comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cooperationẽ lanctificationis ad iuncta
fuisset. Nam in baptismo. quantũ scili¬
cet spectat ad uirtutem baptismi similit
ut in circumcisione remissio tantum
reccatoꝵ ꝑcipitur. quia sicut dictum
est. quod iustificatis postea aditus patrie
celestis panditur. erucc xp̃i condonat᷑.
Propter eusmodi rationem aliam
mutate circuincisionis causam como¬
diorem fortasse & manifestam magis
ꝓponendam putamus. In p̃ecdentibus
quodã loco cum de sacram̃tis tracta¬
remus. diximus sacramenta omia
signa quedam esse eius que ꝑ illa gr̃e
datus spiritalis. O portet autem ut
scdin processum tempoꝵ spiritualiũ
gratiaꝵ. signa magis semꝑ ac magis
euidentia ac declarantia iormarc̃tur.
ut cũ effectu salutis cresceret cognitio ueri.¬
tatis. Itaq sub lege naturali primũ:
data sunt sacramenta. dccimationes.
sacrifitia &e oblationes. ut decimati¬
one quidem peccatoꝵ. remissio. in sa¬
crineus uero carnis mortificatio. ii oblatione

Expanded text:
cooperationem sanctificationis adjuncta cooperationem sanctificationis adjuncta fuisset. Nam in baptismo, quantum scilicet spectat ad virtutem baptismi, similiter ut in circumcisione remissio tantum peccatorum percipitur; quia, sicut dictum est, quod justificatis postea aditus patriae coelestis panditur, cruce Christi condonatur. Propter hujusmodi rationem aliam mutatae circumcisionis causam commodiorem fortasse et manifestam magis proponendam putamus. In praecedentibus quodam loco cum de sacramentis tractaremus, diximus sacramenta omnia signa quaedam esse ejus quae per illa datur alis constat. Oportet autem ut, secundum processum temporum, spiritualium gratiarum signa magis ac magis semper evidentia ac declaranda formarentur, ut cum effectu salutis cresceret cognitio veritatis. Itaque sub lege naturali primum data sunt sacramenta, decimationes, sacrificia, et oblationes, ut in decimatione quidem peccatorum remissio, in sacrificiis vero carnis mortificatio, in oblatione
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ad gloriam ꝑducere potest. Nã
illi antiqui patres qui sacramenti cittũei¬
sionis iustificationem perceperãt. a per¬
ditione quidem seruabãtur. sed ad glo¬
riam regni non ducebantur. donec ue¬
niret ille qui sanguine fuso rumpheã
igneam extinguens. aditum paradisi
rursum patefaceret. & credentibus in
se omnib regni celestis ianuam p̃cedens
ipse primus aperiret. In hoc ergo baptismꝰ
amplius confert. quia renatos hinie exe¬
untes statim ad regnum mittit. quod
tamen ex uirtute sanguinis fusi ipsam
aquam sanctificantis condonatur. Si
igitur quis dicere uelit. idcrco circũ¬
cisionem baptismo mutatam ut in bap¬
tismo ꝑficererur. quod circũcisio ĩplere
non potuit. Fortassis uidebitur con¬
uenienter illi responderi posse. quia hoe qͥd
amplius nune a baptismo est. ex baptismo
non est sed ex passione xp̃i baptismum
sancificante impletũ. Idem uero circuinci¬
sio nunc facere potuisse. s illi passio xp̃i in

Expanded text:
etiam ad gloriam perducere potest. Nam etiam ad gloriam perducere potest. Nam illi antiqui patres qui sacramenti circumcisionis justificationem perceperant, a perditione quidem servabantur, sed ad gloriam regni non ducebantur, donec veniret ille qui sanguine fuso rhomphaeam igneam exstinguens; aditum paradisi rursum patefaceret, et credentibus in se omnibus regni coelestis januam praecedens ipse primus aperiret. In hoc ergo baptismus amplius confert, quod renatos hinc excuntes statim ad regnum mittit, quod tamen ex virtute sanguinis fusi ipsam aquam sanctificantis condonatur. Si igitur quis dicere velit idcirco circumcisionem baptismo mutatam, ut in baptismo perficeretur, quod circumcisio implere non potuit, fortassis videbitur conenienter illi responderi posse, quod hoc quod amplius nunc in baptismo est, ex baptismo non est, sed ex passione Christi baptismum sanctificante impletum. Idem vero circumcisionem facere potuisse, si illi passio Christi in
Abbreviated transcription (Latin):
tamen fidei non fuit. Quare insti¬
tutum sit sacramentum uaptisins:
N N E : restat
demonstrare quare
institutum est sacra¬
. quare circumcisio
que loso illius olim fuisse putatur.
succedente baptismo ablata sit uel
mutata. Nam si olim ꝑ circũcisionẽ
similiter ut nunc ꝑ haptismum pecca¬
ta dimittebantur. quid necesse fuit
ut ipsa cir cumcisio succedente baptis¬
mi sacramento mutaretur: Cur
autem accepta minus profuisse cre¬
datur. que neglecta. non minus
nocuisse affirmatur: Sicut enim
nunc ꝑ euangelium dicitur. nisi qͥs
renatus fuerit ex aqua oe spiritu scõ¬
non potest introire in regnum dĩ.
ita olim ꝑ legen dicebatur. masculus
quod ille qui non baptizatus a reg¬
no dei excludendus dicitur. ille uõ
qui non est circumcisus periturus
memoratur. Quis uult intelligere
propterea baptismum amplius aliquid
conferre quam circumcisionẽ. quia cit¬
cumcisio suscepta a ꝑditione tantum
potuit liberare. baptismus uero renatos

Expanded text:
tamen fidei non fuit. Ettamen fidei non fuit. Ettutum sit sacramentum baptismi. Nunc restat demonstrare quare institutum est baptismi sacra quare circumcisio, quae loco illius olim posita fuisse putatur, succedente baptismo ablata sit, vel mutata. Nam si olim per circumcisionem similiter, ut nunc per baptismum peccata dimittebantur, quid necesse fuit ut ipsa circumcisio succedente baptismi sacramento mutaretur? Cur autem accepta minus profuisse credatur, quae neglecta non minus nocuisse affirmatur. Sicut enim nunc per Evangelium dicitur: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto non intrabit in regnum Dei ; ita olim per legem dicebatur: Masculus quod ille qui non est baptizatus a regno Dei excludendus dicitur; ille vero qui non est circumcisus periturus memoratur: quis velit intelligere propterea baptismum aliquid amplius conferre quam circumcisionem, quia circumcisio suscepta a perditione tantum potuit liberare; baptismus vero renatos
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupato. plenum sit baptismatis
sacramentum. & quem ad modum sine
fide trinitatis. ctiam simul nominati¬
trib imperfectum. Sicut enim ubiq
fides integra queritur. sic eadem fidei
integritate manente. sine detrim̃to
salutis sermo uariatur. Ueruntam̃
ccclesiastica consuetudo hane potissimũ
in baptizando formam tenere elegit.
quam ab ipso sanctificationis auctore
ex prima institutione seruandam as¬
cepit. Siquis forte quȩrat. utrum
in articulo necessitatis sufficere possit
ad plenum baptismatis sacramentũ.
si fuerit quis in fide trinitatis. sine
ꝓlatione uerboꝵ. baptizatus. uel qͥd
is qui baptizauit loqui non potust.
siue quia ob festinationem uel supo¬
cin ĩmimentis periculi. siue aliqua qua¬
cunq causa preuentus dum baptiz aret¬
mamor locutionis non fuit. Siquis
ago forte hoc quȩrat. ego de his que oc¬
culta sunt iudicare nolo. precipue
quia nomen hic trinitatis non auds¬
ii. Ubi ce si uera fides fuit. confessio

Expanded text:
nuncupato plenum sit baptismatis nuncupato plenum sit baptismatis sacramentum, et quemadmodum sine fide Trinitatis etiam tribus simul nominatis imperfectum. Sicut enim ubique fides integra quaeritur, sic eadem fidei integritate manente sine detrimento salutis sermo variatur. Verumtamen ecclesiastica consuetudo hanc potissimum in baptizando formam tenere elegit, quam ab ipso sanctificationis auctore ex prima institutione servandam accepit. Si quis forte quaerat utrum in articulo necessitatis sufficere possit ad plenum baptismi sacramentum, si fuerit quis in fide Trinitatis sine prolatione verborum baptizatus, vel quia is qui baptizavit loqui non potuit, sive quia ob festinationem vel stuporem imminentis periculi, sive alia quacunque causa praeventus dum baptizaret, locutionis memor non fuit. Si quis ergo forte hoc quaerat, ego de his quae occulta sunt judicare nolo, praecipue quia nomen Trinitatis hic non audivi. Ubi etsi vera fides fuit, confessio
Abbreviated transcription (Latin):
Si xp̃m dicas. & dm̃ patrem aquo
unctus est filius. & ipsum qui unctus
est designasti. Seriptum est eniu.
hune iħm a naz aret quem uuxit
ds spiritu sc̃o. & si patrem dicas ce
filium eus. & sp̃m oris eius pari¬
ter indicasti. tam̃ id etiam cordis
comprchendas. & si spm̃ dicas. &
dm̃ patrem a quo ꝓeedit sp̃s &
filium. qͥa filii quoq est s̃piritus¬
nuncupasti. Unde ut rationi cõple¬
tur auctoritas in spiritu quoq rec¬
te baptizari nos posse scriptura in¬
dicat dicente dño. Uos autem bap¬
tizabunini in spiritu sancto. Et apo¬
stolu ait. O mnes enim in ipso cor¬
pore in unum sp̃m baptizati sumus
unum opus. quia unum inisterium
unum baptisma. quia mors una pro
mundo. Unitas ergo operationis est.
unitas predicationis. que non pote
separari. Hucusq uerba beati ambrosi
qualiter de tebaptiz andi forma sentic¬
dum ut manifeste explanatur. Uids
ergo qualiter in fide trinitatis solo
patre uel filio uel spiritu sancto

Expanded text:
Si Christum dicas, et Deum Patrem a quo Si Christum dicas, et Deum Patrem a quo unctus est Filius, et ipsum qui unctus est, designasti. Scriptum est enim: Hunc Jesum a Nazareth, quem unxit Deus Spiritu sancto . Et si Patrem dicas, et Filium ejus et Spiritum oris ejus pariter indicasti; si tamen id etiam corde comprehendas. Et si Spiritum dicas, et Deum Patrem, a quo procedit Spiritus: et Filium, quia Filii quoque est Snuncupasti. Unde ut rationi copuletur auctoritas, in Spiritu quoque recte baptizari nos posse Scriptura indicat, dicente Domino: Vos autem baptizabimini in Spiritu sancto . Et apostolis ait: Omnes enim in ipso corpore in unum Spiritum baptizati sumus . Unum opus, quia unum mysterium; unum baptisma, quia mors una pro mundo. Unitas ergo operationis, unitas praedicationis quae non potest separari. Hucusque verba beati Ambrosii qualiter de recta baptizandi forma sentiendum sit manifeste explanant. Vides ergo qualiter in fide Trinitatis solo Patre vel Filio vel Spiritu sancto
Abbreviated transcription (Latin):
filium. aut sp̃m sanctum. fule autem
abucgrs. plenum est fidei sacrainentũ.
ita ctiam quamuis pͣatrem & filiũ
e sp̃m sanctum dicas. & aut patris
aut filii aut sp̃s sancti minuas pote¬
statem. uacuum est omne misteriũ.
Demq & illi ipsi qui dixerant. nec si
sp̃s sc̃s sit audiuimnus. baptizati sunt
pestea in nomine dñi nr̃i ih̃u xp̃i. &
hoc habundauit ad gram. quia iam
sp̃m scm̃ paulo predicante cognouerãt.
Nec contrarium debet uideri. quia
quamuis etiam postea tacitum sit
de spiritu. tamen creditum est.&
quod uerbo tacitum fuerat. expressũ
impletum᷑ misterium. Nec a xp̃ibap
tismate spiritus separatur. quia iohan¬
nes  pͥenitentia baptiz auit. xp̃s in spi¬
ritu. Nune consideremus utrum quẽ¬
admodum in xp̃i nomine plenum esse
legimus baptismatis sacramentum.
ita etiam tantum sc̃o spĩ nuncupato.
nichil desit ad ministerii plenitudinẽ
& rationem sequamur. quia qui
unum dixcerit. trinitatem signauit.

Expanded text:
Filium, aut Spiritum sanctum, fide autem Filium, aut Spiritum sanctum, fide autem ctum abneges: plenum est fidei sacramentum. Ita etiam quamvis et Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum dicas et aut Patris aut Filii aut Spiritus sancti minuas potestatem; vacuum est omnino mysterium. Denique et illi ipsi qui dixerant: Nec si Spiritus sanctus sit audivimus ; baptizati sunt postea in nomine Domini Jesu Christi, et hoc abundavit ad gratiam; quia jam Spiritum sanctum, Paulo praedicante, cognoverant. 43. Nec contrarium debet videri, quia quamvis etiam postea tacitum sit de Spiritu, tamen creditum est: et quod verbo tacitum fuerat, expressum impletum mystismate Spiritus separatur, quia Joannes in poenitentia baptizavit, Christus in spiritu. Nunc consideremus utrum quemadmodum in Christi nomine plenum esse legimus baptismatis sacramentum; ita etiam sancto Spiritu nuncupato, nihil desit ad mysterii plenitudinem. . Rationem sequamur; quia qui unum dixerit, Trinitatem signavit.
Abbreviated transcription (Latin):
iohannes in remissionem peccatoꝵ.
in adunientis iħ̃u. non in suo bapti¬
sauit nomine. & uleo spiritũ nescie¬
bãt. quia nec baptismum in xp̃i nomi¬
ne sieut iohannes baptizare solebat
acceperant. Iohannes enum licet non
baptizaret in sƿiritu. tam̃ & xp̃m
predicabat & sp̃m. Teniq cum inter¬
rogaretur. ne forte ipse esset. xp̃s re¬
autem fortior me cuius non sum
isse uos baptizabit in spiritu sc̃o &
ine E rgo isti quia nec in xp̃i nomi¬
ne. nec cum fide spiritus sancti bap¬
tr ati fuerunt. non potuerunt acci.¬
pere baptismatis sacramentum. Baptiza¬
ti sunt itaq in nomine iħu xp̃i. nec ite¬
ratum est in his baptisma. scd nouatũ.
Unum enim baptisma. Ubi autem ñ
est plenum baptismatis sacramentum.
nee principium uel species aliqua bap¬
tismatis estimatur. Planum autem ẽ.
patrtm & filium & sp̃m sanctum
fateri. Si unum negs. totum subru¬
il. & quemadm odum si unum in ser¬
mone comprehendas. aut patrem aut

Expanded text:
Joannes in remissionem peccatorum, Joannes in remissionem peccatorum, in advenientis Jesu, non in suo baptizavit nomine: et ideo Spiritum nesciebant, quia nec baptismum in Christi nomine, sicut Joannes baptizare solebat acceperant. Joannes enim licet non baptizaret in spiritu: tamen et Christum praedicabat et spiritum. Denique cum interrogaretur ne forte ipse esset Christus, reautem fortior me, cujus non sum Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igne . Ergo isti qui nec in Christi nomine, nec cum fide Spiritus sancti baptizati fuerunt, non potuerunt accipere baptismatis sacramentum. Baptizati sunt itaque in nomine Jesu Christi, nec iteratum est in his baptisma, sed novatum. Unum enim baptisma. Ubi autem non est plenum baptismatis sacramentum, nec principium vel species aliqua baptismatis existimatur. Plenum autem est Patrem, et Filium, Spiritumque sanctum confiteri. Si unum neges totum subruis, et quemadmodum si unum in sermone comprehendas aut Patrem aut
Abbreviated transcription (Latin):
tenens cum plena fide homines hapti¬
zaret licens. baptizo te in nomine pa¬
tris omnisotentis. siue in nomine fi¬
lii dei. siue in nomine spiritus sci. siue enã
quodin actib apostoloꝵ. legimus in no
simile. quod quidem quuntũ ad exprã¬
sionem uocis a supradicta aicendi for¬
ma diuersum esset. sed quantum ad
ꝓfessionem ueritatis non esset contra
in illo constare deberet. Poterant for¬
tasse adhane questioneni tuam iol¬
uendam pluritis hinc inde rationes con¬
dii. & ostendi quia ubi ẽadem fides
constat. diuersitas sermonis abipsa
dumtaxat sinccritate  unitate fidei ũ
discitpans nichil officiat. Sed in hac par¬
te midi uisum est auetoritate pocius
quam mea ratione interrogationi tuȩ
responlendum. Beatus ambrosius. in
libro quem de trinitate scripsit. sic ait.
Illi qui negauerunt se scire sp̃m sc̃m.
quamiis baptizatos se dicerent in iohis
baptismate. baptizati sunt postea. qͥa

Expanded text:
tenens; tamen cum plena fide hominem baptitenens; tamen cum plena fide hominem baptizaret, dicens: Baptizo te in nomine Patris omnipotentis, sive in nomine Filii Dei; sive in nomine Spiritus sancti; sive etiam quod in Actibus apostolorum legimus: in noliud aliquid simile, quod quidem quantum ad expressionem vocis a supradicta dicendi forma diversum esset; sed quantum ad professionem veritatis non esset, contraacramentum in illo constare deberet? Poterant fortasse ad hanc quaestionem tuam solvendam plurimae hinc inde rationes conduci et ostendi, quod ubi eadem fides constat, diversitas sermonis ab ipsa duntaxat sinceritate et unitate fidei non discrepans, nihil officiat. Sed in hac parte visum est mihi auctoritate potius quam mea ratione interrogationi tuae respondendum. Beatus Ambrosius in libro quem de Trinitate scripsit, sic ait: Illi qui negaverunt se scire Spiritum sanctum, quamvis baptizatos se dicerent in Joannis baptismo, baptizati sunt postea: quia
Abbreviated transcription (Latin):
baptiz̧ate. Si tingis & taces. tingis. &
non doces. habes baptizate ix decete
non habes. E rede ergo & confitere. lo¬
quere. & merge. ut in confessione
lauentur que mundanda sunt. Sed
forte queris ipsam ꝓfessionis fidei for¬
mam. in percipiendo baptismatis sa¬
cramento. qualem intelligi oporteat.
Ad quod brcuiter respondendũ pu¬
to. illam baptiz andi formam quã
zandum omnes gentes mitteret. tra¬
didit dicens. ite docete omnes gentes.
baptizantes cos in nomine patris &
silii & sp̃s sancti. Ergo recte ficeris si
quod ille precepit. tui confiteris. Ille
iussit ut in nomine patris .& filii oe
ĩpiritus sc̃i. baptizares. Tu mergis ho¬
minem & dicis. E go baptizo te in no¬
mine patris & filii & sp̃s sancti. Bene
scqueris formam iustitutionis diuine.
Facis quod iussit. ꝓfiteris quod institu¬
it. Sed dicis. Quid ergo ᷤ Siquis
forte ꝑ ignorantiam sine conscientia
erroris. hoꝵ uerboꝵ. formam non

Expanded text:
baptizate; si tingis et taces, tingis et baptizate; si tingis et taces, tingis et non doces. Habes baptizate, sed docete non habes. Crede ergo et confitere; loquere et merge, ut in confessione laventur quae mundanda sunt. Sed forte quaeris ipsam professionis fidei formam in perficiendo baptismatis sacramento, qualem intelligi oporteat. Ad quod breviter respondendum puto, illam esse baptizandi formam quam zandum omnes gentes mitteret tradidit, dicens: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Ergo recte feceris, si quod ille praecepit tu confiteris. Ille jussit ut in nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti baptizares. Tu mergis hominem et dicis: « Ego baptizo te in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. » Bene sequeris formam institutionis divinae, facis quod jussit, profiteris quod instituit. Sed dicis: quid ergo? Si quis forte per ignorantiam sine conscientia erroris, horum verborum formam non
Abbreviated transcription (Latin):
endam sine uerboꝵ ꝓlatione. cum sola
fide baptizandum immergerem Qui
cuim dixit. ut in fide trinitatis ho¬
mines baptizarentur. non quid dica¬
tur docuit. sed quid credatur osten¬
dit. Quappter ne forte in sanctifica¬
tionem sacramenti fidei ꝓfessio super¬
uacua esse uideatur. oportet nos in eo
qued dictum est in nomine patris ce
filui & spiritus sancti. amplius aliqͥd
intelligere. quansi dicunt fuisset in
side patris & filii & spiritus saucti.
quam fules. Nam fieles intus est ce la¬
tet occulta. donee nominari incipiat.
& uenire in manifestationem. ẽ unc
qͥppe nomen esse incipit. quando no¬
minari incipit. & notificari ut cogno¬
scatur. & sic quidem in nomine pa¬
tris & filii & spiritus sancti baptiza-¬
mus. quando baptizamus in confessio¬
ne fidei. patris &e filii & spiritus sc̃i.
Ipse enim dixit. ite docete omnes gen¬
tes. baptizantes cos in nomine patris
& filii &e spiritus sancti. Docete &

Expanded text:
endam sine verborum prolatione cum sola endam sine verborum prolatione cum sola fide baptizandum immergere. Qui enim dixit ut in fide Trinitatis homines baptizarentur: non quid dicatur docuit, sed quid credatur ostendit. Quapropter ne forte in sanctificatione sacramenti fidei professio supervacua esse videatur, oportet nos in eo quod dictum est in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti; amplius aliquid intelligere quam si dictum fuisset: in fide Patris, et Filii, et Spiritus sancti. quam fides. Nam fides intus est, et latet occulta donec nominari incipiat, et venire in manifestationem. Tunc quippe nomen esse incipit quando nominari incipit et notificari, ut cognoscatur. Et sic quidem in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti baptizamus, quando baptizamus in confessione fidei Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Ipse enim dixit: Ite, docete omnes gentes baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Docete et
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscitur ds̃ honoratur. Hoc dubiũ
non est. si eumt quem iam per fidem
cognoscere meriiimus. casti timoris
ce dilectionis reuerentiam echibemus.
Quid tibi uidetur:  Si nomen dei ẽ
noticia eius. & fides eius in nobis. non¬
ne in nomine baptizantur. qui in fide
baptizantur patris & filii & spirit᷑
sancti.S Foc est unum nomen. &
unius nomen. quo trinitas predicat᷑
e unittis non negatur. Quando
ergo baptiz as in side patris c filii &
spiritus sc̃i. in nomine patris & filis
de spiritus sc̃i baptizas. & hoc nomen
id est hanc fidem confiteris. cum dicis.
baptizo te in nomine patris ce filii
& sp̃s sancti. ut impleatur quod scrip¬
tum est. Corde creditur ad iusticiã.
ore autem confessio fit ad salutem.
baptizate in nomine patris & filii &
spiritus sci. si ipsum nomen noticia
& fides intelligenda est trinitatis.
sufficiat ad sacramenta formam com¬
plendam. & sanctificationem perfici¬

Expanded text:
cognoscitur Deus honoratur: hoc dubium cognoscitur Deus honoratur: hoc dubium non est, si ei quem jam per fidem cognoscere meruimus: casti timoris et dilectionis reverentiam exhibemus. Quid tibi videtur? Si nomen Dei est notitia ejus, et fides ejus in nobis est, nonne in nomine ejus baptizantur qui in fide baptizantur Patris, et Filii, et Spiritus sancti? Hoc est enim unum nomen et unius nomen, quo Trinitas praedicatur, et unitas non negatur. Quando ergo baptizas in fide Patris, et Filii et Spiritus sancti, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti baptizas. Et hoc nomen, id est hanc fidem confiteris cum dicis: « Baptizo te in nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti. » Ut impleatur quod scriptum est: Corde creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem . ristus. Baptizate in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Si ipsum nomen notitia et fides intelligenda est Trinitatis, sufficiet ad formam sacramenti complendam et sanctificationem perfici
Abbreviated transcription (Latin):
de. Uides modo. ubi sit magnitu¬
do nominis di. Ubi ergo magnit¬
ao nominis est. ibi & ipsum nomen
considerare oportet. Si ergo magnitu¬
dinem nominis. magnitudinẽ famȩ.
e noutiȩ magnitudinem conuenien¬
ter intelligimus. nomen ipsũ ipsam
famam. & noticiani. magis quam
uocem aliquam. uel sonum uocis
ail aures uenientem intelligere debe¬
mus. Ergo fama & noticia eius.
ipsum est nomen gus. Et rursum
ipsa noticia qus. non aliud est quã
sides eius. quia per fidem solam nc̃
interim cognoscitur ds̃. post modũ
ctiam cognoscendus ꝑ speciem. Fideˢᷤ
ergo dĩ ipsa nomen di. ꝑ quam nunc
in hominib noticia eius habetur. ubi
adhuc hominib presentia eius non
uidetur. Puto iam obscurum uel am¬
biguum non esse quem admodum
in nomine dei saluatur. qui in eo qͦd
de ipso sentire potuit. & sentiendo ere¬
dit: iustificatur. & iustificatus libe-¬
ratur. Rursum qualiter nomen dei
sanctificatur. quando ab his aquib

Expanded text:
Dei. Vides modo ubi sit magnituDei. Vides modo ubi sit magnitudo nominis Dei. Ubi enim magnitudo nominis est, ibi et ipsum nomen considerare oportet; si ergo magnitudinem nominis, magnitudinem famae; et notitiae magnitudinem convenienter intelligimus, nomen ipsum ipsam famam et notitiam magis quam vocem aliquam vel sonum vocis ad aures venientem intelligere debemus. Ergo fama ejus et notitia ejus ipsum est nomen ejus. Et rursum ipsa notitia ejus non est aliud quam fides ejus; quia per fidem solam nunc interim cognoscitur Deus; postmodum etiam cognoscendus per speciem. Fides ergo Dei ipsa est nomen Dei per quam nunc in nominibus notitia ejus habetur, ubi adhuc ab hominibus praesentia ejus non videtur. Puto jam obscurum vel ambiguum non esse, quemadmodum in nomine Dei salvatur, qui in eo quod de ipso sentire potuit, et sentiendo credit, justificatur et justificatus liberatur. Rursus qualiter nomen Dei sanctificatur quando ab iis a quibus
Abbreviated transcription (Latin):
e go diligentiam fidei te nequaquã
contempnendam existimo. Q uomodo
gͦ in ipso nomine baptizare possumꝰ.
si nomen ipsum ignoramus: S Clamamꝰ
cotidie. sanctificctur nomen tuum.
Et quomodo in nobis santificatur.
si a nobis ignoratur: Et si uocem
sanctificari petimus. dicat qui potest
quomodo in uoce saluari rogamus.
Ds inquit in nomine tuo saluũ me
fac. Si igitur in uoce salus est. epgo
tacentes. uel potius loqui non ualen
dicat. d E rgo nomen dei in quo sane¬
tificari nos & saluari oportet. extra
uocem quęrere oportet. ne forte si
illud in sola uoce ponimus scanda¬
lum ueritati faciamus. Notus in
iudea ds̃. in isrł magnum nomen
eius. Igitur ubi notitia est. ibi nom̃
ẽ. quia ⁊ ip̃a noticia nom̃ ẽ. Dic̃ aliqͥ
magni nõis. ẽ hõ ille ⁊ ho ille mas¬
ht̃ nom̃ eĩ iõ magnũ ẽ nomen eius.
Ergo nomen dei paruum est. quia
auas sillabas tantum cõplectitur.
& duab sillabis formatur nomen

Expanded text:
ego diligentiam fidei tuae nequaquam ego diligentiam fidei tuae nequaquam contemnendam existimo. Quomodo enim in ipso nomine baptizare possumus, si ipsum nomen ignoramus? Clamamus quotidie: Sanctificetur nomen tuum . Sed quomodo in nobis sanctificatur, si a nobis ignoratur? Et si vocem sanctificari petimus dicat qui potest, quomodo in voce salvari rogamus? Deus, inquit, in nomine tuo salvum me fac . Si igitur in voce salus est, ergo tacentes, vel potius loqui non valentdicat? Ergo nomen Dei in quo nos sanctificari et salvari oportet, extra vocem quaerere oportet, ne forte, si illud in sola voce ponimus, scandalum veritati faciamus. Notus in Judaea Deus; in Israel magnum nomen ejus . Ergo ubi notitia est, ibi nomen est, quia et ipsa notitia nomen est. Dicit aliquis: Magni nominis est homo ille, et homo ille magt nomen ejus, ideo magnum est nomen ejus. Ergo nomen Dei parvum est, quia duas syllabas tantum complectitur, et duabus syllabis formatur nomen
Abbreviated transcription (Latin):
sunt nomina. non unum nomen.
Ego preceptum dñi accepi. ut bapti.¬
zarem in nomine patris ce filii &
spiritus sancti. tu autem in nominib
multis baptiz asti. Pater ce filius oe
spiritus sanctꝰ. tria nomina sunt.
oe trium nomina sunt. non unũ
nomen. nec unius nomen. quia tres
unum non sunt. quamuis unius
sint tres. Ipse non dixit in nominib
sed in nomine inquit patris & filii
de spiritꝰ sc̃i. quia unum est nomen
ubi est una natura. una substantia.
una diuinitas. una maiestas. Hoc
autem nomen est. in quo omnes sal¬
uos fieri oportet. Uelim gͦ ut michi
ostendas. ude ꝓtuleris hoc unum
nomen pater ce filius ce spiritus
fanctus. C um mergeres hominem
dixisti. baptizo te in nomine patrĩ
de filii & spiritus sancti. Si ergo
tale quid in cogitatione concipias.
& docere expostules. quod sit
nomen patris & filii & spiritus
scĩ in quo baptizamur. & remis¬
sionem peccatoꝵ. consequunur:

Expanded text:
sunt nomina non unum nomen. sunt nomina non unum nomen. Ego praeceptum Domini accepi ut baptizarem in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti; tu autem in nominibus multis baptizasti. Pater, et Filius, et Spiritus sanctus: tria nomina sunt et trium nomina sunt, non unum nomen, nec unius nomen. Quia tres unus non sunt, quamvis unum sint tres. Ipse vero non dixit in nominibus, sed « in nomine, » inquit, « Patris, et Filii, et Spiritus sancti, » quia unum est nomen, ubi est una natura, una substantia, una divinitas, una majestas. Hoc nomen autem est in quo omnes salvos fieri oportet . Velim ergo ut mihi ostendas ubi protuleris hoc unum nomen Patris, et Filii, et Spiritus sancti, cum mergens hominem dixisti: « Baptizo te in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. » Si ergo tale aliquid in cogitatione concipias et doceri expostules, quod sit nomen Patris, et Filii, et Spiritus sancti, in quo baptizamur et remissionem peccatorum consequimur,
Abbreviated transcription (Latin):
tizatus est in nomine patris & filii &ͦ
spiritus sancti. E go illum mersi tertio
in aquam. E go dixi. cum mergerẽ illũ.
baptizo te i nomine patris .. filii c&
spiritus sancti. E go ergo tibi testis assisto.
quia baptizatus est hic in nomine patriᷤᷤ
de filis  spiritus sancti. Baptiz atus
est in nomine trinitatis. In quo nomine:
Cu michi dixisti. quia nomen trinitatiᷤᷤ
est ds. Et oe nomen ego hie non audiui.
cum dixisti. in nomine patris or filii. &
spiritus sancti. Quod ergo nomen dice¬
re uolussti: Dixisti te baptizare. in no¬
mine patris & filii & spiritus sancti.
Et illud nomen. de qͦ dixistiñ drxistic
Quomodo ergo sanctificata est aqua in
nomine illo quod dictum non est. S¬
Q uod si putas te in hoc dixisse nom̃
patris & filii & spiritus sãcti. quod
dixisti in nomine satris & filii &
spiritus sancti.  su esse intelligen
scĩ: pro eo quod nomen patris ibi di
in co quod ᷤ scĩ dicitur: ergo multa

Expanded text:
tizatus est in nomine Patris, et Filii, et tizatus est in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Ego illum mersi tertio in aquam. Ego dixi cum mergerem illum: « Baptizo te in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. » Ego igitur testis assisto, quod baptizatus est hic in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Baptizatus est in nomine Trinitatis. In quo nomine? Tu mihi dixisti quod nomen Trinitatis est Deus. Hoc nomen ego hic non audivi cum dixisti. « In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. » Quod ergo nomen dicere voluisti? Dixisti te baptizare in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Et illud nomen de quo dixisti, non dixisti; quomodo ergo sanctificata est aqua in nomine quod dictum non est? Quod si putas te in hoc dixisse nomen Patris, et Filii, et Spiritus sancti, quod dixisti: « In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti; » et sic esse intelligenditus sancti, pro eo quod nomen Patris ibi dicin eo quod Spiritus sanctus dicitur: ergo multa
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt. Per uerbum ereare potuit. &
per uabum sanctificare non potest. Qbꝰ
ꝑ ucibum subsistentiam dedit. putas
quia ꝑ ipsum uerbum grãm ayponere
non possit: Ne ergo mireris si ꝑuerbũ
dei sanctificatur. quod ad remedium salu¬
tis institutum est sacramentũ. Sed forte
dicit cogitatio tua. Q uod est istud ucrbũ
di: Quodͤ argo hec nomen patris oe fi¬
lu & spiritus sancti in quo baptiz ari
qubentur: Numquid uecem aliquam
hie ceꝗitari oportet: ce sonum ad aures
humanas ꝓlatum: Si uocem aliquam
intelligi oportet nomen triuitatis. ipsam
quan aut qualem intelligi oportet.S
Si dicimnus. quia hec uox d̃s in nomine
ste intelligenila est. conscquens est. ut
ubi sonus iste. super aquam scĩficandã
piolatus non fuerit. sacramentum
baptismi esse non possit. Q uid ergo: mer¬
sisti hominem. & dixisti. baptizo te in no¬
mine patris & filii & spiritus sc̃i. & di¬
cis michi xp̃ianus est. It ic homo bap¬

Expanded text:
ta sunt . Per verbum creare potuit, et ta sunt . Per verbum creare potuit, et per verbum sanctificare non potest? Quibus per verbum subsistentiam dedit; putas quod per ipsum verbum gratiam apponere non possit? Ne ergo mireris si per verbum Dei sanctificatur, quod ad remedium salutis institutum est sacramentum. Sed forte dicit cogitatio tua: quod est istud verbum Dei? Quod est hoc nomen Patris, et Filii et Spiritus sancti, in quo baptizari ubemur? Nunquid vocem aliquam hoc cogitare oportet et sonum ad aures humanas prolatum? Si vocem aliquam intelligi oportet nomen Trinitatis, ipsam quam aut qualem intelligi oportet? Si dicimus quod haec vox Deus in nomine isto intelligenda est, consequens est ut ubi sonus iste super aquam sanctificandam prolatus non fuerit sacramentum baptismi esse non possit. Quid ergo? Mersisti hominem et dixisti: Baptizo te in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Et dicis mihi: Christianus est hic homo. Bap
Abbreviated transcription (Latin):
i: ergo : queritur
quid sit baptismus.
dicimus. quia baptis¬
mus est aqua. diluen¬
dis criminib sanctificata ꝑ uerbum
dei. Nqua enim sola elementum esse po¬
test. sacramentum esse non potest. donee
accedat uerbum ad hoc elementum.
& fit sacramentum. Per uerbum enim
dementum sanctisicatur. & ut uirti¬
tem sacramenti accipiat. ut queãdine¬
dum dementum ex naturali quidem
qualitate representat. &x super ad dita
institutione significat. sic ex sanctifica¬
tione contincat. quȩ sanctificandam
per eam ĩꝑcipi enda est gr̃am spirita¬
lem. Uerbum aut quo dementum
luictisicatur. ut sit sacramentum. ipsum
intelligimnuis de quo dicũ ẽ. It docete om̃s
gentes bartizantes cos in nomine patris &e
filii & spiritus sancti. Nomen ergo patris
e filii e spiritus sancti. ipsum est uer¬
bum dei. per quod sauctificatur dementũ
ut sit sacramentum. Et recte ꝑuerbũ
dei sancificantur: que ꝑ uerbum dei
ercata subsistunt. Ipse enim dixit ce fac¬

Expanded text:
i ergo quaeritur quid sit baptismus, dicimus quod baptismus est aqua diluendis criminibus sanctificata per verbum Dei. Aqua enim sola elementum esse potest, sacramentum esse non potest, donec accedat verbum ad elementum, et sit sacramentum. Per verbum enim elementum sanctificatur, ut virtutem sacramenti accipiat. Ut quemadmodum elementum ex naturali quadam qualitate repraesentat, ex superaddita institutione significat, sic ex sanctificatione contineat quae sanctificandis per eam impertienda est gratiam spiritualem. Verbum autem quo elementum sanctificatur ut sit sacramentum; ipsum intelligimus de quo dictum est: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti . Nomen ergo Patris, et Filii et Spiritus sancti, ipsum est Verbum Dei, per quod sanctificatur elementum, ut sit sacramentum. Et recte per verbum Dei sanctificantur quae per verbum Dei creata subsistunt: Ipse dixit et fac
Abbreviated transcription (Latin):
mundi partes. cum fide trinitatis pre¬
dicarent. Candidum uelamen quo
post consecrationem altare operitur. gl am
in corruptionis designat. quam post
rassionem consumpta mortalitalitate
cħu humanitas induta est. sicut scrip¬
tum est. concidisti suꝑ me leticia:

Expanded text:
mundi partes cum fide Trinitatis praemundi partes cum fide Trinitatis praedicarent. Candidum velamen quo post consecrationem altare operitur, gloriam incorruptionis designat, qua post passionem consumpta mortalitate Jesu humanitas induta est, sicut scriptum est: Conscidisti saccum meum,
Abbreviated transcription (Latin):
sa scã mundatur ecelesia. Cireuit
pontifex altare. & ecclesiam totam
aspergendo. quasi omnes lustrando.
& curam impendendo omnib uer¬
bo & exemplo. comunem se prebens
uniuersis. P ropter quod etiam opus
oratione consumat. orans ut exaudi¬
antur. inibi iusta petentes. quoniã
opus hominis sine diuino adiutorio esse
potest. fructuosus esse non potest. Nouis¬
sime completa expiatione. pontifex ad alta¬
re conuertitur. quod reliquum est de
aqua purificationis ad basim eius effun¬
dens. quasi cõnuittens deo quod superat
uires suas. estendens inꝑfectione sacri mi¬
nisteri: quod hine altare siteo extergitur.
Altare xp̃e est. suꝑ quem offerimus pa¬
tri nr̃e deuotionis. Linteum caro eius
tunsionib pasionum ad candorem incor¬
ruptionis ꝑducta. Incensum orationes
precessit. Dehinc participatio ad m̃bra
defluxit. Propter hoc sacrato altari
quia spiritualis gratia in apostolos de¬
scendit. ut crucis misterium ꝑ quattuor

Expanded text:
ersa sancta mundatur Ecclesia. Circuit ersa sancta mundatur Ecclesia. Circuit pontifex altare, et ecclesiam totam aspergendo, quasi omnes lustrando, et curam imponendo omnibus verbo et exemplo communem se praebens universis. Propter quod etiam opus oratione consummat, orans ut exaudiantur ibi justa petentes; quoniam opus hominis sine divino adjutorio esse potest, fructuosum esse non potest. Novissime completa expiatione pontifex ad altare convertitur, quod reliquum est de aqua purificationis ad basim ejus effundens, quasi committens Deo quod super est vires suas excedens in perfectione sacri ministerii. Dehinc linteo altare extergitur. Altare Christus est super quem offerimus Patri nostrae devotionis munus. Linteum caro ejus, tunsionibus passionis ad candorem incorruptionis perducta. Incensum, orationespraecessit, dehinc participatio ad membra defluxit. Propter hoc a sacrato altari quia spiritualis gratia a Christo in apostolos descendit, ut crucis mysterium per quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
guratur. ministerium significat da¬
toꝵ. quoꝵ studio e predications
&e conuersio gentium facta est. &
perficienda est iudcoꝵ. Quod stas
ante altare dm̃ in adiutorium id̃
sigificat eos qui ꝑrecepta fidei cognitione
se ai bona opera & ad luctam contra
inuincibiles hostes accingunt. & quia
de suis uirib minime p̃sumunt di¬
uinum auxilium sibi adesse poscunt. In qͦ
quia certantium labor exprimitur. quasi
inter suspiria & gemitus nundum allelu¬
ia nominatur. Post hec aqua benedicitur
cum sale & cinere. addito uino aque
mixto. Aqua populus est sal doctrina.
cinis passio ep̃i memoria. uinum aq̃
mixtum xp̃e ds̃ oe homo. uinum
chuinitas. aqua mortalitas. Sic enĩ
populus significatur doctrina fidei. oe
memoria passioms ⁊ unitus capiti suo
deo & homini. Post hec ccelesia inte¬
rius aqua sanctificata aspergitur. ut
& interius & exterius anima sancti¬
ficanda ostendatur. Aspersoriũ ysopi
humilitatem xp̃i significat. qua asꝑ¬

Expanded text:
guratur, ministerium significat doguratur, ministerium significat doctorum, quorum studio et praedicatione et conversio gentium facta est, et perficienda est Judaeorum. Quod stans ante altare Deum in adjutorium invocat, significat eos qui praecepta fidei cognitione se ad bona opera et ad luctam contra invisibiles hostes accingunt; et quia de suis viribus minus praesumunt, divinum auxilium sibi adesse deposcunt. In quo quia certantium labor exprimitur, quasi inter suspiria et gemitus, nondum alleluia nominatur. Post haec aqua benedicitur cum sale et cinere, addito vino aqua misto. Aqua populus est, sal doctrina, cinis passionis Christi memoria, vinum aqua mistum, corpus Deus et homo. Vinum divinitas, aqua mortalitas. Sic enim populus sanctificatur doctrina fidei, et memoria passionis Christi, unitus capiti suo Deo et homini. Post haec ecclesia interius aqua sancet intus et exterius anima sanctificanda ostendatur. Aspersorium hyssopi humilitatem Christi significat, qua asp
Abbreviated transcription (Latin):
Descriptio alphabeti. simplex doctri¬
na fidei. P auimentum cor hu¬
manum. In pauimento
alphabetum describitur. quoniam
carnalis  rudis popłs pͥma ac siplici
doctrina fidei initiatur. ductus a sini¬
stro angulo orientis. in dȩxtro occidor
de item a dextro angulo orientis in su¬
stro occidentis. formam crucis expri¬
mit. quȩ mentib hominũ ꝑ fidem
cuangelice predicationis imprunitur.
Et quia primum fides in iudeis fuit.
de postea ad gentes transiuit. & infi¬
ne rursum cun plenitudo gentium
intrauerit. tunc omnis israhel salus
erit. Utriusq ergo populi collectionꝰ
hi duo uersus significãt. in eruers
esfigie conpacti. Hoc est quod iacobsi¬
lios ioseph benedicens. cancellatis ma¬
uib form̃a crucis exprimens dgt¬
ram manum super caput cfratm. &
sinistrani suꝑ caput manase posus
quia priori populo abiecto. iunios
ad dexteram collocatus est. Cambud
siue uirga pastoralis qua seriptusa si¬

Expanded text:
Descriptio alphabeti, simplex doctriDescriptio alphabeti, simplex doctrina fidei; pavimentum, cor humanum. In pavimento alphabetum describitur, quoniam carnalis populus prima ac simplici doctrina initiatur. Ductus a sinistro angulo orientis in dextrum occidentis, et item a dextro angulo orientis in sinistrum occidentis formam crucis exprimit, quia mentibus hominum per fidem evangelicae praedicationis imprimitur. Et quia primum fides in Judaeis fuit, et postea ad gentes transivit, et rursum in fine cum plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel salvus erit. Utriusque ergo populi collectionem hi duo versus significant in crucis effigie compacti, hoc est quod Jacob filios Joseph benedicens, cancellatis manibus formam crucis exprimens dextram manum super caput Ephraim, et sinistram super caput Manasse posuit , quia, priori populo abjecto, junior ad dexteram collocasive virga pastoralis qua Scriptura fi
Abbreviated transcription (Latin):
excitanclam attingimus. Domus de¬
dicanda. sanctificanda anima est.
rum. Sxd sermo diuinus increpatione
mordens. & concliens corda insipida.
Trina aspersio. trina ĩmersio est pu¬
rificandi ꝑ aquam. Duodecim lumina¬
ria apostoli sunt. ecclesiam ꝑ quattu¬
or mundi partes illuminantes. & cru¬
cis inysterium ꝑ totum mundum
efferentes. Pontifer xp̃s est. uirga pote¬
stas. trina suꝑliminaris ꝑcusio: ȩedi.
terre. inferni. dominatio. Interrogatio
inclisi. ignorantia populi. Epertio
ostis. sublatio peccati. Pontifer ȩcclesiã
ingrediens. pacẽ domuimprecatur.
quia xp̃s mundum ingrediens. pacẽ
inter dm̃ oe hominem᷑. P rostratus
pro sanctificatione domus orat. &
xp̃c humiliatus pro discipulis. Qͥere¬
dituris omnib patrem orabat dicent̃.
Pater sanctifica eos in nomine tuo.
Surgens autem ab otatione popu¬
lum non salutat. quoniã qui nec¬
dum santificati sunt. applaudendũ
non est illis. sed orandum est ꝓ illis.

Expanded text:
excitanda attingimus. Domus deexcitanda attingimus. Domus dedicanda sanctificanda anima est; rum. Sal, sermo divinus increpatione mordens et condiens corda insipida. Trina aspersio trina rificandi per aquam. Duodecim luminaria apostoli sunt, ecclesiam per quatuor mundi partes illuminantes, et crucis mysterium per totum mundum efferentes. Pontifex Christus est, virga potestas. Trina superliminaris percussio, coeli, terrae et inferni damnatio. Interrogatio inclusi, ignorantia populi; apertio ostii, sublatio peccati. Pontifex ecclesiam ingrediens pacem domni imprecatur; quia Christus mundum ingrediens pacem inter Deum et hominem fecit. Prostratus pro sanctificatione domus orat, et Christus humiliatus pro discipulis et pro credituris omnibus Patrem orabat, dicens: Pater, sanctifica eos in n» Surgens autem ab oratione populum non salutat, quoniam qui necdum sanctificati sunt applaudendum non est ipsis, sed orandum pro ipsis.
Abbreviated transcription (Latin):
palsiuam. &e cantans. Domus mea
narrabo nomen tuum sr̃ibꝰ meis in
medio ȩcclesie laulabo te. E is aũt
ꝑactis. pentifee se ad orationem confert.
petens ut omnes qui in candem domũ
oraturi intrauerint. ecauditos se esse
saudeant. Conpleta itaq expiatione
conuertitur ad altare. incipiens an¬
tiphonam. introibo ad altare dei. cũ
ipso psalmo. Et quod reliquum est
le aqua purificationis. ad basim alta¬
ris effundit. Deinde ipsum altare lin¬
teo astergitur. & pontifex incensum
defert suꝑ illud. Postea facit crucem
in medio altaris. & per quattuor
angulos cius de oleo sanctificato.
Deinde in cireuitu ecelesie duodecim
cruces crismantur in parictib ab ip¬
lo pontisice. tres per singulos figurate.
Deinde iterum ad altare accensum
thus suꝑ illud offert in moilũ crucis.
.& sic peracta deniq consceratione
ipium altare albis uelaminib operit᷑.
omnib latent ꝓfun¬
da mysteria. ex qͥb
rauea ad memoriã

Expanded text:
ecclesiam et cantans: Domus mea, ecclesiam et cantans: Domus mea, Narrabo nomen tuum fratribus meis; in medio ecclesiae laudabo te . His autem peractis, pontifex se ad orationem confert, petens ut omnes qui eamdem domum oraturi intraverint, exauditos se esse gaudeant. Completa itaque expiatione, convertitur ad altare incipiens antiphonam: Introibo ad altare Dei ; cum ipso psalmo; et quod reliquum est de aqua purificationis ad basim altaris effundit. Deinde ipsum altare linteo extergitur, et pontifex incensum defert super illud. Postea facit crucem in medio altaris et per quatuor angulos ejus, de oleo sanctificato. Deinde in circuitu ecclesiae duodecim cruces chrismantur in parietibus, ab ipso pontifice tres per singulos figuratae. Reversus deinde iterum ad altare accensum thus super illud offert in modum crucis, et sic peracta denique consecratione ipsum altare albis velaminibus operituromnibus latent profunda mysteria, ex quibus pauca ad memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
tintũmodo hortatur cunctos adorandũ.
His completis. incipit de sinistro angulo
basilice ab oriente per pauimentum seri¬
bens alphabetum usq ail destrum an¬
gulum occidentis. & ittrum adextro. an¬
gulo orientis usq in sinistrum angulum occidentiͤ
ilchine ad altiora conscendit. & stans ante
altare. dm̃ sibi inuocat in adiutorium
alleluia. Post hec aquam benedicit. salẽ
de cuerem a dmiscens. & faciens ter sig¬
num crucis super ipsam. cõmixture
ctiam additur uinum. Post hec tin¬
git digitum in aquam. & facit cru¬
cem per quattuor cornua altaris.
Iude uenit ante altare. & circiiiens
aspergit illud septem uicib aspersorio
facto de ysopo. Cireuit dehine totã
eedesiam intrinsecus aspergens parietes
ipsius cadem aqua. faciens hoce &
tertio. Interim cantatur psalmus
exurgat als. cum antiphona. Cantat᷑
etiam antiphona. qui habitat in ad¬
iuterio altissimi. Cireuit iterum
ipse pontifex. transiens per mediam

Expanded text:
; tantummodo hortatur cunctos ad orandum. ; tantummodo hortatur cunctos ad orandum. His completis, incipit de sinistro angulo basilicae ab oriente per pavimentum scribere alphabetum usque in dextrum angulum occidentis, atque iterum a dextro angulo orientis usque in sinistrum angulum occidentis. Dehinc ad altiora conscendit; et stans ante altare. Deum sibi in adjutorium Alleluia. Post hoc aquam benedicit, salem et cinerem admiscens, et faciens ter signum crucis super ipsam, cui misturae vinum etiam additur. Posthaec tingit digitum in aqua, et facit crucem per quatuor cornua altaris. Inde venit ante altare, et circuiens aspergit illud septem vicibus, aspersorio facto de hyssopo. Circuit dehinc totam Ecclesiam, intrinsecus aspergens parietes ipsius eadem aqua faciens hoc et tertio. Interim vero cantatur psalmus: Exsurgat Deus , cum antiphona. Cantatur etiam antiphona: Qui habitat in adjutorio Altissimi . Circuit interim ipse pontifex, transiens per mediam
Abbreviated transcription (Latin):
iudeoꝵ. & gentilium in una fide
coniungens. Huius itaq sacramen¬
ti quod in dedicatione ecclesiȩ exhi¬
betur formam primum ꝓponimus.
ut deuide misticam intelligentiam
fidei quȩ in illo formatur exqͥram᷑.
cit. typice salem ad¬
miscens. Deinde cil¬
siam ipsam extrinsecus ter giria¬
do aspergit. elero e populo sub¬
sequente. Interim in cireuitude¬
dicande ecclesie intrinsecus aued¬
cimi accensa sũt luminaria. &¬
Psingulas autem uices. ad portam li¬
silice ueniens. quam ob sacramenti
guram elausam esse oportet. ꝑcutit
responclet. Quis est iste rex glorie:
Pontifex ait. Dñs uirtutum ipse est ci
gloriȩ. Tertia demum uice reserato ei¬
o. intrat pontifex cum elero & popl¬
lo. & dicens tertio pax hure domui.
deinde cum sacerdotib & leuitis. &
clericis in orationem prosternitur pl
ianctificatione ipsius domuis dedicaml
Postra consurgens ab oratione. non l
salutans perulum dicendo dñs uobiscũ

Expanded text:
Judaeorum et gentium in una fide Judaeorum et gentium in una fide conjungens. Hujus itaque sacramenti quod in dedicatione Ecclesiae exhibetur formam primum proponimus, ut deinde mysticam intelligentiam fidei quae in illo formatur exquiramuscit, typicum sal admiscens, deinde Ecclesiam ipsam extrinsecus ter gyrando aspergit, clero et populo subsequente. Interim vero in circuitu dedicandae Ecclesiae intrinsecus duodecim accensa sunt luminaria. singulas autem vices ad portam basilicae veniens quam ob sacramenti figuram clausam esse oportet percutirespondet: Quis est iste rex gloriae? Pontifex autem: Dominus virtutum ipse est rex gloriae . Tertia demum vice reserato ostio intrat pontifex cum clero et populo, dicens ter: Pax huic domui . Deinde cum sacerdotibus et levitis et clericis ad orationem prosternitur, pro sanctificatione ipsius domus dedicandae. Postea consurgens ab oratione nondum salutans populum dicendo: Dominus vobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
quasi de primo baptismate quo ipsa
quodãmodo ecclesia primũ bapti¬
zatur. ut in ea postinodũ homines
ad salutem regenerandi baptizent᷑.
Quasi enim primum sacramentum in
baptismo cognoscitur. per quod fideles
omnes inter menbra corporis xp̃i per
generationis noue gram computant᷑.
acirco hoc primum tractandum
occurrit. primũ in dedicatione figu¬
ratum ccclesie. deinde sanctificatione
aniinȩ fidelis exhibitum. Quod enĩ
in hac domo orationis ussibiliter per
siguram exprimitur. totum in ani¬
ma fideli per muisibilem ueritatẽ
exhibetur. Ipsa enim uerum templũ
dei est confederatione uirtutum.
quasi quedam structura lapidum
spiritalium hedificata. ubi fides fun¬
damentum facit. spes fabricam eri¬
git. caritas consumationem impo¬
nit. Sed & ipsa ecclesia ex multitu¬
dine fidelum in unum congrega¬
ta domus dei est. uiiuiis lapidibus
censtructa. ubi xp̃c fundamentum
angulare est positus. duos parit᷑es

Expanded text:
quasi de primo baptismate, quo ipsa quasi de primo baptismate, quo ipsa quodammode Ecclesia primum baptizatur, ut in ea post modum homines ad salutem regenerandi baptizentur. Quasi enim primum sacramentum in baptismo cognoscitur, per quod fideles omnes inter membra corporis Christi per regenerationis novae gratiam computantur. Idcirco hoc primum tractandum occurrit. Primum in dedicatione figuratum Ecclesiae, deinde in sanctificatione animae fidelis exhibitum. Quod enim in hac domo orationis visibiliter per figuram exprimitur, totum in anima fideli per invisibilem veritatem exhibetur. Ipsa enim verum templum Dei est confoederatione virtutum, quasi quadam structura lapidum spiritualium aedificata, ubi fides fundamentum facit, spes fabricam erigit, charitas consummationem imponit. Sed et ipsa Ecclesia ex multitudine fidelium in unum congregata: domus est Dei vivis lapidibus constructa, ubi Christus fundamentum angulare positus est; duos parietes