comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Rimus liber tyronĩ delectũ. excitỹ¬
qz deprompssit. Seques̃ legionis i¬
Institutionẽ. disciplinaq edocuit
militarẽ. Hic tercius classicu so¬
nat. Ideo enim illa premissa sunt. ut hec in

Expanded text:
imus liber tironum dilectum exercitiumque deprompsit. Sequens legionis institutionem disciplinamque edocuit militarem. Hic tertius classicum sonat. Ideo enim illa praemissa sunt ut haec, in
Abbreviated transcription (Latin):
uł quociens minẽse ex̾ceri cũ educuntur mi¬
lites ambulatum. .xxui¬
RR eterca et uetus ꝯsuetudo ꝑmã¬
sit et diui augusti atq adrianis
stitutionibus precauetur. ut ter
in mẽse tam equites qͣm pedites i

Expanded text:
MENSE EXERCERI CVM EDVCVNTVR MILITES AMBVLATVM Praeterea et vetus consuetudo permansit et divi Augusti atque Adriani constitutionibus praecavetur ut ter in mense tam equites quam pedites
Abbreviated transcription (Latin):
Rimi signum tocius legionis
est aquila. qua aquilifer portat.
Dracones etiã ꝑsingula cohortes.
adraconanis feruntur ad preliu
S antiqui qr sciebant inacie ꝯmisso bel¬
lo celeriter ordines. aciesq turbari atq cõ¬
fundi. ne hoc posset accidere. cohortes incẽtu¬
rias diuiserunt. ⁊ singulis centuriis sĩgu¬
ia uexilla constituerunt. ita ut ex qua cõhõ¬
teuł quota eẽt centuria. in illo uexillo lit¬
ters eet asc̃ptum. Quod intuẽtes uł legẽte
milites. in quanto uis tumultu. aꝯtũbẽn¬
libus sui aberrare nõ possunt. Centurõe
insuꝑ qui nunc centenarii uocantur. nimi¬
Quos singulas iusserunt gubernare cen¬
turias quatinus errornõ existeret. cũ cente¬
in milites sequeretur nõ solum uexillum sy¬
um. s etĩa centurionẽ qui signũ he̾bat ĩ ga¬
lea. Rursus ip̃e centurie ĩ ꝯtubermia diuise st̃
ut decem militib sub imo papilione degẽ¬
tib. unus quasi pͥeet decanus qui capl cõ¬

Expanded text:
rimum signum totius legionis est aquila, quam aquilifer portat. Dracones etiam per singulas cohortes a draconariis feruntur ad proelium. Sed antiqui, quia sciebant in acie commisso bello celeriter ordines aciesque turbari atque confundi, ne hoc posset accidere, cohortes in centurias diviserunt et singulis centuriis singula vexilla constituerunt, ita ut ex qua cohorte vel quota esset centuria in illo vexillo litteris esset adscriptum, quod intuentes vel legentes milites in quantovis tumultu a contubernalibus suis aberrare non possent. Centuriones insuper, qui nunc centenarii vocantur, ur, singulas iusserunt gubernare centurias, quatenus nullus error existeret cum centeni milites sequerentur non solum vexillum suum sed etiam centurionem, qui signum habebat in galea. Rursus ipsae centuriae in contubernia divisae sunt, ut decem militibus sub uno papilione degentibus unus quasi praeesset decanus, qui caput con
Abbreviated transcription (Latin):
medias ꝑtes campi. expeditib bñ armatis
debes hre lectissimos. dequib cuneũ facias
⁊ statimaciẽ hostium rumpas. Contra cõ¬
nu aũt. decontatis loricatis q equitibus i¬
ad hoc reẜuatis ⁊ leui armatura alas hosti¬
um ccumienire teꝯuenit. ¶In quo loco¬

Expanded text:
medias partes campi, ex peditibus bene armatis debes habere lectissimos, de quibus cuneum facias et statim aciem hostium rumpas. Contra cornua autem de contatis loricatisque equitibus ad hoc reservatis et levi armatura peditum, alas hostium circumvenire te convenit. DE STATIO
Abbreviated transcription (Latin):
prestanussi eligantur. ¶ Uires regni ⁊ roan
nominis fundam̃tũ in prima de electorũ exaĩ¬
natione ꝯsistunt nec leue hoc putet᷑ officiu
aut passim quibuscumq mandãdũꝙ. apd̾
ueteres inter cetera uario grĩa urrtutum in ser
cui defensio prountiorũ cui bellorum coĩtẽda¬
ẽ fortuna ⁊ gene: si copia suppetat a moribd
exceller. honestas enim ydoneũ milite relet
uerecundia dũ probibet sugere fac ẽc uictor ez.
Daud enĩ prodest si excratur ignanus ĩpi
bus stipẽdiis moret̃ incastris nunqͣm ercuỹ¬

Expanded text:
praestantissimi deligantur. Vires regni et Romani nominis fundamentum in prima dilectus examinatione consistunt. Nec leve hoc putetur officium aut passim quibuscumque mandandum; quod apud veteres inter tam varia genera virtutum in Sertcui defensio provinciarum, cui bellorum est committenda fortuna, et genere, si copia suppetat, et moribus debet excellere. Honestas enim idoneum militem reddit, verecundia, dum prohibet fugere, facit esse victorem. Quid enim pbus stipendis moretur in castris? Nunquam e
Abbreviated transcription (Latin):
didiscit Axystoriis nero uł libnis noł: autiq̃
suetudo repetenda est. S illi res gestas ⁊ euẽtrᷤ
tantũ sc̃psẜe bellorum. Ista quenunc querimꝰ
tanquã notalinquẽtes lacedemonii qͥḋm et
atbemensses aliiq gͥcorũ in libris retulere ꝙͣ ꝑ¬
mus inquirere. Qui exꝑuissimis finibus su¬
umuimꝑium pene solis regionib et mundi
ip̃iꝰ fine destẽdit. Hec necc̾itas ꝯpulit euoluti
anctorib. ea me in hoc opusculo fidelissime
dice̾ que cato ille censormꝰ de disciplina mi¬
litari scͥpssit. que cornelius celssus. que flor̃¬
tinus p̾stringẽda dixerunt q̃ pat̾mis diligẽ¬
tissimus iuris militans asẜtor in libros rede¬
git. Que augustis traiam. adriamq ꝯstity¬
tionib cauta sunt. Nichil enimmͥ auc̃tis aͥ¬
sumo. s horũ quos supra retuti. que disꝑssa sc̃

Expanded text:
didicit? De historiis ergo vel libris nobis antiqua consuetudo repetenda est. Sed illi res gestas et eventus tantum scripsere bellorum, ista quae nunc quaerimus tamquam nota linquentes. Lacedaemonii quidem et Athenienses aliique Graecorum in libros rettulere compmus inquirere, qui ex parvissimis finibus imperium suum paene solis regionibus et mundi ipsius fine distendit. Haec necessitas compulit evolutis auctoribus ea me in hoc opusculo fidelissime dicere quae Cato ille Censorius de disciplina militari scripsit, quae Cornelius Celsus, quae Frontinus perstringenda duxerunt, quae Paternus, diligentissimus iuris militaris assertor, in libros redegit, quae Augusti et Traiani Adrianique constitutionibus cauta sunt. Nihil enim mihi auctoritatis assumo sed horum quos supra rettuli quae dispersa s
Abbreviated transcription (Latin):
statem Imꝑatoris. que secũdum deum gr̃i
porali deo. fidelis est ⁊ prestanda deuotio. et
impendẽdus puigil famulatus. Deo enim
uł priuatus uł militans ẜuit: cum fidelit̾ eu
diligit. qui deo regnat auctoressurant autez
milites omnia se strenue facturus. que pre¬
cepit Impator nunꝙ̃ deẜturos militiã nec
mortem recusaturos pro romana re publi¬
ca. ¶Quot cohortes sunt una legione Itẽ
quot milites sint inuna cohorte. ui. re.

Expanded text:
statem imperatoris, quae secundum Deum generi porali Deo fidelis est praestanda devotio et impendendus pervigil famulatus; Deo enim vel privatus vel militans servit cum fideliter eum diligit qui Deo regnat auctore. Iurant autem milites omnia se strenue facturos quae praeceperit imperator, numquam deserturos militiam nec mortem recusaturos pro Romana re publi Quot cohortes in una sint legione, item quot milites in una cohorte si
Abbreviated transcription (Latin):
iurꝙ ꝯstat magistros militũ substitutos. aq¬
bus non tantum bine legiones. s etia ples
num̃i gubernantur. Iroprius aũt iudxerat
prefectus legeonis hñs ꝯmitiue primi ordis
dignitatẽ qui ab sente legato tanꝙͣ uicariu
ip̃ius pot̾atẽ maximã retinebat. Tribuntul
centiones ceteriq milites. eius p̾cepra ẜ¬
uabant. Uigiliarũ siunc profectionis tessera
ab eođm pecebatur. Si miles crimẽ aliqd ułat¬
ꝯmisiss. auc̃te prefecti legionis atribuno de¬
putabatur ad pena. Arma au̾t omniũ milit¬
um idest. equi. uestes. annona. ad curã eius
ꝑtinebat. Discipline nis. ⁊ seu̾itas excitato.
non solumpeditu s etiã equitu legiõarioꝵ
precepto eius cotidic curabatirssp̃e aũt li¬
diliges iustum legiones sobrius legione
sibi creditam. assiduis oꝑibꝰ adominẽ deuo

Expanded text:
stat magistros militum substitutos, a quibus non tantum binae legiones sed etiam plures numeri gubernantur. Proprius autem iudex erat praefectus legionis, habens comitivae primi ordinis dignitatem, qui absente legato tamquam vicarius ipsius potestatem maximam retinebat. Tribuni vel centuriones ceterique milites eius praecepta servabant; vigiliarum sive profectionis tessera ab eodem petebatur; si miles crimen aliquod admisisset, auctoritate praefecti legionis a tribuno deputabatur ad poenam; arma omnium militum, item equi vestes annona, ad curam ipsius pertinebant; disciplinae severitas, exercitatio non solum peditum sed etiam equitum legionariorum praecepto eius cotidie curabatur. Ipse autem iustus diligens sobrius legionem sibi creditam assiduis operibus ad omnem devo
Abbreviated transcription (Latin):
consilio s etĩa diuinitatis ĩstinc¬
tu legiones aroams arbitror cõ¬
stitatas. In quib decem cohorte
ita sunt ordinate ut oĩu unũ corpusi
una uideatur ẽẽ ꝯumctio.Nam quasi in
orbem quẽdam ꝑ diusas cohortes ⁊diuẽ¬
sas scolas promouẽtur milites. ita ut ex
prima cohortea⁊ gradum quẽ piam pro¬
motus. uadat ad decimã cohortẽ ⁊ rursus
ab ea. icrescentib stipediis. cum maiore
gradu palias recurrat ad primã.¶Ideo pri¬
mi pili centurio. post ꝙ̃ in omnes orbes. co¬
bortes ꝑ diu̾sas administrau̾it scolas. in pͥ¬
ma cohorte ad hac̃ ꝑuenit palmã. In qua
ex omni legione infinita comoda cõsq̃tỹ
sic̃ pͥmi scrinius in offitio p̾fectorũ pretorio
ad honestum qͥstiosũq militic pucĩt ĩfinẽ
Itẽ legionarui equites cohortes suas. ꝯtub¬
ni affecticẽm uenabatur cũ naturalit̾ eq¬
tes apeditibꝰ soleant discrepare. Phanc gͥ
¶Quid inter bucinas ⁊cormices ⁊ clasicum

Expanded text:
consilio sed etiam Divinitatis instinctu legiones a Romanis arbitror constitutas, in quibus decem cohortes ita sunt ordinatae ut omnium unum corpus, una videatur esse coniunctio. Nam quasi in orbem quendam per diversas cohortes et diversas scolas milites promoventur, ita ut ex prima cohorte ad gradum quempiam promotus vadat ad decimam cohortem et rursus ab ea crescentibus stipendiis cum maiore gradu per alias recurrat ad primam. Ideo primi pili centurio, postquam in orbem omnes cohortes per diversas administraverit scolas, in prima cohorte ad hanc pervenit palmam in qua ex omni legione infinita commoda consequatur, sicut primiscrinius in officio praefectorum praetorio ad honestum quaestuosumque militiae pervenit finem. Ita legionarii equites cohortes suas contubernii affectione venerantur, cum naturaliter equites a peditibus soleant discrepare. Per hanc XXII QVID INTER TVBICINES ET CORNICINES ET CLASSICVM
Abbreviated transcription (Latin):
fugientes sequebatur mimicos. Hac disp¬
ositione et cautela. sine piculo legio iu¬
cebat aut suꝑata ẜuabatur incoliñms.i
Quia legionis nis est facile nec fugere.

Expanded text:
fugientes sequebatur inimicos. Hac dispositione atque cautela sine periculo legio vincebat aut superata servabatur incolumis, quia legionis ius est facile nec fugere
Abbreviated transcription (Latin):
audatiam. Cui uulneri multiplex medici¬
na ꝯsueuit opponiut dum ad huc sepatii
sunt et in sedibus tribinorum ⁊ uicarioru
nec nõ etiam principũ ad omnẽ disciplña

Expanded text:
audaciam. Cui vulneri multiplex medicina consuevit opponi. Dum adhuc separati sunt et in sedibus suis, tribunorum vel vicariorum nec non etiam principiorum ad omnem disciplina
Abbreviated transcription (Latin):
uinb gerit. Dux aũt d eẽ actẽtus. ut in oĩbus
legeionib siue auxiliis uł uexillationib. atrib¬
unis. uicariis principibusq. siqui turbulenti
uł seditiosi sunt milites nõ ꝑ inuidia suggerẽ¬
tium. s procerum ueritate cognoscat eosq pru¬
dentiore ꝯsilio seggatos acastris. ad agẽdum̃ a¬
liquid qd ip̃ius nidcatur ꝓpe optabile. Aut i¬
ad castella urbesq deputent muiedas atqẜ
uandas tanta subtilitate ut cũ abiciuntur in¬
deant᷑ electi. Nunꝙ̃ enim ad ꝯtumatiã pari cõ¬
sensu multitudo prumpit s incitatur apau¬
cis qui uiciorum scelerumq ĩ pumnitatẽ spant
peccarecum plimis qd̾ si ferri medicinã n ecce¬
sita extrema ꝑ suaserit. rectius ẽ morte̾ aliorũ
in auctores criminũ uindicari. ut ad omes
metus ad paucos pena pueniat. Laudabilio¬
res tam̃ iudices sunt. quorũ excitum ad mo¬
lestiam. labor ⁊usus instituit.ꝙͣ illi quorum

Expanded text:
viribus gerit. Dux autem esse debet attentus ut in omnibus viribus gerit. Dux autem esse debet attentus ut in omnibus legionibus sive auxiliis vel vexillationibus a tribunis vicariis principiisque, si qui turbulenti vel seditiosi sunt milites, non pro invidia suggerentum sed pro rerum veritate cognoscat eosque prudentiore consilio segregatos a castris ad agendum aliquid quod ipsis prope videatur optabile aut ad castella urbesque deputet muniendas atque servandas, tanta subtilitate ut cum abiciuntur videantur electi. Numquam enim ad contumaciam pari consensu multitudo prorumpit sed incitatur a paucis, qui vitiorum scelerumque impunitatem sperant peccare cum plurimis. Quod si ferri medicinam necessitas extrema persuaserit, rectius est more maiorum in auctores criminum vindicari, ut ad omnes metus, ad paucos poena perveniat. Laudabiliores tamen duces sunt quorum exercitum ad modestiam labor et usus instituit quam illi quorum
Abbreviated transcription (Latin):
artissima seũitate teneantur nichilq aliud
nͥ deuotiomie moderatõem q custodiãt. n¬
morum assidue faciant nullis comeatibna
sagitas iacendas. Ad missilia dirigeda. adia¬
tandos lapides usfunda uł manu adarmatr¬
re gestum aduectes psimilitudine gladioꝵ
punctun cessimq feriendo multo die usqi
ad sudorẽ sunt freꝙ̃tissime detinẽdi. Cursu
etia ⁊ saltu ad tñsimtẽdas fossas nichilomin
ĩbuendi. Seu mare seu fluminis uicinus ẽ
sedib. estiuotp̾r adnatandũ cogẽdi sũt. Dẽs
preterea siluam cedere. ita ꝑdumosa et abrupi¬
ta facere matiam dedolare. apire fossam.occupa¬
re aliquẽ locum ⁊ ne acontubernalibꝰ detrudatỹ
scutis muicẽ obuiatibonti. Ita ex̾citati ⁊ erudi¬
ti insedibus milites siue illi legionani siue ar¬
xiliares siues equites fuerit cũ ad q̾peditioẽ exd
uisis ꝯuen̾int mumis emulatione u̾tutis preliũ
magis ꝙͣ neccesse ẽ heant optare ꝙͣ ocium. Ne¬
mo cogitat detuultu. qui frdutiã dearte uel

Expanded text:
aliud nisi devotionem, moderationemque custodiant. morum assidue faciant, nomen sagittas iaciendas, ad missilia dirigenda, ad iactandos lapides, vel funda, vel manu, ad armature gestum, ad vectes pro similitudine gladiorum punctim cesimque feriendo, multo die usque ad sudorem frequentissime detinendi, cursu iam et saltu ad transmittendas fossas nihilominus imbuendi. Si mare seu fluvius vicinus est sedibus, aestivo tempore ad natandum cogendi sunt omnes, praeterea silvam caedere, iter per dumos et abrupta facere, materiem dedolare, aperire fossam, occupare aliquem locum et ne a contubernalibus detrudantur scutis invicem obviantibus niti. Ita exercitati et eruditi in sedibus milites, sive illi legionarii sive auxiliares sive equites fuerint, cum ad expeditionem ex diversis convenerint numeris, aemulatione virtutis proelium magis necesse habent optare quam otium. Nemo cogitat de tumultu qui fiduciam de arte vel
Abbreviated transcription (Latin):
Et optima ratio ẽ ⁊ adiuctoriam
plurimũ ꝯfert ut lectissimos de
peditib et equitib. cũ uicariis:
comitib tribunisq uocantibus

Expanded text:
ed optima ratio est et ad victoriam plurimum confert ut lectissimos de peditibus et equitibus cum vicariis comitibus tribunisque vacantibus
Abbreviated transcription (Latin):
ab adusario cuniculum ꝯtinuar minime
paciantur. Nam duplici modo opus sub¬
t̾rancum ꝑagi carum multitudine. ⁊ mun¬
datione ꝓhibetur.
¶ Ne satis hostium homines ledantin in
Ormidatur ne multitudo sagitta¬
rioriorum de propugnacuus ex¬
teritis deffensorib. apositisq sca¬
lis occupet murũ.Idu̾sum qdca

Expanded text:
ab adversario cuniculum continuari minime patiantur. Nam duplici modo opus subterraneum peragi, earum altitudine et inundatione, prohibetur. VI NE SAGITTIS HOSTIVM HOMINES LAEDANTVR IN ormidatur ne multitudo sagittariorum de propugnaculis exterritis defensoribus appositisque scalis occupet murum. Adversum q
Abbreviated transcription (Latin):
obyuatione sit cedenda mat̾ies. .Xxxp.iͣ¬
Bsuandum precipue ut aquĩ¬
tadecima luna usq aduicesia
secundam.arbores precidantur
exquib liburne texende sunt.⁊

Expanded text:
ATIONE SIT CAEDENDA MATERIES Observandum praecipue ut a quita decima luna usque ad vicesimam secundam arbores praecidantur ex quibus liburnae contexendae sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
timi nõ beat. si dimicãdi optate uenit or¬
casio. fortune bñficiis iungende sunt ma¬
lico marte confligat. tunc liburnarum in¬
struede sunt acies. nõ dixecte ut in campis
s in curue adsimilitudinẽ lune. itaut pro¬
ductis. cornib acies mectia. situetur.ut si
adu̾sarium prumpe temptauint ip̃a ordi¬
natione cͥcundati deprimãtur. In cormb̾
au̾t p̾cipuũ robur⁊ liburarum collocatur et
litum. ¶Quid fafiat cum aꝑto mare ⁊

Expanded text:
tum non habet, si dimicandi optata evenit occasio, fortunae beneficiis iungendae sunt malico Marte confligat, tunc liburnarum instruendae sunt acies non directae ut in campis sed incurvae ad similitudinem lunae, ita ut productis cornibus acies media sinuetur, ut si adversarii perrumpere temptaverint ipsa ordinatione circumdati deprimantur. In cornibus autem praecipuum robur et liburnarum collocatur et militum. XLVI QVID FIAT CVM APERTO MARTE
Abbreviated transcription (Latin):
uł ferarũ Orbium ꝯstitutio p̾ma
discreuit.In biis nomen repub¬
lice reput comuis utilitas. Idco potetissi¬
me nastiones. ac principes ꝯsecrati nullam
maiore gloriam putauerunt ꝙͣ ut fudare
nouas ciuitates aut ab alus conditas ĩyo¬
mensuũ sub quadam amplius ficatiõe tns¬
fere. In quo oꝑe clemẽtiam serenitatis tucob¬
tinet palma. Ab aluis enimuł pauce. uł si gr¬
le. ⁊ pietate tua innum̃abiles urbes. ita iu¬
gi labore ꝑfecte sunt. ut nõ tam humana i¬
manu cõdita ꝙ̃ diuino nutu uidẽatur rea¬
te. Cunctos itaq impatores. felicitate. mo¬
deratioc castimonic exemplis. indulgẽtia
studioꝵ. amõc precedis. regni animiq tri bõa
cernimus ⁊ tenemus que anticipare ⁊ supi¬
or ctas ⁊ ertẽti inppetuum uentura desid̃rat.
quib reb tantum uniuerso orbi prestitũ
murorum claborata ꝯstructioroma docum̃¬
tum ẽ que salutẽ ciuum capitoline artis
defensionc ẜuauit. ut gloriosius postea toci

Expanded text:
rbium constitutio prima discrevit. In his nomen rei publicae peperit communis utilitas. Ideo potentissimae nationes ac principes consecrati nullam maiorem gloriam putaverunt quam aut fundare novas civitates aut ab aliis conditas in nomen suum sub quadam amplificatione transferre. In quo opere clementia serenitatis tuae optinet palmam. Ab illis enim vel paucae vel singulae, a pietate tua innumerabiles urbes ita iugi labore perfectae sunt ut non tam humana manu conditae quam divino nutu videantur enatae. Cunctos imperatores felicitate moderatione castimonia, exemplis indulgentiae, studiorum amore praecedis. Regni animique tui bona cernimus et tenemus, quae anticipare et suptas et extendi in perpetuum ventura desiderat. Quibus rebus tantum universo orbi praestitum murorum elaborata constructio Roma documentum est, quae salutem civium Capitolinae arcis defensione servavit ut gloriosius postea toti
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. adomẽ formabat industriã. sciens ad
prefectilaudẽ. subiectorũ itdundare u̾tute.
¶ De offitio pͥfecti castrorum .x. Rx.¬
RRat etiam castrorum p̾fectus. l
inferior dignitate. occuꝑatus tñ

Expanded text:
 sciens ad praefecti laudem subiectorum redundare virtutem. X DE OFFICIO PRAEFECTI CASTRORVM Erat etiam castrorum praefectus, licet inferior dignitate, occupatus t
Abbreviated transcription (Latin):
Et exalto destinata misilia siu
spicula ĩ subiectis uehem̃tius i¬
cadunt. Sagite quoq arcubus
misse⁊ sara manib s̃uic fundis siuc fu̾s¬
tibalis directam. quanto de excelsiorelo¬
co exeunt.tantolongius penetrant.Bal¬
iste u̾o ⁊ onag̾ si aꝑtis diligentissime tẽ¬
perentur uniuersa precedunt.aquibꝰns
uirtus ulla nec mumimina possũt deffẽ¬
dere bellatores.Nam more fuiminis ꝗd¬
quid pcussint aut dissoluere aut irrũpc.
sura coiligatur adscalas ułmachinas fa¬
Dcapiendos muros scaleuł ma¬
chine plurimũ ualet. si ea mag̾¬
tudine cõpacte fu̾int. ut altitui¬
diñc exsuperent cuuitatis. Mesu

Expanded text:
ed ex alto destinata missilia sive spicula, in subiectos vehementius cadunt. Sagitte quoque arcubus misse et saxa manibus, fundis sive fdibulis directa, quanto de excelsiore loco exeunt, tanto longius penetrant. Baliste vero et onagri, si a peritis diligentissime temperentur, universa precedunt; a quibus nec virtus ulla, nec munimina possunt defendere bellatores. Nam more fulminis, quicquid percusserint, aut dissolvere, aut irrumpere sura colligatur ad scalas vel machinas facapiendos muros scalae vel machinae plurimum valent si ea magnitudine compactae fuerint ut altitudinem exsuperent civitatis. Mensu
Abbreviated transcription (Latin):
uictus furisset .antoninus. expimento tant
certamims patuit eẽ liburnorum naues i¬
cet̾is aptiores. Ergo similirudine ⁊ noĩei
usurpato ad carumdem instar. classem rõa¬
n principes teruerunt. Liburna namq i
dalmatie ꝑs ẽ diadertine subiacẽs ciuitati
cuius exemplonẽ naues bellicc fabricant᷑
et appellantur liburne. ¶Qua diligentia

Expanded text:
ictus fuisset Antonius, experimento tanti certaminis patuit Liburnorum naves ceteris aptiores. Ergo similitudine et nomine usurpato ad earundem instar classem Romani principes texuerunt. Liburnia namque Dalmatiae pars est Diadertinae subiacens civitati, cuius exemplo nunc naves bellicae fabricantur et appellantur liburnae. XXXIIII QVA DILIGENTIA
Abbreviated transcription (Latin):
Iltdum lõgissimas fr̾atasq tr¬
bes oponũtmachĩe uenieti eãq
amuriuicitate propellunt. S
cum rodiorũ ciuitas obpugnare¬
tur ab hostib ⁊ t̾ris ambulatoria

Expanded text:
i longissimas ferratasque trabes opponunt machine venienti, eamque a muri vicinitate propellunt. Sed et cum Hodrorum civitas oppugnaretur ab hostibus et turris ambulatoria
Abbreviated transcription (Latin):
te bellorum in quorum locũ nunc illustres
uirꝙ ꝯstat magistros militũ substitutos. aq¬
bus non tantum bine legiones. s etia ples¬
ꝑ ꝯtubernia militum nuntiãt. Tesseraaũt
dicitur preceptũ ducis. quol.⁊ daliquod op̾
uł ad bellum monetur exercitus. Campigeĩ
hoc est ante signani.Iosic nõminati quia eo¬
rum opere atq uirtute excitui inges uis cre¬
scit incampo. Metatores. qui precedẽtes lo¬
cum eligunt castris. Bñficiarii. ab eo appel¬
lati. ꝙ promouẽtur bñfitio tribunorũ.Libra¬
rii. ab eo qd̃ inlibris referant rationes admi¬
lites ꝑtinentes. Tubiemes cornicines ⁊ buc¬
natores. qui tuba uł ere curuo.ułbucina cõ¬
mitere prelium solent. Armature duplares.
qui abinas ꝯsequẽtur annonas. Simplare
quia singulas.Mensioresqui incastris ad
podismu demẽtiuntur loca. in quib tẽtoria
milites figunt uł hospitia inciuitatib pres¬
tant. Borquati duplares.torquati simpla¬
res. quib torques aureus so liousuirtutis

Expanded text:
te bellorum; in quorum locum nunc illustres viros constat magistros militum substitutos, a quibus non tantum binae legiones sed etiam plcontubernia militum nuntiant; tessera autem dicitur praeceptum ducis quo vel ad aliquod opus vel ad bellum movetur exercitus. Campigenii, hoc est antesignani, ideo sic nominati quia eorum opera atque virtute exercitui genius crescit in campo.Metatores qui praecedentes locum eligunt castris. Beneficiarii ab eo appellati quod promoventur beneficio tribunorum.Librarii ab eo quod in libros referant rationes ad milites pertinentes. Tubicines cornicines et bucinatores qui tuba vel aere curvo vel bucina committere proelium solent.Armaturae duplares qui binas consequuntur annonas, simplares qui singulas. Mensores qui in castris ad podismum demetiuntur loca in quibus tentoria milites figant vel hospitia in civitatibus praestant. Torquati duplares, torquati simplares: torquis aureus solidus virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
stica siue siluestri ⁊ abiete precipuc libur¬
ꝙ ferreis configendaqr licet eẽ grauiora¬
iiquanto uideatur expensa tñ qr amplius
durat. lucrum probatur afferre.Nam fer¬
reos clauos tempore ⁊ humore celeriter ⁊¬
rubigo ꝯ sumit erei aũt etĩa in fluctibus
propiam sustantiam seruant.¶Quiob

Expanded text:
stica sive silvestri et abiete praecipue liburm ferreis configenda; quamlibet enim gravior aliquanto videatur expensa, tamen, quia amplius durat, lucrum probatur afferre; nam ferreos clavos tempore et humore celeriter rubigo consumit, aerei autem etiam in fluctibus propriam substantiam servant.
Abbreviated transcription (Latin):
plares inia semis ꝯsequebantur annonã.¬
Candidati duplares. Candidati simplare.¬
Hii st̃milites pͥncipales q priuilegiis muni¬
untur.Reliqui munifices applłantur. qui¬
¶Nomma eorum qui antiquos ordines⁊

Expanded text:
plares unam semis consequebantur annonam.Candidati duplares, candidati simplares.Hi sunt milites principales, qui privilegiis muniuntur. Reliqui munifices appellantur, quiVIII NOMINA EORVM QVI ANTIQVOS ORDINES
Abbreviated transcription (Latin):
cespites circunduntur ⁊ t̾rra ⁊ exhus ulut mx¬
rus instruitur altus tribus plibus supra ter¬
ta pedes ccͣto. S ubi uisus acrior mimet hosti¬
um tunc latissima fossa ambitum ꝯuenit ⁊¬
mimire castrorum uti.xii. pedes lata sit ⁊ alta

Expanded text:
espites circumciduntur e terra et ex his velut murus instruitur, altus tribus pedibus supra terta pedes septem. Sed ubi vis acrior imminet hostium, tunc legitima fossa ambitum convenit munire castrorum, ita ut duodecim pedes lata sit et alta
Abbreviated transcription (Latin):
manẽdum ẽ uenirerationẽ. Non
enim belli tpr̃e. ad statiuã uł masi¬
onẽ ciuitas murata sẽꝑ occurrit. ⁊ in cautũ
ẽ plenumq discrimins excitum passim sĩ

Expanded text:
manendum est venire rationem. Non enim belli tempore ad stativam vel mansionem civitas murata semper occurrit, et incautum est plenumque discriminis exercitum passim si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑp exiguã mercedem uł certe plebiᷤ
fauorem. cotidiana meditatione
suas artes aut certare aut agere
sucuit militem cuius ẽ manib s̃uanda res
publica studiosius oportet sçiami dimicad
usumq reipublice uigis exciciis custodiẽ
cũ ꝯtingit nõ tantũ gloriosa uictoria s ec̃

Expanded text:
er exiguam mercedem vel certe plebis favorem cotidiana meditatione artes suas aut servare aut augere consuevit: militem, cuius est manibus servanda res publica, studiosius oportet scientiam dimicandi usumque rei bellicae iugibus exercitiis custodire, cui contingit non tantum gloriosa victor
Abbreviated transcription (Latin):
int tͣnsitusq siderum quos planetas uo¬
cant cum presc̾pto cursudici arbitrio crea¬
toris suscipiunt signa.uł deserunt freq̃nt᷑

Expanded text:
transitusque siderum, quos planetas vocant, cum prescripto cursu dies arbitrio creatoris suscipiunt et signa, vel deserunt, frequent
Abbreviated transcription (Latin):
Unc quod uł marime prourdẽdy¬
ẽ. quemadmnoum sanitas custo¬
diatur excitus ad monebo. Hoc lo
ocis. aquis tpr̃e medicina. ex̾cicio. Locis

Expanded text:
unc, quod vel maxime providenduest, quemadmodum sanitas custodiatur exercitus admonebo, hoc est locis aquis tempore medicina exercitio. Locis
Abbreviated transcription (Latin):
matio ꝑtinebat. Tabernacula. uł case nili¬
tum. cum impedimentis omnib nutu ip̃i
curabantur.Pretere⁊ egri ꝯtubemales ⁊nx
dici aquibꝰ cirabantur. expense etia ad eius
idustriam ꝑtinebãt. Ueicula. siginanii nẽc
nõ etiã feram̃ta. quib materies secatur uł ce¬
ditur. quibq apiunt᷑ fosse. ꝯteritur uallur.
aqueductus. Item ligna. ułstramina ariei¬
tes.ongri. baliste. ceter.iq gña tormẽtoru
ne dcessent aliqñ prourabat Is post lõgam
probatãq militiã. ꝑitissimiꝰ omĩum legebatũ
ut recte doceret alios. qd ip̃e cum laude feciis.
¶De offõ p̾fecti fabrorum.xi. rẽ.

Expanded text:
matio pertinebat. Tabernacula vel casae militum cum impedimentis omnibus nutu ipsius curabantur. Praeterea aegri contubernales et medici a quibus curabantur, expensae etiam, ad eius industriam pertinebant. Vehicula sagmarii nec non etiam ferramenta quibus materies secatur vel caeditur quibusque aperiuntur fossae, contexitur vallum, aquae ductus, item ligna vel stramina, arietes onagri ballistae ceteraque genera tormentorum ne deessent aliquando procurabat. Is post longam probatamque militiam peritissimus omnium legebatur ut recte doceret alios quod ipse cum laude fecisset. XI DE OFFICIO PRAEFECTI FABRORVM
Abbreviated transcription (Latin):
subdiuo ⁊ in labore nutrirur solis ardorem¬
patiẽs umbre negligẽs balneorir nescia de¬
litiarim ignara simplici aĩo ꝑuo ꝯtẽta cibo
duratis ad omnẽ alorum toleratia mebris.
Cui gestarx ferrum fossam duc̃e. Onus ferre ꝯ sy¬
etudo derurre est. ¶ Int̾dum tñ necc̃itas exhig
it q̃ ubanos ad armã ꝯpelli qui ubi nomẽ dede̾
militie primũ laborare decurere portare põdus
⁊ solem puluem que ferit odiscant ꝓco uictu
utantur ⁊ rusticomt̾dum subdiuo. In t̾lum
sub papiliomibus comorẽtur tunc demũ adu¬
sum crudiatur armorum. Et si longior expedi¬
tio emergit in angariis plurimũ detinẽdi st̃
proculq hñdi aciuitas tis illecebris ut eo mͦ
etiam corporib eorum robur accedat ⁊ aĩs ñ
fungebantur. sudorẽ c̃su⁊ cãpestrice̾citõ colłetũ
nat᷑ans iuuentus abluebat in tiberi ⁊ idẽ bel¬
lator. idẽ ag̾cola gn̾atũ mutabat armorũ ꝙuis
q adeouenim: est utaranti quinto cincia¬

Expanded text:
sub divo et in labore nutritur, solis patiens, umbrae neglegens, balnearum nescia, deliciarum ignara, simplicis animi, parvo contenta, duratis ad omnem laborum tolerantiam membris, cui gestare ferrum, fossam ducere, onus ferre, consuetudo de rure est. Interdum tamen necessitas exigit etiam urbanos ad arma compelli; qui ubi nomen dedere militiae primum laborare, decurrere, portare pondus et solem pulveremque ferre condiscant, parvo victu utantur et rustico, interdum sub divo interdum sub papilionibus commorentur. Tunc demum ad usum erudiantur armorum, et si longior expeditio emergit in agrariis plurimum detinendi sunt proculque habendi a civitatis inlecebris, ut eo modo et corporibus eorum robur accedat et animis.frangebantur; sudorem cursu et campestri exercitio collectum natans iuventus abluebat in Tiberi; idem bellator, idem agricola, genera tantum mutabat armorum; quod usque adeo verum est ut aranti Quintio Cincinna
Abbreviated transcription (Latin):
na coligatur. lata pedib octo alta pedib
septt̃. loga pedib sedecim. Huius tectũ my¬
nitione duplici tabulis cratibq ꝯtexitr
Latera quoq uimine sepuntur. nec saxoꝵ
telorumq impetu penetretur. Ext̾nsecus
aũt ne inmisso cͥmetur in cendio. crudis ⁊¬
ac recẽtis coriis ulcentonib opitur. Iste
cum plures fcc̃ fu̾int iunguntur in ordi¬
nẽ. sub quib subsidentes tuti. ad subrũda
murorum penetrant fundam̃ta. Plutcii
dicuntur qui ad similitudinẽ absidis cõ¬
textuntur. euimine ⁊ cilicus uł corus ꝓte¬
guntur t̾nisq rotutis. quarũ una mnme¬
dio due incapitib obponuntur.Inquã¬
cunq ꝑtẽ uulueris admouetur more car¬
penti. quos subsidetes aplicant muris ço¬
rum que mimitione protectis sagitis si¬
ue fundis.ul missilibꝰ deffensores omes
de ꝓpͥugnaculis cinitatis extirbant ut
scalis ascendẽdi facilior prestetur occasio.
Agger aut̾e ext̾ra lignisq extollitur cõt̾
murum de quo tela iactanturr.

Expanded text:
na colligatur, lata pedibus octo, alta pedibus septem, longa pedibus sedecim. Huius tectum munitione duplici tabulatis cratibusque contexitur; latera quoque vimine saepiuntur ne saxorum telorumque impetu penetrentur; extrinsecus autem, ne immisso concremetur incendio, crudis ac recentibus coriis vel centonibus operitur. Istae, cum plures factae fuerint, iunguntur in ordinem, sub quibus obsidentes tuti ad subruenda murorum penetrant fundamenta. Plutei dicuntur qui ad similitudinem absidis contexuntur e vimine et ciliciis vel coriis proteguntur ternisque rotulis, quarum una in medio, duae in capitibus apponuntur, in quamcumque partem volueris admoventur more carpenti; quos obsidentes applicant muris, eorumque munitione protecti sagittis sive fundis vel missibilibus defensores omnes de propugnaculis civitatis exturbant, ut scalis ascendendi facilior praestetur occasio. Agger autem ex terra lignisque extollitur contra murum, de quo tela iactantur.
Abbreviated transcription (Latin):
uperes tantum erogant quantỹ
hre potuerint. S põcius ista pecu¬
na primũ ip̃is ꝯtub̾nalib decetỹ
acomodata.nã cum publica sustẽ¬
tetur annona. exomĩb doatiuis lay¬
getur corum ꝓmedietate castrense pe¬
cculium Miles deinde qui sũptus suos
scit apd̃ signa depositos dedefendo nchil.
cogitat magis diligit signa proillis in aci¬
e fortius dimicat. more huam ingeniuit ꝓ
illis hẽat maximã curam in quib uidet suã
positam eẽ substantiã.Deniq decẽ  folles. hoc
ẽ decẽ sacci. ꝑ cohortes singulas ponebantur
inquib hec ratio odebatur. Addebatur etia
saccus undecimus. inquẽ tota legio ꝑticła
aliqua ꝯferebat. Sepuiture silic causa. ut si
quis excõtubernalibus defecisset. de illo un¬
decimo sacco ad sepultura ip̃ius promeretur
expensa: hecratio apud signiferos ut nunc di¬
cunt in cophrno ẜuabatur ⁊ io siguifer non
solum fideles s q̃ luterati hommnes eligebã
rectlererationẽ.¶In legione ita  fi promocio¬

Expanded text:
quantum habere potuerint. Sepositio autem ista pecuniae primum ipsis contubernalibus docetur accommoda; nam cum publica sustententur annona, ex omnibus donativis augetur eorum pro medietate castrense peculium. Miles deinde qui sumptus suos scit apud signa depositos de deserendo nil cogitat, magis diligit signa, pro illis in acie fortius dimicat, more humani ingenii, ut pro illis habeat maximam curam in quibus suam videt positam esse substantiam. Denique decem folles, hoc est decem sacci, per cohortes singulas ponebantur in quibus haec ratio condebatur. Addebatur etiam saccus undecimus in quem tota legio particulam aliquam conferebat, sepulturae scilicet causa, ut si quis ex contubernalibus defecisset de illo undecimo sacco ad sepulturam ipsius promeretur expensa. Haec ratio apud signiferos, ut nunc dicunt, in cophino servabatur; et ideo signiferi non solum fideles sed etiam litterati homines eligebantreddere. XXI IN LEGIONE ITA FIERI PROMOTIO
Abbreviated transcription (Latin):
abantiquis diuinitus institutr̃
est. ut ex donatiuo qd milites cõ¬
sequunt᷑ dimidia pars sequestra¬
retur apud signa. ⁊ ibidẽ ip̃is mi¬
litib ẜuaretur. ne ꝑ luxum autĩ¬

Expanded text:
ab antiquis divinitus institutum est, ut ex donativo quod milites consequuntur dimidia pars sequestraretur apud signa et ibidem ipsis militibus servaretur, ne per luxum aut in
Abbreviated transcription (Latin):
cum eligunt castris. Bñficiarii. ab eo appel¬
lati. ꝙ promouẽtur bñficio tribunorũ. Libra¬
rii. ab eo qd̃ in libris referant rationes admi¬
lices ꝑtinentes. Tubicmes cornicines ⁊ buci¬
natores. qui tuba uł ere curuo. uł bucina cõ¬
mitere prelium solent. Armature duplares.
qui abinas ꝯsequẽtur annonas Simplare
quia singulas.Mensioresqui incastris ad
podismũ demẽtiuntur loca. in quib tẽtoria
milites figunt uł hospitia incuuitatib pres¬
tant. Torquati duplares.torquati simpla¬
res. quib torques aureus so lrous uirtutis
premium fuit quẽ qui meruiss ꝓpt̾ laude
sntdum duplas ꝯsequatur annonas .Du¬
plares sex ꝗ plares Duplares duas. Exqui

Expanded text:
cum eligunt castris. Beneficiarii ab eo appelcum eligunt castris. Beneficiarii ab eo appellati quod promoventur beneficio tribunorum.Librarii ab eo quod in libros referant rationes ad milites pertinentes. Tubicines cornicines et bucinatores qui tuba vel aere curvo vel bucina committere proelium solent.Armaturae duplares qui binas consequuntur annonas, simplares qui singulas. Mensores qui in castris ad podismum demetiuntur loca in quibus tentoria milites figant vel hospitia in civitatibus praestant. Torquati duplares, torquati simplares: torquis aureus solidus virtutis praemium fuit, quem qui meruisset praeter laudem interdum duplas consequebatur annonas. Duplares, sesquiplares: duplares duas, sesqui
Abbreviated transcription (Latin):
Mtiqua ortinatione legionisi
exposita principaliun militum
et ut propri: u̾boutar principũ
atriculas Indicabo Tribunus maior pen
epłam sacram imꝑatoric iuditio destina
Minor tribunus puenit euio boreq̃retͥbiũ¬
iegit. Ordinarii dicuntur qui ĩ prelio pͥ̾mi
sunt ⁊ ordines dicunt Augusta es apgell¬
ãtur qui ab augusto ꝯrdiariis iuncti sunt.
respasiano sunt legior: Badaditi.quali¬
feri: qui aquilam portant/Imaginariiuel
imaginefen. qui impatoris ymagines fue¬
runt Optiones. ab optando applłatiqd cedẽ¬
tibus uł egritudine p̾peditis bii tanq̃m ad¬
oprati corum atq uicarii. solent uniu̾s. cr¬
rare Signiferi. qui signa portãt. quos nun
drachoñarios uocant.Tesserarii.qui tesseriz
ꝑ ꝯtuberia militum nuntiãt. Tesseraaũt
dicitur preceptũ ducis. quoładaliquod op̾
uł ad bellum monetur exercitus. Campigeĩ
hoc estante signani.Io sic nõminati quia co¬
rum opere atq uirtute excitui inges uis cre¬
scit incampo. Metatores. qui precedẽtes lo¬

Expanded text:
tiqua ordinatione legionis exposita principalium militum et ut proprio verbo utar principiorraesentes matriculas indicabo.Tribunus maior per epistolam sacram imperatoris iudicio destinatur; minor tribunus pervenit ex laborelegit.Ordinarii dicuntur qui in proelio quia primi sunt ordines ducunt. Augustales appellantur qui ab Augusto ordinariis iuncti sunt. Vespasiano sunt legionibus additi.Aquiliferi qui aquilam portant.Imaginarii vel imaginiferi qui imperatoris imagines ferunt. Optiones ab adoptando appellati, quod antecedentibus aegritudine praepeditis hi tamquam adoptati eorum atque vicarii solent universa curare. Signiferi qui signa portant, quos nunc draconarios vocant.Tesserarii qui tesseram contubernia militum nuntiant; tessera autem dicitur praeceptum ducis quo vel ad aliquod opus vel ad bellum movetur exercitus. Campigenii, hoc est antesignani, ideo sic nominati quia eorum opera atque virtute exercitui genius crescit in campo.Metatores qui praecedentes lo
Abbreviated transcription (Latin):
milites inuna coborte sint.¬
¶ Nomina ⁊grad̾ principũ legiois.¬
xeranma corũ qui antiquos ordines du¬
xerunt..

Expanded text:
milites in una cohorte sintVII Nomina et gradus principiorum legionisVIII Nomina eorum qui antiquos ordines duxerunt
Abbreviated transcription (Latin):
nitam. ¶ Omnes nasciones queuictne ꝯu
sunt nimnio calore siccitas amolius q udẽsaꝵ
s mistus bre sanguiẽ dicũt sic pea lantiq¬
tuunt uiunera qui exignum ianguine sehre
nou̾nt. Contra septentrional ⁊ popnu et¬
largo sanguine rediqantee. sunt ror¬

Expanded text:
ttam. Omnes nationes quae vicinae sunt soli, nimio calore siccatas, amplius quidem sapere sed minus habere sanguinis dicunt ac proptmetuunt vulnera, qui exiguum sanguinem se habere noverunt. Econtra septentrionales populi, rem sed tamen largo sanguine redundantes, sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nos uinci nemo unquam dubitauit.sed
aduersus omnia profuit tyronem solertem
eligere.ius ut ita dixerim armorum docere.disci¬
plinam quotidiano exerciti roborare. quaecunq e¬
uenire in acie atque in praelis possent.
omma in campestri meditatione praenosce¬
re. seuere in desides uindicare. Ecientiae¬
nim reibellicae dimicand nutrit audaci¬
am. Nemo facere metuit. quod se bene di¬
dicisse confidit. Etenim in certamine bello¬
rum. exercitata parcitas ad uictoriam pro¬
mptior est. N udis ⁊ indocta multiru¬
dino. exposita Semper ad cadem.¬
¶ Exquibus regionib cires eligendi st̃. ir̃.ii¬
Erum ordo deposcit ut exquibusi¬
proumcus ul nascionib Tirones
eligẽdi sunt primapte tractet᷑. Con¬
stat quidem ⁊ i omĩbꝰ locis ⁊ igna¬
uos ⁊ strenuos nasci s tũ ⁊ ges gentem precedt
in bello ⁊ plaga celi no cantum ad corporũ ro

Expanded text:
nos vinci nemo dubitavit. Sed adversus omnia profuit tironem sollerter eligere, ius, ut ita dixerim, armorum docere, cotidiano exercitio roborare, quaecumque evenire in acie atque in proeliis possunt omnia in campestri meditatione praenoscere, severe in desides vindicare. Scientia enim rei bellicae dimicandam. Nemo facere metuit, quod se bene didicisse confidit. Etenim in certamine bellorum exercitata paucitas ad victoriam promptior est, quam rudis et indocta multitudo exposita semper ad caedem.II EX QVIBVS REGIONIBVS TIRONES LEGENDI SINT Rerum ordo deposcit ut ex quibusprovinciis vel nationibus tirones legendi sint prima parte tractetur. Constat quidem in omnibus locis et ignavos et strenuos nasci, sed tamen et gens gentem praecedit in bello et plaga caeli ad robur no
Abbreviated transcription (Latin):
erudire ad omnia que equestris pugnade¬
poscit. cosdemq coge. loricas suas. uł caras¬
ractas. contos ⁊ cassides. freq̃ter tergere⁊ cũ¬
rare. Piurmini em̃ terroris hostib. armorũ
splendor importat. Quis credat militem be¬
belĩco syciĩ dissimulatione situ ac rubigine ar¬
ma fedantur. Non solum aũt equites. s etiã

Expanded text:
erudire ad omnia quae equestris pugna deerudire ad omnia quae equestris pugna deposcit, eosdemque cogere loricas suas vel catafractas, contos et cassides frequenter tergere et curare. Plurimum enim terroris hostibus armorum splendor importat. Quis credat militem bellicosum cuius dissimulatione situ ac rubigine arma foedantur? Non solum autem equites sed etia
Abbreviated transcription (Latin):
ta duos. hiuc qui pest  decimo nominatr̃
Centum ⁊ eni ⁊ decem pedites. ab uno cen¬
turione. sub imouexillo reguntur. Simi¬
liter triginta duo equites abimo decurioẽ
subimo uexillo regimtur: dreterea sicut cẽ¬
turio eligẽdus c̃. magnis uirib ꝓcera sta:¬
tura. qui hastas uł missilia ꝑite iaculetur.
⁊ fortiter qui dimicare gladio. ⁊ scutum ro¬
tare doctissime nouerit. qui omẽ ardẽ did¬
cerit armatine uigilans sobrius agilis i
magis ad faciẽoa que ei imꝑantur ꝙͣ Ad
loquedum patus. Contubernales suos ad
disciplinam retineat. ad amorum excier̃
cogat ut bñ uestiti et calciati sin. utqrma
omniũ defice̾tur ⁊ splendeant. Sutrelig¬
endus ẽ decurio qui turme cquitũ p̃poatr
inprimis habili corpore ut loricat ⁊ arims
cͥcundat᷑ omĩb. cũ suma ad miratione eqr¬
um possit ascẽdẽ. equitare fortissime. conto
scienter uti. sagittas doctissime mitere t̾ma¬
les suos. idest sub cura sua equites positos.

Expanded text:
est decurio nominatur. Centum enim decem pedites ab uno centurione sub uno vexillo gubernantur; similiter triginta duo equites ab uno decurione sub uno vexillo reguntur. Praeterea sicut centurio eligendus est magnis viribus, procera statura, qui hastas vel missibilia perite iaculetur et fortiter, qui dimicare gladio et scutum rotare doctissime noverit, qui omnem artem didicerit armaturae, vigilans sobrius agilis, magis ad facienda quae ei imperantur quam ad loquendum paratus, contubernales suos ad disciplinam retineat, ad armorum exercitium cogat, ut bene vestiti et calciati sint, ut arma omnium defricentur ac splendeant, similiter eligendus est decurio qui turmae equitum praeponatur imprimis habili corpore, ut loricatus et armis circumdatus omnibus cum summa admiratione equum possit ascendere, equitare fortissime, conto scienter uti, sagittas doctissime mittere, turmales suos, id est sub cura sua equites positos,
Abbreviated transcription (Latin):
siuc trignita milia peditum fuerint. iuxta
mesure pondissimũ sinc aliqua dubitati¬
onc dificultatis poterunt ordinari. nec ⁊¬
dux fallitur cũ sciat qui locꝰ. quantos ca¬
pere possit armatos. Demq si angustiori
locus sit. uł multitudo suficiat. etĩa in de no
uem aut amplius acies ordinare. Magis
enim expedit ut ꝯserti pugnẽt. ꝙͣ lõgisepatii
Nam si nimiũ fuit acies temiata. cito abad¬
u̾sariis facta inpressione primipitur.⁊ nully
postea põt ẽẽ remediũ. Qui. nĩt nĩn in dext
cormi qui insinstro qui in medio debeant
ordinari. uł uux̃ dignitates eorũ ẜuantin
exmore uł certe pro qualitate hostium com¬
mutantur. ¶ De equitib ordinandis. xuii.¬
Onstiucta acie peditum. equitesi

Expanded text:
sive triginta milia peditum fuerint, iuxta sive triginta milia peditum fuerint, iuxta mensurae podismum sine aliqua difficultate poterunt ordinari, nec dux fallitur, cum sciat qui locus quantos capere possit armatos. Dicunt, si angustior locus sit vel multitudo sufficiat, etiam in deno vel amplius acies ordinari. Magis enim expedit ut conferti pugnent quam longius separati; nam si nimium fuerit acies tenuata, cito ab adversariis facta impressione perrumpitur et nullum postea potest esse remedium. Qui autem numeri in dextro cornu, qui in sinistro, qui in medio debeant ordinari, vel iuxta dignitates eorum servatur ex more vel certe pro qualitate hostium commutatur. XVI DE EQVITIBVS ORDINANDIS Constructa acie peditum equites
Abbreviated transcription (Latin):
heat dux post aciẽ pͥparatos alios cͥca cormu
alios cca mediu ut sicubi hostis uehem̃tui
insistit ne rumpatur acies prouolẽt subito
et supplean loca. adlicaq uirture. mimico¬
rum audatia frangant. Hoc primi la cones
inuenerunt. mutati sunt cartaginẽses. rõa¬
m ubiq postea ẜuauerũt: Hac dispositione
nulla melior inuenitur.nã directa acies h
solum agere d ut pot ut hostẽ repellat aũ
fundat. Si cuncus sit agedus. aut forfix
supfluos hre debetis post aciẽ dequib cure¬
um uł forficem facias. Si ducẽda sit t̾raitẽ
exhabundantib ducetur/Nam si deloco syo
ordinatum militẽ tͣnsferre cepis uniusa tũ¬
babis. Si globus hostium seꝑatus alam
tuam aut partẽ aliquã urgere cepit msi sr̃¬
fluos hc̃as quos ꝯtra globum possis oppoe¬
re sinc equites. siuc pẽdites deacic tuleris.⁊
quadraginta duo pedes in latum. ⁊ mille pai¬
sus inlongum. ⁊ decẽ miliũ hominũ tenebͭ
excitus. Adhancrationẽ siue uiginti milia

Expanded text:
eat dux post aciem praeparatos, alios circa cornua alios circa medium, ut sicubi hostis vehementer insistit, ne rumpatur acies, provolent subito et suppleant loca additaque virtute inimicorum audaciam frangant. Hoc primi Lacones invenerunt, imitati sunt Carthaginienses, Romani postea ubique servarunt. Hac dispositione nulla melior invenitur; nam directa acies hoc solum agere debet et potest, ut hostem repellat aut fundat. Si cuneus sit agendus aut forfix, superfluos habere debebis post aciem de quibus cuneum vel forficem facias. Si ducenda sit serra, item ex abundantibus ducitur; nam si de loco suo ordinatum militem transferre coeperis, universa turbabis. Si globus hostium separatus aut alam tuam aut partem aliquam urgere coeperit, nisi superfluos habeas quos contra globum possis opponere, sive equites sive pedites de acie tuleris, ginti unum pedes in latum et duo milia passuum in longum decem milium tenebit exercitus. Ad hanc rationem, sive viginti milia
Abbreviated transcription (Latin):
cessitate disꝑsi tuncopidam repente pro¬
rumpunt. ignorantes ꝑimunt. arietes
machinas ip̃osq aggeres ignib ocremã
omniaq ad ꝑniciẽ suam fabricata opa
subũtunt. Nꝓt quod obsidentes ultra iac¬
tum teli fossam faciunt eamq nõ solum
uallis ⁊ subdibꝰ s etiam turriculis instry¬
unt. uterrũpẽtib exciuitate p̾sint obsistẽ.
quod opꝰ loricula uocant. ⁊ sepe cum obsi¬
dio describitur inuenitur in hystoriis lo¬

Expanded text:
cessitate dispersi, tunc oppidani repente prorumpunt, ignorantes perimunt, arietes machinas ipsosque aggeres ignibus concremant omniaque in perniciem suam fabricata opera subvertunt. Propter quod obsidentes ultra ictum teli fossam faciunt eamque non solum vallo et sudibus sed etiam turriculis instruunt ut erumpentibus ex civitate possint obsistere, quod opus loriculam vocant. Saepe, cum obsidio describitur, invenitur in historiis lo
Abbreviated transcription (Latin):
¶e subsidiis que postaciẽ colloc̾at᷑. xuiii¬
Et optima ratio ẽ ⁊ adiuctoriam
plurimũ ꝯfert ut lectissimos de
peditib et equitib. cũ uicariis:
comitib tribunisq uocantibus

Expanded text:
E SVBSIDIIS QVAE POST ACIEM COLLOCANTVR Sed optima ratio est et ad victoriam plurimum confert ut lectissimos de peditibus et equitibus cum vicariis comitibus tribunisque vacantibus
Abbreviated transcription (Latin):
ac sexus irrumpẽtes obruunt sa¬
xis auiisq gñb telorum. Quod
ne substineãt obsidẽtes portas ci¬
uitatis aꝑire ꝯsuen̾ũt. ut resistere
desmnant fugiẽdi pot̾ate ocessaNec¬
cessitas enĩ. quedam uirtutis despato

Expanded text:
ac sexus, irrumpentes obruit saxis, aliisque generibus telorum. Quod ne sustineant obsidentes, portas civitatis aperire consueverunt, ut resistere desinant, fugiendi potestate concessa: necessitas enim quedam