comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nis sui ipse dñs iħe xp̃e instituit. qñ
pꝰ cenam uet̾is pascȩ panem et uinũ
in corpꝰ et sanguinẽ suum diuina potentia
transmutatis apłis sumendum distribuit.
et ut idẽ pꝰ hoc in memoriam sui agerent.¬

Expanded text:
 instituit, quando post coenam veteris Paschae panem et vinum in corpus et sanguinem suum divina potentia transmutans, apostolis sumendum distribuit, et ut idem post hoc in memoriam sui agerent
Abbreviated transcription (Latin):
Quantũ autẽ uita spiritualis dignior ẽ quam
t̃reua. et sp̃c qͣm corpus: tantum spiritualis
nore ac dignitate precedit. Nam spũalis pote¬
stas t̃renam potestatẽ et instituere habet ut sit
et iudicare habet si bona non fuerit. Ipsa uͦ a
deo pͥmum instituta ẽ. et cum deuiat a solo
dõ iudicari potest sicut scriptum ẽ. Spũalis¬

Expanded text:
Quantum autem vita spiritualis dignior est quam terrena et spiritus quam corpus, tantum spiritualis nore, ac dignitate praecedit. Nam spiritualis potestas terrenam potestatem et instituere habet, ut sit, et judicare habet si bona non fuerit. Ipsa vero a Deo primum instituta est, et cum deviat, a solo Deo judicari potest, sicut scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
deo sacerdocium institutum ẽ. postea ꝑ sacer¬
docium iubente dõ regał potestas ordinata.
Unde adhuc in ȩccłia dĩ sacerdotał diguitas
regalẽ potestatẽ sacrat: et scĩficans ꝑ benedi
ctionẽ. et formans ꝑ institutionẽ. Si qͦ ut dicit
apłe qui benedicit maior ẽ et minor qui benedi¬
ettur: constat absq omi dubitatione quod
t̃rena potestas quȩ a sp̃uali benedictionẽ acci¬
pit. iure inferior estimatur.

Expanded text:
deo sacerdotium institutum est postea vero per sacerdotium, iubente deo, regalis potestas ordinata. Unde et adhuc in ecclesia dei, sacerdotalis dignitas regalem potestatem sacrat. Et apostolus: Qui benedictionem, et formans per institutionem. Si ergo, ut dicit Apostolus, qui benedicit major est, et minor qui benedicitur , constat absque omni dubitatione quod terrena potestas, quae a spirituali benedictionem accipit, jure inferior existimetur.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ꝑtinent potestas ẽ t̃rena. in clericis aut̃
ad quorũ officium spectant ea quę sp̃ualis ui¬
te sunt bona potestas ẽ diuina. Iua gͥ potesta ᷤᷤ¬
scłaris dicitur ista spuał noĩatur. In utraꝙ
potestate diu̾si sunt gradus. et ordines pote¬
statum sub uno tam̃ utrinq capite distri¬
buti. et quasi ab uno pͥncipio deducti. et ad
unum relati. Terrena potestas caput habet
regem: sp̃uat potestas caput habet sũ mum
pontificem. Ad potestatẽ regis ꝑtinent quȩ
terrena sunt ad t̾renam uitam facta omnia.
ad potestatẽ sũmi pontificis ꝑtiuent quȩ spi

Expanded text:
sunt, pertinent, potestas est terrena. In clericis autem sunt, pertinent, potestas est terrena. In clericis autem ad quorum officium spectant ea quae spiritualis vitae sunt bona, potestas est divina. Illa igitur potestas saecularis dicitur, ista spiritualis nominatur. In utraque potestate diversi sunt gradus, et ordines potestatum; sub uuo tamen utrinque capite distributi, et quasi ab uno principio deducti, et ad unum relati. Terrena potestas caput habet regem. Spiritualis potestas habet summum pontificem. Ad potestatem regis pertinent quae terrena sunt, et ad terrenam vitam facta omnia. Ad potestatem summi pontificis
Abbreviated transcription (Latin):
be quippȩ uitȩ sunt: una terrena alia
cȩlestis. Altera corporea: attera spuał.
Una qua corpꝰ uiuit ex anima: alia
qua anima uiuit ex deo. Utraq bonum suũ
habet quo uegetatur et nutritur. ut possit
subsistere. Uita t̾rena bonis t̾renis alitur.
uita spũał bonis sp̃ualib nutrit᷑. Ad uitam
t̾renam ꝑtinent: omnia quȩ t̾rena sunt. ad
uttam sp̃ualem quȩ spũalia sunt bona omĩa.
Ut autẽ in utraq uita iusticia seruetur et u¬
tilitas ꝓueniat: primum utrinq distribu¬
t sunt. qui utriusq bona scđ̾m necessitatẽ
uł rõnẽ studio ac labore adquirant. deinde
alii qui ea potestate officii cõmissi scdm eqͥ¬
tatẽ dispensent. ut nemo frẽm suum in ne¬
gocio suꝑgrediatur s iusticia iniuiolata con-¬
seruetur ꝑꝓterea in utroq popło seđm
utramq uitam distributo: potestates sunt
constitute. In laicis quippe ad quorũ studiũ
et ꝓuidentiam ea quȩ trenȩ uitȩ necessaria

Expanded text:
e quippe vitae sunt: una terrena, altera coelestis; altera corporea, altera spiritualis. Una qua corpus vivit ex anima, altera qua anima vivit ex Deo. Utraque bonum suum habet quo vegetatur et nutritur ut possit subsistere. Vita terrena bonis terrenis alitur; vita spiritualis bonis spiritualibus nutritur. Ad vitam terrenam pertinent omnia quae terrena sunt. Ad vitam spiritualem quae spiritualia sunt bona omnia. Ut autem in utraque vita justitia servetur, et utilitas proveniat; primum utrinque distributi sunt, qui utriusque bona secundum necessitatem vel rationem studio ac labore acquirant. Deinde alii qui ea potestate officii commissi secundum aequitatem dispensent, ut nemo fratrem suum in negotio supergrediatur; sed justitia inviolata conservetur. Propterea in utroque populo secundum utramque vitam distributo; potestates sunt constitutae. In laicis quippe ad quorum studium et providentiam ea quae terrenae vitae necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
aitur. ipsum adhuc ꝓpt̾ se bonum non amat᷑.
Tum accedit caritas et intrat ꝑ timorẽ istum
qui dũ monstrat quod fugere debeamus picł̃m
quodã mͦ appetere et desidare facit presidium.
Gonu̾tit gͦ cor ad diũ ut quodã mͦ de ipso fugi¬
at ad ipsum: hoc ẽ dum cauet hab̾e iratum
studeat habere ꝓpicium. Hunc sequiturso¬
mor filialis. qui ex succedente carttate nascũ.
ut ipsum timere nichil aliud sit. qͣm degu¬
statum in caritate bonum iam nolle amitĩe.
Et nio quidẽ timor aliquid penȩ adiuntũ
habet. dum inincerto ambulamꝰ. et potest
mutramq adhuc partẽ declinare status ui¬
te mittabit. S cũ mutabilitas nilla eri. tẽ
nulia ex incerco suspitionis pena inerit. et
tunc timor quodam mͦ sine timore erit: uͥe
de stabilitate cerci erimus. et tam̃ creatori
exhiħe non desistemus.

Expanded text:
ditur, ipsum adhuc propter se bonum non amatur. ditur, ipsum adhuc propter se bonum non amatur. Tum accedit charitas, et intrat per timorem istum, qui dum monstrat quod fugere debeamus periculum, quodammodo appetere et desiderare facit praesidium. Convertit ergo cor ad Deum, ut quodammodo de ipso fugiat ad ipsum: hoc est, dum cavens habere iratum, studet habere propitium. Hunc sequitur timor filialis, qui ex succedente charitate nascitur; ut ipsum timere nihil aliud sit, quam degustatum in charitate bonum jam nolle amittere. Et hic quidem timor aliquid poenae adjunctum habet, dum in incerto ambulamus, et potest in utramque adhuc partem declinare status vitae mutabilis. Sed eum mutabilitas nulla erit, tunc nulla ex incerto suspicionis poena inerit: et tunc timor quodammodo sine timore erit, ubi et de stabilitate certi erimus: et tamen reverentiam Creatori exhibere non desistemus.
Abbreviated transcription (Latin):
nominib placere non querens. tam̃ displicere
metuens. et ipse fingit quod non ẽ: tam̃ men¬
dax in neganda u̾itate. quam fallax alter
in falsitate tegenda: et ut̃q in u̾itate offendit.
Aiter quia timide negat quod ẽ: alt̃ quia ꝑu̾¬
se fimulat quod not ẽ. Inicialis uͦ timor quia
eam quam ds̃ cõminatur penam declinare sa¬
tagit. nequaqͣm sibi sufficere uidet. ut ab illici¬
ta se oꝑatione contineat: quia ei qui cor intue¬
tur non satis ẽ ad ꝓbationẽ. si innocens fuerit
actio. nͥ etiam ipsa cordis cogitatio ante eius ocu¬
los sincera atq impolluta appareat. Quia gͦ illi
aisplicere. metuit. qui uidet totum: ad ꝑfectã
in nocentiã coram eo necesse eẽ consid̾at ut mun¬
dec totum: et idõ iste timor inicialis dicitur.
quia sub hoc ꝑ bonam uoluntatẽ et uirtus
micium capit et uicium finẽ. Necdum tam̃
ꝑfeccio ẽ quia dum aliud agit᷑. et aliud inten¬

Expanded text:
hominibus placere non quaerens, tamen displicere hominibus placere non quaerens, tamen displicere metuens, et ipse fingit quod non est, tam mendax in neganda veritate, quam fallax alter in falsitate tegenda, et uterque in veritate offendit. Alter, quia timide negat quod est: alter, quia perverse simulat quod non est. Initialis vero timor, quia eam, quam Deus comminatur, poenam declinare satagit, nequaquam sibi sufficere videt, ut ab illicita se operatione contineat; quia ei, qui cor intuetur, non est satis ad probationem, si innocens fuerit actio, nisi etiam ipsa cordis cogitatio ante ejus oculos sincera, atque impolluta appareat. Quia ergo illi displicere metuit, qui videt totum, ad perfectam innocentiam coram eo necesse esse consideret, ut mundet totum; et ideo iste timor initialis dicitur, quia sub hoc per bonam voluntatem et virtus initium capit, et vitium finem, necdum tamen perfectio est: quia dum aliud agitur, et aliud inten
Abbreviated transcription (Latin):
auiquaudo cupiditas quando scł ad mundum
est. quando uero ad dm̃ ẽ caritas: sic timor cũ
sit motus mentis naturalit unus. scđ̃m diu̾¬
sos tam̃ modos quib habet᷑ uł oꝑatur aiu̾sis¬
nominib significatur. De quatuor timorib
uatuor sane timores saera scriptura dis¬
cernit. Seruilẽ. mundanũ. inicialem.
filialem. Seruilis timor ẽ: ꝓ euttanda
pena abstmere amalo. retenta uoluntate
no retenta uoluntate boua. Inicialis timorẽ
ꝓeuitanda pena cum ꝑu̾so oꝑe eciã prauas co¬
gitationes resecare. Faialis timor ẽ bono firmit.
adherere. quia illud amittere nolis. Ex his.iiiͦ.
timorib duo mali sunt. id ẽ seruilis et mundanꝰ.
duo uͦ boni. id ẽ inicialis et filiał. Seruilis timor
penam quȩ ab hominib infert᷑ mecuit. et idcͥco
ei sufficit cessare a malo oꝑe: quia ad oculum
famulatur. et reatum conscientiȩ non metuit.
hominib placere uolens. Mundanus uͦ timor

Expanded text:
aliquando cupiditas, quando scilicet ad mundum aliquando cupiditas, quando scilicet ad mundum est, quando vero ad Deum charitas: sic timor cum sit motus mentis naturaliter unus, secundum diversos tamnominibus significatur. CAP. V. De quatuor timoribus. Quatuor sane timores sacra Scriptura discernit: servilem, mundanum, initialem, filialem. Servilis timor est, pro evitanda poena abstinere a malo, retenta voluntate no, retenta voluntate bona. Initialis timor est pro evitanda poena cum perverso opere etiam pravas cogitationes resecare. Filialis timor est bono firmiter adhaerere, quia illud amittere nolis. Ex his quatuor timoribus duo mali sunt, id est, servilis et mundanus: duo vero boni, id est initialis, et filialis. Servilis timor poenam, quae ab hominibus infertur, metuit, et idcirco ei sufficit cessare a malo opere: quia ad oculum famulatur, et reatum conscientiae non metuit, hominibus placere videns. Mundanus vero timor
Abbreviated transcription (Latin):
lmor ẽ affectus mentis. quo mouetur ut
suꝑiori cedat. Amore enim accedit. timore
recedit. Si in iusticia ꝑstitisset homo.
ex uoluntate subiceretur meliori: nunc autẽ
ex necessitate subicitur forciori. Hȩc ẽ pena il¬
la timoris ex qua seruilis nominatur. quan¬
do qui uoluntate prius meliori noluit. nẽ¬
necessitate forciori subicitur. Quam ꝓfecto
penam tunt caritas foras mittit. quando sub¬
iectionẽ uoluntariam facit. Quantomagis
erescit caritas. tantomtagis ereseit uoluntas.
quantomagis crescit uoluntas. tantomagis
decrescit necessitas. et iam ꝑfecta caritate amat
et reuerentiam meliorẽ uoluntariꝰ. non timet
ad penam forciorẽ inuitus. Querunt de xp̃o
strare quom uoluntariȩ patri in quantum ipse
homo erat. sibi suꝑiori subiciebatur: et sponta¬
nea reuerentia cedebat illi quem suꝑiorẽ cognos¬
cebat dicens. Pat maior me ẽ. Sic̃ qͥ amor cuiu
sit motus mentis naturalit̃ unus. scđm diu̾¬
sas qualitatis diu̾sa nomina sortitur. et diect᷑

Expanded text:
mor est effectus mentis quo movetur ut superiori cedat; amore enim accedit, timore recedit. Si in justitia perstitisset homo, ex voluntate subjiceretur meliori. Nunc autem ex necessitate fortiori subjicitur. Haec est poena illa timoris ex qua servilis nominatur. Quando qui voluntate prius meliori subjici nnecessitate fortiori subjicitur, quia profecto poenam tunc charitas foras mittit , quando subjectionem voluntariam facit. Quanto magis crescit charitas, tanto magis crescit voluntas; quanto magis crescit voluntas, tanto magis decrescit necessitas, et jam perfecta charitate amat, ad reverentiam meliorem voluntarius, non timet ad poenam fortiorem invitus. Quaeritur de Christo strare quomodo voluntarie Patri in quantum ipse homo erat sibi superiori subjiciebatur, et spontanea reverentia cedebat illi quem superiorem cognoscebat, dicens: Pater major me est . Sicut igitur amor cum sit motus mentis naturaliter unus, secundum diversas qualitates diversa nomina sortitur, et dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
quod habet : etiam si solus habet. Hac itaq
similitudine eccłia sca. id ẽ uniu̾sitas fideliũ
cuius participatio in nomine designatur. qñ
nat m̃bra xp̃i. participantia spm̃ xp̃i. ut ab
oleo lȩticiȩ. quod precunctis participib suis
sodm plenitudinẽ accepit. et cunctis participi¬
bꝰ suis quasi caput membris sodm participati¬
onẽ tranffudit : sicut unguentũ in capite qͦd
descendit a capite in barbam. et deinde usq
in oram. hoc ẽ in extremitatẽ uestim̃ti defluxit.¬
xit : ut ad totum efflueret. et totũ uiuifica¬
ret. Quando qͥ xp̃ianus efficeris m̃brum xͥ
efficeris: membrũ corꝑis xp̃i. participans

Expanded text:
quod habet, etiam si solus habet. Hac itaque quod habet, etiam si solus habet. Hac itaque similitudine Ecclesia sancta, id est universitas fidelium, cujus participatio in homine designatur quandnat membra Christi participantia Spiritum Christi ut ab oleo laetitiae, quod prae cunctis participibus suis secundum plenitudinem accepit et cunctis participibus suis quasi caput membris secundum participationem transfudit: Sicut unguentum in capite, quod descendit a capite in barbam et deinde usque in oram ; hoc est, in extremitatem vestimenti defluxit ut ad totum efflueret, et totum vivificaret. Quando ergo Christianus efficeris, membrum Christi efficeris, membrum corporis Christi participans
Abbreviated transcription (Latin):
uno spiritu uiuificata. et unita fide
una et scĩficata. Huius corꝑis membra.
singłi quiq fidelium existunt: omnes corpus
modũ autẽ in corꝑe humano singła queq m̃¬
bra ꝓpͥa ac discreta officia habent. et tamen
unumqͦdq non sibi soli agit. quod solum agit:
sic in corꝑe sc̃e eccłiȩ dona gratiarum distribu¬
ta sunt. et tam̃ unusqͥsq non soli sibi habet.
etiã id quod solus habet. Soli enim ocłi uident:
et tamen sibi solũmodo non uident. s toti corꝑi.
Solȩ aures audiunt: nec tam̃ sibi solũmodo ñ¬
audiunt. s toto corꝑi. Soli pedes ambulant: et
non sibi tam̃ solummodo ambulant s toticor¬
ꝑi. Et adhunc modum unumqͦdq quod nabet
solum in se. non habet solũmodo ꝓpt̃ se. qͣti¬
nus sod̾m dispensationẽ optimi largitoris et
distribitoris sapientissimi. singła sint omniũ.
et omnia singłorũ. Quisquis gͦ donium gr̃ȩ
dĩ ꝑciꝑe meruit. sciat ñ ad se solum ꝑtinere

Expanded text:
uno Spiritu vivificata, et unita fide una, et sanctificata. Hujus corporis membra singuli quique fidelium existunt; omnes corpus modum autem in corpore humano singula quaeque membra propria ac discreta officia habent, et tamen unumquodque non sibi soli agit quod solum agit, sic in corpore sanctae Ecclesiae dona gratiarum distributa sunt, et tamen unusquisque non sibi soli habet, etiam id quod solus habet. Soli enim oculi vident; et tamen sibi solummodo non vident sed toti corpori. Solae autem aures audiunt nec tamen sibi solummodo audiunt, sed toti corpori. Soli pedes ambulant et non sibi tamen solummodo ambulant, sed toti corpori. Et ad hunc modum unumquodque quod habet solum in se non habet solummodo propter se quatenus secundum dispositionem optimi largitoris, et distributoris sapientissimi, singula sint omnium, et omnia singulorum. Quisquis ergo donum gratiae Dei percipere meruit sciat non ad se solum pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
de suis locis ad alia loca nulla rõne
debet fieri. nͥ ꝓ magna utilitate uł
necessitate cogente. Et hoc quidem non ꝑ ip¬
sos fieri oportet s consilio et inuitatione co¬
episcopoꝵ. atq auctoritate romani ponti¬
ficis. Mutatio similit̾ clericorũ siue presbi¬
teroꝵ non sine magna discretione fieri debet.
cũ consilio et auctoritate ep̃oꝵ suoꝵ. Cieri¬
cum etiã in eccłiis duarũ ciuitatũ ascribi
sacri canones uetant. Presbiteros quoq
relicta cura eccłiarum suarũ ꝓfectionem
susciꝑe. siue ad orationesnsiue quolibet in¬
consulto ep̃o non oportere testantur. Det̃m¬
nant quoq quȩ suit que necessario presbitos
scire oportet. id ẽ librũ sacrañitorum. lectio¬
nariũ. baptisteriũ. compotũ. canouẽ penitẽ¬
cialẽ. psalteriũ. omelias ꝑ circulũ anni dñi¬
cis dieb et singłis festiuitatib aptas. et mul¬
ta alia quȩ de uita et conu̾satione sacrorum
ordinum. uł ronabilit̃ dicta funt uł necessa¬

Expanded text:
de suis locis ad alia loca nulla ratione debet fieri, nisi pro magna utilitate vel necessitate cogente. Et hoc quidem non per ipsos fieri oportet, sed consilio et invitatione coepiscoporum, atque auctoritate Romani pontificis. Mutatio similiter clericorum sive presbyterorum non sine magna discretione fieri debet, cum consilio et auctoritate episcoporum suorum. Clericum etiam in Ecclesiis duarum civitatum ascribi sacri canones vetant. Presbyteros quoque relicta cura Ecclesiarum suarum profectionem suscipere, sive ad orationes sive quolibet, inconsulto episcopo non oportere testantur. Determinant quoque quae sint quae necessario presbyteros scire oportet, scilicet librum sacramentorum, lectionarium, baptisterium, compotum, canonem, poenitentialem, psalterium, homilias, per circulum anni Dominicis diebus et singulis festivitatibus aptas, et multa alia quae de vita et conversatione sacrorum ordinum, vel rationabiliter dicta sunt, vel necessa
Abbreviated transcription (Latin):
t ꝑhibent pͥmum lapis ẽ inuent̾ achates.
Inripis fluuii qui nomine dictꝰ eodem.
hic precio diues. siculas ꝑlabitur horas.
S it licet ipse niger. zonis tam̃ obsitꝰ albis.
Hic lapis ingenitas memorat᷑ hab̾e figuras.
Cuiꝰ natnus facies int̾lita uenis.
Nunc regũ formas. nc̃ dat simulachra deoꝵ.
Rex phirrus digito gesfisse refertur achatem.
E t stans in medio eitharam tangebat apollo.
Nature. ñ artis opus. mirabile dictu.
Hunc quoq coralio similem gerit insula creta.
Cuiꝰ planicies. crucis est illata uenenis.
Istec nempe uirus fugat et qđ uꝑa fundit.
Reddentẽ uarias facies dat et indus achatem.
N ẽ nemoꝵ frondes. nc̃ dantẽ signa ferarum.
Hic sedare sitim. uisumq fouere putatur.
Ẽ& qui mirre suecensus spiret odorem.
Sanguineas maculas ẽ qui ꝑhibetur hab̾e.
Cetera cui facies quia creber uilis habetur.
hortantem munit. uiresq ministrat achates.
Facundumq facit. gratumq boniq coloris.
E t ꝑsuasorem mundoq deoq placentem.

Expanded text:
hibent primum, lapis est inventus achates In ripis fluvii, qui nomine dictus eodem. Hic pretio dives, Siculas perlabitur oras. Sic licet ipse niger, zonis tamen obsitus albis. Hic lapis ingenitas memoratur habere figuras; Cujus nativis facies interlita venis, Nunc regum formas, nunc dat simulacra deorum. Rex Pyrrhus digito gessisse refertur achatem, Et stans in medio citharam tangebat Apollo; Naturae, non artis opus, mirabile dictu. Hunc quoque corallo similem gerit insula Creta; Cujus planities criseis est illisa venis. Iste nempe virus fugat, et quod vipera fundit. Reddentem varias facies dat et Indus achatem; Nunc nemorum frondes, nunc dantem signa ferarum. Hic sedare sitim, visumque fovere putatur, Est et qui myrrhae succensus spirat odorem. Sanguineas maculas est qui perhibetur habere. Cerea cui facies, quia creber, vilis habetur. Portantem munit, viresque ministrat achates, Facundumque facit, gratumque, bonique coloris, Et persuasorem, mundoque, Deoque placentem.
Abbreviated transcription (Latin):
ic gignuntur ex peccato peccata itt dum
non euitantur ꝑ aua. incidatur in maxi¬
mis. Et dum defendunt admissa ne lam¬
tantur: ex flagicio ad suꝑbiam itur. Unde fit ut
Auplicati sit a tninis reus: qui et admittit scele
raꝑ uoluntate. et defendit ea ꝑconturnatie uirẽ¬
morei gic ex uicio uieium gignitur: siciut uuit̃
uieterti concipitur. Ex iucio enrm giguite iuiciũ
sicuti dauna qui dum non eintauit aduterritit
opetur sic̃ ꝑ untute euangelio prtedicanoiors
ut dum unum abierit. succedat aliud ureta ioheł ꝓ¬
phȩ testimonium quod ait. Residuum eruccȩ comedit
locusta. et residuum locustȩ comedit bruchus. Et re¬
sidim bruchi. comedit rubigo. Propt̃ id ergo ista
sub uiciorum allegoria colliguntur: quia sequitur
exꝑgism̃ini ebrii et flete. Aliquando utiliter p ecca¬
tur inmimimis uiciis: ut maiora utilius caueantur.
Lege paulum apł̃m minora ꝑmitteutem peccata:
ne maiora ꝑpetrentur. Ueracit̃ autẽ sanantur uicia:

Expanded text:
ic gignuntur ex peccato peccata, ut dum non evitantur parva, incidatur in maximis, et dum defenduntur admissa, nec lamentantur, ex flagitio ad superbiam itur. Unde fit ut duplicati sit criminis reus qui et admittit scelera per voluntatem, et defendit ea per contumaciae tumorem. 2. Sic vitio vitium gignitur, sicut virtus virtute concipitur. Ex vitio enim gignitur vitium. Sicuti David qui, dum non evitat adulterium, cipitur, sicut per virtutem evangelicae praedicationis ut dum unum abierit, succedat aliud, juxta Joel prophetae testimonium, qui ait: Residuum erucae comedit locusta, et residuum locustae comedit bruchus, et residuum bruchi comedit rubigo . Per id ergo ista sub vitiorum allegoria colliguntur, quia sequitur: Expergiscimini, ebrii, et flete. Aliquando utiliter peccatur in minimis vitiis, ut majora utilius caveantur. Lege Paulum apostolum minora permittentem peccata, ne majora perpetrentur. Veraciter autem sanantur vitia
Abbreviated transcription (Latin):
patitur. S magis ꝑ hoc dõ cõmendabilem se ẽẽ ex¬
istimet: si dum hec patitur laudet dm̃ potius ñ
accuset. Ad magnam utilitatem diuino iudicio
mens iusti diuersis passionum temptationibꝰ agi¬
tatur: ꝓ quibꝰ si dõ gr̃as egerit. sueq culpȩ quod
talia dignus sit reputauerit: hoc quod ex passio¬
ne tolerat ei ꝓ uirtittib reputabitur. quia et
diuinam agnoscit iusticiam et suam culpam in

Expanded text:
patitur, sed magis per hoc Deo commendabilem se esse expatitur, sed magis per hoc Deo commendabilem se esse existimet, si, dum haec patitur, laudet Deum potius quam accuset. Ad magnam utilitatem divino judicio mens justi diversis passionum tentationibus agitatur. Pro quibus si Deo gratias egerit, suaeque culpae, quod talia dignus sit pati, reputaverit, hoc quod ex passione ei acciderit pro virtutibus reputabitur, quia et divinam agnoscit scientiam, et suam culpam in
Abbreviated transcription (Latin):
urmurare in flagellis dei peccator homo
non debet: quia maxime ꝑ hoc quod corri¬
pitur emendat᷑. Unus quisq autem tuno
leuius portat quod patitur. si sua discusserit mala
ꝓ quib illi infertur retributio iusta. Discat non
murmurare qui male patitur. etiam si ignorat
cur mala patiatur et ꝑ hoc iuste se pati arbitretur.
per quod ab illo iudicatur. cuius nunqͣm in iusta
iudicia sunt. Qui flagella sustinet. et contra deũ
murmurat: iusticiam iudicantis accusat. Qui¬
etiam si ꝓ quo patitur ignoret. ꝑ hoc iam iustifi¬
catur. per quod et se ipsum accusat. et dei iusticiã
laudat. Dum ex reb ꝓsperis utilia iustus exempla
prestat hominibꝰ necesse ẽ eum iterum et aduersita¬
tib tangi. quatenꝰ eius pacientia comprobetur.
ut denuo fortitudinis documenta ex eosumant.
qui ꝓsperitatis eius temperantiam agnoueriuut.
Qui passionib anime insidiante aduersario cru¬
ciatur: non idcirco se credat alieuari axp̃o qui talia

Expanded text:
urmurare in flagellis Dei peccator homo non debet, quia maxime per hoc quo corripitur emendatur. Unusquisque autem tunc levius portat quod patitur, si sua discusserit mala pro quibus illi infertur retributio justa. Discat non murmurare qui mala patitur; etiamsi ignorat cur mala patiatur et per hoc juste se pati arbitretur per quod ab illo judicatur, cujus nunquam injusta judicia sunt. Qui flagella sustinet, et contra Deum murmurat, justitiam judicantis accusat. Quietiam si hoc pro quo patitur ignoret, pro hoc tamen justificatur per quod et seipsum accusat et Dei justitiam laudat. Dum ex rebus prosperis justus exempla praestet hominibus, necesse est eum iterum et adversitatibus tangi, quatenus ejus patientia comprobetur, ut denuo fortitudinis documenta ex eo sumant, qui prosperitatis ejus temperantiam agnoverunt. Qui passionibus animae insidiante adversario cruciatur, non idcirco credat se alienari a Christo qui talia
Abbreviated transcription (Latin):
ymoniace heresis contagium. iam olim
it balaam pullulauit. qui diuinationis
precio ꝓposito. ad maledicendum popłm
dĩ ꝑrexit. Deninc huiꝰ heresis duo leguntur
auctores pestilentes emersisse. alt̃ sub ꝓpħica
alt̾ sub apłica doctrina. Primus giezi magister
ẽẽ uendentiũ. deinde symon auctor uidetur ui¬
detur emptorum. Hoꝵ autẽ ut dictum ẽ secta¬
tores sicut non sunt in errore diu̾si ita nec dãp¬
natione discreti

Expanded text:
moniacae haeresis contagium jam olim in Balaam pullulavit, qui divinationis pretio proposito ad maledicendum populum Dei perrexit . Dehinc hujus haeresis duo leguntur auctores pestilentes emersisse: alter sub prophetica, alter sub apostolica doctrina. Prius Giezi magister esse vendentium , deinde Simon auctor videtur emptorum . Horum autem, ut dictum est, sectatores, sicut non sunt in errore diversi, ita nec in damnatione discreti
Abbreviated transcription (Latin):
pud is est ad ciabolum oraculi sententiam diruat di¬
cens. Quom̾ cecidisti de celo lucifer qui mane orieba
ris : et cetera. Ex nomine quippe eorꝑis intelligitur
caput: ut est illud in euangłio de zizaniis tritico
aamixtis dicente dño. Inimicus homo hoc fecit. Ho
minẽ ipsum diabolum uocans: et ex nomine corpis
caput designans. Item ex nomine capitis significatur
corpus sicut in euangłio dicitur. Duodecin uos elegi
s. unus ex uob̾ diabolus ẽ. Iudam utiq indicaus: qui
diaboli corpus fuit. Apostata quippe angłs omnum
caput est miquoꝵ. et huiꝰ capitis corpus funt om̃is iuiqͥ.
Sicq cum niembris suis unitus ẽ ut sepe quod cor¬
pori enis dicitur ad eum pocius referatur. et rursum
quod illi ad membra iterum ipsius diriuetur.xx.
de differentia testamentorum.

Expanded text:
put, id est, ad diabolum, oraculi sententiam derivat, diput, id est, ad diabolum, oraculi sententiam derivat, dicens: Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaIV, 12.? 19. Ex nomine quippe corporis intelligitur caput, ut est illud in Evangelio de zizaniis tritico admistis, dicente Domino: Inimicus homminem ipsum diabolum vocans, et ex nomine corporis caput designans; item ex nomine cacorpus, sicut in Evangelio dicitur: Duodecim vos elegi, sed unus ex vobis diabolus est ; Judam utique indicans, quia diaboli corpus fuit. Apostata quippe angelus omnium caput est iniquorum, et hujus capitis corpus sunt omnes iniqui. Sicque cum membris suis unus est, ut saepe, quod corpori ejus dicitur, ad eum potius referatur; rursum quod illi, ad membra iterum ipsius derivetur. 173 CAPUT XX. De differentia Testamentorum.
Abbreviated transcription (Latin):
funt iam facta dicuntur: scd̾m dei ȩteruitatem acci¬
pienda sunt. apud quem iam onrĩa facta sunt. quȩ
futura sunt. Sexta regła ẽ de capitulatione. Reca-¬
pitulatio ẽnĩ ẽ: dum seriptura redit ad illud cuiꝰ
narratio iam transierat. sicut cum filios filioꝵ noe.
scriptura cõmemorasset. dixit illos fuisse in linguis
et gentibꝰ suis: et tam̃ postea quasi hoc in ordine etiam
temporũ sequeretur. Et erat inquit omnis terra. labi
suas gentes et scđłm suas linguas erant. si una lingua
omnibꝰ erat. nisi quia ad illud quod iam transierat reca¬
ptusando ẽ reu̾sa narratio : Septima regła est de diabo¬
lo et ens corpore: quia sepe dicintur ipsius capiti. quȩ
suo magis conueniunt corpori. Sepe uͦ eius uidentur
dicta menibroꝵ: et non nisi capiti congxuunt. Sicut in¬
ysaia uibi dum contra babyloniam. hoc ẽ contra dia¬
boli corpꝰ multa dixisset sermo ꝓpħicus: rursusad ca¬

Expanded text:
sunt, jam facta dicuntur, secundum Dei aeternitatem accisunt, jam facta dicuntur, secundum Dei aeternitatem accipienda sunt, apud quem jam omnia facta sunt, quae futura sunt. Sexta regula est de recapitulatione. Recapitulatio est enim, dum Scriptura tendit ad illud, cujus narratio jam transierat, sicut cum filios filiorum Noe Scriptura commemorasset , dicit illos fuisse in linguis et gentibus suis, et tamen postea quasi hoc etiam in hoc ordine temporum requiritur: Erat, inquit, omnis terra labiumsuas gentes, et secundum suas linguas erant, si una lingua erat omnibus, nisi quia ad illud quod jam transierat recapitulando est reversa narratio? Septima regula est de diabolo et ejus corpore, quod saepe dicuntur ipsius capitis, quae suo magis conveniunt corpori. Saepe vero videntur esse dicta membrorum, et non nisi capiti congIsaia, ubi dum contra Babyloniam, hoc est, contra diaboli corpus multa dixisset sermo propheticus, rursus ad ca
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ẽ de triduo dominicȩ seputture. dum nec tribus
plenis dieb ac noctib iacuerit in sepulehro: s tam̃
a parte totum triduũ accipitur. Uel sicut illud quod
to seruituros: et sic inde egressuros. Qui tam̃ domi¬
nante ioseph egypto: dominati sunt. Nec statim post
quadringentos annos egressi funt ut fuerat reꝓiussũ.
s post quadringentos triginta ꝑactos ab ȩgypto reces¬
serunt. Est et illa de temporib figura ꝑ quam quedã
quȩ futura sunt quasi iam gesta narrantur: ut est
illud. foderunt manus meas et pedes meos: dinume¬
rauerunt omia ossa mea. Et diuiserunt sibi uestim̃¬
ta mea. Et his similia in quibus futura tanqͣm si
iam facta sint ita ddicuntur. S eur quȩ adhuc
facienda erant iam facta narrantur: Quia quę
nobis adhuc futura sunt: apud di et̾uitatem
iam facta sunt. Quaꝓpt̃ quando aliquid faciendum eẽ
ꝓnunciatur: scđni nos dicitur. Quando uͦ que futura

Expanded text:
Sic est de triduo Dominicae sepulturae, dum nec tribus Sic est de triduo Dominicae sepulturae, dum nec tribus plenis diebus ac noctibus jacuerit in sepulcro, sed tamen a parte totum triduum accipitur. Vel sicut illud quod uros in Aegypto, et sic inde egressuros. Qui tamen dominante Joseph Aegypto, damnati sunt; nec statim post quadringentos annos egressi sunt, ut fuerat repromissum, sed annis quadringentis triginta peractis, ab Aegypto recesserunt. Est et alia de temporibus figura, per quam quaedam quae futura sunt, quasi jam gesta naillud: Foderunt 171 manus meas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea; et diviserunt sibi vestimenta mea, et his similia. Ijam facta sint, ita dicuntur. Sed cur quae adhuc facienda erant, jam facta narrantur? Quia ea quae nobis futura sunt, apud Dei aeternitatem jam facta sunt. Quapropter quando aliquid faciendum esse pronuntiatur, secundum nos dicitur; quando vero quae futura
Abbreviated transcription (Latin):
de specie: et cont̾itit contra totumo mundum sermo¬
nem. Certe si ñ diceret aduersus uniu̾sum orbem:
non adderet infra geueralit̃ et disꝑdam omnem ter¬
ram. et uisitabo suꝑ urbes mala: et cetera quȩ se¬
quunt᷑ ad int̾uitionẽ mundi ꝑtinentia. Unde et¬
adiecit. Hoc ẽ consilium quod cogitaui suꝑ omnem
terram: et hȩc ẽ manꝰ extenta suꝑ omnes gentes. Itẽ
post quam sub ꝑsona babyloniȩ arguit uniu̾sũ mim¬
dum: rursus ad eandem quasi de genere ad speciem
reu̾titur dicens. quȩ eidem ciuitati specialiter con¬
tigerunt. Ecce ego suscitabo suꝑ eos medos. Nam re¬
gnante balthasar. a medis obtenta ẽ babylonia.
telligere mundiun: dicendo. Et concurrere faciam e¬
giptios aduersus egiptios: et regnum aduersus reguutu.
Cum egy ptus non multa regna: s inum habuisse seri¬
bitur regnũ. Quinta regła est de temporib ꝑ quani
aut pars maior temporis ꝑ partem ir idrem inducit᷑.¬

Expanded text:
de specie, et convertit generaliter contra totum mundum sermode specie, et convertit generaliter contra totum mundum sermonem. 9. Certe si non diceret adversus universum orbem, non adderet infra generaliter: Et disperdam omnem terram, et visitabo super orbem mala, et caetera quae sequuntur ad intadjecit: Hoc est consilium quod cogitavi super omnem terram, et haec manus extensa super omnes gentes . Item postquam sub persona Babyloniae arguit universum mundum, rursus ad eamdem quasi de genere ad speciem revertitur, dicens quae eidem civitati specialiter contigerunt. Ecce ego suscitabo super eos Medos . Nam regnante Balthassar, a Medis obtenta est Babylonia. telligere mundum dicendo: Et concurrere faciam Aegyptios adversus Aegyptios, regnum adversus regnum . Cum Aegyptus non multa regna, sed unum habuisse describatur regnum. Quinta regula est de temporibus, per quam aut pars maxima temporis per partem minorem inducit
Abbreviated transcription (Latin):
non congruit. Nam altera pars ẽ cui peccata deleuit.
et cui dicit meus es tu: et altera cui dicit. Conu̾tere
ad me: et redimã te. Qui si conu̾tant᷑: peccata eorũ¬
delentur. ꝑ hanc enim regulam sic ad om̃s loqui¬
tur scriptura: ut et boni redarguantur cum malis.
et mali laudent᷑ ꝓ bonis. S quid ad quẽ ꝑtineat:
qui prudent̃ legerit diseit. Tercia regula ẽ de litte¬
ra et sp̃u : id ẽ de lege et gr̃a. Lege ꝑ quam precep¬
ta facienda admonentur: gr̃a ꝑ quan oͣperemur
iuuamur. Uel quod lex non tantum hystorice: sed
etiam sp̃ualit̃ sencienda sit. Namq et historie opor¬
tec fidem denere: et sp̃italit̾ intelligere. Quarta
regula ẽ de specie et genere: ꝑ quam pars ꝓ toto.
et totum ꝓ parte ponitur. ueluti si uni popło uel
eruitati loquatur ds̃: et tam̃ intelligatur omnem
contingere mundum. Nam licet aduersus unam
tam̃ dum contra eam loquitur transit ad genus

Expanded text:
non congruit. 5. Nam altera pars est cui peccata delevit, non congruit. 5. Nam altera pars est cui peccata delevit, et cui dicit: Puer meus es tu. Et altera cui dixit: Convertere ad me, et redimam te. Qui si convertantur, eorum peccdelentur. Per hanc enim regulam sic ad omnes loquitur Scriptura, ut et boni redarguantur cum malis, et mali laudentur pro bonis. Sed quid ad quem pertineat, qui prudenter legerit discet. 6. Tertia regula est de littera, et spiritu, id est, de lege et gratia: lege, per quam praecepta facienda admonemur; gratia, per quam ut operemur juvamur. Vel quod lex non tantum historice, sed etiam spiritaliter sentienda sit. Namque et historice oportet fidem tenere, et spiritaliter legem intelligere. 7. Quarta regula est de specie et genere, per quam pars pro toto, et totum pro parte accipitur, veluti si uni genti vel civitati loquatur Deus, et tamen intelligatur omnem contingere mundutamen dum contra eam loquitur, transit ad genus
Abbreviated transcription (Latin):
eptem ẽẽ inter ceteras regulas locutionitm
scãrũ scripturarũ: quidam sapientes dixerunt.
Prima regła ẽ de dño et enis corꝑe: quȩ de uno¬
et ad uum loquitur. Atq in una ꝑsona modo caput
modo corp̃ ostendit: sic̃ ysaias ait. Induit me uestim̃to¬
salutari: quasi sponsum decoratum corona. et quasi
sposam ornatã monilib suis. In una etum ꝑsona dup¬
plici uocabulo nominato: capud id ẽ sponsum. et eccłi¬
am. id ẽ sponsam manifestauit. Proinde notandum
in scripturis quando specialit caput describit. quan¬
do et caput et corpꝰ. aut quando ex utroq transeat ad
utrumq : aut ab altero ad alterum. Sicq quid capi¬
ti quid corꝑi conueniat: prudens lectoi intelligat.
Scda regła ẽ: de dñi corꝑe uero et ꝑmixto. Nam ui¬
dentur quȩdam unuus conuenire ꝑsone. quod tam̃
non ẽ uniꝰ: ut ẽ illud. Puer meus estu isrł. Ecce dele¬
ui ut nubẽ iniquitates tuas: et sic̃ nebulam peccata
tua. Conũtere ad me et redunam te. Hoc ad unu

Expanded text:
eptem esse inter caeteras regulas locutionum sanctarum Scripturarum, quidam sapientes dixerunt. Prima regula est de Domino et ejus corpore, quae de uno ad unum loquitur, atque in una persona modo caput, modo corpus ostendit, sicut Isaias ait: Induit me Dominusalutari, quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. In una enim persona duplici vocabulo nominata caput, id est, sponsum, et Ecclesiam, id est, sponsam, manifestavit. 3. Proinde notandum in Scripturis quando specialiter caput describitur, quando et caput, et corpus; aut quando ex utroque transeat ad utrumque, aut ab altero ad alterum, sicque quid capiti, quid corpori conveniat, prudens lector intelligat. 4. Secunda regula est de Domini corpore vero et permisto. Nam videndum quaedam unius convenire personae, quae tamen non sunt unius, ut est illud: Puer meus es tu, Israel, ecce delevi, ut nubem, iniquitates tuas, et sicut nebulam peccata tua; convertere 168 ad me, et redimam te. Hoc ad unum
Abbreviated transcription (Latin):
nullam apud eum ẽẽ. imquitatem. et si illam mͦ
non uidemus. id ẽ. equalitatẽ que ẽ. ap̃ eum: fi¬
matur uia. et uenimus ad patͥam. Non potest
uideri tempore fidei: uidebitur temꝑorẽ speci¬
ei. Nunc enim ꝑfidem ambulamus: tunc ꝑ spe¬
tiem. Quid ẽ. ꝑ speciem: s peciosus forma p̃filiis
hominum. quia inpͥncipio erat uerbum. et
uerbum erat ap̃ deum. et ds̃ erat uerbum:
Qui diligit me inquit: mandata mea custodit.
Et qui diligit me: diligetur a patrȩ meo. et
ego diligam eum. Et quid illi dabis : et osta̾ndã
meipstim illi. Hec erit species. quando faciet
ꝙ dixit. et ostendam me ipsum illi. Ibi equi¬
tatem dĩ uidebis: ibi sine codice in uerbo leges.
Ergo cũ uiderimus eum sicuti est: iam transiet
peregrinatio nr̃a: Postea uero gaudebimus. gal¬
dio angłoꝵ. Hec eñĩ inua. Quid ẽ. uia: fides.
Propt̃ fidem tuam: factus ẽ. de formis a p̃c. Ma

Expanded text:
nullam apud eum esse iniquitatem; et si illam modo nullam apud eum esse iniquitatem; et si illam modo non videmus, id est, aequitatem quae est apud ipsum: finiatur via, et veniamus ad patriam; non potest videri tempore fidei, videbitur tempore speciei. Nunc enim per fidem ambulamus, tunc per speciem. Quid est, per speciem? Speciosus forma prae filiis hominum . Quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Qui diligit me, inquit, mandata mea custodit; et qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum. Et quid illi dabis? Et ostendam me ipsum illi . Haec erit species, quando faciet quod dixit, Et ostendam me ipsum illi. Ibi aequitatem Dei videbis, ibi sine codice in Verbo leges. Ergo cum viderimus eum sicuti est, jam transiet peregrinatio nostra: postea vero gaudebimus gaudio Angelorum. Haec enim via, quid est? Fides est. Propter fi
Abbreviated transcription (Latin):
quiti sperat : Si autem ꝙ ñ uidemus speramꝰ:
ꝑ pacientiam expectamus. Et tamen salui
facti sumus. et tamen adhuc salutem speramꝰ
et ex pectamus. nondũ tenemus. Sic et do¬
minus discipłi ait. Omnia que audiui: apa¬
tre meo nota feci uobis: Si hoc iam factum
erat. quare alio loco dicit ilł: adhuc multa
babeo uob̾ dicere. s non potestis modo porta
re : Certe omnia que audiui a patre apatre¬
meo nota uobis feci. S c̃ dic̃ non potestis il¬
la portare modo. et dic̃. habeo uobis dicere:
differ non aufert. Propt̃ certam gͦ sp̃e quã
sine dubio sciebat. id fuiss factur̃ ap̃ illum
tamquam factum computabat᷑: et iõ dice¬
corpr̃e: ꝑ egrinamur a domino ꝑfidem enĩ
ambulamus: et ñ ꝑspetiẽ. Quantũ nob dat᷑¬
ad fidem teneamus: De iusticia dei ñ dubite¬
mus: Iinquitatem ap̃ illũ esse. omnimodo ũ
credamus: ne in magnam uoraginem impieta¬
tis ueniamus. Et cum ꝑfecta fide tenuerimus

Expanded text:
quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Et tamen salvi facti sumus, et tamen adhuc salutem speramus et exspectamus, nondum tenemus. Sic et Dominus discipulis ait, Omnia quae audivi a Patre meo, nota vobis feci. Si hoc jam factum erat, quare alio loco dicit illis: Adhuc multa habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo ? Certe, Omnia quae audivi a Patre meo, nota vobis feci: sed cum dicit, Non potestis illa portare modo, et dicit, Habeo vobis dicere; differt, non aufert. Propter certam ergo spem, quia sine dubio sciebat id se fuisse facturum, apud illum tanquam factum computabatur: et ideo dicecorpore, peregrinamur a Domino: per fidem enim ambulamus, et non per speciem . Quantum nobis datur, fidem teneamus, et de justitia Dei non dubitemus. Iniquitatem apud illum esse omnino non credamus, ne in magnam voraginem impietatis veniamus. Et cum perfecta fide tenuerimus,
Abbreviated transcription (Latin):
non debemus contristari. quia ñ dum tales
summus. Et tamen ꝙ iam ipsis quoq modo ħ
dixit. Omnia que auduu apatre meo nota
feci uobis. Puto quia in spe dirit hoo ñ in re.
Puto qura quod facturus erat: non ꝙ iam
fecerat. Et unde probatur: Cum ille dicat no¬
ta uobis feci. non dicat uobis nota faciam:
Quia dicuntur quedam inscripturis dep̃t̃ito
que intelligantur de futuro. quomodo dicunt᷑
depreterito. cum intelligantur de futuro: fõ¬
derunt inquit manus meas et pedes meos
dimimerauerunt omnia ossa mea. Nondũ
factum erat: et tamquam factum annunti¬
abatur ꝙ futurum erat. Saluos nos fecit ꝑ-
lauachrum regenerationis. alio aut̃ loco ip̃e
dicit. Spe salui facti sumus Spes autem que
uidetur non est spes. Spe salui facti sumus.
Non nisi de p̃terito dicimus. Et qm̃ spe salui
facti sumus: nondũ re: adhuc futurum est
ꝙ speramus: Nam uidemus et tenemus: s ñ¬
dum res. s spes. Quod enim uidet quis inqͥt

Expanded text:
non debemus contristari, quia nondum tales non debemus contristari, quia nondum tales sumus. Et tamen etiam ipsis quomodo hoc dixit, Omnia quae audivi a Patre meo, nota vobis feci? Puto quia in spe dixit hoc, nondum in re: puto quod facturus erat, non quod jam fecerat. Et unde probatur, cum ille dicat, Nota vobis feci; non dicat, Nota vobis faciam? Quia dicuntur quaedam in Scripturis de praeterito, quae intelligantur de futuro. Quomodo dicuntur de praeterito, cum intelligantur de futuro? Foderunt, inquit, manus meas et pedes, dinumeraverunt omnia ossa mea . Nondum factum erat, et tanquam factum annuntiabatur quod futurum erat. Salvos nos fecit per lavacrum regenerationis . Alio autem loco ipse dicit: Spe salvi facti sumus: spes autem quae videtur, non est spes. Spe salvi facti sumus, nonnisi de praeterito dicimus: et quoniam spe salvi facti sumus, nondum re, adhuc futurum est quod speramus. Nam jam videmus et tenemus: sed nondum res, sed spes. Quod enim videt quis, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
Primum gͦ fundamentum fidei pone. Nun¬
quid iniqu̾itas apud dm̃: Latere te equitas
potest. ẽẽ. ibi iniquitas non potest. Eapec
tas fortassis a me ut dicam tibi. Quare cui
uult miseretur: et quẽ uult obdurat. Ex¬
pectas a me tu homo. si et tu homo. et ego
homo: Ambo audiuimus. O homo tu quis
es qui respondeas dõ: Melior est ergo fidelis
ignorantia: quam temeraria soientia. Ds̃ mͥ
es qui respondeas dõ: Et ego indignor: qr
ñ noui iusticiam dei. Si homo sum: non
indigner. Eoccedam hominẽ si possem: et
fontẽ attinguam. S et si attigero: homini
non dicã: Exoedat et ipse: et attingaut mec̃.
Et quis est inquis qui hominem excedat: cͦ
dicitis ego sum pauli. ego uero apollo. non ne
homines estis: Quid eos facere uolebat quibus
ex probrabat ꝙ homines erant: Homo es ad
te dicit tͥ. Iam non dicam uos seruos: s amicos
qm̃ que audui apatre meo nota feci uobis:
S discipłis hoc dixit. Ilł apłis. illis hoc dix̃:

Expanded text:
Primum ergo fundamentum fidei pone: NumPrimum ergo fundamentum fidei pone: Numquid iniquitas apud Deum ? Latere te aequitas potest, esse ibi iniquitas non potest. 4. Ctas a me fortasse ut dicam tibi, quare cui vult miseretur, et quem vult obdurat? Exspectas a me, homo? Si et tu homo et ego homo, ambo audiamus, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Melior est enim fidelis ignorantia, quam temeraria scientia. Deus mies qui respondeas Deo? Et ego indignor, quia non novi justitiam Dei? Si homo sum, non indigner: excedam hominem, si possum, et fontem attingam. Sed et si attigero, homini non dicam: excedat et ipse, et attingat mecum. Et quis est, inquis, qui homo hominem excedat? Ergo dicitis, Ego sum Pauli, ego Apollo, nonne homines estis ? Quid eos volebat facere, quibus exprobrabat quia homte dicit tibi: Jam non dicam vos servos, sed amicos; quoniam quae audivi a Patre meo, nota vobis feci . Sed discipulis hoc dixit, illis Apostolis, illis hoc dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est. Miserebor. cui misertus fuero.
Et misericordiam p̃stabo. eui misericors fuero.
Si enim totus mundus subcaptiuitate: totꝰ
mundus in peccato. Totus mundus iustissi
liberatus. Quis dicat dõ qua re damnas mun¬
dum: quomodo accusatur uidex ds̃. quando
damnatur mundus reus: Reus es. si quid de¬
beas consideres. pena uocatur: nec cum ante
debitum erigitur exauctor. iuste rep̃hendit᷑.
Reprehendatur exactor: si indebitum erig̃.
Cum uero debitum exigit. quis reprehendet
itaq michi. quid ad huc conqueritur. nam
uoluntati eius quis resistit: O homo tu qͥs
es qui respondeas dõ: Quis sit ille attende.
quis estu attende. Ille ds̃ ẽ: tu homo. S iusti¬
cian tibi loqui uderis tu: et fons ille iusti¬
cie siccatus est. Si uistum loqueris unde tibi:
Aut si inuistum loqueris. debes tacere: Aut si¬
iustum loqueris. unde tibi habes nisi de fonte
iusticie: fons autẽ iusticiȩ quis est. nisi ds̃ :

Expanded text:
dictum est, Miserebor cui misertus fuero, dictum est, Miserebor cui misertus fuero, et misericordiam praestabo cui misertus fuero. Si enim totus mundus sub captivitate, totus mundus in peccato, totus mundus justissimericordiam liberatus, quis dicat Deo, Quare damnas mundum? Quomodo accusatur judex Deus, quando damnatur mundus reus? Reus es: si quid debeas consideres, poena vocatur; nec cum a te debitum exigitur, exactor juste reprehenditur. Reprehendatur exactor, si indebitum exigit: cum vero debitum exigit, quis reprehendat itaque mihi: Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Quis sit ille, attende: quis sis tu, attende. Ille Deus est, tu homo. Sed justitiam tibi loqui videris tu, et fons ille justitiae siccatus est? Si justum loqueris, unde tibi? Aut injustum loqueris, et debes tacere: aut justum loqueris, et non habes nisi de fonte justitiae: fons autem justitiae quis est, nisi Deus?
Abbreviated transcription (Latin):
nunis. uniuerstm genus humanũ. natũ cũ
obligatione peccati. iuctor diabolus posside¬
bat᷑. Sienim sub captuutate ñ teneremur:
redemptore non indigeremus. Uenit ad ca¬
ptiuos non captus. uenit ad captiuos redimen¬
dos. nichil in se captiuitatis hoc ẽ iniquitatis
habeus: s carne mortali p̃cium nr̃m portats.
Si euim carnem mortalem ñ haberet. ut̃i
ui uerbo sangius quem ꝓcaptiuis funderet:
Ille auteni qͦui ad captiuitatem nrãm ueriit:
cum similitudine caruis peccati. non c̃ carne
peccati uenit: Similitudo enim erat carnis
peccati: uera caro. s similis carnis peccati lle¬
ra caro: s non peccati eam: Ille ergo qui ita ue¬
nit quis est: Bene uunciate dedie in diem:
Ecce quis erat: dedie iu diem erat. ds̃ de deo
erat lum̃ de lumine erat: s uerbum camo fa¬
ctum est. ut habitaret in nobis. Latens ma¬
iestas: apparens infirmitas. ut moriatur in¬
sus mundus sub captiuitate tenebatur: bene

Expanded text:
minis, universum genus humanum natum cum minis, universum genus humanum natum cum obligatione peccati, victor diabolus possidebat. Si enim sub captivitate non teneremur, Redemptore non indigeremus. Venit ad captivos non captus: venit ad captivos redimendos nihil in se captivitatis, hoc est, iniquitatis habens, sed carne mortali pretium nostrum portans. Si enim carnem mortalem non haberet, unde in Verbo sanguis, quem pro captivis funderet? Ille autem qui ad captivitatem nostram venit cum similitudine carnis peccati , non cum carne peccati venit. Similitudo enim erat illa carnis peccati: vera caro, sed similis carnis peccati; vera caro, sed non peccati caro. Ille ergo qui ita venit, quis erat? Bene nuntiate de die in diem. Ecce quis erat. De die in diem erat, Deus de Deo erat, lumen de lumine erat: sed Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis ; latens majestas, apparens infirmitas, ut moriatur insus mundus sub captivitate tenebatur, bene