comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃n feruentissimꝰ erat. In om̃i inqmͣ
iocunditate ⁊ alacritate. hinc ꝑ aplice
t̾ni pectoris ubera: plene iam ipsius
spũ recreatõ. Uerũ qͥa ut diximꝰ dñs pa¬
pa erat ꝓpe. et confessionis saluberrimꝰ
usus ꝑscͥpta nec fieri solet nec debet:
uidens etiã quia ꝓpt̾ea que supͣdiximꝰ
in popło suo iux fac̾et fructum: in
ꝓpria ꝑsona sũmum pontificẽ a dire
disposuit. Unde et suis etiam ignoran-¬
tib p̃terqmͣ duob trib ue quos secũ
oucebat: noctu clam tranffretare at-¬
tẽptauit. Nec enĩ si palam uellet: pa¬
teret egressus. Int̾ cet̾as quippe pre¬
scͥptas consuerudines. fuit ⁊ hec: quod
nemo pontificum uł ꝑsonarũ regni
absq licentia regis uł iusticiarũ eius.
t̾ram egrederet᷑. Unde ⁊ archip̃sul clam
egredi attẽptauit. bis qͥde mare ĩgressꝰ.
ta sua ipsi in facto hoc resistenti. Sic̃
enĩ om̃ia tempꝰ hñt. sic et tempꝰ oc¬

Expanded text:
spiritu ferventissimus erat; in omni, inquam, spiritu ferventissimus erat; in omni, inquam, jucunditate et alacritate, hinc per aposterni pectoris ubera, plene jam ipsius spiritu recreato: verum, quia, ut diximus, dominus papa erat prope, et confessionis saluberrimus usus per scripta nec fieri solet nec debet, videns etiam quia propter ea quae supra diximus, in populo suo vix faceret fructum, in propria persona summum pontificem adire disposuit, unde et suis etiam ignorantibus praeterquam duobus tribusve quos secum ducebat noctu clam transfretare attentavit. Nec enim si palam vellet, pateret egressus. Inter caeteras quippe praescriptas consuetudines fuit et haec, quod nemo pontificum vel personarum regni absque licentia regis vel justitiarum ejus terram egrederetur; unde et archipraesul clam egredi attentavit, bis quidem mare ingressus, ta sua ipsi in facto hoc resistente. Sicut enim omnia tempus habent, sic et tempus oc
Abbreviated transcription (Latin):
eo qͦd gestis cauteriatã gereret con-¬
scientiam. archip̃sul cũ multa festi-¬
natione ad romanũ mitcit pontisicẽ:
iitpote cuiꝰ est sanare contͥtos corde.
et alligare contͥciones eoꝵ. Igit᷑ sic̃ ab¬
sens ꝑ scͥpta poterat. uulnꝰ detegit.
medicinã querit. int̾im toto temꝑe.
uidełc circit̾ quadraginita dies ab altari
seartens. donec reu̾so nuntio a sũmo¬
pontifice. suꝑ his quib se accusabat.
ꝑapłicum scͥptum absolutionis gr̃am
obtinuisset: nuntio qͥdem in tam bre¬
ui reuerso. eo qͦd sũmus pontisex tc̃
innobili et regia galliarũ ciuitate se¬
nonis ꝓpt̾ scisma moraret᷑. Aquo et
p̃ter ab solutionis beneficiũ: multam
ꝑ apłica scͥpta consolationẽ accepit. Qui¬
b ut et pastoralem sarcinam fortit et
alacrit̾ sustineret. et strenue ad oꝑa pa¬
storalia se accing̾et: pat̾no exhortaba¬
tur affectu. Uñ et apłicũ ipse manda-¬
tum hoc. tanqmͣ hostiam celitꝰ sͥ missã.
in om̃ iocunditate suscepit: sic̃ ⁊ qui

Expanded text:
ex gestis cauteriatam gereret conscientiam, archipraesul cum multa festinatione ad Romanum mittit pontificem utpote cujus est sanare contritos corde et alligare contritiones eorum. Igitur sicut absens per scripta poterat, vulnus detegit, medicinam quaerit, interim toto tempore videlicet circiter quadraginta dies ab altari se arcens, donec reverso nuntio a pontifice, super his quibus se accusabat per apostolicum scriptum absolutionis gratiam obtinuisset, nuntio quidem in tam brevi reverso eo quod summus pontifex tunc in nobili et regia Galliarum civitate Senonis propter schisma moraretur. A quo et praeter absolutionis beneficium multam per apostolica scripta consolationem accepit, quibus ut et pastoralem sarcinam fortiter et alacriter sustineret, et strenue ad opera pastoralia se accingeret, paterno exhortabatur affectu. Verum et apostolicum ipse mandatum hoc tanquam hostiam coelitus sibi missam in omni jucunditate suscepit, sicut et qui
Abbreviated transcription (Latin):
rectas ad nos uł ꝓ nobis. Exom̃ib qͥp¬
pe his compactis. confectum ẽ grande
unũ corpꝰ epłare: ad qͦd recurrendum.
Plurima enĩ ex his quia in epłis conti-¬
nent᷑: ꝑsequentis hystorie textũ bre-¬
uitatis causa preterimus.
Incipuint capitula thomi quarti.

Expanded text:
rectas ad nos vel pro nobis. Ex omnibus quiprectas ad nos vel pro nobis. Ex omnibus quippe his compactis confectum est grande unum corpus epistolare, ad quod recurrendum. Plurima enim ex his, quia in epistolis continentur, per sequentis historiae textum brevitatis causa praeterimus INCIPIUNT CAPITULA TOMI QUARTI.
Abbreviated transcription (Latin):
minist᷑. ꝑtͣnsiit. ñ pret̾iit. ñ dissimu¬
lauit. Ueruntñ multa et minime hic
enarrancda. et regno et sacerdotio in¬
cõmoda ex scismate hoc. ex dissensione
hac ꝓuenert̃. Qͦd et ipse tanqmͣ uir
in om̃ib ꝓuidus. ante maloꝵ euen¬
tum p̃dixerat. uerũ ut addebat mi¬
nue ꝑiclitantis iusticie causa dese¬
renda. aut etiam dissimulanda ob
ul. Arduos qͥppe aggressus et facta
grandia: grandis solet subseqͥ aut
comitari iactura. uñ et ipse uirtu¬
tis aggressus. et ipsamet iurtꝰ de¬
mum sic ꝓbata. sicut ꝑfectior. et cõ¬
mendabilior reddit᷑. Uirtus enĩ m¬
quit magister in infirmitate ꝑficit᷑.
Quẽ autẽ et qnͣta hinc inde et regno
et sacerdotio incõmoda ex dissensione
hac ꝓuen̾int: sequens ex parte hystorie
ordo declarabit: Qͤ et nos supͣ in huuis
oꝑis textu tetigisse meminimꝰ. Que qͥ
pleniꝰ nosse desicdat: legat epłas nr̃as
a nobis in exilio nr̃o confectas. aut di¬

Expanded text:
minister, pertransiit, non praeteriit, non dissimuminister, pertransiit, non praeteriit, non dissimulavit, unde tamen multa et minime hic enarranda et regno et sacerdotio incommoda ex schismate hoc et dissensione hac provenerunt. Quod et ipse tanquam vir in omnibus providus ante malorum eventum praedixerat, verum, ut addebat, minime periclitantis justitiae causa deserenda aut etiam dissimulanda ob id. Arduos quippe aggressus et facta grandia grandis solet subsequi aut comitari jactura; verum et ipse virtutis aggressus, et ipsamet virtus demum sic probata, sicut perfectior et commendabilior redditur. Virtus enim, inquit Magister, in infirmitate perficitur . Quae autem et quanta hinc inde et regno et sacerdotio incommoda ex dissensione hac provenerint, sequens ex parte historiae ordo declarabit. Quae et nos supra in hujus operis textu tetigisse meminimus. Quae qui plenius nosse desiderat, legat epistolas nostras a nobis in exsilio nostro confectas aut di
Abbreviated transcription (Latin):
libertate in ip̃oꝵ oculis ꝑiclitante.
ꝓbono pacis eccł̃iastice ut auint et
suadẽt sͥ. int̾ regnũ ⁊ sacerdotium
scisma suscitare nolentes. Quoꝵ tñnõ¬
nulli ueriꝰ obid dissimulant. quia
uident et laborem ⁊ dolorẽ conside¬
rant: si aggrediant᷑ hec. Hii p̃sertim
dissimulatores optuni. et om̃ia ꝓpt̃
cesarem sustinentes: quoꝵ ad subli¬
miora ꝓmotionẽ aut concessit de fa-¬
cili. aut int̾dum cesar ipse etiã ult᷑
qmͣ licuit ꝓcurauit. uerum hic nr̃
thomas ⁊ sit p̾ostendimꝰ de regia as¬
sumꝑtꝰ. et tanta regis gr̃a preditus.
et rege sic uolente ⁊ ꝓcurante ꝓmo¬
tus: tñ cum tempꝰ accepit et causa
suberat. pret̾itoꝵ oblitus in ant̾iora
se extendit. et se ꝓcleri decore. et ꝓ
eccł̃iastica libertate qmͣ tuendam sus¬
ceꝑat. homini quẽ supra hominẽ
diligebat. nec minꝰ tunc dilectus. regi
se opponit. Non ut uetꝰ ille sacerdos
ineungłio. ñ ut lenita carnalium

Expanded text:
libertate in ipsorum oculis periclitante pro libertate in ipsorum oculis periclitante pro bono pacis ecclesiasticae, ut aiunt et suadent sibi, inter regnum et sacerdotium schisma suscitare nolentes. Quorum tamen nonnulli verius ob id dissimulant quod vident, et laborem et dolorem considerant si aggrediantur haec: hi praesertim dissimulatores optimi et omnia propter Caesarem sustinentes, quorum ad sublimiora promotionem aut concessit de facili aut interdum Caesar ipse etiam ultra quam licuit procuravit. Verum hic noster Thomas, etsi ut praeostendimus de regia assumptus, et tanta regis gratia praeditus, et rege sic volente et procurante promotus, tamen cum tempus accepit et causa suberat, praeteritorum oblitus, in anteriora se extendit, et se pro cleri decore et pro ecclesiastica libertate quam tuendam susceperat, homini, quem supra hominem diligebat, nec minus tunc dilectus, regi se opponit. Non ut vetus ille sacerdos in Evangelio, non ut levita, carnalium
Abbreviated transcription (Latin):
T̾rium duraturi inchoatio: quarta
es. o malignũ conciliũ: O diei et con¬
cilii actio. om̃ib post fut᷑is scl̃is de¬
testanda. ꝑ qmͣ tanti regis et tanti
pontificis tam cara federa. tam irre¬
parabilit̾ sunt soluta:. de cet̾o nun¬
qm rege et archip̃sule se in regno
reuisuris Oqnͣta ex hic gestis et reg¬
no et sacerdotio incõmoda ꝓuener̃t.
Unde et qͦd uidi. quod audiui. ⁊ qͦd
ipse sensi. hoc testor: qmͣ ꝓphanũ ẽẽ.
qmͣ pestiferũ. qmͣ funestũ: int̾ reg¬
nũ et sacerdotiũ discordiã semina¬
re uł scisma. nisi forte ex manifes¬
tissima iusticie causa sacerdotalis
emulatio ꝓuocet᷑. Nam ꝓpt̾ dei ue¬
ritatẽ int̾ reges et sacerdotes ortum
scisma uł scandalũ. ñ tam ẽ scisma
uł scandalum: qmͣ eccłiastice pacis
et libertatis fomentũ. uerũ multi
sacerdotũ quib potestas data. sub
obumbrate religionis obtentu. tran-¬
seunt. tacent. et dissimulant: cleri

Expanded text:
tyrium duraturi inchoatio, quarta tyrium duraturi inchoatio, quarta  dies! o malignum concilium! O diei et concilii actio omnibus post futuris saeculis detestanda, per quam tanti regis et tanti pontificis tam chara foedera tam irreparabiliter sunt soluta, de caetero nunquam rege et archipraesule se in regno revisuris. O quanta ex his gestis et regno et sacerdotio incommoda pervenerunt! Unde et quod vidi, quod audivi, et quod ipse sensi, hoc testor, quam profanum est, quam pestiferum, quam funestum inter regnum et sacerdotium discordiam seminare vel schisma, nisi forte et manifestissima justitiae causa sacerdotalis aemulatio provocetur. Nam propter Dei veritatem, inter reges et sacerdotes ortum schisma vel scandalum non tam est schisma vel scandalum quam ecclesiasticae pacis et libertatis fomentum, verum multi sacerdotum quibus potestas data sub obumbratae religionis obtentu transeunt, tacent et dissimulant, cleri
Abbreviated transcription (Latin):
fugami ut uidebat᷑ diripiendis. ꝑi¬
ret. In quo notari potest qnͣtus fue¬
rit cum decinit possessorum contẽp¬
tor: qui intanta tã uaria suppelle¬
ctile et ambitiosa quã reliqͥt. imiꝰ
erat dũtaxat codicelli memor. Et
sic archi p̃sul recessit: et discipłm pꝰ
eum eiulantẽ et clamantẽ cleliquit.
Eadem uͦ nocte quida de sociis nr̃is
fuge istius ignari: in thalamo qͦ¬
dam seorsum dormiert̃. Aquorum
uno ut ipse mͥ post et aliis retulit.
in somnis sonꝰ uocis manifeste au¬
ditus: duos illos ꝑsalmigͣphi uer¬
sus decantantis. Aĩa nr̃a sicut pas¬
ser erepta ẽ de laqueouenantiũ. la¬
queus contͥtus ẽ. ⁊ nos lib̾ati sumꝰ.
Et in hac quidẽ t̾cia feria. tanti re¬
gis et tanti archipresulis pernici¬
osa dissensio: et capitis et menbroꝵ.
metͦpolitam uidełc ⁊ suffraganeoꝵ
ꝓphana diuisio: et demq regni
totiꝰ et sacerdotii turbatio: et nr̃i
exilii totis sex annis usq ad mar-¬

Expanded text:
fugam ut videbatur diripiendis perifugam ut videbatur diripiendis periret. In quo notari potest quantus fuerit cum decuit possessorum contemptor, qui in tanta tam varia supellectile et ambitiosa quam reliquit, unius erat duntaxat codicelli memor. Et sic archipraesul recessit et discipulum post eum ejulantem et clamantem dereliquit. Eadem vero nocte quidam de sociis nostris fugae istius ignari, in thalamo quodam seorsum dormierunt. A quorum uno, ut ipse mihi post et aliis retulit, in somnio sonus vocis manifeste auditur duos illos psalmigraphi versus decantantis: Anima nostra sicut passer erepta est de laqueo venantium; laqueus contritus est, et nos liberati sumus . Et in hac quidem tertia feria tanti regis et tanti archipraesulis perniciosa dissensio et capitis et membrorum, metropolitani videlicet et suffraganeorum, profana divisio, et denique regni totius et sacerdotii turbatio et nostri exsilii totis sex annis usque ad mar
Abbreviated transcription (Latin):
regaliũ secretoꝵ. secreto mandat᷑ et
consulit᷑ archip̃suli: ut et regi et sibi
ꝓuideat. Unde et archip̃sul eadem
nocte parũ ante gallicimum inqͣ-¬
tuor tm̃ eqͥs clamdestinã mniit fu¬
gam: pancis admodũ consciis. dum¬
taxat discipło qui scͥpsit hec. et capel¬
sanis suis. et cubiculariis: sine quo¬
rum conscientia hoc geri ñ poterat.
Discipło uͦ iniunxit. ut eadem nocte
cantuariam ꝓficisceret᷑. Et qͥa eo tẽ¬
pore ratio reddituum. et tociꝰ archi¬
episcopatꝰ generalis pensio fiebat.
p̃cepit ut exculꝑem siqͥd possem.
et ad transmarina ad castrũ uidelc
illud opinatissimũ sc̃i audomari
in flandria accelerarem: et in nobili
et om̃i religione ꝑspicuo monaft̾io
scĩbertini. ipsus certissime presto¬
larer aduentum: illic fauente dño
sine occasione uenturũ se asseuerãs.
nisi aut captio aut mors ipsa impe¬
diret. Adiecit uͦ quod curaui hic int̾¬
serere. rogans ut cuiꝰdam libri sui
curam haberem: ne cet̾is suis post

Expanded text:
regalium secretorum secreto mandatur et consulitur archipraesuli, ut et regi et sibi provideat: unde et archipraesul eadem nocte parum ante gallicinium in quatuor tantum equis clam destinatam iniit fugam, paucis admodum consciis, duntaxat discipulo qui scripsit haec et capellanis suis, et cubiculariis sine quorum conscientia hoc geri non poterat. Discipulo vero injunxit ut eadem nocte Cantuariam proficisceretur. Et quia eo tempore ratio redituum et totius archiepiscopatus generalis pensio fiebat, praecepit ut exsculperem si quid possem, et ad transmarina, ad castrum videlicet illud opinatissimum Sancti Audomari in Flandria accelerarem, et in nobili et omni religione prospicuo monasterio ti Bertini ipsius certissime praestolarer adventum; illic, favente Domino, sine occasione venturum se asseverans, nisi aut captio aut mors ipsa impediret. Adjecit vero quod curavi hic interserere, rogans ut cujusdam libri sui curam haberem, ne caeteris suis post
Abbreviated transcription (Latin):
obsequens et obligatus sic: ñ poterat
nec etiã innocens: facile aut hinc aut
inde fame sue saltem ñ sustinere dis¬
pendium. plerumq etiã cũ enormi
rerum iactura. Qͦd attendentes sci
illi patres qui semꝑ quasi in motu
erant et accincti: et sibi et aliis pros¬
pexerunt in hoc. Iuxta illud sapien¬
tie uerbum: qͦd nemo possit duob
dñs seruire. S ad historie ordinẽ
reuertamͣ. Itaq finito mense hymno.
ut diximꝰ pontifex cũ eruditis sius
a mensa surgens: thalamũ ingredit᷑.
ubi aut in scͥpturaꝵ collatione est:
aut in agendoꝵ consiliis. Et quidem
cotidie sic: nisi forte ꝓtemꝑe modico
somno indulgeat. Uos autẽ inuitati
pontifices qͥ sedistis ad mensam: scito¬
te ⁊ uossimilia debere parare.

Expanded text:
obsequens et obligatus sic non poterat obsequens et obligatus sic non poterat nec etiam innocens, facile, aut hinc aut inde, famae suae saltem non sustinere dispendium, plerumque etiam cum enormi rerum jactura, quod attendentes sancti illi Patres, qui semper quasi in motu erant et accincti, et sibi et aliis prospexerunt in hoc, juxta illud Sapientiae verbum quod nemo possit duobus dominis servire; sed ad historiae ordinem revertamur. Itaque finito mensae hymno, ut diximus, pontifex cum eruditis suis a mensa surgens, thalamum ingreditur, ubi aut in Scripturarum collatione est aut in agendorum consiliis. Et quidem quotidie sic, nisi forte pro tempore modico somno indulgeat; vos autem invitati pontifices qui sedistis ad mensam, scitote et vos similia debere parare.
Abbreviated transcription (Latin):
xime hoc: ne in mensa inqua archi¬
p̃sul ipse int̾ eruditos suos discum¬
bebat. aliquod forte uerbum sicut tunc
solet elaberet᷑ ⁊ presertim coram extra¬
neo: quod tacuisse meliꝰ. Sic admodũ
suos honorans in mensa: et sibi ꝓspici¬
ebat et suis. Et ut memoratoꝵ gr̃a ad¬
dam adhuc: autiquus decessoꝵ suoꝵ
mos fuit. ⁊ sic ipse ꝓposuerat patres
sequens. ut in domo sua ñ retineret
cłicum ⁊ maxime qui consiliis inter¬
eẽt: quẽ nossent regib hominio seu
fidelitatis uiram̃to obnoxium. Et
ob id ut ab ipso archipresule accepi.
scõꝵ decessoꝵ suoꝵ uetus moshic: qͦd
soleat ⁊ hoc iam ab antiqͦ int̾ reges
et archipresules ꝓphana nimis crebro
suboriri dissensio. Uñ et archip̾sulis
de domo ⁊ familia clericus. regi obli¬
gatus ut diximꝰ: dissensionis temꝑe
quasi int̾ malleum et incudem erat
positus. aut regi aut archip̾suli ma¬
le fidus: aut saltem suspectus. Unde

Expanded text:
xime hoc, ne in mensa in qua archixime hoc, ne in mensa in qua archipraesul ipse inter eruditos suos discumbebat, aliquod forte verbum, sicut tunc solet, elaberetur et praesertim coram extraneo quod tacuisse melius. Sic admodum suos honorans in mensa et sibi prospiciebat et suis. Et ut memoratorum gratia addam adhuc, antiquus decessorum suorum mos fuit, et sic ipse proposuerat patres sequens, ut in domo sua non retineret clericum et maxime qui consiliis interesset, quem nosset regibus hominio seu fidelitatis juramento obnoxium. Et ob id, ut ab ipso arhipraesule accepi, sanctorum decessorum suorum vetus mos hic, quod soleat ab hoc jam ab antiquo inter reges et archipraesules profana nimis crebro suboriri dissensio; verum et archipraesulis de domo et familia clericus regi obligatus, ut diximus, dissensionis tempore quasi inter malleum et incudem erat positus, aut regi aut archipraesuli male fidus aut saltem suspectus, unde
Abbreviated transcription (Latin):
ut surgamꝰ de mensa. Siquidẽ hym-¬
no dicto: pontifex cum eruditis suis
exit iam ⁊ ingredit᷑ thalamũ. Et ut
qͦd semel dicendum ẽ. semel hic suffici¬
at dictum: cum ꝑ hystoriam hanc ar-¬
chip̾sulem cũ eruditis suis hoc uł illud
fecisse crebro audieris: ideo dictum no¬
ueris: quia magendis siue his que ad
om̃. siue his que ad scł̃m: ñ admitteba¬
tur extraneus. pret̾qmͣ soli eruditi sui
et consiliarii forte alii. quales erant yco¬
nomi. uix etiam aduentans cl̾icus:
in discubitu in ꝓpͥa archip̃sulis men¬
sa int̾ eruditos hos: s honorifice qui¬
dem et decent̾ in aliqua mensarum
discumbebat seorsum. crebris tunc ab
archip̾sule: mensalib uisitatꝰ exeniis.
Non admittebat᷑ inqm int̾ eruditos
indiscubitu qͥs: nisi forte isesset que
archip̾sul ex noĩe uocans: multum
honorare decreuisset. magis semper
sc̃e conu̾sationis uł scientie: qmͣ dig¬
nitatis uł officii merito. Et ob id ma-¬

Expanded text:
ut surgamus de mensa. Si quidem hymut surgamus de mensa. Si quidem hymno dicto pontifex cum eruditis suis exit jam et ingreditur thalamum. Et ut quod semel dicendum est, semel hic sufficiat dictum, cum per historiam hanc archipraesulem cum eruditis suis hoc vel illud fecisse crebro audieris, ideo dictum noveris quia in agendis sive his quae ad Dominum sive his quae ad saeculum, non admittebatur extraneus, praeter quam soli eruditi sui et consiliarii forte alii, quales erant oeconomi: vix etiam adventans clericus in discubitu in propria archipraesulis mensa inter eruditos hos, sed honorifice quidem et decenter in aliqua mensarum discumbebat seorsum, crebris tunc ab archipraesule mensalibus visitatus exeniis. Non admittebatur, inquam, inter eruditos in discubitu quis, nisi forte is esset quem archipraesul ex nomine vocans multum honorare decrevisset, magis semper sanctae conversationis vel scientiae quam dignitatis vel officii merito. Et ob id ma
Abbreviated transcription (Latin):
singłare pͥuilegium gr̃e. int̾ uina et
epulas ⁊ incarne concupiscentie nec-
dũ maturioris etatis ex hauste benefi¬
cio: tante ⁊ tam anglice uiuere puri-¬
tatis. Ut ne dicam opꝰ sequi uł consen¬
sum: s rara et sepiꝰ nulla sp̃ui a carne
moueatur rebellio.
udiumꝰ iam de p̃sentis nr̃i tricli¬
nũ pͥncipe: in tͥclinuo hoc qmͣ magnifi-¬
cus. in mensa hac qm in mensus qm
erudite circumspectus. qm curialiter
eruditꝰ. qmͣ magnifice discumbens:
distribuens. et qmͣ ciuilit̾ sobriꝰ quod
ad scł̃m: ⁊ qmͣ religiose qͦd ad dm̃. In
utraq reuera mensa: magnꝰ ⁊ in men-¬
sus. Magnꝰ in mensa di: magnꝰ in men¬
sa scłi. In altari sacerdos deuotissimus:
int̾clinio pat̾familias ꝓuidissimus.¬
Et si adhuic aditiamꝰ t̾cium qͦd supͣ po¬
suimꝰ mediũ: uidex in tͥbunali equissi¬
mꝰ. Uerũm om̃ib que mense ft̃ celebri¬
ter iam et festiue expletis: tempꝰ est

Expanded text:
singulare privilegium gratiae inter vina et singulare privilegium gratiae inter vina et epulas et in carne concupiscentiae nec dum maturioris aetatis exhauste beneficio tantae et tam angelicae vivere puritatis ut ne dicam opus sequi vel consensum, sed rara et saepius nulla spiritui a carne moveatur rebellio. Audivimus jam de praesentis nostri triclinii principe, in triclinio hoc quam magnificus, in mensa hac quam immensus, quam erudite circumspectus, quam curialiter eruditus, quam magnifice discumbens, distribuens, et quam civiliter sobrius quod ad saeculum, et quam religiose quod ad Deum. In utraque revera mensa magnus et immensus: magnus in mensa Dei, magnus in mensa saeculi. In altari sacerdos devotissimus, in triclinio paterfamilias posuimus medium, judex in tribunali aequissimus. Verum omnibus quae mensae sunt celebriter jam et festive expletis, tempus est
Abbreviated transcription (Latin):
stri condiscipło presentis triclurii
pͥncipe. Cũi similit̾ et ex causa simi-¬
li ꝓpt̾ stomachũ quẽ semꝑ anatura
frigidissimũ habuit: aque potus
supra modũ nociuus. Unde ⁊ iuxta
admonitionẽ magistri ⁊ medici ad
discipłm: ⁊ iste condiscipłs aqua nun¬
qm. raro sicera. s uino dunntaxat ute¬
batur. modice qͥdem sumpto: ⁊ ad so-¬
brietatem. Sobrietatẽ certe: supͣ ꝯmͣ
cõmendabilem et admirandam. et cui¬
uis sacerdoti. s p̃sertim pontificib imi¬
tandam. Sicut enĩ ante mensam: et
in mensa. et post mensam ita semper
equalis: ut nec infacie nec in lingua:.
an sitibundus foret an potus potuisset
oiscerni. Et adbuc qͦd et miracło acce¬
dit et gaudio sicut ex secreta confessio¬
ne quid̾a religiosi. ipsius familiares
id nouerunt secretiꝰ: ñ magis cibatus
qmͣ ieuinus. nec post uina plus qm
ante: ullam iux sentiens carnis rebel¬
lionem. Reuera miraculosũ hoc: et

Expanded text:
stri condiscipulo praesentis triclinii stri condiscipulo praesentis triclinii principe. Cui similiter et ex causa simili propter stomachum, quem semper a natura frigidissimum habuit, aquae potus supra modum nocivus, unde et juxta admonitionem magistri et medici ad discipulum, et iste condiscipulus aqua nunquam raro sincera sed vino duntaxat utebatur, modice quidem sumpto et ad sobrietatem, sobrietatem certe supra quam commendabilem et admirandam et cuivis sacerdoti sed praesertim pontificibus imitandam: sicut enim ante mensam et in mensa et post mensam ita semper aequalis ut nec in facie nec in lingua, an sitibundus foret an potus, potuisset discerni. Et adhuc quod et miraculo accedit et gaudio, sicut ex secreta confessione quidam religiosi ipsius familiares id noverunt secretius, non magis cibatus quam jejunus, nec post vina plus quam ante ullam, vix sentiens carnis rebellionem. Revera, miraculosum hoc et
Abbreviated transcription (Latin):
obsequium ur̃m. Rãtionabile inquit:¬
ut uidełc corporis tui castigatio et mor¬
tificatio carnis cũ discretione fiat.
Ut si forte sp̃c ꝓmptus sit: tñ iuxta
uulgatũ illud greci ꝓuerbium: ne
qͥd nimis. S discretione magistra õ¬
nium auriga uirtutũ. ⁊ mod̾atrice
oꝑm: carnis infirmitati condescenda¬
tur. ⁊ consueta ñ omnino negentur.
Ne si iumento debilitato pabula sub¬
trahant᷑: contingat ip̃m priꝰ sub fas¬
ce ruere: qm fascem portare. ⁊ defice-¬
re priꝰqmͣ currere. Sapiens dñs: ra-¬
tionabile q̃rit obseqͥũ. Ut si ẽ delus ĩ obseqͥo:
sit ⁊ scientia. ⁊ zeli feruorẽ scientia tem¬
peret. Unde ⁊ magist᷑ quasi deapło
conu̾sus in medicũ: discipło corꝑis
sui ĩmoderato castigatori: aqmͣ ꝓhi¬
bet. ⁊ modici uini indulget biberẽ:¬
ꝓpter stomachũ suũ. et frequentes
suas infirmitates. Et quale qͥdem
in discipło hoc: tale et in hoc magi¬

Expanded text:
obsequium obsequium ut videlicet corporis tui castigatio et mortificatio carnis cum discretione fiat, ut si forte spiritus promptus sit, tamen juxta vulgatum illud Graeci proverbium: « Ne quid nimis. » Sed discretione magistra, omnium auriga virtutum et moderatrice operum, carnis infirmitati condescendatur et consueta non omnino negentur: ne si jumento debilitato pabula subtrahantur, contingat ipsum prius sub fasce ruere quam fascem portare et deficere prius quam currere. Sapiens dominus rationabile quaerit obsequium ut, si est zelus, in obsequio sit et scientia, et zeli fervorem scientia temperet: unde et Magister, quasi de apostolo conversus in medicum, discipulo corporis sui immoderato castigatori aquam prohibet et modici vini indulget bibere propter stomachum suum et frequentes suas infirmitates. Et quale quidem in discipulo hoc, tale et in hoc Magi
Abbreviated transcription (Latin):
in his: deliciosa quide s parte admo¬
dum sumebat et sobrie. Nam uixta
qͦd et de seait qͥdam: iumentũ su¬
um ordeo ñ pascebat᷑. quod fuerat
in deliciis enuiͥtum a puero. Cũi et
consonat illud sapientis. Qui nutrie¬
rit inqͥt seruũi suum in deliciis apu¬
ericia: postea sentiet eũ contumacẽ.
Et quide indiscrete om̃ino ⁊ contra
religionis ueritatẽ fit: si anima nu¬
tͥta in croceis: grossiora cõpellatur
amplecti. ⁊ uimentũ a pabulis arce¬
atur consuetis. Alioquin si duituis
arceatur sic: et cito in uia defitiet. et
ꝓpe int̾itum ẽ. Cun sic subtractis con¬
suetis: apponunt᷑ noua. Qd non ali¬
ud: qm si detur ordeum: cui ñ nsi
tricicum sapit. Aut ꝓ faba ui cia:
aut ꝓauena lenticula. Tale etiam
et hoc tanqm sidet qͥs ꝓ pane lapi-¬
dem. aut ꝓpisce porrigat scorpionẽ
Et quid̃e om̃ino irrationabilit̃ hoc.
Uñ ⁊ magist̾ de castigatione corpoꝵ
agens: int̾ cet̾a rationabile inqͥt

Expanded text:
in his, deliciosa quidem sed parce admoin his, deliciosa quidem sed parce admodum sumebat et sobrie. Nam juxta quod et de se ait quodam, jumentum suum hordeo non pascebatur quod fuerat in deliciis enutritum a puero. Cui et consonat illud Sapientis: Qui nutrierit, inquit, servum suum in deliciis a pueritia, postea sentiet eum contumacem . Et quidem indiscrete omnino et contra religionis veritatem fit, si anima nutrita in croceis grossiora compellatur amplecti, et jumentum a pabulis arceatur consuetis. Alioquin si diutius arceatur, sic et cito in via deficiet et prope interitum est, cui sic subtractis consuetis apponuntur nova. Quod non aliud quam si detur hordeum, cui non nisi triticum sapit, aut pro faba vicia aut pro avena lenticula: tale etiam et hoc, tanquam si det quis pro pane lapidem aut pro pisce porrigat scorpionem. Et quidem omnino irrationabiliter hoc; verum et Magister de castigatione corporum agens inter caetera: Rationabile, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
necessitati ⁊ ualitudim sue ñ uolup¬
tati indulgeat. unde ⁊ primꝰ om̃ium
parens ñ ꝓpt̃ esum cerni uł caprei: s
propt̾ gustum pomi de paradiso eiectꝰ
exiit. Et esau non ꝓpt᷑ galliuatium.
s uilis lentis edulium: pͥmogenita
ꝑdidit. Et dauid aqm nimis concu-¬
pitam metuens bibere in t̾ram fu¬
uit: ⁊ helyas mane ⁊ uesꝑe allatas car¬
nes comedit. Adeo ñ refert qͥd ꝓ uali¬
tudine seu qnͣtum ꝓnecessitate su¬
matur: sola que uirtuti sobrietatis
semꝑ in insidiis sedet: releget᷑ concu¬
piscentia. Cui semꝑ parum ẽ: quod
necessitati sat est. Est enĩ ait quidã:
natura humana contenta modico.
Nichil gͦ refert qͥd qͣntuimue suma¬
tur. ualitudini dumtaxat aut necessi¬
tati hoc: et ñ concupiscentie militet.
Uñ et magister. Non est inqͥt regnũ
o̾i esca ⁊ potus: s iusticia ⁊ pax ⁊ gau
pͥnceps triclinii. quia grossiora non
poterat. ut pote minime enutͥtus

Expanded text:
necessitati et valetudini suae non volupnecessitati et valetudini suae non voluptati indulgeat: unde et primus omnium parens non propter esum cervi vel caprei sed propter gustum pomi vetiti de paradiso ejectus exiit. Et Esau non propter gallinacium, sed vilis lentis edulium primogenita perdidit. Et David aquam nimis concupitam metuens bibere, in terram fudit et Helias mane et vespere allatas carnes comedit. Adeo non refert quid pro valitudine seu quantum pro necessitate sumatur; sola quae virtuti sobrietatis semper in insidiis sedet relegetur concupiscentia, cui semper parum est quod necessitati sat est. « Est enim, ait quidam, natura humana contenta modico. » Nihil ergo refert quid quantumve sumatur, valitudini duntaxat aut necessitati hoc et non concupiscentiae militet; verum et magister: Non est, inquit, regnum Dei esca et potus sed justitia et pax et gauinceps triclinii, quia grossiora non poterat utpote minime enutritus
Abbreviated transcription (Latin):
his presertim qͦs diximꝰ nimis iustis:
uideri possent aliena. Tanqm et sicũ
illis rudib adhuc discipłis. sicut illi
xp̃o: sic et isti in sultent xp̃o dñi et
clament. Utqͥd ꝑditiohet: Potuit
enĩ uenundari: et dari pauꝑib. Uñ
et cũ unus iustoꝵ talium suꝑ hoc
int̾ discumbendum semel ipsum qͣi
subridendo notaret pontificem:
aliguantisꝑ zelo motus pontifex ei
sic respondit. Certe inguit frãt ni fal¬
lor. cum auiditate maiori tu tuam
sumis fabam: qm ego appositam ini¬
chi phasidem auem. Et erat tunc auis
hec ante presulem in parapside. Et
frater ille aliquandui int̾ nos conuer¬
satus. deliciosa ñ querens. ut pote qͥ
ad hec consuetudinẽ ñ habuerat:
reuera auidus erat comedo grossio¬
rũ. Et bonũ quidẽ ⁊ prudens pontifi¬
cis hoc et pro fr̃is consuetudine: et pro
ueritate responsum. Hec enĩ refert
ut tradunt ammaꝵ medici. patres orto¬
doxi. qͥd qntuimue quis sumat: solũ

Expanded text:
his prasertim quos diximus, nimis justis his prasertim quos diximus, nimis justis videri possent aliena. Tanquam et sicut illis rudibus adhuc discipulis, sicut illi Christo, sic et isti insultent Christo Domini, et clament, Ut quid perditio haec? potuit enim venundari et dari pauperibus: unde et cum unus justorum talium super hoc inter discumbendum semel ipsum quasi subridendo notaret pontificem, aliquantisper zelo motus pontifex ei sic respondit: « Certe, inquit, frater, ni fallor, cum aviditate majori tu tuam sumis fabam quam ego appositam mihi phasidem avem. » Et erat tunc avis haec ante praesulem in paropside. Et frater ille aliquandiu inter nos conversatus, deliciosa non quaerens, utpote qui ad haec consuetudinem non habuerat, revera avidus erat comedo grossiorum. Et bonum quidem et prudens pontificis hoc et pro fratris consuetudine et pro veritate responsum. Nec enim refert, ut tradunt animarum medici Patres orthodoxi, quid quantumve quis sumat, si solum
Abbreviated transcription (Latin):
qui pͥmus comedit uetitum: confe¬
stim ꝓ scribit᷑. Ionathas qii citra¬
horam: maledicit᷑. Isrł uero qui ultra
mensurã: mox ꝑunit᷑. Adhuc enĩ esce
eoꝵ ini ore ipsoꝵ: et ira dei ascendit suꝑ
eos. Uerum huiꝰ triclinii pͥnceps pon-¬
tifex in sobrietatis uirtute prestans et
longe distans ab his: dehora et mensu-¬
ra questione nulla hie sicut nec opus
est babita: solum quib ipse uti consu¬
euerit audiamꝰ. Ne in hoc qͦd facile
nuis iustis et indiscrete religiosis
uid̃i posset: uideat᷑ in aliqͦ uł in mo¬
dico tam claram. tam spetiosam. et
tam mundam qm de eo p̾dicamus :
sobrietatis decolorasse uirtutẽ. Multa
quidem offerebant᷑. apponebant᷑ mul¬
ta ⁊ uaria. s int̾ plurima: pauca ad
usum et esum ꝓꝓprium retinebat. ue¬
runtñ uit̾ oblata: ea quib ipse ute¬
batur ⁊ delicatiora quid̃e et preciosio¬
ra hec. Que et si non sint ꝓhibita: a so¬
brietatis tñ ꝑfectione ⁊ a ꝑfecte sobrio

Expanded text:
qui primus comedit vetitum, confequi primus comedit vetitum, confestim proscribitur: Jonathas, qui citrahoram, maledicitur; Israel vero, qui ultra mensuram mox punitur. Adhuc enim escae eorum in ore ipsorum et ira Dei ascendit super eos. Verum hujus triclinii princeps pontifex in sobrietatis virtute praestans, et longe distans ab his, de hora et mensura quaestione nulla hic sicut nec opus est habita, solum quibus ipse uti consueverit audiamus, ne in hoc quod facile nimis justis et indiscrete religiosis videri posset, videatur in aliquo vel in modico tam claram tam speciosam et tam mundam, quam de eo praedicamus, sobrietatis, decolorasse virtutem. Multa quidem offerebantur, apponebantur multa et varia, sed inter plurima pauca ad usum et esum proprium retinebat, verumtamen inter oblata ea quibus ipse utebatur et delicatiora quidem et pretiosiora haec, quae, etsi non sint prohibita, a sobrietatis tamen perfectione et a perfecte sobrio
Abbreviated transcription (Latin):
instrumentis et incitamentis aliis
submotis: ex sacra lectione soliꝰ sp̃c sci
orgãnum sicut supͣ iam diximꝰ ab ini-¬
tio usq in finem discubitꝰ: grata qua-¬
dam ⁊ int̾polata ꝓtemꝑe uicissitu¬
dine ꝑsonabat. Sic gͦ comes sobrieta¬
tis abstinentia uelabat᷑: nunc ad hos
nc̃ ad illos crebris ut diximꝰ ferculoꝵ
exeniis: nunc collatione int̾posita de
scͥpturis. S suꝑ om̃ia placido uultu
et facie hylari totã abstinentiã obum-¬
brabat: quo et totum iocundabat
discubitũ. Uñ et ipsa eiꝰ abstinentia:
deo grata gͣuis nulli. Que ut diximꝰ
ꝓpt̾ simul discumbentes ciuili qua¬
dam dissimulatione uelata: iux eti-¬
am notari ualuisset.
t expressius adhuc audiamꝰ absti-¬
nentie modũ: ⁊ quib uti consueue¬
rit. Tria nanq sobrietas exigit. uide¬
licet qͥd. quando. ⁊ qnͣtũ sumamꝰ.
Ne qͥd ꝓhibitũ. ne qͥdcitra horam:
ne qͥd ultra mensurã. Uñ ⁊ adam

Expanded text:
instrumentis et incitamentis aliis instrumentis et incitamentis aliis submotis, ex sacra lectione solius Spiritus sancti organum, sicut supra jam diximus, ab initio usque in finem discubitus grata quadam et interpolata pro tempore vicissitudine personabat. Sic ergo comes sobrietatis abstinentia relevatur nunc ad hos, nunc ad illos, crebris ut diximus ferculorum exeniis nunc collatione interposita de Scripturis. Sed super omnia placido vultu et facie hilari totam abstinentiam obumbrabat quo et totum jucundabat discubitum. Verum et ipsa ejus abstinentia Deo grata, gravis nulli; quae, ut diximus, propter simul discumbentes civili quadam dissimulatione velata vix etiam notari valuisset. Et expressius adhuc audiamus abstinentiae modum et quibus uti consueverit. Tria namque sobrietas exigit, videlicet quid, quando et quantum sumamus; ne quid prohibitum, ne quid citra horam, ne quid ultra mensuram: unde et Adam,
Abbreviated transcription (Latin):
pͥa: sicut deo ⁊ hominib complacebat.
Nam cũ sobrietatis uirtus sociam sem
ꝑhabeat abstinentiam: ipsam tñ ab-¬
stinentiam ꝓpt̾ simul discumbentes
quad̾a cuuli dissimulatione in m̃saoc¬
cultare consueuerat. ut sicut congau¬
dere gaudentib: ita ⁊ coepulari epu¬
lantib uideret᷑. Occultabat quidem:
nunc crebris huc ⁊ illuc ferculoꝵ exe¬
niis. nunc int̾cisa quadã de scͥpturis
cũ eruditis suis qͥ a dextris eiꝰ discum¬
bebant collatione. ñ quidẽ tediosa:
s moderata ꝓtemꝑe. In hac quippe
mensa: ñ audiunt᷑ tubicines. ñ cor¬
nicines. ñ lira. ñ uitula. ñ cythared̃.
ñ coraula. Qͦd int̾ cet̾a luxurianti po¬
pulo ꝑ ꝓpħarum unũ imꝓperat dñs.
Tympanum inquit et lyra et ꝙythara:
in conuiuiis ur̃is. In hac quippe men¬
sa pret̾qm mundam. splendidam. et
inundantem epularum opulentiam:
nulla gule. nulla lascuue. ⁊ nulla pe¬
nitus luxurie incitamenta. S sicut

Expanded text:
pria, sicut Deo et hominibus complacebat; pria, sicut Deo et hominibus complacebat; nam cum sobrietatis virtus sociam semper habeat abstinentiam, ipsam tamen abstinentiam, propter simul discumbentes, quadam civili dissimulatione in mensa occultare consueverat, ut sicut congaudere gaudentibus ita et coepulari epulantibus videretur. Occultabat quidem nunc crebris huc et illuc ferculorum exeniis, nunc interserta quadam de Scripturis cum eruditis suis, qui a dextris ejus discumbebant, collatione non quidem taediosa sed moderata pro tempore. In hac quippe mensa non audiuntur tibicines, non cornicines, non lyra, non fistula, non citharoedus, non choraula, quod inter caetera luxurianti populo per prophetarum unum improperat Dominus: Tympanum, inquit, et lyra et cithara in conviviis vestris . In hac quippe mensa praeterquam mundam splendidam et inundantem epularum opulentiam, nulla gulae nulla lasciviae et nulla penitus luxuriae incitamenta. Sed sicut
Abbreviated transcription (Latin):
qua temꝑantia: qͦd nondũ dictũ
dicendũ est. Ut quẽadmodũ iam de
habitu: parit̾ ⁊ in hac tanta mense
opulentia. int̾ tot epulantes.⁊ tan¬
tas epularũ delicias: de propͥo quoq
eiꝰ uictu iuxta qͦd supra sumꝰ polli¬
citi: cognoscamꝰ. Reuera int̾ tot et
tantas delicias: in nullo penitꝰ sar¬
danapallũ: s solum ep̃m sapiebat.
Nulliuis ut notari poss auidus: nec
suꝑ ullam om̃ino escam se effundens.
Iuxta qͦd ille sapiens et urbanus. Noli
inqͥt auidus eẽ. in om̃i epulatione : et
ñ te effundas suꝑ omnẽ escam. In tanta
gͥ affluentia: nullatenꝰ ipsius in ulla
epulationis auiditate uł modicus po¬
terat denotari excessus. Unde et cum
in om̃ib sobrius: uirtuti etiam sobri¬
etatis quad̃a ciuilitate adiuncta. ip¬
sam sobrietatis uirtutẽ colorabat.
ñ solũ religiose qͦd ad dm̃: s etiam qͦd
ad scłm cuulit̾ sobruis. Unde sicut et
in cet̾is: ita et in hac presertim sobri¬
etatis uirtute. qͣi mense uirtute pro¬

Expanded text:
qua temperantia, quod nondum dictum, dicendum est, ut quemadmodum jam de habitu, pariter et in hac tanta mensae opulentia, inter tot epulantes et tantas epularum delicias, de proprio quoque ejus victu juxta quod supra sumus polliciti, cognoscamus. Revera inter tot et tantas delicias in nullo penitus Sardanapalum sed solum episcopum sapiebat, nullius ut notari posset avidus, nec super ullam omnino escam se effundens. Juxta quod ille sapiens et urbanus: Noli, inquit, avidus esse in omni epulatione et non te effundas super omnem escam . In tanta igitur affluentia nullatenus ipsius in ulla epulationis aviditate vel modicus poterat denotari excessus. Unde et cum in omnibus sobrius, virtuti etiam sobrietatis quadam civilitate adjuncta, ipsam sobrietatis virtutem colorabat, non solum religiose quod ad Deum, sed etiam quod ad saeculum civiliter sobrius. Unde sicut et in caeteris ita et in hac praesertim sobrietatis virtute, quasi mensae virtute pro
Abbreviated transcription (Latin):
scitote ⁊ uos similia debere parare.
Exemplũ enĩ dedit uob̃. ut quẽadmo-¬
dum ipse fecit: ⁊ uos similit̾ faciatis.
ost spũaliũ mensarũ discubitum:
uixta supͣ dispositũ ordinem. ⁊ nr̃m
supra ꝓmissum: nunc deinceps
ad corꝑin mensam accedendũ. nnisi
tñ quia necdũ hora est discumbendi:
presertim pontifici. quẽ tam mul-¬
tiplices. tam uarie. et scł̃ares ⁊ eccł̃ia-¬
stice occupationes ⁊ cause trahunt.
et necdũ sit: nisi circa diei sextam.
Qualis fu̾it in auditorio.

Expanded text:
scitote et vos similia debere parare. scitote et vos similia debere parare. Exemplum enim dedit vobis ut quemadmodum ipse fecit et vos similiter faciatis. Post spiritualium mensarum discubitum juxta supra dispositum ordinem et nostrum supra promissum nunc deinceps ad corpoream mensam accederemus, nisi tamen quia necdum hora est discumbendi praesertim pontifici, quem tam multiplices tam variae et saeculares et ecclesiasticae occupationes et causae trahunt et necdum sit nisi circa diei sextam. QUALIS FUERIT IN AUDITORIO.
Abbreviated transcription (Latin):
effusione. aliaue friuola ⁊ otiosa cõ¬
mentante. Ut ꝓ me loquar: ego inte¬
rim sic uado. sic nenio. sic oꝑor: sic cõ¬
mentor. Sic et n fallor de misse audi¬
torib: et de aliis aliqui. Et mirũ
suille tanqmͣ homo ad huc nr̃i simił.
sacerdos dico nr̃. qui cõmune salutis
nr̃e sacrifitiũ est oblaturus ꝓ nobis:
ad missam se parans. uł etiã in mis¬
sa ipsa: int̾lum in seita ñ sentiat.
Aut si ñ sentit: deberet saltẽ tanqm
sacerdos nost̾ consentire nob et con¬
descendere. At ita uxta qͦd magist̾
de pontifice głatur. haberemꝰ sacer¬
dotem qͥ posset compati infirmitati¬
b nr̃is. Unum dico quia istiꝰ de quo
nunc loquim sacerdotis in missa sic
morosi. aut est ypocrisis manifesta:
aut religio in scia. Uerum ut dem¬
ceps compatiant᷑ nobis sacerdoteꝰ hii.
et uos uniuersi sacerdotes p̃inuitati
ad mensam. qͥ cum nouo sacerdote.
nouo nr̃o pontifice iam discubuistis:

Expanded text:
effusione aliave frivola et otiosa comeffusione aliave frivola et otiosa commentante; et pro me loquar, ego interim sic vado, sic venio, sic operor, sic commentor. Sic et, ni fallor, de missae auditoribus et de aliis aliqui. Et mirum si ille tanquam homo adhuc nostris similis, sacerdos dico noster, qui commune salutis nostrae sacrificium est oblaturus pro nobis, ad missam se parans, vel etiam in missa ipsa, interdum in se ita non sentiat; aut si non sentit, deberet saltem tanquam sacerdos noster consentire nobis et condescendere, ut ita, juxta quod magister de pontifice gloriatur, haberemus sacerdotem, qui posset compati infirmitatibus nostris. Unde dico quia istius, de quo nunc loquimur, sacerdotis in missa sic morosi aut est hypocrisis manifesta aut religio inscia. Verum, ut deinceps compatiantur nobis sacerdotes hi et vos universi sacerdotes praeinvitati ad mensam, qui cum novo sacerdote, novo nostro pontifice jam discubuistis,
Abbreviated transcription (Latin):
nouus. nouus nr̃ pontifex illud de qͦ
iam aliqmdui egimus altaris sacra-¬
mentũ eo quid̃e celerius celebrabat:
quo. illud ꝑagere et consũmare deuo
tis exemplo pleriq arguuntur sacer¬
dotum. qui ut deuoti habeant᷑. aut
forte quia st̃: hoc altaris sacramen¬
tum uerbis ad modum paucis ad bre-¬
uiatum et consũmatum: et hoc spe-¬
ciale orationis genus breue qͦd et de-¬
bet ẽẽ breuissimũ. et siñ incathecu¬
minoꝵ saltem in missa sacramento¬
rum: arguunt᷑ inqmͣ exemplo huiꝰ:
qui sic differt̃. ita trahunt: sic ꝓtra¬
hunt. Me qui int̾sum et audio. et de¬
berem intendere: int̾im suꝑ uanum
et citum cogitationũ meaꝵ uehiculũ
scandente: et aboriente in occidentẽ
usq auolante. et ꝑuiam: uicos. mu¬
nitiones. et ciuitates. salua mea et ali¬
ena petunia: absq om̃i sumptu et
labore extruente. Et int̾dum ꝓut
fert sp̃c impetus: me int̾im multa cõ¬
stituente bella. absqꝑ om̃i sanguinis

Expanded text:
novus, novus noster pontifex illud, de quo novus, novus noster pontifex illud, de quo jam aliquandiu egimus, altaris sacramentum eo quidem celerius celebrabat quo illud peragere et consummare devots exemplo plerique arguuntur sacerdotum, qui ut devoti habeantur aut forte quia sunt, hoc altaris sacramentum verbis admodum paucis abbreviatum et consummatum et hoc speciale orationis genus breve, quod et debet esse brevissimum et si non in catechumenorum, saltem in missa sacramentorum arguuntur, inquam, exemplo hujus, qui sic differunt, ita trahunt, sic protrahunt. Me, qui intersum et audio et deberem intendere interim super vanum et citum cogitationum mearum vehiculum, scandente et ab Oriente in Occidentem usque avolante, et per viam, vicos, munitiones et civitates salva mea et aliena pecunia absque omni sumptu et labore exstruente, et interdum prout fert spiritus impetus me interim multa constituente bella absque omni sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
ua mora. qmdui in lutee spelunce
sue ostio helyas steterit: donec alutea
spelunca sua penitꝰ egressus fuerit.
Corpus enĩ ait sapiens quod corrũ¬
pitur aggrauat aĩam: et terrena
inhabitatio depͥmit sensum multa
cogitantẽ. Et uere inteophaniis
hisbreuis quide hora: et parua mora.
hinc ẽ enĩ quod inscĩ amoris cantico
sponsa sponsum suuĩ tam crebro. tam
sedulo. tam officiose: et intam multis
querit suspiriis. Et querens et suspi¬
rans. nunc inuenit. nunc ꝑit. nunc a-¬
uolat. nunc declinat. nunc ad ostium
pulsat. nunc tenet. nc̃ elabitur. nunc
reuertitur. ñc uocatus tacet. nunc uo¬
cans alloquit᷑. Unde ⁊ sponsũ suum
sponsa: capree humuloq ceruorum
in montib salienti ⁊ colles transili¬
enti: assimilat. Eo ipso sponsa id cre¬
bro exꝑta. nos hac sua parabola do¬
cens: ut oꝑa illa et sacramenta eo fi-¬
ant celerus: quo necesse est ut ꝑa¬
gant᷑ deuotiꝰ. Et ꝓpterea nost̃ sacerdos

Expanded text:
va mora, quandiu in lutae speluncae va mora, quandiu in lutae speluncae suae ostio Elias steterit, donec a lutea spelunca sua penitus egressus fuerit. Corpus enim, ait Sapiens, quod corrumpitur aggravat animam et terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem . Et vere in theophaniis his brevis quidem hora et parva mora. Hinc est enim quod in sancti amoris cantico Sponsa Sponsum suum tam crebro tam sedulo tam officiose et in tam multis quaerit suspiriis. Et quaerens et suspirans nunc invenit, nunc perdit, nunc avolat, nunc declinat, nunc ad ostium pulsat, nunc tenet, nunc elabitur, nunc revertitur, nunc vocata tacet, nunc vocans alloquitur. Unde et Sponsum suum Sponsa, capreae hinnuloque cervorum in montibus salienti et colles transilienti assimilat. Et ipsa Sponsa id crebro experta, nos hac sua parabola docens, ut opera illa et sacramenta eo fiant celerius, quo necesse est ut peragantur devotius. Et propterea noster sacerdos
Abbreviated transcription (Latin):
uissimꝰ. Totum tam̃ deuote ⁊ celebri¬
ter: et si ob supradictas causas celeri¬
ter agens. Quinpotiꝰ eo ipso deuotiꝰ.
quo celerrys.
Quia in sibilo duntaxat aure tenu¬
is: helye aspelunca sua egresso ⁊ in
spelunce sue ostio stanti: solũ in tͣn¬
situ loquit᷑ dñs. Solũ quippe ꝑspecu¬
lum et inenigiate quasi in sibilo
aure tenuis his qui corꝑis sui domos
luteas egrediunt᷑. et egressi in ostio
huiꝰ lutee spelunce sue stant. cupi¬
entes dissolui et esse cũ xp̃o. anime
sue ut moriant᷑ iam petentes. his in¬
qmͣ solum ⁊ tñ non nisi solum intr̃a¬
situ: loquit᷑ dñs. His quid̾̃e frequen¬
tes fuint s semꝑ breues et citissime
oisparentes: teophanie. scõꝵ reuelan-¬
tur splendores. et exultationes dei
incordib eoꝵ. Que animã ad celestia
pio desiderio suspirantẽ. crebro quidẽ
et si ñ reficiant: refocillant tñ et il¬
lustrant. S breuis hora hic: ⁊ par¬

Expanded text:
vissimus. Totum tamen devote et celebrivissimus. Totum tamen devote et celebriter etsi ob supradictas causas celeriter agens. Quin potius eo ipso devotius quo celerius. Quia in sibilo duntaxat aurae tenuis Eliae a spelunca sua egresso et in speluncae suae ostio stanti, solum in transitu loquitur Dominus. Solum quippe per speculum et in aenigmate quasi in sibilo aurae tenuis his qui corporis sui domos luteas egrediuntur, et egressi in ostio hujus luteae speluncae suae stant, cupientes dissolvi et esse cum Christo animae suae ut moriantur jam petentes, his, inquam, solum et tamen non nisi solum in transitu loquitur Dominus. His quidem frequentes fiunt, sed semper breves et citissime disparentes theophaniae, sanctorum revelantur splendores et exsultationes Dei in cordibus eorum: quae animam ad coelestia pio desiderio suspirantem crebro quidem, etsi non reficiant, refocillant tamen et illustrant. Sed brevis hora hic et par
Abbreviated transcription (Latin):
bent offitium: et sacrifitii pagunt
ritum. Ea hora potissimũ cotidie ua¬
gas has ⁊ uanas. fluxas et fluidas. flu¬
entes et refluentes cogitationes ĩmit¬
tens. Que tanqmͣ musce tabide: in
tam suaue olenti sacrificio totum ꝑ-¬
dant mox tante suauitatis odorem.
hora p̾sertim sacrificii glomeratim
irruentes: nisi confestim ꝑ sacrarii
ostiariam fidam: circumspectam ui-¬
dełc. deuotionem et ꝓmptam: sp̃c sci
flabello repellantur.
gitur ut om̃s has tam uidelc̃. illas
que ꝑforant. qmͣ et illas que cor emol¬
liunt ĩmissiones. preueniens decli-¬
naret: sacerdos nr̃. pontifex nr̃ no-¬
uus. ꝓ quo totus hic sermo texitur:
agnũ immaculatũ sicut reuerent̾:
parit̾ ⁊ ob reuerentiam ad legis mã¬
datum festinant̾ semꝑ edere con-¬
sueuerat. Per totam hanc dñi men-¬
sam sicut in mystico ⁊ sacerdotali or-¬
natu festiuus: ita ⁊ in edendo festmꝰ.¬
et sicut iam supͣdiximꝰ: in oranclo bre¬

Expanded text:
bent officium et sacrificii peragunt bent officium et sacrificii peragunt ritum. Ea hora potissimum quotidie vagas has et vanas fluxas et fluidas, fluentes et refluentes cogitationes immittens, quae tanquam muscae tabidae in tam suave olenti sacrificio totum perdant mox tantae suavitatis odorem; hora praesertim sacrificii glomeratim irruentes, nisi confestim per sacrarii ostiariam fidam, circumspectam videlicet devotionem, et promptam Spiritus sancti flabello repellantur. Igitur ut omnes has, tam videlicet illas quae perforant, quam et illas quae cor emolliunt, immissiones praeveniens declinaret sacerdos noster, pontifex noster novus, pro quo totus hic sermo texitur, Agnum immaculatum, sicut reverenter pariter et ob reverentiam ad legis mandatum festinanter, semper edere consueverat. Per totam hanc Domini mensam, sicut in mystico et sacerdotali ornatu festivus, ita et in edendo festet sicut jam supradiximus in orando bre