comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
membra mer&ricis. Si qualis cumq: epĩ amicitui
uerba spernis in cord&uo. corpus dñi tui cogita in corpo¬
r&uo: postremo qm̃ dedie indiem differendo peccas.
cum & tremum diem tuum nescias. Nunc probabo.
quantum abore nr̃o laudes cyprianȩ desideres:
Certesi adhuc in scͥola r&horis uerba discipulis uenderẽ
prius ab eis mercedem sum merem: Vender& ibi uolo
laudem pudicissimȩ uxoristuae. prius mihi mercedẽ
da pudicitiam tuam. Da in quam. & accipe. humanũ
dico propter infirmitatem tuam. puto quod nonsit ate
digna priana cuius laudib: ante ponas amorem
concubinarum tuarum: quod utique facies si permanese
in illo amore quam adistas laudes peruenire malueris
Quid mihiuis extorquere poscendo cum prote uideas eẽ
quod posco: quid praecaris subiectus. quod potes iubere
correctus : Mittamus munera spiritui coniugis tuae.
Tuimmitationem. ego laudem: quam quam sicut

Expanded text:
membra meretricis? si qualiscumque episcopi amici tui membra meretricis? si qualiscumque episcopi amici tui uerba spernis in corde tuo, corpus domini tui cogita in corpore tuo. postremo quonam de die in diem differendo peccas, cum extremum diem tuum nescias? Nunc probabo, quantum ab ore nostro laudes Cyprianae desideres. certe. si adhuc in schola rhetoris uerba discipulis uenderem, prius ab eis mercedem sumerem. uendere tibi uolo laudem pudicissimae uxoris tuae: prius mihi mercedem da pudicitiam tuam: da. inquam, et accipe. humanum dico propter infirmitatem tuam: puto, quod non sit a te digna Cypriana, cuius laudibus anteponas amorem concubinarum tuarum, quod utique facies, si permanere in illo amore quam. ad istas laudes peruenire malueris. quid mihi uis extorquere poscendo, cum pro te uideas esse, quod posco? quid precaris subiectus. quod potes iubere correctus? mittamus munera spiritui coniugis tuae. tu imitationem. ego laudem. quamquam, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
uero seruum in satiabili pertot scorta libidinem
diffluentem. & laudes de functae castae coniugis
anob̵ uelud admitigandam mestitiam suam iure
amicitiȩ flagitantem ep̃i pacienter audimus. cum esses
nondicam catecuminus. sed inerrore nobiscum per¬
niciosissimo constitutus. uiuenis iuniorib nobis. ab hoc
teuitio temperantissima uoluntate correxeras. quo non
post longum tempus sordidius reuolutus. Deinde in&
tremo uitae periculo baptizatus. nondicam te fide
emendaris: Vis debonȩ uxoris morte pernos consolari.
Nos dehactua ueriore morte quis consolatur: anquia
non possumus obliuiscitanta erganos meritatua.
ideo cruciandi adhuc sumus morib: tuis: Ideo contem¬
nendi & pronihilo habendi. quando gemimus adted&e
sed fate murnos non eẽ aliquid ad tecorrigendum
acsañandum: Ds̃ attendatur. xp̃s cogitetur. A płs
audiatur. dicens. tollens ergo membra xp̃i. faciam

Expanded text:
uero seruum insatiabili per tot scorta libidine uero seruum insatiabili per tot scorta libidine diffluentem et laudes defunctae castae coniugis a nobis uelut ad mitigandam maestitiam suam iure amicitiae flagitantem episcopi patienter audimus? cum esses non dicam catechumenus sed in errore nobiscum perniciosissimo constitutus iuuenis iunioribus nobis, ab hoc te uitio temperantissima uoluntate correxeras, quo non post longum tempus sordidius reuolutus deinde in extremo uitae periculo baptizatus non dicam te fideli sed emendaris. uis de bonae uxoris morte per nos consolari; nos de hac tua ueriore morte quis consolatur? an, quia non possumus obliuisci tanta erga nos merita tua, ideo cruciandi adhuc sumus moribus tuis, ideo contemnendi ct pro nihilo habendi, quando gemimus ad te de te? sed fatemur nos non esse aliquid ad te corrigendum ac sanandum; deus adtendatur, Christus cogitetur. apostolus audiatur dicens: Tollens ergo membra Christi faciam
Abbreviated transcription (Latin):
quidem aclicitam postillam coniugem quaereres.
Hictu dicturus es quid mecum aspere agis. quiddure
obiurgas. nonne interhaec uerba. ecce senuimus
dum uita ducitur prius finienda quam corrigenda:
Vis ut ignoscam &iciabili securitatituae . quanto
satius tuignos cis sinon amabili certe miserabili
sollicitudini meȩ. Inimico quidem animo tullius
inuehebatur. & longe aliter erat terrenam rem
publicam gubernantis intentio: Ettamen ait
cupio patres conscripti meesse clementem. cupio
in tantis rei publicae periculis non dissolutum uideri
quanto iustius egodico. cumipse noueris quam tibi
amicum animum geram in aeternae ciuitatis. seruitio
constitutus. minister uerbi sacramentiq: diuini
Cupio frater corneli me esse clementem. cupio intan¬
tistuis meisque periculis non dissolutu uideri.
plebs mulierum & cubat lateribus tuis. crescit indies
pelicum numerus. Eius dem aut̃ numeri dnm̃ immo

Expanded text:
quidem ac licitam post illam coniugem quaereres? quidem ac licitam post illam coniugem quaereres? Hic tu dicturus es: \'Quid mecum aspere agis? quid dure obiurgas?\' nonne inter haec uerba ecce senuimus. dum uita ducitur prius finienda quam corrigenda? uis. ut ignoscam exitiabili securitati tuae; quanto satius tu ignoscis si non amabili certe miserabili sollicitudini meae! inimico quidem animo Tullius inuehebatur et longe aliter erat terrenam rem publicam gubernantis intentio et tamen ait: \'Cupio, patres conscripti, me esse clementem, cupio in tantis rei publicae periculis non dissolutum uideri.\' quanto iustius ego dico, cum ipse noueris, quam tibi amicum animum geram, in aeternae ciuitatis seruitio constitutus minister uerbi sacramentique diuini: Cupio, frater Corneli, me esse clementem, cupio in tantis tuis meisque periculis non dissolutum uideri! Plebs mulierum excubat lateribus tuis; crescit in dies pellicum numerus; eiusdem autem numeri dominum, immo
Abbreviated transcription (Latin):
omino dilectissimo & hon orabili fratri cornelio augs
Scripsistimihi utadte aliquam prolixam consola¬
toriam epistulam darem. quod grauiter optima
uxoris morte meraeris. sicut scm̃ paulinum ad machariũ
fecisse meministi. & illa quidem anima insoci&atẽ
recepta fidelium atque castarum. laudes neccurat.
necquerit humanas. sed quia propter eos fiunt ista
quiuiuunt: prius est . ut tuqui consolarieds laude
desideras. itauiuas. ut illic ubi ips a est essemerearis.
Neque enim dubito quod eam non credas ibi esse ubulles :
quaeuel adulteriis lectulum coniuigalem polluerunt.
uel nullo coniugio deligatȩ fornicatione fluxerunt.
Quare de illius laude uiro longe dissimili quasi fugare
uelle meustitiam adulatio ẽ non consolatio: Namsieã
diligeres sicut te ipsa dil&xit. seruasses ei quod tibi
ipsa seruauit. & cumilla siprior obisses. nullo modo
credenda sit ciuquam fuisse nuptura: Nonne siuere
obitum ei: laudib: ei consolandus doleres neunam

Expanded text:
OMINO DILECTISSIMO ET HONORABILI FRATRI CORNELIO AUGUSTINUS. Scripsisti mihi, ut ad te aliquam prolixam consolatoriam epistulam darem, quod grauiter optimae uxoris morte mouereris, sicut sanctum Paulinum ad Macarium fecisse meministi. et illa quidem anima in societatem recepta fidelium atque castarum laudes nec curat nec quaerit humanas, sed quia propter eos fiunt ista, qui uiuunt. prius est, ut tu, qui consolari eius laude desideras, ita uiuas, ut illic. ubi ipsa est, esse merearis. neque enim dubito, quod eam non credas ibi esse, ubi illae sunt, quae uel adulteriis lectulum coniugalem polluerunt uel nullo coniugio deligatae fornicatione fluxerunt. quare de illius laude uiro longe dissimili quasi fugare uelle maestitiam adulatio est non consolatio. nam si eam diligeres, sient te ipsa dilexit, seruasses ei, quod tibi ipsa seruauit; et cum illa, si prior obisses, nullo modo credenda sit cuiquam fuisse nuptura, nonne, si uere obitum eius laudibus eius consolandus doleres, ne unam
Abbreviated transcription (Latin):
sed tamen aptissimum &utilleimum nunchic dies aliam
uitam affert. alios mores postulat. quod siuera citer
dixisti sicut dete dubitare non debeo. Iam profecto sic
uiuis ut sis dignus baptismo salutari remissionem praete¬
ritorum accipere peccatorum. nam omnino non est
cui alteri praeter dnm̃ xpm dicat genus humanum
teduce si quamanent seleris uestigia nr̃i in rita
perpetua soluent formidine terras. quod & &meo.
idest & sibyllino carmine sepassus est trans tulisse
uergilius qm̃ fortassis &iam illa uates aliquid deunico
saluatore in spũ audierat. quod ne cesse habuit consiteri:
Haectibi dnẽ merito suspiciende & inxpo dilectissime
ac desiderantissime frater. Siue pauca. siue forsitan
multa sint. ut cumque occupatissime scripsi tua mereri¬
scripta desidero. & te nomen uel de disse inter conpe¬
tentes uel daturum eẽ iamiam que cognos cere:

Expanded text:
sed tamen aptissimum et utilissimum: Nunc hic dies aliam sed tamen aptissimum et utilissimum: Nunc hic dies aliam uitam adfert, alios mores postulat. quod si ueraciter dixisti. sicut de te dubitare non debeo. iam profecto sic uiuis, ut sis dignus baptismo salutari remissionem praeteritorum accipere peccatorum. nam omnino non est, cui alteri praeter dominum Christum dicat genus humanum: Te duce, si qua manent sceleris uestigia nostri, inrita perpetua soluent formidine terras. quod ex Cymaeo, id est ex Sibyllino carmine se fassus est transtulisse Vergilius, quoniam fortassis etiam illa uates aliquid de unico saluatore in spiritu audierat, quod necesse habuit confiteri. haec tibi, domine merito suscipiende et in Christo dilectissime ac desiderantissime frater, siue pauca siue forsitan multa sint, utcumque occupatissimus scripsi. tua sumere rescripta desidero et te nomen uel dedisse inter competentes uel daturum esse iam iamque cognoscere.
Abbreviated transcription (Latin):
facere tandem aliquando dignatur. Nunc enim
nobis est rerum humanarum & diuinarum. cũbeni¬
uolentia & caritate consensio. inxpõ ihũ dnõ d nr̃o
Verissima pacenrã quia duob: praeceptis cuncta
praeconia diuina conclusit dicens. Diliges dnm̃ dm̃ tuũ
& toto cordetuo. & &x tota animatua. & & totamente
tua. & diliges proximum tuum tamquam teipsum
Inhis duob: pracceptis. totalex pendet & prophetȩ:
in illo primorerum diuinarum. In hoc secundo. rerum
humanarum ẽ cumbeni uolentia & caritate consensio
haec duo simecum firmissime teneas: amicitia nostra
uera acsempiterna erit. Et non solum inuicemnos.
sed &iam ipsidño sotiabit. quodutfiat & hortor grauita¬
tem & prudentiam tuam utiam &iam fidelium sacramenta
percipias. Dec & enim actatem & congruit quantum
credo moribustuis memento quid mihi dixeris profec¬
turo comicum quidem deterentiore colens uersum.

Expanded text:
facere tandem aliquando dignatur. nunc enim facere tandem aliquando dignatur. nunc enim nobis est \'rerum humanarum et diuinarum cum beniuolentia et caritate consensio\' in Christo Iesu domino nostro uerissima pace nostra. qui duobus praeceptis cuncta praeconia diuina conclusit dicens: Diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua et: Diliges proximum tuum tamquam te ipsum: in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. in illo primo rerum diuinarum. in hoc secundo rerum humanarum est cum beniuolentia et caritate consensio. haec duo si mecum firmissime teneas, amicitia nostra uera ac sempiterna erit et non solum inuicem nos sed etiam ipsi domino sociabit. Quod ut fiat, exhortor grauitatem et prudentiam tuam. ut iam etiam fidelium sacramenta percipias; decet enim aetatem et congruit, quantum credo. moribus tuis. memento, quid mihi dixeris profecturo comicum quidem de Terentio recolens uersum
Abbreviated transcription (Latin):
siue postea quamego eas ut cumque sapere coepi:
a quibus tulonge ab horrebas. nolo autem succenseas.
nectibi uideatur absurdum quod illo tempr̃ cuminua¬
na mundi huius aestuarẽ. quam uis me multum a mare
uidereris. Nondum eras amicus meus quando nec ipse
mihi amicus epram sed potius in imicus. Diligebam
quippe iniquitatem. &uere quia diuina sententia est
quia scriptum ẽ in scĩs libris. qui autem diligit iniquitatẽ
odit animam suam. Cumergo odissem animam meã.
uerum amicum quo modo habere poteram. ea mihi
optantem. In quibus ipse meipsum patiebatur inimicũ.
Cum uero benignitas & gratia saluatoris nr̃i in lix̃mihi.
Non secundum meritamea. sed secundum ipsius miscđam
tu abhac alienus. quomodo eẽ possis amicus ms̃
qui unde beatus eẽ possem penitus ignorabas : Et non
hoc inme amabas. in quomihi ipseiam fueram ut cũq
amicus effectus. Gratias itaq dño quod temihi amicũ

Expanded text:
siue posteaquam ego eas utcumque sapere coepi, siue posteaquam ego eas utcumque sapere coepi, a quibus tu , longe abhorrebas. \'hNolo autem suscenseas nec tibi uideatur absurdum, quod illo tempore, cum in uana mundi huius aestuarem, quamuis me multum amare uidereris. nondum eras amicus meus, quando nec ipse mihi amicus eram sed potius inimicus. diligebam quippe iniquitatem et uera, quia diuina, sententia est. qua scriptum est in sanctis libris: Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam. cum ergo odissem animam meam, uerum amicum quo modo habere poteram ea mihi optantem, in quibus ipse me ipsum patiebar inimicum? cum uero benignitas et gratia saluatoris nostri inluxit mihi non secundum merita mea sed secundum ipsius misericordiam. tu ab hac alienus quo modo esse poteras amicus meus, qui, unde beatus esse possem, penitus ignorabas et non in hoc me amabas, in quo mihi ipse iam fueram utcumque amicus effectus? Gratias itaque domino, quod te mihi amicum
Abbreviated transcription (Latin):
benignitate duxisti. nunc spe uitae ȩternae mecũ
eẽ cocpisti modo uere &iam dereb: humanis inter
nos nulla dissensio est: quieas rerum diuinarum
cognitione pensamus. neplus eis tribuamus quam
modus earum iustissime postulat. nec eas in iquo
contemptu abiciendo creatori earum dño rerum
caelestium atque terrestrium faciamus in iuriam:
Ita fit ut interquos amicos non est rerum consensio
diuinarum. nec humanarum esse plena possit
acuera: necesse est enim ut aliter quam o portet
humana estimet. quidiuina contempnit: nec hominẽ
recte diligere nouerit : quisquis eum non diligit
qui hominem fecit. pro inde non dico nunc mihi ple¬
nius amicus es quieras & parte. sed quantum ratio
indicat. ne& parte eras. quando nec in reb: humanis
mecum amicitiam ueram tenebas. Rerum quippe
diuinarum & quibus recte humana pensantur
Socius mihi non dumeras. siue quando nec ipse in eis erã

Expanded text:
benignitate duxisti, nunc in spe uitae aeternae mecum benignitate duxisti, nunc in spe uitae aeternae mecum esse coepisti. modo- uero etiam de rebus humanis inter nos nulla dissensio est, qui eas rerum diuinarum cognitione pensamus. ne plus eis tribuamus. quam modus earum iustissime postulat, nec eas iniquo contemptu abiciendo creatori earum domino rerum caelestium atque terrestrium faciamus iniuriam. ita fit, ut, inter quos amicos non est rerum consensio diuinarum, nec humanarum esse plena possit ac uera. necesse est enim, ut aliter, quam oportet, humana aestimet, qui diuina contemnit, nec hominem recte diligere nouerit, quisquis eum non diligit, qui hominem fecit. proinde non dico: \'Nunc mihi plenius amicus es, qui eras ex parte\', sed, quantum ratio indicat, nec ei parte eras, quando nec in rebus humanis mecum amicitiam ueram tenebas. rerum quippe diuinarum. ei quibus recte humana pensantur, socius mihi nondum eras, siue quando nec ipse in eis eram
Abbreviated transcription (Latin):
adeac capessenda quorum me paenitet fauendo
uelificabas: Immouero uel acupiditatum mearum
cum c&eris tunc dilectorib: meis. Inter praecipuos.
aura laudis inflabas. porro in rebus diuinis.
quarum mihi illo tempr̃. nulla eluxerat ueritas:
utiq in maiore illius definitionis parte nrã amicitia
claudicabat. Erat enim rerum tantum modo huma¬
narum non etiam diuinarum. quamuis cum beni¬
uolentia & caritate consensio. & postea quam illa
cupere destiti. tuquidem perseuerante beniuo¬
lentia saluum me eẽ cupiebas salute mortali.
& earerum pros peritate felicem quam mundus
optare consueuit : &iam sic : Itaq aliquantum tibi
erat mecum rerum humanarum beniuola. & cara
consensio: Nuncergo quantum dete gaudeo quibus
&plicem uerbis quando eum quem quo modo habui
diu amicum. habeo iamuerum amicum. accessit
enim rerum. &iam consentio diuinarum: qm̃ qui
mecum temporalem uitam quondam iacundissima

Expanded text:
ad ea capessenda, quorum me paenitet. fauendo ad ea capessenda, quorum me paenitet. fauendo uelificabas, immo uero uela cupiditatum mearum cum ceteris tunc dilectoribus meis inter praecipuos aura laudis inflabas. porro in rebus diuinis, quarum mihi illo tempore nulla eluxerat ueritas, utique in maiore illius definitionis parte nostra amicitia claudicabat: erat enim rerum tantum modo \'humanarum\' non etiam \'diuinarum\' quamuis cum beniuolentia et caritate consensio\'. Et posteaquam illa cupere destiti, tu quidem perseuerante beniuolentia saluum me esse cupiebas salute mortali et ea rei-um prosperitate felicem, quam mundus optare consueuit. et iam sic itaque aliquantum tibi erat mecum rerum humanarum beniuola et cara consensio. nunc ergo quantum de te gaudeo, quibus explicem uerbis, quando eum, quem quoquo modo habui diu amicum, habeo iam uerum amicum? accessit enim rerum etiam consensio diuinarum. quoniam, qui mecum temporalem uitam quondam iucundissima
Abbreviated transcription (Latin):
ido lothitum sit: potuit enim uelab eis qui ibi abitinere
deuertentes corpus rescerant. Obliuione seu uolun¬
tate dimitti. uel illic obaliam causam quam libet poni
Breuiter respondeo aut certum est esse idolothytum:
A ut certum est non ẽẽ. autignoratur : Siergo certum est
inusum necessitatis ad sumitur̃. EX PLICIT ETTa¬
omino merito suspipiendo & inxp̃o dilectissimo
ac desiderantissimo fratri marciano. Augustinus
in dño salutem: Abripui uel potius obripui. & quodã
modo furatus sum mem & ipsum multis occupationib:
meis ut tibi scriberem antiquissimo amico quem tam̃
non habeam quam diu inxpo non tenebam nosti quippe
ut definierit amicitiam romani ut ait quidam maximꝰ
auttor tullius eloquii dixit enim &uerissime dix̃:
Amicitia est rerum humanarum & diuinarum.
cum beniuolentia. & caritate consentio. Tuautẽ
mi carissime aliquando mihi consentiebas in reb:
humanis cum eis more uulgi frui cuperem. & mihi

Expanded text:
idolothytum sit, potuit enim uel ab eis, qui ibi ab itinere idolothytum sit, potuit enim uel ab eis, qui ibi ab itinere deuertentes corpus refecerant, obliuione seu uoluntate dimitti uel illic ob aliam causam quamlibet poni, breuiter respondeo. aut certum est esse idolothytum aut certum est non esse aut ignoratur. si ergo certum est in usum necessitatis adsumitur. XLVIII. DOMAC DESIDERANTISSIMO FRATRI MARCIANO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Abripui uel potius subripui et quodam modo furatus sum memet ipsum multis occupationibus meis. ut tibi scriberem antiquissimo amico, quem tamen non habebam, quam diu in Christo non tenebam. nosti quippe, ut definierit amicitiam \'Romani\', ut ait quidam, \'maximus auctor Tullius eloquii\'. dixit enim et uerissime dixit: \'Amicitia est rerum humanarum et diuinarum cum beniuolentia et caritate consensio\'. tu autem, mi carissime, aliquando mihi consentiebas in rebus humanis, cum eis more uulgi frui cuperem, et milii
Abbreviated transcription (Latin):
sunilla arma scelerati homines incidissent. Paulus
ineffusione sanguinis eorum suum crimen ag nosceret.
ibsit ut ea quaepropter bonum aclicitum facimus
aut dbemus : Si quid perhaec practer nrãm uoluntatẽ
cuiquam mali acciderit : nobis inputetur. alio quin
nec ferramenta domestica & agrestia sunt habenda
nequis cis uelse uł alterum interimat. nec arbor.
aut restis. nequis se in de suspendat. nec fenes tra
facienda est neperhanc sequisq prae cipitet:
quidplura comiemorem cum ea commemorando
finiremn non possim: quid enim ẽ in usu hominum bono
aclicito unde non possit etiam pernities in rogari
Restatni fallor ut dicamus aliquid de illo uiatore
xp̃i ano. quem commemorasti uictum famis neces¬
sitate. Sinihil uspiam inuenerit. nisicibum inidolio
apositum ubi alius nullus est hominum. utrum eis
satius sit fame emori quam illud in alimentum sũmere:
Inqua quȩstione. qm̃ non est consequens ut cib ille

Expanded text:
si in illa arma scelerati homines incidissent, Paulus si in illa arma scelerati homines incidissent, Paulus in effusione sanguinis eorum suum crimen agnosceret. absit, ut ea, quae propter bonum ac licitum facimus aut habemus, si quid per haec praeter nostram uoluntatem cuiquam mali acciderit, nobis inputetur. alioquin nec ferramenta domestica et agrestia sunt habenda, ne quis eis uel se uel alterum interimat, nec arbor aut restis, ne quis se inde suspendat, nec fenestra facienda est, ne per hanc se quisque praecipitet. quid plura commemorem, cum ea commemorando finire non possim? quid enim est in usu hominum bono ac licito, unde non possit etiam pernicies inrogari r Restat, ni fallor, ut dicamus aliquid de illo uiatore Christiano, quem commemorasti uictum famis necessitate, si nihil uspiam inuenerit nisi cibum in idolio positum, ubi alius nullus est hominum, utrum ei satius sit fame emori, quam illud in alimentum sumere. in qua quaestione quoniam non est consequens, ut cibus ille
Abbreviated transcription (Latin):
aut publica functione teneatur. ut non prose hoc faciat.
sed pro aliis. uel prociuitate ubi &iam ipse est: Accepta
legitima potestate. sieius congruit persone: qui uero
repelluntur aliquo terrore nemale faciant. Etiam
ipsis aliquid fortasse prȩstatur. hinc autem dictum
est. ut non re sistamus malo. nenos uindicta delectet:
quae alienomalo animum pascit non ut correctionẽ
hominum neglegamus. unde nec reus est mortis alienȩ
quicum suae possessioni. & murum circum duxerit
aliquis ec ipso muro percussus intereat. Neque eñĩ
reus est xp̃i anus sibos ei: aliquem feriendo. uel
equos calcem iaciendo aliquem occidat. Aut ideo
non debent xpi aniboues habere cornua. aut equus
unculas aut edentes canis. Aut uero qm̃ beatus
paulus apłs satis egit ut in tribuni notitiam per¬
ferr&ur Insidias sibi a quibusdam perdiditis prae¬
parari. Et obhoc deductores accipit armatos

Expanded text:
aut publica functione teneatur, ut non pro se hoc faciat aut publica functione teneatur, ut non pro se hoc faciat sed pro aliis uel pro ciuitate, ubi etiam ipse est, accepta legitima potestate, si eius congruit personae. qui uero repelluntur aliquo terrore, ne male faciant, etiam ipsis aliquid fortasse praestatur. hinc autem dictum est: Non resistamus malo, ne nos uindicta delectet, quae alieno malo animum pascit, non ut correctionem hominum neglegamus. unde nec reus est mortis alienae, qui cum suae possessioni ...... et murum circumduxerit. aliquis ex ipsorum usu percussus intereat. neque enim reus est Christianus, si bos eius aliquem feriendo uel equus calcem iaciendo aliquem occidat, aut ideo non debent Christiani boues habere cornua aut equus ungulas aut dentes canis aut uero, quoniam Paulus apostolus satis egit, ut in tribuni notitiam perferretur insidias sibi a quibusdam perditis praeparari, et ob hoc deductores accepit armatos,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando autem sic mittuntur sacrificia inaquas. ut
ipsis aquis sacrificetur. nonideo utiq: solis huius luce
non utimur quia i sacrilegi ubi possunt sacrisicare
non cessant: Sa crificatur etiam uentis quibus tamen
utimur ad tantas nrãs commoditates: cum corundem
sacrificiorum fumum ipsi quodammodo haurire & uorar
uideantur: Siquis dubitat dealiqua carne utrum im¬
molaticia sit : & non est immolaticia sit̃am cogitationem
tenuerit quodimmolatitia non sit. & cauescatur.
nonutique peccat. quianec est neciam putatur immo¬
latitia. Etsi ante a putabatur neque enim non licet
corrigere cogitationes a falsitate in ueritatem. Siquis
autem bonum putauerit eẽ quod malum est. & fecerit
hoc putando utique peccat. & ea sunt omnia peccata
ignorantiae. quando quisque bene ficri putat quando
malesit. deoccidendis hominib: neabeis quisque occi¬
datur : Non mihi placet consilium nisi fortesit miles

Expanded text:
aliquando autem sic mittuntur sacrificia in aquas, ut aliquando autem sic mittuntur sacrificia in aquas, ut ipsis aquis sacrificetur, non ideo utique solis huius luce non utimur, quia ei sacrilegi, ubi possunt. sacrificare non cessant. sacrificatur etiam uentis, quibus tamen utimur ad tantas nostras commoditates, cum eorundem sacrificiorum fumum ipsi quodam modo haurire et uorare uideantur. si quis dubitat de aliqua carne, utrum immolaticia sit, et non est immolaticia, si eam cogitationem tenuerit, quod immolaticia non sit, et ea uescatur, non utique peccat, quia nec est nec iam putatur immolaticia, etsi antea putabatur. neque enim non licet corrigere cogitationes a falsitate in ueritatem. si quis autem bonum putauerit esse, quod malum est, et fecerit, hoc putando utique peccat. et ea sunt omnia peccata ignorantiae, quando quisque bene fieri putat, quod male fit. De occidendis hominibus, ne ab eis quisque occidatur, non mihi placet consilium, nisi forte sit miles
Abbreviated transcription (Latin):
peccat qui cybum postea nesciens manducauerit.
quem prius tam quam idolotytum respuit . solus uel qui¬
libet fructus in quolib& agronatus . eius est qui creauit :
quia dñi est terra & plenitudo cius. & omnis creatura dĩ
bona est : Sedsi illud quod in agris nascitur. consecratur
idolo uel sacrificatur : tuncinter idolotyta deputandũ ẽ :
Cauendum est enim nesiputauerimus nonuescendum
olere quo dnascitur in horto templiidoli. consequens
sit ut ex sis timemus non debuisse a postolos apud athenas
cbum sum mere. quia ciuitas erat miner uae eius¬
qui enumini consecrata. hoc et deput eo responde¬
rimus uel fonte qui in templo est plus aut̃ mouet reuera
si aliquid sacrificiorum in fontem uel puteum proiciatur.
sed eadem ratio est aeris qui omnem earum fumum
recipit. de quo supra diximus. aut si hoc ideo putatur
distare qui a illud sacrificium. de quo fumus aeris
confunditur non fit ipsi aeri sedidolo alicui uł demonio¬

Expanded text:
peccat, qui cibum postea nesciens manducauerit, peccat, qui cibum postea nesciens manducauerit, quem prius tamquam idolothytum respuit. holus uel quilibet fructus in quolibet agro natus eius est, qui creauit, quia domini est terra et plenitudo eius et omnis creatura dei bona est. sed si illud, quod in agris nascitur, consecratur idolo uel sacrificatur, tunc inter idolotCavendum est enim, ne si putaverimus non vescendum olere quod nassit, ut existimemus non debuisse apostolos apud Athenas cibum sumere, quia ciuitas erat Mineruae eiusque numini consecrata. hoc et de puteo responderim uel fonte, qui in templo est. plus autem mouet re uera, si aliquid sacrificiorum in fontem uel puteum proiciatur. sed eadem ratio est aeris, qui omnem eum fumum recipit, de quo supra diximus, aut, si hoc ideo putatur distare, quia illud sacrificium, de quo fumus aeri confunditur, non fit ipsi aeri sed idolo alicui uel daemonio
Abbreviated transcription (Latin):
uissit ligna adholo caustum adhiberi. & de hiericho
ut omne aurum argentum &aeramentum inferretur
inthes auros dñi. qua propter &iam illud quod in deu¬
tero nomio scriptum est. Non concupis ces argentum
uel aurum illorum nec accipies in detibi. nec excedas
propter illud qm̃ ab ominatio est dñodõtuo: & non con¬
feres & sacramentum indomum tuam. & eris anathema
sicut & illud est & offensione offendes & co inquinatione¬
inquin aberis ab hominatione illa quia anathema est.
satis apparet autipsos priuatos usos intalibus eẽ . pro¬
hibitos aut ne sic inde aliquid inferatur indomum
ut honoretur. tunc est enim ab ominatio & & secratio
Non cum intalibus sacrilegus honor a pertissima destruc¬
tione subuertitur. De escis autem idolorum nihil ampli¬
us nos debere obseruare. quam quod praecepit apłs
certus esto. Etideo dehacre uerba eius recole quae si
obscura essent promodulo nr̃o exponeremus: Non aut̃

Expanded text:
iussit ligna ad holocaustum adhiberi et de Hiericho, iussit ligna ad holocaustum adhiberi et de Hiericho, ut omne aurum, argentum et aeramentum inferretur in thesauros domini. quapropter etiam illud, quod in Deuteronomio scriptum est: Non concupisces argentum uel aurum illorum nec accipies inde tibi, ne excedas propter illud, quoniam abominatio est domino deo tuo; et non conferes execramentum in domum tuam et eris anathema, sicut et illud est, et offensione offendes et coinquinationeinquinaberis abominatione illa, quia anathema est. satis apparet aut ipsos priuatos usus in talibus esse prohibitos aut, ne sic inde aliquid inferatur in domum, ut honoretur; tunc est enim abominatio et execratio, non cum in talibus sacrilegus honor apertissima destructione subuertitur. De escis autem idolorum nihil amplius nos debere obseruare, quam quod praecepit apostolus, certus esto. et ideo de hac re uerba eius recole, quae si obscura essent, pro modulo nostro exponeremus. non autem
Abbreviated transcription (Latin):
lauacrorum. Nequeenim spm̃ ducere deare
Dubitamus inquem scimus irefumum &aere omnibus
& incensis daemoniorum : Vnde apparet illud ẽe
prohibitum ne in honorem alienorum deorum aliqua
re utamur. aut utrex istimemur sic ea accipiendo uti
quamuis animo contempnamus eostamen qui nrm̃
animum ignorant: Ad haec honoranda aedificemus
& cum templa idola luci & siquid huius modidata
potestate uertuntur. quamuis manifestum ẽ cum id
agimus non ea nos honorare. sed potius de testari
Ideo tamen in usus nrõs priuatos dumtaxat & proprios
non debemus inde aliquid usurpari . ut appccreat nos
pietate ista destruere. non a uaria: cum uero inusus
communes. non proprios acpriuatos. uel in honorem
dĩ ueri conuertuntur. hocde illis fit quod de ipsis
hominibus cum ex sacrilegis & impiis uera religione
mutantur. hocds̃ intelligitur. docuissese illis testi¬
monus. quae ipse posuisti cum deluco alienorum deorũ

Expanded text:
lauacrorum. neque enim spiritum deducere de aere lauacrorum. neque enim spiritum deducere de aere dubitamus, in quem scimus ire fumum ex aris omnibus et incensis daemoniorum. unde apparet illud esse prohibitum, ne in honorem alienorum deorum aliqua re utamur aut uti existimemur sic eam accipiendo, ut, quamuis animo contemnamus, eos tamen, qui nostrum animum ignorant, ad haec honoranda aedificemus. et cum templa, idola, luci et si quid huius modi data potestate euertuntur, quamuis manifestum est, cum id agimus, non ea nos honorare, sed potius detestari, ideo tamen in usus nostros priuatos dum taxat et proprios non debemus inde aliquid usurpare, ut appareat nos pietate ista destruere, non auaritia. cum uero in usus communes, non proprios ac priuatos, uel in honorem dei ueri conuertuntur, hoc de illis fit, quod de ipsis hominibus, cum ex sacrilegis et impiis in ueram religionem mutantur. hoc deus intellegitur docuisse illis testimoniis, quae ipse posuisti, cum de luco alienorum deorum
Abbreviated transcription (Latin):
uero questio est utrum ea pace debeamus utiq̃ȩ in ter
alios inuicem iurantes facta est. quod sinoluerimus
ubi uiuamus interris. nescio utrum inuenire possimꝰ
Neque enim tantummodo limiti sed uniuersis pro¬
uincus pax conciliatur iuratione barbarica: Vnde
& illud sequitur ut non fruges tantum quae ab eis custo¬
diuntur quiper deos falsos iurauerunt. Sedubi que
inquinata sint omnia. quae ipsa pace muniuntur
quam iuratio illa confirmat. quodsi absurdissimũ ẽ
dicere. Nec illa temoueant quae mouebant: Item
si dearea ueltor culari tollatur aliquid ad sacrificia
daemoniorum sciente xp̃iano. Ideo peccat si fieri per¬
mittit ubi prohibendi potestas est. quod si factum
comperit. aut prohibendi potestatem non habuit
utitur mundis reliquis fructib: undeilla sublata sunt.
Sicut fontibus utimur dequib: hauri᷑ aquam adusum
sacrificiorum certissime scimus. eadem est &iam ratio

Expanded text:
uero quaestio est, utrum ea pace debeamus uti, quae inter uero quaestio est, utrum ea pace debeamus uti, quae inter alios inuicem iurantes facta est. quod si noluerimus, ubi uiuamus in terris, nescio utrum inuenire possimus. neque enim tantum modo limiti sed uniuersis prouinciis pax conciliatur iuratione barbarica. unde et illud sequetur, ut non fruges tantum, quae ab eis custodiuntur, qui per deos falsos iurauerunt, sed ubique inquinata sint omnia, quae ipsa pace muniuntur, quam iuratio illa confirmat. quod si absurdissimum est dicere, nec illa te moueant, quae mouebant. Item si de area uel torculari tollatur aliquid ad sacrificia daemoniorum sciente Christiano, ideo peccat, si fieri permittit, ubi prohibendi potestas est. quod si factum comperit aut prohibendi potestatem non habuit, utitur mundis reliquis fructibus, unde illa sublata sunt, sicut fontibus utimur, de quibus hauriri aquam ad usum sacrificiorum certissime scimus. eadem est etiam ratio
Abbreviated transcription (Latin):
colit: cui questioni possunt illa testimonia suffragari.
quae ipse commorasti delaban. et abimelech. Si tamen
abimelech perdeos suos iurauit sicut laban perdm̃
iacob haecut dixi alia quaestio est quaeme merito
fortassis moueret nisi illa &empla occurrissent
deisicac &iacob. & siqua alia possunt inueniri
Sitamen illud non adhuc mouet. quod in nouotesta¬
mento dictum ẽ. ne omnino iuremus. quod mihi
quidem propterea dictum uidetur. non quia uerum iurare
peccatum est. sed quia periurare inmane peccatum ẽ.
A quonos longe esse uoluit qui omni modo neiuremus
ad monuit sed tibi aliud uideriscio. ndenunc disputan¬
dum non est ut illud potius agamus undeme consulen¬
dumputasti. pro inde sicut non iuras. Ita nec alium
si hoc placeat iurare compellas. quamuis dictum sit
neiuremus. Nusquam autem inscripturis scĩs legi
meminerim neabalio iurationẽ accipiamus. Alia

Expanded text:
colit. cui quaestioni possunt illa testimonia suffragari, colit. cui quaestioni possunt illa testimonia suffragari, quae ipse commemorasti de Laban et Abimelech, si tamen Abimelech per deos suos iurauit sicut. Laban per deum Nachor. haec, ut dixi, alia quaestio est, quae me merito fortassis moueret, nisi illa exempla occurrissent de Isaac et Iacob et si qua alia possunt inueniri, si tamen illud non adhuc mouet, quod in nouo testamento dictum est, ne omnino iuremus. quod mihi quidem propterea dictum uidetur, non quia uerum iurare peccatum est, sed quia periurare immane peccatum est, a quo nos longe esse uoluit, qui omni modo ne iuremus admonuit.. sed tibi aliud uideri scio, unde nunc disputandum non est, ut illud potius agamus, unde me consulendum putasti. proinde sicut non iuras, ita nec alium, si hoc placet, iurare compellas, quamuis dictum sit, ne iuremus, nusquam autem in scripturis sanctis legi meminerim, ne ab alio iurationem accipiamus. alia
Abbreviated transcription (Latin):
deos iurauit : Illud autem nemo recte reprehenderet
quia fidem seruauit. Nunc uero quia & iurauit ꝑquos
non debuit. & contra pollicitam fidem fecit quod non debuit
bis utiq peccauit. Acper hoc quiutitur fide illius quẽ
constat iurasse perdeos falsos. & utitur non admalam.
sed ad licitam & bonam. non peccato eius se sociat. quo
perdemonia iurauit. Sed bono pacto eius quod fidem
seruauit : neque hic eam fidem dico seruari quafide¬
les uocantur quibaptizantur inxp̃o: Illa enim longe
alia est longeque discreta afide humanorum placitoꝵ
atͥque pactorum. Verum tamen sine ulla dubitatione
minus malum est perdm̃ falsum iurare ueraciter.
quam perdm̃ uerum fallaciter quanto enim perquod
iuratur magis est scm̃. tanto magis est poenale ꝑ iuriũ:
Aliaergo quaestio ẽ. utrum non peccet quiperfalsos
deos sibiiurari fecit. quam ille qui ei iurat deos falsos

Expanded text:
deos iurauit; illud autem nemo recte reprehenderet, deos iurauit; illud autem nemo recte reprehenderet, quia fidem seruauit. nunc uero, quia et iurauit, per quos non debuit, et contra pollicitam fidem fecit, quod non debuit, bis utique peccauit; ac per hoc, qui utitur fide illius, quem constat iurasse per deos falsos, et utitur non ad malam sed ad licitam et bonam rem, non peccato eius se sociat, quo per daemonia iurauit, sed bono pacto eius, quo fidem seruauit. neque hic eam fidem dico seruari, qua fideles uocantur, qui baptizantur in Christo. illa enim longe alia est longeque discreta a fide humanorum placitorum atque pactorum. uerum tamen sine ulla dubitatione minus malum est per deum falsum iurare ueraciter quam per deum uerum fallaciter. quanto enim, per quod iuratur, magis est sanctum, tanto magis est poenale periurium. alia ergo quaestio est, utrum non peccet, qui per falsos deos sibi iurari fecit, quoniam ille, qui ei iurat, deos falsos
Abbreviated transcription (Latin):
me omniatalia permouerent. qualibus te in di¬
casti esse permotum. sed quomodo tibi auferrent᷑
hi estus fateor aestuaui maxime qui a petis.
ut de finitiue tibi rescriberem ne in maiores dubi¬
tationes incideres. quam antequam interrogas¬
ses: hoc enim uideo non esse in mea potestate :
nam quomodo lib& scripsero quae mihi uidentur eẽ
certissima. Si tibi nonpersuasero proculdubio eris
incertior: Non autem sicut mihi adiacet suadere
comodo adiacet etiam persuadere cuilibet:
uerum tamen netuae dilectioni negare moperulã
meam. post aliquantam deliberationem rescri¬
bendum putaui: mouette certe utrum eius fide
utendum sit. quiut eam seruet perdae monia
iurauerit: ubi te uolo prius considerare. utrum
si quis piam perdeos falsos iurauerit sefidem ser¬
uaturum. et eam non seruauerit. non tibi uideatur
bis peccasse. Si enim tali iuratione promissam custodiret
fidem : Ideo tantum peccasse iudicaretur. quia pertales

Expanded text:
me omnia talia permouerent, qualibus te indime omnia talia permouerent, qualibus te indicasti esse permotum, sed quo modo tibi auferrentur hi aestus, fateor, aestuaui, maxime quia petis, ut definitiue tibi rescriberem, ne in maiores dubitationes incideres, quam antequam interrogasses. hoc enim uideo non esse in mea potestate. nam quo modo libet scripsero, quae mihi uidentur esse certissima, si tibi non persuasero, procul dubio eris incertior. non autem sicut mihi adiacet suadere, eo modo adiacet etiam persuadere cuilibet. uerum tamen ne tuae dilectioni negarem operulam meam, post aliquantam deliberationem rescribendum putaui. Mouet te certe, utrum eius fide utendum sit, qui, ut eam seruet, per daemonia iurauerit. ubi te uolo prius considerare, utrum, si quispiam per deos falsos iurauerit se fidem seruaturum et eam non seruauerit, non tibi uideatur bis peccasse. si enim tali iuratione promissam custodiret fidem, ideo tantum peccasse iudicaretur, quia per tales
Abbreviated transcription (Latin):
lius inscripturis inueneris dignare mihi significare:
undequȩ inuenimus haec sunt. ubi laban dixit adiacob
ds̃ abraham. et ds̃ nachor quem autem dm̃ non signifi¬
cauit scriptura. Et iterum ad abimelech. quandouenit
adisccac ubi iurauit. uel quicum illo erant. sed quale
iuramentum non significauit scriptura: Iterum deido¬
lis ubi ad gedeon dictum est ad nõ in iudicum: ut deui¬
tulo quem occiderat in holo caustum faceret. & in iħm
naue deiericho. ut omne aurum argentum & aeram̃¬
tum inferretur inthes auris dñi & scm̃ uocatum est
deciuitate quae anathemaest. Et quid est illud quod
in deutero nomio positum est. non inferes ab homina¬
tionem in domotua. & anathema eris. sicut hocipsũ
est dñs teseruet. salutote ora prome.
onorabili et dilectissimo filio publicolȩ. augustinus
in dño salutem: Aestus animitui postea quam didici
lit teristus. &iam mei continuo factisunt: non quo

Expanded text:
lius in scripturis inueneris, dignare mihi significare. lius in scripturis inueneris, dignare mihi significare. unde, quae inuenimus, haec sunt, ubi Laban dixit ad Iacob: Deus Abraham et deus Nachor, quem autem deum, non significauit scriptura; et iterum Abimelech quando uenit ad Isaac, ubi iurauit uel qui cum illo erant, sed quale iuramentum, non significauit scriptura; iterum de idolis, ubi ad Gedeon dictum est a domino in libro iudicum, ut de uitulo, quem occiderat, holocaustum faceret; et in Iesu Naue de Hiericho, ut omne aurum, argentum et aeramentum inferretur in thesauris domini, et sanctum uocatum est ciuitate, quae anathema est; et quid est illud, quod in Deuteronomio positum est: Non inferes abominationem in domum tuam et anathema eris, sicut hoc ipsum est? Dominus te seruet; saluto te; ora pro me. XLVII. HONORABILIET DILECTISSIMO FILIO PUBLICOLAE AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Aestus animi tui postea quam didici litteris tuis, etiam mei continuo facti sunt, non quo
Abbreviated transcription (Latin):
lotisunt lauare. siue cumipsis siue sine ipsis. Si insolio ubi
descenderunt pagani abidolis uenientes in die festo suo
Et aliquid illic insolio sacrilegiisui fecerint. & suerit xp̃ianus
sidebet in eodem solio descendere. Si xp̃ianus inuitatus
ab aliquo ãpositam habuerit carnem inescam. dequa dictũ
fuerit illi . quia immolaticia est . & non manducauerit eam.
postea autem adaliquem trans latam ipsam carnem aliquo
casu inuenerit uenalem et emerit eam. aut ad positam
habuerit ab aliquo alio inuitatus. & non cognouerit eam
et manducauerit. sipeccat. Sidehorto uel de possessione
idolorum uel sacerdotum eorum debet xp̃ianus sciens. olus
emere uel aliquem fructum & inde edere : sane deiu¬
ramento uel deidolis & laborem non patiaris in requi¬
rendo quȩ dñs donabit ut inueniremus ante oculos tuos
uolui proponere: Si quid autem aliud apertius aut me¬

Expanded text:
loti sunt, lauare siue cum ipsis siue sine ipsis? XVI. Si in solio, ubi loti sunt, lauare siue cum ipsis siue sine ipsis? XVI. Si in solio, ubi descenderunt pagani ab idolis uenientes in die festo suo et aliquid illic in solio sacrilegii sui fecerint et scierit Christianus, si debet in eodem solio descendere? XVII. Si Christianus inuitatus ab aliquo adpositam habuerit carnem in escam, de qua dictum fuerit illi, quia immolaticia est, et non manducauerit eam; postea autem ad aliquem translatam ipsam carnem aliquo casu inuenerit uenalem et emerit eam aut adpositam habuerit ab aliquo alio inuitatus et non cognouerit eam et manducauerit, si peccat? XVIII. Si de horto uel de possessione idolorum uel sacerdotum eorum debet Christianus sciens holus emere uel aliquem fructum et inde edere? Sane de iuramento uel de idolis, ut laborem non patiaris in requirendo, quae dominus donauit, ut inuenerimus, ante oculos tuos uolui proponere; si quid autem aliud apertius aut me
Abbreviated transcription (Latin):
aut &x in decibari. sixp̃i anus uideatse uel abarbaro
uł aromano uelle interfici. debet eos ipse xpĩanus
interficere neab illis interficiatur. uel silic& sine inter¬
fectione eos impugnare uel repellere. qui adictum ẽ
non resistere malo simurum possessioni deb& xp̃ĩanus
facere propter hostem. & sulle xp̃ĩ anus qui fecerit
murum causa non &sistit homicidii. cuminde aliqui
coeperint pugnare & inter ficere hostes. Silicet defonte
bibere uel deputeo ubi desacrificio aliquid missum est.
Si deputeo quod intemplo est. & desertum factum est
debet in dexpianus bibere. Si in templo quod colitur
idoli puteus ibisit. uelfons. & nihil ibi factum sit
in eodem puteo uel fontem. Sidebetaurire aquam
lauare uel intermis in quibus sacrificatur simulacris.
Sixp̃i anus debet inbalneis quibus in die festo suo pagani

Expanded text:
aut exinde cibari? XII. Si Christianus uideat se a barbaro aut exinde cibari? XII. Si Christianus uideat se a barbaro uel a Romano uelle interfici, debet eos ipse Christianus interficere, ne ab illis interficiatur? uel si licet sine interfectione eos inpugnare uel repellere, quia dictum est: Non resistere malo? XIII. Si murum possessioni debet Christianus facere propter hostem et si ille Christianus, qui fecerit murum, causa non existit homicidii, cum inde aliqui coeperint pugnare et interficere hostes? XIV. Si licet de fonte bibere uel de puteo, ubi de sacrificio aliquid missum est? si de puteo, quod in templo est et desertum factum est, debet inde Christianus bibere? si in templo, quod colitur, idoli puteus ibi sit uel fons et nihil ibi factum sit in eodem puteo uel fonte, si debet haurire aquam lauare uel in thermis, in quibus sacrificatur simulacris? si Christianus debet in balneis, quibus in die festo suo pagani
Abbreviated transcription (Latin):
ad macellum emat carnem quae non sit immolatitia
& cogitationes duas habuerit in corde quodimmolatasit¬
& non sit immolata. & illam tenuerit cogitationem.
qua nonimmolatum cogitabit. simanducauerit. sipeccat.
si quibonamrem. dequa dubitata. utbona. autmala sit
faciat cumputat bonã. cum tamen putass & & malã
sipeccatum adscribatur. siquis dixerit quodimmola¬
ticium est mentiens. & postea dixerit iterum qui amen¬
titus est & ad fidem uere mentitus est. Si lic& christianũ
inde manducare autuendere. & de pretio uti ex eo
quod audiuit. Sixpĩ anus aliquis ambulans passusd
necessitatẽ uictus fame unius deei uelbidui uł multorũ
dierum utiam iurare non possit. Ita occurrerit ut in ipsa
necessitate famis inqua sibi uidet iam mortem proxi¬
mare. Inuenerit cybum inidolio positum. ub inullus sit
hominum & non possit inuenire alium cibum debetmori

Expanded text:
ad macellum emat carnem, quae non sit immolaticia, ad macellum emat carnem, quae non sit immolaticia, et cogitationes duas habuerit in corde, quod immolata sit et non sit immolata, et illam tenuerit cogitationem, qua non immolatam cogitabit, si manducauerit, si peccat? IX. Si qui bonam rem, de qua dubitat, an bona aut mala sit, faciat, cum putat bonam, cum tamen putasset et malam, si peccatum adscribatur ei? X. Si quis dixerit, quod immolaticium est, mentiens et postea dixerit iterum, quia mentitus est, et ad fidem uere mentitus est, si licet Christianum inde manducare aut uendere et de pretio uti ex eo, quod audiuit? XI. Si Christianus aliquis ambulans passus necessitatem uictus fame unius diei uel bidui uel multorum dierum, ut iam durare non possit, ita occurrerit, ut in ipsa necessitate famis, in qua sibi uidet iam mortem proximare, inuenerit cibum in idolio positum, ubi nullus sit hominum, et non possit inuenire alium cibum, debet mori
Abbreviated transcription (Latin):
batum fuerit. Siuerum dixit ille qui dixit . quia non iura¬
tur conductori. Si barbarus quiper iuramentum suum
iurat malum fecerit illum xp̃ianum. conductorem. uel
tribunum quilimiti prae est iurare sibi profide illis
seruanda. procustodiendis frugibus. per ipsum iura¬
mentum mortale per quod ipse iurat. Sisolus ille xp̃i anus
quo inquinatur. sinon &illa quorum causa iurat. aut si
paganus quilimiti prae est iurauerit barbaro proside illis
seruanda. permortale iuramentum. Si noninquinet
pro quibus iurat. Si quem misero ad arzu gessi lic& iura¬
mentum accipere a barbaro illud mortale. Et sinon co in¬
quinatur. sisusceperit talȩ iuramentum xpĩ anus . sid earea
trituratoria tritici. uel cuius cumque leguminis auttor¬
culari. dequa de monio oblatum est. Silic& inde mandu¬
carexp̃i anum scientem. deluco silic& ad aliquem usum
suum xpĩ anum scientem ligna tollere. Si quis uadens

Expanded text:
batum fuerit, si uerum dixit ille, qui dixit, quia non iurabatum fuerit, si uerum dixit ille, qui dixit, quia non iuratur conductori? V. Si barbarus, qui per iuramentum suum iurat malum, fecerit illum Christianum conductorem uel tribunum, qui limiti praeest, iurare sibi pro fide illi seruanda pro custodiendis frugibus per ipsum iuramentum mortale, per quod ipse iurat, si solus ille Christianus coinquinatur? si non et illa, quorum causa iurat? aut si paganus, qui limiti praeest, iurauerit barbaro pro fide illi seruanda per mortale iuramentum, si non inquinat, pro quibus iurat? si quem misero ad Arzuges, si licet ei iuramentum accipere a barbaro illud mortale et si non coinquinatur, si susceperit tale iuramentum Christianus? VI. Si de area trituratoria tritici uel cuiuscumque leguminis aut torculari, de qua daemoni oblatum est, si licet inde manducare Christianum scientem? VII. De luco si licet ad aliquem usum suum Christianum scientem ligna tollere? VIII. Si quis uadens