comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
plecur. Incerim tentomacusollonicomis filius rextutiobro¬
gum. cuuis pater a senatu nostro annais erat appellatus
cum magno equitum suorum numero et quos ex aquita¬
ma conduxerat ad eum peruenit. Cesar auarico complu¬
res dies cõmoratus. summamiq ibi copiam frumẽti ⁊ ueli¬
qui commeatus nactus exercitum ex labore atq mopia
refecit. Iam prope hyeme confecta cum ipo anni tempore
ad gerendum uocaretur bellum/. ⁊ ad hostem profiasa cõ¬
scicuisset. siue eum ex paludibus siluisqz elicere sue ob¬
sidione premere posset. Legati ad eum princips heduoꝵ
uenunt oratum. ut maxime necessario tempore auita¬
ti subuemiat. summo esse in periculo rem. qd cũ singuli
magistratus antiquitus creari. atq regiam potestatẽ
annum obtinere consuessent. Duo magistratum gerãt
⁊ se uterq eorum legibus creatum esse dicat. horũ esse
alterum conccto litauem florentem et illustrẽ adole¬

Expanded text:
pletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius, rex Nitiobripletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius, rex Nitiobrigum, cuius pater ab senatu nostro amicus erat appellatus, cum magno equitum suorum numero et quos ex Aquitania conduxerat ad eum pervenit. Caesar Avarici complures dies commoratus summamque ibi copiam frumenti et reliqui commeatus nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxime necessario tempore civitati subveniat: summo esse in periculo rem, quod, cum singuli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adule
Abbreviated transcription (Latin):
aduerse auctoritatem minint. sic huius ex contrario
dignitas in commodo accepto in dies augebatur. Siml
in spem ueniebant eius affirmatione de ueliquis adiũ¬
gendis ciuitatibus. Primũq eo tꝑe galli castra mum¬
re inscituerunt. et sic sunt anmo consternati homines
insueti laboris. ut omma que imperarentur sibi pati¬
enda existimarent. Nec minus ꝙͣ est pollicitus uercĩ¬
getorio ammo laborabat, ut ueliquas auitates ad¬
iungeret. atq eas bonis polliatationibus alliciebat
huic rei ydoneos homines deligebat ⁊ quorum quisq
aut oratione subdola aut amiciaa facilime posset.
qui auarico expugnato refugerant armandos uestien¬
dosqz curat. Simul ut diminute copie redincegrarentur.
imꝑat certum milicum iimerum ciuitatibus quem et ꝙ
ante diem in castra addua uelit. sagittariosq omes quoꝵ
erat per magnus numerus in gallia conquiri ⁊ ad se mit¬
cciuibet. hiis rebus celeriter id quod auaric deperierat ex¬

Expanded text:
adversae auctoritatem minuunt, sic huius ex contrario adversae auctoritatem minuunt, sic huius ex contrario dignitas incommodo accepto in dies augebatur. Simul in spem veniebant eius adfirmatione de reliquis adiungendis civitatibus; primumque eo tempore Galli castra munire instituerunt et sic sunt animo confirmati, homines insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent. Nec minus quam est pollicitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas civitates adiungeret, atque eas donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei idoneos homines deligebat, quorum quisque aut oratione subdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendosque curat; simul, ut deminutae copiae redintegrarentur, imperat certum numerum militum civitatibus, quem et quam ante diem in castra adduci velit, sagittariosque omnes, quorum erat permagnus numerus in Gallia, conquiri et ad se mitti iubet. His rebus celeriter id quod Avarici deperierat ex
Abbreviated transcription (Latin):
defendi. cuius ueicestes ipõs haberet. sed factum imprudẽ¬
a a biturgium et mima obseguẽtia reliquorum. Uti hoc
in commodum acciperetur. Id tamen seceleritez maioribus
commodis sanaturum. Nam que ab reliquis gallis a¬
nicates dissentirent. has sua diligẽtia aduniturum. at¬
ꝙ unum consilium totius gallie effecturũ. Cuius con¬
sensuu ne orbis quidem terrarum possit obsistere. Idq se
prope iam effectum habere. Incerea equum esse ab his
cominunis salucis causa impetrari: ut castra muire
instituerent quo faalius repentinos hostium impetus
sustinerent. ffuit hec oratio non ingrata gallis. et max¬
nne qd̾ ip̃e ammo non defecerat tanto accepto incommodo.
neq in occultum abdiderat et conspectum multitudimis fu¬
gerat. plusqz ammo prouidere et presentire existimaba¬
tur ꝯd re incegra primo incendendum auaricũ post de¬
serendum censuerat. Itaq ut religuorum imꝑatorum res

Expanded text:
defendi, cuius rei testes ipsos haberet; sed factum imprudendefendi, cuius rei testes ipsos haberet; sed factum imprudentia Biturigum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommodum acciperetur; id tamen se celeriter maioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis Gallis civitates dissentirent, has sua diligentia adiuncturum atque unum consilium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit obsistere; idque se prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis communis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent, quo facilius repentinos hostium impetus sustinerent. Fuit haec oratio non ingrata Gallis, et maxime, quod ipse animo non defecerat tanto accepto incommodo neque se in occultum abdiderat et conspectum multitudinis fugerat; plusque animo providere et praesentire existimabatur, quod re integra primo incendendum Avaricum, post deserendum censuerat. Itaque ut reliquorum imperatorum res
Abbreviated transcription (Latin):
prede studeret. Sic et genabi cede et labore operis
incitati non etate confectis non mulieribus. non in¬
fantibus pepercerunt. deniq ex omni numero qui
fuit crater. milium .xl.uiy. decc. qui primo clamo¬
re audito se ex oppido eiecerunt incolumes ad uercin¬
getorigẽ peruenerunt. Ques ille multa iam nocte
silentio ex fuga excepit. ueritus ne qua in cascais ex
eorum concursiqet mĩa uulgi seditio oriretur. et pro¬
cus in uĩa dispositis familiaribus suis principibus¬
q ciuitatum disparciendos deducendosq ad suos que
cin ciuicati pars castrorum ab micio obuenerat. poste¬
ro die consilio conuocaco consolacus cohortatusq est
ne se admodum animo diitterẽt. ne perturbarẽtur
incomodo. non uircute neq in acie uicisse romanos. sed
artificio quodam et sciencia oppugnationis. cuius uei
fuerint ip̃i imperiti. Eraire si qui in bello omms secundos
rerum prouontus expectent. Sibi nĩꝙ placuisse auancũ

Expanded text:
praedae studeret. Sic et Cenabi caede et labore operis praedae studeret. Sic et Cenabi caede et labore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Denique ex omni numero, qui fuit circiter milium XL, vix DCCC, qui primo clamore audito se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercingetorigem pervenerunt. Quos ille multa iam nocte silentio ex fuga excepit, veritus ne qua in castris ex eorum concursu et misericordia vulgi seditio oreretur, ut procul in via dispositis familiaribus suis principibusque civitatum disparandos deducendosque ad suos curaret, quae cuique civitati pars castrorum ab initio obvenerat. Postero die concilio convocato consolatus cohortatusque est ne se admodum animo demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed artificio quodam et scientia oppugnationis, cuius rei fuerint ipsi imperiti; errare, si qui in bello omnes secundos rerum proventus exspectent. Sibi numquam placuisse Avaricum
Abbreviated transcription (Latin):
suosqz languidius in opere uersari iussit. et quod fieri uellet
ostendit. Legionibusq extra castra uĩneas in occulto expedi¬
tis. Cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fruc¬
tum uictorie perciperent. Hiis qui primi murum ascendis¬
sent premia proposuit. militibusqz signum dedit. Ill
subito ex ommibus partibus euolauerunt. murũq ce¬
leriter compleuerunt. hosces re noua perterriti muro tur¬
ribusq deiecti. in foro ac loas patentioribus cuneatim cõ¬
stiterunt. hoc anmir ut supra ex parte obiuam contra
uemiretur a cie instructa depugnarent. Ubi neminem in.
equum locũ se se dimittere ⁊ sed toto undiq muro circum¬
fundi uiderunt uerritiꝰ oͤmĩno spes fuge tolleretur, ab¬
iectis ariis ultimas oppidi partes continenti impe¬
tu petiuerunt. Parsq ibi cum angustu exitu portarũ
se ip̃i p̃merent a militibus pars iam egressa portis
ab equitacibus est interfecta. Nec fuit quisꝙͣ qui

Expanded text:
suosque languidius in opere versari iussit et quid fieri vellet suosque languidius in opere versari iussit et quid fieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas in occulto expeditis, cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia proposuit militibusque signum dedit. Illi subito ex omnibus partibus evolaverunt murumque celeriter compleverunt. Hostes re nova perterriti muro turribusque deiecti in foro ac locis patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra veniretur acie instructa depugnarent. Vbi neminem in aequum locum sese demittere, sed toto undique muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis ab equitibus est interfecta; nec fuit quisquam, qui
Abbreviated transcription (Latin):
effecturos sperabãt. proptereaq qd neq longe ab opi¬
So castra uercingetorigis aberant. et palus que perpe¬
tua intercedebat romanos ad insequendum tardabat.
Iamq hec facere noctu apparabant. cum matresfamilie
repence in publicum procurrerunt flentesq proiecte ad
pedes suorum omnibus precibus petierunt. ne se ⁊cõ¬
munes liberos hostibus ad supplicium dederent. quos
ad capiendam fugam nature et uirium inficmitas ii¬
pediret. Ubi eos in sentencia perstare uiderunt. qd
plerumq in summo pericuilo timor misericordiam nõ
recipit. cõclamare et significare de fuga romanis
ceperunt. Quo timore perterriti galli ne ab equitatu
pomianorum uie pre occuparentur: confilio destiterũt.
postero die cesar promota turri directisq operibus que
facere insatuerat magno cohorto imbre non in utilem
hanc ad capiendum confilium tempestatẽ arbitratus est.
qd paulo incautius custodias in muro dispositas uidebat.

Expanded text:
effecturos sperabant, propterea quod neque longe ab oppieffecturos sperabant, propterea quod neque longe ab oppido castra Vercingetorigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu apparabant, cum matres familiae repente in publicum procurrerunt flentesque proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, quos ad capiendam fugam naturae et virium infirmitas impediret. Vbi eos in sententia perstare viderunt, quod plerumque in summo periculo timor misericordiam non recipit, conclamare et significare de fuga Romanis coeperunt. Quo timore perterriti Galli, ne ab equitatu Romanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbre non inutilem hanc ad capiendum consilium tempestatem arbitratus est, quod paulo incautius custodias in muro dispositas videbat,
Abbreviated transcription (Latin):
perq ipĩ recentes defessis succederẽt. omnemq gal¬
lie salutem in illo uestigio temporis posicam arbitra¬
rentur ⁊ accidit in spectantibus nobis qd dignũ memoria
uisum pretereundum non existimauimus. Quidam ante
portam oppidi gallus per manus seui ac pias traditas gle¬
bas in ignem cregione turus pro iaiebat scorpione ab la¬
tere dextro traiectus exanimatusq concidit. hunc ex pro¬
umus unus iacentem transgressus eodem illo munere
fungebacur. eadem ratione ictu scorpionis examinato
alteri successit tertius. et tercio quartus. nec prius ille
est a pugnatoribus uacuus uelictus locus. quam restin¬
cto aggere/ atq omni ea parte suminotis hostibus/ fi¬
nis est pugnandi factus. omnia ex perti galli qd ues
mua successerat. postero die consilium ceperunt ex oꝑ¬
pido profugere ⁊ hortante et iubente uercingetorige. Id
silentio noctis conati non magna iactura suorum se se

Expanded text:
perque ipsi recentes defessis succederent omnemque Galperque ipsi recentes defessis succederent omnemque Galliae salutem in illo vestigio temporis positam arbitrarentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis traditas glebas in ignem e regione turris proiciebat: scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus, nec prius ille est a propugnatoribus vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summotis hostibus finis est pugnandi factus. Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante et iubente Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna iactura suorum sese
Abbreviated transcription (Latin):
lo anteterciam uigiliam est ammaduersum fumare ag¬
gerem: quem cumculo hostes succenderant. Codemqs tꝑe
toto muro clamore sublaco. duabus portis ab utroq la¬
tere turrium eruptio fiebat. A lni faces atqz aridam mate¬
riem de muro in aggerem enimus iacͥebant. picem reli¬
quas res quibus ignis excitari pocest fundebant. ut quo
primum curreretur, aut cui rei ferretur auxilium uix
ratio mniri posset. Tamen qd instituto cesaris semper due
legiones pro castris excubabant. pluresq partitis tẽpori¬
bus erant in opere: celeriter factum est ut alii eruptiomi¬
bus resisterent. Aln turres reducerent. aggeremq in¬
terscinderent. Omiis uero ex castris mulcitudo ad res¬
tinguendum concurreret. Cum in omnibus locis con¬
sumpta iam reliqua parte noctis pugnaretur. semper¬
qz hostibus spes uictorie redintegraretur : eo magis
qd deustos turrium pluceos uidebant: nec facile a di¬
re apertos ad auxiliandum anmaduertebant. sem¬

Expanded text:
lo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare aglo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare aggerem, quem cuniculo hostes succenderant, eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant, ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Caesaris semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii turres reducerent aggeremque interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegraretur, eo magis, quod deustos pluteos turrium videbant nec facile adire apertos ad auxiliandum animadvertebant, sem
Abbreviated transcription (Latin):
paribus intermisse spaciis singule singulis saxis
interiectis arte contineantur. Sic de inceps omme opꝰ
contexitur dum iusta muri altitudo exꝑleatur. hoc cũ
ĩspẽm uarietatemq opus de forme non est alterrus tra¬
bibus ac sayis que rectis lieis suoe ordines seruant.
Tum ad utilitatem et defensionem uebium summam hab
oporcuntatem. qd et ab incendio lapit et ab ariete materia
defendit. que perpetius trabibus pedes quadragenos ple¬
rumqz introrsus reuincta. neqz perrumpi neq distrahi
pocest. hiis tot rebus impedita oppugnatione / milites
cum toto tempore frigore. et assidius imbribus terrerẽtur
tamen continenti labore ommia hec suꝑauerunt. et diebus
uxu. aggerem latum pedes. ccc .xxx. alcum pedes .lxxx.
extruxerunt. Cum is murum hostium pene continge¬
ret. Cesar ad opus consuetudine excubaret militesq orta¬
retur. ne qd om̃m̃o tempus ab oꝑe intermitteretur. pau¬

Expanded text:
paribus intermissae spatiis singulae singulis saxis paribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis trabibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tum ad utilitatem et defensionem urbium summam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia defendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerumque introrsus revincta neque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore frigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen continenti labore omnia haec superaverunt et diebus XXV aggerem latum pedes CCCXXX, altum pedes LXXX exstruxerunt. Cum is murum hostium paene contingeret, et Caesar ad opus consuetudine excubaret militesque hortaretur, ne quod omnino tempus ab opere intermitteretur, pau
Abbreviated transcription (Latin):
cum descinauerant tormentis introrsus reducebant. ⁊¬
aggerem cuniclis subtrahebant. eo scientius qd apud eos
magne sunt ferrarie atqz ome genus cumailorum no¬
tum acq usitatum est. Totum autem murum ex omii
parte concabulauerant, atqz has cornis texerant. Tũ coe¬
bris diurnis nocturinsqz eruptionibus aut aggeri ignẽ
in ferebant. aut milices occupatos in opere adoriebãtur.
et nostrarum turrium altitudinem quantũ has cotidia¬
nus agger expresserat commissis suarũ turaum malis
adequabant. muri autem gallia omnes hac fere forma
sunc. trabes directe perpetue in longitudinem pari b
interuallis distantes inter se binos pedes in solo collo¬
cantur. Ere uincunitur extrorsus. et mulco aggere
uestiuntur. Ea autem que diximus int̾ualla grandib
in fronte saxis effarauntur his collot᷑is. et coagimi¬
natis alius insuper ordo additur. ut idem illud inter¬
uallum seruetur neq inter se contingant trabes. sed

Expanded text:
cum destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et cum destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et aggerem cuniculis subtrahebant, eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne genus cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem murum ex omni parte turribus contabulaverant atque has coriis intexerant. Tum crebris diurnis nocturnisque eruptionibus aut aggeri ignem inferebant aut milites occupatos in opere adoriebantur, et nostrarum turrium altitudinem, quantum has cotidianus agger expresserat, commissis suarum turrium malis adaequasunt. Trabes derectae perpetuae in longitudinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in solo collocantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere vestiuntur: ea autem, quae diximus, intervalla grandibus in fronte saxis effarciuntur. His collocatis et coagmentatis alius insuper ordo additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se contingant trabes, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dicioms in simulatis auus opera sine nostro sanguine
tancum exeratum uictorem fame consumptum uidetis.
Quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua auitas su¬
is finibus recipiat, a me prouisum est. Conclamat/ om¬
ns multitudo et suo more armis concrepat. qd facere
in eo consueuerunt i cuius orationem approbant. Dũmũ
esse uercingetorigẽ ducem. nec de eius fide dubitandum¬
st nec maiore rõnne bellumn aunuinistrare posse. dta¬
tiuint. ut .u. milia hominum delecta ex omnibus locais in
oppidum mittantur. Nec solis bicurgibus communẽ salutẽ
committendam censent. qd penes eos si idoppidum retinu¬
issent. summam uictorie constare intelligebant. Singula¬
ri militum nostrorum uirtuti consilia cuiusq modĩ gal¬
lorum occurrebant. idem sumine genus sollertie. atq ad
omma mutanda et efficienda que ab quoq traduritur
aptissimum. Nam et laqueis falces auertebant. quas

Expanded text:
ditionis insimulatis; cuius opera sine vestro sanguine ditionis insimulatis; cuius opera sine vestro sanguine tantum exercitum victorem fame consumptum videtis; quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me provisum est." Conclamat omnis multitudo et suo more armis concrepat, quod facere in eo consuerunt cuius orationem approbant: summum esse Vercingetorigem ducem, nec de eius fide dubitandum, nec maiore ratione bellum administrari posse. Statuunt, ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, nec solis Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo, si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singulari militum nostrorum virtuti consilia cuiusque modi Gallorum occurrebant, ut est summae genus sollertiae atque ad omnia imitanda et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et laqueis falces avertebant, quas,
Abbreviated transcription (Latin):
receperunt. imperium se ab cesare per proditionem nullum
desiderare, qd. habere uictoria posset. queiam esset sibi atq
omnibus gallis explorata. Quineciam ipsis uemitterent.
si sibi magis honorem tabuere quam ad se salutẽ accpere
uideantur. hec ut intelligatis inquit. sincere pronĩciari
audite romanos milites. Produait seruos quos in pabula¬
cione pauas ante diebus exceperat. ⁊ faine uinculisq ex¬
cuiaauerat. Hn ante docti que interrogati promĩciarent
milites se esse legionarios dicunt. fame et mopia adduc¬
tes clam ex castris exisse, si quid fumenti aut pecoris in
agris reperire possert. Simili omnem exeratum mopia
premi. nec iam iures sufficere cuusꝙͣ nec ferre operis la¬
borem posse. Itaq scacuisse imperatorem si inhil in op¬
pugnatione opidi profecissent triduo exercitum deducere.
Hec inquit a me uercingetorix beneficia habetis/ quẽ pro¬

Expanded text:
receperint. Imperium se ab Caesare per proditionem nullum receperint. Imperium se ab Caesare per proditionem nullum desiderare, quod habere victoria posset, quae iam esset sibi atque omnibus Gallis explorata: quin etiam ipsis remittere, si sibi magis honorem tribuere, quam ab se salutem accipere videantur. "Haec ut intellegatis," inquit, "a me sincere pronuntiari, audite Romanos milites." Producit servos, quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat et fame vinculisque excruciaverat. Hi iam ante edocti quae interrogati pronuntiarent, milites se esse legionarios dicunt; fame et inopia adductos clam ex castris exisse, si quid frumenti aut pecoris in agris reperire possent: simili omnem exercitum inopia premi, nec iam vires sufficere cuiusquam nec ferre operis laborem posse: itaque statuisse imperatorem, si nihil in oppugnatione oppidi profecissent, triduo exercitum deducere. "Haec," inquit, "a me," Vercingetorix, "beneficia habetis, quem pro
Abbreviated transcription (Latin):
leritate uenissent. non hec ommia fortuitu aut sine
consilio accidere potuisse. regnũ illud gallie malle
cesaris cõcessu. quam ipsorũ habere beneficio. Ta¬
li modo accusatus ad hec respondit. Quod castra
mouisset factum mopia pabuli. etiam ip̃is ortã¬
tibz quod propius romanos accessisset. per suc¬
sum loci oportunitate. qui se ip̃m munitione deffen¬
deret. Equitum uero operam neq in loco palustri
desidereii debuisse et illis fiuisse utilem quo sunit ꝓ¬
fecti. summam imperii se consulto milli disceridentem tradidisse
neis mulcitudinis scudio ad dimicandum impelletur. Cui uei
propcer amnini molliaem studere omnes uideret. qd̃ duitius la¬
borem ferre non possent. Romain si casu interuemrent fortu¬
ne: si alicuius indicio uocati. huic habendam gratiam qd̃ et
priuatatem corum ex loco superiore cognoscere. ⁊ uirtutẽ des¬
picere potuerint. qui dimicare non ausi curpiter se in castra

Expanded text:
leritate venissent: non haec omnia fortuito aut sine leritate venissent: non haec omnia fortuito aut sine consilio accidere potuisse; regnum illum Galliae malle Caesaris concessu quam ipsorum habere beneficio—: tali modo accusatus ad haec respondit: Quod castra movisset, factum inopia pabuli etiam ipsis hortantibus; quod propius Romanos accessisset, persuasum loci opportunitate, qui se ipsum munitione defenderet: equitum vero operam neque in loco palustri desiderari debuisse et illic fuisse utilem, quo sint profecti. Summam imperi se consulto nulli discedentem tradidisse, ne is multitudinis studio ad dimicandum impelleretur; cui rei propter animi mollitiem studere omnes videret, quod diutius laborem ferre non possent. Romani si casu intervenerint, fortunae, si alicuius indicio vocati, huic habendam gratiam, quod et paucitatem eorum ex loco superiore cognoscere et virtutem despicere potuerint, qui dimicare non ausi turpiter se in castra
Abbreviated transcription (Latin):
uideres. Paratos prope equo marte ad dimicandũ existi¬
maret. Qui iniquitatem conditionis perspiceret: in¬
am simulatione se se ostentare cognosceret. Indignã¬
tes milites cesar qd̾ conspectum suum hostes perferre
possent  tantulo spacio interiecto. et signũ prelii expos¬
centes/ edocet quanco detrimẽto ⁊ qd̃ uirorũ fortium mor¬
te necesse sit constare uictoriam. Quos cum sic ammo
paratos uideret ut nullum pro sua laude periculum
recusent. sumine se iiquitatis condempnari debe¬
re ainfreorum uitam sua salute habeat cariorem.
dic milites consolatos. eodem die reducit in castra.
reliqua queq ad oppugnationem pertinebant oppidi
amiministrare instituit. uercingetorix cum ad suos
redisset prodicionis insimulatus. qd castra propiꝰ
romanos mouisset. qd̾ cum omm equitatu disces¬
sisset. qd sine imperio reliquisset tantas copias
ꝯdͥ eius discessu romani canta oportuntate et ce¬

Expanded text:
videret paratos prope aequo Marte ad dimicandum existivideret paratos prope aequo Marte ad dimicandum existimaret, qui iniquitatem condicionis perspiceret inani simulatione sese ostentare cognosceret. Indignantes milites Gaesar, quod conspectum suum hostes perferre possent tantulo spatio interiecto, et signum proeli exposcentes edocet, quanto detrimento et quot virorum fortium morte necesse sit constare victoriam; quos cum sic animo paratos videat, ut nullum pro sua laude periculum recusent, summae se iniquitatis condemnari debere, nisi eorum vitam sua salute habeat cariorem. Sic milites consolatus eodem die reducit in castra reliquaque quae ad oppugnationem pertinebant oppidi administrare instituit. Vercingetorix, cum ad suos redisset, proditionis insimulatus, quod castra propius Romanos movisset, quod cum omni equitatu discessisset, quod sine imperio tantas copias reliquisset, quod eius discessu Romani tanta opportunitate et ce
Abbreviated transcription (Latin):
uercingetorigẽ cõsumpto pabulo castra mouisse pro¬
pius auaricum. atq ipm̃ cum equitatu expeditisq qui
inter equites preliari consuessent insidiarum causa
eo profectum quo nostros postero die pabulatiem uen¬
turos arbitrarecur. Quibus rebus cognitis media noc¬
te silentio profectus ad hostium castra hrt̃ne perueĩt.
lli celeriter per exploratores aduentu cestars cognito.
carros impedimentaqz sua martiores sillas abdider̃t.
copias omnis in loco edito atq aperto insteuxerunt.
Qua re minciata. cescr celeriter saremas conferri ai¬
ma expediri iussit. Collis erat leuiter ab insimo accli¬
uie. hunc ex omnibrs fere partibus palus difficusit at
colle interruptis pontibus galli fiducia loa continebant.
generatimq distributis incinitates omma uada ac sal¬
tus eius paludis optinebant. Sic ammo parati ut si
eam paludem romani perrumpere conarentur. hesitantes
premerent ex loco superiore. ut qui propinquantẽ loci

Expanded text:
Vercingetorigem consumpto pabulo castra movisse proVercingetorigem consumpto pabulo castra movisse propius Avaricum atque ipsum cum equitatu expeditisque, qui inter equites proeliari consuessent, insidiarum causa eo profectum, quo nostros postero die pabulatum venturos arbitraretur. Quibus rebus cognitis media nocte silentio profectus ad hostium castra mane pervenit. Illi celeriter per exploratores adventu Caesaris cognito carros impedimentaque sua in artiores silvas abdiderunt, copias omnes in loco edito atque aperto instruxerunt. Qua re nuntiata Caesar celeriter sarcinas conferri, arma expediri iussit. Collis erat leniter ab infimo acclivis. Hunc ex omnibus fere partibus palus difficilis atque colle interruptis pontibus Galli fiducia loci continebant generatimque distributi in civitates omnia vada ac saltus eius paludis obtinebant, sic animo parati, ut, si eam paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes premerent ex loco superiore; ut qui propinquitatem loci
Abbreviated transcription (Latin):
fecto exeratu tenuitate boiorum. indulgẽtia heduorũ in¬
cendiis hedificiorum usq eo ut complures dies frumẽto
milites caruerint. ⁊ pecore ex longiiquioribus uicis a¬
dacto extremam famen sustentarent. Nulla tamen
bus uictoriis indigna. Quinetiam cesar cum opere sĩ¬
gulas legiones appellaret. et si acerbius mopiam fer¬
rent se dimissurum oppugnationem diceret. uiiuersi
ab eo ne id facereͬ petebant. Sic se conplures annos illo
mperante meruisse ut ullam ignomimnai acciperent
nusꝙͣ iicertare discederẽt. hoc se ignomime laturos lo¬
co si in certam oppugnacionẽ reliquissent. pprestare om¬
nes perferre acerbitates. quã nõauibus romanĩs, qui ge¬
nabi perfidia gallorum interissent parentarent. Hec
ecidem centuri ombus tribumsq militum mandabant
ut̃ per eos ad cesarem deferrentur. Cum iam muro
curres appropinquassent ex captiuis cesat cognouit

Expanded text:
fecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, infecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, incendiis aedificiorum, usque eo ut complures dies frumento milites caruerint et pecore ex longinquioribus vicis adacto extremam famem sustentarent, nulla tamen bus victoriis indigna. Quin etiam Caesar cum in opere singulas legiones appellaret et, si acerbius inopiam ferrent, se dimissurum oppugnationem diceret, universi ab eo, ne id faceret, petebant: sic se complures annos illo imperante meruisse, ut nullam ignominiam acciperent, nusquam infecta re discederent: hoc se ignominiae laturos loco, si inceptam oppugnationem reliquissent: praestare omnes perferre acerbitates, quam non civibus Romanis, qui Cenabi perfidia Gallorum interissent, parentarent. Haec eadem centurionibus tribunisque militum mandabant, ut per eos ad Caesarem deferrentur. Cum iam muro turres appropinquassent, ex captivis Caesar cognovit
Abbreviated transcription (Latin):
xui. Ib̃i per certos exploracores in singula dei tempora.
que ad auaricum agerentur cognoscebat. et quid fieri
uellet imperabat. Ouiis nostras pabulationes frumẽ¬
tationesqz obseruabat. disperses cum longius necessa¬
rio procederent/ adoriebatur. magnoq in commodo affici¬
elrit. ⁊ si quantum ratione prouideri poterat ab no¬
stris occurtebatur. ut in certis temporibus diuersisq
itincribus nretur. Castris ad eam partem oppidi posi¬
tes, cesar que incermissa a flumine et paludibus adi¬
tum ut supra diximus angustum habebat. aggerẽ
apparare/ uineas agere. turres duas constituere ce¬
pit. Nam circũuallare loci natura prohibebant. de
re frumentaria boios atq heduos adhortari non desti¬
tit. Quorum alteri quod muillo studio agebant/ non
multum adiuuabant. Alteri non magnis facultatibus
qd auitas erat exigua et infirma celeriter qd habuerũt
consumpserunt. Sumina difficultate rei frumẽtarie af¬

Expanded text:
XVI. Ibi per certos exploratores in singula diei tempora XVI. Ibi per certos exploratores in singula diei tempora quae ad Avaricum agerentur cognoscebat et quid fieri vellet imperabat. Omnis nostras pabulationes frumentationesque observabat dispersosque, cum longius necessario procederent, adoriebatur magnoque incommodo adficiebat, etsi, quantum ratione provideri poterat, ab nostris occurrebatur, ut incertis temporibus diversisque itineribus iretur. Castris ad eam partem oppidi positis Caesar, quae intermissa a flumine et a paludibus aditum, ut supra diximus, angustum habebat, aggerem apparare, vineas agere, turres duas constituere coepit: nam circumvallare loci natura prohibebat. De re frumentaria Boios atque Aeduos adhortari non destitit; quorum alteri, quod nullo studio agebant, non multum adiuvabant, alteri non magnis facultatibus, quod civitas erat exigua et infirma, celeriter quod habuerunt consumpserunt. Summa difficultate rei frumentariae ad
Abbreviated transcription (Latin):
probata. uno sie amplius .xx. uebes biturigum incendũt.
hoc idem in reliquis ciuitatibus in omnibus partib incen¬
Sia conspiciuntur. Que et si magno cum dolore omnes
uictoria celeriter amissa recuperaturos cõfidebant. di¬
cebatur de auarico in commum consilio incendi placeret
an defendi. procũbunt omnibus gallis ad pedes bituri¬
ges. ne pulcherrimam prope tõtius gallie urbem que pre¬
sidio ⁊ ornamento sit auitati: suis manbus succendere
cogerentur. Facile se loa natura defensuros dicunt. qd̾
prope ex ommibus partibus flumine et palude arcundata
ũnum habeat et per angustum aditum. Satur petentib
uenia. dissuadente primo uercingetorige post concedẽte
et precibus ip̃orum et misericordia uulgi. defensores
oppido idonei deliguntur. Uercingetorix in moribus ce¬
sarem itmeribus sub sequitur. ⁊ locum castris deligit pa¬
ludibus siliusq municum. ab auarico longe milia passuũ

Expanded text:
probata uno die amplius XX urbes Biturigum incenduntur. probata uno die amplius XX urbes Biturigum incenduntur. Hoc idem fit in reliquis civitatibus: in omnibus partibus incendia conspiciuntur; quae etsi magno cum dolore omnes pe explorata victoria celeriter amissa reciperaturos confidebant. Deliberatur de Avarico in communi concilio, incendi placeret an defendi. Procumbunt omnibus Gallis ad pedes Bituriges, ne pulcherrimam prope totius Galliae urbem, quae praesidio et ornamento sit civitati, suis manibus succendere cogerentur: facile se loci natura defensuros dicunt, quod prope ex omnibus partibus flumine et palude circumdata unum habeat et perangustum aditum. Datur petentibus venia dissuadente primo Vercingetorige, post concedente et precibus ipsorum et misericordia vulgi. Defensores oppido idonei deliguntur. Vercingetorix minoribus Caesarem itineribus subsequitur et locum castris deligit paludibus silvisque munitum ab Avarico longe milia passuum
Abbreviated transcription (Latin):
petere. Nos omes cotidie ab equitibus deligi posse.
preterea salucis causa rei familiaris commoda neg¬
ligenda. uicos atq edificia in cendi oportere hoc spacio
a boia qͥqͦuersus quo pabulandi causa adire posse
uideantur. harum ipis rerum copiam suppetere: qd
ꝯuorum in fmibus bellum geratur eorũ opibus sub¬
leuentur. Romanos aut mopiam non laturos aut ma¬
gno periculo longius ab cascas processuros. neq inte¬
resse ip̃os ne incerficiant. impedimentis ne exuant.
quibus amissis. bellum gerrnon possit. preterea ea
oppida incendi oportere que nõ municione et loci natu¬
ra cib omm suit periculo tuta. neu suiᷤᷤ sint ad dectractã¬
drm miliciam receptaula neu romanis proposita ad
copiam commeatus/ predamq tollendam. Hec si grauia
aut acerba uideantur, multo illa grauius estimare.
liberos comuges in seruicutem abscrihi ppõs interfici
que sit necesse accidere uictis. Oũn consensu hac sentencia

Expanded text:
petere: hos omnes cotidie ab equitibus deligi posse. petere: hos omnes cotidie ab equitibus deligi posse. Praeterea salutis causa rei familiaris commoda neglegenda: vicos atque aedificia incendi oportere hoc spatio ab via quoque versus, quo pabulandi causa adire posse videantur. Harum ipsis rerum copiam suppetere, quod, quorum in finibus bellum geratur, eorum opibus subleventur: Romanos aut inopiam non laturos aut magno periculo longius ab castris processuros; neque interesse, ipsosne interficiant, impedimentisne exuant, quibus amissis bellum geri non possit. Praeterea oppida incendi oportere, quae non munitione et loci natura ab omni sint periculo tuta, neu suis sint ad detractandam militiam receptacula neu Romanis proposita ad copiam commeatus praedamque tollendam. haec si gravia aut acerba videantur, multo illa gravius aestimare, liberos, coniuges in servitutem abstrahi, ipsos interfici; quae sit necesse accidere victis. Omnium consensu hac sententia
Abbreviated transcription (Latin):
nere non potuerunt. Atq infugam comecti: multis amis¬
sis se ad agmen ceperunt. Quibus profligatis. cursus op¬
pidam perterriti cõprehensos eos quorum opera plebem
concitatam existimabant. ad cesarem perduxerunt. se se¬
qz ei dediderunt. Quibus confectis cesar ad oppidum aua¬
ticum qd erat maximum munitissimũq in finibus bi¬
turgium atq agri fertilissima regione profectus est.
qd  eo oppido recepto auitritem biturigum se in potesta¬
tem redacturum confidebat. Uercingetorix tot cõtimus
in comodis uollaudum genabi: nouiodum acceptis su¬
os ad consilium conuocat. docet longe alia racione es¬
se bellum gerendum atq antea gestum sit. Ounib
modis huic rei studendum ut pabulacione aut cõmeatu
romani prohibeantur. Id eẽ facile ut equitatu ip̃i ha¬
uundent et ꝙ anni tempore subleuentur. pabulum se¬
cari non posse. necessario dispersos hostes ex edificiis

Expanded text:
nere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amisnere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amissis se ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani perterriti comprehensos eos, quorum opera plebem concitatam existimabant, ad Caesarem perduxerunt seseque ei dediderunt. Quibus rebus confectis, Caesar ad oppidum Avaricum, quod erat maximum munitissimumque in finibus Biturigum atque agri fertilissima regione, profectus est, quod eo oppido recepto civitatem Biturigum se in potestatem redacturum confidebat. Vercingetorix tot continuis incommodis Vellaunoduni, Cenabi, Novioduni acceptis suos ad concilium convocat. Docet longe alia ratione esse bellum gerendum atque antea gestum sit. Omnibus modis huic rei studendum, ut pabulatione et commeatu Romani prohibeantur: id esse facile, quod equitatu ipsi abundent et quod anni tempore subleventur; pabulum secari non posse; necessario dispersos hostes ex aedificiis
Abbreviated transcription (Latin):
oracum ut sibi ignosceret, sueq uite consuleret. ut ce¬
leritate res reliquas conficeret qua pleraq erat con¬
sequtus arma conferri equos produa/ obsides dari iu¬
bet. Parte iam obsidum tradita cum reliqua adminis¬
trarentur centuriomibus et parics militibus intromis¬
sis, qui arma iumentaq conquirerent. equitatus hosti¬
um procul uisus est. qui agnen uercingetorigis ante¬
cesserat. Quem simul atq oppidam conspexerunt. atq
in spem auxilui uenerunt. clamore sublato parma ca¬
pere. portas claudere murum complere ceperunt. Cen¬
curiones in oppido cum ex significatione gallorum no¬
ui aliquid ab hiis in rricontsilii incellexissent. gladiis
districtis portas occupauerunt. suos omnes incolumes
receperunt. Cesar equitatum ex castris educi iubẽt
prelium equestre committit. Laborantibus iam suis
germanos equites crter. cccc. sũmittit. quos ab in¬
tio habere secum instituerati. Scorũ impetũ gaui susti¬

Expanded text:
oratum ut sibi ignosceret suaeque vitae consuleret, ut ceoratum ut sibi ignosceret suaeque vitae consuleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecutus, arma conferri, equos produci, obsides dari iubet. Parte iam obsidum tradita, cum reliqua administrarentur, centurionibus et paucis militibus intromissis, qui arma iumentaque conquirerent, equitatus hostium procul visus est, qui agmen Vercingetorigis antecesserat. Quem simul atque oppidani conspexerunt atque in spem auxili venerunt, clamore sublato arma capere, portas claudere, murum complere coeperunt. Centuriones in oppido, cum ex significatione Gallorum novi aliquid ab eis iniri consili intellexissent, gladiis destrictis portas occupaverunt suosque omnes incolumes receperunt. Caesar ex castris equitatum educi iubet, proelium equestre committit: laborantibus iam suis Germanos equites circiter CCCC summittit, quos ab initio habere secum instituerat. Eorum impetum Galli susti
Abbreviated transcription (Latin):
huc biduo peruenit. castrͥs ante oppidum positis
diei tempore exclusus in posterum oppugnationem
differt. queq ad eam rem usui suit militib nꝑat. ⁊ ꝙ
oppidum genabum pons fluminis ligeris continebãt ueri¬
tus ne noctu ex oppido p̃fugerent. duas legiones in armis
excubare iubẽt. Genabenses paulo ante mediam noctem
si lencio ex oppido egressi flumen transire ceperunt. Qua
re per exploratores mintiata cesari. legiones quas expedi¬
tas esse iusserat. portis in censis intromictit. atq oppi¬
do pocitur. per pancis ex hostium numero desideratis ꝯuin
cuncti caperentur. qd pontis atq itinerum angustiis multi¬
tudims fugam intercluserant. oppidum duruit atq incen¬
dit. predam milicibus donat. exercitum legerim traduat.
atq in uiturgium fines peruenit. uercingetorio ubi de
cesaris aduentu cognouit oppugnatione defistit. atq ob¬
uiam cesari proficisatur. Ille oppidum oppugnare in

Expanded text:
Huc biduo pervenit. Castris ante oppidum positis Huc biduo pervenit. Castris ante oppidum positis diei tempore exclusus in posterum oppugnationem differt quaeque ad eam rem usui sint militibus imperat et, quod oppidum Cenabum pons fluminis Ligeris contingebat, veritus ne noctu ex oppido profugerent, duas legiones in armis excubare iubet. Cenabenses paulo ante mediam noctem silentio ex oppido egressi flumen transire coeperunt. Qua re per exploratores nuntiata Caesar legiones quas expeditas esse iusserat portis incensis intromittit atque oppido potitur, perpaucis ex hostium numero desideratis quin cuncti caperentur, quod pontis atque itinerum angustiae multitudinis fugam intercluserant. Oppidum diripit atque incendit, praedam militibus donat, exercitum Ligerem traducit atque in Biturigum fines pervenit. Vercingetorix, ubi de Caesaris adventu cognovit, oppugnatione destitit atque obviam Caesari proficiscitur. Ille oppidum Biturigum pos
Abbreviated transcription (Latin):
uectiombus laboraret. prestare uisum est tamen om¬
nes difficultates perpeti. quam tanta contumelia
accepta omnium suorum uoluptates alienare. Itaq
cohortatus heduos de supportandõ comeatu premittit
ad boios qui de suo aduentu doceant. hortaturq ut in
fide maneant acq hostium impetum magno ammo
sustinerant. Duabus agediua legiombus atqz impe¬
dimentis totius exercitus relictis. ad boios proficisci¬
cur. A ltero die cum adoppidum senonum ueselaudunũ
uenisset ne quem post se hostem relinqueret. quo ex¬
pediciore re frumentaria uteretur oppugnare insti¬
tuit. Idq biduo arcũuallauit tercio die missis ex op¬
pido legatis de deditione arma conferri iumenta
produa sexcentos obsides dari iubet. ea qui cõficeret
genabum carmitum proficisatur. qui cum primo
allaco mintio de oppugnatione uellaudimis cum lon¬
gius bus eã rem ductum iri existimarent presidiũ
genabi tuendi causa ꝙ in eo mitterent comparabãt.

Expanded text:
vectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omvectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omnis difficultates perpeti, quam tanta contumelia accepta omnium suorum voluntates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide maneant atque hostium impetum magno animo sustineant. Duabus Agedinci legionibus atque impedimentis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die cum ad oppidum Senonum Vellaunodunum venisset, ne quem post se hostem relinqueret, quo expeditiore re frumentaria uteretur, oppugnare instituit idque biduo circumvallavit; tertio die missis ex oppido legatis de deditione arma conferri, iumenta produci, sescentos obsides dari iubet. Ea qui conficeret,Cenabum Carnutum proficiscitur; qui tum primum allato nuntio de oppugnatione Vellaunoduni, cum longius eam rem ductum iri existimarent, praesidium Cenabi tuendi causa, quod eo mitterent, comparabant.
Abbreviated transcription (Latin):
recentem equicatum quem multis ante diebus eo p̃¬
miserat. neq diurno neq nocturnio itinere intermisso
per fines heduorum in lingones contendit ubi duc legi¬
ones hyemabant. ut si ꝙͥ etiam de sua salute ab hedu¬
is miretur consili celeritate p̾curreret. Eo cũ perue¬
inssens ad reliquas legiones mictit. priusq omnes
in unum locum cogit . quam de eius aduentu auerins mĩ¬
tiari posset. hac recognita uercingentorix rursus in bi¬
turgies exeratum reducit. atq inde profectus gorgobinã
boiorum opidum quos ibi heluetico prelio uictos cesar
collocauerat. heduisq actribuerat. oppugnare institu¬
it. magnam hec res cesari difficultatem ad consilium ca¬
piendum afferebat. Si reliquam partem hiemis uno
loco legiones contineret. ne stipendiariis heduorũ ex¬
pugnatis. cincta gallia deficeret. qd nullum amicis
in eo presidium uideretur positum esse si maturus
ex hibernis educeret. ne ab re frumentaria durius sub¬

Expanded text:
recentem equitatum, quem multis ante diebus eo prrecentem equitatum, quem multis ante diebus eo praemiserat, neque diurno neque nocturno itinere intermisso per fines Aeduorum in Lingones contendit, ubi duae legiones hiemabant, ut, si quid etiam de sua salute ab Aeduis iniretur consili, celeritate praecurreret. Eo cum pervenisset, ad reliquas legiones mittit priusque omnes in unum locum cogit quam de eius adventu Arvernis nuntiari posset. Hac re cognita Vercingetorix rursus in Bituriges exercitum reducit atque inde profectus Gorgobinam, Boiorum oppidum, quos ibi Helvetico proelio victos Caesar collocaverat Aeduisque attribuerat, oppugnare instituit. Magnam haec res Caesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expugnatis cuncta Gallia deficeret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur positum esse; si maturius ex hibernis educeret, ne ab re frumentaria duris sub
Abbreviated transcription (Latin):
oppressis mopinantib qd. se cebenna ut muro munitos
existimabant. ac ne singulari quidem irꝙͣ homini co
tempore anni semice pacuerant, equitibus imꝑat. ut
timorem inferant. Celeriter hec fama ac nuncn ad uer¬
cingetorigẽ perferuntur. Quem perterriti omnes auer¬
in arcunsistunt atq obsecrant . ut suis fortums cõsulat.
neue ab hostib diripiantur. presertim cum uideant oẽ
ad se bellum translatum quorum ille precibus ꝑ motus
castra ex biturigibus mouet per auernos uersus. At ce¬
sar biduum in hiis loas moratus. qd hec de uercingetori¬
ge usu uentura opinione perceperat. procausa supple¬
menti equitatusq cogendi ab exeratu discedit. Brutũ¬
n adolescentem hiis copiis prefecit. hunc monet ut
ĩ omnis partes equites quam lacissime peruagencunt
daturum se oꝑã ne longius triduo ab castris absit.m
hiis constitutis rebus sius iopinantibus quam may¬
mus pocest itmeribus uiennam peruenit. ibi nactus

Expanded text:
oppressis inopinantibus, quod se Cevenna ut muro munitos oppressis inopinantibus, quod se Cevenna ut muro munitos existimabant, ac ne singulari quidem umquam homini eo tempore anni semitae patuerant, equitibus imperat, ut ostibus terrorem inferant. Celeriter haec fama ac nuntiis ad Vercingetorigem perferuntur; quem perterriti omnes Arverni circumsistunt atque obsecrant, ut suis fortunis consulat, neve ab hostibus diripiantur, praesertim cum videat omne ad se bellum translatum. Quorum ille precibus permotus castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus. At Caesar biduum in his locis moratus, quod haec de Vercingetorige usu ventura opinione praeceperat, per causam supplementi equitatusque cogendi ab exercitu discedit; Brutum adulescentem his copiis praeficit; hunc monet, ut in omnes partes equites quam latissime pervagentur: daturum se operam, ne longius triduo ab castris absit. His constitutis rebus suis inopinantibus quam maximis potest itineribus Viennam pervenit. Ibi nactus