comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lerabiliꝰ est mentem uirginem quam carnẽhr̃e
ytrumq bonum ÷ siliceat. Si non liceat: saltẽ ñ
ulterari non pot̾. Nec lupanaria infamant ca¬
stiratem. s castitas. ⁊̃ loci abolet infamã. I. Nõ
pot̾ caro corrumpi añ. nisi mens ante fuit corru
prius animus corruptus fũit. Munda N a ꝯta¬
gione anima: caro non petcat. In fine huiꝰ capi¬
tuli aꝑit᷑. quomͦ u̾m sit. nisi anima priꝰ fuerit
corrupta: corpus non posse corrumpi .s. peccõ.
est mori fame quam ydolotitis uesci. ita sanctiꝰ
⁊ defungisine liberis: quam ex illicito coitu
stirpem quer̾e. undecumq uo nascant᷑ hoĩes
si parentum uicia non sectent᷑. sd̾m recte colãt:
honestrisaluierunt. Semen enĩ ex qualicũq ho¬
mine: dei creatura est. ⁊ eo male utenti: maleerit.
me udicant᷑ ꝑsone scł̾m statuta pr̃um que diuer¬
sasunt. Alie namq fuerunt legnime ante legẽ¬
ꝯͦ. alie sub lege: alie in temꝑe gr̾̃e. Item. In pͥmitua

Expanded text:
lerabilius est mentem virginem quam carnem habere; utrumque bonum est, si liceat; si non liceat, saltem non ulterari non potest; nec lupanaria infamant castitatem, sed castitas etiam loci abolet infamiam. Idem non potest caro corrumpi, nisi mens ante fuerit corrupprius animus corruptus fuerit; mundata enim a contagione anima, caro non peccat. In fine hujus capituli aperitur quomodo verum sit, nisi anima prius fuerit corrupta, corpus non posse corrumpi, scilicet peccato. est mori fame quam idolothytis vesci; ita sanctius est defungi sine liberis, quam ex illicito coitu stirpem quaerere. Undecumque vero nascantur homines, si parentum vitia non sectantur, et Deum recte colant, honesti et salvi erunt. Semen enim ex qualicumque homine, Dei creatura est, et eo male utenti, male erit; mae judicantur personae secundum statuta Patrum, quae diversa sunt. Aliae namque fuerunt legitimae ante legem, aliae sub lege, aliae in tempore gratiae. Item in primitiva
Abbreviated transcription (Latin):
et queri pot̃ cũ nos saluatorẽ ẽẽ natũ.
natũ ꝓfiteamur. cur apłs eũ factũ dicat
re. cum aliud sit fieri aliud nasci. Aliquid
gͦ sig̾cauit hoc dicto. Qͥa enĩ non humanose¬
mine ꝯcreta ÷ caro dñi in ut̃o uͥginis. ⁊ corpꝰ
factũ non natũ. Aliud ÷ enĩ semine admix¬
to ⁊ sanguinis coagulo generare. aliud est
ñ ꝑmixtione s uͥtute ꝓcreare. possunt hoĩes
ret᷑ queꝯficit᷑ seminũ ꝯmixtione. Iõ aũ cũ
factũ dicẽt apłs: addidit. exsemine dauid
qr ⁊ si non int̾cessit sem̃ hominis ĩ ꝯceptiõe
q̃ ꝯstat ex semine: recte dicit᷑ qr factus est.

Expanded text:
ed quaeri potest, cum nos Salvatorem natum profiteamur, cur Apostolus eum factum dicat re, cum aliud sit fieri, aliud nasci? Aliquid ergo significavit hoc dicto. Quia enim non humano semine concreta est caro Domini in utero Virginis, et corpus factum, non natum. Aliud est enim semine admisto, et sanguine coagulato generare; aliud non permistione, sed virtute procreare. Possunt utique retur, quae conficitur seminum commixtione. Ideo autem cum factum diceret Apostolus, addidit ex semine David, quia etsi non intercessit semen hominis in conceptione ormatus est quae constat ex semine, recte dicitur quia factus est.
Abbreviated transcription (Latin):
nãq scõrum patrũ qui uerba dei atq
archana excellent̃ scrutati sũt: suꝑ hoc qͣi
aduersa scripsisse uident᷑. alii qͥdẽ tradider̃t
omĩa simul inmͣ ⁊ forma fuisse creata. qͦd ag̃.
sensisse uidr᷑. Alii uͦ hoc magis ꝓbauerũt at¬
q asseruer̃t. ut pͥmũ m rudis atq informĩ

Expanded text:
namque sanctorum Patrum qui verba Dei atque arcana excellenter scrutati sunt, super hoc quasi adversa scripsisse videntur. Alii quidem tradiderunt omnia simul in materia et forma fuisse creata, quod Aug. sensisse videtur. Alii vero hoc magis probaverunt ac asseruerunt, ut prima materia rudis atque infor
Abbreviated transcription (Latin):
Qñi ꝓximũ diligit: ꝯseqñs ẽ ut ipsam p̃¬
cipue dilectionẽ diligat. ds̃ aũ dilectio ẽ.
ꝯseqñs gͦ ẽ. ut p̃cipne dm̃ diligat. Item.
t̾rarũ querentes eũ qͥ ẽ apud nos: si nos e̾e
diligam. diligat frẽm. ⁊ diligat eandẽ di
lectionẽ. Magis enĩ nouit dilectionẽ qͣ dili¬
git: ꝗͣ frẽm quẽ diligit. Ecce iam potest

Expanded text:
ens est ut ipsam praecipue dilectionem diligat. Deus autem dilectio est; consequens ergo est ut praecipue Deum diligat. Item iterrarum quaerentes eum qui est apud nos, si nos apuddiligam; diligat fratrem, lectionem. magis enim nouit dilectionem, qua diligit, quam fratrem, quem diligit. ecce iam potest
Abbreviated transcription (Latin):
in .xi.l. detͥ. ait. Sicut filio prestat eẽntiã sine
nurio temporis. sine mutabilitate nat᷑e. de pte
gñatio. ita sp̃mi scõ p̃stat ẽentiam sine ullo mni¬
tio temporis. sine ulla mutabilitate nat᷑e de
ntroq ꝓcessiõ

Expanded text:
in., cap. 26, ait: Sicut Filio praestat essentiam sine initio temporis, sine mutabilitate naturae, de Patre generatio, ita Spiritui sancto praestat essentiam sine ullo initio temporis, sine ulla mutabilitate naturae, de utroque processio.
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s erat ip̃a sub̾a. cum non pꝰ daret᷑ ꝗͣ eẽt
cui daret᷑. : Nongͦ eo quo dat᷑. s ꝓcedñdo
ht̃ ut sit donũ. ⁊ ut sit eẽntia. sicut filius
non eo quo datus ẽ. s nascendo accepit nõ
tm̃ ut sit filius: s ut sit eẽntia. Uñ augꝰ.

Expanded text:
s erat ipsa substantia, cum non prius daretur quam esset cui daretur? Non ergo eo quod datur, sed procedendo, habet ut sit donum, et ut sit essentia; sicut Filius non eo quod datus est, sed nascendo accepit non tantum ut sit Filius, sed ut essentia. Unde Aug.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtͣrietas oriri ex assertionib istis. Nãsi pͥmo
omĩũ creata ÷ sapĩa: oĩa post ip̃am facta ui¬
dent᷑. ⁊ ita post ipãm facta uident᷑ celũ ⁊ t̾ra
⁊ ip̃a facta añ celũ ⁊ t̾rã. It̾m si ĩ pͥncipio crea¬
uit ds̃ celũ ⁊ t̾rã. nicħ factũ ÷ añ celũ ⁊ t̾ram

Expanded text:
edam oriri ex assertionibus istis. Nam si primo omnium creata est sapientia, omnia post ipsam facta videntur; et ita post ipsam facta videntur coelum et terra, et ipsa facta ante coelum et terram. Item si in principio creavit D
Abbreviated transcription (Latin):
d̃m sanct. ⁊mito. dũ eorũ mi̾ta suffragant᷑:
Anob̃ ⁊ affectu. dum uota nr̃a cupiunt impłi
Quodt̾n non faciunt: nͥ in uoluntatedł̃i ĩplen¬
dadidicerint. Oramꝰgͦ ut int̾cedant ꝓ nobis
p̃missis ꝯstat quod cum quibusdã miscd̾ius
agit ds quam aliqua eorũ peccata meruer̾t
.s. cũ mediocrit̾ malis qͥ suffragiis eccł̃ie uiuan¬
tur

Expanded text:
 sancti, et merito, dum illorum merita suffragantur nobis, et affectu, dum vota nostra cupiunt impleri; quod tamen non faciunt, nisi in voluntate Dei implenda didicerint. Oramus ergo ut intercedant pro nobisstat quod cum quibusdam misericordius agat Deus, quam aliqua eorum peccata meruerunt, scilicet cum mediocriter malis qui suffragiis Ecclesiae juvantur
Abbreviated transcription (Latin):
quod incaute uouisti: ñ facias. Impia ꝓmis
sio est que scelere adimplet᷑. Idem. ñ÷ obseruã¬
dum sacͣmentum quo malum incante ꝓmit¬
tit᷑. yt siquis adultere ꝑpetuamfidem cum ea
ꝑmanendi polliceat᷑. Tolerabilius il ÷ nur
plere sacramentũ quã ꝑman̾e instupro. Itẽ
beda. Siguid nos incautiꝰ uirare ꝯtigĩt quod
obseruatum peiorem uergat in exitum lib̃e.
illud salubriori ꝯsilio mutandũ nouĩmus. ac
magis instante necessitate peierandũ nobis
sionem abigail femine prudentis remisit
minas. reuocauit ensem ĩuaginã. necaliqͥd
culpe se tali ꝑuirioꝯtraxisse doluit. It agͥ. ͤo¬

Expanded text:
d incaute vovisti, ne facias, impia est promissio quae scelere adimpletur. Idem: Non est observandum sacramentum, quo malum incaute promittitur: ut si quis adulterae perpetuam fidem cum ea permanendi polliceatur. Tolerabilius enim est non implere sacramentum, quam permanere in stupro. Item Beda: Si quid nos incautius jurare contigerit, quod observatum pejorem vergat in exitum, libere illud salubriori consilio mutandum noverimus; ac magis instante necessitate pejerandum esse nobis, sionem Abigail feminae prudentis, remisit minas; revocavit ensem in vaginam; nec aliquid culpae se tali perjurio contraxisse doluit. Item
Abbreviated transcription (Latin):
localit̾ boni amalis minstĩo angłorum : ⁊ illi in
uitam ducent᷑. Istu n supplicium mittent᷑ qͥ nũc
simul mixtisunt.
De iusticia ⁊ msccd̃ia dei.

Expanded text:
localiter boni a malis ministerio angelorum, et isti in vitam ducentur, illi in supplicium mittentur, qui nunc simul mixti sunt. 3. De justitia et misericordia Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
uoduo̾ castitas urginalis non preferat᷑
cientie in petro qui passus est:⁊n ioħe qui pas¬
susest: sic non est impar meritum ꝯtinentie in
ioh̃e qui nullas exꝑtus est nuptias ⁊in abraham¬
qui filios genuit. Nam illius celibatꝰ: ⁊ istius co¬
nubium ꝓ tp̃m distributione: xp̃o militauer̃t.
bebat habitu. Melior aũ est castitas celibum: ꝗͣ
nuptiarum. quarumunam abraham habe¬
bat in usu: ambas in habitu. Caste i ꝯiugali
t̾ uixit. Esse aũ castus sine ꝯiugio potuit. s tũc
dispensatione dei om̃s retroscõs eiusdem fuis¬
semi̾ti cuiꝰ nunc xp̃iam sunt: Quomͦ abrahã
ante placuit in ꝯiugio: sic nunc uirgine̾ pla¬
cent in castitate. Seruiuit ille legi ⁊ tp̾i suo. ser¬
uiamꝰ ⁊ nos legi ⁊ tp̃i nr̃o in quos fines scłorũ
deuenerunt. Exhiis apparet quod scĩpatres
ante legem sine peccato plures habuerũt ux¬
ores. uel ꝯcubinas. Eas it nunc uxores appellat
scriptura: nunc ꝯcubinas. Rachelt̾irilia am¬

Expanded text:
o castitas virginalis non praeferatur tientiae in Petro qui passus est, et in Joanne qui passus non est: sic non est impar meritum continentiae in Joanne, qui nullas exqui filios generauit. et illius enim celibatus et illius conubium pro temporum distributione Christo militauerunt; bebat habitu. Melior est autem castitas caelibum quam nuptiarum; quarum unam Abraham habebat in usu, ambas in habitu. Caste enim et conjugaliter vixit. Esse autem castus sine conjugio potuit, sed tunc dispensatione Dei omnes retro sanctos ejusdem fuisse meriti, cujus nunc christiani sunt? Quomodo Abraham ante placuit in conjugio, sic nunc virgines placent in castitate. Servivit ille legi et tempori suo; serviamus et nos legi et tempori nostro, in quos fines seculorum devenerunt. Ex his apparet quod sancti Patres ante legem sine peccato plures habuerunt uxores vel concubinas. Eas enim nunc uxores appellat Scriptura, nunc concubinas. Rachel tamen et Lia am
Abbreviated transcription (Latin):
ait ieꝵꝵ Qͥcumq uxoridebitum reddit: uaca¬
re non pot̾ orationi. nec carnes agni edere. Itẽ.
Si panes ꝓpositiones abhiis qui uxores suas teti¬
gerant comedi non pot̾ant: quantomagiᷤ panĩ
qui de celo descendit non pot̾ ab hiis qui diuga¬
lib pauloan hesere ꝯplexib uiolari atq ꝯtingi
Non quod nuptias . dempnemꝰ. s quod eotp̃e qͦ
carnes agni manducaturi sumꝰ : uacare a carna¬
lib oꝑibus debeamus. ħ capitulũ ꝓprie ad mi¬
nistros eccl̃ie ꝑtinere uid̃r quib non licebat
sacra officia celebrare atq misti̾a temꝑe ꝯuigał¬

Expanded text:
atis: Quicumque uxori debitum reddit, vacare non potest orationi, nec carnes Agni edere. Item, si panes propositionis ab his qui uxores suas tetigerant, comedi non poterant; quanto magis panis qui de coelo descendit, non potest ab his qui conjugalibus paulo ante haesere complexibus, violari atque contingi! non quod nuptias condemnemus, sed quod eo tempore quo carnes Agni manducaturi sumus, vacare a carnalibus operibus debeamus. Hoc capitulum maxime ad ministros Ecclesiae pertinere videtur, quibus non licebat sacra officia celebrare atque mysteria tem
Abbreviated transcription (Latin):
sunt de paradiso. uel qr d̃s nondũ iusserat: ut
coirent. ⁊ potãt diuina exspectari auctoritas:
ubi ꝯcupiscentia non augebat. Ds̃ uero non¬
iusserat. qr casum eoium presciebat. de quib
homo ꝓpagandus erat. Ecce expresse habes de
modo ꝓpagationis filiorũ.
De t̾mino illiꝰ infe¬
rioris inte. utrũ natis filiis ꝑ successione̾: an
simul omnes transferendi fuissent.

Expanded text:
sunt de paradiso. Vel quia nondum Deus jusserat ut coirent, et poterat divina expectari auctoritas, ubi concupiscentia non angebat. Deus vero jusserat, quia casum eorum praesciebat, de quibus homo propagandus erat. Ecce expresse habes de modo propagationis filiorum. 3. De termino illius inferioris vitae; utrum, natis filiis, per successiones, an sim
Abbreviated transcription (Latin):
Nam sicut ait ambiꝵ. ut d̃s qͥ nat᷑a in uisibil
est. ⁊̃ a uisibilib posset sciri: opꝰ fec̃. qͦd opifi¬
cem uisibilitate sui manifestauit. ut ꝑc̾tũ
inc̾tũ posset sciri. ⁊ ille d̾s om̃iũ eẽ credet᷑ qͥ
ħ fecit. qͦd ab hoĩe impossibile ẽ fieri. Potue.
rũt gͦ cognosc̾e sine cognouer̃t ultͣ om̃ẽ c̾at᷑¬
am ẽẽ illũ qui ea fecit: que nulla creaturar̃
facẽ uel destruere ualet. Accedat quecũq uis
ceratura. ⁊ fatiat tale celũ. ⁊ talem t̾ram. ⁊di-¬
let: ostat suꝑ onĩem creat᷑am eẽ illũ qͥ ea fecit.
ac ꝑħ illũ eẽ dm̃ humania mens cognoscere
potuit.
Scd̾a ratio qua potuit cognosci. ł mͦꝰ qͦ

Expanded text:
Nam sicut ait Ambros., ut Deus qui natura invisibilis est, etiam a visibilibus posset sciri, opus fecit quod opificem visibilitate sui manifestavit; ut per certum, incertum posset sciri, et ille Deus omnium esse crederetur, qui hoc fecit quod ab homine imprunt cognoscere sive cognoverunt ultra omnem creaturam esse illum, qui ea fecit, que nulla creatura facere au t destruere valet. Accedat quecumque vis creatura et faciat tale celum et talem terram et dilet, constat super omnem creaturam esse illum qui ea fecit, ac per hoc illum esse Deum humana mens cognoscere potuit. 3. Secunda ratio qua potuit cognosci, vel
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ remedium ꝯtra pectm huẽrint. Quidam
diciut sacrificia ⁊ oblationes cis ualuisse
ad remissionẽ peccati. S melius ÷ dicẽ illoᷤ
qui de abraham ꝓdierunt ꝑ cͥcumcisionẽ
iuistificatos. mulieres uͦ ꝑ fidẽ ⁊ oꝑationẽ
bonã. t suã si adułte erant: uł parentũ. si
paruule. Cos uͦ qui fu̾nt añ circũcisionem:¬
Ĩparuulos infide parentum. parentes uͦ ꝑ uir
tutem sacrificiorũ .s. qͣm intelligebant sp̃u-¬
alit̾ in illis sacrificiis iustificatos. ung̃g. qͦ¬
aput nos ualet aquabapt̾i hoc egitaput ue.¬
tẽs uł ꝓ paruulis sola fides: uel ꝓ maiorib
uirtus sacrificii. uel ꝓhiis quiex abrahestir
pe ꝓdierant: mistĩum circũcisionis.

Expanded text:
d remedium contra peccatum habuerint. Quidam dicunt sacrificia et oblationes eis valuisse ad remissionem peccati. Sed melius est dicere illos qui de Abraham prodierunt, per circumcisionem justificatos; mulieres vero per fidem et operationem bonam, vel suam, si adultae erant, vel parentum, si parvulae. Eos vero qui fuerunt ante circumcisioneparvulos in fide parentum; parentes vero per virtutem sacrificiorum, scilicet quam intelligebant spiritualiter in illis sacrificiis, justificatos; unde apud nos aqua baptismatis, hoc egit apud ueteres uel pro paruulis sola fides, uel pro maioribus uirtus sacrificii, uel pro his qui ex Abrahae stirpe descenderant mysterium circumcisionis.
Abbreviated transcription (Latin):
tum euuangłicum id efficit quod figurat. Ex¬
terior i penitentia: non efficit interiorem.
potius interior causa est exterioris. S adħ
inquiunt illi hoc esse intelligendum de il
a pͥmordio humani gni̾s fuit᷑. Utrumq it
institutum fuit in primis parentib. Item.
Siexterior penitentia sacram̃tum ÷ ⁊ in¬
terior res sacram̃ti: sepius precedit ressacͣ¬
mentũ: quam sacram̾̃tum rem. S nec ħ¬
inconueniens est. Nanr⁊ in aliis sacramentis q̃
efficiunt quod figurant: hoc sepe ꝯtingit. Qui¬
dam aũdicunt exteriorem penitentiam ⁊ in¬
teriorem esse sacram̃tum. nec duo sacramenta
s unum. ut sp̃es panis ⁊ uini non duo st̃ sacͣ¬
menta s unum. Et sicut in sacram̃to corporis:
ita ⁊̃ in hoc sacram̃to dicunt aliudesse tm̃ sacra¬
.l. exti̾oris penitentie: ⁊ sacram̃tum remissiois
peccati. quamr i signat ⁊ facit. Exterior quoq
penitentia ⁊ interioris signum est: ⁊ remissio
nis peccatorum

Expanded text:
ntum evangelicum id efficit quod figurat. Exterior enim Poenitentia non efficit interiorem; potius interior causa est exterioris. Sed ad hoc, inquiunt illi hoc esse intelligendum de illa primordio humani generis fuit. Utrumque enim institutum fuit in primis parentibus. Item, si exterior Poenitentia sacramentum est, et interior res sacramenti, saepius praecedit res sacramentum, quam sacramentum rem. Sinconveniens est. Nam et in aliis sacramentis quae efficiunt quod figurant, hoc saepe contingit. Quidam autem dicunt exteriorem Poenitentiam et interiorem esse sacramentum, nec duo sacramenta, sed unum, ut species panis et vini non duo sunt sacramenta, sed unum. Et sicut in sacramento Corporis, ita etiam in hoc sacramento dicunt aliud esse taest, exterioris Poenitentiae; et sacramentum remissionis peccati, quam signat et facit. Exterior quoque Poenitentia et interioris signum est, et remissionis peccatorum.
Abbreviated transcription (Latin):
Itentiam festinans sacerdotem inue¬
nire non potuit: ⁊ ita decessit. utrũ oblatio
non sit ꝯfessus: Itestimonium habet bonum
⁊ non poterat uenire ad sacerdotem. s pre¬
occupauit eum mors in domo uel in uia:. fã¬
ciant ꝓ eo parentes eius oblationem ad al¬

Expanded text:
itentiam festinans sacerdotem invenire non potuit, et ita decessit; utrum oblatio non sit confessus, et testimonium habet bonum, et non poterat venire ad sacerdotem, sed praeoccupavit eum mors in domo vel in via, faciant pro eo parentes ejus oblationem ad al
Abbreviated transcription (Latin):
Iideis uliatã: uerꝰ ẽ sensꝰ. Si uͦ intelligi¬
t᷑ sic. uolebat ut iudei occid̾ent eũ: fal¬
sũ ẽ. Non enĩuolebat deus actionẽ uide¬
oꝵ que masa erat. s uolebat passionem
bonam. ⁊ hec uoluntas ꝑ malas udeoꝵ¬
uosuntates suas iniq bonas: implet ꝑ
maloꝵ hominũ uolũtates malas. sic̃ ꝑ
apłs petrus. qñ id fieri nolebat. satha¬
nas ab ipso qui octisus est dice̾t᷑. Ecte ma¬
nifeste habes magnũ bonũ fuisse qͦd
redargutus.
Utrum placuit uiris scĩs
quod xp̃c pateretur. Platuit quidem
ꝑituitu nr̃e liberationis. sed non ip-

Expanded text:
latam, verus est sensus; si vero intelligitur sic: Volebat ut Judaei occiderent eum, falsum est. Non enim volebat Deus actionem Judaeorum quae mala erat, sed volebat passionem bonam; et haec voluntas per malas Judaeovoluntates suas utique bonas implet per malorum hominum voluntates malas: sicut papostolus Petrus, quando id fieri nolebat, Satanas ab ipso qui occisus est diceretur. Ecce manifeste habes magnum bonum fuisse quodredargutus est. 4. Utrum placuerit viris bonis quod Christus pateretur; placuit quidem intuitu nostrae redemptionis, sed non ip
Abbreviated transcription (Latin):
nec humanitas eiꝰ aliena  ÷ a nat᷑a matͥs
scł̃mid quod ũbũ caro fc̃m ÷. Illa enĩ natura
que semꝑ genita manet ex patre naturã nr̃a
sine peccato suscepit ut nasceret᷑ ex uirgine
Hac auctoritate uidet᷑ tradi qͦd diuina nat᷑a
humanã suscepit. ubi uehem̃t̾ mouĩ pꝰsumꝰ
quod eã genitã et̾nalit̾ ex patre dicit nͥ forte
nat᷑am ꝓ ꝑsona hic accipiat. Alioqͥnsidixĩmꝰ
nat᷑am trib ꝑsonis ꝯmunẽ genitã ẽe: occrt̃
nobis ex adu̾so que ĩtractatu de tͥnitate disse

Expanded text:
nec humanitas ejus aliena est a natura matris, secundum id quod Verbum caro factum est. Illa enim natura quae semper genita manet ex Patre, naturam nostram sine peccato suscepit, ut nasceretur ex Virgine. Hac auctoritate videtur tradi quod divina natura humanam suscepit. Ubi vehementer moveri possumus, quod eam genitam aeternaliter ex Patre dicit, nisi forte natura pro persona hic accipiatur; aloquin si dixerimus naturam tribus personis communem genitam esse, occurrunt nobis ex adverso quae supra in tractatu de
Abbreviated transcription (Latin):
subam que assũpsit. s scd̃m illã q̃ assumptã:.
Ex quo apparet diuinã sub̃am assũpsisse hu-
ligñtia ĩnui uidet᷑ solũ uerbũ carnẽ fc̃m.⁊ na-¬
turã solũ suscepisse humanã. ⁊ diuinã nat᷑am
conciliauit. ꝑ hoc qͦd solũ u̾ħum carnẽ ipsa
trinitas fecit. In quo sĩc uĩtas in ꝯmutabilis
manet diuine humaneq nature. ut sicut
uera ÷ eiꝰ semꝑ diuinitas quã de patͣ habet:¬

Expanded text:
substantiam quae assumpsit, sed secundum illam quae assumpta est. Ex quo apparet divinam substantiam assumpsisse humaligentia innui videtur solum Verbum carnem factum, et naturam solum suscepisse humanam; et divinam naturam, conciliavit per hoc quod solum Verbum carnem ipsa Trinitas fecit. In quo sic veritas incommutabilis manet divinae humanaeque naturae, ut sicut vera semper est ejus divinitas, quam de Patre habet
Abbreviated transcription (Latin):
minorfẽs ÷ formã serui accipienᷤ. Neq enĩ
sic accepit formã serui ut amittẽt formã
dei. in qua erat equalis patͥ. ut ⁊ ĩ forma ser
ui ⁊ ĩ forma dei idẽ ipse sit unigenitꝰ filius
patͥs. qr forma dei accepit serui formã. Si
aũ forma dei formã serui accepit sine dubio
nat᷑a nat᷑am accepit. forme enĩ noĩe natura
oportet te agnosce firmissimeq tenẽ ł̃illo for¬
me noĩe nat᷑alẽ plenitudinẽ deb̾e intelligi.
In formagͥ deierat. qr in nata dei paͥs sẽꝑ
erat. de quo natꝰ erat. hilariꝰ qͦ in .xuͦ.li. de
trinit᷑: ait. esse ĩ forma dei ñ alia intelligñ¬
tia÷: quã in dei manẽ nat᷑a. didicisti noĩe

Expanded text:
istus formam servi accipiens. Nec enim sic accepit formam servi, ut amitteret formam Dei, in qua erat aequalis Patri, et ut in forma servi, et ut in forma Dei idem Patris; quia forma Dei accepit formam servi. Si autem forma Dei formam servi accepit, sine dubio natura naturam accepit. Formae enim nomine natura oportet te agnoscere firmissimeque tenere in illo formae nomine naturalem plenitudinem debere intelligi. In forma Dei ergo erat, quia in natura Dei Patris semper erat, de qua natus erat. Hilarius quoque, in lib. 12 de Trinitate, ita ait: Esse in forma Dei non alia intelligentia est, quam in Dei manere na
Abbreviated transcription (Latin):
seruauit ĩ matre. ⁊ paulo post. hic d̃s huma¬
nã nat᷑am ĩ unitatẽ ꝑsone suscepit. qͥ se humi¬
lians ꝑ miscd̃iam incorrupte uirginiᷤ ut̃m
ex ea nasciturꝰ impleuit. formã gͥ serui. id÷
naturã serui ĩ suã accepit ille ds ꝑsonã. Itẽ.
Ds̃ u̾bum ñ accepit ꝑsonã hoĩs sednaturam
Itẽ. Dei filiꝰ unigenit᷑ ut carnẽ hoĩs animãq
mundaret. susceptione carnis aĩeq rõnalis
incarnat᷑ ÷. hiis aliisq plurib auctoritati¬
b euident̾ ostendit᷑ ñ nat᷑am pͥm. nͨ pͥm pͥm¬
s ꝑͣm nat᷑am accepisse. De quarto uõ qõnis
articuso utrũ. s. nat᷑a nat᷑am assũpserit. scru
alui ab aliis. um ⁊̃ idem a se ipsis dissonare
uident᷑. sicut subiecta capitusa docent. Legit᷑

Expanded text:
in matre; et paulo post: Sic Deus humanam naturam in unitatem personae suscepit, quod se humilians per misericordiam, incorruptae Virginis uterum ex ea nasciturus implevit. Formam ergo servi, id est, naturam servi, in suam accepit ille Deus personam. Item: Deus Verbum non accepit personam hominis, sed naturam. Item: Dei Filius unigenitus, ut carnem hominis animamque mundaret, susceptione carnis animaeque rationalis incarnatus est. His aliisque pluribus auctoritatibus evidenter ostenditur, non naturam personamsonam naturam accepisse. De quarto vero quaestionis articulo, utrum scilicet natura naturam assumpserit, scrupalii ab aliis, verum etiam iidem a seipsis dissonare videntur, sicut subjecta capitula docent. Legitur
Abbreviated transcription (Latin):
didert. Ioq posteriores ealegñtes uarias atq
ꝯtͣrias ex predictis occasionẽ sumentẽ ꝓmũt
sentñtias.
Quid de hoc tenendum Sit.

Expanded text:
diderunt. Ideoque posteriores ea legentes, varias atque contrarias, ex praedictis occasionem sumentes, promunt sententias. 2. Quid de hoc tenendum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
qr ante grãm libera est uoluntas ad malũ.
ꝑ grãm uõ libera fit ad bonum. Semꝑ gͥuo
luntas hominis aliquo mͦ libera est: sed nõ
semꝑ bona est Non enim est bona nisi apec¬
cato liberata. est tam̃ a necessitate libera. uñ
tatem habuit homo ante pecc̾m. qr omni
carebat miseria.⁊ nulla tangebat᷑ molesti¬
Ia. ⁊ plenius habebit in futura beatitudine
ubi miser esse non potĩt. Sed in hac uita que¬

Expanded text:
quia ante gratiam libera est voluntas ad malum, per gratiam vero libera fit ad bonum. Semper ergo voluntas hominis aliquo modo libera est, sed non semper bona est. Non enim est bona, nisi a peccato liberata; est tamen a necessitate libera. Unde tatem habuit homo ante peccatum, quia omni carebat miseria, et nulla angebatur molestia; et plenius habebit in futura beatitudine, ubi miser esse non poterit. Sed in hac vita, qu
Abbreviated transcription (Latin):
iudere uel qͣue credunt᷑ uelque sꝑant᷑.
fidei speiq ꝯmune ÷. Distinguit᷑ tam̃ fi¬
des aspe sicut uocabulo: ita ronabili dif
narum. qr ⁊ bona credunt᷑ ⁊ mala. ⁊ hoc
fide bona non mala. Est enim fides ⁊ pre¬

Expanded text:
videre vel quae creduntur, vel quae sperantur, fidei speique commune est. Distinguitur tamen fides a spe, sicut vocabulo, ita etiam rationanarum; quia et bona creduntur et mala, et hoc fide bona, non mala. Est etiam fides et pr
Abbreviated transcription (Latin):
aliis hominib multa que ad religionem ꝑ¬
tinent. ũm ⁊̃ de angłis credimus. Spesaũ
non nisi bonarum rerum. nec nͥ futurarũ.
⁊ ad eum ꝑtinentium qui earũ spem gerẽ
Redit ad p̃missam qõnem. an .s.

Expanded text:
aliis hominibus multa, quae ad religionem pertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium qui earum spem gerere Redit ad praemissam quaes
Abbreviated transcription (Latin):
itaq precepti finis caritas ÷ .i. ad caritatem
refert᷑: omne preceptum. Quod uero ita fit
uel timore pene uel asiqua intentione car¬
nali: ut non referat᷑ ad qualitate que ÷ dile¬
ctio dei ⁊ ꝓximi: nondum fit quemadmodũ
fieri oportet: quamuis fieri uideat᷑. Tunc enĩ
recte fiunt que manbat deus: ⁊ que consilio
monet cum referunt᷑ ad dilectionem dei ⁊ ꝓx¬
uni. hiis uerbis aꝑte insinuat᷑. quis sit rectꝰ
Qͦ deus est finiᷤ oĩs

Expanded text:
ad charitatem refertur omne praeceptum. Quod vero ita fit vel timore poenae, vel aliqua intentione carnali, ut non referatur ad charitatem quae est dilectio Dei et proximi, nondum fit quemadmodum oportet fieri, quamvis fieri videatur. Tunc enim recte fiunt quae mandat Deus, et quae consilio monet, cum referuntur ad dilectionem Dei et proximi. His verbis aperte insinuatur quis sit rectusQuod Deus est finis omnis
Abbreviated transcription (Latin):
de uoluntate eiusq fine: disserendũ
est.Sciendum ÷ gͥ quod ex fine suo ut ait augꝰ¬
.G. uoluntas cognoscit᷑. uitum recta añpra¬
ua sit. finis aũ bone uoluntatis beatitudo
ud in quo non debet uoluntas quiescere.
finem bonum insinuat ꝓpħeta dicens. ui¬

Expanded text:
de voluntate ejusque fine disserendum est. Sciendum ergo est quod ex fine suo, ut ait Aug., voluntas cognoscitur utrum recta an prava sit. Finis autem bonae voluntatis beatitudo ud in quo non debet voluntas quiescere. Finem vero bonum insinuat Propheta dicens
Abbreviated transcription (Latin):
fuit illud adiutorium homini datũ in
creatione quo potãt manẽ si uellet. Illudutq
fuit libertas arbitrii ab omĩlabe ⁊ corrupte¬
la ĩmunis. atq uoluntatis rectitudo.⁊ om̃iũ
naturaliũ potentiarũ anime sinceritas atq
uiuacitas.
de libero arbit Ri0.

Expanded text:
it illud adjutorium homini datum in creatione, quo poterat manere si vellet. Illud utique fuit libertas arbitrii ab omni labe et corruptela immunis, atque voluntatis rectitudo, et omnium naturalium potentiarum animae sinceritas atque vivacitas. 5. De libero arbitrio.
Abbreviated transcription (Latin):
uis au adiciendum est dupplicit̾ in rũ.¬
telligi quod dicit᷑ xp̃s iudicaturus unõ
⁊ mortuos. aut enim uiui accipiunt᷑. qͥ in ad¬
uentu eius uiui reꝑient᷑. licet in raptu mori¬
ant᷑ ⁊ mortui qui ante discesserant. ueluiui
ualeat: ⁊ omnes resurrecturostredendũ
est ⁊÷ quod omnes resurgent incorrupti. non
ni corꝑis habitura membra. nec t̾n gła ac sp̃e
impassibilitatis uiduent᷑¬

Expanded text:
is autem adjiciendum est dupliciter intelligi quod dicitur Christus judicaturus vivos et mortuos. Aut enim vivi accipiuntur, qui in adventu ejus vivi reperientur, licet in raptu moriantur; et mortui, qui ante decesserant; vel vivi aleat omnes resurrecturos, credendum est etiam quod omnes resurgent incorrupti; non ni corporis habituri membra, nec tamen gloria ac spe impassibilitatis induent
Abbreviated transcription (Latin):
exemplis astruit. ⁊ sempit̾nis ignib ea ardẽ.:
ic⁊ non ꝯsumi illa ꝯbustione. sicut animꝰ cuius
nandorũ quod nunc e̾e scimus in animiᷤ oĩum.
ri Si demoneᷤ corꝑali igne cremant᷑.

Expanded text:
exemplis astruit, et sempiternis ignibus ea ardere, et non consumi illa combustione, sicut anima cujus natorum, quod tunc esse scimus in animis omnium. 6. Si daemones corporali igne cremant
Abbreviated transcription (Latin):
nescio. non requiro. ⁊ osolabor me tñ. Archã¬
geli nesciũt. angłi ñ audierũt. scła ñ tenẽt.
ꝓpħ̾a non sensit. apłs ñ int̾rogauit. filiꝰ ip̃e
non edidit. Cesset gͦ dolor querelarũ. ñ put
hõ sua intelligñtia gn̾atiõis sacm̃tũ posseꝯ
sequi. Absolute tñ intelligẽoꝰ ẽ pat᷑̾ ⁊ filiꝰ ⁊ sp̃s

Expanded text:
nescio, non requiro, sed consolabor me tamen. Archangeli nesciunt, angeli non audierunt, secula non tenent, propheta non sensit, Apostolus non interrogavit, Filius ipse non edidit. Cesset ergo dolor querelarum: non putet homo sua intelligentia generationis sacramentum posse consequi. Absolute tamen intelligendus est Pater et Filius
Abbreviated transcription (Latin):
a ⁊ alia. qr ambo unũ st̃. ħ credñdo. Incipe
bor ꝓfecturũ. Qui enĩ pie infinita ꝓsequit᷑.
⁊ si non ꝯtingat aliqñ: tñ ꝓficiet prodeũdo.
S ne te inseras in illud secretũ. ⁊ archano ino¬
pinabił natiuitatis ne te mim̾igas. sũmã in¬
telligñtie cõp̃hend̾e p̃sumẽs s intellige ĩ cõp̃

Expanded text:
 credendo incipe, bor profecturum. Qui enim pie infinita prosequitur, etsi non contingat, aliquando tamen proficiet prodeundo. Sed ne te inseras in illud secretum et arcanum inopinabilis nativitatis, ne le immergas, summam intelligentiae comprehendere praesumens
Abbreviated transcription (Latin):
uod auͭ et̾nitate: aliqͣ tͥum ꝑsonarũ aliã
non excedat: supͣ ostñsũ ẽ. uͥ coet̾nitas
tum ꝑsonarũ insinuata ẽ.¬
unc gͥ hic de magnitudĩe ꝗ ea aliqͣ

Expanded text:
uod autem aeternitate aliqua trium personarum aliam non excedat, supra ostensum est, ubi coaeternitas trium personarum insinuata est. 3. Hic de magnitudine, quod ea aliq
Abbreviated transcription (Latin):
benedictionis .i. eucharistia. penitũtia.
unctio extrema. ordo. ꝯiugiũ. quorũalia :¬
remeduim ꝯtrapeccata prebent: ⁊ grãm adiu¬
tricem ꝯferunt: ut bapt̾s. alia in remediũ
t̃m̃ sunt. ut ꝯiugiũ. alia gr̃a ⁊ uirtute nos
fulciunt. ut eucharistia ⁊ ordo.¬

Expanded text:
benedictio, id est, Eucharistia, Poenitentia, Unctio extrema, Ordo, Conjugium. Quorum alia remedium contra peccatum praebent, et gratiam adjutricem conferunt, ut Baptismus; alia in remedium tantum sunt, ut Conjugium; alia gratia et virtute nos fulciunt, ut Eucharistia et Ordo
Abbreviated transcription (Latin):
enim c̾et in nobis: nͥ diffud̾et᷑ in cordib ꝑ
sp̃m. Caritas aũ dĩ dicta ẽ. diffundi in cor¬
dib nr̃is. non qͣ nos ip̃e diligit: s qͣ nos fa¬
cit dilectores suos. Sicut uisticia dĩdicit᷑. qͣ
nos iusti eiꝰ mun̾e efficim᷑. ⁊ dñ salus qua
nos saluat. ⁊ fides xp̃i qͣ nos fideles fac̃. His

Expanded text:
enim esset in nobis nisi diffunderetur in cordibus per spiritum. Charitas autem Dei dicta est diffundi in cordibus nostris, non qua nos ipse diligit, sed qua nos facit dilectores suos, sicut justitia dicitur Dei, qua nos justi ejus munere efficimur, et Domini salus, qua nos salvat; et fides Christi, qua nos fideles facit. Unus
Abbreviated transcription (Latin):
aũ sacerdotes ne peccata penitentiũ
aliis ꝓdant. Alioquin deponant᷑. Unde gͥg̃
non extraneis. nec quod absit ꝓ aliquo scan¬
dalo. Nam si hoc fecerit: deponat᷑: ⁊ omnib
dieb uite sue ignominiosus ꝑegrinando
ꝑgat. Quod uͦ dictum est ut penitens eligat
sacerdotem scientem ligare ⁊ soluere: uidetꝰ
ꝯtrariumei quod in canonib reꝑit᷑. ut nemo
.s. alterius parrochianum iudicare p̃sumat
S aluid est fauore uel odio ꝓprium sacerdo¬
tem ꝯtempne̾. quod canones ꝓhibent. aliud
cetum uitare. Quod urbanus facere monet
ceps quemlibet ꝯmissum alteri sacerdoti ad
penitentiam susciꝑe. sine eius ꝯsensu cui se:
pͣus ꝯmisit. nisi ꝓignorantia illius cui pri
ꝯfessus est. Quiuͦ ꝯtra hoc facere temptaui̾t
gradus sui ꝑiculo subiacebit

Expanded text:
 sacerdos ne peccata confitentium aliis prodat; alioquin deponatur. Unde Gregonon extraneis; nec, quod absit, pro aliquo scandalo. Nam si hoc fecerit, deponatur, et omnibus diebus vitae suae ignominiosus peregrinando pergat. Quod vero dictum est, ut poenitens eligat sacerdotem scientem ligare et solvere, videtur contrarium ei quod in canonibus reperitur, ut nemo alterius parochianum judicare praesumat. Sed aliud est favore vel odio proprium sacerdotem contemnere, quod canones prohibent; aliud caecum vitare, quod Urbanus facere monet,ceat quemlibet commissum alteri sacerdoti ad poenitentiam suscipere, sine ejus consensu cui se prius commisit, nisi pro ignorantia illius cui prius confessus est. Qui vero contra hoc facere tentaverit, gradus sui periculo subjacebit
Abbreviated transcription (Latin):
dam mͦ: qr potuit mori. In illo nãq primo
statu habuit posse mori. ⁊ posse non mori. ⁊
hec fuit pͥma humani corꝑis in mortalitas .s.
posse non mori. In scdõ uo̾ statu post peccatũ
habuit posse mori.⁊ non posse non mori. qr in
hoc statu moriendi ÷ necessitas. In t̾cio statu ha¬
bebit posse non mori. ⁊ non posse mori. qr ad
illũ statũ ꝑtinet moriendi impossibilitas qͦd
ex grã erit non ex nata. In pͥmo statu fuit corpꝰ
hominis animale .i. egens alimoniis ciborũ.
erat aĩale non spũale. qͦd egebat cibis: ut ꝑ
animã uiuẽt. factus ÷ gͥ in animã uiuentem.
.i. uitã corꝑi dantẽ. tam̃ ꝑ sustentamenta cibo¬
rũ. ⁊ tunc erat corpus mortale ⁊ ĩmortale. qi
potãt mori. ⁊ poterat ñ mori. Post pecc̃m uõ:
le.⁊ cibis non egens. ⁊ ĩ mortale. non sicuit in
⁊ qͦd non potĩt mori. Uñ ab̃. suꝑ genesim.

Expanded text:
rimo statu habuit posse mori, et non posse mori. Et haec fuit prima humani corporis immortalitas, scilicet, posse non mori. In secundo vero statu, post peccatum, habuit posse mori, et non posse non mori, quia in hoc statu moriendi est necessitas. In tertio statu habebit posse non mori, et non posse mori, quia ad illum statum pertinet moriendi impossibilitas, quod ex gratia erit, non ex natura. In primo statu fuit corpus hominis animale, id est, egens alimoniis ciborum. erat animale, non spirituale, quod egebat cibis ut per animam viveret. Factus est ergo in animam viventem, id est, vitam corpori dantem, tamen per sustentamenta ciborum; et tunc erat corpus mortale et immortale, quia poterat mori, et poterat non mori. Post peccatum verilicet agile et cibis non egens: et immortale, non sicut in etiam quod non poterit mori. Unde August., super Genes.
Abbreviated transcription (Latin):
de limo terre formatũ ÷ corpus animale. nõ
spũale. cũ quali resurgemus. & renouabit᷑
t. a uetustate non in corpus aĩale quale fu-
corꝑis animalis: peccando meruiss. Non
tuum. Illud a ante pecc̾m mortale ⁊ in mor¬
tale erat. qr potãt mori ⁊ non mori. Aliud
⁊ aũ non posse mori. aliud posse non mori.
Ideo factum ÷ ꝑꝑ petc̃m non mortale quod
erat: s mortuum. qͦd non fieret: nisi pec¬
caret. Animale it non ÷ hoc corpus: sicut pͥ¬
mi hominis fuit. s iam deteriꝰ ÷. habet it
necessitatẽ moriendi. Eoce hic euidenter
aꝑit ab̃. qͦd corpus hominis ante pecc̃m mor-¬
tale ⁊ ĩmortale fuit. s non qualit̾ fiet in re¬
surrectione. De hoc eodẽ: beda suꝑ genesim
ait. Non ÷ credendũ añ pecc̃m̃ ita suisse mo¬
rtua corꝑa: sicut mͦ. Ait it apłs. Corpus

Expanded text:
de limo terrae formatum est corpus animale, non spirituale, cum quali resurgemus. Renovabitur enim a vetustate, non in corpus animale quale fuitcorporis animalis peccando meruisset. Nontuum. Illud enim ante peccatum mortale et immortale erat, quia poterat mori et non mori. Aliud autem est non posse mori, aliud posse non mori. Ideo factum est per peccatum non mortale, quod erat; sed mortuum, quod non fieret nisi peccaret. Animale enim non est hoc corpus, sicut primi hominis fuit, sed jam deterius est; habet enim necessitatem moriendi . Ecce hic evidenter aperit August. quod corpus hominis ante peccatum mortale et immortale fuit, sed non qualiter fiet in resurrectione. De hoc eodem Beda, super Genes., ait: Non est credendum ante peccatum ita fuisse mortua corpora, sicut modo. Ait enim Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ ÷. qi libertas arbitrũ est. bonũ natu¬
rale est. Qiubusdã uidr᷑ quod sit ipsa lib̾ta
arbitriĩ que semꝑbona est. sed ꝑꝑ peccati
seruitutem ad malum sit liberior ⁊ ꝓnor
⁊ io dicit᷑ non esse uera libertas. qi admalũ
est. aliis aut̃ uider᷑ quod hec libertas ad ma¬
lum. qͦdꝰ supra ꝯmemorauit ag̃. non sit ip̃a
libertas arbitrii. sed sit quedã ꝓnitaspeccan¬
di ⁊ curuitas que ex peccato ÷.⁊ mala est.⁊¬

Expanded text:
quidem est, quia libertas arbitrii bonum natuquidem est, quia libertas arbitrii bonum naturale est. Quibusdam videtur quod sit ipsa libertas arbitrii, quae semper bona est, sed propter peccati servitutem ad malum sit liberior et pronior; et ideo dicitur non esse vera libertas, quia ad malum est. Aliis autem videtur quod haec libertas ad malum, quam supra commemoravit Aug., non sit ipsa libertas arbitrii, sed sit quaedam pronitas peccandi et curvitas quae ex peccato est, et mala est.
Abbreviated transcription (Latin):
soli nunc habent: quos filiuis ꝑ grãm liberat¬
⁊ reparat. nonita quod penitus sint sine pec¬
cato in hac mortali carne. sedut in eispetĩn
non dominet᷑. neq regnet.⁊ hec est uera. ⁊
bona libertas. que bonam parit seruitutẽ.
endam non erit aliquis liber. nisi a peccato
liberatꝰ iusticie ceꝑit esse seriuus. ⁊ ipsa est
uera libertas. ꝑꝑ recti facti leticiam. simul
⁊ piaseruitꝰ ꝓpter precepti obedientiã. Est
alia libertas non uera. male seruituti ad¬
iuncta. que est ad malum faciendum. ubi
rõ dissentit a uoluntate iudicans non esse
faciendĩ quod uoluntas aspetit. Ao bonũ¬
uero faciendũ ꝯcordat ratio uoluntati. ⁊ io
ibi uera libertas ÷ ⁊ pia. Delibertate aũ ad.
eum pertare delectat. liberalit̾ enĩ seruit.
qui sui domini uoluntatẽ libent̃ facit. ac
ꝑ hoc ad pectandũ liber ÷ qui peccati seruus
qua quis liberest ad malum: sit libertasar¬
bitrii. Si enim libertas arbitrũ est: bonum

Expanded text:
soli habent, quos Filius per gratiam liberat et reparat; non ita tamen quod penitus sine peccato in hac mortali carne, sed ut in eis peccatum non dominetur neque regnet. Et haec est vera et bona libertas, quae bonam parit servitutem, endam non erit aliquis liber, nisi a peccato liberatus, esse justitiae coepit servus; et ipsa est vera libertas, propter recti facti laetitiam, simul et pia servitus, propter praecepti obedientiam. Est alia libertas non vera, malae servituti adjuncta, quae est ad malum faciendum, ubi ratio dissentit a voluntate, judicans non esse faciendum quod voluntas appetit; ad bonuvero faciendum concordat ratio voluntati; et ideo ibi vera libertas est et pia. De libertate autem ad eum peccare delectat? Liberaliter enim servit qui sui domini voluntatem libenter facit; ac per hoc ad peccandum liber est, qui peccati servus qua quis liber est ad malum, sit libertas arbitrii. Si enim libertas arbitrii est, bonum
Abbreviated transcription (Latin):
ratꝰ enĩ in naturalib bonis quib nõ ÷ pri-¬
uatus. Alioquin: non posset fieri reꝑatio.
Spoliatꝰ uõ: gratuitis. que ꝑ grãm natu¬
ralib addita fuerant. hec sunt data opti-¬
ma ⁊ dona ꝑfecta. Quorũ alia sunt corrup
ta. quãquã ⁊ naturalia ex gr̃a sint. ad ge¬
neralẽ quippe dei grãm ꝑtinent. Sepe tñ
huiꝰ modi fit distinctio. cum gr̃e uocabulũ¬
co ad spẽm non ad genus refert᷑ Corrupta ÷¬
se ꝑdidit.⁊ ip̃m. Cum enĩ libo arbito peccaret᷑.
qͥs deuictus est: huic seruus addictus est. Ecce
lib̾m ar. dicit hoĩem amisisse. nonqi post pec¬
plex .s. a necessitate. apectõ. a miseria. Aneces¬
sitate: ⁊ añ pecc̾m ⁊ post eque lib̃m est arbit᷑¬
um. Sicut u est tunc cogi non poterat. ita nͥ
mͦ. Ideoq uoluntas merito apud ũm iudica¬
tur. quȩ semꝑ a necessitate lib̃a est. ⁊ numqͣ
cogi potest. ubi necessitas. ibi non ÷ lib̾tas
ubi non est libertas: nec uoluntas. &ideo nͦ

Expanded text:
ratus quidem in naturalibus bonis, quibus non est privatus, alioquin non posset fieri reparatio; spoliatus vero gratuitis, quae per gratiam naturalibus addita fuerant. Haec sunt data optima, et dona perfecta; quorum alia sunt corruptta, quanquam et naturalia ex gratia sint. Ad generalem Dei quippe gratiam pertinent. Saepe tamen hujusmodi fit distinctio, cum gratiae vocabulum ad speciem, non ad genus refertur. Corrupta se perdidit, et ipsum. Cum enim libero arbitrio peccaretur, . A quo enim devictus est, huic servus addictus est . Ecce liberum arbitrium dicit hominem amisisse; non quia post pecplex, scilicet a necessitate, a peccato, a miseria. A necessitate, et ante peccatum et post aeque liberum est arbitrium. Sicut enim tunc cogi non poterat, ita nec modo. Ideoque voluntas merito apud Deum judicatur, quae semper a necessitate libera est, et nunquam cogi potest. Ubi necessitas, ibi non est libertas; ubi non est libertas, nec voluntas, et ideo nec
Abbreviated transcription (Latin):
ri in homine: quatuor status lib̃i ar.
Ead malũ nil impellebat: non habuit infirmi¬
tatẽ ad malũ. ⁊ habuit adiutoriũ ad bonum.
Tunc sine errore ratio ⁊ uoluntas sine diffi¬
cultate bonum appetere poterat. Post pecca¬
tum uõ: ante reꝑationem gr̃e: premit᷑ a con¬
cupiscentia ⁊ uincit᷑. ⁊ habet infirmitatẽ
aꝯcupiscentia: sed non uincit᷑. & habet qͥdẽ
infirmitatẽ in malo. s gr̃am in bono. ut
possit pectare ꝑꝑ lib̾tatẽ ⁊ infirmitatẽ. ⁊
possit non peccare ad mortẽ ꝑꝑ libertatẽ
⁊ grãm adiuuantẽ. nondũ tñ habet posse
omnino non peccare. uł non posse peccare.
ꝑꝑ infirmitatẽ nondũ ꝑfecte absortẽ. ⁊¬

Expanded text:
 in homine notari quatuor status liberi arbad malum nil impellebat. Non habuit infirmitatem ad malum, et habuit adjutorium ad bonum. Tunc sine errore ratio judicare, et voluntas sine difficultate bonum appetere poterat. Post peccatum vero ante reparationem gratiae, premitur a concupiscentia et vincitur, et habet infirmitatem a concupiscentia, sed non vincitur; et habet quidem infirmitatem in malo, sed gratiam in bono, ut possit peccare propter libertatem et infirmitatem, et possit non peccare ad mortem propter libertatem et gratiam adjuvantem: nondum tamen habet posse omnino non peccare, vel non posse peccare, propter infirmitatem nondum perfecte absorptam,
Abbreviated transcription (Latin):
tere eam si ꝯsensu amborum ꝯiunctisunt: nͥ ob for¬
niconem. De illis agit: quib alterutriꝰ ꝯdicio nota
De copula serui ⁊ ancille diu̾so

Expanded text:
tendi eam, si consensu amborum conjuncti sunt, nisi ob fornicationem. De illis agit quibus alterutrius conditio nota guntur. 2. De copula servi et ancillae diverso
Abbreviated transcription (Latin):
bat susciꝑe ⁊ nobis expediebat. Sunt enĩ
plura egritudinũ genera ⁊ corꝑis uitia.
a quib omnino ĩmunis extitit. Quosit
defectus habuit. uel ad ostensionẽ uere
humanitatis. ut timorẽ ⁊ tristiciã uel ad
impletionẽ oꝑis ad qͦd uenãt. ut passibili¬
tatẽ ⁊ mortalitatẽ. uel ab ĩmortalitatis
desꝑatione: spem nr̃am erigendã ut mor¬
.tẽ sũscepit. hos aũ defectus non ꝯdicioĩs
sue necessitate s miserõnis uoluntate
suscepit. ueros quidẽ habuit defectus.

Expanded text:
bat suscipere, et nobis expediebat. Sunt enim bat suscipere, et nobis expediebat. Sunt enim plura aegritudinum genera et corporis vitia, a quibus omnino immunis extitit. Quos enim defectus habuit, vel ad ostensionem verae humanitatis, ut timorem et tristitiam; vel ad impletionem operis ad quod venerat, ut passibilitatem et mortalitatem; vel ab immortalitatis desperatione spem nostram erigendam, ut mortem, suscepit. Hos autem defectus non conditionis suae necessitate, sed miserationis voluntate suscepit. Veros quidem habuit de
Abbreviated transcription (Latin):
cuspabilit ante pecc̃m in exordio ꝯdiciõis:
homini potuisse indere. ut ẽẽnt ei nat᷑asi¬
.S̃. a. ita ĩli. retͣctõnũ inquiens. Ignorantia ⁊
difficultas ⁊̃ siẽent hominis primordia nͣ
S si hec homo in pͥmordio naturalit habu¬
iss: numqͥd essẽt ĩeo defectus ⁊ pene: Si de¬
fectus uel pena ei udita fuisset ante pecca¬
tũ inuiste agi cum eo uideret᷑: si antetul¬
pã sentiret penã. Ob hoc sane dicimꝰ illa
non fuisse defectus uel penas si naturalit̾
homini infuissent. Sicut ñ fuit hõi ante
pecc̃m nondũ grãm adepto: defectus siue
pena non posse ꝓficere. s postquã grãm re¬
cepit ꝑ quã ꝓfice̾ potuit. ⁊ ad temp̃ ⁊̃ ꝓfe¬
tit. eamq cuspa sua post. amisit. simul¬
q ꝓficiendi facultatẽ ꝑdidit: defectꝰ fuit
ei ⁊ pena non posse ꝓficere .s. malũ decli
nare. ⁊ bonũ fac̾e. Omnes gͥ defectus nr̃os
suscepit xp̃s pret̾ pecc̾m. quos ei ꝯuenie¬

Expanded text:
culpabiliter ante peccatum in exordio conditionis homini potuisse indere, ut essent ei naturalia; ita in lib. Retract. inquiens: Ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia natSed si haec homo in primordio naturaliter habuisset, numquid essent in eo defectus et poenae? Si defectus, vel poena ei indita fuisset ante peccatum, injuste cum eo agi videretur, si ante culpam sentiret poenam. Ob hoc sane dicimus illa non fuisse defectus vel poenas, si naturaliter homini infuissent; sicut non fuit homini ante peccatum nondum gratiam adepto defectus sive poena, non posse proficere. Sed postquam gratiam recepit, per quam proficere potuit et ad tempus profecit, eamque culpa sua post amisit, simulque proficiendi facultatem perdidit, defectus fuit ei et poena non posse proficere, scinare et bonum facere. Omnes ergo defectus nostros suscepit Christus praeter peccatum, quos ei convenie
Abbreviated transcription (Latin):
peccantib iustissime inflicta: liberat dei
gR̃a. qr sponte homo libero arb̾. cade potu¬
it: non ⁊̃ surgere. ad quã miseriã ꝑtinet
ignorantia. ⁊ difficultas quã patit᷑ omini
homo ab exordio natiuitatis sue. nec abis¬
to mało quisquã nisi gr̃a dei liberat᷑. Ecce
euident᷑ dicit hic ab̾. ignorantiã quaquiᷤ
inuit᷑ falsa ꝓueris approbat: ⁊ difficulta.

Expanded text:
peccantibus justissime inflicta, liberat Dei gratia, quia sponte homo libero arbitrio cadere potuit, non etiam surgere; ad quam miseriam pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio nativitatis suae, nec ab isto malo quisquam, nisi gratia Dei, liberatur. Ecce evidenter dicit hic August. ignorantiam qua quis invitus falsa
Abbreviated transcription (Latin):
sinuat dicens. Corpus quidẽ ꝑꝑ peccatum
mortuum ÷ .i. necessitatẽ moriendi habet
inse. xp̃s aũ non ex peccato huiꝰmodi ha¬
buit defectus. qr sine peccato est conceptꝰ
uoluntate. de nr̃o in se transtulit uãm infir¬
mitatẽ sicut accepit uãm carnẽ. quã sine
omni infirmitate assumẽ potuit. sicut
absq culpa eandẽ suscepit
Auctoritatib¬

Expanded text:
s, Rom. 8: Corpus quidem propter peccatum mortuum est, id est, necessitatem moriendi habet in se. Christus autem non ex peccato hujusmodi habet defectus, quia sine peccato est conceptusvoluntate de nostro in se transtulit veram infirmitatem, sicut accepit veram carnem, quam sine omni infirmitate assumere potuit, sicut absque culpa eamdemque suscepit. 4. Auctoritatib
Abbreviated transcription (Latin):
quod dñs noster in se suscepit omĩa
infirmitatis nr̃e pret̾ pecc̃m. qͦd nisi acci¬
piat᷑ de illis t̃m que eum sumẽ ꝓ nobis o¬
portuit nec dedecuit. falsũ ẽẽ ꝓbabitur¬
.x.Non enĩ assũpsit ignorantiã aliquã cum
expedit scire. Sunt it quedã quorũ sci¬
entia non affert uel ignorantia ñimpe¬
dit salutẽ. ⁊ forte talũ rerũ ignoranti¬
a: defectus non ÷. Constat aũ in nobis
esse ignorantiã atq difficułtatẽ uolendi
uel faciendi bonũ. que ad miseriã nr̃a
bare inquit falsa ꝓueris ut erret inui¬
tus. ⁊ resistente atq torquente dolore
carnalis uincusi non posse alibidinosis
oꝑib temꝑare: non ÷ natura instituti
hominis: s pena dãpnati. Ex qͥ miseria

Expanded text:
quod Dominus noster in se suscepit omnia infirmitatis nostrae praeter peccatum, quod nisi accipiatur de illis tantum quae eum sumere pro nobis oportuit, nec dedecuit, falsum esse probatur. Non enim assumpsit ignorantiam aliquam, cum expedit scire. Sunt enim quaedam quorum scientia non affert, vel ignorantia non impedit salutem; et forte talium rerum ignorantia defectus non est. Constat autem in nobis esse ignorantiam atque difficultatem volendi vel faciendi bonum, quae ad miseriam nostram bare, inquit, falsa pro veris, ut erret invitus, et resistente atque torquente dolore carnalis vinculi non posse a libidinosis operibus temperare, non est natura instituti hominis, sed poena damnati. Ex qua miseria