comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
latũ est in centesimo quarto psalmo. ubi egrpti miracula &
maris rubri beneficia describuntur: hic nouo cantico docetur esse pre¬
positũ. ubi eft totius religionis absoluta perfectio. Sic ubiq positũ est:
quod semper constat esse dicendum. O nomen magna deuotione uenera¬
ndum: quod & angeli canunt. & in terris uota fidelium frequenter

Expanded text:
latum est in centesimo quarto psalmo, ubi Aegypti miracula et latum est in centesimo quarto psalmo, ubi Aegypti miracula et maris Rubri beneficia describuntur: hic novo cantico docetur esse praepositum, ubi est totius religionis absoluta perfectio. Sic ubique positum est, quod semper constat esse dicendum. O nomen magna devotione venerandum, quod et angeli canunt, et in terris vota fidelium frequenter
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ueteres nr̃i non adeo refugiendam ẽẽ dixerunt: quandiu
tamen esse cognoscitur disciplina: & motus astrorũ naturali solem¬
nitate perquirit: a tubi se in astrologiȩ partem labilis error in¬
fu̾derit. & uitas mortalium decursu scellarũ putauerit collige¬
nlas : tunc abominandi. tunc potius ceci sunt. cũ se eftimant
preuidere. quȩ creator nobis utiliter decreuit abscondere. Pla¬
netas netiam dicunt contra polũ currere per certissimos¬
meatus: fabricã quoq cęli quȩ semper rotabili mobilitate se sustinet.
habere quandã armoniȩ delectationem. quȩ suauis & iugis est. Sed
nos obsequia naturalium rerũ. ad auctoris referamus imperium: qui
creaturas suas ipsa potentia sibi parere iubet. qua fecit existere. Exeu¬
oc nomen in usu habere omnimodis commonemur: quando no¬
uo & ueteri testamento cognoscimus decenter aptatum. Ueteri pre¬

Expanded text:
tiam veteres nostri non adeo refugiendam esse dixerunt, quandiu tiam veteres nostri non adeo refugiendam esse dixerunt, quandiu tamen esse cognoscitur disciplina, et motus astrorum naturali solemnitate perquirit. At ubi se in astrologiae partem labilis error infuderit, et vitas mortalium de cursu stellarum putaverit colligendas, tunc abominandi, tunc potius caeci sunt, cum se aestimant praevidere quae Creator nobis utiliter decrevit abscondere. Planetas etiam dicunt contra polum currere per certissimosmeatus. Fabricam quoque coeli, quae semper rotabili mobilitate se sustinet, habere quamdam harmoniae delectationem, quae suavis et jugis est. Sed nos obsequia naturalium rerum ad auctoris referamus imperium, qui creaturas suas ipsa potentia sibi parere jubet qua fecit existere. oc nomen in usu habere omnimodis commonemur, quando Novo et Veteri Testamento cognoscimus decenter aptatum. Veteri prae
Abbreviated transcription (Latin):
ontueamur psalmũ iftũ : quo decore. qua uirtute. prefulgeat.
Referuntur enim supernȩ uoces : quȩ adhuc nequeunt pro ista
infirmitate corporalitatis audiri. dicunt cęlestes creaturȩ
laudem dño: dicunt terrenȩ substantiȩ : & melodie cantib agitur.
ut dñs creaturarũ suarũ consona exultatione laudetur. In ipsis quipi
primordiis. opinabilem illam astronomię posuit disciplinam: quã
scłi doctores minutissime perquirentes. tta definienlam esse pu¬
tauerunt. Astronomia eft disciplina. quȩ cursus cȩlestium sẏderũ.
& figuras contemplatur om̃s: & habitudines stellarũ. circa se &
circa terrã. indagabili ratione percurrit. Cuius operatione solem-¬
ni: annũ dicunt quadrifaria temporũ diuisione compleri. Hinc im¬
bres fieri: hinc perhibent terrena procreari: hinc frigora uenire:
hinc aeris aiunt esse temperiem : & quicquid terris necessariũ
ꝓbatur. iussione dñi earũ ministerium: posse supplere. Quã scien¬

Expanded text:
ontueamur psalmum istum, quo decore, qua virtute praefulgeat. Referuntur enim supernae voces, quae adhuc nequeunt pro ista infirmitate corporalitatis audiri. Dicunt coelestes creaturae laudem Domino, dicunt terrenae substantiae; et melodiae cantibus agitur, ut Dominus creaturarum suarum consona exsultatione laudetur. In ipsis quippe primordiis opinabilem illam astronomiae posuit disciplinam, quam saeculi doctores minutissime perquirentes, ita definiendam esse putaverunt: Astronomia est disciplina quae cursus coelestium siderum, et figuras contemplatur omnes, et habitudines stellarum circa se et circa terram indagabili ratione percurrit. Cujus operatione solemni annum dicunt quadrifaria temporum divisione compleri. Hinc imbres fieri, hinc perhibent terrena procreari, hinc frigora venire, hinc aeris aiunt esse temperiem; et quidquid terris necessarium probatur, jussione Domini earum ministerio posse suppleri. Quam scien
Abbreviated transcription (Latin):
beat redire dem̃tia. łt ne aliqͥs de culparũ suarũ numerositatib treret᷑ addidit qm bonus
recte dicit᷑: qui delinquentẽ pascit. qͥ expectat errantẽ: qui solem suũ oriri facit suꝑ bonos

Expanded text:
beat redire clementiam. Et ne aliquis de culparum suarum numerositatibus  ed., numerositate terbeat redire clementiam. Et ne aliquis de culparum suarum numerositatibus  ed., numerositate terrecte dicitur, qui delinque
Abbreviated transcription (Latin):
uehem̃tiꝰ iratꝰ tradidit eos gentiũ seruituti. ac deinde misertꝰ in conspectu inimicorũ eos red¬
didit głosos: seita p̃cat᷑ qđ nouerat eẽ uenturũ. ut de uniuersis nationib eccła catholica
congreget᷑: & laudes dño ȩtña exultatione concelebrae. Nunc partes psalmi: ꝑ apertas di¬
uisionũ semitas ambulemꝰ.¬
or psalmꝰ in primo uersu U declarauit qͥa confessio illa ad laudes dñi debuisset apta¬
ru ita & hic designat. confessionẽ istã ad medicinã pęnitudinis applicandã. Sed & hoc quoq
ad p̾conia dñi ꝑtinere ñ dubiũ est: quando maior gła est pietatis. confitenti parcere. quam
uiuenti sine osfensione. prestare. Hebreorũ siquidem cõpuncta congregatio & diuina inspira¬
tione correcta Loqͥt᷑ ad reliquã plebem: ut antiqͥ erroris prauitate dãnata. ad diuina de¬

Expanded text:
vehementius iratus, tradidit eos gentium servituti, ac deinde misertus in conspectu inimicorum eos redvehementius iratus, tradidit eos gentium servituti, ac deinde misertus in conspectu inimicorum eos reddidit gloriosos. Sexta, precatur quod noverat esse venturum, ut de universis nationibus Ecclesia catholica congregetur, et laudes Domino aeterna exsultatione concelebret. Nunc partes psalmi per apertas divisionum semitas ambulemrius psalmus in primo versu declaravit, quia confessio illa ad laudes Domini debuisset aptari, ita et hic designat confessionem istam ad medicinam poenitudinis applicandam. Sed hoc quoque ad praeconia Domini pertinere non dubium est, quando major gloria est pietatis confiviventi sine offensione praestare. Hebraeorum siquidem compuncta congregatio, et divina inspiratione correcta, loquitur ad reliquam plebem, ut antiqui erroris pravitate damnata, ad divinam de
Abbreviated transcription (Latin):
ntroducit᷑ confitens popłs hebreorũ. qui relicta ꝑfidia patrũ suorũ ad pietatẽ dñi ipso
miserante ꝑductꝰ est: ut intelligamꝰ cũ fuerint conuersi. & ipsos alleluia merito ꝓsua redep¬
tione cantare. in prima igit᷑ narratione dep̃cat᷑. ut societ᷑ popło beneplacito. qui erat dñi sal¬
uatoris aduentu de gentib congregandus: scda patrũ suorũ peccata dinumerat. que fece
rint in egrpto. mirabilia dñi recto corde minime contuentes. piũ tam̃ dñm ab inimicis suis
eos liberasse confirmans: t̃cia. ad peccandi studia refert eos reuersos. dñm tam̃ electi sui morsi
p̃cib dicit fuisse delinitũ: quarta. iniqͥtates eorũ asserit iteratas. dñmq illos decreuisse ꝑde
nisi finees serui sui supplicatione placaret᷑: quinta. ad aquã contradictionis. moysen ab illis
eracerbatũ eẽ cõmemorat. posteaq filios suos in cultura idolorũ crudelit̃ occidisse. unde dñ

Expanded text:
ntroducitur confitens populus Hebraeorum, qui, relicta patrum perfidia, ad pietatem Domini ipso miserante perductus est, ut intelligamus, cum fuerint conversi, et ipsos alleluia merito pro sua redemptione cantare. In prima igitur narratione deprecatur ut societur populo beneplacito, quia erat Domini Salvatoris adventu de gentibus congregandus. Secunda patrum suorum prunt in Aegypto: mirabilia Domini recto corde minime contuentes, pium tamen Dominum ab inimicis suis eos liberasse confirmans. Tertia, ad peccandi studia refert eos reversos; Dominum tamen electi sui Moysi precibus dicit fuisse delinitum. Quarta, iniquitates eorum asserit iteratas, Dominumque illos decrevisse perdere, nisi Phinees servi sui supplicatione placaretur. Quinta, ad aquam contradictionis Moysen ab illis exacerbatum esse commemorat, posteaque filios suos in cultura idolorum crudeliter occidisse. Unde Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
imminebat. se potiꝰ p̃catur extingui: ne pateret᷑ gentẽ generalit̾ interire. Utrũq pium .
utrũq głosũ: ut merito loqueret᷑ cũ diuina clem̃tia: qui eiꝰ dilexit facere confaituta. Simul
& illa uirtꝰ ostendit᷑. quia p̃cib scõrũ sepe pęnas debite mortis euadimꝰ: non quia ualet a

Expanded text:
imminebat, se potius precatur exstingui, ne pateretur gentem generaliter 363 interire. Utrumque pium, imminebat, se potius precatur exstingui, ne pateretur gentem generaliter 363 interire. Utrumque pium, utrumque gloriosum; ut merito loqueretur cum divina clementia, qui ejus dilexit facere constituta. Simul et illa virtus ostenditur, quia precibus sanctorum saepe poenas debitae mortis evadimus; no
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc siue in laudib siue in uituperationib: om̃ino p̃ualidũ est. St dixit ut disperderet eos:¬
si non moy sẽs electus eiꝰ stetisset in confractione in conspectu eiꝰ. ut auerteret irã eiꝰ & ne dis¬
ꝑdidisset eos. Hȩc onĩa exodi textus enarrat: quando dñs ad moysen locutus est ut tam
acrit̃ peccantẽ popłm. irȩ suȩ cõsũmere ꝑmisisset: sed ille in confractione id est in ꝑditione
illa quã popłs merebat᷑ excipere. steat contra dñm dicens. si dimittis illis peccatũ dimitte:
sin autẽ. dele me de libro tuo. Oscm̃ uirũ & omĩ laude dignissimũ. Quando amonte syna ad
castra descendit & ante simulachrũ uidit popłm nefanda gesticulatione gaudentẽ. cõmotꝰ
aduersus eos tabulas fregit. & gladio alterutrũ iussit int̾ficĩ sed ubi uniuersalis calamitas

Expanded text:
Hoc sive in laudibus, sive in vituperationibus omnino praevalidum est. Vers. 22. Et dixit ut disHoc sive in laudibus, sive in vituperationibus omnino praevalidum est. Vers. 22. Et dixit ut dis stetisset in confractione in conspectu ejus, ut averteret iram ejus, ne disperderet eos. Haec omnia Exodi textus enarrat, quando Dominus ad Moysen locutus est, ut tam acriter peccantem populum ira sua consumere permisisset; sed ille in confractione, id est in perditione illa quam populus merebatur excipere, stetit contra Dominum dicens: Si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo . O sanctum virum, et omni laude dignissimum, quando a monte Sina ad castra descendit, et ante simulacrum vidit populum nefanda gesticulatione gaudentem, commotus adversus eos tabulas fregit, et gladio alterutrum jussit interfici; sed ubi universalis calamitas
Abbreviated transcription (Latin):
chanaan. tribilia in mari rubro. Magna crescit suꝑ iudeos obliuionis inuidia : ut qđ benesi¬
ciũ in mente habere potuissent: quib liberatio sua in memoria permanere ñ ualuit: Et ne pu¬
taret᷑ paruũ qđ ab animo uidebat᷑ exelusũ. dicit magnalia: quȩ & si ꝓbeneficiis collatis a per-¬
fido animo retineri non poterant: certe uel ꝓ ipsa rerũ magnitudine recoli debuerunt. Addidit
etiã mirabilia : quȩ nullo modo excusabilit̃ quãuis mutabiles. de suis mentib excludere debuissen.
Ad postremũ cumulauit & tribilia. quȩ solent humanis animis uiuaciꝰ insidere: quorũ dũ pauor
recolit᷑: memoria non delet᷑ Sed qualis hic stuptir qualis accusat᷑ amentia: ut int̾ tanta mag¬
nalia declinare potuissent. qui hȩc operabat᷑ auctorem. Et considera quã multas res singulorũ

Expanded text:
Chanaam, terribilia in mari Rubro. Magna crescit super Judaeos oblivionis invidia; ut quod benefiChanaam, terribilia in mari Rubro. Magna crescit super Judaeos oblivionis invidia; ut quod beneficium in mente habere potuissent, quibus liberatio sua in memoria permanere non valuit. Et ne putaretur parvum, quod ab animo videbatur ex clusum, dicit, magnalia; quae etsi pro beneficiis collatis a perfido animo retinere non poterant, certe vel pro ipsa rerum magnitudine recolere  ms. G et ed., recoli debuerunt. Addidit etiam, mirabilia, quae nullo modo excusabiliter, quamvis mutabiles de suis mentibus excludere debuissent. Ad postremum cumulavit et terribilia, quae solent humanis animis vivacius insidere, quorum dum pavor revolvitur, memoria non deletur. Sed qualis hic stupor, qualis accusatur amentia, ut inter tanta magnalia declinare potuissent, quae a tanto operabantur auctore. Et considera quam multas res singulorum
Abbreviated transcription (Latin):
tib ipse dicturus est. Et mutauerunt głam suã: in similitudinẽ uituli manducantis foenum.
Gła eorũ fuit adorata diuinitas: quã infelici cõmutatione perdentes. usq ad hoc peruenire
meriuit᷑. ut deserentes cęli t̾req creatorem. dm̃ sibi facerent similitudinẽ uituli foena comeden¬
tis. Onefariũ scelus: sic potuisse decipi: qui tanta miraculorũ fuerant uisione cumulati. Quale
enĩ piaculũ fuit. mutũ animal deo similem credere: qđ sacrilegiũ fuisset. uel hominib cõparare
Sed hoc totũ impatientia fecit leuissimorũ hominũ: quȩ semꝑ ducit ad culpas: & p̃cipitat ad ru¬
iã. Nam si causam rei sub ueritate discutias. nullũ crimen est qđ non impatientia matre nascat᷑.
Contra hoc illud uere remediũ est. illud fixũ indubitatũq p̃sidiũ: expectans expectaui dñm

Expanded text:
tibus ipse dicturus est: et mutaverunt gloriam suam in similitudinem vituli manducantis fenum . tibus ipse dicturus est: et mutaverunt gloriam suam in similitudinem vituli manducantis fenum . Gloria eorum fuit adorata divinitas, quam infelici commutatmeruerunt, ut deserentes coeli terraeque Creatorem, deum sibi facerent similitudinem vituli fena comedentis. O nefarium scelus sic potuisse decipi, qui tanta miraculorum fuerant visione cumulati! Quale enim piaculum fuit, mutum animal Deo simile credere, quod sacrilegium fuisset vel hominibus comparare? Sed hoc totum impatientia fecit levissimorum hominum, quae semper ducit ad culpas et praecipitat ad ruinam. Nam si causam rei sub veritate discutias, nullum crimen est quod non impatientia matre nascatur. Contra hoc illud vere remedium est, illud fixum indubitatumque praesidium: Exspectans exspectavi Dominum,
Abbreviated transcription (Latin):
reb montẽ deserti. dm̃ metallicũ sibimet effecerunt. Sed quanto ipsi iumentis deceriores eran
qui nec uiuum peccus estimabant irridendis deuotionib adorandũ. Goreb uero interp̃tatur
caluaria: ubi postea dñm crucis patibulo carne constat occisum: ut in ipso eodemq nomine iã
tunc & in illo deserto cͥoreb culturã dñi perfidi nefanda p̃sumptione uolarent: quorũ poste¬
ritas. erat in caluariȩ loco crucifixura dñm xp̃m. Illud quoq ȩstimo considerandũ. qđ dixit
adorauerunt sculptile: quia in e̾xodo legimꝰ. uitulũ conflatilem collatis ornamentis monstruo¬
so quodã iudicio fuisse formatũ. Sed duas res hic debemꝰ dictas aduertere: ut uitulũ adora¬
uerint in deserto. & postea sculptilia simulachra in t̾ra rȩꝓmissionis coluerint: qđ in subsequen

Expanded text:
reb monte deserti, deum metallicum sibimet effecerunt. Sed quanto ipsis jumentis deteriores erant, reb monte deserti, deum metallicum sibimet effecerunt. Sed quanto ipsis jumentis deteriores erant, qui nec vivum pecus aestimabant irridendis devotionibus adorandum! Horeb vero interpretatur Calvaria, ubi postea Dominum crucis patibulo carne constat occisum; ut in ipso eodemque nomine jam tunc et in illo deserto Horeb culturam Domini perfidi nefanda praesumptione violarent, quorum posteritas erat in Calvariae loco crucifixura Dominum Christum. Illud quoque aestimo considerandum quod dixit, adoraverunt sculptile, quia in Exodo legimus vitulum conflatilem collatis ornamentis monstruoso quodam indicio fuisse formatum. Sed duas res hic dictas debemus advertere, ut vitulum adoraverint in deserto, et postea sculptilia simulacra in r
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ supra dictis. cognouerant miscłiam dñi contulisse quib similis eritꝰ ꝓuenit: qͥa causa
una scismatis fuit. Degluttia sunt a t̾ra. qͥa t̾rena sapuerunt: ut ipsa pene qualitas. scele¬
loc factũ est supra ducentos quinquaginta cõmplices dathan & abiron. qui corũ infe¬
licit̾ uota secuti sunt.: ut turibula arripere p̃sumerent. qđ idem numerorũ tertus eloquitur
Synagoga uero hic. ñ templũ significat sed adunationẽ: quã perustam diuino constat incen¬
dio: ut qui incensi p̃sũptione peccauerant: cȩlesti flãma cremarent᷑. Ideo enĩ addidit eorũ.
ut eã a popło dñi separatã fuisse consentires. Flãma uero dicta est: a flagello comarũ suarũ.
narratione declarat᷑: quando morsi absentiã iudȩi minime tolerantes. ꝓdigioso sensu in cho-¬

Expanded text:
quem supradictis cognoverant misericordiam Domini contulisse. Quibus similis exitus provenit, quia causa quem supradictis cognoverant misericordiam Domini contulisse. Quibus similis exitus provenit, quia causa una schismatis fuit; deglutiti sunt a terra, quia terrena sapuerunt, ut ipsa poenae qualitas scelet peccatores. Hoc factum est supra ducentos quinquaginta complices Dathan et Abiron, qui eorum infeliciter vota secuti sunt, ut thuribula tenere praesumerent, quod idem Numerorum textus eloquitur . Synagoga vero hic non templum significat, sed adunationem, quam perustam divino constat incendio, ut qui in incensi praesumptione peccaverant, coelesti flamma cremarentur. Ideo enim addidit, eorum, ut eam a populo Domini separatam fuisse sentires. Flamma vero dicta est a flagello comarum suarum. narratione declaratur, quando Moysi absentiam Judaei minime tolerantes, prodigioso sensu in Ho
Abbreviated transcription (Latin):
potuq dicit eẽ saginatas: ut ipsa uoluntas quȩ desperatione peccauerat. reb emergentib uin
est. quę plerũq causas excitat unde pericula ꝑniciosa ꝓueniant. Irritari aliquẽ dicimꝰ ad
iracundiã ꝓuocari: aut actionib aliorum improbis: aut uerbis asperrimis. Ilud enĩ signisi¬
cat. quando dathan & abiron honorem sibi contra moysen & aaron excitatis contentionib as¬
sumebant: unde eorũ pena ꝓsequit᷑. Irritauerunt enĩ uiros scõs ad interitũ suũ qͥa ꝑ inuidiã
lo quebant᷑. qđ dño displicuisse cognoscit᷑ Qđ congrue int̾ laudes dñi ponit᷑ qͥa suos famulos
Hlec ut testat᷑ numerorũ liber. supra illos contigisse manifestũ est. qui grãm supernã morsi
& aaron collatã. uenenosis inuidiȩ dentib appetebant: ut sibi honorem contumacit̃ afsumerent

Expanded text:
potuque dicit esse saginatas, ut ipsa voluntas quae desperatione peccaverat, rebus emergentibus vipotuque dicit esse saginatas, ut ipsa voluntas quae desperatione peccaverat, rebus emergentibus viest, quae plerumque causas excitat, unde pericula perniciosa proveniant. Irritari aliquem dicimus, ad iracundiam provocari aut actionibus aliorum improbis, aut verbis asperrimis. Illud enim significat, quando Dathan et Abiron honorem sibi contra Moysen et Aaron excitatis contentionibus assumebant. Unde eorum poena prosequitur, irritaverunt enim viros sanctos ad interitum suum: quia per invidiam loquebantur, quod Domino displicuisse agnoscitur. Quod congrue inter laudes Domini ponitur, quia suos famulos gationem Abiron. Haec, ut testatur Numerorum liber , supra illos contigisse manifestum est qui gratiam supernam Aaron et Moysi collatam venenosis invidiae dentibus appetebant, ut sibi honorem contumaciter assumerent,
Abbreviated transcription (Latin):
dari sub murmurationib postularent. Quȩ figura dicit᷑ cacotelon. idest mala affectatio : quoti¬
ens ingeniũ iudicio car&: & spe boni fallit᷑ p̃cipitata uelocitas. Concupierunt autẽ concupis¬
centias: genꝰ hoc locutionis in scripturis scĩs omĩno creberrimũ est: ut est. desiderio desideraui
manducare uobiscum pascha: & illud. qui maledixerit patri uel matri. morte moriat᷑: siue casti¬
gans castigauit me dñs: & his similia. Ostendit enĩ nimietatẽ desiderii: positio geminata uerbo
rũ Et dedit eis petitiones ipsorũ. & misit saturitatẽ in animas eorũ. Temporalia petentes:
merito carnea beneficia susceperunt. duob enĩ modis animã dicimꝰ ẽẽ satiatã: eũ escis corpo¬
ralib ꝓ carnis infirmitate reficit᷑ & cũ sp̃uali iocunditate cõplet᷑. Sed hic. animas eorũ carnibus

Expanded text:
dari sub murmurationibus postulassent. 362 Quae figura dicitur cacozelon, id est mala affectatio, quotidari sub murmurationibus postulassent. 362 Quae figura dicitur cacozelon, id est mala affectatio, quoties ingenium judicio caret, et spe boni fallitur praecipitata velocitas. Concupierunt autem concupiscentias. Genus hoc locutionis in Scripturis sanctis omnino creberrimum est; ut est, Desiderio desideravi manducare vobiscum pascha ; et illud, Qui maledixerit patri vel matri, morte morietur ; sive, Castigans castigavit me Dominus , et his similia. Ostendit enim nimietatem desiderii positio geminata verbomss. A., B., petitionem ipsorum; et misit saturitatem in animas eorum. Temporalia petentes, merito carnea beneficia susceperunt. Duobus enim modis dicimus animam esse satiatam, cum escis corporalibus pro carnis infirmitate reficitur, et cum spirituali jucunditate completur. Sed hic animas eorum carnibus
Abbreviated transcription (Latin):
& credider̃. Quod uero addidit & cantauerunt laudes eiꝰ ymnũ significat exodi qui.
ait. cantemꝰ dño głose enĩ honorificatꝰ est: & cętera quȩ hebreus popłs ꝑacto miracu
ac si diceret. sũma celeritate mutati sunt: ut qui laudes dñi de collatis mirabilib canebant.
paulo post contra eũ nefandas murmurationes assumerent. Non sustinuerunt consiliũ eius:
quando priꝰ conteperunt. desperationem. quã eiꝰ parata beneficia ꝓuenissent. Dñs enĩ qui cos
libauerat talib tantisq miraculis. nullã eos uictualiũ passus fuerat rerũ penuriã suftinere.
sed illi anticipauerunt. consiliũ supernũ: qui eiꝰ noluerunt expectare dispositũ: more fragili¬
tatis humanȩ: quȩ dũ sibi nimia festinatione ꝓuidere putat. in caute dispositionẽ diuinitatis an
consiliũ eiꝰ minime sustinuerunt: ut in deserto comestionem sub diffidentia peterent: & aquã sibi

Expanded text:
et crediderunt . Quod vero addidit, et cantaverunt laudes ejus, hymnum significat Exodi qui et crediderunt . Quod vero addidit, et cantaverunt laudes ejus, hymnum significat Exodi qui ait: Cantemus Domino, gloriose enim honorificatus est , et caetera quae Hebraeus populus peracto miraculac si diceret, summa celeritate mutati sunt, ut qui laudes Domino de collatis mirabilibus canebant, paulo post contra eum nefandas murmurationes assumerent. Non sustinuerunt consilium ejus, quando prius conceperunt desperationem, quam ejus parata beneficia provenissent. Dominus enim, qui eos liberaverat talibus tantisque miraculis, nullam eos victualium rerum passus fuerat penuriam sustinere. Sed illi anticipaverunt consilium supernum, qui ejus noluerunt exspectare dispositum; more fragilitatis humanae, quae dum sibi nimia festinatione providere putat, incaute dispositionem Divinitatis antconsilium ejus minime sustinuerunt, ut in deserto comestionem sub diffidentia peterent, et aquam sibi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs saluator. peccatores obnoxios. prȩcio sanguinis sui diaboli redemit de imperio. Et ope
uidet᷑ intelligi. qͥa nota est in exodo cõmemorata descriptio: uerũ. unꝰ ex eis ñ remansit. ñ ad uni¬
uersam egyptiorũ gentẽ respicit. sed tantũ ad insequentiũ multitudinẽ tendit. q̃uȩ ibi usq ad
minimũ ꝓbat᷑ extincta. Remanserant enĩ de ȩgẏptiis qui lȩtarent᷑ in ꝓfectione eorũ: sicut in su¬
ꝑiore psalmo dixit. lȩtata est ȩgyptꝰ in ꝓfectione eorũ: sed illi scilicet: qui in casu simili ñ
ndo crediderunt : duriciã cordis eorũ demonstrat: qđ non ante euentũ rei. sed post effectũ
miraculorũ. credere maluerunt. Nã & sibonũ sit uisis reb ad quiescere: multo meliꝰ ꝓmissa
credidisse: sicut in euangelio thomȩ dicit: qͥa uidisti me credidisai: beati qui non uider̃

Expanded text:
Dominus Salvator peccatores obnoxios pretioso sanguine suo a diaboli redemit imperio. Vers. 11. Dominus Salvator peccatores obnoxios pretioso sanguine suo a diaboli redemit imperio. Vers. 11. videtur intelligi, quia nota est in Exodo commemorata descriptio. Verum unus ex eis non remansit, non ad universam Aegyptiorum gentem respicit, sed tantum ad insequentium multitudinem tendit, quae ibi usque ad minimum probatur exstincta. Remanserant enim de Aegyptiis, qui laetarentur in profectione eorum, sicut in psalmo superiore dixit: Laetata est Aegyptus in profectione eorum; sed illi scilicet qui in casu simili nonndo, crediderunt, duritiam cordis demonstrat, quod non ante eventum rei, sed post effectum miraculorum credere maluerunt. Nam etsi bonum sit visis rebus acquiescere, multo melius promissa credidisse, sicut in Evangelio Thomae dicit: Quia vidisti credidisti: beati qui non viderunt
Abbreviated transcription (Latin):
nimia sterilitate siccantur : quoniã sic aruit illa uia fluentorũ: ut usq ad it̃ potuisset
Quamuis ẽẽt & hoc beneficiũ si eos de potestate aliena liberaret: tam̃ auxit muneris quan¬
titatẽ. dicendo. de manu odientiũ: qͥb utiq partere non poterant : qͦs immanit̃ im pęndebant.
Horrebant plane: ꝓpt̃ quos & tantas plagas susceperant: & rerũ suarũ amissione priuabantur.
Intelligit᷑ etiã de conspirata demonũ cohorte: quȩ genꝰ humanũ. ftimulo peccatorũ & odit &
ꝑcutit. Seqͥt᷑. Et redemit eos de manũ inimicorũ. Hoc si ad litterã uelis accipere: non uidet᷑ posse
congruere. Nam ut liberaret hebreos. nullũ egyptus p̾ciũ dedit: quib magis ꝓsua contumacia
plagarũ dura flagella geminauit. Sed hoc ꝓpħiȩ sp̃u dictũ credamꝰ. de tẽporib xp̃ianis: quando

Expanded text:
nimia sterilitate siccantur: ostendens quoniam sic aruit illa via fluentorum, ut usque ad iter potuissenimia sterilitate siccantur: ostendens quoniam sic aruit illa via fluentorum, ut usque ad iter potuisseinimicorum. Quamvis esset et hoc beneficium, si eos de potestate aliena liberaret, tamen auxit muneris quantitatem dicendo, de manu odientium; quibus utique parcere non poterant, quos immaniter impetebant. Horrebant plane propter quos et tantas plagas susceperant, et rerum suarum amissione privabantur. Intelligitur etiam de conspirata daemonum cohorte, quae humanum genus stimulo peccatorum et odit et percutit. Sequitur, et redemit eos de manu inimicorum. Hoc si ad litteram velis accipere, non videtur posse congruere; nam, ut liberaret Hebraeos, nullum Aegyptiis pretium dedit, quibus magis pro sua contumacia plagarum dura geminavit. Sed hoc prophetiae spiritu dictum credamus de temporibus Christianis, quando
Abbreviated transcription (Latin):
te peccasse Et increpauit mare rubrũ & ex iccatũ est: & deduxit eos in aquis multis sicut
in deserto. Increpationẽ uocauit occultũ diuinitatis imperiũ: qͥa mare in exodo uoce dñi nusquã
legimꝰ increpatũ. Agit enĩ ille occultis motib uniuersa quȩ p̃cipit. & quasi audientib loqͥt᷑ quȩ
sensũ non habent attributũ. Tanta enĩ uirtꝰ iussionis est. ut parere p̃ualeant. quȩ audire ñ noruãs.
Siccatũ mare ñ pro uniuersitate debemꝰ accipere: sed tantũ quantũ illis it̃ aperiret. Nam plus inde
miraculũ fuit: ut undȩ liquidȩ excisis laterib constitissent: nec fluenta fluerent sed montiũ
quadã firmitate consisterent. Seqͥt᷑. Et deduxit eos in aquis inults. sicut in deserto. Desertũ
est maxime qđ aquarũ inundatione deserit᷑: ut nullũ ibi animal possit habitare. pericu¬
lo siccitatis ingenito. Educti sunt ergo hȩbrȩi per abrssũ tanquã per loca deserta. quȩ

Expanded text:
t. Vers. 9. Et increpavit mare Rubrum, et exsiccatum est; et deduxit eos in aquis multis sicut in deserto. Increpationem vocavit occultum Divinitatis imperium: quia mare in Exodo voce Domini nusquam legitur increpatum. Agit enim ille occultis motibus universa quae praecipit, et quasi ad audientes loquitur, quae sensum non habent attributum. Tanta enim virtus jussionis est, ut parere praevaleant, quae audire non noverunt. Siccatum mare non pro universitate debemus accipere, sed tantum quantum illis iter aperiret. Nam plus inde miraculum fuit ut undae liquidae excisis lateribus constitissent, nec fluenta fluerent, sed montium quadam firmitate consisterent. Sequitur, et deduxit eos in aquis multis sicut in deserto. Desertum est maxime quod aquarum inundatione deseritur, ut nullum ibi animal possit habitare periculo siccitatis ingenito. Educti sunt ergo Hebraei per abyssum tanquam per loca deserta, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tio animi cadere non ꝓbat᷑ in dñmi sed uindicta. eiꝰ excitata potentia. humana consuetudine
ira uocitat᷑. Sed quid fecit iratus: Auersus ab illis est: qđ malorũ constat omĩum extremum.
qui oderunt eos: ut grauiꝰ esset cũ seruir&e infenso. Hullis enĩ obsequiis: talis dñs placari potest
Nã qui semꝑ odit: semꝑ iratꝰ est. Deniq uide qͥd seqͥt᷑. Et tribulauer̃ eos inimici eorũ: & hu¬
miliati sunt sub manib eorũ. Talis ergo uicissitudo recipit᷑: ut qui amanti dño seruire no¬
luerunt. odientib inimicis iusto iudicio ꝓbarent᷑ ẽẽ subiecti. Sepe liberauit eos: ipsi autẽ
beneficia. & humana non cessauit iniqͥtas: intulit uindictã. & afflictis iterũ dignata est do¬
nare clem̃tiã: ut intelligamꝰ. ipsũ & bona p̃mittere: & flagellatis denuo subuenire. Hoc enĩ

Expanded text:
tio animi cadere non probatur in Dominum, sed vindictae ejus excitata potentia, humana consuetudine tio animi cadere non probatur in Dominum, sed vindictae ejus excitata potentia, humana consuetudine ira vocitatur. Sed quid fecit iratus? Aversus est ab illis, quod malorum omnium constat extremum. qui oderunt eos, ut gravius esset cum serviret infenso. Nullis enim obsequiis talis Dominus placari potest; nam qui semper odit, semper iratus est. Denique vide quid sequitur, et tribulaverunt eos inimici eorum, et humiliati sunt sub manibus eorum. Talis ergo vicissitudo recipitur, ut qui amanti Domino servire noluerunt, odientibus inimicis justo judicio probarentur esse subjecti. Vers. 41. Saepe beneficia, et humana non cessavit iniquitas; intulit vindictam, et afflictis iterum dignata est donare clementiam; ut intelligamus ipsum et bona praemittere, et flagellatis denuo subvenire. Hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
crescit inuidia: adhuc grandescit scelus: quando illa monimenta caritatis horrendis sculptilibus
sacrificata memorant᷑. Int̾fectã igit᷑ terrã crudeles homines debemꝰ accipere: qui se magis iniqͣ
deuotione trucidarunt. Int̾ficiendo enĩ filios suos: tã nefario scelere parentes potiꝰ uidebant᷑ ex¬
tingui. Tropica enĩ locutione positũ est int̾fectã terrã: dũ terreni homines dicant᷑ malis actib
int̾empti. E x posuit enĩ quẽ admodũ int̾fectã dixerit t̾ram: cũ carnales & insipientes pessima fu¬
erint actione dimersi. Nã illi fornicati uident᷑ a dño: qui se adulterinis superstitionib pol¬
eos in manꝰ gentiũ: & dominati sunt eorũ qui oderunt eos & tribulauer̃ eos inimici eorũ:
& humiliati sunt sub manib eorũ. Noc quoq tropica locutionȩ dictũ est: quia perturba¬

Expanded text:
crescit invidia, adhuc grandescit scelus, quando illa monimenta charitatis horrendis sculptilibus crescit invidia, adhuc grandescit scelus, quando illa monimenta charitatis horrendis sculptilibus sacrificata memorantur. Interfectam igitur terram crudeles homines debemus accipere, qui se magis iniqua devotione trucidarunt; interficiendo enim filios suos, tam nefario scelere parentes potius videbantur exstingui. Tropica enim locutione positum est interfectam terram, dum terreni homines dicantur malis actionibus interempti. Exposuit enim quemadmodum interfectam dixerit terram cum carnales et insipientes pessima fuerint actione demersi. Nam illi fornicati videntur in Domino, qui se adulterinis superstitionibus polbulaverunt eos inimici eorum, et humiliati sunt sub manibus eorum. Hoc quoque tropica locutione dictum est; quia perturba
Abbreviated transcription (Latin):
ndo & p̃sens scriptura. index. ꝓbat᷑ ẽẽ ueritatis. Et inspice: quẽ ad modũ ueraci relatione. pec¬
cantiũ exaggerat᷑ iniquitas. Primo enĩ dixit effuderunt sanguinẽ innocentẽ: & ne putaret᷑
extranei. addidit filiorũ suorũ & filiarũ: quorũ salus in humana conuersatione dulcissima
est: ut illis non parcerent. pro quib pii parentes etiã interfici non recusant. Quos sacrifica
eorũ: & fornicati sunt in obseruationib suis. Adhuc in ipsa auxesin & in his duob uersib ꝑ¬
seuerat. Quod sc̾ema. grece dicit᷑ climax. latine gradatio: qͥa ꝑ gradus quosdã siue in laude si
ue in uituperatione. sensus nr̃ ascendit. Quã ꝓxime quidem diximꝰ. sed non piget frequent̃ repe¬
tere: qđ auctoritas ipsa cognoscit᷑. iterare. Et qͥa dixerat filiorũ filiarũq sanguinẽ fusũ. ad huc

Expanded text:
ndo et praesens Scriptura index probatur esse veritatis. Et inspice quemadmodum veraci relatione pecndo et praesens Scriptura index probatur esse veritatis. Et inspice quemadmodum veraci relatione peccantium exaggeratur iniquitas. Primo enim dixit: Effuderunt sanguinem innocentem; et ne putarentur extranei, addidit, filiorum suorum et filiarum, quorum salus in humana conversatione dulcissima est, ut illis non parcerent pro quibus pii parentes etiam interfici non recusant. Vers. 36. Quos sacrificavst in operibus eorum; et fornicati sunt in observationibus suis. Adhuc in ipsa auxesi in his duobus versibus perseverat; quod schema Graece dicitur climax, ve in vituperatione sensus noster ascendit; quam proxime quidem diximus, sed non piget frequenter repetere quod auctoritas ipsa cognoscitur iterare. Et quia dixerat filiorum filiarumque sanguinem fusum, adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
cũ illis se magis gentib ueata societate coniunxit. quas. ꝓpt̃ idolorũ culturã eis fuerat p̃ceptũ
deuitare. ⁊ addentes malũ scelerib suis. ut se eorũ quoq suꝑstitione polluerent: factaq est
mi homines. qui dei munꝰ in peccata uerterunt: ut qđ ille donauerat ad grãm: excedentib fi¬
er& ad riunã. Sic monem᷑ recte uti beneficiis diuina largitate collatis. ne magis inde pereamꝰ:
unde subleuati fuisse cognoscimur. Scandalũ nom̃ grecũ est. significans siniftrũ: qđ mentes eo¬
rũ in leuã partẽ peruersa imitatione deduxit. Et immolauerunt filios suos & filias suas
dȩmonus: & effuderunt sanguinẽ innocentẽ. sanguinẽ filiorũ suorũ & filiarũ suarũ. Quãuis
in scripturis diuinis effusũ sanguinẽ humanũ ab ebreis qui in t̾rã rȩpmissionis ingressi sunt
in sacrificus demonũ non legat᷑: tam̃ ab ȩtate sequenti hoc fieri potuisse non dubiũ est. qua¬

Expanded text:
gis gentibus vetita societate conjunxit, quas propter idolorum culturas eis fuerat delere praeceptum: addentes malum sceleribus suis, ut se eorum quoque superstitione polluerent; facta que ilmi hominum, qui Dei munus in peccata verterunt, ut quod ille donaverat ad gratiam, excedentibus fieret ad ruinam. Sic monemur recte uti beneficiis divina largitate concessis: ne magis inde pereamus, unde sublevati fuisse cognoscimur. Scandalum Graecum nomen est, significans sinistrum, quod mentes eorum in laevam partem perversa imitatione deduxit. 364 Vers. 34. Et immolaverunt filios suosuderunt sanguinem innocentem, sanguinem filiorum suorum et filiarum. Quamvis in Scripturis divinis effusum sanguinem humanum ab Hebraeis qui in terram repromissionis ingressi sunt, in sacrificiis daemonum non legatur, tamen ab aetate sequenti hoc fieri potuisse non dubium est, qua
Abbreviated transcription (Latin):
de dño magna ꝓmittere non p̃sumpsit. Nam post obitũ eiꝰ cũ ad iesumnaue loqueret᷑ dñs.
dixit. confortare igit᷑ & esto robustꝰ ualde: ut custodias & facias omẽm legem quã precepit
tibi morses seruus m̃s. Dicendo enĩ seruus m̃s. grãm in eo mansisse suȩ pretatis ostendit. Non

Expanded text:
de Domino magna promittere non praesumpsit. Nam post obitum ejus cum ad Jesum Nave loqueretur Dominus de Domino magna promittere non praesumpsit. Nam post obitum ejus cum ad Jesum Nave loqueretur Dominus dixit: Confortare igitur, et esto robustus valde, ut custodias et facias omnem legem quam praecepit tibi Moyses servus
Abbreviated transcription (Latin):
la refert᷑ offensio. quando post tot ostensa miracula sub nefandis murmurationib aqria pete¬
sicut in libro legit᷑ numerorũ nimia udaici popłi importunitate succensus: diffident̃ ex cre¬
puit dicens. audite rebelles & increduli. Num de petra hac. uobis aquã poterimꝰ eicere: Quo
sermone. & ipse quoq peccauit: qui iã tantis miraculis ꝑacceptis non credidit dñm quȩ fecit
ẽẽ facturũ. Quod dictũ. labiis suis a priori constantia omĩno distinxit. atq separauit. quando
istud ambiguȩ locutꝰ est. dũ illa certissima fide ꝓmi siset. Quod locutionis genꝰ scripture
diunȩ ꝓpriũ esse di camꝰ quando hoc nec litterȩ sȩculares. nec cõmunis uscs exercet hic au¬
tẽ morses sc̃ĩtate seruata hac tantũ meruit ultione percelli: ne in t̾rã intraret ꝓmissionis: sͥ

Expanded text:
la refertur offensio, quando post tot ostensa miracula sub nefandis murmurationibus aqua petela refertur offensio, quando post tot ostensa miracula sub nefandis murmurationibus aqua petesicut in libro legitur Numerorum , nimia Judaici populi importunitate succensus, diffidenter excrepuit dicens: Audite me, rebelles et increduli: num de petra hac vobis aquam poterimus ejicere? Quo sermone et ipse quoque peccavit, qui jam tantis miraculis praeacceptis non credidit Dominum quae fecit esse facturum. Quod dictum labiis suis a priore constantia omnino distinxit atque separavit, quando istud ambigue locutus est, dum illa certissima fide promisisset. Quod locutionis genus Scripturae divinae proprium esse dicimus, quando hoc nec litterae saeculares, nec communis usus exercet. Hic autem Moyses, sanctitate servata, hac tantum meruit ultione percelli, ne in terram introiret promissionis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ut maior fieret clem̃tia: quib numerosior relaxabat᷑ offensa. Steait finees & exorauit. &.¬
cessauit quassatio: & reputatũ est illi ad iustitiã in generationẽ & generationẽ usq in scłm
Stetit uerbũ. ipsã soliditatẽ mentis ostendit ut in illa generali perturbatione solus ausus
fuerit confidentiã dep̃cantis assumere. Nam cũ legat᷑ telo transfixisse iudeũ qui mulieri madi¬
anitidi contra uetitũ dñi miscebat᷑: tam̃ qm̃ hoc telo diuino fecisse cognoscit᷑: oratio magis dic¬
ta est quã operatio. Quisqͥs enĩ bonis actib occupat᷑: exorat. Cuiꝰ homicidiũ non horruit: qm̃ ad
ulterii maculã uindicauit. intantũ enĩ post effusũ sanguinẽ in nocens fuit: ut ipsiꝰ ludicis me¬
eos. qͥa exacerbauerunt sp̃m eiꝰ & distinxit in labis suis. Uenit ad quintã narrationẽ ubi il-¬

Expanded text:
ut major fieret clementia quibus numerosior relaxabatur offensa. Vers. 29. Stetit ut major fieret clementia quibus numerosior relaxabatur offensa. Vers. 29. Stetit ad justitiam, in generationem et generationem usque in saeculum. Stetit, verbum ipsum soliditatem mentis ostendit: ut in illa generali perturbatione solus ausus fuerit confidentiam deprecantis assumere. Nam cum legatur telo transfixisse Judaeum qui mulieri Madianitidi contra vetitum Domini miscebatur, tamen quoniam hoc zelo divino fecisse cognoscitur, oratio magis dicta est quam operatio. Quisquis enim bonis actibus occupatur, exorat. Cujus homicidium non horruit, quoniam adulterii maculam vindicavit. In tantum enim post effusum sanguinem innocens fuit, ut ipsius quoque judicis meeos, quia exacerbaverunt spiritum ejus. Et distinxit in labiis suis. Venit ad quintam narrationem, ubi il
Abbreviated transcription (Latin):
ne quicquã ulteriꝰ de sua congregatione p̃sumerent. Et consecrati sunt bȩelphegor & man
ducauerunt sacrificia mortuorũ & irritauerunt eũ in studuis suis: & multiplicata est in eis ru¬
ina. In his uersib. & excessus maior & uehem̃tior ira subiungit᷑: ut non solũ ad tẽpus sacrifi¬
casse sed etiã ipsi quoq idolo gentiũ belphegor consecrati eẽ uiderent᷑. Sic enĩ in culturas¬
demonũ ritusq transierant: ut iã non dñi sed demonũ serui eẽ. ꝓbarent᷑. Pul cherrime autem
dictũ est sacrificia mortuorũ.: qͥa defunctis hominib impendi cultura ipsa pobabat quos gen¬
tilitas immortales deos esse iudicabat Sed intende sollicite. qđ multiplicatã ruina supra eos di¬
cit: quib erat scĩ sui p̃cib parciturus. Illud enĩ qđ debebat᷑ mulaplicatũ dixit mole peccati.

Expanded text:
ne quidquam ulterius de sua congregatione praesumerent. Verne quidquam ulterius de sua congregatione praesumerent. Veruorum. Vers. 28. Et irritaverunt eumin studiis suis, et multiplicata est in eis ruina. In his versibus et excessua major, et vehementior ira subjungitur; ut non solum ad tempus sacrificasse, sed etiam ipsi quoque idolo gentium Beelphegor consecrati esse viderentur. Sic enim in culturasmonum ritusque transierant, ut jam non Domini, sed daemonum servi esse probarentur. Pulcherrime autem dictum est, sacrificia mortuorum, quia defunctis hominibus impendi cultura ipsa probabatur, quos gentilitas immortales deos esse judicabat. Sed intende sollicite quod multiplicatam ruinam supra eos dicit quibus erat sancti sui precibus parciturus. Illud enim quod debebatur, multiplicatum dixit mole peccati;
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ illis plerũq contingit: qui dũ aliis uocib occupant᷑. alia exaudire non possunt. Et nota: qđ
hoc uerbũ exauditionis: cõmuni usu. supplicib tantũ non superiorib applicat᷑. Unde qͥa hic dicit
non exauditũ dñm: constat int̾. ꝓprias elocutiones scripture diuinȩ rationabilit̾ ẽẽ referendũ.
Addidit: in tabernaculis suis: ut non hoc laborantib sed otiosis contingere uideret᷑. Maior
enĩ criminis crescit inuidia: cũ murmurare contingit ociosis. Et eleuauit manũ suã suꝑ eos:¬
Hic iustitia dñi prȩ̨mitat᷑: ut secuta pietas maiore gła sentrat᷑. Dicit enĩ insurrexisse dñi
luer̃ : deinde ut sem̃ eorũ id est reliqͦs corũ humiliatos int̾ nationes redderet. qui pridem
głosi cunctis gentib extiterunt: ad postremũ inclinatos atq despectos ꝑ regiones plisperger&.

Expanded text:
enim illis plerumque contingit, qui dum aliis vocibus occupantur, alia exaudire non possunt. Et nota quod enim illis plerumque contingit, qui dum aliis vocibus occupantur, alia exaudire non possunt. Et nota quod hoc verbum exauditionis communi usu supplicibus tantum, non superioribus applicatur. Unde, quia hic dicit non exauditum Dominum, constat inter proprias elocutiones Scripturae divinae rationabiliter esse referendum. Addidit, in tabernaculis suis, ut non hoc laborantibus, sed otiosis contingere videretur. Major enim criminis crescit invidia, cum murmurare contigit otiosis. Vers. 25. Et eHic justitia Domini praemittitur, ut secuta pietas majore gloria sentiatur. Dicit enim insurrexisse Domini re noluerunt. Deinde ut semen eorum, id est reliquos eorum humiliatos inter nationes redderet, qui pridem gloriosi cunctis gentibus exstiterunt. Ad postremum inclinatos atque despectos per regiones dispergeret,
Abbreviated transcription (Latin):
buerunt t̾rã desiderabilem: qon crediderunt in uerbo eiꝰ. Uenit ad quartã narrationẽ: in
qua iudȩos nec futuras. ꝓmissiones in animo dicit habuisse. nec transaeta miracula. Ideo enĩ
nulla uidebant᷑: qͥa semꝑ carnalit̃ & uisa & audita cogitabant. Desideriũ siquidem corpo¬
rale: cito fastidit᷑ acceptũ. Sed aduerte quã magna t̾ra intelligentib fuerit. ut desiderabilis
ẽẽ diceret᷑: illis tam̃ nulla uisa est: qͥa nichil in ea sp̃uale senserunt. Seqͥtur. Non crediderunt
in uerbo eiꝰ tiliũ significat: cui plebs nefandissima ñ credebat. Siue hoc ad litterã congruent̃
aptat᷑: qͥa ideo murmurauerunt. qđ eiꝰ promissionib minime credere maluerunt. Multa enĩ
de se eorũ ꝑfidia facit intelligi: sed ubiq reatus est. Et murmurauerunt in tabernaculis suis:¬
non exaudierunt uocẽ dñi. Dũ murmurationes exercent: uocem dñi nullatenꝰ audierunt. Istud

Expanded text:
buerunt terram desiderabilem; non crediderunt in verbo ejus. Venit ad quartam narrationem, in qua Judaeos nec futuras promissiones in animo dicit habuisse, nec transacta miracula. Ideo enim nulla videbantur, quia semper carnaliter et visa et audita cogitabant. Desiderium siquidem corporale cito fastiditur acceptum. Sed adverte quam magna terra intelligentibus fuerit, ut desiderabilis esse diceretur; illis tamen nulla visa est, quia nihil in ea spirituale senserunt. Sequitur, non crediderunt in verbo ejus. Filium significat, cui plebs nefandissima non credebat. Sive hoc ad litteram congruenter aptatur, quia ideo murmuraverunt, quod ejus promissionibus minime credere maluerunt. Multa enim de se eorum perfidia facit intelligi, sed ubique reatus est. Vers. 24. Et murmuraverunt inon exaudierunt vocem Domini. Dum murmurationes exercent, vocem Domini nullatenus audierunt. Istud
Abbreviated transcription (Latin):
neficia larga concedat. Quod enĩ dicit. notã fecit potentiã suã: non carnalib utiq oculis. sed

Expanded text:
neficia larga concedat. Quod enim dicit, notam fecit potentiam suam, non carnalibus utineficia larga concedat. Quod enim dicit, notam fecit potentiam suam, non carnalibus uti
Abbreviated transcription (Latin):
mare : quando non crediderunt posse fieri qđ eiꝰ audiebant omĩpotentiã polliceri. Ita factũ
est. ut nec intelligerent uirtutẽ dñi: nec eiꝰ beneficia deuota m̃te retinerent. Bene autẽ
positũ est irritauerunt: qͣsi ꝑ se quietũ atq placatũ. infensũ & iracundũ sibimet reddiderim̃
Ascendentes autẽ in rubrũ mare dictũ constat apositione t̾rarũ:q̃m cunctis regionib exyptꝰ per
hibet᷑ humilior: & inde discedentes loca uisi sunt petere altiora. Et liberauit eos ꝓpt̃ nom̃
suũ: ut notã faceret potentiã suã. Dicendo ꝓpt̃ nom̃ suũ. designare michi uidet᷑ dñm saluatorẽ
cuiꝰ uocabulo conuenit saluare periclitantes. Ds̃ enĩ quando liberat peccatores. non ꝓpt̾ merita
eorũ prestatͥ sed ꝓpt̃ nominis sui potentiã demonstrandã: ut piꝰ euident̃ appareat si inmeritis be¬

Expanded text:
mare, quando non crediderunt posse fieri, quod ejus audiebant omnipotentiam polliceri. Ita factum mare, quando non crediderunt posse fieri, quod ejus audiebant omnipotentiam polliceri. Ita factum est, ut nec intelligerent virtutem Domini, nec ejus beneficia devota mente retinerent. Bene autem positum est, irritaverunt, quasi per se quietum atque placatum, infensum et iracundum sibimet reddiderunt. Ascendentes autem in Rubrum mare, dictum constat positione terrarum: quoniam cunctis regionibus Aegypt. Et liberavit eos propter nomen suum, ut notam faceret potentiam suam. Dicendo, propter nomen suum, designare mihi videtur Dominum Salvatorem, cujus vocabulo convenit salvare periclitantes. Deus enim quando liberat peccatores, non propter merita eorum praestat, sed propter nominis sui potentiam demonstrandam; ut pius evidenter appareat, si immeritis be
Abbreviated transcription (Latin):
dant intellectꝰ & memoria. qđ utrũq in perfidis fuisse denegat᷑. Non intellexerunt: pulcher¬
rima locutione signatũ est. Uidebant enĩ p̃stari: sed qua causa fieret ñ ab eis: ꝓbat᷑ agnosci.
Nã decẽ plagis ꝑcussi sunt egyptii. ut decalogo futuro hebreorũ gens deuota seruiret dimisi suis
apharaone. ut & illi relinquerent diabolũ cũ ministris. sed illi carnalit̃ quȩ gesta sunt intuentes
sp̃ualis gr̃ae prȩmia minime quȩsierunt. Non fuerunt autẽ memores miscdiȩ dñi: quando uidentes
pharaonis exerxitũ ante quã rubrũ mare diuideret᷑. credebant se euadendi subsidia ꝑdidise: &
contra morsen locuti sunt meliꝰ sibi fuisse. duro subiacere seruitio. quam tota gens
perire potuisset in heremo. Post hȩc consequens fuit ut irritarent dñm ascendentes in rubrũ

Expanded text:
dant, intellectus et memoria; quod utrumque in perfidis fuisse denegatur. Non intellexerunt, pulcherdant, intellectus et memoria; quod utrumque in perfidis fuisse denegatur. Non intellexerunt, pulcherrima locutione signatum est. Videbant enim praestari; sed qua causa fieret, non ab eis probabatur agnosci. Nam decem plagis percussi sunt Aegyptii, ut Decalogo futuro Hebraeorum gens devota serviret. Dimissi sunt a Pharaone, ut et illi relinquerent diabolum cum ministris. Sed illi carnaliter quae gesta sunt intuentes, spiritualis gratiae minime praemia quaesiverunt. Non fuerunt autem memores misericordiae Domini, quando videntes Pharaonis exercitum antequam mare Rubrum divideretur, credebant se evadendi subsidia perdidisse; et contra Moysen locuti sunt melius sibi fuisse duro subjacere servitio, quam tota gens perire potuisset in eremo. Post haec consequens fuit, ut irritarent Dominum ascendentes in Rubrum