comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
periore anno apud eum primum pilum in legione. xͦ duxerat: uir sin¬
ulari uirtute. Nic signo dato sequimini me inquit manipulare.
mei qui fuistis: et uestro imperatori quam constituistis operam date.t
Unum hoc prelium superest: quo confecto et ille suam dignitatem: et nos
nostram libertatem recuperabimus. Simul respiciens caesarem. Faciam
inquit hodie imperator.ut aut mihi uiuo aut mortuo gratias agas.ł
haec cum dixisset primus ex dextro cornu procurrit: atq eum electi
Lites circiter. cxx. uoluntaris eiusdem centuriae sunt prosecuti. Int̾
duas acies tantum erat spatii ut satis esset ad concursum utriusq exẽ¬
citus. Sed Pompeius suis predixerat neu caesaris impetum excipere
neue se loco mouerent: aciemq eius distrahi paterentur. Idq admoni¬
tu .c. triarii fecisse dicebatur: ut primus excursus uisq militum res¬
geretur. aciesq distenderetur: atq suis ordinibus dispositis dispersos

Expanded text:
periore anno apud eum primum pilum in legione x duxerat, vir sinperiore anno apud eum primum pilum in legione x duxerat, vir singulari virtute. hic signo dato sequimini me, inquit manipulares mei qui fuistis, et vestro imperatori, quam constituistis, operam date. unum hoc proelium superest; quo confecto et ille suam dignitatem et nos nostram libertatem recuperabimus. simul respiciens Caesarem faciam, inquit hodie, imperator, ut aut vivo mihi aut mortuo gratias agas. haec cum dixisset, primus ex dextro cornu procucurrit atque eum electi milites circiter cxx voluntarii eiusdem centuriae sunt prosecuti. Inter duas acies tantum erat relictum spatii, ut satis esset ad concursum utriusque exercitus. sed Pompeius suis praedixerat, ut Caesaris impetum exciperent neve se loco moverent aciemque eius distrahi paterentur; idque admonitu C. Triari fecisse dicebatur, ut primus excursus visque militum infringeretur aciesque distenderetur, atque in suis ordinibus dispositi dispersos
Abbreviated transcription (Latin):
tes detraxit: atq ex his quartam instituit: equitatuiq opposuit: et qͥd
fieri uellet ostendit: monuitq eius diei uictoriam in earum cohortiũ
uirtute constare. Simul tertiȩ aciei. totiq exercitui imperauit: ne in¬
iussu suo concurrerent: sed cum id fieri uellet: uexillo signum datuꝵ
cercitum cum militari more ad pugnam cohortaretur: suaq ĩ eum
perpetui temporis officia predicaret. Inprimis commemorauit testibꝰ se mi¬
litibus uti posse quanto studio pacem petisset. quae per uatinium in collo¬
quiis: quae per. A. clodium cum scipione egisset: quibus modis ad
cum cum libone de mittendis Legatis contendisset: neq se unꝗͣ abuti
militum sanguine: neq rem.pu. alterutro exercitu priuari uoluisset.
Hac habita oratione exposcentibus militibus: et studio pugnae ardei¬
tibus tuba signum dedit. Frat crastinus euocatus in exercitu: qui su-¬

Expanded text:
tes detraxit atque ex his quartam instituit equitatuique opposuit, et quid tes detraxit atque ex his quartam instituit equitatuique opposuit, et quid fieri vellet ostendit, monuitque eius diei victoriam in earum cohortium virtute constare. simul tertiae aciei totique exercitui imperavit, ne iniussu suo concurrerent; se cum id fieri vellet, vexillo signum daturum. Exercitum cum militari more ad pugnam cohortaretur suaque in eum perpetui temporis officia praedicaret, in primis commemoravit testibus se militibus uti posse, quanto studio pacem petisset, quae per Vatinium in colloquiis, quae per Aulum Clodium cum Scipione egisset, quibus modis ad Oricum cum Libone de mittendis legatis contendisset. neque se umquam abuti militum sanguine neque rem publicam alterutro exercitu privare voluisse. hac habita oratione exposcentibus militibus et studio pugnae ardentibus tuba signum dedit. Erat Crastinus evocatus in exercitu Caesaris, qui su
Abbreviated transcription (Latin):
spersae erant. reliquas cohortes.uii. castris propinquisq castellis pre¬¬
sidio disposuerat. Dextrum cornu eius riuus quidam impeditis ri¬
is muniebat. quam ob causam cunctum equitatum sagitarios fu¬
ditoresq omnes sinistro cornu obiecerat. Caesar superius institutum
seruans. Xͫ legionem in dextro cornu. Mͫ. in sinistro collocauerat: tam¬
et si erant dyrachinis preliis uehementer attenuate: huic sic adiunxit
octauam: ut pene unam ex duabus efficeret: atque alteram alteri presi¬
io esse iusserat. cohortes.Lxxx. constitutas habebat: quae summa era¬
hominum milium .xxii. cohortes duas castris presidio reliquerat. Sini¬
ro cornu Antonium: dextro .P. Syllam: media acie. cN. domitiun
preposuerat. Ipse contra Pompeium constitit. Simul his aĩaduersis¬
rebus quas demonstrauimus: timens ne a multitudine equitum dex¬
um cornu circunueniretur:. celeriter ex tertia acie singulas coheo¬

Expanded text:
isperserat. reliquas cohortis vii castris propinquisque castellis praeisperserat. reliquas cohortis vii castris propinquisque castellis praesidio disposuerat. dextrum cornu eius rivus quidam impeditis ripis muniebat; quam ob causam cunctum equitatum, sagittarios funditoresque omnes sinistro cornu obiecerat. Caesar superius institutum servans x legionem in dextro cornu, nonam in sinistro collocaverat, tametsi erat Dyrrachinis proeliis vehementer adtenuata, et huic sic adiunxit octavam, ut paene unam ex duabus efficeret, atque alteram alteri praesidio esse iusserat. cohortest milium xxii; cohortes vii castris praesidio reliquerat. sinistro cornu Antonium, dextro P. Sullam, mediae acie Cn. Domitium praeposuerat. ipse contra Pompeium constitit. simul iis rebus animadversis, quas demonstravimus, timens ne a multitudine equitum dextrum cornu circumveniretur, celeriter ex tertia acie singulas cohor
Abbreviated transcription (Latin):
taret. Haec cum facta sunt in consilio: magna spe et leticia omnium di¬
scessum est: et iam animo uictoriam percipiebant: quod de re tanta: et a
tam perito imperatore nihil frustra confirmari uidebatur. Caesar cum
peii castris appropinquasset: ad hunc modum aciem eius instructam ani¬
maduertit. Erant in sinistro cornu legiones duae traditae a Caesare
tio dissensionis ex Senatus consulto: quarum una prima: altera tertia ap¬
pellabatur. In eo loco ipse erat Pompeius. Mediam aciem scipio cum le¬
gionibus tenebat siriacis. Cilicensis legio coniuncta cum cohortibꝰ
spanis quas traductas ab eranio docuimus in dextro cornu erant col¬
Locatȩ: has firmissimas se habere pompeius existimabat. Reliquas int̃
ciem mediam cornuaq interiecerat: numeroq cohortes.cx. expleue¬
rat. Haec erant milia .xlu. euocatoꝵ circiter duo: quȩ ex beneficia¬
uis superiorum exercituum ad eum conuenerant: quae tota acie c¬

Expanded text:
taret. haec cum facta sunt in consilio, magna spe et laetitia omnium ditaret. haec cum facta sunt in consilio, magna spe et laetitia omnium discessum est; ac iam animo victoriam praecipiebant, quod de re tanta et a tam perito imperatore nihil frustra confirmari videbatur. Caesar cum Pompei castris adpropinquasset, ad hunc modum aciem eius instructam animum advertit. erant in sinistro cornu legiones duae traditae a Caesare initio dissensionis ex senatus consulto; quarum una prima, altera tertia appellabatur. in eo loco ipse erat Pompeius. mediam aciem Scipio cum legionibus Syriacis tenebat. Ciliciensis legio coniuncta cum cohortibus Hispanis, quas traductas ab Afranio docuimus, in dextro cornu erant collocatae. has firmissimas se habere Pompeius existimabat. reliquas inter aciem mediam cornuaque interiecerat numeroque cohortes cx expleverat. haec erant milia xlv, evocatorum circiter duo, quae ex beneficiariis superiorum exercituum ad eum convenerant; quae tota acie d
Abbreviated transcription (Latin):
summis laudibus efferret. Noli inquit existimare Pompei hunc eẽ exer¬
citum qui Galliam. Germaniamq deuicerit: omnibꝰ interfui preliis: neq
temere in cognitam rem pronuncio. Perexigua pars illius exercitus su¬
est. Magna pars deperiit: quod accidere tot preliis superest fuit necesse
Multos autunni pestilentia in ltalia consumpsit. Multi domum disces¬
serunt: multi sunt relicti in continenti. An non audistis ex his loqui qui¬
per causam ualitudinis remanserunt cohortes esse srundusii factas. hae
copiae quas uidetis ex delectu horum annoꝵ in citeriori gallia sunt refedt.
et pleriq sunt ex coloniis transpadanis. Attamen quod fuit roboris duobꝰ
preliis Dyrachinis interiit. haec cum dixisset urauit se nisi uictorem ĩ ca¬
stra non reuersurum: reli quosq ut idem facerent. hortatus est. hoc laudãs
Pompeius idem iurauit. Nec uero ex reliquis fuit quisꝗͣ qui iurare di¬

Expanded text:
summis laudibus efferret, noli, inquit existimare, Pompei, hunc esse exersummis laudibus efferret, noli, inquit existimare, Pompei, hunc esse exercitum, qui Galliam Germaniamque devicerit. omnibus interfui proeliis neque temere incognitam rem pronuntio. perexigua pars illius exercitus superest; magna pars deperiit, quod accidere tot proeliis fuit necesse, multos autumni pestilentia in Italia consumpsit, multi domum discesserunt, multi sunt relicti in continenti. an non exaudistis ex iis qui per causam valetudinis remanserunt, cohortes esse Brundisii factas? hae copiae quas videtis, ex dilectibus horum annorum in citeriore Gallia sunt refectae, et plerique sunt ex coloniis Transpadanis. ac tamen, quod fuit roboris, duobus proeliis Dyrrachinis interiit. haec cum dixisset, iuravit se nisi victorem in castra non reversurum, reliquosque ut idem facerent hortatus est. hoc laudans Pompeius idem iuravit; nec vero ex reliquis fuit quisquam qui iurare dubi
Abbreviated transcription (Latin):
etiam in consilio superioribus diebus dixerat. Priusꝗͣ concurrerent acies
dre uti exercitus caesaris pelleretur. Id cum essent pleriq admirati. Sci
me inquit pene incredibilem rem polliceri: sed rationem consilii mei accipi¬
te: quo firmiore animo in proelium prodeatis. Persuasi equitibꝰ nostris id¬
quod mihi esse facturos confirmauerunt. Ut cum propius sit accessum dex¬
trum caesaris cornu ab latere aperto aggrederentur. Ut circunuenta a ter¬
go acie prius exturbatum exercitum pellerent: ꝗͣ a nobis telum in ostem
ceretur. Ita sine periculo legionum et pene sine uulnere bellum conficiemꝰ
ld autem difficile non est cum tantum equitatu ualeamus. Simul denun¬
ciauit. ut essent animo parati in prelium: et quoniam fieret dimicandi po¬
testas ut sape cogitauissent: ne usu manuq reliquoꝵ opinionem fallerent.
hunc labienus excepit: ut cum caesaris copias despiceret. pompeii consil

Expanded text:
etiam in consilio superioribus diebus dixerat, priusquam concurrerent acies, etiam in consilio superioribus diebus dixerat, priusquam concurrerent acies, fore uti exercitus Caesaris pelleretur. id cum essent plerique admirati, scio me, inquit paene incredibilem rem polliceri; sed rationem consilii mei accipite, quo firmiore animo in proelium prodeatis. persuasi equitibus nostris, idque mihi facturos confirmaverunt, ut cum propius sit accessum, dextrum Caesaris cornu ab latere aperto adgrederentur et circumventa a tergo acie prius perturbatum exercitum pellerent, quam a nobis telum in hostem iaceretur. ita sine periculo legionum et paene sine vulnere bellum conficiemus. id autem difficile non est, cum tantum equitatu valeamus. simul denuntiavit, ut essent animo parati in posterum, et quoniam fieret dimicandi potestas, ut saepe rogitavissent, ne suam neu reliquorum opinionem fallerent. Hunc Labienus excepit, ut, cum Caesaris copias despiceret, Pompei consilium
Abbreviated transcription (Latin):
emperq esset in itineribꝰ: hoc sperans ut mouendis castris pluribꝰq adeu¬
dis locis commodiore consilio passim frumentaria re uteretur. simulq in
itinere: ut aliquam occasionem dimicandi nancisceretur: et insolitum ad
aborem pompeii exercitum quotidianis itineribꝰ defatigaret. His cons¬
tutis rebus signo iam profectionis dato tabernaculisq incensis animad
uersum est pauloante extra quotidianam consuetudinem Longius a ual
esse aciem pompeii progressam: ut non iniquo loco dimicari posse uideretur.
Tunc caesar ad suos cum iam esset agmen in portis. Differendum est inqͥt
ter in presentia nobis: et de prelio cogitandum: sicut semper depoposc
animo simus ad dimicandum parati: non facile occasionem postea reperi¬
emus: confestimq expeditas copias educit. Pompeius quoq ut postea co-¬
mitum est suorum omnium hortatu statuerat prelio decertare. Na

Expanded text:
semperque esset in itineribus, haec spectans, ut movendis castris pluribusque adeunsemperque esset in itineribus, haec spectans, ut movendis castris pluribusque adeundis locis commodiore re frumentaria uteretur, simulque in itinere ut aliquam occasionem dimicandi nancisceretur et insolitum ad laborem Pompei exercitum cotidianis itineribus defatigaret. his constitutis rebus, signo iam profectionis dato tabernaculisque detensis animum adversum est paulo ante extra cotidianam consuetudinem longius a vallo esse aciem Pompei progressam, ut non iniquo loco posse dimicari videretur. tum Caesar apud suos, cum iam esset agmen in portis, differendum est, inquit iter in praesentia nobis et de proelio cogitandum, sicut semper depoposcimus. animo simus ad dimicandum parati; non facile occasionem postea reperiemus. confestimque expeditas copias educit. Pompeius quoque, ut postea cognitum est, suorum omnium hortatu statuerat proelio decertare. namque
Abbreviated transcription (Latin):
natiorem eius exercitum efficiebat. Superius tamen institutum in equitil
lescentes atque expeditos ex antesignariis electos milites ad pernicitatem armis
nter equites preliari iubet: qui quotidiana consuetudine usum quoq ẽiu
generis preliorum perciperent. his erat rebus effectum: ut equitum mille
etiam apertioribus locis. uii. pompeianoꝵ impetum cum adesset tempus
sustinere auderent. neque magnopere: eorum multitudine terrerent᷑. Nãq
etiam per eos dies prelium secundum equestre fecit atq unum Allobrogem
x duobus quos perfugisse ad pompeium supra docuimus. cum quibusd.
interfecit. Pompeius quia castris in colle habitis ad infimas radices montist
aciem instruebat. semper ut uidebat᷑ expectans si iniquis locis caesar se subii¬
eret. Caesar nulla ratione ad pugnam elici posse pompeium existimans
sibi commodissimam belli rationem iudicauit: uti castra ex eo loco mouẽt.

Expanded text:
matiorem eius exercitum efficiebat. superius tamen institutum in equitibumatiorem eius exercitum efficiebat. superius tamen institutum in equitibulescentes atque expeditos ex antesignanis electis milites ad pernicitatem armis inter equites proeliari iuberet, qui cotidiana consuetudine usum quoque eius generis proeliorum perciperent. his erat rebus effectum, ut equitum mille etiam apertioribus locis vii milium Pompeianorum inpetum, cum adesset usus, sustinere auderent, neque magnopere eorum multitudine terrerentur. namque etiam per eos dies proelium secundum equestre fecit atque unum Allobrogem ex duobus, quos perfugisse ad Pompeium supra docuimus, cum quibusdam interfecit. Pompeius, qui castra in colle habebat, ad infimas radices montis aciem instruebat, semper, ut videbatur, expectans, si iniquis locis Caesar se subiceret. Caesar nulla ratione ad pugnam elici posse Pompeium existimans hanc sibi commodissimam belli rationem iudicavit, uti castra ex eo loco moveret
Abbreviated transcription (Latin):
sissent: quiq intra presidia pompeii fuissent: neq operam in re militari pre¬
stitissent: quod primam fore tabellam: qui liberandos omni periculo cense¬
ent. Alteram qui capitis damnarent: tertiam qui pecunia mulctarent
Postremo omnes aut de honoribus suis: aut de premiis pecuniae: aut de perse¬
uendis inimiciciis agebant: nec quibus rationibꝰ superare possent: sed que¬
admodum uti uictoria deberent cogitabant. Re frumentaria preparata cõ¬
firmatisq militibus et satis longo spatio temporis a dyrachinis preliis int̃¬
uit: quid nam pompeius propositi: aut uoluntatis ad dimicandum haberet.
ltaq exercitum e castris eduxit aciemq instruxit. pͥmum suis locis pau¬
oq a castris pompeii longius continentibꝰ uero diebꝰ ut progrederetur.
castris suis collibusq pompeianis aciem subiiceret. quae res in dies cõfir¬

Expanded text:
nsissent quique intra praesidia Pompei fuissent neque operam in re militari praensissent quique intra praesidia Pompei fuissent neque operam in re militari praestitissent: unam fore tabellam, qui liberandos omni periculo censerent, alteram, qui capitis damnarent, tertiam, qui pecunia multarent. postremo omnes aut de honoribus suis aut de praemiis pecuniae aut de persequendis inimicitiis agebant, neque, quibus rationibus superare possent, sed quemadmodum uti victoria deberent, cogitabant. Re frumentaria praeparata confirmatisque militibus et satis longo spatio temporis a Dyrrachinis proeliis intem existimavit, quidnam Pompeius propositi aut voluntatis ad dimicandum haberet. itaque exercitum ex castris eduxit aciemque instruxit, primum suis locis pauloque a castris Pompei longius, continentibus vero diebus, ut progrederetur a castris suis collibusque Pompeianis aciem subiceret. quae res in dies confir
Abbreviated transcription (Latin):
Parthos missus esset: proximis comitiis pretoriis absentis rationem habe¬
i.Cum eius necessarii fidem implorarent pompeii: ut prestaret quod pi¬
ficiscenti recepisset ne per eius auctoritatem deceptus uideretur. Reliqui
in labore pari ac periculo ne unus omnes antecederet recusarent: iam de
Sacerdotio caesaris Domitius scipio spinter:et & Llentulus quotidiaĩs con¬
tentionibꝰ ad grauissimas uerborum contumelias palam descenderunt.cũ
entulus aetatis honorem ostentaret.Domitius urbanam gratiam dignitat̃
iactaret. Scipio affinitate Pompeii confideret. Postulauit etiam.L.Afraniũ
proditionis exercitus. Actius rufus apud Pompeium: quod gestum in hispaĩa
liceret. et.L. domitius in consilio dixit placere sibi bello confecto ternas i¬
bellas dari ad iudicandum his qui ordinis essent senatorii belloq una cum
psis non interfuissent. sententiasq de singulis ferrent qui Romae rema¬

Expanded text:
Parthos missus esset, proximis comitiis praetoriis absentis rationem haberParthos missus esset, proximis comitiis praetoriis absentis rationem haberi, cum eius necessarii fidem implorarent Pompei, praestaret, quod proficiscenti recepisset, ne per eius auctoritatem deceptus videretur, reliqui, in labore pari ac periculo ne unus omnes antecederet, recusarent. Iam de sacerdotio Caesaris Domitius, Scipio Spintherque Lentulus cotidianis contentionibus ad gravissimas verborum contumelias palam descenderunt, cum Lentulus aetatis honorem ostentaret, Domitius urbanam gratiam dignitatemque iactaret, Scipio adfinitate Pompei confideret. postulavit etiam L. Afranium proditionis exercitus Acutius Rufus apud Pompeium, quod gestum in Hispania diceret. et L. Domitius in consilio dixit placere sibi bello confecto ternas tabellas dari ad iudicandum iis qui ordinis essent senatorii belloque una cum ipsis interfuissent, sententiasque de singulis ferrent, qui Romae rema
Abbreviated transcription (Latin):
gratias. Scipionis cohortatur milites: ut parta iam uictoria prede ac
premiorum uelint esse participes. receptisq omnibus in una castra le¬
nibus suum cum scipione honorem partitur: classicumq apud eũ cani
et alterum illi iubet pretorium tendi. Auctis copiis pompeii duobusq
magnis eercitibus iunctis: pristina omnium confirmatur opinio: et spes
uctoriae augetur: adeo ut quicquid intercederet temporis. id morari redu
in italiam uideretur. Et si quando quid pompeius tardius aut consideratiꝰ
faceret: unius esse negocium diei: sed illum delectari imperio: et consulares
pretoriosq seruorum habere numero dicerent. Ianq: inter se palam de pre¬
miis ac sacerdotiis contendebant: in annosq consulatum diffiniebant. Alii
lomos bonaq: eorum qui in castris erant caesaris petebant. magnaq int̃ e
in consilio fuit controuersia oporteret ne Lucii hircii. quod is a Pompeio ad

Expanded text:
gratias, Scipionis milites cohortatur, ut parta iam victoria praedae ac gratias, Scipionis milites cohortatur, ut parta iam victoria praedae ac praemiorum velint esse participes, receptisque omnibus in una castra legionibus suum cum Scipione honorem partitur classicumque apud eum cani et alterum illi iubet praetorium tendi. auctis copiis Pompei duobusque magnis exercitibus coniunctis pristina omnium confirmatur opinio et spes victoriae augetur, adeo ut, quidquid intercederet temporis, id morari reditum in Italiam videretur, et siquando quid Pompeius tardius aut consideratius faceret, unius esse negotium diei, sed illum delectari imperio et consulares praetoriosque servorum habere numero dicerent. iamque inter se palam de imperiis ac de sacerdotiis contendebant in annosque consulatum definiebant, alii domos bonaque eorum, ui in castris erant Caesaris, petebant; qmagnaque inter eos in consilio fuit controversia, oporteretne Lucili Hirri, quod is a Pompeio ad
Abbreviated transcription (Latin):
aggressus ante solis occasum expugnauit: et ad diripiendum militibꝰ
concessit: statimq ab oppido castra mouit et Metropolim uenit.Sic u
nuncios expugnati oppidi famamq antecederet. Metropolitȩ pͥmũ
eodem usi consilio hisdem permoti rumoribꝰ portas clauserunt: mu
armatis compleuerunt. Sed postea casu ciuitatis comprehensis cognito
ex captiuis. quos caesar ad murum producendos curauerat portas ape¬
ruerunt. Quibus diligentissime conseruatis collata fortuna Metr¬
litum cum casu Gomphensium nulla thessaliae fuit ciuitas preter la-¬
pisseos. qui magnis exercitibus scipionis tenebantur. quae nõ caesari
pareret atque imperata faceret. ille segetis idoneum locum in agris n¬
tus quae prope iam matura erat ibi aduentum expectare pompeiiꝰ ac om¬
nem belli rationem conferre constituit. Pompeius post diebus paucis in
thessaliam peruenit: concionatusq apud cunctum exercitum suis agit

Expanded text:
adgressus ante solis occasum expugnavit et ad diripiendum militibus adgressus ante solis occasum expugnavit et ad diripiendum militibus concessit statimque ab oppido castra movit et Metropolim venit, sic ut nuntios expugnati oppidi famamque antecederet. Metropolitae primum eodem usi consilio, isdem permoti rumoribus portas clauserunt murosque armatis compleverunt, sed postea casu civitatis Gomphensis cognito ex captivis, quos Caesar ad murum producendos curaverat, portas aperuerunt. quibus diligentissime conservatis, collata fortuna Metropolitum cum casu Gomphensium nulla Thessaliae fuit civitas praeter Larisaeos, qui magnis exercitibus Scipionis tenebantur, quin Caesari parerent atque imperata facerent. ille idoneum locum in agris nactus, quae prope iam matura erant, ibi adventum expectare Pompei eoque omnem belli rationem conferre constituit. Pompeius paucis post diebus in Thessaliam pervenit contionatusque apud cunctum exercitum suis agit
Abbreviated transcription (Latin):
let: ꝗͣ socium caesaris in rebus aduersis. omnem ex agris multitudinẽ
eruorum ac liberorum in oppidum cogit: portasq precludit: et ac
Scipionem Pompeiumq nuncios mittit. Ut sibi subsidio ueniant: se cõ¬
fidere munitionibus oppidi si celeriter succurratur. Longinquam op¬
ugnationem sustinere non posse. Scipio discessu exercitus ab Dyrach
cognito larissam legiones abduxerat. Pompeius nondum thessalie appro¬
pinquabat. Caesar castris munitis scalas musculosq ad repentinam op¬
pugnationem fieri: et crates parari iussit. Quibus rebus effectis. cohortatꝰ
milites docuit quantum usum haberet ad subleuandam omnium re¬
rum inopiam potiri oppido plena atque opulento. Simul reliqͥs cu¬
tatibus huius urbis exemplo inferre terrorem: et id fieri celeriter pͥusꝗͣ
auocilia concurrerent. Itaq usus singulari militum studio eodem quo
uenerat die post horam nonam oppidum altissimis moenibꝰ oppugnare

Expanded text:
llet quam socium Caesaris in rebus adversis, omnem ex agris multitudinem llet quam socium Caesaris in rebus adversis, omnem ex agris multitudinem servorum ac liberorum in oppidum cogit portasque praecludit et ad Scipionem Pompeiumque nuntios mittit, ut sibi subsidio veniant: se confidere munitionibus oppidi, si celeriter succurratur; longinquam oppugnationem sustinere non posse. Scipio discessu exercituum ab Dyrrachio cognito Larisam legiones adduxerat; Pompeius nondum Thessaliae adpropinquabat. Caesar castris munitis scalas musculosque ad repentinam oppugnationem fieri et crates parari iussit. quibus rebus effectis cohortatus milites docuit, quantum usum haberet ad sublevandam omnium rerum inopiam potiri oppido pleno atque opulento, simul reliquis civitatibus huius urbis exemplo inferre terrorem et id fieri celeriter, priusquam auxilia concurrerent. itaque usus singulari militum studio eodem quo venerat die post horam nonam oppidum altissimis moenibus oppugnare
Abbreviated transcription (Latin):
sare ad Domitium et a Domitio ad caesarem nulla ratione conficer̃ iten
domitii seu pristina suã consuetudine. quod una in gallia bella gesserant
seu gloria elati: cuncta ut erant acta exposuerunt: et caesaris profectionem¬
t aduentum pompeii docuerunt. Aquibus Domitius certior factus:uix
quatuor horarum spatio antecedens. ostium beneficio periculum uitauit:
t ad Eginium quod est obiectum oppositumq thessaliae caesari uenienti c¬
currit Coniuncto exercitu Caesar Gomphos peruenit: quod est oppidum
primum thessalie uenientibus ab Epiro: quae gens paucis ante mensibus
ltro ad caesarem legatos miserat: ut suis omnibꝰ facultatibus uteret᷑. p¬
sidiumq ab eo militum peteret: sed eo fama iam praecurrerat: quam supra
docuimus de prelio dyrachino quod multis auxerãt partibꝰ. Itaq An-¬
lrosthenes pretor thessaliae cum se uictoriȩ Pompeii comitem esse ma¬

Expanded text:
sare ad Domitium et a Domitio ad Caesarem nulla ratione iter conficere sare ad Domitium et a Domitio ad Caesarem nulla ratione iter conficere Domiti, seu pristina sua consuetudine, quod una in Gallia bella gesserant, seu gloria elati, cuncta, ut erant acta, exposuerunt et Caesaris profectionem, adventum Pompei docuerunt. a quibus Domitius certior factus vix iiii horarum spatio antecedens hostium beneficio periculum vitavit et ad Aeginium, quod est obiectum oppositumque Thessaliae, Caesari venienti occurrit. Coniuncto exercitu Caesar Gomphos pervenit, quod est oppidum primum Thessaliae venientibus ab Epiro. quae gens paucis ante mensibus ultro ad Caesarem legatos miserat, ut suis omnibus facultatibus uteretur, praesidiumque ab eo militum petierat. sed eo fama iam praecurrerat, quam supra docuimus, de proelio Dyrrachino, quod multis auxerat partibus. itaque Androsthenes, praetor Thessaliae, cum se victoriae Pompei comitem esse ma
Abbreviated transcription (Latin):
dos aduersarios: ne occasio temporis deesset. Sed caesar apolloniam a di¬
recto itinere auerterat. Pompeius per candauiam iter in macedoni¬
m expeditum habebat. Accessit etiam ex improuiso aliud in comn¬
dum: quod Domitius qui dies complures castris scipionis castra col¬
lata habuisset rei frumentarie causa ab eo discesserat: et heracleam
senticam quae est subiecta candauie iter fecerat: ut ipsa fortuna illũ
obiicere pompeio uideretun. Haec ad id tempus caesar ignorabat: si mul
a pompeio litteris ꝑ omnes prouincias ciuitatesq dimissis: quibꝰ
ad Dyrachium facto latius inflatiꝰq multoꝗͣ res erat gesta fama per¬
crebuerat: pulsum fugere caesarem: pene omnibꝰ copiis amissis. haec iti¬
era infesta reddebant. Haec ciuitates non nullas ab eius amicicia
uertebant. Quibus accidit rebus: ut plurimis dimissis itineribꝰ a cae¬

Expanded text:
endos adversarios ne occasioni temporis deesset. sed Caesarem Apollonia a deendos adversarios ne occasioni temporis deesset. sed Caesarem Apollonia a derecto itinere averterat; Pompeius per Candaviam iter in Macedoniam expeditum habebat. accessit etiam ex improviso aliud incommodum, quod Domitius cum dies complures castris Scipionis castra collata habuisset, rei frumentariae causa ab eo discesserat et Heracliam Senticam quae est subiecta Candaviae, iter fecerat, ut ipsa fortuna illum obicere Pompeio videretur. haec ad id tempus Caesar ignorabat. simul a Pompeio litteris per omnes provincias civitatesque dimissis de proelio ad Dyrrachium facto elatius inflatiusque multo, quam res erat gesta, fama percrebruerat pulsum fugere Caesarem paene omnibus copiis amissis. haec itinera infesta reddiderat, haec civitates nonnullas ab eius amicitia avertebat. quibus accidit rebus, ut pluribus dimissi itineribus a Cae
Abbreviated transcription (Latin):
am transiret coniuncto exercitu cum Domitio per Illyricum italiam ꝓ¬
cisceretur: si Apolloniam oricumq oppugnaret. et si omni maritima on
excludere conaretur obsesso tamen scipione: necessario illum suis auxili¬
um ferre cogeret. Itaq premissis nunciis ad. cN. Domitium caesar scͥp¬
t. et quid fieri uellet ostendit: presidioq Apolloniae cohortibꝰ quatu
Lissi una: tribus orici relictis: quiq erant ex uulneribus aegri: depositis
er Epirum atq Acarnaniam iter facere cȩpit. Pompeius qͦq de ces¬
ris consilio coniectura iuidicans: ad Scipionem properandum sibi exi¬
stimabat. Si caesar illo iter haberet: ut subsidium scipioni ferret: si ab ora
iaritima corcyraq discedere nollet: quod legiones eqͥtatumq ex ital
expectaret: ipse ut omnibus copiis Domitium aggrederetur. his de cau¬
s uterq eorum celeritati studebat: et suis ut esset auxilio ad oppͥm¬

Expanded text:
am transiret, coniuncto exercitu cum Domitio per Illyricum Italiae subam transiret, coniuncto exercitu cum Domitio per Illyricum Italiae subsidio proficisceretur; si Apolloniam Oricumque obpugnare et se omni maritima ora excludere conaretur, obsesso Scipione necessario illum suis auxilium ferre cogeret. itaque praemissis nuntiis ad Cn. Domitium Caesar scripsit et quid fieri vellet ostendit praesidioque Apolloniae cohortibus iiii, Lissi una, iii Orici relictis quique erant ex vulneribus aegri depositis per Epirum atque Athamaniam iter facere coepit. Pompeius quoque de Caesaris consilio coniectura iudicans ad Scipionem properandum sibi existimabat, si Caesar iter illo haberet, ut subsidium Scipioni ferret, si ab ora maritima Oricoque discedere nollet, quod legiones equitatumque ex Italia expectaret, ipse ut omnibus copiis Domitium adgrederetur. His de causis uterque eorum celeritati studebat, et suis ut esset auxilio, et ad opprim
Abbreviated transcription (Latin):
que impeditissimis itineribus nullum acciperet incommodum. Pomp
enim primi diei mora illata: et reliquoꝵ dierum frustra labore suscepto: cum
se magnis itineribꝰ extenderet: et progressos consequi cuperet: quarta die fi¬
nem sequendi fecit: atque aliud sibi consilium capiendum existimauit
Caesari ad saucios deponendos stipendium exercitui dandum: socios confir¬
mandos: et presidium urbibus relinquendum necesse erat adire Apol¬
niam. Sed his rebus tantum temporis tribuit: quantum erat properanti ne¬
cesse: timensq Domitio ne aduentu pompeii preoccuparetur: ad eũ om¬
ni celeritate et studio incitatus ferebatur. Totius aut̃ rei consilium
rationibus explicabat: ut si pompeius eodem cõtenderet abductum illũ a
mari atque ab his copiis quas Dyrachio comparauerat: frumento ac cõme¬
atu abstractum: pari conditione belli secum decertare cogeret: si in itali¬

Expanded text:
atque impeditissimis itineribus nullum acciperet incommodum. Pompeius atque impeditissimis itineribus nullum acciperet incommodum. Pompeius enim primi diei mora inlata et reliquorum dierum frustra labore suscepto cum se magnis itineribus extenderet et praegressos consequi cuperet, quarta die finem sequendi fecit atque aliud sibi consilium capiendum existimavit. Caesari ad saucios deponendos, stipendium exercitui dandum, socios confirmandos, praesidium urbibus relinquendum necesse erat adire Apolloniam. sed his rebus tantum temporis tribuit, quantum erat properanti necesse. timens Domitio, ne adventu Pompei praeoccuparetur, ad eum omni celeritate et studio incitatus ferebatur. totius autem rei consilium his rationibus explicabat, ut si Pompeius eodem contenderet, abductum illum a mari atque ab iis copiis quas Dyrrachii comparaverat, frumento ac commeatu abstractum pari condicione belli secum decertare cogeret; si in Itali
Abbreviated transcription (Latin):
n suis ueteribꝰ castris ad Asparagium consedit: eiusq milites: quod ab ope
integris munitionibus uacabant. ALii lignandi pabulandiq causa longiꝰ
progrediebant᷑. Alii quod subito consilium profectionis coeperant. magna
arte impedimentoꝵ et sarcinarum relicta. Ad haec repetenda inuitat
propinꝗtate suꝑioꝵ castroꝵ: depositis in contubernio armis: uallum relin¬
quebant. ouibus ad sequendum impeditis. Caesar quod fore preuiderat me¬
ridiano fere tempore signo profectionis dato exercitum educit. duplica¬
toq eius diei itinere.uiiiͦ. milia passuum ex eo loco procedit. quod face̾ pom¬
deius discessu militum non potuit. Postero die caesar premissis prima i¬
te impedimentis de quarta uigilia ipse egreditur: ut siqua eẽt imposita
dimicandi necessitas: subitum casum expedito exercitu subiret. hoc idem¬
reliquis fecit diebus. Quibus rebus perfectum est ut altissimis fluminibus

Expanded text:
in suis veteribus castris ad Asparagium consedit. eius milites, quod ab opere in suis veteribus castris ad Asparagium consedit. eius milites, quod ab opere integris munitionibus vacabant, alii lignandi pabulandique causa longius progrediebantur, alii, quod subito consilium profectionis ceperant magna parte impedimentorum et sarcinarum relicta ad haec repetenda invitati propinquitate superiorum castrorum depositis in contubernio armis vallum relinquebant. quibus ad sequendum impeditis, Caesar quod fore providerat, meridiano fere tempore signo profectionis dato exercitum educit duplicatoque eius diei itinere viii milia passuum ex eo loco procedit. quod facere Pompeius discessu militum non potuit. Postero die Caesar similiter praemissis prima nocte impedimentis de quarta vigilia ipse egreditur, ut siqua esset imposita dimicandi necessitas, subitum casum expedito exercitu subiret. hoc idemreliquis fecit diebus. quibus rebus perfectum est, ut altissimis fluminibus
Abbreviated transcription (Latin):
tinere impeditos et perterritos deprehendere posset: exercitum e castris e¬
xit: equitatumq premisit: ad nouissimum agmen demorandum. neq con¬
sequi potuit: quod multum expedito itinere antecesserat Caesar. Sed cu
uentum esset ad flumen Genusum: quod ripis erat impeditum: consecutꝰ
equitatus nouissimos prelio detinebat. huic suos caesat equites opposuit:
expeditosq antesignarios admiscuit. cccc. qui tantum profecerunt: ut e¬
questri prelio comiisso pellerent omnes: compluresq interficerent: ipsiq
ncolumes se ad agmen reciperent. Confecto iusto itinere eius diei quo
proposuerat caesar: traductoq exerciti flumen Genusum: ueteribꝰ suis in castͥs
contra Asparagium consedit: militesq omnes intra uallum castroꝵ continu¬
it: equitatumq per causam pabulandi emissum: confestim decumana por¬
ta in castra se recipere uissit. Simili ratione pompeius confecto eiꝰ diei itinẽ

Expanded text:
tinere impedito perterritos deprehendere posset, exercitum e castris etinere impedito perterritos deprehendere posset, exercitum e castris eduxit equitatumque praemisit ad novissimum agmen demorandum, neque consequi potuit, quod multum expedito itinere antecesserat Caesar. sed cum ventum esset ad flumen Genusum, quod ripis erat inpeditis, consecutus equitatus novissimos proelio detinebat. huic suos Caesar equites opposuit expeditosque antesignanos admiscuit cccc, qui tantum profecerunt, ut equestri proelio commisso pellerent omnes compluresque interficerent ipsique incolumes se ad agmen reciperent. Confecto iusto itinere eius diei quod proposuerat Caesar, traductoque exercitu flumen Genusum veteribus suis castris contra Asparagium consedit militesque omnes intra vallum castrorum continuit equitatumque per causam pabulandi emissum confestim decumana porta in castra se recipere iussit. simili ratione Pompeius confecto eius diei itinere
Abbreviated transcription (Latin):
rem prelio committendam existimarent. Contra ea caesar nec satis militi¬
us perterritis confidebat: spatiumq interponendum ad recreandos pu
bat: relictisq munitionibꝰ: magnopere rei frumentarie timebat. Itaq nul¬
la interposita mora sauciorum modo et aegrorum habita ratione: impedimẽ¬
a omnia silentio prima uigilia ex castris apolloniam premisit. Haec co¬
quiescere ante iter confectum uetuit: his una legio missa presidio est. his
xplicitis rebus: duas in castris legiones retinuit: reliquas de quarta ui¬
lia compluribꝰ portis eductas. eodem itinere premisit: paruoq spatio in¬
termisso: ut militare institutum seruaretur: et ne citissime eius profectio
ognosceretur: conclamari iussit: statimq egressus: et nouissimum agm
consecutus. celeriter e conspectu castroꝵ discessit. neque uero pompeiꝰ cognito
consilio eius moram ullam ad insequendum intulit: sed eadem spectans. si in¬

Expanded text:
rem proelio committendam existimarent. contra ea Caesar neque satis militirem proelio committendam existimarent. contra ea Caesar neque satis militibus perterritis confidebat spatiumque interponendum ad recreandos animos putabat, relictisque munitionibus magnopere rei frumentariae timebat. Itaque nulla interposita mora sauciorum modo et aegrorum habita ratione impedimenta omnia silentio prima nocte ex castris Apolloniam praemisit ac conquiescere ante iter confectum vetuit. his una legio missa praesidio est. his explicitis rebus duas in castris legiones retinuit, reliquas de quarta vigilia compluribus portis eductas eodem itinere praemisit parvoque spatio intermisso, ut et militare institutum servaretur et quam serissime eius profectio cognosceretur, conclamari iussit, statimque egressus et novissimum agmen consecutus celeriter ex conspectu castrorum discessit. neque vero Pompeius cognito consilio eius moram ullam ad insequendum intulit, sed eadem spectans, si i
Abbreviated transcription (Latin):
leuanda. Quod esset acceptum detrimentum eius uiri potiꝰ ꝗͣ sue culpae
debere tribui. Locum securum ad dimicandum dedisse: potitum eẽ osti¬
um castris expulisse, ac superasse pugnantes: sed siue ipsoꝵ perturbat
ue error aliquis: siue etiam fortuna: partam iam presentem uictoriam
interpellasset. dandam omnibus operam: ut acceptum in commodum uir¬
te sarciretur. Quod si esset factum detrimentum in bonum uerteret
uti ad Gergoniam accidisset: atque hi qui ante dimicare timuissent: ul¬
tro. se prelio oferrent. Hac habita concione non nullos signiferos ignomi¬
nia notauit. atque loco mouit. Exercitui quidem omni tantus incessit
x incommodo dolor: tantumq studium infamie sarciende: ut nemo
tribuni aut centurionis imperium desideraret: et sibi quisq loco penȩ im
superioris etiam ordinis nonnulli oratione permoti: manendum eoloco:et

Expanded text:
blevandam. quod esset acceptum detrimenti, cuiusvis potius quam suae culpae blevandam. quod esset acceptum detrimenti, cuiusvis potius quam suae culpae debere tribui. locum se aecum ad dimicandum dedisse, potitum se esse hostium castris, expulisse ac superasse pugnantes. sed sive ipsorum perturbatio sive error aliquis sive etiam fortuna partam iam praesentemque victoriam interpellavisset, dandam omnibus operam, ut acceptum incommodum virtute sarciretur. quod si esset factum, futurum ut detrimentum in bonum verteret, uti ad Gergoviam accidisset, atque ei, qui ante dimicare timuissent, ultro se proelio offerrent. Hac habita contione nonnullos signiferos ignominia notavit ac loco movit. exercitui quidem omni tantus incessit ex incommodo dolor tantumque studium infamiae sarciendae, ut nemo aut tribuni aut centurionis imperium desideraret et sibi quisque etiam poenae lcum superioris etiam ordinis nonnulli ratione permoti manendum eo loco et
Abbreviated transcription (Latin):
uictoriam eius diei concelebrant. Caesar ab suꝑioribus consiliis depulsꝰ
omnem sibi commutandam belli rationem existimauit. Itaq uno ten¬
re presidus omnibus deductis et oppugnatione dimissa: coactoq ĩ unum
locum exercitu: concionem ad milites habuit. hortatusq est: ne ea q
accidissent grauiter ferrent: neue his rebus terrerentur: multisq secun¬
dis preliis: unum aduersum: et id mediocre opponerent. habendam for¬
inae gratiam: quod Italiam sine aliquo uulnere coepissent: quod du
hispanias bellicosissimoꝵ hominum peritissimis atq exercitatissimis du¬
cibus pacauissent: quod finitimas frumentariasq prouincias in potesta¬
m redegissent. Deniq recordari debere qua facilitate inter medias ostu
classes: oppletis non solum portubꝰ: sed etiam littoribꝰ. omnes incolumes eẽnt
ansportati. si non omnia cederent secunda fortune esset industria su¬

Expanded text:
victoriam eius diei concelebrabant. Caesar ab superioribus consiliis depulsus victoriam eius diei concelebrabant. Caesar ab superioribus consiliis depulsus omnem sibi commutandam belli rationem existimavit. itaque uno tempore praesidiis omnibus deductis et oppugnatione dimissa coactoque in unum locum exercitu contionem apud milites habuit hortatusque est, ne ea quae accidissent graviter ferrent, neve his rebus terrerentur, multisque secundis proeliis unum adversum et id mediocre opponerent. habendam fortunae gratiam, quod Italiam sine aliquo vulnere cepissent, quod duas Hispanias bellicosissimorum hominum peritissimis atque exercitatissimis ducibus pacavissent, quod finitimas frumentariasque provincias in potestatem redegissent. denique recordari debere, qua felicitate inter medias hostium classes oppletis non solum portibus, sed etiam litoribus omnes incolumes essent transportati. si non omnia caderent secunda, fortunam esse industria su
Abbreviated transcription (Latin):
fiduciȩ ac spiritus pompeianis accessit: ut non de ratione belli cogitare
sed uicisse iam sibi uiderentur. Non illi paucitatem nostroꝵ militum: nõ
iniquitatem loci: atque angustias in preoccupatis castris et ancipitem ter¬
rorem intra extraq munitiones: non abscisum in duas partes excercitu
cum alter alteri auxilium ferre non posset: causam fuisse cogitabant: non
haec addebant: non ex concursu acri facto: non prelio dimicatum: sibiq
ipsis multitudine atq angustiis: maius attulisse detrimentum: ꝗͣ ab hoste
accepissent: non deniq communis belli casus recordabantur: ꝗͣ paruulae saepe
causae. uel falsae suspicionis uel terroris repentini: uel obiecte legionis
gna detrimenta intulissent: quotiens uel ducis culpa: uel tribuni uitio
in exercitum esset offensum: sed proinde ac si uirtute uicissent: neq ul¬
la commutatio rerum posset accidere: per orbem terraꝵ fama ac litte

Expanded text:
fiduciae ac spiritus Pompeianis accessit, ut non de ratione belli cogitarent, fiduciae ac spiritus Pompeianis accessit, ut non de ratione belli cogitarent, sed vicisse iam sibi viderentur. non illi paucitatem nostrorum militum, non iniquitatem loci atque angustias praeoccupatis castris et ancipitem terrorem intra extraque munitiones, non abscisum in duas partes exercitum, cum altera alteri auxilium ferre non posset, causae fuisse cogitabant. non ad haec addebant non ex concursu acri facto, non proelio dimicatum, sibique ipsos multitudine atque angustiis maius attulisse detrimentum quam ab hoste accepissent. non denique communis belli casus recordabantur, quam parvulae saepe causae vel falsae suspicionis vel terroris repentini vel obiectae religionis magna detrimenta intulissent, quotiens vel ducis vitio vel culpa tribuni in exercitu esset offensum. sed proinde ac si virtute vicissent neque ulla commutatio rerum posset accidere, per orbem terrarum fama ac litteris
Abbreviated transcription (Latin):
partem momentum habuerunt. Munitiones enim a castris ad flumen
producte expugnatis iam castris pompeii. propriam et expeditam cȩsaris
nostris salutem attulit. Duobus his unius diei preliis cęsaris desiderati¬
ni mił. et centuriones. xxxii. Sed horum omnium pars magna in fossis
munitionibus et fluminis ripis oppressa suorum terrore ac fuga sine ullo uulnẽ
interiit. signaq sunt militaria amissa.xxxii. Pompeius eo prelio imꝑator
appellatus: hoc nomen obtinuit: atq ita se postea salutari passus est. sed ĩ lit¬
teris quas scribere est solitus: neque in fascibꝰ insignia lauree pretulit. At l¬
enus cum ab eo impetra uisset. Ut sibi captiuos tradi iuberet: omnesq ductos
ostentationis ut uidebatur causa: quo maior perfugis fides haberetur: cõmi¬
litones appellans: et magna uerborum contumelia interrogans: solerent ne
ueterani milites fugere: in omnium conspectu interfecit. his rebus tantum

Expanded text:
partem momentum habuerunt. munitiones enim a castris ad flumen partem momentum habuerunt. munitiones enim a castris ad flumen perductae expugnatis iam castris Pompei prope iam expeditam Caesaris nostris salutem attulit. Duobus his unius diei proeliis Caesar desideravinque et centuriones xxxii. sed horum omnium pars magna in fossis munitionibusque et fluminis ripis oppressa suorum in terrore ac fuga sine ullo vulnere interiit; signaque sunt militaria amissa xxxii. Pompeius eo proelio imperator est appellatus. hoc nomen obtinuit atque ita se postea salutari passus, sed neque in litteris adscribere est solitus, neque in fascibus insignia laureae praetulit. at Labienus cum ab eo impetravisset, ut sibi captivos tradi iuberet, omnis productos ostentationis, ut videbatur, causa, quo maior perfugae fides haberetur, commilitones appellans et magna verborum contumelia interrogans, solerentne veterani milites fugere, in omnium conspectu interfecit. His rebus tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ra salutem sibi atq exitum pariebant. Sinistro cornu milites cũ ex ual¬
o pompeium adesse:et suos fugere cernerent: ueriti ne angustiis inte¬
cluderentur. cum extra et intus ostem haberent: eodem quo uenerant re¬
ceptu sibi consulebant: omniaq erant tumultus timoris. et fugae plena: ad¬
eo ut cum caesar signa fugientium manu prenderet: et consistere iuber&
alii dimissis equis eundem cursum confugerent. Alii ex metu etiam signa
dimitterent: neque quisꝗͣ omnino consisteret: his tantis malis. hec subsi
succurrebant: quominus omnis exercitus deleretur. Sed pompeius insi¬
dias timens: credo quod hec preter spem eius acciderant: qui paulo ante
ex castris fugientes conspexerat: munitionibus appropinquare aliqua¬
tum non audebat: equitesq eius angustis portis atq aliis a caesaris militibꝰ
occupatis ad insequendum tardabantur. Ita paruae res magnum ĩ utrãq:

Expanded text:
ra salutem sibi atque exitum pariebant. sinistro cornu milites cum ex vallra salutem sibi atque exitum pariebant. sinistro cornu milites cum ex vallo Pompeium adesse et suos fugere cernerent, veriti ne angustiis intercluderentur, cum extra et intus hostem haberent, eodem quo venerant receptu sibi consulebant, omniaque erant tumultus timoris fugae plena, adeo ut, cum Caesar signa fugientium manu prenderet et consistere iuberet, alii dimissis equis eundem cursum confugerent, alii ex metu etiam signa dimitterent, neque quisquam omnino consisteret. His tantis malis haec subsidia succurrebant, quominus omnis deleretur exercitus, quod Pompeius insidias timens, credo quod haec praeter spem acciderant eius qui paulo ante ex castris fugientis suos conspexerat, munitionibus adpropinquare aliquamdiu non audebat, equitesque eius angustiis atque his a Caesaris militibus occupatis, ad insequendum tardabantur. ita parvae res magnum in utramque
Abbreviated transcription (Latin):
iullo transcenderunt: omnisq noster equitatus eas cohortes est secutu
Interim pompeius hac longa satis interiecta mora et re nunciata: ꝗntam
legionem ab opere deductam subsidio suis duxit. Fodemq tempore eqͥta¬
tus eius nostris equitibus appropinquabat: et acies instructa a nostris
castra occupauerant cernebatur. omniaq sunt subito mutata. Pompeia¬
na enim legio celeri spe subsidii confirmata a decumana porta resister̃
onatur: atque ultro in nr̃os impetum faciebat. Equitatus caesaris quo
angusto itinere per aggeres ascendebat: receptui suo timens initium fu¬
re faciebat. Dextrum cornu quod erat a sinistro seclusum terrore eqͥ
animaduerso ne inter munitionem opprimeretur: ex parte qua proruebat
sese recipiebat. At pleriq ex his ne in angustias inciderent .x. pedum mu¬
nitionis se in fossas precipitant: primisq oppressis: reliqui per horum corpo¬

Expanded text:
nullo transcenderunt, omnisque noster equitatus eas cohortes est secutus. nullo transcenderunt, omnisque noster equitatus eas cohortes est secutus. Interim Pompeius hac satis longa interiecta mora et re nuntiata v legiones ab opere deductas subsidio suis duxit. eodemque tempore equitatus eius nostris equitibus adpropinquabat, et acies instructa a nostris, qui castra occupaverant, cernebatur, omniaque sunt subito mutata. Pompeiana legio celeris spe subsidii confirmata ab decumana porta resistere conabatur atque ultro in nostros impetum faciebat. equitatus Caesaris, quod angusto itinere per aggeres ascendebat, receptui suo timens initium fugae faciebat. dextrum cornu, quod erat a sinistro seclusum, terrore equitum animadverso, ne intra munitionem opprimeretur, ea parte, quam proruerat, sese recipiebat, ac plerique ex his, ne in angustias inciderent, x pedum munitione se in fossas praecipitabant, primisque oppressis reliqui per horum corpo