comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
His duob ꝑiculis saul dauid putauit in terimi posse. Scilic& aut in¬
eũ sibi futurũ dicit. qͥa iã ei attulerat p̃pucia phylistinoꝵ ꝓ merob qͥm
saul dedit adrieli molothitȩ. & postea ꝓ michol ducenta. & quan uis
ñ aꝑte dicat᷑ ꝓ merobsaul p̃pucia phylistinoꝵ dauid dedisse. tamen
qͥ p̃cedentia & sub seqͣntia ꝑlegerit & scrutatꝰ fuerit: inueni& eũ bis sauli
p̃pucia phylistinoꝵ dedisse. Potest etiã & talit̾ incelligi. Induab reb
gener m̃s eris hodie. Quia ego quȩsiui a te centũ p̃pucia phylistinoꝵ.
& tu obtulisti ducenta. ł go autẽ egrediens stabo iuxta patrem meum
in agro ubitu fueris. & ego loquar dete ad patrẽ meũ: & qđcunq uidero¬
annuntiabo tͥ. Descensurũ nanq saulẽ in cundẽ agrũ ionathan dauid di¬
rerat. & ue in eodẽ agro dauid absconderet᷑ collocutũ inter eos fuerat:
in quẽ agrũ crebrosaul consiliandi gr̾̃a conuenire solebat. ubi etiam

Expanded text:
his duobus periculis Saul David putabat interimi posse, scilicet aut ineum sibi esse futurum dixit, qui attulerat praeputia Philistinorum pro Merob, quam Saul dedit Adrieli Melothitae, et postea pro Michol ducenta. Et quamvis non aperte dicatur pro Merob Saul praeputia Philistinorum David dedisse, tamen cedentia et subsequentia perlegerit, et perscrutatus fuerit, inveniet eum bis Sauli praeputia Philistinorum dedisse. Potest etiam et aliter intelligi. In duabus rebus gener meus eris hodie, quia ego quaesivi a te centum praeputia Philistinorum, et tu obtulisti ducenta. Ego autem egrediens stabo juxta patrem meum in agro ubi tu fueris, et ego loquar de te ad patrem meum, et quodcumque videro, nuntiabo tibi. Descensurum namque Saulem in eumdem agrum Jonathan, David dixerat, et ut in eodem agro David absconderetur, collocutum inter eos fuerat. In quem agrum crebro Saul consiliandi gratia convenire solebat, ubi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
culpatur. & stulticiȩ elogio denotat᷑. Responditq alter ad alterũ diceis
& quis pater eor : Acsi diceret. & qͥs maior illo indignitate & insapientia :
Optime enĩ potest inter ꝓphas uersari. & pater eoꝵ id ÷ magister eoꝵ uocari
qͥ tam doctꝰ & sapiens est. Pater magister uocat᷑: sicut heliseus heliam
patrem id ÷ magistrum uocat. pater mi. pater mi: currus isrł & auriga
eiꝰ. & in libro iob eliu eliphar patrẽ id ÷ magistrum uocat hoc modo.
Patermi. Probetur iob usq ad finẽ. Fuliꝰ uniꝰ anni erat saul cũ regnare cȩpissa
D uobꝰ aut̃ annis regnauit suꝑ isrł. Non de isbosech filio saul hoc dictũ est:
sed de eodẽ saule. Sic enĩ erat in nocens qͥndo regnare cȩpit: sicut filius
uniꝰ anni : & in eadẽ in nocentia duobꝰ annis regnasse dicit᷑. Locutiis est
autẽ samuel ad popłm legem regni. Hebreus uidicium regni. & reposuit

Expanded text:
culpatur, et stultitiae elogio denotatur. Responditque alter ad alterum, dicens: culpatur, et stultitiae elogio denotatur. Responditque alter ad alterum, dicens: Et quis pater eorum? Ac si diceret. Et quis major illo in dignitate et sapientia? Optime enim potest inter Prophetas versari, et pater eorum, id est, magister vocari, qui tam doctus et sapiens est. Pater magister vocatur: sicut Elisaeus Eliam patrem, id est, magistrum vocat: Pater mi, pater mi, currus Israel et auriga ejus . Et in libro Job, Heliu Eliphaz patrem, id est, magistrum vocat, hoc modo: Pater mi, probetur Job usque ad finem . Filius unius anni erat Saul cum regnare coepisset. Duobus autem annis regnavit super Israel. Non de Isboseth filio Saul, sed de eodem Saule dictum est hoc. Sic enim erat innocens, quando regnare coepit, sicut filius est unius anni, et in eadem innocentia duobus regnasse annis dicitur. Locutus est autem Samuel ad populum legem regni: Hebraeus, Judicium regni. Et reposuit
Abbreviated transcription (Latin):
ł go qͥppe descendã adte : ut offeras oblationẽ & immoles uictimas pa-
cificas. Septẽ diebꝰ expectabis donec ueniã adte: & ostendã tibi quȩ
tacias. Uidec̃ qͥbusdã inculpabilit̾ saul obculisse holo caustũ cum
samuel ab eo expectatꝰ iuxta placitũ septẽ dierũ ñ uenerit. Qđ qͥ
hunc locũ bene distinxerit. in ueni& eũ ñ immerito fuisse culpatỹ:
& inobedientia redargutũ. Locꝰ autẽ apud hebreos ita distinguit᷑.
& aescendes ante me ingalgala. ego qͥppe descendã adte : & postea infert
ad offerendas oblationes & immolandas uictimas pacificas septẽ diebꝰ
ex pectabis donec ueniã adte: & ostendã tͥ quȩ facias. Non gͦ samuel
suũ p̃stolari aduentũ sauli septẽ dierũ tẽpore p̃cepit: sed ad
offerendas oblationes & immolandas uictimas pacificas se ab eo eis dem
soptem dieb uoluit expectari. Qđ ille nequaquã fecit: & idõ merito

Expanded text:
, ego quippe descendam ad te, ut offeras obl, ego quippe descendam ad te, ut offeras obl Exspectabis donec veniam ad te, et ostendam tibi quae facias. » Videtur quibusdam Saul inculpabiliter obtulisse holocaustum, cum Samuel ab eo exspectatus, juxta placitum septem dierum non venerit. Si quis vero hunc locum bene distinxerit, inveniet eum non immerito culpatum fuisse, et inobedientiae redargutum. Locus autem hic apud Hebraeos ita distinguitur: « Et descendes ante me in Galgala, ego quippe descendam ad te. » Et postea inferunt: « Ad offerendas oexspectabis, donec veniam ad te, et ostendam tibi quae facias. Non enim Samuel, suum praestolari adventum Sauli septem dierum tempore praecepit, sed ad offerendas oblationes, et immolandas victimas pacificas, se ab eo eisdem septem diebus voluit exspectari. Quod ille nequaquam fecit, et ideo merito
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sunt in corde tuo indicabo tibi. & de asinis quas ꝑ didisti nudius¬
t̾ciꝰ ne sollicitꝰ sis : quia inuentȩ sunt. Erat in corde saul sicut hebrei
tradunt: qđ rex futurꝰ eẽt : quia uiderat ꝑ uisũ se in uertice arboris
palmȩ collotari. Quȩ uisio: signũ regale gerebat. Cũq ab ieris in de
& ultra transieris &e ueneris ad quercũ tabor: inuenient te ibi tres
uiri ascendentes addm̃ in bethel. Hi uiri causa orationis ibant bethel:
ubi iacob lapidẽ erexerat. Post hȩc uenies ad collẽ dĩ. Collis dĩ locus
erat ubi ꝓ pħȩ habitabant.  in siliet in te sp̃s dñi: & ꝓpħabis cũ eis.¬
cunq inuenerit manꝰ tua: quia dñs tecũ est. Aesi diceret. his signis
nosse poteris qͥa ds te regẽ fore uoluit. & iccirco ad omĩa quȩ tͥ agen¬
da sunt regalit̃ age: quia ds̃ tecũ est. & descendes ante me ingalgala¬

Expanded text:
quae sunt in corde tuo indicabo tibi: et de asinis, quas perdidisti nudiusquae sunt in corde tuo indicabo tibi: et de asinis, quas perdidisti nudiustertius, ne sollicitus sis: quia inventae sunt. Erat in corde Saul, sicut Hebraei tradunt, quod rex futurus esset, quia viderat per visum se in vertice arboris palmae collocari. Quae visio signum regale fuit. Cumque abieris inde, et ultra transieris, et veneris ad quercum Thabor, invenient te ibi tres viri ascendentes ad Dominum in Bethel. Hi viri causa orationis ibant in Bethel, ubi Jacob lapidem erexerat. Post haec venies ad collem Dei. Collis Dei locus erat, ubi Prophetae habitabant. Et insiliet in te Spiritus Domini et procunque invenerit manus tua, quia Deus tecum est. » Ac si diceret: His signis nosse poteris quia Deus te regem facere voluit, et idcirco ad omnia quae tibi agenda sunt, regaliter age, quia Deus tecum est. « Et descendes ante me in Galgala
Abbreviated transcription (Latin):
& seruierunt dõ soli. & conuener̃ in masphat: hauseruntq aquam &
effuder in conspectu dni. Hebrei tradunt qđ corã dño in eadẽ aqͥ male¬
dicta congesta sint: & sic̃ inlege mulier zelotypica hausta aqͣ ꝓbabat᷑.
adhererent: ut nequaquã ea abinuicem idolatra separe posset. Hoc
indicio idolatra deprȩhendebatur: & interficiebat᷑. Qđ &e sequentia de¬
monstrant: in eo qđ dicit᷑. iudicauitq samuel filios isrł in masphath.
udicare in hoc loco: idolatras scđm legem morci tradere intelligendũ ÷
qͣndo arripuit uitulũ & cõbussit & contriuit usq ad puluerẽ. & spar¬
sit in aquã. & dedit ex eo potũ fuliis isrł. dixitq saul ad puerum suũ.
Ecce ibimꝰ. Quid feremꝰ aduirũ: Non enĩ putabat saul sibi asinas
asamuele aliter indicari. nͥ p̃cio diuinationis: idõ ait. Quid feremꝰ
aduirũ. Festina nunc. Hodie enĩ uenit inciuitatẽ: quia sacrificium
est hodie popło in excelso. Sacrificium in hoc loco. prandiũ intelligit᷑

Expanded text:
hat, hauseruntque aquam, et effuderunt in conspectu Domini. Hebraei tradunt quod coram Domino in eamdem aquam maledicta congesta sint: et sicut in lege mulier zelotypa hausta aqua probatur, adhaererent, ut nequaquam ea ab invicem idololatra separare posset. Hoc indicio idololatra deprehendebatur et interficiebatur. Quod et sequentia demonstrant in eo, quod ait: Judicavitque Samuel filios Israel in Masphat. Judicare in hoc loco idololatras, secundum legem morti tradere intelligendum est. ussit, et contritum usque ad pulverem sparsit, in aquam, et dedit ex eo potum filiis Israel. Dixitque Saul ad puerum suum: Ecce ibimus: quid feremus ad virum? Non enim putabat Saul sibi asinas a Samuele aliter indicari, nisi pretio divinationis, ideo ait: Quid feremus ad virum? Festina nunc: hodie enim veniet in civitatem: quia sacrificium est hodie populo in excelso, Sacrificium in hoc loco prandium intelligitur,
Abbreviated transcription (Latin):
& benedixit añs obeth edom: & omnẽ domũ eiꝰ. Benedixisse domũ eiꝰ dnm̃ hebrei
dicunt eo qđ om̃s urores eiꝰ & concubinȩ & nurus & ancillȩ masculos pepe¬
uerinc filios: nec non & feminȩ qͣdrupedes. geminos ei ediderint foetus.
De qͦ ita in libro paralippomenon scribit᷑. Mansit gͦ archa dnĩ in domo obed edom
tribus mensibs : & benedixit dñs domui eiꝰ & omib quȩ habebat. Et alibi
in eodẽ libro paralippomenon dr̃. Filii autẽ obed edom semezas pͥmogenitꝰ.
iorabad scđs : ioaha tercius. sachar quartꝰ. nathanahel quintꝰ. amihel sextꝰ. isachar
septimus. pallathi octauus: quia benedixit illi d̾s. Igit᷑ michol filiȩ saul ñ est
natus filiꝰ . usq ad diem mortis suȩ. Michol ipsa ÷ egla. H ȩc genuit dauid ietraã:
cuiꝰ partu occubuit. Dix̃q nathan ad regem. Omẽ qđ ÷ in corde tuo uade fac:
quia dñs tecũ est. Hoc enĩ nathan exse non ex sermone dnĩ dix̃ addauid. Illud

Expanded text:
Et benedixit Dominus Obed-Edom, et omnem domum ejus. Benedixisse domum ejus Dominum, Hebraei dicunt, eo quod omnes uxores ejus et concubinae, et nurus, et ancillae, masculos pepererint filios, necnon et feminae quadrupedes geminos ei ediderint foetus. De quo ita in libro Paralipomenon scribitur: Mansit ergo arca Dei in domo Obed-Edom tribus mensibus, et benedixit Dominus domui ejus et omnibus quae habebat . Et alibi in eodem libro Paralipomenon dicitur: Filii autem Obed-Edom, Semeias primogenitus, Jozabat secundus, Johaa tertius, Sachar quartus, Nathanael quintus, Aniel sextus, Issachar septimus, Pallathi octavus, quia benedixit illi Deus . Igitur Michol filiae Saul non est natus filius usque ad diem mortis suae. Michol ipsa est Egla: haec genuit David Jethraam, cujus partu occubuit. Dixitque Nathan ad regem: Omne quod est in corde tuo, vade et fac: quia Dominus tecum est. Hoc enim Nathan ex se, non ex sermone Domini dixit ad David. Illud
Abbreviated transcription (Latin):
autum ant. dnm̃ formidabunt aduersari ĩ eiꝰ. & suꝑ ipsos in cęlis tonabit.
Duꝑ aduersarios suos dñs incęlis tonabit: sic̃ ÷ illud in libro iosue. Cumq
fugerent a facie isrł & essent indescensu bethoron: añs misit suꝑ eos
lapides magnos de cęlo usq azeca: & mortui sunt multos plures lapi

Expanded text:
autumant. Dominum formidabunt adversarii ejus: et super ipsos in coelis tonabit. autumant. Dominum formidabunt adversarii ejus: et super ipsos in coelis tonabit. Super adversarios suos Dominus in coelis tonabit: sicut est illud in Libro Josue: Cumque fugerent a facie Israel, et essent in descensu Bethoron, Dominus misit super eos lapides magnos de coelo usque Azecha: et mortui sunt multo plures l
Abbreviated transcription (Latin):
eius increpat : quȩ obfoecunditatẽ sibi concessam. contra annã eleuabat᷑.
Arcus fortiũ suꝑatꝰ ÷: & infirmi accincti sunt robore. Arcus. id÷ forticudo
& anna quȩ obsterilitatẽ infirma erat. accincta ÷ robore filioꝵ. donec
sterilis peperit plurimos: & quȩ multos habebat filios infirmata est.
In hebreo & inseptuaginta translatione. ñ plurimi sed septem leguntur
Iudei hunc locũ ita intelligunt. qđ nato samuele mortuus sit pͥmo genit¬
fennena septẽ : anna aut̃ ñ plus quã qͥnq filios habuerit. Quã qͦstionẽ
hebrei soluentes. duos filios samuelis cũ filiis annȩ annumerant. dñi enĩ
sunt cardines terrȩ: & posuit suꝑ eos orbem. In hebreo ita habet᷑. dñieni
sunt afflicti t̾rȩ. Afflictos t̾rȩ. hebrei pauperes sp̃u & humiles corde in¬
telligunt : suꝑ qͦs dñm orbẽ posuisse dicunt. qͥa eoꝵ meritis terrã stare

Expanded text:
ejus increpat, quae ob fecunditatem sibi concessam, contra Annam elevabatur. ejus increpat, quae ob fecunditatem sibi concessam, contra Annam elevabatur. Arcus fortium superatus est, et infirmi accincti sunt robore. Arcus Aegyptiorum, idperata est: et Anna, quae ob sterilitatem infirma erat, accincta est robore filiorum. Donec sterilis peperit plurimos: et quae multos habebat filios, infirmata est. In Hebraeo et in Septuaginta translatione, non plurimi, sed septem leguntur. Judaei hunc locum ita intelligunt, qFenenna septem, Anna autem non plus quam quinque filios habuerit. Hanc quaestionem Hebraei solventes duos filios Samuelis cum filiis Annae annumerant: Quia sunt cardines terrae, et posuit super eos orbem. In Hebraeo ita habetur: Domini enim sunt afflicti terrae. Afflictos terrae, Hebraei pauperes spiritu et humiles corde intelligunt: super quos Dominum orbem posuisse dicunt: quia eorum meritis terram stare
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma dies uenerabilis & scã erit uobis. Om̃e opus seruile non facietis.
Dies clangoris: & tubarum: offeretisq holocaustum inodorẽ suauis¬
simum dño. uitulũ de armento unũ. arietẽ unũ. agnos anniculos
immaculatos septem: & insacrificiis eoꝵ similȩ oleo consꝑsȩ tres de-¬
cimas ꝑsingulos uitulos. duas decimas ꝑ arietes: unam decimã ꝑ agnũ.
Hȩc uͦ decima: decima pars erat oeph. Unde dat᷑ intelligi: qđ eicana
non obtulerit tres modios farinȩ cum trib uitulis. s nouem decimas: quibus
scđm hebrahicam mensuram unus efficitur oephi. Exultauit cor meum
in dño. & exaltatũ ÷ cornu meũ in dño. Cornu: filiũ uocat. Quia quando
sine filio erat: absq cornu uidebatur sibi esse. Recedant uetera de ore urõ
In hebreo ita habetur. Ereant uetera. & est sensus. Exeant humilia de ore
ur̃o : de quo ante grandia & suꝑba exibant. Quib uerbis fennenã & filios

Expanded text:
prima dies venerabilis et sancta erit vobis. Omne opus servile non facietis, prima dies venerabilis et sancta erit vobis. Omne opus servile non facietis, dies clangoris est et tubarum. Offeretisque holocaustum in odorem suavissimum Domino vitulum de armento unum, arietem unum, agnos anniculos immaculatos septem et in sacrificiis eorum similae oleo conspersae tres decimas per singulos vitulos, duas decimas per arietem, unam decimam per agnum Haec vero decima, decima pars erat Ephi. Unde datur intelligi, quod Elcana non obtulerit tres modios farinae cum tribus vitulis, sed novem decimas: quibus secundum Hebraicam mensuram, unus efficitur Ephi. Exsultavit cor meum in Domino, et exaltatum est cornu meum in Domino. Cornu, filium vocat: quia quando sine filio erat, absque cornu videbatur sibi esse. Recedant vetera de ore vestro. In Hebraeo ita habetur: Exeant vetera, etc. Et est sensus: Exeant humilia de ore vestro, de quo antea grandia et superba exibant. Quibus verbis Phenennam et filios
Abbreviated transcription (Latin):
Iuxori suȩ & cunctis filiis &e filiab partes. Hȩ partes: uestes intelligis.
quȩ in eisdem tribꝰ festiuitatibꝰ iuxta morem illiꝰ gentis uxoribꝰ & lib̾is
ac famulis tribuebant᷑. Anne aut̃ dedit partẽ unã tristis. In hebreo ita
legitur. Annȩ autẽ dedit unã partẽ dupplicem: quia annã diligebat.
Ne reputes ancillam tuã qͦsi unam exfiliabꝰ belial: quia ex multitudine
moeroris & doloris mei locuta sũ usq in prȩsens. Belial enĩ interprȩcatur
absq iugo. Et notandũ. qđ oms iħebrietatem sectant᷑: filii belial uocent᷑.
łt aaduxit eum secũ postq ablactauerat inuitulis trib. & trib modiis
farinȩ & amphora uini: & adduxit eũ indomũ dñi in sẏlo. In hebreo ñ trib
modiis farinȩ: s modio farinȩ legit᷑. Quẽ locũ apud latinos scriptoꝵ
uitio constat ẽt̃. deprauatum. Si enĩ cũ uitulis tribs &e trib modiis farinȩ
obtulit: contra legis p̃ceptũ fecit. In lege itaq p̾cipitur. Mensis septimi

Expanded text:
filiabus partes. Hae partes, vestes intelliguntur, quae in iisdem tribus festivitatibus juxta morem illius gentis, uxoribus, et liberis, ac famulis tribuebantur. Annae autem dedit partem unam tristis. In Hebraeo ita legitur: Annae autem dedit partem unam duplicem, quia Annam diligebat. Ne reputes ancillam tuam quasi unam ex filiabus Belial: quia ex multitudine moeroris et doloris mei locuta sum usque ad praesens. Belial enim interpretatur, absque jugo. Et notandum quod omnes, qui ebrietatem sectantur, filii Belial vocentur. Et adduxit eum secum, postquam ablactaverat farinae, et amphora vini, et adduxit eum in domo Domini in Sylo. » In Hebraeo non tribus modiis farinae, sed modio farinae legitur. Quem locum apuvitio constat esse depravatum. Si enim cum tribus vitulis tres modios farinae obtulit, contra legis praeceptum fecit. In lege itaque ita praecipitur: « Mensis septimi
Abbreviated transcription (Latin):
uiros: & quinquaginta milia plebis. Inhebreo sic habet᷑. & ꝑcussit de popło
septuaginta uiros. & quinquaginta milia uiros. Hos septuaginta uiros.
udices septuaginta hebrei intelligunt: quoꝵ merito & gła qͥnquaginta
milia uiri comparantur. sicut &e de dauid dr̃: quia tu unꝰ ꝓdecẽ milibus
cõputaris. Et factũ ÷. Ex qua die mansit archadĩ incariathiarim: multi¬
plicati sunt dies. id÷ uiginti anni. Uicesimo ꝑ acto anno. translata est¬
eadẽ archa dnĩ asamuede inmasphath: & de masphat transtulerunt eã
samuel &e saul ingalgala. Inde translata ÷ asaul in nobe. de nobe:
ingabaa. De gabaa trans lata ÷ adauid in domũ obeth edom. De domo
obed edom: transtulit eã dauid insion. de sion: transtulit eã salomon

Expanded text:
viros et quinquaginta millia plebis. In Hebraeo ita habetur: Et percussit de populo viros et quinquaginta millia plebis. In Hebraeo ita habetur: Et percussit de populo septuaginta viros et quinquaginta millia viros. Hos septuaginta viros, Judices septuaginta Hebraei intelligunt. Quorum merito et gloriae quinquaginta millia viri comparabantur, sicut et de David dicitur: quia tu unus pro decem millibus computaris. Et factum est ex qua die mansit arca Domini in Cariath-Jarim, multiplicati sunt dies, id est, viginti anni. A tempore quo readem arca a Samuele in Masfath , et de Masfath transtulerunt eam Samuel et Saul in Galgala. Inde translata est a Saul in Nobe, de Nobe in Gabaa. De Gabaa translata est a David in domum Obeth Edom, de domo Obeth Edom transtulit eam David in Sion , et de Sion transtulit eam Salomon
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ani aurei qͦs reddider̃ phylistiim ꝓdelicto dño. Azotꝰ unũ. gara unĩ
ascalon unũ. gec unũ. accaron unũ. Quinq a nos & qͥnq mures exquinq
ciuitates deder̃. Reliquȩ autẽ ciuitates ꝓuinciarũ & uillȩ quȩ erant absq
muro: mures tantũ deder̃. lccirco dr̃ aburbe murata usq ad uillã quę
erat absq muro. Qd aut̃ seqͥt᷑ . & usq ad abel magnũ. suꝑ quẽ posuer̃ archã dĩ.¬
bel magnũ: ciuitas ÷ int̾mino isrł. Abel magnũ iccirco uocat᷑. cũ antea bech¬
ꝓpt̃ distinctionẽ ciuitatis ab elbeh macha : de qͣ excla mauit mulier sapieis
ad ioab dicens. Qui interrogat: interrogeͬt in abela. Sic intelligendũ est
qđ ab urbe murata usq aduillam quȩ erat absq muro &r usq ad abel mag¬
Alius : donec incariathiarim ducta est. & ꝑcussit de popło septuaginta

Expanded text:
autem ani aurei, quos reddiderunt Philistiim pro delicto Domino: Azotus unum, Gaza unum, autem ani aurei, quos reddiderunt Philistiim pro delicto Domino: Azotus unum, Gaza unum, Ascalon unum, Gecivitates dederunt. Reliquae autem civitates provinciarum, et villae quae erant absque muro, mures tantum dederunt. Idcirco dicitur, ab urbe murata usque ad villam quae erat absque muro. Quod autem sequitur: Et usque ad Abel magnum, super quem posuerbel magnum civitas est in termino Israel. Abel magnum idcirco vocatur, cum antea Bethpropter distinctionem civitatis Abel Bethmacha, de qua exclamavit mulier sapiens ad Joab, dicens: « Qui interrogant, interrogent in Abela . » Sic itaque intquod ab urbe murata usque ad villam quae erat absque muro, et usque ad Abel magillius, donec in Cariath-Jarim ducta est. Et percussit de populo septuaginta
Abbreviated transcription (Latin):
necdũ ei fuerat reuelatꝰ sermo dñi. dixit dñs ad samuel. Ecce ego facio uerby
in isrł: qđ qͥcunq audierit. tinnient ambȩ aures eiꝰ. Hoc in loco cõminatio
dĩ est suꝑ heli & suꝑ domũ eiꝰ. eo qđ hoc in peccato filioꝵ heli archa dei
capet᷑ & isrł rueret. & eiꝰ filii interirent: & domꝰ heli sacerdotio domꝰ dñi
priuaret᷑ & obid factũ audientiũ aures tinnirent stupore uehementi.
Aperuitq hostia domꝰ dni. Et samuel timebat uisionẽ indicare heli. Nor
est intelligendũ. qđ samuel aperuerit hostia domꝰ dñi: sed sacerdos.
Et non cecidit ex omĩb uerbis samuel in terrã. Non cecidisse ex omnibus
Et euenit sermo samuelis uniuerso israheli. Sermo eiꝰ fuit ad uniuersũ isił.
qđ ꝑcutien di eent. a phylisteis ꝓpter peccata filioꝵ heli. Quẽ sermonẽ.:
euentꝰ rei postea ꝓbauit. Erat autẽ ibi lapis magnꝰ. & concider̃ ligna plau¬
stri Lapidẽ istũ. hebrei aram ab abraham ȩdificatã intelligunt. hi suĩ

Expanded text:
Dixit Dominus ad Samuel: Ecce ego facio verbum in Israel: quod quicumque audierit, tinnient ambae aures ejus. Hoc in loco comminatio Domini est super Eli, et super domum ejus: eo quod in peccato filiorum Eli, Arca Dei caperetur, et Israel rueret, et ejus filii interirent, et domus Eli sacerdotio domus Domini privaretur: et ob id factum, audientium aures tinnirent stupore vehementi. Aperuitque ostia domus Domini, et Samuel timebat visionem indicare Eli. Non est intelligendum quod Samuel aperuerit ostia domus Domini, sed sacerdos. Et non cecidit ex omnibus verbis Samuel in terram. Non cecidisse ex omnibus Et evenit sermo Samuelis universo Israeli. Sermo ejus fuit ad universum Israel, quod percutiendi essent a Philistaeis propter peccata filiorum Eli: quem sermonem eventus rei postea probavit. Erat autem ibi lapis magnus: et conciderunt ligna plaustri. Lapidem istum Hebraei aram ab Abraham aedificatam intelligunt. Hi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sunt cõpedib aggrauati. Non es iure belli captꝰ: & manꝰ tuȩ non sunt
ligate de pedes cõpedib ñ aggrauati: sic̃ eoꝵ manꝰ solent ligari & pedes
uinciri qͥ in plio capi solent. Polo gͥ ñ uirib ꝑemptꝰ es. duo aut̃ uiri pͥnci¬
pes latronũ erant filio saul: nom̃ uni baana & nom̃ alteri rechab filii
rẽmon berotitȩ. de filiis beniamin. duo uiri isti pͥncipes. pͥncipes erans
suꝑ expalitiones isboseth. Mortuo uͦ abner: ut hebrei tradunt consiliati
sunt cũ miphiboseth ut una interficerent isboseth: & eundẽ mi phybosech
constituerent regẽ. & eiꝰdẽ consilii delatorẽ eundẽ miphiboseth exatisse.
ae iccirco hic idẽ miphiboseth sub incroducit᷑ hoc mͦ. Erat aut̃ ionathȩ
filii
flio saulfilius debilis pedib. Quinqͥnnis enĩ fuit quando uenit nuntius de

Expanded text:
non sunt compedibus aggravati. Non es jure belli captus, et manus tuae non sunt non sunt compedibus aggravati. Non es jure belli captus, et manus tuae non sunt ligatae, et pedes compedibus aggravati, sicut eorum manus solent ligari, et pedeon viribus, peremptus es. Duo autem viri, principes latronum erant filio Saul: nomen uni Baana, et nomen alteri Rechab, filii Remnion Berothitae, de filiis Benjamin. Duo viri isti principes erant super expeditiones Isboseth. Mortuo vero Abner, ut Hebrsunt cum Miphiboseth ut una interficerent Isboseth, et eumdem Miphiboseth constituerent regem, et ejusdem consilii delatorem, eumdem Miphiboseth exstitisse, et idcirco hic idem Miphiboseth subintroducitur modo. « Erat autem Jonathae, filii ul, filius debilis pedibus; quinquennis eni
Abbreviated transcription (Latin):
patris tui dicor caput canis e̾ẽ. contra iudã: eo qđ ñ reduco domũ isxł
Caput canis se dicit eẽ. id÷ uilẽ eo qđ adomo iuda sic haberet᷑ sic̃ latratus
dicens. Non uidebis faciem meã: anteꝗ adduxeris michol filiã saul.:
&sic uenies &e uidebis me. Est enĩ hic defectꝰ. & necessaria subauditio:
q res pondisse fort᷑ abner ad dauid se hanc rẽ penitꝰ ñ posse facere.
ut elmichoł reduceret: eo qđ fr̃ eiꝰ rex eã haberet in potestate. Et res-¬
ponso excusationis ratione pleno ab eo dauid accepto: misisse ꝓea
adeiꝰ frem isbosech legit᷑. sic̃ sequentia declarant Misit autẽ dauid nun-¬
tios ad isbosech filiũ saul dicens. Redde uxorẽ meã michol: quã despondi mͥ
centũ p̃putiis phylistinoꝵ. Plangensq rex abner ait. Nequaquã ut mori
solent ignaui mortuus es abner. Hoc ÷ ñ peristi in tua stulticia. sic̃ ignaui
perire solent: quia fraude deceptꝰ es. Manꝰ tuȩ ñ sunt ligatȩ: & pedes tui

Expanded text:
patris tui, dicor caput canis esse contra Judam, eo quod non reduco domum Israeregnum Israel. Caput canis se dicit esse, id est vilem, eo quod a domo Juda sic haberetur, sicut latratus dicens: Non videbit faciem meam antequam adduxeris Michol filiam Saul, et sic venies, et videbis me. Est enim hic defectus, et necessaria subauditio, qua respondisse fertur Abner ad David, se hanc rem penitus non posse facere, ut ei Michol reduceret, eo quod frater ejus rex eam haberet in potestate: et responso excusationis ratione pleno ab eo David accepto, misisse pro ea ad ejus fratrem Isboseth legitur, sicut sequentia declarant. Misit autem David nuntios ad Isboseth filium Saul, dicens: Redde uxorem meam Michol, quam despondi mihi centum praeputiis Philistiim. Plangensque rex Abner, ait: Nequaquam ut mori solent ignavi, mortuus es, Abner: hoc est, non peristi in stultitia tua, sicut ignavi perire solent: quia fraude deceptus es. Manus tuae non sunt ligatae, et pedes tui
Abbreviated transcription (Latin):
quia ibi erat habitatio eius. Intra cunctas nanq trib habitationẽ
leuitarum fuisse ñ dubium est. Et ascendebat uir ille de ciuitate sua
statutis diebꝰ. tribꝰ festiuitatibꝰ. pascha uidelic&. pentecosten: et

Expanded text:
quia ibi erat ejus habitatio. Intra cunctas namque tribus, habitationem quia ibi erat ejus habitatio. Intra cunctas namque tribus, habitationem Levitarum fuisse non dubium est. . Et ascendebat vir ille de civitate sua statutis diebus. Tribus festivitatibus, Paschae videlicet, et Pentecos
Abbreviated transcription (Latin):
UIT UIR YNUS oT Ramathaim sophim de monte
ephraim : & nomen eius helchana.filius ieroboã.
filii eliu. filii thou. filii suph ephrateus. Ramathaĩ:
telliguntur tribus. regia uidelice & sacerdotalis.
Qđ pater elchanȩ de tribi fuerit leui: liber para.¬
lippomenon plenissime docet. in quo series genealo¬
giae illius usq ad leui ꝑducit᷑: matrem quoq eius
de tribu uida extitisse monstrat᷑. in eo qđ ephratesᷤ
uocatur. Ephrateus: ab ephrata uxore caleb quã
constat fuisse de tribu iuda. dictꝰ est. Et si quem
mouet q̃dđ ab ephraim ñ abephrata ephrateus uocet᷑ : uideat in subse¬
quentib qͥliter dauid filius uiri ephratei uocetur. cũ liqͥdo pateat eun-¬
dem isai. non de ephraim s de tribu iuda extitisse : & ꝓbet eundem
elcanan ephrateum. ab ephrata ñ ab ephraim dici. Sophim: specula-¬
tores interp̃tant᷑. Speculatores hic ꝓpħȩ intelligunt᷑: quorum filiꝰ
elcana fuit. De monte ephraim. de monte uͦ ephraim fuisse dicitur:

Expanded text:
de monte Ephraim, et nomen ejus Elcana, filius Jeroam, filii Eliu, filii Thou, filii Suph Ephrataeus. Ramathaim ielliguntur tribus: regalis videlicet, et sacerdotalis. Quod Pater Elcanae de tribu fuerit Levi, liber Paralipomenon plenissime docet, in quo series genealogiae illius usque ad Levi perducitur . Matrem quoque ejus de tribu Juda exstitisse monstratur, in eo quod Ephrataeus vocatur. Ephrataeus ab Ephrata uxore Caleb, quam constat de tribu Juda fuisse, dictus est. Et si quem movet, quod non ab Ephraim, sed ab Ephrata, Ephrataeus vocetur: videat in subsequentibus, qualiter David filius viri Ephrataei vocetur: cum liquido pateat eumdem Isai, non de Ephraim, sed de tribu Juda exstitisse, et probet eumdem Elcana Ephrataeum ab Ephrata, non ab Ephraim dici. Sophim, speculatores interpretantur. Speculatores hic Prophetae intelliguntur, quorum filius Elcana fuit. De monte Ephraim. De monte vero Ephraim fuisse dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Achimelech int̾rogat utrũ dauid & pucri sui qͦs in illũ & illũ locũ
conduxisse dixerat mundi e̾ent : dauid uͦ onigmatice pluralit᷑ de se
ipso respondit dicens
Et fuerunt uasa pueroꝵ sc̃a: scilicae a concubitu coniugali. Qđ uͦ ait. porro uia
hȩc polluta est : & in hebreo legit᷑. porro uia hȩc laica est: sic ÷ intelligendũ.
uia hȩc laica ÷: acsi diceret. In lege p̾ceptũ ÷ ut extraneus ñ comedat ex eis
& tu in terrogas utrum mundisint pueri. qͥ etiã si mundie̾e̾nt. nequaꝗ eis uesci
deberent: lccirco uia ÷ laica : quia tu laicalit̾ in terrogas. Qđ uͦ sequit᷑. sed
& ipsa hodie scifi cabit᷑ in uasis: ipsã utiq inuasis id ÷ inmente sua scĩficari
dicit: quia nͥ necessitate corporis & ꝑiculo uitȩ urguente. neqͣꝗ uesceret᷑¬
ex eis. Non tam̃ eosdẽ legit̾ aꝑte dauid panes comedisse. Tradunt hebrei:
nequa quã dauid eosdẽ panes cometisse. Alit̾ tam̃ dñs in euangłio. Erat autꝰ¬

Expanded text:
» Achimelech interrogat, utrum David et pueri sui quos in illum et illum locum conduxisse se dixerat, mundi essent, David aenigmaticos de se pluraliter respondit, dicens: « Et fuerunt vasa puerorum sancta » a cuncubitu conjugali. » Quod vero ahaec polluta est, et in Hebraeo legitur, porro via haec laica est, sic est intelligendum: via haec laica est, ac si diceret: in lege praeceptum est, ut extraneus non comedat ex eis: et tu interrogas utrum mundi sint pueri, qui etiam, si mundi essent, nequaquam eis vesci deberent. Idcirco via haec est laica, quia tu laicaliter interrogas. Quod vero sequitur: Sed et ipsa hodie sanctificabitur in vasis: ipsa utique in vasis, id est, in mente sua sanctificari dicitur: quia nisi necessitate corporis et periculo vitae urgente, nequaquam vesceretur eis. Non tamen aperte eosdem legitur David panes comedisse. Tradunt Hebraei nequaquam David eosdem panes comedisse. Aliter Dominus in Evangelio. Item u
Abbreviated transcription (Latin):
uirum. Quare uenisti & quare dereliquisti pauculas oues ilas in deserto:
Ego noui suꝑbiã tuã. & neqͥciã cordis tui. Hosse se dicit illiꝰ supbiã & neqͥciã
cordis. qͥa putabat eũ tumore cordis eleuari: eo qđ samuel unxisset eũ in regẽ
Assumens aut̃ dauid caput phẏlistei. attulit illud in ierłm. Arma uͦetꝰ:
posuit intabernaculo suo. Qđ dicit attulisse dauid caput phylistei in
ierłm: anticipatio ÷ qđ postea fecit. Arma uͦ eiꝰ id ÷ phẏlistei. ñ ÷ intelligen¬
dũ qđ in suo posuerit tabnaculo. s in tab̾naculo dñi : de qͦ tabernaculo
postea hȩc ab achimelech sacerdote accepit. Dixitq abner. Uiuĩt anima tua¬
Benedixit naboth dõ a regi. Acsi diceret. Non uiuat anima tua rex si noui.

Expanded text:
virum. Quare venisti, et quare dereliquisti pauculas oves illas in deserto? virum. Quare venisti, et quare dereliquisti pauculas oves illas in deserto? Ego novi superbiam tuam et nequitiam cordis tui. Nosse se dicit illius superbiam et nequitiam cordis: quia putabat eum tumore cordis elevari, eo quod Samuel unxisset illum in regem. Assumens autem David caput Philistaei, attulit illud in Jeposuit in tabernaculo suo. » Quod dicit attulisse David caput Philisthaei in Jerusalem, anticipatio est, quod postea fecit. Arma vero ejus, id est, Philisthaei, non est intelligendum quod in suo posuerit tabernaculo, sed in tabernaculo Domini, de quo tabernaculo postea haec ab Abimelech sacerdote accepit. Eo autem tempore quBenedixit Naboth Deo et regi. Quia non vivat anima tua, rex, si novi,
Abbreviated transcription (Latin):
gigante : matre uero gethea natꝰ erat. Dauid autẽ erat filiꝰ uiri ephi¬
tei de bethleem uida. cui nomen erat isai: qui habebat octo filios.
Quęrit᷑ cur hic octo filios habere dicat᷑. cũ in paralipomenon ñ ampliꝰ
quã septẽ legant᷑. Qđ ita soluit᷑. Nathan itaq ꝓpħam filium semmnaa
filii sui quẽ in loco filii educauerat & nutrierat: inter filios numerat
Nam & corã samuele septẽ fili i eiꝰ legunt᷑ adducti fuisse. & octauus fuisse
in pacuis. inter qͦs nathan adductũ fuisse manifestũ est: qͥ & ionathan
uocat᷑. De quo in extrema parte samuelis dicit᷑. Percussit autem eũ
ionathan filiꝰ semmaa frĩs dauid.  notandũ qđ ubicunq ꝓpħa uocatꝰ
Sic autẽ usum gentis illiꝰ fuisse ferunt: ut qͣndo ab eis ibat᷑ inpugnã libellos
repudii uxorib suis darent: ut si contigisset uirũ in p̃lio capi & incaptiui¬
tatẽ duci. mulier eiꝰ expectatis trib annis si uireiꝰ ñ rediisset aliũ duxisso

Expanded text:
gigante, matre vero Gethaea, natus erat. David autem erat filius viri Ephrataei de Bethlehem Juda, cui nomen erat Isai, qui habebat octo filios. Quaeritur cur hic octo filios habere dicatur, cum in Paralipomenon non amplius quam septem leguntur? Quod ita solvitur: Nathan itaque prophetam, filium Samaa filii sui, quem in loco filii educaverat et nutrierat, inter filios numerat. Nam et coram Samuele septem ejus filii leguntur adducti, et octavus esse in pascuis: inter quos Nathan adductum fuisse manifestum est, qui et Jonathan vocatur. De quo in extrema parte Samuelis dicitur: Percussit autem eum Jonathan filius Samaa, fratris David. Et notandum quod ubicunque propheta vocatur, Siquidem usum illius gentis fuisse ferunt, ut quando ibatur ab eis in pugnam, libellos repudii uxoribus suis darent: ut si contigisset virum in praelio capi, et in captivitatem duci, mulier ejus exspectatis tribus annis, si vir ejus non redisset, alium duceret
Abbreviated transcription (Latin):
de pueris suis ait. Ecce uidi filiũ isai bethleemitẽ: & cetera. Puer is te
doech idumeus fuisse ꝑhibet᷑ in imicꝰ dauid: & omĩa quȩ de dauid in
laudẽ dixisse uidet᷑. in odiũ dixisse dicit᷑: quia uolebat inimicitiȩ causa ue

Expanded text:
de pueris, ait: Ecce vidi filium Isai Bethlehemitem, et caetera. Puer iste de pueris, ait: Ecce vidi filium Isai Bethlehemitem, et caetera. Puer iste Doech Idumaeus fuisse perhibetur, inimicus David: et omnia quae de David in laudem dixisse videtur, in odium ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ÷ ietro cognatꝰ moysi : de ouiꝰ genere erant cynei. qͥ descenderant
ad amalech & habitabant cũ eo. qͥ utiq eoꝵꝰ consanguineus erat. &
multitudinẽ popłi gubernaret. Nunciatũ : autẽ samueli eo qđ uenisset
potiebant᷑. faciebant arcũ de mirtis & palmis & oliuis obsignum uictorię.
Tulit autẽ popłs oues & boues. pͥmicias eoꝵ quȩ cȩsa sunt. Primiciȩ hic ea
quȩ potiora &e meliora erant intelligenda sunt. Porro triũphator in isrł
non parcet. & pęnitudine nonfleccet᷑. Neq enĩ homo est: ut agat peni¬
tentiã. In hebreo legit᷑. Porro triũ phator in isrł non mentiet᷑. Triũ phator
Penitudine nonflectitur: quia non penitet eũ de bonis quȩ largitꝰ:. Sed nõ¬
honora me corã senib popłi mei : & corã isrł. honora me sicut regem. ut
ego p̃cedã sicut rex &tu me seq uaris ut ad orem dñm dm̃ tuũ. Sones autꝰ
popłi sui. suã tribũ : &e corã isrł cęceras trib isrł dicit. Et respondens un

Expanded text:
ipse est Jethro cognatus Moysi, de cujus genere erant Cinaei, qui descenderant ad Amalec, et habitabant cum eo, qui utique eorum consanguineus erat, et multitudinem populi gubernaret . « Nuntiatum est Samueli eo quod venisset potiebantur, fTulit autem populus oves et boves, primitias eorum quae caesa sunt. Primitiae hic ea quae potiora et meliora erant, intelligendae sunt. Porro triumphator in Israel non parcet, et poenitudine non flectetur: neque enim homo est, ut agat poenitentiam.Poenitudine non flectitur, quia non poenitet eum de bonis quae largitus ehonora me coram senioribus populi mei, et coram Israel. Honora me sicut regem, ut ego praecedam sicut rex, et tu subsequaris, ut adorem Dominum Deum tuum. Senes autem populi sui, suam tribum: et coram Israel, caeteras tribus Israel dicit. Et respondens unus
Abbreviated transcription (Latin):
& antequã lucerna dĩ extingueret᷑ intẽplo dñĩ ubi eras archa dĩ: sam uel
dor miebat. Qđ uͦ ait. anteq lucerna dĩ extingueret᷑: intelligi oportet.
anteꝗ lux diurna fieret. qͥndo eadẽ lucerna extinguenda erat. Sic

Expanded text:
Et antequam lucerna Dei exstingueretur, in templo Domini, ubi erat arca Dei, Samuel Et antequam lucerna Dei exstingueretur, in templo Domini, ubi erat arca Dei, Samuel dormiebat. Quod vero ait: Antequam lucerna Dei exstingueretur, intelligi oportet, antequam lux diurna fieret: quando eadem exstinguenda erat lucer
Abbreviated transcription (Latin):
de domo heli. ẽẽt. indomo dñi uir qͥ indignitate sacerdoti ĩ aliũ substicitũ
uideret : ut & se eadẽ dignitate priuatũ uidens. odĩ eiꝰ deficerent: & anima
ta besceret. Unde & insubsequentibꝰ dr̃. Ueniet ut adoret eũ. id÷ sacerdotẽ
magnũ: & accipiat ab eo nũmũ argenteũ. & tortã panis: & dicat. dimute
me obsecro adunã partẽ sacerdotalẽ : ut comedã buccellã panis. Et
sermo dñi erat p̃ciosus in dieb illis. Prȩciosus erat: quia ꝑrarus erat.
Omẽ enĩ qđ rarũ:: p̃ciosũ est. Non erac uisio manifesta. Quia prophetia
ñ plena manifestabat᷑. Facttim ÷ gͦ. Die quadam heli iacebat in loco suo.
& ocłi eiꝰ caligauerant: nec poterat uidere. Hic enĩ distingendum est:
& postea inferendũ & antequã lucerna dĩ extingueretur. Sam uel aut̃
dormiebat intẽplodni. ubi erat archa dĩ. Incelligi autẽ hoc modo deb&.

Expanded text:
de domo Eli esset in domo Domini vir, qui in dignitate sacerdotii alium substitutum de domo Eli esset in domo Domini vir, qui in dignitate sacerdotii alium substitutum videret: et se eadem dignitate privatum videns, oculi ejus deficerent, et anima tabesceret. Unde et in subsequentibus dicitur: Veniat ut adoret eum, id est, sacerdotem magnum: et accipiat ab eo nummum argenteum, et tortam panis, dicatque: Dimitte me, obsecro, ad unam partem sacerdotalem, ut comedam buccellampanis. Et sermo Domini erat pretiosus in diebus illis. Pretiosus dicitur, quia perrarus erat. Omne enim quod rarum est, pretiosum est. Non erat visio manifesta; quia prophetia non plene manifestabatur. Factum est vero in die quadam, Eli jacebat in loco suo: et oculi ejus caligaverant nec poterant videre. Hic enim distinguendum est, et postea inferendum: Et antequam lucerna Dei exstingueretur. Samuel autem dormiebat in templo Domini, ubi erat arca Dei. Intelligi autem hoc modo debet.
Abbreviated transcription (Latin):
cra. Qđ uͦ ait. uenit uir dĩ adheli: & cȩtera quȩ sequunt᷑. ante tempus
el chanȩ dicta fuisse arbitrant᷑: s hic obgłam samuelis interposit t
dicuntur. Ecce dies ueniunt. & p̾cidã brachiũ tuũ: & brachiũ domus
patris tui. Brachiũ. archã uocat: & dignitatẽ sacerdotii. Ut ñsit senex
in domo tua. Senẽ. sacerdotẽ magnũ dicit. Et uidebis emulũ tuũ
in tẽplo inuniuersis ꝓsꝑis isrł. Emulus domꝰ heli: sadoch sacerdos
extitit : qͥ eiecto abiathar asalomone. sacerdotiũ suscepit: sicut in
malachim legit᷑. Piecitq salomon abiatharne e̾ẽt. sacerdos dñi: ut
impleret᷑ uerbum dnĩ qđ locutꝰ ÷ suꝑ domũ heli. Ueruntamen non auferã
penitꝰ uirũ exte ab altari meo. ut deficiant ocłi tui: & tabescat animatua.
Idõ dñs sepͥenitꝰ ablaturũ ex domo heli uirũ ab altari suo dicit. ut semper

Expanded text:
cra. Quod vero ait: Venit vir Dei ad Eli, et caetera quae sequuntur, ante tempus cra. Quod vero ait: Venit vir Dei ad Eli, et caetera quae sequuntur, ante tempus Elcanae dicta fuisse arbitrantur: sed hic ob gloriam Samuelis interposita dicuntur. Ecce dies venient, et praecidam brachium tuum, et brachium domus patris tui. Brachium, arcam vocat, et dignitatem sacerdotii. Ut non sit senex in domo tua. Senem, sacerdotem magnum dicit: Et videbis aemulum tuum in templo, in universis prosperis Israel. Aemulus domus Eli, Sadoc sacerdos exstitit: qui, ejecto Abiathar a Salomone, sacerdotium suscepit: sicut in Malachim legitur: Projecitque Salomon Abiathar, ne esset sacerdos Domini, ut impleretur verbum Domini, quod locutus est super domum Eli . Verumtamen non auferam penitus virum ex te ab altari meo, ut deficiant oculi tui, et tatbescat anima tua. Ideo Dominus se non penitus ablaur um ex domo Eli virum ab altari suo dicit, ut semper
Abbreviated transcription (Latin):
placabil ẽ sibi facit dm̃. cui inuiro peccauit. Si autẽ in dm̃ peccauerit
uir. qͥs orabit ꝓ eo: Non gͥ eomͦ inuirũ quo indm̃ peccat᷑: quia in uiruꝰ
peccare. peccatũ qualecunq ÷: leuiorq remissio. Indm̃ uͦ peccare. id ÷ ab eiꝰ
culti recedere impiecatis peccatũ ÷ difficiliorq remissio. & qm̃ cum in
uirũ qͥs peccat: placato sibi uiro facit sibi drã placahilẽ. Indm̃ autem
cũ quis peccat. quis orabit ꝓeo : Aesi dicat᷑. ꝑ quẽ dm̃ sibi inquẽ peccauit
raonis. & elegi eũ ex om̃ib tribubus isrł mͥ insacerdotẽ : & cętera. hunc uirũ
domui patris eiꝰ. id÷ aaron: in eo loco ubi ait. dix̃ enĩ dñs ad aaron. Yade
in occursũ moysi in deserto: & cęcera. In hoc loco pͥmũ dñs ei reuelatꝰ dr̃.
nsacerdotẽ uͦ electꝰ ÷ ex om̃ĩb tribub isrł: sic̃ habes in hellesmoth & in uaie¬

Expanded text:
placaplacauia in virum peccare peccatum qualecunque est leviorque remissio; in Deum vero peccare, id est ab ejus cultu recedere, impietatis peccatum est, difficiliorque remissio. Et quoniam cum in virum quis peccat placato sibi viro facit sibi virum placabilem, in Deum autem cum quis peccat, quis orabit pro eo? Ac si dicatur: Per quem Deum sibi in quem peccavit raonis? et elegi eum ex omnibus tribubus Israel mihi in sacerdotem, et caetera. Hunc virum domui patris ejus, id est, Aaron: in eo loco ubi ait: Dixit enim Dominus ad Aaron. Vade in occursum Moysi in deserto , et caetera. Et in hoc loco primum Dominus ei resicut habes in Elle Smoth et in Vaje
Abbreviated transcription (Latin):
dormiebant cũ mulieribꝰ quȩ obseruabant adhostiũ tabernaculi.
ormisse eos dicunt hebrei cũ mulierib : eo qđ post menstrui tẽpus aut partꝰ
non impleto scđm legis p̃ceptũ sacrificio. suadebant eas ad uiros suos redur
eisq cõmiscereͥ. & dormire idõ dicunt᷑ : quia eas dormire cũ uiris suis
contra legis prȩceptũ faciebant. Unde idẽ heli post paululũ aic. Non
est enĩ bona fama quã ego audio: ut transgredi faciatis popłin dnĩ.
Transgressionẽ gͦ popłs faciebat: quia sacrificio ñ rite ꝑ acto. uxorib
suis iungebat᷑. Sic̃ enĩ ui extorquebant carnes ab immolando: ita etiã
extorquebant sacrificiũ ab offerente. & iccirco sicut in auferendis
carnib faciebant homines de trahere sacrificio dnĩ: ita qͦq nichilominꝰ
in coniungendis uxoribꝰ trans gredi faciebant popłmdnĩ. Si pecauerit
uir in uirũ : placari ei potest ds. Quia placato ei uiro inquẽ pecauit

Expanded text:
dormiebant cum mulieribus quae observabant ad ostium tabernaculi. » Dormisse eos dicunt Hebraei cum mulieribus, eo quod post menstrui tempus aut partus non impleto secundum legis praeceptum sacrificio, suadebant eas ad viros suos redire, eisque commisceri. Et dormire ideo dicuntur, quia eas dormire cum viris suis, contra legis praeceptum faciebant. Unde idem Heli post paulutum ait: « Non est enim bona fama quam ego audio, ut transgredi faciatis populum Domini. Transgressionem ergo populus faciebat: quia, sacrificio non rite peracto, uxoribus suis jungebatur. Sicut enim vi extorquebant carnes ab immolante: ita etiam extorquebant sacrificium ab offerente. Et idcirco sicut in auferendis carnibus, faciebant homines detrahere sacrificio Domini, ita quoque nihilominus in conjungendis uxoribus, transgredi faciebant populum Domini. Si peccaverit vir in virum, placari potest ei Deus. Quia placato sibi viro, in quem peccavit,
Abbreviated transcription (Latin):
Asia lleuans. Bithynia. uirguncła.
uł filia dñi. Babilonia. confusio. uł
translatio. Capadocia. manꝰ redẽpta
dño. Galatia. transmigrans. uel
translata. Marcus. sullimis man-¬
dato. Pontium. declinantem.
Sara pͥnceps. Sduanꝰ missus. Petri .uiͦ.
alaam. uanꝰ popłs. uł deuoratio eiꝰ.
Bosor. intribulatione. uł carneus.
uł pelliciꝰ. capadocia. manꝰ redi-¬
mens dno. Electȩ. ascendentis.
Galatia transmigratio. Gomorra.
popłi timor. uł cetitas. G. in prin.¬
cipio additum ÷: alioqͥn ꝑ᷑ain. scri¬
bit᷑. loth. declinans. uł uinctus.
Marcus. sullimis mandato. uel de¬
fricatꝰ uł amarus. Noe : requies.¬
Pontꝰ. declinans. Paulus. mirabilis.
Sara. pͥnceps. Symon. audiens.
uł decor insaniens. demetriꝰ. fortis
ad ꝑsequendũ. uł fortis uirga de¬
iecere. Gaius. mobilis. ly d&
igiptus. tenebrȩ. uł tribulatio.
Adam hõ. Balaã. uanꝰ populus.
Cam .possessio. Core. caluicies. uł
glacies. diabolo. defluente. uł
clauso inergastulo. E noch: de¬

Expanded text:
Asia, elevans. Bithynia, virguncula, aut filia Domini. Babylon, confusio, sive translatio. , manus redempta Domino. Galatia, transmigrans, sive translata. Marcus, sublimis mandato. , declinantem. Sara, princeps. Silvanus, missus. PETRI II. Pontus,. Balaam, vanus populus, aut devoratio ejus. Bosor, in tribulatione, aut carneus, sive pellicius. Cappadocia, manus, redimens Domino. Electe, ascendentes. Galatia, transmigrata. Gomorrha  , populi timor, sive caecitas. G in principio additum est, alioquin ex ain scribitur. Lot, declinans, sive vinctus. Marcus, sublimis mandato, sive defricatus, aut amarus. Noe, requies. declinans. Paulus, mirabilis. Sara, princeps. Simon, audiens. sive decor insaniens. Demetrius, fortis ad persequendum, sive fortis virga dejicere. Gaius, mobilis. JUDAE. Aegyptus, tenebrae, sive tribulatio. Adam, homo. Balaam, vanus populus. Cain, possessio. Core, calvities, aut glacies. Diabolo, defluenti, vel clauso in ergastulo . Enoch, de
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq ꝓpriis freqͤntat᷑ & apud eã gignit᷑ balsamũ & poma palmarũ: antiquȩ
sit paruulȩ uł minoris. s segor hebraice. ⁊ oara siriace nuncupat᷑. Bala a ut̃
id ÷ quercꝰ luctꝰ. sub qua rebeccȩ nutrix sepulta est. Barath. Inc̃ cades & barat᷑
hodieq agar puteus demonstrat᷑. Bechleem ciuitas dauid in sorte trib ude
nã plagã. iuxta uiã quȩ duc̃ chebron. Ubi & sepulchrũ iesse & dauid often¬
dit᷑ & mille cireit᷑ passib ꝓcul turris ader quȩ int̾p̃tat᷑ turris gregis. qͦdã
uaticinio pastores natiuitatis dñicȩ conscios ante significans. Sed & ꝑ pc̃
eandẽ bethleẽ regis qͦndã iudeȩ archelai tumułꝰ oftendit᷑. qͥsemite ad cellu¬
las nrãs uia publica diuertentis pͥncipiũ est. Uocabat᷑ aut̃ bethlee & filius
eufratȩ id ÷ mariȩ. ut in paralippomenon uolumine pleniꝰ scribit᷑. Lege
diligenter hystoriam.
De exodo.Peel sephon indeserto: cast¬
filioꝵ isrł iurta mare rubrum egredientib: egiptũ:

Expanded text:
 mari Mortuo, et apud eam gignitur balsamum, et poma palmarum, antiquae sit parvulae vel minoris; sed Segor Hebraice Zoara et Syriace nuncupatur; Vala autem id est quercus luctus, sub qua Rebeccae nutrix sepulta est. Barad, inter Cades et Barad, hodieque Agar puteus demonstratur. Bethleem, civitas David in sorte tribus Judae nalem plagam, juxta viam quae ducit Hebron, ubi sepulcrum Jesse et David ostenditur, et mille circiter passibus procul turris Ader, id est turvaticinio pastores Nativitatis Dominicae conscios ante significans. Sed et propter eamdem et Bethlehem regis quondam Judae Archelai tumulus ostenditur qui semitae ad cellulas nostras a via publica divertentis principium est. Vocabatur autem Bethleem et filius Ephratae id est Mariae, ut in Paralipomenon volumine plenius legimus . Lege diligenter historiam. DE EXODO. Beelsefon, in deserto castel, juxta mare Rubrum egredientibus Aegyptum.
Abbreviated transcription (Latin):
Frat aut̃ ciuitas regni nembroch: inꝗͥ eoꝵ qͥ edificauerturrĩ longe diuisȩ sunt linguę¬
qͦꝵ pͥncipẽ iosephus nembrodi fuisse affirmat. testẽ qͦq eiꝰ ystoriȩ sibillã grecam
babel uocant. De hac turre & diuersitate linguarũ: scripsit & sibilla in hunc
modũ. Cũ om̃s mortales una lingua uterent᷑. qͥdã ex iis altissimã turrĩ ȩdifica¬
lura id÷ amigdalũ uocabat᷑. & cetidit in sortẽ trib beniamin: iuxta bethan¬
& gai: quã expugnauit iesus rege illiꝰ int̾fecto. Porro qđ qͥdã putant. scđ̾m erro¬
Uerbũ qͥppe hebreũ & nom̃ ipsiꝰ ciuitatulȩ parit̾ miscuer̃. cũ ulã significet priꝰ
N ec non qđ bethaun aliud oppidũ suspicant᷑. hebrei putant ẽe. eandẽ bethel:

Expanded text:
autem civitas regni Nemrod, in qua eorum qui aedificaverunt turrim, linguae divisae sunt, quorum principem Josephus Nemrod fuisse affirmat. Testem quoque ejus historiae, Sibyllam Graecam BABEL vocant. De hac turre, et diversitate linguarum scribit et Sibylla in hunc modum: Cum omnes mortales una lingua uterentur: quidam ex his altissimam turrim aedificaLuza id est amygdalon vocabatur: et cecidit in sortem tribus Benjaminet Hai, quam expugnavit Josue, rege illius interfecto. Porro quod quidam putant secundum erroVerbum quippe Hebraicum et nomen ipsius civitatulae pariter miscuerunt, cum Ulam significet prius, nec non et Betha