comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
egregii pͥncipi filiꝰ.
inbritanina dei
nitu imꝑator constitutus. imꝑauit
annis triginta duob. Inorientis aut̃
partibi regnabat maximianꝰ galexiꝰ
adhuc augustus. Rome aut̃ ap̃toria¬
nis militib maxentiꝰ maximiani
hertulei filius imꝑator erat constitu¬
tus. qui postea intanta fece incioꝵ ũ
sabat᷑. ut nichil facinoris ab eiꝰ uita uel
actib eẽt aliemĩ. Igit᷑ cum septimũ
annũ in imꝑio suo ꝑageret. constan¬
tinus adu̾sus maxentium conspiran¬
te secum collega suo licio. bellum
ꝑaint. Et cum multa de imminentis
belli necessitate ꝑtractaret. uidit ꝑ
gelos sibi assistentes & dicentes. toycan
nũ qd̃ iuiderat muexilla depnixit.
militaria. Et cum iam ꝓcuil aponte
milmo castra posuisset maxentius
furia instigatus. ab urbe ꝑpontem
nauigus. compositũ egressus. hostilit̾
lapsu equi in ꝓfundo aluei demersꝰ
int̾ut. Tunc constantinꝰ romã trrũ¬
phans ingredit᷑. & ita totius occiden¬

Expanded text:
egregii principis filius, in Britannia Dei nutu imperator constitutus, imperavit annis triginta duobus. In Orientis autem partibus regnabat Maximianus Galerius adhuc Augustus; Romae autem a praetorianis militibus Maxentius, Maximiani Herculei filius, imperator erat constitutus; qui postea in tanta fece vitiorum versabatur, ut nihil diri facinoris ab ejus vita vel actibus esset alienum. Igitur cum septimum annum in imperio suo perageret Constantinus, adversus Maxentium conspirante secum collega suo Licinio bellum paravit. Et cum multa de imminentis belli necessitate pertractaret, vidit per gelos sibi assitentes, et dicentes; In num, quod viderat, in vexillo depinxit militari, et cum non procul a ponte Milvio castra posuisset, Maxentius furia instigatus ab Urbe per pontem navigiis compositum egressus, hostiliterlapsu equi, in profundo alvei demersus interiit. Tunc Constantinus Romam triumphans ingreditur et ita totius Occiden
Abbreviated transcription (Latin):
critus. imꝑarut m̃sib octo. Qui cũ
uiolent̾ post uiliani necẽ a militib
adimꝑium traheret᷑. dixit ñ se uelle
paganis hominib imꝑare. cũ ipse
ȩẽt xp̃ianus. Cumq uex omniũ¬
ꝓclamasset. dicentiũ se quoq eẽ xp̃ia¬
nos. suscepit imꝑiũ. Pepigitq fedus
cum sapore rege ꝑsarum. & nisibim
oppidũ. parteniq suꝑioris inesoprota¬
mie ei concessit. Moxqi ꝑsarum rex
forum uenaliũ illi indeserto p̃parari
fecit. Et ita iouimanꝰ demedio hostiũ
romanũ exercitũ eduxit illesum. ue¬
rũ cũ ad illiricũ ꝑgalaciã remearet.
inquoddã cubiculũ nonũ sese recẽp̃.
ubi calore pruuaꝵ & nilore parie¬
tum suꝑ calce illitoꝵ p̃grauatus &
cipia. mors immatura corrupit.
De ualentimano magno .u.

Expanded text:
avit mensibus octo, qui cum violenter post Juliani necem a militibus ad imperium traheretur, dixit non se velle paganis hominibus imperare, cum ipse esset Christianus. Cumque vox omniclamasset, dicentium se quoque esse Christianos, suscepit imperium. Pepigitque foedus cum Sapore rege Persarum, et Nisibim oppidum, partemque superioris Mesopotamiae ei concessit. Moxque Persarum rex forum venalium rerum illi in deserto praeparari fecit. Et ita Jovinianus de medio hostium Romanum exercitum eduxit illaesum. Verum cum ad Illyricum per Galatiam remearet, in quoddam cubiculum novum sese recepit, ubi calore prunarum, et nidore parietum nuper calce illitorum praegravatus et cipia mors immatura corrupit. CAP. V. De Valentiniano Magno.
Abbreviated transcription (Latin):
moliebat᷑. hoc inquerelam deuocans.
ni sollempnib orationib excubarẽt.
S postqͣm intelligit molimina sua
parũ ꝓdesse. manifeste imꝑatori bel¬
lum indixit. facta gͥ congressione in
bithinia circa crisopolim. uictus ẽ
licimus. & comp̃hensus. atq apd̃ thes¬
salonicam capite truncatus. Sicq
constantinꝰ dei nutu soliditatẽ roma¬
ni imꝑii solus obtinuit. Post hec e¬
dificauit constantinꝰ bizantiũ ma¬
ritimã urbem. uocauitq constanti¬
nopolun de nomine suo. urbem uͦ
romã cum palatio suo qd̾ lateranen¬
se dicit᷑. concessit apłis petro &e paulo
& sc̃o pape siluestro. & constantinopo¬
lim imꝑialem sedem constituit. Dig¬
nitate tam̃ romani imꝑatores. ap¬
pellati sunt successores: usq ad tempꝰ
illud qd̾ romanũ imꝑiũ ad reges
francoꝵ transiatum ẽ. Postea eñi hui
qui apud constantinopolim imꝑabãt.

Expanded text:
ocans, ni solemnibus orationibus excubarent. Sed postquam intelligit molimina sua parum prodesse, manifeste imperatori bellum indixit. Factaque congressione, in Bithynia circa Chrysopolim victus est Licinius et comprehensus, atque apud Thessalonicam capite truncatus. Sicque Constantinus Dei nutu soliditatem Romani imperii solus obtinuit. Post haec aedificavit Constantinus Byzantium maritimam urbem, vocavitque Constantinopolim de nomine suo; Urbem vero Romam cum palatio suo, quod Lateranense dicitur, concessit apostolis Petro et Paulo, et sancto papae Sylvestro, et Constantinopolim imperialem sedem constituit; dignitate tamen Romani imperatores appellati sunt successores usque ad tempus illud, quo Romanum imperium ad reges Francorum translatum est. Postea enim ii, qu
Abbreviated transcription (Latin):
baptisma diluens. sanguine sacrifi¬
cioꝵ. cuncta faciebat. quib demones
placari solent. Ipse quoq in athana¬
siũ ꝑsecutionẽ fecit. s eum dei mi¬
tu comp̃hendere neqͥuit. his p̃tẽa
diebz passi sunt rome ioħes & paulꝰ

Expanded text:
baptisma diluens sanguine sacrifibaptisma diluens sanguine sacrificiorum, cuncta faciebat quibus daemones placari solent. Ipse quoque in Athanasium persecutionem fecit, sed eum Dei nutu comprehendere nequivit. His praeterea diebus passi sunt Romae Joannes et Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
ulianus gͥ apostata factris. imꝑator.
reserauit templa gentiliũ. & factus ẽ
ꝑsecutor. Porro milicie cingulum. &
ꝓcurationẽ ꝓuinciaꝵ. & officiũ uitis
dicendi. xp̃ianis. ñ debere cõmati. di¬
cebat: utpote quib lex ꝓpria gladio
uti netuisset. Unde nulitib publico
postmodũ p̾cepit edicto. ut aut sacri¬
ficarent. aut militie ced̾ent. uerum
elo dei deserere maluer̃t. ꝑidem tẽ¬
pus ualentinianꝰ qui postea factus ẽ
imꝑator. relum quẽ ꝓpietate habuit
ñ celanit. Quada namq die dum
templũ ingrederet᷑ angustus. & mi¬
nisteꝵ aqua ingredientes asꝑgeret.
ualentinianus uidens guttam unã
inclamide sua pugno ministrũ ꝑ¬
cussit. dicens se illa asꝑsione potuis
maculatũ. qm mundatũ. Quod cer¬
nens uilianus uissit eũ ineustodiã
recipi. ac demũ adheremũ desturar.
Si cum annꝰ & pauci transissent dies
ille ꝓmercede confessionis imꝑumi
recepit. Deniq uilianꝰ impridenter

Expanded text:
ulianus igitur Apostata, factus imperator, reseravit templa gentilium, et factus ess callidior persecutor. Porro militiae cingulum, et procurationem provinciarum, officium juris dicendi, Christianis non debere committi dicebat, ut pote quibus lex propria gladio uti vetuisset. Unde militibus publico postmodum praecepit edicto, ut aut idolis sacrificarent, aut militiae cederent. Verum m fidem zelo Dei deserere maluerunt. Peridem tempus Valentinianus, qui postea factus est imperator, zelum, quem proprietate habuit, non celavit. Quadam namque die dum templum ingrederetur Augustus, et minister aqua ingredientes aspergeret, Valentinianus, videns guttam unam in chlamyde sua, pugno ministrum percussit, dicens se illa aspersione potius maculatum quam mundatum. Quod cernens Julianus, jussit eum in custodiam recipi, ac demum ad eremum destinari. Sed cum annus et pauci pertransissent dies, ille pro mercede confessionis imperium recipit. Denique Julianus, impudenter
Abbreviated transcription (Latin):
fidei usticia resistentes. exilio damp¬
nauer̾̃t. Deniq constantinꝰ constanti¬
nopolitanꝰ angustus in suburbio n¬
chomedie defunctus ẽ. Constans quo¬
q fẽ eius dum se intolerandis uicus
tradidisset. mãnentii tyrauni dolo
necatus ẽ. Mortuo quoq constante ad¬
uocauit constantius angustus uilia¬
uii quendã nepotem magni constan¬
tini. & constituit eũ cesarem galliaꝵ.
Iulianꝰ itaq factus cesar. deuicit gallos.
mira felicitate. Et cum militib eẽt gra¬
tus. appellatus ẽ abeis augustus. Quo
nomine tumens. spreto constantio
angusto. italiam & illiricũ ꝑuasit. Qd̾
audiens constantiꝰ. instructione belli
parthici derelicta. uenit contra illũ.
hac p̃terea tempestate uata ẽ lieresis
antrophormophitaꝵ. Cuiꝰ auctor au¬
deus quida extitit. qui dixit formã

Expanded text:
fidei justitia resistentes exsilio damnaverunt. Denique Constantinus Constantinopolitanus Augustus in suburbio Nicomediae defunctus est. Constans quoque frater ejus, dum se intolerandis vitiis tradidisset, Magnetii tyranni dolo necatus est. Mortuo vero Constante, advocavit Constantius Augustus Julianum quemdam nepotem Magni Constantini, et constituit eum Caesarem Galliarum. Julianus itaque factus Caesar devicit Gallos mira felicitate, et cum militibus esset gratus, appellatus est ab eis Augustus. Quo nomine spreto Constantio Augusto, Italiam et Illyricum pervasit. Quod audiens Constantius expeditione belli Parthici derelicta, venit contra illum. Hac praeterea tempestate nata est haeresis Anthropomorphitarum. Cujus auctor Andes quida
Abbreviated transcription (Latin):
pulchrũ ppłs paganoꝵ funestis ma¬
uibi effregit. & eiꝰdem mr̃is reliqͥas¬
igne concremauit. & pulueri ĩmix¬
tas ꝑ agros sparsit. Ad fuere tamen
qͥdam ꝑegrini de iherosolimis qui
pauca ossa incendio furtim subtraxe¬
re. & secũ redeuntes deuexere. Demiqi
uilianꝰ adbellũ parthicũ ꝓfecturus.
ampliꝰ effrenata rabie in xp̃i culto¬
res deseuire cepit. S cum athesiphõ¬
te castra mouisset. & iam pugnaturꝰ
exercitũ ordinaret. incertum a quo
uentre sauciatus punit᷑. & dũ more¬
ret᷑ cepit. xp̃m dm̃ blasphemare di¬
cens. Uicisti galilee uicisti. Atq in

Expanded text:
paganorum funestis manibus effregit, et ejusdem martyris reliquias concremavit, et pulveri immistas per agros sparsit. Adfuere tamen quidam peregrini de Jerosolymis, qui pauca ossa incendio furtim subtraxere, et secum redeuntes devexere. Denique Julianus ad bellum Parthicum profecturus, amplius effrenata rabie in Christi cultores desaevire coepit. Sed cum a Ctesiphonte castra movisset, et jam pugnaturus exercitum ordinaret, incertum a quo ventre sauciatus, punitur et dum moreretur, coepit Christum Deum blasphemare, dicens: Vicisti, Galilaee, vicisti. Atque in
Abbreviated transcription (Latin):
Exinde namq series temꝑum. ꝑ reges
francoꝵ supputat᷑. Porro constantinꝰ
sanccunt. ut omĩa que ad eccłiasticum
ordinẽ ꝑtinent. romani ep̃i iudicio
dispositionẽ accipiant. helena quoq
mat̾ enis magnificentia singularis.
diuinis admonita uisionib iheroso¬
limã petiit. lignũ dñice crucis exqui
siuit & inuenit. S & constantinus
ꝓhibuit lege. crricis suppliciũ. quod
apud romanos erat musu. & figura¬
tione solidoꝵ illud ussit inscribi.
Erat ꝑidem tempris apud antiochiã
hereticus quidã presbit̾ nomine arcꝰ.
tinꝰ. coadinari fecit sipodup. apud
niceam bithinie urbui. anno incar¬
finicum ẽ. filium patri cũ substanti¬
alem. & arrius dampnatus ẽ. & ab ec¬
Sc̃s quoq euurtius romane eccłie
subdiaconus. qui ingalliam ꝑ quirẽ¬
doꝵ germanoꝵ suoꝵ causa uenerat.¬

Expanded text:
 reges Francorum supputatur. Porro Constantinus sancivit ut omnia quae ad ecclesiasticum ordinem pertineant, Romani episcopi judicio dispositionem accipiant. Helena quoque mater ejus magnificentia singularis, divinis admonita visionibus, Jerosolymam petiit, lignum Dominicae crucis exquiionem invenit. Sed et Constantinus prohibuit lata lege crucis supplicium, quod apud Romanos erat in usu, et figuratione solidorum illud jussit inscribi. Erat per idem tempus apud Antiochiam haereticus quidam presbyter, nomine Arius, tinus coadunari fecit synodum apud Nicoeam Bythiniae urbem anno Incarfinitum est Filium Patri esse consubstantialem, et Arius damnatus est, et ab EcSanctus quoque Evurtius Romanae Ecclesiae subdiaconus, qui in Galliam perquirendorum germanorum suorum causa t
Abbreviated transcription (Latin):
Qui donec uirit habitum suũ gem¬
mis. & caput suũ ꝑpetuo exornamt
diadeinate: Nutriuit p̃terea semꝑ
legebat ipse. scribebat. & meditabat᷑.
Cni successerunt tres filii eius. Constã¬
timis rome. Constantius constantino¬
polim. Constans antiochie. Isti sunt
aut̃ qui post constantinũ magnũ di¬
uiso imꝑio. rome & constantinopolĩ
regnauert. Rome constantinꝰ. Iulia¬
nus apostata: rome & constantinopo¬
lim. Iouimanꝰ rome & constantinopo¬
li. ualentimanꝰ. Gratianꝰ. theodosius.
rome & constantinopoli. honoriꝰ. ualẽ¬
timanꝰ. maximianus. auitus. morianꝰ.
artheiniꝰ. olimbriꝰ. gliceriꝰ. nepos. augꝰ¬
tulus. odaceꝵ. theodericꝰ. athalaricus.
theododus. & uitigis totila. Constanti¬
uopoli. constantinꝰ. Iuliauꝰ apostata.
constantiopoli & roue. ualens. ualen¬
timanus. theodosius. constantinopo¬
li. & rome. Archadius. theodosuis. mar¬
cianus. Leo pͥmus. Leo scd̾s. ⁊enon. a¬
nastasius. iustinꝰ. iustimanꝰ. De con¬

Expanded text:
Qui donec vixit habitum suum gemmis, et caput suum perpetuo exornavit diademate. Nutrivit praeterea semper legebat et ipse, scribebat, et meditabatur. Cui successerunt tres filit sui, Constantinus Romae, Constantius Constantinopoli, Constans Antiochiae. Isti sunt autem, qui post Constantinum Magnum diviso imperio Romae et Constantinopoli regnaverunt. Romae Constantinus, Julianus Apostata; Romae et Constantinopoli Jovinianus. Romae et Constantinopoli Valentinianus, Gratianus, Theodosius. Romae et Constantinopoli Honorius, Valentinianus, Maximianus, Avitus, Majoranus, Athemius, Olybrius, Glycerius, Nepos, Augustulus, Odoacer, Theodericus, Athalaricus, Theodoadus, et Vitigis, Totila. Constantinopoli Constantinus, Julianus Apostata. Constantinopoli et Romae Valens, Valentinianus, Theodosius. Constantinopoli et Romae Arcadius, Theodosius, Martianus, Leo primus, Leo secundus, Zenon, Anastasius, Justinus, Justinianus. C
Abbreviated transcription (Latin):
autominus gabulus. imꝑio poti¬
tus. nullam sui nisi obscenitatis me¬
moriã dereliquit. Hic tumultu im¬
litari rome exorto: cum matre inter

Expanded text:
Antoninus Gabalus imperio potitus nullam sui, nisi obscoenitatis memoriam dereliquit. Hic tumultu militari Romae exorto cum matre inter
Abbreviated transcription (Latin):
lestis & sp̃ualis sunt nature. uel qͥa
ꝑaera discurtunt. Petra ẽ cor durũ¬
penetratũ. in quo ñ ẽ uerus amor
aut ꝑseuerantia uirtutis. Sꝑme si
diuitie. que ꝑmultas curas cor lact¬
rant. & sem̃ uerbi suffocant. Cerra
bona cor mite & docile. qd̾ uere frus

Expanded text:
lestis et spiritualis sunt naturae, vel quia lestis et spiritualis sunt naturae, vel quia per aera discurrunt. Petra est penetratum; in quo non est verus amor, aut perseverantia virtutis. Spinae, sunt divitiae, quae per multas curas cor lacerant, et semen verbi suffocant. Terra bona, cor mite et docile; quod vere fru
Abbreviated transcription (Latin):
rios intiineam suã. homo patͥfami¬
re diei etates scłi. conductio oꝑarior
constitutio p̃latoꝵ. uel etiam missio
p̃dicatoꝵ. sero diei finis scłi. merces
denarii retributio celestis regni. Inꝰ
Pat̾ familias d̾s. uinea anima. opa¬
citium uirtutis. Hore diei etates ho¬
minis. uesꝑe finis uite. retributio
et̾na beatitudo. De huiꝰ cultorib in
nee & retributione. quidã u̾sificat.¬
sic ait. Uinea culta fuit cultores pri¬
mia quer̃t. Non labor equalis equi¬
lia dona fuerunt. Qui uenit extrem
dispensatore uocante. Tantumdẽ
recipit. quantũ qui uen̾at ante. Si
d̾s ostendit. qd̾ q̃ncumq uenimus
Aggrediam᷑ opus. certi de muneri
xut qui seminat seminare se¬
men suũ. Semͣ est u̾bum dei
dulo malaꝵ cogitationum tnͣsitu
atritũ. & arefactum ne u̾bi semen
possit exciꝑe uel germinare. uolu¬
cres aquib sem̃ rapit᷑ demones sc.
ꝑ quos u̾bum nefructificet aufert.
qui id̾o uolucres celi dicunt᷑. qͥa ce¬

Expanded text:
ineam suam . Homo paterfamirae diei, aetas saeculi. Conductio operariorum, constitutio praelatorum vel emissio praedicatorum; serum diei, finis saeculi; merces denarii, retributio regni coelestis. Item paterfamilias, est Deus: vinea, anima; operacitium virtutis; horae diei aetates hominis; vesper, finis vitae. Retributio, aeterna beatitudo. De hujus vineae cultoribus et retributione quidam versificator ait. Vinea culta fuit, cultores praemia quaerunt. Non labor aequalis, aequalia dona fuerunt. Qui venit extremus dispensatore vocante, tantumdem recipit, quantum qui venerat ante. Sic Deus ostendit, si quandocunque velimus, aggrediamur opus, certi de munere t qui seminat seminare semen suum . Semen est verbum Dei; quenti malarum cogitationum transitu attritum, et arefactum, ne verbi semen possit excipere vel germinare. Volucres, a quibus semen rapitur daemones sunt, per quos verbum, ne fructificet, aufertur. Qui ideo volucres coeli dicuntur, quia coe
Abbreviated transcription (Latin):
instificatus. significat credentes ex
gentib qui ꝑ occupationẽ temꝑali¬
um dep̾ssi erant & mingi. s a dño
scificati. qui intrantẽ iericho salua¬
torem udere uolunt. dum fidei qmͣ
mundo attulit participare quer̃t
S turba. idẽ uicioꝵ consuetudo qͦ
cecum clamiantem increpabat. etiã
hunc suscipientem tardat. S sicut
amplius cdamando cecus turbã uicie.
ita ut pusillus t̾rena relinquendo.
arborem crucis ascendendo. turbã
obstantem transcendit. clamans cũ
apło mͥ aut̃ absit głari nsi incruce

Expanded text:
significat credentes ex gentibus, qui per occupationem temporalium depressi erant et minimi, sed a Deo sanctificati. Qui intrantem Jericho Salvatorem videre volunt, dum fidei quam mundo contulit participare volunt. Sed turba, id est vitiorum consuetudo, quae caecum clamantem increpabat, etiam Jesum suscipientem tardat. Sed, sicut caecus amplius clamando turbam vicit, ita pusillus terrena relinquendo, arborem crucis ascendendo, turbam obstantem transcendit, clamans cum Apostolo: Mihi absit gloriari nisi in cruce
Abbreviated transcription (Latin):
moro similis. s altitudine p̃stans
& int̾pretatur ficus fatua. idẽ crux.
que credentes ut ficus pascit. ab in¬
fidelib irridetur ut fatua. Quan
pnsillus ascendit dum quilibet
humlis & ꝓpͥe infirmitatis consciꝰ
inuirtute crucis głatur. & ꝑhanc
laudabilem fatuitatẽ transeuntem
ꝑpe dñm cernit. qͥa si ñdum ita ut¬
intransitu luci celestis saꝑientie in¬
tendit. Dñs aut̾ indomo manens
reficitur. cum ppłm gentilem ad
fidem conu̾sum. uel quẽlibet fidelẽ
ꝑsp̃m in habitans. bonis eiꝰ oꝑib
sacratur. Tacheus quoq dimidiũ
bonoꝵ suoꝵ dat pauꝑib. cum ipse
Quadruplum deniq ꝑdefraudati¬
one reddit. cum ꝑqualibet culpa.
quatuor euͣngelioꝵ p̃cepta complet.
aut quatuor cardinales uirtutes

Expanded text:
 similis, sed altitudine praestans, et interpretatur ficus fatua, id est crux. Quae credentes ut ficus pascit, ab infidelibus irridetur ut fatua. Quam pusillus ascendit, dum quilibet humilis et propriae infirmitatis conscius, in virtute crucis gloriatur, et per hanc laudabilem fatuitatem transeuntem prope Dominum cernit, quia si nondum ita sointendit; Dominus autem in domo manens reficitur, cum populum gentilem ad fidem conversum, vel quemlibet fidelem per spiritum inhabitans bonis ejus operibus satiatur. Zachaeus quoque dimidium bonorum suorum dat pauperibus, cum ipse, t. Quadruplum denique pro defraudatione reddit, cum pro qualibet culpa, quatuor Evangeliorum praecepta complet, aut quatuor cardinales virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
transiret. Cecus iste significat hu¬
manũ genis. qd̾ asuꝑna claritate
ixclusum dampnationis sue patit̾
tenebras. s a dño appropinquante
iericho curat᷑. Iericho luna int̾pre¬
tat᷑. ꝑ qm defectus mortalitatis intel¬
ligitur. Dum gͦ u̾bum di infirmi¬
tatem nr̃e carns suscipit. homo ad
cognoscendum duina redie. Cecte
sedec uixta uiam dum incip̃ cred̾e
impsum qui dicit. ego sum uia.
Mendicat dum rogat. Unde sequit᷑¬
& clamabat. Iħc transiens cecũ audit.
stans illuminat. quia ꝑ humanita¬
tem suã nr̃e cetitatis uocib cõpatit᷑.
s ꝑpotentiã diuinitatis lumen
nob grẽ infundit. Et qui p̃ibant
increpabant eum ut tateret. Qui
possit. ardentius clamat. Et iħc
dixit ill. Respice. fides tna te salitũ
fecit. Et confestim uidit. & sequeba

Expanded text:
s. Caecus significat humanum genus, quod a superna claritate exclusum damnationis suae patitur tenebras, sed a Domino appropinquante Jericho curatur. Jericho luna interpretatur, per quam defectus mortalitatis intelligitur. Dum ergo Verbum Dei infirmitatem nostrae carnis suscipit, homo ad cognoscenda redit. Caecus sedet juxta viam dum incipit credere in ipsum, qui dicit: Ego sum via . Mendicat, dum rogat. VERSit, stans illuminat; quia per humanitatem suam, nostrae caecitatis vocibus compatitur, sed per potentiam divinitatis lumen nobis gratiae infundit. Et qui praeibant increpabant eum, ut taceret. Qui possit, ardentius clamat: Et Jesus dixit illi: Respice, fides tua te salvum fecit. Et confestim vidit, et sequeba
Abbreviated transcription (Latin):
sum sic̃ cet̾i hominũ. Quatuor st̃
quod habet a se habere se existimat.
uit si datum a deo credit ꝑmeritis
sibi datum putat. aut cum se iaftat
habere qd̾ ñ habet. aut cum despec¬
iis cet̾is appatit singularit᷑ iuderi
habere qd̾ hr̃. Hac phariseris peste
liborabat: qui ideo ũ iustificatiis de¬
sendit. quia merita bonoꝵ oꝑni
sibi singularit̾ tribuens publicano
e unum foramen ꝑ qd̾ hostes intrẽt
do recedit humiliatus. publicanꝰ

Expanded text:
i hominum . Quatuor sunt quod habet a se habere existimat; aut si datum a Deo credit, pro meritis sibi datum putat; aut cum se jactat habere quod non habet; aut cum despectis caeteris, appetit singulariter videri habere, quod habet. Hac Pharisaeus peste laborabat: qui ideo non justificatus descendit, quia merita bonorum operum sibi singulariter tribuens, publicanoet unum foramen, per quod hostes intrent,do recedit. Humiliatus publicanus,
Abbreviated transcription (Latin):
explicabo. floruit ꝑidem tempꝰ sc̃s
martinꝰ turonensis ep̃s. Deniq ua¬
lentimanꝰ augustus anno imꝑui fus
.xi. apd̃ brigicionẽ oppidũ defunctus
ẽ. Quo uita pͥuato milites italie as¬
sũtes ualentimanũ filiũ euis ad¬
moduͣ tenerrimũ. adimꝑiũ pro¬
uexert. fratre eius gratiano suꝑstite.
& ualente eoꝵ auunculo. De ualente

Expanded text:
explicabo. Floruit per idem tempus sanctus explicabo. Floruit per idem tempus sanctus Martinus Turonensium episcopus. Denique Valentinianus Augustus anno regni sui undecimo apud Brigitionem oppidum defunctus est. Quo vita privato, milites Italiae assumentes Valentinianum filium ejus quam tenerrimum, ad imperium provexerunt, fratre ejus Gratiano superstite et Valente eorum avunculo. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
neret. & contraria sapientes expelle̾t.
S malignã insectationẽ dui cexit.
nec uiuente fr̾e uoluntati potesta¬
tem admiscuit. illnis actoritate cõ¬
pressus. his dieb auxentiꝰ atriani
dogniatiss assertor. qui mediolanẽ¬
sium dui tenuerat p̃sulatũ. sero de¬
functũ ẽ. Cui ambrosius ad huc ca¬
tliccuminꝰ. uir consularis. ꝑuocem
nifantis incontione designatus. sub¬
rogat᷑. Int̾ea ualentinianꝰ xp̃cultor
saxonum gentẽ uirtute t̾ribilem
oppressit. & alanos adeo contrunt.
ut meotidas paludes expetere com¬
pelleret. S rursus eos illuc insecutꝰ.
dum situ & difficultate locoꝵ impe¬
diret᷑. troranos qui sicambriã nilia¬
bitabant. sibi inauxiliũ euocauit.
Quib decemno tributa si ei auxilia¬
rent᷑ indulsit. Qua ꝓmissione ani¬
mati. cum ẽẽnt locoꝵ gnari. eos fa¬
cile a palude ꝓturbauert. Quoꝵ uir¬
tutem admiratus augustus. francos
aferocitate eos appellauit. Quoꝵ ori¬
ginem uel successionẽ.: inferuis latiꝰ

Expanded text:
 contraria sapientes expelleret. Sed malignam insectationem diu texit, nec vivente fratre voluntati potestatem admiscuit, illius auctoritate compressus. His diebus Auxentius Ariani dogmatis assertor, qui Mediolanensium diu tenuerat praesulatum, sero defunctus est. Cui Ambrosius adhuc cathecumenus vir consularis per vocem infantis in concione designatus subrogatur. Interea Valentinianus, Christi cultor, Saxonum gentem virtute terribilem oppressit, et Alanos adeo contrivit, ut eam Meotidas paludes expetere compelleret. Sed rursus eos illuc insecutus, dum situ et difficultate locorum impediretur, Trojanos, qui Sicambriam inhabitabant, sibi in auxilium evocavit. Quibus decennio tributa, si auxiliarentur, indulsit. Qua promissione animati, cum essent locorum gnari, eos facile a palude perturbaverunt. Quorum virtutem admiratus Augustus, Francos a ferocitate eos appellavit. Quorum originem vel successionem inferius latius
Abbreviated transcription (Latin):
alentinianꝰ magnus cuiꝰ supra
meminimꝰ uoluntate militũ
apd̃ niceam urbem imꝑator creatꝰ.
imꝑauit annis .xi. Iste ualentem
fr̃em suũ sibi in consortiũ regni as¬
sumpsit. & sibi quidẽ occiduas reti¬
nuit. fẽi uͦ suo orientales partes re¬
gendas concessit. Uerum iste ualẽs
conuigis sue seductus ẽ alloquio
in heresim arrianoꝵ. cũ eẽt ante
fide catholicus & scdo baptiratus ẽ
ab eudoxio ep̃o arrianoꝵ. qui con¬
stantinopolitane urbis gub̾nacula¬
tunc tenere uidebat᷑. Qui in ipso bap¬
tismate uire uirando obligauit mi

Expanded text:
alentinianus Magnus, cujus supra meminimus, voluntate militum apud Nicaenam urbem imperator creatus, imperavit annis undecim. Iste Valentem fratrem suum sibi in consortium regni assumpsit, et sibi quidem occiduas retinuit, fratri vero suo orientales partes regendas concessit. Verum Valens conjugis suae seductus est alloquio in haeresim Arianorum, cum esset ante fide Catholicus et secundo baptizatus est ab Eudoxio episcopo Ariano, qui Constantinopolitanae urbis tabernacula tenere videbatur. Qui ipso baptisma
Abbreviated transcription (Latin):
subacte italie filium pipinũ regem
constituit. Quo mitalia composito
negotio: saxonicũ bellũ arripuit.
Saxones aut̃ ita sunt uirtute eiꝰ ꝑ¬
domiti. & emolliti. ut decẽ milia ho¬
minũ ex eis cũ uxorib & paruulis
sublata transtulerit: & ꝑgalliam &
germaniã multimoda qͥisione
distribuerit. Taliq tandẽ conditione
bellum constat ẽẽ finitũ: ut abiecto
denionũ cultu. xp̃iane fidei sacram̃¬
bellĩ gereret᷑. dispositis ꝑloca con¬
grua p̾sidus. hysꝑaniã ẽ ingressus.
Saltuq pyrenei suꝑato. & om̃ib que
adierat oppidis &e castellis indeditio¬
nem susceptis. reu̾sus ẽ. S dũ inde
rediret. impso pỹrenei uigo uasco

Expanded text:
subactae Italiae fil ium suum Pipinum regem subactae Italiae fil ium suum Pipinum regem constituit. Quo in Italia composito negotio Saxonicum bellum arripuit. Saxones autem ita sunt virtute ejus perdomiti et emolliti, ut decem millia hominum ex eis cum uxoribus et parvulis sublata transtulerit, et per Galliam et Germaniam multimoda divisione distribuerit. Talique tandem conditione bellum constat esse finitum, ut, abjecto daemonum cultu, Christianae fidei sacramebellum gereretur, dispositis grua presidiis, Hispaniam est ingressus, saltuque Pyrenei superato et omnibus quae adierat oppidis atque castellis in deditionem susceptis, reversus est. Sed dum inde rediret, in ipso Pyrenei  jugo Wasco
Abbreviated transcription (Latin):
narchiã. karolus solus obtinuit.
ducẽ hunoldũ qui post walfarii mor¬
tem eam ꝓtnciã sibi retin̾ẽ ꝑabat.
aggressus ẽ. quẽ etiã uasconiã pet̾ẽ
compulit. S karolus uasconũ duci
lupo mandauit. ut ꝑfugã reddat:¬
& nisi hoc mature faciat. bello se eũ
expetiturũ. Luꝑus uͦ samori usus
consilio. ñ solum hunoldũ reddidit.
uerũ etiã seipsum cũ ꝓiuntia cui
p̃erat. eiꝰ potestati ꝑmisit. Porro
dum ad karolum sicut dictũ ẽ fran¬
coꝵ ex integro ꝑuenisset regnums
ne. ab adriano pontifice missus ad
eundẽ gloriosũ regem. karolũ uenit.
postulans ab eo auxiliũ contͣ longo¬
bardoꝵ regem desidium: qui more
patris sui aystulfi romanã in qͥeta¬
bellum contͣ desicłium magna iuri¬
ũ copia p̃parauit: & ꝑ montẽ cenisiũ
italiam introuut. & cũ forti robore
papiam italiȩ ciuitatẽ circumdedit.¬
& ibi desid̾ium regeni cepit. & in erili¬
um imsit. Prec̾ea filiũ desiderii ad¬
algisum a regno patrio effugauit.

Expanded text:
narchiam Carolus solus obtinuit. ducem Hunoldum, qui post Waifarii mortem eam provinciam sibi retinere parabat, aggressus est; quem etiam Vasconiam petere compulit. Sed Carolus Vascorum duci Lupo mandavit ut perfugam reddat, et nisi hoc mature faciat bello se eum expetiturum. Lupus vero, saniori usus consilio, non solum Hunoldum reddidit, verum etiam seipsum cum provincia, cui praeerat, ejus potestati promisit. Porro dum ad Carolum sicut dictum est Francorum ex integro pervenisset regnum, us, ab Adriano pontifice missus ad eumdem gloriosum regem Carolum venit, postulans ab eo auxilium contra Longobardorum regem Desiderium, qui more patris sui Abellum contra Desiderium magna virium copia preparavit, et per montem Cenysium Italiam introivit, et cuTicinum nunc Papiam Italiae civitatem circumdedit, ubi Desiderium regem cepit, et in exsilium misit. Praeterea filium Desiderii Adalgisum a regno patrio effugavit, et
Abbreviated transcription (Latin):
antiqui st̃: qui aute aduentũ iosue
ad hay. idest ante aduentum xp̃i:
inmundum. quasi innocte latuert.
quia inueteri testam̃to antequam
nob̾ oriret᷑ sol uisticie qui illuimirat
omnẽ hominẽ uenientẽ inhunc
mundũ: dño in umbra legis & figii¬
ris futuri saluatoris. ipsum saluato¬
rem precedentes seruier̾t. S rex hay
ignorauit insidias isrłitarum. quia
d̾iabolum latuerunt obscura enig¬
mata ꝓpħarum. & secreta mysteria
legalium figuraꝵ. Et ñ nouerat mo¬
dum redemptionis: iccirco temere
sicut rex hai iosue: aggressus ẽ p̃sen¬
tiam expugnare redemptoris. Iosue
contra regem hay se inualidum &
inpotentem simulauit & fugam in¬
uͣt: & se sic suꝑari fingendo: regem
hai callide debellauit: quia xp̃c hu
dum se adiabolo temptari & amini¬
stris eiꝰ ipso cooꝑante crucifigi ꝑmi¬
sit: diaboli suꝑbiam humilit̾. & eius
maliciam sapient̾ suꝑauit. Eleuatio
scuti: exaltationem designat fidei.
teri bellatores: apłos expͥmunt & ñ¬

Expanded text:
antiqui sunt, qui ante adventum Josue ad Hai, id est ante adventum Christi in mundum quasi in nocte latuerunt, quia in Veteri Testamento antequam nobis oriretur sol justitiae, qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum , Domino in umbra legis et figuris futuri Salvatoris, ipsum Salvatorem praecedentes, servierunt. Sed rex Hai ignoravit insidias Israelitarum; quia diabolum latuerunt obscura aenigmata prophetarum, et secreta mysteria legalium figurarum, et non noverat modum redemptionis, idcirco temere sicut rex Hai Josue aggressus est praesentiam expugnare Redemptoris. Josue contra regem Hai, se invalidum et impotentem simulavit, et fugam iniit, et sic se superari fingendo, regem Hai callide debellavit, quia Christus, dum se a diabolo tentari et a ministris ejus, ipso cooperante, crucifigi permisit, diaboli superbiam humiliavit, et ejus malitiam sapienter superavit. Elevatio scuti exaltationem designat fidei. teri bellatores, apostolos exprimunt et pr
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ credunt & erga seruos dei. uel
eccłiȩ cultum uident᷑ ẽẽ deuoti. nicħ¬
tam̃ habent em̃dationis uel inno¬
uationis in morib. Tales gͥ tantũ¬
mͦ quasi qd̾dam salutis signum in¬
tra eccłiam temꝑalit̾ p̃ferunt. int̾
num. uel lib̃tatem. iinume conseq̃n
tͣ. Quod aut̃ ingabaon pugnante
iħunaue stetisse ꝑibet᷑ sol. & luna. do¬
nec isrłis inimici delerent᷑. significat
suo dum nos bellum gerimꝰ adu̾sus
uicioꝵ gentes. & colluctam᷑ adu̾sus
pͥncipes. & potestates. & rectores tene¬
nec festinat occumbere. quia ipse dixit.
Ego uob̃cum sum om̃ib dieb. uisq
ad consũmationem scłi. Quinq aut̃
reges. qͥnq sensus corꝑis indicant.
qͥ gabaonitas. idẽ carnales homines
expugnant. hu adspeluncã confu¬
gunit̾. cum se t̾rens actib incorꝑe
obsicti mergunt. Qui tam̃ obsiti pug¬
nante iħu. idẽ p̃dicatione euangłica
suꝑant᷑. ntq ingrediente u̾bo d̾i in
nobis. idẽ itra snoluncam corꝑis nr̃i

Expanded text:
erga servos Dei vel Ecclesiae cultus videntur esse devoti, nihil habent emendationis vel innovationis in moribus. Tales igitur tantummodo quasi quoddam salutis signum intra Ecclesiam temporaliter praeferunt, inter rnum vel libertatem tur. Quod autem in Gabaon pugnante Jesu Nave stetisse perhibentur sol et luna, donec Israelis inimici delerentur , significat suo, dum nos bellum gerimus adversus vitiorum gentes et colluctamur adversus principes et potestates, et rectores, tenenec festinat occumbere, quia ipse dixit: Ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Quinque autem reges, quinque sensus indicant, qui Gabaonitas, id est carnales homines expugnant. Hi ad speluncam confugiunt , cum se terrenis actibus in corpore obsiti mergunt. Qui tamen pugnante Jesu, id est praedicatione evangelica superantur, atque ingrediente verbo Dei in nobis, id est intra speluncam corporis nostri,
Abbreviated transcription (Latin):
dum diabolo & ministris alliꝰ nocen¬
di potestas diuinitus aufertur. De
altari qd̾ construxit iosue .iiii.¬
osue subu̾sis hostib altare ex lapi¬
dĩb quos ferrum ñ tetigerat con¬
struxit adeutõnomiũ in eo scripsit:
& ppłm adbenedicendũ & maledi¬
cendum diuifit. Nobiliores trib
ad benedictionem: ignobiliores ad
maledictionem constituit. Lapides
ex quib iosue idẽ. xp̃c altare constru¬
xit: sunt scĩ infide firmi. que ꝑdi
lectionem oꝑatur. Quos ferrum
ñ tangit: quia ulla crudelitatis
culpa ñ corrumpit. Qui dum ĩn
unitatem fidei & concordiam cari¬
tatis conueniunt. unũ altare fiunt.
Deut̾õnomiiũ qd int̾pretat᷑ scd̾a
lex: significat euangłm. hoc euan¬
geliũ in hoc altari sccipsit dñs: qnͣ¬
do cłixit. Audistis quia dictum ẽ an¬
tiquis: ñ mechaberis. Ego aut̃ dĩco
uobis. Siquis nidit mulierẽ ad
concupiscendam eã: iam mechatus
ẽ eam incorde suo. Qui ĩuxta mõ¬
tem benedictionis incedebant. illos

Expanded text:
 nocendi potestas divinitus aufertur. CAP. V. De altari quod construxit osue. Josue, subversis hostibus, altare ex lapidibus quos ferrum non tetigerat construxit . Deuteronomium in eo scripsit, et populum ad benedicendum et maledicendum divisit. Nobiliores tribus ad benedictionem, ignobiliores ad maledictionem constituit. Lapides, ex quibus Josue altare constituit, sunt sancti in fide firmi, qui per dilectionem operantur. Quos ferrum non tangit, quia eos nulla crudelitatis culpa corrumpit. Qui dum in unitatem fidei et concordiam charitatis conveniunt, unum altare faciunt. Deuteronomium, quod interpretatur secunda lex, significat Evangelium. Quod in hoc altari scripsit Dominus, quando dixit: Audistis quia dictum est antiquis: Non moechaberis. Ego autem dico vobisdum eam, jam moechatus est eam in corde suo . Qui juxta montem benedictionis incedebant, illos
Abbreviated transcription (Latin):
ant adsalutem. S nobiliores illos
ꝙ et̾ne benedictionis amore qd̾ bo¬
cum fraude & caliditate uenerunt
ad iħm. pannuis. calciam̃tisq uet̾ib
induti. dep̃cantes ut saluarent᷑. S ta¬
timq a iħu salutem suscipiunt. Quoꝵ
tam̃ dolum ut agnouit. ligni ce sores
uel aque gestatores eos constituit.
inquoꝵ figura illi ostendurt᷑. qui
deinundo adeccłiam uenientes. ha¬
bent fidem indeo. & indinant cap̃
suum sac̃dotib. scĩs quoq ministrãt
& seruiunt. & aliquid utilitatis im¬
pendunt. Adornam̃tum etiam ec¬

Expanded text:
on discedunt; sed nobiliores illos , aeternae benedictionis amore quod bocum fraude et calliditate venerunt ad Jesum, pannis calceamentisque veteribus induti, deprecantes ut salvarentur, statimque a Jesu salutem suscipiunt; quorum tamen dolum ut agnovit, ligni caesores vel aquae gestatores eos constituit. » In quorum figura illi ostenduntur, qui de mundo ad Ecclesiam venientes, habent fidem in Deo, et inclinant caput suum sacerdotibus, sanctis quoque ministrant et serviunt, ut aliquid utilitatis impend
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ galliam hyspaniãq possidebat.
Matimiauꝰ aut̾̃ grauissimã ꝑsecuti¬
onem inxp̃ianonos excitauit. At
constantuus mitius se agebat. & ctil¬
tores. xp̃i uenatiom habebat. Unde
di grã matura p̃dictoꝵ subsecuta ẽ:
ꝑditio tyrannor. Nam herculius
maximianꝰ imꝑiũ qd̃ abiecerat it̃m
arriꝑe uolens: a constantino ñdum
imꝑatore massilie extinctus ẽ. Gale¬
rins aut̃ augnstus seuerũ cesarem
ad italiam cũ exercitu misit: ubi cũ
urbem obsideret militũ suoꝵ scelere
desertus & ꝓditus. rauenne extinctus
ẽ. Dyocletianꝰ quoq sicut iam dic¬
tũ ẽ. regia dignitate deposita. salone
defunctus ẽ. Constantiꝰ demq stre¬
nuissimꝰ imꝑator. eboraci deficiens

Expanded text:
vero Galliam Hispaniamque possidebat. vero Galliam Hispaniamque possidebat. Maximianus autem gravissimam persecutionem in Christianos excitavit. At Constantius mitius se agebat, et cultores Christi venerationi habebat. Unde Dei gratia matura praedictorum subsecuta est perditio tyrannorum. Nam Herculeus Maximianus imperium, quod abjecerat, iterum arripere volens, a Constantino nondum imperatore Massiliae exstinctus est. Galerius autem Augustus Severum Caesarem ad Italiam cum exercitu misit. Ubi cum Urbem possideret, militum suorum scelere desertus et proditus, Ravennae exstinctus est. Diocletianus quoque, sicut jam dictum est, regia dignitate deposita, Salonae defunctus est. Constantius denique strenuissimus imperator Eboraci deficiens,
Abbreviated transcription (Latin):
& narseus rex  ꝑsatũ. orientẽ bel¬
lo p̃meret. Quo ꝑiculo motus dio¬
cletianꝰ. maxi mianũ herculiũ
excesare fecit augustũ. Constanti¬
um uͦ & maximianũ galeriũ cesares
legit. Porro carausins. frande alecti so¬
& ipsi rebellauerant. ꝑ constantimĩ
cesarem st̃ deuicti: & qͥnquagentiant
ꝑmarimianũ augustũ st̃ edomiti.
Dyocletianꝰ apud alexandriã int̾fecit
achilleum. At maximianꝰ galerius
bino cũ narseo congressu habito. t̾tio
uctus aufugit. s item in hostem reũ¬
sus. magnis eũ urrib suꝑauit. Dem¬
q dyocletianꝰ ab in uito exegit maxi¬
nuano. ut simul imꝑiũ deponerent.
ac iumorib substitutus ipsi inpͥuato
habitu consenesc̾e̾nt. Itaq sub uno
puram deposuer̃t. Tunc galerius
niaximianiis. & constantius augusti
in duas ꝓcurationes orientis scilicet
& occidentis. romanũ imꝑiũ pͥmi
diuisert. Et galerius maximianus
illiricũ. asyam & orientẽ. constantiꝰ

Expanded text:
 Narseus rex Persarum Orientem bel Narseus rex Persarum Orientem bello premeret. Quo periculo motus Diocletianus Maximianum Herculeum ex Caesare fecit Augustum; Constantium vero, et Maximianum Galerium Caesares elegit. Porro Carausius fraude Alecti soet ipsi rebellaverunt, per Constantium Caesarem sunt devicti. Et Quinquagentiani per Maximianum Augustum sunt edomiti. Diocletianus apud Alexandriam interfecit Achilleum. Maximianus Galerius hino cum Narseo congressu habito, tertius victus aufugit sed iterum in hostem reversus magnis eum viribus superavit. Denique Diocletianus ab invito exegit Maximiano, ut simul imperium deponerent, ac junioribus substitutis, ipsi in privato habitu consenescerent. Itaque sub unapuram deposuerunt. Tunc Galerius Maximianus, et Constantius Augusti, in duas procurationes, Orientis scilicet et Occidentis, Romanum imperium primi diviserunt, et Galerius Maximianus Illyricum, Asiam et Orientem. Constantius
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ ab exercitu imꝑator creatus.
numeriano ꝑempto. anno incar
aprũ numeriani int̾fectorem. ma¬
nu sua int̾fecit. & carinũ numeria¬
ni fr̃em. apd̃ dalmatiam occidit.
his dieb amandꝰ & heliandꝰ. ingallia
collecta rusticoꝵ manu. ꝑniciosos
tumultus excitauer̃t. Unde diocle¬
tianꝰ maximanũ hertuliũ cesarent
legit. & ingallus destinauit. qui faci¬
le rusticam manũ uirtute militari
compescinit. S in ipso itinere thebea
legio. & nno loco gallie agauno. sub
p̃fato maxiniano ꝓ xp̃o libent̾ oc¬
sum orbem dilataret᷑ & cresceret. su¬
bito ꝑsecutionis turbo increpuit. &
hec ꝑsecntio eo usq flagrauit. ut etiã
occeani limbũ transiret. & semel cep¬
ta rabies. usq ad septimũ constanti¬
ni magni annũ feruere ñ cessant.
gerunt᷑. graues ꝑ om̃s fines romani
imꝑii ꝑsecutionũ fragores concrepu¬
er̃t. carausio re bellante inbritã¬
nia. & achilleo inegypto. cũ & qͥn¬
quagentiaui asfricami infestarẽt.¬

Expanded text:
ur ab exercitu imperator electus, Numeriano perempto, anno IncarnAprum Numeriani interfectorem manu sua interfecit, et Carinum Numeriani fratrem apud Dalmatiam occidit. His diebus Amandus et Eliandus in Gallia, collecta rusticorum manu, perniciosos tumultus excitaverunt. Unde Diocletianus Maximianum Herculeum Caesarem elegit, et in Galliam destinavit, qui facile rusticam manum virtute militari compescuit: sed in ipso itinere Thebaea legio Heduno loco Galliae a Ganno sub praefato Maximiano pro Christo libenter ocrsum orbem dilataretur et cresceret, subito persecutionis turbo increpuit. Et haec persecutio eousque flagravit, ut etiam Oceani limbum transiret, et semel coepta rabies usque ad septimum Constantini Magni annum fervere non cessavitgeruntur, graves per omnes fines Romani imperii rebellionum fragores concrepuerunt: Carausio rebellante in Britannia, et Achilleo in Aegypto, cum et Quinquagentiani Africam infestarent, et
Abbreviated transcription (Latin):
post seram penitentiã. post infrrictu¬
osas lacrimas. frustra pulsant foris
relicte. Am̃ dico uob̃. nescio uos. Qua¬
si dicat. Ideo uos desero: quia ꝑ uite
meritum ñ agnosco. Ecce quanta se¬
ueritas post uidicium eiꝰ cuiꝰ ẽ ante
ineffabilis misccłia. Uigilate itaq.
nescitis diem neq horam. Ecce qͦ
tendit parabola. Ad hoc namq ten
ꝓmeream᷑ sectando iusticiam: De

Expanded text:
Post seram poenitentiam, post infructuosas lacrymas, frustra pulsant foris relictae. Amen dico vobis, nescio vos. Quasi dicat: Ideo vos desero, quia per vitae meritum non agnosco. Ecce quanta severitas post judicium ejus, cujus est ante neffabilis misericordia. Vigilate itaque, quia nescitis diem, neque horam. Ecce quo tendit parabola. Ad hoc namque tenpromereamus sectando justitiam.
Abbreviated transcription (Latin):
lampades bona oꝑa. oleum gr̃a. siue
bona conscientia. Quinq fatue uir¬
gines significant illos: qui in bonis¬
oꝑib. que faciunt ñ bonã conscien¬
tiam: s laudẽ humanã quer̃t. Sapi¬
entes uirgines sunt: que in bonis que
faciunt ñ quert̃. laudem humanã.
s bonã conscientiã. Mora sponsi. di¬
latio iudicii. dormitio uirginũ mors
hominũ mediũ noctis insꝑatris ad¬
uentus resurrectiomis: clamor aduen¬
tus sponsi: tuiba angelica in die uidi¬
cii. p̃paratio lampadũ. recordatio &
numeratio oꝑm. S lampades fatu¬
aꝵ uirgiiũ extingunt᷑. qͥa inaduen¬
tu uidicis intus obscurant᷑ i& ñ habẽt
mercedem qͥa receꝑunt laidẽ. Date

Expanded text:
lampades opera; oleum, gratia sive bona conscientia. Quinque fatuae virgines, significant illos, qui in bonis quae faciunt, non bonam conscientiam, sed laudem humanam quaerunt. Sapientes virgines, sunt qui in bonis quae faciunt non quaerunt laudem humanam, sed conscientiam bonam. Mora sponsi, dilatio judicii, dormitio virginum, mors hominum; medium noctis, insperatus eventus resurrectionis; clamor advenientis sponsi, tuba evangelica in die judicii; praeparatio lampadum, recordatio et numeratio operum. Sed lampades fatuarum exstinguuntur, quia in adventu judicii intus obscurantur, et non habent m
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ infulgorib igneis: grã data ẽ in lin¬
gius igneis. Lex data ẽ duodecim
tribub: gr̃ã data ẽ. duodecim apłis.
Lex scripta ẽ induab tabulis: gr̃ã
constat in duob p̃ceptis caritatis.

Expanded text:
est in fulgoribus igneis, gratia data est in linest in fulgoribus igneis, gratia data est in linguis igneis. Lex data est duodecim tribubus, gratia data est duodecim apostolis. Lex scripta est in duabus tabulis, gratia constat in duobus praeceptis charitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitudo p̃dicandi. Quiatuor pistĩ¬
quatuor amili: quatuor eũngelioꝵ
libri. uectes p̃clicatores. Duodecim
panes: apłica doctrina. Acetabula.
increpatio acerba. phyale. habundãs
scientia:. suie doctrina: scyati. scientia
uel doctrina angusta: thuribula. ora
serto: & sacrificabimus dño do nr̃o.
istoꝵ dierum consũmat: gratum do
sacrificium inmolat: quia quisqͥs
has tres uirtutes habet: totum deo
placet qnicqͥd oꝑat᷑. aut exercet.
Debemus aut̃ offerre ouem ꝑ in no¬
centiam: agnum ꝑmundiciam: &
cȩt̾a quȩ de sacrificiis supra sunt ex¬
posita. S hec omĩa sunt ab homina
De duobus testamentis . xiii.¬
etus testam̃tum significat no¬
uum: lex gr̃am. Lex data ẽ ꝑ
quinquagesima. postqmͣ cȩlebratũ
ẽ ꝑascha int̾ra egypti: grã data ẽ die
quinquagesima post resurrectionẽ
dm̃i. Lex data ẽ inmonte excelso: grã
data ẽ sursum incenaculo. Lex data

Expanded text:
sollicitudo praedicandi; quatuor annusollicitudo praedicandi; quatuor annuquatuor annuli, quatuor Evangeliorum libri; vectes, praedicatores; duodecim panes, apostolica doctrina; acetabula, increpatio acerba; phialae, abundans scientia sive doctrina; cyathi, scientia vel doctrina angusta; thuribula, oratserto, et sacrificabimus Domino Deo dierum istorum consummat, gratum Deo sacrificium immolat; quia quisquis has tres virtutes habet. Deo placet quidquid operatur, aut exercet. Debemus autem offerre ovem per innocentiam, agnum per munditiam, et caetera, quae de sacrificiis sunt supra expoDe duobus Testamentis. Vetus Testamentum, significat Novum; lex, gratiam. Lex data est per quinquagesima postquam celebratum est Pascha in terra Aegypti, gratia data est die quinquagesima post resurrectionem Domini. Lex data est in monte excelso; gratia nata est sursum in coenaculo. Lex data
Abbreviated transcription (Latin):
De mensa propositionis. .xi.¬
oms sacram scripturam: quȩ
quot sententiis nos instruit: tot̾
panib nos reficit. Quatuor pisti¬
lia mense: quatuor sunt sensus scͥp¬
ture: hystoria. allegoria. tropologia.
anagoge. quib ipsa erigit᷑ & a terre
ꝑ cirtuitum ducit᷑: dum p̃dicatio
Quatuor amili: quatuor sunt eu̾an¬
gelioꝵ libri. Qui recte dicunt᷑ ami¬
h : eo qd̾ nobis ęt̾nitaten inqua fi¬
nis ñ ẽ. ꝑmittunt. Corona int̾rasi¬
lis: differentiam significat meriti.
Corona aurea illi supposita. fulgorẽ
p̃mũ. Duodecim panes: apłicam de¬
signãt doctrinam. Acetabula. mor
ficant increpationem. Phyale que
maiorem capiebant mensurã. habũ¬
dantem & ꝑfectam expͥmunt scien¬
tiam & doctrinam: cyati qui minꝰ
capiebant: angustiorem scientiam
siue doctrinam figurant. Churibu¬
la eo qd̾ chus moratione solet offer¬
ri. orationem ñ intonuemient̾ figu¬
rant. Mensa gͥ scriptura: labiũ eus
p̃dicatio: circuitus labii continua

Expanded text:
De mensa propositionis. cat sacram Scripturam, quae quot sententiis nos instruit, tot panibus nos reficit. Quatuor epistylia mensae, quatuor sunt sensus Scripturae, historia, allegoria, tropologia, anagoge, quibus ipsa erigitur, et a terrenper circuitum ducitur, dum praedicatio Quatuor annuli, quatuor sunt Evangeliorum libri. Qui recte dicuntur annuli eo quod nobis aeternitatem, in qua finis non est, promittunt. Corona interrasilis, differentiam designat mentis. Corona aurea illi superposita, fulgorem praemii. Duodecim panes, apostosignant doctrinam. Acetabula, mordtia, significant increpationem. Phialae, quae majorem capiebant mensuram, abundantem et perfectam exprimunt scientiam et doctrinam. Cyathi, qui minus capiebant, angustiorem scientiam et doctrinam significant. Thuribula, eo quod thus cum oratione solet offerri, orationem non inconvenienter designant. Mensa igitur, Scriptura; labium ejus, praedicatio; circuitus labii, continua
Abbreviated transcription (Latin):
unctione & uestib sacerdotum.xu.¬
nctio qua sacerdotes consetra¬
Sacerdotes unctione consecrant᷑:
candet & ñ apparet: mundiciam
cordis designat: quȩ ñ hominib s
deo patet. feminalia quę femora
stringebant. aut tegebant: continẽ¬
tiam carnis rectȩ figurant. Suꝑ¬
humerale qd suꝑ huimeros pone¬
batur: eo qd̾ in humeris onera fer¬
re solemus: p̃sentium laboꝵ tole¬
rantiam insinuat. Tũnca quȩ ex¬
terius erat & apparebat: bonam ac¬
tionem expͥmit: qua coram ꝓximo
foris munim & ornam᷑. Balteus
quo tunica cingebat᷑ ne circa pedes
sacerdotis deorsum flueret: eiꝰdem
actionis bonȩ designat expeditio¬
nem. Rationale qd circa pectus
erat: in quo uidelicet pectore cor
continet᷑ in quo ẽ sapientia: sapien¬
tiam &e discretionem aꝑte designat.
Cỹdaris qua capilli capitis strin¬
gebant᷑: cogitationum p̃tendit so¬
brietatem. Quasi ꝙydari namq stͥn¬
gunt᷑ capilli capitis: dum insua so¬
brietate continent᷑ cogitationes m̃¬

Expanded text:
unctione et vestibus sacerdotis. Unctio, qua sacerdotes consecraSacerdotes unctione consecrantur,candet et non apparet, munditian cordis designat, quae non omnibus, sed Deo nota est. Feminalia, quae femora cingebant et tegebant, continentiam carnis recte significant. Superhumerale, quod super humeros ponebatur, eo quod in humeris onera ferre solemus, praesentium laborum tolerantiam insinuat. Tunica quae exterius erat et apparebat, bonam actionem significat, qua coram proximo munimur et ornamur. Balteus, quo tunica cingebatur, ne circa pedes sacerdotis deflueret, ejusdem actionis bonae designat expeditionem. Rationale, quod circa pectus erat, quo videlicet pectore cor continetur, in quo sapientia est, sapientiam et discretionem apte significat. Cidaris, quo capilli capitis stringebantur, cogitationum praetendit sobrietatem. Quasi cidari namque stringunt capillos capitis, dum in sua sobrietate continent cogitationes men