comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
essentiȩ ꝓpͥe nomen di assignat᷑. Quippe om̃is
qui dm̃ esse dicit. siue unũ siue plures: noN
intelligit nisi aliquã substantiã quã censet
supra omnẽ naturã quȩ ds̃ non est. ab hominib
& uenerandã ꝓpt᷑ eiꝰ eminentẽ dignitatẽ. & ex¬
orandã contra sibi quanlibet imminente᷑ neces¬
fitatẽ. Quid autẽ tam ꝓ sua dignitate ueneran¬
dũ & ꝓqualibet re dep̾candũ. quã stime bonꝰ
& sũme potens sp̃s. qui dominat᷑ om̃ib & regit
om̃ia: Sicut enĩ constat. qͥa om̃ia ꝑ sũme bo¬
nã sũmeq sapientẽ om̃i potentiã eius facta st᷑
& uigent: ita nimis in conueniens est. si estimet᷑
qđ rebus a se factis ipse non dominet᷑. siue qđ
facte ab illo. ab alio minus potente mintisue
bono uł sapiente. aut nulla penitus ratione.
sed sola casuũ in ordinata uolubilitate regant᷑.
cũ ille solus sit ꝑquẽ cuilibet & sine quo nul¬

Expanded text:
essentiae proprie nomen Dei assignatur. Quippe omnis essentiae proprie nomen Dei assignatur. Quippe omnis qui Deum esse dicit, sive unum sive plures, non intelligit nisi aliquam substantiam, quam censet supra omnem naturam, quae Deus non est, ab hominibus et venerandam, propter ejus eminentem dignitatem, et exorandam sibi propter quamlibet imminentem necessitatem. Quid autem tam pro sua dignitate venerandum et pro qualibet re deprecandum, quam summe bonus et summe potens Spiritus, qui dominatur omnibus et regit omnia? Sicut enim constat quia omnia per summe bonam, summeque sapientem omnipotentiam ejus facta sunt et vigent, ita nimis inconveniens est, si aestimetur quod rebus a se factis ipse non dominetur; sive quod factae ab illo, ab alio minus potente, minusve bono, vel sapiente; aut nulla penitus ratione, sed sola casuum inordinata volubilitate regnantur: cum ille solus sit, per quem cuilibet, et sine quo nul
Abbreviated transcription (Latin):
ñ minus se ab amante desiderari cogit. Nam qͥs
sic amet iusticiã. ueritatẽ. beatitudinẽ. incor¬
ruptibilitatẽ. ut iis frui ñ appetat: Quid gͦ
sũma bonitas. retribuet amanti & desideranti
se. nisi se ipsã: Nam qͥcqͥd aliud tribuat ñ
retribuit: quia nec cõpensat᷑ amori. nec con
quia ꝑsona ñ dicit᷑ nisi de indiuidua rationali
natura. & substantia pͥncipalit᷑ dicit᷑ de indi¬
uiduis quȩ maxime in pluralitate consistunt.
Indiuidua nanq maxime scibstant id ÷ subia¬
est. sumimã essentia quȩ nullis subiacet acci¬
dentib ꝓpͥe ñ posse dici substantiã : nisi sub¬
stantia ponat᷑ ꝓ essentia. Potest gͦ hac necesfi¬
tatis ratione. irrep̾hensibilit᷑ illa sũma & una
trinitas siue trina unitas. dici una essentia &
tres ꝑsone siue tres substantiȩ.
idet᷑ gͦ. unmo incunctanter asserit᷑ : qͥa nec
nichil est id quod dicit᷑ dg᷑. & huic soli summȩ

Expanded text:
non minus se ab amante desiderari cogit. Nam quis non minus se ab amante desiderari cogit. Nam quis sic amet justitiam, veritatem, beatitudinem, incorruptibilitatem ut his frui non appetat? Quid ergo summa bonitas retribuet amanti et desideranti se nisi seipsam? Nam quidquid aliud tribuat, non retribuit; quia nec compensatur amori, nec conquia persona non dicitur, nisi de individua rationali natura; et substantia principaliter dicitur de individuis, quae maxime in pluralitate subsistunt. Individua namque maxime substant, id est, subjaest summam essentiam, quae nullis subjacet accidentibus, proprie non posse dici substantiam; nisi substantia ponatur pro essentia. Potest ergo hac necessitatis ratione irreprehensibiliter illa summa et una Trinitas, sive trina unitas, dici una essentia, et tres personae, sive tres substantiae.Videtur ergo, imo incunctanter asseritur quia nec nihil est id quod dicitur Deus; et huic soli summae
Abbreviated transcription (Latin):
beate uiuat.
Deniq nullatenꝰ uerũ uideri potest. ut iustis simꝰ
& potentissimꝰ nichil retribuat amanti sẽ ꝑse¬
uerant᷑. cui ñ amanti tribuit ẽẽntiã ut amans
ẽẽ. posset. Si enĩ nichil retribuit amanti: non
discernit iustissimꝰ inter amantẽ & contẽnentẽ
idqd̃ sũme amari debet .: nec amat amantẽ se. aut
nͣ ꝓdest abillo amari. Quȩ om̃ia ab illo dissonant.
Retribuit gͥ om̃i se amare ꝑseueranti. Quid au¬
tẽ retribuitꝰ: Si nichilo dedit rationalẽ essentiã
ut amans esset: qͥd dabit amanti si amare non
cesset: Fi tam grande. ẽ. qđ amori famulat᷑.
quã grande .ẽ. qđ amori recõpensat᷑  Et si ta¬
le. ẽ. amoris fulcimentũ quale. ẽ. amoris emo¬
lumentũ : Nam si rationalis creatura quȩ sibi
inutilis.ẽ. sine hoc amore: fic eminet in om̃ib
ereaturis: utiq nichil potest: ẽẽ. p̃miũ huius
amoris: nisi qđ̃ suꝑ eminet in om̃ib naturis.
Et enĩ idem ipsuᷤᷤ bonũ qđ sic se amari exigit.

Expanded text:
beata erit. Denique nullatenus verum videri potest, ut justissimus et potentissimus nihil retribuat amanti se perseveranter; cui non amanti tribuit essentiam, ut amans esse posset. Si enim nihil retribuit amanti, non discernit justissimus inter amantem, et contemnentem id quod summe amari debet, nec amat amantem se, aut non prodest ab illo amari: quae omnia ab illo dissonant: retribuit igitur omni se amare perseveranti. Quid autem retribuit? Si nihilo dedit rationalem essentiam ut amans esset, quid dabit amanti, si amare non cesset? Si tam grande est quod amori famulatur, quam grande est quod amori recompensatur? Et si tale est amoris fulcimentum, quale est amoris emolumentum? Nam, si rationalis creatura, quae sibi inutilis est sine hoc amore, si eminet in omnibus creaturis: utique nihil potest esse praemium hujus amoris, nisi quod supereminet in omnibus naturis. Etenim ipsum idem bonum, quod sic se amari exigit,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa.ẽ. Non. ẽ. igit᷑ corpꝰ. uł aliquid eoꝵ quȩ
corporei sensus discernunt. Quippe his om̃ib
melits. ẽ. aliqͥd quod ñ est qđ ipsa st̃. Mens enĩ
rationalis. quȩ nullo corporeo sẽnsu quid uel
qualis uł qͣnta sit ꝑcipitur. quanto minor esset
maior. ẽ. quã quod libet eoꝵ. Penitus enĩ ipsa
sũma essentia tacenda. ẽ. esse aliquid eoꝵ quib
ẽ. aliquid qđ non ÷ quod ipsa st̃ suꝑius. & est oĩ¬
no sic̃ ratio docet dicenda qđ libet eoꝵ. quib est
om̃e qđ non ÷ qđ ipsa st̃ inferius. Quare necesse
est eã esse uiuentẽ. sapientẽ. potentẽ & om̃ipo¬
tentẽ. uerã. iustã. beatã. ęt̾nã. & similit᷑ qͥc qͥd¬
absolute melius. ẽ. quã non ipsũ. Quid gͦ quera¬
tur ãplrus qͥd suimma illa sit natura. si manife¬
stũ est quid om̃ium sit aut quid non sit:¬

Expanded text:
ipsa. Non est igitur corpus, vel aliquid eorum quae corporei sensus discernunt. Quippe his omnibus melius est aliquid quod non est quod ipsa sunt. Mens enim rationalis, quae nullo corporeo sensu quid, vel qualis, vel quanta sit percipitur; quanto minor esset,major est, quam quodlibet eorum. Penitus enim ipsa summa essentia tacenda est esse aliquid eorum, quibus est aliquid, quod non est quod ipsa sunt, superius: et est omnino, sicut ratio docet, dicenda quodlibet eorum, quibus est omne, quod non est quod ipsa sunt, inferius. Quare necesse est eam esse viventem, sapientem, potentem et omnipotentem, veram, justam, beatam, aeternam, absolute melius quam non ipsum. Quid ergo quaeratur amplius quid summa illa sit natura, si manifestum est quid omnium sit, aut quid omni
Abbreviated transcription (Latin):
dispiciant᷑ aut sit meliꝰ quã non ipsũ. aut non
ipsũ in aliquo sit melius quã ipsũ : sic̾ nefas
ẽ. putare. ut substantia supremȩ naturȩ sit
aliquid. quo melius sit aliquo mͦ ñ ipsũ : sic
neces se. ẽ. ut sit qͥcqͥd om̃ino melius. ẽ. quam
ñ ipsũ. Illa enĩ sola. ẽ. qua penitus nichil. est

Expanded text:
dispiciantur, aut ipsum sit melius quam non ipsum, aut non ipsum in aliquo sit melius quam ipsum: sicut nefas est putare quod substantia summae naturae sit aliquid, quo melius sit aliquo modo non ipsum; sic necesse est ut sit quidquid omnino melius est quam non ipsum. Illa enim sol
Abbreviated transcription (Latin):
ed ecce dũ huiꝰ ꝑatris filiiq ꝓpͥetates cõmui¬
nonẽq delectabilit̾ intueor. nichil delec¬
tabilius in illis contẽplandũ inuenio. quã mu¬
tui amoris affectũ. Quã enĩ ab surde negetꝰ¬
sapientiã ad hoc eã fecisse: ut aliqͣndo tant̾u bo¬
nũ aut contẽnat. aut uolens tenere. aliqua ui¬
ut sine fine amet sũmã essentiã. At hoc facere
non potest. nisi sẽꝑ uiuat. Bic gͥ. ẽ. facta ut sẽꝑ
uiuat: si sẽꝑ uelit facere ad qͦd facta ÷: Deinde
inc̃ueniens nimis . ẽ. sũme bono su̾meq sapienti
& oipotenti creatori. ut qđ fecit. ẽẽ. ad se aman¬
dũ: id faciat ñ esse quã diu uere a mauerit.
& qđ sponte dedit ñ amanti ut seꝑ amaret: id

Expanded text:
ed ecce dum hujus Patris Filiique proprietates communed ecce dum hujus Patris Filiique proprietates communionemque delectabiliter intueor, nihil delectabilius in illis contemplandum invenio quam mutui amoris affectum. Quam enim absurde negetsapientiam ad hoc eam fecisse, ut aliquando tantum bonum, aut contemnat, aut volens tenere aliqua viut sine fine amet summam essentiam. At hocnisi semper vivat. Sic igitur est facta ut semper vivat, si semper velit facere ad quod facta est. Deinde inconveniens nimis est summe bono, summeque sapienti, et omnipotenti Creatori, ut quod fecit esse ad se amandum, id faciat non esse, quandiu vere amaverit; et quod sponte dedit non am
Abbreviated transcription (Latin):
memoria parentis nomen aptissime suscipit.
Si gͦ ꝓles quȩ om̃ino de solo su̾mo spu nata. ẽ.
ꝓlesꝰ est memoriȩ eiꝰ : nichil consequentius quã
quia memoria sua est idem ipse. Quippe ñ in
eo qđ sui memor est. sic est in sua memoria ue¬
lut alia res in alia. quẽ ad modũ ea quȩ sic st̃
in humanȩ mͣtis memoria. ut ñ sint ipsa nr̃a
memoria : sed sic est memor sui. ut ipse memo¬
ria sua sit. ¶onsequit᷑ itaq ut quomͦ filius :
intelligentia siue sapientia patris: ita sit &
pat̾nȩ memoriȩ. At quicͥqͥd filius sapit aut
intelligit: eiꝰ similit᷑ & meminit. Est gͥ filius
memoria patris & memoria memoriȩ. id est me¬
moria memor patris qui est memoria. fic̾ est
sapientia patris. & sapientia sapientiȩ. id est
sapientia sapiens patrẽ sapientiã. Et filius
quidẽ memoria nata de memoria. sic̾ sapientia
nata de sapientia. pater uͦ de nullo nata me¬
moria uel sapientia.

Expanded text:
memoria, parentis nomen aptissime suscipit. memoria, parentis nomen aptissime suscipit. Si ergo proles, quae omnino de solo summo Spiritu nata est, proles est memoriae ejus; nihil consequentius, quam quia memoria sua est idem ipse. Quippe non in eo quod sui memor est, sic est in sua memoria, velut alia res in alia; quemadmodum ea quae sic sunt in humanae mentis memoria, ut non sint ipsa nostra memoria; sed sic est memor sui, ut ipse memoria sua sit. Consequitur itaque ut quomodo Filius est intelligentia sive sapientia Patris, ita sit et paternae memoriae. At quidquid Filius sapit, aut intelligit; ejus similiter et meminit. Est igitur Filius memoria Patris, et memoria memoriae, id est, memoria memor Patris, qui est memoria, sicut est sapientia Patris, et sapientia sapientiae, id est, sapientia sapiens Patrem sapientiam: et Filius quidem memoria nata de memoria, sicut sapientia nata de sapientia; Pater vero de nullo nata memoria vel sapientia.
Abbreviated transcription (Latin):
De memoria uͦ quid sentiendũ est: An estiman¬
dus est filius intelligentia memoriȩ. siue me¬
moria patris. an memoria memoriȩ : E quidẽ
cũ summa sapientia sui memor esse negari ñ
possit: nichil cõpetentius quã in memoria
pater sicut in uerbo filius intelligit᷑. qm̃ de
memoria nasci uerbũ uidet᷑. Qđ clarius in nr̃a
mente ꝑcipit᷑. Qm̃ nanq mens humana noN
semꝑ se cogitat. sicut sui semꝑ meminit. liquet
cũ sẽ cogitat quia uerbũ eiꝰ nascit᷑ de memoria.
Inde apparet qͥa si semꝑ se cogitaret : semper
uerbũ eius de memoria nasceret᷑. Rem & enim
cogitare cuiꝰ memoriã habemus. hoc est mente
eã dicere. uerbũ uͦ rei est: ipsa cogitatio ad eius
similitudinẽ ex memoria formata. Hinc itaq li¬
quido anĩ aduerti potest de sũma sapientia. quȩ
sic semꝑ se dicit sicut semꝑ sui memor est. quia
de ęt̾na memoria eiꝰ coȩternũ uerbũ nascitur.
Sicut gͥ uerbũ congrue intelligit᷑ ꝓles. ita

Expanded text:
De memoria vero quid sentiendum est? an aestimandus est Filius intelligentia memoriae, sive memoria Patris, aut memoria memoriae? Equidem cum summa sapientia sui memor esse negari non possit, nihil competentius quam in memoria Pater, sicut in Verbo Filius intelligitur; quoniam de memoria nasci Verbum videtur, quod clarius in nostra mente percipitur. Quoniam namque mens humana non semper se cogitat, sicut sui semper meminit, liquet, cum se cogitat, quia verbum ejus nascitur de memoria. Unde apparet quia si semper se cogitaret, semper verbum ejus de memoria nasceretur. Rem etenim cogitare, cujus memoriam habemus, hoc est mente eam dicere; verbum vero rei, est ipsa cogitatio ad ejus similitudinem ex memoria formata. Hinc itaque liquido animadverti potest de summa sapientia, quae sic semper se dicit, sicut semper sui memor est, quia de aeterna memoria ejus coaeternum Verbum nascitur. Sicut igitur Verbum congrue intelligitur proles; ita
Abbreviated transcription (Latin):
erum cũ manifeste rationes suꝑiores docean
summũ spͣm ꝑ uerbũ suũ fecis se om̃ia nun¬
quid noꝵ & ipsũ uerbũ fecit eadem om̃ia. Qm
enĩ illi est consubstantiale cuiꝰ est uerbũ: neces¬
se est ut sit sũma essentia. Dumma autẽ essen¬
tia non÷ nisi una. quȩ sola creatrix & solũ pͥn¬
cipium est om̃iũ quȩ facta st̃. Ipsa nanq sola
fecit ñ ꝑ aliud quã ꝑ se: om̃ia ex nichilo. Qua¬
re quȩ cunq sũmus sp̃s facit : eadẽ & uerbũ
eius facit & similiter. Quicquid gͥ summus¬

Expanded text:
erum cum manifeste rationes superiores doceant erum cum manifeste rationes superiores doceant summum Spiritum per Verbum suum fecisse omnia, nunquid non et ipsum Verbum fecit eadem omnia? Quoniam enim illi est consubstantiale, cujus est Verbum, necesse est ut sit summa essentia. Summa autem essentia non est nisi una, quae sola creatrix et solum principium est omnium quae facta sunt. Ipsa namque sola fecit, non per aliud quam per se, omnia ex nihilo. Quare quaecunque summus Spiritus facit, eadem et Verbum ejus facit, et similiter. Quidquid igitu
Abbreviated transcription (Latin):
ua exre manifestissime comp̾hendi potest.
Quomͦ dicat idem sp̃s uł quomodo sciat ea
quȩ facta st̃. ab humana scientia comphendi
non posse. Nam nulli dubiũ. creatas substan¬
tias multo aliter esse in se ipsis quã in nr̃a
scientia. Inse ipsis nanq sunt ꝑ ipsã suã essen¬
tiam in nr̃ã uero scientia ñ sunt earũ essenti¬
e sed earũ similitudines. Restat gut tanto
uerius sint in se ipsis quã in nr̃a scientia. qͣnto
uerius alicubi stͣ ꝑ suã essentiam. quã ꝑ suã
similitudinẽ. Cum gͦ & hoc constet. quia oĩs
creata substantia tanto uerius est in uerbo.
id est in intelligentia creatoris quã in se ipsa.
qͣnto uerius existit creatrix quã creata es sen¬
tia: quomͦ comp̃hendat humana mens cu¬
ius modi sit illud dicere. & illa scientia quȩ
sic longe suꝑior & uerior est creatis sabstanti¬
is. si ñra scientia tam longe fuꝑat᷑ ab illis. qͣn¬
tũ earum similitudo distat ab earũ essentia:¬

Expanded text:
ua ex re manifestissime comprehendi potest quomodo dicat idem Spiritus, vel quomodo sciat ea quae facta sunt, ab humana scientia comprehendi non posse. Nam nulli dubium creatas substantias multo aliter esse in seipsis, quam in nostra scientia. In seipsis namque sunt per ipsam suam essentiam; in nostra vero scientia non sunt earum essentiae sed earum similitudines. Restat igitur ut tanto verius sint in seipsis, quam in nostra scientia; quanto verius sunt alicubi per suam essentiam, quam per suam similitudinem. Cum ergo et hoc constet, quia omnis creata substantia tanto verius est in Verbo, id est in intelligentia Creatoris, quam in seipsa; quanto verius existit creatrix quam creata essentia: quomodo comprehendat humana mens, cujusmodi sit illud dicere et illa scientia, quae sic longe superior et verior est creatis substantiis; si nostra scientia tam longe superatur ab illis, quantum earum similitudo distat ab earum essentia
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ nunquã auferri suã uitã: si sẽꝑ stude¬
at amare sũmã uitã. Qualit᷑ gͦ uiuet: Quid
enĩ magnu̾ ÷ longa uita. nisi sit a molestiarũ
incursione uere secura: Quisqͥs enĩ dũ uiuit
aut timendo aut patiendo molestiis subiacet.
aut falsa securitate fallit᷑. qͥd nisi misere uiuit:
Siquis autẽ abiis liber uiuit: beate uiuit.
Sed absurdissimũ est ut aliqua natura semꝑ
amando illũ qui est sũme bonus & om̃ipotens.
sẽꝑ misere uiuat. Liquet gͥ humanã animam

Expanded text:
uferri suam vitam, si semper studeat amare summam vitam. Qualiter ergo vivet? Quid enim magnum est longa vita, nisi sit a molestiarum incursione vere secura? Quisquis enim dum vivit, aut timendo, aut patiendo molestiis subjacet, aut falsa securitate fallitur, quid nisi misere vivit? Si quis autem ab his liber vivit, beate vivit. Sed absurdissimum est ut aliqua natura semper amando illum, qui est summe bonus et omnipotens, semper misere vivat. L
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ iam facta sunt. & cũ corrũ punt᷑. seu aliquo
modo uariant᷑. sẽꝑ in ipso sunt. nonquod sunt
in se ipsis. sed qdđ est idem ipse. Et enĩ in se ip¬
sis sunt essentia mutabilis scd̾m im mutabilẽ
tationẽ creata: in ipso uͦ sunt ipsa pͥma essen¬
ta. & pͥma existendi ueritas. cui ꝓut magis
ut cunq illa similia st̃: ita uerius & p̾stantiꝰ
existunt. Hoc itaq modo ñ irrationabilicer
asseri potest. qͥa cũ se ipsũ dicit sũmus ille
sp̃s dicit etiam quicqͥd factũ ÷ tino eodẽq uerbo.
erũ cum constet quia uerbũ eiꝰ confubstan¬
tiale illi est & ꝑfecte simile: necessario con¬
sequit᷑ ut om̃ia quȩ sunt in illo. eadẽ & eodẽ
modo sint in uerbo eiꝰ. Quicqͥd igit᷑ factũ est
siue uiuat siue ñ uiuat. aut quomͦ cunq
sit in sẽ: in illo est ipsa uita & ueritas. Qm̃
autẽ idem est summo spũi scire qđ intelligere
siue dicere: necesse ÷ ut eodẽ modo sciat om̃ia
quȩ scit : quo ea dicit aut intelligit. Quem¬

Expanded text:
 cum jam facta sunt, et cum corrumpuntur, seu aliquo modo varientur, semper in ipso sunt, non quod sunt in seipsis, sed quod est idem ipse. Etenim in seipsis sunt essentia mutabilis, secundum immutabilem rationem creata; in ipso vero sunt ipsa prima essentia, et prima existendi veritas cui, prout magis utcunque illa similia sunt, ita verius et praestantius existunt. Hoc itaque modo non irrationabiliter asseri potest quia, cum seipsum dicit summus ille Spiritus, dicit etiam querum cum constet quia Verbum ejus consubstantiale est illi et perfecte simile, necessario consequitur ut omnia quae sunt in illo, eadem et eodem modo sint in Verbo ejus. Quidquid igitur factum est, sive vivat, sive non vivat, aut quomodocunque sit in se, in illo est ipsa vita et veritas. Quoniam autem idem est summo Spiritui scire quod intelligere, sive dicere, necesse est ut eodem modo sciat omnia quae scit quod ea dicit aut intelligit. Quem
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnto magis uł minus imitat᷑ rem cuiꝰ est simili¬
tudo: Quid gͥ tenendũ ÷ de uerbo. quo dicunt᷑
& ꝑ quod facta st̃ om̃ia Erit aut ñ erit simi¬
litudo eoꝵ quȩ ꝑ ipsũ facta sunt : Si enĩ ipsũ
est uera mutabiliũ similitudo. non est confubstan.¬
tiale sũmȩ incõmutabilitati. qđ falfũ est. Si
autẽ non om̃ino uera sed qualiscunq similitudo
mutabiliũ est: non est uerbũ sũmę ueritatis
om̃ino uerũ. qđ abstirdũ est. At si nullã muta¬
bilium habet similitudinẽ. quomͦ ad exempli
illius facta funt: Terũ forsitan nichil huius
remanebit ambiguitatis. si quẽ ad modũ inuiuo
bomine ueritas hominis esse dicit᷑. in picto uͦ
similitudo siue imago illits ueritatis: fic ex¬
istendi ueritas intelligat᷑ in uerbo cuiꝰ essentia
sic fũmȩ est ut quodã mͦ illa sola sit : in iis uͦ
quȩ in eiꝰ cõparatione quodã modo ñ funt. &

Expanded text:
quanto magis vel minus imitatur rem cujus est similiquanto magis vel minus imitatur rem cujus est similitudo. Quid igitur tenendum est de Verbo, quo dicuntur et per quod facta sunt omnia? Erit, an non erit similitudo eorum quae per ipsum facta sunt? Si enim ipsum est vera mutabilium similitudo, non est consubstantiale summae incommutabilitati: quod falsum est. Si autem non omnino vera, sed qualiscunque similitudo mutabilium est, non est Verbum summae veritatis omnino verum: quod absurdum est. At si nullam mutabilium habet similitudinem, quomodo ad illius exemplum facta sunt? Verum forsitan nihil hujus remanebit ambiguitatis, si 16 quemadmodum in vivo homine veritas hominis esse dicitur, in picto vero similitudo sive imago illius veritatis, sic existendi veritas intelligitur in Verbo, cujus essentia sic summe est, ut quodammodo illa sola sit, in his vero quae in ejus comparatione quodammodo non sunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
quã quod est sua intelligentia. quẽ ad modũ est
idem qd̃ est sua sapientia : necesse. ẽ. ut similiter
ñ sit aliud quã quod.ẽ. sua locutio. Sed qm ia̾ ma
nifestũ : sum mũ sp̃m unũ tantũ esse & om̃imodȩ
indiuidirũ : necesse ÷ ut sic illi hȩc sua locutio
sit consubstantialis. ut ñ sint duo sed unus sp̃s.¬
ur gͥ dubitẽ qđ supra dubiũ dimiserã. scilicet
utrũ hȩc locutio inplurib uerbis. an in uno uer¬
bo confistat: Nam si sic est sumȩ naturȩ consub¬
stantialis. ut ñ sint duo sed unus sp̃s: utiq sicꝰ
illa summe simplex est: ita & ista. Non gͥ constat
plurib uerbis. sed est unũ uerbũ ꝑ quod facta
sunt om̃ia.
ed ecce uidet᷑ mͥ sub oriri nec facilis nec ullatenꝰ
sub ambiguitate relinquenda quęstio. Et enĩ
om̃ia huiꝰ modi uerba quib res quaslibet mente
dicimus. id est cogitamus : similitudines & ima¬
gines funt rerũ quarũ uerba st̃. & om̃is simili¬
tudo uł imago tanto magis uł minus est uera.

Expanded text:
quam quod est sua intelligentia, quemadmodum est idem quod est sua sapientia, necesse est ut similiter non sit aliud quam quod est sua locutio. Sed quoniam jam manifestum est summum spiritum unum tantum esse, et omnimode individuum, necesse est ut sic illi haec sua locutio sit consubstantialis, ut non sint duo, sed unus spur dubitem quod supra dubium dimiseram, scilicet, utrum haec locutio in pluribus verbis an in uno verbo consistat? Nam si sic est summae naturae consubstantialis, ut non sint duo, sed unus spiritus, utique sicut illa summe simplex est, ita et ista. Non igitur constat pluribus verbis; sed est unum Verbum, per quod facta sunt omnia.ed ecce videtur mihi suboriri nec facilis nec ullatenus sub ambiguitate relinquenda quaestio. Etenim omnia hujusmodi verba, quibus res quaslibet mente dicimus, id est cogitamus, similitudines et imagines sunt rerum quarum verba sunt; et omnis similitudo, vel imago, tanto magis vel minus est vera,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ retipiunt pluralitatẽ quia ñ sunt duorum:
ta id quod cõmune est amboꝵ. indiuiduã tene¬
it unitatẽ. quã uis totũ sit singuloꝵ. Nam
icut non sunt duo patres aut duo filii. sed
inus pat̾ & unus filiꝰ. qͣm singula funt sin¬
tuloꝵ ꝓpria : ita ñ sunt duo s unus sp̃s. quã¬
us & singuli patris & singuli filii sit ꝑfectũ
esse sp̃m. Sic sunt oppositi relationib: ut
ilter nunquã suscipiat ꝓpͥum alterius. sic st̃
poncordes natura: ut alter sẽꝑ teneat essenti¬
im alterius. Sic enĩ diuersi sunt ꝑ hoc quod
ilter . ẽ. pater. alter filius: ut nunquã dicat᷑
uit pater filius aut filius pater. & sic idem
unt ꝑ substantiã : ut semꝑ sit in patre essen¬
tia filii. & in filio essentia patris. Ost enim
ñ diuersa sed eadẽ. non plures sed una utri¬
usq essentia.

Expanded text:
n recipiunt pluralitatem, quia non sunt duorum; ita id quod commune est amborum, individuam teneat unitatem, quamvis totum sit singulorum. Nam sicut non sunt duo patres, aut duo filii; sed unus Pater, et unus Filius, quoniam singula sunt singulorum propria; ita non sunt duo, sed unus Spiritus; quamvis et singuli Patris, et singuli Filii, sit perfectum esse Spiritum. Sic sunt oppositi relationibus, ut alter nunquam suscipiat proprium alterius; sic sunt concordes natura ut alter semper teneat essentiam alterius. Sic enim diversi sunt, per hoc quod alter est Pater, et alter Filius, ut nunquam dicatur aut Pater Filius, aut Filius Pater; et sic idem sunt per substantiam, ut semper sit in Patre essentia Filii, et in Filio essentia Patris. Est enim non diversa, sed eadem; non plures, sed una utriusque essentia.
Abbreviated transcription (Latin):
sentiã. & sapientiã. & uitã insemet ipso. ut
ñ ꝑ extraneã sed ꝑ suã essentiã. sapientiã &
uitã. subsistat. sapiat & uiuat. Alioquin ñ
erit idem esse patris & filii. nec erit par pa¬
tri filius. Quod quã falsũ fit: liquidissime su¬
perius ꝑuisũ est. Quare ñ repugnat. filiũ &
sub sistere ꝑse. & esse de patre : quia hoc ipsũ
id est ꝑ se ipfũ posse subsistere. necesse. ẽ. illũ
habere ex patre. Nam siqͥs sapiens. suã me
sapientiã cuiꝰ prius expers essem doceret:¬
est: sed etiã hoc sensu ut in eo intelligat᷑ non
imꝑfecta quędã imitatio sed integra ueritas
paternȩ substantiȩ. qͥa non ÷ aliud quã qđ .ẽ. pat᷑.

Expanded text:
 sapientiam et vitam in semetipso; ut non per extraneam, sed suam essentiam, sapientiam et vitam subsistat, sapiat et vivat; alioquin non erit idem esse Patris et Filii, nec erit par Patri Filius: quod quam falsum sit liquidissime superius pervisum est. Quare non repugnat Filium et subsistere per se, et esse de Patre; quia hoc ipsum, id est, per se ipsum posse subsistere, necesse est illum de Patre habere. Nam si quis sapiens suam me sapientiam, cujus prius expers essem, doceret,est; sed etiam hoc sensu ut in eo intelligatur non imperfecta quaedam imitatio, sed integra veritas paternae substantiae, quia non est aliud q
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendat᷑ cõmunis naturȩ. Non enĩ quẽ ad¬
modũ intelligit᷑ sapientia hominis. ꝑ quã hõ
sapiens est qui ꝑ se non potest esse sapiens: ita
intelligi potest si dicat᷑ pater essentia filii. &
filius essentia patris. ut eo modo sit filius ex¬
istens ꝑ patrẽ & pater ꝑ filiũ. quasi ñ possit
alter existens esse nisi ꝑ alterũ.: ficut homo
non potest esse sapiens nisi ꝑ sapientiã. Picut
nanq sũma sapientia sẽꝑ sapit ꝑse : ita sũma
eentia semꝑ est ꝑ se. Est autẽ ꝑfecte sum ma
essentia pater. & ꝑ fecte summa essentia filius
minus ꝑfecta est essentia uł sapientia filius.
qͥa est essentia nata de patris essentia. & sapien¬
tia de sapientia: sed tunc minus ꝑfecta essen¬
tia aut sapientia esset. si ñ esset ꝑse aut ñ
saperet ꝑ se. Nequaquã enĩ repugnant. ut

Expanded text:
Non enim quemadmodum intelligitur sapientia hominis, per quam homo sapiens est, qui per se non potest esse sapiens; ita intelligi potest, si dicatur Pater essentia Filii, et Filius essentia Patris, ut eo modo sit Filius existens per patrem, et Pater per Filium, quasi non possit alter existens esse nisi per alterum; sicut homo non potest esse sapiens, nisi per sapientiam. Sicut namque summa sapientia semper sapit per se; ita summa essentia semper est per se. Est autem perfecte summa essent a Pater, et perfecte summa essentia Filius;minus perfecta est essentia vel sapientia Filius, quia est essentia nata de Patris essentia, et sapientia de sapientia; sed tunc minus perfecta essentia vel sapientia esset, si non esset per se aut non saperet per se. Nequaquam enim repugna
Abbreviated transcription (Latin):
sti stulto illi qui hoc solo qđ de scripta intelli¬
geret᷑. ꝑditã insulã. ẽẽ. uellet asserere : Qđ¬
autẽ obicis quelibet falsa uł dubia similit᷑ pos¬
se intelligi &. ẽẽ. in intellestu. quẽ ad modũ illud
qđ dicebã : miror qͥd hic sensisti contra me du¬
bium ꝓbare uolentẽ. cui primu̾ hoc sat erat.
ut quolibet mͦ illud intelligi & ẽẽ. in intellestu
ostenderẽ. quatinus consequent᷑ consideraretur.
utrũ. e̾ẽt. in solo intellestu uelut falsa. an & in
re ut uera. Nã si falsa & dubia hoc mͦ intelligun

Expanded text:
sti stulto illi, qui hoc solo quod descripta intellisti stulto illi, qui hoc solo quod descripta intelligeretur, perditam insulam esse vellet asserere. autem objicis, quaelibet falsa vel dubia similiter posse intelligi, et esse in intellectu: quemadmodum illud, quod dicebam. Miror quid hic sensisti contra me, dubium probare volentem; cui primum hoc satis erat, ut quolibet modo illud intelligi et esse in intellectu ostenderem: quatenus consequenter consideraretur utrum esset in solo intellectu, velut falsa; an et in re, ut vera. Nam si falsa et dubia hoc modo intelli
Abbreviated transcription (Latin):
indiget argum̃to quã hoc qđ dicit᷑ om̃ib maiꝰ :
in isto uͦ non. ẽ. opus alio quã hoc ipso qđ sonat.
quo maiꝰ cogitari ñ possit. Ergo si non similit᷑
potest ꝓbari de eo qđ maiꝰ om̃ib dicit᷑. qđ de se
ꝑse ipsũ ꝓbat quo maiꝰ neqͥt cogitari : in iuste
me rep̾hendisti dixisse qđ non dixi. cã tantũ
differat ab eo qđ dixi. Si uͦ uił post aliud argu¬
mentũ potest. nec sic me debuisti rep̾hendere
dixisse qd ꝓbari potest. Itrũ autẽ possit facile
ꝑpendit . qui hoc posse quo maiꝰ cogitari neqͥt
cognoscit. Nullatenꝰ enĩ potest intelligi quo
maiꝰ cogitari ñ possit : nisi id qđ solũ omib ẽ.
maius. Sicut gͦ quo maiꝰ cogitari neqͥt intelli¬
git᷑ & est in intellectu. & ideo. ẽẽ. in rei ueritate
asserit᷑ : sic qđ maius dicit᷑ om̃ib intelligi &
ẽẽ. in intellestu. & iccirco re ipsa. ẽẽ. ex neces¬
sitate concludit᷑. Uides gͦ quã reste me cõꝑa¬

Expanded text:
indiget argumento, quam hoc quod dicitur, omnibus majus. In isto vero non est opus alio, quam hoc ipso quod sonat, quo majus cogitari non possit. Ergo si non similiter potest probari de eo quod majus omnibus dicitur, quod de se per seipsum probat quo majus nequit cogitari, injuste me reprehendisti dixisse quod non dixi, cum tantum differat ab eo quod dixi. Si vero vel aliud argumentum potest: nec sic me debuisti reprehendere dixisse quod probari potest. Utrum autem possit, facile perpendit, qui hoc posse, quo majus cogitari nequit, cognoscit: nullatenus enim potest intelligi quo magis cogitari non possit; nisi id quod solum omnibus est majus. Sicut ergo quo majus cogitari nequit intelligitur, et est in intellectu; et iasseritur: sic quod majus dicitur omnibus intelligi, et esse in intellectu; et idcirco reipsa esse ex necessitate concluditur. Vides ergo quam recte me compara
Abbreviated transcription (Latin):
ta existens. Qũ enĩ supra iã satis liqueat qđ
eadẽ substantia non sit alitid quã uita sua &
ęt̾nitas sua. nec sit aliquomodo t̾minabilis. nec
nisi simul & ꝑfecte tota: quid aliud. ẽ. uera
ȩt̃nitas quȩ illi soli conuenit. quã intermina¬
bilis uita simul & ꝑfecte tota existens: Nam
uł hoc solo. uerã ęternitatẽ soli illi in esse
substantiȩ quȩ sola ñ facta s factrix esse iN
cipii finisq meta carere intelligit᷑. qđ nulli
rerũ creatarũ conuenire. eo ipso quod de
nichilo factę sunt conuincitur.

Expanded text:
ta existens. Cum enim supra jam satis liqueat quod ta existens. Cum enim supra jam satis liqueat quod eadem substantia non sit aliud quam vita sua, et aeternitas sua; nec sit aliquo modo terminabilis, nec nisi simul et perfecte tota, quid aliud est vera aeternitas, quae soli illi convenit, quam interminabilis vita simul et perfecte tota existens? Nam vel hoc solo, veram aeternitatem soli inesse illi substantiae, quae sola non facta, sed factrix esse invcipii finisque meta carere intelligitur: quod nulli rerum creatarum convenire, eo ipso quod de nihilo factae sunt, convincitur.
Abbreviated transcription (Latin):
esse in om̃ib quȩ sunt: quã si intelligit᷑ tantũ in
om̃ib locis. Et qm̃ ficut supra expositȩ rationes
docent. aliter esse nͣ potest: necesse . ẽ. eam sic
esse in om̃ib quȩ st̃. ut una eadẽq ꝑfecte tota
simul sit in singulis.
andẽ quoq sũmã substantiã constat sine pͥnci¬
pio & fine esse. nec habere p̾teritũ aut futurũ.
nec tẽporale hoc .ẽ. labile prȩsens quo nos utim᷑:
qm̃ ętas siue ęt̾nitas eiꝰ quȩ nichil aliud: quã ipsa.
immutabilis & sine partib est. Nonne gͦ. semꝑ.¬
quod uidet᷑ designare totũ tempus. multo ueri¬
us si de illa dicit᷑ intelligit᷑ significare ȩc̾nita¬
tẽ quȩ sibi ipsi nunquã est dissimilis: quam
similis: Quare si dicit᷑ semꝑ esse. qm̃ idem est
illi esse & uiuere. nichil melius intelligit᷑ quã¬
ȩternę esse uł uiuere. id÷ int̾minabilẽ uitam
ꝑ fecte simul totã obtinere. Nidet᷑ enĩ eius et̃¬
nitas esse interminabilis uita simul ꝑfecte to¬

Expanded text:
in omnibus quae sunt, quam si intelligatur tantum in omnibus locis. Et quoniam, sicut supra expositae rationes docent, aliter esse non potest; necesse est eam sic esse in omnibus quae sunt, ut una eademque perfecte tota simul sit in singulis.amdem quoque summam substantiam constat sine principio et sine fine esse; nec habere praeteritum, aut futurum, nec temporale, hoc est, labile praesens, quo nos utimur, quoniam aetas sive aeternitas ejus quae nihil aliud est quam ipsa, immutabilis et sine partibus est. Nonne ergo semquod videtur designare totum tempus, multo verius si de illa dicitur intelligitur significare aeternitatem, quae sibi ipsi nunquam est dissimilis, quam iquo non similis. Quare si dicitur semper esse, quoniam idem est illi esse et vivere; nihil melius intelligitur, quam aeterne esse vel vivere, id est, interminabilem vitam simul perfecte totam obtinere. Videtur enim ejus aeternitas 14 esse interminabilis vita simul perfecte to
Abbreviated transcription (Latin):
si nichil unquã aliud esset nisi sũmus ille sp̃s.
ratio tam̃ cogat uerbũ illud quo se dicit exne¬
cessitate esse: quid uerius. quã hoc uerbũ eius
non esse aliud. quã quod ipse est: Orgo si & se¬
ipsũ & ea quȩ facit consubstantiali sibi uerbo di¬
cit : manifestũ ÷ qͥa uerbi quose dicit. & uerbi
quo creaturã dicit. una fubstantia est. Quomͦ
bi unitatẽ admittere. Nam idem ipse qui his
uerbis loquit᷑: eandẽ illis habet substantiã.
& tam̃ uerbum ñ est. Sed utiq uerbũ quo se
dicit summa sapientia. conuenientissime di

Expanded text:
si nihil unquam aliud esset nisi summus ille spiritus, si nihil unquam aliud esset nisi summus ille spiritus, ratio tamen cogat Verbum illud quo se dicit ex necessitate esse, quid verius quam hoc Verbum ejus non esse aliud quam quod ipse est? Ergo si et seipsum, et ea quae facit, consubstantiali sibi Verbo dicit, manifestum est quia Verbi quo se dicit, et Verbi quo creaturam dicit, una substantia est. Quomodbi unitatem admittere. Nam idem ipse qui his verbis loquitur, eamdem cum illis habet substantiam, et tamen Verbum non est. Sed utique verbum, quo se dicit summa sapientia, convenientissime di
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Orgo sũmus ille sp̃s sicut est ęt̾nus. ita
ȩtne sui memor est & intelligit se ad similitu¬
dinẽ mentis rationalis. immo ñ ad ullius simi¬
litudinẽ. sed ille pͥncipaliter. & mens rationa¬
lis ad eiꝰ similitudinẽ. At si ęterne se intelli¬
git : ęterne se dicit. Si ę̧t̾ne se dicit : ęterne
est uerbũ eius apud ipsũ. Piue gͥ ille cogitet᷑
nulla alia existente essentia. siue aliis existenti¬
bus: necesse. ẽ. uerbũ illius coȩternũ illi esse cũ¬
ed ecce quęrenti mͥ de uerbo quo illo.¬
creator dicit om̃ia quȩ fecit : obtulit se uerbũ
quo se ipsũ dicit. qͥ om̃ia fecit. An gͦ alio uerbo
dicit se ipsũ. & alio ea quȩ facit. aut potius eodẽ
ipso uerbo quo dicit se ipsũ. dicit quęcunq facit:
Nam hoc qͦq uerbũ quo se ipsũ dicit. necesse est
id ipsũ esse qđ ipse est: sicut constat de tierbo
illo quo dicit ea quȩ ase facta st̃. Qũ enim etiã¬

Expanded text:
ret. Ergo summus ille spiritus, sicut est aeternus; ita ret. Ergo summus ille spiritus, sicut est aeternus; ita aeterne sui memor est, et intelligit se ad similitudinem mentis rationalis; imo non ad ullius similitudinem, sed ille principaliter, et mens rationalis ad ejus similitudinem. At si aeterne se intelligit, aeterne se dicit. Si aeterne se dicit, aeterne est Verbum ejus apud ipsum. Sive igitur ille cogitetur nulla alia existente essentia, sive aliis existentibus, necesse est Verbum illius coaeternum illi esse cued ecce quaerenti mihi de Verbo quCreator dicit omnia quae facit, obtulit se Verbum quo seipsum dicit qui omnia facit. An ergo alio verbo dicit seipsum, et alio ea quae facit; aut potius eodem ipso Verbo quo dicit seipsum, dicit quaecunque facit? Nam hoc quoque Verbum, quo seipsum dicit, necesse est idipsum esse quod ipse est, sicut constat de Verbo illo quo dicit ea quae facta sunt a se. Cum enim, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
in illo uerbũ. Si nullũ in illo uerbu̾ esset: nich
apud sẽ diceret. Si nichil apud se diceret : cum
idem sit illi sic dicere aliquid qđ est intelligere:
ñ aliquid intelligeret. Pi nichil intelligeret:
ergo summa sapientia quȩ ñ est aliud quã idẽ
spiritus. nichil intelligeret. qđ absurdissimũ
est. Quid ergo: Si enim nichil intelligeret:
quomͦ esset summa sapientia: Aut siꝰ nullo
modo aliqͥd esset pręter illam. qͥd illa intelli¬
geret : Ped nunquid se ipsam non intellige¬
ret: At quomͦ uł cogitari potest qđ summa
sapientia se aliqͣndo non intelligat. cũ ratio¬
nalis mens possit nͨ solũ suimet sed & ipsius
sũmȩ sapientiȩ reminisci. & illã & se intelli¬
gere : Si enĩ mens humana nullã eius aut
suã habere memoriã aut intelligentiam
posset: nequaquã sẽ ab irrationabilib creatu¬
ris & illam ab om̃i creatura. secũ sola tacite dis¬
putando. sicut nunc mens mea facit discerne¬

Expanded text:
in illo. Si nullum in illo verbum esset, nihil apud se diceret, si nihil apud se diceret, cum idem sit illi, sic dicere aliquid quod est intelligere, non aliquid intelligeret; si nihil intelligeret, ergo summa sapientia, quae non est aliud quam idem spiritus, nihil intelligeret: quod absurdissimum est. Quid igitur? Si enim nihil intelligeret, quomodo esset summa sapientia? Aut si nullo modo esset aliquid praeter illam, quid illa intelligeret? Sed nunquid seipsam non intelligeret? At quomodo vel cogitari potest quod summa sapientia se aliquando non intelligat; cum mens rationalis possit non solum suimet, sed et illius summae sapientiae reminisci; et illam, et se intelligere? Si enim mens humana nullam ejus aut sui habere memoriam aut intelligentiam posset, nequaquam se ab irrationalibus creaturis, et illam ab omni creatura, secum sola tacite disputando, sicut nunc mens mea facit, discerne
Abbreviated transcription (Latin):
possibile.ẽ. uł cogitare. qđ ueritas principium
aut fine̾ habeat: Deniq si uieritas habuit pͥnci¬
pium uł habebit finẽ: antequã ipsa inciper&.
uerũ erat tunc qͥa ñ erat ueritas. & postq finita
erit. uerũ erit tunc qͥa ñ erit ueritas. At qui
uerũ non potest esse sine ueritate. Erat gͥ ueri¬
tas ante quã esset ueritas. & erit ueritas post quã¬

Expanded text:
possibile est vel cogitare quod veritas principium, possibile est vel cogitare quod veritas principium, aut finem habeat. Denique si veritas habuit principium, aut habebit finem, antequam ipsa inciperet, verum erat tunc quia non erat veritas; et postquam finita erit, verum erit quia non erit veritas. Atqui verum non potest esse sine veritate: erat igitur veritas, antequam esset veritas; et erit veritas, postqua
Abbreviated transcription (Latin):
immortalis & fũme incorruptibilis. Sed constat
quia est sũme & immortalis & incorruptibilis.
Non habebit gͥ fine̾. Ameliuuis. Si finẽ habitu¬
ra est: aut uolens aut nolens deficiet. Ped ꝓcerto
non ÷ simplex bonũ : cuiꝰ uoluntate perit sũmu̾
bonũ. At ipsa .ẽ. uerũ & simplex bonũ. Quare¬
sua sponte ñ defici& ipsa. quã certũ est esse sum¬
mũ bonũ. Si uͦ nolens ꝑitura ẽ: non est summe
potens nec om̃ipotens. Sed rationis necessitas asse¬
ruit eam esse summe potentẽ. & om̃i potentẽ. Non
gͥ nolens deficiet. Quare si nec uolens nec nolens
in expugnabilit᷑ inuentũ est: Deinde cogitet qui
potest qͣndo in coepit. aut qͣndo ñ fuit hoc uerũ.
scilicet quia futurũ erat aliqͥd. aut qͣndo desinet
& ñ erit hoc uerũ. uidelicet quia pͣteritũ erit
aliqd. Quod si neutrũ hoꝵ cogitari potest. & u¬
trunq hoc uerũ sine ueritate esse ñ potest. im¬

Expanded text:
immortalis et summe incorruptibilis; sed constat immortalis et summe incorruptibilis; sed constat quia est summe immortalis et incorruptibilis: non habebit igitur finem. Amplius: Si finem habitura est, aut volens, aut nolens deficiet. Sed pro certo non est simplex bonum, cujus voluntate perit summum bonusua sponte non deficiet ipsa, quam certum est esse summum bonum. Si vero nolens peritura est, non est summe potens, nec omnipotens; sed rationis necessitas asseruit eam summe potentem esse et omnipotentem. Non ergo nolens deficiet. Quare si nec volens, neque noleinexpugnabiliter inventum est. Deinde cogitet, qui potest, quando incoepit, aut quando non fuit hoc verum; scilicet, quia futurum erat aliquid: aut quando desinet, et non erit hoc verum, scilicet, quia praeteritum erit aliquid. Quod si neutrum istorum cogitari potest, et utrumque hoc verum sine veritate esse non potest, im
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa est. Nichil gͥ quod de eius essentia uere di¬
citur. in eo qđ qualis uł quanta. sed in eo quod
sed compositum es
xquo igit᷑ hȩc tam simplex natura creatrix
& uigorꝰ om̃iũ fuit. uł usq quo futura est:
An potius nec ex quo nec usq quo est. sed fine pͥn¬
cipio & sine fine est: Si enĩ pͥncipium hab&e.
aut ex se uł ꝑse hoc habet. aut ex alio uł ꝑ
aliud. aut ex nichilo uł ꝑ nichil. Sed constat
ꝑueritatẽ iã ꝑspectã: qͥa nullo modo ex alio uł
ex nichilo. aut ꝑ altud uł ꝑ nichil est. Nullo
ꝑ se ipsam sit. Sic enĩ ÷ ex se & ꝑse: ut nullo
modo sit alia essentia quȩ est ꝑse & ex se. &
alia ꝑ quã & exqua.ẽ. Quicqͥt autẽ ex aliquo
uł ꝑ aliquid incipit esse : non ÷ om̃ino idem illi.
ex quo uł ꝑ quod incipit esse. Sũma gͥ natura. ñ
ꝑ aliud nec ex alio. nec ꝑ nichil nec ex nichilo. hab&
principiũ. ntillo modo habet pͥncipiũ. S ed neq
finẽ habebit. Si enĩ finẽ habitura. ẽ: non ÷ sũme

Expanded text:
ipsa est. Nihil igitur quod de ejus essentia, vere dicitur, in eo quod qualis, vel quanta; sed in eo quod sed compositum esquo igitur haec tam simplex natura creatrix et vigor omnium fuit, vel usquequo futura est? An potius nec ex quo, nec usquequo est; sed sine principio et sine fine est? Si enim principium habet, aut ex se vel per se hoc habet; aut ex alio vel per aliud; aut ex nihilo vel per nihil. Sed constat per veritatem jam perspectam quia nullo modo ex alio, vel ex nihilo, vel per aliud, vel per nihil est. Nullo per seipsam sit. Sic enim est ex se et per se, ut nullo modo sit alia essentia, quae est per se et ex se, et alia per quam et ex qua est. Quidquid autem ex aliquo vel per aliquid incipit esse, non est omnino idem illi ex quo, vel per quod incipit esse. Summa igitur natura per aliud, nec ex alio, nec per nihil, nec ex nihilo habet principium, nullo modo habet principium. Sed neque finem habebit. Si enim finem habitura est, non est summe
Abbreviated transcription (Latin):
diuisa ꝑ partes. scd̃m tẽporũ distinctiones. Pi
enĩ eius ętas ꝑ tẽporũ cursus ꝓducit᷑. habet
cũ ipsis tẽporib. p̃sens. pͣteritũ. & futurum.
Quid autẽ aliud. ẽ. eius uł ętas uel existendi
diuturnitas. quã eiꝰ et̾nitas: Orgo cũ eius ȩt̾ni¬
tas nichil aliud sit quã eiꝰ essentia. sicut supra
digesta ratio indubitabilit᷑ ꝓbat. si eius ȩt̾ni¬
tas habet prȩteritũ. p̾sens. & futurũ: conseqͥn¬
ter quoq eius essentia habet prȩteritũ . ꝓͦ sens.

Expanded text:
es. Si enim ejus aetas per temporum cursus producitur, habet cum ipsis temporibus praesens, praeteritum et futurum. Quid autem aliud est eius aetas, vel existendi diuturnitas, quam ejus aeternitas? Ergo cum ejus aeternitas nihil aliud sit quam ejus essentia, sicut supra digesta ratio indubitabiliter probat: si ejus aeternitas habet praeteritum, praesens et futurum, consequenter quoque ejus essent
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iusta ꝑse dicitur esse. ñ aliud intelligitur
quã ꝑ iusticiã : Qua ꝓpt̾ si quęrat᷑ quid sit
ipsa suma natura dequa agitur. qͥd uerius res¬
pondet᷑. quã iusticia: Uidendũ igit᷑ quomͦ
intelligendũ sit: qͣndo illa natura quȩ est
ipsa iusticia. dicit᷑ iusta. Qm̃ enĩ homo ñ potest

Expanded text:
cum justa per se dicitur esse, non aliud intelligitur quam per justitiam. Quapropter, si quaeratur quid sit ipsa summa natura de qua agitur; quid verius respondetur quam justitia? Videndum igitur quomodo intelligendum sit quando illa natura, quae est ipsa justitia, dicitur justa. Quoniam enim homo non potest
Abbreviated transcription (Latin):
maiꝰ cogitari ñ potest uere iNtelligit᷑. & cogitat᷑.
& est in intellectu & cogitatione. Quare aut uera
ñ sunt quib contra conaris ꝓbare : aut ex eis n᷑
consequit᷑ qđ te consequent᷑ opinaris concludere.
Quod autẽ putas ex eo qͥa intelligit᷑ aliqͥd quo
maiꝰ cogitari neqͥt. ñ consequi illud. ẽẽ. in intel¬
lectu. nec si est in intellestu ideo. eẽ. inꝓo: certe
ego dico. si uł cogitari pocest. eẽ: necesse est illud
esse. Nam quo maiꝰ cogitari neqͥt: non potest co¬
gitari. eẽ. nisi sine initio. Quicqͥd autẽ potest.

Expanded text:
majus cogitari non potest, vere intelligitur et cogitatur, majus cogitari non potest, vere intelligitur et cogitatur, et est in intellectu et cogitatione. Quare, aut vera non sunt quibus contra conaris probare, aut ex eis non consequitur quod te consequenter opinaris concludere. Quod autem putas ex eo, quid intelligitur aliquid quo majus cogitari nequit, non consequi illud esse in intellectu; nec si est in intellectu, ideo esse in re: certe ego dico: si vel cogitari potest esse, necesse est illud esse. Nam quo majus cogitari nequit, non potest cogitari esse, nisi sine initio. Quidquid autem potest
Abbreviated transcription (Latin):
inhis dictis ille insipiens contra quẽ
sum locutus in meo opusculo. sed
quidã non insipiens & catholicꝰ ꝓ insipiente :
sufficere mͥ potest respondere catholico: Dicis¬
quidẽ quicunq es qui dicis hec posse dicere in¬
sipientẽ. qͥa ñ est in intellectu aliqͥd quo maius
cogitari ñ possit. aliter quã qđ scd̾m ueritatem
cuiusquã rei neqͥt saltẽ cogitari. & qͥa ñ magis
consequit᷑ hoc qd dico quo maiꝰ cogitari ñ possit.
ex eo qͥa est in intellectu. ẽẽ. & inre. quã ꝑditam
insulã certissime existere ex eo qͥa cũ describit᷑
uerb̾. audiens eã non ãbigit in intellectu suo. ẽe.
Ego uͦ dico. Si quo maiꝰ cogitari ñ potest. ñ intel¬
ligit᷑ uł cogitat᷑. nec est in intellectu uł cogitati¬
one. ꝓfecto ds̃ aut ñ est quo maiꝰ cogitari nꝰ possit.
aut ñ intelligit᷑ uł cogitat᷑. & ñ est in intellectu
uł cogitatione. Quod qm̃ falsu᷑ sit : fide & consci¬
entia tua ꝓfirmisfimo utor argum̃to. Ergo quo

Expanded text:
in his dictis ille insipiens, contra quem sum locutus in meo opusculo; sed quidam non insipiens, et catholicus, pro insipiente, sufficere mihi potest respondere catholico. Cquidem quicunque es qui dicis haec posse dicere insipientem quia non est in intellectu aliquid, quo majus cogitari non possit, aliter quam quod secundum veritatem cujusque rei nequit saltem cogitari: et quia non magis consequitur hoc, quod dico, quo majus cogitari non possit, ex eo quia est in intellectu, esse et in re, quam perditam insulam certissime existere ex eo quia cum describitur verbis, audiens eam non ambigit in intellectu suo esse. Ego vero dico: Si, quo majus cogitari non potest, non intelligitur, vel cogitatur, nec est in intellectu vel cogitatione; profectitatur, et non est in intellectu vel cogitatione. Quod quam falsum sit, fide et conscientia tua pro firmissimo utor argumento. Ergo quo
Abbreviated transcription (Latin):
mo ñ uidet tenebras quȩ nullę stͣ inte : sed
uidet se ñ plus posse uidere ꝓpt᷑ tenebras.
suas. Nur hoc dñe. cur hoc : Denebrat᷑ ocłs
eiꝰ infirmitate sua. aut reuerb̾atur fulgore
tuo: Ped certe & tenebrat᷑ in se. & reuerbera¬
tur ate. Itiq & obscurat᷑ sua breuitate. &
obruit᷑ tua immensitate. Tere & contrabit᷑
anifũma sua. & uincit᷑ amplitudine tua.
Quanta nanq ẽ. lux illa. dequa micat om̃e
uerũ qđ rationali menti lucet. Quã ampla. ẽ.
illa ueritas. inqua. ẽ. om̃e qđ uerũ est. &
extra quã non nisi nichil & falsũ est. Quam
immensa. ẽ: quȩ uno intuitu uidet quecunq
facta st̃. & a quo & ꝑquẽ & quomͦ de nichilo
facta sunt. Quid puritatis. qͥd simplicitatis.
qͥd certitudinis & splendoris ibi est. Uerte
plusquã a creatura ualeat intelligi.

Expanded text:
mo non videt tenebras, quae nullae sunt in te, sed mo non videt tenebras, quae nullae sunt in te, sed videt se non plus posse videre propter tenebras suas. Cur hoc, domine, cur hoc? Tenebratur oculus eius infirmitate sua, aut reverberatur fulgore tuo? Sed certe et tenebratur in se, et reverberatur a te. Utique et obscuratur sua brevitate, et obruitur tua immensitate. Vere et contrahitur angustia sua, et vincitur amplitudine tua. Quanta namque est lux illa, de qua micat omne verum quod rationali menti lucet! Quam ampla est illa veritas, in qua est omne quod verum est, et extra quam non nisi nihil et falsum est! Quam immensa est, quae uno intuitu videt quaecumque facta sunt, et a quo et per quem et quomodo de nihilo facta sunt! Quid puritatis, quid simplicitatis, quid certitudinis et splendoris ibi est! Certe plus quam a creatura valeat intelligi.