comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾ius oꝓpbrium ñ nͥemulatio suspicetur.
dum bonꝰũ opꝰ rep̾hendi ñ pot̾. quia se asse¬
rit qͦd aꝑtum ẽ. ⁊ qͦ fine fiat rep̾henditur.
qr ñ se exerit. qͦd occultum ẽ. atq ita male
suspicari eũ licet cuilibet: ñ uidendo qͦd
latet. inuidendo qͦd eminet: ꝓfecto c̃tra
hoc malũ. quo quisq de homine libenter

Expanded text:
alterius opprobrium nonnisi aemulatio suspicetur, dum bonum opus reprehendi non potest, quia se asserit quod apertum est; et quo fine fiat reprehenditur, quia non se exserit quod occultum est; atque ita male suspicari eum libet cui libet, non videndo quod latet, et invidendo quod eminet: profecto contra hoc malum, quo quisq
Abbreviated transcription (Latin):
Offitium quippe nr̃m. ñ offitio s fine pẽ¬
sandũ ẽ: ut scilicet ñ tantũ sibonũẽ qͦd
facimꝰ s p̾cipue sibonũ ẽ. ꝓpt̾ qͦd facimꝰ
cogitemꝰ. Hosoculos. quib contẽplam᷑
quare faciamꝰ qͦd facimꝰ. au̾ti poscit ne
uideant uanitatẽ: id: ne banc attendat
ꝓpt̾ qͣmfaciat. cum boni aliquid facit. Inqͣ
uanitate: p̃cipuum obtinet loc̃ amor laudiᷤ
humane. ꝓpter qͣm multa magna fec̾unt
qui magni mn ħ scło nominati st̃ multũq
laudati inciuitatib gentium: querentes ñ
ap̃dm̃ sapud homines głam: ce ꝓpt̾ hanc
uelut prudent̾. fortit̾ temꝑant̾. iusteq ui¬
uentes. Ad qͣmꝑuenientes: ꝑceꝑunt mer¬
cedem suã uani. uanã. Ab hac uanitate

Expanded text:
ium quippe nostrum, non officio, sed fine pensandum est; ut scilicet non tantum si bonum est quod facimus, sed praecipue si bonum est propter quod facimus, cogitemus. Hos oculos quibus contemplamur quare faciamus quod facimus, averti poscit ne videant vanitatem; id est, ne hanc attendat, opter quam faciat, cum boni aliquid facit. In qua vanitate praecipuum locum obtinet amor laudis humanae, propter quam multa magna fecerunt qui magni in hoc saeculo nominati sunt, multumque laudati in civitatibus gentium, quaerentes non apud Deum, sed apud homines gloriam, et propter hanc velut prudenter, fortiter, temperanter, justeque viventes; ad quam pervenientes perceperunt mercedem suam, vani vanam. Ab ha
Abbreviated transcription (Latin):
bona oꝑa. iglorisicent patrẽ urm̃ qͥ in
celis ẽ. Ubi finem posuit. hoc ÷ ingła d̾i:
ħ debemꝰ qñ aliqͥd boni facimꝰ intueri:
si au̾tunt᷑ a uanitate oculinr᷑i. Nongͦ¬
sit finis hisnr̃is bonisoꝑib in laudib ho¬
minium: s ipsas laudes hominũ corriga¬
mus:⁊ ad d̾ilaudes omnia referamꝰ: a quo
nobis datur quicqͥd in nob̾ sine laudantiᷤᷤ
errore laudatur. Porrosiuanum ẽ. ꝓpt̾ ho¬
minum laudes bona fac̾e: qͣnto uanius ꝓpt̃
adipiscendã peccuniã. uel augendã. siue reti¬
nendam: ⁊ siquid huiꝰmͦ ẽ. commnodi tem

Expanded text:
bona, et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est» . Ubi finem posuit, hoc est in gloria Dei, hoc debemus quando aliquid boni facimus intueri, si avertuntur a vanitate oculi nostri. Non esit finis boni operis in laudibus hominum, sed ipsas laudes hominum corrigamus, et ad Dei laudes omnia referamus, a quo nobis datur quidquid in nobis sine laudantis errore laudatur. Porro si vanum est propter hominum laudes bona facere, quanto vanius propter adipiscendam pecuniam, vel augendam, sive retinendam, et si quid hujusmodi est c
Abbreviated transcription (Latin):
illam quã sꝑamꝰet̾nã: uͥbono ĩ mutabili
ꝑ fruam̃: quod nob̾ erit exdo̾. ĩmo qͦd
nob̾ eritipse d̾s. Si enim scĩ di ꝓpt̾ hãc
temporalẽ salutem bona oꝑa fat̾ent:
ñꝗͣ marty res. xp̃ibonum opꝰ confessiõis
in eiꝰdẽ salutis amissione ꝑfic̾ent. S acce¬
ꝑunt auxilium de tͥbulatione. ñ intu¬
entesuanitatẽ: quia uana sal hominis:

Expanded text:
i perfruamur, quod nobis erit ex Deo, imo quod nobis est ipse Deus. Si enim sancti Dei propter hanc temporalem salutem bona opera facerent, nunquam martyres Christi bonum opus confessionis in ejusdem salutis amissione perficerent. Sed acceperunt auxilium de tribulatione, non intuentes vanitatem, quia vana salus hominis
Abbreviated transcription (Latin):
Si autẽ quod ñ uidemꝰ sꝑamꝰ: ꝑpatientiã
expectamꝰ. Qmdiu itaq hic scłm carnẽ
sumꝰ. cuiꝰ adoptionem ⁊ redẽptionẽ ꝑpa-
cientiã spei adhuc expectamꝰ: tam diu
scdm id ꝑ quod sub sole sumꝰ. uanitati sub¬
iecti fumꝰ. Qmͣdiugͥ ita sumꝰ: unde possu¬
mus nͣ uide uanitatẽ. cui etiam subiecti su¬
mus inspe: Quid÷ gͦ quod iste dicit. au̾te
oculos meos ne uideant uanitatẽ: Anhoc
petit. ut ñ quidẽ in hac uita qͦd inspe ge¬
rimꝰ impleat᷑: s ut in ea sorte sit qͣ m illo
qͣndoq possit impleri. cum lib̾abit᷑ a ser¬
uitute corruptionis ⁊ spu ⁊ anima ⁊ corꝑe
nitatẽ: ꝑ ossunt quidẽ u̾ba ista sic intel¬
ligi: ñ p̃ter regulã fidei. S ẽ bic alius sen-¬
sus: quẽ mͥfateor plus place. Dñs in eu̾głio
dicit. Si fuit oculustuus simplex: totũ
corpꝰtuũ lucidũ erit. Si autẽ ocłs tuus fu¬
erit neqͣm: totum corpꝰ tuũ tenebrosũ erit.

Expanded text:
atientiam exspectamus.» Quamdiu itaque hic secundum carnem sumus, cujus adoptionem et redemptionem per patientiam spei adhuc exspectamus; tamdiu secundum id per quod sub sole sumus, vanitati subjecti sumus. Quamdiu igitur ita sumus, unde possumus non videre vanitatem, cui etiam subjecti sumus in spe? Quid est ergo quod iste dicit, «Averte oculos meos, ne videant vanitatem?» An hoc petit, ut non quidem in hac vita quod in spe gerimus impleatur, sed ut in ea sorte sit, quae in illo quandoque possit impleri, cum «liberabitur a servitute corruptionis,» et spiritu et anima et corpore, nitatem? 2. Possunt quidem verba ista sic intelligi, non praeter regulam fidei; sed est hic alius sensus quem mihi fateor plus placere. Dominus in Evangelio dicit: «Si fuerit oculus tuus simplex, totum corpus tuum lucidum erit. Si autem oculus tuus fuerit nequam, totum cor
Abbreviated transcription (Latin):
ritas. Ipse ẽ ⁊ uia: inqua se uult iste iuui¬
ficari. quia ipse ẽ ⁊ uita. Ipse quippe ait.
sumꝰ ñ uide uanitatẽ: Omi̾s enuncrea¬
tura uanitati subiecta ẽ: que intelligit᷑
ẽẽ. in homine. Et omĩa uanitas. Quȩ
habundantia hominis in omĩ labore suo
qͦ ipse laborat subsole: Aniste fortassis
hoc orat. ut ñeiꝰ uita subsole. uͥomĩa ua¬
nitas: s millo sit. inqͦse uiuificari petit:
Ille quippe ascendit nͨ suꝑsolẽ tantũ. s
suꝑ om̃scȩlos: ut adimpleret omĩa. Et
in illo magis ꝗͣ subsolȩ uiuunt: qͥñ in a¬

Expanded text:
ritas. Ipse est et via in qua se vult iste vivificari, quia ipse est et vita; ipse quippe ait: sumus non videre vanitatem? «Omnis enim creatura vanitati subjecta est,» quae intelligitur esse in homine; et, «Omnia vanitas: quae abundantia hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole» ? An iste fortassis hoc orat, ut non sit ejus vita sub sole, ubi omnia vanitas; sed in illo sit, in quo se vivificari petit? Ille quippe «ascendit» non super solem tantum, sed «super omnes coelos, ut adimpleret omnia» . Et in illo magis quam sub sole vi
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a subsole. ubi uanitas. S hoc tãmag¬
num bonũ magis habemꝰ inspe: ñ tene¬
mꝰinre. Et scd̾m spem nrãm beatꝰ apłs
ita locutus ẽ: quia ⁊ illud cũ dixisset. ua¬
nitati creatura subiecta ẽ. adiecit atq
ait. Nonsponte: s ꝓpt̾ eũ qui subiecit in
spe. Ergo inspe qͣsꝑamꝰ nos adhesuros
contemplande u̾itati: subiecti sumꝰ intu̾
uanitati. Preatura qͥppe ista spũał. animał. corpo¬

Expanded text:
nostra sub sole ubi vanitas. Sed hoc tam magnum bonum magis habemus in spe, non tenemus in re: et secundum spem nostram beatus Apostolus ista locutus est; quia et illud cum dixisset, «Vanitati creatura subjecta est,» adjecit atque ait, «Non sponte, sed propter eum qui subjecit in spe.» Ergo in spe, qua speramus nos adhaesuros contemplandae veritati, subjecti sumus interim vanitati. Creatura quippe ista spiritualis,
Abbreviated transcription (Latin):
appellare. hoc appellare qͦd dice. hoc di
ut sint: s tanꝗͣ sint. Apud dm̃ quippe
iã factum ẽ. qͦd eiꝰ dispositione futurũ
ẽ: qr de illo alibi dr̃. qui fecit quȩ uen¬
tura s̃. Et hic qñ fames fames facta ẽ.
tẽ dicta ÷ uocata id ÷ ut adeẽt: quȩ iã
fu̾at in eiꝰ occulta gubernatione dispo¬
sita: Deniq qͦmͦ uocau̾it famẽ: statĩ
exposuit dicens. Omne firmamentũ
panis contͥuit. Et ħ inusitata locutio¬

Expanded text:
appellare; hoc appellare quod dicere; hoc appellare; hoc appellare quod dicere; hoc ut sint; sed, «tanquam sint» . Apud Deum quippe jam factum est quod ejus dispositione futurum est; quia de illo alibi dicitur, «Qui fecit quae futura sunt» . Et hic quando fames facta est, tunc dicta est vocata, id est, ut adesset quae jam fuerat in ejus occulta gubernatione disposita. Denique quomodo vocaverit famem, statim exposuit, dicens, «Omne firmamentum panis contrivit.» Et haec suit,
Abbreviated transcription (Latin):
rarum scãrum locutiones. Uocauit
inquit famẽ suꝑ t̾ram. quasi fames
aliqͣ ꝑsona sit uelaliqͦd animatũ corpꝰ.
uelaliquis sp̾c qͥ obedire possit uocãti:
cum sit fames exinȩdia contracta ꝑni¬
cies. atq ita sit in eis qͥeam patiuntur
ut aliquis morb. Sicut enim morb
ut ẽẽ desinat fit plerunq ꝑ medica¬
mentũ: sic et fames sanat᷑ qͦdãmͦ ꝑ ali¬
m̃tum. Quid ÷ gͦ uocauit famẽ : An
forte ista mala quȩ patiunt᷑ homineᷤᷤ
hñt quosdã p̃positos suos angłos ma¬
los: Nam et inalio psalmo dic̃. in mis¬
siones ꝑ angłosmalos dm homines afflixis
uocauit famẽ : id ẽ. angelum p̾positum
famis. & eiꝰ rei nomine cuiꝰ: p̾positus ap¬
pellatum. Exqͣ opinione romani ue¬
teres. deosquosdam tales consecrauerunt:
sic̃ deam febrẽ. d̾mq pallorẽ. Anqͦd ẽ ere¬
dibilius. uocauit famẽ. intelligendũ :
dixit ut fames eẽt. ut hoc sit uocare qͦd

Expanded text:
rarum sanctarum locutiones. «Vocavit,» rarum sanctarum locutiones. «Vocavit,» inquit, «famem super terram:» quasi fames aliqua persona sit, vel aliquod animatum corpus, vel aliquis spiritus qui obedire posset vocanti; cum sit fames ex inedia contracta pernicies, atque ita sit in eis qui eam patiuntur, ut aliquis morbus. Sicut enim morbus ut esse desinat, fit plerumque per medicamentum; sic et fames sanatur quodammodo per alimentum. Quid est ergo, «Vocavit famem?» An forte ista mala quae patiuntur homines, habent quosdam praepositos suos angelos malos nam et in alio psalmo dicit immissione per angelos malos Deum homines afflixiss«Vocavit famem,» id est angelum propositum famis, et ejus rei nomine cujus est praepositus, appellatum? Ex qua opinione Romani veteres quosdam deos tales consecrarunt, sicut deam Febrem, deumque Pallorem. An quod est credibilius, «Vocavit famem,» intelligendum est, Dixit ut fames esset; ut hoc sit vocare, quod
Abbreviated transcription (Latin):
hoc nomen impositum ẽ regib. qͦd
a saule cepit. cui dauid successit in
regnum: atq inde cet̾i. et reges iu¬
de. & reges isrł continuatione sacͣtȩ
consuetudinis unguebantur: in
qua unctione figurabatur unus
De abraham. &e utiq de illo manife¬
ste dictum ẽ: hoc et in illis intelligẽ.¬
dumẽ. Anideo xp̃i. quia etiam si la¬
tenter iam tam̃ xp̃ĩani: Qmͣuis enim
caro xͥ ex illis: tamen xp̃c ante illos. qͦd
et iudeis respondit dicens. anteqͣm abra¬
ham fieret egosum. Qmͦ autẽ huncilli
ignorarent. aut in eum n credent. cũ
ꝓpt̾ea ꝓpħȩ dic̾ent᷑. quia licet occultius
tam̃ dñm p̃nunciabant: Unde ipse
aꝑte dicit. Ab raham concupiuit uide
tum sit ut tnsiret de gente ingentẽ.
łeiͣ. de regno inppłm alt̾m. Et uocauit in¬
quit famẽ suꝑ t̾ram: et om̃e firmam̃
inseruum uenundatꝰ ẽ ioseph. Perh
factumẽ: ut tͣnsirent de gente in gen¬
tem. de regno in pꝰpłm alterum. Sed
ñ sunt negligenter p̾t̾eunde: scͥptu¬

Expanded text:
d a Saüle coepit, cui David successit in regno; atque inde caeteri et reges Judae et reges Israel continuatione sacratae consuetudinis unguebantur: in qua unctione figurabatur unus de Abraham; et utique, quod de illo manifeste dictum est, hoc et de illis intelligendum est. An ideo christi, quia etiamsi latenter, jam tamen christiani? quamvis enim caro Christi ex illis, tamen Christus ante illos: quod et Judaeis respondit, dicens, «Antequam Abraham fieret,» «ego sum.» Quomodo autem hunc illi ignorarent, aut in eum non crederent; cum propterea prophetae dicerentur quia licet occultius, tamen Dominum praenuntiabant? Unde aperte ipse dicit: «Abraham concupivit vidertum sit ut transirent de gente in gentem, et de regno in populum alterum. «Et vocavit,» inquit, «famem super terram; omin servum venundatus est Joseph.» Per hoc factum est ut transirent de gente in gentem, de regno in populum alterum. Sed non sunt negligenter praetereundae Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
multoꝵ in isrł. et in signum cui con¬
tradicet᷑. Et tuã ipsius animã ꝑtͣnsi¬
bit gladius: ut reuelent᷑ ex multis cor¬
dib cogitationes. Passio quippe dñi
quȩ multis ruina fuit. et inqua mł-¬
torũ cordium occulta patuer̃. qm̃ ex¬
p̾ssumẽ. quid de dño sentiebant: &
ip̃am eiꝰ matrẽ gͣuit̾ carnali orbitate
ꝑcussam. sine dubio contͥstauit. In łc .ͣ.¬
illa uͦ tͥbulatione fuit ioseph: donec¬
ueniret u̾bum eiꝰ. qͦ fuerat int̾p̾tatus
u̾acit̾ somnia. Uñ cõmendatꝰ ẽ regi:
ut oẽ illi de somniis eiꝰ futura p̾dic̾et.
S qm̃ dix̃ donec ueniret u̾bum eiꝰ.
ne omnim᷑ eiꝰ sic intellig̾emꝰ. ut quisꝗͣ
tantã rem homini tͥbuendam puta¬
ret: continuo sub iecit. Eloquiũ dñi
inflamiauit eũ: uł qͦd magis de gͤco
exp̾ssum alii codices hñt. eloquium
dñi igniuit eũ: ut etiã ip̃e int̾ eoscõ¬
putaret᷑ quib dictum ẽ. laudamini

Expanded text:
i contradicetur; et tuam ipsius animam pertransiet gladius, ut revelentur ex multis cordibus cogitationes . Passio quippe Domini, quae multis ruina fuit, et in qua multorum cordium occulta patuerunt, quoniam expressum est quid de Domino sentiebant, et ipsam ejus matrem graviter carnali orbitate percussam sine dubio contristavit. In illa vero tribulatione fuit Joseph, «donecveniret verbum ejus,» quo fuerat interpretatus veraciter somnia: unde commendatus est regi, ut etiam illim dixit, «donec veniret verbum ejus,» ne omni modo «ejus» sic intelligeremus, ut quisquam rem tantam homini tribuendam putaret; continuo subjecit, «Eloquium Domini inflammavit eum:» vel, quod magis de graeco expressum alii codices habent, «Eloquium Domini ignivit eum;» ut etiam ipse inter eos computaretur, quibus dictum est, «Laudamini
Abbreviated transcription (Latin):
qͥea ñ credid̾unt᷑. etiã si annunciata
inȩt̾num: qͦd exambiguo greco factũ
ẽ. S si in hoc scło intelligendum ẽ. nõ
inet̾num: qͦmͦ exponens cuiꝰ testamenti
memorfuit adiungit ce dic̃. u̾bi qͦdmã¬
dauit inmille gen̾ationes: Quid ad¬
huc: Cumaliqͦ fine pot̾ intelligi.
Sed deinde dicit. Quod disposuit ad
abraham: et iuramenti sui ad ysaac.
Et statuit illud iacob inp̾ceptũ: &
isrł intestam̃tũ et̾nũ. Tt bi nullꝰ: ambi¬
ȩt̾nale dix̾unt: nͥ forte quia ẽoña fami¬
t̾num. s scłarem int̾ptari uelint: quod
neminẽ ausum fuisse commemini.
Si autẽ hoc loco testam̃tum uetꝰ intel.¬
ligendumẽ. ꝓpt̾ t̾ram chanaan. sic it
serm̃o contexitur. statuit illudipsiia¬
cobinp̾ceptum. & ipsusrł intestam̃tũ
ȩt̾num. dicens tͥ dabo t̾ram chanaan fu¬

Expanded text:
qui ea non crediderunt, etiamsi annuntiata qui ea non crediderunt, etiamsi annuntiata «in aeternum;» quod ex ambiguo graeco factum est. Sed si in hoc saeculum intelligendum est, non in aeternum; quomodo exponens cujus testamenti memor fuerit, adjungit et dicit: «Verbi quod mandavit in mille generationes?» Quod adhuc cum aliquo fine potest intelligi; sed deinde dicit: «Quod disposuit ad Abraham, et juramenti sui ad Isaac; et statuit illud Jacob in praeceptum, et Israel in testamentum aeternum.» Ubi nullus est ambieternale dixerunt. Nisi forte quia αἰῶνα faminum, sed saeculare interpretari velint; quod neminem ausum fuisse commemini. Si autem hoc loco Testamentum Vetus intelligendum est, propter terram Chanaan; sic enim sermo contexitur, «Et statuit illud» ipsi «Jacob in praeceptum, et» ipsi «Israel in testamentum aeternum, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
abrabam. uos filii iacob: mem̃tote mi¬
rabilium eiꝰ quȩ fecit ꝓdigia eiꝰ et iu¬
dicia oriseiꝰ. Neqͥs autẽ uni genti hoc
łͥbueret israelitarũ : scdm carnẽ. et ñ
intellig̾et magis eẽ. sem̃ abrahȩ filio
ꝓmissionis qͣm filioscarnis: quib
apłs dicit cum gentib loqueretur.
uos gͦ ab rahȩ sem̃ estis. scdm ꝓmissio¬
nem heredes: seqͥt᷑ et dic̃. Ipse dñsd̃s
nr̃: inuniu̾sa t̾ra iudicia eiꝰ. Hoc dr iu
Et qui eruit te: ipse d̾s tuus uniu̾sȩ
t̾rȩ uocabitur. Aniudeoꝵ d̾s tantũ:
Absit. Ipse ẽ dñs d̾s nr̃ in uniu̾sa t̾ra
suum iacob: iusticias & iudicia sua isrł.
Nonfecit sic omni genti: et iudicia sua
ñ manifestauit eis. Tõ qr dictum ẽ qͥa
unam gentem uoluit intelligi ꝑtinẽ¬
tem adsem̃ abrahȩ quȩ uocata ÷ qͥdẽ
ex om̃ib gentib: ce sic inea dicuntur
om̃s gentes. ut una sit gens in adop¬
tionem uocata. Extͣ istam. nulli
manifestauit genti uidicia sua: qm

Expanded text:
m, vos filii Jacob, «mementote mirabilium ejus quae fecit, prodigia ejus et judicia oris ejus.» Ne quis autem uni genti hoc tribueret Israelitarum secundum carnem, et non intelligeret magis esse semen Abrahae filios promissionis quam filios carnis, quibus Apostolus dicit, cum Gentibus loqueretur, «Vos ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes» ; sequitur et dicit, «Ipse Dominus n omni terra judicia ejus.» Hoc dicitur «Et qui eruit te, ipse Deus tuus, universae terrae vocabitur» . An Judaeorum Deus tantum? Absit . «Ipse Dominus Deus noster; in omni terra suum Jacob, justitias et judicia sua Israel; non fecit sic omni genti, et judicia sua non manifestavit eis» . Ideo dictum est, quia unam gentem voluit intelligi pertinentem ad semen Abrahae; quae vocata est quidem ex omnibus gentibus, et sic in ea dicuntur omnes gentes, ut una sit gens in adoptionem vocata. Extra istam nulli genti manifestavit judicia sua: quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
psit. Misit ante eos uirum: Qmuir̃:
Ioseph. Qmͦ misit: In seruum uenun¬
dat᷑ iosepħ. N empe qñ factum ẽ. pec-¬
gna et ꝑ necessaria. qͦmͦ d̾s bene utatur
malis oꝑib honumt̃: sic̃ illi contͣ male
inde narrationem commemorans quȩ
ꝑtulerit ioseph inhumilitate sua: ce
quomͦ fuit sublimatꝰ. Humiliauert᷑ ⁊nͣ.
incompedib pedes eiꝰ: ferrũ ꝑtͣnsiit
animam eiꝰ. donec ueniret uerbũ eiꝰ
legimus: sed factum ẽẽ minue dubi¬
tandum ẽ. Aliqua enim p̾t̾mitti potu
sp̃m ñ laterent. qui inhis loquit᷑ psal¬
mis. Ferrũ autem qͦd dic̃ ꝑtͣnsisse a¬
nimã eiꝰ: tribulationem durãq neces¬
sitatẽ accipimꝰ. Non enim cor: s aĩam

Expanded text:
 Misit ante eos virum.» Quem virum? Joseph. Quomodo misit? «In servum venundatus est Joseph.» Nempe quando factum est, pecgna et pernecessaria, quomodo Deus bene utatur malis operibus hominum, sicut illi contra male inde narrationem, commemorans quae pertulerit Joseph in humilitate sua, et quomodo fuerit sublimatus. «Humiliaverunt in compedibus pedes ejus; ferrum pertransiit animam ejus, donec veniret verbum ejus.» legimus; sed factum esse, minime dubitandum est. Aliqua enim praetermitti potuetum sanctum non laterent, qui in his loquitur Psalmis. Ferrum autem quod dicit pertransisse animam ejus, tribulationem durae necessitatis accipimus: non enim co
Abbreviated transcription (Latin):
popłm alt̾m. Sed qi occurrebat qͣre
anteqͣm tͣnsirent. et inegypto multi¬
plicarent᷑. qͦmͦ num̾o breues. paucissi¬
mi et incolȩ inaliena t̾ra ꝑdurare po¬
tuerunt: secutꝰ ad iunxit. Non ꝑmi¬
sit hominẽ noce eos: & corripuit ꝓ eiᷤ
reges. Nolite tang̾e̾. xp̃osmeos: et in¬

Expanded text:
populum alterum.» Sed quia occurrebat quaerere, populum alterum.» Sed quia occurrebat quaerere, antequam transirent et in Aegypto multiplicarentur, quomodo numero breves, paucissimi et incolae in aliena terra perdurare potuerunt, secutus adjunxit, «Non permisit hominem nocere eis, et corripuit pro eis reges. Nolite tangere christos
Abbreviated transcription (Latin):
breui :÷ paucissimi et incolȩ in ea. tͣnsi¬
er̃ de gente ingentẽ: et de regno ad
popłm alt̾m. Repeticio ẽ eiꝰ quod dix̾at
de gente ingentem. Non dimisit hoi
locutio: noce illos: latinauͦ noc̾e illis.
Et corripuit ꝓeisreges. Nolite inqͥt¬
malignari. Uerbadĩ dix̃ corripientiᷤ
ł arguentis reges. ne negligent soõs
patres: cũ eent num̾o breueset paucis¬
simi. atq in colȩ interra chanaan. Quȩ
u̾ba licet inlibris euis hystone ñ legãt᷑
tamen intelligenda sunt uel latenter
dicta. sicut d̾s in hominum cordibus
loquit᷑ occultis et u̾acib uisis. uel etiã
ꝑ angl̃m exp̃ssa. Namet rex geraram
et rex egyptiorum diuinitꝰ admoniti
sunt ne nocerent abrahe: et rexaluiᷤ
ne noceret ysaac. et alii ne nocerẽt
iacob. Cum eẽnt paucissimi et inco¬
lȩ: anteqͣm adincolendam egiptum
cum filiis suis tͥnsiret iacob. Qͦd in¬
telligit᷑ in eo commoratũ qͦd ait: tͣn¬
sier̃ de gente ingentem. de regno ad

Expanded text:
t incolae in ea; transierunt de gente in gentem, et de regno in populum alterum.» Repetitio est ejus quod dixerat, «de gente in gentem. Non dimisit homilocutio est, «nocere illos;» latina vero, «nocere illis. Et corripuit pro eis reges. Nolite,» inqmalignari.» Verba dixit Dei corripientis vel arguentis reges, ne laederent sanctos patres, cum essent numero breves, et paucissimi atque incolae in terra Chanaan. Quae verba licet in libris ejus historiae non legantur, tamen intelligenda sunt vel latenter dicta, sicut Deus in hominum cordibus loquitur occultis et veracibus visis, vel etiam per Angelum expressa. Nam et rex Gerarum et rex Aegyptiorum divinitus admoniti sunt ne nocerent Abrahae , et rex alius ne noceret Isaac , et alii ne nocerent Jacob ; cum essent paucissimi et incolae, antequam ad incolendam Aegyptum cum filiis suis transiret Jacob: quod intelligitur in eo commemoratum, quod ait, «Transierunt de gente in gentem, de regno in
Abbreviated transcription (Latin):
p̾claris. et enimheditasmea p̾clara ẽ mͥ.¬
e.ĩ. Cur autẽ dictasit t̾ra chanaan: int̾p¬
tatio huius nominis aꝑit. Chanaan
quippe int̾p̃tatur humilis. Quodsi ad
illam referatur sententiam sc̃i noe. qͣr
eundẽ chanaan dix̃ futurum seruum
fr̃m suoꝵ: hinc ẽ etiam seruilis timor.
Seruus autẽ ñ manet indomo inȩt̾nũ :
filiꝰ autẽ manet inet̾num. Ideo exdiiso
chananeo: dat᷑ t̾ra ꝓ nussionis semini abra¬
hȩ. Consũmata enim caritas foras mittit
timorem: ut filius maneat indomo inet̾ñ
Unde dicͥtum ẽ. Et ipsi isrł intestam̃tũ¬

Expanded text:
etenim haereditas mea praeclara est mihi» . Cur autem dicta sit terra Chanaan, interpretatio hujus nominis aperit; Chanaan quippe interpretatur Humilis. Quod si ad illam referatur sententiam sancti Noe, qua eumdem Chanaan dixit futurum servum fratrum suorum , hinc est etiam servilis tiem non manet in domo in aeternum; filius manet in aeternum» . Ideo excluso Chananaeo, datur terra promissionis semini Abrahae. Consummata enim charitas foras mittit timorem , ut filius maneat in domo in aeternum. Unde dictum est, «Et» ipsi «Israel in testamentu
Abbreviated transcription (Latin):
bitauer̃ abraham. isaac et iacob Añqͣm
eam acciꝑent ħeditatẽ. in semine suo pau¬
cissimi erant: ce incole inea. Non nulli
autem codices hñt ñ paucissimi et ĩcolȩ :
s paucissimos et ͥ colas. Ubi apparet eos
qui ita int̾p̾tati s̃: grecam fuisse locutio¬
nem secutos. Que tͣnsferri ñ pot̾ inlatiñ:
nͥcum absurditate que ferri omnino ñ
possit. Sienim ipsam totam locutio¬
nẽ tͣnsferre conemur: dicturi sumꝰ in
eo ẽẽ. illos num̃o breui paucissimos et
in colas inea. Quod autẽ ait grecꝰ in ea
ẽẽ illos: hoc ẽ latine cumeẽnt. Quod
u̾bum ñ potest casus accusatiuus seqͥ:
ẜ nominatiuus. Qͥs enĩdicat cumeẽnt
pautissimos: S cum eẽnt paucissimi

Expanded text:
bitaverunt Abraham, Isaac et Jacob, antequam eam acciperent haereditatem, in semine suo paucissimi erant, et incolae in ea. Nonnulli autem codices habent, non, «paucissimi et incolae;» sed, «paucissimos et incolas.» Ubi apparet eos qui ista ita interpretati sunt, graecam fuisse locutionem secutos, quae transferri non potest in latinum, nisi cum ea absurditate, quae ferri omnino non possit. Si enim totam ipsam locutionem transferre conemur, dicturi sumus, «In eo esse illos numero brevi, paucissimos et incolas in ea». Quod autem ait graecus, «In eo esse illos,» hoc est latine, «Cum essent:» quod verbum non potest casus accusativus sequi, sed nominativus. Quis enim dicat, Cum essent paucissimos? sed, Cum essent paucissimi
Abbreviated transcription (Latin):
faciemȩ ius semꝑ: ut ñ huic in quisitio¬
ni qua significat᷑ amor. finẽ p̾stet in¬
uentio: s̃ ꝑ amorẽ crescente inqͥsitiõe
se laudator iste ardens. et adcapatia
u̾ba descendit: infirmũ amorẽ atq
lactantem temporalib dei mirabilibꝰ
nutͥens. oementote inquit mirabi¬

Expanded text:
faciem ejus semper,» ut non huic inquisitiofaciem ejus semper,» ut non huic inquisitioni, qua significatur amor, finem praestet inventio, sed amore crescente inquisitio cse laudator iste ardens, et ad capacia verba descendit; infirmum amorem atque lactentem temporabilus Dei mirabilibus nutriens. «Mementote
Abbreviated transcription (Latin):
huc eum querit spes. Caritas autem
et inuenit eum ꝑfidẽ: et eum querit
hr̃e ꝑ sp̃ẽm. Ubi te sic inueniet᷑ ut
sufficiat nobis: et ult̾ius ñ querat᷑.
Nisi enim eum mnista uita inueniret
fides: ñ dicet᷑. quȩrite dnm̃. et cum
inuen̾itis eum. derelinqͣt impiꝰ uã suã
et uir iniquus cogitationes suas. Itẽ si
side inuentꝰ non adhuc e̾ẽt ꝑquirendus
pacientiam ex pectaniꝰ: et quod ioħs ait
scimꝰ quia cum apparuerit simileseieri¬
mꝰ: qm̃ uidebimus eum sicuti ẽ. Anfor¬
te etiam cum facie ad faciem uidimuᷤ
eum sicuti ẽ. ad huc ꝑquirend erit. et
sine fine querendus. quia sine fine a¬
mandus : Dicimus enim etiã p̾senti
alicui. n te quero: id ÷ nͣte diligo. Ac
ꝑhoc quidiligitur. etiã p̾sens querit᷑:
dum caritate ꝑpetua ne fiat absens
agit᷑. Pinde quẽ quisq diligit: etiã
cum eum uidet sine fastidio semper
uult eẽ p̾sentẽ: hoc ẽ semꝑ quȩrit
ẽẽ p̾sentẽ. & nimirum hoc ẽ querite

Expanded text:
. Charitas autem et invenit eum per fidem, et eum quaerit habere per speciem: ubi tunc sic invenietur, ut sufficiat nobis, et ulterius non quaeratur. Nisi enim eum in ista vita inveniret fides, non diceretur, «Quaerite Dominum;» et cum inveneritis eum, «Derelinquat impius vias suas, et vir iniquus cogitationes suas» . Item si fide inventus, non adhuc esset perquirendus, patientiam exspectamus» : et quod Joannes ait, «Scimus quia cum appruerit, similes ei erimus; quoniam videbimus eum sicuti est» . An forte etiam cum facie ad faciem viderimus eum sicuti est, adhuc perquirendus erit, et sine fine quaerendus, quia sine fine amandus? Dicimus enim etiam praesenti alicui, Non te quaero; id est, non te diligo. Ac per hoc qui diligitur, etiam praesens quaeritur, dum charitate perpetua, ne fiat absens, agitur. Proinde quem quisque diligit, etiam cum eum videt, sine fastidio semper vult esse praesentem, hoc est, semper quaerit esse praesentem. Et nimirum hoc est, «Quaerite
Abbreviated transcription (Latin):
tiones. nec inȩt̾num uident᷑ aliqͥd sig¬
nificare: ꝙ utiq finẽ hñt. & ad ipsatẽ¬
poralia nimis multe s. Qͣmlibet enĩ
paucis annis gen̾atio det̾minet᷑. qͣm
minauer̃ ec ꝗͣ hõ incip̃ posse gen̾are: quȩ
s̃ istȩ mille gen̾ationes. ñ solũ atẽpore
abraham qñfacta ẽ. ista ꝓmissio. usq
ad tempus noui testamenti. s abipso
adam usq adt̾minum scli: Quisenim
audeat dice qͥndecim annoꝵ milibus
hoc scłm extendiꝰͣ Pinde mͥuidet᷑. ñ hic
uetꝰ testam̃tum intelligendũ: qͦd nouo
eẽt tollendũ. Dicit᷑ ꝑ propħam. Ecce
diesueniunt dic̃ dñs: et confirmabo do-¬
mui iacob testamentum nouũ: ñ scdm
testam̃tũ qͦd constitui patrib eoꝵ cum
eduxissẽ eosde t̾ra egypti. s testam̃tum
fidei: qͦd laudat apłs cum abrahã nobiᷤᷤ
ꝓponit imitandum: &e de legis oꝑibus
gloriantes inde conuincit. qd abrahã
etiam añ circumcisionẽ credidit deo.
et reputatum ẽ. illi adiusticiã. Deni-¬

Expanded text:
tiones,» nec aeternum videntur aliquid significare; quia utique finem habent, et ad ipsa temporalia nimis multae sunt. Quamlibet enim paucis annis generatio determinetur, quam rminaverunt, ex qua homo incipit posse generare; quae sunt istae mille generationes, non solum a tempore Abraham, quando ei facta est ista promissio, usque ad tempus Novi Testamenti, sed ab ipso Adam, usque ad terminum saeculi? Quis enim audeat dicere quindecim annorum millibus hoc saeculum extendi? 7. Proinde mihi videtur non hic Vetus Testamentum intelligendum, quod Novo esse tollendum dicitur per prophetam, «Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et confirmabo domui Jacob Testamentum Novum; non secundum Testamentum quod constitui patribus eorum, cum eduxissem eos de terra Aegypti» : sed testamentum fidei, quod laudat Apostolus, cum Abraham nobis proponit imitandum, et de Legis operibus gloriantes inde convincit, quod Abraham etiam ante circumcisionem credidit Deo, et reputatum est illi ad justitiam : Deniq
Abbreviated transcription (Latin):
tionem ꝓ om̃ib intelligendȩ s̃: id ÷ qͣdiu
gen̾atio gen̾ationi sequendo succedit:
taidiu mandatũ ẽ iuuendũ ex fide
Quod obseruat pͦpłs dei. filii ꝓmissio¬
nis: nascendo uenientes. et moriendo
ab euntes. donec omĩs gen̾atio fimat᷑.
qͦd mille denario num̃o significatũ ẽ.
quia denarii num̾i solidum qͣdratũ.
decẽ decies : &e hoc decies: ad mille ꝑue¬
uͣ nit. Quod disposuit inquit ad abrabã.
et iuramenti sui adysaac. Et statuit
illudiacob. id÷ ipsi iacob: imp̃ceptum. Ip¬
si sunt trespatͥaichȩ: quorum specialit̾
sedicit d̾m. Quoset dñs nominat inno
uotestamento uͥdicit: multi aboriente
et occidente uenient et recumbent cum
abrahã isaac. et iacob in regno celoꝵ. Ista
ẽ. ħeditas ȩt̾na. Nam et hic uͥait. statu¬
it illud iacob imp̾ceptum: manifestat
p̃ceptũ ẽẽ fidei. Nonenim ꝓmissũ appel¬
laret p̾ceptum. Si enim opꝰ ẽ inp̾cepto
m̾ces imꝓmisso: hoc ÷ opꝰ dei dñsait. ut

Expanded text:
tionem, pro omnibus intelligendae sunt; id est, quamdiu generatio generationi sequendo succedit, tamdiu mandatum est vivendum ex fide. Quod observat populus Dei, filii promissionis nascendo venientes, et moriendo abeuntes, donec omnis generatio finiatur; quod millenario numero significatum est, quia denarii numeri solidum quadratum decem decies, et hoc decies, ad mille pervenit. «Quod disposuit,» inquit, «ad Abraham, et juramenti sui ad Isaac. Et statuit illud Jacob,» id est ipsi Jacob, «in praeceptum.» Ipsi sunt tres patriarchae quorum specialiter se dicit Deum, quos et Dominus nominat in Testamento Novo, ubi dicit: «Multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno coelorum» . Ista est haereditas aeterna. Nam et hic, ubi ait, «Statuit illud Jacob in praeceptum;» manifestat praeceptum esse fidei: non enim promissum appellaret praeceptum. Si enim opus est in praecepto, merces in promisso: «Hoc est opus Dei,» Dominus ait, «ut
Abbreviated transcription (Latin):
se dm̃ dix̃. uiuere secum inet̾num:
et boc dix̃ quod caꝑe etã paruulus
posser: ut ego sumquisum. illi pro
captu intellig̾ent: qui gͣndib uirib
caritatis nossent querere faciem eiꝰ
semꝑ. Si gͦ qͦd ÷ ip̃e multũ ẽ ad uos
uel uide uel quȩrere: mem̃tote mira¬
bilium eiꝰ que fec̃. ꝓdigia eiꝰ et iudicia

Expanded text:
se Deum dixit, vivere secum in aeternum, et hoc dixit quod capi etiam a parvulis posset: ut, «Ego sum qui sum,» illi pro captu intelligerent, qui grandibus viribus charitatis nossent quaerere faciem ejus semper. Si ergo quod est ipse, multum est ad vos vel videre quaerere, «Mementote mirabilium ejus quae fe
Abbreviated transcription (Latin):
illuminamini: hocẽ adfaciendum.
querite dñm et c̃ firmamin. Queri¬
te inquit faciem eiꝰ semꝑ. Quȩ ẽ faciẽ
dñi. nͥ p̾sentia dei: Sicut facies ueni:
et facies ignis. Dictum ẽ enim sicut
stipulã ante faciẽ uenti. et sic̃ fluit ce¬
ra a facie ignis. et multa talia ponit
scͥpt᷑a: nichil aliud qͣm earum rerũ pre¬
sentiam uolens intelligi qr̾ noĩat faciẽ.

Expanded text:
ciendum, «Quaerite Dominum, et corroboramini. Quaerite,» inquit, «faciem ejus semper.» Quae est facies Domini, nisi praesentia Dei? Sicut facies venti, et facies ignis: dictum est enim, «Sicut stipulam ante faciem venti» ; et, «Sicut fluit cera a facie ignis» . Et multa talia ponit Scriptura, nihil aliud quam earum rerum praesentiam volens intelligi, quarum nominat faciem.
Abbreviated transcription (Latin):
ut uideant᷑ ab eis. Alioqͥn: m̃cedem
ant oꝑa eoꝵ corã hominib: ñ eo fine
ut ipsi uideant᷑ ab eis: s ut uideãt
bona oꝑa eors. & głificent patrem
In dño laudabit᷑ aĩa mea: audiant miteᷤᷤ
et iocundent᷑. Qdͦ ⁊ hic qͦd amͦ sequitur.
Letet᷑ cor querentium dñm. Sic̃ enim
mites iocundant᷑: quia nͨ amaro relo

Expanded text:
eis; alioquin mercedem ant opera eorum coram hominibus, non eo fine ut ipsi videantur ab eis, sed ut videant bona opera eorum, et glorificent Patrem «In Domino laudabitur anima mea; audiant mites, et jucundentur» . Quod et hic quodammodo sequitur, «Laetetur cor quaerentium Dominum:» sic enim mites jucundant
Abbreviated transcription (Latin):
rite dñm et confirmamini. Hoc enum
de greco exp̾ssius int̾p̾tatũ ẽ: qͣm uisu̾¬
bum minꝰ latinum uideat᷑. Unde et
alii codices hñt confirmamini: aliicor¬
roboramini. Ei quippe dr. fortitudo
mea. et fortitudinem meã ad te custodi
ut eũ q̃rendo. atq ad eum accedendo
et illuminem᷑ et confortem᷑. ne cecita¬
te qͥd faciendum ñ uideamꝰ. aut infir¬
mitate ñ faciamꝰ etiam qͦd uidemꝰ. Qͦ

Expanded text:
rite Dominum, et confortamini.» Hoc enim de graeco expressius interpretatum est, quamvis verbum minus latinum videatur: unde et alii codices habent, «confirmamini;» alii, «corroboramini.» Et quippe dicitur, «Fortitudo mea» ; et, «Fortitudinem meam ad te custodiam» : ut eum quaerendo atque ad eum accedendo, et illuminemur et confortemur; ne caecitate quid faciendum sit non videamus, aut infirmitate non faciamus etiam qu
Abbreviated transcription (Latin):
A sapientia cȩpit: et usq ad timorẽ des¬
cendit. Qͦmͦ illȩ qͥ docebat a sapientia
desceudit usq ad timorẽ: sic tu quidisciᷤ
et ꝓficis. a timore ascende ad sapiam.
scriptũ ẽ enĩ. Initium sapientiȩ. timor
dñi. Tanigͦ psalmum audite. Ecce ante
oculos nros ponamꝰ ascensurũ hominẽ.
Vbi ascensurũ: Incorde. Unde ascensu¬
rum : Abhumilitate: id: aconualle plo¬
rationis. Quo ascensur ũ : Adillud inef
cum ceꝑit homo xpianꝰ cogitare ꝓficẽ:
incipit pati linguas ad u̾santium. Q uiõq

Expanded text:
a sapientia coepit, et usque ad timorem descendit: Quomodo ille qui docebat, a sapientia descendit usque ad timorem; tu qui discis, si proficis, a timore ascende ad sapientiam: scriptum est enim, «Initium sapientiae timor Domini» . Jam ergo Psalmum audite. Ecce ante oculos nostros ponamus ascensurum hominem: ubi ascensurum? «In corde.» Unde ascensurum? Ab humilitate, id est a «convalle plorationis.» Quo ascensurum? Ad illud inefcum coeperit homo christianus cogitare proficere, incipit pati linguas adversantium. Quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m : accepipotestatẽ int̾ filios dei ẽẽ: qͥd
÷ qͦd ds teguinentũ meũ ẽ. adhuc supra
ñuret te: neq luna ꝑ noctẽ. Ad hoc gͥ te¬
te urat solꝑ diẽ. neq luna ꝑ noctẽ. Nam
hinc intelligite frẽs: quia figurate dic¬
tuinẽ. Et enĩ reuera solẽ uisibilẽ si co¬
gitemꝰ: urit ꝑdiẽ. Nunqͥd luna urit ꝑ
noctẽ: S qͥd ÷ ustio: Scandalũ. Audi¬

Expanded text:
Christum, accepi potestatem inter filios Dei esse, quid Christum, accepi potestatem inter filios Dei esse, quid est quod Deus tegumentum meum est adhuc supra, non uret te, neque luna per noctem.» Ad hoc igitur tete urat sol per diem, neque luna per noctem. Nam hinc intelligite, fratres, quia figurate dictum est. Etenim revera, solem visibilem si cogitemus, urit per diem: numquid luna urit per noctem? S
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa tanꝗͣ umbra. Et c̾ista dixissent:
lum̃ ñluxit nob̾: & sol ñ ortꝰ ẽ nob̾. Nũqͥd
ñ iste solomib impiis orit᷑: illo instituen¬
te deqͦ dictumẽ. qui fac̃ solẽ suum oriri
suꝑ bonos et malos: Ergo alium solẽ fa¬
cit ds. qui orit᷑ suꝑ bonos et malos: istũ
quẽ uident ⁊ bom et mali. Alius ẽ illȩ
sol ñ factꝰ s genitꝰ. ꝑ quẽ facta s̃ omnia:
uͥ ÷ intelligentia in cõmutabilis u̾itatis.
De ip̃o dicunt impii. Et sol iusticiȩ ñ or¬
tus ẽ nob̾. Quisqͥs inipsa sapia ñ errat:
ñurit᷑ a sole. Quisqͥs mȩccłia ⁊ incarne
dñi. ⁊ in his que ꝓnob̃ temporalit̾ gesta
s̃ ñ errat: ñ urit᷑ aluna. Omĩs autẽ hõ¬
ñ errat: aut ibi e̾rat. si ñ illo fit qͦd dic¬
tum ẽ. dñs tegum̃tum tuum suꝑ ma¬
num dextere tuȩ. Ideo enim cum dixis¬
set. dñs tegumentum tuum suꝑ mañ
dext̾e tuȩ: quasi quesisset illȩ et dixisset:
iã ecce ẽ. manꝰ dext̾e meȩ: iã elegi credẽ in

Expanded text:
t, lumen non luxit nobis, et sol non ortus est nobis» . Numquid non iste sol omnibus impiis oritur, illo instituente de quo dictum est: «Qui facit solem suum oriri super bonos et malos» ? Ergo alium solem fecit Deus, qui oritur super bonos et malos, istum quem vident et boni et mali; alius est autem ille sol, non factus, sed genitus, per quem facta sunt omnia, ubi est intelligentia incommutabilis veritatis: de ipso dicunt impii, «Et sol non ortus est nobis». Quisquis in ipsa sapientia non errat, non uritur a sole. Quisquis in Ecclesia, et in carne Domini, et in his quae pro nobis temporaliter gesta sunt, non errat, non uritur a luna.  errat, aut ibi, si non in illo fit quod dictum est, «Dominus tegumentum tuum super manum dexterae tuae». Ideo enim cum dixisset, «Dominus tegumentum tuum super manum dexterae tuae;» quasi quaesisset ille et dixisset, Jam ecce est manus dexterae meae, jam elegi credere in
Abbreviated transcription (Latin):
tuam. Anima ñ cessit: corpꝰ ꝑcussum est.
Et corpꝰ ad tempꝰ ꝑ cussum ẽ. Nã ĩ fine re-¬
surrecturum ẽ: quia ⁊ ipse qui dignatꝰ
ẽ. eẽ. cap̃ eccłiȩ. p̾buit corpꝰ suu̾ ad tempꝰ
ꝑcutiendum. S carnẽ suã illȩ tͥduo re¬
suscitauit: carnẽ nr̃am in fine resuscita¬
turꝰ ẽ. Ideo suscitatũ ẽ. cap̃: qͦ attendet
corpꝰ ⁊ ñ defice̾t. Custodiat aĩa tuã dñs.
Ip̃a ñcȩdat: ipsa ñ frangat᷑ scandalis. In
ꝑsecutionib. intͥbulationib ip̃a ñ cadat
defitiendo: sic̃ dñs dic̃. Nolite tim̾e eos¬
qui corpꝰ occidunt: animã autẽ ñ possunt
occidẽ: s eum timete. qͥ ht̃ potestatẽ. et¬
corpꝰ ⁊ animã occidere ingehennã ignis.
Hanc gͦ animã tuã custodiat dñs. ne cedas
ꝑsuasori malo÷ ne cedas ꝓmittenti falsa: ne

Expanded text:
tuatuaEt corpus ad tempus percussum est: nam in fine resurrecturum est. Quia et ipse qui dignatus est esse caput Ecclesiae, praebuit corpus suum ad tempus percutiendum: sed carnem suam ille triduo resuscitavit; carnem nostram in fine resuscitaturus est. Ideo suscitatum est caput, quod attenderet corpus, ut non deficeret. «Custodiat animam tuam Dominus.» Ipsa non cedat, ipsa non frangatur scandalis; in persecutionibus, in tribulationibus, ipsa non cedat deficiendo: sicut Dominus dicanimam autem non possunt occidere: sed eum timete, qui habet potestatem corpus et animam occidere in gehenna ignis» . Hanc ergo animam tuam custodiat Dominus, ne cedas persuasori malo, ne cedas promittenti falsa, ne
Abbreviated transcription (Latin):
tuã dñs: qr de aĩa ñ cesser̃ martyres.
Seuieb̾at ꝑsecutores in crispinã: cuius
hodie natalicia celebramꝰ. Seiuebant
infeminã nobilẽ &e delicatã: s fortis erat:
qr dñs tegum̃tum eius suꝑ manũ dex¬
tere eiꝰ: illȩ qͥ eam custodiebat. Hȩc enĩ
frẽs. nũqͥd ÷ qͥd in affrica ignoret: Claris¬
sima etiã fuit: nobilis abundans diui¬
tiis: s ħ omia sinstra erant: sub capite
erant. Uenit inimnicꝰ. qͥ feriret cap̃: et
sinistra illi obiecta ÷ q̃ erat sub capite.
Caput sup̃erat: dextͣ desuꝑ complecteba¬
tebatur. Quid pot̾at face̾ ꝑsecutor. ꝗͣuis
delicate feminȩ: Erat quidẽ illa et sexu
ĩ firma: & deliciis forte languidior: & cõ¬
suetudine corꝑali infirmior. S qͥd adtan¬
ta munim̃ta: Quid ad illũ sponsũ mitten¬
tem sinistrã sub eaput. & dext̾a sua com¬
plectentem: Quando sic munitã ꝑ cut̾et
inimicꝰ: Et tam̃ ꝑcussit: s incorpꝰ. Quid
autẽ dic̃ psalmꝰ: Custodiat dñs aninã

Expanded text:
e anima non cesserunt martyres. Et saeviebant persecutores in Crispinam, cujus hodie natalitia celebramus; saeviebant in feminam divitem et delicatam: sed fortis erat, quia Dominus tegumentum ejus super manum dexterae ejus, ille qui eam custodiebat. Hanc enim, fratres, numquid est qui in Africa ignoret? Clarissima enim fuit, nobilis genere, abundans divitiis: sed haec omnia sinistra erant, sub capite erant. Venit inimicus qui feriret caput, et sinistra illi objecta est, quae erat sub capite. Caput supra erat, dextera desuper complectebatur. Quid poterat facere persecutor, quamvis delicatae feminae? Erat quidem illa sexu infirma, et divitiis forte languidior, et consuetudine corporali infirmior; sed quid ad tanta munimenta? quid ad illum sponsum mittentem sinistram sub caput, et dextera sua complectentem? Quando sic munitam percuteret inimicus? Et tamen percussit, sed in corpus. Quid autem dicit Psalmus? «Custodiat animam
Abbreviated transcription (Latin):
Qñ temptam᷑: intͣmꝰ. Quando uincimꝰ tep¬
tationẽ: eximꝰ. Audi intͦitũ: audiexitũ.
Uasa figuli ꝓbat fornax ait scͥptura: et
homines iustos temptatio tͥbulationis. Si
sic sunt homines iusti. qͣm uasa figuli:
necesse est ut uasa figuli intrent. Et ñ qñ
crepant: qͥ ñ hũt uentũ suꝑbiȩ: humi-¬
litas gͦ custodit in omni teptatione: q
a conualle plorationis ascendimꝰ. cantã¬
tes canticũ gͣduum. Et custodit dñsin¬
fitum: ut salui intremꝰ: sana fide simꝰ
qñ accidit temptatio. Et custodit exi
exierimꝰ ab omĩ temptatione: iã inȩter¬
nim nulla nos temptatio terrebit: nul¬
la concupiscentia saltẽ sollicitabit. Au¬
di apłm idipm cominemorantẽ: id ipm̃
qͦd paulo ante commemoraui. Fidelis
d̾s: qui ñ ꝑmittit uos tẽptari supͣ qͣm
potestis ferrȩ. Ece int̾itus tiuis custo¬
dit᷑. Quando ñ tͥ sinit ds accide tẽpta¬
tionem qͣm uĩ potes ferrȩ: int̾itum tuũ
custodit. Uidete si custodit exitũ. Sed

Expanded text:
 tentamur, intramus: quando vincimus tentationem, eximus. Audi, «introitum;» audi, «exitum. Vasa figuli probat fornax,» ait Scriptura, «et homines justos tentatio tribulationis» . Si sic sunt homines justi, quomodo vasa figuli; necesse est ut vasa figuli fornacem intrent. Et non quacrepant, qui non habent ventum superbiae. Humilitas ergo custodit in omni tentatione: quia a convalle plorationis ascendimus cantantes Canticum graduum; et custodit Dominus introitum, ut salvi intremus. Sana fide simus quando accidit tentatio, et custodit «exitexierimus ab omni tentatione, jam in aeternum nulla nos tentatio terrebit, nulla concupiscentia saltem sollicitabit. Audi Apostolum idipsum commemorantem, quod paulo ante commemoravi: «Fidelis Deus, qui non permittet vos tentari supra quam potestis ferre.» Ecce introitus tuus custoditur; quando non tibi sinit Deus accidere tentationem quam non potes ferre, introitum tuum custodit: videte si custodit et exitum. «Sed
Abbreviated transcription (Latin):
nrẽ. Non nob̾ sufficit hr̃e manũ dextere:
hoc de temptationib dixi. Intendite qͥd se¬
qͣtur. ꝓtegit te dñs suꝑ manũ dextere
tuȩ. Dixi: &e quod arbitror recognouistiᷤᷤ.
Sienim ñ recognouissetis. ⁊ de scͥpturis ñ
recognouissetis: ñ uocib ur̃is intellectum

Expanded text:
nostrae. Non nobis sufficit habere manum dexterae, nostrae. Non nobis sufficit habere manum dexterae, hoc de tentationibus dixi: intendite quid sequatur. «Protegat» «te Dominus super manum dexterae tuae.» Dixi, et, quod arbitror, recognovistis. Si enim non recognovissetis, et de Scripturis non recognovissetis, non vocibus vestris intellectum
Abbreviated transcription (Latin):
ut sis int̾ filios dei. Esse autem int̾ filioᷤ
dei: hoc ÷ ad dext̾am ꝑtin̾e. Ergo fides
tua. manꝰ dext̾e tuȩ: id ÷ potestas que tͥ
data ẽ. ut sis int̾ filios dei. manꝰ :÷ dext̾e
tuȩ. S quid ualet ipsa potestas qͣm ac¬
ccepit homo: nͥ dñsꝓtegat: Ecce credi¬
dit. Tam anibulat in fide. Infirmꝰ ẽ: in¬
t̾ temptationes agitatur: int̾ molesti¬
as: int̾ carnales corruptiones: int̾ sug¬
gestiones cupiditatis: int̾ u̾sutiaᷤᷤ et la¬
queos immici. Quid ualet gͦ quia ht̃
potestatem qui credit in xp̃m. ut sit
int̾ filios dei: Ue homini illi. nͥ et ipsiꝰ
fidem dñs ꝓtegat: id ÷ ut ñ te ꝑmittat
temptari supͣ qͣm potes ferre ÷ sic̃ dic̃
ri supͣ qͣm potestis ferre. Ille gͦ qͥ ñ sinit
temptari supͣ qͣm possumꝰ ferre: ꝗͣuis
iam fideles simꝰ. qͣmuisiã manꝰ dext̾e ñrȩ¬
innobis. ꝓtegit nos ds suꝑ manũ dexterȩ

Expanded text:
ut sis inter filios Dei. Esse autem inter filios ut sis inter filios Dei. Esse autem inter filios Dei, hoc est ad dexteram pertinere. Ergo fides tua, manus dexterae tuae; id est, potestas quae tibi data est, ut sis inter filios Dei, manus est dexterae tuae. Sed quid valet ipsa potestas quam accepit homo, nisi Dominus protegat? Ecce credidit, jam ambulat in fide: infirmus est, inter tentationes agitatur, inter molestias, inter carnales corruptiones, inter suggestiones cupiditatis, inter versutias et laqueos inimici. Quid valet ergo, quia habet potestatem, et credidit in Christum, ut sit inter filios Dei? Vae homini illi, nisi et ipsius fidem Dominus protegat: id est, ut non te permittat tentari supra quam potes ferre; sicut dicit ri supra quam potestis ferre» . Ille ergo qui non sinit tentari supra quam possumus ferre, quamvis jam fideles simus, quamvis jam manus dexterin nobis, protegit nos Deus super manum dexterae
Abbreviated transcription (Latin):
gunt sonos quib loquim᷑. Ostendant᷑
mͥnianꝰ linguȩ. Lingua gͦ ñ ht̃ manus.
s ht̃ manꝰ. Quȩ sunt manꝰ linguȩ:¬
Potestas lingue. Quid÷ mors ⁊ uita in
manib lingue : Exore tuo iustificabis:
& exore tuo condẽpnabis. Ergo si manꝰ
potestas: quid ÷ manꝰ dext̾e: Nichil ar¬
bitror intelligi congruentius: nͥ ut intel¬
ligamꝰ manũ dext̾ȩ. potestatẽ quã tͥ
dedit ds̃. ut si uelis donante deo ad
dext̾am sis. Erunt enim impii om̃s ad
sinistrã: erunt autẽ om̃s filii boni ad
dext̾am. quib dicet᷑. Uenite benedicti
pat̾smei: ꝑcipite regnum qͦd uob̾ para¬
tum ẽ ab origine mundi. Ut autẽ sis
a dextris. id÷ ut possis dei filiꝰ fieri:
potestatem accepisti. Qͣm potestatẽ:
Dequa dicit ioħs. Dedit eis potestatẽ
filios dei fieri. Unde accepisti hanc po¬
testatem: Credentib inquit innoĩe
eiꝰ. Si gͦ credis: ipsa tͥ potestas data ẽ.

Expanded text:
guunt sonos quibus loquimur: ostendantur guunt sonos quibus loquimur: ostendantur mihi manus linguae. Lingua ergo non habet manus, et habet manus. Quae sunt manus linguPotestas linguae. Quid est, «Mors et vita in manibus linguae? Ex ore tuo justificaberis, et ex ore tuo condemnaberis» . Ergo si manus potestas, quid est manus dexterae? Nihil arbitror intelligi congruentius, nisi ut intelligamus manum dexterae, potestatem quam tibi dedit Deus, ut si velis, donante Deo, ad dexteram sis. Erunt enim impii omnes ad sinistram; erunt autem omnes filii boni ad dexteram, quibus dicetur: «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi» . Ut autem sis ad dexteram, id est, ut possis Dei filius fieri, potestatem accepisti. Quam potestatem? De qua dicit Joannes, «Dedit eis potestatem filios Dei fieri.» Unde accepisti hanc potestatem? «Credentibus,» inquit, «in nomine ejus» . Si ergo credis, ipsa tibi potestas data est,
Abbreviated transcription (Latin):
res humanas. et solã istam uitã facis
qd facis: sinstra sola oꝑatur. Si autem
ꝓpt᷑ uitã ȩt̾nam oꝑaris: dextra sola oꝑat᷑
Si autem habes intentionem adutã et̾nã.
s. subrepit tͥ cupiditas uite temporalis.
ut attendas etiã istam : qñ facis opus bonũ
ut hic tͥ aliquid retͥbuat᷑: miscet se simst᷑
ad illud quod ait psalmꝰ. Dñs tegum̃tũ
tuum: suꝑmanũ dext̾e tuȩ. Manum:
potestatẽ dicit. Unde ꝓbamꝰ: Quia ⁊
manꝰ dei potestas dei dicta ẽ. Nam diabo¬
lus qui temptauit iob: hoc ait do. Mute
manum tuam ⁊ tange omnia que hͣt:
& uide sunfaciem benedicet tͥ. Quid÷¬
mitte manũ tuã: nͥ da potestatẽ: Eui¬
dentius audi fr̃: ne forte carnali sensu
adhuc cogites. quia menbris distinctus
ẽ ds̃. Audi euident̾: qͣmͦ dicat᷑ manꝰ po¬
testas. Ait quodã loco scͥpͥtura. Oors⁊
uita: in manib linguȩ. Nouimꝰ linguaᷤ.
Frusta quedã carnis in ore mouentur:
et ꝑcutiendo palatum et dentes. distin¬

Expanded text:
tam facis quod facis, sinistra sola operatur; si autem propter vitam aeternam operaris, dextera sola operatur: si autem habes intentionem ad vitam aeternam, sed subrepit tibi cupiditas vitae temporalis, ut attendas etiam istam quando facis opus bonum, ut hic tibi aliquid retribuatur, miscet se sinistra ad illud quod ait Psalmus: «Dominus tegumentum tuum super manum dexterae tuae.» Manum potestatem dicit. Unde probamus? Quia et manus Dei, potestas Dei dicta est. Nam diabolus, qui tentavit Job, hoc ait Deo: «Mitte manum tuam, et tange omnia quae habet; et vide, si in faciem benedicet tibi» . QuidMitte manum tuam,» nisi, da potestatem? Evidentius audi, frater, ne forte carnali sensu adhuc cogites quia membris distinctus est Deus; audi evidenter quomodo dicatur manus potestas. Ait quodam loco Scriptura: «Mors et vita in manibus linguae» . Novimus linguas frustra quaedam carnis; in ore moventur, et percutiendo palatum et dentes, distin