comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adgentes : &ait : sicut enim aliquando uos noncreddistis dõ.
Nunc autem miseri cordiã consecutiestis illorũ incredulitate:
ita & nunc non crediderunt in ur̃a miseri cordia. ut ipsimiscri¬
cordiã consequantur : Conclusit enim ds̃ omnes in infidelitate :
ut omniũ miseratur : et cũ adtendiss& que dixerit admirans sen¬
tentie suae certam quidem ueritatem sed magnã ꝓfunditatẽ
quomodo conclusit ds̃ om̃s in infidelitate ut omniũ misera¬
tur: quasi faciens malaut nirent bona : Mox exclamauit atq:
ait: Oaltitudo diuitiarũ sapientiae & scientia dĩ. quam
instrutabilia sunt iuditia eius. & inuestigabiles uiae eius.
Haec enim icudicia inscrutabilia. & inuestigabiles uias. peruer¬
sibmines non cogitantes & ꝓcliues adrep̃hendi÷ Non idonei ad
intellꝑgendu : putabant & iactitabant a postolũ dicere
faciamus mala utueniant bona: qđ ab sit ut a posto ł diceret

Expanded text:
ad gentes, et ait: sicut enim aliquando uos non credidistis deo, ad gentes, et ait: sicut enim aliquando uos non credidistis deo, nunc autem misericordiam consecsic et ipsi nunc non crediderunt in vestra misericordia, ut ipsi misericordiam consequantur. Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur: et cum attendisset quid dixerit, admirans sententiquomodo conclusit deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quasi faciens mala, ut uenirent bona, mox exclamauit atque ait: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! haec enim iudicia inscrutabilia et inuestigabiles uias peruersi homines non cogitantes et procliues ad reprehendendum, non idonei ad intellegendum putabant et iactitabant apostolos dicere: faciamus mala, ut ueniant bona. quod absit ut apostoli dicerent,
Abbreviated transcription (Latin):
nihil aliud quã negarese gratiam. sedut dixi. quoduo lunt de
ma ioribus suspicentur : deparuulis certe pelagiani quidres¬
pondeant non inueniunt : quorũ nec uoluntas ulla ẽ in accipien¬
da gratia cuius uoluntatis meritum p̃cessis dicunt : & in¬
supercos &iã cũ flecureluctari uidemus quandobaptizantur
& diuina sa cramenta percipiunt quod eis ad magnũ impi&atis
peccatum inputaretur si iam libero uterentur arbitrio : et ta¬
men her& etiã in reluctantib: gratia. a pertissime nullo bono merio
precedente alio quingratia iamnoness& gratia: & aliquandofilus
infideliũ praestatur. Haec gratia.: cũ oc culta dĩꝓuidentia mma¬
nibus piorum quomo &um que perueniunt aliquando filii
fidelium. non eam consecuntur aliquo inpedimento ex istente
nepos sit periclitantibus sub ueniri: fiunt uero ista peroccultã
dĩ ꝓuidentiã c̃uius inscrutabilia sunt iudicia. & inuestigabiles

Expanded text:
nihil aliud quam se negare gratiam: sed, ut dixi, quod volunt de nihil aliud quam se negare gratiam: sed, ut dixi, quod volunt de majoribus suspicentur; de parvulis certe Pelagiani quid respondeant non inueniunt, quorum nec uoluntas ulla est in accipienda gratia, cuius uoluntatis meritum praecessisse dicant, et insuper eos etiam cum fletu reluctari uidemus, quando baptizantur et diuina sacramenta percipiunt, quod eis ad magnum impietatis peccatum imputaretur, si iam libero uterentur arbitrio. et tamen haeret etiam in reluctantibus gratia apertissime nullo bono merito praecedente. alioquin gratia iam non esset gratia. et aliquando filiis infidelium praestatur haec gratia, cum occulta dei prouidentia in manibus piorum quomodocumque perueniunt, aliquando filii fidelium non eam consequantur aliquo impedimento exsistente, ne possit periclitantibus subueniri. fiunt uero ista per occultam: dei prouidentiam, cuius inscrutabilia sunt iudicia et inuestigabiles
Abbreviated transcription (Latin):
quando legitis in litteris ueritatis. ado excaetarȩ secundĩ homines.
aut obtundi uel obdurari cordaeorũ seduci: Nolite dubitare p̃cessis¬
sema la meritaeorum. ut iuste ista paterentur : nein curratis millad
prouerbium salomonis: Insipientia uiri uiolat uias eius dm̃ autem
causatur in corde suo : Exatia uero non secundum merita hominum
datur: alio quin. gratia iam non est gratia q̃uia ideo gratia uocatur
quia gratis datur ĩ si autẽ potens est. siue ꝑ angelos. aelbonos
uelnalos quo cum que aliomodo operari &iam incordibus malo¬
rũ ꝓmeritis eorum quorũ malitiã non ipse fecit. sed aut origina¬
liter tractata est ab adam: aut creuit ꝓpropriã uo lutatẽ : quid
bona qui operatus est ut ipsacor da essent exmalis bonas: sad sus¬
picentur homines quae lib& meritabona quae pudt precedere
utius tificentur per dĩ gratiã. non intelle gentes cũ hoc dicunt

Expanded text:
quando legitis in litteris ueritatis a deo seduci homines quando legitis in litteris ueritatis a deo seduci homines aut obtundi uel indurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut iuste ista paterentur, ne incurratis in illud prouerbium Salomonis: insipientia uiri uiolat uiam eius, deum autem causatur in corde suo. gratia. uero non secundatur, alioquin gratia jam non est gratia : quia ideo gratia vocatur, quia gratis datur. Si autem potens est, sive per Angelos, vel bonos vel malos, sive quocumque alio modo operari etiam in cordibus malorum, pro meritis eorum, quorum malitiam non ipse fecit, sed aut originaliter tracta est ab Adam, aut crevit per propriam voluntatem: quid bona, qui operatus est ut ipsa corda essent ex malis bona? CAPUT XXII. 44. Sed suspicentur homines quaelibet merita bona, quae putant praecedere, ut justificentur per Dei gratiam; non intelligentes, cum hoc dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
passiones ignominiae : Item paulo post:sicut non proba uerunt¬
dm̃ habere in noticiam tra dit illos ds̃ in reprobam mentem.
ut faciant quae non conueniunt : et ad tessalonicense f inepis¬
tola secunda : ait de quibus dam: proeo quod dilectionem
ueritatis non receperunt ut salui facerent : Id eo inmitełt
illps ds̃ operationem erroris. ut credant mendatio: ut
iudicentur om̃s qui non crediderunt ueritati. sed consenser̃
iniquitat : his & talibus testimonus diuinorum eloquiorũ.
quaȩ omnnia commemorare nimis longum est. satis quan¬
tum existimo. manifestatur operarids Incordibus hominum. adinclinan¬
das corum uoluntates quocum que uoluerit. siue adbona. prosua mise¬
ricordia siue admala promeritis eorum: iuditio utiq: suo. aliquan do
aperto aliquando occulto: senper autem iustoi fixum enim deb& esse
&immobile in cordeuestro: quia non est iniquitas a paddm̃: acperhoc

Expanded text:
passiones ignominiae. » Item paulo post: « Sicut non probaveruntpassiones ignominiae. » Item paulo post: « Sicut non probaverunt habere Deum in notitia, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt . » Et ad Thessalonisences in Epistola secunda ait de quibusdam: « Pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent, ideo mittet illis Deus operationem tati, sed consenserunt iniquitati, ait. His et talibus testimoniis diuinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis longum est, satis, quantum existimo, manifestatur operari deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum uoluntates quocumque uoluerit, siue ad bona pro sua misericordia siue ad mala pro meritis eorum, iudicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem, iusto. fixum enim debet esse et immobile in corde uestro, quia non est iniquitas apud deum. ac per hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
bat enim cammagna necessitas : ut praȩterius sum regis. & praȩ¬
ter ordinem suum. & illuc auder& intrare : & uidete quid
scriptura dicat : & intuitus est eam tam quam taurus imp&u
indignationis sux: & timuit regina. & conuersus est corlor
eius per dis solutionem : & inclinauit se supercaput delicatae
suae quam praȩcedebat eam : et conuertit ds̃. & transtulit
in dignationem eius in lenitatẽ : scriptum est & in prouerbiis
salomonis : sicut imp&us aque sic corregis inmanudĩ: quo¬
cum que uoluerit declinabit illud: & inpsalmocentesi mo
quarto legitur dictum de a egrptus: quideis fecerit ds̃ :
& conuertitcor eorum ut odissent populum eius: ut dolũ
facerent inseruos eius: In litteris &iã a postolicis uidete
quae scripta sunt : inepistola pauli a posto liadromanos:
Propter ea tradidit illos ds̃ indesideria cordis corumrĩnim¬
munditiã : Item paulo posti propter ea tradidit illos ds̃. in

Expanded text:
bat enim eam magna necessitas, ut praeter jussum regis et praebat enim eam magna necessitas, ut praeter jussum regis et praeter ordinem suum ad illum auderet intrare . Et videte quid Scriptura dicat: Et intuitus est eam tanquam taurus impetu indignationis suae, et timuit regina, et conversus est color ejus per dissolutionem, et inclinavit se super caput delicatae suae, quae praecedebat eam: et convertit Deus, et transtulit indignationem ejus in lenitatem . Scriptum est et in Proverbiis Salomonis: Sicut impetus aquae, sic cor regis in manu Dei; quocumque voluerit, declinabit illud . Et in psalmo centesimo quarto legitur dictum de Aegyptiis, quid eis fecerit Deus: Et convertit cor eorum ut odissent populum ejus, ut dolum facerent in servos ejus . In Litteris etiam apostolicis videte quae scripta sunt; in Epistola Pauli apostoli ad Romanos: Propterea tradidit illos Deus in desideria cordis eorum, in immunditiam. Item paulo post: Propter hoc tr
Abbreviated transcription (Latin):
nunc sedeindomotua÷ quł prouocas inmalũ. & cadestu&
iuda tecum: de inde scriptura subiunexit : &ñ audiuit ames¬
sias qu out̃ qdo erat ut traderetur inmanus eius : qñm quae¬
sierunt deos edom: ecceds̃ ido latriae peccatũ uolens uindi¬
care hoc operatus est in eius corde  cuiutiquae iuste iras¬
cebatur : ut ad monitionem sa lubrẽ non audir& sed ea con¬
temta ir& inbellũ ubicũ suo exercitu cader&: ꝑ ezechie¬
lemꝓpheam dicit dĩi & proph&a sierrauerit & locutus
fuerit Ego dñs seduxi ꝓph&eã illũ : a extendam manũ meã
supereum & ex termina bo eum demedio populo meo isra hel:
in libro ester scriptũ estͣ quae mulier expopulo isra hel
in terram captiuitatis factaerat uxor alienigihe regis as¬
sueri ergo ineius libro scriptumẽ quod cum haber& neces¬
sitatẽ interueni endiqͦ popalo suo. quem rex ubi cũ quace
in regnoeius essa iusserat trucidar:: Orauit addm̃. łoge¬

Expanded text:
Nunc sede in domo tua. Quid provocas in malum, et cadis tu et Nunc sede in domo tua. Quid provocas in malum, et cadis tu et Juda tecum ? Deinde Scriptura subjunxit: Et non audivit Amessias; quoniam a Deo erat ut traderetur in manus, quoniam quaesierunt deos Edom . Ecce Deus idololatriae peccatum volens vindicare, hoc operatus est in ejus corde, cui utique juste irascebatur, ut admonitionem salubrem non audiret, sed ea contempta iret in bellum, ubi cum suo exercitu caderet. Per Ezechielem prophetam dicit Deus, Et propheta si erraverit et locutus fuerit, ego Dominus seduxi prophetam illum, et extendam manum meam super eum, et exterminabo eum de medio populi mei Israel . In libro Esther scriptum est, quae mulier ex populo Israel in terra captivitatis facta erat uxor alienigenae regis Assueri: ergo in ejus libro scriptum est, quod cum haberet necessitatem interveniendi pro populo suo, quem rex, ubicumque in regno ejus esset, jusserat trucidari, oravit ad Do
Abbreviated transcription (Latin):
sinesua uoluntate uenerunt : aut sic uenerunt sca uolunta
te medaciter scriptũ sit. quod dñs ad hoc faciendũ eorũ
sp̃s suscitauit: Immoutrum quae uerũ est quia & sua uolunta¬
te uenerunt: & ta menspm eorũ dñs suscitauit:̃ quod &iã
sic dicipotest : & eorũ spm dñs suscitauit : et tamensua uolun¬
tate uenerunt: Aitenim omni potens. in cordibus hominũ
&iã motum uoluntatis corum : ut percos agat quodperseos
agere ipseuoluerit : qui omnino iniuste aliquid uelle non nouit : quid est
quod homo dĩ dixit ad amȩssiam regem: Nonueni&: nẽcum exercitus
tinerete in illis. Vnfugã conuertete ds ante inimicos qm̃ est uirtus
uertit infugam : Nisiquia illequi incelo & interra om̃a quecũq¬
qua uoluit fecit: &iã incordibus hominumo peratur: Hegi¬
mus qui dixerit Ioas rex isra hel mictens nuntiũ adames¬
siam regem: uolentem pugnare cũ illo: nã post aliqua dixit :

Expanded text:
sine sua voluntate venerunt, aut sic venerunt sua voluntate, sine sua voluntate venerunt, aut sic venerunt sua voluntate, ut mendaciter scriptum sit quod « Dominus » ad hoc faciendum eorum « spiritum suscitavit? » Imo utrumque verum est, quia et sua voluntate venerunt, et tamen spiritum eorum Dominus suscitavit. Quod etiam sic dici potest, eorum spiritum Dominus suscitavit, et tamen sua voluntate venerunt. Agit enim omnia potens in cordibus hominum etiam motum voluntatis illorum, ut per eos agat quod per eos agere ipse voluerit, qui omnino injuste aliquid velle non novit. Quid est quod homo Dei dixit ad Amaziam regem: « Non veniat tecum exercitus tinere te in illis, in fugam convertet te Deus ante inimicos, quoniam est vivertit in fugam, nisi quia ille qui in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit , etiam in cordibus hominum operatur? Legimus quid dixerit Joas rex Israel, mittens nuntium ad Amessiam regem volentem pugnare cum illo. Nam post aliqua dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
adqueuit: respondendo minaciter quib: leniter debuit : unde
hoc nisi ꝓpria uoluntate sed hinc abeo reces serunt decem tribus
is rahel & alium regem sibi consti tuerunt hieroboa utiratidĩ
uo luntas ficr& qđ &iã futurũ esse predixerati: quida inim scrip
tura dicit  & non audiuit rexplebẽ : qum erat conuersio ad ño¬
dñm ut statiuer& uerbũ suũ quolo citus est in manu ichice
si lonitae deiero boam filio na uhbathi nempesicfactũ est¬
& illud per hominis uoluntatem ut tamen conuersio ess& adno:
Legite libros para lr pome non: & inuenigis in secundo libro
qui finitimierant aet hiopibus & as cinderunt in terrã iuda &
dissi paueruntta : & coeperun tomnem substantiã quaȩ in domo
regis inuentic est : Hic ostenditur dm̃ suscitare hostes tis
terris uastandis : quastali poena iudicat dignas : Nũ¬
quid talẽ phrlisti & arabes interram iuda dissipandã

Expanded text:
acquievit, respondendo minaciter quibus leniter debuit. Unde acquievit, respondendo minaciter quibus leniter debuit. Unde hoc, nisi propria voluntate? Sed hinc ab eo recesserunt decem tribus Israel, et alium regem sibi constituerunt Jeroboam, ut irati Dei voluntas fieret, quod etiam futurum esse praedixerat. Quid enim tura dicit? « Non audivit rex plebem, quoniam erat conversio a Domino, ut statueret verbum suum quod locutus est in manu Ahiae Silonitae de Jeroboam filio Nabath . » Nempe sic factum illud est per hominis voluntatem, ut tamen « conversio » esset « a Domino. » Legite libros Paralipomenon, et invenietis in secundo libro m, qui finitimi erant Aethiopibus: et ascenderunt in terram Juda, et dissipaverunt eam, et ceperunt omnem substantiam quae in domo regis inventa est . » Hic ostenditur Deum suscitare hostes eis terris vastandis quas tali poena judicat dignas. Nunquid tamen Philistiim et Arabes in terram Judaeam dissipandam
Abbreviated transcription (Latin):
pessimo sedoptime. ad exercendam & ꝓbandã fidem & pi&atem
bonorũ: Nonsibi quo oma scit ante quafiant sed nobis quibus erat
neces suriũ ut eo modo a gettr nobiscũ : Nũquid non sua uoluntate
abessalon elegit consilium. quod sibi oberat. & tamen ideo fecit
quia ex audierat dñs eius patrẽoran tẽ ut hocfier& : ꝓpt̃ qđ¬
ait scriptura : et dñs mandauit dissipa reçonsiliũ ad tofelbo¬
nũ ut inducat ibis super ab essalon mala om̃a : bonũnũ consilium
dixit quod adtẽpus ꝓderat cause: quia proipioerat
contra patre eius. contraquẽ rebel laberant ut eũ pos sa
obprimere : Hisi dñs consilium dissipassae qđ erat acito fel agen¬
do incorde ab essalon. ut talecon siliũ repudiar&e : &aliud
roboã filius salomonis. respuit consilium salubrae seniorũ. quo dei
dederat: necũ populo dure ager& & uerbis caaeuorũ suorũ potius

Expanded text:
pessimo, sed optime, ad exercendam et probandam fidem et pietatem pessimo, sed optime, ad exercendam et probandam fidem et pietatem bonorum, non sibi, qui omnia scit antequam fiant, sed nobis, quibus erat necessarium, ut eo modo ageretur nobiscum. Numquid non sua voluntate Abessalon elegit consilium quod sibi oberat? Et tamen ideo fecit, quia exaudierat Dominus ejus patrem orantem, ut hoc fieret. Propter quod Scriptura ait: Et Dominus mandavit dissipare consilium Achitophel bonum, ut inducat Dominus super Abessalon omnia mala . Bonum consilium dixit, quod ad tempus proderat causae, quia pro ipso erat contra patrem ejus, cotra quem rebellaverat, ut posset eum opprimere, nisi Dominus consilium dissipasset quod dederat Achitophel, agendo in corde Abessalon, ut tale consilium repudiaret, et aliud Roboam filius Salomonis respuit consilium salubre seniorum, quod ei dederant, ne cum populo dure ageret, et verbis coaevorum suorum potius
Abbreviated transcription (Latin):
meã : & ad hucmo filius geminisinite illũ maledicat qñm dixitilli
ds̃ : ut uideat dñs humilitatẽmaeam & retribugͣ mihibona ꝓmale¬
dictione eius in dieisto : quomodo doxeratdũs huichomini maledi¬
cere dauid: quis sapiens & intellꝑgit : Non cnom iubendo dixit. ubi
oboedientia lau darctur : sed quod eius uoluntatẽ propriouitio
suomalum in hoc peccatum iuditio suo iusto & occulto inclinauit :
Ideo dictũ est: dixitei dns: namsi iubenti obtempera ss& dõ. lau¬
dandus potius quam puniendus ess& sicut ex hoc peccato postea no¬
uissimus esse punitum : neccaus a tacita est .cur. cidñs istomo edixerit male¬
at inquid dñs humilita temmẽa : &retribug  mihi bona ꝓmaledicto
eius indieisto: ec cequomodo ꝓbatur dm̃ uti cordibus & malorũ:
ad laudem adquae adiumentũ bonorumi sic usus est iuda traden¬
tẽxip̃m : siqusus est iudeis crucisigentibus xp̃m : & quanta inde
bona prastitit populis credituris ÷ qui& ipse diabolo utitur

Expanded text:
dicat, quoniam dixit illi Dominus, ut videat Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto . Quomodo dixerit Dominus huic homini maledicere David, quis sapiens et intelliget? Non enim jubendo dixit, ubi obedientia laudaretur; sed quod ejus voluntatem proprio vitio suo malam in hoc peccatum judicio suo justo ideo dictum est, « dixit ei Dominus. » Nam si jubenti obtemperasset Deo, laudandus potius quam puniendus esset, sicut, ex hoc peccatum  al., peccato postea novimus esse punitum. Nec causa tacita est cur ei Dominus isto modo dixerit maleat, inquit, Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto. Ecce quomodo probatur, Deum uti cordibus etiam malorum ad laudem atque adjumentum bonorum. Sic usus est Juda tradente Christum, sic usus est Judaeis crucifigentibus Christum. Et quanta inde bona praestitit populis credituris! Qui et ipso diabolo utitur
Abbreviated transcription (Latin):
tiones in uobis sunt Non estista sapientia de sursum descendens
sed terraena animalis diabolica : Vbi enim zelus & contentio est : abi¬
& in cons rentia &omne opus pracũ :̃ Quae autem desursum est
sipientia : primum quidem pudica est : deinde pacifica modestar
sua dibilis plenamiseri cordia & fructibus bonis : maestimabilis :
si nesinu lationc: Quidbo niergo non habebit qui hanc sapicntiam
postolarit & in p&rarit adño et hinc intellegite gratiam: quia
siex nobis ess& ista sapientia desursum non essa ñ ec abipso quinos
creauit dõposilanda ess&: s ratres orate & pronobi sut tempe¬
rant̃ & pie iuste uiuamus in hoc ge pectantes eillambeatam
spem & manifestationem dñi & saluatoris nostruhuxp̃i

Expanded text:
tiones in vobis sunt, non est ista sapientia desursum descendens; tiones in vobis sunt, non est ista sapientia desursum descendens; sed terrena, animalis, diabolica. Ubi enim zelus et contentio est, ibi inconstantia et omne opus pravum. Quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione Quid boni ergo non habebit, qui hanc sapientiam postularit et impetrarit a Domino? Et hinc intelligite gratiam; quia si ex nobis esset ista sapientia, desursum non esset, nec ab ipso qui nos creavit Deo postulanda esset. Fratres, orate et pro nobis, ut temperanter et pie et juste vivamus in hoc saeculo, exspectantes illam beatam spem, et manifestationem Domini et Salvatoris nostri
Abbreviated transcription (Latin):
us qua infinem: Ds̃ enim quimodo illis quos liberat non red¬
dit s ecundum opera eorum : tuncred d& unicuiq: secundum ope¬
ra enus : Red d& omnino ds̃ &mala promalis qñm iustus est ⁊bo¬
na promalis quõ bonus est : & bona probonis quobonus & iustus ẽ :
tantummodoma laprobus non redd& : qñm in iustus non est: Ned¬
ditergo mala promalis. poenam pro in iustitia & reddit bona pro
ma lis gratiã proiniustitia : & redditbona probonis. gratiam
gratias agite : ubiaut̃ non intellegitis : orate ut intelligatis :
Dabit enim uobis dñs intellectum: mementote scriptum esse:
siquis uestrum indigant sapientia: postul& adõ quidat omnib:
afluenter etnon in proper& : & dabitur ei :ͥ ipsa est sapientia
desursum descendens sicut ipse a postolus ia cob: dicit : Illam
uero sapientiã repellsa uobiss & orate ut nonsit in cobis quam de¬
testatus est ubiait: quodsi zelumamarum habgis & conten¬

Expanded text:
usque in finem. deus enim, qui modo illis quos liberat non redusque in finem. deus enim, qui modo illis quos liberat non reddit secundum opera eorum, tunc reddet unicuique secundum opera eius. reddet omnino deus et mala pro malis, quoniam iustus est, et bona tantummodo mala pro bonis non reddet, quoniam injustus non est. Reddet ergo mala pro malis, poenam pro injustitia; et reddet bona pro malis, gratiam pro injustitia; et reddet bona pro bonis, gratiamt si intelligitis, Deo gratias agite: ubi autem non intelligitis, orate ut intelligatis: dabit enim vobis Dominus intellectum. Mementote scriptum esse: Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter et non improperat, et dabitur ei . Ipsa est sapientia desursum descendens, sicut ipse apostolus Jacobus dicit. Illam vero sapientiam repellite a vobis, et orate ut non sit in vobis, quam detestatus est, ubi ait: Quod si zelum amarum habetis, et conten
Abbreviated transcription (Latin):
quodnon reulabitur : Quando ergo audistis dicentem dñm Ego
dñs sedigxi proph&am illũ & quodait apostolus: cuius uult
miseretur : & quem uult obdurat : in eo quem seduci permitit
uel ob durari. malacius merita credite in eouero cuiusmisero¬
tur gratiã dĩ. non redden tis mala promalis. sedbona promalis
fideliter & indubitanter agnoscite: Nec ideo auferatis a faraone
librum arbitrium quia multis locis dicit ds̃ Ego induraui faraoñe
uel in duraui. aut obdurabo corfaraonis : Non enim propterea
ipse farao non in durauit corsuum Nam & hoc deillo legitur
quando ab lataẽ ab aegrptiis ernomiadicente scriptura et in¬
grauauit farao corsuum Einisto tempore: & noluit dimitere
populam : ac perhoc & ds̃ indurauit per iustũ iuditium : & ipsẽ
farao per liberum arbitrium: Certergo estote quia nonerit
inanis labor uest : si in borio proposito proficientes. perseueretis

Expanded text:
quod non reuelabitur. quando ergo audistis dicentem dominum: ego quod non reuelabitur. quando ergo audistis dicentem dominum: ego dominus seduxi prophetam illum, et, quod ait apostolus: cuius uult miseretur, et quem uult obdurat, in eo quem seduci permittit uel obdurari mala eius merita credite, in eo uero cuius miseretur gratiam dei non reddentis mala pro malis, sed bona pro malis fideliter et indubitanter agnoscite. nec ideo auferatis a Pharaone liberum arbitrium, quia multis locis dicit deus: ego induraui Pharaonem uel: induraui aut indurabo cor Pharaonis. non enim propterea ipse Pharao non indurauit cor suum. nam et hoc de illo legitur, quando ablata est ab Aegyptiis cynomyia dicente scriptura: et ingrauauit Pharao cor suum et in isto tempore, et noluit dimittere populum. ac per hoc et deus indurauit per iustum iudicium et ipse Pharao per liberum arbitrium. certi ergo estote, quia non erit inanis labor uester, si in bono proposito proficientes perseueretis
Abbreviated transcription (Latin):
dus ꝑipsum : Hoc ꝓpt̃ miseri cordiã : postea uero ꝓpt̃ iudici¬
ũ uenturus est iudicareuiuos & mortuos: quãuis & in
hoc tempore ipsa saluatio nonfiat sinciudicio sedocculto:
ideo ait : iniudicium ueni in hunc mundũ. ut quiñ uident uide¬
antꝰ & quiuident icacifiant: Adocculta ergo dĩ iudicia re¬
uocaheͫ quando uidetis inuna causa quam certehabent
om̃s paruuli here ditariũ malũ trahentes exadã huic sub¬
ueniri & baptigetur Illi non subueniri ut in ipsa obligatione
moriatur : illũ baptizatũ relinqui in hacuita. quẽ praesciuit
ds̃ impium futurũ: Istũ uero baptizatũ rapi ex hac uita
nemalitia muta intellectum eius. et nolite in istis dare
in iustitiã uel insipientiã dõrapud quem iusticiae fonsest
& sapientiae : sed sicut uos ex ortatus sum abinitio sermonis huas¬
in quod peruenistis in eo ambulate : & hoc quoque uobis ds reuela¬
bit & sinon &cuita Certe in altera : nihil est enim hoccultum

Expanded text:
 misericordiam; postea uero propter iudicium uenturus est iudicare uiuos et mortuos, quamuis et in hoc tempore ipsa saluatio non fiat sine iudicio, sed occulto; ideo ait: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. Ad occulta ergo dei iudicia reuocate, quando uidetis in una causa, quam certe habent omnes paruuli, hereditarium malum trahentes ex Adam, huic subueniri, ut baptizetur, illi non subueniri, ut in ipsa obligatione moriatur, illum baptizatum relinqui in hac uita, quem praesciuit dne malitia mutaret intellectum ejus: et nolite in istis dare injustitiam vel insipientiam Deo, apud quem justitiae fons est et sapientiae; sed sicut vos exhortatus sum ab initio sermonis huin quod peruenistis, in eo ambulate, et hoc quoque deus uobis reuelabit, etsi non in hac uita, certe in altera. nihil est enim occultum,
Abbreviated transcription (Latin):
ficiendo uires p̃cando : ueraciter quaedicendq: Dimit te nobis
sicut et nos dimit timus : et ne inferas nos in temptationẽ sed
libera nos amalo : Hoc prorsus agitur. ut cormundetur et

Expanded text:
roficiendi uires precando ueraciterque dicendo: dimitte nobis, roficiendi uires precando ueraciterque dicendo: dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, et: ne inferas nos in temptationem, sed libera nos a malo, hoc prorsus agitur, ut cor mundetur et
Abbreviated transcription (Latin):
illũ quaereret mundũ se ee a peccato : Nisi forte istiqui uo¬
lunt iniustitia m nonipsius iudicis miseri cordia gloriari tam̃
etiã illauera s̃ quaeres pondendo subiecit quod saluator ait
in euangelio: Beati mundicordes qm̃ ipsidm̃ uidebuntꝰ. et qđ da¬
uid dicit : Quis ascendet in montẽ dñi aut quis stabit in loco sc̃o
eiꝰ in nocens manibus et mundo corde : etalibi : bene fac dñe
bonis et rectis corde : ltem apud salomonẽ : Bona ẽ substantia :
cui ñ .ẽ peccatũ in conscientia : Itẽ illic: auerte te adelicto et di¬
rige manus et ab omnidelicto munda cortuũ : Itẽ inepistala
io hannis : si cornr̃m nos ñ rep̃hendat fiduciã habemus ad dm̃:¬
et quaecũq: petierimus accipiemus ab eo : Hoc enĩ agitur uo
luntate credendo sperando diligendo : corpus castigando a e¬
irmosinas faciendo in iurias ignoscendo instant̃ orando et ꝓ¬

Expanded text:
mundum se esse a peccato, nisi forte isti, qui uomundum se esse a peccato, nisi forte isti, qui uolunt in sua iustitia, non in ipsius iudicis misericordia gloriari? Tamen etiam illa uera sunt, quae respondendo subiecit, quod saluator ait in euangelio: beati mundicordes. quoniam ipsi deum uidebunt, et quod Dauid dicit: quis ascendet in montem domini? aut quis stabit in loco sancto eius? innocens manibus et mundus corde; et alibi: benefac, domine, bonis et rectis corde; item apud Salomonem: bona est substantia, cui non est peccatum in conscientia; item illic: auerte te a delicto et dirige manus et ab omni delicto munda cor tuum; item in epistula lohannis: si cor nostrum nos non repet quaecunque petierimus accipiemus ab eo. Hoc enim luntate, credendo, sperando, diligendo, corpus castigando, elemosynas faciendo, iniurias ignoscendo, instanter orando et p
Abbreviated transcription (Latin):
et ñ potest omnino malus c̃ẽ : ltem dicunt in quit : quis gloria¬
bitur castũ se haberecor: et ad hoc respondit multis testimo¬
niis uolens ostendere posse etiã in homine castũcor. Nec ca¬
mendicit quomodo accipiendũ st qđ ꝓposuit contra sedici
Quis gloriabitur castũ se haberecor: Ne scriptura diuina
in hoctestimonio et in his perquaeres pondit sibi ipsa aduersa¬
ria uideatur : Nos autẽ hic respondentes dicimus ideo secutũ ẽe
Quis gloriabitur castũ sehabere cor: quo praeces sit cũ rexiustus
sederit inthrono : Quanta libet enimiustitia sit praeditus
homotogita redebet nealiquid in illo qđ ipse ñ uidet in ueni¬
atur eẽ culpandũ cũ rex iustus sederit inthrono: Cuiusco¬
gitationẽ fugere delicta non possunt. nec illa dequib: dictũ
e delicta quis intellegit :cũergo rex iustus sederit inthrono.
quis gloriabitur castũ seb aberecor. auequis gloriabitur ut¬

Expanded text:
non potest omnino malus esse. \'Item dicunt\', inquit, quis glorianon potest omnino malus esse. \'Item dicunt\', inquit, quis gloriabitur castum se habere co r?\' et ad hoc respondit multis testimoniis uolens ostendere posse esse in homine castum cor nec tamen dicit quomodo accipiendum sit, quod proposuit contra se dici: quis gloriabitur castum se habere cor? ne scriptura diuina in hoc testimonio et in his per quae respondit sibi ipsa aduersaria uideatur. nos autem huic respondentes dicimus ideo secutum esse: quis gloriabitur castum se habere cor? quoniam praecessit: cum rex iustus sederit in throno. quantalibet enim iustitia sit praeditus homo, cogitare debet, ne aliquid in illo, quod ipse non uidet, inueniatur esse culpandum, cum rex iustus sederit in throno, cuius cogitationem fugere delicta non possunt nec illa, de quibus dictum est: delicta quis intellegit? cum ergo rex iustus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor, aut quis gloriabitur
Abbreviated transcription (Latin):
dix Vos estis lum̃ mundi : Nemo accendit lucernã et ponit
eã submodio Sed in conparatione luminis illius qđ ẽ. lumen
uerũ inluminans omnẽ hominẽ uenientẽ uenientẽ in huno
mundũ nonerat illelum̃ : Siue quia ipsi etiã filiidĩ. compara¬
tis sibi ipsis quales in illa perfectione aeterna futuris ita
bonis ut adhuc malisnt quod de illis dicere ñ auderẽ : Quis
enĩ audeat dicere malos eẽ quorũ pat̃ ẽ ds : nisi ipsedñs di¬
ceret Siergo uos cũ sitis mali nostis bonadata dare filus urĩs
quanto magis pater uester quiincaelis ẽ. dabitbona petentib:
sel Cũ ait utiq: pater uester : filios di iã eẽ monst rauit quos
tam̃ adhuc malos eẽ ñ tacuit : Ille tam̃ non soluit quomodo
et istibonis et nemo sitbonus nisiunus ds̃ Vnde ẽ ille ammo¬
essec cuibonũ ee hoc ẽ ipsum eẽ ÷ quia in commutabilit̃ bonꝰ ẽ.

Expanded text:
dixit: uos estis lumen mundi; nemo accendit lucernam et ponit dixit: uos estis lumen mundi; nemo accendit lucernam et ponit eam sub modio; sed in comparatione luminis illius, quod est lumen uerum inluminans omnem hominem uenientem in hunc mundum, non erat ille lumen — siue quia ipsi etiam filii dei comparati sibi ipsis quales in illa perfectione aeterna futuri sunt ita boni sunt, ut adhuc et mali sint. quod de illis dicere non auderem — quis enim audeat dicere malos esse, quorum pater est deus? — nisi ipse dominus diceret: si ergo uos, cum sitis mali, nostis bona data dare filiis uestris, quanto magis pater uester qui in caelis est dabit bona petentibus se! cum ait utique pater uester, filios dei iam esse monstrauit, quos tamen adhuc malos esse non tacuit. ille tamen non soluit, quomodo et isti boni sint et nemo sit bonus nisi unus deus. unde est ille ammoesset, cui bonum esse hoc est ipsum esse, quia incommutabiliter bonus
Abbreviated transcription (Latin):
sitionẽ omnino non soluit : sed opposuit uelut exaduerso alia
testimonia quib: probaret eẽ et hominẽ bonũ : dix enĩ eẽ res¬
pondendũ qđ idẽ dñs alibi ait : Bonus homo debonothae sauro
cordis sui profertbona : et iterũ : quisolẽ suũ oriri facit sup
bonos et malos : Etalibi scriptũ ẽ inquit bonabonis creatas
abinitio Et iterũ qͥuis boni erunt habitatoresterrae : Cui sic
respondendũ ẽ ut et illud intelle gatur quo modo dictũ sit
nemobonus nisiunus ds̃ : siue quia om̃a creata sunt quã cs
ea dr̃ seceritbonaualde creatoricta m̃ conparata cNecbona
sunt cui conparata nec s: altissime quippeet proprio modo
quodã deseipsodixit. Egosum quisum sicut dictũ ẽ ne mobo¬
nus nisi unus đs Quẽ ad modũ deio hanne dictũ ẽ: Nonerat il¬
lelum̃ cum dñs eũ dicat eẽ lucernã sicut discipulos quibus

Expanded text:
sitionem omnino non soluit, sed opposuit uelut ex aduerso alia sitionem omnino non soluit, sed opposuit uelut ex aduerso alia testimonia, quibus probaret esse et hominem bonum. dixit enim esse respondendum quod idem dominus alibi ait: bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona, et iterum: qui solem suum oriri facit super bonos et malos. <et alibi scriptum est\', inquit, <bona bonis creata sunt ab initio, et iterum: qui sunt boni, erunt habitatores terrae\'. cui sic respondendum est, ut et illud inteliegatur quomodo dictum sit: nemo bonus nisi unus deus. siue quia omnia quae creata sunt, quamuis ea deus fecerit bona ualde, creatori tamen comparata nec bona sunt, cui comparata nec sunt — altissime quippe et proprio modo quodam de se ipso dixit: ego sum qui sum. sic dictum est: nemo bonus nisi unus deus, quemadmodum de Iohanne dictum est: non erat ille lumen, cum dominus eum dicat esse lucernam sicut discipulos, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
liud ẽ ergo recedere ab omni peccato qđ nuno in opere ẽ :
Aliud recessisse ab omni peccato. quod in illa ꝑfectione
tuncerit : Sed tam̃ et quiiã recessit. et quiad huo recedit . Ñ
ẽ negandus facere bonũ : Quomodo ergo dictũ ẽ : Ñ ẽ. qui
faciat bonũ ñ ẽ usq adunũ: Quodillȩ ꝓposuit et non solutũ
reliquit : Nisi quia populũ quendã psalmus ille culpat in quo
nec unus erat quifaceretbonũ : Dũuolunt remanere filii
hominũ et ñ eẽ filiidĩ cuius gratia homo fit bonus ut faci¬
atbonũ : Deillo enĩ bonodictũ hic debemus accipere . quodibi
ait ds̃ de caelo respex̃ suꝑfilios hominũ ut uideat si ẽ intel¬
le gens ne quirens dm̃ : Hoc ergo bonũ qđ ẽ requirere dm̃. Ñ
erat qui faceret : non erat usq ad unũ : Sed ineo genere hominũ
ait : Quid medicis bonũ: fiemobonus nisi solus ds: hanc itẽ ꝓpo¬

Expanded text:
liud est ergo recedere ab omni peccato, quod nunc in opere est, liud est ergo recedere ab omni peccato, quod nunc in opere est, aliud recessisse ab omni peccato, quod in illa perfectione tunc erit. sed tamen et qui iam recessit et qui adhuc recedit, non est negandus facere bonum. quomodo ergo dictum est: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum, quod ille proposuit et non solutum reliquit, nisi quia populum quendam psalmus ille culpat, in quo nec unus erat qui faceret bonum, dum uolunt remanere filii hominum et non esse filii dei, cuius gratia homo fit bonus, ut faciat bonum? de illo enim bono dictum hic debemus accipere, quod ibi ait: deus de caelo respexit super filios hominum. ut uideat si est intellegens aut requirens deum. hoc ergo bonum, quod est requirere deum, non erat qui faceret, non erat usque ad unum, sed in eo genere hominum, ait: quid me dicis bonum? nemo bonus nisi solus deus\'. hanc item propo
Abbreviated transcription (Latin):
usque adunum : Ait enim sc̃sdauid: spera in dr̃o : ẽt fac bonita tẽ:
ho pracceptũ e : non factũ : quod praeceptum ẽ. utiq faciebatit :¬
Dequib dictũ & Non ẽ qui facicit bonũ non ẽ usq adunium: Ait
etiam dixisse scm cobin: Nolitimere filii paupere uitam gerimus
sed multa bona habqͥmus si timuerimus dm̃ : & recesserimus abom¬
ni peccato & fecerimus bona : Verissime tunc erunt hominimul¬
tabona : Cum recesserit cibomni pecccito : Tunc enim ei nulla er̃
mala : ut non opus habeat dicere libera nos amalo : Quãuis et
nunc om̃s qui ꝓficit recta intentiono ꝓficict ꝓecedit ab omni
peccato : & tacnto inde longinquior quanteo plenitudine iustitiȩ
ꝓfectionique propinquior : Quia et ipsa concupiscentia qđ
ẽ peccatũ habitans in carnenrã et simanet adhuc in mem¬
bris mortalibus minuitamen non de sinit in ꝓficientib:: A¬

Expanded text:
usqueusque: quod praeceptum non utique faciebant de quibus dictum est, Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Ait etiam dixisse sanctum Tobiam, Noli timere, fili; pauperem vitam gerimus, sed multa bona habebimus, si timuerimus Deum, et recesserimus ab omni peccato, et fecerimus bona . Verissime tunc erunt homini multa bona, cum recesserit ab omni peccato. Tunc enim ei nulla erunt mala, ut non opus habeat dicere, Libera nos a malo . Quamvis et nunc omnis qui proficit, recta intentione proficiens, recedit ab omni peccato et tanto inde fit longinquior, quanto plenitudini iustitiae perfectionique propinquior, quia et ipsa concupiscentia. quod est peccatum habitans in carne nostra, etsi manet adhuc in membris mortalibus, minui tamen non desinit in proficientibus. a
Abbreviated transcription (Latin):
exposuimus quomodo accipienda essent testimonia quaȩ ꝓ
sua causa comemorauit : Ipse autẽ quomodo sit accipiendũ
qđ scriptũ ẽ omnis homomendax Omnino non soluit : nec
soluere poterit : nisicor recto errore. quocredit hominẽ si¬
ne adiutorio gratiae dĩ ꝓsuã ꝓpriã uoluntatẽ posse ẽẽ ueracẽ :
Sicaliã quae sequitur questionẽ ꝓposuit nec soluit : immouero
auxit et difficiliorẽ reddidit : T roponendo aduersum se ꝓba¬
tũ testimoniũ non ẽ qui faciat bonũ non .ẽ usq: ad unum : Et
quasi conturria testimonia referendo quibus ostenderet eẽ
homines qui faciunt bonum : quod quidem ostendit : sed aliud .ẽ non face¬
rebonum. aliud nonesse sine peccato : Etiamsi homo fticiat multa
bona : qua propterea testimonia quue posuit contra illud quod
diciturNon eẽ in hacuita hominem sine peccata. Ipse uane non os¬
tendit quem ad modum dictũ sit : non ẽ quifaciat bonum ñ ẽ

Expanded text:
exposuimus quomodo accipienda essent testimonia, quae pro exposuimus quomodo accipienda essent testimonia, quae pro sua causa commemorauit. ipse autem quomodo sit accipiendum quod scriptum est: omnis homo mendax. omnino non soluit nec soluere poterit nisi correcto errore, quo credit hominem sine adiutorio gratiae dei per solam propriam uoluntatem posse esse ueracem. Sic aliam quae sequitur quaestionem proposuit nec soluit; immo uero auxit et difficiliorem reddidit proponendo aduersum se probatum testimonium: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum, et quasi contraria testimonia referendo, quibus ostenderet esse homines qui faciunt bonum. quod quidem ostendit, sed aliud est non facere bonum, aliud non esse sine peccato, etiamsi homo faciat multa bona. quapropter ea testimonia quae posuit non sunt contra illud quod dicitur non esse in hac uita hominem sine peccato. ipse autem non ostendit quemadmodum dictum sit: non est qui faciat bonum, non est
Abbreviated transcription (Latin):
seposuit : uiri autẽ ueraces inuenientur in Qui proculdu¬
bio non inilla sed ipsi inuenientur ẽe mendaces: Sicuti ẽ fus¬
tis aliquando tenebrae nuncautẽ lux in dño : cũ diceret tenebrȩ
ñ addit in dño : cũ autẽ dixit. Lux ad dit utiq: indño quia in se
ipsis lux ẽe ñ possent᷑ ut qui gloriatur indño glorietur : lli
uero in a pocalipsi propterea tales dictis quod ñ sit inuentũ in
ore eorũ mendaciũ quia ñ dixer̃ se ñ habere peccatũ : qđsi
dicerent seipsos deciperent etuerita sin eis non esset: Por¬
ro siueritas in eis ñ esset : in ueniretur in eorũ ore menda¬
ciũ : Quodsi propt̃ inuidiã cũ essent sine peocato dicerent
se ñ ẽẽ sineꝓpeccato. hoc ipsũ esset mendaciũ : falsum quae
esset quod dictũ ẽ non .ẽ. inuentũ inore eorũ mendaciũ :
Id eo ergo sine macula s̃ : quia sicut ipsidemiser debitorib:
suis: sic illis dõ dimĩtente mundatisunt : Eccenos ut ualuimus

Expanded text:
se posuit: uiri autem ueraces inuenientur in illa, qui procul dubio non in illa, sed in se ipsis inuenientur esse mendaces, sicuti est: fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino. cum diceret tenebrae, non addidit "in domino"; cum autem dixit lux, addidit utique "in domino", quia in se ipsis lux esse non possent. ut qui gloriatur, in domino glorietur. illi uero in Apocalypsi propterea tales dicti sunt. quod non sit inuentum in ore eorum mendacium, quia non dixerunt se non habere peccatum. quod si dicerent, se ipsos deciperent et ueritas in eis non esset; porro si ueritas in eis non esset, inueniretur in eorum ore mendacium. quodsi propter inuidiam, cum essent sine peccato, dicerent se non esse sine peccato, hoc ipsum esset mendacium falsumque esset quod dictum est: non est inuentum in ore eorum mendacium. ideo ergo sine macula sunt, quia sicut ipsi dimiserunt debitoribus suis, sic illis deo dimittente mundati sunt. ecce nos, ut ualuimus,
Abbreviated transcription (Latin):
rasset linguae mala inter haecdicens non oportet fr̃s mei
huecita fieri : concinuo monuit consummatis his quae hincdicebat
quo adiutorio ista non fierint : : Quaedixit fieri nono portere :
Quis enim sapiens et disciplinatis interuos ostendat exbona con¬
uersatione operationem suam in mansuetudine : qđ si delum¬

Expanded text:
rasset linguae malum, inter haec dicens non oportet, fratres mei, rasset linguae malum, inter haec dicens non oportet, fratres mei, haec ita fieri, continuo monuit, consummatis his quae hinc dicebat, quo adiutorio ista non fierent, quae dixit fieri non oportere. quis sapiens, inquit, et disciplinatus inter uos? ostendat ex bona conuersatione operationem suam in mansuetudine sapie
Abbreviated transcription (Latin):
fqͥcit : hocuero animã : Osenim qđ mentit᷑ occidit animam:
Non ergo quasi id esset facilius quã mansuae factio bestiarum
sc̃s ia cobus illam sententiam pronuntiauit : aut ea uoce uoluit ꝓmnun¬
tiari : sed potius ostendens quantũ sit in bomine linguae malum. ut
a nullo hominedomare possit : cum ab omnib: domentur. et bestiae :
Neq: hoc ideo dixit . ut huius in nosinalidomationẽ perneglegenti¬
am permanere paciamur : sedut addomandcm linguam diuin&
gratiae poscamus auxilium : Non enim ait: Linguam nullus do¬
mare potest : sed nullus hominũ : ut cum domatur dimisericordia
dĩ adiutorio digratia ficri fateamur : conetur anima domare
linguam : et dum conatur poscat auxilium : et oret lingua ut do¬
metur lingua : donante illo quidixit adsuos : Nonenimuos estis qui
facere cõmonemur : qđ conantes et noscris uiribus Non ualen¬
tes adiutoriuin diuinum Praecemur: proinde et ipsecũ ex agge¬

Expanded text:
ficit, hoc uero animam. os enim quod mentitur, occidit animam. ficit, hoc uero animam. os enim quod mentitur, occidit animam. non ergo quasi id esset facilius quam mansuefactio bestiarum sanctus Iacobus illam sententiam pronuntiauit aut ea uoce uoluit pronuntiari; sed potius ostendens, quantum sit in homine linguae malum, ut a nullo homine domari possit, cum ab hominibus domentur et bestiae. neque hoc ideo\' dixit, ut huius in nos mali dominationem per neglegentiam permanere patiamur, sed ut ad domandam linguam diuinae gratiae poscamus auxilium non enim ait \'linguam nullus domare potest,\' sed nullus hominum, ut, cum domatur, Dei misericordia, Dei adiutorio, Dei gratia fieri fateamur. conetur ergo anima domare linguam et, dum conatur, poscat auxilium; et oret lingua, ut dometur lingua donante illo, qui dixit ad suos : non enim uos estis qufacere commonemur, quod conantes et nostris uiribus non ualentes adiutorium diuinum precemur. Proinde et ipse cum exagge
Abbreviated transcription (Latin):
curaui : Et illud qđ dictũ .ẽ non potest peccare ꝓeo dictũ ee
acsi diceretur non deb& peccare : Non in ꝓbanda mihiui¬
detur huius assertio : qui senim insanus dicat debere peccari:
Cumideo sit peccatum quia non debet fieris ane. qđ a postolus
ia cobus ait : Linguã ciitẽ nullus hominũ domare potest: Non
mihi uidetur ita intelle gendum ut exponere uoluit. quasi per
ex probrationem dictũ tam quam diceretur : Ergonelinguã
nullus hominũ domare potest: Tantum obiurgans et dicens
omare feras potestis. linguã non potestis quasi facilius sitlin¬
guam domare quã feras : Non puto qđ iste sit sensus hocloco :
Sienim hoc sentiri uellet defacilitate domandue linguae: ce¬
tera sequerent᷑: inbestiarum comparatione. Nunc uero seqͥtur
inquietum malum plenaueneno mortifero. utique nocentiore
quam besciarum et serpentium : Namillud carren inter¬

Expanded text:
curaui. et illud quod dictum est non potest peccare pro eo quod dictum est curaui. et illud quod dictum est non potest peccare pro eo quod dictum est ac si diceretur \'non debet peccare\', non inprobanda mihi uidetur huius assertio. quis enim insanus dicat debere peccari, cum ideo sit peccatum, quia non debet fieri ? . Sane quod apostolus Iacobus ait, linguam autem nullus hominum domare potest, non mihi uidetur ita intellegendum ut exponere uoluit, \'quasi per exprobrationem dictum\', tamquam diceretur: ergone linguam nullus hominum domare potest?\' tamquam obiurgans eis dicens: \'domare feras potestis, linguam non potestis ?\' quasi facilius sit linguam domare, quam feras. non puto quod iste sit sensus hoc loco. si enim id \'sentiri uellet de facilitate domandae linguae, cetera sequerentur in bestiarum conparatione. nunc uero sequitur: inquietum malum, plena ueneno mortifero, utique nocentiore quam bestiarum atque serpentum; nam illud carnem inter
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝙ sententia nontamenfortasse sinecausa c̃um aliquoties inscripturis
inueniatur homines dictos esse sine quaerolla: Nemomuenitur qui
sit dictus sinepeccato nisiunussolus: Dequo a ꝑtedictum ẽ eum qui non
Nouerat peccatum & eolo co ubi desacerdocib scĩs agebatur etenimo
xpertus estomnia secundum similitudinem sinepeccato Inllasc lic&
carne quae habebat similitudinẽ. carnispeccat: quamuis non ẽa
caro peccat : Quam tamen similitudinẽ non haber& Nisicecora
omnis hominis osset caro peccati : lam illud quomodo accipien¬
dumsit . Omnis quinatus .ẽ. exdõ non peccat non potest peccare
qui a semen ei in ipso man& : Cum ipse a postolus iohannes. qua¬
si non sitnatus exdo auteis loqueretur qui nondum essent
natiexdõ a perte posuerit : si dixerimus quia peccatũ non ha¬
bemus nosipsas seducimus et uerita sin nobis non est : In libris

Expanded text:
cumque sententia\'. non tamen fortasse sine causa, cum aliquotiens in Scripturis cumque sententia\'. non tamen fortasse sine causa, cum aliquotiens in Scripturis inueniatur, homines dictos esse sine querella, nemo inuenitur qui dictus sit sine peccato, nisi unus solus, de quo aperte dictum est: eum qui non nouerat peccatum; et eo loco, ubi de sacerdotibus sanctis agebatur, etenim expertus est omnia, secundum similitudinem sine peccato: in illa scilicet carne, quae habebat similitudinem carnis peccati, quamuis non esset caro peccati; quam tamen simititudinem non haberet nisi cetera omnis hominis esset caro peccati. iam illud quomodo accipiendum sit omnis qui natus est ex Deo non peccat, et non potest peccare, quia semen eius in ipso manet, cum ipse apostolus Iohannes, quasi non sit natus ex Deo aut eis loqueretur, qui nondum essent nati ex Deo, aperte posuerit: si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est : in libris,
Abbreviated transcription (Latin):
fectiuatores : Vla est autem sumia perfectio cuinibil addaitur ittim id quo
tenditur coeperit possideri : lamuero illud qđ cis dicitur iosetũ sinepecuto
es reuera non portin& adeam remde qua uostitur questio: sed q dict
neglpgentiae suae potius in putari qđ non. ẽ sine peccatq Bene quidem dicit :
scddig netur inde & orare dnm̃ : neullꝗ hacoc in iqua ne glagentia dominet:
Quem rogabat quidam quando dicebat:̃ Itinerame dirige. secundum
uerbumtuum et nedominetur michi omnis iniquitas : Nedum suae diligen¬
tiae quasi proprus uiribus fidit neq hic aduera mustitiam nequeillic si no
dubia ubi ꝑfecta desi derandu ẽ &speranda ꝑuenie s et illud qđ a quib dã
dicitur: Nusquã esse scriptum qui sominino uerbis posse eẽ hominesi ne
peccato. facilere fellit q̃uia nonibi ese questio quib uerbis dicatur Quae¬

Expanded text:
fecti uiatores. illa est autem summa perfecti; cui nihil addatur, cum id quo fecti uiatores. illa est autem summa perfecti; cui nihil addatur, cum id quo tenditur coeperit possideri. lam uero illud quod eis dicitur: \'ipso tu sine peceato es?\' reuera non pertinet ad eam rem do qua uertitur quaestio. sed quod dicit \'neglegentiae suae potius inputari, quod non est sine peccato\', bono quidem dicit, sed dignetur inde et orare dominum, ne illi haec iniqua neglegenquem rogabat quidam, quando dicebat: itinera mea dirige secundum uerbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas: ne dum suae diligentiae quasi propriis uiribus fidit, neque hic ad ueram iustitiam neque illic, ubi sine dubio perfecta desideranda est et speranda, perueniat. Et illud, quod a quibusdam eis dicitur, nusquam esse scriptum his omnino uerbis, posse esse hominem sine peccato; facile refellit : \'quia non ibi est quaestio, quibus uerbis dicatur quae