potuerunt. » «
Abbreviated transcription (Latin):
ãmandata eius non custodit:
mendax ẽ : Uere enĩ diligimꝰ
dm̃ si mandata eius obserua¬
a pat̃ms dilig& cum : quia oꝑa
quaepat̃ facit. haec & simili¬
ter filius facit: & qui diligit
filium: diligit & patrem: & qui
diligitur a filio. diligitur a patre
ET AD EUENVENIEMUS &MANSIO¬
nem aeuo euo faciconos:
Quienĩ uere dm̃ diligit. nectẽp¬
tacionis tẽpr̃ recedit ab amore
dĩ: Adhuc ueniunt pat̾ & filius
spĩtali accessione . & mansionem
apud eum habent: Ille enĩ uere
amat: cuius uidelic& mentẽ de¬
lectacio praua ex consensu non
superat: Hamtanto quisq a suꝑ¬
no amore disiungitur: quanto
inferius delectatur: dileccio
icõs discernit amundo: quae fa¬
mo: Inquadomo facit pat̃ & fili¬
us mansionem. quidonant &ip¬
sam dileccionem: quib: donant
infine &iã suam manifestacio¬
nem: dequa mani festacione
ut non solũ illi quitunc audi¬
ebant ꝑos eius. sed &iam nos qui¬
ꝑ euangelium eius hoc nosse
possemus: quesi erat enĩ dexpi

Expanded text:
mandata ejus non custodit, mendax est . Vere enim diligimus Deum, si mandata ejus observaEt Pater meus diliget eum. Quia opera quae Pater facit, haec et similiter Filius facit; et qui diligit Filium, diligit et Patrem; et qui diligitur a Filio, diligituEt ad eum veniemus et mansionem apud eum faciemus. Qui enim vere diligit Deum, nec tentationis tempore recedit ab amore Dei, ad hunc veniunt pater et filius spirituali accessione, et mansionem apud eum habent. Ille enim vere amat, cujus videlicet mentem delectatio prava ex consensu non superat. Nam tanto quisque a superno amore disjungitur, quanto inferius delectatur. Dilectio sanctos discernit a mundo, qui famo, in qua domo facit pater et filius mansionem, qui donant et ipsam dilectionem. Quibus donant in fine, etiam suam manifestationem, de qua manifestatione ut non solum illi qui tunc audiebant per os ejus, sed etiam nos per Evangelium ejus hoc nosse possemus. Quaesierat enim de Christi
Abbreviated transcription (Latin):
SICFACIO SVRGITE CAMS
HiNC:
Discumbens enũ : discũ bentib:
loquebatur: Eamus autẽ dix̃.
quo. nisi ad illũ locũubi fue¬
rat tradendus: Est morti
traditus quinullũ habebat
meritũ mortis. sed habebat
ut moreretur mandatũ patris :¬

Expanded text:
sic facio. Surgite, eamus sic facio. Surgite, eamus hinc. Discumbens enim discumbentibus loquebatur. Eamus autem dixit; quo? nisi ad illum locum, unde fuerat tradendus. Est igitur morti traditus, qui nullum habebat meritum mortis: sed habebat ut moreretur. mandatum Patris
Abbreviated transcription (Latin):
sitate aliqua sese subiciunt
diabolo : Vnde & apłsait : Non
ẽ nobis conluctacio aduersus
carnem & sanguinẽ idẽ ad¬
uersus homines. sed aduersus
potestates & rectores tene¬
brarũ harũ idẽ peccatorũ
qui intenebris manent iniquitatis.
quos rectores angłos eẽ desertores
designat: sed sunt quiꝑ gram̃ dĩ
non ꝓpriis meritis inde eruunt᷑:
dequib ait apłs fuistis aliquan¬
do tenebrȩ : nunc autẽ lux indnõ:
ut filii lucis ambulate: Sed grãs
dõ quieruitnos sicut idem
dicit apłs depotestate tenebra¬
rũ &transtulit in regnũ filu
caritatis suae. in quo princeps¬
huius mundi hoc ẽ tenebrarũ
harũ non habebat quicquã:
quia neq cũ peccato ds̃ uenerat.
nec eius carnẽ depeccatd ꝓpa¬
gine uirgo pepererat : &tã quã
ei diceretur: quur ergo mori¬
eris si non habes peccatum
cur debebatur mortis suppli¬
cium: continuo subiecit:
SEDUT COGNOS CAT CRUNDUS
QUA DILIGO PATRẼ & SICUT
mandatũ dedit mihi fateR

Expanded text:
sitate aliqua, se subjiciunt sitate aliqua, se subjiciunt diabolo, unde et Apostolus ait: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, id versus homines: sed adversus potestates et rectores tenebrarum harum, id est, peccatorum, qui in tenebris manent iniquitatis: quos rectores, angelos esse desertores designat; sed sunt qui per gratiam Dei non propriis meritis inde eruuntur, de quibus ait Apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino: Ut filii lucis ambulate: sed gratias Deo qui eruit nos, sicut idem dicit apostolus, de potestate tenebrarum et abstulit in regnum filii charitatis suae: in quo princeps mundi, hoc est tenebrarum harum, non habebat quidquam: quia neque cum peccato Deus venerat, nec ejus carnem de peccati propagine virgo pepererat. Et tanquam ei diceretur: Cur ergo morieris, si non habes peccatum, cui debebatur mortis supplicium? continuo subjecit: Sed ut cognoscat mundus, quia diligo Patrem, et sicut mandatum dedit mihi Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
si filius dĩ &&: cũ eum uiderunt
moriturũ : sed cũ uider̃ eum
resurrexisse credebant in quo
ante dubitabant: & confirmata
ẽ fides in cordib: eorũ quas
illis p̃dixerat qui & ore ꝓmi¬
sit quid facturus erat &opere
compleuit quid ante p̃dixit:
deinde quid dicit : lamnori
MULTA LOQUAR UOBISCUM:
UENIT ENI PRINICEPS MUNDI
HUIUS QUIS NISIDIAbOLUS
&INME NON HAb& QUIC QUA:
Nullũ scilic& omnino pec¬
principem eẽ peccatũ hominũ:
non creaturarũ dĩ: et quocies¬
cũq mundi fuga in mala signi¬
ficacione ponitur: non ostendit
nisi mundi istius amatores &
non dĩ: absit enĩ ut credamus
principem eẽ caeli & terrae.
acreaturarũ om̃ium quae gene¬
ra liter mundi appellantur:
totus itaq mundus seruit suo
creatori. non deceptori : redẽp¬
tori : non in t̃emptori: & regitur
dispensa cione diuina. Non ini¬
mici uersucia subuertitur:
p̃ter homines partis illius
qui ꝓpria uoluntate non neces¬

Expanded text:
si Filius Dei esset, cum eum viderunt si Filius Dei esset, cum eum viderunt moriturum: sed cum viderunt eum surrexisse, credebant in quo antea dubitabant, et confirmata est fides in cordibus eorum quam illis praedixerat, qui et ore promisit quod facturus erat, et opere complevit quod ante praedixit. Deinde quid dicit: Jam non multa loquar vobiscum, venit enim princeps mundi hujus: « Quis, nisi diabolus? Et in me non habet quidquam; nullum scilicet omnino pecprincipem esse peccatorum hominum, non creaturarum Dei, et quotiescunque mundi fuga in mala significatione ponitur non ostendit, nisi mundi istius amatores et non Dei. Absit enim, ut credamus principem esse coeli et terrae et creaturarum omnium quae generaliter mundi appellantur. Totus itaque mundus servit suo creatori non deceptori; redemptori, non interemptori; et regitur dispensatione divina, non inimici versutia subvertitur praeter homines partes illius, qui propria voluntate, non neces
Abbreviated transcription (Latin):
insingulis confitemur : Quis ẽ¬
ergo pat̃ ꝑ quẽ factus ẽ mundus:
xp̃s ilis̃: sed in forma dĩ:quis est
subponcio pilato crucifixus
ltem de singulis quib: homo
constat: quis non ẽ derelictus
in inferno: xp̃s ih is. sed in anima
sola : quis ẽ qui surrecturus
triduo iacuit in sepulchro:
tur ergo & in his singulis xp̃s:
Verũ hȩc omia non duo uł tres:
sedunus ẽ xp̃s : ldeo ergo dixit:
Sidiligeretis me gauderetis
utiq: quia uado ad patrem:
qm̃ naturae humanae gratu¬
landũ ẽ eo quod ad sup̃ta
a uerbo unigenito ut in mor¬
talis constitueretur in caelo:
hoc enĩ modo: seiturũ dixit
ibat quicũ illo erat : sed hoc¬
re a nobis. mutare atq: in¬
mortale facere quod mor¬
tale suscepit ex nobis & ad
dexterã constituere patris
Ilud utiq dicit quod factũ fue¬
rit quod eum postmortẽ uisuri
erant uiuentes & ad patrem
ascendentẽ. quo uiso fuerant
credituri quod ipse &̃& xp̃s fili¬
us dĩ cũ potuit hoc facere cũ p̃

Expanded text:
in singulis confitemur. Quis ergo est per quem factus est mundus? Christus Jesus, sed in forma Dei. Quis est sub Pontio crucifixus? Item de singulis quibus homo constat. Quis non est derelictus in inferno? Christus Jesus, sed in anima sola. Quis resurrecturus triduo jacuit in sepulcro? Ccitur ergo in his singulis Christus; verum haec omnia non duo vel tres, sed unus est Christus. Ideo ergo dixit: Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem, quomodo naturae humanae gratulandum est, eo, quod assumpta est a verbo unigenito, ut immortalis constitueretur in coelo. Hoc enim modo se iturum dixit ibat qui cum illo erat; sed hocre a nobis; mutare atque immortale facere quod mortale suscepit ex nobis, et ad dexteram constituere Patris,Illud utique dicit, cum factum fuerit, quod eum post mortem visuri erant viventem, et ad Patrem ascendentem: quo viso, illud fuerant credituri quod ipse esset Christus Filius Dei, qui potuit hoc facere cum pra
Abbreviated transcription (Latin):
onis surgit quia dũ adcuncta
trepidat ipsa suae formidi¬
ne abonis omib: torpens
uacat. summopere itaq:
obseruandũ ẽ & ipsius scĩ
sp̃s adiutorium inplorandum.
ne sapiencia eleu&. ne intellec¬
tus dũ subtilit̃ currit aberr&.
neconsiliũ dũ semultiplicat
confundat. nefortitudo dũ fi¬
duciam p̃b& praecipit& nesci¬
encia dũ nouit. & non diligit
infl& nepi&as dũ se extra
rectitudinem inclinat intor¬
queat netimordũ plus
iusto trepidat in disperacionis
foueam mergat. IPO ETCUM

Expanded text:
onis surgit: qui dum ad cuncta onis surgit: qui dum ad cuncta trepidat, ipsa sui formidine a bonis omnibus torpens vacat. Summopere itaque observandum est, et ipsius sancti Spiritus adjutorium implorandum, ne sapientia elevet; ne intellectus, dum subtiliter currit, aberret; ne consilium, dum se multiplicat, confundat; ne fortitudo, dum fiduciam praebet, praecipitet; ne scientia, dum novit et non diligit, inflet; ne pietas, dum se extra rectitudinem inclinat, intorqueat; ne timor, dum plus justo trepidat, in disperationis foveam mergat. Sciendum
Abbreviated transcription (Latin):
sui inuicem sibi suc currunt
utdũ alia aliae suffragan¬
tur uitae ordo & status de¬
centissimae conponatur
minor quippe est sapienciar.
si intellecto careat &ualde
inutilis intellectus ẽ si exsa¬
piencia non subsistat. Quia
cũ al ciora sine sapienciae
pondere penetrat sua illũ
leuitas grauius ruiturum
leuat uile est consilium
cui robur fortitudinis de ẽ
quia quod tractando inuenit
carens uirib: usq: ad ꝑfeccionẽ
operis non ꝑducit. & ualde forti¬
tudo destruitur. nisi ꝑ consiliũ
fulciatur. quia quoplus seposse
conspicit. eo uirtus sine racio¬
nis moderamine deterius
inp̃ceps ruit. Nulla ẽ scienci¬
a siutilitatẽ pi&atis non hab&.
Quia dũbona cognita exsequi
neglegit sese adiudicium
arcius stringit. & ualde in¬
utilis ẽ pi&as siscienciae
discrecione car&. Quia dũ nul¬
la hanc sciencia in luminat
quomodo misereatur ignorat.
Timor quoq: ipse nisi has &iam
uirtutes habuerit. adnullũ
opus ꝓcul dubio bonae acci¬

Expanded text:
sui invicem sibi succurrunt, sui invicem sibi succurrunt, ut dum alia aliae suffragatur, vitae ordo et status decentissime componatur. Minor quippe est sapientia, si intellectu careat. Et valde inutilis intellectus est, si ex sapientia non subscum altiora sine sapientiae pondere penetrat, sua illum levitas gravius ruiturum levat. Vile est consilium, cui robur fortitudinis deest, quia quod tractando invenerit, carens viribus usque ad perfectionem operis non perducit. Et valde fortitudo destruitur, nisi per consilium fulciatur, quia quo plus se posse conspicit, eo virtus sine rationis moderamine deterius in praeceps ruit. Nulla est scientia, si utilitatem pietatis non habet: quia dum bona cognita exsequi negligit, sese ad judicium arctius stringit. Et valde inutilis est pietas, si scientiae discretione careat, quia dum nulla hanc scientia illuminat, quomodo misereatur ignorat. Timor quoque ipse, has etiam virtutes si non habuerit, ad nullum opus procul dubio bonae acti