comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce inquit beatus stephanus dicit.
uideo celos aꝑtos: & filiũ hominis
stantem adextris dĩ. Considerate
attentius dilectissimi fr̃s cum
beatus martyr dnm nr̃m ib̾m
uidisset: cur se filiũ hominis ui.¬
dere testatus est & non potius
tius quã hominis filiu uidere
dixisset. Sed certa ratio postula¬
bat: ut hoc ita & ostenderetur in
celo. & predicaretur in mundo.
Omne en̾i iudeoꝵ scandalũ in hoc
dĩ filius diceretur. Ideo gͦ pulebre
ad dexteram di patris stare me¬
morauit: ut ad confundendam
iudeoꝵ incredulitatem. ille mar¬
tyri ostenderetur in cęlo. qui a
ꝑfidis negabatur in mundo: &
illi testimoniũ celestis ueritas
daret. cui fidem terrena impie¬
tas derogaret. uidelicet iuxta
psalmũ qui lectus est. preciosa
in conspectu dm̃i mors scõꝵ eius.¬
sed si quid tamen distare inter
martẏres potest precipuus ui
ordinatus sit. apłos ipsos beata
ac triu̾phali morte prȩcessit. ac
sic qui erat inferior ordine.

Expanded text:
ecce, inquit beatus Stephanus, ecce, inquit beatus Stephanus, uideo caelos apertos et filium hominis stantem a dextris dei. considerate adtentius, dilectissimi fratres, cum beatus martyr dominum nostruuidisset, cur se filium hominis uidere testatus est et non potius tius quam hominis filium uidere dixisset? sed certa ratio postulabat, ut hoc ita et ostenderetur in caelo et praedicaretur in mundo. omne enim Iudaeorum scandalum in hoc dei filius diceretur. ideo ergo pulchre ad dexteram dei patris stare memorauit, ut ad confundendam Iudaeorum incredulitatem ille martyri ostenderetur in caelo, qui a perfidis negabatur in mundo, et illi testimonium caelestis ueritas daret, cui fidem terrena impietas derogaret, unde, licet iuxta psalmum, qui lectus est, pretiosa sit in conspectu domini mors sanctorum eius, si quid tamen distare inter martyres potest, praecipuus uidostolis ordinatus sit, apostolos ipsos beata ac triumphali morte praecessit. ac sic qui erat infer
Abbreviated transcription (Latin):
stephani. Quã uera uita fr̃s mei
ubi non paulus de stephani oc¬
cisione confunditur: sed stepha¬
nus de pauli consortio grattila¬
tur. qm̃ caritas in utroq letat᷑.
Caritas quippe in stephano su¬
perauit. seuitiam udeoꝵ: cari.¬
tas in paulo cooperuit multi.¬
tudinem peccatoꝵ. caritas in
utroq. pariter regnũ meruit
possidere celoꝵ. Caritas est igit᷑
om̃ium fons & origo bonoꝵ.
munimen egregium. uia quȩ
ducit ad celum. In caritate qui
ambulat. nec errare poterit nec
timere. Ipsa dirigit. ipsa ꝓtegit.
scalam caritatis constituit xp̃c. ꝑ
quã ad celũ om̃is possit conscen¬
dere xpͣianus. puram caritatem
fortiter retinete: ipsam uobis in¬
uicem exhibete. & in ea ꝓficien¬
do conscendite. Insistite operib
bonis ut ad prȩmia eterna ꝑue¬
nire possitis adiuti gr̃a xp̃i dñi
hodie lecta est dilectissimi fr̃s. cuͣ
plurimũ habeat in ipsa specie ad¬
mirationis: non minus tamen
continet  mysterio dignitatis.

Expanded text:
Stephani. 6. Quam vera vita, fratres mei! Stephani. 6. Quam vera vita, fratres mei! ubi non Paulus de Stephani occisione confunditur, sed Stephanus de Pauli consortio gratulatur, quoniam caritas in utroque laetatur. Caritas quippe in Stephano superavit saevitiam Judaeorum, caritas in Paulo cooperuit multitudinem 558 peccatorum, caritas in utroque pariter regnum meruit possidere coelorum. Caritas igitur est omnium fons et origo bonorum, munimen egregium, via quae ducit ad coelum. In caritate qui ambulat, nec errare poterit, nec timere. Ipsa dirigit, ipsa protegit, scalam caritatis constituit Christus, per quam ad coelum omnis possit conscendere Christianus, puram caritatem fortiter retinete, ipsam vobis invicem exhibete, et in ea proficiendo conscendite. Insistite operibus bonis, ut ad praemia aeterna pervenire possitis, adjuti gratia hodie lecta est, dilectissimi fratres, cum plurimum habeat in ipsa specie admirationis, non minus tamen continet in mysterio dignitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
tatem usq in finem teneat : qui
aute᷑ malus est. quantotius asua
ꝑuersitate discedat. Nec bonuͣ
hominẽ prȩsuptio iustitiȩ faciat
negli gentem: nec malũ iniqui.
tas faciat desperantem. sed ille
bonũ fortiter teneat. iste malũ
celeriter deserat. Bonus timeat
ne cadat. malus conetur ut sur¬
gat. Quisqͥs gͦ malus est cum
paulo ꝓsternatur in malo: ut
cũ eo erigatur in bono. qm &
ille cecidit malus. & surrexit
bonus. Prostratus est iniquus.
& erectus est iustus. Cecidit se¬
uissimus ꝑsecutor. & surrexit
ueridicus predicator. Cadens
lumen corporis impius ꝑdidit.
surgens lumen cordis iustificatꝰ
accepit. Coniunctus est itaq ste¬
phano. factus ouis ex lupo. Et
ecce nunc paulus cũ stephano
letatur. cũ stephano xp̃i clarita¬
te ꝑfruitur: cũ stephano exul¬
tat. cũ stephano regnat. Quo
eñĩ pͣcessit stephanus. trucidatꝰ
lapidibus pauli: illuc secutus
est paulus adiutus orationib

Expanded text:
tatem usque ad finem teneat; qui tatem usque ad finem teneat; qui autem malus est, quantocius a sua perversitate discedat; nec bonum hominem praesumptio justitiae faciat negligentem, nec malum iniquitatis consideratio faciat desperantem, sed ille bonum fortiter teneat, iste malum celeriter deserat. Bonus timeat ne cadat, malus conetur ut surgat. Quisquis ergo malus est cum Paulo prosternatur in malo, ut cum eo erigatur in bono: quoniam et ille cecidit malus, et surrexit bonus. Prostratus est iniquus, et erectus est justus; cecidit saevissimus persecutor, et surrexit veridicus praedicator. Cadens lumen corporis impius perdidit, surgens autem lumen cordis justificatus accepit. Conjunctus est itaque Stephano, factus est ovis ex lupo. Et ecce nunc Paulus cum Stephano laetatur, cum Stephano Christi claritate perfruitur, cum Stephano exsultat, cum Stephano regnat. Quo enim praecessit Stephanus, trucidatus lapidibus Pauli, illuc secutus est Paulus, adjutus orationibus
Abbreviated transcription (Latin):
non asꝑnanter accipiat monita
caritatis : nec prȩsente᷑ tristitia
suȩ uoluntatis attendat. sed con¬
sideret quȩ lucra utilitatis adqͥ¬
rat. Idcirco enĩ arguitur. ut a
prauis operib corrigatur. Nec
cũ uidet correptionem aliqua
uerboꝵ austeritate feruere.
existimet caritatem in corde
frigescere. Sic enͣi uigilet in ore
correptio: ut in corde non dor.¬
mitet oratio. Ac ꝑ hoc inutroq.
peccanti consulte ꝓspicitur: ut
dum homo correptus depecca¬
to confunditur. & amalis oꝑib
separetur. & ꝑ orationẽ dõ mise¬
rante saluetur. Nam & sc̃a scrip¬
tura dicit. qm quẽ diligit dñs
compulsi. & bonos hortamur
ut in bono ꝑmaneant: & maloᷤᷤ
compellunus ut a malo discedant.
prȩsertim qmͣ in istis duob scĩs
geminũ nobis monstratur salutiᷤᷤ
in dicium: ut si quis bonus est.
imitetur ꝑseuerantiam caritatis
in stephano: qui autẽ malus est
sectetur exempluͣ conuersionis
in paulo. & qui bonis est. ȩqui¬

Expanded text:
non aspernanter accipiat monita non aspernanter accipiat monita caritatis; nec praesentem tristitiam suae voluntatis attendat, sed consideret quae lucra utilitatis acquirat. Idcirco enim arguitur, ut a pravis operibus corrigatur. Nec tamen cum videt correptionem aliqua verborum austeritate fervere, existimet caritatem in corde frigescere. Sic enim vigilat in ore correptio, ut in corde non dormitet oratio. Ac per hoc, in utroque peccanti consulte prospicitur, ut dum homo correptus de peccato confunditur, et a malis operibus separetur et per orationem Deo miserante salvetur. Nam et sancta Scriptura dicicompulsi, et bonos hortamur, ut in bono permaneant, et malos compellimus, ut a malo discedant: praesertim quoniam in istis duobus sanctis geminum nobis monstratur salutis indicium: ut si quis bonus est, imitetur perseverantiam caritatis in Stephano; qui autem malus est, sectetur exemplum conversionis in Paulo: et qui bonus est, aequi
Abbreviated transcription (Latin):
tas. Ac ꝑ hoc siue orando siue
corripiendo caritatem beatus
stephanus reseruauit: quia reser¬
rantiu cogitauit. & inditio sc̃ȩ
orationis ostendit increpationẽ
illam non fuisse odii sed amoris.
Hoc autẽ faciens & presentibus
caritatem beatus martyr exhi¬
buit: & utile nimis exemplum
posteris dereliquit. Demonstrauit
enͣi geniiã eccdesustici dispensa¬
toris industriam: ut ad corrigen.¬
dum cuius libet peccantis errore
& non desit in ore correptio: &
ad dm̃ pro eo supplex effundat᷑
oratio. ut qui malũ facit ꝑ incre¬
pationem de malis operib con¬
fundatur : & ꝑ orationẽ apud
dm̃ adiuuetur. ac sic ipsa cari¬
tas & in ore iustitiam sonet. ut
errantẽ corrigat : & in corde
patientiã seruet. ut ꝓ errante
orationem puro affectu dilecti¬
onis effundat. Qui emͣ errantẽ
non corripuerit. de negligen¬
tia tudicatur. Qui autẽ pro eo
non orauerit. de ꝑnitiȩ condep̃¬
natur. Quo circa fr̃s si quando
aliquis ꝓ animȩ salute corripit᷑:

Expanded text:
tas: ac per hoc, sive orando, sive corripiendo, caritatem beatus Stephanus reservavit, quia utrrantium cogitavit, et indicio sanctae orationis ostendit increpationem illam non fuisse odii, sed amoris. 4. Hoc autem faciens, et praesentibus caritatem beatus martyr exhibuit, et utile nimis exemplum posteris reliquit. Demonstravit enim 557 geminam ecclesiastici dispensatoris industriam: ut ad corrigendum cujuslibet peccantis errorem, et non desit in ore correptio, et ad Deum pro eo supplex effundatur oratio. Ut qui malum fecit, per increpationem de malis operibus confundatur, et per orationem apud Deum adjuvetur; ac sic ipsa caritas, et in ore justitiam sonet, ut errantem corrigat; et in corde patientiam servet, ut pro errante orationem puro affectu dilectionis effundat. Qui enim errantem non corripuerit, de negligentia judicatur; qui autem pro eo non oraverit, de pernicie condemnatur. Quocirca, fratres, si quando aliquis pro animae salute corripitur,
Abbreviated transcription (Latin):
pinquante noue creaturȩ ortu:
spũalis nequitia abhis quos possi¬
debat extruditur. Fremit ergo ui¬
expoliati hostis impius furor. &
nouũ quęrit lucrũ. qui ius peit
antiquũ. Captat indefessus & peir¬
uigil. si quas repperiat oues asa.

Expanded text:
pinquante novae creaturae ortu, pinquante novae creaturae ortu, spiritalis nequitia ab iis quos possidebat extruditur. Fremit ergo exspoliati hostis impius furor, et novum quaerit lucrum, quia jus perdidit antiquum. Captat indefessus et pervigil, si quas reperiat oves a sa
Abbreviated transcription (Latin):
ab his in quȩ puenimus. in ea quȩ
nondum apprebendunus. pia aui¬
ditate curramus. & ad mensliraꝰ
consuetudinis nr̃e. necessarus
aliquid ad damus augmentis.
Parum eniͣ religiosus alio tempore
demonstratur : qui in his diebus
non religiosior inuenitur. Unde
quid salubrius his diebus: in quib
tutũ ꝓfectus augetur : Semꝑ quidẽ
tibi o anua xp̃iana uigilandum
contra salutis tuȩ aduersariũ fuit:
ne ullus pateret locus temptatoris
insidus. sed modo tibi maior cautio.
& sollicitior est assumenda pruden¬
tia. quando idem hostis tuus acriore
seuit inuidia. Nuno em̃ in toto mun¬
do potestas ei antiquȩ dominationis
aufertur: & innumera illi captiuita¬
tis uasa rapiatur. Renuntiatur
atrocissimo prȩdoni apopłis om̃tũ
nationũ. om̃iũq linguarũ. & nullũ
iam genus hominu repperitur:
quod non iam tyrannicis legibus
reluctemur. dum ꝑom̃s fines ter¬
rarum generanda in xp̃o multoꝵ
miliu milia pͣparantur. & appro¬

Expanded text:
ab iis in quae pervenimus, in ea quae ab iis in quae pervenimus, in ea quae nondum apprehendimus, pia aviditate curramus, et ad mensuram consuetudinis nostrae necessariis aliquid addamus augmentis. Parum enim religiosus alio tempore demonstratur, qui in his diebus non religiosior invenitur. CAP. II. Unde quid salubrius his diebus, in quibus tutum profectus augetur? Semper quidem tibi, o anima Christiana, vigilandum contra salutis tuae adversarium fuit, ne ullus pateret locus tentatoris insidiis; sed modo tibi major cautio et sollicitior est adhibenda prudentia, quando idem hostis tuus acriori saevit invidia. Nunc enim in toto mundo potestas ei antiquae dominationis aufertur, et innumera illi captivitatis vasa rapiuntur. Renuntiatur atrocissimo praedoni a populis omnium nationum, omniumque linguarum, et nullum jam genus hominum reperitur, quod non tyrannicis legibus reluctetur, dum per omnes fines terrarum regeneranda in Christo multorum millium millia praeparantur; et appro
Abbreviated transcription (Latin):
icet nobis dilectissimi apprope¬
quante festiuitate paschali ieiuniti
qua dragesimȩ ipse legituni tẽporiᷤᷤ
recursus indicet: cohortatio tamen
etiã nr̃i sermonis adhibenda est.
quȩ auxiliante dño nec inutilis sit
pigris. nec onerosa deuotis. Nam
cũ omnẽ obseruantiã nr̃am ratio
istoꝵ dierũ poscat augeri : nemo ẽ.
ut confido de uobis. qui se ad opus
horũ non gaudeat incitari. Natu¬
ra eñi nr̃a adhuc manente morta¬
litate mutabilis. etiamsi ad sum ma
queq uirtutũ studio ꝓuebatur.
semꝑ tamen sicut potest habere quo
recedat: ita potest habere quo crescat.
Et hec est ꝑfectoꝵ uera iustitia: ut
nũquã se pͣsumant eẽ ꝑfectos. ne
ab itineris non dum finiti inten.¬
tione cessantes. ibi incidant defici.¬
endi periculum. ubi ꝓficiendi de¬
posuerint appecitũ. Quia gͦ nemo
nrm dilectissum tam ꝑfectus & sc̃s
est. ut ꝑfectior sanctiorq. ce̾ non
possit: om̃s simul sine diserentia
graduũ. sine discretione meritoꝵ.

Expanded text:
Licet nobis, dilectissimi, appropinquante festivitate paschali jejunium quadragesimale ipse legitimi temporis recursus indicat, cohortatio tamen etiam nostri sermonis adhibenda est, quae, auxiliante Domino, nec inutilis sit pigris, nec onerosa devotis. Nam cum omnem observantiam nostram ratio istorum dierum poscat augeri, nemo est ut confido de vobis, qui se ad opus bonum non gaudeat incitari. Natura enim nostra, manente adhuc mortalitate, mutabilis, etiamsi ad summa quaeque virtutum studia provehatur, semper tamen sicut potest habere quo recidat, ita potest habere quo crescat. ET HAEC EST perfectorum vera justitia, ut numquam praesumant se esse perfectos, ne ab itineris nondum finiti intentione cessantes, ibi incidant deficiendi periculum, ubi proficiendi deposuerint appetitum. Quia ergo nemo nostrum, dilectissimi, tam perfectus et sanctus est, ut perfectior sanctiorque esse non possit, omnes simul sine differentia graduum, sine discretione meritorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ritia: quȩ bunc nec ꝑ ꝓphetiȩ donũ
nec ꝑ miracula agnouit. Omia
quippe elementa. auctorẽ suum
uenisse testata sunt. Ut enĩ de eis
quiddã usu humano loquar: dm̃
hunc celi esse cognouerunt. quia
ꝓtinus stellam miserunt. Mare
cognouit. quia sub plantis eius se
calcabile prȩbuit. Terra cognouit.
quia eo moriente contremuit.
Sol cognouit. quia lucis suȩ radios
abscondit. Saxa & parietes cogno.¬
uerunt. quia tempore mortis eiꝰ¬

Expanded text:
ritia, quae hunc nec per prophetiae donum, ritia, quae hunc nec per prophetiae donum, nec per miracula agnovit. Omnia quippe elementa auctorem suum venisse testata sunt. Ut enim de eis quiddam usu humano loquar, Deum hunc coeli esse cognoverunt, quia protinus stellam miserunt. Mare cognovit, quia sub plantis ejus se calcabile praebuit. Terra cognovit, quia eo moriente contremuit. Sol cognovit, quia lucis suae radios abscondit. Saxa et parietes cognoverunt
Abbreviated transcription (Latin):
suod redẽptore nato. pastoribus
in iuidea angłs apparuit. atq ad
adorandũ hunc. ab oriente magoᷤᷤ
non angelus sed stella ꝑduxit.
Quia uidelicet iudȩis tam quã rati¬
one utentib rationale animal
id est angelus predicare debuit.
gentiles uero quia uti ratione
nesciebant ad cognoscendũ dñm.
non ꝑ uocẽ sed ꝑsigna ꝑducuntur:
bus non infidelib. & istis signa
tamquã infidelibus non fidelibus
data sunt. & notandũ quod redẽp¬
torem nrm cũ iam ꝑfectȩ esset eta¬
tis eisdem gentibus apłi pͣdicant.
eumq paruulũ & necdũ ꝑ humani
corporis officiũ loquentẽ stella
gentib denuntiat. quia nimiru᷑
rationis ordo poscebat. ut loquentẽ
iam dñm loquentes nobis prȩdi.¬
catores innotescerent: & necdum
loquentẽ elementa muta p̾dicarent.
Sed in om̃ib signis quȩ uel nascente
dño tiel moriente monstrata sunt.
considerandũ nobis est quanta fu¬
erit in quorũdã iudeoꝵ corde du¬

Expanded text:
 Redemptore nato, pastoribus in Judaea angelus apparuit, atque ad adorandum hunc ab Oriente magos non angelus, sed stella perduxit? Quia videlicet Judaeis, tanquam ratione utentibus, rationale animal, id est angelus, praedicare debuit; gentiles vero, quia uti ratione nesciebant, ad cognoscendum Dominum non per vocem, sed per signa perducuntur. bus, non infidelibus, et istis signa tanquam infidelibus, non fidelibus data sunt. Et notandum quod Redemptorem nostrum, cum jam perfectae esset aetatis, eisdem gentilibus apostoli praedicant, eumque parvulum, et necdum per humani corporis officium loquentem, stella gentibus denuntiat, quia nimirum rationis ordo poscebat ut et loquentem jam Dominum loquentes nobis praedicatores innotescecent, et necdum loquentem elementa muta praedicarent. 2. Sed in omnibus signis quae vel nascente Domino vel moriente monstrata sunt, considerandum nobis est quanta fuerit in quorumdam Judaeorum corde du
Abbreviated transcription (Latin):
nitentie fructus loquamur: scien¬
dum est. quia quisquis illicita
nulla cõmisit. huic iure concedit᷑.
ut licitis utatur. Sicq. pietatis oꝑa
faciat. ut tamen si noluerit ea que
mundi sunt non relinquat. At si
quis in fornicationis culpa. uel for¬
tasse qđ est grauius in adulterio
lapsus est : tanto a se licita debet
abscidere. quanto se meminit illi¬
cita ꝑpetrasse. Neq eñi par fructꝰ
boni operis esse debet eiꝰ qͥ minus.
& eius qui amplius deliquit. aut
eiꝰ qui in nullis. aut eiꝰ qui in qͥb dã
facinorib cecidit. & eius qui in
multis est lapsus. Fer hoc gͦ quod
dicitur. facite fructus dignos peni¬
tentie: uniuscuiusq conscientia
conuenitur. ut tanto maiora qͤrat
bonoꝵ operũ lucra ꝑ penitentiam.
quanto grauiora sibi intulit dapͥna
ꝑ culpam. Sed iudei de genere no¬
bilitatis gloriantes. idcirco se ag¬
noscere peccatores nolebant: quia
de abrahe stirpe descenderant.
Quib recte dicitur. & ne cȩperitis

Expanded text:
nitentiae fructus loquamur, sciennitentiae fructus loquamur, sciendum est quia quisquis illicita nulla commisit, huic jure conceditur 1520 ut licitis utatur; sicque pietatis opera faciat, ut tamen, si noluerit, ea quae mundi sunt non relinquat. At si quis in fornicationis culpam, vel fortasse, quod est gravius, in adulterium lapsus est, tanto a se licita debet abscindere quanto se meminit et illicita perpetrasse. Neque enim par fructus boni operis esse debet ejus qui minus et ejus qui amplius deliquit, aut ejus qui in nullis et ejus qui in quibusdam facinoribus cecidit, et ejus qui in multis est lapsus. Per hoc ergo quod dicitur: Facite dignos fructus poenitentiae, uniuscujusque conscientia convenitur, ut tanto majora quaerat bonorum operum lucra per poenitentiam, quanto graviora sibi intulit damna per culpam. 9. Sed Judaei de generis nobilitate gloriantes, idcirco se agnoscere peccatores nolebant, quia de Abrahae stirpe descenderant. Quibus recte dicitur: Et ne coeperitis
Abbreviated transcription (Latin):
Dicebat autẽ ad turbas quȩ exibant
ut baptizarentur ab eo. Eenimina
uiperarũ. quis ostendit uobis fu¬
gere auentura tra : Uentura emͣ
ira est ammaduersio ulcionis ex¬
treme: quã tunc fugere peccator
non ualet. qui nunc ad lamenta
penitentie non recurrit. Et notan¬
dum. quod male soboles maloꝵ
parentũ actiones imitantes. geni¬
mina uiperarui᷑ uocantur: quia
ꝑ hoc quod bonis inuident. eosq
ꝑsecuntur. qͦd quibusdã mala re¬
tribuunt. qđ lesiones ꝓximis exqͥ¬
carnaliũ uias secuntur. quasi ue¬
nenati filii de uenenatis parentib
nati sunt. Sed quia iam peccauimꝰ :
quia usu male consuetudinis in¬
uoluti sumus. dicat quid nobis
faciendũ sit : ut fugere auentura
ira ualeamus. Sequitur. ⁊ acite gͦ
fructus dignos penitentie. In quib
uerbis notandum est. qͦd amicus
sponsi non solum fructus peniten¬
tiȩ. sed dignos penitentie admonet
esse faciendos. Aliud namq est
tiȩ facere. Ut eni scđm dignos pe¬

Expanded text:
Dicebat ergo ad turbas, quae exibant Dicebat ergo ad turbas, quae exibant ut baptizarentur ab ipso: Genimina viperarum, gere a ventura ira? Ventura enim ira est animadversio ultionis extremae, quam tunc fugere peccator non valet, qui nunc ad lamenta poenitentiae non recurrit. Et notandum quod malae soboles, malorum parentum actiones imitantes, genimina viperarum vocantur, quia per hoc quod bonis invident, eosque persequuntur, quod quibusdam mala retribuunt, quod laesiones proximis exqucarnalium vias sequuntur, quasi venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. 8. Sed quia jam peccavimus, quia usu malae consuetudinis involuti sumus, dicat quid nobis faciendum sit, ut fugere a ventura ira valeamus. Sequitur: Facite ergo fructus dignos poenitentiae. In quibus verbis notandum est quod amicus sponsi non solum fructus poenitentiae, sed dignos poenitentiae admonet esse faciendos. Aliud namque esttiae fructum facere. Ut enim secundum dignos poe
Abbreviated transcription (Latin):
asperitas itineris gressum ꝑgentis
repellit. Sed cũ mens iracunda
ꝑ acceptam mansuetudinis grãm.
correptionis uel exhortationis
uerbũ recipit: ibi planam uiam
pͣdicator inuenit. ubi prius ꝑ asꝑi¬
tatem itineris ꝑgere. id est predi¬
cationis gressum ponere non ua-¬
lebat. Sequitur. & uidebit omis
caro salutare diͣ. Quia om̃is caro
accipitur om̃is homo: salutare dĩ
uidelicet xpͣm in hac uita om̃is
homo uidere non potuit. Ubi gͦ
in hac sententia ꝓpheta ꝓphetie¬
oculu. nisi ad extremũ iudicu
diem tetendit. ubi cũ aꝑtis cęlis mi¬
nistrantib angelis. consedentibus
apłis. in sede maiestatis suȩ xpc ap¬
paruerit: om̃s hunc & electi &¬
reprobi pariter uidebunt. ut &
tusti de munere retributionis sine
fine gaudeant. & iniusti in ulcione
supplicii in ꝑpetuũ gemant: Nam
quia hoc ista sententia intendit.
quod in extremo eximine ab om̃i
carne uidebitur : recte subiungit᷑.

Expanded text:
asperitas itineris gressum pergentis asperitas itineris gressum pergentis repellit. Sed cum mens iracunda per acceptam mansuetudinis gratiam, correptionis vel exhortationis verbum recipit, ibi planam viam praedicator invenit, ubi prius prae asperitate itineris pergere, id est praedicationis gressum ponere non valebat. 7. Sequitur: Et videbit omnis caro salutare Dei. Quia omnis caro accipitur omnis homo, salutare Dei, videlicet Christum, in hac vita omnis homo videre non potuit. Ubi ergo in hac sententia propheta poculum, nisi ad extremi judicii diem tendit? Ubi cum apertis coelis, ministrantibus angelis, consedentibus Apostolis, in sede majestatis suae Christus apparuerit, omnes hunc et reprobi pariter videbunt, ut et justi de munere retributionis sine fine gaudeant, et injusti in ultione supplicii in perpetuum gemant. Nam quia hoc ista sententia intendit, quod in extremo examine ab omni carne videbitur, recte subjungitur.
Abbreviated transcription (Latin):
credebatur ꝓpheta ee̾ in notuit:
impletũ est quod de xp̃o suus pre¬
cur sor pͣdixit. illum oportet eres¬
cere me autẽ minui. In estimatione
quippe popłi & xpͣc ereuit: quia
agnitus est quod erat. & iobannes
decreuit: quia cessauit dici quod
non erat. Igitur qm & idem iobes
ideo in scitate ꝑstitit. quia in cordis
humilitate ꝑdurauit. & multi id¬
circo ceciderunt. quia apud semet¬
ipsos elata cogitatione tumuerunt.
dicatur recte. om̃is uallis implebit᷑.
& om̃is mons & collis humiliabit᷑.
quia humiles donuͣ accipiunt.
qđ a se corda suꝑbientiũ repellunt.
Sequitur. & erunt praua indirecta.
& aspera in uias planas. Praua di¬
recta fuint. cuͣ maloꝵ corda ꝑ in¬
iustitiam detorta ad iustitie re¬
gulam diriguntur. Et aspera in
uias planas immutantur : cum
immites atq. iracunde mentes
ꝑ infusionem suꝑnȩ gr̃ȩ ad leni¬
tatem mansuetudinis redeunt.
Quando enĩ uerbũ ueritatis ab ira¬
cunda mente non recipitur: qͦsi

Expanded text:
credebatur propheta esse innotuit, impletum est quod de Christo suus praecursor praedixit: Illum oportet crescere, me autem minui . In aestimatione quippe populi et Christus crevit, quia agnitus est quod erat; et Joannes decrevit, quia cessavit dici quod non erat. Igitur quoniam et idem Joannes ideo in sanctitate perstitit, quia in cordis humilitate perduravit; et multi idcirco ceciderunt, quia apud semetipsos elata cogitatione tumuerunt, dicatur recte: Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur, quia donum humiles accipiunt, quod a se corda superbientium repellunt. 6. Sequitur: Et erunt prava in directa, et aspera in vias planas. Prava directa fiunt cum malorum corda per injustitiam detorta ad justitiae regulam diriguntur . Et aspera in vias planas immutantur cum immites atque iracundae mentes per infusionem supernae gratiae ad lenitatem mansuetudinis redeunt. Quando enim verbum veritatis ab iracunda mente non recipitur, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
regno ꝑ quartam partẽ plurimi pͥn¬
cipantur. Uoce eteni nr̃i redemp¬
toris dicitur: om̃e regnũ inseipsũ
diuisũ. desolabitur. Liquet ergo
quod ad finem regni uidea puene¬
rat. que tot regibus diuisa subiace¬
bat. Apte quoq. non solum quibus
regibus. sed quib etiam sacerdotib
actum sit demonstratur: ut quia
illum iohannes baptista p̃dicaret: qui
simul rex & sacerdos existeret: lucas
euangelista p̃dicationis eiꝰ tempora.
ꝑ regnũ & sacerdotiũ designauit.

Expanded text:
partem plurimi principabantur. Voce enim nostri Redemptoris dicitur: Omne regnum in seipso divisum, desolabitur . Liquet ergo quod ad finem regni Judaea pervenerat, quae tot regibus divisa subjacebat. Apte quoque non solum quibus regibus, sed quibus etiam sacerdotibus actum sit demonstratur. Ut quia illum Joannes Baptista praedicaret, qui simul rex et sacerdos existeret, Lucas evangelista praedicationis ejus tempora per regnum et sacerdotium desi
Abbreviated transcription (Latin):
ritualia dona ꝑcipiunt. & multi
qui temporalibus rebus abundant.
ꝑ hoc se diuites uirtutib pauperũ
inserunt. quod eisdem scĩs pauꝑib
de suis diuitiis solatiantur. Unde
cũ ꝑisaiȩ uocem dñs derelicte gen¬
ꝓmisit dicens. Ponam desertũ in
stagnũ aquȩ. & terram inuiam in
riuos aquarũ. Dabo in solitudine
cedrũ. & spinã myrtũ & lignum

Expanded text:
ritualia dona percipiunt, et multi ritualia dona percipiunt, et multi qui rebus temporalibus abundant, per hoc se divites virtutibus pauperum inserunt, quo eisdem sanctis pauperibus de suis divitiis solatiantur. Unde cum per Isaiae vocem derelictae Dominus genpromisit, dicens: Ponam desertum in stagna aquarum, et terram inviam in rivos aquarum; dabo in solitudine cedrum et spinam, myr
Abbreviated transcription (Latin):
presumit: iustitie illius libertatẽ
sibi participẽ facit. ut cum eo pa¬
riter iustitiȩ prȩmia recipiat. quẽ
sustentando adiuuit. quatinus ean¬
dem iustitiam libere loqui potuis¬
set. Ille ꝓphetie spu plenus est. sed
tamen corporeo eget alimento.
Et si corpus non reficitur: certũ est
quod uox ipsa subtrahatur:. Qui
igitur alimentũ ꝓphete preter hoc
quod ꝓpheta est tribuit: ꝓphetiȩ
illius uires ad loquendũ dedit.
Cum ꝓpheta ergo mercede̾ ꝓphetiȩ
accipiet : qui & si spu ꝓphetie plenꝰ
non fuit : hoc tamen ante dĩ ocu
los exhibuit qđ adiuuit. Hinc est¬
emͣi quod de quibusdam peregri¬
nantib fr̃ib gaio ꝑ iohanne̾ dicit᷑.
Pro nomine enĩ xp̃i ꝓfecti sunt.
nichil accipientes agentilibus. Nos
ergo debemus suscipere etusmodi.
ut cooperatores simus ueritatis.
Qui enͣi sp̃ualia dona habentibus
temporalia subsidia tribuit. in
ipsis donis spualibus cooperator
existit. Nam cũ pauci sint qui spi¬

Expanded text:
praesumit, iustitiae illius libertatem praesumit, iustitiae illius libertatem sibi participem facit et cum eo pariter iustitię pręmia recipiet, quem sustentando adiuvit, quatenus eandem iustitiam libere loqui potuisset. Ille prophetię spiritu plenus est, sed tamet si corpus non reficitur, certum est quod vox subtrahatur. Qui igitur alimentum prophetae propter hoc quod propheta est tribuit, prophetiae illius vires ad loquendum dedit. Cum propheta ergo mercedem prophetae accipiet, quia etsi spiritu prophetiae plenus non fuit, hoc tamen ante oculos Dei exhibuit quod adjuvit. Hinc est quod de quibusdam peregrinantibus Gaio per Joannem dicitur: Pro nomine enim Christi profecti sunt, nihil accipientes a gentilibus. Nos ergo debemus suscipere ejusmodi, ut cooperatores simus veritatis . Qui enim spiritualia bona habentibus temporalia subsidia tribuit, in ipsis bonis spiritualibus cooperator existit. Nam cum pauci sint qui spi
Abbreviated transcription (Latin):
tribue. Si exiguũ fuerit : &iam
exiguti libenter imꝑtiri stude. Ut
autẽ quanta esset uirtus in continen¬
tia & susceptione indigentiuͣ ostm¬
ꝓphetam in nomine ꝓphete: mercedẽ
ꝓphete accipiet. Et qui recipit iustũ
in nomine iusti: mercedẽ iusti acci¬
piet. In quib uerbis notandũ est.
quia non ait mercedẽ de ꝓpheta. uel
mercede̾ de iusto: sed mercede̾ ꝓpb̃e
& mercedẽ iusti accipiet. Aliud est
em merces de. ꝓpheta. aliud merces
.ꝓphete: & altud merces de iusto.
aliud merces iusti. Quid est eñi
dicere. mercedem ꝓphetȩ accipiet :
nisi quia is qui ꝓphetam sua lar¬
gitate sustentat. quãuis ipse pro¬
phetiam non habeat. apud om̃i¬
potente̾ tamen dm̃ ꝓphetie pre¬
mia habebit. Iste eni fortasse
iustus est. & quanto in hoc mun¬
do nichil possidet: tanto loquendi
p iustitia fiduciam maiorẽ habet.
Hunc dũ ille sustentat. qui in hoc
mundo aliquid possidet. & forta̾se

Expanded text:
tribue: si exiguum fuerit, tamen tribue: si exiguum fuerit, tamen exiguum libenter impertiri stude . Ut autem quanta esset virtus in continentia et susceptione indigentiumnomine prophetę, mercedem prophetę accipiet; et qui recipit iustum in nomine iusti, mercedem iusti accipiet. In quibus verbis notandum est, quia non ait 'mercedem de propheta' vel 'mercedem de iusto', sed 'mercedem prophetae' et 'mercedem iusti / accipiet'. Aliud est enim merces de propheta, aliud merces prophetae, atque aliud merces de iusto, aliud merces iusti. Quid est enim dicere 'mercedem prophetae accipiet', nisi quia is, qui prophetam sua largitate sustentat, quamvis ipse prophetiam non habeat, apud omnipotentem tamen dominum prophetiae praemia habebit? Iste enim fortasse iustus est, et quanto in hoc mundo nihil possidet, tanto loquendi pro iustitia fiduciam maiorem habet. Hunc dum ille sustentat, qui in hoc mundo illiquid possidet et fortasse
Abbreviated transcription (Latin):
mus. uel tunicam qua uestimur.
Quia em̃ in lege seriptũ est. diliges
ꝓxintũ tiuͣ sicut teipsum: minus
proximũ amare conuincitur. qui
non euͣ eo innecessitate illius etiam
ea quȩ sibi sunt necessaria partitᷤ᷑.
Idcirco ergo de cdiudendis cum.
ꝓximo duab tunicis datur pre¬
ceptũ. quia hoc de una dici non
potuit: qmͣ si una diuiditur. nemo
uestitur. In dimidia quippe tumca.
& nudus remanet qui accipit. &¬
nudus qui dedit. Interhȩc autem
sciendũ est. quantũ miscđiȩ opera
ualeant: cum ad fructus dignos
penitentie ipsa pͣceteris precipiunt᷑.
Hinc &iam ꝑ semetipsam ueritas
dicit. Date elemosinam: & ecce omia
munda sunt uobis. Hinc rursus
ait. Date. & dabitur uobis. Hinc
scriptũ est. Ignem ardente̾ extin¬
guit aqua. & elemosina resistit
peccatis. Hinc iterũ dicitur. Conclu¬
de elemosina in corde pauperis : &
hȩc ꝓte exorabit. Hinc bonus pater
in nocente̾ filium admonet dicens.
Si multũ tibi fuerit: abundanter

Expanded text:
mus, vel tunicam qua vestimur. mus, vel tunicam qua vestimur. Quia enim in lege scriptum est: Diliges proximum tuum sicut teipsum , minus proximum amare convincitur qui non cum eo in necessitate illius etiam ea quae sibi sunt necessaria partitur. Idcirco ergo de dividendis cum proximo duabus tunicis datur praeceptum, quia hoc de una dici non potuit, quoniam si una dividatur, nemo vestitur. In dimidia quippe tunica et nudus remanet qui accipit, et nudus qui dedit. Inter haec autem sciendum est quantum misericordiae opera valeant, cum ad fructus dignos poenitentiae ipsa prae caeteris praecipiuntur. Hinc etiam per semetipsam Veritas dicit: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Hinc rursus ait: Date, et dabitur vobis . Hinc scriptum est: Ignem ardentem exstinguit aqua, et eleemosyna resistit peccatis . Hinc iterum dicitur: Conclude eleemosynam in sinu pauperis et haec pro te exorabit . Hinc bonus pater innocentem filium admonet, diSi multum fuerit tibi, abundanter
Abbreviated transcription (Latin):
& notandũ. qđ secure̾ non ureta ramoᷤ
positam sed ad radicem dicit. Cum
eñi maloꝵ filii tolluntur. quid aliud
quã rami infructuose arboris absci¬
duntur: Cũ uero tota simul ꝓge¬
nies cũ parente tollitur: infructu¬
osa arbor aradice abscisa est ne iaͣ
remaneat. unde praue iteruͣ soboles
succrescant. In quib iohannis bapti¬
ste uerbis constat. quod audientiũ
corda turbata sunt. cum ꝓtinus sub¬
infertur. & interrogabant eum
turbe dicentes. Quid ergo faciemꝰ:
Perculse eni terrore fuerant. que
consiliu querebant. Sequitur. Res¬
pondens autẽ dicebat illis. Qui hab&
duas tunicas. det non habenti. Et qͥ
habet escas. similiter faciat. Per hoc
quod tunica plus est necessaria usui
nr̃o quã palliũ: ad fructũ dignum
pęnitentie ꝑtinet. ut non solum
exteriora quȩq. & minus necessaria.
sed ipsa ualde nobis necessaria. di¬
uidere cum ꝓximis debeamus. sci¬
licet uel escam qua carnaliter uiui¬

Expanded text:
Et notandum quod securem non juxta ramos Et notandum quod securem non juxta ramos positam, sed ad radicem dicit. Cum enim malorum filii tolluntur, quid aliud quam rami infructuosae arboris absciduntur? Cum vero tota simul progenies cum parente tollitur, infructuosa arbor a radice abscisa est, ne jam remaneat unde prava iterum soboles succrescat. In quibus Joannis Baptistae verbis constat, quod audientium corda turbata sunt, cum protinus subinfertur. Et interrogabant eum turbae dicentes: Quid ergo faciemus? Percussae enim terrore fuerant, quae consilium quaerebant. Respondens autem dicebat illis: Qui habet duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas similiter faciat. Per hoc quod tunica plus est necessaria usui nostro quam pallium, ad fructum dignum poenitentiae pertinet ut non solum exteriora quaeque et minus necessaria, sed ipsa valde nobis necessaria dividere cum proximis debeamus, scilicet vel escam qua carnaliter vivi
Abbreviated transcription (Latin):
suas. & rursum quia bom filii ni¬
chil malis parentib prosunt. sed ad
reatum potius maloꝵ parentũ ꝓficit
bonitas filioꝵr: ipsa ꝑse ueritas iudeis¬
non credentibus dicit. Si ego in
beelzebub cicio demonia: filii urͣi
in quo eiciunt.Ideo ipsi iudices
ur̃i erunt. Sequitur. Iam en̾i secu
ris ad radicem arboris posita est.
Omis eni arbor non faciens fructũ
bonu̾ : excideur & inignem mitte¬
tur. Arbor huius mundi. est uni¬
uersũ genus humanũ. Securis uͦ¬
est. scilicet redemptor nrͣ: qui uelut
ex manubrio & ferro tenetur ex hu¬
manitate. sed incidit ex diuinitate.
Quȩ uidelicet securis iam ad radicem
arboris posita est. quia &si ꝑ pati¬
entiam expectat. uidetur tamen
quid factura est. Omͣis em̃ arbor
non faciens fructũ excidetur. & in
ignem mittetur. quia unus quisq
ꝑuersus paratam citius gehennȩ
concremationẽ inuenit. qui hic fru¬
ctum boni operis facere contẽpnit.

Expanded text:
suas . Et rursum, quia boni filii nisuas . Et rursum, quia boni filii nihil malis parentibus prosint, sed ad reatum potius malorum parentum proficiat bonitas filiorum, ipsa per se Veritas non credentibus Judaeis dicit: Si ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? Ideo ipsi judices vestri erunt . 10. Sequitur: Jam ris ad radicem arboris posita est. Omnis enim arbor non faciens fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur. Arbor hujus mundi est universum genus humanum. Securis vero est Redemptor noster, qui velut ex manubrio et ferro tenetur ex humanitQuae videlicet securis jam ad radicem arboris posita est, quia et si per patientiam exspectat, videtur tamen quid factura est. Omnis ergo arbor non faciens fructum, excidetur et in ignem mittetur. Quia unusquisque perversus paratam citius gehennae concremationem invenit, qui hic boni operis fructum facere contemnit.
Abbreviated transcription (Latin):
da gentiliũ fuerunt ad intellectũ
di om̃ipotentis in sensibilia. sicut
xiam quibusdã ex iudȩis dicitur:
auferam cor lapideũ de carne ur̃a :
Nec inmerito lapidũ nomine gentes
significate sunt. quȩ lapides coluer̃.
Unde seriptũ est. similes illis fiant qͥ
faciunt ea. & om̃s qui confidunt
in eis. De quib nimirũ lapidibus
filii abrahe suscitati sunt: quia dũ
dura corda gentiliũ in abrahe se¬
mine id̃ est in xp̃o crediderunt.
eius filii facti sunt cuius semini stͣ
uniti. Unde & eisdem gentibus ꝑ
egregiũ pͣdicatorẽ dicitur. si autt̃
uos xp̃i : ergo abrahȩ semen estis.
Si igitur nos ꝑ fidem xp̃i abrahȩ
iam semen existimus: iudei ꝓpter
ꝑfidiam abrahȩ filii ee̾ desierunt.
Quia uero in illo die tremendi exami
nis parentes boni malis filiis ꝓdesse
non possunt: testatur ꝓpheta qui
dicit. noe. danihel. & iob. si fuerint
in medio eiꝰ. uiuo ego dicit dñs ds̃.
quia filiũ & filiam non liberabunt
sed ipsi iustitia sua liberabunt animas

Expanded text:
entilium fuerunt, ad intellectum Dei omnipotentis insensibilia? sicut etiam quibusdam ex Judaeis dicitur: Auferam cor lapideum de carne vestra . Nec immerito lapidum nomine gentes significatae sunt, quia lapides coluerunt. Unde scriptum est: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . De quibus nimirum lapidibus filii Abrahae suscitati sunt, quia dum dura corda gentilium in Abrahae semine, id est in Christo crediderunt, ejus filii facti sunt, cujus semini sunt uniti. Unde et eisdem gentibus per egregium praedicatorem dicitur: Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis . Si igitur nos per fidem Christi, Abrahae jam semen existimus, Judaei propter perfidiam Abrahae filii esse desierunt. Quia vero in illo tremendi examinis die parentes boni malis filiis prodesse non possint testatur propheta qui dicit: Noe, Daniel et Job si fuerint in medio eorum, vivo ego, dicit Dominus Deus, quia filium et filiam non liberabunt, sed ipsi justitia sua liberabunt animas
Abbreviated transcription (Latin):
catis ac uirtutib disserunt. & modo
eterna supplicia minantur. modo
celestis regni gaudia ꝓmittunt. corda
audientium pungunt. Sicq mentẽ
dolore cõpunctionis ꝑforant: ut
ab eoꝵ oculis quasi quidã sanguis
anime lacrimȩ decurrant. Myrtꝰ
uero temperatiue uirtutis est. ita
ut dissoluta membra temperando
constringat. Qui itaq ꝑ myrtum.
utsi hi signati sunt qui afflictionib
ꝓximoꝵ compati sciunt. eoꝵq tribu¬
lationem ꝑ cõpassionem temperant :
iuxta hoc quod scriptũ est. gras autẽ
dõ qui consolatur nos in omi tri
lari & ipsi eos qui in om̃i pressura
sunt. Qui dum afflictis ꝓximis
uerbũ uel opem consolationis fert᷑:
eos ꝓculdubio adstatum rectitudi¬
nis ꝑstringunt : ne inmoderata

Expanded text:
catis ac virtutibus disserunt, et modo catis ac virtutibus disserunt, et modo aeterna supplicia minantur, modo coelestis regni gaudia promittunt, corda audientium pungunt. Sicque mentem dolore compunctionis perforant, ut ab eorum oculis, quasi quidam sanguis animae, lacrymae decurrant. Myrtus vero temperativae virtutis est, ita ut dissoluta membra temperando restringat. Quid itaque per myrtum nisi hi signati sunt qui afflictionibus proximorum compati sciunt, eorumque tribulationem per compassionem temperant? juxta hoc quod scriptum est: Gratias autem Deo, qui conlari eos qui in omni pressura sunt . Qui dum afflictis proximis verbum vel opem consolationis ferunt, eos procul dubio ad statum rectitudinis restringunt, ne immoderata
Abbreviated transcription (Latin):
num aquarũ & terram iniuam in
riuos aquarũ posuit : quia gentili¬
tati quȩ prius ꝑ ariditatem mentis
nullos bonoꝵ operũ fructus ferebat.
fluenta sc̃ę p̃dicationis dedit. & ipsa
ad quã prius ꝓ asperitate suę sicci¬
tatis uia p̾dicatorib non patebat.
doctrinȩ postmodũ riuos emanauit.
Cui adhuc ex munere magno ꝓmit¬
titur. dabo in solindine cedrũ ar
spinã. Cedrũ. quia magni odoris ẽ.
& inputribilis nature : iutt accipimꝰ
in ꝓmissione. De spina uero cũ pec¬
canti homini dictũ sit. terra tua
spinas & tribulos germinabit tibi:
quid miruͣ. si sce̾ eccłe illud ꝓmit¬
titur. qͦd peccanti homini ꝓ pena
multiplicatur: Sed cedri signifi¬
cantur nomine hi uirtutes & signa
exibent in sua operatione: qͥ dicere
cũ patlo ualent. xp̃r bonus odor
sumus dõ. quoꝵ corda ita interno
amore solidata sunt. ut ea iam ter¬
reni amoris putredo nulla corrũ¬
pat. Per spinam uero significati st̃
doctrine sp̃ualis uiri: qui dũ de pec¬

Expanded text:
um posuit, et terram inviam in rivos aquarum, quia gentilitati, quae prius per ariditatem mentis nullos bonorum operum fructus ferebat, fluenta sanctae praedicationis dedit, et ipsa, ad quam prius pro asperitate suae siccitatis via praedicatoribus non patebat, doctrinae postmodum rivos emanavit. Cui adhuc ex magno munere promittitur: Dabo in solitudine cedrum et spinam . Cedrum, quia magni odoris est, atque imputribilis naturae, jure accipimus in promissione. De spina vero, cum peccanti homini dictum sit: Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi , quid mirum si sanctae Ecclesiae illud promittitur quod peccanti homini pro poena multiplicatur? Sed cedri signantur nomine hi qui virtutes et signa exhibent in sua operatione, qui dicere cum Paulo valent: Christi bonus odor sumus Deo . Quorum corda ita in aeterno amore solidata sunt, ut eadem jam terreni amoris putredo nulla corrumpat. Per spinam vero signati sunt doctrinae spiritalis viri, qui dum de pec
Abbreviated transcription (Latin):
sum. Nec ꝓpter uoce̾ suã sed in
uoce sponsi se gaudere ꝑhibebat.
quia non ideo lȩtabatur in corde.
qm a popłis humiliter audiebat᷑
loquens. sed quia ipse ueritatis
uocem audiebat intus. ut loque¬
retur foras. Quod bene gaudiu
impletũ dicit. quia quisquis de
sua uoce gaudet: plenũ gaudiũ
non habet. A quo & subditur. Illũ
oportet crescere: me autẽ minui.
Qua in re querendũ est. in quo
creuit xpͣc. in quo minutus est
iohannes: nisi qđ popłs iohannis
abstinentiam uidens. remotum
hunc ab hominib eẽ conspiciens.
cũ publicanis comedentẽ. inter
peccatores ambulante᷑ intuens. euͣ

Expanded text:
sum. Nec propter vocem suam, sed in sum. Nec propter vocem suam, sed in voce sponsi se gaudere perhibebat, quia non ideo laetabatur in corde, quoniam a populis humiliter audiebatur loquens, sed quia ipse veritatis vocem audiebat intus ut loqueretur foris. Quod bene gaudium impletum dicit, quia quisquis de sua voce gaudet, plenum gaudium non habet. A quo et subditur: Illum oportet crescere, me autem minui . 5. Qua in re quaerendum est in quo crevit Christus, in quo imminutus est Joannes, nisi quod populus Joannis, abstinentiam videns, remotum hunc ab hominibus esse conspiciens, cum publicanis comedentem, inter peccatores ambulantem intuens, eum
Abbreviated transcription (Latin):
popło & cogitantib om̃ib in cor¬
dibus suis de iohanne ne forte ipse
tes. Num quid xpͣc es tu : Sed ntsi
idem iohannes apud se uallis esset.
repletus gre spu non fuisser. Qui
ut hoc quod erat ostenderet: dixit.
Uenit fortior me. cuius non sum
dignus soluere corrigiam calci¬
amenti eius. Et rursus ait. Qui
habet sponsam. sponsus est. Amicꝰ
autẽ sponsi qui stat & audit euͣ :
gaudio gaudet ꝓpter uocem
sponsi. Hoc autẽ gaudiũ meuͣ
impletũ est. illũ oportet cresce¬
re. me autẽ minui. Fcce cum
ꝓmira operatione uirtutũ talis
esset. ut xp̃c esse crederetur:
non solũ xpͣm non se esse respon¬
dit. sed aiam corrigiam calcia¬
menti eiꝰ soluere. id est incarna¬
tionis eius misteriũ ꝑscrutari
non se dignu esse ꝑhibuit. Eius
esse sponsam ȩccłam credebant.
qui hunc quia xp̃c esset estima¬
bant. Sed ait. qui habet sponsam
sponsus est. acsi diceret. ego spon¬
sus non sum. sed amicus sponsi

Expanded text:
populo et cogitante in corpopulo et cogitante in cordibus suis de Iohanne, ne forte ipse tes: Nunquid Christus es tu ? Sed nisi idem Joannes apud se vallis esset, repletus gratiae spiritu non fuisset. Qui ut hoc quod erat ostenderet, dixit: Venit fortior me post me, cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamenti ejus . Et rurshabet sponsam sponsus est, amicus autem sponsi qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi. Hoc autem gaudium meum impletum est. Illum oportet crescere, me autem minui . Ecce cum pro mira operatione virtutum talis esset, ut Christus esse crederetur, non solum Christum non esse se respondit, sed etiam corrigiam calceamenti ejus solvere, id est incarnationis ejus mysterium perscrutari non se dignum esse perhibuit. Ejus esse sponsam Ecclesiam credebant, qui hunc quia Christus esset existimabant. Sed ait: Qui habet sponsam sponsus est . Ac si diceret: Ego sponsus non sum, sed amicus sponsi
Abbreviated transcription (Latin):
xpͣi iħu. & gentilitas plenitudinem
gre accepit. & iudea perrorem ꝑfi¬
die hoc unde tumebat ꝑdidit.
Om̃is enͣi uallis implebitur. quia
corda humiliu̾ sacre doctrine¬
eloquio uirtutũ grã replebuntur.
iuxta hoc quod scriptũ est. qui emit¬
tit fontes inconuallib. & unde
rursum dicitur. & conualles abun¬
dabunt frumento. Amontib nãq
a qua dilabitur : quia suꝑbas mͣtes
ueritatis doctrina deserit. Sed
fontes in conuallibus surgunt. qͥ a
mentes humiliũ uerbũ predicati¬
onis accipiunt. Iam uidemus. iam
conualles frumento abundare con¬
spicimus. quia illoꝵ ora pabulo ue¬
ritatis impleta sunt. qui mites ac
simplices huic mundo despicabiles
eẽ uidebantur. Ipsum quoq ioħem
baptistam quia mira scitate pre¬
ditum popłs uiderat. illum hunc
esse singulariter celsum ac solidũ
monte̾ credebat. de quo scriptũ ẽ.
In nouissimis diebus. erit mons dñi¬
euangłm dicitur. estimante autẽ

Expanded text:
Christi Jesu et gentilitas plenitudinem Christi Jesu et gentilitas plenitudinem gratiae accepit, et Judaea per errorem perfidiae hoc unde tumebat perdidit. Omnis enim vallis implebitur, quia corda humilium sacrae doctrineloquio virtutum gratia replebuntur, juxta hoc quod scriptum est: Qui emittit fontes in convallibus . Et unde rursum dicitur: Et convalles abundabunt frumento . A montibus namque aqua dilabitur; quia superbas mentes veritatis doctrina deserit. Sed fontes in convallibus surgunt, quia mentes humilium verbum praedicationis accipiunt. Jam videmus, jam convalles frumento abundare conspicimus, quia illorum ora pabulo veritatis impleta sunt qui mites ac simplices huic mundo despicabiles esse videbantur. 4. Ipsum quoque Joannem Baptistam, quia mira sanctitate praeditum populus viderat, illum hunc esse singulariter celsum ac solidum montem credebat, de quo scriptum est: In novissimo dierum erit mons dpere partiatur. Aestimante autem
Abbreviated transcription (Latin):
tis in deserto. qui sicut ante dictũ
est. ideo uox a ꝓpheta uocatus est.
quia uerbũ preibat. Quid autem
clamaret. aperitur cũ subditur.
parate uiã dm̃. rectas facite semitaᷤᷤ
eiꝰ. Om̃is qui fidem rectam & bona
opera predicat: quid aliud. quam
uenienti dño ad corda audientiũ
uiam parat. ut hȩc uis gra penetr&.
lumen ueritatis illustret. ut rectas
dõ semitas faciat. dũ mundas in ani¬
mo cogitationes ꝑ sermonẽ bone
pͣdicationis format  Om̃is uallis
implebitur. & om̃is mons & collis
humiliabitur. Quid hoc loco ualliũ
nomine. nisi humiles: Quid mon¬
tium & colliũ. nisi suꝑbi homines
designantur: In aduentu igitur
redemptoris ualles implete: montes
uero & colles humiliati sunt. quia
iuxta eiꝰ uocem. omͣis qui se exaltat
humilubitur. & qui se humiliat
exaltabitur. Uallis &em̃ impleta
crescit. mons autẽ & collis humili¬
atus decrescit. quia nimirũ infide
mediatoris dĩ & hominu᷑ hominis

Expanded text:
tis in deserto . Qui, sicut ante per nos dictum tis in deserto . Qui, sicut ante per nos dictum est, ideo vox a propheta vocatus est, quia verbum praeibat. Quid autem clamaret aperitur cum sParate viam Domini, rectas facite semitas ejus. » Omnis qui fidem rectam et bona opera praedicat, qui aliud quam venienti Domino ad corda audientium viam parat, ut hanc vis gratiae penetret, lumen veritatis illustret. Ut rectas Deo semitas faciat, dum mundas in animo cogitationes per sermonem bonae praedicationis format? « Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur. » Quid hoc loco vallium nomine, nisi humiles? quid montium et collium, nisi superbi homines designantur? In adventu igitur Redemptoris valles impletae, montes vero et colles humiliati sunt, quia juxta ejus vocem: Omnis qui se exaltat humiliabitur, et omnis qui se humiliat exaltabitur . Vallis etenim impleta crescit, mons autem et collis humiliatus decrescit, quia nimirum in fide Mediatoris Dei et hominum hominis