comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
altero cũ eo qđ doceas uitȩ qͦq correctio.
Qui enĩ soluerit unũ de mandatis minimis.
& docuerit sic homines: minimꝰ uocabit᷑
in regno cȩlorũ saluatore p̾cipiente disci.¬
pulis ñsolũ in meditatione scripturarũ
cos laborare debere. ut quȩ scripta sunt
replicent & condant in memoriȩ thes¬
auro: sed prius faciant quȩ pͣcepta sum
Quicunq uͦ fecerit & docuerit̃. ille uocabi¬
tur magnus in regio cęlorũ. Nisi enim
suꝑgressa fuerit nr̃a iusticia scribarũ
iusticiam & phariseorũ: non possumus
ingredi regna cȩloꝵ. Qui supra moysi
cathedram sedentes dicunt & ñ faciunt.¬
& alligant onera importabilia quȩ cer¬
uicib hominũ imponant. & ipsi mini.¬
mo digito ea nolunt contingere. Hoc gͥ¬
nunc apłs tẏtum filiũ in xp̃o & discipłm
suũ docet ut ea loquatur quȩ sanȩ con¬
sit sanitas. cũ doctoris doctrina parit̃
& uita consentiant. Senes sobrios esse.

Expanded text:
altero cum eo quod doceas vitae quoque correptio: altero cum eo quod doceas vitae quoque correptio: Qui enim solverit unum de mandatis minimis, et docuerit sic, minimus vocabitur in regno coelorum . Salvatore praecipiente discipulis, non solum in meditatione Scripturarum eos laborare debere, ut quae scrireplicent, et condant in memoriae thesauro: sed prius faciant quae praecepta sunt. Quicumque vero fecerit et docuerit, ille vocabitur magnus in regno coelorum. Nisi enim supergressa fuerit nostra justitia Scribarum justitiam et Pharisaeorum, non possumus ingredi regna coelorum . Qui supra Moysi cathedram sedentes, dicunt et non faciunt, et alligant onera importabilia, quae cervicibus hominum imponunt, et ipsi minimo digito nolunt ea contingere. Hoc ignunc Apostolus Titum filium in Christo, et discipulum suum docet, ut ea loquatur quae sanae dosiet vita consentiunt. Senes sobrios esse,
Abbreviated transcription (Latin):
gitationes. xp̃c uł negatus negit. uel
confessus confitetur De hac puto confes-
dedita confiteat᷑. Est & quędã laudanda
negatio. de qua & ipse apł̃s ait. ut abne¬
gantes impietatẽ & sȩcularia desideria
caste & iuste & pie uiuamꝰ in prȩsenti
scło. expectantes beatam spem & aduen¬
tum saluatoris nr̃i dĩ. Quã negationẽ
qui negauerit. & sequi uoluerit saluato
me abneget se ipsũ exutus ueterẽ ho¬
minem cũ opib eius. & indutus nouum
sequetur dñm suum. Quomꝰ autẽ quis¬
se abneget. contemplandũ. ẽ: pudicus for¬
nicatorem qđ prius fuerat negat. sapiens
imprudentẽ. iustus in iustũ. fortis infir¬
mum. Et ut in cõmune de om̃ĩb loquar.
totiens nos negamus quotiens uitia prio¬
ra calcantes desinimus esse qđ fuimus
& incipimꝰ esse qđ ante ñ fuimꝰ. Tu uero
loquere quȩ decet sanã doctrinã. Aliud
est sanã doctrinã loqui. aliud ea quȩ
in altero simplex tantũ institutio. ẽ. in

Expanded text:
gitationes, Christus, vel negatus negat, vel gitationes, Christus, vel negatus negat, vel confessus confitetur. De hac puto confessidedita confiteatur. Est et quaedam laudanda negatio, de qua et ipse Apostolus ait: Ut abnegantes impietatem et saecularia desideria, caste, et juste, et pie vivamus in praesenti saeculo: exspectantes beatam 713 spem et adventum Salvatoris nostri Dei . Quam negationem qui negaverit, et sequi voluerit Salvatorme, abneget semetipsum , exutus veterem hominem cum operibus ejus, et indutus novum, sequetur Deum suum. Quomodo autem se quis abneget, contemplandum est. Pudicus fornicatorem, quod prius fuerat, negat: sapiens imprudentem, justus injustum, fortis infirmum. Et ut in commune de omnibus loquar, toties negamus nos, quoties priora vitia calcantes, desinimus esse quod fuimus, et incipimus esse quod ante non fuimus. Tu vero loquere quae decet sanam doctrinam. Aliud est sanam doctrinam lin altero simplex tantum est institutio; in
Abbreviated transcription (Latin):
negat. Negans autẽ oꝑib dm̃. confessione
simulata recte execrabilis & ꝓfanus . ẽ. &
nulla ueritatis ratione ꝑsuasus in oboedi-¬
ens & incredulus appellatur. Unde euenit
ut ad om̃e opus bonũ reprob sit. quo scili¬
cet etiam ea quȩ naturali bonitate suꝑa¬
tus forte bona fecerit ñ sint bona. dum
mentis ꝑuersitate sunt reproba. Estimant
quidã in eo tantũ dm̃ negari. si in ꝑsecu-¬
tione quis a gentilib cõprehensus. se re
Xp̃c sapientia. ẽ. iusticia. ueritas. scĩtas.
fortitudo. Negatur ꝑ insipientiã sapien¬
tia ꝑ iniquitatẽ iusticia. ꝑ mendaciũ
ueritas. ꝑ turpitudinẽ scĩtas. ꝑ imbecil¬
litatẽ animi fortitudo. Et quotienscunq
uincim᷑ uitiis atq peccatis. totiens din
negamus: ut e contrario quotiens bene
quid agimꝰ. dñm confitem᷑. Nec arbitran¬
dũ. ẽ. indie iudicii illos tantũ a dĩ fili¬
o denegandos. qui in martyrio xp̃m
negarint: sed ꝑ omĩia oꝑa. sermones. co-¬

Expanded text:
negat. Negans autem operibus Deum, confessione simulata recte exsecrabilis et profanus est: et nulla veritatis ratione persuasus, inobediens et incredulus appellatur. Unde evenit ut ad omne opus bonum reprobus sit: quod scilicet, etiam ea quae naturali bonitate superatus forte bona fecerit, non sint bona, dum mentis perversitate sunt reproba. Existimant quidam in eo tantum Deum negari, si in persecutione quis a Gentilibus comprehensus, se renChristus sapientia est, justitia, veritas, sanctitas, fortitudo. Negatur per insipientiam sapientia, per iniquitatem justitia, per mendacium veritas, per turpitudinem sanctitas, per imbecillitatem animi fortitudo. Et quotiescumque vincimur vitiis atque peccatis, toties Deum negamus. Ut  Al. Et econtrario, quoties bene quid agimus, Deum confitemur. Nec arbitrandum est in die judicii illos tantum a Dei Filio denegandos, qui in martyrio Christum denegarunt sed per omnia opera, sermones, co
Abbreviated transcription (Latin):
eũ qui scđm doctrinã. ẽ. fidelẽ sermonẽ.
ut quomͦꝰ sermo dĩ fidelis. ẽ. & om̃i acce¬
ptione dignus: sic & ille talẽ se p̃beat.
ut om̃e qđ loquitur fide dignũ existi¬
metur. & uerba ipsius sint regula ueri¬
tatis. potens quoq sit eos qui scłi istius
turbinib exagitantur consolari. & ꝑ
sanam doctrinã infirma pcepta de¬
struere. Sana autẽ doctrina dicitur
ad distinctionẽ languidȩ infirmȩq
doctrinȩ. Talis quoq sit ut contradi¬
centes arguat hereticos siue iudeos. & scłi
istius fapientes. Et suꝑiora quidẽ quȩ
in ep̃i uirtutib posuit: ad uitã ꝑtinent.:
hoc uͦ qđ ait ut potens sit consolari indo¬
ctrina sana. & contradicentes anguere.
referendũ. ẽ ad scientiã. quia si ep̃i tan¬
tũ scã sit̃ uita sibi potest ꝓdesse sic ui¬
uens. Porro si & doctrina & sermone fue¬
rit eruditus. potest cȩteros qͦq instruere

Expanded text:
eum qui secundum doctrinam est fidelem sermonem, eum qui secundum doctrinam est fidelem sermonem, ut quomodo sermo Dei fidelis est, et omni acceptione dignus; sic et ille talem se praebeat, ut omne quod loquitur, fide dignum existimetur, et verba ipsius sint regula veritatis. Potens quoque sit eos qui saeculi istius turbinibus exagitantur, consolari, et per sanam doctrinam infirma praecepta destruere. Sana autem doctrina dicitur, ad distinctionem languidae infirmaeque doctrinae. Talis quoque sit, ut contradicentes arguat haereticos sive Judaeos, et saeculi istius sapientes. Et superiora quidem quae in episcopi virtutibus posuit, ad vitam pertinent. Hoc vero quod ait: Ut potens sit consolari in doctrina sana: et contradicentes arguere, referendum est ad scientiam. Quia si episcopi tantum sit sancta vita, sibi potest prodesse sic vivens. Porro si doctrina et sermone fuerit eruditus, potest se caeterosque instruere:
Abbreviated transcription (Latin):
etiã a iactu oculi & cogitationis errore.
mens xp̃i corpus confectura sit libera.
unicuiq qđ meretur: nec accipiat ꝑsonã
in iudicio. Int̾ laici autẽ & ep̃i iusticiam
hoc interest. qđ laicus potest apparere iu¬
stus in paucis. ep̃s uͦ in tot exercere iustici
sc̃itas. ẽ. mixta pietati. & ad dm̃ refert᷑.
Quem enĩ nos scm̃. greti atͣ ioͣn uocant
Quem autẽ illi ocion. nos pium indm̃ possu¬
mus appellare. Sit quoq ep̃s & abstinens.
non tantũ ut quidã putant a libidine.
abuxoris amplexu. sed ab om̃ib animi
ꝑturbationib Ne ad iracundiã concite¬
tur. ne illũ tristicia deiciat᷑. Ne terror
agitet. ne lȩticia immoderata sustollat.
numerata. ẽ. Et si exigitur ab om̃ib.
quanto magis ab ep̃o qui patiens & man¬
suctus debet uitia ferre peccantũ. con¬
solari pusillanimos. sustentare infir-¬
mos. nulli malũ ꝓmalo reddere sed uin-¬
cere in bono malũ. Adextremũ optineat

Expanded text:
etiam a jactu oculi et cogitationis errore, etiam a jactu oculi et cogitationis errore, mens Christi corpus confectura sit libera. unicuique quod meretur: nec accipiat personam in judicio. Inter laici autem et episcopi justitiam hoc interest, quod laicus potest apparere justus in paucis, episcopus vero in tot exercere justitiasanctitas est mixta pietati, et ad Deum refertur. Quem enim nos sanctum, Graeci ἅγιον vocant: quem autem illi ὅσιον, nos pium in Deum possumus appellare. Sit quoque episcopus et abstinens: non tantum ut quidam putant a libidine et ab uxoris amplexu, sed ab omnibus animi perturbationibus: ne ad iracundiam concitetur: ne illum tristitia dejiciat: ne terror exagitet, ne laetitia immoderata sustollat. numerata est. Et si exigitur ab omnibus, quanto magis ab episcopo, qui patiens et mansuetus debet vitia ferre peccantium: consolari pusillanimes: sustentare infirmos: nulli malum pro malo reddere; sed vincere in bono malum. Ad extremum obtineat
Abbreviated transcription (Latin):
ant se abuxorũ cottu. quid de ep̃o sen¬
tiendũ. ẽ. qui cotidie ꝓsuis popłiq
peceatis illibatas dõ oblaturus ẽ uicti¬
niemus sacerdotẽ abimelech de panib
ꝓpositionis noluisse prius dare dauid &
pueris eius. nisi interrogaret utrũ mundi
essent pueri a muliere. ñ utiq aliena sed
coniuge. Et nisi eos audisset abheri &
nudius tercius uacasse ab oꝑe coniugali:
nunquã panes quos prius negauerat con¬
cessisset. Quantũ int̾est int̾ ꝓpositionis
umbrã & corpora. int̾ imaginẽ & uerita¬
tem. int̾ exemplaria futurorũ & ea ipsa
quȩ ꝑ exemplaria p̾figurabantur: Quo¬
modo itaq mansuetudo. patientia. sobri¬
etas. moderatio. abstinentia lucri. hospi¬
talitas quoq & benignitas prȩcipue esse
debent in ep̃o. & int̾ cunctos laicos emi¬
nentia: sic & castitas ꝓpria & ut ita
dixerim pudicicia sacerdotalis. ut non
solũ ab oꝑe se immundo abstineat. sed

Expanded text:
ant se ab uxorum coitu: quid de episcopo senant se ab uxorum coitu: quid de episcopo sentiendum est, qui quotidie pro suis populique peccatis, illibatas Deo oblaturus est victiniemus sacerdotem Abimelech de panibus propositionis noluisse prius dare David et pueris ejus, nisi interrogaret, utrum mundi essent pueri a muliere: non utique aliena, sed conjuge . Et nisi eos audisset ab heri et nudiustertius vacasse ab opere conjugali, nequaquam panes quos prius negaverat, concessisset. Tantum interest inter propositionis umbram et corpora, inter imaginem et veritatem, inter exemplaria futurorum et ea ipsa quae per exemplaria praefigurabantur. Quomodo itaque mansuetudo, patientia, sobrietas, moderatio, abstinentia lucri, hospitalitas quoque et benignitas, praecipue esse debent in episcopo, et inter cunctos laicos eminentia: sic et castitas propria et ut ita dixerim pudicitia sacerdotalis, ut non solum ab opere se immundo abstineat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
si p̾miseris dõ digne. Pro nomine enĩ euis
exierunt. nichil accipientes agentilib
Et uere scõ spũ in se loquente. qđ futurũ
erit in ecclesiis iam tunc rep̾hendit dicens
Scripsi etiã ȩccłȩ. sed qui primatꝰ agere
facit malis uerbis detrahens de nobis:
& ñ sufficit ei qđ ipse non recipit fr̃s. sed
& uolentes ꝓhibet & de ȩccła eicit. Ue¬
re nunc. ẽ. cernere. qđ p̃dictũ est iN
plerisq urbib ep̃os siue presbiteros si
laicos uiderint hospitales. amatores bono¬
rum. inuidere. fremere. excõmunicare.
de ȩccła expellere. quasi ñ liceat facere
qđ ep̃s non faciat: & tales esse laicos dã¬
ut abono abducant oꝑe uariis ꝑsecutio¬
nib inquietant. Sit autẽ ep̃s & pudicus
quem greci cuͦ ꝙponã uocant: & latinꝰ
interpres uerbi ambiguitate deceptus
ꝓpudico prudentẽ transtulit. Si autẽ
laicis imꝑatur ut ꝓpt̾ orationẽ abstine.¬

Expanded text:
si praemiseris Deo digne: pro nomine enim Domini si praemiseris Deo digne: pro nomine enim Domini 702 exierunt, nihil accipientes a gentilibus . Et vere sancto Spiritu in se loquente, quod futurum erat in Ecclesiis, jam tunc reprehendit dicens: Scripsi etiam Ecclesiae: sed qui primatus agere facit malis verbis detrahens de nobis: et non sufficit ei quod ipse non recipit fratres, sed et volentes prohibet, et de Ecclesia ejicit. Vere nunc est cernere quod praedictum est, in plerisque urbibus, episcopos, sive presbyteros, si laicos viderint hospitales, amatores bonorum; invidere, fremere, excommunicare, de Ecclesia expellere, quasi non liceat facere quod episcopus non faciat: et tales esse laicos, damut a bono abducant opere, variis persecutionibus inquietant. Sit autem episcopus et pudicus, quem Graeci σώφρονα vocant: et Latinus interpres verbi ambiguitate deceptus, pro pudico, prudentem transtulit. Si autem laicis imperatur, ut propter orationem abstine
Abbreviated transcription (Latin):
norum amatorem. castum. iustum. scm̃.
continentẽ. abstinentẽ: optinentẽ eum
qui scđm doctrinã. ẽ. fidelẽ sermonẽ. ut po¬
tens sit consolari in doctrina sana. & con¬
tradicentes arguere. Et ante omĩa. hospi¬
talitas futuro ep̃o denunciat᷑. di enĩ om̃s
illud de euangłio audire desiderant. ho¬
spes fui & suscepistis me: quanto magis
ep̃s cuius domus omniũ cõmune essẽ de¬
bet hospitiumꝰ. Laicus enĩ unũ aut duos
aut paucos recipiens. impleuit hospitalita
niens a finib terrȩ audire sapientiã salo¬
monis iudicatura . ẽ. homines temporis
sui. & uiri nineuitȩ acta poenitentia
ad pͣdicationẽ ionȩ condẽnabunt eos qui
maiorem iona saliatorẽ audire contem¬
pserunt. Sic plurimi in popłis epõs iudi¬
cent. subtrahentesse ab ecclesiastico gra
De quib puto & iohem adgaium scribere.
hoc ꝑegrinis. qui testimoniũ dederunt di¬
lectioni tuȩ corã eccła. quos optime facis

Expanded text:
norum amatorem, castum, justum, sanctum, norum amatorem, castum, justum, sanctum, continentem, sive abstinentem, obtinentem eum qui secundum doctrinam est, fidelem sermonem, ut potens sit consolari in doctrina sana, et contradicentes arguere. Ante omnia hospitalitas futuro episcopo denuntiatur. Si enim omnes illud de Evangelio audire desiderant: Hospes fui, et suscepistis me : quanto magis episcopus, cujus domus omnium commune esse debet hospitium! Laicus enim unum aut duos, aut paucos recipiens, implebit  Al. implevniens a finibus terrae audire sapientiam Salomonis , judicatura est homines temporis sui: et viri Ninivitae, acta poenitentia ad praedicationem Jonae, condemnabunt eos qui majorem Jona Salvatorem audire contempserunt: sic plurimi in populis episcopos judicent, subtrahentes se ab ecclesiastico gradde quibus puto et Joannem ad Caium scribere: hoc peregrinis, qui testimonium dederunt dilectioni tuae coram Ecclesia: quos optime facis,
Abbreviated transcription (Latin):
sus & garrulus ꝑdat cũ quẽ potuit mode¬
stia & lenitate corrigere. Turpis qͦq lucri
appecitus. ab eo qui ep̃s futurus. ẽ esse de¬
bet alienus. Sunt enĩ multi docentes quȩ
domos subuertunt. & putant questũ esse
pietatẽ. Melior autẽ. ẽ iuxta salomonẽ
modica acceptio cũ iusticia. quã multa
genimina cũ iniquitate: & magis eligen¬
dũ in pauꝑtate nom bonũ quã in diui¬
tiis nom̃ pessimũ Ep̃s qui imitator esse
apłi cupit. habens uictũ & uestitũ his tan-¬
tum debet esse contentus. Qui altario
seruiunt. de altario uiuunt. Uiuunt
inquit. & ñ diuites fiunt. Unde & ȩs
nobis excutitur ezona. & una tantum
tunica induim᷑: nec de crastino cogitamꝰ.
Turpis lucri appetitio. ẽ. plusquã opus ẽ.¬
de p̾sentib cogitare. Hucusq quid non¬
debeat habere ep̃s siue presbiter. apłi ser¬
mone prȩceptũ est: nunc econtrario quid ha¬
bere debeat explicatur. Sed hospitalẽ. bo¬

Expanded text:
sus et garrulus perdat eum, 701 quem potuit modesus et garrulus perdat eum, 701 quem potuit modestia et lenitate corrigere. Turpis quoque lucri appetitus ab eo qui episcopus futurus est, esse debet alienus. Sunt enim domos subvertunt, et putant quaestum esse pietatem. Melior est autem, juxta Salomonem, modica acceptio cum justitia, quam multa genimina cum iniquitate: et magis eligendum in paupertate nomen bonum, quam in divitiis nomen pessimum. Episcopus qui imitator Apostoli esse cupit, habens victum et vestitum, his tantum debet esse contentus . Qui altario servierint, de altario vivant . Vivant, inquit, non divites fiant. Unde et aes nobis excutitur de zona: et una tantum tunica induimur : nec de crastino cogitamus. Turpis lucri appetitio est, plusquam de praesentibus cogitare. Hucusque quid nondebeat habere episcopus sive presbyter, Apostoli sermone praeceptum est: nunc econtrario quid habere debeat, explicatur. Sed hospitalem, bo
Abbreviated transcription (Latin):
quod ingrecis codicibis ita scriptum
est: Grã cum omnibus uobis: ut nec
cis. In cominune itaq scĩs atq creden-¬
tibus tyto & cȩteris qui cum eo erant
impretatur grãm. Et quomodo isaac
patriarcha benetdixit filium suum
iacob & ipse iacob duodecim patriar
dicebant pax huic domui. & si digna
erat domus requiescebat pax eorum
suꝑ eam. si uero se exhibebat indi¬
gnam reuertebatur ad eos qui eam
fuerant imprecati: ita & nunc IN
imprecatur. quȩ cũm uoto habebat
effectum. & erat in potestate creder¬
tium si talem se benedictus qualem
henedicens prȩbere uoluisset:

Expanded text:
quod in Graecis codicibus ita scriptum quod in Graecis codicibus ita scriptum est: « Gratia cum omnibus vobis, » ut necis. In commune itaque sanctis, atque credentibus, Tito et caeteris, qui cum eo erant, imprecatur gratiam. Et quomodo Isaac patriarcha benedixit filium suum Jacob , et ipse Jacob duodecim Patriarcentes, dicebant: « Pax huic domui . » Et si digna erat domus, requiescebat pax eorum super eam; si vero se exhibebat indignam, revertebatur ad eos qui eam fuerant imprecati. Ita et nunc in redentibus imprecatur; quae cum voto habebat effectum, et erat in potestate credentium, si talem se benedictus, qualem benedicens, praebere voluisset.
Abbreviated transcription (Latin):
intytum quod talis esset ut amorẽ
eorum qui cum paulo erant omni¬
um mereretur. Mlagna uero laus
tyti. ꝑ paulum ab om̃nib salutari.
Saluta eos. qui nos amant infide. Si
omnis qui amat amaret in fide. &
non essent alii qui absq fide dilige¬
rent: nunquam paulus ael amorem
fidem apposuisset dicens. saluta eos
qui nos amant in fide. Amant quippe
& matres filios. ita ut ꝓ eis & oppe¬
tere sint paratȩ. sed non amant iN
fide. Et uxores maritos. quibus fre¬
quentissime commoriuntur. Sed
amor ille non fidei est. Sola scõrum
dilectio. in fide diligit. intantum
ut etiam si ille qui diligitur infide¬
lis sit. tamen sc̃s in fide eum diligat
scđm illud. Omĩa ur̃a infide fiant
Et alibi. Diligite inimicos urõs. Dili¬
git sc̃s inimicos suos. & ideo infide
diligit: quia credit in eum qui polli¬
citus est se ꝓ expletione mandati retri¬
buturum esse mercedem. Gratia dñi
nr̃i cum omnibus uobis. Sciendum

Expanded text:
in Titum, quod talis esset, ut amorem in Titum, quod talis esset, ut amorem eorum qui cum Paulo erant omnium mereretur. Magna vero laus Titi per Paulum ab omnibus salutari. Saluta eos qui nos amant in fide. Si omnis qui amat, amaret in fide, et non essent alii qui absque fide diligerent, numquam Paulus ad amorem, fidem apposuisset, dicens: Saluta eos qui nos amant in fide. Amant quippe et matres filios, ita ut mortem pro eis oppetere sint paratae; sed non amant in fide: et uxores maritos quibus frequentissime commoriuntur; sed amor ille non fidei est. Sola sanctorum dilectio in fide diligit: intantum ut etiam si ille qui diligitur infidelis sit: tamen sanctus in fide eum diligat, secundum illud: Omnia vestra in fide fiant . Et alibi: Diligite inimicos vestros . Diligit sanctus inimicos suos, et ideo in fide diligit: quia credit in eum qui pollicitus est se pro expletione mandati retributurum esse mercedem. Gratia Domini nostri cum omnibus vobis. Scien
Abbreviated transcription (Latin):
nistrare: & ministrare non inquibus¬
cunq causis. sed in necessariis usibus.
Habentes quippe uictum & uestimer
rio seruiunt: de altario uiuant. Et
qui participes spiritualium nostrorũ
facti sunt: debent nobis sua partici¬
pare carnalia. Et ne forsitan uel epi¬
stolam pauli uel prȩceptum tyti faci¬
le contemnerent: infructuosos uo¬
cat quicunq euangelistis non mini-¬
strauerint. Dicit & salomon in ꝓuer¬
bus Fructus uero elemosina. Et ipse
ne & inministerio uel maxime compro¬
batur. Ut non inquit infructuosi sint
Omĩs enim arbor quȩ non facit fructũ
bonum excidetur & in ignem mit¬
tetur. Hoc autem dico. qui parce se.¬
minat parce & metet. Apostolicis
uiris & euangelizatoribus xp̃i iN
necessariis usibus nolle tribuere.
sterilitatis se ipsum est condemna¬
re. Salitant te qui mecum st̃ om̃s.
U el solita consuetudine usus est. ut
tytum abomnib qui secum erant
diceret salutari. uel certe propriȩ

Expanded text:
nistrare: et ministrare, non in quibusnistrare: et ministrare, non in quibuscumque causis, sed in necessariis usibus: Habentes quippe victum et vestimenrio serviunt, de altario vivant: et qui participes spiritualium nostrorum facti sunt, debent nobis sua participare carnalia. Et ne forsitan vel epistolam Pauli, vel praeceptum Titi facile contemnerent, infructuosos vocat, quicumque evangelistis non ministraverint. Dicit et Salomon in Proverbiis: Fructus vero eleemosyna . Et ipse ne et in ministerio 740 vel maxime comprobatur. Ut non, inquit, infructuosi sint. Omnis enim arbor quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur . Hoc autem dico: quia qui parce seminat, parce et metet. Apostolicis viris et Evangelizatoribus Christi in necessariis usibus nolle tribuere, sterilitatis seipsum est condemnare. Salutant te qui mecum sunt omnes. Vel solita consuetudine usus est, ut Titum ab omnibus qui secum erant diceret salutari: vel certe proprie
Abbreviated transcription (Latin):
extruendi. Prȩcipit itaq tyto ut qm̃
de creta ad greciam nauigaturi erant.
non eos faciat sitharciis indigere. sed
habere ea quȩ ad uiaticum necessaria
sunt. Discant autem & nr̃i bonis ope¬
ribus prȩesse in necessariis usibus ut
non infructuosi sint Supra dixe¬
rat. zeram legis doctorem & apollo
sollicite prȩmitte. ut nichil illis desit
Quia ergo poterat sub oriri occulta re¬
sponsio. ut non tam tytus quam qui¬
cunq epłȩ lector hoc diceret. & un¬
de tyto ut uiaticum non habentib
largiretur: soluit hanc quęstionem.
& quasi nichil sibi opponatur elidit
dicendo. Discant autem & nr̃i honis
operib prȩesse in necessariis usib ut
non infructuosi sint. Nrõs suos uocat
qui in xp̃o crediderunt. Qui quia
xp̃i erant. recte & pauli & tyti ap¬
pellari merebantur. Habes inquit in
discipłos potestatem. doce eos non esse
infructuosos. sed euangelistis & aposto
licis quibonis operibus seruiunt mi¬

Expanded text:
exstruendi. Praecipit itaque Tito, ut quoniam exstruendi. Praecipit itaque Tito, ut quoniam de Creta ad Graeciam navigaturi erant, non eos faciat sitarciis indigere, sed habere ea quae ad viaticum necessaria sunt. Discant autem et nostri bonis operibus praeesse in necessariis usibus, ut non infructuosi sint. Supra dixerat: Zenam Legis doctorem et Apollo sollicite praemitte, ut nihil illis desit. Quia ergo poterat suboriri occulta responsio, ut non tam Titus quam quicumque Epistolae lector hoc diceret: et unde Tito, ut viaticum non habentibus largiretur, solvit hanc quaestionem, et quasi nihil sibi opponatur elidit, dicendo: Discant autem et nostri bonis operibus praeesse in necessariis usibus, ut non infructuosi sint. Nostros suos vocat qui in Christo crediderant: qui quia Christi erant, recte et Pauli et Titi appellari merebantur. Habes, inquit, in discipulos potestatem; doce eos non esse infructuosos: sed evangelistis et apostolicis viris, qui bonis operibus serviunt, mi
Abbreviated transcription (Latin):
non eum ante ad se uult uenire.
nisi in locum eius arthemas uel
tichicus successor aduenerit. Nico¬
polis. ipsa est quȩ obuictoriam
augusti quod ibi antonium cle¬
opatramq superarit nomen accepit.
T enam legis doctorem & apollo solli¬
cite pręmitte. ut nichil illis desit
ste est apollo. de quo & ad corin¬
thios scribitur. Unusquisq ur̃m
dicit. ego sum pauli. & ego sum
apollo. & ego cephe. fuit autem
uir al exandrinus ex iudeis ualde
eloquens. & perfectus in lege.
ep̃s corinthiorum: quem propter
dissensiones quȩ in corintho erart
ad uicinam insulam cretam cum
zena legis doctore putandum est
trans fretasse & pauli epła disser¬
sionibus quȩ coruithi ortȩ fuerant
temperatis rursum corinthum re-¬
uertisse. Tenam uero legis docto¬
rem. de alio scripturȩ qui fuerit¬
non possumus dicere: nisi hoc tantum
quod & ipse apostolicus uir id operis qđ
apollo exercebat habuerit xp̃i ȩcclesias

Expanded text:
non eum ante ad se vult venire, non eum ante ad se vult venire, nisi in locum ejus Artemas, vel Tychicus successor advenerit. Nicopolis ipsa est, quae ob victoriam Augusti, quod ibi Antonium Cleopatramque superarit, nomen accepit. 739 Zenam legis doctorem, et Apollo sollicite praemitte, ut nihil illis desit. Iste est Apollo de quo et ad Corinthios scribitur: Unusquisque vestrum dicit: Ego sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae . Fuit autem vir Alexandrinus ex Judaeis, valde eloquens et perfectus in Lege, episcopus Corinthiorum: quem propter dissensiones quae in Corintho erant, ad vicinam insulam Cretam cum Zena legis doctore putandum est transfretasse; et Pauli Epistola dissensionibus quae Corinthi ortae fuerant temperatis, rursum Corinthum revertisse. Zenam vero legis doctorem, de alio Scripturae loco quis fueritnon possumus dicere, nisi hoc tantum, quod et ipse apostolicus vir id operis quod Apollo exercebat habuerit: Christi Ecclesias
Abbreviated transcription (Latin):
ab ȩccła separetur. Quod quidem in
principio aliqua ex parte intelligi
potest. Cęterum nullum scisma non
sibi aliquam confingit heresim ut
recte abęccła recessisse uideatur.
cum: festina uenire ad me nicopo¬
lim. Ibi enim statui hiemare. Legi¬
mus in exordio huius epłȩ. huius
rei gr̃a reliqui te cretȩ ut ea quȩ
deerant corrigas. & constituas per
ciuitates presbiteros sicut ego tibi
disposui. ut quia cretenses nuper cre¬
diderant. recedente paulo & ad alias
ȩcclesias transeunte non dimitterent᷑
orphani sed haberent apostolicum
uirum qui ea quȩ uidebantur deesse
corrigeret. Quia ergo post funda¬
mentum aliarum ȩcclesiarum ne¬
cessarius erat tytus qui ȩdificium
suꝑstrueret: scribit ei ut cum arche¬
man uel tichicum unum scilicet ẽ
duobus qui secum fuerant cretam
maturum esse contestans. Ex quo
paternos pauli in cretenses probemus
affectus. Necessarium habet tytũ
in euangelii ministerium. tamen

Expanded text:
ab Ecclesia separetur: quod quidem in ab Ecclesia separetur: quod quidem in principio aliqua ex parte intelligi potest. Caeterum nullum schisma non sibi aliquam confingit haeresim, ut recte ab Ecclesia recessisse videatur. cum, festina venire ad me Nicopolim, ibi enim statui hiemare. Legimus in exordio istius Epistolae: Hujus rei gratia reliqui te Cretae, ut ea quae deerant corrigas: et constituas per civitates presbyteros, sicut ego tibi disposui. Ut quia Cretenses nuper crediderant, recedente Paulo, et ad alias Ecclesias transeunte, non dimitterentur orphani: sed haberent apostolicum virum, qui ea quae videbantur deesse, corrigeret. Quia ergo post fundamentum aliarum Ecclesiarum necessarius erat Titus, qui aedificium superstrueret, scribit ei, ut cum Arteman vel Tychicum, unum scilicet e duobus qui secum fuerant, Cretam maturum esse contestans. Ex quo paternos Pauli in Cretenses probamus  Al. probemus affectus. Necessarium habet Titum in Evangelii ministerium: tamen
Abbreviated transcription (Latin):
sufficiat tantum semel eum corripi
uel commoneri. qui aliquo sit depra¬
uatus errore : sed & secunda ei sit ad¬
hibenda doctrina. ut in ore duorum
& trium testium stet omne uerbum.
Quare autem post primam & secundam
correptionem deuitandus sit. reddit
causas dicens. quod subuersus est
eiusmodi & peccit. cum sit a semet¬
ipso damnatus. Qui enim semel bisq
correptus audito errore suo noN
uult corrigi. errare ęstimat corri.¬
gentem. & econtrario se ad pugnas
& iurgia uerborum parans. eum
uult lucri facere a quo docetur. Pro¬
pterea uero a semet ip̃so dicitur esse
damnatus : quia fornicator. adulter.
homicida. & cętera uitia ꝑsacerdotes de
ȩcclesia propelluntur. Heretici autẽ
in se ipsos sententiam ferunt: suo ar¬
bitrio de ȩcclesia recedentes. Quȩ re¬
cessio. propriȩ conscientiȩ uidetur esse
damnatio. Inter heresim & scisma.
hoc esse arbitrantur: quod heresis
peruersum dogina habeat. scisma
propter episcopalem dissensionem

Expanded text:
sufficiat tantum semel eum corripi, sufficiat tantum semel eum corripi, vel commoneri qui aliquo sit depravatus errore: sed et secunda sit ei 738 adhibenda doctrina, ut in ore duorum aut trium testium stet omne verbum. Quare autem post primam et secundam correptionem devitandus sit, reddit causas dicens: quod subversus est ejusmodi, et peccat cum sit a semetipso damnatus. Qui enim semel bisque correptus, audito errore suo, non vult corrigi, errare existimat corrigentem: et econtrario se ad pugnas et jurgia verborum parans, eum vult lucrifacere, a quo docetur. Propterea vero a semetipso dicitur esse damnatus: quia fornicator, adulter, homicida, et caetera vitia, per sacerdotes de Ecclesia propelluntur. Haeretici autem in semetipsos sententiam ferunt, suo arbitrio de Ecclesia recedentes: quae recessio propriae conscientiae videtur esse damnatio. Inter haeresim et schisma hoc esse arbitrantur, quod haeresis perversum dogma habeat: schisma propter episcopalem dissensionem
Abbreviated transcription (Latin):
discipulos post se. Hȩc intransitu
dic̾ta sint. ubi & alibi heresis appel¬
letur: nunc ipsum nomen uidetur
plenissime uentilandum. Heresis
grece ab electione dicitur: quod
scilicet unusquisq id sibi eligat
quod ei melius esse uideatur. Phy¬
losophi quoq stoici. peripatetici.
achademici. & epicurei. illius uel
illius hereseos appellaNtur.
Super fluum est ire ꝑ singula. &
marcionem. ualentinum. apellen.
hebionem montanum. & maniche¬
um cum suis enumerare dogmati¬
bus: cum ꝑfacile sit unicuiq co-¬
gnoscere quibus singuli ducantur
crroribus. Arrius & eunomius &
noue auctor hereseos. utinam
tam noti eissent: minus forsitan
plurimos decepissent. Hereticum
igitur hominem post unam corre¬
ptionem siue ut in greco melius
cia autem: commonitionem magis
& doctrinam absq increpatiore
significat. Legitur in latinis codi¬
cibus quod uerum papas quoq atcha¬
nasius approbabat post unam & alte¬
ram correptionem. quod scilicet non

Expanded text:
discipulos post se . Haec in transitu discipulos post se . Haec in transitu dicta sint, ubi et alibi haeresis appelletur. Nunc ipsum nomen videtur plenissime ventilandum. Haeresis Graece ab electione dicitur, quod scilicet unusquisque id sibi eligat quod ei melius esse videatur. Philosophi quoque Stoici, Peripatetici, Academici, Epicurei, illius vel illius haereseos appellantur. Superfluum est ire per singula, et Marcionem, Valentinum, Apellem, Ebionem, Montanum, et Manichaeum cum suis enumerare dogmatibus: cum perfacile sit unicuique cognoscere quibus singuli ducantur erroribus. Arius et Eunomius, et novae auctor haereseos, utinam tam noti non essent, minus forsitan plurimos decepissent! Haereticum igitur hominem post unam correptionem, sive ut in Graeco melius σία autem commonitionem magis et doctrinam absque increpatione significat. Legitur in Latinis codicibus quod verum Papa quoque Athanasius approbabat: Post unam et alteram correptionem; quod scilicet non
Abbreviated transcription (Latin):
inuidiȩ. ebrietates. comesationes.
& cȩtera his similia quȩ prȩdico uo.¬
bis sicut prȩdixi: qm̃ qui hȩc agunt
regnum dĩ non possidebunte
n q̃uibus diligenter est obseruan¬
dum. quod quomodo cȩtera uitia
quȩ inter carnis opera numerata
sunt excludunt nos a regno dĩ:
regnum dĩ. & non interest quo¬
mõdo quis dum tantum excluda¬
tur a regno. Quod autem magis
mirum sit etiam illud de actib
apłorum uidetur esse relegen¬
siasticam disciplinam iam tunc a
peruersis hominibus nuncupatam.
de fr̃ibus annunciauit nobis aut
locutus est aliquid de te in malum.
Petimus autem. ut ate audiamus
quid sentias. De heresi enim ista na-¬
tum est nobis. quia ubiq ei contra¬
dicitur. Et licet nomen hereseon
mileti non dicatur a paulo. tamen
opera nominantur : loquente
ad pres biteros ȩccłȩ. Ego scio qm̃
uenient post abscessum̃ meum
lupi graues in uos. non parcentes
gregi: & ex uobis ipsis consurgent
uiri loquentes peruersa. ut abducant

Expanded text:
e, ebrietates, comessationes, et caetera his similia, quae praedico vobis sicut 737 praedixi: quoniam qui haec agunt, regnum Dei non possidebunt . In quibus diligenter est observandum, quod quomodo caetera vitia, quae inter carnis opera numerata sunt, excludunt nos  Al. excluduregnum Dei; et non interest quomodo quis, dum tantum excludatur a regno. Quod autem magis mirum sit etiam illud de Actibus apostolorum videtur esse relegensiasticam disciplinam, jam tunc a perversis hominibus haeresim nuncupatam. de fratribus annuntiavit nobis, aut locutus est aliquis de te in malum. Petimus autem, ut audiamus a te quid sentias: de haeresi enim ista notum est nobis, quia ubique ei contradicitur . Et licet nomen haereseos Mileti non dicatur, a Paulo tamen opera nominantur, loquente ad presbyteros Ecclesiae: Ego scio quoniam venient post abscessum meum lupi graves in vos, non parcentes gregi: et ex vobis ipsis consurgent viri loquentes perversa, ut abducant
Abbreviated transcription (Latin):
quoto ȩtitis suȩ anno salomon sorti¬
tus sit coniugem ne forsitan roboam
undecimo ȩtatis illius anno natus
esse credatur : & multa istiusmodi
quȩ aut difficile est inuenire ꝓpter
librorum uarietatem. Et dum pau¬
latim de in emendatis in emencdata
scribuntur errores in oletos. aut
etiam si inuenerimus magno studio
& labore: nichil profutura cogno¬
uimus. ł requenter accidit ut habea¬
mus pugnas legis non obdesiderium
ueritatis. sed ob iactantiam głȩ dum
apud eos qui audiunt doc̾ti uolumus
estimari. aut certe ex hoc rumusculo
turpia sectamur lucra. Quid enim
prodest spumantibus labiis & la-¬
tratu garrire canum. cum simplex
& mocserata responsio aut possit te
placare si uera est. aut si falsa leniter
ate & placabiliter emeNdari:
uersus. ẽ. eusmodi. & delinquit
qui est a semet ipso damNiatus.
Nomen hereseos & in epła ad corin¬
thios ponitur. Oportet eNm &
hereses in uobis esse ut probati quiq

Expanded text:
quoto aetatis suae anno Salomon sortiquoto aetatis suae anno Salomon sortitus sit conjugem, ne forsitan Roboam undecimo aetatis illius anno natus esse credatur? et multa istiusmodi, quae aut difficile est invenire propter librorum varietatem, et dum paulatim de inemendatis inemendata scribuntur errores inolitos: aut etiam si inveniremus magno studio et labore, nihil profutura cognovimus. Frequenter accidit ut habeamus pugnas Legis, non ob desiderium veritatis; sed ob jactantiam gloriae, dum apud eos qui audiunt, docti volumus aestimari: aut certe ex hoc rumusculo turpia sectamur lucra: Quid enim prodest spumantibus labiis, et latratu garrire canum: cum simplex et moderata responsio aut possit te placare si vera est, aut si falsa, leniter et placabiliter emendari? versus est ejusmodi, et delinquit qui est a semetipso damnatus. Nomen haereseos, et in Epistola ad Corinthios ponitur: Oportet enim et haereses in nobis esse, ut probati quique
Abbreviated transcription (Latin):
necesse fuerit dixerimus. sed occasio
nobis data est de genealogiis. & con¬
tentione. & rixis quȩ ex lege ueniunt
disserenidi. Dialectici quorum aristo¬
teles princeps est solent argumentati¬
onum retia tendere. & uagam retho¬
ricę libertatem in syllogismorum
spineta concludere. li ergo qui in eo
totos dies & noctes steterunt ut uel
in terrogent uel respondeant. uel
dent propositionem uel accipiant. assu¬
mant. confirment. atq concludant.
quosdam contentiosos uocant: qui ut
libet non ratione sed stomacho disputent
litigantum. Si igitur illi hoc faciunt
quorum proprie ars contentio est:
quid debet facere xp̃ianus nisi omni¬
no fugere contentionem: Rixȩ quoq
legales penitus respuendȩ sunit:
& iudeorum stulticiȩ relinquendȩ.
Sunt enim inutiles & uanȩ : quȩ tan¬
tum speciem scientię habert
Cȩterum nec dicentibus nec audientib
prosunt. Quid michi eNm ꝓdest
scire quot annos uixerit matusalam.

Expanded text:
necesse fuerit dixerimus: sed occasio necesse fuerit dixerimus: sed occasio nobis data est, de genealogiis et contentione et rixis, quae ex Lege veniunt, disserendi. Dialectici, quorum Aristoteles princeps est, solent argumentationum retia tendere, et vagam rhetoricae libertatem 736 in syllogismorum spineta concludere. Hi ergo qui in eo totos dies et noctes terunt, ut vel interrogent, vel respondeant, vel dent propositionem, vel accipiant, assumant, confirment, atque concludant, quosdam contentiosos vocant, qui ut libet, non ratione, sed stomacho disputent litigantium. Si igitur illi hoc faciunt, quorum proprie ars contentio est, quid debet facere Christianus nisi omnino fugere contentionem? Rixae quoque legales penitus respuendae sunt, et Judaeorum stultitiae relinquendae. Sunt enim inutiles et vanae, quae tantum speciem scientiae habent: caeterum nec dicentibus, nec audientibus prosunt. Quid enim mihi prodest scire quot annos vixerit Mathusalem,
Abbreviated transcription (Latin):
ita illi a parua ętate uernacula sui
bus imbiberunt. & ab exordio adam
usq ad extremum zorobabel omniũ
generationes ita memoriter uelocit̾q
ꝑcurrunt. ut eos suum putes refer¬
re nomen. Hoc nos qui aut alias lit¬
teras didicimus aut certe sero credi¬
dimus in xp̃m. aut etiam si infantes
sumus ȩccłȩ mancipati. magis scri¬
pturarum sensum quam uerba secta¬
tant se in omnib referendis & iN
supputatione annon & innepotibus
abnepotibus. auis proauis. attauis.
doctores. Audiui etto quendam de
hebreis qui se romȩ̃ in xp̃m credidis¬
se simulabat: de genealogiis dñi
quod uidelicet a salomone usq
ad ioseph nec numero sibi nec uoca¬
bulorum ȩqualitate consentiant.
Qui cum corda simplicium ꝑuertis¬
set. quasi ex aditis & oraculo defere¬
bat̾ quascdam ut sibi uidebatur solu¬
tiones. cum magis debuerit iusti¬
ciam & miscđiam & dilectiorem
de hebreorum suꝑcilio &e plusquam

Expanded text:
ita illi a parva aetate, vernacula sui ita illi a parva aetate, vernacula sui bus imbiberunt:  Al. imbuerunt et ab exordio Adam usque ad extremum Zorobabel, omnium generationes ita memoriter velociterque percurrunt, ut eos suum, putes referre nomen. Hoc nos qui aut alias litteras didicimus, aut certe sero credidimus in Christum, aut etiam si infantes sumus Ecclesiae mancipati, magis Scripturarum sensum quam verba sectatant se in nominibus referendis, et in supputatione annorum, et in nepotibus et abnepotibus, avis, proavis, et atavis, doctiores. Audivi ego quemdam de Hebraeis, qui se Romae in Christum credidisse simulabat, de genealogiis Dominquod videlicet a Salomone usque ad Joseph, nec numero sibi, nec vocabulorum aequalitate consentiant: qui cum corda simplicium pervertisset quasi ex adytis et oraculo deferebat quasdam, ut sibi videbatur, solutiones, cum magis debuerit justitiam et misericordiam, et dilectionem de Hebraeorum supercilio et plusquam
Abbreviated transcription (Latin):
exprimuntur abhebreis. solent
cachinnum attollere. & iurare se
penitus nescire quod dicimus. Unde
& nobis curȩ fuit omnes ueteres
legis libros quos uir doctus adaman¬
tius in exempla digesserat de cęsa¬
riensi bibliotheca descriptos ex ipsis
authenticis emendare : inquibus
& ipsa hebrea propriis sunt chara-¬
cteribus uerba descripta. & grecis
litteris tramite expressa uicino.
& theodotio suum ordinem tenent
Nonnulli uero libri & maxime ii qui
apud hebreos uersu compositi sunt.
tres alias editiones additas habent.
quam quintam & sextam & septimam
translationem uocant. auctoritatẽ
nominibus inter¬
pretatam consetutas. Haec
immortale illud ingenium suo nobis
labore donauit. ut non magnopere p¬
timescamus supercilium iudeorum
solutis labiis & obtorta lingua. &
stridente saliua & rasa fauce gauden¬
tibus. Est illis & alia occasio superbiȩ.
quomodo nos qui latini sumus latina
nomina & origines de lingua nostra

Expanded text:
exprimuntur, ab Hebraeis, solent exprimuntur, ab Hebraeis, solent cachinnum attollere, et jurare se penitus nescire quod dicimus. Unde et nobis curae fuit omnes veteris Legis libros, quos vir doctus Adamantius in Hexapla digesserat, de Caesariensi bibliotheca descriptos, ex ipsis authenticis emendare, in quibus et ipsa Hebraea propriis sunt characteribus verba descripta; et Graecis litteris tramite expressa vicino. quoque et Theodotio suum ordinem tenent. Nonnulli 735 vero libri et maxime hi qui apud Hebraeos versu compositi sunt, tres alias editiones additas habent: quam quintam, et sextam, et septimam translationem vocant: auctoritatem sine nominibus interpretum consecutas. Haec immortale illud ingenium suo nobis labore donavit, ut non magnopere pertimescamus supercilium Judaeorum; solutis labiis, et obtorta lingua, et stridente saliva, et rasa fauce gaudentium. Est et illis alia occasio superbiae, quoniam sicut nos qui Latini sumus, Latina nomina et origines de lingua nostra
Abbreviated transcription (Latin):
rimus in accentu. in exteNisione
& breuitate syllabę. uel breuia pro¬
ducentes uel producta breuiantes.
solent irridere nos imperitiȩ. maxi¬
me inaspirationibus & quibusdam
cum rasura gulȩ litteris proferen¬
dis. Hoc auten euenit quod .Lxx.
interpretes ꝑ quos in grecum sermonẽ
lex diuina translata est specialiter
hech litteram & am̃ & cęteras istius¬
modi quia cum duplici aspiratione
in grecam linguam transferre non
poterant. aliis litteris additis expres¬
serunt. uerbi causa ut rahel rachel
dicerent. & ierio iericho. & hebron
chebron. & seor segor. In aliis uero
unam tantum litteram. s. habemus.
illi uero tres: sameth fade & sin.
quȩ diuersos sonos possident. Isaac
& syon. ꝑ sade scribuntur. Israhel
ꝑ sin. & tamen non sonat hoc quod
Seon rex amorreorum. ꝑ sameth lit¬
teram & pronunciatur & scribitur.
Si igitur a nobis hȩc nominum &
linguȩ iai ubaiata ut uidelicet bar¬
bara non ita fuerint expressa ut

Expanded text:
imus  Al. erravimus in accentu, in extensione imus  Al. erravimus in accentu, in extensione et brevitate syllabae, vel brevia producentes, vel producta breviantes, solent irridere nos imperitiae, maxime in aspirationibus et quibusdam cum rasura gulae litteris proferendis. Hoc autem evenit quod LXX interpretes, per quos in Graecum sermonem Lex divina translata est, specialiter HETH litteram et AIN, et caeteras istiusmodi quia cum duplici aspiratione in Graecam linguam transferre non poterant aliis litteris additis expresserunt. Verbi causa, ut Rahel, Rachel dicerent: et Jeriho, Jericho: et Hebron, Chebron: et Seor, Segor: in aliis vero eos unam tantum litteram s, habemus, illi vero tres, SAMECH, SADE, et SIN: quae diversos sonos possident. Isaac et Sion per SADE scribitur: Israel per SIN, et tamen non sonat hoc quod ex Amorrhaeorum, per SAMECH litteram et pronuntiatur et scribitur. Si igitur a nobis haec nominum et linguae idiomata, ut videlicet barbara, non ita fuerint expressa, ut
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt eorum fatuȩ quęstiones
putantium dm̃ humanis sensib
posse comprehendi. Abhis igitur
paulus nos reuocat quęstionĩbus.
Cȩterum ad sapientes & quȩ scri-¬
pturarum auctoritate sunt ful.¬
tȩ. magis cohortatur & prouocat:
pręceptorum non nescius saluato¬
ris in quibus ait. Quęrite & inue¬
nietis. pulsate & aperietur uobis:
petite & dabitur uobis. OmNis
enim qui quęrit inueniet. & qui
rietur ei. Modo non sit corpus no¬
strum subditum peccatis: & ingre¬
dietur in nos sapientia. Exerce¬
atur sensus. mens cotidie diuina
lectione pascatur. & quęstioNes
nr̃ȩ stultȩ non erunt quȩstiones.
Quod autem ait genealogias & con¬
tentiones & rixas quȩ ueniunt ex
lege deuita: proprie pulsat iudeos.
qui in eo se iactant & putant legis
habere noticiam si nomina teneant
singulorum. Quȩ quia barbara
sunt & ȩthimologias eorum noN
nouimus. plerunq corrupte profe¬
runtur a nobis. Et si forte erraue

Expanded text:
fuerunt eorum fatuae quaestiones, fuerunt eorum fatuae quaestiones, putantium Deum humanis sensibus posse comprehendi. Ab his igitur Paulus nos revocat quaestionibus. Caeterum ad sapientes, et quae Scripturarum auctoritate 734 sunt fultae, magis cohortatur et provocat, praeceptorum non nescius Salvatoris, in quibus ait: Quaerite et invenietis, pulsate et aperietur vobis, petite et dabitur vobis. Omnis enim qui quaerit invenit Al. invrietur ei ; modo non sit corpus nostrum subditum peccatis, et ingredietur in nos sapientia. Exerceatur sensus, mens quotidie divina lectione pascatur: et quaestiones nostrae stultae non erunt quaestiones. Quod autem ait: Genealogias et contentiones et rixas, quae veniunt ex Lege, devita, proprie pulsat Judaeos, qui in eo se jactant et putant Legis habere notitiam, si nomina teneant singulorum: quae quia barbara sunt, et etymologias eorum non novimus, plerumque corrupte proferuntur a nobis. Et si forte erraver
Abbreviated transcription (Latin):
tas dĩ & spes uitȩ prȩparatur
ȩternę. Et pulchre ut maiorem
fidem faceret non dixit qui cre¬
ctunt hominibus : sed qui credunt
deo. Necesse est enim ut curam
bonorum operum habeant : quȩ
adimpleta & omni studio
perpetrata bona sunt utiliaq
credentibus. Stultas autem quȩ¬
stiones & genealogias. & conten¬
tiones. & pugnas quȩ ueniuNt
Sex lege deuita. Sunt quippe
inutiles & uanȩ. Quia multi¬
plices & diuersȩ sunt quęstiones.
propterea salomon de his qui
quȩrerent dm̃ locutus est dicens.
Recte autem quȩrentes eum. IN¬
uenerunt pacem. Qui igitur
dm̃ non recte querunt. pacem
inuenire non possunt. Plurima
exempla sunt. quȩreritium nor
recte dñ. Iudei praue quęrunt
dm̃ sperantes se eum in uenire
posse sine xp̃o. Heretici. uano ser¬
monum strepitu concrepantes.¬
quęrunt quem inuenire non pos¬
sunt. Phylosophi quoq & barbari
de dõ uaria sentientes. quȩsierunt
dm̃: sed quia non recte quęsierunt

Expanded text:
tas Dei, et spes vitae praeparatur tas Dei, et spes vitae praeparatur aeternae. Et pulchre ut majorem fidem faceret, non dixit, qui credunt hominibus, sed qui credunt Deo. Necesse est enim, ut curam bonorum operum habeant, quae adimpleta, et omni studio perpetrata, sunt bona utiliaque credentibus. Stultas autem quaestiones, et genealogias, et contentiones, et pugnas quae veniunt ex Lege, devita: Sunt quippe inutiles et vanae. Quia multiplices et diversae sunt quaestiones, propterea Salomon de his qui quaerunt Deum, locutus est, dicens: Recte autem quaerentes eum, invenerunt pacem . Qui igitur Deum non recte quaerunt, pacem invenire non possunt. Plurima exempla sunt quaerentium non recte Deum. Judaei prave quaerunt Deum, sperantes se eum invenire posse sine Christo. Haeretici, vano sermonum strepitu concrepantes,quaerunt quem invenire non possunt. Philosophi quoque et barbari de Deo varia sentientes, quaesierunt Deum. Sed quia non recte quaesierunt,