comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
As̾ ms̃. Ad alium currere debui: si ab
alio factus sum. Tues totum meũ: qr
tues ds̃ meus. Patrẽ querã ꝑꝑ heredi¬
tatẽ: tues ds̃ ms ñ solum dator here¬
ditatis .s. ipsa hereditas. Dñs pars here¬
ditatis meẽ. Dñm querã ꝓpt̾ redẽptio¬
nẽ: tues ds̾ ms̃. Postremo creatꝰ recie¬
ari cupio: tues deus meus. qͥc̾ator m̃s
qͥ c̾astime ꝑ u̾bum tuũ: et recreasti me
ꝓpt̾ nos. Doce gͦ me ut faciã uolunta¬
tem tuã: quia tues ds ms. Siñ me do¬
cueris: faciã uoluntatẽ meã. & deseret
me ds̃ ms̃. Doce me ut faciã uolunta
quẽ ad modum grã comendet᷑. Hoc te¬
nete: hoc imbibite: hoc uob̾ de corde
millꝰ excutiat: ne habeatis zelum dei s nõ
scđ̃m scientiã: ne ignorantes di iusticiam
et urãm uolentes c̃stituere. iusticiȩ dĩ nͣ¬

Expanded text:
s meus.» Ad alium curram refici, si ab alio factus sum. Tu es totum meum; «quia tu es Deus meus.» Patrem quaeram propter haereditatem? «Tu es Deus meus,» non solum dator haereditatis, sed ipsa haereditas: «Dominus pars haereditatis meae» . Dominum quaeram propter redemptionem? «Tu es Deus meus.» Postremo creatus recreari cupio? «Tu es Deus meus,» qui Creator meus, qui creasti me per Verbum tuum, et recreasti me propter nos. «Doce» ergo «me ut faciam voluntatem tuam; quoniam tu es Deus meus.» Si non me docueris, faciam voluntatem meam, et deseret me Deus meus. «Doce me ut faciam voluntatquemadmodum gratia commendetur. Hoc tenete; hoc imbibite, hoc vobis de corde nullus excutiat; ne habeatis zelum Dei, sed non secundum scientiam; ne ignorantes Dei justitiam, et vestram volentes constituere, justitiae Dei n
Abbreviated transcription (Latin):
facmͥ mane mĩam tuã: qm̃ inte sꝑaui
sienim qͦd ñ uidemꝰ sꝑamꝰ: ꝑ patiẽtiã
expectamꝰ. Pacientiam querit nox:
cit mane sꝑare: s aliquid opꝰ ẽ et ag̾e.
Quare aliqͥd ag̾e: Qm̃ dicit inalio
psalmo. Dm̃ ex quisiui indie tͥbulati¬
onis mee. Tanqͣm intp̾re noctis meȩ:
dm̃ ex quisiui. Qͣmͦ exquisisti: Manib
meis nocte corã eo: et ñsum deceptꝰ. Ma¬
nib querendꝰ ÷ innocte ds̃. Quid ÷ mani¬
b: Bonis oꝑib corã eo. Cum enĩ facis ele¬
mosinã: noli tuba can̾e. Pat̾ tuus qui uidet
in occulto: reddet tͥ. Quia gͦ ita sꝑandũ ẽ.
mane. ⁊ ita nox ista toleranda ẽ. ⁊ in ipsa
patientia donec dies lucescat ꝑseu̾andiu
ẽ: quid int̾ea hic agendũ est: Ne forte ꝑ
te ip̃m aucturꝰ es aliquid. ut m̾earis ꝑ¬
dit: ideo ipm dnm tanqͣm intesta car-¬
nis misit: qͥ cẽ dicẽt. Exaruit uelut te¬
sta uirtꝰ mea. Ambula ad ꝓpħiam: am¬
bula adlucernã p̃dictorũ futurorũ: am¬

Expanded text:
m in te speravi.» Si enim quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Patientiam quaerit nox, cit mane sperare; aliquid opus est agere. Quare aliquid agere? Quoniam dicit in alio psalmo, «Deum exquisivi in die tribulationis meae:» tanquam in tempore noctis meae Deum exquisivi. Quomodo exquisisti? «Manibus meis nocte coram eo; et non sum deceptus» . Manibus quaerendus est in nocte Deus. Quid est, «manibus?» Bonis otuus qui videt in occulto, reddet tibi» . Quia ergo ita sperandum est mane, et ita nox ista toleranda est, et in ipsa patientia donec dies lucescat perseverandum est, quid interea hic agendum? Ne forte per teipsum acturus es aliquid, ut merearis perdit; ideo ipsum Dominum tanquam in testa carnis misit, qui etiam diceret, «Exaruit velut testa virtus mea» . Ambula ad prophetiam, ambula ad lucernam praedictorum futurorum, am
Abbreviated transcription (Latin):
mane mi̾am tuã: qm̃ inte sꝑaui. Ecce
innocte sum: s inte sꝑaui. donet no¬
cturna tͣnseat imquitas. Habemꝰ eni
ut dic̃ petrꝰ certiorẽ ꝓpħicum sermo-¬
nem: cui bene facitis intendentes tan¬
qͣm luc̾ne lucenti in obscuro loco do I iii.

Expanded text:
m tuam; quoniam in te speravi.» Ecce in nocte sum; sed in te speravi, donec nocturna transeat iniquitas . «Habemus enim, ut dicit Petrus, certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis intendentes, tanquam lucernae luce
Abbreviated transcription (Latin):
quia si au̾teris. simił ero descendentib
in lacũ. Quid ẽ descendentib in lacũ :
Peccõr cum uen̾it imꝓfundũ malorũ:
contẽpnet. Illi descendunt in lacũ: qͥ õ
confessionemꝑdunt. Contͣ qͦd dr̃. Ne
coarctet suꝑ me puteus os suũ. Hanc ꝓ¬
funditatẽ. lac̃ appellat pler̃q scͥptura.
Inqͣm ꝓfunditatẽ cum uem̾it peccator:
contẽpnit. Quid÷ contepnit: lam nec
ullã ꝓuidentiã deputat. Aut si depu-¬
tat: ad eam se ꝑtin̾e ñ putat. ꝓ ponit
sibi peccandi licentiã sine spe ueniȩ ha¬
benis inquitatis effusis. Nondicit re¬
u̾tar ad dm̃ et reu̾tet᷑ ad me. nec audit.

Expanded text:
scendentibus in lacum.» Quid est, «descendentibus in lacum? Peccator, cum venerit in profundum malorum, contemnet» . Illi descendunt in lacum, qui etiam confessionem perdunt: contra quod dicitur, «Ne coarctet super me puteus os suum» . Hanc profunditatem lacum appellat plerumque Scriptura, in quam profunditatem cum venerit peccator, contemnit. Quid est, «contemnit?» Jam nec ullam providentiam deputat; aut si deputat, ad eam se pertinere non putat. Proponit sibi peccandi licentiam, sine spe veniae habenis iniquitatis effusis. Non dicit, Revertar ad Deum, ut revertatur ad me; nec audit,
Abbreviated transcription (Latin):
te nr̃a qͦd oꝑam᷑: Nudi qͣre cum timo¬
re &e tremore. Ds̃. ẽ. enim qͥ oꝑat᷑ inuo¬
bis: ce uelle et oꝑari ꝓbona uolunta¬
te. Ergo cũ timore ⁊ tremore: ut de¬
lec̾tet inconualle oꝑari artificẽ nr̃m.
Sic enim oꝑat᷑ tanꝗͣ indeiectis: qͥ ni¬
dicat ingentib et replet ruinas.
Infacturis manuũ tuar̾ meditatꝰ su.

Expanded text:
amur? Audi quare cum timore et tremore: «Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate» . Ergo cum timore et tremore, ut delectet in convalle operari artificem nostrum. Sic enim operatur tanquam in dejectis, qui judicat in gentibus, et replet ruinas. «In facturis manuum tuarum meditatus sum.»
Abbreviated transcription (Latin):
in spu tuo noua facta s. Ne au̾tas fa¬
ciẽ tuã ame. Nu̾tisti a suꝑbo. Et enĩ
aliqñ abundabã: ⁊ in abundantia
elatus sum. Ego enim dixi aliqñ in a¬
bundancia mea: ñ mouebor inȩt̾num.
Dixi ñ mouebor in abundantia mea.
ignorans iusticiã tuã. ⁊ c̃stituens meã
s tu dnẽ inuoluntate tua p̾stitisti deco¬
ri meo uirtute̾. Dixi in abundantia mã

Expanded text:
. «Ne avertas faciem tuam a me.» Avertisti a superbo. Etenim aliquando abundabam, et in abundantia mea elatus eram: «Ego» enim «dixi» aliquando «in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Dixi, Non movebor, in abundantia mea,» ignorans justitiam tuam, et constituens meam; sed tu, «Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem. Dixi in abundantia mea,
Abbreviated transcription (Latin):
me sp̃c tiuis: quia defec̃ sp̃c m̃s. Factus
sum iam pauꝑ sꝑu: beatum me fac in
Fiat in illo bene: qͦd alibi scͥptum ẽ. Au¬
feres sp̃m eoꝵ et defitient. et ĩpulu̾ẽ
suũ conũtent᷑: ut confitentes dicant.

Expanded text:
exaudias, quia «defecit spiritus meus.» Factus sum jam pauper spiritu; beatum me fac in Fiat in illo bene quod alibi scriptum est, «Auferes spiritum eorum, et deficient, et in pulverem suum convertentur» ; ut confitente
Abbreviated transcription (Latin):
tuos lib. Qd: lib: Quare lib: quia oĩs
qui fac̃ peccm: seruus ÷ peccĩ. Deniq
ñ solũet a uinclis: nͥ lib̾ auinculis. Ille
lib̾ mortẽ occidit: uincłm uinxit: capti¬
uitatẽ captiuauit. Et collocauer᷑ me
intenebrosis: tanqͣm mortuos scłi. Et¬
damini: tristis ẽ aĩa mea usq ad mortẽ.
Uidete uocẽ meã. Nunquid apparet ip̃e
tͣnsitꝰ a capite adm̃bͣ. a m̃bris ad caput:

Expanded text:
quare «liber?» Quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati . Denique non solveret a vinculis, nisi liber a vinculis. Ille liber mortem occidit, vinculum vinxit, captivitatem captivavit, et collocaverunt eum in tenebrosis tanquam mortuos saedamini, «Tristis est anima mea usque ad mortem» . Videte vocem unam. Numquid non apparet ipse transitus a capite ad membra, a membris ad caput?
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ inqͣntũ malꝰ es. Au̾tere ab oꝑe tuo u¬
te ad opꝰ illiꝰ. Qui fec̃ te ipse formet: ip̃e
qͦd formau̾at et tu ext̾minasti. refor¬
met. Ut enimsis: ip̃e oꝑatꝰ ẽ. Ut bonꝰ
sis sibonꝰ es: ipse oꝑat᷑. Cum timore in¬
quit et tremore urãm ipsoꝵ salutem

Expanded text:
nisi in quantum malus es. Averte ab opere tuo te, ad opus illius qui fecit te: ipse format; et ipse quod formaverat et tu exterminasti, reformet. Ut enim sis, ipse operatus est; ut bonus sis, si bonus es, ipse operatur. «Cum tremore,» inquit, «et timore vestram ipsorum salutem
Abbreviated transcription (Latin):
indeuota humilitate: loquit᷑ ⁊ dic̃. Me¬
moratꝰ sum dier̃ antiqͦr̃. Meditatꝰ sũ in
om̃ib oꝑib tuis. Quia utiq omĩa bona
tu fecisti: ⁊ nichil constitisset. qͦd ate con¬
stitutum ñ eẽt. Creat᷑a tua mͥ spectacu¬
lum fca ẽ. Quesiui in oꝑe artificẽ: et ĩ
conditis om̃ib c̃ditorẽ. Quare hoc. ut¬
qͥd ħ. nͥ ut hoc intellig̾et quicqͥd inse bo¬
ni eẽt ab illo fcm eẽ: ne ignorans iticiã
dĩ. ⁊ suam uolens constituere. iusticiȩ

Expanded text:
devota humilitate; loquitur, et dicit, «Memoratus sum dierum antiquorum, meditatus sum in omnibus operibus tuis.» Quia utique omnia bona tu fecisti, et nihil constitisset quod a te constitutum non esset. Creatura tua spectaculum mihi facta est: quaesivi in opere artificem, et in conditis omnibus conditorem. Quare hoc? utquid hoc, nisi ut hoc intelligeret, quidquid in se boni esset, ab illo factum esse; ne ignorans justitiam Dei, et suam volens constituere, justitiae
Abbreviated transcription (Latin):
urãs cõmemorare : Cõmemorate uisti¬
cias uras: ego noui facinora ur̃a. Qͣmap
probabo nusticiã: uͥ dãpnabo suꝑbiam:
pite qm̃ initis ẽ. ⁊ humił corde: ne intreᷤᷤ
inqͥt iniudiciũ c̃ seruotuo. Nlitigemꝰ
Nolo tec̃ hre causã: ut ego ꝓponã rꝰticiã

Expanded text:
ommemorate justitias vestras; ego novi facinora vestra. Quomodo approbabo justitiam, ubi damnabo superbiam? pite quoniam mitis est et humilis corde , «Ne intres,» inquit, «in judicium cum servo tuo.» Non litigemus; nolo tecum habere causam, ut ego proponam justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
abillo it᷑ factꝰ. qui iustificat impium.
Gͣ inqͥt inu̾itate tua. exaudi me: intua
iusticia. N in mea: ut inueniar in illo
que ẽ ex fide. Ecce in tua iusticia ñ q̃ ex¬
me eniꝰ c̃respicio: nichil aliud meũ qͣm

Expanded text:
ab illo justus factus, qui justificat impium . Ergo, inquit, «In veritate tua exaudi me, in tua justitia,» non in mea; ut «inveniar in illo quae est ex fide» . Ecce, «In tua justitiame enim cum respicio, nihil aliud meum quam
Abbreviated transcription (Latin):
datũ optimũ et omne donũ ꝑfectũ
de sursũ eẽ. descendens a patre lumi¬
num: aput quẽ ñ ẽ tͣnsmutatio. nec mo¬
nus meas adte. Extendi inqͥt manꝰ m̃as
adte: anima mea uelut t̾ra sine aqͣtͥ. Cõ¬
plue inqͥt me : ad faciendũ fructũ bonũ.
Dñs enĩdabit suauitatẽ: ut t̾ra nrã det
Sitire tͥ possum: me irrigare ñ possũ.
Anima mea uelut t̾ra sine aqͣ tͥ: quia si¬
tiuit anima mea in dm̃ uiũ. Qnͣdo ue¬
niam: nͥ qͣndo uen̾it: Sitiuit anma mã
tͥ. abundat mare: inundat᷑: copiosũ ẽ.
fluctuat: s amar ẽ. Discreta ẽ. aqͣ: appa-¬
ruit arida anima mea: irriga eam: ꝙr
Qͦiam morari : qñ sitio: Ad inflãmandã
sitim meã. pluuiã differebas: ut hauri-¬
ens in bibem: ñ respuerẽ qͦ influeres.
Sigͦ ideo differebas: iam da. qm anima
mea uelut t̾ra sine aqͣtͥ. Cito exaudi me
dnẽ: defecit spc̃ ms̃. Ipsa ẽ causa ut¬

Expanded text:
et omne donum perfectum de sursum esse, descendens a Patre luminum, apud quem non est commutatio, nec monus meas ad te. Extendi,» inquit, «manus meas ad te: anima mea velut terra sine aqua tibi.» Complue, inquit, me ad faciendum fructum bonum. Dominus enim dabit suavitatem, ut terra nostra det Sitire tibi possum, me irrigare non possum. «Anima mea velut terra sine aqua tibi:» quia sitivit anima mea in Deum vivum . Quando veniam, nisi quando venerit? Sitivit anima mea tibi.» Abundat mare, inundat, copiosum est, fluctuat, sed amarum est. Discreta est aqua, apparuit arida anima mea; irriga eam, quia im mora quando sic sitio, ad inflammandam sitim meam? Pluviam differebas, ut hauriens imbiberem, non respuerem quod influeres. Si ergo ideo differebas, jam da; quoniam «anima mea velut terra sine aqua tibi. Cito exaudi me, Domine; defecit sp
Abbreviated transcription (Latin):
uiuens iustificari forte pot̾ corã se. Corã
te qͦm̾: Corã se sibi placens: tͥ displicẽs.
Coram te autẽ ñ iustificabit᷑ oĩs uiuenᷤᷤ
Noli gͦ mec̃ intrare iniudiciũ dñe ms.
Qͣnͣtũ libet rectꝰ mͥ uidear. ꝓducis tu de
thesauro tuo regłam: coaptas me adeã:¬
et prauis inuenior. Ne intres in uidici¬
um cum seruo tuo. Bene c̾seruotuo. in
meis ñ dic̾es. nͥ exseruis amicos tuipse fe.¬
cisses. Iu licet dicas amic: ego confiteor
seruũ. Miscd̃ia indigeo: fugituius redco:
panẽ quero. Nonsum dignꝰ uocari fili̾tuis
Ne ĩtre ᷤꝰ in iuidiciũ c̃ seruo tuo: qm̃ ñ i̾tificabit᷑ in c̃¬
spectu tuo oĩs uiuens. Añ mortẽ ne laudeᷤ homĩcmnqͥs

Expanded text:
vivens justificari forte potest coram se, non coram te. Quomodo, coram se? Sibi placens, tibi displicens: «coram te» autem «non justificabitur omnis vivens.» Noli ergo mecum intrare in iudicium, Domine. Quantumlibet mihi rectus videar, producis tu de thesauro tuo reget pravus invenior. «Ne intres in judicium cum servo tuo.» Bene, «cum servo tuo.» Inmeis» , non diceres, nisi ex servis amicos tu ipse fecisses. Tu licet dicas amicum, ego confiteor servum: misericordia indigeo, fugitivus redeo, pacem quaero; non sum dignus vocari filius tuus , «Ne intres in judicium cum servo tuo; quoniam non justificabitur in conspectu tuo
Abbreviated transcription (Latin):
salui fc̃i sumꝰ. Quid głaris in tua iusticia:
Quid te extollis ignorans di iustici im:
Dedisti forte aliqͥd ut saluus esses.
Quid dedisͫT ut homo esses: Respice
salutis auctorẽ. Meditare in facturis ma¬
nuum eiꝰ: quia &e iusticiã q̃ inte ẽ. adia¬
nũ eiꝰ inuenies ꝑtin̾e. Audi apłm hoc te

Expanded text:
salvi facti sumus. Quid gloriaris in tua justitia? quid te extollis, ignorans Dei justitiam? Dedisti forte aliquid, ut salvus esses: quid dedisti, ut homo esses? Respice salutis auctorem. «Meditare in facturis manuum ejus,» quia et justitiam quae in te est, ad manum ejus invenies pertinere. Audi Apostolum hoc te
Abbreviated transcription (Latin):
de fraudauimꝰ animas nr̃as ⁊ nescisti: Ta-¬
qͣm dicentes. fecimꝰ qͦd iussisti: qͣre ñ red¬
dis qͦd ꝓmisisti: Resp̾det tͥ dñs. Ut acci¬
pias qͦd ꝓmisi: ego dedi ut fac̾es. Quare
acciꝑes: ego dedi. Deniq suꝑbis talibus
loqͥt᷑ ꝓpħa. Quid uultis mec̾ iudicio c̾ten¬
de: Om̃s deliqͥstis me: dic̃ dñs. Quid¬

Expanded text:
defraudavimus animas nostras, et nescisti» ? tanquam dicentes: Fecimus quod jussisti; quare non reddis quod promisisti? Respondet tibi Deus: Ut accipias quod promisi, ego dabo; ut faceres, quare acciperes, ego dedi. Denique superbis talibus loquitur propheta: «Quid vultis mecum judicio contendere? Omnes dereliquistis me, dicit
Abbreviated transcription (Latin):
S cꝰ mundi: Tenebrar̾ har̃. Quar̾ tene¬
brar᷑: Utiq imquoꝵ. fuistis enĩ aliqñ
tenebre: nc̃ autẽ lux in dño. Rectores
mundi tenebrar har̃: rectores iniquoꝵ.
Contͣ hos habetis luctam̃. Magnũ p̾liũ
rectores mundi tenebrar̃ har̃: diabolũ
uida. s qͥ impleũ uidã. Illũ patior uisũ:
illũ expugno ñ uisũ. Accep̾ enĩ bucel¬
lam iudas ⁊ intͣuit in eũ sathanas: ut
iste dauid ꝑ secutionẽ pat̾et᷑ a filio suo
Qmͣ multos uidas implet sathanas: ĩ¬
digne accipientes bucellas ad iudiciũ
suũ. Qͥ enĩ manducat et bibit indig¬
ne: iudiciũ s̃ manducat et bibit. Nõ
malũ ẽ. qͦd datur: s. bonu̾ inalo inui¬
dicium dat᷑. Bene eẽ ñ pot̾: male ac¬
cipienti qͦd bonumẽ. Ergo exime me¬
me ab inmicis mis: qr adte confugi.
Quo enim fug̾em: Q ibo a spũ tuo:¬
iucelum tuibi es: si descendo in infer¬
num ad es. Quid gͣ restat: Si assup¬
sero pennas meas ut columba. & uola¬
bo inextrema maris: id÷ ut spe ha¬

Expanded text:
ndi? «Tenebrarum harum.» Quarum tenebrarum? Utique iniquorum. «Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino» . «Rectores mundi, tenebrarum harum,» rectores iniquorum; contra hos habetis luctamen. Magnum praelium rectores mundi tenebrarum harum;» diaboJuda, sed qui implevit Judam. Illum patior visum, illum expugno non visum. Accepit enim buccellam Judas, et intravit in eum satanas : ut iste David persecutionem pateretur a filio suo. Quam multos Judas implet satanas, indigne accipientes buccellam ad judicium suum! Qui enim manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit . Non malum est quod datur, sed bonum malo in judicium datur. Bene esse non potest male accipienti quod bonum est. Ergo «exime me ab inimicis meis; quia ad te confugi.» Quo enim fugerem? «Quo ibo a spiritu telum, tu ibi es: si descendero in infernum, ades.» Quid ergo restat? «Si assumpsero pennas meas ut columba, et volabo in extrema maris;» id est, ut spe ha
Abbreviated transcription (Latin):
ut moriar: ut illi ꝑ innocentis mortẽ
libent᷑. qͥ habebant quare morerentur:
Collocauer̃ me intenebrosis tanꝗͣ mĩ
fernis. tanꝗͣ in sepulchro. tanꝗͣ mip̾a
passione: uelut mortuos scłi: eũ qͥ dic̃.

Expanded text:
ut moriar; ut illi per innocentis mortem ut moriar; ut illi per innocentis mortem liberentur, qui habebant quare morerentur. «Collocaverunt me in tenebrosis,» tanquam in infernis, tanquam in sepulcro, tanquam in ipsa passione; «velut
Abbreviated transcription (Latin):
Collocauert me intenebrosis: sic̃ mor¬
tuos scłi. Hoc a capite ex peditius audi
Illȩ enim ꝓ nobis mortuus factus ẽ: sed
iniquitatisꝰ ⁊ mortẽ ducentes ex peccati
ꝓpagine exilla uoce q̃ dicit᷑. Ego enĩ
mniniquitate c̃ceptꝰ sũ: et in pecc̃is mat̾
mea in uto̾ me aluit. Uenit autẽ illȩ
ꝑuirginẽ: assumens carnẽ ñ inqͥtatẽ
carnis: assumens carnẽ mundã munda-¬
itẽ. Illi autẽ quẽ peccatorẽ putabant:
tanꝗͣ mortuũ scłi deputabant. t ille
qui in alio psalmo chx̃ que ñ rapui tc̃
exsoluebã: & qͥ dix̃ in eiuugłio ecce ue¬
nit pͥnceps mundi p̃positꝰ mortis. oꝑi
mali ꝑfuasor. supplicii exactor: uenit
inqͥt et in me nichil inueniet. Quid ẽ in
me nicħ in ueniet: Nullã culpã: nichil
qͣre mori debeã. S ut sciant om̃s quia
uoluntatẽ inquit patͥs mi facio: surgi¬
te eamꝰ hinc. Ut moriar inquit uolũ¬
tatẽ patͥs mei facio: ñ autẽ morte sum
dignꝰ. Nicħ feci unde moriar: s facio

Expanded text:
Collocaverunt me in tenebrosis, sicut mortuos saeculi.» Hoc a capite expeditius auditIlle enim pro nobis mortuus factus est, sed iniquitatis, et mortem ducentes ex peccati propagine; ex illa voce qua dicitur: «Ego enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea in utero me aluit» . Venit autem ille per virginem assumens carnem, non iniquitatem carnis, assumens carnem mundam mundatricem. Illi autem quem peccatorem putabant, tanquam mortuum saeculi deputabant. At ille qui in alio psalmo dixit, «Quae non rapui, tunc exsolvebam» ; et qui dixit in Evangelio, «Ecce venit princeps mundi,» praepositus mortis, operis mali persuasor, supplicii exactor; «Venit,» inquit, «et in me nihil inveniet.» Quid est, «in me nihil inveniet?» Nullam culpam, nihil quare mori debeam. «Sed ut sciant omnes quia voluntatem,» inquit, «Patris mei facio, surgite, eamus hinc» . Ut moriar, inquit, voluntatem Patris mei facio, non autem morte sum dignus. Nihil feci unde moriar, sed facio
Abbreviated transcription (Latin):
de inimicis mĩs dñe: qr adte c̃fugi. Qui
aliqͣndo ate fugi: nc̃ ad te confugi fugͦ
enim adã a facie dei. ⁊ abscondit se int̾
ligna paradisi: ut de illo dic̾et᷑ in lib¬
Tanqͣm seruus fugiens dñm suum: et
consecutꝰ ẽ umbͣm. fũgit a facie dñi
sui: et consecutꝰ ẽ umbrã. Adumbrã
eni fugit: inter ligna paradisi. Uesi ꝑ¬
manserit in umbͣ: ne pꝰtea dicat᷑ tͣnsier
omia tanqͣm umbͣ. Exime me de ini¬
micis meis. N ego hic inimicos hoĩes
cogito. Nõ ẽ uob̃ colluctatio aduersꝰ
carnẽ et sangͥnem. S adu̾sꝰqͦs: Adu̾sꝰ¬

Expanded text:
de inimicis meis, Domine; quia ad te confugi.» Qui aliquando a te fugi, «ad te confugi.» Fugit enim Adam a facie Dei, et abscondit se inter ligna paradisi , ut de illo diceretur in lib«Tanquam servus fugiens Dominum suum, et consecutus umbram» . Fugit a facie Domini sui, et consecutus est umbram: ad umbram enim fugit inter ligna paradisi. Vae si permanserit in umbra; ne postea dicatur, «Transierunt omnia tanquam umbra» . «Exime me de inimicis meis.» Non ego hic inimicos homines cogito: «Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem.» Sed adversus quos
Abbreviated transcription (Latin):
datũ tuũ ualde: ñ intelligo nͥ caritatẽ. Qd
eni ꝓfuisset quac̃q morte ĩminente. ⁊ int̾
qͣntac̃q torm̃ta illa martyria confiteri:
si caritas inconfitente nͨ eẽt: Audiamuᷤᷤ

Expanded text:
datum tuum valde;» non intelligo nisi charitatem. Quid datum tuum valde;» non intelligo nisi charitatem. Quid enim profuisset quacumque morte imminente, et inter quantacumque tormenta illa martyria confiteri, si charitas in confitente non esset? Audiamus
Abbreviated transcription (Latin):
re metuebat: Absit. Et quid est me
ex pectauer̃. nͥ ut eis ad malũ consenti¬
ret: Tc̃ enimꝑdent. Unde autẽ ñ ꝑi¬
ret: dix̃. T estimonia tua intellexi. S
sonat. martyria tua intellexi: quia .s.
martyria consitens ñ ꝑirem. S illi qͥ
ut ꝑcdent expectabant qñ consentirẽ.
torquebant cum etiam confiterer. Nec
tam̃ qͦd intellex̾at relinquebat: intuẽs et
uidens utiq sine fine finem. ut sic ꝑseu̾aret.
tum tuum ualde. Prtͣuerat quippe inscũa¬
rium dei: et intellex̾at innouisima. Omiᷤ
autẽ consummatio mͥ uidetur hoc loco in¬
telligenda usq ad mortẽ ꝓu̾itate certare:
et ꝓuͦ ac sũmo bono mala omnia tolera¬
re. Cuiꝰ consumationis finis ÷ excellere in
regno. xp̃i quod ñ ht̃ finẽ: & hr̃e ibi sine
morte sine dolore. et cum magno honore
uitã. morte huiꝰ uite ac dolorib et oꝓpbruᷤ
id quisitã. Qͦd autẽ addidit latum man¬

Expanded text:
re metuebat? Absit. Et quid est, «me re metuebat? Absit. Et quid est, «me exspectaverunt,» nisi ut eis ad malum consentiret? Tunc enim perderent. Unde autem non perierit dixit: «Testimonia tua intellexi.» Sed sonat, «Martyria tua intellexi.» Quia scimartyria confitens non perirem: sed illi qui ut perderent, exspectabant quando consentirem, torquebant etiam cum confiterer. Nec tamen quod intellexerat relinquebat intuens et videns utique sine fine finem, si perseveraret tum tuum valde.» Intraverat quippe in sanctuarium Dei, et intellexerat in novissima . Omnis autem consummatio mihi videtur hoc loco intelligenda, usque ad mortem pro veritate certare , et pro vero ac summo bono mala omnia tolerare: cujus consummationis finis est excellere in regno Christi, quod non habet finem; et habere ibi sine morte, sine dolore, et cum magno honore vitam, morte hujus vitae ac doloribus et opprobriis acquisitam. Quod autem addidit, «Latum man
Abbreviated transcription (Latin):
quisiui. Non tͣnseunt̾ intuendũ ẽ qͦd di¬
Ctũ ẽ : tuus sum ego. Quid enĩ ñẽ eiꝰ:
Anforte quia incelis eẽ. dr̃ ds. ideo putã¬
dum ẽ. aliquid non eẽ. eius interra: cũ
clamet alius psalmꝰ. dñĩ ẽ. terra ⁊ pleni¬
tudo eiꝰ. orbis terrarũ & om̃s qui habi¬
tant ineo: Quid: gͦ quodiste ita se qͦ¬
dãmͦ familiarius deo comm̃dandũ pu¬
tauit ut dic̾et. tuus sum ego saluum
me fac. nͥ intelligi uolens qͦs malo suo
sius ẽẽ uoluerit. quod÷ inobedientie
pͥmũ et maximu̾ malũ: Et tanqͣ dicenᷤ.
ms̃ eẽ uolui &e ꝑditum me fecĩ tuus sũ
inquit saluũ me fac: quia iustificatio¬
nes tuas ex quisiui. ñ uoluntates meas
quib fuims: s iustificationes tuas ut
autẽ tua intellexi. Quidẽ. expectaue¬
runt ut ꝑcł̾ent: Anuelut insidiis obse¬
dant urã. expectantes ut qͥndo tͣnsiret
occident: Nunqͥd gͦ morte corporis ꝑi¬

Expanded text:
quisivi.» Non transeunter intelligendum est quod diquisivi.» Non transeunter intelligendum est quod dictum est, «Tuus sum ego.» Quid enim non est ejus? An forte quia in coelis esse dicitur Deus, ideo putandum est aliquid non esse ejus in terra; cum clamet alius psalmus, «Domini est terra et plenitudo ejus, orbis terrae et omnes qui habitant in eo» ? Quid est ergo quod iste ita se quodammodo familiarius Deo commendandum putavit, ut diceret, «Tuus sum ego, salvum me fac;» nisi intelligi volens quod malo suo suus esse voluerit, quod est inobedientiae primum et maximum malum? Et tanquam dicens, Meus esse volui, et perditum me feci: «Tuus sum,» inquit, «salvum me fac, quia justificationes tuas exquisivi;» non voluntates meas, quibus fui meus, sed «justificationes tuas,» uautem tua intellexi.» Quid est, «exspectaverunt, ut perderent?» an velut insidiis obsederunt viam, exspectantes ut quando transiret, occiderent? Numquid ergo morte corporis peri
Abbreviated transcription (Latin):
q fundam̃to dñe fundasti t̾ram et ꝑ ma-¬
net: quia intali fundam̃to constabilita¬
ñ inclinabit᷑ in scłm scłi: in eisutiq ꝑma¬
nens. quib es uitam daturꝰ et̾nam. Qͦs
autẽ ancilla peꝑit ad uetꝰ testam̃tũ ꝑti¬
nentes: incuiꝰ tam̃ figuris latebat no¬
uum: nichil aluid sapiendo qͣm ꝓmissa
quippe omĩa dies. Et iste ẽ dies quẽ fe¬
cit dnis: exultemꝰ et iocundem᷑ ineo: et
em: seruiunt tͥ. Impii quippe dequib
hȩc ut fundata ꝑmaneat: atq subiec̃.
Nisi qͦd lex tua meditatio mea ẽ: tẽ for¬
sitan ꝑissem inhumilitate mea. Ista
tes facit intribulatione temporali
ne ꝑeant inhumilitate mortali. Inet̾¬
num ñ obliuiscar iustificationes tua.
quia impsis uiuficasti me. Ecce unde
factum ẽ: ut ñ ꝑiret in humilitate sua
Nam dõ nr̃o ñ uiuificante quid÷ hõ: qͥse
occide potuit. uiuificare autẽ n pot̾: Sub
uum me fac: quia iustificationes tuas ex¬

Expanded text:
que fundamento, Domine, «fundasti terram, et permaque fundamento, Domine, «fundasti terram, et permanet:» quia in tali fundamento constabilitan inclinabitur in saeculum saeculi ; in eis utique permanens quibus es vitam daturus aeternam. Quos autem ancilla peperit, ad vetus testamentum pertinentes, in cujus tamen figuris latebat novum, nihil aliud sapiendo quam promissa quippe omnia dies: et iste est dies quem fecit Dominus, exsultemus et jucundemur in eo ; etem, «serviunt tibi.» Impii quippe de quibus  ut fundata permaneat; atque subjecit, «Nisi quod lex tua meditatio mea est, tunc forsitan perissem in humilitate mea.» Ista tes facit in tribulatione temporali, ne pereant in humilitate mortali. non obliviscar justificationum tuarum, quoniam in ipsis vivificasti me.» Ecce unde factum est ut non periret in humilitate sua. Nam Deo non vivificante, quid est homo, qui se occidere potuit, vivificare autem non potest? vum me fac, quoniam justificationes tuas ex
Abbreviated transcription (Latin):
inangłis tuis: custodientib ȩt̾nam sine
Singulis quippe litt̾is hebreis subdunt᷑
octoni: donec psalmi huius ꝓlixitas ter¬
t̾ram contuitu fidelis mentis aspiciens.
inuenit in ea gen̾ationes quȩ incȩlo ñs̃:
& ait. ingen̾ationẽ ⁊ gen̾ationẽ u̾itaᷤ tua
siue om̃s gen̾ationes ista repeticione sig¬
nificans. aquib ñ qͣm defuit u̾itas dei
in scĩs eiꝰ. mͦ pauciorib. mͦ pluriorib ut
se tempoꝵ uarietas habuit uelhabebit:
siue duas qͣsdam gen̾ationes intelliguio¬
lens. unam scilicet ad legem ꝑtinentẽ
inquit t̾ram ⁊ ꝑmanet: eos qui in terra
sunt terrã nuncupans. fundam̃tum
gen̾antis ancillȩ fuisse. ñ lib̾e que ẽ ma¬
ter nr̃a: cui mat̾ syon dicet hõ. & hõ factꝰ
ẽ inea. et ipse fundauit eam altissimꝰ. Ipse
ẽ enim et ap̃ patrẽ altissimꝰ. ⁊ ꝓpt̾ nos in is¬
ta matre factus humillimꝰ: qm̃ qui deus
erat suꝑ eam homo factus ẽ in ea. Hoc ita¬

Expanded text:
in Angelis tuis custodientibus aeternam sine ent. Singulis quippe litteris hebraeis subduntur octoni, donec psalmi hujus prolixitas terst coelum ergo terram contuitu fidelis mentis aspiciens, invenit in ea generationes quae in coelo non sunt, et ait, «In generationem et generationem veritas tua:» sive omnes generationes ista repetitione significans, a quibus nunquam defuit veritas Dei in sanctis ejus, modo paucioribus, modo pluribus, ut se temporum varietas habuit vel habebit; sive duas quasdam generationes intelligi volens, unam scilicet ad Legem et Prophetinquit, «terram et permanet:» eos qui in terra sunt, terram nuncupans. Fundamentumgenerantis ancillae fuisse, non liberae, quae est mater nostra ; cui, «Mater Sion, dicet homo; et homo factus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus» ? Ipse est enim et apud Patrem altissimus, et propter nos in ista matre factus humillimus; quoniam qui Deus erat super eam, «homo factus est in ea.» Hoc ita
Abbreviated transcription (Latin):
Inhac diffusione latitudo ẽ: in qͣsine an¬
gustiis uia quoq ambulatur angusta :
donante illo ciu dictum ẽ. Dilatasti gres¬
sus meos subt̾ me: ⁊ ñ sunt infirmata
uestigia mea. Latum ẽ. gͦ mandatũ cari¬
tatis: mandatũ illud geminũ. qͦ iubet᷑
ds ⁊ ꝓximꝰ diligi. Quid autẽ latiꝰ. quã
ut ibi pendeat totalex ⁊ om̃s ꝓpb̾e:¬

Expanded text:
. In hac diffusione latitudo est, in qua sine angustiis via quoque ambulatur angusta, donante illo cui dictum est, «Dilatasti gressus meos subter me, et non sunt infirmata vestigia mea» . Latum est ergo mandatum charitatis, mandatum illud geminum, quo jubetur Deus et proximus diligi. Quid autem latius, quam ut ubi pendeat tota Lex et omnes Prophet
Abbreviated transcription (Latin):
t̃p̾tes tͣnstuler̃. Uerũ quia suauitas potest
eẽ. ⁊ in malo. qñ illicita queq ⁊ ĩmunda
nis sp̃ualib deputet᷑. ꝓpt̾ hoc enĩ eã et
bonitatẽ nr̃i appellare uoluer̃. Nichil
hic gͦ aliud dictum existimo. suauitatẽ
fecisti cũ seruo tuo: nͥ fecisti ut me delec¬
taret et bonum. Quando enĩ delectat bo¬
num: magnũ ẽ dĩdonũ. Qnͣdo aut̃ bonꝰ
opꝰ qͦd lex imꝑat fit timore pene ñ amore

Expanded text:
terpretes transtulerunt. Verum quia suavitas potest esse et in malo, quando illicita quaeque et immunda bonis spiritualibus deputetur: propter hoc enim eam et «bonitatem» nostri appellare voluerunt. Nihil hic ergo aliud dictum existimo, «Suavitatem fecisti cum servo tuo,» nisi, fecisti ut me delectaret bonum. Quando enim delectat bonum, magnum est Dei donum. Quando autem bonum opus quod lex imperat, fit timore poenae
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd humilitatẽ penalẽ deliquendo pre¬
cesserit. Quod uͦ ibiait. ꝓpt̾ea eloqͥum
tuũ custodiui: hic autẽ ut custodiam
iustificationes tuas: satis significasse mͥ
uidet᷑ hoc ẽẽ. ista nosse quod custodire:
hoc custodire qͦd nosse. Neq enim xp̃c
ñ nou̾at qͦd arguebat. Et tam̃ arguebat
peccatũ: cum dictum de illo sit. qͦd nõ
nou̾at peccatũ. Nou̾at gͦ quadã noticia:
et rursus quadam ignorantia. non nouat
sic nustificationes dei multi discunt: ⁊ nõ
discunt. Nouer̃ enim eas quadã noticia:⁊
rursus quadã ignorantia. qm̃ qui ñ facrũt
ñ nouerunt. E omͦ hic gͦ intelligendus :
dixisse. ut discam iustificationes tuas: ea
u̾sus ostendit. uͥ ait. bona mͥ lex oris tui
suꝑ milia auri ⁊ argenti: ut ampliꝰ dilig¬
at caritas legem dei: qͣm diligit cupidi¬
tas milia auri et argenti.¬

Expanded text:
endo praecesserit. Quod vero ibi ait, «Propterea eloquium tuum custodivi;» hic autem, «Ut discam justificationes tuas:» satis significasse mihi videtur hoc esse ista nosse quod custodire, hoc custodire quod nosse. Neque enim Christus non noverat quod arguebat; et tamen arguebat peccatum, cum dictum de illo sit quod «non noverat peccatum» . Noverat ergo quadam notitia, et rursus quadam ignorantia non noverat. Sic et justificationes Dei multi discunt, et non discunt. Noverunt enim eas quadam notitia; et rursus quadam ignorantia, quoniam non faciunt, non noverunt. Eo modo hic ergo intelligendus est dixisse, «Ut discam justificationes tuas;» ea versus ostendit, ubi ait, «Bona mihi lex oris tui, super millia auri et argenti:» ut amplius diligat charitas legem Dei, quam diligit cupiditas millia auri et argenti.
Abbreviated transcription (Latin):
dñe. Deniq sequit᷑. Multiplicata ÷ suꝑ
me iniquitas suꝑborum: eoꝵ scilicet: quib
ñ ꝓfuit qͦd pꝰea qͣm deliquit humiliata ÷
humana natura. Ego autẽ intoto corde
meo scrutabor mandata tua. Qntalibet ł
inquit abundet iniquitas: ñ mme refriges¬
cit caritas. Tanqͣm ille hoc dicit: qui in
euis suauitate iustificationes dei discit.
Qͣntomagis enim suania s que iubet qui
iuuat: tantomagis ea scrutat᷑ amans. ut
cagnita faciat ⁊ faciendo cognoscat: q
ꝑfectius cognoscuntur cum fiunt. Coagu¬

Expanded text:
 Denique sequitur, «Multiplicata est super» «me iniquitas superborum:» eorum scilicet quibus non profuit, quod posteaquam deliquit, humiliata est humana natura. «Ego autem in toto corde meo scrutabor mandata tua.» Quantalibet, inquit, abundet iniquitas, non in me refrigescet charitas . Tanquam ille hoc dicit, qui in ejus suavitate justificationes Dei discit. Quanto magis enim suavia sunt quae jubet qui juvat, tanto magis ea scrutatur amans, ut cognita faciat et faciendo cognoscat; quia perfectius cognoscuntur, cum fiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ suꝑ se multiplicatã dix̃ iniqͥtatẽ:
Obduruisse autẽ cor eoꝵ uult intelligi
hoc u̾bo: ⁊ hoc loco. Nam dr̃ ⁊ inbono:
sic̃ inpsalmo sexagesimo septimo dr̃. mõs
incaseat᷑ monsuber: ⁊ intelligit᷑ graple¬
nus. Nam et illic quidã: coagulat᷑ int̾¬
p̾tati s̃. S uide : qͥd a se opponat duricie
meditat᷑ sum: Qua lege. utiq iustissima lnia
et miscđissima. unde illi dr̃ i lege tua
miserere mei: suꝑbis resistit ut obdurẽ¬
tur: humilib autẽ dat grãm. ut dili¬
gant obedientiã. & ne excipiant excel¬
lentiã. Meditatione quippe legis huiꝰ
uoluntaria seruat᷑ humilitas. ũ penał ȩua-¬

Expanded text:
um super se multiplicatam dixit iniquitatem? Obduruisse autem cor eorum vult intelligi hoc verbo et hoc loco. Nam dicitur et in bono, sicut in psalmo sexagesimo septimo dicitur, «Mons incaseatus, mons uber» ; et intelligitur gratia plenus: nam et illud quidam, «coagulatus,» interpretati sunt. Sed vide quid a se opponat duritiaemeditatus sum.» Quam legem? Utique justissimam et misericordissimam: unde illi dicitur. «Et lege tua miserere mei.» Superbis resistit, ut obdurentur; humilibus autem dat gratiam , ut diligant obedientiam, et recipiant excellentiam. Meditatione quippe legis hujus, voluntaria servatur humilitas, ut poena
Abbreviated transcription (Latin):
ma sit. ꝓmissio. omi semini. Suauitatẽ
& eruditionẽ. et scientiã doce me inqͥt:
qm̃ mandatis tuis credidi. Aug̾i sibi ista
tatẽ fecisti cũ seruo tuo: qͦmͦ dicit. sua¬
uitatẽ doce me. nͥ ut ei gra dei magis ma¬
gisq abundet uel innotescat dulcedine
bonitatis: Habebant enĩfidẽ: qͥ dix̾unt
Dñe. auge nobis fidẽ. Et qͣmdiu iuuit᷑
in hoc mundo: ꝓfitientium ẽ. ista can¬

Expanded text:
ma sit promissio omni semini . Suavitatem, et eruditionem, et scientiam doce me; quia in mandatis tuis credidi. Augeri sibi ista tatem fecisti cum servo tuo;» quomodo dicit, «Suavitatem doce me,» nisi ut ei gratia Dei magis magisque innotescat dulcedine bonitatis? Habebant enim fidem qui dixerunt: «Domine, auge nobis fidem» . Et quamdiu vivitur in hoc mundo
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ cupit. dicere illa q̃ dix̃ dñs discipłis
suis. pꝰea qͣm surrex̃ amortuis: s fac̾e qͦd ipse
fec̃. ñ pot̾. Ait enim euuangłum. Tẽ ape
ruit eis sensum ut intellig̾ent scͥpturas:
& dix̃ eis. Quid autẽ illis dix̾it: ibi legit᷑
S ideo ceꝑant quod dix̃: q unde caꝑetur
aꝑuit. Docet gͦ ds suauitatẽ: inspirando
delectationẽ. Docet disciplinã: temꝑando
tͥbulationẽ. Docet scientiã: insinuando
cognitionem. Cum itaq alia sint que ideo
discimꝰ ut tantũmͦ sciamꝰ. alia uͦ ut etiã fa¬
ciamꝰ: qñ d̾s ea docet. sic docet scienda. ut¬
sciamꝰ aꝑiendo u̾itatẽ: sic docet facienda¬
ut faciamꝰ inspirando suauitatẽ. Neq eniꝰ
frustra ei dr̃. Doce me ut faciã uolunta¬
tem tuã. Sic inquit doce me ut faciã: ñ
tantũmͦ ut sciã. Ipsa quippe recte facta
fructus : nr̃: quẽ reddimꝰ agricole nr̃o.
S scͥptura dicit. Dñs dabit suauitatem:

Expanded text:
quem cupit, dicere illa quae dixit Dominus discipulis quem cupit, dicere illa quae dixit Dominus discipulis suis, posteaquam resurrexit a mortuis; sed facere quod ille fecit, non potest. Aitruit eis sensum, ut intelligerent Scripturas, et dixit illis» . Quid autem illis dixerit, ibi legitur: sed ideo ceperunt quod dixit, quia unde caperetur aperuit. Docet ergo Deus suavitatem inspirando delectationem, docet disciplinam temperando tribulationem, docet scientiam insinuando cognitionem. Cum itaque alia sint quae ideo discimus ut tantummodo sciamus, alia vero ut etiam faciamus; quando Deus ea docet, sic docet ut scienda sciamus, aperiendo veritatem, sic docet ut facienda faciamus, inspirando suavitatem. Neque enim frustra ei dicitur, «Doce me ut faciam voluntatem tuam» . Sic, inquit, «doce ut faciam,» non tantummodo tu sciam. Ipsa quippe recte facta, fructus est noster quem reddimus agricolae nostro: sed Scriptura dicit, «Dominus dabit suavitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
piendo dicit᷑: id÷ ñ audiendo. uł legẽ¬
do. uel cogitando. s: exꝑiendo. At uͦ sci¬
entia qͣm t̾ciam posuit. in hisque ait do¬
ce me: docendo datur. Nam qͥd ÷ ali¬
ud docere quã scientiã dare: Et hȩc
duo ita sibi conexa sunt: ut alt̾um sine
alt̾o eẽ n᷑ possit. Nemo enĩ docet᷑: nͥ
discat. Et nemo discit: nisi doceatur.
Et ideo si discipłs capax ñ sit eoꝵ quȩ
a doctore discunt᷑: ñ pot̾ doctor dice. Ego
eum docui: s ipse nͨ didicit. Dic̾e aut̃ pot̾
Ego eidixi qͦd dicendum fuit: s ille ñ di-¬
dicit quia ñ ꝑcepit ÷ ñ comp̾hendit. ñ intel¬
lexit. Nam ꝓfecto & ille didicisset: suste do¬
cuisset. Et ideo ds qñ uult doc̾e. pͥꝰ dat in¬
tellectum: sine qͦ ea que ad diunã doctͥnã
ꝑtinent. homo uͦ pot̃ disc̾e. Unde & iste
paulo pꝰ dic̃. Damͥ intellectũ ut discam
mandata tua. Pot̾ itaq hõ cũ docere ali¬

Expanded text:
piendo discitur; id est, non audiendo vel legenpiendo discitur; id est, non audiendo vel legendo, vel cogitando, sed experiendo. At vero scientia, quam tertiam posuit in his quae ait, «Doce me,» docendo datur. Nam quid est aliud docere, quam scientiam dare? Et haec duo ita sibi connexa sunt, ut alterum sine altero esse non possit. Nemo enim docetur nisi discat, et nemo discit nisi doceatur. Et ideo si discipulus capax non sit eorum quae a doctore dicuntur, non potest doctor dicere, Ego eum docui, sed ipse non didicit: dicere autem potest, Ego ei dixi quod dicendum fuit, sed ille non didicit; quia non percepit, non comprehendit, non intellexit. Nam profecto et ille didicisset, si iste docuisset. Et ideo Deus, quando vult docere, prius dat intellectum, sine quo ea quae ad divinam doctrinam pertinent, homo non potest discere: unde et iste paulo post dicit, «Da mihi intellectum, ut discam mandata tua.» Potest itaque homo, cum docere ali
Abbreviated transcription (Latin):
flãma sub impetu uenti. quantomagis
repͥmit᷑ tanto ardentius excitari. Ideopa¬
rum fuit dice̾ suauitatẽ fecisti c̃ seruo
tuo: nͥ rursuspet̾et ut eum doceat suaui¬
tatẽ: tantã utiq ut disciplinam possit
patientissime sustin̾e. Tercia ponit᷑ sciẽ¬
tia: qm̃si magnitudine sua p̾cedit scien¬
tia magnitudinẽ caritatis: ñ edificat sed
inflat. Cum gͦ tanta fui̾t caritas in boni¬
tate suaui. ut tͥbulationib ñ possit extin¬
gui. qͣs adhibet disciplina: tẽ utilis erit
erit: & que a deo donata sint ei. ꝑque
posse se sciat quȩ se posse nesciebat. & ꝑ
seipsũ omĩno ñ pot̾at. Quod autẽ ñ ait
damͥ s doce me. qmͦ suauitas docet᷑. si ñ
det᷑: qͣndoqͥdẽ multi qͦd eos ñ delectat sci¬
unt. et qͣr̾ rerum hñt cognicionẽ. non
hñt suauitatẽ : Suauitas enĩ disci nõ
pot̃: nͥ delectet. Item disciplina que si¬
gnificat emendatoriã tͥbulationẽ. acci¬

Expanded text:
flamma sub impetu venti, quanto magis flamma sub impetu venti, quanto magis reprimitur, tanto ardentius excitari. Ideo parum fuit dicere, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» nisi rursus peteret ut eum doceat suavitatem, tantam utique ut disciplinam possit patientissime sustinere. Tertia ponitur scientia; quoniam si magnitudine sua praecedit scientia magnitudinem charitatis, non aedificat, sed inflat . Cum ergo tanta fuerit charitas in bonitate suavi, ut tribulationibus non possit exstingui, quas adhibet disciplina; tunc utilis erit erit, et quae a Deo donata sint ei, per quae posse se sciat quae se posse nesciebat, et per seipsum omnino non poterat. 3. Quod autem non ait, Da mihi; sed «Doce me:» quomodo suavitas docetur, si non detur? Quandoquidem multi quod eos non delectat sciunt, et quarum rerum habent cognitionem, non habent suavitatem. Suavitas enim disci non potest, nisi delectet. Item disciplina, quae significat emendatoriam tribulationem, acci
Abbreviated transcription (Latin):
cundum illud. Quẽ enim diligit dñs
corripit: flagellat autẽ omnẽ filium
quẽ recipit. Hȩc ap̃ eccłiasticas litt̾as di¬
ci assolet disciplina: int̾pͣtata de greco
uͥlegit᷑ pediã. hoc enim u̾bũ ingreco po¬
sitũ ẽ. in epła adhebreos: uͥ latinꝰ int̾pres
ait. Om̃is enim disciplina ad p̾sens nõ
gaudii uidet᷑ eẽ. s tristicie: pꝰea autẽ
fructum pacificũ his qui ꝑ eã certart̃
reddet rusticiȩ. Cũ qͦ gͦ fac̃ ds suauita¬
tem. id ÷ cui ꝓpiciꝰ in spirat boni delecta
tionẽ: atq ut aꝑtiꝰ id explicẽ cui donat᷑
ado caritas dei. & ꝓpt̾ dm̃ caritas ꝓrimi:
ꝓfecto instant̾ orare debet. qͦ tantũ sibi¬
augeatur hoc donum: ut ñ solũ ꝓ illo con¬
libet ꝑferat passiones. Ita suauitati salub̾t̾
additur disciplina. Nonenim qͣntulec̃q
suauitati ł bonitati. hoc ÷ caritati scẽ. pos¬
cenda ÷ et obtinenda: s tã magne. ut sub
eiꝰ p̾ssura ñ possit extingui: s sic̃ ingens

Expanded text:
dum illud: Quem enim diligit Dominus, corripit: flagellat autem omnem filium, quem recipit. Haec apud Ecclesiasticas litteras dici assolet disciplina, interpretata de Graeco, ubi legitur paedia. Hoc enim verbum in Graeco positum, est in epistola ad Hebraeos, ubi Latinus interpres ait: Omnis enim disciplina ad praesens, non gaudii videtur esse sed tristitiae, postea autem fructum pacificum his, qui per eam certarunt, reddet justitiae. Cum quo ergo facit Deus suavitatem, id est cui propitius inspirtionem; atque, ut apertius id explicem, cui donatur a Deo charitas Dei, et propter Deum charitas proximi: profecto instanter orare debet, quo tantum sibiaugeatur hoc donum, ut non solum pro illo conlibet perferat passiones. Ita suavitati salubriter additur disciplina. Non enim quantulaecumque suavitati vel bonitati, hoc est, charitati sanctae poscenda et optanda est; sed tam magnae, ut sub ejus pressura non possit exstingui, sed sicut ingens
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ÷ gͦ mandatis tuis credidi: nͥ credidi
qͦd tu illa mandau̾is ñ aliquis homo. qͣuis ꝑ
homines hominibus ministrata sint: Quia
itaq credidi tua ẽẽ mandata: ip̃a fides mea
qͣ id credidi. impetret abste grãm qͣ faciam
qͦd mandasti. Si eniꝰ homo mͥ hȩc iuberet fo¬
rinsecus: nunqͥd ut &̃ fac̾em qͦd iubebat ad¬
iuuaret intͥnsecus: Doce gͦ me suauitatẽ.
inspirando caritatẽ÷ doce me disciplinam.
donando pacientiã : doce me scientiã. illumi¬
nando intelligentiã: qm̃mandatis tuis cre¬
didi. Te illa credidi mandasse qͥ ds es: ⁊ hoĩ
u̾bum titum. uelsicut alii exp̾ssius hñt.
ꝓpt̾ea eloquiũ tuum custodiui. utiq ne
rursus humiliarer. Qͦs ad illã meliꝰ hu¬
miliationem refertur que facta ÷ in adã:
inqͦ omnis creatura humana tanꝗͣ in radice
u̾bo suꝑius tractauimꝰ. Et in tua suauita¬
te doce me iustificationes tuas. Uere uult
facẽ iustificationes dei: qñ eas in eiꝰ suaui-¬

Expanded text:
Quid est ergo, «mandatis tuis credidi,» nisi, credidi quod tu illa mandaveris, non aliquis homo, quamvis per homines hominibus ministrata sint? Quia itaque credidi tua esse mandata, ipsa fides mea qua id credidi, impetret abs te gratiam qua faciam quod mandasti. Si enim homo mihi haec juberet forinsecus; numquid, ut etiam facerem quod jubebat, adjuvaret intrinsecus? Doce ergo me suavitatem inspirando charitatem, doce me disciplinam donando patientiam, doce me scientiam illuminando intelligentiam: «Quoniam mandatis tuis credidi.» Te illa credidi mandasse qui Deus es, et homini verbum tuum,» vel, sicut alii expressius habent, «propterea eloquium tuum custodivi:» utique ne rursum humiliarer. Quod ad illam humiliationem melius refertur, quae facta est in Adam, in quo omnis creatura humana tanquam inverbo superius tractavimus. «Et in tua suavitate doce me justificationes tuas.» Vere vult facere justificationes Dei, quando eas in ejus suavi
Abbreviated transcription (Latin):
fessio laudisẽ. Alio loco ipse dñs dic̃.
Confite or tͥ pat̾: dñe cęli ⁊ terrȩ. Qd
confitebat᷑: Nunqͥd peccã: Xp̃i gͦ confi¬
teri: erat laudare. Et audi laudẽ pats.
dente necessitate omĩa negotia necessita
dico die ac nocte. uͥ ñ ẽ nor.s toto die
cũ unꝰ dies ẽ: ñ erit qͥd ibi agamꝰ nͥ lau¬
demꝰ quẽ diligimꝰ: qr tc̃ ⁊ uidebimꝰ. M
ñ uisũ desidamꝰ: et laudamꝰ. Tc̃ uisũ qͦd
amamꝰ. qͦmͦ laudabimꝰ: Sine fine erit
laus: qr sine fine amor. Quia gͦ hoc ibi
agemꝰ: iõ educ de carc̾e aĩã meã. ut c̃fi¬
rumpit᷑ aggͣuat animã. Noncorpꝰ as¬
corpꝰ qͦd corrumpit᷑. Ergo carc̾em facꝰ
ñ corpꝰ s corrruptio. Educ de carcere
animã mcã: ut c̃siteat᷑ noĩ tuo. lam
sterna enimultima si meministis: hȩc
fuit. Singłaris ego sũ: donec tͣnseã. Et
hic quȩ ẽ ultima: Me sustinebt̾ iusti:¬

Expanded text:
ipse Dominus dicit: «Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae.» Quid confitebatur? numquid peccata? Christi ergo confiteri, erat laudare. Et audi laudem Patris: dente necessitate omnia negotia necessitatdico die ac nocte, ubi nox non est; sed toto die, cum unus dies est, non erit quid ibi agamus, nisi laudemus quem diligimn visum desideramus, et laudamus; tunc visum quod amamus, quomodo laudabimus? Sine fine erit laus, quia sine fine amor. Quia ergo hoc ibi agemus, ideo «educ de carcere animam meam, ut confirumpitur, aggravat animam» . Non corpus ag«corpus quod corrumpitur». Ergo carcerem facit non corpus, sed corruptio. «Educ de» «carcere animam meam, ut confiteatur nomini tuo.» Jam sterna enim ultima, si meministis, haec fuit: «Singularis ego sum, donec transeam» . Et hic quae est ultima? «Me sustinebunt justi
Abbreviated transcription (Latin):
mitas meas. Illi me deiectum putabant:
tu me stantẽ c̾nebas. Illi qui ꝑsequebãt᷑
ut comp̃hendent implicatos putabant
pedes meos: s ilł obligati s̃ pedes et ceci
let de laqueo pedes meos. ꝑ seu̾aui ambu¬
lando. Qui enim ꝑseu̾au̾it usq infinẽ:
hic saluus erit. Illi me opp̾sfum putabãt:
s ego ambulabã. Ubi ambulabã: Inse¬
mitis qͣs illi ñ uidebant: qui me captum
putabant. Insemitis uisticiȩ tuȩ: insemi¬
tis p̾ceptoꝵ tuorũ. Tuenim cognouistise¬
mitas meas: ꝑ secutor ñ eas agnouit. Nã
ñ in eis mͥ inuidet: s ineis mecũ ambula¬
ret. Quȩ s̃ iste semitȩ nͥ uiȩ illȩ de quib

Expanded text:
novisti semitas meas,» Illi me dejectum putabant, tu me stantem cernebas. Illi qui persequebantur et comprehenderant, implicatos putabant pedes meos: sed illis obligati sunt pedes, et cecilet de laqueo pedes meos . Perseveravi ambulando: «Qui» enim «perseveraverit usque in finem, hic salvus erit» . Illi oppressum me putabant, sed ego ambulabam. Ubi ambulabam? In semitis quas illi non videbant, qui me captum putabant; in semitis justitiae tuae, in semitis praeceptorum tuorum. «Tu» enim «cognovisti semitas meas;» persecutor non eas cognovit: nam non in eis mihi invideret, sed in eis mecum ambularet. Q
Abbreviated transcription (Latin):
gustia. Qm̃uis enĩ inspe latitudinẽ habe¬
at: in re tam̃ p̾senti angustat᷑. Attende
ang̾tias apti. Non habui requiẽ spũi mõ
dix̃: quia ñ inueni titum frẽm meũ. A
lio loco. Quis infirmat᷑ ⁊ ego ñ infirmor
Quis scandalizat᷑ et ego ñ uror: Quig̾
et infirmabat᷑ ⁊ urebat᷑. ñ ne ĩpenis et
carce erat: S iste pene excaritate coro¬
nã parturiunt. Unde it̾m dic̃. Suꝑẽ mͥ¬
corona iusticiȩ: qͣm reddet mͥ dñs milla
die iustus iudex. Adhoc ualet educ de
carce animã meã: ut confiteat᷑ nomini
tuo. lam educta de corruptione. qͥd ht
c̃fiteri: Peccã ibi ñ s̃: s laudes s̃. Duob
autẽ mis confessio intelligit᷑: ⁊ inpecc̃is
confessio. Et ita nota omĩ ppło: ut q̃ñ
auditũ fui̾t nom̃ confessionis in lectioe
siue in laude dicat᷑. fiue de peccis dicat᷑.
currant pugni ad pectus. Notum ẽ gͦ
nom̃ confessionis de pecc̃o: confessionẽ

Expanded text:
gustia. Quamvis enim in spe latitudinem habegustia. Quamvis enim in spe latitudinem habeat, in re tamen praesenti angustatur. Attende angustias Apostoli: «Non habui requiem spiritu meo,» dixit; «quia non inveni Titum fratrem meum» . Alio loco: «Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror» ? Qui ergo et infirmabatur et urebatur, nonne in poenis et carcere erat? Sed istae poenae ex charitate coronam parturiunt. Unde iterum dicit: «Supecorona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex» . Ad hoc valet, «Educ de carcere animam meam, ut confiteatur nomini tuo.» Jam educta de corruptione, quid habet confiteri? Peccata ibi non sunt, sed laudes sunt: duobus autem modis confessio intelligitur, et in peccatis confessio, et ita nota omni populo, ut quando auditum fuerit nomen confessionis in lectione, sive in laude dicatur, sive de peccatis dicatur, currant pugni ad pectus. Notum est ergo nomen confessionis de peccato: confessionem