comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
loribz et cruminis plemi sunt nec ꝑ
noctez mẽte requiescit: et hoc nõnẽ
uanitas est. Nonne meliꝰ est co¬
mede̾ et bibere: et ostende̾ aĩc suc bo¬
na de laborib suis. Et hoc de ma¬
nu dei est. Quis ita deuorabit: et
deliciis affluet ut ego. Lunũ bono
ĩ conspectu suo dedit deꝰ sapienciã
et scĩas et leticias: pctori autez dedͭ
afflictionẽ et curas suꝑfluã: ut
addat et congreget et tradat ei qui
placuit deo. Sed et hoc uanitas est
et cassa sollicitudo mentis. Cap̃.
bent: et suis spaciis trã¬
seunt uniuersa sub ce¬
lo. Tempꝰ nascendi ⁊
tempus moriendi. Tempꝰ plã¬
tandi et tp̃s euellendi qd̃ planta
tum est. Tempꝰ occidendi: et tẽpꝰ
sanandi. Tempus destruendi: et
tẽpus edificandi. Tẽpus flendi:
et tẽpus ridendi. Tẽpus plangẽ¬
di: et tẽpꝰ saltandi. Tempꝰ spar¬
gendi lapides : et tẽpus colligẽdi
Tẽpus amplexãdi: et tẽpus lon¬
ge fieri ab ãplexib. Tempꝰ acqͥ¬

Expanded text:
loribus et aerumnis pleni sunt, nec per loribus et aerumnis pleni sunt, nec per noctem mente requiescit: et hoc ergo vanitas est. Nonne melius est comedere et bibere, et ostendere animae suae bona de laboribus suis? et hoc de manu Dei est. Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Homini bono in conspectu suo dedit Deus sapientiam, et scientiam, et laetitiam: Peccatori autem dedit afflictionem, et curam superfluam, ut addat, et congreget, et tradat ei qui placuit Deo: sed et hoc vanitas, et cassa sollicitudo mentis. Cap. III. bent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. Tempus nascendi, et tempus moriendi. Tempus plantandi, et tempus tum est. Tempus occidendi, et tempus sanandi. Tempus destruendi, et tempus aedificandi. Tempus flendi, et tempus ridendi. Tempus plangendi, et tempus saltandi. Tempus spargendi lapides, et tempus colligendi. Tempus amplexandi, et tempus longe fieri a complexibus. Tempus acqu
Abbreviated transcription (Latin):
maiorẽ sapiencie dedi operas. Locutꝰ¬
qz cũ mente mea: aĩaduerti quoq
ꝙ hoc esset uanitas. Non eĩ erit me¬
moria sapientis: similiter ut stulti
ĩperpetuus: et futura tpr̃a obliuiõe
cuncta parit᷑ operient. Moritur
dactus similiter ut ĩ doctꝰ: et id circo te¬
duit me uitomee: uidentez mala
uniu̾sa esse sub sole et cuncta uani¬
tatez et afflictionẽspiritꝰ. Rursus
de testatꝰ sum omĩe . dustriã meã
qua sub solc studiosissime laboraui
habiturꝰ heredem pꝰ me ques igno¬
ro utrus sapiens anstuiltꝰ futurus
sit et duabitur ĩ laborib meis qui¬
b de sudaui et sollicitꝰ fui. Et est
quicꝙͣ tam uanũ unde cessait re¬
nũciauitq cormeũ ultra laborare
sub sole. nam cũ alius laboret ĩsa¬
piencia et doctrina et sollicitudine:
honũ occioso q̃sita dimictit. Et hec
quoqz uanitas: et magnũ malu
Quid eiũ proderit homi de uniuerso
labore suo et afflictione sp̃s qua sub
sole cruciatꝰ ẽ. Cuncti dies eis do¬

Expanded text:
Locutusque cum mente mea, animadverti quod hoc quoque esset vanitas. Non enim erit memoria sapientis similiter ut stulti in perpetuum, et futura tempora oblivione cuncta pariter operient. Moritur doctus similiter et indoctus: et idcirco taeduit me vitae meae, Videntem mala universa esse sub sole, et cuncta vanitatem et afflictionem spiritus: Rursus detestatus sum omnem industriam meam, qua sub habiturus heredem post me, quem ignoro utrum sapiens an stultus futurus sit et dominabitur in laboribus meis quibus desudavi et solicitus fui: et est quicquam tam vanum? Unde cessavi, renuntiavitque cor meum ultra laborare sub sole. Nam cum alius laboret in sapientia, et doctrina, et sollicitudine, homini otioso quaesita dimittit: et hoc ergo vanitas, et magnum malum. Quid enim proderit homini de universo labore suo, et afflictione spiritus, qua sub sole cruciatus est? Cuncti dies ejus do
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ uictime: qui nesciĩt quid faci¬
unt mali. Re temere quid ioquaris
neq cor tuũ sit uelox ad ꝓferendu
sermonẽ coram deo. deus cĩ ĩ celo
et tu suꝑ terraur. idcirco sint panci
sermones tui. Multas curas sequũ¬
tur sommia: et in multis serinom¬
bus ĩuenictur stutticia. Si quid bo¬
uisti deo: ne morcris reddere. Displi¬
cet cruim ei infidelis et stusta ꝓmis¬
sio. Scd quocũq uoncris redde. Qui¬
toqz inelius est non uouere: ꝙͣ post
uotũ ꝓmissa non redderent. Ne dede¬
ris os tuũ ut peccare facias sarnem
tuam: neq dicas coram angeso nõ
est ꝓuidencia ne forte iratus dñs cõ¬
tra sermones tuos dissipet cuncta o¬
pera manuũ tuaꝵ. Ubi muita sũt
sõma. plurime st̃ uantates ⁊ ser¬
mones iniuncri. Tu uero deũ timie.
seuta iudicia. et subuerti iusticiã
in punicia non mueris sr̃ hoc
ncgocio: quia excelso excelsior est
alius: et suꝑhes quoq eminctioros
sunt atii: et in suꝑ uinũse t̾re rex
ĩperat scriuenti.

Expanded text:
nesciunt quid faciant mali. V. Ne temere quid loquaris, neque cor tuum sit velox ad proferendum sermonem coram Deo. Deus enim in coelo, et tu super terram; idcirco sint pauci sermones tui. Multas curas sequuntur somnia, et in multis sermonibus inuenitur stultitia. si quid uouisti deo, ne moreris reddere: displicet enim ei infidelis et stulta promissio: sed quodcumque uoueris redde: multoque melius est non uouere quam post uotum promissa non reddere. ne dederis os tuum, ut peccare facias carnem tuam, neque dicas coram angelo: non est prouidentia: ne forte iratus deus super sermone tuo dissipet cuncta opera manuum tuarum. ubi multa sunt somnia, plurimae uanitates et sermones innumeri: tu uero deum time. lenta judicia, et subverti justitiam in provincia, non mireris super hoc negotio, quia excelso excelsior est alius, et super hos quoque eminentiores sunt alii, et insuper universae terrae rex imperat servienti.
Abbreviated transcription (Latin):
nichil ꝑmanere sub sole. Transiui
ad contemplandã sapienciã: crrores¬
qs et stulticiã. Quid ẽ inꝙͣ homo ut
sequi possit regem factorez suũ. Et
pidi ꝙ tantum̃ precederet sapiencia
stulticiã quantu differt lux atene¬
bris. Sapientis oculi ĩ capite eius
stultus ĩtenebris ambulat: et didi

Expanded text:
sole. Transivi ad contemplandum sapientiam, erroresque et stultitiam. Quid est, inquam, homo, ut sequi possit regem Factorem suum? Et vidi quia tantum praecederet sapientia stultitiam, quantum differt lux a tenebris. Sapientis oculi in capite ejus: stultus in tenebri
Abbreviated transcription (Latin):
regu et ꝓuinciarũ. sfeci michi cã¬
tores et cantatrices et delicias filioꝵ
ipiminũ: ciphes et urceolos ĩmunste¬
rio ad uina fundenda et suꝑ gressꝰ
sum opib om̃s qui añ me fuerũt
l mei non negaui eis: nec prohibiu
cormeuz qm̃i omni uoluptate fruc¬
retur et oblectarit se ĩ his q̃ prepa

Expanded text:
regum et provinciarum. Feci mihi cantores et cantatrices, et delicias filiorum hominum, scyphos et urceolos in ministerio ad vina fundenda, et supergressus sum opibus omnes, qui ante me fuerunt li mei, non negavi eis; nec prohibui cor meum, quin omni voluptate frueretur; et oblectaret se in his quae pa
Abbreviated transcription (Latin):
ĩforib domꝰ sue suꝑ sellã: in excelso
urbis loco: ut uocaret trãseuntes per
uias: et ꝑgentes ĩ itinere suo. Qui
est ꝑuulus: declinet adme. Et ue-¬
cordi locuta est. Aq̃ furtiue dultio¬
res sunt : et panis absconditꝰ sua¬
mor. Et ignorauit ꝙ ibi sint gi
gantes et in profundis ĩferni con¬

Expanded text:
ribus domus suae super sellam in excelso urbis loco, ut vocaret transeuntes per viam et pergentes itinere suo: Qui est parvulus, declinet ad me. Et vecordi locuta est: Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavior. Et ignoravit quod gigantes ibi sint, et in profundis inferni con
Abbreviated transcription (Latin):
me neno despiciat. apprchendã te ⁊
ducã in donius mrĩs mee: et ĩcubi¬
culum geni tricis mee ibis me do¬
cebis: et dabo tibi poculum ex uio
condito: et mustuz maloꝵ grana¬
toruz icorunt. Leua ciꝰ sub capite
meo: et dextera illiꝰ ãplexabitur

Expanded text:
me nemo despiciat? Apprehendam te et me nemo despiciat? Apprehendam te et ducam in domum matris meae, et in cubiculum genitricis meae. Ibi me docebis, et dabo tibi poculum ex vino condito, et mustum malorum granatorum meorum. Laeva ejus sub capite meo, et dextera illius amplexabitur
Abbreviated transcription (Latin):
tuus sicut turris libaui: q̃ respicit
ꝯtra damascuz. Caput tuus ut car¬
ielus: et come capitis tui sicut
purpura regis m̃cta canalibus
Qua puichra es et ꝙͣ decora caris¬
sima ĩ deliciis. Statura tua assi¬
nulata est paline: et ubera tua bot
Dixi. Ascẽda ĩ palma et apprehẽda
fructꝰ eiꝰ. Et erũt ubera tua sicut bo¬
tri uinee ⁊ odor oris tuisic̾ odor inaloꝵ
guctur tuuni sicut uiuũ optinum
Dignũ dilecto meo ad potandum:
labiisq et dentib illius ad rummnã¬
dum. Ego dilecto meo et adine cõ¬
uersio ciꝰ. Deni dilecte mi cgrediam᷑
ĩ agruni: cõmoremur ĩuillis. Ma¬
ne surgamus ad uineas: uideamꝰ
si floruit uinea: si flores fructꝰ ꝑtu¬
rut si floruerunt mala puu̾ica
Ibi dabo tibi ubera mea. Mandra¬
gore dederũt odorem ĩ portis nostris
Dĩa pona noua et uetera dilecte mi
Uis michi det te fr̃ez me¬
uni sugentes ubera mrͣi
mee: ut ĩueniã te soius¬
foris et deosculer: et iaz¬

Expanded text:
 respicit contra Damascum. Caput tuum ut Carmelus: et comae capitis tui, sicut purpura regis vincta canalibus. Quam pulchra es, et quam decora, charissima in deliciis! Statura tua assimilata est palmae, et ubera tua botris. Dixi: Ascendam in palmam, et apprehendam fructus ejus: Et erunt ubera tua sicut botri vineae: et odor oris tui sicut malorum. Guttur tuum sicut vinum optimum, dignum dilecto meo ad potandum, labiisque et dentibus illius ad ruminandum. Ego dilecto meo, et ad me conversio ejus. Veni, dilecte mi, egrediamur in agrum, commoremur in villis. Mane surgamus ad vineas, videamus si floruit vinea, si flores fructus parturiunt, si floruerunt mala punica: ibi dabo tibi ubera mea. Mandragorae dederunt odorem in portis nostris: omnia poma nova et vetera, dilecte mi, uis michi det te fratrem meum sugentem ubera matris mee, ut inueniam te foris et deosculer?’ Ha
Abbreviated transcription (Latin):
nius. Ego murꝰ: et ybera mea sicut
turris ex quo facta sum corã eo qͣi
pacẽ reperiens. Uinea fuit pacitico:
ĩca q̃ habet populos. Cradidit cam
custodios: uir affert pro fructu eiꝰ
nulle argẽteos. Uiuea mea coras
me est. Soille tui pacifici et ducenti
his qui custodiunt fructꝰ ciꝰ. Que
hĩtas in hortis: amici auscultãt
fac me audire uocez tuã. sfuge di

Expanded text:
bera mea sicut turris, ex quo facta sum coram eo quasi pacem reperiens. Vinea fuit pacifico, in ea, quae habet populos: Tradidit eam custodibus: vir affert pro fructu ejus mille argenteos. Vinea mea coram me est. Mille tui pacifici, et ducenti his qui custodiunt fructus ejus. Quae habitas in hortis, amici auscultant: fac me audire vocem tuam. Fug
Abbreviated transcription (Latin):
uenatoꝵ et sagena cor eius. Uĩcu¬
la sunt manus illiꝰ. Qui placet
deo effugiet illã: qui aũt pctor est ca¬
pietur ab illa. Ecce hoc inueni dixͭ
ecclĩastes: unũ et alterũ: ut ĩueni¬
rem rationez quas ad huc querit
aĩa mear et non inueui. Uirum
de nlle unum repperi mulierez ex
omĩb non inueni. Solũmodo s
ĩueni ꝙ fecerit deus hominez rectũ:
et ip̃e se infinitis miscuerit questi¬
onib. Quis talis ut sapiens est.
Et quis cognouit solutionez ubi.¬

Expanded text:
est, et sagena cor ejus, Vincula sunt manus illius: qui placet Deo, effugiet illam: qui autem peccator est, capietur ab illa. Ecce hoc inveni, dixit Ecclesiastes, unum et alterum, ut invenirem rationem, quam adhuc quaerit anima mea, et non inveni. Virum de mille unum reperi, mulierem ex omnibus non inveni. Solummodo hoc inveni, quod fecerit Deus hominem rectum, et ipse se infinitis miscuerit quaestionibus. Quis talis ut sapiens est? et quis cognovit solutionem
Abbreviated transcription (Latin):
me ante hoc ferme quin¬
quẽnius: cum adhuc ro¬
me essẽ; et ecclesiasten sctẽ
plesille legerẽ: ut eam ad contẽptus
inmũdo cerueret putaret esse ꝓin
chilo rogatu abea: ut ĩmore cõ¬
mẽtarioli obscura q̃q dissererem
ut absq me posset ĩtelligere q̃ lege¬
bat. Itaq qui in procinctu nr̃i operi
subita morte subtractaẽ: et ub̃i nõ
meruimꝰ o panla et eustochium
talẽ uite nr̃e habere cõsortez: tanto
uulue̾ tunc ꝑcussus obimitur: nũc
ĩ bethieẽ positus angustiore unz ci

Expanded text:
me ante hoc ferme quinquennium, cum adhuc Romae essem, et Ecclesiasten sanctae Blesillae legerem, ut eam ad contemptum in mundo cerneret, putaret esse pro nihilo; rogatum ab ea, ut in morem Commentarioli obscura quaeque dissererem, ut absque me posset intelligere, quae legebat. Itaque quoniam in procinctu nostri operis subita morte subtracta est, et non meruimus, o Paula et Eustochium, talem vitae nostrae habere consortem, tantoque vulnere tunc perculsus obmutui: nunc in Bethleem positus, augustio
Abbreviated transcription (Latin):
sole geritur. Uade ergo et comede ĩ
leticia panez tuũ: et bibe cu gaudio
uinus tuũr: qr deꝯ placent oꝑa tua
onũ tempore sit uestimẽta tua can
dida: et oleum de capite tuo non
deficiat. Perfruere u̾ita cũ uxore
quã diligis: cunctis dicb uite ũ¬
stabilitãtis tue quĩ datisunt tibi
sub sole onũ tempore uanitatis
tue. Hec est eniz pars ĩ uitar et ĩ la¬
bore tuo quo laboras sub̃ solei qd̃cũ

Expanded text:
sole geritur vade ergo et comede in sole geritur vade ergo et comede in laetitia panem tuum et bibe cum gaudio vinum tuum quia Deo placent opera tua omni tempore sint vesdida, et oleum de capite tuo non deficiat. Perfruere vita cum uxore, quam diligis, cunctis diebus vitae instabilitatis tuae: qui dati sunt tibi sub sole omni tempore vanitatis tuae, Haec est enim pars in vita, et in labore tuo, quo laboras sub sol
Abbreviated transcription (Latin):
Qiua hec tractain ĩcor¬
de meo: ut curiose ĩtelli¬
gerẽ. Sunt iusti atq
sapientes: et oꝑa eoꝵ ĩ
manu deĩ. et tñ nescit hõ: utrum
amore an odio digns sit: s oĩa
i futurus seruãtur in certa: eo ꝙ
umuersa eq̃ eueniãt iusto et ĩpio
bono et malo mũdo et in mundo
ĩmolãti uictimas et sacrificia cõ¬
tẽnenti. Sicut bonus: sic et pcor
ut ꝑiurꝰ: ita ille qui uerũ deierat
Lxx̃ est pessimum inter oĩa que
subsole fuunt qr eadez cunttis.
euenuĩt. Unde et corda filioꝵ
hoĩmn implentur malicia ⁊ con¬
temptu inuita sua: et pa hec ad
iferos deducentur. Nemo ẽ qui sꝑ
unat: et qui huiꝰ rei habxat fiduci¬
aui. Mlior ẽ sanis uiuꝰ leone
mortuo. Uiuẽtes eiuz sciunt se
esse morituros: mortui uero nicħ
nouerunt apliꝰ nec habent ultra
mercedẽ: qr obliuioni ẽ tradita
mẽoria eoꝵ amor quoq et odius
et ĩuidie simł perierunt nec ha¬
bent partez ĩ hoc seculo et ĩ oꝑe qd̾ sb̃

Expanded text:
ia haec tractavi in coria haec tractavi in corde meo ut curiose intellegerem sunt iusti atque sapientes et opera eorum in manu Dei et tamen nescit homo utrum amore an odio dignus sit sed omnia in futuro servantur incerta eo quod universa aeque eveniant iusto et impio bono et malo mundo et inmundo immolanti victimas et sacrificia contemnenti sicut bonus sic et peccator ut periurus ita et ille qui verum deierat hoc est pessimum inter omnia quae sub sole fiunt quia eadem cunctis eveniunt unde et corda filiorum hominum implentur malitia et contemptu in vita sua et post haec ad inferos deducentur nemo est qui semper vivat et qui huius rei habeat fiduciam melior est canis vivens leone mortuo viventes enim sciunt se esse morituros mortui vero nihil noverunt amplius nec habent ultra mercedem quia oblivioni tradita est memoria eorum amor quoque et odium et invidia simul perierunt nec habent partem in hoc saeculo et in opere quod sub
Abbreviated transcription (Latin):
tib deum: qui uerentur faciẽ enus:
noi sit bonuz ĩpio nec prolongent
dies eiꝰ: sed qiͣ umbra trãseant: qui
non timent facient domini. Et ẽ
alia uanitas que fit suꝑ terram
Sunt iusti quib mala proncin¬
unt quasi oꝑa egerint ĩpiorum:
et sunt inipii quita securi sunt qͣi
iustoꝵ facta habeant. Sed et hoc ua¬
nissimus indico. Laudaui igitur le¬
oticias: ꝙ. non esset lyĩ bonuz sub sole:
cuisi ꝙ comederet et biberet atqz gau¬
deret: et hoc solum secum auferret de
labore suo omĩb diebus bite sue qͦs
dedit ei deus sub sole. Et apposui cor
meus ut scirem sapiencias: et ĩtelli¬
gerẽ distensionez q̃ u̾satur in terra
est homo qui dieb et noctibs sõ¬
uumi nõ capit oculis. Et ĩtellexi:
ꝙ oñ̃ oꝑum dei nullas possit ħo
ĩueiure rationez coꝵ q̃ fiunt sub so¬
le et quãto plus laborauerit ad q̃¬
rendum: tanto minꝰ ĩueniat.
Etiam si dixerit sapiens se nosse
non poterit reꝑire. Caplz ix

Expanded text:
tibus Deum qui verentur faciem eius tibus Deum qui verentur faciem eius non sit bonum impio nec prolongentur dies eius sed quasi umbra transeant qui non timent faciem Dei est et alia vanitas quae fit super terram sunt iusti quibus multa proveniunt quasi opera egerint impiorum et sunt impii qui ita securi sunt quasi iustoco. Laudavi igitur laetitiam, quod non esset homini bonum sub sole, Nisi quod comederet, et biberet, atque gauderet: et hoc solum secum auferret de labore suo, in diebus vitae suae quos dedit ei Deus sub sole. Et apposui cor meum, ut scirem sapientiam, et intelligerem distentionem quae versatur in terra: Est homo, qui diebus ac noctibus somnum non capit oculis, Et intellexi, quod omnium operum Dei nullam possit homo invenire rationem, eorum quae fiunt sub sole: Et quanto plus laboraverit ad quaerendum, tanto minus inveniat: Etiamsi dixerit sapiens se nosse, non poterit reperire. Cap. IX.
Abbreviated transcription (Latin):
Go os regis obseruo.
Et precẽpta iuramẽti
dei. Ne festines recedere
a facie cius: neq ꝑma¬
faciet et sermo illius potestate plenꝰ
est. nec dicere ei quisꝙͣ p̃t: quare
sponsionez cor sapientis ĩtelligit.
Onũ negocio tẽpus est et opportu¬
nitas: et młta homĩs afflictio: qr
ignorat preterita: et futura millo
scire potest nũcio. Non est ĩ homĩs
potestate prohiberẽ spñr: nec habet
potestatez ĩ dic mortis nec sinitur
quiescere ĩ gruente bello: neq salua¬
bit ĩpietas impium. Omĩa hec cõ¬
sideraui: et dedi cormeum ĩcunctis
oꝑib q̃ frunt suh sole. Intdum do¬
mĩatur homo hoĩnmalu suu.
Uidi ĩpios sepultos: qui etiã cum
ad huc uiuent ĩ loco sancto erant
et laudabantur ĩciuitate quasi in¬
stoꝵ opum. Sed et hoc uanitas ĩ.
Et enim qr non profertur cito cõ¬
tra malos sentencia absq timore
ullo filii hoĩm perpetrãt mala. At¬
malus et ꝑ patiencias sustentatͣ:
ego cognoui ꝙ crit bonum timen¬

Expanded text:
go os regis observo, et praecepta juramenti Dei. Ne festines recedere a facie ejus, neque permafaciet, et sermo illius potestate plenus est, nec dicere ei quisquam potest: Quare sponsionem cor sapientis intelligit. Omni negotio, tempus est et oportunitas: et multa hominis afflictio, quia ignorat preterita et ventura nullo scire potest nuntio. Non est in hominis potestate prohibere spiritum, nec habet potestatem in die mortis: Nec finitur quiescere ingruente bello, neque salvabit impietas impium. Omnia haec consideravi, et dedi cor meum in cunctis operibus quae fiunt sub sole interdum dominatur homo homini in malum suum vidi impios sepultos qui etiam cum adviverent in loco sancto erant et laudabantur in civitate quasi iustorum operum sed et hoc vanitas est etenim quia non profertur cito contra malos sententia absque ullo timore filii hominum perpetrant mala atmalum et per patientiam sustentatur ego cognovi quod erit bonum timen
Abbreviated transcription (Latin):
unt mali. Re temere quid ioquaris
neq cor tuũ sit uelox ad ꝓferendu
sermonẽ coram deo. deus cĩ ĩ celo
et tu suꝑ terraur. idcirco sint panci
sermones tui. Multas curas sequũ¬
tur sommia: et in multis serinom¬
bus ĩuenictur stutticia. Si quid bo¬
uisti deo: ne morcris reddere. Displi¬
cet cruim ei infidelis et stusta ꝓmis¬
sio. Scd quocũq uoncris redde. Qui¬
toqz inelius est non uouere: ꝙͣ post
uotũ ꝓmissa non redderent. Ne dede¬
ris os tuũ ut peccare facias sarnem
tuam: neq dicas coram angeso nõ
est ꝓuidencia ne forte iratus dñs cõ¬
tra sermones tuos dissipet cuncta o¬
pera manuũ tuaꝵ. Ubi muita sũt
sõma. plurime st̃ uantates ⁊ ser¬
mones iniuncri. Tu uero deũ timie.
seuta iudicia. et subuerti iusticiã
in punicia non mueris sr̃ hoc
ncgocio: quia excelso excelsior est
alius: et suꝑhes quoq eminctioros
sunt atii: et in suꝑ uinũse t̾re rex
ĩperat scriuenti.

Expanded text:
 2.-- Ne temere quid loquaris, neque cor tuum sit velox ad proferendum sermonem coram Deo. Deus enim in coelo, et tu super terram, idcirco sint pauci sermones tui. Multas curas sequuntur somnia, et in multis sermonibus inuenitur stultitia. si quid uouisti deo, ne moreris reddere: displicet enim ei infidelis et stulta promissio: sed quodcumque uoueris redde: multoque melius est non uouere quam post uotum promissa non reddere. ne dederis os tuum, ut peccare facias carnem tuam, neque dicas coram angelo: non est prouidentia: ne forte iratus deus super sermone tuo dissipet cuncta opera manuum tuarum. ubi multa sunt somnia, plurimae uanitates et sermones innumeri: tu uero deum time. lenta judicia, et subverti justitiam in provincia, non mireris super hoc negotio, quia excelso excelsior est alius, et super hos quoque eminentiores sunt alii, et insuper universae terrae rex imperat servienti.
Abbreviated transcription (Latin):
taui in sapiencia. Dixi sapiens
efficiar: et ip̃a longiꝰ recessit ame
multomagis ꝙͣ erat. Et alta pro¬
funditas q̃ius ĩueniet eas. Iustra¬
ui uniuerso aĩo meo: ut scirẽ et ꝯsi¬
derarez et quererez sapĩam et ratio

Expanded text:
tavi in sapientia dixi sapiens tavi in sapientia dixi sapiens efficiar et ipsa longius recessit a me multo magis quam erat et alta profunditas quis inveniet eam lustravi universa animo meo ut scirem et considerarem et quaererem sapi
Abbreviated transcription (Latin):
sori suo. Considera opera dei: q nemo
possit corrigere: quem ille despercrit.
In dic bona fruere bois: et malã di¬
en precaue. Sicut eniz hanc sic et
illã fecit deus ut nõ mueniat hõ
contra eũ iustas querimonias. H
quoqz uidi in diebus uanitatis
mee. Iustꝰ perit ĩiusticia sua: et
ĩpius multo uiuit tpr̃e urmali¬
licia sua. Noli esse iustꝰ multuur
neq plus sapias ꝙͣ ncͣce est ne ob¬
stupescas. Ne ĩpie agas multum:
et noli esse itultus ne moriaris in
tpr̃e non tuo. Bonũ est te sustẽta¬
re iustum: sed et ab illo ne subtra¬
has manũ tuas: qr qui timet deu
nichil negligit. Sapĩa ⁊ fortauit
sapientez: sũꝑ decẽ principes ciuita¬
tis. Non est eñim homo iustꝰ ĩ terra
qui faciat bonũ et non peccet. Sed
et cunctis sermonib qui dicũtur:
ne accõmodes cor tuu̾: ne forte audi¬
as scruum tuũ maledicentez tibi.
Sait em̃ ꝯsciencia tuaz qr et tu cre¬
bro maledixistraliis cuncta tẽp¬

Expanded text:
sori suo. Considera opera Dei, quod nemo sori suo. Considera opera Dei, quod nemo possit corrigere quem ille despexerit. In die bona fruere bonis, et malam diem praecave. Sicut enim hanc, sic et illam fecit Deus, ut non inveniat homo contra eum justas querimonias. Haec quoque vidi in diebus vanitatis meae: Justus perit in justitia sua, et impius multo vivit tempore in malitia sua. Noli esse justus multum: Neque plus sapias quam necesse est, ne obstupescas. Ne impie agas multum: et noli esse stultus, ne moriaris in tempore non tuo. Bonum est te sustentare justum, sed et ab illo ne subtrahas manum tuam: quia qui Deum timet, nihil neglegit sapientia confortabit sapientem super decem principes civitatis non est enim homo iustus in terra qui faciat bonum et non peccet sed et cunctis sermonibus qui dicuntur ne accommodes cor tuum ne forte audias servum tuum maledicentem tibi scit enim tua conscientia quia et tu crebro maledixisti aliis cuncta temp
Abbreviated transcription (Latin):
Elus est nomen uonũ:¬
qͣ unguenta pciosa: et
dies mortis dic natini¬
tatis. Qcius est irc ad
domũ uctus qͣ ad domũ cõuinui.
In illa ciuim finis cunctoꝵ admo¬
uetur hoĩm:. et uniens cogitat qͦd
futurũ sit. Q clior est ira risu: qr
ꝑ tristiciam unitus corrigitur aii¬
mus delinquentis. Cor sapiẽciũ
ubi tristicia est: et cor stuitorum
ubi leticia. Melius est a saꝑicutt
corripi: qͣ stultoꝵ adulatioẽ decipr.
quia sicut sonitus spinarimi
arderciũ sub olla: sic risus sturti. Scd
et hoc nauitas. Calũma cõturbat sa¬
pieutemr. et perdet robur cordis eius
Mclior est finis or̃onis ꝙͣ pͥncipiũ
Melior ẽ patiẽs arrogãte. Nesis uelox
ad irascedu. qr ira in sinustłti reqͥescͭ
incliora fucre ꝙͣ nunc st̃. Sulta cr̃
est hunism odi interrogatio. Utili¬
or est sapicncia cum diuitiis ⁊ magi
ꝓdest udentibus solem. Sicut ems
ꝓtegit sapiencia: sic ꝓtegit pocunia.
Hoc autem pius cruditio habet it¬
sapicntia: ꝙ uitã tribuunt posses¬

Expanded text:
elius est nomen bonuam unguenta pretiosa, et dies mortis die nativitatis. Melius est ire ad domum luctus, quam ad domum convivii, in illa enim finis cunctorum admonetur hominum, et vivens cogitat quid futurum sit. Melior est ira risu: quia per tristitiam vultus, corrigitur animus delinquentis. Cor sapientium ubi tristitia est, et cor stultorum ubi laetitia. Melius est a sapiente corripi, quam stultorum adulatione decipi. Quia sicut sonitus spinarum ardentium sub olla, sic risus stulti: sed et hoc vanitas. Calumnia conturbat sapientem, et perdet robur cordis illius. Melior est finis orationis, quam principium. melior est patiens arrogante. Ne velox sis ad irascmeliora fuere quam nunc sunt? stulta enim est hujuscemodi interrogatio. Utilior est sapientia cum divitiis, et magis prodest videntibus solem. Sicut enim protegit sapientia, sic protegit pecunia. Hoc autem plus habet eruditio et sapientia, quod vitam tribuunt posses
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯpare: qr nec opus nec ratio: nec
sãpĩa: nec sciencia erunt ap̃udĩ¬
feros: quo tu properas. Uerti me ad
alide: et uidi sub sole: nec uelocium
esse cursum: nec fortius belluur:
nec sapienciuz panem nec dectoꝵ
diuitias: nec artificu grãm: s
tẽpus cassumq in om̃b. Nescit
homio finez suumr: sed sicut pisces
capiũtur hanio et aues laqueo cõ¬
prchendũtur: sic sapinitur homi¬
nes ĩtempore malo cus eis extẽplo
supuenerit. hanc quoq sub sołe ui¬
di sapienciã et probaui maximã
nit contra cam rex magnus et

Expanded text:
nec ratio, nec sapientia, nec scientia erunt apud inferos, quo tu properas. Verti me ad aliud, et vidi sub sole, nec velocium esse cursum, nec fortium bellum, nec sapientium panem, nec doctorum divitias, nec artificum gratiam: sed tempus casumque in omnibus. Nescit homo finem suum: sed sicut pisces capiuntur hamo, et sicut aves laqueo comprehenduntur: Sic capiuntur homines in tempore malo, cum eis extemplo supervenerit. Hanc quoque sub sole vidi sapientiam, et probavi maximam. nit contra eam
Abbreviated transcription (Latin):
nitas. Abi inuite sunt opes: mstit
qui coedunt sas. Et quid ꝓdest pos¬
sessorr. insi ꝙ ceruit diuitias oculis
sins. Duscis est somnͦ operati sius
parũ sinc muitũ comedat: satrritas
antemoutis non sunt cũ dormre.
Est et alia infiruntas pessĩa quam
iuidi subsole. Diuitie conseruate in
malũ diũ sui. Percunt eumi in afflict

Expanded text:
nitas. Ubi multae sunt opes, multi et qui comedunt eas. Et quid prodest possessori, nisi quod cernit divitias oculis suis? Dulcis est somnus operanti, sive parum, sive multum comedat: saturitas autem divitis non sinit dormire eum. Est et alia infirmitas pessima, quam vidi sub sole: divitiae conservatae in malum domini sui: pereunt enim in afflict
Abbreviated transcription (Latin):
fucrunt añ me in ih̾rsm. Coacerna¬
ui michi argentus et aurũ: et subaᷤ
regu et ꝓuinciarũ. sfeci michi cã¬
tores et cantatrices et delicias filioꝵ
ipiminũ: ciphes et urceolos ĩmunste¬
rio ad uina fundenda et suꝑ gressꝰ
sum opib om̃s qui añ me fuerũt
ui mecũ: et oĩa que desiderauerũt ocu¬
l mei non negaui eis: nec prohibiu
cormeuz qm̃i omni uoluptate fruc¬
retur et oblectarit se ĩ his q̃ prepa¬
uerã. Et hãc ratꝰ sum ꝑtem m cã:
si hterer labore meo. Cñqz me con¬

Expanded text:
m; coacervavi mihi argentum, et aurum, et substantias regum et provinciarum; feci mihi cantores, et cantatrices et delicias filiorum hominum, scyphos et urceolos in ministerio ad vina fundenda: et supergressus sum opibus omnes, qui fueruntvit mecum. Et omnia quae desideraverunt oculi mei, non negavi eis; nec prohibui cor meum, quin omni voluptate frueretur, et oblectaret se in iis quae praeparaveram; et hanc ratus sum partem meam, si uterer labore meo. Cumque me con
Abbreviated transcription (Latin):
Tẽpus scindendi et tẽpus esuen¬
di. Tempꝰ tacendi et tẽpꝰ loquẽdi
Tempus dilectionis: et tempus
con. Tempꝰ belli: et tẽpus pacis
Quid h amplius homo de labore
suo. Uidisti afflictiones qua dedͭ
deus filiis hoĩm ut discẽdantur in
ca. Cuncta fecit bona in tpr̃e suo:

Expanded text:
Tempus scindendi, et tempus consuenTempus scindendi, et tempus consuendi. Tempus tacendi, et tempus loquendi. Tempus dilectionis, et tempus odii. Tempus belli, et tempus pacis. Quid habet amplius homo de labore suo? Vidi afflictionem, quam dedit Deus filiis hominum, ut distendantur in ea. Cuncta fecit bon
Abbreviated transcription (Latin):
uanitas est. Nonne meliꝰ est co¬
mede̾ et bibere: et ostende̾ aĩc suc bo¬
na de laborib suis. Et hoc de ma¬
nu dei est. Quis ita deuorabit: et
deliciis affluet ut ego. Lunũ bono
ĩ conspectu suo dedit deꝰ sapienciã
et scĩas et leticias: pctori autez dedͭ
afflictionẽ et curas suꝑfluã: ut
addat et congreget et tradat ei qui
placuit deo. Sed et hoc uanitas est
et cassa sollicitudo mentis. Cap̃.
bent: et suis spaciis trã¬
seunt uniuersa sub ce¬
lo. Tempꝰ nascendi ⁊
tempus moriendi. Tempꝰ plã¬
tandi et tp̃s euellendi qd̃ planta
tum est. Tempꝰ occidendi: et tẽpꝰ
sanandi. Tempus destruendi: et
tẽpus edificandi. Tẽpus flendi:
et tẽpus ridendi. Tẽpus plangẽ¬
di: et tẽpꝰ saltandi. Tempꝰ spar¬
gendi lapides : et tẽpus colligẽdi
Tẽpus amplexãdi: et tẽpus lon¬
ge fieri ab ãplexib. Tempꝰ acqͥ¬
rendi et tẽpꝰ perdendi. Tempꝰ cu¬
stodiendi: et tẽpus abiiciendi.

Expanded text:
vanitas est. Nonne melius est covanitas est. Nonne melius est comedere et bibere, et ostendere animae suae bona de laboribus suis? et hoc de manu Dei est. Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Homini bono in conspectu suo dedit Deus sapientiam, et scientiam, et laetitiam: Peccatori autem dedit afflictionem, et curam superfluam, ut addat, et congreget, et tradat ei qui placuit Deo: sed et hoc vanitas, et cassa sollicitudo mentis. Cap. III. bent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. Tempus nascendi, et tempus moriendi. Tempus plantandi, et tempus tum est. Tempus occidendi, et tempus sanandi. Tempus destruendi, et tempus aedificandi. Tempus flendi, et tempus ridendi. Tempus plangendi, et tempus saltandi. Tempus spargendi lapides, et tempus colligendi. Tempus amplexandi, et tempus longe fieri a complexibus. Tempus acquirendi, et tempus perdendi. Tempus custodiendi, et tempus abjiciendi.
Abbreviated transcription (Latin):
maiorẽ sapiencie dedi operas. Locutꝰ¬
qz cũ mente mea: aĩaduerti quoq
ꝙ hoc esset uanitas. Non eĩ erit me¬
moria sapientis: similiter ut stulti
ĩperpetuus: et futura tpr̃a obliuiõe
cuncta parit᷑ operient. Moritur
dactus similiter ut ĩ doctꝰ: et id circo te¬
duit me uitomee: uidentez mala
uniu̾sa esse sub sole et cuncta uani¬
tatez et afflictionẽspiritꝰ. Rursus
habiturꝰ heredem pꝰ me ques igno¬
ro utrus sapiens anstuiltꝰ futurus
sit et duabitur ĩ laborib meis qui¬
b de sudaui et sollicitꝰ fui. Et est
quicꝙͣ tam uanũ unde cessait re¬
nũciauitq cormeũ ultra laborare
sub sole. nam cũ alius laboret ĩsa¬
piencia et doctrina et sollicitudine:
honũ occioso q̃sita dimictit. Et hec
quoqz uanitas: et magnũ malu
Quid eiũ proderit homi de uniuerso
labore suo et afflictione sp̃s qua sub
sole cruciatꝰ ẽ. Cuncti dies eis do¬
loribz et cruminis plemi sunt nec ꝑ
noctez mẽte requiescit: et hoc nõnẽ

Expanded text:
Locutusque cum mente mea, animadverti quod hoc quoque esset vanitas. Non enim erit memoria sapientis similiter ut stulti in perpetuum, et futura tempora oblivione cuncta pariter operient: moritur doctus similiter ut indoctus. Et idcirco taeduit me vitae meae, videntem mala universa esse sub sole, et cuncta vanitatem et afflictionem spiritus. habiturus heredem post me, quem ignoro utrum sapiens an stultus futurus sit et dominabitur in laboribus meis quibus desudavi et solicitus fui: et est quicquam tam vanum? Unde cessavi, renuntiavitque cor meum ultra laborare sub sole. Nam cum alius laboret in sapientia, et doctrina, et sollicitudine, homini otioso quaesita dimittit: et hoc ergo vanitas, et magnum malum. Quid enim proderit homini de universo labore suo, et afflictione spiritus, qua sub sole cruciatus est? Cuncti dies ejus doloribus et aerumnis pleni sunt, nec per noctem mente requiescit: et hoc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcorde meo abstrahere a uino carnẽ
meas: ut animũ ineuz transferrã
ad sapĩas: deuit arẽq stulticia: do¬
nec uiderẽ quid esset utile filiis hoĩs
quo facto opus c̃ sub sole numero
dieruz uite sue. magnificaui opera
mea. Edificaui mĩchi domos: et
plãtaui umeas: feci hortos et pome

Expanded text:
vino carnem meam. ut animum meum transferrem ad sapientiam, devitaremque stultitiam. Donec viderem quid esset utile filiis hominum: quo facto opus est sub sole numero dierum vitae suae. Magnificavi opera mea: aedificavi mihi domos, et plantavi vineas: Feci
Abbreviated transcription (Latin):
chreo transferẽs maxime sẽptua¬
gĩta interpretũ consuetudin meco¬
aptaui: in his dũ taxat q̃ uon mł¬
tum ab hebraicis discrepabãt. Int̾¬
dum quoq aquile et siminachi⁊
theodotionis recordatꝰ sum: ut nec
nouitate nimia lectoris studium
de terrerẽ: nec rursuz contra consci¬
enciã mea fonte ueritatis ontisso
me iu ihrłm: et mens mea ꝯtẽplata
ẽ multa sapiẽter et didici. dediq cor
meuni ut scirez prudenciã atq doctͥ¬
naz erroresq et stulticia. Et agno
ui ꝙ ĩ his quoq esset labor et afflic

Expanded text:
eo transferens, magis me Septuaginta Interpretum consuetudini coaptavi: in his dumtaxat, quae non multum ab Hebraicis discrepabant. Interdum Aquilae quoque et Symmachi, et Theodotionis recordatus sum, ut nec novitate nimia lectoris studium deterrerem, nec rursum contra conscientiam meam, fonte veritatis omissome in Jerusalem, et mens mea contemplata est multa sapienter, et didici. Dedique cor meum, ut scirem prudentiam atque doctrinam, erroresque, et stultitiam: et agnovi quod in his q
Abbreviated transcription (Latin):
maculam que ĩillo est ꝑliniens:
et faciet ei dignas habitationem:
et ĩ parieto põnens illud et confir¬
mans ferro ne forte cadat prospi¬
cieus illi: sciens qũi non potest ad¬
iuuare se. Imago enim este et op¬
est illi adiutorium. Et de substan¬
cia sua et de filiis suis: et de nuptiys.
rotum faciens ĩquirit. Non erihe¬
scit loqui cum illo qui sine aĩa est
et pro santate quidez ĩfirmum de¬
precatur: et pro uita rogat mortu¬
um: et ĩ adiutorium iñ utilem in¬
uocat: et pro itinere petit ab eo qui
ãbulare non potest: et de acquiren¬
do et de opando: et de oĩm rerui euẽ-¬
tu petit ab eo qui in omĩbus est inu¬

Expanded text:
maculam quae in illo est, perliniens; maculam quae in illo est, perliniens; et faciat ei dignam habitationem, et in pariete ponens illud, et confirmans ferro, ne forte cadat, prospiciens illi, sciens quoniam non potest adjuvare se: imago enim est, et opus illi adjutorium. Et de substantia sua, et de filiis suis, et de nuptiis votum faciens, inquirit. Non erubescit loqui cum illo, qui sine anima est; et pro sanitate quidem infirmum deprecatur, et pro vita rogat mortuum, et in adjutorium inutilem invocat; et pro itinere petit ab eo, qui ambulare non potest, et de acquirendo, et de operando, et de omnium rerum eventu petit ab eo, qui in omnibus est in
Abbreviated transcription (Latin):
que uidentur. Iterum autez nec
his debet ignosci: si enim tantunt
potuerunt scire ut possent estĩare
sclm: quomõ huiꝰ dnm̃ non faci¬
lius ĩuenerunt. In felices aũt sũt
et ĩter mortuos spes illoꝵ est : qui
appellauerunt decs oꝑa inamiũ hy¬
minus: aurum et argentuz artis
ĩuentionez et similitudines aĩali¬
um aut lapidem ĩ utilem opus m¬
nus antique. Aut si quis artifex
faber de silua lignũ rectum secuer.
et huiꝰ docte eradat omnẽ corticem
et arte sua usus diligenter fabricet
uas imitile ĩ conuersationẽ uite: re¬
lquiis autem eius operis ad preꝑa¬
tionez esce abutatur: et reliquum
horum qd̃ ad mullos usus facit lig.
curuũ et uerticib plenũ sculpat di¬
ligenter ꝑ uacuitatez suant: et ꝑsciẽ¬
ciam sue artis figuret illud: et assi¬
mulet illud imagini homĩs: aut a¬
ncui ex animalĩb illud cõparet ꝑ¬
linieus rubrica: et rubicũdine fa¬
ciens phuco colorem illiꝰ : et om̃e

Expanded text:
quae videntur iterum autem nec quae videntur iterum autem nec his debet ignosci si enim tantum potuerunt scire ut possent aestimare saeculum quomodo huius Dominum non facilius invenerunt infelices autem sunt et inter mortuos spes illorum est qui appellaverunt deos opera manuum hominum aurum et argentum artis inventionem similitudines animalium aut lapidem inutilem opus manus antiquae aut si quis artifex faber de silva lignum rectum secaverit et huius docte eradat omnem corticem et arte sua usus dilvas utile in conversationem vitae, reliquiis autem ejus operis ad praeparationem escae abutatur; et reliquum horum quod ad nullos usus facit, lignum curvum, et vorticibus plenum sculpat diligenter per vacuitatem suam, et per scientiam suae artis figuret illud, et assimilet illud imagini hominis, aut alicui ex animalibus illud comparet, perliniens rubrica, et rubicundum faciens fuco colorem illius, et omnem
Abbreviated transcription (Latin):
bant decs in ipĩs cunt extermĩaren¬
tur: uidentes illum quẽ olim nega¬
bant se nosse: uerũ deum agnouer̃t
propter qd̃ et finis condẽnationis
Ani sunt autem omnes
honĩes in quib nõ sub¬
est scĩa dei: et de his q̃ ui¬
dentur bona non potue¬
runt intelligere eum qui est neq
oꝑib actendentes agnouerũt qui
esset artifex: sed aut iguen. aut
spm̃: aut citatum aeren: aut gy¬
rum stellarumr: aut nimrã aqua
aut solem et lunaz rectores orbis t¬
rarum deos putauerunt. Quorus
et si specie delectati deos putauerunt
sciant qͣnto his dñator eoꝵ specio¬
siorẽ. Speciei emĩ generator hec oĩa
constituit. Aut siuirtuteni et oꝑa
A magnitudine enĩ speciei et creatu¬
re: cognoscibiliter poterit creator¬
horum uideri. sed tñ adhuc in hĩs
minor est querela. Et hi enĩ fortas¬
se errant deum querentes et uolen¬
tes ĩuenire. Et enim cum ĩ oꝑib
illiꝰ conuersentur inquirunt et
ꝑsuasum habent: qñt bona sunt

Expanded text:
s cum exterminarentur videntes illum quem olim negabant se nosse Deum verum agnoverunt propter quod et finis condemnationis sunt autem omnes homines quibus non subest scientia Dei et de his quae videntur bona, non potuerunt intelligere eum qui est, neque operibus attendentes, agnouerunt quis esset artisex: sed aut ignem, aut spiritum, aut citatum aerem aut gyrum stellarum, aut nimiam aquam, aut Solem, aut Lunam rectores orbis terrarum, deos putauerunt. Hism si specie delectati deos putaverunt sciant quanto dominator eorum speciosior est speciei enim generator haec omnia constituit aut si virtutem et opera a magnitudine enim speciei et creaturae cognoscibiliter poterit horum creator videri sed tamen adhuc in his minor est querella et hii enim fortassis errant Deum quaerentes et volentes invenire etenim cum in operibus illius conversentur inquirunt et persuasum habent quoniam bona sunt
Abbreviated transcription (Latin):
dum cũ ira iudicati ĩpii tormen¬
ta paterẽtur. Hes quide tanꝙͣ pr
monens probasti: illos aũt tanꝙͣ du¬
rus rex ĩterrogans ꝯdẽnasti. Ab̾ seu¬
tes enũ et presentes siłr torquebãt᷑
duplex eñ illos enĩ illos acceꝑat

Expanded text:
dum cum ira judicati impii tormendum cum ira judicati impii tormenta paterentur. Hos quidem tanquam pater monens probasti: illos autem tanquam durus rex interrogans condemnasti. Absentes enim et praesentes similiter torquebantur. Dupl
Abbreviated transcription (Latin):
et uictricem manũ tuam laudaue¬
runt pariter. Qm̃ sapiencia apuit
os mutoꝵ: et liguaᷤ ĩ fancium fecit
disertas. Direxit oꝑa coꝵ ĩmanib
Ter fecerunt ꝑ deserta q̃
non habitabantur et in
locis desertis fecerũt ca¬
sas. Steterunt cõtra ho¬
stes et de inimicis se bĩdicauerunt.
Sitierunt et ĩuocauerunt te: et das¬
ta est illis aqua de petra altissima.
et requies sitis delapide duro. Per
q̃ enum penas passi sunt ĩimici illo
run a defectione potꝰ sui ĩcis cum
abundarent filii isrl̃ letati sunt. Per
hoc cum illis deessent bene cum ill ac¬
tum est. Nam pro fonte quidez sẽpi¬
terui flumũs humanũ sanguinez
dedisti ĩiustis. Qui cũ minuerentur
ĩ traductione ĩ fancium occisoꝵ: dedi¬
sti illis abundantes aquã in sꝑate
ostendẽs ꝑ sitĩ que tunc fuit quẽ ad¬
modum tuos exaltares: et adu̾sari¬
os illoꝵ necares. Cum enm tẽtati
sunt: et quidem cum mĩa discipli¬
nas accipientes : scierũt quẽ admo¬

Expanded text:
tricem manum tuam laudaverunt pariter quoniam sapientia aperuit os mutorum et linguas infantium fecit dissertas direxit opera illorum in manibus er fecerunt per deserta quae non inhabitabantur et in locis secretis fixerunt casas steterunt contra hostes et de inimicis se vindicaverunt sitierunt et invocaverunt te et data est illis de petra altissima aqua et requies sitis de lapide duro per quae enim poenas passi sunt inimici illorum, a defectione potus sui, et in eis cum abundarent filii Israel, laetati sunt. Per haec cum illis deessent bene cum illis actum est. Nam pro fonte quidem sempiterni fluminis, humanum sanguinem dedisti injustis. Qui cum minuerentur in traductione infantium occisorum, dedisti illis abundantem aquam insperate, ostendens per sitim, quae tunc fuit, quemadmodum tuos exaltares, et adversarios illorum necares. Cum enim tentati sunt, et quidem cum misericordia disciplinam accipientes, scierunt quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
qui se finxit : et qui ĩspirauit illi
aĩam et amat que oꝑatur: et qui
ĩsuflauit ei sp̃m uitalem. Sed et
estimauerũt lusum ẽe uitan no¬
strã: et conuersationẽ uite compo¬
sitã ad lucrum: et oportere unde¬
cũq etiam ex malo acquirere.
qui ex terre materia fragilia uasa et
sculptilia fingit. Om̃s enini ĩsipic̃¬
tes et ĩ felices supra moduz aĩc suc sr̃¬
bi sunt inimici pplĩ tur: et ĩperantes
illi: qm̃ omĩa ydola nationũ deos e¬
stimauerunt quibs neq oculorunt¬
uisus est ad uidendum neq nares
ad pcipiendũ sprritu neq aures
ad audiendũ: neq digiti manuũ
ad tractandũ: sed et pedes eoꝵ pigri
ad abulandus. Homo enim fecit
illos: et qui spm̃ mutuatꝰ ẽ : is fĩ¬
xit illos. Nenio enĩ sibi similes hõ po¬
terit deum fĩgere. Cum enĩ sit mor¬
talis mortuum fĩgit manib im¬
quis. Melior est eni ipse his quos
colit: quia ip̃e quidez uixit cũ esset

Expanded text:
qui se finxit, et qui inspiravit illi qui se finxit, et qui inspiravit illi animam quae operatur, et qui insufflavit ei spiritum vitalem. Sed et aestimaverunt lusum esse vitam nostram, et conversationem vitae compositam ad lucrum, et oportere undecumque etiam ex malo adquirere qui ex terrae materia fragilia vasa et sculptilia fingit omnes enim insipientes et infelices supra modum animae superbi sunt inimici populi tui et imperantes illi quoniam omnia idola nationum aestimaverunt deos quibus neque oculorudendum neque nares ad percipiendum spiritum neque aures ad audiendum nec digiti manuum ad tractandum sed et pedes eorum pigri ad ambulandum homo enim fecit illos et qui spiritum mutuatus est is finxit illos nemo enim sibi similem homo poterit deum fingere cum sit enim mortalis mortuum fingit manibus iniquis melior est enim ipse his quos colit quia ipse quidem vixit cum esset
Abbreviated transcription (Latin):
pta per uarios colores: cuius aspec¬
tus dat ĩ sensato concupiscencias.
et diligit mortue imaginis effigi¬
em sine aĩa. Malorũ amatores
ĩ talib: et qui faciunt illos: et qui
diligunt: et qui colunt. Sed et fi¬
gulꝰ molem t̾ram premẽs laborio¬
se fingit ad usus nros unũquodq
uas: ẽt de eodem luto fingit q̃ mun¬
dasunt in blum uasa et similiter
quehis sunt contraria. Horu au
tem rasoꝵ quis sit usus: iudex est
figulꝰ. Et cum labore uano deum
fingit de eodem luto: illequi paulo ã¬
te de terra factꝰ fuerat: et pꝰ pusil¬
lum reducit se unde acceptus est
repetitꝰ anime debitum quã habe¬
bat. Sed cura est illi nõ quia labo¬
raturus est: nec qm̃ breuis illi ui¬
ta est: s concertatur aurificibus
et argentariis s et erarios imitat᷑:
⁊ gloriam prefert:qm̃t res suꝑua¬
cũas fingit. Cinis est enim cõr eiꝰ
et terra suꝑuacua spes illius: et lu¬
touilior uita eius qm̃ ignorauit

Expanded text:
pta per varios colores cuius aspecpta per varios colores cuius aspectus insensato dat concupiscentiam et diligit mortuae imaginis effigiem sine anima malorum amatores in talibus habent et qui faciunt illos et qui diligunt et qui colunt sed et figulus mollem terram premens laboriose fingit ad usus nostros unumquodque vas et de eodem luto fingit quae munda sunt in usum vasa similiter et quae his sunt cotem vasorum quis sit usus, judex est figulus. Et cum labore vano deum fingit de eodem luto, ille qui paulo ante de terra factus fuerat, et post pusillum reducit se unde acceptus est, repetitus animae debitum quam habebat. Sed cura est illi, non quia laboraturus est, nec quoniam brevis illi vita est, sed concertatur aurificibus et argentariis: sed et aerarios imitatur, et gloriam praefert, quoniam res supervacuas fingit. Cinis est enim cor ejus, et terra supervacua spes illius, et luto vilior vita ejus: quoniam ignoravit
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpudicitie. Infandorum enĩ ydo¬
lorum cultura: omĩs mali causa
est et inicium et finis. Aut enim
dum letantur insaniũt: aut cͣte¬
uaticinantur falsa: aut uiuunt ĩ¬
iuste: aut ꝑiurant cito. Dum enĩ
confidunt in ydolis q̃ sunt sine aĩa
male mrãtes: noceri se nõ sperant.
ptraqz ergo illis euenient digne
qm̃ male senserunt de deo actenden¬
ydolo contẽnentes iusticiam. Nõ
enm mrantium est uirtꝰ sed pec¬
cantiun pena per ãbulat semper
in iustorum preuaricationem.
Uautez deus noster sua¬
uis et uerꝰ es patiens et
in mĩa disponens omĩa
Et enĩ si pectauerimus
tui sumꝰ: scientes magnitudinẽ
tuã: et si non peccauerimꝰ: scimus
qm̃ apud te sumꝰ cõputati. Nosse
enĩ te consũmata iusticia est: et
scire iusticiam et uirtutẽ tuam:
radix est ĩmortalitatis. Non enĩ
ĩ errorem induxit nos lpĩm ma¬
le artis ex cogitatio: nec umbra pic¬
ture: labor sine fructu: effigies scul¬

Expanded text:
inpudicitia infandorum enim idoinpudicitia infandorum enim idolorum cultura omnis mali causa est et initium et finis aut enim dum laetantur insaniunt aut vaticinantur falsa aut vivunt iniuste aut periurant cito dum enim confidunt in idolis quae sunt sine anima male iurantes renoceri se non sperant utraque ergo illis evenient digne quoniam male senserunt de Deo adtendendolo contemnentes iustitiam non enim iurantium est virtus sed peccantium poena perambulat semper in iniustorum praevaricationem autem Deus noster suavis et verus es patiens et misericordia disponens omnia etenim si peccaverimus tui sumus scientes magnitudinem tuam et si non peccaverimus scimus quoniam apud te sumus conputati nosse enim te consummata iustitia est et scire iustitiam et virtutem tuam radix est inmortalitatis non enim in errorem induxit nos hominum malae artis excogitatio nec umbra picturae labor sine fructu effigies scul