comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erit ei insubstitu᷑tione. si tunc
cape possit. cum filuis decesẜit.
pupilli pati. licet ĩ patris pas¬
Si filius qui patͣri. acpo¬
stea fri. exẜis tabulis hr̃s ex¬
titĩt. hr̃ditatem patris recus
frat̃nam aũt retinẽ malit. au
diri d. Iustiti. enim p̃torem.
facturum existimo. si fr̃i sepa¬
tionẽ borum patris ꝯcesẜit. ⁊¬
enim ius dicentis ꝓpositu ẽ.
libos honerib hr̃ditarus nõ
sponte susceptis libare. nõ in
gittimã hr̃et frĩs hr̃ditate.
Itaq legata. dum taxat ex se¬
cundis tabuł pr̃ari debent. bĩ¬
tam rationẽ facultatum ĩ fal¬
cidia. nõ patris ut ałias solet.
s imꝑuberis.

Expanded text:
erit ei in substitutione, si tunc capere possit, cum filius decessit. pupilli pati, licet in patris pasSi filius, qui patri ac postea fratri ex secundis tabulis heres exstitit, hereditatem patris recuset, fraternam autem retindiri debet: iustius enim praetorem facturum existimo, si fratri separationem bonorum patris concesserit. etenim ius dicenti propositum est liberos oneribus hereditariis non sponte suscept‹i›s liberare, non inugitimam haberet fratris hereditatem. itaque legata dumtaxat ex secundis tabulis praestari debent habita ratione facultatium in Falcidia non patris, ut alias solet, s
Abbreviated transcription (Latin):
xxu. annũ etatis sue sine lib̃is
iuita decesẜit. directo substitu
ulegio militum. patris dum¬
theit.cum fructib inuentis
Op̃ Si quis eum quẽ intestõ
suo legauit. rursus asubsti¬
tuto filu lib̃m eẽ iusẜit. liber
erit qͣi legãto ad̾ẽpto nam ⁊¬

Expanded text:
um annum aetatis sine liberis uita decesserint, directo substituiuilegio militum patris dumtaxat cum fructibus inuentis Si quis eum, quem testamento suo legauit, rursus a substituto filii liberum esse iusserit, liber erit quasi legato adempto: nam
Abbreviated transcription (Latin):
dies legati cesẜit. eum manu¬
misiss. si quidẽ titius ẜuu uẽ¬
dicaũit. extinguit̾ pampbyli
legatum. quia non eẽt in hẽdi¬
tate qui possit op̾tari. Si uõti¬
tius legatum ase repudiasi.
pãphylum optare posse lega¬
cum. ꝯstat. licet enim manu¬
missione pamͣphyli due p̾so¬
ne ꝯstituẽntur. titu ⁊ pãphy¬
li.unius tñ rei legatum. int̃
eas u̾titur. ⁊ titio uendieãte.
optio extinguit᷑. repudiante.
pamphylus optare põt.
⁊ heroti fundus. deinde optio
ẜui meuio data fu̾it. isꝙ hero¬
tem opt᷑au̾it. solus fũdus ad
ite br̃ditaͣtis tp̃r is solus erit
ad quem poss legatum ꝑtinẽ̾.

Expanded text:
dies legati cesserit, eum manumississet: si quidem Titius seruum uindicauerit, exstinguitur Pamphili legatum, quia non esset in hereditate qui possit optari. si uero Titius legatum a se repudiasset, Pamphilum optare posse legatum constat: licet enim manumissione Pamphili duae personae constituerentur Titii et Pamphili, unius tamen rei legatum inter eas uertitur et Titio uindicante optio exstinguitur, repudiante Pamphilus optare potestet Eroti fundus, deinde optio serui Maeuio data fuerit isque Erotem optauerit, fundus ad aditae hereditatis tempore is solus erit, ad quem posset legatum pertinere.
Abbreviated transcription (Latin):
ualet legãtum. ¶Unius hoĩs.
michi ⁊ tibi optio dãt᷑a ẽ cum
ego opt̃assem. si nõ mũtassem
uoluntatẽ.deinde tu eur dem
optaueris. utriusq nr̃m. ẜuu
futurum. Qõ si ante decessisse
uł furiosus factus eẽm. nõ fu¬
turum comunẽ. quia ñ uideor
ꝯsentire qui ꝯsentire nõ possi.
Humanius aũt erit. ut ⁊ ĩ hoc
ciũ qi semel electione fcã.fiat
coĩs. ¶Si rerum depositarum
electio michi relicta sit.⁊ ad
ẽxͥibendum cum eo apud quẽ
deposite sũt agere potõ ⁊ cum
br̃de agere. ut is depoĩti agẽ¬
do facultatẽ michi eligendi.
prestet.
do lego.si pamphylu nõ elege¬
rit.⁊ cidem titio pamphy luz
si stichum nõ elegĩt.simile est
atq si legatum ita fuiss. Sti¬
utrum eorum uolet. do lego.
¶Quesitum ẽ. si stichus sub cõ¬
ditione liber ẽẽ uissus sit. ⁊ mi¬
chi optio ẜui data ẽẽt. ul ẜuus
generalit legãtus eẽt. quid iu¬
ris sit. Dixi ꝯmodius ꝯstitui.
eum qui sub ꝯditione lib̾tate

Expanded text:
ualet legatum. Unius hominis mihi et tibi optio data est: cum ego optassem, si non mutassem uoluntatem, deinde tu eundem optaueris, utriusque nostrum seruum futurum: quod si ante decessissem uel furiosus factus essem, non futurum communem, quia non uideor consentire, qui sentire non possim: humanius autem erit, ut et in hoc casu quasi semel electione facta fiat communis. Si rerum depositarum electio mihi relicta sit, et ad exhibendum cum eo, apud quem depositae sint, agere potero et cum herede agere, ut is depositi agendo facultatem mihi eligendi praestet. do lego, si Pamphilum non elegerit: ‹eidem Titio Pamphilum, si Stichum non elegerit›', simile est, atque si ita legatum fuisset: 'Tiutrum eorum uolet, do lego'. Quaesitum est, si Stichus sub condicione liber esse iussus sit et mihi optio serui data esset uel seruus generaliter legatus esset, quid iuris esset. dixi commodius constitui eum, qui sub condicione libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
si optione ẜuorum data. ante¬
quam opͣtarẽ ꝯditio statute li¬
b̾tatis defecisi. an stichum.
optare possit. puto mut᷑ian e
sm̃ne assentiẽdum. que placet.
ip̃a lib̾tate legatum pim̾u. nõ
datione statute lib̾tatis. Qua
re siue uiuo testatore. suie p̾t
mortẽ eius ⁊ ante aditam hr¬
ditatem ꝯditio statute lib̾ta¬
tis defeci̾t legatum erit u̾tile
Nam sic̃ pura lib̾taͣtis ita stã¬
tuta lib̾tas. aditehr̃ditatis
tp̃r iures accipit. ideoq stichr̃
optare possum

Expanded text:
si optione seruorum data, antequam optarem, condicio statutae libertatis defecisset, an Stichum optare possim. puto Mucianae sententiae adsentiendum, qua placet ipsa libertate legatum peremi, non datiuiuo testatore siue post mortem eius et ante aditam hereditatem condicio statutae libertatis defecerit, legatum erit utile: nam sicut pura libertas, ita statuta libertas aditae hereditatis tempore uires accipit. ideoque Stichum optare possum
Abbreviated transcription (Latin):
ffr̾ Mec solum si fraudem hr̃¬
coum s etiam si alia qualibẽt
gata est. ne uenditio qnͣ eligẽ¬
te legatario int̾pellet̾. decerne̾
debet p̃tor. nisi ĩtra certum tẽ¬
pus ab inp̃o p̃fintum elegis¬
set actionẽ legatorum ei nõ ꝯ¬
petere. Quid ergo si die p̾tito.
s ante quam uendẽt br̃s.uen¬
dicare legatirius uelit. audiet᷑.¬
quia non ẽ dãpnim subiturus

Expanded text:
 nec solum si fraude heredis, sed etiam si alia qualibet cgata est. ne uenditio, quandoque eligente legatario, interpelletur, decernere debet praetor, nisi intra tempus ab ipso praefinitum elegisset, actionem legatorum ei non competere. quid ergo si die praeterito, sed antequam uenderet heres, uindicare legatarius uelit? quia non est damnum subitu
Abbreviated transcription (Latin):
uus pius cecilio pro¬
culo rescripsit. Eum
cui ẜuorum legata
sit electio. tres posse elige̾.
optio datur. legatarius opta¬
bit quẽ uelit. S ⁊ homine ge¬
neralit̾ legato. arbitrium eli¬
gendi quẽ accipet. adlegat᷑ari¬
um ꝑtinet. Datã igit̾ optioẽ:
siquis optamit ẜuum alienũ.
uel hominẽ lib̃m. uidendu ẽ
an ꝯsũpẜit optionẽ. Et puto

Expanded text:
uus Pius Caecilio Proculo rescripsit eum, cui seruorum legata sit electio, tres posse eligere.optio datur, legatarius optabit quem uelit: Sed et homine generaliter legato arbitrium eligendi quem acciperet ad legatarium pertinet. Data igitur optione si quis optauerit alienum seruum uel hominem liberum, uidendum est, an consumpserit optionem: et
Abbreviated transcription (Latin):
let./ Et quid si p̃terito die qͦuẽ
diffu̾uerit p̃tor.hr̃s aliquos
exẜius. uel om̃s manumiẜit.
nõ ne p̃tor eorum tuebit̾ lib̾¬
tatem. Ergo totiens actio de¬
negͣmnda nonẽ. si omia inte¬
gra sint. Idemͣe ⁊ sipignori
aliquos exhis ẜuis hr̃s ded̾it
post dieͬm. uł uendiderit.¬
Aui: ¶ mmo ⁊ si quosdã ẜuos
distraxĩt. quosdam retin̾uit.
nonẽ audiendus legatarius.
siuelit optare exretentis abhe¬
redecum iam disposu̾it fami:
chi reliqui legati sint. decernẽ¬
dumẽ ap̃tore nsi intra certu
tp̃s optauis. petitionẽ tibinõ

Expanded text:
 et quid si die praeterito, quem finierit praetor, heres aliquos ex seruis uel omnes manumiserit? nonne praetor eorum tuebitur libertatem? ergo totiens actio deneganda non est, si omnia in integro sint. idem est et si pignori aliquos ex his seruis heres dederit post dieum. Immo et si quosdam seruos distraxit, quosdam retinuit, non est audiendus legatarius, si uelit optare ex retentis ab herede, cum iam disposuerit familihi reliqui legati sunt, decernendum est a praetore, nisi intra certum tempus optaueris. pe
Abbreviated transcription (Latin):
fuĩt. ⁊ sticho aliquid testator
sine lib̾tate legass. tũc seques
legatum ꝯsistit cum tota fami¬
lia adunum .i. stichum recid̾it
qĩ ut pure legito utilit sit le¬
gatum. Nec adu̾satur catoni¬
ana si uolũtarius hr̃s institu¬
tus sit. qm̃ põt ante aditam
br̃ditatem. etiam si statimn.
nui. Qd̾ sineccͣius hr̃s insti¬
tutus sit. seques legatum.i¬
ꝓpt̃ catonimã inutile est.i
Põp. scripsit. ẽptore hr̃ditatis
postulante. ut is cui ẜui optio
legata sit. optet. uidenduẽ
an p̃tor ut id faciat. cogere
debeit legatariu.quẽ idnxo¬
dum si hr̃s institutus iopo¬
stularet. quia pot pbor̃dem id
niu̾sa familia legata eet. hr̃s
Aliquẽ. priusquam optaret
manumisit. ad lib̾tatem eũ
quẽ ita manumiẜit amittit.
qr is. aut electus legato cedit.

Expanded text:
et Sticho aliquid testator sine libertate legasset, tunc sequens legatum consistit, cum tota familia ad unum, id est Stichum recciderit, ut quasi pure legato utiliter sit legatum. nec aduersatur Catoniana, si uoluntarius heres institutus sit, quia potest ante aditam hereditatem, etiamsi statim nui: quod si necessarius heres institutus sit, sequens legatum propter Catonianam inutile est. Pomponius scribit emptore hereditatis postulante, ut is, cui serui optio legata sit, optet, uidendum esse, an praetor ut id faciat cogere debeat legatarium, quemadmodum si heres institutus id postularet, quia potest per heredem id niuersa familia legata esset, heres aliquem priusquam optaretur manumisit, ad libertatem eum quem ita manumiserit amittit, quia is aut
Abbreviated transcription (Latin):
Uemilitis testõ. ideo se¬
patum ꝑ ꝯsul eclicit. ꝙ optime
nouit exꝯstitutionib princi¬
palib ꝓpria atq singularia
coĩ uire testari. ante decesserit¬
quam testaret᷑. pop. dubi̾tat.S
cur non ĩ milite diu̾sum ꝓbet.
testari. statim bñfitio militaĩ
renũtiauit. nec credendus est
quisquã genus tͤestandi eligẽ.
adĩ pugnanda sua iuiditia.S
magis utroq genẽ uolu̾isse.
ꝓpt̾ fortuitos eiũs. Quem ad¬
modum pleriq pagani solẽt.
lorum u̾alẽ. nec quisquã dicet.
simꝑfectum sit testm̃. codicil¬
los non c̃ẽ. nam ẜm nr̃am snĩã¬

Expanded text:
militis testamento ideo separatim proconsul edicit, quod optime nouit ex constitutionibus principalibus propria atque singularia communi iure testari, ante defequam testaretur? Pomponius dubitat. sed cur non in milite diversum probet? testari, statim beneficio militari renuntiavit, nec credendus est quisquam genus testandi eligere ad impugnanda sua iudicia, sed magis utroque genere voluisse propter fortuitos casus: quemmodum plerique pagani solent, lorum ualere. quicquam dixerit, si imperfectum sit testamentum, codicillos non e
Abbreviated transcription (Latin):
scripsisse ꝓbetur. ¶Siquis a
miitehr̃s adtp̃e scriptus eẽt.
salius extp̃r. querit̃ an post̾ior
hr̃s. apriore relicta legita d⁊
arbitror hũc nõ d̾ebere.inisi a.¬
lia uoluntas militis ꝓbet̾.
sor eius incastra uenerat. ma:¬
nens ineastris codicillos fecit
⁊ ibi decesẜit. qm̃ desinit mili¬
tis locõ hri postquã successor
eius meistra uenerit. ideo coĩ
iire cunum romanorũ codicilli
eius existimandi sũt. ¶Cum ali
quis fcõ testam̃to. militare ce¬
pit. id quoq testam̃tum quod
ante quam militare ceꝑit. fece¬
rat. aliquo eaũ intelligit᷑ mili¬
tie tp̃r factum. Ueluti si tabłas
incide̾rit ⁊ legerit testam̃tum
ac rursus suo signo signauerit.
amplius ⁊ si aliquid interle¬
uerit. ꝑ duxiͣt. adiecerit. em̃̃da¬
uerit. Qd̾ si nichil horuminci¬
derit.testm̃ eius adpriuilegia
militum non ꝑ̃tinehit.

Expanded text:
scripsisse probetur.Si quis a milite heres ad tempus scriptus esset et alius ex tempore, quaeritur, an posterior heres a priore relicta legata debet. et arbitror hunc non debere, nisi alia uoluntas militis probetusor eius in castra uenerat, manens in castris codicillos fecerit et ibi decesserit, quoniam desinit militis loco haberi, postquam successor eius in castra uenit, ideo communi iure ciuium Romanorum codicilli eius aestiquis facto testamento militare coeperit, id quoque testamentum, quod ante quam militare coeperit fecerat, aliquo casu intellegitur militiae tempore factum, ueluti si tabulas inciderit et legerit testamentum ac rursus suo signo signauerit, amplius si et aliquid interleuerit perduxerit adiecerit emendauerit: quod si nihil bonorum inciderit, testamentum eius ad priuilegia militum non pertinebit.
Abbreviated transcription (Latin):
innumeros relatũs ẽ. añnon.
ꝓinde qui nõdum sũt innu.¬
meris. licet etiam electi tyro¬
nes sint. ⁊ publicis expensis
iter faciunt. nõ dum milites
sut. debe̾t enim innumeros
referri
tia exhornatus ⁊ ĩ comitatu
principum retentus.cingi ꝯ¬
festim uissus. testam̃tum de ca¬
strensi peculio ficere põt.¬
Lp̃. Rescripta principum os¬
tendut om̃s omĩo qui eĩ sunt
gradus ut uire militari testa¬
ri nõ possint. si inhostili loco
dep̃hendãtur.⁊ illic decedant.
quomõ uelint ⁊ quomõ possit̃

Expanded text:
umeros relatus est, ante non: proinde qui nondum in numeris sunt, licet etiam lecti tirones sint et publicis expensis iter faciunt, nondum milites sunt: debent enim in numeros referri.tia exornatus et in comitatu principum retentus cingi confestim iussus testamentum de castrensi facere pot Rescripta principum ostendunt omnes omnino, qui eius sunt gradus, ut iure militari testari non possint, si in hostico deprehendantur et illic decedant, quomodo veli
Abbreviated transcription (Latin):
d
fidei ꝯmissi ⁊ codicillorum. uĩ
tio. anuõ legata tm̃ ⁊ fideicõ¬
missa. ⁊ lib̾tates. q̃ritur. Set
michi uidet᷑ nõ solum cet̾a p̃t̃

Expanded text:
d fideicommissi et codicillorum uim ptio, an uero legata tantum et fideicommissa et libertates, quaeritur. sed mihi uidet
Abbreviated transcription (Latin):
menta face̾. S siue sem̾el fecĩt.
siue seꝑatim.utiq ualebũt: si
hoc sp̃aliter exp̃sẜit. nes supͣuᷤ
ꝑinferius rumpet̃. Cum ⁊ ex
ꝑte hr̃dem institue̾ possit. hee
ẽ exꝑte testato ⁊ exꝑte ĩ testa¬
to decẽdẽ. Quin ĩmo ⁊ si codi¬
cillos ante fecerat pot̾it eos ꝑ
testam̃tum seques cauendo in
potãtem institutionis redige̾
⁊ efficere directam ĩ stitutionẽ
que erat p̾ciria. Scd̾m hoc inpͣ¬
posito referebam. si hoc animo
fuĩt miles ut ualet prius fac
at prius testm̃. apparet eum.
non ip̃o uire uale uoluisse. set¬

Expanded text:
a facere, sed siue sim‹u›l fecerit siue separatim, utique ualebunt, si hoc specialiter expresserit, nec superius per inferius rumpetur, cum et ex parte heredem instituere possit, hoc est ex parte testato, ex parte intestato decedere. quin immo et si codicillos ante fecerat, poterit eos per testamentum sequens cauendo in potestatem institutionis redigere et efficere directam institutionem, quae erat precaria. secundum haec in proposito referebam, si hoc animo fuerit miles, ut ualeret prius factat prius testamentum, apparet eum non ipso iure ualere uoluisse, se
Abbreviated transcription (Latin):
suum decessisse. decastrerisi pecr¬
lio. inmilitia testatus sit. nõ ꝑ¬
tin̾ebũt adhr̃dem eius. patris
bona. s sola castrensia.¬
cogitau̾it. nõ qr adimẽ uolebt
castrensia bona hr̃di scripto. s
quia depat̾ius testari uolebat ⁊
alium hr̃dem scribere. S si iam
uet̾anus decessit. uniu̾sa bona ⁊̃
pat̾na adhr̃dem ꝑtine̾ castrensi¬
Arceu. ¶ eq enimiam potuit
depatre borum testari.⁊ depteñ.
Deportati ⁊ fere om̃s hu qui te¬
stam̃ti factionẽ nõ hñt. amilite
hr̃des institui possunt. S siẜ
uum pene.hr̃dem scribat. in sti¬
tutio non ualebit. S simortiᷤᷤ
tp̃r inciutate ĩueniat᷑. institu¬
tio incipit ꝯualescere. qiͣ nunc:
data hrditate. Et gn̾alit inoĩ¬
b id pot̾it dici. quos miles scri¬
bit hr̃des. ut institutio ĩcipiat
iuires hr̃e. Simortis tp̃r talis
inueniat᷑ ut amilite in stitui.
pot̾it. ¶ Si ẜuum pprium quẽ
lib̾m eẽ credidiss. miles br̃de
sine lib̾tate institmt.anea ꝯdi¬

Expanded text:
suum decessisse de castrensi peculio in militia testatus sit, non pertinebunt ad heredem eius patris bona, sed sola castrensiacogitauit, non quia adimere uolebat castrensia bona heredi scripto, sed quia de paternis testari uolebat et alium heredem scribere.Sed si iam ueteranus decessit, uniuersa bona etiam paterna ad heredem pertinee enim iam potuit de parte bonorum testari. Et deportati et fere omnes, qui testamenti factionem non habent, a milite heredes institui possunt. sed si servum poenae heredem scribat, institutio non valebit: sed si mortis tempore in civitate inveniatur, institutio incipit convalescere quasi nunc data hereditate. et generaliter in omnibus id poterit dici quos miles scribit heredes, ut institutio incipiat vires habere, si mortis tempore talis inveniatur, ut a milite institui potuerit. Si servum proprium, quem liberum esse credidisset, miles heredem sine libertate instituit, in ea
Abbreviated transcription (Latin):
sibi quam filio uire militaris
testm̃ facere põt. Et soli filio
tam ⁊ si sibi testm̃ nõ fecerit.
Qd̾ testm̃ ualebit. si forte pat̃
uel inmilitia ul intra ãnu
militie decesẜit. ¶ Bonorũ po¬
nẽ ultra tp̃a edicto det̾mminata.
nec militis posse agnosci. pap̃.
des insfitiĩt miles ueluti a¬
num urbanorum p̃diorum.
alium rusticorum alium cer¬
t̾arum rerumualebit ĩstitutõ.¬
ꝑindeq habebit᷑. atꝙ si sine
ꝑtib hr̃des eos instituiss.⁊
resq om̃s suas ꝑ p̾ceptione
cuiꝙ legando distribuisset.
um rerum alium cet̾aꝵ scrip¬
siss. qĩ duorum hoĩum duas
hr̃ditaᷤtes intelligi.ut ⁊ ines
is tenert᷑ qui castrẽsium rerũ
hr̃s institutus eẽt.extra ca.¬
stra õcto ere alieno. is solus o¬
bliget᷑. qui eet̾arum reru hr̃s
scriptus eẽt. Cui scilicet ꝯueĩ¬
ens uider᷑ Rendisse. ut exqua¬
cũq cã debeatur militi. uł hu¬
ic hr̃diur illi ip̃o iire debeat᷑
Qđ si alterutra ꝑs bõrumeri

Expanded text:
sibi quam filio iure militari testamentum facere potest: et soli filio, tametsi sibi non fecerit: quod testamentum ualebit, si forte pater uel in militia uel intra annum militiae decessit.Bonorum possessionem ultra tempora edicto determinata nec militis posse adgnosci Papinides instituerit miles, ueluti alium urbanorum praediorum, alium rusticorum, alium ceterarum rerum, ualebit institutio perindeque habebitur, atque si sine partibus heredes eos instituisset resque omnes suas per praeceptionem cuique legando distribuisset.Ium rerum, alium ceterarum scripsisset, quasi duorum hominum duas hereditates intellegi, ut etiam in aes is teneatur, qui castrensium rerum heres institutus esset, extra castra contracto aere alieno is solus obligetur, qui ceterarum rerum heres scriptus esset. cui scilicet conueniens uidetur respondisse, ut ex quaqua causa debeatur militi, uel huic heredi uel illi ipso iure debeatur. quod si alterutra pars bonorum aer‹i›
Abbreviated transcription (Latin):
legata tam ea que testõ quaz¬
ea que codicillis relicta sũnt.
ultra dodrãntẽ sint. querit̃ q̃¬
tenus minuant̾ ea in quib
falcidia locum ħt̃. ꝯmodissiẽ
aũt io statuet᷑. ut ex uiu̾sita¬
te bõrumã solidum solutis le¬
grtis que testam̃to rrales de¬
derat. id ꝙ suꝑerit. ꝓcoͣdrãte
⁊ quadrante diuidat᷑ int̾ hr̃¬
des. ⁊ eos quib legata codicili¬
datꝰ sũt. ¶Quid ergo siꝯ su¬
mãt unuiersoru bõrum quã¬
titatẽ legata que testõ data.
sũt. utrum niehil ferent hũ
quibꝰ codicillis legatum est.
an aliquid. ⁊ qͦm si adhuc mile
hoc quoꝙ legass. ꝯtribuebãt᷑¬

Expanded text:
legata, tam quae testamento quam quae codicillis data sunt, ultra dodrantem sint, quaeritur, quatenus minuantur ea, in quibus Falcidia locum habet. commodissime autem id statuetur, ut ex universitate bonorum in solidum solutis legatis quae testamento miles dederat id quod supererit pro dodrante et quadrante dividatur inter heredes et eos, quibus codicilsunt. Quid ergo si consumant universorum bonorum quantitatem legata quae testamento data sunt, utrum nihil ferent hi, quibus codicillis legatum est, an aliquid? et quoniam, si adhuc miles haec quoque legasset, contribuebant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstituta quantitate legatoru
que codiciluis data sũt. exsũma
que efficiebat᷑ debita sie quo
uire omĩa deberent̃. quartar de¬
ducet his solis quib codicil
legata sũt.Qd̾ si post utraꝙ.
legata solida deputata. dep̃ben¬
deret᷑ qd̃ remaneat apud hr̃dez.
nõ tñ sufficiens quarte eorum¬
dem legatorum. ꝙ ei deẽ. detra¬
hatur his solis quib codicilł
legata dara sunt

Expanded text:
orum quae codicillis data sunt ex summa, quae efficiebatur debita, si aequo iure omnia deberentur, quartam deducet his solis, quibus codicillis legata sunt.Quod si post utraque legata solida computata deprehenderetur, quod remaneat apud heredem, non tamen sufficiens quartae eorundem legatorum: quod ei deest, detrahatur his solis, quibus codicillis legata data sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tione adimi nõ possit. ¶S
pat̾ afiliofa. milite excãstrẽ¬
si peculio hr̃s institutus. omis¬
sa eã testam̃ti aliquid expecu¬
lio possi debit doloue ma fecĩt
quominus possidẽt. datur i
eum legatorumactio. ¶Simi¬
les testm inmilitia fecit. codi¬
cillos post militiã. ⁊ intra an¬
num missionis moriat᷑. plis¬
ꝙ placet. ĩ codicillis. uiris ci¬
iulis regu̾lam spectari debere.
quia nõ sũt amilite facti. nec

Expanded text:
sit.Si pater a filio familias milite ex castrensi peculio heres institutus omissa causa testamenti aliquid ex peculio possidebit doloue malo fecerit, quo minus possideret, datur in eum legatorum actio.Si miles testamentum in militia fecerit, codicillos post militiam et intra annum missionis moriatur, plerisque placet in codicillis iuris civilis regulam spectari debere, quia non sunt a milite facti, nec
Abbreviated transcription (Latin):
uactabat᷑ antale aliquid
⁊ ĩ paganorum testĩs indulgẽ¬
dum eẽt. Et placet nõ sinei
distĩctione hoc fieri. S siqdẽ
uiotestatore ⁊ sciente deces¬
sissent. nichil noui st̃atuẽdu¬
ẽ. Si aũt ignorante. aut post
mortẽ eius omĩmodo subue

Expanded text:
actabatur, an tale aliquid et in paganorum testamentis indulgendum esset: et placet non sine distinctione hoc fieri, sed, si quidem uiuo testatore et sciente decessissent, nihil noui statuendum, si autem ignorante aut post mortem eius, omnimodo subue
Abbreviated transcription (Latin):
bomis dum taxat castrensibus.
S utrum iuire milĩtari. anuire
coĩ. querit᷑. Magis aũt est ut
iuire militaͣri eis testandum
sit. nam cum ei qĩ militi tribu¬
atur ius testandi. ꝯsequẽs erit
dicere. uire militari ei testandũ
Qd̾ ita intelligi oportet. si non
sacram̃ti fides rupta sit. ¶ Si
miles inc̾tus an sui iuris sit.
stam̃tum eius ẽ. ut ualeat. Nã
⁊ si inctus anpat̾ suus uinat.
testm̃ fecerit. testmn eius ualebit.¬
¶Si filius fa. ignorans patrem

Expanded text:
is dumtaxat castrensibus: sed utrum iure militari an iure communi, quaeritur. magis autem est, ut iure militari eis testandum sit: nam cum ei quasi militi tribuatur ius testandi, consequens erit dicere iure militari ‹e›i testandum. quod ita intellegi oportet, si non sacramenti fides rupta sit.Si miles incertus, an sui iuris sit, testamentum eius, ut ualeat: nam et si incertus, an pater suus uiuat, testamentum fecerit, testamentum eius ualebit.Si filius familias ignorans pat
Abbreviated transcription (Latin):
facẽ pot̾it. ¶ Sic̃ aut hr̃ditatẽ
miles mudauoluntate dãept̃.
ita ⁊adimẽ põt demq sican¬
cellaui̾t testm̃n suum uł incide¬
rit. nullius erit mom̃ti. Si tñ
testm suum cancellauit. ⁊ mox
ualere uolu̾ĩt. ualebit exsupp̃¬
ma uolũtate. Et iõ cum mi¬
les induxiss testm̃ suũ. mox
anulo suo signass. qui supea
recogm̃turus erit ꝯsiderabit
quo ꝓposito id feci̾t. nam si:
mutate uolũtatis eum peni¬
tusse ꝓbabit᷑. renouatum te¬
stam̃tum intelliget᷑. Qd̾ si ĩo
ne ea que fu̾int scripta legi
possint. cã irriti facti uditu. po¬
tior existimabit᷑. ¶ Testm̃tũ
ante militiã factum amilite.
si ĩ militia decessit. iure mili¬
tari uale. similitis subiũcta
rescripsit. ¶Si quis se se scri
bat hr̃dem intestõ militis nõ
remittit᷑ ei senatꝰ ꝯsulti pena.
⁊ alium post tp̃e. uel ex ꝯditi¬
one uł inꝯditionẽ. Item tam

Expanded text:
facere poterit.Sicut autem hereditatem miles nuda uoluntate dare potest, ita et adimere potest. denique si cancellauerit testamentum suum uel inciderit, nullius erit momenti: si tamen testamentum cancellauerit et mox ualere uoluem›a uoluntate. et ideo cum miles induxisset testamentum suum, mox anulo suo signasset, qui super ea re cogniturus erit considerabit, quo proposito id fecerit: nam si mutatae uoluntatis eum paenitu‹i›sse probabitur, renouatum testamentum intellegetur: quod si ideo, ne ea quae scripta fuerant legi possint, causa irriti facti iudicii potior existimabitur. Testamentum ante militiam factum a milite, si in militia decesserit, iure militari ualere, si militis uoluntas rescripsibat heredem in testamento militis, non remittitur ei senatus consulti poena.  alium post tempus vel ex condicione vel in condicionem. Item tam
Abbreviated transcription (Latin):
tatem reliquerit. quãnis ⁊ pri¬
mus hr̃s ⁊ substitutus prius¬
quam adierĩt hr̃ditatemmor¬
ce obierũt. nõ debere intestati
exitum face̾. imp̃r. ñr cum diuo
seuero rescripsit. s piñ baben¬
dum ẽ. ac sieidem ẜuo libertas

Expanded text:
tatem reliquerit, quamvis et primus heres et substitutus, priusquam adierint hereditatem, mortem obierunt, non debere intestati exitum facere imperator noster cum divo Severo rescripsit: sed perinde habendum est, ac si eidem servo liber
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̾. Militib libe¬
ram testamti facti¬
onem primus q¬
dem diuus uilius
cesar ocessit. S ea
xessio temporalis erat. postea
uõ primus diuus titus d̾dit.
post hos domitian̾. Sẽa diuus
nerua plenissimã indulgẽtiã
inmilites ꝯtulit. eamq ⁊ tra¬
iamis secutus ẽ ⁊ exinde mar¬
datis inseri cepit capłm tale.
Cum ĩ noticiam meã prolatũ
sit. subiñ testam̃ta a cõmilito¬
nib relicta ꝓferti que possint
inꝯtrou̾siam deduci. si addili¬
gẽtiam legum reuecent᷑.⁊ obs¬
uãtiam. secutus animi meim
faciant quo quomõ poterunt.¬

Expanded text:
.Militibus liberam testamenti factionem primus quidem diuus Iulius Caesar concessit: sed ea concessio temporalis erat. postea uero primus diuus Titus ded‹i›t: post hoc Domitianus: postea diuus Nerua plenissimam indulgentiam in milites contulit: eamque et Traianus secutus est et exinde mandatis inseri coepit caput tale. notitiam meam prolatum sit subinde testamenta a commilitonibus relicta proferri, quae possint in controuersiam deduci, si ad diligentiam legum reuocentur et obseruantiam: secutus animi mei ifaciant quo modo poterint
Abbreviated transcription (Latin):
Art̃. ¶Uiles filius fa. si cap̾i¬
temimitus fuit uł emanci.¬
patus uł in adoptionẽ datus
apatre suo. testm̃ eius ualet:
qĩ ex noua uolunt᷑ate.
decistrensib reb dum taxͣat
testatus ad arrogãdum se de¬
derit. Si uõ missus iam. hoc fe
seũo ita rescripsit. id priuilegi¬
um qd̾ milit̾atib datum est.
ut quo quomõ facta abhis:
testam̃ta rata sint. sic ĩ telligi¬
debet. ut utiq prius ꝯstaͬre de
hominib ut uoluntatez sua
testaret᷑. ata locutus ẽ. ut d̾cla¬
raret quẽ uellet sibi hr̃dem eẽ.
⁊ cui lib̾tatem tribuẽ̾t.potest
uideri. sine scripto. hoc modo te
status eẽ ⁊ uolũtas eius rata
ẜmonib fieri solet. dixit ali¬
cui. ego tͣe hr̃dem facio. aut ti¬
bi bona mea relĩquo. nõ oportz
magis int̾est quam ip̃orum ꝗ¬
b io priuilegium datumẽ. eiꝰ¬
modi exẽplum nõ admiͣttuali¬
oquin nõ difficult̃ post mortẽ
alicuĩ militis testes existe̾nt

Expanded text:
.Miles filius familias si capite minutus fuerit, uel emancipatus uel in adoptionem datus a patre suo, testamentum eius ualet quasi ex noua uoluntate.de castrensibus rebus dumtaxat testatus adrogandum se dederit: si uero missus iam hoc feceSeuero ita rescripsit: 'Id priuilegium, quod militantibus datum est, ut quoquo modo facta ab his testamdebet, ut utique prius constare debhominibus, ut voluntatem suam testaretur, ita locutus est ut declararet quem vellet sibi esse heredem et cui libertatem tribuere, potest videri sine scripto hoc modo esse testatus, et voluntas eius rata sermonibus fieri solet, dixit alicui : ‘ ego te heredem facio ’ aut ‘ tibi bona mea relinquo ’, non oportmagis interest quam ipsorum quibus id privilegium datum est, eiusmodi exemplum non admitti: alioquin non difficulter post mortem alicuius militis testes existent
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si nãto filio. iuuo semaluit eo¬
dem̾ testam̃to durante decedẽ.
Nam ur uire militari. refecisse
testam̃tum. Ut ẽ rescriptum a
diuo pioineo qui cum eẽt pa¬
ganus. fecit testm̃. mox milita¬
re cepit. nam hoc quoq uiremi¬
litari incipiet ualere. si hoc m̃a¬
luit miles.

Expanded text:
t si nato filio uiuo se maluit eodem testamento durante decedere: nam uidetur iure militari refecisse testamentum: ut est rescriptum a diuo Pio in eo qui cum esset paganus, fecit testamentum, mox militare coepit: nam hoc quoque iure militari incipiet ualere, si hoc maluit miles.
Abbreviated transcription (Latin):
sicã eo quia patreauo ue pat̾no.
ꝓauoue. pat̾ni aui patre. ¶Ne¬
pos ab auo manumissus dedit
se adandgãdum patri suo.siue
manẽs inpotãte pãtris decesẜit.
siue manumissus diem suũ ob¬
eat. solus admittet᷑ auus adeiꝰ
suecessionẽ ex int̾pretatõe edc̃i.
atq si exẜuitute maũmissus
ẽẽt. porro si hoẽ ẽet. aut nõ ẽẽt
arrogatus qr arrogatio liberti
adimitenda nõ ẽ. aut si obrep¬
ẜit. pationi tñ nichominus iuꝰ
ĩtegrum manẽt. ¶ Si parens
uł accepit pecunã ut emãçi¬
paret. uł postea uiuus ĩ eum
filius quãtum satis ẽ ꝯtulit Ne
iuditia eiꝰ ĩ quietet. exceptiõe
dolimali repellit̾. ¶Est ⁊ alius
pares nõ accipit. Si forte filiꝰ
militare cẽpͥit.nã diuus puis
rescripsit patrẽ adcẽ.ta .ho. po.

Expanded text:
in eo, qui a patre auoue paterno proauoue paterni aui patre'.Nepos ab auo manumissus dedit se adrogandum patri suo: siue manens in potestate patris decesserit siue manumissus diem suum obeat, solus admittetur auus ad eius successionem ex interpretatione edicti, atque si ex seruitute manumissus esset: porro si hoc esset, aut non esset adrogatus, quia adrogatio liberti admittenda non est, aut si obrepserit, patroni tamen nihilo minus ius integrum maneret.Si parens uel accepit pecuniam, ut emanciparet, uel postea uiuus in eum filius quantum satis est contulit, ne iudicia eius inquietet, exceptione doli repelletur.Est et alius parens non accipit, si forte filius militare coeperit: nam diuus Pius rescripsit patrem ad contra tabulas
Abbreviated transcription (Latin):
uum. qd̾ sine manumissioe hẽ¬
bat posse sibi defende̾. auł. scͥp¬
sit. nec enim ei nocẽ debet. qd̾¬
sic iira patronatus habebat.
cum sit ⁊̃ p̾at̃.¬
Honusq adeo exequãdus
ẽ patrdno parens ut. ⁊̃ fauiana
aut caluisiana accio eĩ det᷑. qr
iniquu ẽ ingẽnͣuis horb ñ eẽ
libam perũ suarũ alienationẽ.
psonas ueluti merẽt̾ricẽ apa¬
rẽte emãcipatꝰ ⁊ manumissus
parẽti dat᷑. aut ꝯstitute pus si
nõ turꝑis hr̃s eẽt institutus.¬
Si filius emãcipatus testõ suo
patrẽ suum p̾tierĩt. siue hr̃de¬

Expanded text:
uum, quod et sine manumissione habebat, posse sibi defendere Iulianus scripsit: nec enim ei nocere debet, quod iura patronatus habebat, cum sit et paton usque adeo exaequandus est patrono parens, ut etiam Fauiana aut Caluisiana actio ei detur, quia iniquum est ingenuis hominibus non esse liberam rerum suarum alienationem. personas, ueluti meretricem, a parente emancipatus et manumissus parenti datur: aut constitutae partis, si non turpis heres esset institutus.Si filius emancipatus testamento suo patrem suum praeterierit siue herede
Abbreviated transcription (Latin):
sũt. S post quas nulle fee sũt.
licet hee ueteres sit. ¶ Sufficit
aut extare tabulas ⁊ sinõꝑfe¬
rãtur. si c̾tum sit eas extare. I¬
gitur ⁊ si apud furem fumt ur
apud eum apud quẽ deposite
sũt. dubitari ñ oportet admitu
posse bõrum põner: Nec enĩ op̃
ẽ apiri eas ut borum põ. ẜinta

Expanded text:
t quas nullae factae sunt, licet hae ueteres sint.Sufficit autem extare tabulas, etsi non proferantur, si certum sit eas exstare. igitur etsi apud furem sint uel apud eum, apud quem depositae sunt, dubitari non oportet admitti posse bonorum possessionem: nec enim opus est aperire eas, ut bo
Abbreviated transcription (Latin):
seius auus mat̾nus statim.
uita functus sit. ⁊ postea seia
sine culpa sua diu̾tit uiuo pa¬
tre suo incuĩ potestate ẽ. an⁊
cui actio ex hoc pacto ⁊ exstip¬
ulatione ꝯpetat. ⁊ utrum hr̃
di mat̾m qui exstipłatu. ani
tis uideri mutilit stipłatõe
ẽẽxceptam. qm̃ auus mat̾nus
ei stipulatus ꝓponit᷑. ꝙ cumi-¬
ta ẽ. hr̃di stipulatoris. quãdo¬
cumq diu̾terit mulieractio
ꝯpetẽ iũdetur. S dicẽdum ẽ
seie dotem posse solui. quauis
actio ei directo nõ ꝯpetat. ac
si sibiaut illi dari auus stipr¬
latus ẽẽt. S ꝑmittendũm ẽ
nepti exhac auita ꝯuentiõe.
ne ꝯmodo dotis defraudetuir
utilem actõem hr̃e. fauore eĩ
nptiarum ⁊ maxime ꝓpt̾ af¬
gauerat. ita tn nẽ dotem ab
hr̃dib petẽt. ⁊ ea que legata
erant uxor caꝑe nõ pot̾at. Rr.
dotis actionẽ mulieri adusus
hr̃des. non cẽ denegandã. ¶si¬
dotali instr̃o. ita scipłatiomt̃¬
posita sit. ut liborum noĩe dos
apud maritum resideat. nepo¬

Expanded text:
Seius auus maternus statim uita defunctus sit et Seia postea sine culpa sua diuorterit uiuo patre suo, in cuius potestate est, an et cui actio ex hoc pacto e‹t› stipulatione competat et utrum heredi aui materni ex stipulatu an tis uideri inutiliter stipulationem esse conceptam, quoniam auus maternus ei stipulatus proponitur: quod cum ita est, heredi stipulatoris, quandoque diuorterit mulier, actio competere uidetur. sed dicendum est Seiae posse dotem solui quamuis actio ei directo non competat, ac si sibi aut illi dari auus stipulatus esset. sed permittendum est nepti ex hac auita conuentione, ne commodo dotis defrudetur, utilem actionem: fauore enim nuptiarum et maxime propter afgauerat, ita tamen, ne dotem ab heredibus peteret: ea, quae legata erant, uxor capere non potuerat. respondi dotis actionem mulieri aduersus heredes non esse denegandam. dotali instrumento ita stipulatio interposita sit, ut liberorum nomine dos apud maritum resideat, nepo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbr maritus mores qu̾os ipses.
aut ante corrupit aut poste
a ꝓbauit. Si tñ exiñte legis
sumet quis ut nec acc̾are pos¬
sit qui lenocinium uxori pre¬
bũit. audiendũs est.
Aul. ¶euia marito suo int̃
alias res dotie ⁊̃ instrumitũ so¬
lidorum .x. tradidit. quõ octa
secum nuptum ire cepiss .x.
tum ẽ si cum dos amarito peta¬
tur an ꝯpellendus sit ⁊̃ illam
sum̃mã que instr̃o ꝯtinet᷑ re¬

Expanded text:
 maritus mores, quos ipse aut ante corrupit aut postea probavit? Si tamen ex mente legis sumet quis, ut nec accusare possit, qui lenocinium uxori praebuerit, audiendus est.um. Maeuia marito suo inter alias res dotis etiam instrumentum solidorum decem tradidit, quo Otacilse, cum nuptum ire coepisset, dtum est, si dos a marito petatur, an compellendus sit etiam illam summam, quae instrumento continetur, re
Abbreviated transcription (Latin):
eum ꝯueniri posse n mãda¬
tiuiditio. ¶Fundus estimat
ĩ dotem datus ac̾ditore ante¬
cederite excã pignoris ablãt
ẽ. Quesitum ẽ inmulier si e¬
stimationẽ dotis repͥetat. ex¬
ceptione sũmorieda sitiait eĩ
sine dolo ⁊ culpa uiri. p̃tium¬
petenti mulieri doli.m. excep¬
tionẽ ob̾eẽ. ꝯsequi enim eam
p̃tium fundi eiucti euidens
iniquitas ẽ. cum dolus patrĩ
ip̃i nocere debeat.
ut ex quacumq cã dos reddi

Expanded text:
eum conueniri posse neque mandati iudicio. Fundus aestimatus in dotem datus a creditore antecedente ex causa pignoris ablatus est: quaesitum est, an mulier, si aestimationem dotis repetat, exceptione summouenda sit: ait enim sine dolo et culpa uiri ppetenti mulieri doli mali exceptionem obesse: consequi enim eam pretium fundi evicti evidens iniquitas est, cum dolus patris ipsi nocere debeat. ut, ex quacumque causa dos reddi
Abbreviated transcription (Latin):
is mere alieno. ⁊ sortẽ ⁊ usuras
int̾ cẽt̾eros crecditores ꝯpłexus
sit . R. si id fenus noĩe filũ exer¬
cuisset ⁊ usuras ita ut ꝓponẽtur
filio ascripsiss. id quoq peculio
legato debi.
depenu legãta. R.

Expanded text:
no et sortem et usuras inter ceteros creditores complexus sit. respondit, si id faenus nomine filii exercuisset et usuras ita, ut proponeretur, filio adscripsisset, id quoque peculio legato deberi. IX DE PENV LEGATA
Abbreviated transcription (Latin):
b̾. Mulier que iuro suo exdo¬
te ꝓmissã peciũar debeb̾at. iuꝵ
br̃de ita Grec̾. ĩ stitue̾rat. si ea
s. n exegiss: Puto siuir de¬
nũtiass cet̾is hr̃dib ꝑ se ñ sta¬
re quo minꝰ acceptũ face̾t idꝙ
exdote sibi debebit᷑ statĩ eu
br̃dem futuꝵr. Qd̃si solum.
one. nichominꝰ puto statim

Expanded text:
.Mulier, quae uiro suo ex dote promissam pecuniam debebat, uirum heredem ita instituerat, si eam set neque exegisset. puto, si uir denuntiasset ceteris heredibus per se non stare, quo minus acceptum faceret id quod ex dote sibi deberetur, statim eum heredem futurum. quod si solus one, nihilo minus pu
Abbreviated transcription (Latin):
tiusse. S ita demũ testam̃tu E¬
ritum ẽ. si ꝯditio fuit infilti
potãte ꝯsidẽmus nũquid int̃¬
sit que ꝯditio fu̾it ascripta. u¬
trũ que moriente filio ipleĩ
nõ potuit. ueluti si alexindria
ierit filius hr̃s esto. isq rome
decessit. An uõ que potuit etiã
extremo uite mom̃to impleri.
Ueluti si titio .x. dederit. filius
hr̃s esto. Que ꝯditio noĩe filir
palium impleri pot̃. Nam su¬
pior quidem spẽs ꝯditionis
admittit uuo filio nepotes
adhr̃ditatem. Qui si neminẽ
substitutum hrẽt dunimori¬
tur. legittimus patri hr̃s exi
dam enim refert itahr̃dem in¬
stitutum si ĩ capitolium ascẽ¬
derit. Qd̾ si nõ ascendiss leg¬
atum ei datum. eumq ante¬
quam ascendẽt. mortẽ obisse.
morte defecisse. Ideoq moriẽ¬
te eo legati diem cessisse altã
uõ sp̃es ꝯditionis. iuuo filio.
nõ admittit nepotes ad here¬
ditatem. qui si substituti nõ
eẽnt.abintestato Ambo hr̃des
existẽnt. neq eñim filius iu¬

Expanded text:
ui, sed ita demum testamentum ratum est, si condicio fuit in filii potestate, consideremus, numquid intersit, quae condicio fuerit adscripta, utrum quae moriente filio impleri non potuit, ueluti 'si Alexandriam ierit, filius heres esto' isque Romae decessit, an uero quae potuit etiam extremo uitae momento impleri, ueluti 'si Titio decem dederit, filius heres esto', quae condicio nomine filii per alium impleri potest. nam superior quidem species condicionis admittit uiuo filio nepotes ad hereditatem, qui si neminem substitutum haberet, dum moritur, legitimus patri heres exsm est: quendam enim refert ita heredem institutum, si in Capitolium ascenderit, quod si non ascendisset, legatum ei datum, eumque antequam ascenderet mortem obisse: morte defecisse ideoque moriente eo legati diem cessisse. altera vero species condicionis vivo filio non admittit nepotes ad hereditatem, qui substituti si non essent, intestato avo heredes existerent: neque enim filius
Abbreviated transcription (Latin):
Op̃. Sipupillus subꝯditiõe
hr̃s institutus fu̾ĩt. ꝯditioni
etiam sine tutoris auẽte parẽ
põt. Idemq ẽ ⁊ silegatum ei
subꝯditione relictum fu̾it. Q
a ꝯditione expleta.ꝓeo ẽ. quasi
pure ei hr̃ditas uel legatum
relictum sit᷑.

Expanded text:
 Si pupillus sub condicione heres institutus fuerit, condicioni etiam sine tutoris auctoritate parere potest. idemque est et si legatum ei sub condicione relictum fuerit, quia condicione expleta pro eo est, quasi pure ei hereditas vel legatum relictum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc prius inspiciẽdum ẽ. nͦe
homo qui talem ꝯditione im
posuit. neꝙ opos m̃tis ẽẽt. I¬
gitur si ꝑspicius rationibus
bec suspitio amoueri pͥot. nł¬
lo modo legittimꝰ br̃s debr̃dita¬
te ꝯtrouersiam facit scripto
instituit. codicillis ascripsit
ꝯditionem. Quero an ei pa¬

Expanded text:
e homo, qui talem condicionem posuit, neque compos mentis esset. igitur si perspicuis rationibus haec suspicio amoueri potest, nullo modo legitimus heres de hereditate controuersiam facit scripto instituit, codicillis adscripsit condicionem: quaero, an ei pa
Abbreviated transcription (Latin):
p̃. Siquis subꝯditioe br̃¬
des mstituiss sunuicẽ caiis¬
sent. se legata eo testõ relic¬
ta reddituros placet remit¬
ti eis ꝯditionẽ qr ad fraudẽ
legum respicẽt que uetarẽt

Expanded text:
 Si quis sub condicione heredes instituisset, si invicem cavissent se legata eo testamento relicta reddituros, placet remitti eis condicionem, quia ad fraudem legum respiceret, quae vetarent
Abbreviated transcription (Latin):
tione relinquẽ. Itaeni ho¬
mines facientes aut admit¬
terent᷑. aut nõ facientes de¬
ficerent ꝯoitione. ¶Hoc e¬
dictum etiam adlegata ꝑti¬
net non tm̃ adhr̃dum insti¬
tutione Infidei ꝯmissis
quoꝙ oportebit eosqui de
fidei ꝯmisso cognoscut sub¬
sequi p̃toris edictum e pꝑ
quia uice legatorum fũgũ¬
tur ⁊ inmortis eã donatio¬
nib dicendum ẽ edicto¬
huic locum ẽẽ. Si forte qͥs

Expanded text:
i reli‹n›quere: ita enim homines aut facientes admitterentur aut non facientes deficerentur condicione. Hoc edictum etiam ad legata pertinet, non tantum ad heredum institutionem. In fideicommissis quoque oportebit eos, qui de fideicommisso cognoscunt, subsequi praetoris edictum eapropter, quia uice legatorum funguntur. Et in mortis causa donationibus dicendum est edicto locum esse, si forte quis
Abbreviated transcription (Latin):
rit. ex dodrante. qui nõ duxeĩt
exquadrante br̃s estõ. aut nu¬
bit alt̾i aut nõ uult nubere cõ¬
sobrinam quis exhis duxit u¬
xorẽ habebit dodrantẽ.erit al¬
terius quadrans. Si neut eaz
duxit uxorem. nõ quia ip̃i du¬
cere nolui̾nt. s quia illa nub̾e
noluit ambomptes equales
admittunt᷑. plerumq eni ħ
ꝯditio si uxorem duxit. si dede
rit. si fecerit. ita accipi oꝑtet.
qd̾ ꝑeum nõ stet quominus
ducat. det aut faciat.

Expanded text:
nte, qui non duxit, ex quadrante heres esto". aut nubit alteri aut non vult nubere. consobrinam qui ex his duxit uxorem, habebit dodrantem, erit alterius quadrans. si neuter eam duxerit uxorem, non quia ipsi ducere noluerunt, sed quia illa nubere noluerit, ambo in partes aequales admittuntur: plerumque enim haec condicio: "si uxorem duxerit", "si rit', 'si fecerit' ita accipi oportet, quod per eum non stet, quo minus ducat det aut faciat.
Abbreviated transcription (Latin):
ditatis siue legato adiecta nõ
sub ꝯdietione scripius hr̃s ꝙͣ
senatus aut principes im̃pro¬
bant. testam̃tum infirm it pa¬
tris. ac siꝯditio non eẽt ĩ eius
potãte. Nam que facta ledũt
pietatem extimationẽ uerecũ
nec facẽ nos posse credendu ẽ.¬

Expanded text:
ditati siue legato adiecta non sub condicione scriptus heres, quam senatus aut princeps improbant, testamentum infirmet patris, ac si condicio non esset in eius potestate: nam quae facta laedunt pnec nos facere posse credendum e
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ẜmuoluntatẽ testatoris ⁊¬
ualescit. Siquis te hr̃dem ita
instituit si tuhr̃dem eum ĩ sti¬
tiusses. aut quid sibi legasses.
nehil int̾ est quo graduis ate
hr̃s institutus sit. ul quid eile¬
gatum sit. dummõ aliquo:
gradu rote fecisse ꝓbes.

Expanded text:
 voluntatem testatoris convalescit. Si quis te heredem ita instituit, si se heredem instituisses aut quid sibi legasses, nihil interest, quo gradu is a te heres institutus vel quid ei legatum sit, dummodo aliquo gradu id te fecisse probes.
Abbreviated transcription (Latin):
sit ꝯpellendu eum manu¬
mittẽ siuuieret. Idem est⁊
suta hr̃s institutus eẽt qs.
titius hr̃s estoita ut stichu
manumnittat. aut titio .c.i¬
ta lego ut stichum manu.¬
mittat. nam mortuo sticho.
nemo dicet submouenduz
tus ꝯditione si pare̾ ꝯditioĩ¬

Expanded text:
sit compellendum eum manusit compellendum eum manumittere, si viveret. idem est et si ita heres institutus esset quis: "Titius heres esto ita, ut Stichum manumittat" aut "Titio centum ita lego, ut Stichum manumittat". nam mortuo Sticho nemo dicet summovendum tus condicione, si parere condici
Abbreviated transcription (Latin):
facturum. forte restitururũ
ꝙ accepit. oportebit itaq re¬
mitti cautionẽ. ¶Siquis.
subiuris uirandi ꝯ̃ditione⁊
p̃terea sub ãsia sit ĩstitutus
huic uidendum ẽ anremit¬
tatur ꝯ̃ditio. Et magis ẽ ut
remitti uiris uirãdi cõditio¬
debeat licet aiu ꝯditiom pa¬
rendum bãt. S si subiuris¬
iuirandi cõditione sit institr¬
tus. aut si decem dederit hoc
ẽ alt̾nata ꝯ ditione. ut aut
pareat ꝯditioni. aut iuiret
remutti ei ꝯditio nõ debet. qa
põt alti ꝯditioni parendo eẽ
securus. s uerius ẽ remitten¬
dam ꝯͣditioͣnẽ. ne ala ratioẽ
ꝯditio alia eum urgueat ad
ius uirãdum. ¶Quotiens.
hr̃s iurare uibet daturum.
se aliquid uł facturum ꝙ nõ
improbũ estactiones br̃di¬
tarias nõ alias hebit quam
si dedit uel fecerit id qd erat
uissus uirare. ¶Mortuo ãt
uł manumisso stichoauuote¬
statore qui ita br̃s institutꝰ
ẽ siirass se stichum manu¬
missurum nõ uidebit᷑ defectꝰ
ꝯditione hr̃s quãus ueruz

Expanded text:
facturum, restituturum quod accepit: oportebit itaque remitti cautionem. Si quis sub iurisiurandi condicione et praeterea sub alia sit institutus, huic uidendum est an remittatur condicio: et magis est, ut remitti iurisiurandi condidebeat, licet alii condicioni parendum habeat. Sed si sub iurisiurandi condicione sit institutus aut si decem milia dederit, hoc est alternata condicione, ut aut pareat condicioni aut iuret remitti ei condicio non debet, quia potest alteri condicioni parendo esse securus. sed est verius remittendam condicionem, ne alia ratione condicio alia eum urgueat ad iusiurandum. Quotiens heres iurare iubetur daturum se aliquid vel facturum: quod non improbum est, actiones hereditarias non alias habebit, quam si dederit vel fecerit id, quod erat iussus iurare. Mortuo autem vel manumisso Sticho vivo testatore qui ita heres institutus est, si iurasset se Stichum manumissurum, non videbitur defectus condicione heres, quamvis verum
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ inutilis ĩ quo uis hrde
instituto pret̾ filium. ẽ eni
ꝯditionalis institutio.nec in¬
detur hr̃ditas codicillis data
sero. ille michi br̃s esto. pari
ratione dicendum erit insti¬
tutionẽ ualere.nullo uire im¬
pediente. ¶Si que ita insti¬
tutum ponamus alle si eum
codicill. hr̃dem scripsi. heres
estouialet institutio etiam ĩ
filio qui inpotãte ẽ. cu nulla
sit ꝯditio que inp̃teritum ꝯ¬
feratur. ul que inp̃sens. uelx¬
ti si rex parthorum uuut.si.

Expanded text:
non est inutilis in quovis herede instituto praeter filium: est enim condicionalis institutio. nec videtur hereditas codicillis data,sero, ille mihi heres esto", pari ratione dicendum erit institutionem valere nullo iure impediente. Si quem ita institutum ponamus: "ille, si eum codicillis heredem scripsi, heres esto", valet institutio etiam in filio qui in potestate est, cum nulla sit condicio, quae in praeteritum confertur vel quae in praesens, veluti
Abbreviated transcription (Latin):
nõ possit. implenda ẽ enimuoͣ¬
luntas si pot. ¶Dehoc iure iu¬
rando remit᷑tendo non ẽ necc̃e
adire p̃torem. Semel enim
imꝑpetuum ap̃tore remissũ
ẽ. nec ꝑsingulas remittendũ.
Et idcuto exquo dies legati
cessertt. remissu uidetur ⁊ i
gnorante scripto hr̃de. ⁊doꝙ
in hr̃de legatari recte pbat
ut post diem legati cedentẽ
si decesẜit legatarius debeat
hr̃s eius actione delegato u¬
ti qiͣ pure legato relicto ei cui
hr̃s extiterit
bonos mores in serunt remit
tende sũt. Ueluti si ab hostib
patrem suum nõ redem̾erit.⁊
si parentib sius patronoue
alim̃ta non p̃stiterit.¬

Expanded text:
non possit: implenda est enim voluntas, si potest. De hoc iureiurando remittendo non est necesse adire praetorem: semel enim in perpetuum a praetore remissum est nec per singulos remittendum. et idcirco ex quo dies legati cesserit, remissum videtur etiam ignorante scripto herede. ideoque in herede legatarii recte probatur, ut post diem legati cedentem si decesserit legatarius, debeat heres eius actione de legato uti, quasi pure legato relicto ei cui heres exstiteratbonos mores inseruntur, tendae sunt, veluti "si ab hostibus patrem suum non redemerit", "si parentibus suis patronove alimenta non praestiterit