comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ti in stultitiã. dum stupeant tanta
litatẽ timore fateatur. In die illa. er̃
qunq ciuitates in terra egẏpti loquen¬
tes lingua chanaan: & iurantes ꝑ dñm
exercituum. Ciuitates solis: uocabit᷑
una. Pro ciuitate solis. nescio quid uo¬
lentes. lex interp̃tati sunt a sedech.
uã quidã nr̃orum urbem iustitiȩ in¬
terp̃tatur: & ductus errore quo uixta
hebraicũ ares scriptũ sit. testam
putat quȩ aliis litteris scribit᷑. Melius
ergo transtulit syminachus. ciuitas so¬
lis uocabitur una. Ares enĩ uerbum
ambiguũ & testa dicitur & sol: eo qđ
utrumq areat. & siccuin sit. Hunc lo¬
cum ñ intelligens honias. templum
extruxit in egrpto: in oppido heliopo¬
leos lege iosephi historias. Ares id est
ostracom. hoc÷ urbem oftracinen intel¬
ligi uolunt: &cȩteras iuxta rinocorurã
& cassium ciuitates. quasusq hodie in
egypto lingua chananitide. hoc ÷ syra
loqui manifestum. ẽ. Et putant aui¬

Expanded text:
ti in stultitiam, dum stupeant tantamti in stultitiam, dum stupeant tantamitatem idololatriae timore fateatur. In die illa erunt quinque civitates in terra Aegypti loquentes lingua Chanaan, et jurantes per Dominum exercituum: civitas solis vocabitur una. Pro civitate solis, nescio quid volentes LXX interpretati sunt asedec, quam quidam nostrorum urbem justitiae interpretatur, et ductus errore, quod juxta Hebraicum ARES   scriptum sit, terram putat, quae aliis litteris scribitur. Melius ergo transtulit Symmachus, civitas solis vocabitur una: ARES enim verbum ambiguum et testa dicitur et sol, eo quod utrumque areat, et siccum sit. Hunc locum non intelligens Onias, templum exstruxit in Aegypto in oppido Ἡλιοπόλεως. Lege Josephi Historias . Alii Ares, id esttestam, urbem Ostracinem intelligi volunt, et caeteras juxta Rhinocoruram, et Casium civitates, quas usque hodie in Aegypto lingua Chananitide, hoc est, Syra loqui manifestum est: et putant e vi
Abbreviated transcription (Latin):
eam. Melius reor etiã proprium
errorem rep̃hendere: quã dũ erubes¬
co imperitiã conficeri: in errore ꝑsiste¬
re. In eo quod transtuli. & erit terra ui
in hebraico legitur acct. qđ interp̃¬
tari potest & festiuitas: ut aggeus in
festiuum uertitur: & timor. quod sig¬
nificantius aquila transtulit GyROSIN.
cum aliquis pauidus & timens circũ¬
fert oculos. & aduenientẽ formidat
inimicũ. Ergo si uoluerimꝰ in bonam
partem accipere. qͦd recordatio udeȩ
egypto sit gaudii. recte festiuitas di¬
citur. Sin autẽ ut arbitror in timorẽ:
pro festiuitate uertitur in formidi¬
nem uł pauorẽ. Quod cũ nabuchodo¬
nosor uenerit. & om̃s uirorũ fortium
manus quasi mulierũ fuerint disso¬
lutȩ: etiã uocabulũ udȩ terrori sit
egipto : quia dum ei uult auxilium
tribuere mala tanta ꝑpessa sit. De
nr̃is temporib nemo dubitat. quod
comparatione xp̃ianorũ om̃s ethni¬
ci quasi mulieres sint. infirmas haben¬
tes sententias: & quicqͥd dixerint uer¬

Expanded text:
ens, 'melius reor proprium errorem reprehendere quam dum erubesco imperitiam confiteri in errore persistere. In eo vero quod transtuli, "et erit terra Juda in Hebraico legitur agga quod interpretari potest et festivitas, unde aggeus in festivum vertitur, et timor quod significantius Aquila transtulit girosin, cum aliquis pavidus et timens circumfert oculos et advenientem formidat inimicum; ergo, si voluerimus in bonam partem accipere quod recordatio Judaeae Aegypto sit gaudii, recte festivitas dicitur; sin autem, ut arbitror, in timore pro festivitate vertitur in formidinem vel pavorem, quod cum Nabuchodonosor venerit, et omnes virorum fortium manus quasi mulierum fuerint dissolutae, etiam vocabulum Judae terrori sit Aegypto, quia dum ei vult auxilium praebere, tanta mala perpessa sit. De nostris temporibus nemo dubitat, quod comparatione Christianorum omnes Ethnici quasi mulieres sint, infirmas habentes sententias, et quidquid dixerint ver
Abbreviated transcription (Latin):
ligas uocant : nudus & discalciatus
incederet. Typus p̃sens captiuitatis
egyptiȩ & ȩchiopum quia egrptus
in aduitoriũ fuerant. qͦd quomͦ nudꝰ¬
nentib demonstraret: ita om̃is ȩgyp¬
tus atq ȩthiopia populante assẏrio
remaneret. Nec hoc aliquis putet
superiori felicitati quȩ egyptiis repro¬
mittitur esse contrarium: quia ibi pꝰ
mala futura beatitudo p̃dicatur: hic
autẽ p̃sens narratur captiuitas. per
quã deleto isrł & damasco & philistũ.
recta uia ꝑrexit egyptum. & ipsos
pariter ȩthiopasq superauit. Quod
necui uideatur ambiguũ: ipsius isaię
ponamꝰ testimoniũ. Reuersus autẽ
rapsaces inuenit regem assiriorũ pre¬
liantem contra lopnã: audierat enĩ

Expanded text:
ligas vocant, nudus et discalceatus ligas vocant, nudus et discalceatus incederet, typum praebens captivitatis Aegyptiae et Aethiopum, qui Aegyptiis in adjutorium fuerant: quod quomodnatibus demonstraret: ita omnis Aegyptus atque Aethiopia, populante Assyrio, remaneret. Nec hoc aliquis putet superiori felicitati, quae Aegyptiis repromittitur, esse contrarium: quia ibi post mala de futura beatitudine praedicatur: hic autem praesens narratur captivitas, per quam deleto Israel et Damasco, et Philistiim, recta via perrexit Aegyptum, et ipsos pariter Aethiopesque superavit. Quod ne cui videatur ambiguum, ipsius Isaiae ponamus testimonium: Reversus autem Rapsaces, invenit regem Assyriorum praeliantem adversus Lobnam:
Abbreviated transcription (Latin):
egyptum & suꝑ ȩthr̃ opiam: sic mina¬
bit rex assiriorũ captiuitatẽ egypti.
& transmigrationẽ etiopiȩ. uiuenũ
& senum. nudam & discalciatã. disco¬
oꝑtis natibus ignominiã egipti. &
timebunt & confundentur ab ȩchio¬
pia spe sua. & ab egrpto gloria sua:
& dicet hab itator uisulȩ huiꝰ in die
illa. Hȩc erat spes nr̃a ad quos confu¬
gimus in auxilium ut liberarent nos
a facie regis assiriorũ: & quomͦ effũ¬
gere poterimus nos: Totam possui
mus capituli huiꝰ continentiã: ut
ꝑ partes singulas disseramus. Atotus
quȩ hebraice discitur esdodi: urbs
fuit potentissima palestinȩ de quin¬
que urbibus. Hanc sargon rex assi¬
riorũ qui septem nominib appella¬
tur: misso duce exercitus sui cui
nom̃ erat tharthan cepit & tenuit.
Eo igitur tempore quo uicina ciuitas
capta ÷ : p̃cipitur isaiȩ ut deposita
saccea tunica. hic enĩ erat habitus
propħalis popłi delicta plangentis:
&calciam̃tis epedibus quȩ . lxx. ca¬

Expanded text:
thiopiam sic minabit rex Assyriorum captivitatem Aegypti et transmigrationem Aethiopiae iuvenum et senum nudam et disculciatam discopertis natibus ignominiam Aegypti et timebunt et confundentur ab Aethiopia spe sua et ab Aegypto gloria sua et dicet habitator insulae huius in die illa ecce haec erat spes nostra ad quos confugimus in auxilium ut liberaret nos a facie regis Assyriorum et quomodo effugere potemus capituli hujus continentiam, ut per partes singula disseramus. Azotus quae Hebraice dicitur ESDOD  , urbs fuit potentissima Palaestinae de quinque urbibus: hanc Sargon rex Assyriorum, qui septem nominibus appellatur, misso duce exercitus sui, cui nomen erat Thartan, cepit et tenuit. Eo igitur tempore quo vicina civitas capta est, praecipitur Isaiae, ut deposita saccea tunica hic enim erat habitus prophetalis populi delicta plangentis, et calceamentis e pedibus, quae LXX ca
Abbreviated transcription (Latin):
perio constituta. erit eius conditionis:
cuius & egiptus & assyrii. Et benedice¬
tur in om̃i terra: quia de sẏon exibit
lex & uerbũ dñi de ierłm. Tunc dice¬
tur adño. benedictus popłs m̃s ȩgrp¬
ti: quando nequaquã moyse sed xp̃o
dño p̃eunte. infinita hominũ milia
solitudines repleuerunt. & pharaone
sub merso dixerunt in deserto. Can¬
temus dño gloriose enĩ magnificatus
est: equũ & ascensorem ꝓiecit in mare.
Tunc & opus manuũ dñiꝰ erit in assiri¬
is. Hȩ enĩ uł maxime gentes mona¬
chorum florent examinib egrptiis
& mesopotamia : & pari int̾̃ se pietate
contendunt. hereditas autẽ xp̃i is¬
rael est: hoc est natiuitatis & crucis.
&e resurrectionis. ascensionisq eius. lo¬
cus atq de toto orbe concursus.
tũ. cum misiss& eum sargon rex assiri¬
orum & pugnasse contra azotũ & cepis¬
set eam: in tempore illo locutus ÷ dñs
in manu isaiȩ filii amos dicens. Uade
&e solue saccũ de lubis tuis. & calei¬

Expanded text:
perio constituta, erit ejus conditionis, cujus et Aegyptus et Assyrii, et benedicetur in omni terra. Quia ex Sion exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem. Tunc dicetur a Domino: Benedictus populus meus Aegypti: quando nequaquam Moyse, sed Christo Domino praeeunte, infinita hominum millia solitudines repleverint, et Pharaone submerso, dixerint in deserto: Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est: equum, et ascensorem dejecit in mare . Tunc et opus manuum Domini erit in Assyriis; hae enim vel maximae gentes monachorum florent examinibus, Aegyptus, et Mesopotamia, et pari inter se pietate contendunt. Haereditas autem Christi Israel, hoc est, nativitatis, et crucis, et resurrectionis, ascensionisque ejus loca, ad quae de toto orbe concurritur. tum, cum misisset eum Sargon rex Assyriorum, et pugnasset contra Azotum, et cepisset eam: in tempore illo locutus est Dominus in manu Isaiae filii Amos, dicens: Vade, et solve saccum de lumbis tuis, et calce
Abbreviated transcription (Latin):
pulort̃ eius. Tanen metrõpolim
fuisse egypti. & psalmista declarat. qͦd
ibi moỹses multa signa fecerit: quȩ in
exodo describuntũr. Posuit in egipto
signa sua. & ꝓdigia sua in campõ tane¬
os. Memphim quoq magicis artibus
deditam: pristini usq ad p̃seus tempꝰ
uestigia erroris ostendunt. Et hoc bre¬
uiter indicatur. qͦd babylonia uasti¬
tate ueniente. om̃ia magorũ consili¬
a. & eorũ qui futurorũ scientiã pro¬
mittebant. stultitiȩ coarguant᷑. &
in aduentu xp̃i cuncta redigantur
in nichili : non inuenientib consiliũ
egipti uatibus. quomͦ dogna oppri¬
mant xp̃ianum. Idioma autẽ scrip¬
turarũ est ut angulũ ꝓ regno ponan:
eo qͦd popłos contineat. & quasi in
tota domo fortissimus sit. Unde &
xp̃s duorũ populorũ parietes con¬
tinens: lapis dicitur angularis. Qđ¬
que intulit. quomͦ dicitis pharaoni
filius sapientiũ ego. filius regum an¬
tiquorum: significat quod ȩgyptu

Expanded text:
pulorum ejus. Tanim metropolim pulorum ejus. Tanim metropolim fuisse Aegypti, et Psalmista declarat, quod ibi Moyses multa signa fecerit, quae in Exodo describuntur: Posuit in Aegypto signa sua, et prodigia sua in campo Taneos . Memphim quoque magicis artibus deditam, pristini usque ad praesens tempus vestigia erroris ostendunt. Et hoc breviter indicatur, quod Babylonia vastitate veniente, omnia Magorum consilia, et eorum qui futurorum scientiam promittebant, stultitiae coarguantur, et in adventu Christi cuncta redigantur in nihili, non invenientibus consilium Aegypti vatibus, quomodo dogma opprimant christianum. Idioma autem Scripturarum est, ut angulum pro regno ponant, eo quod populos contineat, et quasi in tota domo fortissimum sit. Unde et Christus duorum populorum parietes continens, lapis dicitur angularis . Quodque intulit: Quomodo dicetis Pharaoni, filius sapientium ego, filius regum antiquorum, significat quod Egyptii
Abbreviated transcription (Latin):
operantur linum. pectentes & texentes
centia: om̃s qui faciebant lacunas ad
capiendos pisces. Et hoc duplicit̃ ac¬
cipe. quod uastata egẏpto. & euncta
prouintia ariditatẽ siccata. mereant
piscatores & lugeant. qui in flumen
mittebant haiũ qui oꝑantur recia
ac sagenas. & texebant iunco diuer¬
si generis uascula: id ÷ principes &
regu generis piscatores. & qui in ad¬
uentũ axp̃r om̃s ꝑuersi generis pisca¬
tores. qui contra aplicam disciplinã
capiebant homines in ꝑditionẽ: et
stulta sapientia texebant rȩcia. &
sagenas quib ꝑditos irretirent con¬
fusi sunt & nullus aut rarus in egrp¬
ti terra talis piscator. Hoc opere ui¬
demus impletũ. quod in quã ecclesi¬
arum tropea consurgunt: in ania
cipes taneos. sapientes consiłarii pha¬
rao: deder̃ consiliũ insipiens. Quomͦ
dicitis pharaoni filius sapientium
ego. filius regum antiquorũ Ubi
sunt sapientes tui: Annuntient tͥ
taneos. emacuerunt principes mem¬
pheos. deceper̃ egiptũ. angulũ po¬

Expanded text:
operantur linum, pectentes  Al. plectcentia: omnes qui faciebant lacunas ad capiendos pisces. Et hoc dupliciter accipe, quod vastata Aegypto, et cuncta provincia ariditate siccata, moereant piscatores, et lugeant qui in flumen mittebant hamum, et qui operabantur retia ac sagenas, et texebant junco diversi generis vascula, id est, principes et regii generis, atque rectores: et quod in adventu Christi omnes perversi generis piscatores, qui contra Apostolicam disciplinam capiebant homines in perditionem, et stulta sapientia texebant retia et sagenas, quibus perditos irretirent, confusi sunt, et nullus aut rarus in Aegypti terra sit talis piscator. Hoc opere videmus expletum, quod Ecclesiarum tropaea consurgunt, et in omcipes Taneos, sapientes consiliarii Pharaonis dederunt consilium insipiens: 205 quomodo dicetis Pharaoniego, filius regum antiquorum? Ubi sunt nunc sapientes tui? annuntient tibTaneos, emarcuerunt principes Mempheos: deceperunt Aegyptum angulum po
Abbreviated transcription (Latin):
sumamꝰ exemplũ. Nolite putare q̃uod
ueni pacem mittere. sed gladiũ. lleni
suũ. & filiam contrac matrẽ suã. & nu¬
rũ contra socrũ suã : & in imici hominis
domestici eius. Et rursum in alio loco.
Erunt diuisi duo intres. & tres in duo.
later contrac filiũ. & mat̾ contra filiam¬
suã: & nurus contra socrũ suã. Et disrũ¬
petur sp̃s egypti in usceribus eius. &
consiliũ eius p̃cipitabo. & int̾rogabunt¬

Expanded text:
sumamus exemplum: Nolite putare quod sumamus exemplum: Nolite putare quod veni pacem mittere super terram: non um, et filiam contra matrem suam, et nurum contra socrum suam, et inimici hominis domestici ejus . Et rursum in alio loco: Erunt divisi duo in tres, et 203 tres in duo: pater contra filium, et mater contra filiam, et nurus contra socrum . Et disrumpetur spiritus Aegypti in visceribus ejus, et consilium ejus praecipitabo: et inter
Abbreviated transcription (Latin):
sus ciuitatẽ. & regnũ aduersus regnũ.
Ingresso egiptũ dño &e potentissimã gen¬
tem sua p̃sentia destruente: erit pͥma
odio dimicare. Quod temporib assirio¬
rum & nabuchodonosor regis babyloni
factum. eẽ. magnifestum ÷: Aliis sedenti¬
bus & aliis repugnantibus. Quod autẽ
hic babyloniam captiuitatẽ predicat:
ieremias testis est dicens. Uitula elegans
atq formosa egẏptus: stimulator ab aqͥ¬
lone ueniet ei. Et rursum. Confusa esc
filia ȩgipti: & tradita in manũ populi
aquilonis. Et rechiel pari prophetiae
auctoritate consentiens: Et cessare inqͥt
faciam multitudinẽ egẏpti: in manu
nabuchodonosor regis babylonis. Et
iterũ. Confortabo brachia regis babylo¬
nis. daboq gladium meũ in manuerꝰ
& confringam brachia pharaonis. & sci¬
ent quia ego dñs: cũ dedero gladium
meũ in manu regis babylonis. & exten¬
derit eũ suꝑ terrã egypri. & disꝑgam
egyptum in nationes. Si autẽ ad temꝑa
referimus saluatoris : illud de euangelio

Expanded text:
s civitatem, et regnum adversus regnum. Ingresso Aegyptum Domino, et potentissimam gentem sui praesentia destruente, erit prima odio dimicare: quod temporibus Assyriorum et Nabuchodonosor regis Babylonii factum esse, manifestum est, aliis sedentibus, et aliis repugnantibus. Quod autem haec de Babylonica captivitate praedicat, Jeremias testis est, dicens: Vitula elegans atque formosa Aegyptus, stimulator ab Aquilone veniet ei. Et rursum: Confusa est filia Aegypti, et tradita in manu populi Aquilonis . Ezechiel quoque pari prophetiae auctoritate consentiens: Et cessare, inquit, faciam multitudinem Aegypti in manu Nabuchodonosor regis Babylonis. Et iterum: Confortabo brachia regis Babylonis, daboque gladium meum in manu ejus, et confringam brachia Pharaonis. Et scient quia ego Dominus, cum dedero gladium meum in manu regis Babylonis, et extenderit eum super terram Aegypti, et dispergam Aegyptum in nationes . Si autem ad tempora referimus Salvatoris, illud de Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
gredietur ȩgẏptũ. & mouebunt᷑ simũ¬
lacra egipti a facie eius. & cor egypti
tabescet in medio eus. Moris est scrip¬
curarũ obscuris manifesta sub nectere:
& qͦd prius subenigmatib dixerint. aꝑ¬
ta uoce ꝓferre. Unde &e p̃senti loco qr
contrac egyptũ fuerat cõminatus: uȩ
terrȩ abumbraculis quȩ est transflu¬
mina ethiopiȩ: & cetera quȩ ꝓpheticꝰ
sermno contexuit: nunc manifestiorem
facit intelligentiã. & ad ipsam cõminꝰ
egyptũ loquit᷑ quod nequaquã ꝑ an¬
gelos. sed ipse dñs ueniat suꝑ nubem
leuem. id÷ uelocẽ. & ingredietur egip¬
tum. & om̃ia idola egipti contremiscanT.
tabescatq cor fortium: & ieremiȩ ua¬
ticiniũ compleat᷑: disꝑdam simula cra
egẏpti. & cessare faciam idola de mem¬
uatoris temꝑa referunt. quando egres¬
sus est suꝑ nubem leuem. id÷ corpus
humanũ quod ex uirgine assumpserat.
nullo humane cõmixtionis semine
p̃grauatum. Siue quod anube leui por¬

Expanded text:
gredietur Aegyptum, et movebuntur simulacra Aegypti a facie ejus, et cor Aegypti tabescet in medio ejus. Moris est Scripturarum, obscuris manifesta subnectere, et quod prius sub aenigmatibus dixerint, aperta voce proferre. Unde et in praesenti loco, quia contra Aegyptum fuerat comminatus: Vae terrae obumbranti alis, quae est trans flumisermo contexuit: postea manifestiorem fecit intelligentiam, et ad ipsam comminans Aegyptum loquitur, quod nequaquam per angelos, sed ipse Dominus veniat super nubem levem, id est velocem: et ingrediatur Aegyptum, et idola Aegypti contremiscant, tabescatque cor fortium, et Hieremiae vaticinium compleatur: Disperdam simulachra, et cessare faciam idola de Memvatoris tempora referunt, quando ingressus est super nubem levem, id est, corpus humanum, quod ex Virgine assumpserat, nullo humanae commixtionis semine praegravatum: sive quod a nube levi por
Abbreviated transcription (Latin):
flumina. attenuabunt᷑ & siccabuntur
riui aggerum. Calamus & iuncꝰ arescet :
nudabitur alueus riui a fonte suo: &
om̃is sementis irrigua siceabit᷑. & ares¬
cet. & non erit. Naturale est ut cũ ꝑ¬
iram dĩ captiuitas uenerit. indignati¬
onẽ eius pestilentia subsequatur. &
aduersum eos qui offenderint diñ cune¬
ta elem̃ta deseuiant. Unde scriptum:
in alio propħa. & uolucres in aere defice¬
re. & pisces in aquis: ut om̃ia humano
usui sub trahantur. Hoc dicimꝰ simpli¬
citer: ut siccitatẽ fluminis nili & ri¬
uorum eius. uoluerimꝰ acciꝑe. Sin autẽ
ꝑmetaforan: in fluuio regnũ. in riuo
duces eius intelligimꝰ. & in uirore. & in
iunco & in papyro cunctam ȩgypti
cribantur quoꝵ egṙptus fertilissima
est. Legamus ezechiel ubi rex pharao
draco magnus habitare describit᷑ in
fluminib : & dicit m̃s est fluuius. &
ego feci memet ipsũ. Et audit. Ponam
frenũ ininaxillis tuis. & ad gluttinabo

Expanded text:
flumina, attenuabunflumina, attenuabunrivis aggerum. Calamus et juncus marcescet: nudabitur alveus rivi a fonte suo, Et omnis sementis irrigua siccabitur, arescet, et non erit. Etiram Dei captivitas venerit, indignationem ejus pestilentia subsequatur, et adversum eos, qui offenderint Deum cuncta elementa desaeviant. Unde scriptum est in alio propheta: Et volucres in aere deficere et pisces in aquis, ut omnia humano usui subtrahantur. Hic dicimus simpliciter: ut siccitatem fluminis Nili, et rivorum ejus, voluerimus accipere. Sin autem per metaphoram: in fluvio regnum, et in rivis duces ejus intelligimus; et in virore et junco et papyro cunctam Aegypti cribantur, 204 quarum Aegyptus fertilissima est. Legamus Ezechiel, ubi rex Pharao draco magnus habitare describitur in fluminibus, et dicit: Meus est fluvius, et ego feci memetipsum. Et audit: Ponam frenum in maxillis tuis, et agglutinabo
Abbreviated transcription (Latin):
facere uineȩ meȩ. & non fecerim ei.
An qđ expectaui ut faceret uuas & fec̃
labruscas: Feci inqͥt uniuersa quȩ debrii:
plantaui uineã meã uberrimã. circun¬
dedi maceriã. el egi lapides. ⁊ flagella
eius hastilib calamisq subrexi. Uitis qͦq
ipsa ñ fuit una de plurib sed electa: &¬

Expanded text:
facere vineae meae et non fecerim ei? An quod exspectavi ut faceret uvas, et fecit labruscas? Feci, inquit, universa quae debui, plantavi vineam in loco uberrimo, circumdedi maceriam, elegi lapides, et flagella ejus hastilibus calamisque subrexi: vitis quoque ipsa non fuit una de pluribus, sed electa e
Abbreviated transcription (Latin):
inpriori diluuo moti fuerant. ⁊ suã
reliquerant firmitatẽ. Dicit montes
& demones.⁊ aduersarias potestates.
qui uiderint filias hominũ qđ essent
bonȩ : ⁊ amoris iaculo uulnerati. sũp¬
serint sibi uxores ex om̃ĩb quas ele¬
gerant: & ꝑdider̃ fortitudinẽ pristi

Expanded text:
in priore diluvio moti fuerant, et suam in priore diluvio moti fuerant, et suam reliquerant firmitatem. Dicit montes, et daemones, et adversarias potestates, qui viderunt filias hominum, quod essent bonae, et amoris jaculo vulnerati, sumpserunt sibi uxores ex omnibus quas eleger
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram. Maledictio. ⁊ mendaciũ.⁊ ho¬
micidiũ.⁊ adulteriũ. ⁊ furtũ. cuncta
occupauerant: ⁊ sanguinẽ sanguini
miscuerant. Unde loquit᷑ ꝑ p̃ropħam
Heu michi quia perut reuertens a t̾ra:
non ÷ qui faciat rectũ in hominibus.
Om̃s in sanguine meo iudicant᷑: unus¬
quisq ꝓximũ suũ tribulat tribula¬
tione. ⁊ ad malũ manus suas p̃parant:
& cȩtera his similia. Equib illud est.
Nemo mundus asorde : nec si unius
quidẽ diei fuerit uita eius suꝑ t̾ram.
Unde dñm fecisse diluuiũ quĩ iuxta
apłm petrũ occisus ẽ. carne. uiuifica¬
tus sp̃u. & p̃dicauit spiritib in carcere
constitutis. quando dĩ pacientia ex-¬
pectabat in dieb noe diluuiũ impiᷤᷤ
inferens : in cuius exemplũ aqua nos
mundat. ñ sordes carnis abluens. sed
bone conscientiȩ in terrogatione in
dm̃. Montes aut̃ ⁊ colles qui ñ cõmoue¬
intelligi. accepto foedere sempit̃no: qͥ

Expanded text:
terram. Maledictio, et mendacium, et hoterram. Maledictio, et mendacium, et homicidium, et adulterium, et furtum cuncta occupaverant, et sanguinem sanguini miscuerant. Unde loquitur per Prophetam: Heu mihi! quia periit revertens a terra. Non est qui faciat rectum in hominibus, omnes in sanguine meo judicantur. Unusquisque proximum suum tribulat tribulatione, et ad malum manus suas praeparant : et caetera his similia. E quibus illud est: Nemo mundus a sorde, nec si unius quidem diei fuerit vita ejus super terram . Unde Dominum fecisse diluvium, qui juxta apostolum Petrum occisus est carne, vivificatus spiritu ; et praedicavit spiritibus in carcere constitutis, quando Dei patientia exspectabatur in diebus Noe, diluvium impiis inferens. In cujus exemplum aqua nos mundat: non sordes carnis abluens, sed bonae conscientiae interrogatio in m. Montes autem et colles qui non commoveant, sanctos vult intelligi, accepto foedere sempiterno: qui
Abbreviated transcription (Latin):
mea ñ p̃teribunt. Hoc ẽ. aut̃ inquit
miscđia mea: ut foedus pacis quo mͥ
reconciliatus ẽ. mundus. ñ merito eo-¬
rũ quib datum ẽ. sed mea clementia
sus: ⁊ sic turbata sunt om̃ia. ut quid
dicatur difficile possit intelligi. Non
ignorẽ quid de hoc capitulo uir pru¬
dentissimꝰ dixerit: sed quo ñ satisfa¬
ciat animo meo. Ponit enĩ tropologi¬
cũ diluuiũ. qđ interp̃tatur in baptiᷤ¬
mosaluatoris: congerens exempla quã¬
plurima. Ut est illud. Dñs diluuiũ
in habitare facit. Et iterũ. Suauis
dñs expectantib se in die tribulatio¬
nis : ⁊ sciens timentes se in diliuuo
itineris cõnsũinationẽ facit. qđ scili¬
cet uniuersa peccata in baptismo de¬
leuerit dicens in alio loco. Ego sũ ego
sum qui debeo iniquitates tuas. Omnes
enĩ declinauer̃ simul inutiles factie¬
rant. non erat qui faceret miscđiam
nec ueritatẽ : neq erat scientia dĩ suꝑ

Expanded text:
mea non praeteribunt . Haec est, autem, inquit, mea non praeteribunt . Haec est, autem, inquit, misericordia mea, ut foedus pacis, quo mihi reconciliatus est mundus, non merito eorum quibus datum est, sed mea clementia st sensus, et sic turbata sunt omnia, ut quid dicatur difficile possit intelligi: non quo ignorem quid in hoc capitulo vir prudentissimus dixerit, sed quo non satisfaciat animo meo. Ponit enim tropologicum diluvium, quod interpretatur in baptismo Salvatoris, congerens exempla quamplurima, ut est illud: Dominus diluvium inhabitare facit . Et iterum: Suavis Dominus exspectantibus se in die tribulationis: et sciens timentes se, in diluvio itineris consummationem facit : quod scilicet universa peccata in baptismo deleverit, dicens in alio loco: Ego sum, ego sum, qui deleo iniquitates tuas . Omnes enim declinaverunt, simul inutiles facti erant . Non erat qui faceret misericordiam, nec veritatem: neque erat scientia Dei super
Abbreviated transcription (Latin):
meaͣ deficiet. nec testam̃tum pacis meȩ
auferetur. dixit propicius tui dñs.
Ut credat scõrũ congregatio miscđiam
dñi sempit̾nã. & ideo ad punctũ et
breue eos eẽ. desertos. ut in amiciciã
dñi. ȩterno fȩdere iungerentur: po¬
nit exempla malorũ dicens. Quomͦ
un iuerso orbe peccante. ꝑ ostquã cor¬
rupit om̃ĩs terra uiã dñi. inductũ ẽ.
peccatorũ cuncta peccata deleta sur.
& in uno homine noe humanũ seruatũ
est genus. cui iuraui nequaquã terris
inducendũ esse diluiũ. ⁊ sponsio mea
huc usq seruata ẽ. nec unquã irrita
fiet : sic iuro eccłȩ meȩ quã mͥ redemi
sanguine meo. nequa quã mne iratũ fore
his quorũ misertus sum. nec meã clem̃¬
tiam ulla increpationis duritia cõmir¬
tandã: facilius enĩ montes inouebun¬
tur ⁊ colles: quã mea sententia cõmuta¬
bitur. Iuxtaqđ in euangłio loquitur.
Cȩlum ⁊ terra transibunt: uerba aut̃

Expanded text:
mea deficiet, nec testamentum pacis meae mea deficiet, nec testamentum pacis meae auferetur, dixit propitius tui Dominus. Ut credat sanctorum congregatio misericordiam Domini sempiternam, et ideo ad punctum, et breve nos esse desertos, ut in amicitiam Dei, aeterno foedere jungerentur, ponit exempla majorum, dicens: Quomodo universo orbe peccante, postquam corrupit omnis terra viam Domini, inductum est peccatorum cuncta peccata deleta sunt, et in uno homine Noe humanum servatum est genus: cui juravi nequaquam terris inducendum esse diluvium: et sponsio mea hucusque servata est, nec umquam irrita fiet ; sic juro Ecclesiae meae, quam mihi redemi sanguine meo, nequaquam me iratum fore his quorum misertus sum, nec meam clementiam ulla increpationis duritia commutandam. Facilius enim montes movebuntur et colles, quam mea sententia commutabitur. Juxta quod et in Evangelio loquitur: Coelum et terra transibunt, verba autem
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ abiecta adõ sit ñ ob odium sed ob
dispensationẽ. ut malorũ pressa pon¬
dere reuertat᷑ ad uirũ suũ pristinũ:
& ꝑdita substantia de patris clem̃tia
ñ desperet. An non ẽ. grandis miscđia
occurrere filio reuertenti. anulꝙ̃ et
stolam osculũq porrigere: ⁊ in uiden¬
ti fr̃i. uxta alterius parabolȩ simili¬
tudinẽ dicere. amice si ego bonꝰ qua¬
re oculus tuus nequã: Sicut iN
dieb noe istud michi est cũi iuraui ne¬
inducerem aquas diliuii ult᷑. suꝑ t̾ram:
sic iuraui ut ñ irascar tibi ⁊ ñ increpẽ
te. Montes enĩ cõmouebuntur ⁊ colles
contremiscent: miscđia aut̃ mea ñ rece
det. ⁊ foedus pacis meȩ non mouebit᷑
dixit miserator dominus. Septuagint̾
Ab aqua quȩ fuit sub noe hoc michi
est. Sicut iuraui ei in tempore illo t̃rȩ
nequaquã ultra irasci tibi. neq in cõmi ÷¬
natione tua montes transferre. neq
colles tui transferentur: sic miscđia:

Expanded text:
quae abjecta a Deo sit, non ob odium, sed ob quae abjecta a Deo sit, non ob odium, sed ob dispensationem, ut malorum pressa pondere, revertatur ad virum suum pristinum: et perdita substantia, de patris clementia non desperet . Annon est grandis misericordia occurrere filio revertenti, annulum et stolam, osculumque porrigere, et invidenti fratri, juxta alterius parabolae similitudinem, dicere: Amice, si ego bonus, quare oculus tuus nequam ? Sicut in diebus Noe istud miinducerem aquas Noe ultra super terram sic iuravi ut non irascar tibi et non increpem te montes enim commovebuntur et colles contremescent miset foedus pacis meae non movebitur, dixit miserator tuus Dominus. LXX: Ab aqua quae fuit sub Noe hoc mihi est: sicut juravi ei in tempore illo, terrae nequaquam ultra irasci super te, neque in comminatione tua montes transferre: neque colles tui transferentur. Sic nec misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
tant᷑ ad comparationẽ totius ȩternitatis:
cur & nobis ñ concedunt modicũ dicere
tempus. qđ gentes sunt derelictȩ. ut
abiecti in modico quȩ in adolescentia
sua dĩ fuerant. postea in senectute et̃¬
nã miscđiam consequant᷑: p̃sertim cũ
in uocatione temporis isrł. nunquam
exclusa sit turba gentiliũ. sed semꝑeis
proselytis ianua patuerit reuertendi:
Ut sicut nos illorũ uocatione parumꝑ
uidem᷑ exclusi. sic illorũ exclusione
ꝑpetua. nobis addm̃ reditus conceda¬
tur : Epetuam aut̃ exclusionẽ diximꝰ:
si non egerint pęnitentiã. Alioquin
paulus apłs dicit. Conclusit ds̃ om̃ia
sub peccato: ut omĩb misereatur. Quȩ
nos de eccła ex utroq popło congrega¬
ta interp̃tati sumꝰ. ⁊ iudei de ierłm
accipiunt. qui solam tropologiã secun¬
tur. ⁊ in locis difficillimis libere dispu¬
tationis excursu. nascentes figiunt que¬
stiones. ad animã referunt peccatricẽ.

Expanded text:
tantur ad comparationem totius aeternitatis: tantur ad comparationem totius aeternitatis: cur et nobis non concedunt, modicum dicere tempus, quo gentes sunt derelictae: ut abjectae in medio, quae in adolescentia sua Dei fuerant, postea in senectute aeternam misericordiam consequantur? Praesertim cum in vocatione temporis Israel, numquam exclusa sit turba gentilium; sed semper eis per proselytos janua patuerit revertendi, ut sicut nos illorum vocatione parumper videmur exclusi, sic illorum exclusione perpetua nobis ad Deum reditus concedatur. Perpetuam autem exclusionem diximus, si non egerint poenitentiam. Alioquin Paulus apostolus dicit: Conclusit Deus omnia sub peccato, ut omnibus misereatur . Quae nos de Ecclesia ex utroque populo congregata interpretati sumus; et Judaei de Jerusalem accipiunt: qui solam tropologiam sequuntur, et in locis difficillimis liberae disputationis excursu, nascentes fugiunt quaestiones, ad animam referunt peccatricem,
Abbreviated transcription (Latin):
miserationib magnis congregabo te.
In mom̃to indignationis ab scondi faciẽ
meã parumꝑ a te : ⁊ in miscđia sempit̾na.
misertus sum tui. dixit redemptor tuus:
dñs. Ixx. NUon ut mulierẽ derelictam
& pusillanimẽ uocauit te dñs: neq ut
mulierẽ quȩ ab adolescentia odiosa ẽ.
dixit dñs tuus. Tempore modico reli:¬
qui te: cũ miscdia magna miserebor
tui. In furore paruo auerti faciem me:¬
am ate : ⁊ in miscdia sempit̾na misere¬
bor tui dixit qui eruit te. Hic amici
iudȩorũ uilificant mulierẽ derelictã.
rumꝑ faciem suã susciperet eam in mi¬
derelictã mulierẽ. ⁊ pusillanimẽ uo¬
catã dño. neq sicut uxorem quȩ ab ad¬
olescentia odio habita sit: sed idcirco
se eam admodicũ reliquisse. ⁊ auertis¬
se faciem suã: ut misereatur illtꝰ in et̃¬
nũ. Si gͦ iudei. ⁊ nr̃i uidaizantes. dict̃
isrł ad modicũ derelictũ. in aduentu
xp̃i eius misereat᷑ ds̃. & modicũ interpre¬

Expanded text:
gabo te. In momento indignationis abscondi faciem meam parumper a te: et in misericordia sempiterna misertus sum tui, dixit redemptor tuus Dominus. LXX: Non ut mulierem derelictam et pusillanimem vocavit te Dominus, neque ut mulierem, quae ab adolescentia odiosa est, dixit Deus tuus. Tempore modico reliqui te: et cum misericordia magna miserebor tui. In furore parvo averti faciem meam a te: et in misericordia sempiterna miserebor tui: dixit qui eruit te Dominus. Hic amici Judaeorum vilificant mulierem derelictam erumper faciem suam susceperit eam in miderelictam mulierem, et pusillanimem vocatam a Domino: neque sicut uxorem, quae ab adolescentia odio habita sit; sed idcirco se eam ad modicum reliquisse, et avertisse faciem suam, ut misereatur illius in aeternum. Si ergo Judaei et nostri judaizantes, dicunt Israel ad modicum derelictum, ut in adventuejus misereatur Deus; et modicum interpre
Abbreviated transcription (Latin):
gitudinis cubitos.⁊ quin quaginta la¬
titudinis ambiebat: nec templi breui¬
tate claudatur qͦd sexaginta cubitos
habebat in longũ. ⁊ uiginti in latum.
sed ad dexteram. ⁊ sinistrã locũ capere
necesset. Ac ne putemꝰ hoc iuxta fri¬
uolam hebreorũ contentionẽ. dici de
sion. quȩ inantiquũ statũ adño resti.¬
tuendã sit: ponit manifestius qͦd la¬
tebat. ⁊ sem̃ tuũ gentes hereditabit.
De quo ineuangłio legimꝰ. Egressus ẽ.
qui seminat seminare. Et iterũ. Non¬
ne bonũ sem̃ seminasti in agro tuo:
Quod sem̃ etiã ciuitates desertas fa¬
ciebat inhabitare : ut eccłȩ gentium
in toto orbe consurgant. Uel certe sem̃
dicendũ ẽ. apłorum ⁊ iudaici popłi
reliquie : de quo in hoc eodẽ propła

Expanded text:
gitudinis cubitorum, et quinquaginta lagitudinis cubitorum, et quinquaginta latitudinis ambiebat, nec Templi brevitate claudatur, quod sexaginta cubita habebat in longum, et viginti in latum. Sed ad dexteram et ad sinistram locum capere ne cesset . Ac ne putemus hoc juxta frivolam Hebraeorum contentionem dici de Sion, quae in antiquum statum a Domino restituenda sit, ponit manifestius quod latebat: Et semen tuum gentes haereditabit. De quo et in Evangelio legimus: Egressus est qui seminat seminare ; et iterum: Nonne bonum semen seminasti in agro tuo ? Quod semen etiam civitates desertas faciet inhabitari, ut Ecclesiae gentium in toto orbe consurgant. Vel certe semen dicendum est Apostolorum, et Judaici populi reliquiae. De quo in hoc eod
Abbreviated transcription (Latin):
parcas. longos fac funiculos tuos: &
clauos tuos consolida. Ad dextrã enĩ
&̃ad leuam penitrabis: ⁊ sem̃ tuũ gen¬
tes hereditabit. & ciuitates deserta ᷤᷤ
Dilata locum tabernaculi tui ⁊ aula¬
eorũ tuorũ fige Ne parcas. ꝓtende
funiculos. ⁊ clauos tuos conforta. Ad¬
huc in dextris ⁊ in sinistris dilata: &
sem̃ tuũ possidebit gentes.⁊ ciuitateᷤᷤ
desertas habitari facies. Qui dixe.¬
rat lauda sterilis quȩ ñ paris. rũpe
uincula quib prius tenebaris astric¬
ta. ⁊ clama in confessionẽ dñi quae
liberos non habebas: nunc eidẽ p̃cipi¬
tur. insimilitudinẽ tabnaculi moysi
quod quondã habuit in deserto. ut
dilatet tentoriũ suũ. pelles distentet.
funiculosq faciat longiores. ⁊ clauos
quib firmatur om̃e tentorium iN¬
altum defigat. i robur ne uentorũ fla.¬
tibus dissipetur. addextrãq penitret
& sinistrã : ⁊ nequaquã iudaici tab̾na¬
culi imitetur angustias. qđ centũ lon¬

Expanded text:
parcas: longparcas: long. Ad dexteram enim et ad laevam penetrabis, et semen tuum gentes haereditabit, et civitates desertas Dilata locum tabernaculi tui, et pelles aulaeorum tuorum fige, ne parcas. Protende funiculos, et clavos tuos conforta adhuc in dextris, et in sinistris dilata, et semen tuum possidebit gentes, et civitates desertas habitare facies. Cui dixerat: Lauda, sterilis, quae non paris; rumpe vincula, quibus prius tenebaris astricta, et clama in confessionem Domini, quae liberos non habebas, nunc eidem praecipitur in similitudinem tabernaculi Moysi, quod quondam habuit in deserto, ut dilatet tentorium suum, pellesque distentet; et funiculos faciat longiores, et clavos, quibus formatur omne tentorium, inaltum defigat, et roboret, ne ventorum flatibus dissipetur. Ad dextramque penetret et sinistram, et nequaquam Judaici tabernaculi imitetur angustias, quod centum lon
Abbreviated transcription (Latin):
cisionis ⁊ gentiũ diuiser̃: ut ex utroq
popło desertam prius atq pauꝑcu¬
lam. edificarent ierłi. Quod autẽ
hebraicũ ꝓ lȩticia bimnitũ posuit:
gaudii significat magnitudinẽ. In
similitudinẽ hinnientis equi ad uc-¬
toriam : de quo in iob plenius scribit᷑.
Hunc locũ ⁊ cȩtera quȩ secunt᷑ iudȩi.
& nr̃i udaitantes. ad ierłm referunt.
quã dieunt in mille annorũ regno
toq plures habitura sit filios post re¬
pudiũ: quã prius habuit sub iuro.
Cum pspicue duarũ mulierũ ponat᷑
fuit. Nec mirandũ de uidȩis quorũ
oculi auresq sunt clausȩ. si aꝑtam ñ
uideant ueritatẽ : de xp̃ianis quid
loquar nescio. Iui dicente apło quȩ
sunt allegoria.⁊ ad duo testamenta
uetus ⁊ nouũ saram agarq referen¬
te: iudeis tradunt manus. terrenarũ
in mille annis desideriũ uoluptatũ.
ilata locum tentorii tui: ⁊ pelles
tabernaculorũ tuorũ extende. Non

Expanded text:
cisionis et Gentium diviserunt, ut ex utroque cisionis et Gentium diviserunt, ut ex utroque populo desertam prius atque pauperculam aedificarent Jerusalem. Quod autem Hebraicum pro laetitia, hinnitum posuit, gaudii significat magnitudinem, in similitudinem hinnientis equi ad victoriam. De quo in Job plenius scribitur . Hunc locum et caetera, quae sequuntur, Judaei et nostri judaizantes ad Jerusalem referunt, quam dicunt in mille annorum regno toque plures habitura sit filios post repudium, quam prius habuit suo viro. Cum perspicue duarum mulierum ponaturfuit. Nec mirandum de Judaeis, quorum oculi auresque sunt clausae, si apertam non videant veritatem. De Christianis quid loquar, nescio, qui dicente Apostolo, quae sunt allegorica et ad duo Testamenta, vetus et novum, Saram Agarque referente, Judaeis tradunt manus, terrenarum in mille annis desiderio voluptatum. Dilata locum tentorii tui, et pelles tabernaculorum tuorum extende: ne
Abbreviated transcription (Latin):
septẽ plures intelligendi sunt. iuxta
hebrȩi sermonis ambiguitatẽ: quo &
sabbatũ significat᷑ & plures. De quo¬
& in ebraicarũ questionũ libro. quẽ
in genesim scripsimꝰ plenius dictũ ẽ.
Hȩc gͦ quȩ quan diu uirũ habebat
dm̃. sermonẽq diuinũ. ⁊ legi uineta
ti uiro uoluit respondere ⁊ audiuit.
filia matris tuȩ tu es quȩ dereliquit¬
iuirũ suũ. & iterũ. Non ut dñm me
uocasti neq ut patrẽ ⁊ principẽ uir¬
ginitatis tuę: ꝓpt̾ea in hoc eodem
ꝓpħa plangitur. Quomͦ facta ẽ me¬
retrix ciuitas fidelis sion plana ui¬
dicii : In qua iusticia dormiuit in
ea: nc̃ aut̃ latrones. Sed & hoc notan¬
dũ qđ quando dicit plures filu de¬
sertȩ magis quã eius quȩ habebat
uirũ: non penitus sinagoga excluda¬
tur apartu. sed multitudo ei genti¬
um p̃feratur. Et ipsa enĩ in apłis. &
deis. Unde duo apłorum principes.
agmina sibi credentiũ in xp̃o. circun¬

Expanded text:
septem, plures intelligendi sunt, juxta septem, plures intelligendi sunt, juxta Hebraei sermonis ambiguitatem, quo et sabbatum significatur et plures. De quo in Hebraicarum Quaestionum libro, quem in Genesim scripsimus, plenius dictum est. Haec ergo quae quamdiu virum habebat Deum, sermonem divinum, et Legi juncta ti viro noluit respondere, et audivit: Filia matris tuae tu es, quae dereliquisti virum tuum . Et iterum: Non ut Dominum me vocasti: neque ut patrem et principem virginitatis tuae : propterea in hoc eodem Propheta plangitur: Quomodo facta est meretrix civitas fidelis, Sion plena judicii: in qua justitia dormivit in ea, nunc autem latrones . Sed et hoc notandum quod quando dicit: Plures filii desertae, magis quam ejus, quae habet virum, non penitus synagoga excludatur a partu; sed multitudo ei gentium praeferatur. Et ipsa enim in Apostolisenuit de Judaeis. Unde duo Apostolorum principes agmina sibi credentium in Christo, Circum
Abbreviated transcription (Latin):
non sumꝰ filii ancillȩ sedliberȩ: qua lib̾¬
tate donauit nos xp̃s. Si igitur uas ele¬
ctionis assumens de isaia testimoniũ qͦd
nunc habemꝰ in manib. ad repmissionis
retulit filios. ⁊ ad eccłam de gentibus.
siue exutroq popło congregatam. quae
deserta in uidȩis fuerat. ⁊ relicta. quae
uirũ non habuerat dm̃ nec legem acce¬
perat nec ꝓpħas. ipsa ratione compelli¬
mur sequi uestigia p̃cessoris : & deser¬
tam eam dicere de qua supra legimꝰ.
lȩtare deserta. ⁊ reliqua his similia.
De qua ⁊ in ieremia scriptũ ẽ. ex ꝑsona
dĩ. Uacua facta ẽ. quȩ pariebat septẽ.
defecit anima eius: occidit ei sol ad¬
huc meridie. & in samuelis uolumine
sterilis peperit septẽ: ⁊ quȩ habebat
filios plures infirmata ẽ. Et in psalmiꝰ
qui habitare fecit sterilẽ indomo: ma¬
trẽ filiorũ lȩtantẽ. Septẽ aut̃ filios
dicitur genuisse sẏnagoga. propter
misteriũ ebdomadis i sabbati sui. qͦ¬
prior popłs fuerat obligatus. siue ꝑ

Expanded text:
non sumus filii ancillae, sed liberae: qua libertate donavit nos Christus . Si igitur vas electionis, assumens de Isaia testimonium, quod nunc habemus in manibus, ad repromissionis retulit filios, et ad Ecclesiam de gentibus, seu ex utroque populo congregatam, quae deserta in Judaeis fuerat et relicta, quae virum non habuerat Deum, nec Legem acceperat nec Prophetas, ipsa ratione compellimur sequi vestigia praecessoris, et desertam eam dicere, de qua supra legimus: Laetare, deserta, et reliqua his similia. De qua et in Jeremia scriptum est ex persona Dei: Vacua facta est quae pariebat septem, defecit et anima ejus. Occidit ei sol adhuc meridie . Et in Samuelis volumine: Sterilis peperit septem, et quae habebat filios plures, infirmata est . Et in Psalmis: Qui habitare facit sterilem in domo, matrem filiorum laetantem . Septem autem filios dicitur genuisse synagoga, propter mysterium hebdomadis et sabbati, cui prior populus fuerat obligatus. Sive pro
Abbreviated transcription (Latin):
uerso orbe t̾rarum. Deniq sequitur.¬
Qui te fecerat ipse te redemit sanguine
suo. & ds̃ om̃is terrȩ uocabitur: ꝓ eo qđ
est om̃ium qui morantur in terra. Ex qͦ
ꝑspicue patet nequa quã dici ad ierłm.
quȩ nunquã in toto orbẽ dominata: sed ad
eccłam xp̃i. cuius hereditas mundi pos¬
sessio ẽ. Quia ut mulierẽ derelictã.
& merentẽ spũ uocauit te dñs: ⁊ uxorẽ
ab adolescentia ab iectam. dixit ds̃ tuus.

Expanded text:
verso orbe terrarum. Denique sequiturverso orbe terrarum. Denique sequiturQui te fecerat, ipse te redemit sanguine suo: et Deus omnis terrae vocabitur: pro eo quod est, omnium qui morantur in terra. Ex quo perspicue patet, nequaquam dici ad Jerusalem, quae numquam in toto orbe dominata est: sed ad Ecclesiam Christi, cujus haereditas, mundi possessio est. Quia ut mulierem derelictam et moerentem spiritu vocavit te Dominus: et uxorem ab adolescentia
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ fixam incordib suis. De qua
paulus scribens ad romanos fortissime
disputat: quia uirga nichil pulchri
est ut om̃is creaturã ȩqualit̃ uocetur
adcultũ creatoris sũi. Scda aut̃ id ÷
popłi iudȩorũ appellata ẽ. funiculus.
quȩ post offensam gentiũ uocat᷑ pars
dñi. ⁊ funiculus hereditatis eius israel.
Deniq postquã in abraham uocatus ẽ.
isrł: dicit dñs. Tuli uirgã meã quȩ uo¬
cabatur decus ⁊ abscidi eã: ut irritũ
facerem foedus meũ qd ꝑcussi cũ om̃ib
gentib Ergo in aduentu xp̃i dicitur
ad uirgã. quȩ abscisa fuerat. Noli time¬
re nec erubescas neq ora pudore suf¬
fundas: nequaquã enĩ ultra confunde¬
ris. ut prius confusa fueras. nec confusi¬
onis adolescentiȩ tuȩ memor eris: et
uiduitatis tuȩ ñ recordaberis. ꝑ quã reli¬
cta es adõ: quia factor tuus ipse domi-¬
nabitur tui. Cuius nom̃ om̃ps ẽ: qui
regnat ñ in una gente uidȩa. sed in uni-¬

Expanded text:
legem fixam in cordibus suis, de qua legem fixam in cordibus suis, de qua Paulus scribens ad Romanos, fortissime disputat ; qua virga nihil pulchrius est, ut omnis creatura aequaliter vocetur ad cultum Creatoris sui. Secunda autem, id est, populi Judaeorum appellata est funiculus: quae post offensam gentium vocatur pars Domini, et funiculus haereditatis ejus Israel . Denique postquam in Abraham vocatus est Israel, dicit Dominus: Tuli virgam meam, quae vocabatur decus: et abscidi eam, ut irritum facerem foedus meum quod percussi cum omnibus gentibus . Ergo in adventu Christi dicitur ad virgam, quae abscissa fuerat: Noli timere, nec crubescas, neque ora pudore suffundas. Nequaquam enim ultra confunderis, ut prius confusa fueras, nec confusionis adolescentiae tuae memor eris, et viduitatis tuae non recordaberis, per quam relicta es a Deo: quia factor tuus ipse dominabitur tui, cujus nomen Omnipotens est, qui regnat, non in una gente Judaea, sed in uni
Abbreviated transcription (Latin):
uocabitur. Lxx. Noli timere quia:
confusa es: neq confundaris quia expro¬
bratum tibi est. Confusionẽ enĩ ȩt̃nam
obliuisceris. ⁊ opprobrii uduitatis tuȩ
uocabitur. Oritur questio quomͦ si ad
eccłam dicitur de gentib congregatã.
lȩtare sterilis quȩ ñ paris. ⁊ plures fi¬
lii desertȩ magis quã eius quȩ habet
uirũ. quod scilicet hȩc uirũ non habu¬
erit. quȩ postea plures fecit filios. et
illa insterilitatẽ uersa sit quȩ prius
habebat iurũ: Quomͦ nunc dicat᷑ ad
eam quȩ uirũ non habuit uiduitatis tuȩ
non recordaberis amplius. ⁊ confusionis
adolescentiȩ tuȩ obliuisceris: Ex quo
intelligi uolunt iudȩi omĩa quȩ dicun¬
tur dici ad ierłm: quȩ deserta adeo.
rursũ ab eo instauranda sit. Qui facile
repellent᷑: cũ ad moniti fuerint dici ex
psona dñi in zacharia. Et assumpsi mͥ
uirgas utrunq esse popłm gentium
& iudȩorũ: quorũ prior uocata sit tur¬
ba gentiliũ. quȩ accepit naturalem

Expanded text:
habitari facies. Noli timere, quia confusa es; neque reverearis, quia exprobratum tibi est. Confusionem enim aeternam oblivisceris, et opprobrii viduitatis tuae vocabitur. Oritur quaestio, quomodo si ad Ecclesiam dicitur de gentibus congregatam: Laetare, sterilis, quae non paris; et: Plures filii desertae, magis quam ejus quae habet virum, quod scilicet virum non habuerit, quae postea plures fecit filios, et illa in sterilitatem versa sit, quae prius habebat virum: quomodo nunc dicatur ad eam, quae virum non habuit: Viduitatis tuae non recordaberis ampliuscentiae tuae oblivisceris. Ex quo intelligi volunt Judaei, omnia quae dicuntur, dici ad Jerusalem, quae deserta a Deo, rursum ab eo instauranda sit. Qui facile repellentur, cum admoniti fuerint, dici ex persona Domini in Zacharia: Et assumpsi mihi virgas, utrumque esse populum, gentium et Judaeorum, quorum prior vocata sit turba gentilium, quae accepit naturalem
Abbreviated transcription (Latin):
ad futura. Hoc ẽ qđ & dñs pharisȩis
interrogantib loquebatur. Reddite
quȩ sunt cesaris cęsari : ⁊ quȩ st̃ dĩ dõ.
Ut & potestatib istius scłi subiciamur.¬
quȩ ñ iniuste tenent gladiũ. in uidictã
eorũ qui male egerunt. quȩ sinistra in¬
telligitur: ⁊ dõ reddamꝰ quȩ dĩ sunt.
ut nullũ aliũ timeamꝰ nisi eũ qui ⁊ ani¬
mȩ habet ⁊ corporis potestatẽ. qđ in
dextra accipitur. Deniq de sapientia
dĩ dicit᷑. cui nichil p̃ciosum comparari
potest: qđ index tera sua uitȩ habeat
longitudinẽ ⁊ annos plurimos: in si
bonis operib & gła quã accipit is ꝑ
cuiꝰ opera ds̃ glorificatur in gentibus.
Longitudo aut̃ uite. ⁊ anni plurimi.
ȩternã uitã significant: quȩ p̃sentia
negligens ad futura festinat.
Ioli timere quia ñ confunderis: neq
erubescas Non enĩ te pudebit qͥa con¬
fusionis ad olescentiȩ tuȩ obliuisceris:

Expanded text:
ad futura. Hoc est quod et Dominus Pharisaeis ad futura. Hoc est quod et Dominus Pharisaeis interrogantibus loquebatur: Reddite quae sunt Caesaris Caesari et quae sunt Dei Deo : ut et potestatibus istius saeculi subjiciamur,quae non injuste tenent gladium in vindictam eorum qui male egerunt, quae sinistra intelligitur: et Deo reddamus quae Dei sunt, ut nullum alium timeamus, nisi eum, qui et animae habet et corporis potestatem, quod in dextera accipitur . Denique de sapientia Dei dicitur, cui nihil pretiosum comparari potest, quod in dextera sua vitae habeat longitudinem, et annos plurimos; in sinbonis operibus, et gloria quam accipit is, per cujus opera Deus glorificatur in gentibus, longitudo autem vitae et anni plurimi, aeternam vitam significent, quae praesentia negligens, ad futura festinat. Noli timere, quia non confunderis, neque erubesces: non enim te pudebit, quia confusionis ad