comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
atq humilitatis exemplũ. minus sibi assum̃do qũã
offertur: sed tam̃ ab eis qui se homorant nec totum
nec nichil accipiendo. Et id qđ accipitur laudis
aut honoris ñ ꝓpter se qui totus roram deo ẽe de¬
bet & humana rontempnere. sed ꝓpter illos accipi¬
atur quib consulere ñ potest si mmia deiectione
uilescat. Ad hoc enĩ ꝑtinet qđ dictũ ẽ. Nemo iu¬
uentutẽ tuam contempnat. oum ille hoc dixerio. qui
alio loco ait. Si hominib placere uellem: xꝑi ser¬
uus ũ essem. Magnum ẽ de honorib & laudib
hominũ ũ lȩtari. sed omnẽ mirauttm pompã p̃cide
ꝙ si quid inde necessariũ retinetur. id totum ad
utilitatem houorantium salutemq conferre. Non eñ
frustra dictum ẽ. Deus confringet ossa hominũ pla¬
cere uolentum. Quid enim langindius. quid tã fine
stabilitate ac fortitudine quod ossa significant. quam
homo quem male loquentium lingua debilitat. cum

Expanded text:
atque humilitatis exemplum minus sibi adsumendo, quam atque humilitatis exemplum minus sibi adsumendo, quam offertur, sed tamen ab eis, qui se honorant, nec totum nec nihil accipiendo et id, quod accipitur laudis aut honoris, non propter se, qui totus coram deo esse debet et humana contemnere, sed propter illos accipiatur, quibus consulere non potest. si nimia deiectione uilescat. ad hoc enim pertinet, quod dictum est: Nemo iuuentutem tuam contemnat, cum ille hoc dixerit, qui alio loco ait: Si hominibus placere uellem, Christi seruus non essem. Magnum est de honoribus et laudibus hominum non laetari, sed et omnem inanem pompam praecidere et, si quid inde necessarium retinetur, id totum ad utilitatem honorantium salutemque conferre. non enim frustra dictum est: Deus confringet ossa hominibus placere uolentium. quid enim languidius, quid tam sine stabilitate ac fortitudine, quod ossa significant, quam homo, quem male loquentium lingua debilitat, cum
Abbreviated transcription (Latin):
cunq tolerantiȩ uirib sustentandã putaremꝰ. Quan¬
quam ubi ẽ illud. qđ cum multa uicia enumerasset
idem apłs int̃ que posuit ebriosos: ita conelusit ut di¬
ceret cum talib nec panẽ edere. Sed feramus hec
in luxu ꝙ labe domestica. & eoꝵ conunuoy que
priuatis parretib continentur. Accipiamusq cũ
eis corpus xꝑi.cũ quib panẽ edere ꝓhibenur.
Saltem de scõꝵ corpon sepulchris. saltem de locis sacra-¬
m̃toꝵ. de domib orationum. tantum dedeciis arceatur.
De contentione autem & dolo. quid me attmet dicere.
quando ista uicia ñ in plebe sed in nr̃o numero gͣ¬
uiora suut:. Hoꝵ autẽ morboꝵ mat̃ suꝑbia ẽ: & bu¬
mane laudis auiditas. ꝗtiȩ etiam ypocrisim sepe
generat. H unc ñ refistitur: nisi crebris diuinoꝵ
libroy testimoniis incutiatur timor & caritas dei.
Si tam̃ ille qui hoc agit se ipsum p̃beat patientie

Expanded text:
scumque tolerantiae viribus sustentandam putaremus. Quanscumque tolerantiae viribus sustentandam putaremus. Quanquam ubi est illud, quod cum multa vitia enumerasset idem apostolus, inter quae posuit ebriosos, ita conclusit, ut diceret cum talibus nec panem edere? . Sed feramus haec in luxu et labe domestica, et eorum conviviorum quae privatis parietibus continentur, accipiamusque cum eis corpus Christi, cum quibus panem edere prohibemur; saltem de sanctorum corporum sepulcris, saltem de locis sacramentorum, de domibus orationum tantum dedecus arceatur. De contentione autem et zelo quid me attinet dicere, quando ista uitia non in plebe, sed in nostro numero grauiora sunt? horum autem morborum mater superbia est et humanae laudis auiditas, quae etiam hypocrisin saepe generat. huic non resistitur, nisi crebris diuinorum librorum testimoniis incutiatur timor et caritas dei, si tamen ille, qui hoc agit, se ipsum praebeat patientiae
Abbreviated transcription (Latin):
um apłs tria breuiter genera uicion detestan¬
da ꝙͣ uitanda uno in loco posuerit. de quib innu¬
merabilium peccatoꝵ exurgit seges. unum hoꝵ qđ scdõ
reliqua id est primũ & ultunũ tolerabilia uidentar
hominib. atq ita patlatim fieri potest. ut nec uicia
iam putentur. Nit enim uas electionis. Non in
comessationib &s ebrietatib. ñ in cubilib & impudia¬
tus. ñ incontentione & dolo. sed indinte uos dñm
nũ crim̃ putatur: ut nemo digniis ñ mͦ eccłastico mi¬
nisterio. sed ipsa etiam sacram̃toꝵ cõmunione uideat᷑.
qui se isto peccato maculauerit. & recte omnino.
S ed quare solum: Eomessationes em̃ & ebrietates
ita concesse & licite putantur: ut in honore etiam
beatissimoꝵ martrrũ ñ solum ꝑ dies solennes qđ iꝑ¬
sum quis ñ lugendum uideat qui hec ñ carneis oca¬
lis inspicit: sed etiam ootidie celebrentur: Que fedi
tas si tantum flagtiosa & ñ etiam sacrilega eẽt qͥb¬

Expanded text:
us tria breuiter genera uitiorum detestanda et uitanda uno in loco posuerit, de quibus innumerabilium peccatorum exurrexit seges, unum horum, quod qreliqua, id est primum et ultimum, tolerabilia uidentur hominibus atque ita paulatim fieri pjam putentur. Ait enim vas electionis: Non in comessationibus et ebrietatibus, non in cubilibus et impudicitiis, non in contentione et dolo; sed induite vos Dominnum crimen putantur, ut nemo dignus non modo ecclesiastico ministerio, sed ipsa etiam sacramentorum communione videatur, qui se isto peccato maculavit: et recte omnino. Sed quare solum? Comessationes enim et ebrietates ita concessae et lbeatissimorum martyrum non solum per dies solemnes, quod quis non lugendum videat, qui hec non carneis oculis tas si tantum flagitiosa et non etiam sacrilega esset, quibu
Abbreviated transcription (Latin):
omne genus serpentium. calcare sꝑualiter iussit. Ipse
ẽ enim & ꝓpħarum ds̃. Qui populo infideli ad sig¬
nficanda pecrata quoꝵ ueneno un uisibilit̃ morieban¬
cur uisibiles serpentes quib admonerentur immisit.
Et plaga em̃datoria mortes auimarũ. mortib corpoꝵ

Expanded text:
omne genus serpentum calcare spiritualiter jussit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui populo infideli ad significanda peccata, quorum veneno invisibiliter moriebantur, visibiles serpentes quibus admonerentur, immisit; et plaga emendatoria mortes animarum, mortibus corporum
Abbreviated transcription (Latin):
no firmauit dicens. Oportebat impleri omnia que scrp¬
ta sunt in lege moysi & ꝓpbis. & psalmis de me. Non ita¬
q spes nr̃a in temporaliũ rerum ꝓmissione defixa ẽ. quan¬
doquidem nec ipsos illius temporis scõs ꝙ sꝑuales uiros
patriarrhas ꝙ ꝓpħas hiis terrenis reb fuisse deditos. cre¬
dimꝰ. In telligebant enim reuelante sibi sꝑudei quid
tempori illi congrueret. & quib modis deus ꝑ illas om̃s
res gestas& dictas. futura figuranda & p̃nuntianda de¬
cerneret. Magisq desiderium eoꝵ de nouo testam̃¬
to erat. S ed p̃sens functio corporalis ad significanda
noua uentura pollicitationib uettrib p̃bebatu: Ica
illoy hominum ñ tantum lingua. sed & uita ꝓpħicafuta.
Carnalis autem popłe. promissis uite p̃seritis inherebat.
De quo tam̃ etiam popło nchilominus significabant᷑

Expanded text:
ne firmauit dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripne firmauit dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. non itaque spes nostra in temporalium rerum promissione defixa est, quandoquidem nec ipsos illius temporis sanctos et spiritales uiros, patriarchas et prophetas, his terrenis rebus fuisse deditos credimus; intellegebant enim reuelante sibi spiritu dei, quid tempori illi congrueret et quibus modis deus. per illas omnes res gestas et dictas futura figuranda et praenuntianda decerneret, magisque desiderium eorum de noua testamento erat; sed praesens functio corporalis ad significanda noua uentura pollicitationibus ueteribus praebebatur. ita illorum hominum non tantum lingua, sed et uita prophetica fuit. carnalis autem populus promissis uitae praesentis inhaerebat. de quo tamen etiam populo nihilominus significabantur
Abbreviated transcription (Latin):
emporalium quidem rerum ꝓmissiones testam̃to
ueteri contineri. & ideo uetus testam̃tũ appellari
celoꝵ ad nouũ ꝑtinet testam̃tum. Sed in illis temporib
figuras fuisse futuroꝵ que implerentur in nobis in qͦs
finis scłoꝵ obuenit. ñ suspitio mea sed apłicus intellectus
ẽ. dicente paulo cum de talibus loqueretur. Hec om̃ia
figure nr̃ȩ fuerunt. Et iterum. Hee dinnia in figu¬
ra contingebant illis. Seripta sunt autẽ ꝓpter nos. in
quos finis scłoꝵ obuenit. Non gͦ uetus testam̃tũ ad
consequendas illas ꝓmissiones sed ad intelligendas in eis
noui testam̃ti p̃nuntiationes accipimus. Ueteris quippe
testificatio. fidem nouo conciliat. Unde dñs postea¬
quã resurrexit a mortuis seq ñ solum intuendũ disci-¬
puloꝵ oculis. sed etiam contrectandum manib optulit.
ne quid tam̃ eum suis mortalib ꝙ carnalib sensib fallaci¬
t̃ agi arbitrentur: magis eos de uecerum libror testificatio¬

Expanded text:
emporalium quidem rerum promissiones testamento uetere contineri et ideo uetus testamentum appellari caelorum ad nouum pertinet testamentum: sed in illis temporalibus figuras fuisse futurorum, quae inplerentur in nobis, in quos finis saeculorum obuenit, non suspicio mea, sed apostolicus intellectus est dicente Paulo cum de talibus loqueretur: haec omnia figurae nostrae fuerunt, et iterum: haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. non ergo uetus testamentum ad consequendas illas promissiones, sed ad intellegendas in eis noui testamenti praenuntiationes accipimus; ueteris quippe testificatio fidem nouo conciliat. unde dominus posteaquam resurrexit a mortuis seque non solum intuendum discipulorum oculis sed etiam contrectandum manibus obtulit, ne quid tamen cum suis mortalibus et carnalibus sensibus fallaciter agi arbitrarentur, magis eos de ueterum librorum testificatio
Abbreviated transcription (Latin):
ab illius panis calicisq consortio. etiam si antequã panem
illũ comedat & calicem bibat de hoc scło in unitate corpo¬
ris xꝑi constitutus abscedat. Sacram̃iti quippe illius par¬
titipio ac beneficio ñ priuatur: quando ille hoc qđ illud
sacram̃tũ significat inuenitur.
anis ꝙ calix ñ quilibet sed certa consetratione misti¬
cus fit nobis. ñ nascitur. Proinde qđ ñ ita fit. quãuis sit
panis ꝙ calix. alim̃tũ ẽ refectionis. ñ sacram̃tũ religionis. Nisi
qd benedicimus grãsq agunus dño in omni eius munere. ñ
rent. in fractione panis uoluit se agnosci Nouerunt
fideles. sciunt quid dicã. Nouer̃t. xꝑ̃m in fractione panis.
Non enim omnis panis. sed accipiens benedictionẽ xꝑi. fit

Expanded text:
ab illius panis calicisque consortio, etiam si antequam panem ab illius panis calicisque consortio, etiam si antequam panem illum comedat, et calicem bibat, de hoc saeculo in unitate corporis Christi constitutus abscedat. Sacramenti quippe illius participatione ac beneficio non privatur, quando ipse hoc quod illud sacramentum significat invenituisti non qualibet, sed certa consecratione mysticus fit nobis, non nascitur. Proinde quod non ita fit, quamvis sit panis et calix, alimentum est refectionis, non sacramentum religionis, nisi quod benedicimus gratiasque agimus domino in omni eius munere, non rent, in fractione panis voluit se agnosci. Norunt fideles quid dicam: norunt Christum in fractione panis. Non enim omnis panis, sed accipiens benedictionem Christi, fit
Abbreviated transcription (Latin):
baptizati estis. quasi consꝑsi estis. Quando sꝑe sc̃ficati
onem accłpistis. quasi cocti estis. Estote qđ udetis. &
accipite qdđ estis. Hoc apłs de pane dixit. Iam de cali¬
ce quid intelligtremus etiam ñ dicfũ satis ostendit. Sĩc
enĩ ut sit species uisibilis panis multa grana in unũ consꝑ¬
guntur. tanquã illud fiat qđ de fidelib ait scriptura sc̃a.
erat illis anima & cor unũ indeo. sic ꝙ de uino. Pr̃s re¬
colite unde sit uinum. Grana multa pendent ad bo¬
trum. sed liquor granoꝵ in unitatem confunditur. Lta
dñs iħc rꝑe nos significauit nos ad se ꝑtincre uoluit.
¶Tisteriũ pacis ꝙ unitatis nr̃e in sua m̃sa consecrauit.
Qui accipit misterium unitatis ꝙ ñ tenet uinculũ pacis.
ñ misterium accipit pro se. sed testimouium contra se.
Nuili ẽ aliquatenus ambigendum. cunc unũquenq fi¬
delium corporis sanguinisq dũici participẽ fieri. quando
in baptisinate m̃brum corporis xꝑi efficitur. Nec alieuari

Expanded text:
baptizati estis, quasi conspersi estis. Quando Spiritus sancti ignem accepistis, quasi cocti estis. Estote quod videtis, et accipite quod estis. Hoc Apostolus de pane dixit. Jam de calice quid intelligeremus, etiam non dictum, satis ostendit. Sicut enim ut sit species visibilis panis, multa grana in unum consperguntur, tanquam illud fiat, quod de fidelibus ait Scriptura sancta, Erat illis anima una, et cor unum in Deum : sic et de vino. Fratres, recolite unde fit vinum. Grana multa pendent ad botrum, sed liquor granorum in unitate confunditur. Itanos ad se pertinere voluit, mysterium pacis et unitatis nostrae in sua mensa consecravit: qui accipit mysterium unitatis, et non tenet vinculum pacis, non mysterium accipit pro se, sed testimonium contra se. Nulli est aliquatenus ambigendum tunc unumquemque fidelium corporis sanguinisque Dominici participem fieri, quando in baptismate membrum corporis Christi efficitur, nec alienari
Abbreviated transcription (Latin):
icut eñ mos ẽ diunoꝵ in scripturis sc̃ĩs misterioꝵ. ut
idem homo alias aliam atq aliam ꝓ re aliqua signifi¬
candda ꝑsonã gerit. tc̃ moyses popłi udeoꝵ sub iege positi
ꝑsonã gerebat. eũq in ꝓpħica p̃nuntiatione siguiabat.
Sicut gͦ moyses pecra uirga ꝑcutiens de dei uirtute dubi¬
tauit. ita ille popłs qui sub lege ꝑ morsen data tenebatur:
xꝑm ligno erucis affigens. eum uirtutẽ dei ẽẽ ñ credidit.
Sed sicut ꝑcussa petra manauit aqũa sicientib. sic plaga
dñice passionis effecta ẽ uita credentib. Habemus eñ de
hac re p̃clarissimã & fidelissimã uocẽ apłi cum inde loque¬
d de pecra aqua eductaẽ. apłs paulus tit xxxu
quid eẽt exposuit. ubi ait. Et om̃s eundẽ potum
petra ꝑcutitur: crux xꝑi figuratur. U igno enĩ acceden¬
te ad petram. gr̃a ista manauit. Et qđ bis ꝑcutitur.
euidentius siguificat crucem. Duo quippe ligna st̃ crur.

Expanded text:
Sicut enim mos est divinorum in Scripturis sanctis mysteriorum, ut idem homo alias aliam atque aliam pro re aliqua significanda personam gerat; tunc Moyses populi Judaeorum sub Lege positi personam gerebat eumque in prophetica praenuntiatione figurabat. sicut ergo Moyses petram uirga percutiens de dei uirtute dubitauit, ita ille populus, qui sub lege per Moysen data tenebatur, Christum ligno crucis adfigens eum uirtutem dei esse non credidit. sed sicut percussa petra manauit aquam sitientibus, sic plaga dominicae passionis effecta est uita credentibus. habemus enim de hac re pd de petra aqua educta est, apostolus Paulus quid esset exposuit. ubi ait: et omnes eundem potumpetra percutitur, crux Christi figuratur. ligno enim accedente ad petram gratia ista manauit; et quod bis percutitur, euidentius significat crucem. duo quippe ligna sunt crux.
Abbreviated transcription (Latin):
hac uita. siue post hanc uitam. nisi ambulantib in uiã
pacis. & in nullam p̃cisionẽ deuiantib: ł deoq paulus
labit. ne putarent p̃t uiam pacis qd aliter sapiebant s
posse reuelari. continuo addidit. Cerũptam̃ in quod

Expanded text:
hac uita siue post hanc uitam nisi ambulantibus in uia hac uita siue post hanc uitam nisi ambulantibus in uia pacis et in nullam praecisionem deuiantibus, non quales labit, ne putarent praeter uiam pacis quod aliter sapiebant sibi posse reuelari, continuo addidit: uerumtamen in quod
Abbreviated transcription (Latin):
ciosum ẽ. aut ꝓsꝑis reb temporalib aut aduersis oriantur.
nemo frangitur aduersarũ molestia qͥ ꝓsꝑarũ adectatione
Elnde aliud sape quam se res habet. humana tẽptatio ẽ.
Ninis autem amando sententiam suam. uel inuidendome
liorib usq ad p̃cidendȩ communionis & condendi scis¬
matis uel heresis sacrilegium. puenire diabolica p̃suptio ẽ.
In nullo autẽ aliter saꝑe quam se res habet. angelica ꝑfa¬
tio ẽ. Quia utiq homines sumus. sed spe angeli sumus.
quib equales in resurrechione futuri sumus. quandiu
ñ habemus ꝑfectionem angeli. ñ habeamus p̃sumptioriẽ
diaboli. Ideo dicit apłs. E emptatio uos ñ app̃bendat. nͥ
humana. B umanun ẽ gͦ aliquid alit̃ saꝑe. Erop¬
terea dicit alio loco. Quotquot gͦ ꝑfecti. hoc sapia¬
uius. Et si quid aliter sapitis. hoc quoq uobis do
reuelabit. Quib autem reuelat cum uoluerit siue ui

Expanded text:
ciosum est, aut prosperis rebus temporalibus, aut adversis oriantur, ciosum est, aut prosperis rebus temporalibus, aut adversis oriantur, nemo frangitur adversarum molestia, qui prosperarum delectatione eNimis autem amando sententilioribus usque ad praecidendae communionis et condendi schismatis uel haeresis sacrilegium peruenire diabolica praesumptio est. in nullo autem aliter sapere quam se res habet angelica perfectio est. quia itaque homines sumus, sed spe angeli dei sumus, quibus aequales in resurrectione futuri sumus, quamdiu non habemus perfectionem angeli, non habeamus praesumptionem diaboli. ideo dicit apostolus: temptatio uos non adprehendat nisi humana. humanum est ergo aliquid aliter sapere. propterea dicit alio loco: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus. et si quid aliter sapitis, hoc quoque uobis deus reuelabit. quibus autem reuelat cum uoluerit siue in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊iunt gͥ temptationes ꝑ satanam. ñ potestate eius. sed per¬
missu dñi. ob homines aut ꝓ suis peccatis puniendos. aut
qualem quisq temptationẽ inculat. Non enim in talem
incidit iudas qui uendidit dñm. in qualen incidit pecrus
cũ territus dñm negauit. Sunt etiam humane tempta¬
tiones. Credo cum bono quisq animo sed̾m humanam
tam̃ fragilitatem in aliquo consilio labitur aut irritatur.
in fr̃em studio corrigendi paulo tam̃ ãplius quã xpiana
tranquitas postulat. D e quib apłs dicit. Femptatio
uos ñ app̃hendat nisi humana. Gum iden dicat fide¬
lis as qui uos ñ siuat temptari supra quam potestis ferre.
Sal faciet cum temptatione extum etiam. ut possitis tole¬
rare. In qua sententia satis ostendit ñ id nobis orandũ
ẽẽ ut ũ temptemur. sed ne intemptationẽ inducam̃. Indu¬
cimur enĩ si cales inciderint quas ferre ñ possumꝰ. S̾ed
cum tẽptationes piculose in quas inferri atq induci ꝑni¬

Expanded text:
igitur tentationes per Satanam, non potestate ejus, sed permissu Domini, ad homines aut pro suis peccatis puniendos, aut qualem quisque tentationem incidat; non enim in talem incidit Judas qui vendidit Dominum, in qualem incidit Petrus cum territus Dominum negavit. Sunt etiam humanae tentationes, credo, cum bono quisque animo, secundum humanam tamen fragilitatem, in aliquo consilio labitur, aut irritatur in fratrem studio corrigendi, paulo tamen amplius quam Christiana tranquillitas postulat; de quibus Apostolus dicit: Tentatio vos non apprehendat, nisi humana; cum idem dicat, Fidelis Deus, qui vos non sinat tentari supra quam potestis ferre; sed faciet cum tentatione etiam proventum, ut possitis tolerare . In qua sententia satis ostendit non id nobis orandum esse ut non tentemur, sed ne in tentationem inducamur. Inducimur enim, si tales acciderint quas ferre non possumus. Sed cum tentationes periculosae in quas inferri atque induci perni
Abbreviated transcription (Latin):
um dictt ñ in plurib eon. erant gͦ ibi aliqui in qͥo:
beneplacitũ ẽ dño. Et cũ eẽnt om̃ia cõmunta sacram̃¬
ta. ñ cõmunis erat om̃ib gr̃a quȩ sacram̃toꝵ uirtus
ẽ. sicut & nc̃ etiam reuelata fide quȩ tt̃ uelabatur
ipsa st̃ sacram̃ta. qua m̃bra corporis xꝑi cũ suo capite
regenerata sunt. ñ cõmunis ẽ om̃ib. Nã ꝙ heretici
habent eundem baptismũ. & falsi fr̃s in cõmunione
catholici nominis. Ergo & hic recte dĩr S̾ ed ñ in om̃¬
ñ in omĩb illis beneplacitum ẽ deo. ita ostendens fuisse
ibi etiam illos in quib beneplacitũ ẽ deo. continuo sub¬
iecit. Prostrati enim st̃ in deserco. Deinde adiuuxit.
Hec autem figure nr̃e facte sunt. ut ñ simus concupis¬
scentes mala. sicut & illi concupier̃t. neq ydolisser uien

Expanded text:
um dicit, « Non in omnibus, » erant ergo ibi aliqui in quibus beneplacitum est Deo; et cum essent omnia communia sacramenta, non communis erat omnibus gratia, quae sacramentorum virtus est. Sicut et nunc jam revelata fide quae tunc velabatur,ipsa sunt Sacramenta, qua membra corporis Christi cum suo capite regenerata sunt, non communis est omnibus. Nam et haeretici habent eumdem Baptismum, et falsi fratres in communione catholici nominis. Ergo et hic recte dicitur: Sed non in omnnon in omnibus illis beneplacitum est Deo, ita ostendens fuisse ibi etiam illos in quibus beneplacitum est Deo; continuo subjecit, « Prostrati enim sunt in deserto: » deinde adjunxit, « Haec autem figurae nostrae factae sunt, ut non simus concupiscentes mal
Abbreviated transcription (Latin):
totũ ꝓ parte positum. Apłs enĩ sicut reuera erat
quosiã cor dixit hoc fecisse. ñ totum popłm ubiait. Neq
ẏdolis seruiamus. sicut quida illoꝵ. Ex ł quest.lxxxiii.
acilis ad lusum pueritia. Quid autem lusui puerili
tam simile ẽ. quã r̃dola colere: Quando apłs ad hoc re¬
culit hoc genus suꝑstitionis. cũ ait. Neq r̃dolis seruiant.
quẽ admodum quidã eoꝵ. sicut seriptũ ẽ. Sedit popłs m̃a¬
ducare ꝙ bibere. & surrerer̃t ludere. Neq temptemus xꝑm¬

Expanded text:
totum pro parte positum. apostolus enim, sicut reuera erat, quosdam eorum dixit hoc fecisse, non totum populum, ubi ait: neque idolis seruiamus sicut quidam illorum. acilis ad lusum pueritia. Quid autem lusui puerili tam simile est, quam idola colere; quando et Apostolus ad hoc retulit hoc genus superstitionis, cum ait, Neque idolis servientes, quemadmodum quidam eorum, sicut scriptum est, Sedit populus manducare
Abbreviated transcription (Latin):
nicarios in ipso complexu nefariȩ uoluptatis. terribile cot-¬
stituens aduersus execraudas libidines ultionis exẽpłũ. ꝓpt̃
qł maxime deo placuit. quis inquã ñ mallet tali genere
mortis iut̃fici. quis ñ postremo igne consumi. uel feriis
morsib ꝑ ipsa pudenda laniari. quam mita in gehenuã

Expanded text:
nicarios in ipso complexu nefariae voluptatis, terribile connicarios in ipso complexu nefariae voluptatis, terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exemplum, propter quod maxime Deo placuit, quis, inquam, non mallet tali genere mortis interfici? Quis non postremo igne consumi, vel ferinis morsibus per ipsa pudenda laniari, quam mitti in gehennam
Abbreviated transcription (Latin):
crudeliorẽ quisq dicat euangelis dm̃ qua legis. dm̃ inte¬
ligens utriusq ẽẽ unum. Et euudem dm̃ in lege ter¬
rentem carnalibus. in euangelio sꝑualib penis. Et¬
ibi & hic fidelem. nusquam crudelem. Ita ẽ in omiuũ¬
hominũ qui puniuntur uel corripiuntur in ueteri te¬
stam̃to longe mitioribus quã leguntur in euangelio
corporalibus penis. Qđ enim diluuium comparari et̃¬
nis ignibus potest: Que cedes. que uuluera. quȩ corpoꝵ
mortes. cruciatibus sempiternis: U iguni quatuor mi¬
lia cadentium tanto buccarum strepitu inflat insanus.
quasi ñ innumerabilia milia cotidie moriantur: toto or¬
be terrarũ. Sed transitoria ista corporis mors ẽ. Quis
om̃ib gentib quȩ sempiternis dainauda sunt ignibus :
Quis autem utriuslibet serus homo ñ mallet gladio truei¬
dari etiam illo modo quo trucidauit sacerddos finees for¬

Expanded text:
crudeliorem quisquam dicat Evangelii Deum quam Legis Deum, intelcrudeliorem quisquam dicat Evangelii Deum quam Legis Deum, intelligens utriusque esse unum et eumdem Deum, in Lege terrentem carnalibus, in Evangelio spiritualibus poenis; eibi et hic fidelem, nusquam crudelem. 32. Quid ihominum qui puniuntur vel corripiuntur in Veteri Testamento, longe mitioribus quam leguntur in Evangelio, corporalibus poenis. Quod enim diluvium comparari aeternis ignibus potest? quae caedes? quae vulnera? quae corporum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium , tanto buccarum strepitu inflat insanus, quasi non innumerabilia millia quotidie moriantur toto orbe terrarum, sed transitoria ista corporis al. corporumomnibus gentibus, quae sempiternis damnanda sunt ignibus? Quis autem utriuslibet sexus homo non mallet gladio trucidari, etiam illo modo quo trucidavit Sacerdos Phinees for
Abbreviated transcription (Latin):
illȩ que figurȩ fuert̃. quantũlibet sint atroces in cõparati¬
oñe penarũ quas significant nichil st̃.
dñs. ꝙ ñ illud malũ qđ bomines ante didicerant s
qd ipse docbat ꝑfectius ẽẽ contestans. audistis inquit. qͥa
dictũ ẽ ñ occides. Qui autem occiderit. reus erit iudicio.
Ego autẽ dico uobis. quicunq iratus fuerit fr̃i suo. reus
erit iudicio. Qui autẽ dixerit racha. reus erit concilio.
Qui autem dixerit fatue: reus erit gehennȩ iguis. Md
tã paruũ in peccatis. quã fr̃i dicere fatue: Duid tam
magnũ in suppliciis. qua gehenna ignis: Si in lege
pidari iuissum fuisse diuinitus. quantȩ dm̃ crudelitatis
argueret: Quis autem ñ dico lapidari sed ꝑ singulos
artus ummo ꝑ singula coporis frusta paulatim atq
minutatim uiueus & sentiens dilauari consumiq malu¬
isset quã gehenuȩ iguibus mancipari : Absit tam̃ ut

Expanded text:
illae quae figurae fuerunt, cum tam sint atroces, in comparatiillae quae figurae fuerunt, cum tam sint atroces, in comparatione poenarum quas significant nihil sunt. et non illud malum quod homines ante dedicerant, sed quod ipse docebat, perfectius esse contestans. Audistis, inquit, quia dictum est: Non occides; qui autem occiderit, reus erit judicio. Ego autem dico vobis: Quicunque iratus fuerit fratri suo, reus erit judicio; qui autem dixerit Racha, reus erit consilio: qui autem dixerit, Fatue, reus erit gehennae ignis . Quid tam parvum in peccatis, quam fratri dicere, Fatue? Quid tam magnum in suppliciis, quam gehenna ignis? Si in Lege pidari jussum fuisse divinitus, quantae Deum crudelitatis argueret? Quis non autem, non dico lapidari, sed per singulos artus, imo per singula corporis frusta, paulatim atque minutatim, vivens et sentiens dilaniari consumique maluisset, quam gehennae ignibus mancipari? Absit tamen ut
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptauer̃t. ꝙ a serpentib ꝑier̃t. Neq murmuraueritis
sicut quidã eoꝵ murmurauer̃t. & ꝑier̃t ab ext̾minatore.
Omnia autẽ hec in figura contingobant illis. Scripta au¬
tẽ sunt ad correptionẽ nr̃am. in quos fiues scłoꝵ deuener̃.
ꝑdicio. & gladis trucidatio figurȩ fuert̃ sicut euidenter
dicit apł̃s. cũ illa omnia contigisse manfestũ sit. ñ enĩ ait
in figura dicebantur: uel in figura scripta st̃. sed in figura
inquit continigebant illis. quauto maiore diligentia pietatis
cauendȩ sunt penȩ. quarũ figurȩ illȩ fuer̃ts Procusdubio
quippe sieut in bonis reb multo amplius boni ẽ i eo qd
ꝑ figurã significab ꝗtui: quã in ipsa figura. ita in malis
longe utiq peiora st̃ que significantur figuris. cũ tanta
mala sint etiam significantes figurȩ. Nam sicut terra
ꝓmissionis quo ille popłs ducebatur. in cõparationẽ regni
cȩloꝵ nichil est. quo xpianus popłs ducitur ita ꝙ penȩ

Expanded text:
taverunt, et a serpentibus perierunt. Neque murmuraveritis, sicut quidam eorum murmuraverunt, et perierunt ab exterminatore. Omnia autem haec in figura contingebant illis: scripta autem sunt ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum perditio, et gladii trucidatio, figurae fuerunt, sicut evidenter dicit Apostolus, cum illa omnia contigisse manifestum sit; non enim ait, In figura dicebantur, vel, In figura scripta sunt; sed, In figura, inquit, contingebant illis: quanto majore diligentia pietatis cavendae sunt poenae quarum figurae illae fuerunt! Procul dubio quippe, sicut in bonis rebus multo amplius boni est in eo quod per figuram significatur, quam in ipsa figura; ita et in malis longe utique pejora sunt quae significantur figuris, cum tanta mala sint etiam significantes figurae. Nam sicut terra promissionis, quo ille populus ducebatur, in comparatione regni coelorum nihil est, quo christianus populus ducitur: ita et poenae
Abbreviated transcription (Latin):
rofecto erant eciam in illo popło qui Ex Re¬
ipsa fide fuerant. qui eius un rpo futurã reuelationẽ p̃ui¬
dere & p̃nuntiare potuer̃t. cũ & illa uettra sacram̃ta sig¬
nificantia fuerint futuroꝵ. An soli ꝓpħȩ habebant hanc
fidẽ. ñ ꝙ popłs : Immo uero etiã qui ꝓpħas fidelit audi¬
ebant. eadẽ adiuuabantur gr̃a. ut intelligerent qđ audi¬
ebant. S ed utiq sacram̃tũ regni celoꝵ uelabatur. in uece¬
ri testam̃to. qđ plenitudine tẽporis reuelaretur in nouo.

Expanded text:
rofecto erant etiam in illo populo qui ipsa fide fuerunt, qui ejus in Christo futuram revelationem praevidere et praenuntiare potuerunt; cum et illa vetera sacramenta, significantia fuerint futurorum. An soli Prophetae habebant hanc fidem, non et populus? Imo vero etiam qui Prophetas fideliter audiebant, eadem adjuvabantur gratia, ut intelligerent quod audiebant. Sed utique sacramentum regni coelorum velabatur in Veteri Testamento, quod plenitudine temporis revelaretur in
Abbreviated transcription (Latin):
benda sint. quia ꝓpter nos utiq scripta sunt. C um uͦ
dicit figurȩ nr̃e fuerunt ꝙ in figura contingebant illis.
ostendit iam ñ opus ẽe ut cum res ipsas manifestatas agi¬
mus. figurarũ p̃nuntiantium celebrationi seruiamꝰ. Cłn¬
de dicit alio loco. Nemo gͦ uos iudicet in cibo aut in
potu. aut in partem diei festi. aut neomenie aut sab¬
batoꝵ. qđ ẽ umbra futuroꝵ. H ic etiam cum dicit.
nemo uos in eis iudicet. declarat quam ũ sit necesse
ut iam hec obserũtur. Cum autem dicit qđ ẽ ũbra
futuroꝵ. ostendit quã oportuerit ut illo tempore obser¬
uarentur. quo ista que nobis iam manifestata eluxert
ꝑ tales umbras figuiarũ futura p̃dicebant᷑. ex ł quest

Expanded text:
benda sint, quia propter nos utique scripta sunt. cum uero benda sint, quia propter nos utique scripta sunt. cum uero dicit: figurae nostrae fuerunt et: in figura contingebant illis, ostendit iam non opus esse, ut, cum res ipsas manifestatas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi seruiamus. unde dicit alio loco: nemo ergo uos iudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. hic etiam cum dicit: nemo uos in eis iudicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec obseruentur; cum autem dicit: quod est umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam manifestata eluxerunt, per tales umbras figurarum futura praedicebantur.' Proinde si
Abbreviated transcription (Latin):
quid inter sit inter p̃cepta uitȩ agonde. & p̃cepta uite sig-¬
nificandȩ. S axmpli giũ. ñ concupisces. p̃ceptum ẽ agende
uite. Circuicides omnẽ masculum octauo die. p̃ceptum
ẽ significande inte. Ex hac quippe imꝑitia manichei
& om̃s quib displicent litterȩ ueteris testam̃ti. quicqͥd
deus mandauit priori populo ad celebrandam umbra
futuroꝵ ñ intelligentes. & ea modo ñ obseruari animad¬
uertentes ex more p̃sentis temporis illa rep̃hendunt. Tue
utiq ili tempori congruebant. quo ista que nunc ma¬
nifestata sunt. uentura significarentur. Sed quid dic¬
turi sunt aduersus apłm qui ait: Hec omnia in figu¬
ra contiugebant illis. Scripta sunt autem ꝓpter nos
in quos finis scłoꝵ obuenit. Sore ipse aꝑuit cur ilie
litirre accipiantur a nobis. ꝙ cur illa rerum signa iã
necesse ũ sit ut obseruentur a nobis. Cum enĩ dieit serip¬
ta sunt ꝓpter nos. ꝓculdubio demonstrat quanta nobis
cura legeuda & intelligenda & in quanta auetoritate ha¬

Expanded text:
et praecepta uitae significandae. exempli gratia: non concupisces praeceptum est agendae uitae; circumcides omnem masculum octauo die praeceptum est significandae uitae. ex hac quippe imperitia Manichaei et omnes, quibus displicent litterae ueteris testamenti, quid quid deus mandauit priori populo ad celebrandam umbram futurorum non intellegentes et ea modo non obseruari animaduertentes ex more praesentis temporis illa reprehendunt quae utique illi tempori congruebant, quo ista quae nunc manifesta sunt . uentura significarentur. sed quid dicturi sunt aduersus apostolum, qui ait: haec omnia in figura contingebant illis, scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit? ecce ipse aperuit, cur illae litterae accipiantur a nobis et cur illa rerum signa iam necesse non sit ut obseruentur a nobis. cum enim dicit: scripta sunt propter nos, procul dubio demonstrat, quanta nobis cura legenda et intellegenda et quanta auctoritate ha
Abbreviated transcription (Latin):
bat eis. Scripta sunt autem ꝓpter nos. un quos finis
scłoꝵ deuenit. Einis autẽ scłoꝵ tanquã senectus ue¬
teris hominis eum totum genus humanũ tanquam
unũ hominem constitueris. sexta etate signatur qua
dñs uenit. Sunt enĩ etates sex etiam in uno homine.
Infantia. pueritia. adolescentia. uiuentus. grauitas ꝙ se¬
nectus. Prima gͥ generis humani etas ẽ. ab adã usꝙ
ad noe. Seđa. a noe usq ad abrabã. Sui articuli
euidentissimi sunt & notissimi. Tertia ab abraham
usq ad dauid. Sic enim matheus euangelista partit᷑.
Quarta a dauid usq ad trausmigiationẽ in babilo¬
niam. Quinta a transmigiatione in babrioniã usq
ad aduentum dñi. Sexta ab aduentu dm̃. usq adfine
sel spanda est. Qua erterior homo canqua senefitte
corrumpitur. qui etiam uetus dr̃. & uiterior renouat᷑
de die in diem. Inde requies sempiterna ẽ. que signisi¬
catur sabbato. Huic rei congruit. qđ homo serto die
factus ẽ. ad uma giñe & similitudinem dei. N taq¬

Expanded text:
autem propter nos, in quos finis saeculorum devenit . Finis autem saeculorum tanquam senectus veteris hominis, cum totum genus humanum tanquam unum hominem constitueris, sexta aetate signatur, qua Dominus venit. Sunt enim aetates sex etiam in uno homine; infantia, pueritia, adolescentia, juventus, gravitas, et senectus. Prima itaque generis humani aetas est ab Adam usque ad Noe. Secunda, a Noe ad Abraham: qui articuli sunt evidentissimi et notissimi. Tertia, ab Abraham usque ad David: sic enim Matthaeus evangelista partitur . Quarta. a David usque ad transmigrationem in Babyloniam. Quinta, a transmigratione in Babyloniam usque ad adventum Domini. Sexta, ab adventu Domini usque in finem saeculi speranda est: qua exterior homo tanquam senectute corrumpitur, qui etiam vetus dicitur, et interior renovatur de die in diem . Inde requies sempiterna est, quae significatur sabbato. Huic rei congruit quod homo sexto die factus est ad ima
Abbreviated transcription (Latin):
Fonẽ dictum petra significabat xpm. sed petra erat
xp̃e. Nec dictũ ẽ. bonum seiñ significat filios regni. aut
rirania significãt filios maligin. sed dictũ ẽ. bonũ semũhit
st̃ filii regni. ruania autẽ filii maligni. Sic gͦ solet
loqui scriptuia. res sigiificantes tanquã illas que signisi¬
ultum hec locutio notanda ẽ. ubi aliqua siguisicanda
earũ rerũ quas significant nomine appellantur. In¬
de ẽ qđ ait apłs. Petra autem erat xꝑc. Non ait. petͣ
olet res quȩ signisicat eius rei nomine quã signifi¬
cat nuncupari. Sicut scriptũ ẽ. Septẽ spicȩ. sep¬
cẽ anni sunt. Non enĩ dixit. septẽ annos signisicãt. Et
septẽ boues. septẽ anni st̃. Et multa huiusmodi. Hino
ẽ qđ dictũ ẽ. petra erat x ꝑc. N on enĩ dixit. petra significa¬
bat rꝑm. sed tanquã hoc ẽẽt. Qł utiq ꝑ substantiã ñ
mnia significantia uidentur quodãtsi earũ rerum
quas significant sustinere ꝑsonas. Sicut dictũ ẽ ad apło

Expanded text:
on est dictum, Petra significabat Christum; sed, Petra erat Christus . Nec dictum est, Bonum semen significabat filios regni, aut, zizania significabant filios maligni, sed dictum est, Bonum semen hi sunt filii regni; zizania autem, filii maligni . Sicut ergo solet loqui Scriptura, res significantes tanquam illas quae signifiultum haec locutio notanda est, ubi aliqua significantia, earum rerum quas significant nomine appellantur. Inde est quod ait Apostolus: Petra autem erat Christus. Non ait, Petra em res quae significat eius rei nomine quam significat nuncupari; sicut scriptum est: septem spicae septem anni sunt; non enim dixit: septem annos significant, et: septem boues septem anni sunt et multa huius modi. hinc est quod dictum est: petra erat Christus; non enim dixit: petra significabat Christum, sed tamquam hoc esset, quod utique per substantiam non omnia significantia uidentur quodam modo earum rerum, quas significant, sustinere personas; sicut dictum est ab apos
Abbreviated transcription (Latin):
in misterio cibus& potus illoꝵ. qui nr̃. Sed significatiõe
idem. ñ specie. Qiua idem ipse xꝑc illis in petra figuratus.
nobis in carne manifestatus. Sed ñ inquit in om̃ib illis
beneplacitũ ẽ deo. Mm̃s quidẽ eundem cibũ sꝑualẽ mandu¬
cauerunt. & euudẽ potũ sꝑualem biber̃t. id est sꝑuale aliqͥd¬

Expanded text:
sterio cibus et potus illorum qui noster; sed significatione idem, non specie; quia idem ipse Christus illis in petra figuratus, nobis in carne manifestatus. « Sed non, » inquit, « in omnibus illis beneplacitum est Deo . Omnes » quidem « eumdem cibum spiritualem manducaverunt, et eumdem potu
Abbreviated transcription (Latin):
canquã inunicis petratis omnib adelets. fideliũ popls per¬
sacram̃tum baptismatis trahiciatur. Qui edurit eos in
nube diei. & tota nocte in illuminatione ignis. pocest
etiã sꝑualit̃ dirigere itinera si ad eum clameo fides iti¬
uera mea dirige sođm uerbũ tuum. De quo alibi dr̃
Ipse enĩ roctos faciet cursus tuos ꝙ itiuera tua in pace
in die sacram̃tũ manifestũ ẽ in carne. uelut in nube. in
uidicio uero tanquã interrore nocturno quia tc̃ erte
magna tribulatio scl̃i tanqũa ignis & lucebit iustis. &
ardebit intustis. Mui disrupit in deserco petr̃a. & ad¬
fidei donum sꝑc scĩ qđ illa res gesta sꝑualit̃ significabat
infundere de sꝑuali sequenti petra qđ ẽ xꝑc. Quista

Expanded text:
s persacramentum Baptismatis trajiciatur. Qui deduxit eos in nube diei, et tota nocte in illuminatione ignis, potest etiam spiritualiter dirigere itinera, si ad eum clamet fides: Itinera mea dirige secundum verbum tuum . De quo alibi dicitur, Ipse enim rectos faciet cursus tuos, et itinera tua in pace  hoc saeculo, tanquam in die, sacramentum manifestatum est in carne, velut in nube; in judicio vero, tanquam in terrore nocturno, quia tunc erit magna tribulatio saeculi tanquam ignis, et lucebit justis, et ardebit injustis. Qui disrupit in deserto petram, et adfidei donum Spiritus sancti, quod illa res gesta spiritualiter significabat, infundere de spirituali sequente petra, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ipso iã ueniente dño euersũ ẽ regnũ iudeoꝵ. & sublatũ ẽ
rũ regẽ. lã iuidete. si iudei st̃ appellandi. Ipsi uoce sua ab-¬
dicauert se ab isto nomine. ut uidei ñ sint cdigni appel
lari. nͥ tm̃ carne Ubi segͦ separauer̃ ab isto nomine. dice¬
bant. Seiuebant in xp̃m. id ÷ genus iuda. Seuiebant in
sem̃ dauid : & ait illis pilat᷑. Regẽ urm̃ crucifiga: ẽt illi.
Nos ñ habemꝰ regẽ nͥ cesarẽ. Oiudei qͥ uocamini & ñ estis. simñ habe¬
tis regẽ nͥ cesarẽ. defecit iã pͥuceps ex uida. Uenitg ille ciuire¬
ꝓmissũ ẽ. Iiligͦ uerius uidei. qͥ xp̃ĩani facti st̃ ex iudeis. Ceteri¬

Expanded text:
um Iudaeorum et sublatum est rum regem. Iam uidete si Iudaei sint appellandi. Ipsi uoce sua abdicauerlari, nisi tantum carne. Ubi ergo se separaverunt ab isto nomine? Dicebant, saeviebant in Christum, id est genus Juda, saeviebant in semen David. Et ait illis Pilatus: Regem vestrum crucifigam? Et illi: Nos non habemus regem, nisi Caesarem . O Judaei qui vocamini, et non estis; si non habetis regem, nisi Caesarem, defecit jam princeps de Juda: venit ergo ille cui repromissum est. Illi ergo verius Judaei, q
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit apostolus. Qui in occulto iudeus est & circumcisio¬
ne cordis. non littera sead spirit u. Sunt gͦ uidei in circũ.¬
cisione carnis. & st̃ iudei in circũcisione cordis: P acres nr̃i
multi scĩ & circũcisionẽ carnis habebant ꝓpt̃ signaculũ fi¬
dei. & circũcisionẽ cordis ꝓpt̃ ipsã fidẽ. Abhis patrib dege¬
nerantes isti. qͥ mͦ in nomine głant᷑. & facta ꝑdidert̃. ab hisg
patrib degenerantes. remansert̃ in carne iudei. in corde
pagani. Ip̃si enĩ udei qͥ st̃ ex abrahã. Aqͦ isaac nat᷑ ẽ. & ex il¬
lo iacob & ex iacob duodecĩ patriarchȩ . & ppłs uniuersus iu
Postea datꝰ ẽ de tribu iuda rex dauid:& ex illo de tribu iuda
fuerunt reges. lacob aut̃ ille hoc dixerat. qͣndo benedixe¬
rat filios suos. Non deficiet pͥnceps de iuida nec dux de femo-¬
rib eĩ. donec ueniat eui reꝓmissũ ẽ. De tribu aut̃ uda uenit

Expanded text:
dicit Apostolus? Qui in occulto Judaeus est; qui circumcisione cordis, non littera, sed spiritu : sunt ergo Judaei in circumcisione carnis, et sunt Judaei in circumcisione cordis. Patres nostri multi sancti, et circumcisionem carnis habebant propter signaculum fidei, et circumcisionem cordis propter ipsam fidem. Ab his patribus degenerantes isti qui modo in nomine gloriantur et facta perdiderunt; ab his ergo patribus degenerantes, remanserunt in carne Judaei, in corde Pagani. Ipsi enim Judaei, qui sunt ex Abraham, a quo Isaac natus est, et ex illo Jacob, et ex Jacob duodecim Patriarchae, postea datus est de tribu Juda rex David, et ex illo de tribu Juda fuerunt reges . Jacob autem ille hoc dixerat, quando benedixerat filios suos: Non deficiet princeps de Juda, nec dux de femoribus ejus, donec veniat cui repromissum est . De tribu autem Juda
Abbreviated transcription (Latin):
spenes baptismi quantũ ualebit: S iqđ gestũ ẽ in figu¬
ra. traiectum popłm ad manna ꝑduxit. quid exhibebit
xꝑc inueritate baptismi sui traiecto ꝑ eum populo suo:
Per baptismũ suũ traicit credentes occisis om̃ĩb peccatis.
tanquã hostib consequentib sicut in illo mari om̃s
egyptu ꝑierunt. Quo traicit fr̃s mei: Quo traicit ꝑ
baptismum iħc: cuius figurã tc̃ gerebat moyses qui ꝑ
mare traiciebat: Quo traicit: Ad manna. Quid
ẽ manna: Ego sum inquit panis uiuus. qui de celo
descendi. M anna accipiunt fideles iam tiuecti ꝑ ma-¬
re rubrum. Quare mare rubrũ: Tam mare. qͣre
& rubrũ : Si significat mare illud rubr̃u baptisinũ
secratus:Quogͦ ꝑducit. credentes & baptiratose
Ad manna. E cce dico manna notũ ẽ quid ac¬
ceꝑuit uidei popłs ille isrł. Notum ẽ quid illis plu¬
isset d̾s de celo. & nesciunt cathecumim quid accipiant
xꝑiam. E rubescant gͦ quia nesciunt. Transeant ꝑ

Expanded text:
species Baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare mare rubrum? jam mare, quare et rubrum? Significabat mare illud rubrum baptismum ne consecratus? Quo ergo perducit credentes et baptizatos? Ad manna. Ecce dico manna: notum est quid acceperint Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant per
Abbreviated transcription (Latin):
ldeo laus taliũ ñ ex hominib s ex dõ ẽ. qͥ ꝑ suã gr̃ãm p̃stat unde lau¬
dent᷑. De qͣ dic̃. In año laudabit᷑ anima mea. Seui dicit᷑ apud te las

Expanded text:
Ideo laus talium non ex hominibus, sed ex Deo est, qui per suam gratiam praestat unde lauIdeo laus talium non ex hominibus, sed ex Deo est, qui per suam gratiam praestat unde laudentur, de quo dicitur, In Domino laudabi
Abbreviated transcription (Latin):
littera. euiꝰ laus ñ ex hominib s ex dõ. Hic manifestauit quẽ admo¬
dũ dix̃. głaris in dõ. Nã utiꝙ si uere talis iudeus gl̃aret᷑ in dõ eo
gẽ ei acciꝑe seãm ilã uocẽ psalmi qͦ dictũ ẽ. Non fecit sic ulli gen¬
ti. & iudicia sua ñ manifestauit eis. Quã tñ dĩ legẽ sua iusticia
se arbitrabant᷑ implere. cũ magis eiꝰ p̃uaricatoreseẽnt. Unde illis
irã oꝑabat᷑ abundante peccato. qđ ab scientibi ꝑpetrabat᷑. Qa & qͥ¬
cũq faciebant q lex iubebat ñ adiuuante spũ gr̃e. timore penȩ
faciebant: ñ amore iusticis. Ac ꝑ hoc corã dõ ñ erat in uoluntate.
qđ corã hominibꝰ apparebat in oꝑe. Potiusq ex illo rei tenebant᷑. qđ
eos nouerat ds̃ malle si fieri possit impune. cõmittere. Circũ cisionẽ
aut cordis dic̃. purã scilicet ab om̃i illicita concupiscentia uoluntatẽ.
Qa ñ fit littera docente & minante. s spũ adiuuante atq sanante.

Expanded text:
littera, cuius laus non ex hominibus, sed ex deo. hic manifestauit quemadmodum dixerit: gloriaris indeo. nant utique si uere talis Iudaeus gloriaretur in deo eo gem eius accipere, secundum illam uocem psalmi, qua dictum est: non fecit sic ulli genti et iudicia sua non manifestauit cis. quam tamen dei legem sua iustitia se arbitrabantur implere, cum magis eius praeuaricatores essent. unde illis iram operabatur abundante peccato, quod ab scientibus perpetrabatur, quia et quicumque faciebant quod lex iubebat non adiuuante spiritu gratiae, timore poenae faciebant, non amore iustitiae. ac per hoc coram deo non erat in uoluntate, quod coram hominibus apparebat in opere, potiusque ex illo rei tenebantur, quod eos nouerat dautem cordis dicit, puram scilicet ab omni illicita concupiscentia voluntatem: quod non fit littera docente et minante, sed spiritu adjuvante atque sanante.
Abbreviated transcription (Latin):
prior faciendam ẽẽ cognotut. Glt postremo eum audimꝰ
repeti & dici qđ fecit ds̃. iam intelligamus in suo genere
fieri ipsam ereaturam. Porro cum andimus & indit ds̃.
qr bonum ẽ: intelligamus benignitati dei placuisse qd
factum ẽ. ut ꝓ mͦ sui generis maneret qd placuit ut fi¬
eret. cum sꝑc dei suꝑferebatur suꝑ aquam. Fut quis¬

Expanded text:
prior faciendam esse cognouit, ut postremo, cum audimus prior faciendam esse cognouit, ut postremo, cum audimus repeti et dici, quod fecit deus, iam intellegamus in suo genere fieri ipsam creaturam. porro cum audimus: et uidit deus, quia bonum est, intellegamus benignitati dei placuisse, quod factum est, ut pro modo sui generis maneret, quod placuit, ut fieret, cum spiritus dei superferebatur super aquam.. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
arins er fuite ec mirum ẽ qã scis angelis sius
in prima lucis conditione formatis prius ds̃ ostende¬
bat qđ crat demeps erenturus. Neq em̃ untillectu.
dei nossent. insi quantum ipse monstrasset. Quis em̃
cognonit intellectum dm̃. aut quis consiliarius illi
fuit. aut quis prior dedit illi & retribuettr ei: Om̃
ex tpso & ꝑ ipstim. ꝙ in ipso sunt omina. Elx ipsogͦ
discebant angeli cum in eis fieret cognitio creature de¬
inceps faciende. ac deuide fieret in genere ꝓprio. Qua¬
ꝓpter iam luce facta in qua intelligimus ab et̃na luce
formatam rationalem ereaturam. cum in ceteris ereandis
reb audimus. & dixit ds̃ fiat. intelligamus ad et̃nitatẽ
uerbi dei recurrentem scripturȩ intentionem. Cum u̾
audimus & sic ẽ factum. intelligamus in ereatura in¬
tellectuali factam cognitionem. rationis. que in uerbo clĩ
ẽ condende creature. ut in ea natura prius quodãmͦ
facta ste quȩ anteriore quodam motu in ipso dei uerbo

Expanded text:
a inprobant. Nec mirum est, quod sanctis angelis suis in prima lucis conditione formatis prius deus ostendebat, quod erat deinceps creaturus. neque enim intellectum dei nossent, nisi quantum ipse monstrasset. quis enim cognouit intellectum domini? aut quis consiliarius illi fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. ex ipso ergo discebant angeli, cum in eis fieret cognitio creaturae deinceps faciendae, ac deinde fieret in genere proprio. Quapropter iam luce facta, in qua intellegimus ab aeterna luce formatam rationalem creaturam, cum in ceteris creandis rebus audimus: et dixit deus: fiat, intellegamus ad aeternitatem uerbi dei recurrentem scripturae intentionem. cum uero audimus: et sic est factum, intellegamus in creatura intellectuali factam cognitionem rationis, quae in uerbo dei est, condendae creaturae, ut in ea natura prius quodam modo facta sit, quae anteriore quodam motu in ipso dei uerbo