comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bella gesseaiit. Qd̾ si ca que in longniquis nationibus
geruncur ignoratis respicte funtinam galliam que in
prouinciam redacta. iuire et legibus cõmutatis searib
subiecta perpetua premitur seruitute. Dentenciis dictis
constitiunt. ut hn qui ualitudine aut etate in utiles
sunt bello oppido excedant. atq ommia prius experian¬
tur quam ab critognati sentencia discedant. Illo tamẽ¬
tempore potius utendum confilio. si res cogat atq au¬
uilia morentur. quam aut deditionis aut pacis sub¬
cundam condicionem. mandubii qui eos oppido suscepe¬
rant cum liberis atq uxoribus exire coguntur. hii cum
ad munitiones romanorum accessissent. flentes omii¬
bus precibus orant. ut se in seruitutem recepto abo iuua¬
rent. At cesar dispositis in uallo custodibus reapi pro¬
hibebat. incerea cõmius reliquiq duces quibus summa
imperii permissa erant cum omnibus copiis ad alesi¬

Expanded text:
bella gesserunt. Quod si ea quae in longinquis nationibus bella gesserunt. Quod si ea quae in longinquis nationibus geruntur ignoratis, respicite finitimam Galliam, quae in provinciam redacta iure et legibus commutatis securibus subiecta perpetua premitur servitute." Sententiis dictis constituunt ut ei qui valetudine aut aetate inutiles sunt bello oppido excedant, atque omnia prius experiantur, quam ad Critognati sententiam descendant: illo tamen potius utendum consilio, si res cogat atque auxilia morentur, quam aut deditionis aut pacis subeundam condicionem. Mandubii, qui eos oppido receperant, cum liberis atque uxoribus exire coguntur. Hi, cum ad munitiones Romanorum accessissent, flentes omnibus precibus orabant, ut se in servitutem receptos cibo iuvarent. At Caesar dispositis in vallo custodibus recipi prohibebat. Interea Commius reliquique duces quibus summa imperi permissa erat cum omnibus copiis ad Alesi
Abbreviated transcription (Latin):
tum. auus uei timore exterriti. diem noctemq in oꝑe
uersantur. Quid eigo: mei consilni est facere. quod
nostri maiores ne quaquam pari bello cimbrorum
tentonumq fecerunt. qui in oppida compulsi as sumili
mopia subacti / eorum corporibus qui etate ad bellum in utilee
uidebantur uicam tolerauerunt. neq se hostibus tradidet̃t.
Cuius rei si exemplum non heremus. tamen libertatis
causa institui. et posteris prodi pulchetrimum iudicarẽ.
Nam quid illi simile bello fuit. depopulata gallia cim¬
bri. magnaq illata calamitate finibus quidem nr̃is
aliquando excesserunt. atq alias terras petierunt iu¬
ra. leges. agros. libertatem nobis reliquerunt. Romam
uero quid petunt aliud aut quid uolunt insi iiudia
adducti quos fama nobiles potentesq bello cognouer̃t
horum in agris auitatibus considere. atq hiis eternã
iiungere seruitutem. Neq enim ulla alia eccasione

Expanded text:
tum; cuius rei timore exterriti diem noctemque in opere tum; cuius rei timore exterriti diem noctemque in opere versantur. quid ergo mei consili est? Facere, quod nostri maiores nequaquam pari bello Cimbrorum Teutonumque fecerunt; qui in oppida compulsi ac simili inopia subacti eorum corporibus qui aetate ad bellum inutiles videbantur vitam toleraverunt neque se hostibus tradiderunt. cuius rei si exemplum non haberemus, tamen libertatis causa institui et posteris prodi pulcherrimum iudicarem. nam quid illi simile bello fuit? Depopulata Gallia Cimbri magnaque illata calamitate finibus quidem nostris aliquando excesserunt atque alias terras petierunt; iura, leges, agros, libertatem nobis reliquerunt. Romani vero quid petunt aliud aut quid volunt, nisi invidia adducti, quos fama nobiles potentesque bello cognoverunt, horum in agris civitatibusque considere atque his aeternam iniungere servitutem? Neque enim ulla alia condicione
Abbreviated transcription (Latin):
rant. Atqz ego hanc sententiam probarem. tantum a¬
pud me dignitas potest. si nullam preter quam uite
nostre iacturam fieri uiderem. Sed in consilio capien¬
do omem galliam respicianus. quam ad nm̃ au
uilium conacauimus. Quid in hominum millibus
.lxux. uno loco interfectis propinquis consanguneis¬
q noscris amimi fore existimatis. si pene in ipsis ca¬
daueribus prelio decercare cogentur. nolite hos auxilio
nostro expoliare. qui nostre salutis causa suum peri¬
culum neglexerũt. nec stulticia ac temeritate nostra
aut aĩ in becillitate omnem galliam prosternere ⁊
perpetue seaututi subicere an qd ad diem non uene¬
runt de eorum fide constantiaq dubitatis. Quid ergo
romanorum animos in illis ulterioribus munitio¬
nbus/ sine causa cotidie exerceri putatis. Si illorũ
nuntiis confirmari non potestis omni additu presep¬
to hiis utinũ in testibus appropinquare eorum aduẽ¬

Expanded text:
rant. Atque ego hanc sententiam probarem tantum arant. Atque ego hanc sententiam probarem tantum apud me dignitas potest, si nullam praeterquam vitae nostrae iacturam fieri viderem: sed in consilio capiendo omnem Galliam respiciamus, quam ad nostrum auxilium concitavimus. Quid hominum milibus LXXX uno loco interfectis propinquis consanguineisque nostris animi fore existimatis, si paene in ipsis cadaveribus proelio decertare cogentur? Nolite hos vestro auxilio exspoliare, qui vestrae salutis causa suum periculum neglexerunt, nec stultitia ac temeritate vestra aut animi imbecillitate omnem Galliam prosternere et perpetuae servituti subicere. An, quod ad diem non venerunt, de eorum fide constantiaque dubitatis? Quid ergo? Romanos in illis ulterioribus munitionibus animine causa cotidie exerceri putatis? Si illorum nuntiis confirmari non potestis omni aditu praesaepto, his utimini testibus appropinquare eorum adven
Abbreviated transcription (Latin):
dit hn qui alefie obsidebantur / preterita die qua
auxilia suorum expectauerãt. consumpto omiis
frimento inscn quid in hedius gereretur consilio
coato de exitu suarum fortunarũ consultabant.
ac uariis dictis sentenciis quarũ pars dedstionẽ
pars dum uires supeterẽtii eruptionẽ cesebat. Nõ
pretereunda oratio crtognati uidetur. propter eius singula¬
iem et nefariam audelitatem. hic summo in auernis orte
loco et magne habitus auctoritatis ulihil inquit de eo¬
rum sententia dictiuus sum qui turpissimam seruitutẽ¬
nomme deditions appellant. neqz hos habendos auium
loco neq ad consilium ad hibendos censeo. Cum hiis mi¬
hi res sit qui eruptionem probant. quorum in consilio
oĩm ur̃m consensu priscine residere uirtutis memoria
uidetur. Annmi est ista molestia non uritus paulisper
mopiam ferre non posse. qui se ultro morti offerant
faalius reperiantur. quam qui dolorem pacienter fe¬

Expanded text:
At ei, qui Alesiae obsidebantur praeterita die, qua At ei, qui Alesiae obsidebantur praeterita die, qua auxilia suorum exspectaverant, consumpto omni frumento, inscii quid in Aeduis gereretur, concilio coacto de exitu suarum fortunarum consultabant. Ac variis dictis sententiis, quarum pars deditionem, pars, dum vires suppeterent, eruptionem censebat, non praetereunda oratio Critognati videtur propter eius singularem et nefariam crudelitatem. Hic summo in Arvernis ortus loco et magnae habitus auctoritatis, "Nihil," inquit, "de eorum sententia dicturus sum, qui turpissimam servitutem deditionis nomine appellant, neque hos habendos civium loco neque ad concilium adhibendos censeo. Cum his mihi res sit, qui eruptionem probant; quorum in consilio omnium vestrum consensu pristinae residere virtutis memoria videtur. Animi est ista mollitia, non virtus, paulisper inopiam ferre non posse. Qui se ultro morti offerant facilius reperiuntur quam qui dolorem patienter fe
Abbreviated transcription (Latin):
meritis auitatem eius inimunẽ esse iusserat. iura
legesq peddĩdercit. ipĩq mormnos attribuesat. ladu¬
ien tanta uiiuerse gallie consensio fuit libertatis
uidicande et pristine belli laudis recuparande ⁊ ut̃
neq beneficiis noq annacie memoria mouerenture
omnesq ⁊ ammo et opibus in id bellum incumberẽt
duorum finibus recẽsebantur. nuimerusq ũbatur
p̃fecti constecuebantur. Cõnno atrebaiti urudonia¬
po ⁊ eporedorigi hedius. uercassiuellauno arũdio
consobrino ueraingetorigis summa impern tradit̃
hiis desecti eyauitatibus actribuuntur et quotm
confilio bellum animinstrarentur. Omnes alacros
et fiducie plem ad alesiam proficiscnitur. Aeq s¬
uit ommium quisꝙͣ qui aspectum modotanteiml¬
titudinis sustinere posse arbitraretur p̃sectim an¬
cipiti prelio cũ ex oppido ecuptione pugnareturi foris
tante copie equitatus peditatusq cernerentur.

Expanded text:
meritis civitatem eius immunem esse iusserat, iura meritis civitatem eius immunem esse iusserat, iura legesque reddiderat atque ipsi Morinos attribuerat. Tamen tanta universae Galliae consensio fuit libertatis vindicandae et pristinae belli laudis recuperandae, ut neque beneficiis neque amicitiae memoria moverentur, omnesque et animo et opibus in id bellum incumberent.haec in Aeduorum finibus recensebantur, numerusque inibatur, praefecti constituebantur. Commio Atrebati, Viridomaro et Eporedorigi Aeduis, Vercassivellauno Arverno, consobrino Vercingetorigis, summa imperi traditur. His delecti ex civitatibus attribuuntur, quorum consilio bellum administraretur. Omnes alacres et fiduciae pleni ad Alesiam proficiscuntur, neque erat omnium quisquam qui aspectum modo tantae multitudinis sustineri posse arbitraretur, praesertim ancipiti proelio, cum ex oppido eruptione pugnaretur, foris tantae copiae equitatus peditatusque cernerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
eleutetis caduras. gabalis. uallamis. qui sub mi¬
perio auernorum esse consuerunt. Dequanis. seno¬
nbus. bicuriibus. sanconis. rutenis carmitibz
duo dena millia. Bellouacis .x. totidem lemoui¬
abus. octona pictonbus et turonis ⁊ parisiis et he¬
lueciis. Senonibus. ambianis. mediomatricis. pe¬
trecoriis. neruis. mormmis intiobrogibus quina
milia. Aulerali cenoniamus totidem. Atrebatib
auicatibus que occeanum accingunt queqz eorum
consuetudine curmorice appellantur quo sunt in mi¬
mero corio solites rẽdones. ambibarii. cadetes. ossissim
lemonices. unelli s. Ey hiis bellonati suum mimerum
non compleuerũt. qd se suo nomie atq atbitrio cũ uo¬
manis bellum gesturos dicebant. neq cuiisquam i¬
perio obtemꝑaturos. Rogati tamen ab cõmio pro eluis
hospicio .uxͫ. una miserunt. huius opera cõmii ut̃ an¬
tea demonstrauimus fideli atq utili superioribus
annis erat usus in bricanma cesar. Quibus ille pro

Expanded text:
Eleutetis, Cadurcis, Gabalis, Vellaviis, qui sub imEleutetis, Cadurcis, Gabalis, Vellaviis, qui sub imperio Arvernorum esse consuerunt; Sequanis, Senonibus, Biturigibus, Santonis, Rutenis, Carnutibus duodena milia; Bellovacis X; totidem Lemovicibus; octona Pictonibus et Turonis et Parisiis et Helvetiis; Suessionibus, Ambianis, Mediomatricis, Petrocoriis, Nerviis, Morinis, Nitiobrigibus quina milia; Aulercis Cenomanis totidem; Atrebatibuscivitatibus, quae Oceanum attingunt quaeque eorum consuetudine Armoricae appellantur, quo sunt in numero Curiosolites, Redones, Ambibarii, Caletes, Osismi, Veneti, Lemovices, Venelli. Ex his Bellovaci suum numerum non compleverunt, quod se suo nomine atque arbitrio cum Romanis bellum gesturos dicebant neque cuiusquam imperio obtemperaturos; rogati tamen ab Commio pro eius hospitio duo milia una miserunt. Huius opera Commi, ut antea demonstravimus, fideli atque utili superioribus annis erat usus in Britannia Caesar; quibus ille pro
Abbreviated transcription (Latin):
fodiebancur. mediocabus inter missis spaciis. omni¬
bus locis disserebantur. quos stiniulos nominabant.
hiis rebus perfectis regiones seaitus quam potuit e¬
plexus pare̾eusdem generis munitiones diuersas
ab hiis contra exteriorem hostem perfecit. ut ne mag¬
na quidem mulcitudine si ita accideret eius discessu¬
munitionum presidia arcũ fundi possent. aut cum
periculo ex castris egredi cogatur. Dierum .xxxͦ pa¬
bulum frumentumq habere omnes conuectum iubet.
dum hec apud alesiam geruntur galli consilio prin¬
apum indicto non omnes hos qui arma ferre possent
ut censuit uerangetorix. conuocandos scatint. Sed
cercum numerum. cuiq ex auitati imperandum ne
tanta mulcitudine confusa nec moderari nec discer¬
nere suos. nec frumentationem habere possent. Im¬
perant heduis atq corum cuentibus seguaanis.
ambluaretis. auleras. branno uicibus. blantioniis
milia .xxxu. partem numerum aru̾nis adiunctis

Expanded text:
fodiebantur mediocribusque intermissis spatiis omnifodiebantur mediocribusque intermissis spatiis omnibus locis disserebantur; quos stimulos nominabant. His rebus perfectis regiones secutus quam potuit aeplexus pares eiusdem generis munitiones, diversas ab his, contra exteriorem hostem perfecit, ut ne magna quidem multitudine, si ita accidat, munitionum praesidia circumfundi possent; ac ne cum periculo ex castris egredi cogatur, dierum triginta pabulum frumentumque habere omnes convectum iubet. Dum haec apud Alesiam geruntur, Galli concilio principum indicto non omnes eos qui arma ferre possent, ut censuit Vercingetorix, convocandos statuunt, sed certum numerum cuique ex civitate imperandum, ne tanta multitudine confusa nec moderari nec discernere suos nec frumentandi rationem habere possent. Imperant Aeduis atque eorum clientibus, Segusiavis, Ambivaretis, Aulercis Brannovicibus, Blannoviis, milia XXXV; parem numerum Arvernis adiunctis
Abbreviated transcription (Latin):
cumimbus perpetue fosse qui nos pedes alte ducebã¬
tur. huc illi scipites dimissi et ab infimo reuincti ne
reuelli possent ab ramis eminebant. qͥui ordines con¬
iuncti inter se atq implicati quo qui intrauerãt se
ipĩ acutissimis uallis induebant. hos cippos appellãt
quos obliquis ordinibus inqͥn cuncem dispositis scro¬
bes tres in altitudinem pedis fodiebantur. paulatim
angustiore ad infimum fastigio. huc teretes scipites
feminis crassitudine ab summo p̃acuti et preusti di¬
mittebantur. ita ut̃ non amplius digitis quatuor ex
terra eminerent. Simul confirmandi et stabiliendi
causa singuli ab infimo solo pedes terra exculcabant
reliqua pars scrobis ad occultandas insidias uignu¬
nibus/ ac uiiculis impediebantur. huius generis
octoni ordines iuncti trinos intee se pedes distabãt.
Id ex siilitudine floris lilium appellabant. Ante hyc
talie pedem longe ferreis hannis infixe tote in terramn in¬

Expanded text:
cuminibus perpetuae fossae quinos pedes altae ducebancuminibus perpetuae fossae quinos pedes altae ducebantur. Huc illi stipites demissi et ab infimo revincti, ne revelli possent, ab ramis eminebant. Quini erant ordines coniuncti inter se atque implicati; quo qui intraverant, se ipsi acutissimis vallis induebant. Hos cippos appellabant. Ante quos obliquis ordinibus in quincuncem dispositis scrobes tres in altitudinem pedes fodiebantur paulatim angustiore ad infimum fastigio. Huc teretes stipites feminis crassitudine ab summo praeacuti et praeusti demittebantur, ita ut non amplius digitis quattuor ex terra eminerent; simul confirmandi et stabiliendi causa singuli ab infimo solo pedes terra exculcabantur, reliqua pars scrobis ad occultandas insidias viminibus ac virgultis integebatur. Huius generis octoni ordines ducti ternos inter se pedes distabant. Id ex similitudine floris lilium appellabant. Ante haec taleae pedem longae ferreis hamis infixis totae in terram in
Abbreviated transcription (Latin):
incere possent. hoc intermisso spacio duas fossas.uu.
pedes latas eadem altitudine perduxit. quarum interiorẽ
campestribus ac dimissis loas aqua ex flumine diriua¬
ta compleuit. Post eas aggerẽ ac uallum .uii. pedum
extruxit. hiic loricam prunasq adiecit. grandibus
cernis emmentibus ad commissuras pluteorũ atq
aggeres, qui ascensum hostium tardarent. et turres
toto operi crcũdedit que pedes .lxxx. inter se dista¬
rent. Erat eo tempore et materiari et frumentari
et tantas munitiones fieri necesse. di mimitis no¬
stris copiis q̃ longius ab castris progrediebantur at
nõ nũꝙͣ opera nostra galli temptare atq eruptionẽ
ex opido pluribus portis sumina ui facere conaban¬
tur. Quare ad hec rursus opera addendum cesar pu¬
tauit. quo minore militum imuntiones deffendi
possent. Icaq truncis arborum aut admodũ firmis
ramis ab scisas atq horum delibratis ac pacutis ca¬

Expanded text:
nicere possent. Hoc intermisso spatio duas fossas quindecim nicere possent. Hoc intermisso spatio duas fossas quindecim pedes latas, eadem altitudine perduxit, quarum interiorem campestribus ac demissis locis aqua ex flumine derivata complevit. Post eas aggerem ac vallum duodecim pedum exstruxit. Huic loricam pinnasque adiecit grandibus cervis eminentibus ad commissuras pluteorum atque aggeris, qui ascensum hostium tardarent, et turres toto opere circumdedit, quae pedes LXXX inter se distarent. Erat eodem tempore et materiari et frumentari et tantas munitiones fieri necesse deminutis nostris copiis quae longius ab castris progrediebantur: ac non numquam opera nostra Galli temptare atque eruptionem ex oppido pluribus portis summa vi facere conabantur. Qua re ad haec rursus opera addendum Caesar putavit, quo minore numero militum munitiones defendi possent. Itaque truncis arborum aut admodum firmis ramis abscisis atque horum delibratis ac praeacutis ca
Abbreviated transcription (Latin):
opus erat intermissum secunda uigilia silentio
equitatum emittit. frumentum omne ad se ueferri
iubet. capicis penam hiis qui non paͬuerint consti¬
tuic. Pecus cuius magna erat copia a mandubiis
compulsa, meitim discribuit. frumentum parce et
paulatim met. ri instituit. copias omnes quas pro
oppido collocauerat in oppidum recepit. his ratio¬
nbus auxilia expectare gallie ⁊ bellum parat am¬
ministrare. Quibus rebus cognitis ex profugis ⁊
captiuis cesar hec genera munitionis instituit.
fossam pedum .xx. directis la ceribus duxit. ut en
fosse solum tancundem pateret quantum sumine
fosse labra distrarent. Reliquas omes munitioẽs
ab ea fossa pedes. cccc. reduxit. Id hoc consilio qm̃
tr̃n esset necessario spacio complexus nec facile to¬
tum corpus corona militum cingeretur. ne de inproui¬
so aut noctu ad munitiones hostium multitudo aduo¬
laret, aut interdiu cela in nostros operi destinatos co¬

Expanded text:
opus erat intermissum, secunda vigilia silentio opus erat intermissum, secunda vigilia silentio equitatum mittit. Frumentum omne ad se referri iubet; capitis poenam eis qui non paruerint constituit: pecus, cuius magna erat copia ab Mandubiis compulsa, viritim distribuit; frumentum parce et paulatim metiri instituit; copias omnes quas pro oppido collocaverat in oppidum recepit. His rationibus auxilia Galliae exspectare et bellum parat administrare. Quibus rebus cognitis ex perfugis et captivis, Caesar haec genera munitionis instituit. Fossam pedum viginti directis lateribus duxit, ut eius fossae solum tantundem pateret quantum summae fossae labra distarent. Reliquas omnes munitiones ab ea fossa pedes quadringentos reduxit, id hoc consilio, quoniam tantum esset necessario spatium complexus, nec facile totum corpus corona militum cingeretur, ne de improviso aut noctu ad munitiones hostium multitudo advolaret aut interdiu tela in nostros operi destinatos co
Abbreviated transcription (Latin):
milli relictis equis fossam transire. ⁊ maceriam
trinscendere conantur. Paulum legiones cesar quas
pro uallo constituerat promoueri iubet. non minus
qui intra munitiones erant perturbantur. Galli
uenire ad se confestim existimantes ad arma con¬
clamãt. Non milli perterriti in oppidum irrumpũt.
uercugetoriy uibet portas claudi ne castra mdẽtur.
Multis incerfectis compluribus oquis captis germam
perficiantur. consilium capit omnem ab se equitatum
noctu demittere. Discedentibus mandat. ut suam
quisqz eorum auitatem adeat. omnesqz qui per etatem
arma ferre possent ad bellum cogant. sua in illos me¬
rita proponit./ obtestaturq ut sue salutis rationem
haberant. neu se optime de commum libertate me¬
ritum hostibus incruciatum dedant. Qd si indiligẽ¬
tiores fuerut millia hominum delecta .lxxx. una
se cum inceritura demonstrat. racione Inita exigit
colerari posse parcendo. hiis datis mandatis qua

Expanded text:
nulli relictis equis fossam transire et maceriam nulli relictis equis fossam transire et maceriam transcendere conantur. Paulum legiones Caesar quas pro vallo constituerat promoveri iubet. Non minus qui intra munitiones erant perturbantur Galli: veniri ad se confestim existimantes ad arma conclamant; nonnulli perterriti in oppidum irrumpunt. Vercingetorix iubet portas claudi, ne castra nudentur. Multis interfectis, compluribus equis captis Germaniperficiantur, consilium capit omnem ab se equitatum noctu dimittere. Discedentibus mandat ut suam quisque eorum civitatem adeat omnesque qui per aetatem arma ferre possint ad bellum cogant. Sua in illos merita proponit obtestaturque ut suae salutis rationem habeant neu se optime de communi libertate meritum in cruciatum hostibus dedant. Quod si indiligentiores fuerint, milia hominum delecta octoginta una secum interitura demonstrat. Ratione inita se exigtolerari posse parcendo. His datis mandatis, qua
Abbreviated transcription (Latin):
gaslorum compleuerant. Ffossamqz et maceriam sex
in astitudinem pedum preduxerant. Euis munitioĩs
q̃ ab romanis instituebatur Circuitus undecim im¬
lium passuum cenebat. castra oportums locis erant
posita. ibiq castella .xuiii. facta. quibus in castel¬
lis interdiu scationes ponebantur. nequa subito
cruptio fieret. hec eadem noctu excabitoribus ac fir¬
mis presidiis tenebantur. Opere inscituto fit eq̃stre
prelium iea plaiae quam incermissam collibus
tria mitia passuum in longitudinem patere supra
demonstraiumus. Sumina ui ab utrisq contenditur.
Laborancibus nostris cesar germanos summmictit. le¬
gronesq pro castris constituit. ne qua subito irupaio
ab hostium peditatu fiat. Presidio legionũ addito
nostris ammus augetur. hostes infugam comecti
se ip̃i multitudine impediunt. atq angustoribus por¬
tis uelictis coaceruati. tum germam acriter usq
admumciones sequuntur. fit magna cedes. Nlon¬

Expanded text:
Gallorum compleverant fossamque et maceriam sex Gallorum compleverant fossamque et maceriam sex in altitudinem pedum praeduxerant. Eius munitionis quae ab Romanis instituebatur circuitus XI milia passuum tenebat. Castra opportunis locis erant posita ibique castella viginti tria facta, quibus in castellis interdiu stationes ponebantur, ne qua subito eruptio fieret: haec eadem noctu excubitoribus ac firmis praesidiis tenebantur. Opere instituto fit equestre proelium in ea planitie, quam intermissam collibus tria milia passuum in longitudinem patere supra demonstravimus. Summa vi ab utrisque contenditur. Laborantibus nostris Caesar Germanos summittit legionesque pro castris constituit, ne qua subito irruptio ab hostium peditatu fiat. Praesidio legionum addito nostris animus augetur: hostes in fugam coniecti se ipsi multitudine impediunt atque angustioribus portis relictis coacervantur. Germani acrius usque ad munitiones secuntur. Fit magna caedes: non
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. celerterq impedimenta ex castris edua ⁊ se sub¬
sequi iussit. Cesar impedimentis in proximum collẽ
deductis duabus legionibus presidio relictis secu¬
tus quantum diei tempus est passum arciter tribz
milib hostium ex nouissimo agnime interfectis, al¬
toro die ad alefiam castra fect. perspecto urbis situ
perterritis hostibus ꝯd̾ equitatu quo maxima parte
exeratus confidebat erant pulsi ad hortatus ad la¬
borem milites arcũuallare instituit. Ipm̃ erat oppi¬
dum alesia in colle summo admodum edito loco. ut
nisi obsidione erpugnari non posse uideretur. cuius col¬
lis radices duo duabus ex partibus flumina subleuebãt
Ante id oppidum plainaes arater mille passus .iii. in
longitudinem patebat. reliquis ex omnibus partibus
colles mediocri interiecto spacio. pari altitudinis fa¬
stigio oppidum cngebant. sub muroq pars collis ad
orientem solem spectabat. huncominem locum copie

Expanded text:
coepit celeriterque impedimenta ex castris educi et se subcoepit celeriterque impedimenta ex castris educi et se subsequi iussit. Caesar impedimentis in proximum collem deductis, duabus legionibus praesidio relictis, secutus quantum diei tempus est passum, circiter tribus milibus hostium ex novissimo agmine interfectis altero die ad Alesiam castra fecit. Perspecto urbis situ perterritisque hostibus, quod equitatu, qua maxime parte exercitus confidebant, erant pulsi, adhortatus ad laborem milites circumvallare instituit. Ipsum erat oppidum Alesia in colle summo admodum edito loco, ut nisi obsidione expugnari non posse videretur. Cuius collis radices duo duabus ex partibus flumina subluebant. Ante id oppidum planities circiter milia passuum tria in longitudinem patebat: reliquis ex omnibus partibus colles mediocri interiecto spatio pari altitudinis fastigio oppidum cingebant. Sub muro, quae pars collis ad orientem solem spectabat, hunc omnem locum copiae
Abbreviated transcription (Latin):
nostri laborare aut grauius premi uidebantur, eo signa
inferri cesar aciemq constintui iubebat. que res et hos¬
tes ad insequendum tardabat. et nostros spe auxilii cõ¬
fumabat. Tandem germam ab dextero latere suminũ
iugum nacti. hostes loco depellunt. fugientes usq ad
flumen ubi uercingetorix cum pedestribus copiis cõse¬
derat persequuntur. complures interficuunt. Qua re
ammaduersa reliqui ne aocũirentur ueriti se fuge mã¬
dant. omnibus loas fit cedes. Tres nobilissimi hedui
ad cesarem perducuntur Cotus prefectus equitum qui
controuersiam cum commuctolitam proxinis comityis
habuerat et cattarillus qui post defectionem licta¬
ua pedestribus copiis prefuerat. et eporodorix quo
duce ante aduentum cesaris hedui cum sequanis bel¬
lo contenderant. Fugato omni equitatu. uercingeto¬
rix copias ut pro castris collocauerat reduxit. Proti¬
nis a lesia ꝯd est oppidum mandubiorum iter facere

Expanded text:
nostri laborare aut gravius premi videbantur, eo signa nostri laborare aut gravius premi videbantur, eo signa inferri Caesar aciemque constitui iubebat; quae res et hostes ad insequendum tardabat et nostros spe auxili confirmabat. Tandem Germani ab dextro latere summum iugum nacti hostes loco depellunt; fugientes usque ad flumen, ubi Vercingetorix cum pedestribus copiis consederat, persecuntur compluresque interficiunt. Qua re animadversa reliqui ne circumirentur veriti se fugae mandant. Omnibus locis fit caedes. Tres nobilissimi Aedui capti ad Caesarem perducuntur: Cotus, praefectus equitum, qui controversiam cum Convictolitavi proximis comitiis habuerat, et Cavarillus, qui post defectionem Litavicci pedestribus copiis praefuerat, et Eporedorix, quo duce ante adventum Caesaris Aedui cum Sequanis bello contenderant. Fugato omni equitatu Vercingetorix copias, ut pro castris collocaverat, reduxit protinusque Alesiam, quod est oppidum Mandubiorum, iter facere
Abbreviated transcription (Latin):
ferant, acqz in eo morentur Iter facere non posse. si
id ꝙ magis futurum confidat relictis impedimentis
sue saluti consulant ⁊ usu recum necessanarum⁊
dignitate spoliatum iri Ilam de equitibus hostrum
ꝯuin nemo corum progredi modo extra agnien aude¬
at. et ipsos quidem non debere dubitare id ꝯd maiore
et terrori hostibus futurum. Conclamant equites sã¬
¶ mio iure iurando confirmari oportere. ne tecto reci¬
piatur. nead liberos. ne ad parentes. ad ur̃orẽ aditũ
habeat qui non bis per agmen hostium perequitas¬
set. Probata re atq omnibus iurxiurando adactis.
poscero die in tres partes distributo equitatu. due se
acies ab duobus lateribus ostendunt. una primo agu¬
ne iter impedire cepit. Qua re nintiata cesar suum q
equitatum cripartito diuisum contra hostem ire iubet.
pugnatur una omnibus in partibus. constitit agnen
impedimenta inter legiones reapiuntur. sim parte

Expanded text:
ferant atque in eo morentur, iter facere non posse; si, ferant atque in eo morentur, iter facere non posse; si, id quod magis futurum confidat, relictis impedimentis suae saluti consulant, et usu rerum necessariarum et dignitate spoliatum iri. Nam de equitibus hostium, quin nemo eorum progredi modo extra agmen audeat, et ipsos quidem non debere dubitare, et quo maiore m et terrori hostibus futurum. Conclamant equites sanctissimo iureiurando confirmari oportere, ne tecto recipiatur, ne ad liberos, ne ad parentes, ad uxorem aditum habeat, qui non bis per agmen hostium perequitasset. Probata re atque omnibus iureiurando adactis postero die in tres partes distributo equitatu duae se acies ab duobus lateribus ostendunt, una primo agmine iter impedire coepit. Qua re nuntiata Caesar suum quoque equitatum tripertito divisum contra hostem ire iubet. Pugnatur una omnibus in partibus. Consistit agmen; impedimenta intra legiones recipiuntur. Si qua in
Abbreviated transcription (Latin):
us armature pedites. qui inter eos preliari consuerãt.
Sorum aduentu qd minus ydoneis equis utebãtur
a tribuius militũ reliquisq. fed et equitibus romaĩs
ccq euocatis equos sũmit. germanisq discribuit. In¬
terea dum hec geruntur hoscium copie ex arums e¬
quitesq. qui toti gallie ͥ  ͫi perati/ conueniunt. mMagno
horum coacto muimero cum cesar in sequanos per extre¬
mos liuigonum fines iter faceret/ quo facilius sub¬
sidium prouincie fieri posset ciracer milia passuum
u. ab romanis carus cascris uercingetorir consedit.
conuocatisq ad consilium prefectis equitum uenisse
tempus uictorie demonstrat. Fugere in prouinciam
romanos galliaqs excedere. Io sibiꝰ presentem oꝑtinen¬
dam libertatem satis esse. ad reliqui temporis pacem
atq ociũparum profia. maioribus enim coactis copiis
reuersuros. neqz finem bellandi facturos. Proiide ag¬
mire impeditos adoriantur. si pedites sus aurilium

Expanded text:
vis armaturae pedites, qui inter eos proeliari consuerant. vis armaturae pedites, qui inter eos proeliari consuerant. Eorum adventu, quod minus idoneis equis utebantur, a tribunis militum reliquisque equitibus Romanis atque evocatis equos sumit Germanisque distribuit. Interea, dum haec geruntur, hostium copiae ex Arvernis equitesque qui toti Galliae erant imperati conveniunt. Magno horum coacto numero, cum Caesar in Sequanos per extremos Lingonum fines iter faceret, quo facilius subsidium provinciae ferri posset, circiter milia passuum decem ab Romanis trinis castris Vercingetorix consedit convocatisque ad concilium praefectis equitum venisse tempus victoriae demonstrat. Fugere in provinciam Romanos Galliaque excedere. Id sibi ad praesentem obtinendam libertatem satis esse; ad reliqui temporis pacem atque otium parum profici: maioribus enim coactis copiis reversuros neque finem bellandi facturos. Proinde agmine impeditos adorirentur. Si pedites suis auxilium
Abbreviated transcription (Latin):
Uuhil ominus claudestinis mĩtiis legacionibusq allo¬
bregas sollicitat. quorum mentes nondum a superiore
uello redisse sperabat. horum prinapibus pecunias
auicati autem imperium totius proumae pollicetut.
ad hos omnes casus prouisa erant presidia cohortiũ
duarum .⁊ .xx. que ex ipã prouinaa ab lucio cesare
legato ad omnes partes opponebantur. helun sua spõ¬
te cum finntimis prelio congressi pelluntur. ⁊ gaio
uallerio donnotauro caburi filio prinape auitatis. cõ¬
plirribusq aliis interfectis intra oppida ac muros cõ¬
pelluntur. Allobroges crebris ad rhodanum dispositis
presidiis magnacum cura et diligencia suos fines
tuentur. Cesar ꝙ hostes equitatu superiores esse in¬
telligebat. et interelusis omnibus itmneribus nulla
re ey prounncia atq ytalia subleuari poterat. tuins
rhenum in germaniam mittit ad eas auitates quas supe¬
rioribus amnnis pacauerat. equitesq ab hiis arcessit. ⁊ le¬

Expanded text:
Nihilo minus clandestinis nuntiis legationibusque AlloNihilo minus clandestinis nuntiis legationibusque Allobrogas sollicitat, quorum mentes nondum ab superiore bello resedisse sperabat. Horum principibus pecunias, civitati autem imperium totius provinciae pollicetur. Ad hos omnes casus provisa erant praesidia cohortium duarum et viginti, quae ex ipsa provincia ab Lucio Caesare legato ad omnes partes opponebantur. Helvii sua sponte cum finitimis proelio congressi pelluntur et Gaio Valerio Donnotauro, Caburi filio, principe civitatis, compluribusque aliis interfectis intra oppida ac muros compelluntur. Allobroges crebris ad Rhodanum dispositis praesidiis magna cum cura et diligentia suos fines tuentur. Caesar, quod hostes equitatu superiores esse intellegebat et interclusis omnibus itineribus nulla re ex provincia atque Italia sublevari poterat, trans Rhenum in Germaniam mittit ad eas civitates quas superioribus annis pacaverat, equitesque ab his arcessit et le
Abbreviated transcription (Latin):
audent. Inuiti summe spei a doloscentes eporedoero ⁊ urr¬
domarus uercingetorigi parent. Ipẽ imperat reliquis
auitatibus obsides. Demqz ei rei constituit diem. huc
Pedicatu quem antea habuerat se fore contentum diat.
neq fortunam temptaturũ aut in acie dimicaturum.
Sed quando habundet equitatu. per facile esse factu fuu¬
mentationibus pabulacionibus romanos prohibere
equo modo animo sua ip̃i corrumpant frumenta. he¬
dificiaq incendant qua rei familiaris iactura perpetu¬
um imperium libertatemqz consequi uideãt. Hiis consti¬
tutis rebus hedius segusianisq qui sunt funtimi ei pro¬
iuncie.u. milia peditum imperat. huc addit equites
octingentos. his preficit fratrem eporedigis bellumq
inferri allobrogibus iubet. Altera ex parte gaballos pro¬
ynnosq pagos au̾norum inheliuos rutenos cadurcosq
ad fines uolgarum ac remorum depopulandos mittit.

Expanded text:
audent. Inviti summae spei adulescentes Eporedorix et Viraudent. Inviti summae spei adulescentes Eporedorix et Viridomarus Vercingetorigi parent. Ipse imperat reliquis civitatibus obsides diemque ei rei constituit. Omnes equpeditatu quem antea habuerit se fore contentum dicit, neque fortunam temptaturum aut in acie dimicaturum, sed, quoniam abundet equitatu, perfacile esse factu frumentationibus pabulationibusque Romanos prohibere, aequo modo animo sua ipsi frumenta corrumpant aedificiaque incendant, qua rei familiaris iactura perpetuum imperium libertatemque se consequi videant. His constitutis rebus Aeduis Segusiavisque, qui sunt finitimi provinciae, decem milia peditum imperat; huc addit equites octingentos. His praeficit fratrem Eporedorigis bellumque inferri Allobrogibus iubet. Altera ex parte Gabalos proximosque pagos Arvernorum in Helvios, item Rutenos Cadurcosque ad fines Volcarum Arecomicorum depopulandos mittit.
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate pocuma ualent ad sollicitandas auitates
intuntur. Nacti obsides quos cesar apud eos deposue¬
rat. horum supplicio territant. Petunt auercingetori¬
ge hedu ad se uemant. racionesq belli gerendi co¬
municet. re impe rata contendunt, ut ipĩs summa
imperii tradatur. et rem in controuersiam deduci tociꝰ
gallie consilium indicitur bibracte. Eodem conueniũt
undiq frauentes mulcitudines. suffragiis ues per¬
mittitur. ad unum omnes uercingetorigem probant
imperatorom. Ab hoc consilio remi lingones toaiuri ab¬
fuerunt. illi ꝙ amaciam romanorum sequebantur.
treuui qd aberant longius ⁊ ab gericons premebã¬
tur. que fuit causa quare coto ab essent bello ⁊ neu¬
tris auxilia mitterent. m agno dolore hedui fuerũt
so eiectos prinapatu queruntur. fortune comiuta¬
tionem, ⁊ cesaris indulgenciam in se pequitunt. neq
camen suscepto bello fuum consilium a liis seperare

Expanded text:
auctoritate, pecunia valent, ad sollicitandas civitates auctoritate, pecunia valent, ad sollicitandas civitates nituntur; nacti obsides, quos Caesar apud eos deposuerat, horum supplicio dubitantes territant. Petunt a Vercingetorige Aedui ut ad se veniat rationesque belli gerendi communicet. Re impetrata contendunt ut ipsis summa imperi tradatur, et re in controversiam deducta totius Galliae concilium Bibracte indicitur. Eodem conveniunt undique frequentes. Multitudinis suffragiis res permittitur: ad unum omnes Vercingetorigem probant imperatorem. Ab hoc concilio Remi, Lingones, Treveri afuerunt: illi, quod amicitiam Romanorum sequebantur; Treveri, quod aberant longius et ab Germanis premebantur, quae fuit causa quare toto abessent bello et neutris auxilia mitterent. Magno dolore Aedui ferunt se deiectos principatu, queruntur fortunae commutationem et Caesaris indulgentiam in se requirunt, neque tamen suscepto bello suum consilium ab reliquis separare
Abbreviated transcription (Latin):
atq eos eohortatus incerto nunc ctĩam exitu bictorie. cum¬
a septima legione tribums eẽt mĩciatum que in sunstro
cormi gererẽtur. post tergum hostium legionẽ ostende¬
runt. signaq intuleant. ne eo quidem tempore quisꝙͣ
loco cessit. sed arcũuenti omnes interfectiq funt. Ean¬
dem forcunã tulit carnulogenus. at hn qui presidio
concra labienum erant relicti cum prelium cõmissum
cudissent subsidio siuis ierunt. Collemq ceperuit.
neq nostrorum militum uictorumq impetum sustine¬
ue potuerunt. Sic cum suis fugientibus permixti quos
non silue montesq texerunt ab equitatu sunt inter¬
fecti. hoc negocio confecto labienus reuertitur agedin¬
cum ubi impedimenta totius exercitus relita erant.
in dicm cum omnibus copiis ad cesarem peruenit. de¬
fectione hõduorum cognita. bellum augetur. Legiones
in omnes partes arcũmictuntur quantum gracia.

Expanded text:
atque eos cohortabatur. Incerto nunc etiam exitu victoriae, cumatque eos cohortabatur. Incerto nunc etiam exitu victoriae, cum septimae legionis tribunis esset nuntiatum quae in sinistro cornu gererentur, post tergum hostium legionem ostenderunt signaque intulerunt. Ne eo quidem tempore quisquam loco cessit, sed circumventi omnes interfectique sunt. Eandem fortunam tulit Camulogenus. At ei qui praesidio contra castra Labieni erant relicti, cum proelium commissum audissent, subsidio suis ierunt collemque ceperunt, neque nostrorum militum victorum impetum sustinere potuerunt. Sic cum suis fugientibus permixti, quos non silvae montesque texerunt, ab equitatu sunt interfecti. hoc negotio confecto Labienus revertitur Agedincum, ubi impedimenta totius exercitus relicta erant: inde cum omnibus copiis ad Caesarem pervenit. Defectione Aeduorum cognita bellum augetur. Legationes in omnes partes circummittuntur: quantum gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
atq omnes percurbatos defectione heduorum fugam
parare. suas quoq copias in tres partes distribuerunt.
Nam presidio regione castrorum relicto. et parua ma¬
ni edosedum uersus missa. quatancum progoedieba¬
tur. quantum naues processissent. reliquas copias
concra labienũ duxerunt. prima luce et nostri omnes erãt
transportati et hostium acies cernebantur. Labienus
milices cohortatus. ut sue pristine uirtutis et scdissimo¬
rum preliorum retinerent memoriam. atq ipm cesa¬
rem ciuius ductu sepenumero hostes superassent. presen¬
tem ad esse exiscimarent. dat signũ prelii. Primo con¬
cursu ab dexcro cornu ubi septima legio constiterat ho¬
stes pelluntur. acq infugam comauntur. ab sinistro
quem locum quintadecia legio tenebat. cum primi or¬
dines hostrm transsixi celis concidissent. tamen a cer¬
rime reliqui resistebant nec dabat suspitionem fuge
quisquam. Ipẽ dux hoscium camulogenus suis aderat

Expanded text:
atque omnes perturbatos defectione Aeduorum fugam atque omnes perturbatos defectione Aeduorum fugam parare, suas quoque copias in tres partes distribuerunt. Nam praesidio e regione castrorum relicto et parva manu Metiosedum versus missa, quae tantum progrediatur, quantum naves processissent, reliquas copias contra Labienum duxerunt. Prima luce et nostri omnes erant transportati, et hostium acies cernebatur. Labienus milites cohortatus ut suae pristinae virtutis et secundissimorum proeliorum retinerent memoriam atque ipsum Caesarem, cuius ductu saepe numero hostes superassent, praesentem adesse existimarent, dat signum proeli. Primo concursu ab dextro cornu, ubi septima legio constiterat, hostes pelluntur atque in fugam coniciuntur; ab sinistro, quem locum duodecima legio tenebat, cum primi ordines hostium transfixi telis concidissent, tamen acerrime reliqui resistebant, nec dabat suspicionem fugae quisquam. Ipse dux hostium Camulogenus suis aderat
Abbreviated transcription (Latin):
dum esse exiscimabat castris presidio relinquit. Bi
eiusdem legionis reliquas media nocte aim omnibus
impedimentis aduerso flimime/ magno turmiltu pro¬
ficisci imperat. Conquirit etiam lintres. has magno sonitu
remorum matatas in eandem partem mittit. Ipe post
paulum silencio egressus cum tribus legionibus eum locũ
petit quo naues appelti iusserat. Eo cum esset uentum
exploratores hostium omni fluminis parte erant dispo¬
siti mopinantes ꝙ magna subito cohorta tempestas
ab nostris opprimuntur. Exeratus equitatusq equitib
romanis ad mimistrantibus quos ei negocio prefecerat.
celeriter transmictitur. Uno fere tempore sub lucem ho¬
scibus nĩciatur in castris romanorum preter consuctudi¬
nem tumultuari ⁊ magnum ire agmen adu̾so flumiẽ
somcumqz remorum in eadem parte exaudiri. et paulo
infra milites nauibus transportari. Quibus rebus
auditis qd̾ existimabant cribus locis transire legiones.

Expanded text:
dum esse existimabat, castris praesidio relinquit; quinque dum esse existimabat, castris praesidio relinquit; quinque eiusdem legionis reliquas de media nocte cum omnibus impedimentis adverso flumine magno tumultu proficisci imperat. Conquirit etiam lintres: has magno sonitu remorum incitatas in eandem partem mittit. Ipse post paulo silentio egressus cum tribus legionibus eum locum petit quo naves appelli iusserat. Eo cum esset ventum, exploratores hostium, ut omni fluminis parte erant dispositi, inopinantes, quod magna subito erat coorta tempestas, ab nostris opprimuntur; exercitus equitatusque equitibus Romanis administrantibus, quos ei negotio praefecerat, celeriter transmittitur. Vno fere tempore sub lucem hostibus nuntiatur in castris Romanorum praeter consuetudinem tumultuari et magnum ire agmen adverso flumine sonitumque remorum in eadem parte exaudiri et paulo infra milites navibus transportari. Quibus rebus auditis, quod existimabant tribus locis transire legiones
Abbreviated transcription (Latin):
per se infideles. manus cogere atqz aperte bellum pa¬
iure ceperunt. Tum labienis tanta rerum comiutacio¬
ne longe aliud capiendum consilium atqz antea senserat
incelligebat. Neq iam ut aliquid adꝯiureret prelioq
hosces lacesseret. sed ut incolumen exercitũ adgediuicũ
reducereͬ cogitabat. Namq altera ex peate bellouaci.
que ciuitas in gallia maximam habet opiionem uirtu¬
cis instabãt. alceram caniulogenus parato atq in¬
structo exercitu tenebat. Cum legiones a presidio atq
impedimentis interclusas maximũ flumen distine¬
bat. tancis subito difficultatibus obiectis. ab amini
uircute auxilium petendum uidebatur. Sub uesperũ
consilio conuocato cohortatus, ut ea que imperasset
amelcudimo singulas equitibus romanis attribuit
et prima confecta uigilia .iiii. milia passuum secũ¬
do flumine silentio progredi ibiq se expectari iubet.
Qiimq cohortes quas nimime fumas ad dimican¬

Expanded text:
per se infideles, manus cogere atque aperte bellum paper se infideles, manus cogere atque aperte bellum parare coeperunt. Tum Labienus tanta rerum commutatione longe aliud sibi capiendum consilium atque antea senserat intellegebat, neque iam, ut aliquid adquireret proelioque hostes lacesseret, sed ut incolumem exercitum Agedincum reduceret, cogitabat. Namque altera ex parte Bellovaci, quae civitas in Gallia maximam habet opinionem virtutis, instabant, alteram Camulogenus parato atque instructo exercitu tenebat; tum legiones a praesidio atque impedimentis interclusas maximum flumen distinebat. Tantis subito difficultatibus obiectis ab animi virtute auxilium petendum videbat. Sub vesperum consilio convocato cohortatus ut ea quae imperasset  Metiosedo deduxerat, singulas equitibus Romanis attribuit, et prima confecta vigilia quattuor milia passuum secundo flumine silentio progredi ibique se exspectari iubet. Quinque cohortes, quas minime firmas ad dimican
Abbreviated transcription (Latin):
positum ut paulo ance de lutetia diximus. Seprehẽ¬
sis nauibus arciter quinquaginta celeriterqz con¬
iunctis. atq eo militibus imectis. et uei nouitate
perterritis oppidanis. quorum magna pars erat
ad bellum euocata sine contencione oppido potitur
Refecto ponte quem superioribus diebus hostes rescinderant
cperaitum traduat. ⁊ secundo flumine ad lutetiam iter facere
cepit. hostes ue cognta ab his qͥ a melenduno dodone fugerant
luteciam incendi. pontesq eus oppidi rescindi iubent.
Ipĩ prospecta palude. ad ripas sequane eregione lritecis cõ¬
tra labiem castra considunt. Nam cesar agergobia disces¬
sisse audiebatur. iam de heduorum defectione ⁊ secundo
gallie motu rumores afferebantur. galliq in colloguns
interclusum itmere et ligeri cesarem̃ mopia frumenti
coactum inproiunciam contendisse confirmabant. Sello¬
uaci autem defectione heduorum cognita. quia ante ex ãt

Expanded text:
positum, ut paulo ante de Lutetia diximus. Deprenpositum, ut paulo ante de Lutetia diximus. Deprensis navibus circiter quinquaginta celeriterque coniunctis atque eo militibus iniectis et rei novitate perterritis oppidanis, quorum magna pars erat ad bellum evocata, sine contentione oppido potitur. Refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant, exercitum traducit et secundo flumine ad Lutetiam iter facere coepit. Hostes re cognita ab eis, qui Metiosedo fugerant, Lutetiam incendi pontesque eius oppidi rescindi iubent; ipsi profecti a palude ad ripas Sequanae e regione Lutetiae contra Labieni castra considunt. Iam Caesar a Gergovia discessisse audiebatur, iam de Aeduorum defectione et secundo Galliae motu rumores adferebantur, Gallique in colloquiis interclusum itinere et Ligeri Caesarem inopia frumenti coactum in provinciam contendisse confirmabant. Bellovaci autem defectione Aeduorum cognita, qui ante erant
Abbreviated transcription (Latin):
eo supplimento ꝙ iper ex ytalia uenerat uelicto a¬
geduiai. ut ẽẽt impedimentis presidio cum .iii. le¬
gionibus luceciam profiasatur. Id est oppidũ parisi¬
orum quod poficum est in insula fluminis sequa¬
ne. cuius aduentu ab hoscibus cognito. magne ex
finitimis auitatibus copie conuenerunt. Sumina
impern traditur camulogeno aulerco qui prope con¬
fectus etate. tamen propter singularem scientiam
rei militaris ad eum est honorem euocatus. Is cũ¬
cum ammaduertisset. perpetuam esse paludem q̃
influeret insequanã. atq illum omnem locũ mag¬
nopere impediret. hic consedit nostrosq trãsitu
prohibere instituit. Labienus primo uineais age¬
ue. creatibus acqz aggere paludem explere atq it
munire conabatur. postꝙͣ id diffiailius cum ficri
ammaduertit. silencio ecastris tercia uigilia egres¬
sus eodem quo uenerat itinere meludimum perue¬
uit. id est oppidum senonũ in insula silua sequana

Expanded text:
eo supplemento, quod nuper ex Italia venerat, relicto Aeo supplemento, quod nuper ex Italia venerat, relicto Agedinci, ut esset impedimentis praesidio, cum quattuor legionibus Lutetiam proficiscitur. Id est oppidum Parisiorum, quod positum est in insula fluminis Sequanae. Cuius adventu ab hostibus cognito magnae ex finitimis civitatibus copiae convenerunt. Summa imperi traditur Camulogeno Aulerco, qui prope confectus aetate tamen propter singularem scientiam rei militaris ad eum est honorem evocatus. Is cum animadvertisset perpetuam esse paludem, quae influeret in Sequanam atque illum omnem locum magnopere impediret, hic consedit nostrosque transitu prohibere instituit. Labienus primo vineas agere, cratibus atque aggere paludem explere atque iter munire conabatur. Postquam id difficilius confieri animadvertit, silentio e castris tertia vigilia egressus eodem quo venerat itinere Metiosedum pervenit. Id est oppidum Senonum in insula Sequanae