comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
legem st̃ oꝑabant᷑ in m̃bris nr̃is ut fructũ ferrent
morti. Mucta c̃cupiscentia cũ lex ꝓhib& ubi ñ
erat fides : & ad cumulũ peccatoꝵ p̃uaricationis
crim̃ adiectũ : qr ubi ñ ẽ lex nec p̃uaricatio. Has
dic̃ passiones quȩ ꝑlegẽ st̃ oꝑatas in m̃bris nr̃is :
ut fructũ ferrent morti. Sub istis passionib tanꝗ
scib uiro dominante agebat anima: anteꝗ ueni¬
ret grã ꝑfidẽ his gͦ passionib morit᷑ qͥiã seruit m̃te
legi dĩ : quã uis ipse passiones nondũ mortuȩ
sint quã diu carne seruit peccait. Restat ad huc gͦ¬
aliquid ei qͥ ẽ sub gr̃a qđ eũ ñ uincat: nec captiuũ
ducat: donec mortificetur totũ qͦd consuetudine

Expanded text:
legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Aucta concupiscentia, quam lex prohibet, ubi non erat fides, et ad cumulum peccatorum praevaricationis crimen est adjectum: quia ubi non est lex, nec praevaricatio. Has dicit passiones, quae per legem sunt, operatas in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Sub istis passionibus, tanquam sub viro dominante, agebat anima antequam veniret gratia per fidem. His ergo passionibus moritur, qui jam servit mente legi Dei; quamvis ipsae passiones nondum mortuae sint, quamdiu carne servit legi peccati. Restat ergo adhuc aliquid ei qui est sub gratia, quod eum non vincat, nec captivum ducat, donec mortificetur totum quod consuetudine
Abbreviated transcription (Latin):
Sic apłs dic̃. Scimꝰ qr lex sp̃ituał ẽ: ego autem
carnalis sũ. Mente enim sp̃ituał: corpore car¬
nalis. Quando totus spiritualis : cũ seminatur
corpus animale: surg& corpꝰ spirituale Modo
xͦ quando feruet mortis contentio: ñ qđ
uolo ago: ex parte spiritualis: ex parte car¬
nalis. Exparte meliori sp̃ĩtuał: ex parte iN¬
feriori carnalis. Ad huc confligo: nondũ
piscentiae non consentio. & post concupiscen¬
centias meas non eo: tam̃ ad huc conicupisco:
enim alius inm̃te : & alius in carne. Sed quid:
Ibitur ipse ego. Quia ego in m̃te ego in
carne Non enim duȩ naturȩ contrariae:
sentio legi peccati: sed tam̃ nollem eõe iN
m̃bris meis lex ulla peccati. Quia gͦ nol¬
lem & tam̃ ẽ ñ qđ uolo ago: qr concupisco
& nolo Nori qđ uolo ago: sed qđ odi illud

Expanded text:
stolus dicit, Scimus quia lex spiritualis est, ego autem carnalis sum: mente enim spiritualis, corpore carnalis: quando totus spiritualis? Cum, Seminatur corpus animale, resurget corpus spirituale . Modo ergo quando fervet mortis contentio, non quod volo ago: ex parte spiritualis, ex parte carnalis; ex parte meliore spiritualis, ex parte inferiore carnalis. Adhuc confligo, nondum piscentiae non consentio, et post concupiscentias meas non eo, tamen adhuc concupisco. enim ego in mente, et alius in carne. Sed quid? Igitur ipse ego: quia ego in mente, ego in carne. Non enim duae naturae contrariae, sentio legi peccati: sed tamen nollem esset in membris meis lex ulla peccati. Quia ergo nollem, et tamen est; non quod volo ago: quia concupisco, et nolo, non quod volo ago; sed quod odi, illud
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ : lib̾ata. ẽ alege uiri. ut ñ sit adult̃a
si fuerit cum alio uiid. Huc usq simi¬
litudo. ẽ Deinde incipit rem loqui: cui
explanandȩ acꝓbandȩ similitudinẽ
induxit. In qͣ etiam re tria similit̃
attendenda st̃: homo: Peccatũ. lex
Tamdui enĩ dicit eẽ sub lege hominẽ.
quã diu uiuit peccato: quẽ ad modũ

Expanded text:
liberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro. Huc usque similitudo est. Deinde incipit rem loqui, cui explanandae ac probandae similitudinem induxit. In qua etiam re tria similiter attendenda sunt; homo, peccatum, lex. Tamdiu enim dicit sub lege esse hominem, quamdiu vivit pe
Abbreviated transcription (Latin):
finem uͦ uitã aet̃nã. Hunc insc̃ĩficationem
fructũ qͥ fruetꝰ ꝓculdubio caritas ẽ atqr
oꝑa eiꝰ nullo mͦ hab̾e possemꝰ a nob sed ha
quippe fructu loquebat᷑ magister dõ: qͣn.¬
do palmitib in se manentib dicebat. Sine

Expanded text:
nctificationem fructum, qui fructus procul dubio charitas est, atque opera ejus, nullo modo habere possemus a nobis: sed habquippe fructu loquebatur magister Deus; quando palmitibus in se manentibus dicebat. « Sine
Abbreviated transcription (Latin):
apłs iã exierat de ista carne : aut eqͥs loque¬
batur qui iã exierant de ista carne : Non utiq
carne erant. Quid ẽ gͦ cũ essemꝰ in carne: nisi
cũ de carne p̃sumeremꝰ : hoc ẽ de nob̾confide¬
remꝰ: homini enĩ dictũ ẽ & de hõinib dictũ

Expanded text:
xierat de ista carne, aut eis loquebatur qui jam exierant morte de ista carne? Non utique;carne erant. Quid ergo est, Cum essemus in carne; nisi, cum de carne praesumeremus, hoc est, de nobis consideremus? Homini enim dictum est, et de hominibus dictum
Abbreviated transcription (Latin):
regnet Quani diu peccatũ necesse ẽ i m̃bristuis:
saltim illi regnũ auferat᷑ : ñ fiat qͣd iubet Surgit
ira: nolidare irȩ linguã ad maledicendũ : noli
dare manũ aut pedem adferiendũ. Non sur¬
geret ira ista inrationabilis : nisi peccatũ e&̃
in m̃bris. Sed tolle illi regnũ : non habeat ar

Expanded text:
regnet, quandiu peccatum necesse est esse in membris tuis, saltem illi regnum auferatur, non fiat quod jubet; surgit ira, noli dare irae linguam ad maledicendum, noli dare manum aut pedem ad feriendum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum esset in membris, sed tolle illi regnum, n
Abbreviated transcription (Latin):
płs in hac similitudine in qua de
Auro & muliere loquit᷑ qm̃ mulier
tenetur lege uiri : tria quȩdã consi¬
deranda cõm̃dat: mulierem uirũ.
et legẽ. Mulierem scilicet subiu.¬
gatã uiro ꝑ uinculũ legis : qͦ uincu¬
lo morte uiri libatur: ut cui uult
nubat. Sic enim dicit. Mulier
enĩ subuirouuo marito uincta. ẽ
legi. Si aut̃ mortuus fuerit uir eiꝰ.
euacuata .ẽ a lege uiri. Igitur uiuente

Expanded text:
s in hac similitudine, in qua de viro et muliere loquitur, quoniam mulier tenetur lege viri, tria quaedam consideranda commendat; mulierem, virum, et legem: mulierem scilicet subjugatam viro per vinculum legis, quo vinculo morte viri liberatur, ut cui vult nubat. Sic enim dicit: Mulier enim sub viro, vivo marito, juncta est legi: si autem mortuus fuerit vir ejus, evacuata est a lege vi
Abbreviated transcription (Latin):
ANignoratis inquit: q̃m qͥc̃q baptitati sum̃
in xp̃o iħu. in morte ipsius baptizati sumꝰe
Si gͦ hinc ostendim᷑ mortui eẽ. peccato. qr
in morte ipsius baptitati sumꝰ ꝓfecto et
zati sumꝰ in xp̃o itiu: in morte ipsius ba¬
ptizati sum. Et idõ dictũ ẽ ut ꝓbaretur¬
mortuos nos ẽẽ peccato. Cui aut̃ peccato
paruuli renascendo moriunt᷑: nisi qđ
nascendo traxer̃ : Acꝑ hoc etiã ad ipsos
ꝑtinet. qđ sequit᷑ dicens.¶ Consepulti
enĩ sumꝰ illi ꝑbaptismũ in mortem: ut
quẽ ad modũ surrexit xẽc amortuis per

Expanded text:
An ignoratis, inquit, quoniam quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus? Si ergo hinc ostendimur mortui esse peccato, quia in morte Christi baptizati sumus; profecto et zati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus. Et ideo dictum emortuos esse nos peccato: cui autem peccato parvuli renascendo moriuntur, nisi quod nascendo traxerunt? ac per hoc etiam ad ipsos pertinet quod sequitur, dicens: Consepulti enim sumus illi per baptismum in mortem, ut quemadmodum surrexit Christus a mortuis per
Abbreviated transcription (Latin):
cũ gͦ se homo ad illũ eytenđit᷑ & sic ingemu¬
erit: fiet qđ seqͥtur illbi abundauit peccatũ.
suꝑ abunidauit gr̃cr Et dimit tunt᷑ ei peccata
multa : qm̃ dilexit multũ : & diffunditur
in corde caritas dĩ unde fiat legis plenitudo.
ñ ꝑuires arbitrii qđ ẽ in nob̵. sed ꝑspm scm̃¬

Expanded text:
cum ergo se homo ad illum extenderit et sic ingemuerit, fiet, quod sequitur: Ubi abundauit delictum, superabundauit gratia et: Dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum, et diffunditur in corde caritas dei, unde fiat legis plenitudo, non per uires arbitrii, quod est in nobis, sed per s
Abbreviated transcription (Latin):
cationem uitȩ Ad huc ꝑmaneant inuanitate
m̃tis suae: &dicant unũ hominẽ ñ ꝓpaginem
traiecisse : sed exẽplũ p̃buisse peccati. Quomꝰ gͦ
Dꝑuniꝰ delicuũ in om̃s hões ad condemnationẽ ÷¬
unũ sit. tam̃ ẽidoneũ :̃ ꝑducere. ad condemna¬
tionem etiã nullis additis cȩt̾̃is. sic̃ ꝑducit
paruulos morientes qui ex adam nascuntur.
si in xp̃o ñ renascant᷑  In eo .uͦ. qđ tibi uidet᷑
duo ista int̾se eẽ contraria. ut om̃s eant in
hominum nisi ꝑadam trabitur addamna¬
tionem : de qua ꝑ lauachrum regeneratio.¬
nis homines liberantur. et nullus homi¬
num nisi ꝑxp̃m ab hac damnatione lib̵at᷑
Ideoq ex utraq parte dictũ ẽ om̃s: quia
nemo ad damnationem generetionis nisi
ꝑ istũ. nemo ad uitã reger ierctionis nisi ꝑ
illũ. Ac ꝑ hoc ñ generalitas unius partis.
locũ excludit alterius: qr ex his ipsis qui
geueralit̃ moriunt᷑ in adam qs uult uiti¬
ficat xp̃c. Qui ꝓprea om̃s liberare dictꝰ ẽ etiã

Expanded text:
cationem uitae. adhuc permaneant in uanitate mentis suae et dicant unum hominem non propaginem traiecisse, sed exemplum praebuisse peccati. quomodo ergo per unius delictum in omnes homines ad condemnationem eunum sit, tamen idoneum est perducere ad condemnationem, etiam nullis additis caeteris, sicut perducit parvulos morientes, qui ex Adam nascuntur si in Christo non renascantur. In eo vero quod tibi videtur duo ista inter se esse contraria, ut omnes eant in hominum nisi per Adam trahitur ad damnationem, de qua per lavacrum regenerationis homines liberantur. Et nullus hominum nisi per Christum ab hac damnatione liberatur. Ideoque ex utraque parte dicti sunt omnes, quia nemo ad damnationem generationis nisi per istum, nemo ad vitam regenerationis, nisi per illum, ac per hoc non generalitas unius partis locum excludit alterius, quia ex his ipsis, qui generaliter moriuntur in Adam, quos vult viviistus? Qui propterea omnes liberare dictus est etiam
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ qͥ cũq baptizati sumͦ in xp̃o iiũ. in
morte ipsiꝰ baptizati sumꝰ: Sic itaq lo
cũ istũ clausit. ut cȩpit. Mortẽ quippe
xp̃ĩ sic insinuauit: ut etiã ipsũ mortuũ
dicene eẽ. peccato. Cui peccato: nisi carni:
Inqͣ erat ñ peccatũ sed similitudo peccati:
& ideo nomine appellata peccati. Bapti¬
tatis itaq in mortẽ xẽi in qͣ ñ solũ maio.¬
res uerũ etiam & paruuli baptitantur:
& uos existimate mortuos ẽẽ. peccato.
uiuere aut̃ dõ in xp̃o iñu. Quicquid igit᷑
gestũ. ẽ in cruce xp̃i: in sepultura: in re¬
surrectione cia die: in ascensione i
cęlũ. et sede ad dexterã pris ita gestũ. ẽ:
ut his rebus ñ mysacȩ tantũ dictis sed ediã
gestis. configuraretur uita xp̃iana qua
hic geritur. Nam ꝓpt̃ eius crucẽ dictũ. ẽ

Expanded text:
m quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus? Sic itaque totum locum istum clausit, ut coepit. Mortem quippe Christi sic insinuavit, ut etiam ipsum mortuum diceret esse peccato. Cui peccato, nisi carni, in qua erat, non peccatum, sed similitudo peccati, et ideo nomine appellata est peccati? Baptizatis itaque in morte Christi, in qua non solum majores, verum etiam parvuli baptizantur, et vos existimate vos mortuos esse peccato, vivere autem Deo in gestum est in cruce Christi, in sepultura, in resurrectione, tertio die, in ascensione in coelum, et sedere ad dexteram Patris, ita gestum est, ut his rebus non mystice tantum dictis, sed etiam gestis configuraretur vita Christiana quae hic geritur. Nam propter ejus crucem dictum est .
Abbreviated transcription (Latin):
pende uerbũ: & cape inde consiliũ. Audi. Lex
peccatũ ẽ : absit. Audi absit. Iuid gͦ dicemꝰ:¬
qr dixi passiones pecattoꝵ quȩ ꝑlegẽ st̃. oꝑa¬
bant᷑ in m̃bris nr̃is ut fructũ ferrent morti:
qr dixi euacuati sumꝰ alege mortis in qͣ de¬
tinebam᷑ : qr dixi seruiamꝰ in nouitate sp̃i et

Expanded text:
pende verbum, et cape inde consilium. Audi, Lex peccatum est? Absit. Audi, Absit. Si quia dixi, Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti; quia dixi, Evacuati sumus a Lege mortis, in qua detinebamur; quia dixi, Serviamus in novitate spirit
Abbreviated transcription (Latin):
quantꝰ numerꝰ eẽ debeat. primitus omĩũ homi¬
num. deinde scõꝵ: sic̃ syderum : sic̃ angłorum:
atq ut de t̾renis loquam᷑ sic̃ peccorũ : piscium.
uolatiliũ : sic̃ arborũ & herbarũ : sic̃ denique
foliorũ capilloꝵq nr̃oꝵ. Sienim obunius¬
Edelictũ : mors regnauit ꝑuoiũ. A quo delicto
paruuli ꝑbaptismũ expiant᷑: multo magis¬
uI qui abundantiã gr̃ȩ & uistitiae accipiunt: in

Expanded text:
quantus numerus e?»e debeat primitus omnium homiquantus numerus e?»e debeat primitus omnium hominum deinde sanctorum sicut siderum. sicut angelorum atque. ut de terrenis loquamur, sicut pecorum. piscium. uolatilium. sicut arborum et herbarum, sicut denique foliorum capillorumque nosdelictum mors regnauit per unum, a quo delicto paruuli per baptismum expiantur, multo magis qui abundantiam gratiae et iustitiae accipiunt, in
Abbreviated transcription (Latin):
Ex uno gͦ qđ. nisi delicto: qr seqͥt᷑ gra aut̃ ex mul¬
delicto incondẽnatione : nisi qr sufficit ad condẽ¬
nationem etiã unũ originale peccatũ : qͦd in om̃s
hões ꝑtransut: grã uͦ. idõ ex multis delictis in iusti¬
ficationẽ ÷ q ñ solũ unũ illud soluit qd origina¬
lit̃ trahit᷑: sed etiam cęt̃a quȩ in uno qͦꝗ ho-¬
mine motu propͥȩ uoluntatisadduntur
Huic̃q enĩ ex illo uno mub¬
multi inse
ipsis futuri eraNTutat tunc in illo
unus erant. Proinde illuo peccatũ solus
eẽt: si ex illo nullꝰexisset. Porro
aut̃ inqͦ erat natura cõmunus
ab eiꝰ uitio.ẽ nullꝰ immunis.
Siãbo qui nondũ ꝓpͥa uel bona uł mala oꝑabant᷑.
rei tam̃ ex origine nascebant᷑. Laud et miscđiam
qͥliberat᷑: h̃ culpet iudiciũ qui punit᷑ Hic si dixe¬
rimꝰ qͣnto melius ambo libarentur: nichil nob
conuenientius dicetur : quãohomo tu qͥs es qui
respondeas dõ. Nouit quippe ille quid agat. &

Expanded text:
ex uno ergo quid nisi delicto? quia sequitur: gratia autem ex muldelicto in condemnationem, nisi quia sufficit ad condemnationem etiam unum originale peccatum, quod in omnes homines pertransiit. gratia uero ideo ex multis delictis in iustificationem, quia non solum illud unum soluit, quod originaliter trahitur, sed etiam cetera, quae in unoquoque homine motu propriae uoluntatis adduntur; uicumque enim ex illo uno multi in se ipsis futuri erant, tunc in illo unus erant. proinde illud peccatum solius esset, si ei illo nullus exisset; porro autem, in quo erat natura communis, ab eius uitio est nullus immunis. si ergo ambo, qui nondum propria uel bona uel mala operabantur, rei tamen ex origine nascebantur, laudet misericordiam, qui liberatur, non culpet iudicium, qui punitur. Hic si dixerimus: \'Quanto melius ambo liberarentur!\' nihil nobis conuenientius dicetur quam:s o homo, tu quis es, qui respondeas deo? nouit quippe ille, quid agat et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet ad primi hominis ꝓpaginem: sed ad
conũsationis humanȩ p̃uaricationiẽ : quae
illi uni delicto quo solo obstricti tenent᷑ ita¬
fantes: iã in maiorib aetatib ex abundantia
iniqͥtatis adiecta ẽ. Sed qm hoc totũ etiã qđ ñ
ꝑtinet ad illiꝰ uniꝰ delicti originẽ : tam̃ idonea
ẽ soluere grt̃i saluatoris: idõ cũ dixisset. sic &
grt regnet ꝑ⁊ustitiã inuitã &t̃nã: addidix¬
cont᷑ haec apłica uerba impediant paruulos :
se loqͥ non possurt Deqͥ ꝑunũ hominem
poena. & ꝑ unũ hominẽ gr̃a cũ locutꝰ fuissex.
de inde sacri baptis matis ineruce xẽi grande
mysteriũ cõm̃dauit: eo mͦ ut intelligamꝰ nichil
aliud ẽẽ xẽi baptismum. nisi mortis xei simili¬
tudinẽ. Nichil aut̃ aliud mortẽ xp̃i crucifixi¬
nisi pemissionis peccati similitudinẽ : ut quẽ¬
ad modũ in illo mors uera facta ẽ sic in nob̵ ue¬
ra remissio peccatoꝵ. Et quẽ ad modũ in illo

Expanded text:
cti non pertinet ad primi hominis propaginem sed ad conuersationis humanae praeuaricationem, quae illi uni delicto. quo solo obstricti tenentur infantes, iam in maioribus aetatibus ex abundantia iniquitatis adiecta est. sed quoniam hoc totum. etiam quod non pertinet ad illius unius delicti originem, tamen idonea est soluere gratia saluatoris, ideo, cum dixisset: Sic et gratia regnet per iustitiam in uitacontra haec apostolica verba impediant parvulos a se loqui non possunt. CAPUT poenae, et per unum hominem gratiae cum locutus fuisset, deinde sacri baptismatis in cruce Christi grande mysterium commendavit, eo modo, ut intelligamus nihil aliud esse Christi baptismum nisi mortis Christi similitudinem. Nihil autem aliud mortem Chrinisi remissionis peccati similitudinem, ut quemadmodum in illo mors vera facta est, sic in nobis vera remissio peccatorum; et quemadmodum in illo
Abbreviated transcription (Latin):
uentes aut̃ dõ in xp̃o iħu. Hoc ẽ sacram̃tũ :
in qͦ hi qͥbaptirantur. uitȩ uet̾is ex ꝑiuntur
occasũ : et noue exordiunt᷑ ingressum. Unde
tius : sic et nos in nouitate uitȩ ambulemꝰ.
ꝑhoc sacram̃tũ agnoscamꝰ nos. & peccato mor¬
tuos eẽ. cũ xp̃o: et iustitia uiuere in xp̃o. H
cruce dolor. ẽ confessorũ: in sepultura reqͥes

Expanded text:
ventes autem Deo in Christo Jesu. Hoc est sacramentum, in quo hi qui baptizantur, vitae veteris experiuntur occasum, et novae exordiuntur ingressum. Unde tus a mortuis, sic et nos in novitate vitae ambulemus . Per hoc sacramentum agnoscamus nos et peccato mortuos esse cum Christo, et justitiae vivere in Christo. In cruce dolor est confessorum: in sepultura requies
Abbreviated transcription (Latin):
plures abundabit: uolens intelligi idõ plures
dictos. qr ꝑuenit gr̃a eiꝰ ad paruulos. ad qͦs imi¬
tatio pͥmi hõis ñ ꝑtinet: aut m̃dosus codex ⁊ͥ
m̃titꝰ.ẽ. aut ipse m̃tiris. aut ab aliqͦ falso. siue
fallente. aut obliuione deceptꝰ es. Non enĩ ait
apłs plures: sed multos: Trecũ attende codicẽ:
gis abundasse grãm in multos: ñ magis multos:
hoc. ẽ ñ in plures. sic̃ iam ostendimꝰ : qm̃ si plu¬
res dixisset ꝓpt̃ paruulos qͦs tenet gr̃a. cũ pͥmi
hoĩs ñteneat imitatio. falsũ dixisset : & cȩt̃a si¬
milis uob. Sienĩ om̃s imitatores xẽi post̃ eiꝰ in¬
carnationem regeneratis paruũlis additis con

Expanded text:
plures abundavit » ; volens intelligi, ideo plures plures abundavit » ; volens intelligi, ideo plures dictos, quia pervenit gratia ejus ad parvulos, ad quos imitatio primi hominis non pertinet: aut mendosus codex tibi mentitus est, aut ipse mentiris, aut ab aliquo falso, sive fallente, aut oblivione deceptus es. Non enim ait Apostolus plures, sed multos. Graecum attende codicem, gis abundasse gratiam in multos, non in magis multos, hoc est, non in plures, sicut jam ostendimus: quoniam si plures dixisset, propter parvulos quos tenet gratia, cum primi hominis non teneat imitatio; falsum dixisset, et esset similis vobis. Si enim omnes imitatores Christi post ejus incarnationem, regenerat
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ Qđ uͦ. ait paulo superius usq ad logem
peccatd̾m in mundo fuit: ñ originale tantũ÷¬
sed om̃e peccatũ iNtelligi uoluit Et idõ usq ad
legem fuit: qr neclex potuit auferre pec¬
catũr Usq ad legem quippe dic tũ. ẽ ut etiam
ipsam legem sententia ista concluderet:
ad đd generaetiones qͣttuordecĩ. N enĩ excepto
đđ sed ipso etiam cõputato. numerꝰ iste cõplet᷑
Siclex ñ. ẽ extͣ ꝑmansionem peccati: Qd fuisse¬
ẽ dictũ usq ad ipsam Acꝑ hoc nemo tollit
peccatũ: qđ nec lex quã uis scã et iusta. et bona
potuit auferre: nisi ille de quo dictũ ẽ ecce
agnꝰ dĩ. ecce qͥtollit peccatũ mundi. Tollit aut̃
& dimittendo quȩ facta st̃. ubi et originale cõpͣ̃¬
henditur: et adiuuando nefiant: & ꝑducendo
aduitam ubi fieri omnino ñ possint. Uerũ est¬
aut̃ qđ ait apłs: falsũ gͦ qͦd tudicis. Et qͦd supe¬
rius dixisti uigilant̃ inculcasse apłm. multo
magis gr̃ã dĩ et donũ uniꝰ hõinis itiu xp̃i in

Expanded text:
sunt. Quod vero ait paulo superius. Usque ad legem peccatum in mundo fuit, sed omne peccatum intelligi voluit: et ideo usque ad legem fuit, quia nec lex potuit auferre peccatum. Usque ad legem quippe dictum est, ut etiam ipsam legem sententia ista concluderet:ad David, generationes quatuordecim . Non enim excepto David, sed ipso etiam computato numerus iste completur. Sic lex non est extra permansionem peccati, quod dicte dictum est usque ad ipsam. Ac per hoc, nemo tollit peccatum, quod nec lex, quamvis sancta et justa et bona, potuit auferre, nisi ille de quo dictum est, Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Tollit autem et dimittendo quae facta sunt, ubi et originale comprehenditur; et adjuvando ne fiant, et perducendo ad vitam ubi fieri omnino non possint. us dicit: falsum ergo quod tu dicis. Et quod superius dixisti, « vigilanter inculcasse Apostolum, Multo magis gratia Dei et donum unius hominis Jesu Christi in
Abbreviated transcription (Latin):
cium. Quid aut̃ aliud indicant etiã sequen¬
tia uerba apłica: Cũ enim hoc dixisset:
adiunx̃. Usq ad legem enĩ peccatũ in
enim alibi dicit: ꝑlegẽ cognitio peccati
sed regnauit inquit mors ab adã usq
admorsen. Hoc ÷ qđ supͣ dixerat usq
ad legem : ñ usq ad moysen: ut de inceps¬
ñ e& peccatũ : Sed qr nec lex ꝑmorseri
data regnũ potuit mortis auferre quȩ
ñ regnat utiq nisi ꝑpeccatũ: regnum
porro eiꝰ ẽ ut hominem mortalem in
scđam etiã quȩ sẽpit̾na ẽ p̃cipitet mortem
Regnauit aut̃. In quibus : etiam in his in¬
quit qͥ ñ peccauer̃ insimilitudinem p̃ua¬
ricationis ade. qui ÷ forma futuri cuiꝰ
futuri : nisi xp̃i : ex quał forma nisi a con¬
trario : qͦ alibi etiam dicit. sic̃ in adam om̃s
Sic̃ in illo illud: ita in isto istud. Ipsa ẽ forma:
sed hac forma ñ omi ex parte conformis. ẽ
Unde hic apłs secutꝰ adiunx̃. Sed ñ sic̃ delict̃
ita & donatio. Si enim ob uniꝰ deluctũ multi mo

Expanded text:
atum. Quid autem aliud indicant etiam sequentia uerba apostolica? cum enim hoc dixisset, adiunxit: usque enim ad legem peccatum in enim alibi dicit: per legem cognitio peccati, sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen — hoc est, quod supra dixerat: usque ad legem — non ut a Moyse non esset peccatum; sed quia nec lex per Moysen data regnum potuit mortis auferre, quae non regnat utique nisi per peccatum. Regnum porro ejus est, ut hominem mortalem in secundam etiam, quae sempiterna est, praecipitet mortem. Regnavit autem. In quibus? Etiam in his, inquit, qui non peccaverunt, in similitudinem praevaricationis Adae, qui est forma futuri » . « Cujus futuri, nisi Christi? et qualis forma, nisi a contrario? Quod alibi etiam dicit: Sicut in Adam omnes Sicut in illo illud, ita in isto istud: ipsa est forma. Sed haec forma non omni ex parte conformis est: unde hic Apostolus secutus adjunxit, Sed non sicut delictum, ita et don
Abbreviated transcription (Latin):
intrauit ut abundaret delictũ: iã ñ ꝑtinet ad
illud delictũ qđ trahit᷑ ex adam. de qͦ suꝑius
dicebat. mors regnauit ꝑunũ. Legẽ qͥppe siue
naturalem intelligam quae in eorũ apparet
xtatib: qͥ iã ratione uti posst̃. siue conseriptã
quȩ data ẽ ꝑ moysen. qr nec potuit ipsa uiui
ficare & tiberare alege peccati et mortis quȩ
datae ab adam. sed magis addidit p̃uaricati¬
onis augm̃tũ. Ubi enĩ ñ ẽ lex : nec p̃uaricatio.
Preuaricata gͦ lege quȩ in paradso data est
nascitur homo ex adam cũ lege peccati et mortis :
nisi mala postea consuetudine idboretur:
facilius uincit᷑: ñ tam̃ sine grã dĩ. Lege aut̃ alia
p̃uaricta quȩ ẽ. inusu rationis animae ratio¬
nalis. mȩtate hominis iam ratione utentis:
pͣuaricatores fiunt om̃s peccatores t̾rȩ Preua¬
ricata gͦ lege etiã illa quaedata ẽ ꝑ moysen: multo
abundaret delictũ : siue cũ hões negligunt qđ
ds̃ iubet: fiue cũde uirib suis p̃sum̃tes ad uito¬

Expanded text:
intrauit, ut abundaret delictum, iam non pertinet ad illud delictum, quod trahitur ex Adam, de quo superius dicebat: Mors regnauit per unum; legem quippe siue naturalem intellegamus, quae in eorum apparet aetatibus, qui iam ratione uti possunt, siue conscriptam, quae daficare aut liberare a lege peccati et mortis, quae tracta est ab Adam, sed magis addidit praevaricationis augmentum. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Praevaricata ergo lege, quae in paradiso data fuerat, nascitur homo ex Adam cum lege peccati et mortis, nisi mala postea consuetudine roboretur, facilius uincitur, non tamen nisi gratia dei. lege autem alia praeuaricata, quae est in usu rationis animae rationalis in aetate hominis iam ratione utentis, praeuaricatores fiunt omnes peccatores terrae. praeuaricata uero lege etiam illa, quae data est per Moysen, multo delictum, » sive cum homines negligunt quod Deus jubet, sive cum de viribus suis praesumentes adjuto
Abbreviated transcription (Latin):
tera dei sedens : quȩ sursũ st̃ sapite non
quȩ suꝑ tram. Mortui enĩ estis & uita
ur̃a abscondita ẽ cũ xp̃o indõ Interioris
enĩ hoĩs nr̃i sacram̃to data ẽ uox illa ꝑtic¬
nens ad mortẽ animȩ nr̃ȩ significandam :
ñ solũ in psalmo uerũ etiam incruce: dĩ
N uoci congruit apts dicens. Pcientes quia¬
Nuetus homo nr̃ simul crucifixus ẽ ut
Neuacuetur corpꝰ peccati᷑ ut ultra ñ serui¬
amꝰ peccato. Crucifixio quippe interi¬
oris hominis poenitentiȩ dolores intel¬
ligunt᷑: & continentiȩ quidam salubris cri¬
ciatus. Per quam mortem mors impietatis
perimitur : in qua nos non reliquit ds̃:
Et idõ ꝑtalẽ crucem euacuat᷑ corpꝰ peccati:
ut iã ñ exhibeamꝰ m̃bra nr̃a arma iniqͥta¬
tis peccato : qr & interior homo siutiq re¬
nouat᷑ dedie in diem ꝓfecto uecꝰ ẽ anteqͣm
renouetur. Intꝰ nãq agit᷑: qđ idem apłs dicit
Exuite uos ueterem hominem. Iđ ita conse

Expanded text:
sursum sunt sapite, non quae super terram. Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. » Interioris enim hominis nostri sacramento data est vox illa, pertinens ad mortem animae nostrae significandam; non solum in psalmo, verum etiam in cruce. « D voci congruit Apostolus dicens: VERS. uetus homo noster simul crucifixus est, ut euacuetur corpus peccati, ut ultra non seruiamus peccato. crucifixio quippe interioris hominis paenitentiae dolores intelleguntur et continentiae quidam salubris cruciatus, per quam mortem mors impietatis perimitur, in qua nos non relinquit deus. et ideo per talem crucem euacuatur corpus peccati, ut iam non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato, quia et interior homo si utique renouatur de die in diem, profecto uetus est antequam renouetur. intus namque agitur quod idem apostolus dicit: exuite uos ueterem hominem et induite
Abbreviated transcription (Latin):
et idõ quȩstionẽ sibi ipsȩ ꝓposuit ut ̃ propt̃
abundantiam gr̃ae consequendam it pecccto
sit ꝑ manendum. Sed Resporidit: absit: atque
subieciq Si enim mortui sumꝰ peccato: qͦmꝰ uuemꝰ¬
Y in eo: ichil dicipotuit breuiꝰ & melius. Quid
enim nobis gr̃a dei utilius conferretin hoc p̃sedli
scło maligno: nisi ut moriam᷑ peccato: e ꝑ hoc
ipsi gr̃ae inuenietur ingratus : qui ꝓpt̃ illam
uult uiuere in peccato: ꝑ quã morim᷑ peccato.

Expanded text:
et ideo quaestionem sibi ipse proposuit, utrum propter abundantiam gratiae consequendam, in peccato sit permanendum. Sed respondit, absit, atque subjecit: Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? nihil dici potuit brevius et melius; quid enim nobis gratia Dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno nisi ut moriamur peccato, ac ipsi gratiae inuenietur ingratus qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur peccato.
Abbreviated transcription (Latin):
tipendiũ poꝑe militiae debitũ red¬
ditur : ñ donatur. Idõ dix̃ stipendiũ
peccati mors: ut mortem peccato ñ im¬
merito illatam. sed debitam demons¬
traret Gr̃a uͦ nisi gratis ẽ gr̃a ñ est. In¬
telligendũ. ẽ igitur etiã ipsa hõinis
bona merita eẽ dei munera. Iuib
cũ uita xt̾na reddit᷑ : quid nisi gr̃a¬

Expanded text:
tipendium operae militiae debitum redditur, non donatur; ideo dixit: Stipendium peccati mors, ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam, demonstraret. Gratia vero, nisi gratis est, gratia non est. Intelligendum est igitur etiam ipsius hominis bona merita esse Dei munera; quibus cum vita aeterna redditur, quid nisi gra
Abbreviated transcription (Latin):
luntas quȩ lib̵a. ẽ in malis qr delectatur mał.
idõ libera in bonis ñ. ẽ. qr lib̾ata ñ. ẽ Nec
potest homo bom aliquid uelle: nisi adu¬
uetur ab eo qui malum ñ potest uelle li¬
beros dicimꝰ ad facienda oꝑa pietatis eos qͥb

Expanded text:
luntas quae libera est in malis, quia delectatur malis, luntas quae libera est in malis, quia delectatur malis, ideo libera in bonis non est, quia liberata non est. Nec potest homo boni aliquid velle, nisi adjuvetur ab eo qui malum non potest velle. Liberos autem dicimus ad facienda opera pietatis, eos quibus
Abbreviated transcription (Latin):
Liberũ arbitriũ usq adeo in peccatore.
D ñ periit: ut ꝑ ipsũ peccent maxime om̃s qͥ
cũ delectatione peccant. & amore peccati
& eis placet. qđ eis libet Vnde & apłs
Cũ essetis in quit serui peccati: libi fuistis
iustitiae. Ecce ostenduntur etiã peccato mi¬
nime potuisse: nisi alia lib̃tate seruire.
Libi gͦ auistitia ñ st̃ nisi arbitrio libtatis.
lib̾i aut̃ apeccato ñ fiunt: nisi grã saluatoris
ꝓpt̃ qđ ãdmirabilis doctor etiam uerba
ipsa discreuit. Cũ enim serui essetis peccati:
habuistis in his. in quib nc̃ erubescitis :
Nã finis illoꝵ morsẽ ¶Nc̃ aut̃ lib̵ati apec¬
cato. serui aut̃ facti dõ. habetis fructũ ur̃m
in scĩficationem : finem uͦ uitam det̾nam
Liberos dix̃ iustitiȩ ñ liberatos: apeccato aut̃
ñ liberos. ne sibi hoc tribuerent: sed uigi¬
lantissime maluit dicere libatos: refe
rens hoc ad illã dñi sententiam. si uos filiꝰ
libauerit. tñc uere liberi eritis. Sed hac uo¬

Expanded text:
liberum arbitrium usque adeo in peccatore non periit, ut per ipsum peccent, maxime omnes qui cum delectatione peccant et amore peccati, et eis placet quod eos libet. Unde Apostolus, Cum essetis, inquit, servi peccati, liberi fuistis justitiae. Ecce ostenduntur etiam peccato minime potuisse, nisi alia libertate, servire. Liberi ergo a justitia non sunt, nisi arbitrio libertatis: liberi autem a peccato non fiunt, nisi gratia Salvatoris. Propter quod admirabilis Doctor etiam verba ipsa discrevit: Cum enim servi essetis, inquit, tunc fructum habuistis in his, in quibus nunc erubescitis? Nam finis illorum mors est: nunc autem liberati a peccato, serui autem facti deo habetis fructum uestrum in sanctificationem, finem uero uitam aeternam. liberos dixit iustitiae, non \'liberatos\', a peccato autem non liberos, ne sibi hoc tribuerent, sed uigilantrens hoc ad illam Domini sententiam. « Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. » Sed haec vo
Abbreviated transcription (Latin):
poenitus ab sorbebit᷑ mors iniuctoriã: eui
mͦ grã xẽi adimit regnã: ne suoꝵ ani¬
mas ad poenas tartari ꝑtrahat. Qđ uerd
adiunxit de adam qͥ ẽ forma futuri: Neq
hac urio mͦ intelligitur aut enĩ formaxẽi
ccontrario. ẽ ut quẽ ad modũ inuillo om̃s
moriunt᷑ sic & in xp̃ om̃s uiuificentur

Expanded text:
penitus absorbebitur mors in victoriam, cui penitus absorbebitur mors in victoriam, cui modo gratia Christi adimit regnum, ne suorum animas ad poenas tartari pertrahat. Quod vero adjunxit de Adam, qui est forma futuri. Neque hoc uno modo intelligitur. Aut enim forma Christi e contrario est, ut quemadmodum in illo omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificentur
Abbreviated transcription (Latin):
qr in erat in horũ m̃bris similitudo p̃ua¬
ricationis ade Potest & sic intelligi⁊
Regnauit mors ab adam usq ad morsex.
et in eos qui ñ in similitudinem p̃uari¬
cationis ade peccauer̃ : quia in se ipsis
cũ iam nati eẽnt. nec ratione ad huc ute¬
rentur qua ille utebat᷑ quando pecouue :
nec p̃ceptũ accepissent qđ ille transgres¬
sus. ẽ sed solo originali uitio tenerentur
obstricti: ꝑ quod eos regnũ mortis trabe¬
ret ad condemnationẽ. Qđ regnum
Dmortis in eis tantũ non. ẽ qui xẽi gr̃ã
renati ad eius ꝑtinent regnũ : qm̃ mors
temporalis qͣm uis et ipsa de originali de¬
auita dei ñ alienetur: ñ sepãretur Tem¬
poralis aut̃ mors etiam in his qͥ xp̃i morte
redimunt᷑. relinqͣtur interim ad exercita¬
tionem fidei et agonem p̃sentis luctami¬
nis. in quo et mardꝰres certauer̃ : Absu-¬
matur uerd et ipsa in renouatione cor¬
poris quã resurrectio pollicetur. Ibi enĩ

Expanded text:
quia inerat in eorum membris similitudo praeuaquia inerat in eorum membris similitudo praeuaricationis Adae. potest et sic intellegi: Regnauit mors ab Adam usque ad Moysen et in eos, qui non in similitudinem praeuaricationis Adae peccauerunt, qucum jam nati essent, nec ratione adhuc uterentur, qua ille utebatur quando peccavit, nec praeceptum accepissent quod ille transgressus est, sed solo originali vitio tenerentur obstricti, per quod eos regnum mortis traheret ad condemnationem. Quod regnum mortis in eis tantum non est qui Christi gratia renati ad ejus pertinent regnum, quoniam mors temporalis, quamvis et ipsa de originali dea vita Dei non alienetur, non separetur; temporalis autem mors etiam in his qui Christi morte redimuntur, relinquatur interim ad exercitationem fidei, et agonem praesentis luctaminis, in quo et martyres certaverunt. Assumatur vero et ipsa in renovatione corporis, quam resurrectio pollicetur. Ibi enim
Abbreviated transcription (Latin):
Nsq enim ad legẽ peccatũ in mundo fuit
Non qr deinceps ñ fuit hoc dictũ. ẽ: sed qr
ñ poterat ꝑ legẽs litterã auferri: qđ solo
tatis suȩ putar et libero arbitrio legem potu¬
isse sufficere. & xp̃i gr̃am deriđet: idõ ait
apłs. Usq enĩ ad legem peccatũ in mundo fuix.
Pecccitũ aut̃ ñ deputabat᷑: cũ lex ñ erat Non
dix̃ ñ erat: sed ñ deputabatur : quia lex nori
erat qua arguente demonstraretur siue
lex rationis it paruulis : siue lex litterȩ in
popło. Sed regnauit inquit mors ab adam
usq ad morsen: Quia nec lex ꝑ moyseri
data potuit regnũ mortis auferre: sed sola
xẽi gr̃ã abstulit. In quos aut̃ regnauerit :
uidẽ Et in eos inquit qui ñ peccauer᷑.
insimilitudinem p̃uaricationis ad &e.
Iste enim melior intellectus horũ uerboꝵ
ut cũ dixisset regnauit mors et in eos qi
ñ peccauer̃ : quasi nos mouerȩt qͣre in eos
regnauerit qui ñ peccauer̃. adderet in
similitudinem p̃uaricationis adȩ̃. id.ẽ.

Expanded text:
sque enim ad legem peccatum in mundo fuit: non quia deinceps in nemine fuit hoc dictum est, sed quia non poterat per litteram legis auferri, quod solo tatis suae, putaret libero arbitrio legem potuisse sufficere, et Christi gratiam derideret, ideo ait Apostolus, usque enim ad legem peccatum in mundo fuit: peccatum autem non deputabatur, cum lex non esset. non dixit \'non erat\', sed non deputabatur\', quia lex non erat, qua arguente demonstraretur, siue lex rationis in paruulo siue lex litterae in populo. Sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen, quia nec lex per Moysen data potuit regnum mortis auferre, quod sola Christi abstulit gratia. in quos autem regnauerit, uin similitudinem praevaricationis Adae. » Iste enim melior inteut. cum dixisset: Regnauit mors in eos, qui non peccauerunt, quasi nos moueret, quare in eos regnauerit, qui non peccauerunt, adderet: In similitudinem praeuaricationis Adae, id est
Abbreviated transcription (Latin):
& quomꝰ ꝑ ipsius in oboelientiã peccatores
confatuti st̃ multi: sic ꝑxẽi oboedientiam
iusti constituantur multi: aut formã futu¬
ri eũ dix̃. qͦd ipse inflixerit formã mortis po¬
steris suis. Ille tam̃ ẽ melior intellectus:
ut econtrario forma. eẽ. credat᷑: quã multũ
cõm̃dat apłs. Deniq ne omĩno ex ȩquo in
hac forma eadem contraria pensarent᷑.
Adiungit & dicit. Sed non sic̃ delictũ:
ita et donatio. Si enim obuniꝰ delictũ mu¬
lti mortui st̃. multo magis et gr̃a dĩ et
donũ in gr̃a unius hõĩnis itĩu xẽi in mu¬
ltos abundabit: Ut intelligat᷑ ñ in magis
multos cũ iniqui magis multi sint qͥdam¬
ma sic econtrario: plus tam̃ p̃stat xẽc re
generatis : quã eis nocuerat ille generatis.
exẽplũ imitationis : diabolus inuenitur.
Si contagiũ genenationis : adam. Prd inde

Expanded text:
 quomodo per ipsius inobedientiam peccatores constituti sunt multi, sic per Christi obedientiam justi constituantur multi. Aut formam futuri eum dixit, quod ipse inflixerit formam mortis posteris suis. Ille tamen est melior intellectus, ut e contrario forma esse credatur, quam multum commendat Apostolus. Denique ne omnino ex aequo in hac forma eadem contraria pensarentur, adjungit, et dicit: Sed non sicut delictum ita et donatio. Si enim ob unius delictum multi mortui sunt, multo magis gratia Dei, et donum, in gratia unius hominis Jesu Christi in multos abundabit, ut intelligatur non hos magis multos, cum iniqui magis multi sint, qui damma sit, e contrario plus tamen praestat Christus regeneratis, quam in eis nocuerat ille generatis. exemplum imitationis, diabolus invenitur: si contagium generationis, Adam. Proinde
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ intrauit in mundũ : qr ñ imitati¬
onem sed generationẽ uolebat intelligi᷑
Sic̃ enim amuliere initium peccati fuit: Sic
initiũ generationis auiro. ẽ Prior enim uir
seminat: ut femina pariat. Idõ ꝑ unũ ho¬
minem peccatũ intrauit in mundũ: qr ꝑ
sem̃ egenerationis intrauit: qđ auiro
excipiens concipitfemina: Quo more nasci
uoluit: qͥ solus sine peccato ẽ. natꝰ exfemina

Expanded text:
peccatum intravit in mundum, non imitationem, sed generationem volebat intelligi: sicut enim a mulieinitium generationis a viro est: prior enim vir seminat, ut femina pariat: ideo per unum hominem peccatum intravit in mundum, quia per semen generationis intravit, quod a viro excipiens concepit femina: quo more nasci noluit, qui solus sine peccato est natus ex femina
Abbreviated transcription (Latin):
Augetur enim concupiscetitia: et
Iaiores uises accipit legȩ ꝓhibente:
nisi adiuuet sp̃s gr̃ẽ. Hoc ÷ qđ dicit ille
ipse doctor gentĩum. Aculeus aut̃ mortis
est pecccitm: uirtus uͦ peccati lex. Ece
uxde dicit homo. Uolo legis seruare mani¬
datum: sed uirtute concũ piscentiȩ meae
uincor Et cum uoluntas eius conuenitur
et dr̃ noli iunci amalo: quid ei ꝓclest nisi
er̃a succurrente fiat qđ ipse apłs secutus ad¬
uinxit.: Nam et cũ dixisset uirtus pecccti
lex continuo subiecit Grcĩs autem dõ qͣi
Ergo et uictoria qua peccatũ uincitur.
nichil. ẽ aluid quã dĩ donum in isto certa¬
mine adiuuantis.¬

Expanded text:
Augetur enim concupiscentia, et Augetur enim concupiscentia, et majores vires accipit lege prohibente, nisi adjuvet spiritus gratiae. Hoc est quod dicit ille ipse Doctor Gentium: Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex. Ecce unde dicit homo, Volo legis servare mandatum, sed virtute concupiscentiae meae vincor. Et cum voluntas ejus convenitur, et dicitur, Noli vinci a malo; quid ei prodest, nisi gratia succurrente fiat? Quod ipse Apostolus secutus adjunxit: nam cum dixisset, virtus peccati lex, continuo subjecit, Gratias autem Deo, qui Ergo et victoria, qua peccatum vincitur, nihil est aliud quam Dei donum, in isto certamine adjuvantis
Abbreviated transcription (Latin):
płs cũ uellet ostende qͣntũ peccatum
gr̃ti non subueniente ad nocendum
ualeret: etiam ipsam legem ꝗͣ ꝓhibetur
peccctũ ñ dubitauit dicere uirtutem eẽ
peccati. Aculeus in qͥt mortis ẽ. pecccitũ :
uirtꝰ autem peccati lex. Uerissime omnino.
Auget enim ꝓhibitio desiđium oꝑis illicit:
qͣndo iustitia ñ sic diligit᷑: ut peccandi cupi¬
ditas eiꝰ delectatione uincat᷑. Vt aut̃ dili¬
gat᷑ & delectet uera iustitia : ñ nisi diuma
subuenit gr̃t. Sed nȩppt̃ ea lex putant᷑
malum qñ uirtꝰ ẽ dicti peccati : i oõ ipse
alio loco uersans huius modi questionem.
ita inquit lex quidem scã ÷ et mandatum
scm̃. et iustum. & bonum. Qđ ergo bonã est
inquit: michi factũ. ẽ. mors: Absit. Sed pec
catum ut appareat pecccitũ. ꝑborum mͥ ope¬
ratũ. ẽ mortem: ut fiat suꝑmodũ peccctor
aut peccatũ ꝑmandatũ. Suꝑ modum dixit:
qr etiam p̃uaricatio additur: cũ peccandi
aucta libidine etiam lex ipsa contemnitur.

Expanded text:
s cum uellet ostendere, quantum peccatum gratia non subueniente ad nocendum ualeret, etiam ipsam legem, qua prohibetur peccatum, non dubitauit dicere uirtutem esse peccati. Aculeus, inquit, mortis est peccatum, uirtus autem peccati lex. Verissime omnino. Auget enim prohibitio desiderium operis inliciti, quando iustitia non sic diligitur, ut peccandi cupiditas eius delectatione uincatur. Ut autem diligatur et delectet uera iustitia, non nisi diuina subuenit gratia. Sed ne propterea lex putaretur malum, quoniam uirtus est dicta peccati: ideo ipse alio loco uersans huius modi quaestionem: Itaque, inquit, lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. Quod ergo bonum est, inquit, mihi factum est mors? Abt peccatum, per bonum mihi operatum est mortem, ut fiat super modum peccator aut peccatum per mandatum. Super modum dixit, quia etiam praeuaricatio additur, cum peccandi aucta libidine etiam lex ipsa contemnitur.
Abbreviated transcription (Latin):
iim xp̃m: Sit anatema marcinathcr
imul Gyeco et sỹro utitur ũbo.
Si quis in qͥr ñ amat dñm : sit
anathema maranathã Anathemo
gieco sermone dixit condemnatus.
MAcranatha definiuit: donec dñs re

Expanded text:
II. Sit anathema, maranatha. Simul Graeco et Syro utitur verbo. Si quis, inquit, non amat Dominum, sit anathema, maranatha. Anathema Graeco sermone dixit, condemnatus. Maranatha definivit, donec ve
Abbreviated transcription (Latin):
uium̃ comparari xt̃nis ignib potest : Quaȩ
cedes quaȩ uulnera quae corporum mortes
cruciatib sẽpit̃nis : Uiginti .iiiͦiͬ. milia cã¬
dentium. tanto buccarum faepitu inflat
insanus: quasi non innumerabilia milia
cotidie moriantur toto orbe t̃crum. Sed
ex omnib gentib quae sempit̾nis damnanda
st̃ ignibus : Quis autem utriuslibet secus
hom̃o non mallet gladio trucidari etiã
illo mͦ qͦo trucidauit sacerdos finees for¬
nicarios iN ido cõplexu nefariae uolup¬
tatis terribile consatuens aduersus exe¬
crendas libidines ultionis exemplum
P ydpt̃ qđ maxime dõ placuit. Quis in quam
non mallet tali genere mortis int̃fici:
Quis non postremo igne consumi: uł ferinis
morsibus ꝑ ipsa pudenda laniari : q̃m
mitti ingeb ennam ignis et̃ni Neq¬

Expanded text:
vium comparari aeternis ignibus potest? quae vium comparari aeternis ignibus potest? quae caedes? quae vulnera? quae corporum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium , tanto buccarum strepitu inflat insanus, quasi non innumerabilia millia quotidie moriantur toto orbe terrarum, sed ex omnibus gentibus, quae sempiternis damnanda gehennam. Quis autem utriuslibet sexus homo non mallet gladio trucidari, etiam illo modo quo trucidavit Sacerdos Phinees fornicarios in ipso complexu nefariae voluptatis, terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exemplum, propter quod maxime Deo placuit, quis, inquam, non mallet tali genere mortis interfici? Quis non postremo igne consumi, vel ferinis morsibus per ipsa pudenda laniari, quam mitti in gehennam ignis aete
Abbreviated transcription (Latin):
Fuaargłm legi ueteri comparans dñs. et non¬
nͥ illud malum qđ homines ante didicerant. sed
quod ipse docebat ꝑfectius eẽ contestans: audi
rit racha: reus erit concilio. Qui autem dixe¬
rit fatuae: reus erit gehennae ignis. Quid tam
paruum in peccatis : quam frĩ dicere fatuȩ :¬
Quidtam magnum in suppliciis: quam gehenna
fuisse diuinitus. quante dm̃ crudelitatis ar¬
guer& : Quis aut̃ non dico lapidari sed ꝑsin¬
gulos artus. immo ꝑsingula corporis fru¬
sta paulatim atq minutatim uiuens et senti¬
ens dilaniari consumiq maluis set. quam ge¬
henne ignib: mancipari: Absit tam̃ : ut cru¬
deliorem quisq dicat euangłui dm̃ quam le¬
gis : dm̃ intelligess utriusq eẽ unum : & eun¬
dem dm̃ in legẽ terrentem carnalib in eugłio
sp̃itualib poenis: & ibi & hic fidelem: nus¬
quam cyydelem ba ÷ in omnium homi¬
num qui puniunt᷑ uł corripiuntur iN
uetere testam̃to: longe mitiorib: quã lguNT᷑
in eugłio corportelibus poems. Qđ enm dil u¬

Expanded text:
um Legi veteri comparans Dominus, et non illud malum quod homines ante didicerant, sed quod ipse docebat, perfectius esse contestans: Audisrit, Racha, reus erit concilio; qui autem dixerit, Fatue, reus erit gehennae ignis . Quid tam parvum in peccatis, quam fratri dicere, Fatue? Quid tam magnum in suppliciis, quam gehenna fuisse divinitus, quantae Deum crudelitatis argueret? Quis non autem, non dico lapidari, sed per singulos artus, imo per singula corporis frusta, paulatim atque minutatim, vivens et sentiens dilaniari consumique maluisset, quam gehennae ignibus mancipari? Absit tamen ut crudeliorem quisquam dicat Evangelii Deum quam Legis Deum, intelligens utriusque esse unum et eumdem Deum, in Lege terrentem carnalibus, in Evangelio spiritualibus poenis; et ibi et hic fidelem, nusquam crudelem. num qui puniuntur vel corripiuntur in Veteri Testamento, longe mitioribus quam leguntur in Evangelio, corporalibus poenis. Quod enim dilu
Abbreviated transcription (Latin):
itaq illa testam̃tiueteris sacnrm̃ta etiam
sibi agenda minime recusabat: non mise¬
ricordit̃ fallebat: sed omnino nonfallens.
atq hoc mͦ adnõ dõ illa usq ad certi tem¬
poris dispensationem iussa eẽ cõm̃dans.
a sacrilegis sacris gentiũ distinguebat

Expanded text:
itaque illa testamenti ueteris sacramenta etiam itaque illa testamenti ueteris sacramenta etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat, sed omnino non fallens atque hoc modo a domino deo illa usque ad certi temporis dispensationem iussa esse commendans a sacrilegis sacris gentium distinguebat
Abbreviated transcription (Latin):
do sacrorum cȩrimonia sumq gentilium.
sed decibis et p̃putio. uerum sentiendo ac
docendo. tam̃ tanqͣm gentilis factꝰ ÷ gen¬
tib et non potuit fieri tanqͣm iudaeus ui¬
daeis. insi fallacit̃ suscipiendo sacyem̃ta
iudxoꝵ: Cur oleastro inserto seruauit
dispensationis ueracem fidem. et naturalib
ramis non extra sed in arbore constitutis.
nescio qd dispensatorium simulationis ue¬
lamen obtendit : Curfactus tanquam gex¬
tilis gentib qđ sentit docet: qͦd agit
clcudit inpectore : aliud ꝓmit in uerb. in
factis inscriptis: Sed absit hoc sapere
Utrisq enim debebat caritatem de corde
puro & conscientia bona & fide non ficta:
Ac ꝑ hoc omnib omnia factus ẽ ut om̃s lu¬
crifacer&: non m̃tientis astu sed compa¬
tientis affectu : id ÷ non omnia mala ho¬
minum fallaciter agendo sed alioꝵ omĩũ
malis omnibus tanꝗ̃ si sua eẽnt misericor¬
diͥs medicinam diligentiȩ ꝓcurendo. Cum

Expanded text:
do sacrorum caeremoniarumque gentilium do sacrorum caeremoniarumque gentilium sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod agit, is aliud claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret non mentientis astu sed compatientis affectuminum fallaciter agendo, sed aliorum omnium malis omnibus, tamquam si sua essent, misericordis medicinae diligentiam procurando.I Cum
Abbreviated transcription (Latin):
qr fallaeiter suscepit sacnrm̃ta iudȩoꝵ : cum
et gentib tanqͣm gentilis factꝰ sit nec tam̃
susceꝑit fallacit̃ sacrificia geritiũ : tures¬
pondistuin eo factum gentib tanquam
gentilem qđ pͥputium iecepit. qđ in dif¬
ferenter ꝑmiserit uesci cibis qs damna sT iudȩi
Ubi ego querd utrum & hoc simulate fecerit.
Qđsi absurdissimum atq falsissimum. ẽ sic
g illa in quib iudaeoꝵ consuetuditu congru¬
ebat. lib̃tate prudenti. non necessitate ser¬
uili : aut qđ ẽ in dignius dispensatione
fallaci potius quam fideli. Fndelib enim qͦi
et hic fallit: omnis ꝯeatura dĩ bona est : &
nichilẽ abiciendum. qđ cum grberum ac¬
tione ꝑcipit᷑. Ergo & ipsi paulo non solum
uerd uerym etiãm dispensatori maxime
fideli. nec solum cognitori uerum etiam
doctori ueritatis : omnis utiq incibis
creatura dĩ non simulate sed uere bona
erat. Cur igitur nichil simulate suscipien¬

Expanded text:
quia fallaciter suscepit sacramenta Iudaeorum, cum quia fallaciter suscepit sacramenta Iudaeorum, cum et gentibus tamquam gentilis factus sit nec tamen susceperit fallaciter sacrificia gentium, tu respondisti in eo factum gentibus tamquam gentilem, quod praeputium receperit, quod indifferenter permiserit uesci cibis, quos damnant Iudaei. ubi ego quaero, utrum et hoc simulate fecerit, quod si absurdissimum atque falsissimum est, sic ergo et illa, in quibus Iudaeorum consuetudini congruebat, libertate prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et et hic fallit, omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro uenim etiam dispensatori maxime fideli, non solum cognitori uerum etiam doctori ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate sed uere bona erat. cur igitur nihil simulate suscipien