comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inflati gentibꝰ se p̃ferebant dicentes. Nos de ge¬
nere abrahȩ sumꝰ cui pͥmum facta. fuit ꝓmissio.
nos ppłs peculiaris sumꝰ dĩ. nos de egypto forti
manu & mirabilibꝰ signis ds eduxit. nos sicoo uesti¬
gio mare rubrũ tͣnsire fecit. in deserto manna pa¬
uit. aquã de petra. ꝓduxit. atq aliis sub silentio
tatem cognoscere. Ed nos qͦ sp̃italit̃ di filiꝰ uenit.
ut ipse in eũgło ait. Non sum missꝰ nͥ ad oues
quȩ ꝑier̃t domꝰ isrł. Gentiles autẽ econtͣ dice¬
bant. Quanto plura. beneficia. uob̃ exhibita.
memoratis. tanto uos deteriores ẽẽ ostenditis.
Eisdem siquidem pedibꝰ quibꝰ mare tnsistis. ante
idola. postea. saltastis. quȩ & ꝓpriis manibꝰ fecistis.
& illo ore qͦ pauloante de subm̃sione pharaonis
& egyptioꝵ laudes dõ ꝑsolueratis. idola. ad orastis.
Pret̾ea m̾anna celitꝰ datũ in deserto fastidistis.
cupientes redire in egyptũ ad ollas carniũ. sepe.
digniores sumꝰ. qͥut de xp̃o audiuimꝰ in eum

Expanded text:
inflati, gentibus se praeferebant dicentes: Nos de lege Abrahae sumus, cui primum facta est promissio, nos populus peculiaris Dei sumus; nos de Aegypto forti manu et mirabilibus signis Dominus eduxit; nos sicco vestigio mare Rubrum transire fecit, in deserto manna pavit, aquam de petra produxit, et aliis sub silentio tatem cognoscere. Ad nos quoque specialiter Dei Filius venit, ut ipse in Evangelio ait: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domui Israel . Gentiles autem contra dicebant: Quanto beneficia plura vobis exhibita memoratis, tanto vos deteriores esse ostenditis. Eisdem siquidem pedibus quibus mare transivistis, ante idolum postea saltavistis, quod et propriis manibus fecistis. Et illo ore quo paulo ante de submersione in Pharaonis et Aegyptiorum laudem Deo persolveratis, idola adorastis. Praeterea manna coelitus datum in deserto fastidistis, cupientes redire in Aegyptum ad ollas carnium. Saepe digniores sumus, qui ut de Christo audivimus, in eum
Abbreviated transcription (Latin):
catione fidẽ tenentes confirmare se uelle paulꝰ
dicit. ñ qͥa minꝰ accepissent a petro. s tt duobꝰ
apłis attestantibꝰ atq doctoribꝰ coꝵ cortoborart᷑ fideᷤᷤ¬
Harũ itaq autoritatũ conflictũ qͥ uidet᷑ diri¬
m̃tes. dicimnꝰ petrũ pͥmũ p̃dicasse romanis q̃n¬
tum ad alios apłos. s ñ pͥmũ q̃ntum ad om̃s
tinasse. Uel potiꝰ idõ pͥma. ponit᷑. qͥa. pͥmũ gradũ
erroris destruit scilicet suꝑbiam. om̃ium maloꝵ
radicẽ sicut. scͥptum ẽ Iniciũ om̃is peccati suꝑbia
est. quȩ natione clestis sublimiũ m̃tes inhabitat
sub cinere & cilicio latitans. quȩ romanos adeo
occupauerat. ut uit se alt̾rantes & se sibi intucẽ
p̃ferentes dissensiones & scismata facerent. Elrant
enĩ romani de uideis & gentibꝰ ad xp̃m conũsi.
Iudei autẽ ꝓpt̃ scõs patres a quibꝰ originẽ duce. H ai
baut & ꝓpt̃ legẽ quã soli int cet̾as gentes acce¬
pant. gentiles credentes despiciebant. dicentes ꝓpt̃

Expanded text:
i fidem tenentes confirmare se uelle Paulus dicit, non quominus accepissent a Petro, sed ut duobus apostolis attestantibus atque doctoribus, eorum corroboraretur fide» Harum itaque auctoritatum conflictum qui videtur dirimentes, dicimus Petrum primum praedicasse Romanis, quantum ad alios apostolos, sed non primum quantum ad omnes tinasse. Vel potius igitur prima ponitur, quia primum gradum erroris destruit, scilicet superbiam, omnium malorum radicem, sicut scriptum est: Initium omnis peccati superbia est . Quae natione coelestis sublimium mentes inhabitat, sub cinere et cilicio latitans. Quae Romanos adeo occupaverat, ut inter se altercantes, et se sibi invicem praeferentes dissensiones et schismata facerent. Erant enim Romani de Judaeis et gentibus ad Christum conversi. Judaei autem proper sanctos Patres, a quibus originem ducebant, et propter legem quam soli inter caeteras gentes acceperant, gentiles credentes despiciebant, dicentes propter
Abbreviated transcription (Latin):
eugłicȩ. gr̃e dico ñ carnalis s sp̃ualis.
qͥa mn carnalit̃ sapitis. Cum eĩ dicit. Ambrosiꝰ¬
gr̃ȩ sp̃ualis. carnalẽ illos sensum assecu
dei eis contraria xp̃o tradiderant. qui
consulens infirmitati humanȩ fide sola
addita. lege naturali humanũ genꝰ sal¬
uare decieuit. Inꝑtiar spũ alem grãm
ad confirmandos uos. quia aliqͥd iam ha

Expanded text:
iae autem dico, non carnalis sed spiritualis, quia modo carnaliter sapitis. Cum enim dicit, gratiae spiritualis, carnalem illos sensum assecutne Christi, Judaei eis contraria Christo tradiderant. Qui consulens infirmitati humanae, fide sola addita legi naturali, humanum genus salvari decrevit. Impertiar spiritualem gratiam, ad confirmandos vos, Ambrosius quia a
Abbreviated transcription (Latin):
do id agente. s putetis culpa ur̃a. fieri.
ut m̃ dignos uos paretis. Non gͥ ociose
ꝓhibitum se dicit. s & causas morarũ
discernit. qͥ & hos ut se t̃parent. adhorta.¬
tus ẽ. ut audientes grãm sibi sp̃italem
ministrandã. fore. dignos se efficerent. a
uicus carnalibꝰ abstinentes. ad excipien¬
dam eam. Prohibitꝰ sum dico usq adhuc.
id ẽ usq in p̃sens. Per hoc ostendit᷑ id etiã.
at ire. uel ñ debeat. & qđ dispensatione.
quadam. aliis qͥdem sinat p̃dicare. ũbum
d̃i. aliis ꝓhibeat. Frẽs aut̃ hos uocat ñ
solum qđ renati erant. s etiã. quia erant¬

Expanded text:
osius sed putetis culpa vestra fieri, ut modo dignos vos paretis. Non ergo otiose se prohibitum dicit, sed et causas morarum discernit, qui et hos ut se praeparent adhortatus est, Orig. ut audientes gratiam sibi spiritalem ministrandam fore, dignos se efficerent a vitiis carnalibus abstinentes ad excipiendam eam. Prohibitus sum dico usque adhuc, id est usque in praesens. Per hoc ostenditur, id etiamat ire, vel non debeat, et quod dispensatione quadam, aliis quidem sinat praedicare verbum Dei, aliis prohibeat. Fratres, autem eos vocat, non solum, 6 quia renati erant, s
Abbreviated transcription (Latin):
Alia. littera. ꝑ cam quȩ nuicẽ est fidẽ
ur̃ãm atq meã. Quasi dic̃et. Desidõ
uob̾ imꝑtiri grãm ad confirmationẽ.
quȩ confirmatio adeo ẽ mͥ grata. quia.
id suł uos confirmari. ẽ me consolari
in uob̾. Hoc ido dicit. quia & si con Haimo¬
gaudeat. facilitati fidei illoꝵ. dolet
tam̃ de ñ recta fide. aliena. enĩ dolebat
uicia. quasi sua. Addit simub. Qua.¬
si dicat. Hec consolatio mea fiet simul
uobiscum. quia & uos consolabimini.
sentiatis. sed sic consolarem᷑ simul..
Uel scd̾m aliam litterã. sic potest le¬
gi eodem sensu manente. quasi dic̃et. de¬
sidero uenire ut imꝑtiar uob̃ grãm ad
confirmationẽ. id ẽ ut consolem̃ uos. Ambrosi¬

Expanded text:
em est fidem vestram atque meam; quasi dicat: Desidero vobis impertiri gratiam ad confirmationem, quae confirmatio adeo est mihi grata, quia id, scilicet vos confirmari, est me consolari in vobis. Hoc ideo dicit, quia, etsi congaudeat facilitati fidei illorum, dolet tamen de non recta fide. Aliena enim dolebat vitia, quasi sua. Addit simul, quasi dicat: Haec consolatio mea fiet simul vobiscum, quia et vos consolabimini. sentitis, sed sic consolaremur simul. Vel secundum aliam litteram sic potest legi, eodem sensu manente; quasi dicat: Desidero venire, ut impertiar vobis gratiam ad confirmandos vos, id est ut consolemu
Abbreviated transcription (Latin):
caruali sensu abstrahebat. idõ sui p̃sentiã¬
dicit necessariam. quia ea. quȩ scribit etiã
ꝑũse posit̃ accipi. qͥa alit̃ dicta solent ad ali¬
ud referri ab hereticis. Id̾eo gͦ desiderat
eos uidere. ut p̃sens doctrinã eũgłicam
sensu qͦ scribit eis tradat. ne sub auctorita
culoꝵ. S deinde desiderii sui causam
exponens. addit ut aliqͥd. Quasi diceret
Ad hoc desido uidẽ uos ut imꝑtiar uo¬

Expanded text:
t, ideo sui praesentiam necessariam dicit, quia ea quae scribit etiam perverse possunt accipi, quia aliter dicta solent ad aliud referri ab haereticis. Ideo ergo desiderat eos videre, ut praesens doctrinam evangelicam sensu quo scribit eis tradat, ne sub auctoritatculorum. Sed deinde desiderii sui causam exponens, addit: Ut aliquid, quasi dicat: Ad hoc desidero vos videre, ut impertiar vo
Abbreviated transcription (Latin):
usutrpata. dñari uolunt. nomim suo uendicantes auctoritatẽ. Aut ñ comparamꝰ uos
illis. ut nos sicut illi adulem̃ uob̾. & uicia. ura palpemꝰ. qͦd posset facere aliqͥs etiam
habens recte. potestatẽ: Hoc ñ facimꝰ ido. qͥa. ñ audemꝰ nos inserere. aut. cõparare eis.
ne. sicut illi ita & nos ꝑeaniꝰ: ñ hȩc facunꝰ s potiꝰ ipsi sumꝰ metientes. id ẽ metimͦ nosietip¬
sos in nob̾. id ẽ conscientiis nr̃is. an a dõ missi simꝰ attendimꝰ. & ñ aliud qͣm iniun-¬
ctum ẽ usurpamꝰ. Tãnta enĩ potestate. utimͦ. qͣnta concessa. ẽ ab auctore. nec mo¬
scdm qͦd officiũ nr̃m exigit facimꝰ. qdđ illi ñ faciunt. Hec autẽ nos agentes ñ głabunur
mͥ ã do ppłm. cuiꝰ ego sum regula. ad dirigendũ. sub qua m̃sura. & uos estis. Unde
subdit. Mensurã dico ꝑtingendi mõnitu di usq ad uos: dĩ enĩ nutu chorithiĩs¬

Expanded text:
usurpata, dominari volunt, nomini suo vindicantes auctoritatem. Aut non comparamus nos illis, ut nos sicut illi adulemur vobis et vitia vestra palpemus, quod posset facere aliquis etiam habens recte potestatem. Hoc non facimus, ideo quia non audemus nos inserere aut comparare eis, ne sicut illi ita et nos pereamus. Non haec facimus, sed potius ipsi sumus metientes, id est metimur nosmetipsos in nobis, id est in conscientiis nostris, an a Deo missi simus attendimus, et non aliud quam quod injunctum est usurpamsecundum quod officium nostrum exigit, facimus quod illi non faciunt. Haec autem nos agentes, non gloriabimur, tum mihi a Deo populum, cujus ego sum regula ad dirigendum, sub qua mensura vos estis. Unde subdit: Mensuram, dico, pertingendi monitu Dei usque ad vos. Ambrosius Dei eni
Abbreviated transcription (Latin):
& hanc ꝓcessionẽ nescio. ñ ualeo. ñ suf¬
ficio: qͥa. & ista. & illa. ineffabilis ẽ. Idõq
sicut ꝓpħa de filio loquens ait. genera¬
tionẽ eiꝰ qͥs enarrabit. ita de sp̃u scõ
uerissime dr̃. ꝓcessionẽ eiꝰ qͥs enarrabit:
Hec gͦ tͥnitas uniꝰ eiusdẽ q substantię
ẽ. qͥa filiꝰ ñ de aliqua materia ẽ uel
de nichilo. s: de qͦ ẽ genitꝰ: & sp̃s sc̃s¬
ñ de aliqua. materiã ẽ uel de nichilo.
s in ẽ un ꝓcedit. Ergo frẽs. & cetera.
Quasi. Quia hec bona a sp̃u habemꝰ
ex carne autẽ ñ ẽ nͥ mors. gͦ o frẽs de¬
bitores sumꝰ sp̃ui. id ẽ ex debito ser¬
iure debemꝰ & obedire sp̃u scõ. uel rati¬
oni ñ carni. ita ut sciłm carnẽ uiua¬
mꝰ id ẽ scđ̾m carnis uoluptatẽ. & si
necessaria ei ministrare debeamꝰ. qͥa. ca¬
ro ñ ẽ malũ. Creatura enĩ dĩ ẽ. &
ab eo condita.a. qͦ anima. nec illa est
pars dĩ nec ista.. Tota enĩ trintas ẽ
unꝰ ds. sũme. bonꝰ. anima. uͦ magnũ

Expanded text:
em nescio, non valeo, non sufficio, quia et illa, et ista ineffabilis est. Ideoque sicut Propheta de Filio loquens ait: Generationem ejus quis enarrabit? ita de Spiritu sancto verissime dicitur: Processionem ejus quis enarrabit? Haec ergo trinitas unius ejusdemque substantiae est, quia Filius non de aliqua materia est, sed nec de nihilo non de aliqua materia, vel de nihilo, sed inde est unde procedit. Ergo, fratres, etc. Quasi dicat: Quia haec bona a spiritu habemus, ex carne autem non est nisi mors. VERS. bitores sumus spiritui, id est, ex debito servire debemus et obedire Spiritui sancto, vel rationi, non carni, ita, ut secundum carnem vivamus, id est secundum carnis voluptatem, etsi necessaria ei ministrare debeamus, quia caro non est malum. Creatura enim Dei est, et ab eo condita, a quo anima, nec illa est pars Dei, nec illa. Tota enim Trinitas est unus Deus, summe bonus. Anima vero magnum
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta cum labore. sua explent officia. sic̃
sol & luna ñ sine. labore. statuta. sibi
implent spacia. qͦd ẽ causa nr̃i. unde qͥ¬
escent nob̃ assũptis: & ido diligent̃ nos
paremꝰ. Non solũ autẽ illa. scił elem̃toꝵ
creatura ingemiscit. s & nos ipsi: & cet̾a
Post creaturã mundanã addicit euã.
nos hoc expectare & ingemiscere ad dm̃.
ut hinc liberem᷑. qͥa xp̃ianis mundꝰ hic

Expanded text:
ta cum labore sua explent officia, sicut sol et luna, non sine labore statuta, sibi implent spatia; quod est causa nostri. Unde quiescent nobis assumptis, et ideo diligenter nos paremus, non solum autem illa, scilicet elementorum creatura ingemiscit, sed et nosipsi, etc., post creaturam mundanam adjicit, etiam nos exspectare, hoc et ingemiscere ad Deum, ut hinc liberemur, quia Christianis mundus hic
Abbreviated transcription (Latin):
& mambres qͥ fuerant magi pharaonis: nil inꝗͣ. istoꝵ. pot̾it nos sepa.¬
rare . a. caritare di qua eũ diligimꝰ. qͥa. om̃ibꝰ melior ds̃ ẽ. Si gͦ nulla. res
ab eiꝰ caritate. nos separat. qͥd cẽ ñ solum meliꝰ s etiã certiꝰ hoc bono po¬
test.. Idipsũ eĩ qͦd diligimꝰ dm̃ mori ñ potest. nͥ dum qͥs ñ diligit deũ.
cui mors ipsa ẽ ñ diligerẽ dm. qͦd nichil aliud ẽ ꝙͣ ei qͥcꝗͣ in diligendo p̃¬
ponere. Caritas gͥ di hic dicta ẽ. uirtꝰ quȩ animi nr̃i rectissima affectio

Expanded text:
et Mambres, qui fuerant magi Pharaonis. Nil inquam istorum, poterit nos sepaet Mambres, qui fuerant magi Pharaonis. Nil inquam istorum, poterit nos separare a charitate Dei, qua eum diligimus, quia omnibus melior est. Si ergo nulla res ab ejus charitate nos separat, quid esse non solum melius, sed etiam certius hoc bono potest? Id ipsum enim quod diligimus Deum mori non potest, nisi dum quis non diligit Deum, cui mors ipsa est non diligere Deum, quod nihil aliud est quam ei quidquam in diligendo praeponere. Charitas igitur Dei hic dict
Abbreviated transcription (Latin):
diabolꝰ in alticudinẽ nob̾ ostendat subornatꝰ fallacũs patͥs sui ad seducen¬
dum nos. neq ꝓfundũ id ẽ sapientia. alicuiꝰ: uel neq ꝓfundũ id ẽ si
diabolus monstret infernũ & minet᷑ p̃cipitiũ. uel neq altitudo neq ꝓ¬
fundũ. id ẽ neq: ꝓsꝑa. neq adũsa. Unde salomon ait. Diuitias & pau
ꝑtates ne dełis m. ne repletꝰ m̃dax fiã. uel pauꝑ tapiã. & ꝑiurẽ nom̃
di. Nulti enĩ peccant. altitudine. multi necessitate. Contͣ hoc p̃ponit᷑
achar in ysaia. qͥ nolebat. petere a. dño signũ neq in alto neq in ꝓ¬
fundo remediũ de. xp̃o. qͥ neq elatꝰ fuit dẽ. potestate qua eqͣlis erat.
ne ille uel regia. potestate. extolleret᷑ uel crũpna turbaret᷑. sicut t̃c̃ erat
ꝓ bello assi rioꝵ. Neq creatura. alia. quelibet. ã. p̃dictis. uel alia id ẽ
noua. scił contͣ naturã. fata. ut equus bipes si fiat. ut fecit iamnes

Expanded text:
diabolus in altitudinem se nobis ostendat subornatus fallaciis patris sui, ad seducendum nos; neque profundum, id est sapientia alicujus; vel, neque profundum, id est si diabolus monstret infernum, vel minetur praecipitium; vel, neque altitudo, neque profundum id est neque prospera, neque adversa. Undetes ne dederis mihi, ne repletus mendax fiam, vel pauper rapiam, et perjurem nomen Dei . Multi enim peccant altitudine, multi necessitate. Contra hoc proponitur Achas in Isaia, qui nolebat petere a Domino signum, neque in alto, neque in profundo , remedium de Christo qui neque elatus fuit de potestate qua aequalis erat Pne ille, vel regia potestate extolleretur, vel aerumna turbaretur, sicut tunc erat pro bello Assyriorum. Neque creatura quaelibet, alia a praedictis, vel alia, id est nova, scilicet contra naturam facta, ut equus bipes, si fiat ut fecit Jamnes
Abbreviated transcription (Latin):
tiat. qͥa. ñ retipiendo saluatorẽ. p̃rogatiuã patrũ & ꝓmissionis ꝑdi¬
dert̃. peiores etiã gentibꝰ facłi quas priꝰ ab hominabantur. Propenstꝰ¬
enĩ malũ ẽ. dignitatẽ ꝑdidisse ꝗͣ ñ habu¬
isse. Deinde se merito dolere ostendit
subdens. Qui st̃ cognati mei scdm carnẽ.
& ido ampliꝰ uiuandi. qͥ sunt isrłitȩ ueri
scdm bonos. uł genere scdm om̃s. & ipsi
st̾ quoꝵ ẽ adoptio filioꝵ dĩ. id. ẽ ad qͦs ꝑ-¬
tinet adoptio. quia. olim fuer̃t adoptati
ciunt Et testam̃tum nouũ & legis latio

Expanded text:
atorem, praerogativam patrum et promissionis perdiderunt, pejores etiam gentibus facti, quas prius abominabantur. Propensenim malum est dignitatem perdidisse, quam non habuisse. Deinde merito dolere ostendit se, subdens; qui sunt cognati mei secundum carnem, et ideo amplius juvandi. Qui sunt Israelitae veri, secundum bonos, vel genere secundum omnes, et ipsi sunt quorum est adoptio filiorum Dei, id est ad quos pertinet adoptio, quia olim fuerunt adoptati ciunt, et testamentum novum, et legislatio
Abbreviated transcription (Latin):
apłs de udeis. consolat᷑ dolorẽ suũ inue¬
niens scͥptum ñ om̃s ẽẽ saluandos. sed
tam̃ similes ysaac. ut illis solꝰ condoleat
qui ñ credider̃t. posst̃ tam̃ credẽ. de quibꝰ
ñ ẽ ualde condolendũ. qͥa ñ st̃ p̃destinati
ad iitã. Quis enĩ plangat eũ. qui olim
tor. Nullũ enĩ dãpnat anteqͣ peceet. nul¬
lum cõronat. anteqͣ uincat. s p̃scientia. dif¬
finitũ ht̃. qualis uniꝰcuiꝰq sit futura uo-¬
luntas. ex qua dãpnetur uel coronẽt. Qua
si. Tudei ñ credider̃t in saluatorẽ. unde m
dolor ẽ. s hoc ẽ inqͥt apłs qͦd ditit ds̃ fu-¬

Expanded text:
Apostolus de Judaeis, consolatur dolorem suum, inveniens scriptum non omnes esse salvandos, sed tantum similes Isaac, ut illis solis condoleat qui non crediderunt. Possunt tamen credere: de quibus non est valde dolendum, quia non sunt praedestinati ad vitam. Quis enim plangat eum, qui olim tor. Nullum enim damnat antequam peccet, nullum coronat antequam vincat; sed praescientia definitum habet qualis uniuscujusque sit futura voluntas ex qua damnetur, vel coronetur. Quasi dicat: Judaei non credunt in Salvatorem, unde mihi dolor est: sed hoc est, inq
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ. hii st̃ filii id õ heredes. abrahȩ. In
his ostendit qͦd sola gr̃a. ñ genꝰ facit fif¬
lios đi. Alit̃ ab illo loco. uentatẽ dico
Qualit̾ gr̃a. confirmatꝰ sit apłs sup̃ osten¬
dit dicens. nil eũ posse diuidere a. xp̃o. ñc
uͦ q̃ntum priꝰ errauerit dũ xp̃i eccłiam ꝑ¬
sequebat᷑. cum dolore exponit. in qͦ d̃ĩ gr̃a.
a xp̃o. s olim fui ego separatꝰ unde mͦ doleo.
qͦa uiram̃to firmat dicens ueritatẽ dico
stimoniũ ꝑhibente. conscientia mea. fun¬
data. in sp̃ũ scõ. eidem contestante de hoc
& continuus dolor. id ẽ cõpunctio ẽ cordi
meo de malis quȩ priꝰ feci. Et sic ipsa
uolebã defendẽ. Uel ꝓ fr̃ibꝰ meis. id ẽ ꝓ
de. qͥ etiã st̃ cognati mei scđm carnẽ. Et
ita. grauiꝰ peccabã. Qui st̃ isrłitȩ ueri.

Expanded text:
es Abrahae. In his ostendit quod sola gratia, non genus, facit filios Dei. Aliter ab illo loco: Veritatem dico. Qualiter gratia confirmatus sit Apostolus supra ostendit dicens, nil eum posse dividere a Christo. Nunc vero quantum prius erraverit, dum Christi Ecclesiam persequebatur, cum dolore exponit. In quo Dei gratiaa Christo, sed olim sui ego separatus, unde modo doleo. Quod juramento firmat dicens, veritatem dico, stimonium mihi perhibente conscientia mea, fundata in Spiritu sancto, eidem contestante de hoc,et continuus dolor, id est compunctio, cordi meo, de malis quae prius feci, et sic ipsa volebam defendere. Vel, pro fratribus meis, id est pro de, qui etiam sunt, cognati mei secundum carnem. Et ita gravius peccabam, qui sunt Israelitae veri,
Abbreviated transcription (Latin):
quisq maneat in ea uocatione. id ẽ in ea conditione uocationi
ones uel consuetudines uitȩ retulit. quȩ nichil obsunt. fidĩ boniͤq
moribꝰ. Sicut enĩ conurnx sic & latro ad fidem xp̃i uocat᷑. sed

Expanded text:
squisque permaneat in ea vocatione, id est in ea conditione, vocationi ones vel consuetudines vitae retulit, quae nihil obsunt fidei bonisque moribus. Sicut conjux, sic et latro ad Christi fidem vocatur; sed
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd. reppulit. ads. Absit. Si enĩ dico uideos ẽe infideles ñ tam̃ om̃s.
& si ds reppulit eos ex parte ñ tam̃ ex toto. qͥa. me & alios p̃cestina¬
tos ñ reppulit. Ham & ego isrłita sum. uideꝰ ñ ꝓselitꝰ. s ex semine abra
hȩ ⁊ de tͥbu beniamin. qͣsi ab abrahã. descendi. ꝑ lineam beniamin
hoc ido dicit. ne putaret᷑ ẽẽ de hismael. Sequit᷑. Non reppulit. Q̾si
Sicut me ñ reppulit. similit̃ ñ reppulit ds̃ plebẽ suã. quã. p̃scũt
saluandã. Prescũt enĩ posuit. ꝓ p̃destinauit:. sic enĩ debere hic accipi

Expanded text:
quid repulit Deus? Absit! Si enim dico Judaeos esse infideles, non tamen omnes, et si Deus repulit eos ex parte, non tamen ex toto, quia me et alios praedestinatos non repulit. Nam et ego Israelita sum, id ehae et ex tribu Benjamin. Quasi dicat: Ab Abraham descendit per lineam Benjamin, hoc ideo dicit ne putaretur esse de Ismael. Non repulit. Quasi dicat: Sicut me non repulit, similiter non repulit Deus plebem suam, quam praescivit salvandam; praescivit enim posuit pro praedestinavit. S
Abbreviated transcription (Latin):
dico. Hunqͥd isrł
non cognouit. Pri¬
mus moyses dicit.
Ego ad emulationẽ
uos adducam in ñ
gentẽ. in gentem
insipientẽ. in iram
uos mittam. U sai
as audet & dicit.
Inuentꝰ sum a. ñ
querentibꝰ me. palã¬

Expanded text:
dico: Nunquid Israel non cognovit? Primus Moyses dicit : Ego ad aemulationem vos adducam in non gentem, in gentem insipientem, in iram vos mittam. Isaias autem audet, et dicit: Inventus sum a non qu
Abbreviated transcription (Latin):
querebant me. & inde ẽ inuidia. udeoꝵ. & palã. id ẽ. in mauifesto atpa.¬
rui his. qͥ de me ñ int̾rogabant ab aliĩs. Ad isrł. autẽ ⁊ cet̾a. Quasi.
Ita. hoc ꝑtinens ad gentes dicit ysaias. ad isrł autẽ ꝑtinens hoc aliud
sis it cruce. ubi tota. die ñ fuit. s de. oꝑibꝰ quȩ illi ppło exhibuit. Et ẽ¬
sensꝰ. Tota die id c̃ toto tẽpore qͦ cũ eis cõmoratꝰ sum & mundũ illumina.¬

Expanded text:
quaerebant me, et inde est invidia Judaeorum. Et palam, id est in manifesto, apparui his, qui me non interrogabant ab aliis. Ab Israel autem, etc. Quasi dicat: Ita hoc pertinens ad gentes dicit Isaias, ad Israel autem pertinens, hoc aliud sis in cruce, ubi tota die non fuit, sed de operibus quae illi populo exhibuit. Et est tota die, id est toto tempore quo cum eis commoratus sum, et mundum illumina
Abbreviated transcription (Latin):
cum uideritis hȩc om̃ia. scitote qͥa. ꝓpe:
ẽ in ianuis. S dico. Frobauit om̃s au¬
disse. & ita. uideos audisse constat. s
quia. & possent audissc & ñ cognouisse. affirmat etiã cos cognouisse.
Quasi. Om̃s qͥdem audiert. s de uideis specialit̃ dico. nunqͥd ñ cog¬

Expanded text:
m videritis haec omnia, scitote quia prope est in januis . Sed dico, probavit omnes audisse et ita Judaeos audisse constat, sed quia possent et audisse et non cognovisse, affirmat etiam eos cognovisse; quasi dicat: Omnes quidem audierunt, sed de Judaeis specialiter dico: Nunq
Abbreviated transcription (Latin):
situm sit ꝓ parte. Tota gͦ die. ud ẽ diei parte totiꝰ expandi manꝰ meas ad¬
ritatibꝰ confutauit iudeos. insultare. possent gentes dicentes. eos ex toto
repulsos ẽe. contͣ qͦs incipit sic. Dico gͦ & ceta. Quia enĩ ppł̃m isrł incre¬
dulum ostendit. ne omnẽ ifrł diffidentẽ dixisse putatet᷑. ostendit dimn
ñ reppulisse hereditatẽ suã. Quasi. Quia dixi isrł ẽẽ ppłm ñ credentẽ.

Expanded text:
situm sit totum pro parte. Tota ergo die, id est diei parte totius. Expandi in ritatibus confutavit Judaeos, insultare possent gentiles, dicentes eos ex repulsos esse, contra quos incipit sic: Dico ergo, etc. Quia enim populum Israel incredulum ostendit, ne omnem Israel diffidentem dixisse putaretur, ostendit Deum non repulisse haereditatem suam. Quasi di
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Cum enĩ sit. Quasi. Uere estis carnales. cum enĩ sit int̾ uos relꝰ
id ẽ inuidia de baptistis. & contentio in ũbis. nonne carnales estis.
eõ qđ ab homine aliqͥd putatis cẽ ⁊ & nonne scdm hominẽ ambulatis.
id ẽ in peiꝰ ꝓficitis. Utiq Ctm enĩ quis. Ecce expositio reli & conten¬

Expanded text:
tur. Cum enim sit. Quasi dicat: Vere estis carnales. Cum enim sit inter vos zelus, tur. Cum enim sit. Quasi dicat: Vere estis carnales. Cum enim sit inter vos zelus, id est invidia de baptistis, et contentio, in verbis, nonne carnales estis, eo quod ab homine aliquid putatis esse? Et nonne secundum hominem ambulatis? id est in pejus proficitis? utique. Cum enim quis. Ecce expositio zeli, et conten
Abbreviated transcription (Latin):
bis quasi lactis potꝰ. ñ solidꝰ cibꝰ. Sicut enĩ crux xp̃i aliis stulticia. est.
aliis ẽ cibꝰ. scłm qͦd capacitas eoꝵ plus uel minꝰ capit. ut hii qͥ dic̃t ego
ales. & quicũq ꝓ suo mͦ capiunt. nec necesse ẽ ut aliqua setreta tace¬
antur paruulis. dicenda ꝓuectis: ido quia dicit apłs. non potui uob̾
loqui quasi fpũalibꝰ. & ct̾a. Qđ est dicere. Don potiustis que dicebã
intelligere ut spũales. s ut carnales. Si enm sp̃uales eẽnt. ñ dicerent:
ego sum pauli. Nondum cñ. Quasi. Benedixi tamꝗͣ paruulis. qͥa
nundũ quã diu uob̾cum eram poteratis caꝑe escam ut spũales. s nec¬
nunc quidẽ potestis reciꝑe escam. & si ab illis etlocti estis. scił a. speudo.
adhuc enĩ estis carnales. Anguit eos hic ualde. qui querebant᷑ se dudũ
ñ accepisse sp̃ualia. cum adhtic indigni eeñt audire. Carnales autẽ
idem sunt qui & animales: carnales a carne. animales ab anima. dicitn-¬

Expanded text:
bis quasi lactis potus, non solidus cibus. Sicut enim crux Christi, aliis stultitia, aliisaliis est cibus, secundum quod capacitas eorum plus vel minus capit, ut hi qui dicunt, ego ales, et quique pro suo modo capiunt; nec necesse est ut aliqua secreta taceantur parvulis, dicenda perfectis. Ideoque dicit Apostolus, non potui vobis loqui, quasi spiritualibus, etc.; quod est dicere, non potuistis quod dicebam intelligere, ut spirituales, sed ut carnales. Si enim spirituales essent, non dicerent: Ego sum Pauli. Nondum enim. Quasi dicat: Bene dixi tanquam parvulis, quia nondum, quandiu vobiscum eram, poteratis capere escam, ut spirituales, 73 nondum quidem potestis escam recipere, etsi ab illis edocti sitis, scilicet a pseudo. Adhuc enim estis carnales. Ambrosius Arguit eos hic valde qui querebantur se dudum non audisse spiritualia, cum adhuc indigni essent audire. Carnales autem iidem sunt qui et animales; carnales a carne, animales ab anima dicun
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quos det. nec magis ꝑ meliores dat in baptismo ꝙͣ ꝑ minꝰ bonos:
& iao in dõ głancium est. ñ in eis. Ministri sunt dico. & hoc ñ fa¬
cunt uno eodemq mͦ. s sicut dñs dedit unicuiq id ẽ sicut diuisit.
officia. singulis. Nam ego paulus plantaui. id ẽ p̃dicatione ad fidẽ
conũti: apollo rigauit haptismo. s ds ñ nos increm̃tum dedit mu¬
neris. Eto quia as tantũ dat increm̃tum ex se. itaq neq qͥ plantat

Expanded text:
r quos det; nec magis per meliores dat in baptismo, quam per minus bonos. Et ideo in Deo gloriandum est, non in eis. Ministri sunt, dico, et hoc non faciunt uno eodemque modo, sed sicut Dominus dedit unicuique, id est sicut divisit officia singulis. Nam ego Paulus plantavi, id est praedicatione ad fidem converti; Apollo rigavit baptismo; sed Deus, non nos, incrementum dedit muneris. Et quia Deus tantum dat incrementum ex se, itaque neque qui plantat
Abbreviated transcription (Latin):
facilem doctrinã. & dulcẽ. & nutrientẽ: tamꝗͣ. paruulis in xp̃o. id ẽ in
cognitione. xp̃i. ñ escam dedi uob̃. id ẽ ñ altiora. p̃dicaui uob̾. Quare.
Quia nondũ poteratis caꝑe. Elece scđ̾m hoc ostenditur. qͦd apłs illis

Expanded text:
facilem doctrinam et dulcem et nutrientem, tanquam parvulus in Christo, id est in facilem doctrinam et dulcem et nutrientem, tanquam parvulus in Christo, id est in cognitione Christi, non escam dedi vobis, id est non altiora praedicavi vobis; quare? quia nondum poteratis capere. Ecce secundum hoc ostend
Abbreviated transcription (Latin):
ta fide occultoꝵ. ñ patenti cognitione. & ipse a. nemine scł ã nullo homine
animali iudicat᷑. id ẽ intelligitur uttũ bene an male intelligat: uel a nemine
iudicatur id ẽ. rep̃henditur. Et hoc ꝓbat. subdens. Quis enĩ animalis nouit
id. ẽ cognouit sensum dñi qui hoc fecit. ꝑ quẽ sap̃ia mundi stulta ẽ Et eiꝰ
sensũ nõs habemꝰ. & ido ñ possunt uos illi ur̃i uidicare. ut solent. Aut qͥs
instruxtt eum. ut dicat qͥd hoc fecisti sicꝰ Quasi. Nullus. Si autem ñ pos¬
sunt. cognoscere. sensum dñi. gͦ nec nr̃m. quia nos qui iam ultra. homines sumꝰ
unꝰ sp̃c cum dõ. habemꝰ sensum xp̃i. fide certa tenentes ea quȩ xp̃i st̃. Et ego¬
tiu. id ẽ non debu loqui uob̾ quasi spũalibꝰ. scit sicut soleo sp̃ũalibꝰ loqui
s quasi carnalibꝰ. & hoc tam diligent̃ feci. quia. dedi uob̃ potũ lac. id ẽ

Expanded text:
ta fide occultorum non patenti cognitione. Et ipse a nemine, scilicet a nullo homine ta fide occultorum non patenti cognitione. Et ipse a nemine, scilicet a nullo homine animali, judicatur, id est intelligitur, utrum bene an male intelligat. Vel, a nemine judicatur, id est reprehenditur, et hoc probat dicens: Quis enim animalis novit, id est cognovit sensum Domini, qui haec fecit, per quem sapientia mundi stulta est, et ejus sensum nos habemus, et ideo non possunt non illi vestri judicare, ut solent. Aut quis instruxit eum, ut dicat quid hoc fecisti sic? Quasi dicat, nullus. Si autem non possunt cognoscere sensum Domini, ergo nec nostrum, quia nos qui jam ultra homines sumus, unus spiritus cum Deo, habemus sensum Christi, fide certa tenentes ea quae Christi tui, id est non debui, loqui vobis quasi spiritualibus, id est sicut soleo spiritualibus loqui, sed quasi carnalibus. Et hoc tam diligenter feci, quia dedi vobis potum lac, id est
Abbreviated transcription (Latin):
corpoꝵ p̾hantasiam. uel legis litterã. uel rationẽ philosophicam udicat.
Quare autẽ animalis ñ ꝑcĩpit. subdit. Stulticia ẽ eñ illi scd̾m humanũ sensũ &
uło ñ potest intelligere sp̃ualia: & uere animał. ñ potest intelligere sp̃ua¬
lia. qđ examinatur id est examinatio & comꝓbatio fit illoꝵ sp̃ualium tantũ
sp̃ualit᷑ id ẽ a. sp̃uali. & imꝑsonalit̾ legitur. examinatur. Uel ita. Uere anuna¬
lis. id ẽ ꝓbatur qđ animalis ẽ. qͥa. audita imꝓbat: & ñ ob aliud ei ꝓponuntur.
nͥ ut examinetur. Sp̃ualis autẽ. Quasi. Animalis ñ potest intelligere. sp̃ua¬
lis autẽ iudicat. id ẽ intelligit & discernit om̃ia: non quidẽ quȩ. continet di¬
uina. scientia. s quȩ ad iusticiã & uitã. sufficiunt. scił om̃ia uidicanda
rectorem animã regit: scientia uͦ sp̃ualis ẽ. qui & si ex parte ꝑ speculum
uidet. tam̃ de ao scdm mmagines corporũ. uel legis litterã. uel humanam

Expanded text:
corporum phantasiam, vel legis litteram, vel rationem philosophicam judicat. Quare autem animalis ea quae Dei sunt non percipit, subdit, stultitia enim est illi, secundum humanum sensum, et ideo non potest intelligere spiritualia. Et vere animalis non potest intelligere spiritualia, quia examinatur, id est examinatio, et comprobatio fit illorum spiritualium tantum, spiritualiter, id est a spirituali. Et impersonaliter legitur, examinatur. Vel ita, vere animalis, id est probatur quod animalis est, quia audita improbat, et non ob aliud ei proponuntur nisi ut examinetur. Spiritualis autem. Quasi dicat: Animalis non potest intelligere, spiritualis autem judicat, id est intelligit et discernit, omnia, non quidem quae continet divina scientia, sed quae ad justitiam et vitam sufficiunt, scilicet omnia judicarectorem, animam regit; scientia vero spiritualis est, qui etsi ex parte et per speculum videt, tamen de Deo secundum imagines corporum, vel legis litteram, vel humanam
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ñ passim & importune. ũba. dĩ ingeratis. s tẽpori id ẽ opor¬
tunitati sitis scruientes. ut anodeste. &. cũ honestate. aptis & locis
& ꝑsonis. & apto tẽpore fidĩ ũba. loquamini. uel dando ꝓximo. si
tis dño seruientes. Quasi. Qͦd ꝓximo impenditis. credite uos impen¬
dere dõ. & in his sitis gaudentes spe. ut ñ nisi et̃na sꝑetis & inde
gatdeatis. Certi enĩ dẽ futuris gaudent. qͦd sꝑant certissime. se accep¬
turos. & uło st̃ patientes in tͥbulationibꝰ. Unde subdit. In tͥbulatio¬
ne. Qͣsi. Hec agite. quȩ dixi. & si in his bonis mala occurr̃t. sitis pati¬
entes in tͥbulationibꝰ. Et ut possitis mala. pati. sitis instantes ora.¬
tioni. qͥa adhuc diffeit᷑ tes & ido necessaria ẽ oratio in necessitatibꝰ.¬

Expanded text:
tamen non passim, et importune verba Dei ingeratis, sed tempori, id est opportunitati sitis servientes, ut modeste cum honestate, et aptis locis, et personis, et apto tempore fidei verba loquamini. Vel dando proximo sitis Domino servientes. Quasi dicat: Quod proximo impenditis, credite vos impendere Deo et in his sitis, gaudentes spe, ut nonnisi aeterna speretis, et inde gaudeatis. Certi enim de futuris gaudent, quia sperant certissime se accepturos, et ideo patientes sunt in tribulationibus. Unde subdit, in tribulatione. Quasi dicat: Hoc agite quae dixi, etsi in his bonis mala occurrunt, sitis patientes in tribulationis: et ut possitis mala pati, sitis instantes orationi, quia adhuc differtur res, et ideo necessaria est oratio. Necessitatib
Abbreviated transcription (Latin):
cum ipse ꝓ alioꝵ salute. ꝑiculis cotidie & morti subiaceat. Est gͥ inten¬
tio eiꝰ in hac epła. incorrectos corrigere. & correctos ad ulteriora ꝓuocare
& speudo cum sui comĩndatione depͥmete. Modus tractandi talis est
More solito salutationem p̃mittit. deinde de bonis ꝑ gr̃am collatis. deo¬
detegens uersutias eoꝵ. & se multis modis comm̃dat. post ad tolerantiã
one benedictionis. Premittens autẽ salutationẽ. contra. speudo suꝑbiam pau-¬
lum: & contͣ eoꝵdem p̃sumptionem apłm se nominat dicens. Paulus apłs iñu

Expanded text:
ericulis quotidie et morti subjaceat. Est ergo intentio ejus in hac Epistola incorrectos corrigere, et correctos ad ulteriora provocare, et pseudo sui commendatione deprimere. Modus tractandi talis est: More solito salutationem praemittit; deinde de bonis per gratiam collatis detegens versutias eorum. Et se multis modis commendat. Tandem moralis one benedictionis. Praemittens autem salutationem, contra pseudosuperbiam Paulum, et contra eorumdem praesumptionem Apostolum se nominat dicens: Paulus Apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
no post xp̃i passionẽ apłatum gentiũ cum barnaba. & pau¬
li uocabulũ accepisse. Priꝰ entm uocabat᷑ saulꝰ a saule ꝑsecu¬
tore. quia. sicut ille. dauid. ita. hic eccłiam xp̃i ẽ ꝑsecutus.
Quãrtodecio aut̃ anno uixta condictũ apłoꝵ ad magiste¬
rium gentiũ ẽ ꝓfectꝰ. Nuio aut̃ sententiȩ de nomine pau¬
li consentit augtinꝰ fic dicens. Non ob aliud nom̃ hoc qͣntũ
minimũ apłoꝵ. Ipse pͥmo saulꝰ postea. paulꝰ dictꝰ ẽ. ñ quasi
iactantia. aliqua. nom̃ sibi mutauit apłs. s ex saulo factꝰ.
est paulꝰ. id ẽ ex suꝑbo modicꝰ .i. humilis. Paulũ enĩ. m̃odi
tatur inquietudo uł tẽptatio. paulũ se dicit .i. quietũ. O¬
tes mutato nõie st̃ uocati. ut eẽnt etiã tpso nõie noui. ut¬

Expanded text:
no post Christi passionem apostolatum gentium cum Barnaba, et Pauli vocabulum accepisse. Prius enim vocabatur Saulus a Saule persecutore, quia sicut ille David, ita hic Ecclesiam Dei est persecutus. Quarto autem decimo anno, juxta condictum apostolorum, ad magisterium gentium est profectus. Huic autem sententiae de nomine Pauli, consentit Augustinus sic dicens: Non ob aliud hoc nomen, quantminimum apostolorum: ipse primo Saulus, postea Paulus dictus est: nec quasi jactantia aliqua nomen sibi mutavit Apostolus, sed ex Saulo factus est Paulus, id est ex superbo modicus, id est humilis; paulum enim modicumetatur inquietudo vel tentatio, Paulum se dicit, id est quietum. tes mutato nomine sunt vocati, ut et ipso nomine
Abbreviated transcription (Latin):
tribunal xp̃i. id ẽ ante udicẽ xp̃m. Ad quidᷤ Ut unꝰquisq scił bonꝰ &
malus. referat. a simili messoꝵ ꝓpria. corꝑis. ꝓut gessit. scł plus uel minꝰ.
siue bonum suie malũ. id ẽ referat: ẽa. quȩ gessit ꝑ corpꝰ. id ẽ ꝑ tempꝰ cor¬
poris. quia nullus meretur. nͥ dum in corꝑe. est. Quẽ sensum confirmat. alia
n tͣnslatio. quȩ ita habet: ut referat unꝰquisq scđm ea. quȩ ꝑ corpꝰ gessit.
Per corpꝰ quippe dixit. ñ qđ om̃ia gerantur motu corporis. s ꝑ corpꝰ. id ẽ
ꝑ tempꝰ quo quisguixit in corpore. Hic enĩ om̃e meritũ comparatur. quo pos¬
sit post hanc uitam quispiam releuari uel grauari. Nam etiã. ista que ꝓ de.¬
functis comm̃dandis frequentat. ęccłia. ñ om̃ib prosunt. Et quare ñ. nisi
ꝓpt̾er differentiam uite. qm quisq gessit in corꝑe quia etiã. hoc meritũ

Expanded text:
tribunal Christi, id est ante judicem Christum. Ad quod? Ut unusquisque, scilicet bonus et tribunal Christi, id est ante judicem Christum. Ad quod? Ut unusquisque, scilicet bonus et malus, referat, a simili messorum, propria corporis, prout gessit, scilicet plus vel minus, sive bonum, sive malum, id est referat ea quae gessit per corpus, id est per tempus corporis; quia nullus meretur, nisi dum in corpore est. Quem sensum confirmat alia translatio quae ita habet; ut referat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit. Per corpus quippe dixit, non quod omnia gerantur motu corporis, sed per corpus, id est per tempus quo quis vixit in corpore. Hic enim omne meritum comparatur quo possit post hanc vitam quispiam relevari vel gravari Nam etiam ista quae pro defunctis commendandis frequentat Ecclesia, non omnibus prosunt, et quare? Nonne pro differentia vitae quam quisque gessit in corpore, quia etiam hoc meritum
Abbreviated transcription (Latin):
potiatur. & m̃te penitꝰ a. consuetudine. uite huiꝰ alienata. constant̃ & inde¬
clatabiliter illi hereat. Audemꝰ autem. Quasi. Sumꝰ audentes & scientes. hoc
audentes autẽ m̃te. audemꝰ oꝑe. id est. ab actu ñ quiescimꝰ & si durum sit.
& bonã uoluntatem habemꝰ. quia ñ tristam. ñ murmutamꝰ in aduersis: nos
dico cupientes magis ꝑegrinari. id est remoueri & corpore. & p̃sentes ẽẽ ad¬
dm. qm hic morari. Et quia uolumꝰ illi herere. idõ om̃ib modis conten¬
dimꝰ placere illi. siue absentes illi ut ñc est. siue p̃sentes ut qͣndo asstabimꝰ
ei. id est & elaboramꝰ. ut hic & illt c placeamꝰ illi. Om̃s enim. Quasi. Con¬
tendimꝰ placere. & sic expedit. om̃s enim. & cetera. Uel ita continet. Presentes
illi erimꝰ & uere. quia oportet nos om̃s. & bonos & malos mantfestari ante

Expanded text:
potiatur, et mente penitus a consuetudine vitae hujus alienata, constanter et indepotiatur, et mente penitus a consuetudine vitae hujus alienata, constanter et indeclinabiliter illi haereat. Audemus autem. Quasi dicat: Sumus audentes et scientes hoc, audentes autem mente, audemus opere; id est ab actu non quiescimus, etsi durum sit; et bonam voluntatem habemus, quia non tristamur, non murmuramus in adversis. Nos dico cupientes, magis peregrinari, id est removeri a corpore, et praesentes ad Dominum, quam hic morari. Et, quia volumus illi haerere, ideo, omnibus modis contendimus placere illi, sive absentes, ut nunc est, sive praesentes, ut quando astabimus ei, id est elaboramus ut hic, et illic placeamus illi. Omnes enim. Quasi dicat: Contendimus placere, et sic expedit. Omnes enim, etc. Vel ita continet, praesentes illi erimus. Et vere, quia oportet nos omnes bonos et malos, manifestari ante
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Queritur cũm alibi scͥptum sit in ipso uiuimꝰ & mouem᷑ & suinꝰ. quare
dubio ubiq est. & in eo sunt om̃ia. & tam̃ hic dicim̃ pegrinati ab eo. quia &. si
ubiq ds est. ñ tam̃ hic uidetur sicut in celis. Peregriuamur gͦ ñ fide. s specie
Unde subdit. Per fidem eñ inuisibilium ambulamꝰ ia est ad đm tendimꝰ. & ñ
ꝑ spetiem id ẽ ñ ꝑ p̃sentiã eoꝵ qͥ ꝑegrinatur & ꝑ fidem ambulat. nundũ est
in patria. s iam est in uia: qui autẽ ñ credidit. nec in patria. est nec in uia.
Sic gͦ ambulemꝰ tamqͣm in uia. simꝰ. quia ipse. rex patrię. factꝰ est uia.
illuminatio ꝑ speciem. mͦ ꝑ fidem tantum illumminam᷑. ñ ꝑ speciem. Homini
enĩ uitã mortalem adhuc agenti. ñ potest contingere. ut denoto atq discusso
om̃i nubilo phantasiarũ corporaliũ. serenissima. incõmutabilis ueritatis luce

Expanded text:
mbrosius Quaeritur cum alibi scriptum sit: In ipso vivimus et movemur et sumus ; quare mbrosius Quaeritur cum alibi scriptum sit: In ipso vivimus et movemur et sumus ; quare dubio ubique est, et in eo sunt omnia, et tamen dicimur hic peregrinari ab eo; quia et si ubique Deus est, non tamen hic videtur sicut in coelis. Peregrinamur ergo non fide, sed specie. Unde subdit; per fidem enim invisibilium ambulamus, id est ad Deum tendimus, et non  speciem» . Qui ergo peregrinatur, et per fidem ambulat, nondum est in patria, sed jam est in via; qui autem non credit, nec in patria est, nec in via. Sic ergo ambulemus, tanquam in via simus; quia ipse Rex patriae factus est via. illuminatio per speciem; modo per fidem tantum illuminamur, non per speciem. Homini enim vitam mortalem adhuc agenti non potest contingere, ut dimoto atque discusso omni nubilo phantasiarum corporalium, serenissima incommutabilis veritatis luce
Abbreviated transcription (Latin):
fide uestiti inueniam̃ sp̃u scõ. Nam & qui sumꝰ in tab̾naculo isto grauati passio¬
nib. ingemiscimꝰ orando. eo id est ido quia nolumꝰ expoliari sp̃u scõ. id est ge¬
mendo hoc oramꝰ ne spoliemut sp̃u sc̃o. & sic gła induem̃: unde subdit. s uo¬
lumꝰ suꝑ uestiri gla immortalitatis. ita ut qđ mortale est absorbeatur a uita.
Tunc enim suꝑindui gła ꝓmissa poterimꝰ immortalitatis. si exuti corpore.
ñ expoliati a. sp̃u sc̃o fuerimꝰ. Qui autẽ. Quasi. Nolumꝰ expoliari s suꝑuestiri.
qui autem efficit nos in hocipsum. id est qui hanc uoluntatem in nob̾ ꝑficit as
est. qui dedit nobis pignꝰ sp̃s sq̃. id est dedit nobis sp̃m sc̃m̃. scił pignꝰ huiꝰ
rei implendȩ. quo pignore. de immortalitate. certi sumꝰ. quã tt̃ habebimꝰ qͣn sine
hoste nullo. ineffabili & sempit̾aa pate ꝑfruemur. Eudentes gͥ. Quasi. Ds¬
sumꝰ audentes. id ẽ consueta. audacia utentes. & scientes hoc qđ utiq confir¬

Expanded text:
itu sancto. Ambrosius Nam et qui sumus in tabernaculo isto, gravati passionibus, ingemiscimus, orando, eoque, ideo, quia nolumus expoliari Spiritu sancto, id est gemendo hoc oramus, ne spoliemur Spiritu sancto, et sic gloria induemur. Unde subdit, sed nolumus supervestiri gloria immortalitatis, ita ut quod mortale est absorbeatur a vita. Tunc enim superindui promissa gloria poterimus immortalitatis, si exuti corpore non dispoliati a Spiritu sancto fuerimus. Qui autem. Quasi dicat: Nolumus exspoliari, sed supervestiri. Qui autem efficit nos in hoc ipsum, id est qui hanc voluntatem in nobis perficit, Deus est, qui dedit nobis pignus Spiritus, id est dedit nobis Spiritum sanctum pignus hujus rei implendae, quo pignore de immortalitate certi sumus; quam tunc habebimus, quando sine hoste ullo, ineffabili ac sempiterna pace fruemur. Audentes igitur. Quasi dsumus, audentes, id est consueta audacia vertentes, et scientes hoc, quod utique confir
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ fiunt in p̃cantationib. & in qͥbusdam notis. & in quibusdam reb
suspendendis. & alligandis. Nec illi ab hoc genere. ꝑnitiosȩ suꝑstitionis
segregandi sunt. qui genethliaci ob natalium dierum considerationes.
nc̃ autem uulgo mathematici uocantur. qui conantur actionũ euenta.
participes m̃ss dñi & m̃se demonioꝵ. id est ñ potestis ẽẽ unum cum deo¬

Expanded text:
quae fiunt in praecantationibus, et quibusdam votis, vel in quibusdam rebus quae fiunt in praecantationibus, et quibusdam votis, vel in quibusdam rebus suspendendis et illigandis, nec illi ab hoc genere perniciosae superstitionis segregandi sunt, qui genethliaci, ob natalium dierum considerationes, nunc autem vulgo mathematici vocantur, qui conantur actionum eventa participes mensae Dei, et mensae daemoniorum, id est non potestis e
Abbreviated transcription (Latin):
lantur. Non gͦ se excusent. quia idolis insensatis dediti. non sunt demo¬
niis magis dediti: qđ est periculosiꝰ. Tam & si tantum idola colerent.
sicut eos non aduuarent. ita. illis nichil nocerent. quia nec idola nec
eis immolata. aliquid sunt. id est nichil ꝑ se possunt. siue ad uiuandum. siue
ad nocendum. s malis spiritibꝰ est insita malicia quędam. & maliuolentia.
nocendi nobis. Nolo autem uos. Dico qđ immolant demoni̾is. ego autem
nolo uos qui fideles estis fieri socios demonioꝵ. qđ non est natura. rei in¬
molaticiȩ. s conscientia. idoli. uel conscientia. frĩs. quȩ ꝑcutitur exem¬
plo ur̃o. Ad hoc̃ gͤ ꝑtinent: ẽtiam consultationes & pacta. quedam sig¬
nificationum. cum demonibꝰ placita atq federata. qualia. sunt molimina
magicaꝵ artium. aruspicum. atq augurum. atq ligature & remedia

Expanded text:
lantur. Non ergo se excusent quia idolis insensatis dediti non sunt, daemolantur. Non ergo se excusent quia idolis insensatis dediti non sunt, daemoniis magis dediti sunt, quod est periculosius. Nam si tantum idola colerent, sicut eos non adjuvarent, ita illis nihil nocerent, quia nec idola, nec eis immolata aliquid sunt, id est nihil per se possunt, sive ad juvandum sive ad nocendum, sed malis spiritibus est insita malitia quaedam, et malevolentia nocendi nobis. Nolo autem vos. Dico quod immolant daemoniis: ego autem nolo vos, qui fideles estis, fieri socios daemoniorum: quod non est ex natura rei immolatitiae, sed conscientia idoli, vel conscientia fratris qui percutitur exemplo vestro. Ad hoc genus etiam pertinent consultationes et pacta quaedam significationum cum daemonibus placita atque foederata, qualia sunt molimina magicarum artium, aruspicum, et augurum, atque ligaturae et remedia
Abbreviated transcription (Latin):
& carnalia legis p̃cepta. seruantem. & in m̃bris sacrificioꝵ seruientem.
ticipes eius sunt. Uel ita potest legi. ut isrł sit uocatuus casus. Quasi.
Ita est de nobis sum̃tib panem & calicem. & o uos qui estis isrł id est
homines uidentes dm. uidete id est discite qualiter se habent ea quȩ
sunt. scđm carnem. id est carnalia: id est idolatria. Sicut enim nos
de. uno pane & uno calice ꝑcipientes sumꝰ conformes corporis axp̃i. sic
qui edunt hostias idolis oblatas. sunt participes altaris erroris id est de.¬
quid. aut qͦd idolum sit aliquid magnũ : Non hoc dico. s potius dico.
colitur. qui est peior idolo. Et quia. ab idolatria ꝓhibebat. unde locꝰ iste
sumpsit exordium. ne putarent ideo ñ nocere si de sacrificũs ederent ido¬
loꝵ quia idolum nichil est. confirmauit. & idolum nichil eẽ. & se non ꝓ¬
hibere ista. ideo qđ idolum aliquid sit. sed quia demonuis & ñ dõ immo¬

Expanded text:
et carnalia legis praecepta servantem, et in umbris sacrificiorum servientemet carnalia legis praecepta servantem, et in umbris sacrificiorum servientemticipes ejus sunt. Vel ita potest legi, ut Israel sit vocativi casus. Quasi dicat: Ita est de nobis sumentibus panem et calicem, et o vos qui estis Israel, id est homines videntes Deum, videte, id est discite qualiter se habent ea quae sunt secundum carnem, id est carnalia, scilicet idololatria. Sicut enim nos de uno pane et uno calice percipientes sumus conformes corporis Christi, sic qui edunt hostias, idolis oblatas, sunt participes altaris erroris, id est daeit aliquid magnum? Non hoc dico, sed potius dico colitur, qui est pejor idolo. Et quia ab idololatria prohibebat, unde locus iste sumpsit exordium, ne putarent ideo non nocere, si de sacrificiis ederent idolorum; quia idolum nihil est, confirmavit et idolum nihil esse, et se non prohibere ista, ideo quod idolum aliquid sit, sed quia daemoniis, et non Deo immo
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e ap̃c in sua m̃sa consecrauit. qui accipit misteriũ unitatis. & ñ te¬
net uinculũ pacis Non misterium accipit ꝓ se. sed contra se: nulliq
ambigendũ est. tunc quemq corporis sangiunisq dñici participem fieri
q̃ndo m̃brum corporis ap̃i efficitur. nec alienari ab illiꝰ panis calicisq
consortio. etiam si anteq̃ illum panem edat uel calicem bibat. de hoc scło
in unttate corporis xp̃i constitutus abscedat. quia. illiꝰ sacram̃ti bene¬
ficio ñ priuatur. q̃ndo ille hoc qđ illud sacram̃tum significat. inuenitur.
In illo enim sacram̃to corpus & sanguinem suũ comm̃dauit nobis. qđ etiã.
fecit. & nos ipsos: nam & nos corpus ipsius facti sumꝰ. Uidete. Similitu¬
do inducitur hic. ad intelligendum qđ supra dictum est. Quasi. Qui de
uno pane & calice participant. sunt participes corporis x̃p̃i. qđ ꝑ hanc
similitudinem apparet: uidete enim isrł scđm carnẽ. id. est isrł carualem.

Expanded text:
ristus in sua mensa consecravit; qui accipit mysterium unitatis, et qui non tenet vinculum pacis, non mysterium accipit pro se, sed contra se. Nullique ambigendum est tunc quemque corporis et sanguinis Dominici participem fieri, quando membrum corporis Christi efficitur, nec alienari ab illius panis calicisque consortio, etiam si antequam illum panem edat et calicem bibat, de hoc saeculo in unitate corporis Christi constitutus abscedat, quia illius sacramenti beneficio non privatur, quando ille hoc quod illud sacramentum significat invenitur. In illo enim sacramento corpus et sanguinem suum commendavit nobis, qui etiam fecit nos ipsos. Nam et corpus ipsius facti sumus. Videte Israel. Similitudo inducitur hic ad intelligendum quod supra dictum est. Quasi dicat: Qui de uno pane et calice participant, sunt participes corporis Christi; quod per hanc similitudinem apparet. Videte enim Israel secundum carnem, id est Israel carnalem,