comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oremꝰ Que licet possit sine eloquẽtia defendi ut est a muscis sepe
defensa tamẽ claritate ac uicore sermonis illustranda ⁊ quodãmõ
disserenda est ut potẽtius in aĩos influat et ui sua instructa et luce
suaꝵ accionũ postremo se ph̃re cradiderũt camꝙ sibi requiẽ laborũ
iustissiniã putauerũt ut ałos suos in corũ rerũ que ĩueniri nõ pote¬
rant inquisicõne corquerent ut non tam ociũ sibi quã negotũ̃ q̃¬
sisse uideantur/ Ecquidem mulco molestius quã in quo fuer̾ant audẽ
u̾sati ꝙͣto iust̾ius ego me ad illam piam uerã diumã sapĩam quosi
ad porcu aliquẽ tucissimũ cõferam Iuqua oũ̃a dictu prona sunt
aitditu suansa faciłia incellectu honesta susceptu E s quidam piu¬
dentes et arbitri equitatis Iustitucõnes cilis iuris compositas
iderũt quibus cuiium diss denciũ lices eõcerçionesꝙ sopirẽt qlt

Expanded text:
eroremus: quae licet possit sine eloquentia defendi, ut est a multis saepe eroremus: quae licet possit sine eloquentia defendi, ut est a multis saepe defensa; tamen claritate ac nitore sermonis illustranda, et quodammodo disserenda est, ut potentius in animos influat et vi sua instructa, et lucesuarum, postremo se philosophiae tradiderunt, eamque sibi requiem laborum iustissimam putauerunt, si animos suos in earum rerum quae inueniri non poterant inquisitione torquerent, ut non tam otium sibi quam negotium quaesisse uideantur et quidem multo molestius quam in quo fuerant ante uersati, quanto iustius ego me ad illam piam ueram diuinam sapientiam quasi ad portum aliquem tutissimum conferam, in qua omnia dictu prona sunt, auditu suauia, facilia intellectu, honesta suscept.u? et si quidam prudentes et arbitri aequitatis institutiones ciuilis iuris conpositas ediderunt, quibus ciuium dissidentium lites contentionesque sopirent, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
si hac deliuiti feruntur in preceps bonor specie falsi mała pro bonis¬
amplectunt᷑ Succurrendũ esse hũs erroribus credidi ut et docti ad
ueram sapĩam dirigantur et indocti ad ueiã Religionẽ. Que ꝓfessi
multo melior gloiosior utilior pucanda est ꝙͣ illa oracoĩa in qua diu
uersati non aduirtutẽ s plane ad argutam maliciã inuenes erudieba¬
mus mulcoq nũc rectius de preceptis celestibus disseremus quibꝰ ad
cultũ uere maiestatis mores hominũ iustituere possimꝰ Nec tam de
Rebus humanis bene meretur qui sc̃iam bene dicendo affert ꝙͣ qui pie
acq ĩ nocẽter docet uiuere. Idcirco apud grecos maiores in glĩa pħi
quod ẽ longe p̃stabilius qm̃ bene dicere ad paucos pertiuet ẜene aũt
uiuere ad om̃es. Multum tamẽ uobis exercitatio illa fictarũ sicm
cõtulit ut nũc maiore copia ⁊ facultate dicendi causam uẽitatis ꝑ¬

Expanded text:
si, hac deleniti feruntur in praeceps et bonorum specie falsi masi, hac deleniti feruntur in praeceps et bonorum specie falsi maamplectuntur succurrendum esse his erroribus credidi: ut et docti ad veram sapientiam dirigantur et indocti ad veram religionem. Quae professio multo melior, utilior, gloriosior putanda est, quam illa oratoria, in qua diu versati, non ad virtutem, sed plane ad argutam malitiam juvenes erudiebamus. Multo quippe nunc rectius de praeceptis coelestibus disseremus, quibus ad cultum verae majestatis mentes hominum instruere possimus: nec tam de rebus humanis bene meretur, qui scientiam bene dicendi affert, quam qui pie atque innocenter docet vivere: idcirco apud Graecos majore in gloria phiquod est longe praestabilius: quoniam bene dicere, ad paucos pertinet, bene autem vivere ad omnes. Multum tamen nobis exercitatio illa fictarum litium contulit, ut nunc majore copia et facultate dicendi causam veritatis p
Abbreviated transcription (Latin):
q uichil discaret si consilia et disposicõnes illiꝰ maiestatis eterne cognito
assequeret᷑ humana quod quia fieri nõ potuit ut hõĩ per se ip̃m racio
diuina notesteret nõ ẽ passus hoĩem lumen sapĩe Requirẽtem diucius
errare ac sine uso laboris effectu bagari per tenebras ĩ excritabiles ape¬
ruit oculos eius aliqũ et nocionẽ ueritatis numꝰ suũ fecit Et et huma¬
nã sapĩam nillam messe mõstraret et erranti ac bago uiã cõsequende
ĩ mortalitatis oscenderet berũ qm̃ panci ucũtur hoc celesti beneficio ac
mumere ꝙ obuoluta in obsturo ueritas laceat eaq uł cõtemptut doctis
ẽ quia ydoneis assertoribus eget ał odio indoctis eb iusitam sibi auiterita¬
tem quã natura homiinũ ꝑcliuis in uicia ꝑati non pt nam quia uirtu¬
tibus amaritudo ꝑmixta est bicia bero boluptate codita sũt illa offen¬

Expanded text:
inter deum hominemque distaret, si consilia et dispositiones illius maiestatis aeternae cogitatio inter deum hominemque distaret, si consilia et dispositiones illius maiestatis aeternae cogitatio adsequeretur humana. quod quia fieri non potuit ut homini per se ipsum ratio diuina notesceret, non est passus hominem deus lumen sapientiae requirentem diutius errare ac sine ullo laboris effectu uagari per tenebras inextricabiles: aperuit oculos eius aliquando et notionem ueritatis munus suum fecit, ut et humanam sapientiam nullam esse monstraret et erranti ac uago uiam consequendae inmortalitatis ostenderet. uerum quoniam pauci utuntur hoc caelesti beneficio ac munere, quod obuoluta in obscuro ueritas latet eaque uel contemptui doctis est, quia idoneis adsertoribus eget, uel odio indoctis ob insitam sibi austeritatem, quam natura hominum procliuis in uitia pati non potest — nam quia uirtutibus amaritudo permixta est, uitia uero uoluptate condita sunt, illa offen
Abbreviated transcription (Latin):
quitquid laboris poterat impendi cõtemptis oibus et pri¬
natis ⁊ publicis accionibus adinquirende uentatis stu¬
diũ cõtulerunt estimances multo ẽẽ p̃clarius humͣarũ
Diuinarũq rerũ ibestigare ac stire Racõnẽ quã stru¬
eudis opibus aut cumulandis honoribus inherere quibꝰ
Rebus quã fragiles terreneq sũt et ad solius culcum.¬
corporis pertinẽt nemo melior nemo iustior effici p̃t
erant quidem illi ueritatis agnicõe dignissumm qũ sa¬
Ire tantotp̃e cupierunt ut eam Rebus oĩbus ancepo-¬
uerent: Nlam et abiecisse quosdam res familiares et
Renũciasse uiu̾sis noluptibus cõstat ut solam midã q urtutẽ expedici¬
q sequerent᷑ Tancũ apud eos iurtutis nomẽ ⁊ auctoitas baluit bt ñp̃a¬
eẽ sĩnm bomi p̃miũ inditarent E neq adepti sunt id quod̾ uolebãt᷑ xt
opã suul atq industriã ꝑdiderunt qr uei̾tas id ẽ archanũ sc̃m dei qui

Expanded text:
quidquid laboris poterat impendi, contemptis omnibus et privatis et publicis actionibus, ad inquirendae veritatis studium contulerunt; existimantes multo esse praeclarius humanarum divinarumque rerum investigare ac scire rationem, quam aut struendis opibus, aut cumulandis honoribus inhaerere. Quibus rebus, quoniam fragiles terrenaeque sunt et ad solius corporis pertinent cultum, nemo melior, nemo justior effici potest. Erant illi quidem veritatis cognitione dignissimi, quam sciuerunt atque ita, ut eam rebus omnibus anteponerent — nam et abiecisse quosdam res familiares suas et renuntiasse uniuersis uoluptatibus constat, ut solam nudamque uirtutem nudi expeditique sequerentesse summi boni praemium iudicarent —, sed neque adepti sunt id quod uolebant et operam simul atque industriam perdiderunt, quia ueritas id est arcanum summi dei, qui
Abbreviated transcription (Latin):
bat quod indebat elemẽtũ ẽẽ mũdi ꝙ ip̃m eguerit auctore. hec
eũ racio ꝑduxit ad deũ illũ p̾mogenitũ cii assignat et tribuit
principacum
amerius nichil nobis daie potuit quod ꝑtineat ad beĩtatem
cop qmi generatonẽ umꝰ libri oꝑe complexus esedo tuast
tanẽ nicħil dedit nõ ã dẽo condicore sieno exor ⁊ seda chaõs
quod est rudis in ordinate q mater̃̾e ꝯfusa cõgeries c explanare
ante Rebuerit chaos ip̃m sũde quãdo quonis ese amacos care a¬
pifet delimurũ sicut ab aliquo artifice disposica ordiuata effecta
ꝓut ouia sicͣ ipãm mateiam fictã eẽ ab aliquo ucce est itiis s¬

Expanded text:
bat, quod uidebat elementum esse mundi, quod ipsum eguerit auctore. haec eum ratio perduxit ad deum illum primogenitum, cui adsignat et tribuit principatum. Homerus nihil nobis dare potuit quod pertineat ad ueritatem:  libri opere conplexus est: sed tamen nihil dedit non a deo conditore sumens exordium, sed a chao, quod est rudis inordinataeque materiae confusa congeries, cum explanare ante debuerit chaos ipsum unde quando quomodo esse aut constare coepisset. nimirum sicut ab aliquo artifice disposita ordinata effecta sunt omnia, sic ipsam materiam fictam esse ab aliquo necesse est. quis
Abbreviated transcription (Latin):
mbestigande ueritati scudiusse creduncur Ialesmilesiꝰ q̃
unus ex septe sapiẽciũ nuimero fuit qr p̃mꝰ oiũm quesisse de causis
natur alibus tradicur. Aquã esse dixit ex qua nata sũt omia Reũ
autẽ esse mentẽ que ex aqua cincta formauerit ita mater̃am
rerũ posuit in nuinero pu̾cipiũ causaq nastendi cõsticuit ĩ deo.

Expanded text:
ueritati studuisse creduntur. Thales Milesius, qui unus e septem sapientium numero fuit quique primus omnium quaesisse de causis naturalibus traditur, aquam esse dixit ex qua nata sint omnia, deum autem esse mentem quae ex aqua cuncta formauerit. ita materiam rerum posuit
Abbreviated transcription (Latin):
ligũt isti assertores deorũ ita eos p̾esse singulis Rebus ac partibus
dicũt ut tame unus sic rector exinuꝰ iam ergo ceteri nõ dii erũt O
sacellites ac mistri quos ille unus maximꝰ ac potens oĩum huis officũs
p̃fecerit et ip̃i eius imperio ac mntibus seruiant ẜi uiu̾̃si pares non
ut nõ gͣ dii om̃es sunt n ͣ ꝑt eñi potest hoc ide esse quod seruit et
quod duatur uã si deus nomẽ est sume ptãtis incorruptibilis ẽẽ de¬
uet᷑ perfectus in passibilis nlli rei subiectus gͦ dii nõ sunt quos ꝑere
uni maxio deo necessitas cogit
quia non frustra faslunt᷑ qr hoc ita reputãt. Causam sumoni
rors pansopost apericniꝰ suc uuitate diuine ptatis tesanioni¬
is comprobenos. prophete qui funt admodu euust etur as eent¬

Expanded text:
legunt isti adsertores deorum, ita eos praeesse singulis rebus ac partibus legunt isti adsertores deorum, ita eos praeesse singulis rebus ac partibus dicunt, ut tamen unus sit rector eximius. iam ergo ceteri non dii erunt, sed satellites ac ministri, quos ille unus maximus ac potens omnium iis officiis praefecerit, ut ipsi eius imperio ac nutibus seruiant. si uniuersi pares non sunt, non igitur dii omnes sunt: nec enim potest hoc idem esse quod seruit et quod dominatur. nam si deus nomen est summae potestatis, incorruptibilis esse debet, perfectus inpassibilis nulli rei subiectus. ergo dii non sunt quos parere um maximo deo necessitas cogit. sed quia non frustra falluntur qui hoc ita putant, causam huius rroris paulo post aperiemus. nunc unitatem diuinae potestatis testimoniis conprobemus. Prophetae, qui fuerunt admodum multi, unum de
Abbreviated transcription (Latin):
fot fuerut imperatores quot legiones quot cohorçes quot cunei
quot᷑ ałe prim nec iustrur poterit acies buo quoꝙꝵ pitulum re¬
cusante nec regi facile aut imperari ꝙ suis ꝓpriis cõsilus utãtur omnes
quoꝵ diu̾sitates plus nocẽat qũa ꝑsut/ Sic in hoc rerũ nature impio
nisi unus fuerit ad quẽ tocius sume cura referat᷑ bniu̾sa soluẽt᷑ et̃
b̾no in corꝑe multas mentes ẽẽ qui multa et uaria sũt iisteĩa
membror ut sugulos corporis sensus singule mentes regere
credant᷑. Itẽ multi affectus quibꝰ ꝯmoueri solemꝰ uł ad ir̃a u adcu¬
piditatẽ uł ad leticiã uł ad metũ uł ad mistracionẽ ut in hus oĩbus
totidem nõ una mens pucetur oꝑari s si quis ꝓfecto dicat ne ip̃a
quidẽ que una est habere iudeatur q̾ si in uno corpore tantarũ reꝵ
ubernacões mens bna possidet et uniu̾sis seuił inteata esti eur &qͥs
exiseimet nũdũ nõ posse ab ũno regi a pluribꝰ posse Quod̾ quia incel¬

Expanded text:
tot fuerint imperatores, quot legiones, quot cohortes, quot cunei, quot alae, primum nec instrui poterit acies, unoquoque periculum recusante; nec regi facile, aut temperari, quod suis propriis consiliis utantur omnes, quorum diversitate plus noceant, quam prosint: sic in hoc rerum naturae imperio, nisi unus fuerit, ad quem totius summae cura referatur, universa solventur uno corpore multas esse mentes, quoniam multa et uaria sint ministeria membrorum, ut singulos corporis sensus singulae mentes regere credantur, item multi adfectus, quibus commoueri solemus uel ad iram uel ad cupiditatem uel ad laetitiam uel ad metum uel ad miserationem, ut in his omnibus totidem mentes putentur operari. quod si quis profecto dicat, ne ipsam quidem quae una est habere uideatur. quodsi in uno corpore tantarum rerum gubernationem mens una possidet et uniuersis simul intenta est, cur aliquis existimet mundum non posse ab uno regi, a pluribus posse? quod quia intel
Abbreviated transcription (Latin):
igitur nõ erit qui cessantibus ceceris no ꝑt dĩna guberuare.
Itaq fit ut ad regendũ mũdũ unꝰ ꝑst̃a uirtute opus sit quã in¬
Setissitate mulcoꝵ Qm aut putat hant tantã magnitudiñẽ ab
ouo degi no posse fallitur / neq qnͣta sit uis ac ptas d̾ine maies¬
catis intelligit Ei exiscimiat singalarẽ deũ qui fac̾e mũdũ pob¬
itͣ emlde regere nõ posse quẽ fecit at si cocipiat ãio qnͣta sit

Expanded text:
igitur non erit qui cessantibus ceteris non potest omnia gubernare. igitur non erit qui cessantibus ceteris non potest omnia gubernare. ita fit ut ad regendum mundum unius perfecta uirtute opus sit quam inbecillitate multorum. qui autem putat hanc tantam magnitudinem non posse ab uno regi, fallitur neque quanta sit uis ac potestas diuinae maiestatis intellegit, si existimat singularem deum qui facere mundum potuit, eundem re
Abbreviated transcription (Latin):
illius suit que ubiq sũt om̃ia eu ad eum sołũ oñ̃es undiq copie
minꝰ certe opũ minus uiriũ suiguli habebũt cũ iuera p̃sc̾pta
portione se quisꝙi cõtineat / eodẽm modo etiã dii si plureb slũt
miuꝰ ualebunt aluis cantũdem in se hãcibus uirtutis ꝰapit yei figna¬
do pco ẽsinsi onus ut nico sint om̃ia Reorũ gͥ birtutes ac potes¬
taces infiriiores siut necese est quia tantũ siugisis de entͥ ꝙͣtũt
quĩ eũt capit diuisionẽ ⁊ intericũ capiat necesse est Si autem
interitus peul ess a deo quia in corruptibilis est et eternus cõse¬
quens est ne dundi ptãs diuina no possit Deus ergo uiuis est
Di inthil eẽ aluus potest quod tantũdem capiat potestatis
t hu tamẽ qui multos ee arbitrantur officio inter se dicũt q¬
partitos de quibus dĩibus suo loco disputabimꝰ illud interiu
quod ad pũtẽ locũ pertiẽt teneo si partiti mit̾ se officio eodem
Reuoluitur res ut exhus quilibet suffit̾e om̃ibus nequeat ꝑfcũs

Expanded text:
es undique copiae minus certe opum, minus uiriuni singuli habebunt, cum intra praescriptam portionem se quisque contineat. eodem modo etiam dii, si plures sint, minus ualebunt, aliis tantundem in se habentibus. uirtutis autem perft esse nisi unus, ut in eo sint omnia. Deorum igitur virtutes ac potestates infirmiores sint necesse est: quia tantum singulis deerit quantum quid enim capit divisionem, et interitum capiat necesse est. Si autem interitus procul est a Deo, quia incorruptibilis est et aeternus, consequens est ut dividi potestas divina non possit. Deus ergo unus est, si nihil esse aliud potest, quod tantumdem capiat potestatis; et ii tamen, qui multos esse arbitrantur, officia inter se dicunt partitos. de quibus omnibus suo loco disputabimus. illud interim quod ad praesentem locum pertinet teneo: si partiti sunt inter se officia, eodem reuoluitur res, ut ex iis quilibet sufficere omnibus nequeat. perfectus
Abbreviated transcription (Latin):
sui que ͣ sꝰ quis oguita ueritate discusrexit sciet quo Refercodie
⁊ qnẽ abmodũ sibi uta degenda sit suꝰ scie sũmã breuit᷑
ciccunistribo nt neꝙͣ religiõ ulla siue sapiẽcia suscipiẽda fit
dec iilla sure neligione probanda sapiencia. Sxplicit prologus
ustepto igitur illustrande seritatis officio no putaui adeo ue¬
cessariũ ab illa questione pñcipiu sumere que iudet̾ prima eẽ¬
nacura sine proundentia que rebus om̃ibus cõsulat anforcu¬
bocauit Et pꝰ eñ dyageras qui exclusit / Et alii nõ nilli qui no putaue¬
rut deos esse Quid̾ aliud effecerunt nisi ut nilla esse ꝓiudeccie ⁊¬
putaretur Quos tame ceteri pħi ac mãxie scoiti aterrime restit¬
runt dicentes nec fieri mudũ siue diuinacione potiusse uec costare
uisi sĩma ratõe egeret᷑ Ged et Marcus tulliꝰ ꝙͣus achauͥice
disripline defensor eet de proudẽtia gubernatrice rerũ ł multa
sepe disseruit scoycorũ argumẽta cõfirmans / et noua ip̃e afferens

Expanded text:
sui; quam si quis, cognita veritate, discusserit, sciet quo referenda, et quemadmodum sibi vita degenda sit. Cujus scientiae summam breviter circumscribo: ut neque religio ulla sine sapientia suscipienda sit, nec ulla sine religione probanda sapientia. CAPUT II. Quod Suscepto igitur illustrandae veritatis officio, non putavi adeo necessarium ab illa quaestione principium sumere, quae n sit providencia, que rebus omnibus consulat an fortuuocauit et postea Diagoras qui exclusit et alii nonnulli qui non putauerunt deos esse quid aliud effecerunt nisi ut nulla esse prouidentia putaretur? quos tamen ceteri philosophi ac maxime Stoici acerrime rettuderunt docentes nec fieri mundum sine diuina ratione potuisse nec constare, nisi summa ratione regeretur. sed et Marcus Tullius quamuis Academicae disciplinae defensor esset, de prouidentia gubernatrice rerum et multa et saepe disseruit Stoicorum argumenta confirmans et noua ipsa adferens
Abbreviated transcription (Latin):
mo dei exmchilo ẽẽ coflacam quod opus nisi ab uno inthodri
pficiq nõ potuit Iam intelliget multo faciliꝰ esse ab uno Regi
quod est ab uno eoscitun cõsritutũ
Icat forcasse asiquis ne fabritari quidẽ tam c̃oseysur epꝰ
magnoss facia qtquid iniusos magututuusno ere

Expanded text:
o Dei ex nihilo esse conflatam; quod opus nisi ab uno inchoari perficique non potuit: jam intelliget, multo facilius esse ab uno regi, quod est ab uno constitutum. Dicat fortasse aliquis, ne fabricari quidem tam immensum opus magnos facia
Abbreviated transcription (Latin):
deus formatus esse Quod si est uerũ sicuti est aꝑꝑet hercule apolliũẽ
liberũ mercuriu ip̃mq ioue eũ ceteris hõies fuisse qñ sũt ex duobus¬
exibus nati duid est acc̃e a deo tam remotũ quã corpus quod̾ ipẽ
ad ppagandam sobolem mortalibus tribuit et ꝙ sune substãtia corꝑali
nullum potest esse
porego si sut ĩ mortales et etͥm quod opus t nccessiie ad¬

Expanded text:
aret Herculem Apollinem Liberum Mercurium Iouemque ipsum cum ceteris homines fuisse, quoniam sunt ex duobus sexibus nati. quid est autem a deo tam remotum quam id opus, quod ipse ad propagandam subolem mortalibus tribuit et quod sine substantia corporali nullum potest esse? dii ergo si sunt inmortales et aeterni, quid opus est a
Abbreviated transcription (Latin):
Aiguris eꝓ resoquetbus Et deofertia diune prouidentie per totũ
ret ut inchũ a nobłs mideat᷑ disseri posse ut nõ sinul dẽ
puidencia disseratur Sit ergo nostũ operis epordiu qo il¬
sa cõsequens ac secũd̾a ucrũ potestate uiuꝰ dei ñndus pecetqu
am nmłtor nenio quidam qui sapiat uł raconẽq secũ putet du
no ui epe intestigat qui et codiderit ouna et cade que cõdide
mrtute moderet᷑ Quid eñt mlcis opus ẽ ad mũdi Regnuen susti¬
nendũ nisi forte arbitrabimur si plures suit m̃ꝰ herẽ suigulos
neruorũ atq uiriũ quod quidam facũt hn qui ẽẽ mulcos uolunt
quia necesse est nbecilles ẽẽ siquidẽ suiguli sine auxilio reliqͣꝵ
uerũ ẽ unus sit necesse est. pocestas cñi uł uirtus ab soluta reti¬
net sũa ꝓp̾am firmitatẽ id aũt solidũ exiscimandũ ẽ cui nichił
deced̾e Id ꝑfectũ cui nichil accedere possit Quis dubicet potentis¬

Expanded text:
argutis et eloquentibus et de sollertia diuinae prouidentiae per totum ret, ut nihil a nobis uideatur disseri posse, ut non simul de prouidentia disseratur. Sit ergo nostri operis exordium quaestio illa consequens ac secunda, utrum potestate unius dei mundus regatur anne multorum. nemo, qui quidem sapiat rationemque secum putet, non unum esse intellegat, qui et condiderit omnia et eadem qua condidit uirtute moderetur. quid enim multis opus est ad mundi regimen sustinendum? nisi forte arbitrabimur, si plures sint, minus habere singulos neruorum atque uirium: quod quidem faciunt ii qui esse multos uolunt, quia necesse est inbecillos esse, siquidem singuli sine auxilio reliquorum uerum est, unus sit necesse est. potestas enim uel uirtus absoluta retinet suam propriam firmitatem. id autem solidum existimandum est, cui nihil decedere, id perfectum, cui nihil
Abbreviated transcription (Latin):
nis codrus Rome curciꝰ ⁊ mures dno / nũꝙͣ mortẽ bite cõmodis
pͣcullissent ñ se imnortalitatẽ opĩone dnũ põsequi pucauissent¬
brm cũ ⁊ si nefcierũt ĩmortalicatis iã res eos nñ uo fefeslit
Da eñi uirtus diuicias ⁊ opes id̾co cõtempuit quia fragilles sunt
Soluptates ideo qma brenes g ͦ ⁊ uicam fragile breuẽq cõcepuit
sa cosid̾aus ꝑducit nos ad eximĩu illud ⁊ singłare tiiꝰ eausa nas¬
aui᷑ uonũ Quod sifecissent pħi si nõ quod semel apphenderat eueri
de inmortalitate dispucant incellige̾ debuerũt ideo ꝓpoĩtam nõb̃
esse uircutẽ / uc ꝑ domitis libidimbꝰ reꝵ ꝙ t̾rescrĩĩ cupiditate suꝑ¬
ata pure ac uic̾taes cũe ad deũ id̾est ad oĩgniẽ suã reu̾tantur
Idcirco eiũ soli aianciũ ad aspectũ celi erecti sumꝰ ut sĩcmũ bo¬

Expanded text:
nis Codrus, Romae Curtius et Mures duo, numquam mortem uitae commodis praetulissent, nisi se inmortalitatem opinione ciunescierunt immortalitatis vitam, res tamen eos non fefellit. Si enim virtus divitias et opes ideo contemnit, quia fragiles sunt, voluptates ideo, quia breves; ergo et vitam fragilem brevemque ideo contemnit, rsa considerans perducit nos ad eximium illut ac singulare cuius causa nascimur bonum. quod si fecissent philosophi, non quod semel apprehenderant tueri de inmortalitate animae disputant intellegere debuerunt ideo propositam nobis esse uirtutem, ut perdomitis libidinibus rerumque terrestrium cupiditate superata purae ac uictrices animae ad deum id est ad originem suam reuIdcirco enim soli animantium ad aspectum coeli erecti sumus ut summum bo
Abbreviated transcription (Latin):
rebꝰ errancũ / Si acit est aliqua dispana uirtutis nͨ ea queret᷑ omi
as isto distendi gñe discesseribie̾quidam tã ⁊ si oꝑani dederim ut quã¬
tulacũq dicendi assequerer facultatẽ pp̃ scud̾iũ docendi tñ eloquens aũ¬
ꝙͣ fui qmppe qui foꝵ ũ actingerim quidem s ucce est ip̃a iue faciat tẽ
uonitas elosutem ad quã diserte copiose q defendendam scia diũta¬
tis ⁊ ip̃a ueitas sufficit ¶ uellem gͥ ciceronẽ paulisper ab iunferis surg̾e
at mr eloqntissimꝰ ab homũculo ĩt diẜco doceret᷑ ꝑniũ qui dña sit qd̾
lanoandũ putet qmi uicuꝑat id srudiu qd uocat᷑ pħiã deinde ueq tlla¬
esse arte / qua uirtus ⁊ inscicia distatur n ͨ᷑ ałiã ulla sicut putauit post̾¬
mo qm est / uirtutis disciplina / ubi queñda sit cũ ab illa discendi gn̾e
discesẜis quod ille ñ accoiendi discendi q grã querebat /Aquo eiũ
posset audire sũ sore is mnemo ẜ uc ucausis fac̾e̾ solebat iũtro¬

Expanded text:
aliqua disciplina uirtutis, ubi ea quaeretur, cum ab isto discendi genere discesseris? equidem tametsi operam dederim ut quantulamcumque dicendi adsequerer facultatem propter studium docendi, tamen eloquens numquam fui, quippe qui forum ne adtigerim quidem: sed necesse est ipsa me faciat causae bonitas eloquentem, ad quam diserte copioseque defendendam scientia diuinitatis et ipsa ueritas sufficit. uellem igitur Ciceronem paulisper ab inferis surgere, ut uir eloquentissimus ab homunculo non diserto doceretur: primum quidnam sit quod laudandum putet qui uiesse artem qua uirtus et iustitia discatur nec aliam ullam, sicut putauit; postremo quoniam est uirtutis disciplina, ubi quaerenda sit, cum ab illo discendi genere discesseris, quod ille non audiendi discendique gratia quaerebat. a quo enim posset audire, cum sciret id nemo? sed ut in causis facere solebat, interro
Abbreviated transcription (Latin):
be̾ debuit ⁊ qr siquis racõne sui nestiat ne hoc sit quidẽ E pucemus
no excẽpore dictũ illud̾ effusũ ¶uideamꝰ in tribus uerbis quot e qnͣta pec¬
cauĩt ¶Imũ ꝙ om̃e hõĩs offĩciũ ĩ soł oculis posuit /n ͭ ad̾mentẽ rest¬
fieri siue occasu aie ñ pocest Quid cet̾e̾ corꝑis ꝑtes carebunt ne suis

Expanded text:
bere debuit: quia si quibere debuit: quia si quinon ex tempore dictum illut effusum. uideamus in tribus uerbis quot et quanta peccauerit: primum, quod omne hominis officium in solis oculis posuit nihil ad mentem refefieri sine occasu animae non potest. quid ceterae corporis partes?
Abbreviated transcription (Latin):
tibus intatur / ⁊ conscet itaq nec ullũ ei ab hoie bonũ sꝑandũ est nec
ullum malum recusa ndu
da est dnũ ut solius hõĩs sit nec cadat in ullũ aliud at̃ał de¬
ude nt solius dĩ a ͤ cõminucai posset cũ corꝑe / post̾mo ut no
possit cuꝙͣ sine stĩa ⁊ uirtute cõtiuge̾ Que c̃cũs eptõ illoꝵ dĩs¬
smñas extfudit at soluit Eoꝵ em̃ que dixiunt u ͭ tale ẽ dicam nt quidsit
ut doteam quis institui phos õnis cecos acq insipiences fuisse qui quid
esset hõĩ sccmũ bonũ cõstitutũ nec indere / nec incellig̾e / n ͨ suspitaĩ aliqũ
potuerus ¶ Auaxagoras cĩ ab eo quẽtur emꝰ rei causa natus eet respõ
cant at ego hũc puto nõ ĩueĩentẽ quid r̃sponderet effudisse hoc passin
ne cace̾t Qnod quidẽ secũ si sapiens fuisset cõmẽtatũ medicatũ q ha¬

Expanded text:
ibus nitatur, et constet. Itaque nec ullum ei ab homine bonum sperandum est, nec ibus nitatur, et constet. Itaque nec ullum ei ab homine bonum sperandum est, nec ullum malum recusanduda est. Primum, ut solius hominis sit, nec cadat in ullum aliud animal; dende, ut solius animi, nec communicari possit cum corpore; postremo, ut non possit cusententias excludit, ac solvit; eorum enim quae dixerunt, nihil tale est. Dicam nunc, quid sit; ut doceam quod institui philosophos omnes caecos atque insipientes fuisse qui, quod esset homini summum bonum constitutum, nec videre, nec intelligere, nec suspicari aliquando potuerunt. Anaxagoras, cum ab eo quaereretur cujus rei causa natus esset, respcant. At ego hunc puto non invenientem quid responderet, effudisse hoc passim, ne taceret. Quod quidem secum, si sapiens fuisset, commentatum et meditatum ha
Abbreviated transcription (Latin):
millo ꝓꝓpdcco emolumenco appetendam de dixĩuit / et bonũ sibi cõ¬
sdionerunt quos uono mc igẽe ¶ dristociles abhũs nõ lõge rces¬
sit qui uirtũte cũ honescate sũmũ bonũ putauit quari possit
lilla c̃e uircus nisi honesta ac ño se qud̃o habu̾it cuupicudiuis
mrͣtus esse desmat m idis siẽi pesse nc de uircute prauõ
ndicio malus senciatur Et ddes exiscimacoi houn sermendũ ꝓutauit Qud
qm facit arecto bono ꝑ discedit qr nõ est in nra ptate/ Et uirtus ꝑsus me¬
ritis honescet᷑ ulã quis ẽ honestas n honor ꝑꝑetuus ad alique scd̾o ppłi
rumore delatus Quid ergo fiet /si errore ac pr̃auitate hd̃m mala exis
timacio subsequatur abiciemꝰ ue uirtũtẽ/ quia flagitiosa ⁊ curpis abĩ¬
sipientibꝰ mdicet᷑ Qrue qm̃ ĩuidia p̃mi at uexari p̃t ut sit ipa ꝓpũ ac¬
ipecuũ bonũ nullo extruisecus adiinco indige̾ debet quin suis p̾se uirtu¬

Expanded text:
ndam esse dixerunt, ut bonum sibi constituerent quod bono indigeret. Aristoteles ab his non longe recessit, qui uirtutem cum honestate summum bonum putauit: quasi possit ulla esse uirtus inhonesta ac non, si quid habuerit turpitudinis, uirtus esse desinat. sed uidit fieri posse ut de uirtute prauo iudicio male sentiatur, et ideo existimationi hominum serqui facit, a recto bonoque discedit, quia non est in nostra potestate ut virtus pro suis meritis honestetur. Nam quid est honestas, nisi honor perpetuus ad aliquem secundo populi rumore delatus? Quitimatio subsequatur? abiciemusne uirtutem, quia flagitiosa et turpis ab insipientibus iudicetur? quae quoniam inuidia premi ac uexari pperpetuum bonum, nullo extrinsecus adjumento indigere debet, quin suis per se vir
Abbreviated transcription (Latin):
et scoiti quos secutꝰ est negant sie uircute effici posse ꝙͣꝙͣ beacũ
Ergo uircutis p̃miũ uã uita est uircus ac recte dcm est uãm uicã
facit ñ est gͣ a̾iunt ꝑpt̾ se ipam uircus expectenda s pp̃ uitã bãm q̃¬
ꝑcorpus/ Epicurus deũ beacũ ⁊ ĩcorruptũ uocat quia sempit̾nus ẽ¬
¶ sc̃icudo ẽnĩ ꝑsta ẽẽ debet ut uͭ sit ꝙ eam uexare aut minuere
aut ĩmutare possit n ͨ alit̾ qtͣꝙͣ exiscuuare bñ pocest ñ suerit ĩ cor¬
rupcũ Incorruptu aũt n ͭ est nͣ qd est ĩ mortale. Sola gͦ ĩmorlicas
bã est quia corrũpi ac dissolui nõ p̃t ¶ srd si cadit ĩ hoiem uircus ẜͦ
negare nullꝰ p̃c / cadit ⁊ bcicudo Nõ pocest eiũ fiei̾ ut sit nuser qui
uircuce est p̃dicus / Ci cadit ucĩcudo gͦ et in mortalitas codit in¬

Expanded text:
et Stoici, quos secutus est, negant sine uirtute effici posse quemquam beatum. et Stoici, quos secutus est, negant sine uirtute effici posse quemquam beatum. ergo uirtutis praemium beata uita est, si uirtus, at recte dictum est, beatam uitam facit. non esper corpus. Epicurus deum beatum et incorruptum uocat, quia sempiternus est. beatitudo enim perfecta esse debet, ut nihil sit quod eam uexare aut minuere aut inmutare possit. nec aliter quicquam existimari beatum potest nisi fuerit incorruptum. incorruptum autem beata est, quia corrumpi ac dissolvi non potest. Quod si cadit in hominem virtus, quod negare nullus potest, cadit et beatitudo. Non potest enim fieri, ut sit miser, qui virtute est praeditus. Si cadit
Abbreviated transcription (Latin):
si oñna que ꝓbonis cõcupiscũt᷑ negligit nͨ sũmꝰ gradus eius ad
mortẽ pacet qũ quid uitam que optat᷑ aceti̾s seꝑe r̾spuit mortẽq
ꝙͣ cecĩ cuent fortit᷑ suscipit si nece est ut aliquã ex se magui boni
pariat quia sustentati ⁊ suꝑaci usq admortẽ labores suie p̃mo
aliquid efficiat quia t̾rena ẜmũsa cõtempuit ⁊ ad alciora intatur
qr quitia despicit Id uero nͭ potest esse aludd quã in mortalitas
discipline discencies acetĩs idesse dixit sũmũ bonũ ꝙ siłe sit ⁊ idem
semꝑ Incellexit ꝓfecto q̃ sit natura sũm bomi licet id nõ explicau̾it
quid sit id est aut ĩ mortalicas / n ͨ aliud omo qtꝙͣ quia sola u mi¬
facẽt᷑ nullũ esse alũo uircutis p̃miũ ꝙͣ inmoicalitatẽ saud̾ans eĩ
uirtutẽ in eo libro ꝙ̃ deĩmacura morte cõst̃psit una inquit res est
uirtus que nos ĩmortalitate douare possit ⁊ pares diis fac̾e ¶ Sed

Expanded text:
oncupiscuntur neclegit, si summus eius gradus ad mortem patet, quandoquidem uitam quae optatur a ceteris saepe respuit mortemque quam ceteri timent fortiter suscipit, si necesse est ut aliquid ex se magni boni pariat, quia suscepti et superati usque ad mortem labores sine praemio aliquid efficiat, quia terrena uniuersa contemnit, et ad altiora nitatur, quia humilia despicit? id uero nihil potest esse aliut quam inmortalitas.disciplinae, dissentiens a ceteris id esse dixit summum bonum, quod simile sit et idem semper. intellexit profecto quae sit natura summi boni, licet id non explicauerit, quid sit: id est autem inmortalitas nec aliut omnino quicquam, q nullum esse aliud uirtutis praemium quam inmortalitatem. laudans enim uirtutem in eo libro quem de inmatura morte conscripsit, una inquit res est uirtus, quae nos inmortalitate donare possit et pares diis facere. sed
Abbreviated transcription (Latin):
ponius ⁊ faueant i accedunt nullꝰ hic cenu̾tati lotus est Ineter¬
nũ stltitie pena subenuda es Gi aũt ꝑsona mnauis aut op̃io
falsa deceꝑit homo aũt qͣliscũq est si sibi credit hoc est si hõi
credit ut nõ dicam scultꝰ qui suu ñ bideat errore certe arro¬
gaus est qui sibi audeat mudicare ꝙ hũaua condico ñ r̃cepit
ispe ille romane liugne sumꝰ auctor / quͣtũ fallat᷑ licer ex

Expanded text:
nt. Nullus hic temeritati locus est: in aeternum stultitiae poena subeunda est, si aut persona inanis, aut opinio falsa deceperit. Homo autem, qualiscumque est, si sibi credit, hoc est si homini credit ut non dicam stultus, qui suum non videat errorem certe arrogans est, qui sibi audeat vendicare, quod humana conditio non recipit. Ille ipse romanae linguae summus auctor
Abbreviated transcription (Latin):
explicare aut ꝓbae̾repocuerũt hn qui ueꝵ de ãa senciebant Exper¬
tes enĩ diuine huiꝰ erudicõius nec argum̃ta uera quib iuite¬
rent᷑ actulerũt nec cestionia quib ꝓbarent Ged oportmñꝰ.
hauc questionẽ cractabimꝰ in ultio libro cũ de uita beata nõb
tiuetur hanc dia erudicio ũ desidãt qr nõ in liugna fed̾ ĩ corde
sapiã est Nec int̾est quali utare ẜmone res em̃ ñ uerba q̃rũt᷑
l de saꝑiente disserimꝰ / auiꝰ doct̾na esti quomo uni̾e opporteat¬
¶ er nod̾ si neq phisita illa rac̃o uecessaria est / neq hec logita
quia beacũ face̾ ñ pũt rescat ut in sola echice gocius pħie¬

Expanded text:
explicare aut probare potuerunt ii qui uerum de anima sentiebant. expertes enim diuinae huius eruditionis nec argumenta uera quibus uincerent adtulerunt nec testimonia quibus probarent. sed oportunius hanc quaestionem tractabimus in tinetur. Hanc divina eruditio non desiderat: quia non in lingua, sed in corde sapientia est; nec interest, quali utare sermone: res enim, non verba quaeruntur. sed de sapiente disserimus, cujus doctrina est, quomodo vivere oporteat. Quod si neque physica illa ratio necessaria est, neque haec logica, quia beatum facere non possunt: restat ut in sola ethica totius phi
Abbreviated transcription (Latin):
sit uirtutis ⁊ tale / ut n adici quitꝙͣ nec decrahi possit euit qͥd̾ inhus
om̃ib̃ꝰ d̃ceuendis uirtutis officia cõsisbũt ¶Nã boluptates / opes / potẽtia
ceteri facuit / ucti eupidcitate id est ꝑfecto uirtus ^ Aliuo gͦ sublimꝰ
atq p̃clarius efficit Nec frustra hic̃ p̃ñtibꝰ bonis reluctat᷑ nͥ ꝙ mã
iora ⁊ ueĩora desiderat/ non desꝑemꝰ t̃uẽiri posse/ modo se uersit coc¬
tatio in gĩa / Neq em̃ lemasit iudicra pectũtur p̃ml̃a ẜ queit᷑ quio
sit ꝓpt̃ qͥd uasciuu Quto efficiat uirtus possuuꝰ sic iubestigare ¶ Iuo
sunt exquibꝰ homo cõscat᷑ / animꝰ et corpus/ Multa sunt ꝓp̃a anm
multa ꝓpa corꝑis multa ucrique cõmunia sicut est ipa uirtus que
quotieus ad corpus ĩ fertͣ de c̾caudi gr̃a foititudo noĩatur Qmi igiͣ
utriq subiacet forcicuddo / nt̾iq ꝓpoĩto dimicaco est ⁊ ucrique erdi

Expanded text:
ci quicquam neque detrahi possit. quid quod in his omnibus contemnendis uirtutis officia consistunt? nam uoluptates opes potentias ceteri faciunt uicti cupiditate, id est profecto uirtutis. aliut ergo sublimius atque praeclarius efficit nec frustra his praesentibus bonis reluctatur, nisi quod maiora et ueriora desiderat. non desperemus inueniri posse, modo uerset se cogitatio in omnia: neque enim leuia aut ludicra petuntur praemia. Si quaeritur quid sit propter quod nascimur, quid efficiat uirtus, possumus sic inuestigare. duo sunt ex quibus homo constat, animus et corpus. multa sunt propria animi, multa propria corporis, multa utrique communia, sicut est ipsa uirtus: quae quotiens ad corpus refertur, discernendi gratia fortitudo nominatur. quoniam igitur utrique su
Abbreviated transcription (Latin):
sibilis est c̃i hus cõgredioir hostbus qui uideiᷤ taugi q nõ possĩt Qui
suut aut ħostes aĩ nisi cupiditates uicia pc̃ea orue si uicerit birtꝰ
ac sligauĩt in maculatus erit añꝰ ac purus bnde igit᷑ colligi p̃t
Quls efficiat aĩ fdrcitũdo Binurũ exconiuncto ⁊ pari hoc est ex
corpis forcicitoi Rudd cũ in aliꝙͣ cõgressionẽ certam qe ue¬
nerit sud̃ aliud ex bictoria quam uicam petit Sine eĩi cũ hoĩe
sine cũ bestia dimices ꝑsaluce t̾tatur Eigo ut corpus uincend̃o as
sequit᷑ uc nõ nic̾eat sit et am̃uꝰ ut ꝑiuaueat Et situt corpus ab
hostibꝰ siuis motũ morte mulcat᷑ ita suꝑacꝰ uicus annꝰ moĩatur¬

Expanded text:
sibilis, cum iis congreditur hostibus qui uideri tangique non possunt. qui sunt autem hostes animi nisi cupiditates uitia peccata? quae si uicerit uirtus ac fugauerit, inmaculatus erit animus ac purus. unde igitur colligi potest quid efficiat animi fortitudo? nimirum ex coniuncto et pari hoc est ex corporis fortitudine: quod cum in aliquam congressionem certamenque uenerit, quid aliut ex uictoria quam uitam petit? siue enim cum homine siue cum bestia dimices, pro salute certatur. ergo ut corpus uincendo id adsequitur, ut non intereat, sic et animus, ut permaneat, et sicut corpus ab hostibus suis uictum morte multatur, ita superatus a uit
Abbreviated transcription (Latin):
alid/ at unchił urtute ꝑlchrius sapiente diginꝰ ĩueiri potest
Si eñ uicia obcurpicudĩem fugienda sũt/ Birtꝰ gͥ appetenda ẽ
ob decõre / Qruid gꝰ potest ne fiei̾ ut quod bonũ quod honestũ
esre cõscas / mĩcede ac p̃mio careat sicq tam scerile / ut uᵈ ex se
comddi pariat labor ille magnus et difficultas ⁊ eluctatio ad¬
ĩsus mala quib hec uica plẽna est aliquid magm boni pariat

Expanded text:
iri potest. Si enim vitia ob turpitudinem fugienda sunt, virtus igitur appetenda est ob decorem. Quid ergo? Potestne fieri, ut quod bonum, quod honestum esse constat, mercede ac praemio careat, sitque tam sterile, ut nihil ex se commodi pariat? Labor ille magnus, et difficultas, et eluctatio adversus mala, quibus haec vita plena est, aliquid magni boni pariat
Abbreviated transcription (Latin):
lis officiũ est cũ assignatas inco lunt sedes cascra iminũt donicilia
in euarrabili arce cõponũtregi suo ẜuiunt nestio au in hus sit ꝑstã
Cũ alus uniencibꝰ religionis c̾ce sunt exꝑtia Equidẽ sit arbitror
uniũsis aĩalibꝰ uacã esse racoem s nuici s cm̃ m ͦ aduita tuenda hõi
etia ad ꝑpagandam et qr ĩ hõie ratio ipã ꝑfta est sapia noĩat᷑ que
inhoc exinuũ facit hõĩem qd soli dacũ est incelligere diuina Rͣ¬

Expanded text:
lis officium est, cum assignatas incolunt sedes, castra muniunt, domicilia lis officium est, cum assignatas incolunt sedes, castra muniunt, domicilia inenarrabili arte componunt, regi suo serviunt; nescio an non in his cum aliis uiuentibus, religionis certe sunt expertia. equidem sic arbitror, uniuersis animalibus datam esse rationem, sed mutis tantummodo ad uitam tuendam, homini etiam ad propagandam. et quia in homine ratio ipsa perfecta est, sapientia nominatur, quae in hoc eximium facit hominem, quod soli datum est in
Abbreviated transcription (Latin):
agnico Sũmu gͥ hõĩs bonũ in sola religione est Nam cecã q̃ pu¬
cantur esre hõi pp̃a in cet̾ĩs quoq aĩalibꝰ reꝑiunt᷑ Cã eiũ suas uoces
ꝑp̃is int̾ se notis discernũt acq dinoscunt uł loqui uident᷑ ⁊idendi
quoq racio aꝑpet in hus aliqͣ cũ mulsis auribꝰ contratoq recũ ⁊ ocu¬
as in lascuia resolutis aut hõi allidoñt / aut suis Qucd̃ cõiugibꝰ ac pe¬
tibꝰ ꝓpus nõne aliquĩo amori mutuo / et indulgentie siłe imꝑciunt
Iam illa que sibi ꝑspiciũt infucuꝵ ⁊ cibos r̃ꝑonũt habent utiq pru¬
denciã ¶ Raconis quoq signa ĩmulcis dep̃hendũt᷑/ dlã qũ ualia s
appecut mala cauent piculũ uitant lacibula sibe ꝑant in plures
exicꝰ dispacencia ꝓfectõ aliquid intelligũt / Pocest alĩq̾s negare illis
in esse racoem cũ hoiem ip̃m sepe deludant Nã quibꝰ geuerandi iel¬

Expanded text:
agnitio. Summum igitur hominis bonum in sola religione est. nam cetera, agnitio. Summum igitur hominis bonum in sola religione est. nam cetera, tantur esse homini propria, in ceteris quoque animalibus reperiuntur. cum enim suas uoces propriis inter se notis discernunt atque dinoscunt, conloqui uidentur. ridendi quoque ratio apparet in his aliqua, cum demulsis auribus contractoque rictu et oculis in lasciuiam resolutis aut homini adludunt aut suis. quid coniugibus ac fetibus propriis? nonne aliquid amori mutuo et indulgentiae simile inpertiunt? iam illa quae sibi prospiciunt in futurum et cibos reponunt, habent utique prouidentiam. rationis quoque signa in multis deprehenduntur. nam quando utilia sibi adpetunt, malo cauent, pexitus dispatentia, profecto aliquid intelligunt. Potest aliquis negare illis inesse rationem, cum hominem ipsum saepe deludant? Nam quibus generandi mel
Abbreviated transcription (Latin):
ac patus eolendi se dei gra natũ qui nos ideo generauit ut ei seruia¬
nꝰ Beruirs aut deo nichil est aludo ꝙͣ bonis opibus eneri ⁊ cõẜuareͣ
institia Sed ille ot homo diuinarũ ieꝵ imꝑitus tem magĩam redegit
dmiinu duo sola deligendo que sibi dicẽt intuenda auodsiuatit
se ee dixisset nt mũdum incuetur ꝙͣqũa oia cõp̃hendẽt ac maiorẽ
uteret᷑ souo cũ ũ implesset hoĩs efficiũ quia quãto pluris est nã
ꝙͣ corpus tanco pluris est homo ꝙͣ mũdus qr mũdi Seiͥs ⁊ fecat
cõcemplandus est qͣi dequt est ip̃e in mortalis sic aĩm erre uoluit sei
do / existimandꝰ est anaxagoras ad que uidenda nacũ se esse dixeĩt
N celum uidisse nec solem ¶ Expedi ta est g᷑ hõis racio si sapiat
quꝰ ꝑꝑ̃a est humauitas/ Nam ipa hñauitas quid est ñ iusticia Quid¬
est iusticia isi pietas ¶pietas aut ichil est aluũ ꝙͣ dei ꝑencis

Expanded text:
ac paratus colendi se dei gratia natum, qui nos ideo generauit, ut ei seruiaac paratus colendi se dei gratia natum, qui nos ideo generauit, ut ei seruiamus. seruire autem deo nihil aliut est quam bonis operibus tueri et conseruare iustitiam.. sed ille ut homo diuinarum rerum inperitus rem maximam redegit ad minimum duo sola deligendo, quae sibi diceret intuenda. quodsi natum se esse dixisset, ut mundum intueretur, quamquam omnia conprehenderet ac maiore uteretur sono, tamen non inplesset hominis officium, quia quanto pluris est anima quam corpus, tanto pluris est deus contemplandus est: quia Deus, ut est ipse immortalis, sic animum voluit esse do, existimandus est Anaxagoras, ad qunec caelum uidisse nec solem. expedita est igitur hominis ratio, si sapiat: cuius propria est humanitas. sed ipsa humanitas quid est nisi iustitia? quid iustitia nisi pietas? pietas autem nihil aliut quam dei parentis
Abbreviated transcription (Latin):
re uisio cua cõfert./ Riuurũ ut hac ĩmensũ ⁊ admurabile oꝑus lauõ¬
es cõfitere g ᷑ esse reꝵ om̃ cõscitucore dñi qui te in hunc mũdũ quosi
cescem laudacorẽq canti sui oꝑis induxit/ Magnũ esse credis bide̾
celum acq solem/ Cur gͦ nõ gr̃as agis ei qui huiꝰ bñsicii auctor ẽ cur
est eui ut mulco nurabilior sit qui nurabilia fecit Sice quispĩa uocass
ad cenam in eaq ap̃tie acceptus esses non sanus uideris si pluris facẽs
ip̃am uoluptace quã uoluptatis auctore had eo pħi ad̾corpus r̃ferunt
omia nichil prorsus admentẽ nec uident amplius quã quod sub ocłis
neuit At quin ⁊ emuotis om̃ibus officus corꝑis in sola mence ponenda
e hois racio dõ gͦ ideo naser ut ea que sũs facta udeam ꝰs ut ip̃m
fattore rep om̃i cõtemplem᷑ idest mence cernamꝰ Qua̾e si quis adĩe
am uere sapiat iue̾regee ouꝰ rei causa uatus sit rspondebit ĩtreptd

Expanded text:
t? nimirum ut hoc inmensum et admirabile opus laudes. confitere igitur esse rerum omnium constitutorem deum, qui te in hunc mundum quasi testem laudatoremque tanti sui operis induxit. magnum esse credis uidere caelum atque solem: cur ergo non gratias . agis ei qui huius beneficii auctor est? cur est enim multo mirabilior sit qui mirabilia perfecit. si te quispiam uocasset ad cenam in eaque optime acceptus esses, num sanus uiderere, si pluris faceres ipsam uoluptatem quam uoluptatis auctorem? adeo philosophi ad corpus referunt omnia, nihil prorsus ad mentem nec uident amplius quam quod sub oculos uenit. atquin remotis omnibus officiis corporis in sola mente ponenda est hofactorem rerum omnium contemplemur id est mente cernamus. quare si quis hominem qui uere sapiat interroget, cuius rei causa natus sit, respondebit intrepidus
Abbreviated transcription (Latin):
it nua nocet minuitur etatis et młtis ñ contĩgit. Nã qui opi¬
bꝰ carent quoꝵ maior est mierus / ecia boluptate careant necesse
est No est gͣ sũũ uonũ s ue bouũ quidem uoluptas Qut̃o diui¬
cie/ Mulco magis / acc et paucioribꝰ / ⁊ pleꝵq casu ⁊ mertibꝰ sepe
⁊ nõ ñꝙͣ scelere cõtingunt / ⁊ opcantur ab ħũs qui eas iam cenẽt
suto regdñ ip̃m /ne id quide/ Non em cucti hõies regnare possũt
⁊ necce est uniusos sĩm uoni capates esse/ Queramꝰ̃ gͣ aliquio

Expanded text:
ocessu minuitur aetatis et multis non contingit; nam qui opibus carent, quorum maior est numerus, etiam uoluptate careant necesse est. non est igitur summum bonum, sed ne bonum quidem uoluptas. quid diuitiae? multo magis: nam et paucioribus et plerumque casu et inertibus saepe et nonnumquam scelere contingunt et optantur ab iis qui eas iam tenent. quid regnum ipsum? ne id quidem: non enim cuncti homines regnare possunt et necesse est uniuersos summi boni capaces esse. quaeramus igitur aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
posit une s pleñdũ est eigo ut sinami᷑ dond et quide gͣuĩs ac repe
aessit postea ñ dolẽ iocũdius miferrimꝰ est gͥ qi nuĩꝙͣ doluit quia
pono car et quẽ nos sełitissimũ putabamꝰ quĩa malo caruit ab hac
ut eueniat nchril aluid possiuuꝰ quã optore ¶ Sñũ aũt bonũ nõ
pocest effice queꝙͣ beatũ ñ semꝑ fu̾i̾t in ipiꝰ ptate hoc aut ad har tus

Expanded text:
 et quidem grauiter ac saepe, ut sit postea non dolere iucundius. miser- rimus est igitur qui numquam doluit, quia bono caret: quem nos felicissimum putabamus, quia malo caruit. ab hac ut eueniat, nihil aliut possumus quam optare? summum autem bonum non potest efficere quemquam beatum, nisi semper fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
eupidus et appẽtens osset Religionis ec̃ sapĩe ẜ ideo fallucur
qudo̾ aut religionẽ suscipiũt ꝯmssa sapia / aut̃ sap̃ie soli scudent
iissa religione cũ alter siĩ alco Serũ esse nõ possit sadũt gͦ ad
mulapłites religiones s to̾eo falsas quia sapĩam reliuq̃rũt/ que
ilłos doce poterat᷑ deos multos esse ñ posse aut scudent sapĩe / sed
eo false / quia religionẽ sum̃ dei omiferũt qui eos ad ueri sciẽ¬
ciam poruit eridire Sic hoies qui alt̾utrũ suscipiũt bicã deui¬
am maxis q error ibꝰ plena secũt᷑ qm̃ in hũb duobꝰ ĩsoꝑabilit̾
piret Iotuerũt enĩ sic quere̾ / Euodcũq est sũmũ bonũ / necesse

Expanded text:
ed homines ideo falluntur, quod aut religionem suscipiunt omissa sapientia aut sapientiae soli student omissa religione, cum alterum sine altero uerum esse non possit. cadunt ergo ad multiplices religiones, sed ideo falsas, quia sapientiam reliquerunt, quae illos docere poterat deos multos esse non posse, aut student sapientiae, sed ideo falsae, quia religionem summi dei omiserunt, qui eos ad ueri scientiam potuit erudire. sic homines qui alterutrum suscipiunt uitam deuiam maximisque erroribus plenam secuntur, quoniam in his duobus inseparabiliter eriret. potuerunt enim sic quaerere: quodcumque est summum bonum, necesse
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩem qd heãt nocitia dei ipisꝙ ĩ hoĩbꝰ nulla geus est / neq tau ĩ¬
mansueta neq tam fera que nõ etiã si ignoret quale haberi deũ
deceat cñ hendum sciat/ Ex quo efficit᷑ ut is agnostat deũ qui mide
collunt etia religionẽ ⁊ orbant hoĩom suo ꝓp̾o ac singulari bono c
quod est a recte uiuendo acq ab oi hũanitate disuuctũ & deus nc
cuucta uiuencia subiecit hõi sic ipm hoĩem sibi Nam quid ẽ cur
idem ip̃i dispucent io dirigendam esse mence quo nultus erectus est
Si eñĩ nob̃ incelii spectandũ est ad nichil utiq alud quã ob religio¬
nẽ Si Religio tollit᷑ nulla nob̃ racõ cã celo est Itaq aut eo spectan
ligiomi ẜmamꝰ aut ideo ut racoem rer celesciũ cognostamꝰ si iõne

Expanded text:
iam aliquam Dei, ipsisque in hominibus nulla gens est, neque tam immansueta, neque tam fera, quae non, etiamsi ignoret qualem Deum habere deceat, tamen habendum sciat. Ex quo efficitur ut is agnoscat Deum, qui, unde tollunt etiam religionem, et orbant hominem suo proprio ac singulari bono, quod est a recte uiuendo atque ab omni humanitate diiunctum, quia deus ut cuncta uiuentia subiecit homini, sic ipsum hominem sibi. nam quid est cur idem ipsi disputent eo dirigendam esse mentem quo uultus erectus est? si enim nobis in caelum spectandum est nihil utique aliut quam ob religionem, si religio tollitur, nulla nobis ratio cum caelo est. itaque aut eo spectandligioni seruiamus, a.ut ideo, ut rationem rerum caelestium cognoscamus. se
Abbreviated transcription (Latin):
ergo suꝑest ñ ut omissis licigat oribus curiosis ac ꝑcinacibꝰ Benia¬
mr ad udite illũ ptuĩcet dacore supplicis ⁊ quiete sapĩe que non
cancũ formare nos ⁊ nc̃duc̾e in mam possit berꝰ ecia decõcroner¬
sus iscoꝵ ferre sinam hec nos docet ꝙͦ sit hois ueꝵ ac simiũ bo¬
nũ de quo p̾us ꝙͣ dice̾ incipio ille oĩuis sencencie refellende sunt

Expanded text:
iosis ac pertinacibus, veniamus ad judicem illum, scilicet datorem simplicis et quietae sapientiae? Quae non tantum formare nos, ac inducere in viam possit, verum etiam de controversiis istorum ferre sententiam. Haec nos docet, quid sit hominis verum ac summum bonum: de quo priusquam dicere incipio, illae omnes sententiae sunt refellendae, u