comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Am cetera que sequutur nullo mõ u̾a sunt. Nam ĩprobis
inimicicias indice̾ aut bonoꝵ defensioemi suscipeͬ pot cũ malis
esse coe. Quidam est probitate ficta uiam sͥ ad potentia muniut
faciuntq multa. que boni solent eo ꝗdem promptius ꝙ fallen
gra faciunt. utinã tam facile esset prare bonitãte q facile
& sumu potentie gradũ obtinuerint. tu simłatiõe depoita
mores suos detegunt ⁊ apiunt oia: ac uiolant̾ uexant. Eosq
ipos bonos qͦꝵ cam̃ susceꝑant ĩsequũt᷑. Et gradus per quõs
ascenderanit amputant neꝗs illoꝵ ꝯͥ ip̃os possit ĩmitari. Iou
tñ putemꝰ hoc offm nõ nͥ boni ee̾ ut bonos defendat. At id
suscipeͬ facile est. Implere difficle. qr cũ te pertamini ꝯgressioi¬
q comiẜis in arbitrio nõ tuo poita uictoria ẽ ar pleroq ĩprobi
&r nũo & ꝯstipatione potentiores st̃ ꝙ boni ut ad eos supandos¬
non tã nͥtus sit q felicitas necia. An as ignorat quotiens melioꝰ

Expanded text:
am caetera, quae sequuntur, nullo modo vera sunt. Nam improbis inimicitias aut indicere, bonorum defensionem suscipere, potest cum malis esse commune. Quidam enim probitate ficta viam sibi ad potentiam muniunt, faciuntque multa, quae boni solent, eo quidem promptius, quod fallendi gratia faciunt. Utinamque tam facile esset praestare, quam facile et summum potentiae gradum ceperint, tum uero simulatione deposita mores suos detegunt, rapiunt omnia et uiolant et uexant eosque ipsos bonos quorum causam susceperant insequuntur et gradus per quos ascenderunt amputant, ne quis illos contra ipsos possit imitari. uerum tamen putemus hoc officium non nisi boni esse, ut bonos defendat. at id suscipere facile est, implere difficile, quia cum te certamini congressionique commiseris, in arbitrio dei, non tuo posita uictoria est, et plerumque inprratione sunt potentiores quam boni, ut ad eos superandosnon tam uirtus sit quam felicitas necessaria. an ahquis ignorat quotiens melior
Abbreviated transcription (Latin):
Nam alii eos hoĩes qui sunt ex terra pͥmitus nati. cũ per
siluas ⁊ campos erraticam farrent uitam. Nec ullo iter se
ẜmõis aut iuris uinculo cohererẽt. ẜ fondes et herbas
pro tubilib spelũtas et antia. pro domib haberent bestiis
⁊ fortiorib aĩalib prede fuisse ꝯmemorant. Tu eos aut
qui laniati efugerant. aut laniari proxios uiderat admonitos
piculi sui ad ałios hoĩes declitrisse p̃sidiumq implorasse.
& pͥmo nutib uoluntatem suam significasse. deinde ẜmois
Initia tentasse ac singlis quibq re̾b noĩa imprimendo pau¬
latim loꝗ̃rdi ꝑfecisse ⁊ oñem. Cum at multitudinẽ ip̃am uide¬
quietem noctis tutam sibi facerent. uel ut ĩcursiones. atꝙ
impetus bestiaꝵ/ nõ pugnando. s obiectis aggerib arcereñt.
O Ingenia homib indigna. que has ineptias protulerunt.
miẜos atq miẜ abiles qͦui stultitiam suam lrĩs mãdauerunt.¬

Expanded text:
sed alii eos homines qui sint ex terra primitus nati, cum per siluas et campos erraticam degerent uitam, nec ullo inter se sermonis aut iuris uinculo cohaererent, sed frondes et herbam pro cubilibus, speluncas et antra pro domibus haberent, bestiis et fortioribus animalibus praedae fuisse commemorant. tum eos qui aut laniati effugerant aut laniari proximos uiderant, admonitos periculi sui ad alios homines decucurrisse, praesidium inplorasse et primo nutibus uoluntatem suam significasse, deinde sermonis initia temptasse ac singulis quibusque rebus nomina inprimendo paulatim loquendi perfecisse rationem. cum autem multitudinem ipsam uidequietem noctis tutam sibi facerent, vel ut incursiones atque impetus bestiarum non pugnando, sed objectis aggeribus arcerent. O ingenia hominibus indigna quae has ineptias protulerunt! miseros, atque miserabiles, qui stultitiam suam litter
Abbreviated transcription (Latin):
phorum potuit p̃cium ip̃m uł quale uł qd̾ sit psolue̾. Is ei
poeta. & illi oẽs qͦs secutus est putauerut ⁊ ecte opibus uti.
Hoc est frugi ẽẽ nõ instrueͬ ꝯuiuia sũptuose. nõ largiri x¬
teme̾. nõ effunde̾ in res suꝑuacuas. at t᷑pes rẽ familiarem.
dicit as fortasse. ꝗͥd tu: negas ne hanc ẽe̾ u̾tutẽ: nõ eꝗde
neģo. ꝯͣria enim uidear probare si neģam. sed cẽ utut uera
nego qr nõ sit celestis. sed tota t̾rena qn nͥl quidẽ efficit

Expanded text:
re potuit pretium ipsum uel quale uel quod sit. id enim poeta et illi omnes quos secutus est putauerunt recte opibus uti, hoc est frugi esse, non instruere conuiuia sumptuose, non largiri temere, non effundere in res superuacuas aut turpes rem familiarem. dicet aliquis fortasse: \'quid tu? negasne hanc esse uirtutem?\' non equidem nego, contraria enim uidear probare, si negem, sed ueram nego, quia non sit illa caelestis, sed tota terrena, quandoquidem nihil efficit
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa indigere se putat. ꝗ alteri suam denegat. Huic uero
qui se ĩpe dissociat. ac seternit a torpore non ⁊itu honis
nullo mõ pot uiuere. Retentio ig̾ sonetatis ẽ coitas.i. auy¬
pr̃ate. Ut possimꝰ accipere. Si uoͣ ut illi alii disputãt. huma¬
nitatis ipus causa facta ẽ huimõi om̃ ꝯgregatio hõ certe
hoĩe deb cogͦsçere. Quod si fecerut Illi ⁊udes ⁊ ad huc
fieri hoies ⁊ fecerũt mudum ꝯstituta ⁊õne loquendi

Expanded text:
opera indigere se putat qui alteri suam denegat. huic uero, opera indigere se putat qui alteri suam denegat. huic uero, qui se ipse dissociat ac secernit a corpore, non ritu hominis, nullo modo potest uiuere. retentio autem societatis est communitare, ut possimus accipere. Sin vero ut illi alii disputant humanitatis ipsius causa facta est hominum congregatio, homo certe hominem debet agnoscere. Quod si fecerunt illi rudes et adhuc feri homines, et fecerunt nondum constituta loquendi
Abbreviated transcription (Latin):
quid faceͣ deberet aut nũq cõuenturos inter se fuisse uec loq di
roͣnem repturos nͥ eos bestie comedissent. Hec aliis deliramta
ĩpam potuis humaitate. Itaq int̾ se cõgregatos dicũt ꝙ nã
hois solitudinẽ fugiens ⁊ coĩonis ac sonetatis appetens eẽt.
ueru inter eos non magna disçeptatio ẽ. Siꝗdem cãe dispares
nõ possunt. nulla igͣ in pͥncipio facta est eiꝰmodi ꝯgregatio.
nec unꝙ fuerut hoies in t̾ra. qui p̃t̾ infantia collo q̃rent¬
et intelligeret. Ei nãq ⁊ ei ro deest. Fingamꝰ tñ illa uera
ꝯgregati. Ut mutuis auxilis ĩ becilitatem suã tuerem̃
Bucturrendũ est ig̾ hoĩ qui egeat auxilio. Cum eĩ p̃sidii tausa
hõĩes sonetatẽ cu hõib Imerunt et sauxerut. fedus illd̾ a
pricipio sui ortus int̾ hoĩes tutum. aut uiolare. aut nõ ẜuaͬe
sumu nephas putandu est. Nam ꝗse a pr̃ando auxiliũ
remouet/ ⁊ ab accipienꝰ ⁊emoueat neceͣ ẽ. Quia nllius

Expanded text:
quid facere deberent; aut nunquam conventuros inter se fuisse, nec loquendi rationem reperturos, nisi eos bestiae comedissent. Haec aliis delira visipsam potius humanitatem: itaque inter se congregatos, quod natura hominum solitudinis fugiens, et communionis ac societatis appetens esset. Non magna inter eos disceptatio est. Siquidem causae dispares non possunt. Nulla igitur in principio facta est ejusmodi congregatio; nec unquam fuisse homines in terra, qui praeter infantiam non loquerentur, intelliget cui ratio non deest. Fingamus tamen illa vera congregati, ut mutuis auxiliis inbecillitatem suam tuerentur, succurrendum est igitur homini qui egeat auxilio. cum enim praesidii causa homines societatem cum hominibus inierint et sanxerint., foedus illut a principio sui ortus inter homines tutum aut uiolare aut non conseruare summum nefas putandum est. nam qui se a praestando auxilio remouet, etiam ab accipiendo remoueat necesse est, quia nullius
Abbreviated transcription (Latin):
dũmodo semꝑ boni fungat᷑ offio. mali nũq. Citero in
cisdem illis officialib t uo̾ si quis uoluei̾t animi sui
cõplicatam notiane euolue̾. Iam se ĩpe doceat. Enui uiru
honu qui prosit quib possit. noreat nemini. nͥ lacessitus
Nocituru dix ẽe bonũ uiru si fui̾t lacessitus. Iam ex hoc
ĩpo boni uiri nõm ãmittat nece̾ est si nocebit. Non min
mali ẽ referre ĩuiria ꝙ̃ inferre. Uam uñ certam intęr
hoĩes uñ pugne ꝯtentiõesq nascunt᷑ nͥ ꝙ ĩꝑbitati
oppoita imipatia mags sepe ꝯutat te pestates. Ꝙ si patia
qua utute nͥl ueriũs nͥl in hoinie dignaus ĩueiri pot
ĩprobitati opposueris extinguit᷑ protĩnus tanq igitirr
aquam supfuderis. Sin at prouotatͥx illa improbitas
excitabit incendiu. ut id nõ flumen aliꝗd sed effusio
homo ademit bono uiro. Ut eĩ nͥl malorũ fiat. ħ sola

Expanded text:
dummodo semper boni fungatur officio, mali numquam. Cicero in dummodo semper boni fungatur officio, mali numquam. Cicero in isdem illis officialibus at uero si quis uoluerit inquit animi sui conplicatam notionem euoluere, iam se ipse doceat eum uirum bonum esse qui prosit quibus possit, noceat nemini, nisi lacessitus nociturum esse dixit bonum uirum, si fuerit lacessitus: iam ex hoc ipso boni uiri nomen amittat necesse est, si nocebit. non minus enim mali est referre iniuriam quam inferre. nam unde certamina inter homines, unde pugnae contentionesque nascuntsaepe concitat tempestates? quodsi patientiam, qua uirtute nihil uerius, nihil homine dignius inueniri potest, inprobitati opposueris, extinguetur protinus, tamquam igni aquam superfuderis. sin autem prouocatrix illa inprobitas o tantum excitabit incendium, ut id non flumen aliquod, sed effusio homo ademit bono uiro. ut enim nihil malorum fiat, haec sola
Abbreviated transcription (Latin):
inter bona opera. nũet᷑. MUinus nõ accipiat a paupere
ut siquid ipe p̃stiterit eo bonũ sit quo fuit gratuitum.
Maledicenti budicto iendeat. nuq ipe maledicat nẽc¬
malũ uerbũ procedat ex ore hois qui collit ꝟbum bonu.
Quim ⁊ caueat diligent̾ neqn inimicũ telpa sua faciat.
Siquis extitit tam protẽruus q bono et iusto faciat nurias
dement at moderate ferat ae ultione nõ sibi assumat. sed
iudici deo reẜuet. Innotentiam semp & ubiq custodiat. qͥ
p̃crp̾tũ nõ ad hec ualet tm̃ ut ĩpe inuiria nõ ĩferat. sed
illatam nõ uindicet. Sedet cĩ maximꝰ equissimꝰ iudex specilatõ
Cuius sntiam nemo effugere potit nec defensioe cuusq
nec graͣ. ita fit ut homo iustus ꝯtemꝑtui sit omib. Et qr
putabit᷑ se ip̃m nõ posse defendere hebit᷑ prosigni &
merti. Que at ultus Inunocum hic fortis. hic stienus¬
idicat᷑. Hũc õs uerent᷑. Hunc colunt. Ronus uͬo ille

Expanded text:
inter bona opera numeretur. munus non accipiat a paupere, inter bona opera numeretur. munus non accipiat a paupere, ut si quid ipse praestiterit, eo bonum sit, quod fuerit gratuitum. maledicenti benedicto respondeat, numquam ipse maledicat, ne uerbum malum procedat ex ore hominis qui colit uerbum bonum. quin etiam caueat diligenter ne quando inimicum sua culpa faciat, et si quis extiterit tam proteruus, qui bono et iusto faciat iniuriam, lementer ac moderate ferat et ultionem suam non sibi adsumat, sed iudicio dei reseruet. innooentiam semper et abique custodiat. quod praeceptum non ad hoc tantum ualet, ut ipse iniuriam non inferat, sed ut inlatam sibi non uindicet. sedet enim maximus et aequissimus iudex, speculator cuius sententiam nemo effugere potest nec defensione cuiusquam nec gratia. ita nt ut homo iustus contemptui sit omnibus, et quia putabitur se ipsum non posse defendere, habebitur pro segni et inerte. qui aiudicatur, hunc omnes uerentur, hunc colunt. bonus uero ille
Abbreviated transcription (Latin):
cã. nõ decet eum q̃ ueritati studet in aliqua ⁊e ee falacem
atq ab ipa quã sequit ueritate discedere. Un hac iustitie
uirtutum omiu uia nullus mendatio lotus est. Itaq
miator ille uerus ac iustus nõ decet illud lucianu homini¬
amico & familiari non est mentiri meu sed ⁊ inimico
atq ignoto existimabit nõ ẽe̾ mẽtiri suũ. nec alii cõmittet
ut lingua ĩterpres aĩ a sensu g a cogitatioe discordet.¬
Ecuniam siquam crediderit nõ accipiat usura ut bnsiciũ
sit ĩcolume ꝗd succurrit necͣtati et abstineat se ꝓrsus
alieno. In ħ genẽ offitii debet ee̾ suo ꝯtentꝰ. quẽ oporteat
alias. nec proprio ꝗdem parce̾ ut bonũ faciat: polus at
accipere q dederis ĩiustum ẽ qd̾ qui facit insidiat qd̾ am̃o
ut ex alteruiꝰ necͣitate p̃detur. Et iustus nuq pt̾mittat
quominꝰ aliꝗd miẜicordit̾ faciat. nec inꝗnabit se huimodi¬
questu. ẜ efficiet ut sine ullo suo damno id ip̃ ꝗd comodat

Expanded text:
 nefas eum qui ueritati studeat in aliqua re esse fallacem atque ab ipsa quam sequitur ueritate discedere: in hac iustitiae uirtutumque omnium uia nullus mendacio locus est. itaque uiator ille uerus ac iustus non dicet illud Lucilianuamico ac familiari non est mentiri meum, sed etiam inimico e ignoto existimabit non esse mentiri suum; nec aliquando committet, ut lingua, interpres animi, a sensu et cogitatione discordet.ecuniam si quam crediderit, non accipiet usuram, ut et beneficium sit incolume, quod succurrit necessitati, et abstineat se prorsus alieno. In hoc enim genere officii debet suo esse contentus, quem oporteat alias ne proprio quidem parcere, ut bonum faciat; plus autem accipere, quam dederit, injustum est. Quod qui facit, insidiatur quodammodo, ut ex alterius necessitate praedetur. At justus nunquam praetermittet quominus aliquid misericorditer faciat; nec inquaestu, sed efficiet ut sine ullo suo damno id ipsum quod commodat
Abbreviated transcription (Latin):
nͨ illas nobiles orones alieno titulo ĩ scriptas ĩpãtia ⁊ leuita ᷤ
et ĩ sania ꝓfudisset. Nuũq capite suo rostra ĩ quibus
ante floruerat cruẽtasset . Rec zem. pu. funditus
proscriptio illa delesset. Sapientis ig ac boni uiri non
est uelle c̾tare/ ac se piculo cõmittere. qm et uincere

Expanded text:
nec illas nobiles orationes alieno titulo inscriptas inpatientia et leuitas nec illas nobiles orationes alieno titulo inscriptas inpatientia et leuitas et insania profudisset, numquam capite suo rostra, in quibus ante floruerat, cruentasset nec rem publicam funditus proscriptio illa delesset. sapientis ergo ac boni uiri non est uelle certare ac se periculo committere, quoniam et uincere
Abbreviated transcription (Latin):
appellatioe dispoliet. Siqdem notẽ alteqi ut ipe uissumne
ait non est ẜm̃ hõis naturam. Nam ar pecudes. aut calce
aut cornu repugnat ⁊ ẜpentes. ac fere nͥ aut ꝑsequere
aut occidas negotium nõ exibent. Et ut ad homi exẽpla
redeamꝰ. Imꝑitiꝰ q ar insipientes si qñ accipiut ĩuiriam
ceco & ireonabili furore ducunt᷑. his qui sibi nocẽt ⁊ etri¬
buere conant᷑. In quo igͦ sapiens ac bonus uir. a malis &
insipientib differt nͥ ꝙ sibi ht iuctam p̃ntiam qua stulti
carent nͥ ꝙ regere se aut mitigare ĩiiriam siã nouit.
ligente. quib debet potui reluctari ⁊ ruẽtẽ quacũq
stit ĩmitari. Ita qui malu ĩmitat᷑ bonus ẽẽ nlło pacto pot.
uoluit homie canino more uiueͬ ut ⁊emordeat lacessitꝰ.
Que retributio ꝯtumelie q̃r ꝑnitiosa sit et qͣs edere
gestit ip̃e se ꝑdidit. Eo si lacessitus iniuiria patiam¬
si dissimlare si furre ꝯtunielia boni uiri ẽẽ didicisset

Expanded text:
appellatione despoliet, siquidem nocere alteri, ut ipse uerissime ait, non est secundum hominis naturam? nam et pecudes si lacessas, aut calce aut cornu repugnant, et serpentes ac ferae, nisi persequare ut occidas, negotium non exhibent, et ut ad hominum exempla redeamus, inperiti quoque et insipientes si quando accipiunt iniuriam, caeco et inrationabili furore ducuntur et iis qui sibi nocent, uicem retribuere conantur. in quo igitur sapiens ac bonus uir a malis et insipientibus differt, nisi quod habet inuictam patientiam, qua stulti carent, nisi quod regere se ac mitigare iram suam nouit, lgentem quibus debet potius reluctari, et ruentem quacumque stit imitari. ita qui malum imitatur, bonus esse nullo pacto potest. uoluit hominem canino modo uiuere, ut remordeat lacessitus. quae retributio contumeliae quam perniciosa sit et quas edere gestit, ipse se perdidit? quodsi lacessitus I iniuria patisi dissimulare, si ferre contumeliam boni uiri esse didicisset
Abbreviated transcription (Latin):
qui honesto gaudio florentes annos prorogent morte/ ac
senium differentes. Illa qͦ cum nature lege ꝑuenerĩt equo
animo laturi horũ ꝯsilio ut accedas uelim depone ĩutile
dolorem pelle curas suꝑuatuas discute danosas animi ne¬
bulas. Et ad suma quicꝗd p̃mit et tranqlitate turbat
abicito utriq hoĩ inter uite huiꝰ procellas. et in hoc exilio
sepe famosissimũ uirgilianum illud exelamas. Durate
et uosmet reb ẜuate scd̃is. uiue et uale nri memor
iii kl̃ augusti .

Expanded text:
qui honesto gaudio florentes annos prorogent, mortem ac qui honesto gaudio florentes annos prorogent, mortem ac senium differentes, illa quoque cum nature lege pervenerint, forti animo laturi; horum consilio ut accedas velim. 8 Depone inutilem dolorem, pelle curas supervacuas, discute damnosas animi nebulas et ad summam quicquid premit aut tranquillitatem turbat, abicito utrique homini inter vite huius procellas et in hoc exilio sepe famosissimum virgilianum illud exclamans Durate et vosmet rebus servate secundis. Vive et vale, nostri memor. III Kal. Augustas.
Abbreviated transcription (Latin):
te ipm et res tuas diuino uolens cõmittans arbitrio aiũz q
ad celum errigas et in illo fingas spei anchoram/ a quo uno
no solum accipere potes. ut sis saluus sed ut eẽs aliquid
accepisti neq diffidas extͤma tua magnifice turaturũ qui
tantam de pͥmordiis curam gessit. Simulq ut Intelligas
dece̾ uirũ fortem et fortune p̃liis assuefactum/ morbos
at morte ac mortalia tucta despĩcere. supͣ humanos sese x¬
caus animi alis attolentẽ. Qui sepe ego atq afferto licet in
torpore sanus apparuit interq dolorũ morsus ⁊ in ipsa
morte clarum dedit experimentũ posse felicitate in his ipis q̃
miserie uocant existere ueranq animi uirtute corporeis
passionib ĩꝯciissam. Ad extremũ ut memineris animi
habitum ad utranq ꝑtem corpori plurimũ ronferre solitũ
et esse qui siuim tor clauculum exedentes etatis iuste tps
abrũpat. Qua nulla maior. insania fingi queat. Esse

Expanded text:
te ipsum et res tuas divino volens committas arbitrio animumque te ipsum et res tuas divino volens committas arbitrio animumque ad celum erigas, et in Illo figas spei anchoram a quo uno non solum accipere potes ut sis salvus, sed ut esses aliquid accepisti, neque diffidas extrema tua magnifice curaturum qui tantam de primordiis curam gessit; 6 simulque ut intelligas decere virum fortem et fortune preliis assuefactum morbos ac mortem et mortalia cunta despicere, supra humanos se se casus animi alis attollentem, qui sepe egro atque affecto licet in corpore, sanus apparuit interque dolorum morsus et in ipsa morte clarum dedit experimentum posse felicitatem in his ipsis que miserie vocantur, existere, veramque animi virtutem corporeis passionibus inconcussam; 7 ad extremum ut memineris animi habitum ad utranque partem corpori plurimum conferre solitum, et esse qui suum cor clanculum exedentes etatis iuste tempus abrumpant, qua nulla maior insania fingi queat; esse
Abbreviated transcription (Latin):
Nulluis ẽ eni metus nec solicitudo p̃ti.Stupens tñ et
ueluti ꝗ prumptas angustias incautus euasit attonitꝰ hereo
et ꝯsideratione uitati discrimis gaudens tremo. Illi gratias
qui cũ sospitatẽ tũã passus ẽ temptari. Nec est passus
obrui. nec graui nos oppͥmeret meriore. S gaudium cu¬
mulas ꝑiculo. et nos post hoc semꝑ tui auidiores et te nobis
efficerẽt tariorem. Nrãs sane p̾ces si fieri possit optauerim
tantisper herbatum notitiã pinutasse quo tibi aliꝗd in hoc
statu salutiferi operis impartirer. Ceterũ qd̾ ego posse
cuperem es is qui ad te mittitur ĩsignis phicus deo aspirã¬
te prestabit. Et q̃ñ hoc quoq in ⁊remediis nõ ultimum
quod apud medicos nr̃oͣs ĩueni his ltis inserendum duxi q
si bona fide hauseris sanius a quodem yporrate consilium ne
speres. Est aũt ex his ferme ꝯfectu rebus ut ĩ primis

Expanded text:
nullus est enim metus, nulla solicitudo preteriti — stupens tamen et nullus est enim metus, nulla solicitudo preteriti — stupens tamen et veluti qui preruptas angustias incautus evaserit, attonitus hereo et consideratione vitati discriminis gaudens tremo; Illi gratias qui et sospitatem tuam passus est tentari, nec est passus obrui, ne gravi nos opprimeret merore, sed gaudium cumulans periculo et nos posthac tui semper avidiores et te nobis efficeret cariorem. 4 Nostras sane Pyerides, si fieri possit, optaverim tantisper herbarum notitie permutasse, quo tibi aliquid in hoc statu salutifere opis impertirer. Ceterum quod ego posse cuperem, is qui ad te mittitur insignis phisicus Deo aspirante prestabit, et quando hoc quoque in remediis non ultimum quod apud medicos nostros invenio, his literis inserendum duxi, quod si bona fide hauseris, sanius a quoquam Ypocrate consilium ne speres. Est autem ex his ferme confectum rebus, ut in primis
Abbreviated transcription (Latin):
fame uolatilis his tpr̃ib patior uenenatis illa animum
spiculis hec aures feiͣt. Et simł hinc utroq ꝑcutit hinc
minat᷑ͦ. Solebat leta tristib amaris dultia misce. Nuc̃
Heu tristia et amara oĩa Illa mellis inscia duris auiz¬
infigit acculeis. hec ignara letitie meros loꝗtur merores
Et ꝯͣ fortunam quidem scimus unicum elipeum ee̾ uirtutis
famam uõ ꝗbus armis sine aliis euaderem uolucre monstrũ est
hoc uemedium elegi de re ulla nũq. ac de uullo hominum
ꝑcunctari. S et id xursus ĩntile. Et si cũ linquam fre¬
nassem aures nõ obstruxeram Ita nichil interrogas audiui
mltaq nolui ⁊ morhos ⁊ funera et graues arcorum casus
quorũ uł meminisse suppliciũ est. Importuna tñ hec nũtia
ii uno hoc mihi se p̃buit mitiorem. Ꝙ nõ prius egͥtudis
q cõualesentie tue notitia ingessit. Surrexisse didici quam
tecidisse nesciueram. Ita de pñti letus de pto iam securus.

Expanded text:
fame volatilis, his temporibus patior; venenatis illa spiculis animum, hec aures ferit, et simul hinc utraque percutit hinc minatur. Solebant leta tristibus, amaris dulcia miscere; nunc, heu, tristia et amara omnia; illa mellis inscia duris animam figit aculeis, hec ignara letitie meros loquitur merores. 2 Et contra fortunam quidem scimus unicum clipeum esse virtutis, famam vero quibus armis sine alis evaderem? volucre monstrum est. Hoc remedium elegi, de re nulla unquam ac de nullo hominum percontari; sed id rursus inutile. Etsi enim linguam frenassem, aures non obstruxeram; ita nichil interrogans audivi multa que nolui et morbos et funera et graves amicorum casus, quorum vel meminisse supplicium est. 3 Importuna tamen hec nuntia in hoc uno michi se prebuit mitiorem, quod non prius egritudinis quam convalescentie tue notitiam ingessit; surrexisse didici quem cecidisse nesciveram. Ita de presenti letus, de preterito iam securus —
Abbreviated transcription (Latin):
sint ꝑmia simł. Et q̃ sint uitia que ue eoꝵ supplitia decla¬
rabo. Nam fortasse aliꝗs expectat/ ut de uitiis. ac iitutibus
decidant. Siu̾e uitia eximas uͥtutes ultio subibut. Sic bonoꝵr
ae maloro ꝯstituta est na ut semꝑ oppugnet/ semper se¬

Expanded text:
sint praemia, simul etiam quae sint uitia quaeue eorum supplicia monstsint praemia, simul etiam quae sint uitia quaeue eorum supplicia monstrabo. nam fortasse aliquis expectet ut separatim de uitiis ac uirtutibus decedent, siue uitia eximas, uirtutes ultro subibunt: sic bonorum ac malorum constituta natura est, ut se inuicem semper
Abbreviated transcription (Latin):
i uero doctorem frugalitatis nõ ĩuenerit. ĩ sinistram uiam
que melioiͬs spem̃ mẽtiãt incidere. i. desidie ĩhertie luxirrie
se traddere. que suauia quidem uident᷑ ad tp̃s uͬo bona igranti
Post aũt amissa dignitate omi ac re familiari ĩ dib miẜiis
ignobilitateq uersait᷑. Ad corpus ergo ar ad hanc uita. ꝯria
mn terra duc̃imus fines caꝵ̃ uiaꝵo retulert. Poete fortasse
melius qui hoc bimium apd̾ inferos cͣẽ uoluert. S in eo
fallunt ꝙ eas uias mortius proposuerut. Utriq gͦ uere. S in¬
utriq nõ ⁊ecte/. qr oportuit uias ad uitam fines cas ad morte
referri. Nos ig̃ ueriꝰ &r melius qui duas istas uias celi ⁊ ĩ feroꝵ
ge dicimus qͣr iustis ĩmortalitas ĩiustis pena est ꝓporta etna
Quo at he uie ł in celũ tollant. ł ad inferna p̃cipitet explica¬
bo. apiam que sint uirtutes. qͥs ipi nesaerunt. Dũ eaꝵo q̃

Expanded text:
Si vero doctorem frugalitatis non invenerit, in sinistram viam, Si vero doctorem frugalitatis non invenerit, in sinistram viam, quae melioris speciem mentiatur, incidere, id est, desidiae, inertiae, luxuriae se tradere; quae suavia quidem videntur ad tempus vera bona ignoranti, post autem, amissa omni dignitate ac re familiari, in omnibus miseriis ignominiaque victurum. Ad corpus ergo, et ad hanc vitam, quam in terra ducimus, fines earum viarum retulerunt. Poetae fortasse melius, qui hoc bivium apud inferos esse voluerunt. Sed in eo falluntutrique non recte, quia oportuit uias ipsas ad uitam, fines earum ad mortem referri. nos igitur melius et uerius, qui duas istas uias caeli et inferorum esse dicimus, quia iustis inmortalitas, iniustis poena aeternauiae uel in caelum tollant uel ad inferna praecipitent explicabo, aperiamque quae sint uirtutes quas philosophi nescierunt; tum earum quae
Abbreviated transcription (Latin):
& iocunditãtũ sp̃e captos ad açerbas amaratudines miẜias.q
perduceͣ. Sapiens prorsus disputatio si uirtutu ipaꝵ formas
ac termios scirent. Non ei didicerant uł que sint uł quid eas
mercedis a deo maneat. qd̾ nos his duob libris docebimꝰ. Hi
noͣ qr ignorabant uł dubitabant. aĩas houi ĩmortales esse.
Et uirtutes ae uitia terrenis honorib/ aut penis extimauert.
Omnis gͦ hec de duab uiis dispitato ad fongalitatẽ. ac luxu-¬
riam spectat. Dicunt eim humane uite cursus U. kre siłe.
quo unusꝗsq hominũ cu pͥme adolesentie limen attingit
çe in eũ locum uenerit/ ubi se uia findit ꝑtes in ambas
Hereat nutabundus ac nesciat in q̃s se partes potuꝰ ĩclinet.
Si duce nactus fuit qui dirigat ad meliora titubantẽ. Hoc
quo ad bonam fruge euadat. qd fieri sine labore maxio no
pot honestam e copiosam uitam disputant pacturum.

Expanded text:
iucunditatum specie captos ad acerbas amaritudines miseriasque iucunditatum specie captos ad acerbas amaritudines miseriasque perducere. sapiens prorsus disputatio, si uirtutum ipsarum formas ac terminos scirent. non enim didicerant uel quae sint uel quid eas mercedis a deo maneat: quod nos his duobus libris docebimus. hi uero quia ignorabant aut dubitabant animas hominum inmortales esse, et uirtutes et uitia terrenis honoribus aut poenis aestimauerunt. omnis ergo haec de duabus uiis disputatio ad frugalitatem ac luxuriam spectat. dicunt enim humanae uitae cursum Y litterae similem, quod unus quisque hominum cum primae adulescenti, et in eum locum venerit, Partes ubi se via findit in ambas, haereat nutabundus, ac nesciat in quam se partem potius inclinet. Si ducem nactus fuerit, qui dirigat ad meliora titubantem, hoc dat ad bonam frugem, quod fieri sine labore maximo non potest, honestam ac copiosam vitam disputant peracturum.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerut alteram uiciorũ. Eamq que sit assignata u̾tutib
pͥmo additu ee̾ arduã & ꝯfragosani. In qu̾a siꝗs difficultate supata
in sumu eius euaserit hr̃e cum de tetero planũ iter lucidum
amenũq tampu ae om̃es laborũ suorũ c̾apeͣ fructꝰ uberes atq
Iocudos. Quos at pͥmo aditu difficultas ipa deterruerit/ eos
in illam uiciorum uiam labi atq deflecte̾ que pͦ ingressu sit qͣi
amena młtoq tutior. deinde cu in ea paulo ulteruiꝰ ꝓresẜint
amenitatis illius spẽm repente fubduci. exoriri at uiam p̃cpi¬
tem inuc saxis asꝑam nuc obducta sentib. nuc gurgitibus
ĩtercisam ul torrentib rapidam. ut laborare erare labi cadere
sit nece. Que omia eo profuruit. ut appareat in u̾tutib
capiendis labores ee̾ maximos. In ꝑceptis at maximos fructũs.
& solidas atq incorruptas uoluptates. Uicia uoͣ quibusclam
decliniamentis nͣalib illice̾ aĩos hom̃i & inanium uoluptatu¬

Expanded text:
it assignata uirtutibus; primo aditu esse arduam et confragosam: in qua si quis difficultate superata in summum eius euaserit, habere eum de cetero planum iter, lucidum amoenumque campum et omnium laborum suorum capere fructus uberes atque iucundos; quos autem primi aditus difficultas deterruerit, eos in illam uitiorum uiam labi atque deflectere, quae primo ingressu sit quasi amoena multoque tritior, deinde cum in ea paulo ulterius processerint, amoenitatis illius speciem repente subduci, exoriri autem uiam praecipitem, nunc saxis asperam nunc obductam sentibus nunc gurgitibus intercisam uel torrentibus rapidam, ut laborare haerere labi cadere sit necesse. quae omnia eo proferuntur, ut appareat in uirtutibus capiendis labores esse maximos, in perceptis autem maximos fructus et solidas atque incorruptas uoluptates, uitia uero quibusdam delenimentis naturalibus inlicere animos hominum et inanium
Abbreviated transcription (Latin):
Ita sit ut & bonis breuib mala et̾na: & malis breuib bona¬
eterna sucredant. Itaq cũ simł propõita sint hoĩ ⁊ hona qe
mala ꝯsiderare unuqueq secũ docet. qrto satius sit ꝑpetuis boĩs
mala breuia pensare/ q̃ pro hoĩs breuib & cadusis mala ꝑpetua
sustine̾. Nam sicut in hoc seculo cũ est propoitu cum hoste
certamen/. prius laborandũ est. Ut sis postea in otio esuriendũ
sitiendu estus fugora ꝑferenda. humi quiescendu. uigilãdu
piclitandum. Ut saluis pignorib & domo &e re familiari ⁊ oib
pacis. ac uictorie ꝑfrui possis. Sin aut pͥns ocium malueris
qr labore malũ tibi maximũ facias nece̾ est. Preocupabit ei
aduersarius no resistente. uastabunt᷑ agri dixripiet᷑ domus. In
p̃dam uxoror/ ac liberi ueniẽt ip̃e ĩterficiͣe aut capiere Que
omia. ne accidant pñs comodũ differẽdũ est ut magiꝰ lõ giꝰq
pariat. Sic in om̃i hac uita ĩ qua nob aduersariũ deu reẜuauĩt

Expanded text:
ita fit ut et bonis breuibus mala aeterna et malis breuibus bona aeterna succedant. itaque cum simul \'proposita sint homini bona et mala, considerare unum quemque secum decet quanto satius sit perpetuis bonis mala breuia pensare quam pro breuibus et caducis bonis mala perpetua sustinere. nam sicut in hoc saeculo cum est propositum cum hoste certamen, prius laborandum est, ut sis postmodum in otio, esuriendum sitiendum, aestus frigora perferenda, humi quiescendum uigilandum periclitandum est, ut saluis pignoribus et domo et re familiari et omnibus pacis ac uictoriae bonis perfrui possis, sin autem praesens otium malueris quam laborem, malum tibi maximum facias necesse est — praeoccupabit enim aduersarius non resistentem, uastabuntur agri, diripietur domus, in praedam uxor ac liberi uenient, ipse interficiere aut capiere: quae omnia ne accidant, praesens commodum differendum est, ut maius longiusque pariatur —: sic in omni hac uita, quia nobis aduersarium deus reseruauit,
Abbreviated transcription (Latin):
sierit hoc est ꝙ eu̾siis duitatib gentib q deletis eira¬
riu pecina referserit/ agͦs ceꝑit ciues suos locupleno¬
res fecerit. hic laudib fert᷑ in celum. In hoc putatur
suma as ꝑferta ẽẽ uͥtus. Qui error nõ mo p̃płi et
iustitia. ne stultitie ac malitie disciplina & au̾ctas desit
Itaq de offitiis ad r̃ẽ familiare ꝑtin̾etib disputant/ n
ad iustitia n ad ueram uirtutem acromodat᷑ illa oĩs
zo s ad hanc uitam morẽq ciuilez/. que nõ esse iustitiã
ar res indicat a Cicero ip̃e testatus ẽ. Sed nos inquit
uen iuris germaneq iustitie. solidam & exp̃ssa effigie
nullam tenemiis. Umbra a Imaginib utimͣ. easq ip̃as utina
ĩꝗt/ aut aristocles iustus nõiat᷑ alit ab illis fortitudinis ad¬
sapiẽtem uolumus intelligi. Ntec hi qui sapientes hĩti ⁊ noiati
M. cato et. C lelius sapientes fuerũt. Rec illi .uii. S exmedioꝵ¬

Expanded text:
sierit, hoc est, qui eversis civitatibus, gentibusque deletis, aerarium pecunia referserit, agros ceperit, cives suos locupletiores fecerit; hic laudibus fertur in coelum, in hoc putatur summa et perfecta esse virtus. Qui error non modo populi et niustitiam, ne stultitiae ac malitiae disciplina et auctoritas desit. itaque cum de officiis ad rem militarem pertinentibus disputant, neque ad iustitiam neque ad ueram uirtutem adcommodatur illa omnis oratio, sed ad hanc uitam moremque ciuilem, quem non esse iustitiam et res indicat et ipse Cicero testatus est. veri juris, germanaequae justitiae, solidam et expressam effigiem nullam tenemus. Umbra et imaginibus utimur; easque ipsas utinam inquit aut Aristides iustus nominatur, aut ab illis fortitudinis asapientem volumus intellegi, nec ii, qui sapientes habiti et nominati, M. Cato et C. Laelius, sapientes fuerunt, ne illi quidem septe
Abbreviated transcription (Latin):
Ixi qd̾ erat pͥmu sciam boni nõ ee̾ ututem. deinde ꝗd̾ sit
Uirtus &r in quo sit. Sequit mõ ut id qͦ ip̃m qd sit bonũ
ip̃m nõ tenet. unde illa descendũt. Sons aũt bonoꝵ deus ẽ
Malorũ uoͣ ille scil diuini nõis semꝑ inimicꝰ. de quo sepe¬
diximus. Ab his duob principiis bona / malaq oriut. Que¬
uo ueniunt a deo hanc liñt orationẽ ut ĩmortalitate parent

Expanded text:
ixi, quod erat primum, scientiam boni non esse uirtutem, deinde, quid sit uirtus et in quo sit: sequitur ut id quoque ipsum, quid sit bonum ipsum non tenet unde illa descendunt. fons autem bonorum deus est, malorum uero ille scilicet diuini nominis semper inimicus, de quo sdiximus. Ab his duobus principiis bona malaque oriuntur. Quae veniunt a Deo, hanc habent rationem, ut immortalitatem parent,
Abbreviated transcription (Latin):
retulerunt. quã solui ae occidere nece̾ est. Nõ sunt progressi
ult̾rius sed om̃ĩa eoꝵ p̃cepta &e oĩa que ĩduicut bona terre
ĩherent ⁊ humi iacent qm simł cu corpore qd̾ ẽ terra
Irtul querende finẽ rei scire moduq. Precipiunt eniz
quib mois & qb artib ⁊es familiatis querenda sit. qr uident male q̃ri
solere. S huꝰmõĩ uirtus non est propoita sapienti. Nec ẽi uͥrus ẽ opes
querẽ quarũ n ĩuentio n possessio in nr̃a potate est. Itaq & questus
ar obtentus facioliores malis sut q bonis. Non põt gͦ uirtus eẽ in his
rebus querendis in quaꝵ ꝯtemptiuus at ⁊õ u̾satur & apparet. Nec ad
ca ĩpa transfuçiet. que magno &e excelso aio calcare. ac ꝓterere
gestit. Neq fas est aiam celestib ĩtentam bõĩs ut hec fragilia
Sibi ꝯparet & ab ĩmortalib sius opib aduocari. S potissimũ

Expanded text:
et solui et occidere necesse est, non sunt progressi ulterius, sed omnia eorum praecepta et omnia quae inducunt bona, terrae inhaerent et humi iacent, quoniam simul cum corpore, quod est terra,rendae finem rei scire modumque. Praecipiunt enim quibus modis, et quibus artibus res familiaris quaerenda sit, quia vident male quaeri solere: sed hujusmodi virtus non est proposita sapienti. Nec enim virtus est, opes quaerere, quarum neque inventio, neque possessio in nostra potestate est. Itaque et quaestu, et obtentu faciliores sunt malis, quam bonis. Non potest ergo virtus esse in iis rebus quaerendis, in quarum contemptu vis ac ratio virtutis apparet; nec ad ea ipsa transfugiet, quae magno ac excelso animo calcare ac proterere gestit: neque fas est, animam coelestibus intentam bonis, ut haec fragilia sibi comparet, ab immortalibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
Que sedatio cõmotionum ar affectuum hanc ht̃ rõnem ut
Omne igit uirtus offitiũ est nõ peccare. quo profecto fungi
no põt/ qui deum nescit/ qm ignoratio eius a quo bona oruit
Imprudentẽ ĩpingat in uitia nẽce est. Itaq ut breuiꝰ ⁊ sigͥficãtiuꝰ
utriusq rei suma offitia determinem. Scientia ẽ deu nosce.
Uirtus cole̾. In illo sapĩa. in hoc iustitia ꝯtinetur

Expanded text:
Quae sedatio commotionum et affectuum hanc habet rationem, ut Quae sedatio commotionum et affectuum hanc habet rationem, ut ne igitur virtutis officium est, non peccare. Quo profecto fungi n potest qui deum nescit, quoniam ignoratio eius a quo bona oriuntur, inprudentem inpingat in uitia necesse est. itaque ut breuius et significantius utriusque rei summa officia determinem, scientia est deum nosse, uirtus colere: in illo sapientia, in hoc iustitia continetur
Abbreviated transcription (Latin):
ac ma̾lũ scire. Ita uͥtus est boñũ faceͣ. malũ non face̾. Et tani
scia sic cũ uirtute ꝯiũcta est. ut scia p̃redat u̾tute. dirtus
eim ꝗd sit uͥtus nescio nec iuitiũ ꝗd sit scio. utrũq igitur
idigẽt diffinitione qr natura ⁊erum talis est ut utrũq ãt
intelligi aut nõ intelligi sit nece. Terum nos faciamꝰ qd ille
debint̾. uirtus est iram̃ rohibere cuxpiditate compeste̾. libidine
refrenare eiz est uiciu fugeͬ. Nam fere om̃ia que fiunt
nuste atq improbe ab his oriunt᷑ affectib. Si enĩ ꝯmoliois
huiꝰ q̃ ira dicit᷑ impetꝰ retũdant᷑ õs hoĩu ꝯtentiones niale
sopient᷑. nemo ĩsidiabit᷑. nemo prosiliet ad nocendum: Itez
si cupiditas temꝑetur/ nemo terra mariq crassabit᷑. nemo ex̾citũ
aut patiẽt aut faciet. E uniu̾sa scelera & flagitia his cõ¬
motionib uirtute sedatis ex hoiu uita moribq tollentur.

Expanded text:
ac malum scire, ita uirtus est bonum facere, malum non facere. et tamen ac malum scire, ita uirtus est bonum facere, malum non facere. et tamen scientia sic cum uirtute coniuncta est, ut scientia praecedat uirtutem, uirtus enim quid sit uirtus nescio, ne uitium quidem quid sit scio. utrumque igitur indiget definitione, quia natura rei talis est, ut utrumque aut intdebuit. Virtus est, iram cohibere, cupiditatem compescere, libidinem refrenare; id est enim, vitium fugere. Nam fere omnia, quae fiunt injuste atque improbe, ab his oriuntur affectibus. Si enim commotionis hujus, quae ira dicitur, impetus retundatur, omnes hominum contentiones malae sopientur; nemo insidiabitur, nemo prosiliet ad nocendum. Item si cupiditas temperetur, nemo terra marique grassabitur, nemo exercitum aut patietur, aut faciet. Ergo universa scelera et flagitia, his commotionibus virtute sedatis, ex hominum vita moribusque tollentur.
Abbreviated transcription (Latin):
Utile ꝗd breuius face̾ potuit si t̾m bonũ ac malũ diceret.
Quia nͥl põt ee utile uł honestũ. qd̾ non ide bonũ sit. Nichil
Et idem Cicero in tertio sup̾dicti oꝑis ondit
Exum scã non põtesse uͥtus qr nõ est intus in nob sed
ad nos extrinsecis uenit. Quod ãt transire ab altero ad
alter̃o põt uirtus non e. Quia uͥtus sua cuiq est. Scia
igit alieni benefias est. qr poita est in audienda. Utus tota
itineͬ celerando nͥl prodest si uirtꝰ propria deficiat. Nam fere
malu sentiunt. Et quotiens aliꝗd imꝓbe faciunt peccare se
sciunt. & ideo celare nitunt᷑. S cum eos boni et mali na
nõ fallat cupiditate mala uincunt᷑ ut pecrent. Quia deest
sciam boni maliq aliud ututar. Re pot esse sciam ime uͥtute
sicut in plurimis phoru fuit. In quo q̃m ⁊erte ad culpã ꝑtinet
nõ fecisse que scieris ⁊ecte uoluntas praua. & uitiosus animus
que ignoratio excusare nõ põt puniet. Bͦ sicut u̾tus nõ ẽ bonu

Expanded text:
tantum bonum ac malum diceret, quia nihil potest esse utile vel honestum, quod non idem bonum sit, nihil et idem Cicero in tertio supradicti operis libro entia non potest esse virtus, quia non est intus in nobis, sed ad nos extrinsecus venit. Quod autem transire ab altero ad alterum potest, virtus non est, quia virtus sua cuique est. Scientia igitur alieni beneficii est, quia posita est in audiendo. Virtus tota scientia nihil prodest, si uirtus propria deficiat. nam fere malum sentiunt, et quotiens aliquid improbe faciunt, peccare se sciunt et ideo celare nituntur. sed cum eos boni et mali natura non fallat, cupiditate mala uincuntur, ut peccent, quia deest scientiam boni malique, aliut uirtutem, quod potest esse scientia sine uirtute, sicut in plurimis philo-_ sophorum fuit. in quo, quoniam recte ad culpam pertinet non fecisse quae scieris, recte uoluntas praua et uitiosus animus, quem ignoratio excusare non potest, punietur. ergo sicut uirtus non est bonum
Abbreviated transcription (Latin):
hõie Cornelio. Quę sntia nõn utiq Catuli ꝗ illd̃ fortasse
no dixit. s Eicerõis est putanda ꝗͣ scripsit credo ut libros
facuit quib nõ est uitas cogͥta . qrto magis nos face̾ debęmus
ꝗa deo eruditi &e illuminati possumꝰ uera prospicere. Nec tn

Expanded text:
homine Cornelio. Quae sententia non utique Catuli, qui fortasse homine Cornelio. Quae sententia non utique Catuli, qui fortasse illud non dixit, sed Ciceronis est putanda, qui scripsit. Credo, ut libros, faciunt, quibus non est veritas cognita; quanto magis nos facere debemus, qui a Deo eruditi et illuminati possumus vera praecipere? Nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
telestis in se boni põt hr̃e pecudu sangus effusus quo aras
ĩquinant. nisi forte existimãt deos eo uesa qd̾ hoies asꝑnant᷑
attingere. et ꝯsꝗs illis hanc saginam p̃stiterit ꝙuis illẽ trassatõ
ad ulter ueneficis paricida sit bratus ac felix erit. Hunc diligut
hunc tuent᷑. Hinc omia que optauerit pr̃ant. Merito ergo
persuus hiꝰmodi suꝑstitiones fuo more deridet. Quia tu inꝗt
mercede deoru emeris auriculas pulmone ar lactib unctis
Sentiebat u nõ carne opus esse ad placanda diuina maiestatẽ:
Sed mente scta. & iusto aĩo & pectore. ut ip̃e ait. Quod
n᷑ali sit honestate qnosum. Hec est ⁊ eligio celestis. non que
cõstat ex corruptis sed birtutib aic̾ q̃ grit᷑ e celo. hic uerus
disputato. Nihil eiz tam pelaru hõiq ꝯuenies pot esse
q erudire hoĩes ad iustitia. apud ciceronem Catulus in

Expanded text:
coelestis in se boni potest habere pecudum sanguis effusus quo aras coelestis in se boni potest habere pecudum sanguis effusus quo aras inquinant? nisi forte deos existimant eo vesci, quod homines aspernantur attingere. Et quisquis illis hanc saginam praestiterit, quamvis ille grassator, adulter, veneficus, parricida sit, beatus ac felix erit. Hunc diligunt, hunc tuentur; huic omnia, quae optaverit, praestant. Merito ergo Persius hujusmodi superstitiones suo more deridet: Qua tu inquit mercede deorum Emeris auriculas; pulmone et lactibus unctis? Sentiebat videlicet non carne opus esse ad placandam coelestem majestatem, sed mente sancta, et justo animo, et pectore ut ipse ait quod naturali sit honestate generosum. Haec est religio coelestis, non quae constat ex rebus corruptis, sed quae virtutibus animi, qui oritur e coelo. Hic verus disputatio. Nihil enim tam praeclarum, hominique convenie erudire homines ad justitiam. Apud Ciceronem Catulus in
Abbreviated transcription (Latin):
neq t̾alore uehementi noce̾t aĩantib.tmq istaꝵ ⁊ erũ dedit
postularet. Nũ igit᷑ mentis sue rompos putandiis est ꝗ auctori
aut datori lumis candelarum. aut coreorũ lumen offert pro
mune̾. Aliud uoͣ a nobis ille exigit lumen &r ꝗdem nõ fumidu
Illoꝵ aũt dii qr t̾ren sunt egent luminib ne in tene̾bris sint
Quoꝵ cultores quia releste nil sapiunt/ ⁊ xeligioes ꝗbus¬
illi deẜuiut ad terram ⁊ euocant. In ea enim liune opꝰ est qr
⁊o eiꝰ et natura tenebrosa ẽ. Itaq diis nõ celestem sensu sed
humanu potuis attribuut. Ideoq illis necia esse credũt qͣ nobis¬
quib aut esurientib opus est tib aut sitientib potus at uestis
algentib aut cũ sol decesẜit luren ut uidere possint. Nuillis
igit ex rebus tam probari ae intelligi põt deos istos. cũ aliquado
uixerint mortuos eeͣ q ex ⁊itu ĩp̃o qui ẽ totus ex terra. Qd eum

Expanded text:
neque calore uehementi noceret animantibus tantumque istarum rerum dedit neque calore uehementi noceret animantibus tantumque istarum rerum dedit postularet. num igitur mentis suae compos putandus est qui auctori et datori luminis candelarum aut cerarum lumen offert pro munere? aliut uero ille a nobis exigit lumen et quidem non fumidum, illorum autem dii quia terreni sunt, egent luminibus, ne in tenebris sint: quorum cultores quia caeleste nihil sapiunt, etiam religiones quibus deseruiunt ad terram reuocant: in ea enim lumine opus est, quia ratio eius et natura tenebrosa est. itaque diis non caelestem sensum, sed humanum potius adtribuunt ideoque illis necessarquibus aut esurientibus opus est cibo, aut sitientibus, potu, aut veste algentibus, aut cum sol decesserit, lumine, ut videre possimus. Nullis igitur ex rebus tam probari et intelligi potest, deos istos, cum aliquando vixerint, mortuos esse, quam ex ipso ritu qui est totus e terra. Quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
miseros ubiq recitas p̃mit. Sicut eni ꝗs sit uerus deus ita
quis sit uerus cltus ignorant. Magtant ĩgit᷑ ꝯp̃tias ac pinges
hostias deo. qi esurienti. profundut uina taq scienti. accendut
lumĩa uelut uitam in tenebris agenti. Quod si suspicari aut
terreno ad huc corpore obuoluti sensu capere nõ possimus
Iam se cũ his officiis manib stultissimos eeͬ cognoscerẽt. uel
si teleste lumen. qd̾ dicimꝰ solem ꝯtemplari uelint. Iam sentient
qui non indigeat lucernis eoꝵ deus qui ĩpe in usum homi
tam claram tanq candidam lucem dedit. Et tam̃ cũ in tam
bidet᷑ hrͣe mesuram tm sit fulgoris. Ut cum mortaliũ lũnu
acies nequeat Intueri. Et si paulisꝑ intenderis hebetatos oculos
raligo ac tenebre ꝯsequant᷑. Quid tandem luminis ꝗd claiͣtatis
apud ipm deum/ penes quem/ nulla nox est esse arbitramur
qui hanc ipam lucem. sic moderatus est. ut neq nimio fulgore

Expanded text:
miseros ubique caecitas premit. sicut enim qui sit uerus deus, ita miseros ubique caecitas premit. sicut enim qui sit uerus deus, ita qui sit uerus cultus ignorant. Mactant igitur opimas ac pingues hostias deo quasi esurienti, profundunt uina tamquam sitienti, accendunt lumina uelut in tenebris agenti. quodsi suspicari aut gnitudinem terreno adhuc corpore obuoluti sensu capere non possumus, iam se cum his officiis inanibus stultissimos esse cognoscant, uel si caeleste lumen quod dicimus solem contemplari nelint, iam sentiant quam non indigeat lucernis eorum deus, qui ipse in usum hominis tam claram, tam candidam lucem dedit. et tamen cum in tam uidetur habere mensuram, tantum sit fulgoris, ut eum mortalium luminum acies non queat contueri et si paulisper intenderis, hebetatos oculos caligo ac tenebrae consequantur, quid tandem luminis, quid claritatis aput ipsum deum, penes quem nulla nox est, esse arbitremur? qui hanc ipsam lucem sic moderatus est, ut neque nimio fulgore
Abbreviated transcription (Latin):
tõne diuinitatis qua nesciuit. s ex sius cupiditatib Indicat. Nec
intelligut terrenis opib deũ non Indigeͣ. Dichil. ei sapiunt
nisi terram. Bonaq & mala soluis corpoi̾s sensu ac uoluptate
ppendunt. Hi arbitrio ⁊ eligione ponderant. sic tocius uite sue
sensumq illum celestem corpori mancipauerut libidinibus
frena ꝑmittut tanq secum ablaturi uoluptãte quã monitis
dib cãpe̾ festinat. Cum aius mĩsterio corpois nõ corpus
mini stei̾o aĩ uti debeat. Idem maximũ bonũ iudicat opes q̃s
si bonis artib asseꝗ nõ possut. malis assequut᷑ fraudãt spoliat
mentis extingunt. Et cum uiue̾ se maxime putant ad morte ꝯcitissie
properant. Nam sicut in sedo libro dociumꝰ celi ro in aio. Terre at
in corpore est. Qui bona negligut animi corpoi̾s appetut mala
Ĩ tenebris ac morte uersant. que sunt tre atq corporis. Quia
uita ae lumen a celo sunt. Cuius qm exꝑtes sunt corpori ser¬
uiendo longe abstꝰ ab intellectu rerum diuinarui. Eadem

Expanded text:
ciunt, sed ex suis cupiditatibus judicant; nec intelligunt terrenis opibus Deum non indigere. Nihil enim sapiunt, nisi terram; bonaque et mala solius corporis sensu et voluptate perpendunt. Hujus arbitrio, ut religionem ponderant, sic totius vitae suasensumque illum coelestem corpori mancipaverunt, libidinibus fraena permittunt; tanquam secum ablaturi voluptatem, quam momentis omnibus capere festinant, cum animus ministerio corporis, non corpus ministerio animi uti debeat. Iidem maximum bonum judicant opes. Quas si bonis artibus assequi non possunt, malis assequuntur; fraudant, rapimentis extinguunt; et cum vivere se maxime putant, ad mortem concitatissime properant. Nam, sicut in secundo libro docuimus, coeli ratio in animo, terrae autem in corpore est. Qui bona negliguin tenebris ac morte uersantur, quae sunt terrae atque corporis, quia uita et lumen a caelo est. cuius quoniam expertes sunt corpori seruiendo, longe absunt ab intellectu rerum diuinarum. eadem
Abbreviated transcription (Latin):
horu morũq borioꝵ. Nrm os magnifiçare his bene uelle.
His uiuere amicu. Comoda p̃terea prie iam pͣ putare.
dem parentũ tertia iam postremaq nra. ab his diffinitoib
qͣs pocta breuitꝰ ꝯp̃hendit. Marcus tulius tiaxit offitia
iuiuendi. Pannecium stoy cum secutus Eaq tab uoliũnib
inclusit. Nec at ꝙ̃ falsa sint mox u ut appareat q tum in

Expanded text:
hominum morumque bonorum, hos magni facere, his bene uelle, hominum morumque bonorum, hos magni facere, his bene uelle, his uiuere amicum: commoda praeterea patriai prima putare, deinde parentum, tertia iam postremaque nostra. ab his definitionibus, quas poeta breuiter conprehendit, Marcus Tullius traxit officia uiuendi Panaetium Stoicum secutus eaque tribus uoluminibus inclusit. haec autem quam falsa sint mox uidebimus, ut appareat quantum in