comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tyris sanguinem ita recentẽ. quasi
eadem die fuisset effusus. Caput e-¬
tiam ip̃ius quod ab impiis fuerat
abscisum. ita integrũ atq incorrup¬
tum cum capillis capitis. et barba.
ut nobis uideret᷑ eodem tempore qͦ
leuabatur. lotum atq compositũ
in sepulchro. Et quid mirum qͣndo¬
quidẽ dñs hoc in eunͣgłio ante ꝓmi¬
sit. quod capillus de capite eoꝵ non
sumꝰ: ut omniũ aromatũ uinc̾et
suauitatẽ. Quo leuato corpore mrͣ¬
tiris. et in lectica composito: statĩ
ad scm celsum martyrem qui in eo¬
dem horto positus est cum scõ sacer¬
dote ad orationem preximꝰ. Nũqͣm
tamen illũ ante orasse in eodem loco
comꝑtum habemus. Sed hoc erat sig¬
num reuelati martyris. si sanctus
dib loci ipsius dictũ ẽ qd̃ a paren-¬
tib sius illis traditũ sit non disce¬
dere de loco illo ꝑ om̃em genãtõem
et progeniem suoꝵ: eo quod thesauri
magni in eodem loco positi ẽẽnt. Et
uere magni thesauri. quos nõ eru¬

Expanded text:
tyris ita recentem, quasi eodem die fuisset effusus. Caput etiam ipsius, quod ab impiis fuerat abscissum, ita integrum atque incorruptum cum capillis capitis atque barba, ut nobis videretur eodem tempore quo levabatur, lotum atque compositum in sepulcro. Et quid mirum, quandoquidem Dominus in Evangelio ante promisit, quod capillus de capite eorum nosumus, ut omnium aromatum vinceret suavitatem. 33. Quo levato corpore martyris, et in lectica composito, statim ad sanctum Celsum martyrem, qui in eodem horto positus est, cum sancto Sacerdote ad orationem perreximus. Numquam tamen illum antea orasse in eodem loco compertum habemus: sed hoc erat signum revelati corporis martyris, si sanctus dibus loci ipsius, quod a parentibus suis illis traditum sit, non discedere de loco illo per omnem generationem et progeniem suorum; eo quod thesauri magni in eodem loco positi essent. Et vere magni thesauri, quos non aeru
Abbreviated transcription (Latin):
b ligaturis. grãs confessori referẽs:
ad sanctũ altare accedens. benedicti¬
onis donũ accepit incolumis. Et qͥa
priusqͣm templũ edificaretur. erat
supra sepulchrum scĩ cellula minu¬
tis contexta uirgultis. et declicato
templo fuit amota: dignũ est ut
de ip̃ius ligni tenuitate. magnum¬
aliquid proferamus.
Am sepe de eo astule ẽ parũꝑ
acute. dolori dentiũ inedia cõ¬
tulerunt. Hec audiens carieus qͥ
tunc referendarius childebei regis
habebatur.dum de hoc dolore bora¬
ret. basilicam scĩ expetiit: ut sinp¬
turus ex ligno. a uirtute sci ndici¬
nam mereretur accipere. S uer ẽs
ostiũ reperit obseratum. Confisiz
ergo quia uirtus beati ubiq sit ꝑe¬
sens: etracto cultro. astulam extu¬
tit ab ostio. Statimq ut dentes at¬
tigit: noxius dolor abscessit. Habet᷑
apud nos et baculus eius: de qͦ ple¬
riq infirmi medicamina st̃ exꝑti.

Expanded text:
bus ligaturis, gratias Confessori referens, atque bus ligaturis, gratias Confessori referens, atque ad sanctum altare accedens, gratiam benedictionis accepit incolumis. Et quia priusquam templum aedificaretur, erat super sepulcrum Sancti cellula minutis contexta virgultis, et dedicato templo haec fuit amota, dignum est ut de ipsius ligni tenuitate magnumaliquid proferamus. Nam saepius de eo hastulae factae parumper acutae dolori dentium remedia contulerunt. Haec audiens Charimeris, qui nunc referendarius Childeberti regis habetur, dum de hoc dolore laboraret, basilicam Sancti expetiit, ut sumpturus ex ligno a virtute Sancti medicinam mereretur accipere; sed veniens ostium reperit obseratum. Confisus ergo quia virtus Beati ubique sit praesens, extracto cultro hastulam excutit ab ostio. Statimque ut dentes attigit, noxius dolor abscessit. Habetur apud nos et baculus ejus, de quo plerumque infirmi medicamina sunt experti.
Abbreviated transcription (Latin):
comagy exusta. Uerum illa prior
a sigilio rege patrata. ob frequen-
tyridebastiani confluentium. a ro-¬
doip tunc preposito eiusdem ceno¬
biiugustali preceptione cooꝑante
lne semꝑ memorie hilduino archi¬
cpellano. albateq iam dicti mona¬
ũ funditus destructa. et in maximo
imbitu augustius est restaurata.
Hic nr̃a int̾mittentes. quid gregoriꝰ
historicus. de huius scĩssimi pontifi¬
cis uirtutib referat. huic opusculo
innectendũ ratum duximus.
edarilus inquiens gloriosus cõ¬
fessor iuxta urbem suessionis¬
quiescit. Ad cuius sepulchiũ sepe
compedes miserorum confractos as¬
peximꝰ. Post scriptum de mirabili¬
b eius libeum. mulier manu de¬
bilis deuote expetiit beati p̾sidia sa-¬
cerdotis. Deniq cum reliquis uigi¬
lias fide integra celebrat. confisa
ab eius uirtute manus humore
tumidas credens posse dissolui. qui
infeliciũ catenas. potentia uirtutis
eximeret. Factum est autẽ dũ misse
celebrarent᷑ resolutis neruoꝵ arenti¬

Expanded text:
comannis exusta. Verum illa prior a Sigeberto rege patrata, ob frequentityris Sebastiani confluentium, a Rodoino tunc praeposito ejusdem coenobii Augusta praeceptione, cooperante semper bonae memoriae Hilduino archicapellano abbateque jam dicti monasterii funditus destructa, et in maximo ambitu augustius est instaurata.Hic nostra intermittentes, quid Gregorius historicus de hujus sanctissimi pontificis virtute referat huic opusculo innectendum ratum duximus: Medardus, inquiens, gloriosus confessorquiescit . Ad cujus sepulcrum saepe compedes miserorum confractos aspeximus. Post scriptum de mirabilibus ejus librum, mulier manu debilis devote expetiit beati praesidia Sacerdotis: denique cum reliquis vigilias fide integra celebrat, confisa ab ejus virtute manus humore ligatas posse dissolvi, qui infelicium catenas potentia virtutis 977 eximeret. Factum est autem dum missae celebrarentur, resolutis nervorum arenti
Abbreviated transcription (Latin):
ciendum foret. Erat autẽ illud rus
quo hec agebantur ex ditione regalꝰ
ex antiquo profano ydoloꝵ cultui mã¬
cipatum. Nam et usq hec daciorum
tempora bifrons lapideus magne ha-¬
bitudinis ante fores sacre edis in eo¬
dem loco perstitit. Eruderato itaq agͦ
et in planũ redacto. construit᷑ nobłe
mausoleum. receptui tanti hospitis
dignissimum: enceniatur locus. ĩ
quo sacrarũ xp̃i ouium famosissi¬
mum toto orbe erat alueare futu¬

Expanded text:
cilegii: « Erat autem illud rus quo haec agebantur, ex ditione regalis ex antiquo profano idolorum cultui mancipatum. Nam et usque haec Danorum tempora bifrons lapideus magnae latitudinis ante fores sacrae aedis in eodem loco perstitit. Eruderato itaque agro et in planum redacto, construitur nobile mausoleum receptui tanti hospitis dignissimum: encaeniatur locus, in quo sacrum Christi ovium famosissimum toto orbe erat alveare futu
Abbreviated transcription (Latin):
ius leuissimũ tactum. lapis ille ita
subsedit: ueluti cera a facie canden¬
tis ferri. liquescit. Apparet equidem
stigna plante pedis eius in eadem
caute adeo subtilit̾ expressum: ut a
nullo artificum expressius exculpi
aut signari possit. Ita contentione
qui magna oꝑatur in minimis glo¬
rificantes redierunt in sua. Extat
usq in hodiernũ diem idem lapis pe¬
tis. Hec duo tantum de eius pueri-
cia dixisse sufficiat: nunt ad eius¬

Expanded text:
jus levissimum tactum lapis ille ita subsidit, veluti cera a facie candentis ferri liquescit. Apparet equidem figura plantae ejus, in eadem caute adeo subtiliter expressa, ut a nullo artificum expressius exsculpi aut signari posset. Ita contentione qui magna operatur in minimis, glorificantes, redierunt in sua. Exstat usque in hodiernum diem perificantes, redierunt in sua. Exstat usque in hodiernum diem pe
Abbreviated transcription (Latin):
cum eius sacratissima membra tu¬
mulo clauderentur. celum apertum
est: et due columbe uise st̃ descendis¬
se quasi nubes: et de ore eius egressa
est columba canclida sicut nix. Post¬

Expanded text:
cum ejus sacratissima membra tumulo clauderentur coelum apertum est, et duae columbae visae sunt descendisse quasi nubes, ac de ore Sancti egressa est columba, candida tanquam nix. S
Abbreviated transcription (Latin):
a cantoribz delectabiliter cantantur.
a predicatorib utilit̾ exponunt. Que
patria: que ciuitas. quis pagus: quẽ
non decorauit alicuius sancti patro¬
cinio spetiali prouidentia. creatoris:
Obiqz per membra sua saluator cho¬
ruscat. Oleum effusum nomen eius.
Ubiq tonat. ubiq semper pluit: per
euͣngeliũ. per apłos. ꝑ doctores. ꝑ exẽ¬
pla scõꝵ. Et ut ex multis ad unum
ueniamus: quis alius in uita bea¬
te uirginis aldegundis amandus. se¬
quendus. amplectendus. nisi xp̃c
innuit᷑. quem adolescentula uirgo
diligens. merito castitatis agnũ seqͥ¬
tur quocumq ierit: In eius itaq lau¬
de qui cum sit idemꝰ in om̃ib oꝑat᷑
magna ⁊minima et dliuersa non
diu̾sus. ac dissimilia non dissimi-¬
lis: de uita huius uirginis si laqua¬
mur aliquid: sermonem impolitũ
nullus abhorreat: s quod affari ni

Expanded text:
a cantoribus delectabiliter cantantur, a cantoribus delectabiliter cantantur, a praedicatoribus utiliter exponuntur. Quae patria, quae civitas, qui pagus, quem non decoravit alicujus sancti patrocinio speciali providentia Creatoris? Ubique per membra sua Salvator coruscat. Oleum effusum nomen ejus; ubique tonat, ubique pluit per Evangelium, per apostolos, per doctores, per exempla sanctorum. Et ut ex multis ad unum veniamus, quis alius in vita beatae virginis Aldegundis amandus, sequendus, amplectendus, nisi Christus innuitur, quem adolescentula virgo diligens, merito castitatis Agnum sequitur quocunque ierit? In ejus itaque laude, qui cum sit idem in omnibus, operatur magna et minima et diversa non diversus, ac dissimilia non dissimilis, de vita hujus virginis si loquamur aliquid, sermonem impositum nullus abhorreat, sed quod effari ni
Abbreviated transcription (Latin):
sanctos scilicet apłos eorũq succes¬
sores doctrina parit̾ et exemplis to¬
tum orbem illuminantes: sequat᷑
fidei luces: uelut arietes gregẽ ad
pascua preeuntes. Quod si tardior
aliquis euuangelicam et apostoli¬
cam doctrinam fastidit: quod ni-¬
mis ꝑiculosum est: si fortia gesta¬
magnoꝵ patrũ aut documenta ꝓp¬
ter imbecillitatem fidei sue negligen¬
ter attendit: quod male languentis
anime indicium est: saltem uitas
sanctoꝵ qui proximis extitere tẽpo¬
rib legens uel audiens. grãm con¬
ditoris in sanctis semper oꝑantẽ
agnoscat: agnoscens in amorẽ ip̃i
incalescat. Si quis etiam delicat᷑ꝰ
pre teneritudine carnis uiros imita¬
ri trepidat: feminas et puellas tene¬
ras que sui redemptoris amore sclm
iucerunt considerans erubescat. Igno¬
rantia neminem qui legere uł audi¬
re potuit legentem extusabit. Ubi iã
scripture uerba non resonant: In ec¬
clesiis a lectorib cotidie recitantur:

Expanded text:
sanctos scilicet apostolos, eorumque successanctos scilicet apostolos, eorumque successores, doctrina pariter et exemplis totum orbem illuminantes; sequatur fidei duces, velut arietes, gregem ad pascua vitae praeeuntes. Quod si tardior aliquis evangelicam et apostolicam doctrinam fastidit, quod nimis periculosum est; si fortia gestam patrum, aut documenta propter imbecillitatem fidei suae negligenter attendit, quod male languentis animae indicium est; saltem Vitas sanctorum, qui proximis exstitere temporibus, legens vel audiens, gratiam Conditoris in sanctis semper operantem agnoscat; agnoscens, in amorem ipsius incalescat. Si quis etiam delicatus prae teneritudine carnis viros imitari trepidat, feminas et puellas teneras, quae sui Redemptoris amore saeculum vicerunt, considerans erubescat. Ignorantia neminem, qui legere vel audire potuerit legentem, excusabit. Ubi jam Scripturae verba non resonant? In ecclesiis a lectoribus quotidie recitantur,
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis humane saluti mlꝰ¬
tiplicit̾ om̃i tempore cõsu¬
luit: ⁊ post hominis lapsum tam ꝑ
dicta qmͣ per exemplum iustorum.
errantes ad uiam u̾itatis reduxit:
et ante legem et sub lege et sub gͣ¬
tia formam uirtutis imitandã ru¬
dib in utroq sexu misericordit̾ ex¬
hibuit. Płna est utriusq testam̃ti
scriptura tamqͣm celũ resplendens. ñ
solum magnis luminaribz. sole ui¬
delicet ac luna. sed etiam ninorib
stellis: hoc est. non tantum clarita¬
te uere lucis que rationalem creatu¬
ram illuminat. et uniuersalis eccłe
pulchritudine que totum clarificat
mundum: sed etiam singuloꝵ splẽ¬
dore sanctorum qui nos in huius se¬
culi nocte ueluti fulgentes stelle cõ¬
solantur. Qui ergo donante do sa¬
nos habet oculos. ambulet ad lum̃
solis: uesti gia sequatur dñi sal¬
uatoris. Qui u̾o tantum fulgorem
infirmantib oculis minus ualet
intueri: conu̾tat aspectum ad mõ¬
tes. iam u̾i solis lumine candentes:

Expanded text:
nitatis humanae saluti multipliciter omni tempore consuluit, et post hominis lapsum, tam per dicta quam per exempla justorum, errantes ad viam veritatis reduxit, et ante legem et sub lege et sub gratia formam virtutis imitandam rudibus in utroque sexu misericorditer exhibuit. Plena est utriusque Testamenti Scriptura, tanquam coelum resplendens, non solum magnis luminaribus, sole videlicet ac luna, sed etiam minoribus stellis; hoc est, non tantum claritate verae lucis, quae rationalem creaturam illuminat, et universalis Ecclesiae pulchritudine, quae totum clarificat mundum; sed etiam singulorum splendore sanctorum, qui nos in hujus saeculi nocte veluti fulgentes stellae consolantur. Qui ergo, donante Deo, sanos habet oculos, ambulet ad lumen solis, vestigia sequatur Domini Salvatoris. Qui vero tantum fulgorem infirmantibus oculis minus valet intueri, convertat aspectum ad montes, jam veri solis lumine candentes,
Abbreviated transcription (Latin):
dignaretur: tandem prece accepta per¬
uenit ad eos. Audiuit q ab eis gentẽ
quam uacceiam appellauit antiqͥtas.
que nunc uulgo nuncupatur uual¬
conia. nuio errore deceptam:ut au¬
guriis. uel om̃i errori dedita. ydola e¬
tiam pro deo coleret. Que gens et¬
cessibilia diffusa erat loca: fretaq a¬
gilitate pugnandi frequent̾ fines et¬
cupabat francoꝵ. Uir autem dñi a¬
mandus eoꝵ miseratus errorem: eni¬
xe elaborare cepit. ut eos a dyaboli re¬
bum predicaret diuinum. atq eunͣ¬
geliũ adnũtiaret salutis: unus e
ministris assurgens leuis ac lubrit.
cachinnans risui uerba. quem uulg
minulogum uocat. seruum xp̃i det̃¬

Expanded text:
invitaretur, tandem, praece accepta, perinvitaretur, tandem, praece accepta, pervenit ad eos audivitque ab eis gentem quendam, quem Vaceiam appellavit antiquitas, quam nunc vulgo nuncupatur Wascones, nimio errore deceptam, ita ut auguriis vel omni errore dedita, idola etiam pro Deo coleret. Quae gens Tcessibilia diffusa est loca, fretaque agilitate pugnandi, frequenter finibus occupabat Francorum. Vir autem Domini Amandus eorum miseratus errori enixaeque laborans, ut eos a diaboli rerbum praedicaret divinum atque euangelium adnuntiaret salutis, unus e ministris adsurgens levis, lubricus ncachinnans risui verba, quem vulgo mimilogum vocant, servum Christ
Abbreviated transcription (Latin):
marum sollicitudinẽ. eccl̃am magis
qͣm pecunie questum debere suscipere.
Coactus igitur a rege ac sacerdotib põ¬
tificalem suscepit cathedram. Sic q ꝑ
triennium fere uicos uel castra circu-¬
iens: u̾bũ dñi constanter om̃ib p̾di¬
cauit. Multi etiam quod dictu nefas
est. sacerdotes atq leuite p̾dicationẽ
illius respuentes. audire contempse¬
runt.: At ille scd̃m euͣngłii preceptũ
pulu̾em de pedib in testimonium e¬
cutiens: ad alia ꝓperabat loca. Igitur
tandem paruam repperiens insulam.
cui uocablm est chanelaus iuixta
scaldum fluuiũ aliqͣntis dieb cum
studuit. S u̾bi dei contemptores
biennium fere ingens attriuit plagn
ita ut euerse domus ⁊ agri insolitu¬
dinem ẽẽnt redacti: nec non etiam ui¬
ci uel castra destruerent᷑. nullusq pe¬
ne in hiis regionib remaneret. qͥ ui¬
rum dei contempserat predicantem.
Nec multo post cum a fr̃ib quos ob
animaꝵ curam per diu̾sa reliquerat

Expanded text:
marum sollicitudinem ecclesiam magis marum sollicitudinem ecclesiam magis quam pecuniae questu debere suscipere. Coactus igitur a rege vel sacerdotibus, pontificalem suscepit cathedram, sicque per triennium fere vicos vel castra circumiens, verbum Domini constanter omnibus praedicavit. Multi etiam, quod dictu quoque nefas est, sacerdotes atque levitae praedicationem illius respuentes, audire contempserunt; at ille secundum euangelii praeceptum pulverem de pedibus in testimonium excutiens, ad alia properabat loca. 19. Igitur tandem, parvam repertam insulam cui vocabulum est Chanelaus iuxta Scaldum fluvium, aliquantis diebus cum vit. Sed verbi Dei contemptoribus per biennium fere ingens adtrivit plaga, ita ut eversae domus, agri in solitudine redacti, necnon etiam vici vel castra destruerentur, nullusque pene in his regionibus remaneret, qui virum Dei contempserant praedicantem. 20. Nec multo post, cum a fratribus, quos ob animarum cura per diversa reliquerat
Abbreviated transcription (Latin):
tem rex qd̃ preces suas sanctus nõ ren¬
nueret amandus. statim puerũ affer-¬
ri precepit:qui fatebatur non plus a
natiuitate habere. qͣm dies circiter qͣ
draginta. Accepit igitur uir sanctus
in manib puerum: et benedicens eũ.
catecuminum fecit. Cumq finita o¬
ratione. nemo ex circunstante multi¬
tudine respondisset amen: aperuit do¬
minus os pueri. atq audientib cũc¬
tis clara uoce respondit amen. Statĩ¬
q eum regenerans sacro baptismate.
imposito q nomine sigeberto: regem
atq omnem eius exercitũ sanctus a¬
mandus. magno repleuit gaudio.
Hiis ita gestis. adueniẽte obitus sui¬
die. traiectensiũ ep̃s felicit̾ migrauit
accersiri fecit amandum. Congrega¬
ta q multitudine sacerdotũ ppłi q
turba non modica: ad regendam tra¬
iectẽsium eccłiam eum p̾posuit. Ilo
u̾o rennuente atq se indignũ uocife¬
rante. omnes una uoce clamabant.
dignũ eum ẽẽ sacerdotio: atq ob ani¬

Expanded text:
tem rex, quod praecibus suis sanctus non rentem rex, quod praecibus suis sanctus non rennueret Amandus, statim ipsum puerum adduci praecepit, qui ferebatur non plus a nativitate habere dies scilicet quam quadraginta. Accepto igitur vir sanctus in manibus puerum benedicensque eum caticuminum fecit. Cumque, finitam orationem, nemo ex circumstante multitudine respondisset : 'Amen', aperuit Dominus os pueri, atque, audientibus cunctis, clara voce respondit: 'Amen'. Statimque eo regenerans sacro baptismate, inpositoque nomine Sygiberto, regem atque omnem eius exercitum tunc sanctus Amandus magno replevit gaudio. 18. His ita gestis, adveniente obitus die, Treiectensium episcopus feliciter migravit arcessivit Amandum, congregataque multitudine sacerdotum populique turbam non modicam, ad regendam Treiectensium ecclesiam eum praeposuit. Illo vero rennuente atque se indignum vociferante, omnes una voce clamabant, dignum eum esse sacerdocium atque ob ani
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ scriptũ militantẽ deo non oportere
implicari scłarib negotiis: ⁊ quietũ
atq remotũ palatia non debere fre-¬
quentare: e conspectu regis abscessit.
Statim igitur rex misit ad eum ui¬
rum illustrem dadonem. atq cum
eo uen̾abilem uirũ eligiũ: qui tunt
in palatio regis sub seculari degebat
habitu. quos postea tamen egregios
sacerdotes atq preclaros in meritis.
signis quoq atq uirtutib fuisse. plu¬
uirum dei petierunt. ut pretib regis
daret assensum. atq filiũ ip̃ius sacro
dignaretur diluere fonte:⁊ ut eum
enutrire atq lege imbuere diuina
qͣntotius assentiret: dicentes qd̃ si hoc
uir dei ñ rennueret. per hãc familia¬
ritatẽ liberius mn regno ip̃ius uł ubi¬
cũq elig̾et haberet licentiam p̾dicã¬
di.seu nationes qͣmplures. per hanc
grãm se posse conquirere fatebant᷑
Tandem fatigatꝰ pretibus amborum:
facturum se ẽẽ promisit. Audiens au¬

Expanded text:
esse scriptum, militanti Deo non oportere esse scriptum, militanti Deo non oportere inplicare saecularibus negotiis et quietum atque remotum palatia non debere frequentare regia, e conspectu regis abscessit. Tunc demum rex misit ad eum virum inlustrem Dadonem atque cum eo venerabilem virum Eligium, qui tunc in palatio regis sub saeculare degebantur habitu, quos tamen postea egregios sacerdotes atque praeclaros in meritis, signis quoque atque virtutibus fuisse, nuad virum Dei petierunt, ut praecibus regis daret adsensum atque filium ipsius sacro dignaretur dilui fonte, et ut eum enutriret atque legem inbueret divinam, quantotius adsentiret, dicentesque, quod si hoc vir Dei non rennueret, per hanc familiaritatem liberius in regno ipsius, vel ubicumque eligeret, haberet licentiam praedicandi, seu et nationes quam plures per hanc gratiam se posse conquiri fatebantur. Tandem igitur fatigatus praecibus amborum, facturum se esse promisit. Audiens au
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotib facere ausus est: ip̃m re¬
q iniuria de regno eius fuerat ex¬
pulsus. Ile u̾o remotiora ꝑquirens
loca: u̾bum dei gentib predicabat.
Cumq amandus tandem fuisset
reꝑtus. ⁊ ut ad regem ire deberet ad¬
monitꝰ. memorans illud apłi precep¬
tũ. potestatib sublimiorib se subdi
debere: tandẽm ꝑuenit ad regem. qͥ
in illis dieb in uilla cui uocabłm
clipiaco est morabatur. Uisoq rex
beatissimo amando: magno repletꝰ
est gaudio. Prostratꝰ q pedib beati
uiri: deprecabat᷑ ut tanto sceleri qd̃
in eum perpetrau̾at ueniam largi¬
ri dignaretur. S ille ut erat mi¬
tissimus. atq supͣ modum patiens ci¬
tius eum eleuauit a terra: facinus¬
dulsit. Tunc rex ad sanctum ait a¬
mandum. Penitet me uasde: quod
stulte aduersum te egerim. Prcorgͥ
postulo. ne dedign̾is annuere. Dedit
michi dñs filiũ non meis precedenti¬
b m̾itis: pretorq ut eum satro dig¬

Expanded text:
sacerdotibus facere ausus est, ipsum resacerdotibus facere ausus est, ipsum reque iniuria de regno eius fuerat expulsus, atque remotiora perquirens loca, verbum Dei gentibus praedicabat. Cumque a ministris tandem fuisset repertus et, ut ad regem ire deberet, admonitus, memorans illud apostoli praeceptum, potestatibus sublimioribus se subdi debere, tandem pervenit ad regem, qui tunc illis diebus in villa cui vocabulum Clypiaco est morabatur, visoque rex beatissimum Amandum magno repletus est gaudio, prostratusque pedibus beati viri, depraecabatur, ut tanto scelere, quod in eum perpetraverat, veniam largire dignaretur. Sed ille, ut erat mitissimus atque supra modum patiens, citius eum elevavit a terra atdulsit. Tunc rex ad sanctum ait Amandum: 'Penitet enim me valde, quod stulte adversum te egerim. Praecor postolo, ne dedigneris annuere. Dedit mihi Dominus filium, non meis praecedentibus meritis, praecorque, ut eum sacro dig
Abbreviated transcription (Latin):
eadem cirtuiens loca. libera uoce eunͣ¬
geliũ xp̃i gentilib predicabat. Pau¬
cis u̾o ex eis in xp̃o regeneratis. uidẽs
etiam sibi non satis ad cresser
fructum ⁊ martyrium quod semp
querebat. nondũ se adepturum: ad
ꝓprias iterum reu̾sus est oues. Curã¬
q gerens earum: ad celestia regna p̾di¬
cando perduxit. Iterea dagobertꝰ rex a¬
mori mulierum plus qmͣ oportebat
deditus om̃iq spurcitia libidinis in¬
flammatꝰ sobolem minime uidebat᷑
habere. S tamen ad domini cõfugit
auxilium. deprecabat᷑ q sedulo ut ei
filiũ dare dignaret᷑: qui post eum reg-¬
ni sui gubernaret sceptra. Quod ita
natus esset. magno mox repletꝰ gau¬
dio cogitare cepit. cui ip̃e ꝓuerũ tra¬
deret: qui eum sacro baptismate re¬
generare deberet.Statimq accersitis
ministris. ut sanctum perquirerent
amandũ sagaci intentione precepit.
Nam dudum ip̃e pontifex dũ ꝓ ca-¬
pitalib criminib quod nullus ex

Expanded text:
eadem circumiens loca, |libera voce euaneadem circumiens loca, |libera voce euangelium Christi gentibus praedicabat. Paucisque ex his in Christo regeneratis, videns etiam sibi minime adcrescere fructum et martyrium, quem semper quaerebat, minime adepturum, ad proprias iterum reversus est oves, curamque gerens earum, ad caelestia regna praedicando perduxit. 17. Interea Dagobertus rex, amore mulierum plus quam oportebat deditus omnique spurcitia libidinis inflammatus, sobolem minime videbatur habere, sed tamen ad Domini confugit auxilium depraecabaturque sedule, ut ei filium dare dignaretur, qui post eum regni sui gubernaret sceptra. Quod ita, natus sit, magno repletus est gaudio; cogitare coepit, cui ipsum puerum traderet, qui eum sacro baptismate regenerare deberet. Statimque, arcessitis ministris, ut sanctum perquirerent Amandum, sagaci intentione praecepit. Nam dudum ipse pontifex, dum pro capitalibus criminibus, quod nullus ex
Abbreviated transcription (Latin):
dignat᷑ adesse. Loto itaq om̃i corpre
atq cicatricib. carnem carni restitu
remittens domũ: parentib sanum
lateq diuulgatũ est: statim incole
regionis illius cursu celeri ad eum
cucurrerunt: ⁊ ut eos fac̾et xp̃ianos
humilit̾ postulabant. Fana etiam q̃
ante adorare consueu̾ant ꝓpriis destͣ¬
entes manib: ad uirum dei omnes
unanimit peruenerũt. Nam ubi
destruebantur fana uir dñi amandꝰ
tam ex munificentia regis. qͣm ex
collatione religiosoꝵ uiroꝵ religiosa¬
rũq feminarum. statim monast̾a
aut eccłas construebat: u̾bi q samt
pabulo ppłm reficiens. omniũ corda
mandatis celestib illuminabat. Cũ
autẽ uir sanctꝰ uideret predicatione
maiori estuabat desid̃io. quatinus
adhuc alii conu̾terentur. Audiuit de¬
niq quod sclaui nimio errore decep¬
ti a dẏaboli laqueis tenerent᷑ oppressi:
illucqz martirii palmam se assequi
posse confidens: transfretato danubio.

Expanded text:
dignatur adesse. Loto itaque omni corpore dignatur adesse. Loto itaque omni corpore atque cicatricibus, carnem carni restituremittens domum, parentibus restilateque divulgatum est, statim incolae regionis illius cursu celeri ad eum cucurrerunt, et ut eos faceret christianos, humiliter postolabant. Fana etiam, quae ante adorare consueverant, propriis destruentes manibus, ad virum Dei cultum omnes unanimiter pervenerunt. Nam ubi fana destruebantur, vir Domini Amandus tam ex munificentia regis, quam et de conlata religiosorum virorum religiosarumque feminarum statim monasteria aut ecclesias construebat, verbique sacro pabulo populum reficiens, omnium corda mandatis caelestibus inluminabat. 16. Cum iam vir sanctus videret praedicatione maiori aestuans desiderio, quatenus adhuc alii converterentur, audivit, quod Sclavi, nimio errore decepti, a diaboli laqueis tenerentur oppressi, maximeque martyrii palmam se adsequi posse confidens, transfraetato Danubio,
Abbreviated transcription (Latin):
stipatꝰ caterua. Sanctus u̾o uir domi¬
ni amandus citius ad ꝑatibulum cu-¬
currit. hominem q iam mortuũ inue¬
nit: depositumq de ligno ad cubicłm
in quo familiariter orare consueu̾at
deferri fecit. Fratribq cellula eg̾ssis.
ip̃e super defuncti membra. orationi
nima in corpus rediit: atq cũ uiro
dei loqui cepit. Adueniente itaqz ma¬
tutinali tempore: conuoratis frĩbus
aquam uissit afferri. Suspicantib
autẽ illis. quod corpus ad sepelienlũ
ut mos est abluere deberet: subito cel¬
lulam ingressi. uiderunt eundẽ homi¬
nem quem mortuũ reliquerant sanũ
cum uiro dei sedentem. atq incolumẽ
colloquentẽ. Mirari q uehement̾ cepe¬
runt: quod uiuũ uidebant. quẽ pau¬
lo ante mortuũ reliquerant. Tũc igi-¬
stari cepit.: ut ne cuiqͣm unqͣm pro¬
derent hoc uidelicet quod per eum tͥr
oꝑari dignatus est: asserens non sue
hoc ẽẽ asscribendum uirtuti: s miseri¬
cordie dñi. qui in se sperantib ubiq

Expanded text:
stipatus caterva, sanctus vir Domini Amandus citius ad patibulum cucurrit hominemque iam mortuum invenit, depositoque de ligno, ad cubiculum, in quo familiariter orare consueverat, eum deferri fecit, fratribusque cellulam egressis, ipse super defuncti membra oratione inima in corpore rediit, adque cum viro Dei loqui coepit. Adveniente itaque matutinarum tempore, convocatis fratribus, aquam iussit adferri; suspicantibus autem illis, ut corpus ad sepeliendum, sicut mos est, abluere deberet, subito cellulam ingressi viderunt eundem hominem, quem mortuum reliquerant, sanum cum viro Dei sedentem atque incolomem conloquentem, mirareque vehementer coeperunt, quod vivum videbant, quem paulo ante mortuum reliquerant. Tunc hisstare coepit, ut ne cuiquam umquam proderent, hoc videlicet, quod per eum Dominus operare dignatus est, adserens, non suae hoc esse adscribendum virtuti, sed misericordiae Domini, qui in se sperantibus ubique
Abbreviated transcription (Latin):
innumeros redimens. sacro baptisma¬
te emundabat: ⁊ ut in oꝑib bonis
ꝑsisterent fidelit̾ hortabatur. Ilud eti¬
am oꝑe preciũ huic scedule adnecten¬
dum putauimꝰ: quod uiro uenerabli
presbitero nomine bono narrante di¬
dicimus: qui testabat᷑ se prsentẽ fu¬
isse qͣndo hec gesta res est. Aiebat nã¬
q quod comes quidam ex genere frã¬
corũ nomine dorro. congregata non
minima multitudine francoꝵ. in ur¬
be tornaco ut erat illi iniunctũ ad
dirimendas resed̾at actiones. Tũ su¬
bito a lictorib ante eum presentatꝰ
est quidam reus: quem omnis tur¬
ba acclamabat dignum ẽẽ mori.¬
crudelissime affectus. uehenent̾q ce¬
sus: corpore etiam semiuiuus. Cũq¬
prefatus dorro decreuisset ut eum pa-¬
tibulo deberent affig̾e: uir dñi aman¬
dus adueniens obnixa prece postula¬
re cepit. ut ei uitam concedere digna¬
ret᷑ S ut erat seuus atq om̃i belua
crudelior nichil apud eum obtinere

Expanded text:
innumeros redimens, sacro baptismainnumeros redimens, sacro baptismate emundabat, et ut in operibus bonis persisterent, fideliter ortabatur. 14. Illud etiam operae praetium huic scedulae adnectendum putavimus, quod, viro venerabili praesbitero nomine Bono narrante, didicimus, qui testabatur se presens fuisse, quando haec gesta res est. Agebat namque, quod comes quidam ex genere Francorum cognomine Dotto, congregata non minima multitudine Francorum, ut erat illi iniunctum, ad dirimendas resederat actiones. Tunc subito a lictoribus ante eum praesentatus est quidam reus, quem omnis turba adclamabat dignum esse mocrudeliter adfectus vehementerque caesus, corpore etiam semivivus. Cumque hisdem Dotto decrevisset, ut eum patibulo deberent adfigi, vir Domini Amandus adveniens, obnixa praece postolare coepit, ut ei vitam concedere dignaretur. Sed, ut erat saevus atque omni belua crudelior, nihil cum eo obtinere
Abbreviated transcription (Latin):
ret: ut si quis se non sponte per bap¬
tismi lauachrũ regenerare uoluisset
coactus a rege. sacro ablueret᷑ baptis¬
mate. Quod ita fc̃m est. Precepta¬
namq a rege potestate et bñclictõe
a pontifice. illuc uir dm̃i amandus
prexit intrepide. Uix enim quis dig¬
ne enarrare sufficiet. qͣntas ibidem
pro xp̃i nõie perpessus sit iniurias¬
⁊ qm frequent̾ ab incolis loci illius
a rusticis non absq iniuria sit re¬
pulsus: uerum etiam ⁊ in flumen¬
sepe precipitatus. Que omĩa uir sc̃s
pro nichilo deputans. uerbum dñi
non destitit monere: memorans illã
scĩ eungłii sententiam que ait. Na¬
iorem caritatẽ nemo habet: qͣm ut a¬
nimã suam ponat quis pro amicis
sius. Comites etiam illius qui eũ
fuerãt germana caritate secuti. ob
inediam uel sterilitatem loci ad pro¬
pria remeantes: eum ibidem solum
reliquerunt. Ip̃e u̾o in predicatõnis
permanens officio: alimentũ ꝓpriis
adquirebat manib. Sane captuos

Expanded text:
ret, ut si quis se non sponte per bapret, ut si quis se non sponte per baptismi lavacrum regenerare voluisset, coactus a rege sacro ablueretur baptismate. Quod ita factum est. Perceptaque a rege potestate vel benedictione a pontifice, illuc vir Domini Amandus perrexit intrepide. Quis enim digne enarrare sufficiat, quantas ibidem pro nomine Christi perpessus sit iniurias, quodque ab incolis loci illius a rusticis non absque iniuria sit repulsus, frequenter etiam et in flumine praecipitatus? Quae omnia vir sanctus pro nihilo deputans, verbum Dei non distitit monere, memorans illam sancti euangelii sententiam, quae ait: Maiorem caritatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Comites etiam illius, qui eum germana fuerant caritate secuti, ob inaediam vel sterelitatem loci ad propria remeantes, eum ibidem solum reliquerunt. Ipse etiam in praedicationis permanens officio, alimentum propriis adquirebat manibus, atque captivos
Abbreviated transcription (Latin):
tate. tranquillitas reddita ẽ magna.
Et fco mane: om̃s qui in naui cum
uiro dei erant. sani atqz incolumes
ad terras egressi sunt. Per iddẽ aut̃
tempus cum loca uel dioceses ob ani¬
marum sollicitudinem uir dñi cir¬
cuiret amandus: audiuit pagum¬
ẽẽ quendam pret̾ fluenta scaldi flu¬
iii. cui uocabulum est gandauũ.
ment̾ irretiuit: ut incole t̾re illius
relicto deo. arbores ⁊ ligna pro deo co¬
lerent: atiiz fana uel ydola adorarẽt.
Propt̾ ferocitatem enim gentis illiꝰ.
uel ob terre infecunditatẽ. om̃s sacer¬
dotes a predicatione loci illius se sub¬
trax̾ant: ⁊ nemo audebat in eodem lo¬
co. uerbum ad nuntiare dñi. Quo au¬
dito ur sanctus. magis eoꝵ misãtꝰ
errorem. qͣm de uite sue periculo ꝑti¬
mescens aichariũ ep̃m. qui tunc no¬
uiomensis urbis cathedre presidebat
sacerdotali adiit: eum q humilit̾ po¬
stulauit. ut ad regem dagobertũ per¬
geret. eplasq ex uissu illius accipe¬

Expanded text:
tate, tranquillitas reddita est magna, tate, tranquillitas reddita est magna, et facto mane, omnes qui in navi cum viro erant Dei, sani atque incolomes ad terras egressi sunt. 13. Per idem autem tempus, cum loca vel dioceses ob animarum sollicitudine vir Domini circuiret Amandus, audivit pagum quendam praeter fluenta Scaldi fluvii, cui vocabulum Gandao menter inretitum, ita ut incolae loci illius, relicto Deo, arbores et ligna pro Deo colerent atque fana vel idola adorarent. Propter ferocitatem enim gentis illius vel ob terrae infecunditatem omnes sacerdotes a praedicatione loci illius se subtraxerant, et nemo audebat in eodem loco verbum adnuntiare Domini. Quo audito, vir sanctus magis eorum miseratus errori, quam de vitae suae periculo pertimescens, ad Aicharium episcopum, qui tunc Noviomensi urbi cathedram praesedebat sacerdotalem, adiit eique humiliter postulavit, ut ad regem Dagobertum quantotius pergeret epistolasque ex iussu illius accipe
Abbreviated transcription (Latin):
piscem ceperunt. Cumq epulaxent᷑
mutuisq plausib exultãtes. subito
inopinata orta tempestas est. q̃ om̃e
eoꝵ gaudiũ in luctum conũtit. Cepe¬
runt autem quicquid in naui habe-¬
bant. tam ad stipendia cibi. qͣm et
om̃e subsidiũ. uel etiam armam̃ta
nauis in pelagus proicere. uehement᷑¬
q labori insiste̾ ut ad terras egrederẽ¬
tur: s nichil om̃ino proficere ualebãt.
Nauis u̾o quassata huc illuces a flucti¬
b ferebat᷑: atq om̃s de uita spem nul¬
lam habentes reddiderat. Statim q nan¬
te ad seruum dei cucurrerunt aman-¬
dũ. rogantes ut dñm deprẽcaret᷑. qua¬
tinus eos per oratõem ip̃ius de ĩmi-¬
nenti liberaret periculo. Uir autẽ dñi
amandus blande eos consolatꝰ con
fidere uissit: ⁊ ut de dñi miscd̾ĩa fi¬
duciam haberent. fidelit̾ am monuit.
Naute u̾o nimio fessi labore huc
illuc q in naui iacebant sopore deps¬
si. Ip̃e etiam sanctus in puppi nauis

Expanded text:
piscem coeperunt. Cumque ępularentur piscem coeperunt. Cumque ępularentur mutuisque plausibus exultarentur, subito inopinata orta tempestas est, quae omnem eorum gaudium in luctum convertit. Coeperunt autem quicquid in navi habebant tam ad stipendiam cibi quam et omne subsidium vel etiam armamenta navis in pelago proicere vehementerque labori insistere, ut ad terras egrederentur; sed nihil omnino proficere valebant. Navis vero quassata huc illucque a fluctibus ferebatur adque omnes de vita spem nullam habentes reliquerat, statimque nautae ad servum Dei cucurrerunt Amandum, rogantes, ut Dominum deprecaretur, quatenus eos per orationem ipsius de inminenti liberaret periculo. Sed vir Domini Amandus blande eos consolatus fidere iussit, et ut de Domini misericordia fiduciam haberent, fideliter admonuit. Nautae vero nimio fessi labore, huc illucque in navi iacebant, sopore depsi; ipse etiam sanctus in puppim navis
Abbreviated transcription (Latin):
marent. Uigiliis atq orationi deditꝰ.
sermone cautꝰ. Si quos etiam capti-¬
uos uel pueros transmarinos inue¬
nisset. dato pretio redimebat: sp̃ualiq
eos regen̾ans lauachro litt̾is affatim
imbui precipiebat: premissaq liber¬
tate per diu̾sas relinquebat ecclesias:
pluresq ex hiis postea ep̃os uel presbi¬
teros seu honorificos albates fuisse
audiuimus. Illud etiam non est p̾ter
ui peruenit ad centũcellensem locũ
Quadam igitur nocte. dum solus
ut illi mos erat oraret: immundus
sp̃c unum e famulis apprehensa ma¬
nu trahebat ad mare. uolens eum ibi
magnis cepit uocib clamare dicens.
malignus sp̃t eidem puero insultado
respondit. Qualis xp̃r esz dum purt
qui trahebat᷑. minime responderet.: a
illius. inimicus ut fumus euanuit
Nec multo post cum quadam die pet
medium pelagus nauigaret. nautas¬
q u̾bum moneret dñi: subito appa¬
ruit illis mire magnitudinis piscis.
Naute u̾o misso in pelagus rete: eũdẽ

Expanded text:
marent, vigiliis atque orationi deditus, marent, vigiliis atque orationi deditus, sermone cautus. 9. Si quos etiam captivos vel pueros transmarinus invenisset, dato pretio redimebat, spiritalique eos regenerans lavacro, litteris affatim imbui praecipiebat, praemissaque libertate, per diversas relinquebat ecclesias, pluresque ex his postea episcopos vel presbiteros seu honorificos abbates fuisse audivimus. 10. Illud etiam non est praetevi, pervenit ad Centumcellensem locum. Quadam igitur nocte, dum solus, ut illi mos erspiritus unum e famulis apprehensa manu trahebat ad mare, volens eum ibi magnis coepit vocibus clamare, dicens: malignus spiritus eidem puero insultando respondit: 'Qualis Christus?' Sed dum puer, qui trahebatur, minime responderet, ait illius inimicus ut fumus evanuit. 11. Nec multo post, cum quadam die per medium pelagus navigaret nautisque verbum moneret Domini, subito apparuit mirae magnitudinis piscis. Nautae vero, misso in pelago rete, eundem
Abbreviated transcription (Latin):
in eccłia paululum substitit: ibi ex
deuotione tota nocte uigilare cupiens.
Tum u̾o unus ex custodib inuentũ
contemptibũit̾ affectum. in uiriis. eie¬
cit extra eceliam. Sedente autem eo
in extasi mentis. in gradib ante fo¬
res ecclesie: subito ei sanctus apparu-¬
it petrus. Blande leniterq eũ allo¬
quit᷑. ⁊ ut in gallias ad predicatio¬
nem exercendam reu̾ti deberet ammo¬
nuit. De qua uisione sanctus uir
amandus hylarior redditꝰ: accepta
benedictione aplĩ atq patrociniis fe¬
liciter remeauit in gallias. Cum in-¬
terim paucis post transactis diebus
coactus a rege ac sac̃dotib ep̃s ordina¬
tus est. Ncceptoq pontificatꝰ honore.
bere bonorum oꝑum. Erat autem pi¬
issimꝰ. atq omni bonitate repletus:
uultu serenus. elemosinis largus. sẽ¬
su sobrius. corpore castus: atq inter
diuites ⁊ pauperes medius: ita ut
pauperes illum quasi pauperem aspi-¬
cerent. diuites quasi suꝑiorẽ se esti-¬

Expanded text:
in ecclesia paululum substitit, ibique ex in ecclesia paululum substitit, ibique ex devotione tota nocte vigilare cupiens: tum vero unus e custodibus eum inventum, contemptibiliter affectum iniuriis eiecit extra ecclesiam. Sedente autem eo n extasi mentis in gradibus ante fores ecclesiae, subito ei sanctus apparuit Petrus, blande leniterque eum adloquitur et, ut in Galliis ad praedicationem exercendam reverti deberet, admonuit. De qua visione sanctus vir Amandus hilarior redditus, accepta benedictione apostoli atque patrocinia, feliceter remeavit in Galliis. 8. Cum interim, paucis post transactis diebus, coactus a rege vel sacerdotibus, episcopus ordinatus est, acceptoque pontificatus honore, bere bonorum operum. Erat autem piissimus atque omni bonitate repletus, vultu serenus, elemosinis largus, sensu sobrius, corpore castus adque inter divites et pauperes medius, ita ut pauperes illum quasi pauperem aspicerent, divites vero quasi superiorem se esti
Abbreviated transcription (Latin):
tatis muro construi fecerunt. In qͣ
cellula multis dieb ob amorem eter¬
ne uite cilicio tectus et cinere. ieiuni¬
is attritꝰ atq in edia: ordeaceo tantũ
contentus pane atqz aqua. per paulu-¬
lum: corpus suũ sustentauit potius
qͣm aluit. Sic q ibidem trib ferme
militans lustris: a uino ⁊ sicera om̃i¬
no abstinuit. Hiis ita gestis celesti
iterum inflãmatꝰ desiderio. incidit ei
cogitatio. ut ad limina beatissimorũ
apłoꝵ petri ⁊ pauli properare deberet.
Assumptoq setum uno tantummͦ
comite: squalida atq deuia lustrans
loca. tandem romam peruenit. Ibiqz
sancto satiatus desid̾io. predulcia in
liminib apłorum figens oscula. die¬
b eccłarum dei circiubat loca: nocte uͦ
ad sc̃i petri reu̾tebat᷑ eccł̃iam. Quadã
namqz namqz die iam appropinqͣnte
uespera. cum custodes uixta morem
in eccla fecissent diligentiã: sanctus
uir dñi amandus egredientib cũctis.

Expanded text:
civitatis construere fecerunt. 6. In qua civitatis construere fecerunt. 6. In qua cellula multis diebus ob amorem aeternae vitae cilicio tectus et cinere, ieiuniis attritus atque inedia, ordeaceo tantum contemptus pane atque aquae perpaululum, corpus suum sustentavit potius quam aluit, sicque ibidem tribus ferme militans lustris, a sicera et vino omnino abstinuit. His ita gestis, caelesti iterum inflammatus desiderio, incidit ei cogitatio, ut ad limina beatissimorum apostolorum Petri et Pauli properare deberet. Adsumptoque secum uno tantummodo comite, squalida atque devia lustrans loca, tandem Romam pervenit, ibique sancto satiatus desiderio, praedulcia in liminibus apostolorum figens oscula, diebus ecclesiarum Dei circuibat loca, nocte vero ad sancti Petri revertebatur ecclesiam. 7. Quadam namque die, iam adpropinquante vespera, cum custodes iuxta morem in ecclesiam fecissent diligentiam, sanctus vir Domini Amandus, egredientibus cunctis,
Abbreviated transcription (Latin):
militem permitre. Sicq in eodem per¬
manens desid̾io: relicto solo parentib¬
q turonos ad sepulchrum sanctissimi
petiit martini. Ibiq prostratꝰ ⁊ profu¬
sus in oratõe uberrimis lacrimis ex
toto cordis petiit affectu: quatinus uir
sanctus oratione sua apud deum ob¬
tuiere mereret᷑. ut numqͣm eum dñs
ad solum ꝓprium remeare permitte¬
ret: s omnem uite sue cursum in ꝑe¬
grinatione expend̾et. Cumq ab ora¬
tione surrexisset: statim comam ca¬
pitis sui abscidit. Adeptusq clitatꝰ
honorẽ: omẽm grãm tnscendebat
in clero. Post hec u̾o ab albate ip̃ius
loci. ⁊ a fr̃ib benedictõe percepta. ci¬
uitatẽ bituricas ad sc̃m petiit austͥ¬
gisilum: qui tunc in dei reb magni¬
ficus atq insignis habebat᷑. Cumq
ab eo et eius archidiacono sanctissi¬
mo uidelicet sulpitio qui postea ep̃s¬
claruit clementissime fuiss susceptꝰ:
lam uixta eccłiam in superiori ciui

Expanded text:
militem, permitte'. 4. Sicque in eodem permilitem, permitte'. 4. Sicque in eodem permanens desiderio, relicto solo parentibusque, Turonis ad sepulchrum sanctissimi petiit Martini, ibique prostratus, profusis in oratione uberrime lacrimis, ex toto cordis petiit affectu, quatenus vir sanctus oratione sua apud Dominum obtinere mereretur, ut numquam eum Dominus ad solum proprium remeare permitteret, sed omni vitae suae cursum in peregrinatione expenderetur. Cumque ab oratione surrexisset, statim comam capitis sui abscidens adeptusque clericatus honorem, omnem gratiam transcendebat in clero. 5. Post haec vero, ab abbate ipsius loci vel a fratribus benedictione percepta, civitate Bituricas ad sanctum petiit Austrigisilum, qui tunc in Dei rebus magnificus atque insignis habebatur. Cumque ab eo vel ab eius archidiacono, sanctissimo videlicet Sulpicio, postea vero episcopum, clementissime fuisset susceptus, am iuxta ecclesiam in superiori moenia
Abbreviated transcription (Latin):
insula. Quo uiso perterritꝰ puer. situt
ip̃a patiebat᷑ etas: quid ag̾et ignorabat.
Tum subito suꝑna respectus grã. ad o¬
rationũ confugit auxilia. Statimq
sols prostratꝰ cũ aliqͣntisꝑ orationi in¬
cubuisset signum crucis contra imma¬
nem opposuit anguem: potentiq uit
tute u̾boꝵ. ut ad latebras rediret im¬
perat. Qui dicto obediens. atq ad sig¬
nũ uir dei fugiens. rapido q cursu ad
latebras remeans. in eadem insula ul¬
terius nusqͣm comparuit. Sicq eam-¬
dem insulam per orationem uiri dei a¬
mandi om̃ps deus ab imminenti libe¬
rauit periculo. Hoc initium signorũ
eius ad nos multoꝵ fama uolitãte
dis eum sermonib irretire: ut qͣntotiꝰ
de monast̾io egrederetur. et rursus secu-¬
huiuscemodi ꝑsuasionib animũ illuis
conaretur euertere. obtestans nisi citiꝰ
assensum daret. ut de monastio egred̾e̾¬
tur. iam paterna priuaretur heredita
chil adipisci cupio. nͥ solũmodo ut xp̃o

Expanded text:
insula. Quo viso perterritus puer, sicut insula. Quo viso perterritus puer, sicut ipsa paciebatur aetas, quid ageret, ignorabat, cum subito superna respectus gratia ad orationum confugit auxilia. Statimque solo prostratus, cum aliquantisper orationi incubuisset, signum crucis contra inmanem opposuit anguem potentique tute verborum, ut ad latebras quantotius rediret, imperat. Qui dicto oboediens atque ad signum viri Dei fugiens rapidoque cursu ad latebras remeans, in eadem insula ulterius nusquam conparuit. Sicque eandem insulam per orationem beati viri Amandi omnipotens Deus ab inminenti liberavit periculo. Hoc inicium signorum eius apud nos multorum fama volitante dis eum sermonibus inretire, ut quantotius de monasterio egrederetur et rursus saecuhuiuscemodi persuasionibus animum pueri conaretur evertere, addensque, nisi citius adsensum daret, ut de monasterio egrederetur, paterna privaretur hereditathil adipisci cupio; solummodo, ut Christo
Abbreviated transcription (Latin):
Mandus igitur
sanctissimus atq
religiosissimꝰ aqui¬
tanie partibz hau
procul a maris are¬
ani littore. ex xp̃ianis atq inclitis pa-¬
rentibz editus puer est. Pater eius se¬
renus nõie: genitrix u̾o amantia uoca-¬
batur. Sed cum iam adolescentiã transi¬
ens in robur migraret uirile. ⁊ ĩmedi¬
cis desid̾iis in xp̃i flagraret amore: pa¬
triam parentesqz relinquens. oiam
insulam que a littore occeant maris
quadraginta distat milib felici naui¬
gans cursu. tandem portum monast̾ii
petiit: ibiq a fr̃ĩb sp̃ualib cũ magno
receptus est gaudio. Et quia sacras ab
infantia didicerat litt̾as: ex hoc maiori
desid̾io succensus. amplius cotidie in
dei reb crescebat. Quadam gͥ die. dum
ei a fratrib imperatũ fuiss. ut obedi¬
entie causa per insulã deambularet. fit
ei repente obuam mire magnitudins
serpens. sicut idem uir dei narrare con¬
sueu̾at ita ingens atq immanis. Aus
nec post nec antea in eadem uisus est

Expanded text:
mandus igitur sanctissimus adque religiosissimus Aquitaniae partibus aut procul a maris Oceani litore ex christianis atque inclitis parentibus aeditus puer est. Pater eius Serenus nomine, genetrix vero Amantia vocabatur. Sed cum iam adulescentiam transiens, in robur migraret virile et inmodicis desideriis in Christi flagraret amore, patriam parentesque relinquens, Ogiam insulam, quae a litore Oceani maris quadraginta distat milibus, felici navigans cursu, tandem portum monasterii petiit, ibique a fratribus spiritalibus cum magno receptus est gaudio. Et quia sacras ab infantia didicerat litteras, ex hoc maiori desiderio succensus, amplius cotidie in Dei rebus crescebat. 2. Quadam igitur die, dum ei a fratribus imperatum fuisset, ut oboedientiae causa per insulam deambularet, fit ei repente obviam mirae magnitudinis serpens, sicut hisdem vir Dei narrare consueverat, ita ingens atque inmanis, qualis nec post nec antea in eadem visus est
Abbreviated transcription (Latin):
uiuũ ⁊ incolumem uidebant. quem
mortuũ fere suspicabant᷑. Uir autẽ
dñi amanclus indulta fr̃i uenia. ut
mores deinceps in melius cõmutaret
ammonuit:atq eum sanum ad mo¬
nast̾ium direxit. Alia quidem sunt
multa. que ꝑ eum dñs oꝑari dignat᷑
est: nobis quidem incognita. deo au¬
tem nota. S qͣnͣtum ad nras fideli¬
b narrantib uiris ꝑlatum ẽ aures:
si omĩa cuꝑiam ꝑsequi. dies ut opi¬
nor anteqͣm sermo cessabit. Nam qͣs
per eum dñs uirtutes non edidit. cũ
⁊ mortuis uitam. cecis uisũ. paraliti-¬
cis gressum. leprosis mundiciã. sur¬
dis auditũ. demonib app̾ssis restitu¬
it sanitatẽ. Igitur scĩssimus dñi amã¬
dus cursu fidelit̾ ꝑacto. repletus q
om̃ium bonoꝵ oꝑum fructu. adue¬
niente scĩssimi obitꝰ die. felicit̾ migͣ¬
uit ad xp̃m: sepultus q est cum mag¬
nifico honore. in loco cui uocabulũ ẽ
helnone. In quo loco multa fiunt ora¬

Expanded text:
vivum et incolomem videbant, quem vivum et incolomem videbant, quem mortuum fore suspicabantur. Sie vir Domini Amandus, indulta venia, ut mores deinceps in melius commutaret, admonuit atque eum sanum ad monasterium direxit. 26. Alia quidem sunt quae per eum Dominus operare dignatus est, nobis quidem incognita, Deo autem nota; sed quantum ad nostras, fidelibus narrantibus viris, perlatum est aures, si omnia cupiam persequi, dies, ut opinor, antequam sermo cessabit. Nam quas per eum Dominus virtutes non ędidit, cum et mortuis vitam, caecis visum, paraliticis gressum, leprosis munditiam, surdis auditum, a daemonibus obpressis restituit sanitatem? Igitur sanctissimus Domini Amandus, cursu fideliter peracto, repletusque omnium bonorum operum fructum, adveniente sanctissimi obitus die, feliciter migravit ad Christum, sepultusque cummagnifico honore in loco cui vocabulum est Helnone, in quo loco multa fiunt ora