comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non accdit nisi depeccato ÷ ex hac in qu̾a concupiscentia cur¬
nis tanꝗ filia peccati. & quando illi ad turpia consentitur
eti ã peccatoꝵ matre multoꝵ. quȩ cunq nascit᷑ ꝓles originali
obligata peccato: nisi in illo renascat᷑. qui sine istse
cupiscentia qm̃ uirgo concepit ꝓpt̾ea quando nasci ẽ
in carne dignatus sine peccato solus ẽ. natus Si autquerit
quomodo ista concupiscentia carnis maneet anregenatid
in
quo uniuersoꝵ facta ẽ. remissio peccatoꝵ quatido¬
qui¬
de ꝑ ipsa seminat᷑ & cũ ipsa carnalis gignit᷑ ꝓles
parentis etiambaptirati: aut certe si m parente baxtũ sito
potest ẽe & peccatũ non. eẽ cur eadẽ ipsa in ple peccatũ sit:
Adhec respondet᷑ : dimita concupiscentiã carius in baptismo.
non ut non sit.: sed ut inpeccatũ non imputet᷑. Qũa uis aũt reati
suo iã soluto: manet tam̃ donec sanet᷑ om̃is in firmitas nr̃a

Expanded text:
non accidit nisi de peccato, ex hac, inquam, concupiscentia carnon accidit nisi de peccato, ex hac, inquam, concupiscentia carnis tamquam filia peccati et, quando illi ad turpia consentitur, etiam peccatorum matre multorum quaecumque nascitur proles originali est obligata peccato, nisi in illo renascatur, quem sine ista concupiscentia uirgo concepit, propterea, quando nasci est in carne dignatus, sine peccato solus est natus. Si autem quaeritur, quomodo ista concupiscentia carnis maneat in regenerato, in quo uniuersorum facta est remissio peccatorum, quandoquidem per ipsam seminatur et cum ipsa carnalis gignitur proles parentis etiam baptizati aut certe, si in parente baptizato potest esse et peccatum non esse, cur eadem ipsa in prole pecad haec respondetur, dimitti concupiscentiam carnis in Baptismo, non ut non sit, sed ut in peccatum non imputetur. Quamvis autem reatu suo jam soluto, manet tamen, donec sanetur omnis infirmitas nostra
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃ib ad eas ꝓpriȩ ꝑtinentib bonis etiã si thorũ habeant
immaculatũ non solũ a fornicationib: & ad ulteriis quȩ sunt
flagitia dãnabilia. uerũ etiã ab illis excessib concũbendi¬
qui non fuint causa ꝓlis uoluntate dominante. sed causa
uoluptatis uincente libidine. quȩ sunt in coniugib peccato
uenialia ÷ tam̃ cũ uentũ fuerit ad opus generandi ip̃se ille
licitꝰ honestusq concubitus. non potest eẽ sine ardore libidinis
ut possit ꝑ agi qđ rationis ẽ non libidinis nTanc erde anlor
quo se quas sus impio mouet mebra que mouers sola uolm¬
tate non possunt. atq: ita se indicat non impantis famuluoa
sed inob odientis supplicũ uoluntatis mnee liberda rbiteio sel
slecebobso lieliqulo stimulo eã cõmouenda &e idõ pudendã
nis concupiscentia. quȩ licet in regenera¬
tis iã non
deputet᷑ in peccatũ. tam̃ naturȩ nrãe

Expanded text:
in omnibus ad eas proprie pertinentibus bonis, etiamsi thorum habeant in omnibus ad eas proprie pertinentibus bonis, etiamsi thorum habeant immaculatum , non solum a fornicationibus et adulteriis, quae sunt flagitia daqui non fiunt causa prolis uoluntate dominante, sed causa uoluptatis uincente libidine, quae sunt in coniugibus peccata uenialia, tamen, cum uentum fuerit ad opus generandi, ipse ille licitus honestusque concubitus non potest esse sine ardore libidinis, ut peragi possit quod rationis est, non libidinis. qui certe ardor, quodam quasi suo imperio mouet membra, quae moueri uoluntate non possunt, atque ita se indicat non imperantis famulum, sed inoboedientis supplicium uoluntatis nec libero arbitrio, sed inlecebroso aliquo stimulo commouendum et ideo pudenis concupiscentia, quae licet in regeneratis iam non deputetur in peccatum, tamen naturae
Abbreviated transcription (Latin):
inmundus: qm̃ sp̃s ẽ. natura. in mundus ẽ. uitio
quorum
duoꝵ. illud adõ .ẽ. hoc ab ipso. Non itaq tenet hom¬
homines
siue maioris siue in fantilis ȩtatis ꝓpt̃ qđ homines sunt: sed
ꝓpt̃ qđ inmundisunt. Quigͦ mirat᷑ quia creatura dĩ subdit᷑
diabolo : non iniretur. Subdit᷑ eñi creatura dĩ creaturȩ dĩ  minor
maiori quia homo angło : nec tam̃ ꝓpt̃ naturã sed
ꝓpt̃ uitiũ. quia inmundus in mundo. Hic . ẽ. fructus ei
ex antiqua inmunditiȩ stirpe quã plantauit in homine : maiores
quidẽ poenas ultono uidicio quanto ẽ in mundior ipse passurus
Uerũ tam̃ & quib: in illa dãnatione tolerabilius erit
huic sunt subditi uelut principi auctoriq peccati
quia nulla erit dãnationis causa nisi peccatũ. Qua ꝓpter
non exbono quo bonȩ sunt nuptiȩ sed ex malo concupiscentiȩ
quo bene quidẽ utunt᷑ nuptiȩ. de quo tam̃ erubescunt & nuptiȩ
reos diabolus paruulos tenec : quia cũ sint ipse honorabiles

Expanded text:
iam spiritus est natura, inmundus est uitio: quorum duorum illud a deo est, hoc ab ipso. non itaque tenet homines, siue maioris siue infantilis aetatis, propter quod homines sunt, sed propter quod inmundi sunt. qui ergo miratur quia creatura dei subditur diabolo, non miretur; subditur enim creatura dei creaturae dei, minor maiori, quia homo angelo, nec tamen propter naturam, sed propter uitium, quia inmundus inmundo. hic est fructus eius ex antiqua inmunditiae stirpe, quam plantauit in homine, maiores quidem poenas ultimo iudicio, quanto est inmundior, ipse passurus; uerumtamen et quibus in illa damnatione tolerabilius erit, huic sunt subditi uelut principi auctorique peccati, quia nulla erit damnationis causa nisi peccatum. Quapropter natos non ex bono, quo bonae sunt nuptiquo bene quidem utuntur nuptiae, de quo tamen erubescunt et nuptiae, reos diabolus parvulos tenet. Quia cum sint ipsae honorabiles
Abbreviated transcription (Latin):
upiscentia qua pudenda facta sunt quȩ pudenda non fuer̃
nonne respondebit se immẽbris hominis post peccatũ. ẽe. cȩpisse
& idõ legẽ peccati uerbis apłicis nuncupatã : qđ hominẽ sibi
sub ditũ fecerit quia dõ suo subditus. ee noluit: scq ẽe. de qua
& primi coniugati tunc erubuer̃ quando pudenda texerunt
&e nunc om̃s erubescunt quando ad concũbendũ secreta conquir̃.
neq huiꝰ oꝑis testes audent hab̾e uł filios quos inde genuert̃
cui uerecundiȩ naturali eynicoꝵ error philosophoꝵ mirabili
impudenti reluctatus ẽ quando quidẽ hoc qͥm̃ lietuegẽt ho
nestuq eũ conuige palã faciendũ ẽẽ. censebant. Unde me uto
urimunditia huiꝰ impudentiȩ caninũ nom̃ accepit. E& hos qͥpoe
eynici nuncupati sunt. hȩc om̃ino concupiscentia hȩx̧ lex peccati
habitaus in mẽbris cui lex iustitiȩ uetat obȩdiri. dicente apło
Non gͣ regnec peccatũ in ur̃o mortali corpore ad obȩdiendũ

Expanded text:
upiscentia, qua pudenda facta sunt, quae prius pudenda non fuerant; nonne respondebit, se in membris hominis post peccatum esse coepisse? Et ideo legem peccati verbis apostolicis nuncupatam , quod hominem sibi subditum fecerit, quia Deo suo subditus esse noluit: seque esse de qua et primi conjugati tunc erubuerunt, quando pudenda texerunt , et nunc omnes erubescunt, quando ad concumbendum secreta conquirunt, neque hujus operis testes audent habere vel filios, quos inde genuerunt. Cui verecundiae naturali Cynicorum error philosophorum mirabili impudentia reluctatus est: quandoquidem hoc, quonestumque, cum coniuge palam faciendum esse censebant. unde merito inmunditia huius inpudentiae caninum nomen accepit; ex hoc quippe Cynici nuncupati sunt. Haec omnino concupiscentia, haec lex peccati habitans in membris, cui lex iustitiae uetat oboedire dicente apostolo: non ergo regnet peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum
Abbreviated transcription (Latin):
qđ eternũ .ẽ. Ergo etiã cet̾is suis partib amare
animꝰ debae hoc tã magnũ qđ m̃te noscendũ .ẽ. & qm̃
id qđ amat᷑ afficiat ex se amantẽ necesse e. fit ut sic
amatũ qđ ȩt̾nũ.ẽ. ae ternitate animũ afficiat. Quo¬
circa ea demũ uita beata: que ȩt̾na ẽ. Quid uͦ ȩter¬
nũ .ẽ. qđ ȩt̾nitate afficiat animũ nͥ ds̃. amor aut̃
rerũ amandarũ caritas uel dilectio meluis dr̃.
quare om̃ib: cogitationis uirib: cõsiđandũ . ẽ. salub¬
rimũ illud p̾cep̾tũ. Diliges dñm dm̃ tuũ in toto cor

Expanded text:
quod aeternum est. ergo etiam ceteris suis partibus amare quod aeternum est. ergo etiam ceteris suis partibus amare animus debet hoc tam magnum quod mente noscendum est. et quoniam id quod amatur afficiat ex se amantem necesse est, fit, ut sic amantem quod aeternum est aeternitate animum afficiat. quocirca eadem uita beata, quae aeterna est. quid uero aeternum est, quod aeternitate afficiat animum, nisi deus? amor autem rerum amandarum caritas uel dilectio melius dicitur. quare omnibus cogitationum uiribus considerandum est saluberrimum illud praeceptum:
Abbreviated transcription (Latin):
sit bonũ quod ñ fruitur ñ aut̃ fruitꝰ siñ amadi
Nec habce igitꝰ qđ amandũ . ẽ. qui ñ amat: etiã si amare
quod habere. Quȩ cũita sint : qͥd .ẽ. aliud beate
iuere. nisi aet̾nũ aliqͥd cognoscendo haberes
Aeternũ .ẽ. enĩ de quo solo recte fidit᷑ qđ amani
auferri ñ pocest : idq ipsũ ẽ. qđ nichilsta nads sr
habere quã nosse  Om̃iũ enĩ rerũ p̾stantis simũ
est᷑ quod sternũ ẽ. & ꝓptea id habe ñ possumus
nisi ea re qua p̃stantiores sumꝰ id ẽ mente Nullũ¬
quc qͣd aũ mite habetur: noscendo habetur. Nullũ¬
qr bonũ ꝑfecte noscitur : qđ ñ ꝑ fecte amatur
Neq ut sola mens potest cognoscere ita & amare sola potest.
Nãq: amor appetitus qͥdã ẽ. & uidemꝰ etiã cet̾is animi
rtib in .eẽ. appetitũ. Qui si m̃ti rationiq consenti.
intali pace & tranquillitate. uacabit m̃ti in cõtẽplari

Expanded text:
sit bonum quo non fruitur? non autem fruitur, si non amat: sit bonum quo non fruitur? non autem fruitur, si non amat: nec habet igitur quod amandum est qui non amat, etiam si amare quod habere. Quae cum ita sint, quid est aliud beate uiuere nisi aeternum aliquid cognoscendum habere? aeternum est enim de quo solo recte fiditur, quod amanti auferri non potest; idque ipsum est quod nihil est aliud habere quam nosse. omnium enim rerum praestantissimum est quod aeternum est, et propterea id habere non possumus nisi ea re, qua praestantiores sumus, id est mente. quidquid autem mente habetur, noscendo habetur nullumque bonum perfecte noscitur, quod non perfecte amatur. neque ut sola mens potest cognoscere, ita et amare sola potest. namque amor appetitus quidam est, et uidemus etiam ceteris animi partibus inesse appetitum, qui si menti rationique consentiat, in tali pace et tranquillitate uacabit mente contemplari
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Cuiꝰ ergo rei amor amandus est nisi eiꝰ quȩ ñ
potest de esse dũ amatur. Id est autẽ qđ nichil
ñ hoc .ẽ. habere quod nosse. Non itaq amandũ est.
& qm̃ potest aliquid amari nec haberi ñ solũ ex
his quȩ amanda ñ sc̃ ut pulc̾rũ aliqđ corpus
ed eorũ etiã quȩ amanda sunt ut beata u
&e rursus potest aliquid haberi nec amari ut
cõpedes: uire queritur utrũ possit qͥspiã id
quod habe nichil ẽ nͥ nosse ñ amare cũ habeat
id ẽ nouerit. Sed cũ uideamꝰ ñ nullos ñ ob aliuc
uerbi gr̃a discere numeros nͥ ut eadẽ disciplina
pecuniosi fiant aut hominib placeant. quã eũ
didicerint ad eundẽ finẽ referant quẽ sibi cũ dis¬
cerent ꝓposuerant neq ullã disciplinã aliud
sit habere quã nosse : fieri potest ut habeat qͥsq
aliquid qđ habere hoc sit quod nosse neq amere
fecte habere uel nosse. Quis enĩ pocest nosse ꝗtũ

Expanded text:
potest. Cujus ergo rei amor amandus est, nisi ejus quae non potest. Cujus ergo rei amor amandus est, nisi ejus quae non potest deesse dum amatur? Id est autem quod nihilnon hoc est habere quod nosse. Non itaque amandum est; et quoniam potest aliquid amari, nec haberi, non solum ex his quae amanda non sunt, ut pulchrum aliquod corpus, sed eorum etiam quae amanda sunt, ut beata vita; et rursus potest aliquid haberi nec amari, ut compedes, jure quaeritur utrum possit quispiam id quod habere nihil est nisi nosse, non amare, cum habeat, id est nouerit. sed cum uideamus nonnullos non ob aliud uerbi gratia discernere numeros, nisi ut eadem disciplina pecuniosi fiant aut hominibus placeant; quam cum didicerint, ad eundem finem referant, quem sibi, cum discerent, proposuerunt; neque ullam disciplinam aliud sit habere quam nosse: fieri potest, ut habeat quisque aliquid, quod habere hoc sit quod nosse, neque ametfecte habere uel nosse. quis enim potest nosse, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
neq uita carendũ qͥsꝗ ꝑsuaserit : ut metu etiã carere
possimꝰ: amandũ .ẽ sine metu uiuere. Sed rursus quia
uita metu carens eciã si intelligentia careat ñ .ẽ. appe¬
tenda: amandũ .ẽ. sine metu cũ intellectu uiuere id ne
solũ an amor quoq: ipse amandus . ẽ ita uͦ ꝗdo sine hoc
illa ñ amantur sed si ꝑpt̃ alia que amanda sunt amor
amatur : ñ recte amari dicit᷑ Nichil enĩ aliud est ama
ꝗ propt̃ semoe ipsã rẽ aliquã appetere. Nũ igitur ꝑse ipsũ
amor appetendus .ẽ. cũ quãdo desit quod amatꝰ ea sit
indubitata miseria: Deinde cũ amor motus qͥdã sit
neq ullus sit motus nisi ad aliqͥd cũ querimꝰ quid aman¬
dũ sic. qͥd sit illud ad quod moueri oporteat querimꝰ
quare si amandus .ẽ. amor : ñ utiq om̃is amandus ẽ
Est enĩ & turpis quo animꝰ se ipso inferiora sectatur :
que mnagis ꝓpͥe cupiditas dr̃. Om̃ĩ scilica maloꝵ radix
& ideo nonꝰ amandũ ẽ : qđ amanci &e fruenti auferri¬

Expanded text:
neque uita carendum quisquam persuaserit, ut metu etiam carere possimus, amandum est sine metu uiuere. sed rursus quia uita metu carens, si etiam intellegentia careat, non est appetenda, amandum est sine metu cum intellectu uiuere. idne solum, an amor quoque ipse amandus est? ita uero, quando sine hoc illa amatur, non recte amari dicitur. Nihil enim aliud est amare, quam propter se ipsam rem aliquam appetere. Num igitur propter se ipsum amor appetendus est, cum quando desit quod amatur, ea sit indubitata miseria? Deinde cum amor motus quidam sit, neque ullus sit motus nisi ad aliquid; cum quaerimus quid amandum sit, quid sit illud ad quod moveri oporteat, quaerimus. Quare si amandus est amor, non utique omnis amandus est. Est enim et turpis, quo animus se ipso inferiora sectatur, quae magis proprie cupiditas dicitur, omnium scilicet malorum radix. Et ideo non amandum e
Abbreviated transcription (Latin):
potest anuttere. Quare metuat necesse est ne¬
trũ ñ aliud amandũ sit quã metu carere. Si uiciũ . ẽ. ñ
etuere : ñ .ẽ. amandũ. Sed nemo beatissimꝰ metuit.¬
& nemo beatissimꝰ inuicio. est. Non . ẽ. itaq uitiũ ñ metuerẽ.
At audacia uiciũ ẽ. Non gͦ. qͥsqͥs ñ metuit audax est:
quaq om̃is qͥ audo ñmetuat᷑. Itẽ cadauer om̃e ñ me tuit.
ia ꝑpt̃ cũ cõmune sit ñ me tuere beatissimo. & aud
& cadaueri. sed beatissimꝰ id habeat ꝑ tranquillitatẽ
animi. audax ꝑ temeritatẽ. cadauer qͥa om̃isensu carce.
neq ñ amandũ . ẽ. ñ me tuere qm̃ beati. ẽe. uolumus.

Expanded text:
potest amittere: quare metuat necesse est nepotest amittere: quare metuat necesse est neer. XXXIV. Utrum non aliud amandum sit, quam metu carere. Si vitium est non metuere, non est amandum. Sed nemo beatissimus metuit, et nemo beatissimus in vitio est. Non est itaque vitium non metuere. At audacia vitium est. Non ergo quisquis non metuit, audax est; quanquam omnis qui audet, non metuat. Item cadaver omne non metuit. Quapropter cum commune sit non metuere beatissimo et audaci et cadaveri, sed beatissimus id habeat per tranquillitatem animi, audax per temeritatem, cadaver quia omni sensu caret; neque non amandum est non metuere, quoniam beati esse vol
Abbreviated transcription (Latin):
hab& id ipsũ qđ fugit. Nã qm̃ ñ metuitur nͥne aliqͥi
mali accidat: met̾uere ne accidat metꝰ nichil. est¬
aliud nisi ãplecti qđ respus. Quod si repugnans ẽ . sicuti
esti nullo prorsus mͦ metuit quisqͥs ncbil aliud amar
qua n metuere. Et ꝓpt̾ea nemo potest hoc solũ amari
&u non haberee Utru aũ hoo solũ amancda siupaditas
qͣuestio ẽ besa quẽ ñ caanimat metus: nec cupiditas
eunastat nec egritudo macerat nec uentilat gesti¬
ens euana leticia. Si enĩ cupit : quia nichil aliud
est cupiditas nisi amor rerũ trascuntiũ metnat
necesse ẽ ne aut amictat eas cũ adeptus fuerit aut
non adipiscatur. Non aũ metuit. Hon erge eupigirecẽ
Nangitur  animi dolore: necesse .ẽ. eciã metu a giest
qm̃ quorũ malorũ p̃sentiũ .e. anxietudo & anxiesti
imminentiũ metus Mecu aũ car& Crrgo & ananetu¬
dintunsre si letatur ianiter: de his reb letatur qͣs

Expanded text:
habet idipsum quod fugit. Nam quoniam non metuitur nisi ne aliquid habet idipsum quod fugit. Nam quoniam non metuitur nisi ne aliquid mali accidat, metuere ne accidat metus, nihil aliud est nisi amplecti quod respuis. Quod si repugnans est, sicuti est, nullo prorsus modo metuit, quisquis nihil aliud amat quam non metuere. Et propterea nemo potest hoc solum amare, et non habere. Utrum autem hoc solum amandum sit, alia quaestio est. Jam quem non exanimat metus, nec cupiditas eum vastat, nec aegritudo macerat, nec ventilat gestiens et vana laetitia. Si enim cupit, quia nihil aliud est cupiditas nisi amor rerum transeuntium, metuat necesse est, ne aut amittat eas cum adeptus fuerit, aut non adipiscatur. Non autem metuit: non ergo cupit. Item si angitur animi dolore, necesse est etiam metu agitetur: quoniam quorum malorum praesentium est anxietudo, eorum est et imminentium metus. Metu autem caret: ergo et anxietudine. Item si laetetur inaniter, de iis rebus laetatur, quas
Abbreviated transcription (Latin):
e metu. Hulli dubiũ est ñ aliã metuendi. ẽẽ. cau¬
sã : nisi ne id qđ amamꝰ aut adeptũ amictamꝰ
aut non adipiscamur sꝑatũ. Quare quisqͥs hoc¬
I ipsũ non metuere amauerit atq habuerit qͥs metus . ẽ. ne
id possit amittere : Multa enĩ quȩ amamꝰ & habemꝰ: metiu¬
miꝰ amittere. Ita ea custodimꝰ metu. Non metuere aũ.
nemo pocest custodire metuendo. Itẽ qͥsqͥs amat ñ me¬
cuere. atq id nũdũ hab& sꝑacq se habiturũ : non eũ
oportet metuere ne ñ adipiscat᷑. Hoc enĩ metu nichil
aliud metuitur. ꝗ idẽ metus. Porro metus om̃is: aliqͥd
fugit. Et nulla res se ipsã fugit. Non igit᷑ metuit᷑ metꝰ
Sed si quis existimat ñ recte dici qđ metꝰ aliqͥd metuat
cũ anima potiꝰ metu ipso metuat: illud adtendat quod
cognitu facile .ẽ. nullũ metũ. ẽẽ. nͥ fut᷑i & eminentis mali
Neces se est añ: ut qͥ metuit aliqͥd fugiat. Quisqͥs itac
metuere metuit: .ẽ. ꝓfecto absurdissimꝰ qͥa fugiendo

Expanded text:
Nulli dubium est non aliam metuendi esse causam, nisi ne id quod amamus, aut adeptum amittamus, aut non adipiscamur speratum. Quare quisquis hoc ipsum non metuere amaverit atque habuerit, quis metus est ne id possit amittere? Multa enim quae amamus et habemus, metuimus amittere; ita ea custodimus metu: non metuere autem nemo potest custodire metuendo. Item quisquis amat non metuere, atque id nondum habet, speratque se habiturum, non eum oportet metuere ne non adipiscatur. Hoc enim metu nihil aliud metuitur quam idem metus. Porro metus omnis aliquid fugit, et nulla res se ipsam fugit. Non igitur metuitur metus. Sed si quis existimat non recte dici quod metus aliquid metuat, cum anima potius ipso metu metuat; illud attendat, quod cognitu facile est, nullum metum esse nisi futuri et imminentis mali. Necesse est autem ut qui metuit, aliquid fugiat. Quisquis itaque metuere metuit, est profecto absurdissimus, quia fugiendo
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ utilẽ diceret: tanꝗ in illa uita ȩc̃na nichil cȩteris ampliꝰ habi¬
turi eeñt qͥ hoc meliꝰ elegissent. Inqͣ disputatione cũ ad illud uenuiri¬

Expanded text:
tatem utilem dicerent; tamquam in illa uita aeterna nihil ceteris amplius habitatem utilem dicerent; tamquam in illa uita aeterna nihil ceteris amplius habituri essent, qui hoc melius elegissent. in qua disputatione cum ad illud uenir
Abbreviated transcription (Latin):
ratã. eẽ. confidat. quȩ ñ dãnari si nuberet timuit: sed honorat
coronari quia ñ nube concupiuit. Quigͦ sine conuigio ꝑ manere
uoluerint: non tanꝗ foueã peccati nuptias fugiant. sed tanquã
collẽ minoris boni transcendant. ut in maioris continentiȩ monti
requiescant. Ea qͥppe lege collis iste in habitat᷑: ut ũ conuoluerit
qͥs emigret Mulier eni alligata ẽ: quã dui uir eiꝰ uiuit. Uerũ tam̃
ad continentiã uidualẽ ab ipso tanq gradu ascendit᷑. Propt̃ uir¬
ginitatẽ uͦ uł de clinandus ÷ non consentiendo petitoribus: uł¬
transiliendus p̃ueniendo pecitoriius. Neqͥs aũt̃ putaret duoꝵ oꝑm¬
boni atq melioris ȩqͣlia fore p̃mia ꝓpt̾ea contra eos disserendum
fuit qui qđ ait apłs existimo aũt hoc bonũ. eẽ : ꝓpt̃ p̃sentẽ uecessitatẽ
ita int p̃tati sunt. ut ñ ꝓpt̃ regnũ cȩloꝵ sed ꝓpt̃ scłm p̃sens iuirgini¬

Expanded text:
ratam esse confidat, quae non damnari, si nuberet, timuit; sed honoratius ratam esse confidat, quae non damnari, si nuberet, timuit; sed honoratius coronari, quia non nuberet, concupivit. Qui ergo sine conjugio permanere voluerint, non tanquam foveam peccati nuptias fugiant: sed tanquam collem minoris boni transcendant, ut in majoris continentiae monte requiescant. Ea quippe lege collis iste inhabitatur, ut non cum voluerit quis emigret. Mulier enim alligata est, quamdiu vir ejus vivit . Verumtamen ad continentiam vidualem ab ipso tanquam gradu conscenditur: propter virginalem vero vel declinandus est non consentiendo petitoribus, vtransiliendus pboni atque melioris, aequalia fore praemia, propterea contra eos disserendum fuit, qui quod ait apostolus: existimo autem hoc bonum esse propter praesentem necessitatem. ita interpretati sunt, ut n
Abbreviated transcription (Latin):
ñ peccasti. & si nupserit uirgo non peccat. Et paulo post. Beatior aũt
erit : si sic ꝑ manserit scđm mȩã sententiã. Ꝙ ne humana sententia
ne minone dãnent᷑. Melior ẽ. scriptura dĩ. ueritas dĩ: quã in cuiꝰ¬
quã mente aut carue uirginitas hominis. Qđ castũ .ẽ. sic amet᷑:
ut qđ uerũ ẽ non neget᷑ Nã qͥd mali ñ possunt etiã de sua carne
cogitare qͥ credt̃ apłicã lingũa eo ipso loco ubi uirginitatẽ cor¬
poris cõmendabat acorruptione m̃datii uirginẽ ñ fuisse : Pri¬
mitꝰ gͦ ac maxime quibonũ uirginitatis eligt̃ scripturas scãs far¬
missune teneant nichil. eẽ. m̃titas ac ꝑ hoc etiã illud uerũ. eẽ.
qđ dictũ .ẽ. & si acceꝑis uxorẽ ñ peccasti: & si nupserit uirgo ñ
peccat. Nec putent minui tã magnũ in tegritatis bonũ: si nup¬
tiȩ non er̃ malũ. Immo uͦ hinc sibi potius maioris głȩ palmã p̃pa¬

Expanded text:
non peccasti; et si nupserit uirgo non peccat. et paulo post: beatior autem non peccasti; et si nupserit uirgo non peccat. et paulo post: beatior autem erit, si sic permanserit, secundum meam sententiam. et ne humana sententia ne minora damnentur. melior est in scriptura dei ueritas dei quam in cuiusquam mente aut carne uirginitas hominis. quod castum est sic ametur, ut quod uerum est non negetur. nam quid mali non possunt etiam de sua carne cogitare, qui credunt apostolicam linguam eo ipso loco, ubi uirginitatem corporis commendabat, a corruptione mendacii uirginem non fuisse? primitus ergo ac maxime qui bonum uirginitatis eligunt, scripturas sanctas firmissime teneant nihil esse mentitas ac per hoc etiam illuquod dictum est, Et si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit virgo, non peccat. Nec putent minui tam magnum integritatis bonum, si nuptiae non erunt malum. Imo vero hinc sibi potius majoris gloriae palmam praepa
Abbreviated transcription (Latin):
Siqͥd enĩ manifestũ de diuinis libris ꝓlatũ fuerit quo eoꝵ con¬
futent᷑ errores: hoc ad manũ habent uelut scutũ qͦ se aduersus
ueritatẽ qͣsi tuentes nudent diabolo uulnerandoᷤ ut dicant hoc
auctorẽ libri ñ uerũ dixisse. alias ut infirmis parceret. alias ut
contẽptores treret sicut occurrerit causa qͣ eaͦrũ ꝑ uersa sententia
defendatur. Atq ita dũ ea quȩ opinant᷑ defendere quã
corrigere malunt : scripturarũ scãrũ auctoritatẽ frangere
conant᷑. qua una om̃s ceruices suꝑbȩ dureq frangunt᷑. Unde sec¬
tatores & secta trices ꝑ petuȩ continentiȩ & sacrȩ uirginitatis ad¬
moneo. ut bonũ suũ ita p̾̃ferant nuptiis ne malũ uidicent uup¬
tias: neq fallacit̃ s plane ueracit̾̃ ab apło dictũ noueruit. Quidat
nuptũ bene facit. & qͥ nondat nuptũ melus facit. Et si acceꝑis uxorẽ

Expanded text:
si quid enim manifestum de diuinis libris prolatum fuerit, quo eorum consi quid enim manifestum de diuinis libris prolatum fuerit, quo eorum confutentur errores, hoc ad manum habent uelut scutum, quo se aduersus ueritatem quasi tuentes nudent a diabolo uulnerandos, ut dicant hoc auctorem libri non uerum dixisse, alias ut infirmis parceret, alias ut contemptores terreret, sicut occurrerit causa, qua eorum peruersa sententia defendatur. atque ita dum ea, quae opinantur, defendere quam corrigere malunt, scripturarum sanctarum auctoritatem frangere conantur, qua una omnes ceruices superbae duraeque franguntur. Vnde sectatores et sectatrices perpetuae continentiae et sacrae uirginitatis admoneo, ut bonum suum ita praeferant nuptiis, ne malum iudicent nuptias, neque fallaciter, sed plane ueraciter ab apostolo dictum nouerint: qui dat nuptum, bene facit; et qui non datnuptum, melius facit. et si acceperis uxorem,
Abbreviated transcription (Latin):
atqͦ nutriendis: intimorib & merorib orbitatis. Qua tians eni qͥsq
cũ se conubii iunculis alligauerit. non istis trabat᷑ atq agitec̃
affectibus : Q uos neq nos ex aggerare debemꝰ ne ipsis nomi pan¬
camꝰ quib parcencdũ existimauit apłs Tantũ ꝑ hoc qđ bs eiuter
posui cautũ fieri lectorẽ oportuit ad uersus eos qui in hoc qđ serp¬
to ẽ. tribulationẽ aũt cartus habebt̃ huiꝰ modi. ego aũt uobis parci
nuptiis caluniant᷑. qđ eas &x obliquo sententia ista dã nauerit
uelut ipsã dãnationẽ noluerit dicere cũ ait ego aũt uob̾ pareo.
ut uidelicet cũ istis parcit animȩ suȩ non peꝑcerit. si mentiendo
dix & si acceperis uxorẽ ũ peccasti. & si nupserit uirgo ñpeccat
Qd si de scã scriptura credunt uł credi uolunt: tanqũa uiam sibi
muniunt ad mentiendi licentiã. uł ad defensionẽ suȩ ꝑuersȩ
opionis. ubicunq aliud sentiunt quã sana doctrina postulat

Expanded text:
atque nutriendis, in timoribus et maeroribus orbitatis. quotus enim quisque, cum se conubii uinculis adligauerit, non istis trahatur atque agitetur affectibus? quos neque nos exaggerare debemus, ne ipsis non parcamus, quibus parcendum extimauit apostolus. Tantum per hoc, quod breuiter posui, cautum fieri lectorem oportuit aduersus eos, qui in hoc, quod scriptum est: tribulationem autem carnis habebunt huius modi, ego autem uobis parco, nuptiis calumniantur. quod eas ex obliquo sententia ista damnauerit; uelut ipsam damnationem noluerit dicere, cum ait: ego autem uobis parco, ut uidelicet, cum istis parcit, animae suae non pepercerit, si mentiendo dixit: et si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. quod qui de sancta scriptura credunt uel credi uolunt, tamquam uiam sibi muniunt ad mentiendi licentiam uel ad defensionem suae peruersae opinionis, ubicumque aliud sentiunt quam sana doctrina postulat.
Abbreviated transcription (Latin):
custodireas officuu repente conuersi ad impetrandas aues
adno de quib antea nunqua cogitastis: Sed illos inquiam̃
honor plurumũ consolatur Respondemꝰ & uos timor multoa n¬
plius moderetur. Si eñi hoc multi di ministri repente deq hie¬
ppinane imposicũ susceper. & sperant sese illustrus in xp̃i he¬
reditate fulgere : quantomagis uos ad ulteria cauendo
uiuere continent̃ debetis. metuentes non in regno dĩ minus
lucere. sed ingehenna ignis ardere: hȩc atq huius modi
eis ut possumꝰ dicimus Eit quomodo ase discedentib uł ꝓpt̃
ad ulteriũ dimissis conuigib suis alias uolunt ducere: & cũ
ꝓhibent᷑ in firmitatẽ nobis carnis opponunt. Sed iã liber etiã
iste claudendus. ẽ: & rogandus dĩ. ut aut eos tẽptari non sinat
separationib conuigũ : aut si ita sinat. ut timor periclitantis
salutis. fiat illis amplioris siue ꝓbatioris occasio castitatis

Expanded text:
custodiretis officium, repente conuersi ad impetrandas uires custodiretis officium, repente conuersi ad impetrandas uires a domino, de quibus numquam antea cogitastis? sed illos, inquiunt, honor plurimum consolatur. respondemus: et uos timor multo amplius moderetur. si enim hoc multi dei ministri repente atque inopinate inpositum susceperunt, sperantes se inlustrius in Christi hereditate fulgere, quanto magis uos adulteria cauendo uiuere continenter debetis, metuentes non in regno dei minus lucere, sed in gehenna ignis ardere! haec atque huius modi eis, ut possumus, dicimus, qui quoquo modo a se discedentibus uel propter adulterium dimissis coniugibus suis alias uolunt ducere et. cum prohibentur, infirmitatem nobis carnis obponunt. sed iam liber etiam iste claudendus est et rogandus deus, ut aut eos temptari non sinat separationibus coniugum aut ita sinat, ut timor periclitantis salutis fiat illis amplioris siue probatioris occasio castitatis
Abbreviated transcription (Latin):
honori debeat᷑ qđ pudori de trahitur : eu honor iustus ubr¬
tuti non uitio debeatur. Quin immo cũ afeminis utiqo haben¬
aib camertanta flagitant castitatẽ & quando ab uxorib
duiassime peregrinantur: uelint eas ab ad ulterino concu¬
bitu in contaminatas. feruorẽ transigere iuuentutis. Plurimȩ¬
negotiandi questib decupati uiuenes ad olescentulas deseru
aecsux aliqͥndo senes ad aniculas reuertuntur. At nimis eos
posse causantur. Si eñ hoc non potest ufirmitas udo etorq
multominꝰ nđ potest sexus in firmior feminarũ. Uude astes quo
minile non putant excellentiã nisi peccandi licentia quo ter¬
renl ee dd uiterinis conuiguis herendo pereant uretquna so¬
sartin subtundã capiunt̃ inuiti eãq susceptã usqua d debitu
fine dño aduuuante ꝑducunt Dicimꝰ g eis. Quid si ce uos a dhoc
subcundã poploꝵ iuolentia caperemini. nonne suscer sũ castȩ

Expanded text:
honori debeatur, quod pudori detrahitur, cum honor iustus uirhonori debeatur, quod pudori detrahitur, cum honor iustus uirtuti, non uitio debeatur. quin immo cum a feminis utique habentibus carnem tantam flagitant castitatem, ut, quando ab uxoribus diutissime peregrinantur, uelint eas ab adulterino concubitu incontaminatas feruorem transigere iuuentutis — et plurimnegotiandi quaestibus occupati iuuenes adulescentulas deserunt et uix aliquando senes ad aniculas reuertuntur — eo ipso euidposse causantur. si enim hoc non posset infirmitas hominum, multo minus id posset sexus infirmior feminarum. Ynde istos, qui uirilem non putant excellentiam nisi peccandi licentiam, quando terremus, ne adulterinis coniugiis haerendo pereant in aeternum, sosarcinam subeundam capiuntur inuiti eamque susceptam usque ad debitum finem domino adiuuante perducunt. dicimus ergo eis: quid? si et uos ad hoc subeundum populorum uiolentia caperemini, nonne susceptum caste
Abbreviated transcription (Latin):
prus ipsi intali continentia de corpore ab scedant. non eis impucat᷑
nisi ad pudicitiã coniugalẽ ꝓpt̃ qua non faciunt qđ facerent si
liceret. Hac quippe intentione continent̃ uiuere: parũ ẽ. ad accipi¬
enda illius quȩ liberius eligit᷑ continentiȩ p̃mia : sed sufficit
ad cauenda ad ulteria. hȩc aũt me de utroq sexu memineris
dicere: sed maxime ꝓpt̃ uiros qͥ ꝓpt̃ea se feminis superiores. ẽẽ
Arbitrant᷑. ne pudicitia pares sese dignentur. Inqua etiã p̃ire
debuerunt ut eos ille tanqũa sua capita sequerent᷑ Quando
aũt lex phibet ad ulteria. si obtentu in continentiȩ carnalis
in firmitatis ad mittit᷑ excusatio multis sub nomine falsȩ im¬
pemitatis pereundi aperit᷑ occasio Neq eni carne non habent
femine: quib uri aliquid tale nolunt licere quasi eis quia
iur sunt liceat. sed absit hoc a meliori sexu. ut tanquam

Expanded text:
prius ipsi in tali continentia de corpore abscedant, non eis inputatur prius ipsi in tali continentia de corpore abscedant, non eis inputatur nisi ad pudicitiam coniugalem, propter quam non faciunt. quod facerent, si liceret. hac quippe intentione continenter uiuere parum est ad accipienda illius quae liberius eligitur continentiae praemia, sed sufficit ad cauenda adulteria. Haec autem me de utroque sexu memineris dicere. sed maxime propter uiros, qui propterea se feminis superiores esse arbitrantur, ne pudicitia pares sese dignentur: in qua etiam praeire debuerunt, ut eos illae tamquam sua capita sequerentur. quando autem lex prohibet adulteria, si obtentu incontinentiae carnalis infirmitatis admittatur excusatio, multis sub nomine falsae inpunitatis pereundi aperitur occasio. neque enim carnem non habent feminae, quibus uiri aliquid tale nolunt licere, quasi eis, quia uiri sunt, liceat. sed absit, ut melioris sexus tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
in finẽ. Terueant studiis. supplicent uotis. quia & illis salus cogita¬
da .ẽ ut abeo qđ uoluntas arripuit cadere timeant & istis gła
despanda non. ẽ. si in eo qđ necessitas in tulit ꝑ sistere diligant
lieri eñi. potest ut dõ trente & hortante. conuertente & implente.
humanꝰ u melius mutet᷑ affectus. atq ita moueant sine coniugi
& sine illo concubitu atq immunda libidinis at trectatione ꝑ̃¬
seuerantissune uiuere. ut etiã si reparata coniugia locũ ducendi
alias moriendo a peruerint. claudat᷑ ex uoto qđ patet ex licto
A ⁊eł eiat ex necessitate cȩptũ : fiat caritate ꝑfectũ Talib ꝓfecto
nde redubuet qđ illis qui uł patri consensu cũ conuigib uotum
hoc uouer̃ uł nullis coniugus alligate ꝓp : mauns goniu onti¬
nentiã delegerunt. Si aut ita se continent ut si moriant̃ quarũ
urtua conuigari impediunt᷑. alias ducer cogitent ꝓfecto etia si

Expanded text:
in finem, ferueant studiis, supplicent uotis, quia et illis salus cogitain finem, ferueant studiis, supplicent uotis, quia et illis salus cogitanda est, ut ab eo quod uoluntas arripuit cadere timeant, et istis gloria desperanda non est, si in eo quod necessitas intulit, persistere diligant. fieri enim potest, ut deo terrente et hortante, conuertente et inplente humanus in melius mute-I tur affectus, atque ita uoueant sine coniugiis et sine ullo concubitu atque inmunda libidinis attrectatione perseuerantissime uiuere, ut etiamsi separata coniugia locum ducendi alias moriendo aperuerint, claudatur ex uoto, quod patet ex licito et quod erat ex necessitate coeptum, fiat caritate perfectum. talibus profecto id retribuetur, quod illis, qui uel pari consensu cum coniugibus hoc uouerunt uel nullis coniugiis alligati propter maius bonum continentiam delegerunt. si autem ita se continent, ut, si moriantur quarum uita coniugari inpediuntur, alias ducere cogitent, profecto, etiamsi
Abbreviated transcription (Latin):
uigias quia  et coniugia sed adulteria. Cũ eñ pre fooraa fit̃
unsiac unculo iuri & uxoris sicut uxor uiuente uiro ude abocu
ndultera si fuerit cũ alio uiro: ita & uir iuiuente uxore uoca¬
bił aldult si fuerit cũ alla nuliere. Et si grauiꝰ qui p̾ter cansr̃
fornucationis om̃is taiñ qͥ dimiserit uxorẽ suã ee alia du eri
mechaturt oneos treat sarcina continentie. Leuiser aes þe
rit Non eos frangat qđ iudet᷑ eoꝵ continentia necessi eadiũ
non uoluntatis quia & illi qui eã uoluntate deleger. fecerunt
possunt: Et qui in ea necessitate contrusi sunt faciunt eão. ẽẽ
uoluntatis si non de ipsis sed de illo a quo ẽ. bonũ om̃e con¬
fidunt. Illi ad eã conscender̃ causa maioris gle. ut amplius
aliquid inuenirent: isti ad eã confuger̃ cura salutis nonussine. ne
perirent. utriq ꝑmaneant. utriq in quitl ꝑuener̃ ambulent usq

Expanded text:
niugia, quia non erunt coniugia sed adulteria. cum enim par forma sit niugia, quia non erunt coniugia sed adulteria. cum enim par forma sit in hoc uinculo uiri et uxoris, sicut uxor uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, ita et uir uiuente uxore uocabitur adulter, si fuerit cum alia muliere. etsi enim grauius, qui praeter causam fornicationis, omnis tamen, qui dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur. non eos terreat sarcina continentiae; lenis erit, sirit. non eos frangat, quod uidetur eorum continentia necessitatis esse, non uoluntatis, quia et illi, qui eam uoluntate delegerunt, fecerupossunt, et qui in eam necessitate contrusi sunt, faciunt eam esse uoluntatis, si non de se ipsis, sed de illo, a quo est bonum omne, confidunt. illi ad eam conscenderunt causa maioris gloriae, ut amplius aliquid inuenirent; isti ad eam confugerunt cura salutis nouissimae, ne perirent; utrique permaneant, utrique in quod peruenerunt ambulent usque
Abbreviated transcription (Latin):
se alus copulando ad ulteria ꝑpegenes scasti do se psos ꝓptes
sealũs cebon monut clariores ibi. ẽẽ. possunt. sed qđ alt. eẽ ibi
non p ossunt Na qui non ista necessitate se continent. sed ut boni
nop ccitione meliores possint ibi. eẽ etiã seruata piudicitia cort¬
corainent quiã pͥorib conuigib uus timent aliis coniug. cont
muone tu si debent gerere ꝓsalute qua gesser̃ illi A quibi conti¬
nentia ꝓmunere dilecta ẽ ampliore Tunc quippeib es soda
neua iusienttib coniugib pristins non coniugib ꝓpriis sed ad¬
altaris adherebunt & si aregno celoꝵ abier. ubi oe rent uibi¬
silui non erunt hosigit᷑ alloqͥr. ut qđ facere deberens siba¬
bercut eoniuges duiturno languore marcentes. ut leco sib
ue eire ssibili absentesiuł animositate illicita contuteones. bhos
faa aes isi liabueruit conuges ad ulterina inquinareo ne soo¬
dentos ꝓpt̃ hoc a suo consortio diuortientes n alia quetant ao¬

Expanded text:
se aliis copulando adulteria perpetrent, castrant se ipsos propter regnum coelorum, non ut clariores ibi esse possint, sed quod aliter ibi esse non possint: nam qui non ista necessitate se continent, sed boni appetitione melioris, possent ibi esse etiam servata pudicitia concontinent, quia prioribus coniugibus uiuis timent aliis coniugari, maiorem curam debent gerere pro salute. quam gesserunt illi, a quibus continentia pro munere dilecta est ampliore. tuqui viventibus conjugibus pristinis non conjugibus propriis, sed adulteris adhaerebunt. Et si a regno coelorum aberunt, ubi erunt, nisalui non erunt? Hos igitur alloquor, ut quod facere deberent, si haberent coniuges diuturno languore marcentes uel loco sibi inaccessibili absentes uel animositate inlicita continentes, hoc faciant, si habuerint coniuges adulterina inquinatione sordentes et propter hoc a suo consortio diuortientes, non alia quaerant co
Abbreviated transcription (Latin):
uirguitas ut amet᷑ : uerũ etiã monenda ne infletur. Hoc isto
sermone suscipimꝰ. Ad uiuet xp̃c. uirginis filius. & uirguiũ
sponsus urginali utero corporalit̃ natus. uirginali conubro
spualit̃ conuigatus Cũ gͥ ipsa uniuersa ecđia uirgo sit.
desponsata uni uro xp̃o. sicut dicit apłs quanto dignas
honore mebra eiꝰ quȩ hoc custodiunt etiã in ipsa carne

Expanded text:
uirginitas, ut ametur, uerum etiam monenda, ne infletur. Hoc isto uirginitas, ut ametur, uerum etiam monenda, ne infletur. Hoc isto sermone suscepimus; adiuuet Christus, uirginis filius et uirginum sponsus, uirginali utero corporaliter natus, uirginali conubio spiritaliter coniugatus. cum igitur ipsa uniuersa ecclesia uirgo sit desponsata uni uiro Christo, sicut dicit apostolus, quanto digna sunt honore membra eius, quae hoc custodiunt etiam in ipsa carne
Abbreviated transcription (Latin):
UIRGINITATE.
ISRŨ de bono coniugali nuꝑ edidimus. In quo etiã xp̃i uir¬
gines ad moniumꝰ atq monemꝰ. ne ꝓpt̾ excellentiã mu¬
neris amplioris qđ diuinitꝰ acceper̃ contẽnant in sui cõ
xp̃o etiã filioꝵ ꝓpagatione seruiebant. idõ meriti inferioris
.eẽ. arbitrent᷑. quia uire diuino continenti& ponubio: & nuptii
pia urginitas ante ponitur. In illis quippe parabant᷑ & parturi¬
ghant̾ futura : quȩ nunc impleri mirabilit̃ & efficacit᷑ cernimꝰ
uoꝵ etiã uita conuigalis : ꝓpħica fuit. Vnde non consuetudin
humanoꝵ uotoꝵ atq gaudioꝵ. sed ualde ꝓfundo consiliodĩ
in quibusdã eoꝵ fecunditas honorari: in quibusdã eciã fecun¬
dari sterilitas meruit. hoc uͦ tẽpore : quib dictũ.ẽ. si se non
continent nubant. non adhibenda . ẽ ex hortatio sed consolatio
Quib aũt dictũ .ẽ. qui potest caꝑe capiat. ex hortandi sunt
ne treant᷑: & t̾rendi ne extollantur. Non solũ gͦ p̃dicanda. ẽ.

Expanded text:
IRGINITATE. Librum de Bono Coniugali nuper edidimus, in quo etiam Christi uirgines commonuimus atque monuimus, ne propter excellentiam muneris amplioris, quod diuinitus acceperunt, contemnant in sui conpChristo etiam filiorum propagatione seruiebant, ideo meriti inferioris esse arbitrentur, quia iure diuino continentia conubio et nuptiis pia uirginitas anteponitur. in illis quippe parabantur et parturiebantur futura, quae nunc impleri mirabiliter et efficaciter cernimus, quorum etiam uita coniugalis prophetica fuit: unde non consuetudine humanorum uotorum atque gaudiorum, sed ualde profundo consilio dei in quibusdam eorum fecunditas honorari, in quibusdam etiam fecundari sterilitas meruit. hoc uero tempore quibus dictum est: si se non continent, nubant, non adhibenda est exhortatio, sed consolatio, quibus autem dictum est: qui potest capere capiat, exhortandi sunt, ne terreantur, et terrendi, ne extollantur. non solum ergo praedicanda est
Abbreviated transcription (Latin):
ratine &e rationẽ &e uerbũ significat. Sed hoc loco
meliꝰ uerbũ int̃ pretam᷑: ut significetꝰ ñ solũ ad patrẽ
respectus  sed & ad illa etiã quȩ ꝑuerbũ facta sc̃¬
oꝑatiuia potentia ratio aũ & sinichil ꝑ illã fiat recte
ratio dicitur¬
fuerit &e incelis. Quomodo uerbũ hominis qđ &e¬
si multi audiunt totũ audiunt singuli
trar& hominib : ille ut donũ ipsũ quo bene uiuendo
ꝑuenitur significar&e apparuit. Utrũq aut̃ iuisibili ter
factũ. ẽ. ꝑpt̃ carnales ab his quȩ oculis corporis cernunt
dea quȩ inm̃te intelligunt᷑. sacram̃torũ gradib trans¬
rendos. Nã & uerba sonant & transeunt nec tam̃ ea quȩ
uerbis significant᷑ cũ aliquid diuinũ atq aeternũ lo¬
quendo exponit᷑ similit̾ transeunt. ALUIIII

Expanded text:
tem et rationem et verbum significat, sed hoc loco melius Verbum interpretatur. Significetur non solum ad Patrem respectus, sed ad illa etiam quae per Verbum facta sunt. Ratio autem etsi nihil per illam fiat, recte ratio diciturfuit, et in coelis, quo modo Verbum hominis, quod etsi multi audiunt, totum atraret hominibus; iste, ut donum ipsum, quo bene vivendo pervenitur, significaret, apfactum est propter carnales ab his quae oculis corporeis cernunt, ad ea quae mente intelleguntur sacramentorum gradibus transferendos. nam et uerba sonant et transeunt, nec tamen ea quae uerbis significantur, cum aliquid diuinum atque aeternum loquendo exponitur, similiter transeunt. CCCXXII
Abbreviated transcription (Latin):
Antete e. uerũ tam uniuersa uanitas om̃is homo uiuens aut
qđ apłs dicit om̃is creatura uanitati subiecta .ẽ. aut in libro
ecełastes uanitas uanitantiũ. & om̃ia uanitas que abundantia

Expanded text:
ante te; uerumtamen uniuersa uanitas, omnis homo uiuens, aut ante te; uerumtamen uniuersa uanitas, omnis homo uiuens, aut quod apostolus dicit: omnis creatura uanitati subiecta est, aut in libro Ecclesiaste: uanitas uanitatum et o
Abbreviated transcription (Latin):
peteatũ originale traheret᷑. Hon gͦ sicutiste art ꝑefecte mana¬
cheus ẽ. qui malũ originale defendit: sed ꝑfecte pelagi iisi e
quim alũ originale non credit. Neq eni ex quo ee cepra mali¬
cheompestlentiosa doctrina. ex illo ceper in eeclia di paestunli
hapti uesci exortirat & ex sufflari. ut ipsis mysteri es ostende¬
ret non eos in regnũ xp̃i nisi erutos a tenebrarũ poteste e
transperti aut in libris manichei legit᷑ qđ uenert filius ho¬
minis querere & saluare qđ perierat. Aut qđ ꝑ unũ hominẽ
ꝑtinentia quȩ supra cõmemorauimꝰ: aut qđ reddit ds̃ pecoo¬
Fũ patrũ infilios. aut qđ in psalmo scriptũ ẽ. ego in iniqtatib
conceptus sũ & in peccatis mat̾ mea in utero me aluit. aut
homo uanitati similis factus ÷ dies eiꝰ uelut umbra p̃tereuntu
Aut ecce ueteres posuisti dies meos & substantia mea quasi nachilũ

Expanded text:
peccatum originale traheretur. non ergo sicut iste ait: \'perfecte Manipeccatum originale traheretur. non ergo sicut iste ait: \'perfecte Manicheus est, qui malum originale defendit\', sed perfecte Pelagianus est, qui malum originale non credit. neque enim ex quo esse coepit Manichei pestilentiosa doctrina, ex illo coeperunt in ecclesia dei paruuli baptizandi exorcizari et exsufflari, ut ipsis mysteriis ostenderetur non eos in regnum Christi nisi erutos a tenebrarum potestate transferri, aut in libris Manichei legitur, quod uenerit filius hominis quaerere et saluare quod perierat, aut quod per unum homipertinentia, quae supra commemorauimus, aut quod reddit deus peccata patrum in filios, aut quod in psalmo scriptum est: ego in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea in utero me aluit, aut: homo uanitati similis factus est, dies eius uelut umbra praetereunt, aut: ecce ueteres posuisti dies meos, et substantia mea quasi nihil
Abbreviated transcription (Latin):
potestate tenebrarũ eruunt᷑. cui iure subdunt᷑ appareat qͥd donet᷑
iustificatis bonis adõ bono bene oꝑante de malis. Qđ aũt iste
sibi quasi religiose dicere uisus.ẽ. si natura ꝑdm̃.ẽ. non potest
in ea. eẽ. originale malũ. nonne religiosuis sibi alius uidẽtur
dicere. si natura ꝑ dm.ẽ. non potest in ea oriri ullũ malum:
E tam̃ falsũ .ẽ. Hoc aũt manichei asserere uoluerunt: & non
creaturã dĩ factã de nichilo. sed ipsã naturã dĩ malis om̃ib
impbere conati sunt. Non enĩ ortũ .ẽ. malũ nisi in bono: nec
tam̃ sũma & immutabili qđ ẽ. natura dĩ. sed factũ de nichilo
ꝑ sapientiã dĩ. Est itaq ꝑ qđ homo diuino oꝑi uundicet᷑ quia¬
non eẽt. homo nͥ diuno oꝑe crearet᷑. Malũ aũt non . cẽc. in par¬
uilis : nͥ uoluntate primi hominis peccaret᷑ & origine utiata

Expanded text:
potestate tenebrarum eruuntur, cui iure subduntur, adpareat quid donetur potestate tenebrarum eruuntur, cui iure subduntur, adpareat quid donetur iustificatis bonis a deo bona bene operante de malis. Quod autem iste sibi quasi relin ea esse originale malum: » nonne religiosius sibi alius videtur dicere, Si natura per Deum est, non potest in ea oriri ullum malum? Et tamen falsum est: hoc enim Manichaei asserere voluerunt, et non creaturam Dei factam de nihilo, sed ipsam naturam Dei malis omnibus implere conati sunt. Non enim ortum est malum nisi in bono, nec tamen summo et immutabili, quod est natura Dei, sed facto de nihilo r sapientiam Dei. Est itaque per quod homo divino onon esset homo, nisi diuino opere crearetur. malum autem non esset in paruulis, nisi uoluntate primi hominis peccaretur et origine uitiata
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽe. originale malũ. Si adiabolo: nichil erit ꝑ qđ homo diuino
opi uindicet᷑. Per fecte itaq manicheus. ẽ : quia malũ originale
defendit. Audiat potius aduersũ ista: qđ uerũ. ẽ. Inuno ho¬
mine uire uituꝑat᷑ ui tentio & natura laudat᷑: quia duo sunt
quȩ contrariis applicent᷑. Sed etiã in paruulo non unũ.ẽ. tan¬
tũ id .ẽ. natura in qua creatur homo adõ bono. Habet eñi &
uitiũ : qđ ꝑ unũ in om̃s homines transut sicut sapit apłs. non
sicut desipit pelagiꝰ uł cȩlestius: uł eoꝵ quicunq discipłs. Hloꝵ
itaq duoꝵ quȩ in paruulo. ẽẽ. diximꝰ unũ ascribet᷑ dõ: alterũ
potestati diaboli. idõ non . ẽ. i congruũ: quia non fit ipsius
diaboli potestate sed dĩ. Subicit᷑ aũt uitiũ uitio. natura na¬
turȩ. quia & indiabolo utrũq est: ut cũ dilecti & electi de

Expanded text:
esse originale malum; si a diabolo, nihil erit, per quod homo diuino esse originale malum; si a diabolo, nihil erit, per quod homo diuino operi uindicetur. perfecte itaque Manicheus est, qui malum originale defendit\'. audiat potius aduersum ista quod uerum est. in uno homine iure uituperatur intentio et natura laudatur, quia duo sunt, quae contrariis adplicentur; sed etiam in paruulo non unum est tantum, id est natura, in qua creatus est homo a deo bono; habet enim et uitium, quod per unum in omnes homines pertransiit, sicut sapit apostolus, non sicut desipit Pelagius uel Caelestius uel eorum quicumque discipulus. horum itaque duorum, quae in paruulo esse diximus, unum adscribitur deo, alterum potestati diaboli, ideo non est incongruum, quia non fit ipsius diaboli potestate, sed dei; subicitur autem uitium uitio, natura naturae, quia et in diabolo utrumque est, ut, cum dilecti et electi de