comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bat mutat᷑ : sed qͥa ꝑuertebat᷑ inpeius. id est ab essentia
deficiebat. Cuius defectionis auctor non. ẽ. qͥ est auctor
essentigi MLutant᷑ ergo quȩdã inmeliora et ꝓpterea ten¬
dunt.eẽ. nec dicunt᷑ ista mutatione ꝑuerti. sed reuera
atq conuerti. Peruersio emĩ contraria est ordinationi.
haec uero quȩ tendunt. eẽ: ad ordinẽ tendunt. Iuem
cũ fuerint consecuta: ipsũ esse consecunt᷑. quantũ id crea¬
tura conseqͥ potest. Ordo enĩ ad conuenientiã quandã
qđ ordinat redigit. Nichil.ẽ. aut. eẽ. quã uũ. ẽẽ. Itaq in
quantũ quidq unitatẽ ad ipiscit᷑: intantũ ẽ. unitatis Estenĩ¬
oꝑatio conuenientia & concordia qua sunt inquantũ sunt
ea quȩ cõposita sunt. Nĩ simplicia ꝑse sunt qͥa una sunt.
Iuȩ aut̃ non sant simplicia concordia parciũ imitant᷑ umnitatẽ.
et intantũ sunt inquantũ assecunt᷑. Iuare ordinatio. ẽẽ.

Expanded text:
bat mutatur, sed quia pervertebatur in pejus, id est ab essentia bat mutatur, sed quia pervertebatur in pejus, id est ab essentia deficiebat: cujus defectionis auctor non est qui est auctor essentiae. Mutantur ergo quaedam in meliora, et propterea tendunt esse: nec dicuntur ista mutatione perverti, sed reverti atque converti. Perversio enim contraria est ordinationi. Haec vero quae tendunt esse, ad ordinem tendunt: quem cum fuerint consecuta, ipsum esse consequuntur, quantum id creatura consequi potest. Ordo enim ad convenientiam quamdam quod ordinat redigit. Nihil est autem esse, quam unum esse. Itaque in quantum quidque unitatem adipiscitur, in tantum ent in quantum sunt, ea quae composita sunt: nam simplicia per se sunt, quia una sunt; quae autem non sunt simplicia, concordia partium imitantur unitatem, et in tantum sunt in quantum assequuntur. Quare ordinatio esse
Abbreviated transcription (Latin):
Ordo aũt bonũ .ẽ. Nonigit᷑ qđ corrũpit᷑ bono caret
Eonãq ipso quo non caret induari dũ corrũpit᷑ potest
Gens ergo illa tenebrarũ sioñ bono carebat ut dicits.
corrũpi non poterat: Non enĩ habebat qđ ei posset aufer¬
re corruptio. Quȩ sinichil auferat᷑ non corrũpit Aude¬
te iã dicere si potestis. dm̃ & dĩ regnũ potuisse corrũpi. si
duboli regnũ quale describitis quomodo corrũpi posset
nisi hic qđ ueritas habet corrũpi posse factã substantiã .:
dã &illã non factã quȩ sũmũ bonũ. ẽ. esse incorruptibilẽ
& i pĩ corruptionẽ quȩ sũmũ malũ .ẽ. non possẽ corrũpi
sed hanc non. eẽ substantiuã. Siũt quȩritis quid sit : iide¬
te quo conet᷑ ꝑducere quȩ corrũpit. Exscipsa enĩ afficit
ea quȩ corrũpunit᷑ Deficiunt aũt onña ꝑ corruptionẽ ab eo
ad manendũ refert᷑ : Itaq qđ sũmȩ & maxime cẽ dicitur
ꝑmanendo in scdicit᷑. Nã qđ mutat᷑ in melius nonqͥa mane¬

Expanded text:
ordo autem bonum est. Non igitur quod corrumpitur, bono caret: eo namque ipso quo non caret, viduari dum corrumpitur potest. Gens ergo illa tenebrarum, si omni bono carebat, ut dicitis, corrumpi non poterat: non enim habebat quod ei posset auferre corruptio, quae si nihil auferat, non corrumpit. Audete jam dicere, si potestis, Deum et Dei regnum potuisse corrumpi, si diaboli regnum quale describitis, quomodo corrumpi posset nisi id quod habet veritas, corrumpi posse factam substantiam: nam et illam non factam, quae summum bonum est, esse incorruptibilem, et ipsam corruptionem, quae summum malum est, non posse corrumpi, sed hanc non esse substantiam? Si autem quaeritis quid sit, videte quo conetur perducere quae corrumpit? ex seipsa enim afficit ea quae corrumpuntur. Deficiunt autem omnia per corrupad manendum refertur. Itaque quod summe et maxime esse dicitur, permanendo in se dicitur. Nam quod mutatur in melius, non quia mane
Abbreviated transcription (Latin):
et ipse dñs nbmonouit patrẽ isi unigeni filius. quid
potuit appħa congruentius dici quã illud quod dictũ
est et tecũ sapientia quȩ nouit oꝑa tua. quȩ affuit
tunc cũ orbẽ terrarũ faceres. et sciebat quid placi¬
tũ esset oculis tuis: Quod autẽ uẽs est ueritas. quod
idẽ ostendit᷑ cũ splendor patris nuncupat᷑. nunde st
quicquã in circuitu solis nisi splendor ipse quem
gignit : quid ergo apertius potuit et clarius ex
uetere testamento huic sententiae consonare quã

Expanded text:
et ipse Dominus, Nemo novit Patrem, nisi unigeet ipse Dominus, Nemo novit Patrem, nisi unigectum est, Et tecum Sapientia quae novit opera tua, quae adfuit tunc cum orbem terrarum faceres, et sciebat quid placiturum esset oculis tuis? Quod autem Christus est veritas, quod idem ostenditur cum splendor Patris nuncupatur ; non est enim quidquam in circuitu solis, nisi splendor ipse quem gignit: quid ergo potuit apertius et clarius ex Vetere Testamento huic sententiae consonare, qua
Abbreviated transcription (Latin):
Sobrietas mͥ ad ipsã cognitionẽ ueri uidet᷑ ꝑtmnere id .ẽ.
addisciplinã Iustiaa uero & uirtꝰ. ad acnitionẽ atq ad
operatione. Quib: duob id est agendi efficatia & sobnie¬
etate contẽplandi quȩ dei uircꝰ & deisapientia. id est
deifilius dilectorib suis donat. quidcomparandũsit nescio.
cũ ipsȩ ꝓpħa statĩ dicat quanta sint ista pendenda. Nãita
positũ est. Sobrietatẽ enĩ sapientia docet &iustitiã & iur¬
tutẽ . quib: utilius nichil est inuita hominibus. hȩc for¬
tasse quispiã non defilio dei dicta. eẽ. arbitretur Quid
ergo aliud ostendit quod dictum .ẽ. generositatẽ magni¬
ficat contuberniũ habens dei  Anuero generositas
solet significare aliud quã parentes : Contuberniũ
uero nonne cũ ipso patre ȩqualitatẽ clamat atq asse¬
rit : De in de cũ paulus dicat siliũ dei . eẽ. deis apientiã.

Expanded text:
tinere, id est tinere, id est ad disciplinam: justitia vero et virtus ad actionem atque ad operationem. Quibus duobus, id est agendi efficacia, et sobrietate contemplandi, quae Dei Virtus et Dei Sapientia, id est Dei Filius, dilectoribus suis donat, quid comparandum sit nescio, cum idem propheta statim dicat quanti sint ista pendenda: nam ita positum est, Sobrietatem enim sapientia docet, et justitiam, et virtutem, quibus utilius nihil est in vita hominibus. 28. Haec fortasse quispiam non de Filio Dei dicta esse arbitretur. Quid ergo aliud ostendit quod dictum est, Generositatem magnificat, contubernium habens Dei? . An vero generositas solet significare aliud quam parentes? Contubernium vero nonne cum ipso patre aequalitatem clamat atque asserit? Deinde, cum Paulus dicat Filium Dei esse Dei Sapientiam ;
Abbreviated transcription (Latin):
Potuit ne quicquã magis cõci ere his testimoniis
noui testam̃ti quã illud quod inuetere dictũ . ẽ. de sapien¬
tia. attingit autẽ afine usq ad finẽ fortiter & dispo¬
nit omĩa suauiter. Namq attingere fortit̃ magis
uirtutẽ significat. disponere autẽ suauit̃. quasi
artẽ ipsã atq rationẽ. Sed si hoc uidet᷑ obscurum:
uide quȩ sequunt᷑. Et om̃iũ inquit ds̃: dilexit illam.¬
Doctrix ẽ. enĩ disciplinȩ dei. & electrix operũ illius
Uidet᷑ hic nichil ad huo deoperatione dictũ. Non enĩ
hoc .ẽ. eligere oꝑa. quod operari. Ergo hȩc ad disciplinã
ꝑtinent. Opus uirtutis debetꝰ : ut sit plena quã uolumꝰ
demonstrare sententia. Lege igitur de inceps quod ad ne¬
xum est Q uodsi honesta .ẽ. inquit possessio quȩ concupis¬
citur inuita. quid sapientia . ẽ. honestius euȩ onnã oꝑatꝰ
Potest ne quicquã p̃clarius aut manifefaus. aut uero etiã
ubenus ꝓferri: Audi aliud si parũ putas quod idẽsonet.

Expanded text:
potuitne quidquam magis concinere his testimoniis Novi Testamenti, quam illud quod in Vetere dictum est de sapientia, Attingit autem a fine usque in finem fortiter, et disponit omnia suaviter? Namque attingere fortiter magis virtutem significat: disponere autem suaviter, quasi artem ipsam atque rationem. Sed si hoc videtur obscurum, vide quae sequuntur: Et omelectrix operum illius. Videtur hic nihil aliud de operatione dictum; non enim hoc est eligere opera, quod operari: ergo haec ad disciplinam pertinent; opus virtuti debetur, ut sit plena, quam volumus demonstrare, sententia. Lege igitur deinceps quod annexum est. Quod si honesta est, inquit, possessio quae concupiscitur in vita, quid sapientia est honestius, quae omnia operatur? Potestne quidquam praeclarius aut manifestius, aut vero etiam uberius proferri? Audi aliud, si parum putas, quod idem sonet:
Abbreviated transcription (Latin):
mo eccłȩ catholicȩ gremio conderetis. Poterã ꝓmea¬
mediocritate discutere singula. & eruere ac demons¬
trare quȩ accepi. in quorũ excellentia & altitudine ple¬
rũq uerba deficiunt. sed qͣndiu latratis. non .ẽ. faciendum
Non enĩ frustra dictũ .ẽ. nolite dare scm̃ canibus. Hesliscense¬
atis. Et ego latraui &canis fui: quando mecũ iure non docen¬
di cibo. sedrepellendi fustib agebatur. Siaũt inuobis
esset caritas deqͣ ninc agitur. uel sietiã fuerit aliqͣndo
quantã cognoscende ueritatis magnitudo desiderat.
Aderit ds qͥ ostendat uob̾ neq apđ manicheos. ẽẽ.¬
xp̃ianã fidẽ. quȩ ad sũmũ apicẽ sapientiȩ ueritatisq
ꝑducit. qua ꝑfrui nichil.ẽ. aliud nisi beatissimȩ uiue¬
re. neq esse uspũ nisi incatholica disciplina. Iuid enim
aliud iudet᷑ apostolus paulus obtare cũdicit. huius rei
grã flecto genua mea ad patrẽ dñi nr̃i iħu xp̃i. aqͦ

Expanded text:
mo Ecclesiae catholicae gremio conderetis. CAPUT mo Ecclesiae catholicae gremio conderetis. CAPUT mediocritate discutere singula, et eruere ac demonstrare quae accepi, in quorum excellentia et altitudine plerumque verba deficiunt: sed quamdiu latratis, non est faciendum. Non enim frustra dictum est, Nolite sanctum dare canibus . Ne succenseatis. Et ego latravi et canis fui, quando mecum jure non docendi cibo, sed refellendi fustibus agebatur. Si autem in vobis esset charitas, de qua nunc agitur, vel etiam si fuerit aliquando, quantam cognoscendae veritatis magnitudo desiderat, aderit Deus qui ostendat vobis neque apud Manichaeos esse christianam fidem, quae ad summum apicem sapientiae veritatisque perducit, qua perfrui, nihil est aliud nisi beate vivere; neque esse uspiam, nisi in catholica disciplina. Quid enim aliud videtur apostolus Paulus optare, cum dicit: Hujus rei gratia flecto genu
Abbreviated transcription (Latin):
foribus suis. Cogitare enĩde illa sensus ẽ. consũm atꝰ.
et qui iugilauerit ꝓpter illã cito erit securus. qui a
dignos se ipsa circum it quȩrens. & in uiis ostendit se
illis bilarit̃ et omni ꝓuidentia occurrit illis . In iti¬
ũ enĩ illius uerissimũ disciplinȩ concupiscentia est
Cura ergo disciplinȩ delectio & dilectio custoditio legũ
illius ÷. Custoditio autẽ legũ. confirmatio incorrup¬
tionis est Incorruptio aũt. facit ꝓximũ dõ. Concu¬
piscentia itaq sapientiȩ. deducit ad regnũ. Itane
tandẽ adhuc aduersũ istã latrabitis : Nonne itaposita
et nondũ intellecti cui uis significant altũ sed qͥddã
& ineffabile continere.: Outinã possetis intelligere
quȩ dicta sunt. confestĩ abiceretis om̃s ineptias fabellarũ.
et uanissimas imaginationes corporũ: totosq uosmag¬
na alaeritate. sincero amore. firmissima fide. scĩssi¬

Expanded text:
foribus suis. Cogitare enim de illa, sensus est consummatus; foribus suis. Cogitare enim de illa, sensus est consummatus; et qui vigilaverit propter illam, cito erit securus: quia dignos seipsa circuit quaerens, et in viis ostendit se illis hilariter, et omni providentia occurrit illis. Initium enim illius verissimum disciplinae concupiscentia est. Cura ergo disciplinae dilectio est; et dilectio custoditio legum illius est: custoditio autem legum, confirmatio incorruptionis est; incorruptio autem facit proximum Deo. Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum . Itane tandem adhuc adversum ista latrabitis? Nonne ita posita et nondum intellecta, cuivis significant altum se quiddam et ineffabile continere? O utinam possetis intelligere quae dicta sunt! Confestim abjiceretis omnes ineptias fabellarum, et vanissimas imaginationes corporum, totosque vos magna alacritate, sincero amore, firmissima fide, sanctissi
Abbreviated transcription (Latin):
inueniri nullo pacto potest At si ita quȩrat᷑ ut dignũ ÷
subtrahere sese atq abs condere asuis delectorib non potest
Hinc est illud quod inore habere etiã uossoletis qđ ait.
Pecite et accipietis. quȩrite & inuemetis. pulsate & appe¬
riet᷑ uobis. Nichil est occultũ quod non reuelabitur.
Amore petit᷑. amore quȩrit᷑. amore pulsat᷑. amore reue¬
latur. amore deniq in eo qđ reuelatũ fuerit ꝑmanetur.
Ab hoc amore sapientiȩ. diligentiaq querendi nonde¬
terremꝰ uetere testamento qđ semꝑ mendacissime
dicitis: sed ad hȩc uehementissime concitamur.
Audite itaq aliquando et ad uertite quȩso sine ꝑtina¬
tia quid ꝑ ꝓpħam dicat᷑. Clara est inquit et quȩ nunquã
marcescat sapientia et facile idet᷑ ab his qui digͥint̃
quise concupiscunt ut illis se ostendat. Quiuigilaue¬
rit ad illã non laborabit. ad sidentẽ enĩ illã inueniet

Expanded text:
inveniri nullo pacto potest. At si ita quaeratur, ut dignum est, inveniri nullo pacto potest. At si ita quaeratur, ut dignum est, subtrahere sese atque abscondere a suis dilectoribus non potest. Hinc est illud, quod in ore habere etiam vos soletis, quod ait: Petite, et accipietis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis . Nil est occultum, quod non revelabitur . Amore petitur, amore quaeritur, amore pulsatur, amore revelatur, amore denique in eo quod revelatum fuerit permanetur. Ab hoc amore sapientiae diligentiaque quaerendi, non deterremur Veteri Testamento, quod semper mendacissime dicitis, sed ad haec vehementissime concitamur. 32. Audite itaque aliquando, et advertite, quaeso, sine pertinacia quid per prophetam dicatur: Clara est, inquit, et quae nunquam marcescat sapienqui se concupiscunt, ut illis se ostendat. Qui vigilaverit ad illam, non laborabit: assidentem enim illam inveniet
Abbreviated transcription (Latin):
& latitudo & ꝓfundũ. eognoscere etiã suꝑ eminentem
scientiȩ caritatẽ xp̃i ut impleamini i n om̃i pleqitudi¬
ne dei: Potest ne quicquã dici manifestius.
Obsecro ingilate paululũ. uidete testamenti utriusq
concordiã. qͥ sit inmorib uitȩ modus. & quo sint referen¬
da om̃a. satis aperientẽ et docentẽ amorẽ dei. Concitant
euingłia cũdicit᷑. petite. quęrite. pulsate. Concitat pau¬
lus dicendo : ut in caritate radicati atq fundati possitis
cõp̃hendere. Concitat etiã ꝓpħa cũdicit. facile sapientiã
abhis qͥeã diligunt. quęrunt: concupiscunt. ugilint. eo¬
gitant. curant posse oognosci. Salus animi &iua beati¬
tudinis. utrarũq. scripturarũ pace monstrat᷑. & uos
latrare potius aduersus hȩc. quã obtẽperare diligi¬
tis. Breui dicã qđ sentio. Audite doctos ecełȩ ea
tholice uiros. tanta pace animi. & eo uoto quo uos ego au¬
diui. Nichil opuserit nouẽ annis qͥb me ludificasti. Lon¬

Expanded text:
fundum; cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem Dei? Potestne quidquam dici manifestius? 34. Obsecro, vigilate paululum, videte Testamenti utriusque concordiam, qui sit in moribus vitae modus, et quo sint referenda omnia, satis aperientem et docentem. Amorem Dei concitant Evangelia, cum dicitur, Petite, quaerite, pulsate : concitat Paulus, dicendo, Ut in charitate radicati et fundati possitis comprehendere : concitat etiam propheta, cum dicit, facile sapientiam ab iis qui eam diligunt, quaerunt, concupiscunt, vigilant, cogitant, curant, posse cognosci. Salus animi et via beatitudinis utrarumque Scripturarum pace monstratur, et vos latrare potius adversus haec, quam his obtemperare diligitis. Brevi dicam quod sentio: audite doctos Ecclesiae catholicae viros tanta pace animi, et eo voto quo vos ego audivi; nihil opus erit novem annis quibus me ludificastis. Lon
Abbreviated transcription (Latin):
dib qđ ad animũ ꝑtinet ut pͥmo timeat deinde
diligat h̃. Hi mores sunt obtimi ꝑ quos nobis
etm ipsi ꝓuenit ad quã omĩ studio rapimur
agnitio ueritatis. Atq in his duob: aduente michi
cũmanicheis id est ut chñ et ꝓximũ diligamus. Sed
hoc uere testamento negant contineri. In quo quan

Expanded text:
dibus, quod ad animum pertinet, ut primo timeat, deinde dibus, quod ad animum pertinet, ut primo timeat, deinde diligat Deum. Hi mores sunt optimi, per quos nobis etiam ipsa provenit, ad quam omni studio rapimur, agnitio veritatis. 57. Atque in his duobus convenit mihi cum Manichaeis, id est, ut Deum et proximum diligamus: sed hoc Veteri Testamento negant contineri; in quo quan
Abbreviated transcription (Latin):
licet in duob tribuit᷑ cohercionẽ et instructionem
Cohercio timore. instructio uero amore ꝑficitur.¬
Eius dico: cui ꝑdisciplinã subuenit᷑. Nã qui subuenit.
nichil horũ duorũ habet nisi amare. In his duobus
ipse cuius bonitate atq clementia fit om̃ino ut aliquid
simus duob testamentis uetere et nouo. disciplinȩ nob̾
regułã dedit. Iuanquã enĩ utrũq inutroq sit. Preua¬
let enĩ in uetere timor. amor in nouo. quȩ ibi seruitꝰ¬
hic libertas ab apxstolis p̃dicat᷑. Dequorũ testam̃torũ
ad mirabili quodã ordine diuinoq concentu longissi
mũ dicere et multi religiosi doctiq dixerunt. mul¬
tos libros res ista flagitat. ut ꝓmerito quantũ ab
homine potest explicari et p̃dicari quȩ at
Qui ergo diligit ꝓximũ. agit quantũ potest ut sal¬
uus corpore saluusq amimo sit. Sed cura corporis
ad sanitatẽ animi referenda est. Agit ergo his gra¬

Expanded text:
licet, in duo distribuitur; coercitionem, et instructionem. licet, in duo distribuitur; coercitionem, et instructionem. Coercitio timore, instructio vero amore eius dico, cui per disciplinam subvenitur. Nam qui subvenit, nichil horum duorum habet nisi amare. / In hiis duobus deus ipse, in cuius bonitate atque clemencia fit omnino, ut aliquid simus, duobus testamentis, vetere et novo, discipline nobis regulam dedit. Quamquam enim utrumque in utroque sit, prevalet tamen in veteri timor, amor in novo, quia ibi servithic libertas ab Apostolis praedicatur. De quorum Testamentorum admirabili quodam ordine divinoque concentu, longissimum est dicere, et multi religiosi doctique dixerunt. Multos libros res ista flagitat, ut pro merito, quantum ab homine potest, explicari et praedicari queat. Qui ergo diligit proximum, agit quantum potest ut salvus corpore salvusque animo sit: sed cura corporis ad sanitatem animi referenda est. Agit ergo his gra
Abbreviated transcription (Latin):
facere possunt. Aliud aũt fameni sitimq sopire.
et cȩtera in quib subuenire hominẽ homini uulgo
passimq concedit᷑. sic in animo sunt quȩdã in quib:
excellentia illa et rara magisteria non ad modũ desi¬
derant᷑. ut cũ ortam᷑ et monemus ut hȩc ipsa indigenti¬
bus exhibeant᷑ quȩ corpori exhibenda. eẽ. dicimus
Cũ enĩ hȩc facimus ope corpori. cũ aũt docemus ut fi¬
ant : disciplina animo subuenimus. Sunt uero alia
quibus multi orodi uaruiq morbi animorũ. magna
quadã & prorsus in effabili ratione sanant᷑. quȩ
medicina nisi diuinitus popłis mitteret᷑. milla spes
salutis esset tã immoderata progressione peccantibus.
non inuenit᷑ unde adhomines manare potuerit nisi
adeo cin rerũ omniũ status salusq tribuenda est.
Hȩc tamen disciplina dequa nunc agimus quȩ ani-¬
mi medicina. ẽ. quantũ scripturis ipsis diuinis colligi

Expanded text:
facere possunt; aliud autem famem sitimque sopire, facere possunt; aliud autem famem sitimque sopire, et caetera in quibus subvenire hominem homini vulgo passimque conceditur: sic in animo sunt quaedam, in quibus excellentia illa et rara magisteria non admodum desiderantur; ut cum hortamur et monemus, ut haec ipsa indigentibus exhibeantur quae corpori exhibenda esse diximus. Cum enim haec facimus, ope corpori; cum autem docemus ut fiant, disciplina animo subvenimus. Sunt vero alia, quibus multimodi variique morbi animorum, magna quadam et prorsus ineffabili ratione sanantur: quae medicina nisi divinitus populis mitteretur, nulla spes salutis esset, tam immoderata progressione peccantibus; non invenitur unde ad homines manare potuerit, nisi a Deo, cui rerum omnium status salusque tribuenda est. 56. Haec tamen disciplina de qua nunc agimus, quae animi medicina est, quantum Scripturis ipsis divinis colligi
Abbreviated transcription (Latin):
tamen uocandus est. Huic enĩ nichil obest nom̃.
cũ absit miseria. Stulti uero cũmi scđiam quasi
uitium deuitant. qua officio satis moueri neque¬
unt si nec ꝑturbatione commouent᷑ congelas¬
cunt potius rigore inhumanitatis quã rationis
tranquillitate serenant᷑ : Itaq multo prudenti
us etiã ds̃ ipse misericors dr̃: qui quẽ ad modũ
dicatur restat intelligere his qui sese idoneos
religione studioq prȩstiterint. necũ uerbis
doctorũ inepte utimur. in doctorũ animas pri¬
us durescere uitando miscđiam quã benignitatẽ
appetendo mitescerere faciamus. atq ut miseri¬
cordia iubet ista nos ab homine pellere in cõ¬
moda. sic innocentia ꝓhibet inferre
tas instaurat᷑. quȩ si absit nichil ad depellendas
miserias salus illa corporis ualet difficillima
omnino res est. Atq in corpore dicebamus aliud
esse morbos et uulnera curare qđ pauci homines bene

Expanded text:
tamen vocandus est. Huic enim nihil obest nomen, tamen vocandus est. Huic enim nihil obest nomen, cum absit miseria. 54. Stulti vero cum misericordiam quasi vitium devitant, quia officio satis moveri nequeunt, si nec perturbatione commoventur, congelascunt potius rigore inhumanitatis, quam rationis tranquillitate serenantur. Itaque multo prudentius Deus etiam ipse misericors dicitur: qui quemadmodum dicatur, restat intelligere iis qui sese idoneos religione studioque praestiterint; ne cum verbis doctorum inepte utimur, indoctorum animas prius durescere vitando misericordiam, quam benignitatem appetendo mitescere faciamus. Atque ut misericordia jubet, ista nos ab homine pellere incommoda, sic innocentia prohibet inferretas instauratur, quae si absit, nihil ad depellendas miserias salus illa corporis valet, difficillima omnino res est. Atque ut in corpore dicebamus aliud esse morbos et vulnera curare, quod pauci homines bene
Abbreviated transcription (Latin):
Defensio deniq om̃is atq munitio : qua nr̃m cor¬
pus aduersus etiã ext̃nosictus casusq seruat᷑
Nã famos. et sitis. et frigus. et aestus. et quicquid
extrinsecus grauit̃ infligitur salutẽ dequa nic
agit᷑ manere nonsinunt. Iuare illa om̃ia qͥb
huius cemodi malis in cõmodisue resistit᷑ qui of¬
ficiose atq humilit̃ p̃bent miseri cordes uocant᷑.
etiã si sapientes usq ad eo sint. ut iã nullx animi
dolore turbent᷑. Nã quis ignoret ex eo appella
tis alieno malo: Et quis non concedat ab omni
miseria liberũ. eẽ. debere sapientẽ cũ subuenit
in opi. cũ esurienti cibos prȩstat potũq sitienti
cũ uestit nudũ. cũperegrinũ tecto recipit. cum
obpressũ liberat. cũdeniq humanitatẽ suã usq
ad sepulturã porrigit mortuorũ : etiã si id faciat
mente tranquilla nullis aculeis doloris instine¬
tus sed ad ductus officio bonitatis. misericors

Expanded text:
defensio denique omnis atque munitio, qua nostrum cordefensio denique omnis atque munitio, qua nostrum corpus adversus etiam externos ictus casusque servatur: nam et fames, et sitis, et frigus, et aestus, et quidquid extrinsecus graviter infligitur, salutem, de qua nunc agitur, manere non sinunt. 53. Quare illa omnia, quibus hujuscemodi malis incommodisve resistitur, qui officiose atque humaniter praebent, misericordes vocantur, etiamsi sapientes usque adeo sint, ut jam nullo animi dolore turbentur. Nam quis ignoret ex eo appellattis alieno malo? et quis non concedat ab omni miseria liberum esse debere sapientem, cum subvenit inopi, cum esurienti cibum praestat potumque sitienti, cum vestit nudum, cum peregrinum tecto recipit, cum oppressum liberat, cum denique humanitatem suam usque ad sepulturam porrigit mortuorum? Etiamsi id faciat mente tranquilla, nullis aculeis doloris instinctus, sed adductus officio bonitatis, misericors
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ diligit. eẽ. uenturũ: Atq utinã ut facile
est bene institutũ & benignũ diligere ꝓximum.:
ita facile esset uelconsulere uel nichil nocere.
Non enĩ adhȩc satis. ẽ. uoluntas bona: sed opus. ẽ.
magna qͣdã ratione atq prudentia qua nemo
uti potest. nisi ds̃ ille fons om̃ium bonorũ idtri¬
buerit. Dequare quantũ arbitror difficillima
tẽptauimus dicere ꝓsuscepto oꝑe pauca quȩdã.
spem cotã constituentes in eo cuus solius ista
anima rationalis .ẽ. mortali atq terreno
utens corpore. Part̃ ergo corpori. partim uero
animȩ hominis bene facit: qui ꝓximũ diligit. Ad
corpus quod ꝑtinet medicina nomit᷑a est : ad animã¬
̃ aut disciplina. Sed medicinã nime uoco: quic¬
quid omnino corporis uel tuet᷑ uel instaurat
salutẽ. Adhanc itaq ꝑtinent non ea tantum
quȩ ars eorũ exhibet qui ꝓpriȩ medici nominan¬
tur. sed etiã cibus et potus degnen et tectum.

Expanded text:
quem diligit esse venturum. Atque utinam, ut facile quem diligit esse venturum. Atque utinam, ut facile est bene instituto et benigno diligere proximum, ita facile esset vel consulere, vel nihil nocere. Non enim ad haec satis est voluntas bona, sed opus est magna quadam ratione atque prudentia, qua nemo uti potest, nisi Deus ille fons omnium bonorum id tribuerit. De qua re, quantum arbitror, difficillima, tentabimus dicere pro suscepto opere pauca quaedam, spem totam constituentes in eo cujus solius ista anima rationalis est mortali atque terreno utens corpore. Partim ergo corpori, partim vero animae hominis benefacit qui proximum diligit. Ad corpus quod pertinet, medicina nominata est; ad animam autem, disciplina. Sed medicinam nunc voco, quidquid omnino corporis vel tuetur vel instaurat salutem. Ad hanc itaque pertinent, non ea tantum quae ars eorum exhibet, qui proprie medici nominantur; sed etiam cibus et porus, tegmen et tectum,
Abbreviated transcription (Latin):
siledat᷑. alio sicũ potest non adiuuet᷑. eaq ipsa sint
quib mali homines. eẽ. dicantur : quorũne utrum
qui diligit facit. satis opinor quod uolumus de¬
monstrat ista sententia: Dilectio ꝓximi malũ non
operat᷑. Et si ad bona ꝑuenire non possumus nisi
mala operari destiterimus: ista sunt quasi cima¬
bula caritas dei quib diligimus ꝓximũ. Ut qm̃
dilectio ꝓximi malũ non oꝑatur. hinc ad illud
ascendamus qđ dictũ .ẽ. Scimus qm̃ diligen¬
tib dm̃ om̃a ꝓcedunt inbonum. Sed nescio
quomodo aut parit̃ ista inplenitudinẽ ꝑfectio¬
nemq consurgunt: aut inchoatur prius deiamor
& prius ꝑficitur ꝓximi. Ad incipiendũ enĩ nos
fortasse inse diuina caritas rapit: sed facilius
minora ꝑficimus. Quo quomodo autẽ sese resha¬
beat: illud maxime tenendũ.ẽ. nese qͥsquam
credit contẽpto ꝓximo adbeatitudinẽ et addm̃

Expanded text:
si laedatur, alio si cum potest non adjuvetur; eaque ipsa sint si laedatur, alio si cum potest non adjuvetur; eaque ipsa sint quibus mali homines esse dicantur, quorum neutrum, qui diligit, facit: satis, opinor, quod volumus demonstrat ista sententia, Dilectio proximi malum non operatur. Et si ad bona pervenire non possumus, nisi mala operari destiterimus, ista sunt quasi cunabula charitatis Dei, quibus diligimus proximum; ut quoniam dilectio proximi malum non operatur, hinc ad illud ascendamus quod dictum est, Scimus quoniam diligentibus Deum omnia procedunt in bonum . 51. Sed nescio quomodo aut pariter ista in plenitudinem perfectionemque consurgunt, aut inchoatur prius Dei amor, et prius perficitur proximi. Ad incipiendum enim citius nos fortasse in se divina charitas rapit, sed facilius minora perficimus. Quoquo modo autem res se habeat, illud maxime tenendum est, ne se quisquam credat, contempto proximo, ad beatitudinem et ad Deum
Abbreviated transcription (Latin):
teipsũ. Teaũt ipsũ salubrit᷑ diligis: siplus quã
te diligis dm̃. Quodigit᷑ agis tecũ : id agendũ:
cũ ꝑximo est. Hoc est. ut etiã ipse ꝑfocto amore¬
dm̃ diligat. Nonenĩ eũ diligis tanquã te ipsum.
sinon adid bonũ ad qđ ipie tendis ad ducis: Illud
non fit angustum: Ex hoc p̃cepto nascunt᷑ offqcia
societatis humanȩ. inquib non errare difficile est
Agendũ aut̃ in primis ẽ. ut beniuoli simus: id est
ut nulla malitia. millo dolo malo. aduersus homi¬
nẽ utamur. Iuid enĩ homini homine ꝓpinquius:
Accipe etiã qͥd paulus dicat. Dilectio inquit ꝓximi
malũ non operat᷑. Breuissimis utor testimoniis.
sed nisi fallor idoneis. & quib susceptȩ rei satis fut
Namquis ignorat quã multa et quanti ponderis uer¬
ba millis libris decaritate ꝓximi usquequaq diffu¬
si sint: Sed cũ duob modis peccet᷑ in homine. uno

Expanded text:
teipsum . Te autem ipsum salubriter diligis, si plus quam teipsum . Te autem ipsum salubriter diligis, si plus quam te diligis Deum. Quod ergo agis tecum, id agendum cum proximo est; hoc est, ut ipse etiam perfecto amore diligat Deum. Non enim eum diligis tanquam teipsum, si non ad id bonum ad quod ipse tendis, adducere sataginon fit angustum. Ex hoc praecepto nascuntur officia societatis humanae, in quibus non errare difficile est. Agendum autem in primis est, ut benevoli simus, id est, ut nulla malitia, nullo dolo malo adversus hominem utamur. Quid enim homini homine propinquius? 50. Accipe etiam quid Paulus dicat: Dilectio, inquit, proximi, malum non operatur . Brevissimis utor testimoniis, sed, nisi fallor, idoneis, et quibus susceptae rei satis fiat: nam quis ignorat quam multa, et quanti ponderis, verba in illis Libris de charitate proximi usquequaque diffusa sint? Sed cum duobus modis peccetur in homine, uno
Abbreviated transcription (Latin):
parũ dilucide qui hoc arbitrat᷑ intelligit. Nonenĩ
fieri potest ut seipsũ nondiligat. qui diligit dm̃.
Immo uero solus se nouit diligere. qui dm̃ diligit. Si¬
quidẽ ille se satis diligit: qui sedulo agit. ut sũmo
et uero ꝑfruit᷑ bono. Iuod si nichil . e. aliud quã ds̃.
ut ea quȩ dicta sunt docuerunt: quis cunc tari
potest qui sese amet qui amator est dĩ. Quid
inter istos homines Nullũ ne. eẽ. amorisun¬
culũ debet: Immo uero ita deb&e ut nullus cer¬
tior gradus ad amorẽ dei fieri posse credatur.
quã hominis erga hominẽ caritas. Promat nob ergo
alterũ p̃ceptũ ipse dñs : deuitȩ p̃ceptis interrogatus.
Non enĩ contentus fuit uno qui sciret aliud dm̃. eẽ.
aliud hominẽ. atq int̾. ẽẽ. tantũ quantũ int̾ eũ qui
creauit. & id qđ ad creatoris similitudinẽ creatũ est.
Dicit ergo scđm p̃ceptũ. eẽ. diliges ꝓximũ tuũ tanquã

Expanded text:
parum dilucide qui hoc arbitratur intelligit. Non enim parum dilucide qui hoc arbitratur intelligit. Non enim fieri potest ut seipsum, qui Deum diligit, non diligat: imo vero solus se novit diligere, qui Deum diligit. Siquidem ille se satis diligit, qui sedulo agit, ut summo et vero perfruatur bono: quod si nihil est aliud quam Deus, sicut ea quae dicta sunt docuerunt, quis cunctari potest, quin sese amet, qui amator est Dei? Quid inter ipsos homines nullumne esse amoris vinculum debet? Imo vero ita debet, ut nullus certior gradus ad amorem Dei fieri posse credatur, quam hominis erga hominem charitas. 49. Promat nobis ergo alterum praeceptum ipse Dominus, de vitae praeceptis interrogatus: non enim contentus fuit uno, qui sciret aliud Deum esse, aliud hominem; atque interesse tantum, quantum inter eum qui creavit, et id quod ad Creatoris similitudinem creatum est. Dicit ergo secundum praeceptum esse: Diliges proximum tuum tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
cumq ad iutã aeternã ꝑuenire ꝓposuimus.
Uita enĩ aeterna est totũ p̃mium cuius ꝓmis¬
sione gaudemus. Nec p̃miũ potest p̃cedere
merita. priusq homini dari. quã dignus est
Iuid enĩ hoc uiustius & qͥd iustius deo : Non ergo
debemus poscere p̃mium. ante quã mereamur
accipere. Hic fortassẽ non in congruȩ quȩritur
aeterna ipsa uita quid sit : sed eius largitorem
potius audiamus. Nȩc .ẽ. inquit uita ȩterna. ut
cognoscant te uerũ dm̃ et quẽ misisti iħm xp̃m. Ae¬
terna igitur uita est : ipsa cognitio ueritatis. Iuam¬
obrem uidete quã sint ꝑuersi atq prȩposteri qui sese
arbitrant᷑ dei cognitionẽ tradere. ut ꝑfecti simus. cum
ꝑfectorũ ipsa sit prȩmiũ
Quid ergo agendũ est : quid quęso. nisi ut eum ipsũ
quẽ cognoscere uolumus. prius plena caritate diligamꝰ.
Unde illud exoritur qđ ab intio fatigemus. Nichil in
mine ipso. id est dexmatore ipso nehil actũ: sed

Expanded text:
cumque ad vitam aeternam pervenire proposuimus. cumque ad vitam aeternam pervenire proposuimus. Vita enim aeterna est totum praemium, cujus promissione gaudemus: nec praemium potest praecedere merita, priusque homini dari quam dignus est. Quid enim hoc injustius, et quid justius Deo? Non ergo debemus poscere praemium antequam mereamur accipere. Hic fortasse non incongrue quaeritur, aeterna ipsa vita quid sit. Sed ejus largitorem potius audiamus: Haec est, inquit, vita aeterna, ut cognoscant te verum Deum, et quem misisti Jesum Christum . Aeterna igitur vita est ipsa cognitio veritatis. Quamobrem videte quam sint perversi atque praeposteri, qui sese arbitrantur Dei cognitionem tradere, ut perfecti simus, cum perfectorum ipsa sit praemium. Quid ergo agendum est, quid quaeso, nisi ut eum ipsum quem cognoscere volumus, prius plena charitate diligamus? Unde illud exoritur, quod ab initio satagimus, nihil in mine ipso, id est, de amatore ipso nihil actum; sed
Abbreviated transcription (Latin):
bonum appetere est bene uiuere. ut mchil sit aliud
bene uiuere. quã toto corde. tota anima. tota mente
diligere dm̃. aquo existit ut incorruptus in eo amor
atq integer custodiat᷑ qđ .ẽ. tẽperantiae. ut nullis
frangatur in cõmodis qđ est fortitudinis. nullis aluis
seruiat qđ est iustitiȩ. uigilet indiscernendis rebus
nefallacia paulatim dolusue subrepat qđ est pru¬
dentiae. hȩc. ẽ. hominis una ꝑfectio. qua sola impe¬
trat ut ueritatis sinceritate ꝑfruatur. Hȩc nobis
testamento utroq concinit᷑. hȩc nob̾ hinc atq inde
suadet᷑. Quid adhuc scripturis quas ignoratis calum¬
niam inicitis. quanta imperitia lacessatis libros qͦs
&esoli rep̃hendunt qui non intelligunt. & sõli intellige¬
gere nequeunt qui rep̃hendunt Non eñi eos aũt
ullus inimicus cognoscere sinitur. aut esse nisi ami¬
cus cognitis potest. Diligamus igitur dm̃
extoto corde. ex tota anima. extota mente : qui¬

Expanded text:
bonum appetere, est bene vivere, ut nihil sit aliud bonum appetere, est bene vivere, ut nihil sit aliud bene vivere, quam toto corde, tota anima, tota mente Deum diligere: a quo existit, ut incorruptus in eo amor atque integer custodiatur, quod est temperantiae; et nullis frangatur incommodis, quod est fortitudinis; nulli alii serviat, quod est justitiae; vigilet in discernendis rebus, ne fallacia paulatim dolusve subrepat, quod est prudentiae. Haec est hominis una perfectio, qua sola impetrat ut veritatis sinceritate perfruatur: haec nobis Testamento utroque concinitur, haec nobis hinc atque inde suadetur. Quid adhuc Scripturis, quas ignoratis, calumniamini? Nescitis quanta imperitia lacessatis Libros, quos et soli reprehendunt qui non intelligunt, et soli intelligere nequeunt qui reprehendunt? Non enim eos aut ullus inimicus cognoscere sinitur, aut esse nisi amicus cognitis potest. 47. Diligamus igitur Deum ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente, qui
Abbreviated transcription (Latin):
rendũ. ẽ. ad quã dinoscentia ꝑtinet appetendorũ
et uitandorũ. quȩ sidesit nichil eorũ dequib iam
dictũ .ẽ. effici potest Huius aũt sunt excubiȩ atq
diligentissima uigilantia. ne subrepente paulatim
mala suasione fallamur. Vnde sȩpe dñs ingilate
testamento contra istã dormitationẽ animi potest. ꝑ quã
fit: ut non sentiamus qͣsi minutatim serpentẽ ꝑniciem
quã illud qđ ꝓꝓpħa dictũ est. Iui spernit modica pau¬
latim decidet. Dequa sententia si oportunum esset festi¬
nantib copiosissime disputare. atq id a nobis nune
susceptũ mimus flagitaret. fortasse demonstraremꝰ
quã sint alta misteria quȩ imperitissimi & sacrilegi
hominos deridendo nom illi quidẽ paulatim iã decidunt.
sed magno lapsu precipites eunt. Quid amplius de mo
ribus disputẽ:: Sienĩ ds̃ est summũ hominis bonum
qđ negari non potest. seqͥtur ꝓfecto qm̃ summum

Expanded text:
rendum est, ad quam dignoscentia pertinet appetendorum rendum est, ad quam dignoscentia pertinet appetendorum et vitandorum. Quae si desit, nihil eorum de quibus jam dictum est, effici potest. Hujus autem sunt excubiae atque diligentissima vigilantia, ne subrepente paulatim mala suasione fallamur: unde saepe Dominus, Vigilate Testamento contra istam dormitationem animi potest, per quam fit ut non sentiamus quasi minutatim serpentem perniciem, quam illud quod a propheta dictum est: Qui spernit modica, paulatim decidet? De qua sententia, si opportunum esset festinantibus, copiosissime disputarem; atque id si a nobis nunc susceptum munus flagitaret, fortasse demonstraremus quam sint alta mysteria, quae imperitissimi et sacrilegi homines deridendo, non illi quidem paulatim jam decidunt, sed magno lapsu praecipites eunt. CAribus disputem? Si enim Deus est summum hominis bonum, quod negare non potestis, sequitur profecto, quoniam summum
Abbreviated transcription (Latin):
tos tẽptatio tribulationis. Immo uero & hȩc etalia
plura ꝑceperat. quȩ uno sc̃o dĩ sp̃ũ ut inistis noui
testamenti. sic in illis qui soli adhuc erant libris
Quid deiustitia quȩ ad dm̃ ꝑtinet: Non ne cum
et cbĩs dicat. non potestis duob dñis seruire. &
apostolus redarguat eos qui creaturȩ potuis quã
creatori seruiunt. inuetere testamento prius
dictũ .ẽ. dñm dm̃ tuũ ad orabis & illi soli seruies:
Sed qͥd opus. ẽ. hinc plura dicere. cũ sententiis talib
ibi plena sint omia: Hanc ergo iustitia uitȩ regulã
dabit. huic amatori dei sermo. ẽ. ut deo quẽ diligit
d est sũmo bono. summȩ sapientiae. sũmȩ patientia e¬
libentissime seruat. cȩteraq om̃ia partim subiee¬
ca sibi regat. partim subicienda p̃sumat. quȩ nor¬
ma uiuendi ut docuimus utriusq testamenti a ueto¬
riate roboratur. Nec de prudentia diutius disse¬

Expanded text:
tos tentatio tribulationis? Imo vero et haec, et alia tos tentatio tribulationis? Imo vero et haec, et alia plura perceperat, quae uno sancto Dei Spiritu, ut in istis Novi Testamenti, sic in illis, qui soli adhuc erant, Libris Quid de justitia quae ad Deum pertinet? Nonne, cum et Dominus dicat, Non potestis duobus dominis servire , et Apostolus redarguat eos qui creaturae potius quam Creatori serviunt ; in Veteri Testamento prius dictum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies? Sed quid opus est hinc plura dicere, cum sententiis talibus ibi plena sint omnia? Hanc ergo justitia vitae regulam dabit huic amatori de quo sermo est, ut Deo quem diligit, id est summo bono, summae sapientiae, summae paci, libentissime serviat; caeteraque omnia partim subjecta sibi regat, partim subjicienda praesumat. Quae norma vivendi, ut docuimus, utriusque Testamenti auctoritate roboratur. 45. Nec de prudentia diutius disse
Abbreviated transcription (Latin):
licet magnum. licet inuictũ. tamen uirũ. Offerunt
enĩ michi scripturȩ illȩ stupendȩ fortitudinis feminã.
& ad eã meiã transire cõpellunt. Iuȩ cũ septẽ liberis
tyranno atq carnifici prius inscera omĩa quã unum
uerbũ sacrilegũ impendit. Cũ euis hortatione filu
roborarent᷑. in quorũ menbris ipsa torquebat᷑. lagura
tamen etiã ꝓprio munere qđ eos ferre receperat ⁊ iud
adtantã patientiã queso addi poterit: Quid tamen mi¬
rum si om̃ib: medullis conceptus dĩ amor. &tyranno et
carnifici. & dolori et corpori& sexui et affec tui re¬
sistebat: Annon audierat p̃tiosa in conspectu dñi
mors scõrũ eius. non audierat melior uir patiens
fortissimo : Non audierat om̃e qđ tibi adplicitũ fue¬
rit accipe. & indolore sustine. & inhumilitate tua ha¬
bepatientiã. qm̃ inignȩ ꝓbat᷑ aurũ &argentũ : Non
audierat uasa figuli ꝓbat fornax. et homines ius¬

Expanded text:
licet magnum, licet invictum, virum tamen. Offerunt licet magnum, licet invictum, virum tamen. Offerunt enim mihi Scripturae illae stupendae fortitudinis feminam, et ad eam jam me transire compellunt. Quae cum septem liberis tyranno atque carnifici prius viscera omnia, quam unum verbum sacrilegum impendit: cum ejus hortatione filii roborarentur, in quorum membris ipsa torquebatur, latura tamen etiam proprio munere, quod eos ferre praeceperat . Quid ad tantam patientiam, quaeso, addi potest? Quid tamen mirum si omnibus medullis conceptus Dei amor, et tyranno, et carnifici, et dolori, et corpori, et sexui, et affectui resistebat? An non audierat: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus ? non audierat: Melior vir patiens fortissimo ? non audierat: Omne quod tibi applicitum fuerit, accipe; et in dolore sustine; et in humilitate tua habe patientiam: quoniam in igne probatur aurum et argentum ? non audierat: Vasa figuli probat fornax, et homines jus
Abbreviated transcription (Latin):
&e horribili tabe menbrorũ non modo sustinentur
humana. sed diuina etiam disputant᷑. In ruius sin¬
gulis uoeib satis elucet siqͥs ȩquo animo attendat
quanti pendenda sint ista. quȩ cũ uolunt homines
ꝑdominationẽ tenere. abhis ipsis potius ꝑcupi¬
dicitẽ tenent᷑. & rerũ mortaliũ serui fiunt. cum
imperitȩ dñi esse defiderant Aimi sit nãq. ille om̃s
diuitias. & factus repente pauꝑrimus. tã inconcussũ
animũ tenuit & infixum deo. ut satis demonstrarae
non illas sibi fuisse magnas. sed seillis. sibi aut̃ dm̃
Iuo animo si. eẽ. possentꝰ nr̃i tẽporis homines. non
magnopere innouo testam̃to abistorũ possessione
ꝓhiberem᷑ ut ꝑfecti eẽ possemus. Multo .ẽ. enim
mirabilius non inherere istis quãuis possideas. quã om̃ino
ea non possidere. Sed qm̃ dedolore atq eruciatibus
corporis tolerandis nunc agit᷑. relinquo istũ uirum.

Expanded text:
et horribili tabe membrorum, non modo sustinentur et horribili tabe membrorum, non modo sustinentur humana, sed divina etiam disputantur. In cujus singulis vocibus satis elucet, si quis aequo animo attendat, quanti pendenda sint ista, quae cum volunt homines per dominationem tenere, ab his ipsis potius per cupiditatem tenentur, et rerum mortalium servi fiunt, dum imperite domini esse desiderant. Amisit namque ille omnes divitias, et factus repente pauperrimus, tam inconcussum animum tenuit et infixum Deo, ut satis demonstraret, non illas sibi fuisse magnas, sed se illis, sibi autem Deum . Quo animo si esse possent nostri temporis homines, non magnopere in Novo Testamento ab istorum possessione prohiberemur, ut perfecti esse possemus. Multo enim mirabilius est non inhaerere istis, quamvis possideas, quam omnino ea non possidere. 43. Sed quoniam de dolore atque cruciatibus corporis tolerandis nunc agitur, relinquo istum virum,
Abbreviated transcription (Latin):
durũ atq ferreũ qđ nonamoris igne uincant᷑. Iuo cum sẽ
anma rapiet indm̃ suꝑ ominẽ carnificinã liberã & achniran¬
dã uolitabit pennis pulcherrimis & integerrimis. quibus
addei amplexum amor castus innititur. Nisi uero ama¬
tores auri. amatores laudis. amatores feminarũ.
amatorib suis ds̃ sinet. eẽ. fortiores. cũ ille non amor:
sed congruentius cupiditas uellibido nominet᷑. inqua
tamen apparet qͣntus sit impetus animi adea quȩ dili
nob̾ est. quã sint om̃ia ꝑferenda nedeseramus dm̃. sitanta
auctoritates colligam ubi dictũ. ẽ. tribulatio patien¬
tiam oꝑat᷑. patientia ꝓbationẽ. ꝓbatio spem. & non solũ
dictũ sedetiã exemplis eorũ qͥ dixer̃ ꝓbatũ atq fir¬
matum. Deuetere potus testamento in quo illi rabi¬
de seuiunt excitabo exemplum pacientiȩ. neq illum
memorabo uirũ a quo inmagnis cruciatib corporis

Expanded text:
durum atque ferreum, quod non amoris igne vincatur. Quo cum se durum atque ferreum, quod non amoris igne vincatur. Quo cum se anima rapiet in Deum, super omnem carnificinam libera, et admiranda volitabit pennis pulcherrimis et integerrimis, quibus ad Dei amplexum amor castus innititur. Nisi vero amatores auri, amatores laudis, amatores feminarum, amatoribus suis Deus sinet esse fortiores; cum ille non amor, sed congruentius cupiditas vel libido nominetur. In qua tamen apparet quantus sit impetus animi ad ea quae dilinobis est, quam sint omnia perferenda, ne deseramus Deum, si tanta auctoritates colligam, ubi dictum est, Tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem ; et non solum dictum, sed etiam exemplis eorum qui dixerunt, probatum atque firmatum, de Veteri potius Testamento, in quod illi rabide saeviunt, excitabo exemplum patientiae. Neque illum memorabo virum, a quo in magnis cruciatibus corporis
Abbreviated transcription (Latin):
namq ille dequo loquimur. quẽ tota sc̃ĩtate in flam¬
matum eẽ. oportet indm̃. innon appetendis istis
tẽperans. madnittendis fortis uocat᷑. Sed inter haec¬
om̃a quȩ in hac uita possident᷑. corpus homini grauis¬
simũ aeuinculũ iustissimis dei legib ꝓpt̃ antiquum
peccatũ quo nichil. ẽ. ad p̃dicandũ notius. nichil ad in¬
telligendũ secretius. hoc ergo uinculũ neconcutiat᷑
atq uexet᷑ laboris &doloris. neauferat᷑ aũt atq perimat᷑.
mortis tbrrore animã quatit. Amat enĩ illud ui consue¬
tudinis non intelligens sieo bene atq scient̃ utat᷑. resur¬
rectionẽ reformationẽq eiꝰ ope ac lege diuina sine
ulla molestia iuri suo subditã fore. Sedcũ hoc amore¬
i totũ indm̃ conuerterit. his cognitis mortẽ non modo
contẽnet. uerũ etiã desiderabit᷑
Sed restat cũ dolore magna conflictio. nichil. ẽ. tamen tã

Expanded text:
namque ille de quo loquimur, quem tota sanctitate inflamnamque ille de quo loquimur, quem tota sanctitate inflammatum esse oportet in Deum, in non appetendis istis temperans, in amittendis fortis vocatur. Sed inter omnia quae in hac vita possidentur, corpus homini gravissimum vinculum est, justissimis Dei legibus, propter antiquum peccatum, quo nihil est ad praedicandum notius, nihil ad intelligendum secretius. Hoc ergo vinculum ne concutiatur atque vexetur, laboris et doloris; ne auferatur atque perimatur, mortis terrore animam quatit. Amat enim illud vi consuetudinis, non intelligens, si eo bene atque scienter utatur, resurrectionem reformationemque ejus ope ac lege divina sine ulla molestia juri suo subditam fore: sed cum se hoc amore tota in Deum converterit, his cognitis mortem non modo contemnet, verum etiam desiderabit. 41. Sed restat cum dolore magna conflictio. Nihil est tamen tam
Abbreviated transcription (Latin):
refugere indm̃ desiderant. Sed longũ est: et ad¬
alia festinat oratio. Iali tamen pͥncipio constituto
ex seqͥtur om̃ia uanitantes. eẽ. eos qͥ reb huius modi
fallunt᷑. id ipsũ aũt quo fallunt᷑ uanitatẽ uoeans. non
qđ dis̃ ista noncreauerit. sed qͥa subicere se homines
uolunt his rebus ꝑpeccata. quę illis ꝑrecte facta
huma lege subiecta sunt. Iuid .ẽ. enĩ illud falsis
bonis illudi atq decipi. quã teipso inferiora mi¬
randa & appetenda arbitrari.
Habet igit᷑ uir tẽperans inhuiuscemodi rebus
mortalib & fluentib uitȩ regulã utroq testa¬
mento firmatã. ut eorũ nichil diligat. nichil ꝑse
appetendũ putet. sed ad intȩ huius atq offitiorum
necessitatẽ quantũ satest usurpet utentis mo¬
destia non amantis affectu. Hȩc dicta sunt de
tẽperantia ꝓrerũ magnitudine breuiter: ꝓinsti¬
tuto tamen oꝑe fortasse copiosius quã oportebat

Expanded text:
refugere in Deum desiderant: sed longum est, et refugere in Deum desiderant: sed longum est, et alio festinat oratio. Tali tamen principio constituto, exsequitur omnia, vanitantes esse eos qui rebus hujusmodi falluntur; idipsum autem quo falluntur vanitatem vocans, non quod Deus ista non creaverit, sed quia subjicere se homines volunt iis rebus per peccata, quae illis per recte facta divina lege subjectae sunt. Quid est enim aliud, falsis bonis illudi atque decipi, quam teipso inferiora, miranda et appetenda arbitrari? Habet igitur vir temperans in hujuscemodi rebus mortalibus et fluentibus, vitae regulam utroque Testamento firmatam; ut eorum nihil diligat, nihil per se appetendum putet, sed ad vitae hujus atque officiorum necessitatem quantum sat est, usurpet, utentis modestia, non amantis affectu. Haec dicta sint de temperantia, pro rerum magnitudine breviter; pro instituto tamen opere fortasse copiosius quam oportebat.