comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod sit ex patre et filio. Pat̃ gͦ pͥncipium
deitatis. qui sic̃ nunqͣm fuit ñ pater. filius
Non confusa ut sabellius dicit trimitasiti
una psona. neq seꝑata aut diuisa in natũ¬
ra druinitatis ut arrius blasphemat. s al¬
spõc sc̃o. Item. tlon paĩ carnem asiupsit.
neq sp̃e ses . s filius tantum. ut qui erat
in diuinitate patris. dei filius. ipse fieret in no¬
mine hominis filius. neq faii nom̃ ad alterum
transiret. qui non eet natiuitate filius. Dei gͦ¬
scdm u̾itatẽ naturȩ ex dõ dĩ filius. et sedm u̾i¬
tatẽ naturȩ ex homine hominis fuius: ut
ueritas geniti ñ adoptione nec appellatione.
s in utraq natiuitate filii nom̃ nascendo ha¬
b̾et: ec eẽt uerus deus. et uerus homo unus
filius Item. Non gͦ duos xp̃os neq duos filios.
s dm̃ et hominẽ unum filium. quẽ ꝓptea
unigenitum dicunꝰ. manentẽ in duab sub
stanciis. sicut ei nature ueritas contulit.
non confusis naturis neq immixtis. Ita enĩ

Expanded text:
quod sit ex Patre et Filio. Pater ergo principium Deitatis, qui, sicut nunquam fuit non DeusNon confusa, ut Sabellius dicit. Trinitas in una persona, neque separata, aut divisa in natura divinitatis, ut Arius blasphemat; sed alSpiritus sanctus. Idem: Non Pater carnem assumpsit, nctus: sed Filius tantum, ut qui erat in divinitate Patris Dei Filius, ipse fieret in homine hominis filius: ne filii nomen ad alterum transiret qui non esset nativitate filius. Dei secundum veritatem naturae ex Deo Dei Filius, et secundum veritatem naturae ex homine hominis Filius: ut veritas geniti non ased in utraque nativitate filii nomen nascendo haberet, et esset verus Deus, verus homo, unus filius. Item non ergo duos christos, neque duos filios, sed Deum et hominem unum Filium. Quem propterea Unigenitum dicimus, manstantiis, sicut ei naturae veritas contulit non confusis naturis, neque immistis. Ita enim
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ eẽ dicamꝰi. non duos aut tres. Tres deos ẽẽ
dicit : qui diuinitatẽ seꝑat trinitatis. Nos
autẽ patrem et filium et sp̃m unum deum
eẽ consitemur. ita ut in tͥnitate ꝑfecta et ple¬
nitudo sit diuinitatis et unitas potestatis.
Deus enim unus ẽ. Deus nom̃ ẽ magificentiȩ.
nom̃ potestatis. Si gͦ unus deus unum nom̃.
una potestas: una ẽ tͥuitas. Deniq dicit. lte.
baptizantes eos in nomine patris et filii et
spc̃ scĩ. In noĩe itaq non in nõĩb Inum
na maiestas. Hoc nom̃ in quo oportet oñis
saluos fieri. Item. Ego et pater unũ sum̾.
Unum dixit ne fiat discrecio potestatis. Su¬
mus addidit: ut ꝑsonas cognoscamus. Non
enim pat̃ ipse qui filius. s ex patre genitus
filius. ex deo ds̃. ex pleno plemis. Non sunt
gͥ hȩc nuda noĩa: s uirtutis indicia. Pieni¬
tudo diuinitatis in patre. plenitudo in filio.
s non discrepaus nec confusum qđ tinum
ẽ. nec multiplex qd indiferens. Quomͦ faus

Expanded text:
e dicamus, non duos aut tres. Tres deos esse dicit qui divinitatem separat Trinitatis. Nos autem Patrem et Filium et Spiritum sanctum, unum Deum esse confitemur, ita ut in Trinitate perfecta et plenitudo sit divinitatis et unitas potestatis. Deus enim unus est. Deus nomen est magnificentiae, non potestatis. Si ergo unus Deus, unum nomen, una potestas, una Trinitas. Denique dicit: Ite baptizantes in nomine Patris et Filii et Sna majestas. Hoc nomen est in quo oportet omnes salvos fieri . Item: « Ego et Pater unum sumus . » Unum dixit, ne fiat discretio potestatis. Sumus addidit, ut personas cognoscamus. Non enim Pater ipse qui Filius, sed ex Patre genitus Filius, ex Deo Deus, ex pleno plenus. Non sunt ergo haec nuda nomina, sed virtutis indicia, plenitudo divinitatis in Patre, plenitudo in Filio, sed non discrepans, nec confusum quod unum est, nec multiplex quod indifferens. Quomodo Filius
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ lapidum geuitrix nichilominꝰ india mitat.
Hic ferrugiei cognoscitur ẽẽ coloris.
Est cui nature uicinũ tollere ferrum.
Oeendor magus hoc in primis dicitur usus.
Conscius in magica nil ẽẽ potentius arte
Post illum fertur formosa uenefica circe.
Hoc in p̾stigiis magicis specialit̃ usa.
H inc et apud medos cum res uenisset inusum:
Detexit lapidis magis exꝑientia uires .
Nam qui scire cupit fua non sit adultera comiunx.
Suppositum bapiti lapidẽ sternentis ad aptet.
Mox que casta manet. petit amplexura maritum.
Non tam̃ enigilans. cadit omnis adultera lecto.
T anqͣm pulsa manu subito setore coacta.
Quẽ lapis emittit. celati criminis index.
Si fur claustra domus spoliis. garisq refercȩ.
Ingrediens: primas ardentes ꝑ loca ponat.
Et suꝑasꝑgat magnetis fragmina prunis.
Mentib eu̾sis uelut impendente ruina.
Disfugient om̃s in ea quicumq manebunt.
& fur secuꝰ rapiet quodcumq libebit
Conciliare potest uxoribus ipse maritos.

Expanded text:
Quem lapidum genitrix nihilominus India mittit. Hic ferruginei cognoscitur esse coloris. Et vi naturae vicinum tollere ferrum. Deendor magus hoc primum dicitur usus, Conscius in magica nihil esse potentius arte. Post illum fertur famosa venefica Circe Hoc in praestigiis magicis specialiter Hinc et apud Medos, cum res venisset in usum Detexit lapidis magis experientia vires. Nam qui scire cupit sua num sit adultera conjux, Suppositum capiti lapidem stertentis adaptet; Mox quae casta manet petit amplexa maritum, Non tantum evigilans. Cadit omnis adultera lecto, Tanquam pulsa manu, subito fetore coacta. Quem lapis emittit celati criminis index. Si fur claustra domus spoliis gazisque refertae, Ingrediens, prunas ardentes per loca ponat, Et superaspergat magnetis fragmina prunis; Mentibus eversis, velut impendente ruina, Diffugient omnes in ea quicunque manebant, Et fur securus rapiet quaecunque libebit. Conciliare potest uxoribus ipsa maritos,
Abbreviated transcription (Latin):
os quod mentitur occidit aminam. et ꝑdes omnes
qui loquitur mendacium: hoc quoq mendacii
genus ꝑfecti uiri sũmoꝑe fugia̾nt. ut nec uita
cuiꝰlibet ꝑ eoꝵ fallaciam defendatur. ne suȩ animȩ
noceaut dum prestare alienȩ carni nituntur. Quã¬
qͣm hoc ipsum peccati genus. facillime credim̾
relaxari. Ilam si quelibet culpa sequenti merce¬
de purgatur. quantomagis hȩc facile abstergi¬
tur qͣm merces ipsa comiitatur s Multa menta¬
untur: multa fingunt homines ꝓpt̃ hominũ¬

Expanded text:
Os quod mentitur occidit animam , et: Perdes eos Os quod mentitur occidit animam , et: Perdes eos qui loquuntur mendacium ; hoc quoque mendacii genus perfecti viri summopere fugiunt, ut nec vita cujuslibet per eorum fallaciam defendatur, ne suae animae noceant, dum praestare alienae carni nituntur, quanquam hoc ipsum peccati genus facillime credimus relaxari. Nam si quaelibet culpa sequenti mercede purgatur, quanto magis haec facile abstergitur, quam merces ipsa comitatur? 8. Multa mentiuntur multaque fingunt homines propter hominu
Abbreviated transcription (Latin):
uera dicentib credatur. Reddit euim se¬
pe hominem multa falsitas etiam in ueri¬
tate suspectum. Sepe uera premittit qui falsa di¬
cturus ẽ : ut cum primum adquęsierit fidem ad
reliqua mendacia audientes credulos faciat. Mul¬
tis uidentur uera eẽ que falsa sunt: et ideo non ex
deo. s ex suo mendacio loquuntur. Nonniniqͣm
falsitas ueriloquio adiungitur: et pleruinq aue¬
ritate incipit. qui falsa confingit. Latent sepe uene
na eu cunlita melle uerborum. et tam diu deceptor
ueritatem simulat. quousq fallendo decipiat. Non¬
numqͣm peius est mendacium meditari: qͣm loqui
Nam interdum quisq incautus solet ex precipitatio¬
ne loqui mendatium: meditari autẽ non potest nͥ
ꝑ studium. Orauiꝰ gͦ ille ex studio mentiri phibetur.
qͣm is qui ex precipitatione sola mentitur. Sũmoꝑe
cauendum ẽ omne mendacium: quanuis nũñquam
sit aliquod mendacii genus culpȩ leuioris. si quisqͣm
ꝓ salute hominum mentiatur. S quia scriptum ẽ

Expanded text:
era dicentibus credatur; reddit enim saepe hominem multa falsitas etiam in veritate suspectum. Saepe vera promittit qui falsa dicturus est, ut, cum primum acquisierit fidem, ad reliqua mendacia audientes credulos faciat. Multis videntur vera esse quae falsa sunt, et ideo non ex Deo, sed ex suo mendacio loquuntur. Nonnunquam falsitas veriloquio adjungitur, et plerumque a veritate incipit qui falsa confingit; latent saepe vera circumlinita melle verborum, et tandiu deceptor veritatem simulat, quousque fallendo decipiat. Nonnunquam pejus est mendacium meditari quam loqui. Nam interdum quisqne loqui mendacium; meditari autem non potest, nisi per studium. Gravius ergo ille ex studio mentiri perhibetur, quam is qui ex praecipitatione sola mentitur. 7. Summopere cavendum est omne mendacium, quamvis nonnunquam 232 sit aliquod mendacii genus culpae levioris, si quisquam pro salute hominum mentiatur. Sed quia scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc accipit sicut ille cui uratur intelligit. Dupli¬
citer autem reus fit. quia et dei nomen in uanum
assumit et ꝓpcimum dolo capit. Non ẽ conseruandũ
sacramentum quo malum incaute ꝓmittitur
ueluti si quis piam adultere ꝑpetuam cum ea ꝑma¬
nendi fidem polliceatur. Tolerabilius ẽ euim non
implere sacramentum: qͣm ꝑmanere in stupri fla¬
gicii. Iurare est dei: illa ꝓuidencia qua statuit ñ
conuellere statuta. Pȩnitentia autem dei: rerum
mutatio est. Non pęnitere autem: statuta non reuoca

Expanded text:
ita hoc accipit, sicut ille cui juratur intelligit. Dupliita hoc accipit, sicut ille cui juratur intelligit. Dupliciter autem reus fit qui et Dei nomen in vanum assumit, et proximum dolo capit. 9. Non est conservandum sacramentum quo malum incaute promittitur, veluti si quispiam adulterae perpetuo cum ea permanendi fidem polliceatur. Tolerabilius est enim non implere sacramentum quam permanere in stupri flagitio. 10. Jurare Dei est illa providentia, qua statuit non convellere statuta. Poenitentia autem Dei rerum mutatio est; non poenitere autem, statuta non revocar
Abbreviated transcription (Latin):
quitur: sic ꝑrurare non poterit. qui unare ñ
appetit. Cauendam igitur ẽẽ iurationen: noc
qͦ uiret: qui ꝑnirare timet. Multi dum loquuntur
nirare semꝑ delectantur: dum oporteat hoc tantũ
eẽ more. est est. non non. Amplius enun qͣm est et
non est: amalo ẽ. Multi ut fallant ꝑiuratt: ut
ꝑ fidem sacramenti fidem faciant uerbi. Sicq fallen¬
do dum ꝑturant. et mentiuntur: homiriem incau¬
tum decipiunt. Intdum et falsis lacrimis sedueti
decipimur: et creditur dum plorant quib creden¬
dum non erat. Plerumq sine iramento loqui
disponimꝰ: s incredulitate eoꝵ qui non credtunt
quod dicimꝰ uirare compellimur. Taliq necessita¬
te nirandi consuetudinem facimus. Sunt multi
ad credendum pigri: qui non mouentur ad fidẽ
uerboꝵ Grauit̃ autem delinquunt: qui sibi lo¬
quentes iurare cogunt. Quacumq arte uerborum
quisꝙ uirec: deus tamen qui conscientie testis est

Expanded text:
quitur, sic perjurare non poterit qui jurare non quitur, sic perjurare non poterit qui jurare non appetit. Cavenda est igitur juratio, nec ergo juret qui perjurare timet. 3. Multi, dum loquuntur, jurare semper delectantur, dum oporteat hoc tantum esse in ore: Est, est. Non, non. Amplius enim quam est, et non est, a malo est . 4. Multi, ut fallant, perjurant, ut per fidem sacramenti fidem faciant verbi sicque fallendo, dum perjurant et mentiuntur, hominem incautum decipiunt. 5. Interdum et falsis lacrymis seducti decipimur, et creditur, dum plorant, quibus credendum non erat. 6. Plerumque sine juramento loqui disponimus, sed incredulitate eorum qui non credunt quod dicimus jurare compellimur, talique necessitate jurandi consuetudinem facimus. 7. Sunt multi ad credendum pigri, qui non moventur ad fidem verbi. Graviter autem delinquunt qui sibi loquentes jurare cogunt. 234 8. Quacunque arte verborum quisque juret, Deus tamen, qui conscientiae testis est,
Abbreviated transcription (Latin):
laudem. Sieq sit ut et isti mentiendo pereant. et eos
quos laudant ad uanȩ głiȩ ruinaui ꝑducant. Sicut
bene sibi conseuis non metuit alienȩ liuguȩ couurieĩ
ita et qui laudatur ab alio non debet errorem alieue
laudis attendere. s magis unusquisq testimoninum
conscientiȩ suȩ querat. cuiꝰ plus ipse preseus ẽ qͣm ille
qui eum laudat. Opus enim uitusquisq suum ꝓbet.
culte in sua conscientia. non palam maliena lingua.
ꝑfecti qui alta radice fundati sunt: et si flamine lau¬
dis ac uituperationis ut cumq quasi uentorum uit¬
dum curuentur impulsu. funditus tamen non dei¬
ciuntur s ꝓtimis firmitate radicis ad se redeunt:
Bona mens: ad malum nec premiis nec terrorib
uineitur. Nam iniqui terrorem blandeis miscent.
ut aut oblectatione quemqͣm decipiant. aut cerro¬
rib frangant. Qui laudatur in auditorum amore
inseritur. et si ueraciter et non ficte laudetut. hoc
icut mentiri non potest qui uon lo  mento.¬

Expanded text:
laudem; sicque fit ut et isti mentiendo pereant, et eos quos laudant ad vanae gloriae ruinam perducant. 9. Sicut bene sibi conscius non metuit alienae linguae convicium, ita et qui laudatur ab alio non debet errorem alienae laudis attendere; sed magis unusquisque testimonium conscientiae suae quaerat, cui plus ipse praesens est, quam ille qui eum laudat. 10. Opus enim suum unusquisque probet, culte in sua conscientia, non palam in aliena lingua. 11. Perfecti, qui alta radice fundati sunt, etsi flamine laudis ac vituperationis utcunque quasi ventorum interdum curventur impulsu, funditus tamen non dejiciuntur, sed protinus firmitate radicis ad se redeunt. 233 12. Bona mens ad malum nec praemiis, nec terroribus vincitur. Nam iniqui terrorem blanditiis miscent, ut aut oblectatione quemquam decipiant, aut terroribus frangant. 13. Qui laudatur in auditorum amore inseritur, sed si veraciter et non ficte laudetur, hoc e juramento. 1. Sicut mentiri non potest qui non lo
Abbreviated transcription (Latin):
et non peccare. ne ꝑuigorem salutis illicitis sor¬
duid situr cupiditatu et lipxarie desi deriis.
Duricia quȩ mentem premit ne sentiatur: utilit̃
mutetur in carne ut sentiatur atq intellecta em̃¬
detur. Nam citius uulnera carnis sentiuntur qͣm
animȩ : ideoq ꝑ carnis flagellum errantes citius
corriguntur. Hoc quippe indicant in pauli oculis
squamȩ infidelitatis: quȩ dum mnutate sunt ꝑ incre¬
pationem in oculis carnis confestim resoluta est duri¬
cia mentis. Est ꝑniciosa sanitas: quȩ ad mobedien¬
tiam hominem ducit. Est et salubris infirmitas.
quȩ ꝑdiuinam correptionem mentem aduricia
srangit. Languor auimȩ idẽ peccatoꝵ infirmitas
ꝑniciosa ẽ. De qua etiam apłc dicit. Quis infirma¬
tur et ego non infirmor: nam iunfirmitatem car-¬
nis utilem ẽẽ : ideni apłc approbat dicens. Quan-¬

Expanded text:
et non peccare, ne per vigorem salutis illicitis soret non peccare, ne per vigorem salutis illicitis sordidentur cupiditatum, et luxuriae desideriis. 6. Duritia, quae mentem premit, nec sentitur, utiliter mutatur in carne, ut sentiatur atque intellecta emendetur. Nam citius vulnera carnis sentiuntur quam animae; ideoque per carnis flagella errantes citius cosquammae infidelitatis . Quae dum multatae sunt per increpationem in oculis carnis, confestim soluta est duritia mentis. Est perniciosa sanitas quae ad inobedientiam hominem ducit. Est et salubris infirmitas quae per divinam correptionem mentis duritiam frangit. Languor animae, id est peccatorum infirmitas perniciosa. De qua etiam Apostolus: « Quis infirmatur, et ego non uror , » Nam infirmitatem carnis utilem esse idem Apostolus approbat dicens: « Quan
Abbreviated transcription (Latin):
sse nonnullos eiusdem qualitatis homines.
qui nescrant corrigi nisi alios uiderint fla¬
gellari. Sicq ꝓficiunt comparatione malor.
dum sibi io accidere timent in quo deꝑire alios ui¬
dent. Quosdam uidens deus nolle ꝓprio uoto cor¬
rigi: aduersitatum tangit stimulis. Quosdam enĩ
prȩsciens multum peccare posse insalutem:. flagel
lat eos corꝑis infirmitate ne peccent. ut eis utiliꝰ
sit frangi languorib ad salutem: qͣm manere inco¬
lumes ad dampnationẽ. Hisitatio dei nec semper
accipitur in bonuin: nec semper in malum. In bo¬
num entm accipitur: sic̃ ẽ illud. Uisita nos in salu¬
tari tuo. In malum uͦ iuxta illud. In tempore ui¬
sitationis suȩ ꝑibunt. lrib ex causis infirmitates
accidunt corpori. Id ẽ ex peccato: ex temptatione.
et ex intemperantia passionis. S huic tantum
nouissimo humana potest medicina succurre¬
re: ilis uerosola pietas diuinȩ miscłiȩ. Qui
ualentiores sunt et sani. utile ẽ illis infirmari

Expanded text:
 nonnullos ejusdem qualitatis homines qui nesciunt corrigi, nisi alios viderint flagellari, sicque proficiunt comparatione malorum dum sibi id accidere timent in quo alios perire vident. Quosdam videns Deus nolle proprio voto corrigere, adversitatum tangit stimulis; quosdam etiam praesciens Deus multum pecccare posse in salutem, flalat eos corporis infirmitate, ne peccent, ut eis utilius sit frangi languoribus ad salutem animae quam manere incolumes ad damnationem. 3. Visitatio Dei nec semper in bonum accipitur, nec semper in malum. In bonum enim accipitur, sicut est illud: Visita nos in salutari tuo . In malum vero, juxta illud: In tempore visitationis suae peribunt . 4. Tribus ex causis infirmitates accidunt corporis, id est, ex peccato, ex tentatione, et ex intemperantiae passione; sed huic tantum 265 novissimae humana potest medicina succurrere, illis vero sola pietas divinae misericordiae. 5. Qui valentiores sunt, et sani, utile est illis infirmari,
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ enus sum̃do ꝑ fidẽ et dilectionẽ xp̃o moor¬
pamur. Aubi quod manducatur in corꝑat᷑
quando autem xp̃i caro manducatur. non qͥ
manducatur s qui manducat. ei quem man¬
ducat incorꝑatur. Idcͥco uoluit xp̃e a nob̾ man¬
ducari: ut nos sibi incorꝑaret. Hoc ẽ sacram̃¬
tum corꝑis xp̃i. et res sacram̃ti corꝑis xpi. Q
manducat et incorꝑatur. sacram̃tum habet
et rem sacraũiti habet. Qui manducat et
non incorꝑatur. sacram̃tũ habet s rem sa-¬
cramĩti non habet. Sicut qui incorporatur
etiam si manducare non contingat: rem sa-¬
cram̃ti habet. quanuis sacram̃tum non ha¬
beat. Qui sumit sacram̃tũ habet. qui credit
et diligit: rem sacram̃ti habet. Melius gͦ est
illi qui credit et diligit. etiã si suiure et man¬
ducare non possit : qͣm illi qui sumit et mã-¬
ducat et non credit nec diligit. uł si credit
non diligit
Q uod sacram̃tum altaris et

Expanded text:
corpus ejus sumendo, per fidem et dilectionem Christo incorcorpus ejus sumendo, per fidem et dilectionem Christo incorporamur. Alibi quod manducatur incorporatur. Quando autem caro Christi manducatur, non quod manducatur, sed qui manducat ei quem manducat incorporatur. Idcirco voluit Christus a nobis manducari, ut nos sibi incorporaret. Hoc est sacramentum corporis Christi, et res sacramenti corporis Christi. Qui manducat et incorporatur, sacramentum habet, et rem sacramenti habet. Qui manducat et non incorporatur, sacramentum habet, sed rem sacramenti non habet. Sicut qui incorporatur etiam si manducare non contingat, rem sacramenti habet quamvis sacramentum non habeat. Qui sumit sacramentum habet, qui credit et diligit, rem sacramenti habet. Melius ergo est illi qui credit et diligit, etiamsi sumere et manducare non possit, quam illi qui sumit et manducat et non credit, nec diligit; vel si credit non diligit. CAP. VI. Quod sacramentum altaris et
Abbreviated transcription (Latin):
icut circuncisio olim quantum ad ef¬
fectum remissionis peccatoꝵ baptismi¬
uicẽ gerebat. mare rubrum ante eiꝰdẽ
similitudinẽ et figuram p̃ferebat: ita agnus
paschalis cuius carnes a popło edebant᷑. et san¬
guine postes domorũ signabantur: in figa
sacram̃ti corꝑis xp̃i p̃cessit. Postqͣm autem
ueritas. signum emedio sublatum ẽ: ex quo
iam non erat res quȩ futura significaretur.
s quȩ presens ꝑciꝑetur. Mansit tam̃ figitra
quanduu res nondum fuit. et exhibitum est¬
pͥus in similitudine. quod pꝰmodũ complendũ
erat in u̾itate. Egyptꝰ mundus. ext̾̃minator
diabolus. agnus xp̃e. sanguis agni passio xp̃i.¬
domus animarũ corꝑa. domus cogitationũ
corda. Hec sanguine tingnnus ꝑ passionis
fidem. illa sanguine tingitnꝰ ꝑ passionis imi¬
tationẽ. crucis signum uitꝰ et foris opponen-¬
tes contra adu̾sarias potestates. Deniq agni-
carnes comedicnus quando in sacram̃to uerũ

Expanded text:
icut circumcisio olim quantum ad effectum remissionis peccatorum baptismivicem gerebat, mare Rubrum autem ejusdem similitudinem et figuram praeferebat, ita agnus paschalis cujus carnes a populo edebantur, et sanguine postes domorum signabsacramenti corporis Christi praecessit. Postquam autem veritas venit, signum e medio sublatum est: ex quo jam non erat res quae futura significaretur, sed quae praesens perciperetur. Mansit tamen figura quamdiu res nondum fuit; et exhibitum prius est in similitudine quod postmodum complendum erat in veritate. Aegyptus mundus, exterminator diabolus, Agnus Christus, sanguis agni passio domus animarum, corpora; domus cogitationum, corda. Haec sanguine tingimus per passionis fidem, illa sanguine tingimus per passionis imitationem: crucis signum intus et foris opponentes contra adversarias potestates. Denique carnes agni comedimus, quando in sacramento verum
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ille tantũdem efficere ualet: qui sese de ex¬
terib scłi curis abstrahit: et totum inscriptura¬
rum meditatione dirigit. Quidam habent intel¬
ligentie ingenium: s negligunt lectionis studiũ.
Hi quod legendo seire potuerunt: negligendo con¬
tempnunt. Quidam uͭ amorẽ seiendi habent:
s tarditate sensus prepedunitur. Qui tam̃ assidua
lectione sapiunt: quod ingeniosi ꝑ desidiam non no¬
uerunt. Ingenio tardus: et si uon ꝑ uaturam. ꝑ assidui¬
tatem tam̃ lectionis angmentatur. Nam quanius sen¬
sus hebitudo sit: frequens tam̃ lectio intelligentiam
adhibet. Sicut qui tardus ẽ ad capiendum ꝓ iitenti¬
one tam̃ boni studii premiũ ꝑcipit: ita qui prestitũ
sibi ex dõ ingenium intelligentiȩ negligit. condemp¬
nationi reus existit. quia donum quod accepit despicit.
et ꝑ desidiam derelinquit. Quidam dei iudicio donũ
scientiȩ quod negligunt accipiunt: ut durius de reb

Expanded text:
Quod ille tantumdem efficere valet, qui sese de exQuod ille tantumdem efficere valet, qui sese de exterioribus saeculi curis abstrahit, et totum sese in Scripturarum meditatione defigit. 5. Quidam habent intelligentiae ingenium, sed negligunt lectionis studium; et quod legendo scire potuerunt, negligendo contemnunt. Quidam vero amorem sciendi habent, sed tarditate sensus praepediuntur; qui tamen assidua lectione sapiunt, quod ingeniosi per desidiam non noverunt. 6. Ingenium tardius etsi non per naturam, per assiduitatem tamen lectionis augmentatur. Nam quamvis sensus hebetudo sit, frequens tamen lectio intelligentiam auget. 7. Sicut qui tardus est ad capiendum, pro intentione tamen boni studii praemium percipit, ita qui praestitum sibi ex Deo ingenium intelligentiae negligit, condemnationis reus existit, quia donum quod accepit despicit, et per desidiam delinquit. 8. Quidam Dei judicio donum scientiae quod negligunt accipiunt, ut durius de rebus
Abbreviated transcription (Latin):
emo potest senfuni scripturȩ sancte di:
cognoscere: nisi legendi familiaritate. Sic̃
scriptum ẽ. Ania illam et exaltabit te: glifi¬
caberis ab ea cum eam fueris amplexatuif. Quanto
quisq magis in sacris eloquiis assiduus fuerit:. tan¬
to ex eis uberiorem intelligentiam capit. Sieut terra
quȩ quanto ampliꝰ excolitur. tanto uberiꝰ fructifica¬
tur. Quanto ampliꝰ ad quaulibet artem homo cons¬
cendit: tantomagis ad hominem ars ipsa desceu¬
dit. Sic̃ in lege seribitur. Noses ascendit in montẽ.
et dñs ddescendit. Nerum est de otio spiritali. quod
ulle tautum secreta diuinoꝵ serutabitur manda¬
et sedula familiaritate scripturis sc̃ĩs in heserit.
sam sicut ẽt i sidens potest quidem uterq ambula¬
re. s non consimili lib̾tate. dum cecus ꝑgens quo
non uidet offendat. uidens uero offendicula caue¬
at. et quo sit ꝑgendum agnoseat: sic et hnubilo ter¬
tene cure fuscatur. si temptet dei ꝑserutari miste¬
ria non ualet. quia caligine curarum non uidet.

Expanded text:
emo potest sensum Scripturae sanctae cognoscere, nisi legendi familiaritate, sicut est scriptum: Ama illam, et exaltabit te; glorificaberis ab ea, cum eam fueris amplexatus . 2. Quanto quisque magis in sacris eloquiis assiduus fuerit, tanto ex eis uberiorem intelligentiam capit; sicut terra, quae quanto amplius excolitur, tanto uberius fructificat. 3. Quanto amplius ad quamlibet artem homo conscendit, tanto magis ad hominem ars ipsa descendit, sicut in Lege scribitur: Moyses ascendit in montem, et Dominus descendit . 4. Verum est de otio spirituali, quod ille tantum secreta divinorum scrutabitur mandaet sedula familiaritate Scripturis sanctis inhaeserit. Nam sicut caecus et videns potest quidem uterque ambulare, sed non consimili libertate, dum caecus pergens quo non videt offendat, videns vero offendicula cavet, et quo sit pergendum 291 agnoscat; sic et qui nubilo terrenae curae fuscatur, si tentet Dei perscrutari mysteria, non valet, quia caligine curarum non videt.
Abbreviated transcription (Latin):
latas sibi contumelias tranquillo amino ꝓdit. do¬
lorem cordis aperit. et uirus quod feruet manimo
sacile reicit. Uulnera enim mentis aꝑta cito exa¬
lant: clausa nimis exulcerant. Qui dolorem inu¬
riȩ clauso pectore degit: quanto amplicis silencio
linguam premit. tanto acriorẽ dolorẽ ititrtusecꝰ
nutrit. Unde et uere quidam poetarum gentiliũ
dixit. Quodq magis tegitur tectus magis estuat
ignis. Cetus enim languor uehemens est ac nuniꝰ:
quia tacitum uiuit sub pectore uulnus

Expanded text:
latas sibi contumelias tranquillo animo prodit, dolatas sibi contumelias tranquillo animo prodit, dolorem cordis aperit, et virus quod fervet in animo facile rejicit. 231 27. Vulnera enim mentis aperta cito exhalant, clausa nimis exulcerant. 28. Qui dolorem injuriae clauso pectore tegit, quanto amplius silentio linguam premit, tanto acriorem dolorem intrinsecus nutrit. Unde et vere quidam poetarum gentilium dixit: Quoque magis tegitur, tectus magis aestuat ignis. Caecus enim languor vehemens est ac nimius, quia tacitum vivit sub pectore vulnus
Abbreviated transcription (Latin):
flagellatur et murmurat. factis male loqtutur.
qui male tuuendo exemplis suis alios ad praua
agenda informat. Seinel bene loquitur: qui se
pęnitendo redarguit. Bis bene loquitur: qui be¬
ne uiuendo et alios instruit. Semel male loquit᷑
gitata. Item bis male loquit᷑. qui et bonum qđ
debuit non egit. et malum quod non oportebat
admisit. Mali mala respondent ꝓ bonis.: et aduer-¬
sa ꝓ obtimis. Boni bona respondent ꝓ malis: et ꝓspera
ꝓͣ uersis. Ad uersus comincitim linguȩ. fortitudo adhi¬
benda ẽ pacientiȩ: ut temptatio uerbi quȩ foris impug¬
nat. tolerantię uirtutȩ deuicta discedat. Non omins
qui patitur ꝓbra iustus est: s qui ꝓ ueritate in nox pa¬
titur. ille tantiun mͦ nustus ẽ. Int̾ uituꝑationes liugue.
et ꝯpbria hominun iusto se remedio mens itisti cor¬
roborat: ut tanto solidius in deum fatigatur nt teruis.
quanto exterius ab humanis spernitut sensib Qui il¬

Expanded text:
flagellatur, et murmurat. Factis male loquitur flagellatur, et murmurat. Factis male loquitur qui male vivendo exemplis suis alios ad prave agendum informat. 20. Semel bene loquitur qui se poenitendo redarguit. Bis bene loquitur qui bene vivendo et alios instruit. 21. Semel male loquiturgitata. Item bis male loquitur qui et bonum quod debuit non egit, et malum quod non oportebat, admisit. 22. Mali mala respondent pro bonis, et adversa pro optimis. Boni bona respondent pro malis, et prospera pro adversis. 23. Adversus convicium linguae fortitudo adhibenda est patientiae, ut tentatio verbi, quae foris impugnat, tolerantiae virtute devicta discedat. 24. Non omnis qui patitur probra justus est; sed qui pro veritate innox patitur, ille tantummodo justus est. 25. Inter vituperationes linguae et opprobria hominum isto remedio mens justi se corroborat, ut tanto solidius in Deum figatur interius, quanto exterius ab humanis spernitur sensibus. 26. Qui il
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dicendi ratio: quia aut bene sentiendo quid bene
ꝓfertur. aut nichil sentiendo nichil dicitur. aut pa¬
rum sentiendo loquacitas sola ostenditur: aut obti¬
me sentiendo non elegant̃ ꝓfertur quod intelligitur.
Item quadriꝑtita ẽ dicendi ratio: quiauł bonũ
bene. uł malum male. seu bonum male. uł malũ
bene ꝓfertur. Bonum quippe bene loquitur: qui ea
quȩ recta sunt humilit̃ annunciare uidetur. Ma¬
lum male loquitur: qui quodlibet flagicium ꝑsu¬
adere conatur. Bonum male loquitur: qui quodcũq
rectum arrogant̃ predicare sentitur. Malim be¬
ne loquitur : qui aliquod narrando uicium detesta¬
tur. ut ab eo honunes auertantur. Corde bene loqͥt᷑:
qui caritatem non simulat. Ore bene loquitur.:
qui ueritatem annunciat. Factis bene loquitur:
qui alios bonis exemplis ȩdificat. Corde male loquit᷑.
qui interiꝰ cogitationes noxias meditatur et cogitat.
Lingua male loquitur: qui ꝓ eo quod male agit.

Expanded text:
est dicendi ratio, cum aut bene sentiendo quid bene est dicendi ratio, cum aut bene sentiendo quid bene profertur, aut nihil sentiendo nihil dicitur, aut parum sentiendo loquacitas sola ostentatur, aut optime sentiendo non eleganter profertur quod intelligitur. 16. Item quadripartita est loquendi ratio, qua vel bonum bene, 230 vel malum male, seu bonum male, vel malum bene profertur. 17. Bonum quippe bene loquitur, qui ea quae recta sunt, humiliter annuntiare videtur. Malum male loquitur, qui quodlibet flagitium persuadere conatur. Bonum male loquitur, quid quodcunque rectum arroganter praedicare sentitur. Malum bene loquitur, qui aliquod narrando vitium detestatur, ut ab eo homines avertantur. 18. Corde bene loquitur, qui charitatem non simulat. Ore bene loquitur, qui veritatem annuntiat. Factis bene loquitur qui alios bonis exemplis aedificat. 19. Corde male loquitur qui interius cogitationes noxias meditatur et cogitat. Lingua male loquitur qui pro eo quod male agit
Abbreviated transcription (Latin):
sapientes estis in oculis ur̃is: et coram nob̾met ipsis
prudentes. Recte exsententia dicit qui ueram sapi¬
entiam gustu int̾ni saporis sentit. Asentiendo enim:
senttentia dicitur. Ac ꝑ hoc arrogantes qui sine hu-¬
militate dicunt: de sola scientia dicunt nonde sen¬
tentia. Ille enim sapit: qui recte et secundum dm̃
sapit. In suam dicunt contumeliam doctores. si dũ
sint abeis dicta sapient̃. iumium tam̃ eloquenter.
Horret eium sapientia spumeũ uerboꝵ ambitum
ac fuco niuudialis eloquentiȩ inflatis sermonibꝰ por¬
uatum. Quidam curiose delectantur audire quosli¬
bet sapientes: non ut ueritatem ab eis querant.s
ut facundiam sermonis eoꝵ agnoscant. more poe¬
tarum. qui magis compositionem uerboꝵ quam
sententiam ueritatis sequuntur. Quadrimoda ẽ
dicendi ratio: qua preuidendum ẽ quid. cui. quan¬
do. uł quomodo aliquid ꝓferatur. Itẽ quadrimoda

Expanded text:
sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes . 10. Recte ex sententia dicit, qui veram sapientiam gustu interni saporis sentit. A sentiendo enim sententia dicitur. Ac per hoc arrogantes, qui sine humilitate dicunt, de sola scientia dicunt, non de sententia. 11. Ille enim sapit, qui recte et secundum Deum sapit. 12. In suam dicunt contumeliam doctores, si dum sint ab eis dicta sapienter, nimium tamen eloquenter. Horret enim sapientia spumeum verborum ambitum ac fucum mundialis eloquentiae inflatis sermonibus perornatum. 13. Quidam curiosi delectantur audire quoslibet sapientes, non ut veritatem ab eis quaerant, sed ut facundiam sermonis eorum agnoscant, more poetarum, qui magis compositionem verborum quam sententiam veritatis sequuntur. 14. Quadrimoda est dicendi ratio, quia praevidendum est quid, cui, quando, vel qualiter aliquid proferatur. 15. Item quadrimoda
Abbreviated transcription (Latin):
um praua quedam uiciorum uerba non
euitamus: in magno linguȩ ꝓlabumur
crimine. Et dum facta quedam non gra¬
uia libere. ac sine metu cõmittimus: ad pociora
scelera et horrenda peccandi consuetudine laui¬
inur. Sicut plerumq niultiloquioꝵ stltieia
reprehenditur: ita rursum nimis tacendium
uicia denotantur. Ii enim satis laxaudo linquã
in leuitats uicio deftuunt: isti nimis reticenu¬
do ab utilicate torpescunt. Imperiti sieuit loqui
nesciunt: ita tacere non possunt. Mentes enum
meruditoꝵ eloquaeib uerbis ꝑstrepunt. sensu
nichil dicunt. Sicut falsitatis erimina ꝓficienti¬
b ꝑtimescunt᷑. ita ociosa uerba aꝑfẽctis inris
uitantur. Nam ꝓ ocioso uerbo ratio ponitus
et ꝓ sermone iniusto pęna exsolurtur. Uani ser¬
mones: more xp̃iani ẽẽ non debent. Nam sieut
malos mnores bona collo quia corrigunt: ita¬
praua colloquia bonos mores corrumpunt. Lo
ri affectaut : loquentem ꝓpħam attendant. Ue qͥ

Expanded text:
m parva vitiorum verba non evitamus, in magnum linguae prolabimur crimen; et dum facta quaedam non gravia libere ac sine metu committimus, ad potiora scelera et horrenda peccandi consuetudine labimur. 2. Sicut plerumque multiloquorum stultitia reprehenditur, ita rursus nimis tacentium vitia denotantur. Illi enim satis laxando linguam in levitatis vitio defluunt, isti nimis reticendo ab utilitate torpescunt. 3. Imperiti, sicut loqui nesciunt, ita tacere non possunt. Mente enim ineruditi, ore loquaces, verbis perstrepunt, sensu nihil dicunt. 4. Sicut falsitatis crimina a proficientibus pertimescuntur, ita otiosa verba a perfectis viris ut pro otioso verbo ratio ponitur, ita pro sermone injusto poena exsolvitur . 5. Vani sermones in ore Christiani esse non debent. Nam sicut malos mores bona colloquia corrigunt, itaprava bonos mores corrumpunt . 6. ri affectant, loquentem prophetam 226 attendant: Vae qui
Abbreviated transcription (Latin):
uod autẽ sine certo titulo presbiter
aut diaconus ordinari non debeat. Al¬
cere quid refert. cum etiã si suꝑfeccio¬
nem eccliastice disciplinȩ sequeremur᷑. alit̃
in elerum assumendus non esset:¬

Expanded text:
uod autem sine certo titulo presbyter aut diaconus ordinari non debeat, dicere quid refert, cum etiam si perfectionem ecclesiasticae disciplinae sequeremur aliter in clerum assumendus non esset
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ͦx his in quib pͥncipalit̃ salus constat.¬
et int̃ omnia singulare. quia ex ipso
scĩficatio ẽ. Hȩc enim hostia semel ꝓ mundi
salute oblata. omnib precedentib et subse¬
quentib sacram̃tis uirtutẽ. dedit. ut et illa
scĩficarent ꝑ illam liberandos om̃s. Quando

Expanded text:
m, ex his in quibus principaliter salus constat,et inter omnia singulare, quia ex ipso omnis sanctificatio est. Haec enim hostia semel pro musalute oblata, omnibus praecedentibus et subsequentibus sacramentis virtutem dedit, ut ex illa sanctificarent per illam liberandos omnes. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
tunt᷑ archiep̃i pauio. quod significat
torquẽ auream. quã solebant legitme
certantes acciꝑe. Circulo autẽ quo hu¬
meri constringuntur. timor et disciplina
añi intelligitur. quo se et subditos sibi re¬
gere debent. ꝑ auas uͦ lineas ex utraq par¬
te. id est aute et retro. a sũmo deorsum pen¬
dentes predicatio utriusq testam̃ti uł di¬
lectio dei et ꝓximi figurat᷑. D

Expanded text:
tuntur pallio quod significat torquem auream, quam solebant legitime certantes accipere. Circulo autem quo humeri constringuntur, timor et disciplina Domini intelligitur, quo se et subditos sibi regere debent. Per duas vero lineas ex utraque parte, id est, ante et retro a summo deorsum pendentes; praedicatio utriusque Testamenti, vel dilectio Dei et proximi figuratur. C
Abbreviated transcription (Latin):
sibi unum uitȩ actualis obtuitũ. Ut sit utiliꝰ illi ꝑ
simplicem accionem ie ad uitam: qͣm ꝑ contempla¬
tionis errorem mitti in gehennã. Sepe mens ad sum¬
ma ab imis erigitur: et sepe asummis ad infima pon¬
dere carnis uiclinata reflectitur. Multos deus ex car¬
nalibꝰ sua gr̃a uisitat: et ad contem plationis fastigi¬
um eleuat. Multosq acontemplatione iusto iudicio

Expanded text:
sibi unum vitae activae obtutum, ut sit utilius illi per sibi unum vitae activae obtutum, ut sit utilius illi per simplicem actionem ire ad vitam, quam per contemplationis errorem mitti in gehennam. 11. Saepe mens ad summa ab imis erigitur, et saepe a summis ad infima pondere carnis reclinata reflectitur. 12. Multos Deus ex carnalibus sua gratia visitat, et ad contemplationis fastigium elevat. Multosque a contemplatione justo judicio
Abbreviated transcription (Latin):
In actuiȩ uitȩ genere humana intentio ꝑseueranter
incedit: in contemplatione autem sese ꝑ interualla
resumit. quia diuturnitate contemplandi lassatur.
Uisio animalium in ezechiele que ibant et non reu̾te¬
bantur: ꝑtinent ad uitȩ actiuȩ ꝑseuerantiam. Et ite¬
rum ea animalia que ibant et reuertebant᷑: ꝑtinent
ad contemplatiuȩ uitȩ mensurã. In quam dum quisq
intenderit sua reuerb̾atus infirmitate. reflectitur:
atq iterum renouata intentione ad eam unde des¬
cenderat rursus erigitur. Quod fieri in actiua uita
non potest: de qua si quisq reflectat uł ad modicum.
statim uiciorum excipitur luxu. Oculum dextrũ scan¬
dalirantem quem dñs euelli precipit: uita contempla¬
tiua ẽ. Duo oculi in facie: actiua uita et contemplati¬
ua in homine. Qui gͥ ꝑ contemplationem docet erro¬
rem: meliꝰ si euellat contemplationis oculum seruraus

Expanded text:
In activae vitae genere humana intentio perseveranter In activae vitae genere humana intentio perseveranter incedit; in contemplatione autem sese per intervalla resumit, quia diuturnitate contemplandi lassatur. 9. Visio animalium in Ezechiele, quae ibant, et non revertebantur , pertinent ad vitae activae perseverantiam; et iterum ea animalia, quae ibant et revertebantur, pertinent ad contemplativae vitae mensuram, in qua dum quisque intenderit, sua reverberatus infirmitate reflectitur; atque, iterum renovata intentione, ad ea unde descenderat rursus erigitur. Quod fieri inactiva vita non potest, de qua si quisque reflectat vel ad modicum, statim vitiorum excipitur luxu. 10. Oculus dexter scandalizans, quem evelli Dominus praecepit , vita contemplativa est. Duo oculi in facie, activa vita et contemplativa in homine. Qui igitur per contemplationem docebit errorem, melius est si evellat contemplationis oculum, servans
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ sepultus ab omni terreno negocio pͥuatur: ita
et contemplationi uacans ab omni occupatione actu¬
ali auercitur. Et sic̃ ab actuali uita conscendentes
in contemplationis quiete sepeliuntur: ita ab accio¬
ne scłi recedentes eos uita actiua in se quasi sepeli¬
endos suscipit. Ac ꝑ hoc uitȩ mundanȩ acciua uita.
et utȩ acciuȩ contemplatiua sepulechrũ est. Uiri
sẽi sicuti a secreto contemplationis egrediuntur ad pu¬
blicum actionis: ita rursus ab actionis manifesto ad
secretum contemplationis intimȩ reuertuntur. ut int̾
deum laudent ubi acceperunt unde foris ad eiꝰ głam opan¬
tur. Sic̃ aquile moris ẽ semꝑ oculum in radiũ solis in¬
sigere. nec deflectere nisi ȩscȩ soliꝰ obtentu: ita et seĩ
a contemplatione ad actualem uttam interdum re¬
flectuntur. considantes illa sũma sic ẽẽ utilia. ut tam̃
ista humilia sit paululum nr̃e indigentiȩ necessaria.

Expanded text:
Sicut sepultus ab omni negotio terreno privatur, ita Sicut sepultus ab omni negotio terreno privatur, ita et contemplationi vacans ab omni occupatione actuali avertitur. Et sicut ab actuali vita conscendentes in contemplationis quiete sepeliuntur, ita ab actione saeculi recedentes eos vita activa in se quasi sepeliendos suscipit; ac per hoc vitae mundanae activa vita, et vitae activae contemplativa sepulcrum est. 6. Viri sancti, sicut a secreto contemplationis egrediuntur ad publicum actionis, ita rursus ab actionis manifesto ad secretum 302 contemplationis intimae revertuntur, ut intus Deum laudent, ubi acceperunt unde et foris ad ejus gloriam operantur. 7. Sicut aquilae moris est semper oculum in radium solis infigere, nec deflectere, nisi escae solius obtentu, ita et sancti a contemplatione ad actualem vitam interdum reflectuntur, considerantes illa summa sic esse utilia, ut tamen ista humilia sint paululum nostrae indigentiae necessaria. 8.
Abbreviated transcription (Latin):
ctiua uita innocentia est oꝑum bonoꝵ:
contemplatiua speculatio suꝑnorum. Ila cõ¬
nunis multoꝵ ẽ: ista uero paucorum. Actiua
uita mundanis reb bene utitur: contemplatiua
uͦ mundo renuncians soli deo uiuere delectatur. Qͥ
prius in actiua uita ꝓficit: ad contemplationem be¬
ne conscendit. Merito enim in ista sustollit᷑: qui in il¬
la utilis inuenitur. Quicumq adhuc temporalem
głam aut carnalem affectat concupiscentiam a contẽ¬
platione ꝓhibetur: ut positus inactiualis uitȩ oꝑati¬
one purgetur. In ista enim pͥus ꝑexercitium boni oꝑiꝰ
cuncta exͥaurienda sunt uicia: ut in illa iam pura
mentis acie ad contemplandum dm̃ quisq ꝑtranse¬
at. Et licet conuersus statim ad contemplationẽ cons¬
cendere cupiat : tam̃ ratione cogitur ut pͥus in acti
qui diii ad rachel hoc ẽ ad uisum principiũ festi¬
naret quȩ contemplationẽ significat. lia illi hoc est
laboriosa uita supponitur. quȩ actiuam demonstrat.

Expanded text:
ctiva vita innocentia est operum bonorum, contemplativa speculatio supernorum; illa communis multorum est, ista vero paucorum. 2. Activa vita mundanis rebus bene utitur, contemplativa vero mundo renuntians, soli Deo vivere delectatur. 301 3. Qui prius in activa vita proficit, ad contemplationem bene conscendit. Merito enim in ista sustollitur, qui in illa utilis invenitur. Quicunque adhuc temporalem gloriam, aut carnalem affectat concupiscentiam, a contemplatione prohibebitur, ut positus in actualis vitae operatione purgetur. In ista enim prius per exercitium boni operis cuncta exhaurienda sunt vitia, ut in illa jam pura mentis acie ad contemplandum Deum quisque pertranseat. Et licet conversus statim ad contemplationem conscendere cupiat, tamen ratione cogitur, ut prius in actqui dum ad Rachel, hoc est, ad visum principium, destinaret, quae contemplationem significat, Lia illi, hoc est, laboriosa vita supponitur, quae activam demonstrat . 5.
Abbreviated transcription (Latin):
secum facere unum sicut ꝑ se ueritas dixit. ñ
u̾bum eorum in me ut unum sint. sicut tu pat̾
in mne et ego in te. et ipsi in nob̾ utium sint. Si
quis temerario ausu et sacrilego in defuncto
querit ꝓpinquitatẽ uł sub altero affinitatis
uocabula dissipare. uł susceptam sobolẽ altius
copulȩ credens legitime sociari ꝓpinquitatis
pͥoris: nic negat dei u̾bum ualidum ẽẽ uł for¬
te. Et qui tam facile uł tam uelocit᷑ querit
dissoluere: hic non credit u̾bum dñi manere
i ȩc̃nun. Conspice t̾ram ex .iiiͦiͬ. locis distanti¬
b magna utt̃ capidiue et confectã et congliti¬
ane consanguinitas quȩ in ꝓpͥo uiro

Expanded text:
secum facere unum, sicut per se Veritas dixit: Non secum facere unum, sicut per se Veritas dixit: Non i sunt per verbum eorum in me, ut unum sint, sicut tu Pater in me, et ego in te, et ipsi in nobis unum sint . Si quis ergo temerario ausu et sacrilego in defuncto quaerit propinquitatem, vel sub altero affinitatis vocabula dissipare, vel susceptam sobolom alterius copulae credens legitime sociari, propinquitatis prioris, hic negat Dei verbum validum esse et forte. Et qui tam facile vel tam velociter quaerit dissolvere, hic non credit verbum Domini manere in aeternum. Confice terram ex quatuor locis distantibus magna intercapedine, et confectam et conglane consanguinitas quae in proprio
Abbreviated transcription (Latin):
catio sola excludet copulam maritalẽ. Unde
ꝓtulit statim in medio eandẽ ipsam sententiaui
quam ante scła manens cum patre uerbum in¬
spirauit. in adam ipse confiriatis quod ipse ꝓti¬
nus ꝓtulit homo. quã ob rem relinquet pomo
patrẽ et matrẽ suam et adherebit uxori suȩ et
erunt duo in carne una. Si una caro fiunt. qͦmͦ
pot̾it aliquis eorum ꝓpinquus ꝑtinere uni. si ñ¬
ꝑtineat alteri: Quod minime fieri posse creden¬
dum ẽ. nam uno defuticto in suꝑstite affinitas
non deletur. nec alia copula coniugalis affinitatẽ
prioris copulȩ soluere potest. S neq alterius con¬
iunctionis sobolẽ placet ad ipsius asfinitatis pͥoris
siquidem itransire consorcium. ꝓ eo quod uerbũ
dñi ualidum ẽ et forte. ut inqͥens dixit ꝓpħa.
u̾bum suum atq preceptum efficere duo in car¬
nem unam et masculum et feminam. qͥ in nu-
meram multitudinẽ sexus utriꝰq non destitit

Expanded text:
catio sola excluderet copulam maritalem: unde catio sola excluderet copulam maritalem: unde protulit statim in medium eamdem ipsam sententiam quam ante saecula manens cum Patre Verbum inspiraverat in Adam, ipse confirmans quod ipse primus protulit homo: Quamobrem relinquet homo patrem suum, et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Si una caro fiunt, quomodo potest aliquis eorum propinquus uni pertinere, nisi pertineat alteri? quod minime fieri posse credendum est; nam uno defuncto, in superstite affinitas non deletur, nec alia copula conjugalis affinitatem prioris copulae solvere valet. Sed neque alius conjunctionis soboles placet ad ipsius affinitatis, prioris siquidem, transire consortium, pro eo quod verbum Domini validum est, et forte et, ut inverbum suum atque praeceptum efficere duos in carnem unam et masculum meram multitudinem sexus utriusque non destitit
Abbreviated transcription (Latin):
regorius seruus seruorũ dĩ uenerio cara¬
litano. frat̃nitatis duȩ studiose sagacitati
frat̃ amande quas debeo refero grates.Qm̃
quesisti quȩ debuisti iocundum reddidisti me.
Unde placide ad inquisita respondeo. Sedem
apłicam consulere decreuisti. si mulier copła
nuptiali extraneo uiro iuncta cognationi eius
uocabula dissoluantur. uł si suscepte soboles
possint legitime ad pͥoris uiri cognationis copłam
transire. Est enim uerbum dtũ ualidum et for¬
te. ẽ durabile. est ꝑseuerabile. ẽ immutabile.
ẽ imomentaneũ. non trausitorium. dit autẽ
ꝑ se ipsa u̾itas. quod ds̃ ẽ u̾bum dĩ. Cȩlum et t̾ra
transibunt. u̾ba autẽ mea non transient. Anteꝗͣ
ds̃ in carne int homines appareret. eo inspiran¬
te dixit adam. Quam ob rem relinquet homo
patrem suum et matrẽ suam et adherebit uxori
suȩ et erunt duo incarne utia. Cui non contra¬
dixit dñs. Deinde cum ueritas oriretur de t̾ra
uit̃rã: et inuisibilis in humanitate apparuit.

Expanded text:
regorius, servus servorum Dei, Venerio Cartalitano. Fraternitatis tuae studiosae sagacitati, frater amande, quas debeo refero grates, quoniam quaesisti quae debuisti, jucundum me reddidisti. Unde placide ad inquisita respondeo. Sedem apostolicam consulere decrevisti, si mulier copula nuptiali extraneo viro juncta cognationi ejus vocabula dissolvantur, vel si susceptae soboles possint ltransire copulam. Est enim verbum Domini validum et forte, est durabile, est perseverabile, est immutabile, non momentaneum, non transitorium. Ait autem per se itransibunt, verba autem mea non transibunt . Antequam Deus in carne inter homines appareret, eo inspirante, dixit ei Adam: Quamobrem relinquet homo patrem suum, et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una ; cui non contradixit Dominus. Deinde, cum Veritas oriretur de terra, in terra et visibilis in humanitate apparuit,
Abbreviated transcription (Latin):
parentela de lege nuptiarũ custodien
ẽ: sicut scriptum ẽ. Erunt duo in carne una.
Ex concilio cabillonensi.
ontradicimus ut in quarta uł quinta
sextaq generatione nullus amplius con

Expanded text:
parentela de lege nuptiarum custodiendest, sicut scriptum est: Erunt duo in carne una . Ex concilio Cabilonensi. Contradicimus quoque ut in quarta vel quinta vel sexta generatione nullus amplius con
Abbreviated transcription (Latin):
idei simboluni et dominica oratio: ꝓ tota lege
parinilis eccłiȩ ad oloꝵ regna sufficit capessen¬
da. Omis latitudo scripturarũ: in eadem ora¬
tione dominiea et simboli breuitate concluditur.
Unde et ꝓpħa ysaias dicit. Adbreuiationẽ audiui a
dño dõ exercituum: suꝑ uniuersam terram. Atten¬
dite et audite eloquium meum. S hec adbreuiatio.
aut illud intelligitur qđ dñs dicit. Omnẽ legemi
et ꝓpħas induob preceptis dilectionis dei et ꝓxtim
pendere aut ꝓpt̃ ipsam orationem dñicam uł sim

Expanded text:
idei symbolum et dominica oratio pro tota lege parvulis Ecclesiae ad coelorum regna sufficit capessenda. Omnis enim latitudo 174 Scripturarum in eadem oratione dominica et symboli brevitate concluditur. Unde et propheta Isaias dicit: Abbreviationem audivi a Domino Deo exercituum, super universam terram. Attendite, et audite eloquium meum . 2. Sed haec abbreviatio, aut illud intelligitur, quod Dominus dicit: Omnem legem et prophetas in duobus praeceptis dilectionis Dei et proximi pend