comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
altissimi uocab̾is. Prȩibis enĩ ante faciẽ
dñi parare uias eiꝰ. Pulchre cũ de dñolo
queret᷑ ad ꝓpħã repente sua uerba con¬
uertit: ut hoc qͦq beneficiũ esse dñi de¬
signaret. Verũ quęrit᷑. qͦmͦ octo dierũ
alloquat᷑ in fantẽ suũ. S qͣ ratione uo¬
cẽ patris ñ audierit natꝰ. qͥ salutationẽ
mariȩ adhuc utero clausus audiuit::
N isi forte putandꝰ ẽ zacharias ꝓpt̃ eospotiꝰ
qͥ aderant instruendos futura sui filu
munera quȩ dudũ ꝑ angłm didicerat.
mox ut loqui potuit p̃dicare uoluisse.
Audiant sane arriani & erubescant.
mũ uocat. Iuxta qđ psalmista dm̃ ho¬
minẽq ꝑfectũ in una ꝑsona collau¬
dans: ait. Mat̾ syon dicet homo & hõ

Expanded text:
mi vocaberis. Praeibis enim ante faciem Domini, parare vias ejus. Pulchre cum de Domino loqueretur, ad prophetam repente sua verba convertit, ut hoc quoque beneficium esse Domini designaret. Verum quaeritur quomodo octo dierum alloquatur infantem. Sed qua ratione vocem patris non audierit natus, qui salutationem Mariae adhuc utero clausus audivit? Nisi forte putandus est Zacharias propter eos potius qui aderant instruendos, futura sui filii munera, quae dudum per Angelum didicerat, mox ut loqui potuit praedicare voluisse. Audiant sane Ariani, et erubescant: mum vocat. Juxta quod et Psalmista Deum hominemque perfectum in una persona collaudans, ait: Mater Sion dicet homo, et homo
Abbreviated transcription (Latin):
dauid nasciturũ: dicit ab eodẽ ad explen¬
dũ testam̃tũ qđ abrahȩ disposuit nos c̃ẽ
liberandos qr uidelicet his p̾cipue patri¬
archis de suo semine uel congregatio
gentiũ uel xp̃i ÷ incarnatiõ ꝓmissa: qͦd
matheus qͦq breuit᷑ intimare uoluit. qui
euangelii sui pͥncipiũ hoc mͦ coepit. li¬
ber generationis cħu xp̃i filu dauid: filui
abrahã. Ubi notandũ. qđ apud utrunq
euangelistã dauid p̾fert᷑ abrahȩ. qr & si

Expanded text:
nasciturum, dicit eumdem ad explendum testamentum, quod Abrahae disposuit, nos esse liberaturum, quia videlicet his praecipue patriarchis de suo semine vel congregatio gentium, vel Christi est incarnatio promissa, quod Matthaeus quoque breviter intimare voluit, qui Evangelii sui principium hoc modo caepit: « Liber generationis Jesu Christi filii David, filii Abraham. » Ubi notandum, quod apud utrumque evangelistam David
Abbreviated transcription (Latin):
gelista. ñ pͣtermittendũ putauit qđ
plurimi infantẽ patris nomine zacha¬
riã appellandũ putauert̃. ut aduertas
matri ñ nom̃ alicuiꝰ displicuisse dege¬
neris. sed id sco infusũ spu qđ ab angło
ante zachariȩ fuerat pͣnunciatũ et
qͥdẽ ille mutꝰ intimare uocabulũ filii ne¬
quiuit uxori: s ꝑ ꝓphetiã helis abethdicit
quod non didicerata marito.¬

Expanded text:
gelista praemittendum putavit, quod plurimi infantem patris nomine Zachariae appellandum putaverint; ut advertas matri non nomen alicujus displicuisse degeneris, sed id sancto infusum Spiritu quod ab angelo ante Zachariae fuerat praenuntiatum. Et quidem ille mutus intimare vocabulum filii nequivit uxori: sed per prophetiam Elizabeth didicit, quod non didicerat a marito
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ appropinqbit. abiciamꝰ gͦ oꝑate¬
nebrarũ & induamꝰ nos armalucis:
sicut in die honeste ambulemus:
Et mna gnũ Inuenietis in fantem
Epannis inuouitũ : & positũ in pͥsepio
rebris infantia saluatoris & angłor p̾cona¬
is & euanglistarũ nob: inculcata testimo¬
faccũ infigat᷑. qͥa uidelicet uulnero¬

Expanded text:
autem appropinquavit. Abjiciamus ergo opera teautem appropinquavit. Abjiciamus ergo opera tenebrarum et induamur nos arma lucis, sicut in die  signum. Invenietis infantem pannis involutum, et positum in praesepio. Crebris infantia Salvatoris et angelorum praeconiis, et evangelistarum nobis est inculcata testimofactus infigatur. Quia videlicet vulner
Abbreviated transcription (Latin):
pͣfato ꝓpħȩ testimonio ꝓmissũ: intur¬
re gregis uenturũ. Ubi notandũ qͦd an¬
głs qͥ in noctis utiq uigilus pastores
affat᷑. ñ ait hac nocte. s hodie natꝰ est
uob saluator. Non aliã scilicet obcau¬
sã. nͥ qr gaudiũ magnũ euangłiza¬
re ueniẽbat. Nã ubi tristia quęq noc¬
turnis tẽporib gesta uel gerenda
significant᷑: ibi sẽpe nox uel adiungi¬
t᷑ uel etiã sola nominat᷑. ut est illud.
Om̃s uos scandalũ patiemini i me inis¬
ta nocte. Et alibi Am̃ dicotͥ. qr tu hodie in
nocte hac priꝰꝗͣ gallus uocẽ dederit bis: ter
me es negaturus. Neq enĩ frustra angłs
tanto lumine cinctꝰ apparuit. ut clari¬
tas dĩ pastores circũ fulsisse: hoc ÷ ex õni
parte illoꝵs radios luminis asꝑsissedicat᷑.
qđ nunquã in tota testam̃ti uȩteris se¬
ne totens angłis apparentib adiun¬
git᷑: sed mystice p̾monuit. qđ aꝑte post¬
eã monuit apł̃s dicens Nox p̃cetat. dies

Expanded text:
phetae testimonio promissum est in turre gregis venturum. Ubi notandum quod angelus qui in noctis utique vigiliis pastores affatur, non ait: Hac nocte sed Hodie natus est vobis Salvator. Non aliam scilicet ob causam, nisi quia gaudium magnum evangelizare veniebat. Nam ubi tristitia quaeque nocturnis temporibus gesta epe nox vel adjungitur, vel etiam sola nominatur. Ut est illud: Omnes vos scandalum patiemini in me ista nocte . Et alibi: Amen dico tibi, quia tu hodie in nocte hac, priusquam bis gallus vocem dederit, ter me es negaturus . Neque enim frustra angelus tanto lumine cinctus apparuit, ut claritas Dei pastores circumfulsisse, hoc est ex omni parte illorum radios luminis aspersisse dicatur, quod nunquam in tota Testamenti Veteris serie toties angelis apparentibus adjungitur. Sed mystice praemonuit quod aperte postea monuit Apostolus dicens: Nox praecessit, dies
Abbreviated transcription (Latin):
sed inui sibili sp̃s sci uirtute cumulat᷑
Unde & bene ioseph auctꝰ int̾p̃tat᷑ indicans
nimirũ hoc uocabulo: qđ instantia.
magistri loquentis nichil ualet si ñ
augm̃tũ suꝑni iuuaminis ut audĩat᷑
accẽꝑit. Qd aut̃ filiũ suũ pͥmogenitũ
maria peperisse de scribit᷑ ñ iuxta
heluidiũ accipiendũ ẽ alios qͦq filios
eã ꝓcreasse. quasi nequeat primogeni¬
tꝰ dici nͥ qͥ habeat fr̃s sic̃ ñ unigenĩtꝰ nͥ
qͥ caret fr̃ib solet appellari. q̃r & testi¬
moniũ legis & aꝑta ratio declarat. om̃s
unigenitos etiã pͥmogenitos: ñ autẽ
om̃s primogenitos etiã unigenitos pos¬
se uocari. Hoc ÷ ñ solũ esse pͥmogenitũ
post quẽ aliu s onem ante quẽ nullus
e uulua ꝓcesserit. Deniq qͥa õne mas.¬
culinũ qͦd aꝑit uuluã sc̃m dño uocari

Expanded text:
sed invisibili Spiritus sancti virtute cumulatur. sed invisibili Spiritus sancti virtute cumulatur. Unde et bene Joseph auctus interpretatur. Indicans nimirum hoc vocabulo quod instantia magistri loquentis nil valet, si non augmentum superni juvaminis ut audiatur acceperit. Quod autem filium suum primogenitum Maria peperisse describitur, non juxta Helvidianos accipiendum est, alios quoque filios eam procreasse, quasi nequeat primogenitus dici, nisi qui habeat fratres, sicut non unigenitus nisi qui caret fratribus, solet appellari. Quia et testimonunigenitos, etiam primogenitos, non autem omnes primogenitos etiam unigenitos posse vocari. Hoc est non solum primogenitum post quem alii, sed omnes antequam nullus e vulva processerit. Denique quia omne masculinum quod aperit vulvam, sanctum Domino vocari
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse nanq est qͥ ait ego sũ panis uiuus
q̃ de cȩlo descendo locus gͦ in qͦ dñs nas¬
ceret᷑ domꝰ panis ante uocatus est :
quia futurũ ꝓfectõ erat. ut ille ibi ꝑ
materiã carnis appareret: qͥ electoꝵ
m̃tes interna satietate reficeret. Sed¬
ꝙ usq hodie & usq ad consũmationẽ scl
dñs in nazareth concipi. nasci bethleemi
ñ desinit. cũ qͥlibet audientiũ uerby
re suscepto. domũ se ȩt̾ni panis effo
cotidie in utero uirginali hoc ÷ in
comitata ductorẽ. de rota mundane con¬
uersationis qđ galilea sonat inciuitate
uida confessionis uidelicet & laudis as¬
cendens: censũ suȩ deuotionis ȩt̃no regi
ꝑsoluit quȩ in exẽplũ beate sẽꝑ uirginis
mariȩ innupta simul & immaculata :
concipit nos uirgo de sp̃u: parit nos uir¬
gosine gemitu. Et quasi alii qͥdẽ despon¬
sata sed ab alio foecundata. ꝑsingulas
sui partes quȩ unã catholicã faciunt.
p̃posito sibi pontifici uisibilit̾ iungit᷑

Expanded text:
 ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Locus ergo in quo Dominus nasceretur domus panis ante vocatus est, quia futurum profecto erat ut ille ibi per materiam carnis appareret, qui electorum mentes interna satietate reficeret. Sed usque hodie, et usque ad consummationem saeculi, Dominus in Nazareth concipi, nasci in Bethleem non desinit, cum quilibet audientium, verbi flore suscepto, domum se aeterni panis efficit. Quotidie in utero virginali, hoc est comitata doctorem, de rota mundanae conversationis quod Galilaea sonat, in civitatem Juda, confessionis, videlicet, et laudis ascendens, censum suae devotionis aeterno regi persolvit. Quae in exemplum beatae semper virginis Mariae nupta simul et immaculata, concipit nos virgo de Spiritu, parit nos virgo sine gemitu, et quasi alii quidem desponsata, sed ab alio fecundata, per singulas sui partes quae unam catholicam faciunt, praeposito sibi Pontifici visibiliter jungitur,
Abbreviated transcription (Latin):
diũq spei & caritatis in occulta nr̃ȩ
iconscientiȩ meditatione seruamꝰ. dõ
teste reconditũ. Uerũ patriã ꝑueni¬
entes. regi nr̃o cuiꝰ uisionẽ sitimꝰ ad
quẽ in suo decore contuendũ: totoni¬
su uirtutis. tota m̃tis intentione ꝓꝑa¬
mꝰ. quȩ in t̾ris latuerant: in cȩlis coro
mine dicent᷑. & qͦd in aure locuti sumꝰ
in cubiculis: predicabit᷑ in tecti s̃.
scendit aut̃ & ioseph a galilea de¬

Expanded text:
diumque spei et charitatis, in occulta nostrae diumque spei et charitatis, in occulta nostrae conscientiae meditatione servamus Deo teste reconditum. Verum in patriam pervenientes regi nostro cujus visionem sitimus, ad quem in suo decore contuendum toto nisu virtutis, tota mentis intentione, properamus, quae in terris latuerant, in coelis coronmine dicentur, et quod in aurem locuti sumus in cubiculis, praedicabitur in tectis . Ascendit aut
Abbreviated transcription (Latin):
etiã nomine ꝓdit imagine eiꝰ & suꝑscrip¬
tione atulatꝰ soluebat᷑. deinde inferen¬
dũ qr iubente dno qͦ cȩ saris cȩsari & quȩ
sunt di dõ esse reddenda: nob qͦq soller¬
t̃intimat᷑ in similitudinẽ daenarure¬
Talis dõ regi nr̃o decalogũ legis offe¬
endũ: hoc ÷ amorẽ dĩ &̃ ꝓximi quoꝵ
unꝰ trib p̾ceptis septẽ aliꝰ cõplectit᷑ integro
esse corde seruandũ In qͦ uidelicet scrip¬
curȩ sacrȩ denario. decẽ mandatis cȩles¬
tib quasi totidẽ aureis nũmis insigni¬
to: uultũ nom̃q regis ȩt̾ni: hoc ÷ agni¬
tionẽ diuinȩ uolũtatis quisqͥs intueri
nouit inueniet. quẽ in tabulis sui cor¬
dis qͥsquis ꝑfecte credit. sꝑat. & diligit.
stilo sedule cogitationis exarat. Et̃ hc̃
nob̾cũ denariũ quasi sacculo clausũ.
in uia portamꝰ. quando dicere scientes
cũ psalmista. signatũ ÷ suꝑnos lum̃
uultꝰ tui dñe dedisti leticiã in corde
meo: ipsũ hactenꝰ fidĩ signaculũ gau¬

Expanded text:
riptione titulatus, solvebatur. Deinde inferendum quia jubente Domino quae Caesaris Caesari, et quae Dei sunt Deo esse reddenda, nobis quoque solerter intimatur, in similitudinem denarii regalis Deo regi nostro decalogum legis offerendum, hoc est amorem Dei et proximi, quorum unus tribus perceptis septem alios complectitur, integro esse corde servandum. In quo videlicet Scripturae sacrae denario, decem mandatis coelestibus quasi totidem aureis nummis insignito, vultum nomenque regis aeterni, hoc est agnitionem divinae voluntatis quisquis intueri novit, inveniet. Quod in tabulis sui cordis quisque perfecte credit, sperat, diligit, stylo sedulae castigationis exarat. Et hunc nobiscum denarium quasi sacculo inclusum in via portamus, quando dicere scientes cum Psalmista: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine, dedisti laetitiam in corde meo , ipsum tamen hactenus fidei signaculum gau
Abbreviated transcription (Latin):
riȩ silentiũ ñ ipsi tantũ cũ dat᷑ ad poe¬
nã incredulitatis & signũ credendi ꝓ¬
ficit sed & cũ aufert᷑ mnes uicinos eius
miraculo actimgre stupe facit. om̃ia
circũqͦq montana fama nati ꝓpħȩ ꝑ
fundit: ones qͥ audire poterant᷑ ad
ꝑqͥrendũ diligentiꝰ pueri qͥ natꝰ ẽ mo¬
dũ statũq sollicitat. ut his uidelicet¬
atq huiꝰmodi futurus xp̃i ꝓpħa com¬
m̃detꝰ auspicus. iterq ut ita dixerĩ
p̾cursori ueritatis p̾currentia signa
p̃beant. Et zacharias pat̾ eiꝰ imple
dũ nr̃e fidĩ sit pietas. Ecce loquela quȩ
sola ablata ÷ diffidenti: cũ sp̃u ꝓphe¬
tiȩ est restituta credenti. Uisitauit
aut̃ dñs plebẽ suã quasi longa infirmi¬
tate tabescentẽ. & qͣsi uenditã sub pec¬
cato: unici filii sui sanguine redemit.
Qđ qr beatꝰ zacharias ꝓxime faciendũ
cognouerat: ꝓpħico more qͣsi iã factũ
narrat. Et notandũ qđ uisitasse & re¬
demisse plebẽ suã dr̃ ñ qͥa uidelicet

Expanded text:
ntum, cum datur ad poenam incredulitatis et signum credendi, proficit, sed et cum aufertur, omnes vicinos ejus miraculo ac timore stupefacit. Omnia circumquaque montana, fama nati prophetae perfundit, omnes qui audire poterant ad perquirendum diligentius pueri qui natus est modum statumqatque hujusmodi futurus Christi propheta commendetur auspiciis, iterque ut ita dixerim praecursori veritatis praecurrentia signa praebeant. Et Zacharias pater ejus impledum nostrae fidei sit pietas. Ecce loquela quae sola est ablata diffidenti, cum spiritu prophetiae est restituta credenti. Visitavit nus plebem suam, quasi longa infirmitate tabescentem, et quasi vendita sub peccato, unici filii sui sanguine redemit. Quod quia beatus Zacharias proxime faciendum cognoverat, prophetico more quasi jam factum narrat. Et notandum quod visitasse et redemisse plebem suam dicitur, non quia videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
militiȩ cȩlestis. laudantiũ dm̃ & dicen¬
tiũ Gła in excelsis dõ. & in terra pax homi¬
nib bonȩ uoluntatis. Uno euangłiz antẽ
nuncio natũ in carne dñm mox multitu¬
do militiȩ cȩlestis aduolans. consono in lau-¬
dẽ creatoris ꝓͣrũpit. ut & sui sic̃ sẽꝑ obseqͥi
deuotionẽ xp̃o impendat: & nos suo parit᷑
insticuat exẽplo qͦtiens uel aliqͥs fr̃m sacrȩ
eruditionis uerb̾ insonuerit. uel ipsi lecta
siue audita qͣ pictatis sunt ad m̃tẽ redu¬
xerimꝰ : dõ stati laudes. ore corde & oꝑe red¬
dendas. Et bene chorus adueniens angłor.
militiȩ cȩlestis uocabulũ accepit: qͥa & duci
illi potenti in proelio qͥ ad debellandas aeri-¬
as potestates apparuit. humilit̃ obsecundat.¬
& ipse põtestates easdẽ contrarias ne morta¬
les tantũ tẽptare ualeant qͣntũ uolunt: for¬
titer armis cȩlestib curuat. Nã sic̃ imꝑa-¬
toris optimi ꝓuisione cuncta manumili¬
tari loca aduersus hostilẽ mununt᷑ ad¬

Expanded text:
itiae coelestis laudantium Deum et dicentium: Gloria in altissimis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Uno evangelizante nuntio natum in carne Deum, mox multitudo militiae coelestis advolans, consono in laudem Creatoris ore prorumpit, ut sui sicut semper obsequii devotionem Christo impendat, et nos suo pariter instituat exemplo, quoties vel aliquis fratrum sacrae eruditionis verbis insonuerit, vel ipsi lecta sive audita quae pietatis sunt ad mentem reduxerimus, Deo statim laudes ore, corde et opere reddendas. Et bene chorus adveniens angelorum militiae coelestis vocabulum accipit, qui et duci illo potenti in praelio, qui ad debellandas aereas potestates apparuit, humiliter obsecundat, et ipse potestates easdem contrarias, ne mortales tantum tentare valeant quantum volunt, fortiter armis coelestibus proturbat. Nam sicut imperatoris optimi provisione cuncta manu militari loca adversus hostilem muniuntur ad
Abbreviated transcription (Latin):
cognouit. fidi testimoniũ meruit: fi¬
des tantũ gentiũ & sacro sc̃s ȩccłȩ coetus
est ꝓmissus. dicente ad eũ dño. aq in te
benedicent᷑ uniuersȩ cognationes rȩ.
dauid aut̃ oraculo sullimiore qđ ex ip

Expanded text:
cognovit, fidei testimonium meruit, fides tantum gentium et sacrosanctus Ecclesiae coetus est promissus, dicente ad eum Domino, « atque in te benedicentur universae cognationes terrae; » David autem oracul
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsitis nos mundatos ab om̃i inqͥnam̃to
carnis & sp̃s p̃ciosiꝰ auro dõ munꝰ offerre.
Qđ si etiã genꝰ nũmismatis qđ cȩsari pen¬
debat᷑ diligentiꝰ inspexerimꝰ ñ parũ nob̾
deuotionis & ipsũ mandare ꝓbabimꝰ. qđ
ñ aliunde meliꝰ ꝗͣ de ipso euangelioquȩ¬
rere & inuenire ualemꝰ ubi tẽptantib
se de tributo cȩsari reddendo. dñs ait

Expanded text:
tis, mundatos nos ab omni inquinamento carnis et Spiritus pretiosius auro Deo munus offerre . Quod si etiam genus numismatis quod Caesari pendebatur diligentius inspexerimus, non parum nobis devotionis et ipsum mundare probabimus, quod non aliunde melius quam de ipso Evangelio quaerere et invenire valemus, ubi tentantibus se de tributo Caesari reddendo, D
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ex inimicis nrĩs Cũ enĩ pͥmo breuit̃
p̾misisset. & erexit cornu salutis nob̾ con¬
tinuo qͣsi aꝑtiꝰ qͥd dixerit ex planans: salu¬
tẽ in qͥd ex inimicis nrĩs. & de manu õniũ
qͥ odert̃ nos Omnes autẽ qͥ odert̃ nos: uel
homines ꝑuersos uel immundos sp̃s siga¬
nificat de qͦrũ manu & timore spe sal¬
ui facti sumꝰ & in futuro re ipsa saluando
d faciendã miscđiã cũ patrib nr̃ĩs. qe
memorari testam̃ti sui sc̃i. Iusiuran¬
dũ qđ uirauit ad abrahã patrẽ nr̃m. da

Expanded text:
inimicis nostris. Cum enim primo breviter praemisisset: Et erexit cornu salutis nobis, continuo quasi apertius quid dixerit explanans: Salutem inquit ex inimicis nostris, et de manu omnium qui oderunt nos. Omnes autem qui oderunt nos, vel homines perversos, vel immundos Spiritus significat. De quorum manu et interim spe salvi facti sumus, et in futuro re ipsa salvandi. Ad faciendam misericordiam cum patribus nostris, et memorari testamenti sui. Jusjurandu
Abbreviated transcription (Latin):
tit ornatu: pannis uilib inuoluit᷑.
ut nos stolã pͥmã reciꝑe ualeamꝰ. Per
quẽ om̃ia facta st̃. manꝰ pedesq cunis
astringit᷑ ut nr̃ȩ manꝰ ad opus bonũ
exertȩ : nr̃i sint pedes in uiã pacis directi
Cui cȩlũ sedes ẽ: duri p̾sepis angustia
continet᷑ ut nos ꝑcȩlestis regni gau¬
dia dilatet. Qui panis : angłoꝵ. in
p̾sepio reclinat᷑: ut nos qͣsi scã anima¬
lia carnis suȩ frum̾to reficiat. Qui ad
dexterã patris sed et . in diuersorio
loco eget: ut nob in domo patris sui
multas mansiones p̾paret. ꝗ in re
hoc qđ ñ in domo parentũ sed in di¬
uersorio & in uia nascit᷑. ꝑ significa

Expanded text:
tit ornatu, pannis vilibus involvitur, ut nos stolam primam recipere valeamus. Per quem omnia facta sunt, manus pedesque cunis astringitur, ut nostrae manus ad opus bonum exertae, nostri sint pedes in viam pacis directi. Cujus coelum sedes est, duri praesepis angustia continet, ut nos per coelestis regni gaudia dilatet. Qui panis est angelorum, in praesepio reclinatur, ut nos quasi sancta animalia carnis suae frumento reficiat. Qui ad dextram patris sedet, in diversorio loco eget, ut nobis in domo Patris sui multas mansiones praepararet. Quamvis hoc, quod non in parentum domo, sed in diversorio et in via nascitur, per signific
Abbreviated transcription (Latin):
dotiũ illud uetꝰ figuratis cerimoniarũ
& sacrificioꝵs umbris eidẽ testimoniũ y¬
ꝑhibet. Pulchreq zacharias octaua die
archana patuert̃. linguaq pontificũ
iudeoꝵs quã diffidentiȩ uincula strin¬
xerant intelligentiȩ rationabił ÷ uoce soluta.
t suꝑ õnia montana iudeȩ diuul¬
gabant᷑ om̃ia uerba hȩc: & posuert̃

Expanded text:
dotium illud vetus figuratis caeremoniarum et sacrificiorum umbris eidem testimonium perhibet. Pulchreque Zacharias octava die arcana patuerunt, linguaque pontificum Judaeorum, quam diffidentiae vincula strinxerant, intelligentiae rationabili est voce soluta. Et super omnia montana Judaeae divulgabantur omnia verba haec. Et p
Abbreviated transcription (Latin):
Si aut̃ tanta potestate p̾ualeret ut
sinc ullo motu corporis sui qđ diceret
fieret brachiũ eiꝰ uerbũ eiꝰ esset. Cũ gͥ audi¬
iuinꝰ brachiũ dĩ patris esse dĩ filiũ ñ nob is
obstrerat consuetudo carnalis sed q̃ntii il¬
lo donante possumꝰ. di uirtutẽ & di sapien¬
tiã cogitemꝰ: ꝑ quã facta sunt omnias
Deposuit potentes de sede & exaltauit hu¬
miles esurientes impleuit bonis & di¬
utes dimisit in anes. Qđ dix̃ in brachiosuo
dũ uersiculis. qr uidelicet ꝑõnes scłi gene¬
rationes & perire suꝑbi & humiles exal¬
tari pia iustaq diuinȩ potentiȩ dispen¬
satione ñ cessant. Suscepit isrł pue¬
rũ suũ memorari miscđiȩ suȩ Pulchre
puerũ dñi appellat isrł qͥ ab eo sit ad sal
uandũ susceptꝰ. oboedientẽ uidelicet &
humilẽ. Iuxta qđ oseȩ dicit qr puer isrł
diler̃ eũ. Nã qͥcontenit humiliari ñ po¬
test utiq saluari. nec dicere cũ ꝓpheta.
Ecce enĩ ds adiuuat me: & dñs susceptor

Expanded text:
si autem tanta potestate praevaleret, ut sine ullo motu corporis sui quod diceret fieret, brachium ejus verbum ejus esset. Dum ergo audivimus brachium Dei Patris esse Deum Filium, non nobis obstrepat consuetudo carnalis, sed quantum illo donante possumus, Dei virtutem et sapientiam cogitemus, per quam facta sunt omnia. « Deposuit potentes de sedeurientes implevit bonis, et divites dimisit inanes. Quod dixit, in brachio suo, dum versiculis, quia, videlicet, per omnes saeculi generationes et perire superbi, et humiles exaltari, pia justaque divinae potentiae dispensatione non cessant. Suscepit Israel puerum suum memorari misericordiae. Pulchre puerum Domini appellat Israel, vandum susceptus, obedientem videlicet et humilem, juxta quod Osee dicit: Quia puer Israel, et dilexi eum . Nam qui contemnit humiliari, non potest utique salvari, nec dicere cum Propheta: Ecce enim Deus adjuvat me, et Dominus susceptor
Abbreviated transcription (Latin):
eł. & loquebat᷑ benedicens dm̃. Et fac
Et timor suꝑ ones uicinos eoꝵ. Quia uox.
clamantis in deserto ẽ nata: merito ÷
lingua parentis soluta. Neq enĩ patrẽ
a laudib silere decebat. qͥ uerbi p̾cone
sibi nato gaudebat. Quippe cui labia qͣ
incredulitas uinxerat: fides iã soluit.
Uerũ hȩc etiã allegoricȩ siqͥs ꝑscrutari
de sideret: ioħis celebrata natiuitas gr̃a
noui testam̃ti ÷ inchoata sullimitas.
Cui uicini & cognati patris nom̃ quã
ioħs imponere malebant. qr uidei qui
legis ei obseruatione quasi affinitate
iuncti erant: magis uisticiã quȩ ex lege
ẽ sectari quã fidĩ gr̃am susciꝑe cupiebant.
b. pat̾ litteris intimare satagunt: qͥa

Expanded text:
edicens Deum, et factus est timor super omnes vicinos eorum. Quia vox clamantis in deserto nata est, merito est lingua parentis soluta. Neque enim patrem a laudibus silere decebat, qui Verbi praecone sibi nato gaudebat, quippe cui labia, quae incredulitas vinxerat, fides jam solvit. Verum haec etiam allegorice si quis perscrutari desideret, Joannis celebrata nativitas, gratiae Novi Testamenti est inchoata sublimitas. Cui vicini et cognati patris nomen, quam Joannis imponere malebant, quia Judaei qui legis ei observatione quasi affinitate juncti erant, magis justitiam, quae ex lege est sectari, quam fidei gratiam suscipere cupiebant. is, pater litteris in
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tereunt̃ tanta tãq benigna ẽ humi¬
litas intuenda: qͥ ñ solũ incarnari ꝓno
b̵. sed & eo tẽpore dignatꝰ sit incarnari.
qͦ mor natꝰ censu cȩsaris ascriberet᷑ atq
ob nr̃i liberationẽ ipse seruicio subdet᷑
Quã etiã nob̵ humilitatis eiꝰ semitã ne¬
q enĩ conditiones uenit mutare s ani¬
mos: petrus insinuat. subditi inqͥens es¬
tote om̃i humane creature.: ꝓpt̃ dm̃. Si¬
ue regi quasi pcellenti: siue ducib tan¬
dite in qͥt om̃ib debita. Cui tributũ tri¬
butũ cui uectigal uectigal: cui timo¬
re timort̃ cuihonorẽ honorẽ Neminĩ

Expanded text:
praetereunter tanta tamque benigna est humipraetereunter tanta tamque benigna est humilitas intuenda, qui non solum incarnari pro nobis, sed et eo tempore dignatus sit incarnari, quo mox censu Caesaris ascriberetur, atque ob nostri liberationem, ipse servitio subderetur. Quam etiam nobis humilitatis ejus semitam neque enim conditiones venit mutare, sed animos Petrus insinuat: Subditi, inquiens, estote omni humanae creaturae propter Deum, sive regi, quasi praecellenti, sive ducibus, tandite, inquit, omnibus debita. Cui tributum, tributum. Cui vectigal, vectigal. Cui timorem, timorem. Cui honorem, ho
Abbreviated transcription (Latin):
one ꝓfessio census ita descripta est
ut suã qͥsq patriã irȩ iuberet᷑ non
tantũ ꝓpt̃ mysteriũ qđ diximꝰ ue¬
rũ etiã ut dñs alibi conceptꝰ. alibi
natus: insidiantis sibi herodis
furoren facilius euaderet.
Qui si alibi bethleemitis parentib nas¬
ceret᷑: fugã eoro subitã callidꝰ scru¬
tator potuisset habere suspectã. p̃ser¬
tĩ cũ eos de stirpe dauid unde xp̃c erat
futurus cuncti genꝰ ducere nossent:
cui dauid ipse suo & nomine & patria
& officio testimoniũ ꝑhibet. Dauid qͥp¬
pe manu fortis siue desiderabilis int̾¬
p̃tat᷑. nom̃ qͥdẽ inde mutuans qđ &
gigantẽ fortit̃ strauerit & pulcher
aspectu decoraq facie fuerit. sed alti¬
ori mysterio illũ de sua domo ac fami¬
lia nasciturũ p̃figurans: qͥ singularit᷑
mundi pͥncipẽ debellaret. speciosus for¬
ma p̃filus hominũ: & ipse in bethleem
natꝰ & intellectualiũ pastor ouium
hoc ÷ sipliciũ rector animarũ. Cuiꝰ non

Expanded text:
ipta est, ut in suam quisque patriam ire juberetur. Non tantum propter mysterium quod diximus, verum etiam ut Dominus alibi conceptus, alibi natus, insidiantis sibi Herodis furorem facilius evaderet. Qui si Bethleemitis parentibus nasceretur, fugam eorum subitam callidus scrutator potuisset habere suspectam, praesertim cum eos de stirpe David, unde Christus erat futurus, cuncti genus ducere nossent. Cui David ipse, suo et nomine et patria, et officio, testimonium perhibet. David quippe, manu fortis, sive desiderabilis, interpretatur. Nomen quidem inde mutuans, quod et gigantem fortiter straverit, et pulcher aspectu decoraque facie fuerit; sed altiori mysterio illum de sua domo ac familia nasciturum praefigurans, qui singulariter mundi principem debellaret, speciosus forma prae filiis hominum , et ipse in Bethleem natus et intellectualium pastor ovium, hoc est simplicium rector animarum. Cujus non
Abbreviated transcription (Latin):
uerat reuelauit. Neq poterat dñi igno¬
rare p̾nunciũ qͣ ꝓphetauerat xp̃m. et be¬
ne addit᷑ qͥa nemo in cognatione eiꝰ uoca¬
batur hoc nominẽ. ut intelligas nomen
non generis esse sed utis.

Expanded text:
uerat, reuelauit. neque poterat domini ignorare praenuntium quae prophetauerat Christum. et bene additur quia nemo in cognatione eius uocabatur hoc nomine, ut intellegas nomen non generis esse, sed uatis.
Abbreviated transcription (Latin):
sed ut leta ꝓuoto. religiosa ꝓ officioon
Typicũ parit̃ exẽplũ tribuens qđ onis
anima quȩ uerbũ dĩ m̃te conceꝑit
uirtutũ celsa stati cacumina gressu
conscendat amoris: qͣtnꝰ ciuita tem
iudeȩ id ÷ confessionis & laudis arcẽ
penetrare. ꝙ usq ad ꝑfectionẽ fidei.
spei & caritatis quasi tribus in ea
mensibus ualcat commorari.
t intrauit in domũ zachariȩ. & sa¬
lutauit helisabeth. Disce uirgohumi¬
litatẽ Mariȩ. ut corpore casta. & pecto¬
re possis esse deuota. Uisitat iunior se¬
niorẽ. salutat uirgo uxorẽ. Decet enĩ
ut qͦ castior uirgo. eo sit humilior: &
p̃conio cõmendet humilitatis. Alit ER
Maria ad heli sabeth: dñs uenit ad ioħm.
Hȩc ut sp̃u scõ repleat᷑. ille ut baptisio
consecret᷑. Maiordq humiliatio: mi¬

Expanded text:
 officio, typicum pariter exemplum tribuens, quod omnis anima quae verbum Dei mente conceperit, virtutum celsa statim cacumina gressu conscendat amoris, quatenus civitatem Judae, id est confessionis et laudis, arcem penetrare, et usque ad perfectionem fidei, spei et charitatis, quasi tribus in ea mensibus valeat commorari. « Et intravit in domum Zachariae, et salutavit Elisabeth. » Disce, virgo, humilitatem Mariae, ut et corpore casta, et pectore possis esse devota. Visitat junior seniorem, salutat virgo uxorem. Decet enim ut quo castior virgo, eo sit humilior: etpraeconia commendet humilitatis. Aliter: Maria ad Elisabeth, Dominus ad Joannem. Haec, ut Spiritu sancto repleatur, illius ut baptismo consecret
Abbreviated transcription (Latin):
hebreors hystoriographus in octauodeci¬
mo antiqͥtatũ libro hoc mͦ memorat.
Cyrinꝰ autẽ uirunꝰ ex consessu curie ro¬
manȩ ꝑsingulos magistratꝰ usq ad gra¬
dũ consulatꝰ ascendens ꝑcetera qͦq hono¬
rabilis cũ paucis syriã uenit a cesare
ius dare gentib missꝰ & censor simul
patrimonior futurus Itaq qđ ait.
hec descriptio pͥma facta est a p̃side
syriȩ cyrino significat hanc descrip¬
tionẽ uel primã esse carũ quȩ tocu
orbẽ conduserint qͥa plereq iã partes
trarũ sepe legunt᷑ fuis se descripte uel

Expanded text:
Hebraeorum historiographus, in octavo deciHebraeorum historiographus, in octavo decimo Antiquitatum libro hoc modo memorat: Cyrinus autem vir unus ex consensu curiae Romanae per singulos magistratus usque ad gradum consulatus ascendens, per caetera quoque honorabilis, cum paucis Syriam venit, a Caesare jus dare gentibus missus, et censor simul patrimoniorum futurus. Itaque quod ait: Haec descriptio prima facta est a praeside Syriae Cyrino, significat hanc descriptionem, vel primam esse earum quae totum orbem concluserint, quia pleraeque jam partes terrarum saepe leg
Abbreviated transcription (Latin):
prȩdicaturos orbi xp̃i discipłos qͦlibet ꝓpt
uerbũ ire uellent. ab ingruentiũ feruo¬
re seditionũ trem̃da id tẽporis ut ita di¬
xerĩ romani regiminis umbra ꝓtegebat
Exut gͦ edictũ a cesare augusto ut censũ
ꝓfiteret᷑ uniuersus orb. qͥa imminebat
edictũ regis xp̃i qͦ salutẽ consequeret᷑ u¬
niuersus orbis. qͥ uocabulũ augusti ꝑfet¬
tissime cõplens. ut pote suos & augescere
de siderans & ip̃se augere sufficiens cen¬
sorib suȩ ꝓfessionis ñ ablatione pecuni¬
ȩ subiectis s fidĩ oblatione signatis p̃ce¬
pit. euntes inqͥens in mundũ uniuersũ
pͣdicate euangeliũ õni cͥreaturȩ qͥ credi¬
diderit & bap̃titatꝰ fuerit saluus erit :
ec descriptio p̃rima: facta ẽ a p̾side sy¬
Iriȩ cyrino Et ibant om̃s ut ꝓfiteren¬
t᷑. singuli in suã ciuitatẽ. Nc̃ cyrini tẽ¬
porib habitũ censũ etiã iosephus illustris

Expanded text:
praedicaturos orbi Christi discipulos, quolibet propter praedicaturos orbi Christi discipulos, quolibet propter verbum ire vellent, ab ingruentium fervore seditionum, tremenda id temporis ut ita dixerim Romani nominis umbra protegebat. Exiit ergo edictum a Caesare Augusto, ut censum profiteretur universus orbis, quia imminebat edictum Regis Christi, quo salutem consequeretur universus orbis. Qui vocabulum Augusti perfectissime complens, utpote suos et augescere desiderans, et ipse augere sufficiens, censoribus suae profectionis, non ablatione pecuniae subjectos, sed fidei oblatione signare praecipit. Euntes, inquiens, in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae. Qui crediderit et baptizatus fueritprima facta est a praeside Syriae Cyrino. Et ibant omnes, ut profiterentur singuli in suam civitatem. Hunc Cyrini temporibus habitum censum etiam Josephus illustris
Abbreviated transcription (Latin):
derator augustus tantȩ iuxta fidi hys
toriã extitit ut tã forinsecis qm ciuilib
bellis toto orbe sopitis: sp̃uale ꝓpħȩ p̾sa
uidelicet ꝓpħa cũ mystica dispensationẽ
xp̃i uoce p̃cineret dicens. & erit in nouis¬
simis dieb prȩparatꝰ mons domꝰ dñi in
uertice montiũ & eleuabit᷑ suꝑ colles.
& fluent ad eũ õnesgs: post pauca etiã
tẽporis illiꝰ sacratissimi statũ describ̾e
curauit & conflabunt in qͥt gladios
suos nuomeres: & lanceas suas in falces
ibit gens contra gentẽ gladiũ nec exen¬
ount᷑ ultra ad pliũ. Domꝰ iacob uenite
& ãbulemꝰ in lumine dñi Non solu autẽ
hȩc noua mundi de scriptio. illiꝰ sũmi re
aduentui testimoniũ ꝑhibebat. qͥ cona¬
gatos amundi plagis onib electos
ȩternȩ beatitudinis albo conscribes
rũ etiã eiꝰdẽ regis duces quieta sui
raminis pace iu̾uabat qr nimirũ cop¬
sis a pliors turbine gentib uniuerss

Expanded text:
derator Augustus, tanta, juxta fidem hisderator Augustus, tanta, juxta fidem hisavit, ut tam forinsecis quam civilibus bellis toto orbe sopitis, spiritale prophetaevidelicet propheta cum mystica dispensationem Christi voce praecineret dicens: Et erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super colles, et fluent ad eum omnes gentes . Post pauca etiam temporis illius sacratissimi statum describere curavit: Et conflabunt inquit gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces. Non levabit gens contra gentem gladium, nec exercebuntur ultra ad praelium. Domus Jacob venite, et ambulemus in lumine Domini . Non solum autem haec nova mundi descriptio illius summi regis adventui testimonium perhibebat, qui congregatos a mundi plagis omnibus electos suos aeternae beatitudinis albo conscriberet, verum etiam ejusdem regni duces, quieta sui moderaminis pace juvabat, quia nimirum, compressis a praeliorum turbine gentibus universis,
Abbreviated transcription (Latin):
dio infans in utero eiꝰ. Et repleta ÷ spu
scõ helisabeth. Uide distinctionẽ. sin¬
guloꝵq uerboꝵ ꝓprietates. Uocẽ
prior helisabeth audiuit. sed ioħs pͥor
gr̃am sensit. Illa naturȩ ordinẽ au-¬
diuit: iste exultauit ratione mys¬
terii Illa maris: iste dñi sensit ad¬
unt᷑ ꝓfectib. dupliciq miraculo ꝓ¬
phetant matres spu paruuloꝵ.ẜx.¬
ultauit in fans: & repleta est mater.
Non pͥus mat̾ repleta qͣm filiꝰ sed cũ
filiꝰ esset repletꝰ sp̃u scõ repͥ ⁊ uit & matrẽ¬

Expanded text:
it infans in utero eius, et repleta est spiritu sancto. uide distinctionem singulorumque uerborum proprietates. uocem prior Elisabet audiuit, sed Iohannes prior gratiam sensit: illa naturae ordine audiuit, iste exsultauit ratione mysterii, illa Mariae iste domini sensit aduntur profectibus; duplicique miraculo prophetant matres spiritu parvulorum. Exsultavit infans, repleta est mater. Non prius mater repleta, quam filius: sed cum filius esset repletus Spiritu sancto, replevit et matrem
Abbreviated transcription (Latin):
dote prȩstantior cũ sacerdos negassit.
uirgo correxit errorẽ. Nec mirũ si
dñs redẽpturus mundũ oꝑationẽ
suã inchoauit a matre: ut ꝑ qͣm salus
onib parabat᷑ eadẽ pͥma fructũ salu¬
tis hauriret ex pignore Parit̃q notasu

Expanded text:
dote praestantior. cum sacerdos negasset, dote praestantior. cum sacerdos negasset, uirgo correxit errorem. nec mirum si dominus redemturus mundum operationem suam inchoauit a Maria, ut per quam salus omnibus parabatur eadem prima fructum salutis hauriret ex pignere. et bene qu
Abbreviated transcription (Latin):
T adme : Non qsi nescia ꝑqrit qđ nuini¬
rũ scĩ sp̃s opus e̾t̾ cognoscit. se uideli¬
cet a matre dñi ad pignoris sui ꝓfectũ
salutari. sed miraculi nouitate ꝑcul¬
sa. ñ hoc sui meriti s muneris fadet᷑
esse diuini. Ecce enĩ ut facta est uox
salutationis tuȩ in aurib meis. exul¬
tauit in gaudio infans in utero meo.
diu nesciebat mysteriũ religionis.
Sed quȩ occultabat se qr conceꝑat filiui.
iactitare se coepit qͥa generabat ꝓphã¬
Et quȩ ante erubescebat benedicit &
qͣ dubitabat ante.firmat᷑. Ecce eni
inqͥt ut uox salutationis tuȩ facta ÷
in aurib meis. exultauit in gaudio
infans in utero meo. Itaq uoce mag
naclamauit ubi dñi sensit aduentũ
qͥa religiosũ credidit partũ. Nulla
enĩ causa erat pudoris: ubi ꝓpħȩ ortꝰ
datȩ ñ affectatȩ fidẽ generationis
ascisceret. Et beata quȩ credidisti.
des ñ dubitasse mariã . s credidisse:
inqͥt qͦ credidit & uere beata: q̃ sacer¬

Expanded text:
 ad me? Non quasi nescia perquirit quod nimirum sancti Spiritus esse cognoscit, se videlicet a matre Domini ad pignoris sui profectum salutari, sed, miraculi novitate perculsa, non hoc sui meriti, sed muneris fatetur esse divini. Ecce enim ut facta est vox salutationis tuae in auribus meis, exsultavit in gaudio infans in utero meo. diu nesciebat mysterium religionis. Sed quae occultabat se quia conceperat filium, jactare se coepit, qet quae erubescebat ante benedicit et quae dubitabat ante firmatur ecce enim inquit, ut uox salutationis tuae facta est in auribus meis, exsultauit in gaudio infans in utero meo. itaque magna uoce clamauit, ubi domini sensit aduentum, quia religiosum credidit partum; nulla enim causa erat pudoris, ubi prophetae ortus datae, non adfectatae fidem generaascisceret. Et beata quae credidit, des non dubitasse Mariam, sed credidisse, quae credidisti. et uere beata, quae sacer
Abbreviated transcription (Latin):
cialib se donis ad generalia dĩ iudici¬
a conuertens cotiꝰ humani generis
statũ de scribit: qͥd suꝑbi. qͥd humiles
fecit magna qͥ potensẽ s & inõnigen¬
te & ꝓgenie qͥ timet dm & oꝑat᷑ iusticiã
acceptꝰ : illi ecit potentiã in brachis¬
o suo disꝑsit suꝑbos mit cordis sui In
brachio suo: in ipso dĩ filio significat.
Non qđ ds pat̃ figura det̾minet᷑ carnis
humanȩ eiq filiꝰ tanꝗͣ menbrũ cor¬
poris hȩreat s qr om̃ia ꝑ ipsũ facta st̃.

Expanded text:
cialibus enim se donis, ad generalia Dei judicicialibus enim se donis, ad generalia Dei judicia convertens, totius humani generis statum describit: et quid superbi, quid humiles fecit magna qui potens est: sed et in omni gente et progenie, qui timet Deum et operatur justitiam, acceptus est illi. « Fecit potentiam in brachio suo, dispersit superbos mente cordis sui. » In brachio suo, in ipso Dei Filio significat, non quod Deus Pater figura determinetur carnis humanae, eique Filius tanquam membrum corporis haereat; sed quia omnia
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatẽ mariȩ. introitꝰ pandet᷑ uite.
uuia fecit mͥ magna qͥ potens ẽ: & scm̃
ubi dictũ est. Magnificat anima mea dñm
Sola qͥppe anima illa cui magna dñs facere
dignat᷑ dignis eũ pconus magnificart.
& ad consortes eiꝰdẽ uoti ac ꝓpositi pocesteo¬
hortando dicere. Magnificate dñm me¬
cur & exaltemꝰ nom̃ eiꝰ ininuicẽ. Nã gͦ¬
care & nom̃ eiꝰ scĩficare contẽpserit. mi¬
numꝰ uocabit᷑ in regno cȩloꝵ. Sc̃m aut̃
nom̃ ciꝰ uocat᷑ qa singularis culmine
potentiȩ transcendit onẽ creaturã. atq
abuniuersis qͥ fecit longe segregat᷑ qđ
greca locutione meliꝰ intelligit᷑ in qͣ ip¬
eẽ significat. Cuiꝰ etiã nos imitatione
Sci estote qr ce egoscs sũ. ꝗuicunꝙ enĩ se
c segregauerit merito ext᷑ t̾rã extra
mundũ uidebit᷑. Potest enĩ & ipse di¬
cere suptrã ãbulantes conuersationẽ
in cȩlis habemꝰ. Et miscđia eiꝰ in ꝓ¬

Expanded text:
humilitatem Mariae vitae introitus panderetur. humilitatem Mariae vitae introitus panderetur. Quia fecit mihi magna qui potens est, et sanctum ubi dictum est: « Magnificat anima mea Dominum: » sola quippe anima illa, cui Dominus magna facere dignatur, dignis eum praeconiis magnificare, et ad consortes ejusdem voti ac propositi potest cohortando dicere: « Magnificate Dominum mecum, et exaltemus nomen ejus in invicem; » nnomen ejus sanctificare contempserit, minimus vocabitur in regno coelorum . Sanctum autem nomen ejus vocatur, quia singularis culmine potentiae transcendit omnem creaturam, atque ab universis quae fecit, longe segregatur. Quod Graeca locutione melius intelligitur, in qua ipesse significat. Cujus etiam nos imitatione Sancti estote, quia et ego sanctus sum . Quicunque enim se consecraverit, merito extra terram et extra mundum videbitur. Potest enim et ipse dicere, super terram ambulantes conversationem in coelis habemus. Et misericordia e
Abbreviated transcription (Latin):
liũ. Prȩdixerat isais. Ecce uirgo concipiet
& pariet filiũ. Predixerat micheas filias
syon in turre gregis aduenturas. & po¬
testatẽ primã tc̃ ẽe uenturã dicebant
pastores. suꝑnȩ sibi ciuitatis in turri gre¬
gis apparuisse cohortes: quȩ natũ cancrent
xp̃m legerat maria. Bos cognouit posses¬
sorẽ suũ. & asinꝰ prȩsepe dñi sui. Uidebat
in prȩsepi dĩ filiũ uagientẽ: qͥ homines
saluat ac ium̃ta Et in his singulis atq
huiꝰmodi: conferebat quȩ legerat & com¬
parabat iis quȩ audiebat & uĩdebat.
t reuersi sunt pastores. glorificantes
& laudantes dm in õnib quȩ audierant
& uiderant sicut dictũ est ad illos. Glori¬
ficant pastores & laudant dm̃ in õnib q̃
audierant ab angłis & uiderant in beth¬
leem sic̃ dictũ ÷ ad illos Idẽ & in hoc glo¬
rificant qđ ñ aliud uenientes in uene¬
rant. quã ut dictũ ẽ ad illos. Siue sicut

Expanded text:
lium . Praedixerat Isaias: Ecce virgo concipiet, lium . Praedixerat Isaias: Ecce virgo concipiet, et pariet filium . Praedixerat Micha filias Sion in turre gregis adventuras, et potestatem primam tunc esse venturam. Dicebant pastores supernae sibi civitatis in turre gregis apparuisse cohortes, quae natum canerent Christum. Legerat Maria: Bos cognovit possessorem suum, et asinus praesepe domini sui . Videbat in praesepi Dei Filium vagientem qui homines salvat ac jumenta; et in his singulis atque hujusmodi, conferebat quae legerat, et comparabat his quae audiebat et videbat. Et reversi sunt pastores glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, sicut dictum est ad illos. Glorificant pastores et laudant Deum in omnibus quae audierant ab angelis, et viderant in Bethleem, sicut dictum est ad illos, id est, et in hoc glorificant quod non aliud venientes invenerant, quam dictum est ad illos; sive sicut
Abbreviated transcription (Latin):
de serti dñm uidere & alloq. atq in uir¬
ga pastorali signa facere ac popłm dĩ
patris de manu ursi uel leonis eripiens
ostendit eũ de sua stirpe uel ciuitate
nasciturũ cui similis ñ ẽ eripiens in¬
opẽ de manu fortioris eiꝰ egenũ & pau¬
ꝑẽ a rapientib eũ. Et idõ ñ t̾ parui
ducenda pastoꝵ actestacio qui tunc
uigilare & angłicȩ exultationis rmnũ
audire meruert᷑: qͣndo relictis in deser¬
cononaginta nouẽ ouib. ad reqͥrenda
ouẽ centesimã bonꝰ pastor apparuit. Cuiꝰ
sẽꝑ aduentũ totus fideliũ grex des d¬
rans implorat. Erraui sicutꝰ ouisq
perierat require seruũ tuum
hoc qđ dicit conferens : Debui
considerabat in corde suo &
sunt acta de dño. cũ us quȩ nouerat a
ꝓpħis dicta de dño & collata ad inuicẽ.
cognouit instar cȩlestiũ cherubin socia
sui uultꝰ luce concordia. Dixerat enĩga¬
briheb ecce concipies in uteroꝙ paries fi¬

Expanded text:
deserti Dominum videre et alloqui atque in virdeserti Dominum videre et alloqui atque in virga pastorali signa facere ac populum Dei patris de manu ursi vel leonis eripiens, ostendit eum de sua stirpe et civitate nasciturum, cui similis non est, eripiens inopem de manu fortioris ejus, egenum et pauperem a rapientibus eum. Et ideo non est parvi ducenda pastorum attestatio, qui tunc vigilare et angelicae exsultationis hymnum audire meruerunt, quando, relictis in deserto nonaginta novem ovibus, ad requirendum ovem centesimam bonus Pastor apparuit. Cujus semper adventum totus fidelium grex desiderans implorat: Erravi sicut ovis quae perierat, require servum tuumicit, conferens? Debuit dicere, considerabat in corde suo, esunt acta de Domino cum his quae noverat a prophetis scripta de Domino, et collata ad invicem, cognovit instar coelestium cherubim socia sui vultus luce concordia. Dixerat enim Gabriel: Ecce concipies in utero, et paries fi
Abbreviated transcription (Latin):
nauit. Deniq & in ueteri testam̃to: pͣ¬
cipuos qͦsq suȩ dispensationis nuncios pas
trr abel qͥ in nocuã pastoralis officu
conuersationẽ ꝓpͥo sanguine dicauit
cuiꝰq in figurã dñicȩ passionis sanguis
clamat de t̾ra: qͣsi doctissimꝰ ac pͥmꝰ opi¬
lionũ pͥmicias gregũ suors dño deuotꝰ
ñ auri metalla qͥb suocultuĩ ornam̃¬
ta conqͥreret .s aquarũ fontes qͥb peco¬
ra potaret in t̾rȩ uenas fodiendo quȩ si¬
sse describit᷑. Ia cob duodecĩ tribuũ pat᷑
bis denis annis in pascendis pecorib
estu urebat᷑ & gelu: quors in figurã
ueri pastoris hãbitũ. ostensa int̃ doctri¬
nȩ salutaris aqͣs uircutũ suarsi uarie¬
tate. stati sullimiore donabat. legisla¬
tor moyses qͥ priꝰ in trpũ eccłȩ septifor¬
mis sorores septẽ pascentes abirruenti¬
ũ pastorũ donec suas oues adaqͣrent im¬
ꝓbitate defendit: post modũ int̾ pascua

Expanded text:
navit. Denique et in Veteri Testamento, prnavit. Denique et in Veteri Testamento, praecipuos quosque suae dispensatityr Abel qui innocuam pastoralis officii conversationem proprio sanguine dicavit, cujusque in figuram dominicae passionis sanguis clamat de terra, quasi doctissimus ac primus opilionum primitias gregum suorum Domino devotus avisus est, non auri metalla quibus sui cultui ornamenta conquireret, sed aquarum fontes quibus pecora potaret, in terrae venis fodiendo, quaesisse describitur. Jacob duodecim tribuum pater bis denis annis in pascendis pecoribus aestu urebatur et gelu, quorum in figuram veri pastoris habitum, ostensa inter doctrinae salutaris aquas virtutum suarum varietate, statu sublimiore donabat. Legislator Moyses qui prius in typum Ecclesiae septiformis sorores septem pascentes ab irruentium pastorum, donec suas oves adaquarent, improbitate defendit, postmodum inter pascua
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi in pͣsepio positũ infante xp̃m pͥma
uisione reperiunt. De qͦ uidelicet sc̃arũ
scripturarũ p̃sepio. eximiũ illud animal
& sacro scĩs hostus aptissimũ pascebat᷑.
qđ exultans dõ ꝓclamat. dñs pascit me
& nichilmͥ deerit in loco pascuae ibi
me collocauit. Et paulo post. Parasti in
conspectu meo m̃sa. aduersꝰ eosqͥ tribulant
me Uidentes autẽ inqͥt cognouer̃ de
uerbo qđ dictũ erat illis de p̃uero hoc
Quia nimirũ iusti ÷ ordinis ut cognita
tio mentis culmine pertingatur.
Et õnes qͥ audierant mirati sunt & de
us que dicta erant a pastorib ad ipsos
d pastorib popłs ad dĩ reuerentiã cogit᷑
Non mediocris fidi t hoc uideat᷑ exs alũ.
ñ uilis ꝑsona pastors. Certe qͦ uilꝰ
prudentiã : eo p̾ciosior ad fidẽ Etsapi¬
entes s sĩplices ꝗͥ fucare audita nesci¬
rent dñs suos pͣcones elegit ñ rethores
sed piscatores ad euangelizandũ desti.¬

Expanded text:
quasi in praesepio positum infantem, Christum prima quasi in praesepio positum infantem, Christum prima visione reperiunt. De quo videlicet sanctarum Scripturarum praesepio eximium illud animal et sacrosanctis hostiis aptissimum pascebatur, quod exsultando proclamabat: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit, in loco pascuae ibi me collocavit . Et paulo post: Parasti in conspectu meo mensam adversus eos qui tribulant me . Videntes autem, inquit, cognoverunt de verbo quod dictum erat illis de puero hoc, quia nimirum justi est ordinis ut cognita, tio mentis acumine pertingatur. Et omnes qui audierunt mirati sunt, et de his quae dicta erant a pastoribus ad ipsos. A pastoribus populus ad Dei reverentiam cogitur. Non mediocre fidei tibi hoc videatur exemplum, non vilis persona pastorum. Certe quo vilior ad prudentiam, eo pretiosior ad fidem. Non sapientes sed simplices, qui fucare audita nescirent, Dominus sui praecones elegit; non rhetores, sed piscatores ad evangelizandum desti
Abbreviated transcription (Latin):
festinant pastores . xp̃i quẽ cognouere tota
m̃tis intentione uidere aduentũ desiderant
Neq enĩ cũ desidia. xp̃i ÷ quȩrenda p̾sentia.
Et idõ forte ñnulli quȩ rentes inuenire ñ
merent᷑ qr desidiose xp̃m requirunt.
Ideo pastores isti sine mora inuener̃ qͥa
ad illũ fide ñ ficta cucurrert̃. Ad quem
festinant᷑ ire ẽ : ñ pedũ gressu accelera¬
re s in fide sẽꝑ ac uirtutẽ ꝓficere. Inue¬
nert᷑ inqͥt mariã & ioseph: & infantẽ po¬
sitũ in prȩsepio. Sed & dñici gregis pas¬
tores. qͦ crebriꝰ ac suauiꝰ int̾ huiꝰ uitȩ te¬
nebras cȩlesti attollunt᷑ oraculo eo fer¬
uentiꝰ sullimẽ patrũ pͣcedentiũ uitam
in qua panis uitȩ sẽꝑ & seruat᷑ & reficit.
hac aliud quã uirginalẽ catholicȩ ȩccłȩ
pulchritudinẽ quasi mariã. uirilẽ sp̃u¬
aliũ doctor coetũ qͣsi ioseph: & humilẽ
mediatoris dĩ & hominũ hominis iħu
xp̃i aduentũ scripturȩ paginis insertũ

Expanded text:
ognovere, tota mentis intentione videre adventum desiderant. Neque enim cum desidia Christi est quaerenda praesentia. Et ideo forte nonnulli quaerentes invenire non merentur, quia desidiose Christum requirunt. Ideo pastores isti sine mora invenerunt, quia ad illum fide non ficta currebant, ad quem festinanter ire est non pedum gressus accelerare, sed in fide semper ac virtute proficere. Invenerunt, inquit, Mariam et Joseph, et infantem positum in praesepio. Sed et dominici gregis pastores quo crebrius ac suavius inter hujus vitae tenebras coelesti attolluntur oraculo, eo ferventius sublimem patrum praecedentium vitam, in qua panis vitae semper et servatur et reficit, hac aliud quam virginalem catholicae Ecclesiae pulchritudinem, quasi Mariam, virilem spiritalium doctorum coetum, quasi Joseph, et humilem Mediatoris Dei et hominum, hominis Jesu Christi adventum Scripturae sacrae paginis insertum,
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ & uerbũ caro factũ ẽ. Uerbũ qđ
sẽꝑ erat uideamꝰ qđ mͦ ꝓ nob factũ est.
Q fecit dñs & ostendit nob̃. Verbũ hoc ip¬
sȩ se fecerit. & ostenderit nob̾ carnẽ suã
Qđ enĩ uidere ñ poteramꝰ qr erat uerbũ
uideamꝰ factũ qͥa caroẽ. Cui simile ẽ qͦd io¬

Expanded text:
erbum quod semper erat, videamus quomodo pro nobis factum est, quod fecit Dominus et ostendit nobis. Verbum hoc, ipse se fecerit, et ostenderit nobis carnem suam. Quod enim videre non poteramus dum erat Verbum, videamus factum quia caro est. Cui simile est q