comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tinuo subiecit. Intendens te ipsum: ne
et tu tẽpt̾is. Deinde qͦd commemoraui
subiunx̃. Alt̾ alt̾ius on̾a portate : &e sic
adimplebitis legem .xͥ. Unde iste dicit.
Et ꝓpt̾ legem tuam sustinui te dñe.
Dicuntur cerui. qñ tͣnseunt freta in
proximas insulas pascue gr̃a: capita su
ꝑ inuicẽ pon̾e. Et unꝰ qui ante ẽ solus
portat caput: et non ponit sr̃ alterũ.
S cum et ipse defec̾it: tollit se ab ante¬
riore parte: redit post̾ius: ut et ipse in
alt̾o requiescat. Et sic portant om̃s oña
sua: et ꝑueniunt ad qͦd desid̾ant. Et ñ
patiunt᷑ naufragium: qr qͣsi nauis ẽ illiᷤ
caritas. Itaq caritas portat on̾a. S ñ
timeat: ne p̾mat᷑ on̾̃ib talib. Ne pec¬
catis suis unꝰqͥsq p̾mat᷑: attendat. Nã
qñ portas infirmitatẽ frĩs tui: ñ te one¬
rant pecc̃a ip̃iꝰ. Plane si consentias: ĩã
tua te p̾munt. ñ alt̾us. Quisqͥs enim

Expanded text:
tinuo subjecit: «Intendens teipsum, ne tinuo subjecit: «Intendens teipsum, ne et tu tenteris.» Deinde quod commemoravi, subjunxit, «Alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi» : unde dicit, pter legem tuam sustinui te, Domine.» Dicuntur cervi, quando transeunt freta in proximas insulas pascuae gratia, capita super se invicem ponere; et unus, qui ante est, solus portat caput et non ponit super alterum: sed cum et ipse defecerit, tollit se ab anteriore parte et redit posterius, ut et ipse in altero requiescat: et sic portant omnes onera sua, et perveniunt ad quod desiderant; et non patiuntur naufragium, quia quasi navis est illis charitas. Itaque charitas portat onera; sed non timeat ne prematur talibus oneribus: ne peccatis suis unusquisque prematur, attendat. Nam quando portas infirmitatem fratris tui, non te onerant peccata ipsius. Plane si consentias, jam tua te premunt, non alterius. Quisquis enim
Abbreviated transcription (Latin):
remediũ quo te orem dicens. Dimitte
nobis debita nrã : sicut et nos dimitti-¬
mas debitorib ur̃is. Hanc legem statu¬
isti mͥ: ut qͦmͦ dimitto. dimittat᷑ mͥ.
pectaui quando uenias. et lib̾es ab oĩ
necessitate: quia inipsa necessitate nõ
mͦ dicit caritatis: audi apłm. Iniicẽ
on̾a ur̃a portate : & sic implebitis legẽ
.xͥ. Qui portant inuicẽ on̾a sua ͥ nisi qͥ
hñt caritatem: Qui ñ hñt caritatẽ:
gͣues sunt sibi. Qui hñt ãutẽ carita¬
tem: portant se. Lesit te aliquis: pe¬
tit ueniam. Si nͨ dimittis: ñ portas
onus frĩs tui. Sidimittis: portas in
firmum. Et tu si forte inaliqͣ in fir¬
mitate cecidis quasi homo: oportet
ut sic te portet & illȩ quẽ ad modũ
ettu. Audiquid p̾cesserit. Frẽs ĩquit.
sip̾occupat᷑ fuit homo in aliqͦ delicto.
uos qui spĩtales estis. instruite huiꝰmͦi
in spũ lenitatis. Et ne forte qi spũaleᷤ¬
monuerat. uelut securi sibi uidẽnt᷑: con¬

Expanded text:
remedium, quo te orem, dicens, «Dimitte remedium, quo te orem, dicens, «Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris» . Hanc legem statuisti mihi, ut quomodo dimitto, dimittatur mihspectavi quando venias et liberes ab omni necessitate, quia in ipsa necessitate non modo dicit charitatis; audi Apostolum: «Invicem onera vestra portate, et sic implebitis legem Christi.» Qui portant invicem onera sua, nisi qhabent charitatem? Qui non habent charitatem graves sunt sibi. Qui autem habent charitatem portant se. Laesit te aliquis, petit veniam; si non dimittis, non portas onus ffirmum. Et tu si forte in aliquam infirmitatem cecideris, quasi homo, oportet ut sic te portet et ille, quemadmodum et tu. Audi quid praecesserit: «Fratres,» inquit, «si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu lenitatis.» Et ne forte quia spirituamonuerat, veluti securi sibi viderentur, con
Abbreviated transcription (Latin):
Lex cdata ẽ: quȩ t̾reat et constringat
in reatum. Et nͨ soluit lex apeccatis:
s ostendit peccata. Et forte sub ipsa
lege positus. animadu̾tit iste imp¬
fundo. qͣnta fec̾it contͣ legem: et sic
Est gͦ lex miscđie dei: lexꝓpitiatiõis
dei. Illa timoris fuit. Est alia lex cari¬
tatis. Lex caritatis: dat ueniã pecca¬
tis. Delet p̾t̾ita: admonet de fituniꝰ
Inuia non deserit comitem: comes fit ei ꝗͣ
ducit inuiam. S concordandum ẽ cum
adu̾sario: dumescum illo iniua. Est enĩ
sermo dei adu̾sarius tuus: qͣm diu cum
illo ñ concordas. Concordas autẽ: cũceꝑit
te delectare fac̾e quod dicit sermo dei.
Lam qui erat adu̾sariꝰ: fit amicꝰ. Sic fi¬
nita uia: ñ erit qui te tradat iudici.
Ergo ppt̾ legem tuam sustinuite dñe:
quia dignatꝰ es legem mĩȩ afferre michiͥ
diniite̾ omĩa peccã mea : dare mͥ de cet̾o
monita ne te offendam. In ipsis moni¬
tis siquid forte titubau̾o: dedisti michi

Expanded text:
Lex data est quae terreat et constringat Lex data est quae terreat et constringat in reatum; et non solvit lex a peccatis, sed ostendit peccata. Et forte sub ipsa lege positus, animadvertit iste in profundo quanta fecerit contra legem, et sic Est ergo lex misericordiae Dei, lex propitiationis Dei. Illa timoris fuit, est alia lex charitatis. Lex charitatis dat veniam peccatis, delet praeterita, admonet de futuris; in via non deserit comitem, comes fit ei quem ducit in via. Sed concordandum est cum adversario, dum es cum eo in via . Est enim sermo Dei adversarius tuus, quamdiu cum illo non concordas. Concordas autem, cum coeperit te delectare facere quod dicit sermo Dei. Jam qui erat adversarius, fit amicus: sic, finita via, non erit qui tradat te judici. Ergo «propter legem tuam sustinui te, Domine;» quia dignatus es legem misericodiae afferre, mihi dimittere omnia peccata mea, dare mihi de caetero monita ne te offendam: in ipsis monitis si quid forte titubavero, dedisti mihi
Abbreviated transcription (Latin):
apud te ꝓpitiatio ẽ. Et quȩ ẽ ista ꝓpiti¬
atio. nͥ sacrifitium: Et qͦd ÷ sacͥfitium
nͥ quod ꝓ nob oblatum ẽ: Sanguis
innocens fusus: deleuit omĩa peccata
nocentiũ. Pretiũ tantum datũ: rede¬
mit om̃s captiuos de manu captiuã¬
tis inimici. Ergo ẽ ap̃te ꝓpitiatio. Nã
si ñ eẽt apud te ꝓpitiatio: si tudex so¬
lum. ẽẽ uelles. et misericors ẽẽ nolles:¬
si obseruares om̃s iniquitates nr̃as &e
quereres eas quis sustin̾et: Quis ante
te staret. et dic̾et in nocens sum: Quis
staret in iudicio tuo: Spesgͦ una ẽ:¬
qm̃ apud te ẽ ꝓpitiatio. ꝓpt̾ legẽ tuã
sustinuite dñe. Qmͣ legem: Quȩ reos
fecit: Data est enim lex scã. iusta
bona. iudeis: s reos eos potuit face̾.
Nondata est lex quȩ posset uiuifica¬
re: s que ostenderet pecc̃a peccatori.
Peccatorenim oblitus erat se: necui¬
debat se. Data ẽ lex Illi ut uideret
se. fẽcit reum lex: liberauit lator
legis. Lator enim legis: imꝑator ẽ.

Expanded text:
Et quae est ista propitiatio, nisi sacrificium? Et quod est sacrificium, nisi quod pro nobis oblatum est? Sanguis innocens fusus delevit omnia peccata nocentium: pretium tantum datum redemit omnes captivos de manu captivantis inimici. Ergo «est apud te propitiatio.» Nam si non esset apud te propitiatio, si judex solum esse velles et misericors esse nolles, observares omnes iniquitates nostras, et quaereres eas; quis sustineret? quis ante te staret, et diceret, Innocens sum? quis staret in judicio tuo? Spes ergo una e apud te propitiatio. Propter legem tuam sustinui te, Domine.» Quam legem? Quae reos fecit? Data est enim lex sancta, justa, bona Judaeis ; sed reos eos potuit facere. Non data est lex quae posset vivificare , sed quae ostenderet peccata peccatori. Peccator enim oblitus erat se, nec videbat se; data est illi lex, ut videret se. Fecit reum lex; liberavit Lator legis: Lator enim legis Imperator est.
Abbreviated transcription (Latin):
nob̃ dimissa s̃ peccata. inuigilia matu e in⁊
resurrexit amortuis: ut hoc sꝑemꝰ in
nob futurũ. quod p̾cessit in dño. lam
enĩpeccã nr̃a dimissa s: s ñdũ resur-¬
reximꝰ. Si ñdum resurreximꝰ: ñdũ in
nob factum ẽ. qͦd p̾cessit incapite nr̃o.
Quid p̾cessit in capite nr̃o: Quia et
caro ipsius capitis resurrex̃. Sp̾e illius
capitis nunꝗͣ mortiis ẽ: s qͦd in eo mor¬
tuũ÷ resurrex̾. Resurrex̾ autẽ t̾ciadie.
Et qͦdãm hoc nob̃ dixit dñs. Quod ĩ
me uidistis. sꝑate in uob̃: id ÷ quia erit
resurrectio. resurgetis et uos. S s̃ qͥ
dicant. Ecce resurrex̾ dñs. Nunquid
ꝓpt̾ea sꝑandum ẽ et me posse resur¬
gere: Utiq propt̾ea. In hoc enĩ resur¬
rexit dñs: quod ate accepit. Non enĩ
resurget: nisi mortuus eẽt. Non enĩ
mortius ẽẽt: nͥ carne̾ portaret. Quid
accepit a te dñs: Carnẽ. Quiduenit
ipse: u̾bũ dei. qͦd erat ante omnia:
ꝑ quod facta s̃ omĩa. S ut acciꝑet a

Expanded text:
nobis dimissa sunt peccata, in vigilia matutina resurrexit a mortuis, ut hoc speremus in nobis futurum quod praecessit in Domino. Jam enim peccata nostra dimissa sunt, sed nondum resurreximus: si nondum resurreximus, nondum in nobis factum est quod praecessit in capite nostro. Quid praecessit in capite nostro? Quia et caro ipsius capitis resurrexit; spiritus illius capitis numquid mortuus est? Sed quod in eo mortuum est, resurrexit. Resurrexit autem tertia die; et quodam modo hoc nobis dixit Dominus: Quod in me vidistis, sperate in vobis; id est, quia ego resurrexi, resurgetis et vos. 7. Sed sunt qui dicant: Ecce resurrexit Dominus; numquid propterea sperandum est et me posse resurgere? Utique propterea: in hoc enim resurrexit Dominus, quod a te accepit. Non enim resurgeret nisi mortuus esset, non autem mortuus esset, nisi carnem portaret. Quid accepit a te Dominus? Carnem. Quid venit ipse? Verbum Dei, quod erat ante omnia, per quem facta sunt omnia. Sed ut acciperet abs
Abbreviated transcription (Latin):
mortalis. Quisqͥs se imꝓfundo intel¬
lex̾it: clamat: gemit. suspirat. Et do¬
nec depfundo eruat᷑. et ueniat ad
eum qui suꝑ om̃s abẏssos sedec suꝑ
cherubin. suꝑ omĩa que creauit. ñ solũ
corporalia. s etiam sp̃ualia donec adeũ¬
ueniat anima: donec ab illo lib̾et᷑ ima¬
go ipsius qͦd ÷ hõ. que in hoc ꝓfundo tã¬
ꝗͣ assiduis fluctib exagitata de trita
fit et uetusta. nͥ renouet᷑ et reparet᷑
adeo. qͥ ilã imp̾ssit qͣndo formaũ hõiẽ
idoneus enĩ eẽ potuit hõ ad casũ suũ.

Expanded text:
mortalis. Quisquis se in profundo intellexerit, clamat, gemit, suspirat, donec de profundo eruatur, et veniat ad eum qui super omnes abyssos sedet, super Cherubim, super omnia quae creavit, non solum corporalia, sed etiam spveniat anima, donec ab illo liberetur imago ipsius, quod est homo, quae in hoc profundo tanquam assiduis fluctibus exagitata, detrita est: et nisi renovetur et reparetur a Deo, qui illam impressit quando formavit hominem Idoneus
Abbreviated transcription (Latin):
mat. surgit deꝓfundo: et ipse clamor
ñ eũ ꝑmittit multũ inimo ẽẽ. Ualde
enĩ imꝓfundo s̃: qui nec clamant de
ꝓfundo. Dic̃ scͥptura. ꝑ eccator cũ ue¬
n̾it in ꝓfundũ maloꝵ: contẽpnit. lã
uidete frẽs: quale ꝓfundũ sit uͥ contẽ
nit᷑ ds. Cũ quisq uidit se cotidians
pecc̃is obrutũ. aceruis quibꝰdã et moli¬
b quib dã iniquitatũ p̾mi: si dictum
illi fuit ut dm̃ roget. irridet. Quibus
modis: Primo dicit. Si deo displic̾ent
facinora. ego uiu̾em: Si curaret ds̃
res humanas. ad tanta scelera. quȩ fe-¬
ci non solum uiu̾em. sed et bene mͥ eẽt:
Solet enim hoc illis euenire. qui mul¬
tum in ꝓfundo sunt: ut ꝓsꝑent᷑ inini¬
quitatib suis. Et tantomagis imꝓfun¬
dum m̾gunt᷑: qͣntomagis uidentur
ẽẽ felices. Fallax enim felicitas: ipsa:¬
Ca
maior infeliçitas. Deunde et hoc solẽt
homines dic̾e̾. lam qm̃ multa feci. &
dãpnatio ĩminet: hoc ꝑdo qͦd ñ facio

Expanded text:
mat, surgit de profundo, et ipse clamor non eum permittit multum in imo esse. Valde enim in profundo sunt, qui nec clamant de profundo. Dicit Scriptura: «Peccator, cum venerit in profundum malorum, contemnit» . Jam videte, fratres, qualCum quisque viderit se quotidianis peccatis obrutum, acervis quibusdam et molibus quibusdam iniquitatum premi, si dictum illi fuerit ut Deum roget, irridet. Quibus modis? Primo dicit: Si Deo displicerent facinora, ego viverem? Si curaret Deus res humanas, ad tanta scelera quae feci, non solum viverem, sed et bene mihi esset? Solet enim hoc illis evenire, qui multum in profundo sunt, et prosperantur in iniquitatibus suis: et tanto magis in profundo merguntur, quanto magis videntur esse felices; fallax enim felicitas, ipsa major est infelicitas. Deinde et hoc solent homines dicere: Jam quoniam multa feci et damnatio imminet, hoc perdo, quod non facio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ funda nr̃a contẽpsit. quiusq ad istam
uitã uenire dignatꝰ ẽ. ꝓmittens remissi¬
onẽ omniũ peccatoꝵ. & aam deꝓfundo ex¬
citauit hominẽ: ut clamaret deꝓfundo
submolib peccatoꝵ. et ꝑueniret uox pec¬
catoris ad dm̃. Unde clamantis. nͥ deꝓ
fundo malorũ: & uidete: q uox pecca¬
torum clamat deꝓfundo. Deꝓfundis clã¬
maui adte dñe: dñe exaudi uocẽ meã
fiant aures tue intendentes: in uocẽ de¬
p̾cationis meȩ. Unde clamat: Deꝓfũdo
mat: Quia qui uenit solu̾e peccata:
dedit spẽ etiam imꝓfundo posito pec¬
catori. Ideo quid sequit᷑ pꝰ istas uoces:
sustinebit: Ecce aꝑuit: deqͦ profundo
clamaret. Clamat enim sub molibꝰ et
fluctib iniquitatũ suar̾. Circũspexit se.
circũ spexit uitam suã: uidit illã undi¬
q flagitiis et facinorib cooꝑtã. Quac̃q
respexit. nichil in se bonũ inuenit: ni¬
chil illi iusticiȩ serenum potuit occur¬
rere. Et cum tanta &e tã multa peccata

Expanded text:
profunda nostra contempsit, qui usque ad istam vitam venire dignatus est, promittens remissionem omnium peccatorum; etiam de profundo excitavit hominem, ut clamaret de profundo sub molibus peccatorum, et perveniret vox peccatoris ad Deum: unde clamantis, nisi de profundo malorum? 2. Et videte quia vox peccatoris clamat de profundo: «De profundis clamavi ad te, Domine; Domine, exaudi vocem meam. Fiant aures tuae intendentes in vocem deprecationis meae.» Unde clamat? De profunmat? Quia qui venit solvere peccata, dedit spem etiam in profundo posito peccatori. Ideo quid sequitur post istas voces? mine, quis sustinebit?» Ecce aperuit de quo profundo clamaret. Clamat enim sub molibus et fluctibus iniquitatum suarum. Circumspexit se, circumspexit vitam suam; vidit illam undique flagitiis et facinoribus coopertam: quacumque respexit, nihil in se bonum invenit, nihil illi justitiae serenum potuit occurrere. Et cum tanta et tam multa peccata
Abbreviated transcription (Latin):
da suꝑbia de dono di: etiamatq etiã
comm̃dandũ ẽ. caritati ur̃ȩ. maxime
quia psalmꝰ breuissimꝰ ꝑmittit nos lo
secutꝰ ÷ in omni labore aplico qͣm cet̾i
apłi: ut magis d̾s ostendet suum ẽẽ q̃
dat nꝰ hominis. Qmͦ solent medici po
desꝑato qui ꝑsecutor ȩccłiȩ fuit. osten¬
dit magnitudinẽ artis suȩ ut ñ solũ
eum xp̃ianũ fac̾et. s et apłm: nec tan¬
tum apłm. s sic̃ ipse dic̃. plus omnib il¬
lis laboraret. Excellentissime gͦ gr̃ȩ
fuit. Et udetis fre̾s: quia ineccłia¬
pauli apłi epłȩ uigent. magis qͣm co¬
apłoꝵ eus. Alii enim ñ scͥpser̃: sed
tantũ locuti sunt in eccłia. Nam que
ꝓferunt᷑ abexrantib sub nomine ip
tant᷑ ab ȩccłia. Alii autẽ qͥ scͥpser᷑: nec
tantũ. nec tanta grã scͥpser̃. Cũ gͦ eẽt
magne gr̃ȩ et magna dona meruisset a
do: quid dicit qͦdam loco: ꝓpt̾ magni-¬
tudinẽ autẽ reuelationũ. ne extollar:.
Intendite. Rem trem̃dam uob̃ dico. ꝓpt̾

Expanded text:
 superbia de dono Dei, etiam atque etiam commendandum est Charitati vestrae, maxime quia Psalmus brevissimus permittit nos loqsecutus est in omni labore apostolico, quam caeteri apostoli, ut magis Deus ostenderet suum esse quod dat, non hominis. Quomodo solent medici potdesperato, qui persecutor Ecclesiae fuit, ostendit magnitudinem artis suae, ut non solum eum christianum faceret, sed et apostolum; nec tantum apostolum, sed sicut ipse dicit, plus omnibus illis laboraret . Excellentissimae ergo gratiae fuit. Et videtis, fratres, quia modo ili Epistolae vigent, magis quam coapostolorum ejus. Alii enim non scripserunt, sed tantum locuti sunt in Ecclesia: nam quae proferuntur ab errantibus sub nomine ipstantur ab Ecclesia. Alii autem qui scripserunt, nec tantum, nec tanta gratia scripserunt. Cum ergo esset magnae gratiae, et magna dona meruisset a Deo, quid dicit quodam loco? «Propter magnitudinem revelationum ne extollar.» Intendite, rem tremendam vobis dico: «Propter
Abbreviated transcription (Latin):
gent̾ nos cantare opor¬
tet. Deꝓfundis clamaui
adte dñe. Dñe exaudi uocẽ m̾eã. Et enĩ
uox hȩc ascendentis ẽ: et ꝑtinens ad
cantic̃ gͣduum. Debet itaq unꝰqͥsq
nr̃m uidẽ in quo ꝓfundo sit : dequo
clamat addnm. Clamauit deꝑfũdo
iona: de uentre cȩti. Erat ñ solũ subflu¬
ctib: uer̃ etiam inuisc̾ib beluȩ. Nec tñ
illud corpꝰ & illi fluctus int̾cluser̃ orati¬
onẽ. ne ꝑueniret addm̃: et uent̾ bestiȩ
ñ potuit ten̾e uocẽ dep̾cantis. Penetũ
omĩa: dirupit omĩa: ꝑuenit ad au¬
res dei: si tam̃ hoc dicendum ẽ. quia
diruptis om̃ĩb ꝑuenit ad aures d̾i̾:
quando aures dei incorde p̾cantis e¬

Expanded text:
portet: «De profundis clamavi ad te, Domine; Domine, exaudi vocem meam.» Etenim vox haec ascendentis est, pertinens ad canticum graduum. Debet itaque unusquisque nostrum videre in quo profundo sit, de quo clamet ad Dominum. Clamavit de profundo Jonas, de ventre ceti . Erat non solum sub fluctibus, verum etiam in visceribus belluae; nec tamen illud corpus et illi fluctus intercluserunt orationem ne perveniret ad Deum, et venter bestiae non potuit tenere vocem deprecantis. Penetravit omnia, disrupit omnia, pervenit ad aures Dei: si tamen dicendum est quia disruptis omnibus pervenit ad aures Dei, quando aures Dei in corde precantis e
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ ad mon̾i sem̃ abrahȩ. qui som̃s filii
ꝓmissionis. ꝑtinentes adȩt̾nã ħeditatẽ
testam̃ti ȩt̾ni: ut tanꝗͣ ipãm ħeditatẽ
sibi eligant dm̃. & eum gͣtis colant. id:
cantes. annunciantes. nec in suam. sed
in eiꝰ głam ꝑfidẽ bene oꝑantes: spe gau-¬
dentes. caritate feruentes. Hoc totum
sonat his u̾bis. Confitemim dño et in¬
uocate nom̃ eiꝰ: annunciate ingentibus
oꝑa eiꝰ. Cantate ei et psallite ei: narrate

Expanded text:
omnes filii promissionis pertinentes ad aeternam haereditatem testamenti aeterni, ut tanquam ipsam haereditatem sibi eligant Deum, et eum gratis colant, id ecantes, annuntiantes, nec in suam, sed in ejus gloriam per fidem bene operantes, spe gaudentes, charitate ferventes . Hoc totum sonat his versibus: «Confitemini Domino, et invocate nomen ejus, annuntiate in gentibus opera ejus. Cantate ei, et psalli
Abbreviated transcription (Latin):
dit nubẽ in ꝓtectionem eorũ: & ignẽ
ut lucet eis ꝑ noctẽ. Tam sint hȩc ma¬
concupier̃: s carnes. Quia uͦ et cotur-¬
nix caro ẽ. et inisto psalmo ñ loquit᷑
de amaricatione illoꝵ in quib ñ ẽ be-¬
neplacitũ d̃o.s. de fide electoꝵ. qͦd÷
uerum sem̃ abrahȩ: ipsi intelligen¬
di sunt petisse. ut ueniret unde ama-¬
ricantium murmura p̾m̾ent᷑. Iã inu̾¬
su qͥ seqͥt᷑. et pane cęli saturauit eos.
manna qͥdem ñ nominauit: s nulli
obscurumẽ. qui illas litt̾as legit.
tum tamcito intelligitur: qͣm legit᷑.¬

Expanded text:
dit nubem in protectionem eorum, et ignem dit nubem in protectionem eorum, et ignem ut luceret eis per noctem.» Tam sunt haec maconcupiverunt, sed carnes. Quia vero et coturnix caro est, et in isto psalmo non loquitur de amaricatione illorum in quibus non est beneplacitum Deo, sed de fide electorum, quod est verum semen Abrahae; ipsi intelligendi sunt petisse ut veniret unde amaricantium murmur opprimeretur. Jam in versu qui sequitur, «Et pane coeli saturavit eos,» manna quidem non nominavit, sed nulli obscurum est qui illas litteras legit.tum tam cito intelligitur, quam legit
Abbreviated transcription (Latin):
tanqͣm reddituros dimiser̃: Quomͦ tanqͣ
redituris et reddituris aurum et argen¬
tum petentib commodauer̃: si lȩtata ẽ
egyptus in profectione eorum: Sedin¬
telligendumẽ. pꝰillam ultimã egyptio¬
rum mortẽ. & tantam stragẽ in mari
rubro tammagni ꝑsequentis exercitꝰ.
egyptios timuisse residuos ne redirent
hebrei: & eorum reliquias magna faci¬
litate cont̾erent. Tc̃ impletũ ẽ qͦd suꝑiꝰ
cum dixisset. & auxit popłm suũ uehe¬
ĩnt̾. mox addidit: et firmauit eum suꝑ
inimicoseiꝰ. Hanc enim sententiã uno
u̾siculo ꝓpositam. ut explicaret qͦmͦ id
factum sit adiunxit cȩt̾a. quȩ in hac
laude narrauit usq adistum locum
uͥait. letata ÷ egyptꝰ in ꝓfectione eoꝵ.
quia incubuit timor eoꝵ suꝑ eos: ue¬
lut assignans qͦd ꝓposuerat. q firma¬
uit ppłm suum suꝑ inimicos eiꝰ. ꝑ in¬
de iam dicit: quȩ it̃ agentib inħemo
benefitia diuina collata sint. Expan.¬

Expanded text:
tanquam redituros dimiserunt? quomodo tanquam tanquam redituros dimiserunt? quomodo tanquam redituris et reddituris aurum et argentum petentibus commodaverunt, si «laetata est Aegyptus in profectione eorum?» Sed intelligendum est, post illam ultimam Aegyptiorum mortem, et tantam stragem in mari Rubro tam magni persequentis exercitus, Aegyptios timuisse residuos ne redirent Hebraei, et eorum reliquias magna facilitate contererent. Tunc impletum est quod superius, cum dixisset, «Et auxit populum suum vehementer,» mox addidit, «Et firmavit eum super inimicos ejus.» Hanc enim sententiam uno versiculo propositam ut explicaret, quomodo id factum sit, adjunxit caetera quae in hac laude cladis narravit, usque ad istum locum, ubi ait, «laetata est Aegyptus in profectione eorum, quia incubuit timor eorum super eos;» velut assignans quod proposuerat, quia firmavit populum suum super inimicos ejus. de jam dicit quae iter agentibus in eremo beneficia divina collata sunt. «Expan
Abbreviated transcription (Latin):
utiq ab illo qͥcor eorũ uidebat. et cu¬
piditates examinabat ꝑ missi sunt¬
fac̾e ista qͣm iussi: ñ tam̃sine aliqͦ pro¬
fectu animȩ carnalis. qͦd &e his fec̾unt.
qui talia iurȩ passi s. Et quãuis ꝑdo¬
lum ab iniqͥs hominib : tñ qͦd sibi
reddi debuit abstuler̃. Sicut enim
egyptioꝵ iniquitate: sic istoꝵ infir¬
mitate ad id qͦd opꝰerat illis factis.
figurandũ ce p̃nunciandũ diuine¬
cͣ usus ẽ d̾s. Et edux̃ eos in argento ⁊
auro. Et ista locutio scͥpturar᷑ ẽ. Peo
qͥppe dictũ ẽ. ĩ argento et auro: ac si
diceret᷑ c̃ argento et auro. Et ñ erat
intͥbub eoꝵ infirmꝰ: s corpore ñ aĩo.
Etiamhoc magnũ bñfitiũ dĩ fuit:
ut ĩ illa neceisitate migͣndi. nullẽẽt¬
egͦtꝰ. Lȩtata ẽ egyptꝰ ĩꝓfectione eoꝵ:
qr incubuit timor eoꝵ sr̃ eos. Timor
utiq hebreoꝵ suꝑ egẏptios. Non enĩ
bant eos dimittẽ ȩgyptii: Quomͦ

Expanded text:
utique ab illo qui cor eorum videbat, et cuutique ab illo qui cor eorum videbat, et cupiditates examinabat Dominus. Qutamen sine aliquo provectu animae carnalis, quod et his fecerunt qui talia jure passi sunt, et quamvis per dolum, ab iniquis hominibus tamen quod sibi reddi debuit, abstulerunt. Sicut autem Aegyptiorum iniquitate, sic istorum infirmitate, ad id quod opus erat illis factis figurandum et praenuntiandum divine usus est Deus. «Et eduxit eos in argento et auro.» Et ista locutio Scripturarum est. Pro eo quippe dictum est, «in argento et auro,» ac si diceretur, cum argento et auro. «Et non erat in tribubus» «eorum infirmus:» sed corpore, non animo. Etiam hoc magnum Dei beneficium fuit, ut in illa necessitate migrandi null Laetata est Aegyptus in profectione eorum, quia incubuit timor eorum super eos.» Timor utique Hebraeorum super Aegyptios. Non enim bant eos dimittere Aegyptii? quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ. sic̃ loqͥ scͥpt᷑a consueuit: q̃ fȩnũ
appellat etiam segetes frugum.S
ut duo dice̾t. duoᷤ fortasse quȩ dix̾at
num̃o uoluit consonare: id÷ locustȩ
&e brucco. Hoc autẽ totum ꝑtinet ad
ȩlocutionis uarietatẽ medentẽ fasti¬
dio: ñ addiu̾sitatẽ sententiarum. Et¬
ꝑcussit omẽ pͥmogenitũ int̾ra eorũ:
pͥmitias omnis laboris eoꝵ. Hec plaga
nouissima ẽ: excepta morte in mari.
cum sint decẽ. nec om̃s cominemora¬
te s̃: nec eodẽ ordine qͦ ibi factȩ legũt᷑
Tib̾a ÷ enim laudatio: a lege narrantiᷤ
et texentis hẏstoriã. Cuius laudati¬
onis auctor &e dictor. cum sit ꝑppħam¬
sp̃c sc̃s: eadẽ utiq auctoritate qͣ ꝑeũ
egit hominẽ. qui illã scͥpsit hẏstoriã:
et cominemorat aliquid factum qͦd
qͦd argento et auro ditatos isrłitas e¬
duxit exegypto: quia et ipsi tales er̃t.
qui ñdum possent contẽpñe laborũ
suorum licet temporalẽ. tam̃ debitã
iustamq m̃cedem. Nec ieo qͦd egyp¬

Expanded text:
suevit, quae fenum appellat etiam segetes frugum, sed ut duo diceret, duobus fortasse quae dixerat, numero voluit consonare, id est, locustae et brucho. Hoc autem totum pertinet ad elocutionis varietatem medentem fastidio, non ad diversitatem sententiarum. cussit omne primogenitum in terra eorum, primitias omnis laboris eorum.» Haec plaga novissima est, excepta morte in mari Rcum sint decem, nec omnes commemoratae sunt, nec eodem ordine quo ibi factae leguntur. Libera enim est laudatio a lege narrantis et texentis historiam. Cujus laudationis auctor et dictor cum sit psanctus; eadem utique auctoritate qua per eum egit hominem qui illam scripsit historiam, et commemorat aliquid factum quodquod argento et auro ditatos Israelitas eduxit ex Aegypto; quia et ipsi tales erant, qui nondum possent contemnere laborum suorum licet temporalem, tamen debitam justamque mercedem: nec in eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
lant .s. ut ea qͦ ad bonumȩt̾num referant
atq conu̾tant: id÷ ut custodiant iustisi¬
cationes eiꝰ. et legem eiꝰ exquirant. Quȩ¬
cunq gͥ aliabona dat ds: referenda sunt
ad gratuitum cultum eiꝰ. Ipse autẽ cult̃
eiꝰ: ñ ẽ referendus ad aliabona quȩ dat
ds. Tc̃ enim erit gͣtuit᷑. Ad quod certa¬
men ꝓuocans hostis: ausus ẽ. dicẽ deo.
atus. et exaltatꝰ locũ fecit ad tempora¬
lia bona popło dei ut firmaretur suꝑ
inimicos eius: quantomagis iħc uenunda¬
tus &e humiliatꝰ afr̃ib suis scdm carnem.
ce exaltatꝰ incelis. locum fec̃ adet̾na bona
ppto di tͥumphanti de diabolo & anglis
eius: Audi gͦ sem̃ abrahȩ. ñ de carne glo¬
rians. sed imitans fidem: audite serui
di et electi dei: ꝓmissionẽ hñtes uitȩ p̃¬
sentis et futurȩ. Si temptationes durȩ s̃
in hoc scto: ioseph in carce. iħm in cruce
cogitate. Si temporalium rerũ ꝓsꝑitas
adiacet: ñ ꝓpt̾ ipãm deo. s ip̃a utimini

Expanded text:
erant atque convertant; id est, «Ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Quaecumque igitur alia bona dat Deus, referenda sunt ad gratuitum cultum ejus: ipse autem cultus ejus non est referendus ad alia bona, quae dat Deus; tunc enim erit gratuitus. Ad quod certamen provocans hostis, ausus est dicere Deo:atus, et exaltatus, locum fecit ad temporalia bona populo Dei, ut firmaretur super inimicos ejus; quanto magis Jesus venundatus et humiliatus a fratribus suis secundum carnem, et exaltatus in coelis, locum facit ad aeterna bona populo Dei, triumphanti de diabolo et angelis ejus? Audi ergo, semen Abrahae, non de carne glorians, sed imitans fidem; audite, servi Dei, et electi Dei, promissionem habentes vitae praesentis et futurae . Si tentationes durae sunt in hoc saeculo, Joseph in carcere, Jesum in cruce cogitate. Si rerum temporalium prosperitas adjacet, non propter ipsam Deo, sed ipsa utimini
Abbreviated transcription (Latin):
to fuerunt ibi quidã in qͥb beneplacitũ
psalmꝰ iste comm̃dat. nicħ dix̃ hic. de in¬
iquitatib & irritationib et amaricatio¬
ne eorũ: inqͥb ñẽ. beneplacitum deo. s
quens loquit᷑ psalmꝰ cum laudib di: &
tam̃ utͥq in uno ppło fuer᷑. Nec inistos
illi suar̃ iniquitatũ contagione pollue

Expanded text:
to fuerunt ibi quidam in quibus «beneplacitum to fuerunt ibi quidam in quibus «beneplacitum psalmus iste commendat, nihil hic dixit de iniquitatibus et irritationibus et amaricatione eorum in quibus non est beneplacitum Deo. Sed quens loquitur psalmus cum laudibus Dei. Et tamen utrique in uno populo fuerunt, nec istos illi suarum iniquitatum contagione polluer
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. posseder̃. Et tanꝗͣ quereremꝰ cui
bono ista data sunt. nehoc ip̃m pu-¬
taret᷑ sũmũ bonũ qͦd ista felicitas rer̃
temporaliũ ppło dĩ data ÷: continuo
eam ad alium retulit. uͥ sumũ bonꝰ
oportet inquiri. Tt custodiant inqͥt. n¬
iustificationes eius: et legem eiꝰ et legẽ¬
eiꝰrequirant. Tbi intelligendumẽ. di
seruos et electos filiosꝓmissioms. uer̃
et g̾manũ sem̃ abrahȩ imitantes fidẽ
abrahȩ: ꝓpt̾ea ista bona t̾rena sumere
a deo ñut meis luxu diffluant siue
ꝑu̾sa securitate torpescant: s ideo ba
mis laborib occupari: ut adhoc uacent
uñ bonũ ȩt̾num possit adquiri. ħ ẽ ut
custodiant iustificationes eiꝰ. et legẽ eiꝰ
requirant. Deniq qm̃sem̃ abrabȩ ta¬
les hic intelligi uoluit qͥuẽent semen
abrahȩ: qͣles utiq nec in illo ppło defu¬
erunt. Quod etiã paulus apłs satiso¬
stendit. c̃dic̃: s ñ in omnib ilł bene-¬
placitum ẽ deo. Sienim ñ in om̃ib: ꝓfec

Expanded text:
ers.» 45. Et tanquam quaereremus cui bono ista data sunt, ne hoc ipsum putaretur summum bonum, quod ista felicitas rerum temporalium populo Dei data est; continuo eam ad aliud retulit, ubi summum bonum oportet inquiri: «Ut custodiant,» inquit, «justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Ubi intelligendum est Dei servos et electos filios promissionis, verum et germanum semen Abrahae, imitantes fidem Abrahae, propterea ista bona terrena sumere a Deo, ut non in eis luxu diffluant, sive perversa securitate torpescant; sed ideo hamis laboribus occupari, ut ad hoc vacent unde bonum aeternum possit acquiri, hoc est, «Ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Denique, quoniam semen Abrahae tales hic intelligi voluit, qui vere essent semen Abrahae, quales utique nec in illo populo defuerunt: quod etiam apostolus Paulus satis ostendit, cum dicit, «Sed non in omnibus illis beneplacitum
Abbreviated transcription (Latin):
pite. Expandit nubem in ꝓtectionem
eoꝵ: oe ignẽ ut luc̾et eisꝑ noctẽ. Petier̃ łe ĩ.¬
carnem et uenit coturnix: et pane cȩli
saturauit eos: Dirupit petͣm et flux̾unt
aque: abier̃ inficco flumina: qm̃ memor
fuit u̾bi. scĩ sui. quod habuit ad abraham¬

Expanded text:
pite: «Expandit nubem in protectionem eorum, et ignem ut luceret eis per noctem. Petierunt, et venit coturnix, et pane coeli saturavit eos. Disrupit petram, et fluxerunt aquae; abierunt in sicco flumina. Quoniam memor fuit
Abbreviated transcription (Latin):
quit᷑ &e dic̃. Qm̃ memorfuit u̾bi scĩ sui:
qͦd locutꝰ ÷ ad abraham puer̃ suũ. Et e¬
dux̃ ppłm suũ in exultatione: et electoᷤ
suosmleticia. Quodait ppłm suum:
ħ repetiuit electos suos. Et qͦd ait in ex¬
ultatione: hoc repetiuit inleticia. Et
dedit illis regiones gentium: ce laboreᷤᷤ
popłoꝵ possedunt. Qd s̃ regionesgen

Expanded text:
 sui, quod habuit ad Abraham puerum suum. Et eduxit populum suum in exsultatione, et electos suos in laetitia.» Quod ait, «populum suum;» hoc repetivit, «electos suos:» et quod ait, «in exsultatione;» hoc repetivit, «in laetitia. Et dedit illis regiones gentium, et labores populorum possederunt.» Quod sunt, «regiones gen
Abbreviated transcription (Latin):
nest. uel paruum peccatum ẽ odisse płm
dei et dolum facẽ in seruos eiꝰ: Quis hoc
dix̾it : Nunquid gͦ istorum tam gͣuiũ
peccatorũ auctorẽ. dłs. qͥnullius uł leuĩ¬
fimi pecẽi auctor credend ẽ: Quis sapiẽs
et intelliget hec: Nam ip̃a ẽ illa mira¬
bilis deibonitas: qͣ bene utit᷑ etiã malis.¬
ł uel angłis uel hominib Cum enĩ ipsi
uitio suo mali sint: illȩ de malo eorum
benefacit. Non enim anteꝗͣ odissent
popłm eiꝰ bonierant. sed maligni et im¬
pii taleserant qͥ facile incolis suis felici¬
bus inuiderent. In eo gͦ quod poplum
suum nultiplicauit: hoc benesitio suo
malos ad inuidendum c̃uertit. In uidia
ẽ enĩ: odiũ felicitatis alienȩ. Sic enim
conu̾tit cor eoꝵ. ut ꝑ inuidentiã odissẽt¬
ppłm eiꝰ: & dolum fac̾ent inseruos eiꝰ
Nonitaq cor illoꝵ malum faciendo.s
ppło suo benefaciendo: cor illoꝵ sponte
malum. cũtit ad odium. Nonenim re¬
ctum corꝑu̾tit: s sponte ꝑu̾sum ad odi¬

Expanded text:
t, vel parvum peccatum est, odisse populum Dei, et dolum facere in servos ejus? Quis hoc dixerit? Numquid ergo istorum tam gravium peccatorum auctor est Deus, qui nullius vel levissimi peccati auctor credendus est? Quis sapiens, et intelliget haec ? Nam ipsa est illa mirabilis Dei bonitas, qua bene utitur etiam malis, vel angelis, vel hominibus. Cum enim ipsi vitio suo mali sint, ille de malo eorum bene facit. Non enim antequam odissent populum ejus boni erant; sed maligni et impii tales erant, qui facile incolis suis felicibus inviderent. In eo ergo quod populum suum multiplicavit, hoc beneficio suo malos ad invidendum convertit. Invidia est enim odium felicitatis alienae. Sic ergo convertit cor eorum, populum ejus, et dolum facerent in servos ejus. Non itaque cor illorum malum faciendo, sed populo suo benefaciendo, cor illorum sponte malum convertit ad odium. Non enim rectum cor pervertit, sed sponte perversum ad odi
Abbreviated transcription (Latin):
illud iacob inp̾ceptũ: & isrł intestam̃tũ
ȩt̾num: Dicens. łͥ dabo t̾ram chanaan:
funiculum heditatis ur̃ȩ. Quȩ omnia ꝓ
modulo meo quẽ ad modum accipiẽda
ẽẽnt exposui: hic occurrebat animo par¬
uulȩ fidei. Si gͦ d̾s gͣtis ẽ colendus. et
testam̃ti et̾ni ħeditas ipse ase ipso requi¬
rend: mortalem istam uitã cur p̾stat¬
quęrentib eum & temporales necessita¬
tes: An ce ip̃as suȩ miscđiȩ multiplica¬
tione ñdeserit: Nam intente audite.
quid p̾stit̾it patͥb nr̃is. uel in quib fidei
exempla constituit: uł qͥ exilloꝵ carne
ꝓpagati etiã fide mutati s̃. Cumeẽnt u
ipsi num̃o breui. paucissimi et incole
inea. id ÷ int̾ra chanaan: et ꝑtͣnsier̃ de¬

Expanded text:
 Israel in testamentum aeternum, dicens, Tibi dabo terram Chanaam, funiculum haereditatis vestrae.» Quae omnia, pro modulo meo, quemadmodum accipienda essent, exposui. 37. Hic occurrebat animo parvulae fidei: Si ergo Deus gratis est colendus, et testamenti aeterni haereditas ipse a seipso requirendus; mortalem istam vitam quaerentium eum, et temporales necessitates, an et ipsa suae misericordiae multiplicatione non deserit? Nam intente audite quid praestiterit patribus nostris, vel in quibus fidei exempla constituit, vel qui ex illorum carne propagati etiam fidem imitati sunt. «Cum essent ipsi numero brevi, paucissimi et incolae in ea:» id est, in terra Chanaan. «Et
Abbreviated transcription (Latin):
Incolatus porro uel accolatus: ñ indige¬
nam s aduenam ostendit. Ecce qͦmͦ
tͥnsierunt. de gente ingentẽ: et de reg¬
no inpopłm alt̾m. Qdbreuit᷑ ꝓpositũ
fuerat: breuit̾ narrando explicatũ ẽ¬
m̾̃ito queri pot̾. Nondum enĩ regnabãt
in t̾ra chanaan: q ñ dũ ibi fu̾at regnũ
constitutum popłi isrł. Qͦmͦ gͦ pot̾ in¬
telligi. nͥ forte scđm aciticipationem. qr
ibi regnum futur̃ era seminis eorum:¬

Expanded text:
Incolatus porro, vel accolatus, non indigeIncolatus porro, vel accolatus, non indigenam, sed advenam ostendit. Ecce quomodo «transierunt de gente in gentem, de regno in populum alterum.» Quod breviter propositum fuerat, brevitmerito quaeri potest. Nondum enim regnabant in terra Chanaan, quia nondum ibi fuerat regnum constitutum populi Israel. Quomodo ergo potest intelligi, nisi forte secundum anticipationem, quia ibi regnum futurum erat seminis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
sublimitate ioseph: sic̃ nec compedes
in eiꝰ humilitate. S unde fieri possit
ut uir tant᷑. uniꝰu̾i deicultor. in egyp¬
to alendis tantũmͦ corporib. & reb tan-¬
tummͦ corꝑalib gub̃nandis ẽẽt intentꝰ:
et qͦ eosmeliores redderet. curam non
gereret animorũ: S ea conscͥpta sunt
in illa hystoria: quȩ scd̃m intentionẽ
scͥbentis in quo erat spc sc̃s. reb futuriᷤᷤ
illa narratione significandis. sufficere
hoc ÷ t̾racham. Hic enim aꝑtissime de¬
monstratum ẽ. de semine cham. filiĩ
noȩ cuius pͥmitiuus fuit chanaan: ex¬
ortam fuisse etiam gentẽ egyptiorum
ꝓinde in quib codicib hoc loco legitur
chanaan: em̃dandumẽ. Melius enim
int̾pͥtatum ẽ accola fuit: qͣm sicut alii
codices habent in habitauit. Q uod tan¬
tuidem eẽt: si et incola dic̾etur. Nich
enim aliud significat. Nam id ipsum
ẽ u̾bum in greco isto loco: qͦd ẽ ce suꝑius
uͥ dictum ẽ. paucissimi et in colȩ mea

Expanded text:
sublimitate Joseph, sicut nec compedes in ejus humilitate. Sed unde fieri posset ut vir tantus, unius veri Dei cultor, in Aegypto alendis tantummodo corporibus, et rebus tantum corporalibus gubernandis esset intentus, et quo eos meliores redderet, curam non gereret animorum? Sed ea conscripta sunt in illa historia, quae secundum intentionem scribentis, in quo erat Spiritus sanctus, rebus futuris illa narratione significandis sufficere jhoc est terra Cham. Hic enim apertissime demonstratum est, de semine Cham filii Noe, cujus primitivus fuit Chanaan exortam fuisse etiam gentem Aegyptiorum. Proinde in quibus codicibus hoc loco legitur «Chanaan,» emendandum est. Melius autem interpretatum est, «accola fuit,» quam, sicut alii codices habent, «inhabitavit:» quod tantumdem esset, si et incola diceretur; nihil enim aliud significat. Nam idipsum est verbum in graeco isto loco, quod est et superius, ubi dictum est, «Paucissimi et incolae in ea.»
Abbreviated transcription (Latin):
.lc.iͣ. .s̃. Et auxit populũ suũ uehem̃ter: &
firmauit eum suꝑ inimicos eiꝰ. Etiam
admodum factum sit. deinde narret᷑.
Non enuntẽ firmatꝰ ẽ popłs dei suꝑ
egyptios inimicos suos. qñ eoꝵ masculi
t̾ebant᷑: s qñ inmanu potenti ꝑsigna
et portenta dñi di sui. metuendi et ho¬
norandi facti sunt. donec duri regis cõ-¬
tentio uinc̾et᷑: et mare rubrum ꝑsecu¬
torem cum ex̾citu eiꝰ obrueret. Quod¬

Expanded text:
 vehementer, et firmavit eum super inimicos ejus.» Etiam admodum factum sit, deinde narretur. Non enim tunc firmatus est populus Dei super Aegyptios inimicos suos, quando eorum masterebantur; sed quando in manu potenti, per signa et portenta Domini Dei sui, metuendi et honorandi facti sunt, donec duri regis contentio vinceretur, et mare Rubrum persecutorem cum exercitu ejus obrueret.
Abbreviated transcription (Latin):
Pot̾ hoc etiam sic intelligi: ut eiꝰ ista sit uox.
quicum dixisset in habundantia sua nõ
mouebor inet̾num. uelut sua uirtute con¬
fidens: ut ostenderet eids̃ qđ ñ m̾̃ito eiꝰ. s
inuoluntate sua p̾stit̾at decori eiꝰ uirtutẽ:
au̾tit ab eo faciem suã. ⁊ factus ÷ conturbatꝰ.
Inueniens gͦ se nec iam p̾sumens de se cla-¬
mat. Ne derelinqͣsme usq ualde. Si enim
deliquisti ut sine ad iutorio tuo infirmꝰ ap¬
paream: noliusq ualde. ne ꝑeam. Tugͦ p̾¬
cepistimandatatua: custodirinimis. lam
de ignorantia me excusare ñpossũ. S: qm̃
infirmꝰsum: utinã dirigant᷑ uiȩ meȩ ad cu¬
stodiendas iustificationes tuas. Tc ñ confun

Expanded text:
i, ut ejus ista sit vox, qui cum dixisset in abundantia sua, «Non movebor in aeternum,» velut sua virtute confidens; ut ostenderet ei Deus quod non merito ejus, sed in voluntate sua praestiterat decori ejus virtutem, avertit ab eo faciem suam, et factus est conturbatus . Inveniens ergo se, nec jam praesumens de se, clamat, «Ne derelinquas me usque valde.» Si enim dereliquisti, ut sine adjutorio tuo infirmus appaream, noli «usque valde,» ne peream. «Tu ergo praecepisti mandata tua custodiri nimis:» jam de ignorantia me excusare non possum; sed quoniam infirmus sum, «utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas. T
Abbreviated transcription (Latin):
Tc̃ confitebor tͥ indirectione cordis: in eo qͦd
didic̾im iudicia iusticiȩ tuȩ. Tunc iustifica¬
tiones tuas custodiã. Et si dereliquistime
ne gloriarer inme: noliualde: et iustifica¬
tus abste. gloriabor inte.¬

Expanded text:
directione cordis, in eo quod didicerim judicia justitiae tuae;» tunc «justificationes tuas custodiam:» et si dereliquisti me, ne gloriarer in me, noli usque valde, et justificatus abs te gloriabor in te.
Abbreviated transcription (Latin):
borinquit tͥ indirectione cordism̃: utiq
si dirigant᷑ uiȩ meȩ. Confiteborinqͥt tibi
qm̃ tu fecisti: ⁊ tua laus ẽ. ista ñmea. Tc̃
enim confitebor in eo qͦd didic̾im iudicia
iusticiȩ tuȩ. sidirectum cor habeo: direc¬
tur. qͦd ait utinã dirigant᷑ uiȩ meẽ. ad
custo diendas iustificationes tuas: itc̃
non confundar dum inspicio in omĩa man

Expanded text:
inquit, «tibi in directione cordis.» Utique si dirigantur viae meae, confitebor tibi, quoniam tu fecisti, et tua laus est ista, non mea. Tunc enim «confitebor in eo quod didicerim judicia justitiae tuae,» si directum cor habebo, directur, quod ait: «Utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas: tunc non confundar, dum
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Mandatũ nouum douob̃: ut uos in¬
uicem diligatis. Et. In hoc scient om̃s q
discipłi mei estis: si dilectionẽ habueritis
minuicẽ. Et de dilectione dei ⁊ proximi
amputari: ecce inquit concupiui manda¬
ta tua. in tua iusticia uiuificame. Ecce cõ¬
cupiui ex toto corde. ⁊ ex tota anima. ⁊¬
ex totamente dilige̾ te. ⁊ proximũ sic̃
me: ñ in mea. s intua iusticia uiuifica
me: hoc: ista caritate qͣm concupiui
imple me. Adiuua me: ut faciã qͦd cõ¬
mendas. Dona ipse quod mandas. In
tua iusticia uiuificame: quia in me uñ
morerer habui: unde autẽ uiuã ñ inue¬

Expanded text:
cens, «Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis;» et, «In hoc scient omnes quia discipuli mei estis, si dilectionem habueritis in invicem» : et de dilectione Dei et proximi amputari, «Ecce,» inquit, «concupivi mandata tua; in tua justitia vivifica me.» Ecce concupivi ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente diligere te, et proximum sicut me: non in mea, sed «in tua justitia vivifica me,» hoc est, ista charitate quam concupivi, imple me. Adjuva ut faciam quod commendas, dona ipse quod mandas. «In tua justitia vivifica me:» quia in me unde morerer habui; unde autem vivam non inve
Abbreviated transcription (Latin):
nio mandata tua. quȩ concupiui: ut ĩ
tua iusticia. hoc÷ in illo uiuificesme. Ip̃e
ẽ enim uerbum d̾s: ⁊ uerbum caro fact᷑

Expanded text:
nio mandata tua quae concupivi, ut in tua justitia, hoc est in illo, vivifices me. Ipse est enim Verbum Deus; et Verbum caro factum
Abbreviated transcription (Latin):
Statue seruo tuo eloquium tuũ intimo¬
retuo. Quod quid: aliud. qͣm damͥut fa¬
ciam quod loqueris: Neq enim statutũ
ẽ. eloquium dĩ: his qui in se mouent il¬
lud contͣ faciendo. Eisautẽ statutumẽ
inquib immobile ẽ. Statuit itaq ds
eloquiũ suũ intimore suo: eis quib dat

Expanded text:
«Statue servo tuo eloquium tuum in timotuum». Quod quid est aliud quam, Da mihi ut faciam quod eloqueris? Neque enim statutum est eloquium Dei his qui in se movent illud contra faciendo; eis autem statutum est in quibus immobile est. Statuit itaque Deus eloquium suum in timorem suum eis quibus dat
Abbreviated transcription (Latin):
iudicia de occultis hominu̾ ñ suauia: quia
tem̾aria. Et ideo suũ dixit oꝓpbriũ qͦd de
parantes semet ipsos sibimet ipsis: ñ intel¬
ligunt. hoc enim ꝓcliuns homo suspicat᷑
inalio: qͦd sentit inseipso. hoc itaq opprobͥũ
suũ petebat aufferri. qͦd inse senserat. ⁊
inaluis fuerat suspicatus: ut ñ e̾e̾t diabolo
similis: qui de occultis sc̃ĩ iob suspicatꝰ ẽ. qͦd

Expanded text:
judicia de occultis hominum, non suavia, quia judicia de occultis hominum, non suavia, quia temeraria. Et ideo suum dixit opprobrium quod parantes semetipsos sibimetipsis» , non intelligunt: hoc enim proclivius homo suspicatur in alio, quod sentit in seipso. Hoc itaque opprobrium suum petebat auferri, quod in se senserat, et in aliis fuerat suspicatus; ut non esset diabolo similis, qui de occultis
Abbreviated transcription (Latin):
homo iudicare de occultis hominum :
et falsa plerumq. ⁊ si uera. tam̃ in cog¬
nita tem̾e suspicari. ꝓpt̾ea dñs cũ de se¬
ipso fine loqueret᷑ ꝓpt̃ quẽ issticiã facẽ debemꝰ:
ut oculos nr̃os a contemplatione au̾teret ua¬
mini abeis. Monuit ne ꝓpt̾ peccuniã: di¬
cens. Nolite thesaurizare int̾ra. Et. Nõ
potestis deo seruire: ⁊ mãmone. Monuit.
ne ꝓpt̾ ipsum necessarium uictum atq ue¬
stitum: dicens. Ne solliciti sitis animȩ
ur̃ẽ quid manducetis: neq corpori ur̃o qͥd
induamini. Et cum hȩc omnia monuisset:
quia possumꝰ suspicari eos quos iuste uiu̾e
udemꝰ. ⁊ qͦ fine faciant ñuidemꝰ ꝓpt̾ aliqͥd
hitiusmiꝰ bene face̾: continuo subiec̃. Nolite
iudicare: ne iudicemini. Unde ⁊ hic cum
dixisset. amputa opprobrium meũ qͦd sus¬
picatꝰ sum: addidit: quia iudicia tua suauia:
id: iudicia tua uera. Uerita̾s enĩ amator: su¬
aue clamat eẽ. qͦd uerum ẽ. hominũ autẽ

Expanded text:
homo judicare de occultis hominum, homo judicare de occultis hominum, et falsa plerumque, et, si vera, tamen incognita temere suspicari. Propterea Dominus cum de ipso fine loqueretur propter quem justitiam facere debemus, ut oculos nostros a contemplatione averteret va ut videamini ab eis.» Monuit, ne propter pecuniam, dicens: «nolite vobis thesaurizare in terra;» et, «Non potestis Deo servire et mammonae.» Monuit ne propter ipsum necessarium victum atque vestitum, dicens: «Ne solliciti sitis animae vestrae quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini» . Et cum haec omnia monuisset, quia possumus suspicari eos quos juste vivere videmus, et quo fine faciant non videmus, propter aliquid hujusmodi benefacere; continuo subjecit: «Nolite judicare, ne judicemini» . Unde et hic cum dixisset, «Amputa opprobrium meum quod suspicatus sum;» addidit, «quia judicia tua suavia,» id est, judicia tua vera. Veritatis enim amator suave clamat esse quod verum est. Hominum autem
Abbreviated transcription (Latin):
tutis. intimore: hunc enim consumata
timet adult̾a uirum suũ: alit̾ casta. Ad¬
ult̾ane ueniat: castane deserat. Amputa¬
opprobriũ meũ qͦd suspicatus sum: quia
iudicia tua suauia. Quis ẽ qui suũ oꝓpbͥũ
suspicat᷑ : et ñ magis nouit suum quisq
oꝓpbriũ. qͣm cuiꝰlibet alienum: Suspica¬
rienimpotius alienũ pot̾ homo ñ suũ:
Pui ͤ qm̃ qͦd suspicat᷑ ignorat. Insuo autẽ op¬
probrio. ñ ẽ cuiusq suspicio s scientia:
uͥloquit᷑ concientia. Quid÷ gͦ qͦd ait.
oꝓpbrium meũ quod fuspicatꝰ sũ: Nimi¬
rum desuꝑiore senfu etiam iste ducend̾
ẽ: qm̃ qͣm diu ñ au̾tit homo oculos suos
ne uideant uanitatẽ ÷ qͦd inseipso agit᷑.
hoc de aliis suspicatur: ut ꝓpt̾ qͦd ipse
colit dm̃. uel ꝓpt̾ quod bona oꝑafacit. ꝓ¬
pt̾ hoc credat ⁊ alt̾m face̾. Poss quippe
homines uide quod agimꝰ: cuiꝰ aut̾ rei
contemplatione agimꝰ. occultũ ẽ. Et
ideo datur suspicionib locꝰ: ut audeat

Expanded text:
um in timore» ; hunc enim consummatatimet adultera virum suum, aliter casta: adultera, ne veniat; casta, ne deserat. um quod suspicatus sum, quia judicia tua suavia.» Quis est qui suum opprobrium suspicatur, et non magis novit suum quisque opprobrium, quam cujuslibet alienum? Suspicari enim potius alienum potest homo, non suum; quoniam quod suspicatur, ignorat: in suo autem opprobrio non est cujusque suspicio, sed scientia, ubi loquitur conscientia. Quid est ergo quod ait, «Opprobrium meum quod suspicatus sum?» Nimirum de superiore sensu etiam iste ducendus est: quoniam quamdiu non avertit homo oculos suos ne videant vanitatem, quod in seipso agitur, hoc de aliis suspicatur; ut propter quod ipse colit Deum, vel propter quod bona opera facit, propter hoc credat et alterum facere. Possunt quippe homines videre quod agimus; cujus autem rei contemplatione agamus occultum est: et ideo datur suspicionibus locus, ut audeat
Abbreviated transcription (Latin):
au̾sio auidenda uanitate. ab illo nobis
concedat᷑ : quid nͥ eiꝰ gr̃a comm̃dat᷑: Nõ¬
nulli enim ab eauanitate ñ au̾ter ocłoᷤᷤ
suos: quaputauer̃ a se ipsis se fieri iustoᷤᷤ
⁊ bonos. Et dilex̾unt głam hominum
magis qͣm dei: quia ⁊ ipsi homines st̃.
Qui sibi nimiũ placuer̃: & de sui uirib
arbitrii presumpser̃. S etiam hec ua¬

Expanded text:
aversio a videnda vanitate ab illo nobis concedatur, quid nisi ejus gratia commendatur? Nonnulli enim ab ea vanitate non averterunt oculos suos, quia putaverunt a seipsis se fieri justos et bonos, et dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei ; quia et ipsi homines sunt, qui sibi nimium placuerunt, et de sui arbitrii viribus praesumpserunt: sed etiam haec va
Abbreviated transcription (Latin):
ut uideamini abeis. Alioqͥn: mercedẽ ñ
habebitis apud patrẽ ur̃m qui incelis ẽ.
Deinde cum ipsius iusticiȩ quasdã partes
ex sequeret᷑: p̾cipiens de elemosinis. deo¬
rationib de ieiuniis: uͥq id ad monuit.
cedem suã. id: ñ et̾nam que scĩs reposita
ẽ apud patrẽ. s temporalẽ qͣmquerunt
qͥ contemplant᷑ insuisoꝑib uanitatẽ. ñ
qr ipsalaus humana culpanda ẽ. Na qͥd
tam optandum ẽ. hominib qͣm ut eis
placeant q̃ debeant imitari: S. ꝓpt̾ ip¬
sam laudẽ bene oꝑari hoc ẽ uanitatẽ
in suis oꝑib intueri: qndo qͥdẽ ⁊ ipsa ab
hominib laus homini iusto qͣnͣtac̃q ꝓ
uen̾it. ñ ibi eẽ debet eiꝰ finis boni÷ sed
etiã ipsa referenda ẽ. adlaudẽ dĩ ꝓpter
quẽ bona faciunt uͤboni: qm̃nec a se¬

Expanded text:
ut videamini ab eis; alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum, qui in coelis est.» Deinde cum ipsius justitiae quasdam partes exsequeretur, praecipiens de eleemosynis, de oratione, de jejunio, ubique id admonuit, cedem suam , id est non aeternam quae sanctis reposita est apud Patrem, sed temporalem quam quaerunt qui contemplantur in suis operibus vanitatem: non quia ipsa laus humana culpanda est nam quid tam optandum est hominibus, quam ut eis placeant quae debeant imitari?, sed propter ipsam laudem bene operari, hoc est vanitatem in suis operibus intueri. Quandoquidem et ipsa ab hominibus laus homini justo quantacumque provenerit, non ibi esse debet ejus finis boni, sed etiam ipsa referenda est ad laudem Dei, propter quem bona faciunt vere boni; quonia