comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scribendi offitio magis qmͣ accessu
uel p̃sentia corporis uiuã nobis aꝙͣ
emiserunt. qm de hoc fonte saluato¬
ris dehuius sc̃i sp̃c habundantia
felicit̾ hauserunt. In his magnificen¬
cius tunc illud adimplet̾. quod incan¬
ticis canticoꝵ dicit᷑. Dilectus meus mi¬
sit manũ suam ꝑforamen: ce uent̾ m̃s
intremuit ad tactum eius. dubito
ꝑforamen interius anime claustrũ
illabitur:. intremescente ꝓtinꝰ ad intͦ¬
itum eius infirmitate humani sp̃c.
obinsolitum uigorẽ quẽ sentir &e põ¬
dus. At ipse qui illapsus ẽ pͥmitus
familiari dulcedinis sue blandim̃¬
to quasi oscło pauitantẽ animã cõ¬
solatur. Seinde scđm opus ad qd am¬
mã illam p̃parat exurgens. Werbigr̃a.
si hoc intendit ut sicut dictum est
de uentre eius fluant aque uiue idi
largior a dogmata uite. exurgens in¬
qm curruit anime ut̃um. & circũ eun¬
do dilatat. ẜ̾uẽ pͥus ce angustũ mi¬
rabili suoꝵ incremento curuloꝵ. futu

Expanded text:
scribendi officio magis quam accessu vel praesentia corporis vivam nobis aquam emiserunt, quam de hoc fonte Salvatoris, de hujus sancti Spiritus abundantia, feliciter hauserunt . In his magnificentius tunc illud adimpletur, quod in Canticis canticorum dicitur: « Dilectus meus misit manum suam per foramen, et venter meus intremuit ad tactum ejus . » Subito et quasi per foramen interius animae claustrum illabitur, intremiscente protinus ad introitum ejus infirmitate humani spiritus, ob insolitum vigorem quem sentit et pondus. At ipse qui illapsus est, primitus familiari dulcedinis suae blandimento, quasi osculo pavitantem animam consolatur. Deinde secundum opus, ad quod animam illam praeparat, exsurgens, verbi gratia, si hoc intendit, ut, sicut dictum est, de ventre ejus fluant aquae vivae, id est largiora dogmata vitae, exsurgens, inquam, circuit animae uterum, et circumeundo dilatat, brevem prius et angustum mirabili suorum incremento circulorum futurum
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi manducaueritis carnem meã
ce biberitis sanguinẽ meũ: ñ habe¬
bitis uitam in uob̃. Scd̾m hunc uera¬
cem ce apatrib approbatum huiꝰ eũ¬
głice lectionis sensũ: recte illa de apło
p̃mittit᷑ lectio. Conuenientib uob̃ in
unũ iã nẽ dñicam cenã manducare:
cecet̃a. Illic enim ostendit᷑. qualiter
hoc sacramento lauemur. ce ñ in iu¬
dicium nob̾ manducemꝰ: &e bibanus.
uidelicet ut ꝓbet se quisq nr̃m. et
sic de pane illo edat. &e de calice bibat:
nullo quippe alio modo melius a sor

Expanded text:
nem meam, et biberitis sanguinem meum, non habebitis vitam in vobis . » Secundum hunc veracem et a Patribus approbatum hujus evangelicae lectionis sensum, recte illa de Apostolo praemittitur lectio: Convenientibus vobis in unum jam non est Dominicam coenam manducare , etc. Illic enim ostenditur, qualiter hoc sacramento lavemur, et non judicium nobis manducemus et bibamus, videlicet ut probet se quisque nostrum, et sic de pane illo edat, et de calice bibat . Nullo quippe alio modo melius a sor
Abbreviated transcription (Latin):
lierẽ illã imitat᷑ eccłia pedes dñi ungeis
id est pauꝑes elemosinis refouens: qͥ
licet infirma tam̃ eius menbra sunt:
ce sicut pedes. ita magni corporis eius
extreme partes reputant᷑. Hos pedes
at. hoc gͦ mandatum eccł̃ie obseqͥũ
est. ideoꝙ cuncta cong̃gatio pedes la¬
uat pauꝑum: in illo aut̃ soli ut dictũ
est p̃lati uice xp̃i deseruiunt. In quo
pulchre dñm suũ eccłia p̃uentt ut
ipsi dicipuli pedes .xͥ. id est pauꝑum
ce lauent ce elemosine unguento un¬
gant: edomus in qͣm xꝰ presens fut᷑us
est: hora qua pedes nr̃os ipse ꝑ p̃la¬
tos nr̃os lauat p̃paret᷑ impleta huius
odore unguenti. Hec ita esse ex eo ꝙͦ ꝑ
spicuũ est: quod cantamus. In dieb
illis mulier. scilicet maria unxit pe¬
des iħu. & ext̾sit capił suis. &e domꝰ
impleta est exodore unguenti Qua

Expanded text:
ia, pedes Domini ungens, id est pauperes eleemosynis refovens, qui licet infima, tamen ejus membra sunt, et sicut pedes, ita magni corporis ejus, extremae reputantur partes. Hos pedes at . » Hoc ergo mandatum Ecclesiae obsequium est, ideoque cuncta congregatio pedes lavat pauperum, in illo autem soli, ut dictum est, praelati vice Christi deserviunt. In quo pulchre Dominum suum Ecclesia praevenit, ut ipsi discipuli pedes Christi, id est, pauperum et lavent et eleemosynae unguento ungant; et domus in qua Christus praesens futurus est, hora, qua pedes nostros ipse per praelatos nostros labavit, praeparetur, impleta hujus odore unguenti. Haec ita esse, ex eo quoque perspicuum est quod cantamus in diebus illis: Mulier ergo Maria unxit pedes Jesu, et extersit capillis, et domus impleta ex odor
Abbreviated transcription (Latin):
liquid mystice significauit: quod
id eo p̾tereundum non est: quia to¬
totum inde officiũ hodierne misse
pendet. ꝑhoc namq quodãmodo
elocutus est qr surrexerat a cena id
est a conuiuio paterne głe. & posue¬
rat uestimenta sua. semet ipsũ enim
exinaniuit formã serui accipiens.: et
terrena carne nr̃a quasi lintheo. cuiꝰ
utiꝙ mat̾ia nascit᷑ e terra p̃cinctꝰ san¬
guinẽ suũ effudit. uelut aquam in
pelum: atq inde cotidie lauat pe¬
des nr̃os. cum illũ in remissionẽ pec¬
eatorp nr̃oꝵ sumimus: pedes quippe
nr̃os. id est actus nr̃os cotidie necesse
habemus lauari: quamuis semel loti
ꝑ baptismũ. toti simus mundi ꝑfidẽ
Si enim dixerimus quia peccatũ ñ ha¬
bemus. & sic lauari pedes nr̃os recusa¬
uerimus: nos ipsos seducimus. & ueri¬
tas in nob̾ ñ est. Qmͣuis lotus. qmuiᷤ
mundus petrus ess: ce si inquit dñs¬

Expanded text:
liquid mystice significavit, quod liquid mystice significavit, quod ideo praetereundum non est, quia totum inde officium hodiernae missae pendet. Per hoc namque quodammodo elocutus est, quia surrexerat a coena, id est a convivio paternae gloriae et posuerat vestimenta sua, « semetipsum enim exinanivit, formam servi accipiens , » et terrena carne nostra, quasi linteo cujus utique materia nascitur e terra praecinctus, sanguinem suum effudit velut aquam in pelvim, atque inde quotidie lavat pedes nostros, cum illum in remissionem peccatorum nostrorum sumimus. Pedes quippe nostros, id est actus nostros quotidie necesse habemus lavari, quamvis semel loti per baptismum, toti simus mundi per fidem. « Si dixerimus quia peccatum non habemus, » et sic lavari pedes nostros recusaverimus, nosipsos seducimus, et veritas in nobis non est » Quamvis lotus, quamvis mundus esset Petrus: Et si, inquit D
Abbreviated transcription (Latin):
is. duplicit̃ nos uidelicet morali pa¬
rit̾ atq allegorico sensu instruit. Si
enim inquit laui pedes ur̃os dñs
ce magist̾. quantomagis uos debetiᷤ
alter alterius lauare pedes: Exem
plum enĩ dedi uobis: ut quemad¬
modũ. ego feci uob̃. ita uos faciatis.
Quomͦ nos cũ simus puluis ce cinis
ñ erubescamus rigidam ceruicẽ ce
staturã. ad quam nemo nr̃m cogi¬
tans cubitũ unũ adicere. in cõtemp¬
tum nr̃i similiũ erig̃e. cum audimꝰ
humani plasmatis opificem solo
flexis genib curuatũ. lauandis dis¬
cipuloꝵ se applicuisse uestigiis: hoc
gͥ facto ualidũ contͣ suꝑbiam nr̃am
sue humilitatis posuit exemplum:
qd ideo iã moriturus egit. ut eor qͦs
suos conscribebat heredes: mentib
arcius inbereret.Solent .ii. piis ce aman¬
tib filiis artius inherere dicta uel
facta que pater moriens ultima
dixit. que mandauit: que locutus
est. que rogauit. aut iussit. Porro
ꝑ hoc humilitatis opus mauis a¬

Expanded text:
is, dupliciter nos videlicet morali pais, dupliciter nos videlicet morali pariter atque allegorico sensu instruit. Si enim, inquit, lavi pedes vestros, Dominus et Magister, quanto magis vos debetis alter alterius lavare pedes? Exei vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et vos faciatis . Quomodo nos, cum simus pulvis et cinis, non erubescamus rigidam cervicem, et staturam, ad quam nemo nostrum cogitans cubitum unum potest adjicere , in contemptum nostri similium erigere, cum audivimus humani plasmatis Opificem, solo flexis genibus curvatum, lavandis discipulorum se applicuisse vestigiis? Hoc igitur facto, validum contra superbiam nostram suae humilitatis posuit exemplum. Quod ideo jam moriturus egit, ut eorum quos suos conscribebat haeredes mentibus arctius inhaereret. Solent enim piis et amantibus filiis arctius inhaerere dicta vel facta, quae pater moriens ultima dixit, quae mandavit, quae locutus est, quae rogavit aut jussit. Porro per hoc humilitatis opus, majus a
Abbreviated transcription (Latin):
abimelech qͥ.  int̾pretat᷑ patris m̃i
regnum. scilicet coram uideis immu¬
tauit uultũ suu̾. id est sacrificandi
ritum: qnͣdo immolato iam pasche
ueteris agno. sumeus panem & uinũ
ferebatur in manib suis dicens. hoc
.ẽ corpꝰ meũ. hic est sanguis meus. hoc
autẽ. hac remissionis die cegr̃e die
factum est. Cum gͦ pontifex tantus
deo patri assistit. tenens panẽ ce ui¬
nũ. & inuitat om̃s ad corporis ce sangͥ¬
nis sui conuiuiũ. nullũ iustũ. nul¬
lũ excipiens peccatorẽ: dicensq ꝑ oꝑa
pontificum. uenite filii audite me.
cuius peccatoris uel saxeum pectus.
ad lamentũ penitentie ñ emolliat᷑:
Magna uox inuitantis est: magnꝰ ce
capax suscipientis sinus est. Omnes
eccłie patent ianue. ut aduertas necꝑ
ab austro. neq ab aquilone uenientes
id est neq iustos neq peccatores deb̾e
ꝓ hiberi. quin accedant ad aꝑtos diui¬
um pedes lauit discipulis su¬

Expanded text:
Abimelech, quod interpretatur patris mei Abimelech, quod interpretatur patris mei regnum, scilicet coram Judaeis immutavit vultum suum, id est sacrificandi ritum, quando immolato jam Paschae veteris agno, sumens panem et vinum ferebatur in manibus suis, dicens: « Hoc est corpus meum, hic est sanguis meus » Hoc autem hac remissionis et gratiae die factum est. Cum ergo tantus Pontifex Deo Patri assistit, tenens panem et vinum, et invitat omnes ad corporis et sanguinis sui convivium, nullum justum, nullum excipiens peccatorem, dicensque per ora pontificum: Venite, filii, audite me, cujus peccatoris vel saxeum pectus ad lamentum poenitentiae non emolliatur? Magna vox invitantis est magnus et capax suscipientis sinus est, omnes ecclesiae patent januae, ut advertas neque ab austro neque ab aquilone venientes, id est neque justos neque peccatores debere prohiberi, quin accedant ad apertos divium pedes lavit discipulis su
Abbreviated transcription (Latin):
assumptio renascentiũ. augẽmur re¬
nouandis: crescimus reuersis. Lauats
aque: lauant lacrime. Inde est gau¬
dium de assumptione uocator. hite
letiticia deabsolutione penttẽtiũ Cu¬
ius peccatoris cor adeo frigore crimi¬
num induruit. ut non colliquescat
calore pietatis: dum audit uocẽ sepe
dicti sacerdotis. xp̃i. ꝓ forib eccłie di¬
centis. ꝑ tubas suas rationales. Se¬
nite. uenite. uenite filii audite me.
timorem dñi docebouos. Nam ut
est hoc de psalmo tricesimo tercio.
cui titulus inscribit᷑ psalmꝰ ipsi da¬
uid: cum ꝯmutauit uultũ suum
coram abimelech. & ferebat᷑ in mani¬
b suis. & dimisit eum ce abiit. Est
autem celeberrimũ in scripturis sc̃is.
etiam a nobis dictus est dauid. idi
manu fortis. ce desidabilis. qui se¬
cundo fugiens ꝑsecutionẽ saulis:
uenit ad achis. qui hic appellatur
abimelech. & corã illo immutauit
uultũ suum. & ferebat᷑ in manib
suis significasse dñm ihm: qui corã

Expanded text:
assumptio renascentium. Augemur reassumptio renascentium. Augemur renovandis, crescimus reversis. Lavant aquae, lavant lacrymae. Inde est gaudium de assumptione vocatorum, hinc laetitia de absolutione poenitentium. Cujus peccatoris cor adeo frigore criminum induruit, ut non colliquescat calore pietatis, dum audit vocem saepe dicti sacerdotis Christi, pro foribus Ecclesiae dicentis, per tubas suas rationales: Venite, venite, filii, audite me, timorem Domini, docebo vos? Nam, ut est hoc de psalmo tricesimo tertio, cui titulus inscribitur: Psalmus David, cum commutavit vultum suum coram Abimelech, et ferebatur in manibus suis, et dimisit eum et abiit. Est autem celeberrimum in Scripturis sacris, et jam a nobis dictum est, David, id est manu fortem et desiderabilem, qui fugiens persecutionem Saul, venit ad Achis, qui hic appellatur Abimelech, et coram illo immutavit vultum suum, et ferebatur in manibus 65 suis , significasse Dominum Jesum, qui coram
Abbreviated transcription (Latin):
mur. tanquamdeo exortante ꝑ nos.
obsecramus ꝓ. xp̃o: reconciliam ini
deo. Maxime tam̃ hoc die huius¬
modi legatis sollempne est hac le¬
gatione fungi: & peccatores qui bap¬
tismũ criminib suꝑductis ꝑdide¬
riuit. & ꝓpter hoc extra eccłiam
missi sunt. & sicut ablactatum suꝑ ma¬
trem suam facti sunt. oblata reconci¬
liatione ultro in sinũ matris eor reuo¬
care. & ut ipsam reconciliationẽ liben¬
ter acquiescentes suscipiant. palamae
sollempnit̾ foras egrediendo obsecrare.
astitit enim hac die uultui di ꝓ nob
xꝰ pontifex summꝰ in multitudine
miscdie: &e sicut supradictũ est semel
offitio sui sacerdotii functꝰ est. tradeis
sacramentũ corporis ce sanguinis sui:
statimꝙ sacerdos ipse qui &e hostia
captꝰ ce ligatꝰ. ad passionẽ ductꝰ est.
St quid enim miscđ̾ia ligata est. ni¬
si ut miseros peccatores solueret pe¬
dei nichil temporis uacet. nunc ta¬
men & largior est ꝑindulgentiam re¬
missio peccatorp: & copiosior ꝑ gr̃am

Expanded text:
mur, tanquam exhortante per nos. Obsecramus pro Christo, reconciliamini Deo . » Maxime tamen hoc die hujusmodi legatis solemne est, hac legatione fungi, et peccatores, qui baptismum criminibus superductis perdiderunt, et propter hoc extra Ecclesiam missi sunt, et « sicut ablactatum super matre sua , » facti sunt oblata reconciliatione, ultro in sinum matris eorum revocare, et ut ipsam reconciliationem libenter acquiescentes suscipiant, palam et solemniter foras egrediendo obsecrare. Astitit enim hac die « vultui Dei pro nob Pontifex summus in multitudine misericordiae, et sicut supra dictum est: Semel officio sacerdotii functus est, tradens, sacramentum corporis et sanguinis sui, statimque sacerdos ipse, qui et hostia, captus et ligatus, ad passionem ductus est. Utquid enim misericordia ligata est, nisi ut misericors peccatores solveret poeDei nihil temporis vacet, nunc tamen et largior est per indulgentiam remissio peccatorum et copiosior per gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
um credentium numerũ ꝓmissus sp̃c
sc̃i repleuit aduentus. triũ milium
ppłm sua p̃dicatione conuersum. laua¬
chro baptismatis consecrauit: qd̃ sc̾a
scriptura que apłoꝵ continet actus.
fideli historia docet. dicens: his au¬
ditis compuncti sunt corde: ce dixe¬
runt ad petrũ. & ad reliquos apłos. Qd
faciemus uiri fr̃es: Petrus uͦ dixit ad
illos. penitentiã agite ce baptiret᷑ unꝰ qͥsq
ur̃m in nomine dñi nr̃i iħu xpristi:¬
.xͥ. ce cetera. Digna sane & iusta tanti
domini reuerentia ꝗͣdo equitas
parib in rebus: paria uira desid̾at:
ut quia silius ñ nisi indigito dei
fortem armatũ resurgendo deuicit.
& uasa eiꝰ diripuit atq mundauit.
eque huic digito dei. scilicet sp̃ui
sc̃o aduenienti. sicut ce silio resurgen¬
ti suum rep̃sentetur opus. id est sacri
baptismatis effectus: maxime quia
baptismatis eiusdem regeneratio ꝓ
nerationis sacramento ñnulla supiꝰ¬

Expanded text:
ium credentium numerum promissum Spiritus ium credentium numerum promissum Spiritus sancti replevit adventpopulum sua praedicatione conversum, lavacro baptismatis consecravit, quod sancta Scriptura, quae apostolorum continet actus, fideli historia docet , dicens: « His auditis, compuncti sunt corde, et dixerunt ad Petrum et ad reliquos apostolos: Quid faciemus, viri fratres? Pe agite, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Domini Jesu Christi, » etc. Digna sane et justa tanti Domini reverentia, quoniam aequitas paribus in rebus paria jura desiderat, ut quia filius non nisi in digito Dei fortem armatum resurgendo devicit, et vasa ejus diripuit atque mundavit , aeque huic digito Dei, scilicet Spiritui sancto advenienti, sicut et Filio resurgenti suum repraesentetur opus, id est sacri baptismatis effectus, maxime quia baptismatis ejusdem regeneratio, pnerationis sacramento nonnulla supe
Abbreviated transcription (Latin):
uaꝑꝑ bec duo tempora. id est
pasche ce pentecosten.a roma¬
nis pontificib ad baptizandũ p̃fira
sunt. Unde magnus leo scribens ad uni¬
uersos ep̃os ꝑsyciliã constitutos. cũ de
sabbato sc̃o pasche. quod tunc baptirã-¬
dũ sit dixisset: adiecit. Addttur sane
huic obseruantie etiã pentecosten ex
aduentu sc̃i sp̃s sollẽpnitas. que de
paschalis festi pendet articulo. &cũ
ad alios dies cetera festa ꝑtineant. hec
semꝑ ad eum diem qui de resurrecti¬
one dñi insignis est occurrit. porrigeis
quodã mͦ auxiliantis gr̃e manum. &
eos quos adie pasche. aut molestia in¬
sirmitatis. aut longinquitas itineris.
aut nauigationis difficultas int̾clu¬
sit inuitans: ut quibrlibet necessitati¬
b impediti. desid̾ii sui effectũ dono
sp̃c sc̃i consequant᷑. Et paulo post.
hoc autẽ nosñ ex nr̃a ꝑsuasione desen¬
dimus. s ex apłica auctoritate satis ido¬
neo ꝓbamus exemplo. sequentes beatũ
petrum apłm. qui in ipso quo omn¬

Expanded text:
aec duo tempora, id est Paschae et Pentecostes, a Romanis pontificibus ad baptizandum praefixa sunt. Unde magnus Leo scribens ad universos per Siciliam constitutos, cum de Sabbato sancto Paschae, quo baptizandum sit, dixisset, adjecit: « Additur sane huic observantiae, etiam Pentecostes, ex adventu Spiritus sancti solemnitas, quae de Paschalis festi pendet articulo, et cum ad alios dies caetera festa pertineant, haec semper ad eum diem, quae resurrectione Domini est insignis, occurrit, porrigens quodammodo auxiliantis gratiae manum, et eos quos a die Paschae, aut molestia infirmitatis, aut longinquitas itineris, aut navigationis difficultas interclusit, invitans, ut quibuslibet necessitatibus impediti, desiderii sui effectum dono Spiritus sanctus consequantur. » Et paulo post: « Hoc autem nos non ex nostra persuasione defendimus, sed apostolica auctoritate satis idoneo probamus exemplo, sequentes B. Petram apostolum qui, in ipso die, quo omn
Abbreviated transcription (Latin):
semet ipsũ optulit hostiã do uiuentẽ
inodorẽ suauitatis. Pulchre gͦ diaconꝰ
tantã salutẽ recitaturꝰ ad aquilonem
conuertit᷑. ut ꝑ hoc indicet qnͣdo hoc sa¬
lutare dĩ missum ẽ gentib. fortis cont᷑
diabolum legatio directa est. ce comple
ei De officio. Dum mediũ silentiũ.

Expanded text:
obtulit hostiam Deo in odorem suavitatis . » Pulchre ergo diaconus, tantam salutem recitaturus, ad aquilonem convertitur ut per hoc indicet quod quando hoc salutare Dei missum est gentibus , fortis contra diabolum legatio directa est, quod Deus XIII. De officio, « Dum medium silentium.
Abbreviated transcription (Latin):
ie scõ natalis dñi principalis illa
In pͥncipio erat uerbum: & ũbum erat
apud dm̃. &e ds erat uerbũ. Et uerbum
caro factum est. ce habitauit in nobis.
hec est tuba illa mirabilis. que dũ cañet
in syon uocauit gentes. annuntia uit
populis. annuntia uit infinib terre.
ce in insulis que ꝓcul erant. quia longe
aduenisse dixit. hic inqmͣ sonus ille
magnus celor głam dei enarrantiũ
qui in omnẽ terrã exiuit. Hic tonitrus
firmamenti oꝑa manuũ eius annun¬
tiantis. qui uerba celor eloquentium
infines terre fecit audiri. scilicet qđ uer¬
bum di. ds absconditꝰ. in sole posuit
tab̾naculũ suũ. ce ipse tanqmͣ sponsꝰ¬
ꝓcedens de thalamo suo. Nuntiat enĩ
gentib cunctis pedib pulchris appor¬
tantib nuntiũ bonũ. p̃dicationẽ paciᷤ.
annuntiationẽ salutis. Crumpit nãq
de angustis iudee finib. in qua sola
notus erat ds. & de carnali isrł inquo
solo magnũ erat nomen eius: & hoc
salutare di euũglica tuba cunctis lo¬

Expanded text:
ie sancto Natalis Domini principalis illa In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Haec est tuba illa mirabilis, quae dum caneret in Sion, vocavit gentes, annuntiavit populis, annuntiavit in finibus terrae, et in insulis , quae procul erant, quia longe advenire dixit: hic, inquam, sonus ille magnus coelorum, gloriam Dei enarrantium, qui in omnem terram exivit , hic tonitrus firmamenti opera manuum ejus annuntians, qui verba coelorum eloquentium in fines terrae fecit audiri, scilicet quod Verbum Deus, Deus absconditus « in sole posuit tabernaculum suum, procedens tanquam sponsus de thalamo suo . » Nuntiat enim gentibus cunctis pedibus pulchris, apportantibus nuntium bonum, praedicationem pacis, annuntiationem salutis . Erupit namque de angustis Judaeae finibus, in qua sola notus erat Deus, et de carnali Israel, in quo solo magnum erat nomen ejus ; et hoc salutare Dei evangelica tuba cunctis lo
Abbreviated transcription (Latin):
exiuit dicentiũ. in sole posuit tab̾na¬
culũ suũ. totuq annum dñi accep¬
tabilem p̃dicantium: totã salutẽ an¬
nuntiantiũ qͣm fecit uerbũ caro factũ
Unde tum ꝓ excellentia tante diei. tũ
ce̾ romane arci nuntiũ bonũ pͥnceps
intulit: uire apud ipsum statio fit.
O uere magnũ sacramentũ pietatis.
qđ manifestũ est incarne. iustificatũ
est in sp̃u. apparuit angłis p̃dicatũ ẽ
gentib. creditũ est mundo. assũptũ
est ingła. Pulchre cum legit᷑ hoc. uł
ut diaconus tanqͣm ab austro ueniens.
adaquilonem stet conuersus Etce enun
ab austro uenio. dicit dñs. Et ab acuc.
Deus inquit ab austro ueniet. Ab austͦ
quppe uenit. quia exoꝑatione sp̃s sci

Expanded text:
exivit, dicentium: « In sole posuit tabernaexivit, dicentium: « In sole posuit tabernaculum suum , » totumque annum Domini acceptabilem praedicantium, totam salutem annuntiantium, quam fecit Verbum caro factum. Unde cum pro excellentia tantae diei, tum , et Romanae arci nuntium bonum princeps intulit, jure apud ipsum statio fit. O vere « magnum sacramentum pietatis, quod manifestatum est in carne, justificatum est in spiritu, apparuit angelis, praedicatum est gentibus, creditum est mundo, assumptum est in gloria . » Pulchre cum legit hoc, vel ut diaconus tanquam ab austro veniens, ad aquilonem stet conversus. « Ecce enim ab austro venio, dicit Dominus; » et Habacuc: « Deus, inquit, ab austro veniet . » Ab austro quippe venit, quia ex operatione Spi
Abbreviated transcription (Latin):
Nam arbitramur totũ illud offitiũ
ad solam noctem illã respicere. qͣm
dñs natꝰ ẽ. S in illa nocte necdum
sciebat puer qui natus est nobis.
uocare patrẽ aut matrẽ. uidelicet ꝑ eta¬
tem suscepte carnis. In hac autẽ offe¬
renda. in supradicto maxime uersu
illa fortitudo laudat᷑. qͣm scd̾m illud
ꝓpħicum nomen suũ. accelera spolia
detrahere. festina p̃dari. suꝑbum dia¬
bolum humiliauit sicut uulneratũ¬
supbum: & ascendens in altum. & cap¬
tuam ducens captiuitatẽ: inimicos
suos disꝑsit. in uirtute brachii sui. qd̾
ultimã p̃ missi particulã spectat euũ¬
głii. qua dictũ est. Et uidimꝰ głam eiꝰ.¬
głam quasi unigeniti a patre. plenũ
gr̃e ce ueritatis. Nam gła hec est incar¬
nati uerbi. quod spolia detrarit: & fes¬
tinant̾ infernũ dep̃datus est. Igitur
ñ tantũ uagitus infantis & presepe
absconditum spectat hoc offitium.i
sonus est apłore. qui in omnem terrã

Expanded text:
. » Nam arbitraremur totum hoc officium . » Nam arbitraremur totum hoc officium ad solam noctem illam respicere, qua Dominus natus est. Sed in illa nocte necdum sciebat puer, qui natus est nobis, vocare patrem, aut matrem , videlicet per aetatem susceptae carnis. In hac autem offerenda, et in supradicto maxime versu, illa fortitude laudatur, qua secundum illud propheticum nomen suum; « Accelera spolia detrahere, Festina praedari , » superbum diabolum humiliavit sicut vulneratum, ascendens in altum et captivam ducens captivitatem , inimicos suos dispersit in virtute brachii sui, quod ultimam praemissi particulam spectat Evangelii qua dictum est: « Et vidimus gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate . » Nam gloria haec est incarnati Verbi, quod spolia detraxit, et festinanter infernum depraedatus est. Igitur non tantum vagitus infantis et praesepe absconditum spectat hoc officium, sed sonus est apostolorum, qui in omnem terram
Abbreviated transcription (Latin):
dicte celor. hoc est quod in introitu scđ̾m ꝓ
pħam canimus. Puer natus est nob̃. &e ce
tione cantare dño canticũ nouũ debe¬
mus: hoc illud est brachium qđ scdm
dominꝰ in oculis omniũ gentium. hoc
salutare di nr̃i. quod omnessines terre
uiderunt. hoc illud est. qd̾ scđm conse¬
quentẽ lectionẽ apłicam. nouissime
dieb illis locutus est nob̃ d̾s in filio:
qui multifariã multisq modis olim
patrib in ꝓpħis locutus est. Sic scd̾m
Gradale: uiderunt om̃s fines terre
salutare di nr̃i. et notum fecit dñs
salitare suũ. Sic scđ̾m alła. lux mag¬
na descendit suꝑ terram:. quia uer¬
bum ds. luxuera ds que illuminat
omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc mũ¬
dum. descendit ꝑ nubẽ carnis: descen¬
dit suꝑ terrenã conuersationẽ nr̃am.
hec omnia ꝑ se satis elucent. qđ p̃¬
dicto eiũigłio capiti suo consonent.
unum est qd̵ quesitu dignũ est scili¬
dicatur maxime in eo uersit. Tu hu¬
miliasti sicut uulneratũ suꝑbum

Expanded text:
ces coelorum . Hoc est quod in introitu secundum prophetam canimus: Puer natus est nobis, et fitione cantare Domino canticum novum debemus. Hoc illud est brachium, quod seDominus in oculis omnium gentium . » Hoc salutare Dei nostri, quod omnes fines terrae viderunt . Hoc illud est quod secundum consequentem lectionem apostolicam: Novissime diebus istis locutus est nobis Deus in Filio, qui multifariam, multisque modis olim patribus in prophetis locutus est . Sic secundum graduale, viderunt omnes fines terrae salutare Dei nostri, et notum fecit Deus salutare suum . Sic secundum alleluia, Lux magna descendit super terram, quia Verbum Deus, lux vera Deus, qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, descendit per nubem carnis, descendit super terrenam conversationem nostram. Haec omnia per se satis elucent, quod praedicto Evangelio capiti suo consonent. Unum est quod quaesitu dignum est, scilidicatur, maxime in eo versu. « Tu humiliasti sicut vulneratum superbum
Abbreviated transcription (Latin):
atq rationabilius memoriã dñice in¬
caruationis ex sc̃o eu ũglio recognosci¬
mus. Nam qd̃ dixit dñs de pane qͤm
accepit. hoc est corpus meũ quotiens
illa sacro sc̃a actione it̾amus. in carna¬
tionẽ eius ita nobis reparam᷑. ut ad
hoc ñ uterũ beate marie. s solam eiꝰ
fidem ꝑ quẽ concepit necessariã ha-¬
beamus. Est autẽ huiꝰ fidei signum
altare uisibile: sicut recte placet doc¬
torib eccłie. Igitur cũ dei uerbũ ꝑfi
dem eccłie descendens panẽ accipit de
signoͣdei qd̾̃ est altare. renouat᷑ nob
illud. qd̃ idem uerbũ dĩ ꝑfidẽ iuigi¬
nis descendens. in uterũ eius carnẽ
assumpsit. & ita incarnationẽ dñi¬
cam nob̃ reparamꝰ. non sicut ferm̃¬
to in pane significante mariã. s sic̃
panis de multis confectus est granis.
sic eccłia demultis hominib una cõ¬
sistit ꝑ fidei unitatẽ. Significari autẽ
pane illo dixi eecłiam ñ in eo qd̾ offert᷑

Expanded text:
atque rationabilius memoriam Dominicae inatque rationabilius memoriam Dominicae incarnationis ex sancto Evangelio recognoscimus. Nam quod dixit Dominus de pane quem accepit, « hoc est corpus meum , » quoties illa sacrosancta actione iteramus, incarnationem ejus ita nobis reparamus, ut ad hoc non uterum beatae Mariae, sed solam ejus fidem, per quam concepit, necessariam habeamus. Est autem ejus fidei signum altare visibile, sicut recte placet doctoribus Ecclesiae. Igitur cum Dei Verbum per fidem Ecclesiae descendens, panem accipit de signo fidei, quod est altare, renovatur nobis illud quod idem Verbum Dei, per fidem Virginis descendens in uterum ejus, carnem assumpsit. Atque ita incarnationem Dominicam nobis reparamus, non sicut fermentum in pane significante Mariam, sed sicupanis de multis confectus est granis, sic Ecclesia de multis hominibus una consistit per fidei unitatem. Significari autem pane illo dixi Ecclesiam, non in eo quod offertur
Abbreviated transcription (Latin):
certiꝰ atq ꝯmodiꝰ pet̾ent᷑. si uł scripto
uel auctore certo constaret. quid ratio¬
nis super fermentato sibi uideant᷑ hr̃e
greci. Nam romane eccłie consuetudo:
rationib consona est fert᷑ tam̃ quidã
hanc ag̃cis fermentati se audisse ratio¬
nem. co qd̃ maria p̃gnans de sp̃u scõ
facta fuerat: atq ido ꝑferm̃tatum sig¬
nificari tecte dominicã incarnationẽ.
ce manifestũ uirginei uentris tumo¬
rem. Quicũq ex eis huic innitunt᷑ ra¬
tioni: longiuis a sane docttine regul
absunt. quãsi nullas omnino supra¬
dicte rei causas redderent. Quid enim:
Ideo fermentatũ offerunt: ut imp̃¬
gnatũ & tumidũ marie significent
uterũ: Nempe hoc respectu panẽ sa
crucifixus est. corpus offerre debenius.
scdo. quia fermento ut aliquid boni
significare mereat᷑. nulla omnino sa¬
cre scripture de uet̾i aut nouo testa¬
mento auctoritas suffragat᷑. Pulchriꝰ

Expanded text:
certius atque commodius peterentur, si vel scripto certius atque commodius peterentur, si vel scripto vel auctore certo constaret, quid rationis super fermentato sibi videantur habere Graeci. Nam Romanae Ecclesiae consuetudo rationibus consona est. Ferunt tamen quidam, hanc a Graecis fermentati se audivisse rationem, eo quod Maria praegnans de Spiritu sancto facta fuerit, atque ideo per fermentatum signari recte Dominicam incarnationem, et manifestum virginei ventris tumorem. Quicunque ex eis huic innituntur rationi, longius a sanae doctrinae regula absunt, quam si nullas omnino supradictae rei causas redderent. Quid enim ideo fermentatum offerunt, ut impraegnatum et tumidum Mariae significent uterum? Nempe hoc respectu panem saccrucifixus est, corpus offerre debemus. Secundo, quia fermento, ut aliquid boni significari mereatur, nulla omnino sacrae Scripturae de Veteri aut Novo Testamento auctoritas suffragatur; pulchrius
Abbreviated transcription (Latin):
candide ep̃m. & petrũ amalsitanory
archiep̃m. fridericũ quoq .uii. leuitã
ce cancellariũ. constantinopolim di¬
azimitas. &e eos nimis ꝑ sequentes
eorx eccłias claudebant: & michaelẽ
patriarcham a gr̃a ce palatio imꝑa¬
toris remotũ. ex cõmunicationis gla¬
dio ꝑcussit. Tantis autẽ heresib fer¬
mentata est gretia: ut mirũ uideri ñ
debeat hoc quod defermento immo¬
lat Tante econtͣ sinceritatis semper
fuit sc̃a romana eccłia ait cui de est
scripturarũ noticia uł argum̃tandi
facultas: sola illi de arimo contra g̃cos
sufficere debeat eius auctoritas. Nã cõ¬
stantino politana ñ solũ hereticos s cẽ
heresiarchas ꝓtulit multos. Romana
data. firmit̾ stetit. & tam grecie qm tociꝰ
orbis hereticos semꝑ confutauit. &e de
excelso fidei tribunali data sententia
iudicauit. Scripturarũ tam̃ suffragia
deesse ñ debent: ne ullã tam sincera
auctoritas uideat᷑ passa ẽẽ iacturã. Que

Expanded text:
 et Petrum Amalitanorum archiepiscopum, Fridericum quoque VII levitam et cancellarium, Constantinopolim diAzymitas, et eos nimis persequentes, eorum ecclesias claudebant, et Michaelem patriarcham, a gratia et palatio imperatoris remotum, excommunicationis gladio percussit. Tantis autem haeresibus fermentata est Graecia, ut mirum videri non debeat hoc quod de fermento immolat. Tantae econtra sinceritatis semper fuit sancta Romana Ecclesia, ut cui deest Scripturarum notitia, vel argumentandi facultas, sola illi de azymo contra Graecos sufficere debeat ejus auctoritas. Nam Constantinopolitana non solum haereticos, sed et haeresiarchas protulit multos. Romana data, firmiter stetit, et tam Graeciae quam totius orbis haereticos semper confutavit, et de excelso fidei tribunali data sententia judicavit. Scripturarum tamen suffragia deesse non debent, ne ullam tam sincera auctoritas videatur passa esse jacturam. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
coniunctos. Cum gͦ monimentũ sit
sinc̃itatis & ueritatis eius in cuiꝰ arimi
nos epulari hortat᷑ apłs. expurgato
ueteri fermento: ut simus noua con¬
sꝑsio. iure int̾ utilia legis antique sig¬
na reseruata sunt arima auctore mag
beatum petrum romane eccłie fidelit̾
delegata. Que beata quod infunda¬
mento suo petram illã excepit. qmͣ suo
ore ueritas laudauit et beatificauit.
talis structura suꝑ illam edificata est.
ut contͣ omnes hereses ꝑstaret murꝰ
inexpugnabilis. et quacumq mundi
ex parte periclitata fides adillam con¬
fugit: mille clipeos ex ea. omnẽꝙ arma¬
turam fortium qua se defenderet pen¬
dentem ce p̃paratam inuenit

Expanded text:
conjunctos. Cum ergo monimentum sit sinceritatis et veritatis ejus, in cujus azymis nos epulari hortatur Apostolus expurgato veteri fermento , ut simus nova conspersio, jure inter utilia legis antiquae signa, reservata sunt azyma, auctore magnbeatum Petrum, Romanae Ecclesiae fideliter delegata. Quae beata, quod in fundamento suo petram illam excepit, quam in suo veritas ore laudavit et beatificavit , tali structura super illam aedificata est, ut contra omnes haereses perstaret murus inexpugnabilis. Et quacunque mundi ex parte periclitata fides ad illam confugit, « mille clypeos ex ea, omnemque armaturam fortium , » qua se defenderet, pendentem et praeparatam invenit
Abbreviated transcription (Latin):
um sc̃a romana eccłia nunqmͣ in
sacrifitio fermentũ admiserit: nõ
ociose querit᷑. nec inutilit̾ scit᷑. maxime
qi consuetudini huic tota hactenꝰ grecia
refragatur:. Nam de fermento greci immo¬
lant: et nescio qua auctoritate suffragan
euũgłicam romane eccłie consuetudinẽ
nimis ꝑtinacit̾ abhorient. Neris ꝑsepe
rationib suꝑati sunt. S constantinopo¬
litane sedis arrogantia multarũ here¬
sum genitrix cedẽ dedignata est.
eo. iꝰ. huiꝰ nominis papa abeato pe¬

Expanded text:
ur sancta Romana Ecclesia nunquam in sacrificio fermentum admiserit, non otiose quaeritur, nec inutiliter scitur, maxime quia consuetudini huic tota hactenus Graecia refragatur. Nam de fermento Graeci immolant, et nescio qua auctoritate suffragantevangelicam Romanae Ecclesiae consuetudinem nimis pertinaciter abhorrent. Veris persaepe rationibus superati sunt, sed Constantinopolitanae sedis arrogantia multarum haeresum genitrix, cedere dedignata est. Leo, IX hujus nominis papa, a B. Pe
Abbreviated transcription (Latin):
tis digna sit introire. Nonegͦ familia¬
rius aut iustius antiquitatũ suarũ
reminiscit᷑ eccłia que in eanticis canti¬
coꝵ głatur. et dicit: Omnia poma
noua ce uetera dilecte mi seruaurtͥ:
Igitur arima ñ ꝓpter hoc abitienda
erant. quia significationis gr̃a inan¬
tiqua lege tradita erant: quin potiꝰ
ideo retinenda: qr qd̃ significant op¬
timũ. &e huic tempori gr̃e magis con¬
gruum ẽ. Significant enĩ id qđapłi¬
ca tuba ꝓbabilit̾ sentiendũ ꝑsonat:
udelicet ut int̾. xp̃m qui de massa
peccatrice carnẽ sine peccato. tanqmͣ
añimũ assumpsit defermentato. ce
xp̃ianũ ppłm ita nequitie & malitie
nichil int̾sit: qͦmͦ inarimo pane c̃ ferm̃¬
to & aqua nichil uet̾is masse aut alie¬
ne confectionis int̾uenit. aqua nam¬
q ppłm significat iuxta illud. bea¬
ti qui seminatis suꝑ aquas. frum̃to
autem significari. xp̃m. nullo melius
qmͣ ipso auctore ꝓbanꝰ: qui se ipsũ

Expanded text:
tis digna sit introire. Nonne ergo familiatis digna sit introire. Nonne ergo familiarius aut justius antiquitatum suarum reminiscitur Ecclesia? quae in Canticis canticorum gloriatur et dicit: « Omnia poma nova et vetera, dilecte mi, servavi tibi . » Igitur azyma non propter hoc abjicienda erant, quia significationis gratia in antiqua lege tradita fuerant, quin potius ideo retinenda, quia quod significant, optimum, et huic tempori gratiae magis congruum est. Significant enim id quod apostolica tuba probabiliter sentiendum personat, videlicet ut inter Christum, qui de massa peccatrice carnem sine peccato, tanquam azymum assumpsit de fermentato, et Christianum populum ita nequitiae et malitiae nihil intersit, quomodo in azymo pane cum fermento, et aqua nihil veteris massae aut alienae confectionis intervenit . Aqua namque populum significat, juxta illud: « Beati qui seminatis super aquas . » Frumento autem significari Christum, nullo melius quam ipso auctore probamus, qui seipsum
Abbreviated transcription (Latin):
tib nobis. ut epulem᷑ paschali ꝯiuuio.
ñ infermento malitie ce nequitie. s
in azimis sinceritatis &e ueritatis. Nec
ideo rei tam necessarie significatio hec
reicienda est: qr de legis antique cerimo¬
niis illam constat eẽ ꝓfectã. Non enim
cunctas legis antique significatiuas
consuetudines abiecimꝰ Adhuc quip¬
pe plenariã lune faciẽ consideramꝰ.
nec unqm in defectui eius pascha cele¬
bramus.: & cotidie thus sacrarũ dño
inodorem suauitatis ad olemꝰ: & oleũ
unctionis sc̃m apud nos est: &e ꝓtubis
campanas habemus. &e multa eiusmͦi.
Nam illa que significant᷑ qm̃ bona
sunt moralia: significationes ipsas
om̃s quidem lectione: quasdã uero
actu celebramus. ut significata ipsa
nr̃is sensib oportune importune in¬
benedicta uel facta sunt. & tanqͣm cap¬
tiue mulieris ungues pilosꝙ suꝑfluoᷤᷤ
amputare:. ut ab alienigena falsita¬
te mũdata sententia: thalamũ uerita¬

Expanded text:
tibus nobis, ut epulemur 24 paschali convivio, « tibus nobis, ut epulemur 24 paschali convivio, « non in fermento malitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis . » Nec ideo rei tam necessariae significatio haec rejicienda est, quia de legis antiquae caeremoniis illam constat esse profectam. Non enim cunctas legis antiquae significativas consuetudines abjecimus . Adhuc quippe plenariam lunae faciem consideramus, nec unquam in defectu ejus pascha celebramus, et quotidie thus sacrum Domino in odorem suavitatis adolemus, et oleum unctionis sanctum apud nos est , et pro tubis campanas habemus, et multa ejusmodi . Nam illa quae significantur, quoniam bona sunt moralia, significationes ipsas omnes quidem lectione, quasdam vero actu quoque celebramus, ut significata ipsa nostris sensibus, opportune importune inprobe dicta vel facta sunt, et tanquam captivae mulieris ungnes pilosque superfluos amputare , ut ab alienigena falsitate mundata sententia, thalamum verita
Abbreviated transcription (Latin):
dines. contͣriis suꝑuenientib ex euũ¬
głio decretis ẽẽ destructas. S que ab¬
olite sunt uel destructe meliorib ñ
contͣriis cesserunt: ut circumcisio.
baptismo. Nam circũcisio bona quid̾
s baptismꝰ melior. Nec mutabilitate
usus ẽ ds. dũ de bono pͥtulit melius:
Presertim cũ bonũ illud irritũ fecis¬
set ille populus. sicut ipse ds imꝓpe¬
rat illis ꝑ ꝓpħam dicentẽ. et irritum
fecistis pactum meũ. ⁊ cetera. Magis
autẽ p̃putium oppositũ uidet circũci¬
sioni. scilicet ut habitꝰ priuationi. S do¬
minꝰ de ppreputio nichil dixit. immo de
mentum manifeste oppostta sunt: ut cõ¬
traria inmediata. Igitur ñ decebat dm̃
ut tanqmͣ sibimet contrariꝰ ab iecto ari¬
mo de fermento p̃ciꝑet: de quo ante ꝓbi¬
buerat dicens. ñ immolabis suꝑ fermen¬
arimũ: ñ ꝓpter ipsum. s ꝓpt̾ id cuiꝰ est
signum. Significat quippe sacrifican¬

Expanded text:
dines, contrariis supervenientibus ex Evandines, contrariis supervenientibus ex Evangelio decretis, esse destructas. Sed quae abolitae sunt vel destructae, melioribus non contrariis cesserunt, ut circumcisio baptismo. Nam circumcisio bona quidem, sed baptismus melior. Nec mutabilitate usus est Deus, dum bono praetulit melius, praesertim cum bonum illud irritum fecisset ille populus, sicut ipse Deus improperat illis per prophetam dicentem: « Et irritum fecistis pactum meum , » etc. Magis autem praeputium oppositum videtur circumcisioni, scilicet ut habitus privationi. Sed Dominus de praeputio nihil dixit, imo de mentum manifeste opposita sunt, ut contraria immediata. Igitur non decebat Deum, ut tanquam sibimet contraria, abjecto azymo de fermento praeciperet de quo ante prohibuerat dicens: « Non immolabis super fermenazymum, non propter ipsum, sed propter id cujus est signum. Significat quippe sacrifican
Abbreviated transcription (Latin):
rectionis. passionis. & ascensionis
domini. Dñs enim ñ hoc significat. S
hoc est corpus meũ inquit. Infirma gͦ
et merito contemptibilis est. supradic¬
ta fermentiratio. At uͦazima tam ex eũ¬
głica qmͣ ex legali auctoritate ꝓfecta sũt
Nãdñs ce in lege ubi typicũ pasche sacͥfi¬
tium mandauit: fermentũ abici iussit.
Et in euũgłio. ubi nouũ sacrifitiũ pͥmꝰ
celebrauit: arima nichilominꝰ consecra¬
uit ipse. Et ne forte alit̃ suspiceris: fer¬
bat᷑. lege enim dñi. hoc sanctitũ erat.
Dũ gͦ aueti ad nouũ sacrifitiũ ꝓficisceis.
arima ñ reliquid: s azima benedixit.
fregit. dedit discipulis suis. dicit. hoc
facite inmeã ꝯmemorationẽ. Nunqͥd
de fermento quicqm dixit aut cõque¬
stus est. qd̾ cogente consuetudine le¬
gis fermentũ sibi defuerit: Immoqͥ
in lege de arimis iussit: ingr̃a quod ꝯ¬
trariũ erat statuere ñ debuit. Notan¬
dũ quippe est. & animo memori reti¬
nendũ: nullas antique legis osuetu¬

Expanded text:
 ascensionis Domini. Dominus enim non hoc significat, sed, « hoc est corpus meum, » inquit. Infirma ergo et merito contemptibilis est supradicta fermenti ratio. At vero azyma tam ex evangelica quam ex legali auctoritate profecta sunt. Nam Dominus et in lege, ubi typicum paschae sacrificium mandavit, fermentum abjici jussit , et in Evangelio, ubi novum sacrificium primus celebravit, azyma nihilominus ipse consecravit. Et ne forte aliter suspiceris, ferim Domini sancitum erat. Dum ergo a vetere ad novum sacrificium proficiscens, azyma non reliquit, sed azyma benedixit, fregit, dedit discipulis suis dicens, « hoc facite in meam commemorationem , » nunquid de fermento quidquam dixit aut questus est, quod cogente consuetudine legis fermentum sibi defuerit? Imo qui in lege de azymis jussit, in gratia quod contrarium erat, statuere non debuit. Notandum quippe est, et animo memori retinendum, nullas antiquae legis consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
bilit̃ exhubuit. Pret̾itis gͦ sctis iure ã
go seruienti ppło dei declarata ñ fue¬
rat hec eadem triuitas. ad orandi exhi
non tacuerit. nec sine illa ueteres sci
deo placuerint.

Expanded text:
biliter exhibuit. Praeteritis ergo saeculis jure a go servienti populo Dei declarata non fuerat haec eadem Trinitas adorandi exhibnon tacuerit, nec sine illa veteres sancti Deo placuerint.
Abbreviated transcription (Latin):
ente sine p̃dicantiũ magno labore in¬
telligẽ potuit: simul quia necdũ illam
qͣm in hac fide confitem᷑ suã beata tri¬
nitas fecerat miscđiam. Necdũ inqm
nobiscũ illam ꝑ qͣm iure nunc colit᷑
fecerat miscdiam. Qmͣ cirra sibi salutẽ
nr̃am beata trinitas diuisit oꝑationẽ
trinã: ut hominẽ qͦm pat̾ creauerat.

Expanded text:
ente sine magno praedicantium labore intelligere potuit, simul quia necdum illam, quam in hac fide confitemur, suam beata Trinitas fecerat misericordiam. Necdum, inquam, nobiscum illam pro qua nunc jure colitur, fecerat misericordiam, qua sibi circa salutem nostram beata Trinitas divisit operationem trinam, ut hominem quem Pater creaverat,
Abbreviated transcription (Latin):
ce inseparabilis ubiq sũme diuinita¬
tis oꝑatio. ut tam̃ in ꝓpͥetate uł oꝑc or¬
dine oꝑis. manifesta. nulliq fideliũ
ignoranda ꝑsonarũ sit discretio.
Nam illa uox. faciamꝰ hominẽ ad
imaginẽ & similitudinẽ nr̃am. pat̾s
que de uirgine sumpta. mortua ac se¬
pultaẽ &e resurrexit: filii caro ẽ. & illa

Expanded text:
e inseparabilis summae et unius divinitatis operatio, ut tamen, in proprietate vel ordine operis, manifesta nullique fidelium ignoranda personarum sit discretio. Nam illa vox: « Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram , » Patris quae de Virgine sumpta, mortua ac sepulta est, et resurrexit, Filii caro est, et illa
Abbreviated transcription (Latin):
que ñ paruã in se habet amari¬
tudinem: dũ dicit oculũ ꝓ oculo
dentẽ ꝓ dente. & his similia. Dulces¬
cit autẽ ꝑ lignũ: dũ ꝓposito dñice
passionis exemplo.ei qurte ꝑcusse¬
rit in maxillã p̃bes cealiam. Ad ora¬

Expanded text:
quae non parvam in se amariquae non parvam in se amaritudinem habet, dum dicit: « Oculum pro oculo, dentem pro dente , » et similia. Dulcescit autem per lignum, dum proposito Dominicae passionis exemplo, ei qui te percusserit in maxillam, praebes et aliam ,
Abbreviated transcription (Latin):
tuorp. postea cogno uerunt creatorẽ
Unde re inpsalmo. C õmouisti terrã¬
ad orande reuelatio. sicut ce illa ue¬
li ce templi scissio nob illud mysti¬
ce significat. q̃uod credentib in cru¬
cifixum clausa pͥus scripturarum
mysteria patefiant. Nam ꝑ creditã
xp̃i passionem uel crucẽ intelligi
egyptus que decẽ plagis uerberata
ñ cessit. solo sanguine agni uicta fili¬
os isrł dimisit. & quis ille sit in ꝓpħis
cuius factus est pͥncipatꝰ suꝑ hume¬
rum eius. quis ue sicut ouis ad occisi¬
onem ductus. & sicut agnus coram
tondente se obmutuerit. & ñ aꝑu¬
it os suum. hec ce cet̾a clausa prius.
nunc erucẽ xp̃i suscipientib aꝑta
sunt. Sicꝙ factum est: ut bibere
possimus iam de aquis mara:
quas sicut in exodo legimus. nõ
poterat bib̾e ppłs. donec claman¬
te moyse ad dñm. ostendit ei do¬
minus lignum. Qd̃ cum misisset
inaquas: indulcedinẽ uerse ft̃.
Aque enĩ mara legem significatb

Expanded text:
tuorum, postea cognoverint Creatorem. tuorum, postea cognoverint Creatorem. Unde et in psalmo: « Commovisti, Domadorandae revelatio, sicut et illa veli templi scissio, illud mystice significat, quod credentibus in crucifixum clausa prius Scripturarum mysteria patefiant. Nam per creditam Christi passionem vel crucem, nunc intelligimAegyptus, quae decem plagis verberata non cessit, solo sanguine agni victa, filios Israel dimisit, et quis ille sit in prophetis, cujus « factus est principatus super humerum ejus ; » quisve « sicut ovis ad occisionem ductus sit, et sicut agnus coram tondente se obmutuerit, et non aperuerit os suum . » Haec et caetera clausa prius, nunc crucem Christi suscipientibus aperta sunt. Sicque factum est, ut bibere jam possimus de aquis Mara, quas, sicut 75 in Exodo legimus, non poterat bibere populus, donec clamante Moyse ad Dominum, « ostendit ei Dominus lignum, quod cum misisset in aquas, in dulcedinem versae sunt . » Aquae enim Mara legem significant,
Abbreviated transcription (Latin):
em. dũ ñ possent filii isrł intendere
infaciẽ eius: s faciem nob̃ reuelat. ut
głam eius speculantes in eandẽ ima-¬
ginẽ tranformemura claritate legis
hec autẽ reuelatiprimũ ꝑ illud signi¬
ficata
est: quod eo tradente spm uelũ templi
scissum est. a summo usq deorsum.
Ex tunc enim omnia legis sacram̃ta
patuerunt: atq ad gentiliũ fidẽ ar-¬
chana iudeor transierunt. In euũgłio
te magnitudinis inquit ieronimus.
fractum atq diuisum eẽ legimꝰ. pre¬
terea iosephus refert uirtutes angłi¬
cas p̃sules quondã templi. tũc
parit̃ conclamasse: transeamꝰ
exhis sedib. S ce in hoc quodter¬
ra mota est. & petre scisse sunt. &
monum̃ta aꝑta sunt. iuxta lite¬
ram quid̃ magnitudo signorꝑ
est. quod crucifixũ dñm celu̾ &
terra. & omnia contremiscant.
s mystice tremorẽ significat cre¬
dentiũ. qͥuod pͥstinis errorꝑ uiciis.
derelictis. cemollita cordis duritia
qui pͥus erant similes tu mulis mor¬

Expanded text:
intendere in faciem ejus , » sed faciem nobis revelat, « ut gloriam ejus speculantes, in eamdem imaginem transformemur a claritate legis . » Haec revelatio primum per illud significata est, quod eo tradente spiritum, « velum templi scissum est a summo usque deorsum . » Extunc enim omnia legis sacramenta patuerunt, atque ad gentilium fidem arcana Judaeorum transierunt. In Evangeliote magnitudinis, inquit Hieronymus, fractum esse atque divisum legimus. Praeterea Josephus refert virtutes angelicas, praesules quondam templi, tunc pariter conclamasse, « Transeamus ex his sedibus. » Sed et in hoc, quod « terra mota est, et petrae scissae sunt, et monumenta aperta sunt , » juxta litteram quidem magnitudo signorum est, quod crucifixum Dominum coelum et terra et omnia contremiscant, sed mystice tremorem significat credentium, quod pristinis errorum vitiis derelictis et emollita cordis duritia, qui prius erant similes tumulis mor
Abbreviated transcription (Latin):
elamen quo hactenus tegebatur
eadem crux. quodq aufert᷑ di¬
cendo. Ecce lignũ erucis. uelamen il¬
lud significat sub quo sese dñs a iu-¬
deis abscondit: quodq cordi eor
obpansum est. nob̃ autẽ reuelatur.

Expanded text:
elamen, quo hactenus tegebatur eadem crux, quodque aufertur, dicendo: Ecce lignum crucis, velamen illud significat, sub quo sese Dominus a Judaeis abscondit, quodque cordi eorum oppansum est, nobis autem revelatur,
Abbreviated transcription (Latin):
pietatis argumentũ. gr̃e uehiculũ:
pacis uexillũ. adoramꝰ cruc̃ẽ q̃ supbiã
excindit. inuidiãtuit. culpã correxit:
penã destruxit. Cruxxͥ ianua celi.
clauis paradysi: diaboli deiectio.
hominis erectio. captiuitatis nr̃e
solatium. libertatis p̃cium. Grux ex¬
pectatio patriarcharũ: ꝓmissio ꝓpħa¬
rum. triumphus regum: dignitaᷤᷤsa¬
cerdotum. Crur tyrannos increpat.:
potentes inclinat. afflictos subleuat.
paupes honestat. Crux tenebrarum
excidiũ:. lucis infusoriũ. mortis
effugiũ uite nauigiũ salutis ĩꝑiũ
quicquid sꝑamꝰ. ad orande crucis est
regnũ patris. sceptrũ filii. sigillũ sp̃c

Expanded text:
hiculum, pacis vexillum. Adoramus crucem, quae superbiam excidit, invidiam obtrivit, culpam correxit, poenam destruxit. Crux Christi, janua coeli, clavis paradisi, diaboli dejectio, hominis erectio, captivitatis nostrae solatium, libertatis pretium. Crux exspectatio patriarcharum, promissio prophetarum, triumphus regum, dignitas sacerdotum. Crux tyrannos increpat, potentes inclinat, afflictos sublevat, pauperes honestat. Crux tenebrarum excidium, lucis infusorium, mortis effugium, vitae navigium, salutis imperium. quidquid speramus, adorandae crucis est  omnia . Regnum Patris, sceptrum Filii, sigillum Spiri