comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inp̃senti capitulo apłs dic̃. qͥa tribulatio pacientiã oꝑatur.
si pacientiam unã. eẽ. exanimi uirtutib constat: tribu¬
latio sine dubio quȩ uirtutes animi parit neq mala neq
indifferens. s bona appellanda ÷. Interim autẽ sic̃ supͣ di.¬
ximꝰ pacientia uirtꝰ animi ducenda÷: ut ꝑpatientiã dicat

Expanded text:
praesenti capitulo Apostolus dicit, quia tribulatio patientiam operatur, si patientiam unam esse ex animi virtutibus constat, tribulatio sine dubio quae virtutes animi parit, neque mala, neque indifferens, sed bona appellanda est. In tantum autem, sicut supra diximus, patientia virtus an
Abbreviated transcription (Latin):
pressa substantiȩ eiꝰ. Huiꝰ gͦ głȩ uidendȩ spẽ gert̃ hi : de qͥb
dictũ ÷. Beati mundo corde qm ipsi dm̃ uidebt̾ tc̃ cũ iã aut¬
fugerit dolor & tͥsticia & gemit: & cũ ea quȩ in specło nc̃ ui¬
dent᷑ & in enigmate destruent᷑. & manent illa quȩ st̃ facie ad
faciẽ. Qͦd sicui forte uidebit᷑ huic expositioni nr̃ȩ illud econ-¬
trario obici posse qđ ipse apłs dic̃. nos autẽ reuelata facie głam¬

Expanded text:
 videndae spem gerunt hi, de quibus dictum est: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Tunc cum jam aufugerit dolor et tristitia et gemitus, et cum ea quae in speculo nunc videntur et in aenigmate, destruentur, et manebunt illa quae sunt facie ad faciem . Quod si cui forte videbitur huic expositioni nostrae illud e contrario objici posse, quod ipse Apostolus dicit: Nos autem revelata facie
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. Cȩteris & enĩ intͥbulatione tͥstantib: nos grę ipsius uircute
roborari inthulationibꝰ głam᷑. Didicimꝰ nanq nouã ereruditio¬
ne ipsius disciplinã ut ꝑt̾ribulationes bonũ pacientię capiamꝰ
habentes uͦ patiencie bonũ ꝓbabiles iudicem: & ꝑpacientiam
multarũ tribulationũ ꝓbationẽ. ꝑ ꝓbationẽ spem furȩ adõremu¬
nerationis habeamꝰ. Quȩ spes qr certa & uera ÷ ñ confundit sꝑantes.¬

Expanded text:
latione tristantibus, nos gloriae ipsius virtute roborati, in tribulationibus gloriamur. Didicimus namque novam ex eruditione ipsius disciplinam, ut per tribulationes bonum patientiae capiamus; habentes vero patientiae bonum, probabiles judicemur: et per patientiam multarum tribulationum probati, spem futurae a Deo remunerationis habeamus: quae spes, ia certa
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃ accipienda sint: ut q̃ de ipso scripta st̃ non ipsũ solũ s & nõ
aspiciant. Similit̾ & de ia cob & cȩcerĩ patͥarchis. Nã quȩ ratio
uidebit᷑ ut de abrahã qͥdem quȩ scripta sunt etiã ad nos ꝑti¬
nere dicantur: Nũ autẽ simili forma etiã de isaac & de iacob
& de iuda. uł de ioseph & cȩtis : Qdsi nichil rationis uidebit᷑.
cur de uno patͥarcha hoc ita accipi debeat & ñ etiã de cȩteris.
consequens erit ut de om̃ib quȩ scripta stͣ non solũ ꝓpt᷑ illos
qͥ tunc erant. s & ꝓpter nos scripta uideantur. In qͦd me p̾ci.¬
pue suadet ita sentire ille euangłii sermo: in qͦ dñs & saluator
nr̃ ad eosqͥ sibi dixert̃ qͥa pat̾ nr̃ abrahã÷ : Respondit.Si sem a
brahã essetis: oꝑa utiꝙ abrahȩ fac̾etis tc̃ autẽ queritis me occi¬
dẽ hominẽ queritatẽ locutꝰ sũ uob: quã audiui apatre iẽo.

Expanded text:
liter accipienda sint, ut quae de ipso scripta sint, non ad ipsum solum, sed et nos aspiciant, similiter et de Jacob, et caeteris patriarchis. Namque ratio videbitur, et de Abraham quidem quae scripta sunt, etiam ad nos pertinere dicantur, non autem simili forma etiam de Isaac et de Jacob, et de Juda vel Joseph, etc. Quod si nihil rationis videbitur, cur de uno patriarcha hoc ita accipi debeat, et non etiam de caeteris, consequens erit ut de omnibus quae scripta sunt, non solum propter illos qui tunc erant, sed et propter nos scripta videantur, in quod me praecipue suadet ita sentire ille Evangelii sermo, in quo Dominus et Salvator ter ad eos qui sibi dixerant: Quia Pater noster Abraham est, respondit, Si semen Abraham essetis, opera utique Abraham faceretis, nunc autem quaeritis me interficere hominem, qui veritatem lo
Abbreviated transcription (Latin):
utrũne hic caritatẽ illam dicat qua nos diligimꝰ dm̃.
an illã qua diligim᷑ a dõ diffusam. ẽe ꝑsp̃m scm̃ incor-¬
gimꝰ sermo iste assertione ñ indiget. Si uͦ qr dix̃ effu¬
sam eẽ. dĩ caritatẽ incordibꝰ nrĩs ista potius intelligenda sit
ꝑhoc ipsũ diligere possimꝰ dm̃. qd̃ diligim̃ adeo. Nam & ipse¬

Expanded text:
utrumne hic charitatem illam dicat, qua nos diligimus Deum, an illam qua diligimur a Deo diffusam esse per Spirur, sermo iste assertione indiget: si vero, quia dixit effusam esse Dei charitatem in cordibus nostris, ista potius intelligenda sit,per hoc ipsum diligere possumus Deum quod diligimur a Deo. Deni
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dte docet qͥ ait Sapientia carnis inimica: dõ. legienĩ dĩ ñ÷ sub¬
iecta. Si gͦ carnalit̾ sapias. uł uitã tuã cupiditatibꝰ carnis expo-¬
nas & affluentia delitiarũ resoluas. aut si delegis intellectu car.¬
nalit̾ & ñ spiritalit̾᷑ sentias. & hȩc assertionibꝰ humana arte quę¬
sitis magis qm spiritali gr̃a & intellectui subtiliore de fendas:
ꝑsapientiã carnis inimicꝰ efficeris dõ. Nec solus hȩc Paylus in suis
litteris scribit. Audi & iacobũ frẽm dnĩ similia ꝑtestatẽ : cũ dicit.
Qui uoluerit amicꝰ eẽ scłi huiꝰ: inimicꝰ dĩ constituetur: S & ioħe¬

Expanded text:
arnis inimica est Deo: legi enim Dei non est subjecta . Si ergo carnaliter sapias, vel vitam tuam cupiditatibus carnis exponas, et affluentia deliciarum resolvaris, aut si de legis intellectu carnaliter et non spiritaliter sentias, et haec assertionibus humana arte quaesitis magis quam spiritali gratia et intellectu subtiliore defendas, per sapientiam carnis inimicus efficeris Deo. Nec solus hoc Paulus in suis litteris scribit: audi et Jacobum fratrem Domini similia protestantem, cum dicit: Qui voluerit amicus esse saeculi hujus, inimicus D
Abbreviated transcription (Latin):
sua quã intribulationibꝰ nt ad uirtutes animi ꝑtineat. Dic̃
enĩ qr ebulatio ꝓ qua glorior patientiã oꝑat᷑. pacientia uͦ
ꝓbationẽ. ꝓbatio uͦ spem Spes uͦ non fundit. qr caritas dĩ dif¬

Expanded text:
sua, quam in tribulationibus habet, ad virtutes animi pertineat. Dicit sua, quam in tribulationibus habet, ad virtutes animi pertineat. Dicit enim, quia tribulatio, pro qua glorior, patientiam operatur, patientia vero probationem, probatio vero spem, spes vero non confundit, quia charitas Dei dif
Abbreviated transcription (Latin):
si naturas rerũ cõpetenti distinctione teneamꝰ. Qd autẽ di¬
cimꝰ: tale. Omi̾a quȩ stͣ uł agunt᷑. aut bona st aut mala.
aut indifferentia. De quibꝰ quãuis latior hab̃i debeat dispu.¬
tatio: tam̃ qͣnͣtũ ad pͣsentẽ locũ sufficit: ꝓferemꝰ. Bona illa cer¬
tũ ÷ ꝓpͥe dici quȩ ad uirtutes animi ꝑtinent. & mala ea sola
definiri. quȩ ad malitiã spectant. & contra legẽ dei agunt᷑
Cetera uͦ in differentia. eẽ id÷ neq bona neq mala nominan.¬
da. ut sunt diuitiȩ. species corporis & fortitudo. uł ꝓceritas
atq ea que corporis usib seruiunt. Siqͥ gͥ distinctionẽ di-¬
uersitatis huius ignorat. & głatur in his quȩ ñ sunt uere
bona nec aduir tutẽ animi ꝑtinent: cul pabilit᷑ głatur.¬
Paulus uͦ qͥ inhis erat peritissimꝰ cũ dixisset qr głam̃ intͥbu¬
lationibꝰ nris ne forte putaret᷑ in rebꝰ in differentibꝰ & me¬
diis głari: reddit continuo rationẽ. & ostendit qd̃ głatio

Expanded text:
si naturas rerum competenti distinctione teneamus. Quod autem dicimus, tale est. Omnia quae sunt vel aguntur, aut bona sunt, aut mala, aut indifferentia. De quibus quamvis latior haberi debeat disputatio, tamen quantum ad praesentem locum sufficit proferemus. Bona illa certum est proprie dici, quae ad virtutes animi pertinent; et mala ea sola definiri, quae ad malitiam spectant, et contra legem Dei aguntur: caetera vero indifferentia esse, id est, neque bona, neque mala nominanda, ut sunt divitiae, species corporis, et fortitudo, vel proceritas, atque ea quae corporis usibus serviunt. Si quis igitur distinctionem diversitatis hujus ignorat, et gloriatur in his quae non sunt vere bona, nec ad virtutem animi pertinent, culpabiliter gloriaturPaulus vero qui in his erat peritissimus, cum dixisset quia lationibus nostris, ne forte putaretur in rebus indifferentibus et mediis gloriari, reddit continuo rationem, et ostendit quod gloriatio
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑ inuiti.S ubi audiunt tantã posteritatis spem & sobolis
sue głam celo & sideribꝰ exequandã. ubi hȩc audiunt. non aspici¬
unt ad ꝓpͥa bona ad continentiȩ gram. ad mẽbroꝵ mortificatio¬
nẽ. sed hȩc omĩa quȩ sibi lucra ducebant arbitrant᷑ detrim̃ta.

Expanded text:
bantur inviti. Sed ubi audiunt tantam posteritatis spem, et sobolis bantur inviti. Sed ubi audiunt tantam posteritatis spem, et sobolis suae gloriam coelo et sideribus exaequandam, ubi haec audiunt, non aspiciunt ad propria bona, ad continentiae gratiam, ad membrorum mortificationem, sed haec omnia quae sibi lucra ducebant, arbitrantur detrimenta,
Abbreviated transcription (Latin):
fectus quã tunc erat. & uxorẽ acciꝑe. & septẽ libos potuit
ꝓcreare: Qs obiectione ut decent̃ possimꝰ exdude: ex posi¬
tionẽ emortui corporis illo. tnͣsferimꝰ: ut dicam̃ abrahã
ñ infirmitate etatis emortuũ. s scđ̾m illã uirtutẽ quã scĩ
insemetipsis pͥ mo implentes etiãcȩteros hab̾e monent. & di¬
cunt. Morcificate mebra urã quȩ st̃᷑ suꝑ tram. Nã & absurdũ
puto: si hoc bonũ qͦd inse Paylus habuit. neq enĩ aliis impe¬
raret qđ ipse non fecerat si inquã hoc bonũ qd paulus habu¬
it abraham tantũ patriarchã quẽ etiã suũ patrẽdicit apłs ñ
credamꝰ habuisse. Fuit gͦ etiã in illo mortificatio ista mẽbroꝵ
Noͣ incitabat᷑ luxuria: non urebat᷑ libidine. sicut illi de quib
Apłs dicit melius nube quã uri. Hoc idem erat & insara: qͥa de¬
fessint sarȩ fieri muliebria. Hon enĩ erat in illa lascuiia mulie¬
bris. aut incontinentiȩ dissolutio: neq in usũ libidinis p̃cipita¬

Expanded text:
et sex liberos potuit procreare? Quas objectiones ut decenter possimus excludere, expositionem emortui corporis illo transferimus, ut dicamus Abraham non infirmitate humanae aetatis emortuum, sed secundum illam virtutem, quam sancti in semetipsis primo implentes, etiam caeteris haberi monent, et dicunt: Mortificate membra vestra quae sunt super terram . Nam et absurdum puto si hoc bonum quod in se Paulus habuit neque enim aliis imperaret, quod ipse non fecerat, si, inquam, hoc bonum quod Paulus habuit, Abraham tantum patriarcham, quem etiam suum patrem dicit Apostolus, non credamus habuisse? Fuit ergo etiam in illo mortificatio ista membrorum: non incitabatur luxuria, non urebatur libidine, sicut illi de quibus Apostolus dicit: Melius est nubere quam uri. Hoc idem erat et in Sara, quia defecerant Sarae fieri muliebria. Non enim erat in illa lascivia muliebris, aut incontinentiae dissolutio, neque in usum libidinis praecipita
Abbreviated transcription (Latin):
si gentes credendo infidẽ ueniunt abrahȩ: consequent̃ ꝓnunti¬
at apłs qͦd ds uocauerit ea quȩ ñ st̃. tanquã q̃ st̃ Potest tam̃ etiã
illud aduertiut i hoc loco erga laudes di apłs latius uideat᷑ ef¬
fusus: & initiũ pͥmȩ eiꝰ creaturȩ cũ ammiratione memorasse cũ
ex nichilo. eẽ. fecit uniuersa. &e ea quȩ nͣerant. uirtute poten¬
tiȩ suȩ tanqm quȩ eent & subsisterent euocauit. & ita ei incre¬
ando nichil fuisse difficile: ut cũ nichil existeret om̃ia fubito
uocata ita affuisse tanquã quȩ semꝑ extiterint. Qd̃ siqͥ nob̾ obici.¬
at illũ apłi sermonẽ quẽ ad corinthios scribit ubi dicit. qr con¬
tẽptibilia mundi elegit d̃ quȩ ñ st̃. ut ea quȩ stͣ destruat. ut
non głetur omĩs caro coram dõ. & dicat scđm hanc expositionẽ¬
non conuenire ut destrui dicant᷑ quȩ stͣ cũ ea ꝗ̃ ñ sunt electa
sint: dicemꝰ adhȩc qͥa in hoc loco alios dix̃ eos qͥ st̃ & alios in hoc

Expanded text:
nuntiat Apostolus quod Deus vocaverit ea quae non sunt tanquam quae sunt. Potest tamen etiam illud adverti, ut in hoc loco erga laudes Dei apostolus latius videatur effusus, et initium primae ejus creaturae cum admiratione memorasse, cum ex nihilo esse fecit universa, et ea quae non erant, virtute potentiae suae tanquam quae essent, et subsisterent evocavit: et ita ei in creando nihil fuisse difficile, ut cum nihil existeret, omnia subito vocata ita affuissent tanquam quae semper exstiterint. Quod si quis nobis objiciat illum Apostoli sermonem, quem ad Corinthios scribit ubi dicit, quia contemptibilia mundi elegit Deus, quae non sunt, ut ea quae sunt destruat, ut non glorietur omnis caro coram Deo , et dicat secundum hanc expositionem convenire, ut destrui dicantur quae sunt, cum ea quae non sunt electa sint, dicemus ad haec, quia in illo loco alios dixit eos qui sunt, et alios in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Qͣntũ qͥdem ad simplice̾ ꝑtinet intellectũ. euidentẽ ꝓtulit
rationẽ. qd̾ abrahã cũ audiret sibi adõ sobolem rȩꝓmitti. ñ
respexit ademortuas centenarii corporis uires. De quo utiq
nequaqm sꝑari poterat ulla successio: s potentiã ꝓmitten¬
tis intuitus nichil difficile eẽ. credidit in his quȩ pinitte¬
bat om̃ipotens. s dechit in qͥt głam dõ. intelligens solius dei
eẽ mimꝰ. ubi humanȩ fecunditatis iura cessauerant. Merito
qͥ dedit głam deo qͥ naturȩ fuerat desertꝰ auxiliis. Hȩc ut
dixi qͣntũ adsimplicẽ intelligentiã ꝑtinet: sufficient᷑ dicta
uidebunt᷑. Si uͦ qͥs obiciat nob quomͦ poterit abraham incen¬
tenario annor numero positus emortui corporis dici. qͥ po
ria conceꝑat. & uixerat annis centũ uiginti septẽ. pꝰea etiã
quã annorũ. .xl. factus eet isaac accepit rebeccã. post ista

Expanded text:
Quantum quidem ad simplicem pertinet intellectum, evidentem protulit Quantum quidem ad simplicem pertinet intellectum, evidentem protulit rationem quod Abraham cum audisset sibi a Deo sobolem repromitti, non respexit ad emortuas centenarii corporis sui vires, de quo utique nequaquam sperari posset ulla successio: sed potentiam promittentis intuitus, nihil difficile esse credidit in his quae promittebat omnipotens: sed dedit, inquit, gloriam Deo, intelligens solius Dei esse munus, ubi humanae fecunditatis jura cessaverant. Merito igitur dedit gloriam Deo qui naturae fuerat quantum ad simplicem intelligentiam pertinet, sufficienter dicta videbuntur. Si vero quis objiciat nobis: Quomodo poterit Abraham in centenario annorum numero positus emortui corporis dici, qui poria conceperat et vixerat annis centum viginti septem; postea etiam quam annorum quadraginta factus Isaac accepit Rebeccam, post ista
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ꝓpͥa caritatis sunt sic̃ dic̾apłs. Caritas patiens: beni¬
gnat. Non inflatur non emulat᷑. non ÷ ambitiosa. non ꝑperã
agit. non irritat᷑. om̃ia tolerat omĩa credit oĩa sꝑat. omĩa su¬
stinet & cetera hissimilia. Quȩ siqͥs habeat: recte mͥ uidet᷑ dice̾
qͦd habeat omnẽ caritatẽ quȩ caritas sine dubio exhis singłis
abapło supra memoratis par cibꝰ constat. Si milit᷑ autẽ & de mi¬
scdia & pietate cȩterisq uirtutibꝰ: arbitror dici posse. & forte
ꝑ hec singła sicut de fide dictũ qͥa fides reputata: adiusticiã:
ita & de caritate dici potest qͥa reputata: caritas ei adiusticiã
aut pietas aut miscd̾ia. Sed uideamꝰ iã ea: quȩ consecunt᷑. Et
non inqͥt infirmatus infide. considerauit suũ corpꝰ emortu
ũ cũ fere centũ annoꝵ eet̾. & emortuã uuluã sarrę In rȩꝓmis¬
sione etiãdĩ non hȩsitauit diffidentia: s confortatꝰ: fide.

Expanded text:
s dicit: Charitas patiens est, benigna est, non inflatur, non aemulatur, non ambitiosa est, non perperam agit, non irritatur, omnia tolerat, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet , et caetera his similia. Quae si quis habeat, recte mihi videtur dici quod habeat omnem charitatem: quae charitas sine dubio ex his singulis ab Apostolo supra enumeratis partibus constat. Similiter autem et de misericordia et pietate caeterisque virtutibus arbitror dici posse. Et forte per haec singula, sicut de fide dictum, quia fides reputata est ad justitiam, ita et de charitate dici potest, quia reputata est charitas ei ad justitiam, aut pietas, aut misericordia. Sed videamus jam ea quae consequuntur: Et non, inquit, infirmatus est in fide, nec consideravit suum corp vulvam Sarae: in remissione etiam Dei non haesitavit diffidentia, sed confortatus est fide.
Abbreviated transcription (Latin):
ministrate stͣ. & fuert̾ eius m̃surȩ qsͣ cape homines possent.
ila uͦ inqua filiur homines adiudiciũ mundi uentur rgła
patrĩ: tanta erit quȩ a soł angłis capi possit. Si uͦ etiã scõrũ
aliqͥ capaces illius głȩ extiterint. illi nimirũ ert̾ de qͥb drͣ
ꝑe mereant᷑. ꝓ capacitate & enĩ mentiũ. ds̃ etiã dispensat
magnitudines głarũ. Sed sic̃ istam głam quã indisse se a¬
płi ineuangłiis dict̾ głam tanquã unigeniti apatre ple

Expanded text:
s capere homines possint; illa vero in qua filius hominis ad judicium mundi venturus est patris tanta erit, quae a solis angelis capi possit; si vero etiam sanctorum aliqui capaces illius gloriae exstiterint, illi nimirum erunt, de quibus pere mereantur: pro capacitate etenim mentium dispensat Deus etiam magnitudines gloriarum, sed sicut, istam gloriam quam vidisse se apostoli in Evangelio dicunt, gloriam tanquam unigeniti a Patre pl
Abbreviated transcription (Latin):
ardius & tã difficilibꝰ plata: siqͥ forte animi nrĩ studiũ considet am¬
plecti poterit Si uͦ in firmitatẽ sensꝰ nri notare uelit. ueniã petimꝰ. &
ei qͥ melius dehis disserere uł explanare potuerit libent᷑ credimꝰ.¬
ꝑlegem ꝓmissio abrahe aut semini eius ut heres eet. mundi: sed ꝑ
usticiã fidei. hoc in loco m uidet᷑ de lege moy si apls disputare &
asserere. qͦd ꝓmissio quȩ facta: ad abraham ut hereditatem inundi
id÷ terrȩ totius acciꝑet ipse uł sem̃ eiꝰ. non ex moysi lege constare.¬

Expanded text:
arduis et tam difficilibus prolata si quis forte animi nostri studium consideret amplecti poterit, si vero infirmitatem sensus nostri notare velit veniam petimus et ei qui melius de his disserere vel explanare potuerit libenter cedimper legem promissio Abrahae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Hoc in loco mihi videtur de lege Moysi Apostolus disputare, et asserere quod promissio quae facta est ad Abraham ut haereditatem mundi, id est, terrae totius acciperet ipse vel semen ejus, non ex Moysi lege constare
Abbreviated transcription (Latin):
filioꝵ dei. Aꝑtissime ꝑhec enĩ quȩ intellerit qͥd sit exfide & n ex
opib iustificari ad pacem dei quȩ suꝑat omnẽ m̃tem inquã &
sũma ꝑfectionis consistit: inuitat. Sed ut diligentiꝰ sen sũ ꝑ¬
Ubi nichil hostile. nichil barbarũ gerit᷑. Nos gͦ qͥ aliqͣndo fuimꝰ
inimici dei sequentes hostẽ & tyrãnnũ dabolũ: nc̃ si illius ar.¬
ma ꝓięcimꝰ. & signũ rp̃i & crucis eius uexilla suscepimꝰ: pacẽ utiq
habemꝰ ad dm̃ sed ꝑ dnm nr̃m iħm xp̃m. qͥ nos ꝑhostiã sanguinis
sumꝰ ꝑsanguinẽ crucis filii eiꝰ. & alibi idẽ saylus addidit his di¬
cens. Rogamꝰ ꝓ rp̃o reconciliamini dõ. Siqͥs gͦ habet pacẽ ad dm̃ &

Expanded text:
 . Apertissime per hoc eum qui intellexit quid sit ex fide et non ex operibus justificari, ad pacem Dei quae superat omnem mentem, in qua et summa perfectionis consistit, invitat. Sed ut diligentius sensum pubi nihil hostile, nihil barbarum geritur. Nos ergo qui aliquando fuimus inimici Dei, sequentes hostem et tyrannum diabolum, nunc si illius arma projicimus, et signum Christi et crucis ejus vexilla suscipimus, pacem utique habemus ad Deum, sed per Dominsumus per sanguinem crucis Filii ejus . Et alibi idem Paulus addidit his, dicens: Rogamus pro Christo, reconciliamini Deo . Si quis ergo habet pacem ad Deum, et
Abbreviated transcription (Latin):
S mͥ uidet᷑ qͦd dic̃ om̃i semini nͣ ei qd̾ exlege ÷ tantũ. s ei qͦd ex
fide ÷: legem hic sicut sepe iam diximꝰ indicare naturalem. & hoc
his qͥ ex fide. legi addiderint naturali eã fidẽ quã habuit abra¬
hã pat᷑ nr̃ ut non duos pͦpłos unũ ex fide & aliũ ex lege indi¬
care uideat᷑. s unũ atq eunde̾ qͥ ñ solũ ex lege naturali qͣ om̃s
homines utunt᷑. s ex fide cuiꝰ abrahã auctor extitit: placeat dõ.
uo scilicet ostendat. qd̾ siqͥs habeat integra om̃ia quȩ lex edo.¬
cet naturał. & mnullo eũ peccati conscĩentia rep̾hendat: non
tam̃ habeat etiã fidei gram nͣposse eũ iustificari. Fides eni÷: quȩ
adiusticiã reputat᷑: & hoc mͦ habita distinctio reddit intelligen
tiam planiorẽ. atq ea quȩ contraria putant᷑ consona eẽ. & sibĩ in¬

Expanded text:
 videtur, quod dicit, Omni semim, non ei qui ex lege est tantum, sed ei qui ex fide est, legem hic, sicut saepe diximus, indicare, naturalem, et hoc his qui ex fide legi addiderint naturali eam fidem quam habuit Abraham pater noster, ut non duos populos, unum ex fide et alium ex lege, indicare videatur, sed unum atque eumdem, qui non solum ex lege naturali qua omnes homines utuntur, sed ex fide cujus Abraham auctor existit, placeat Deo: quo scilicet ostendat quod si quis habeat integra omnia quae lex edocet naturalis, et in nullo eum peccati conscientia reprehendat, non tamen habeat etiam fidei gratiam, non posse eum justificari: fides enim est quae ad justitiam reputatur; et hoc modo habita distinctio clariorem intelligetiam planiorem, atque ea quae contraria putantur consona esse, et sibi in
Abbreviated transcription (Latin):
uident᷑ Quantũ autẽ ad potentiã dei. in spem credtͣ ex ẽplo a¬
brahã credenti. qr quecũq ꝓmisit ds̃ potens ÷ & facere: si tam̃
his qͥ credunt maneat fides. spes. caritas. E putoͦ ꝗd pͥma salu¬
tis initia. & ipsa fundam̃ta fides est. ꝰ fectus uͦ & augm̃ta ȩdifi¬
cii: spes est. ꝑfectio autẽ & culmen totiꝰ oꝑis caritas. & ido ma¬
ior om̃iũ dr̃ caritas. Igit᷑ abrahã contra spem in spẽcredidit.
credens: non inqͥt infirmatꝰ : fide. Qđ dicit ñ in firmatꝰ: fide:
ostend̾e mͥ uidet᷑. ec̃ qͣndã infirmitatẽ infide. qđ si: infirmi.

Expanded text:
tem ad potentiam Dei, in spe creduntur; exemplo Abraham credentis, quia quaecunque promisit Deus, potens est et facere, si tamen his qui credunt maneat fides, spes, charitas. Et puto quod prima salutis initia et ipsa fundamenta fides est: profectus vero et augmenta aedificii spes est: profectio autem et culmen totius operis charitas: et ideo major omnium dicitur charitas. Igitur Abraham contra spem in spem credidit, credens, non, inquit, infirmatus est fide. Quod dicit non infirmatus est fide, ostendere mihi videtur esse quamdam infirmitatem in
Abbreviated transcription (Latin):
uũ fecit. & scd̾m fidẽ tuã contingat tͥ. Quȩ utiq illis dicunt᷑.
qͥ credentes in itioi spe̾ gessert᷑ ab eo se posse curari. Sic̃ autẽ
abrahã contra spem in sp̃ẽ credidit. ita om̃s qͥ ꝑfidẽ filii st̃ a¬
brahã. contra spe insp̃e credunt de singłis quibꝰq quȩ credt.
siue de resurrectione mortuorũ. siue de hereditate regni

Expanded text:
fecit; et, Secundum fidem tuam contingat tibi. Quae utique illis dicuntur qui credentes in Jesum spem gesserunt ab eo se posse curari. Sicut autem Abraham contra spem in spem credidit, ita omnes qui per fidem filii sunt Abrahae contra spem in spem credunt de singulis quibusque quae credunt, sive de
Abbreviated transcription (Latin):
Inqͦ ego ꝓparuitate sensus mei illud aduerto: qͦd multo sit
magnificentius in laudibꝰ dei resuscitasse inm dnm̃ nrm amor
se uirtutes. Illud enĩ fuit facẽ quȩ ñ erant: hoc autẽ reꝑare qͥ
ꝑierant. Illud fuit nondũ dilecta instituere. hoc iam dilecta
restituere. Illud deniq iussione. hoc passione ꝑfectuͣ. S huiꝰ
tantitamq magnifici misterii in fide abraham forma & ima¬
go p̾cesserat. Ille enĩ crediderat cũ offerre unicũ iubetur qͥa
& amortuis eum suscitare potens ÷ ds : credid̾at etiã qͦd ñ illi
na sacram̃ti ueritas seruaretur. Inde deniq gaudens of
nẽ mundi & in nouationẽ totius creaturȩ quȩ ꝑ resurrec¬
tionẽ dnĩ restituta ÷: cogitabat. E idẽ dicit dñs de eo qͥa

Expanded text:
In quo ego pro parvitate sensus mei illud adverto, quod multo sit magnificentius in laudibus Dei resuscitare Jesum Dominum nostrse virtutes. Aliud enim fuit facere quae non erant, hoc autem reparare, quae perierant; illud fuit nondum dilecta instituere, hoc jam dilecta restituere; illud denique jussione, hoc passione perfectum est. Sed hujus tanti tamque magnifici mysterii in fide Abraham patrigo praecesserat: illi enim crediderat, cum offerre unicum juberetur, quia et a mortuis eum suscitare potest Deus. Crediderat etiam quod non illi na sacramenti veritas servaretur. Inde denique gaudens unnem mundi et innovationem totius creaturae quae per resurrectionem Domini restituta est cogitabat.
Abbreviated transcription (Latin):
scđm anime peccatũ intelligimꝰ qm anima inqͥt quȩ peccat.
moriet᷑. Si cut enĩ inmorte cõrporali ꝑeunt sens. & ne qͥs ultra
corp̾ neq auditũ. neq odorem. aut gustũ recipit uł tactũ. ita
di homines: merito mor tui appellant᷑. lales inuenit nos ad¬
uentus &: sed uunficauit ꝑ gr̃am suã. sic̃ & alibi dicit idẽ apłs.¬

Expanded text:
peccat, morietur . Sicut enim in morte corporali pereunt sensus, ut ne quis ultra per corpus neque auditum, neque odorem, aut gustum recipiat, vel tactum, ita di homines merito mortui appellantur. Tales invenit nos adventus Christi, sed vivificavit per gratiam suam; sicut et alibi dicit idem Apos
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ non multi potentes. ñ multi nobiles. s quȩ stulta st̃ mun¬
di elegit d̾s: ut ronfundat sapientes. Et infir ma munchi
elegit qͣ: ut confundat fortia. Sic̃ gͦ stulta mundi elegisse
dicit dm̃ hoc ÷ g̾s. ut confundet sapientes sine dubio iudeẽ
& infirma mundi ut confundat forcia: eodẽ ordine in hoc loco
dic̃ & de his quȩ ñ sunt ut ea quȩ st̃ destruat. & ñ ee gentes. eẽ.
autẽ iudeos ostendit. id÷ qͥ inlege erant. sed legẽ non implebant.
ut destruerent᷑ & inducerentur illi qͥ ñerant inlege. & abrahȩ
fidei credulitatis merito uingerent᷑. Qđ autẽ dix ut confunda

Expanded text:
quae stulta sunt mundi elegit Deus, ut confundat sapientiam, et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia. Sicut ergo stulta mundi elegisse dicit Deum, hoc est, Gentes, ut confunderet sapientiam, sine dubio Judaeos, et infirma mundi, ut confunderet fortia. Eodem ordine in hoc loco dicit et de his quae non sunt, ut ea quae sunt destruat, et non esse Gentes, esse autem Judaeos ostendit, id est, qui in lege erant, sed legem non implebant ut destruerentur et induerentur illi qui non erant in lege, et Abrahae fidei credulitatis merito jungerentur. Qui contra
Abbreviated transcription (Latin):
qr illud qđ dictũ: indeserto credidit pͦpłs dõ & moy si famu¬
lo eiꝰ narrationst qͥ ostendit᷑ qd̾ ꝑministeriũ morsi qͦ signa
& mirabilia ministrauit. popłs credidit d̾o. In hoc uerbo ubi di¬
cit. si credetis moysi. credeti utiq & mͥ: arguit infidelitatẽ
eoꝵ. qdũ sibi non credt̃ ostendt᷑ se nec moy si littis crede. in qͥbꝰ de

Expanded text:
redidit populus Deo et Moysi famulo ejus, narratio est, quia ostenditur, quod per ministerium Moysi signa et mirabilia ministravit, populus credidit in hoc verbo. Ubi dicit: Si crederetis Moysi, crederetis utique et mihi, arguit infidelitatem eorum, qui dum sibi non credunt, ostendunt se n
Abbreviated transcription (Latin):
sibi solito ubi de fide tractat a płs coniungit & spem. sciens
fidei spem inseꝑabilit᷑ coherere. sicut & inepła ad hebreos idẽ
docet dicens.Est autẽ fides sꝑandarũ rerũ substantia. indi¬
tium non apparentiũ. & iterũ inhac eadem ad romanos epła:
in posteriorib dicit. Spe autẽ salui facti sumꝰ. Spesautẽ quȩ ii.¬
detͣ non÷ spes. Qd enĩ uidet qͥs. qͥd sꝑat: Si uͦ qđ ñ uide.¬

Expanded text:
sibi solito ubi de fide tractat, Apostolus conjungit et spem, sciens fidei spem inseparabiliter cohaerere, sicut et in Epistola ad Hebraeos idem docet dicens: Est autem fides sperandarum rerum substantia indicium non apparentium . Et iterum in hac eadem ad Romanos Epistola in posterioribus dicit: Spe autem salvi facti sumus. Spes autem quae vidnon est spes. Quod enim videt quis, quid sperat? Si
Abbreviated transcription (Latin):
habentes ipsi sibi st̃lex. qͥ ostendt̃ op̾ legis scriptũ in cordib
suis. testimoniũ reddentȩ eis conscientia: Et stacuamꝰ si ui
concubitũ muliebrẽ. unũ exhis p̃cepto legis ꝓhibitũ. cuiꝰ
si metũ ñ habuisset fortasse fecisset. & aliũ qͥ ꝓ pͥe m̃tis uidi¬
cio huiꝰ modi contagionẽ cogitationes qͥde suas adire ñ ꝑ¬
miserit Nonne multo illũ pͣferas qͥ nulla legis intͣmina¬
tione det̾ritus in munẽ se aflagitii contaminatione serua.¬
uit: Similit̃ etiã decȩt̾is peccatis si habeat᷑ ȩram̃. Et idõ siue
autẽ illius: exqua iustificatꝰ: abraa̾m. S fortasse reqͥrat aliqͥs
quomͦ ñ &r qͥ sublege moy si est.Sublege fidei. ẽẽ. uideat᷑: cũ
scriptũ sit in exodo. Credidit aut̃e popłs dõ: & moysi famulo
eiꝰ. Et iterũ dñs in euangłio dicat.Si credetis moysi credeti
utiq & mͥ. De me enĩ ille scripsit. Uidebit᷑ enĩ sic̃ de se dix̃ qͥa

Expanded text:
es, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testimonium reddente eis conscientia. Et statuamus, si vncubuerunt concubitu muliebri, unum ex his praecepto legis prohibitum, cujus si non metum habuisset, fortasse fecisset; et alium qui proprie mentis judicio hujusmodi contagione cogitationes quidem suas audire non permiserit: nonne multo illum praeferas, qui nulla legis interminatione deterritus immunem se a flagitii contaminatione servavit. Similiter etiam de caeteris peccatis si habeatur examen; et ideo sive autem illius, ex qua justificatus est Abraham. Sed fortasse requirat aliquis quomodo is qui sub lege Moysi est, sub lege fidei non esse videatur, cum scriptum sit in Exodo: Credidit autem populus Deo et Moysi famulo ejus ; et iterum Dominus in Evangelio dicat: Si crederetis Moysi, crederetis utique et mihi, de me enim ille scripsit ; videbitur enim sicut de se dixit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dit mercedis & gr̃ȩ: dicens mercedẽ. rem debitieẽ. grãm autẽ
nullius eẽ debiti sed beniuolentiȩ beneficiũ & in pͣsenti gͦ loco
ostende uolens dm̃ hereditatem ꝓmissionũ ñ exdebito sed ꝑgr̃ã
dare: dicit qͥa hereditas a dõ his qui credt̃ non ex mercedis debi¬
to sed fidei munere concedat᷑ Sic̃ eñi ut exempli gr̃a dixerim
de subsistamꝰ: sed euident᷑ dĩ munꝰ ẽẽ qd̾ sumus. & gr̃a condi¬
toris qͥ ẽẽ. nos uoluit. ita & si hereditatẽ ꝓmissionũ dei capiamꝰ.

Expanded text:
dit mercedis et gratiae dicens mercedem rem debiti esse; gratiam autem nullius esse debiti, sed benevolentiae beneficium. In praesenti ergo loco ostendere volens Deum haereditatem promissionum non ex debito sed per gratiam dare, dicit quia haereditas a Deo his qui credunt non ex mercedis debito, sed fidei munere concedatur. Sicut enim, ut exempli gratia dixerim,de subsistamus, sed evidenter Dei munus est quod sumus, et gratia Conditoris qui esse nos voluit, ita etsi haereditat
Abbreviated transcription (Latin):
seniorib qͦs arguit adulterii. Sem̃ inqͥt chanaan & non iuda: speti
es sedurit te & concupiscentia euertit cor tuũ Uides eũ qͥ carnaliter¬

Expanded text:
senioribus, quos arguit de adulterio: Semen, inquit, Chanaan senioribus, quos arguit de adulterio: Semen, inquit, Chanaan es seduxit te et concupiscentia euertit cor tuum; sic facie
Abbreviated transcription (Latin):
hanc fidem iusticiam non habeat. & iste ÷ utiq beatus: cui d̃ac.
cepto fert iusticiã si ne oꝑibꝰ & cui non imputat᷑ peccatũ. cui eti¬
am remissȩ st̾ iniqͥtates & obtecta si qua antea fuerant peccata.

Expanded text:
hanc fidem, ad justitiam non habebat; et iste est utique beatus cui Deus hanc fidem, ad justitiam non habebat; et iste est utique beatus cui Deus accepto fert justitiam sine operibus, et cui non imputatur peccatum: cui etiam remissae sunt iniquitates, et obtecta, si qua antea fuerant, peccata.
Abbreviated transcription (Latin):
putaret dñs peccatũ: ꝓponit nc̃ int̾rogationẽ ex cuiꝰ responsiõe
doceat᷑ & exipsa tẽpoꝵ ratione qd̾ beatitudo iustificationis abra-¬
hȩ non incircũcisione. s adhuc inp̃putio positodata ÷. Qd̾ si abra¬
ham cũ. eẽt adhuc inp̃putio ex fide iustificatꝰ eẽ. potest. & oĩs qͥ
credit d̾o iustificari ꝑfidẽ etiam si sit inp̃putio. & ꝑtinere etiam
adipsũ hȩc beatitudo quȩ ddicit. beatꝰ cui non imputabit dñs pec¬
catũ. Ostendit gͦ qr non cuilihet dñs non imputet peccatũ: sedei
qͥ credidit: ꝓpter fide suã petcata non reputet. Sic̃ enĩ abrahȩ re-¬
putata. ẽ. fides adiusticiã ita & om̃i credenti cũ fides ad tusticiã
reputatur: peccata utiq non imputant᷑. Neq enĩ de iustis di-¬
cit: qͥa reputetur eis fides ad iusticiam. Qd̾ si ita putet᷑. quȩ
uidebitur gr̃a iusto reputari iusticiam adiusticiam: S utiq
illi dicit fidem reputatam eẽ. ad iusticiam: qͥ ante quã haberec

Expanded text:
ponit nunc interrogationem, ex cujus responsione doceantur, et ex ipsa temporum ratione, quod beatitudo justificationis Abrahae non in circumcisione, sed adhuc in praeputio posito data est. Quod si Abraham, cum esset adhuc in praeputio, ex fide justificatus est, potest et omnis qui credit Deo justificari per fidem, etiamsi sit in praeputio, et pertinere etiam ad ipsum haec beatitudo, quae dicitur: Beatus cui non imputat Dominus peccatum. Ostendit ergo quia non cuilibet Dominus non imputet peccatum, sed ei qui crediderit per fidem suam peccata non reputet. Sicut enim Abrahae reputata est fides ad justitiam, ita et omni credenti cum fides ad justitiam reputatur, peccatum utique non imputatur. Neque enim de justis dicit, quia reputatur eis fides ad justitiam. Quod si ita putetur, quae videbitur gratia justo reputari ad justitiam? Sed utique ille dixit fidem reputatam esse ad justitiam, qui antequam haberet
Abbreviated transcription (Latin):
ligebat᷑ Similit̃ & de ipso dño in euangłio dr̃. Ecce hic positus: in
ruina & in resurrectionẽ multoꝵ: & insignũ qđ contradicetur.
Contradicebatur enĩ signũ inqͦ. x p̃c uenerat: qr aliud in eo uidebat᷑
& aliud incelligebat᷑ Caro cernebatur. & ds̃ credebat᷑. Sic eͦ accepit¬
& abrahã signũ. & qͦd eẽt signũ. inconsequentibꝰ dic̃. Circuncisionẽ¬

Expanded text:
gratia, de ipso Domino in Evangelio dicitur: Ecce hic positus est in ruinam, et in resurrectionem multorum, et in signum cui contradicetur : contradicebatur enim, in quo Christus venerat, quia aliud in eo videbatur, et aliud intelligebatur. Caro cernebatur, et Deus credebatur. Sic ergo accepit Abraham signum, et quod esset signum in consequentibus dicit: circumcision
Abbreviated transcription (Latin):
positũ totius epłȩ ordinẽ quo nc̃ eos qͥ ex circuncisione credi¬
dant. nc̃ etiã eos qͥ exgentib aduersũ se inuicem suꝑbien¬
tes refrenat ac repͥmit: doceret non eẽ pęnitus iudicãndos
eos dinlegis obseruationib de morantur qnͣdoqͥdẽ etiã rp̃o
incarne sua circuncisionis minister extiterit: Siue alio mꝰ¬

Expanded text:
nc eos qui ex circumcisione crediderunt, nunc etiam eos qui ex gentibus adversum se invicem superbientes erant, refrenat ac reprimit, doceret non esse penitus judicandos eos, qui in legis observationibus demorantur, quandoquidem etiam Christus in carne sua circumcisionis minister exstiterit, et
Abbreviated transcription (Latin):
neis notat oboedientiam cũ dicat se gaudẽ in eis: Primo qͥ¬
lem aliud. ẽ. notare uitiũ. aliud homines. Podest enĩ fieri
it gaudeat inhis inquibꝰ multa alia bona de p̾hend̾ãt : ui¬
ium autẽ qd̃ ei displicuerat notet ne putetur ei etiã ipsũ
ũ cȩteris placuisse. Potest autẽ & ꝓ eo dixisse apls gaudẽ
se in eis : qd̾ qui inobȩdiens.ẽ. neq ad malũ neq adbonũ
rahi potest. Qui uͦ obȩdiens ÷ siquide̾ adinutilia trahatur:
mꝑicie culpa sit. Ignorat enĩ inutilia. eẽ. ea: quibꝰ obȩdi¬
ent̾iam sin prebet. Cum uͦ didicerit quȩ sunt utilia ha bens¬
paratũ obecdientie bonũ continuo iter ꝑeam uirditis
cerlit. Sãudet gͦ Paylus suꝑ obȩhientes: certus NSecis

Expanded text:
in eis notat obedientiam, cum dicat, se gaudere in eis? primo quin eis notat obedientiam, cum dicat, se gaudere in eis? primo quidem aliud est notare vitium, aliud homines: potest enim fieri, ut gaudeat in his, in quibus multa alia bona deprehenderat; vitium autem quod ei displicuerat notat, ne utetur ei etiam ipsum cum caeteris placuisse. Potest autem et pro eo dixisse Apostolus gaudere se in eis, quod qui inobediens est neque ad malum, neque ad bonum trahi potest: qui vero obediens, si quidem ad inutilia trahatur, imperitiae culpa sit; ignorat enim inutilia esse ea, quibus obedientiam sui praebet. Cum vero didicerit quae sunt inutilia, habensparatum obedientiae bonum, continuo iter per eam virtutis ascendit. Gaudet ergo Paulus super obedientes, certus quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
tes: diuim sp̃s instinctu aꝑit. Uentris inꝗͥt gr̃a hoc. ẽ. que¬
us & cupiditatis. in de ẽ unde nonnulli circuelint domos
quentes ad grãm cũ om̃i adulatione & deceptione non ut
nerbo di edificent animas aduirtutẽ sed ut adulatoris
ulcibꝰq ser monibꝰ ꝑmanere: uł etiã ꝑficere eas hortentur
uncus laudantes & bona dicentes ea quȩ correstione digna
nt ponentes lucem tenebras. & tenebras lucem. dulce amarũ
amarũ dulce: & in his seducunt corda innocentiũ. & id̾o
iligenter oportet intende: qͦ ꝓspecto doceat ille qui docet.
trũ grãm & honorem ab auditoribꝰ querens. anmercedem
dnõ ꝓ instructione & ꝓfectii discentiũ sꝑans. Subtiliter
ine paylus indiscretã & facilem Romanorũ obȩdientiã
otat: eamq asserit ubiq non laudatam sed ꝑuulgatam.
ed ne eos rursũ si ꝓhoc aꝑtius castigaret: in obȩdientes ef¬
ceret: addit. In uobis gͦ gaudeo. Sed dices. Quomͦ uulgalẽ

Expanded text:
tes, divino spiritu instinctus aperit, ventris, inquit, gratia, hoc est, quaestus et cupiditatis. Inde est unde nonnulli circumeunt domos loquentes ad gratiam, cum omni adulatione, et deceptione, non ut in verbo Dei aedificent animas ad virtutem, sed ut adulatoriis dulcibusque sermonibus permanere, vel etiam proficere eas hortentur in vitiis, laudantes et bona dicentes ea quae correptione digna sunt, ponentes lucem tenebras, et tenebras lucem, dulce amarum, et amarum dulce , et in his seducunt corda innocentium; et ideo diligenter oportet intendere, quo affectu prospectu doceat ille, qui docet, utrum gratiam et honorem ab auditoribus quaerens, an mercedem a Domino pro instructione et profectu discentium sperans. Vestrsane Paulus indiscretam et facilem Romanorum obedientiam notat, eamque asserit ubique non laudatam, sed pervulgatam: sed ne eos rursum, si pro hoc apertius castigaret, inobedientes efficeret, addit, in vobis ergo gaudeo; sed dicis, Quomodo vulgarem
Abbreviated transcription (Latin):
thanã subpedes urõs uelociter. Queritur in hoc loco quem di¬
euangłio dicitur. ecce uideo sathanan sicut fulgur de cęlo
cadentem quiq sathanas humani generis indicatur ad uer.¬
sarrus: uidebitur utiq siuere dicit paylus quȩ dicit.
qͦd subpedes eorũ quib tunc scribebat uelociter contera¬
tur. ultra iam non. ee̾ sathanas qui agones & certamina
& ꝑsecutiones credentib excitet. Qd utiq non admttit.
fides rerũ. Sed uidetur mͥ in hoc loco sachanam qrxisse
nraͣ lingua aduersarius interpͣtatur. Quicqͥd gͦ animȩ
credenti. ad dm̃ resistit & aduersatur. & qͥcquid pacieiuꝰ
contrarium est: hoc sathanas. eẽ nominatur. Ido deniq
pͣmisit dic̾s. Ds̃ pacis. hoc ÷ d cui pax placet: conteret eũ
qui contrarius. ẽ. paci. ⁊ dissensiones oꝑatur. Sic deniq¬

Expanded text:
sint unius professionis ?. Quaeritur in hoc loco quem diEvangelio dicitur: Ecce video Satanam sicut fulgur de coelo cadentem quique Satanas humano generi indicatur adversus, videbitur utique, si vere dicit Paulus quae dicit, quod sub pedibus eorum quibus tunc scribebat velociter conteratur, ultra jam non esse Satanas, qui agones et certamina et persecutiones credentibus excitet, quod utique non admittit fides rerum. Sed videtur mihi in hoc loco Satanam dixisse stra in lingua adversarius interpretatur. Quidquid ergo animae tendenti ad Deum resistit et adversatur, et quidquid paci ejus contrarium est, hoc ei Satanas esse nominatur. Ideo denique praemisit, dicens: Deus pacis, hoc est, Deus cui pax placet, conterat eum qui contrarius est paci, et dissensiones operatur. S
Abbreviated transcription (Latin):
excłiȩ uniuerse & in domo sua conuenticułum ipse¬
p̃buerit. Fertur sane traditione maiorũ: qͦd hic gaius
episcopꝰ fuerit thessalonicensis ȩccłie. Salutat uos
esse erastum quem dicit quia remansit corintho.¬
s ed non puto qͦd ex hoc afficio magnoꝑe paylus men.¬
seone inepla sua feceri: nisi forte aliqͥd in eo amplius
nomen posuerit curus ciuitatis: sed tantũ modo edonex¬
charium nominauerit. UItrũ ergo tali m aiquo am ip
simpliciter magis quam uiddendu sit & nichis ꝓ cli uer
inpalilitteris requirendũ considerato qui legis. Ri
aitẽ qui potens .e uos confirmare sccłm euanglium
amen: Cil put hoc martion aquo scripture euangłi¬
ct atqi. apłice inter polate sint : de hac epła pęnitus ab¬
stulioet nonsolũ hoc: sed & abeo loco ubi scriptum e.
Ome aut̾e qd nonest exfidȩ peccatũ est usq ad finem
romscta dissecuit. hialiis uͦ exemplaribꝰ .i. inhis qeie
xorsuma martione temerata: hoc ipsum caput diuer¬

Expanded text:
ecclesiae uniuersae in domo sua conuenticulum praebuit. Fertur traditione maiorum quod hic Gaius primus episcopus fuerit Thessaloesse Erastum, quem dicit quia remansit Corintho,Sed non puto quod ex hoc ejus in epistola sua fecerit, nisi forte aliquid in eo amplius ideo nec nomen posuerit cujus civitatis, sed tantummodo eum arcarium nominaverit. Utrum ergo tali modo aliquo, an vero simpliciter magis accipiendum sit, nihil potius in Pauli litteris requirendum, tu considerato qui legis. Ei autem qui potens est vos confirmare juxta Evangelium apitulum hoc Marcion, a quo scripturae euangelicae atque apostolicae interpolatae sunt, de hac epistola penitus abstulit. Sed et ab eo loco ubi scriptum est Omne autem quod non est ex fide, peccatum est usque ad finem cuncta dissecuit. In aliis uero exemplaribus quae non sunt a Marcione temerata, hoc ipsum capitulum diuer
Abbreviated transcription (Latin):
Q ignorantia di ⁊ idolorũ cultꝰ. faciebat ĩmundas. Ubiuͦ ia¬
nua fidei gentibꝰ aꝑitur. & inuitant᷑ oẽs ad dm̃. ostendunt᷑ Pecr
oĩa qͥd rupedia ⁊ repentia ⁊ uolatilia exposita inlinteo qd̾ cȩlitꝰ
fuerat ddeductũ. & dr̃ ei Surge Petre. occide ⁊ manduca.Cunq
legał obseruantiȩ memor respondisset add nm̃ idixisset absit
dne qͥa nunquã cõmune aut ĩmundũ introuuit in õs meũ:
celesti sententia ꝓnunciat᷑. Qd ds̃ mundauit. tu cõmune ne
dixeris. Ubi gͦ om̃s g̃s ꝑ agnitionẽ fidĩ a contaminatiõe mun¬
dant᷑. ibi ⁊ ois cibꝰ uerbo chnĩ ⁊ oratione purgat᷑. ⁊ obhoc apłs

Expanded text:
quas ignorantia Dei, et idolorum cultus faciebat immundas; ubi vero janua fidei gentibus aperitur, et invitantur omnes ad Deum, ostenduntur Petro omnia quadrupedia, et repentia, et volatilia exposita in linteo, quod coelitus fuerat deductum, et dicitur ei: Surge, Petre, occide, et manduca ; cumque legalis observantiae memor respondisset ad Dominum, et dixisset: Absit, Domine, quia nunquam commune aut immundum introivit in os meum, coelesti sententia pronuntiatur: Quod Deus mundavit, tu commune ne dixeris. Ubi ergo omnes gentes per agnitionem fidei a contaminatione mundantur, ibi et omnis cibus verbo Domini et oratione
Abbreviated transcription (Latin):
fecerint: sed filentio texerint scd̃m p̃ceptum eternidi
usquequo tempus adesset ut uerbum caro fieret. &
habitaret̾ in nobis. & manifestaretur om̃ibꝰ gentibꝰ
ad oboedientiam fidei. Qͦd uero ait soli sapienti dõ. sapi.¬
entem dm̃ non ita accipias quasi quem sapientia fe.¬
cerit sapientem. ut inter homines habetur. Sapiens
enim inter homines drͣ unusquisq ex participatione
sapientie N ss aꝰ rom quasi qui ex sapientia sapiens sit¬
ea sapientiam ipse magis genueritn ansa pens de¬

Expanded text:
fecerint, sed silentio texerint secundum praeceptum aeterni Dei, fecerint, sed silentio texerint secundum praeceptum aeterni Dei, usquequo tempus adesset, ut Verbum caro fieret et habitaret in nobis , et manifestaretur omnibus gentibus ad obedientiam fidei. Quod vero ait, soli sapienti Deo, sapientem Deum non ita accipias, quasi quem sapientia fecerit sapientem, ut inter homenim inter homines dicitur unusquisque ex participatione apientiae; Deus vero non quasi qui ex sapientia sapiens ut sapientiam ipse magis genuerit, cum ex
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͦ ꝓpħȩ non intellexerunt quȩ deore ꝓpͥo ꝓferebant.
non erant sapientes. Uerum si stultũ est ꝓphas confi.¬
teri. & negare eos sapientes fuisse: restat ut sapientes.
fuerint. & intellexerint quȩ exore ꝓprio ꝓferebant. &
abuerint intellectum in labiis suis. Quȩ ergo silentii
ratio : Uideamus ne illa sit quam & ipse partim sibi tra-¬
ditam ꝓsacramentorũ dispensatione ꝑdocuit. ubi dicit
ab ductum se esse intercium cęlũ. & inde inparadisum.
& audisse non edicenda uerba. que non licet hominii
loqui. In quo utiq ostendit non quo ipse ignoret qͥd
audierit: sed quod ꝓferre & aliis hominib pandere.
quȩ sibi sunt indicata non liceat. Ita gͦ potest &̃ in hoc
loco lictum uderi: sacramentũ temporib scłorum.
insilentio habitum. quod ut scirent᷑ quidem ꝓpħȩ.
ex scripturis quidem ꝓpheticis manifestatur: sed
hominibꝰ id.ẽ. uulgo non manifestauerint nec pate¬

Expanded text:
Si ergo Prophetae non intellexerunt quae de ore proprio proferebant, Si ergo Prophetae non intellexerunt quae de ore proprio proferebant, non erant sapientes. Verum quia stultum est prophetas confiteri, et negare eos sapientes fuisse, restat ut sapientes fuerint, et intellexerint quae ex ore proprio proferebant, et habuerint intellectum in labiis suis. Quae ergo silentii ratio? Videamus ne illa sit quam et ipse Paulus sibi traditam pro Sacramentorum dispensatione perdocuit, ubi dicit, perabductum se esse in tertium coelum et inde Paradisum, et audisse non edicenda verba, quae non licet homini loqui. In quo utique ostendit, non quod ipse ignoret quod audierit, sed quod hominibus pandere, quae sibi sunt indicata non liceat. Ita ergo potest et in hoc loco dictum videri Sacramentum temporibus saeculorum in silentio habitum, quod scierint quidem Prophetae ex Scripturis enim Propheticis manifestatur, sed hominibus, id est vulgo non manifestaverint nec pate
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m reuelationem sacramenti. temporib scłorum silen¬
tio habiti. Non mͥ uidetur qͦd adom̃s ꝑtineat ista utrĩq
generis confirmatio: sed ad om̃s quidẽ ꝑtinet creden¬
tes. dum taxat euangłium sayli & pͣdicatio api. Reue.¬
latio uero sacramenti. temporib scłorum insilentio ha¬
biti: non adpłres sed ad paucos & electos qui capaces pos.
sint esse sapientiȩ &e scientiȩ dei. dequib drͣ. Multi uo.¬
cati. pauc̃i autem electi. Sed& de eo quod ait sacramen¬
ti insilentio habiti. requirendũ est. utrum ita id dicat
insilentio habitum ut omĩno nullus agnouerit ne ipsi
quidem qui annuntiabant ꝓpħȩ. an altior aliqua si-¬
lentu intelligenda est ratio. Michi quidem ualde ab.¬
surdum uidetur ut dicamus ꝓpħas ita scripsisse de.
sacramentis diuinis ut non intellȩxerint ea ipsa
quȩ dicebant cũ scriptura dicat. sapiens intelligit quȩ
de ore eius ꝓcedunt: & inlabiis portat intellectum.

Expanded text:
dum revelationem sacramenti temporibus saeculorum in silentio habiti, non mihi videtur quod ad omnes pertineat ista utriusque generis confirmatio, sed ad omnes quidem pertinet credentes duntaxat Evangelium Pauli, et praedicatio Christi. Revelatio vero sacramenti temporibus saeculorum in silentio habiti non ad plures, sed ad paucos, et electos, qui capaces esse possint sapientiae et scientiae Dei, de quibus dicitur: Multi vocati, pauci autem electi . Sed et de eo quod ait, sacramenti in silentio habiti, requirendum est utrum ita id dicat in silentio habitum, ut omnino nullus agnoverit, ne ipsi quidem, qui annuntiabant Prophetae, an altior aliqua silentii intelligenda est ratio: mihi quidem valde absurdum videtur, ut dicamus Prophetas ita scripsisse de Sacramentis divinis, ut non intellexerint ea ipsa quae dicebant, cum Scriptura dicat: Sapiens intelligit quae de ore ejus procedunt, et in labiis portat intellectum .
Abbreviated transcription (Latin):
lupi rapaces. Et idõ uigilans sensꝰ & intenta mensr
uł lupi latentem rapacitatem. Unde uide quã ꝓximip¬
culi fiant hi: qͥ exerceri indiuinis litteris neglegunt.
solis huiꝰmodi examinationis agnoscenda discretior. Co¬
nuo gͦ in ł reui speciem ꝓpositȩ distinctionis ostendit. q¬

Expanded text:
lupi rapaces ; et ideo vigilans sensus, et intenta mens rvel lupi latentem rapacitatem. Unde vide quia proximi periculis fiant hi, qui exerceri in divinis litteris negligunt, ex quibus solis hujusmodi examinationis agnoscenda discretio est. Continuo ergo in brevi speciem propositae distinctionis ostendit,
Abbreviated transcription (Latin):
serdieat quomͦ potest idem ipse & sapiens. ee &e stubai s aben¬
cemi adeum Respice a dartes istas. que in usu hominũ haben
marte fabrili insipientissimꝰ inuenitur. SE rersu sapien¬
tisimꝰ Cuonator. quomꝰ in arte medicine inuenttu apien¬
piens. Sicg possibile ẽ inhis quȩ a ddim etinentien sa sacie

Expanded text:
s . Quomodo potest idem ipse et sapiens esse et stultus? Respice ad artes istas quae in usu hominum habentur, arte fabrili insipientissimus: vel rursus sapientissimus gubernator, quomodo in arte medicinae invenitur insipiens: s