comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sut ab hie qui de iudicialibus causis aliqua cõposuerũt nullam ꝑtem differantu.
Nũc qr intria gn̾a causas diuisi ordinem sequar:
E potissimu incipiam ab cã que constat̾ laude ⁊ uituꝑatione quod ge¬
Snus uidetur Aristotiles ac eum secutus Iheofrastus a ꝑte negociali hoc
est sipa. MaTirNi remorusse totamq ad solos auditores telegasse. et id
cius nominis quod ab ostentatiõe romanus dicitur propriũ est. Sed mox romanꝰ
etiam negocĩ hoc minus nẜuit Nam ⁊ funebres laudationes pendent freq̃nte:
er publico aliquo officio. acq ex fenatus consulto magñitibus sepe mandatur ⁊ lau¬
dare testem uł ꝯ̃ ꝑtinet ad momentu uidicioꝵ ⁊ ip̃is ẽt reis dare laudatores lic
et editi mn cõpetitores m .l. pisonem et clodium ⁊ curionem libri uitupationẽ con¬
tinent et tamen ĩ senatu loco sunt habiti sñie. Nec inficias eo quaslam esse ex boc

Expanded text:
sunt ab iis, qui de iudicialibus causis aliqua composuerunt, in illam partem differantur. sunt ab iis, qui de iudicialibus causis aliqua composuerunt, in illam partem differantur. nunc , quia in tria genera causas divisi, ordinem sequar. ac potissimum incipiam ab ea, quae constat laude ac vituperatione. quod genus videtur Aristoteles atque eum secutus Theophrastus a parte negotiali, hoc est πραγματικῇ removisse totamque ad solos auditores relegasse, et id eius nominis, quod ab ostentatione ducitur, proprium est. sed mos Romanus etiam negotiis hoc munus inseruit. nam et funebres laudationes pendent frequenter ex aliquo publico officio atque ex senatus consulto magistratibus saepe mandantur, et laudare testem vel contra pertinet ad momentum iudiciorum, et ipsis etiam reis dare laudatores licet, et editi in Competitores, in L. Pisonem, in Clodium et Curionem libri vituperationem continent et tamen in Senatu loco sunt habiti sententiae. neque infitias eo, quasdam esse ex hoc
Abbreviated transcription (Latin):
bonis abdicatu si esset nũo alienoꝵ. Nunc q filii ure futuru fuerit intestati he¬
res oppositam esse legem que tm non id efficiat ne filius sit s ne heres sit. status
finitiuus quid sit filius. rursus nothus eisdem colligit argumentis non sine libe¬
ris pr̃em decessisse quibus i petitione usus est ut probaret se filiu esse nisi forte
et hic finitionem mouet an liberi sint ẽt an legitimi. cadent ergo in unam con¬
trouersiam uł specialite: duo legitimi status scripti ⁊ uoluntatis et sylocgisius
et p̃terea finitio uel tres illi qui ña soli sunt cõiectura ĩ scripto ⁊ uoluntate qͣlitaᷤᷤ
In sillogismo et que pars esse aperta finitio eam quoq et iudicatio ⁊ continens
est m oĩ gñe causaꝵ nichil eni dicitur Ciu non insit ratio et quo uidiciu refera¬
tur ⁊ ꝙ rem maxime contineat s qr magis hec uariantu ĩ litibus ⁊ fere tradita

Expanded text:
bonis abdicatum, si esset numero alienorum; Nunc quia filii iure futurus fuerit intestati hebonis abdicatum, si esset numero alienorum; Nunc quia filii iure futurus fuerit intestati heres, oppositam esse legem, quae tamen non id efficiat, ne filius sit, sed ne heres sit. status finitivus, quid sit filius. rursus nothus eisdem colligit argumentis, non sine liberis patrem decessisse, quibus in petitione usus est, ut probaret esse se filium. nisi forte et hic finitionem movet, an liberi sint etiam non legitimi. cadent ergo in unam controversiam vel specialiter duo legitimi status scripti et voluntatis et syllogismos et praeterea finitio, vel tres illi, qui natura soli sunt, coniectura in scripto et voluntate, qualitas in syllogismo, et, quae per se est aperta, finitio. causa quoque et iudicatio et continens est in omni genere causarum. nihil enim dicitur, cui non insit ratio et quo iudicium referatur et quod rem maxime continent. sed quia magis haec variantur in litibus et fere tradita
Abbreviated transcription (Latin):
natus non sit notho nȩcesse uteturq hoc argumento. finge solum natu nothum i
cuius conditionis erit tantũ cuus. Acqui ubi nõ erit post legitimũ natus filius
atqui nonerit ante legitimos natus. quare u̾bis legis stari nõn potest uoluntati
standum est Nec queꝙͣ turbet ꝙex una lege duo status fiant. duplex est. Itaq iu du¬
arum habet redire ĩ familia uolenti dr̃ ab alteo pͥmũ ut tibi redire liceat. heressũ
Idem status qui in peticione abdicati. Queritu: eĩ an possit esse heres abdicatus addicit᷑
cõiter a duobus redire tibi ĩ familiam non licet. Non eĩ pate sine liberi decessit.
S in hoc propria quisq eoꝵ qͥone nitetur. Alter eĩ dicet abdicatu qͦ inte liberosẽẽ
argumentu ducet ex ip̃a que repellitur lege. Suꝑuacuu eni fuisse ꝓhiberi pr̃is

Expanded text:
natus non sit, notho nocere; uteturque hoc argumento: finge solum natum nothum, natus non sit, notho nocere; uteturque hoc argumento: finge solum natum nothum, cuius condicionis erit? tantum civis? atqui non erit post legitimum natus. an filius? atqui non erit ante legitimos natus. quare si verbis legis stari non potest, voluntate standum est. nec quemquam turbet, quod ex una lege duo status fiant; duplex est, ita vim duarum habet Redire in familiam volenti dicitur ab altero primum, ut tibi redire liceat, heres sum. idem status, qui in petitione abdicati; quaeritur enim, an possit esse heres abdicatus. obiicitur communiter a duobus, redire tibi in familiam non licet, non enim pater sine liberis decessit. sed in hoc propria quisque eorum quaestione nitetur. alter enim dicet abdicatum quoque inter liberos esse, et argumentum ducet ex ipsa, qua repellitur, lege; supervacuum enim fuisse prohiberi patris
Abbreviated transcription (Latin):
dicauerat sustulit not̾um instituto herede abdicato decessit tres om̃s de bonis cõ¬
tendunt. Nothu qui non sit legitimus greci uocant latinu rei nomen ut cato qͦ in
or̃one quadam testatus est Non habemus ideoq utimur pegrino. Sed ad ꝓpositum
heredi scripto oppositolex abdicatus ne quid de bonis patris capiat. fit status scripti
et uoluntatis an ullo m̃õ caꝑe possit an ex uoluntate pr̃is anheres scriptus notho¬
duplex fit q̃o. ꝙ post legitimos natus sit ⁊ ꝙ non sit ante legitimos. natus. Prior sis¬
logismu habet an ꝓ non natie. sint habendi quia familia sunt alienati. Altera scri¬
pti ⁊ uoluntatis non esse eni hũc natu ante legitimu conuenit. Natus legis se tu¬
ebitur qi dicet talem fuisse ut legitimus ess nothus natus tunc cu alius legitimuᷤ
in doitio non esset scriptui quoq legis excludet dicens non utiq si postea legitimuᷤ

Expanded text:
dicaverat, sustulit nothum; institute herede abdicato decessit. tres omnes de bonis condicaverat, sustulit nothum; institute herede abdicato decessit. tres omnes de bonis contendunt. nothum , qui non sit legitimus, Graeci vocant; Latinum rei nomen, ut Cato quoque in oratione quadam testatus est, non habemus ideoque utimur peregrino. sed ad propositum. heredi scripto opponitur lex, abdicatus ne quid de bonis patris capiat; fit status scripti et voluntatis, an ullo modo capere possit, an ex voluntate patris, an heres scriptusduplex fit quaestio, quod post legitimos natus sit et quod non sit ante legitimum natus. prior syllogismon habet, an pro non natis sint habendi, qui a familia sunt alienati. altera et scripti et voluntatis. non esse enim hunc natum ante legitimum convenit, sed voluntate legis se tuebitur, quam dicet talem fuisse, ut legitimus esset nothus tum natus, cum alius legitimus in domo non esset. scriptum quoque legis excludet dicens, non utique, si postea legitimus
Abbreviated transcription (Latin):
Cumi ille iure tanꝙͣ insidiatore occisu et tamen nõ milonie. censilio dixerit. Ille ÷
gloriatus sit occiso malo ciue. In cõuietis uo posse duos ꝯtres mueniri uł diuersos
ut siquis aliud se non fecisse aliud recte fecisse defendat uł gn̾is eiusdem ut siquis
duo crimina uł oĩa neget quod actidit ẽt si de una re queratu aliqua. Sed eam
plures petant uel eodem iure ut proximitatis uel diuerso ut cu hic testamẽto ille
primitate nitatur. Quotiens autem aliud alii petitori opponitu dissimilis esse t¬
status necesse est ut ĩ illa controu̾sia testamenta legibus facta rata sint intesta¬
torum parentu liberi heredes sint. Abdicatus ne quid de boms ꝓrimis. capiat.
Notus ante ligitimu natus legitimus filius sit. Post legitimu natus tm̃ cuus.
sine liberis decessit quiex duobus legitimie. alteru in adoptionẽ dederat alte⁊ ab¬

Expanded text:
cum ille iure tanquam insidiatorem occisum et tamen non Milonis consilio dixerit, ille etiam cum ille iure tanquam insidiatorem occisum et tamen non Milonis consilio dixerit, ille etiam gloriatus sit occiso malo cive: in coniunctis vero posse duos et tris inveniri vel diversos, ut si quis aliud se non fecisse, aliud recte fecisse defendat, vel generis eiusdem, ut si quis duo crimina neget. quod accidit etiam, si de una re quaeratur aliqua sed eam plures petant, vel eodem iure ut proximitatis vel diverso, ut cum hic testamento, ille proximitate nitetur. quotiens autem aliud alii petitori opponitur, dissimiles esse status necesse est, ut in illa controversia: testamenta legibus facta rata sint. intestatorum parentium liberi heredes sint. abdicatus ne quid de bonis patris capiat. nothus ante legitimum natus legitimus filius sit, post legitimum nanus tantum civis. lis sine liberis decesserit. qui ex duobus legitimis alterum in adoptionem dederat, alterum ab
Abbreviated transcription (Latin):
ronem habere. Sunt eni hec non ad uarietatẽ uiris s ad solam rõnem referẽ¬
da. Ideoq semꝑ in ꝑte aut coniecture aut qualitatis ponenda sunt ⁊⁊ qua mete
⁊ quo tp̃ie ⁊ quo loco s de singulis dicemus q̃onibus cu tractare p̃cepta diui¬
sionis ceꝑimus.N loc inter om̃s conuenit causie simplicibus singulos status es¬
se cansaꝵ. Questionu autem que uel subiatentes ad illud quo iudiciu cõtinet᷑
referuntu sepe in una cadere plures posse etiam credo aliqn̾ dubitari quostatu
sit utendu cu aduersus unam intentionem plura opponuntu ⁊ sicut ĩ colore dicit᷑
nauationie cum esse optimu que actor optime tueatur. Ita bic quoq posse dici eu
statu esse faciendu m quo tuendo plurimũ adhibẽ urium possit orator. Idcoq ꝓ
aulone aliud Ciceroni agenti placuit. Aliud bruto cu ex̾ citatiois gr̃a cõponẽt or̃one

Expanded text:
non ad varietatem iuris sed ad solam rationem referenda, ideoque semper in parte aut coniecturae aut qualitatis ponenda sunt, ut qua mente? et quo tempore? et quo loco? sed de singulis dicemus quaestionibus, cum tractare praecepta divisionis coeperimus. hoc inter omnes convenit, in causis simplicibus singulos status esse causarum, quaestionum autem, quae velut subiacent his et ad illud, quo iudicium continetur, referuntur, saepe in unam cadere plures posse; etiam credo aliquando dubitari, quo statu sit utendum, cum adversus unam intentionem plura opponuntur; et sicut in colore dicitur narrationis, eum esse optimum, quem actor optime tueatur, ita hic quoque posse dici, eum statum esse faciendum, in quo tuendo plurimum adhibere virium possit orator; ideoque pro Milone aliud Ciceroni agenti placuit aliud Bruto, cum exercitationis gratia componeret orationem,
Abbreviated transcription (Latin):
tranq ꝑtem discurere. sanc merito cogantur s ad gremiu p̾ceptoris et du
non possunt. et du res ac u̾ba cõnectere incipũt. ut ꝓtinus memoria firmẽt
Ita cu iam forma recte loqñdi. et emẽdate oronis accipient. ex tp̃ralis ga¬
rulitas nec exꝑectata cogitatio et uix surgendi mora cuculatorie uere iacta¬
tionis est ¶ Hme parentu impitor iane gaudiu. Ip̃ius uõ cõtẽptus opiẽ
et mu̾etunda frons et cõsuctudo pessirae dicendi et maioꝵ excititio et q̃ magnos
&ͦ ꝑrofectus freqͥnte pdidit arogatis. de se ꝑsuasio ĩnascitu. Erit suu ꝑrade fe¬
licaliue tp̃e. Neq arobis negligenter iste locus transibitia. Inte ri satis esr si puer
orã cura et sũmo ꝙͣtum illa etas capit labore aliquid ꝓbabile seripẜit ĩ asuestat.
huius rei sib nã faciat. Ille demum ĩ id qd̾ querimꝰ ut ri ꝓrimu poterit tra¬

Expanded text:
tramque partem discurrere sane merito cogantur, sed ad gremium praeceptoris, et dum aliud tramque partem discurrere sane merito cogantur, sed ad gremium praeceptoris, et dum aliud non possunt et dum res ac verba connectere incipiunt, ut protinus memoriam firment: ita cum iam formam rectae atque emendatae orationis accipient, extemporalis garrulitas nec exspectata cogitatio et vix surgendi mora circulatoriae vere iactationis est. hinc parentium imperitorum inane gaudium, ipsis vero contemptus operis et inverecunda frons et consuetudo pessime dicendi et malorum exercitatio et, quae magnos quoque profectus frequenter perdidit, arrogans de se persuasio innascitur. erit suum parandae facilitati tempus, nec a nobis negligenter locus iste transibitur. interim satis est, si puer omni cura et summo, quantum illa aetas capit, labore aliquid probabile scripserit; in hoc assuescat, huius sibi rei naturam faciat. ille demum in id, quod quaerimus, aut ei proximum poterit eva
Abbreviated transcription (Latin):
quas et imitetu pue. et interi tanꝙ suas amet. At sitam negligens eistilu ᷤ
fuerit ut emendationẽ nõ recipiat. exꝑtus sum ꝓdesse quociens candem mat̾i̾a
rursus a me tractata seribẽ de integro iuberem. Posse eniz eu adhuc melue.⁊
q̃tenus ĩ illo mag studio ꝙͣ spe gaudeant. ¶Alite: eni. alia etas emẽdãda est
et ꝓ m̃o uiriu et exigendu et corugendu opus. soleba ego dice̾ puris aliquid
ausis licentius. aut letius lauclare illud. me adhuc uenturu tp̃s quo idem
ꝑmitterẽ ita ut ingeno gaudebant. et iudicio non fallebantur. ¶ Sed eo re¬
uertar. unde egressus su Narrationes stilo cõponi ꝙͣta maxĩa possit adhibeĩ
diligentia uolo. Nam ut pͥmo cũ sermo instituitur dic̾ẽ que audierĩt utile esti
puris ad loq̃ndi facilitate. Ideoq et retro agere expositionẽ. et a media ĩ u¬

Expanded text:
quas et imitetur puer et interim tanquam suas amet. at si tam negligens ei stilus quas et imitetur puer et interim tanquam suas amet. at si tam negligens ei stilus fuerit, ut emendationem non recipiat; expertus sum prodesse, quotiens eandem materiam rursus a me tractatam scribere de integro iuberem; posse enim adhuc eum melius, quatenus nullo magis studia quam spe gaudent. aliter autem alia aetas emendanda est, et pro modo virium et exigendum et corrigendum opus. solebam ego dicere pueris aliquid ausis licentius aut laetius, laudare illud me adhuc, venturum tempus, quo idem non permitterem; ita et ingenio gaudebant et iudicio non fallebantur. sed ut eo revertar, unde sum digressus: narrationes stilo componi quanta maxima possit adhibita diligentia volo. nam ut primo, cum sermo instituitur, dicere quae audierint utile est pueris ad loquendi facultatem, ideoque et retro agere expositionem et a media in u
Abbreviated transcription (Latin):
tio carere in id ip̃m incidunt uitiu. quod uirtutibus caret. Quare mͥ ne maturi¬
tas quide ip̃a festinet nec ĩusta ĩ lacu statim austera sint. sic et annos ferent. et
uetustate ꝓficient. Ne illud quidem qd̾ admoneamus indignũ est ingenia pueroꝵ
nimia interi emenclationis seu̾itate defice̾. Nam et desperant et dolent et nouis¬
sime oderunt. et quod maxime nocet du oĩa timent. nichil conantur. quod ẽt rusticiᷤᷤ
notu est. qui. frondibus teneris. nõ putant adhibere esse felicem q reformidare
ferum uidentur et nondu cicatrice pati posse ¶ Iocundus ergo tu maxime d
esse p̾ceptor. ut remeclia que aliquibus nã sunt aspera: lemi manu et molli leui¬
antur laudare. aliqua fere. quedam mutare ẽt reddita cui id fiat rõne illumi¬
nare. inte: ponendo aliquid sui. Nonnũꝙͣ hoc qͥ: erit ułile. totas ip̃m dictare m̃ãs.

Expanded text:
tio carere, in id ipsum incidunt vitium, quod virtutibus carent. quare mihi ne maturitio carere, in id ipsum incidunt vitium, quod virtutibus carent. quare mihi ne maturitas quidem ipsa festinet, nec musta in lacu statim austera sint; sic et annos ferent et vetustate proficient. ne illud quidem quod admoneamus indignum est, ingenia puerorum nimia interim emendationis severitate deficere; nam et desperant et dolent et novissime oderunt et, quod maxime nocet, dum omnia timent, nihil conantur. quod etiam rusticis notum est, qui frondibus teneris non putant adhibendam esse falcem, quia reformidare ferrum videntur et nondum cicatricem pati posse. iucundus ergo tum maxime debet esse praeceptor, ut remedia, quae alioqui natura sunt aspera, molli manu leniantur; laudare aliqua, ferre quaedam, mutare etiam, reddita cur id fiat ratione, illuminare interponendo aliquid sui. nonnunquam hoc quoque erit utile, ipsum totas dictare materias,
Abbreviated transcription (Latin):
derit in qua ingeniu iudicio p̃sũmitur. ¶ Materia esse pͥmũ uolo uł abundan¬
tiorem atq ultra ꝙͣ oporteat fusam. multu indecoque̾t anni. multu rõ limabit
aliquid uelut usu ip̃o deteretur sit m̃o unde excidi possit et quod exculpi. Erit autẽ
si nõ ab initio tenuem nimiur lana dux̾imus. et ꝙͣ celatura altior rumpat. quod me
de his etatibus sentire minue. mirabitur qui apud cicerone legerit. Uolo eĩ se offe¬
rat ĩ adoloscente fecunditas. Quapꝑ ĩ pͥmis euitandus et in puris p̾cipue magr̃
aridus. nõ minus ꝙͣ teneris. adhue plantis siccũ et sine humore ullo solu. Inde hu¬
miles stati. et uelut transpectãtes qui nichil supͣ quotidianũ ẜmonẽ attollere au¬
deant. A lacies illis ꝓ sanitate. et iudicii loco ĩ fumitas est. Et du fatis putant ui¬

Expanded text:
derit, in qua ingenium iudicio praesumitur. materiam esse primum volo vel abundanderit, in qua ingenium iudicio praesumitur. materiam esse primum volo vel abundantiorem atque ultra quam oporteat fusam. multum inde decoquent anni, multum ratio limabit, aliquid velut usu ipso deteretur, sit modo unde excidi possit et quod exsculpi; erit autem, si non ab initio tenuem nimium laminam duxerimus et quam caelatura altior rumpat. quod me de his aetatibus sentire minus mirabitur, qui apud Ciceronem legerit: volo enim se efferat in adolescente fecunditas. quapropter in primis evitandus et in pueris praecipue magister aridus, non minus quam teneris adhuc plantis siccum et sine humore ullo solum. inde fiunt humiles statim et velut terram spectantes, qui nihil supra cotidianum sermonem attollere audeant. macies illis pro sanitate et iudicii loco infirmitas est, et dum satis putant vi
Abbreviated transcription (Latin):
opia ꝙͣ ex copia uenit. Nlam ĩ puris or̃o ꝑfecta nec exigi nͨ sperari põt. Melio aũt indo¬
les beti gnõsiq cognatus. Et uel plura iusto cõcipiens interi spiritus. Nec unꝙͣ me
ĩ his aiũs discentis offendit siquid supfuerit. Quur ip̃is doctoribus hoc esse cure ue¬
lim. ut teneras ad huc mentes more nutricũ mollus alant et saciari ueluti quoda
iocundioris discipline lacte patiantur. erit interi illud pleniꝰ corpus qd̾ mox adul¬
ta etas astringat. Hinc spes roboris. Mlaciem nanq et infumitate ĩ posteꝵ mina¬
ri solet ꝓtinus oĩbus membris e rp̃ssus infane. Audeat hec etas plura et ĩueniat
et inuentis gaudeat sint licet illa nõ satis acta interi ac seuera. facile remediu
est ubertatis. Sterilia nullo labore uincuntur. Illa mͥ in ꝑuris nͣaͣ minimu spei de¬

Expanded text:
opia quam quod ex copia venit. nam in pueris oratio perfecta nec exigi nec sperari potest; melior autem indoopia quam quod ex copia venit. nam in pueris oratio perfecta nec exigi nec sperari potest; melior autem indoles laeta generosique conatus et vel plura iusto concipiens interim spiritus. nec unquam me in his discentis annis offendat, si quid superfuerit. quin ipsis quoque doctoribus hoc esse curae velim, ut teneras adhuc mentes more nutricum mollius alant et satiari velut quodam iucundioris disciplinae lacte patiantur. erit illud plenius interim corpus, quod mox adulta aetas astringat. hinc spes roboris. maciem namque et infirmitatem in posterum minari solet protinus omnibus membris expressus infans. audeat haec aetas plura et inveniat et inventis gaudeat, sint licet illa non satis sicca interim ac severa. facile remedium est ubertati; sterilia nullo labore vincuntur. ilia mihi in pueris natura minimum spei de
Abbreviated transcription (Latin):
mur tris accepimus sp̃es. Fabula que u̾satur ĩ tragediis atq carminibus
nõ a ueritate mocdo. s ẽt a forma ueritatis remota. Argumẽtu qd falsu sed
uõ simile comedie fingunt historia ĩ qua est geste rei expositio. ¶ Grã¬
maticis aũt poetas dedimꝰ. apd̾ thetorem iiciu sit historia tanto robu¬
stior ꝙͣto uerior. Sed narrandi quidem que nobis oꝑtima rõ uideatur de
monstrabimꝰ cu de iudiciali ꝑte dicemus. ¶ Interi admonere illud satis
est ut sit ea nͨ arida ꝓrsus atq ieiuna. Nam quid opus erat tantu stu¬
diis laborie ĩpendere : si res nudas atq mornatas indicare satis id̾ret᷑.
Neq ruisus sũmosa et arcessitis descriptionibus in quas pleriq ĩmitatiõe
poetice licencie ducuntui lasciniat uitiu utrunq. peius tñ illud qd ex ĩ¬

Expanded text:
mur, tres accepimus species, fabulam, quae versatur in tragoediis atque carminibus, mur, tres accepimus species, fabulam, quae versatur in tragoediis atque carminibus, non a veritate modo sed etiam a forma veritatis remota; argumentum, quod falsum sed vero simile comoediae fingunt; historiam, in qua est gestae rei expositio; grammaticis autem poeticas dedimus: apud rhetorem initium sit historica, tanto robustior quanto verior. sed narrandi quidem quae nobis optima ratio videatur, tum demonstrabimus, cum de iudiciali parte dicemus. interim admonere illud satis est, ut sit ea neque arida prorsus atque ieiuna, nam quid opus erat tantum studiis laboris impendere, si res nudas atque inornatas indicare satis videretur? neque rursus sinuosa et arcessitis descriptionibus, in quas plerique imitatione poeticae licentiae ducuntur, lasciviat. vitium utrumque, peius tamen illud, quod ex in
Abbreviated transcription (Latin):
puloru que facilior esset erigeͣ. Quod a quibusda sic accipi potest tenꝙͣ becc
qͣuͣe nũc tueor sententie̾ priori diu̾sa sint id a me procul aberit. Nanq
ea causa uel maxima est cui optimo cuiq p̃ceptori sit tradendus puer
ꝙ apud eum discipuli quoq melius instituti aut dicent quod ĩutile nõ sit¬
utile sit imitari aut siquid euauerint stati corrigentur. At indoctus ẽt
ille probabit fortasse uitiosa et placere audientibu⁊ iuidicio suo coget. Sic gͦ
tam eloqͣntia ꝙͣ moribus p̃stantissimus qui ad pbenicis homirici exemplu
dic̾ẽ ac face̾ doceat.
Inc iam quas pͥmas in docendo ꝑtes rbetorem putem tradẽ incipia
dilata parumꝑ illa que sola uulgo dicatu arte rbetorica. Ac mͥ opor¬
tunus maxime uidetur ingressus ab eo cuiꝰ aliquid simile apł gra-¬
maticos puer didicerit. Et quia nauationu̾ spẽ excepta qua in causis. uti¬

Expanded text:
pulorum, quae facilior esset, erigere; quod a quibusdam sic accipi potest, tanquam haec, pulorum, quae facilior esset, erigere; quod a quibusdam sic accipi potest, tanquam haec, quam nunc tueor, sententia priori diversa sit. id a me procul aberit; namque ea causa vel maxima est, cur optimo cuique praeceptori sit tradendus puer, quod apud eum discipuli quoque melius instituti aut dicent, quod inutile non sit imitari, aut si quid erraverint, statim corrigentur; at indoctus ille etiam probabit fortasse vitiosa et placere audientibus iudicio suo coget. sit ergo tam eloquentia quam moribus praestantissimus, qui ad Phoenicis Homerici exemplum dicere ac facere doceat. hinc iam, quas primas in docendo partes rhetorum putem, tradere incipiam, dilata parumper illa quae sola vulgo vocatur arte rhetorica. ac mihi opportunus maxime videtur ingressus ab eo, cuius aliquid simile apud grammaticos puer didicerit. et quia narrationum, excepta qua in causis uti
Abbreviated transcription (Latin):
suu minuat nec p̃cedat ultra ꝙ̃ coͣmunes possit. Quid si plerunq ac¬
cidit ut faciliora sint ad ĩtelligendu et doctiliora multo que a doctis¬
simo qͦ dicuntu. Nam et pͥma est eloquentie uirtus est ꝑspicuitas
et qũo quisq minus ingenio ualet. ꝑse magis attollere et dilatare cona¬
tur ut statura breues in digitos erriguntu et plura ĩfumi minantu. Nam
timidos et coruptos et tenerulos et quocunq alio c̾ato et alie melie ge¬
nere pectantes certũ habeo nõ u̾iciu s infumitatis uitio laborari ut cor¬
pora non robore s ualitudine inflantur et recͣro itinere lapsi plerũq
aduetunt. Erit eigo ẽt obscurior quo quisq deterior. Non excidit mͥ scri¬
psisse me ĩ libro priore cũ potiore ĩ scolis eruditionẽ esse ꝙͣ domi dicerem¬
dicere libentius se prima studia tenerosq profectus ad imitationẽ cõdisci¬

Expanded text:
suum minuat nec procedat ultra quam comes possit. quid ? si plerumque acsuum minuat nec procedat ultra quam comes possit. quid ? si plerumque accidit ut faciliora sint ad intelligendum et lucidiora multo, quae a doctissimo quoque dicuntur? nam et prima est eloquentiae virtus perspicuitas, et quo quis ingenio minus valet, hoc se magis attollere et dilatare conatur, ut statura breves in digitos eriguntur et plura infirmi minantur. nam tumidos et corruptos et tinnulos et quocunque alio cacozeliae genere peccantes certum habeo non virium sed infirmitatis vitio laborare, ut corpora non robore sed valetudine inflantur et recto itinere lassi plerumque devertunt. erit ergo etiam obscurior, quo quisque deterior. non excidit mihi, scripsisse me in libro priore, cum potiorem in scholis eruditionem esse quam domi dicerem, libentius se prima studia tenerosque profectus ad imitationem condisci
Abbreviated transcription (Latin):
Idq inteu ficri qr fastidiant prare hanc inferiorib cura. Interi
qr oĩo non possint. ¶ Ego porro eu qui nolit ĩ nũo p̃cipientiu nõ ha¬
nłisseᷤ credibile est. deinde qr plurimũ ĩ p̃cipiendo ualet ratio. que doctissimo
cuiq planissima est. Postremo qr nemo sic ĩ maioribus eminet ut eu ĩ maio¬
ra deficiant nisi forte iouem quidem fidias optime fecit. Illa aũt que orna¬
mentu oꝑis cius accedunt alius melius labonasset. aut orator loqui nesciet
aut leuiores morbos curare nõ poterit p̾stantius medicus. Quid ergo: nõ
est queda eloquentia maior ꝙͣ e̾a ĩtellectu cõsequi puridis infirmitas pos¬
sit: ego u̾oͣ confiteor. S hñt disertũ p̃ceptorẽ prudente quoq et non
ignaru docendi esse oportebit. sumittente se ad mensura discentis. ut
uelocissimus quoq si forte iter cũ paruulo faciat det manu et gͣdu

Expanded text:
idque interim fieri, quia fastidiant praestare hanc inferioribus curam, interim idque interim fieri, quia fastidiant praestare hanc inferioribus curam, interim quia omnino non possint. ego porro eum qui nolit in numero praecipientium non hacepisse credibile est; deinde, quia plurimum in praecipiendo valet ratio, quae doctissimo cuique plenissima est; postremo, quia nemo sic in maioribus eminet, ut eum minora deficiant. nisi forte Iovem quidem Phidias optime fecit, illa autem, quae in ornamentum operis eius accedunt, alius melius elaborasset, aut orator loqui nesciet aut leviores morbos curare non poterit praestantissimus medicus. quid ergo? non est quaedam eloquentia maior quam ut eam intellectu consequi puerilis infirmitas possit? ego vero confiteor: sed hunc disertum praeceptorem prudentem quoque et non ignarum docendi esse oportebit summittentem se ad mensuram discentis; ut velocissimus quoque, si forte iter cum parvulo faciat, det manum et gradum
Abbreviated transcription (Latin):
tibus magis sit apta mediocritas p̃ceptoris tu ad intellectũ atq imita¬
tione facilior tu ad suscipiendas elementor molestias minus suꝑba. qua
in re mͥ non arbitror diu laborandu ut ostenda ꝙͣto sit melius optimir
ĩbui ꝙ ĩ eleuandis que semel ĩsederint uitis difficultas cõsequatu cu
geminatu onus succedentes p̃mat. et quidem dedocendi grauius ac
peuis ꝙ̃ docendi. ꝓꝑ quod thimotheu claru marte tibiaꝵ ferunt du¬
plices ab his quos alius instituisset solitu exigeret mercedes ꝙͣ si rudeᷤ
traderentu. eror tamen est ĩ re duplex unus ꝙ interi sufficẽ illos mi¬
bensione digna seu̾itas tñ esset ut cũ tollerabilis s huiusmõi p̃cepto¬
res minus docerent nõ peius. Alter ẽt ille frequentior ꝙ eos qui am¬
pliorem dicendi facultate sint cõsecuti nõ putãt ad minora descendẽ

Expanded text:
tibus magis sit apta mediocritas praeceptoris, cum ad intellectum atque ad imitatibus magis sit apta mediocritas praeceptoris, cum ad intellectum atque ad imitationem facilior tum ad suscipiendas elementorum molestias minus superba. qua in re mihi non arbitror diu laborandum, ut ostendam, quanto sit melius optimis imbui, quanta in eluendis quae semel insederint vitiis difficultas consequatur, cum geminatum onus succedentes premat et quidem edocendi gravius ac prius quam docendi. propter quod Timotheum clarum in arte tibiarum ferunt duplices ab iis, quos alius instituisset, solitum exigere mercedes, quam si rudes traderentur. error tamen est in re duplex: unus, quod interim sufficere illos mipsa reprehensione digna securitas, tamen esset utcunque tolerabilis, si eiusmodi praeceptores minus docerent non peius; alter ille etiam frequentior, quod eos, qui ampliorem dicendi facultatem sint consecuti, non putant ad minora descendere,
Abbreviated transcription (Latin):
flatis ¶i paru a p̃ceptore laudentur ip̃i de illo male sentiant. Sed
se qͦ p̾ceptores int̾ete ac moleste audiri uelint. Non eĩ uidicio discipulo¬
suo magis ꝙ̃ eoꝵ noie delectentur qui recte iuidicabũt pueros adolescetib¬
sedere ꝑmirtos nõ placet michi. Nam ⁊ si uir talis quale esse o studi
tudims uerũ ẽt suspicione. Hec notanda breuite extimaui. Nam᷑ ut absit ab
ultimis uitiis ip̃e a scola ne ꝑcipiendu quide credo. at siquis est qui flagicia ma¬
nifesta ĩ eligendo filii p̃ceptore nõ uitet iam hinc sciat cetera quoq que ad
utilitatem iiuentutis cõponere conamur sibi esse hac parte omissa suꝑuacua
F illoꝵ quide ꝑsuasio silentio transcunda est qui ẽt cũ ideo nos rbe¬
tores puros putauerũt nõ tñ continuo tradendos eminentissimo
credunt. s apud minores aliꝙ̃diu detinent tanꝙͣ ĩstituendis ar¬

Expanded text:
orum tumultu inflati, si parum a praeceptore laudentur, ipsi de illo male sentiant. sed orum tumultu inflati, si parum a praeceptore laudentur, ipsi de illo male sentiant. sed se quoque praeceptores intente ac modeste audiri velint; non enim iudicio discipulosuo magis quam eorum nomine delectetur, qui recte iudicabunt. pueros adolescentibus permixtos sedere, non placet mihi. nam etiamsi vir talis, qualem esse oportet studiitudinis verum etiam suspicione. haec notanda breviter existimavi; nam ut absit ab ultimis vitiis ipse ac schola, ne praecipiendum quidem credo. ac si quis est, qui flagitia manifesta in eligendo filii praeceptore non vitet, iam hinc sciat cetera quoque, quae ad utilitatem iuventutis componere conamur, esse sibi hac parte omissa supervacua. ne illorum quidem persuasio silentio transeunda est, qui, etiam cum idoneos rhetori pueros putaverunt, non tamen continuo tradendos eminentissimo credunt, sed apud minores aliquamdiu detinent, tanquam instituendis ar
Abbreviated transcription (Latin):
mittenda puris ut fit apud plerosq assurgendi exultandiq ĩ laudando licẽ¬
cia quin ẽt uiuenu modicu esse cũ audient testimoniu debet. ita fiet
ut ex iudicio p̃ceptoris discipulus pendeat acq ip̃e ditisse recte qd̾ ab eo
ꝓbabitur credat. Illa uõ uitiosissima que ia humanitas uocatu inuite
qualia cu laudandi eu est ĩ decore et theatralis et seuere institutis scolis
aliena tñ studioꝵ ꝑniciosissima hostis. Supuacua eĩ uidetu cura ac la¬
bor parata quicꝗd effuderint laude. Iultu igitur p̃ceptoris intueri tam
qui audiunt debent ꝙͣ ip̃e qui dicit. Ita eĩ ꝓbanda atq imꝓbanda qui¬
discernet si stilo facultas cõtinget auditione iudiciu. At nunc ꝓm atq
succincti ad omñe olausula ñõ assurgunt m̃o. Uerumẽt excurunt et cũ
ĩ decora erultatiõe cõclamant id mutuũ est et ibi declamationis fortu

Expanded text:
mittenda pueris, ut fit apud plerosque, adsurgendi exultandique in laudando licenmittenda pueris, ut fit apud plerosque, adsurgendi exultandique in laudando licentia; quin etiam iuvenum modicum esse, cum audient, testimonium debet. ita fiet, ut ex iudicio praeceptoris discipulus pendeat, atque id se dixisse recte, quod ab eo probabitur, credat. illa vero vitiosissima, quae iam humanitas vocatur, invicem qualiacunque laudandi, cum est indecora et theatralis et severe institutis scholis aliena, tum studiorum perniciosissima hostis. supervacua enim videntur cura ac labor, parata, quidquid effuderint, laude. vultum igitur praeceptoris intueri tam, qui audiunt, debent, quam ipse qui dicit; ita enim probanda atque improbanda discernet, si stilo facultas continget, auditione indicium. at nunc proni atque succincti ad omnem clausulam non exsurgunt modo uerum etiam excurrunt et cum indecora exultatione conclamant. id mutuum est et ibi declamationis fortun
Abbreviated transcription (Latin):
horiariꝰ castigabit. m̃ime macundus. nec tñ eoꝵ que emendanda orauit
dissimulatura. simplex ĩ docendo. patiens laboris. assiduus potius ꝙͣ modicꝰ
ĩ terrogantibus libenter respondeat. nõ intẽrogantes ꝑcontentur ultro.
In laudandis discipuloꝵ dictionibus nec malignꝰ nec effusus qr res alt̾a
tediu laboris altera securitatem parit ĩ emendando que corrigenda erũt
nõ accibus: mimeq cõtumeliosus. Nam id quide multos a studenti ꝓpo¬
sito fugat quod quidam sic obiuirgant᷑ qiͣ oderint ip̃i aliquid ym̃o quotidie
dicat multa que secũ audita referãt. licet eĩ satis etemploꝵ ad mutãdũ
ex lectione suppeditet tñ uiua illa ut dr̃ uox alit plenus p̃cipueq p̃
ceptoris que discipuli si modo recte sunt istituti et amant ⁊ uerent᷑¬
Uix aũt dici põt ꝙͣto libentius mittemu eos quibus fauemus mimme ũo per¬

Expanded text:
hoc rarius castigabit. minime iracundus, nec tamen eorum, quae emendanda erunt, hoc rarius castigabit. minime iracundus, nec tamen eorum, quae emendanda erunt, dissimulator, simplex in docendo, patiens laboris, assiduus potius quam immodicus. interrogantibus libenter respondeat, non interrogantes percontetur ultro. in laudandis discipulorum dictionibus nec malignus nec effusus, quia res altera taedium laboris, altera securitatem parit. in emendando, quae corrigenda erunt, non acerbus minimeque contumeliosus; nam id quidem multos a proposito studendi fugat, quod quidam sic obiurgant quasi oderint. ipse aliquid immo multa cotidie dicat, quae secum auditores referant. licet enim satis exemplorum ad imitandum ex lectione suppeditet, tamen viva illa, ut dicitur, vox alit plenius praecipueque eius praeceptoris, quem discipuli, si modo recte sunt instituti, et amant et verentuvix autem dici potent, quanto libentius imitemur eos, quibus favemus. minime vero per
Abbreviated transcription (Latin):
ctoribus ide hoc examinandu ꝙͣ diligentissime putem sic̃ testatus su
libro priore. S quod magis eius rei necessaria mentionem facit etas ip̃a
discentiu. Nam et adulti fere puri ad hos preceptores tranfferũtur. et
apud eos iuuenes ẽt facti psenerant. Ideoq magis adhibenda tu cura ut
et teneriores aios ab inuiria sanctitas docentis custodiat ⁊ ferociores a li¬
cẽntia grauitas detereat. Nec uõ sat est suma pr̃are abstinentia nͥ disci¬
pline seueritate cõuenientiu qͥ ad se mores astrinxerit. ¶Sumat igit
ante oĩa parentis erga discipulos suos a̾iu. ac succede̾ se ĩ eobe loco a quib
sibi liberi traduntur existimet. Ip̃e nec babeat uitia. nec ferat. nõ auste¬
ritas eius tristis. nec dissoluta sit comitas. ne inde odiu huic cõtentuso¬
riatur plurimus ei dehonesto ac bono ẜmo sit. Nam quo sepius monueĩt

Expanded text:
ctoribus idem hoc examinandum quam diligentissime putem, sicut testatus sum ctoribus idem hoc examinandum quam diligentissime putem, sicut testatus sum libro priore; sed quod magis necessariam eius rei mentionem facit aetas ipsa discentium. nam et adulti fere pueri ad hos praeceptores transferuntur et apud eos iuvenes etiam facti perseverant; ideoque maior adhibenda tum cura est, ut et teneriores annos ab iniuria sanctitas docentis custodiat et ferociores a licentia gravitas deterreat. neque vero sat est summam praestare abstinentiam, nisi disciplinae severitate convenientium quoque ad se mores astrinxerit. sumat igitur ante omnia parentis erga discipulos suos animum, ac succedere se in eorum locum, a quibus sibi liberi tradantur, existimet. ipse nec habeat vitia nec ferat. non austeritas eius tristis, non dissoluta sit comitas, ne inde odium hinc contemptus oriatur. plurimus ei de honesto ac bono sermo sit; nam quo saepius monuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ratione non putabit is ne statuam quidem inchoari credit cu eiꝰ mebra
fundentur.Neq hanc ut aliqui putabunt festinationẽ mea sit quisꝙ ca¬
lumnie tanꝙͣ eu qui sit rhetori traditus ad docendu protinus a gmatitis pu¬
tem. Dabuntu illis. tu q̃ tp̃ra sua. neq erit uerendum ne binis ꝓceptorib
oneretur puer. nõ eĩ crescit s diuiditu qui sub uno miscebatur labore. et
erit sui quisq oꝑis magister utilior quod adhuc optinent greci. et a lati¬
nis omissu est et fere uidetur excusare qr labori isti succesẜint
Rgo cu adeas ĩstudiis uires puenerit puea ut que prima esse p̃¬
cepta rhetoꝵ diximus mente cõse qui possit tradendus eiꝰ ertis
Emagr̃is erit. Quoꝵ ĩ pͥmis inspici mores oportebit. Quod non
io cuco potissimu ĩ hac pet tractare su aggressus qr nõ ĩ ceteris ꝙͦ do¬

Expanded text:
rationem non putabit, is ne statuam quidem inchoari credet, cum eius membra rationem non putabit, is ne statuam quidem inchoari credet, cum eius membra fundentur. neque hanc ut aliqui putabunt festinationem meam sic quisquam calumnietur, tanquam eum, qui sit rhetori traditus, abducendum protinus a grammaticis putem. dabuntur et illis tum quoque tempora sua, neque erit verendum, ne binis praeceptoribus oneretur puer. non enim crescet sed dividetur, qui sub uno miscebatur, labor, et erit sui quisque operis magister utilior; quod adhuc obtinent Graeci, a Latinis omissum est, et fieri videtur excusate, quia sunt qui labori isti successerint. ergo cum ad eas in studiis vires pervenerit puer, ut, quae prima esse praecepta rhetorum diximus, mente consequi possit, tradendus eius artis magistris erit; quorum in prinis inspici mores oportebit. quod ego non idcirco potissimum in hac parte tractare sum aggressus, quia non in ceteris quoque do
Abbreviated transcription (Latin):
An ignoramus antiquis hoc fuisse ad augendam eloqntia genus ex̾citationis ut thesis
dicerent et comues locos et cetera ꝯͣ complexu reru ꝑsonaꝵ ꝙ quibus uere ficte
controu̾sie continentur. ex quo palam est ꝙͣ tuipiter deserat cam ꝑte rhetorite ĩ¬
stitutio quã et pͥma huit diusolam. Quid aũt est ex his de quibus supͣdixi ꝙ non
An non ĩ foro narrandu est qr ĩ ꝑte nescio ansit uel plurimu. nõ laus ic uitu¬
peratio ce.tam̃ibus illis freqñte ĩseritur: Nlon loci siue qui sunt ĩ uita directi
quales legimus a cicerone compositos seu quibus q̃ones gn̾alite tractantur q̃¬
les sunt editi a Q. quoq ortensio ut sic ne parius argumentis credendum
et pro testibus et intestes in mediis litiu medullis uersantur. Arma sunt kec
ꝙ̃ ad mou p̃paranda semp ut his cũ res poscat utaris. Que qui ptintre ad o¬

Expanded text:
an ignoramus antiquis hoc fuisse ad augendam eloquentiam genus exercitationis, ut theses an ignoramus antiquis hoc fuisse ad augendam eloquentiam genus exercitationis, ut theses dicerent et communes locos et cetera citra complexum rerum personarumque, quibus verae fictaeque controversiae continentur? ex quo palam est, quam turpiter deserat eam partem rhetorices institutio, quam et primam habuit et diu solam. quid autem est ex an non in foro narrandum est? qua in parte nescio an sit vel plurimum. non laus ac vituperatio certaminibus illis frequenter inseritur? non communes loci, sive qui sunt in vitia derecti, quales legimus a Cicerone compositos, seu quibus quaestiones generaliter tractantur, quales sunt editi a Quinto quoque Hortensio: ut, sitne parvis argumentis credendum, et pro testibus et in testes, in mediis litium medullis versantur? arma sunt haec quodammodo praeparanda semper, ut iis, cum res poscet, utare. quae qui pertinere ad o
Abbreviated transcription (Latin):
officia sua nõ detractet. nec occupari gaudeat ꝑtinente ad se labore que du
ope cedit um pene possessione depulsa est nec ĩficiabor aliquem ex his qui gͣma¬
ticam ꝓ fiteantu eousq scĩe ꝓgredi posse ut ad hoc quoq tractanda sufficiat. S
cu id aget rhetoris officio fungetu nõ suo. Nos porio querimus qñ his que
rhetorice p̃cipit ꝓcipiendis puer matuiꝰ esse uideatu ĩ quo ꝗde nõ id est ex¬
timandũ cuiꝰ quisq sit etatis: s ꝙͣtu ĩ studiis iam effecĩt. Et ne diutus dis¬
seram qñ sit rbetorice tradendus sic optime finiri credo cũ poterit. S hoc
ip̃m ex suꝑiore pendet q̃one. Nam si gͣmatice munus usq ad ꝑsuasorias ꝓro¬
gatur tardius rhetore opus est Gi rhetor pͥma officia opis sui nõ recusat
enauatiombus stati et laudandi uituꝑandiq opusculis cura eiꝰ desiderat᷑

Expanded text:
officia sua non detrectet nec occupari gaudeat pertinentem ad se laborem, quae, dum officia sua non detrectet nec occupari gaudeat pertinentem ad se laborem, quae, dum opere cedit, iam paene possessione depulsa est. neque infitiabor, aliquem ex his, qui grammaticen profiteantur, eo usque scientiae progredi posse, ut ad haec quoque tradenda sufficiat; sed cum id aget, rhetoris officio fungetur non suo. nos porro quaerimus, quando iis, quae rhetorice praecipit, percipiendis puer maturus esse videatur. in quo quidem non id est aestimandum, cuius quisque sit aetatis, sed quantum in studiis iam effecerit. et ne diutius disseram, quando sit rhetori tradendus, sic optime finiri credo; cum poterit. sed hoc ipsum ex superiore pendet quaestione. nam si grammatices munus usque ad suasorias prorogatur, tardius rhetore opus est. at si rhetor prima officia operis sui non recusat, a narrationibus statim et laudandi vituperandique opusculis cura eius desideratur.
Abbreviated transcription (Latin):
habenda est. S ad ꝓsopopeias usq ad suasorias in quibus omis dicẽdi uel
maximũ est irumpũt. huic ergo accidit ut que alterius artis pͥma erãt
oꝑa. facta sunt alteriꝰ nouissimasut etas iam altioribus disciplinis debita
ĩ scola minore subsidat ut rhetoricã apd gͣmaticos ex̾ceat. Itaq quod¬
d est maximũ ridiculu nõ añ ad declinandi magr̃m mittendus uir puer ꝙͣ
declamare sciat ¶ Nos suu cuiq ꝓfessiomi mou demus et ut gͣmatite
qu̾a ĩ latinu transferentes lr̃atura uocauerũt fines suos norit p̾ẜti
tm̃ ab hac appellationis sue pauptate intra qua primi illi cõsistuere
no iam satis alueo fluit cu p̃tee rõne recte loquendi nõ paꝵ alioꝗn copiosa ꝓpe
õiu maximaꝵ artiu scĩa amplexa sit. et rhetorice cui nom̃e uis eloqñdi dedit

Expanded text:
habenda est, sed ad prosopopoeïas usque ac suasorias, in quibus onus dicendi vel habenda est, sed ad prosopopoeïas usque ac suasorias, in quibus onus dicendi vel maximum est, irrumpunt. hinc ergo accidit, ut, quae alterius artis prima erant opera, facta sint alterius novissima, et aetas altioribus iam disciplinis debita in schola minore subsidat ac rhetoricen apud grammaticos exerceat. ita , quod est maxime ridiculum, non ante ad declamandi magistrum mittendus videtur puer quam declamare sciat. nos suum cuique professioni modum demus. et grammatice quam in Latinum transferentes litteraturam vocaverunt fines suos norit, praesertim tantum ab hac appellationis suae paupertate, intra quam primi illi constitere, no iam satis alveo fluit, cum praeter rationem recte loquendi non parum alioqui copiosam prope omnium maximarum artium scientiam amplexa sit; et rhetorice, cui nomen vis eloquendi dedit,
Abbreviated transcription (Latin):
ne dicam sonmo et cõuiuioꝵ mora conterit geometrie potius as musice
impendat. ¶ Quanto plus delectationis hĩturus ꝙ̃ ex illis ĩ eruditis uo¬
luptatibus. Dedit cĩ hoc ꝓuidentia hõibus munus ut honesta magis iu¬
uarent. ¶Sed nos hec ip̃a dulcedo longiꝰ duxit. Hactenus ergo destu¬
diis quibus añꝙͣ maiora capirt puee instituendus est ꝓximus liber ue¬
lut nouu sumet exordiu et ad oratoris officia trãscribit
derentur. eius rei dũplex cã est qd̾ et rhetores utiq nr̃i suas ꝑte
omiserint. et gͣmatici alienas occupauerũt. Na ⁊ illi declamare m̃o et sci¬
entia declamandi ac facultate trade̾ offitii sui dicunt. Idq intra delibera¬
tiuas iudicialesq materias. Nam cetera ut ꝓfessione sua minora despiciũt
Et hi no satis credũt excepisse que derelicta erant quo noĩe gr̃a quoq hiᷤ

Expanded text:
ne dicam somno et conviviorum mora conteruntur, geometrae potius ac musico ne dicam somno et conviviorum mora conteruntur, geometrae potius ac musico impendat, quanto plus delectationis habiturus quam ex illis ineruditis voluptatibus. dedit enim hoc providentia hominibus munus, ut honesta magis iuvarent. sed nos haec ipsa dulcedo longius duxit. hactenus ergo de studiis, quibus, antequam maiora capiat, puer instituendus est; proximus liber velut novum sumet exordium et ad rhetoris officia transibit. Ltulat, traderentur. eius rei duplex causa est, quod et rhetores utique nostri suas partes omiserunt et grammatici alienas occupaverunt. nam et illi declamare modo et scientiam declamandi ac facultatem tradere officii sui ducunt, idque intra deliberativas iudicialesque materias nam cetera ut professione sua minora despiciunt, et hi non satis credunt excepisse, quae relicta erant, quo nomine gratia quoque iis
Abbreviated transcription (Latin):
italia nauigauerat. Egipti qͣ saceidotes adiit: atq eoꝵ archana ꝑdidi¬
cit. difficultatis patrocima p̃teximꝰ segnicie Neq cĩ nobis opis amor est nec quia
sit honesta atq rex pulterima eloquetia petitur ip̃a. sed ad ulem ufu et sordi¬
du lucru accingimu. Dicant sine his ĩ foro multi et acquirãt. du sit locuple¬
ctior aliquis sordide mentis negociator et plus uoci suc debeat p̃co: ne ueliz qde
lectore dari michi ꝗd studia referat cõputatuꝵ. Qui uõ ymagine ip̃a elo¬
q̃ntie diuina quada mente conceꝑit: quiq illa ut ait ignobilis tragicus re¬
gina rex or̃one ponet añ oculos fructu q nõ excipe aduocatione s ex aĩo
suo et cõtẽplatione ac scĩa petet. ꝑpetuũ illu nec fortune subiectũ facibe ꝑ¬
suadebit Sibi ut tp̃ra que spectatulis campo tesẜis occiosis deniq ẜmõib

Expanded text:
Italiam navigaverat, Aegypti quoque sacerdotes adiit atque eorum arcana perdidiItaliam navigaverat, Aegypti quoque sacerdotes adiit atque eorum arcana perdidicit. difficultatis patrocinia praeteximus segnitiae. neque enim nobis operis amor est, nec, quia sit honesta ac rerum pulcherrima eloquentia, petitur ipsa, sed ad venalem usum et sordidum lucrum accingimur. dicant sine his in foro multi et adquirant, dum sit locupletior aliquis sordidae mercis negotiator et plus voci suae debeat praeco. nec velim quidem lectorem dari mihi quid studia referant computaturum. qui vero imaginem ipsam eloquentiae divina quadam mente conceperit, quique illam ut ait non ignobilis tragicus reginam rerum orationem ponet ante oculos, fructumque non ex stipe advocationum sed ex animo suo et contemplatione ac scientia petet perpetuum illum nec fortunae subiectum, facile persuadebit sibi, ut tempora, quae spectaculis, campo, tesseris, otiosis denique sermonibus,
Abbreviated transcription (Latin):
pluserit. qr his etatibus oĩs ĩ audiendo ꝓfectus est cũ ad stilu secedet tñ o
nerabit ip̃e aliquid atq cõponet tͥu ĩchoare hec studia uel nõ uacabit uł
non libebit. Ergo cu gramaticus totũ diem occupare ño possit. nec debe¬
at ne discentis aũi tedio auectat quib potiꝰ studiis hec tp̃ra uelut sub¬
stitiua donabimus. Nam nͦ ego cõsumi studente ĩ artibus his uolo n᷑
moduletur ut musicis notis tanta excipiat. nec utiq ad minutissima
utiq geometrie oꝑa descendat. Non comedu ĩ ꝓnunciando. nec salta¬
torem ĩ gestu facio que si oĩa exigere suspendicabit tñ tp̃s. longa ẽ
tĩ que discit etas. et ego nõ de tardis ingeniis loquor. demq cũ his õib
que discenda oratori futuro puto eminuit plato: qui nõ contentus
disciplins quas prare poterant athene nõ pithagoricoꝵ ad quos in

Expanded text:
plus erit, quia his aetatibus omnis in audiendo profectus est. cplus erit, quia his aetatibus omnis in audiendo profectus est. cenerabit ipse aliquid atque componet, tum inchoare haec studia vel non vacabit vel non libebit. ergo cum grammaticus totum occupare diem non possit nec debeat, ne discentis animum taedio avertat, quibus potius studiis haec temporum velut subsiciva donabimus? nam nec ego consumi studentem in his artibus volo, nec moduletur aut musicis notis cantica excipiat, nec utique ad minutissima usque geometriae opera descendat, non comoedum in pronuntiando nec saltatorem in gestu facio; quae si omnia exigerem, suppeditabat tamen tempus. longa est enim, quae discit, aetas, et ego non de tardis ingeniis loquor. denique cur in his omnibus, quae discenda oratori futuro puto, eminuit Plato? qui non contentus disciplinis, quas praestare poterant Athenae, non Pythagoreorum, ad quos in