comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Aut᷑ int̃ innocentiȩ studiũ & humilitatis confessĩonẽ sermo¬
nũ suoꝵ moderandã eẽ uircutẽ : Id ciro postea ꝗͣ dixerat
muia tes timonioꝵ tuoꝵ cucurri hoc & didit cũ dilatasticor meũ
dilatatũ ẽcor: qđ ꝑfio ẽ capax doctrinȩ di panoit᷑ It hoc detredens¬
tib diccũ ẽ It in habitabo & in abul abo ineis. Corgͥ dilatit᷑ in qͦ
sacram̃tũ patris & filii residet: inqͦca paci habitatione sc̃ssp̃s de
plateis cũ libtate agit. Verbi utriq huiꝰ latimtatis nr̃a uł obscurta¬
tẽ nob̵ auferił alteriꝰ intelligentiȩ opinionẽ p̃bet Nsa qđ nos
in exitib dicimꝰ: grecitas ex ebreo e⁊ΟDΟΥC transtulit Etexo¬
dũ ꝓpͥȩ ẽ ubi exmultis angustis iuiis in unã patentẽ uiã coitur
Quod uͦ nos plateas ñcupamꝰ ẽodẽ nomine grecitas ñ cupauit
nob̵ exmiltis egressus ẽ. canit᷑ In latitudinib aut̃ cũ lib̾tate a¬
git in qͥb ñ solũ habicare sed etiã abulaturã se eẽ. promisit

Expanded text:
sermonum suorum moderandam esse virtutem. Idcirco posteaquam dixerat. mandatorum tuorum cucurri, hoc addidit, cum dilatasti cor meum. Dilatatum est cor, quod per fidem capax doctrinae Dei panditur. Et hoc de credentibus dictum est: Et inhabitabo et inambulabo in eis . Cor igitur dilatatur, in quo sacramentum Patris et Filii residet, in quo capaci habitatione Spiritus sanplateis cum libertate agit . Verbi utriusque hujus latinitas nostra vel obscuritatem nobis affert, vel alterius intelligentiae opinionem praebet. Nam quod nos in exitibus dicimus, graecitas ex hebraeo ἐν ἐξόδοις transtulit, Et exodus proprie est, ubi ex multis angustis viis in unam patentem viam coitur. quod uero nos plateas nuncupamus, eodem nomine grsecitas nuncupauit. nobis ex multis egressus est, canitur; in latitudinibus autem cum libertate agit, in quibus non solum habitare, sed etiam deambulaturam se esse promisit.
Abbreviated transcription (Latin):
lit It in cȩtĩs quoq utrũq qͦdã cõplexu sibi inuicẽ colligauit cũdedu¬
cise insemita postulat. & cũ id ipsũ uoluit. Rius enĩ quȩ adõ s̃ cũ hono
At Est gͦ a nob̵ cũ oramꝰ exordiũ : ut munꝰ ab eo sit De hinc qr deexor¬
dio nr̃o munꝰ eiꝰ ẽ : ex nr̃o rursũ ẽ ut exqͥrat᷑ & obtineatur & manent
Ineo aut̃ qđ ita se hab̃t inclina cormeũ iniustificationes tuas. &
ñ in inutilitatẽ qͥdã transtuler̃ indina cormeũ in iustificatio

Expanded text:
lit. et in ceteris quoque quodam conplexu sibi inuicem conligauit: cum deduci se in semita postulat et cum id ipsum uoluit. prius enim, quae a deo sunt, cum honoat. Est ergo a nobis, cum oramus, exordium; ut munus ab eo sit: dehinc qdio nostro munus eius est, ex nostro rursum est, ut exquiratur et obtineatur et maneat. In eo autem, quod ita se habet: inclina cor meum in iustificationes tuas et non in utilitate
Abbreviated transcription (Latin):
liȩ se exẽplodechesauris ꝓferre uetã ⁊ noua. hanc gͥ iusti¬
ficationũ uiȩ legẽ ꝓpħa desiđat. Lex enĩ iustificationũ qui¬
busdã religiosi cordis disciplinis c̃tinet᷑ & in tra fines nos ẽsti¬
tutionis suȩ qͥb se ut erem᷑ artauit ne excedentes eos ad opi¬
niones hereticȩ intelligentiȩ euagarem᷑. Non uultigitur
causam hanclegẽ orat institui : scilic& ut exquirat eã.
Lexerat iustificationũ ꝑmorsen scripta : & hanc ꝓpħa
oꝑib exercebat Nongͦ hancstatui sibi orat quȩ iã statuta
erat & abeo religiose agebat᷑ sed eã quã obtat inqͥre¬
re. Quid gͦ optat̃ inqͥrere : finẽ scilic& legis Et qͥserit
Neq solũ exqͥrere : sed sẽꝑ exqͥrere Ita enĩ ait It ex quirã eã sẽꝑ
Officiũ exqͥrenti ñ suffecerat ꝑ uoluntatẽ nisi etiã in defessa
abeo tẽporis c̃tinuatione gereret᷑ . Damͥ intellectũ ⁊ scrutabor
nis scriptũ meminimꝰ Intelligento sapientiã sapient̃ rogan¬

Expanded text:
a et nova . Hanc igitur justificationum viae legem Propheta desiderat. Lex enim justificationum quibusdam religiosi cordis disciplinis continetur, et intra fines nos constitutionis suae quibus se uteremur arctavit: ne excedentes eos, ad opiniones haereticae 306 intelligentiae evagaremur. Non vult igitur --Sed in quam causam hanc legem orat institui? Scilicet ut exquirat eam. Lex erat justificationum per Moysen scripta: et hanc Propheta operibus exercebat. Non ergo hanc statui sibi orat, quae jam statuta erat, et ab eo religiose agebatur; sed eam quam optat inquirere. Quid ergo optat inquirere? Finem scilicet legis. Et quis erit neque solum exquirere, sed semper exquirere. Ita enim ait: Et exquiram eam semper. Officium exquirendi non suffecerat per voluntatem, nisi etiam indefessa ab eo temporis continuatione gereretur. 5. David praerogativae cujus nis scriptum meminimus, Inintelligendo sapientiam interrogan
Abbreviated transcription (Latin):
causa ẽ. cur ꝓpħa p̃stari sibi ut uiã iustificationũ ptelligat poti
quã ut ipsas iustificationes cognoscat orauerit . Mleminit enim
om̃s ius tificationes legis umbrã inse sanctaꝵ iustificationũ con¬
tinere : cũ pꝰ sexennii seruitutẽ hebreus puer li̵. ẽ cũ septimi
Anni fructꝰ indigentib: & pecorib t̃rȩ relinquunt᷑ cũ pꝰ quinqͣge¬
simũ annũ om̃a inius familiaxe eiꝰ unde decesserint reũtunt᷑ Et̃ qr
hȩc quȩ in lege sc̃stituta uia eoꝵ ẽ. quoꝵ in hns p̃format᷑ exẽplũ¬
ut uiã harũ iustificationũ intelligens in mirabilib dĩ exerceat᷑
orat id ẽ in legis oꝑib: uerset᷑ qr lex sit ad futuroꝵ bonoꝵ specu¬
lũ c̃stituta. De conseqenti uersu cõperi multos uaria sensisse . eo
qđ ñ ead ẽ ppriecate acȩc̃is translatorib ex ebreo demuatꝰ eẽ
ut ab his septuaginta in t̃p̃cantib conscriptꝰ ẽ. Nonnulli enĩ peo

Expanded text:
causa est, cur propheta praestari sibi, ut uiam iustificationum intellegat potius, quam ut ipsas iustificationes comnes justificationes legis, umbram in se sanctarum justificationum continere: cum post sexennii servitutem hebraeus puer liber est , cum septimi anni fructus indigentibus et pecoribus terrae relinquuntur , cum post quinquagesimum annum omnia in ius eius , unde decesserint, reuertuntur. et quia haec, quae in lege sunt constituta, uia est eorum, quorum in his praeformatur exemplum, uiam harum iustificationum ut intellegens in mirabilibus dei exerceatur, orat, id est in legis operibus uersetur: quia lex sit ad futurorum bonorum speculum constituta. De consequenti uersu conperi multos uaria sensisse, eo quod non eadem proprietate a ceteris translatoribus ex hebrseo demutatus esset, ut ab his septuaginta interpretantibus conscriptus est. nonnulli enim pro eo,
Abbreviated transcription (Latin):
dño dõ tuo ex tota corde tuo & extota ant̃ma tua & custodias
p̃cepta dñi di tuu & iustificationes eiꝰ qͦs ego p̃cipio tͥ hodie uebene si
tibi : ERgo cũ lexdoceat inuiis dĩ ambulandũ ut abulanti in his bene
inposterũ sit & nc̃ ꝓpħa oretuias iniuistitiȩ a se amoueri sibiq utõs
misereat᷑ exlege io orat qđ lege conclusũ ẽ. ut in uiis dĩ ambulans
inbeatitudine collocet᷑. De hinc seqͥt᷑ Viã ueritatis dilexi. & iudicia

Expanded text:
anima tua et custodias domini dei tui et iustificationes eius, quae ego tibi hodie, ut bene sit tibi! ergo cum lex doceat in uiis dei ambulandum, ut ambulanti in his bene in posterum sit, et nunc propheta oret uias iniustitiae a se amoueri sibique ut deus misereatur ex lege, id orat, quod lege conclusum est, ut in uiis dei ambulans in beatitudine collocetur. Dehinc sequitur: uiam ueritatis dilexi et iudicia
Abbreviated transcription (Latin):
de attrarcta quodã modo fuerint ñ adinbuÑ. Sequit᷑ demoe
ASpice in me & miserert mei scđm idiciũ diligentiũ nom̃ tiũ
Adid qđ dixerat. respice inme : mox ad didic & iiserere. Icit
enĩ dnm̃ etiã inultionẽ impioꝵ penãq respicere. Respexit
enĩ uescriptũ ẽ suꝑ castra aegiptioꝵ & colligiut axes curriũ eoꝵ Qiursũc
porecã dr. Aspicesint̾rã & facies cã tremere Ropħa gͦ ñsolicariũ hoc
orat ut insc ds respiciat : sed cũ miseratione respiciat Neq cũ miseratione
tantũ sea scđm iudiciũ diligentiũ nom̃ ciꝰ Est quidẽ exboniate di mi

Expanded text:
de adtracta quodam modo fuerint, non adibunt. Sequitur deinde: de adtracta quodam modo fuerint, non adibunt. Sequitur deinde: aspice in me et miserere mei secundum iudicium diligentium nomen tuum. ad id quod dixerat: respice in me mox addidit: et miserere mei. scit enim dominum etiam in ultionem impiorum p“namque respicere. respexit enim, ut scriptum est, super castra Aegyptiorum et conligauit axes curruum eorum. etrursum: citur: aspiciens in terram et faciens eam tremere. propheta ergo non solitarium hoc orat, ut in se deus respiciat, sed cum miseratione respiciat: neque cum miseratione tantum, sed secundum iudicium diligentium nomen eius. Est quidem ex bonitate dei mi
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ homo ñ ꝑcipit quȩ s̃ sp̃s. Stultitia enĩ ẽ .ei. Et idẽ doctor gentiũ ait
Tex enĩ ñ in tabulis lapioȩis scripta sed in tabulis cordis carnalib
Hoc gͦ os suũ propħa pandens attrax̃ sp̃m Non exũ ultro
ingruit. Expetentꝰ ẽ. Attrahentꝰ ẽ. ⁊ infantiũ modo tanꝗ
lac in nocens hauriendũ Idõ aut̃ ꝓpħa os aperuit : quia
meminerit sibi inpalmo altero dictũ Dilata ostuũ & ac¬
implebo illud. Et in lege scriptũ sit. Describe hȩc in latitudi
ne cordistui. Corde enĩ dĩ p̃dicatio ñ ore suscipit᷑ : & scđm
euangelica p̃dicationẽ ũbũ di ex corde malꝰ abripit qđ ul¬
tra mel & fauũ inore delectat. Vt enĩ pos in alimoniã cor¬
poris cibos sumimꝰ : ita ꝑcor aduiuificandã animã escasdo¬
ctrinȩ cȩlestis accipimꝰ. Quȩ nisi ãplificato & patente cor¬

Expanded text:
tus : stultitia enim est ei. Et 388 idem doctor gentium ait: tus : stultitia enim est ei. Et 388 idem doctor gentium ait: Lex enim non in tabulis lapideis scripta, sed in tabulis cordis carnalibus . Hoc ergo os suum Propheta pandens, attraxit Spiritum. Non enim ultro ingruit . Expetendus est, attrahendus est, et infantium modo tamquam lac innocens hauriendum. Ideo autem propheta os aperuit, quia meminerit sibi in psalmo altero dictum, Dilata os tuum, et adimplebo illud : et in lege scriptum sciat, describe hnem cordis tui; corde enim dei praedicatio, non ore suscipitur. et secundum euangelicam prsedicationem uerbum dei ex corde malus abripit, quod ultra mel et fauum in ore delectat. ut enim per os in alimoniam corporis cibum sumimus. ita et per cor ad uiuificandam animam escas doctrinae caelestis accipimus, quae, nisi amplificato et patente cor
Abbreviated transcription (Latin):
pientib & intelligentib & reuedastiea paruulis. Ecce dedarţtio¬
nis & illuminationis & intelligentiȩ tẽpꝰ. Absconsa enĩ huc usq est
In hos dies hȩc declarant᷑ ⁊ declarata illuminant & illuminantia intel¬
ligentiã paruulis sũminis trant. fiunt ꝑ hancintelligebitiã scisp̃s iã capa¬
ces Deniq idipsũ seq̃ns sermo subiec̃ diẽns. Os meũ aperu & aitraxi
spm̃ qr mandata tua c̃cupiscebã Non de hoc utiq human corꝑis ore dixit
qđ ꝑ labia concludit᷑ ac patet Nã spm̃ officionariũ magis ꝗͣ oris hauri¬
mꝰ Laboriosius aut̃ auoituoris in animã transfunoit᷑ absolutiꝰ uͦ ꝑ na¬
turalẽ cursũ famulatu atq officio nariũ cõmeat. Sed os scriptura
ñ labioꝵ tantũ sed & cordis solita ẽ ñcupare. Corde enĩ ꝑfid ẽ patente
& ꝑdesideriũ adhauriendũ hante intelligentia do ctrinȩ cȩlestis
accipit᷑ Non animȩ hoc sed cordis officiũ c̃: A pbs enĩ ait Animali

Expanded text:
pientibus et prudentibus et reuelasti ea paruulis. ecce declarationis et inluminationis et intellegentise tempus. absconsa enim usque in hos dies haec declarantur et declarata inluminant et inluminantia intellegentiam paruulis subministrant: fiuntque per hanc intellegentiam sancti spiritus iam capaces. Denique id ipsum sequens sermo subiecit dicens: os 6 meum aperui et adtraxi spiritum; quia mandata tua concupiscebam. non de hoc utique humani corporis ore dixit, quod per labia concluditur ac patet. nam spiritum officio narium magis quam oris haurimus. laboriosius autem aditu oris in animam transfunditur; absolutius uero per naturalem cursum famulatu atque officio narium commeat. sed os scriptura non labiorum tantum, sed et cordis solita est nuncupare. corde enim per fidem patente et desiderio ad hauriendum hiante intellegentia doctrinae caelestis accipitur. no
Abbreviated transcription (Latin):
tale malũ st̃. Abel iustũ cain scelestus ꝑfamiliartatẽ fr̃ĩs occidit
Noe dõ ꝓbatũ chã filiꝰ eiꝰ irrisit Esau iacobexulẽ eẽ. pat̾na domo
fect. Ualidissimũ p̃liatorẽ diaboli iob. sola uxor eiꝰ tẽprauit inflec¬
tere. Hunc ipsũ scm̃ ppħam quȩ calĩmiȩ hominũ fefeller̃ : quoti¬
enssaul ꝓdicꝰ ẽ : quotiens qͥb in locis ageret ñciat᷑ ẽ Vbiq eica¬
lumantiũ insidiȩ affuer̃ Nouit hȩc dñs domes ticȩ calũniȩ scan¬
dala grauissimũ solere fioei excidiũ afferre diens. Qđ si oculꝰ
tuus dext scandalitatte & si pesdext̃ aut manꝰ scandalratte.
erue & abscide abste Non dem̃bris corporũ hȩc locutꝰ ẽ cũ scan¬
dala nec manꝰ nec pes possic afferre sed dec̃iunetissimis nobac
rũ se p̃cepta dĩ pollicet᷑ qr iste domesticoꝵ om̃ũ calũ uȩ impe

Expanded text:
tabile malum sunt. Abel iustum Cain scelestus per familiaritatem fratris occidit. tabile malum sunt. Abel iustum Cain scelestus per familiaritatem fratris occidit. Noe deo probatum Cham filius eius inrisit. Esau Iacob exulem esse a paterna domo fecit. ualidissimum diaboli pr“liatorem Iob sola uxor eius temptauit inflectere. hunc ipsum sanctum prophetam quae calumnise hominum fefellerunt? quotiens Sauli proditus est? quotiens, quibus in locis ageret, nuntiatus est? ubique ei calumniantium insidise adfuerunt. Nouit hsec dominus domesticae calumnise scandala grauissimum solere fidei excidium adferre, dicens: quod si oculus tuus dexter scandalizat te et si pes dexter aut manus scandalizat te, erue et abscide abs te. non de membris corporum haec locutus est, cum scandala nec pes nec manus posset adferre; sed de coniunctissimis nobis ac rum se praecepta dei pollicetur, quia istae domesticorum omnium cal
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ptam̃ta meruisse . Dominationẽ iniustitiȩ ꝓpħa metuit : tẽpta¬
tionẽ uͦeiꝰ ñ recusat. Dirigendos aut̃ eẽ Ad ño gressus suos scđdm
eloquia sua meminit: ne iniqͥtas quȩ tẽptatura sit potestatẽ
possit habe dominandi. Post quȩ : io conseqͥt᷑ . Redime mea ca¬
lũmis hominũ ut custodiã p̃ceptatua. Humana tẽptatio grauis
Sed calunia grauis .ẽ. Calũna aut̃ ea .ẽ. uł cũ bono oꝑi facinoris ma¬
linom̃ a scribit᷑ uł cũ specie blandiente in t̃nȩ maliciȩ uirꝰ occulit᷑
Neq enĩ eiꝰ directȩ mali uolentiȩ opꝰ ẽ sed fallax& subdolũ & sub spe¬
cie bonȩ uoluntatis maliciȩ oꝑatione deseuiens. Et difficile ẽ. caue
retalib qͥ sub nomine frm inimici st̃ sub nomine a micoꝵ hostes se.
subfilioꝵ specie parricidȩ st̃ subspecie unamimitatis coniugũ in eui¬

Expanded text:
temptamenta meruisse. dominationem iniustitise propheta metuit, temptatemptamenta meruisse. dominationem iniustitise propheta metuit, temptationem uero eius non recusat. dirigendos autem esse a domino gressus suos secundum eloquia sua meminit, ne iniquitas, quae temptatura sit, potestatem possit habere dominandi. Post quse id consequitur: redime me a calumniis hominum, et custodiam praecepta tua. humana temptatio grauis sed calumnia grauis est. calumnia autem ea est, uel cum bono operi facinoris mali nomen adscribitur, uel cum specie blandiente internae malitise uirus occulitur.. neque enim eius directae maliuolentiae opus est, sed fallax et subdolum et sub specie bonae uoluntatis malitise operatione desseuiens. et difficile est cauere a talibus, qui sub nomine fratrum inimici sunt, sub nomine amicorum hostes sunt, sub filiorum specie parricidae sunt, sub unanimitate coniugum ineui
Abbreviated transcription (Latin):
ratione sit dignꝰ. Dehinc sequit. Cressus meos dirige scđm eloquiũ tuũ
Acne dominet᷑ mȩ om̃is inius titia. Incedic quidẽ ꝓpħa exuoluntate sua
iustitiȩ gressib: Ssat undiq sibi iniustitiȩ dominationes imminere :
ptates sed scđm eloquiũ dĩ. Sinichil impedim̃ti usꝗͣ occurreret si ad¬
uersantes sibi ñ undiq ad eẽnt suis ipse uirib: in ea quȩ agere ueli
c̃firmabat᷑ Sed ubi insidiȩ st̃. ubi bellũ ẽ. opꝰ ẽ. potioris auxilio ñ in se
dominet᷑ om̃is iniustitia. Non ut se absit. sed ne dominet᷑ sui orat
Scic ꝑtẽ ptationes ad głam ꝑueniri. Meminit abrahã & peregrina¬
tionis iniuria & amittende uxoris metu. & ꝑ immolandifiliĩ dolorẽ
fuisse cẽptatũ. Scit iob omi tẽptationũ eẽ mlitia ꝑfunctũ. Recolit
iosephcũ a frib uendit᷑ cũ adñĩ sui c̃iuge ad adulteriũ cõpellitur
cũ carcere penȩ reseruat᷑ głlam maximȩ fidei ꝑ hȩc inius titiȩ

Expanded text:
atione sit dignus. Dehinc sequitur: gressus meos dirige secundum eloquium tuum, et nedominetur mei omnis iniustitia. incedit quidem propheta ex uoluntate sua iustitiae gressibus, sed scit undique sibi iniustitise dominationes inminere. ptates, sed secundum eloquia dei. si nihil inpedimenti usquam occurreret, si aduersantes sibi non undique adessent, suis ipse uiribus in ea, quse agere uellet, confirmabatur. sed ubi insidise sunt, ubi bellum est, opus est potioris auxilio, ne in se dominetur omnis iniustitia. Non ut a se absit, sed ne dominetur sui orat. scit per temptationes ad gloriam perueniri. meminit Abraham et peregrinationis iniuria et amittendae uxoris metu et per immolandi filii dolorem fuisse temptatum. scit Iob omni temptationum esse militia perfunctum. recolit Ioseph, cum a fratribus uenditur, cum a domini sui coniuge ad adulterium conpellitur, cum carcere p“nse reseruatur, gloriam maximse fidei per haec iniustitiae
Abbreviated transcription (Latin):
rũ transier oculi mei. qr ñ custodier̃ legẽ tuã. Conscꝰ peccatorũ
mñ suũ recognouit & fleuit. nc̃ qͦq ñ desinie uere penitentiȩ lacrimis
facti uet̃is crim̃ abluere dicñs exitꝰ a quarũ transier̃ oculi mei. fon¬
tes salic& lacrimarũ suaꝵ fontes fluminũ ẽẽ transgressos. Elȩx
enĩ pȩnitentiȩ uox ẽ lacrimis orare lacrimis ingemiscere & ꝑ
hanc confidentiã dicere . Lauabo ꝑsingulas noctes leccũ meũ
lacrimis stratũ meũ rigabo Nȩc ueniã peccati ẽ. fonte fletuũ
flere & largo lacrimarũ imbre madefieri : sed scđm rationẽ
tẽpis. & fidei etũ immobilis firmitatẽ dicti qͦq sui tẽꝑauit modũ¬
Dep̃terito enĩ dix̃ quia ñ seruauer̃ legẽ cuã. Confessio qͥdẽ criminis
sẽꝑ intẽpore c̃. qr oporteat peccatipenitentiã ñ desinere finis autẽ
peccati anterioris ẽ tẽporis : qr uera peccati confessio. ẽ. sine in¬

Expanded text:
rum transierunt oculi mei: quia non custodierunt legem tuam. Conscius peccatorum men suum recognouit et fleuit, nunc quoque non desinit uerae psenitentise lacrimis facti ueteris crimen abluere dicens: exitus aquarum-transierunt oculi mei: fontes scilicet lacrimarum suarum fontes fluminum esse transgressos. haec enim psenitentise uox est, lacrimis orare, lacrimis ingemescere et per hanc confidentiam dicere: lauabo per singulas noctes lectum meum. lacrimis stratum meum rigabo. haec uenia peccati est, fonte fletuum flare et largo lacrimarum imbre madefieri. sed seruauit cum ratione temporis et fidei iam inmobilis firmitate dicti quoque sui temeterito enim dixit: Quia non servaverunt legem tuam. Confessio quidem criminis semper in tempore est; quia oporteat peccati poenitentiam non desinere: finis autem peccati anterioris est temporis: quia vera peccati confessio est, sine in
Abbreviated transcription (Latin):
facientes mala : ut expugn& detra memoriã eoꝵ Sedd sic dĩ re¬
spic̃ ad pȩnã respic̃ & ad miscdiã ita & uultũ suũ aduguꝗ
de flectit. Sed hanc faciẽ dñi ad illuminationẽ suã ꝓpha orat
Exmaiestate enĩ & uultuuidentis nos dilum̃ accpimꝰ & defle¬
xus in nos miscđiȩ suȩ uultꝰ ad gr̃am spualis uircutis irradiat
Vel certe cũ iudicii die aderit. cũ uisibilis nob ingła pat̾ne ma¬
iestatis assistec tñc nos faciei suȩ lumine illuminabit. Vt eoũ
quȩdã mecalla aq gẽmȩ nature suȩ fulgorẽ inea que sibi
ꝓrxima er̃ refundent & emulantẽ speciẽ exuicina suis pecie p̃stant. ut
& morses ex contẽplatione głȩ di lum̃ accepit ita uthonore głȩ suȩ
contẽplari popłs ñ posset: sic & ꝓpħa seruũ sedĩ illuminari p̃eat᷑ &¬

Expanded text:
 terra memoriam eorum, sed sicut deus respicit ad p“nam, respicit et ad misericordiam; ita et uultum suum ad utrumque deflectit. sed hanc faciem domini ad inluminationem suam propheta orat. ex maiestate enim et uultu dignantis nos dei lumen accipimus, et deflexus in nos misericordise suae uultus ad gratiam spiritalis uirtutis inradiat. uel certe cum iudicii die aderit, cum uisibilis nobis in gloria paternae maiestatis adsistet, tunc nos faciei suse lumine inluminabit. ut enim quaedam metalla atque gemmae naturae suae fulgorem in ea, quae sibi proxima erunt, refundent et semulantem speciem ex uicinia speciei suae praestant, ut et Moyses ex contemplatione dei gloriae lumen accepit ita, ut honorem glorise suae contemplari populus non posset: sic et propheta seruum se dei confitens
Abbreviated transcription (Latin):
bito hoc ẽ hinc illo emigraui . Et ista nrã in illũ transfiguratio ẽ qͥ
ꝑ grãm testam̃ti noui mutamꝰ uitã transeuntes deuetere ad nouã
Nã ille hancsa cram̃to suȩ passionis resurrectionisq significans
carnẽ mutauit de mortalitate ad immortalitatẽ uitã uͦ ñ mutaũit
deuecustate in nouitatẽ qͥ nunꝗͣ fuit in impietate unde transir&
ad pretatẽ quã ꝗñ defuer̃ qͥ hoc qđ dictũ ẽ deuentre matris mneȩ
dsm̃s estu ido adipsũ eapd nrm̃ ꝑtinere sentirent qm̃ pat̃ intan

Expanded text:
bito, hoc est hinc illo emigraui; et ista nostra in illum transfiguratio est, qui per gratiam testamenti noui mutamus uitam transeuntes de uetere ad nouam. nam ille hanc rem sacramento suae passionis resurrectionisque significans carnem mutauit de mortalitate ad inmortalitatem, uitam uero non mutauit de uetustate in nouitatem, qui numquam fuit in impietate, unde transiret ad pietatem. Quamquam non defuerunt, qui hoc, quod dictum est: De uentre matris meae deus meus es tu, ideo ad
Abbreviated transcription (Latin):
berb matris id ẽ ab ipsa susceptione carnis quȩ concpiebat inspe
cui speires futiraerat cũ adimmortalitatẽ demorte cransre
Sed qđ̃ dictũ ẽ inte iactatꝰ sũ exutero qͦ nodo coaptari capiti postei
nisi forte credendũ ẽ iã nato animã rationalẽ accessise que intra
inte iactat᷑ sũ exutero : Tanquã dicer& ẽã sortit sũ a nnuã exuaro
quȩ ÷ coherer&e Sed qͥ saudeat in hanc tt mere p̃cipitare sententũ. eũ
metio deaduentuuł exortuanimȩ inanto nature ꝓfundosiclauoir
ut sa cũ sic ciseꝑ querere qũ diu in hac uita sumꝰ quã aliqudiuio in¬
uenisse p̃sumere : exilla uͦ transfiguratione ar̃a inseipsie

Expanded text:
bus matris, id est ab ipsa susceptione carnis, quae concipiebatur in spe, cujus spei res futura erat, cum ad immortalitatem de morte transiret? Sed quod dictum est: In te iactatus sum ex utero, quo modo coaptari capiti possit, nisi forte credendum est iam nato animam rationalem accessisse, quae intra In te jactatus sum ex utero; tanquam diceret, Eam sortitus sum animam ex utero, quae tibi cohaereret. Sed quis audeat in hanc se temere praecipitare sententiam, cum ratio de adventu vel exortu animae in tanto naturae profundo sic lateat, ut satius sit eam semper quaerere quamdiu in hac vita sumus, quam aliquando invenisse praesumere? Ex il
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ porali felicitate rogat᷑ aut̃ nediscedat & deserat spẽ uitȩ ȩc̃nȩ : Sed qͥo ẽ
dia passione ista dicere intelligat᷑ quȩ de illo in hoc ralmo ꝓphetata st̃
Hic enĩ dicturꝰ ẽ. etiã quȩ in euangłio aꝑtissime scripta st̃ diui ser̃ sibi¬
iestim̃ta mea & suꝑuestẽ meã miser̃ sortẽ. Qđ factũ ẽ. cũ iã penđet
in ligno. Quid ẽ gͦ tribulatio pxima ẽ inqͦmedia loqͥebat᷑ Sed nimi¬
rũ illud uult intelligi. qr cũ caro indolorib ẽ & inpȩnis : ꝓfecto ani¬
ma tñc hab& magnũ agonẽ patientiȩ in qͦne deficiat laborandũ &
orandũ ẽ. Nichilͤ aut̃ animȩ sua carnȩ ꝓpinquiꝰ. Indõ mundi huiꝰ qͥli¬
b& magnꝰ ꝑfectꝰq: contẽptorcũ alibi patit᷑ nichil patit᷑ potest em̃ ad hi¬
bere uigilẽ rationẽ cũ amittibona quȩ extrinsecꝰ s̃t & ab ammo sapi¬
entis quȩ excupiditate ñherent sine dubio longe st̃ & ñcurare qđ pati

Expanded text:
temporalem felicitatem? Rogatur autem ne discedat et deserat spem vitae aeternae. Sed quid esdia passione ista dicere intelligatur, quae de illo in hoc psalmo prophetata sunt. Hic enim dicturus est etiam, quae in Evangelio apertissime scripta sunt, Diviseruestimenta mea et super uestem meam miserunt sortem, quod factum est, cum iam penderet in ligno. quid est ergo tribulatio proxima est\', in qua media loquebatur? sed nimirum illud uult intellegi, quia, cum caro in doloribus est et in poenis, profecto anima tunc habet magnum agonem patientiae, in quo ne deficiat, laborandum et orandum est. nihil est autem animae sua carne propinquius. ideo mundi huius quilibet magnus perfectusque contemptor cum alibi patitur, nihil patitur. potest enim adhibere uigilem rationem, cum amittit bona, quae extrinsecus sunt et ab animo sapientis, qui ex cupiditate non haeret, sine
Abbreviated transcription (Latin):
Quid fac̃ qͣlib& ratione ut ñ doleat cũ corpꝰuulnerat᷑ auturit᷑. cui tanto
plicat᷑ c̃sortio ut patipossit dolere ñ possit : Idõ & diabolꝰ hunc nocendi
ordinẽ tenens illiꝰ magni uiri quẽ postulauerat tẽptandũ priꝰ externa

Expanded text:
quid facit qualibet ratione, ut non doleat, cum corpus uulneratur aut uritur, cui tanto implicatur consortio, pati possit, dolere non possit? Ideo et diabolus hunc nocendi ordinem tenens illius magni uiri, quem postulauerat temptandum, prius externa
Abbreviated transcription (Latin):
sit oꝑib: p̃dicinta iustificationũ legis tam̃ quȩ sibi uitȩ initiũ sit inme¬
nor ñ sit qr legis ius tificatio euangelicȩ iustificationis fideiq ped¬
ga sit. Consta nt̃ uͦ cũ sibi nulla iustificationũ dĩ subrepere possit obli
tuas exqͥsiui. Non om̃ib: uox ꝓfessionis istiꝰ cõpeit. & rarꝰ quisq ẽ qui
se auo eat dicere. Auo ebit sane ille qͥdixit Midi uiuere xp̃c ẽ & mori

Expanded text:
sit operibus praedicanda, iustificationum legis tamen. quae sibi initium sit, inmesit operibus praedicanda, iustificationum legis tamen. quae sibi initium sit, inmemor non sit, quia legis iustificatio iustificationis fideique sit. Constanter uero, cum sibi nulla iustificationum dei subrepere possit obliutuas exquisiui. non omnibus uox professionis istius conpetit, et rarus quisque est, qui se
Abbreviated transcription (Latin):
Nonies eͦ meditatiolegis di as tribulam̃ ⁊ angustiam᷑ relinqudi sed
aũ uar is corpor in frmtatis affligim᷑ cũ intꝑsccutionũ bella uexi¬
mur constans in nob̵ debet legis eẽ. meditatio. Vraent em̃ licet in exati¬
ũ fioei ignis lacerEnc quoq adpericulũ salutis nr̃e flagella. fodiant etia¬
enĩ ad eliciendã impietatis confessionẽ redẽpta adõ corpora ungule
dicti tam̃ ꝓpħici meminisse debemꝰ ut consortes inꝰ simꝰ Dicamꝰ & nos
patientes atq uincentes. Nisi qđ lex tua meditatio mea tñc ferte
medicabit᷑ qr meditatione in ipsa quoq tribulationũ humiliatione
obseruatio constituta ẽ. Scit & in euangelia credituris legẽ eẽ. peda
gogã. Scic & iustũ exfide uiuere. scit & legẽ spũalẽ ẽe. Scit qđ qui ea
quȩ in lege s̃ fecerit uiuet. Et id circo ait insđm ñ obliuis car iustificati¬
onũ tuaꝵ. qr in ipsis uiuficastime : ut quã ꝗͣ fio es euangelica finitis legis

Expanded text:
 angustiamur relinquenda, sed cum variis corporum infirmitatibus affligimur, cum inter persecutionum bella vexamur, constans in nobis, debet legis esse meditatio. Urant enim licet in excidium fidei ignes, lacerent quoque ad periculum salutis flagella, effodiant etiam ad eliciendam impietatis confessionem, redempta a Deo corpora ungulae, dicti tamen prophetici meminisse debemus, ut consortes ipsius simus. Dicamus et nos patientes atque vincentes: Nisi quod lex tua meditatio mea est, tunc forte meditabitur, qua meditatione in ipsa quoque tribulationum humiliatione qua iustificationum obseruatio constituta est, scit et in credituris legem esse , scit et iustum ei fide uiuere, scit et legem spiritalem esse, scit, quod qui ea, quae in lege sunt, fecerit, - uiuet, et idcirco ait: in um non obliuiscar tuarum; quia in ipsis uiuificasti me: ut, quamquam fides euangelica finitis legis
Abbreviated transcription (Latin):
die sordinatione ꝑsis tit. Sed qr dies lux ẽ : sc̃s qͥsq muntiistiꝰ lum̃ ẽ
Huiꝰ gͦ lumnis dies nabigue ordinatione di ꝑseuerare credit᷑ It ꝑseue¬

Expanded text:
dei ordinatione persistit. sed quia dies lux est et sanctus quisque mundi istius lumen est, dei ordinatione persistit. sed quia dies lux est et sanctus quisque mundi istius lumen est, huius ergo luminis dies non ambigue ordinatione dei perseuerare creditur et perseue
Abbreviated transcription (Latin):
sit aquarũ naturȩ suꝑiecta & in c̃stanti innatet substrato ele¬
m̃to ita tam̃ sapientiȩ uirtute & spũ dĩ fundata fuerit ut
ꝑmaneat. Sed mih ꝓpheticꝰ sermo eciã det̃ra humani carꝑis
uidet᷑ locutꝰ quȩ ia fundata st inea tanꝗͣ in celo uerbũ dĩ maneat¬
celũ enĩ ⁊ t̃ra p̃teribit Ltquomodo hȩc t̃ra funtata mansura ẽ :nisi si for¬
onẽ & ipsa mansura : Sedsi ꝑmansura ẽ. quomͦ significat᷑ in ꝑpetuũ man¬
sura : earũ necesse ẽ generationũ t̃ra fundata & mansura eẽ creden¬
da ẽ qͥb. obueritatẽ inhis dĩ manentẽ celestis manentẽ hoꝵ ñc̃ trenoꝵ
corpor gła p̃parat᷑. Et absolutiꝰ io ita c̃seq̃nti uersu poterit intelligi
Ait enĩ Oadinatione cua ꝑseuerat dies : qm̃ om̃a seruiunt tibi dies
porib locutꝰ eẽt m̃tionẽ etiã noctis fieri conuenerat quȩ pari ut di

Expanded text:
sit aquarum naturae superjecta, et inconstanti innatet substrata elesit aquarum naturae superjecta, et inconstanti innatet substrata elemento, ita tamen sapienta et virtute et spiritu Dei fundata fuerit, ut permaneat. Sed mihi propheticus sermo etiam 351 de terra humani corporis videtur locutus: quae ita fundata sit, ut in ea caelum enim praeteribit: et quomodo haec terra fundata mansura est? nisi foronstitutionem et ipsa mansura. sed si permansura est, quo uerbo significatur in perpetuum mansura, earum necesse est generationum terra fundata et mansura esse credenda est, quibus ob ueritatem in his dei manentem caelestis horum nunc terrenorum corporum gloria praeparatur. et absolutius id ita consequenti uersu poterit intellegi. Ait enim: ordinatione tua perseuerat dies, quoniam omnia seruiunt tibi. diesporibus locutus esset, mentionem etiam noctis fieri conuenerat, quae pari, ut dies,
Abbreviated transcription (Latin):
& apłoꝵ Ueritas gͦ dĩ insolis hsduab: generationib: manet
Sed cũ prior generatio ueritatẽ dĩ intra se haberet : nulla alia
tũ habuit. Erant enĩ plures generationes gentiũ atq popłoꝵ
Et ñc cũ hȩc eadẽ generatio indigna extitit̃ in qͣ ueritas dĩ. eẽt
hanc eandẽ dĩ ueritatẽ p̃t̃ eã quȩ euangeliis credidit ñ habet alia
ulla generatio. Seqͥtur uͦ fundasti t̃rã ⁊ ꝑmanebit . Conuenerat
ordini ut post cȩlũ de lnnc t̃ra ñcuparet᷑ . Sed hoc qđ mediũ id ẽ
in generatione & generatione ueritas tua : ob eã causã int̃uens¬
se existimo ut duplex illa decelo inqͦ uerbũ di manet intelli¬
gentia ẽfirmaret᷑ : Nunc gͦ canꝗͣ integer ordo seruatꝰ ẽ cũ post
celũ in qͦ ꝑmanet dĩ uerbũ fundata tra mansura ẽ. Etqͥdẽ hoc
etiã dehac t̃ra forte diccũ intelliget᷑ quȩ fundata ꝑmanet
quã scđm salomonẽ ds̃ ꝑsapientiã fundauit quȩ cũ fluro ȩ

Expanded text:
 Veritas ergo Dei in solis his duabus generationibus manet. Sed cum prior generatio veritatem Dei intra se haberet, nulla alia tum habuit. Erant enim plures generationes gentium atque populorum. Et nunc cum haec eadem generatio indigna exstitit, in qua veritas Dei esset; hanc eamdem Dei veritatem, praeter eam quae Evangeliis credidit, ulla generatio. Sequitur uero: fundasti terram, et permanebit. conuenerat ordini, ut post caelum dehinc terra nuncuparetur: sed hoc, quod medium est, id est in generationem et generationem ueritas tua, ob eam causam interuenisse existimo. ut duplex illa de caelo, in quo uerbum dei manet. intellegentia confirmaretur. nunc ergo tamquam integer ordo seruatus est. cum post caelum, in quo permanet dei uerbum. fundata terra mansura est. et quidem hoc etiam de hac terra forte dictum intellegetur, quae fundata permanet, quam secundum Salomonem deus per sapientiam fundauit. , cum sit
Abbreviated transcription (Latin):
t atq difficile intelligere dĩ testimonia & ultra psenois co¬
gnitionis scientiã eor intelligentia ꝓcedit. Detestimoniis
iã inpsalmi exordio trecctauimꝰ Perhȩc enĩ p̃senta legisce¬
stomnonia testimonioꝵ xtnoꝵ cognitio p̃stat᷑ Deniq io ipsũ
conseq̃ns sermo de monstrat. Sẽquit᷑ enĩ Omui consumatio¬
niuidi finẽ freq̃nt̃ ad nonuimꝰ non possẽ sata factionẽ¬
intelligentie ex latinitatis trans latione p̃stari Aliai
enĩ uis dicti huiꝰ ẽ. exgreco enuntiati. Ita enimẽ NacNre
nẽ ẽ rerũ fatutarũ neqͣ aliqͦ ut desinat ẽtinet᷑ sed omẽm
limitẽ sub in de finita significatione transcendit Q đ autẽ
nobcũ scribitur infinẽ : fine eo qͦ significat᷑ exis tiniat᷑ idun¬
de agit᷑ etineri. Sed ꝓpħa qui ñ corporalia neq t̃rena tera¬
monialegis intelligi. scđm grecã significantiã ultra onẽn
consuationẽ contuet᷑. Seit c̃sumationẽ. ẽe. tẽpoꝵ eũ pose

Expanded text:
atque difficile est intellegere dei testimonia, et ultra praesentis cognitionis scientiam eorum intellegentia procedit. de testimoniis uero iam in psalmi exordio tractauimus. per haec enim praesentia legis testimonia testimoniorum aeternorum cognitio praestatur. denique id ipsum consequens sermo demonstrat. : omni consummationi uidi finem. frequenter admonuimus, non posse satisfactionem ex latinitatis translatione praestari. alia enim uis dicti huius est ex graeco enuntiati; ita enim est: nem est rerum statutarum neque aliquo, ut desinat, continetur, sed omnem limitem sub indefinita significatione transcendit. quod autem nobiscum scribitur in , fine eo, qui significatur, existimatur id, unde agitur, contineri. sed propheta, qui non corporalia neque terrena testimonia legis intellegit, secundum graecam significantiam ultra omnem consummationem contuetur. scit consummationem esse tempo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ impudent̃ qđ dĩ sint c̃fitebunt᷑. Vox ista ẽ. animȩ dõ sẽꝑ intentȩ
Opꝰ istuo ẽ. miscđiȩ indefesse continentiȩ immobilis ieunii uisitati
largitionis impenitentis. Quomꝰ enĩ se di eẽ. ꝓfitebit᷑ in libidinẽ ca¬
lens in irã mobilis in auaritiã sollicitꝰ in ebriecatẽ sitiens inglãm
dabunt quomͦꝰ ñ eoꝵ erit qͥb serui& : Plures gentiũ dii. sed unꝰ pau

Expanded text:
ista est animae Deo semper intentae: opus istud est misericordiae indefessae, continentiae immobilis, jejunii usitati, largitionis impoenitentis. Quomodo enim se Dei esse profitebitur in libidinem calens, in iram dabunt, quomodo non eorum erit, quibus seruiet? plures gentium dii: sed unus Pau
Abbreviated transcription (Latin):
al uer budi a pulsat ostiũ amimȩ nre. & dici ł cce stans ante stiũ
pullso. di qͥs aꝑiet mͥ ostiũ ingreduradeũ. uule gͦ sꝙ̃ ineroare.
sed a nob ne introeat exclutnt᷑. Cudimꝰ enĩ ꝑhȩc corporis uitia animȩ nr̃e
aditũ. Quȩ sicȩperit emundatis om̃ib: patere in troibit. modo solis qͥ clau¬
scris fenestrȩ ualuis introirȩ ꝓibet᷑ patentib uͦ totꝰ immittit᷑. Ipse qui¬
dẽ sẽꝑ ut illumin& prõptꝰ ẽ. sed lum̃ sibi domꝰ ipsa. obseratis aditib ex¬
cludit. Est enĩ uerbũ dĩ soliustitiȩ. Assistens unicuiq: ut introeat n
one& generatione ueritas tua. Duplicẽ hanc sensꝰ nr̃i intelligentiã
qͣuerbũ dĩ manere ut incȩlo ita & in sc̃is hominib: existimamꝰ
uersus hic qͥ conseqͥtur confirmat . Non enĩ ait in generatione
generationis aut generationib: generationũ: sed in generatio¬
ne & generatione ueritas tua. Vtrũq generationẽ s̃implia

Expanded text:
cce stans ante ostium pulso; si quis aperiet mihi ostium, ingrediar ad eum. uult ergo semper introire; sed a nobis. ne introeat, excluditur. enim per haec corporis uitia animae nostrae aditum. quae si cceperit emundatis omnibus patere, ilico introibit modo solis, qui clausis fenestrae ualuis introire prohibetur, patentibus uero totus inmittitur. ipsi quidem semper, ut inluminet, promptum est, sed lumen sibi domcludit. Est enim verbum Dei Sol justitiae, assistens unicuique ut introeat, nec one et generatione veritas tua. Duplicem hanc sensus nostri intelligentiam, qua verbum Dei manere ut in coelo ita et in sanctis hominibus existimamus, versus hc qui consequitur confirmat. Non enim ait, in generatione generationis, aut generationibus generationum: sed in generatione et generatione veritas tua. Utramque generationem simpl
Abbreviated transcription (Latin):
liã doctrinã cõmemorata st̃ ut quãꝗͣ in p̾sentib dictis futurorũ
bonoꝵ significari tẽpꝰ intelligatur: in qͦ & celũ noriũ & t̾ra noua
noctib nriluminis dics spei & expectationi nr̃e p̃parat᷑ tam̃ &
magnuificentiã dĩ om̃s quoq munoi ereationes indemuabili
officio suoꝵ constitutione testant᷑ cũ ita firmata fundatar
stituta dom̃a sint ut ꝑpetius qͥb. manebunt ẽs titutoꝵ ab exordio
tẽpoꝵ cursib ꝑseuerent Sed ꝓpħa ꝑseuerare se diepos talne
seqo iã serũ. eẽ ddũ sui meminit : diẽns Misi qđ lex tuai meno¬

Expanded text:
licam doctrinam commemorata sunt: ut quamquam in praesentibus dictis futurorum bonorum significari tempus intelligatur, in quo et coelum novum, et terra nova, noctibus, nostri luminis dies spei et exspectatione nostrae praeparatur; tamen et magnificentiam dei omnes huius quoque mundi creationes indemutabili officiorum suorum constitutione testentur, cum ita firmata, fundata statutaque omnia sint, ut perpetuis, quibus manebunt, constitutorum ab exordio temporum cursibus perseuerent. Sed propheta perseuerare se ut diem postulat seque iam seruum esse domini sui meminit dicens: nisi quod lex tua me
Abbreviated transcription (Latin):
uer petiatores ut ꝑoerent testimenia tua intellexi diabelo
uł mins tris eiꝰ pugna ẽ om̃em głam uirifioelis auferie. & eũ
n exportione dĩ sinere ẽẽ & in oamnationis suȩ c̃sortũ assumere
Longo raq ac diuitino p̃lio ẽtra fidẽ ꝓpħae dimiat᷑ Sed memor
illc̃ mantatoꝵ dĩ. ⁊ testimonia intelligens restitit ati ꝑmnan¬
st Meq alit̃ spẽ eoꝵ qͥ ꝑditionẽ suã expectabanc elufeti quã

Expanded text:
ut perderent me: testimonia tua, Domine, intellexi. Diabolo vel ministris ejus pugna est, omnem gloriam viri fidelis auferre: et eum non ex portione Dei sinere esse, sed in damnationis suae consortium assumere. Longo itaque ac diutino praelio contra fidem Prophetae dimicatur. Sed memor ille mandatorum Dei, et testimonia ejus intelligens, restitit atque permansit. Neque aliter spem eorum, qui perditionem
Abbreviated transcription (Latin):
unte glo. ũbũ hoc obȩdientiȩ c̃stitutȩ in creaturis quȩ reuelationẽ fili¬
oꝵ di expeetent necesse sit̃ ꝑmanere. Sed ñ idcirco ñ & int̃ris aliqñdo
dĩ uerbũ ẽ. licet id tantũ in celo ꝓpħa p̃diaet manere . Nemo enino¬
stsũ ẽ qͥ non int̃dũ donũ spũalis grȩ sentiat qͥ non aliquanoo insebabe¬
ae di uerbũ cũ sobriꝰ. cũ tranqͥllus ẽ cũ continens ẽ. cũbeniuolens e

Expanded text:
bum hoc constitutae in creaturis, reuelationem filiorum dei expectent, non necesse sit permanere. Sed non idcirco non et in terris aliquando dei uerbum est, licet id tantum in propheta praedicet manere. nemo enim nostrum est, qui non interdum donum spiritalis gratiae sentiat, qui non aliquando in se habeat dei uerbum, c
Abbreviated transcription (Latin):
suis noũ induunt. qui cõmortui xp̃o & cõsepultiiã in
nouitate uitȩ resurrexer̃ & collocatis incelestib
qui t̃reseris imagine derelieta cȩlestis imaginẽ por
tant Inhis eñ tanꝗͣ incȩlo uerbũ dĩ ꝑmanet᷑ in quibi
hoc uerbũ ñ offendit᷑ ira ebrietate odio infiodiat
cioni suȩ contumelias ñfert ut sẽꝑ in. ẽẽ ꝑmancat Sueibe cõme¬

Expanded text:
suis nonum induunt, qui commortui Christo et consepulti iam in nouitatem resurrexerunt et collocati sunt in caelestibus, qui terrestris tant . In his enim tamquam in coelo verbum Dei permanet, in quibus hoc verbum non offenditur ira, ebrietate, odio, infidelitate, is suae contumelias non fert, ut semper inesse permaneat. Si
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsalute illos saluos eẽ factos uelit intelligi. inqͦ ipse utiq derelictꝰ ẽ
non qͦ illi a salute ȩt̃na fuerint alieni sed in occulto tñcerat qđ in xp̃o
fueratreuelandũ. Inueti qͥppe testam̃to uelam̃ ẽ : qđ t ñc aufertur
tẽ exẽpla patientiae a sanguine abelusq: ad sangiuinẽ tachariȩ

Expanded text:
qua salute illos saluos esse factos uelit intellegi, in qua ipse utique derelictus est, qua salute illos saluos esse factos uelit intellegi, in qua ipse utique derelictus est, non quo illi a salute aeterna fuerint alieni, sed in occulto tunc erat, quod in Christo fuerat reuelandum. in uetere quippe testamento uelamen est, quod tunc auferetur, tem exempla patientiae a sanguine Abel usque ad sanguinem Zachariae,
Abbreviated transcription (Latin):
sustinentiã inqͥt iob audistis & finẽ dñi uidistis. ne idõ patient̃ sustine¬
rent tẽporalia mala ut sibi hoc restitueret᷑ qđ recepissẽ iob legimus
Nã & ab illo uulnere atq putredine saluus .ẽ. factꝰ & ei cuncta quȩ ami¬
serat duplicata s̃ restituta. ubi etiã cõm̃data ẽ. resurrectionis fides
Nã filii ñ induplũ sed totid ẽ redditi etiã illos qͦs amiserat resurrectu¬
ros significar̃ Sic ipsi qͦq illis priorib iuncti arestitutione dupli
inuenirent᷑ alieni. Vt gͦ ñtalẽ reminerationẽ sparemꝰ quando mala
tẽporalia paterem᷑ ñ ait fustinentiã & finẽ iob audistis: sed sustinen¬
tiã iob audistis & finẽ dñĩ uidistis : Tanquã dicer& Mala tẽporalia sic
iobsustinete sed ꝓhac sustinentia ñ tẽporalia bona sꝑate quȩ illi
aucta redier̃ sed ȩt̃na potiꝰ quȩ indño p̃cesser̃ lob gͦ de illis patrib
erat qͥ exclamauer̃ & salui factis̃: Cũ enĩ dic̃ ego aut̃ saci s insinuat

Expanded text:
Sustinentiam, inquit, Iob audistis et finem domini uidistis, ne ideo patienter sustinerent temporalia mala, ut sibi hoc restitueretur, quod recepisse Iob legimus. nam et ab illo uulnere atque putredine saluus est factus et ei cuncta, quae amiserat, duplicata sunt restituta. ubi etiam commendata est resurrectionis fides. nam filii non in duplum sed totidem redditi etiam illos. quos amiserat, resurrecturos significarunt; sic ipsi quoque illis prioribus iuncti a restitutione dupli non inuenirentur alieni. ut ergo non talem remunerationem speraremus, quando mala temporalia pateremur, non ait: Sustinentiam et finem Iob audistis, sed ait: Sustinentiam Iob audistis et finem domini uidistis, tamquam diceret: Mala temporalia sicut Iob sustinete, sed pro hac sustinentia non temporalia bona sperate, quae illi aucta redierunt, sed aeterna potius, quae in domino praecesserunt. Iob ergo de illis patribus erat, qui exclamauerunt et salui facti sunt. cum enim dicit: Ego autem, satis insinuat,
Abbreviated transcription (Latin):
Aliud quã infelicitatẽ substantiȩ dĩ quã cõmixã dicit
principib tenebraꝵ ⁊ indiuinis uirtutib tristitiã propt̃
illã magnã sollicitudinẽ ut liberet᷑ affirmat. Na reue¬
ra nidnł mali aut potuit aut poterit pati substantia di
nec aliquẽ habet inimicũ qͥ eius partẽ in genia corrũpat
sed homines st̃ dõ uł potiꝰsibi inimici ñ optẽ perando p̃cep¬
tisdĩ & cupiditatib se potiꝰ corrũpendo ñdm̃. Duorũ
uero tescam̃toꝵ concordiã. si simplici oculo intendere
uelletis omanichei facillime uideretis. Rabide enĩ

Expanded text:
aliud quam infelicitatem substantiae dei, quam conmixtam dicit aliud quam infelicitatem substantiae dei, quam conmixtam dicit principibus tenebrarum, et in diuinis uirtutibus tristitiam propter illam magnam sollicitudinom ut liberetur adfirmat. nam reuera nihil mali aut potuit aut poterit pati substantia dei nec aliquem habet inimicum, qui eius partem ingenitam corrumpat, sed homines sunt deo uel potius sibi inimici non obtemperando praeceptis dei et cupiditatibus se potius corrumpendo, non deum. Duorum uero testamentorum concordiam si simplici oculo intendere uelitis, o Manichaei, facillime uideretis. rabide enim
Abbreviated transcription (Latin):
Amissione. Quã partẽ dicunt cũ infructib uł in er¬
bis fuerit id ẽ in melone ułbeta uł talib reb
& principiũ suũ & medietatẽ & finẽ nosse : cũ aut̃ ad
carnẽ uenerit omem intelligentiã amittere : ut propte¬
rea magister hominib: missus sit qr stulta in illis fac¬
ca ẽ pars dĩ : & ꝓpterea ñ sit missus melonib: qr sapien¬
tẽ habent animã. Quis ista credat uł ab hominib
aliquando uł int̃homines possedici: Sed tam̃ quomͦ
nichilmali patit᷑ substantia dĩ urĩ cũ & in pomis liga
& incarne excetat᷑ uł cũ uolens redire decit᷑ ad t̃ras a
gente teriebrarũ : Sed si nichil cimali contigit uł con¬
tingit: falsa omia st̃ quȩ manicheus dixit in ẽpła funda¬
m̃ti quȩ caput ẽ om̃iũ uanarũ fabularũ uł inthesau¬
ro qͥhesaurus ẽ. om̃iũ turpitudinũ & blasphemiarũ. uł
incȩteris om̃ib: libris inquib tanta loquacitate nichil

Expanded text:
amissione: quam partem dicunt, cum in fructibus vel in heramissione: quam partem dicunt, cum in fructibus vel in herbisuum et medietatem et finem nosse, cum autem ad carnem uenerit, omnem intellegentiam amittere; et propterea magister hominibus missus sit, quia stulta in illis facta est pars dei, et propterea non sit missus meloinbus, quia sapientem habent animam. Quis ista credat uel ab hominibus aliquando uel inter homines posse dici? sed tamen quomodo nihil mali patitur substantia dei uestri, cum et in pomis ligatur et in carne excaecatur uel cum uolens redire deicitur ad terras a gente tenebrarum? sed si nihil ei mali contigit uel contingit, falsa omnia sunt, quae Manichaeus dixit in epistula Fundamenti, quae caput est omnium uanatum fabularum, uel in Thesauro. qui thesaurus est omnium turpitudinum et blasphemiarum, uel in ceteris omnibus libris, in quibus tanta loquacitate nihil
Abbreviated transcription (Latin):
diuinȩ substantie suȩ hominẽ cũ carnẽ susceperit:
sociis om̃ĩa illa passus ẽ. Miseri ñtimetis nedicat᷑ uob
iniudicio ego eos libaui ꝓquib passus sũ ite ille uos
errore sed tam̃ dicitis xpm̃ quotidie nasci. quotidie
pati quotidie mori. Nunquid forte in his qui credun
& ꝓnomine ipsius cribulationes mortẽq patiunt᷑
Non inquiunt : sed incucurbitis & in porris & portula ca
& cȩteris huiꝰ modi reb: Magna ridicula : magna cȩcitas
Nichil fieri potuit dõ incxrruptibili Non enĩ siquis
uerbi gr̃aspherã uitreã solidã unguib lacerere uo¬
luerit aliquid ei unquã faci& serutia unguiũ suorũ
Sedsiuł talẽ substantiã diuinã isti eẽ fingerent ut
omis seuitia gentis tenebrarũ talis ad illã e& quales
sungues laceraentis ad spherã uitrea : ñ ds̃mani¬
chei hodie luccũ pateret᷑ de partis suȩ abscisione ul

Expanded text:
divinae substantiae suae, hominem cum carne susceperit: divinae substantiae suae, hominem cum carne susceperit: sociis illa omnia passus est. Miseri! non timetis ne dicatur vobis in judicio, Ego eos liberavi, pro quibus passus sum; ite, ille vos errore, sed tamen dicitis, Christum quotidie nasci, quotidie pati, quotidie mori. Numquid forte in iis qui credunt, et pro nomine ipsius tribulationes mortemque patiuntur? Non, inquiunt, sed in cucurbitis, et in porris, et in portulaca, et in caeteris hujusmodi rebus. Magna ridicula, magna caecitas: Nihil fieri potuit Deo incorruptibili. Non enim si quis verbi gratia, sphaeram vitream solidam unguibus lacerare voluerit, aliquid ei unquam faciet saevitia unguium suorum. Sed si vel talem substantiam divinam isti esse fingerent, ut omnis saevitia gentis tenebrarum talis ad illam esset, quales sunt ungues lacerantis ad sphaeram vitream, non deus Manichaei hodie luctum pateretur de partis suae abscissione vel