comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bet : sed mulier Et huius modi enĩ
debita sicut cȩterã in eorũ quib
debent᷑ potestate consistunt. Cui po-¬
testati qui fraudẽ non facit. ille casti.¬
tatis coniugalis iuira custodit. Senectꝰ
aut̃ parentũ isaac ad eã significationẽ
ualet : qm̃ noui testam̃ti põpulus quã-¬
uis sit nouus u p̃destinatio tam̃ eius
apud dm̃ & ipsa icrusalẽ cȩlestis antiqͥ
ẽ unde et iohannes ad parthos dic̃
Scribo uobis patres: qm̃ cognouiftis
quod erat ab micio. Carnales aut̃ qui
sunt in ecclesia ex quib hereses et
schismata fiunt̃. ex euangelio quidẽ
occasionẽ nascendi acceper̃ : sed car¬
nalis error quo concepti sunt. & quẽ
secũ trahunt. ñ refert᷑ ad antiquita¬
tẽ ueritatis. Et ideo de matre adoles¬
centula & de patre fene sine pro¬
missione nati sunt : quia et dñs ñ nisi
obantiquitatẽ ueritatis in a pocali psi
albo capite apparuit. Nati sunt ergo
tales ex occasione antiquȩ ueritatis.

Expanded text:
bet, sed mulier , Et hujusmodi enim, bet, sed mulier , Et hujusmodi enim, debita, sicut caetera, in eorum quibus debentur potestate consistunt. Cui potestati qui fraudem non facit, ille castitatis conjugalis jura custodit. Senectus autem parentum Isaac ad eam significationem valet, quoniam Novi Testamenti populus quamvis sit novus, praedestinatio tamen ejus apud Deum, et ipsa Jerusalem coelestis antiqua est. Unde et Joannes ad Parthos dicit: Scribo vobis, patres, quoniam cognovistis quod erat ab initio . Carnales autem qui sunt in Ecclesia, ex quibus haereses et schismata fiunt, ex Evangelio quidem occasionem nascendi acceperunt; sed carnalis error quo concepti sunt, et quem secum trahunt, non refertur ad antiquitatem veritatis: et ideo de matre adolescentula, et de patre sene sine repromissione nati sunt. Quia et Dominus non nisi ob antiquitatem veritatis in Apocalypsi albo capite apparuit . Nati sunt ergo tales ex occasione antiquae veritatis i
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex om̃i desperatione diuina promis¬
sio magnũ meritũ credentib daret
Certũs ergo de ꝓmissione dĩ officio
ginnendi accessit ad ȩtatẽ iã grauẽ.
quã in annis uegetiorib corporali
copulatione deseruerat. Non enĩ ob
aliud apłs adiuncta harũ mulierũ
figura int̾̃p̃tat᷑ quod ꝑ ꝓphetã dictũ
e qm̃ multi filu desertȩ magis quã
eius quȩ habet uirũ: cũ & marito pri-¬
or sara sit mortu& neq int̾ eos ul¬
lũ extitisset diuortiũ. Unde ergo illa
deserta aut illa habens uirũ : nisi qđ
abrahã ꝓpagandȩ ꝓlis operã ad agar
ancillȩ fecunditatẽ ab uxoris sirȩ
sterilitate transtulercit: ipsa tam̃ ꝑmit¬
tente & ultro offerente: ut mar̾itus
eius dẽ ancilla susciperet filios: Ancilla
enĩ iustitiȩ regula est : quã cõm̃dat ad
corinthios idẽ apłs Mulier sui corporis
potestatẽ non habet sed uir. Similit̃
aut̃ & uir sui corporis potestatẽ ñ ha¬

Expanded text:
ut ex omni desperatione divina promisut ex omni desperatione divina promissio magnum meritum credentibus daret. Certus ergo de promissione Dei officio gignendi accessit ad aetatem jam gravem, quam in annis vigentioribus corporali copulatione deseruerat. Non enim ob aliud Apostolus, adjuncta earum mulierum figura, interpretatur quod per prophetam dictum est, Quoniam multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum; cum et marito prior Sara sit mortua, neque inter eos ullum exstitisset divortium. Unde ergo illa deserta, aut illa habens virum, nisi quod Abraham propagandae prolis operam ad Agar ancillae fecunditatem ab uxoris Sarae sterilitate transtulerat? ipsa tamen permittente et ultro offerente, ut maritus ejus de ancilla susciperet filios. Antiqua enim justitiae regula est, quam commendat ad Corinthios idem apostolus; Mulier sui corporis potestatem non habet, sed vir; similiter autem et vir sui corporis potestatem non ha
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua rerũ figura futurarũ inspicere.
quia non frustra de talib ꝑsonis ammi-¬
nistratione sp̃s scĩ hȩc gesta conscripta
sunt : inueniet fortasse hereses & scis¬
mata significari. Qui filii de libera quidẽ
sic̃ isti de ecclesia sed tam̃ scđm carne̾m
nati sunt : non sp̃ualit̃ ꝑ repromissionẽ
Quod si ita ẽ : nec ipsi ad hereditatẽ iN.¬
ueniunt᷑ ꝑtinere id ẽ ad cȩlestẽ ierusa¬
lẽ quã sterilẽ uoccit scriptura: quia diu
filios in t̾ra ñ genuit: quȩ deserta etiã
dicta ẽ. cȩlestem iustitiã deserentib
hominib: t̃rena sectantib: tanquã uirũ
habente illa t̾rena ierusalẽ quia
legẽ acceperat & ideo cęlestẽ ierusalẽ
sara significait quȩ diu deserta ẽ a con¬
cubitũ uiri: ꝓpt̃ connitã sterilitatẽ
Non enĩ tales homines qualis erat
abrahã ad explendã libidinẽ ute¬
bant᷑ feminis sed ad successionẽ ꝓlis:
Accesserat aut̃ sterilitati etiã senectus:

Expanded text:
aliqua rerum figura futurarum inspicere aliqua rerum figura futurarum inspicere non enim frustra de talibus personis administratione Spiritus sancti haec gesta conscripta sunt; inveniet fortasse haereses et schismata significari. Qui filii de libera quidem, sicut isti de Ecclesia; sed tamen secundum carnem nati sunt, non spiritualiter per repromissionem. Quod si ita est, nec ipsi ad haereditatem inveniuntur pertinere, id est ad coelestem Jerusalem, quam sterilem vocat Scriptura, quia diu filios in terra non genuit. Quae deserta etiam dicta est, coelestem justitiam deserentibus hominibus terrena sectantibus, tanquam virum habente illa terrena Jerusalem, quia Legem acceperat. Et ideo coelestem Jerusalem Sara significat, quae diu deserta est a concubitu viri propter cognitam sterilitatem. Non enim tales homines, qualis erat Abraham, ad explendam libidinem utebantur feminis, sed ad successionem prolis. Accesserat autem sterilitati etiam senectus,
Abbreviated transcription (Latin):
ficarent᷑ quȩ consequent̃ exponit. ũ¬
quod ille de ancilla quȩ agar uocabat᷑
uetus testum̃tũ significat. idẽ popłm
ueteris testam̃ti ꝓpt̃ iugũ seruile car¬
naliũ obseruatonũ & ꝓmisa terrena:
quib irretiti & quȩ tantũ modo spe¬
rantes de dõ ñ admittunt᷑ adheredi-¬
tatẽ spũalẽ cȩlestis patrimonii. Non
aut̃ sufficit quod de libera uxore natꝰ
ẽ ifaac ad significandũ populũ heredẽ
noui testam̃ti: sed plus hic ualet quod
scđm ꝓmisionẽ natus ẽ . Ille aut̃ et de
ancilla scđm carnẽ & de libera nasci
potuit scđm carnẽ : sicut decethura
quã postea duxit abrahã ex qua non
scđm ꝓmisionẽ. sed scđm carnẽ suscepit
filios Isaac enĩ mirabit̃ natus ẽ ꝑ repro¬
mussionẽ
cũ ambo parentes senuissent. Quod si
data ꝑ apłm fiducia. qui duos allegori.¬
ce accipiendos aꝑtissime ostendit ⁊
uoluerit etiã aliquis cethurȩ filios in

Expanded text:
ficarentur, quae consequenter exponit: ficarentur, quae consequenter exponit: quod ille de ancilla, quae Agar vocabatur, Vetus Testamentum significat, id est, populum Veteris Testamenti, propter jugum servile carnalium observationum, et promissa terrena, quibus irretiti, et quae tantummodo sperantes de Deo, non admittuntur ad haereditatem spiritualem coelestis patrimonii. Non autem sufficit quod de libera uxore natus est Isaac, ad significandum populum haeredem Novi Testamenti; sed plus hic valet quod secundum promissionem natus est. Ille autem et de ancilla secundum carnem, et de libera nasci potuit secundum carnem, sicut de Cethura, quam postea duxit Abraham, non secundum promissionem, sed secundum carnem suscepit filios . Isaac enim mirabiliter natus est per repromissionem, cum ambo parentes senuissent. Quod si data per Apostolum fiducia, qua duos illos allegorice accipiendos apertissime ostendit, voluerit aliquis etiam Cethurae filios in
Abbreviated transcription (Latin):
quia confundor in uobis. quid aliud in-¬
telligit᷑. nisi quia filios suos eẽ dixerat
parcens eis fortasse ꝑ litttras: ne seuerr¬
ore obiurgatione commoti facile in eiꝰ
odiũ traducerent᷑ a deceptorib: illis qͥb:
absens non posset resistere. uellẽ ergo
inquit nunc ad eẽ apud uos et mutare
uocẽ meã idẽ negare uos filios: quia
confundor in uobis. Malos enĩ filios ne
de his erubescant parentes ab dicare
ge uolentes eẽ. legẽ non audistis & de
duob quidẽ filiis abrahȩ quod dicit fa¬
cile intelligitur. Nã ipse int̃pretatur
hanc allegoriã. Hos enĩ duos filios habe¬
bat abraham : cũ duo testam̃ta significata
sunt. Post mortẽ aut̃ sarȩ quos de alia
uxore genuit. non ꝑtinent ad hanc
significationẽ. & ideo multi legentes
apłm librũ aut̃ geneseos ignorantes:
putant solos duos filios habuisse a¬
brahã. Hos ergo solos cõmemorat apłs.
quia solos adhuc habebat cũ hȩc signi.¬

Expanded text:
quia confundor in vobis; quid aliud inquia confundor in vobis; quid aliud intelligatur, nisi quia filios suos esse dixerat, parcens eis fortasse per litteras, ne severiore objurgatione commoti, facile in ejus odium traducerentur a deceptoribus illis, quibus absens non posset resistere. Vellem ergo, inquit, nunc adesse apud vos, et mutare vocem meam, id est, negare vos filios; quia confundor in vobis. Malos enim filios, ne de his erubescant, etiam parentes abdicare sge volentes esse, Legem non audistis? Et de duobus quidem filiis Abrahae quod dicit, facile intelligitur: nam ipse interpretatur hanc allegoriam. Hos enim duos filios habebat Abraham, cum duo Testamenta significata sunt. Post mortem autem Sarae, quos de alia uxore genuit, non pertinent ad hanc significationem. Et ideo multi legentes Apostolum, librum autem Geneseos ignorantes, putant solos habuisse duos filios Abraham. Hos ergo solos commemorat Apostolus, quia solos adhuc habebat, cum haec signi
Abbreviated transcription (Latin):
ĩa formati aut̃ parturiant᷑ ut nascant᷑:
potest mouere quod dictũ ẽ quos iterũ
parturio donec xp̃s formetur in uob:
nisi parturionẽ hanc ꝓ curarũ angorib
positã intelligamus. quib eos parturiũ
ut nascerentur in xp̃o: & iterũ partu¬
rit ꝓpt̃ pericula sedicionis quib cos
conturbari uidet . Sollicitudo aut̃ de
illis curarũ quosse quodã modo partu¬
rire dicit. tã diu eẽ poterit: donec per¬
ueniant in m̃surã ȩtatis plenitudinis xp̃i:
ut iã non mouetut᷑ om̃i uento doctrinȩ
Non ergo ꝓpt̃ iniciũ fidei qm̃ nati erans
sed propt robur et ꝑfectionẽ dictũ ẽ:
quos iterũ parturio donec xp̃s formet᷑
in uobis. Hanc parturionẽ aliis ũbis
etiã alibi comm̃dat ubi dicit. Incursus
in me cotidianus. sollicitudo om̃iũ ec-¬
clesiarũ quis infirmat᷑ & ego non infir¬
mor: Quis scandalitat᷑ & ego non uror
ad eẽ apud uos et mutare uocẽ meã

Expanded text:
jam formati autem parturiantur ut nascantur, jam formati autem parturiantur ut nascantur, potest movere quod dictum est, Quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis. Nisi parturitionem hanc pro curarum angoribus positam intelligamus, quibus eos parturivit ut nascerentur in Christo; et iterum parturit propter pericula seductionis, quibus eos conturbari videt. Sollicitudo autem talium de illis curarum, qua se quodammodo parturire dicit, tamdiu esse poterit, donec perveniant in mensuram aetatis plenitudinis Christi, ut jam non moveantur omm nati erant, sed propter robur et perfectionem dictum est, Quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis. Hanc parturitionem aliis verbis etiam alibi commendat, ubi dicit: Incursus in me quotidianus, sollicitudo omnium Ecclesiarum. Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror adesse apud vos, et mutare vocem meam,
Abbreviated transcription (Latin):
apud uos. Cũ enĩ p̃senti oculos suos dare
uellent : utiq: ipsũ conabantur imitari.
quẽ ita diligebant. Ad hoc dicit etiã
formet᷑ in uobis Magis hoc ex ꝑsõna
matris ecdesiȩ locutus ẽ . Nam& alibi
xp̃s in credente ꝑ fidẽ in interiore
homine uoccito in libertatẽ gr̃ȩ : miti
et humili corde non se iactante de
oꝑib & meritis quȩ nulla sunt. sed ipfa
grã meritũ aliquod inchoante. qua
possit dicere minimũ suũ eundẽ ipsum.
ille qui ait. Cũ enĩ fecistis uni ex mini:¬
mis meis : mͥ fecistis: formatur enĩ xp̃s
in eo : cũ formã accipit xp̃i: formã aut̃
accipit xp̃i: qui adheret xp̃o dilectione
spuali. Ex hoc enĩ fit ut huius imitti¬
one sit quod ille : quantũ gradu suo
sinitur. Qui enĩ dicit se in xp̃o manere
ait iohannes: debet quo modo ille am-¬
bulauit & ipse ambulare. Sed cũ homi¬
nes a matrib: concipiant᷑ ut forment᷑.

Expanded text:
apud vos. Cum enim praesenti oculos suos dare apud vos. Cum enim praesenti oculos suos dare vellent, utique ipsum conabantur imitari, quem ita diligebant. 38. Ib. IV, 19. Ad hoc dicit etiam, formetur in vobis. Magis hoc ex persona matris Ecclesiae locutus est: nam et alibi Christus in credente per fidem in interiore homine, vocato in libertatem gratiae, miti et humili corde, non se jactante de operum meritis, quae nulla sunt; sed ab ipsa gratia meritum aliquod inchoante, quem possit dicere minimum suum, id est, seipsum, ille qui ait, Cum enim fecistis uni ex minimis meis, mihi fecistis . Formatur enim Christus in eo qui formam accipit Christi: formam autem accipit Christi, qui adhaeret Christo dilectione spirituali. Ex hoc enim fit ut hujus imitatione sit quod ille, quantum gradu suo sinitur. Qui enim dicit se in Christo manere, ait Joannes, debet quomodo ille ambulavit, et ipse ambulare . Sed cum homines a matribus concipiantur ut formentur,
Abbreviated transcription (Latin):
rent eũ an caritate amplecterent᷑.
Et neq sp̃uistis inquit tanquã utilẽ is¬
tã tẽptationẽ neq respuistis ut ñ
susciperetis communionẽ periculi mei:
sed sicut angelũ dĩ excepistis me. sic̃
xp̃minm. deinde ad mirans opus
eorũ sp̃uale commendat. ut hoc
intuentes in carnalẽ timorẽ non de¬
cidant. Quȩ ergo fuit inquit beatitudo
dedissetis mͥ. Ergo inimicus factus
sũ uobis uerũ prȩdicanse Responde¬
tur utiq non . Sed quid uerũ p̃dicat.
nisi ut non circuncidantur: & ido
uide quid adiungit . Aemulantur
uos non bene id ẽ inuident uobis.
qui uos carnales de sp̃ualib uoluit
facere: bocẽ eͥmulant᷑ uos non
bene Sed excludere inquit uos
uolunt ut illos ȩmulemini hoc ẽ
imitemini. quo modo nisi ut seruitutis
uigo attineamini. sicut ipsi attinentur
Bonũ ͤaut̃ ait ȩmulari in bono semper
uult enĩ ut seipsum imitent᷑. Propt̃
hoc addidit: & non solũ cũ p̃sens sũ

Expanded text:
rent eum, an charitate amplecterentur. rent eum, an charitate amplecterentur. Et neque sprevistis, inquit, tanquam utilem istam tentationem: neque respuistis, ut non susciperetis communionem periculi mei. Sed sicut angelum Dei excepistis me, sicut Christum Jesum. Deinde admirans, opus eorum spirituale commendat, ut hoc intuentes, in carnalem timorem non decidant. Quae ergo fuit, inquit, beatitudodedissetis mihi. Ergo inimicus factus sum vobis, verum vobis praedicans? Respondetur utique, Non. Sed quid verum praedicans, nisi ut non circumcidantur? Et ideo vide quid adjungit, Aemulantur vos non bene: id est, invident vobis, qui vos carnales de spiritualibus volunt facere, hoc est, aemulantur non bene. Sed excludere, inquit, vos volunt, ut illos aemulemini, hoc est, imitemini: quomodo, nisi ut servitutis jugo attineamini, sicut ipsi attinentur? Bonum autem, ait, aemulari in bono semper. Vult enim ut semper ipsum imitentur: propter hoc addidit, Et non solum cum praesens sum
Abbreviated transcription (Latin):
putabitur ds̃ quasi ex tẽpore̾ aliquid
cognoscere quod ante non nouerat¬
Trans late ergo dictũ ẽ: ut oculos
dĩ accipiamus ipsã dilectionẽ eius
guntur dicere solemus. quod an¬
te oculos habeantur. Hoc ẽ ergo
cognoscentes dm̃. immo cognitĩ
adõ: quod et iohannes dixit. Non
quod nos dilexerimus dm̃: sed
cũ iudȩ us natus sim. iã ista car¬
nalia sp̃uali diuidicatione con:¬
tẽpno: qm̃ ego sicut & uos id ẽ
homo sum deinde oportune et
decent̃ facit eos recolere cani¬
tatẽ sua ne tanquã inimicũ illũ
putent. dicit enĩ Pratres p̃cor
uos nichil me lȩsistis Tanquã si
diceret. Ne ergo putetis quod ego
lȩderee uos cupiã. Scitis quia ꝑ̃
infirmitatẽ carnis iã pridẽ euan¬
gelitaui uobis idẽ cũ ꝑsecutionẽ
paterer : et tẽptationẽ urãm in
carne mea non sp̃eiuistis neq respu¬
istis. Temptati sunt enĩ cũ ꝑsecutionẽ
pateret᷑ apłs utrũ timore desere¬

Expanded text:
putabitur Deus quasi ex tempore aliquid putabitur Deus quasi ex tempore aliquid cognoscereTranslate ergo dictum est, ut oculos Dei accipiamus ipsam dilectionem ejus,guntur dicere solemus quod ante oculos habeantur. Hoc est ergo cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo, quod et Joannes dixit, Non quod nos dilexerimus Deum, sedcum Judaeus natus sim, jam ista carnalia spirituali dijudicatione contemno. Quoniam et ego sicut vos: id est, homo sum. Deinde opportune ac decenter facit eos recolere charitatem suam, ne tanquam inimicum illum deputent. Dicit enim, Fratres, precor vos, nihil me laesistis: tanquam si diceret, Ne ergo putetis quod ego laedere vos cupiam. Scitis quia per infirmitatem carnis jam pridem evangelizavi vobis: id est, cum persecutionem paterer. Et tentationem vestram in carne mea non sprevistis, neque respuistis. Tentati sunt enim, cum persecutionem pateretur Apostolus, utrum timore desere
Abbreviated transcription (Latin):
Et uix lente ista ꝓhibemus arridea¬
tesne irascant᷑ & tim̃tesne quasi
noriũ aliquid minentur. Ue peccatis
hominũ quȩ sola inusitata ex orres¬
cimus: u usitata uero ꝓ quib: abluendis
filii di sanguis effusus ẽ. quã lib&
magna sint et omnino claudi contra
se cogtnt regnũ dĩ sepe uidendo
omĩa tolerare sepe tolerando ñ nulla
aut̃ cognoscentes dm̃. immo cogniti
adõ. Uidet᷑ enĩ certe hoc loco etiã
a płica locutio congruere uelle in¬
firmitati hominũ: ne tantũ modo
in ueteris test̾am̃ti libris usq ad ter¬
renas hominũ cogitationes modus
diuini eloquii descendisse uidecitur
Nã qm̃ correxit quod dixerat cog¬
noscentes dm̃̃: nichil nos mouere de¬
bet. Manifestũ ẽ enĩ quã diu ꝑ fidẽ
ambulamꝰ non ꝑ speciẽ nõdũ nos cog¬
nouisse dm̃: sed ea fide purgari .u
ut oportuno tẽpore cognoscere ua-¬
leamus Sed quod in ipsa correctione
ait . immo cognitia dõ. si ꝓprie accipit᷑

Expanded text:
Et vix lente ista prohibemus arridenEt vix lente ista prohibemus arridentes, ne irascantur, et timentes ne quasi novum aliquid mirentur. Vae peccatis hominum, quae sola inusitata exhorrescimus: usitata vero pro quibus abluendis Filii Dei sanguis effusus est, quamlibet magna sint, et omnino claudi contra se faciant regnum Dei, saepe videndo omnia tolerare, saepe tolerando nonnulla autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo. Videtur enim certe hoc loco etiam Apostolica locutio congruere velle infirmitati hominum; ne tantummodo in Veteris Testamenti libris usque ad terrenas hominum cogitationes modus divini eloquii descendisse videatur. Nam quoniam correxit quod dixerat, cognoscentes Deum, nihil nos movere debet: manifestum est enim quamdiu per fidem ambulamus, non per speciem , nondum nos cognovisse Deum; sed ea fide purgari, ut opportuno tempore cognoscere valeamus. Sed quod in ipsa correctione ait, imo cogniti a Deo, si proprie accipitur,
Abbreviated transcription (Latin):
forte sine causa laborauerim in uob
Quod cũ tanta celebritate atq auc¬
toritate ꝑ orbẽ terrarũ in eclesus
legatur: plena sunt conuenticula
nr̃a hominib qui tẽpora rerũ agen¬
darũ amathematicis accipiunt
Iãuͦ ne aliquid inchoetur aut e¬
dificiorũ aut huius modi quorũ¬
libet operũ dieb quos egyptiacos
quod si locus iste de iudȩorũ suꝑstiti¬
osa
obseruatione intelligendus ẽ. quã spem
habent cũ xp̃ianos se dici uelint. ex
ephemeridis uitã naufragã gubernan¬
tes ÷ quando de diuinis libris quos ds̃
adhuc carnali popło dedit. si more
iudȩorũ tẽpora obseruarent. diceret
eis apłs ÷ timeo uos ne forte sine
causa laborauerim in uobis: Et tam̃
si rep̃hendatur quisq uel catecumi¬
nus iudaico ritu sabbatũ obseruans.
tumultuatur ecclesia. Nunc aut̃ im¬
numerabiles de numero fideliũ cũ
magna confidentia in faciẽ nobis di¬
cunt. Die post Ralendas : ꝓficiscor

Expanded text:
forte sine causa laboraverim in vos. forte sine causa laboraverim in vos. Quod cum tanta celebritate atque auctoritate per orbem terrarum in Ecclesiis legatur, plena sunt conventicula nostra hominibus qui tempora rerum agendarum a mathematicis accipiunt. Jam vero ne aliquid inchoetur, aut aedificiorum, aut hujusmodi quorumlibet operum, diebus quos Aegyptiacos Quod si locus iste de Judaeorum superstitiosa observatione intelligendus est, quam spem habent, cum christianos se dici velint, ex ephemeridis vitam naufragam gubernantes, quando de divinis Libris, quos Deus adhuc carnali populo dedit, si more Judaeorum tempora observarent, diceret eis Apostolus, Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vos? Et tamen si deprehendatur quisquam vel catechumenus Judaico ritu sabbatum observans, tumultuatur Ecclesia. Nunc autem innumerabiles de numero fidelium cum magna confidentia in faciem nobis dicunt, Die post calendas non proficiscor.
Abbreviated transcription (Latin):
obseruarent᷑ anescientib quo refe¬
renda sint: ut tanquã hoc dixerit
apłs gentib Quid prodest uos euasis¬
se seruitutẽ qua tenebamini cũ ser¬
uiretis elem̃tis mundi. quandorursus
ad talia reditis. sed ueti ab eis qui non.¬
dũ agnoscentẽs libertatis suȩ tẽpus
int̃ cẽtera legis oꝑa que carnalit̃ sa¬
piunt. etiã t̾emporib seruiunt : quib
et uosrursus ut antea seruire uultis &
obseruare cũ eis dies et m̃ses & annos
et tẽpora. quib: seruiebatis et ante quã
xp̃o crederetis : Manifestũ ẽ enĩ uo-¬
infirma appellat ex eo quod infirma specie¬
et instabili uariant᷑ : egena uero ex
c̾o quod egent summa et stabili spe¬
cie creatoris  ut quo modo sunt. eẽ
possint. Ergo eligat lector utrã uelit
sententiã : dũ modo intelligat ad tan-¬
tũ periculũ animȩ ꝑtine̾re suꝑstiti-¬
osas temporũ obseruationes : ut huic
loco subiceret apłs timeo uos ne

Expanded text:
observarentur a nescientibus quo refeobservarentur a nescientibus quo referenda sint: ut tanquam hoc dixerit Apostolus Gentibus, Quid prodest vos evasisse servitutem qua tenebamini, cum serviretis elementis mundi, quando rursus ad talia reditis, seducti ab eis qui nondum agnoscentes libertatis suae tempus, inter caetera opera Legis quae carnaliter sapiunt, etiam temporibus serviunt; quibus et vos rursus ut antea servire vultis, et observare cum eis dies, et menses, et annos, et tempora, quibus serviebatis et antequam Christo crederetis? Manifestum est enim, voinfirma appellat, ex eo quod infirma et instabili specie variantur: egena vero, ex eo quod egent summa et stabili specie Creatoris, ut quomodo sunt, esse possint. 35. Ergo eligat lector utram volet sententiam, dummodo intelligat ad tantum periculum animae pertinere superstitiosas temporum observationes, ut huic loco subjecerit Apostolus, Timeo vos, ne
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ adiungit dies obseruatis et m̃sẽs
& annos et tẽporã timeo uos ne forte
sine causa laborauerim in uobis ma-¬
gis hanc sententiã confarmare potest᷑
Vulgatisimus enĩ ẽ error iste genti¬
liũ: ut uel in agendis reb uel in ex¬
pectandis euentis uitȩ ac negociorũ
suorũ ab astrologis et chaldeis nota¬
tos dies et m̃ses et annos et tẽpora
obseruent Fortasse tam̃ non opus ẽ
ut hoc degentiliũ errore intelligamꝰ.
ne intentionẽ causȩ quã ab exordio
susceptã ad finẽ usq ꝑducit. subito
in aliud temere de torquere uelle
uideam᷑: sed de his pocius de quib
cauendis eũ ꝑ totã epistolã loqui ap¬
paret. Nã et iudȩi seruilit̾ obseruant
dies et m̃ses & annos et tẽpora. in car¬
nali obseruatione sabbati et neomeniȩ
et m̃sẽ nouorũ. et septimo quoq: an¬
no quẽ uocant sabbatũ sabbatoꝵ
Quȩ qm̃ erant ũbre futurorũ:
iã adueniente xp̃o in suꝑsaitione
remanserunt cũ tanquã salutaria

Expanded text:
autem adjungit, Dies observatis, et menses, et annos, et tempora: timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vos, magis hanc sententiam confirmare videri potest. Vulgatissimus est enim error Gentilium iste, ut vel in agendis rebus, vel in exspectandis eventis vitae ac negotiorum suorum, ab astrologis et Chaldaeis notatos dies, et menses, et annos, et tempora observent. Fortasse tamen non opus est ut hoc de Gentilium errore intelligamus, ne intentionem causae, quam ab exordio susceptam ad finem usque perducit, subito in aliud temere detorquere velle videamur; sed de his potius, de quibus cavendis eum agere per totam Epistolam apparet. Nam et Judaei serviliter observant dies, et menses, et annos, et tempora in carnali observatione sabbati et neomeniae, et mense novorum, et septimo quoque anno quem vocant Sabbatum sabbatorum. Quae quoniam erant umbrae futurorum, jam adveniente Christo in superstitione remanserunt, cum tanquam salutaria
Abbreviated transcription (Latin):
onib patiebat᷑. Propt̃ culpã eñi ꝑse¬
cutionis qr ꝑ secutus ercit ecclesias
xp̃i. hȩc sibi retribui cognouerat.
sic̃ ab ipso dño dictũ ẽ ananiȩ cũ idẽ
illũ ananias tanquã ꝑsecutorẽ xp̃ia r̃
formidaret. Ego illi ostendã inquit
quȩ oporteat eũ pati ꝓ nomine meo
Uerũ tam̃ ꝓpt̾ remisionẽ peccatorũ
inqͣ baptizatus erat : om̃s ille tribulati¬
ones ñ ei ualebant ad ꝑniciẽ . sed ad
epłȩ tanquã subscriptio manifesta ẽ
Nã & in ñ nullis alus epłis ea utit᷑¬

Expanded text:
onibus quas patiebatur. Propter culpam enim persecutionis qua persecutus erat Ecclesias Christi, haec sibi retribui cognoverat: sicut ab ipso Domino dictum est Ananiae, cum idem illum Ananias tanquam persecutorem Christianorum formidaret, Ego illi ostendam, inquit, quae oporteat eum pati pro nomine meo . Verumtamen propter remissionem peccatorum, in qua baptizatus erat, omnes illae tribulationes non ei valebant ad perniciem, sed ad Epistolae tanquam subscriptio manifesta est; nam et in nonnullis aliis Epistolis ea utit
Abbreviated transcription (Latin):
uocant᷑ hoc nomine. et carnali
cȩcitate idere dnm̃ nolunt.
quando grãm eius respuentes ser
inquit laborẽ nemo mͥ p̃stet
Non uult ꝑ turbulentas contenti¬
ones tȩdium sibi fieridere qu&yi.¬
tũ fatis erat exposita in epła quã
ad romanos scripit : & hac ipsa
corpore meo porto : id ẽ habeo alios
conflictus & certamina cũ carne
mea quȩ in ꝑsecutionib quas peiti¬
or mecũ dimicant. Stigmata enĩ di¬
cunt᷑ notȩ quȩdã pot̾narũ seruiliũ :
ut si quis ũbi grã seruus in cõpedib
fuerit ꝓpt̃ noxã uel huius modi¬

Expanded text:
vocantur hoc nomine, et carnali caecitate videre Dominum nolunt, quando gratiam ejus respuentes servinquit, laborem nemo mihi praestet. Non vult per turbulentas contentiones taedium sibi fieri de re, quantum satis erat, exposita, et in Epistola quam ad Romanos scripsit, et hac ipsa.sti in corpore meo porto: id est, habeo alios conflictus et certamina cum carne mea, quae in persecutionibus quas patior, mecum dimicant. Stigmata enim dicuntur notae quaedam poenarum servilium: ut si quis, verbi gratia, servus in compedibus fuerit p
Abbreviated transcription (Latin):
petimus quod om̃s qui appetunt si
assequant᷑ unũ in eo fiunt. Inuidia uͦ
dolor animi ẽ. cũ indignus uidetur
assequi aliquid etiã quod tu ñ appete¬
bas. Hanc sanat mansuetudo : cũ quisq
ad iudiciũ dĩ se reuocans. ñ resistit uo-¬
luntati eius & magis ei credit recte
factũ et̃ quã ñbi. qđ putabat indignũ¬

Expanded text:
petimus, quod omnes qui appetunt, si petimus, quod omnes qui appetunt, si assequantur, unum in eo fiunt. Invidia vero dolor animi est, cum indignus videtur aliquis assequi, etiam quod tu non appetebas. Hanc sanat mansuetudo, cum quisque ad judicium Dei revocans, non resistit voluntati ejus, et magis ei credit recte factum esse, quam sibi quod putabat indignu
Abbreviated transcription (Latin):
conciliam dõ: eadẽq pace etiã cũ ho¬
minib: custodita. ueneficiorũ. in imiti¬
tiarũ. contentionũ ȩmulationũ. Ani¬
mositatũ dissensionũ q: uitia sanant᷑
innobis. ut aut̃ mali int̃ quos uiuimꝰ
iusta moderatione tractent᷑ & ad
sustinedũ longaniontas & adcuran-¬
dũ benignitas. & ad ignoscendũ boni-¬
tas militat. Iã uͦ herẽsib fides in uidiȩ
mansuetudo ebrictatib: & comessati-¬
onib: continentia reluctat᷑. Nec quis
sane arbitret᷑ hoc eẽ inuidiã qđ ẽ
emulatio. Gitna enĩ sunt : & ꝓpt̃ ip¬
sã uicinitatẽ plerunq utrũ libet hor
ꝓ altero uel emulatio ꝓ inuidia. uel in-¬
uidia ꝓ emulatione ponit᷑. Sed quia utrũq
in locis suis dictũ ẽ : utiq difanctionẽ
de nobis flagittnt Nã emulatio ẽ dolor
animi cũ alius ꝑuenit adrẽ quã luo
pluresue appetebant. et nisi ab uno
haberi ñ potest Istũ fanat pax qua id ap¬

Expanded text:
conciliamur Deo, eademque pace etiam cum hoconciliamur Deo, eademque pace etiam cum hominibus custodita, veneficiorum, inimicitiarum, contentionum, aemulationum, animositatum, dissensionumque vitia sanantur in nobis: ut autem in aliis, inter quos vivimus, justa moderatione tractentur, et ad sustinendum longanimitas, et ad curandum benignitas, et ad ignoscendum bonitas militat. Jam vero haeresibus fides, invidiae mansuetudo, ebrietatibus et comessationibus continentia reluctatur. 52. Ne quis sane arbitretur hoc esse invidiam quod est aemulatio: vicina enim sunt, et propter ipsam vicinitatem plerumque utrumlibet horum pro altero, vel aemulatio pro invidia, vel invidia pro aemulatione ponitur. Sed quia utrumque hic locis suis dictum est, utique distinctionem de nobis flagitant. Nam aemulatio est dolor animi, cum alius pervenit ad rem quam duo pluresve appetebant, et nisi ab uno haberi non potest. Istam sanat pax, qua id ap
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ualiũq operũ oppositio in ordina¬
ta atq confusa ẽ. Ob hoc aut̃ latet:
quia pauciora uel singula quib: dã
ones in capitẽ aut̃ uirtutũ sp̃ualiũ
caritatẽ : quẽ ñ diuinarũ litterarum
studiosum faiciat intentũ ad ꝑscrutan.¬
da cętera : Si enĩ fornicatio ẽ amor
alcgitimo conubio solutus & uagus
explendȩ libidinis consectando li-¬
centiã: quid tã legitime ad sp̃ua.¬
lẽ fecunditatẽ coniungit᷑ quã ani-¬
ma dõ Cui quanto fixius inhese¬
rit. tanto ẽ incoruptior. Inheret
aut̃ caritate Recte igit᷑ fornicati¬
oni opponit᷑ caritas: in qua sola ẽ
custodia castitatis. Immunditiȩ aut̃
sunt om̃s ꝑ turbationes de illa for¬
nicatione conceptȩ  quib gaudiũ
tranquillitatis opponit᷑ . Ioolorũ
aut̃ seruitus ultima fornicatioẽ
animȩ : ꝓpt̃ quã c̾tia bellũ adũsus
euangeliũ reconciliatis dõ gentib
Huic itaq pax contraria ẽ qua re¬

Expanded text:
spiritaliumque operum oppositio inordinaspiritaliumque operum oppositio inordinata atque confusa est. Ob hoc autem latet, quia pauciora vel singula quibusdam ones, in capite autem virtutum spiritalium charitatem, quem non divinarum litterarum studiosum faciat intentum ad perscrutanda caetera? Si enim fornicatio est amor a legitimo connubio solutus et vagus explendae libidinis consectando laetitiam, quid tam legitime ad spiritalem fecunditatem conjungitur, quam anima Deo, cui quanto fixius inhaeserit, tanto est incorruptior? Inhaereat autem charitate. Recte igitur fornicationi opponitur charitas, in qua sola est custodia castitatis. Immunditiae autem sunt omnes perturbationes de illa fornicatione conceptae, quibus gaudium tranquillitatis opponitur. Idolorum autem servitus ultima fornicatio est animae, propter quam etiam bellum adversus Evangelium reconciliatis Dei furiosisHuic itaque pax contraria est, qua re
Abbreviated transcription (Latin):
& ordinẽ oꝑa carnis in hac epła e¬
numerauuit. atq: in illa ad corintios u
uel quod sp̃uaba bona pauciora
plurib: carnalib uitus opposuit :
neq: ita e contrario ut formicationibi
cas titas immunditis munditia atq
ita cȩteris cȩtera occurrerent. Non
eñĩ hoc sũs cepit ut doceret qđ st̃.
sed qͦ genere illa uitanda: illa uͦ
expetenda sint : cũ carnis & sp̃s
nominib: a poena peccati atq pec¬
cato ad gratiã dnĩ atq iustitiã con
ũti nos oportere p̃diceret : ne de¬
re dignatus ẽ. in poenã sẽpit̃nã inci-
ratis multis oꝑib carnis addidit &
bis similia fatis ostendit ñ se ista
examinationumero collocasse sed
liberiori sermone posuisse. Hoc etiã
de sp̃ualib fructib fecit. Non enĩ ait
adũsus hȩc ñ ẽ lex sed adũsus huius¬
modi hoc ẽ siue ista siue etiã cetera
huius modi Sed tam̃ diligent̃ consi¬
derantib. ñ hic om̃i modo carnaliũ

Expanded text:
et ordinem opera carnis in hac Epistola eet ordinem opera carnis in hac Epistola enumeravit, atque in illa ad Corinthios: vel quod spiritualia bona pauciora, pluribus carnalibus vitiis opposuit; neque ita e contrario ut fornicationibus castitas, immunditiis munditia, atque ita caeteris caetera occurrerent. Non enim hoc suscepit ut doceret quot sint, sed in quo genere illa vitanda, illa vero expetenda sint; cum carnis et spiritus nominibus a poena peccati atque peccato ad gratiam Domini atque justitiam nos converti oportere praediceret: ne dere dignatus est, in poenam sempiternam incidaratis multis operibus carnis, addidit, et his similia; satis ostendit non se ista examinatiore numero collocasse, sed liberiore sermone posuisse. Hoc etiam de spiritualibus fructibus fecit. Non enim ait, Adversus haec non est Lex: sed, Adversus hujusmodi; hoc est, sive ista, sive etiam caetera huderantibus, non hic omni modo carnalium
Abbreviated transcription (Latin):
concubitorib plagiarus m̃dacib: ꝑiuris & si
quid aliud sanȩ doctrinȩ adũ sat᷑ subau-¬
dit᷑ his lex posita ẽ. Regnant ergo sp̃ũa¬
les isti fruct. us in homine: in quo pec cata
ñ regnant. Regnant ista bona si tantũ delectant :
ut ipsã teneat ammus in tẽptationib ne in
peccati consentionẽ ruat Quod enĩ ampli¬
us nos delectat: scđm id oꝑem necesse ẽ
Ut ũbi grã. occurrit forma speciosę feminȩ
& mouet ad delectationẽ fornicationis. Sed
siplus delectat pulcritudo illa imtima et
sincera species caftitatis ꝑ grãm quȩ ẽ in
operamur  ut ñ regnante in nobis peccato
ad oboediendũ desideriis eius sed rogante
iustitia ꝑ caritatẽ cũ magna delecta.¬
tione faciamus quidquid in ea dõ
placere cognoscimꝰ. Quod aut̃ de casti¬
tate et de fornicatione dixi : hoc de
cȩteris intelli uolui. Neq: moueat
uel quod ñ om̃ino ad eundẽ numerũ

Expanded text:
concubitoribus, plagiariis, mendacibus, perjuris, et si concubitoribus, plagiariis, mendacibus, perjuris, et si quid aliud sanae doctrinae adversatur » : subauditur, his Lex posita est. Regnant ergo spirituales isti fructus in homine, in quo peccata non regnant. Regnant autem ista bona, si tantum delectant, ut ipsa teneant animum in tentationibus ne in peccati consensionem ruat. Quod enim amplius nos delectat, secundum id operemur necesse est: ut verbi gratia, occurrit forma speciosae feminae, et movet ad delectationem fornicationis: sed si plus delectat pulchritudo illa intima et sincera species castitatis, per gratiam quae est in operamur; ut non regnante in nobis peccato ad obediendum desideriis ejus, sed regnante justitia per charitatem cum magna delectatione faciamus quidquid in ea Deo placere cognoscimus. Quod autem de castitate et de fornicatione dixi, hoc de caeteris intelligi volui. 50. Neque moveat, vel quod non omnino ad eumdem numerum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc p̃dixerat: aut cognouerat ꝑuenis¬
se ad illos epłam quȩ missa ẽ ad co-¬
rinthios. Ibi enĩ sic ait Nolite errare
Noq fornicatores neq idolis seruien¬
tes neq adulteri . neq: molles. neq
ma sculorũ concubitores neq fures neq
auari . neq ȩbrioñ neq: maledici neq
rapaces regnũ dĩ possidebunt. Hic gͦ
mitas. benignitas bonitas fides mansue¬
tudo continentia: & addidit adũsus
huius modi ñ ẽ lex : ut intelligamus il¬
los sub lege positos in quib: ista ñ regnans
Nã in quib hȩc regnant : ipsi lege legi¬
timẽ utunt᷑  quia ñ ẽ lex illis ad coer¬
cendũ posita. Maior enĩ et p̃cellen¬
tior delectatio eorũ: iustitia ẽ. Sic enĩ
ad timotheũ dicit. Srimꝰ enĩ quia bona
ẽ lex si quis ea legitime utat᷑: sciens
hoc qr lex iusto posita ñ ẽu in iustis
aut̃ & ñ subditis et impiis & peccatorib
scelestis et contaminatis patricidis & matri-¬
cidis bomincidis fornicatorib: masculorum

Expanded text:
hoc praedixerat; aut cognoverat pervenisse ad illos Epistolam quae missa est ad Corinthios. Ibi enim sic ait: « Nolite errare; neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculorum coavari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces regnum Dei possidebunt . Hic ergo mitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia: et addidit, Adversus hujusmodi non est lex; ut intelligamus illos sub Lege positos, in quibus ista non regnant. Nam in quibus haec regnant, ipsi Lege legitime utuntur, quia non est illis Lex ad coercendum posita: major enim et praepollentior delectatio eorum justitia est. Sic enim ad Timotheum dicit: « Scimus enim quia bona est Lex, si quis ea legitime utatur: sciens hoc quia Lex justo posita non est; injustis autem, et non subditis, impiis et peccatoribus, et scelestis, et contaminatis, patricidis, et matricidis, homicidis, fornicatoribus, masculorum
Abbreviated transcription (Latin):
rẽtrorsũ se conari ñ intelligebant
Propt̃ ea ñ ait. si sp̃ũ uiuimus sp̃m sec¬
tem᷑ sed sp̃ũ sectem᷑ inquit. Fatebant᷑
eñi spũi scõ seruire oportere & eũ ñ
sp̃u scõ sed carne uolebant sectari non
spũalit̾ optinentes grãm dĩ. sed in cir¬
cuncisiont̃̾ carnali & cȩteris huuis mͦdi
spẽ constituentes salutis. Non efficiam᷑
uidentes & inuicẽ ꝓuocantes. Prorsus
magnifice et om̃ino diuqͥno ordine
postea quã eos instruxit adũsus illos
a quib: in seruitutẽ legis. seducebant᷑.
hoc in eis cauet ne instructiores facti
& uolentes iã calũmis carnaliũ respon¬
dere. contentionib: studeant : & appetitu
in anis głȩ legis onerib ñ seruientes.
uanis cupiditatib seruiant Nichil¬

Expanded text:
orsum se conari non intelligebant. Propterea non ait, Si spiritu vivimus, spiritum sectemur; sed, spiritu sectemur, inquit. Fatebantur enim Spiritui sancto servire oportere: et eum non spiritu suo, sed carne volebant sectari; non spiritualiter obtinentes gratiam Dei, sed in circumcisione carnali et caeteris hujusmodi spem constituentes salutis. 55. Ib. V, 26videntes, et invicem provocantes. Prorsus magnifice et omnino divino ordine, posteaquam eos instruxit adversus illos a quibus in servitutem Legis seducebantur, hoc in eis cavet, ne instructiores facti, et volentes jam calumniis carnalium respondere, contentionibus studeant, et appetitu inanis gloriae, Legis oneribus non servientes, vanis cupiditatibus serviant
Abbreviated transcription (Latin):
sectabim᷑ : sed aut timore inuititra¬
hemͣ in alterutrã partẽ. aut si utrũq
ȩqualit̃ etiã time̾mꝰ in periculo sine
dubio remanebimꝰ. fluctu delectati¬
onis et timoris alternante quassati
Sedpax xp̃i uincat in cordib nr̃is
Tunc eñi orationes & gemitus et in auxi-¬
liũ inuocata dextera miscđiȩ dĩ sa¬
crificiũ contribulati cordis ñ despic̃
caritatẽ q sui ampliore cõm̃datione
periculi. de qͦ liberauit exuscitat. In
eo aut̃ illi fallebant᷑. quod negare qui-¬
dẽ ñ poterant sectandũ sibi eẽ spm̃¬

Expanded text:
sectabimur; sed aut timore, aut inviti trasectabimur; sed aut timore, aut inviti trahemur in alterutram partem; aut si utrumque aequaliter etiam timemus, in periculo sine dubio remanebimus, fluctu dilectionis et timoris alternante quassati. Sed pax Christi vincat in cordibus nostris . Tunc enim orationes et gemitus, et in auxilium invocata dextera misericordiae Dei, sacrificium contribulati cordis non despicit, charitatemque sui ampliorem commendatione periculi, de quo liberavit, exsuscitat. In eo autem illi fallebantur, quod negare quidem non poterant, sectandum sibi esse Sp
Abbreviated transcription (Latin):
sionib et concupiscentus. sic̃ conse¬
quent̃ dicit : qui sunt in xp̃o ihũ un.¬
de etiã crucifixer̃ . nisi timore illo
casto ꝑmanente in scłm scłi : qͦ caue¬
mꝰ offendere illũ quẽ toto corde tota
anima tota m̃te diligimꝰ Non enĩ hoc
timore timet adultera ne custodiat᷑
a uiro : qͦ timet casta ne deserat᷑. Illi eñi
tristis ẽ p̃sentia uiri : huic absentia : &
ideo tinor ille corruptus ẽ & transire
uult hoc scłm: iste aut̃ castus ꝑmanet
in scłm scłi. de qͦ timore crucifigi optat
ꝓpbeta cũ dic̃ Confige clauis atimore tuo
carnes meas Ista crux ẽ de qua dñs dic̃
Tolle crucẽ tuã et sequere me. Si spũ¬
inquit uiuimꝰ : & secttmͣ . o Anifestũ ẽ
certe scđm id nos uiuere qđ sectati fut¬
rimꝰ Sectabim᷑ aut̃ qđ dilexerimꝰ. Itaq si
ex adũso existant duo. p̃ceptũ iustitiȩ
& consuetudo carnilis et utrunq dili¬
gat᷑ : id sectabim᷑ qđ amplius dilexerimꝰ
Si tantundẽ utrunq diligit᷑: nichil eoꝵ

Expanded text:
nibus et concupiscentiis, sicut consequenter dicit, qui sunt in Christo Jesu. Unde autem crucifixerunt, nisi timore illo casto permanente in saeculum saeculi , quo cavemus offendere illum quem toto corde, tota anima, tota mente diligimus? Non enim hoc timore timet adultera, ne custodiatur a viro, quo timet casta ne deseratur: illi enim tristis est praesentia viri, huic absentia. Et ideo timor ille corruptus est, et transire non vult hoc saeculum: iste autem castus permanet in saeculum saeculi. De quo timore crucifigi optat propheta, cum dicit: Confige clavis a timore tuo carnes meas . Ista crux est de qua Dominus dicit. Tolle crucem tuam, et sequere me . estum est certe secundum id nos vivere quod sectati fuerimus; sectabimur autem quod dilexerimus. Itaque si ex adverso existant duo, praeceptum justitiae, et consuetudo carnalis, et utrumque diligitur, id sectabimur quod amplius dilexerimus: si tantumdem utrumque diligitur, nihil horum
Abbreviated transcription (Latin):
desideria carnis de mortalitattẽ
corporis. tam̃ m̃tẽ ad consensionẽ
peccati ñ subiugant. Ita iã ñ regnat
peccatũ in nr̃o mortali corpore: quĩ¬
uis ñ possit nisi inhabitare in eo
quã diu mortalit̃ portat᷑. Primo eni
ñ regnat cũ m̃te seruimus legi dĩ
quãuis carne legi peccati id ẽ poenali
consuetudini. cũ ex illo existant desi¬
deria quib tam̃ ñ oboedimus. ⁊¬
postea uͦ ex om̃i parte extinguit᷑¬

Expanded text:
desideria carnis de mortalitate desideria carnis de mortalitate corporis, tamen mentem ad consensionem peccati non subjugant. Ita jam non regnat peccatum in nostro mortali corpore ; quamvis non possit nisi inhabitare in eo, quamdiu mortale corpus est. Primo enim non regnat, cum mente servimus Legi Dei, quamvis carne legi peccati , id est, poenali consuetudini, cum ex illa existunt desideria, quibus tamen non obedimus. Postea vero ex omni parte exstinguit
Abbreviated transcription (Latin):
quã si custodiat ȩquitatẽ. Sic̃ enĩ pͥma
hominis uita ẽ ante legẽ cũ nulla ned¬
tia & malitia ꝓhibet᷑. neq ulla ex
parte prauis cupiditatib resisdi
quia non ẽ qui ꝓhibeat: sic seda
ẽ sub lege ante grãm. quando pro¬
hibet᷑ quidẽ et conat᷑ a peccato
abstinere se sed uincit᷑  quia ñdũ
iustitiã ꝓpt̃ dm̃ et ꝓpt̃ ipsa iusti-¬
tiã diligit sed eã sibi uult ad con¬
quirenda t̃rena serire. Itaq ubi
uiderit ex alia parte ipsam ex alia
cõmodũ tẽporale. trahit᷑ pondere
tẽ porcilis cupiditatis : sicq relinqͥt
iustitia quã ꝓpt̃ea tenere conabat᷑
ut habere̾t illud quod se nunc in.¬
det amittere si illã tenuerit. Tertia
ẽ uita sub gr̃a quando nichil tẽpora¬
lis cõmodi iustitiȩ p̃ponit᷑ u quod
nisi caritate sp̃ũali quã dñs exẽplo
suo docuit & gr̃a donaũ. fieri non
potest. In hac enũ uita etiã si existars

Expanded text:
quam si custodiat aequitatem? Sicut enim prima quam si custodiat aequitatem? Sicut enim prima hominis vita est ante Legem, cum nulla nequitia et malitia prohibetur, neque ulla ex parte pravis cupiditatibus resistit; quia non est qui prohibeat: sic secunda est sub Lege ante gratiam, quando prohibetur quidem et conatur a peccato abstinere se, sed vincitur; quia nondum justitiam propter Deum et propter ipsam justitiam diligit, sed eam sibi vult ad conquirendum terrena servire. Itaque ubi viderit ex alia parte ipsam, ex alia commodum temporale, trahitur pondere temporalis cupiditatis, et relinquit justitiam: quam propterea tenere conabatur, ut haberet illud quod se nunc videt amittere, si illam tenuerit. Tertia est vita sub gratia, quando nihil temporalis commodi justitiae praeponitur: quod nisi charitate spirituali, quam Dominus exemplo suo docuit, et gratia donavit, fieri non potest. In hac enim vita etiamsi existant
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m sp̃s aut̃ adũsus carnẽ: hȩc enĩ¬
uultis illa faciatis putant hic homines
liberũ uoluntatis arbitriũ negare
apł̃m nos habere: nec intelliguir
hoc eis dictũ si grãm fidei fusce¬
tũ tenere nolunt. ꝑ quã solã posu
spũ ambulare et concupiscentias
carnis ñ ꝑficere Siergo nolunt eã
tenere : non poterunt eaquȩ uolus
facere Golunt enĩ oꝑari oꝑa iuft.¬
tiȩ quȩ sunt in lege: sed uincun᷑
concupiscentia carnis quã sequen¬
do deserunt grãm fidei unde &
ad romanos dicit. Orudentia car¬
nis inimica ẽ dõ. Legi eñi dĩ non ẽ
subiecta. Neq enĩ potest᷑. Cũ enĩ
caritas legẽ impleat. prudentia
uͦ carnis cõmoda tẽporalia consec¬
tando spuali caritati adũset᷑.
quomͦ port̾st legi dĩ eẽ sũbiecta
idẽ libent̃ atq obsequent̃ implere
iustitiã e̾iq non adũsari quando
etiã dũ conat᷑. uincat᷑ necesse ẽ
ubi inuenerit maius cõmodũ tẽpo¬
rale. de iniquitate seposse asqͥui

Expanded text:
spiritus autem adversus carnem: haec envultis faciatis; putant hic homines liberum voluntatis arbitrium negare Apostolum nos habere, nec intelligunt hoc eis dictum, si gratiam fidei susceptam tenere nolunt, per quam solam possunt spiritu ambulare, et concupiscentias carnis non perficere; si ergo nolunt eam tenere, non poterunt ea quae volunt facere. Volunt enim operari opera justitiae, quae sunt in Lege, sed vincuntur concupiscentia carnis, quam sequendo deserunt gratiam fidei. Unde et ad Romanos dicit, Prudentia carnis inimica in Deum: Legi enim Dei non est subjecta; neque enim potest . Cum enim charitas Legem impleat, prudentia vero carnis commoda temporalia consectando spirituali charitati adversetur; quomodo potest Legi Dei esse subjecta, id est, libenter atque obsequenter implere justitiam, eique non adversari; quando etiam dum conatur, vincatur necesse est, ubi invenerit majus commodum temporale de iniquitate se posse assequi,
Abbreviated transcription (Latin):
desideria: ñ solum ñ peccat: sed etiã
ñ habet peccatũ : quod c̾tiã si ex mul-¬
tis partib in ista uita possit effici
exomĩ tam̃ parte ñ nisi in resurrec¬
tione carnis atq cõmutatione spe¬
randũ ẽ
Potest̃ aut̃ mouere quod ait. quȩ p̃¬
dico uobis sicut p̃dixi qm̃ qui talia a-¬
gunt regnũ dĩ non possidebunt : si¬

Expanded text:
desideria, non solum non peccat, sed etiam desideria, non solum non peccat, sed etiam non habet peccatum. Quod etiam si ex multis partibus in ista vita possit effici, ex omni tamen parte nonnisi in resurrectione carnis atque commutatione sperandum est. Potest autem movere quod ait, Quae praedico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum D
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ p̃dixi qm̃ qui talia agunt regnũ
dĩ ñ possidebunt. Agunt aut̃ hȩc qͥ
cupiditatib carnalib consentientes
facienda eẽ decernunt : eͥtiã si ad
implendũ facultas ñ dat᷑. Cȩterũ
qui tangunt᷑ huius modi motib &
immobiles in maiore caritate con¬
sistunt
ñ solũ ñ eis exibentes m̃bra corpo¬
ris ad maleoperandũ. sed neq nu¬
tu consensionis ad exibendũ consen¬
tientes ñ hȩc agunt: & ideo regnũ
dĩ possidebunt Non eñĩ ia regnat
peccatũ in eorũ mortali corpore
ad oboediendũ desideriis eius. quã¬
uis habitet in eodẽ mortali corpore
peccatũ. ñ dũ extinto impetu consũ-¬
ctudinis natũralis. quia mortalit̃
nos ipsi peccando auximu su quod
ab origine peccatihumani dãnatio¬
nisq trahebamꝰ. Aliud ẽ enĩ non
peccare: aliud ñ habere peccatũ.
Nã in quo peccatũ ñ regnat. ñ pec¬
cat : id ẽ non oboedit desĩderiis
eius. In qͦ aut̃ ñ existunt om̃ino ista

Expanded text:
i, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt. » Agunt autem haec qui cupiditatibus carnalibus consentientes facienda esse decernunt, etiam si ad implendum facultas non datur. Caeterum qui tanguntur hujusmodi motibus, et immobiles in majore charitate consistunt, non solum non eis exhibentes membra corporis ad male operandum, sed neque nutu consensionis ad exhibendum consentientes; non haec agunt, et ideo regnum Dei possidebunt. Non enim jam regnat peccatum in eorum mortali corpore, ad obediendum desideriis ejus; quamvis habitet in eorum mortali corpore peccatum, nondum exstincto impetu consuetudinis naturalis, qua mortaliter nos ipsi peccando auximus quod ab origine peccati humani damnationisque trahebamus. Aliud est enim non peccare; aliud, non habere peccatum. Nam in quo peccatum non regnat, non peccat, id est, qui non obedit desideriis ejus: in quo autem non existunt omnino ista