comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ix singula. et exꝑiri qͥd inde
sentiret. Iam eni helpidii
cuiusdam adu̾sq eos de̾ mͣ¬
nicheos corã loquẽtis ⁊ dis¬
seir̾tis ẜmones etiã apud
carthagiẽ moue̾ me ceꝑat̾
cũ talia de scͥptuus ꝓferret
qͥb ꝯ rosisti nõ facille posset.⁊
in becilla iͥ responsio uideba¬
t᷑. istoꝵ Quã quide̾ ñ facile
palã ꝓmeba̾t. s nõb̃ secretiꝰ
cũ dicerent scuptuas nõ¬
ui testamẽti falsatas fuisse
a nestio quibꝯ qui iudeoꝵ le¬
gẽ inserere xp̃iane fidei uo¬
luerũt. atq ip̃i ĩ corrupta
exẽplaria nulla ꝓferrent.
s me maxime captũ ⁊ offo¬
catũ quodã mõ dep̾mebãt
corꝑalia cogitaten moles
ille sub quibꝰ a̾helans ĩ aurẽ
tue ue̾i̾tatis liquidã et sim

Expanded text:
re singula et experiri, quid inde re singula et experiri, quid inde sentiret. iam enim Elpidii cuiusdam aduersus eosdem manichaeos coram loquentis et disserentis sermones etiam apud Carthaginem monere me coeperant, cum talia de scripturis proferret, quibus resisti non facile posset. et inbecilla mihi responsio uidebatur istorum; quam quidem non facile palam promebant, sed nobis secretius, cum dicerent scripturas noni testamenti falsatas fuisse a nescio quibus, qui Iudaeorum legem inserere Christianae fidei noluerunt, atque ipsi incorrupta exemplaria nulla proferrent. sed me maxime captum et offocatum quodam modo deprimebant corporalia cogitantem moles illae, sub quibus anhelans in auram tuae
Abbreviated transcription (Latin):
cogitare nõ nouerã.nͥ eã subti¬
le corpus ẽẽ. qd̾ tamẽ ꝑ loci
spasi diffunde̾t᷑ abste quã cre¬
derẽ abste esse qualẽ putaba
natura mali Ipm̃ qͦq salua¬
torẽ nostrũ uingenitũ tuũ.
taquã de massa lucidissima
molis tue poriectũ ad natu¬
ra nostrã sulutẽ ita putabã.
ut aliud de illo nõ crederẽ. nͥ
quod possem uanitate imagi¬
nari. Tale̾ itaq naturã eiꝯ
nasa nõ posse de maua ꝟgĩe
aibitrabar. insi carni cõo̾nere¬
t᷑ cõc̾ni autẽ et nõ inqͥnari
nõ uideba̾. qd̾ mͥ tale figura¬
bã. Metuobã itaq c̾dere in car¬
ne natũ. ne crede̾ togerer.
ex carne inqͥnatũ ¶rũe spi¬
rituales tui blande et amã¬
ter ridebut̃ me. si has cõfessi¬
onos meas legerint. s camẽ
talis eiã Deide q̃ illis i
scripturis tiuis rephẽderãt.
defendi posse nõ existimaba
s aliqñ sane cupiebã cũ ali¬
qͦ illoꝵ libroꝵ doctissiõ cõfer¬

Expanded text:
cogitare non noveram, nisi eam subticogitare non noveram, nisi eam subtile corpus esse, quod tamen per loci spatia diffunderetur; quam credere abs te esse qualem putabam naturam mali. Ipsum quoque Salvatorem nostrum unigenitum tuum, tanquam de massa lucidissimae molis tuae porrectum ad nostram salutem, ita putabam, ut aliud de illo non crederem, nisi quod possem vanitate imaginari. Talem itaque naturam ejus nasci non posse de Maria virgine arbitrabar, nisi carni concerneretur. concerni autem et non coinquinari non uidebam, quod mihi tale figurabam. metuebam itaque credere incarnatum, ne credere cogerer ex carne inquinatum. nunc spiritales tui blande et amanter ridebunt me, si has confusiones meas legerint; sed tamen talis eram. Deinde quae illi in scripturis tuis reprehenderant defendi posse non existimabam, sed aliquando sane cupiebam cum aliquo illorum librorum doctissimo confer
Abbreviated transcription (Latin):
sicuti ẽ aeris corpa. quã ma¬
ligna̾ mentẽ ꝑ illã t̾raꝰ repẽ¬
tẽ imagina̾t᷑. et qr deũbonid
nullã malã naturã c̾asse.
qualistũq me pietas c̾dere
cogebat. constituebã ex adu̾so
sibi duas moles. utrãq ĩfim¬
tã. s malã angustiq. bonã.
grãdius. et ex hoc mitro pesti¬
lentioso me çecera sacͥlelgia se¬
quebant᷑. Cũ enĩ conaret᷑: a¬
nimꝰ meꝰ recurrere ĩ catho¬
licã fide̾. ⁊ eꝑcutiebar qr non
erat catholica fides qmͣ esse
arbitrabar. et magis piũs mͥ
uidebar. site deꝯ meq cui cõfi¬
tent. ex me miserationes tu¬
e. uel ex ceteis ꝑtibꝰ infmi¬
tũ crederẽ. quãius ex una qͣ
tͥ moles mali apponebat᷑. co¬
gerer finitid fateri. quã si ex
õibꝯ ꝓtibꝰ in corpis hũanifor¬
ma te opinarer finiri. Et me¬
liꝯ mͥ bidebar cdere nullud
malũ te creasse. qd mͥ nesti¬
ẽti nõ solũ aliq̃ subã ẜetia̾ᷤ¬
corꝑea uidebat᷑. qr et me̾tem

Expanded text:
sicuti est aeris corpus: quam masicuti est aeris corpus: quam malignam mentem per illam terram repentem imaginantur. et quia deum bonum nullam malam naturam creasse qualiscumque me pietas credere cogebat, constituebam ex aduerso sibi duas moles, utramque infinitam, sed malam angustias, bonam grandius, et ex hoc initio pestilentioso me cetera sacrilegia sequebantur. cum enim conaretur animus meus recurrere in catholicam fidem, repercutiebatur, quia non erat catholica fides, quam esse arbitrabar. et magis pius mihi uidebar, si te, deus meus, cui confitentur ex me miserationes tuae, uel ex ceteris partibus infinitum crederem, quamuis ex una, qua tibi moles mali opponebatur, cogerer finitum fateri, quam si ex omnibus partibus in corporis humani forma te opinarer finiri. et melius mihi uidebar credere nullum malum te creasse — quod mihi nescienti non solum aliqua substantiacorporea videbatur, quia et mentem
Abbreviated transcription (Latin):
chei libri pleni sut Amiciti¬
a tamẽ eoꝵ familiariꝰ ute¬
bar. qͥa ceteroꝵ hõiuũ q in
illa hẽsi nõ fuissent. Nec e¬
ã defendebã pͥstm̃a animo/.¬
sitate. s tam̾ familiaritas
eor pluros eni eos roma oc¬
cultat. pigiiꝰ me faciebat a¬
liud querẽ. p̃sertim̃i desꝑãtẽ
in eccłia tua. dnẽ celi et t̾re.
crrator omĩ bisibiliũ. et in¬
iusibiliũ posse inuenni. ue¬
rũ uñ me illi au̾terant mł¬
tũq mͥ turpe uidebat᷑. crede̾
figurã tehabere hua̾ne car¬
tis corꝑalibꝰ t̾minari Et qm
cũ de deo meo cogitare uellẽ.
cogitare nͥ moles corꝑũ nõ
nouerã. neq enĩ uidebat᷑. mͥ
esse qͥcquã. qd̾ tale nõ esset.
ea maximia et ꝓpe sola causa
erat in eutabiłꝰ erioris mei
huic enꝰ et mali substãciã
quãst c̾debã eẽ talẽ. et ha¬
berẽ suã molẽ tetrã. et defor¬
mẽ. siue crassa. quã tr̾a̾ dice¬
bant siue tenuẽ. atq subcilẽ

Expanded text:
chaei libri pleni sunt. Amicitichaei libri pleni sunt. Amicitia tamen eorum familiarius utebar, quam caeterorum hominum qui in illa haeresi non fuissent. Nec eam defendebam pristina animositate; sed tamen familiaritas eorum, plures enim eos Roma occultat, pigrius me faciebat aliud quaerere; praesertim desperantem in Ecclesia tua, Domine coeli et terrae, creator omnium uisibilium et inuisibilium, posse inueniri uerum, unde me illi auerterant, multumque mihi turpe uidebatur credere figuram te habere humanae cartis corporalibus terminari. et quoniam cum de deo meo cogitare uellem, cogitare nisi moles corporum non noueram — neque enim uidebatur mihi esse -quicquam, quod tale non esset — ea maxima et prope sola causa erat ineuitabilis erroris mei. Hinc enim et mali substantiam quandam credebam esse talem et habere suam molem tetram et deformem siue crassam, quam terram dicebant, siue tenuem atque subtilem,
Abbreviated transcription (Latin):
pctiñ insanabilius. qͦ me
peccatorẽ nõ arbitinbar. et
execrabilis niquitas te deꝯ
om̃ipotens te in me ad ꝑni¬
cie̾ meã quã me ad te ad sa¬
lutẽ malle suꝑari. Nondũ gͦ
posueras custodiã ori meo. ⁊
ostiũ continẽtie. cutũ labia
mea. ut nõ declmaret cor.
meũ inuba maligna/ ad ex¬
cusãdas excusationes ĩ pctis
perans in ea falsa doct̾na
me posse ꝓfice̾. eaq ipã qͥ¬
bꝰ si nichil meliꝯ reꝑirẽ cõte̾¬
ta esse decreuera ia remissiq
negligẽtiqq retinebã Et eñ
suborta ẽ etiã m̾ͥ cogitatio.
prudẽtioresq illos cettrs
fusse phiylosophos. quos a¬
chademicos appellãt. qd̾ de
oĩb̃ꝰ Dubita̾dũ eẽ censuerãt.
nec aliqͥd ueri ab hoĩe cõp̃hẽ¬
di posse decieuerant Ilta eñ
⁊ mͥ liquido sensisse uidebã tur
ut uulgo habent᷑. etiã illerĩ
intentionẽ ñdid intelligẽti
n ͨ dissimulaui endẽ hospi¬
tẽ meu rep̾mere afidicia
aĩ quã sensi en habere de

Expanded text:
peccatum insanabilius, quo me peccatum insanabilius, quo me peccatorem non esse arbitrabar; et exsecrabilis iniquitas te, Deus omnipotens, te in me ad perniciem meam, quam mea te ad salutem malle superari. Nondum ergo posueras custodiam ori meo, et ostium continentiae circum labia mea, ut non declinaret cor meum in verba maligna, ad excusandas excusationes in peccatis perans in ea falsa doctrina me posse proficere; eaque ipsa quibus si nihil melius reperirem, contentus esse decreueram, iam remissius neglegentiusque retinebam. Etenim suborta est etiam mihi cogitatio, prudentiores illos ceteris fuisse philosophos, quos Academicos appellant, quod de omnibus dubitandum esse censuerant nec aliquid ueri ab homine conprehendi posse decreuerant. ita enim et mihi liquido sensisse uidebantur, ut uulgo habentur, etiam illorum intentionem nondum intellegenti. nec dissimulaui eundem hospitem meum reprimere a nimia fiducia, quam sensi eum habere de
Abbreviated transcription (Latin):
cyrogiapha tua ingerebat tͥ
tua eis quiba oĩa debita dimi¬
tis. etiã ꝓmissioibꝰ tuis debi¬
tor fieri. Riecieasti gͦ me ab
illa egͥtudine. et saluũ feci¬
sti filiũ ancille tue tũc inte¬
rim corꝑe. ut esset cui salute̾ᷤ
meliorẽ atq certiorẽ dares.
Et iungebar etiã tũc iome
falsis illis atq fallẽtibus scĩs
Nõ enĩ tm̃ auditõibꝰ eoꝵ quo/¬
iũ ĩ nu̾mero erat etiã is in
ciuꝯ domo egrotauera et cõ¬
ualuerã. s etia eis quos e/¬
lectos uocant: Adhuc cmꝰ mͥ
uidebat. nõ esse nos qͥ peccaniꝰ
s nescio quã alia ĩ nõb̾ pecta¬
re naturã. et delectabat suꝑ¬
biã mea extra culpã ẽẽ. et cũ
aliquid malifecisse̾. nõ cõfite¬
ri me fecisse. ut sanares aiãmi
mea̾. quĩ peccabat tͥ.s excusa¬
re eã amabã. et accusare ne¬
scio qͥd aliud qd̾ mecũ esset.
et ego nõ esse Uerũ totũ e¬
go erã et adu̾sũ me. ĩpietas
mea me diuiferat. et iderat

Expanded text:
chirografa tua ingerebat tibi. chirografa tua ingerebat tibi. tua, eis quibus omnia debita dimittis, etiam promissionibus debitor fieri. Recreasti ergo me aL illa aegritudine et saluum fecisti filium ancillae tuae tunc interim corpore, ut esset cui salutem meliorem atque certiorem dares. et iungebar etiam tunc Romae falsis illis atque fallentibus sanctis: non enim tantum auditoribus eorum, quorum e numero erat etiam is, in cuius domo aegrotaueram et conualueram, sed eis etiam, quos electos uocant. adhuc enim mihi uidebatur non esse nos, qui peccamus, sed nescio quam aliam in nobis peecare naturaerbiam meam extra culpam esse; et cum aliquid mali fecissem, non confiteri me fecisse, ut sanares animam meam, quoniam peccabat tibi; sed excusare eam amabam, et accusare nescio quid aliud, quod mecum esset, et ego non essem. Verum autem totum ego eram, et adversum me impietas mea me diviserat: et id erat
Abbreviated transcription (Latin):
riebat spũ. quẽ carne peꝑe
int Non itaq uideo quomõ
sanaretͬ si mea talis illa mors
transũbe̾ass uistera dilectiõis
eiꝯ Et ubi essent tãte p̃ces ⁊
tam crebre sine int̾missione.
sencordiaꝵ sꝑneres corcõt̾tu
et hu̾iliatũ uidue caste acsobe
freꝙ̃tatis elemosm̃as. obseꝙ̃¬
tis atq ẜuiẽtis sanctis tius.
nullũ diẽ p̃c̾mittẽtis oblatio¬
nẽ ad altare tuũ. bis indie
mane et uesꝑe ad ecclia tua
sine ulla it̾missione uemẽtis.
nõ ad uanas fabulas ⁊ auiles
locacitates. s ut te audiret ĩ
tius ẜmõibꝰ. ⁊ tu illa in su¬
quibꝰ nõ ate auꝵ ot argẽtũ
petebat. nec aliquid mutabi
le aut no uolubilo bonũ. s
salutẽ anime filii sui. ut tuiꝰ
muuere talis eint cõtẽpneres
etrepelleres ab auxilio tuo.
Nequaquã dnẽ.ĩmo uero ad/¬
eits et exaudiebas. et facie¬
bas ordine quo p̃destinaue¬
ras esse faciendũ Absit ut tu
tenebat. et semꝑ orans ta quã

Expanded text:
riebat spiritu, quam carne pepererat. riebat spiritu, quam carne pepererat. 17. Non itaque video quomodo sanaretur, si mea talis illa mors transverberasset viscera dilectionis ejus. Et ubi essent tantae preces et tam crebrae sine intermissione? sericordiarum, sperneres cor contritum et humiliatum viduae castae ac sobriae, frequentantis eleemosynas, obsequentis atque seruientis sanctis tuis, nullum diem praetermittentis oblationem ad altare tuum, bis die, mane et uespere, ad ecclesiam tuam sine ulla intermissione uenientis, non ad uanas fabulas et aniles loquacitates, sed ut te audiret in tuis sermonibus et tu illam in suquibus non a te aurum et argentum petebale aut uolubile bonum, sed salutem animae filii sui, tu, cuius munere talis erat, contemneres et repelleres ab auxilio tuo? nequaquam, domine, inmo uero aderas et exaudiebas et faciebas ordine, quo praedestinaueras esse faciendum. absit, ut tu tenebat et semper orans tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
uniculũ. quo om̃s ĩ adã mo¬
mors carnis eiꝯ. tã falsa u¬
ta c̃ẽ mee que id nõ c̾debat.
et ingͣuestẽtibꝰ febribꝯiã ibã
et ꝑiba̾ Quo em̾ nrẽ si hinc
tũc abirẽ. nͥ in ignẽ atq tor
mẽta digna factis meis ĩ
ueritate ordinis tui. Et hoc
illa nestiebat. et tamẽ ꝓ me
orabat absens. tu autẽ ubiq
p̃sens. ubi erat exaudiebas
eã. et ubi eĩ miserebaris
mer ut recuꝑ aiẽ salutẽ corꝑis
mei adhuc insanꝰ corde sãcͣ¬
lego ¶eq enĩ desidea̾bam ĩ
illo tãto ꝑiculo baptismũ tuũ
et melior erãpuer qd̾ illũde
mat̾na pietate flagita ui. sic̃
iã ircordatꝰ atq cõfessꝰ sũ. s
ĩ dedecꝰ meu̾ cieuerã. et con¬
silia medicine tue. demens
irridebã. qͥ nõ mesuustr tale̾
bis mori Quo uulnere si feri¬
ret᷑. cor matͥs. nũꝙͣ sanaretͥ
Nõ em̃ satis eloquor qͥd erga
me habebat amini. et quãtũ
maiore sollicitudine me ꝑtu¬

Expanded text:
vinculum quo omnes in Adam movinculum quo omnes in Adam momors carnis ejus, tam falsa vita animae meae, quae id non credebat. Et ingravescentibus febribus jam ibam et peribam. Quo enim irem, si tunc illo credideram? quam ergo falsa mihi menta digna factis meis in veritate ordinis tui? Et illa hoc nesciebat, et tamen pro me orabat absens. Tu autem ubique praesens, ubi erat exaudiebas eam; et ubi eram miserebaris mei, ut recuperarem salutem corporis mei, adhuc insanus corde sacrilego. Neque enim desiderabam in illo tanto periculo baptismum tuum; et melior eram puer, quando illum de materna pietate flagitavi, sicut jam recordatus atque confessus sum. Sed in dedecus meum creveram, et consilia medicinae tuae demens irridebam, qui me non sivisti talem bis mori. Quo vulnere si feriretur cor matris, nunquam sanaretur. Non enim satis eloquor quid erga me habebat animi, et quanto majore sollicitudine me partu
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ tũc petebat. ut me faceres
qd̾ semꝑ pecebat Flauit uẽtꝰ.
et ĩpleuit uelanẽ. et litꝯ sub¬
traxit aspectibꝰ nostrs. in qͦ
mane illa insamebat dolore.
et querelis. et gemitu ĩplebat
aures tuas cõtẽpnẽtes ista.
cũ et me cupidita tibꝰ meis
raꝑes ad fint̾ fimendas ip¬
sas cupiditates. et illiq carna
le dessderĩ iusto doloꝵ flagel¬
lo uapulaiet. Amabat em̾ secĩ
p̃sentiã meã more matrũ.sed
multis multo apliꝰ. et nestie¬
bat quid tu illi gaudioꝵ fat¬
tura esses de absentia mea.
Ideo flebat et eiulabat.atq
illis cruciatibꝰ arguebat᷑ in e¬
a reliquiaꝵ eue. cũ gemitu
querens. qd̾ cũ gemitu pepe¬
rerat. et tame post accusatio¬
nẽ fallatiaꝵ/ et crudelitatis
mee. cõuersa riusa ad dep̃cã¬
dũ te ꝓme. abut ad solita. et¬
bi flagello egͥtudñnus corꝑał.
et ibã iã ad inferos poitãs
oĩa mala que cõmisem̃ et ĩ
te. et inme. et in alios. multa

Expanded text:
quod tunc petebat, ut in me faceres quod tunc petebat, ut in me faceres quod semper petebat. Flavit ventus, et implevit vela nostra, et littus subtraxit aspectibus nostris: in quo mane illa insaniebat dolore, et querelis, ac gemitu implebat aures tuas contemnentis ista; cum et me cupiditatibus meis raperes ad finiendas ipsas cupiditle desiderium iusto dolorum flagello uapularet. amabat enim secum praesentiam meam more matrum, sed multis multo amplius, et nesciebat, quid tu illi gaudiorum facturus esses de absentia mea. nesciebat, ideo flebat et eiulabat atque illis cruciatibus arguebatur in ea reliquiarium Euae, cum gemitu quaerens quod cum gemitu pepererat. et tamen post accusationem fallaciarum et crudelitatis meae conuersa rursum ad deprecandum te pro me abbi flagello aegritudinis corporalis, et ibam ad inferos, portans omnia mala quae commiseram et in te, et in me, et in alios, multa
Abbreviated transcription (Latin):
Ego autẽ qͥ decestabar. hicbe¬
rã miseriã. illic falsaꝰ felicita¬
tẽ appetebã S quare huit
abire. et illuc irem. tusciebas
tix que me ꝓfectũ atrociter
plauxit. et usq ad mare secu¬
ta ẽ. ẜ fefelli eã iuolẽt᷑ me te¬
nẽtẽ. ut aut reuocaret. aut
mecũ ꝑgeret. et fnxi me a¬
mitũ nolle deserere. Donec
uento facto nauigarẽ. et mẽ¬
titꝰ sũ matri. et illi matri. et
euasi qͥ et hoc dimisisti mͥ. mi¬
sencordit ẜuans me abaqͥs
mars. penũ execiãdis sordi¬
bq usq ad aquã grẽ tue. qͣme
abluto ficcarẽt᷑ flu̾ina mat̾no¬
rũ oculoꝵ/ quibꝰ ꝓ me cocidie
tͥ rigabat t̾rã sub uultu tuo.
Et tainẽ recusanti sine me
ea nocte. s in ea nocte dãcu¬
lo ego profecta sũ Illa autẽ
remãsit orãdo et flendo. et
quid a te petebat deꝯ meꝯ tã¬
tis lat̾iuis. nͥ ut naiugare
me nõ sineres. S tu alte cõ¬
sulens et exaudiens cardinẽ
desiderii mot eiq. nõ curasti

Expanded text:
Ego autem qui detestabar hic veEgo autem qui detestabar hic veram miseriam, illic falsam felicitatem appetebam. 15. Sed quare hinc abirem, et illuc irem, tu sciebas, tri, quae me profectum atrociter planxit et usque ad mare secuta est. sed fefelli eam uiolenter me tenentem, ut aut reuocaret aut mecum pergeret, et finxi me amicum nolle deserere, donec uento facto nauigaret. et mentitus sum matri, et illi matri, et euasi: quia et hoc tu dimisisti mihi misericorditer seruans me ab aquis maris plenum exsecrandis sordibus usque ad aquam gratiae tuae, qua me abluto siccarentur flumina maternortibi rigabat terram sub vultu suo. Et tamen recusanti sine me ea nocte. Sed ea nocte clanculo ego profectus sum: illa autem remansit orando et flendo. Et quid a te petebat, Deus meus, tantis lacrymis, nisi ut navigare me non sineres? Sed tu alte consulens, et exaudiens cardinem desiderii ejus, non curasti
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝓficiẽdũ instituerit. mul
ta iñuriõsa facit̃. puami¬
ra ebitudiẽ etpumiẽda legi¬
bꝰ nͥ ꝯsuetudo patrona sit.
Hoc miseriores eos ostẽdens.
pune seface̾ arbitrãt᷑ cũ ipã
faciendi cecitate pumiãt᷑ et
incõꝑabilit̃ patia̾t᷑. peiora ꝙͣ
faciũt Ergo quos mores cũ
scuderẽ meos esse nolui eos.
cũ docerẽ cogebar ꝑpeti alie¬
nos. et ideo ire plãcebat uͥ ta¬
lia nõ fieri om̃s qͥ nouerãt in¬
dicabant. Uerũ aute̾ tuspes
mea. et portio mea ĩ t̾ra uiue̾¬
locũ ꝓsalute aie mee/et tai¬
thaginistimulos quiba inde
auellerer admouebas et ro¬
mo illocobras quiba adtrahe¬
rer proponebas m̾ ꝑ hoĩes qͥ
diligũt uitã mortua huic ĩsa¬
mafacientes. inde uana pol¬
licentes. et ad corrigedos qͦssa
meos utebaris occulte etillo¬
rũ et mea ꝑũsitate. Nã etqͥ
ꝑturbant ociũ meũ fedara¬
bie ceci erant et qui inuita¬
bant ad illud. tram sapiebãt

Expanded text:
proficiendum insproficiendum insta injuriosa faciunt mira hebetudine, et punienda legibus, nisi consuetudo patrona sit; hoc miseriores eos ostendens, pune se facere arbitrantur, cum ipsa faciendi caecitate puniantur, et incomparabiliter patiantur pejora, quam faciunt. Ergo quos mores, cum studerem meos esse nolui; eos, cum docerem, cogebar perpeti alienos: et ideo placebat ire ubi talia non fieri, omnes qui noverant, indicabant. Verum autem tu, spes mea et portio mea in terra vivenlocum pro salute animae meae, et Carthagini stimulos quibus inde avellerer, admovebas, et Romae illecebras quibus attraherer, proponebas mihi per homines qui diligunt vitam mortuam, hinc insana facientes, inde vana pollicentes; et ad corrigendos gressus meos utebaris occulte et illorum et mea perversitate. Nam et qui perturbabant otium meum, foeda rabie caeci erant; et qui invitabant ad aliud, terram sapiebant.
Abbreviated transcription (Latin):
iã ceꝑat. nec bolens n ͨ sciens
Manꝯ eni tue deꝯ meꝯ ĩ abdi¬
to prouidẽtie tue nõ desere¬
bant aiã meã/ et desangiuĩ¬
ne cordis matus mee ꝑ la/¬
trimas eiꝯ diebus ac nocti¬
bus ꝓ me sacͥficabat̾ tͥ.et e¬
modis Tu illud egisti deus
nũ tuã reficiẽte̾ q̃ fecisti Egi¬
sti gͦ. mecũ ut mͥ ꝑsuadẽtur
romã ꝑgẽ. et potiꝰ ibi docerẽ
maior q̃ mͥ dignitas ab ami¬
cis qui hoc suadebant ꝓmicte¬
bat᷑. quãꝙͣ et ista ducebant
animũ tuc meũ. s illa erat
causa maxnna et pene sola
qd̾ audiebã qͥetiꝯ ibi studere a¬
dolestentes. et ordinatiore di¬
sciplineͤ cohertione sedari.ne
ĩ eiꝰ scolã qͦ magrõ nõ btũt᷑
passim et prot̾ue irruãt. n ͨ
eos admitti om̃o nͥ ille ꝑmi¬
seut Contͣ apud cartagine̾
feda ẽ et inte̾perans licẽtia
scolasticoꝵ/ irrũpũt ĩ pudẽt.
et ꝓpe furiosa fronte ꝑturbãt
ordinẽ. quẽ quis disaiplinis q

Expanded text:
iam coeperat nec nolens nec sciens. iam coeperat nec nolens nec sciens. manus enim tuae, deus meus, in abdito prouidentiae tuae non deaerebant animam meam, et sanguine cordis matris meae per lacrimas eius diebus et noctibus pro me sacrificabatur tibi, et emodis. tu illud egisti, deusnum tuam reficientem quae fecisti? Egisti ergo mecum, ut mihi persuaderetur Romam pergere et potius ibi docere qmaiorque mihi dignitas ab amicis, qui hoc suadebant, promittebatur — quamquam et ista ducebant animum tunc meum — sed illa erat causa maxima et paene sola, quod audiebam quietius ibi studere adulescentes et ordinatiore disciplinae cohercitione sedari, ne in eius scholam, quo magistro non utuntur, passim et proterue inruant, nec eos admitti omnino, nisi ille permiserit. contra apud Carthaginem foeda est et intemperans licentia scholasticorum: inrumpunt inpudenter et prope furiosa fronte perturbant ordinem, quem quisque discipulis ad
Abbreviated transcription (Latin):
exitꝰ ei ullus.nͨ facilis esset
reditq. et iã hunc mͥ ampliq
placuit. Pulchrior ẽ em̃ tẽꝑã¬
tia ꝯficentis animi. qua illa
que nosse cupiebã/ et eũ ĩ oĩ¬
bꝯ difficilioribꝰ et subtilioribꝰ
questiõiba talẽ muenieba.
Refiacto itaq studio qͦitẽde/
rã in manichei litteras. ma¬
gisq desꝑans de ceteris eoꝵ
doctoĩbꝰ. qñ ĩmultis q̃ me mo¬
uebãt. ita ille nõĩnatꝰ apꝑuit.
cepi cũ es ꝙ studio eiq ageir
uitã qͦ ip̃e flagrabat meas
luteras quas tũt ia rethor
carthagmis adolestẽtes doce¬
bã. et lege̾ cũ eo siuc q̃ ille
audita desideraret. suue que
ip̃e tali ingenio apta existi¬
marẽ Ceterũ conatꝰ õnes
meos quos ꝓfice̾ iñ illa secta
statuerã. illo hoĩe cognito ꝓr¬
sꝰ int̾cidit. nõ ut ab eis oĩno
ĩueniens eo. qͦiam quoquo
modo irruerã. Contẽtꝰ interĩ
ẽẽ deciruerani. nisi aliq̃d for¬
te qd̃ magis elige̾dũ esset

Expanded text:
exitus ei ullus nec facilis esset exitus ei ullus nec facilis esset reditus: etiam hinc mihi amplius placuit. pulchrior est enim temperantia confitentis animi quam illa, quae nosse cupiebam. et eum in omnibus difficilioribus et subtilioribus quaestionibus talem inueniebam. Refracto itaque sram in Manichaei litteras, magisque desperans de caeteris eorum doctoribus, quando in multis quae me movebant, ita ille nominatus apparuit; coepi cum eo pro studio ejus agere vitam, quo ipse flagrabat in eas litteras, quas tunc jam rhetor Carthagini adolescentes docebam; et legere cum eo, sive quae ille audita desideraret, sive quae ipse tali ingenio apta existimarem. Caeterum conatus omnis meus, quo proficere in illa secta statueram, illo homine cognito prorsus intercidit, non ut ab eis omnino inueniens eo, quo iam quoquo modo inrueram, contentus interim esse decreueram, nisi aiquid forte, quod magis eligendum esset,
Abbreviated transcription (Latin):
apꝑuit. desꝑare cepi posse
mͣ eũ illa que me monebãt
cꝑire atq dissolu̾e. quorũ qͥ¬
de ignar ꝯa posset uẽĩtatẽ te¬
nere pietatis. s si maiicheꝰ
nõ esset. libei quippe eoꝵ ple¬
ui sũt longissimis fabulis.
de celo. et syderibꝰ. et sole. et
luna. que mͥ eũ qd̾ utiq cu¬
piebã collatis nuͦmeroꝵ ra¬
tiõiba. quo alibi ego legeuã
utrũ potiꝰ ita essent ut ma¬
nchei libris cõtinebant᷑ an
certe uel par etiã inde ratio
redde̾t᷑. subtilit̾ explicare pos¬
se ia nõ arbitinbar Que ta¬
mẽ ubi considerãda et discu/¬
tienda ꝓtuli modeste. sane
ille nec ausꝯ ẽ subire ipãm
saccina. Nouerat enĩ se ista
nõ nosse.n ͨ emi puduit ꝯfite̾i
Rõ erat de talibꝮ quales.
multos loquaces passus e¬
rã. conãtes ea me docẽ. et
dicẽtes nichil Iste uõ cor ha¬
bebat. et si nõ rectũ ad te.niͨͤ
tamẽ minq ntautũ ad seip̃
sue. et noluit se temere dispu¬
tando in ea coartari. unde nec

Expanded text:
epi posse mihi eum illa, quae me mouebant, aperire atque dissoluere; quorum quidem ignarus posset ueritatem tenere pietatis, sed si manichaeus non esset. libri quippe eorum pleni sunt longissimis fabulis de caelo et de sideribus et sole et luna: quae mihi eum, quod utique cupiebam, conlatis numerorum rationibus, quas alibi ego legeram, utrum potius ita essent, ut Manichaei libris continebatur, an certe uel par etiam inde ratio redderetur, subtiliter explicare posse iam non arbitrabar. quae tamen ubi consideranda et discutienda protuli, modeste sane ille nec ausus est subire ipsam sarcinam. nouerat enim se ista non nosse nec eum puduit confiteri. non erat de talibmultos loquaces passus eram, conantes ea me docere, et dicentes nihil. Iste vero cor habebat, etsi non rectum ad te, nec tamen nimis incautum ad se ipsum. suae et noluit se temere disputando in ea coartari, unde nec
Abbreviated transcription (Latin):
ne iacebã miser. et huiq a¬
rene palestra erat illa ubi
magis timebã barbarismũ
fac̾e̾ qmi cauebã si facerẽ nõ
laudabar ab eis quiba plã¬
cẽ tũc mͥ erat honeste uiu̾e̾
Non em uidebã uoiagniẽ
turpitudĩs. in qmͣ ꝓiectus
eiã ab oclĩs tius. Nã m ill
ia qͥd me fediꝰ fuit. uͥ etiã
talibꝰ displiçebã fallẽdo ĩ¬
numerabilibꝰ mẽdatus et
pedagogũ. et magistros.
et ꝑentes. amore ludẽdi.
studio spectadi nugatoria.
et imitandi ludicra inqͥetu¬
dine. Furta etiã faciebã de
cellacio ꝑentũ. nel de me̾¬
sa. uel gula imꝑãte/ uel ut
haberẽ qd̾ darẽ pueris. ludũ
suũ mͥ quoꝑit̾ utiq delecta¬
bant: tamẽ uendẽtibꝰ In qͦ
etiã ludo fraudulẽtãs uicto¬
rias ipẽ uane excellẽtie cu¬
piditate uictꝰ sepe aucuxa¬
bar Qd autẽ ta̾ noleba̾ pa¬
ti atq atrocit si dep̃hẽderẽ

Expanded text:
ne iacebam miser, et huius hane iacebam miser, et huius harenae palaestra erat illa, ubi magis timebam barbarismum facere quam cauebam, si facerem, non n quibus laudabar ab eis, quibus placere tunc mihi erat honeste uiuere. non enim uidebam uoraginem turpitudinis, in quam proiectus eram ab oculis tuis. nam in illis iam quid mtalibus displicebam, fallendo innumerabilibus mendaciis et paedagogum, et magistros, et parentes amore ludendi, studio spectandi nugatoria, et imitandi ludicra inquietudine? Furta etiam faciebam de cellario parentum et de mensa, vel gula imperitante, vel ut haberem quod darem pueris, ludum suum mihi, quo pariter utique delectabantur, tamen vendentibus. In quo etiam ludo fraudulentas victorias, ipse vana excellentiae cupiditate victus, saepe aucupabar. Quid autem tam nolebam pati, atque atrociter, si d
Abbreviated transcription (Latin):
ter obẜuent filii hõim pacta
lrãriaẽ et silabaꝵ accepta a pͥ¬
oribꝰ locutoribꝰ. et a te accopta
et̾na pacta ꝑpetue salutis. ne¬
gligant. ut qui illa sonoꝵ ue¬
tera plaçita toneat autdo¬
ceat. si qͣ distiplinã grãmati¬
cã sine aspuatione pͥme sylla¬
be homine dixerit. magia dis
ta homine oderit cũ sit hõ. ql¬
siuĩ uastat numicãdo. Et c̾te
nõ ẽ interior litterap scic̃tia
qmi scripta ꝯstiã. id ẽ alteri
face qd̾ nolit pati. quã tu se¬
cretꝰ es habitans ĩ excelsis
ĩ silentio deꝰ soli. magꝰ le¬
ge infatigabili sꝑgens pe¬
nales cecitates/ supͬ illicitas
cupiditates. Cũ hõ eloquẽ¬
tie famã querit adstans añ
homine̾ iudicẽ̾ c̾cũstãte hoĩ¬
nũ multitudĩne. numitũ
suũ odro ĩmanissio̾ insectãs.
uigillãtissiẽ cauet no ꝑ lingue
errorẽ dicat int̾ honues et ne
ꝑmẽtis furorẽ hominẽ aufe¬
rat ex homimibꝰ nõ cauet.
Horũ ego puer morũ ĩ limi¬

Expanded text:
m pacta literarum et syllabarum accepta a prioribus locutoribus, et a te accepta eterna pacta perpetue salutis negligant; ut qui illa sonorum vetera placita teneat aut doceat, si contra disciplinam grammaticam sine aspiratione prime syllabe, ominem dixerit, magis dispta hominem oderit, cum sit homo». Qsuum vastat inimicando. Et certe non est interior litterarum scientia, quam scripta conscientia, id se alteri facere quod nolit pati. Quam tu secretus es, habitans in excelsis in silentio, Deus solus magnus, lege infatigabili spargens poenales caecitates super illicitas cupiditates! Cum homo eloquentiae famam quaerit, astans ante hominem judicem, circumstante hominum multitunsectans uigilantissime canet, ne per linguae errorem dicat: inter hominibus, et ne per mentis furorem hominem auferat ex hominibus, non canet. Horum ego puer morum in limi
Abbreviated transcription (Latin):
ubi potui et aures eiꝯ cũfa¬
miliaribꝰ meis eoq tẽꝑe occu¬
pare cepi. qd̾ nõ deiceret alt̾ms
disserere. et ꝓtuli quedã que¬
me mouebant exꝑtasũ pͥus
hominẽ exꝑtẽ liberaliũ di¬
sciplinarũ nͥ gͣmatice atq
eiꝯ ip̃iq usitato modo. et qi
legerat asiquas tullianas
orationes. et paucissimos
senece libros. et nõ nullas
poetarĩ. et sue secte si qua
uolũia latm̃e atz cõposite cõ¬
scripta erãt et qr aderat coti¬
diana sermocinãdi exercita¬
tio. inde suppetebat eloqͥum
qd̾ fiebat acceptiꝰ. magisq
seductoiu̾ moderamũe mge¬
iiii. et quodã lepore natiuali
Itane ẽ ut recolo dñe deꝯmeꝰ
arbit cõscie̾tie mee corã te
cor meũ. et recordatio mea.
qͥ me tũt agebas abditose.¬
cirto prouidẽtie tue in hone¬
stos errores meos ia cõu̾tebas
añ faciẽ meã. ut̾uiderẽ et
odissẽ nã post ea quã ille.

Expanded text:
ubi potui et aures eius cum faubi potui et aures eius cum familiaribus meis eoque tempore occupare coepi, quo non dedeceret alternis disserere, et protuli qume monebant, expertus sum prius hominem expertem liberalium disciplinarum nisi grammaticae atque eius ipsius usitato modo. et quia legerat aliquas Tullianas orationes et paucissimos Senecae libros et nonnulla poetarum et suae sectae si qua uolumina latine atque conposite conscripta erant, et quia aderat cotidiana sermocinandi exercitatio, inde suppetebat eloquium, quod fiebat acceptius magisque seductorium moderamine ingenii et quodam lepore naturali. itane est, ut recolo, domine deus meus, arbiter conscientiae meae? coram te cor meum et recordatio mea, qui mecum tunc agebas abdito secreto prouidentiae tuae et inhonestos errores meos iam conuertebus ante faciem meam, ut uiderem et odissem. Nam posteaquam ille
Abbreviated transcription (Latin):
propterea c̾do qd̾ tu medo¬
cueris. qm̾ uerũ ẽ. neqͥsquã
p̃terte alius doctor ẽ ueri u.¬
bicũq et bndecũq claruerit
Iam gͦ. abste didicerã n᷑ eode¬
bere uideri aliqͥd uerũ dici.
qr eloque̾t̾ Dicit᷑. nec cofal.¬
sũ. qr incõposite sonant sigͣ.
inde esse sapiẽtia̾ et stultici¬
ãsicut sũt cibi utiles et ĩuti¬
les. Uerbis autẽ ornatis et
ĩornatis.sicut uasis uebanis
etrusticanis utrosq cibos.
posse m̃ĩstrari Igit᷑ auiditas
mea qua illũ tanto tẽꝑe ex¬
pectauerã homĩnẽ. delecta¬
bat᷑:. quidẽ motu affectuq
disputãtis. et ubis cõgruẽ¬
tibus. atq aduesciẽdas sen¬
tesias facile occurrẽtibꝰ De¬
lectabar autẽ/ et cũ multis
uel etiã p̃multis laudabã
ac ferebã. ẜ moleste habebã
qd̾ in cetu audiẽtiũ nõ sine¬
rer ingerere illi. et ꝑtui cũ eo
curas questionã mearũ. con¬
ferẽdo famliarit. et accipiẽ¬
do ac reddendo ẜmonẽ. Qd̾

Expanded text:
propterea credo, quod tu me dopropterea credo, quod tu me docueris, quoniam uerum est nec quisquam praeter te alius doctor est ueri, ubicumque et undecumque claruerit. iam ergo abs te didiceram nec eo debere uideri aliquid uerum dici, quia eloquenter dicitur, nec eo falsum, quia inconposite sonant signa inde esse sapientiam et stultitiam, sicut sunt cibi utiles et inutiles, uerbis autem ornatis et inornatis sicut uasis urbanis et rusticanis utrosque cibos posse ministrari. Igitur auiditas mea, qua illam tanto tempore expectaueram hominem, delectabatur quidem motu affectuque disputantis et uerbis congruentibus atque ad uestiendas sententias facile occurrentibus. delectabar autem et cum multis uel etiam prae multis laudabam ac ferebam; sed moleste habebam, quod in coetu audientium non sinerer ingerere illi et partiri cum eo curas quaestionum mearum conferendo familiariter et accipiendo ac reddendo sermonem. quod
Abbreviated transcription (Latin):
stũ Ceteu eni eoꝵ ĩquos for¬
te incurusse̾ qͥ taliũ ieꝵ.
questiõibꝰ ame obioctis defi¬
ciebant. illũ mͥ punittebãt
cius adue̾tu collatoq collo¬
qͥo facillime mͥ hoc. et si qua
forte maiora quererẽ. eno¬
datissimo expedue̾t᷑. Ergo
uͥ uenit. exꝑtꝰ sũ homine̾
gratũ et iocũdũ xbis. etea
ip̃a que illi solent dice̾ mul¬
to suauiꝰ garriẽtẽ. s quid
ad mea̾ fitim p̃ciosoꝵ pocu¬
loru dec̾etissua m̃strator Iaᷤᷤ
iebꝰ talibꝰ saciato eĩt aures
mee Nec ideo mͥ meliora ui¬
debant᷑: qr meliꝯ dicebat᷑ nͨ
ideo uera. qr diserta. nec ideo
sapiens aĩa. quia uulta cõ¬
gruꝯ. et de eorũ eloquiu Illi
nõ bom ierũ eistimatores e¬
rant. et ideo illis iudebat᷑. pru¬
dens. et sapiens. qr delectabat
eos loquens. Sensi autẽ ali¬
ud trenꝯ hominũ etiã uei̾¬
tatẽ habere suspectã. et ei
tẽ iam docuerat deꝯ meus
miris modis et ocultis. et

Expanded text:
stum. ceteri enim eorum, in quos forstum. ceteri enim eorum, in quos forte incurrissem, qui talium rerum quaestionibus a me obiectis deficiebant, illum mihi promittebant, cuius aduentu conlatoque conloquio facillime mihi haec et si qua forte maiora quaererem enodatissime expedirentur. ergo ubi uenit, expertus sum hominem gratum et iucundum uerbis et ea ipsa, quae illi solent dicere, multo suauius garrientem. sed quid ad meam sitim pretiosorum poculorum decentissimus ministrator? iam rebus talibus satiatae erant aures meae, nec ideo mihi meliora uidebantur, quia melius dicebantur, nec ideo uera, quia diserta, nec ideo sapiens anima, quia uultus congruus et decorum eloquium. illi non borant; et ideo illis videbatur prudens et sapiens, quia delectabat eos loquens. Sensi autem aliud genus hominum etiam veritatem habere suspectam, et ei tem iam docueras, deus meus, miris et occultis modis, et
Abbreviated transcription (Latin):
omĩi uento doct̾ne In illo autẽ
qui doctor. qui auctor. qͥ dux
et pͥnceps eoꝵ quibꝰ quibꝰ
illa suaderirita fieri ausꝯ ẽ.
ut qui eũ sequerẽt᷑. nõ quẽlib
hominẽ. s spmĩ tuũ sanctũ sese¬
qui arbitrarẽt᷑ quis tãtã de¬
ientiã sicubi falsa dixisse cõ¬
iu̾iceret᷑. nõ decestandã longe¬
q abiciendã iudicaiet esse.¬
S tamẽ nõdũ liquido cõpere¬
rã utrũ etiã scdm̃ eiꝯ uerba
uicissitudiñes longioꝵ etbre¬
uioꝵ dierũ atq noctiũ et ip¬
sius noctis. et diei. et deliqͥa
lilinũ. et si quideusmodi ĩ a¬
lus libris legera posset ex¬
pomi. ut si forte posset int̾tũ
quidẽ inͥ fieret utrũ ita se
res haberet an ita. ẜad fidẽ
mea̾ illiꝰ auctõĩtate̾ pp̃ cre¬
dita̾ stĩtatẽ p̃ponerẽ. et per
ãnos ferme ipõs nouẽ. qͥb ꝯ
ego anmio uagabũda audi¬
ui. nimis extento desiderio
uenturũ expectabã istũ fau¬

Expanded text:
omni uento doctrinae. in illo autem, omni uento doctrinae. in illo autem, qui doctor, qui auctor, qui dux et princeps eorum, quibus illa suaderet, ita fieri ausus est, ut qui eum sequerentur non quemlibet hominem, sed spirithm tuum sanctum se sequi arbitrarentur, quis tantam dementiam, sicubi falsa dixisse conuinceretur, non detestandam longeque abiciendam esse indicaret? sed tamen nondum liquido conpereram, utrum etiam secundum eius uerba uicissitudines longiorum et breuiorum dierum atque noctium et ipsius noctis et diei et deliquia luminum et si quid eius modi in aliis libris legeram, posset exponi, ut, si forte posset, incertum mihi fieret, utrum ita se res haberet an ita, sed ad fidem meam illius auctoritatem propter creditam sanctitatem praeponerem. Et per annos ferme ipsos nouem, quibus eos animo uagabundus audiui, nimis extento desiderio uenturum expectabam istum Fau
Abbreviated transcription (Latin):
ditatorẽ infideliũ tuoꝵ aucto¬
ritate plenoria ꝑsonalit̾ mes
se ꝑsuadere conata ẽ Ita que
cũq de celo acstellis. et de sol
ac lune mociba falsa dixisse
religionis ista nõ ꝑtineãt. ta¬
mẽ ausꝯ eiꝯ sac̾lego spũ fuisse
satis emi neret cũ ea nõsolum
ignorata. s etiã falsata uesana
suꝑbie banitate diceret.ut ea
tamꝙͣ diuine ꝑsone tͥbuere sͥ
interet᷑ Cũ enĩ audio xp̃ianũ
aliqu̾e fratrẽ illũ aut illũi¬
sta nestientẽ. et aliud ꝓ aliose
tientẽ. patient̾ intueor opina¬
tẽ homine̾. nec illi obesse ui¬
deo cũ de te duẽ c̾atar õniu̾
nõ crrdat indigna. si pͥforte
sitꝰ et habitꝰ c̾ature corꝑalis
ignoret Obest autẽ si hoc ad.
ip̃a doct̾ue pietatis formã ꝑ/¬
tinere arbitret᷑ et ꝑtinatiq̃ ad¬
firmaie audeat. qd̾ ignorat
S etiã talis infirmitas infi¬
dei cunabulis a caritate ma¬
tre st sustmet᷑ donet assur/¬
gat nouus homo in uira ꝑ¬
fectũ. et circũferu nõ possit

Expanded text:
tatorem fidelium tuorum, auctoritate plenaria personaliter in se esse persuadere conatus est. itaque cum de caelo ac stellis et de solis. ac lunae motibus falsa dixisse religionis ista non pertineant, tamen ausus eius sacrilegos fuisse satis emineret, cum ea non solam ignorata, sed etiam falsa tam uesana superbiae uanitate diceret, ut ea tamquam diuinae personae tribuere sibi niteretur. Cum enim audio christianum aliquem fratrem illum aut illum ista ntientem, patienter intueor opinantem hominem; nec illi obesse video, cum de te, Domine creator omnium, non credat indigna, si forte situs et habitus creaturae corporalis ignoret. Obest autem si hoc ad ipsam doctrinae pietatis formam pertinere arbitretur et pertinacius affirmare audeat quod ignorat. sed etiam talis infirmitas in fidei cunabulis a caritate matre sustinetur, donec assurgat nouus homo in uirum perfectum et circumferri non possit
Abbreviated transcription (Latin):
façies mea qua illinata cer¬
nebã. nõ illiu̾nabat᷑ qͥtꝗd de
arte loquẽdi. et disserẽdi. qͥrqd
de dĩuẽsioib̃ꝰ figuraꝵ et de
musicis. et de numeris. sine
magͣ difficultate nullo hoĩs
trade̾te intellexi Scis tudo¬
mine deus meꝯ. qr et celeri¬
tas intelligẽdi. et despiciẽdi
acumẽ. donũ tiũ ẽ. s nõ in¬
de fabricabã tͥ Itaq mͥ non
ad usũ si ad ꝑnicie̾ magis ua¬
lebat. qr tam bonã ꝑte̾ substã¬
cie mee sategi hĩe in potesta¬
te. et fortitudine̾ meã nõ ad
te custodiebã. s profecta sũ ab¬
ste in longĩꝙͣ regionẽ. ut ea
dissipaie̾ in mẽtates cupidi¬
tates. Nã qͥd mͥ ꝓderat bonai
res nõ utẽdo bene ¶õ enĩ
sentiebã illas artes etiã ab
studiosis et ingemosis diffi¬
cillime intelligi nͥ cũ eis e¬
adẽ conabar exponero. et e¬
int ille excellẽtissuq in ois
qͥ me erponẽtẽ nõ tardiꝯ seq̃¬

Expanded text:
facies mea, qua illuminata cerfacies mea, qua illuminata cernebam, non illuminabatur. Quidquid de arte loquendi et disserendi, quidquid de dimensionibus figurarum, et de musicis et de numeris, sine magna difficultate, nullo hominum tradente intellexi, scis tu, Domine Deus meus; quia et celeritas intelligendi, et dispiciendi acumen donum tuum est. sed non inde sacrificabam tibi. itaque mihi non ad usum, sed ad perniciem magis ualebat, quia tam bonam partem substantiae meae sategi habere in potestate et fortitudinem meam non ad te custodiebam, sed profectus sum abs te in longinquam regionem, ut eam dissiparem in meretrices cupiditates. nam quid mihi proderat bona res non utenti bene? non enim sentiebam illas artes etiam ab studiosis et ingeniosis difficillime intellegi, nisi cum eis eadem conabar exponere et erat ille excellentissimus in eis, qui me exponentem non tardius seq
Abbreviated transcription (Latin):
sic intellige̾ conarer. qͣi et tu.
subiecta esses magnitudini tu¬
e. aut pulchritudini. utilla es¬
sent inte quasi insubiecto. sic̃
in corꝑe cũ tua magnitudo
et tua puchritudo. tu ip̃e sis.
corpꝰ autẽ nõ eosit magnũ
et pulchrũ. qͦ corpꝰ ẽ qr et si t̃¬
minus magnũ. et minq pul¬
chiũ eẽt. nchilominꝰ corpus
esset falsitas em̃ erat qmͣ de
te cogitaba nõ ueritas. et fig¬
mẽta miserie mee nõ firma/¬
mẽta beatitudinis tue Ius¬
seras enĩ et ita fiebat ĩ me
ut t̾ra spinas. et t̾bulos pa¬
reret mͥ et cũ labore ꝑuonirẽ
ad panẽ meu̾ Et qͥd mͥ ꝓde¬
rat qd̾ om̃is libros artiũ qͣs̃
liberales bocant tũt neqͥssi¬
mꝰ malgrũ cupiditatũ seruꝰ
ꝑ me ipm̃ legi et intellexi.
quostũq legere potui. et gau¬
debã ĩ eis/ et nestiebã uñ ẽẽt
qͥcqͥd ibi uerũ et c̾tũ eẽt Dor¬
sũ em̃ habebã ad lumẽ et ad¬
ea q̃ illu̾inãt faciẽ. Uñ et ipã

Expanded text:
sic intellegere conarer, quasi et tu sic intellegere conarer, quasi et tu subiectum esses magnitudini tuae aut pulchritudini, ut illa essent in te quasi in subiecto sicut in corpore, cum tua magnitudo et tua pulchritudo tu ipse sis, corpus autem non eo sit magnum et pulchrum, quo corpus est, quia etsi minus magnum et minus pulchrum esset, nihilominus corpus esset. falsitas enim erat, quam de te cogitabam, non ueritas, et figmenta miseriae meae, non firmamenta beatitudinis tuae. iusseras enim et ita fiebat in me, ut terra spinas et tribolos pareret mihi et cum labore peruenirem ad panem meum. Et quid mihi proderat, quod omnes libros artium, quas liberales uocant, tunc nequissimus malarum cupiditatum seruus per me ipsum legi et intellexi, quoscumque legere potui? et gaudebam in eis et nesciebam, unde esset quidquid ibi uerum et certum esset. dorsum enim habebam ad lumeea quae illuminantur, faciem: unde ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
et intellexi. Quas cũ cõtulis¬
se̾ cũ eis qui se dicebãt uix e¬
as magr̃is eruditissimis nõ
loquẽtibꝰ tantũ. s multa in
puluere depingẽtibꝰ intelle.¬
xisse Richil inde aliud mͥ di¬
t̾e̾ potuerũt qmͣ ego sola apud
me ipm legens cognouerã.
et satis aꝑte mͥ uidebanti᷑lo¬
qũetes de substanciis. ficuti
ẽ hõ. et que in illis essent. fi¬
cuti ẽ figura hõis. qual sit.
⁊ statura qͦt pedũ sit. et cogͣ¬
tio ciiꝯ fr̃ sit aut ubi sit cõsti¬
tutꝰ. a aut qñ natꝰ. aut stet.
aut sedeat. aut calciatꝰ uel ar¬
maeꝯsit. aut aliqͥd faciat. aut
patiat᷑ aliquid Et quecũq ĩ
his nouẽ genenibꝰ quoꝵ etẽ¬
pli grã. quedã gratis posui.
uel in ip̃o substãcie genere ĩ¬
numerabilia reꝑiãt᷑. qͥd hoc
mͥ proderat. quãdo et oberat.
cũ etiã te deꝰ meꝰ mirabili¬
ter simplicẽ/ atq incõmutabi¬
lẽ. illis decẽ p̃dicane̾tis pu¬

Expanded text:
et intellexi? quas cum contuliset intellexi? quas cum contulissem cum eis, qui se dicebant uix eas magistris eruditissimis non loquentibus tantam, sed multa in puluere depingentibus intellexisse, nihil inde aliud mihi dicere potuerunt, quam ego solus apud me ipsum legens cognoueram; et satis aperte mihi uidebantur loquentes de substantiis, sicuti est homo, et quae in illis essent, sicuti est figura hominis, qualis sit et statura, quot pedum sit, aut cognatio, cuius frater sit, aut ubi sit constitutus aut quando natus, aut stet an sedeat aut calciatus uel armatus sit aut aliquid faciat aut patiatur aliquid, et quaecumque in his nouem generibus, quorum exempli gratia quaedam posui, uel in ipso substantiae genere innumerabilia reperiuntur. Quid hoc mihi proderat, quando et oberat, cum etiam te, deus meus, mirabiliter simplicem atque inconmutabilem, illis decem praedicamentis pu
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ sponte deuiasse. et pene
errare confitebar. et elã etate
ãnoꝵ fortasse uiginti sex aut
septẽ cũ illa uoliuna scupsi
uolens apud me corꝑalia fit¬
mõta obstrepentia cordis
mei auibꝰ. quas intẽdebã
dulcis ueritas in interiorẽ
melodia̾ tuã cogitans. de
pulchro et apto. et staie cu¬
piens ⁊ audire te. gaudio.
gaude̾ pp̃ bocẽ sponsi. et nõ
poteraꝰ. qr uocibꝰ erroris mei
rapiebar foras et ponde̾ suꝑ¬
bie mee in mia deiciebar..
Non enĩ dabas auditui meo
gaudiũ et leticiã. aut exul¬
tabant ossa mea q̃ hu̾iliata
nõ erãt Et qͥd inͥ prodeuit
qd̾ a̾nos natꝰ ferme bigĩti
cũ in manꝰ meas uenissẽt a¬
ristotelica quedã qͣs apellãt
decẽ cathegoris quaꝵ noĩe
cũ eas retor carthagine̾ẜ ma¬
gister meꝯ buccis typo crepãti¬
bus cõmemoraret et alii qui
docti habebant᷑. tamꝙͣ in ne¬
stio quid magnũ etdiuimd̃
suspensq inhiabã. legi easolꝰ

Expanded text:
lem sponte deuiasse et poena lem sponte deuiasse et poena errare confitebar. Et eram aetate annorum fortasse uiginti sex aut septem, cum illa uolumina scripsi, uoluens apud me corporalia figmenta obstrepentia cordis mei auribus, quas intendebam, dulcis ueritas, in interiorem melodiam tuam, cogitans de pulchro et apto et stare cupiens et audire te et gaudio gaudere propter uocem sponsi, et non poteram, quia uocibus erroris mei rapiebar foras et pondere superbiae meae in ima decidebam. non enim dabas auditui meo gaudium et laetitiam, aut exultabant ossa, quae humiliata non erant. Et quid mihi proderat, quod annos natus ferme uiginti, cum in manus meas uenissent Aristotelica quaedam, quas appellant decem categorias — quarum nomine, cum eas rhetor Carthaginiensis, magister meus, buccis tyfo crepantibus conmemoraret et alii qui docti habebantur, tamquam in nescio quid magnum et diuinum suspensus inhiabam — legi eas solus
Abbreviated transcription (Latin):
nas omnẽ hominẽ uemẽtẽ ĩ
hũc mundũ. qr inte nõ ẽtiãs¬
tatio obumbratio S ego cona¬
bar ad te. et repellebar abste
ut sapere̾ mortẽ. qũi suꝑbis ie¬
sistis Quid ãt suꝑbiꝰ. qui ut
assererẽ mira demẽtia me id
esse natura lit̾ qd̾ tu es Cũ eni
ego essem mutabil. ⁊ eo michi
manifestũ ẽẽt qd̾ utiq ideo
sapiens esse cupieba. bt er de¬
teriore melior ficrẽ malebã tñ
etiã te opinan mutabilẽ. qmͣ
me nõ hoc esse qd̾ tu es ĩtaq
repellebar et resistebas unto¬
se c̾iuti mee. et miaginabar
formas corꝑeas cars carneͬ
ostulabã. et spũs abulans ñ¬
dũ reuertebar adte et ãbula¬
do ambulabã mea que nõ st̾
neq inte. neq inme. neq in
cor ꝑe. neq mͥ tͥabant᷑ aueitate
tua. si a mea uanicate fingebãt᷑
ex corꝑe Et dicebã ꝑuulfidelib
ens exulabã. diçebã illis gar
Et contendeba̾ magis ĩ com¬
mutabilẽ tuã substãciã coat¬
tã errare. quã meã mutabi¬

Expanded text:
at omnem hominem uenientem in hunc mundum, quia in te non est transti obumbratio. Sed ego conabar ad te et repellebar abs te, ut saperem mortem, quoniam superbis resistis. quid autem superbius, quam ut assererem mira dementia me id esse naturaliter, quod tu es? cum enim ego essem mutabilis et eo mihi manifestum esset, quod utique ideo sapiens esse cupiebam, ut ex deteriore melior fierem, malebam tamen etiam te opinari mutabilem quam me non hoc esse, quod tu es. itaque repellebar et resistebus uentosae ceruici meae et imaginabar formas corporeas et caro carnem accusabam et spiritus ambulans non reuertebar ad te et ambulando ambulabam in ea, quae non sunt neque in te neque in me neque in corpore neque mihi creabantur a ueritate tua, sed a mea uanitate fingebantur ex corpore, et dicebam paruulis fidelibus ens exulabam, dicebam illis garret contendebam magis inconmutabilem tuam substantiam coactam errare quam meam mutabi
Abbreviated transcription (Latin):
te. et exaudisti ea dne Exau¬
disti eã nec despexisa lac̾mas
eiꝰ. cũ profluentes rigaiẽt
t̾rã sub ocłis eiꝰ moĩ loco o¬
ratiõis eiꝰ. et exaudisti eaᷤᷤ
Nã uñ illud sompniũ qͦ eam
consolata es. ut bibere me¬
secũ crederet. et habere me¬
cũ eandẽ mẽsã in domo. qd̾
nolle ceꝑat adu̾sans et de¬
testans blasphennas erroris
mei. Uidit enĩ se stãtẽ in qͣ¬
dã regula lignea etadue¬
mẽtem ad se iuuenẽ spledi¬
dũ. hylarẽ. at arridẽtẽ ͥ.
cũ illa ess merẽs. et mero¬
re confecta Qͥ cũ causa ab

Expanded text:
te, et exaudisti eam, domine. exaute, et exaudisti eam, domine. exaudisti eam nec despexisti lacrimas eius, cum profluentes rigarent terram sub oculis eius in omni loco orationis eius: exaudisti eam. nam unde illud somnium, quo eam consolatus es, ut uiuere mecum cederet et habere mecum eandem mensam in domo? quod nolle coeperat auersans et detestans blasphemias erroris mei. uidit enim se stantem in quadam regula lignea et uenientem ad se iuuenem splendidum hilarem atque arridentem sibi, cum illa esset maerens et maerore confecta. qui cum caus