comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pocest. in cuiꝰ conscientia non loquat᷑ ds̃: Quis enĩscrip¬
sit in cordib hominũ naturalẽ legẽ nisi ds̃: De qua
lege apłs dicit. Cũ enĩ gentes quȩ legẽ nohabent
naturaliter quȩ legis sunt faciunt: hnilegẽ non ha
bentesipsibii sunt lex. qui ostendunt opus legis scrip¬
tũ incordib suis. contestante conscieentia illorum
& in terse inuicẽ cogitationũ accusantiũ. aut etiam
ex cusantiũ indie qua iudicabit ds̃ occulta hominũ
Quaꝓpter siomis anima rationalis etiã cupiditate
cȩcata. tamencũ cogitat & ratiocinat᷑ quicqͥd in ea ra¬
tiocinatione uerũ . ẽ. non ei tribuendũ .ẽ. sed ipsi lu¬
mini uentatis a quo uel tenuiter ꝓsui capacitate illus¬
tratar . ut uerũ aliquid inratiocinando sentiat qͥd
mirũ sidi aboli anima praua cupi ditate ꝑ uersa.
quicquid tamen uerũ decusto uiro cogitauit cũ ex̃
teptare uellet ipsi us dei uoce idẽ ipsius ueritatis.

Expanded text:
potest, in cuius conscientia non loquatur deus? quis enim scrippotest, in cuius conscientia non loquatur deus? quis enim scripsit in cordibus hominum naturalem legem nisi deus? de qua lege apostolus dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non hbentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, contestante conscientia ipsorum, et inter se invicem cogitationum accusantium, aut etiam excusantium, in die qua judicabit Dominus occulta hominum Quapropter si omnis anima rationalis etiam cupiditate caecata, tamen cum cogitat et ratiocinatur, quidquid in ea ratiocinatione verum est, non ei tribuendum est, sed ipsi lumini veritatis, a quo vel tenuiter pro sui capacitate illustratur, ut verum aliquid in ratiocinando sentiat; quid mirum si diaboli anima prava cupiditate perversa, quidquid tamen verum de justo viro cogitavit, cum eum tentare vellet, ipsius Dei voce, id est, ipsius veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
uentilant. quodsatanas petiuent eũ tẽptand᷑. Quęr̃
enĩ ab impentis hominib talia intelligere nequaquã
ualentib quomͦ satanas cũ deo loqui potuerit non intu
entes. Non enĩ possunt cũ suꝑstitione & contentione cecati
sunt. dm̃ non locispatiũ mole corporis occupare. & sic
alibiessẽ alibi noneẽ.. aut certe hic partẽ habere aliam
& alibi aliã : sed maiestate ubiq presto eẽ Non ꝑpartes
diuisũ: sedubiq ꝑfectũ. Quodsi carnalit̾ intuentur
quod dictũ .ẽ. cęlũ michi tronꝰ est & terra scabellũ pe¬
dũ meorũ : Cui loco & dñs attestat᷑ dicens. Non iuretis
neq ꝑcęlũ quia tronꝰ dei ẽ. neq ꝑ terrã qͥa scabellũ
est pedũ eiꝰ. quid mirũ si interra diabolus consatut
ante pedes dei stetit & corã illo aliquid locutus est.
Nam quando illi ualent intelligere nullã. eẽ animã
quãuis ꝑuersa quȩ tamen nullo modo ratiocinari

Expanded text:
uentilant, quod satanas petiuerit eum temtandum. quaerunt uentilant, quod satanas petiuerit eum temtandum. quaerunt enim ab imperitis hominibus talia intellegere nequaquam ualentibus, quomodo sataentes non enim possunt, cum superstitione et contentione caecati sint Deum non loci spatium mole corporis occupare; et sic alibi esse, alibi non esse, vel certe hic habere partem aliam, et alibi aliam: sed majestate ubique praesto esse, non per partes divisum, sed ubique perfectum. Quod si carnaliter intuentur quod dictum est, Coelum mihi thronus est, et terra scabellum pedum meorum ; cui loco et Dneque per caelum, quia thronus dei est; neque per terram, quia scabillum est pedum eius — quid mirum, si in terra diabolus constitutus ante pedes dei stetit et coram illo aliquid locutus est? nam quando illi ualent intellegere nullam esse animam quamuis peruersam, quae tamen ullo modo ratiocinari
Abbreviated transcription (Latin):
Nã ipse sciebat quid. eẽt facturus. Sieni nouerat cor
eiꝰ quẽ teptabat. quid ẽ. quod uoluit uidere tẽptan¬
o&d moꝑfecto illud factũ est ut ipse sibi notꝰ
fieret qui tẽp̃tabatur. suamq desperationẽ condẽp¬
naret. saturatis turbis depane dnĩ qui eas non habere
quod ederent existimauerat. Non ergo hic oratur
ut non tẽptemur. sed ut non inferamur inteptationẽ
Tanquã siquispiã cuinecessẽ.ẽ. igne examinari. non
oraet ut igne non continguat᷑. sed ut non exuratur.
Uasa enĩ figuliꝓbat fornax: & homines iustos tẽptatio
tribulationis. Ioseph ergo tẽptatus ẽ illecebra scupri:
sed nonest in latus intẽptationẽ: Sus anna tẽp̃tata ẽ
nec ipsa inducta uel illata intẽptationẽ Multiq¬
alii utriusq secus: iobmaximȩ . Cuiꝰ ad mirabilẽ stabi¬
litatẽ indeo dõ suo. cũ illi heretici hostes ueteris testa¬
m̃ti ore sacrilego irridere uoluerint: illud p̃cȩteris

Expanded text:
nam ipse sciebat quid esset facturus . Si enim noverat cor nam ipse sciebat quid esset facturus . Si enim noverat cor ejus quem tentabat, quid est quod voluit videre tentanSed profecto illud factum est, ut ipse sibi notus fieret qui tentabatur, suamque desperationem condemnaret, saturatis turbis de pane Domini, qui eas non habere quod ederent exisut non temtetur, sed ut non inferamur in temtationem, tamquam si quispiam, cui necesse est igne examinari, non oret, ut igne non contingatur, sed ut non exuratur. uasa enim figuli probat fornax, homines uero iustos temtatio tribulationis. Ioseph uero temtatus est inlecebra stupri, sed non est inductus in temtationem. Susanna temtata est, nec ipsa inducta uel inlata in temtationem, multique utriusque sexus. sed Iob maxime, cuius admirabilem stabilitatem in domino deo suo cum illi haeretici hostes ueteris testamenti ore sacrilego irridere noluerint, illud prae ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
Aliud ẽ. aucẽ induci intẽptationẽ : aliud tip̃tari Nã
si ne tẽptatione ꝓbatus eẽ nullus potest siue sibi isi
sicut scriptũ .ẽ. Quinonẽ tepticus qualia scit
siue aliis sicut apłsdicit & teptationẽ uram incarne
mea non spreuistis. hinc enĩ eos firmos ipse cognouit
rant non sunt aharitate deflexi: Nã deo notisumus
& ante om̃s tẽptationes quiscit omiã ancequã fiant
quoditaq scriptũ ẽ. tẽptatuos dñs ds̃ ur̃ ut sciat si¬
dilitis eu  illa locutione positũ est ut sciat. ꝓeo qͦd ẽ.
ut scire uos faciat. Sicut di ẽ lȩtũ dicimꝰ quodletos
faciat. frigus pigrũ qͦd pigros facit & innumerabilia
huiꝰ modi quȩ siue in consuetudine loquendi. siue in
sermone doctoꝵ siue inscripdurisscĩs reperiunt᷑. Iuod
non intelligentes heredci quiueteri testam̃to ad uer¬
sant᷑ : uelut ignorantiȩ uitio notandũ putant eum

Expanded text:
aliud est autem induci in temtationem, aliud temtari. nam aliud est autem induci in temtationem, aliud temtari. nam sine temtatione probatus esse nullus potest, siue sibi ipse, sicut scriptum est: qui non est temtatus, qualia scit? siue aliis, sicut apostolus dicit: et temtationem uestram in carne mea non spreuistis. hinc enim eos firmos esse cognouit, rant, non sunt a caritate deflexi. nam deo noti sumus et ante omnes temtationes, qui scit omnia, antequam fiant. Quod itaque scriptum est: temtat uos dominus deus uestdiligitis eum ; illa locutione positum est, ut sciat, pro eo quod est, ut scire vos faciat: sicut diem laetum dicimus, quod laetos faciat: frigus pigrum, quod pigros facit; et innumerabilia huius modi, quae siue in consuetudine loquendi siue in sermone doctorum sine in scripturis sanctis reperiuntur. quod non intellegentes haeretici, qui ueteri testamento aduersantur, uelut ignorantiae uitio notandum
Abbreviated transcription (Latin):
uolumꝰ. Sed illorursus p̃cepto quoiubem orare
ꝓinimi cisnris: non ꝓhis iubemur quiueniã petunt
lam enĩ qui tales sunt inimici non sunt: Nullo modo
autẽ quisquã uere dixerit orare seꝓeo. cui nonigno¬
uerit. Qua ꝓpt̃ fatendũ . ẽ. omiã peccata dimittenda
esse quȩ innos ad mittunt᷑: siuolumꝰ nobis a patre di¬
mitti quȩ ammitamꝰ. Nã de uindicta superius ut ar¬
inferas intẽp̃tationẽ. Non nulli codices habent indu¬
cas. Quod tantundẽ ualere arbitror . Nã ex uno greco
quod dictũ .ẽ. INERΚTC: utrũq trans latũ est: Mul¬
ti autẽ imp̃cando ita dicunt. Nenos patiaris induci¬
intẽp̃tationẽ. Ex ponens es scilicet quomͦdictũ
sit inducas Non emĩ ꝑse ipsũ inducit ds̃ sed induci
paticur eũ quẽ suo auxilio deseruerit: Ordine occultis¬
simo acmentis causis etiã sȩpe manifescis dignũ iudi¬
cat ille quẽ deserat. & intep̾tationẽ induci sinat

Expanded text:
volumus. Sed illo rursus praecepto, quo jubemur orare volumus. Sed illo rursus praecepto, quo jubemur orare pro inimicis nostris , non pro his jubemur qui veniam petunt. Jam enim qui tales sunt, non sunt inimici. Nullo modo autem quisquam vere dixerit orare se pro eo cui non ignoverit. Quapropter fatendum est omnia peccata dimittenda esse quae in nos admittuntur, si volumus nobis a Patre dimitti quae admittimus. Nam de vindicta superius, ut arinferas in tentationem. Nonnulli codices habent, inducas, quod tantumdem valere arbitror: nam ex uno graeco quod dictum est, εἰσενέγκης, utrumque translatum est. Multi autem pin temtationem", exponentes uidelicet, quomodo dictum sit inducas. non enim per se ipsum inducit deus, sed induci patitur eum quem suo auxilio deseruerit ordine occultissimo ac meritis. causis etiam saepe manifestis dignum iudicat ille quem deserat et in temtationem induci sinat.
Abbreviated transcription (Latin):
nontã intendens fructũ pecuniȩ. quã ũt hominem
corrigat. cuisine dubio ꝑnitiosũ ẽ. habere unde reddat
& non reddere : non solũ non peccauit. sed ꝓderit etiã
plurimũ. Ne ille dũ alienã pecuniã lucrũ facere
uult. dampnũ fidei patiat᷑. Quod tanto ẽ. grauius.
ut nulla sit cõparatio. Ex quo intelligit᷑ etiã in ista qͥnta
petitione quadicimꝰ. dimitte nobis debita nr̃a sicut
dici sed de om̃ĩb quȩ innos quisq peccat. Ac phoc etiã
de pecunia. Peccat namq inte qui tibi pecuniã de¬
bitã cũ habeat unde reddat recusat reddere. Quod
peccatũ si non dimisens: non poteris dicere. dimit¬
te nobis sicut et nos dimittimꝰ. Siautẽ ignoueris. ui¬
desetiã depecunia animi amittenda ad monen
eũ cuitali p̃ce orare p̃cipitur. Illud sane tractar
fecisse si eis non dimittamꝰ quiueniã petunt. qnmñ
&nos ueniã petentib ab enignissimo patre dimita

Expanded text:
non tam intendens fructum pecuniae, quam ut hominem non tam intendens fructum pecuniae, quam ut hominem corrigat, cui sine dubio perniciosum est habere unde reddat, et non reddere; non solum non peccabit, sed proderit etiam plurimum, ne ille dum alienam pecuniam lucrum facere vult, damnum fidei patiatur; quod tanto est gravius, ut nulla sit comparatio. Ex quo intelligitur etiam in ista quinta petitione, qua dicimus, Dimitte nobis debita nostdici; sed de omnibus quae in nos quisque peccat, ac per hoc etiam de pecunia. Peccat namque in te, qui tibi pecuniam debitam, cum habeat unde reddat, recusat reddere. Quod peccatum si non dimiseris, non poteris dicere, Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus: si autem ignoveris, vides etiam de pecunia dimittenda admoneri eum cui tali prece orare praecipitur. 29. Illud sane tractarifecisse, si eis non dimittamus, qui veniam petunt, quia et nos veniam petentibus nobis a benignissimo Patre dimitti
Abbreviated transcription (Latin):
ã egerias similiter moriemini. Non hic ergoquisq
urgetur pecuniã dimittere debitorib : sedquȩcunq
in eũ alius peccauerit. Nã pecuniã dimittere. illo po¬
tius iubemur p̃cepto : quod superius dictũ est : Siqͥs
mario debitori dimictere debitũ: sed ei qui reddere
noluerit. intantũ ut uelit etiã litigare. Seruũ autẽ
dnĩ ut ait apłs nonoportet litigitre. Qui ergo
uel sponte uel conuentus pecuniã debitã reddere
noluerit: dimittenda illiest. Duas enĩ obres nolit
reddere. uel quod non habeat. uel quod auarus sit.
reiq alienȩ cupidus. Utrumq autẽ ꝑtinet ad inopi¬
am. Nam illa in opia .ẽ. rei familiaris : hȩc animi
Quisquis itaq tali dimitat debitũ : in opi dimittit.
opusq xp̃ianũ oꝑatur. manente illa regula ut in
animo paratus sit amittere quodsibi debet. Nã simo¬
deste ac lenit̃ omnimodo egerit ut sibi resticuatur.

Expanded text:
am egeritis, similiter moriemini . Non hic ergo quisque am egeritis, similiter moriemini . Non hic ergo quisque urgetur pecuniam dimittere debitoribus, sed quaecumque in eum alius peccaverit. Nam pecuniam dimittere illo potius jubemur praecepto, quod superius dictum est, Si quis niario debitori dimittere debitum, sed ei qui reddere noluerit, in tantum ut velit etiam litigare; Servum autem Domini, ut ait Apostolus, non oportet litigare . Qui ergo vel sponte vel conventus pecuniam debitam reddere noluerit, dimittenda illi est. Duas enim ob res nolet reddere, vel quod non habeat, vel quod avarus sit reique alienae cupidus: utrumque autem pertinet ad inopiam; nam illa inopia est rei familiaris, haec animi. Quisquis itaque tali dimittit debitum, inopi dimittit, opusque christianum operatur, manente illa regula, ut in animo paratus sit amittere quod sibi debetur. Nam si modeste ac leniter omni modo egerit, ut sibi restituatur,
Abbreviated transcription (Latin):
unde appellatur cotidie nullaerit. Ut autẽ dictũ ẽ.
hodie siuocẽ eius audieritis. quod interp̃tatur apłs ine¬
pistola quȩ .ẽ. adhebreos. quandidicit᷑ hodie : Ita & hic
accipiendũ .ẽ. da nobis hodie . Siquis autẽ etiã illa quȩ¬
de uictu corporis necessano. uel de sacramento domini¬
ci corporis istã sententiã uult accipere : oportet ut con¬
iuncte accipiantur omiã tria. ut scilicet cotidianum
Dimitte nobis debita nrã sicut & nos dimitamꝰ debitori¬
b. nr̃ĩs. Debita peccata dici: manifestũ est. Uel illo quo
ait idẽ dñs. non exies inde donec soluas nouissimum
quad rantẽ. uel illo quo debitores appellauit qui ei
nuntiati sunt ex tincti uel inruina turris. uelquorum
sanguinẽ sacrificitio hero des miscuit. Dixit ꝑnĩ putare
homines quod illi ultra modũ debitores essent. id est
peccatores : & addidit. A mendico uobis. nisi penitenti¬

Expanded text:
unde appelletur quotidie, nulla erit. Ut autem dictum est, unde appelletur quotidie, nulla erit. Ut autem dictum est, Hodie si vocem ejus audieritis ; quod interpretatur Apostolus in Epistola quae est ad Hebraeos, Quamdiu dicitur hodie : ita et hic accipiendum est, Da nobis hodie. Si quis autem etiam de victu corporis necessario, vel de Sacramento Dominici corporis istam sententiam vult accipere, oportet ut conjuncte accipiantur omnia tria; ut scilicet quotidianum Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Debita, peccata dici manifestum est, vel illo quod ait idem Dominus, Non exies inde donec reddas novissimum quadrantem ; vel illo quo debitores appellavit qui ei nuntiati sunt exstincti, vel in ruina turris, vel quorum sanguinem Herodes sacrificio miscuit. Dixit enim putare homines quod illi ultra modum debitores essent, id est peccatores; et addidit, Amen dico vobis, nisi poenitenti
Abbreviated transcription (Latin):
Cotidianꝰ autẽ istȩ cibus nunc dicitur: quandiu is ta
uita tẽporalis ꝑ dies decedentes succedentesq ꝑ agiair.
It reuera quandu nunc insupenora nunc in inferiora
id .ẽ. nunc inspiritalia nunc incarnalia animi affectꝰ
alternat : tanquã ei qui aliquando pascitur cibo ali¬
quando famẽ patitur : cotidie panis ẽ. necessarius quo
reficiat᷑ esuriens &relabens erigatur. Sicut itaq cor¬
pus nrm in hac uita ante illã scilicet immutationem
cibo reficitur quia senat dispendiũ : sic & animꝰ qnm̃ tẽ¬
poralib affectib quasi dispendiũ ab intentione dei pa¬
titur p̃ceptorũ cibo reficitur. Da nobis hodie autem
dictũ est. Quandiu dicit᷑ hodie: id.ẽ. in hac teporali
uita. Sic enĩ cibo spintali post hancuitã saturabimur
inȩternũ : ut non tunc dicatur cotidianꝰ panis. quia
ibi tẽporis uolubilitas quȩ dieb dies succedere facit.

Expanded text:
Quotidianus autem iste cibus nunc dicitur, quamdiu ista Quotidianus autem iste cibus nunc dicitur, quamdiu ista vita temporalis per dies decedentes succedentesque peragitur. Et revera quamdiu nunc in superiora, nunc in inferiora, id est, nunc in spiritualia, nunc in carnalia animi affectus alternat, tanquam ei qui aliquando pascitur cibo, aliquando famem patitur; quotidie panis necessarius est, quo reficiatur esuriens, et relabens erigatur. Sicut itaque corpus nostrum in hac vita, ante illam scilicet immutationem, cibo reficitur, quia sentit dispendium: sic et animus, quoniam temporalibus affectibus quasi dispendium ab intentione Dei patitur, praeceptorum cibo reficiatur. Da nobis hodie autem dictum est, quamdiu dicitur hodie, id est, in hac temporali vita. Sic enim cibo spirituali post hanc vitam saturabimur in aeternum, ut non tunc dicatur quotidianus panis; quia ibi temporis volubilitas, quae diebus dies succedere facit,
Abbreviated transcription (Latin):
neq non obtẽperantes damnant᷑. Un de ꝓbat᷑ non hunc
in illis partib intelligi cotidianũ panẽ : Nã magni
peccati crimine arguerent᷑ : qui ex eo cotidie non
accipiunt. Sed ut deiscis ut dictũ. ẽ. nichil in aliq
partẽ disseramꝰ : illud certe debet occurrere cogi¬
tantib regulã nos orandi ad nõ accepisse. quam
trans gredi non oportet. uel addendo aliquid uel p̃te¬
reundo. quod cũ itasit. quis . ẽ. qui audeat dicere semel
tantũ nos orare debere orationẽ dominicã: Aut certe
etiã siiterũ uel tertio usq: ad eã tamen horã qua corpi
dnĩ cõmunicamꝰ. post ea uero nonsit orandũ ꝑreliquas
partes diei : Non enĩ iã dicere poterimꝰ da nobis hodie
quodiã accepimus. Aut poterit quisq cogere ut etiã
ultima diei parte sacramentũ illud celebremꝰ: Restat
Nã de ipsis dñs dicit. Opbramini ȩs cã quȩ non corrũpit᷑.

Expanded text:
neque non obtemperantes damnantur; unde probatur non hunc neque non obtemperantes damnantur; unde probatur non hunc in illis partibus intelligi quotidianum panem; nam magni peccati crimine arguerentur, qui ex eo non accipiunt quotidie: sed ut de istis, ut dictum est, nihil in aliquam partem disseramus, illud certe debet occurrere cogitantibus, regulam nos orandi a Domino accepisse, quam transgredi non oportet vel addendo aliquid, vel praetereundo. Quod cum ita sit, quis est qui audeat dicere, semel tantum nos orare debere orationem dominicam; aut certe etiam si iterum vel tertio, usque ad eam tantum horam qua corpori Domini communicamus, postea vero non sic orandum per reliquas partes diei? Non enim jam dicere poterimus, da nobis hodie, quod jam accepimus: aut poterit quisque cogere, ut etiam ultima diei parte Sacramentum illud celebremus. 27. ReNam de ipsis Dominus dicit, Operamini escam quae non corrumpitur.
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dicat. nolice sollicit eẽ. quid edatis. uelquid in duamini.
An potest quisq: deeare ꝓqua ad ipiscenda orat non
.eẽ. sollicits cũ tanta incentione animi oratio dinge¬
nda sit ut ad hoc totũ illud referatur quode clauden
utiq quęnte primũ regnũ dei. de inde istaquȩnite
sed hec omiã inquit apponent᷑ uobis. Scilicet etiam
non querentibus. Quo modo autẽ recte dicat᷑ non quȩ¬
rere aliquis. quod ut accipiat in tenassime dm̃ dep̃¬
cat. nescio utrũ inueniri queat. Desacram̃to autem
corporis dñĩ ut illi non moueant questionẽ quiplus¬
mi in orientalib partib non cotidie cȩne dnĩce cõmuni¬
cant. cũ iste panis cotidianꝰ dictussit. Ut ergo illi tace¬
ant neq de hac re suã sententã defendant. uel ipsa
acictoritate ecclesiastica quod sine scandalo ista faci¬
unt neq ab eis qui ȩcclesiis p̃sunt facere ꝓhibentur.

Expanded text:
Dominus dicat, Nolite solliciti esse quid edatis, vel quid induamini. Dominus dicat, Nolite solliciti esse quid edatis, vel quid induamini. An potest quisque de ea re pro qua adipiscenda orat, non esse sollicitus; cum tanta intentione animi oratio dirigenda sit, ut ad hoc totum illud referatur quod de claudendutique, Quaerite primum regnum Dei, et deinde ista quaerite; sed, haec omnia, inquit, apponentur vobis, scilicet etiam non quaerentibus. Quomodo autem recte dicatur non quaerere aliquis, quod ut accipiat intentissime Deum deprecatur, nescio utrum inveniri queat. 26. De Sacramento autem corporis Domini ut illi non moveant quaestionem, qui plurimi in orientalibus partibus, non quotidie coenae dominicae communicant, cum iste panis quotidianus dictus sit: ut ergo illi taceant, neque de hac re suam sententiam defendant vel ipsa auctoritate ecclesiastica, quod sine scandalo ista faciunt, neque ab eis qui ecclesiis praesunt facere prohibentur,
Abbreviated transcription (Latin):
dolorib seu uoluptatib aduersetr . Nec illud aueri¬
tate abhorret ut accipiamꝰ fiat uoluntas tua sicut in
quȩ illi desponsata est. Cȩlũ enĩ & terra conuenient᷑
intelligit᷑ quasicur et femina : qnm̃ terra cȩlo fȩcun¬
dante fructifera est. Quarta petitioẽ. panẽ nrm̃ coti¬
dianum danobis hodie. Panis cotidianꝰ. aut ꝓhis om̃ib:
dictus est quȩ huiꝰ uitȩ necessĩtatr̃ suscentant. dequo
cũ p̃ciperet ait. nolite cogitare de crastino. ut ideo
sit additũ da nobis hodie: aut ꝓsacram̃to corporis xp̃i
quod cotidie accipimꝰ. aut ꝓspiritali cibo dequo idẽ
dñs dicit . Operamini ȩscã quȩ non corrũpitur. & illud
Egosũ panis uitȩ qui decȩlo descendi. Sedhorũ triũ
quid sit ꝓbabilius: considerari potest. Nam forte quis¬
piã moueat᷑ : curoremus ꝓhis ad ipiscendis quȩ huic
uitȩ sunt necessaria. ueluti ẽ. uictus & tegum̃tũ. cũ ipse

Expanded text:
doloribus seu voluptatibus adversetur. 24. Nec illud a veridoloribus seu voluptatibus adversetur. 24. Nec illud a veritate abhorret, ut accipiamus, Fiat voluntas tua sicut in quae illi desponsata est. Coelum enim et terra convenienter intelligitur, quasi vir et femina; quoniam terra coelo fecundante fructifera est. CAPUT VII.--25. Quarta petitio est, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Panis quotidianus, aut pro iis omnibus dictus est, quae hujus vitae necessitatem sustentant, de quo cum praeciperet, ait, Nolite cogitare de crastino; ut ideo sit additum, de nobis hodie: aut pro Sacramento corporis Christi, quod quotidie accipimus: aut pro spirituali cibo, de quo idem Dominus dicit, Operamini escam quae non corrumpitur; et illud, Ego sum panis vitae, qui de coelo dsit probatissimum considerari potest. Nam forte quispiam moveatur cur oremus pro his adipiscendis quae huic vitae sunt necessaria, veluti est victus et tegumentum, cum ipse
Abbreviated transcription (Latin):
scđm eiusdẽ apostoli ꝓ̃dicationẽ : fiet uoluntas dei &
in terra sicut incęlo : Pd .ẽ ut quẽ ad modũ sp̃s nonresifat
deo sequens & faciens uoluntatẽ eiꝰ : ita & corpus non
resistat spiritui. uel animȩ quȩ nunc corporis infir¬
mitate uexatur. & in carnalẽ consuetudinẽ ꝓnaest
quod erit summe pacis inuita eterna ut non solũ uelle
ad iaceat nobis. sed etiã ꝑficere bonũ. Nunc enĩ uelle
in quit adiacet michi: ꝑficere autẽ bonã non: Quia
nondũ in terra sicut incȩlo: idẽ non dũ in carne sicut
inspiritu facta est uoluntas dei. Nã & in misera nrã fit
uoluntas dei : cũ ea patimꝰ ꝑ carnẽ quȩ nobis mortalita¬
tis ure debentur. quã peccando meruit nostranatura:
Sedid orandũ .ẽ. ut sicut in cęlo. ita & in terra fiat uolun¬
tas dei . Id .ẽ. ut quẽ ad modũ condelectamur legise¬
cundũ interiorẽ hominẽ : ita etiã corporis immutati¬
one facta huic nrȩ̃ delectationi nulla pars nrã t̾renis

Expanded text:
dicationem : fiat voluntas Dei et in terra, sicut in coelo: id est, ut quemadmodum spiritus non resistit Deo, sequens et faciens voluntatem ejus; ita et corpus non resistat spiritui vel animae, quae nunc corporis infirmitate vexatur, et in carnalem consuetudinem prona est: quod erit summae pacis in vita aeterna, ut non solum velle adjaceat nobis, sed etiam perficere bonum. Nunc enim velle, inquit, adjacet mihi; perficere autem bonum non: quia nondum in terra sicut in coelo, id est, nondum in carne sicut in spiritu facta est voluntas Dei. Nam et in miseria nostra fit voluntas Dei, cum ea patimur per carnem, quae nobis mortalitatis jure debentur, quam peccando meruit nostra natura: sed id orandum est, ut sicut in coelo, ita et in terra fiat voluntas Dei; id est, ut quemadmodum corde condelectamur legi secundum interiorem hominem , ita etiam corporis immutatione facta, huic nostrae delectationi nulla pars nostra terrenis
Abbreviated transcription (Latin):
Quid si non solũ incerta. sed etiã falsa esse quae
dicit dõ dñ o nr̃o michi opitulante monstraue¬
ro .K. Iuid infelicius ista suꝑ stitione inueni¬
ri potest. quae ñ modo ñ exhibet scientiã quã
ꝓmittit atq ueritatẽ. sed ea dicit quȩ uehement̃
sunt scientiȩ ueritatiq contraria : quod insequen¬
tib: manifestius apparebit. Ita enĩ dicit Iuxta
unã uero partẽ ac latus illustris illius ac scãẽ
terrae : erat tenebrarũ traꝓfunda. et im¬
mensa magnitudine in qua habitant ignea cor

Expanded text:
Quid? si non solum incerta, sed etiam falsa esse. quae Quid? si non solum incerta, sed etiam falsa esse. quae dicit. deo et domino nostro mihi opitulante monstrauero. quid infelicius ista superstitione inueniri potest., quae non modo non exhibet scientiam, quam romittit, atque ueritatem, sed ea dicit, quae uehementer sunt scientiae ueritatique contraria? quod in sequentibus manifestius adparebit. ita enim dicit: iuxta unam uero partem ac latus inlustris illius ae sanctae terrae erat tenebrarum terra profunda et inmensa
Abbreviated transcription (Latin):
dendo quales nos imperitos ad olescentulos ali¬
quando decepit. Debuit ergo non nob̵ polliceri
scientuã. neq manifestã cognitionẽ. neq ad id
qđ quȩrit᷑ sine ulla ambiguitate ꝑuentionem :
sed dicere potius sibi. eẽ. ista monstrata. illos
aũt quib narrant᷑ credere sibi debere quae
nesciunt. Sed si hoc diceret. quis non ei responde¬
ret. si ergo in cognita crediturus sũ. cur non ea po¬
tius credã quae iã consentione doctorũ in doc¬
torũq celebrant᷑ & ꝑ om̃s popłos grauissima aue¬
toritate firmata sunt: Hoc ille metuens ne
sibi diceret᷑: offundit nebulas imperitis. pͥmũ
pollicens rerũ certarũ cognitionẽ. & postea
incertarũ imperans fidem. Cui tam̃ si hoc
dicat᷑ ut saltẽ uel sibi hȩc doceat esse mons¬
trata : similit̃ deficit et hoc quoq ut credamꝰ iu¬
bet . Iuis ferat tantã fallaciã. tantãq suꝑbiã

Expanded text:
dendo, quales nos inperitos adulescentulos alidendo, quales nos inperitos adulescentulos aliquando decepit. debuit ergo non nobis polliceri scientiam neque manifestam cognitionem neque ad id. quod quaeritur, sine ulla ambiguitate peruentionem, sed dicere potius sibi esse ista monstrata, illos autem, quibus narrantur, credere sibi debere, quae nesciunt. sed si hoc diceret, quis non ei responderet: si ergo incognita crediturus sum, cur non ea potius credam, quae iam consensione doctorum indoctorumque celebrantur et per omnes populos grauissima auctoritate firmata sunt? hoc ille metuens ne sibi diceretur, offundit nebulas inperitis, primum pollicens rerum certarum cognitionem, postea et incertarum imperans fidem. cui tamen si hoc dicatur, ut saltem uel sibi haec doceat esse monstrata, similiter deficit et hoc quoque ut credamus iubet. quis ferat tantam fallaciam tantamque superbiam?
Abbreviated transcription (Latin):
credo Cũ igit᷑ etiã ego uicissim laudauero quod
credo et quod credis irrisero : quid putas nobis ẽ.
iudicandũ qͥđ ue faciendũ nisi ut cosrelinquamꝰ
qui nos inuitant certa cognoscere. et postea im¬
perant ut incerta credamꝰ. ut eos sequam᷑ qui
nos inuitant pͥus credere qđ nondũ ualemꝰ intue¬
ri ut ipsa fide ualentiores facti. qđ credidimus
in telligere meream. non iã hominib sed ipsodõ in¬
trinsecus mentẽ nrãm illuminante atq firmante.:
ipse cognouerit. Sidicit sibi . eẽ. spũ scõ reuela¬
tũ. suãq mentẽ diuinitus illustratã. ut ea quae dicit
certa et manifesta cognosceret : ipse significat quid
int̃ sit int̃ cognoscere et credere. Ipse eni cognoscit :
cui aꝑtissime ista monstrant᷑. Eis aũt quib: hȩc
narrat. ñ cognitionẽ insinuat : sed credulitatẽ
suadet. Cui quisqͥs temere consenserit: maniche¬
us efficit᷑ ñ certa cognoscendo. sed incerta cre¬

Expanded text:
credo. cum igitur etiam ego uicissim laudauero, quod credo. cum igitur etiam ego uicissim laudauero, quod credo et quod credis, inrisero, quid putas nobis esse iudicandum quidue faciendum, nisi ut eos relinquamus, qui nos inuitant certa cognoscere et postea imperant, ut incerta credamus et eos sequamur, qui nos inuitant prius credere, quod nondum ualemus intueri, ut ipsa fide ualentiores facti, quod credimus, intellegere mereamur, non iam hominibus, sed ipso deo intrinsecus mentem nostram inluminante atque firmante ? ipse cognouerit. si dicit sibi esse spiritu sancto reuelatum suamque mentem diuinitus inlustratam, ut ea, quae dicit, certa et manifesta cognosceret, ipse significat, quid intersit inter cognoscere et credere. ipse enim cognoscit, cui apertissime ista monstrantur; eis autem, quibus haec narrat, non cognitionem insinuat, sed credulitatem suadet. cui quisquis temere consenserit, Manichaeus efficitur, non certa cognoscendo, sed incerta cre
Abbreviated transcription (Latin):
eũ dñs se missurũ esse ꝓmiserat. Iux ꝓpt̃ aut ea quae
dicit ꝓba mͥ uera. eẽ. ut ostendas quȩ ñ possũ
credã quae ñ potes ostendere . Ego nãq ca tholicã
fidem ꝓfiteor : & ꝑ illã me ad certã scientã p̃sumo¬
tiã trade si potes : ut id qđ credidi. temere me cre¬
didisse conuincas. N. Duo sunt quae mͥ ꝓfers. Unũ
cũ dicis sp̃m scm esse qui loquit᷑: et alterũ eũ dicis ma¬
nifesta esse quae loquit᷑. Vtrũq abste sine ulla du¬
bitatione cognoscere debui. Sed ñ sũ auarus. Unũ
horũ doce. Ostende himo. eẽ. sp̃m sc̃m: et credam
uera . eẽ. quae dicit. etiã si nesciã: Aut ostende uera
esse quae dicit : et credã sp̃m sc̃m esse etiã si nesciam
Nunqͥd equͥis aut benuolentius tecũ agi potest : sed
tu nec hoc nec illud uales ostendere Nichil aliud
elegisti: nisi laudare qđ credis. et irridere quod

Expanded text:
eum dominus se missurum esse promiserat. quapropter aut ea, quae eum dominus se missurum esse promiserat. quapropter aut ea, quae dicit, proba mihi uera esse, ut ostendas, quae non possum credam, quae non potes ostendere. ego namque catholicam fidem profiteor et per illam me ad certam scientiam peruentiam trade, si potes, ut id, quod credidi, temere me credidisse conuincas. duo sunt, quae mihi profers: unum, cum dicis spiritum sanctum esse, qui loquitur, et alterum, cum dicis manifesta esse, quae loquitur. utrumque abs te sine ulla dubitatione cognoscere debui; sed non sum auarus, unum horum doce. ostende hunc esse spiritum sanctum, et credam uera esse, quae dicit, etiamsi nesciam; aut ostende uera esse, quae dicit, et credam spiritum sanctum esse, etiamsi nesciam. numquid aequius aut beniuolentius tecum agi potest? sed tu nec hoc nec illud uales ostendere. nihil aliud elegisti nisi laudare, quod credis, et inridere, quod
Abbreviated transcription (Latin):
aũt mẽbrorũ eius : sunt recondita milia innumerabi¬
liũ et immensorũ thes aurorũ. Ipse uero pat̃ insua lau¬
de p̃cipuus. magnitudine in cõp̃hensibilis. copulata
sibi habet beata aegloriosa scła. neq numero neq pli¬
xitate aestimandũ cũ quib idẽ sc̃s atq illustris pat̃ et geni¬
tor degit. nullo inregnis eius insignibus aut indigen¬
te aut infimo constituto. Ita aut̃ fundata sunt eiusdem
splendi dissima regna supͣ lucidã & beatã t̃ram : ut
anullo umquã aut moueri aut concuti possint. Hhȩc
michi unde ꝓbaturus . ẽ. aut hec ipse. unde cognouit:
Noli me t̾rere paracliti nomine. Primo: quia ñcre¬
dere in cognita sed certa cognoscere accessi. auobis
ipsis factus timidior. Uos enĩ nostis. temere cre¬
dentib quã uehem̃ter insultare soleatis. Prȩsertim
cũ ipse quiiã coepit incerta narrare : plenã ac fir¬
sides imperanda .ẽ : magis me t̃reret illa scriptura.

Expanded text:
autem membrorum eius sunt recondita milia innumerabiautem membrorum eius sunt recondita milia innumerabilium et inmensorum thesaurorum. ipse uero pater in sua laude praecipuus, magnitudine inconprehensibilis copulata sibi habet beata et gloriosa saecula neque numero neque prolixitate aestimanda, cum-quibus idem sanctus atque inlustris pater et ge-nitor degit nullo in regnis eius insignibus aut indigente aut in\'fimo constituto. ita autem fundata sunt- eiusdem splendidissima regna supra lucidam et beatam terram. ut a nullo umquam aut moueri aut concuti possint. Haec mihi unde probaturus est, aut haec ipse unde cognouit? noli me terrere paracleti nomine. primo quia non credere incognita, sed certa cognoscere accessi a uobis ipsis factus timidior. uos enim nostis, temere credentibus quam uehementer insultare soleatis, praesertim cum ipse, qui iam coepit incerta narrare, plenam ac firsi mihi fides imperanda est, magis me terret illa scriptura,
Abbreviated transcription (Latin):
lasse : rem dicit credibilem. eã tam̃ quã uel auditã
uel lectã possuus credere. non exꝑtã cõp̃hensamq
cognoscere. Cũ ergo istũ repudiarẽ. si tale aliquid diee¬
ret. ñ enĩ ea ꝓmisit quae cogeret credere. sed quae
possõ sine ulla ambiguitate cognoscere . huo modo eũ¬
non repudiabo quando non modo incerta dicit sed etiã
inor edibilia. Sed quid si aliquib: rationibus ea ꝑspicua
& cognita faciet : Audiamus ergo si possumus cũ tota
patienti a et lenitate : qđ sequit᷑. Hlae quippe inquit in ex-¬
ordio fuer̃ duȩ substantiae: a sese diuisȩ. Et in luminis
quidem: imperiũ tenebat ds̃ pat̃. in sua scã stirpe ꝑ¬
petuus inuirtute magnificus natura ipsa uerus. aet̃nita¬
te ꝓpria sẽꝑ exultans etinens apđ se sapientiã & sensus ui¬
tales: ꝑ quos etiã duodecĩ mẽbra luminis sui cõp̃hendit.
regni uidelicet ꝓprii diuitias affluentes. Inimo quoq

Expanded text:
lasse, rem dicit credibilem, eam tamen, quam uel auditam lasse, rem dicit credibilem, eam tamen, quam uel auditam uel lectam possumus credere, non expertam conprehensamque cognoscere. cum ergo istum repudiarem, si tale aliquid diceret — non enim ea promisit, quae cogerer credere, sed quae possem sine ulla ambiguitate cognoscere —, quomodo eunon repudiabo, quando non modo incerta dicit, sed etiam incredibilia ? sed quid? si aliquibus rationibus ea perspicua et cognita faciet? audiamus ergo, si possumus, cum tota patientia et lenitate. quod sequitur. -! Haec quippe, inquit, in exordio fuerunt duae \'Śubstantiae a se diuisae. et luminis quidem impe rium tenebat deus pater in sua sancta stirpe perpetuus, in uirtute magnificus, natura ipsa uerus, aeternitate propria semper exultans, continens apud se sapientiam et sensus uitales. per quos etiam duodecim membra luminis sui conprehendit; regni uidelicet proprii diuitias adfluentes. in unoquoque
Abbreviated transcription (Latin):
Necessario ergo inquit plura sunt ante cõmemoranda:
ut ad istud mysteriũ sine ulla possit ambiguitate ꝑ¬
ueniri. Hoc ẽ qđ dicebã : sic mͥ demonstrari debere
ueritatẽ ut ad eã sine ulla ambiguitate ꝑueniã. Quod
si ipse nom polliceret᷑: me tamen hoc exigere et flagitare
oportebat : ut tanta mercede cognitionis euidentis sime
atq certissime excatholico xpiano quibus libet con¬
tradicentib manicheũ me fieri ñ puderet. Iam igitur
audiamꝰ quid afferat. Unde si tibi uidet᷑ inquitiaus¬
culta prius quae fuerint ante constitutionẽ mundi
&eꝰ quo pacto proeliũ sit agitatũ : ut possis luminis se¬
iungere naturã ac tenebrarũ . lam incredibilia om̃i.¬
no falsa ꝓposuit : Iuis enĩ credat ante consticutionem
mundi illũ proeliũ fuisse cõmissũ: Et tam̃ si est cre¬
dibile: modo nos non credere sed cognoscere uenimꝰ
Nã qui dicit ꝑsas & schrthas ante multos annos secũ bel¬

Expanded text:
necessario ergo, inquit, plura sunt ante commemoranda necessario ergo, inquit, plura sunt ante commemoranda ut ad istud mysterium sine ulla possit ambiguitate perueniri. hoc est, quod dicebam, sic mihi demonstrari debere ueritatem, ut ad eandem sine ulla ambiguitate perueniam. quod si ipse non polliceretur, me tamen hoc exigere et flagitare oportebat, ut tanta mercede cognitionis euidentissimae atque certissimae ex catholico christiano quibuslibet contradicentibus Manichaeum me fieri non puderet. iam igitur audiamus, quid adferat. Unde si tibi uidetur, inquit, ausculta prius, quae fuerint ante constitutionem mundi et quo pacto proelium sit agitatum, ut possis luminis seiungere naturam ac tenebrarum. iam incredibilia et omnino falsa proposuit. quis enim credat ante constitutionem mundi ullum proelium fuisse commissum? et tamen si esset credibile, modo nos non credere. sed cognoscere uelimus. nam qui dicit Persas et Scythas ante multos annos secum bel
Abbreviated transcription (Latin):
in reb: minorib: multũ oꝑȩ consumamꝰ Iã ergo eui¬
dentissimã pollicitationẽ hominis uideamꝰ. Deco igit᷑
inquit fr̃ dilectissime ꝓpriũ nom̃ audistine quod
michi significasti dicens. nosse te cupere cuius modi
sit natiuitas adae & eue. utrũ uerbo sint idẽ ꝓlati
anꝓgeniti excorpore : respondebit̃ tibi ut congruit
slãq dehis aplerisq inuariis scripturis reuelatio¬
nibusq dissimili modo insertũ atq. cõmemoratũ ẽ¬
Iua propt̃ ueritas istius rei ut sese habet. ab uniuersis fere
gentib: ignorat᷑: et ab om̃ib: qui etiã de hoc diu multũq.
disputarunt. Sienĩ illis suꝑ adae et euae generatio¬
ne ꝓuenisset manifesto cognoscere: nũ quã corrup¬
tioni et morti sub iacerent. Manifestã ergo cogni¬
tionẽ huius rei nob̾ pollicet᷑ : ne corruptioni ac
morti subiciam᷑. It si ad huc parũ. ẽ : uide quid seqͥtꝰ

Expanded text:
in rebus minoribus multum operis consumatur. iam ergo euiin rebus minoribus multum operis consumatur. iam ergo euidentissimam pollicitationem hominis uideamus. De eo igitur, inquit, frater dilectissime Pattici, quod mihi significasti dicens nosse te cupere, cuiusmodi sit natiuitas Adae et Euae, utrum uerbo sint idem prolati, an progeniti ei corpore, respondebitur tibi, ut congruit. namque de his a plerisque in uariis scripturis reuela tionibus que dissimili modo insertum atque commemoratum esquapropter ueritas istius rei ut sese habet. ab uniuersis fere gentibus ignoratur et ab omnibus. qui etiam de hoc diu multumque disputarunt. si enim illis super Adae et Euae generatione prouenisset manifesto cognoscere. numquam corruptioni et morti subiacerent. manifestam ergo cognitionem huius rei nobis pollicetur, ne corruptioni ac morti subiciamur. et si adhuc parum est, uide, quid sequatur.
Abbreviated transcription (Latin):
lũ nullũ conciliaret lectorẽ : sed om̃s quorũ in manus
in cidisset in maxim& odia concitaret:. Iuã obrem.
ad consẽquentia transeamꝰ Nec nos ista decipiant :
quȩ possunt eẽ bonis & malis doctis & indoctis uerba
cõmunia. Quid ergo sequitur: Px inquit dĩ inuisi¬
bilis. et ueritatis notitia sit cũ fr̃ib sc̃ĩs et kmis : qui
mandatis cȩlestib credunt parit̃ atq deseruiunt.
Ita sit : ut dicit Hã et ista benigna & acceptissima
optatio est Iantũ meminerimus haec et abonis doc¬
torib et a deceptorib posse dici Itaq sinulla nisi
talia diceret : om̃ib legendũ &amplectendũ esse
concederem. Nec illa quȩ adhuc sequunt᷑ imꝓbaue¬
rim. Ad iungit enĩ. Sed et dextera luminis tueat᷑
&eripiat uos ab omni incursatione maligna : et a laquois
mundi Om̃ino quic quid in huius epłȩ principio scrip¬
tũ .ẽ. donec ueniat᷑ ad causa : Nolo rep̃hendere : ne

Expanded text:
lum nullum conciliaret lectorem, sed omnes, quorum in manus lum nullum conciliaret lectorem, sed omnes, quorum in manus incidisset, in maxima odia concitaret. quamobrem ad consequentia transeamus nec nos ista decipiant, quae possunt esse bonis et malis, doctis et indoctis uerba communia. quid ergo sequitur? Pax. inquit, dei inuisibilis et ueritatis notitia sit cum fratribus sanctis et carissimis, qui mandatis caelestibus credunt pariter atque deseruiunt. ita sit, ut dicit. nam et ista benigna et acceptissima optatio est. tantum meminerimus haec et a bonis doctoribus et a deceptoribus posse dici. itaque si nulla nisi talia diceret, omnibus legendum et amplectendum esse concederem. nec illa, quae ad hoc sequuntur, inprobauerim; adiungit enim: sed et dextera luminis tueatur et eripiat uos ab omni incursione maligna et a laqueis mundi. et omnino quicquid in huius epistulae principio scriptum est, donec ueniatur ad causam, nolo reprehendere, ne
Abbreviated transcription (Latin):
mũ crediderit. deinde quȩ insiniuant custodierit: nũ¬
quã erit morti obnoxius. uerũ aet̃na et gloriosa uta
fruet᷑. Nã ꝓfecto beatus ẽ iudicandus: qui hac diui¬
na instructus cognitione fuerit ꝑ quã liberatus in sem
pit̾na uita ꝑmanebit. Ethaec ut uidetis pollicitatio. ẽ : nondũ
ex hibitio ueritatis. Et uos quoq animaduertere facilli¬
me potestis: isto uelamine quos libet errores fuc aripos¬
se. ut imperitiorũ animis ꝑ ornitã unuã latent̃ irrepint
Sienĩ diceret. hacc sunt pestifera uerba exuenenoso fon¬
te. quae qui audierit & isdẽ primũ crediderit. deinde
quȩ insinuant custodierit nĩ quã erit iuitae restiaiens
uerũ poenali &erummosa morte afficiet᷑. nã ꝓfecto miser
est iudicandus qui hac inferna implicatus imperitia fue¬
rit. ꝑ quã de mersus in sempit̃nis cruciatib ꝑmanebit
si hoo ergo diceret: uerũ diceret. Sed libro huic ñso¬

Expanded text:
mum crediderit, deinde quae insinuata sunt custodierit, nummum crediderit, deinde quae insinuata sunt custodierit, numquam erit morti obnoxius, uerum aeterna et gloriosa uita fruetur. nam profecto beatus est iudicandus, qui hac diuina inspiterna uita permanebit. et haec, ut uidetis, pollicitatio est, nondum exhibitio ueritatis: et uos quoque animaduertere facillime potestis isto uelamine quoslibet errores fucari posse, ut inperitorum animis per ornatam ianuam latenter inrepant. si enim diceret: haec sunt pestifera uerba ex uenenoso fonte; quae qui audierit et isdem primum crediderit, deinde. quae insinuant, custodierit, numquam erit uitae restituendus, uerum poenali et aerumnosa morte adficietur — nam profecto miser est iudicandus, qui hac inferna inplicatus inperitia fuerit. per quam demersus in sempiternis cruciatibus permanebit —: si ergo hoc diceret, uerum diceret, sed libro huic nom so
Abbreviated transcription (Latin):
nificat : cũ septenaria numero quo condita un iuersa
consistunt ad dit᷑ trinitas conditoris. Dequib rebus
int̃ sp̃ituales uiros pie cauteq multa tractant᷑ .R.
Sed ego ⁊ ꝓposito ñ recedã. Suscepi enĩ prius uobis¬
uobiscũ sic agere. ut non ego uos doceã qđ suꝑbum
fortasse arbi tramini : sed tanquã ipse auobis disce¬
re studeã qđ nouẽ annis ñ potui. Iua ꝓpter habeo qͥb:
lit teris credã. deaduentu sp̃s sc̃ĩ. Quibus mecrede¬
re siphibetis. ne temere credã qđ nescio sic enĩ soletis
monere : mul tominus ur̃is litteris credã. Quare aut
om̃s libros auferte demedio & disputando pandite
ueritatẽ dequa dubitare ñ possim: Aut tales ꝓferte
libros. quib: ñ mͥ cũ arrogantia imponat᷑ qđ credam.
sed exhibeat᷑ sine fraude quod discã Fortasse inquis
rari Interiura uideamꝰ. Haeo sunt inquit salubria uer¬
ba : exꝑenni ac uiuo fonte. Iuae qui audierit. et isdem pri¬

Expanded text:
nificat, cum septenario numero. quo condita uniuersa consistunt, additur trinitas conditoris. de quibus rebus inter spiritales uiros pie cauteque multa tractantur. sed ego a proposito non recedam; suscepi enim prius uobiscum sic agere, ut non uos ego doceam, quod superbum fortasse arbitramini. sed tamquam ipse a uobis discere studeam, quod nouem annis non potui. quapropter habeo, quibus litteris credam de aduentu spiritus sancti: quibus me credere si prohibetis, ne temere credam quod nescio — sic enim soletis monere —, multo minus uestris litteris credam. quare aut omnes libros auferte de medio et disputando pandite ueritatem, de qua dubitare non possim, aut tales proferte libros, quibus non mihi cum adrogantia inponatur, quod credam, sed exhibeatur sine fraude. quod discam. fortasse. inquis,rari: interiora uideamus. Haec sunt, inquit, salubria uerba ex
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ĩ. Iuid uultis amplius : si scripturis credendum . ẽ.
cur non his potius credã. quae robustissima auctorita
posteris p̃dicariq meruerunt :: Hos ergo actus a pos¬
tolorũ euangłio pari a uotoritate conuictos cũ lego:
sed etiã tã manifestissimũ. ut nullus dehac re locus
relinqueret᷑ erroribus. Clarificatio enĩ dñi nr̃i apđ
homines: resurreotio est a mortuis. et incȩlũ ascen¬
sio. Scriptũ .ẽ. aut in ipso euangłio cata ioħm. Sp̃s aũt¬
clarificato iħu necessario statim datus . ẽ. Et ꝓpter
ipsã geminã clarificationẽ scđm hominẽ & scđm dm̃:
bis datus . ẽ. etiã sp̃s sõs. Semel post quã resurrexit A
mortuis cũ insufflauit in faciẽ discipłorũ dicens Ac¬

Expanded text:
sanctus. quid uultis amplius? si scripturis credendum est, sanctus. quid uultis amplius? si scripturis credendum est, cur non his potius credam, quae robustissima auctoritatposteris praedicarique meruerunt? hos ergo actus apostolorum euangelio pari auctoritate coniunctos cum lego, sed etiam tam manifeste missum, ut nullus de hac re locus relinqueretur erroribus. Clarificatio enim domini nostri apud homines resurrectio est a mortuis et in caelum ascensio. scriptum est autem in ipso euangelio xaxa \'IcorivvTclarificato Iesu necessario statim datus est. et propter ipsam geminam clarificationem, secundum hominem et secundum deum, bis datus est etiam spiritus sanctus: semel, postquam resurrexit a mortuis, cum insufflauit in faciem discipulorum dicens: ac
Abbreviated transcription (Latin):
ignis. Qui et in sedit suꝑ unũ quẽq eorlimͣ. Et impleti
sunt om̃s sp̃u scõ : & coeper̃ loqui linguis quomodo sp̃ssõs
dabat eis ꝓnutiare. Hierosolimis aut̃ fuer̃ habitantes
iudei homines : ex om̃i natione quae .ẽ. subcȩlo. Et cũ facta
unus quisq suo sermone et suis linguis loquentes eos
stupebant aut̃ et ad mirabant᷑ : adinuicẽ dicentes
Nonne om̃s qui loquunt᷑ natione s̃ galilei : e quomodo
agnoscimus in illis sermonẽ in quonati sumus :: parti.
medi clamitȩ & qui habitant mesopotamiã. armeniã.
et capadociã pontũ asiã & phrrgiã et pamphiliã. ae
grptũ. et regionẽ a fricȩ quae .ẽ. ad errenẽn & qui ad¬
uenerant romani et iudȩi. & incolȩ. et cretenses. &ara¬
bes : audiebant loquentes illos suis linguis magnalia
dĩ. Stupebant aũt et hȩsitabant obid quod factum
.ẽ : dicentes. Iuid nã hoc uult. cẽ: Aliiaũt irridebaq̃
dicentes. hi musto om̃s onerati sunt. Eoce ubi uenit sp̃s

Expanded text:
ignis, qui et insedit super unumquemque illorum. et inpleti sunt omnes spiritu sancto et coeperunt loqui linguis, quomodo spiritus dabat eis pronuntiare. Hierosolymis autem fuerunt habitantes Iudaei, homines ex omni natione, quae est sub caelo. et cum facta unusquisque suo sermone et suis linguis loquentes eos. Stupebant autem et mirabantur, ad invicem dicentes: Nonne omnes qui loquuntur, natione sunt Galilaei? Et quomodo agnoscimus in illis sermonem in quo nati sumus? Parthi, Medi, Elamitae, et qui inhabitant Mesopotamiam, Armeniam et Cappadociam, Pontum, Asiam, Phryggyptum et regiones Africae, quae est ad Cyrenen; et qui aduenerant Romani et Iudaei incolae et Cretenses et Arabes audiebant loquentes illos suis linguis magnalia dei. stupebant autem et haesitabant ob id. quod factum est, dicentes: quidnam hoc uult esse? alii autem inridebant dicentes: hi musto omnes onerati sunt. ecce, ubi uenit spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
penias in suꝑ quȩrunt & martyrũ glorias: cũ eciam
siꝓ uero xp̃i testimonio ꝑsecutionẽ paterent᷑ & se int̃fi¬
cerent ne aliquid aꝑsecutorib paterent᷑. recte illis
diceret᷑. uehis qui ꝑdider̃ patientiã :: Quomodo enim in¬
iusto patientiȩ p̃miũ redditur. si inpatien  passio coro¬
natur  aut quo modo in nocens iudicabit᷑ cui dictam . ẽ.
diliges picimũ tuũ tanquã te ipsũ. sihomicidiũ com¬
mitte inseipso. quod cõmittere ꝓhibetur in ꝓcimo:
Audiant ergo scĩ. descripturis scis p̃cepta patientiȩ:
Fili accedens ad seruitutẽ dei. sta iniustitia &timo

Expanded text:
poenas, insuper quaerunt et martyrum glorias? cum etiamsi poenas, insuper quaerunt et martyrum glorias? cum etiamsi pro uero Christi testimonio persecutionem paterentcerent, ne aliquid a persecutoribus paterentur, recte illis diceretur, Vae iis qui perdiderunt patientiam! Quomodo enim ium patientiae redditur, si et inpatiens passio coronatur? aut quomodo innocens iudicabitur, cui dictum est: diliges proximum tuum tamquam te ipsum, si homicidium committit in se ipso, quod committere prohibetur in proximo? Audiant ergo sancti de scripturis sanctis praecepta patientiae: fili, accedens ad seruitutem dei sta in iustitia et