comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
solum que sine lege. uerum etiã qͣiͣ
lege commissa s̃: ideo ibi secutꝰ adiũ¬
xit. Ubi autem abundauit delictũ:
suꝑ abundauit & gra. Non itaq pre¬
uaricantes deputat om̃s peccatores
apłs: s eos tantum p̾uaricantes de¬
putat. qui tͣnsgrediunt᷑ legem. Ubi
ricator peccator ẽ. quia peccat in lege:
s ñ omĩs peccator p̾uaricator ẽ. q pec¬
cant aliqui sine lege. Ubi autẽ nẽ.
lex: nec p̾uaricatio. Porro si nemo
sine lege peccaret: ñ idem ipse apłs
dicẽt. Quic̃q sine lege peccauer᷑: sine
lege ꝑibunt. Scdm uͦ istum psalmũ sip̾¬

Expanded text:
solum quae sine lege, verum etiam quae in solum quae sine lege, verum etiam quae in lege commissa sunt; ideo ibi secutus adjunxit: «Ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia» . Non itaque praevaricantes deputat omnes peccatores Apostolus, sed eos tantum praevaricantes deputat qui transgrediuntur legem. «Ubiricator peccator est, quia peccat in lege, sed non omnis peccator praevaricator est, quia peccant aliqui sine lege; «Ubi» autem «non est lex, nec praevaricatio.» Porro, si nemo sine lege peccaret, non idem ipse apostolus diceret, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine peribunt.» Secundum istum vero psalmum, si pr
Abbreviated transcription (Latin):
UERIMUs si deo largiente
inueniri possimꝰ. qmͦ in¬
telligendum sit. qͦd in
isto psalmo magno di¬
potius p̾ͥuaricantes: grecus enir
rimus gͦ quomͦ intelligendum sit. pre¬
uaricantes deputaui om̃s peccatores t̾¬
ẽ. nec p̾uaricatio. Hoc autem dixit: c̃
a lege ꝓmissa distingueret. Nam ut
de suꝑiorib sensus plenius colligatur:
ñ enim ꝑ legem inquit ꝓmissio abrahe
aut semini eiꝰ ut heres eẽt mundi᷑ s ꝑ
iusticiam fidei. Si enim qui ꝑlege̾ he¬
redes sunt: ex inanita ÷ fides. ⁊ euacua-¬
ta ẽ ꝓmissio. Lex enim: iramoꝑatur.
Ubi enim nͥẽ lex: nec p̾uaricatio. Ioeo
ex fide. ut scđ̾m grãm firma sit ꝓmissio
omĩ semini: ñ enim tantũ qͦd exlege ẽ
sed ei qͦd exfide ẽ. abraham. qui ẽ pat̾
omniũ nr̃m. Cur hoc apłs ait: nͥ ut
ostendẽt legem sine ꝓmissionis gr̃a
ñ solum ñ auferre. uerum et augere
peccatum: Unde et illud ẽ. Lex sub¬
intrauit: ut abundaret delictũ. S
quia omnia ꝑ grãm dimittunt᷑: nõ

Expanded text:
erimus, si Deo largiente invenire possumus, quomodo intelligendum sit quod in isto psalmo magno dipotius, «praevaricantes;» graecus enim it, «Praevaricantes deputavi omnes peccatores teest, nec praevaricatio.» Hoc autem dixit, cum a lege, promissa distingueret. Nam ut de superioribus sensus plenior colligatur: «Non enim per legem,» inquit, «promissio Abrahae aut semini ejus, ut haerejustitiam fidei. Si enim qui ex lege, haeredes sunt, exinanita est fides, abolita est promissio. Lex enim iram operatur. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omsed et ei quod ex fide est Abraham, qui est pater omnium nostrum» . Cur hoc Apostolus ait, nisi ut ostenderet legem sine promissionis gratia, non solum non auferre, verum et augere peccatum? Unde et illud est: «Lex subintravit, ut abundaret delictum.» Sed quia omnia per gratiam dimittuntur, non
Abbreviated transcription (Latin):
q enim sine lege peccauerunt. sine lege
ꝑibunt : & quicunq in lege peccauert᷑.
ꝑ legem iudicabunt᷑: hosutiq iudeos.
illos autẽ grecos uolens intelligi. qm̃ de
his agebat᷑: utrosq sub peccõ eẽ. demon¬
strans. ut egere se gr̃a utriq fateantur.
ꝓpt̾ quod dicit. Nonenim ÷ distinctio.
Om̃s enim peccauer̃ et egent gła dei:

Expanded text:
ege peccaverunt, sine lege peribunt; et quicumque in lege peccaverunt, per legem judicabuntur» . Hos utique Judaeos, illos autem Graecos volens intelligi, quoniam de his agebat; utrosque sub peccato esse demonstrans, ut egere se gratia utrique fateantur: propter quod dicit, «Non enim est distinctio: omnes enim peccaverunt, et egent g
Abbreviated transcription (Latin):
euuangłio: Cantauimꝰ uob: & ñ salta-¬
stis. Planximꝰ: & ñ lamentastis. Can
de quib nos consoletur. Nam qui ꝑtinaceᷤ
sunt ꝑseu̾antes in malicia: qͣmuis audi-¬
ant uerbum di. scandalis cotidiȩ tͣbant
ȩccłiam. De talib enim dic̃ iste psalmus

Expanded text:
Evangelio? «Cantavimus vobis, et non saltaEvangelio? «Cantavimus vobis, et non saltastis; planximus, et non lamentastis» . Caia erunt de quibus nos consoletur. Nam qui pertinaces sunt, perseverantes in malitia, quamvis audiant verbum Dei, scandalis quotidie perturbant Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
autem sunt qui u̾bum dei contepnunt
sicut uiaͥ aut qui ad horam gaudent
et facta tͥbulatione sicut ȩstii solis ares¬
cunt: aut qui cogitationib et curis
et sollicitudine huius mundi tanqͣm
spinis auaricie suffocant: quod m illis
ceꝑat g̾minare. Est autẽ etiam terra.
bona: quo semen cum ceciderit affert
fructum. aliud tͥcenum. aliud sexage¬
num. aliud centenum. Siue parũ siue
multum: oms in horreo ert̃. Sunt gͦ ta-¬
les: &e ꝓpt̾ hos loquim᷑. Ppt̾ hos loqͥt᷑
scͥptura: ꝓpt̾ hos non tacet euuangłm
S et illi audiant: ne forte aliud sint
hodie aliud cras. ne forte mutent᷑ audi-¬
endo & aut arent uiam. aut lapides
purgent: aut spinas euellent. Dicat
sp̃c̃ dei. dicat nob: cantet nob. Siue ue¬
limus saltare. siue nolimus: cantet ipse
Sic̃ enim qui saltat m̃bra mouet ad
cantũ: sic qui saltant ad p̾ceptũ dei.
oꝑib obtemꝑant sono. Ideo qui nolue-¬
runt hoc facere. quid illis dicit dñs in

Expanded text:
autem sunt qui verbum Dei contemnunt autem sunt qui verbum Dei contemnunt sicut via, aut qui ad horam gaudent, et facta tribulatione, sicut aestu solis, arescunt; aut qui cogitationibus et curis et sollicitudine hujus mundi, tanquam spinis avaritiae offocant quod in illis coeperat germinare. Est autem etiam terra bona, quo semen cum ceciderit, affert fructum, aliud tricenum, aliud sexagenum, aliud centenum : sive parum, sive multum, omnes in horreo erunt. Sunt ergo tales, et propter hos loquimur. Propter hos loquitur Scriptura, propter hos non tacet Evangelium. Sed et illi audiant, ne forte aliud sint hodie, aliud cras; ne forte mutentur audiendo, aut arent viam, aut lapides purgent, aut spinas evellant. Dicat Spiritus Dei, dicat nobis, cantet nobis; sive velimus saltare, sive nolimus, cantet ipse. Sicut enim qui saltat, membra movet ad cantum; sic qui saltant ad praeceptum Dei, operibus obtemperant sono. Ideo qui noluerunt hoc facere, quid illis Dominus dicit in
Abbreviated transcription (Latin):
salmus quem cantauimꝰ:
breuis est. S sicut scͥptum
est meuuangłio de ⁊acheo
statura breuis. et magnꝰ
inoꝑe: sicut scͥptumẽ de
illa uidua quȩ duo minuta misit inga¬
zophilatrum breuis peccuma. s magna
caritas: sic et iste psalmꝰ. si uerba num̾es
breuis ẽ. si sententias appendas magnꝰẽ
Nongͦ nos pot̾it diutius usꝙ ad fastidũ
detinere. Quare aduertat prudentia ura:
corda nͥ requiescat: inuenit terrã. ubi
g̾minet et fructum ferat. Nam qula
multimali sunt ⁊ iniqui. quos portat ec¬
cłia usq in finem: manifestum ẽ. Et hi
sunt: quib u̾bum dei suꝑfluum est. Et
aut sic millos cadit. qͦmͦ sem̃ inuiã quod
conculcat᷑. et auolatilib colligit᷑: aut sic
ineos cadit quomͦ semen impetrosa loca:
ubi quia ñ ht̃ terrã multã statim exit.
et cale factum sole arescit. quia ñ habebat
radicem: aut sicut int̾ spinas: & qͦd et si
g̾minet et conetur in auras surg̾e. offo¬
catur tam̃ multitudine spinarũ. Tales

Expanded text:
salmus quem cantavimus, brevis est: sed sicut scriptum est in Evangelio de Zacchaeo, statura brevis, et magnus in opere ; sicut scriptum est de illa vidua quae duo minuta misit in gazophylacium, brevis pecunia, sed magna charitas : sic et iste psalmus, si verba numeres, brevis est; si sententias appendas, magnus est. Non ergo nos poterit diutius usque ad fastidium detinere. Quare? Advertat prudentia vestra, corda ubi requiescat, invenit terram ubi germinet et fructum ferat. Nam quia multi mali sunt et iniqui quos portat Ecclesia usque in finem, manifestum est: et hi sunt quibus verbum Dei superfluum est; et aut sic in illos cadit, quomodo semen in via conculcatur, et a volatilibus colligitur; aut sic in eos cadit, quomodo semen in petrosa loca, ubi non habet terram multam, statim exit, et calefacto sole arescit, quia non habet radicem; aut sicut inter spinas, quod etsi germinet et conetur in auras surgere, offocatur tamen multitudine spinarum. Tales
Abbreviated transcription (Latin):
mĩa saluos nos fec̾. ꝑ lauachrũ regen̾atio¬
nis. Eccehumilia: quȩ respiciunt᷑ ĩ cȩlo
s̃puales enim sunt. ⁊ omnia iudicant:¬
s tam̃ humiles ne deierti iudicent᷑. Qͥd
de seipso singularit᷑: Nonne talia sunt

Expanded text:
m salvos nos fecit per lavacrum regenerationis» . Ecce humilia quae respiciuntur in coelo. Spirituales enim sunt, et omnia judicanted tamen humiles, ne dejecti judicentur. Quid de seipso singulariter? nonne talia sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Ego enim derelicta fui sola Hi autẽ mͥ
uͥerant: Ex eagͦ parte ista dic̃ eccł̃ia: ex¬
fauentes sibi amicos de mãmona iniqͥ
Non solũ gͦ erigit destcore quẽ collo¬
cet cpͥncipib ppłi sui: s: etiam habitare
fac̃stilẽ in domo. matrẽ filioꝵ letantẽ:

Expanded text:
ego enim derelicta fui sola; hi autem mihi ego enim derelicta fui sola; hi autem mihi ubi erant» ? Ex ea ergo parte ista dicit Ecclesia, qufacientes sibi amicos de mammona iniquiNon solum ergo erigit de stercore, quem collocet cum principibus populi sui; sed etiam, «Habitare facit sterilem in domo, matrem filiorum laetant
Abbreviated transcription (Latin):
pauciores enim s̃ illi amici iudicaturi
c̃ año: plures autẽ isti qͦs recipiunt inta¬
b̾nacula et̾na. Qmͣuis enim totafrumn¬
ti massa in comparatione se uncte pale¬
paucos hr̃e gͣnosuideatur: ꝑse tn c̃sid̃a¬
ta copiosa: Multienim filii deserte:
magis qͣm eiꝰ que ht̃ uirum. Multi filii
eiꝰ quȩ ꝑ grãm in senectute concepit. ꝗͥ
eiꝰ quȩ abineunte etate legis uinculo ma¬
ritataẽ. Et ego quidẽ dico insenectute
concepit: intuens saram matrẽ nr̃a in
uno isaac. quȩ ꝑ om̃s g̃s mat̾ ẽ fidelium.
Quȩ aut ꝑsona ẽ ap̃ isaiã uidete: quasi
omino ñ matͥs. nec eiꝰ q̃ peꝑit aliquẽ. Et
tam̃ quid ei dr: Dicent inquit in aureᷤᷤ
tuas filii tui: qͦs annseras. Angustia nob̃
ẽ inistoloco. Fac itaq ⁊ nuncloc̃: ĩ qͦ¬
commorem᷑. Tu uͦ dices incorde tuo. Qͥs
gn̾auit mͥ istos: c̃sciã eẽ. me sine filiis.
et uduam: Quis gͦ istos educauit mͥ᷑¬

Expanded text:
Pauciores enim sunt illi amici judicaturi Pauciores enim sunt illi amici judicaturi cum Domino, plures autem isti quos recipiunt in tabernacula aeterna. Quamvis enim tota frumenti massa in comparatione sejunctae palepaucos habere videatur; per se tamen considerata, copiosa est. «Multi enim filii desertae, magis quam ejus quae habet virum» : multi filii ejus quae per gratiam in senectute concepit, quam ejus quae ab ineunte aetate Legis vinculo maritata est. Et ego quidem dico, in senectute concepit; intuens Saram matrem nostram in uno Isaac, per omnes gentes matrem fidelium. Quae autem persona est apud Isaiam, videte: quasi omnino non matris, nec ejus quae peperit aliquem. Et tamen quid ei dicitur? «Dicent», inquit, «in auribus tuis filii tui quos amiseras: Angustia nobis est in isto loco, facite itaque nobis commoremur. tu uero dices in corde tuo: quis generauit mihi istos, cum sciam esse me sine filiis et uiduam? quis ergo istos educauit m
Abbreviated transcription (Latin):
altis habitat. ⁊ humilia respicit incelo⁊
int̾ra: uolens docẽ nos qͣrȩ incelo hunilia.
cũ iam sp̃uales magni. ⁊ iudiciariis sedib
digni. tali significent᷑ eloquio: subiecit
statim. Qui erigit a t̾ra inopẽ. & de ster
core exaltat pauꝑem: ut collocet eum cũ
pͥncipib. cum pͥncipib populi sui. Non
itaq dedignent᷑ eẽ humilia capita excel¬
sorum: subdext̾a dñi. Qmuis enim col¬
locet᷑ fidelis dnĩcȩ peccuniȩ dispensator.
cum pͥncipib ppłi dei: qͣmuis sessurꝰ sit in
tam̃ inops erigitur: & de stercore pauꝑ
exaltat᷑. An forte ñ exaltat᷑ de st̾core. qui
seruiebat desiłiis et uoluptatib uaruis:
S forte c̃ istaiam dic̾et: ñ erat inops. nõ
erat pauꝑ. Quid gͦ adhuc ingemiscit.
gͣuatus: habitaculum qͦd deceloẽ suꝑin-¬
duicupiens: Cur ne forte se extollat co¬
lafiratur: et subditur angło sathanȩ.
stimulo carnis suȩ: Altꝰ ẽ. quidẽ habi¬
carent᷑ c̃pͥncipib nichilne conseqͥncer

Expanded text:
altis habitat, et humilia respicit in coelo et in terra:» volens docere nos quare in coelo humilia, cum jam spirituales magni et judiciariis sedibus digni, tali significentur eloquio; subjecit staticore exaltat pauperem; ut collocet eum cum principibus, cum principibus populi sui. Non itaque dedignentur esse humilia capita excelsorum sub manu Domini. Quamvis enim collocetur fidelis Dominicae pecuniae dispensator cum principibus populi Dei , quamvis sessurus sit in tamen inops erigitur, et de stercore pauper exaltatur. An forte non est exaltatus de stercore, qui serviebat desideriis et voluptatibus variis? Sed forte cum ista jam diceret, non erat inops, non pauper. Quid ergo adhuc ingemiscit gravatus, habitaculum quod de coelo est superindui cupiens ? Cur, ne forte se extollat, colaphizatur, et subditur angelo satanae, stimulo carnis suae ? Altus est quidem habicarentur principibus; nihilne consequenter
Abbreviated transcription (Latin):
lo unt̾ra: sem̃ abrahã sicuti stellas cȩli
scitatẽ sublim̃. insipꝑnis sedib collocatã
&e sic̃ arenam in ora maris miscđm atq
innum̾am multitudinẽ asinistris fru¬
stib atq amaritudinẽ impia segͣgatã.

Expanded text:
in terra, semen Abraham sicut stellas coeli, sanctitatem sublimem in supernis sedibus collocatam, et sicut arenam in ora maris, misericordem atque innumeram multitudinem a sinistris fluctibus atque amaritudine impia segregatam.
Abbreviated transcription (Latin):
ceruicib erigentẽ. et suaui iugo dñi re¬
sistentẽ deicite : frangite: cõminuite.
atq consumite: et laudate pueridnm
laudate nom̃ dñi. Illa enim ꝓstrata c&e
extincta: exore in fantium et lacten¬
tium ꝑficitur laus. Illa opp̾ssa atq de¬
leta: qui głat᷑ in dño gloriet᷑. Nõ cantãt
ista: qui se magnos putant. Non can¬
tant ista: qui cognoscentes dm. ñ sic̃
dm̃ glorificauerunt aut gr̾as eg̾unt
Se laudant illi: ñ dñm. Non enĩ pue¬
ri sunt. Nom̃ suum potius p̾dicariuo¬
lunt: ⁊ ñ laudant nom̃ dñi. Itaq eua-¬
nuerunt incogitationib suis: &e ob¬
scuratũ ẽ. insipienscor eorum. Dicen¬
tes se ẽẽ sapientes: stulti factis. Uolu¬
er̃ nom̃ suũ altissime et latissime dif¬
famari: cito ipsi in angustias tͣnsit᷑i

Expanded text:
cervicibus erigentem et suavi jugo Domini resistentem dejicite, frangite, comminuite atque consumite, et «laudate, pueri, Dominum, laudate nomen Domini.» Illa enim prostrata et exstincta, ex ore infantium et lactentium perficitur laus ; illa oppressa atque deleta, qui gloriatur, in Domino glorietur . Non cantant ista qui se magnos putant; non cantant ista qui cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt: se laudant illi, non Deum; non enim pueri sunt. Nomen suum potius praedicari volunt, et non laudant nomen Domini. Itaque evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum; et dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt : voluerunt nomen suum diutissime et latissime diffamari, cito ipsi in angustias transituri.
Abbreviated transcription (Latin):
tamꝰ: Incelo gͦ respicit cȩlestia seminã¬
tes: int̾ra autẽ t̾rena reddentes: tamẽ
humiles et hos ⁊ illos. Humilia enim res¬
picit incęlo ⁊ int̾ra: quia meminunt
utͥq quid fuint ꝑsuam maliciã. quid
factisint ꝑ dñi grãm. Neq enim illis¬

Expanded text:
tamus? In coelo ergo respicit coelestia seminantes, in terra autem terrena reddentes; tamen humiles et hos et illos. «Humilia» enim «respicit in coelo et in terra;» quia meminerunt utrique quid fuerint per suam malitiam, quid facti sint
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatis exemplũ: suꝑbiã uet̾is hoĩs.
ad innouandã humilit̾ uitã similitu¬
dine puerilis ȩtatis accusat. Qua ꝓpt¬
dilectissimi. c̃ cantari audistis in psal
audate pueri dnm̃:mi
ne arbitremini ad uosistam ex¬
hortationẽ ñ ꝑtin̾e: qui iam corporis pu¬
eritiam suꝑ gressi. ueliuuenili decore
uirescitis: uel senili honore canescitis. Om̃ibꝰ
sib: s malicia paruuli estote: ut sensib ꝑ
Tpã enim de uana gnditate p̾sumens: nõ
sinit hominẽ ambulare ꝑ artamuiam.
et intrare ꝑ angustam portã. Pueri aut̃:
facile intͣnt ꝑangustam portã. Et ideo:

Expanded text:
humilitatis exemplum superbiam veteris hominis ad innovandam humiliter vitam similitudine puerilis aetatis accusat. Quapropter, charissimi, cum cantari auditis in Psalmis, «Laudate, pueri, Dominum,» ne arbitremini ad vos istam exhortationem non pertinere, quia jam corporis pueritiam supergressi, vel juvenili decore virescitis, vel senili honore canescitis: omnibus tibus; sed malitia parvuli estote, ut mentibus Ipsa enim de vana granditate praesumens, non sinit hominem ambulare per arctam viam, et intrare per angustam portam . Puer autem facile intrat per angustam; et ideo n
Abbreviated transcription (Latin):
forte quis extollat᷑: s etiam seipm ad¬
iungit. c̃sequent̾ dicens. Ipsius enim
sumꝰ figm̃tum: creati inoꝑib bonis.
Dic̃ etiã seorsum deipsis qui respiciun¬
turalit̾ filiiire: sic̃ et cȩt̾i. Et iterum.
Fuimꝰ enim inquit et nos stulti aliq̃n.
in uidia agentes. abhominabiles: inui¬

Expanded text:
adjungit consequenter, dicens, «Illius enim sumus figmentum, creati in operibus bonis.» Dicit etiam seorsum de se et ipsis qui respiciunnaturaliter filii irae, sicut et caeteri» . Et iterum: «Fuimus enia et invidia agentes, abominabiles, invi
Abbreviated transcription (Latin):
minũ: Itaq adiungit. Et pusillani¬
ht̃: hispusillanimis dat magnanimi¬
titẽ. Dansutiq magnanimitatẽ. excel¬
sosfacit: in quib requiem hñs. in excel¬
sis habitat. S q pusillanimis dat mag¬
nanimitatẽ: eadem excelsa in quibus
habitat. humilia respicit. S humi¬
liainquit respicit incȩlo ⁊ int̾ra: &e ex
citauit nos ẽ querere. utrum eadem
tamus. Arma enim milicie nĩȩ: ñ car¬
nalia sed potentia deo. Unde gͦ poten¬
tia. nisi quia sp̾ualia: Cum itaq apłs
et incarne ambulet. et sp̾ualit̾ militet:
ñ mirum si humilitas eiꝰ incȩlo respi¬
ꝑis seruitutẽ. Idem quippe alio loco di¬
cit. Nrã enim conu̾satio incelis ẽ. Ipse
item dicit. optimũ sibi eẽ. dissolui &e c̃ẽ
cum xͦ: manere aut̃ in carne necessariũ

Expanded text:
minum? Itaque adjungit: «Et pusillaniminum? Itaque adjungit: «Et pusillaninctis requiem habet, his pusillanimis dat magnanimitatem. Dans utique magnanimitatem excelsos facit, in quibus requiem habens in excelsis habitat. Sed quia pusillanimis dat magnanimitatem, eadem excelsa in quibus habitat, humilia respicit. Sed «humilia,» inquit, «respicit in coelo et in terra.» 5. Et excitavit nos etiam quaerere utrum eadem tamus: arma enim militiae nostrae non carnalia, sed potentia Deo» . Unde ergo potentia, nisi quia spiritualia? Cum itaque Apostolus et in carne ambulet, et spiritualiter militet, non mirum si humilitas ejus et in coelo respiporis servitutem. Idem quippe alio loco dicit, «Nostra enim conversatio in coelis est» : ipse item dicit, «optimum» sibi «esse dissolvi et esse cum Christo, manere autem in carne necessarium,»
Abbreviated transcription (Latin):
fulgere. solem. et lunã. et stellas: cu
creat᷑e seruiunt. deserentes creatorẽ
dñm. S ñ solum ẽ. ex celsus suꝑ om̃s
gentes dñs: uer̃ etiam supͣ cȩlos gła¬
eius. Celi supra se suscipiunt eum: et hu¬
miles eũ secum bñt. constituti carne infra
celum: qui ꝓ illo ñ colunt celũ. Quis enĩ¬
sicut dñs ads nr̃. quiinaltis habitat. et hu¬
milia respicit: Quisqͣm putaret quod in
altis celis habitet: unde t̾rena humilia
respiciat. S humilia respicit: incelo et
interra. In quib gͦ altis habitat unde
humilia respiciat inçelo ⁊ in t̾ra: An in
quib altis habitat. etiam ipsa humilia
respicit: Sic enim exaltat humiles: ut
ñ faciat suꝑbos. Itaq et in altis habitat
quos exaltat. facitq eos sibicȩlũ. hoc ẽ
sedem suam: &e eos tññ suꝑbos s semꝑ
subditos intuendo: etiam in ipso cęlo
humilia respicit. in quib excelsis habi¬
tat. Sp̃c enim ꝑisaiam ita loquit᷑. Hȩc

Expanded text:
fulgere, solem et lunam et stellas, qui fulgere, solem et lunam et stellas, qui creaturae serviunt, deserentes Creatorem Sed non solum «excelsus super omnes gentes Dominus;» verum etiam «super coelos gejus.» Coeli supra se suspiciunt eum; et humiles eum secum habent, constituti carne infra coelum, qui pro illo non colunt coelum. 4. inus Deus noster, qui in altis habitat, et humilia respicit?» Quisquam putaret quod in altis coelis habitet, unde humilia terrena respiciat; sed «humilia respicit in coelo et in terra.» In quibus ergo altis habitat, unde humilia respiciat in coelo et in terra? An in quibus altis habitat, etiam ipsa humilia respicit? Sic enim exaltat humiles, ut non faciat superbos. Itaque et in aliis habitat quos exaltat, facitque sibi eos coelum, hoc est sedem suam; et eos tamen non superbos, sed semper subditos intuendo, etiam in ipso coelo humilia respicit, in quibus excelsis habitat. Spiritus enim per Isaiam ita loquitur; «Haec
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dicet᷑. A solis ortu usq ad occasũ: lau¬
date nom̃ dñi. Querat ex me aliquis
dicat mͥ. Ecce usq in scłm accipio usq in
et̾num. Cur autẽ exhoc et nͨ añboc: &
ante omĩa scła sit nom̃ dnibenedictũ.
Respondebo paruulo: qui ñ contuma¬
dr laudate nom̃ dñi. Sit nom̃ dm̃ibe¬
nedictum. Sit auob̃ nom̃ dñi benedic¬
tũ: ex hoc utiq ex quo uob̃ dicttur Incipitis emũ
laudare: sed sine fine laudate Ex hoc
Ne dicatis. Incipimꝰ quidẽ laudare do¬
minũ: qr pueri sumꝰ: s c̃ creu̾imꝰ mag¬
sum: et usq dum senescatis. ego suͭ. Illȩ sẽꝑ
laudandus ẽ: qui ẽ. Laudate pueri exh.
co humilitatẽ potius uidet᷑ significare
sunt: fic senectus ur̃a puerilis. et pue¬
ricia senilis : id ÷ ut nec sapĩa ur̃a sit c̃
suꝑbia. nec humilitassine sap̃ia: ut
laudetis dnm exhoc iusq inscłm¬
Gentes: homines s̃. Quid mir̾. si suꝑ
homines excelsꝰ ẽ dñs: Illi suꝑse excel¬
sos quoscolunt. oculis uident incȩlo

Expanded text:
dicetur: «A solis ortu usque ad occasum, laudate nomen Domini. 2. Quaerat ex me aliquis dicat mihi: Ecce «usque in saeculum,» accipio usque in aeternum; cur autem «ex hoc,» et non ante hoc et ante omnia saecula «sit nomen Domini benedictum?» Respondebo parvulo, qui non contumaomini: sit nomen Domini benedictum;» sit a vobis nomen Domini benedictum, «ex hoc» utique ex quo vobis dicitur. Incipitis enim laudare, sed sine fine laudate. «Ex hocNe dicatis: Incipimus quidem laudare Dominum, quia pueri sumus; sed cum creverimus magsum; et usque dum senescatis, ego sum» . Ille semper laudandus est qui est. «Laudate, pueri, ex hoc,» co humilitatem potius videtur significare runt: sit senectus vestra puerilis, et pueritia senilis; id est: ut nec sapientia vestra sit cum superbia, nec humilitas sine sapientia, ut laudetis Dominum «ex hoc et usque in saeGentes homines sunt: quid mirum si super homines excelsus est Dominus? Illi super se excelsos quos colunt, oculis vident in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ mansionẽ int̾ris: simul oporcet
intelligat dñm d̾m nr̃m in excelsis scĩs
habitantẽ. quẽ ad modum tn eosdẽ scõ
humiles sibi. ⁊ incȩlo respiciat. qmquȩ
sursum s̃ sapiunt. qui spe resurrȩx̾unt
carnisiunculo. ut extota uita sua pos¬
respicit. quos uocauit et habitat ineiᷤ
interra autẽ respicit. quos uocat ut
habitet in eis. Istos enim possidet cȩ¬
lestia cogitantes: illos excitat t̾rena
somniantes. S quia difficile optine¬
mꝰ. ut possint ⁊ ipsi iam humiles dici
qui ndum suaui iugo dñi piacolla iũ¬
xerunt: qͣnqͥdẽ humilia isto loco ut
scã intelligamꝰ ꝑ totũ textum psalmi
diuine admonent litt̾ȩ: ẽ ⁊ aliꝰ intel¬
lectꝰ quẽ mec̃ caritas ura considet. Cȩ¬
losnc̾ significari arbit᷑r eos qui sede-

Expanded text:
 simul oportet intelligat Dominum Deum nostrum in excelsis sanctis habitantem, quemadmodum tamen eosdem sanctos humiles sibi et in coelo respiciat, quoniam quae sursum sunt sapiunt, qui spe resurrexerunt carnis vinculo, ut ex tota vita sua posrespiciin terra autem respicit quos vocat, ut habitet in eis. Istos enim possidet coelestia cogitantes, illos excitat terrena somniantes. 6. Sed quia difficile obtinemus ut possint et ipsi jam humiles dici, qui nondum suavi jugo Domini pia colla junxerunt quandoquidem humilia isto loco, ut sancta intelligamus, per totum textum Psalmi divinae admonent litterae; est et alius intellectus, quem mecum Charitas vestra consideret. Coelos nunc significari arbitror eos qui se
Abbreviated transcription (Latin):
cationes inquit tuas doce me. Illas ꝓculdu¬
bio: quib ds fac̃ iustos. ñ ipsi se. Seruus
tuus sum ego. Neq enim bene mͥcessit. ꝗͣ¬
do. eẽ. uolui lib meus. ñ seruꝰ tũ. Damͥ in¬
tellectũ: ut discã testimonia tua. Nũꝗͣ ẽ
int̾mittenda ista peticio. Nõ enĩ sufficit
accepisse intellectum &e dei testimonia di
quippe dei: qͣnto fit quisq intelligenti
uel quid faciendi uoluit intelligi dño

Expanded text:
cationes tuas doce me. Illas procul dubio, quibus facit justos, non ipsi se. Servus tuus sum ego. Neque enim bene mihi cessit, quando esse volui liber meus, non servus tuus. «Da mihi intellectum, et sciam testimonia tua.» Nunquam intermittenda est ista petitio. Non enim sufficit accepisse intellectum, et Dei testimonia didquippe Dei, quanto fit quisque intelligentiovel quid «faciendi» voluit intelligi «Do
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo etiã robur patientiȩ. ne dolore fran-
etiam dicit᷑ ab ipso enĩ ẽ pacientia mei. d̾niꝙ sest sipe
seriũ tuũ mnbonũ: ut ñ calupnientur
me suꝑbi. Illi impellunt ut cadant in
malũ: tu excipe inbonũ. Qͥ autẽ int̾p¬
tati sunt ñ calumpnient᷑ me. grecã locu¬
tionem secuti s: latine linguȩ minꝰ usita¬
tam. Anforte hanc ht̃ uim. c̃dicit᷑ nõ
calumpnient᷑ me. ꝗͣ ħret si dic̾et᷑. ñ me
capiant calumpniando: oulte aut̃ pos¬
sunt intelligi calũpniȩ suꝑboꝵ: quib
humilitas xp̃iana despicit᷑. S: illa uel
maxima ẽ. si hoĩes hoc loco accipiuntur
suꝑbi: qͣa nob̾ mortuũ calupniant᷑ coli.
Humilitas quippe ipsa xpĩana: xͥ morte¬
autẽ calumpnia: utͥsq infidelib id: iu
deis gentibq communis ẽ. Habent ca¬
lupnias suas etiã heretici: singulis qui
busq ħesib ꝓͥas. Hñt et scisimatici: qͦsõs¬

Expanded text:
ab illo etiam robur patientiae, ne dolore frangaetiam dicitur, Ab illo est patientia mea . Suscipe servum tuum in bonum; non calumnienter mihi superbi.» Illi impellunt, ut cadam in malum; tu excipe in bonum. Qui autem interpretati sunt, «Non calumnientur me,» graecam locutionem secuti sunt, latinae linguae minus usitatam. An forte habet vim cum dicitur, «Non calumnientur me,» quam haberet si diceretur, Non me capiant calumniando? 4. Multae autem possunt intelligi calumniae superborum, a quibus humilitas christiana despicitur; sed illa vel maxima est, si homines hoc loco accipiuntur superbi; quod a nobis mortuum calumniantur coli. Humilitas quippe ipsa christiana, Chrorare debet ne adversantibus tradatur; id est, ne timendo perpeti mala, ad facienda mala persequentibus cedat. A quo enim accipit victoriam concupiscentiae, ne voluptate pertrahat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto qͥcqͥd ei taliũ rer̃ dap̃num posset
inferre: ita qm̃ dei mandata diligebat
iniquitatis uiam euitabat. quẽ ad mod̾
aliqͦd ĩmanissimũ marini itin̾is saxũ :
uͥ tam p̾ciosarum rerum necesse ẽ. pati
naufragium. Quod ut ñ contingat:
longe inde uelificat. qͥ in ligno crucis c̃
mandatoꝵ diuinoꝵ m̾cib nauigat.¬

Expanded text:
profecto quidquid ei talium rerum damnum posset profecto quidquid ei talium rerum damnum posset inferre: ita quoniam Dei mandata diligebat, oderat iniquitatis viam, quemadmodum aliquod immanissimum marini itineris saxum, ubi tam pretiosarum rerum necesse est pati naufragium. Quod ut non contingat, longe inde velificat, qui in ligno crucis cum mandatorum divinorum mercibus navigat.
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo suꝑ aurũ ⁊ toparion. Hoc enĩ ⁊ in
alio psalmo legimꝰ. Suꝑ aurũ ⁊ lapidem
p̾ciosũ multũ. T oparion quippe lapidẽ.¬
multũ ꝑhibent eẽ. p̾ciosũ. Intestam̃to
autẽ uet̾i latentẽ grãm tanꝗͣ uelo inter¬
posito. ñ intelligentes. qͦd significabat᷑
qñ infaciẽ moysi intende ñ ualebant :
ꝓpt̾ m̃cedem t̾renam atq carnalẽ dei
mandata face̾ conabantur. neq facie-¬
bant: quia ñ ipsa s aliud diligebant.
Unde illa nerant oꝑauolentiũ: sed onera
potiꝰ inuitorũ. Cum uͦ ipsa mandata dilig̃t᷑
suꝑ aurũ et lapidẽ p̾ciosum multũ: omis
p̾t̃ ipsa mandata terrena uilis ÷ merces:
nec ulla ex parte comparant᷑ q̃c̾q alia hõis
gebar. Utiq corrigebar. quia diligebã:
et illis rectis ut etiã ipse rectus fierẽ dile¬
ctione coherebã: faciens illud qͦd adiun¬
habui. Unde enim fieri pot̾at. ut iniꝗͣ
uiã ñ odisset. diligens rectam: Nam fic̃
aurum ⁊ lapidẽ p̾ciosũ sidilig̾et. odisset

Expanded text:
aurum et topazion.» Hoc enim et in alio psalmo legitur: «Super aurum et lapidem pretiosum multum» . Topazion quippe lapidemultum perhibent esse pretiosum. In testamento autem veteri latentem gratiam, tanquam velo interposito, non intelligentes, quod significabatur quando in faciem Moysi intendere non valebant , propter mercedem terrenam atque carnalem Dei mandata facere conabantur, neque faciebant; quia non ipsa, sed aliud diligebant. Unde illa non erant opera volentium, sed onera potius invitorum. Cum vero ipsa mandata diliguntur super aurum et lapidem pretiosum multum, omnis prae ipsis mandatis terrena vilis est merces; nec ulla ex parte comparantur quaecumque alia hominis gebar.» Utique corrigebar, quia diligebam; atque illis rectis ut etiam ipse rectus fierem, dilectione cohaerebam. Jam illud quod adjunhabui.» Unde enim fieri poterat, ut iniquam viam non odisset diligens rectam? Nam sicut aurum et lapidem pretiosum si diligeret, odisset
Abbreviated transcription (Latin):
nuo subuuixit. dissipauer᷑ legem tuã: ue¬
lut ꝓpt̾ea tempꝰ eẽt faciendi dño. quia legẽ
eiꝰ dissipauerunt suꝑbi. qui ignorantes d̾i
iusticiã ⁊ suam querentes statuiere. iusticiȩ
dei ñs̃ subiecti: Qͥd ÷ enim dissi pauer̃ le¬
gem tua: nͥ p̾uaricationis in iqͥtate eiꝰ inte¬
gͥtatẽ ñ custodierunt: Oportebat gͦ: ut
suꝑbis & de lib̾tate sui arbitrii p̾sum̃tib
lex daret᷑. Qua p̾uaricata: qͥcq cõpunc
ad subuenientẽ currerent grãm. Dissipa¬
ta gͦ lege: tempꝰ fuit ut ꝑunigenitũ fili
ut abundaret delictum. Quo delicto
mandata tua: suꝑ aurum et toparion.
Idagit grã: ut dilectione impleant᷑ mã-¬
data dĩ. q̃ timore ñ potuerant. Grã qͥppe
dei diffundit᷑ caritas incordib nr̃is: ꝑ¬

Expanded text:
it, «Dissipaverunt legem tuam:» velut propterea tempus esset faciendi Domino, quia ejus legem dissipaverunt superbi, qui ignorantes Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti ? Quid est enim, «Dissipaverunt legem tuam,» nisi, Praevaricationis iniquitate, ejus integritatem non custodierunt? Oportebat ergo ut superbis et de libertate sui arbitrii praesumentibus lex daretur, qua praevaricata quicumque compunctad subvenientem currerent gratiam. Dissipata ergo lege, tempus fuit ut per unigenitum Filiuut abundaret delictum: quo delicto mandata tua super aurum et topazion.» Id agit gratia, ut dilectione impleantur mandata Dei, quae timore non poterant. Gratia quippe Dei «diffunditur charitas in cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
cum uigilantissima & diligentissima
pietate. xp̃c crucifixiis attendit᷑. ꝓpt̾
qͦd p̾figurandũ moyses deo miserante
ac nubente. exaltauit inheremo similitudinẽ
serpentis in ligno: ut similitudo peccati cru-¬
cisigenda p̾figuraret᷑ in xp̃o. hanc intuentes
salutiferam crucem: omne calupniantium
suꝑboꝵ uirꝰ expellimꝰ. Qm prsus etiam iste
qͦdãm᷑ ualde intente intuens: ait. Oculi mei
defec̾unt in salutare tuũ: ⁊ mneloqͥũ iusticiȩ
tuȩ. Xp̃m quippe ip̃m ds̃ ꝑꝑ similitudinem
carnis peccati peccatum ꝓ nob̾ fec̃: ut nos
simꝰ iusticia dei in ipso. Inhuiꝰ gͥ ȩloquiũ
iusticie dei defecisse dixit oculos fuos. ar¬
dent̾ et sitient̾ intuendo: dũ memor infir¬

Expanded text:
cum vigilantissima et diligentissima pietate Christus crucifixus attenditur. Propter quod praefigurandum Moyses Deo miserante ac jubente exaltavit in eremo similitudinem serpentis in ligno , ut similitudo carnis peccati crucifigenda praefiguraretur in Christo. Hanc intuentes salutiferam crucem, omne calumniantium superborum virus expellimus: quam prorsus etiam iste quodammodo valde intente intuens, ait, «Oculi mei defecerunt in salutare tuum, et in eloquium justitiae tuae.» Christum quippe ipsum Deus propter similitudinem carnis peccati , peccatum pro nobis fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso . In hujus igitur eloquium justitiae Dei defecisse dicit oculos suos, ardenter et sitienter intuendo, dum memor infir
Abbreviated transcription (Latin):
miustumẽ. Iusticra uͦ ñ solet dici bona
iusticia uł mala iusticia. sic̃ aliqͣndo dic̃it᷑
bonũ malu̾ue iudiciũ: s eo ipso iã bona
est quia iusticia ẽ. Sic gͦ ht̃ consuetudo
loquendi ut dicatur ⁊ bonũ iudiciũ &
malũ iudiciũ: quẽ ad modũ ht ut dicat᷑
et bonꝰ iudex ⁊ malus iudex. Sic aut̾ ñ

Expanded text:
injustum est. Justitia vero non solet dici bona injustum est. Justitia vero non solet dici bona justitia, vel mala justitia, sicut aliquando dicitur bonum malumve judicium; sed eo ipso jam bona est, quia justitia est. Sic ergo habet consuetudo loquendi, ut dicatur et bonum judicium, et malum judicium; quemadmodum habet, ut dicatur et bonus judex, et malus ju
Abbreviated transcription (Latin):
Stos magnipsalmi huiꝰ u̾sus considandos
nc̃ suscepimꝰ: atq tractandos. Feci iudici¬
um ⁊ iusticiã: ñ tradasme nocentib. Nõ
mir᷑ ẽ. eũ fecisse iudiciũ ⁊ iusticiã: qͥ suꝑuᷤ
poposcerat a timore dei. utiq casto. confi¬
gi clauis carnes suas: hoc ÷ carnales con¬
cupiscentias que solent qͦminꝰ rectum sit
nr̃m impedire iudiciũ. Qͣnuis autẽ siue
rectũ siue pͣuum innr̃i sermonis usu u¬
diciũ nuncupetur: unde hominib in
euuangłio dr̃. nolite iudicare ꝑsonalit̾
s rectum iudicium iudicate : tam̃ hoc lo¬
co ita positũ ẽ. iudiciũ. tanꝗͣ si rectũ nõ
fui̾t ñdebeat iudiciũ nominari. Alio¬
quin ñ suffic̾e̾t dice. feci iudiciũ: s dic̾et᷑.
feci rectum iudiciũ. Hoc gen̾e locutus est
iudiciũ ⁊ misd̾iam. ⁊ fidem. Et hic enĩ
iudiciũ sic positum ẽ sic tanꝗͣ ñ sit iudici¬
ium si ꝑu̾sum ẽ. Et multis diuinar̾ sc̃p¬
um sit quia iustum ẽ. nec sit iudiciũ qͦd

Expanded text:
stos magni psalmi hujus versus considerandos nunc suscepimus atque tractandos: «Feci judicium et justitiam; ne tradas me nocentibus me.» Non mirum est eum fecisse judicium et justitiam, qui superius poposcerat a timore Dei, utique casto, configi clavis carnes suas, hoc est carnales concupiscentias, quae solent, quominus rectum sit, nostrum impedire judicium. Quamvis autem sive rectum, sive pravum, in nostri sermonis usu judicium nuncupetur unde hominibus in Evangelio dicitur, «Nolite judicare personaliter, sed rectum judicium judicate» : tamen hoc loco ita positum est judicium, tanquam si rectum non fuerit, non debeat judicium nominari; alioquin non sufficeret dicere, «Feci judicium,» sed diceretur, Feci rectum judicium. Hoc genere locutus est c enim judicium sic positum est, tanquam non sit judicium, si perversum est. Et multis divinarum Scripum sit, quia justum est; nec sit judicium, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ar̃ bonꝰ iustus ⁊ małiustus: quia c̃tinuo
bonꝰ quisq si iustus. Iusticia gͦ uirtꝰ est
animȩ magna: precipuȩq laudabilis.
Deqͣ nẽ ñ ẽ. copiosius disputandi necessitaᷤ.
ctior loquendiratio: huiꝰuirtutis ẽ oꝑa¬
tio. Qui enm ht̃ iusticiã. recte iusticrã:¬

Expanded text:
 justus, quia continuo bonus quisque, si justus. Justitia ergo virtus est animi magna praecipueque laudabilis, de qua nunc non est copiosius disputandi necessitas. ctior loquendi ratio, hujus virtutis est operatio. Qui enim habet justitiam, recte judica
Abbreviated transcription (Latin):
tñ quia ex ilł locis eruebant᷑ quȩ obscura
iudebant᷑. tanꝗͣ noua fieret ip̃a cognitio.
Nunqͥd ñ nou̾atis frẽs quia inȩccłia dei
tolerandi sunt mali. et scismata nst̃ fa-¬
cienda: Nunqͥd iam ñ sciebatis quia int̾
illa retia quȩ capiunt bonos et malos
pisces ꝑdurandũ ÷ usq ad littus: nec re-¬
tia rumpenda sunt. quia in littore seꝑa-¬
buntur boni aduasa. et mali ꝓicientur.
Iam ista nou̾atis: u̾fus autẽ istos psalmi
huiꝰ ñ intelligebatis. Expositum ẽ. qͦd
ñ intelligebatis: ⁊ innouatũ ẽ. qͦd nou̾a¬

Expanded text:
tamen quia ex illis locis eruebantur quae obscura tamen quia ex illis locis eruebantur quae obscura videbantur, tanquam nova fieret ipsa cognitio. Numquid non noveratis, fratres, quia in Ecclesia Dei tolerandi sunt mali, et schismata non sunt facienda? Numquid non jam sciebatis quia intra illa retia quae capiunt bonos et malos pisces, perdurandum est usque ad littus, nec retia rumpenda sunt; quia in littore separabuntur boni ad vasa, et mali projicientur? Jam ista noveratis; versus autem istos psalmi hujus non intelligebatis: expositum est quod non intelligebatis, et innovatum est quod nov
Abbreviated transcription (Latin):
mo gemo. id ÷ cũ his qͥ odunt pacẽ sum
pacificus. donec ꝑueniã adillã uisionem
ũ. Scrutare me: et cognosce semitas
meas. Ut quid hoc: Attende qͦd seqͥt᷑.
me: et deduc me inuia ȩt̾na. Scrutare ĩ¬
qͥt semitas meas: id÷ consilia et cogitatio¬
nes meas. Et uide si uia iniqͥtatis fit in
me: siue faciendo. siue consentiendo. Et
deduc me in uia ȩt̾na. Quid aliud dix̃ ꝗͣ
uia. u̾itas ⁊ uita. Sigͦ aliqͥd inuen̾is in
uia mea qđ displiceat octis tuis. qm̃ uia
mea mortalis ẽ: tu deduc me in uia ȩt̾na
uͥ nulla ÷ iniquitas: quia ⁊ siqͥs peccau̾it
ad uocatũ habemꝰ ad patrẽ iħm xp̃m ui
se ÷ uia et̾na sine pecc̃o: ipse ÷ uita ȩt̾na
in hac nocte delicias. Quid÷ hoc rogamꝰ
uos frẽs: Unde dulciora: qͦ obscuriora.
Conficit nob̃ potionem ad amorẽ suũ.
Quibꝰdam mͦis miris mirificat ip̃a dicta
sua: ut cum ea dicemꝰ quȩ iam nou̾atis.

Expanded text:
mo gemo, id est, cum iis qui oderant pacem sum mo gemo, id est, cum iis qui oderant pacem sum pacificus , donec perveniam ad illam visionem  et scito cor meum; scrutare me, et cognosce semitas meas.» Utquid hoc? Attende quid sequitume, et deduc me in via aeterna. Scrutare,» inquit, «semitas meas,» id est consilia et cogitationes meas: «et vide si via iniquitatis sit in me,» sive faciendo, sive consentiendo; «et deduc me in via aeterna.» Quid aliud dicit, quam, via, veritas et vita» . Si ergo aliquid inveneris in via mea quod displiceat oculis tuis, quoniam via mea mortalis est; tu «deduc me in via aeterna,» ubi nulla est iniquitas: quia «etsi quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem, Jesum se est via aeterna sine peccato; ipse est vita aeterna in hac nocte delicias? Quid est hoc, rogamus vos, fratres? unde dulciora, quo obscuriora? Conficit nobis potionem ad amorem suum, quibusdam modis miris. Mirificat ipsa dicta sua, ut cum ea diceremus quae jam noveratis,
Abbreviated transcription (Latin):
et iniquis etiam corporalit̾ in fine separã¬
dum nẽ int̃ eos interim gemat: cum illi
occisi peccatores tanꝗͣ de maloꝵ communi¬
one bonis calumpniando. et se quasi ꝑoc
casionẽ malorũ magis abonis ⁊ innocenti¬
b seꝑando. sic accipiant inuanitate ciui-¬
tates suas. ut multi mali adhuc restent
qui eorũ seꝑationem ñ seqͣntur: s ab onis
usq infinem tolerandi in eadẽ ꝑmixtiõe
afferens cum tolerantia: Quid agit ꝓxima
xͥ inmedio filiar̃. sic̃ liliũ in medio spina¬
rum: Quȩ sunt uoces eiꝰ : Quȩ consciẽtia:
Quȩ spes filie regis intͥnsetus: Ecce audiqͥd
dicat. ꝓba me deus: et scito cor meũ. Tu
deus. tu ꝓba. tu scito: ñ homo. ñ hereticꝰ.
qui nec ꝓbare nouit nec scire pot̾ cor meũ:
ubi tu ꝓbas et scis quia ñ consentiam fcĩs
maloꝵ: et illi me putant contaminari pos¬
se peccatis aliorum: ut dum ego in longĩ¬
qͣ ꝑ egͥnatione mea facio qͦd in alio psal¬

Expanded text:
et iniquis etiam corporaliter in fine separanet iniquis etiam corporaliter in fine separandum, nunc inter eos interim gemat; et cum illi occisi peccatores tanquam de malorum communione bonis calumniando, et se quasi per occasionem malorum magis a bonis et innocentibus separando, sic accipiant in vanitate civitates suas, ut multi mali adhuc restent, qui eorum separationem non sequantur, sed a bonis usque in finem tolerandi, in eadem permixtione afferens cum tolerantia ? Quid agit proxima Christi in medio filiarum. sicut lilium in medio spinarum ? Quae sunt voces ejus? quae conscientia? quae species filiae regis intrinsecus ? Ecce audi quid dicat: «Proba me, Deus, et scito cor meum.» Tu Deus, tu proba, tu scito; non homo, non haereticus, qui nec probare novit, nec scire potest cor meum, ubi tu probas et scis quia non consentiam factis malorum, et illi me putant contaminari posse peccatis aliorum: ut dum ego in longinqua peregrinatione mea facio quod in alio psal
Abbreviated transcription (Latin):
qđ sequitur. ꝑfecto odio odam illos. Quid:
ꝑfecto odio: Odam in ilł iniquitates eorum:
diligebam condicionẽ tuam. Hoc ÷ ꝑfecto o¬
dio odisse: ut nec ꝓpt̾ uitia homines ocdis.
nec uitia ꝓpt̾ homines diligas. Nam ecce ui-¬
de quid adiungit. Inimici fc̃i sunt mͥ. N iã ni
tantũ cłi: s suos inimicos õstendit. Qmͦ gͦ in
eis implebit. et qđ ip̃e dix̃. ñ ne eos qͥ od̾ant
te odio habin. et quod dñs p̾cepit. diligite
inimicos ur̃os: Quomͦ implebit hoc. nͥ illo ꝑ¬
fecto odio. ut hoc in eis ođit quod iniqui sͣ
Eħ diligat quod homines st̃: Nam et tẽpore
uet̾is testam̃ti qͦ uisibilib suppliciis carnalis
ppłs coħcebat᷑. homo ad nouum testam̃tũ
ꝑ intelligentiã ꝑtinens. famulꝰ dei moyses
qͦm odat peccantes cũ pro eis orabat. qͣmͦ ñ
odat cum eos occidebat: nͥ quia ꝑfecto odio
od̾at eos: Eanamq ꝑfectione sic odat ini-¬
quitatem qͣm p̃uniebat: ut dilig̾et huma-

Expanded text:
 Perfecto odio oderam illos.» Quid est, «perfecto odio?» Oderam in eis iniquitates eorum, diligebam conditionem tuam. Hoc est perfecto odio odisse, ut nec propter vitia homines oderis, nec vitia propter homines diligas. Nam ecce vide quid adjungat, «Inimici facti sunt mihi.» Non jam tantum Dei, sed suos inimicos ostendit. Quomodo ergo in eis implebit, et quod ipse dixit, «Nonne eos qui oderant te, odio habui,» et quod Dominus praecepit, «Diligite inimicos vestros?» Quomodo implebit hoc, nisi illo perfecto odio; ut hoc in eis oderit quod iniqui sunt, hoc diligat quod homines sunt? Nam et tempore Veteris Testamenti, quo visibilibus suppliciis carnalis populus coercebatur, homo ad Novum Testamentum per intelligentiam pertinens, famulus Dei Moyses, quomodo oderat peccantes, cum pro eis orabat? et quomodo non oderat, cum eos occidebat, nisi quia perfecto odio oderat eos? Ea namque perfectione sic oderat iniquitatem quam puniebat, ut diligeret human
Abbreviated transcription (Latin):
suas. quod mͥ imputari possint eoꝵ pec¬
cata qͦs odam. et suꝑ quib telo domꝰ dei
tabescebam: S uͥ ẽ diligite inimicos ur̃os:
An quia ur̃os dixit ñ dei: Et benefacite
his qui odunt uos. Non ait: qui odunt
dm̃. Ideo securꝰ iste dix̃. Nonne eos qui
oderant te dne odio habui: Non dix̃ qui oderãt
me. Et suꝑ inimicis tuis tabescebã. Tuis dix̃:
ñ meis. S. qui nos ꝓpt̾ea odunt. et ꝓpt̾ea nob̃¬
iminici sunt. quia deo seruimꝰ: quid aliud qͥd¬
quam eum ocdunt et eius inimici sunt: Nũ¬
quid gͦ tales inimicos nr̃os dilig̾e ñ debemꝰ:
Aut non ꝓpt̾ dm̃ ꝑsecutionem patiunt᷑. qͥb¬

Expanded text:
suas,» quod mihi imputari possint eorum pecsuas,» quod mihi imputari possint eorum peccata, quos oderam, et super quibus zelo domus Dei tabescebam? Sed ubi est, «Diligite inimicos vestros?» An qis qui oderunt vos:» non ait, qui oderunt Deum. Ideo iste secutus dixit, «Nonne eos qui oderunt te, Domine, odio habui?» non dixit, qui oderunt me. «Et super inimicis tuis tabescebam: tuis» dixit; non, meis. Sed qui nos propterea oderunt, et propterea inimici nobis sunt, quia Deo servimus, quid aliud quam eum oderunt, et ejus inimici sunt? Numquid ergo tales inimicos nostros diligere non debemus? Aut non propter Deum persecutionem patiuntur, q
Abbreviated transcription (Latin):
bi qͦd quasi me maculent aliena peccata:
et ꝓpterea separando se accipiunt inuani-¬
tate ciuitates suas: Nonne eos qui ođant te
deusodio habui: Ut quid ame peiores exi¬
gunt etiam corporalem amał separationẽ.
ut ante tempꝰ messis simul cum ⁊ iraniis era-¬
dicet᷑ et triticum: ut ante tempꝰ uentilati¬
onis ꝑdam sustinentiam tolerandi paleam ÷
ut anteqͣm omĩa gen̾a piscium ad finem
scłi tanqͣm ad littus separanda ꝑueniant
retia pacis unitatisq dirumpã: Nunquid
maloꝵ s̃ sacͣm̃ta que accipio: Nunquid eoꝵ
uitȩ factisq consentiendo communico: Nõ¬
ne eos qui odant te dñe odio habui. et suꝑ
inimicis tuis tabescebam: Nonne cum zel
domꝰ tuȩ commedet me. uidebam insensa¬
tos et tabescebam: Nonne tedium detine¬
bat me a peccatorib relinquentib legem
tuã: Qui enim sunt inimici tui: nͥ quiur¬
ta sua indicant. qͣm odint legem tuam:
Hosgͦ citm odissem : cur mͥ calumpnian¬
tur qui accipiunt inuanitate ciuitates

Expanded text:
quasi me maculent aliena peccata, et propterea separando se, accipiunt «in vanitate civitates suas? Nonne eos qui oderant te, Domine, odio habui?» Utquid a me pejores exigunt etiam corporalem a malis separationem, ut ante tempus messis simul cum zizaniis eradicetur et triticum ; ut ante tempus ventilationis perdam sustinentiam tolerandi paleam ; ut antequam omnia genera piscium ad finem saeculi tanquam ad littus separanda perveniant, retia pacis unitatisque disrumpam ? Numquid malorum sunt Sacramenta quae accipio? numquid eorum vitae factisque consentiendo communico? «Nonne eos qui oderant te, Domine, odio habui; et super inimicis tuis tabescebam?» nonne cum zelus domus tuae comederet me , videbam insensatos, et tabescebam? nonne et taedium detinebat me a peccatoribus derelinquentibus legem tuam ? Qui enim sunt inimici tui, nisi qui vita sua indicant quam oderint legem tuam? Hos ergo cum odissem, cur mihi calumniantur qui accipiunt «in vanitate civitates
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ ideo seducent in separatione ꝓpͥa ppłos
suos. uanitate ꝓpͥa corrumpendos. quia tu
incogitatione dicis. uiri sanguinũ decli-¬
nate ame: ut scilicet m̾ito suꝑbiȩ peccõres
in spu occisi. ꝓpt̾ea ciuitates fuas. hoc: ppłoᷤ
suos inuanũ accipiant. hoc ÷ inerroris uani

Expanded text:
id est, ideo seducent in separationem propriam populos id est, ideo seducent in separationem propriam populos suos, vanitate propria corrumpendos, «quia» tu «in cogitatione dices, Viri sanguinum, declinate a me:» ut scilicet merito superbiae peccatores in spiritu occisi, propterea civitates suas, hoc est populos suos, in vanum accip
Abbreviated transcription (Latin):
et auferet se a cogitationib. quȩ s̃ sine
intellectu. Sic occidunt᷑ peccõres: quia ob lc̃ Nͣ¬
scurata intelligentia alienantur auia dĩ
amittunt enĩ c̃fessionem ꝑꝑ elationẽ:
atq ita in eis occisis fit qͦd scriptum ẽ. A
mortuo homine tanꝗͣ qͥ ñ sit. ꝑit c̃fessio.
Et sic accipiunt in uanitate ciuitates suas.
id÷ ppłos suos uanos. eorũ uanitates sectan¬
tes: cum inflati iusticiȩ nomine ꝑ suadent
ut disrupto unitatis uinculo eos tanqͣm
iustiores ceci ⁊ imꝑiti seqͣnt᷑. Et quia pler̃¬
q hinc inueniunt occasionẽ seꝑandi se
ab unitate .xͥ. dum malos accusant. cum
quib se cõmunionẽ nolle hr̃e confingũt.
et quia fieri pot̃ ut ñ tantũ in fament in-¬
nocentes qͦs tanqͣm malos se fug̾e simulant.
s etiam uera de qͥbꝰdã malis suis similib
dicant. int̾ qͦs tͥticũ xp̃i seruato unitatis
guinũ declinate a me. qm̃ dicis incogita¬
tione accipient inuanitate ciuitates suaᷤ.

Expanded text:
a cogitationibus quae sunt sine intellectu» . Sic occiduntur peccatores, quia obscurati intelligentia alienantur a vita Dei . Amittunt enim confessionem propter elationem: atque ita in eis occisis fit quod scriptum est, «A mortuo, tanquam qui non sit, perit confessio» . Et sic accipiunt «in vanitate civitates suas,» id est, populos suos vanos, eorum vanitatem sectantes; cum inflati justitiae nomine persuadent ut disrupto unitatis vinculo, eos tanquam justiores caeci et imperiti sequantur. Et quia plerumque hinc inveniunt occasionem separandi se ab unitate Christi, dum malos accusant, cum quibus se communionem nolle habere confingunt; et quia fieri potest, ut non tantum infament innocentes, quos tanquam malos se fugere simulant, sed etiam vera de quibusdam malis sui similibus dicant, inter quos triticum Christi servato unguinum, declinate a me, quoniam dices in cogitatione, accipient in vanitate civitates suas;»