comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis iustissime cruciabuntur. Obpro¬
brium enim sempiternum dedit
lum ioseph: & tribum effrem non
elegit. & elegit tribum iuda. Non
dyxit reppulit tabernaculum rubenqͥ
fuit primogenitus iacob. nec eos qui
sequintur uidam nascendo precedut᷑.
ut illis reptilsis & non electis: tribus
uda eligeretur. Poterat enim dici
merito illos reptilsos: quia & in bene¬
dictione iacob qua suos filios benedixit.
peccata eorum cõmemorat & grauiter
detestatur: quamuis in eis tribubus
leui sacerdotalis tribus esse merue¬
rit: unde etiam moyses fuit. Nec
dixit reppulit tabernacultm benia¬
nun: uel tribum beniamm non ele¬
git. ex qua rex esse iam ceperat: nã
inde fuerat electus saul. Unde ex
ipsa uicinitate temporis quando ille
repulsus est atq reprobatus. & datd
electus: conuenienter posset hoc dic.
nec tamen dictum est. S eospotifsi¬
mum nominauit: qui clarioribus me¬
ritis uidebantur excellere. Ham io¬
seph pauit in egypto patrem & fr̃s

Expanded text:
ipsis justissime cruciabuntur: Opproipsis justissime cruciabuntur: Opprobrium enim sempiternum dedit lum Joseph, et tribum Ephraem non elegit. Et elegit tribum Juda. Non dixit, Repulit tabernaculum Ruben, qui fuit primogenitus Jacob; nec eos qui sequuntur, et Judam nascendo praecedunt, ut illis repulsis et non electis, tribus Juda eligeretur. Poterat enim dici merito illos repulsos, quia et in benedictione Jacob, qua suos filios benedixit, peccata eorum commemorata graviter detestatur ; quamvis in eis tribus Levi sacerdotalis tribus esse meruerit, unde etiam Moyses fuit . Nec dixit, Repulit tabernaculum Benjamin; vel, Tribum Benjamin non elegit, ex qua rex esse jam coeperat; nam inde fuerat electus Saül : unde ex ipsa vicinitate temporis, quando ille repulsus est atque reprobatus, et David electus , convenienter posset hoc dici; nec tamen dictum est: sed eos potissimum nominavit, qui clarioribus meritis videbantur excellere. Nam Joseph pavit in Aegypto patrem et fratres
Abbreviated transcription (Latin):
in partu mortua ꝓpter eandem per¬
turbationem. plangi non potuit. onere
re. quando popłm suum dat in manꝰ
eorum quos odit: ubi eis dicatur. ubi
enim sicut uidetur impiis insultanti¬
bus quod uelut ebrius du dormiat:
quando non tam cito quani putant
qui gaudebant quod arcam enis capti¬
uare potuerunt: ꝑcussi enim sunt
in sedibus fuis. Quod ens pene signt̃
indetur. quia quisq cruciabitur si
posteriora respererit: quȩ sicut apls
estunare debet ut stercora. Qui emi
sic suscipiunt testamentum dei ut
uetere uanitate non se exuant: simi¬
lessunt hostibus poplĩ eius qui ar-¬
cham testamenti captiuatam iuxta
sua idola posuerunt. Et illa quidem
tietera etiam illis nolentibus cadunt:
quia omnis caro fenum. & claritas ho¬
minis ut flos fem. fenum aruit. flos
decidit. archa dei manet in etermũ.
secretum scilicet testainenti regnun
celorum: ubi est eternum uerbum dĩ.
S illi qui posteriora dilȩxerunt: ex

Expanded text:
in partu mortua, propter eamdem perin partu mortua, propter eamdem perturbationem plangi non potuit honore re, quando populum suum dat in manus eorum quos odit, ubi eis dicatur: Ubi  enim, sicut videtur impiis insultantibus, quod velut ebrius diu dormiat, quando non tam cito quam putant hqui gaudebant quod Arcam ejus captivare potuerunt; percussi enim sunt in sedibus suis . Quod ejus poenae signum mihi videtur, qua quisque cruciabitur, si in posteriora respexerit; quae, sicut Apostolus, aestimare debet ut stercora . Qui enim sic suscipiunt testamentum Dei, ut vetere vanitate non se exuant, similes sunt hostilibus populis qui Arcam testamenti captivatam juxta sua idola posuerunt. Et illa quidem vetera etiam illis nolentibus cadunt, quia omnis caro fenum, et claritas hominis ut flos feni. Fenum aruit, et flos decidit: Arca autem Domini manet in aeternum ; secretum scilicet testamenti regnum coelorum, ubi est aeternum Verbum Dei. Sed illi qui posteriora dilexerunt, ex
Abbreviated transcription (Latin):
& ad nichilum redegit nimis ifrł:
Deo quippe sꝑnente. qui remansert:
Qui deo adiuuante fuerunt quod
fuerunt. Himirum autem rem illã
gestam cõmemorat. quando uicti sunt
ab allophilis tempore heli sacerdotis.
& arcba dm̃ capta est: & magna stra-¬
ge uastati funt. Hoc est quod dicit.
& reppulit tabernaculum filo: taber-¬
nacclam suum ubi habitauit in ho-¬
minibus. Eleganter exposait quare
reppulerit tabernaculum sutim cum
ait: ubi habitant in hominibus. Cũ
ergo digni non essent in quibus habi¬
ipsos qͥtios um iudicabat indignos in
pulchritudinem eorum in manus
inimici. Ipsam archam unde fibi ui-¬
debantur inuicti & unde sibi place¬
bant: uirtatem & pulchritudinem
eorum dicit. Deniq & postea male
unuentes & de templo dñi gloriantes:
terret per ꝓphetam dicens. Ilidete
quid feci filo: ubi erat tabernaculum
suum: & hereditatem suam spreuit.
Iuuenes eorum comedit ignis. id est
ira. & uirgines eorum non sunt lamen¬
tate: quia neq hoc uacabat in hostili

Expanded text:
lum redegit nimis Israel. Deo quippe spernente quid remanserunt, qui Deo adjuvante fuerunt quod fuerunt? Nimirum autem rem illam gestam commemorat, quando victi sunt ab Allophylis tempore Heli sacerdotis, et Arca Domini capta est, et magna strage vastati sunt . Hoc est quod dicit, Et repulit tabernaculum Selom, tabernaculum suum ubi habitavit in hominibus. Eleganter exposuit quare repulerit tabernaculum suum, cum ait, ubi habitavit in hominibus. Cum ergo digni non essent in quibus habiipsos, quos jam judicabat indignos in pulchritudinem eorum in manus inimici. Ipsam Arcam unde sibi videbantur invicti, et unde sibi plaudebant, virtutem et pulchritudinem eorum dicit. Denique et postea male viventes, et de templo Domini gloriantes, terret per prophetam, dicens: Videte quid feci Selom, ubi erat tabernaculum suum, et haereditatem suam sprevit. Juvenes eorum comedit ignis: id est, ira. Et virgines eorum non sunt lamentatae: quia neque hoc vacabat in hostili
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit qtria non potest cor rectum
esse: fine deo: ut incipiant homines
tanquã serui sub: ege ambulare. me-¬
tuentes. s in lege tanquã filii uolen-¬
tes in qua illi ambulare noluerunt:¬
& sub illa rei manserunt. Hanc enini
uoluntatem non timor s caritas ha-¬
bet. quȩ diffunditur in cordibus cre-¬
dentium per sp̃m sanctum quibus
dicitur. gratia salui facti estis per fidẽ.¬

Expanded text:
ostendit quia non potest esse rectum ostendit quia non potest esse rectum sine Deo, ut incipiant homines, non tanquam servi sub lege ambulare metuentes, sed in lege tanquam filii volentes, in qua illi ambulare noluerunt, et sub illa rei remanserunt. Hanc enim voluntatem non timor, sed charitas habet, quae diffunditur in cordibus credentium per Spiritum sanctum . Quibus dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
aperuit cum ait: & non est creditus
cum deo sp̃c eius. Rectus est enim
deus: & ideo recte adherens tanquã
in cominutabili regule potest feri
rectam. quod in se fuit prauum cor
hominis. Vlt autem corcum illo sit.¬
& per hoc rectum esse possit accedi-¬
tur ad eum: non pede s fide. Ideo
dicitur etiam in epłã ad hebreos. de
illa ipsa generatione praua & amari-¬
cante. Non ꝓfuit sermo auditus
illis non contemperatis fidei eorum
qui obaudierunt. Uoluntas igitur
quȩ est in corde paratur a dño: fide
p̃cedente. qua acceditur ad deum
rectum. ut cor fiat rectum. Quȩ si¬
des p̃ueniente & uocante miscdĩa
dei. per obedientiam suscitatur:
& applicare incipit cor ad deum ut
dirigatur: ut quantomagis magisq
dirigitur. tantomagis uideat quod
non uidebat: & ualeat quod non ua¬
lebat. Hoc non fecerat symon: cui pe.¬
trus apls̃ dixit. Non est tibi pars
neq sors in hac fide. Cor enim tuũ.
non est tectum cum deo. Ibi enim

Expanded text:
aperuit, cum ait: Et non est creditus aperuit, cum ait: Et non est creditus cum Deo spiritus ejus. Rectus est enim Deus: et ideo recto adhaerens, tanquam incommutabili regulae, potest fieri rectum quod in se fuit pravum cor hominis. Ut autem cor cum illo sit, et per hoc rectum esse possit, acceditur ad eum, non pede, sed fide. Ideo dicitur etiam in Epistola ad Hebraeos de illa ipsa generatione prava et amaricante: Non profuit sermo auditus illis non contemperatis fidei eorum qui obaudierunt . Voluntas igitur quae est in corde recto, paratur a Domino, fide praecedente, qua acceditur ad Deum rectum, ut cor fiat rectum. Quae fides, praeveniente et vocante misericordia Dei, per obedientiam suscitatur; et applicare incipit ad Deum cor, ut dirigatur; et quanto magis magisque dirigitur, tanto magis videt quod non videbat, et valet quod non valebat. Hoc non fecerat Simon, cui Petrus apostolus dixit: Non est tibi pars neque sors in hac fide; cor enim tuum non est rectum cum Deo . Ibi enim
Abbreviated transcription (Latin):
S cum brenius dici posset. & in lege
chil mibi uidetur in hoc uerbo nos
ambulare noluerunt. quam non am-¬
bulauerunt. Poterat enim putari lex
operum quasi sufficere ad iustificatio¬
nem: cum ea quȩ precipiuntur form¬
secus fiunt ab eis hominibus qui mal¬
lent non precipi quꝑ ex corde non fa¬
cuint. & tamen faciunt: ac per hoc
quasi uidentur ambulare in lege
dei: sed nolunt ambulare. Non
enim ex corde faciunt. Ex corde autẽ
nullomͦ fieri potest. quod formidine
fit pene: non dilectione iusticiȩ. Hã
quantum adtinet ad facta quȩ foem¬
secus aguntur: & qui timent penã.
& qui amant iusticiam non furant᷑.
Et ideo pares sunt manu: dispares
corde. Pares oꝑe: dispares uoluntate.
Ideo illi sic notati sunt: generatio q̃
est opera. s cor. Directo enim corde.
recta sunt oꝑa. Cum autem cor di⁊¬
rectum non est: opera recta non st̃.
etiam si recta indeantur. Ee unde
cor non direxit praua generatio satis

Expanded text:
Sed cum brevius dici posset, Et in lege Sed cum brevius dici posset, Et in lege nihil mihi videtuambulare, quam, non ambulaverunt. Poterat enim putari lex operum quasi sufficere ad justificationem, cum ea quae praecipiuntur, forinsecus fiunt ab eis hominibus qui mallent non praecipi quae non ex corde faciunt, et tamen faciunt; ac per hoc quasi videntur ambulare in lege Dei, sed nolunt ambulare: non enim ex corde faciunt. Ex corde autem nullo modo fieri potest, quod formidine fit poenae, non dilectione justitiae. Nam quantum attinet ad facta quae forinsecus aguntur: et qui timent poenam, et qui amant justitiam non furantur; et ideo pares sunt manu, dispares corde; pares opere, dispares voluntate. Ideo illi sic notati sunt: Generatio, inest, opera: sed, cor. Directo enim corde, recta sunt opera: cum autem cor directum non est, opera recta non sunt, etiamsi recta videantur. Et unde cor non direxit prava generatio, satis
Abbreviated transcription (Latin):
Conuersi funt in die belli: quia ꝓmis¬
sionem obedientiȩ. non auditio s tẽꝑ¬
tatio probat. Cuius est autem cum
deo sp̃c creditas. fidelem tenet dm̃r
qui non eum ꝑmictat temptari suꝑ
quod potest. s faciet cum temptatio¬
ne etiam exitum. ut possit sustinere:
ne conuertatur in die belli. Qmaut̃
in se non in dño gloriatur: quantũ¬
ius iactet pollicitationem uirtutis
suȩ uelut tendens & mittens arcus:
conuertittr in die belli. Quia em̃
non est creditus cum deo sp̃c eius:
non est cum illo etiam sp̃c dei. Et
sicut scriptum est: quia non credidit.
ideo non ꝓtegetur. Quod uero cum
dixisset non obseruauerunt testam̃¬
tum dei. adiecit & ait: & in lege eiꝰ
noluerunt ambulare: repetitio est
suꝑioris sententiȩ cum quaidam eiꝰ
expositione. Hoc enim appellauit
legem eius quod supra dixerat testa-¬
mentum dei. tit illud quod dictum
est non custodierunt: repecitum intel¬
ligatur in eo ambulare noluerunt.

Expanded text:
Conversi sunt in die belli: quia promisConversi sunt in die belli: quia promissionem obedientiae, non auditio, sed tentatio probat. Cujus est autem cum Deo spiritus creditus, fidelem tenet Deum, qui non eum permittet tentari super quod potest; sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut possit sustinere , ne convertatur in die belli. Qui autem in se, non in Deo gloriatur , quantumvis jactet pollicitationem virtutis suae, velut tendens et mittens arcus, convertitur in die belli. Quia enim non est creditus cum Deo spiritus ejus, non est cum illo etiam Spiritus Dei; et, sicut scriptum est, Quia non credidit, ideo non protegetur . Quod vero cum dixisset, Non observaverunt testamentum Dei, adjecit et ait, Et in lege ejus noluerunt ambulare; repetitio est superioris sententiae, cum quadam ejus expositione: hoc enim appellavit, legem ejus, quod supra dixerat testamentum Dei; ut illud quod dictum est, non custodierunt, repetitum intelligatur in eo, ambulare noluerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nasci: etiam nascendo p̃ceffit. Sic daitid
maioribus p̃latus est fratribus: & ꝓpt̾
quod iste omnes atq alie fummiles non
solum dictorum s eciam factorum pa-¬
rabole p̃cesserunt: sic popłõ iudeorũ
p̃latus est popls̃ xp̃ianus. pro quore¬
dimendo quemadmodum abel a cain:
sio a uideis occisus est xp̃c. Hoc prefi¬
guratum est enim etiam cum racob
decusatim porrectis manibus dextera
tetigit effrem ad sinistram constitu¬
tum. eumq p̃posuit manasse ad dex¬
teram constituto: quem sinistra ipse
tangebat. Nam scdm̃ carnem filĩ
quod ait conuersi funt in die belli.
consequentia docent: quib id aꝑtissi¬
me exposuit. Non custodierunt
inquit testamentum dei: & in lege
eits noluerunt ambulare. Ecce qd
est conuersi sunt in die belli. non ob¬
seruauerunt testamentum dei. ubi
arcus tendentes & mittentes. etiqni
ꝓmissionis promptissime uerba protu¬
lertnt dicentes. quectimq locutus est

Expanded text:
nasci, etiam nascendo praecessit ; sic David nasci, etiam nascendo praecessit ; sic David majoribus praelatus est fratribus : et propter quod istae omnes atque aliae similes, non solum dictorum, sed etiam factorum parabolae praecesserunt, sic populo Judaeorum praelatus est populus christianus, pro quo redimendo, quemadmodum Abel a Cain , sic a Judaeis occisus est Christus. Hoc praefiguratum est enim etiam cum Jacob decussatim porrectis manibus, dextera tetigit Ephraem ad sinistram constitutum; eumque praeposuit Manasse ad dexteram constituto, quem sinistra ipse tangebat. Nam secundum carnem filii quod ait, Conversi sunt in die belli, consequentia docent, quibus id apertissime exposuit: Non custodierunt, inquit, testamentum Dei, et in lege ejus noluerunt ambulare. Ecce quid est, Conversi sunt in die belli: non observaverunt testamentum Dei. Ubi arcus tendentes et mittentes, etiam promissionis promptissimae verba protulerunt, dicentes: Quaecumque locutus est
Abbreviated transcription (Latin):
ex qua totus ille popłs significaretur:
quia de his potissimum boni aliquid
expectandum fuit. quuia ex illo nati st̃
quem nepotem suum iacob quamuis
a patre eius tanquã minorem ad si-¬
nistram constitutum. manti tamen
dextera beneditit: eumq maiori fratri
archana benedictione ꝓ̃posuut: ut qd̃
ita hoc loco tribus illa culpatur. nec ap¬
paruisse in ea quod illa benedictio pro¬
mittebat. ostenditur: satis intelligamꝰ
quod etram tunc ex uerbis patriarche
iacob longe aliud figurabatur. quam
prudentia carnis expectat. ligurabat᷑
enim quod futari essent notussum qͥ
erant primi. & primmi futuri essent
qui erant nonissimi ꝑ saluatoris aduen¬
tum: de quo dictum est: qui post me
uenit. ante me factus est. Sic abel
iustus maiori prelatus est fratri. fic
ysmaeli isaac: sic esati congemino stio
s priusnato tamen ipso racob. Sic pha-¬
res & ipse congeminum fuum qui priꝰ
manum ex utero miserat.& ceꝑat̾

Expanded text:
ex qua ille populus totus significaretur, ex qua ille populus totus significaretur, quia de his potissimum boni aliquid exspectandum fuit; quia ex illo nati sunt, quem nepotem suum Jacob, quamvis a patre ejus tanquam minorem ad sinistram constitutum, manu tamen dextera benedixit, eumque majori fratri arcana benedictione praeposuit ; ut quod ita hoc loco tribus illa culpatur, nec apparuisse in ea quod illa benedictio promittebat ostenditur, satis intelligamus quod etiam tunc ex verbis patriarchae Jacob longe aliud figurabatur, quam prudentia carnis exspectat. Figurabatur enim quod futuri essent novissimi qui erant primi, et primi futuri essent qui erant novissimi , per Salvatoris adventum, de quo dictum est: Qui post me venit, ante me factus est . Sic Abel justus majori praelatus est fratri , sic Ismaeli Isaac , sic Esau congemino suo, sed tamen prius nato, ipse Jacob ; sic Phares et ipse congeminum suum, qui prius manum ex utero miserat, et coeperat
Abbreviated transcription (Latin):
dicere uideatur tendentes arcus. &
mittentes sagittas. non enim arcus
mittitur. s ab arci aliquid mittitur.
aut illa locutio est de qua suꝑiis dis¬
seruimus ubi dictum est suiscitauit tes¬
timonitim: quia suscitauit testimonio.
aliquid: ita & hic mittentes arcusq
miserunt aliquid arcubus. aut obscu¬
rus oedo uerborum est. cum precermis¬
sione uerbi. quod etiam tacitum sub¬
atdiendum est ut iste ordo sit: filii ef¬
frem tendentes artis & mittentes &
subaudiatur sagictas: plenusq sic
mittentes arcus & mittentes sagittaᷤᷤ
deberentis. s audito eo quod dixit den¬
dentes srbandire potius arcum. quam¬
ius dictum non fuerit. Nomitilli sane
codices greti habere dicuntur: tenden¬
tes & mittentes arcubus: ut sine dubi¬
tatione suib audiamus sagittas. Quod
uero ꝑ filios effrem tinuersam illam ge-¬
nerationem amiricantem intelligi uo¬
luit: loctitio est a parte totum signifi¬
cans. Et ideo fortasse electa est ista pars

Expanded text:
dicere videatur, tendentes arcus, et dicere videatur, tendentes arcus, et mittentes sagittas; non enim arcus mittitur, sed ab arcu aliquid mittitur: aut illa locutio est de qua superius disseruimus, ubi dictum est, Suscitavit Testimonium, quia suscitavit aliquid Testimonio; ita et hic, mittentes arcus, quia miserunt aliquid arcubus: aut obscurus ordo verborum est, cum praetermissione verbi, quod etiam tacitum subaudiendum est, ut iste ordo sit, Filii Ephraem intendentes arcus, et mittentes, et subaudiatur, Sagittas; pleniusque sit, Tendentes arcus, et mittentes sagittas: deberemus; sed audito eo quod dixit, Tendentes, subaudire potius, Arcum, quamvis dictum non fuerit. Nonnulli sane codices graeci habere dicuntur, tendentes et mittentes arcubus, ut sine dubitatione subaudiamus Sagittas. Quod vero per filios Ephraem universam illam generationem amaricantem intelligi voluit, locutio est a parte totum significans. Et ideo fortasse electa est ista pars,
Abbreviated transcription (Latin):
eremplum cauendum est ideo praua
& amaricans fuit. quia non est creditꝰ
cum deo sp̃c eius. qtiia & si aliqua cre-¬
didit deo. non tamen credidit in dm̃.
Non ex fide adhesit deo: ut sanata
a deo bene cooparetur. cum operante
die belli. Per sequentes legem iusticiȩ :
in legem iusticiȩ non ꝑuenerunt. Qua¬
re: Qua non ex fide. Generatio eñ
erat cuius sp̃c cam deo creditis non ẽ:
sed tanquã ex oꝑib. quia non sicut de¬
tendit misit arcus. quod foris appare¬
ret. Tanquã in oꝑibus legis ita direxit
& cor: ubi iustus uiuit ex fide que per
dilectionem oꝑatur. qua inheretur
deo qui oꝑatur in homine. & uelle et
oꝑari pro bona uoluntate. Nam qͥd
est alitid tendere arcum & mittere &
conuerti in die belli: nisi adtendere
&o ꝓmittere in die auditionis. & dese-¬
rere in die temptationis. armis quafi
ꝓludere: & ad horam certaminis nol¬
le pugnare : Quod sane ait tenden-¬
tes & mittentes arcum cum debuisse

Expanded text:
exemplum cavendum est, ideo prava exemplum cavendum est, ideo prava et amaricans fuit, quia non est creditus cum Deo spiritus ejus: quia etsi aliqua credidit Deo, non tamen credidit in Deum; non ex fide adhaesit Deo, ut sanata a Deo bene cooperaretur cum operante die belli. Persequentes Legem justitiae, in Legem justitiae non pervenerunt . Quare? Quia non ex fide. Generatio enim erat, cujus spiritus cum Deo creditus non est: sed tanquam ex operibus; quia non sicut tetendit et misit arcus quod foris apparet, tanquam in operibus Legis, ita direxit et cor, ubi justus vivit ex fide , quae per dilectionem operatur , qua inhaeretur Deo, qui operatur in homine, et velle, et operari, pro bona voluntate . Nam quid est aliud tendere arcum, et mittere, et converti in die belli, nisi attendere et promittere in die auditionis, et deserere in die tentationis; armis quasi proludere, et ad horam certaminis nolle pugnare? Quod sane ait, tendentes et mittentes arcus; cum debuisse
Abbreviated transcription (Latin):
ideo de illa dictum est: non est creditꝰ
cum deo sp̃c eitis. Multo enim hoc ex-¬
pressius dictum est ad significandam
gratiam dei. quȩ non solum oꝑatur re-¬
missionem peccatorum: sed etiam coope-¬
rantem sibi facit hominis sp̃m in opere
bonorum factorum. quam si diceret ñ
credidit deo fp̃c eits. Hoc est enim ha-¬
bere cum deo creditum sp̃m: non cre¬
dere sp̃m suum posse facere sine deo
iusticiam. s cum deo. Hoc est credere
in deum. quod utiq plus est. quan cre-¬
dere deo. Ham & homini citilibet ple¬
rumq credendum est: quamuis in eñ
non sit credendum. Hoc est credere in
deum: credendo adherere ad bene co-¬
operandum bona operanti deo. Quia
sine me inquit nichil potestis facere.
Quid autem plus huic apls dicere po¬
monium est. quod dampneo᷑: non quo
absoluatur reus. Littera est enim mi-¬
nax quȩ conuuincat p̃taricationes: non
sp̃c adinnans qui liberet & iustificet
peccatores. Generatio ergo illa cuitis

Expanded text:
ideo de illa dictum est: Non est creditus ideo de illa dictum est: Non est creditus cum Deo spiritus ejus. Multo enim hoc expressius dictum est, ad significandam gratiam Dei, quae non solum operatur remissionem peccatorum, sed etiam cooperantem sibi facit hominis spiritum in opere bonorum factorum; quasi diceret, Non credidit Deo spiritus ejus. Hoc est enim habere cum Deo creditum spiritum, non credere spiritum suum posse facere sine Deo justitiam, sed cum Deo. Hoc est etiam credere in Deum; quod utique plus est quam credere Deo. Nam et homini cuilibet plerumque credendum est, quamvis in eum non sit credendum. Hoc est ergo credere in Deum, credendo adhaerere ad bene cooperandum bona operanti Deo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere . Quid autem plus hinc Apostolus dicere pomonium est quo damnetur, non quo absolvatur reus. Littera enim est minax, quae convincat praevaricatores; non spiritus adjuvans, qui liberet et justificet peccatores. Generatio ergo illa, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
ciant. cum detis sit qui oꝑitar in eis
quiboni oꝑantur: it uellet oꝑari pro
bona uoluntate. Et mandata eius ex¬
quirant. Cum iam ea didicerint: quo¬
modo exquirunt : Quanta enim inqͥt
mandanit patribus nr̃is nota facere
ea filiis suns: ut cognoscat generatio
altera. Quid cognoscat : lltiq man¬
data quȩ mandanit. Quomͦ ergo adhuic
exquirant : nisi quia ponendo in deo
spem suam : Tunc mandata eius exqͥ-¬
rant: ut ab eis illo adinnante comple¬
antur. Ne fiant ficut patres eorum
generatio prana & amaricans. genera-¬
tio quȩ cor non direxit suum. Et dĩc
quare contintio subiungendo. Et ñ
est creditus cum deo sp̃đ eitis: idest qr
non habebat. fidem quȩ impetrat
quȩ lex imꝑat. Quando enim cum
sp̃u dei oꝑante sp̃c hominis cooperat᷑:
tunc quod deus iussit impletur. Et
hoc non fit: nisi credendo in eum qͥ
instificit impitim. Quam fidem non
habuit generatio praua & amaricans. Et

Expanded text:
ciant; cum Deus sit qui operatur in eis ciant; cum Deus sit qui operatur in eis qui bona operantur, et velle, et operari, pro bona voluntate . Et mandata ejus exquirant. Cum jam ea didicerint, quomodo exquirant? Quanta enim, inquit, mandavit patribus nostris nota facere ea filiis suis, ut cognoscat generatio altera. Quid cognoscat? Utique mandata quae mandavit. Quomodo ergo adhuc exquirant, nisi quia ponendo in Deo spem suam, tunc mandata ejus exquirant, ut ab eis illo adjuvante compleantur? Ne fiant, sicut patres eorum, generatio prava et amaricans; generatio quae non direxit cor suum. Et dicit quare, continuo subjungendo, Et non est creditus cum Deo spiritus ejus: id est, quia non habebat fidem, quae impetrat quod Lex imperat. Quando enim cum Spiritu Dei operante spiritus hominis cooperatur, tunc quod Deus jussit impletur; et hoc non fit, nisi credendo in eum qui justificat impium . Quam fidem non habuit generatio prava et amaricans; et
Abbreviated transcription (Latin):
pratia & amaricans. generatio quȩ cor
non direxit suum. & non est creditus
cum deo sp̃c eitis. Hȩc uerba indicant
duos quodamm poplõs. alterum ad ue¬
tus. alterum ad nouum testamentũ
ꝑtinentem. Nam quod ait quanta
mandanit patribus nr̃is nota facere ea
filiis suis: mandata eos accepisse dixͣ
nota facere ea filiis suis: non tamen
eos agnouisse aut fecisse. S ad hoc
acceperunt ipsi ut cognoscat genera¬
tio altera: quod illa non cognouit.
filii qui nascentur & exurgent. H ã
illi qui nati sunt non exurrexerunt:
quia stirsum cor sed in terra potius
habuerunt. Cum xp̃o enim exurgit᷑:
unde dictum est. Si exurrexistis cum
xp̃o: quȩ sursum sunt sapite. Et nar-¬
rent inquit filiis sis: ut ponant in
deo spem suam. Ita enini non suam itsti-¬
ciam uolunt iusti constituere. sed reue¬
lant ad deum uiam suam: & sperant
in eum ut ipse facut. Et ne obliuis¬
cantur oꝑum dei. magnificando scilicet
& iactando opera sua tanquã ipsi fa¬

Expanded text:
t amaricans; generatio quae cor non direxit suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus. » Haec verba indicant duos quodammodo populos; alterum ad Vetus, alterum ad Novum Testamentum pertinentem: nam quod ait, Quanta mandavit patribus nostris nota facere ea filiis suis, mandata eos accepisse dixit, nota facere ea filiis suis, non tamen eos agnovisse aut fecisse; sed ad hoc acceperunt ipsi, ut cognoscat generatio altera, quod illa non cognovit. Filii qui nascentur et exsurgent. Nam illi qui nati sunt, non exsurrexerunt, quia non sursum cor, sed in terra potius habuerunt. Cum Christo enim exsurgitur: unde dictum est, Si exsurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite . Et narrent, inquit, filiis suis, ut ponant in Deo spem suam. Ita enim non suam justitiam justi volunt constituere, sed revelant ad Deum viam suam, et sperant in eum, ut ipse faciat . Et non obliviscantur operum Dei: magnificando scilicet et jactando opera sua, tanquam ipsi fa
Abbreviated transcription (Latin):
tionis suȩ : montem quem. ad quisiuit
dextera eius. Et eiecit a facie eorum
gentes: & soete diuisit eis terram in
faniculum distributionis. Siquis ad
hec uerba nobis inferens questionem
dicat. quomͦ eis hȩc omnia collata ẽẽ
cominemorat: cum ipsi non fuerint
perducti in terram ꝓmissionis. qui
ab egypto liberati sunt qmͣ illi mortui
sunt: quid respondebimus nisi eos
dictos. qtua idem ipse popłs fuit per
fuccessionem filiorum : Si ergo cumau¬
diuimus maxime quia futuri tempo¬
ris uerba sunt & ꝓpitius peccatis eorũ
fiet & non perdet eos. & abundauie
ut auertat iram suam. & non accen¬
det omnem iram suam. intelligamus

Expanded text:
isivit dextera ejus. Et ejecit a facie eorum gentes, et sorte distribuit eis terram in funiculo distributionis. » Si quis ad haec verba nobis inferens quaestionem dicat: Quomodo eis haec omnia collata esse commemorat, cum ipsi non fuerint perducti in terram promissionis, qui ab Aegypto liberati sunt, quoniam illi mortui sunt? quid respondebimus, nisi eos dictos, quia idem ipse populus fuit per successionem filiorum? Sic ergo, cum audimus, maxime quia futuri tempoisericors et propitius fiet peccatis eorum et non perdet eos et abundabit ut avertat iram suam et non accendet omnem iram suam et recordatus
Abbreviated transcription (Latin):
enim ait apls. peccatum mortaum ẽ.
Ego antem uiuebam aliꝗtando sine
lege. Aduemente autem mandato.
peccatum reuxiti Ecce quod susci¬
tatum est per testimonium quod est
michi oꝑatum est mortem. Pofuit aut̃
legem dictum est: tanquam ingum
peccatoribus. Unde dicitur: quia iusto¬
lex non est posita. Testimonitim est
igitur in quantum aliquid probat:
lex autem in quantum iubet: cam sit
una eademq res. Quo circa sicut la¬
pis xp̃c. s credentibus in caput anguli:
non credentibus autem lapis offenfio¬
nis & petra scandali: ita testimoniũ
legis eius qui lege non legitime utunt᷑
testimonium est: quo comuncantur
puniendi peccatores. His uero qui ea
legitime tituntur testinionium est tͦ
demonstrare ad quem liberandi confui¬
gere debent peccatores. In eis enim
gratia est iusticia dei testimonium ha¬
bens a lege & ꝓphetis: qua iustificat᷑
impias. Quam quidem ignorantes
& stiam uolentes constituere: iusticie

Expanded text:
enim, ait Apostolus, peccatum mortuum est. enim, ait Apostolus, peccatum mortuum est. Ego autem vivebam aliquando sine Lege: adveniente autem mandato, peccatum revixit. Ecce quod suscitatum est per Testimonium quod est mihi operatum est mortem . Posuit autem Legem, dictum est, tanquam jugum peccatoribus: unde dicitur, Quia justo non est lex posita . Testimonium est igitur, in quantum aliquid probat; Lex autem, in quantum jubet; cum sit una eademque res. Quocirca sicut lapis Christus; sed credentibus in caput anguli , non credentibus autem lapis offensionis et petra scandali; ita Testimonium Legis eis qui Lege non legitime utuntur. Testimonium est quo convincantur puniendi peccatores; his vero qui ea legitime utuntur, Testimonium est quo demonstratur ad quem liberandi confugere debent peccatores. In ejus enim gratia est justitia Dei, testimonium habens a Lege et Prophetis, qua justificatur impius: quam quidam ignorantes, et suam volentes constituere, justi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissiones dei. mnillo etum amen. As-¬
quis igitur. xp̃o adheret: totum bo¬
num quod etiam in litteris legis non
intelligit habet. Quisquis autem
alieniis est a xp̃o: nec intelligit. nec
habet. Suscitatut ergo testimonium
in iacob: & legem postut in isrł. More
suo repetit. Nam quod est suscitauit
testimonium hoc est legem pofuit:
& quod est in ucob. hoc est in isrł: Hã
sicut ista duo nomina sunt hominis
unius: ita lex & testimontum duo st̃
nomina rei umius. Inter est aliquid
ait quispiam inter suscitauit & po-¬
suit: Ita sane quemadmodum int̾¬
est etiam inter iacob & isrł. Hon
quia homines erant duo: sed eadem
duo nomina diuersis causis uni homi¬
ni funt inposita. Iacob ꝓpter suppłm¬
tationem. qmͣ nascentis tenuit plan¬
tam fratris: isrł autem ꝓpter uisionẽ
dei. Sic aliud est fuscitauit: aliud
posuit. Nam suscitauit testimoniũ
quantum existimo dictum est: quod
illo aliquid suscitatum est. Sine lege

Expanded text:
promissiones Dei, in illo Etiam, Amen . Quipromissiones Dei, in illo Etiam, Amen . Quisquis igitur Christo adhaeret, totum bonum quod etiam in litteris Legis non intelligit, habet; quisquis est autem alienus a Christo, nec intelligit, nec habet. Suscitavit ergo Testimonium in Jacob, et Legem posuit in Israel. More suo repetit. Nam quod est, Suscitavit Testimonium; hoc est, Legem posuit: et quod est, in Jacob; hoc est, in Israel. Nam sicut ista duo nomina sunt hominis unius, ita Lex, et Testimonium duo sunt nomina rei unius. Interest aliquid, ait quispiam, inter suscitavit et posuit. Ita sane; quemadmodum interest etiam inter Jacob, et Israel: non quia erant duo homines, sed eadem duo nomina diversis causis uni homini sunt imposita; Jacob propter supplantationem, quoniam nascentis tenuit plantam fratris; Israel autem propter visionem Dei . Sic aliud est, suscitavit, aliud posuit. Nam, suscitavit Testimonium, quantum existimo, dictum est, quod illo aliquid suscitatum est. Sine Lege
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ut ametur: Quid enim saltibrits
initium de quo supra dictum estelo-¬
quar ꝓpositiones ab mitio. Initium est
ergo netus testamentum. finis noutum.
Timor enim preualet in lege: & initĩ
sapientiȩ timor dm̃. finis autem legis
donante diffunditur caritas in cordib
nrͣis. per spm sanctum qui datus est no¬
bis: & consuminata caritas foras mittit
timorem: qm̃ nunc sine lege iusticia dĩ
manifestata est. S qm̃ testimonium ha-
testimoninm in iacob. & legem posute
in irl: Nam &o illud quod tam insig¬
ni & pleno tantis significationibus oꝑe
tabernaculum constitutum ẽ. taberna¬
culum testimonii nominatur. in quo
erat uelamen contra archam legis. sic
uelamen contra faciem ministri legis:
quia in illa dispensatione parabolȩ &
ꝓpositiones erant. Ea quippe quȩ pre¬
dicabantur & fiebant. uelatis significi¬
tionibus condebantur: & non reuela¬
tis manifestationib cernebantur. Cũ

Expanded text:
Dominus ut ametur: quid enim salubrius aDominus ut ametur: quid enim salubrius ainitium de quo supra dictum est, Eloquar propositiones ab initio. Initium est ergo Vetus Testamentum, finis Novum. Timor enim praevalet in Lege: et initium sapientiae timor Domini . Finis autem Legis ti : quo donante diffunditur charitas in cordibus nostris, per Spiritum sanctum qui datus est nobis ; et consummata charitas foras mittit timorem , quoniam nunc sine Lege justitia Dei manifestata est. Sed quoniam testimonium habeTestimonium in Jacob, et Legem posuit in Israel. Nam et illud quod tam insigni et pleno tantis significationibus opere tabernaculum constitutum est, tabernaculum Testimonii nominatur , in quo erat velamen contra arcam Legis, sicut velamen contra faciem ministri Legis; quia in illa dispensatione parabolae et propositiones erant. Ea quippe quae praedicabantur et fiebant, velatis significationibus condebantur, et non revelatis manifestationibus cernebantur. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
Quamis itaq iam homo dicat. quan¬
ta audiuimis & cognouimius & pa
tres nr̃i narrauerunt nobis: tamen
tanquam dei tierba non tanquã hu-¬
manas fabulas audiuimus. Propter
hoc enim premissum est adtendite.
popls̃ meus legem meam inclinate
aurem nr̃am in uerba oris mei: ape¬
riam in parabolis os meum. eloquar
ꝓpositiones abmitio. Quanta ergo au-¬
diuimus inquit & cognouintis ea:
& patres nr̃i narrauerunt nobis. Sic
est audituimus & cognotimius: quomͦ
audi filia & uide. Audita enim sunt
in ueteri testamento: quȩ cognoscim¬
tur in nouo. udita cum ꝓphetarent᷑:
cognita cum implerentur. Ułbi ꝓmis¬
sio redditur non fraudatur auditio.
a filiis corum in generatione altera.
Hec est nr̃a generatio: in qua nobis
donata est regeneratio. Adnuntiantes
laudes dm̃ & potentias eius. & mira-¬
bilia enis quȩ fecit. Ordo uerborũ
est & patres nr̃i narrauerunt nob̃:
admintuntes laudes dm̃. Lauditur

Expanded text:
Quamvis itaque jam homo dicat, QuanQuamvis itaque jam homo dicat, Quanta audivimus, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis; tamen tanquam Dei verba, non tanquam humanas fabulas audiamus. Propter hoc enim praemissum est, Attendite populus meus, legem meam, inclinate aurem vestram in verba oris mei. Aperiam in parabolis os meum, eloquar propositiones ab initio. Quanta ergo audivimus, inquit, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Sic est, audivimus, et cognovimus; quomodo, Audi, filia, et vide . Audita enim sunt in Veteri Testamento quae cognoscuntur in Novo; audita cum prophetarentur, cognita cum implerentur. Ubi promissio redditur, non fraudatur auditio. a filiis eorum, in generatione altera. Haec est nostra generatio, in qua nobis donata est regeneratio. Annuntiantes laudes Domini, et potentias ejus, et mirabilia ejus quae fecit. Ordo verborum est, Et patres nostri narraverunt nobis, annuntiantes laudes Domini. Laudatur
Abbreviated transcription (Latin):
uerba fieri uoluit: ne uerba eius lo¬
quens homo contempneret᷑ ut homo.
Ita enim se habent locutiones dei : q̃
nobis insinuantur ꝑ sensum corporis
nr̃i. Crtaturam subditam opere in¬
iusibili creator monet non eius sub¬
stantia in aliquid corporale &o tempo¬
rale conuertitur: ut corporalibus &
temporalibus fignis. siue ad oculos
sine ad aures. pertinentibus quantt̃
homines capere possunt. suam faciat
innotescere uoluntatem. Si enim
angelus uti potest ethere. aere. nube.
igne. & alia qualibet natura uel spe¬
tiȩ corporali. & homo. & uultui. lingna.
manui. calamo litteris. aliis ne signi¬
ficantibus ad sue mentis in dranda
secreta. postremo cum homo sit muntioᷤ
homines mittit. & dicit alii uade et
uadit. alii ueni & uenit. & seruo suo
fac hoc & facit: quanto maiore & effi¬
catiore potestate dei. cui dño uniuer-¬
sa subiecta sunt: & ipso angło & homi¬
ne tititur. tit quod ei placet adnuntiet:

Expanded text:
verba fieri voluit, ne verba ejus loverba fieri voluit, ne verba ejus loquens homo, contemneretur ut homo. Ita enim se habent locutiones Dei, quae nobis insinuantur per sensum corporis nostri. Creaturam subditam opere invisibili Creator movet; non ejus substantia in aliquid corporale et temporale convertitur, ut corporalibus et temporalibus signis, sive ad oculos sive ad aures pertinentibus, quantum capere homines possunt, suam faciat innotescere voluntatem. Si enim angelus uti potest aethere, aere, nube, igne, et alia qualibet natura vel specie corporali; et homo vultu, lingua, manu, calamo, litteris, aliisve significantibus rebus ad suae mentis indicanda secreta; postremo cum homo sit, nuntios homines mittit, et dicit alii, Vade, et vadit; et alii, Veni, et venit; et servo suo, Fac hoc, et facit : quanto majore et efficaciore potestate Deus, cui Domino universa subjecta sunt, et ipso angelo et homine utitur, ut quod ei placet annuntiet!
Abbreviated transcription (Latin):
tio. S utinam qui dixit aꝑiam in ꝑa¬
rabolis os meum: etiam intellectum
nr̃m in eas aperire dignetur. Si enĩ
sicat os suum aperuit in parabolis.
ita aperiret etiam ipsas parabolas:
&o sicut eloquitur ꝓpositiones. ita elo¬
queretur oo earum  positiones : non
hic estuaremus. Nunc uero ita ob¬
tecta & clausa sunt omnia: ut etiã
si aliquid ipsa adiuuante unde salu¬
briter pascamur. ꝑuenire possimus:
itisudore tamen uultus nr̃i edamꝰ pauem.
& penam diffinitionis antiqriȩ non cor-¬
poris tantum. s & coedis labore penda¬
mus. Dicat ergo & audiamus parabo¬
& cognotumus ea. & patres nr̃i nar¬
rauerunt nobis. Dñs supertus loque¬
batur. Nam cuius alterius uerba
credenda sunt. ad tendite popls̃ m̃s
legem meam: Quid est ergo quod
nunc repente homo loquitur: lam
enim hominis uerba sunt: quanta
atidiuimiis & cognouimus ea: et pa¬
tres nr̃i narrauerunt nobis. Hum
rum deus iam ex hominis ministerio

Expanded text:
tio. Sed utinam qui dixit, Aperiam in patio. Sed utinam qui dixit, Aperiam in parabolis os meum, etiam intellectum nostrum in eas aperire dignetur! Si enim sicut os suum aperuit in parabolis, ita aperiret etiam ipsas parabolas; et sicut eloquitur propositiones, ita eloqueretur et earum expositiones; non hic aestuaremus: nunc vero ita obtecta et clausa sunt omnia, ut etiamsi ad aliquid ipso adjuvante, unde salubriter pascamur pervenire possimus, in sudore tamen vultus nostri edamus panem ; et poenam definitionis antiquae, non corporis tantum, sed et cordis labore pendamus. Dicat ergo, et audiamus parabo cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Dominus superius loquebatur. Nam cujus alterius verba credenda sunt, Attendite, populus meus, legem meam? Quid est ergo quod nunc repente homo loquitur? Jam enim hominis verba sunt, Quanta audivimus, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Nimirum jam Deus ex hominis ministerio
Abbreviated transcription (Latin):
mala sint etiam significantes figure.
Nam sicut terra ꝓmissionis quo
ille popls̃ ducebatur incomparatione
regni celorum. nichil est ꝗtia xp̃ianus
popłs ducitur: ita & pene ille quȩ si¬
gurȩ fuerunt cum tam sint atroces.
in comparatione penarum quas sig¬
nificant nichil sunt. Quas autem
figuras dixit apls. eas dicit psalmus¬
iste quantum existimare possumus
parabolas & ꝓpositiones: non in eo ha¬
bentes fidem. quod contigerunt: s
in eis rebus ad quas rationabili com¬
paratione feruntur. Adtendamiis
ergo legem dei. popls eits: & inclme¬
mts aurem nr̃am. in uerbis oris enis.
Aperiam inquit in parabolis os meũ:
eloquar ꝓpositiones ab initio. A quo
mitio dicat. satis apparet in consequen-¬
tibus. Non enim ex quo factum ẽ
celum & terra. uel ex quo creatum ẽ.
in primo homine genus humanum:
s ex quo poplĩ congregatio quȩ ad-¬
ducta est ex egypto. ut sensus ꝑtineat.
ad asaph quod interpͣtatur congrega¬

Expanded text:
mala sint etiam significantes figurae. mala sint etiam significantes figurae. Nam sicut terra promissionis, quo ille populus ducebatur, in comparatione regni coelorum nihil est, quo christianus populus ducitur: ita et poenae illae quae figurae fuerunt, cum tam sint atroces, in comparatione poenarum quas significant nihil sunt. Quas autem figuras dixit Apostolus, eas dicit iste psalmus, quantum existimare possumus, parabolas et propositiones: non in eo habentes finem, quod contigerunt; sed in eis rebus ad quas rationabili comparatione referuntur. Attendamus ergo legem Dei, populus ejus, et inclinemus aurem nostram in verba oris ejus.Aperiam, inquit, in parabolis os meum; eloquar propositiones ab initio. A quo initio dicat, satis apparet in consequentibus. Non enim ex quo factum est coelum et terra, vel ex quo creatum est in primo homine genus humanum; sed ex quo populi congregatio quae adducta est ex Aegypto: ut sensus pertineat ad Asaph, quod interpretatur Congrega
Abbreviated transcription (Latin):
& a serpentibus perierunt. Heq
murmuraueritis sicut qtidam illorum
murmurauerunt: & perierunt ab ex¬
terminatore. Omina autem hȩc:
in figura contingebant illis. Scripta
autem funt ad correptionem nr̃am:
in quos finis scłoꝵ obuenit. Nobis gͦ
potius ista cantata funt. Ulnde i hoc
psalmo inter cetera dictum est: ut
cognoscant generatio altera: filii qui
nascentur et extrgent. Porro si ille
interu̾is a serpentibus.& ab extermi-¬
natore illa ꝑditio. & glidii trucidatio
figurȩ fuerunt. ficut eindenter dicit
apls. cum illa omnnia contigisse ma¬
nifestuns sit : non enim ait in figura
dicebantur uel infigura scripta funt:
sd in figura inquit contingebant¬
in illis: quanto maiore dibigentia pie¬
tatis cauende sunt pene: quarum fi¬
gurȩ ille fuerunt: Proctildubio qͥꝑ¬
pe sicut certe in bonis rebus. multo
amplius bonis est in eo quod per figa¬
ram significatur ꝗuam in ipsa figara:
ita & in malis longe utiq peiora st̃.
quȩ significantur figuris cum tanta

Expanded text:
serpentibus perierunt. Neque murmuraveritis, sicut quidam eorum murmuraverunt, et perierunt ab exterminatore. Omnia autem haec in figura contingebant illis: scripta autem sunt ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum obvenit » . Nobis ergo potius ista cantata sunt. Unde in hoc psalmo inter caetera dictum est: Ut cognoscat generatio altera, filii qui nascentur et exsurgent. Porro si ille interitus a serpentibus, et ab exterminatore illa perditio, et gladii trucidatio, figurae fuerunt, sicut evidenter dicit Apostolus, cum illa omnia contigisse manifestum sit; non enim ait, In figura dicebantur, vel, In figura scripta sunt; sed, In figura, inquit, contingebant illis: quanto majore diligentia pietatis cavendae sunt poenae quarum figurae illae fuerunt! Procul dubio quippe, sicut in bonis rebus multo amplius boni est in eo quod per figuram significatur, quam in ipsa figura; ita et in malis longe utique pejora sunt quae significantur figuris, cum tanta
Abbreviated transcription (Latin):
ea quam fecit quod eum illi facere non
posse putauerunt: tunc ira ascendit in
quitur. Quia non crediderant indeo:
nec sꝑauierunt. in salutari enis. Namq
cum dixisset & quare ignis accensus est
in iacob. & tra ascendit in isrł : id est qr
non crediderunt deo. nec speranerunt
in saltitari enis: contintio subitiens qtiã

Expanded text:
eaquam fecit quod eum illi facere non eaquam fecit quod eum illi facere non posse putaverunt, tunc ira ascendit in quitur. Quia non crediderunt in Deo, nec speraverunt in salutare ejus. Namque cum dixisset quare ignis accensus est in Jacob, et ira ascendit in Israel, id est, quia non crediderunt in Deo, nec speraverunt in sa
Abbreviated transcription (Latin):
in fide nichil hesitans. Hanc fidem
non habebat generatio quȩ cor non di¬
rente sium: & non erat creditus cum
deus & distalit. & ignis accenstis est in
icob: & ira ascendit in isrł. Exposint
lauit ignem. quanquã multos ꝓpe etiã
ignis acceuderit. Quid ergo est quod
ait. auditut dñs & distulit: An distu-¬
lit eos introducere in terram ꝓmissio-¬
nis quo ducebantur quod intra paticos
dies fieri poterat: S ꝓpter peccata in
heremo fuerant conterendi.: tuibi & con¬
triti sunt per quadraginta annos. Qd
si ita est: distulit ergo popłm non istos
ipsos qui temptantes detrahebant de
deo. Nam omnes in heremo periert̃:
&e filii eorum in terram ꝓmissionis ingres¬
si sunt. An distalit penam ut prius sa¬
taret etiam infidelem concuipiscentiũ:
ne ꝓpterea putaretur iratus. quia hoc
ab illo licet temptantes & detrahentes
petebant. quod facere non posset : Au¬
diuit ergo oo distulit uindicare: & post¬

Expanded text:
in fide nihil haesitans . Hanc fidem in fide nihil haesitans . Hanc fidem non habebat generatio, quae cor non direxerat suum, et non erat creditus cum Dominus, et distulit, et ignis accensus est in Jacob, et ira ascendit in Israel. Exposuit lavit ignem: quanquam multos proprie etiam ignis accenderit. Quid ergo est quod ait, Audivit Dominus, et distulit? An distulit eos introducere in terram promissionis, quo ducebantur; quod intra paucos dies fieri poterat, sed propter peccata in eremo fuerant conterendi, ubi et contriti sunt per quadraginta annos? Quod si ita est, distulit ergo populum, non istos ipsos qui tentantes detrahebant de Deo; nam omnes in eremo perierunt, et filii eorum in terram promissionis ingressi sunt. An distulit poenam, ut prius satiaret etiam infidelem concupiscentiam, ne propterea putaretur iratus quia hoc ab illo, licet tentantes et detrahentes, petebant quod facere non posset? Audivit ergo et distulit vindicare; et post
Abbreviated transcription (Latin):
tes aridas habebant: nulla uirentes
fecunditate iusticiȩ. In qua siccitate
magis fideliter deo supplices esse debue-¬
runt: ut qui sacietatem donanerat fan¬
cibus. equitatem donaret & moribus.
Ad eum quippe fidelis anima clamat.
Oculi mei. uideant equitatem. Et tẽp¬
tauerunt deum in cordibus fitis: ut pe¬
terent escam animabus siis. Alitid est¬
enim petere credendo. aliud temptan¬
do. Demq sequitur. Et detraxerunt
de deo: & qdirerunt. Ntimquid pote¬
rit deus parare mensim in deserto:
Qm̃ ꝑcussit petram & fluxerunt aquȩ
& toerentes mundatertnt. Humqͥd
& panem poterit dare: aut parare
mensam poplõ stio: Non credentes
ergo petierunt: escas animabus suis.¬
H Ion sic aplõ iacobus escam mentis p̃ci¬
pit postulari: sed a credentibus eam pe¬
ti admonet. non a temptantibus atq
detrahentibus deo. Siquis antem ur̃m
inquit indiget sapientia. postalet a
deo. qui dad omnibus asfluenter.& ñ
impperat. & dabitur ei. Postalet autẽ

Expanded text:
tes aridas habebant, nulla virentes tes aridas habebant, nulla virentes fecunditate justitiae. In qua siccitate magis fideliter Deo supplices esse debuerant, ut qui satietatem donaverat faucibus, aequitatem donaret et moribus. Ad eum quippe fidelis anima clamat, Oculi mei videant aequitatem . taverunt Deum in cordibus suis, ut peterent escas animabus suis Aliud est petere credendo, aliud tentando. Denique sequitur: « Et detraxerunt de Deo, et dixerunt: Numquid poterit Deus parare mensam in deserto? Quoniam percussit petram, et fluxerunt aquae, et torrentes inundaverunt, numquid et panem poterit dare, aut parare mensam populo suo? » Non credentes ergo petierunt escas animabus suis. Non sic apostolus Jacobus escam mentis praecipit postulari; sed a credentibus eam peti admonet, non a tentantibus atque detrahentibus Deo: Si quis autem vestrum, inquit, indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat; et dabitur ei: postulet autem