comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tates honorarent: celibatus tã¬
tum eiꝰ michi laboriosus uide¬
batur. Quid aũt ille spei ge¬
reret adu̾sus ip̃ius excellẽcit
temptam̃ta. quid lustaminis
haberet quid ue solaminis in
trina sua sana. qd̃ te creatorem
omniũ inspatium loci qmͣuis
sumũ ⁊ amplum. tam̃ undiq
t̾minatum mbroꝵ. humanoꝵ
figura ꝯtrud̾et. Et gaudebã etiã
qd̾ uet̾a scripta legis ⁊ ꝓpħarũ
iam ñ illo oculo mn legenda ꝓ¬
ponentur. quo antea uidebant᷑
absurla: cũ arguẽbã tanqmi¬
ta sentientes scõs tuos. u̾m aũ
ñ ita sentiebant: ⁊ tanqm re¬
głam diligentissime ꝯm̃daret.
sepe inppłarib sermonib suis
dicentem ambrosium letus
audiebam. litt̾a occidit. sp̃c aũt
uiuificat. cũ ea q̃ ad litt̾am ꝑ¬
u̾sitatem docere uidebantur re¬
moto mystico uelam̃to sp̃uali¬
t̾ apperiret ñ dicens qd̃ me offẽ¬
d̾et: qmuis ea dic̾et q̃ utrũ uera
eent adhuc ignorarem. Tene¬
bam enim cor meũ ab omni as

Expanded text:
tates honorarent: caelibatus tantates honorarent: caelibatus tantum eius mihi laboriosus uidebatur. quid autem ille spei gereret, aduersus ipsius excellentiae temtamenta quid luctaminis haberet quidue solaminis in trina sua sana, quod te creatorem omnium in spatium loci quamuis summum et amplum, tamen undique terminatum membrorum humanorum figura contruderet. Gaudebam etiam, quod uetera scripta legis et prophetarum iam non illo oculo mihi legenda proponerentur, quo antea uidebantur absurda, cum arguebam tamquam ita sentientes sanc-. tos tuos; uerum autem non ita sentiebant. et tamquam regulam diligentissime conmendaret, saepe in popularibus sermonibus suis dicentem Ambrosium laetus audiebam: litter.a occidit, spiritus autem uiuificat, cum ea, quae ad litteram peruersitatem docere uidebantur, remoto mystico uelamento spiritaliter aperiret, non dicens quod me offenderet, quamuis ea diceret, quae utrum uera essent adhuc ignorarem. tenebam cor meum
Abbreviated transcription (Latin):
dñici corporis illic celebraret᷑.
cuius passionis imitatione ĩ¬
molati ⁊ coronati sunt mar¬
tires. S tam̃ uidetur mͥ domĩe
d̾s m̃s ⁊ ita ẽ inꝯspectu tuo de
hac re cor meum ñ facile fortas¬
se de hac amputanda ꝯsuetudi¬
ne matrẽ meam fuisse celł satu¬
ram si ab alio ꝓhibetur quem
ñ sicut ambrosium diligebat.
quẽ ꝓpt̾ salutẽ meam maxĩe
diligebat. cam u̾o ille ꝓpt̾ eius
religiosissimam ꝯu̾sationem
q inbonis oꝑib tam feruens
sp̃u frequentabat eccłiam. ita
ut sepe erumꝑet cũ me uid̾et
meiꝰ predicatione. gratulans
mͥ qd̃ talem matrẽ haberem:
nesciens qͣlem me illa filiũ. qͥ
dubitabam de illis oĩb. ⁊ ĩue¬
niri posse uiam uite minime
putabam nec iã ingemiscebã
orando ut subuenires mͥ. s ad
q̃rendũ incentus.⁊ ad disserẽ¬
dum inquietus erat animus
meus: ip̃mq ambrosiũ felicẽ
quendã hominẽ sccl̃m scłm o¬
pinabar. quẽ sic tante potes¬

Expanded text:
dominici corporis illic celebraretur, dominici corporis illic celebraretur, cuius passionis imitatione immolati et coronati sunt martyres. sed tamen uidetur mihi, domine deus meus — et ita est in conspectu tuo de hac re cor meum — non facile fortasse de hac amputanda consuetudine matrem meam fuisse cessuram, si ab alio prohiberetur, quem non sicut Ambrosium diligebat. quem propter salutem meam maxime diligebat, eam uero ille propter eius religiosissimam conuersationem, qua in bonis operibus tam feruens spiritu frequentabat ecclesiam, ita ut saepe erumperet, cum me uideret, in eius praedicationem gratulans mihi, quod talem matrem haberem, nesciens, qualem illa filium, qui dubitabam de illis omnibus et inueniri posse uiam uitae minime putabam. Nec iam ingemescebam orando, ut subuenires mihi, sed ad quaerendum intentus et ad disserendum inquietus erat animus meus ipsumque Ambrosium felicem quendam hominem secundum saeculum opinabar, quem sic tantae potes
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ post hanc mortẽ futura. est.
Hiis itaq saluis atq inꝯcusse
roboratis manimo meo: q̃rebã¬
estuans unde sit malũ: q̃ illa
torm̃ta parturientis cordis mei.
qui gemitꝰ d̾s meus: Et ibi e¬
rant aures tue nesciente me: ⁊
cũ insilentio fortit̾ q̃rerẽ. mag¬
ne uoces erant ad misccłiã tuã
tacite ꝯtritiones animi mei.
Tu sciebas quid paciebar ⁊ nlłs
hominũ. Qnͣtum enim erat qd̵
inde digerebatur ꝑ linguam.
meã inaures familiarissimoꝵ
meoꝵ: Nunquid totus tumłtus
anime mee. cui nec tẽpora. nec
os sufficiebat. sonabat eis: tõt
tam̃ ibat inauditũ tuum qd̃
rugiebam a gemitu cordis mi.

Expanded text:
quae post hanc mortem futura est. quae post hanc mortem futura est. his itaque saluis atque inconcusse roboratis in animo meo quaerebam aestuans, unde sit malum. quae illa tormenta parturientis cordis mei, qui gemitus, deus meus! et ibi erant aures tuae nesciente me. et cum in silentio fortiter quaererem, magnae uoces erant ad misericordiam tuam, tacitae contritiones animi mei. tu sciebas, quid patiebar, et nullus hominum. quantum enim erat, quod inde digerebatur per linguam meam in aures familiarissimorum meorum! numquid tumultus animae meae, cui nec tempora nec os meum sufficiebat, sonabat eis? totum tamen ibat in auditum tuum, quod rugiebam a gemitu cordis m
Abbreviated transcription (Latin):
inspiciens. eadẽ debuit dicere
de esau ⁊ iacob: s ñ eadem utͥꝙ
accider̃t. Ealsa gͦ diceret: aut
si u̾a diceret: ñ cadem diceret.
at eadem inspiceret. Non gͦ ar¬
te. s sorte u̾a dic̾e̾t. Tu enĩ dñe
iustissime moderator. uni̾isita¬
tis ꝯsulentib ꝯsultisq nescien¬
tib occulto instinctu agis: ut d̾
quisq ꝯsulit. hic audiat qd̃ eũ
oportet audire occultis meritis
animarũ ex abysso iusti uidi¬
cii tui: cui ñ dicat homo quid
.e.loc. aut quid hoc: ñ dicat nõ
dicat: homo. ẽ enim. Iam itaq
me ad uttor meus illis uincłis
solueras. ⁊ q̃rebam unde malũ.
⁊ ñ erat exitus: s me ñ sinebas
ullis fluctib cogitationis auf¬
ri abea fide qua credebã ⁊ cẽ te
⁊ ẽẽ in ꝯmutãbilem sũbstantiã
tuam: ⁊ ẽẽ de homĩnib curam ⁊
iudiciũ tuum ⁊ in xp̃o filio tu¬
quas eccłie tue catholice ꝯiñda¬
ret auctoritas. uiam te posuis¬
se salutis humane: ad eã uitã

Expanded text:
inspiciens eadem debuit dicere inspiciens eadem debuit dicere de Esau et Iacob; sed non eadem utrique acciderunt. falsa ergo diceret aut, si uera diceret, non eadem diceret: at eadem inspiceret. non ergo arte, sed sorte uera diceret. tu enim, -domine, iustissime moderator uniuersitatis, consulentibus consultisque nescientibus occulto instinctu agis, ut, dum quisque consulit, hoc audiat, quod eum oportet audire occultis meritis animarum ex abysso iusti iudicii tui. cui non dicat homo: "quid est hoc?" "ut quid hoc?" non dicat, non dicat; homo est enim. Iam itaque me, adiutor meus, illis uinculis solueras, et quaerebam, unde malum, et non erat exitus. sed me non sinebas ullis fluctibus cogitationis auferri ab ea fide, qua credebam et esse te et esse inconmutabilem substantiam tuam et esse de hominibus curam et iudicium tuum et in Christo, filio tuquas ecclesiae tuae catholicae conmendaret auctoritas, uiam te posuisse salutis humanae ad eam uitam,
Abbreviated transcription (Latin):
aliena longeq distantia. Uñ
aũ fieret. ut eadem inspiciens
diu̾sa dicerem si uera dicerẽ:
si aũ eadem dlicere falsa cdicerẽ
inde certissime collegi ca q̃ uera
ꝯsideratis ꝯstellationib dic̾ent᷑
ñ arte dici s sorte: q̃ aũ falsa
ñ artis ĩꝑitia: s sortis m̃datio.
hinc aũ accepto ad itu. ip̃e met̃
talia ruminando. ne quis eoꝵdẽ
deliroꝵ qui talẽ q̃stum seq̃rent᷑
quos iã iãq inuadere. atq ir¬
risos refellere cupiebam. in ita
resist̾et. qͣsi aut firminus michi
aut illi pat̾ falsa narrauerit:
intendi ꝯsid̾ationem ineos qͥ
gemini nascuntur. quoꝵ pleri¬
q ita pꝰ inuicem funduntur
ex ut̾o. ut paruũ ip̃m temꝑis
int̾uallum qnͣtamlibet uim
inrerum natura habere ꝯtẽdãt.
colligi tam̃ humana obseruati¬
one ñ possit litt̾isq signari oĩo
ñ ualeat: qͣs mathematitꝰ in¬
specturus. ẽ ut uera ꝓnunciet.
⁊ ñ erunt uera: quia easdẽ littͥaᷤᷤ

Expanded text:
aliena longeque distantia. unde aliena longeque distantia. unde autem fieret, ut eadem inspiciens diuersa dicerem, si uera dicerem — si autem eadem dicerem, falsa dicerem - inde certissime colligi ea, quae uera consideratis constellationibus dicerentur, non arte dici, sed sorte, quae autem falsa, non artis inperitia, sed sortis mendacio. Hinc autem accepto aditu ipse mecum talia ruminando, ne quis eorundem deiirorum, qui talem quaestum sequerentur, quos iam iamque inuadere atque inrisos refellere cupiebam, mihi ita resisteret, quasi aut Firminus mihi aut illi pater falsa narrauerit, intendi considerationem in eos qui gemini nascuntur, quorum plerique ita post inuicem funduntur ex utero, ut paruum ipsum temporis interuallum, quantamlibet uim in rerum natura habere contendant, colligi tamen humana obseruatione non possit litterisque signari omnino non ualeat, quas mathematicus inspecturus est, ut uera pronuntiet. et non erunt uera, quia easdem litteras
Abbreviated transcription (Latin):
ter coꝵ notare sineretur. Et ta¬
men firminus amplo apud su¬
os loco natus. dealbatiores iuas
scłi cursitabat augebatur di¬
uitiis sublimabatur honorib:
seruus aũ ille ꝯditionis iugo
nullatenus relaxato dominis
seruiebat: ipso indicante qui
nou̾at eum. hiis itaq auditis
⁊ creditis. talis quippe narraũ¬
at: omnis illa relustatio mea
resoluta ꝯtidit. ⁊ pumo firmi¬
num ip̃m conatus sũ ab illa
curiositate reuocare: cum dice¬
rem ꝯstellationib eius inspec¬
tis. ut uera p̾mnciarẽ. debus¬
se me utiq uidere ibi parentes
int̾ suos. eẽ primarios nobilẽ
familiam ꝓprie ciuitatis. nata¬
les ingenuos. honestã educati¬
onẽ. liberalesq doctrinas. at si
me ille seruus ex eudem̃ ꝯstella¬
tionib quia ⁊ illiuis ipe eẽnt ꝯ
suluiss ut eidẽ quoq u̾a ꝓferrẽ
debusse me rursus ibi uidere ab¬
iectissimã familiã ꝯditionem
seruilem ⁊ cet̾a longe apͥorib

Expanded text:
ter eorum notare sineretur: et tater eorum notare sineretur: et tamen Firminus amplo apud suos loco natus dealbatiores uias saeculi cursitabat, augebatur diuitiis, sublimabatur honoribus, seruus autem ille conditionis iugo nullatenus relaxato dominis seruiebat ipso indicante, qui nouerat eum. His itaque auditis et creditis-talis quippe narrauerat—omnis illa reluctatio mea soluta concidit, et primo Firminum ipsum conatus sum ab illa curiositate reuocare, cum dicerem, constellationibus eius inspectis ut uera pronuntiarem, debuisse me utique uidere ibi parentes inter suos esse primarios, nobilem familiam propriae ciuitatis, natales ingenuos, honestam educationem liberalesque doctrinas; at si me ille seruus ex eisdem constellationibus — quia et illius ipsae essent — consuluisset, ut eidem quoque uera proferrem, debuisse me rursus ibi uidere abiectissimam familiam, conditionem seruilem et cetera longe a prioribus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt etiam illius pat̾ni amici fa-¬
mula q̃dam parit̾ ut̾o grandeᷤᷤ¬
etiam canũ suarum partꝰ exa¬
minatissima diligentia nosse
curabat. atq ita fc̃m ẽẽ ut cum
iste ꝯuigis. ille aũ ancille dies
⁊ horas minutioresq horarum
articulos cautissima obserua¬
tione numerarent enixe eẽnt
ambe simul: ita ut easdẽ ꝯstel¬
lationes usq ad easdẽ minuciaᷤ
utriq nascenti facere cogerent᷑
iste filio ille seruulo. Nam cũ
mulieres parturire cepissẽt. in¬
dicauerunt sibi ambo quid su¬
a cuiusq domo agetur. ⁊ para¬
uer̃t quos ad se inuicem mit¬
terent: simul ut natũ qd̃ par¬
turiebatur. ẽẽt cuiq nunciatũ:
qd̃ tam̃ ut ꝯtinuo nunciaret᷑.
tanqmͣ in regno suo facile effe¬
cerant. Atq ita qui ab alt̾utro
missi sunt. tam ex parib domoꝵ
int̾uallis sibi obuiam fc̃os. eẽ.
dicebat. ut aliã positionẽ siderũ
aliasq particulas mom̃toꝵ neu¬

Expanded text:
esset, etiam illius paterni amici faesset, etiam illius paterni amici famula quaedam pariter utero grandesetiam canum suarum partus examinatissima diligentia nosse curabat; atque ita factum esse, ut cum iste coniugis, ille autem ancillae dies et horas minutioresque horarum articulos cautissima obseruatione numerarent, enixae essejit ambae simul, ita ut easdem constellationes usque ad easdem minutias utrique nascenti facere cogerentur, iste filio, ille seruulo. nam cum mulieres parturire coepissent, indicauerunt sibi ambo, quid sua cuiusque domo ageretur, et parauerunt quos ad se inuicem mitterent, simul ut natum quod parturiebatur esset cuique nuntiatum: quod tamen ut continuo nuntiaretur, tamquam in regno suo facile effecerant. atque ita qui ab alterutro missi sunt, tam ex paribus domorum interuallis sibi obuiam factos esse dicebat, ut aliam positionem siderum aliasque particulas momentorum neu
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe firminꝰ liberalit̾ institutꝰ
⁊ excultꝰ eloquio. cũ me tanqͣm
carissimũ de quib dã suis reb ĩ
quas scłaris spes eius intumu̾at
ꝯsuleret quid mͥ scłm suas qͣs
ꝯstellationes appellant uid̾etur:
ego aut̃ qui iam de hac re in nebri¬
dii sententiã flecti ceꝑam ñ quidẽ
abnuerẽ conicererac dicere qd̃
nutanti occurrebat. s tam̃ subi¬
cerẽ ꝓpe iam ẽẽ mͥ ꝑsuasũ ridi¬
cula illa. et̃ ⁊ mania: tũ ille
mͥ narrauit pr̃em suum fuis¬
se libroꝵ talium curiosissimũ.
⁊ habuisse amicũ eq̃ illa simł¬
q sestantem. qui pari studio et
collatione flagrabant ineas nu¬
gas igne cordis sui: ita ut mu¬
toꝵ quoq aĩalium si qͣ domi pa¬
rerent obseruarent momẽta
nascentium. atq ad ea celi po¬
sitionẽ notarent unde illuis qͣsi
artis exꝑim̾ita colligerent. Itaq
dicebat audisse se a patre qd̾ cũ
de eodẽ firmino pregnans mater

Expanded text:
nomine Firminus, liberaliter institutus nomine Firminus, liberaliter institutus et excultus eloquio, cum me tamquam carissimum de quibusdam suis rebus, in quas saecularis spes eius intumuerat, consuleret, quid mihi secundum suas quas constellationes appellant uideretur, ego autem, qui iam de hac re in Nebridii sententiam flecti coeperam, non quidem abnuerem conicere ac dicere quod nutanti occurrebat, sed tamen subicerem prope iam esse mihi persuasum ridicula illa esse et inania, tum ille mihi narrauit patrem suum fuisse librorum talium curiosissimum et habuisse amicum aeque illa simulque sectantem. qui pari studio et conlatione flagrabant in eas nugas igne cordis sui, ita ut mutorum quoque animalium, si quae domi parerent, obseruarent momenta nascentium atque ad ea caeli positionem notarent, unde illius quasi artis experimenta colligerent. itaque dicebat audisse se a patre suo, quod cum eundem Firminum praegnans mater
Abbreviated transcription (Latin):
mee miserationes tue d̾s m̃s:
tu enim tu oĩo nam quis aliꝰ
amorte omnis erroris reuocat
nos. nisi uita q̃ mori nescit.
⁊sapiencia intes inligentes
illuminans nullo inligens
lumine. qͣ mundus ad ministͣ¬
tur usq ad arboꝵ uolatica fo¬
lia tu ꝓcurasti ꝑuicatie mee
qua obluctatus sum uendi¬
tiano acuto seni.⁊ nebridio a¬
dolescenti mirabilis aĩe. illi ue¬
hem̃ter affirmanti. huic cum
dubitatione quidẽ aliqͣ. s ta¬
men crebro dicenti ñr eẽ. illam
artem futura p̾uidendi. ꝯiec¬
turas aũt hominũ habe sepe
iñ sortis. ⁊ multa dicendo dici
pleraq uẽtura. nesciẽtib eis qͥd di¬
cerẽt. ẜ ĩta ñ tacẽdo ĩcurrẽtib ꝓcu¬
segnẽ ꝯsultorem mathematicho¬
rum. nec eas litt̾as benecallente
s ut dixi ꝯsultorẽ curiosũ: ⁊ ta¬
m̃ scientem aliquid qd̃ a patre
suo se audisse dicebat qd̃ qnͣtũ
uaset ad illius artis opinionem
eu̾tendam ignorabat. Is gͦ uir

Expanded text:
meae miserationes tuae, deus meus! meae miserationes tuae, deus meus! tu enim, tu omnino — nam quis alius a morte omnis erroris reuocat nos nisi uita, quae mori nescit, et sapientia mentes indigentes inluminans, nullo indigens lumine, qua mundus administratur usque ad arborum uolatica folia? — tu procurasti peruicaciae meae, qua obluctatus sum Yindiciano acuto seni et Nebridio adulescenti mirabilis animae, illi uehementer adfirmanti, huic cum dubitatione quidem aliqua, sed tamen crebro dicenti non esse illam artem futura praeuidendi, coniecturas autem hominum habere saepe uim sortis et multa dicendo dici pleraque uentura nescientibus eis, qui dicerent, sed in ea non tacendo incurrentibus, procunsultatorem mathematicorum nec eas litteras bene callentem, sed, ut dixi, consultorem cariosum et tamen scientem aliquid, quod a patre suo se audisse dicebat: quod quantum ualeret ad illius artis opinionem euertendam, ignorabat. is ergo uir
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpoꝵ sic eã suiit ẽẽ: ac tanto pꝰ
placuit aliquid ex ea facere: Auͭ
iam si aliquid subito uoluit a¬
g̾e hoc potius ag̾et omp̃s ut illa
⁊ summũ ⁊ infinitũ bonum:
Aut si ñ erat bene ut ñ aliqͥd
boni etiam fabricaret ⁊ ꝯd̾et qͥ
bonus erat. illa sublata ⁊ ad
nichilum redacta mat̾ie q̃ ma¬
la erat bonam ip̃e institueret.
Uñ omnia crearet. Non enĩ eẽt
boni.nisi ea qmͣ ip̃e ñ ꝯdid̾at
ad iuuaretur mat̾i̾a. Talia uo¬
luebam pectore misero ingra¬
uidato curis mordacissimis de
timore mortis: ⁊ ñ inuenta u̾i¬
tate. stabiliter tam̃ herebat in
corde meo in catholica eccłia fi¬
inmultis quidem ad huc infor¬
mis ⁊ pret̾ doctrine normã flui¬
tans: s tam̃ ñ eam relinq̃bat
animus. Immo in dies magis
magisꝙ inbibebat. Iam etiam¬
mathematichoꝵ fallaces diui¬
nationes ⁊ ĩpia deliram̃ta reie¬
ceram. Confiteantur etiã huic
tibi de intimis iuscerib anĩe

Expanded text:
temporum sic eam siuit esse ac tanto post temporum sic eam siuit esse ac tanto post placuit aliquid ex ea facere? aut iam, si aliquid subito uoluit agere, hoc potius ageret omnipotens, ut illa et summum et infinitum bonum? aut si non erat bene, ut non aliquid boni etiam fabricaretur et conderet qui bonus erat, illa sublata et ad nihilum redacta materie, quae mala erat, bonam ipse institueret, unde omnia crearet? non enim essetboni, nisi ea quam non ipse condiderat adiuuaretur materia". talia uoluebam pectore misero, ingrauidato curis mordacissimis de timore mortis et non inuenta ueritate; stabiliter tamen haerebat in corde meo in catholica ecclesia fiin multis quidem adhuc informis et praeter doctrinae normam fluitans, sed tamen non eam relinquebat animus, inmo in dies magis magisque inhibebat. Iam etiammathematicorum fallaces diuinationes et inpia deliramenta reieceram. confiteantur etiam hinc tibi de intimis uisceribus animae
Abbreviated transcription (Latin):
q ĩplet ea. Ubi gͦ malũ: Et un¬
de: Et qua huc irrepsit: Que¬
ẽ radix euis: Et qd̃ semen eius:
An omnino ñ ẽ: Cur gͦ timemus
⁊ cauemus qd̃ ñ ẽ. Aut si ina¬
nit̾ timemꝰ. certe uel timor ipse
latur ⁊ extrutiatur cor ⁊ tãto
grauius malũ qnͣto ñ ẽ. qd̃ ti¬
meamus ⁊ timemus. Id circo aut
.ẽ. malũ qd̃ timemus: aut hoc
malum . ẽ. quia timemus. Unde ẽ
⁊ creans ⁊ creata bona st̃ oĩa. Uñ
.ẽ. malũ: Aut unde fecit ea: Mat̃¬
ies aliqͣ mala erat: ⁊ formauit
atq orcdinauit eã: s reliqͥt aliqͥd
in illa. qd̃ in bonũ ñ ꝯu̾t̾et: Cur
⁊ hoc: An ĩpotens erat totã u̾t̾e
⁊ ꝯmutare ut nichil mali rema¬
n̾e̾t. cum sit om̃ps : Postremo
cur inde aliquid facere uoluit.
ac ñ potius eadem oĩpotentia fe¬
cit ut nulla ẽẽt oĩo e aAut uero
existere pot̾at ꝯtra eius uolun¬
tatem : Aut si et̾na erat. cur
tamdiu ꝑ infinita retro spacia

Expanded text:
que implet ea. Ubi ergo malum, et unque implet ea. Ubi ergo malum, et unde, et qua huc irrepsit? Quae radix ejus, et quod semen ejus? An omnino non est? Cur ergo timemus et cavemus quod non est? Aut si inaniter timemus, certe vel timor ipse latur et excruciatur cor, et tanto grauius malum, quanto non est, quod timeamus, et timemus. idcirco aut est malum, quod timemus, aut hoc malum est, quia timemus. unde estet creans et creata bona sunt omnia. unde est malum? an unde fecit ea, materies aliqua mala erat, et formauit atque ordinauit eam, sed reliquit aliquid in illa, quod in bonum non conuerteret? cur et hoc? an inpotens erat totam uertere et conmutare, ut nihil mali remaneret, cum sit omnipotens? postremo cur inde aliquid facere uoluit ac non potius eadem omnipotentia fecit, ut nulla esset omnino? aut uero exsistere poterat contra eius uoluntatem? aut si aeterna erat, cur tam diu per infinita retro spatia
Abbreviated transcription (Latin):
in suꝑ ⁊ om̃s angłos ⁊ cuncta
sp̃ualia eiꝰ. s etiã ip̃a quasi cor¬
ꝑa ẽẽnt. locis ⁊ locis ordinauit y
maginatio mea.⁊ feci unã maᷤᷤ¬
sam grandem distinctã gen̾ib
corꝑum creaturã tuam. siue q̃ re
uera corꝑa erant. siue q̃ ipse ꝓ
spiritib furceram. ⁊ eam feci gnͣ¬
dem. ñ qnͣtum erat qd̃ scire ñ po¬
t̾am. s qnͣtum libuit. undiq u̾¬
sum sane finitam te aũ clñe ex
omni ꝑte ambientẽ ⁊ penetran¬
tẽ eam. s usq quaq in finitũ:
tanqͣm si mare ẽẽt ubiq ⁊ un¬
diq ꝑ mmm̃sa infinitum solũ
mare ⁊ hab̾et infra se spongiam
qmͣlibet magnam. s finitam ta¬
men: plena eẽt undiq spongia
illa ex omni sua parte ex immnso
mari: sic creaturam tuã finitã
te infinito plenã putabam ⁊
dicebam. Ecte d̾s. ⁊ ecce q̃ crea¬
uit d̃s. ⁊ bonus ẽ d̾s. atq hiis
ualilissime longissimeq pres¬
tantior: s tam̃ bonus bona cre¬
auit. ⁊ ecce quomodo ambiti at¬

Expanded text:
omnes angelos et cuncta spiritalia eius, sed etiam ipsa, quasi corpora essent, locis et locis ordinata, ut imaginatio mea; et feci unam massam grandem distinctam generibus corporum creaturam tuam, siue re uera quae corpora erant, siue quae ipse pro spiritibus finxeram, et eam feci grandem, non quantum erat, quod scire non poteram, sed quantum libuit, undiqueuersum sane finitam, te autem, domine, ex omni parte ambientem et penetrantem eam, sed usquequaque infinitum, tamquam si mare esset ubique et undique per inmensa infinitum solum mare et haberet intra se spongiam quamlibet magnam, sed finitam tamen, plena esset utique spongia illa ex omni sua parte ex inmenso mari: sic creaturam tuam finitam te infinito plenam putabam et dicebam: "ecce deus et ecce quae creauit deus, et bonus deus atque his ualitantior; sed tamen bonus bona creavit, et ecce quomodo ambit at
Abbreviated transcription (Latin):
firmitas. cum aũ nr̃a. ẽ. infir¬
mitas. ẽ. Uiuit apud te semꝑ
bonum nr̃m: ⁊ quia inde au̾si
sumus ꝑu̾si sumus. Reu̾tamur
iam dñe ut ñ eu̾tamur: quia
uiuit apud te sine ullo defectu
bonum nr̃m qd̾ tu ip̃e es: ⁊ ñ ti¬
mebimus ne ñ sit quo redeamꝰ.
quia nos inde ruimus. nob̃ aũ
absentib ñ ruit domus nr̃a e¬
t̾nitas tua.

Expanded text:
firmitas, cum autem nostra est, infirfirmitas, cum autem nostra est, infirmitas est. uiuit apud te semper bonum nostrum, et quia inde auersi sumus, peruersi sumus. reuertamur iam, domine, ut non euertamur, quia uiuit apud te sine ullo defectu bonum nostrum, quod tu ipse es, et non timemus, ne non sit quo redeamus, quia nos inde ruimus; nobis autem absentibus non ruit domus nostra, aeternitas tua.
Abbreviated transcription (Latin):
non utenti bene: Nonenim sẽ¬
tiebam illas artes etiam abstu¬
diosis ⁊ ingeniosis difficillime
intelligrnisi cum eis eadem co¬
nabar exponere. Et erat ille ex¬
cellentissimus in eis: qui me ex¬
ponentem ñ tardius seq̃retur.
S quid gͦ mͥ hoc ꝓderat putãti
qd̃ tu dñe d̾s u̾itas corpus cẽs
lucidum ⁊ ĩmensum: ⁊ ego frisᷤ¬
tum de illo corpore: Nunia ꝑu̾¬
sitas. s sic eram. Net erubesco d̃s
m̃s ꝯfit̾i tibi in me mĩas tuas.
⁊ inuocare te: qui ñ erubui tc̃
ꝓfit̾i hominib blasphemias
meas ⁊ latrare adu̾sum te. Ed
illas doctrinas agile ⁊ nullo ad¬
miniculo humani magisterii
tot nodosissim libri enodati: cũ
deformit̾ ⁊ sacrilega turpitudi¬
ne indoctrina pietatis errarem:
Nuit quid tantũ oberat ꝑuuł
tuis longe tardus ingeniũ. cũ
a te longe ñ reced̾ent: ut ĩ nido
eccl̾ie tue tuti plumescerent. ⁊ alasᷤ
caritatis alim̃to sane fidei nutͥ
firmitas nr̃a qnͣdo tues. tuntẽ.

Expanded text:
non utenti bene? Non enim sennon utenti bene? Non enim sentiebam illas artes etiam ab studiosis et ingeniosis difficillime intelligi, nisi cum eis easdem conabar exponere; et erat ille excellentissimus in eis, qui me exponentem non tardius sequeretur. 31. Sed quid mihi hoc proderat putanti, quod tu, domine deus ueritas, corpus esses lucidum et inmensum et ego frustum de illo corpore? nimia peruersitas! sed sic eram nec erubesco, deus meus, confiteri tibi in me misericordias tuas et inuocare te, qui non erubui tunc profiteri hominibus blasphemias meas et latrare aduersum te. quid illas doctrinas agile et nullo adminiculo humani magisterii tot nodosissimi libri enodati, cum deformiter et sacrilega turpitudine in doctrina pietatis errarem? aut quid tantum oberat paruulis tuis longe tardius ingenium, cum a te longe non recederent, ut in nido ecclesiae tuae tuti plumescerent et alas caritatis alimento sanae fidei nutrifirmitas nostra quando tu es, tunc est
Abbreviated transcription (Latin):
libros artium qͣs lib̾ales uocant
tunc nequissimus malaꝵ tupidi¬
tatum seriuis ꝑme ip̃m legr⁊ ĩ¬
tellexi quoscũq leg̾e potiui: Et
gaudebam in eis: ⁊ nesciebã unde
eẽt quicquid ibi uerum ⁊ certũ
eẽt. Dorsum enim habebam ad lu¬
men. ⁊ ad ea q̃ illuminant fa¬
ciem. Uñ ip̃a facies mea qͣ illu¬
minata cernebam ñ illumina¬
batur: quicquid de arte loquẽdi
⁊ disserendi quicquid de dim̃sio¬
nib figuraꝵ ⁊ de musicis ⁊ de
numeris sine magna difficulta¬
te nullo hominũ tradente intel¬
lexi. scis tu dñe d̾s m̃s: quia ⁊ ce¬
leritas intelligendi ⁊ dispiciẽtli
acum̃ donũ tuum. ẽ s ñ in de sa.¬
crificabam tͥ. Itaq mͥ ñ ad usũ
s ad ꝑinciem magis ualebat: qr
tam bonam partem substancie
mee sategi habere in potestate ⁊
fortitudinem meam ñ ad te cus¬
tecliebam: s ꝓfectus sum abs te ĩ
longinqm regionem. ut eam
dissiparẽ in meretrices cupiditates

Expanded text:
libros artium quas liberales vocant, libros artium quas liberales vocant, tunc nequissimus malarum cupiditatum servus per meipsum legi et intellexi, quoscumque legere potui? Et gaudebam in eis, et nesciebam unde esset quidquid ibi verum et certum esset. Dorsum enim habebam ad lumen, et ad ea quae illuminantur, faciem: unde ipsa facies mea, qua illuminata cernebam, non illuminabatur. Quidquid de arte loquendi et disserendi, quidquid de dimensionibus figurarum, et de musicis et de numeris, sine magna difficultate, nullo hominum tradente intellexi, scis tu, Domine Deus meus; quia et celeritas intelligendi, et dispiciendi acumen, donum tuum est: sed non inde sacrificabam tibi. Itaque mihi non ad usum, sed ad perniciem magis valebat, quia tam bonam partem substantiae meae sategi habere in potestate: et fortitudinem meam non ad te custodiebam ; sed profectus sum abs te in longinquam regionem, ut eam dissiparem in meretrices cupiditates
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid. ⁊ q̃cumq in hiis nouẽ
generib quoꝵ exempli gr̃a q̃dã¬
gͣtis posui. uel in ip̃o substantie
genere innumerabilia reꝑiunt᷑.
Quid hoc mͥ ꝓderat. qnͣdo ⁊ ob e¬
rat. cum etiã te d̃s m̃s mirabili¬
t̃ simplicem atq in ꝯmutabilẽ
illis decem p̾dicam̃tis putans qͥt¬
quid ẽẽt omnino ꝯꝑhensũ. sic ĩ¬
telligere conarer. qͣsi ⁊ tu subie¬
ctus ẽẽs magnitudini tue aut
pulchritudini ut illa eẽnt in te
qͣsi insub iesto. sicut incorpore
cũ tua magnitudo ⁊ tua pul¬
chritudo tu ip̃e sis: corpus aũt
ñ eo sit magnũ ⁊ pulchium qͦ
corpꝰ. ẽ quia ⁊ siminus magñ
⁊ minus pulchrum ẽẽt nichilo¬
minus corpus eẽt: Falsitas enĩ
erat qm de te cogitabam ñ u̾itaᷤ.
⁊ figm̃ta miserie mee. ñ firma¬
m̃ita beatitudinis tue. Iusseras
enim ⁊ ita fiebat inme ut t̾¬
ra spinas ⁊ tribulos pareret mͥ.
⁊ cum labore ꝑuenirem ad panẽ

Expanded text:
aliquid, et quaecumque in his nouem aliquid, et quaecumque in his nouem generibus, quorum exempli gratia quaedam posui, uel in ipso substantiae genere innumerabilia reperiuntur. Quid hoc mihi proderat, quando et oberat, cum etiam te, deus meus, mirabiliter simplicem atque inconmutabilem, illis decem praedicamentis putans quidquid esset omnino conprehensum, sic intellegere conarer, quasi et tu subiectum esses magnitudini tuae aut pulchritudini, ut illa essent in te quasi in subiecto sicut in corpore, cum tua magnitudo et tua pulchritudo tu ipse sis, corpus autem non eo sit magnum et pulchrum, quo corpus est, quia etsi minus magnum et minus pulchrum esset, nihilominus corpus esset. falsitas enim erat, quam de te cogitabam, non ueritas, et figmenta miseriae meae, non firmamenta beatitudinis tuae. ienim, et ita fiebat in me, ut terra spinas et tribulos pareret mihi, et cum labore pervenirem ad panem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓderat qd̃ annos natus ferme .xx.
cum in manus meas uenissent
aristotelica q̃ dam qͣs appellant.
decem. categorias quarum noĩe
cum easrethor cartaginensis ma¬
gister m̃s buccis tipho crepãtib
ꝯmemoraret:⁊ alii qui docti ha¬
bebantur: tanꝙͣ innescio quid
magnum ⁊ diuinum suspens
in hiabam: Legi eas solꝰ. ⁊ intel¬
lexi quas cum ꝯtulissem cũ eis
qui se dicebant uix eas magistͥs
eruditissimiᷤᷤ ñ loquentib tantũ
s multa in puluere depingẽtib
intellexisse: nichil inde aliud mͥ
dicere potuerunt. qmͣ ego solus
apud me ip̃m legens cognouerã:
⁊ satis aꝑte mͥ uidebantur loꝙ̃¬
tes de substantiis. sicuti ẽ homo
⁊ q̃ mnillis eẽnt. sicuti. ẽ. figura
hominis qualis sit. ⁊ statura qͦt
pedum sit ⁊ cognatio cuius frat
sit aut ubi sit ꝯstitutus. aut ꝙͣ¬
do natus sit. aut stet an sedeat.
aut calciatus uel armatus sit.
aut aliquid faciat aut paciat᷑ꝰ¬

Expanded text:
proderat, quod annos natus ferme uiginti, proderat, quod annos natus ferme uiginti, cum in manus meas uenissent Aristotelica quaedam, quas appellant decem categorias — quarum nomine, cum eas rhetor Carthaginiensis, magister meus, buccis tyfo crepantibus conmemoraret et alii qui docti habebantur, tamquam in nescio quid magnum et diuinum suspensus inhiabam — legi eas solus et intellexi? quas cum contulissem cum eis, qui se dicebant uix eas magistris eruditissimis non loquentibus tantam, sed multa in puluere depingentibus intellexisse, nihil inde aliud mihi dicere potuerunt, quam ego solus apud me ipsum legens cognoueram; et satis aperte mihi uidebantur loquentes de substantiis, sicuti est homo, et quae in illis essent, sicuti est figura hominis, qualis sit et statura, quot pedum sit, aut cognatio, cuius frater sit, aut ubi sit constitutus aut quando natus, aut stet an sedeat aut calciatus uel armatus sit aut aliquid faciat aut patiat
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ creabantur au̾itate tua. ẜ a
mea uanitate fingebantur ex cor¬
pore: ⁊ dicebam pariuilis fidelib
tius ciib meis. a quib nesciens
exulabam. Dicebã illis garrulus
⁊ ineptus. Cur gͦ errat aĩa qm̃ fe¬
cit d̾s: Et mͥ nolebam dici. Curgͦ
errat d̾s: Et ꝯtendebam magis
in ꝯmutabilem tuam substãtiã
coastam errare: qm meam mu¬
tabilem sponte deuiasse. ⁊ pene
errare ꝯfitebar. Et eram etate for
tasse annoꝵ uiginti sex aut sep¬
tem cum illa uolumina scripsi
uoluens apud me corꝑalia fig¬
m̃ta obstrepentia cordis mei au¬
rib qͥs intendebam dulcis i̾u¬
tas in int̾iorem melodiam tuã.
cogitans de pulchro ⁊ apto. ⁊ sta¬
re cupiens ⁊audire te.⁊ gaudi¬
o gaudere ꝓpt̾ uocem sponsi. ⁊ ñ
pot̾am: quia uocib erroris mei
rapiebar foras ⁊ pondere suꝑbie
mee in una decidebam. Non enĩ
dabas auditui meo gaudium
⁊ leticiam: aut exultabant ossa
q̃ humiliata ñ erant. Et quid mͥ

Expanded text:
mihi creabantur a ueritate tua, sed a mihi creabantur a ueritate tua, sed a mea uanitate fingebantur ex corpore, et dicebam paruulis fidelibus tuis, ciuibus meis, a quibus nesciens exulabam, dicebam illis garrulus et ineptus: "cur ergo errat anima, quam fecit deus?" et mihi nolebam dici: "cur ergo errat deus?" et contendebam magis inconmutabilem tuam substantiam coactam errare quam meam mutabilem sponte deuiasse et poena errare confitebar. Et eram aetate annorum fortasse uiginti sex aut septem, cum illa uolumina scripsi, uoluens apud me corporalia figmenta obstrepentia cordis mei auribus, quas intendebam, dulcis ueritas, in interiorem melodiam tuam, cogitans de pulchro et apto et stare cupiens et audire te et gaudio gaudere propter uocem sponsi, et non poteram, quia uocibus erroris mei rapiebar foras et pondere superbiae meae in ima decidebam. non enim dabas auditui meo gaudium et laetitiam, aut exultabant ossa, quae humiliata non erant. Et quid mihi
Abbreviated transcription (Latin):
illustrandam ẽẽ ut sit particepͤ
u̾itatis quia ñ ẽ ip̃a natura
nam meam dũe d̃s m̃s illumi¬
nabis tenebras meas. ⁊ de plenitu¬
dine tua om̃s nos accipimꝰ. Es
enim tulum̃ uerũ qd̃ illumĩat
õẽm hoĩem uenientem in hunc
mundum. quia inte ñ ẽ trans¬
mutatio. nec mom̃ti obũbratõ.
S ego conabar ad te ⁊ repelle¬
bar abste ut saperem mortem:
qm̃ suꝑbis resistis. Quid aũ sr̃¬
buis: qmͣ ut assererem mira cle¬
m̃tia me id cẽ naturalit̾. qd̃ tu
es: cũ enĩ ego ẽẽm mutabilis. ⁊ eo
sapiens ẽẽ cupiebam. ut ex det̾io¬
re melior fierẽ: Malebam tam̃
etiam te opinari mutabilem.
qmͣ me ñ hoc eẽ qd̃ tues. Itaq re¬
pellebar. ⁊ resistebas uentose cer¬
uici mee. ⁊ ymaginabar formas
corporeas. ⁊ caro tarnem accusa¬
bam. ⁊ sp̃c ambulans ñdum re¬
u̾tebar adte: ⁊ ambulando am¬
bulabam. in ea q̃ ñ sunt. neq ĩ
te. neq in me. neq in corpore. neq

Expanded text:
inlustrandam esse, ut sit particeps inlustrandam esse, ut sit particeps ueritatis, quia non est ipsa natura nam meam, domine; deus meus, inluminabis tenebras meas, et de plenitudine tua omnes nos accepimus. es enim tu lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, quia in te non est transmutatio nec momenti obumbratio. Sed ego conabar ad te et repellebar abs te, ut saperem mortem, quoniam superbis resistis. quid autem superbius, quam ut assererem mira dementia me id esse naturaliter, quod tu es? cum enim ego essem mutabilis et eo sapiens esse cupiebam, ut ex deteriore melior fierem, malebam tamen etiam te opinari mutabilem quam me non hoc esse, quod tu es. itaque repellebar et resistebus uentosae ceruici meae et imaginabar formas corporeas et caro carnem accusabam et spiritus ambulans non reuertebar ad te et ambulando ambulabam in ea, quae non sunt neque in te neque in me neque in corpore neque
Abbreviated transcription (Latin):
te mens rationabilis ⁊ natura
u̾itatis. ac summi bomi mͥ ẽẽ ui¬
debatur. ĩ ista uero diuisione
irrationabilis uite nescio qm¬
substantiam ⁊ naturam sũmi
mali. q̃ ñ solum ẽẽt substantia
s omnino uita eẽt. ⁊ tam̃ abste
ñ eẽt d̾s m̃s ex quo sunt omĩa.
miser opinabar. ⁊ tam̃ illã mo¬
nadẽ appellabam. tanqͣm sine
ullo sensu mtem: hanc u̾o diadẽ
iram in facinorib: libidinem ĩ
flagitus. nesciens quid loq̃rer.
Non enim nou̾am neq didicerã.
nec ullam substantiam malũ
ẽẽ: nec ipsã mtem nr̃am sũmũ
atq in ꝯmitabile bonũ. Sicut
enim facmora sunt. si uitiosus
ẽ ille animi motꝰ in quo ẽ im¬
petꝰ ⁊ se iactat in solent̾ ac tur¬
bide: ⁊ flagitia si ẽ immod̾ata
illa anime affectio qua carna¬
les hauriuntur uoluptates: ita
errores ⁊ false opiniones uitam
ꝯtaminant. si rationalis mens
ip̃a uitiosa ẽ quał in me tunc
erat nesciente alio lumine illã

Expanded text:
te mens rationalis et natura te mens rationalis et natura veritatis ac summi boni mihi esse videbatur: in ista vero divisione irrationalis vitae, nescio qsubstantiam et naturam summi mali, quae non solum esset substantia, sed omnino uita esset et tamen abs te non esset, deus meus, ex quo sunt omnia, miser opinabar. et illam monadem appellabam tamquam sine ullo sexu mentem, hanc uero dyadem, iram in facinoribus, libidinem in flagitiis, nesciens quid loquerer. non enim noueram neque didiceram nec ullam substantiam malum esse nec ipsam mentem nostram summum atque inconmutabile bonum. Sicut enim facinora sunt, si uitiosus est ille animi motus, in quo est impetus, et se iactat insolenter ac turbide, et flagitia, si est inmoderata illa animae affectio, qua carnales hauriuntur uoluptates, ita errores et falsae opiniones uitam contaminant, si rationalis mens ipsa uitiosa est. qualis in me tunc erat nesciente alio lumine illam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ inane soliditatis tuez ⁊ tamen
pulchium illud atq aptũ. unde
ad eum scripseram libent̃ animo
u̾sabam modos ꝯtemplationis
mee.⁊ nullo ꝯlaudatore mirabar.
S tante rei cardinem in arte
tua ñdum uidebam om̃pc qui
facis mirabilia solus:⁊ ibat am
mus ꝑ formas corporeas. ⁊ pul¬
chrum qd̃ ꝑ se ip̃m. aptum aũt
qd̃ ad aliquid accõmodatum
deceret definiebam ⁊ clistingue¬
bam. ⁊ exemplis corporeis astru¬
ebam. Et ꝯu̾ti me ad animi na¬
turam: ⁊ ñ me sinebat falsa o¬
pinio qmͣ de spiritalib habebam
uerum cernere: ⁊ irruebat in
oculos ip̃a ius ueri ⁊ au̾tebam
palpitantem m̃tem ab incorpo¬
rea re ad linainta ⁊ colores.⁊
tum̃tes magnitudines: ⁊ quia
ñ pot̾am ea uidere in animo
putabam me ñ posse uid̾e aĩm
meum. Et cũ in uirtute pacẽ
amarem. in uitiositate autem
odissem discordiam: in illa uni¬
tatem. in ista quandam diuisi¬
onem notabam: inq̃ illa unita¬

Expanded text:
et inane soliditatis tuae. et tamen et inane soliditatis tuae. et tamen pulchrum illud atque aptum, unde ad eum scripseram, libenter animo uersabam ob os contemplationis meae et nullo conlaudatore mirabar. Sed tantae rei cardinem in arte tua nondum uidebam, omnipotens, qui facis mirabilia solus, et ibat animus meus per formas corporeas et pulchrum, quod per se ipsum, aptum aquod ad aliquid accommodatum deceret, definiebam et distinguebam, et exemplis corporeis astruebam. Et converti me ad animi naturam; et non me sinebat falsa opinio quam de spiritualibus habebam, verum cernere. Et irruebat in oculos ipsa vis veri, et avertebam palpitantem mentem ab incorporea re ad lineamenta, et colores, et tumentes magnitudines. Et quia non poteram ea videre in animo, putabam me non posse videre animum meum. Et cum in virtute pacem amarem, in vitiositate autem odissem discordiam; in illa unitatem, in ista quamdam divisionem notabam. Inque illa unita
Abbreviated transcription (Latin):
thor ex eo erat genere quẽ sic a¬
mabam ut uellem ẽẽ me talem
⁊ errabam tẏpho ⁊ cirtũferebar
omni uentõ: ⁊ nimis occulte.
gubernabar abste. Et undescio.
⁊ unde certus ꝯfiteor tͥ. qd̃ illum
in amore laudantium magis
amaueram: qm mreb ip̃is de
quib laudabatur: Quia si nõ
laudatum incuꝑarent eũ idẽ
ipsi ⁊ uituꝑando atq sꝑnendo
ea ip̃a narrarent: ñ accenderer
ineum. ⁊ ñ excitarer. Et certe res
ñ alie forent. nec homo ip̃e aliꝰ
s tantũmodo alius affcctꝰ nar¬
rantium. Etce ubi iacet aĩa in¬
firma: ñ dum herens soliditati
u̾itatis. Sicut aure linguarum
flauerint. a pectorib opinantũr
ita fertur ⁊ u̾titur. torquetuꝵ.
ac recorq̃tur. ⁊ obnubilabitur
ci lum̃ ⁊ ñ cernitur u̾itas. ⁊ ecce
.ẽ. añ nos: ⁊ magnũ quiddã mͥ.
erat si sermo m̃s ⁊ studia mea
illi uiro in notescerent. Que si ꝓ¬
baret. flagrarem magis. Si aut
imꝓbaret. sauciaretur cor uanũ

Expanded text:
tor ex eo erat genere, quem sic ator ex eo erat genere, quem sic amabam, ut esse me uellem talem; et errabam tyfo et circumferebar omni uento et nimis occulte gubernabar abs te. et unde scio et unde certus confiteor tibi, quod illum in amore laudantium magis amaueram quam in rebus ipsis, de quibus laudabatur? quia si non laudatum uituperarent eum idem ipsi et uituperando atque spernendo ea ipsa narrarent, non accenderer in eo et non excitarer, et certe res non aliae forent nec homo ipse alius, sed tantummodo alius affectus narrantium. ecce ubi iacet anima infirma nondum haerens soliditati ueritatis. sicut aurae linguarum flauerint a pectoribus opinantium, ita fertur et uertitur, torquetur ac retorquetur, et obnubilatur ei lumen et non cernitur ueritas. et ecce est ante nos. et magnum quiddam mihi erat, si sermo meus et studia mea illi uiro innotescerent: quae si probaret, flagrarem magis; si autem inprobaret, sauciaretur cor nanum
Abbreviated transcription (Latin):
cum amans eum laudat. Sic
enim tunc amabam homines.
ex hominũ iuditio. Non enim
ex tuo d̾s m̃s. in quo nemo fal¬
litur. S tam̃ cur ñ sicut auri¬
ga nobilis. sicut uenator stu¬
dis ppłarib diffamatus: S
longe alit̾ ⁊ grauiter: et ita quẽ¬
admodum ⁊ me laudari uellẽ.
Non au uellem ita laudari ⁊
amari me ut histriones. qmꝙͣ
cos ⁊ ip̃e laudarem. ⁊ amarem:
uel haberi odio qm sic amari.
bi distribuuntur ista pondera
rursus nisi odissem ñ ame detes¬
taretur. ⁊ repellerem: cum sit ut̾¬
q nr̃m homo. Non enim sicut
equus bonus amatur ab eo qui
nollet hoc ẽẽ etiam si poss hoc eti¬
am de histrione dicendum. est.
qui nature nr̃e socuis. ẽ. Ergo ne
amo in homine qd̃ odi ẽẽ cum
sim homo: Grande ꝓfundum. ẽ
ipe homo. cuiꝰ etiam capillos tu
dñe numeratos habes: ⁊ ñ mi¬
nuuntur inde: ⁊ tam̃ capilli eiꝰ
magis numerabiles qm̃ affectꝰ
eius ⁊ motꝰ cordis eiꝰ. At ille re¬

Expanded text:
cum amans eum laudat. Sic cum amans eum laudat. Sic enim tunc amabam homines ex hominum iudicio; non enim ex tuo, deus meus, in quo nemo fallitur. sed tamen cur non sicut auriga nobilis, sicut uenator studiis popularibus diffamatus, sed longe aliter et grauiter et ita, quemadmodum et me laudari uellem? non autem uellem ita laudari et amari me ut histriones, quamquam eos et ipse laudarem et amarem, uel haberi odio quam sic amari. ubi distribuuntur ista pondera rursus nisi odissemtarer et repellerem, cum sit uterque nostrum homo? non enim sicut equus bonus amatur ab eo qui nollet hoc esse, etiamsi posset, hoc et de histrione dicendum est, qui naturae nostrae socius est. ergone amo in homine quod odi esse, cum sim homo? grande profundum est ipse homo, cuius etiam capillos tu, domine, numeratos habes et non minuuntur in te: et tamen capilli eius magis numerabiles quam affectus eius et motus cordis eius. At ille rhe
Abbreviated transcription (Latin):
fabula ⁊ longum mndatium. cuiꝰ
ad ult̾ina ꝯfricatione corrumpe¬
batur mens nr̃a. pruriens ĩ au¬
rib. S illa in fabula ñ morie¬
batur: siquis amicoꝵ meorum
moreretur. Alia erant q̃ meis
amplius capiebant animum. col¬
loqui ⁊ ꝯridere ⁊ uicissim beniuo¬
le obsequi. simul legere libros
dulciloquos. Simul nugari et
simul honestari. dissentire in t̾clũ
sine odio. tanꝙͣ ip̃e homo secum.
atq ip̃a rarissima dissensione
magis quia placebat aliis. ⁊ eũ
efferebant laudib. stupentes qd̃
ex homine syro docto prius grece
facundie. pꝰ inlatina etiã doctor¬
mirabilis extitiss. ⁊ ẽet scientis̃¬
simus rerum ad studium sapi¬
entie ꝑtinentium: m placebat.
laudatur homo. ⁊ amatur ab¬
sens Utrũ nam ab ore laudãtiᷤ.
in trat incor audientis amor. il¬
le: Absit. s examante. accendit᷑
alius. Hinc enim amatur qui
laudatur. dum ñ fallaci corde
laudatoris predicari credit᷑. idẽ

Expanded text:
fabula et longum mendacium, cujus fabula et longum mendacium, cujus adulterina confricatione corrumpebatur mens nostra pruriens in auribus. Sed illa mihi fabula non moriebatur, si quis amicorum meorum moreretur. Alia erant quae in eis amplius capiebant animum: colloqui et corridere, et vicissim benevole obsequi; simul legere libros dulciloquos, simul nugari, et simul honestari; dissentire interdum sine odio, tanquam ipse homo secum, atque ipsa rarissima dissensione magis quia placebat aliis et eum efferebant laudibus stupentes, quod ex homine Syro, docto prius graecae facundiae, pmirabilis exstitisset, et esset scientissimus rerum ad studium sapientiae pertinentium; mihi placebat. Laudatur homo, et amatur absens. Utrumnam ab ore laudantis intrat in cor audientis amor ille? Absit: sed ex amante alio accenditur alius. Hinc enim amatur qui laudatur, dum laudatoris praedicari creditur, id est
Abbreviated transcription (Latin):
seram infelix locus: ubi nec eẽ
possem: nec inde recedere. Quo
enim cor meum fugeret a cor¬
de meo: Quo a me ip̃o fugerẽ:
Quo ñ me seq̃rer. Et tam̃ fugi
de pr̃ia. Minus enim eum q̃re¬
bant oculi mei ubi uidere nõ
solebant: atq a thagastensi
oppido ueni carthaginẽ. Non
uacant temꝑa nec õtiose uo¬
luuntur ꝑ sensus nr̃os. Faci¬
unt in animo mira oꝑa. Ecce
ueniebant. ⁊ pretibant de die
indiem. Et ueniendo ⁊ prec̾eũ¬
do inserebant in speties alias
⁊ alias memorias: ⁊ paulatĩ
resartiebant me pristinis gene¬
rib delestationum quib cedebat
dolor m̃s ille. S succedebãt nõ
quidẽ dolores alii: cause tam̃ ali¬
oꝵ doloꝵ. Nam unde me facilli¬
netrauerat: nisi quia fuderam
in arenam aĩam meam. diligẽ¬
do moriturum ac si ñ morituꝵ:
Maxime quippe me reparabãt
atq recreabant alioꝵ amicoꝵ
solatia cum quib amabam qd̃
ꝓte amabam: ⁊ hoc erat ĩgens

Expanded text:
seram infelix locus, ubi nec esse seram infelix locus, ubi nec esse possem nec inde recedere. quo enim cor meum fugeret a corde meo ? quo a me ipso fugerem? quo non me sequerer? et tamen fugi de patria. minus enim eum quaerebant oculi mei, ubi uidere non solebant, atque a Thagastensi oppido ueni Carthaginem. Non uacant tempora nec otiose uoluuntur per sensus nostros: faciunt in animo mira opera. ecce ueniebant et praeteribant de die in diem et ueniendo et praetereundo inserebant mihi spes alias et alias memorias et paulatim resarciebant me pristinis generibus delectationum, quibus cedebat dolor meus ille; sed succedebant non quidem dolores alii, causae tamen aliorum dolorum. nam unde me facillinetraverat, nisi quia fuderam in arenam animam meam, diligendo moriturum ac si non moriturum? Maxime quippe me reparabant atque recreabant aliorum amicorum solatia, cum quibus amabam quod pro te amabam: et hoc erat ingens
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq estuabam suspirabam.
flebam turbabar: net requies e¬
rat nec ꝯsilium. Portabam enim
ꝯcisã ⁊ cruentam aĩam meã. im¬
pacientem portari ame: ⁊ ubie¬
am ponerem ñ inueniebam. Nõ
iamenis nemorib: ñ inludis
atq cantib. nec insuaue olen¬
tib locis. nec in ꝯuiuiis appara¬
tis. neq in uoluptate cubilis et
lecti ñ deniq inlibris atq car¬
minib ad quiescebat: horrebat
oĩa. ⁊ ip̃a lux. ⁊ quicquid ñ erat
qd̃ ille erat: impbum ⁊ odiosũ
erat pret̾ gemitum ⁊ lacrimas.
Nam mneis solis. aliquantula
requies. Ubi aũ inde auferebat᷑
anima mea. onerabat me grãdis
sarcina miserie q̃ ate dñe leuã¬
da erat ⁊ curanda. sciebam. s nͥ
eras aliquid solidum ⁊ firmu
cum de te cogitabam. Non enĩ
tu eras. s uanum phantasma
⁊ error m̃s erat d̾s m̃s. Si co¬
nabar eam ibi ponere ut̃ reqͥes¬
ceret ꝑinane labebatur: ⁊ tt̾um
ruebat suꝑ me. Et ego mnͥ remã¬

Expanded text:
itaque aestuabam, suspirabam, itaque aestuabam, suspirabam, flebam, turbabar, nec requies erat nec consilium. portabam enim concisam et cruentam animam meam inpatientem portari a me, et ubi eam ponerem non inueniebam. non in amoenis nemoribus, non in ludis atque cantibus nec in suaue olentibus locis nec in conuiuiis apparatis nec in uoluptate cubilis et lecti, non denique in libris atque carminibus adquiescebat. horrebant omnia et ipsa lux, et quid quid non erat quod ille erat, inprobum et taediosum erat praeter gemitum et lacrimas: nam in eis solis aliquantula requies. ubi autem inde auferebatur anima mea, onerabat me grandis sarcina miseriae. ad te, domine, leuanda erat et curanda, sciebam, sed neeras aliquid solidum et firmum, cum de te cogitabam. non enim tu eras, sed uanum phantasma et error meus erat deus meus. si conabar eam ibi ponere, ut requiesceret, per inane labebatur et iterum ruebat super me, et ego mihi reman
Abbreviated transcription (Latin):
magis mortem q̃ mͥ illũ abstu¬
lerat. tanqmͣ a trocissimã ĩimi¬
cam oderam ⁊ timebam: ⁊ eam
repente ꝯsũpturam om̃s hoĩes
putabam: qr illum potuit. Sic
eram oĩo memini. Ecce cor meũ
d̾s mĩs: ecce intus uide quia me¬
mini. Spes mea. qͥ me mũdas
a talium affectionũ inmun¬
ditia. Dtrigens ocłos meos ad te
⁊ euellens delaq̃o pedes meos.
Mirabar enun cet̾os mortales
uiu̾e: quia ille quẽ qͣsi ñ mori¬
turum dilexeram. mortiuis e¬
rat: ⁊ me magis quia ille ⁊ alt̾
eram. uiuere illo mortuo mira¬
bar. Bene quidam dixit de ami¬
co suo. dimidium anime sue.
Nam ego sensi aĩam meam ⁊
aĩam illus unam fuisse aĩã
in duob corporib ⁊ ideo michi
horrori erat iuta quia nolebam
dimidius uiuere: ⁊ ideo forte mo¬
ri metuebam. ne totus ille mo¬
reretur quem multũ amaue¬
ram. Odementiam nescientem
dilige̾ homĩes humanit᷑. Ostul¬
tum hoĩem immoderate huma¬
na pacientẽ. qd̃ ego tunc eram.

Expanded text:
magis mortem, quae mihi eum abstumagis mortem, quae mihi eum abstulerat, tamquam atrocissimam inimicam oderam et timebam et eam repente consumpturam omnes homines putabam, quia illum potuit. sic eram omnino, memini. ecce cor meum, deus meus, ecce intus; uide, quia memini, spes mea, qui me mundas a talium affectionum inmunditia, dirigens oculos meos ad te et euellens de laqueo pedes meos. mirabar enim ceteros mortales uiuere, quia ille, quem quasi non moriturum dilexeram, mortuus erat, et me magis, quia ille alter eram, uiuere illo mortuo mirabar. bene quidam dixit de amico suo: dimidium animae suae. nam ego sensi animam meam et animam illius uuam fuisse animam in duobus corporibus, et ideo mihi horrori erat uita, quia nolebam dimidius uiuere, et ideo forte mori metuebam, ne totus ille moreretur, quem multum amaueram. s o dementiam nescientem diligere homines humaniter! o stultum hominem inmoderate humana patientem! quod ego tunc eram.