comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dpensantib. ipse a terrenis. auocato
animo dinum quidtlam speculatus.
mentes epulantiũ dmonit. ampliorẽ
effustis irisum. Nulloq causam leti¬
tie ꝑ quirore p̃sumente. tunc quidem
ita tantũ risit : donec edendi saciecas

Expanded text:
derent, ille a terrenis avocato animo, divinum quiddam speculatus, mentes convivantium permovit, ampliorem effusus in risum; nulloque causam laetitiae perquirere praesumente, tunc quidem ita tacitum, donec edendi satietas
Abbreviated transcription (Latin):
parens. Ipse eius qualiscũq status ñ¬
ne plus auxietatis qͣm iocuntlitatis h̃t:
Dum uentlicas cum de fentlis. cũ ĩuides
dum suspisaris tlum semper ambis q̃
non habes. ⁊ nõ nlłis adeptis. acqurẽdi
Si qua tamẽ est p̃terit iocuntlitas non
reditura ⁊ manet auxietas nõ relict᷑a
Cet̾ma udcas eam qm plurimos nõ ap̃p¬
ꝓfc̃o quia necessitas mlt̾oꝵ est. urtus

Expanded text:
ualiscunque status, nonne plus anxietatis, quam jucunditatis habet? Dum vindicas, dum defendis, dum invides, dum suspicaris, dum semper ambis quae non habes, et, nonnullis adeptis, acquirendiSi qua tamen est, praeterit jucunditas non reditura, et manet anxietas non relictura. Caeterum videas eam quamplurimos non appProfecto quia necessitas multorum est, virtus
Abbreviated transcription (Latin):
gloriam abeo quem plasmau̾at. Esto
signiento nõ ꝑcit sũo neqͣm. Pensa
cuiꝰ formitlinis sit ⁊ orroris oĩm tuũq
maiestatis. Maiestatis est timeri.
dñi est tim̾i. ⁊ maxĩe huiꝰ maiestatis.
mittere iniehemiã. Qui sic afficitur
q pudore illo eque tduplici habet ꝯpu¬
nctõnes quatuor. De quatuor gene¬

Expanded text:
gloriam ab eo quem plasmavit. 7. Esto gloriam ab eo quem plasmavit. 7. Esto figmento, non parcet servo nequam, Pensa cujus sit formidinis et horroris, tuum majestatis. Majestatis est timeri, Domini est timeri, et maxime hujus majestatis, cibus ignis? 8. Qui sic afficitur,que pudore illo aeque duplici habet oscitationes quatuor. Tres quae re
Abbreviated transcription (Latin):
uana ⁊ ꝓpe nulla. ⁊ quoꝵ finis mors est.
in felix ⁊ insanus preferre nõ erubui et¬
ni pr̃is amori. ⁊ honori. Dfundor ꝯ fun¬
dor audire. Si ego pater ubi honor meꝰ:
Pudet in gͣcitudinis. Qmꝙͣ ad dfusio¬
nis cumulum arguar etiam retlilidisse
mala ꝓ bonis. ⁊ odiũ ꝓdilt̃one. mĩme
qui dem michi a benefcõre sicut nec apre¬
est timenlum. Uetus quippe beneficus
est dans affluent̾ ⁊ nõ inꝓperans. Non
inproꝑat dona quia dona sũt. ⁊ bñficia
illo benigni tanto deme indigniꝰᷤ sentire
adiutorium excitet᷑. ut excitet. Qd̾ p̃r ẽ¬
qd̃ bñficus est tibi est. qd̾ dñs ac crea¬
tor sibi. Et cñi ꝑͣ semetip̃m fecit om̃ia
scͥptura teste. Qui ergo qd̾ tuũ est tibi
defensat ⁊ suat putes pro se ⁊ aliq̃n nõ
zelabit Putas sui non reqͥret pͥncipa¬
simũ quadrantem. requiret et retribu¬
et habundantꝰ facientib suꝑbiam. Re¬
quiret aretdempto suitiũ. honorẽ et

Expanded text:
vana, et prope nulla, et quorum finis mors est, vana, et prope nulla, et quorum finis mors est, infelix et insanus praeferre non erubui aeterni Patris amori et honori. Confundor, confundor audire: Pudet ingratitudinis, quanquam ad confusionis cumulum, arguar etiam reddidisse mala pro bonis, et odium pro dilectione. Minime quidem mihi a benefactore, sicut nec a patre timendum. Verus quippe beneficus est, dans affluenter, et non improperans . Non improperat dona, quia dona sunt; et beneficiillo benignius, tanto de me indignius sentire adjutorium. Excitetur, ut excitet. Seponed beneficus est, tibi est; quod Dominus ac creator, sibi; etenim propter semetipsum fecit omnia, Scriptura teste . Qui ergo quod tuum est tibi defendit ac servat; putas, et pro se aliquando non zelabit? putas, sui non requiret principasimum quadrantem: requiret et retribuet abundanter facientibus superbiam . Requiret a redempto servitium, honorem et
Abbreviated transcription (Latin):
ro sensum ex integro recuꝑasse te sci¬
as. si tuam dscĩam quadrũplici sñtis
ꝯpũctõne morderi. Pudore gemino.
tatõne. deum cogita fcõromꝰ tuũ. Cogi¬
ta ⁊ bñfcõrem tuũ. cogita patrẽ. cogita
dñm. Ad omnia reus es. plange ꝑ
singula. ad p̾mũ ⁊̃ ultimũ respondeat
timor tuus. ad luo media pudor. Pat̾
sanc nõ metuit᷑ cum p̾r sit. est pr̃is mi
sereri semper ⁊pacere. ⁊ si ꝑcutiat uirga ꝑ¬
cutit nõ baculo. ⁊ cum ꝑcussert sanat. Pa¬
terna uox est. ꝑcutiam et ego sanabo. Nã
non est ꝓinde qd apr̃e formides. qui et si
qñq feriat ut em̃det. nũqͣm tamen ut
uindicet. At uero cogitantem qd̃ patrem
offend̾im est certe qd putleat. ⁊ si non t̾reat.
Uoluntaric genuit me uerbo uitatis. Dcm̃
Ita ip̃e qui dem patrem se exhibuit mͥ. s
non ego me ipsi uicissim filium. Qua¬
nunc fronte attollo ocłos ad nultũ pr̃ĩs tã
boni qmͣ malus filius: Pudet indigna
gessisse genere mco.Pudet tanto patre

Expanded text:
ro sensum ex integro recuperasse te scias, si tuam conscientiam quadruplici sentis compunctione morderi; pudore gemino, am, Deum cogita 1314 factorem tuum, cogita et benefactorem, cogita patrem, cogita Dominum. Ad omnia reus es; plange per singula. Ad primum et ultimum respondeat timor tuus, ad duo media pudor. Pater sane non metuitur, cum pater sit. Patris enim est misereri semper et parcere. Et si percutit, virga cutit; et cum percusserit, sanat. Paterna vox est: Percutiam et ego sanabo . Non est proinde quod a patre formides, qui etsi quandoque feriat ut emendet, nunquam tamen ut vindicet. At vero cogitantem quod patrem offenderim, est certe quod pudeat, etsi non quod terreat. Voluntarie genuit me verbo veritatis, non Ita ipse quidem patrem se exibuit mihi, sed non ego me illi vicissim filium. Quanam fronte attollo jam oculos ad vultum patris tam boni, tam malus filius? Pudet indigna gessisse genere meo, pudet tanto patre
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc autem cum hñtlantius ociosa et
scrilia uerba ꝓfiuant qmͣ̃ pͥus lacͥme
lacͥmas hiuimodi dehus esse nõ arbitror
quib consolatõ dĩna ꝓmittit᷑. qnͣquidem
post illas tam facile dsolacõ uilis admͤtit᷑.

Expanded text:
cum abundantius otiosa verba et scurrilia profluant, quam prius lacrymae; lacrymas hujusmodi de his esse non arbitror, quibus 728 consolatio divina promittitur, quandoquidem post illas tam facile consolatio vilis admit
Abbreviated transcription (Latin):
non intlulgentia pcc̃atoꝵ. sed uñplacitũ
queritur dei patris cum descen dit ĩnos
spiritus ad oꝑtõnis filioꝵ. testimoniũ
audire. Quia u̾e ds̃ pater in nobis ⁊¬
placet sibi. Nec paꝵ distat int̾ lacri¬

Expanded text:
non indulgentia peccatorum, sed beneplacitum quaeritur Dei Patris, cum descendit in nos spiritus adoptionis filiorum, testimonium audire, quia vere Deus Pater in nobis complaceat sibi. Nec parum distat inter has lacry
Abbreviated transcription (Latin):
nerae se aliqd aliquid ereabit. Si quidẽ necesso est a pno
ourne celuma orinisq naẽ et osistat necesse ẽ Aecum
uotu br ũ ne et nalilt une tu ee x optimis in reousatut ar
oprime uolo desalute prie quib ex agitatiac et iaututus
omupss ueloiis̃ inhaic sedem et domnȩ suammpiotabut idus
berus facior. Si iam tu cii erit inclusus ÷ iocpore eminebiꝑ
foras ea que exere sunt cũtemplins ꝙ maximea uobi¬

Expanded text:
nec ex se aliud creabit, siquidem necesse est a principio omne caelum omnisque natura et consistat necesse est nec vim timis in rebus! sunt autem optimae curae de salute patriae, quibus agitatus et exercitatus animus velocius in hanc sedem et domum suam pervolabit; idque ocius faciet, si iam tum, cum erit inclusus in corpore, eminebit foras et ea, quae extra erunt, contemplans quam maxime
Abbreviated transcription (Latin):
Efficior custos roꝵ magis ip̃e meaꝵ
Conseruans aliis: que. piere mihi
Situt in auricomis dependens plurinis ortis
Puigil obseruat nõ sua pomia drato.
Hinc me sollicitum torquent suꝑ oĩa cure
Hinc requies aĩo nõ datur ułła meo:
Querere que neq̃o semꝑ retmnẽ laboro:
Et retinens semꝑ nil tenuisse puto :
Stat dubius treniulusq senex semꝑq moloꝵ
Credulus et stultus que nescit ip̃e timet
Laudat preterettos pñtes despicit amos.
Hoc tm̃ rectum qđ sapit ip̃e putat
Se solum doctum se iuidicat esse ꝑitum
Et qui sit sapiens disipit inde magis
Multa licet nobis refferens eademq reuoluens
Horret: et alloquium conspuit ip̃e suum
Defficit auditor nec defficit ip̃e loq̃ndo
O sola fortis gãculitate senex
Qĩa ne quioꝵ clamosis uocibus implet
Nil satis est. Horret que placũe mõ:
Aridet de se ridentib ac sibi plaudens
Incipit obrobrio letior esse suo:

Expanded text:
efficior custos rerum magis ipse mearum efficior custos rerum magis ipse mearum conseruans aliis, quae periere mihi; sicut in auricomis dependens plurimus hortis peruigil obseruat non sua pomo draco. hinc me sollicitum torquent super omnia curae, hinc requies animo non datur ulla meo. quaerere quae nequeo, semper retinere laboro, et retinens semper nil tenuisse puto. stat dubius tremulusque senex semperque malorum credulus, et stultus quae facit ipse timet, laudat praeteritos, praesentes despicit annos, hoc tantum rectum, quod sapit ipse, putat. se solum doctum, se iudicat esse peritum et quod sit sapiens desipit inde magis. multa licet nolis referens eademque reuoluens horret et alloquium conspuit ipse suum. deficit auditor, non deficit ipse loquendo. o sola fortes garrulitate senes! omnia nequicquam clamosis uocibus implet: nil satis est: horret, quae placuere modo. arridet de se ridentibus, ac sibi plaudens incipit opprobrio laetior esse suo.
Abbreviated transcription (Latin):
Fastidita iacet que mõ dulcis erat:
Ns Uenẽis nõ grata sunt mibi munẽa bachi
Nec nõ quicꝗa uite fallẽ daña solet:
Sola iacens mihi manet que sp̃ote ꝑ horas
Soluit᷑. et uicio capit᷑ ip̃a suo.
Non tociens exꝑta nuihi medicamina psunt
Non egris quicꝗd ferre solebat lopem.
Sed cum mat̾ia ꝑeunt quetunq parant᷑.
Rit magis et damnis tristior uena suis
Non secus instantem cupiens fulcire euinam
Diuersii contra intit᷑ obicibus.
Donec longa dies compagine omni soluta
Ip̃m cum rebus obruat auxilium
Quid ꝙ nulla leuant spectacula rero
Nec mala tot uite dissimulare lae lit&
Lurpe seni ultus intidus uestisq detora
Qiuis sine uiq̃ ip̃m uiue turpe senen.
Crimen amare iocos crim̃ ꝯiuuias cantul
Omiseri quoyo gaudia crimen hul
Quia miaha diuicie quaꝵ si dempseris u sum
Quascum possideas est uiolare nephas
Non ali siciens uicinas tantalus undas
Captat/ et ꝯpoĩtis abstinet ora cibis

Expanded text:
fastidita iacet, quae modo dulcis erat. fastidita iacet, quae modo dulcis erat. non Veneris, non grata mihi sunt munera Bacchi, nec quicquid uitae fallere damna solet. sola iacens natura manet, quae sponte per horas soluitur et uitio carpitur ipsa suo. non totiens experta mihi medicamina prosunt, non aegris quicquid ferre solebat opem. sed cum materia pereunt quaecumque parantur, fit magis et damnis tristior urna suis. non secus instantem cupiens fulcire ruinam diuersis contra nititur obicibus, donec longa dies omni compage soluta ipsum cum rebus subruat auxilium. quid quod nulla leuant animum spectacula rerum, nec mala tot uitae dissimulare licet? turpe seni uultus nitidi uestesque decorae, quis sine iamque ipsum uiuere turpe seni. crimen amare iocos, crimen conuiuia, cantus: o miseri, quorum gaudia crimen habent. quid mihi diuitiae, quarum si dempseris usum, quas cum possideas est uiolare nefas. non aliter sitiens uicinas Tantalus undas captat et appositis abstinet ora cibis.
Abbreviated transcription (Latin):
Et quos grata p̾us ciliorum ẜta tegebant
Desuꝑ incumbens ispida silua p̃mit:
Ac uelut inclusi ceco claudunt᷑ in antro:
Toruum nestio quid heu furiale uident.
Iam pauor ẽ uidisse senenem nͨ crede possis
Hũc hoĩem humana qui rõe caret.
Si libros repeto duplex se lr̃a scindit
Largior occurit pagina nota mihi
Clarem ꝑ nebulam uideor nuhi eñe lucem
Nubila sunt occłis ip̃a serena meis
Erripitur sine mõte dies caligine ceca
Septus tartareo quis negnt esse loto:
Talia quis demens homini ꝑsuaserit autor
Ut cupiat uoto turpior esse suo
Iam subeunt morbi suberdit discrimina nulle:
lam dulces epule delicieq mee.
Cogimur a gratis aũĩm suspendẽ rebus
Atqͣ ut iiuarius uiũe de sistimus¬
Et me quem dudum quẽ nulla adusa nocẽdat
lp̃a quibus regimur nũc alimẽta grauiant.
Me lib satuꝵ. satuzo mox ẽe piebit.
prestat ut abstineam. abstinusse nocet
Que m̃o ꝓfuerat q̃ria reddit᷑ esca

Expanded text:
et quos grata prius ciliorum serta tegebant, et quos grata prius ciliorum serta tegebant, desuper incumbens hispida silua premit, ac uelut inclusi caeco conduntur in antro: toruum nescio quid heu furiale uident. iam pauor est uidisse senem, nec creder possis hunc hominem humana qui ratione caret. si libros repeto, duplex se littera findit, largior occurrit pagina nota mihi. claram per nebulas uideor mihi cernere lucem, nubila sunt oculis ipsa serena meis. eripitur sine morte dies: caligine caeca septum tartareo quis neget esse loco? talia quis demens homini persuaserit auctor ut cupiat uoto turpior esse suo? iam subeunt morbi, subeunt discrimina mille, iam dulces epulae deliciaeque nocent. cogimur a gratis animum suspendere rebus, atque ut uiuamus uiuere destitimuset me, quem dudum iam nulla aduersa nocebant, ipsa quibus regimur nunc alimenta grauant. esse libet saturum: saturum mox esse pigebit; praestat ut abstineam: abstinuisse nocet. quae modo profuerat, contraria redditur esca:
Abbreviated transcription (Latin):
Me u̾o heu tantis ꝑfunctum ĩ ꝑtibus olim
Uiuum tartareas ꝯstat mire uias
lam minor auditus gustꝰ minor ip̃a taligant:
Lumina uix tactu nosceres ques.
Nullus dultis odor nulla ẽ iam gratea uoluptas
Sensibus exꝑtem quis suꝑesse potest:
En lethea meam subeunt obluua mẽtem
Nec ꝯfusa sui iam meminisse põt
Ad nlłum ꝯsurgit optis cum topore languet
Atq itẽt suis astupet illao inalis
Carmina null canaur. Cantandi sum̃a uoluptis
Effugit et uocis gr̃a uera perit.
Alon fora sollicito no blanda poemata fengo
Litibus cuut rapidis cõmodao dinea sequo ꝵ
Ip̃aq me specties ꝯdam dilecta reliquit.
Et iudeor forme moͬtuus ip̃e mee:
Pro niueo rutiloq p̾us nũc inficit ora
Pallor et exanguis funtreusq tolor:
Arret sicta cutis rĩgidi stant undiq nerui.
Et lacerant unce scabida mẽbra manus
Quõdam ridetes occłii nũc fonte ꝑẽni
Deplangunt poenas nocte diẽq suas.

Expanded text:
me uero heu tantis defunctum in partibus olim me uero heu tantis defunctum in partibus olim uiuum Tartareas constat inire uias. iam minor auditus, gustus minor; ipsa caligant lumina; uix tactu noscere certa queo; nullus dulcis odor, nulla est iam grata uoluptas: sensibus expertem quis superesse putet? en Lethaea meam subeunt obliuia mentem, nec confusa sui iam meminisse potest: ad nullum consurgit opus, cum corpore languet atque intenta suis astupet illa malis. carmina nulla cano: cantandi summa uoluptas effugit et uocis gratia uera perit. non fora sollicito, non blanda poemata fingo, litibus haut rabidis commoda iura sequor. ipsaque me species quondam dilecta reliquit et uideor formae mortuus esse meae. pro niueo rutiloque prius nunc inficit ora pallor et exanguis funereusque color. aret sicca cutis, rigidi stant undique nerui, et lacerant uncae scabida membra manus. quondam ridentes oculi nunc fonte perenni deplangunt poenas nocte dieque suas;
Abbreviated transcription (Latin):
Uultibus ingenius ⁊ iusa sedere feet magis
Nigra suꝑcilia frons candens lumina nigra :¬
Urebant aũmo auim saepe notata meum :
Flammea dilexi modicũ modicũ tumẽtia labra.
Que gustata mihzi basia plena darent:
Intiti tollo uisum ẽ p̃tiosius aur
gem̃aq iudicio plus radiare meo:
Si gia turpe seni et quondam quesita refferre.
Et quad tũc decuit iam nĩo crimen ħt̃
Duersos diuersa uiuunt nõ omnibus añis
Dĩa ꝯuenunt res prius apt nocet¬
Bultet lenitate puer / grautate senectus
Int̾ utruq maners stet uinenile decus
Nño tacitu tristemq decet sit clirior iller
Laeticia. et lingue garulitate sue:
Cimcta teahit secum u̾titq uolubile tp̃s.
Nec patit᷑ c̾ta currẽ quoq uia
Nũc quia longa nchi grauis est ⁊ ĩutiliꝰs etas
Uiñe cuno nequeam: sit mihi pose mori:
Oꝙͣ dira p̃mit miseros ꝯdictio uite:
Nec mor humano subicit rebitrio
Dulte mori miseris. sed mors oblata recedit.
At cũ tristis erit p̃cipitata uenit

Expanded text:
is uisa sedere magis. nigra supercilia, frons libera, lumina nigra urebant animum saepe notata meum. flammea dilexi modicumque tumentia labra, quae gustata mihi basia plena darent. in tereti collo uisum est pretiosius aurum, gemma et iudicio plus radiare meo. singula turpe seni quondam quaesita referre; et quod tunc decuit, iam modo crimen habet. diuersos diuersa iuuant: non omnibus annis omnia conueniunt: res prius apta nocetxultat leuitate puer, grauitate senectus: inter utrumque manens stat iuuenile decus. hunc tacitum tristemque decet, fit clarior ille laetitia et linguae garrulitate suae. cuncta trahit secum uertitque uolubile tempus nec patitur certa currere quaeque uia. nunc quod longa mihi grauis est et inutile aetas, uiuere cum nequeam, sit mihi posse mori. o quam dura premit miseros condicio uitae: nec mors humano subiacet arbitrio. dulce mori miseris, sed mors optata recedit: at cum tristis erit praecipitata uenit.
Abbreviated transcription (Latin):
Urebant aĩim aiim saepe notata meum:
Hammea dilexi moditũ modicũ tumẽtia labra.
Que gustata mibii basia plena darent:
int̾iti collo uisum ẽ p̃tiosius auŗ
Sem̃aq iudicio plus radiare meo
Si gla turpe seni et quondam quesita refferee:
Et quad tũc decuit iam ñõ crimen ħt̃:
Duersos diuorsa uiuunt nõ omnibus añis¬

Expanded text:
tata meum. flammea dilexi modicumque tumentia labra, quae gustata mihi basia plena darent. in tereti collo uisum est pretiosius aurum, gemma et iudicio plus radiare meo. singula turpe seni quondam quaesita referre; et quod tunc decuit, iam modo crimen habet. diuersos diuersa iuuant: no
Abbreviated transcription (Latin):
Socratem palmami ꝑmeruisse ferunt.
Nmc et̃ rigidum memorãt ualuisse catonem
Non res in uitium sed malefacta cadunt:
Inerepidus quetunq forent ad utrosq ferebar
Cedebant aĩo tristio cuncta meo.
paupiem modico contentus semꝑ amani.

Expanded text:
Socratem palmam promeruisse ferunt, Socratem palmam promeruisse ferunt, hinc etiam rigidum memorant ualuisse Catonem: non res in uitium, sed male facta cadunt. intrepidus quaecumque forent ad utrasque ferebar: cedebant animo tristia cuncta meo. pauperiem modico
Abbreviated transcription (Latin):
Dultt fuit madida si fors p̃uersare palestram
Implicuo ualids librica membra thori
Nñc agili cursu cunctos ãñire solebam
Augebat meritũ dulcis mixtura bonoꝵ
It semꝑ uariũ plus mitat artis opus.
Nam quetũq solent ꝑ se ꝑpensa placẽ
Alt̾no potius iuncta decore placent:
Has int̾ iurtutis opes tollerãtia reꝵ
Sꝑnebat cunotas insuꝑata minas
Uertice nudato uentos pluuuasq ferebam.:
Nons nihi solisticium. nõ graue frigus erat :
Uernabam gelidas hiberm gurgitis undas:
Nec tinui gelido credẽ membra fraeto.
Qiuis exiguo poteram requiestẽ somno
et ꝙͣuis modico membra foue̾ cibo
At si me subito uinosus reꝑit hestes hospes :¬
At latis fecit sumere multa dies:
Cessit et ip̃e pater Bachus stupuitq bibenten:
Et quicũq solet uincẽ uictus abit
Haud facile est aũim tantis inflectere rebus
Ut mens oppõitas res ferat una duas.
Hoc qͦ uirtutũ quõda c̾timuine magnũ

Expanded text:
dulce fuit madidam si fors uersare palaestram, dulce fuit madidam si fors uersare palaestram, implicui ualidis lubrica membra toris. nunc agili cursu cunctos anteire solebam, augebat meritum dulcis mixtura bonorum, ut semper uarium plus micat artis opus. nam quaecumque solent per se perpensa placere, alterno potius iuncta decore placent. has inter uirtutis opes tolerantia rerum. spernebat cunctas insuperata minas: uertice nudato uentos pluuiasque ferebam, non mihi solstitium, non graue frigus erat: innabam gelidas Tiberini gurgitis undas nec timui dubio credere membra freto. quamuis exiguo poteram requiescere somno et quamuis modico membra fouere cibo; at si me subito uinosus repperit hospes aut fecit laetus sumere multa dies, cessit et ipse pater Bacchus stupuitque bibentem et, qui cuncta solet uincere, uictus abit. haut facile est animum tantis inflectere rebus, ut res oppositas mens ferat una duas: hoc quoque uirtutum quondam certamine magnum
Abbreviated transcription (Latin):
Le mula qd cessas fiñe properare senectꝰ.
Cur et in hoc mifero fesso cõpore tarda uenis
Solue p̃cor miseram tali de cõpore uitam
Mors estiam reꝗes. Uiuere poena mihi
Non solum qui fueram peruit ꝑs max̃ia nostri
Noc quoq quod supest langor et hõror hnit
Lux grauis in luctu rebus gratissima laetis
U omni est peiuis funere uelle mori.
Dũ huuenile detꝰ dug mensi sensusq manerent
Orator tato clarus in orbe fui.
Scepe poetaꝵ mendacia dulcia finxi
Et uõs titulos res mihi ficta dabat.
Saepe poratai ꝑcepi lite coronam
Et merui lingue p̃mia grata mee:
Que cũ defectis iam sint ĩ mõtua mebris
Hleu senibus uite poͬtio quãta maoret
Nec maior his aderat sublinis gr̃a forme.
Que uł si desinit caeta mlta placent
Qum et uirtus flauo p̃tio sior auro
ꝑ quam p̃claꝵ plus muc̾at ingenium
Si libuit celeres arcu tetare sigittas
Occubuit telis p̃da petita meis
S. platiuł canibus densos tietũdire saltus
P rostraui multis nõ sine laude fera.

Expanded text:
emula quid cessas finem properare senectus? cur et in hoc fesso corpore tarda uenis? solue precor miseram tali de carcere uitam: mors est iam requies, uiuere poena mihi, non sum qui fueram: periit pars maxima nostri hoc quoque quod superest langor et horror habent. lux grauis in luctu, rebus gratissima laetis omni peius funere, uelle mori, dum iuuenile decus, dum mens sensusque maneret, orator toto clarus in orbe fui. saepe poetarum mendacia dulcia finxi et ueros titulos res mihi ficta dabat. saepe perorata percepi lite coronam et merui linguae praemia grata meae. quae cum defectis iam sint immortua membris heu senibus uitae portio quanta manet! nec minor his aderat sublimis gratia formae, quae uel si desit, cetera multa placent, quin etiam uirtus fuluo pretiosior auro, per quam praeclarum plus micat ingenium. si libuit celeres arcu temptare sagittas, occubuit telis praeda petita meis. si placuit canibus densos circumdare saltus, prostraui multas non sine laude feras.
Abbreviated transcription (Latin):
Nam dum p̃cipue cupio me unge᷑ forme
ꝑmansi induo frigidus usq thoro
Om̃is mihi faeda est: atq oñs rustica iusa est
Nullaq iungio digna puella meo
Horrebam tenues. horrebam cõpore pingues.
Nor mihi geata breuis nõ mihi longa fuit:
Cum media tm̃ dilexi ludere forma

Expanded text:
pue cupio me iungere formae, permansi uiduo frigidus usque toro. omnis foeda mihi atque omnis mihi rustica uisa est nullaque coniugio digna puella meo. horrebam tenues, horrebam corpore pingues, non mihi grata breuis, non mihi longa fuit. cum media tantum dilexi ludere fo
Abbreviated transcription (Latin):
cias n a fundamẽtis suis tram: de coruente
uitates & plu& suꝑ impios ignem cum sulph¬
ure & grandine & arolebũt. & se diuicem tru¬
adabunt: lusti nõ sub era ꝑculisꝑ latebunt
donee ꝑditio fiat gentium &t exibunt post di¬
em scium & uidebunt campos cadaueribus
teo & subsident in altitudinem uallis profunde

Expanded text:
tiet enim a fundamentis suis terram, et corruent tiet enim a fundamentis suis terram, et corruent civitates, et pluet super impios ignem cum sulphure et grandine, et ardebunt, et se invicem trucidabunt. Justi vero sub terra paulisper latebunt, donec perditio gentium fiat, et exibunt post diem tertium, et videbunt campos cadaveribus tes, et subsident valles in altitudinem profun
Abbreviated transcription (Latin):
ditium magnum d uiuis d moͬtius fici&
suꝑ t̾ram: & uiuentibus ꝗdem iustis trad&s
in seruicium gentes uniuersas: mõtuos aũt
ad et̾nam uitam suscitabit: & in fra cũ eis
ipe regnabit: & ꝯqdos sanctam ciuitatem dt
crit regnum iustoꝵo mille añis: ꝑ iđde tp̃e
stelle candidiores & claritas solis augebitur
& luna non pacietur diminutionem. Lunc¬
destendo ado pluuia budlictiõis matutinai&
uesꝑtina & om̃em frugem tra sine labore ho
minum procreabidet. Stillabulit mella de
rupibus. lactis & uini fontes exub̾abunt. Bestie
depoita feritate mansuescent: Lupusint̃ pectu¬
dec exrabit mnoxius. Uitulus cum Leone pascet᷑
Columba ancipitre congregabit. Serpens uires
non habebit: nullum aĩał uiu& ex sanguĩe. om¬
nibus .n. dus copiosum atq ĩnocentem uictum
ministrabit. Pactis uo̾ nulle am̾̃is ac resoluto
demonum pͥncipe rebellabunt gentes addũ sus
iustos ee uenio iuniuersabił multitudo ad ex¬

Expanded text:
dicium magnum de uiuis et mortuis faciet dicium magnum de uiuis et mortuis faciet super terram et uiuentibus quidem iustis tradet in seruitium gentes uniuersas, mortuos autem ad aeternam uitam suscitabit et in terra cum iis ipse regnabit et condet sanctam ciuitatem et erit hoc . regnum iustorum mille annis. per idem tempus et stellae candidiores erunt et claritas solis augebitur et luna non padescendet a Deo pluvia benedictionis matutina et vespertina, et omnem frugem terra sine labore hominum procreabit. stillabunt mella de rupibus, lactis et uini fontes exuberabunt. bestiae deposita feritate mansuescent, lupus inter pecudes errabit innoxius, uitulus cum leone pascetur, columba cum accipitre congregabitur, serpens uirus non habebit, nullum animal uiuet ex sanguine. omnibus enim deus copiosum atque innocentem uictum ministrabit. peractis uero mille annis ac resoluto daemonum principe rebellabunt gentes aduersus iustos et ueniet innumerabilis multitudo ad ex
Abbreviated transcription (Latin):
eus m maniu aut fronte susopiant: & quinõ ado¬
uauuitꝰ signu ꝑ sustiꝑit exꝗsitis cruciatibus mori¬
etire ita fere duas ꝑtes extͥmminabit stia mn de¬
sertas solitudines fugiq Sed ille uecorsira rupli¬
cabili furens addut& ex̾ͥcitũ & obsudebit mon¬
tem quo iusti ꝯfugerint: qui cum se uiderĩt or¬
cunsessos ipbrabunt auxͣ. dei uoct magna et
audid eos &s mut& eis lib̾atioem. Tũc telum
in tempesta nocte patefi&s: & destendoe .x. in
uirtus mextimabilis angłoꝵ ex extinguetur
õis illi multitudo impioꝵ: & torrentes fangũe
current: & ipe ductor effugiq: & ex̾citu sae¬
pe reꝑato quãtum p̃lium facia. quo captus cum
iaeteris omnibus tirans tradet᷑ exustioni: Sđ
& ip̃e demonum p̾nceps auctor & machina¬
tor maloꝵ cathenis igneis alligatus custodiȩ
dabitur: ut pacem mundus accipiat & uex¬
ata tot seclis t̾ua regescat: pace ig᷑ parta
sp̃ssoq omini malo rex ille iustus &e uictor iu¬

Expanded text:
ius in manu aut fronte suscipiant. et qui non adorauerit signumque susceperit, exquisitis cruciatibus morietur. ita fere duas partes exterminabit, tertia in desertas solitudines fugiet. sed ille uecors ira inplacabili furens adducet exercitum et obsidebit montem quo iusti confugerint. qui cum se uiderint circumsessos, implorabunt auxilium dei uoce magna et exaudiet eos et mittet illis liberatorem. Tunc caelum intempesta nocte patefiet et descendet Christuuirtus inaestimabilis angelorum et extinguetur omnis illa multitudo impiorum et torrentes sanguinis current et ipse ductor effugiet atque exercitu saepe reparato quartum proelium faciet, quo captus cum ceteris omnibus tyrannis tradetur exustioni. sed et ipse daemonum princeps auctor et machi- nator malorum catenis alligatus custodiae dabitur, ut pacem mundus accipiat et uexata tot saeculis terra requiescat. pace igitur parata conpressoque omni malo rex ille iustus et uictor iu
Abbreviated transcription (Latin):
terenum: Tũc ee impii resurgent nen ad uitam
cadẽ Ixis megistus eađ ista spes : eade Sibille ce¬
tierint. dubitu non pẽt quin spes om̃is uitaȩ
ac salutis in sola dei regione sit potta: Itaq nisi
homo susceꝑit quẽ deus ad libatioem misit atꝗ
missurus est / insi simium deum ꝑ eũ cognou̾it :
nisi mãdata eiuss legemq seruauerit: i eas ici¬
d& poenas de quibus locuti sumus: Promđ fra
gilia ꝯteninenda sunt : ut solida ꝯsequamur: Sp¬
nenda trena ut celestibus honoremar: corpo¬
ralia fugienda ut ad er̾na fugiamus ueniamus
Exudiat quisq ad iusticiam: form&s ad ꝯtinẽtiam:
p̃paret ad agonem: instieuat ad uirtutem: ut si
forte adu̾farius induxit bllum nłła ui nullo fro¬
re nłłis cruciatibus a recto & bono diułłat᷑. non
se subst̾nat in sensibilibus fragintis figm̃tis. sed
ueꝵo &e solum dum rectꝰ agnoscat. abiciat uolup¬
tates quaꝵ illetebris aĩa sublimis depͥmit ad t̾ram
teneat ĩ nocetiam ꝓsit q̃ plutimis & mce rcuptibił

Expanded text:
t. tunc etiam impii resurgent, non ad uitam, eadem Trismegistus, eadem Hystaspes, eadem Sibyllae cecinerint, dubitari non potest quin spes omnis uitae ac salutis in sola dei religione sit posita. itaque nisi homo susceperit quem deus ad liberationem misit atque missurus est, nisi summum deum per eum cognouerit, nisi mandata eius legemque seruauerit, in eas incidet poenas de quibus locuti sumus. proinde fra- gilia contemnenda sunt, ut solida consequamur, spernenda terrena, ut caelestibus honoremur, temporalia fugienda, ut ad aeterna ueniamus. erudiat se quisque ad iustitiam, reformet ad continentiam, praeparet ad agonem, instruat ad uirtutem, ut si forte aduersarius indixerit bellum, nulla ui, nullo terrore, nullis cruciatibus a recto et bono depellatur. non se substernat insensibilibus figmentis, sed uerum et solum deum rectus agnoscat, abiciat uoluptates, quarum inlecebris anima sublimis deprimitur ad terram, teneat innocentiam, prosit quam plurimis, incorruptibiles
Abbreviated transcription (Latin):
uotu br ũ ne et nalilt une tu ee x optimis in reousatut ar
oprime uolo desalute prie quib ex agitatiac et iaututus
omupss ueloiis̃ inhaic sedem et domnȩ suammpiotabut idus
berus facior. Si iam tu cii erit inclusus ÷ iocpore eminebiꝑ
foras ea que exere sunt cũtemplins ꝙ maximea uobi¬

Expanded text:
timis in rebus! sunt autem optimae curae de salute patriae, quibus agitatus et exercitatus animus velocius in hanc sedem et domum suam pervolabit; idque ocius faciet, si iam tum, cum erit inclusus in corpore, eminebit foras et ea, quae extra erunt, contemplans quam maxime
Abbreviated transcription (Latin):
et p̾stantib uiris ꝙͣ̃ti tandem ista hoͫ e gloria que ꝑtrere
uix ad uni anni ꝑtem exiguã põt: Igitur alte spectare si
uoles atq henc seedem et et̾nam domũ contueri. neq ẜmo
nart siuis te oportet illecebris ip̃a uirtus trahat ad uerum de¬
hic omnis ille qui angustissimis n partib regitur his regio¬
nii quas uides nec uꝙ de illo penis fuit et obruitur hami
ad celi aditũ patet./ Ꝙꝙͣ a puericiauestigiis in gressus pris
et tius decori uestro non defiui nũc tñ tanto pͥmio eeposito
enitar multo iugilantius. Et ille tu uõ emtere et sic heto¬
te nõ eẽ mortale: s corpus hoc nec tuis es quem forma ista
decorat. s mens au̾iumq ẽ Quisq .n. non ea sigura est¬
que digito monstrari põt. Deum igitur sato eẽ. si quidem
deus ẽ qui sentit qui iuget qui memĩt qui prouidet qui
tam regit moderatur et mouet id corpus uuppositus est
pte mortalem ipe deus et nuis. Sic fragile orpupa nimus

Expanded text:
et praestantibus viris, quanti tandem est ista hominum gloria, quae pertinere vix ad unius anni partem exiguam potest? Igitur alte spectare si voles atque hanc sedem et aeternam domum contueri, neque te uarum; suis te oportet inlecebris ipsa virtus trahat ad verum dem omnis ille et angustiis cingitur iis regionum, quas vides, nec umquam de ullo perennis fuit et obruitur hominad caeli aditum patet, quamquam a pueritia vestigiis ingressus patris et tuis decori vestro non defui, nunc tamen tanto praemio exposito enitar multo vigilantius. Et ille: Tu ve, non esse te mortalem, sed corpus hoc. Nec enim tu is es, quem forma ista declarat, sed mens cuiusque is est quisque, non ea figura que digito monstrari potest. Deum igitur te scito esse; siquidem uiget, qui sentit, qui meminit, qui prouidet, qui tam regit et moderatur et mouet id corpus cui praepositusm quadam parte mortalem ipse deus aeternus, sic fragile corpus animus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑte sbmixos obriguisse pruina uides: Nediĩ aut̃ illũ ⁊ mipi¬
niu solis aedore foirẽ: Duo sunt habitabiles quoꝵ austialis
ille i quo qui insistunt aduisi nobis irgent uestigia nihi
ad nr̃m genua. Hic aut subiectus aquiloni. quemi icolitis
cerne q tenui i ꝑte uos contingat. Omnis .n. trique a uobis

Expanded text:
parte subnixos obriguisse pruina vides, medium autem illum et maxiparte subnixos obriguisse pruina vides, medium autem illum et maximum solis ardore torreri. Duo sunt habitabiles, quorum australis ille, in quo qui insistunt, adversa vobis urgent vestigia, nihil ad vestrum genus; hic autem alter subiectus aquiloni, quem incolitis, cerne quam tenui vos parte contingat. Omnis enim terra, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sonitus ut eũ auros hominũ capere nõ possint. Sicuti in tueri sole
adu̾sum nequitis eiusq radiis acies ura sensusq uunatur
Hec ego admirans refereba oculos tantũ ad t̾ram. Identide
affricanus sentio inquit te sedem et mic hominĩ cõtemplari
Que si tͥ parua ita ut ẽ uidetur hec celestia semꝑ spectato. Illa
humana contemnito. Tu n quã celebritate ẜ monis homiu
aut quã exp̾tandm consequi gloriam potes: Indeshabitari
i t̾ris raris et angustis in locis et ĩ ipis quasi maculis uln habitat
uastas sollitudines int̾iectas. hos quoq qui incolunt terram
nõ mõ int̾ruptor ita eẽ ut nihil int̾ ipos ab aliis ad alios ma¬
sos astare uobis a quilus spectire gloriã ẽte nulla potis Cor¬
nis an t̾ram eidem quibiis redimitã ⁊ uruid itã annilio
e quibus duos maxime int se duisos et celiũtiuib ipia ex utraq

Expanded text:
sonitus, ut eum aures hominum capere non possint, sicut intueri solem sonitus, ut eum aures hominum capere non possint, sicut intueri solem adversum nequitis, eiusque radiis acies vestra sensusque vincitur. Haec ego admirans referebam tamen oculos ad terram identidem. Tum Africanus: Sentio, inquit, te sedem etiam nunc homiquae si tibi parva, ut est, ita videtur, haec caelestia semper spectato, illa humana contemnito. Tu enim quam celebritatem sermonis hominum aut quam expetendam consequi gloriam potes? Vides habitari in terra raris et angustis in locis et in ipsis quasi maculis, ubi habitatur, vastas solitudines interiectas, eosque, qui incolunt terram, non modo interruptos ita esse, ut nihil inter ipsos ab aliis ad alios marsos stare vobis; a quibus expectare gloriam certe nullam potestis. Cernis ae quibus duos maxime inter se diversos et caeli verticibus ipsis ex utraque
Abbreviated transcription (Latin):
nam sut et̾ na omĩa. Nam ea que ẽ mecdia et noua tellus
neque mouetur quia infia e et in ea ferunt omnia suo mi
tu pondera. Que cum intuerer stupens ut me recepi qed
bilpconcentus efficit. Nec n silentio tanti mothinaitari
possunt. Et natura fert bt extrema ex alt̾a ꝓte guiter
ee alt̾a acute sanent. Quã ob causam sumus ille stelliter
sono grauissimo aut he limaris ato oa fonnedu t raraon
lonobidis manes ima semꝑ heret comꝰplexa medium inudi
tu in huẽ locum. sicut alii qui prestantib ingeniis ĩ uitahumꝗ
na studia coluerũt. hoc sonitu complete auẽes hominii obsuꝵ¬
ducrunt. Mec ullus hebetior sensus in uobis ẽ sic ubi nihil ad
illa loca que eathadupla nominant᷑ꝰ pcipitat se ex altis montib
ea azens que illũ incolet locum ꝑꝑ magnitudine sonitus sensit
aucliendi caret. Hic uõ tantus ẽ totiꝰ mundi mnacatissima ꝯu̾sionie

Expanded text:
nam sunt aeterna omnia. Nam ea, quae est media et nona, tellus, nam sunt aeterna omnia. Nam ea, quae est media et nona, tellus, neque movetur et infima est, et in eam feruntur omnia nutu suo pondera. Quae cum intuerer stupens, ut me recepi, Quibiliter concentus efficit; nec enim silentio tanti motus incitari possunt, et natura fert, ut extrema ex altera parte graviter, ex altera autem acute sonent. Quam ob causam summus ille caeli stesono, gravissimo autem hic lunaris atque infimus; nns una sede semper haeret complexa medium mundi tum in hunc locum, sicut alii, qui praestantibus ingeniis in vita humana divina studia coluerunt. Hoc sonitu oppletae aures hominum obsurduerunt; nec est ullus hebetior sensus in vobis, sicut, ubi Nilus ad illa, quae Catadupa nominantur, praecipitat ex altissimis montibus, eaaudiendi caret. Hic vero tantus est totius mundi incitatissima conversione
Abbreviated transcription (Latin):
humi defixa tua mens erit: Non ne cernis que in tẽ¬
pla ueneris nouem uł ordinibus uł potius globis que ra
sunt omnia. quoꝵ unus e celestis. Extimus qui onme¬
reliquos complectitur sumus ipe deus arcẽs et ꝯtinẽs
Certos in quo sunt infixi illi qui uolunt᷑ stellaꝵ cursus
sempitni. Cui subiecti sunt septem qui uoluunt retro
contrario motu acq celum. Ex quibus globum unii possi¬
det stella illa quã in t̾ris Saturniam nominãt. Dem est
Tue uutiłus et horribilis terris que marcium dicitis.
De inde subter fere mediam regionẽ dol obtinet locum dux
et pnceps et moderator luminũ celi quoꝵ mens mũdi
et mocderatio tanta magnitudine ut cuncta luce sua lustre
et compleat. hunc ut cõmites conse quuntur ueneris
t̾ Alt̾ merunis uirsus. In infunoq orbe luna racdiillol
accens conũtitur. Infraq iam nihil e nisi mortale et cadu¬
cum pt̾ animos munere deoꝵ hominũ ñi datos Sup lu¬

Expanded text:
humi defixa tua mens erit? Nonne aspicis, quae in temhumi defixa tua mens erit? Nonne aspicis, quae in templa veneris? Novem tibi orbibus vel potius globis conexa sunt omnia, quorum unus est caelestis, extumus, qui reliquos omnes complectitur, summus ipse deus arcens et continens ceteros; in quo sunt infixi illi, qui volvuntur, stellarum cursus sempiterni; cui subiecti sunt septem, qui versantur retro contrario motu atque caelum; ex quibus unum globum possidet illa, quam in terris Saturniam nominant. Deinde est tum rutilus horribilisque terris, quem Martium dicitis; deinde subter mediam fere regionem sol obtinet, dux et princeps et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio, tanta magnitudine, ut cuncta sua luce lustret et compleat. Hunc ut comites consequuntur Veneris alter, alter Mercurii cursus, in infimoque orbe luna radiis solis accensa convertitur. Infra autem iam nihil est nisi mortale et caducum praeter animos munere deorum hominum generi datos, supra lu
Abbreviated transcription (Latin):
que t̾ra dicitur. hisq animus latus ẽ ex illis septẽ ignibnis que
sidera et stella uoiatis. Que globose et rotunde ditunis animate
mentibus arculos suos orbesq conficrunt celerttate miabili. Qua¬
De homibus et tibi plus omib retinendus anini i custodia cor
dis est. ne munus humanũ assignatũ at deo iuedcamini diffugisse.
Seel sie Sapio hu ut auus tuus et ego qui te geniu cole iustira
et pietatem que magna i parentibus et propinquis en i priã
et corpore relapsati sunt illu in colunt locum que uides. Erat
aut is splende dissimo candor uit flammas arcilus ducens.
crateaminima que ultuna acelo et atimaateruis lite
lncebat aliena. Scellaꝵ aũt globi terre magnitudiẽ i fa¬
cele uinechat. Iam ipã tra ita mihi parua iusa e. ut meĩ¬
perii nostri quod quasi punctum eiꝰ attigimꝰ/ peniteret
Qua cui mazis intueretur queso inquit affricanus quousq

Expanded text:
quae terra dquae terra dsidera et stellas vocatis, quae rotundae et globosae, divinis animatae mentibus, circulos suos orbesque conficiunt celeritate mirabili. Quare tibi Publi et piis omnibus retinendus animus est in custodia cordum est, ne munus humanum adsignatum a deo defugisse videamini. Sed sic, Scipio, ut avus hic tuus, ut ego, qui te genui, iustitiam cole et pietatem, quae cum magna in parentibus et propinquis, tum in patria met corpore laxati illum incolunt locum, quem vides, erat autem is splendidissimo candore inter flammas circus elucens erat ea minima, quae ultima a caelo, citima a terris luce lucebat aliena. Stellarum autem globi terrae magnitudinem facile vincebant. Iam ipsa terra ita mihi parva visa est, ut me imperii nostri, quo quasi punctum eius attingimus, paeniteret. Quam cum magis intuerer, Quaeso, inquit Africanus, quousque
Abbreviated transcription (Latin):
concilia cetusq hominii uire souetati que auitates aspellantur
haꝵ rectores et ꝯẜuatore: hiẽ profecti hit᷑ reu̾tuntur. Hic ego ut¬
si eram ꝑt̾itus no tam mortis metu ꝙͣ insidiaꝵ a mers Quesi
eñ uueret ne ipẽ et paulus pat̾ et alii quos nos extinctos arbit᷑¬
ad te ueniẽtem paulũ patrem: Quem ut uidi equidẽ uim lac¬
maꝵ profudi. Ille sume me complex̾ acq osculans flere prohi¬
behait .atq ezo ubi fletu reflexo loqui poste cepi. Quelo upͣ
pat̾ sanctissimo atq optime . qui hic ẽ uita ut affricanii audio dicẽ.
Quid moror in t̾ris quin hue ad uos uenire propero. No est
ita inquit ille. Nisi eiz deus is cuiꝰ ẽ templu hoc om̃eq. cospics
istia te corporis iustocdiis lib̾anerit huc tibi aditus e Ex illis septẽ¬
imiluis patere non põt. Homines N. hac lezę sunt generatit
qui tuerentur illu globum quem in templo hoc mecium uidos

Expanded text:
sque hominum iure sociati, quae civitates appellantur; sque hominum iure sociati, quae civitates appellantur; harum rectores et conservatores hinc profecti huc revertuntur. Hic ego, etsi eram perterritus non tam mortis metu quam insidiarum a meis, quaesivi tamen, viveretne ipse et Paulus pater et alii, quos nos extinctos arbitrad te venientem Paulum patrem? Quem ut vidi, equidem vim lacrimarum profudi, ille autem me complexus atque osculans flere prohibebat. Atque ego ut primum fletu represso loqui posse coepi, Quaeso, inquam, pater sanctissime atque optime, quoniam haec est vita, ut Africanum audio dicere, quid moror in terris? quin huc ad vos venire propero? Non est ita, inquit ille. Nisi enim deus is, cuius hoc templum est omne, quod conspicis, istis te corporis custodiis liberaverit, huc tibi aditus patere non potest. Homines enim sunt hac lege generati, qui tuerentur illum globum, quem in hoc templo medium vides,
Abbreviated transcription (Latin):
ancipitez iuideo quasi faroꝵ uiam. Na uĩ etas tua septenos octies solis an¬
ht̃ arciutu nãli sumam tibi fatalem confecerint inte unũ atq ĩ tuu
nome se tota conu̾tet eiuitas. Te scenatus te omnes boni te socii. te
latini intuebuntur. Tu eris umis in quo nitatur auitas solus. Ac
ne dicã multa dictator rep. ꝯstituas oportet. si impias manus ꝓpĩ
quor effugeris. Hie tune eu ex clamas leluis inge muissq uehe¬
mentissime cet᷑i Lenit̾ arridens scpio et queso inquit ne ex sõ¬
no excitetis et pax sit rebuspropositis. Audite ceta. Sed quosis
astricane a lacrior ad tuencdam remp. sic habeto. Omnib qui pa
tria cons uauerint adiuuanerit auxerint c̾tũ suas eẽ ĩ celo dif¬
finitu locu ubi beato euo sempit̾no fruant. Alihil ẽ eis̨ illi prĩa¬
pi deo Iqui omne mundu regit qđq int̾ris fiat acceptius ꝙ¬

Expanded text:
ancipitem video quasi fatorum viam. Nam cum aetas tua septenos octiens solis anancipitem video quasi fatorum viam. Nam cum aetas tua septenos octiens solis antu naturali summam tibi fatalem confecerint, in te unum atque in tuum nomen se tota convertet civitas, te senatus, te omnes boni, te socii, te Latini intuebuntur, tu eris unus, in quo nitatur civitatis salus, ac, ne multa, dictator rem publicam constituas oportet, si impias propinquorum manus effugeris. Hic cum exclamasset Laelius ingemuissentque vehementius ceteri, leniter arridens Scipio: St! quaeso, inquit, ne me e somno excitetis, et parumper audite cetera. Sed quo sis, Africane, alacrior ad tutandam rem triam conservaverint adiuverint auxerint, certum esse in celo diffinitum locum, ubi beati evo sempiterno fruantur. Nichil est enim illi principi deo qui omnem mundum regit, q
Abbreviated transcription (Latin):
uigilans cogitare et loqui affricanus se oñdit ea forma que
mihi ex imagine eius q ex ip̃o erat notior. Que ubi agnoni
eque cohorriu. S ille ades inquit aiumo et omutte timore
Ropio et que dica trade memorie. Andertellamuebeon que
parere populo romao ꝑ me coacta renouit pristina bella n
pot quiescere. ostendeb at aut cartaginem de excello et ple¬
no stellaꝵ illustri et elaro quodam̃ loco ad quã tu oppu¬
enandam nuine uenis pene miles. hac hoc bieno ꝯsul eu¬
tes. Eritq cogniomen tibi id ꝑpartum quod hes adhue a
nobis hereditarium. Cum aũt Cartagino deleueris trium¬
phum ezeris Censorq fueris. et abieris legatus. egiptum
Synam. asi am/ greciam. delegere itum absens consul.
bellir ꝑ maximum conficies. Numantiã excidos Seduĩ
batam nepotis mei. hie tum aftricane ostendas oportebͭ
prie lumen animi ingenii consiliiq tui Sed eĩ temporis

Expanded text:
epissime vigilans solebat cogitare et loqui Africanus se ostendit ea forma, quae mihi ex imagine eius quam ex ipso erat notior; quem ubi agnovi, equidem cohorrui, sed ille: Ades, inquit, animo et omitte timorem, Scipio, et, quae dicam, trade memoriae. Videsne illam urbem, quae parere populo Romano coacta per me renovat pristina bella nec potest quiescere? ostendebat autem Karthaginem de excelso et pleno stellarum illustri et claro quodam loco ad quam tu oppugnandam nunc venis paene miles. Hanc hoc biennio consul evertes, eritque cognomen id tibi per te partum, quod habes adhuc a nobis hereditarium. Cum autem Karthaginem deleveris, triumphum egeris censorque fueris et obieris legatus Aegyptum, Syriam, Asiam, Graeciam, deligere iterum consul absens bellumque maximum conficies, Numantiam excindes. Sed cum batam nepotis mei. Hic tu, Africane, ostendas oportebit patriae lumen animi, ingenii consiliique tui. Sed eius temporis
Abbreviated transcription (Latin):
assequi possumus. Quid aut̃ intest uł ab his qui postea u ascetur
s. monem fore de te uim ab his nullus qui ante natist õit ꝗ
metuntur. Cu antẽ ad idẽ unĩ semel profecti sunt ennctalast
meetieuntrcademq totius celi descriptio ne longountualligre¬
rulerint tu ille uere uer aimus appellari pot ii quoaux ditẽ

Expanded text:
adsequi possumus. Quid autem interest ab iis, qui postea nascentur, sermonem fore de te, cum ab iis nullus fuerit, qui ante nati sunt? quiautem, cum ad idem unde semel profecta sunt cuncta astra redierint, eandemque totius caeli descriptionem longis interuallis retulerint, tum ille uere uertens annus appellari potest, in quo uix dicere
Abbreviated transcription (Latin):
Um in asfricã uenissem Antio mallio consulȩ ad quarta legioẽ¬
conuenitem: ad quẽ ut ueni cõplexꝰ me senex collacrimauit. ali¬
quantoq hispexit in celum. Etiã grates tͥ inquit ago sume sol
meo regno et his tectis P. Corneliũ Scipionem cuiꝰ ego nomiẽ
reccor ip̃o. Itaq nũq meo ex animo discedit illius optimi ⁊
inuitissimi uiri memoria. Dem̃ ego illum de suo regno. Ille
me de nostra pͥublica ꝓcontatus ẽ M ultisoꝑ u̾bis ultro citroq
habitis Ille nobis consuptus ẽ dies. Post aut apparatu regio ac¬
deptis monẽ in multã produximꝰ noctem. Cum senex nihil
nihi de affricano lo queretur. omniaq eiꝰ non facta solũ¬

Expanded text:
um in Africam venissem M'. Manilio consuli ad quartam legiocissimum. Ad quem ut veni, conplexus me senex conlacrimavit aliquantoque post suspexit ad caelummeo regno et his tectis P. Cornelium Scipionem, cuius ego nomine ipso recreor; itaque numquam ex animo meo discedit illius optimi atque invictissimi viri memoria. Deinde ego illum de suo regno, ille me de nostra re publica percontatus est, multisque verbis ultro citroque habitis ille nobis consumptus est dies. Post autem apparatu regio accepti sermonem in multam noctem produximus, cum senex nihil nisi de Africano loqueretur omniaque eius non facta solu
Abbreviated transcription (Latin):
obanebit q̃metia sclares dericipriꝰ suo tp̃r⁊ p̃decessoꝵ meorum
concessione obtinuert̃. ad augm̃tũ ũ regsarit do seruentiũ ded erĩt
ꝑ nosredecimationẽt̃arũ suarũ apudeande firmitatẽ e apud
maroliũ cũ hospitib de merrolis &e t̾ris a&e censibꝰ &e cũ alus hospi¬
tib deinfirmitate & cũ molendiniꝰ &e furnis & eorumde plenariã
iusticiã sub taliiure. qdibi molendinũ nouũ seu furnũ nemini con¬
struere liceat sñ abbis e canonicoꝵ consensu qͦꝵ usib̾ p̃dictoꝵ redau¬
tus in ꝑpetuũ assignant᷑. Habeb̃t etiã canoniciibidẽ habitantes in
nemorib̾ dñi de firmitate usuariũ de qͥb libet lignis. tã ad usus
furnoꝵ quã ad us domoꝵ suaꝵ &e ad molendina ce ȩdificia con¬
struenda in ꝑpetuũ Huic tã laudabili facto assensit capiłm su¬
essonite matͥs eccłis. Testeᷤst̃ de clericiᷤ Sernard de canꝰ. fuleo p̃positꝰ
ansculfꝰ ebal. setrꝰ fulco archidiaconide laieiᷤ Garinꝰ &e Theso fr̃

Expanded text:
obtinebit, quam etiam seculares clerici prius suo tempore, et predecessorum meorum concessione obtinuerunt. Ad augmentum vero regulariter Deo servientium dederunt per nos redecimationem terrarum suarum apud eandem Firmitatem et apud Marolium, cum hospitibus de Merroliis et terris et censibus et cum aliis hospitibus de Firmitate et cum molendinis et furnis, et eorumdem plenariam justiciam sub tali jure, quod ibi molendinum novum seu furnum nemini construere liceat sine abbatis et canonicorum consensu, quorum usibus predictorum redditus in perpetuum assignantur. Habebunt etiam canonici ibidem habitantes in nemoribus domini de Firmitate usuarium de quibuslibet lignis, tam ad usus furnorum quam ad usus domorum suarum et ad molendina et ȩdificia construenda in perpetuum. Huic tam laudabili facto assensit capitulum Suessonice matris ȩcclesiȩ. Testes sunt de clericis : Bernardus decanus, Fulco prepositus, Ansculfus, Ebalus