comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
necessariõ us de int̾ius quoq
uisterib dicẽ incipiã quib
nõ pulchritudo qr st̃ aldita
s utilitas in credibilis actri¬
buta est qñĩ opus fuerat ut
terrenũ hoc corpus sucto aliqͦ
De cibis ac potib aleretur
sicut terra ip̃a ꝓmbrib et
primus pr̃idẽtissimus arti¬
fex in medio erus receptacu¬
lũ cibis fecit quib cõcottis et
liquefactis uitales sucos mẽ¬
bris omib disꝑciret/ Sed
cũ homo cõstet ex corpore qͦ
aĩa illud qd supra dixi re¬
ceptaculũ sola capori p̃steti
Dere dedit fecit enĩ genꝰ¬
nuxtũ sit utraꝙ cõcreta et si¬
mul coagulata in formari Et
p̾mũ quid̃ cor hoĩs effiugi q̃d
in eo fit et uita oĩs et sapĩa
Deiuq totũ opus quadrage¬
siuo Die cõsũmari Ex abhor¬
cionib hec forte collecta sunt
In auĩũ tanũ fecib p̾mum
oculos fingi Subiũ noiest
qđ in ouis seꝑe dephendimꝰ
Uude fieri nõ posse arbitror
quim fictio et capite sumatex¬
ordño suilitudines aut̾ in

Expanded text:
is quoque uisceribus dicere incipiam: quibus non pulchritudo, quia sunt abdita, sed utilitas incredibilis attributa est, quoniam opus fuerat ut terrenum hoc corpus suco aliquo de cibis ac potibus aleretur sicut et terra ipsa imbribus ac pruinis. prouidentissimus artifex in medio eius receptaculum cibis fecit. quibus concoctis et liquefactis uitales sucos membris omnibus dispertiret. sed cum homo constet ex corpore atque anima, illud quod supra dixi receptaculum soli corpori praestat dem dedit. fecit enim genxtum sit, utraque concreta et simul coagulata informari: et primum quidem cor hominis effingi, quod in eo sit et uita omnis et sapientia, denique totum opus quadragesimo die consummari. ex abortionibus haec fortasse collecta sint. in auium tamen fetibus primos oculos fingi dubium non est, quod in ouis saepe deprehenditur. unde fieri non posse arbitror quin fictio a capite sumat exordium. similitudines autem in
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur licet sic unũ dñoꝵ tõ
ĩ trĩsecus suꝰ habet quib fontes
uini sangiuis cõtiuẽtur septoĩt᷑¬
cidente Diuisi Ut sicut ĩ ipõiũ¬
do sũma rerĩt uel desimplicidu¬
plex uel deduplici sumplexet
gubernat et cõtet totũ Itas̃
corpore Se duob unu̾sa cõpagta
Oris ꝙͦ species et rictus extũ sust
patefuctus ꝙͣ utilis ꝙͣ decens sit
enarrari nõ potest Euius ustro
ini duob cõstat officiis sũtũ¬
Si uictus eloquẽdi luigua
ĩ tus niclusa ꝯ̃ uocẽ motibus¬

Expanded text:
licet sit unum, duos tamen intrinsecus sinus habet, quibus fontes uiui sanguinis continentur saepto intercedente diuisi, ut sicut in ipso mundo summa rerum uel de simplici duplex uel de duplici simplex et gubernat et continet totum, ita in corpore de duobus uniuersa conpacta oris quoque species et rictus ei transuerso patefactus quam utilis, quam decens sit, enarrari non potest: cuius usus in duobus constat officiis, sumendi uictus et eloquendi. lingua intus inclusa
Abbreviated transcription (Latin):
quietus ecĩã ĩ
ex hoc libello
poteris existuua¬
re quẽ ad teru¬
dibus penẽu̾bis
In genii mediocritas tulit de¬
mẽtriane ꝑst̾psi ut et cotidiau¬
in studilẽ meũ nosses et non
duissom tib preceptor nũcħ¬

Expanded text:
quietus etiam in ex hoc libello poteris aestimare, quem ad te rudibus paene uerbis prout ingenii mediocritas tulit, Demetriane, perscripsi, ut et cotidianum studium meum nosses et non deessem tibi praeceptor
Abbreviated transcription (Latin):
butĩt ut ad infãciã ẽẽ reuo¬
luti Deno uideatur dedhͭ
ad hoĩem sõlũ ꝑtiueat aut¬
ad aues in quiħ acuiminata
et uibrata certis motib lĩg¬
ira ĩ mĩabiles cãtuũ frexiones
uit᷑. Habet p̾terea et aliud
teiglips Denib cibos çisli¬
gil̃ et cõnlobatos ĩ sua de pͥmit
Cat trausiuitit as uentrcui
lingue nomẽ ĩ positũ destiase¬
ciãm potu aduuat Protenta
enĩ canataq haurint aquam
eamqz cõprehesam luigne suiu
ne tarditate ac mora efftuat ad
palatũ celeri mobilitate cõplo¬
Sũt hec itaq palato cũ cano
tãꝙͣ testitudiẽ cegitur eãq d̃¬
ciũ seꝑtis deus quasi muro cir¬
cũuallant Dentes aut̾ ipõs

Expanded text:
t ad infantiam denuo reuoluti esse uideantur. sed haec ad hominem solum pertinent aut aues, in quibus acuminata et uibrata certis motibus lingua innumerabiles cantuum flexiones rimit. habet praeterea et aliud permolitos dentibus cibos colligit et conglobatos ui sua deprimit et transmittit ad uentrem. linguae nomen impositum. Bestias etiam potu adjuvat; protenta enim cavataque hauriunt aquam, eamque comprehensam linguae sinu, ne tarditate ac mora effluat, ad palatum celeri mobilitate complodunt. Haec itaque palati concavo tanquam testudine tegitur; eamque dentium septis Deus quasi muro circumvallavit. Dentes autem ips
Abbreviated transcription (Latin):
esti uisi ut hũore corporis ĩ quo
luptatꝭ enuctat uel rrcepiat
hõ ⁊esistit uec ampliu̾s quidtͣ
potest Ideo nasci sibi filiõs
eꝑtant qr nõ ip̃i faciũt Ci ta
ipẽ et corporis informaciõ ⁊
inspiracio amine et ꝑtus in¬
coluinis et quecũq deiceps
ad hoiẽm cõseruãdũ ualent
Iluis munꝰ est ꝙspiramꝰ¬

Expanded text:
est, nisi ut humorem corporis, in quo luptatis emittat, vel recipiat; mo resistit, nec amplius quidquam potest: et ideo nasci sibi filios optant, quia non ipsi faciunt. Caetera ipse, et corporis informatio, et inspiratio animae, et partus incolumis, et quaecumque deinceps ad hominem conservandum valent; il
Abbreviated transcription (Latin):
est ã singłis qͥbusq finire dis
cefsaria uite uterẽtur ⁊ quats
adingatꝭ corporib elata sobo¬
les uiuu̾sas gu̾atim cõseruaret
aĩantes Nã si ꝑitus archi¬
tector cũ ma gid aliquid̃ edi¬
ficiũ face̾ cõstituit. Primo om̃i
conitat q̃ sũma ꝑfecti edificis
futura sis et aut̾e eme tatur
quẽ locũ loue põdus expectit
ubi magui oꝑis statura sic mo¬
les/ que colũpnaꝵ ĩterualla
qui aut ubi aquarũ eadẽsiũ
decursus et exitus ⁊ recipta
eula/ hec inꝙͣ prius ꝓuidet
cuecessaria cũ Ipio fũ dẽm̃tis

Expanded text:
busque fingendis, cessaria vitae uteretur, et quatenus adjugatis corporibus elata soboles, universas generatim conservaret animantes. Nam si peritus architectus, cum magnum aliquod aedificium facere constituit, primo omnium cogitat, quae summa perfecti aedificii futura sit, et ante emetitur quem locum leue pondus expectet, ubi magni oneris statura sit moles, quae columnarum interualla, qui aut ubi aquarum cadentium decursus et exitus et recepta- cula, haec, inquam, prius prouidet, necessaria, cum ipsis fu
Abbreviated transcription (Latin):
esse discruuẽ recti et praui/ eẽ
ibã iustã et eẽ in i̾stã Etq
anedlã rei nõ iuueniẽbant uolu¬
rud eã penitus excideie Pee¬
patetici uo nõ exeidenda o
perdendam esse Sicerũt umba
I fto libro institutõnũ satie
resspondimꝯ Rescisse aut̾ ph̃is¬

Expanded text:
esse discrimen recti et praui, esse iram iustam, esse et iniustam, et quia medellam rei non inueniebant, uoluerunt eam penitus excidere. Peripatetici uero non excidendam, sed temperandam esse dixerunt: quibus in sexto libro Institutionum satis respondimus. nescisse autem phi
Abbreviated transcription (Latin):
minus eꝑicuri stulticiã crargu¬
ã illius enĩ sũt omia q̃ delir̃at
lucrecius Qui ut ostẽderet aĩa¬
lia nõ artificio aliquo diuine
montꝭ ẜ ut solet fortuito esse
nata dixit ĩpncipio mũ di
alias qͣsd̃ ĩmiabiles aĩates
miranda speciẽ ac magnitu¬
dine fuisse natus s eas ꝑmane̾
nõ potusse ꝙ illas aut̃ ssumẽ¬
di cibi facultas aut corñdi iu̾ã¬
diq racio defessieĩt Tide¬
licet et ut athonis sius locũ
facẽt diumã prouidencĩa uo¬
luit exclude S cũ uiderent
ĩ õĩb quespirãt mirabilem
puidencie messe racionẽ qd
iualũ uanitatis erat disce fuis

Expanded text:
minus Eminus Eam; illius enim sunt omnia quae delirat Lucretius: qui, ut ostenderet animalia non artificio aliquo divinae mentis, sed, ut solet, fortuito esse nata; dixit, in principio mundi alias quasdam innumerabiles animantes miranda specie et magnitudine fuisse natas, sed eas permanere non potuisse, quod illas aut sumendi cibi facultas aut coeundi generandique ratio defecisset. uidelicet ut atomis suis locum faceret, diuinam prouidentiam uoluit excludere. sed cum uideret in omnibus quae spirant mirabilem prouidentiae inesse rationem, quae, malum, uanitas erat
Abbreviated transcription (Latin):
uib ip̃is Nã sicut mauus epeolo¬
couapeoũt ubiq uersus mou̾i
Spetiosit suuul et utile fut sle
ꝓfito si hoc dt ecia cubits acted̾et
iusius et turpis Iã eñ manus auus¬
sa duiguitate quã nũt habet uuobr¬
litato mimia ꝑ roninseidis siulis
Uide ⁊etur ertq houio plaue an¬
yiuuanus/ Quod genus ĩ illa
ĩ manissima uelua mirabiliter
effectũ est. Deus enĩ qui ꝓuidẽ¬
ciã et pt̃atem suã multarũreꝵ
mirabili uarietato uoluis ostẽdẽ
quĩ cãput eius aĩalis nõ tã lon¬
gre porrexerat ut terrã posses
ore cõliugẽ ꝙ erat futurũ horu¬
bile atq tetrũ et qui os ip̃m ꝓ¬
fusis dentib sic armanerat ut
eciã si contingeret pascendi
tĩ facultatẽ dentes adimierẽt
ꝙ duxit it̾ eos a sũma froute
molle ac flexibile meubrũ quo
proude quo tenere quodlibet
posset me raciouũ uictꝰ capiñdi
uol dencium ꝓminẽs maguitudo
uel ceruitis ui euitas impedirẽt
Nõ possũ hoc loco teni᷑ quo¬

Expanded text:
us ipsis. nam sicut manus ex eo loco unde oriuntur ubique uersus moueri speciosum simul et utile fuit, sic profecto, si hoc idem etiam cubitis accideret, motus et turpis. iam enim manus amissa dignitate quam nunc habet mobilitate nimia proboscidi similis uideretur essetque homo plane anguimanus, quod genus in illa inmanissima belua mirabiliter effectum est. deus enim qui prouidentiam et potestatem suam multarum rerum mirabili uarietate uoluit ostendere, quoniam caput eius animalis non tam longe porrexerat, ut terram posset ore contingere, quod erat futurum horribile atque tetrum, et quia os ipsum profusis dentibus sic armauerat, ut etiamsi contingeret, pascendi tamen facultatem dentes adimerent, produxit inter eos a summa fronte molle ac flexibile membrum quo prendere, quo tenere quodlibet posset, ne rationem uictus capiendi uel dentium prominens magnitudo uel ceruicis breuitas inpediret. Non possum hoc loco teneri quo
Abbreviated transcription (Latin):
sue decus coustet ⁊ marib
tã mẽte ꝙͣ corpore ⁊ obur
uirile serueturllus uo̾
ip̃m ꝙͣ mirabile Iustitutum
sugłorũ duos sixꝰ maris
et Renine machinatꝰ est qͣ¬
bus ĩtrr se ꝑ uoluptatie ite.
cebras copũlat subsitiua
soboles patrtur ne om̃e ire¬
nus uiuẽtiũ cãdieio ĩ mõrta¬
litatꝭ extiũqueret / d ꝓlus
roboris marib actributũost
quo facilius ad paciẽtiam
ugti maritalis feiõ cog̾ent᷑
Dir itaq noiãtꝰ est quo
uaior inrouis est ꝙ̃ in sria
et lꝑuicꝰ uir̾tꝰ nonũ actepit
It mulier ut uanoit¬
pretat᷑ iiuollicie in mutata
et detracta licta uelut molur¬
Tit suscepto fetu cũ partus ap¬
ꝓiuquare iã cepit turgestẽtes
mãlu Sulcib suttis distẽdũt᷑
et ad mitamenda nastent fon¬
tib lacteis fecũ dũ prctꝰex¬
uberat Net eñĩ Secebat ałi¬
ud iꝑ ut sapiens aĩał acorde
aliuonia duceret Pdqi pm̃
solctissinu cẽparatũ est ah

Expanded text:
suae decus constet et maribus tam mente quam corpore robur uirile seruetur. illud uero ipsum quam mirabile institutum singulorum duos sexus maris ac feminae machinatus est, quibus inter se per uoluptacebras copulatis, successiva soboles pareretur, ne omne genus viventium conditio mortalitatis extingueret. Sed plus roboris maribus attributum est, quo facilius ad patientiam jugi maritalis foeminae cogerentur. Vir itaque nominatus est, quomaior in eo uis est quam in femina, et hinc uirtus nomen accepit: item mulier, ut Varro interpretatur, a mollitie, inmutata et detracta littera, uelut mollui suscepto fetu cum partus adpropinquare iam coepit, turgescentes mammae dulcibus sucis distenduntur et ad nutrimenta nascentis fontibus lacteis fecundum pectus exuberat. nec enim decebat aliud quam ut sapiens animal a corde alimoniam duceret. idque ipsum sollertissime conparatu
Abbreviated transcription (Latin):
Dire uec uerho enarrare possibile
officiũ hac decã maxiu suscipũd
puto quod marcus tullius un ĩca¬
gemi singularis in quarto depubᵃ
libeo cũ is face tẽptasfet matĩã
late patentem augustis fiuibus
ter iuinauit leuit᷑ suuia queq
Daceipeus Re neulla eẽt ex¬
cusacio eur eũ locũ nõ side exre¬
cutus ip̃e testatus est uolũtatem

Expanded text:
dere nec uerbo enarrare possibile dere nec uerbo enarrare possibile officium hac de causa maxime suscipiendum puto, quod Marcus Tullius uir ingenii singularis in quarto De re publica libro, cum id facere temptasset, materiam late patentem angustis finibus terminauit leuiter summa quaeque decerpens. ac ne ulla esset excusatio cur eum locum non fuerit exsecutus, ipse testatus e
Abbreviated transcription (Latin):
ĩt iterũq monebo nec ob lucta᷑
asta terre ꝓmaguis aut ueris
poms habere te credas q̃ nõsut
tãtũ fallacia qr dubia uerũ
etĩa insidiosa quia dulciãlã¬
et ille coseuctator et adu̾sariꝰ
ip̃e uiolintus sicuti nũt uidemꝰ
plaq̃is habet et quid tã sus¬
tilibus ut oculos mentis effuo¬
giant ue possuit hõdeꝓuisio¬
meuitare Bũma gͦ prudẽ¬
tute aut cõtẽpuas si poter aut
et ueri parentis tui et in qua ci¬
uitate nomie Sederis et cuius
ordĩs fuis Iutelligiõ ꝓfecto qͥd
loquor Net eñĩ te suꝑ bie aruo
cuis ii te ne suspiciõ quidẽ ulla
est frea q̃ dico ad mẽte refi¬
renda sũt nõ ad corpus ciuꝰ
oĩ̃s r aciõ ideo cõꝑata est ut
tur iuitu euis/ Das est eĩ
qudã modo fictile quo aĩuuis
adest hõ ip̃e uerus cõtiuet᷑ et
quid nõ ap̃metheo fictũ utpo¬
ete oquntur si a sĩmo illo
rerũ conditore atq artisice deo eu¬
ius dumã prouidencĩa ꝑfectissi¬
mani uirtute nec seusu cbi pħẽ¬

Expanded text:
 iterumque monebo, ne oblectamenta ista terrae pro magnis aut ueris bonis habere te credas, quae sunt non tantum fallacia, quia dubia, uerum etiam insidiosa, quia dulcia. nam ille conluctator et aduersanussaepe uiolentus, sicuti nunc uidemus. pro laqueis habet et quidem tam subtilibus, ut oculos mentis effugiant, ne possint hominis prouisione uitari. summa ergo prudentute aut contemnas, si potes, aut et ueri parentis tui et in qua ciuitate nomen dederis et cuius ordinis fueris: intellegis profecto quid loquar. nec enim te superbiae arguo, cuius in te ne suspicio quidem ulla est, sed ea quae dico, ad mentem referenda sunt, non ad corpus: cuius omnis ratio ideo cotur nutu eius. uas est enim . quodammodo fictile quo animus id est homo ipse uerus continetur, et quidem non a Prometheo fictum, ut poetae locuntur, sed a summo illo rerum conditore atque artifice deo, cuius diuinam prouidentiam perfectissimamque uirtutem nec sensu conprehen
Abbreviated transcription (Latin):
iere et beatũ atq ⁊̃ corrũptuui
sapiẽdie nonie uita ip̃a cũ p̾cep¬
tis cõnrũte p̾starent Eigo tñ
nosip̃os siniul et c̾teros instruã¬
em possũ obliusti mei tũ pre¬
sertim eũ maxĩe opus sit me¬
nũsse sicut ne tu quidꝰ tuiut
spero ut opto Nã licerte pulᶜ
rei mnͣcͣitas a ueris et iustis oꝑib
aurrtar tñ fieri nõ potest q̃n
subutde ni cełie aspiciat meꝰ
sibi cõseia recti Et quidẽ letor.
omia tibi q̃ ꝓꝓbonis habẽtur
ꝓspero fluõ et ita si nchie
Destatu urentis in nuitent

Expanded text:
rruptum sapientiae nomen uita ipsa cum praeceptis congruente praestarent. ego tamen ut nos ipsos simul et ceteros instruaenim possum obliuisci mei tum praesertim, cum maxime opus sit meminisse, sicut ne tu quidem tui, ut spero et opto. nam licet te publicae rei necessitas a ueris et iustis operibus auertat, tamen fieri non potest quin subinde in caelum aspiciat mens sibi conscia recti. et quidem laetor omnia tibi quae pro bonis habentur prospere fluere, sed ita, si nihil de statu mentis inmutent.
Abbreviated transcription (Latin):
prebuisti ꝙͣ touiagis in hũs uro¬
Ris ets uitũ ꝑtuũtib docilior
ao debebis epud quẽ  nũc pro¬
fiteor. nulla nie nc̃itatẽ uelrei
ui ẽ tp̃rs impediri quo minus
aliquid extũdã quo ꝓfucti pħĩ
res doctioresq in posterũ fiant
ꝙͣuis nũt maleandiaut castĩĩ¬

Expanded text:
praebuisti, quanto magis in his ueris et ad uitam pertinentibus docilior esse debebis? apud quem nunc profiteor nulla me necessitate uel rei uel temporis inpediri, quominus aliquid extundam quo philosophi res doctioresque in posterum fiant, quamuis nunc male audiant castigen
Abbreviated transcription (Latin):
euges qui hoĩes merito diciro¬
lũt̾ firutilia cõtempne̾ terre¬
na calcare liuiilia despic᷑
ut possint cũ deo beatissinane¬
cessitudine copulari Unfirat᷑¬
iii pietas discordie dissisio¬
nesq tuu bulente ac postisere
sopiantur quib hũcuu sociẽ¬
tatis et ꝑl pub᷑ federis di¬
uina cõuictio irrĩepitur diruu¬
itur dissipatur Qͣtũ possiuꝰ
bom ac benefieni esse undite¬
tur si quid nobis opũ siquid
suppetit copiarũ nõ uoluptati
uius s multorũ salutĩ ĩꝑtiat᷑
Uoluptas enĩ cã mortalis est
ꝙͣ corpus cui exhi bet nũste¬
⁊nd Iusticia uoͣ ⁊ benefier̃tia tã
in mortales ꝙͣ iueus et aĩã ipie
bouis operib suili tudinem
dei assequitur Sit nobis deꝰ
nõ ĩ te̾plis ẜm corde nro con¬
secratus Destructibilia sũt oĩa
tẽplũ quod nõ fumio nõ puliu
s malis cogitaeiõnib sordidat̾
Quod nõ ceris ardentib s cla¬
Zitate ac luce sapiencie Ilmãt᷑

Expanded text:
entes, qui homines merito dici uoentes, qui homines merito dici uolunt, fragilia contemnere, terrena calcare, humilia despicere, ut possint cum deo beatissima necessitudine copulari. auferatur inpietas, discordiae dissensionesque turbulentae atque pestiferae sopiantur, quibus humanae societatis et publici foederis diuina coniunctio inrumpitur dirimitur dissipatur: quantum possumus, boni ac benefici esse meditemur; si quid nobis opum, si quid suppetit copiarum, non uoluptati unius. sed multorum saluti inpertiatur. uoluptas enim tam mortalis est quam corpus cui exhibet ministerium, iustitia uero et beneficentia tam inmortales quam mens et anima, quae bonis operibus siDei assequitur. Sit nobis Deus non in templis, sed in corde nostro consecratus. Destructilia sunt omnia, templum, quod non fumo, non puluere, sed malis cogitationibus sordidatur, quod non ceris ardentibus, sed dei claritate ac luce sapientiae in- lum
Abbreviated transcription (Latin):
matiã ⁊erũ et racio uirtutũ et
fons bouorũ Quid enĩ deo et
potencia eius maius est aut ra¬
cione ꝑfectius aut caritate lucu¬
Dencius Qui quĩ nor asͣ
sapĩam genuit ad iusticiam
ꝓcreauit nõ est fas hoiem re¬
licto Deo seusus ac uite dato¬
re / terrenis fragilibusq fauiu¬
lari aut quereudis tẽporali¬
bus bonis inherẽtenr as ĩnocẽ¬
cia es pietate distede Non
faciũt beatũ uisiose ac morti¬
fere uoluptates nõ opulencia
libidiuũ incitatrix nõ iauis
aibicio nõ caduci honores qͥb
illaqueatus auimus hũãms⁊
corpori mancipatus et̾ua mõr¬
te dampnatur. S sola ĩ nocõ
cia sola iusticia ciuiꝯ legitia
et digua merces est ĩ morta¬
litas / quã statuit a pͥncipiodeꝰ
sauctis et in corruptis mẽtits
que se a uiciis et ab om̃iter¬
rona integras ĩ uiolatasq cõ¬
ẜuant Numꝰ premii celestis
ac sempit̾ui ꝑticipes nõ pos¬
sibi maculas ĩ miserũs/ Pdro¬
inde uniu̾sus oportet qui sapi¬

Expanded text:
materia rerum, et ratio virtutum, et fons bonorum. Quid enim Deo aut potentia majus est, aut ratione perfectius, aut claritate luculentius? Qui quoniam nos ad sapientiam genuit, ad justitiam procreavit; non est fas hominem, relicto Deo sensus, ac vitae datore, terrenis fragilibusque famulari, aut quaerendis temporalibus bonis inhaerentem, ab innocentia et pietate desciscere. Non faciunt beatum vitiosae ac mortiferae voluptates, non opulentia libidinum incitatrix, non inanis ambitio, non caduci honores, quibus illaqueatus animus humanus, et corpori mancipatus, aeterna morte damnatur: sed innocentia sola, sola justitia, cujus legitima et digna merces est immortalitas, quam statuit a principio Deus sanctis et incorruptis mentibus, quae se a vitiis et ab omni labe terrena integras inviolatasque conservant. Hujus praemii coelestis ac sempiterni participes esse non possibi maculas inusserunt. proinde uniuersos oportet qui sapi
Abbreviated transcription (Latin):
al iquã usuniq uel gradiẽ¬
di nel faciẽsi ualent st
s abitũ Orcorẽq ad mirabilẽ
cõfirũt Bic in capite quad
tocius diniui oꝑĩs quasicul¬
mẽ est / et auditus ĩ duas
aures et uisus in duas aciõs
⁊ odoraciõ in duas sarres
a sũmo artifice diuisa ẽ qr cete¬
brĩe in quo fentiendi racioest ꝙͣ¬
tuis sit unũ tiĩ in duas ꝑtes iuẽ¬
bitina ĩterueniente distrẽtũ est

Expanded text:
liquam usumque uel gradiendi uel faciendi ualent, sed et habitum decoremque admirabilem conferunt, sic in\' capite. quod totius diuini operis quasi culmen est, et auditus in duas aures et uisus in duas acies et odoratio in duas nares a summo artifice diuisa est, quia cerebrum, in quo sentiendi ratio est. quamuis sit unum, tamen in duas partes membrana interueni
Abbreviated transcription (Latin):
¶Uliiis apparet uauas esse
raciones phõꝵ qui deũ putãt
ius id pouũt qd est contra ipã¬
maiestatẽ Regnũ hoc imꝑiũ q
terrenũ nisi metus custodiat sol¬
uitur. Aufer nã regi nõ modo
nomo parebit sed eciã de fasti¬
gio p̃cipitabitur ymo uero cuil
Hũdi cripe hũc affectũ quis
eñ nõ spoliabis Quis non
Deribebit. Quis nõ afficiet ĩuiria
Ita nec in diuuẽta nec sedem
nec uictũ pot̾i̾t habere aliis qͥd¬
quid habuit direpientib ne¬
Sñ putenius celestis ampeni
se consistẽ Appollo nufesiꝯ

Expanded text:
is apparet uanas esse rationes philosophorumqui deum putant ius id ponunt quod est inutimaiestas. regnum hoc imperiumque terrenum nisi metus custodiat, soluit.ur. aufer iram regi, non modo nemo parebit, sed etiam de fastigio praecipitabitur. immo uero cuilibet humili eripe hunc adfectum, quis eum non spoliabit? quis non deridebit? quis non adficiet iniuria? ita nec indumenta nec sedem nec uictum poterit habere aliis quidquid habuerit diripientibus, nedum putemus caelestis imperii se
Abbreviated transcription (Latin):
stras lucẽte uitro aut sprculari
lapide obductas et id crocomẽs
ac uolũtas exoculis sepe diuo¬
scitꝰ Quod quid̃ ut refelleret
lucrecius meptissuo usus est ar¬
guuĩtosi enĩ mens inquit ꝑoeu
los uidet/ erutis et effossis ocłis
magis uideret qũi enulse cum
postib sores ꝑlus inferut lñiũs
ꝙͣ si fuerũt obducte Nimiũ
ip̃i uel potius eꝑicuro qui uũ
Docuis effossi oeuli erãtue

Expanded text:
stras lucente vitro, aut speculari lapide obductas. Et idcirco mens, et voluntas ex oculis saepe dignoscitur. Quod quidem ut refelleret Lucretius, ineptissimo usus est argumento. Si enim mens inquit per oculos videt, erutis et effossis oculis magis videret; quoniam evulsae cum postibus fores plus inferunt luminis, quam si fuerint obductae. Nimirum ipsi, vel potius Epicuro, qui eum docuit, e
Abbreviated transcription (Latin):
tis in mortalia merita postebãt
cñ pluriuũ ꝓficit ad ueniam
cõsequẽdan / si cultũ eius noci¬
onẽq teneamus si abiectis hĩ¬
lib terreuisq tã rebus ꝙͣ bonis
celestiã ⁊ duina sempit̾na
meditent᷑ Quod ut face̾ possi¬

Expanded text:
tis inmortalia merita poscebant, tamen plurimum proficit ad ueniam consequendam, si cultum eius notionemque teneamus, si abiectis humilibus terrenisque tam rebus quam bonis caelestia et diuina et sempiterna meditemur. quod ut face
Abbreviated transcription (Latin):
iii iuste sepe iraiscit᷑ et ptãto¬
est Itaq ue sierent ea que
faciũt ꝑ irã et huiles et me¬
dioctes et magmi reges tẽ¬
pari debuit furor eius et
cũ p̃rui ne mẽtis impossil̃
aliquid̃ ĩ expiabile faciuus
aduucteret Deus aũt et nõ

Expanded text:
iniuste saepe irascitur et praesiniuste saepe irascitur et praesest. Itaque ne fierent ea, quae faciunt per iram et humiles, et mediocres, et magni reges, temperari debuit furor ejus, et comprimi, ne mentis impos aliquod inexpiabile facinus admitteret. Deus autem non
Abbreviated transcription (Latin):
puãt᷑ d pluriii st quorũ
pccã occulũtur pluruu q̃
Delatorẽ eõpriuut aut pͥ¬
cibus cuit p̃mio plurimi
que iudicia eludunt per
ouis qui hũana prnan
esfuiiũt censura diuina
dãpuaret eẽt homo aus
Demq uel una illa causi
eẽ ppotuisset ꝙ hoĩes cõptrutodes
uino terreuissragilib que figlue¬
tis honorem Dũuii tãꝙͣ celesti¬
bus Deferũt adorautes oꝑa
hũauis digites laborata Tũ¬
q illos deus artifex oresus¬
lumi statu recto figniatos ad
cõtemplacõem celi et noticiam
patris adusus t̾ra quã calca¬
et debu̾at id est de t̾ra ficta
et foruata ueueraturI
tauta igit᷑ inpietate homii tãd¬
tisꝙ peccatis iassequit᷑ ꝑa¬
cĩa Dei utse ip̃i hoĩes dãpuatꝭ
uite pͥoris etrorib coragant
Deuiq et boni sũt inseiq mł¬
ti et abiectis t̾renms cultibus
nut Sed cũ mapĩa et utili¬
fortasse quispĩa adeũ nõ ira¬
ikasei uetet Possem Dice̾ ꝙ
irti hoĩs refreuarda fuit quia

Expanded text:
mnant, sed plurimi sunt quorum peccata occultantur, plurimi qui delatorem conprimunt aut precibus aut praemio, plurimi qui iudicia eludunt per omnes so qui humanam poenam effugiunt, censura diuina damnaret, esset homo aut denique uel una illa causa se potuisset, quod homines contempto deo uiuo terrenis fragilibusque figmentis honorem diuinum tamquam caelestibus deferunt adorantes opera humanis digitis laborata. cumque illos deus artifex ore sublimi, statu recto figuratos ad contemplationem caeli et notitiam patris auersus terram quam calcare debuerat, id est de terra ficta et formata ueneratur. in tanta igitur inpietate hominum tantisque peccatis id adsequitur patientia dei, ut se ipsi homines damnatis uitae prioris erroribus corrigant. denique et boni sunt iustique multi et abiectis terrenis cultibus unt. sed cum maxima et utilisfortasse quispiam adeo non irairasci uetet. possem dicere quod ira hominis refrenanda fuerit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Uude upud nasonr de uneita
affore tempus quo uare quotol¬
lus corextaꝙ romia cołi audẽcit
et nũdi moles operosa laborẽt
Quod tñ fiat nt̃o est cũ houor
et cultor culiꝰ deisuomi apud̃
interieriy Ead̃ taniẽ placarie

Expanded text:
Unde apud Nasonem de Jove ita affore tempus, Quo mare, quo tellus, correptaque regia coeli Ardeat, et mundi moles operosa laboret. Quod tunc fiat necesse est, cum honor, et cultus Dei summi apud interierit. Eadem tamen, placari
Abbreviated transcription (Latin):
Que cũ Sicũt uehemẽt̾
sapere credinitur proptr̃a ꝙͣ
Uiusquisq ĩ cõsiderate sue cõ¬
Sicioni ingratus est Ergo
cõtendo ꝙͣ cũ hec loquitut
Cousiderans enĩ cõdicionẽ
⁊erũ intelliro uichil sieri alie
S buisse / ut nõ dic̃ã potuist
qr deus potest oĩa s ucce est
Promdenissima illa maiestas
id effecerit quod erat melius
et rectius/ Ribet ergo ĩt̾ro¬
gare istos Siuiuorũ eꝑũ re¬
prehouiores quid in honine
Dresse qr ĩbecillior uascit᷑

Expanded text:
Quae cum dicunt, vehementer Quae cum dicunt, vehementer sapere creduntur, propterea quod unusquisque inconsiderate suae conditioni ingratus est: ego contendo quam cum haec locuntur. considerans enim condicionem rerum intellego nihil fieri aliter debuisse, ut non dicam potuisse, quia deus potest omnia, sed necesse est ut prouidentissima illa maiestas id effecerit quod erat melius et rectius. libet igitur interrogare istos diuinorum operum reprehensores quid in homine deesse, quia inbecillior
Abbreviated transcription (Latin):
sequũtur amiẽtian soleo mira¬
riꝰ qui nature oꝑa replõdũt
Ut ostendant nulla puidere¬
ciã instructũ eẽ ac regi iũ¬
dũ s origiuẽ rerũ iusecabili¬
bus ac solidis corporib assi¬
guaut quoꝵ fortuitis cõcursio
sanũt id sumo quod ad renideq
hõim nimis nbecillũ ex fra¬
scitur que ut st̃ edita ex uto
protuius in pedes suos eugi ac
gestire decursibus scatimq ieri
tolerando ydoura ẽẽ ꝙ in lucẽ
uaturalib indiuuẽtis nimta
ꝓcesserint hoĩem cõtra nudũ
et meriuẽ cãꝙͣ ex naufragio
ĩ huiꝰ uite iuiserias ꝓici et ex¬
pelli que neq mouerese loco
ubi effusus est possit uet alli¬
mentui lactis appet̾e̾ necĩ¬
iũriã tpris ferre itaq naturã
nouercã que cũ mut̾is tũ libe¬
rauter gessent hoieu uo̾ sic etf¬
uderit᷑ ut in ops et in firunus et
onmi aupilio indigens nichil
aliuid possi ꝙͣ fragilitario sue
cõs icõem ploratu acfletibus
ommari seilicut cui tãtũ in
uita restet trausire malorũ

Expanded text:
sequuntur, amentiam soleo mirari, qui naturae opera reprehendunt, ut ostendant, nulla providentia instructum esse ac regi mundum; sed originem rerum insecabilibus ac solidis corporibus assignant, quorum fortuitis concursionnsaniunt; id sumo, quod ad rem, de hominem nimis imbecillum et frascuntur; quae ut sunt edita ex utero, protinus in pedes suos erigi, et gestire discursibus, statimque aeri tolerando idonea esse, quod in lucem naturalibus indumentis munita processerint: hominem contra, nudum, et inermem tanquam ex naufragio in hujus vitae miserias projici et expelli; qui neque movere se loco, ubi effusus est, possit, nec alimentum lactis appetere, nec injuriam temporis ferre; itaque naturam, novercam, quae cum mutis tam liberaliter se gesserit, hominem vero sic effuderit, ut inops, et infirmus, et omni auxilio indigens, nihil aliud possit, quam fragilitatis suae conditionem ploratu ac fletibus suis ominari: scilicet, Cui tantum in vita restet transire malorum.
Abbreviated transcription (Latin):
Cumee quidẽ uolumina qͥt
remauorũ fata cõscripta ¶¬
iii. archauis habent᷑ ceterarũ
tamẽsore oñi libelli quo minꝰ
In usu suit onub nõ uetant᷑
Eix quib alia denãciaus un¬
nersis gentib iaĩ dei obimpi¬
etatem hom̃̃i hoc modo exorsa
est

Expanded text:
e quidem volumina, quibus Romanorum fata conscripta sunt, in arcanis habentur: caeterarum tamen fere omnium libelli, quominus in usu sint omnibus, non vetantur; ex quibus alia de nuntians universis gentibus iram Dei ob impietatem hominum, hoc modo exorsa est
Abbreviated transcription (Latin):
De floruerat extitit aelius quid
Sya goras qui nullũ ẽẽ õmo deũ
edorius auibo qr nichil nõ pot̾ante re
Tualuerũt contra ueritatẽ iduega¬
re ã quo priores ꝓniu̾si suit ãbigu¬
itate cõsenserat ł iñ sut̃ qui tg
stlis tet in hremiis assertã atq d¬

Expanded text:
defloruerat, extitit Melius quidam Diagoras, qui nullum esse omnino Deum odorus: amaluerunt vel contra veritatem id negare, in quo priores universi sine ambiguitate consenserant. Ii sunt, qui tot saeculis, tot ingeniis assertam atque d
Abbreviated transcription (Latin):
sta est que et nocẽti retrbuit
benus dicitur cũ iuale stra ut̃
dicat bonorũ enĩ salutẽ custo¬
dit qui malos punis ergo
et drus eũ malis obest noc̃es
nõ est̃ Ipẽ est cuit notens
qui aus inuocẽti nogunt nõ
eenti ꝑcit ut plurib nocoat
Sibut querẽ ab hiĩs q̃ deis
faicĩt in mobilem si qusha¬
beat ⁊am doniu fauia sor
ounã eus in uascerĩt ip̃ĩbo¬
uis eius fruãtur ip̃os familiã
Eer tui ab om̃̃b derdeat
reliuqͣtur Utrũ ne sapirusut
possit qui cõtuuelas n¬
dicet suisq rebus eos ꝑft
paciatur in quos habrãt ptã¬
miuandã est et nõ scupor qͥd
in sẽsibilis Sul sricile ese fir
cõtemptũ Uiuid sit frant illa
que a cicerone dicũtur
Et eñ quero siquis pate fa¬
nulias liberis sus a seruoid¬
fectꝭ uxore occisa ncẽrsa donio

Expanded text:
sta est, quae etj nocenti retnbuit bonus dicitur, cum male facta dicat — bonorum enim salutem custodit qui malos punit —, ergo et deus cum malis obest, nocens non est, is est autem nocens qui aut innocenti nocet aut nocenti parcit, ut pluribus noceat. libet quaerere ab iis qui deum faciunt inmobilem, si quis habeat rem domum familiam seromnia eius inuaserint, ipsi bonis eius fruantur, ipsos familia tur ab omnibus, derideatur, relinquatur, utrumne sapiens esse possit qui contumelias non uindicet suisque rebus eos frui patiatur in quos habeat potesminanda est et non stupor quidam insensibilis. sed facile est ferre contemptum. quid si fiant illa quae a Cicerone dicuntur? etenim quaero si quis pater familias liberis suis a seruo interfectis. uxore occisa, incensa domo,
Abbreviated transcription (Latin):
E deus nũꝙͣ creditur natũs
Auuoris affectus ht̃ iii hoĩe ma¬
q̃ illum uerberet spoliẽt laceret
afflugat int̾uuat Duns antẽ
ii quẽ noc xgestas uec ĩiuria
uec dolor / nec mors cadit tuit̾e
uullo pacto potiist qr uichil ust
Mei uiii poss inferrẽ Itẽ libi¬
duus ⁊acio et eausa in hoĩe ma¬
et mortalis effeitus. est m̃resii

Expanded text:
quia deus numquam creditur natus. timoris adfectus habet in homine maquae illum uaffligat, interimat. Deus autem, in quem nec egestas, nec injuria, nec dolor, nec mors cadit, timere nullo pacto potest; quia nihil est, quod ei vim possit inferre. Item libidinis ratio et causa in homine maet mortalis effectus e
Abbreviated transcription (Latin):
Sũ ex duob elementis repinnã¬
tibus et ii uico copulatis ẽẽ cõ¬
cretũ uineo et luundo ne potuis
In fero nec orinus siue ortidẽte
nec calidũ sine frigido urc mole
siue duro Si et nos exduobut
eque repugnãtib cõpactifumꝰ
aĩa ot corpore quorũ altrum
celo assc̾bitur qr touure est et
intractabile altrũ terre qr cõpro¬
Brgo alti bouũ ad heret altĩ uia¬
lũ ales lux uita iusticia aster
trurbre muors ⁊̃ iusticia Huit
exstitit in hoĩb naturesue de¬
prauaciõ ut esset ncce lanrmi
coustitui qua possunt et uiciã
ꝓꝓhiberi et uirtutis officia ĩ pari
Dũ igitur siut iii. rebus hũanis
boua et mala quorũ rotiou
declataui/ uc̃te ost ini utra s ꝑtẽ
moueri drũ et ad gram ec̃
iusta fieri uidet ot ad irae cum
coruit ĩ iusta/ S ocurat uo¬
bis eꝑicurus et dicit di esttxo
leticie affectus ad grañ et odii

Expanded text:
dum ex duobus elementis repugnantibus et inuicem copulatis esse concretum, igneo et umido, nec potuissest sine infero nec oriens sine occidente nec calidum sine frigido nec molle sine duro. sic et nos ex duobus aeque repugnantibus conpacti sumus, anima et corpore, quorum alterum caelo adscribitur, quia. tenue est. et intractabile, alterum terrae, quia conpreergo alteri bonum adhaeret, alteri malum, alteri lux uita iustitia. alteri tenebrae mors iniustitia. hinc extitit in hominibus naturae suae deprauatio, ut esset necesse constitui legem qua possent et uitia prohiberi et uirtutis officia imperari. cum igitur sint in rebus humanis bona et mala, quorum rationem declaraui, necesse est in utramque partem moueri deum, et ad gratiam, cum iusta fieri uidet, et ad iram, cum cernit iniusta. sed occurrit nobis Epicurus ac dicit: \'si est in deo laetitiae adfectus a
Abbreviated transcription (Latin):
cultorẽ ideoq illi tãtũ houoris as¬
tribuit ut ⁊crũ om̃i dũaret᷑ utiq
iustissimũ est eũ qui tãta p̾stitit
amare ethoĩem qui sit nobistum
diuim iuris societate cõĩgus R̃t
enĩ fas est cultorem dei ador cul¬
tore uiolari. Wude utelligit᷑ ⁊ eli¬
giouis ac iusticie causa esse hõi¬
uem figuratũ Omq rei testꝭ est
marcus tullius inlibro de legib
ita Diceus S om̃i q̃ iudoctorĩ
hom̃i disputacõe uersant᷑ nchie
est pfecto prestabilius ꝙͣ ꝑlaue
in telligi uos ad iusticiã esse ua¬
tos Qd si est uerissuũ deus
gͦ uult pĩus hoĩes eẽ instos dẽ
Deũ et hoĩem caros habere diũ
scilicrt houortee tãꝗͣ patrẽ hon
Diligere uelut firit᷑. In hpr
Duob tota Iusticia conftitit Eui
gͦ aut drũ nõ aguoscit aut hoi
nocet ĩ iuste et contra natiraa
suaui uiuit et hoc modo irrutit
austitutũ legẽq diuiuam Nit
fortasst queret aliquis uude ad
uir̃iii peccata peruenerũt aut
que prauitas diuim institute

Expanded text:
oque illi tantum honoris attribuit, ut rerum omnium dominaretur, utique iustissimum est et deum qui tanta praestiterit amare et hominem qui sit nobiscum diuini iuris societate coniunctus. nec enim fas est cultorem dei a dei cultore uiolari. unde intellegimus religionis ac iustitiae causa esse hominem figuratum. cuius rei testis est Marcus Tullius in libris De legibus ita dicens: sed omnium quae in doctorum hominum disputatione uersantur, nihil est profecto praestabilius quam plane intellegi nos ad iustitiam esse natos. quod si est uerissimum, deus ergo uult omnes homines esse iustos id est deum et hominem caros habere, deum scilicet honorare tamquam patrem, hominem diligere uelut fratrem; in his enim duobus tota iustitia consistit. qui ergo aut deum non agnoscit aut homini nocet, iniuste et contra naturam suam uiuit et hoc modo inrumpit institutum legemque diuinam. Hic fortasse quaerat aliquis unde ad hominem peccata peruenerint aut quae prauitas diuini instituti
Abbreviated transcription (Latin):
uot nõ modo indoctos s ꝑlato¬
uẽ qͣ ac sociatẽ fallaront
et prtagorã zononẽ aristotilẽ
maxĩarũ sectoꝵ p̾ncipis tam
pacile delud̾ont Est iiitue di
ns ꝑmdenciã ut senserũt lii
te ouiiã que uidemius et facta

Expanded text:
latonem quoque ac Socratem fallerent, et Pythagoram, Zenonem, Aristotelem, maximarum sectarum principes, tam facile deluderent? Est igitur divina providentia, ut senserunt ii tate omnia, quae videmus et facta
Abbreviated transcription (Latin):
uiiꝙͣ uude ad henu uenire pos¬
uanis cũ constet diuina pui¬
dimeia mũdũ regis situt et
factus est nec sit quisꝙͣ qui
dyagore theodoriq sinam uel
Euucippi iiaue cõmenñdare

Expanded text:
unde ad hominem uenire posuanis cum constet diuina prouidentia mundum regi, sicut et factus est, nec sit quisquam qui Diagorae Theodorique sententiam uel Leucippi inane commentum uel
Abbreviated transcription (Latin):
tos eritliro asenatu ẽẽ iissos re¬
fert ut liuiꝰ sibille carĩuĩa r õmĩa
deportarentur et ea cõsules eu¬
rio et octanius n capitolio qdit̃
erat curãte qmĩto catulo reseatu¬
tũ ponẽda curaerens Apud̾
haut de fuuuuo et cõdictore
rerũ deo huõi uersus riperũds̃¬

Expanded text:
tos Erythras a senatu esse missos retos Erythras a senatu esse missos refert, ut hujus Sibyllae carmina Romam deportarentur, et ea consules Curio et Octavius in Capitolio, quod tunc erat curante Quinto Catulo restitutum, ponenda curarent. Apud hanc de summo et conditore rerum Deo hujusmodi versus reperiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
anecanius qui siue na drũ eẽ
Tredontes Dissoluũt omẽupre
luyiouẽ sine quã ut ostĩdimꝰ
C i mauitate beluis. aut
stueticia pecudib adequam
Ani sula uñĩ religione idestĩ
Sri sũimi notione sapuẽtia ẽ
Pr ophete unu̾si diuninospũ
Repleti nichił aliud ꝙͣ deqrã
Sei ergã Iustos et nai eiꝰ adu¬
sus impios loquũt᷑ quorũ
tostimoniã nobis quid̃ satis st̃
Uerũ hiis qñĩ nõ credũt isti
qui sapĩam capillis et habitu
d̾ic enĩ p̃posee̾ agit᷑ ut hua¬
na diuinis tribuãt aucͣtem
cũ pocius lũanis diuiua dẽ¬
uuerũt Q ne mĩt sane omitta¬
mus ne nichil apud istos a¬
gamꝰ et in infiitũ materia
ꝓrocedat/. Ea mit᷑ querauꝰ
restimonia quib illi possint
aut crede aut certe nõ repu¬
nuare/ Sybillas plurimiz
am et nobilem p̾ter getiras
perlthrẽa fuisse cõmeiubrãt¬
De pollodorus quidẽ ut de
gri ac populari sua głiatĩ
fruesterea derõ eciam serra¬

Expanded text:
uincamus qui sine ira deum esse uincamus qui sine ira deum esse credentligionem: sine qua, ut ostendimus, aut immanitate belluis, aut stultitia pecudibus adaequamur; in sola enim religione, id est, in Dei summi notione sapientia est. Prophetae universi divino Spiritu repleti nihil aliud, quam de gratia Dei erga justos, et de ira ejus adversus impios loquuntur. Quorum testimonia nobis quidem satis sunt: verum iis quoniam non credunt isti, qui sapientiam capillis et habitu Sic enim praepostere agitur, ut humana divinis tribuant auctoritatem, cum potius humanis divina debuerint. Quae nunc sane omittamus ne nihil apud istos agamus, et in infinitum materia procedat. Ea igitur quaeramus testimonia, quibus illi possint aut credere aut certe non repugnare. Sibyllas plurimi eam, et nobilem praeter caeteras Erythraeam fuisse commemorant. Apollodorus quidem ut de civi ac populari sua gloriatur. Fenestella vero etiam lega
Abbreviated transcription (Latin):
qui pñtanea cõmocioue fiae¬
sti uec facille se ruge potest
ꝓ plꝰ frapilitate intelluhe de
s ip̃m illã quẽ admuodũ uelit
mederari. Quod uti q nõ repu¬
guat suꝑiori Nã si prorsurã¬
mortałis fuisset ira enus nõeẽt
satiffactioui aut qrẽ ꝑost delutũ
bocus cũ ip̃e hõiẽs miĩ solis occa¬
sid reconsiliari inbeat s⁊ipa
Diuma in et̾nũ mauet adu̾si
uos qui peccant ãet̾uũ Itaꝙ
Deus nõ thure nõ hostia non
⁊oruptibilia s morũ emẽdac̃t¬
ne placatur. et qui peccare de¬
sunt irã dei mortalem socit Ide̾co
cuit uot labrat homo ⁊ espisetda
sui facultatẽ ec habiiq̃
be ura Sei dicerẽ Souateka¬
rissime ut scires quẽ adinodum
refelleres eos qui deũ facinti
ã mobilem Restat ut more cic̃e¬
rois utauuir epyloyo ad ꝑo¬
rand sicut ille in tusculaũs de
morte disserons fecit᷑ Il nos
in hoc oꝑe testimonia diuina
quib credi possit ad hibe̾ de¬
benius ut illoꝵ ꝑfuasiomẽ re¬

Expanded text:
qui praesentanea commotione feruescit nec facile regere se potest propter fragilitatem, intellegere sed ipsum illam, quemadmodum velit, moderari: quod utique non repugnat superiori. Nam si prorsus immortalis fuisset ira ejus, non esset satisfactioni aut gratiae post delictum locus; cum ipse homines ante solis occasum reconciliari jubeat. Sed ira divina in aeternum manet adversus eos, qui peccant in aeternum. Itaque Deus non thure, non hostia, non corruptibilia, sed morum emendatione placatur; et qui peccare desinit, iram Dei mortalem facit. Idcirco punit, ut habeat homsui facultatem. Haec habui quae de ira <dei> dicerem, Donate carissime, ut scires quemadmodum refelleres eos qui deum faciunt inmobilem. restat ut more Ciceronis utamur epilogo ad perorandum. sicut ille in Tusculanis de morte disserens fecit, ita nos in hoc opere testimonia diuina quibus credi possit adhibere debemus, ut illorum persuasionem re
Abbreviated transcription (Latin):
ciet uiuꝙͣ nichil molietur Ubi
onĩ nõ est cogitaciõ nec motus
est ullus nec efficacia Si aũt̃
consiliõ utitur ad incipie dũ ali¬
qͥd raciõe ad disponẽd artead
efficiend uirtute ad cõsuminãd
ptãte ad regendid et cõtiunẽd
cur natura potuis ꝙͣ deus noi¬
tur Aut si concursus athomoꝵ
uel carens urente natura eagz
uidemus effecit quergem fiti̾
celũ potu̾it urbẽ aut donũd
Nõ potui̾t cur moutes mar¬
morłs fecit̾ colũpuas et simula

Expanded text:
ciet umquam, nihil molietur. ubi ciet umquam, nihil molietur. ubi enim non est cogitatio, nec motus est ullus nec efficacia. si autem consilio utitur ad incipiendum aliquid, ratione ad disponendum, arte ad efficiendum, uirtute ad consummandum, potestate ad regendum et continendum, cur natura potius quam deus nominetur? aut si concursus atomorum uel carens mente natura ea quae uidemus effecit, quaero cur facere caelum potuerit, urbem aut domum non potuerit, cur montes marmoris fecerit, columnas et s
Abbreviated transcription (Latin):
iũdus effectus est que sẽsu
et figura caret hoc uoꝰ multo
ess absurdius Si natura mũ¬
dũ fecit consilio et racõi fecit
nc̃te est Is enĩ facit aliquid
qui ant uoluntatã faciẽdi ht̃
aut sciẽtiã/ Si caret sẽsu
uc figura quomiͦ. potest abea
firri qd et sensũ habeat et fi¬
guit̃ Nisi forte quis urbitre¬
tã sutilem ⁊ nõ sentiente for¬
mari mãriq potuissẽ aut e¬
istã celi specũ tã proiid̃t
ad utilitatẽ uiẽtũ tẽꝑatẽ
uestio quo casu siue conditore
siue actisice subito extis tissi
Si quid inquit est crisippus
qd effici at ea que homolis
roẽ sit p̾dictus face̾ nõ possit
id ꝓfecto est maius et forcuis
⁊ saprẽdius hoie Nomo aũt nõ
potest face celestiã Argo illud
qͥd lec efficiat uel effecerit
suꝑat hoim̃ arte consilio pru¬
dencia ꝑtãde Niuis igit᷑ porest
eẽ nisi deus Ratito ures quã
ueluti matrĩ eẽ rerũ putãt
si mẽtẽ nõ habet nichil effi¬

Expanded text:
mundus effectus est, quae sensu mundus effectus est, quae sensu et figura caret. Hoc vero multo est absurdius. Si natura mundum fecit, consilio et ratione fecerit, necesse est; is enim facit aliquid, qui aut voluntatem faciendi habet, aut scientiam. Si caret sensu ac figura, quomodo potest ab ea fieri, quod et sensum habeat et figuram? nisi forte quis arbitretam subtilem a non sentiente formari animarique potuisse aut istam caeli speciem tam prouidenter ad utilitates uiuentium temperatam nescio quo casu sine conditore, sine artifice subito extitisse. si quid est inquit Chrysippus quod efficiat ea quae homo, licet ratione sit praeditus, facere non possit, id profecto est maius et fortius et sapientius homine. homo autem non potest facere caelestia: ergo illud quod haec efficiat uel effecerit, superat hominem arte consilio prudentia potestate. quis igitur potest esse nisi deus? natura uero, quam ueluti matrem esse rerum putant, si mentem non habet, nihil effi
Abbreviated transcription (Latin):
contreti esst uidrantur dioĩ
dii is exillis consticissent dis¬
sipabiles fierent sumĩbus aliqñ
resolutis atq in naturã suãre¬
uertẽtibus Ergo si est aliqͥt
qd athomii nõ effecerũt cur
nõ cetera eod̃ mõdo intellinamꝰ
dia ista gu̾arũt eur sibdii
Uidelicet inst athomi coissĩ
mediũ mane pendertũt
Quo gͦ consilio qua racioue
de confust aceruo se athomi
congregau̾unt ut ex aliis ĩ firi¬
us t̾ra conglobaretur celũ d¬
suꝑ tenderetir tãta siderid ua¬
rictate distiuctud ut nichil uiꝙͣ
excoiitari possit oruacius Ta¬
ta gͦ qui uidet et talia potest
existuuare nullo effecta esse
consilio nulla ꝓudeuciã milla
tilibus epignis cõcreta rẽtã¬
ta nuracula. Nonue ꝓdigio
stee est aut natũ ec hõiei
qui hec dicẽt aut extitisẜe
qñ crederẽt ut domocritum¬
d qui auditor enuss fuit uel e¬
picurũ in quã uauitas omnia
de lencippi fonte ꝓflupit At
enĩ sieut alii dicunt natura

Expanded text:
concreti esse videantur. Si enim concreti esse videantur. Si enim dii quoque ex illis constitissent, dissipabiles fierent, seminibus aliquando resolutis, atque in naturam suam revertentibus. Ergo si est aliquid, quod atomi non effecerint, cur non caetera eodem modo intelligamus? dVidelicet nisi atomi coiissent, medium inane penderent. Quo igitur consilio, qua ratione de confuso acervo se atomi congregaverunt, ut ex aliis inferius terra conglobaretur, coelum desuper tenderetur, tanta siderum varietate distinctum, ut nihil unquam excogitari possit ornatius? Tanta ergo qui videat et talia, potest existimare nullo effecta esse consilio, nulla providentia, nulla tilibus, exiguis concreta esse tanta miracula? Nonne prodigio simile est aut natum esse hominem, qui haec diceret, aut extitisse, qui crederet? ut Democritum, qui auditor ejus fuit, vel Epicurum, in quem vanitas omnis de Leucippi fonte profluxit. At enim sicut alii dicunt natura
Abbreviated transcription (Latin):
An smmlachrĩ homiuis et sta¬
tua racio et ars fiugit iꝑm ho¬
nie  de frustis temẽ cõcuorẽ¬
tib fieri prtabim̃ꝰ Et quid
silũd ueritars in futo cid suiuũ
et excrllens artificiũ nichil
alius nisi umbrã et extrema
corporis lnaudta possit ig¬
mitari Nũ potuit hũaua sol¬
lerciã dari oꝑi suo aut motũ
aliquĩ ant sousid omicto usũ
uidondi. audiendi odorandi.
ceterorũq mẽbeorũ uel ap¬
parenciũ uel latentud auirabo¬
les utilitates/ Quis artifex po¬
tuit uut cor hoĩs aut uocoui ant
ipam̃ sapiẽciam fabricare Q ꝙͣ¬
ue igieur sauus exiscunat qued
hõ racõe et consilio fac̾e nõ posit
id concursu athomoꝵ passum
colerencñd ꝑfist potuisse ui¬
Degã que deluti meuta iciderĩt
dũ nolunt effectionẽ curãq re¬
rũ deodare Concedamus tũ hiis
ut ex athonus fiant q̃ terreua
sunt Nũ eciã celestia Deos
aunt ĩ coruptos eteruos be¬
atos eẽ solisq daut in nuui¬
tatẽ neģ concursu athomorũ

Expanded text:
An simulacrum hominis et statuam ratio et ars fingit; ipsum hominem de frustis temere concurrentibus fieri putabimus? Et quid simile veritatis in ficto, cum summum et excellens artificium nihil aliud nisi umbram et extrema corporis liniamenta possit imitari ? num potuit humana sollertia dare operi suo aut motum aliquem aut sensum ? mitto usum uidendi audiendi odorandi ceterorumque membrorum uel apparentium uel latentium mirabiles utilitates: quis artifex potuit aut cor hominis aut uocem aut ipsam sapientiam fabricare? quisquamne igitur sanus existimat, quod homo rid concursu atomorum passim cohaerentium perfici potuisse? Vides in quae deliramenta inciderint, dum nolunt effectionem curamque rerum Deo dare. Concedamus tamen his, ut ex atomis fiant quae terrena sunt: num etiam coelestia? Deos aiunt incorruptos, aeternos, beatos esse; solisque dant immunitatem, ne concursu atomorum
Abbreviated transcription (Latin):
ee opͣ ui usus tã miserabiles tã
mañes habere linguã Cit q̃d
uurror ne aio minus doliareui¬
dreatur qui lyec putat refellenda
Re espondra nuis tauiẽ uelut ali¬
qua Dicẽti/ Si louiã sũt et rotũ¬
da utiq nõ possũt ã iucẽse apre¬

Expanded text:
cere, quam in usus tam miserabiles, tam cere, quam in usus tam miserabiles, tam inanes, habere linguam: et quidem vereor, ne non minus delirare videatur, qui haec putet refellenda. Respondeamus tamen velut aliquid dicenti. Si lenia sunt et rotunda, utique non possunt invice