comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta die. exaquis ꝓ ducta sunt animalia. quia hac actute. populus
uidaeoꝵ intergentes uelud in aquis captiuus conuersabat᷑. Et
tamen acultu dĩ non recedebat. Mlultũ &iã ibi scĩ quasi aues
ꝑ contemplationẽ ad calestia sub leuabant᷑. sic̃ leremias. & ere¬
chiel. Neemias. &ctĩ. Cius uesꝑa fuit infidelitas. & maximũ
peccatũ coꝵ qui xpm̃ sibi reꝓmissũ uidentes recipere nolucrunt
Sexta die. homo fact̾ ẽ. hac actute natꝰ ẽ xp̃s ꝑ uirginẽ. qui pre
latus ẽ bestus terre. & piscib maris. & uolatilib caeli quia
om̃s gentes iugo fidei suae subiecit. Cuius actatis uesꝑa finis
erit scđi. Septima die requicuit ds̃. quia septimactus ẽ anima¬
rum requies centium in xp̃o. & exspertantium generalẽ corpoꝵ
Ornatus caelist̃ angłi & sidera. Ornatus terre. homines & ui¬
menta. arbores. & florũ uarietates. In dic iđ in temp̃r Dĩ

Expanded text:
ta die ex aquis producta sunt animalia: quia hac aetate populus ta die ex aquis producta sunt animalia: quia hac aetate populus Judaeorum inter gentes velut in aquis captivus versabatur, et tamen a cultu Dei non recedebat. Multum etiam jam sancti quasi aves per contemplationem ad coelestia sublevabantur, sicut Jeremias, Ezechiel, Neemias, etc. Cujus vespera fuit infidelitas et maximum peccatum eorum qui Christum sibi repromissum videntes recipere noluerunt. Sexta die homo factus est. Hac aetate natus est Christus pelatus est bestiis terrae et piscibus maris et volatilibus coeli: quia omnes gentes jugo fidei suae subjecit. Cujus aetatis vespera finis erit saeculi. Septima die requievit Deus: quia septima aetas est animarum requiescentium in Christo et exspectantium generalem corporuOrnatus coeli sunt angeli et sidera: ornatus terrae homines et jumenta; arborum et florum varietates. In die. Id est in tempore. Diem
Abbreviated transcription (Latin):
ad cõparationẽ animalũ in rationabiliũ. dequo dr̃. fratdis ui
uera quae inluminat omnẽ hominẽ Diui sit lucẽ a tenebris in
generatione cam Cuius uesꝑa fuit multiplicata iniquitas honĩ¬
num. Ideo ut inducer& ds̃ diluuium. Sca die factum ẽ firanam̃¬
tum. qu hac eticte: artha indiluuio enatiruit. & omĩ genere
hominũ dap̃nato. solo octo animȩ in ca saluatȩ sunt. Quius uesꝑai
suꝑba fuit p̃sumptio. qua homines uoluerunt aedificare turi
Isti incultu unius dĩ solidatisunt. ut herbã uirentẽ uirtutũ
germinarent. & fructũ bonoꝵ operũ ꝓferrent. Cuius uesꝑ a fuit
inꝑditione saulis & pauli in monte gelbo e. qnđo allophilis.
interfectist. Quartu die. facte sunt luminaria quia quarete
aetace dignutes regia splendu it indauid & insalomone. & in
excris regib & ꝓphetis qui maxme hac aetate floruer huius ues¬
pera fuit insedechia quẽ rex babylonis mutauit oculis. euersa
hierusalem. & destructo templo transtulit in babylonem. Quin¬

Expanded text:
nimalium irrationabilium, de quo dicitur: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem . Divisit lucem a tenebris in generatione Cain, cujus vespera fuit multiplicata iniquitas hominum ideo ut induceret Deus diluvium. Secunda die factum est firmamentum: quia hac aetate arca in diluvio enatavit, et omni genere hominum damnato, solae octo animae in ea salvatae sunt: cujus vespera superbia fuit praesumptio, quia homines voluerunt aedificare turriisti in cultu unius Dei solidati sunt, ut herbam virentem virtutum germinarent et fructum bonorum operum proferrent: cujus vespera fuit in perditione Saulis et Jonathae in monte Gelboe quando ab Allophylis interfecti sunt. Quarta die facta sunt luminaria: quia quarta aetate dignitas regia splenduit in David, et in Salomone et in caeteris regibus et prophetis qui maxime hac aetate floruerunt. Hujus vespera fuit in Sedechia quem rex Babylonis multavit oculis, eversa Jerusalem et destructo templo, transtulit in Babylonem. Quin
Abbreviated transcription (Latin):
auipiunt: sã de signant᷑ prudentes & astuti. cauentes dolos de abola
r& ps ossunt &iam haco sex dicrum oꝑa ad totideni scłi aetetes
referri ꝓrima deniq dic. fec̃ ds̃ luceni: hacipsa ȩtate erea uot diꝰ¬

Expanded text:
accipiuntur, sancti designantur prudentes et astuti caventes dolos diaboli, accipiuntur, sancti designantur prudentes et astuti caventes dolos diaboli, ret. Possunt tamen haec sex dierum opera ad totidem saeculi aetates referri. Prima
Abbreviated transcription (Latin):
quia doctores debent concorporari. & eoherere sacro scue seript unao
qd apte p̃sigurabant uectes illi qui quatuor artil s icuolis posito nunq
cators a doctores numꝗ haberi ddebent uacuã medattitione lec anui
Qumit dic ꝑduxer aquae reptilȩ anime uuentus Berlodecotirto¬
la quac exaquis formaterst᷑ & uiuunt in aquis Signat ordo baptirate
quiudut pisces sine aquis baptismatis xp̃o uiuere nequeantenolati¬
lues nebilomun pũretinet scoꝵ qui penna uirtutĩ. &t contem plaeti¬
onis ad caelestia festinare contendunt. Perium̃ taquȩ senund sea
crattst̃ doctores acquilib& eedesi astiauiri expramarte qorantnussie¬
lentes Ediumito suae p̃dicationis infi der firmittte corroborant. Bestie
uero p̃ signant potentes ł suꝑbos. qui more bestiarũ. in quos cũq sude
cru delitutis seuitiã ex hibent. Perserpentes qui hocinlodo inboniem

Expanded text:
quia doctores debent contemplari et cohaerere sacrosanctae Scripturae. quia doctores debent contemplari et cohaerere sacrosanctae Scripturae. Quod apte praefigurabant vectes illi qui in quatuor arcae circulis positi nunquam catores doctores nunquam habere debent vacuam meditationem legis Dei. Quinta die produxerunt aquae reptile animae viventis. Per haec animalia, quae ex aquis sunt formata et vivunt in aquis, signatur ordo baptizatorum, qui, velut pisces, sine aquis baptismatis Christi vivere nequeunt. Volatile nihilominus typum retinet sanctorum, qui penna virtutum et contemplationis ad coelestia festinare contendunt. Per jumenta, quae sexta die creata sunt, doctores ac quilibet ecclesiastici viri exprimuntur, qui minus valentes adjumento suae praedicationis in fidei firmitate corroborant. Bestiae vero praesignant potentes vel superbos qui, more bestiarum, in quoscunque suae crudelitatis saevitiam exhibent. Per serpentes, qui hoc in loco in bonum
Abbreviated transcription (Latin):
sũficatione in a pocalypsi dr̃ & caclũ recessit sic̃ liber inuolut
liquae multe populist. Tc̃ ergo firmam̃tũ in medio aquarum
fuctũ ÷ ꝗndo scriptura diuina populis in notuit : Aquae quidẽ
suꝑ firmam̃tũ: significant eengłicas cateruas q̃ bene suꝑfirmam̃tũ
stitutione. neq euangłicis p̃ceptis. Quacuͦ sub firmam̃tosunt
aquae. homines signant qui diuinis edocent᷑ p̃ceptis sine quib:
ad caeleste regnũ ꝑuenire nequeunt Tertia die. congregatȩ sunt
aque in locũ unũ & apparuit arida. Peraridam significant᷑ cor¬
da electoꝵ sicientia aquã baptis matis. & fonte doctrine caelestis
diuisi ab amaritu dine infidelitatis. & in concussa fidei firmitate
roborari Quartadde. factu sunt luminaria infirmam̃to ꝑfirma¬
mentum sicuit diximꝰ sacra scriptura non in conuenient̃ accipit᷑ :
quos lucetis sic̃ lumina in mundo. Uerbum uite continentes Be

Expanded text:
significatione in Apocalypsi dicitur: et coelum recessit sicut liber involutus significatione in Apocalypsi dicitur: et coelum recessit sicut liber involutus : aquae multae populi sunt. Tunc ergo firmamentum in medio aquarum factum est, quando Scriptura divina populis innotuit. Aquae quidem super firmamentum significant angelicas catervas quae bene super firmamentum stitutione neque evangelicis praeceptis. Quae vero sub firmamento sunt aquae, homines significant qui divinis edocentur praeceptis, sine quibus ad coeleste regnum pervenire nequeunt. Tertia die congregatae sunt aquae in locum unum, et apparuit arida. Per aridam significantur corda electorum sitientia aquam baptismatis et fontem doctrinae coelestis. divisi ab amaritudine infidelitatis et inconcussa fidei firmitate roborati. Quarta die facta sunt luminaria in firmamento. Per firmamentum, sicut diximus, sacra Scriptura non inconvenienter accipitur; quos lucetis sicut luminaria in mundo verbum vitae continentes . B
Abbreviated transcription (Latin):
nem & similitudinẽ: Imago ẽ. in ratione & in mortele Simili¬
tudo c̃ inmorum scĩtate & iustificatione. Simili tudinẽ itaq peccando
ꝑdidit. Imaginẽ ñ amisit Nec audiendi sunt quidicunt hominem
habere incorporedĩ imaginẽ h anc enĩ potius cũ animalib cõmu¬
nem habemꝰ qr quo modo eaquinq sensus corporis habent. itic &
nos In anima quippe imaginẽ dĩ habemꝰ qr qđ ds̃ in maiori mundo
minor munđ Ds̃ enĩ extramundũ positus non excludit᷑ intramun¬
dũ Ñ indudit᷑ & p̃sidendo sustentat & siis tendando p̃sidet &
ircum dando implet. & implendo circumdat. Sic & anima. Nec
ex tra corpꝰ posita excludit᷑ a corpore: Nec intracorpꝰ includitur
sedubiq toti est. ubiq integra Mascilii & femina Niut̃q uno
tempr facti sunt ꝑ speciem. sed in p̃scientia dĩ cuncta simul cunc¬
ta eẽ dicunt᷑ Vndeẽ illud. quiuiuit in act̾num creauit om̃a
simul. Mystice firmamentũ scam signif scripturã sicut in e:

Expanded text:
tione et in immortalitate: similitudo vero in morum sanctitate et justificatione. Similitudinem itaque peccando perdidit: imaginem non amisit. Nec audiendi sunt qui dicunt hominem in corpore Dei imaginem habere. Hanc enim potius cum animalibus communem habemus, quia, quomodo ea quinque sensus corporis habent, ita et nos. In anima quippe imaginem Dei habemus. Quod Deus in majori mundo, minor mundus. Deus enim extra mundum positus non excluditur, intra mundum includitur, et praesidendo sustentat, et sustentando praesidet, et circumdando implet, et implendo circumdat. Sic et anima nec extra corpus posita excluditur a corpore, nec intra corpus includitur, sed ubique tota, ubique integra. Masculum et feminam. Non utrique uno tempore facti sunt per speciem, sed in praesentia Dei cuncta simul facta esse dicuntur. Unde est illud: Qui vivit in aeternum creavit omnia simul . Mystice firmamentum sanctam significat Scripturam, sicut in ejus
Abbreviated transcription (Latin):
uors : Lare uocat. anumero dierũ mensis. Lauana a candidi¬
tate Mauors. ad effectu. quia deficit singulis mensib Reptile
comparationẽ dĩ tam̃ iterũ in morta lise. ad cõparationẽ e& eroꝵ
ximã rem facturus ds̃ & cunctis quae fecerat p̃ ferendã. quasi cũ¬
quodam consilio dic. faciamꝰ. qđ lio& quidã ad angłos referendũ
dicit: Melius tam̃ ad scam trinitatẽ refert᷑ Ad imaginẽ & simi

Expanded text:
vors. Lara vocatur a numero dierum mensis: Lavana a candidivors. Lara vocatur a numero dierum mensis: Lavana a candiditate: Mavors a defectu, quia deficit singulis mensibus. Vers. comparationem Dei, tamen immortalis est ad comparationem caeterorum ximam rem facturus Deus et cunctis quae fecerat praeferendam, quasi quodam concilio dicit: Faciamus. Quod, licet quidam ad angelos referendum dicant, mel
Abbreviated transcription (Latin):
Oma ꝑfectit adõ condita sunt. Vnde homo in ꝑfectit actute eroatꝰ
ost & arbores cum folus simul& fructu. hinc & lignũ pomiftrum
dicit U aber sunũ qđq sementẽ Eł aec sementis ẽ. frugũ & arborũ
Semen uͦ hominũ & animaliũ. Seminũ ł sementũ exordium¬
cuius cũq reiFiat luminaria in firmam̃to cęlo luminaria solẽ
& luna. & coceras stellas accipimꝰ. Uerũ solecluna. & seꝑtẽ pla¬
necȩ non sunt infirmam̃to positȩ sed in aethere pendent.
Et diuidant diemacnoctẽ Soldiei p̾ẽ. luna nocti Sing
in signa hoc. ł ppt̃ terminũ paschalem dr̃. quia luna signũ est
paschat termini. qui nonnisi pꝰ iuĩ decimã lunã celebratur
ł quia sidera signa sunt nauigantib ꝑmare. ł iter agentibus
ꝑ libiam ubi uestigium ut neris ad motum uenti dissi patur.
Funa apud aebreos trib: nominib nuncupat. laro lauana ma¬

Expanded text:
Omnia perfecta a Deo cognita sunt. Unde homo in perfecta aetate creatus Omnia perfecta a Deo cognita sunt. Unde homo in perfecta aetate creatus est, et arbores cum foliis suis simul et fructu. Hinc et lignum pomiferum dicit habens unumquodque sementem. Haec sementis est frugum et arborum: semen Vers. 14. Fiant luminaria in firmamento coeli. Luminaria solem, et lunam, et caeteras stellas accipimus. Verum sol et luna et septem planetae non sunt in firmamento positae, sed in aethere pendent: Et dividant diem ac noctem. Sol diei praeest, luna nocti. Sint in signa. Hoc, vel propter terminum Paschalem dicitur, quia luna signum est Paschalis termini qui non nisi post quatuordecimam lunam celebratur, vel quia sidera signa sunt navigantibus per mare vel iter agentibus per Libyam ubi vestigium itineris ad motum venti dissipatur.a apud Hebraeos tribus nominibus nuncupatur, Lare, Lavana, Ma
Abbreviated transcription (Latin):
terrenis negotus in hiantes signant᷑. qui utriq ꝑ principium cre¬
atisunt. qr nato ihũ xp̃o patuit quieent̃ cęlestes. quiq terreni
Terra uero erat in anis &uaua. iđ corpꝰ humanũ in ane. a medi¬
tatione caelesti Uacuum a fructu bonȩ operationis. Et tenebre
ignorantiae. Abyssum humani cordis operiebant Sed sp̃s dĩ
ferebat᷑ suꝑ aquas. quia diuina p̾scientia suꝑ fluida & in fructuo¬
sa corda hominũ ferebat᷑. p̃uidens & disponens quorũ corda dig¬
ne poss& in habiture Fiat luxluas uocabulo fides accipit. Bene
ergo lux prima die facttrẽ. quia primo mandato legis fides cõ
bonae operationis intelligit. Cuius dici mane in uesperam dedu¬
tallini lapidis congelatit ẽ. C&era uero inferior in mare redacta
est¬
& hoc quidem scđa die aocum ẽ. Cuius diei oꝑra minime bonacẽ di¬
qđ bonum non sit qđ factumẽ & pulchum. sed ꝓpt̃ binariũ nume¬
rum qui est transgressio uniatis & malã hab& significationem:

Expanded text:
terrenis negotiis inhiantes signantur. Qui utrique per principium creati sunt, quia nato Jesu Christo patuit qui essent coelestes, quique terreni. Terra vero erat inanis et vacua. Id est, corpus humanum inane a meditatione coelesti, vacuum a fructu bonae operationis. Et tenebraeorantiae abyssum humani cordis operiebant. Spiritus Dei ferebatur super aquas. Quia divina praescientia super fluida et infructuosa corda hominum ferebatur, praevidens et disponens quorum corda digne posset inhabitare. Fiat lux. Lux vocabulo fides accipitur. Bene ergo lux prima die facta est, quia primo mandato legis fides commbonae operationis intelligitur. Cujus diei mane in vesperam dedutallini lapidis congelata est, caetera vero inferior in mare redacta estt hoc quidem secunda die actum est, cujus diei opera minime bona esse dim, non ideo quod bonum non sit quod factum est, et pulchrum, sed propter binarium numerum, qui est transgressio unitatis et malam habet significationem.
Abbreviated transcription (Latin):
dolatriã suader&. uictorẽ gloriaret᷑ : Si aut̃ ad i noboedientia
lier in excusabił eẽ licuitꝰ enĩ ei subtali deliberatione dolos aduer¬
tene inimia Consi derauit enĩ pulchritudine ligni & qđ sua uiter
ad manducandũ Dedit uiro suo non quidem dr̃ qđ sua scrit ci
ut manducaret. sed in hoc qđ dr̃ dedit. Intelligit᷑ quia sua sit
ad cõ medendũ quanꝗ none& opus utsuaderair quia rũ uidit cam
col nedissencda minime mori ipse quoq securus comelito na¬

Expanded text:
dololatriam suaderet, victorem se gloriaretur. Si autem ad inobeddololatriam suaderet, victorem se gloriaretur. Si autem ad inobedlier inexcusabilis esse. Licuit enim ei sub tali deliberatione dolos advertere inimici. Consideravit enim pulchritudinem ligni et quia suave esset ad manducandum. Dedit viro suo. Non quidem dicitur, quod suaserit ei ut manducaret, sed in hoc quod dicitur: dedit, intelligitur quia suasit ad comedendum, quanquam non esset opus ut suaderet, quia, cum vidit eam comedisse et minime mori, ipse quoque securus comedit.
Abbreviated transcription (Latin):
tes hoc÷ intelligentes faciat. ut non modo p̃sentia uerũ &iã futa
ꝑ spiñ cognoscant. Vnde & apłs dicat sp̃sꝓphitrũ ꝓphetis subiect᷑¬
Nic pꝰp̃uaricationẽ aliquã sui reatꝰ excusationẽ habere posset fortas¬
senĩ dicere posset Oblita erã mandatoꝵ dĩ & ideo deliqui quã
om̃ĩ modis excusationẽ a mouens manda tetdĩ repetendo inculiat
homine ad contẽptum p̃ceptidĩ ut noll& subdido sed magissue ee
sicut dii. Querunt multis i ds̃ p̃uidebat hominẽ posse decipi. Cur
cuiꝓ misit temptari sedutbeatꝰ aug̃s dic̃ non magne laudis eẽt̃
habebat arbitriũ utsi uo luiss& resister& temptatori Qđs
fecissa: digne utiq remunerar&ur Artificali quidem & argu
te machinatione diaboł suȩ ꝑsuasionis dolos cõposuit dicens
eritis sicut du. ut si ꝑinoboedientiae conteptũ. hominẽ subuerte¬
re. nequiret. saltem in hoc qđ fidem in eo corrũ per& et eũ adi¬

Expanded text:
tes, hoc est intelligentes faciat, ut non modo praesentia, verum etiam futura tes, hoc est intelligentes faciat, ut non modo praesentia, verum etiam futura per Spiritum cognoscant. Unde et Apostolus dicit: Spiritus prophetarune post praevaricationem aliquam reatus sui excusationem habere posset. Fortassis enim dicere posset: Oblita enim mandatorum Dei, et ideo deliqui. Quam omnimodis excusationem amovens mandata Dei repetendo inculcat hominem ad contemptum praecepti Dei, ut nollet subdi Deo, sed magis suae sicut dii. Quaerunt multi: Si Deus praevidebat hominem posse decipi, cur permisit eum tentari? Sed, ut beatus Augustinus dicit, non magnae laudis esset, habebat arbitrium, ut, si voluisset, resisteret tentatori. Quod si fecisset, digne utique remuneraretur. Artificiali et arguta quidem machinatione diabolus suae persuasionis dolos composuit dicens: Eritis sicut dii, ut, si per inobedientiae contemptum hominem subvertere nequiret, saltem in hoc quod fidem in eo corrumperet et cum ad i
Abbreviated transcription (Latin):
Bene ergo dr̃ Nonerubescebunt qđ nudiꝰ eent. qui melius ueste
in nocentiȩ & immortulitatis iocunditute uestiebunt᷑. Sed etsep
erat cundilior cullidior. siue sapientior sic̃te: odotion dicit.
Non quidem ꝑ sui nutura ut pote qui animam rationulem non¬
habebat quȩ capaxẽ sapientiȩ sed qui a plenꝰ erat demonico spũ. quo
scilic& ueluti quodã organo ipse sp̃s nequã utebat᷑ : Ergo illa calliditas
ł sapientia nonerat serpentis sed demonis quiꝑ serpentẽ loquebatꝰ¬
ignorabat : sicut energumini eaque ꝑ illos maligniꝰ hostis loquitur
ignorant Propriũ ẽ enĩ maligni sp̃s ut quẽ cumq inuaserit Nta eũ
pondere suȩ infestictionis dep̾mat. ut omnẽ intellectũ &rationẽ
ab eo auferat. et eorũ qullo qͥt᷑ penitꝰ ex ꝑtẽ reddat. E contra sp̃s ses
quoscũq suadignatione idon cos fecerit. & sui gram̃ repleuerit uiden¬

Expanded text:
Bene ergo dicitur: Non erubescebant quod nudi essent, qui melius veste Bene ergo dicitur: Non erubescebant quod nudi essent, qui melius veste innocentiae et immortalitatis jucunditate vestiebantur. CAPerat callidior. Sive sapientior, sicut Theodotion dicit, non quidem per sui naturam, utpote qui animam rationalem nonhabet quae capax est sapientiae, sed quia plenus erat daemoniaco spiritu, quo scilicet veluti quodam organo ipse spiritus nequam utebatur. Ergo illa calliditas vel sapientia non erat serpentis, sed daemonis qui per serpentem loquebatignorabat, sicut energumeni ea quae per illos malignus spiritus vel hostis loquitur ignorant. Proprium est maligni spiritus, ut, quemcunque invaserit, ita eum pondere suae infestationis deprimat, ut intellectum omnem et rationem ab eo auferat, et horum quae loquitur penitus expertem reddat. E contra Spiritus sanctus quoscunque sua dignatione idoneos fecerit et sui gratia repleverit, viden
Abbreviated transcription (Latin):
catur. & qđ suꝑius dix̃ breuit᷑. masculũ & feminã creaũ eos riunc aꝑ
meis Adõ uidens mulierem sibi si millimã ex omnib: creaturis. recog¬
nouit eam ex suȩ carnis. substantia formatam ł &iã. ut beatꝰ august.
dicit factus adam mex tusi mentis. & ꝓphetiȩ spũ afflutꝰ. scuuc
ponens apłs dic̃ Sac ramentum hoc magnum est: Ego autem dic
nitutem: Quidereliquid patrem quando desinu paterno descen¬
dens nouus homo mundo iusibili apparuit. non deserendo patrem.
cum quosemꝑ indiumitute inseparabilit᷑ mansit. Dereliquit a ma¬
trem .i. sinagogam deqͣ & carnem sumpsit. Adhȩsit uxorisuȩ .i. con¬
Que causa erubescentiȩ eẽ imllis. quos nullus motus in honestꝰ. nulla
carnis titillutio agebut: Nisi hombenim peccus set. numꝗ uolumpta¬
tis ardore instigaretur. Sedsic̃ nos oculum hac illac sine lesone
aliqua ł petuluntia uoluimꝰ. ł sic̃ digitum ꝓtendimus. itumen¬
bris genitulib non ad delectutionem sed ad gignendum ꝓlem utet̾

Expanded text:
eos, nunc ape ex ossibus meis. Adam videns mulierem sibi simillimam ex omnibus creaturis recognovit eam ex suae carnis substantia formatam, vel etiam, ut B. Augustinus dicit, factus Adam in exstasi mentis et prophetiae spiritu afflatus scivit ponens Apostolus dicit: Sacramentum hoc magnum est: ego autem dicnitatem. Qui dereliquit Patrem, quando de sinu paterno descendens novus homo mundo visibilis apparuit, non deserendo Patrem, cum quo semper in divinitate inseparabiliter mansit. Dereliquit matrem, id est, Synagogam, de qua et carnem assumpsit. Adhaesit uxori suae, id est, conj non erubescebant. Quae causa erubescentiae esset in illis quos nullus motus inhonestus, nulla carnis titillatio agebat? Nisi enim homo peccasset, nunquam voluptatis ardore instigaretur. Sed sicut nos oculum hac illae sine laesione aliqua vel petulantia volvimus, vel sicut digitum protendimus, ita membris genitalibus non ad delectationem, sed ad gignendam prolem uteremur.
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ illa non eius modi erat. quaenunc ẽ. sole suꝑ terras posito. sed qͣsi
iduideri a nobis uoluit lucẽ eẽ bonã. Et diuisit lucẽ a tenebris. Ten ehre
a tenendo dicte. quia tenent oculos neuideant Utrumq. aut̃ fecit &
lucm & tenebras. Salicet ut in luce operarent᷑ homines. et in nocte re¬
qui escerent. Ergo et tenebre opus dĩ sunt Vlnde in imno trium pue¬
rorum. In quo omĩs creatura ad benedicendũ dm̃ inuitatur. &iam te¬

Expanded text:
autem illa non ejusmodi erat quae nunc est sole superposito, sed qualis id est a nobis videri voluit lucem esse bonam. Et divisit lucem a tenebris. Tenebrae a tenendo dictae sunt, quia tenent oculos ne videant. Utrumque autem fecit Deus et lucem et tenebras, scilicet ut in luce operarentur homines, et in nocte requiescerent. Ergo et tenebrae opus Dei sunt. Unde in hymno trium puerorum in quo omnis creatura ad benedicendum Deum invitatur, etiam te
Abbreviated transcription (Latin):
Caelum non istud uisibile firmamentũ accipere debemus. sed illud
empyricum iđ igncum. ł intellectuale caelum. qđ non ab ardore
sed asplendore igneũ dr̃ qđ statim repletumẽ. angłicis spĩtib dequib
in iob dr̃ cum me laudarent si mulastra matutina. & ubilarea
om̃s filuidĩ. Et nota triahic elementar cõ memorart Nomine enĩ
posita. Omã enĩ elem̃tte cõ mixtae erant ⁊ confusa. & totũ hoc
aeris spatium qđ ẽ a terra usq celũ. plenũ erat aquis. quae tac m̃
non erant cius modiqualitatis auus non sunt. sed in modũ nubiũ
tenues. quã qualitittẽ ad huc ille suꝑ celes tes aquae retinent. Sp̃s
dĩ ferebatur suꝑ aquas. Sicut mens. ł sapientia alicuius artifias.
suꝑ fert᷑ oꝑi qđ facturꝰ ẽ ut quomodo uult ita illud faiat: lta & sp̃sses suꝑ fe¬

Expanded text:
Coelum non istud visibile firmamentum accipere debemus, sed illud Coelum non istud visibile firmamentum accipere debemus, sed illud empyreum, id est igneum, vel intellectuale coelum quod non ab ardore, sed a splendore igneum dicitur, quod statim repletum est angelicis spiritibus de quibus in Job dicitur: Cum me laudarent simul astra matutina et jubilarent omnes filii Dei . Et nota tria hic elementa commemorari. Nomine enim posita. Omnia enim elementa commista erant et confusa, et totum hoc aeris spatium quod est a terra usque ad coelum plenum erat aquis, quae tamen non erant ejusmodi qualitatis cujus nunc sunt, sed in modum nubium tenues, quam qualitatem adhuc illae supercoelestes aquae retinent. Spiritus Dei ferebatur super aquas. Sicut mens vel sapientia alicujus artificis superfertur operi quod facturus est, ut quomodo vult ita illud faciat: ita et Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
genera linguarum. alu int̃ p̃tttio sermonũ & emendatiora sunt ex¬
emplaria latina quã greca. greca quã aebrea Una quęque enim res
quos frequentius transfert᷑. eo firmius emendatꝰ
sicut sc̃ĩ doctores tradunt cognoscit᷑ fuisse moyses qui ꝑreuelationem
dĩ mundi creationẽ cognouit. quittmen more scripturae dese qua¬
si dealio loquitur In principio huius uoluminis philophi confutant᷑.
quidemundi creatione conatisunt. disputtire. sic̃ plato. quia tria
dixit cẽ principia. dñ uidelic& exemplar & materiã & dm̃ non qͣsi
auctorem ex nihilo cuncta creasse. sed quasi opifici ei in reb creandis ma¬
teriã adiutorium p̃stitisse. Aristoteles aut̃. duo dixit eẽ principia.
materiam scilic& & speciem tertium quiddã nescio qiđ uolens dicere.
operatorium appellauit quoꝵ errorib obuians morses ut pote ad nõ e
formasse. non quidem intempr. sed ininitio temporis dicens. In princ¬
tempꝰ cȩpisse. qđ antea minime erat. Creauit enĩ calũ & terram

Expanded text:
 interpretatio sermonum. Et emendatiora sunt exemplaria Latina quam Graeca, Graeca quam Hebraea. Unaquaeque enim res, quo frequentius transfertur, eo firmius emendabitsicut sancti doctores tradunt, cognoscitur fuisse Moyses qui per revelationem Dei mundi creationem cognovit, qui tamen more Scripturae de se quasi de alio loquitur. In principio hujus voluminis philosophi confutantur, qui de mundi creatione conati disputare, sicut Plato, qui tria dixit esse principia, Deum videlicet, exemplar, et materiam, et Deum non quasi auctorem ex nihilo cuncta creasse, sed quasi opifici in rebus creandis materiam adjutorium praestitisse. Aristoteles autem duo dixit esse principia, materiam scilicet et speciem, tertium quiddam nescio quid volens dicere operatorium appellavit. Quorum erroribus obvians Moyses utpote a Deo elecihilo formasse, non quidem in tempore, sed in initio temporis dicens: In princtempus coepisse quod antea minime erat. Creavit enim coelum et terram.
Abbreviated transcription (Latin):
beate uiuat exdõ. Ergo defunctu anima adae. iure dr̃ mortua: exequa
toesi posten setutest mortes. Vt enĩ haec sub sequerent᷑ prima p̃cessit quia
eosdie nio peucuuit adam in anima mortuus est: Forimnatis igitur dus¬

Expanded text:
beate vivat, vivit ex Deo. Ergo defuncta anima Adae, jure dicitur mortua, ex qua beate vivat, vivit ex Deo. Ergo defuncta anima Adae, jure dicitur mortua, ex qua tres postea secutae sunt mortes: ut enim haec subsequerentur prima praecessit, quia eo die quo peccavit Adam, in anima mortuus est. Quomodo poter
Abbreviated transcription (Latin):
die comederis ex eo : morte morieris AQuattuor eẽ mortes. scã scripturo
manifestissime ostenđ. Prima mors ẽ anime. quaesuũ deserit creatorẽ
Cum enĩ deseruerit: peccat: Sine inquit. dñs in euangło mortuos. sepe¬
ure mortuossuos. Ecce habes scdm̃ animã sepelientes mortuos. & quos
sepeliunt scdm̃ carnẽ mortuos Eł acc itaq sententia duas mortes manisenie¬
tissime ostendit. Vnã animarũ. Alterã corporum. Tertia solius ẽ anime
quã dum ex corpore exierit patitur. scdm̃ illud qđ in euangło deillo deA¬
diuite legimꝰ. Pat̃ abraham in quit diues. mitte mihi lazarũ. ut digi¬
tosuo refriger& linguã meã. quia crucior in hac flãma. Quarta aut̃ mors
Cum anima receperit corpꝰ. ut inignẽ mittat᷑ aet̃nũ. Scdm̃ illud qđ dñs in
cuangło defuturo iudicio dic̃. Ite in ignẽ act̃nũ &rł. Die itaq quo pecca
uit adam in anima martuus ẽ. Sic̃ enĩ corpꝰ uiuit exanima. Ita anima ut

Expanded text:
die comederis ex eo, morte morieris? M. Quatuor esse mortes sancta Scriptura manifestissime ostendit. Prima mors est animae quae suum deserit creatorem, cum enim deseruerit peccat. Sine, inquit Dominus in Evangelio, mortuos sepelire mortuos suos . Ecce habes secundum animam sepelientes mortuos, et quos sepeliunt secundum carnem mortuos. Haec itaque sententia duas mortes manifestissime ostendit, unam animarum, alteram corporum. Tertia solius est animae, quam dum ex corpore exierit patitur, secundum illud quod in Evangelio de illo divite legimus: Pater Abraham, inquit dives, mitte mihi Lazarum, ut digito suo refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma . Quarta autem mors, cum anima receperit corpus, ut in ignem mittatur aeternum, secundum illud quod Dominus in Evangelio de futuro judicio dicit: Ite in ivit Adam, in anima mortuus est. Sicut enim corpus vivit ex anima, ita anima ut
Abbreviated transcription (Latin):
futuros cẽ p̃sciebat M. Quia sic̃ p̃uidit. quid mali eent facturi. sic &iam
p̃uidit de malis factis coꝵ qiđ bonie& ipse facturꝰ. Sicenĩ eos fec̃ uteent
aliis exercititionis adminuculũ. & timoris exemplũ Preuidit bonos¬
futuros et creat. p̃udit malos futuros ⁊ creat. Seipsum ad fruendũ p̃bens
bonis multu muncrũ suoꝵ largieas ⁊malis. Nihilsibi consulens. Nec deope¬
rib bonoꝵ & bonis consulens &iã depoenis maloꝵ A ꝑotuit eo siste¬
temptatis: depara dso eicere annon. MId intellegendum qđ ñ potuit siñ
de rdeussent inuanu glam qndo eis contrarius hostis ꝓmisit dicens Si cõme¬

Expanded text:
futuros esse praesciebat? M. Quia sicut praevidit quid mali essent facturi, sic etiam praevidit de malis factis eorum quid boni ipse esset facturus. Sic enim eos fecit, ut essent aliis exercitationis adminuculum et timoris exemplum. Efuturos, et creat; praevidit malos futuros, et creat. Seipsum ad fruendum praebens bonis, multa munerum suorum largiens et malis: nihil sibi consulens, nec de operibus bonorum, et bonis consulens, etiam de poenis malotentatio de paradiso ejicere an non? M. Id intelligendum quod non potuit, si non se elevassent in vanam gloriam, quando eis contrarius hostis promisit dicens: Si come
Abbreviated transcription (Latin):
sps incelo an in terra. ut uideret ipsa lectionẽ ł ipsã cuitatẽ : Ergo sunnul¬
lo loco uidit ut recordar&ur: inscipso uidit & quia initiũ hab& cogitatio e
omẽ qđ initium. et temp̃ hab& Igit᷑ scdm̃ sup̃ dictãt ratione ips creg̃. ꝓtemp¬
nom pocterat ficriꝰ: nisi ut dormienti costit detraheret exqua coniux a edifi¬
notioerat ꝑoterat & alit fieri sedideo congruentius iudicauneaait
sicfier& unde aliqid significaret: sic̃ enĩ dormieneti uldestino stet dettratta
construatur cõ municatione nãq corponas ⁊ sangumni sapi esficituqualã¬

Expanded text:
spiritus, in coelo an in terra, ut videret ipsam lectionem vel ipsam civitatem? Ergo si in nulspiritus, in coelo an in terra, ut videret ipsam lectionem vel ipsam civitatem? Ergo si in nullo loco vidit, ut recordaretur, in se ipso vidit: et quia initium habet, cogitatio est omne quod initium et tempus habet. Igitur secundum supradictam rationem spiritus creatnon poterat fieri, nisi ut dormienti costam detraheret, ex qua conjux aedificaretur. Poterat et aliter fieri, sed ideo congruentius judicavit, ut sic fieret unde aliquid significaretur. Sicut enim dormienti Adae costa detraconstruatur. Communicans namque corpore et sanguine Christi, efficitu
Abbreviated transcription (Latin):
tates hominũ. facere uideantur. quantomagis hoc angłi possunt:A
Qua causa fait. ut ds̃ quaẽ adstrius moueri non moueat᷑ in tempr̃ aut
nouũ nullaq cogitatio noua quasi scilic& sitnoua & accedens Nã si accedit
do aliqido iam non in inutabt. Igit᷑ in mutabilis ds̃ẽ nihililli accedit Nul¬
banoua cogititio nullũ nouũ consiliũ : Ideo non mouet intempr Corporau
sua in locũ mouendũ descendunt decaelo: &ascendunt in caclũ Spsitaq hominũ
mouet᷑ intempr. remunis cendo p̃terita. futa exspectando. aliqua noua discendo
Neq enĩ cũ recordor aliquã lectionẽ. analiquã ciuitate sic cõmotus ẽ sp̃s m̃s cogi¬
tando ut hecrecordar& extempr. lt motus ẽ & loco. Qđ sun loco mouet᷑. An in
caelo. aninterra mouctur : q sine aielo etterra. nullus e. loc Vbi enĩ fuit. ipse

Expanded text:
tates hominum facere videantur, quanto magis hoc angeli possunt? tates hominum facere videantur, quanto magis hoc angeli possunt? Quae causa facit ut Deus, quem astruis moveri, non moveatur in tempore: aut novum, nullaque cogitatio nova, quasi scilicet sit nova et accedens. Nam si accedit Deo aliquid, jam non immutabilis; igitur immutabilis Deus est, nihil illi accedit, nulla nova cogitatio, nullum novum consilium. Ideo non movetur in tempore, corpora vero sua in locum movendum descendunt de coelo et ascendunt in coelum. Spiritus itaque hominum movetur in tempore, reminiscendo praeterita, futura exspectando, aliqua nova discendo. Neque enim cum recordor aliquam lectionem ac aliquam civitatem, sic commotus est spiritus meus cogitando, ut haec recordaretur ex tempore, ita motus est et loco. Quod si in loco movetur, an in coelo, an in terra movetur? quia sine coelo et terra nullus est locus. Ubi enim fuit ipse
Abbreviated transcription (Latin):
retio n an forsiten uox denube facttte iussionis quã intellegerent tamꝗ
reteoerales anime etiea audite nihil hominus oboedier  Non hod¬
poeper aemi adras aut uo latilia ut sint ratione capaces ꝑ quã o hoedire
possintttos ex torisuo. in suo tam̃ genere optemperant eo ponra tia nabili
uoluntntos aubitno sed sic̃ mouet. ille om̃a temporib opartunis ⁊ aon¬
ipsatum poralit motus. Mouet itaq seipsum sine tempro xloco Aouit
culitescionouetur Alla quac temporalit mouet᷑ N dem sp̃s conditus mo¬
feci in rationabilis Eiã et iuins mouet : Sed rationalis habet intellogent
ꝑquã uidicare posse utrũ iussis consentiat annon consentiat. Anima
tur aut uolatilia non acceper hoc iudicium ꝓ suo tam̃ generẽ. Atqma
mora uissu Aliquo tecto ppellunt᷑ Vnde angłica natura iussa di ꝑficieas¬
mouas uissis o m̃egenus animantiũ ducens quo illa nesciunt. Si homines
possunt non nullã animaliũ. genera mansuetit facere : ut ut quasda uolun¬

Expanded text:
retia? An forsitan vox de nube facta est jussionis, quam intelligerent tanquam rationales animae, et ea audita illi omnes obedirent? acceperunt animalia aut volatilia, ut sint ratione capaces, per quam obedire possint Creatori suo; in suo tamen genere obtemperant Deo, non rationabili voluptatis arbitrio, sed sicut movet ille omnia temporibipse temporaliter motus. Movet itaque se ipsum sine tempore et loco, movet caliter movetur, illam quae tantum temporaliter movetur. Ipsseu irrationalis, etiam et jussis movetur. Sed rationalis habet intelligentiam per quam judicare possit utrum jussis consentiat, an non consentiat: animalia vero aut volatilia non acceperunt hoc judicium; pro suo tamen genere atque natura jussu aliquo tacta propelluntur. Unde angelica naturamovet visus omne genus animantium ducens, quo ille nescit. Si homines possunt nonnulla animalium genera mansueta facere, ita ut quasdam volun
Abbreviated transcription (Latin):
Audut orga nũ ꝑ qđ articulatũ sonũ emitteret: Perillũ nẽpe uerba faciebat
⁊tam̃ hoe :aciani ille nesciebat Natura igit rationis. expers sub decepera¬
eorũ despeluncis excant suis: M. Licet in tellectũ ñ habeant tini sersuioa po¬
ris nullatenꝰ carent: Habent enĩ uisum auditũ. gustũ odoratũ. Etideo quauis
audiant uerba marsoꝵ. Nequaquã tam̃ in tellegunt : N enĩ oboediunt iateldeo¬

Expanded text:
ut organum per quod articulatum sonum emitteret. Per illum nempe verba faciebat, et tamen hoc etiam ille nesciebat. Natura igitur rationis expers subditur naeorum de speluncis exeant suis? M. Licet intellectum non habeant, tamen sensu corporis nullatenus carent. Habent enim visum, auditum, gustum, odoratum. Et ideo quamvis audiant verba Marsorum, nequaquam tamen intell
Abbreviated transcription (Latin):
tio q Resurrectio nr̃a duplexẽ. Mors carnis eius & resurrectio eius
Mors carnis nrae & resurrectio eius. mors animȩ nrãe. & resurrectio eius.
Duas mortes nr̃as. & duas resurrectiones nras. Due et duȩ. .iiiiͬ. sunt
Vnꝰ in orti dñi ⁊ uni resurrectioni eius. Adde .iiiii. nrãs. sex faciunt
Igit᷑ siniplũ dñi. & duplũ nrm. tresst̃. et tres partes hab&: scđni qđ supͣ
diximiꝰ senarius numerꝰ. Nam et xxx ui. hore. quib dñs fuit in inferno
huic simplo & duplo congruunt. Xui igit᷑ fuer̃ diurne. & xxiiii. noct᷑.¬
xx iiii. ad duplã mortẽ nram coniciunt. & illȩ .xui. hore. ad mortẽ dnĩ

Expanded text:
tio ejus, resurrectio nostra duplex est. Mtio ejus, resurrectio nostra duplex est. Mmors carnis nostrae, et resurrectio ejus mors animae nostrae et resurrectio est. Duas mortes nostras, et duas resurrectiones nostras, duo et duo quatuor sunt: i et uni resurrectioni ejus adde et quatuor nostras, sex faciunt. Igitur simplum Domini et duplum nostrum tres sunt, et tres partes habet, secundum quod supra diximus, senarius numerus. Nam XXXVI horae quibus Dominus fuit in inferno, huic simplo et duplo congruunt. XII igitur fuerunt diurnae, et XXIV nocturnae, XXIV ad duplam mortem nostram conveniunt, et illae XII ho
Abbreviated transcription (Latin):
sexta Dua qđ ẽ tertia Tria qđẽ media. Vnũ ergo duo ⁊tria sgxfa¬
ciunt. Ideo ppt̃ huius numeri ꝑ fectionẽ. sex dieb operat. sorineoi dm̃¬
turam. Tres he partes senarii numeri demons trans nobis trinitateni diñ
intrinitate numeri ⁊ mensurae ⁊ ponderis fecisse omnẽ creaturã. Pluri¬
mũ ualere senarii numeri ꝑfectionẽ inscripturis scĩs frequent̃ repperim
Praesertim ini morte dnĩ simpla. & in resurrectione eius simpla Mlors
itaq dnĩ nr̃i ihũ xp̃i. non fuit in anima. sed in carne sola Mors uero nr̃a
Nonsolũ in carne. sed &lã in anima. In anima ꝓpt̾ peccatũ In carneuꝰ
ppt̃ penã peccati Ille ũ quia peccatũ ñ habuit. in anima nonẽ mortius.
nisitantũ in carne. & hoc ꝓpt̃ similitudinẽ. carnis peccati qđ deadam
traxerat. Igit simpla eius mors fuit nr̃a duplexẽ. & simpla resurrec¬

Expanded text:
sexta; duo, quod est tertia; tria, quod est media; unum ergo, duo et tria, sex fasexta; duo, quod est tertia; tria, quod est media; unum ergo, duo et tria, sex faciunt. Ideo propter hujus numeri perfectionem sex diebus operatus est omnem creaturam. Tres hae partes senarii numeri, demonstrant nobis, Trinitatem Deum in trinitate numeri, et mensurae et ponderis fecisse omnem creaturam. Plurimum valere senarii numeri perfectionem in Scripturis sanctis frequenter reperimus, praestri Jesu Christi non fuit in anima, sed in carne sola. Mors vero nostra non solum in carne, sed etiam in anima. In anima propter peccatum, in carne vero propter poenam peccati. Ille vero quia peccatum non habuit in anima, non est mortuus nisi tantum in carne, et hoc propter similitudinem carnis peccati quod de Adam traxerat. Igitur simpla ejus mors fuit, nostra duplex. Est et simpla resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
intellegimꝰ spĩtalom creaturã iđ angłicã. Sexien facta cognitio. Sexies fecit
ppt̃ senarunumeri ꝑ fectionẽ Sed denumero ⁊ desenarũ numeri ꝑfec done
Aliqiđ tibi ex scripturis sc̃is colligã Libens adesto ⁊ tetotũ ad audienduni
p̃para: unus in nuneris diuidi non potest. Ab ipso enĩ surgit ominis numerus.
Ergo duo dundi possunt si pars eius unus ẽ. Igitur diuisio duoꝵ inunu
Diuisio trium inunum. Qid aliud hic numerꝰ ostenđ. nisi trinitate quae
dsu Q quauis tressint ꝑ sonȩ. inuna credunt᷑ unitate naturȩ. Qua terna¬
rius duas partes hab& : Nam quarta cius unũ ẽ. Media eius. duo Ilnũ
uidelic& & duo triast̃. Ecce partessuas nec ultra ex crescit. nec cõplet
& ideo in ꝑfectꝰ ẽ numerꝰ. Quinarius ñ hab& nisiunũ qđ ẽ quinta Sena¬
rius igit numer̾ ꝑfectꝰ ẽ. quia partib suis cõpletꝰ: Hab& enĩ unũ qđ e

Expanded text:
intelligimus spiritalem creaturam, id est angelicam, sexies facta cognitio: sexies fecit intelligimus spiritalem creaturam, id est angelicam, sexies facta cognitio: sexies fecit propter senarii numeri perfectionem. Sed de numero et de senarii numeri perfectione aliquid tibi ex Scripturis sanctis colligam. Libens adesto, et te totum ad audiendum praepara. Unus in numeris dividi non potest, ab ipso enim surgit omnis numerus; ergo duo dividi possunt. Si pars ejus unus est, igitur divisio duorum in unum, divisio trium in unum. Quid aliud hic numerus ostendit nisi Trinitatem quae Deus est, quia quamvis tres sint personae, in una creduntur unitate naturae. Quaternarius duas partes habet. Nam quarta ejus unum est, media ejus duo. Unum videlicet et duo tria sunt. Ecce partes suas, nec ultra excrescit, nec complet, et ideo imperfectus est numerus. Quinarius non habet nisi unum quod est quinta. Senarius igitur numerus perfectus est, quia partibus suis completur, habet enim unum quod est
Abbreviated transcription (Latin):
quã inscipsa uidetur ereatura. Plus salic& uidit̾ in arte qua facta ẽ. quã inscip
sal factaẽ: Epterea enĩ ait euangłista loħ. Qđ fuctũ ẽ. in ipso uita erat. Om̃a igit᷑
quac faotast: ⁊ uitã non habent̃. in ipso uerbo di uitust̃. Inscipsa non sunt uita
Caelũ. terra. lapis. uita non habent. & tanĩ in dño uita sunt. Viuunt igit᷑ indõ.
sine initio atq in cõmutabilit̃ om̃s rationes creaturarũ. Ac ꝑ hoc plus uidetur
ab anglisscis in uerbodĩ ubi st̃ uitt quã inscipsa. quia scientia angloꝵ in cõpara
tione dĩ quodã modo uesperascit Ergo in cognitione firmam̃ti. Secundus
In cognitione discretionis terrȩ. ac maris. Tertius. In cognitione solis aclune.
łstellarũ: Quartus. In cognitione reptiliũ ⁊ animaliũ: Quintus. In cogni¬
tione ium̃ toꝵ ⁊ ferarũ. ł ipsius hominis: Sextus. Neq enĩ diciunius quem

Expanded text:
quam in seipsa videtur creatura. Plus scilicet videtur in arte qua facta est, quam in seipsa quam in seipsa videtur creatura. Plus scilicet videtur in arte qua facta est, quam in seipsa quae facta est. Propterea enim ait evangelista Joannes: Quod factum est in ipso vita eraquae facta sunt, et vitam non habent, in ipso Verbo Dei vita sunt, in seipsa non sunt vita. Coelum, terra, lapis, vitam non habent, et tamen in Domino vita sunt; vivunt igitur in Deo sine initio, atque commutabiliter omnes rationes creaturarum. Ac per hoc plus videntur ab angelis sanctis in Verbo Dei, ubi tione Dei quodammodo vesperascit. Ergo in cognitione firmamenti secundus. In cognitione discretionis terrae ac maris tertius. In cognitione solis ac lunae vel stellarum, quartus. In cognitione reptilium, vel animalium, quintus. In cognitione jumentorum et ferarum vel ipsius hominis, sextus. Neque enim diei unius quem
Abbreviated transcription (Latin):
nocte quia nax ista quae nob̾ notissima ẽ facit eã ẽẽ absentiasolis suꝑ terrã
quia decidente sole uocamꝰ uesperã. Incho ante mane. uocamꝰ diem Nox
aut̃ hic priuatio operis ẽ. autnox ipsa possibilitas appellata ẽ. quae in est
rebus factis unde fieri potest &iam si non mutent. FACTṼQ Ẽ UES PEUE
ETMANE DIES UN. A. Quomodo hoc intellegen diĩ ẽ: M. Qiud ꝑuesperã
nisi ꝑfectio singulorũ operũ ⁊ mane ẽ inchoatio sequentium. Auos A
Primũ enĩ diem spĩtalẽ adstruis cẽ creaturã. & quomͦ habuit uespere & mane:
Omis namq creatura. anteq temp̃r suo fier&. In ipso dĩ uerbo erat prius ab¬
angłis cognoscenda. etsio suo tempr̃ facienda Qua ꝓpt̃̾ ipsa creature cognitio
Insema ipsa uespera erat. In dõ aut̃ mane. Quia plus uidet᷑. ipsa creatura in dño

Expanded text:
noctem, quia nox ista quae nobis notissima est, facit eam esse absentia solis super terram, noctem, quia nox ista quae nobis notissima est, facit eam esse absentia solis super terram, quia decidente sole, vocamus vesperam, inchoante mane vocamus diem. Nox autem hic privatio operis est, aut nox ipsa possibilitas appellata est, quae inest rebus factis, unde fieri potest, etiamsi non mutentur. D. Factumque est vespere et mane dies unus . Quomodo hoc intelligendum est? Quid per vesperam, nisi perfectio singulorum operum, et mane est inchoatio sequentium? Augustinus. - Primum enim diem spiritalem astrues esse creaturam, et quomodo habuit vespere et mane? Omnis namqangelis cognoscenda, et sic suo tempore facienda. Quapropter ipsa creaturae cognitio in semetipsa vespera erat, in Deo autem mane, quia plus videtur ipsa creatura in Domino,
Abbreviated transcription (Latin):
iuisit inquit scriptura lucẽ a tenebris.
Omne enĩ qđ diuidit᷑ & eẽ potest. sic̃ ergo essentia lucis: Ita essentia
tenebrarũ: & curñ dic̃ scriptura : uidit ds̃ tenebras qđ cent̃bone sic̃ deluae
dicrũ ẽ UI. Ds bona & cõmutabili uoluntate creauit om̃s angłos bonos
sed quia ex his quosdam ꝑ suꝑbiam p̃sciebat casuros. ꝑ in omutabilitatẽ p̃scientiȩ
suae diuisit inter bonos & malos. Alalos igit᷑ appellans tenebras. bonos ap¬
pellans lucem In his dicens quia bonist̃. In illis nullatenus dicens. nepeccata
quae erant tenebrae ad ꝓbare uider&. A ALIBI Diui sit lucem a tenebris. Qid
est lucem atenebris duudere: M. Idẽ distinctio rei formate ab informi.
APPELLAit Q. Lucẽ DICM. ET TINEBRAS NOCTEAI. A. Curappella¬
uit lucem diem ⁊ tenebras noctẽ quae adhuc formata nonerant : M. Propterea
appellauit enĩ lucẽ diem. quiadies circaspeciem facte rei appellatꝰ ẽ & tenebras

Expanded text:
ivisit, inquit Scriptura, lucem a tenebris: ivisit, inquit Scriptura, lucem a tenebris: omne enim quod dividitur, et esse potest. Sicut ergo est essentia lucis, ita essentia tenebrarum, et cur non dicit Scriptura, Vidit Deus tenebras quod essent bonae, sicut de luce dictum est? Deus bona et incommutabili voluntate creavit omnes angelos bonos, sed quia ex his quosdam per superbiam praesciebat casuros, per incommutabilitatem praescientiae suae divisit inter bonos et malos. Malos igitur appellans tenebras, bonos appellans lucem: in his dicens quia boni sunt, in illis nullatenus dicens, ne peccata quae erant tenebrae approbare videretur. Item Alibi. - Divisit lucem a tenebris. Quid est lucem a tenebris dividere? Id est, distinctio rei formatae ab informi. Appellavit lucem diem, et tenebras noctem . Cur appellavit lucem diem, et tenebras noctem, quae adhuc fappellavit lucem diem, quia dies circa speciem factae rei appellatus est; et tenebras
Abbreviated transcription (Latin):
appellati sunt quia omnino iam necaderent uirtutẽ in eomutabili¬
Sic subito uidit ds̃ lucem qđ e& bona anantea nescruit. & uisio ei
contulit scientiam: Al. Omne enĩ opus p̃cedit uoluntas. Nam
dum cogitamꝰ qiđ operare debeamꝰ. Neq enĩ ignorans aliquid facit. dumco¬
gitat qualiter fiant quȩ facienda cogitando disposuit. Et cumhominẽ cade¬
re non possit. ut aliquid ignorans faciat: quanto magis indm̃ quiomã &erno
& stabili consiliosuo quomodo uoluit fec̃. Nec alit̃ & enĩ facta. & alit̃ faci¬
enda uidit. eo itaq quomodo uidit facta. quo uiderat facienda A Etu
dit ds̃ lucem qđ c&̃ bona Quarelucem tuntũ laudauit. & non noctem:
Id est. qui a nox adhuc. Necdies facte erant seditentũ lux anglica. quia indig¬
nunierat dõrem in formẽ laudare. quę ad huc formatit non erat: sed rem illã
quae formatet erat laulauit. iđ lucẽ angłicã. AGust Et diuigit Lucent

Expanded text:
appellati sunt, quia ne omnino iam caderent, uirtutem incommutabiliappellati sunt, quia ne omnino iam caderent, uirtutem incommutabiliSi subito Deus vidit lucem quod esset bona, an antea nescivit, et visio ei contulit scientiam? M. Omne enim opus praecedit voluntas, nam dum cogitamus quid operare debeamus, neque enim ignorans aliquid facit, dum cogitat qualiter fiant quae facienda cogitando disposuit. Et cum hoc in hominem cadere non possit, ut aliquid ignorans faciat, quanto magis in Deum, qui omnia aeterno et stabili consilio suo quomodo voluit fecit? Nec aliter etenim facta et aliter facienda vidit; eo itaque modo vidit facta, quo viderat facienda. D. Et vidit Deus lucem quod esset bona . Quare lucem tantum laudavit, et non noctem? M. Id est, quia nox adhuc nec dies factae erant, sed tantum lux angelica, quia indignum erat Deo rem informem laudare, quae adhuc formata non erat, sed rem illam quae formata erat laudavit, id est lucem angelicam. AUGUSTINUS. D. Et
Abbreviated transcription (Latin):
est facta sed genita sapientia in spĩtalem atq rationalem creaturã
se transfert sicut in animasscas ut inluminati lucere possint. fit in
cis quedã luculenta rationis affectio. quae potest accipi facte lux
Cum dixerat ds̃ fiat lux. Iam enĩ erat sp̃italis creatio quae caeli nomi¬
ne significatuẽ. Cum scriptũ sit In principio creauit ds̃ celũ et t̃ram
Nonceli corporei Inqua natura in tellegunt᷑ om̃s sc̃i angli ERTQ
terent Si autẽ nollent. &iam labi potuissent Unde et satan cum se¬
quatib legionib: cecidit: sed posteius lapsum ita confiriati sunt an¬
głi qui ꝑ steter̃ ut cadere omnino non possint Qđ bene in ipso exora¬
dio geneseos p̃sentis libri historica descriptione signatũ est. quia cre¬
auit ds̃ celum qđ post inodũ uocauit firmamentũ. Caeliergo fuerunt
ut diximꝰ. hi qui prius benesunt conditi. sed post modũ firmamentũ

Expanded text:
est facta, sed genita sapientia, in spiritalem atque rationalem creaturam est facta, sed genita sapientia, in spiritalem atque rationalem creaturam se transfert, sicut in animas sanctas, ut inluminati lucere possint, fit in eis quaedam luculenta rationis affectio, quae potest accipi, facta est lux, cum dixerat Deus fiat lux, jam enim erat spiritalis creatio, quae coeli nomine significata est, cum scriptum sit: In principio creavit Deus coelum et terram. Non coeli cterent; si autem nollent, etiam labi potuissent. Unde et Satan cum sequacibus legionibus cecidit; sed post ejus lapsum ita confirmati sunt angeli qui perstiterunt, ut cadere omnino non possint. Quod bene in ipso exordio Geneseos praesentis libri historica descriptione signatum est. Quia creavit Deus coelum quod postmodum vocavit firmamentum. Coeli ergo fuerunt, ut diximus, h