comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominis. ad innouandam humiliter uitã
similitudine ꝓuerilis ȩtatis accusat : qua¬
ꝓpter dilectissimi. cũ cantari audistis
inpsalmis. L AUDATE PUERI DÑM:
ne arbitremini ad uos istã exortationẽ
non ꝑtinere. qiã corporis pueritiam
suꝑgres si uł iuuenili decore uirescitis.
uel senili honore canescitis : Om̃ib enĩ
ma. nisi suꝑbia: Ipsa eñĩ deuana gran¬
cditate p̃sumens. non sinit hominẽ abulare
ꝑartã uiã. & intrare ꝑ angustã portam :
Fueri autẽ. facile intrant ꝑ angustam portã :¬
&ideo nemo nisi ut puer antrat in regnũ
cȩlorum. Quid autẽ suꝑ biȩ malitia dete¬
rus : quȩ p̃positũ non uult habere nec dm̃:
Nã scriptũ est. Initiũ suꝑbiȩ hominis: a¬
postatare adõ. hanc se aduersus prȩcep¬
ta diuina . tum disceruicib erigentem.
& sua ui iugo dñi resistentẽ. deicite. frangi¬
te. cõminuite: atq consumite & laudate
pueri dñm : Laudate nom̃ dñi Illa enim

Expanded text:
militer vitam similitudine puerilis aetatis accusat. Quapropter, charissimi, cum cantari auditis in Psalmis, «Laudate, pueri, Dominum,» ne arbitremini ad vos istam exhortationem non pertinere, quia jam corporis pueritiam supergressi, vel juvenili decore virescitis, vel senili honore canescitis: omnibus enim me, nisi superbia? Ipsa enim de vana granditate praesumens non sinit hominem ambulare per arctam viam, et intrare per angustam portam: puer autem facile intrat per angustum; et ideo nemo, nisi ut puer, intrat in regnum coelorum. Quid autem superbiae malitia deterius, quae praepositum non vult habere nec Deum? Nam scriptum est, «Initium superbiae hominis, apostatare a Deo» . Hanc se adversus praecepta divina tumidis cervicibus erigentem et suavi jugo Domini resistentem dejicite, frangite, comminuite atque consumite, et «laudate, pueri, Dominum, laudate nomen Domini.» Illa enim
Abbreviated transcription (Latin):
deputata.ẽ. abra hȩ fides adiustitiã : & sig¬
nũ accepit circũcisionis. signaculũ iustitiȩ
fidei quȩ ẽ. in p̃putio ut deputet᷑ & illis
adiustitiã : ut sit pater circuncisionis. his
qͥnon solũ excircũcisione sunt. sed & his
qui sequuntur uestigia fidei. quȩ ẽ. in p̃pu¬
tio patris nr̃i abrahȩ: Non enĩ carnaliter
circũcisȩ genti tantũ modo factus ẽ. pater
cuidictũ ẽ. patrẽ multarũgentiũ posuite
Multarũ autẽ non quorũdam sed om̃ium
gentes : Nullus itaq xp̃ianoꝵ: se a nomine
isrł arbitret᷑ extraneum : Illis enĩ qͥcredider̃
ex iudeis in quorũ numero principaliter apłos
inuenimꝰ: in angulari lapide copulamur:
Hinc ait dñs ait Poco habeo alias oues quȩ
non sunt ex hoc ouili: o portetme & eas ad¬
ducere ut sit unꝰ grex & unꝰ pastor: Popłs¬

Expanded text:
 fides ad justitiam, et signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio ut deputetur et illis ad justitiam; ut sit pater circumcisionis his qui non solum ex circumcisione sunt, sed et his qui sequuntur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae.» Non enim carnaliter circumcisae genti tantummodo factus est pater, cui dictum est, «Patrem multarum gentium posui te. Multarum» autem, non quarumdam, sed omnium gentes» . Nullus itaque Christianorum se a nomine Israel arbitretur extraneum. Illis enim qui crediderunt ex Judaeis, in quorum numero principaliter Apostolos invenimus, in angulari lapide copulamur. Hinc ait Dominus alio loco: «Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et illas adducere, ut sit unus grex et unus pastor» . P
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis in tabernacula ȩterna. qͦs amicos
sibi demamona iniqͥtatis in huiꝰ uitae
mortalitate fecerunt. Eis qͥppedicit
apłs: Sinos uobis spiritalia seminauimꝰ:
magnũ.ẽ. siur̃a carnalia metamꝰ d etiã
his uerbis dici potest: Si nos uobis cęle¬
stia seminauimꝰ mnagnũ.ẽ. siterrena ur̃a
m&amꝰ : Incȩlo ergo respicit cęlesti a
seminantes : in terra autẽ terrena redden¬
tes: Tam̃ humiles. & hos & illos Humilia
enĩ respicit incȩlo & in terra : quia memi¬
nerunt utriq quid fuerint ꝑsuã malitiã.
qͥđ factisint ꝑ dñi grãm: Neq eñĩ illis
tantũ modo dicitꝰ uas electionis. fuistis em̃

Expanded text:
ab eis in tabernacula aeterna, quos amicos ab eis in tabernacula aeterna, quos amicos sibi de mammona iniquitatis in hujus vitae mortalitate fecerunt . Eis quippe dicit Apostolus: «Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus» ? Quod etiam his verbis dici potest: Si nos vobis coelestia seminavimus, magnum est si terrena vestra metamus? In coelo ergo respicit coelestia seminantes, in terra autem terrena reddentes; tamen humiles et hos et illos. «Humilia» enim «respicit in coelo et in terra;» quia meminerunt utrique quid fuerint per suam malitiam, quid facti sint per Domini gratiam. Neque enim illis tantummodo dicit Vas
Abbreviated transcription (Latin):
manere autẽ in carne necessariũ in qͥt
ꝓpteruos: Pro inde quis quis intelligit
& in carne mansionẽ interris. simul intel¬
ligat dñm dm̃nr̃m in excelsis scĩs habi¬
tantẽ : quẽ admodũ tam̃ eosdẽ sc̃os hu¬
miles sibi. & incȩlo respiciat. qm̃ quȩ sur¬
cȩlo iamrespicit quosuocauit. & habitat
in eis: In terra autẽ respicit qͦs uocat.
ut habitet in eis: Istos enĩ possidet cȩle¬
stia cogitantes: illosexcitat terrena
somniantes: Sed quia difficile optine¬
mꝰ ut possint & ipsi iam humiles dici qui
nondum suaui iugo dñi pia colla iunxe¬
r̃: quando quidem humilia isto loco
ut scã eccła in telligamꝰ. ꝑ totũ textum
psalmi. diuinȩ ad monent litterȩ :
Est & alius intellectꝰ. quẽ mecũ caritas
ur̃a consideret: Cȩlos nunc significari
arbitror eos. q sedebunt suꝑ duo decim
thronos & cũ dnõ iudicabunt: Terrȩ autẽ
nomine. cȩterã multitudinẽ benedic¬

Expanded text:
manere autem in carne necessarium,» inquit, manere autem in carne necessarium,» inquit, «propter vos» . Proinde quisquis intelligit et in carne mansionem in terris; simul ligat Dominum Deum nostrum in excelsis sanctis habitantem, quemadmodum tamen eosdem sanctos humiles sibi et in coelo respiciat, quoniam quae surcoelo jam respicit quos vocavit, et habitat in eis; in terra autem respicit quos vocat, ut habitet in eis. Istos enim possidet coelestia cogitantes, illos excitat terrena somniantes. 6. Sed quia difficile obtinemus ut possint et ipsi jam humiles dici, qui nondum suavi jugo Domini pia colla junxerunt quandoquidem humilia isto loco, ut sancta intelligamus, per totum textum Psalmi divinae admonent litterae; est et alius intellectus, quem mecum Charitas vestra consideret. Coelos nunc significari arbitror eos qui sedebunt super duodecim thronos, et cum Domino judicabunt ; terrae autem nomine caeteram multitudinem benedic
Abbreviated transcription (Latin):
habitans: Hoc enĩ planius.ẽ. locutus In scĩs
inqͥt reqͥem habens Sed qui sunt scĩ nisi
humiles. qui pueri laudant dñme itaq
adiungit & pusillanimis dans magnani¬
mitatẽ: & dansuitã . qui in humilitate
pusillanimis dat magnanimitatẽ:
Dans utiq magnanimitatẽ. excelsos facit :
Inqͥb: requiem habens. in excelsis habitat:
Sed quia pusillanimisdat magnanimi¬
tatẽ : eadẽ excelsa in qͥb habitat. humi¬
lia respicit: Sed humilia inquit respicit.
incȩlo & in terra: & excitauit nos etiã quȩ¬
rere. utrũ eadẽ incȩlo &quȩ in terra.
cũitaq: apłs. & incarne ambulet. & spiri¬
taliter militet: non mirum sihumilita seiꝰ
& incȩlo respicitur ꝓpter sp̃s libertatẽ.
& in terra ꝓpter corporis serui tutem:
Idem qͥppe aliolo codicit Nrã enĩ con¬
uersatio incelis est: Ipse itẽ dicit
Optimũ sibi eẽ. dissolui. & esse cũ xp̃o.

Expanded text:
habitans;» hoc enim plenius elocutus, «in sanctis,» habitans;» hoc enim plenius elocutus, «in sanctis,» inquit, «requiem habens.» Sed qui sunt sancti, nisi humiles, qui pueri laudant Dominum? Itaque adjungit: «Et pusillanimis dans magnanimitatem, et dans vitam qui in humilitate pusillanimis dat magnanimitatem. Dans utique magnanimitatem excelsos facit, in quibus requiem habens in excelsis habitat. Sed quia pusillanimis dat magnanimitatem, eadem excelsa in quibus habitat, humilia respicit. Sed «humilia,» inquit, «respicit in coelo et in terra.» 5. Et excitavit nos etiam quaerere utrum eadem in coelo, quae in terra; Cum itaque Apostolus et in carne ambulet, et spiritualiter militet, non mirum si humilitas ejus et in coelo respicitur propter spiritus libertatem, et in terra propter corporis servitutem. Idem quippe alio loco dicit, «Nostra enim conversatio in coelis est» : ipse item dicit, «optimum» sibi «esse dissolvi et esse cum Christo,
Abbreviated transcription (Latin):
tes dñs. Gentes: homines sunt: Quid mirũ
sisuꝑ homines excelsus ẽ. dñs: Illi suꝑfe
excelsos quoscolunt. oculis uident incȩlo
fulgere solem & lunã. & stellas. cuicrea¬
turȩ seruiunt. deserentes creatorẽ dnm̃:¬
& non folũ excelsus suꝑ om̃s gentes dñs.
uerũ etiã supra cȩlos gla eiꝰ: Celi supra se
suspicunt eũ : & humileseũ secũ habent:
constituti carne in fracȩlũ. qͥ pro illonon
Quis quam putaret qđ in altis cȩlis habitet.
unde humilia terrena respici sed humilia
respicit incȩlo & in terra: Inquib ergo alcis
habitat. unde humilia respiciat: incȩlo
& in terra: Aninqͥb altis habitat. eti am
ipsa humilia respicit: Sic enĩ exaltat
humiles : ut non faciat suꝑbos: Itaq & in
altis habitat quos exaltat. facitq sibi
eoscȩlum. hoc. ẽ. sedẽ suã: & eo ftamen
non suꝑbos. sed semꝑ sub ditos intuendo.
etiã in ipso cęlo humilia respicit. in qͥb
excelsis habitat : Sp̃s enĩ ꝑesaiã italoqͥtꝰ:

Expanded text:
tes Dominus.» Gentes homines sunt: quid mirum si super homines excelsus est Dominus? Illi super se excelsos quos colunt, oculis vident in coelo fulgere, solem et lunam et stellas, qui creaturae serviunt, deserentes Creatorem Sed non solum «excelsus super omnes gentes Dominus;» verum etiam «super coelos gloria ejus.» Coeli supra se suspiciunt eum; et humiles eum secum habent, constituti carne infra coelum, qui pro illo non Quisquam putaret quod in altis coelis habitet, unde humilia terrena respiciat; sed «humilia respicit in coelo et in terra.» In quibus ergo altis habitat, unde humilia respiciat in coelo et in terra? An in quibus altis habitat, etiam ipsa humilia respicit? Sic enim exaltat humiles, ut non faciat superbos. Itaque et in aliis habitat quos exaltat, facitque sibi eos coelum, hoc est sedem suam; et eos tamen non superbos, sed semper subditos intuendo, etiam in ipso coelo humilia respicit, in quibus excelsis habitat. Spiritus enim per Isaiam ita loquitur;
Abbreviated transcription (Latin):
lacra gentiũ argentũ & aurũ: Nonab¬
iectũ aliqͥd & asꝑnabile nominatũ est:
Eteiqͥdem animo qui terra non est. terra
est & aurũ & argentũ: sed spetiosior.
atq: fulgentior . solidior atq firmior:
Noliergo addere manꝰ hominũ ut exeo
m& allo qđ fecit uerus ds̃. uelis facere
falsum dm: immo falsum hominẽ. quẽ
homine in amicitiã reciperet : in saniret:
Ducit enĩ & affectu qͦdã infirmo rapit
infirma corda mortaliũ : forma. similitudo.
& menbrorũ imitata cõpago: Sed sicut
fabricata singula ostendis. sic ostende
officia singulorũ : quorũte effigies &
humana uanitas trahit. O senĩ habet̃¬

Expanded text:
lacra Gentium argentum et aurum.» Non ablacra Gentium argentum et aurum.» Non abjectum aliquid et aspernabile nominatum est: et ei quidem animo qui terra non est, terra est et aurum et argentum; sed speciosior atque fulgentior, solidior atque firmior. Noli ergo addere manus hominum, ut ex eo metallo quod fecit verus Deus, velis facere falsum deum; imo falsum hominem, quem homine in amicitiam reciperet, insaniret. Ducit enim, et affectu quodam infimo rapit infirma corda mortalium formae similitudo, et membrorum imitata compago: sed sicut fabricata singula ostendis, sic ostende officia singulorum, quorum te effigies, o humana vanitas, trahit. 2. «ve
Abbreviated transcription (Latin):
argentũ & aurũ oꝑa manuũ hominum :
Id est quãuis dm̃nr̃m carnalibus oculis
nr̃is non possimꝰ ostendere. quẽ ꝑoꝑa intel¬
ligere debuistis. nolite tam̃ seduciuani¬
tatib nrĩs : quia uosea quȩ colitis digito
potestis ostendere Multo qͥppe hones¬
tius non haber&is qđ possitis ostendere
quã ut in eo qđ istis oculis auobis osten¬
dit᷑. urĩ cordis cȩcitas ostendatur:
Quid eñi ostendtas. nisi aurũ & argentũ:
Habent qͥdem & ȩrea & lignea. & fictilu
simula cra. hȩc huiꝰcemodi alterius alter
materies: sed p̃tio sum eorũ maluit cõme¬
morare sp̃ssc̃s : Quia cũineo qͥsq qđ illi
carius ẽ. erubescit: multo facilius auer¬
titur aueneratione uiliorũ Nã dictũ ẽ
alio loco scripturarũ desimula crorum
cultorib:: dicentes ligno. pater m̃ sestu
& lapidi tume genuisti Sedne sibi uite¬
atur prudentior qͥ hoc non ligno & lapdi
dixerit. sed auro & argento hunc aspi¬
ciat. hunc aure cordis intendat: simu¬

Expanded text:
inum:» id est, quamvis Deum nostrum carnalibus oculis vestris non possimus ostendere, quem per opera intelligere debuistis; nolite tamen seduci vanitatibus vestris, quia vos ea quae colitis digito potestis ostendere. Multo quippe honestius non haberetis quod possetis ostendere, quam ut in eo quod istis oculis a vobis ostenditur, vestri cordis caecitanim ostenditis, nisi aurum et argentum? Habent quidem et aerea, et lignea, et fictilia simulacra, et hujuscemodi alterius alteriusque materiae; sed pretiosum eorum maluit commemorare Spiritus sanctus, quia cum in eo quisque quod illi charius est erubuerit, multo facilius avertitur a veneratione viliorum. Nam dictum est alio loco Scripturarum de simulacrorum cultoribus: «Dicentes ligno, Pater meus es tu; et lapidi, Tu me genuisti» . Sed ne sibi prudentior videatur qui hoc non ligno et lapidi dixerit, sed auro et argento; huc aspiciat, huc aurem cordis intendat: «Simu
Abbreviated transcription (Latin):
consummationẽ scłi : cõmota ẽ enim
terra: Sedquia male pigra remanserat.
cõmota. ẽ. ut solidius firmar&ur a facie
dñi Qui conuertit petrã in stagna
aquarũ. & rupes in fontes aquarũ.: Scip¬
sum enĩ & quandam suã duritiã lique¬
fecit a dirrigandos fideles suos. ut
fieret in eis fonsaque salientis inuitam
et̃nã : quia prius cũ ignorar&ur . durus
uidebatuir. In de illiturbati sunt & non
expectauer̃ donec scripturi saꝑtis in flu¬
eret. atq mumdaret in eos qͥdixerunt
durus. ẽ. hic sermo: qͥs potest eũ audire:
ista duritia ista p&ra conuersa.ẽ. instagna
aquarũ : & ista rupis infontes aquarum :
Cũ resurgens ex posuit eis incipiens amor se
ꝑom̃s ꝓphaas quia sic oportebat xpm

Expanded text:
consummationem saeculi» ? Commota est enim consummationem saeculi» ? Commota est enim terra; sed quia male pigra remanserat, commota est, ut solidius firmaretur a faciertit petram in stagna aquarum, et rupem in fontes aquarum.» Seipsum enim et quamdam suam duritiam liquefecit ad irrigandos fideles suos, ut fieret in eis fons aquae salientis in vitam aeternam ; quia prius, cum ignoraretur, durus videbatur. Inde illi turbati sunt, et non exspectaverunt donec Scripturis apertis influeret atque inundaret in eos, qui dixerunt, «Durus est hic sermo, quis potest eum audire» ? Ista petra, ista duritia conversa est in stagna aquarum, et ista rupes in fontes aquarum, cum resurgens exposuit eis, incipiens a Moyse per omnes Prophetas, quia sic oportebat Christum
Abbreviated transcription (Latin):
głm ego uos genui. Hi sunt quib dr̃. non
ut confundam uos hec scribo. sedut filios
meos harissimos moneo: Hi sunt de qͥb
dicit᷑: afferte dño filios arietũ: Attendite
ꝑom̃s terras qͥ nostis ista mirari & gaudere
atq cantare dño dõ ur̃o : Attendite ista
cõpleriꝑ om̃s gentes. qu ȩ ante tã longa
tẽpora figurate gesta atq p̃dicta sunt:
interrogate &dicite : Quidiẽ tͥ mare
qđ fugisti. & tu iordanis quare conuersuses
retrorsum̃. Montes quia gestistis uelut
est qđ gaudetis. qͥb infine dic&ur euge
bone serue. qm̃ in paucis fidelis fuisti supra
multa te constituam: quid.ẽ. qđ gaud&is
qͥb infine dic&ur uenite benedicti patris
mei ꝑcipite regnũ qđ uobis paratũ . ẽ. abo¬
rigine mundisꝰ respondebunt uobis hȩc om̃ia:
uosq: ipsi respondebitis uobis A facie
dñi mota.ẽ. terra : a facie dñi dĩ iacob:
Quid ẽ a facie dñĩ di ia cob. nisi eiꝰ p̃sentia
quidixit. ecce ego uobiscũ sum usq ad

Expanded text:
m ego vos genui:» hi sunt quibus dicitur, «Non ut confundam vos, haec scribo, sed ut filios meos charissimos moneo» : hi sunt de quibus dicitur, «Afferte Domino filios arietum» . Attendite per omnes terras, qui nostis ista mirari, et gaudere atque cantare Domino Deo vestro; attendite ista compleri per omnes gentes, quae ante tam longa tempora figurate gesta atque praedicta sunt. 9. Interrogate et dicite, «Quid est tibi, mare, quod fugisti; et tu, Jordanis, quia conversus es retrorsum? Montes quia gestitis velut aest quod gaudetis, quibus in fine dicetur, Euge, bone serve, quoniam in paucis fidelis fuisti, supra multa te constituam ? Quid est quod gaudetis, quibus in fine dicetur, Venite benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum ers.» 7. Respondebunt vobis haec omnia, vosque ipsi respondebitis vobis: «A facie Domini commota est terra, a facie Dei Jacob.» Quid est, «a facie Domini;» nisi ejus praesentia qui dixit: «Ecce ego vobiscum sum usque in
Abbreviated transcription (Latin):
rauit diligentibus eũ: Quanti ualet
hoc qđ nonuidetur &emitur : tanto:
quantũ qͥsq habere potuerit : Propter
hoc &illeSpar sit dedit pauperib
Non uidebat &emebat : Sedille thes¬
aurũ seruabat incȩlo: quiesurire acsi¬
tire in pauperib: dignabatur in terra :
Hon mirũ est igitur: Siustitia eiꝰ
manet in scłm scłi : Custo de illo qͥ condi¬
dit scła : Cornueiꝰ exaltabitur ingła:
scilicet. atq infructuosa poenitentia:
Nã irasc&ur: Cuimagis quã sibi cũdicet.
quid nobis ꝓfuit suꝑbia. & diuiaarum
iactantia quid contulit nobis: uidens
cornueiꝰ exaltari ingła. qͥs parsit & dedit
pauperibus.Dentib
suis frendet & tabescet:
quia illic erit ploratꝰ &stri¬
dordentiũ: Non enĩ frendec
& ure scet: sicut fieret sioportuno eũ tẽpo¬
re pdniteret. Sed tunc poenitebit. Cũ
desideriũ peccatorũ peribit: nullo succe¬
dente solatio Peribit desideriũ pecca¬
torũ : cũ transient om̃ia tanquã umbra :

Expanded text:
us diligentibus eum . Quanti valet hoc quod non videtur, et emitur tanti quantum quisque habere potuerit! Propter hoc et ille «sparsit, dedit pauperibus:» non videbat, et emebat; sed ille thesaurum servabat in coelo, qui esurire et sitire in pauperibus dignabatur in terra. Non mirum est igitur si «Justitia ejus manet in saeculum saeculi:» custode illo qui condidit saecula. «Cornu ejus exaltabitur in gloria:» scilicet atque infructuosa poenitentia. Nam «irascetur» cui magis quam sibi, cum dicet: «Quid nobis profuit superbia? et divitiarum jactantia quid contulit nobis?» videns cornu ejus exaltari in gloria, qui sparsit et dedit pauperibus. «Dentibus suis frendet, et tabescet:» quia illic erit ploratus et stridor dentium. Non enim frondebit , et virescet, sicut fieret si opportuno eum tempore poeniteret; sed tunc poenitebit, cum «desiderium peccatorum peribit:» nullo succedente solatio. Peribit desiderium peccatorum, cum transient omnia tanquam umbra ,
Abbreviated transcription (Latin):
satietur: Primo poenas fuge: gehennas
deuita: ante quã desideres. ꝓmittentẽ
dm̃: caue minantẽ : Sc̃m enĩ & terribi¬
quales uel exꝑtus es uel augere ac muba¬
plicare cogitando potes: immortalium
deliciarũ matrẽ concupisce sapientiam:
Sed initiũ Sapientiȩ : timordñi. Delec¬
tabit illa. & ineffabiliter ꝓculdubio
delectabit: castis atq ȩternis ueritatis
amplexibus : Sed prius tibi donanda sunt
debita: quã p̃mia flagitanda: Initium
ergo sapientiȩ. timordnĩ. Bonus est intel¬
lect quis negat : sed intelligere & non fa¬
cere : periculo sum est Bonum . ẽ. ergo
facientibus: ne extollat m̃tẽ in suꝑbiam:
Ciniꝰ enĩ timor .ẽ. in itiũ fapientiȩ : Laus
eiꝰ manet in scłm scłi : Et hocerit p̃mium :
hic finis. hȩc statio. sedesq ꝑpa&ua : Illic
inueniuntur mandata fid elia: confirmata
in scłm scłi: Ipsa. ẽ. hereditas noui testam̃a.
mandata inȩternum : Unã petii inquit

Expanded text:
satietur. Primo poenas fuge, gehennas satietur. Primo poenas fuge, gehennas devita: antequam desideres promittentem Deum, cave minantem. «Sanctum» enim «et terribiquales vel expertus es, vel augere ac multiplicare cogitando potes, immortalium deliciarum matrem concupisce sapientiam: sed, «Initium sapientiae, timor Domini.» Delectabit illa, et ineffabiliter procul dubio delectabit castis atque aeternis veritatis amplexibus: sed prius tibi donanda sunt debita, quam praemia flagitanda. «Initium» ergo «sapientiae timor Domini. Bonus est intellectus.» Quis negat? Sed intelligere et non facere, periculosum est. «Bonus» ergo «facientibus.» Nec extollat mentem in superbiam. Cujus enim timor est initium sapientiae, «Laus ejus manet in saeculum saeculi:» et hoc erit praemium, hic finis, haec statio sedesque perpetua. Illic inveniuntur mandata fidelia, confirmata in saeculum saeculi; ipsa est haereditas Novi Testamenti mandata in aeternum. «Unam petii,» inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
te & iustitia. Hoc. ẽ. uerũ & iustũ. ut hic
laboretur. ibi reqͥescast᷑: quia Redepa¬
one misit popłosuo : Vnde autẽ redimun¬
tur. nisi acaptiui tate peregrinationis
huiꝰ: non ergo reqͥes.: nisi incȩlesti patria
reqͥratur: Dedit quidẽ ds̃ ifrahelitis car¬
nalib terrenã hierłm quȩ ser ut cũfi¬
lus suis : sed hoc uetus testam̃tũ ẽ. ad
ueterẽ hominẽ ꝑtinens. Qui autẽ ibi
figurã in tellexer̃: etiã heredes. eẽ. noui
testam̃ti extiter̃ : qm̃ quȩ sur sum . ẽ.¬
Uetera autẽ illa re ipsa ꝓbatũ. ẽ transito¬
ria ꝓmisisse . Mandauit quippe in ȩt̃¬
nũ.testam̃tũ suũ: Sed qđ nisi nouum:
cuiꝰ heres qͥs qͥs. eẽ. uolueris nolo te
fallas : nec terrã trahentẽ lac & mel
carnaliter cogites: non a moena p̃dia.
non ortos fructiferos & o pacosi nontale
aliqͥd mediteris adipisci. quale: solet
hic oculus auaritiȩ concupiscere: Cũ enĩsit
ut hic consum&ur : Non differenda ut ibi

Expanded text:
est verum et justum, ut hic laboretur, illic requiescatur: quia, «Redemptionem misit populo suo.» Unde autem redimuntur, nisi a captivitate peregrinationis hujus? Non ergo requies nisi in coelesti patria requiratur. 8. Dedit quidem Deus Israelitis carnalibus terrenam Jerusalem, «quae servit cum filiis suis:» sed hoc Vetus Testamentum est, ad veterem hominem pertinens. Qui autem ibi figuram intellexerunt, haeredes etiam tunc Novi Testamenti exstiterunt; quoniam «quae sursum eVetere autem illo, reipsa probatum est transitoria promisisse: «Mandavit» quippe «in aeternum Testamentum suum.» Sed quod, nisi Novum? Cujus haeres quisquis esse volueris, nolo te fallas, nec terram trahentem lac et mel carnaliter cogites, non amoena praedia, non hortos fructiferos et opacos, non tale aliquid mediteris adipisci, quale solet hic oculus avaritiae concupiscere. Cum enim sitt ut hic consumatur, non differenda ut ibi
Abbreviated transcription (Latin):
saluos nos fecit: ꝑlauacrũ regenerationis:
eccehumilia: quȩ respiciuntur incȩlo: spri¬
tales enĩsunt : Om̃ia iudicant: sed tamen
humiles. ned eiecti uidicentur : Quid dese¬
ipso singulariter s nonne talia s̃ quȩ cõme¬
morat ÷ qui non sum idoneus inqͥt uocari

Expanded text:
salvos nos fecit per lavacrum regenerationis» . Ecce humilia quae respiciuntur in coelo. Spirituales enim sunt, et omnia judicant; sed tamen humiles, ne dejecti judicentur. Quid de seipso singulariter? nonne talia sunt quae commemorat? «Qui non sum», inquit, «idoneus vocari
Abbreviated transcription (Latin):
non ex uobis. sed dĩdonũ est: Nonexope¬
rib. neforte quis extollat᷑: sed etiã seipsu
ad iungit. consequenter dicens: Ipsius enĩ
sumꝰ figm̃tũ creati in operib bonis. Dicit
etiã seorsum deipsis: qui respiciuntur inclo:
Fuimꝰ enĩ inqͥt & nos stulti aliquando. &in
agentes : ab ominabiles in uicẽ: odio enĩ¬

Expanded text:
obis, sed Dei donum est, non ex operibus, ne forte quis extollatur»: sed etiam seipsum adjungit consequenter, dicens, «Illius enim sumus figmentum, creati in operibus bonis.» Dicit etiam seorsum de se et ipsis qui respiciuntur in coelo: Fuimus enim, inquit, et nos stulti aliquando et inagentes, abominabiles, invicem odio
Abbreviated transcription (Latin):
transeunt : E cũ ad finẽ uenerint. aquȩ
guttam exdigito stillantẽ desiderans.
ardens lingua clamauit : Exortum.ẽ.
dirigunt cor indm̃ suũ:᷑ merito ambulant
recti cũ dõ suo. p̃ponentes eiꝰ uoluntatẽ
sibi : neq desuaqcquã suꝑbe p̃sum̃tes:

Expanded text:
transeunt; et cum ad finem venerint, aquae guttam ex digito stillante desiderans, ardens lingua clamabit . 4. «vers. 4dirigunt cor in Deum suum, merito ambulant recti cum Deo suo, praeponentes ejus voluntatem sibi; neque de sua quidquam superbe praesumentes.
Abbreviated transcription (Latin):
at dñs. & illuminet abscondita tenebrarũ
& manifestet cogitationes cordis. & tunc
laus erit unicuiq adõ: Viderit ergo
ille. quantũ qͥsq ꝓficiat in mandatiseiꝰ.
tam̃ uolet nimis. qui pacẽ illius coȩdifi¬
cationis ad amauerit: n ec iam desperare
debet qm̃ inmandatis eiꝰ uolet nimis.
& pax interra hominib: bone uoluntatis:

Expanded text:
s, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo . Viderit ergo ille quantum quisque proficiat in mandatis ejus: tamen volet nimis qui pacem illius coaedificationis adamaverit; nec jam desperare debet, quoniam in mandatis ejus volet nimis, et pax in terra hominibus bonae velunt
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã post septuaginta annos. qͥmistico
ꝑfectionis numero presignatur. & tanquã
post captuntatẽ longinquȩ peregrinati¬
onis. non ruitura mole construi. sedȩt̃na
immortalitate solidari Spirit̾alẽ qͥppe

Expanded text:
tanquam post septuaginta annos, qui mystico perfectionis numero praesignantur, et tanquam post captivitatem longinquae peregrinationis, non ruitura mole construi, sed aeterna immortalitate solidari. Spiritualem quippe
Abbreviated transcription (Latin):
Siuesic intelligatur. in cȩlis & in terra om̃ia
quȩtũq uoluit fecit. uel insuperioribus
uel in nferiorib popłisui. uoluntariã
grãm suã constituit. nequis deoperũ
meritis glorietur : quia siue montes
gestiantꝰ uelut arietes. siue colles uelut
agniouiũ : a facie dĩ cõmota est terra :
UANQUAM FORTASSE OÕUM
psalmorũ sit una contextio
diligenter intuentibus. ita ut
nullus sequatur qui non superiori pos¬
sit adiungi: tamen istũ ita consideremꝰ.
tanquã uterq unussit : Iste scilicet.
ac superior: Nãq cũ in illo dictũ eẽc.
Non nobis dñe non nobis sed nomini tuo

Expanded text:
Sive sic intelligatur, «In coelis et in terra omnia Sive sic intelligatur, «In coelis et in terra omnia quaecumque voluit fecit,» vel in superioribus, vel in inferioribus populi sui voluntariam gratiam suam constituit, ne quis de operum meritis glorietur: quia sive montes gestiant velut arietes, sive colles velut agni ovium; a facie Domini commota est terra, uanquam fortasse omnium Psalmorum sit una contextio diligenter intuentibus, ita ut nullus sequatur qui non superiori possit adjungi; tamen istum ita consideremus, tanquam uterque unus sit, iste scilicet ac superior. Namque cum in illo dictum sit, «Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc duo miscđiam & ueritatẽ aduertitȩ
in scĩs scripturis. quã sibi sepe iungant:
Insua qͥppe miscđia uocauit impios: &
ueritate iudicat eos. qͥuocati uenire no¬
luer̃ : Nequando dicant gentesũbi ẽ.
ds̃ eorũ. In nouissimo enĩ ap̾parebit
cũ eis non ad huc credendus p̃dicatur.
sediam tremendus ostenditur D̾s autẽ
nã uident oꝑadĩ quȩ colunt : sed incęlo
sursum. qđ transgreditur om̃ia corpora
cȩlestia & terrestria: Nec sic est incȩlo
dsnr̃ : quasi subtracto cę̧lo ruinã sine
sede formidet : Incȩlis enĩ & interra
Om̃ia quȩcũq uoluit fecit Nec indiget
oꝑib suis. tanquã in eis colloc&ur ut
maneat : sed in sua ȩternitate ꝑsistit:
inqua manens om̃ia quȩcũq uoluit fecit
incelo & in terra: Neq enim iã eũ por¬
tabant ut ab eo fieri possint: quando nisi
fierent eũ portare non possent. Ergo
inqͥbus est ipse tanquã indigentia conti¬
net : non ab eis tanquã in digens contin&ur:

Expanded text:
rtite in sanctis Scripturis quam sibi saepe jungantur. In sua quippe misericordia vocavit impios, et in veritate judicat eos qui vocati venire noluerunt. «Nequando dicant Gentes, Ubi est Deus eorum?» In novissimo enim apparebit cum eis non adhuc credendus praedicatur, sed jam tremendus ostenditur. 14. «versnam vident, opera Dei quae colunt; sed «in coelo sursum,» quod transgreditur omnia corpora coelestia et terrestria. Nec sic est in coelo Deus noster, quasi subtracto coelo ruinam sine sede formidet. «In coelis et in terra omnia quaecumque voluit fecit.» Nec indiget operibus suis, tanquam in eis collocetur, ut maneat; sed in sua aeternitate persistit, in qua manens omnia quaecumque voluit fecit in coelis et in terra: neque enim jam eum portabant, ut ab eo fieri possent; quando, nisi fierent, eum portare non possent. Ergo in quibus est ipse, tanquam indigentia continet, non ab eis tanquam indigens continetur.
Abbreviated transcription (Latin):
tuȩ : quia ibi uirtꝰ uirtutis tuȩ : Habent
nunc hom ines. infide. in spe. in caritate.
in bonis oꝑib: uirtutes suas: sedibunt
auirtutib in uirtutẽ : Tecũ ergo pͥncipiũ
u deberis cũpatre in patrẽ : ut pater
tecũ principiũ indie uirtutis tuȩ: illius
uirtutis tuȩ quã impius non uidebit :
Nam & hoc infirmũtuũ : fortius ẽ. hominib:
Et enĩ in die uirtutis tuȩ tecũ pͥncipium:
dequa uirtute dicis expone : quia & hic ut
dictũ. ẽ nominata. ẽ. uirtꝰ uirtutis eiꝰ.
cũemitaitur uirga uirtutis eiꝰ ex sy¬
on ut domin&ur in medio inimicorũ suoꝵ :
dequa uirtute dicis: Insplendore scõrũ:
Insplendore in qͥt scõrũ: deipsa uirtute
dicit : quando erunt insplendore sc̃i. non
non quando adhuc terrenã carnẽ gestan¬
tes. & incorpore mortali atq corrupt¬
animã. & deprimit terena cogitantẽm :¬

Expanded text:
tuae, quia ibi virtus. «Virtutis tuae:» habent tuae, quia ibi virtus. «Virtutis tuae:» habent nunc homines in fide, in spe, in charitate, in bonis operibus virtutes suas; sed ibunt a virtutibus in virtutem . «Tecum» ergo «principium:» videberis cum Patre, in Patre, ut Pater «tecum principium in die virtutis tuae,» illius virtutis tuae quam impius non videbit. Nam et hoc infirmum tuum, fortius est hominibus: etenim «in die virtutis tuae tecum principium.» 15. De qua virtute dicis, expone. Quia et hic, ut dictum est, nominata est virtus ejus, cum emittitur virga virtutis ejus ex Sion, ut dominetur in medio inimicorum suorum. De qua virtute dicis? «In splendore sanctorum. In splendore,» inquit, «sanctorum.» De ipsa virtute dicit, quando erunt in splendore sancti: non quando adhuc terrenam carnem gestantes et in corpore mortali atque corruptanimam, et deprimit terrena inhabitatio
Abbreviated transcription (Latin):
biscũsũ & non cognouistisme: philippea
qͥ me uidet : uidet & patrẽ : Sed qͥme uidet
nonqͥ formã serui in me uidet : Quiergo
me uidet. qualemme abscondi tim̃tibus me
qualẽ me uidendũ ꝑficio sperantib in me.
indet & patrẽ : Sed quia ista uisio post erit.
nunc ꝓilla qͥd habebimꝰ : Uideamꝰ quiddi¬
cat phlippo: cui dixerat. qͥme uidet
uidet & patrẽ: Quasi ei philippꝰ tacitus
responderet: & quo modo te uidebo
sialiter uideris quã forma serui. aut qͥ modo¬
te uibebo patrẽ inualidu s. homo mortalis.
puluis acinis : Conuersus ad cũ. differens
uisionẽ. imperans fidẽ qͥ dixerat. qͥme uid&
uidet & patrẽ : quia multũ erat adphilip¬
pum. & longe abeo erat uidere : non credis
inqͥt quia ego in patre. & pater in me : qđ ui
dere nondũ potes. crede ut uidere merearis:
Cũ ergo uentũ fuerit ut indeamꝰ tunc ap¬
parebit. te cũ pͥncipiũ indie uirtutis tuȩ:¬
uirtꝰ uirtuti s tuȩ. non uirtꝰ infirmitatis

Expanded text:
cognovistis me? Philippe, qui me vidit, vidit et Patrem.» Sed «qui me vidit,» non qui formam servi in me vidit. «Qui» ergo «me vidit,» qualem me abscondi timentibus me, qualem me videndum perficio sperantibus in me , «vidit et Patrem.» Sed quia ista visio post erit, nunc pro illa quid habebimus? Videamus quid dicat Philippo, cui dixerat, «Qui me vidit, vidit et Patrem.» Quasi ei Philippus tacitus responderet, Et quomodo te videbo, si aliter videris quam in forma servi? aut quomodo videbo Patrem, invalidus homo mortalis, pulvis et cinis? conversus ad eum, differens visionem, imperans fidem, qui dixerat, «Qui me vidit, vidit et Patrem;» quia multum erat ad Philippum, et longe ab eo erat videre: «Non credis,» inquit, «quia ego in Patre, et Pater in me est» ? Quod videre nondum potes, crede, ut videre merearis. Cum ergo ventum fuerit ut videamus, tunc apparebit, «Tecum principium in die virtutis tuae. Virtutis tuae:» non virtutis infirmitatis
Abbreviated transcription (Latin):
Sicenĩmulti uocati sunt : sic occupata. ẽ.
hereditas gentiũ: sic factũ.ẽ. ut etiam
plurimi qui non dimiser̃ om̃ia sua
in hac uita ut sequeretur eũ uitã ȩt̃nã
ipsam ꝓnominis eiꝰ confessione contẽpne¬
rent. & tanquã cameli humiliantesse
ad portanda onera p̃ssurarũ. intrarent
etiã sicut ꝑforam̃ acus: ꝑ compungentes
passionis angustias Ipse fecit hȩc: cui
om̃ia possibilia sunt: O pera manuũ
eiꝰ ueritas & iudiciũ: Teneatur ueritas
abhis: quidicant᷑ hic : Iudicantur hic
martires. & ad uidicium ꝑducuntur:
qͥ non solũ eos aqͥb iudicati sunt. sed
utetiam angłos duudicent: ad uersus
quoseis erat colluctatio. etiã cũ abo¬
minib: iudicari uiderentur : Nonse¬
paret a xp̃o tribulatio. angustia.
fames. nuditas. gladius: F idelia enĩ
om̃ia mandata ei : Hon fallet: ex hibet

Expanded text:
Sic enim multi vocati sunt, sic occupata est haereditas Gentium, sic factum est ut etiam plurimi qui non dimiserunt omnia sua in hac vita ut sequerentur eum, vitam etiam ipsam pro nominis ejus confessione contemnerent; et tanquam cameli humiliantes se ad portanda onera pressurarum, intrarent etiam sicut per foramen acus, per compungentes passionis angustias. Ipse fecit haec, cui omnia possibilia sunt. 7. «Opera manuum ejus veritas et judicium.» Teneatur veritas ab is, et ad judicium perducuntur, quo non solum eos a quibus judicati sunt, sed etiam angelos dijudicent, , adversus quos eis erat colluctatio, etiam cum ab hominibus judicari viderentur. Non separet a Christo tribulatio, angustia, fames, nuditas, gladius . «Fidelia» enim «omnia mandata ejus:» non fallit, exhibet
Abbreviated transcription (Latin):
Iudicabit ingentibus. Sednunc ꝓ occul¬
tis: Erit enĩ & iudiciũ manifestũ: iudi¬
cabit ingentibi Modo eñĩfit: perit
memoria eorũ cũstrepitu In ipso psalmoẽ
poccultis : perit memoria eorũ cũstrepi¬
tu. & dñs in et̃nũ ꝑmanet: Parabit iniu¬
dicio sedẽ suã : & ipse iudicabit orbem

Expanded text:
udicabit in gentibus.» Sed nunc, «Pro occultis;» erit enim et judicium manifestum: «Judicabit in gentibus.» Modo enim fit, «Periit memoria eorum cum strepitu.» In ipso psalmo est, «Pro occultis: Periit memoria eorum cum strepitu, et Dominus in aeternum manet; paravit in judicio sedem s
Abbreviated transcription (Latin):
suscitabo illud. Est enĩ corpꝰdñi plenius
dequo beatꝰ parus dicit: Adquẽ accedi¬
mꝰ lapidẽ uiuum : ab hominib reꝓbatũ.
adõ autẽ electũ & honorificatũ : & uos
ergo tanquã lapides in ui. ȩdificamini
in domũ spiritalem in sacerdo tiũ scm̃.
offerentes spiritales uictimas acceptas

Expanded text:
suscitabo illud» . Est enim corpus Domini plenius suscitabo illud» . Est enim corpus Domini plenius de quo beatus Petrus dicit: «Ad quem accedentes lapidem vivum, ab hominibus reprobatum, a Deo autem electum et honorificatum; et vos ergo tanquam lapides vivi aedificamini in domum spiritualem, in sacerdotium sanctum, offerentes spirituales victimas acceptas
Abbreviated transcription (Latin):
N ondũ erant hi ꝓphetȩ : cũ ista cantata s̃.
Namq intertẽpꝰ dauid. & transmigratio¬
nẽ popłi isrł in babilomam. quatuor¬
decim generationes numerantur: sicut
diuna scriptura. maximeq matheus
euangłista testatur: Euersio autẽ tẽpli.
Srenouatio scđm sc ĩ hieremiȩ ꝓphetiam:
exilla trans migratione post annos laxta sgna
sperabatur : Quicũ cõplerentur sub dario
rege babilonis: impl&i sunt spũsc̃õ.hi
duo ꝓphetȩ aggeus & tacharias: & ambo
post̾ inuicẽ intraunũ annũ ꝓphetare cȩper̃
qđ adrenouationẽ tẽpli. sicut tanto ante
poraliter gestis oculũ cordis infigit. neq
inde ingratiam spiritalis intellectꝰ exten¬
ditur. habitat cogitatione in lapidibus
tẽpli. qͥb: uisibilis fabrica manibus homi¬
num instructa consurgit : nec ipse lapis
huiꝰ efficit᷑ tẽplo illi accõmodatꝰ. atq
aptꝰ . qđ in suo corpore primũ dñsfigu¬
raut cũ ait᷑: soluite tẽplũ hoc. & triduo

Expanded text:
e, cum ista cantata sunt. Namque inter tempus David, et transmigrationem populi Israel in Babyloniam, quatuordecim generationes numerantur, sicut divina Scriptura, maximeque Matthaeus evangelista testatur : eversi autem templi renovatio secundum sancti Jeremiae prophetiam, ex illa transmigratione post septuaginta annos sperabatur : qui cum complerentur, sub Dario rege Babylonis impleti sunt Spiritu sancto hi duo prophetae, Aggaeus et Zacharias; et ambo post invicem intra unum annum prophetare coeperunt, quod ad renovationem templi, sicut tanto ante poraliter gestis oculum cordis infigit, neque inde in gratiam spiritualis intellectus extenditur, habitat cogitatione in lapidibus templi, quibus visibilis fabrica manibus hominum instructa consurgit; nec ipse lapis vivus efficitur, templo illi accommodatus atque aptus, quod in suo corpore primum Dominus figuravit, cum ait: «Solvite templum hoc, et triduo
Abbreviated transcription (Latin):
& secuti sunt eũ: non contristentur dicen¬
tes. quis nã poterit saluus fieri: quia
facilius intrat camelus ꝑforam̃ acus.
quã diues in regnũ cȩlorum An inuntia¬
uit enĩ eis fortitudinẽ operũ suorum:
qm̃que hominib difficilia sunt. facilia suñ

Expanded text:
et secuti sunt eum; non contristentur dicenet secuti sunt eum; non contristentur dicentes: «Quisnam poterit salvus fieri?» Quia «facilius intrat camelus per foramen acus, quam dives in regnum coelorum» . Annuntiavit enim eis fortitudinem operum suorum; q
Abbreviated transcription (Latin):
inusitata ꝓdigia: quȩ non in firmitas ħo¬
minis nouitate intenta meminerit cũ sint
eiꝰ miracula qͦtidiana maiora Tot ꝑu
nuers am terrã arbores creat. & nemo
miratur : A refecit uerbo unã. & stupe¬
facta s̃ corda mortaliũ :  sed memoriã fecit
mirabiliũ suorũ: Hoc eñi miraculũ. ma¬
xime attentis cordib: inherebit: qđ
assiduitas nonuile fecerit Quid autẽ
ꝓfuer̃ miracula. nisi ut timeretur :
quid porro ꝓdesset timor. nisi Miseri¬
cors & miserator dñs ȩscam daret tim̃¬
tibusse : Escam quȩ non corrũpitur.
panẽ qͥ decelo descendit. quẽ nullis meri
Nemo ergo talem escãda ret: nisimiseri¬
cors & miserator dñs Qđ si tantũ dedit
huic uitȩ. siuer bũ carnẽ factũ. pecca¬
tor iustificandus accepit : quid infuturo
scđo glorificatꝰ accipiet: Memor enĩ
erit in scłm testam̃ti sui Nectotũ dedit:
tur israhelitȩ scĩ qͥdimiser̃ om̃ia sua

Expanded text:
inusitata prodigia, quae infirmitas hoinusitata prodigia, quae infirmitas hominis novitati intenta meminerit, cum sint ejus miracula quotidiana majora. Tot per universam terram arbores creat, et nemo miratur: arefecit verbo unam, et stupefacta sunt corda mortalium ; sed «memoriam fecit mirabilium suorum.» Hoc enim miraculum maxime attentis cordibus inhaerebit, quod assiduitas non vilefecerit. 5. Quid autem profuerunt miracula, nisi ut timeretur? Quid porro prodesset timor, nisi, «misericors et miserator Dominus escam» daret «timentibus se?» escam quae non corrumpitur, panem qui de coelo descendit , quem nullis meritNemo ergo talem escam daret, nisi misericors et miserator Dominus. Quod si tantum dedit huic vitae, si Verbum carnem factum peccator justificandus accepit; quid in futuro saeculo glorificatus accipiet? «Memor» enim «erit in saeculum testamenti sui.» Nec totum dedit qtur Israelitae sancti, qui dimiserunt omnia sua
Abbreviated transcription (Latin):
perib:: Non inquit ex operib: neforte
quis extollatur: Ipsius enĩ sumꝰ figm̃tũ
creati in xp̃o : in operib bonis: Iustitiam
enĩ homo nonoperatur nisiiustificatus :
credens autẽ in eũ qͥiuistificat impium
A fide incipit. ut bona oꝑa non p̃cedentia
qđ meruit. sed consequentii qđ accepit
ostendant: Vnde ergo illa confessio:
nondum quidem .ẽ. opꝰ iustitie: sed delic¬
ti imꝓbatio : Sed qͦ modo sehabeat. nec
in ipsa dete homo glorieris : ut qͥgloriatur
in dño glorietur : Quidem̃ habes qđ non
accepisti : non ergo sola magnificentia qua
iustificatur impius : sed a confessio & mag¬
nificentia opꝰ eiꝰ. Quidergo dicemꝰ. quia
cui uult miseretur. & que uult obdurat :
Nunqͥd iniqͥtas apuddm̃: absit: Iustitia
enĩ eiꝰ manet in scł i scłi . Tuautẽ homo
de hoc sło quis es quires pondeas dõ: Me
moria in fecit mirabiliũ suorũ: Hunc hu¬
milians. & hunc exaltans. Memoriã fecit.
mirabiliũ suorũ. reseruans oportune

Expanded text:
ex operibus, ne forte quis extollatur. Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo in operibus bonis» . Justitiam enim homo non operatur nisi justificatus: «credens autem in eum qui justificat impium» , a fide incipit; ut bona opera, non praecedentia quod meruit, sed consequentia quod accepit ostendant. Unde ergo illa confessio? Nondum quidem opus est justitiae, sed delicti improbatio: sed quoquo modo se habeat, nec in ipsa de te homo glorieris, «ut qui gloriatur, in Domino glorietur» . «Quid enim habes quod non accepisti» ? Non ergo sola magnificentia qua justificatur impius, sed et «confessio et magnificentia opus ejus. Quid ergo dicimus?» quia «cui vult miseretur, et quem vult obdurat; numquid iniquitas apud Deum? Absit. Justitia» enim «ejus manet in saeculum saeculi. Tu autem, homo» de hoc saeculo, «quis es qui respondeas Demoriam fecit mirabilium suorum:» hunc humilians, et hunc exaltans. «Memoriam fecit mirabilium suorum:» reservans opportune
Abbreviated transcription (Latin):
audiuit in sp̃u. ubinos quando audiuit.
non audiuimꝰ.: sed loquenti qđ audiuit.
& scribenti credidimꝰ: Audiuit ergo ꝓrsus.
audiuit in qͥdam secretario ueritatis. in qͦ¬
dam misteriorũ sc̃u ario : ubi ꝓphetȩ

Expanded text:
audivit in spiritu: ubi nos, quando audivit, non audivimus; sed loquenti quod audivit et scribenti credidimus. Audivit ergo prorsus, audivit in quodam secretario veritatis, in quodam mysteriorum sanctuario: ubi
Abbreviated transcription (Latin):
bat antequã depluuia colligeretur: sic
hocgenꝰ humanũ . deoccultis colligitur.
& ꝓfluit morte : Rursũ in occulto ꝑgit:
medium hoc sonat & transit : De hoctor¬
rente bibit. Ille non .ẽ. dedignatꝰ bibere
dehoc torrente: Bibere enĩ dehoc torren¬
te illierat nasci & mori. Hoc habettorrens
iste : natiuitatẽ & mortẽ: Suscepit hanc
xp̃c: natus est. mortuus est. Ita & de torren¬
te inuia bibit Exultauit enĩ sicut gẏgas.
ad currendã uiã. De torrente ergo inuia
bibit: quia inuia peccatorũ nonstetit:
Quia ergo detorrente in uia bibit ꝓpterea
exaltauit caput: Idiẽ. quia humiliatꝰ est
& factꝰ. ẽ. subditꝰ usq ad mortẽ mortẽ autẽ

Expanded text:
bat, antequam de pluvia colligeretur: sic bat, antequam de pluvia colligeretur: sic hoc genus humanum de occultis colligitur, et profluit; morte rursum in occultum pergit; medium hoc sonat, et transit. De hoc torrente bibit ille; non est dedignatus bibere de hoc torrente. Bibere enim de hoc torrente, illi erat nasci et mori. Hoc habet torrens iste, nativitatem et mortem: suscepit hanc Christus; natus est, mortuus est: ita «de torrente in via» bibit. «Exsultavit» enim «sicut gigas ad currendam viam» . «De torrente» ergo «in via» bibit; quia «in via peccatorum non stetit» . Quia ergo «de torrente in via» bibit; «propterea» exaltavit «caput:» id est, quia humiliatus est, «et factus est subditus usque ad mor
Abbreviated transcription (Latin):
sabit capita suꝑ terrã multa: Hic suꝑ
terrã: in hac uita: conquas sabit capita
molta: De suꝑbis. humiles facit: & audeo
dicere fr̃s mei: utile . ẽ. capite quassato. hic
humiliter ambulare : quã capite erecto
iniudiciũ ȩterne mortis incidere : Multa
capita conquassabit ruinas faciendo: sed
& inuia bibentẽ. de torrente primo. Nuis ẽ.
torrens : ꝓfluxio mortalitatis humanȩ:
Sicut enĩ torrens pluuialis aquis colligitur.
redundat. ꝑstrepit. currit. & currendo
decurrit. id.ẽ. cursum finit: sic. ẽ. om̃is
iste cursus mortalitatis Nascunt᷑ homi¬
nes : uiuunt. moriuntur : & aliis morien¬
tibus. alii nascuntur: rursũq aliis mori¬
entib alui oriuntur: Succedunt. acceduñ
decedunt: nec manebunt: Quid hic tenet᷑:
quid non currit : quid non quasi depluuia
collectũ it in abissum : qͦ modo enĩ fluuius
repente collectꝰ depluuia. degutas imbri¬
um it inmare. nec apparet. nec appare¬

Expanded text:
sabit capita super terram multa.» Hic, «super sabit capita super terram multa.» Hic, «super terram,» in hac vita, «conquassabit capita multa.» De superbis humiles facit: et audeo dicere, fratres mei, utile est capite quassato hic humiliter ambulare, quam capite erecto in judicium aeternae mortis incidere. Multa capita conquassabit ruinas faciendo, sed et in via bibentem de torrente. Primo quis est torrens? Profluxio mortalitatis humanae. Sicut enim torrens pluvialibus aquis colligitur, redundat, perstrepit, currit, et currendo decurrit, id est, cursum finit; sic est omnis iste cursus mortalitatis. Nascuntur homines; vivunt, moriuntur; et, aliis morientibus, alii nascuntur, rursusque, illis morientibus, alii oriuntur: succedunt, accedunt, decedunt, nec manebunt. Quid hic tenetur? quid non currit? quid non quasi de pluvia collectum it in abyssum? Quomodo enim fluvius repente collectus de pluvia, de guttis imbrium, it in mare, nec apparet; nec appare
Abbreviated transcription (Latin):
conquassabit reges: iudicabit ingentibs
Quomodo : audi qđ seqͥtur. Replebt
ruinas: Modo sic iudicat ingentibus
ut repleat ruinas Nam quando in fine
iudicauerit: damna bit ruinas Reple¬
bit rumas : Quas ruinas÷ quis qͥs a nomine
eiꝰ timuerit: cadet Cũ ceciderit. euer¬
tetur qđ erat : ut ȩdificet᷑ qđ nonerat
Iudicabit ingentib: replebit ruinas:
Quisquis contumaxes in xp̃m: cafuram
turrẽ in altũ erexisti. bonũ. ẽ. ut te ipsũ
deicias : Humilis reddaris sedenti addes¬
teram patris. pedibus ꝓuoluaris : ut fut
interuina construenda Nã si ꝑ manes
inmala altitudine : tunc deiceris quando
nonȩ dificaberis: & enĩ de talibus dicit
alio loco scriptura: Destrueseos. & non
edificabis eos: Procul dubio non diceret
de quibusdã destrueseos. & ñedificabis
eos: nisi qͦsdã ita destrueret ut ȩdificant
Qđ fit hoc tẽpore : cũ xp̃c ingentib ita
iudicat. ut repleat ruinas: Conquas¬

Expanded text:
conquassavit reges. Judicabit in gentibus.» Quomodo? Audi quod sequitur: «Replebit ruinas.» Modo sic judicat in gentibus, ut repleat ruinas: nam quando in fine judicaverit, damnabit ruinas. «Replebit ruinas:» quas ruinas? Quisquis a nomine ejus timuerit, cadet: cum ceciderit, evertetur quod erat, ut aedificetur quod non erat. «Judicabit in gentibus, replebit ruinas.» Quisquis contumax es in Christum, casuram turrem in altum erexisti. Bonum est ut teipsum dejicias, humilis reddaris, sedentis ad dexteram Patris pedibus provolvaris, ut fiat in te ruina construenda. Nam si permanes in mala altitudine, tunc dejicieris, quando non aedificaberis. Etenim de talibus dicit in alio loco Scriptura, «Destrue eos, et non aedificabis eos» . Procul dubio non diceret de quibusdam, «Destrue eos, et non aedificabis eos;» nisi quosdam ita destrueret, ut aedificaret. Quod fit hoc tempore, cum Christus in gentibus ita judicat, ut repleat ruinas. «Conquas
Abbreviated transcription (Latin):
tasse hominis p̃uenit istã magnificentiã dĩ:
ut cũ fuerit peccata confessus. iustificari
mereatur ÷ descendit enĩdetẽplo iustifica¬
tꝰ publicanꝰ. magisquã ille phariseus: quia
neq oculos ad celũ audebat leuare. sed ꝑ¬
cutiebat pectꝰ suũ dicens: Dnẽ ꝓpitius
esto mihi peccatori Hȩc.ẽ. magnificentia

Expanded text:
tasse hominis praevenit istam magnificentiam Dei, ut cum fuerit peccata confessus, justificari mereatur. «Descendit» enim «de templo justificatus Publicanus magis quam Pharisaeus;» quia «neque oculos ad coelum audebat levare, sed percutiebat pectus suum, dicens: Deus, propitius esto mihi peccat