comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sũs nõ redierit iui terrã ut uiucu¬
aut pũa / Itaq ut iu qrͣto libro
de p̾mo aduentu eius dixiuius
sit in hoc scdui ⁊ eferreuius ad¬
landos reuertatur/ ad quos cõuocã¬
dos prius ueuerat/ Nã qui uiola¬
rut impiẽ lyunuilem suntiunt
in ptãte uictorẽ eaq oĩa que legũt
et nõ intelligũt deo ref repensante
patient᷑ quippe qui petĩs aĩb ĩ qͥnati
et ĩ suꝑ sto cruore ꝓfusi / ab illorp̃o
cui aie phãdas mañꝰ ĩ tulerũt suer
ad ut̾ua suppliciã destinati Sederit
nobis cõtra in deos se ꝑata matiꝰa¬
iii. qua illos ercoris et celerio rem̃cemi
Nũc innaeross ueritatꝭ ĩstruauiꝰ dis¬
põne sũmi dei sic ordinatũ ut in¬
iustũ hoc sclm de curso tptũi spa¬
cio terminũ sumiat exbucta ꝙ ptiũꝰ
om̃i iualicia ⁊ priorũ aniuus ad

Expanded text:
us noster redierit in terram, ut uni cuaut poenam. itaque ut in quarto libro de primo aduentu eius diximus, sic in hoc secundum referemus adlandos reuertatur ad quos conuocandos prius uenerat. nam qui uiolarunt impie humilem, sentient in potestate uictorem eaque omnia quae legunt et non intellegunt deo repensante patientur, quippe qui peccatis omnibus inquinati et insuper sancto cruore perfusi ab illo ipso cui nefandas manus intulerunt sint ad aeterna supplicia destinati. sed erit nobis contra Iudaeos separata mat, in qua illos erroris et sceleris reuincemus. Nunc ignaros ueritatis instruamus. dispositione summi dei sic ordinatum, ut iniustum hoc saeculum decurso temporum spatio terminum sumat extinctaque protinus omni malitia
Abbreviated transcription (Latin):
repest Nã cũ terrã et aquã et
iguẽ dispire / cõsini eotiugui ꝑ
uideauius q̃ st utiq nũdi ꝑtus ĩtel¬
ligitur id totũ er̃ mortale cuiꝯst
mẽbera mor talia Ita fit ut natũ
fit qͥrpͥ p̃t interire s ut om̃e qd sub
Uisu ocllo ꝵ uouit et corporali ut
ait plato et solubile fit ncce est
Unus urit᷑ epicurus auctore drmo¬
crito ueridicus in hac re fuit qui
hot opus aut quo tꝑr resoluat᷑
Qd qni nobis deus reuelauit ne
Torecturis id assequiuurr s tradit̃õe
celesti docebimus sedulo ut tãdenistu¬
diosis ueritatꝭ appareat nõ uidisse
neq comphondisse pħõs ueritatem
s ita leniter odoratos Ut eñ unde
eos odor ille sapĩe tã suauis tã iocũ¬
Dus afflaret nullo᷑ senserĩd be¬
terimi necossariũ puto amouere ledi

Expanded text:
cum terram et aquam et ignem disperire consumi extinguique uideamus, quae sunt utique mundi partes, intellegitur id totum esse mortale cuius sunt membra mortalia. ita fit ut natum sit quidquid potest interire. sed et omne quod sub uisum oculorum uenit, et corporale, ut ait so Plato, et solubile sit necesse est. unus igitur Epicurus auctore Democrito ueridicus in hac re fuit, quihoc opus aut quo tempore resoluatur. quod quoniam nobis deus reuelauit nec coniecturis id adsequimur sed traditione caelesti, docebimus sedulo, ut tandem studiosis ueritatis appareat non uidisse neque conprehendisse philosophos ueritatem, sed ita leuiter odoratos, ut tamen unde eos odor ille sapientiae tam suauis, tam iucundus adflauerit, nullo modo senserint.. interim necessarium puto admonere l
Abbreviated transcription (Latin):
est ⁊ ciae hom̃ ne extinguãt᷑
humauitate sustenta que succur¬
uere ꝑauro pẽ si nõ suceurerit
occidil uerũ isti quia neꝙ natu/¬
⁊ inid ꝙ maxͥimne cauent hcidũt
ut quitquid ldrgudeur aut pcat
om̃o aut ad tempus bre ins mud
prosit Nam qui exignã sciptẽ
nustris negant qui consinare
Armionitatẽ siue dampnosuo
ulrã pat̾monia sua effumdũt
ut aut ꝑitiua ⁊ fiagilia sibi
compaient aut derte Inaexiuis
suis dampins mclril conseqdtant᷑
Quid cñd dicend̃ est de hus
qui pplõri leitate ducti uel
magius urbibus suffecturas oxet
exhibendis mnumibus impendue
is eos demẽtes atq fubioros
qui prestent id ppło qd ⁊ po¬

Expanded text:
est et animas hominum ne extinguantur est et animas hominum ne extinguantur humanitate sustenta. qui succurrere perituro potest, si non succurrerit, occidit. uerum isti quia neque natu quod maxime cavent, incidunt, ut quidquid largiuntur, aut pereat omnino, aut ad tempus brevissimum prosit. Nam qui exiguam stipem miseris negant, qui conservare humanitatem sine damno suo volunt, patrimonia sua effundunt, ut aut peritura et fragilia sibi comparent, aut certe maximis suis damnis nihil consequantur. Quid enim dicendum est de iis, qui populari levitate ducti, vel magnis urbibus suffecturas opes exhibendis muneribus impendunt? nisi eos dementes atque furiosos, qui praestent id pop
Abbreviated transcription (Latin):
bie fret est dubiũ qn is qui libe/¬
ralis benigausq dicitur offitiũ
non fuctũ sequatur/ Cur gͦ
pdoneis pbtius laigiris instu
postra meicede recipiatq gͦ
auctore ⁊ p̃ceptorr institue
quisquis ydonent noir ent auidi,¬
tate sii fame conficietur
nec hoies copiosi ⁊ usq ad deli-¬
tias habundantes subuement
ultune necessitati Si uirtus
mercede nõ exigit si ppł se ut
dicitis expedenta est gͦ iusticiõ
matrẽ ꝑrincipĩq uirtutũ suo
pcio ur tuo cõmodo estima/
Se potissim̃ trobur a quoniꝰ¬
chil speres Quid ꝑouas eligl
quid mnẽbra inspicis prolois
tibe hobendus est quisquis ideo
uc̃at᷑. quia te lonm̃ putet¬
d uice umbras illas ymagnres¬
q iustitie atq ipam uerẽx ep̃sã
tone largue cetis de bilibue clau¬
dis destitiis quibus insi largiare
morend̾ est mutiles sunt hod̃¬
bue sed ueiles deo qui cos de¬
tiuee in ura qui spad donat qui
Aute dignat᷑ fone quantũ in te

Expanded text:
bis: nec est dubium quin is qui libebis: nec est dubium quin is qui liberalis benignusque dicitur, officium, non fructum sequatur. cur ergo idoneis potius largiris, nisi ut postea mercedem recauctore ac praeceptore iustitiae quisquis idoneus non erit, nuditate siti fame conficietur nec homines copiosi et usque ad delicias abundantes subuenient ultimae necessitati. si uirtus mercedem non exigit, si propter se, ut dicis, expetenda est, ergo iustitiam matrem principemque uirtutum suo pretio, non tuo commodo aestima, ei potissimum tribue a quo nihil speres. quid personas eligis? quid membra inspicis? pro homine tibi habendus est quisquis ideo precatur, quia te hominem putet. abice umbras illas imaginesque iustitiae atque ipsa ueram et expressam tene. largire caecis debilibus claudis destitutis; quibus nisi largiare moriendum est. inutiles sunt hominibus, sed utiles deo, qui eos retinet in uita, qui spiritu donat, qui luce dignatur. foue quantum in te
Abbreviated transcription (Latin):
ab humoincate mouetq ut dem
familiarẽ diligent̃ custediat malũtq
arclam ꝙͣ iustitiõ conferuare Quod
cum intolligeret inhumanũ ex̃ at
nerhariũ ex alio capur qͣsi actus
penitẽtia sit ait Nõmatͣ tanien
est largiend nec hoc bemgnitatꝭ
gemis õmo repudiand̃ ⁊ repe ydo¬
neis hõbus egeptibus inꝑtiend
Nempe hus qui restitur ac re¬
fere gram̃ possuit Su muẽticero
uuee exrlomare ꝓfecto hic hic
marce tulli ab rirasti a uero
iosticia eumq uno uerbo sustulisti
ee pietaris ⁊ beigintatis officia
utilitate metitus es Non exoydo¬
neis ħodbus largiend̃ est sed quĩtũ
qd̃ nõ ydoneis ꝑd rnũ iuste id
pie ad̾ humane fit quod sitre soe
Recipiendi fecit̾lret est uera illa
imana iusticia cuꝰ solidam et
expressum estigiẽ nullam tẽnẽ
nõs dicis Ip̃e pliu̾bus locis
clamas marcenariã nõ rẽ uiotu¬
tem saterisq in libru legtã tuare
litenlitatem gratuitã eẽ hus uer¬

Expanded text:
ab humanitate monetque ut rem ab humanitate monetque ut rem familiarem diligenter custodiant malintque arcam quam iustitiam conseruare. quod cum intellegeret inhumanum esse ac nefarium, mox alio capite quasi actus paenitentia sic ait: nonnumquam tamen est largiendum nec hoc benignitatis genus omnino repudiandum et saepe idoneis hominibus egentibus de nempe iis qui restituere ac referre gratiam possint. si nunc Cicero uiueret, exclamarem profecto: hic, hic, Marce Tulli, aberrasti a uera iustitia eamque uno uerbo sustulisti, cum pietatis et humanitatis officia utilitate metitus es. non enim idoneis hominibus largiendum est, sed quantum potest non idoneis. id enim iuste, id pie, id humane fit. quod sine spe recipiendi feceris. haec est uera illa et germana iustitia, cuius solidam et expressam effigiem nullam tenere uos dicis. ipse pluribus locis clamas mercennariam non esse uirtutem faterisque in libris legum tuarum liberalitatem gratuitam esse his uer
Abbreviated transcription (Latin):
non putent Que cũ sunt pa/¬
ria naturã cum illis casibus
tatem desidrent tamẽ illa dit¬
nũd quia nõ re ipõ uera pod
urilitate pñti omia meciũtur
Illos end quos piculo subripuã
perant sibi gram̃ relaturos.
egẽtes aũt quit nõ spcrant pire
aibitrant᷑ quitquid uius modi hoꝰ¬
minibus imuꝑciant A hinic est
illa planti de festanda sinã ma¬
le neret᷑ qui mendico dat qd
edat nam illud quod dat parit
⁊ illi preducit uitam ad ingeriam
At riũ porta fortasse ⁊ psona lo¬
cutus est Quid marcue rullius
in siis officialibus libris nõne hoc
idem fuadet nõ ẽẽ om̃o largiend
Sic eĩ dixit largicio q̃ fit yore
fanuliari sontrui ip̃m be iugnitãtis
exhauoit Ita boitate bergntas
toclit᷑ Qua quo in plupet᷑ usue
sis eo minus in nutos uti poffit
et ir̃e paulopest Eindaut̃ẽ est stul¬
erus q̃ ꝙ libenẽ facias curaie ut
dd diuenis face̾ nõ possit uide¬
licet profesor sapiẽ refrenat horer̃

Expanded text:
non putent? quae cum sint panon putent? quae cum sint paria natura cum illis casibus itatem desiderent, tamen illa discernunt, quia non re ipsa uera, sed utilitate praesenti omnia metiuntur. illos enim quos periculo subripiunt sperant sibi gratiam relaturos, egentes autem quia non sperant, perire arbitrantur quidquid eiusmodi hominibus inpertiant. hinc est illa Plauti detestanda sententia: male meretur qui mendico dat quod edat: nam et illut quod dat perit  illi producit uitam ad miseriam. at enim poeta fortasse pro persona locutus est. quid? Marcus Tullius in suis officialibus libris nonne hoc idem suadet, non esse omnino largiendum? sic enim dixit: largitioque quae fit ex re familiari, fontem ipsum benignitatis exhaurit. ita benignitate benignitas tollitur: qua quo in plures usus sis, eo minus in multos uti possis. et idem paulo post: quid autem est stultius quam quod libenter facias, curare ut id diutius facere non possis? uidelicet professor sapientiae refrenat homines
Abbreviated transcription (Latin):
acroius qd ait homnẽ nature
obedientẽ hoñi noc̾e̾ non psse
Ergo si nocere hõd contra natu¬
⁊am est prodesse igitur hõi scdin
qaturam sit ncce est Quod qui
nõ facit hoĩs se appellacione
dispoliat quia humanitatis
officiũ est necessitati honũs
ac ꝑiculo subueire R Querͥo
igitur ab hñs qui flecti ac mi¬
sergu nõ putãt rẽ sapientis
⁊ homo ab aliqua bestia conẽe¬
brensais auxiliũ sibi armati
hoĩe imploret utrũ ne sucur¬
rendum putẽt an mimme No
sunt tain imprudẽtes ut ne¬
gent fieri oportere qd fragitat
quod expostit humanitas Icem
si aliquis cireĩue matur igni
riuua oppuratur m̾gatur mari
flnẽ rapiat᷑ nũ ꝑutent hoĩs
cẽ nõ aupiliar Non sut ip̃o.
horẽs si putent Nie mo end̃¬
p̃e lmõ ꝑiculis nõ eẽ subiectis
rẽ dicent ẜuare piturĩd Si gͦ
nreismodi casibus qui ꝑiculũ
uite hoi auserũt sucairiẽ hu¬
manitatis xẽ concedunt Quid
cause est cur si homo esuriat
siciit/ algeat succuriend̃ esse

Expanded text:
Ciceronis, quod ait, hominem naturae obedientem homini nocere non posse. Ergo si nocere homini contra naturam est, prodesse igitur homini secundum naturam sit necesse est. Quod qui non facit, hominis se appellatione dispoliat; quia humanitatis officium est, necessitati hominis ac periculo subvenire. Quaero igitur ab iis, qui flecti ac misereri non putant esse sapientis: si homo ab aliqua bestia comprehensus, auxilium sibi armati hominis imploret, utrumne succurrendum putent, an minime? Non sunt tam impudentes, ut negent fieri oportere quod flagitat, quod exposcit humanitas. Item si aliquis circumveniatur igni, ruina opprimatur, mergatur mari, flumine rapiatur, num putent hominis esse, non auxiliari? non sunt ipsi homines, si putent. Nemo enericulis non esse subiectus esse dicent seruare periturum. si ergo in eiusmodi casibus, quia periculum uitae homini adferunt, succurrere humanitatis esse concedunt, quid causae est cur, si homo esuriat sitiat algeat, succurrendum esse
Abbreviated transcription (Latin):
qͣuitquid maloꝵ accidert ꝓfer̃ẽ¬
dun marima erit profecto uaur¬
tas obseqͥtu uelle uirtutibus
que frustra honũo calauntates
afferãd ⁊ labores Nam si uirtii
est rgestatẽ ixilũ dolorẽ mor¬
uus print̃ letant᷑ quibus licet
age trõ quille/ Erem̃ mortales
sunt aĩe si u̾tus dissoluto corꝑe
ante̾r e futura it quid fugnuꝰ
artributa nobis bona quasi aut
uigiati aut indigni qui uinus
bona ut hobeamꝰ scelerate inpre¬
ꝙ unẽd est quia uirtutẽ id
et iusticiã pauꝑtas sequitur
Damis igit᷑ nõ lest que nulla

Expanded text:
quidquid malorum acciderit perquidquid malorum acciderit perdum, maxima erit profecto uanitas obsequi uelle uirtutibus, quae frustra homini calamitates adferunt et labores. nam si uirtus est egestatem exilium dolorem moribus poenis delectantur quibus licet agere tranquille. si enim mortales sunt auimae, si uirtus dissoluto corpore nihil futura est, quid fugimus adtributa nobis bona quasi aut ingrati aut indigni qui diuinis bona ut habeamus, scelerate inpieque uiuendum est, quia uirtutem id est iustitiam paupertas sequitur. sanus igitur non est qui nulla
Abbreviated transcription (Latin):
est Cum̃ uero conditoiẽ icũd
parentẽq tognonã tunt et
Uidebit ⁊ audiet ⁊⁊ loquetur
Gabrie rũd caput cepit in quo
sauut sensus om̃e collocati hoc
Et oced ⁊ aures ⁊ lingna nã
ꝓfedto io uidet qui uitatẽ inqͣ
dus ist uel deid̃ in quo ueritat
est ott̾iẽ cordis aspexerit his au¬
dit qui diuinau uoces ac pcry/¬
ta uitalia pectori suo affigit
is loquit᷑ qui celestia disserent
rio enarrat Euare nõ est du /¬
biũd qum impnos sit quisquia
deĩdno agnouerit Oiẽq uirtu¬
res eius quas hr̃e aut reuere
ce putet in illa moitifera uia
Repũdtur que est tota tenebra /¬
ũs Quapp̃t nichil est qd sibi
aliquis gratulet᷑ si has manes
uiotutes adeptus est quia non
tantũ miser qui lonis puribus
careat sed rciõ stultus sit ite
est qui labores in uita sua ma/¬
unnos sustiꝑiat incassum Nam
ddepta so diuortalitatis quam
deus pollicet᷑ in sua religione
uersantibus cuius assequende
grã uirtus appetenda est et

Expanded text:
est. cum uero conditorem rerum est. cum uero conditorem rerum parentemque cognouerit, tunc et uidebit et audiet et loquetur. habere enim caput coepit, in quo sunt sensus omnes conlocati hoc est oculi et aures et lingua. nam profecto is uidet qui ueritatem, in qua deus est, uel deum, in quo ueritas estdit, qui divinas voces ac praecepta vitalia pectori suo affigit: is loquitur, qui coelestia disserens, ris enarrat. Quare non est dubium, quin impius sit, quisquideum non adgnouerit, omnesque uirtutes eius, quas habere aut tenere se putat., in illa mortifera uia reperiuntur, quae est tota tenebrarum. quapropter nihil est quod sibi aliquis gratuletur, si has inanes uirtutes adeptus est, quia non tantum miser, qui bonis praesentibus careat, sed etiam stultus sit necesse est, qui labores in uita sua maximos suscipiat in cassum. nam adempta spe immortalitatis quam deus pollicetur in sua religione uersantibus, cuius adsequendae gratia uirtus adpetenda est et
Abbreviated transcription (Latin):
eñ qũ daest ad qd est omĩ poncipa¬
le si uita ⁊ om seusu caret Ita ꝙ
membrã eella fforman tautõ mdo
stilicet ꝙͣ caput sine corpore cui
smulis est qui tũ deũ nõ ignoret¬
eñ uint iniuste Id eĩ soliõ ht̃
qͥd est siomũ sed frustra qm̃ uio/
uutibus tanꝙͣ membris eget
ꝯtaꝙ ut sit unũ ⁊ sensibile
corpus et agnicis dei netessa/¬
ua est quasi caput ⁊ uirtutes
oms̃ quasi corpus Ita fiet
homo ꝑfectus at uiiiss red
tamẽ sidina oñĩe in capit est
Ed irius constare nõ posset
sine oñbus sine quibusd̃ tñ
potest ⁊ erit quid aĩał uiciosimm
ac debile sed tñ uinet sicut is qui
et dcũ nouit et in aliqͣ re pet/¬
cat / dat eiũ ueniã pctĩs deuis
Itaq ẜmne me̾bris aliquibꝰ uiie̾
capite est quia deũd nestiuaẽ que
est uirtutis ac doct̾ne caput
que qui nõ agnostit licet uide/¬
at cecus est licet audiar sur/¬
dus est liceit loquat᷑ elinguis

Expanded text:
tamen quoniam deest id quod est omnium principatamen quoniam deest id quod est omnium principale, et uita et omni sensu caret. itaque membra illa formam tantummodo scilicet quam caput sine corpore. cui similis est qui cum deum non ignoret, uiuit iniuste: id enim solum habet quod est summum, sed frustra, quoniam uirtutibus tamquam membris eget. itaque ut sit uiuum ac sensibile corpus, et agnitio dei necessaria est quasi caput et uirtutes omnes quasi corpus. ita fiet homo perfectus ac uiuus, sed tamen summa omnis in capite est, quod quamuis constare non possit sine omnibus, sine quibusdam tamen potest. et erit quidem animal uitiosum ac debile, sed tamen uiuet, sicut is qui et deum nouit et in aliqua re peccat; dat enim ueniam peccatis deus. itaque sine membris aliquibus uiui capite est, quia deum nesciunt, qui est uirtutis ac doctrinae caput. quem qui non adgnoscit, licet uideat, caecus est, licet audiat, surdus, licet loquatur, elinguis
Abbreviated transcription (Latin):
ut id natura uel ut ait ppłe sua
sponte faciant ꝙ legibꝰ fatere to¬
gunt᷑ Num idcirco iusti eiut
quia parent institutꝭ hon qui
ip̃i aut eirale aut musti eẽ potu¬
eiũt sicut illi duodetim tabulatum
conditores / aut terte publitt utili¬
tati procondicõe tempoꝵ ẜuiciũt
Alindest igat᷑ cuule nis qd̵ pro
moribus ubiq uariat᷑ aliud est
uera iusticia quõ uinifermã ac sim¬
plicem ꝓposuit om̃bus delit quẽ
qui iguorat ⁊ ipam iusticiẽ igno¬
ret necesse est Srd putenius
sicri posse ut aliquis naturali
es ingenito bono ueras uirtutet
cupiat qualein fuisse ihmonẽ athe¬
is accepiinꝰ qui et egentibus̃
scipemi dedit s⁊ paupet Ininrauit
⁊ nndos induit Camẽ cũ illiud̃
unid qd est maximddeest aguicio
del iani bona illo onniõ suꝑuacua
sunt ⁊ mania ut frustra in hũs
assequcudio laborauerit Onue cũ
iusticia eius suilis est humano
corpori caput nõ hobena inqͦ
coustent ⁊ figure ⁊ habitudine

Expanded text:
ut id natura uel, ut ait philosophus, sua ut id natura uel, ut ait philosophus, sua sponte faciant quod legibus facere coguntur. num idcirco iusti erunt, quia parent institutis hominum, qui ipsi aut errare aut iniusti esse potuerunt, sicut illi duodecim tabularum conditores, aut certe publicae utilitati pro condicione temporum seruierunt? aliut est igitur ciuile ius, quod pro moribus ubique uariatur, aliut uera iustitia, quam uniformem ac simplicem proposuit omnibus deus: quem qui ignorat, et ipsam iustitiam ignoret necesse est. sed putemus fieri posse ut aliquis naturali et ingenito bono ueras uirtutes capiat, qualem fuisse Cimonem Athenis accepimus, qui et egentibus stipem dedit et pauperes inuitauit et nudos induit, tamen cum illud unum quod est maximum deest, agnitio dei, iam bona illa omnia superuacua sunt et inania, ut frustra in iis adsequendis laborauerit. omnis enim iustitia eius similis erit humano corpori caput non habenti: in quo constent et figura et habitudine,
Abbreviated transcription (Latin):
huius lege caput pmũ est
nom̃ deuni nosse soli obtemye¬
rare solum colere Non petest
eĩ r acocm̃ homũs obtine̾ qui
parentẽ ar̃e sue deuni nestit
qd est sidmnũ nephas. Que
ignoracio facit ut diis aliems
ẜuiat quo sceleratius cõmitti
pẽ luic iam pcluur est ad
malitiã gradus ꝑagnoranciã
ueri ac singlãribibomi qui deus
ꝙͣ nosse refugit fous est ipse
bonitatis / uel si iustitiõ sequi
uolet dei diuim tamẽ aois
ignarus/ gẽtis sue leges
tamͣ uerũ ius amplectitur
quar nt̃ utiq iusticia sed utilitas
qd putauit rebus sius utle
Quantũ aũt̃ a iisticia recedat
utilitas p̃płus ip̃e ⁊ omanus docet
qui ꝑfectiales bella indicendo et
legitnne iniurias faciendo semꝑq
alieua cupiendo ⁊ rapicudo u¬
sessionẽ tocius orbis sibi compa¬
cauit uerũ hii iustos se putã
si contrã lehes suas nichil faciãt
Q etiam nnmuori astribi potest
abstineant Sed couce damus sane

Expanded text:
Huius legis caput primum est Huius legis caput primum est ipsum deum nosse, soli obtemperare, solum colere. non potest enim rationem hominis obtinere qui parentem animae suae deum nescit; quod est summum nefas. quae ignoratio facit ut diis aliis seruiat, quo nihil sceleratius committi potest. hinc iam procliuis est ad malitiam gradus per ignorantiam ueri ac singularis boni, quia deus, quem nosse refugit, fons est ipse bonitatis: uel si iustitiam sequi uolet, diuini tamen iuris ignarus gentis suae leges, tamquam uerum ius amplectetur, quas non utique iustitia, sed utilitas quod putauit rebus suis utile? quantum autem ab iustitia recedat utilitas, populus ipse Romanus docet, qui per fetiales bella indicendo et legitime iniurias faciendo semperque aliena capiendo atque rapiendo possessionem sibi totius orbis comparauit. uerum hi iustos se putant, si contra leges suas nihil faciant: quod etiam timori adscribi potest, abstineant. sed concedamus sane
Abbreviated transcription (Latin):
uetando mouet/ huit legi net
abrogarisae est neq derogara ali/¬
quid ex hac licet neq toto abro
neq est querẽdue explanator
aule post hant Rod ⁊ om̃t̃ gẽtes
a oñ̃ aprẽ una lex ⁊ sempiẽna
⁊ umintabilis cõtinẽbit uiusq
ent cõmunis quasi magister
⁊ ipator om̃ deus Ille legl
euu inuẽtor disceptor sator
cui qui nõ parebit ip̃e se fu¬
gret ac naturam homimis
asꝑnatus hoc ixp̃õ luet maxi¬
plas penat etio si petera saipli¬
ua que putant effugerit ł Qre¬
saciamentũ deistiens tam signi/¬
sicanter eirare legem dei posset
quam illan homolonge a uerita¬
ois noticia remotus expressat¬
q Ego uero cos qui uerba impri¬
deutes loquũtur lic habendos
puto tanꝙ̃ diuinẽt spũ aliquo
iustinc Esi ut legis ste uin
racioneq ꝑidit ita illud quoq
scistet aut explicasset in quibus
pceptis lex ip̃a consistẽt nõ pho
terat nobis faciend est quibus
ip̃a lex tradita est ab illo uno
magĩo ⁊ imꝑatore om deo //

Expanded text:
uetando mouet. huic legi nec obrogari fas est neque derogari aliquid ex hac licet neque tota abroneque est quaerendus explanator sthac, sed et omnes gentes et omni tempore una lex et sempiterna et inmutabilis continebit unusque erit communis quasi magister et imperator omnium deus: ille legis huius inuentor disceptator lator, cui qui non parebit, ipse se fugiet ac naturam hominis aspernatus hoc ipso luet maximas  poenas, etiamsi cetera supplicia quae putantur effugerit. qsacramentum Dei sciens, tam significanter enarrare legem Dei posset, quam illam homo longe a veritatis notitia remotus expressit? Ego vero eos, qui vera imprudentes loquuntur, sic habendos puto, tanquam divinent spiritu aliquo instincti. Quod si, ut legis sanctae vim rationemque pervidit, ita illud quoque scisset aut explicasset, in quibus praeceptis lex ipsa consisteret: non phterat, nobis faciendum est, quibus ipsa lex tradita est ab illo uno magistro et imperatore omnium deo.
Abbreviated transcription (Latin):
temporalia st̃ p̾mia uicio ꝵ semꝑitua
ut facile possit antelligi et qnĩ et
quaro fit effectus adeo Qd̃ platoqͥ plato
Demondi fabrica disseruit mestrre
potãt uec explicare quippe qui
celeste asterũt qd nõ ausi ꝓ płris
ac deo Docente distitur iggrabat
ideo ꝙ ꝑ petuũ dixit uẽ fabricatũ

Expanded text:
temporalia sunt praemia uitiorum, sempiterna ut facile possit intellegi et quando et quare sit effectus a deo, quod Plato, qui de mundi fabricatione disseruit, nec scire poterat nec explicare: quippe qui caeleste mysterium, quod non nisi prophetis ac deo docente discitur, ignorabat ideoque in perpetuum dixit esse fabricatum.
Abbreviated transcription (Latin):
uel tempoꝵ nouoꝵ de dicacões
sẽ cõstitute Et p̾mitꝰ quid̃
sat᷑no st̃ attribute ludi autẽ
sconici libero / circonses uo nep-¬
mo paulatim tñ ⁊ cet̾is diis
idem honos tribui cepit sui¬
guliq ludi noĩb eoꝵ cõsecra¬
ligionis gr̃a cõuenit᷑ discessit
a dei cultu et ad deos se cõtulit
ꝙͣ⁊ mnatales ⁊ festa crlebr auit

Expanded text:
ones sunt constituti. Et primitus quidem Saturno sunt attributae; ludi autem scenici Libero; circenses vero Neptuno. Paulatim tamen et caeteris diis idem honos tribui coepit; singulique ludi nominibus eorum consecraligionis gratia convenitur, discessit a Dei cultu, et ad deos se contulit, quorum natales et festa celebravit
Abbreviated transcription (Latin):
cassũ suscipidũ eoꝵ celesti ulcede dif¬
fidit ꝙͣ deus statuit ui qui lec suauia
terre uoua ꝓsola mda q̃ uirtute
cõtempserit satis ⁊ huic ꝑti faciaus
cũ testimoniis Dinaꝵ lr̃aꝵ. nĩ ecĩa¬

Expanded text:
cassum suscipi, dum eorum caelesti mercede difcassum suscipi, dum eorum caelesti mercede diffidit, quam deus statuit ei qui haec suauia terrae bona prae sola nudaque uirtute contempserit. satis et huic parti faciamus cum testimoniis diuinarum li
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecta iusticia est Quã qui
tenuerit hic ut ante cestati
sumꝰ deo paruit hic religioni
atq officio suo sacisfecit
us orator. Ueruni uos
nõ findam̃ta saluiẽs¬
uius que firma ⁊ ydo
stis q mohelib edificiũ totũ peue
usꝙ ad sũlua ꝑduxim̃q Restat id̃
qd est multo facilius uel ter̾e nel
ornare sine quo tñ priora oꝑa et
ã utilia stꝰ et ĩ grata sNã quid ꝓdest
aut falcis relurionibus liberari fuit
⁊̃ telligẽ uerã quid aut uanitaten
false saprencie ꝑ uide aut que sit eo
yuostẽ quid inquã ꝓdest celestẽ illã
iusticiã de funde̾ / ouid cũ maguis¬
Difficultatibus cultũ doi tenẽ q̃ est
sũlla uirtus insi cũ diuinũ p̃miu
beatitudinis ꝑpetue subse quart De
quo nobis est in hoc librodisseie¬
Q ue pͥora oĩa rrrita et ĩ fructuosa
uidraut᷑ si hoc cuiꝰ cã illa suscipta
st ĩ iucertũ relinquauis / Ne quis
forte arbitret᷑ tautos labores m ĩ

Expanded text:
perfecta iustitia est: quam qui perfecta iustitia est: quam qui tenuerit, hic, ut ante testati sumus, deo paruit, hic religioni atque officio suo satisfecit.us orator. uerum nos non fundamenta solum iecimus quae firma et idostisque molibus aedificium totum paene usque ad summa perduximus. restat, id quod est multo facilius, uel tegere uel ornare, sine quo tamen priora opera et inutilia sunt et ingrata. nam quid prodest aut falsis religionibus liberari aut intellegere ueram? quid aut uanitatem falsae sapientiae peruidere aut quae sit uera cognoscere? quid, inquam, prodest caelestem illam iustitiam defultum dei tenere, quae est summa uirtus, nisi eam diuinum praemium beatitudinis perpetuae subsequatur? de qua nobis est in hoc libro disserendum, ne priora omnia irrita et infructuosa uideantur, si hoc cuius causa illa suscepta sunt incertum relinquamus, ne quis forte arbitretur tantos labores in
Abbreviated transcription (Latin):
iit᷑ colendi dei ritus est ex
recta laudacio Que tñ ipsa
ut deo sit accepta ⁊ humilita¬
ce et timore et deuotione
maxima oplis est ne quis
forte integritatꝭ atq ĩnocẽcie
fiduciã gerẽs tumoris ⁊ arro¬
gancie crimen ĩcurrat᷑ eoq
facto gra unr̃ tutꝭ amittat
S ut sit deo carus oũnq ma¬
milla suit Si quid aliud desi¬
derauerit non est opus dicto
scienti quid uelimꝰ di quid
ei bomi euen̾it/ gr̃as agat si
quid mali satiffaciat et id ob
pita sua sibi euenisse satra᷑
Et nichilominꝰ etiam in ma¬
as gr̃as agat/ et in bouis sa¬
tiffaciat ut idem sit semꝑ
et stabile et ĩuitabilis et
⁊cõ cussus Nec tantum hoc in
templo putet sibi esse faciẽ¬
d s et domi ⁊ in ip̃o etiam
cubili suo Secũ demq hẽat
dennn semꝑ in corde suo cõse¬
cratum quĩ ip̃e est dei tẽplũ
Quod si deo pr̃i ac dño hat as-¬
siduitate hoc obsequio hac de¬
nocõe sermerit cõsũmata ⁊

Expanded text:
igitur colendi Dei ritus est, ex igitur colendi Dei ritus est, ex recta laudatio: quae tamen ipsa ut Deo sit accepta, et humilitate, et timore, et devotione maxima opus est; ne quis forte integritatis et innocentiae fiduciam gerens tumoris et adrogantiae crimen incurrat eoque facto gratiam uirtutis amittat. sed ut sit deo carus omnique manulla sint. si quid ahut desiderauerit, non est opus dicto scienti quid uelimus: si quid ei boni euenerit, gratias agat, si quid mali, satisfaciat et id sibi ob peccata sua euenisse fateatur. et nihilo minus etiam in malis gratias agat et in bonis satisfaciat, ut idem sit semper et stabilis et immutabilis et inconcussus. nec tantum hoc in templo putet sibi esse faciendum, sed et domi et in ipso etiam cubili suo. secum denique habeat deum semper in corde suo consecratum, quoniam ipse est dei templum. quodsi deo, patri ac domino, hac adsiduitate, hoc obsequio, hac deuotione seruierit, consummata et
Abbreviated transcription (Latin):
bilius ꝙͣ plane intelligi ad iustĩ¬
tiam nos eẽ natos P gͦ solũ
deo exhibẽ atq offerre debemꝰ
ad quod capiend nos ip̃e gn̾a¬
uit hoc autẽ sacaficii genus
ꝙͣ sit uerissimũ trisine gistꝰ he¬
rines ydoneus testis est qui
nobiscum id est cum ꝓpħis quos
sequim᷑ tam re ꝙͣ uerbis cõgruit
de iusticia sit locutꝰ est hoc
uerbum o fili adora ⁊ cole Cultꝰ
autẽ dei unus est malũ nẽ
esse item in illo sirmõe ꝑfecto
cũ ex audisset aselepiũ que¬
rentẽ a filio suo utrũ plaret
patri eius ꝓferri thus Nalios
adores ad sacrificiũ dei bene
bene o mi nate aselepi Est
enĩ maxima impiẽtas tale
quid de illo uno ac singulai
bono inĩ animũ induc̾e hec ⁊
hiis similia huit nõ cõnenint
Ommium em̃ quecũq st̃ ꝑlenꝰ¬
est et om̃i mĩme indigens Nos
uo gras agentes adoremus huiꝰ
em̃ sacrifigiũ sola bñdictio Et
recte uerbo om̃ sacrificai oport
deo, si quidem dens uerbum est
ut ip̃e confessus est Sũmus

Expanded text:
bilius quam plane intellegi nos ad iustitiam esse natos. id ergo solum deo exhibere atque offerre debemus ad quod capiendum nos ipse generauit. hoc autem duplex sacrificii genus quam sit uerissimum, Trismegistus Hermes idoneus testis est, qui nobiscum, id est cum prophetis quos sequimur, tam re quam uerbis congruit. de iustitia sic locutus est: hoc uerbum, o fili, adora et cole. cultus autem dei unus est malum non esse. item in illo sermone perfecto, cum exaudisset Asclepium quaerentem a filio suo utrum placeret patri eius proferri tus et alios odores ad sacrificium dei, exclamauit: bene, bene ominare, o Asclepi. est enim maxima inpietas tale quid de uno illo ac singulari bono in animum inducere. haec et his similia huic non conueniunt: omnium eest, et omnium minime indigens. Nos vero gratias agentes adoremus. Hujus enim sacrificium, sola benedictio. » Et recte. Verbo enim sacrificari oportet Deo; siquidem Deus verbum est, ut ipse confessus est. Summus
Abbreviated transcription (Latin):
nuã uel humonitas noĩõtus
Que uirtus ꝓp̾e est iustorum
si eultore dei/ q ca sela uite cois
cõtinet rõnem/ Deus end que
cetcus aalibus sapiam̃ nõ dedit
naturalibus ea mummẽtis
ob incursus ⁊ ꝑitula trtiora
fragilẽq formauit ut rũ saꝑiã¬
pociis instrueret de dit ei eter
homo horem̃ tueatur/ diligat
soueat contra om̃o ꝑicula et
accipiat ⁊ pscet auxiliũ Sidiñ
igitur nũ se hom̃ uincliñ est
humanitas quod qui dismuperit
negharius ⁊⁊ parricida existimã¬
dus est nam si ab uno honnẽ
quẽ deus fipoit om̃s oriius
certe confangumer sumꝰ Et ideo
maxiiũ scelus putand̃ est odisse
deus p̃cexit /iriucicias ꝑ nos
scibicet ut res qui sint nobis duiu¬
ci necessitudinis admoiites nũti¬
genius Item si ab uno deo insxi.
nõ eirat lucrocius cum dicit
demq celesti sumꝰ om̃s semiẽ
oruddi om̃ions ille idem pater
sunt habendy qui honr nocent
qui conera iue hunanitatꝭ et
fas om̃e spoliant cruciant occidũt¬

Expanded text:
a uel humanitas nominatur. quae uirtus propria est iustorum et cultorum dei, quod ea sola uitae communis continet rationem. deus enim qui ceteris animalibus sapientiam non dedit, naturalibus ea munimentis ab incursu et periculo tutiora fragilemque formauit, ut eum sapotius instrueret, dedit ei praeter homo hominem tueatur, diligat, foveat, contraque omnia pericula et accipiat, et praestet auxilium. Summum igitur inter se hominum vinculum est humanitas: quod qui disrupit, nefarius et parricida existimandus est. Nam si ab uno homine, quem Deus finxit, omnes orimur, certe consanguinei sumus; et ideo maximum scelus putandum est, odisse Deus praecepit inimicitias per nos scilicet ut eos, qui sint nobis inimici, necessitudinis admonitos mitigemus. Item si ab uno Deo inspiranon errat Lucretius, cum dicit: Denique, coelesti sumus omnes semine oriundi: Omnibus ille idem pater sunt habendi, qui homini nocent, qui contra jus humanitatis et fas omne spoliant, cruciant, occidunt
Abbreviated transcription (Latin):
p.r hoĩs naturã Nam et pecudes
si lacessas aut calce aut cornu
repugnãt Et serpenres et
fere iisi ꝑfequa̾e ut occidas
negociũ nõ exhibent Et
ut ad homũ exempla redeamꝰ
qui sibi nocẽt uicẽ tribuere
conãt᷑ in quo igit᷑ sapiens
et bouns uir a malis et insi¬
pientib differt iusi ꝙ hẽat
q̃uictã paciam qua stulti carent
nisi ꝙ reg̾e se ac mitiga̾e iram
suã nouit quã illi quia uirtute
mduggent srenãe non possunt
S uidelicet gec illum res
sese llit qr cum de uir̃tute q̃nt̃.¬

Expanded text:
secundum hominis naturam? nam et pecudes secundum hominis naturam? nam et pecudes si lacessas, aut calce aut cornu repugnant, et serpentes ac ferae, nisi persequare ut occidas, negotium non exhibent, et ut ad hominum exempla redeamusqui sibi nocent, uicem retribuere conantur. in quo igitur sapiens ac bonus uir a malis et insipientibus differt, nisi quod habet inuictam patientiam, qua stulti carent, nisi quod regere se ac mitigare iram suam nouit, quam illi quia uirtute indigent, frenare non possunt? sed uidelicet haec illum res fefellit, quod cum de uirtute
Abbreviated transcription (Latin):
est referre iiuriã ꝙͣ inferre ¶lã
uñ certanuã int̾ hoĩes unde
pugne cõtencões q nascũt᷑.
nisi ꝙ imꝓbitati oppofita impa¬
ciẽtia magnas sepe cõcitat tẽ¬
pestates S si paciam qua uir¬
eute auchil uerius nichil hõi
dignus ĩueniri p̃t imꝓbitati
opposu̾s extingnet᷑ ꝓcminis
tamꝙͣ igni aquã suꝑfuderis
Sinautem ꝓuocatrix illã ĩpbi¬
tas impacionciã sibi cõparem
nacta est tamꝙͣ ꝑfusa oles
tantum nicitabit iucendiũ
Ut id nõ flũe aͥ qͦd s effusio
truoris extiugnat Magna
itaq paciencie rac̃o est / quã
sapiẽs qõ ademit bono uieo ut
em̃ nichil malorum fiat hoc
sala efficit Que si det᷑ om̃ib
nullum scelus nulla fraus in
reb hũanis erit Quid gͦ bonũ
uirũ potest esse tam calamito¬
sum tãq cõtrariũ ꝙͣ ire frena
ꝑmitte que illum nõ modo
boni ẜeciam hõmis appellacõe
despolirt Si quid noõe alt̾i
ut ip̃e uerissime ait nõ est

Expanded text:
est referre iniuriam quam inferre. nam est referre iniuriam quam inferre. nam unde certamina inter homines, unde pugnae contentionesque nascuntur, nisi quod inprobitati opposita inpatientia magnas saepe concitat tempestates? quodsi patientiam, qua uirtute nihil uerius, nihil homine dignius inueniri potest, inprobitati opposueris, extinguetur protinus, tamquam igni aquam superfuderis. sin autem prouocatrix illa inprobitas inpatientiam sibi comparem nacta est, tamquam perfusa oleo tantum excitabit incendium, ut id non flumen aliquod, sed effusio cruoris extinguat. magna itaque patientiae ratio est, quam sapiens homo ademit bono uiro. ut enim nihil malorum fiat, haec sola efficit: quae si detur omnibus, nullum scelus, nulla fraus in rebus humanis erit. quid igitur bono uiro potest esse tam calamitosum tamque contrarium quam irae frena permittere, quae illum non modo boni, sed etiam hominis appellatione despoliet, siquidem nocere alteri, ut ipse uerissime ait, non est
Abbreviated transcription (Latin):
metip̃r non posse defendere
habebit᷑ ꝓ segni ⁊ iuerti Sui
aũt fuit u̾tus ĩimitũ hic for¬
tis hic str̃emius iudicat᷑ hñc
om̃es uerent᷑. hũc colũt Bonꝰ
uo ille tam ⁊ si ꝓdesse plurib
possit illũ tñ suspiciut᷑/ qui nõ¬
cẽ ꝙͣ qui ꝑdege possit s iustũ
pͣuitas honuĩ depua̾e̾ non p̃t
quo minus deo studeat os temꝑ¬
are malit q cõtempui dũmͦ
semꝑ boni fũgat᷑ officio mali
nũꝙͣ Eyc̃o in h̃iisd̾ illis officia¬
abz at u̾o si quis uoluit inquit
animi sui cõplicatã uocionem
euolu̾e iam serpe doceat eũ
uirũ bonũ esse qui ꝓsit quib
possit noceat nemuũ insi laces-¬
fitus ĩiuiria O ꝙͣ simplicẽ uerãq
ne corrupit sud em̃ opꝰ fu̾it
adiũg̾e nisi lacessitus ĩiria ut
uicium bono uiro qͣi caudã tur¬
pissimã apponeret paciencie¬
q que oñm uirtutum maxima
uiri nomen amictat nec̃e est
si nocebit Non mimus enimali

Expanded text:
ipsum non posse defendere, ipsum non posse defendere, habebitur pro segni et inerte. qui autem fuerit ultus inimicum, hic fortis, hic strenuus iudicatur, hunc omnes uerentur, hunc colunt. bonus uero ille tametsi prodesse pluribus possit, illum tamen suspiciunt qui nocere quam qui prodesse possit. sed iustum prauitas hominum deprauare non poterit, quominus deo studeat obtemperare malitque contemni, dummodo semper boni fungatur officio, mali numquam. Cicero in isdem illis officialibus at uero si quis uoluerit inquit animi sui conplicatam notionem euoluere, iam se ipse doceat eum uirum bonum esse qui prosit quibus possit, noceat nemini, nisi lacessitus iniuria. o quam simplicem ueramque ne corrupit! quid enim opus fuerat adiungere nisi lacessitus iniuria, ut uitium bono uiro quasi caudam turpissimam adponeret patientiaeque, quae omnium uirtutum maxima uiri nomen amittat necesse est, si nocebit. non minus enim mali
Abbreviated transcription (Latin):
tus quẽ oporteat alias ne ꝓpͥo
iqͣnabit se qmõi q̃stu s efficiet
ut fine ullo suo dampno idipm̃
quod cõmodat int̾ bona opera
numeret᷑ minius non acciprat
a panꝑe ut si quid ip̃e p̃stit̾it
es bonũ sic qͦ. fu̾it gratitu
Matedicenti bndicto respondeat
nũꝙ rp̃s maledicat ne uerbũ
malum pcedat ex ore hoĩs
qui cosit uerbum bonũ ueciã
cantat diligent᷑ neqñ ĩnncũ
sua cuspa faciat Et si quis ex/¬
tit̾it tã ꝓt̾uus qui bono ⁊ iusto
faciat ĩuiriã clemẽt᷑ ac mode¬
rate ferat ⁊ ulcĩonẽ suã non
sibi assumat s iudic̃õ dei reẜ̾uit
Inuorenciã somꝑ et ubiq custo¬
diat Qd̃ p̃ceptum non ad hot
tantum ualet ut ip̃e ĩiriã
non inferat s ut illatam sibi
nen uiudicet Est em̃ maximꝰ
et equissimꝰ iudex speculator
ac testis omi hũc qõi p̃ferat
nec de fensione cuiusꝙͣ nec
gr̃a ita fit ut h̃o iustꝰ cõtemp¬
tui sit om̃ib et qr putabit᷑ se

Expanded text:
tus, quem oporteat alias ne proprtus, quem oporteat alias ne proprinquinabit se hujusmodi quaestu: sed efficiet, ut sine ullo suo damno, id ipsum, quod commodat, inter bona opera numeretur. Munus non accipiat a paupere; ut si quid ipse praestiterit, eo bonum sit, quo fuerit gratuitum. Maledicenti benedicto respondeat: numquam ipse maledicat; ne verbum malum procedat ex ore hominis, qui colit Verbum bonum. Quin etiam caveat diligenter, ne quando inimicum sua culpa faciat; et si quis extiterit tam protervus, qui bono et justo faciat injuriam, clementer ac moderate ferat, et ultionem suam sibi sibi adsumat, sed iudicio dei reseruet. innooentiam semper et abique custodiat. quod praeceptum non ad hoc tantum ualet, ut ipse iniuriam non inferat, sed ut inlatam sibi non uindicet. sedet enim maximus et aequissimus iudex, speculator : ac testis omnium. hunc homini praeferat, nec defensione cuiusquam nec gratia. ita nt ut homo iustus contemptui sit omnibus, et quia putabitur se
Abbreviated transcription (Latin):
tib obsequendi ꝙͣ studio pla¬
cendi quãnitatꝭ officio fuẽtꝰ
esse uideat᷑. Habeatq iã p̃ciũ
glr̃e quod captauit nrec p̾mũ
telestis illius ac dĩne mercedis
accipiat Cetera autẽ que obẜ¬
uare cultor dei debet facilia
st̾ illis uirtutib cõprehensis
Non menciat᷑ unꝙͣ decipiẽdi
aut nocendi eã Est eñ nephas eũ
qui ueritati scudeat in aliqua
re esse fallacem atq ab ip̃a
quã sequit᷑ ueritate discede
In hac iusticie uirtutũ ono
uiã nullus mondacio locꝰest
Itaq uiator ille uerus ac iuistꝰ
non addicet illud lucilianum
hom̃ amico ac famuliari nõ est
ignoto existimabit nõ esseme¬
tri siũ nec aliqñ cõmictet
ut lingna int̾pres aniii a sen¬
su ꝯ cogitacõe discordet pe¬
cumã si quã crediderit nõ acci-¬
prar isuã ut et beneficiũ ĩco¬
Lure sit ꝙ succurrit ncͣciti et
abstineat se ꝓrsus alieno In hbc
ai gne osfiti debet suorẽ cõtẽ¬

Expanded text:
tibus obsequendi, quam studio platibus obsequendi, quam studio placendi, humanitatis officio functus esse videatur; habeatque jam pretium gloriae, quod captavit; nec praemium coelestis illius ac divinae mercedis accipiat. Caetera, quae observare cultor Dei debet, facilia t illis uirtutibus conprehensis. non mentiatur umquam decipiendi aut nocendi causa. est enim nefas eum qui ueritati studeat in aliqua re esse fallacem atque ab ipsa quam sequitur ueritate discedere: in hac iustitiae uirtutumque omnium uia nullus mendacio locus est. itaque uiator ille uerus ac iustus non dicet illud Homini amico ac familiari non est ignoto existimabit non esse mentiri suum; nec aliquando committet, ut lingua, interpres animi, a sensu et cogitatione discordet. Pecuniam si quam crediderit, non accipiet usuram, ut et beneficium sit incolume, quod succurrit necessitati, et abstineat se prorsus alieno. In hoc enim genere officii debet suo esse conten
Abbreviated transcription (Latin):
ptem Seneca in libris moralis
phĩe dicentis hic̃ est ille homo
houestus non apiae purpurãt
nõ aictorum ĩsignis mĩsteriod
musla re aminor qui cum mortẽ
raꝙͣ rem nouã uiderit qui sure
toto coꝑe tormẽta pacienda
sunt sine flãma ore rapiendos
est sure extendẽde ꝑ patibulũ
iamus nõ querit quid paciat᷑
et tr̃ns reb efficit᷑ ut neꝙ̃ u̾tu¬
to neq uirtutum exactissiõe
Sunites nosse aut reu̾e possit om̃o
quisquis est om̃o a religrome dei
mius pͥhos / qui aut nnchil õmo
sc̃iũt id est ip̃m ꝓ sũma sciẽcia
scire q̃ nesciũt mepee arrogant̃¬
q desipĩt Nos gͦ ut ad ꝓpo¬
sicum reuertam᷑ quib solis
ueritas adeo reuelata. et celi¬
tus missa sapĩa est faciamus
q̃ nbet illmiiator nr̃ deus
Sustine amus ĩuicẽ et labores
oꝑis fecerimꝰ głoriã capte mus
ex eo monet em̃ deꝯoꝑatorẽ
iusticie non oportere eẽ iactã¬
tom ne nõ tam mãdatꝭ celes¬

Expanded text:
» Item Senecae in libris moralis » Item Senecae in libris moralis Philosophiae dicentis: « Hic est ille homo honestus, non apice, purpurave, non lictorum insignis ministerio, sed nulla re minor, qui cum mortem tamquam rem nonam uiderit, qui siue toto corpore tormenta patienda sunt siue flamma ore rapienda est siue extendendae per patibulum manus, non quaerit quid patiaturest. his rebus efficitur ut neque uirtutes neque uirtutum exactissimos limites nosse ant tenere possit omnino quisquis est a religione dei philosophos, qui aut nihil omnino sciunt idque ipsum pro summa scientia e arroganterque desipiunt. Nos ergo ut ad propositum revertamur quibus solis a Deo veritas revelata, et coelitus missa sapientia est, faciamus quae jubet illuminator noster Deus: sustineamus invicem, et labores operis fecerimus, gloriam captemus ex eo. Monet enim Deus, operatorem justitiae non oportere esse jactantem; ne non tam mandatis coeles
Abbreviated transcription (Latin):
quia uita actuosa est mors qui¬
eta Qued̃ eciã recte ꝓ uirtu¬
tib qũt s earũ modum nõ tenẽt
uirtꝰ est cõstãtia nõ ut infcrẽ¬
tib ĩiriã resistanius/ hiis em̃
cede̾d est quodi cur fieri debeat
mox docebo S ut iubentib fac̾e
nos contͣ᷑ legẽ dei contra q iusti-¬
tiã millis mĩnis aut suppliciis
t̾reannir quominus dei iussionẽ
ph̃oꝵ plimi ⁊ maxinu sepe fece¬
rũt qd est sceleratũ ac nephariũ
s ut coacti deũ relinqu̾e ac fide̾
ꝓcede̾ mortem susciꝑe malimꝰ
libertatẽq defendamus adu̾sy
impotenciũ stultã uecordãq uio¬
lenciã ⁊ Iomis scli minas atq
cerrores fortitudine anini ꝑ¬
nocenius Sit ea q̃ alii timent
excelsa et insuꝑabili monte dolo¬
rem mortemq caltamius hec est
uirtꝰ hec u̾a cõstancia in hoc
tuenda et cõsernanda solo ut
nullus nos terror nulla uis adeo
esse qui mortem qui dolore
qui exiliũ qui egescatẽ tuet

Expanded text:
quia uita actuosa est, mors quiquia uita actuosa est, mors quieta. quaedam etiam recte pro uirtutibus habent, sed earum modum non tenent. uirtus est constantia, non ut inferentibus iniuriam resistamus — his enim cedendum est; quod . cur fieri debeat mox docebo —, sed ut iubentibus facere nos contra legem dei contraque iustitiam nullis minis aut suppliciis terreamur, quominus dei iussionem phorum plurimi et maximi saepe fecerunt; quod est sceleratum ac nefarium: sed ut coacti Deum relinquere, ac fidem prodere, mortem suscipere malimus, libertatemque defendamus adversus impotentium stultam vecordemque violentiam, et omnes saeculi minas atque terrores fortitudine animi provocemus. Sic ea, quae alii timent, excelsa et insuperabili mente dolorem mortemque calcamus. Haec est virtus, haec vera constantia, in hoc tuenda et conservanda solo, ut nullus nos terror, nulla vis a Deo esse, qui mortem, qui dolorem, qui exilium, qui egestatem timet.
Abbreviated transcription (Latin):
nas ut gͦ. uiciũ est effunde̾ in ma¬
lã ꝑtem sic̃ in bonã uirtꝰ Si u̾tꝰ
est nõ ꝑt̾e opib q̃ possunt repara¬
ri ut hoĩs uitã sustentes q̃repara
Quãe nchil aliuid dixerim ꝙͣ
nisanos, qui hoĩem mite ac so¬
ciale aĩal orbãt suo noĩe qui eu¬
ussis affectib quib oĩs cõsistit huã¬
nitas ad ĩmbbuem stuporem mẽtis
ꝑducẽ uolunt dum stud̾t aui¬
mũ ꝑturbatõib liberare ⁊ ut ip̃i
dicunt gͥetum tranquillũq red¬
dere Qd fieri non tantũ nõ ꝑt̃
qr uis ⁊ racio eius in motu nõ¬
est/ s ne oportet quid̃ qui situt
aqua semꝑ iacẽs ⁊ quieta in salu¬
uris e magis turbita est sic an¬
enus ĩmotus at torpens ĩntilis
est eciam sibi ne uitã ipãm cuea
pot̾it q nec faciet quitꝙͣ ncaico¬
gitabit cum cogitacio ipã uichil
aliud sit ꝙͣ mentis agitatio deniq
qui hãc immobilitatẽ amimi as¬
serũt pͥuare animũ uita uoluł

Expanded text:
nas. ut ergo uitium est effundere m manas. ut ergo uitium est effundere m malam partem, sic in bonam uirtus. si uirtus est non parcere opibus quae possunt reparari, ut hominis uitam sustentes quae repaquare nihil aliut dixerim quam insanos qui hominem, mite ac sociale animal, orbant suo nomine, qui euulsis adfectibus quibus omnis constat humanitas, ad immobilem stuporem mentis perducere uolunt, dum student animum perturbationibus liberare et, ut ipsi dicunt, quietum tranquillumque reddere. quod fieri non tantum non potest, quia uis et ratio eius in motu est, sed ne oportet quidem, quia sicut aqua semper iacens et quieta insalubris et magis turbida est, sic animus inmotus ac torpens inutilis est etiam sibi, nec uitam ipsam tueri poterit, quia nec faciet quicquam nec cogitabit, cum cogitatio ipsa nihil aliut sit quam mentis agitatio. denique qui hanc immobilitatem animi adsernnt, priuare animum uita uolunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ teneanus nõ est u̾tus frugĩ
fadit ac de cepit Est eni fruga¬
litas abstinencia quidẽ uolupta¬
cũ s eo uiciũ qr ex habendi amo¬
re descendit cum sit ⁊ Nuolupta¬
tib abstinend̃ ⁊ pecume nĩme
temperandũ Nam parce idest
mediocriter uti pecuia qrͣ qued
pusillitas est animi aut p̃timẽ¬
tis ne sibi desit, aut desperãtis
posse se illa reꝑae̾ aut cõtẽptũ
trestriũ nõ capientꝭ Szilli rur¬
distinngunt a ꝓdigo ꝙĩs aberalis
sit qui ⁊ bent mnitis ⁊ cũ oportet
⁊ ꝙͣtum satis est largiat᷑ pro¬
Digns uero qui ⁊ nõ u̾itꝭ et cũ
opus nõ est et sine respectu rei
familiaris effundat sud gͦ ꝓ
quin multũ refert / utrũne scor¬
tis ꝓpt̾ abidinẽ cargiare an
miseris ꝓpt̾ hũanitatẽ / utrũ
pecunã tuã ꝑductores alea¬
tores. lebuesq dirrpiant an
allam pirtati ac deo p̃stes utrũ¬
ne ilsam uentri ac gule inge¬
ras. an in thesauro iustitie repo¬

Expanded text:
mque teneamus; non est virtus frugi mque teneamus; non est virtus frugi fallit ac decipit. Est enim frugalitas, abstinentia quidem voluptatum: sed eo vitium, quia ex habendi amore descendit; cum sit et voluptatibus abstinendum, et pecuniae minime temperandum. Nam parce, id est, mediocriter uti pecunia, quasi quaedam pusillitas animi est, aut praetimentis, ne sibi desit; aut desperantis, posse se illam reparare; aut contemptum terrestrium non capientis. Sed illi rurdistinguunt a prodigo, quod is liberalis sit qui et bene meritis et cum oportet et quantum satis est largiatur, prodigus uero, qui et non meritis et cum opus non est et sine respectu rei familiaris effundat. quid ergquin multum refert utrumne scortis propter libidinem largiare an miseris propter humanitatem, utrum pecuniam tuam perductores aleatores lenonesque diripiant an illam pietati ac deo praestes, utrumne illam uentri et gulae ingeras an in thesauro iustitiae repo