comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
denda fulgebat. Et quã hoc mirabi¬
le. quod exiguus stellȩ radius sta¬
pentia alienigenarũ corda ꝑmouit.
cum illũ iudaicũ popłm. cui mare
diuisuͣ. cui prebitũ manna de nu¬
bibus. nec ignea potuerit & ipsa de
celo micans columpna conuertere:
Sed iam ad xp̃i baptismuͣ ꝓperemꝰ.
Uenit inquit iħc ad iordanẽ. ut bap¬
tizaretur ab iohanne. Cui ait ioħes.
Ego a te debeo baptitari. & tu uenis
ad me : Ego utiq a te debeo baptira¬
ri. quia michi est expaterna pͣua.¬
ricatione corruptio. & tibi in pa¬
terna maiestate cõmunio. Ego in
hunc mundũ carnali sũ parente
ꝓfusus. tu uero huc ab ingenito
patre unigenitus aduenisti. Me
uiri & feminȩ naturalis copula ꝓ¬
creauit. te autẽ altissimi obum¬
brante uirtute ueneranda nobis
uirginitas dechit. Ego terrenum
animal. tu agnus es dĩ. E go peccati
lege mortalis. tu autẽ aduersus
peceata ueniens nescis subiacere
peccato. Et post omͣia ego factus su

Expanded text:
denda fulgebat. Et quam hoc mirabidenda fulgebat. Et quam hoc mirabile, quod exiguus stellae radius stupentia alienigenarum corda permovit; cum illum Judaicum populum, cui mare divisum, cui praebitum manna de nubibus, nec ignea potuerit et ipsa de coelo micans columna convertere. Sed jam ad Christi baptismum properemus: Venit, inquit, Jesus ad Jordanem, ut baptizaretur a Joanne; cui ait Joannes: Ego a te debeo baptizari; et tu venis ad me ? Ego utique a te debeo baptizari, quia mihi est ex paterna praevaricatione corruptio, et tibi in paterna majestate communio. Ego in hunc mundum carnali sum parente profusus; tu vero huc ab ingenito Patre Unigenitus advenisti. Me viri et feminae naturalis copula procreavit; te autem Altissimi obumbrante virtute, veneranda nobis virginitas dedit. Ego terrenum animal, tu Agnus Dei; ego peccati lege mortalis, tu autem adversus peccata veniens nescis subjacere peccato. Et post omnia, ego factus sum
Abbreviated transcription (Latin):
recensemus. sed quȩ ꝑ unũ dnĩn
dignatio trinitatis impleuit. Neq
enim aliquando in operatione
uirtutũ abesse sibi unitas potest.
aut umquã separari ab inuicem
poterit. quod deitate est indiuisũ.
Deniq cum baptizaretur saluator.
non se deesse unigenito pater in
uoce ꝓdicit. sp̃s in colũba. Non gͦ
miremur fr̃s. quib in fide est tri¬
nitas. si tria unũ nobis diem my¬
steria consecrarunt. Hodie itaq ut
diximus. magus ꝑ stellam repperit:
quod iudeus credere noluit ꝑ pro¬
phetas. Hodic gentilitas edocta de
celo: redemptore̾ mundi inquirit
ut regem. muneratur ut fortem.
moniũ noue natiuitatis. noua terriꝰ
stella resplenduit. Cuius utiq iudȩ¬
orum gens ꝑfida. nec radiũ occul¬
tare possit. nec abscondere uerita¬
tem. Neq eñi ulla iam ꝑ eos poterat
locũ habere malignȩ interpretati.¬
onis obscuritas. ubi cęlũ ipsũ uni¬
uersoꝵ oculis sydereo lumine cre¬

Expanded text:
recensemus, sed quae per unum Dominum recensemus, sed quae per unum Dominum dignatio Trinitatis implevit. Neque enim aliquando in operatione virtutum abesse sibi unitas potest, aut unquam separari ab invicem poterit, quod deitate est indivisum. Denique, cum baptizaretur Salvator, non se deesse Unigenito Pater in voce prodidit, Spiritus in columba. Non ergo miremur, fratres, quibus in fide est Trinitas, si tria unum nobis diem mysteria consecrarunt. Hodie itaque, ut diximus, magus per stellam reperit quod Judaeus credere noluit per prophetas. Hodie gentilitas edocta de coelo Redemptorem mundi inquirit ut regem, muneratur ut fortem, monium novae nativitatis, nova terris stella resplenduit, cujus utique Judaeorum gens perfida nec radium occultare possit, nec abscondere veritatem; neque ulla jam per eos poterat locum habere malignae interpretationis obscuritas, ubi coelum ipsum universorum oculis sidereo lumine cre
Abbreviated transcription (Latin):
potuit angeloꝵ: Letemur itaq.
nos fr̃s. & exultemus in dño. festi¬
uitatem ꝑennis mysterui omni
cũ gaudio celebrantes: qui nati¬
uitatem dnĩcam non coniecturis
carnalibus ab negamus. sed fide
simplici confitemur. qui saluato¬
ris aduentũ. non nuntiantibus
magis sed attestante desuꝑ patre
quę rimus. sed regnantẽ ueneram᷑
omplura nobis fr̃s atq diuersa
festiuitas presentis diei saluta¬
rium mysterioꝵ sacramenta mul¬
tiplicat. Nam sicut posteritati suę
fidelis mandauit antiquitas. hodie
saluator humani generis cȩlestib
ostensis indicus a chaldeis est ado¬
ratus. Hodie xp̃c beati iohannis
ministerio: fluenta iordanis bene¬
dictione proprii baptismatis con¬
seerauit. hodie etiam inuitatus ad
nuptias. diuinitatis suȩ potentiã
manifestans. aquas uertit in ui¬
num. Aquas in quã uertit in
uinũ. id est quas scĩficauit in bap¬
tismo. nobilitauit in nuptiis . lria
quidẽ hȩc fr̃s unius diei mysteria

Expanded text:
potuit angelorum? Laetemur itaque potuit angelorum? Laetemur itaque nos, fratres, et exsultemus in Domino, festivitatem perennis mysterii omni cum gaudio celebrantes; qui nativitatem dominicam non conjecturis carnalibus adnegamus, sed fide simplici confitemur; qui Salvatoris adventum non nuntiantibus magis, sed attestante desuper Patrquaerimus, sed regnantem veneramur omplura nobis, fratres, atque diversa festivitas praesentis diei salutarium mysteriorum sacramenta multiplicat. Nam, sicut posteritati suae fidelis mandavit antiquitas, hodie Salvator humani generis coelestibus ostensus indiciis, a Chaldaeis est adoratus . Hodie Christus beati Joannis ministerio fluenta Jordanis benedictione proprii baptismatis consecravit . Hodie etiam invitatus ad nuptias divinitatis suae potentiam manifestans aquas in vinum, aquas, inquam, 87 vertit in vinum, hoc est quas sanctificavit in baptismo, nobilitavit in nuptiis . Tria quidem haec, fratres, unius fidei mysteria
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c primitias fidei salutaris in ue¬
nit. Et factũ est inter iudeos atq
gentiles. quoddam ꝑfidiȩ fideiq
certamen. Nato eni xp̃o. exultabat
chaldea: & tota cũ suis principib
hierusolima torquebatur. In secta¬
batur iudeus. magus ad orabat.
herodes acuebat gladiũ. chaldeus
munera pͣparabat. Sed quid
mirũ. si turba illa iudaiea xp̃i non
suscepit infantiam. quȩ etiã mor¬
tuos suscitante᷑. contumaciter
abusa contepͣsit : Quid mirum.
si in cunis iacentẽ xp̃m spreuere
iudei. quẽ cũ cecis noua daret lu¬
mina uel repararet a missa. languo¬
resq uarios salutifero sermone
curaret. ad om̃ia beneficia dnͣi
redimentis. ingrati mendacis
linguȩ calumpnus incusabant:
Quid mirũ. si in eius natiuitate
stellȩ splendentis indicia neglexer᷑.
in cuius passione &iam sole lu¬
gente letati sunt: Quid mirũ.
si chaldeis actuentantib hi redi¬
re no luerunt. quos ad fidem ue¬
ritatis adducere concursus non

Expanded text:
Christus primitias fidei salutaris inveChristus primitias fidei salutaris invenit: et factum est inter Judaeos atque gentiles quoddam perfidiae fideique certamen. Nato enim Christo exsultabat Chaldaea, et tota cum suis principibus Hierosolyma torquebatur. Insectabatur Judaeus, magus adorabat; et Herodes acuebat gladium, Chaldaeus munera praeparabat. Sed quid mirum si turba illa Judaica Christi non suscepit infantiam, quae etiam mortuos suscitantem contumaciter abusa contempsit? Quid mirum si in cunis jacentem Christum sprevere Judaei, quem, cum caecis vel nova daret lumina, vel repararet amissa, languoresque varios salutifero sermone curaret, ad omnia beneficia Domini redimentis ingrati, mendacis linguae 86 calumniis incusabant? Quid mirum si in ejus nativitate stellae splendentis indicia neglexerunt, in cujus passione, etiam sole lugente, laetati sunt? Quid mirum, si Chaldaeis adventantibus, hi credere noluerunt, quos ad fidem veritatis adducere concursus non
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. quia bonitatem nascentis ig¬
norat. Abiurat xp̃m. iudca quem
predicat. quia impietatibus suis
metuens. iusti iudicis refugit ȩqui¬
tatem. & scderũ suoꝵ obcecata te¬
nebris sola uidere non potest. qđ
omibus splendec ecelo. & cũ om̃tũ
patriarcharũ doctrina ac ꝓphetica
scoꝵ uiroꝵ eloquia ad agnitionem
filu dĩ iudaica corda non flexerint:
unius stelle radius fidem gentiũ
suscitauit. Quȩ tanto ꝑmutatio
fr̃s. quȩ ue ista conuersio est.
A pud iudeos ꝓpheta loquitur. nec
auditur: apud gentiles stella tacet
& suadet. Uere sicut scriptũ est. quib
non est nuntiatũ de eo uidebunt.
& qui non audierunt intelligent.
Foce enĩ chaldei quib nichil umquã
fuerat de huiusmodi mysterus
prȩdicatũ. intellexerunt natruita
a quibuscũq uilib obscuris abrec¬
tisq hominibus. hec sunt uel intel¬
lecta uel uisa. sed achaldeis id est
apud quos suꝑstitionũ regnabat
error : inbis ingressus mundum

Expanded text:
tatis, quia bonitatem nascentis igtatis, quia bonitatem nascentis ignorat: abjurat Christum Judaea, quem praedicat, quia impietatibus suis metuens justi judicis refugit aequitatem; et scelerum suorum obcaecata tenebris, sola videre non potest quod omnibus splendet e coelo: et cum omnium patriarcharum doctrina, ac prophetica sanctorum virorum eloquia ad agnitionem Filii Dei Judaica corda non flexerint, unius stellae radius fidem gentium suscitavit. Quae tanta permutatio, fratres, quaeve ista conversio est? Apud Judaeos propheta loquitur, nec auditur; apud gentiles stella tacet, et suadet. Vere sicut scriptum est: Quibus non est nuntiatum de eo videbunt; et qui non audierunt, intelligent . Ecce enim Chaldaei, quibus nihil unquam fuerat de hujusmodi mysteriis praedicatum intellexerunt nativitata quibuscunque vilibus, obscuris abjectisque hominibus haec sunt vel intellecta, vel visa, sed a Chaldaeis, id est, 85 apud quos superstitionum regnabat error. In his ingressus mundum
Abbreviated transcription (Latin):
laret. Magnũ hoc fr̃s tremendũq
mẏsteriũ. cum unus idemq. admn¬
tiatur de patre ds̃ & homo de matre.
unus idemq filius feminȩ. & filius
maiestatis. unus idemq bominum
particeps. & dñs angeloꝵ. Quis em̃
ualeat estimare quanti sacramenti.
quanteq sit gr̃e. quod ille sugit
ubera qui pascit omia. & qui uni¬
uersis animantibus uiuendi sub¬
stantiam prestat ecelo. obsalutem
terrestrtum terreno lacte nutrit᷑:
Nullus ergo ambigat. nemo cuncte¬
tur. qđ xp̃c in terra degens fulge.¬
bat in cȩlo. quia sic uenit ad terras.
ut non relinqueret celũ. Et inde est.
quod uirginalem hunc puerum
laudant angłi. mirantur pastores.
cęlũ attestatur. uenerantur & magi:
quia mẏstica eius natiuitas sempit᷑¬
no gaudio & terram letificauit oe
cltum. Hunc ergo regem celestiũ
hominũq rectorem sub carnis my¬
sterio uenientem. in uidus tremit
herodes. iudea infidelis aburat.
Tremit herodes infantẽ regiȩ digni.¬

Expanded text:
laret. Magnum hoc, fratres, tremendumque laret. Magnum hoc, fratres, tremendumque mysterium, cum unus idemque annuntiatur de Patre Deus, et homo de matre; unus idemque filius feminae, et filius majestatis; unus idemque hominum particeps, et Dominus angelorum. Quis enim valeat aestimare quanti sacramenti, quantaeque sit gloriae, quod ille sugit ubera, qui pascit omnia, et qui universis animantibus vivendi substantiam praestat e coelo, ob salutem terrestrium terreno 84 lacte nutritur? Nullus ergo ambigat, nemo cunctetur, quod Christus in terra degens fulgebat in coelo, quia sic venit ad terras, ut non relinqueret coelum. Et inde est quod virginalem hunc puerum laudant angeli, mirantur pastores, coelum attestatur, venerantur et magi, quia mystica ejus nativitas sempiterno gaudio et terram laetificavit et coelum. Hunc ergo regem coelestium hominumque rectorem, sub carnis mysterio venientem, invidus tremit Herodes, Judaea infidelis abjurat. Tremit Herodes infantem regiae digni
Abbreviated transcription (Latin):
rentes. herodis ꝑfidiam declinemꝰ.
& scificato corpore ac spu nrãm
semꝑ dni honoremus aduentum.
ut sicut de eiꝰ illuminatione gaudemꝰ.
ita de nr̃a retributione letemur.
alutare nobis est fr̃s atq conue¬
niens. ut occurrentes ad festa
dominica & mysteria saluatoris
nrͣi. de cuius natiuitate gauisi
sumus: eiꝰ manifestatione letemur.
quia sicut nascendo gloriosus est
dĩ filius: ita apparendo mirabilis.
Mirũ namq quod xp̃c processit ex
uirgine. nec minus magnificum
quod ostensus ecelo est. Mirũ ualde.
qđ nouuꝰ hominẽ terra suscepit.
stupendũ nichilominus qđ nouuͣ
hunc homine᷑ noua de cęlo stella
ꝓdiderit. Apud iudȩam xp̃c in
presepi pastoribus uagiebat. & in
chaldea magoꝵ oculis inter sydera
coruscabat. Apud iudeos sordebat
in panuis. apud gentiles fulgebat
in gła. Et quidẽ necesse erat. ut celoꝵ
dnm testimoniũ celeste pͣcederet.
& auctorẽ lucis signũ luminis reue¬

Expanded text:
rentes, Herodis perfidiam declinemus rentes, Herodis perfidiam declinemus et sanctificato corpore ac spiritu, nsemper Domini honoremus adventum: ut sicut de ejus illuminatione gaudemus, ita de nostra retributione laetemur, Salutare nobis est, fratres, atque conveniens, ut concurrentes ad festa dominica et mysteria Salvatoris nostri, de cujus nativitate gavisi sumus, ejus manifestatione laetemur: quia sicut nascendo gloriosus est Dei Filius, ita apparendo mirabilis. Mirum namque quod Christus processit ex virgine; nec minus magnificum quod ostensus e coelo est. Mirum valde quod novum hominem terra suscepit; stupendum nihilominus quod novum hunc hominem nova de coelo stella prodiderit. Apud Judaeam Christus in praesepi pastoribus vagiebat; et in Chaldaea magorum oculis inter sidera coruscabat. Apud Judaeos sordebat in pannis; apud gentiles fulgebat in gloria. Et quidem necesse erat ut coelorum Dominum testimonium coeleste praecederet, et auctorem lucis signum lucis reve
Abbreviated transcription (Latin):
fra. Abimatu inquit & infra etas
scribitur oceisoꝵ: ut occidentis in¬
notescatur a cerbitas. O ira ꝑuersa.
in consultaq seuientis indignatio.
Chaldeis irascitur. in nocentes inter¬
ficit. Et dum in morte̾ in maculati
fertur infantis: lactentiũ perunt
turbas. quatinus iniquissimũ rege̾
qui indebitũ quęrebat sanguinem.
prostratȩ multitudinis multiplex
reatus inuolueret. Nec aduertere
poterat furentis insania. quod ille
qui mortuos morte sua uiuificare
aut paruuloꝵ nece letissimuꝰ xp̃i
contristaret ingressum. Sed nulla
sit apud fideles in nocentium de
morte tristitia. quia xp̃c iustissimꝰ
retributor. ꝓpter se passos suȩ fecit
participes passionis. atq eos quib
libenter uitam parabat ȩcernam
patienter ꝑmisit occidi. Proinde
nos dilectissimi uenientes ex gen¬
tibus. quib instella dominica salu¬
tare lumen radiauit ecelo. apud
quos uirginis fidelis est partus.
uotionis ac fidei nr̃ȩ munera defe¬

Expanded text:
 a bimatu, inquit, et infra: aetas  a bimatu, inquit, et infra: aetas scribitur occisorum, ut occidentis innotescat acerbitas. O ira perversa inconsultaque saevientis indignatio! Chaldaeis irascitur, innocentes interficit; et dum in mortem immaculati fertur infantis, 82 lactentium perimit turbas: quatenus iniquissimum regem, qui indebitum quaerebat sanguinem, prostratae multitudinis multiplex reatus involveret; nec advertere poterat furentis insania quod ille qui mortuos vivificare aut parvulorum nece, laetissimum Christi contristaret ingressum. Sed nulla sit apud fideles innocentium de morte tristitia: quia Christus justissimus retributor, propter se passos suae fecit participes passionis, atque eos quibus libenter vitam parabat aeternam, patienter permisit occidi. Proinde nos, dilectissimi, venientes ex gentibus, quibus in stella dominica salutare lumen radiavit e coelo, apud quos Virginis fidelis est partus, s est, devotionis ac fidei n
Abbreviated transcription (Latin):
ueniebat regnũ eius inuadere.
sed saluare. & quod nulli inferret
mortẽ. qui esset uita cunctoꝵ. Et
cum ꝑambularent magi: stella
sicut lectũ est quã uiderant in ori¬
ente antecedebat eos. donec uenit
&e stetit supra tibi erat puer. Uenit¬
inquit. & stetit ubi erat puer. Nũ¬
quidnon dicere & clamare uidebat᷑.
hic est puer quẽ natũ testabar ecęlo.
hic est rex ille magnus qui uenit
celesti imperio regnũ sociare terra
rum: Uere stella hec dominicȩ
natiuitatis ministra. Quȩ tanto est
chaldeis obsecuta famulatu. ut in
inquirendo xp̃o non solu̾ eos mo¬
neret ecelo. sed̃ & ducatũ illis prebe¬
ret in terris. Adorato itaq dño magi
oblitisq muneribus. pretercuntes
herodẽ ꝑ aliam uiã reuersi sunt
in regionem suã. Neq uero pote.¬
rant ꝑherode̾ idest itinere morts
redire: qui in patriam suã adora¬
to dĩ filio eelestis uitȩ munera re¬
portabant. Clusus ergo herodes.
& contemptus amagis: ut ait

Expanded text:
veniebat regnum ejus invadere, veniebat regnum ejus invadere, sed salvare; 81 et quod nulli inferret mortem, qui est vita cunctorum. Et cum perambularent magi, Stella, sicut lectum est, quam viderant in Oriente antecedebat eos, donec venit, et stetit supra ubi erat puer. inquit, et stetit ubi erat puer. Nunquid non dicere et clamare videbatur: Hic, hic puer quem natum testabar a coelo. Hic est rex ille magnus qui venit coelesti imperio regnum rum. Vere stella haec dominicae nativitatis ministra, quae tanto est Chaldaeis obsecuta famulatu, ut in inquirendo Christo non solum eos moneret e coelo, sed et ducatum illis praeberet in terris. Adorato itaque Domino magi oblatisque muneribus, praetereuntes Herodem, per aliam viam reversi sunt in regionem suam. Neque vero poterant per Herodem, id est itinere mortis redire, qui in patriam suam, adorato Dei Filio, coelestis vitae munera reportabant. Elusus ergo Herodes, et contemptus a magis ut ait
Abbreviated transcription (Latin):
sint: hec tamen ꝓprie xp̃i erat. quȩ
specialiter eius nuntiabat aduentũ.
Et cȩtere quide̾ facte sunt stellȩ. ut
mundi istius. tempora cursusq
distinguerent. hȩc uero prodire
iussa est. ut ipsum mundi dnm &
regni cęlestis adesse tempus osten.¬
deret. Aiunt itaq. magi. Uidimus
stellam eiꝰ. & uenimus adorare eum.
Ecce qui xpͣm non habent habere
uolunt. & inuenire contendunt.
Iudȩus dm̃ suũ refugit. paganus
inquirit. Quod ꝓximus non ag¬
noscit. alienus intellexit. Gentilis
stellam xp̃i uidet &e uenit: iudeus
xpͣm uidet & inuidet. Sicut lectum
est. in sua uenit. & sui eũ non rece¬
perunt. Uere iudea durissima.
suaq in fidelitate cȩcata. non uide¬
bat quod stella radiabat : nec au¬
dire poterat quod angłi concla.¬
mabant. Igitur inquirentibus
magis ac dicentibus. ubi est qui
natus est rex iudeoꝵ: turbatus est
herodes & om̃is hierusolima cum
illo. Turbatus est rex. regno credo
metuens suo: nescius quia xp̃c non

Expanded text:
tamen proprie Christi erat, quae specialiter ejus nuntiabat adventum. Et caeterae quidem factae sunt stellae, ut mundi istius tempora cursusque distinguerent; haec vero prodire jussa est ut ipsum mundi Dominum et regni coelestis adesse tempus ostenderet. Aiunt itaque magi: Vidimus stellam ejus, et venimus adorare eum. Ecce Christum qui non habent habere volunt, et invenire contendunt. Judaeus Deum suum refugit, paganus inquirit: quod proximus non agnoscit, alienus intelligit: gentilis stellam videt, et venit; Judaeus Christum videt, et invidet, sicut lectum est: In sua venit, et sui eum non receperunt . Vere Judaea durissima, suaque infidelitate caecata, non videbat quod stella radiabat, nec audire poterat quod angeli conclamabant. Igitur, inquirentibus magis et dicentibus: Ubi est qui natus est rex Judaeorum? Et turbatus est Herodes, et omnis Hierosolyma cum illo. Turbatur rex regno, credo, metuens suo; nescius quia Christus non
Abbreviated transcription (Latin):
si eius imperio subdereris. Cur
sincero officio non facis. qđ subdola
falsitate promittis : Perge cum
magis: & uerũ regem simpliciter
adorando uenerare. Sed tu iudaicȩ
sequatior cecitatis. non imitaris
gentiũ fidem: corq ꝑuersũ ad
crudeles conuertis insidias. nec
illũ occisurus quẽ metuis. nec illis
nociturus quos perimis. Deducti
igitur dilectissimi in bethleem magi
stella pͣcedentis obsequio: gauifi st̃
gaudio magno ualde sicut euuan¬
gelista narrauit. Et intrantes domũ.
inuenerunt puerũ cũ maria matre
eius: & ꝓcidentes adorauerunt eũ.

Expanded text:
si ejus imperio ipse subdereris. Cur si ejus imperio ipse subdereris. Cur sincero officio non facis quod subdola falsitate promittis? Perge cum magis, et verum regem suppliciter adorando venerare. Sed tu, Judaicae sequacior caecitatis, non imitaris gentium fidem, corque perversum ad crudeles convertis insidias, nec illum occisurus quem metuis, nec illis nociturus quos perimis. CAP. III. Deducti igitur, dilectissimi, in Bethleem magi stellae praecedentis obsequio, gavisi sunt gaudio magno valde, sicut evangelista narravit; et intrantes domum, invenerunt puerum cum Maria matre ejus; et procidentes ado
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i p̃nuntiauerat scriptura didi¬
cerunt: ut gemino confirmati
testimonio. ardentiores fide expete¬
rent. quẽ & stellȩ claritas & ꝓphetiȩ
manifestabat auctoritas. Prolato
autẽ diuino oraculo. ꝑ responsa
pontificũ: & declarata sp̃s uoce qua
dicit. & tu bethleem iudȩ non es
minima in principib iuda. ex te
eni exiet dux qui regat popłm meu̾
isrł: quã facile & quã consequens
fuit. ut hebrȩoꝵ proceres crederent
quod docebant: Sed apparet illos
carnaliter cũ herode sapuisse. &
regnũ xp̃i cõmune cũ huius mun¬
di potestatibus estimasse. ut & isti
temporalẽ sperarent ducẽ. & terre.¬
num metueret ille consortem.
Suꝑfluo herodes timore turbaris.
&e frustra in suspectũ tibi puerũ
seuire mosiris. Non capit xpͣm re¬
gio tua. nec mundi dñs potestatis
tuȩ est. contentus angustus. Quẽ
in udea regnare non uis: ubiq
regnat. & felicior ipse regnares.

Expanded text:
Christi praenuntiaverat Scriptura, didiChristi praenuntiaverat Scriptura, didicerunt; ut gemino testimonio confirmati, ardentiori fide expeterent quem et stellae claritas et prophetiae manifestabat auctoritas. Prolato autem divino oraculo per responsa pontificum, et declarata spiritus voce, quae dicit: Et tu, Bethleem, terra Juda, non es minima inter principes Juda: ex te enim exiet dux qui regat populum meum Israel : quam facile et quam consequens fuit ut Hebraeorum proceres crederent 124 quod docebant. Sed apparet illos carnaliter cum Herode sapuisse, et regnum Christi commune cum hujus mundi potestatibus aestimasse: ut et isti temporalem sperarent ducem, et terrenum metueret ille consortem. Superfluo, Herodes, timore turbaris, et frustra in suspectum tibi puerum saevire moliris. Non capit Christum regio tua, nec mundi Dominus potestatis tuae sceptri est contentus angustiis. Quem in Judaea regnare non vis, ubique regnat; et felicius ipse regnares,
Abbreviated transcription (Latin):
ita ammiratione sui splendoris
impleuit. ut nequa quã fibi crede¬
rent negligendũ. quod tanto nun¬
tiabatur indicio. Preerat autẽ sicut
res docuit huic miraculo grã dĩ.
& cum xpͣi natiuitatẽ nec ipsa adhuc
bethleem tota didicisset: iam illam
crediturã gentib inferebat. Et qdđ
nondũ poterat humano eloquio
disseri. celo faciebat euuangelizan
cognoscibilis gentibus fieret nati:¬
uitas saluatoris: ad intelligendum
tamen miraculũ signi potuerunt
magi &eiam de antiquis balaam pͣ¬
nuntiationib cõmotieri: scientes
olim esse predictũ & celebri memo¬
ria diffamatũ: orietur stella ex iacob.
& exurget homo ex isrł. & domina¬
bitur gentiũ. T̃ res itaq uiri fulgore
insoliti syderis diuinitus incitati.
p̃uium micantis luminis cursũ
secuntur: existimant esse significa¬
tum puerũ hierusolimis in ciuita¬
te regia reꝑturos. Sed cũ eos hȩc
opinio fefellisset: ꝑ iudȩoꝵ scribas
atq. doctores quod sacra de ortu

Expanded text:
ita admiratione sui splendoris ita admiratione sui splendoris implevit, ut nequaquam sibi crederent negligendum, quod tanto nuntiabatur indicio. Praeerat autem, sicut res docuit, huic miraculo gratia Dei; et cum Christi nativitatem nec ipsa adhuc Bethleem tota didicisset, jam illam credituris gentibus inferebat: et quod nondum poterat humano eloquio disseri, coelo faciebat evangelizantagnoscibilis gentibus fieret nativitas Salvatoris, ad intelligendum tamen miraculum signi potuerunt magi etiam de antiquis Balaam praenuntiationibus commoneri, scientes olim esse praedictum et celebri memoria diffamatum: Orietur stella ex Jacob, et exsurget homo ex Israel, et dominabitur gentium . Tres itaque viri, fulgore insoliti sideris divinitus incitati, praevium micantis luminis cursum sequuntur, existimantes se significatum puerum Jerosolymis in civitate regia reperturos. Sed cum eos haec opinio fefellisset, per Judaeorum scribas atque doctores, quod sacra de ortu
Abbreviated transcription (Latin):
toto corde gaudere. & honorifice
ea quȩ ad salutẽ nrãm gesta sunt
celebrare. uocante nos ad hanc de¬
uotionem ipsa recurrentiũ tempoꝵ
lege. que nobis post illum diẽ in qͦ
coeternus patri filius dĩ natus ex
uirgine est. breui interuallo epy¬
phanie intulit festum ex apparitio¬
ne dñi consecratũ. In quo fidei nr̃e
constituit. ut dũ sollempni uenera.¬
tione colitur. adorata in exordus
suis saluatoris infantia. ꝑ ipsa ori.¬
ginalia documenta. ꝓbaretur ueri
in ipso hominis orta natura. Hoc ẽ.
eni quod iustificat impios. hoc est
ex peccatorib facit sco̾s: si in uno
qua ante scła omĩa informa dĩ
equalis est patri. humanitas: qua
nouissimis diebus in forma serui
unitus est homini. Ad roborandã
ergo hanc fidem quȩ contra om̃s
premuniebatur errores: ex magna
factum est diuini pietate consilii:
ut gens in longinqua orientalis
turus acciperet. Noua etenim
claritas apud magos stelle illustri¬
oris apparuit: & intuentũ animoᷤᷤ

Expanded text:
otestantur, toto corde gaudere et honorifice ea quae ad salutem nostram gesta sunt celebrare: vocante nos ad hanc devotionem ipsa recurrentium temporum lege, quae nobis post diem in quo coaeternus Patri Filius Dei natus ex Virgine est, brevi intervallo Epiphaniae intulit festum, ex apparitione Domini consecratum. In quo fidei nostrae constituit, ut dum solemni veneratione recolitur adorata in exordiis suis Salvatoris infantia, per ipsa originalia documenta probaretur veri in ipso hominis orta natura. 123 Hoc enim est quod justificat impios, hoc est quod ex peccatoribus facit sanctos, si in uno qua ante omnia saecula in forma Dei aequalis est Patri; humanitas, qua novissimis diebus in forma servi unitus est homini. Ad roborandam ergo hanc fidem, quae contra omnes praemuniebatur errores, ex magna gestum est divini pietate consilii, ut gens in longinqua Orientalis turus, acciperet. Nova etenim claritas apud magos stellae illustrioris apparuit, et intuentium animos
Abbreviated transcription (Latin):
Et hec quidẽ quantũ ad illum inati¬
onem fidei ꝑtinebat. potuerunt
illis credita & intellecta sufficere:
ut corporali intuitu non inquire¬
rent. quod plenissimo uisu mentis
inspexerant. Sed diligentia sagacis
officii usq aduidendũ puerũ ꝑse¬
uerans. futuri temporis popłis &
nr̃i temporis hominib seruiebat:
ut sicut om̃ib nobis ꝓfuit. qđ post
resurrectionem dñi uestigia uulne.
uit manus: ita ad nrãm utilitatem
ꝓficeret. qđ infantiã ipsius magoꝵ
probauit aspectus. Uiderunt itaq
magi & adorauerunt puerũ de
tribu iuda. de semine dauid scdm
carnem factũ ex muliere. factum
sub lege: quã non soluere uenerat.
impotem. & in nullo abhumanȩ
infantie generalitate dissimilem:
quia sicut fidelia erant testimonia.
quȩ in eo maiestatem inuisibilis di.¬
uinitatis assererent : ita ꝓbatissimũ
esse debeat uerbũ carnẽ factum. &
sempiternã illam essentiam. filii dĩ¬
ueram hominis suscepisse naturã.
ne uel in effabiliũ oꝑum secutura

Expanded text:
Et haec quidem, quantum ad illuminationem fidei pertinebat, potuerunt illis credita et intellecta sufficere, ut corporali intuitu non inquirerent quod plenissimo visu mentis inspexerant. Sed diligentia sagacis officii usque ad videndum puerum perseverans, futuri temporis populis et nostri saeculi hominibus serviebat: ut sicut omnibus nobis profuit, quod post resurrectionem Domini vestigia vulneru25 exploravit manus; ita ad nostram utilitatem proficeret, quod infantiam ipsius magorum probavit aspectus. Viderunt itaque magi, et adoraverunt puerum de tribu Juda, de semine David secundum carnem , factum ex muliere, factum sub lege , quam non solvere venerat, impotem, et in nullo ab humanae infantiae generalitate dissimilem. Quia sicut fidelia erant testimonia, quae in eo majestatem invisibilis Deitatis assererent, ita probatissimum esse debebat Verbum carnem factum, et sempiternam illam essentiam Filii Dei, hominis veram suscepisse naturam: ne vel ineffabilium operum secutura
Abbreviated transcription (Latin):
Ait beatissimus euuangłista matheus.¬
Ecce magi ab oriente aduenerunt
dicentes. Ubi est qui natus est rex
iudȩoꝵ: Quã bene aboriente pro¬
perare dicuntur : qui adoraturi
sempiternũ uentunt orientem.
De quo dictũ est. & uisitauit nos ori.¬
ens ex alto. illuminare his qui in
Dein subiungunt chaldei. Uidimtis
stellam eius in oriente. & uenimus
adorare eum. Cius inquiunt stellã
uidimus. Bene eius. quia quãuis¬

Expanded text:
Ait namque beatissimus MatthaeusAit namque beatissimus MatthaeusEcce magi ab Oriente advenerunt dicentes: Ubi est qui natus est rex Judaeorum ? Quam bene ab Oriente properare dicuntur, qui adoraturi sempiternum veniunt Orientem, de quo dictum est: Et visitavit nos Oriens ex alto: illuminare his qui in Deinde subjungunt Chaldaei: Vidimus stellam ejus, et venimus adorare eum. Ejus, inquiunt, stellam vidimus. Bene e
Abbreviated transcription (Latin):
it ꝓphetarũ prȩcipuus ysaias
illuminare bierłm: adest enim
lumen tuuͣ. & maiestas dm̃i in te
exorta est. Hierłm uero manifestũ
est esse fideliũ ciuitatẽ. Unde nos
fr̃s qui portas cȩlestis hierłm cȩpi¬
mus introire: illuminati salutarib
sacramentis in conspectu dĩ nr̃i
nouo gaudio necesse est exultemꝰ.
quia noua hodie stella nouum
mundo hominẽ reuelauit. Hoc
specie adorantiũ chaldeoꝵ. fidem
gentiũ dedicauit. Qui quãuis
diuinitatẽ suã nr̃i corporis ad¬
umbratione uelaret: dm̃ tamen
esse illũ celũ ꝓdidit. & terra cog¬
nouit. Humilis quide᷑ sed mira¬
bilis uenit: ut pariter in eo. & as.¬
sumptȩ carnis ueritas. & in effa.¬
bilis deitatis natura fulgeret. Et
quãquã nascente̾ illum cunabula
terrena susceperint: non tamen
esse terrenuͣ cȩleste signaculum
testabatur. In cunis namq iacebat.
sed radiabat ecȩlo. Uagiebat apud
iudeos. apud gentiles regnabat.
In bethleem lactabatur a matre.
& in chaldea adorabatur amagis.

Expanded text:
it prophetarum praecipuus Isaias illuminare Jerusalem; adest enim lumen tuum et majestas Domini in te orta est. Jerusalem vero manifestum est esse fidelium civitatem. Unde nos, fratres, qui portas coelestis Jerusalem coepimus introire, illuminati salutaribus sacramentis in conspectu Dei nostri novo gaudio necesse est exsultemus, quia nova hodie stella novum mundo hominem revelavit. Hoc specie adorantium Chaldaeorum fidem gentium dedicavit: qui quamvis divinitatem suam nostri corporis adumbratione velaret, Deum tamen esse illum coelum prodidit, et terra cognovit. Humilis quidem, sed mirabilis venit: ut pariter in eo et assumptae carnis veritas, et ineffabilis Deitatis natura fulgeret. Et quanquam nascentem illum cunabula terrena susceperint, non tamen esse terrenum coeleste signaculum testabatur. In cunis namque jacebat, sed radiabat in coelo; vagiebat apud Judaeos, et apud gentiles regnabat; in Bethlehem lactabatur a matre, et in Chaldaea adorabatur a magis.
Abbreviated transcription (Latin):
minib angłi designantur ex nomi¬
ne. Uerũ quotienscũq fit: ideo fit¬
utiq. ut &iam nomine ipso quod
ministraturi ueniant : infinuent.
Gabribel namq fortitudo diͣ dicitur.
& merito tali nomine pͣfulget. qui
nascituro in carne doͣ testimonium
ꝑhibet. de quo ꝓpheta in psalmo. Dñs
inquit fortis & potens. dñs potens
in prelio.Illo nimirũ prelio. quo
potestates aereas debellare. & ab
earum tẏrannide mundũ uenie

Expanded text:
minibus angeli designantur ex nomiminibus angeli designantur ex nomine. Verum quotiescunque fit, ideo utique fit ut etiam nomine ipso quod ministraturi veniant, insinuent. Gabriel namque fortitudo Dei dicitur. Et merito tali nomine praefulget, quia nascituro in carne Deo testimonium perhibet. De quo Propheta in Psalmo: Dominus, inquit, fortis et potens, Dominus potens in praelio . Illo nimirum praelio, quo potestates aereas debellare, et ab earum tyrannide mundum venie
Abbreviated transcription (Latin):
noua̾ in carne natiuitatem filii dĩ
pͣdicaret. ꝑ quã nos abiecta uecusta¬
te noxia. renouari atti inter filios
dĩ cõputari possimus. Ut ergo
ad ꝓmisse salutis mereamur dona
ꝑtingere. primordiũ eiꝰ intenta
curemus aure ꝑcipere. Missus est
inquit angłs gabrihel a dõ in ciui¬
tatem galileȩ cui nomen nazareth.
ad uirginẽ desponsatam uiro cui nom
erat ioseph. Aptũ ꝓfecdo humane
restaurationis principiũ. ut angłs
a dõ mitteretur ad uirgine̾ partu con¬
secrandã diuino. quia prima ꝑditi¬
onis humane fuit causa. cũ serpens
a diabolo mittebatur ad mulierem
spũ sũpbie decipiendam. Immo ipse
in serpente diabolus ueniebat. qui
genus humanũ deceptis parentib
primis immortalitatis gła nudaret.
Quia ergo mors intrauit ꝑ feminam:
apte redit & uita ꝑ feminã. Illa adi¬
abolo seducta ꝑserpentẽ uiro gustũ
mundo auctorẽ salutis edidit. Mis
est ergo angłs gabrihel adõ. Raro
autẽ legimus. quia apparentes ho¬

Expanded text:
Filii Dei praedicaret, per quam nos, abjecta vetustate noxia, renovari atque inter Filios Dei computari possimus. Ut ergo ad promissae salutis mereamur dona pertingere, primordia ejus intenta curemus aure percipere. Missus est, inquit, angelus Gabriel a Deo in civitatem Galilaeae, cui nomen Nazareth, ad virginem desponsataecto humanae restaurationis principium, ut angelus a Deo mitteretur ad virginem partu consecrandam divino, quia prima perditionis humanae fuit causa, cum serpens a diabolo mittebatur ad mulierem spiritu superbiae decipiendam: imo ipse in serpente diabolus veniebat, qui genus humanum, deceptis parentibus primis, immortalitatis gloria nudaret. Quia ergo mors intravit per feminam, apte redit et vita per feminam. Illa a diabolo seducta per serpentem, viro gustum mundo auctorem salutis edidit. Missus est ergo angelus Gabriel a Deo. Raro autem legimus quia apparentes ho
Abbreviated transcription (Latin):
filius prebuisset. beatus petrus apłs
cuius fides ea deuotione feruebat.
ut dño &e compati paratus esset &
cõmori. ancille sacerdotis calũpnia
ꝑterritus. ex infirmitate periculũ
negationis incurrit. obhoc sicut
apparet hesitare ꝑmissus. ut in ec¬
clesie principe remediũ pęnitentie
conderetur. & nemo auderet de
sua uirtute confidere. quando
mutabilitatis periculũ nec beat
petrus potuisset euadere. Dñs autẽ
ihc qui intra pontificale conciliũ
solo corpore tenebatur. trepidati¬
onem discipłi foris positi diuino
uidit intuitu. & pauentis anmũ
mox ut respexit erexit. & in fletꝰ
penitudinis incitauit. Felices scẽ
apłe lacrimȩ tuȩ. quȩ ad diluendã
culpam negationis.: uirtutẽ sacri
habuere baptismatis. Affuit enĩ
& firmitatem standi in ipso caden

Expanded text:
Filius praebuisset, beatus apostolus Petrus, Filius praebuisset, beatus apostolus Petrus, cujus fides ea devotione fervebat, ut Domino et compati paratus esset et commori, ancilla sacerdotis calumniante perterritus, ex infirmitate periculum negationis incurrit: ob hoc, sicut apparet, haesitare permissus, ut in Ecclesiae principe remedium poenitentiae conderetur; et nemo auderet de sua virtute confidere, quando mutabilitatis periculum nec beatus Petrus potuisset evadere. Dominus autem Jesus, qui intra pontificale concilium solo corpore tenebatur, trepidationem discipuli foris positi divino vidit intuitu; et paventis animum, mox ut respexit, erexit, et in fletus poenitudinis incitavit. Felices, sancte apostole, lacrymae tuae, quae ad diluendam culpam negationis, virtutem sacri habuere baptismatis. Affuit enim et firmitatem standi in ipso caden
Abbreviated transcription (Latin):
iura non ꝑderet. si se adñ iħu san¬
guine contineret. Sed malicia no¬
cendi auida. dum inruit. dũ capit.
capta est: & dum ꝑsequitur morta¬
lem. incidit in saluatorẽ. Inuenit
sane in illo molimine imprudentis
auaritie dignũ cooperatorẽ dignũq.
consortem. cũ impius uidas maluit
ruit. sed pecunie cupiditate distrax̃.
inspicite. que germina. & quales
fructus. de auaritiȩ stirpe nascant᷑.
Quã merito apłs radicem esse maloꝵ¬
peccatũ sine cupiditate comittitur.
e om̃is illicitus appetitus auidita.¬
tis est morbus. Amori pecuniȩ
uilis est om̃is affectio. & anima
lucri cupida etiam ꝓ exiguo pe¬
rire non metuit. Nullumq iusti¬
tiȩ in illo cordo uestigium. in qͦ
sibi auaritia fecit habitaculum.
Hoc ꝑfidus iudas in ebriatus uene.¬
no: dum sitit lucrũ. puenit ad
laqueũ. Et tam stulte impius fuit.
ut triginta argenteis & dñm uen¬
deret & magistrum. Cum autẽ se
excipiendũ iniquitatis iudiciũ di

Expanded text:
jura non perderet, si se a Domini Jesu sanjura non perderet, si se a Domini Jesu sanguine contineret. Sed malitia nocendi avida, dum irruit, ruit; dum capit, capta est; dum persequitur mortalem, incidit in Salvatorem. Invenit sane in illo molimine imprudentis audaciae dignum cooperatorem, dignumque consortem, cum impius Judas maluit ruit, sed pecuniae cupiditate distraxit.inspicite quae germina et quales fructus de avaritiae stirpe nascantur, quam merito Appeccatum sine cupiditate committitur, et omnis illicitus appetitus istius aviditatis est morbus. Amori pecuniae vilis est omnis affectio, et anima lucri cupida etiam pro exiguo perire non metuit, nullumque est justitiae in illo corde vestigium, in quo sibi avaritia fecit habHoc perfidus Judas inebriatus veneno, dum sitit lucrum, pervenit 233 ad laqueum: et tam stulte impius fuit, ut triginta argenteis et Dominum venderet et Magistrum. Cum autem se ad excipiendum iniquitatis judicium Dei
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩoꝵ cam interfector fris agnos¬
citur. Nunc diluum̃ & noe arca
manifestat quid sit renouationis in
baptismo. & quid salutis in ligno.
Nunc abraham gentiũ pater ꝓmissos
adquirit heredes. & in semine eius
non germen carnis sed fidei pro¬
pago benedicitur. Nunc ad prȩnun¬
tiatum festis om̃ib festum sacer no¬
uorum mensis enituit. ut in quo
accepit mundus exordium: in eodẽ
haberet xp̃iana creatiura principiũ.
Quauis igitur furentes iudei fecerint
& suscepti hominis ueritatem nullis
eoꝵ ausibus potestas diuina subtra¬
xerit: patientia tamen dñi consilu
sui munus impleuit. & ꝑtinacia
sacrilege crudelitatis ꝓfecit operi
saluatoris. Qui non seribe. non pba¬
risei. nec sumi intellexere pontifi¬
ces. Si enim cognouissent. nũquam
dnm maiestatis crucifixissent. Nec
ipse itaq diabolus intellexit. quod
seuiendo in xp̃m suũ destrueret
principatum. qui antiquȩ fraudis

Expanded text:
Judaeorum Cain interfector fratris 232 agnosJudaeorum Cain interfector fratris 232 agnoscitur . Nunc diluvium et Noe arca manifestat, quid sit renovationis in baptismo, et quid salutis in ligno. Nunc Abraham gentium pater promissos acquirit haeredes; et in semine ejus, non germen carnis, sed fidei propago benedicitur . Nunc ad praenuntiatum festis omnibus festum sacer novorum mensis enituit, ut in quo accepit mundus exordium, in eodem haberet Christiana creatura principium. Quamvis igitur furentes Judaei fecerunt  suscepti hominis veritatem nullis eorum ausibus potestas divina subtraxerit; patientia tamen Domini consilii sui munus implevit, et pertinacia sacrilegae crudelitatis profecit operi Salvatoris: quod non Scribae, non Pharisaei, nec summi intellexere pontifices: Si enim cognovissent, numquam Dominum majestatis crucifixissent . Nec ipse itaque diabolus intellexit, quod saeviendo in Christum, suum destrueret principatum, quia antiquae fraudis
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat. tristis est anima mea usq
ad mortem: Nunc autẽ postquam
ꝑ susceptionẽ infirmitatis potentia
est glorificata uirtutis: nulla fideli¬
um mestitudine paschalis est obscu¬
randa sollempnitas. Nec cũ tristitia
nobis gestoꝵ ordo recolendus est.
cũ ita dñs usus sit malitia iudeoꝵ.
ut de intentione facinoris uoluntas
sit miserantis impleta. Si autem in
exitu isrł de egypto. agni sanguis
fuit restitutio libertatis. & sacra¬
tissima est facta festiuitas. quȩ per
hostiam pęcudis iram auerteret
uastatoris. quanta popłis xp̃ianis
concipienda sunt gaudia. ꝓ quib
omp̃s pater filio suo uni genito  pe¬
ꝑcit. sed ꝓ nobis om̃ibus tradidit
eum. ut in occisione xp̃i pascha esset
uerũ & singulare sacrificium. quo
non ex dominatione pharaonis unus
popłs. sed ex diaboli captiuitate totus
initio om̃ia sunt famulata mysteria.
Nunc sanguis iusti abel mortẽ sũmi
pastoris eloquitur. & in parricidio

Expanded text:
nione dicebat: Tristis est anima mea usque nione dicebat: Tristis est anima mea usque ad mortem . Nunc autem postquam per susceptionem infirmitatis potentia est clarificata virtutis, nulla fidelium moestitudine paschalis est obscuranda solemnitas; nec cum tristitia nobis gestorum ordo recolendus est, cum ita Dominus usus sit malitia Judaeorum, ut de intentione facinoris, voluntas sit impleta miserentis. Si autem in exitu Israel de Aegypto agni sanguis fuit restitutio libertatis, et sacratissima est facta festivitas, quae per hostiam pecudis iram averteret vastatoris; quanta populis Christianis concipienda sunt gaudia, pro quibus omnipotens Pater Filio suo unigenito non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum ; ut in occisione Christi, Pascha esset verum, et singulare sacrificium, quo non ex dominatione Pharaonis unus populus, sed ex diaboli captivitate totus initio omnia sunt famulata mysteria. Nunc sanguis justi Abel mortem summi Pastoris eloquitur, et in parricidio
Abbreviated transcription (Latin):
mi saluatoris triumpho. & consũ¬
matis dispensationib quas om̃ĩa
ueteris testamenti eloquia nuntiar᷑.
lugeat carnalis uideus. sed spualis
gaudeat xp̃ianus. Et festiuitas que
illis conuersa est in noctem: nobis
coruscet in lucem. qm̃ crux xp̃i
eadem est & credentiũ gła. & non
credentiũ pena. Quãuis eñi ꝑse¬
quentiũ furor nichil alitid
in dm̃ maiestatis operatus
sit. quã atrocem crudelitatẽ & im¬
mite suppliciũ. redemptis tamen
hac dñĩ passione uerior. iustiorq¬
est letandi ratio: quã dolendi. Eue¬
rit tunc discipłoꝵ excusabilis pauor.
nec diffidentie culpam apłicus me¬
ror inciderit. quando concurrenti¬
bus ad unũ scelus iudȩis. iudȩoꝵq
principibus. suꝑbus tauroꝵ pingui¬
um tumor. & ꝓterua uituloꝵ petu¬
lantia seuiebat. quando sub oculis
ouium pastoris iusti sanguinem
frementiũ bestiarũ rabies expecebat.
quando deniq etiam ipse qui pati

Expanded text:
mi, Salvatoris triumpho, et consummi, Salvatoris triumpho, et consummatis dispensationibus quas omnia veteris Testamenti eloquia 231 nuntiarunt, lugeat carnalis Judaeus, sed spiritalis gaudeat Christianus: et festivitas, quae illis conversa est in noctem, nobis coruscet in lucem; quoniam crux Christi eadem est et credentium gloria, et non credentium poena. Quamvis enim persequentium furor nihil aliud in Dominum majestatis operatus sit, quam atrocem crudelitatem et immite supplicium; redemptis tamen hac Domini passione verior justiorque laetandi est ratio quam dolendi. Fuerit tunc discipulorum excusabilis pavor, nec diffidentiae culpam apostolicus moeror inciderit, quando concurrentibus ad unum scelus Judaeis Judaeorumque principibus, superbus taurorum pinguium tumor, et proterva vitulorum petulantia saeviebat; quando sub oculis ovium, pastoris justi sanguinem frementium bestiarum rabies expetebat; quando denique etiam ipse, qui pati
Abbreviated transcription (Latin):
acramentum dilectissimi dnice
passionis. in salutẽ humani ge¬
neris ante tempora eterna disposi¬
tum. & ꝑ multas significa tio¬
nes om̃ib retro scłis nunti atũ:
non adhuc expectamus manifestan¬
dum. sed etiam adoramus impletũ.
concurrentib aderuditionẽ nrãm
& nouis testimonus & antiquis. dũ
quod ꝓphetica cecinit tuba. euan¬
gelica pandit hẏstoria. & sicut scrip¬
tum est. abyssus abyssum inuocat
in uoce katarectarũ tuarũ. qm̃ ad
enarrandam głam grẽ dĩ paribus
sibi uocibus utriusq testamenti alti¬
tudo respondet. & quod erat sub ue¬
lamine figurarũ ꝓfundũ: fit reuela¬
ta luce ꝑspicuum. Sic autẽ inter illa
miracula saluatoris. quȩ subpopłoꝵ
gerebantur aspectibus. pauci uerita¬
tis presentiam sentiebant. ipsiq dis¬
cipuli uoluntaria dñi passione tur.¬
bati. non euaserunt scandalũ crucis
sine temptatione fomidinis. Unde
fides nr̃a intelligentiam sumeret.
unde conscientia robur acciperet.

Expanded text:
ntum, dilectissimi, Dominicae passionis in salutem humani generis ante tempora aeterna dispositum, et per multas significationes omnibus retro saeculis nuntiatum, non adhuc exspectamus manifestandum, sed jam adoramus impletum. Concurrentibus igitur ad eruditionem nostram et novis testimoniis et antiquis, dum quod prophetica cecinit tuba, evangelica pandit historia, et sicut scriptum est: Abyssus abyssum invocat, in voce cataractarum tuarum ; quoniam ad enarrandam gloriam gratiae Dei paribus sibi vocibus, utriusque Testamenti altitudo respondet; et quod erat sub velamine figurarum profundum, fit revelata luce perspicuum. Si tamen inter illa miracula Salvatoris, quae sub populorum gerebantur aspectu, pauci Veritatis praesentiam sentiebant, ipsique discipuli voluntaria Domini passione turbati, non evaserunt scandalum crucis sine tentatione formidinis; unde fides nostra intelligentiam sumeret, unde conscientia robur acciperet,
Abbreviated transcription (Latin):
moriuntur: ita & in xp̃o om̃s uiui¬
ficabuntur. Amplectentes igitur
dilectissimi xpͣiane spei unicum
pignus: non diuellamur a cõpage
corporis xp̃i. in quo habitat sicut
cũ incorporea sit substantia dĩ. quo¬
modo corporaliter in xp̃o habitat.
nisi quia caro nr̃i generis facta est
caro deitatis : Et in illo sumus dõ
repleti. in quo crucifixi. in quo se¬
pulti. in quo sumus etiam suscitati.
ut possimus cũ apło dicere. nr̃a autẽ
conuersatio in celis est. Unde etiam
saluatorẽ expectamus dñm iħm¬

Expanded text:
moriuntur, ita et in Christo omnes vivimoriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur . CAP. V. Amplectentes igitur, dilectissimi, christianae spei unicum pignus, non divellamur a compage corporis Christi: In quo habitat, sicutcum incorporea sit substantia Dei, quomodo corporaliter in Christo habitat, nisi quia caro nostri generis, facta est caro Deitatis; et in illo sumus Deo repleti, in quo crucifixi, in quo sepulti, in quo sumus etiam suscitati; ut possimus cum Apostolo dicere: Nostra autem conversatio in coelis est: unde etiam Salvatorem exspectamus D
Abbreviated transcription (Latin):
Dicant ergo isti phantastici xp̾iani :
quȩ substantia saluatoris affixa sit
ligno. que iacuerit in sepulchro. &
reuoluto monumenti lapide. quȩ
tertio die caro surrexit. uel quale
corpus iħe discipłoꝵ uisui clausis
ad eos hostiis ingressus intulerit:
cum adabigendam cernentium
diffidentiam inspici. digitisq tracta¬
ri. patentes adhuc fixuras clauoꝵ.
& recens compuncti lateris uulntis
exhiberet. At si intanta luce uerita.¬
tis. tenebras suas heretica obduratio
non derelinquit: ostendant tinde
sibi spem uite polliceantur ȩterne
unde resurrectionis xp̃i credunt
se eẽ consortes. Non eñi possunt cũ
tuis. primitiȩ dormientiũ. quia
non sunt primitiȩ hominũ. si non
sunt de humana stirpe nature. Qui
enĩ primus om̃ium resurrexit: eiꝰ
plenitudinis est portio quã p̃cessit.
& pie creditur hoc qd est in capite
inchoatũ. in mẽbris quoq eẽ com¬
plendum. quia sicut in adam om̃s

Expanded text:
Dicant ergo isti phantasmatici Christiani, Dicant ergo isti phantasmatici Christiani, quae substantia Salvatoris affixa sit ligno, quae jacuerit in sepulcro, et revoluto monumenti lapide, quae tertia die caro resurrexerit, vel quale corpus Jesus discipulorum visui, clausis ad eos ostiis ingressus , intulerit, cum ad abigendum cernentium diffidentiam, inspici oculis, digitisque tractari patentes adhuc fixuras clavorum, et recens compuncti lateris vulnus 254 exigeret . Ac si tanta in luce veritatis tenebras suas haeretica obduratio non relinquit, ostendant unde sibi spem vitae polliceantur aeternae, unde resurrectionis Christi se credant esse consortes. Non enim possunt cum tuis, primitiae dormientium , quia non sunt primitiae hominum, si non sunt de humanae stirpe naturae. Qui enim primus hominum resurrexit, ejus plenitudinis est portio quam praecessit: et pie creditur, hoc quod est in capite inchoatum, in membris quoque esse complendum: Quia sicut in Adam omnes