comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ. nisi esset id qđ ablatũ fuerat dissi¬
patum. Hic gͥ cũ ob confessionem xp̃i
paulus romȩ esset in carcere. credidit
in dñm ifsm: & ab eo baptizatus di¬
gna poenitentia maculas uitȩ priors
abstersit. intantũ ut is apłs conuer¬
sionis eius testis fieret. qui quondã
petrũ increpͣuerat ñ recto pede iN
euangłii ueritate gradientẽ. Quantũ
gͥ ad peccatũ & ad facinus ꝑtinet. quo
tum uͦ ad apłi testimoniũ. scit eum
plene esse conuersum. Grandi ponde¬
re premitur qui rogatur. ut qui e ser¬
uo fugitiuo atq raptore minister
apłi factus erit. Qđ autem aliud
habebat apłs ministeriũ. nisi euangłi
um xp̃i ieso: Iam ñ quasi a domino
sed quasi a conseruo & coeuangłista
filio quem genui in uinculis onesimo.
qui tͥ aliquando in utilis fuit. nunc
autẽ tibi & mͥ utilis est: quẽ remisi tͥ.¬
u autẽ illũ. id est mea uiscera suscipe.¬
Quẽ ego uolueram mecũ detinere. ut ꝓ

Expanded text:
tae, nisi esset id quod ablatum fuerat dissitae, nisi esset id quod ablatum fuerat dissipatum. Hic igitur cum ob confessionem Christi Paulus Romae esset in carcere, credidit in Dominum Jesum, et ab eo baptizatus digna poenitentia maculas vitae prioris abstersit, in tantum ut Apostolus conversationis ejus testis fieret, qui quondam Petrum increpuerat non recto pede in Evangelii veritate gradientem. Quantum igitur ad peccatum et ad facinus pertinet quod tum vero ad Apostoli testimonium, qui scit eum plene esse conversum, grandi pondere premitur, qui rogatur, ut qui de servo fugitivo atque raptore, minister Apostoli factus erat. Quod autem aliud habebat Apostolus ministerium, nisi Evangelii Christi Jesu? Jam non quasi a Domino, sed quasi a conservo, et coevangelista, filio quem genui in vinculis Onesimo, qui tibi aliquando inutilis fuit, nunc autem et mihi et tibi utilis, quem remisi: tu autem illum, id est viscera mea suscipequem ego volueram mecum detinere, ut pro
Abbreviated transcription (Latin):
caritatẽ magis obseero eũ sis talis ut
paulus senex. nunc autẽ & iunctus iesu
.xp̃i. Multis in phẏlemonẽ laudib ante
pręmissis. cum res talis sit ꝓqua rogatu¬
rus ẽ quȩ & pręstanti sit utilis & rogan¬
ti: poterat paulus magis imꝑare quam
petere. & hoc ex fiducia illa ueniebat.
impar sui in cȩceris esse ñ poterat. sed uult
magis petere quã iubere: grandi peten¬
tis auctoritate ꝓposita. ꝑ quam & apłs
obsecrat. & senex & uinctus iesu xp̃i. lo¬
tum autem ꝓ quo rogat. illud ẽ. Onesimꝰ
seruus phylemonis fugam furto cumu¬
lans. quȩdã rei dominicȩ compilarat
Hic ꝑgens ad italiam. ne e ꝓxximo facilius
possẽt ⁊pprehendi: pecuniã dñi ꝑluxu¬
riam ꝓdegerat. Hoc ne quis putet᷑ teme¬
re. & ut libet a nobis fictũ: in sequen¬
tib discat. Nunquã enim paulus dice¬
ret. si quid nocuit tͥ aut debet. hoc mͥ
imputa. Ego paulus scripsi manu mea
ego reddam. Nec sponsor rei fieret abla¬

Expanded text:
aritatem magis obsecro, cum sis talis, ut Paulus senex, nunc autem et vinctus Jesu Christi. Multis in Philemonem laudibus ante praemissis, cum res talis sitrus est, quae et praestanti sit utilis et roganti, poterat Paulus magis imperare quam petere; sed hoc ex fiducia illa veniebat, impar sui in caeteris esse non poterat. Sed vult magis petere quam jubere, grandi petentis auctoritate proposita, per quam Apostolus obsecrat, et senex et vinctus Jesu Christi. Totum autem pro quo rogat, illud est. Onesimus servus Philemonis fugam furto cumulans quaedam rei domesticae compilarat. Hic pergens ad Italiam, ne de proximo facilius posset apprehendi, pecuniam domini per luxuriam prodegerat. Hoc ne quis putet temere, et ut libet a nobis fictum, in sequentibus discat. Nunquam enim Paulus diceret, Si quid nocuit tibi, aut debet, hoc mihi imputa. Ego Paulus scripsi mea manu, ego reddam; nec sponsor rei fieret abla
Abbreviated transcription (Latin):
eermone concludens. De cȩtero nemo
mͥ molestus sit. Ego enim stigmata
Non om̃is autem qui uinctus . ẽ. uinctꝰ
uinctus dicit᷑ iese xp̃i ut sanguis effu-¬
sus is tantũ martyrem facit qui ꝓ xp̃i
monem romȩ uinctus in carcere. quo
tempore mͥ uidentur ad phylippenses.
colosenses. & ephesios epłȩ esse dictatȩ.
Ad phylippenses illa ex causa. primum
qđ cum solo tẏmotheo scribit qđ & in
hac epła facit. de hinc qđ uincula sua
om̃is scĩ. maxime autẽ qui de cęsaris
domo sunt. A cęsare missus incarcerẽ.
notior familiȩ eius factus ꝑsecut oris
domũ xp̃i fecte ȩccłam. Deinde ait
Quicdã autem ex contentione xp̃m annun¬
ciant non sincere: existimantes pres¬
suram resuscitare uinculis meis. Por-¬
ro & ad colosenses principiũ simile.

Expanded text:
sermone concludens: De caetero, ait, nemo sermone concludens: De caetero, ait, nemo mihi molestus sit: ego enim stigmata Non omnis autem qui vinctus est vinctus vinctus dicitur Jesu Christi; ut sanguis effusus ille tantum martyrem facit, qui pro Christi monem Romae vinctus in carcere, quo tempore mihi videntur ad Philippenses, Colossenses, et Ephesios Epistolae esse dictatae. Ad Philippenses illa ex causa: primum quod cum solo Timotheo scribit, quod et in hac Epistola facit. Dehinc quod vincula sua omnes sancti, maxime autem qui de Caesaris domo sunt. A Caesare missus in carcerem, notior familiae ejus factus, persecutoris domum, Christi fecit Ecclesiam. Deinde ait: Quidam autem ex contentione Christum annuntiant, non sincere existimantes pressuram se suscitare vinculis meis . Porro et ad Colossenses principium simile.
Abbreviated transcription (Latin):
lit: erexitq uexillum ut paulus dice¬
retur e saulo. Si autem & interpretatio
nominis quęritur: paulus inhebreo
mirabilem sonat. Re uera mirũ ut
post saul qui int̾pretatur expecitus
eoqd̃ ad uexandam eccl̃am fuisset a
diabolo postulatus : de ꝑsecutore uas
fieret electionis. Plus forsitan quam
oportuit. sed necessarie disputatũ est.
Qđ autẽ sequitur uinctus ies xp̃i. in
nulla epła hoc cognomine usus est.¬
licet in corpore epłarum adephesios
uidelicet & phẏlippenses & colosenses
esse se inuinculis ꝓconfessione testet᷑
aioris autẽ mͥ uidetur suꝑcilii uin¬
ctum iesu xp̃i se dicere: quam apłm.
Gloriabantur quippe apłi qđ digni fu
pati. Sed necessaria auetorita ͤ u incu¬
lorum rogaturus ꝓ onesimo. talis ro¬
gare debuit qui posset impetrare qđ
posceret felix nimirũ qui non insapien¬
tia. ñ indiuitiis. non eloquentia &
potentia scłari. sed in xp̃i passionib
gloriatur. Iali & ad galathas epłam

Expanded text:
lit, erexitque vexillum, ut Paulus dicelit, erexitque vexillum, ut Paulus diceretur e Saulo. Si autem et interpretatio nominis quaeritur, Paulus in Hebraeo, mirabilem sonat. Revera mirum, ut post Saul, qui interpretatur, expetitus, eo quod ad vexandum Ecclesiam, fuisset a diabolo postulatus, de persecutore vas fieret electionis. Plus forte quam oportuit, sed necessarie disputatum est. Quod autem sequitur, vinctus Jesu Christi, in nulla Eplicet in corpore epistolarum, ad Ephesios videlicet et Philippenses et Colossenses, esse se in vinculis pro confessione testetur. Majoris autem mihi videtur supercilii, vinctum Jesu Christi se dicere quam apostolum: gloriabantur quippe apostoli quod digeliam pati. Sed necessaria est auctoritas vinculorum. Rogaturus pro Onesimo, talis rogare debuit qui posset impetrare quod posceret. Felix nimirum, qui non in sapientia, non in divitiis, non in eloquentia et potentia saeculari, sed in Christi passionibus gloriatur. Tali et ad Galatas Epistolam
Abbreviated transcription (Latin):
nomine bar thi cum ꝓconsule sergio
paulo uiro prudenti. Qui accitis bar
saulus ait scriptura qui & paulus re-¬
pletus sp̃u scõ intuens in eum dixit
Oplene om̃i dolo & om̃i fallacia. fili di¬
aboli. inimice omĩs iusticiȩ. ñ desinis
subuertere uias dñi rectas. & nunc
ecce manus dñi suꝑ te: & eris cȩcus
non uidens solem usq ad tempus. Con¬
festimq cecidit in eum caligo & tene¬
brȩ : & circũiens quȩrebat qui ei manꝰ
daret. Iunc ꝓconsul cũ uidisset factũ
credidit. admirans suꝑ doctrina dñi.
mum pauli nom̃ acceꝑit. Ut enĩ scipio
subiecta africa africani sibi nomen
assumpsit. & metellus creta insula
sub iugata in signe cretici suę familiȩ
reportauit. & imꝑatores nunc usq ro-¬
mani ex subiectis gentib adiabennici
parthici. sarmatici nuncupantur : ita
& saulus ad prȩdicationẽ gentiũ mis¬
sus. a primo ȩccłȩ spolio ꝓconsule ser¬
gio paulo uictoriȩ suȩ trophea retu¬

Expanded text:
nomine Bar Jesu, cum proconsule Sergio nomine Bar Jesu, cum proconsule Sergio Paulo viro prudente. Qui accitis BarnSaulus ait Scriptura qui et Paulus, repletus Spiritu sancto, intuens in eum dixit: O plene omni dolo, et omni fallacia, fili diaboli, inimice omnis justitiae, non desinis subvertere vias Domini rectas? Et nunc ecce manus Domini super te, et eris caecus, non videns solem usque ad tempus. Confestimque cecidit in eum caligo et tenebrae, et circuiens quaerebat qui ei manus daret. Tunc proconsul, cum vidisset factum, cmum Pauli nomen acceperit. Ut enim Scipio, subjecta Africa, Africani sibi nomen assumpsit: et Metellus, Creta insula subjugata, insigne Cretici suae familiae reportavit: et Imperatores nunc usque Romani ex subjectis gentibus, Adiabenici, Parthici, Sarmatici nuncupantur: ita et Saulus ad praedicationem gentium missus, a primo Ecclesiae spolio proconsule Sergio Paulo, victoriae suae trophaea retu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ iacob iacobus: ita ꝓ saul quoq saulus
in nr̃a lingua ac sermone dicatur
Queritur igitur cur aut quo iubente
uł antiquum nom̃ amiserit uł nouũ
sumpserit. ut ex abram abraba dicert᷑
dĩ iussione ꝑfectũ est. ut ex sarai sarȩ
uocabulũ fieret ȩque dĩ imꝑium fuit
Et ut ad nouum instrum̃tum ueniam.
ut sẏmon petri nom̃ acciꝑet. & filii z e¬
bedei banareem hoc. ẽ. filii tonithrui
ptum. ẽ. Quare autẽ e saulo paulus di¬
ctus sit. nulla scriptura cõmemorat. Au¬
dacter itaq faciam. sed forte uere de
actib apłorum suspitiones affirmans¬
saulũ. in opus qđ assumpsi eos lunc
ieiunantes & orantes. imponentes eis
manus dimiserunt illos. Qui cum
seleuciam syriȩ descendissent. &
nauigantes ad salaminam cypri quȩ
nunc constantia dicitur ꝑuenissent. ha¬
berentq secum in ministerio ioħem
ꝓpter quem postea ȩdificatorium uir¬
gium concitatum . ẽ. & om̃i insula ꝑ¬

Expanded text:
pro Jacob, Jacobus: ita pro Saul quoque, Saulus pro Jacob, Jacobus: ita pro Saul quoque, Saulus in nostra lingua ac sermone dicatur. Quaeritur igitur, cur, aut quo jubente, vel antiquum nomen amiserit, vel novum sumpserit. Ut ex Abram, Abraham diceretur, Dei jussione perfectum est : ut ex Sarai, Sarae vocabulum fieret, aeque Dei imperium fuit. Et ut ad novum Instrumentum veniam, ut Simon, Petri nomen acciperet : et filii Zebedaei, BANE REEM  , hoc est, filii tonitrui m. Quare autem e Saulo Paulus dictus sit, nulla Scriptura memorat. Audacter itaque faciam, sed forte vere de Actibus Apostolorum suspiciones meas affirmanSaulum, in opus ad quod assumpsi eos. Tunc jejunantes et orantes, imponentesque eis manus, dimiserunt illos . Qui cum Seleuciam Syriae descendissent, et navigantes Salaminam Cypri, quae nunc Constantia dicitur, pervenissent, haberentque secum in ministerio Joannem propter quem postea aedificatorium Ecclesiae jurgium concitatum est et omni insula per
Abbreviated transcription (Latin):
Prepostero ordine atq ꝑuerso. in eplłas
parili dictari ame uobis placuit: Nam
cum id crebro o paula & eustochium
peteretis ut facerem. & ego obnixe ne
facerem recusarem: saltim paruam
& quȩ uobis ut numero uersuũ ita sen¬
su quoq & ordine uidebatur extrema.
ut dissererem coegistis. Remitaꝙ prin-¬
cipii in fine temptabo & qđ alius ua
exordio statim apłi quereret quare aut
quo tempore uł qͦ nominante e saulo
pauli nom̃ acceꝑit. hoc ego nunc facere
compellor ne mutum quidẽ ut dicitur
ante hanc diem in eum facere ausus
Neq uͦ putandũ est ut a simpliciorib
latinis legitur saulũ ante dictũ esse
& non saul: quia & de tribu beniamin
erat in qua hoc nom̃ familiarius habe¬
batur. Siquidem & ille saul rex iudex
psecutor dauid de tribu beniamin
fuit. Qđ autem sauł a nobis dicit᷑.
non mirũ est hebrea nomina ad simi¬
litudinem grecorũ & romanorũ casuũ
declinari. ut sicut ꝓ ioseph iosephus.

Expanded text:
Praepostero ordine atque perverso, in Epistolas Pauli dictari a me vobis placuit. Nam cum id crebro, o Paula et Eustochium, peteretis ut facerem; et ego obnixe ne facerem recusarem, saltem parvam, et quae vobis ut numero versuum, ita sensu quoque et ordine videbatur extrema, ut dissererem coegistis. Rem itaque principii in fine tentabo, et quod alius in exordio statim Apostoli quaereret, quare, aut quo tempore, vel quo cognominante, e Saulo Pauli nomen acceperit, hoc ego nunc facere compellor: ne mu quidem, ut dicitur, ante hanc diem in eum facere ausus. Neque vero putandum est, ut a simplicioribus Latinis legitur, Saulum ante dictum esse, et non Saul: quia et de tribu Benjamin erat, in qua hoc nomen familiarius habebatur. Siquidem et ille Saul, rex Judaeae, persecutor David, de tribu Benjamin fuit. Quod autem Saulus a nobis dicitur, non mirum est Hebraea nomina ad similitudinem Graecorum et Romanorum casuum declinari, ut sicut pro Joseph, Josephus:
Abbreviated transcription (Latin):
usest. Nonenĩ poterat ad ꝓpria exten¬
di. sed retrorsum ruit & oꝑe toto in¬
sanabili lapsus intergũ: ad sodomã
cum lothuxore respexit. Et certe cor-¬
ripuerat filios suos dicens. quare fa¬
citis uerba hȩc quȩ ego audio de uobis
mala abom̃i popło: Nolite filii mei.
qm̃ non ẽ. bona fama quã ego audio
de uobis. De istius modi patrib. &
isaias lacrimabili uoce causatur dicens
Et filii alienigenarũ nati sunt eis. Qđ
si hoc ephesiis laicis & plerisq ut irai
popło solet uitȩ huius negotiis occupatis
prȩcepit ut filios suos erudiant in om̃i
disciplina & admonitione dñi. quid de
sacerdotib estimandũ est : De quorũ
ordine ad timotheũ scribit dicens. Fili
luxuriȩ aut ñ subditos & quasi uitra
filiorũ parentib imputentur: coniun¬
ctionẽ causalem interserens ait. Opor¬
tet enim ep̃m sine crimine esse. tanquã
dĩ dispensatorem. Non est gͦ sine crimi¬

Expanded text:
us est . Non enim poterat ad priora extenus est . Non enim poterat ad priora extendi, sed retrorsum ruit, et opisthotono insanabili lapsus in tergum, ad Sodomam cum Lot uxore respexit. Et certe corripuerat filios suos, dicens: Quare facitis verba haec quae ego audio de vobis mala ab omni populo? Nolite, filii mei: quoniam non est bona fama, quam ego audio de vobis . De istiusmodi patribus et Isaias lacrymabili voce causatur, dicens: Et filii alienigenarum nati sunt eis . Quod si hoc Ephesiis laicis, et plerisque, ut in populo solet, vitae hujus negotiis occupatis, praecepit, ut filios suos erudiant in omni disciplina, et admonitione Domini: quid de sacerdotibus aestimandum est, de quorum ordine ad Timotheum scribit, dicens: 667 luxuriae, aut non subditos : et quasi vitia filiorum parentibus imputentur, conjunctionem causalem interserens, ait; Oportet enim episcopum sine crimine esse, tamquam Dei dispensatorem . Non est ergo sine crimi
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑare quȩ grauia sunt. Sicut gͥ iN
filiis obsequiũ & subiectionis merces. ẽ.
demonstrata. ita in parentib moderatũ
iubetur imꝑium: ut ñ quasi seruis sed
quasi filiis pͥrȩesse nouerint: Nec hoc pͣ¬
cepti fine contentus. ẽ. sed & illud adiun¬
git. Sed educate illos indisciplina. &¬
in correptione dñi. Quã correptionem
nos legimus. melius ingreco dicitur
ditionem. magis quã austeritatẽ sonat
medias legere. & mimorũ scripta
turpia cantare : De ȩcclesiasticis for
sitan sumptib eruditos. & qđ in chor¬
banan qđ ꝓpeccato uirgo uł uidua uel
totã substantiã suã effundens quilibet
pauꝑ obtulerat hoc calendariã strenã
& saturno liciã sportulã & mineruale
munus grãmaticus & orator aut in
sumptus domesticos aut intempli
stipes aut in sordida scorta conuertit
Heli sacerdos sc̃s ipse fuit. sed qͥa filios
suos ñ erudiuit in om̃i disciplina &
correptione. supinus cecidit & mortu

Expanded text:
imperare quae gravia sunt. Sicut igitur in imperare quae gravia sunt. Sicut igitur in filiis obsequium, et subjectionis merces est demonstrata: ita parentibus moderatum jubetur imperium, ut non quasi servis, sed quasi filiis praeesse se noverint. Nec hoc praecepti fine contentus est; sed et illud adjunxit: Educate illos in disciplina et correptione Domini. Quam correptionem nos legimus, melius in Graeco dicitur ditionem quam austeritatem sonat.moedias legere, et mimorum turpia scripta cantare, de Ecclessitan sumtibus eruditos. Et quod in corbonam pro peccato virgo vel vidua, vel totam substantiam suam effundens quilibet pauper obtulerat, hoc in calendariam strenam, et saturnalitiam sportulam, et minervale munus grammaticus et orator, aut in sumtus domesticos templi stipes, aut in sordida scorta convertit. Heli sacerdos ipse sanctus fuit; sed quia filios suos non erudivit in omni disciplina et correptione, supinus cecidit et mort
Abbreviated transcription (Latin):
cũ om̃i patientia magna & terribilia
uitȩ istius deserta transierint & uice¬
rint reges magnos quos ꝑ cussit dñs &
transierint in iudeam quȩ lacte &
melle fluit. & sub iesu duce iericho
corruente & uastata ahi quȩ int̾pre¬
tatur abruptũ. ierłm uenerint ut
ȩlificetur eis templũ sub salomone
rege pacifico. & possideant terrã quꝰ
mansuetis. ẽ. prȩparata. Beati qu ipł
mites qm̃ ipsi possidebunt terrã. as
uere est terra uiuentiũ: Psalmista
quoq dicente. credo uidere bona dn
nu dextera. in sinistra tenens diuitus
& głam. Et patres nolite ad iracun¬
diam ꝓuocare filios ur̃os. sed educatt
illos in disciplina & conuersatione
dñi. Peccatum filiorũ est. ñ oboedist
parentib Et quia poterant parentes ali¬
quid imꝑare ꝑuersũ. adiunxit in dño.
Peccatũ autẽ parentũ paruulos filios atq
lactentes adiracundiã ꝓuocare. aut certe
iam adolescentib & maturioris ȩtatis ea

Expanded text:
cum omni potentia magna et terribilia cum omni potentia magna et terribilia hujus vitae deserta transierint: rint reges magnos, quos percutit Dominus: et transierint in Judaeam quae lacte et melle fluit, et sub Jesu duce, Jericho corruente, atque vastata Hai, quae interpretatur, abruptum, Jerusalem venerint, et aedificetur eis templum sub Salomone rege pacifico , et possideant terram, quae mansuetis est praeparata: Beati quippe mites: quoniam ipsi possidebunt terram , quae vere est terra viventium, Psalmista quoque dicente: Credo videre bona Domnu dextera, in sinistra tenens divitias et gloriam. Et patres nolite ad iracundiam provocare filios vestros: Sed educate illos in disciplina et conversatione Domini. Peccatum filiorum est non obedire parentibus, et quia poterant parentes aliquid imperare perversum, adjunxit, in Domino. Peccatum vero parentum, 666 parvulos filios atque lactentes ad iracundiam provocare, aut certe jam adolescentibus et maturioris aetatis, ea
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ uiuentes qui uiuunt usq in prȩ¬
sens. Et melior. ẽ. suꝑ hos duos qui
necdũ natus. ẽ. & non uidit om̃e opus
malũ qđ factũ est sub sole Et post
paululũ. Si genuerit uir centũ¬
filios & annos plures uixerit. & multi
fuerint dies annorũ eius. & anima eius¬
ñ repleatur bonis. & sepultura ñ sit ei
dixi. melius. ẽ. suꝑ eũ abortiuũ. quia
inuanitate uenit: & intenebris nom̃
eius oꝑietur. & quidem solem ñ uidit
& cȩtera. Si enĩ laudantur suꝑ uiuos
mortui & iuxta quosdã qui ante quã
in corpore isto descendant animas de¬
gere in celestib arbitrantur : Melior
esse dicitur duob qui necdũ natus est.
& om̃is ista uita temptatio. ẽ: Et scc̃m
iob mors uiri requies. Et iuxta eundẽ
& ieremiã maledicta. ẽ. dies inqua
nascimur: Qm̃ nunc repromittitur
honorantib patrem & matrẽ quod
longeui sint suꝑ terram quã dñs ds su
qui sp̃ualem ȩ gẏptũ reliquerint. &

Expanded text:
super viventes qui vivunt usque in praesuper viventes qui vivunt usque in praesens: 665 et melior est super hos duos, qui necdum natus est, et non vidit omne opus malum quod factum est sub sole ; et post paululum: Si genuerit vir centum, et annos plures vixerit, et multi fuerint dies annorum ejus, et anima illius repleatur bonis, et sepultura non sit ei: dixi melius est super eum abortivum, quia in vanitate venit, et in tenebris nomen ejus operietur: et quidem solem non vidit , et caetera. Si enim laudantur super vivos mortui et juxta quosdam qui, antequam in corpora ista descendant, animas degere in coelestibus arbitrantur, melior esse dicitur duobus, qui necdum natus est, et omnis ista vita tentatio est; et secundo Job: Mors viri Al. Jeremiam maledictus est dies in quo nascimur, quomodo nunc repromittitur honorantibus patrem et matrem, quia longaevi sint super terram, quam Dominus Deus suus qui spiritualem Aegyptum reliquerint, et
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ terrã quam dñs ds̃ tuus dederit eis.
Aquo diuersus ille exigere debebit ut¬
interpres. ut doceat ante hoc mandatũ
illa quȩ ab eo ꝓlata sunt scripta ẽẽ. man¬
data. Qđ si non potuerit approbare:
frustra & in aliis p̾ceptis hanc repro¬
missionem adiunctã esse memorauit
Post hȩc retractandũ ꝓhonore patris &
matris ñ iudaicum & carnale esse ꝓmis¬
sum. ut longeui sint filii suꝑ terram
quam dñs dĩ suus dederit eis. Multos
enim fuisse credendũ. qui & parentib
obsequentes cito mortui sint. & paren¬
tib impii usq ad extremã uenirent se¬
nectutem. Respondeant enim iudei
& similes iudeoꝵ. si uitȩ istius longi¬
tudo. ẽ in ꝓmissis. & dui in hoc corpo¬
re ꝑmanere felicitas. ẽ quid sibi
uult illud in psalmis. heu mͥ quia
incolatus ms̃ ꝓlongatus. ẽ. habitaui
cũ habitantib cędar. & in hoc salo¬
monis in ecclesi aste. Laudaui ego
om̃s mortuos qui olim mortui sunt

Expanded text:
super terram, quam Dominus Deus suus dederit eis. super terram, quam Dominus Deus suus dederit eis. A quo diversus ille exigere debebit interpres, ut doceat ante hoc mandatum, illa quae ab eo prolata sunt, scripta esse mandata. Quod si non potuerit approbare, frustra et in aliis praeceptis hanc repromissionem adjunctam esse memorabit. Post haec retractandum, pro honore patris et matris, non Judaicum et carnale esse promissum, ut longaevi sint filii super terram, quam Dominus Deus suus dederit eis. Multos enim fuisse credendum, qui et parentibus obsequentes cito mortui sint, et in parentes impii usque ad extremam venerint senectutem. Respondeant enim Judaei et similes Judaeorum, si vitae istius longitudo est in repromissis, et diu in corpore permanere felicitas est, quid sibi vult illud in Psalmis: Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus est! habitavi cum habitantibus Cedar . Et hoc Salomonis in Ecclesiaste: Laudavi ego omnes mortuos qui olim mortui sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nere conabit᷑ in eo qđ distinxerat qđ
est mandatũ primũ. in repromissione
dicit separatim esse mandatũ honora
patrem tuũ & matrẽ tuã. & postea
repromissionẽ suo loco positã: ut sis
longeuus suꝑ terrã quam dñs ds tuus
dabit tͥ. In hoc uͦ mandato idest ñ
facies tͥ idolũ. neq omnẽ similitu¬
dinẽ. non seorsũ sed sub uno textu
atq sermone non tã ꝓmissionẽ datã
quã sententiã in laueles dĩ esse finitã faci¬
entis miscdiam inmilia iis qui eũ diligunt
& custodiunt mandata eius. Rursũ is qui
tota decalogi mandata primũ mandatũ
esse contendit reꝓmissionẽ in qua scri-¬
ptũ est. ut sis longeuus suꝑ terrã quam
dñs ds̃ tuus dabit tͥ. nonsolũ ad eos ꝑti¬
nere monstrauit qui parentib obse¬
quantur. sed etiã ad alia innumerabi¬
lia pręcepta: & necesse habebit cuncta
replicare mandata inquib merces hȩc
& prȩmiũ ꝓmittatur ut sint longeui

Expanded text:
nere conabitur, in eo quod distinxerat, quod nere conabitur, in eo quod distinxerat, quod est mandatum primum in repromissione, dicet separatim esse mandatum: Honora patrem tuum et matrem tuam: et postea repromissionem suo loco positam, ut sis longaevus super terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi. In hoc vero mandato, id est: Non facies tibi idolum, neque omnem similitudinem, non seorsum, sed sub uno textu atque sermone, non tam promissionem datam, quam sententiam in laudes Dei esse finitam, facientis misericordiam in millia his qui eum diligunt, et custodiunt mandata ejus. Rursum is qui tota Decalogi mandata, primum mandatum esse contendit, repromissionem in qua scriptum est: ut sis longaevus super terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi, non solum ad eos pertinere monstrabit, qui parentibus obsequantur: sed etiam ad alia innumerabilia praecepta; et necesse habebit cuncta replicare mandata, in quibus merces haec et praemium promittantur, ut sint longaevi
Abbreviated transcription (Latin):
uus suꝑ terrã quã dñs ds̃ tuus dabit
tibi. Sed uidentur mͥ non obseruasse¬
subtilius. & in scdo mandato repromis¬
sionem esse sociatã. Ait enĩ. Non facies
tͥ idolũ. neq omnẽ similitudinẽ eoꝵ¬
quȩ incęlo sursũ. & quȩ in t̾ra deorsũ.
& quȩ in aqua subtus t̾ra. ñ adorabis
ea. & non immolabis illis. Ego enĩ sũ
dñs ds̃ tuus zelotes. qui reddo peccata
patrũ infilios usq ad terciã & quartã
generationẽ iis qui me oderunt. & facio
miscłiam in milia iis qui diligunt me
& custodiunt mandata mea. Obserua
enĩ qđ uerba sint sponsionis. faciens
mi scđiam inmilia iis qui diligunt me
& custodiunt mandata mea. Forsitan
gͦ quia decalogos exeunti de ȩgypto
popło prima lex data.ẽ. unũ quodq
mandatũ decalogi. Primũ mandatũ. ẽ.
appellantũ ad cõparationẽ eoꝵ prę-¬
ceptorũ. quę postea in lege conscripta
sunt. Qui uͦ expositionẽ suꝑiorem te-¬

Expanded text:
vus super terram quam Dominus Deus tuus dabit vus super terram quam Dominus Deus tuus dabit tibi. Sed videntur mihi non obsersubtiliter, sed in secundo mandato repromissionem esse sociatam. Ait enim, Non facies tibi idola, neque omnem similitudinequae in coelo sursum, et quae in terra deorsum, et quae in aquis subtus terram: non adorabis ea, et non immolabis illis: Ego enim sum Dominus Deus tuus, Deus zelotes, qui reddo peccata patrum in filios usque ad tertiam et quartam generationem, his qui me oderunt, et facio misericordiam in millia his qui diligunt me, et custodiunt mandata mea . Observa enim quod verba sint sponsionis: Faciens misericordiam in millia his qui diligunt me, et custodiunt mandata mea. Forsitan ergo quia Decalogus exeunti de Aegypto populo, prima Lex data est, unumquodque mandatum Decalogi, primum 664 mandatum est appellandum, ad comparationem eorum praeceptorum, quae postea in Lege conscripta sunt. Qui vero expositionem superiorem te
Abbreviated transcription (Latin):
quȩcunq p̃ceperunt: & parentib nr̃is
de quib scđ̾m carnẽ nati sumus obtẽ¬
peremus in dño. implentes ea quȩ ñ
sunt dñi contraria uoluntati. simul
a hereticos coartabimus nolentes ue¬
tus testamentũ esse dĩ boni cuiꝰ filius
& oboedientiã filioꝵ de ueteri lege
prȩsumat. qđ testimoniũ de exodo
sumptũ ita ibi contexitur. Honora
patrem tuũ & matrem tuã ut bene
sit tͥ. & sis longeuus suꝑ terrã quã
dñs dĩ tuus dabit tͥ. De quo nunc
ultima uerba subtraxit. qđ manda¬
tum in decalogũ quintũ est. Unde
querendũ quãre nunc dixerit qđ
est mandatũ primũ. cũ primũ manda¬
tũ sit nonerunt tͥ dii alieni pręter
me. Quã ob rem nonnulli ita legunt
qđ est mandatũ primũ in ꝓmissione
quasi quattuor alia mandata quȩ an¬
te hȩc dicta sunt: ñ habeant ꝓmissi¬
ones. & in hac sola pollicitatio ferat᷑
adiuncta. Ut bene sit tͥ & sis longe¬

Expanded text:
quaecumque praeceperint, et parentibus nostris, quaecumque praeceperint, et parentibus nostris, de quibus secundum carnem nati sumus, obtemperemus in Domino, implentes ea quae non sunt Domini contraria voluntati. Simulque et haereticos coarctabimus, nolentes vetus Testamentum esse Dei boni, cujus filius et obedientiam filiorum de veteri Lege praesumat. Quod testimonium de Exodo sumptum, ita ibi contexitur: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi : de quo nunc ultima verba subtraxit, quod mandatum in Decalogo quintum est. Unde quaerendum quare nunc dixerit, est mandatum primum: cum primum mandatum sit: Non erunt tibi dii alii praeter me. Quamobrem nonnulli ita legunt, quod est mandatum primum in promissione: quasi quatuor alia mandata, quae ante dicta sunt, non habeant promissiones, et in hoc solo pollicitatio feratur adjuncta, ut bene sit tibi, et sis longae
Abbreviated transcription (Latin):
exigunt᷑ a dño dicente ad eos. Et si pater
ego sũ. ubi est gła mea: Q si dñs sum
ego. ubi est timor ms: Altera uͦ quȩ a¬
pud phylosophos nominat᷑ eyaaBIa
& apud nos licet ñ plene sonet reue¬
rentia dici potest. Scit quoq & ꝓphe¬
tes ꝑfectorũ timorem. quẽ qui timu¬
erit ꝑfectus. ẽ Intricesimo tercio
psalmo dicens. ñ est in opia tim̾tib
eum Potest gͥ uxori simplicit̾ intel¬
lectȩ hic imꝑari metus ut timeat.
hoc. ẽ. ut reuereatur uirum suum.
Filii oboedite parentib ur̃is in dño.
hoc enĩ est iustũ. Honora patrẽ tuũ
& natrem tuã. qđ est mandatũ pri-¬
mum in ꝓmissione ut bene sit tibi:
& longeuus sis suꝑ terrã. Ambigue
dictũ utrũ in dño parentib suis fili
debeant obaudire an parentib suis
filii oboediant in dño. qđ utrunq fa¬
ciendũ. ut & his parentib qui nos iN
dño generauerunt: qualis fuit pau¬
lus & apłi oboediamus. & ea faciamꝰ

Expanded text:
exiguntur a Domino dicente ad eos: Et si pater exiguntur a Domino dicente ad eos: Et si pater sum ego, ubi est gloria mea: et si dominus sum ego, ubi est timor meus ? Alteram vero quae apud philosophos nominatur εὐλάβεια, et apud nos, licet non plene sonet, reverentia dici potest. Scit quoque et prophetes perfectorum timorem, quem qui timuerit, perfectus est, in tricesimo tertio psalmo dicens: Non est inopia timentibus eum . Potest igitur uxori simpliciter intellectae hic imperari metus, ut timeat, hoc est, revereatur virum suum. Cap. VI Filii, obedite parentibus vestris in Domino: hoc enim est justum. Honoraandatum primum in promissione ut bene sit tibi, et longaevus sis super terram. Ambigue dictum, utrum in Domino parentibus 663 suis filii debeant obedire, an certe parentibus suis filii obediant in Domino. Quod utrumque faciendum, ut et his parentibus qui nos in Domino genuere, qualis fuit Paulus et apostoli, obediamus et ea faciamus
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ sed etiam uirũ metuens: Propt̾
qđ requirendũ an carnalit̾ uxor intel.¬
ligenda sit & uxoris timor. cũ frequent᷑
multo meliores maritis inueniant᷑ uxo¬
res. & eis imꝑent. & domũ regant. &
edoceant liberos. & familiȩ teneant di¬
sciplinam illis luxuriantib & ꝑscorta
currentib: Hȩ uiros suos utrũ rege¬
re debeant an timere. lectoris arbitri
derelinquo. Qđ si iuxta allegoriam
ut supra diximus uxor incorpore an¬
pitur uir inanimo. nichil inca¬
gruũ est timere eam ut ancillã ui
secundo gradu. & in uiliori substan
constitutã. Animi quippe ut ait q¬
spus imꝑio. corporis seruitio magil
utimurꝰ. Qui uͦ simplicẽ intelligeni
mulieris sequitur & martci. duas si¬
gnificantias in uerbo timoris. ẽẽ. mol¬
strabit. & dicet unã de qua ioħes ait
Qui timet poenã habet. & qui timet
ñ est ꝑfectus. Iuxta quã & serui. sp̃m
seruitutis habent in timorem. quẽ

Expanded text:
Deum, sed etiam virum metuens? Propter Deum, sed etiam virum metuens? Propter quod requirendum, an carnaliter uxor intelligenda sit, et uxoris timor: cum frequenter multo meliores maritis inveniantur uxores et eis imperent, et domum regant, et educent liberos, et familiae teneant disciplinam: illis luxuriantibus et per scorta currentibus. Hae viros suos utrum regnare debeant, an timere, lectoris arbitrio derelinquo. Quod si juxta allegoriam, ut supra diximus, uxor in corpore accipitur, vir in animo, nihil incongruum est timere eam ut ancillam virum, in secundo gradu et in viliori substantia constitutam. Animi quippe, ut ait Crispus, imperio, corporis servitio magis utimur. Qui vero simplicem intelligentiam mulieris sequitur et mariti, duas significantias in verbo timoris esse monstrabit. Et dicet una de qua Joannes ait: Qui timet, poenam habet, et qui timet, non est perfectus . Juxta quam et servi spiritum servitutis habent in timore, quem
Abbreviated transcription (Latin):
nat. Quomͦ dicimus de uiro quasi
uir fecit. & de saluatore scriptũ est.
uidimus głam eius quasi głam uni-¬
geniti. non quo ipse saluator głam
habuerit ad comparationẽ alteriꝰ
appellari. Unde alterius unigeni¬
ti non indigebat exemplo. sed sic̃
unigenitũ hoc est semet ipsũ dece¬
bat głam habere possedit. Hoc
idem & septuagesimi secundi psal¬
mi iuxta grecos tam̃ exordium
ds̃ isrł rectis corde. Alioquin uixta gre¬
cos. uͦc. idest sicut. similitudinẽ magis
uidetur quã firmitatẽ significare dicto¬
rum: si ñ ut confirmationẽ audieris
mulier uͦ timere uirũ. Congruit enĩ
uiro dilectio. mulieri timor: seruo uͦ
n̾solũ metus. sed & tremor iungitur
Unde & inconsequentib ait. Serui obai¬
dite dñis carnalib cũ timore & tremo¬
re. Mulier autem timeat uirũ. Si in
dm̃ metus ꝓpt̾ timorem supplicii non
sinit eum qui metuit esse ꝑfectũ. qua¬
tomagis imꝑfecta erit mulier ñ solu

Expanded text:
nat. Quomodo dicimus de viro: quasi nat. Quomodo dicimus de viro: quasi vir fecit, et de Salvatore scriptum est: Vidimus gloriam ejus, quasi gloriam unigeniti . Non quo ipse Salvator gloriam habuerit ad comparationem alterius s non potest appellari. Unde alterius unigeniti non indigebat exemplo: sed quasi unigenitum, hoc est, ut semetipsum decebat gloriam habere, possedit. Hoc idem et septuagesimi secundi psalmi, juxta Graecos tamen, exordium Deus Israel rectis corde ! Alioquin juxta Graecos ὡς, id est, sicut, similitudinem magis videtur, quam firmitatem significare 662 dictorum, si non ut confirmationem audieris,mulier vero timere virum. Congruit enim viro dilectio, mulieri timor: servo vero non solum metus, sed et tremor jungitur. Unde et in consequentibus ait: Servi, obedite dominis carnalibus cum timore et tremore. Mulier autem ut timeat virum. Si in Deum metus propter timorem supplicii, non sinit eum qui metuit esse perfectum; quanto magis imperfecta erit mulier, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
gendũ prito. non quo aliquid xp̃o & ȩc¬
clesia maius sit. sed qđ totũ de adam
& de eua dicitur in xp̃o & in ȩccła in¬
terp̾tari posse difficile sit. Uerunta¬
men & uos singuli unusquisq suã uxo¬
rem sicut se diligat. Estimet & aliqͥs
eandẽ int̾ maritũ & uxorẽ iuberi
cepta. ẽ. Sic enĩ scriptũ est. Diliges
ꝓximũ tuũ. sicut te̾ ipsũ. Et nunc
dicitur. unusquisq suã uxorem sicut
se ips ũdiligat Ergo eadem & in ꝓrcimo
& in uxore caritas erit. Qđ si ꝓximꝰ
iuxta interp̃tationẽ saluatoris om̃is
homo est homini. nulla gͦ erit inter
uxorem & quorũ libet hominũ dilecti¬
onem differentia caritatis qđ dicere
ualde absurdũ est. In ꝓxrimo enĩ simi¬
litudo ponitur ut sic eũ diligas sicut
te. & cupias esse saluatũ. In uxore au-¬
tem cõparationis aduerbiũ. sicut ñ¬
ad similitudinẽ sed ad ꝓbationẽ &
confirmationẽ cũ quodã pondere so¬

Expanded text:
gendum puto: non quo aliquid Christo et Ecgendum puto: non quo aliquid Christo et Ecclesia majus sit; sed quod totum quod de Adam et de Eva dicitur, in Christo et in Ecclesia interpretari posse, difficile sit. . Verumtamen et vos singuli unusquisque suam uxorem sicut se diligat. Aestimet aliquis eamdem inter maritum et uxorem juberi  est: Diliges proximum tuum sicut teipsum , et nunc dicitur: Unusquisque suam uxorem sicut se diligat. Ergo eadem in proximum et in uxorem charitas erit. Quod si proximus, juxta interpretationem Salvatoris, omnis homo est homini: nulla ergo erit inter uxorem et quorumlibet hominum dilectionem differentia charitatis, quod dicere valde absurdum est. In proximo enim similitudo ponitur, ut sic eum diligas sicut te, et cupias esse salvatum. In uxore autem comparationis adverbium, sicut, non similitudinem, sed approbationem et confirmationem, cum quodam pondere so
Abbreviated transcription (Latin):
mant om̃is hẏstoria quȩ de adam &
eua in genesi scripta. ẽ. ad xp̃m & ad ȩc-¬
clesiam facile referri potest. tantũ mͦ
qđ in p̾senti loco ponitur idest ꝓpt̾ hoc
relinquet homo patrem suũ & matrem
suam. & adhȩrebit uxori suȩ. & erunt
duo incarne una. Primus enĩ homo &
primus uates adam. hoc de xp̃o & de ȩccła
bricatus sit. & ꝓpt̾ illam uerbũ caro
factũ sit. Et quia non om̃ia ȩqualia
sacramenta sunt. sed est aliuđ sacra¬
mentũ maius & aliud minus. ꝓpt̾ea n̾e
dicit sacramentũ hoc magnũ est. Si¬
mulq humilitatis eius indiciũ est infe¬
quens & in scripturis apprime eruditꝰ.
cũ de hoc mecũ tractaret loco solebat
dicere. Uide quantũ istius capituli
rat ut testimonii postulabat dignitas
ex pressisse sed quodã modo dixerit:¬
Scio quia locus iste in effabilib plenus sit
sacram̃tis. & diuinũ cor quęrat int̾pretis.
Ego autẽ ꝓ possibilitate sensus mei iN
xp̃o interim illud & in ȩccła intelli¬

Expanded text:
mant, omnis historia quae de Adam et de Eva in Genesi scripta est, ad Christum et ad Ecclesiam facile referri potest, sed tantummodo quod in praesenti loco ponitur, id est: Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Primus enim homo, et primus vates Adam, hoc de Christo et Ecclesbricatus sit, et propter illam Verbum caro factum sit. Et quia non omnia aequalia sacramenta sunt, sed est aliud sacramentum majus, et aliud minus: propterea nunc dicit: Sacramentum hoc magnum est: simulque humilitatis ejus indicium est infequens, et in Scripturis apprime eruditus, cum de hoc mecum tractaret loco, solebat dicere: Vide quantum istius capituli rat, ut testimonii postulabat dignitas, expressisse: sed quodammodo dixerit:Scio quia locus iste ineffabilibus plenus sit sacramentis, et divinum cor quaerat interpretis. Ego autem pro pusillitate sensus mei, in Christo interim illud, et in Ecclesia intelli
Abbreviated transcription (Latin):
pus estimo nominata : cuius corporis
sicubi indiuinis uoluminib potueris.
inuenire uocabulũ carnis ꝓ ęccła posi¬
tum. Siquidem nunc nequaquã caro.
sed corpus xp̃i appellatur ȩccła. Porro
manifestũ. qđ quicquid caro. ẽ. conse¬
quent᷑ & corpus sit. Non autẽ qͥcquid
corpus : hoc consequent᷑ & caro. Sed

Expanded text:
isti aestimo nominatam: cujus corporis isti aestimo nominatam: cujus corporis sicubi in divinis voluminibus potueris invenire, vocabulum carnis pro Ecclesia positum. Si quidem nunc nequaquam caro, sed corpus Christi appellatur Ecclesia. Porro manifestum quod quidquid caro est, consequenter et corpus sit: non autem quidquid corpus, hoc consequenter et caro. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
Noyͥ resonet subiectȩ & mulieres ui¬
ris suis sicut dño. sed hoc magis iN
greco intelligit᷑ quã in latino. Quomꝰ
itaq xp̃o subiecta .ẽ. ęccła sic subie¬
cta sit uxor uiro suo. Quẽ enĩ habet
huic eidem ordini maritus & uxor
astringitur. Sed uidendũ. ut quomͦ in
xp̃c est. sic non om̃e matrimoniũ qđ
tur. rite coniugiũ appellari potest:
sed magis adulteriũ. Alias autẽ subi¬
citur uxor uiro ut dño: quia ad ipsũ
conuersio eius. ẽ. & ipse illius dominabi¬
tur. Nam & sara dñm uocabat abrahã
Quȩ spontanea seruitus quanto magis
fuerit uoluntate subiecta. tanto esse
incipit coȩqualis. quin immo obsequi if
suis inseruitutẽ redigit dominantem.
Quidam hunc locũ scđm anagogen ita
int̾̃pretantur. ut dicant uxorem iN
corpore. uirũ accipi in animo. Et sicut
xp̃o subiecta. ẽ ęccła. ita corpora subici
debere sensui. & inunũ sp̃m redigi si
dño fuerint copulata. Qui enĩ adhȩret

Expanded text:
ινοῦ resonet subjectae, et mulieres viινοῦ resonet subjectae, et mulieres viris suis sicut Domino. Sed hoc magis in Graeco intelligitur, quam in Latino. Quomodo itaque Christo subjecta est Ecclesia: sic subjecta sit uxor viro suo. Quem enim habet huic eidem ordini maritus et uxor astringitur. Sed videndum, ut quomodo iChristus est: sic non omne matrimonium quotur, rite conjugium appellari potest, sed magis adulterium. Alias autem subjicitur uxor viro ut domino: quia ad ipsum conversio ejus est, et ipse illius dominabitur . Nam et Sara dominum vocabat Abraham . Quae spontanea servitus, quanto magis fuerit voluntate subjecta, tanto esse incipit coaequalis: quinimmo, obsequiis suis in servitutem 655 redigere dominantem. Quidam hunc locum secundum anagogen ita interpretantur, ut dicant uxorem in corpore, virum accipi in animo. Et sicut Christo subjecta est Ecclesia: ita corpora subjici debere sensui, et in unum spiritum redigi, si Domino fuerint copulata. Qui enim adhaeret
Abbreviated transcription (Latin):
timore & tremore: ut ñsolũ uxor uiro
& filii parentib. & serui dominis. sed
etiã uiri mulierib. iuxta officiũ qđ prȩ¬
ceptũ est & patres filiis. ne illos ad ira¬
cundiã ꝓuocent. & dñi seruis ut remit¬
tant minas & prȩbeant his quȩ habent
necessaria. inuicem sint subiecti. & hoc
ex xp̃i timore faciant: ut quomꝰ seruis
suis fuit ille subiectus. sic & ii qui ma¬
iores uidentur subiciant᷑ minorib suis
reddentes dõ officia quȩ iubent᷑. Possumꝰ¬
magis uicina ẽ. caritati. Nequaquã enĩ
conuenit ephesi is ut timore quid faci¬
ant. & non dilectione xp̃i. Mulieres
uiris suis subditȩ sint sicut dño. qm̃
uir caput. ẽ. mulieris sicut & xp̃e ca-
put est ȩccłȩ. Hoc qđ in latinis exem¬
plarib additũ est subditȩ sint : iN
grecis codicib ñ habetur. Si quidem
ad suꝑiora refertur & subaudit᷑ subie¬
cti inuicẽ in timore xp̃i. ut auoloi¬

Expanded text:
timore et tremore: ut non solum uxor viro, timore et tremore: ut non solum uxor viro, et filii parentibus, et servi dominis; sed etiam viri mulieribus, juxta officium quod praeceptum est: et patres filiis, ne illos ad iracundiam provocent: et domini servis, ut remittant minas, et praebeant his quae habent necessaria, invicem sint subjecti: et hoc ex Christi timore faciant: ut quomodo servis suis fuit ille subjectus: sic et hi qui majores videntur, subjiciantur minoribus suis reddendo officia qumagis vicina est charitati. Nequaquam enim convenit Ephesiis, ut timore quid faciant, et non dilectione Christi. Mulieres viris suis subditae sint sicut Domino: quoniam vir caput est mulieris, sicut et Christus caput Ecclesiae. Hoc quod in Latinis exemplaribus additum est, subditae sint, in Graecis codicibus non habetur: siquidem ad superiora refertur, et subauditur: Subjecti invicem in timore Christi, ut ἀπὸ κο
Abbreviated transcription (Latin):
cũ & hominũ referat eas xp̃o ieso. qͥa
nisi pillũ accedere ñ ualemꝰ ad patrẽ.
Subiesti inuicẽ in timore xp̃i. Audiant
hȩc ep̃i. audiant prb̃i. audiat om̃is
ordo doctorũ subiectis suis se esse
Cũ enim essem liber ex omnib: omnib
me ipsũ seruum feci. ut om̃s lucri facerẽ
Et in alio loco. Per caritatẽ seruite inui¬
cem. Unde & ipse eadem caritate in¬
omĩb gentiũ seruit ȩcclesi is. Saluator
Qq formã serui accepit: ut seruiret di¬
scipłis suis. & pedes eoꝵ lauaret. Hoc
int̾est intergentiũ principes & xp̃ia¬
norũ. qđ illi dominantur subditis nos
seruimꝰ & in eo maiores sumus. si minimi
omniũ fuerimus. Sed & hoc qđ ait in ti
Alius uͦ sic interp̃tabitur. subiecti inuicẽ
in timore xp̃i: ut hanc sententiã gene¬
ralem in consequentib diuidi dicat
atq partiri. Mulieres uiris fuis sub¬
ditȩ sint. & filii oboedite parentib.
Et serui obaudite dominis carnalib cum

Expanded text:
Dei et hominum referat eas Christo Jesu: quia Dei et hominum referat eas Christo Jesu: quia nisi per illum accedere non valemus ad Patrem. Subjecti invicem in timore Christi. Audiant haec episcopi, audiant presbyteri, audiat omnis ordo doctorum: subjectis suis se esse tolum: Cum enim essem liber ex omnibus, omnibus meipsum servum feci, ut omnes lucrifacerem . Et in alio loco: Per charitatem servite invicem . Unde et ipse eadem charitate omnibus gentium servivit Ecclesiis. Salvator quoque formam servi accepit, ut serviret discipulis suis, et pedes eorum lavit . Hoc interest inter Gentium principes et Christianorum, quod illi dominantur subditis, nos servimus, et in eo majores sumus, si minimi omnium fuerimus. Sed et hoc quod ait: In tiAlius vero sic interpretabitur: subjecti invicem in timore Christi: ut hanc sententiam generalem in consequentibus dividi dicat atque partiri: Mulieres viris suis subditae sint; et: Filii, obedite parentibus; et: Servi, obedite dominis carnalibus cum
Abbreviated transcription (Latin):
tus. ẽ. etiã inhis quȩ aduersa putantur
referre gr̃as creatori. Si domus corrii¬
erit. si amantissuma uxor & filii uł ca-¬
ptiuitate uł ueneno uł naufragio int̾¬
cepti sunt. si diuitias ꝓde scriptione ꝑ¬¬
didimus. si sanitatẽ innumerabiles
morbi. & semꝑ expetenda miseris po¬
dagrȩ debilitas fregerit : qui sibi san¬
ctiores uidentur solent dõ referre
gras qđ de ꝑiculis uł de miseriis li-¬
berati sunt: Sed iuxta apłm hȩc uirtꝰ
est maxima. ut in ipsis ꝑiculis atq
miseriis dõ gr̃as referantur. & semꝑ
dicamus benedictus ds̃. Minora me
scio sustinere quã mereor. hȩc admea
peccata parua sunt. nichil mͥ dignũ
redditur. Hic animus xp̃iani est. hic
crucẽ suam tollens sequit᷑ saluatorẽ
Quẽ nec orbitas. nec damna debilitant:
quẽ ut flaccus in lyrico carmine ait.
si fractus illabatur orbis. impauidũ
ferient ruinȩ. Qui autẽ sicut dixi¬
mus grãs agit & dõ patri. in mediatore

Expanded text:
tus est, etiam in his quae adversa putantur, tus est, etiam in his quae adversa putantur, referre gratias Creatori. Si domus corruerit, si amantissima uxor et filii vel captivitate, vel veneno, vel naufragio intercepti sint, si divitias proscriptione perdidimus, si sanitatem innumerabiles morbi, et semper exspectanda miseris podagrae debilitas fregerit. Qui sibi sanctiores videntur, solent Deo referre gratias quod de periculis, vel de miseriis liberati sunt. Sed juxta Apostolum haec virtus est maxima, ut in ipsis periculis atque miseriis, Deo gratiae referantur, et semper dicamus: Benedictus Deus, minora me scio sustinere quam mereor: haec ad mea peccata parva sunt: nihil mihi dignum redditur. Hic animus Christiani est, hic crucem suam tollens, sequitur Salvatorem, quem nec orbitas, nec damna debilitant. Quem, ut Flaccus in lyrico carmine ait: Si fractus illabatur orbis, Impavidum ferient ruinae. Qui autem, sicut diximus, gratias agit Deo et Patri, in mediatore
Abbreviated transcription (Latin):
tuendũ: ut & in om̃ĩ tẽpore & ꝓ omĩb
quȩ nob accidunt dõ grãs referamus. Ut
ñ tantũ ꝓhis quȩ bona putamꝰ. sed etiã
quȩ nos coartant & contra nr̃am ueniun
uoluntatẽ indĩ prȩconiũ mens lȩta ꝓ¬
rumpat & dicamus. Nudus exiui de
utero matris mex̧. & nudus redeã sicut
placuit dño ita factũ. ẽ. sit nom̃ dñi
benedictũ. Hȩc actio gr̃arũ. apud pru¬
dentes uiros & generalit̾ & specialiter
obseruatur. Generalit̾ ut grãs agamꝰ
dõ qđ nobis sol oritur. dies currit. nox
mutatur in requiem.: Splendore lunȩ
tenebrȩ tẽperantur. & ortu occasuꝙ
stellarũ tempora mutantur & redeunt.
tentissimi patris familias ꝓcurationẽ
gerimus. & totũ quicquid inmundo. ẽ.
nr̃i causa intelligimus ꝓcreatum
Specialit̾ uͦ quando de dĩ beneficiis quȩ
nob̾ accidunt gratulamur: sed hoc
& gentilis facit. & iudeus. & publi¬
canus. & ethnicus. Xp̃ianoꝵ ꝓpria uir¬

Expanded text:
tuendum, ut et in omni tempore et pro omnibus, tuendum, ut et in omni tempore et pro omnibus, quae nobis accidunt Deo gratias referamus, ut non tantum pro his, quae bona putamus, sed etiam quae nos coarctant, et contra nostram veniunt voluntatem, in Dei praeconium mens laeta prorumpat, et dicamus: Nudus exivi de utero matris meae, nudus et redeam: sicut placuit Domino, ita factum est: sit nomen Domini benedictum . Haec actio gratiarum apud prudentes viros, et generaliter et specialiter observatur. Generaliter, ut gratias agamus Deo, quod nobis sol oritur, dies currit, nox mutatur in requiem, splendore lunae tenebrae temperantur, et ortu occasuque stellarum tempora mutantur, et redeunt: tentissimi patrisfamilias procurationem gerimus, et totum quidquid in mundo est, nostri causa intelligimus procreatum. Specialiter vero, quando in Dei beneficiis quae nobis accedunt, gratulamur. Sed hoc et gentilis facit, et Judaeus, et publicanus, et ethnicus. Christianorum propria vir