comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
di. Sane quic qͥd necessario uictui redundat. nam
redundat plurimũ exoperib manuũ et epularum
restrictione. tanta cura ȩgentib distribuit᷑. qͣn¬
t non abipsis qui distribuunt cõparatũ. ẽ. Nul¬
lo modo nãq satagunt ut haec sibi abundent.
sed om̃i modo agunt ut non apud se remane¬
ant qđ ab undauerit.usq adeo. ut oneratas etiã
naues in ea locamittant quȩ in opes incolunt.
Non opus .ẽ. plura dere notissima dicere. Haec etiã
uita feminarũ dõ sollicite casteq seruientium.
quȩ habitaculis segregatȩ ac remotȩ auiris quã longissi¬
me decet.pia tantũ illis caritate iungunt᷑ & imitatione uir¬
tutis. ad quas iuuenũ nullus accessus. ẽ. neq ipsorum
quãuis grauissimorũ et ꝓbatissimorũ senũ. nisi usq
aduestibulum necessaria p̃bendi quib indigent grã.
Lanificio nãq corpus exercent atq sustentant. uestesq

Expanded text:
di. Sane quidquid necessario victui redundat nam di. Sane quidquid necessario victui redundat nam redundat plurimum ex operibus manuum, et epularum restrictione, tanta cura egentibus distribuitur, quanta non ab ipsis qui distribuunt comparatum est. Nullo modo namque satagunt, ut haec sibi abundent, sed omni modo agunt ut non apud se remaneat quod abundaverit, usque adeo ut oneratas etiam naves in ea loca mittant, quae inopes incolunt. Non opus est plura de re notissima dicere. 68. Haec est etiam vita feminarum Deo sollicite casteque servientium, quae habitaculis segregatae ac remotae a viris quam longissime decet, pia tantum illis charitate junguntur et imitatione virtutis: ad quas juvenum nullus accessus est, neque ipsorum quamvis gravissimorum et probatissimorum senum, nisi usque ad vestibulum necessaria praebendi quibus indigent gratia. Lanificio namque corpus exercent atque sustentant, vestesque
Abbreviated transcription (Latin):
suis quisq habita culis dũ adhuc ieiuni sunt adaudien¬
dum illũ patrẽ. et conueniunt ad singulos patres
terna ut minim̃u hominũ milia. Nã etiã multo nume¬
ro siores subimo agunt. Audiunt aũt incredibili studio
summo silentio. affectiones animorũ suorũ put eos pepu¬
lerit disserentis oratio uel gemitu uł fletu uel mode¬
sto et omi clamore uicuum gaudiũ significantes.
Corpus deinde reficit᷑. quantũ saluti et salubritati sa¬
tis est cohercente uno quoq concupiscentiã neꝑ fundit.
uel inea ipsa quȩ presto sunt parce et uilissima. lta non
solum a carnib et auino abstinent ꝓsufficientia do-¬
mandarũ libidinũ. sed ab his etiã quȩ tanto conci¬
tatius uentris et gutturis ꝓuocant appetitũ. quan¬
to quasi mundiora non nullis uident᷑. Iuo nomi¬
ne solet turpe desideriũ exquisitorũ ciborum
qđ acarnib alienũ.ẽ. ridiculȩ turpiterq defen¬

Expanded text:
suis quisque habitaculis, dum adhuc jejuni sunt, ad audiensuis quisque habitaculis, dum adhuc jejuni sunt, ad audiendum illum patrem, et conveniunt ad singulos patres terna, ut minimum, hominum millia: nam etiam multo numerosiores sub uno agunt. Audiunt autem incredibili studio, summo silentio; affectiones animorum suorum, prout eos pepulerit disserentis oratio, vel gemitu, vel fletu, vel modesto et omni clamore vacuo gaudio significantes. Corpus deinde reficitur, quantum saluti et salubritati satis est, coercente unoquoque concupiscentiam, ne se profundat vel in ea ipsa quae praesto sunt parca et vilissima. Ita non solum a carnibus et vino abstinent pro sufficientia domandarum libidinum, sed ab iis etiam quae tanto concitatius ventris et gutturis provocant appetitum, quanto quasi mundiora nonnullis videntur: quo nomine solet turpe desiderium exquisitorum ciborum, quod a carnibus alienum est, ridicule turpiterque defen
Abbreviated transcription (Latin):
a quo ista posse meruerunt. Nemo quiequa possidet
ꝓpriũ. nemo cinqũa honerosus . ẽ. Operant᷑ manib: ea qͥb
& corpus pasci possit. et ad eo mens impediri non possit
Opus suũ tradunt eis quos decanos uocant. eo quod sint
denis p̃positi ut neminẽ illorũ cura sui corporis tan¬
gat. neq incibo neq muestimento. neq siqͥd aliud opud. ẽ.
uel quotidiane necessitati uel mutate ut adsolet ualitudini.
Illi aũt decani cũmagna sollicitudine om̃ia disponentes &
prȩsto facientes. quic quid illa uita ꝓpt̃ imbecillitatẽ corpo¬
ris postulat. traditionẽ tamen etiã ipsi reddunt uni quem
patrẽ uocant. Hi uero patres non solũ sc̃issimi moribus.
sed etiã duina doctrina excellentissimi. om̃ib reb excel¬
si. nulla suꝑbia consulunt his quos filios appellant. magna
sua iniubendo auctoritate magna illorũ in obtẽperando
uoluntate. Conueniunt aũt diei tẽpore extremo de

Expanded text:
a quo ista posse meruerunt? Nemo quidquam possidet a quo ista posse meruerunt? Nemo quidquam possidet proprium, nemo cuiquam onerosus est. Operantur manibus ea quibus et corpus pasci possit, et a Deo mens impediri non possit. Opus autem suum tradunt eis quos decanos vocant, eo quod sint denis praepositi, ut neminem illorum cura sui corporis tangat, neque in cibo, neque in vestimento, neque si quid aliud opus est, vel quotidianae necessitati, vel mutatae, ut assolet, valetudini. Illi autem decani cum magna sollicitudine omnia disponentes, et praesto facientes quidquid illa vita propter imbecillitatem corporis postulat, rationem tamen etiam ipsi reddunt uni, quem patrem appellant. Hi vero patres non solum sanctissimi moribus, sed etiam divina doctrina excellentissimi, omnibus rebus excelsi, nulla superbia consulunt iis quos filios vocant, magna sua in jubendo auctoritate, magna illorum in obtemperando voluntate. Conveniunt autem diei tempore extremo de
Abbreviated transcription (Latin):
puto Nã hoc tã excellens fastigiũ scĩtatis cui non sua
sponte mirandũ et honorandũ uidetur oratione
nr̃a uideri qui potest. Tantũ isti ad monen¬
di funt qui sese mnaniter iactant intantũ ꝓcessise
tẽperantiã & continentiã scĩs simorũ eatholicȩ fidei
xp̃ianorũ ut restringenda non nullis & quasi ad huma¬
nos fines reuocanda indeat᷑ usq ad supra homines
illorũ animos euasisse. abhis etiã quib id displicet
iudicit᷑. Sed sihoc excedit nãm tolerantiã. quis non
illos miret᷑ & p̃dicet qui contẽptis atq desertis mundi
hinus illecebris in commimẽ uitã scĩssimã et castis¬
simã congregati simul aetatẽ agunt uiuentes ino¬
rationibus. in lectionibus. indisputationib. nulla
suꝑbia tumidi. nulla ꝑincatia turbulenti. nulla munden¬
tia liuidi. sed modesti. uerecundi. placati. concordissimã
uitã &intentissimã indm̃ gratissimũ mimus ipsi offerunt

Expanded text:
puto: nam hoc tam excellens fastigium sanctitatis, cui non sua puto: nam hoc tam excellens fastigium sanctitatis, cui non sua sponte mirandum et honorandum videtur, oratione nostra videri qui potest? Tantum isti admonendi sunt, qui sese inaniter jactant, in tantum processisse temperantiam et continentiam sanctissimorum catholicae fidei christianorum, ut restringenda nonnullis, et quasi ad humanos fines revocanda videatur: usque adeo supra homines illorum animos evasisse, ab iis etiam quibus id displicet, judicatur. 67. Sed si hoc excedit nostram tolerantiam, quis non illos miretur et praedicet, qui contemptis atque desertis mundi hujus illecebris, in communem vitam castissimam sanctissimamque congregati, simul aetatem agunt, viventes in orationibus, in lectionibus, in disputationibus; nulla superbia tumidi, nulla pervicacia turbulenti, nulla invidentia lividi: sed modesti, verecundi, pacati, concordissimam vitam et intentissimam in Deum, gratissimum munus ipsi offerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
deatis: Hec ea dicã quȩ uos ignoratis sed quȩ nobis
occultatis. Iuis enĩ nescit summȩ continentiũ homi¬
num xp̃ianorũ multitudinẽ ꝑ totũ orbem indies
magis magisq diffundi. et in oriente maxime atq
aegypto quod uos millo modo potest latere: Nihil
dehis dicã quos paulo ante cõmemoraui. qui secre¬
tissimi penitus ab omni hominũ conspectu pane
folo qđ eis ꝑcepta interualla tẽporũ ad fertur
& aqua contenti. desertissimas terras in colunt
ꝑfruentes colloquio dei cui puris mentib in he¬
serunt &e eius pulchritidinis contẽplatione bea¬
tissimi. quȩ nisi fcõrum intellectu ꝑcipi non po¬
test. Hichil inquã dehis loquar. Uident᷑ enĩ nonnul¬
lis res humanas plusquã oporteret deseruisse. ñ
intelligentib quantũ nobis eorũ animus in oratio¬
nib ꝓsit & uita ad exemplum quorũ corpora uidere
non sinimur. Sedhinc disputare longũ et suꝑuacaneum

Expanded text:
deatis. Nec ea dicam quae vos ignoratis, sed quae nobis deatis. Nec ea dicam quae vos ignoratis, sed quae nobis occultatis. Quis enim nescit summae continentiae hominum christianorum multitudinem per totum orbem in dies magis magisque diffundi, et in Oriente maxime atque Aegypto, quod vos nullo modo potest latere? 66. Nihil de iis dicam quos paulo ante commemoravi, qui secretissimi penitus ab omni hominum conspectu, pane solo, qui eis per certa intervalla temporum affertur, et aqua contenti, desertissimas terras incolunt; perfruentes colloquio Dei, cui puris mentibus inhaeserunt, et ejus pulchritudinis contemplatione beatissimi, quae nisi sanctorum intellectu percipi non potest. Nihil, inquam, de his loquar: videntur enim nonnullis res humanas plus quam oporteret deseruisse, non intelligentibus quantum nobis eorum animus in orationibus prosit, et vita ad exemplum, quorum corpora videre non sinimur. Sed hinc disputare longum et supervacaneum
Abbreviated transcription (Latin):
lex. Iuã grauius feriat & interimat contẽpti p̃cepti
conscientia. Merito apud te uisum. ẽ. quã sit sublege
operatio uana cũ libido animũ uastat et cohibetur
pene metu non amore uirtutis obruit᷑. Merito tibi
tã multi hospitales. multi misericordes. multi officio¬
si multi docti. multi casti. multi scĩ. multi usq
adeo dei amore ftagrantes ut eos insumma con¬
tinentia atq mundi hinus incredibili contẽp¬
non possunt hominẽ nondiligere: et tamem pos¬
sunt hominẽ nonuidere. postremo quicquid¬
illud.ẽ. prȩstantus inreb humanis cuius contẽpłatio¬
ne potest homo fine homine uiuere. Lam enim
accipite manichei ꝑfectorũ xp̃ianorũ quib sũ ma
castitas non laudanda tantũ sed etiã capessenda uisa
est mores et continentiã singularem. ne uos impuden¬
ter iactare apud animos imperitorũ. quasi difficilli¬
ma rerũ abstinentia siquid in uobis pudoris. ẽ. au¬

Expanded text:
lex , qua gravius feriat et interimat contempti praecepti lex , qua gravius feriat et interimat contempti praecepti conscientia. Merito apud te visum est, quam sit sub lege operatio vana, cum libido animum vastat, et cohibetur poenae metu, non amore virtutis obruitur. Merito tibi tam multi hospitales, multi officiosi, multi misericordes, multi docti, multi casti, multi sancti, multi usque adeo Dei amore flagrantes, ut eos in summa continentia atque mundi hujus incredibili contemppossunt hominem non videre? Profecto illud, quidquid est, praestantius est rebus humanis, cujus contemplatione potest homo sine homine vivere. Jam enim accipite, Manichaei, perfectorum Christianorum, quibus summa castitas, non laudanda tantum, sed etiam capessenda visa est, mores et continentiam singularem; ne vos impudenter jactare apud animos imperitorum, quasi difficillima rerum abstinentia, si quid in vobis pudoris est, au
Abbreviated transcription (Latin):
bita est sufficit aperire seceperit. tantus caritatis
ardor innascit᷑. et tantũ diuini amoris consurgit
incendiũ ut exutis om̃ib uitus & homine purgato
atq scĩficato satis appareat quã diuine dictum sit
Ego sum ignis consumens. Et ignẽ ueni mittere
inmundũ. quȩ duȩ uoces unius diei induob testa¬
mentis signatȩ sc̃ĩficationẽ animȩ concordi at testa¬
tione declarant ut fiat aliquando illud quod
itẽ innouã scripturã deuetere assumptũ.ẽ. Absor¬
ta .ẽ. mors inuictoria. Vbi .ẽ. mors aculeus tuus.
ubi est mors contentio tua: Quod unũ isti heretici
intelligere siualerent: nusquã ꝓfecto dm̃ nisi apđ
te atq in tuo gremio minime suꝑbi & bene pacati
uenerarent᷑. Merito apud te diuina p̃cepta late
diffuseq seruant᷑. Merito apđ te bene intelligi¬
tur quã sit grauius cognita quã in cognita lege peoca¬
re. Aculeus enĩ mortis peceatũ. Uirtus aut̃ peccati

Expanded text:
bitator est, sufficit, aperire se coeperit; tantus charitatis bitator est, sufficit, aperire se coeperit; tantus charitatis ardor innascitur, et tantum divini amoris consurgit incendium, ut exustis omnibus vitiis, et homine purgato atque sanctificato, satis appareat quam divine dictum sit: Ego sum ignis consumens ; et, Ignem veni mittere in mundum . Quae duae voces unius Dei in duobus Testamentis signatae, sanctificationem animae concordi attestatione declarant, ut fiat aliquando illud quod item in Novam Scripturam de Veteri assumptum est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, aculeus tuus? ubi est, mors, contentio tua ? Quod unum isti haeretici intelligere si valerent, nusquam profecto Deum nisi apud te atque in tuo gremio, minime superbi et bene pacati venerarentur. Merito apud te divina praecepta late diffuseque servantur. Merito apud te bene intelligitur, quam sit gravius cognita, quam incognita lege peccare. Aculeus enim mortis peccatum, virtus autem peccati
Abbreviated transcription (Latin):
tate quã officii delectatione doces adherere.
Tu dominis seruis sũmi dĩ communi dñi considerati¬
one placabiles. & ad consulendũ quã cohercendũ
ꝓpensiores facis. Tu ciues ciuibus. gentes gentib.
et prorsus homines primorũ parentũ recordatio¬
ne non societate tantũ. sed quadã etiã frat̃nitate
conumgis. Doces reges ꝓspicere populis. mones po¬
płos se subdere regibus. quib honor debeatur.
quib affectus. quib reuerentia. quib: timor.
quib consolatio. quib ad monitio. quib: cohorta¬
tio quib disciplina quib: obiurgatio. quib: sup¬
pliciũ. sedulo doces. Ostendens quẽ ad modum
& non om̃ib om̃ia. & om̃ib caritas. et nulli debeat᷑
in iuria. Iam uero cũ um humana delectatio
inherentẽ uberib tuis nutriuerit & roborauerit
animũ sequendo deo factus idoneus: ubi eius muiestas
extanta parte quantũ homini dũ terrȩ huius inha¬

Expanded text:
tate, quam officii delectatione doces adhaerere. tate, quam officii delectatione doces adhaerere. Tu dominos servis, summi Dei communis Domini consideratione placabiles, et ad consulendum quam coercendum propensiores facis. Tu cives civibus, gentes gentibus, et prorsus homines primorum parentum recordatione, non societate tantum, sed quadam etiam fraternitate conjungis. Doces reges prospicere populis; mones populos se subdere regibus. Quibus honor debeatur, quibus affectus, quibus reverentia, quibus timor, quibus consolatio, quibus admonitio, quibus cohortatio, quibus disciplina, quibus objurgatio, quibus supplicium, sedulo doces; ostendens quemadmodum et non omnibus omnia, et omnibus charitas, et nulli debeatur injuria. 64. Jam vero cum haec humana dilectio inhaerentem uberibus tuis nutriverit, et roboraverit animum, sequendo Deo factum idoneum; ubi ejus majestas ex tanta parte quanta homini, dum terrae hujus inha
Abbreviated transcription (Latin):
maiestas una conumgit. sedetiã ꝓximi dilectionẽ
atq caritatẽ ita cõplecteris ut uariorũ morborũ
quib ꝓpeccatis suis animȩ ae grotanit am̃is apud
te medicina p̃polleat. Tu puerilit̃ pueros. fortit̃
iuuenes. quiete senes. ꝓut cuiusq non corporis tan¬
tũ sed animi aetas est exerces &doces. Iu feminas
uiris suis non ad explendã libidinẽ sed ad ppagan¬
dam ꝓlem & adrei familiaris societatẽ casta & fideli
obehentia subicis: Tuuiros connigib non adilluden¬
dum imbecilliorem sexum sinceri amoris legib
p̃ficis. Tu parentib filios libera quadã seruitũte
sub iungis: parentes filiis pia dominatione p̃ponis.
Tufratrib: fr̃s religionis uinculo firmiore atq ar¬
tiore quã sanguinis nectis. Tu omñe generis ꝓpin¬
quitatẽ et affinitatis necessitudinem seruitis na¬
turȩ uoluntatisq nexib mutua cantate constrin¬
gis. Tu dominis seruos nontã conditionis necessi¬

Expanded text:
majestas una conjungit: sed etiam proximi dilectionem majestas una conjungit: sed etiam proximi dilectionem atque charitatem ita complecteris, ut variorum morborum, quibus pro peccatis suis animae aegrotant, omnis apud te medicina praepolleat. 63. Tu pueriliter pueros, fortiter juvenes, quiete senes, prout cujusque non corporis tantum, sed et animi aetas est, exerces ac doces. Tu feminas viris suis, non ad explendam libidinem, sed ad propagandam prolem, et ad rei familiaris societatem, casta et fideli obedientia subjicis. Tu viros conjugibus, non ad illudendum imbecilliorem sexum, sed sinceri amoris legibus praeficis. Tu parentibus filios libera quadam servitute subjungis, parentes filiis pia dominatione praeponis. Tu fratribus fratres religionis vinculo firmiore atque arctiore quam sanguinis nectis. Tu omnem generis propinquitatem et affinitatis necessitudinem, servatis naturae voluntatisque nexibus, mutua charitate constringis. Tu dominis servos, non tam conditionis necessi
Abbreviated transcription (Latin):
solum quod abste ꝓfert᷑ magnȩ temeritatis. ẽ. credere
Sedquid hnc plura. Iuis enĩ non uideat eos qui contra serip¬
turas xp̃ĩanas hȩc audent dicere. ut illud non sint quod
homines suspicant᷑. certe tamen non. eẽ. xp̃ianos.
Nam xp̃ianis hȩc data .ẽ. forma uiuendi ut dili¬
gamus dñm dm̃ nr̃m ex toto corde. ex tota anima
extota mente. deinde ꝓximũ nr̃m tanquam
mater xp̃imorũ uerissima nonsolũ ipsũ cuius ad¬
eptio uita beatissima est purissime atq cautissime
colendũ p̃dicas. Nullã nobis ad orandã creaturam
inducens cui seruire iubeamur . et ab illa in cor¬
rupta et inuiolabili aeternitate cin soli homo su¬
biciendus .ẽ. cui soli rationalis anima coherendo
nomnisera est credens omne qđ factum. ẽ. qđ
obnoxium cõmutationi. qđ subditũ tempori
neq confundens qđ aeternitas qđ ueritas. quod
deniq pax ipsa distinguit: nec rursũ separans quod

Expanded text:
solum quod abs te profertur, magnae temeritatis est crederesolum quod abs te profertur, magnae temeritatis est credereSed quid hinc plura? Quis enim non videat eos qui contra Scripturas christianas haec audent dicere, ut illud non sint quod homines suspicantur, certe tamen non esse christianos? Nam Christianis haec data est forma vivendi, ut diligamus Dominum Deum nostrum ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente, deinde proximum nostrum tanquam mater Christianorum verissima, non solum ipsum Deum, cujus adeptio vita est beatissima, purissime atque castissime co endum praedicas; nullam nobis aderandam creaturam inducens, cui servire jubeamur; et ab illa incorrupta et inviolabili aeternitate, cui soli homo subjiciendus est, cui soli rationalis anima cohaerendo non misera est, excludens omne quod factum est, quod obnoxium commutationi, quod subditum tempori; neque confundens quod aeternitas, quod veritas, quod denique pax ipsa distinguit, nec rursum separans quod
Abbreviated transcription (Latin):
putabis usq ad eo genus humanũ. ẽẽ. ꝑuersũ et diuinȩ
ꝓuidentie ope desertũ. ut illis scripturis non ate ꝓ¬
latas alias quib redarguat᷑. sed tua tantũ uerba p̃po¬
nat. Proferendus nãq tibi .ẽ. alius codex eadem
continens sed tamen incorruptus et uerior ubi sola
desint ea quȩ hino immissa esse criminaris. ut si uerbi cau¬
sa pauli epistolã quȩ ad romanos scripta .ẽ. corruptam
esse contendis aliã ꝓferas in corruptã uel aliũ codicem
potius in quo enisdẽ apłi eadem epistola sincera et
in corrupta conscripta sit. Non faciam inquis neipse cor¬
rupisse credar. Hoc enĩ soletis dicere &uerũ dicitis.
Hichil ꝓrsus aliud suspicabunt᷑ uel mediocrit cordati
homines sihoc feceris. Vide ergo tuipse quid deauc¬
toritate tua iudicaueris. & intellige utrũ tuis uerb
contra illas scripturas credere debeant. si codici obhoc

Expanded text:
putabis usque adeo genus humanum esse perversum, et divinae putabis usque adeo genus humanum esse perversum, et divinae providentiae ope desertum, ut illis Scripturis, non a te prolatas alias quibus redarguantur, sed tua tantum verba praeponat? Proferendus est namque tibi alius codex eadem continens, sed tamen incorruptus et verior, ubi sola desint ea quae hic immissa esse criminaris. Ut si, verbi causa, Pauli Epistolam, quae ad Romanos scripta est, corruptam esse contendis, aliam proferas incorruptam, vel alium codicem potius, in quo ejusdem Apostoli eadem Epistola sincera et incorrupta conscripta sit. Non faciam, inquis, ne ipse corrupisse credar: hoc enim soletis dicere; et verum dicitis: nihil prorsus aliud suspicabuntur vel mediocriter cordati homines, si hoc feceris. Vide ergo tu ipse quid de auctoritate tua judicaveris; et intellige utrum tuis verbis contra illas Scripturas credere debeant, si codici, ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
in hanc dubitationẽ ad ducit᷑. ut ne historiȩ quidem
uulgaris fidẽ possit grauitatẽq obtinere : Postremo
quid descripturis ullis ꝓferre poteris. ubi michi
nos notissimis aciam inmanib omniũ libris consti¬
tutis credere uetant. et his quȩ ipsi ꝓferunt impe¬
rant ut credamus. si descriptura dubitandũ. est.
dequa magis quãq diffamari non meruit quȩ uere
potuit sub nomine alio tota mentiri. si istã obdis in uito
et auctoritatis exaggerare ratione cogis infinem. ł gone
de illa quã constanter latissime diuulgatã uideo.
&ecclesiarũ ꝑ totũ orbem disꝑsarũ contestatione
mimitã dubitabo: Miser et qđ est miserus te
auctore dubitabo: Cum si exemplaria ꝓferres
altera tenere non deberem nisi ea quȩ pluriũ consen¬
sione cõmendarent᷑.ͤ Nunc nichil te ꝓferente quod con¬
feras p̃ter in anissimã uocẽ temeritatisq plenissimã.

Expanded text:
in hanc dubitationem adducitur, ut ne historiae quidem in hanc dubitationem adducitur, ut ne historiae quidem vulgaris fidem possit gravitatemque obtinere. Postremo quid de scripturis ullis proferre poteris, ubi mihi nos notissimis ac jam in manibus omnium Libris constitutis credere vetant, et iis quae ipsi proferunt, imperant ut credamus? Si de scriptura dubitandum est, de qua magis quam quae diffamari non meruit, quaeve potuit sub nomine alio tota mentiri? Si istam obdis invito, et auctoritatis exaggeratione cogis in fidem; egone de illa, quam constanter latissime divulgatam video, et Ecclesiarum per totum orbem dispersarum contestatione munitam, dubitabo miser, et, quod est miserius, te auctore dubitabo? Cum si exemplaria proferres altera, tenere non deberem, nisi ea quae plurium consensione commendarentur; nunc nihil te proferente quod conferas, praeter inanissimam vocem temeritatisque plenissimam,
Abbreviated transcription (Latin):
adestote inquã & sine ꝑtinatia. sine studio resis¬
tendi. Hamq alit̃ uobis ꝑnitiosissimũ est iudicare.
Certe enĩ nemini dubiũ. ẽ.nec auersi uos ita estis
auero. ut non intelligatis sidiligere dm̃ et ꝓxi¬
mũ bonũ .ẽ. qđ negare nemo potest: quic quid in
his duob p̃ceptis pendet uituperari ure non pos
cere impudentissima ꝑtinatia non hoc xp̃m
dixisse in euangłio uerba eius ista conseripta suq̃.
falsũ. eẽ. scriptũ. Quid hoc sacrilegio magis im¬
piũ reperiri potest . quid ista uoce impudenti¬
us  Quid audatius.: quid sceleratius: Simula¬
chrorũ cultores qui xp̃i etiã nomen oderunt.
nunquã hoc aduersus scripturas ausi sunt dicere:
Consequet᷑ nãq om̃ium litterarũ summa ꝑuersio.
et omniũ qui memoriȩ mandati sunt librorũ
abolitio. si quod tanta populorũ religione robo¬
ratũ .ẽ. tanta hominũ et tẽporũ consensione firmatũ

Expanded text:
Adestote, inquam, sine pertinacia, sine studio resisAdestote, inquam, sine pertinacia, sine studio resistendi: nam aliter vobis perniciosissimum est judicare. Certe enim nemini dubium est, nec aversi vos ita estis a vero, ut non intelligatis, si diligere Deum et proximum, bonum est, quod negare nemo potest; quidquid in his duobus praeceptis pendet, vituperari jure non posscere impudentissima pertinacia? Non hoc Christum dixisse? At in Evangelio verba ejus ista conscripta sunt. Falsum esse scriptum? Quid hoc sacrilegio magis impium reperiri potest? quid ista voce impudentius? quid audacius? quid sceleratius? Simulacrorum cultores, qui Christi etiam nomen oderunt, nunquam hoc adversus Scripturas illas ausi sunt dicere. Consequetur namque omnium litterarum summa perversio, et omnium qui memoriae mandati sunt librorum abolitio, si quod tanta populorum religione roboratum est, tanta hominum et temporum consensione firmatum,
Abbreviated transcription (Latin):
Si hȩc dicere non audent cogunt᷑q confiteri. eẽ. diuina.
qͥd eos libros unde ista ꝓlata sunt impietate nefa¬
ria lacerare atq impb are non desinunt: An illud
dicturi sunt nonesse consequens ut om̃ia ibi bona
sint ubi hȩo inuenire potuinus. Nã hoc solent
dicere. Cui ego tergi uersationi qͥd respondͤam.
quẽ ad modũ occurrã non facile uideo. Discutiamne
uerba singula ueteris. testamenti. & inhis sũmam
cũ euangłio. eẽ. concordiã ꝑuicacib indoctisq
demonstrem Sed quando istud erit : euan¬
do aut ego sufficiam. aut ipsi patiant᷑. Quid ergo
faciam : deserã necausã et eos insententia quamuis
in proba et falsa tamen difficili ad dissoluendum
delitescere sinam: non faciam. Aderit deꝓximo
dĩ ipse cuius illa p̃cepta sunt nec me intantis angu
adestote animis manichei siqui forte illa suꝑ sti¬
tione ita tenemini ut euadere aliquando possitis.

Expanded text:
Sin haec dicere non audent, cogunturque confiteri esse divina; Sin haec dicere non audent, cogunturque confiteri esse divina; quid eos Libros unde ista prolata sunt impietate nefaria lacessere atque improbare non desinunt? 58. An illud dicturi sunt, non esse consequens ut omnia ibi, bona sint, ubi haec invenire potuimus? nam hoc solent dicere. Cui ego tergiversationi quid respondeam, et quemadmodum occurram, non facile video. Discutiamne verba singula Veteris Testamenti, ut in his summam cum Evangelio esse concordiam pervicacibus indoctisque demonstrem? Sed quando istud erit? quando aut ego sufficiam, aut ipsi patientur? Quid ergo faciam? Deseramne causam, et eos in sententia quamvis improba et falsa, tamen difficili ad dissolvendum delitescere sinam? Non faciam: aderit de proximo Deus ipse, cujus illa praecepta sunt; nec me in tantis anguadestote animis, Manichaei, si qui forte illa superstitione ita tenemini, ut evadere aliquando possitis.
Abbreviated transcription (Latin):
tum errent satis opinor apparet ex his quas superius
ꝓtulimus deutroq sententiis. Veruntamen ut breue
aliqͥd dicã. sed tale cui resistere sit mire dementiae.
Nonne animaduertunt hȩc ipsi duo quȩ laudare
cogunt᷑. quanquã oportunissime ad nõ in euangłio deue¬
tere testamento. ẽẽ. ꝓlata negent ibi esse scriptum
Diliges dnm dm̃ tuũ extoto corde tuo. et extota
anima tua. et extota mente tua. ulel illud alterũ.¬
Diliges. ꝓximũ tuũ tanquã teipsũ. Aut sihȩe ne¬
gare non audent p̃muntur enĩ luce ueritatis. illud
negare audeant salubria. eẽ. ista p̃cepta: his mo¬
res obtimos contineri negent sipossunt et dicañ
Non oportere dm̃ diligi. non oportere ꝑximum
diligi. neq diligentib dm̃ om̃ia ꝓcedere inbo¬
num. neq dilectionẽ ꝑximi malũ non operari.
quib duob saluberrime atq obtime humana
uita disponitur. Iuae si dicunt: nonsolũ illis
cũxp̃ĩanis sed nec cũ hominib quidẽ ratio est.

Expanded text:
tum errent, satis, ut opinor, apparet ex iis, quas superius protulimus, de utroque sententiis. Verumtamen ut breve aliquid dicam, sed tale cui resistere sit merae dementiae, nonne animadvertunt haec ipsa duo, quae laudare coguntur, quam importunissime a Domino in Evangelio de Vetere Testamento esse prolata negent, ubi scriptum est, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tuaDiliges proximum tuum tanquam te ipsum? Aut si haec negare non audent; premuntur enim luce veritatis; illud negare audeant, salubria esse ista praecepta, his mores optimos contineri negent si possunt, et dicant non oportere Deum diligi, non oportere proximum diligi; neque diligentibus Deum omnia procedere in bonum , neque dilectionem proximi malum non operari ; quibus duobus saluberrime atque optime humana vita disponitur. Quae si dicunt, non solum illis cum Christianis, sed nec cum hominibus quidem ratio est.
Abbreviated transcription (Latin):
perata deciputis in cautos. et acatholica salute auer¬
tatis. cũ inurã paucitate magnas patiamim angustias.
dũ a uob exigit᷑ uel unus exhis quos elec tos uocatis
qͥ p̃cepta illa ipsa custodiat. quȩ inrationabili suꝑ¬
stitione defenditis. sed & illa quã uana sit quã noxia
quã sacrilega. et quẽ ad modũ amagna parte urm̃.
atq adeo pene abomnib uobis non obseruent᷑ .
alio uolumine ostendere institui. Nuos illud ad mo

Expanded text:
perata decipiatis incautos, et a catholica salute averperata decipiatis incautos, et a catholica salute avertatis, cum in vestra paucitate magnas patiamini angustias, dum a vobis exigitur, vel unus ex iis quos electos vocatis, qui praecepta illa ipsa custodiat, quae irrationabili superstitione defenditis. Sed et illa quam vana sint, quam noxia, quam sacrilega, et quemadmodum a magna parte vestrum, atque adeo pene ab omnibus vobis non observentur, alio volumine ostendere institui. 76. Nunc vos illud admo
Abbreviated transcription (Latin):
ostentationẽ & sinceritatẽ. int̾ uiã rectã et errorem.
inter fidẽ atq fallaciã int̾robur & tumorẽ. inter
beatitudinẽ & miseriã. int̾unitatẽ et conessionem.
Postremo qͥd int̃ suꝑstitionis sirenas & portũ religio¬
ns int̃sit. Nolite michi colligere ꝓfessores nominis
xp̃iani neq ꝓfessionis suȩ im aut scientes aut
exhibentes. Nolite consectari turbas imperitorũ
qui uel impsa uera religione suꝑ stitiosi sunt uel ita
libidinib dediti ut obliti sint quid ꝓmiserint dõ
Noui multos. eẽ. sepulchrorũ et picturarũ adorato¬
res N oui multos eẽ qͥcũ luxuriosissimȩ suꝑ mor¬
tuos uiuant et epulas cadauerib exhibentes super
sepultos seipsos sepeliant et uoracitates sobrietatesq
suas deputent religioni. Houi
multos. ẽẽ.
qui remintiauerint uerb huic
se om̃ib huius scłi molib oppͥmi
uelint.
oppressosq letentur. Nec mirũ . ẽ. in
tanta

Expanded text:
ostentationem et sinceritatem, inter viam rectam et errorem, ostentationem et sinceritatem, inter viam rectam et errorem, inter fidem atque fallaciam, inter robur et tumorem, inter beatitudinem et miseriam, inter unitatem et conscissionem, postremo quid inter superstitionis sirenas et portum religionis intersit. 75. Nolite mihi colligere professores nominis christiani, nec professionis suae vim aut scientes aut exhibentes. Nolite consectari turbas imperitorum, qui vel in ipsa vera religione superstitiosi sunt, vel ita libidinibus dediti, ut obliti sint quid promiserint Deo. Novi multos esse sepulcrorum et picturarum adoratores: novi multos esse qui luxuriosissime super mortuos bibant, et epulas cadaveribus exhibentes, super sepultos seipsos sepeliant, et voracitates ebrietatesque suas deputent religioni. Novi multos esse qui renuntiaverunt verbis huic se omnibus hujus saeculi molibus opprimi velint, oppressique laetentur. Nec mirum est in tanta
Abbreviated transcription (Latin):
ris uero exercitationẽ ut ait idẽ apłs. ad exiguum
tẽpus ꝑtinere nouerunt: Continent seigit᷑ hi qui pos¬
sunt qͥ tam̃ sunt innumerabiles a carnib: & auino.
duas obeausas. uel ꝓpt̃ fr̃m in becillitatẽ uel ꝓpt̃ liber
tatẽ sũ. Caritas p̃cipue custodit᷑. caritati uictus. cari¬
tati sermo. caritati habitꝰ. caritati uultus aptat᷑. Cort᷑
immã conspirat᷑q caritatẽ. Hanc uiolare tanquã dm̃
nefas ducit᷑. Hinc siqͥd resistit expugnat᷑ atq eicitur.
Hanc siqͥd offendit unũ diem durare non sinit᷑. Sciunt
mania. si hȩc ad sit plena sint om̃ia. Istis manichei si potestis
obsistite. istos intuemim. istos sine mendacio siaudetis
& contumelia nominate. Istorũ ieiumis urã ieumia. casti¬
citi castitatẽ. uestitũ. uestitui. epulas: epulis. modestiã mo¬
destie. caritatẽ deniq caritati. et qđ res maximȩ postu¬
lat p̃ceptis p̃cepta conferte: lam uidebitis qͥd in ter

Expanded text:
ris vero exercitationem, ut ait idem Apostolus, ad exiguum ris vero exercitationem, ut ait idem Apostolus, ad exiguum tempus pertinere noverunt . 73. Continent se igitur ii qui possunt, qui tamen sunt innumerabiles, et a carnibus et a vino duas ob causas: vel propter fratrum imbectatem. Charitas praecipue custoditur; charitati victus, charitati sermo, charitati habitus, charitati vultus aptatur; coitur in unam conspiraturque charitatem: hanc violare tanquam Deum nefas ducitur; huic si quid resistit, expugnatur atque ejicitur; hanc si quid offendit, unum diem durare non sinitur. Sciuntinania; si haec adsit, plena sint omnia. obsistite; istos intuemini, istos sine mendacio, si audetis, et cum contumelia nominate: istorum jejuniis vestra jejunia, castitati castitatem, vestitum vestitui, epulas epulis, modestiam modestiae, charitatem denique charitati, et, quod res maxime postulat, praeceptis praecepta conferte. Jam videbitis quid inter
Abbreviated transcription (Latin):
Manducantẽ nento udicet. Iin infirmus .ẽ. holus
manducet. Multitam̃ firmi ꝓpt̃ infirmos idem fa¬
cunt. Multis non .ẽ. causa ista faciendi. sed qđ inliore uie¬
tu inuere placet minimeq sũptuoso corporis sustentaculo
aetatẽ tranquillissimã ducere. Omĩa enĩ mbi licita sunt
sed ego non redigar sub potestate ullius. Ita multi neq
uescunt᷑ carnib. neq tamen eas inmundas suꝑstitiose
putant. Itaq idẽ ipsi qui aliis imperant siratio ualitudonis
cogat. egroti sine ulla formidine accipiunt. Multi uinũ
nonbibunt: nec tamen eo coinquinari arbitrant᷑. Nam
& quib cdã languidiorib & prorsus om̃ib qui sine illo
nequeunt salutẽ corporis obtinere humanissimȩ ac
modestissime p̃beri faciunt. Stulte nonnullos recu¬
santes frat̃nȩ admonent ne uana suꝑ stitione debi¬
liores citius quã sinotiores fiant. legunt eis apostolũ
infirmitates suas. Ita pietatẽ sedulo exercent. corpo¬

Expanded text:
manducantem nemo judicat: qui infirmus est, olus manducantem nemo judicat: qui infirmus est, olus manducat. Multi tamen firmi propter infirmos idem faciunt: multis non est causa ista faciendi, sed quod viliore victu vivere placet, minimeque sumptuoso corporis sustentaculo aetatem tranquillissimam ducere. Omnia enim mihi licita sunt, inquit, sed ego non redigar sub potestate ullius . Ita multi neque vescuntur carnibus, neque tamen eas immundas superstitiose putant. Itaque iidem ipsi qui sani temperant, si ratio valetudinis cogat, aegroti sine ulla formidine accipiunt. Multi vinum non bibunt, nec tamen eo se coinquinari arbitrantur: nam et quibusdam languidioribus, et prorsus omnibus qui sine illo nequeunt salutem corporis obtinere, humanissime ac modestissime praeberi faciunt. Et stulte nonnullos recusantes, fraterne admonent, ne vana superstitione debiliores citius quam sanctiores fiant. Legunt eis Apostolum frequentes infirmitates suas . Ita pietatem sedulo exercent: corpo
Abbreviated transcription (Latin):
uel scandalũ : Scio & confido indño iħu qͥa niehil cõmuno ꝑipsum
nissei qͥ existimat qͥd cõmune. eẽ. illi cõmime est. Potit ne
magis ostendere non ipsis reb qͥb uescim᷑. sed manimo. ẽẽ.
ipo quandã quȩ adeũ ualeat maculandũ. & ꝓpterea his
etiã qui adhȩc contẽnenda sunt idonei certoq sciunt
non se pollui siqͥd ciborũ sine turpi cupiditate altitu¬
dine mentis ad sũpserint. caritatẽ tamen. eẽ. intuen¬
dã: Vide qͥd seqͣtur Nã si ꝓpt̃ ȩscã fr̃tuus contristit᷑.¬
um non scđłm caritatẽ ambulas. Lege cȩtera Nã longũ
est om̃ia int̃ ponere. Inuenies p̃ceptũ his qui possunt ista
contẽnere idest firmiorib et securioribus Ideo tam̃
.eẽ. tẽperandũ neoffendat᷑ illi qͥb adhuc ꝓsua imbecillita¬
te hinuscemodi opus. ẽ. tẽperantia. Hȩc illi deqͥb agebã
norunt et tenent: Xp̃iani s̃ enĩ non heretier. Intelligunt
scripturas scđm a postolicã disciplinã non scđm suꝑbum

Expanded text:
Domino Jesu, quia nihil commune per ipsum, nisi ei qui existimat quid commune esse, illi commune est. Potuitne magis ostendere, non in ipsis rebus quibus vescimur, sed in animo esse vim quamdam, quae ad eum valeat maculandum; et propterea iis etiam qui ad haec contemnenda sunt idonei, certoque sciunt non se pollui, si quid ciborum sine turpi cupiditate altitudine mentis assumpserint, charitatem tamen esse intuendam? Vide quid sequatur: Nam si pm charitatem ambulas . 72. Lege caetera; nam longum est omnia interponere; et invenies praeceptum iis qui possunt ista contemnere, id est firmioribus et securioribus, ideo tamen esse temperandum, ne offendantur illi quibus adhuc pro sua imbecillitate hujuscemodi opus est temperantia. Haec illi de quibus agebam norunt et tenent: christiani sunt enim, non haeretici; intelligunt Scripturas secundum apostolicam disciplinam, non secundum superbum
Abbreviated transcription (Latin):
contepnere. Nolite ergo inquit solliciti eẽ dicentes
uui dedemꝰ aut quidbibemꝰ aut quid ueste murs
hȩc enĩ onnã gentes quȩrunt Scit emĩ pater ur̃
quia horũ om̃iũ indigetis. Querite primũ regnũ &ius¬
titiã dei & hȩc omiã apponentur uobis Hic manises¬
tassime ostendit non hȩc ẽẽ appetendti tanquã talia
bonanrã ut ꝓpter ipsa debeamꝰ bene facere siquid
facimꝰ. sed tamen. eẽ necessaria. Quid enĩ intersit in¬
ter bonũ quod appetendũ est & necessarũ qͦd sum̃¬
dũ ẽ. hac sententia declarauit cũ ait. Quȩrite pͥmũ

Expanded text:
contemnere. Nolite ergo, inquit, solliciti esse, dicentes: contemnere. Nolite ergo, inquit, solliciti esse, dicentes: quid edemus aut quid bibemus aut quid uestiemur? haec enim nationes quaerunt. scit enim pater uester quia horum omnium indigetis. quaerite primo regnum et\' iustitiam Dei, et omnia tissime ostendit, non haec esse appetenda tanquam talia nostra bona, ut propter ipsa debeamus benefacere si quid faciamus, sed tamen esse necessaria. Quid enim intersit inter bonum quod appetendum est, et necessarium quod sumendum est, hac sententia declaravit cum ait: Quaerite primum
Abbreviated transcription (Latin):
cunt. Non laborant. neqnent. Dico aute uobis: qui a
nec salomon in omĩ gła sua sic uestitus . ẽ. ut unũ ex his.
Si a utẽ fenũ agri quodhodie ẽ & cras inclibanũ mitatur
ds̃ sic uestit quanto magis uos modicȩ fidei : Sedistado
cunia ponsicut allegorice di scutienda sunt : ut quȩram
quid significent aues cȩli. aut lilia agri fosita sunt eni
ut derebis minorib: maiora ꝑsua derent᷑ sicuti est illuq
de uidice quinec dm̃ timebat nec hominẽ reuerebatur.
ł tamen sẽpe interpellante uidua aiccessit ut es causa
consideraret. Non ꝓpter pietatẽ aut humanitatẽ sed
ne tedium pateretur . Non enĩ ullomꝰ ille in iuscusiu¬
dex ꝑsonã dei allegorice sustinet: sed tamen quantũ
ds quibonus & iustus est curec dep̃cantesse hinc comci
dñs uoluit quod nec in iustus homo eos qui illũ assi¬
duis p̃cib tundenq̃ uel ꝓpt̃ tediũ deuitan dũ potest

Expanded text:
cunt; non laborant neque nent: dico autem vobis quia cunt; non laborant neque nent: dico autem vobis quia nec Salomon in omni gloria sua sic vestitus est ut unum ex his. Si autem fenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit; quanto magis ergo vos, modicae fidcumenta non sicut allegorica discutienda sunt, ut quaeramus quid significent aves coeli, aut lilia agri: pout de rebus minoribus majora persuaderentur, sicut est illud de judice qui nec Deum timebat, nec hominem reverebatur, et tamen saepe interpellante vidua accessit ut ejus causam consideraret, non propter pietatem aut humanitatem, sed ne taedium pateretur . Non enim ullo modo ille injustus judex personam Dei allegorice sustinet, sed tantum quantum Deus, qui bonus et justus est, curet deprecantes se, hinc conjici Deus voluit, quod nec injustus homo eos qui illum assiduis precibus tundunt, vel propter taedium devitandum potest
Abbreviated transcription (Latin):
neq metunt. neq congregrant inhorrea. et pater ur̃
celestis pascit ea Nonne uosplunis estis illis : Id ẽ hari¬
us uos ualetis Quia utiq rationale animal sicutiest
homo sublimius ordinatũ ẽ. inrerũ natura quã irratio¬
nabilia sicuti sunt aues. Quis autẽ urm̃ inquit curans
potest adicere ad staturã suã cubitũ unũ : Et de uesti¬
mento quid sollicitiestis : Id est cinꝰ potestate atq domi¬
natu factũ ẽ. ut adhant staturã corpus urm̃ ꝑducere t̃¬
eiꝰ ꝓuidentia etiã uestrri potest. Non autẽ urã cura
factũ est ut adhanc staturã ueniret corpus urm: Ex hoc
intelligi potest. quod si curetis & uelitis ad icere unum
cubitũ huic staturȩ non potestis: Illiergo etiã tegendi
corporis curã relinquite : cuiꝰ uidecis cura factũ eẽ ut tan¬
tȩ staturȩ corpus habeatis . Dandũ autẽ erat etiã docu¬
sequitur & dicit. Considerate lilia agri : quomodo cres¬

Expanded text:
neque metunt, neque congregant in horrea sua, et Pater vester neque metunt, neque congregant in horrea sua, et Pater vester coelestis pascit ea. Nonne vos pluris estis illis? id est, carius vos valetis, quia utique rationale animal, sicuti est homo, sublimius ordinatum est in rerum natura, quam irrationabilia, sicuti sunt aves. Quis autem vestrum, inquit, curans potest adjicere ad staturam suam cubitum unum? Et de vestimento quid solliciti estis? id est, cujus potestate atque dominatu factum est, ut ad hanc staturam corpus vestrum perduceretidentia etiam vestiri potest: non autem vestra cura factum est ut ad hanc staturam veniret corpus vestrum, ex hoc intelligi potest quod si curctis et velitis adjicere unum cubitum huic staturae, non potestis. Illi ergo etiam tegendi corporis curam relinquite, cujus videtur cura factum esse ut tantae staturae corpus habeatis. Dandum autem erat docusequitur, et dicit: « Considerate lilia agri quomodo cres
Abbreviated transcription (Latin):
plicare cor nonuult. Nonne anima inquit plus est
quã ȩsca : ut tuintelligas eũ quidedit animã multo
facilius ȩscã . eẽ . daturũ Et corpus quã uestimentum:
Id est plus est ut similiter intelligas eũ qui corpus dedit
multo facilius daturũ eẽ. uestim̃tũ. Quo loco queri so¬
let utrũ ad animã cibus iste ꝑtineat: cũ anima in cor¬
porea sit iste autẽ cibus corporeus. Sed animã hoo
loco ꝓista uita positã nouerimꝰ : cuiꝰ retinaculũ est
alimentũ istud corporeũ Secundũ hanc significationẽ
dictũ est etiã illud. Quiamat animã suã ꝑdet illam.
Quod nisi de hac uita acceperimꝰ quã oportet pregno
dei ꝑdere quod potuisse martyres claruit : contrariũ
hoc p̃ceptũ erit illi sencentiȩ qua dictũ est: Quid ꝓdest
hommi si totũ mundũ lucret᷑. ammȩ autẽ suȩ de trim̃tũ
faciat: Respicite inquit uolatilia cȩli qnm̃ non ser̃

Expanded text:
plicare cor non vult. Nonne anima inquit plus est plicare cor non vult. Nonne anima inquit plus est quam esca? Ut tu intelligas cum qui dedit animam, multo facilius escam esse daturum. Et corpus quam vestimentum, id est, plus est: ut similiter intelligas, eum qui corpus dedit, multo facilius daturum esse vestimentum. 50. Quo loco quaeri solet utrum ad animam cibus iste pertineat, cum anima incorporea sit, iste autem cibus corporeus. Sed animam hoc loco pro ista vita positam noverimus, cujus retinaculum est alimedictum est etiam illud: Qui amat animam suam, perdet illam . Quod nisi de hac vita acciperemus, quam oportet pro regno Dei perdere, quod potuisse martyres claruit, contrarium hoc praeceptum erit illi sententiae qua dictum est: Quid prodest homini si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum fac
Abbreviated transcription (Latin):
ticipẽ pinguedinis oliuȩi : Et cuiꝰ tanta seuertas qua
eiꝰ qui naturalib ramis non peꝑcit. seqd ppt̃ infidelitatẽ
fregit illos. Sed quisquis uult diligere dm̃ & cauere
ne offendat: non se arbitretur duob d̃is possẽ serui¬
re. et intentionẽ cordissui rectã ab om̃i duplicitate
non habere sollicitudinẽ in animaurã quid edatis
neq corpori quid induatis. Neforte quã uis iam
suꝑ flua non quȩrantur. ꝓpter ipsa necessari acor
duplicitur & ad ista conquirenda nra detorqueatur
intentio cũ aliquid quasi misericorditer operamur
Id ẽ ut cũ consulere alicui uidenuolumꝰ: nrm̃ e mo¬
lumentũ ibi potius quã illius utilitatẽ attendamꝰ
Et ideo nobis non uideam᷑ peccare quia non suꝑflua
sed necessaria sunt quȩ consequi uolumꝰ. Dñs autẽ
ad monet ut meminerimꝰ multo ãplius nobis dm̃
dedisse quod nos fecit & cõposuit ex anima & corpore.
quã est alimentũ atq tegumentũ. quorũ cura nos du¬

Expanded text:
s olivae? et cujus tanta severitas, quam ejus qui naturalibus ramis non pepercit, sed propter infidelitatem fregit illos ? Sed quisquis vus diligere Deum, et cavere ne offendat, non se arbitretur duobus dominis posse servire, et intentionem cordis sui rectam ab omni duplicitate non habere sollicitudinem animae vestrae quid edatis, neque corpori vestro quid induatis. Ne forte, quamvis jam superflua non quaerantur, propter ipsa neceduplicetur, et ad ista conquirenda nostra detorqueatur intentio, cum quasi misericorditer aliquid operamur, id est, ut cum consulere alicui videri volumus, nostrum emolumentum ibi potius quam illius utilitatem attendamus, et ideo nobis non videamur peccare, quia non superflua, sed necessaria sunt quae consequi volumus. Dominus autem admonet, ut meminerimus multo amplius nobis Deum dedisse, quod nos fecit et composuit ex anima et corpore, quam est alimentum atque tegumentum, quorum curam nobis du
Abbreviated transcription (Latin):
gentius quid dicerit oculũ. In qua quȩ faone nichil mͥ
occurrit congruentius. quã dilectissimũ amicũ: Nam
hoc est utiq quod mẽbrũ recte possumꝰ appellare : qͦd
uehem̃ter diligmꝰ . Et hunc consilitiriũ quia oculus ÷
tanquã demonsterans iter. Et in rebus diuinis quia
dexter est. ut sinister sit dilectus quidẽ consiliarius. sed
in reb terrenis: ad necessitatẽ corporis ꝑtinentibus.
Dequo scandalitante suꝑ fluũ erat dicere: quando qͥde
nec dextro parcendũ sit . In rebus autẽ diuinis consilia¬
rius scandalitans est si mnaliquã ꝑniciosãm heresim
nomine religionis atq doc trinȩ conatur inducere
Ergo & dextra manꝰ accipiatur dilectus ad iutor: & mi¬
nister indiuinis operibus. Nã quẽ ad modũ in oculo
contẽplatio: sic inmanurecte actio intelligit᷑. ut si¬
nistra manꝰ intelligatur in operib: quȩ huic uitȩ & cor¬

Expanded text:
gentius quid dixerit oculum. In qua quaestione nihil mihi gentius quid dixerit oculum. In qua quaestione nihil mihi occurrit congruentius, quam dilectissimum amicum; nam hoc est utique quod membrum recte possumus appellare, quod vehementer diligimus: et hunc consiliarium; quia oculus est, tanquam demonstrans iter; et in rebus divinis, quia dexter est: ut sinister sit dilectus quidem consiliarius, sed in rebus terrenis, ad necessitatem corporis pertinentibus; de quo scandalizante superfluum erat dicere, quandoquidem nec dextro parcendum sit. In rebus autem divinis consiliarius scandalizans est, si in aliquam perniciosam haeresim nomine religionis atque doctrinae conatur inducere. Ergo et dextera manus accipiatur dilectus adjutor et minister in divinis operibus: nam quemadmodum in oculo contemplatio, sic in manu recte actio intelligitur; ut sinistra manus intelligatur in operibus quae huic vitae et cor
Abbreviated transcription (Latin):
lectionẽ suã : ita dici. Diligo eũ ut oculos meos. aut etiã
plus quã oculos meos. Quod autẽ additũ est dexter:
fortasse ad augendã uim dilectionis ualet. Quanquã
enĩ aduidendũ istioculi corporis cõmuniter intenda¬
ntur. & si ambo intendant᷑ ȩqualiter possint: amplius
tamen homines formidant dextrũ amittere. yt iste sit
sensus . Iuic quid illudẽ. quod ita diligis ut ꝓdextro
oculo habeas: si scandalitatte. id est sumpedimento¬
est tibi ad uerã beatitudinẽ: erue illud & pice abste
Ex pedit enĩ tibi ut pereat unũ horũ quȩ ita diligis ut
tanquã mẽbra tibi hereant : quã totũ corpus tuũ eat in
gehennã. Sed qm̃ sequitur demanu dextera &similit̾
dicit᷑ sidextera manꝰtua scandalitat tẽ abscide eã &pice
abste. Expedit enĩ tibi ut pereat unũ membroꝵ tuorũ
quã totũ corpus alũ eat ingehennã: cogitquȩrere dili¬

Expanded text:
lectionem suam, ita dici, Diligo eum ut oculos meos, aut etiam lectionem suam, ita dici, Diligo eum ut oculos meos, aut etiam plus quam oculos meos. Quod autem additum est, dexter, fortasse ad augendam vim dilectionis valet. Quanquam enim ad videndum isti oculi corporis communiter intendantur, et si ambo intendantur, aequaliter possint; amplius tamen formidant homines dextrum amittere. Ut iste sit sensus: Quidquid illud est quod ita diligis, ut pro dextro oculo habeas, si scandalizat te, id est, si test ad veram beatitudinem, erue illud, et projice abs te. Expedit enim tibi ut pereat unum horum, quae ita diligis ut tanquam membra tibi haereant, quam totum corpus tuum eat in gehennam. 38. Sed quoniam sequitur de manu dextera, et similiter dicitur, Si dextera manus tua scandalizat te, abscide eam, et projice abs te: expedit enim tibi ut pereat unum membrorum tuorum, quam totum corpus tuum eat in gehennam; cogit quaerere dili