comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cium qd̃ ẽ res cantum. Sacram̃tũ ⁊ ñ
res: ipse species usibibiles. scł panis
& uni & ea qͦ ibi uisibiliter celebrant᷑.
ut fractio. depositio. eleuatio. Sacra¬
mentũ enĩ est sacre erei signum.
Signũ autẽ est quod preter speciem
quam ingerit: facit aliquid in
mentem uenire. Hec autem uisibi¬
lia faciunt in mentem fideliũ uemire
mortẽ uel sepulturam: uel ad celos
ascensionẽ. ⁊ totũ ordinem rei. cuiꝰ
sacramentã sunt. In hoc etiam spe¬
cies panis ⁊ uini dñr sacram̃ta corporiᷤᷤ
⁊ sanguinis dm̃ici. quia sicut pane
⁊ uino ⁊ pre ominb aliis cibis seupo¬
tib corpus reficitur: ita alio cibo uero
ueroq potu adueram uitã nutritur.
Cum eccłia quoq sepissime in sacra
scriptura dicatur corpus xp̃i. ⁊ hui
corporis panis ⁊ uinũ sacrameta esse
leguntur: quia sicut panis ex multis
gͣnis unus efficitur: unũ ex multis
acinis in unũ conflint. ita expłimis
menbris eccłia que est corpus xp̃i

Expanded text:
. Sacramentum et non res, sunt species visibiles, id est panis et vini; et ea quae ibi visibiliter celebrantur, ut fractio, depositio, elevatio. Sacramentum enim est sacrae rei signum. Signum autem est quod praeter speciem quam ingerit facit aliquid in mentem venire. Haec autem visibilia faciunt in mentem venire mortem, vel sepulturam vel ad coelos ascensionem; et totum ordinem rei cujus sacramenta sunt. In hoc etiam species panis et vini dicuntur sacramenta corporis et sanguinis Dominici; quia sicut pane et vino prae omnibus aliis cibis sive potibus corpus reficitur, ita illo vero cibo veroque potu anima ad veram vitam nutritur. Cum Ecclesia quoque saepissime in sacra Scriptura dicatur corpus Christi, et hujus corporis panis et vinum sacramenta esse leguntur; quia sicut panis ex multis granis efficitur unus, vinum ex multis racemis in vinum confluit; ita ex plurimis membris Ecclesia, quae est corpus Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
dendo ei suã grãm ap̾pellat᷑ etiam
dilectio dei ipsa diuina delectio. odi-¬
um dĩ ipsa repbatio. undẽ iacob dilexi
esau odio habiu. Et alibi. E eleg̃ nos
ante constitutionẽ mundi incaritate.¬

Expanded text:
dendo ei gratiam suam. Appellatur etiam dilectio Dei ipsa divina electio; odium Dei ipsa reprobatio: Dilexi Jacob, Esau odio habui . Et alibi: Qui elegit nos ante mundi constitutione
Abbreviated transcription (Latin):
dici in ista acceptione qd eiuiden:
mͦ plus. mͦ minꝰ diligat. Ab etͥno
enĩ tantũ dilȩxit unũ qͦmq qnͣti mi¬
mͦ diligit. Et tantũ diligebat pau¬
lum ⁊ cũ malꝰ erat. qntũ mͦ dilig̃.
ñ taiũ malũ eiꝰ diligebat. ei enĩ or̃o¬
fita sint p̾sentia. ⁊ qđ de paulo in
temꝑe fut᷑m erat. apd dm̃ p̃sens erat¬
& talem eum diligebat qͥlis fut̾us
eu inpresentia ab et̾no elegerat. Aũg
in lib̾ro detͥnitage. absit autẽ ut
ds temꝑalĩ aliqm ddiligat. qͥfi no¬
ua dilectione qͥ i illo ante erat .nͥ.

Expanded text:
dici in ista acceptione quod eumdem modo plus modo minus diligat. Ab aeterno enim tantum dilexit unumquemque quantum modo diligit. Et Paulum tantum diligebat etiam cum malus erat, quantum modo diligit; non tamen malum ejus diligebat. Ei enim omnia sunt praesentia; et quod de Paulo in tempore futurum erat apud Deum praesens erat, et talem eum diligebat qualis futurus em in praesentia eum ab aeterno elegerat. Augustinus in libro De Trinitate: Absit autem ut Deus temporaliter aliquem diligat quasi nova dilectione quae in illo
Abbreviated transcription (Latin):
s dilectione dei qͦn ad nos habet
querit᷑. scł utr̃ eqꝰũt om̃s diligat.
Ad qd uidendũ ẽ quid sit dicere. ds
diligit istũ. Qd ẽ ds approbat oꝑa eiꝰ.
& sub hoc sensu pot̾ adici qdđ magis unu
quam alium diligit. De eodem etiã
pot dici qđ mͦ mag̃ dilig̃ eram qͣm
priꝰ. i. mag̃ approbat eiꝰ oꝑa qͦm pͥꝰ ł¬

Expanded text:
 dilectione Dei quam ad nos habet quaeritur utrum aequaliter omnes diligat. Ad quod videndum est quid sit dicere, Deus diligit istum, quod est, Deus approbat opera ejus; et sub hoc sensu potest dici quod magis unum quam alium diligit. De eodem etiam potest dici quod modo magis diligit eum quam prius, id est magis approbat ejus opera quam p
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis. ita ⁊ inisto aliid sacͤm̃tũ. aliud ressac¬
m̃ti. Sacm̃tũ ipia unctio. res sacͤm̃ti. remis¬
De sacͣm̃to altaris. sepe enĩ tt̾at᷑ in eodem.
Dicunt qͥdam illud dictũ ẽẽ de sacͣm̃to bap¬
tismi.⁊ de sacͤm̃to ordinationis qͦñquã de¬
bent it̾ari: s de alis ut dicunt ñ ẽ illud in

Expanded text:
mentis; ita et in isto aliud est sacramentum, aliud res sacramenti. Sacramentum ipsa inunctio, res sacramenti remisde sacramento altaris: saepe enim iteratur in eodem. Dicunt quidam illud dictum esse de sacramento baptismi et de sacramento ordinationis, quae nunquam debent iterari; sed de aliis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ dicit̾᷑ it̾iari bapͣmũ: qr ꝓparce ite¬
rata: ũ it̾at᷑ ipsũ sacram̃tũ. S si illa sc̃i¬
ficatio aquȩ it̾at᷑ ⁊ ineadẽ ꝑsona hoc
fieret. tunc inuiria fieret᷑ sacram̃to
Ita ⁊ de sacͣm̃to altaris ł unctionis li¬
cet ttͥacio fiat qͣntũ ad ꝑsonã. quȩ itm
suscip̃ sacͤm̃tũ. tam̃ que ñ it̾m benedi¬

Expanded text:
tamen dicitur iterari baptismus; quia pro parte iterata non iteratur ipsum sacramentum. Sed si illa sanctificatio aquae iteraretur et in eadem persona hoc fieret, tunc injuria fieret sacramento. Ita et de sacramento altaris vel unctionis, licet iteratio fiat quantum ad personam quae iterum suscip
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃se fu̾it. Nec dicimꝰ sacerddotẽ inuiste ali¬
quis derelicta urore sua tͣnsit inaliã
ꝓuinciã. ⁊ ibi aliã duc̃ uxorẽ. quã pꝰea u¬
ult dinutt̾e recognoicens se aliam hre
sed si force datis induciis pͥꝰ ñ pot̾it testibꝰ
illud ꝓbare excomunicat eũ eccłia nisi
ad scd̾am redeat ⁊ uste hoc fac̃ eccłia.
ciu ille debet in hoc obedire. Si opponit᷑
qđ ñ pot̃ cũ ista saluari. cũ aliã legitinã
habeat uxorẽ: Dicunꝰ excusari pobedienti¬
am qͦm diffeit eccłiȩ. semꝑ tam̃ qͦsi in¬
uitꝰ. debitũ reddat. Aliqͥ tam̃ dicunit eũ¬
eccłie in hoc ñ debere obedire cũ sciat
eccłiam falli ñ tam̃ contẽpnat s time¬
at. reliereat᷑ ex cõmunicationẽ. Si autẽ eis¬

Expanded text:
ptor fuerit. Nec dicimus sacerdotem injuste aliquis, derelicta uxore sua, transit in aliam provinciam, et ibi aliam duxit uxorem quam postea vult dimittere recognoscens se aliam habere; sed si forte datis judiciis prorsus non poterit testibus illud probare, excommunicat enim Ecclesia, ad secundam redeat, et juste hoc facit Ecclesia cui in hoc debet obedire Si opponitur quod non potest cum ista salvari cum aliam legitimam habeat uxorem, dicimus excusari per obedientiam quam defert Ecclesiae; semper tamen quasi invitus debitum reddat. Aliqui tamen dicunt Ecclesiae in hoc non debere obedire cum sciat Ecclesiam falli; non tamen contemnat, sed timeat et revereatur excommunicationem. Si autem
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotes habeant eas. qͥa intilti añ
ordinationẽ habent discretionẽ qͥ st̃
ligandi qͥ etiã soluendi. Plures uost
consecrationẽ carent illa discretione.
& ita ñ om̃s sacerdotes illas duas hnit
quod qͥdam satis concedunt. S meliꝰ uidet̃
ut dicauiꝰ  solos ⁊ eos om̃s illas hr̃e: licet enĩ
aliqͥs ante consecrationẽ habeat illã discretio¬
nẽ: ñ tam̃ ineo clauis ẽ. qͥa ñ habet ex officio
hoc fac̾e. nec pot̾ ea claude. ł aꝑire. quare nẽ
uieo clauis. Itẽ indiscretꝰ sacerdos. ⁊ si careat il¬
la discretione tam̃ hoc ofictũ ht̃ sic discernẽ¬
di ⁊ tta. ⁊ si usũ eiꝰ ñ habeat: eam tam̃ uidetͥ
cionẽ. ⁊ officiũ exercendi potestatẽ. De hꝰ modi

Expanded text:
sacerdotes habeant eas; quia multi ante ordinationem habent discretionem qui sint ligandi, qui etiam solvendi, plures post consecrationem carent illa discretione; et ita non omnes sacerdotes illas duas habent. Quod quidam satis concedunt. Sed melius videtur ut dicamus et solos, et eos omnes illas habere. Licet enim aliquis ante consecrationem habeat illam discretionem, non tamen in eo clavis est; quia non habet ex officio hoc facere nec potest claudere vel aperire. Quare non est in eo clavis. Iterum, indiscretus sacerdos, etsi careat illa discretione, tamen habet officium sic discernendi; et ita si usum ejus non habeat eam, tamen videtur tionem et officium exercendi potestatem. De hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
tenent. Item exdictis origenis. Hec potẽstas
soli petro concessa ẽ ⁊ imictatoribꝰ petri. Nã
qͥ ẽꝙ uestigia petri inrtitant᷑: recte habent
ligandi ⁊ soluendi potestatẽ. S aliud ẽ ñ recte
& cdigne illud posse. aliud: ñ posse ab solute.
Qd̃ ñ possint. sĩ habet᷑ ex illis auctoritatibꝰ. s qd̵¬
ñ recte possint. Illud qđ petͦ dictũ ẽ. qđ c̃q¬

Expanded text:
tenent. » Itesoli Petro concessa est et imitatoribus Petri. Nam quicunque vestigia Petri imitantur, recte habent ligandi et solvendi potestatem. Sed aliud est non recte et digne illud posse, aliud est non posse absolute. Quod non possunt, non habetur illis auctoritatibus; sed quod recte non possint. Illud quod Petro dictum est: Q
Abbreviated transcription (Latin):
nomina que ad unitatẽ durine
substantie ꝑtitent: ꝑdẽtminatio¬
nes. quandoq & sine det̾minatio¬
ne. accipiunt᷑ inꝑsonaꝵ distincti-¬
one ut sapientia. bouitas. ad sub
dicit᷑ sapientia patris ad filiũ tantũ
Bonitas patris & filii ad sp̃m scm̃.
similiter sp̃c sẽs caritas. Tota enĩ
trinitas. unus sp̃e. una caritas.
s c̃ addit᷑ sp̃c sc̃s. Cum enĩ dicit᷑
caritas patris & fili. solum mͦ ad
ꝑsonas siguificare hec nomina ut
ꝑsapientiam intelligat᷑ filiꝰ. ut
inꝓuerbiis salomonis sepifsime.
Per bonitatẽ sp̃c sc̃s. hoc etiam no¬
mine sp̃c usiis ẽ ieronimꝰ in sig¬
nificatione ꝑsonaꝵ sic dicens. In.
psalmo confessionis tres sp̃c post¬
tulat daiud dicens. Spũ pͥncipa¬
sc̃s : sp̃c sc̃s ẽ. Ecce quod ieronimꝰ
tres res dixit. Ad pluralitatẽ ꝑso¬
naꝵ respiciens. Atc qͥppe sie. Resali¬
alie sunt quibꝰ fruendũ ẽ. alie qͥbꝰ
utendum. ille qͥbꝰ fruendũ ẽ. nos

Expanded text:
inae substantiae pertinent, per determinationes quandoque etiam sine determinatione accipiuntur in personarum distinctione, ut sapientia bonitas, ad subsdicitur sapientia Patris, ad Filium tantum; bonitas Patris et Filii, ad Spiritum sanctum. Similiter spiritus, charitas; tota enim Trinitas unus spiritus, una charitas. Sed cum additur sanctus, cum etiam dicitur charitas Patris et Filii, solummodo ad personas significare haec nomina, ut per sapientiam intelligatur Filius, ut in Proverbiis Salomonis saepissime, per bonitatem Spiritus sanctus. Hoc etiam nomine spiritus usus est Hieronymus in significatione personarum, sic dicens in psalmo confessionis. Tres spiritus postulat David, dicens: Spiritu principas sanctus est. Ecce quod Hieronymus : tres res dixit, ad pluralitatem personarum respiciens. Ait quippe sic: Res aliae sunt quibus fruendum est; aliae quibus utendum. I
Abbreviated transcription (Latin):
quod ꝑsone distinguant᷑ ꝑprietate.
habet᷑ in illa auctoritate. in essentia
unitas. &inꝑsonis ꝓpͥetas. et in aliis
multis auctoritatibꝰ. qͥdam uolue¬
runt dicere qđ ppͥetates ille ñ eẽnt¬

Expanded text:
Quod personae distinguantur per proprietates, habetur in illa auctoritate, in essentia unitas, in personis proprietas, et in aliis multis auctoritatibus. Quidam voluerunt dicere quod proprietates illae non e
Abbreviated transcription (Latin):
ciam qđ falsũ ẽ. Est ergo ds̃ pat̾
sapiens ea quȩ ipse ẽ sua sapien
tia. et filiꝰ sapientia patris. Solet
aqͥbꝰdam talis questio fieri. ds
pat̾ geniit dm̃ filiũ. et ita os
genu̾it dm̃ qđ sane pot̃ concedi
Legit᷑ enĩ de filio ds̃ de dõ. lu¬
dm̃. manifestũ ẽ quia ñ ẽ nisi
unꝰ us̃. qđ ñ sit concedendũ us̃
genuit se: Nug̃ ostencdit inli¬
bro de tͥuitate dicens. ¶ͥ putat
huiꝰ penitencie dm̃ ut se ipsũ
ipse genuerit. eo plꝰ errat qđ
ñ solũ ds̃ ita ñ ẽ.s nec spualis
creat̾a nec corpalis. Hulla em̃
et ideo ñ debet uici ds genuit se
Non eiũ cliuina substantia genuit
se ipsam. nec etiam aliam duinã
substantiã. s ꝑsona patris genuit
ꝑsonam filii. P reterea sciendum
est qđ sic̃ trinitas inseꝑabilis est ita
Soli filio conuenit assunsisse car¬
nem. s hoc ẽ quedam oꝑatio. Igit᷑¬

Expanded text:
. Est ergo Deus Pater sapiens ea, quae ipse est, sapientia sua, et Filius sapientia Patris. Solet a quibusdam talis quaestio fieri: Deus Pater genuit Deum Filium, et ita Deus genuit Deum; quod sane potest concedi. Legitur enim de Filio: Deus de Deo, luDeum manifestum est, quia non est nisi unus Deus. Quod non sit concedendum: Deus genuit se, Augustinus ostendit in lib. De Trinitate, dicens: Qui putat hoc potentiae, Deum ut plus errat, quod non solum Deus ita non est, sed nec spiritualis creatura nec corporalis. Nulla enim et ideo non debet dici, Deus genuit se. Non enim divina substantia genuit se ipsam, nec etiam divinam aliam substantiam, sed persona Patris genuit personam Filii. Praeterea sciendum est, quod sicut Trinitas inseparabilis est, ita Soli Filio competit assumpsisse carnem; sed hoc est quaedam operatio: igit
Abbreviated transcription (Latin):
siguificat᷑. Solet queri si aliter sp̃c
incolumba illa qͣm in aliis crea-¬
turis. ñ alit̾ quãtũ ad p̃sentiã.
uel essentiam diuinitatis. sicut
iam diximꝰ que in omnibꝰ creat̾is eqͦ¬
liter. s qͣntũ ad significandũ aliter.

Expanded text:
significatur. Solet quaeri si aliter Spiritus in columba illa, quam in aliis creaturis? Non aliter quantum ad praesentiam, vel essentiam Divinitatis, sicut jam diximus, quoniam omnibus creaturis aequaliter, sed quantum ad significandum aliter.
Abbreviated transcription (Latin):
uenit uni qđ ñ alii. qđ ꝑ similitu¬
dinẽ ostendunt scĩ. In radio nãq
solis sibi in seꝑabiliter ad uingũt᷑
splendor & calor Splendor illu¬
minat. calor exsiccat. nec calor il¬
luminat. nec splencdor exsiccat.
Similit̾ inscã trinitate tota tͥnitas
oꝑata ẽ incarnationẽ filui. Pota enĩ
& ut uerbo unuiret᷑. s tĩ ut toti
trinitati uniret᷑. Ergo illa oꝑa¬
tio nͣ magis filũ quã patris. s unio
filii & ñ pͥatͥs sic̃ soliꝰ patris uox de
nube audita ẽ. Hic ẽ filiꝰ m̃s dilectꝰ
in quo inͥ bene complacuit. Sienĩ
eẽt uox filii. uel sp̃c scĩ falsum ẽet

Expanded text:
venit uni quod non aliis. Quod per similitudinem ostendunt sancti. In radio namque solis sicut inseparabiliter adjunguntur splendor et calor; tamen splendor illuminat, calor exsiccat, nec calor illuminat, nec splendor exsiccat. Similiter in sancta Trinitate, tota Trinitas operata est incarnationem Filii. Tota enim et ut Verbo uniretur, sed non ut toti Trinitati uniretur. Ergo illa operatio non magis Filii, quam Patris, sed unio Filii, et non Patris, sicut solius Patris vox de nube audita est: « Hic est Filius meus, in quo mihi bene complacui . » Si enim esset vox Filii, vel Spiritus sancti, falsu
Abbreviated transcription (Latin):
que respectu creat᷑e. cõpetunt deo tẽ¬
ꝑalit̾ uelut hec nomina.dñs. cre¬
ator. misericors. Ut enĩ aug̃ ait
in libro detrinitate. Non ante
tura intemꝑe facta cep̃ sub eo fer¬
uire. Similicer cep̃ ds̃ creator eẽ
intemꝑe. ex quo fecit creat᷑am. ñ
enĩ creaiũt eas ab et̾no nec crea¬
tori sunt coęt̾ne. & cum pat̾ sit
unꝰ. Quod aliqua temꝑalit̾ di¬
cant᷑ de cleo & sine mutatione
sui. A. ug̃ ostendit ꝑsimi litudi¬
ne̾ rei quȩ incipit ẽẽ precium
sine sui mutatione. In quarco
cium relatiue dicit᷑. nec tam
cum dicit᷑ pignꝰ & siqꝰ similia.
Si ergo nũmꝰ nulla sui muta¬
cione pot̃ relatiue dici: qͣnto faciliꝰ
de incõmutabili sub stantia dei ac¬
cipienclum ẽ. it quãuus temꝑalit̾
incipiat dici. ñ tam̃ substantie̾ dĩ
aliquid accidisse dicat᷑. uel intelli¬

Expanded text:
quae respectu creaturae competunt Deo temquae respectu creaturae competunt Deo temporaliter, velut haec nomina, Dominus creator, miserator. Ut enim Augustinus ait in libro De Trinitate: Non ante tura in tempore facta coepit ei subservire. Similiter coepit Deus esse creator in tempore ex quo fecit creaturam. Non enim creavit eam ab aeterno, nec creatori est coaeterna. Et cum Pater sit unus. Quod aliqua temporaliter dicantur de Deo, et sine minutione sui, Augustinus ostendit per similitudinem rei, quae incipit esse pretium, sine sui mutatione. In quarto etium, relatiue dicitur, nec tamen cum dicitur pignus et si qua similia. si ergo numtione potest relative dici, quanto facilius de incommutabili substantia Dei accipiendum est, ut quamvis temporaliter incipiat dici, non tamen substantiae Dei aliquid accidisse dicat
Abbreviated transcription (Latin):
difficilis si indeo tres ꝑsone dicũt᷑
ẽẽ. quia potens. sapiens. et benig¬
nus est. Quare ñ potiꝰ quat᷑or uel
quinq uel multo plures. cum
sit fortis uistꝰ. misericors. puis.
dicunt᷑ de deo & credunt᷑ ueracit¬
indeo ad hec tria referunt᷑. Si
enĩ forcis dicit᷑. in corruptꝰ incom¬
nutabilis ⁊ similia. totum hoc
tas ẽ. Et inhis tribꝰ sũma ꝑfectio ẽ
ubi enĩ cũcurrunt. ista tria posse
scire. & uelle quod ẽ benignitas ni¬
chil de essi. Si aliquid hoꝵ collas
ñ ẽ sũma ꝑfectio. Est gͦ trinitas
ꝑfecta que ñ pot minui nec potest
augeri. In creatuiris quoq huiꝰ sc̃e &
induidue trinitatis signa apparẽt.
Signũ potentie ẽ rer̃ inm̃sitas Sa¬
pientie pulcritudo. bonitatis: uti¬
litatis. & ꝑhec que foris sunt iniu¬
sibilia dei cognoscunit᷑. acreat᷑a ra¬
tionali. Sic̃ nomina substantialia
dequibꝰ pͥus diximꝰ dicunt᷑ de sin-¬
gulis ꝑsonis Similiter illa noĩa

Expanded text:
difficilis, si in Deo tres personae dicuntur difficilis, si in Deo tres personae dicuntur esse quia potens, sapiens et benignus est, quare non potius quatuor vel quinque, vel multo plures, cum sit fortis, justus, misericors, pius dicuntur de Deo, et creduntur veraciter, ad haec tria referuntur. Si enim fortis dicitur, incorruptus, incommutabilis, et similia, totum hoc tatis est. Et in his tribus summa perfectio est. Ubi enim occurrunt ista tria, posse, scire, velle, quod est benignitas, nihil deest. Si aliquod horum tollas, non est summa perfectio. Est ergo Trinitas perfecta, quae nec poaugeri. In creaturis hujus sanctae et individuae Trinitatis signa apparent. Signum potentiae est rerum immensitas: sapientiae pulchritudo; bonitatis utilitas. Et ita per haec quae foris sunt, invisibilia Dei cognoscuntur a creatura rationali. Sicut nomina substantia, de quibus prius diximus, dicuntur de singulis personis; similiter illa nomina
Abbreviated transcription (Latin):
et quare hoc fiat ñ ẽ inutile uel
querere. uel querenti satis facere.¬
sc̃s. translata sint acreat᷑is ad ipsũ
creatorẽ. ne uicdeant᷑ quid in nobis
significant. in deo significare atri¬
buit᷑ patri potentia. filio sapientia.
in hominibus enim pater ẽ p̃rior
filio. filiꝰ posterior. & ex antiquita¬
te inpatre defectꝰ. ex posterioritate.
infilio inꝑfectio sensus solet nota¬
ri.Attribuit̾ gͦ patri potentia. ne
uideat᷑ filio. & inde inpotentior.
filio sapientia. ne uideat᷑ posterior
et inde minꝰ sapientia patre. uel
inferior. nec dicit̾ filiꝰ sapientia
ideo qđ ipse solus sapiens. cum
tota trinitas una sapientia. nec
pat̾ potentia. qđ ipse solꝰ sit potẽs
cum tota trinitas una onmipo¬
tentia s ibi magis dicendũ fuit
ubi plꝰ dubitari potuit. unde¬
trem omĩpotentẽ sp̃c etiam solec
poni. Ad rigorẽ significandũ et
crudelẽ solet de notare. et ideo
bonitas. & benignitas frequentiꝰ
appellat᷑. Hic orit̾ questio magna¬

Expanded text:
et quare hoc fiat, non est inutile vel quaerere, vel quaerenti satisritus sanctus, translata sint a creaturis ad ipsum Creatorem, ne videantur quod in nobis significant in Deo significare, attribuitur Patri potentia, Filio sapientia. In hominibus enim pater est prior filio, filius patre posterior; et ex antiquitate in patre defectus; ex posteritate in filio imperfectio sensus solet notari. Attribuitur ergo Patri potentia, ne videatur prior Filio, et inde impotentior; Filio sapientia, ne videatur posterior, et inde minus sapiens Patre vel inferior. Nec dicitur Filius sapientia, ideo quod ipse solus sit sapiens, cum tota Trinitas una sit sapientia; nec Pater potentia quod ipse solus sit potens cum tota Trinitas sit una omnipotentia; sed ibi magis dicendum fuit ubi plus dubitari potuit. Undetrem omnipotentem. Spiritus etiam solet poni ad rigorem significandum, et crudelem solet denotare; et ideo bonitas vel benignitas frequentius appellatur. Hic oritur quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
corde tro. hoc ẽ uerbum fidei ꝓpe:
quia ñ ẽ contrartum rationi. s supͣ
eain. Quid sit ꝓpͥum patris supra
assignatum ẽ. scł eẽ ingenitũ qđ ẽ
esse patrem. nec turbet qđ aug̃ dicit.

Expanded text:
corde tuo verbum fidei , prope quia non est contrarium rationi, sed supra rationem. Quid sit proprium Patris, supra assignatum est; scilicet esse ingenitum; quod est esse Patrem. Nec turbet quod Augustinus dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsone inter se distincte ⁊ discrete.
Teronimꝰ inepła de explanatione
fidei ad damasum papam. Confumn¬
dentes artͣium unam eãdemq sub¬
stantiã trinitatis dicimꝰ. Linpietatẽ
sabellii dedignantes tres ꝑsonas exp̃s¬
sas subpͥetate distinguimꝰ. Item ñ
enĩ rromina tantũ. anodo s ñ eciam
nominũ ꝓͥetates .i. ꝑsonas. uel ut g̾ci¬

Expanded text:
personae inter se distinctae et discretae. Hieronymus in epistola De explanatione fidei ad Damasum papam: Confundentes Arium, unam eamdemque substantiam Trinitatis dicimus. Impietatem Sabellii designantes, tres personas sub proprietate distinguimus. Item: Non enim nomina tantummodo, sed etiam nominum
Abbreviated transcription (Latin):
mine. pͥncipiũ de pͥncipio. pat᷑ ẽ
ds̃ de cdeo. Ergo alius: Non est:
unũ principiũ omniũ creat᷑aꝵ.¬
similiter licet pat̾ ñ sit sapiens.
sapientia genita ex se. ñ tam̃ alia
sapientia lapiens ẽ. Nũg in libͦ
sequit᷑ rit pat̃ ñ sit sapiens de se
ipso. s de filio. nec sapientia sapi¬
entiam genuit. si ea sapientia
pater dicat᷑ sapiens eẽ qͣm genũ¬
it. Ubi enĩ ñ est intelligentia:
nec sapientia pot̃ ẽẽ. ac ꝑhoc pa¬
ñ intelligit patri ꝓfecto filiꝰ pa-

Expanded text:
mine, principium de principio. Pater non mine, principium de principio. Pater non est Deus de Deo, ergo aliud, non est punum principium creaturum. Similiter licet Pater non sit sapiens Sapientia genita ex se, non tamen alia sapientia sapiens est. Augustinus in lib. sequitur, ut Pater non sit sapiens de se ipso, sed de Filio, nec Sapientia Sapientiam genuit, si ea Sapientia Pater dicatur sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapientia potest esse; ac per hoc Paus intelligit Patri, profecto
Abbreviated transcription (Latin):
tia Mug̃ in libro detͥnitate. Non ẽ
idem ingenitũ dicere qđ ẽ patrẽ.
dicere quia & si filiũ ñ genitisset.
nisi ad aliqͥd. ideo qͥppe filiꝰ: qitia
genitꝰ. & quia filiꝰ utio genitus.
Sic̃ alttẽ filiꝰ ad patrẽ. sic genitꝰ ad
genitorẽ. et sic̃ pat̾ ad filium. sic ge¬
nitor adgenitum. In hoc loco nõ¬
tandũ ẽ qđ cum filiꝰ sit sapientia
genita de patre. & pat̾ sit sapiens:
sapientia sua utrũ pat̾ sit. Sapiens
sapientia genita de se. Pug̃. dic̃
hoc ñ ẽẽ concedendum si eniꝰ eẽt sa¬
piens sapientia genita ex se cũ ei
sit. eẽ qł sapientẽ eẽ: iam pater
afilio haberet ẽẽ: ñ filiꝰ apatre. Non
ergo ẽ pat̾ sapiens sapientia ex se
genita s sapientia ingenita. q ipseẽ.
Pater enĩ sapientia ingenita. si oppo¬
nit᷑ cum pat̾ sit sapiens sapientia.
uel genita uel alia. ñ ẽ uerũ quia
una sapientia tota tͥnitas. s in
patre ingenita. infilio genita sic̃
dicit᷑. filiꝰ ẽ os̃ de dõ. lumen de lu¬

Expanded text:
De Trinitate. Non est idem ingenitum dicere quod est Patrem dicere; quia, etsi Filium non genuisset, nisi ad aliquid. Ideo quippe Filius, quia genitus; et quia Filius utique genitus. Sicut autem Filius ad Patrem, sic genitus ad genitorem. Sicut Pater ad Filium, sic genitor ad genitum. In hoc loco notandum est quod, cum Filius sit Sapientia genita de Patre, et Pater sit sapiens sapientia sua, utrum Pater sit sapiens Sapientia genita de se. Augustinus dicit hoc non esse concedendum. Si enim esset sapiens Sapientia genita ex se, cum ei sit esse, quod est sapientem esse, jam Pater a Filio haberet esse non Filius a Patre. Non ergo est sapiens Pater sapientia ex se genita, sed sapientia ingenita quae ipse est. Pater enim est sapientia ingenita. Si opponatur: Cum Pater sit sapiens sapientia vel genita, vel alia, non est verum, quia una sapientia tota Trinitas, 1031 sed in Patre ingenita, in Filio genita; sicut dicitur: Filius est Deus de Deo, lumen de lu
Abbreviated transcription (Latin):
Si redite in patriã uolumꝰ. utendũ
more in herere alicui rei ꝓpter
q om̃ibꝰ fruentibꝰ ea. Fater ita q
quod eadẽ nomina mͦ adunita¬
tem sub stantie. mͦ ad pluralita

Expanded text:
redire in patriam volumus. Utendum st inhaerere alicui rei propter que omnibus fruentibus ea. Patet itaque quod eadem nomina modo ad unitatem substa
Abbreviated transcription (Latin):
bet. seu quia ñ ẽ aliud ipse. & aliud
quod iꝑ se est. Ratione pot̃ et iam
ei obuiare hoc mͦ. si tres ꝓpͥtates
uel trelationes indeo sunt: quȩ
ñ sunt ipsa diuina substantia. ap¬
paret ñ fuisse solam abet̾no duu¬
nam diinã essentiam que tinitaᷤ
ẽ. s sola tͥnitas ab et̾no. que unꝰ ẽ ds̃.
Fateam᷑ gͥ tres ꝑsonas uel tres illaꝵ¬
& unã diuinã substantiã. et illas
tres ꝑsonas ẽẽ. uel illas pͥetates qđ
quamuis longe sit assensibꝰ nr̃is.
& humana ratione. indubitanter
tam̃ credi opportet. ut enĩ ait be¬
atus gregoriꝰ. Fides ñ habet merit̃.¬
tum. qui humana ratio p̾bet ex ꝑim̾¬
tumꝰ. Non enĩ ẽ fides contra rationem
s supra rationẽ. et ideo nil crede
iuile nisi qđ ratione cõprehendit. ut
philosophi ñ habet meritũ fides sua.

Expanded text:
 ipse, et aliud quod in ipso est. Ratione etiam potest eis obviari hoc modo. Si tres proprietates vel relationes in Deo sunt quae non sunt ipsa divina substantia, apparet non fuisse solam ab aeterno divinam substantiam, quae Trinitas est. Sed sola Trinitas est ab aeterno quae unus Deus est; fateamet unam divinam substantiam: illas tres personas esse vel illas proprietates. Quod quamvis longe sit a sensibus nostris et ab humana ratione, indubitanter tamen credi oportet, ut enim aiatus Gregorius: Fides non habet meritum, cui humana ratio praebet experimentum; non enim est fides contra rationem, sed super rationem: et ideo qui nihil credere vult, nisi quod ratione comprehendit, ut philosophi, non habet meritum fides sua;
Abbreviated transcription (Latin):
differt : & reseruat inposterũ. Lesus enĩ ĩp̃sens se ulcisci ñ desidat:
qͥ &iã tolerans parci optat. S tam̃ iustȩ uindicari oĩa extremo
uiditio ñ ignorat. At c̃tra ãmonendis patientes: ne ieo qd ext̾iuᷤᷤ
portant: int̾ius doleant. Ne tantȩ uirtutis sacͥfitiũ qd integrũ foras
imolant : intus malitiae peste corrũpant. ⁊cũ ab hominib: ñ agoscit᷑
s tam̃ sub diiuna examinatione peccator. Tanto dẽtior culpa doloriᷤ
fiat. quantos añ hoĩs uirtutis spetiem uendicat. Dicendũ itaq est.
patientibꝰ ut studeant diligere. qͦssͥ necesse est tolerare. ne si pa¬
cienciã dilectio ñ seqͥt᷑. indet̾iorẽ culpã odiĩ uirtꝰ ostensa uer¬
tat᷑. Uñ paulꝰ cũ diceret. Oaritas patiens ẽ. ilico ad uinsit benig
naest. Uidelicet ostendens qr qͦs expatiencia tolerat. amare
&iam exbenignitate ñcessat. Un idõ doctor egregiꝰ iũ pacienciã

Expanded text:
differt et reservat in posterum. Laesus enim, in praesens se ulcisci non desiderat, quia etiam tolerans parci optat, sed tamen juste vindicari omnia extremo judicio non ignorat. At contra admonendi sunt patientes, ne in eo quod exterius portant, interius doleant, ne tantae virtutis sacrificium quod integrum foras immolant, intus malitiae peste corrumpant; et cum ab hominibus non agnoscitur, sed tamen sub divina examinatione peccatur, tanto deterior culpa doloris fiat, quanto sibi ante homines virtutis speciem vindicat. Dicendum itaque est patientibus, ut studeant diligere quos sibi necesse est tolerare; ne si patientiam dilectio non sequatur, in deteriorem culpam odii virtus ostensa vertatur. Unde Paulus cum dicna est; videlicet ostendens quia quos ex patientia tolerat, amare etiam ex benignitate non cessat. Unde idem doctor egregins, cum patientia
Abbreviated transcription (Latin):
eo qͣ defende neque ut: cognoscãt se tenere in ꝓbe qd defendũt.
Uñ cũ ꝓt̾ue paulꝰ corinthios aduersũse inuicẽ uider& inflatos.
culpã in mediũ dedirxẽ. que ap̃ eos & ꝑpetrata fuerat & in corree¬
ta recta remanebat dicens. Audit᷑ int̃uos fornicatio. & talisꝰᷤ forni¬
catio: qualis nec int̾gentes. ita ut uxorẽ patri qͥs ab eat. & uos

Expanded text:
cognoscant se tenere improbe quod defendunt. Unde cum proterve Paulus Corinthios adversum se invicem videret inflatos, culpam in medium deduxit, quae apud eos et perpetrata fuerat, et incorrecta remanebat, dicens: Auditur inter vos fornicatio, et talis fornicatio, qualis nec inter gentes, ita ut uxorem patris q
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ eẽ dicitis. qͥ ꝑ dissolutionẽ neglegentie nulliꝰ uos. tẽ. monstra¬
tiͦ: at cõtͣ pusillamimes aptiꝰ adit̾ bñ a gendi reducimꝰ. si que-¬
dã illoꝵ bona exlatere reqͥramꝰ: ut dũ in eis alia rep̃henden¬
do corripimꝰ. Alia aplectendo laudemꝰ. quatenꝰ eoꝵ teneritu¬
dine laus audita nirtͥat. quã culpa increpata castigat. Pleruq
aũ utiliꝰ ap̃ illo ꝓficimꝰ. sice eoꝵ bene gesta memoramꝰ. & si
qua ab cis in or dinate gestas: ñ iã tãqu̾a ꝑ p&rata corripimꝰ :
s quasi adhuc neꝑp&rati debeant ꝓibemꝰ. Ut & illa quȩ ad ꝓba¬
mꝰ: in latꝰ fauor augeat. & cõtͣ ea que rephendimꝰ magis ap̃t¬
deuitino mundi t̃mino quadã cognoscer& pusillanimitate t̃bari:

Expanded text:
per dissolutionem negligentiae, nullius vos esse monstratis? At contra, pusillanimes aptius ad iter bene agendi reducimus, si quaedam illorum bona ex latere requiramus, ut dum in eis alia reprehendendo corripimus, alia amplectendo laudemus, quatenus eorum teneritudinem laus audita nutriat, quam culpa increpata castigat. Plerumque autem utilius apud illos proficimus, si et eorum bene gesta memoramus. Et si qua ab eis inordinate gesta sunt, non jam tanquam perpetrata corripimus, sed quasi adhuc ne perpetrari debeant prohibemus, ut et illa quae approbamus, illatus favor augeat, et contra ea quae reprehendimde vicino mundi termino quadam cognosceret pusillanimitate turbari,
Abbreviated transcription (Latin):
potẽ⁊ ne ptem. Primũ gradũ appellat
Premissis adiugendũ ẽ qđ cognati .i. sci¬
enter copulati coniugiũ ñ faciunt.
s debent seꝑari. ⁊ pincestu penitenciȩ
supponi. Qͥ uͦ ignorant̾ copulant᷑: de cri¬
mine ꝑignorantiã excusant̃. Nec tam̃
asserenclũ ẽ int̾ eos ẽẽ comugiũ nisi ex
ꝑmissione eccłie ꝓpt̾ utilitatẽ aliqͣm
dispensatiue sit confirmatũ. Exei-¬
plo beati gͣgii. qͥ angłos pꝰ susceptionẽ
nati sunt c̃iungi usq ingradũ septi
nrũ. ita eciã si de duobꝰ legitune co-¬
pulatis unꝰ morit᷑ ñ licet alt̾i c̃ iugẽ

Expanded text:
potem et neptem primum gradum appellat. Praemissis est adjungendum quod cognati sibi scienter copulati non faciunt conjugium; sed debent separari et pro incestu poenitentiae supponi. Qui vero ignoranter copulantur de crimine per ignorantiam excusantur; nec tamen asserendum est inter eos esse conjugium nisi ex permissione Ecclesiae propter utilitatem aliquam dispensative sit confirmatum, exemplo beati Gregorii qui angelos post susceptionem nati sunt conjungi usque in septimum gradum; ita etiam si de duobus legitime copul
Abbreviated transcription (Latin):
bens iudet᷑ affirmare. Dic̃ enĩ de ui-¬
ro ⁊ muliere c̃ i cõmixtione una ca¬
ro suit effecti cognationẽ uniꝰ adal¬
terũ ꝑtin̾e. Ideoq si uir obedierit ⁊
uxor eiꝰ aliũ duxerit filios a cło ui¬
it genitos ꝓhibet uxores duc̾e de cogna¬
tione uiri prioris. affirmans qđ filii ma
tre sua mediante ad cognationẽ uiri pͥ¬
oris ꝑtineant. cũ quo mat̾ eoꝵ una caro
seruat eccłia. Iam enĩ seqͤret᷑ qł nulli
de duabꝰ diu̾sis cognationibꝰ p̃ter duas
ꝑsonas solas possent copula:⁊. Unde cõ¬
tingeret qđ fere nullꝰ congruã sibicon¬
iugem inueniret.

Expanded text:
bens videtur affirmare. Dicit enim de viro et muliere cum in commistione una caro sint effecti: cognationem unius ad alterum pertinere. Ideoque si vir obierit et uxor ejus alium duxerit, filios a secundo viro genitos prohibet uxores ducere de cognatione prioris viri, affirmans quod filii sua matre mediante ad cognationem prioris viri pertineant, cum quo mater eorum una caro servat Ecclesia. Jam enim sequeretur quod nulli de duabus diversis cognationibus praeter duas personas solas possent copulari. Unde contingeret quod fere nullus conjugem sibi congruam inveniret.
Abbreviated transcription (Latin):
Spũales autẽ filiĩ dunt qͥ de sacro fonte
cilio maguusiensi his uerbis Si filiolã
aut cõmatrẽ suã spũalẽ aliqͥs incon¬
iugio duxerit seꝑandos eẽ indicamꝰ ⁊ gͣtu
penitentia plectendos. Qđ autẽ filiꝰ ł
filia spũał nulli carnali filio ł falie
eiꝰdẽ hoĩs copulari ualeant. Monstaat
nicholaus ad bulgaros scribens in ħu̾ba.
Est uiter frates ⁊ filios spũales gͣtuita
⁊ scã cõmunio qͦ ñẽ dicenda consangui¬
nitas s pociꝰ habenda spuał ꝓximitas.
Unde quidẽ arhitramur fieri ñ posse
conrugale conibiũ qm̃ qͥdẽ nec inter
eos qͥnat᷑a ⁊ eos qͥ adoptione filii uenerã¬
de romane leges matͥmoniũ contͣhi ꝑ¬
mitcunt. Est etiã ⁊ attendendũ qđ idẽ
papa salomoni ep̃o scribens affirmat
eidem uirro ũ licere duas hr̾e c̃matres
unã pꝰ aliã. quã institucionẽ ñ multũ
obseruat eccłia.

Expanded text:
cro fonte cilio Maguntiensi his verbis: Si filiola aut commatrem suam spiritualem aliquis in conjugio duxerit, separandos esse judicamus et gravi poenitentia plectendos. Quod autem filius vel filia spiritualis nulli carnali filio vel filiae ejusdem hominis copulari valeant: monstrat Nicolaus papa ad Bulgaros scribens in haec verba: Est inter fratres et filios spirituales, grata et sancta communio; quae non est dicenda consanguinitas, sed potius habenda spiritualis proximitas. Unde quidem inter eos arbitramur fieri non posse conjugale connubium; quoniam quidem nec inter eos qui natura et eos qui adoptione filii sunt, venerandae Romanae leges matrimonium contrahi permittunt. Est etiam attendendum quod idem papa Salomoni episcopo scribens affirmat, eidem viro non licere duas habere commatres, unam post alteram, quam institutionem non multum observat Ecclesia.
Abbreviated transcription (Latin):
in septimo gradu ł infra ñ pos¬
sunt copulari. Unde gregoriꝰ. Proge
affinitate ꝓpinqͦs ad c̃iugalẽ copulam
accedẽ denegamꝰ. Qł si fecerint: seꝑant᷑.
Ex concilio lugdunensi. Nulli ex ꝓpin¬
qͥtate sui sangͥnis usq ad septimũ gͦdũ
uxores ducãt. Sciendũ ẽ antẽ qđ pͥmꝰ¬
ẽ cognationis gͣdus fr̾ ⁊ soror. qͦs eciã

Expanded text:
in septimo gradu vel infra non possunt copulari. Unde Gregorius progenaffinitate propinquos ad conjugalem copulam accedere denegamus; quod si fecerint, separentur. Ex consilio Lugdunensi: Nulli ex propinquitate sui sanguinis usque ad septimum gradum uxores ducant. Sciendum est quod primus cogn
Abbreviated transcription (Latin):
susciꝑe. Non ẽ hoc loco p̃termittendũ
põt iudicat eccłia illũ sermonẽ sus¬
cepta penitencia cũ uxore sua rema¬
nere: nec incestũ facere c̃uxore sua le¬
giccima. Sic̃ ergo manifestũ ẽ iudica¬
re solet eccłia abuxoris consortio ẽẽ se¬
parandũ. Pot̃ tam̃ ei iudulgentia fie¬
ri. si uxor eiꝰ ⁊ illa quã polluit
in remotioribꝰ gradi ᷤ cognate sint.
De spͣuali fornicatios

Expanded text:
Dei suscipere. Non est hoc loco praetermittendum potest; judicat Ecclesia illum peccatorem suscepta poenitentia cum uxore sua remanere nec incestum facere cum uxore legitima. Si vero manifestum est, judicare solet Ecclesia ab uxoris consortio esse separandum. Potest tamen indulgentia fieri si uxor ejus et illa quam polluit in remotioribus gradibus cognatae sint. De spirituali fornicatio
Abbreviated transcription (Latin):
aliam transire copulam dicente apło. His
qui matͥmonio comuncti sunt pcipio ñego
s dñs uxorẽ auiro ñ discecłe. qd si dicesserit
manere itnuptã aut iuro reconciliari: ex
qua auctoritate intelligit᷑. ñ solũ hoc farto
q ꝓfornicatione cliscidio tam̃ inter se con¬
liari ⁊ eimiͦ habitare sic̃ priꝰ. si dimissũ ad se

Expanded text:
aliam transire copulam, Aposaliam transire copulam, Aposi sunt praecipio, non ego sed Dominus, uxorem a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam aut viro reconciliari . Ex qua auctoritate intelligitur non solum hoc quod facto pro fornicatione dissidio tantum inter se conliari et cohabitare sicut prius, si dimissum ad se
Abbreviated transcription (Latin):
tere uirũ uxori licet. Nam c̃ suit
una caro ⁊ corpꝰ iiniis sit inpotestate
alteriꝰ. Eãdẽ legẽ ꝑmanendi ł se di¬
nitteudi sortiti srrt. Cum autẽ for¬
meationis causa fac̃ diuortũ si ille
q̃ dimittit. s ille qͥ pro culpa sua
diunticit᷑. sepat eoniugiũ. Est autẽ
aut uir iuiuente uxore sua exconscientia
alteri coniungit̾: aut clam aut manifeste.
Ideo exconcientia apposui. quia si conting̾et
ut mulierẽ aliam ignorante uiro uxor in
lecto collocaret:⁊ se illi uir deceptꝰ cõmisce̾t:
de fornicatione iuirũ ignorantia excusaret.
Cum autẽ unꝰ de coniugibꝰ fornicationẽ
incerit: ñ licet alt̾i foriuieãtionem dimitt̾e
nisi ipse exꝑs fornicationis exstiterit. Unde
aug tractans de sermone in monte. sic ait.
Nicħ iniquiꝰ ẽ quã fornicatiõis causa diuit¬
tere uxorẽ. si ipse coniuncit᷑ fornicari. qͦ¬
ꝓpter quisq fornicatiouis causa uult abic̾e
igii seꝑet᷑. dimittenti ł dimisso ũ licet ad

Expanded text:
. Nam cum sint una caro et corpus unius sit in potestate alterius, eamdem legem permanendi vel se dimittendi sortiti sunt. Cum autem fornicationis causa faciat divortium, non ille qui dimittit, sed ille qui pro culpa sua dimittitur, separat conjugium. Est autem aut mulier vivente viro, ex conscientia se alteri conjungit aut clam aut manifeste. Ideo ex conscientia apposui: quia si contingeret ut mulierem aliam ignorante viro uxor in lecto collocaret et se illi vir deceptus commisceret de fornicatione virum ignorantia excusaret. Cum autem unus de conjugibus fornicationem incurrit, non licet alteri fornicantem dimittere, nisi ipse expers fornicationis exstiterit. Unde Augustinus tractans de sermone in Monte, sic dicit: Nihil iniquius est quam fornicationis causa dimittere uxorem suam, si ipse convincitur fornicari. Quapropter quisquis fornicationis causa vult abjicere jugium separatur, dimittenti vel dimisso non licet ad
Abbreviated transcription (Latin):
conciliari mulierẽ que dimisso uro for¬
nicatore undeꝰ uult innupta ꝑman̾e.
Non erit turpis neq difficilis etiam pꝰ
ꝑpetͣta atq purgata adulteria: recon¬
ciliatio conuigium. ubi ꝑclaues reg¬
ni celoꝵ. ñ dubitat᷑ fieri remissio peccatoꝵ
De eacdem re dic̃ hermes in libro pasto
uenerit in adulterio. nunqͥd peccat uir¬
si uiuat ⁊ si conuingit᷑ c̃ illaͤ Et dixit.
Quam dui nescit peccatũ eiꝰ sine cri¬
mine uiuit cum illa: si autẽ scierit

Expanded text:
conciliari mulierem quae, dimisso viro fornicatore, non vult innupta permanerNon erit turpis neque difficilis etiam post perpetrata atque purgata adulteria reconciliatio conjugum, ubi per claves regni coelorum non dubitatur remissio peccatorum fieri. De eodem. Hermes in libro Pastorc invenerit in adulterio, nunquid peccat vir, si convivit cum illa? Et dixit mihi: Quandiu nescit peccatum ejus, sine crimi
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Quãuis enũ dñs uiter cluos con¬
iugiũ inchoau̾it. ñ cam̃ si urgeret neces¬
sitas: int̾ płes fieri ꝓhibuit. Moy ses
aut̃ atemꝑe legis int̾clixit fieri conui¬
gia c̃ matre ꝓpͥa. c̃ nou̾ca. c̃ sorore¬
ꝓpͥa. c̃ nepti. cͥ̃ amita. c̃ matertera. c̃
nuru. c̃ propͥe uxoris filia. ꝑmisit aũ
sufficiebat illo temꝑe ad cont᷑ hend̃
c̃iugiũ alt̾na uiri ⁊ mulieris in ne¬
cessariis rebꝰ ꝓuidentia. ⁊c̃ sensus de
soluendo carnis debito. ita tam̃ qd̾
mulier ꝓmittebat. se fidẽ thori ser
uat̾am. Uir aut̃ pot̾at aliam similit᷑ duc̃e.
et dato libello repudii uxorẽ dimit̾e. Suꝑ
copiosam multitudinẽ excreuisset: redacta
ẽ lex matͥmonii ad pͥorẽ ⁊ houestiorẽ institu¬
cionẽ ut solꝰ soli uingeret᷑. Quia copu latiõe

Expanded text:
ium. Quamvis enim Dominus inter duos conjugium inchoaverit, non tamen si urgeret necessitas inter plures fieri prohibuit. Moyses autem a tempore legis interdixit fieri conjugia cum matre propria, cum noverca, cum sorore, cum nepte, cum amita, cum matertera, cum nuru, cum propriae uxoris filia. Permisit ausufficiebat illo tempore ad contrahendum conjugium alterna viri et mulieris in necessariis rebus providentia, et consensus de solvendo carnis debito; ita tamen quod mulier promittebat se fidem tori viro vaturam, vir autem poterat aliam ducere, et dato libello repudii uxorem dimittere. Sucopiosam multitudinem excrevisset, redacta est lex matrimonii ad priorem et honestiorem institutionem ut solus soli jungeretur, qua copulatione
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾ssas statꝰ coniugii uixta diu̾ssitatẽ
temꝑũ hreuit᷑ transc̾ramꝰ. Apͥncipio cẽ¬
poris int̾ duos .i. solũ uirũ ⁊ solam mu¬
lierẽ inchoatũ coniugiũ ẽ ꝑos ade di¬
cente dño. Erunt duo incarne una.
et ẽ ueri simile quia tca int duas
carnis incentiuo coeuntes filios deo
subditos geueraret. ⁊ ñ qͣm opꝰ esset iu¬
rum aliquẽ simul duabꝰ uxoribꝰ uro¬
Post conuinctionẽ pͥmi uiri.⁊ pͥme mu¬
lieris. filii ⁊ filiȩ eoꝵ matͥmonio con¬
unncti sunt. s unꝰ uni tantũ. Hoc aũ
qđ eo temꝑe fr̾ sorori suȩ coniunctꝰ ẽ:

Expanded text:
ugii juxta diversitates temporum breviter transcurramus. A principio temporis inter duos, id est solum virum et solam mulierem inchoatum est conjugium, per os Adae dicente Domino: Erunt duo in carne una . Et est verisimile quod inter personas carnis incentivo coeuntes filios Deo subditos generassent, et nunquam opus fuisset aliquem virum simul duabus uxoribuPost conjunctionem primi viri et primae mulieris filii et filiae eorum matrimonio sunt conjuncti; sed unus uni tantum. Hoc autem quod eo tempore frater sorori suae co
Abbreviated transcription (Latin):
ininas sibi copulasse. ⁊ hoc factũ re¬
pheudit᷑ in lamech. quia ꝓexplenda
uoluptate carnis comꝑtũ ẽ hoc legis¬
se. Postea uͦ multtpolicato humano ge¬
nere cũ iam fere om̃s falsos deos ado¬
rarent paucissimis uicaltũ dei ꝑma¬

Expanded text:
s copulasse; et hoc factum reprehenditur in Lameth, quia pro explenda voluptate carnis compertum est eum hoc egisse. Postea vero, multiplicato humano genere, cum jam fere omnes falsos deos adorarent, paucissimis in cultu uni
Abbreviated transcription (Latin):
luxuriã: tristes irã. Uñ neces se ÷ ut ñ solũ ͥsq cõsider&. qͥ
ex cõsparsione sustin&. s &iã qͣ deuicino det̾iꝰ ꝑurg&: nedum
nequaꝗͣ pugnat c̃tͣ hoc qͥ tolerat. ei qͦq aqͦ se liber̃ estimat.
uicio succubat
Nit̾ ãmonendis subditi: atq alit̃ p̃lati.
Illos ne sub iectio c̃ot̾at : istos nelocuᷤ suꝑior extollat.

Expanded text:
luxuriam, tristes iram. Unde necesse est ut non solum quisque consideret quod luxuriam, tristes iram. Unde necesse est ut non solum quisque consideret quod ex conspersione sustinet, sed etiam quod ex vicino deterius perurget; ne dum nequaquam pugnat contra hoc quod tolerat, ei quoque a quo se liberum aestimat, vitio succumbatno. Aliter subditi atque aliter praelati: illos ne subjectio conterat, istos ne locus superior extollat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ in uectionẽ secare : celauit paululũ quẽ que siuit. s ꝑcussit
repente que tenuit. Pigriꝰ enĩ fortase incider&s: si abipso sermo¬
nis exordio aꝑte culpã ferire uoluiss&. S p̃missa similitudine
eã quã occultabat exacuit increpationẽ. Ad egr̃u medicꝰ uene¬
rat secandũ uulnꝰ uidebat: s depatientia egri dubitabat. Abscõ
ut secantẽ gladiũ sentir& eger. quẽ si an cerner& sentire recu
ferendast᷑ : tristia que secunt᷑ ex supplicio. Tristib uͦ inferenda
st̃ leta: quȩ ꝓmittũt᷑ ex regno. Discant leti exminarũ. asꝑitate
qͣ timeant: audiant tristes p̾mioꝵ gaudia. deqͥb p̃sumant. Illis
dicente : audiat̃. Iterũ uidebouo: & gaude bit corur̃m. & gau¬
ũt: si cõsparsionib existunt. Qͥbus ꝓfecto itimandũ ÷ qͣ quedã
uitia qͥbdã cõsparsionib iuxtas. b abẽt eñi lȩti. exꝓpͥnquo

Expanded text:
per invectionem secare. Celavit paululum quem quaesivit, sed percussit per invectionem secare. Celavit paululum quem quaesivit, sed percussit repente quem tenuit. Pigrius enim fortasse incideret, si ab ipso sermonis exordio aperte culpam ferire voluisset; sed praemissa similitudine, eam quam occultabat exacuit increpationem. Ad aegrum medicus venerat, secandum vulnus videbat, sed de patientia aegri dubitabat. Abscondut secantem gladium sentiret aeger antequam cerneret, ne ferenda sunt tristia quae sequuntur ex supplicio; tristibus vero inferenda sunt laeta, quae promittuntur ex regno. Discant laeti ex minarum asperitate quod timeant; audiant tristes praemiorum gaudia, de quibus praesumant. Illis dicente audiunt: Iterum videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gauintimandum est quod quaedam vitia quibusdam conspersionibus juxta sunt. Habent enim laeti ex propinquo
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ gͦ saul & abim nũdo spũ arripit᷑. dauid canente eꝰ uesa
dignũ est. ut ad salutẽ m̃tis: quasi dulcedine cithare lo¬
potentes argiumt᷑. pͥus ꝑquasdã similitudines. uelud dealieno
negocio reqͥrendis: & eũ rectã sententiã quasi in altoꝓtulerint.
tẽ modiᷤ cõgruentib deꝓpͥo reatu feriendi ut m̃s tẽporali poten¬
tia tumida: cõtͣ corripientẽ se nequaꝗͣ erigat. que suo sibi
iuditio. suꝑbiȩ ceruicẽ calcat. & innulla sui defensione se
exxerceat: quã sententia ꝓpͥi oris ligat. H ic̃ ÷ eñi qͣnathã
ꝓpba arguere regẽ. uenerat & quasi decausa pauꝑis c̃otͣ di¬
uitẽ iuditiũ querebat: ut priꝰ rex sententiã dicer&. & reatũ suũ.
post modũ audir& : quatenꝰ nequaꝗͣ iusticie c̃tͣ dicer&s: quã ipse
inse ꝓtuliss&. Wir itaq sc̃s. & peccatorẽ cõsiderãs. & regũ miro or¬
dine audacẽ reũ priꝰ ꝑcõfessionẽ ligarẽ studuit: & post modũ

Expanded text:
Cum ergo Saul ab immundo spiritu arripitur, David canente ejus insem vertitur, dignum est ut ad salutem mentis, quasi dulcedine citharae, loeno negotio requirendi sunt; et cum rectam sententiam quasi in alterum protulerint, tunc modis congruentibus de proprio reatu feriendi sunt; ut mens temporali potentia tumida contra corripientem nequaquam se erigat, quae suo sibi judicio superbiae cervicem calcat; et in nulla sui defensione se exerceat, quam sententia proprii oris ligat. Hinc est enim quod Nathan propheta arguere regem venerat, et quasi de causa pauperis contra divitem judicium quaerebat ; ut prius rex sententiam diceret, et reatum suum postmodum audiret, quatenus nequaquam justitiae contradiceret, quam ipse in se protulisset. Vir itaque sanctus et peccatorem considerans et regem, miro ordine audacem reum prius per confessionem ligare studuit, et postmodum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ culpa abauctore cognoscit᷑ quanti sit ponderiᷤᷤ ab increpan¬
se gͣuit̃ ex ccrripientis asꝑitate ꝑtimescat. debitũ quippe rec¬
ta inhuiꝰ iute itinere tẽptam̃ta antiqͥ hostis lateant aꝑire.¬
& subder & subditoꝵ mala que tolerari lenit̾ ñ debent. eũ
magna teli asꝑitate corrigere: ne si minꝰ c̃tͣ culpas accendat᷑. eul¬
parũ om̃iũ reuꝰ ipse tenetat᷑. Uñ bñ ad etechielẽ dr̃. Sume tͥ lat̾e

Expanded text:
nda, 31 ut cum culpa ab auctore non cognoscitur, quanti sit ponderis, ab increpannda, 31 ut cum culpa ab auctore non cognoscitur, quanti sit ponderis, ab increpanse graviter ex corripientis asperitate pertimescat. Debitum quippe recta in hujus vitae itinere tentamenta antiqui hostis lateant aperire, et subditorum mala quae tolerari leniter non debent, cum magna zeli asperitate corrigere; ne si minus contra culpas accenditur, culparum omnium reus ipse teneatur. Unde bene ad Ezechielem dicitur: Sume tibi late
Abbreviated transcription (Latin):
forinsec̃ꝰ. de inde ianua aꝑte iniqͥtatis ostendit᷑. ⁊ t̃e domũ om̃e
malũ qd̾ int̾ latet aꝑit᷑. Non nulla sunt aũ lenit̃: arguenda.
Nã cũ ñ malicia s sola ignorãcia uł infirmitate delinquitur:
ꝓfecto necesse ÷ ut magno moderamine. ipse de licti correpei o
tẽꝑet᷑. Wuncti qͥrpe qͦusq mac mortali carne subsistimꝰ: corrup¬
cionis nr̃ȩ infirmitatib subiacemꝰ. E& se gͦ debet qͥsq colligere
qualit̃ alienȩ hunc oporteat in becillitati misereri: ne contra¬
ꝓximi infirmitatẽ. si ad increpationes uocẽ feruentiꝰ rapit᷑. oblitꝰ
sui esse uideat᷑. Uñ bñ paulꝰ ãmon& dicens. Si qͥs p̃occupatus
fuerit in aliqͦ delicto: uoᷤ qͥ spuales estis instruite huiꝰ modi
in spu mansuetudinis. C onsiderans te ipsũ : ne & tu tẽpteriᷤᷤ.
Acsi aꝑte dicat. Qũ displic&s ex aliena infirmitate qͥ cons¬
picis pensa q̃ es ut inincrepationis Zelo se sp̃s tẽper&: dũ sibi

Expanded text:
ae iniquitatis ostenditur, et tunc demum omne malum quod intus latet aperitur Nonnulla autem sunt leniter arguenda: nam cum non malitia, sed sola ignorantia vel infirmitate delinquitur, profecto necesse est ut magno moderamine ipsa delicti correptio temperetur. Cuncti quippe quousque in hac mortali carne subsistimus, corruptionis nostrae infirmitatibusqualiter alienae hunc oporteat imbecillitati misereri, ne contra infirmitatem proximi, si ad increpationis vocem ferventius rapiatur, oblitus sui esse videatur. Unde Paulus bene admonet, dicens: Si praeoccui in spiritu mansuetudinis, considerans teipsum, ne et tu tenteris . Ac si aperte dicat: Cum displicet ex aliena infirmitate quod conspicis, pensa quod es; ut in increpationis zelo se spiritus temperet, dum sibi