comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uem & si aliqui ꝑ aere accipiunt. aliqui pro
spũ quẽ spiramus. & carpimus aure huius
uitalis spũ. nos tam̃ cũ scõꝵ & fidelium
sententia congruentes. spm̃ scm accipimus. ut in
sus ad mortẽ. Sed ex his quae iã diximus possumꝰ colligere.
quia non est uiua substantia. sed mentis atq animi de-¬
prauatio atramite uirtutis deuia. que incuriosoꝵ ani¬
mis frequent̃ obrepit. Non igit᷑ ab extraneis est nobis:
quã a nobis ipsis maiusꝑiculũ. Intus ẽ. aduersarius intꝰ
auctor erroris. in tusin quã clausus. in nobismecipsis
Propositũ tuũ speculare. habitũ tuae mentis explora.
excubias obtende aduersus mentis tuae cogitationes. &
animi cupiditates. Tu ipse tibi causa esimꝓbitatis. tu
ipse dux flagitioꝵ tuoꝵ. atq inuentor criminum.
Quid alienã naturã arcessis ad excusationẽ tuoꝵ lap¬
suum: Utinã te ipse non impelleres. utinã non p̃ci
pitares. utinã non in uolueres. aut studus immodera¬

Expanded text:
uem etsi aliqui pro aere accipiant, aliqui pro spiritu, quem spiramus et carpimus aurae huius uitalis spiritum, nos tamen cum sanctorum et fidelium sententia congruentes spiritum sanctum accipimus, ut insus ad mortem. sed ex declinauit quae iam diximus possumus colligere quia non est uiua substantia, sed mentis atque animi deprauatio a tramite uiitutis deuia, quae incuriosorum animis frequenter obrepit. non igitur ab extraneis est nobis quam a nobis ipsis maius periculum. intus est aduersarius, intus auctor erroris, intus inquam clausus in nobismet ipsis. propositum tuum speculare, habitum tuae mentis explora, excubias optende aduersus mentis tuae cogitationes et animi cupiditates. tu ipse tibi causa es inprobitatis, tu ipse dux flagitiorum tuorum atque incentor criminum. quid alienam naturam accersis ad excusationem tuorum lapsuum? utinam pitares, utinam non involveres aut studiis immodera
Abbreviated transcription (Latin):
setam̃ ꝓpͥo nouit antidoto. cestoq auxilio sanitatis potestatẽ
herbaꝵ & iã ipsa scire se c̃ꝓbat: Uideas & iã uulpẽ lacrimula
pinꝰ medentẽ sibi. & taliremedio inminentib dispendiis spatia
ꝓferentẽ: Clainat ipse dñs in hieremiȩ libro: st̾ & hi run¬
do agripasseres custo dier̃ tẽporanidisui. populus aut̃ ñon¬

Expanded text:
se tamen proprio nouit antidoto certoque auxilio sanitatis potestates se tamen proprio nouit antidoto certoque auxilio sanitatis potestates herbarum etiam ipsa scire se conprobat. uideas etiam uulpem lacrimola pinus medentem sibi et tali remedio inminentis mortis spatia proferentem. clamat ipse dominus in Hieremiae libro: turtur et hirundo, agri passeres custodierunt tempora introitus sui, po
Abbreviated transcription (Latin):
memoriã. tu ñ seruas salutis acceptȩ: ursa insidians. lic&
& scriptura ait. est enĩ plena fraudis fera. tam̃ festꝰ infor¬
mes utero pastꝰ edere. sed natos lingua fingere. atq inspe¬
ciẽ sui similitudinẽq forinare Nonmiraris infera tantȩ uis
officia. cuiꝰ nat᷑ã piceas expͥmit: ursaigit᷑ pastꝰ suos ad sui
effingit similitudinẽ. tu filios tuos instituere similes tui
ñ potes : qͥd qđ & iã medendi industriã ñ p̃t̃ misit : Si qͥdẽ grai
ad festa cedȩ & sauciata uulnerib mederi sibinouit. herbe
ut solo curent᷑ ad tactu: Serpens qͦq pastu feniculi. cecitatẽ
repellit exceptũ: Itaq ubi oculos sibi ab duci senserit. nota
remedia p&it. nec fraudat᷑ affectu: Testudo uiscerib pasta
serpentis. cũ uenenũ aduesterit. sibi semꝑ origano medicinã
salutis exert& Et cum sit uolutabris palustrib mersa. curare

Expanded text:
memoriam, tu non seruas salutis acceptae ? Ursa insidians licet, memoriam, tu non seruas salutis acceptae ? Ursa insidians licet, ut scriptura ait - est enim plena fraudis fera —, tamen fertur informes utero partus edere, sed natos lingua fingere atque in speciem sui similitudinemque formare. non miraris in fera tam pii oris officia, cuius pietas naturam exprimit ? ursa igitur partus suos ad sui effingit similitudinem, tu filios tuos instituere similes tibi non potes? quid quod etiam medendi industriam non praetermisit ? siquidem graui adfecta caede et consauciata uulneribus mederi sibi nouit herbaeut solo curentur adtactu. serpens quoque pastu fenuculi caecitatem repellit exceptam. itaque ubi oculos obduci sibi senserit, nota remedia petit nec fraudatur effectu. testudo uisceribus pasta serpentis, cum uenenum aduerterit sibi serpere, origano medicinam suae salutis exercet et, cum sit uolutabris palustribus mersa, curare
Abbreviated transcription (Latin):
nescientes latrare Sunt gͦ canes. quinouerint laturre ꝓdominis.
nouerint sua testa defendere: Unde & tudisce uoc̃ẽ cuã exertere
ꝓxp̃o. quando ouile xp̃iincur sant lupi graues. disce in ore
tuo uerbũ tenere. neqͦ simutꝰ canis cõmissã tͥ fidei custodiam
quasi iam p̃uaricationis silentio deseruis se uidearis. sed talis
canis quiuiator & comes angłi:: quẽ raphahel inlibro ꝓph¬
ñ otiose sibi & tobis filio ad iungendũ putauit. qͦͥndo ꝑrexit
ut as modeum fugar&. firmarłt copulã. memoris i affesti¬
grã pellit̾ demoniũ. stabilit᷑ c̃iugiũ: Mutȩ itaq speciȩ
bestiȩ. sc̃s rafael angls tob̾ iuuenis quẽ tuendũ receperat
ad relationẽ gr̃ȩ erudiebat affestũ Quis enĩ ñ erubescat
grãm dese merentib ñ referre. cũ uideat &iã bestias refu¬
gere crim̃ ingrati. & illȩ inꝑtitȩ alimonie seruant

Expanded text:
nescientes flatus. canes ergo sunt, qui nouerint latrare pro dominis, nescientes flatus. canes ergo sunt, qui nouerint latrare pro dominis, nouerint sua tecta defendere. unde et tu disce uocem tuam exercere pro Christo, quando ouile Christi incursant lupi graues, disce in ore tuo uerbum tenere, ne quasi mutus canis commissam tibi fidei custodiam quodam praeuaricationis silentio deseruisse uidearis. talis canis uiator et comes angeli est, quem Raphahel in libro pn otiose sibi et Tobiae filio adjungendum putavit, quando perrexit ut Asmodaeum fugaret, firmaret copulam congjugalegratia pellitur daemonium, stabilitur coniugium. mutae itaque specie bestiae sanctus Raphahel angelus Tobiae iuuenis quem tuendum receperat ad relationem gratiae erudibat adfectum. quis enim non erubescat gratiam bene de se merentibus non referre, cum uideat etiam bestias refugere crimen ingrati? et illae inpertitae alimoniae seruant
Abbreviated transcription (Latin):
opiger & einulare uiaseiꝰ. & esto illa sapientior: Illait nullam
cult᷑a possid& Neq eã qͥse cogat hab&. neq subdomino agit.
qũe admodũ p̃parat escã.q detuis laborib sibi messẽ rec̃dit.
tcũ tuplerũq egeas. illa ñ ĩ dig&: Nulla s̃t eidl ausa horrea.
nullae inpenetrabiles custo diȩ. nullimuio labiles acerui.
pestat custos foste ꝙ ꝓhibere ñ audeat: Aspicit sua dã na
possessor nec uindicat: nigro c̃ uestat᷑ agmine p̃da ꝑcãpos.
feruent semitȩ comitatu uiantũ & ꝙ. c̃p̃hendi angusto ore nou
posst. humeris grandia frum̃ta tuedunt᷑: Spestat hȩc dominꝰ
messis. & erubescit tã piȩ industriȩ negare c̃pendia: Quid aut̃
decanib loquar. qͥb insita est nat᷑a qͦndã referre grãm. & solli¬
citas excubias p̃dominoꝵ salute p̃tendere: unde ad ininemores
bene ficii & desides. atq ignauos. clamat script̾a: Canes inuti

Expanded text:
o piger, et imitare uias eius et esto illa sapientior. illa enim nullam o piger, et imitare uias eius et esto illa sapientior. illa enim nullam culturam possidet: neque eum qui se cogat habens neque sub domino agens quemadmodum praeparat escam, quae de tuis laboribus sibi messem recondit! et cum tu plerumque egeas, illa non indiget. nulla sunt ei clausa horrea, nullae inpenetrabiles custodiae, nulli inuiolabiles acerui. spectat custos furtaque prohibere non audet, aspicit sua damna possessor nec uindicat. nigro conuectatur agmine praeda per campos, feruent semitae comitatu uiantum et quae conprehendi angusto ore non possunt umeris grandia frumenta truduntur. spectat haec dominus messis et erubescit tam parca piae industriae negare conpendia. quid autem de canibus loquar, quibus insitum est natura quadam referre gratiam et sollicitas excubias pro dominorum salute praetendere? unde ad inmemores beneficii et desides atque ignauos clamat scriptura: canes muti,
Abbreviated transcription (Latin):
celeritatẽ possint in petũ ciꝰ euadere. rugientis ci sonituuelut
eni hieremias: Simutauit aethiops pellẽ suã & pardus uapie
cau sun Monsolueni defigura. sed&çiã demobilitate furoris
istud accipit᷑ eo qđ tenebrosis & inqͥctis acmobilib infide
m̃cis atq animimutationib decoloratꝰ populus iudeoꝵ. boni
ꝓ positigram iãtenere ñ possit. nec adem̃ dationẽ ulla correptio¬
neq remeare. qͥ semel ferinã induer& inmanitatẽ. Est tam̃ &iam
inat᷑a quadrupedũ. ꝙimitari nos sermo ad hostet᷑ ꝓpheticus.
qͦ exemplo caueamꝰ desidiã. exiguitate ł infirmitate
corporis auistutis studio nerefletamꝰ. neq reuocem ab illius
ꝓpositi magnitudine: Exigua: n formica ꝙ maiora suis audebit
uirib. neq seruitio adopenendũ cogit᷑. sed spontane ae ꝓposico
pspici entiȩ futa alim̃toꝵ sub sidiã sibi p̃struit: Cuiꝰ utꝰ imiteris
idustria scriptunr tecõmon& dicens: Confeste ad formicã

Expanded text:
celeritatem possent impetum eius euadere, rugientis eius sonitu uelutenim Hieremias: si mutabit Aethiops pellem suam et pardus nauium suam. non solum enim de figura, sed etiam de mobilitate furoris istud accipitur, eo quod tenebrosis et inquietis ac mobilibus infidae mentis atque animi mutationibus uento populus Iudaeorum boni propositi gratiam iam tenere non possit nec ad emendationem ullam correctionemque remeare, qui semel ferinam induerit immanitatem. Est tamen etiam in natura quadrupedum quod imitari nos sermo adhortetur propheticus, quo exemplo caueamus desidiam et exiguitate uel infirmitate corporis a uirtutis studio non reflectamur neque reuocemur ab illius propositi magnitudine. exigua est enim formica, quae maiora suis audet uiribus neque seruitio ad operandum cogitur, sed spontaneae proposito prospicientiae futura alimentorum subsidia sibi praestruit. cuius ut imiteris industriam scriptura te commonet dicens: confer te ad formicam,
Abbreviated transcription (Latin):
igit᷑ ut in istã separati sine dubitatione c̃tulerit: Quod homines uix
plixa c̃positȩ astis meditatione c̃ponunt. hoc canib exnat̾a supp&eit.
ut ante indaciũ dep̃hendant. & post ea falsitate repudiata inueniant
ueritatẽ: Nonne totos dies c̃ter̃ philosophi ꝓpositiones sibi
inpuluerẽ diuidentes. qͦ radio sibi describunt singulas. & ex

Expanded text:
igitur ut in istam se partem sine dubitatione contulerit. Quod homines vix igitur ut in istam se partem sine dubitatione contulerit. Quod homines vix prolixa compositae artis meditatione componunt, hoc canibus ex natura suppetit; ut ante mendacium deprehendant, et postea falsitate repudiata inveniant veritatem. Nonne totos dies conferunt philosophi propositiones sibi in pulvere dividentes, qui radio sibi describunt singulas, et ex
Abbreviated transcription (Latin):
thocputat᷑ austoritatis ẽc̃. qđ genuit. & hocputat᷑ aultoritacis esse
ubisterilitatis nat̾a multat᷑: Exostẽ rationis canẽ cẽ nemo dubi tauerit
tam̃ si sensus eiꝰ uigorẽ c̃sideres. censes eũ sentiendi socitate uĩ
sibirationis ad siscere: d eniq ꝙ pauci ingimnasiis constituti qͥto tam
indiscendo uitȩ longeuitatẽ c̃triuerit uixpotuer̃ cognoscere. ut
syllogismoꝵ c̃iunctiones c̃texerent. hocnaturali caniseruditione
c̃p̃hendere facile poterit aestimari: Namubi uestigiũ leporis ceruiẽe
reppererit atq addiuesticulũ semitȩ uenerit. & qđ dã uiaꝵ c̃pecum
qđ pastes in plurimas scindit᷑ obuiat iens singulaꝵ semitaꝵ exordia
tacitꝰ secũ ipse ꝑturstat᷑ uelut syllogisticã uoc̃ẽ sagacitatẽ colligendi
odoris emittens aut in hanc pastẽ inqͥd defluxit. aut mnillã. aut ceste
inhunc se anfurstũ c̃culit. sed nec istã. nec illã ingresus est: suꝑ est

Expanded text:
cit irritum esse quod genuit. Et hoc putatur auctoritatis esse, ubi sterilitatis natura muletatur. Exsortem rationis canem esse nemo dubitaverit; tamen si sensus ejus vigorem consideres, censes eum sentiendi sagacitate vim sibi rationis adsciscere. Denique quod pauci in gymnasiis constituti, qui totam in discendo vitae longaevitatem contriverint, vix potuerunt cognoscere, ut syllogismorum conjunctiones contexerent, hoc naturali canis eruditione comprehendere facile poterit aestimari. Nam ubi vestigium leporis cervive repererit, atque ad diverticulum semitae venerit, et quoddam viarum compitum quod partes in plurimas scinditur; obiens singularum semitarum exordia, tacitus secum ipse pertractat, velut syllogisticam vocem sagacitate colligendi odoris emittens. Aut in hanc partem, inquit, deflexit, aut in illam; aut certe in hunc se anfractum contulit: sed nec istam, nec illam ingressus est viam: superest
Abbreviated transcription (Latin):
dũ opus uidet᷑: prefert᷑ oꝑator. Namq ut istarũ
artium aliȩ sunt actuose. quae. sunt in corporis mo¬
tu aut sono uocis cessauit motus aut sonus. nihil suꝑ.

Expanded text:
dum opus uidetur, praefertur operator. namque ut istarum artium aliae sunt actuosae, quae sunt in corporis motu aut sono uocis — cessauit motus aut sonus, nihil su
Abbreviated transcription (Latin):
edqui alienos pedes requir̃. suis utiq̃: nesciunt Deniq apaucis
prece duntur.: aplurimis potant᷑: nisi foste illud miraris
quod habundarit auro. argento. pecunia. quantis habundant
uideant. quantis egeant non uides: Sed eburneis lestis accum¬
bere pr&iosum putas. & consideras pr&iosiorem esse terram
que pauperi thoros graminum sternit: In quibus dulcis requies
suauis ẽ somnus: quẽille aurea conpositꝰ sponda tota ꝑuigili
nocte quȩrit & non capit: O quanto te ille beatiorem iudicat
uigilans quiescentem. Illud pre terea quod multo est p̃stans
Qũo iustus quihic eguerit. illic habundabit. & qui hic laborẽ
tollerauerit. illic consolationẽ habebit qui autem hic receperit
bona. illic mercedẽ eoꝵ sperare non poterit: pauꝑtas enim¬
merce dẽ suam reseruat. census ab sum&: Adtende gͦ tibi
homini habere quod sufficit. ꝗr diuitiȩ ut epulȩꝰ uentrem

Expanded text:
ed qui alienos pedes requirunt, suis uti nesciunt. Denique a paucis ed qui alienos pedes requirunt, suis uti nesciunt. Denique a paucis praeceduntur, a plurimis portantur. Nisi forte illud miraris, quod abundant auro, argento, pecunia: quantis abundant vides, quantis egeant non vides. Sed eburneis lectis accumbere pretiosum putas; et non consideras pretiosiorem esse terram, quae pauperi thoros graminum sternit, in quibus dulcis requies, suavis est somnus, quem ille aurea compositus sponda, tota pervigil nocte quaerit, et non capit. O quanto te ille beatiorem judicat vigilans quiescentem! Illud praetereo, quod multo est praestantius: quoniam justus qui hic eguerit, illic abundabit; et qui hic laborem toleraverit, illic consolationem habebit: qui autem hic receperit bona, illic mercedem eorum sperare non poterit. Paumercedem suam reseruat, census absumit. adtende ergo tibi, homini habere quod sibi sufficit. Quia divitiae ut epulis ventrem,
Abbreviated transcription (Latin):
na institutione deponunt. obliuis cunt᷑ ꝙ nata st. induunt
qđ iubent᷑: qͥd multa: docent᷑ ut paruuli. seruiunt ut infirmi
uerberant᷑ ut timidi. corrigunt᷑ ut subditi. inmores nr̃os
maximis. Mirabilis it in excelsis dñs. Mirabilis it inmini¬
mis Sĩc enĩ ñ minꝰ platia cãpoꝵ quã montiũ. alta miram᷑:
Uecplus altitudinẽ cedęri stupemꝰ. quãuitis aut oleae breuis
fecunditatẽ. ita ñ amplius miror ele fantũ qr ꝓcerus est
quãmurẽ qr t̃ribilis ele fanto est: Naturȩ igit᷑ hec potenti
est t̃ribilia aliis. aliis meticulo sa sint Est enĩ donata pro¬
gatiua quedã singulis creaturis. ut qͥbdã p̃uilegus ꝓpͥis
Dehieme forsitan quȩreris. quia nulla tibi ipocausta anhe¬
lantib ignib uaporentur: Sed habes solem caloris. quitibi
orbem terrarum temper&. & hiberno te defendat afrigore
An illos beatos putas. qui seruorum sequentium stipantur ceat̃ uis:¬

Expanded text:
ana institutione deponunt. obliuiscuntur quod nata sunt, induunt ana institutione deponunt. obliuiscuntur quod nata sunt, induunt quod iubentur. quid multa? docentur ut paruoli, seruiunt ut infirmi, uerberantur ut timidi, corriguntur ut subditi, in mores nostros tmaximis — mirabilis enim in excelsis dominus -, mirabilis etiam in minimis. sicut enim non minus plana camporum quam montium alta miramur possunt plus altitudinem caedri stupemus quam uitis aut oleae breuis fecunditatem, ita non amplius miror poterit, quia procerus est, quam murem, quia terribilis helefanto est. naturae igitur haec potentia est, ut terribilia aliis aliis meticulosa sint. est enim donata praerogatiua quaedam singulis creaturis, ut quibusdam priuilegiisDe hyeme forsitan quereris, quia nulla tibi hypocausta anhelantibus ignibus vaporentur: sed habes solis calorem, qui tibi orbem terrarum temperet, et hyberno te defendat a frigore. An illos beatos putas, qui servitiorum sequentium stipantur catervis? S
Abbreviated transcription (Latin):
robustiores quã homines: Sidiusteterint. aut uelo cius curre
enĩ & asticulata. facilius quã creata atq solidata. aut doloris
sensum. aut casũ ofensionis emittunt: Et quid miraris. siuesti¬
ti armis timent᷑. quando qͥdẽ dentib suis tamquam natura lib
spiculis semꝑ armatist: ꝓmuscida sua qͥeqͥd inuoluerint. fran
muscida oris sui escam. & qͦsi qͥdã altissimi dracones. serpen¬
tinis qͦ s ceperint spiris flagellant. plerũq eas inorbe colli¬
gunt maxime cum de terra cib legit᷑. haut potꝰ haurit̾
hȩc tantȩ molis bestia subiesta nob̾ inperus seruit humanis
tenim quõ dehominis creatura dicturi sumꝰ. cõm̃dationẽ ȩiꝰ
c̃struere & p̃libare debemꝰ: uidebat᷑ nihil elefantis creat᷑a
habere robustius. nihil tã t̾ribile łꝓcerũ. nihil tãferũ quã
leones łtigrides st̃. & hec seruiunt homini. & naturã suã hun¬

Expanded text:
robustiores. quam cito hominibus, si diu steterint aut uelocius cucurrerobustiores. quam cito hominibus, si diu steterint aut uelocius cucurreenim et articulata facilius quam concreta atque solidata aut doloris sensum aut causam offensionis admittunt. et quid miraris, si uestiti armis timentur, quandoquidem dentibus suis tamquam naturalibus spiculis semper armati sunt? promoscide sua quidquid inuoluerint frangumoscide nemora ad sui escam et quasi quidam altissimi dracones serpentinis quos ceperint spiris flagellant. plerumque eas in orbem colligunt, maxime cum de terra cibus legitur aut potus hauritur. haec tantae molis bestia subiecta nobis imperiis seruit humanis. Etenim quoniam de hominis creatura dicturi sumus, commendationem eius praestruere et praelibare debemus. uidebatur nihil helefantis creatura habere robustius, nihil tam terribile uel procerum, nihil tam ferum quam leones uel tigrides sunt. et haec seruiunt homini et naturam suam hum
Abbreviated transcription (Latin):
militũ. nullo clypeoꝵ retar danda obseptu. uelut qͥdã mobiles
montes uersant᷑ inp̃lis. & ut colles alto eminent uestice
mugitus fragore. omniũ ꝑturbant confidentiã. Quid his
faciat pedes. quã uis lacestis ualidus & manu ꝓptꝰ. cũ sibi
septꝰ armatoꝵ populus gradiendi motu quasi muratꝰ occurrat:
d faciat eques. cũ equus eiꝰ ꝑt̃re factꝰ. tante bestiȩ in manitate
diffugiat: qͥd faciat sagittarius. cũ desuꝑ ferrata uiroꝵ corpora
iaculi ictũ sentire ñ possint. bestia qͦq nec nuda facile pene¬
trabilis ferrosit. & munita loricis obuias sine suipericulo acies
sec& & conterat t᷑ mas: itaq ut inmensa aedificia. ita elefanti
funda mentis ualidi orib sustinent᷑: Alio quin parib fulti pedib
annis uitam ꝓducere. qr omĩa sibi ad magnitudinẽ m̃bra con¬
ueniunt. ideoq ñ distinsti ut nob̃̾. sed conpasti astus st̃. quosin

Expanded text:
militum, nullo clypeorum retardentur objectu: velut quidam mobiles militum, nullo clypeorum retardentur objectu: velut quidam mobiles montes versantur in praeliis, et ut colles alto eminent vertice, mugitus fragore omnium perturbant confidentiam. Quid his faciat pedes, quamvis lacertis validus, et manu promptus; cum sibi saeptus armatorum populis gradienti motu murus occurrat? quid faciat eques, cum equus eius perterrefactus tantae bestiae inmanitate diffugiat? quid faciat sagittarius, cum desuper ferrata uirorum corpora iaculi ictum sentire non possint, bestia quoque nec nuda facile penetrabilis ferro sit et munita loricis obuias sine sui periculo acies secet, conterat turmas ? itaque ut inmensa aedificia ita helefanti fundamentis ualidioribus sustinentur; alioquin inparibus fulti pedibus exione annis uitam producere, quia omnia sibi ad magnitudinem membra conueniunt. ideoque non distincti ut nobis, sed conpacti artus sunt, quo sint
Abbreviated transcription (Latin):
ruinã. & difficilius lapsa reparant᷑: Uerũ sulla ꝓpt̃ pulchritu¬
dinẽ aut ꝓpt̃ speculã frequent̃ ad tollimꝰ. hȩc quoq in elefantis
ꝓbare debemꝰ. qr magnũ reb bellicis usũ ministrant: Indigens
ꝑsaꝵ ferox bellis. ualida sagictis. om̃iq teloꝵ iastu . qr desuperi¬
orib ad inferiora ualidiorẽ ni sutela torq̃nt᷑. acies eoꝵ uelut gran¬
dib t̾rib septa ꝓcedit. in mediis cãpis taquã demuro dimicant.
& uelut^ arce quadã. & specula conlocati. spestant magis bella.
quam sub eunt: Ita alieni apericulo uident᷑ tuti molib. bestiaꝵ.
uis enim eas adire audeat. cũ desuꝑ iaculis facile fugat᷑. inferius
elefantoꝵ c̃terat̾ incursu: deniq cedt̃ illis aues. & armatoꝵ
cunei. & castra illa quadrata soluunt᷑: Intolerabili nãq inp&u
inhostes ruunt. & nullo agmine bellatoꝵ. nulla c̃stipatione

Expanded text:
ruinam, et difficilius lapsa reparantur. Verum si illa aut prruinam, et difficilius lapsa reparantur. Verum si illa aut prdinem, aut propter speculam frequenter attollimus; haec quoque in elephantis probare debemus, quia magnum rebus bellicis usum ministrant. Inde gens Persarum ferox bellis, valida sagittis omnique telorum jactu, quia de superioribus ad inferiora validiore nisu tela torquentur, acies eorum velut gradientibus turribus septa procedit. In mediis campis tamquam de muro dimicant; et velut in arce quadam et specula collocati spectant magis bella, quam subeunt. Ita alieni a periculo videntur, tuti molibus bestiarum. Quis enim eas adire audeat, cum desuper jaculis facile figatur, inferius elephantorum conteratur incursu? Denique cedunt illis acies et armatorum cunei, et castra illa quadrata solvuntur. Intolerabili namque impetu in hostes ruunt; ut nullo agmine bellatorum, nulla constipatione
Abbreviated transcription (Latin):
exrare: Pastor fallit̾ specie. sed ouispietate ñ fallit᷑. unꝰ odor
omnib sed tam̃ hab& nat᷑a odorẽ suũ domesticũ. quẽ suboles
speciali quadã uid&᷑ ꝓpͥ&ate redolere hab& suos usus nat᷑a
& iam nouit sua arma temptare: Nondum catulo dentes.¬
Namq arbore nixi. aut costas fricant. aut in somno sese relaxant.
quenonnumquã uista atq inflexa tanto corpore furngit᷑. atq
ille qͥ se se in eandẽ refuderat corruit. nec erigere atq: eleuare
sepotest. ibiq iacens interit. aut gemitu suo ꝓditus sternit᷑. dũ
uent̃ c&eraq iuxta molliora aduulnus pateant: Nam dorsum
eiꝰ ceteraq exteriora ñ nulla. facile solent tel& penetrare: Sunt aũt
consueuerint. exalia paste qua infrequentior usus eis sit. aliquantũ
recidant. ut reflestente se elefanto. ponđd m̃broꝵ eiꝰ sustinere
non possint. ruinãq eiꝰ arcessant: Sed siqͥs ista rep̃hendit. repre¬
hendat &iam altitudines aedificioꝵ. qrcitius grauẽ minantur

Expanded text:
unus odor omnibus, sed tamen habet natura odorem soumsuum, quem suboles cara speciali quadam uidetur proprietate redolere. habet suos usus natura e, et iam nouit sua arma temptare. nondum catulo dentesNamque arbori innixi aut costas fricant, aut in somno sese relaxant, quae nonnumquam victa atque inflexa tanto corpore frangitur: ille vero qui sese in eamdem refuderat, corruit nec erigere atque elevare se potest; ibique jacens interit, aut gemitu suo proditus sternitur, dum ventre caeterisque juxta mollioribus ad vulnus patet. Nam dorsum ejus caeteraque exteriora non ulla facile solent tela penetrare. Sunt autemconsueverint, ex alia parte qua infrequentior usus ei sit, aliquantulum 125 recidant, ut reflectente se elephanto, pondus membrorum ejus sustinere non possit ruinamque ejus arcessat. Sed si quis ista reprehendit, reprehendat etiam altitudines aedificiorum; quia citius gravem minantur
Abbreviated transcription (Latin):
dignum nr̃o referrimꝰ creatori. cu ius cibo uescim᷑. & dissimu¬
lamus iniurias & sepe inimicis dĩ. eas quas adõ accepimꝰ epu¬
las exhibemꝰ: Quid agniculis simpliciuꝰ. qͦs minus culȩ paruulo
c̃param ĩfantiȩ: Sepe exhis inmagno grege agniculus ꝑ oui¬
lia tota uagat᷑. errata matre. & cũ eã repperire ñ possit. ba¬
latu freq̃ntiꝰ absentẽ incitat. ut responsura uocẽ excitat. qͦđ ei
sonam errabunda replica&e uestigia Multis lic& uers& in
milib ouiũ. recognoscit uocẽ parentis. festinat ad matrẽ.
lastis qͦq mat̾ni notͦꝰ sibi fontes reqͥrit. quã uis cibi desi derio
detineat᷑ & potꝰ transcurrit tam̃ aliena ubera grauida. humore
lastis exundentiꝰ. solam matrẽ reqͥrit. soliuꝰ sibi mat̾ni uberis
pauperes sucos significat habundare: Illa quoq int̾multa
agniculoꝵ milia. solum filium nouit. unꝰplurimoꝵ balatꝰ. ead
species. sed illa tam̃ fuũ suũ discernit ac&eris. & solũ filiũ tacito

Expanded text:
dignum nostro referimus creatori, cuius cibo uescimur? et dissimulamus iniurias et saepe inimicis dei eas quas a deo accipimus epulas exhibemus! Quid agniculis simplicius, quos minusculae paruulorum comparamus infantiae? saepe ex his in magno grege agniculus per ouilia tota uagatus errat a matre et, cum eam repperire non possit, balatu frequenti absentem citat, ut responsurae uocem excitet, quo ad eius sonum errabunda replicet uestigia. multis licet uersetur in milibus ouium, recognoscit uocem parentis, festinat ad matrem, lactis quoque materni notos sibi fontes requirit. quamuis cibi desiderio teneatur et potus, transcurrit tamen aliena ubera grauida, licet umore lactis exundent, solam matrem requirit, solius sibi materni uberis pauperes sucos significat abundare. illa quoque inter multa agniculorum milia solum filium nouit. unus plurimorum balatus, eadem species: illa tamen fetum num discernit a ceteris et solum filium tacito
Abbreviated transcription (Latin):
ut possint facile corriꝑe p̃dã quã sequunt᷑ ꝓꝑe uelore uel
unguib euiscerare: Sunt &iã auesq reꝑto pascunt᷑. semine.
Aliȩ diuerso & fostuito cibo. Est &iã diuersitas copulaꝵ: quaꝵ
gr̃a carent ferȩq: intendt̃ rapinis Nam ꝓpt̃ auiditatem
suunt̃ om̃s aues quoddã regale fastigiũ. degeneris pastꝰ deformitas
decolorre: Itaq ad serit᷑ ꝙ pullos suos radiis solis obiciat. Atq in ae-

Expanded text:
ut possint facile corripere praedam quam sequuntur, propere vel ore vel ut possint facile corripere praedam quam sequuntur, propere vel ore vel unguibus eviscerare. Sunt etiam aves, quae reperto pascuntur semine: aliae diverso et fortuito cibo. Est etiam diversitas copularum, quarum gratia carent, quae intendunt rapinis. Nam propter aviditateminter omnes aues quoddam regale fastigium degeneris partus deformitas decoloret. itaque adseritur quod pullos suos radiis solis obiciat atque in ae
Abbreviated transcription (Latin):
nullis idẽ usus & species. Ideo deaqͥs utriusq generis natiuitas di¬
Natandiꝓpͥetas utrisq sub pedit̾at. Sane & cũ coluber lubricꝰ
om̃sq serpentes. Id eo enĩ serpendi nom̃ ẽ. inditũ. qr ñ possint
ambulare sed serpere:Dracones qͦq simili mͦ. pisces pleriq
sine pedib sint: nullũ auiũ genꝰ pedũ officio car&. qr om̃ib
uistus ȩt̃ris: & ideo pedũ munere fulciunt᷑. qr huiꝰ modi ad
escã querendã indigent ministerio: Itaq: aliȩ uolucres unguib
armant᷑ ad raptũ. ut accipitres. aut aqͥlȩ.q. rapinã uenationis
exercent:Aliȩ ł adincendendũ ł ad cybũ sibi parandũ usu mi¬
nisterioq pͥuant᷑ łpotiunt᷑ accõmodo: Unũ aũt nom̃ auium.
sed genera diuersa:q qͥs possit memoria aut cogitatione c̃ pre¬
hendere: Sunt itaq aues q̃ carne uescunt᷑. ĩdeo his ungues
asperi. curuatũ atq acutũ os. uelox uolatꝰ. q̃i rapto uiuunt.

Expanded text:
nullis idem usus et species, ideo de aquis utriusque generis natiuitas dinatandi i proprietas utrisque peccatorum. sane cum et coluber lubricus opprimens serpentes - ideo enim serpenti nomen est inditum, quia non possunt ambulare, sed repere —, dracones quoque simili modo ut pisces plerique sine pedibus sint, nullum auium genus pedum officio caret, quia omnibus uictus e terris. et ideo pedum munere fulciuntur, quia huiusmodi ad escam quaerendam indigent ministerio. itaque aliae uolucres unguibus armantur ad opprimit, ut accipitres et aquilae, quae rapinam uenationis exercent: aliae uel ad incedendunisterioque utuntur accommodo. 47. Unum autem nomen avium, sed genera diversa; quae quis possit memoria aut cognitione comprehendere? Sunt itaque aves quae carne vescuntur. Ideo his ungues asperi, curvatum atque acutum os, velox volatus; quoniam raptu vivunt;
Abbreviated transcription (Latin):
arbusta rumpunt᷑. eoꝙ magis canore meridianis calorib.
qͦpuriorẽ aerẽ id tẽporis ad trahunt spũ. eo cantꝰ resonant
clariores: Necapes ipsȩ insuaue qͥddã canunt. habent. enim
grãm in rauco illo uocis suȩ murmure suauitatis. quã nos
fracto tubaꝵ sonitulentius pͥmũ uidemꝰ immitati qͦstrepitu.
ad excitandos animos inuigorẽ. nihil aptius aestimat᷑: & hȩc
habe̾re ꝓdant᷑. sedaerio uesci spiramine: deniq siqͥs eas su ꝑ¬
fundat oleo. ꝓpe necant᷑: eo qđ substrustis poris aereũ spiram̃
illud haurire ñ possint continuoq siqͥs ac& ũ his suꝑ fundat.
tamꝰ alienũ ea cõplesti q deuerine indico trahit historia
łeoꝵ relatio qͥ uidere potuer̃: Fest᷑ hic nigeriueriis c̃ uesti
pͥmũ inspeciẽ caulis. atq in eã mutari naturã: inde ꝓcessu qͦdã
fieri bã bilius nec eam tam̃ formã figurãq custodit: sed laxis

Expanded text:
arbusta rumpuntur, eo quod magis canorae meridianis caloribus, quo puriorem aerem id temporis adtrahunt spiritu, eo cantus resonant clariores. nec apes ipsae insuaue quiddam canunt ; habent enim gratam in rauco illo uocis suae murmure suauitatem, quam nos fracto tubarum sonitu lentius primum uidemur imitati, quo strepitu ad excitandos animos in uigorem nihil aptius extimatur. et haec ihabere prodantur, sed aerio uesci spiramine. denique si quis eas superfundat oleo, propere necantur, eo quod obstructis poris aerium spiramen illud haurire non possint, continuoque si quis acetum his superfundat, tamus alienum ea complecti quae de verme Indico tradit historia, vel eorum relatio qui videre potuerunt. Fertur hic corniger vermis converti primum in speciem caulis, atque in eam mutari naturam; inde processu quodam fieri bombylius; nec eam tamen formam, figuramque custodit, sed laxis
Abbreviated transcription (Latin):
sunt sacerdotes: Quib habundat & denaturalib uerbum
& demoralib disciplina: Cognosce gͦ te decora anima.
gła ꝓpheta dicit. M irabilis fasta est cognitiortua ex me
Hoc est inmedio oper&uo mirabilior facta maiestas: in con¬
silio hominis tua sapientia predicatur. dũ me intueor.
quem tu ipsis cogitationib occultis & int̾nis affestib depre
suauia referens echo resultat: Ipsȩ quoq sordes aurium
noninutiles. quae ligant uocem. ut tenatior eius in nob & me¬
moria sit & gra. Denarib autem quidloquar. quei nuio &
procero foramine antrum quoddam recipiendis odoribus
pnrestant. ut non ꝑfunctione odor transeat. sed diutius hereat

Expanded text:
sunt sacerdotes, quibus abundat et de naturalibus verbum, sunt sacerdotes, quibus abundat et de naturalibus verbum, et de moralibus disciplina. Cognosce udi quomodo gloria. Propheta dicit, Mirabilis facta est cognitio tua ex me , hoc est, in meo opere tua mirabilior est facta majestas, in consilio hominis tua sapientia praedicatur. Dum me intueor, quem tu in ipsis cogitationibus occultis et internis affectibus depresuauia referens echo resultat. ipsae quoque sordes aurium non inutiles, quae ligant uocem, ut tenacior eius in nobis et memoria sit et gratia. de naribus autem quid loquar, quae biuio et procero foramine antrum quoddam recipiendis odoribus praestant, ut non crimen odor transeat. sed diutus inhaereat
Abbreviated transcription (Latin):
phets qui ueniunt aduos inuestitu ouium. intus autem. lupi
humanis. quos fecit ds̃ ad imaginẽ suã & similitudinẽ. qͦͣndo
fecit uirum qui non deb& uelare caput suum. quo imago
& gła est dei: huiꝰ uiri amimȩdicit᷑. ecce ego hierusalem
pinxi inferio ratua. sed dixi pinxi muros tuos. ualida se ad¬
se adserens homini muroꝵ dedisse paresidia. ut si ꝑuigil
speculator inpostissit. obsidionis possit periculũ ꝓpulsare
Dicit itaq Nontibi uoluptates dedi. non in lecebnrs cupiditatũ
nonincentiua luxuriȩ. non alieni decoris concupiscentiam.
sed dedi tibi fundamenta muralia: deditibi turriũ excelsa
fastigia. in quib constitꝰ expugnari abhoste non metuas.
nec in congruentium legionum t̃ribilia lic& temptamenta
formides : deniq habes mesaia. quia iniusti anima dicit uel
eccla. ego ciuitas munita. ego ciuitas obsessa Munita per
periculis obsid&ur Unde & incanticis habes dictum

Expanded text:
phetis, qui veniunt ad vos in vestitu ovium, intus autem sunt lphetis, qui veniunt ad vos in vestitu ovium, intus autem sunt lhumanis, quos fecit Deus ad imaginem suam et similitudinem, quando fecit virum qui non debet velare caput suum; quoniam imago et gloria est Dei. Hujus viri animae dicit: Ecce ego, Hierusalem,pinxi inferiora tua\' sed dicit: \'pinxi muros tuos- ualida se adserens homini murorum dedisse praesidia, ut si peruigil speculator in muris sit, obsidionis possit periculum propulsare. dicit itaque: <non tibi uoluptates dedi, non inlecebras cupiditatum, non incentiua luxuriae, non alieni decoris concupiscentiam, sed dedi tibi fundamenta muralia, dedi tibi turrium excelsa fastigia, in quibus constitutus expugnari ab hoste non metuas nec ingruentium legionum terribilia licet tentamenta formides. Denique habes in Esaia, quia justi anima dicit, vel Ecclesia: Ego civitas munita, ego civitas obsessa Esa. XXVII,periculis obsidetur. Unde et in Canticis habes dictum:
Abbreviated transcription (Latin):
Sedquid miraris. si homo decipit᷑ ab homine quando filius homi
nis ubi requi escer& non habebat: & ille quidẽ talem hominem
fecit. in quo caput suum reclinar&. sed post ea quãm pestonr̃o
non reqͥes ꝓximi cȩpit esse sed fouea. Postea quam alt̾ alteri
nestere cepit insidias. quẽ iuuare deber&: caput suum xp̃c auestit
a nob̃. sed postea tamen maluit illud mosti offerre ꝓ nob Noli
igitur esse fnrudulentꝰ. credelis. inmitis. ut inte xp̃c capt̃ reclin&:
Deniq cum feciss& piscium beluas. cumfeciss& feraꝵ genera et
bestiaꝵ non requieuit. requieuit autempostea quã hominem
Esto ergo humilis & qui etus. ut intuo dĩ requiescat affestu.
qui non requieuit in bestiis: multo magis non requiescit in
pectore bestiali Sunt it animi bestiales. sunt ferȩformam
hominum indutȩ: dequib dĩc dñs: Adtendite uob̾ afalsis pro¬

Expanded text:
sed quid miraris, si homo decipiatur ab homine, quando filius hsed quid miraris, si homo decipiatur ab homine, quando filius hnis ubi requiesceret, non habebat? Et ille quidem talem hominem fecit, in quo caput suum reclinaret. Sed posteaquam in pectore nostro non requies proximi coepit esse, sed fovea; posteaquam alter alteri nectere coepit insidias, quem juvare deberet, caput suum Christus avertit a nobis: sed postea tamen maluit illud morti offerre pro nobis. Noli igitur esse fraudulentus, crudelis, immitis; ut in te Christus caput reclinet. Denique cum fecisset piscium belluas, cum fecisset ferarum genera et bestiarum, non requievit: requievit autem posteaquam hominem ai. LXVI, 2? Esto ergo humilis, et quietus, ut in tuo Deus requiescat affectu. Qui non requievit in bestiis, multo magis non requiescet in pectore bestiali. Sunt enim animi bestiales, sunt ferae forma hominum indutae, de quibus dicit Dominus: Attendite vobis a falsis pro
Abbreviated transcription (Latin):
uultum quẽ ipse formaui: Reicio ego. ꝙ meũ nonest Illum quȩre
qͥre pͥinxit. cũ illo habeto consostiũ. ab illo sume gram: Cuimercedẽ
dicimus qui nt̃ ficiunt opus dĩ qͥhumanũ sanguinẽ fundunt
quiuitam quãds̃ donauit extorquent: quid dicunt collamus iustũ
quia mutilis est nob: unde bene lestum est ho die Ulpes foueas
habent & uolucres caeli nidof ubire quiescant. filius aut̃ hominis.
alta. pestus est hominis. ubi sunt noxia & furudolenta c̃ silia
malȩ cogitationis: Tuambulas. & alius tibi foueam parat:
nmedio laqueoꝵ ambulas. quos absconder̃ tibi inuia inimicitiu.
Omnnia ergo circum spice. ut fugias sicut dã mula der&ib. & siẽ
auis dela queo: Dammula. r&ia aspestus uiuacitate deelinat:
Auis euitat laqueos. si ad suꝑiora se conferat. & t̾rena suꝑuo lat:
nsuꝑiorib enĩ nemo tendit r&ia. laqueũ nullus abscondit: ideo
cuius conuersatio insuꝑ nis est. huius ñ sol& inp̃dã ire captura:

Expanded text:
uultum, quem ipse formaui. reicio ego quod meum non est. illum- quaere qui te pinxit, cum illo habeto consortium, ab illo sume grdicemus, qui interficiunt opus Dei, qui humanum sanguinem fundunt, qui vitam quam Deus donavit, extorquent, qui dicunt: Tollamus Justum, quia inutilis est nobis? Unde bene lectum est hodie: Vulpes foveas habent, et volucres coeli nidos ubi requiescant: Filius autem hominis alta pectus est hominis, ubi sunt noxia et fraudulenta consilia, malae cogitationes. tu ambulas, et alius tibi fecit parat. in medio laqueorum ambulas, quos absconderunt tibi in uia inimici tui. omnia ergo circum inspice, ut effugias sicut dammula de retibus et sicut auis de laqueo. dammula retia aspectus uiuacitate declinat, auis euitat laqueos, si ad superiora se conferat et terrena superuolet; in superioribus enim nemo tendit retia, laqueum nullus abscondit. ideo cuius conuersatio in supernis est, huius non solet in praedam uenire captura.
Abbreviated transcription (Latin):
dit. uoluptatiq eripint. atq om̃s regiȩ domus
declinans. tumultus. in secretum echiopiae se contu¬¬
lit. ibiq aceteris negotiis remotus. totũ diuinȩ cog¬
nitioni animũ intendit: ut głam dĩ uideret. facie
ad faciem Eui testificatur scriptunx. quia nemo
sciuit dm facie ad faciẽ. non in uisione neq in somno.
sed os ad oscum summo dõ locutus. neq inspecie.
natione donãtus. Isitaq moyses aꝑuit ossuũ. & ef¬
fudit quae in eo dñs loquebatur scđm quod ei dixe¬
rat. cum eũ ad pharaonẽ dirigeret. Uade. & ego
aperiã os tuũ. & instruã te quid debeas loqui. Et enĩ
si quod depopulo dimittendo dicer& adõ acceꝑat.
quanto magis qđ decelo loquer&ur: Deniq non
mper suasione humanae sapientiae. pec in phyloso¬
phiac simulatoriis disputationib. sed in ostensione
spc̃ & uirtutis. tamquã testis diuini oꝑis ausus est
dicere. In principio fecit ds̃celũ & terrã. Non ille
ut athomorũ concursione mundus coir&. serum

Expanded text:
dit uoluptatique eripuit atque omnis regiae domus declinans tumultus in secretum Aethiopiae se contulit ibique a ceteris negotiis remotus totum diuinae cognitioni animum intendit, ut gloriam dei uideret faciem ad faciem. cui testificatur scriptura quia nemo sciuit dominum faciem ad faciem, non in uisione neque in somnio, sed os ad os cum deo summo locutus, neque in specie natione donatus. is itaque Moyses aperuit os suum et effudit quae in eo dominus loquebatur secundum quod ei dixerat, cum eum ad Pharao regem dirigeret: uade et ego aperiam os tuum et instruam te quid debeas loqui. etenim si quod de populo dimittendo diceret a deo acceperat, quanto magis quod de caelo loqueretur. denique non in persuasione humanae sapientiae nec in philosophiae simulatoriis disputationibus, sed in ostensione spiritus et uirtutis tamquam testis diuini operis ausus est dicere: in principio fecit deus caelum et terram. non ille, ut atomorum concursione mundus coiret, serum
Abbreviated transcription (Latin):
peccati ꝑ functionẽ deliciis adquirere. Denique
priusquã ad populi liberandi munus uocaretur.
natunali ȩquitatis studio ꝓuocatus. accipientem
in iuriam depopularib suis ultus. in idie sese de

Expanded text:
peccati perfunctionem deliciis adquirere. denique priusquam ad populi liberandi munus uocaretur, naturali aequitatis studio prouocatus accipientem iniuriam de popularibus suis ultus inuidiae sese de
Abbreviated transcription (Latin):
aũros nebulȩ. aut tumescentis uesticis sudor. Excipitur suꝑcilio
netenerȩ offensa acie uisiones molliũ ꝑturbentur oculoꝵ:
adherent uelut quib dã montiũ iugis suꝑcilia oculis. ut &
protegente montis cacumine tutioressint & tamquã in sõmo
locati dequadã scͥena superiore uniuersa ꝓspestent: neque
opostebat eos humiles ẽẽ. sic̃ aures łos. ipsos narium in¬
terium interiores sinus: Specula enĩ semꝑ exaltaͦ est. ut ad ueni¬
entium cat̃uaꝵ hostilium. explorari possit aduentus. nein¬
pro uisuͤ occupent otio uacantem Turb̾ populum. limperatoris
exercitum. Sic latroNum quoq cauentur incursus. sic ex plorato¬
res inmuris aut inmontib. aut turrib excelsis suꝑ cilio sint
locati. ut de suꝑ expestent plaria regionũ. in quib insidiae. latere

Expanded text:
aut ros nebulae aut umescentis uerticis sudor, excipitur supercilio, ne teneras offensa acie uisiones mollium perturbet oculorum. Adhaerent uelut quibusdam montium superciliis oculi, ut et protegente montis cacumine tutiores sint et tamquam in summo locati de quadam scaena superiore uniuersa prospectent. neque enim oportebat eos humiles esse sicut aures uel os ipsosque narium inrium interiores sinus. Specula enim semper ex alto est; ut advenientium catervarum hostilium explorari possit adventus, ne improviso occupent otiantem vel urbis populum vel imperatoris exercitum. Sic latronum quoque caventur incursus, si exploratores 137 in muris aut turribus aut montis excelsi supercilio sint locati; ut desuper spectent plana regionum, in quibus insidiae latr
Abbreviated transcription (Latin):
iundi creationem ma¬
teriae comprehendens. ut din cognosceres ante
initiũ mundi eẽ: uel ipsum eẽ iniqũ uniuersorũ
sicut in euangelio dĩ filius dicentib. tuquis es.
Respondit. Initium quod & loquar uobis. Et
ipsum dedisse gignendis reb initium. & ipsum
esse creatorẽ mundi non idaea quadã duce
imitatorẽ materiae. exqua non ad arbitrium
suum. sed ad speciem ꝓpositã sua oꝑa formar&
pulchre quoq ait. in principro fecit. ut in com¬
prehensibilẽ celeritatem oꝑis exprimer&. cũ ef¬
fectũ prius. oꝑationis implete. quã indicium coe¬
te explicauiss&. Qais hoc dicat. aduertere debe¬
mus Noy sesitiq ille eruditus in omnisapienti¬
a egyptioꝵ quẽ deflumine collectũ filia pharao
ccularis prudentiae disciplinis in formari atq: instrui
lesiderauit. Quicum de aqua nomen acceperit.
non putauit tamen dicendũ. quod exaqua con¬
starent om̃a. ut thalesdixit. Et cum ess& maula

Expanded text:
undi, creationem maundi, creationem materiae conprehendens, ut deum cognosceres ante initium mundi esse uel ipsum esse initium uniuersorum, sicut in euangelio dei filius dicentibus: tu quis es? respondit: initium quod et loquor uobis, et ipsum dedisse gignendi rebus initium et ipsum esse creatorem mundi, non idea quadam duce imitatorem materiae, ex qua non ad arbitrium suum, sed ad speciem propositam sua opera conformaret. pulchre quoque ait: in principio fecit, ut inconprehensibilem celeritatem operis exprimeret, cum effectum prius operationis inpletae quam indicium coeptae explicauisset. quis hoc dicat aduertere debemus. Moyses utique ille eruditus in omni sapientia Aegyptiorum, quem de flumine collectum filia Pharao bus saecularis prudentiae disciplinis informari atque instrui desiderauit. qui cum de aqua nomen acceperit, non putauit tamen dicendum quod ex aqua constarent omnia, ut Thales dicit, et cum esset in aula
Abbreviated transcription (Latin):
asserit. Alii innum erabiles dicunt ẽẽ mundos.
ut scripsit de mocritus. cnplurimũ dephysicis
auctoritatis uetustas detulit Ipsum quoq min¬
dum semꝑ fuisse & fore. aristotiles usurpat dicere.
contrx aut̃ plato non semꝑ fuisse. & semꝑ fore¬
presumit astuere. plurimiuero non fuisse semper
nec semꝑ fore. scriptis suis testificantur: In ter
has dissensionescorum. quae potest ee ueri esti¬
matio. cũ alii mundũ ipsu din eẽ dicant quoc
ei mens disuna ut putant in ee uideatur. Alu
partescius. Alii utrumq figura sit deorũ. nec
quinumerus.nec qui locus. aut uica possit aut
cunx comprehendiSi quidẽ mundi ȩslimatio¬
ne uolubilẽ. rotundum. ardentem. quibusdã
in citatũ motib. sine sensu dm̃ conueniat inte¬
legi. qui alieno non suo motu feratur: Unde
diuino spũ preuidens ses moyses hos hominum
errores fore. & iam forte coepisse. in exordio
sermonis sui sic ait
In puiuo tro tecit

Expanded text:
adserit, alii innumerabiles dicunt esse mundos, adserit, alii innumerabiles dicunt esse mundos, ut scribit Democritus, cui plurimum de physicis auctoritatis uetustas detulit, ipsumque mundum semper fuisse et fore Aristoteles usurpat dicere: contra autem Plato non semper fuisse et semper forepraesumit adstruere, plurimi uero non fuisse semper nec semper fore scriptis suis testificantur. inter has dissensiones eorum quae potest ueri esse aestimatio, cum alii mundum ipsum deum esse dicant, quod ei mens diuina ut putant inesse uideatur, alii partes eius, alii utrumque? in quo nec quae figura sit deorum nec qui numerus nec qui locus aut uita possit aut cura conprehendi, siquidem mundi aestimatione uolubilem rutundum ardentem quibusdam incitatum motibus sine sensu deum conueniat intellegi, qui alieno, non suo motu feratur. Unde diuino spiritu praeuidens sanctus Moyses hos hominum errores fore et iam forte coepisse in exordio sermonis sui sic ait: in principio fecit
Abbreviated transcription (Latin):
AS SUMPSISSENOMINES. UTALIQUOT EORUA
łprincipia constituerent. omniũ dm̃ & exemplar
nateriam. sicut plato discipuliq eius. & ea incor¬
pta & increata ac sine initio essẽ asseuerarent.
m̃q non tamquã cr̃eatorem materiae. sed tãquã
irtificẽ ad exemplar. hoc est idaea intendentẽ.
fecisse mundũ de materia quã uocant ylen.
quae giguendi causas rebus omnib dedisse asserat᷑.
ipsui.ꝓu⁊ mundũ incorruptum. nec creatũ.
aut facsins dispinarent. Alii quoq ut arisioti¬
les cum suis disputandu p
qđ oꝑatoriũ dicit᷑. cui suppeteret competenter
efficere quod adoriundũ putass&. Quid igitur
tam in conueniens. quã ut aeternitatem op̃eris
cum dĩ omnipotentis con iungerent accernitate.
uel ipsum opus dm̃ esse dicerent. ut cęlũ & terrã
& mare diuinis ꝓsequerentur honoribus: Ex qͦ
factum est. ut partes mundi deos eẽ crederent.
quãuis de ipso mundo non mediochris inter eos
questio sit. Nam phitagoras unum mundum

Expanded text:
assumpsisse homines, ut aliqui eorum tria principia constituerent omnium, Deum, et exemplar, et materiam, sicut Plato discipulique ejus; et ea incorrupta, et increata, ac sine initio esse asseverarent: Deumque non tamquam creatorem materiae, sed tamquam artificem ad exemplar, hoc est, ideam intendentem, fecisse mundum de materia, quam vocant hylen, quae gigneipsum quoque mundum incorruptum nec creatum aut factum aestimarent, alii quoque, ut Aristoteles cum suis disputandum pquod operatorium dicitur, cui subpeteret competenter efficere quod adoriendum putasset. quid igitur tam inconueniens quam ut aeternitatem operis cum dei omnipotentis coniungerent aeternitate uel ipsum opus deum esse dicerent, ut caelum et terram et mare diuinis prosequerentur honoribus? ex quo factum est ut partes mundi deos esse crederent, quamuis de ipso mundo non mediocris inter eos quaestio sit. nam Pythagoras unum mundum
Abbreviated transcription (Latin):
sed potestatẽ dñi miratus. dedit ut scriptũ est dõ
laudẽ Neq scđm numeros egyptioꝵ & concursussidi¬
rum. mensurasq elem̃toꝵ extendit manũ suã moyses
ut diuider&ur mare rubrũ. sed diuinȩ imꝑio potes¬
tatis obtẽperauit. Unde & ipse ait. Dextera manꝰ
tuae dñe glorificata ẽ. in uirtute. dextera manꝰ tuae
dñe confregit iniicos. Illo igit᷑ sca plebs eleua m̃tẽ
tuã. & totũ animũ tuũ dõ confer. Nonsic ds̃ uid&.
quẽ ad modũ homo. Dsincorde. homo infacie. Nec
dauit. Noli igit᷑ tuis oculis estimare quae facta sunt.
ea tu retractanda non putes
ET DIXIT DS

Expanded text:
sed potestatem domini miratus dedit, ut scriptum est, deo sed potestatem domini miratus dedit, ut scriptum est, deo laudem. neque secundum numeros Aegyptiorum et concursus siderum et mensuras elementorum extendit manum suam Moyses, ut diuideretur mare rubrum, sed diuinae imperio potestatis obtemperans. unde et ipse ait: dextera manus tua, domine, glorificata est in uirtute, dextera manus tua, domine, confregit inimicos. illo igitur, sancta plebs, eleua mentem tuam et totum animum tuum eo confer. non sic deus uidet quemadmodum homo. deus in corde, homo in facie. nec dauit. noli igitur tuis oculis aestimare quae facta sunt ea tu retractanda non putes. Et dixit d