comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cha. Herodes phylupus. et lisanias. qui cum pi¬
lato preside romano uideam regebant: filii sunit
herodis illius. sub quo dominus natus est. Inter
quos et ipsum herodem. archelaus fratet eoꝵ
decem annis regnauit qui a uideis obiito¬
lerabilis anini fetocitatem aput augustum
criminatus: eterno aput uennam disꝑiit exi¬
lio. Regnum uero iudee quo minus ualidum
fieret. ⁊dem augustus ꝑ thetrarchias discin¬
dere curauit. Porro pilatus duodecimo anno
tiberii cesaris uideam missus. ꝓeurationem
gentis suscepit: atq inibi ꝑ decem continuos
annos usq ad ipsum pene finem tiberũ pecdu¬
rauit. Sub principib sacerdotum anna et
caipha: factum est uerbum domini suꝑ io
hannem tacharie filium in deserco. Ambo qui¬
dem incipiente predicationem ioħe id est anna ᷤ
et caiphas principes fuere sacerdotum: sed
anuas illum annum. caiphas uero eum quo
dominus crucem ascendit ad ministrabat

Expanded text:
cha. Herodes, Philippus et Lysanias, qui cum Picha. Herodes, Philippus et Lysanias, qui cum Pilato praeside Romano Judaeam regebant, filii sunt Herodis illius sub quo Dominus natus est, inter quos et ipsum Herodem Archelaus frater eorum decem annis regnavit. Qui a Judaeis ob intolerabilem animi ferocitatem, apud Augustum criminatus, aeterno apud Viennam disperiit exsilio. Regnum vero Judaeae quo minus validum fieret, idem Augustus per tetrarchias discindere curavit. Porro Pilatus duodecimo anno Tiberii Caesaris in Judaeam missus procurationem gentis suscepit, atque inibi per decem continuos annos usque ad ipsum pene finem Tiberii perduravit. Sub principibus sacerdotum Anna et Caipha, factum est verbum Domini super Joannem Zachariae filium in deserto. Ambo quidem, incipiente praedicationem Joanne, id est, Annas et Caiphas principes fuere sacerdotum; sed Annas illum annum, Caiphas vero eum quo Dominus crucem ascendit, administrabat,
Abbreviated transcription (Latin):
ta tacet:cur tu post apłi precepta magis
cupis docere qiram discere: Et iħs ꝑficiebat
sapientia. et etate. et gr̃a: apud dm̃ et hoĩes
hic locus: manicheos pariter et apollinari¬
stas expugnat. Ostendens dñm ueram car¬
nem ueram habere et animam. nam sicut
carnis est etate sic est anime sapientia ꝓfi¬
cere et gr̃a. Quȩ tamen in sapientia nullate¬
nus ꝑficeret: si naturalem intelligentiam
que hominib rationis causa concessa est non
haberet non quia hoc ds̃ susceptor eguit pre¬
serum cum supra plenus sapientia puer fu¬
isse describatur: s quia hoc ꝑ remedio nr̃e
salutis effectus. pie susceptionis elegit: ut dũ
caro et anima rationalis a deo suscipitur
utraq pariter saluaretur uIIII.
nno autem quinto decimo imperii ti¬
beriĩ cesaris. ꝓcurante pontio pilato ui
deami. thetrarcha autem galilee herode phy¬
lippo autem fratre eius thetrarcha ituce et
traconitidis regionis. et lisania abiline thetrar¬

Expanded text:
stolica tacet, cur tu post apostolica praecepta magis stolica tacet, cur tu post apostolica praecepta magis cupis docere quam discere? Et Jesus proficiebat sapientia, et aetate, et gratia apud Deum et homines. Hic locus Manichaeos pariter et Apollinaristas expugnat, ostendens Dominum veram carnem, veram habere et animam. Nam sicut carnis est aetate, sic est animae sapientia proficere et gratia. Quae tamen in sapientia nullatenus proficeret, si naturalem intelligentiam quae hominibus rationis causa concessa est, non haberet. Non quia hoc susceptor Deus eguit, praesertim cum supra plenus sapientia puer fuisse describatur, sed quia hoc pro remedio nostrae salutis effectus piae susceptionis elegit, ut dum caro et anima rationalis a Deo suscipitur, utraque pariter salvaretur. CAPUT III. Anno autem quintodecimo imperii Tiberii Caesaris, procurante Pontio Herode, Philippo autem fratre ejus tetrarcha Ituraeae et Trachonitidis regionis, et Lysania Abilinae tetrar
Abbreviated transcription (Latin):
retur deferebat homini. deferebat ancille. Ip¬
sa enum dicit ecce ancilla domini. Deferebat
simulato patri. deferebat deo uero patri. Et
utiq matcem natus uirginem conseruarat
et castem: utiꝙ ã patre non uoluntate. non
oꝑe. non tempore distabat: ut euis uidelicet
exemplis ammoniti. quid parentib debeamꝰ
qui tanta ꝓ nob̃ patiuintur agnoscamus.
Solent autem dicere artiani. imꝑfectum eẽ
filium qui dixerte pater maior me est. S quid
mirum si ex humana susceptione minorem se
patre asserit in celo ex qua subditus erat etiã
parentib in terra: Et mater eius conserua¬
bat omnia uerba hec: conferens u corde suo.
Siue que intellexit. seu quȩ necdum uttellige
uerba euangelii potuit: omnia suo pariter
in corde quasi ruminanda et diligentius scru¬
tanda recondebat. Discamus ergo sc̃ȩ uirginis
in omnib castitatem: que nou minus ore pu¬
dica quam corpore. argumenta fidei conser¬

Expanded text:
ret? Deferebat homini, deferebat ancillae. Ipret? Deferebat homini, deferebat ancillae. Ipsa enim dicit: Ecce ancilla Domini . Deferebat simulato patri, deferebat Deo vero patri. Et utique matrem natus virginem conservarat et castam, utique a patre non voluntate, non opere, non tempore distabat. Ut ejus videlicet exemplis admoniti, quid parentibus debeamus, qui tanta pro nobis patiantur, agnoscamus. Solent autem dicere Ariani imperfectum esse filium, quia dixerit, Pater major me est . Sed quid mirum si ex humana susceptione minorem se Patre asserit in coelo, ex qua subditus erat etiam parentibus in terra Et mater ejus conservabat omnia verba haec in corde suo. Sive quae intellexit, seu quae necdum intelligere verba Evangelii potuit, omnia suo pariter in corde quasi ruminanda, et diligentius scrutanda recondebat. Discamus ergo sanctae virginis in omnibus castitatem, quae non minus ore pudica quam corpore, argumenta fidei conser
Abbreviated transcription (Latin):
nobis pariter et illis insinuat. non quod eum
quasi filium querunt utuperat: s quid ei po¬
tuis cui eternus silius est debeat. cogit oculos
mentis ad tollere. Quia enim as et homo est:
nunc excelsa deitatis. nunc infirma prefert
humane fragilitatis. Quasi homo seniores in¬
terrogat: quasi ds̃ quȩ seniores et docti mi¬
rentur respondet. Quasi dei filius in templo
dei commoratur: et quasi filus hominis. cũ
parentib quo ubent regreditur. Et ipsi non
incellexerunt uerbum quod locutus est ad
illos. Et descendit cum illis et uenit nazareth:
et erat subditus illis. Quantum pietatis in¬
domino simul et humilitatis exemplum:
Parentes eiꝰ ñ intellȩxerunt uerbum quod ãe
sua duunitate loquitut ad illos. et tamen
ipse humane ulorum erga eum sedulitatis
non ingratus. quo precipiunt descendit. et
subditur illis. Quid enim magister uirtutis
nisi officium pietatis impleret: Quid inter
nos aliud quam quod a nob̾ agi uellet. age¬

Expanded text:
nobis pariter et illis insinuat. Non quod eum nobis pariter et illis insinuat. Non quod eum quasi filium quaerunt, vituperat, sed quid ei potius cui aeternus est filius debeat, cogit oculos mentis attollere. Quia enim Deus et homo est, nunc excelsa deitatis, nunc infima praefert humanae fragilitatis. Quasi homo seniores interrogat, quasi Deus quae seniores et docti mirentur, respondet. Quasi Dei Filius in templo Dei commoratur, et quasi filius hominis cum parentibus quo jubent regreditur. Et ipsi non intellexerunt verbum, quod locutus est ad illos. Et descendit cum illis, et venit Nazareth, et erat subditus illis. Quantum pietatis simul in Domino et humilitatis exemplum? Parentes ejus non intelligunt verbum quod de sua divinitate loquitur ad illos, et tamen ipse humanae illorum erga eum sedulitatis non ingratus, quo praecipiunt descendit, et subditur illis. Quid enim magister virtutis, nisi officium pietatis impleret? Quid inter nos aliud, quam quod a nobis agi vellet, age
Abbreviated transcription (Latin):
uulus factus est. homo: ut nichilominus qd
erat semꝑ ds̃ acfortis ꝑmanet. modo dutni¬
tatis sue. modo humilitatis. his quos erudire
cupiebat inditia dedisse. s digna fide spe. et
caritate agamus illi grãs. quia qui magnus
erat et laudabilis nimis. s nos non cognosceba¬
mtis. paruulꝰ natus est nob̃. ut crescendo. et ꝑ¬
ficiendo inter paruulos. paulatim eos ad ca¬
pessenda sue uirtutis ac magnitudinis archa¬
na proueheret. Et dixit mater eius ad illum.
fili quid fecisti nobis sic t Ecce pater tuus
et ego: dolentes quetebamꝰ te. Et ait ad illos. Qd
est quod me querebatis: Nesciebatis quia in his
que patcis mei sunt oportet me ẽẽ: Non ioseph
qui nichil in eius generatione preter minist̾ium
prestitit et affectum unde et ꝑficdi ministerio.
et ab euangelista et ab ipsa maria pater ap¬
pellatur: uel ipse xp̃s suum ẽẽ uegat parentẽ.
s simpliciter et aꝑte quis sit uerus sibi pater.

Expanded text:
vulus factus est homo, ut nihilominus quod vulus factus est homo, ut nihilominus quod erat semper Deus ac fortis permaneret, modo divinitatis suae, modo humanitatis his quos erudire cupiebat indicia dedisse, sed digna fide, spe et charitate agamus illi gratias, quia qui magnus erat et laudabilis nimis, sed nos non cognoscebamus. Parvulus natus est nobis, ut crescendo et proficiendo inter parvulos, paulatim eos ad capessenda suae virtutis ac magnitudinis arcana proveheret. Et dixit mater ejus ad illum: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus et ego dolentes, quaerebamus te.est quod me quaerebatis? nesciebatis quia in his quae Patris mei sunt, oportet me esse? Non Joseph qui nihil in ejus generatione praeter ministerium praestitit et affectum, unde et pro fideli ministerio et ab evangelista et ab ipsa Maria pater appellatur; vel ipse Christus suum negat esse parentem, sed simpliciter et aperte qui sit verus sibi pater,
Abbreviated transcription (Latin):
ri interrogando uoluit: qui ꝑ diunitatis po¬
tentiam uerbum scientie ipsis suis doctorib
miustrauit. Supebant autem om̃s qͥ eum
audiebant: suꝑ prudentia et responsis eiꝰ.
Et uidentes admirati sunt. Nota distinctio¬
nen uerborum: et tue saluationis ac fidei
misteria sedulus intuere. Stupebant qui eum
audiebant. et iudentes admirati sunt: et eo am¬
plius stupebant suꝑ prudentia responsionum.
quo paucitatem uidentes contempnebant
annioꝵ. Diunam lingua sapientiam ꝓdebat:
s infirmitatem etas pretendebat humanam.
Uerum hȩc doctores iudeorum quasi noua stu¬
pebant: interq alta que audiunt. et infirma
quȩ uident. dubia admiratione conturbantur.
Nos autem scientes hunc ẽẽ de quo oltm pro¬
pheta gratulabundus exultabat. partiulus
natus est nob̃ et filius datus est nob̾: et nocabi¬
tur nomen euis admirabilis. confiliariꝰ. deus
fortis: nequaquã mitemur eum qui sic par¬

Expanded text:
ri interrogando voluit, qui per divinitatis pori interrogando voluit, qui per divinitatis potentiam verbum scientiae ipsis suis doctoribus ministravit. Stupebant autem omnes qui eum audiebant, super prudentia et responsis ejus, et videntes admirati sunt. Nota distinctionem verborum, et tuae salvationis ac fidei mysteria sedulus intuere. Stupebant qui eum audiebant, et videntes admirati sunt. Et eo amplius stupebant super prudentia responsionum, quo paucitatem videntes contemnebant annorum. Divinam lingua sapientiam prodebat, sed infirmitatem aetas praetendebat humanam. Verum haec doctores Judaeorum quasi nova stupeant, interque alta quae audiunt, et infirma quae vident, dubia admiratione turbentur: nos autem scientes hunc esse de quo olim Propheta gratulabundus exsultabat: Parvulus natus est nobis, filius datus est nobis, et vocabitur nomen ejus, admirabilis, consiliarius, Deus fortis ; nequaquam miremur eum qui sic par
Abbreviated transcription (Latin):
quirentes eum. Querit aliquis quomodo aci
filius tanta parentum cura nutritus. his abe¬
untib potuerit obliuscendo telinqui. Cui res¬
pondendum: quia siliis isrł moris fuerte ut
temporib festis uel ierosolunam confluentes
uel ad ppria redeuntes: seorsum uiri seorsum
autem femine choros ducentes incederent. in¬
fantesq uel pueri cum quolibet parente indis¬
ferenter ice potuerunt. Ideoq beatam mariã
uel ioseph uicissim putasse puerum iħm gͤ.
secum comitati non cetnebant: cum altero
parente reuersum. Et factum est post tri¬
duum: intenerunt illum in templo. seden¬
tem in medio doctorum. audientem illos¬
et interrogantem. Quasi fons sapientie docto¬
rum meditis sedet: s quasi exemplar humili¬
tos. Ne enim paruuili a seniorib erubescant
discere: ipse ab etatis humane congruentiã
hominib auscultare non crubescit ds̃. ne in¬
firmus docete quis audeat. Et ille puer doce¬

Expanded text:
quirentes eum. Quaerit aliquis quomodo Dei quirentes eum. Quaerit aliquis quomodo Dei Filius tanta parentum cura nutritus, his abeuntibus potuerit obliviscendo relinqui. Cui respondendum quia filiis Israel moris fuerit, ut temporibus festis vel Hierosolymam confluentes, vel ad propria redeuntes, seorsum viri, seorsum autem feminae, choros ducentes incederent. Infantesque vel pueri, cum quolibet parente indifferenter ire potuerunt. Ideoque beatam Mariam vel Joseph, vicissim putasse puerum Jesum, quem se comitari non cernebant, cum altero parente reversum. Et factum est post triduum, invenerunt illum in templo sedentem in medio doctorum, audientem illoet interrogantem. Quasi fons sapientiae doctorum medius sedet, sed quasi exemplar humilitos. Ne etenim parvuli a senioribus erubescant discere, et ipse ob aetatis humanae congruentiam homines auscultare non erubescit Deus. Ne infirmus docere quis audeat, et ille puer doce
Abbreviated transcription (Latin):
ne maiestatis. et quid uixta adsumptionis
humane fragilitatem debeat matri. Nec absq
pudentia duodennis prima sue fidei tudim̃¬
ta reuelabat. que duodecim apłorum mini¬
sterio cunctum erat reuelanda et elucidanda
per orbeni. Possumus et hoc dicere quia sicut
septenario. sic et duodenario nuniero qui
mulciplicatis inter se uuuoem septenarĩ
partib constat. uel rerum uel temporu
uniuersitas. ac ꝑfectio designetur. Atq ideo
quo omnia loca uel tempora deceat occupa¬
ri: recte a duodecimo numeto ubat sumat
exordium. Non gͥ ociose suorum immemor
at. quia non solum antequam parentes ip¬
si uerum etiam antequam abraham fieret
ipse est. Et in ciuitate potus ac templo dei
quasi paterno uire residete delectat. Et non
cognouerunt parentes euis. Existimantes au¬
tem illum ee in comitatu: uenetunt ter dier.
et requirebant cum inter cognatos et notos.
Et non inuemientes: regressi sunt in iecłm re¬

Expanded text:
nae majestatis, et quid juxta assumptionis nae majestatis, et quid juxta assumptionis humanae fragilitatem debeat matri. Nec absque providentia duodenis prima suae fidei rudimenta revelabat, quae duodecim apostolorum ministerio cunctum erat revelanda et elucidanda per orbem. Possumus et hoc dicere, quia sicut septenario, sic et duodenario numero, qui multiplicatis inter se invicem septenarii partibus constat, vel rerum vel temporum universitas ac perfectio designetur. Atque ideo quo omnia loca vel tempora deceat occupari, recte a duodecimo numero jubar sumat exordium. Non igitur otiose suorum perhibetat, quia non solum antequam parentes ipsi, verum etiam antequam Abraham fieret ipse est, in civitate potius ac templo Dei, quasi paterno jure residere delectatur. Et non cognoverunt parentes ejus. Existimantes autem illumet requirebant eum inter cognatos et notos, et non invenientes, reversi sunt in Hierusalem re
Abbreviated transcription (Latin):
titudinem templi sistit in acriis mariam
mox dominio concepto ierosolimam mittit.
domum pontificis intromictit. Ibi et bap¬
tistam natum refert. Et dũm post natuu¬
tatem continuo cum hostia tranffert. eun¬
dem ilo singulis annis cum parentib du¬
cit: et duodennem in templo doctorum choris
inserit. Ubi inter alia sapientib stupenda
dicit: quia in his que patris mei sunt opor¬
tet me eẽ. Et post cetera alia laudantes do¬
minum in templo discipulos. in euangeliĩ
t cum factus fuisset annorum duodecĩ:
ascendentib illis in ietosolunam scłm cõ¬
suedidinem diei festi. consumiatisq dieb
cum redirent: remansit puer ib̾e in iecłm.
Quia natiuitate unmo conceptione huma¬
na manifestis miraculorum quia ds̃ sit est
ad ꝓbatus inditiis: ipse etiam mox ubi tem¬
pus etatis congruebat. utramq suam reue¬
renter pandere cepit atq aperire substantiam:
et quid iudelicet patti uixta ueritatem diui¬

Expanded text:
titudinem templi sistit in atriis, Mariam titudinem templi sistit in atriis, Mariam mox Domino concepto Jerosolyma mittit, domum Pontificis intromittit. Ibi et Baptistam natum refert, et Dominum post nativitatem continuo cum hostia transfert. Eumdem illo singulis annis cum parentibus ducit, et duodenem in templo doctorum choris inserit. Ubi inter alia sapientibus stupenda dicit: Quia in his quae Patris mei sunt oportet me esse . Et post caetera talia, laudantes Deum in templo discipulos in Evangelii t cum factus fuisset annorum duodecim, ascendentibus illis in Hierosolyma secundum consuetudinem diei festi, consummatisque diebus cum redirent, remansit puer Jesus in Jerusalem. Qui a nativitate, imo a conceptione humana manifestis miraculorum quia Deus sit, est approbatus indiciis, ipse etiam mox ubi tempus aetatis congruebat, utramque suam reverenter pandere coepit atque aperire substantiam, et quid videlicet Patri juxta veritatem divi
Abbreviated transcription (Latin):
humane fragilitatis induerat. crescere et
confortari habebat. In eo uero quod etiam
uerbum dei et ds̃ ecernus erat nec conforta¬
ri indigebat. nec habebat augeti. Unde recꝰ¬
tissue: plenus sapientia phibetur et gratia
Sapientia quidem. quia. in ipso habitat om¬
nis plenttudo diuinitatis corporaliter: grã
autem quia eidem mediatori dei et homi¬
grã donatum est. ut ex quo homo fieri cepi¬
sset ꝑfectus esset et as. Cui simile est qd̾ ioħs
scribit eum plenum grã et ueritate eandẽ
ipse diinitatis excellentiam. et ueritatis:
quam lucas sapientie nomine. commendanᷤ.
Et ibant om̃s parentes eius ꝑ omnes annoᷤ
in ierłm: in die sollempnitatis pasche. Uidens
hunc tuangelistam uiter animalia quatuor.
non frustra uitulo cotparatum. qui quasi
hostqis deputatum animal. cuta templum
maxune et iecosolimam narrationis sue di¬
uersatur incessu. Siquidem in principiis. sa¬
cerdotem collocat ad aram: orantem ppłi mul¬

Expanded text:
humanae fragilitatis induerat, crescere et humanae fragilitatis induerat, crescere et confortari habebat. In eo vero quod etiam verbum Dei et Deus aeternus erat, nec confortari indigebat, nec habebat augeri. Unde rectissime plenus sapientia perhibetur et gratia. Sapientia quidem, quia in ipso habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Gratia autem, quia eidem mediator Dei et homiia donatum est, ut ex quo homo fieri coepisset, perfectus esset et Deus. Cui simile est, quod Joannes scribit, eum plenum gratia et veritate, eamdem ipse divinitatis excellentiam veritatis, quam Lucas sapientiae nomine commendans. Et ibant parentes ejus per omnes annos in Jerusalem, in die solemni Paschae. Vides hunc evangelistam inter animalia quatuor non frustra vitulo comparatum, qui, quasi hostiis deputatum animal, circa templum maxime et Jerosolyma narrationis suae diversatur incessu. Siquidem in principiis sacerdotem collocat ad aram orantem, populi mul
Abbreviated transcription (Latin):
sexus. Et ideo anna et stipendiis iuduitatis
et morib talis inducitur: ut digna plene fu¬
isse credatur que redemptorem omnium ue¬
tem suam natarech. Precermisit hoc loco lu¬
cas que ã matheo satis exposita nouerat: do¬
mintm udelicet post hȩc ne ab herode ne¬
candus inueniretur egyptum ã parentib
ẽẽ delatum. defunctoq herode sic demum
galileam reuersum. natareth cuutatem su¬
am inhabitare cepisse. Solent enim euange¬
liste singuli sic omittere quedam que uel ab a¬
liis cominemorata uiderint. uel ab aliis
commemoranda in sp̃u preuiderint. ut con¬
tinuata sue narrationis serie quasi nulla p̾¬
termisisse uideantur. Quȩ tamen alterius
euangeliste considata scriptura: quo locotͣn¬
silita fuerint diligens lector inueniet. suer
autem crescebat et confortabatur plenus
sapientia: et grã dei erat in illo. Notanda
distinctio uerborum: quia dominus iħe
xp̃s in eo quod puer erat. id est habitum

Expanded text:
sexus. Et ideo Anna et stipendiis viduitatis, sexus. Et ideo Anna et stipendiis viduitatis, et moribus talis inducitur; ut digna plane fuisse credatur, quae redemptorem omnium vetem suam Nazareth. Praetermisit hoc loco Lucas quae a Matthaeo satis exposita noverat, Dominum videlicet post haec ne ab Herode necandus inveniretur, Aegyptum a parentibus esse delatum, defunctoque Herode sic demum Galilaeam reversum, Nazareth civitatem suam inhabitare coepisse. Solent enim evangelistae singuli sic omittere quaedam quae vel ab aliis commemorata viderint, vel ab aliis commemoranda in spiritu praeviderint, ut continuata suae narrationis serie, quasi nulla praetermisisse videantur, quae tamen alterius evangelistae considerata Scriptura, quo loco transilita fuerint, diligens lector inveniat. Puer autem crescebat et confortabatur, plenus sapientia, et gratia Dei erat in illo. Notanda distinctio verborum, quia Dominus Jesus Christus in eo quod puer erat, id est, habitum
Abbreviated transcription (Latin):
ptiblica ȩxigunt. siue qui conductores sunt
uectigalium fisci. uel rerum publicarum
necnon et hii qui scł̃i huius lucra ꝑ negotia
sectantur. eodem uocabulo censentur. Quos õs
pariter in suo queniq gradu ab agenda frau¬
de cohercet: ut dum primo se ab alienorum
temporarent appetttu tandem ad ꝓpria cum
ꝓximis cominuncanda ꝑtingetent. Iitterro¬
gabant autem illum et milites: dicentes:
Qtud faciemus et nos: Ait illis. Neminem
eximus moderamine p̾monet ne ab eis ca-¬
lummiando predam requirant. quib mili¬
tando ꝑdesse debuerant. docens idcirco stipen¬
cdia constitata militie. ne dum sumptus que¬
ritur: predo grassetur. Nullum gͦ officium
nullum abagenda miscdia genus excipitur:
que plenitudo urtutum est et sola a morte
liberat: uitamq confert eternam. ipso uidice
adtestante. qui se dicturum ẽe ꝓmisit: uenite
benedicti patris mei ꝑcipite regnum Esuriui
enim et dedistis michi manducare. Et cetera:

Expanded text:
publica exigunt, sive qui conductores sunt publica exigunt, sive qui conductores sunt vectigalium fisci, vel rerum publicarum. Nec non et hi, qui saeculi hujus lucra per negotia sectantur, eodem vocabulo censentur. Quos omnes pariter in suo quemque gradu, ab agenda fraude coercet, ut dum primo se ab alienorum temperarent appetitu, tandem ad propria cum proximis communicanda pertingerent. Interrogabant autem illum et milites dicentes: Quid faciemus et nos? Et ait illis: Neminem eximius moderamine praemonet, ne ab eis calumniando praedam requirant, quibus militando prodesse debuerant. Docens idcirco stipendia constituta militiae, ne dum sumptus quaeritur, praedo grassetur. Nullum ergo officium, nullum ab agenda misericordia genus excipitur, quae plenitudo virtutum est, et sola a morte liberat, vitamque confert aeternam. Ipso judice attestante qui se dicturum esse promisit: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum. Esurivi enim, et dedistis mihi manducare, et
Abbreviated transcription (Latin):
non potuit. quoniam si una duuditur nemo
uestitur. In dimidia quippe tunica et nudus
remanet qui accipit: et midus qui dedic. Int̾
hec autem sciendum est: quantum miscłie
opera ualeant cum ad fructus dignos peni¬
tentie ipsa pre ceteris precipiuntur. Hinc eti¬
am ꝑ semet ipsam ueritas dicit. Date elemo¬
sinam. et ecce omnia munda sunt uob̃. Uene¬
runt autem et publicani ut baptitarentur:¬
et dpcerunt ad illum. Magister quid faciemus:
At ille dixit ad eos. Nichil amplius quam con¬
stitutum est uob̃ facittis. Quantam beati bap¬
tiste sermo urtutem babuerit quantum q
mentes concusserit audientium. hinic ꝓbatur:
cum etiam publicanos et milites. ad consili¬
um salutis sue coegerit inquirendum. Quib
ipse non aliter quam turbis: iuxta congru¬
um sibi modum. miscdiam suadet agendam.
Precipit ergo publicanis. ne ultra prescriptum
exigant. Publicani etenim sicut etiam nomi¬
ne probant appellantur hiĩ qui uectigalia

Expanded text:
non potuit, quoniam si una dividitur, nemo non potuit, quoniam si una dividitur, nemo vestitur. In dimidia quippe tunica, et nudus remanet qui accipit, et nudus qui dedit. Inter haec autem sciendum est quantum misericordiae opera valeant, cum ad fructus dignos poenitentiae ipsa prae caeteris praecipiuntur. Hinc etiam per semetipsam Veritas dicit: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Venerunt autem et publicani ut baptizarentur,et dixerunt ad illum: Magister, quid faciemus? At ille dixit ad eos: Nihil amplius quam constitutum est vobis, faciatis. Quantam beati Baptistae sermo virtutem habuerit, quantumque mentes concusserit audientium, hinc probatur, cum etiam publicanos et milites ad consilium salutis suae coegerit inquirendum. Quibus ipse non aliter quam turbis juxta congruum sibi modum misericordiam suadet agendam. Praecipit ergo publicanis ne ultra praescriptum exigant. Publicani etenim sicut etiam nomine probant, appellantur hi qui vectigalia
Abbreviated transcription (Latin):
bolef succrescat. In quib ioħis baptiste uerbis
constat: quod audientium corda turbata ft̃.
cum protinus subinfertut. Et uiterrogabant
eum turbe: dicentes. Quid ergo faciemus: Pet¬
ctsse enum terrore fuerant: que consilium que¬
tebant. Respondens autem dicebat illis. Qui
habet duas tunicas det non habenti. et qui h̃t
escas similitet faciat. Pet hoc quod tunica plus
est necessatia usiu nr̃o quam pallium: ad fruc¬
tum dignum penicentie ꝑtinet. ut non solum
exteriora queq et minus necessaria. s ipsa ual¬
de nob̾ necessaria dnudere cum ꝓximis debe¬
amus: scilicet uel escam qua carnaliter uuimꝰ
uel tunicam qua uestimur. Quia enim in
lege scriptum est. diliges ꝓximum tuum
tamquam te ipsum: minus ꝑximũ amare
conuncitur. qui non cum eo in necessitate il¬
lius etiam ea que sibi sunt necessaria partit᷑.
Idcirco gͥ de diuidendis cum ꝓximo duab tu¬
nicis datur preceptum. quia boc de una dici

Expanded text:
boles succrescat. In quibus Joannis Baptistae verbis boles succrescat. In quibus Joannis Baptistae verbis constat, quod audientium corda turbata sunt, cum protinus subinfertur. Et interrogabant eum turbae dicentes: Quid ergo faciemus? Percussae enim terrore fuerant, quae consilium quaerebant. Respondens autem, dicebat illis: Qui habet duas tunicas, det non habenti, et qui habet escas, similiter faciat. Per hoc quod tunica plus est necessaria usui nostro, quam pallium, ad fructum dignum poenitentiae pertinet. Ut non solum exteriora quaeque et minus necessaria, sed ipsa valde nobis necessaria dividere cum proximis debeamus, scilicet vel escam qua carnaliter vivimus, vel tunicam qua vestimur. Quia enim in lege scriptum est: Diliges proximum tuum tanquam teipsum , minus proximum amare convincitur, qui non cum eo in necessitate illius etiam in ea quae sibi sunt necessaria partitur. Idcirco ergo de dividendis cum proximo duabus tunicis datur praeceptum, quia hoc de una dici
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Si gͥ nos ꝑ fidem xp̃i abrahe iam semen
existimus: udei ꝓpter ꝑfidiam abrabe filii
boris posita est. Atbor huiꝰ mundi est uruuer¬
sum genus humanum. securis uero est re-¬
demptor nr̃. qui uelut ex manubrio et fecro
tenetur ex humanitate. s incidit ex diuini¬
tate. Que iudelicet securis iam ad radicem
arboris posita est: quia et si ꝑ penitentiam
expectat: uidetur tamen quid factura est.
Omnis ergo arbor non faciens fructum. ex¬
cidetur et in ignem mittetur. Qura unus¬
quisq perucrsus paratam citus gchenne conere¬
mationem inuenit: qui hic boni oꝑis fructum
facere contempnit. Et notandum quod securem
non uxta ramos positam. s ad tadicem dicit:
Cum enim malorum filii tolluntur. quid aliud
quam tami in fructuosi arboris abscinduntur:
Cum uero tota simul ꝓgenies cum parente
tolliatur in fructuosa arbor a radice abscisa
est: ne iam remaneat. unde praua iterum so¬

Expanded text:
tis . Si igitur nos per fidem Christi, Abrahae jam semen tis . Si igitur nos per fidem Christi, Abrahae jam semen existimus, Judaei propter perfidiam Abrahae filii boris posita est. Arbor hujus mundi est universum genus humanum. Securis vero est Redemptor noster, qui velut ex manubrio et ferro tenetur ex humanitate, sed incidit ex divinitate. Quae videlicet securis jam ad radicem arboris posita est, quia et si per patientiam exspectat, videtur tamen quid factura est. Omnis ergo arbor non faciens fructum, excidetur et in ignem mittetur. Quia unusquisque perversus paratam citius gehennae concremationem invenit, qui hic boni operis fructum facere contemnit. Et notandum quod securem non juxta ramos positam, sed ad radicem dicit. Cum enim malorum filii tolluntur, quid aliud quam rami infructuosae arboris absciduntur? Cum vero tota simul progenies cum parente tollitur, infructuosa arbor a radice abscisa est, ne jam remaneat unde prava iterum so
Abbreviated transcription (Latin):
ra sibuntulit dampna ꝑ culpam. S iudei
de generis nobilitate gloriantes. idcirco se ag¬
noscere peccatores nolebant: quia de abrahe
styrpe descenderant. Quib recte dicitur. Et
ne cepetitis dicere patrem habenius habraham.
Dico enim uob̃: quia potens est ds̃ de lapidib
istis suscitare filios abtahe. Quid enim lapides
nisi corda gentilium fuerunt ad intellectum
dei ommnipotentis insensibilia. sicut etiam qui¬
bdam ex iudeis dicitut. Auseram cor lapide¬
um de carne ur̃a. Nec inmerito lapidum
nomine gentes significate sunt: quȩ lapides
coluerunt unde scciptum est similes illis fi¬
ant qui facuint ea: et omnes qui confidunt
in eis. De quib nuirum lapidib filii abrahe
suscitati sunt: quia dum dura corda gentiliũ
in abrahe semine id est xp̃o crediderunt eius
filii facti sunt cuius semini sunt uniti. Unde
et hisdem gentib ꝑ egregium predicatorem
dicitur. Si autem uos xp̃i: gͦ abrahe semen es¬

Expanded text:
ra sibi intulit damna per culpam. Sed Judaei ra sibi intulit damna per culpam. Sed Judaei de generis nobilitate gloriantes, idcirco se agnoscere peccatores nolebant, quia de Abrahae stirpe descenderant. Quibus recte dicitur: Et ne coeperitis dicere, Patrem habemus Abraham. dico enim vobis quia potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Quid enim lapides nisi corda gentilium fuerunt, ad intellectum Dei omnipotentis insensibilia? sicut etiam quibusdam ex Judaeis dicitur: Auferam cor lapideum de carne vestra . Nec immerito lapidum nomine gentes significatae sunt, quia lapides coluerunt. Unde scriptum est: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . De quibus nimirum lapidibus filii Abrahae suscitati sunt, quia dum dura corda gentilium in Abrahae semine, id est in Christo crediderunt, ejus filii facti sunt, cujus semini sunt uniti. Unde et eisdem gentibus per egregium praedicatorem dicitur: Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen es
Abbreviated transcription (Latin):
uocantur: quia ꝑ hoc quod bonis inuident
eosq ꝑsequuntut quod quibdam mala retri¬
biuuit quod lesiones ꝓximis exquirunt. quo¬
niam in his omnib ꝑtiorum suorum car¬
nalium uas sequuntur: quasi uenenati filii
de uenenatis parentib nati sunt: S quia iam
pecratumus. quia usu male consuetudinis in¬
uoluti sumus. dicat quid nob̃ faciendum sit:
ut stigere a uentura ira ualeamus. facite crgo
fcuctus dignos penitentie. In quibus uerbis
notandum est: quod non solum fructus peni¬
tentie s dignos penitentie ammonet facien¬
dignum penitentie facere: Neq enim par
fructus c̃e boni oꝑis debet eius qui minus.
et enis qui ampluis deliquit: aut eus qui in
nullis. et eius qui in quibdam facinorib ce¬
cidit. Per hoc ergo quod dr̃ factte fructus dig¬
nos penitentie: unus cuiusq conscientia coti¬
uenitur. ut tanto maiora querat bonorum
opetum lucra ꝑ penitentiam. quanto grauio¬

Expanded text:
vocantur. Quia per hoc quod bonis invident vocantur. Quia per hoc quod bonis invident eosque persequuntur, quod quibusdam mala retribuunt, quod laesiones proximis exquirunt, quoniam in his omnibus priorum suorum carnalium vias sequuntur, quasi venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. Sed quia jam peccavimus, quia usu malae consuetudinis involuti sumus, dicat quid nobis faciendum sit, ut fugere a ventura ira valeamus. Facite ergo fructus dignos poenitentiae. In quibus verbis notandum est, quod non solum fructus poenitentiae, sed dignos poenitentiae admonet esse faciendignum poenitentiae facere. Neque enim par fructus esse boni operis, debet ejus qui minus, et ejus qui amplius deliquit, aut ejus qui in nullis, et ejus qui in quibusdam facinoribus cecidit. Per hoc ergo quod dicitur: Facite fructus dignos poenitentiae, unusquisque conscientia convenitur, ut tanto majora quaerat bonorum operum lucra per poenitentiam, quanto gravio
Abbreviated transcription (Latin):
bit omtus cato salutare dei. Quia omnis
caro accipitur omnis homo: salutare dei. uide¬
licet xp̃m in hac uita omnis homo uidere non
potuit. Ubi gͦ in hac sententia ꝓpħa ꝓphetie
oculum. nisi ad excremum uidicii dicm tendit:
Ubi cum aꝑtis celis. ministrantib angelis con¬
sedentib apłis. in sede maiestatis suexp̃s apa¬
ruerit: omnes hunc electi et reprobi pariter
udebunt ut iusti de munere retributionis si¬
ne fine gaudeant. et iniusti in ultione supplicii
unꝑpetuum gemant. Nam quia hoc ista sen¬
tentia intendit: quod in extremo examine ab
omni carne uidebitur: recte subiungit᷑. Dice¬
bat ergo ad turbas: que exiebant ut baptira¬
rentut ab ipso. Genimina uperarum. quis¬
enun ira est animadu̾fio ultionis extreme:
quam tunc sugere peccator non ualet. qui nc̃
ad lamenta penitentie non recurrit. Et notan¬
dum quod. male soboles malorum parentũ
actiones imitantes. genimina iuperarum

Expanded text:
bit omnis caro salutare Dei. Quia omnis bit omnis caro salutare Dei. Quia omnis caro, accipitur omnis homo, salutare Dei videlicet Christum in hac vita omnis homo videre non potuit. Ubi ergo in hac sententia propheta prophetiae oculum, nisi ad extremi judicii diem tendit? Ubi cum apertis coelis, ministrantibus angelis, consedentibus Apostolis, in sede majestatis suae Christus apparuerit, omnes hunc et reprobi pariter videbunt, ut et justi de munere retributionis sine fine gaudeant, et injusti in ultione supplicii in perpetuum gemant. Nam quia hoc ista sententia intendit, quod in extremo examine ab omni carne videbitur, recte subjungitur. Dicebat ergo ad turbas, quae exibant ut baptizarentur ab ipso: Genimina viperarum, est animadversio ultionis extremae. Quam tunc fugere peccator non valet, qui nunc ad lamenta poenitentiae non recurrit. Et notandum quod malae soboles, malorum parentum actiones imitantes, genimina viperarum
Abbreviated transcription (Latin):
omnis qui se humiliat exaltabitur. uallis
ecenim impleta crescit: mons autem et collis
humiliatus decreseit. quia nimirum ua fide
mecdiatoris dei et hominum hominis iħu
xp̃i. et gentilitas plenitudinem gr̃e accepit:
et uidea ꝑ errorem ꝑfidie hoc unde tumebat
ꝑdidit Et erunt praua in directa et aspera
in uias planas. Praua in dicecta fiunt: cum
malorum corda ꝑ iniusticiam detorta ad iu¬
sticie regulam ditiguntut Et asꝑa in uias pla¬
nas immutantur: cum inmites atq iracunde
mentes. ꝑ infusionem suꝑne gr̃e. ad lenitatem
mansuetudinis redeunt. Quando enm uerbum
ueritatis ab tracunda mente non recipitur: qͣi
asꝑitas itineris gressum pergentis cepellit. S
cum mens iracunda ꝑ acceptam mansuetudi¬
nis gr̃ãm. correctionis uel exhortationis uerbũ
ircipitr ibi planam uiam predicator inuenit.
ubi prius ꝓ asperitate itineris ꝑgere id est predi¬
cationis gressum ponere non ualebat. Et uide¬

Expanded text:
omnis qui se humiliat exaltabitur . Vallis omnis qui se humiliat exaltabitur . Vallis etenim impleta crescit, mens autem et collis humiliatus decrescit, quia nimirum in fide Mediatoris Dei et hominum hominis Jesu Christi, et gentilitas plenitudinem gratiae accepit, et Judaea per errorem perfidiae hoc unde tumebat perdidit. Et erunt prava in directa, et aspera in vias planas. Prava in directa fiunt, cum malorum corda per justitiam detorta ad justitiae regulam diriguntur; et aspera in vias planas immutantur, cum immites atque iracundae mentes per infusionem supernae gratiae ad lenitatem mansuetudinis redeunt. Quando enim verbum veritatis ab iracunda mente non recipitur, quasi asperitas itineris gressum pergentis repellit. Sed cum mens iracunda per acceptam mansuetudinis gratiam correptionis vel exhortationis verbum recipit, ibi planam viam praedicator invenit, ubi prius pro asperitate itineris pergere, id est praedicationis gressum ponere non valebat. Et vide
Abbreviated transcription (Latin):
parate uiam domini rectas facite semitas
eiuis. Idem ueto ioħs baptista itquisittis qͥs
esset: respondit. Ego uox clamantis in deserto.
Qui ideo tiox aꝓph̃a uocatus est: quia uer¬
bum preibat. Qui etiam in desertum damat:
quia derelicte ac destitute uidee solatium re¬
demptionis adnuntiat. Quid autem cdama¬
ret aperitur cum subditur. Parate uiam dñi.
rectas factte semitas eits. Omnis qui fidem rec¬
tam et bona opera predicat. quid aliud quam
uenienti domino ad corda audentium tiam
parate Ut autem ius gr̃e penetret et lumeti
ueritatis illustret. rectas deo semitas facit.
dum mundas in animo cogitationes ꝑ ser¬
monem bone predicationis format. Omrus
tiallis implebitur. et omnis monis et collis hu¬
miliabitur. Quid hoc loco uallium nomine
nisi humiles. quod montium et collium. nͥ
suꝑbi homines designantur: In aduentu
gͥ redemptoris ualles implete montes uero
et colles humiliati sunt: quia uixta eius uo¬
cem. omnis qui se exaltat humiliabitur et

Expanded text:
cite semitas ejus . Iisdem vero Joannes Baptista, requisitus quis esset, respondit: Ego vox clamantis in deserto ; qui ideo vox a propheta vocatus est, quia Verbum praeibat, qui etiam in deserto clamat, quia derelictae ac destitutae Judaeae solatium redemptionis annuntiat . Quid autem clamaret, aperitur cum subditur: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Omnis qui fidem rectam et bona opera praedicat, quid aliud quam venienti Domino ad corda audientium viam parat? Ut haec vis gratiae penetret, et lumen veritatis illustret, ut rectas Deo semitas faciat , dum mundas in animo cogitationes per sermonem bonae praedicationis format. Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur. Quid hoc loco vallium nomine nisi humiles; quid montium et collium, nisi superbi homines designantur? In adventu igitur Redemptoris valles impletae, montes vero et colles humiliati sunt quia, juxta ejus vocem: Omnis qui se exaltat humiliabitur, et
Abbreviated transcription (Latin):
animarum quȩ nunc interim in alia uita
geritur: quasi octauo tempore surgemus.
lanc uerissue circuncisi hoc est ab om̃ib
carnalis concupiscentie uiciis et corruptioni¬
b in quib maxime & luxuria regnat: ex¬
poliati uerissime prepucium uicisi. quia si¬
cut dñs ait. filii seculi huius nubunt. et tra¬
duntur ad nuptias. illi autem qui digni
habebuntur seculo illo. et resurrectione ex
mortius: neq nubent neq ducent uxores.
neq eni ultra mori poterunt: equales
enim angelis sunt & filii sunt dei. cum fint

Expanded text:
animarum, quae nunc interim in alia vita animarum, quae nunc interim in alia vita geritur, quasi octavo tempore surgemus, tunc verissime circumcisi, hoc est ab omnibus carnalis concupiscentiae vitiis et corruptionibus, in quibus maxime luxuria regnat, exspoliati, verissime praeputium incisi. Quia sit illis Iesus filii saeculi huius nubunt et traduntur ad nuptias illi autem qui digni habebuntur saeculo illo et resurrectione ex mortuis neque nubunt neque ducunt uxores neque enim ultra mori poterunt aequales en
Abbreviated transcription (Latin):
ciruncisus assecitur. quod non facile in net̾i
taxat ysaac quĩ quasi filius ꝓmissionis. pri¬
mus octaua die circuncisionem accepisse
ꝑhibetur Bene inquam iħs octaua die
cireunciditur: quia uidelicet utraq hȩc
nr̃a quã prediximus hoc ẽ et moderna &
futura. et sp̃s et carnis innouatio. et in eitis
resurrectione prefigurata ẽ. et in nr̃a qndoq¬
ꝑficienda. Siquidem de prima nr̃a resur¬
rectione que uitetim uitȩ & fidei emenda¬
tione celebratur: apłs ait. Quicumq enim
baptizati sumus. inxp̃o iħu in morte ipstꝰ
baptirati sumus: ut quomodo tesurrȩxit
tem que infine speratur: ita dicit. Si enun
credimus quod iħc mortuus est et refurre¬
xit: tta et ds̃ eos qui dormierunt ꝑ tħm
adducet cum eo. Octauum autem nume¬
tum resurrectionis głe conuenire: pene
omnib claret. Nam et dñs octaua die. hoc
est post septuam sabbati resurrexit & ip̃i
post huiꝰ sectili etates. et septium sabbati

Expanded text:
circumcisus asseritur, quod non facile in Vetericircumcisus asseritur, quod non facile in Veterio duntaxat Isaac, qui quasi filius promissionis primus octava die circumcisionem accepisse perhibetur. Bene, inquam, Jesus octava die circumciditur. Quia videlicet utraque haec nostra quam praediximus, hoc est et moderna et futura, et Spiritus et carnis innovatio, et in ejus resurrectione praefigurata, et in noficienda. Siquidem de prima nostra resurrectione, quae interim vitae et fidei emendatione celebratur, Apostolus ait: Quicunque enim baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus, ut quomodo surrexit Chrtem quae in fine speratur, ita dicit: Si enim credimus quod Jesus mortuus est et resurrexit, ita et Deus eos qui dormierunt per Jesum, adducet cum eo . Octavum autem numerum resurrectionis gloriae convenire pene omnibus claret. Nam et Dominus octava die, hoc est post septimam Sabbati resurrexit, et ipsi post sex hujus saeculi aetates et septimam Sabbati
Abbreviated transcription (Latin):
tib extitere fideles. ut exemplar patientie
iob et amici libetiq illius : siue uictimis
ostiarum se suosq ab originali peccato. seu
certe sola fide saluabant quia uistus ex fide
uiuit. et sine fide impossibile est deo placere:
uerum his atq husꝰ modi remediis egent qͥ
de peccati traduce propagati in iniquitatib
concepti. et in delictis sunt nati. Redemptor
autem nr̃. qui ut peccata mundi tolleret. sine
peccato uenit in mundum: sicut suo baptis¬
mate nobis temedium procuratut. id est nr̃is
abluendis scelerib aquarum quȩ subiit la¬
uacra consectauit: ita etiam circuncisione
quam suscepit. non sua quȩ nulla erant amis¬
sa purgauit : s nr̃e in se nature uetustatem
docuit innouandam. Et nunc uidelicet eã
ꝑse auiciorum labe purgandam. et in no¬
ussima die significans ab ipsa multipharie
mortalitatis ac mortis peste essepenitus res
taurandam. Unde congrue iħs octaua die

Expanded text:
tibus exstitere fideles, ut exemplar patientiae tibus exstitere fideles, ut exemplar patientiae Job et amici liberique illius, sive victimis hostiarum, se suosque ab originali peccato, seu certe sola fide salvabant, quia justus ex fide vivit , et sine fide impossibile est placere Deo . Verum his atque hujusmodi remediis egent qui de peccati traduce propagati in iniquitatibus concepti et in deliciis sunt nati. Redemptor autem noster, qui ut peccata mundi tolleret, sine peccato venit in mundum, sicut suo baptismate nobis remedia procuravit, id est, nostris abluendis sceleribus aquarum quae subiit lavacra consecravit, ita etiam circumcisione quam suscepit, non sua quae nulla erant admissa purgavit, sed nostrae in se naturae vetustatem docuit innovandam, et nunc videlicet eam per se a vitiorum labe purgandam, et in novissima die significans ab ipsa multifariae mortalitatis ac mortis peste penitus esse restaurandam. Unde congrue Jesus octava die
Abbreviated transcription (Latin):
tionem: ab uniuersa mortis ipsius cortup¬
tione imꝑpetuum liberaret et ptecipue do¬
num remissionis quod solueret a peccato
preuaricationis ade. ꝑ hanc id temporis
ministrari eidem gre legisq latori compla¬
cuit. Qui enun nunc dicit: nisi quis penatus
fuerit ex aqua et sp̃u scõ: non potest intrare
in regnum dei ipse tunc dicebat. Masculus
cuius preputii caro circuncisa non fuerit:
peribit anima illa de ppło suo. quia pactũ
meum irritum fecit. Non pactum utiq cir¬
cuncisionis. quod non infans qui discernere
nec dum ualuit. s maiores qui id seruare
nouerant et poterant ac debuerant irritũ
fecerunt: s illud pactum uerum qd̾ cum
primo homine uiit ds̃. quod omnis qui uel
unius diei uitam gessit in terra: preuati¬
casse coniuncitur: atq ideo remedio salutis
aliquo opus habere non ignoratur. slam qͥ
uel ante tempora circuncisionis. uel etiam
post datam circuncisionem: de exteris gen¬

Expanded text:
tionem ab universa mortis ipsius corruptionem ab universa mortis ipsius corruptione, in perpetuum liberaret, et praecipue donum remissionis, quod solveret a peccato praevaricationis Adae, per hanc id temporis ministrari, eidem gratiae legisque latori complacuit. Qui enim nunc dicit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei , ipse tunc dicebat: Masculus cujus praeputii caro circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo, quia pactum meum irritum fecit . Non pactum utique circumcisionis, quod non infans qui discernere necdum valuit, sed majores qui id servare noverant, poterant, debuerant, irritum fecerunt; verum pactum quod cum primo homine Deus iniit, quod omnis qui vel unius diei vitam gessit in terra praevaricasse convincitur, atque ideo remedio salutis aliquo opus habere non ignoratur. Nam qui vel ante tempora circumcisionis, vel etiam post datam circumcisionem de exteris gen
Abbreviated transcription (Latin):
sset deo. reputatumq ei essec ad iusticiã:
signum accepit circuncisionis. signaculum
uisticie fidei: quȩ ẽ in preputio. A quo eti¬
am ut die circumcisionis nomen paruu¬
lis aptaretur exortum est: quia et ipse
cum testamentum ã deo circuncisionis
acciperet. eadem prius die cum sua conu¬
ge nominis augmentum ꝓmeruit. ut qͥ
eatenus abram. id est pater excelsus uocaba¬
tur. deinceps obmeritum fidei abraham.
hoc est pater multarum gentium nuncu¬
paretut. Sarai quoq sarra diceretur. E rat
autem circuncisionis typus: ac figura mul¬
ti formis. slam et signaculum ut dictum ẽ
iusticie fidei abrahe et semini euis: est indi¬
tium castigandi eos qui ad hoc semen hanc¬
q fidem ꝑtinerent ab omni inquinam̃to
carnis et sp̃s. et ꝓphetiam nascituri de hoc
semine saluatoris. qui nos et inpresenti ꝑ
baptismum ab omni mortifere actionis po¬
llutione mundaret: et in futuro ꝑ tesurrec¬

Expanded text:
sset, reputatumque ei esset ad justitiam, sset, reputatumque ei esset ad justitiam, signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio. A quo etiam, ut die circumcisionis nomen parvulis aptaretur, exortum est. Quia et ipse cum testamentum a Deo circumcisionis acciperet, eadem prius die, cum sua conjuge nominis augmentum promeruit, ut qui eatenus Abram, id est pater excelsus vocabatur, deinceps ob meritum fidei Abraham, hoc est pater multarum gentium nuncuparetur; Sarai quoque, Sara diceretur. Erat autem circumcisionis typus ac figura multiformis. Nam et signaculum ut dictum est justitiae fidei Abrahae et semini ejus, et indicium castigandi eos qui ad hoc semen hancque fidem pertinerent, ab omni inquinamento carnis et spiritus, et prophetiam nascituri de hoc semine Salvatoris, qui nos et in praesenti per baptismum ab omni mortiferae actionis pollutione mundaret, et in futuro per resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
laudesq referunt. Et hoc enim illis facere
dictum est ab angelis: non quidem uerbo
imperantib s formam sue deuotionis of¬
fcientib. ut deo in excelsis głam unanima
exultatione resonarent. Nam et qui dicit
euangeliro uobis gaudium magnum quod
laudandumq ꝓuocat. S et magistri spiri¬
talium gregum modo ceteris dormientib
contemplando celestia subeunt: modo fide¬
lium castra lustrando. et ꝓbitatis exempla
querendo circumeunt: modo ad publicum
pastoralis officiĩ docendo redeunt ut memo¬
riam abundantie suauitatis dei quã rap¬
tim licet intuendo gustauerant predicando
ꝑxiis eructent.Uii¬
t postquam consummati sunt dies
octo ut circuncideretur puer: uocatũ
est nomen eius ibs. quod uocatum est ab
angelo priusquam in utero conciperetur:
Riius et religio curuicisionis. abeato abra¬
ham patriarcha sumpsit ȩcordium. Qui cum
positus adhuc in preputio ꝑfecte credidi¬

Expanded text:
laudesque referunt. Et hoc enim illis facere laudesque referunt. Et hoc enim illis facere dictum est ab angelis, non quidem verbo imperantibus, sed formam suae devotionis offerentibus, cum Deo in excelsis gloriam unanimi exsultatione resonarent. Nam et qui dicit: Evangelizo vobis gaudium magnum quod laudandumque provocat. Sed et magistri spiritalium gregum modo caeteris dormientibus contemplando coelestia subeunt, modo fidelium castra lustrando et probitatis exempla quaerendo circueunt, modo ad publicum pastoralis officii docendo redeunt, ut memoriam abundantiae suavitatis Dei, quam raptim licet intuendo gustaverant, praedicando proximis eructent . Et postquam consummati sunt dies octo ut circumcideretur puer, vocatum est nomen ejus Jesus, quod vocatum est ab angelo, priusquam in utero conciperetur. Ritus et religio circumcisionis a beato Abraham patriarcha sumpsit exordium. Qui cum positus adhuc in praeputio perfecte Deo credidi