comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dui sit ⁊ qmdiu hinc illut
ꝑueniat: nisi tempꝰ in quo
mouetur metirer ⁊ Ip̃m gͦ
tempus unde metior : Antẽ¬
pore breuiore metimur lon¬
gius: sicut spatio cubiti spa¬
tium transiri: sic enim ui¬
demur spatio breuis sillabe
metiri spatium. longe sillabe
atq id duplum dicere: ita
metimur spatia carminum
spacus uersuũ: ⁊ spacia uer¬
suũ spacus pedũ: ⁊ spatia ped̾
spacus syllabarũ: ⁊ spacia lon¬
garum spacis breuium. ñ ĩ pa¬
ginis. Nam eo mͦ. loca metim᷑
ñ temporas cũ uoces ꝓnun¬
ciando transeunt. ⁊ dicimus
longum carm̃ ẽ: nam tot u̾si¬
b ꝯtexitur: longi u̾sus. nam
tot pedib ꝯstant longi pedesz
nam tot sillabis tenduntur:
longe syllabe. nam dupla ẽ ad
breuem: s neq ita ꝯp̾hendit᷑
certa m̃sura temporis. qͣndo qui¬
dem fieri potest. ut ampliore
spatio temporis ꝑsonet uersus
breuior. si ꝓluctus ꝓnuncietꝰ
qmͣ longior si correptius Ita
carm̃. ita pes: ita sillaba. Inde.

Expanded text:
diu sit et quamdiu hinc illuc diu sit et quamdiu hinc illuc perueniat, nisi tempus, in quo mouetur, metirer? ipsum ergo tempus unde metior? an tempore breuiore metimur longius sicut spatio cubiti spatium transtri? sic enim uidemus spatio breuis syllabae metiri spatium longae syllabae atque id duplum dicere. ita metimur spatia carminum spatiis uersuum et spatia uersuum spatiis pedum et spatia pedum spatiis syllabarum et spatia longarum spatiis breuium, non in paginis — nam eo modo loca metimur, non tempora — sed cum uoces pronuntiando transeunt et dicimus: "longum carmen est, nam tot uersibus contexitur; longi uersus, nam tot pedibus constant; longi pedes, nam tot syllabis tenduntur; longa syllaba est, nam dupla est ad breuem". sed neque ita conprehenditur certa mensura temporis, quandoquidem fieri potest, ut ampliore spatio temporis personet uersus breuior, si productius pronuntietur, quam longior, si correptius. ita carmen, ita pes, ita syllaba. inde
Abbreviated transcription (Latin):
stetit qnͣtum motum ẽ: aut
duplo uel triplo stecit ad id
qd̃ motũ est: ⁊ si quid aliud
nr̃a lim̃sio siue ꝯprehende¬
rit. siue existimau̾it. ut dici
solet plus minus. Non ẽ gͦ
tempus corporis motus. Et cõ:¬
fiteor tibi dñe ignorare me
ad huc quid sit tempꝰ. ⁊ rurs
ꝯfiteor tibi dũe scire me intẽ¬
pore ista clicere: ⁊ diu me iam
loqui de tempore: atq id ip̃m
diu ñ ẽẽ nisi moram temꝑis.
Quomodo igitur hoc scio: qnͣ¬
do quid sit tempus nescio:
An forte nescio. quemadmod̾
dicam qd̃ scio: hei mͥ. qui nes¬
tio salti quid nesciam: Ecce d̾s¬
ds̃ m̃s coram te: quia ñ men¬
tiorz sicut loquor: ita est cor
meũ. Tu illuminabis lucer¬
nam meam dñe: d̃s m̃s illu¬
mina tenebras meas. Nõne
tibi ꝯfitetur aĩa mea ꝯfessi¬
one ueridica: metiri me tem¬
pora: Ita ne d̾s m̃s metior:
Et quid metiar nescio snotũ
corporis intempore: itẽ ip̃m
tempus ñ metior: An u̾o cor¬
poris motum metirer quã¬

Expanded text:
stetit, quantum motum est" aut: stetit, quantum motum est" aut: "duplo uel triplo stetit ad id quod motum est" et si quid aliud nostra dimensio siue conprehenderit siue existimauerit, ut dici solet plus minus. non ergo tempus corporis motus. Et confiteor tibi, domine, ignorare me adhuc, quid sit tempus, et rursus confiteor tibi, domine, scire me in tempore ista dicere et diu me iam loqui de tempore atque ipsum diu non esse diu nisi mora temporis. quomodo igitur hoc scio, quando quid sit tempus nescio? an forte nescio, quemadmodum dicam quod scio? ei mihi, qui nescio saltem quid nesciam! ecce, deus meus, coram te, quia non mentior: sicut loquor, ita est cor meum. tu inluminabis lucernam meam, domine, deus meus, inluminabis tenebras meas. Nonne tibi conStetur anima mea confessione ueridica metiri me tempora? ita, domine deus meus, metior et quid metiar nescio. metior motum corporis tempore. item ipsum tempus nonne metior? an uero corporis motum metirer, quam
Abbreviated transcription (Latin):
moueri incipit: donet deficiatz
Et si ñ uidi exquo cepit ⁊ ꝑse¬
uerat moueri. ut ñ uideam
cum desinit: ñ ualeo metiri.
nisi forte ex quo uidere inci¬
pio. donec desinam. Qd̃ si du
uideo tantum modo longũ
tempus cẽ renuntio. ñ aũt
qͣntum fit. quia ⁊ quantũ
cum dicimus collatione di¬
cimus: uelut tantũ hoc quã¬
tum illud. aut duplũ hoc ad
illud: ⁊ si quid aliud isto mͦ.
Si aũ notare potuerimus
locoꝵ spatia. unde ⁊ quo ue¬
niat corpꝰ qd̾ mouetur. uł
partes eius si tanqmͣ in torno
mouetur: possumus dicere
qnͣtum sit temporis exquo
ab illo loco usq ad illũ locũ
motꝰ corporis uel partis eius
effectus ẽ. Cum itaq aliud sit
motꝰ corporis aliud quo meti¬
mur qmdiu sit: quis ñ sen¬
tiat quid hoꝵ potius tempꝰ
dicendum sit: Nam ⁊ si ua¬
rie corpꝰ aliqͣndo mouetur
aliqnͣdo stat: ñ solum mo¬
tum eius s etiã statum tem¬
pore metimur ⁊ dicimꝰ tãtũ

Expanded text:
moueri incipit, donec desinat. moueri incipit, donec desinat. et si non uidi, ei quo coepit, et perseuerat moueri, ut non uideam cum desinit, non ualeo metiri, nisi forte ex quo uidere incipio, donec desinam. quod si diu uideo, tantummodo longum tempus esse renuntio, non autem quantum sit, quia et quantum cum dicimus, conlatione dicimus, uelut: "tantum hoc, quantum illud" aut: "duplum hoc ad illud" et si quid aliud isto modo. si autem notare potuerimus locorum spatia, unde et quo ueniat corpus, quod mouetur, uel partes eius, si tamquam in torno mouetur, possumus dicere, quantum sit temporis, ex quo ab illo loco usque ad illum locum motus corporis uel partis eius effectus est. cum itaque aliud sit motus corporis, aliud, quo metimur quamdiu sit, quis non sentiat, quid horum potius tempus dicendum sit? nam si et uarie corpus aliquando mouetur, aliquando stat, non solum motum eius, sed etiam statum tempore metimur et dicimus: "tantum
Abbreviated transcription (Latin):
dio spatio temporis ꝑactum
minus qm solet: si tanto spa¬
tio temporis ꝑactus eẽt qnͣto
ꝑaguntur hore duodecim: et
utrũq tempus ꝯparantes. di¬
ceremus illud simplũ hoc du¬
plum: etiam si aliqñdo illo sĩ¬
plo. aliqnͣdo isto duplo. sol
aboriente usq inorientẽ circ̃¬
iret. Nemo ergo mͥ licat celes¬
tium corporum motꝰ esse tẽ¬
pora: quia ⁊ cuiusdam uoco
cum sol stetiss ut uctoriosũ
prelium ꝑageret: sol stabat.
s tempus ibat: ꝑ suum qͥ ppe
spacium temporis. qd̃ ei suf¬
ficeret illa pugna gesta atq
finita ẽ. Uideo igitur tempus
qnͣdam ẽẽ clistensionẽ: s uid̾o
an uid̾e mͥ uideor. tu demonstra¬
bis. lux u̾itas Iubes ut appro¬
bem: si quis dicat tempꝰ esse¬
motum corporis. ñ iubes. Nã
corpus nullũ mou̾i. niłi ĩ
tempore audio. tu dicis. Ip̃m
aũt corporis motum. tempus
ẽẽ ñ audio Nõtu dicis. Cũ enĩ
mouetur corpus tempore. me¬
tior qmdiu moueatur. ex qͦ

Expanded text:
dio spatio temporis peractum dio spatio temporis peractum minus quam solet, si tanto spatio temporis peractus esset, quanto peraguntur horae duodecim; et utrumque tempus comparantes diceremus illud simplum, hoc duplum, etiam si aliquando illo simplo, aliquando isto duplo sol ab oriente usque ad orientem circuiret. nemo ergo mihi dicat caelestium corporum motus esse tempora, quia et cuiusdam uoto cam sol stetisset ut uictoriosum proelium perageret, sol stabat, sed tempus ibat. per suum quippe spatium temporis, quod ei sufficeret,, illa pugna gesta atque peracta est. uideo igitur tempus quandam esse distentionem; sed uideo an uidere mihi uideor? tu demonstrabis, lux ueritatis. iubes ut approbem, si quis dicat tempmotum corporis? non iubes. nam corpus nullum nisi in tempore moueri audio: tu dicis. ipsum autem corporis motum tempus esse non audio: non tu dicis. cum enim mouetur corpus, tempore metior, quamdiu moueatur, ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
ram scd̾m qd̾ aliud ẽ dies
alud nox: s etiã totus eius
orientẽ. sccl̃m qd̃ dicimus tot di¬
es transier̃t. Cum suis enim noc¬
tib dicuntur tot dies: nec extͣ
reputantur spacia nocti ñ. Qm̃
gͦ dies expletur motus sołat
q circuitu ab oriente usq ado¬
rientem: q̃ro utrum motꝰ ip̃e
sit dies. anmora ip̃a qnͣta ꝑ¬
agitur. an utrumq Si enĩ
primũ dies eẽt dies gͣ ẽẽt etrã
si tanto sꝑatio temporis solcur¬
sum illũ ꝑegiss qnͣtum est
hore unius. Si sccłm. non gͦ
cẽt dies: si ab ortu solis usq ĩ
ortum alt̾um tambreuis mo¬
ra cessiss qmͣ ẽ hore unius. s
ingies ⁊ quat̃ circuiret sol.
ut expleret diem Si utrum¬
q nec ille appellaretur diessi
hore spatio sol totũ girũ suũ
circumiret: nec ille. si sole ces¬
sante tantũ temporis pretͥnci
demane admane assolet. Nõ
itaq nunc q̃ram quid sit il¬
lud qd̃ uocatur dies. s quid
sit tempꝰ quo metientes solis cir¬
cuitum diceremus eum dimi-¬

Expanded text:
liud est dies, aliud nox, sed etiam totius eius orientem, secundum quod dicimus: tot dies transierunt; cum suis enim noctibus dicuntur tot dies nec extra reputantur spatia noctium. quoniam ergo dies expletur motu solis atque circuitu ab oriente usque ad orientem, quaero utrum motus ipse sit dies an mora ipsa, quanta peragitur, an utrumque. si enim primum dies esset, dies ergo esset, etiam si tanto spatio temporis sol cursum illum peregisset, quantum est horae unius. si secundum, non ergo esset dies, si ab ortu solis usque in ortum alterum tam breuis mora esset, quam est horae unius, sed uicies et quater circuiret sol ut expleret diem. si utrumque, nec ille appellaretur dies, si horae spatio sol totum suum gyrum circuiret, nec ille, si sole cessante tantum temporis praeterirde mane in mane assolet. non itaque nunc quaeram quid sit illud quod uocatur dies, sed quid sit tempus, quo metientes solis circuitum diceremus eum dimi
Abbreviated transcription (Latin):
Aut ẽẽnt inu̾bis in uerbis nr̃is
alie longe sillabe alie breues:
nisi quia ille longiore tẽpore
sonuissent. iste breuiore: Ds̃
dona homĩb uidere in prauo
ꝯmunes noticias rerum par¬
uarũ atq magnaꝵ. sunt ⁊ si¬
dera ⁊ luminaria celi: insig¬
nis ⁊ intemporib ⁊ indieb ⁊
in annis. Sunt uero s nec e¬
go dixerim circuitum. illuis
ligneole rote diem cẽ: nec tam̃
ideo tempus ñ cẽ. ille dixerit e¬
go scire cupio uim naturam¬
q temporis quo metimur cor¬
poꝵ motus: ⁊ dicimus illum
motum u̾bi gr̃a tempore du¬
plo ẽẽ diuturniorẽ qm istũ¬

Expanded text:
aut essent in uerbis nostris aut essent in uerbis nostris aliae longae syllabae, aliae breues, nisi quia illae longiore tempore sonuissent, istae breuiore? deus, dona hominibus uidere in paruo communes notitias rerum paruarum atque magnarum. sunt sidera et luminaria caeli in signis et in temporibus et in diebus et in annis. sunt uero; sed nec ego dixerim circuitum illius ligneolae rotae diem esse, nec tamen ideo tempus non esse ille dixerit. Ego scire cupio uim naturamque temporis, quo metimur corporum motus et dicimus illum motum uerbi gratia tempore duplo esse diuturniorem quam istu
Abbreviated transcription (Latin):
uiuo: ut ꝯtempler delestati¬
ones dñi. Ecce uet̾es posuisti dies
meos.⁊transeunt:⁊quomo¬
do nescio: ⁊ dicimus tempꝰ
⁊ tempꝰ: r tempora ⁊ tempora.
Qmͣdui dixit hoc ille: Qm̃diu
fecit hoc ille: Et qm longo tẽ¬
pore illud: Non uidi: ⁊ duplũ
temporis h̃t hec sillaba ad il¬
lam simpla breuem. Dicimꝰ
hec. ⁊ audimus hec: ⁊ intelli¬
gimur ⁊ intelligimus. Mani¬
testissima ⁊ usitatissima st̃:¬
⁊ eadem rursus nimis latẽt:
⁊ noua ẽ inuentio eoꝵ. Audi¬
ui a quodam homine docto.
qd̃ solis ⁊ lune ⁊ syderum mo¬
tus ip̃a sint temꝑa: ⁊ nil an¬
.nui. Cur enim non potius
omnium corpoꝵ motꝰ sint
tempora: An uero si cessarent
celi lumina. ⁊ moueretur
rota figuli. ñ eẽt tempus
quo metiremur eos gyros
⁊ diceremus aut qqualib
morulis agi. aut si alias tar¬
dius alias uelotius mou̾et᷑¬
alios magis dinturnos ẽẽ alios
minus: Aut cum hoc diceremꝰ.
non ⁊ nos intẽpore loq̃rem᷑:

Expanded text:
uiuo, ut contempler delectatiuiuo, ut contempler delectationem domini. ecce ueteres posuisti dies meos et transeunt, et quomodo, nescio. et dicimus tempus et tempus, tempora et tempora:. ,,quamdiu dixit hoc ille", "quamdiu fecit hoc ille" et: "quam longo tempore illud non uidi" et: "duplum temporis habet haec syllaba ad illam simplam breuem." dicimus haec et audiuimus haec et intellegimur et intellegimus. manifestissima et usitatissima sunt, et eadem rursus nimis latent et noua est inuentio eorum. Audiui a quodam homine docto, quod solis et lunae ac siderum motus ipsa sint tempora, et non adnui. cur enim non potius omnium corporum motus sint tempora? an uero, si cessarent caeli lumina et moueretur rota figuli, non esset tempus, quo metiremur eos gyros et diceremus aut aequalibus moralis agi, aut si alias tardius, alias uelocius moueretalios magis diuturnos esse, alios minus? aut cum haec diceremus, non et nos in tempore loqueremur
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus simpla. ⁊ dupla ⁊
tripla. ⁊ eqͣlia. ⁊ siquid hoc mͦ
intempore dicimꝰ. nisi inter¬
spacia tempoꝵ. In quo gͦ spa¬
tio metimur tempꝰ pretiens:
utrum in futuro. unde pre¬
mur: An in presenti qua p̾ t̾rt
S nullũ spacium. ñ metimur.
An in pret̾ito quo pret̾it: S ꝙ
iam ñ est: ñ metimur. Exarsit
animus m̃s. nosse istud im¬
plicatissimum enigina: noli
dere desiderio meo ista ⁊ usita¬
ta ⁊ abdita. quo minus ĩea
penetret:⁊dilucescant a lucen¬
te misccł̃ia tua dñe. Quem ꝑ¬
cunctabor dehiis ⁊ cui fructu¬
osius ꝯfidebor imꝑiciã meam.
nisi tibi: cui ñ sunt molesta
studia mea. flam mancia ue¬
hementer inscripturas tuas:
Da qd̃ amo:amo enim: ⁊hoc
tu dedisti.Da pat̾. qui uere noᷤ¬
ti data bona dare filiis tuis:
da qm̃ suscepifti cognoscere te
⁊labor ẽ ante me.donet appe¬
rias. ꝑ xp̃m obsetro: in noĩe
eius sc̃i scõꝵ nemo mͥ obstre¬
loquor. Hec ẽ spes mea. ad hãc

Expanded text:
dicimus simpla et dupla et dicimus simpla et dupla et tripla et aequalia et si quid hoc modo in tempore dicimus nisi spatia temporum. in quo ergo spatio metimur tempus praeteriens? utrum in futuro, unde praemur. an in praesenti, qua praeterit? sed nullum spatium non metimur. an in praeterito, quo praeterit? sed quod iam non est, non metimur. Exarsit animus meus nosse istuc inplicatissimum aenigma. noli dere desiderio meo ista et usitata et abdita, quominus in ea penetret et dilucescant allucente misericordia tua, domine. quem percontabor de his? et cui fructuosius confitebor inperitiam meam nisi tibi, cui non sunt molesta studia mea flammantia uehementer in scripturas tuas? da quod amo: amo enim, et hoc tu dedisti. da, pater, qui uere nosti data bona dare filiis tuis, da, quoniam suscepi cognoscere et labor est ante me, donec aperias. per Christum obsecro, in nomine eius sancti sanctorum nemo mihi obstreloquor. haec est spes mea; ad hanc
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ iam neq id qd̃ pret̾itum
: ẽ. Pauca sunt enim q̃ ꝓprie lo¬
quimur. plura ñ ꝓprie: s ag¬
noscitur quid uelimus. Dixi
gͦ paulo ante qd̃ pretͥeuntia
temꝑa metimur ut possimꝰ
dicere duplum ẽẽ hoc tẽporis
ad illud simplũ: aut cantũ
hoc quantũ illud: ⁊ si quid a¬
liud de partib tempoꝵ possu¬
mus renunciare metiendo Qꝰ¬
circa ut dicebam pret̾eũcia
metimur tempora: ⁊ siquis
mͥ dicat. unde scis: responde¬
am. Scio quia metimiir. noc
metiri q̃ non sunt possumꝰ:
⁊ ñ sunt pret̾ita uel futura.
Presens u̾o tempus quomodo
metimur: qnͣdo ñ habet spa¬
cium: Mecitur gͦ dum p̾t̾it
Cum aũt pret̾ierit: ñ metit᷑
Quid enim metiatur ñ erit
S unde ⁊ qͣ. ⁊ quo pret̾it. cũ
metitur÷ Unde nisi ex futu¬
ro: Qua nisi ꝑ p̾sens: Quo
nisi inpret̾itum: Ex illo ergo
caret: in illud qd̃ lani ñ est.
Quid aũ metimur. nisi tempꝰ
in aliquo spatio: Neꝙ enim

Expanded text:
esse iam, neque id, quod praeteritum esse iam, neque id, quod praeteritum est. pauca sunt enim, quae proprie loquimur, plura non proprie, sed agnoscitur quid uelimus. Dixi ergo paulo ante, quod praetereuntia tempora metimur, ut possimus dicere duplum esse hoc temporis ad illud simplum aut tantum hoc quantum illud et si quid aliud de partibus temporum possumus renuntiare metiendo. quocirca., ut dicebam, praetereuntia metimur tempora, et si quis mihi dicat: "unde scis?" respondeam: scio, quia metimur, nec metiri quae non sunt possumus, et non sunt praeterita uel futura. praesens uero tempus quomodo metimur, quando non habet spatium? metitur ergo cum praeterit, cum autem praeterierit, non metitur; quid enim metiatur, non erit. sed unde et qua et quo praeterit, cum metitur? unde nisi ex futuro? qua nisi per praesens? quo nisi in praeteritum? ex illo ergo, caret, in illud, quod iam non est. quid autem metimur nisi tempus in aliquo spatio? neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ: uel potius de futuris doces
presentia: Nam qd̃ ñ est nec
doceri utiq potest. Nimis lon:¬
ge ẽ modus iste abacie mea.
Inualuit exine. ñ potero ad
illum. potero aũ exte. cum
dederis tu dulce lum̃ occulto¬
rum cculoꝵ meoꝵ. Qd̃ autẽ
nunc liquet ⁊ daret: nec futu¬
ra sunt. nec pret̾ita nec ꝓpͥe
dicuntur. Temꝑa sunt tria.
pret̾itum. presens ⁊ futurũ.
S fortasse ꝓprie diceretur:
temꝑa sunt triaz p̾sens de p̾¬
t̾itis. presens depresentib. pre¬
sens defuturis. Sunt enĩ hec
inanima tria q̃dam: ⁊ alibi
ea ñ uideo: p̾sens de pretitis
memoria. presens de p̾sentib
ꝯtuitꝰ. presens de futuris expec¬
tatio. Si hec ꝑmittimur dic̾e
tria temꝑa uideo. fateorq tria
sunt. Dicatur etiam. temꝑa
sunt tria pret̾itum. p̾sens et
futurum: sicut abutitur
ꝯsuetudo dicatur. Ecce ñ cur¬
ro ñ resisto net reprehendo.
dũ tam̃ intelligatur qd̃ di¬
citur. neq id qd̾ futurumẽ

Expanded text:
non est? uel potius de futuris doces non est? uel potius de futuris doces praesentia? nam quod non est, nec doceri utique potest. nimis longe est modus iste ab acie mea; inualuit ex me, nec potero ad illum; potero autem ex te, cum dederis tu, dulce lumen occultorum oculorum meorum. Quod autem nunc liquet et claret, nee futura sunt nec praeterita, nec proprie dicitur: tempora sunt tria, praeteritum, praesens et futurum. sed fortasse proprie diceretur: tempora sunt tria, praesens de praeteritis, praesens de praesentibus, praesens de futuris. sunt enim haec in anima tria quaedam et alibi ea non uideo, praesens de praeteritis memoria, praesens de praesentibus contuitus, praesens de futuris expectatio. si haec permittimur dicere, tria tempora uideo fateorque, tria sunt. dicatur etiam: tempora sunt tria, praeteritum, praesens et futurum, sicut abutitur consuetudo; dicatur. ecce non curo nec resisto nec reprehendo, dum tamen intellegatur quod dicitur, neque id, quod futurum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ta: q̃ rursus ꝯceptiones iam st̃.
⁊ cas presentes apud se intuẽ¬
tur qui illa p̾dicunt. Loqͣtur
mͥ aliqd̃ exemplũ. tanta reR
numerositas. In tueor auro¬
ram: oriturum solẽ prenin¬
tio. Qd̾ in tueor presens ẽ: qd̃ ꝓ¬
nuntio futurum. Nõ sol futu¬
rus quia iam ẽ: s ortꝰ eius qͥ
ñdum ẽ. Tam̃ etiam ortũ ip̃m
nisi aĩo ymaginarer sicut mͦ
cum id loquor ñ eum possem.
pͥdicere. S nec illa aurora qmͣ
incelo udeo solis ortꝰ ẽ. qmius
eum p̾cedat: nec illa ymagi¬
natio in animo meo q̃ duo
presentia cernuntur: ut fu¬
turus ille ante dicatur. Futura
gͦ ñdum sunt. Et si ñdum st̃.
ñ sunt. Et si ñ sunt. uideri oĩo
ñ posst̃: s predici possunt ex
presentib q̃ iam sunt ⁊ uiden¬
tur. Tu aũ regnator creature
tue. quis ẽ modus: quo doces
aĩas ea q̃ futura sunt : Docu¬
isti enim ꝓphetas tuos. Quis¬
nam ille modus ẽ qͦ doces fu¬
tura. cui futurum quicqmͣ

Expanded text:
ta. quae rursus conceptiones iam sunt, ta. quae rursus conceptiones iam sunt, et eas praesentes apud se intuentur qui illa praedicunt. loquatur mihi aliquod exemplum tanta rerum numerositas. intueor auroram: oriturum solem praenuntio. quod intueor, praesens est, quod praenuntio, futurum: non sol futurus, qui iam est, sed ortus eius, qui nondum est: tamen etiam ortum ipsum nisi animo imaginarer, sicut modo cum id loquor, non eum possem praedicere. sed nec illa aurora, quam in caelo uideo, solis ortus est, quamuis eum praecedat, nec illa imaginatio in animo meo: quae duo praesentia cernuntur, ut futurus ille ante dicatur. futura ergo nondum sunt, et si nondum sunt, non sunt, et si non sunt, uideri omnino non possunt; sed praedici possunt ex praesentibus, quae iam sunt et uidentur. Tu itaque, regnator creaturae tuae, quis est modus, quo doces animas ea quae futura sunt? docuisti enim prophetas tuos. quisnam ille modus est, quo doces futura, cui futurorum quicquam
Abbreviated transcription (Latin):
recolo.⁊ narro inp̾senti tem¬
pore intueor: quia ẽ ad hucĩ
memoria mea. utrum simił
sit causa etlam p̾dicendorũ
futuroꝵ ut rerum q̃ ñ dum
sunt. iam existentes p̾senten¬
tur ymagines: ꝯfiteor d̾s m̃
nescio. Illud sane scio. nos ple¬
rumq premeditari futuras
astiones nr̃as. eamq p̾me¬
ditatioriẽ esse presentem: ac¬
tionẽ aut̃ qm premeditam᷑
ñdum ẽẽ: quia futura est:
Qmͣ cum aggressi fuimus.
⁊ qd̃ premeditamur ag̾e ceꝑ¬
imus. tunc erit illa actio: qͥa
tunc ñ futura s p̾sens ẽ. Quo¬
quo modo se itaq habrat ar¬
chana p̾sentio futuroꝵ: uden
nisi qd̃ ẽ ñ potest. Qd̃ aut̃ iam
ẽ: non futurum s presens ẽ.
Cum ergo uideri dicutur fu¬
tura. ñ ip̃a q̃ ñdum sunt. idẽ
q̃ futura sunt: s eoꝵ cause uł
signa forsitan uidentur q̃ iam
st̃: ideo ñ futura s presentia
sunt iã uidentib: exquib fu¬
tura p̾dicantur animo ꝯcep¬

Expanded text:
recolo et narro, in praesenti temrecolo et narro, in praesenti tempore intueor, quia est adhuc in memoria mea. utrum similis sit causa etiam praedicendorum futurorum, ut rerum, quae nondum sunt, iam exsistentes praesentiantur imagines, confiteor, deus meus, nescio. illud sane scio, nos plerumque praemeditari futuras actiones nostras eamque praemeditationem esse praesentem, actionem autem, quam praemeditamur, nondum esse, quia futura est; quam cum aggressi fuerimus et quod praemeditabamur agere coeperimus, tunc erit illa actio, quia tunc non futura, sed praesens erit. Quoquo modo se itaque habeat arcana praesensio futurorum, uideri nisi quod est non potest. quod autem iam est, non futurum sed praesens est. cum ergo uideri dicuntur futura, non ipsa, quae nondum sunt, id est quae futura sunt, sed eorum causae uel signa forsitan uidentur, quae iam sunt: ideo non futura, sed praesentia sunt iam uidentibus, ex quibus futura praedicantur animo concep
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enim potest uideri id ꝙ
ñ est. ⁊ qui narrant pret̾ita.
ñ utiq uera narrarent: si a¬
nimo illa ñ cernerent: q̃ si nł¬
la cẽnt: cerni oĩno ñ possẽt.
Sunt gͦ ⁊ futura ⁊ prec̾ta:
Sine me dñe amplius q̃ rere:
Spes mea ñ ꝯturbetur intẽ¬
tio mea. Si enim sunt futu¬
ra ⁊ pret̾ita: uolo scire ubi sĩt.
Qd̾ si ñdum ualeo: scio tam̃
ubicumq sunt ñ ibi ea fu¬
tura ẽẽ aut pret̾ita. s p̾senci¬
a. Nam si ⁊ ibi futura sunt:
ñdum ibi sunt. Si ⁊ ibi p̾t̾i¬
ta sunt. iam ibi ñ sunt. ybi:¬
cumq gͦ sunt q̃ cumq sũt.
ñ sunt nisi presentia: qmꝙͣ
pret̾ita cũ uera narrantur
ex memoria ꝓferuntur: ñ
res ip̃e que pret̾iert. s u̾ba cõ¬
cepta ex imaginib carum:
q̃ in aĩo uelut uestigia ꝑ sẽ¬
sus pretͥcundo fixerunt. pue¬
ricia quippe mea q̃ iam ñ ẽ.
intempore pret̾to ẽ: qd̃ iam ñ
ẽ. Imaginem uero eius cũ eã

Expanded text:
neque enim potest uideri id quod neque enim potest uideri id quod non est. et qui narrant praeterita, non utique uera narrarent, si animo illa non cernerent: quae si nulla essent, cerni omnino non possent. sunt ergo et futura et praeterita. Sine me, domine, amplius quaerere, spes mea; non conturbetur intentio mea. si enim sunt futura et praeterita, uolo scire, ubi sint. quod si nondum ualeo, scio tamen, ubicumque sunt, non ibi ea futura esse aut praeterita, sed praesentia. nam et si ibi futura sunt, nondum ibi sunt, si et ibi praeterita sunt, iam non ibi sunt. ubicumque ergo sunt, quaecumque sunt, non sunt nisi praesentia. quamquam praeterita cum uera narrantur, ex memoria proferuntur non res ipsae, quae praeterierunt, sed uerba concepta ex imaginibus earum, quae in animo uelut uestigia per sensus praetereundo fixerunt. pueritia quippe mea, quae iam non est, in tempore praeterito est, quod iam non est; imaginem uero eius, cum eam
Abbreviated transcription (Latin):
sit eẽ qd̾ longum sit: iam sr̃¬
ioribz uocib clamat presens
tempus.longum se eẽ non
posse. Et tam̃ dñe sentimus
int̾ualla tempoꝵ. ⁊ ꝯparamꝰ
sibiet: ⁊ dicimus alia lon¬
giora. ⁊ alia breuiora. Meti¬
mur etiã qnͣto sit longius
aut breuius illud tempus
qmͣ illud:⁊ respondemus du¬
plum ẽẽ hoc. uel triplum:
illud aũ simplum: aut tã¬
tum hoc ẽẽ qnͣtum illud. S
pret̾euncia metimur tẽꝑa:
cum sentiendo metimur:
pret̾ita u̾o q̃ iam ñ sunt
aut futura q̃ ñdum sũt.
quis metiri potest: nisi for¬
te audebit quis licere me
c̃ qui dicat mͥ ñ ẽẽ tria tem¬
pora sicut pueri didicimus
puerosq docuimus. pret̾itũ
presens ⁊ futurũ. s tantũ
presens: qm̃ illa duo ñ sũt:
an⁊ ip̃a sunt: s exaliquo ꝓce¬
dit occulto qd̃ modo ex futuro
sit p̾sens ⁊ mnaliqd̃ recedit oc¬
cultum: cũ exp̾senti sit pret̾i¬
tum: Nam ubi ea uider̃t qui
futura ceciner̃t: siñdum st̃:

Expanded text:
sit esse quod longum sit, iam supsit esse quod longum sit, iam superioribus uocibus clamat praesens tempus longum se esse non posse. Et tamen, domine, sentimus interualla temporum et conparamus sibimet et dicimus alia longiora et alia breuiora. metimur etiam, quanto sit longius aut breuius illud tempus quam illud et respondemus duplum esse hoc uel triplum, illud autem simplum aut tantum hoc esse quantum illud. sed praetereuntia metimur tempora, cum sentiendo metimur; praeterita uero, quae iam non sunt, aut futura, quae nondum sunt, quis metiri potest, nisi forte audebit quis dicere metest, qui dicat mihi non esse tria tempora, sicut pueri didicimus puerosque docuimus, praeteritum, praesens et futurum, sed tantum praesens, quoniam illa duo non sunt? an et ipsa sunt, sed ex aliquo procedit occulto, cum ex futuro fit praesens, et in aliquod recedit occultum, cum ex praesenti fit praeteritum? nam ubi ea uiderunt qui futura cecinerunt, si nondum sunt?
Abbreviated transcription (Latin):
rum prima. cet̾as futuras
futuras habet. nouissima pre¬
t̾itas: aliqua u̾o int̾iestarũ.
ante se pret̾itas. pꝰ se futuras:
⁊ ip̃a una hora fugitiuis par¬
ticulis agitur. Quicquid eiꝰ
a uolauit pret̾itum estr quic¬
quid ei restat futurum. Si
quid intelligitur temꝑis qd̃
innullas iam uel inminutis¬
simas mom̃toꝵ partes diui-¬
di possit: id solum ẽ quo pre¬
sens dicatur. Qd tam̃ ita rap¬
tĩ a futuro inp̾t̾itum trans¬
uolat: ut nulla morula ex¬
tendatur. Nam si extenditur:
diuiditur in prec̾itum ⁊ fu¬
turum. Presens aũ: nlłm ha¬
bet spatium. Ubi ẽ gͦ tempus:
qd̃ longum dicamus : An fu¬
turũ: Nõ quidem dicimus
longũ ẽ: quia ñdum ẽ. qd̾ lõ¬
gum sit: s dicimus. longũ
erit. Qñdo igitur erit: Si enĩ
⁊ tunc cum ad huc futurum
erit. non erit longũ: quia
quid sit longum. ñ dũ erit.
Si aũ tunt erit longum cũ
ex futuro qd̃ ñdum ẽ ẽẽ iam
ceꝑit. ⁊ p̾sens fc̃m erit. ut pos¬

Expanded text:
rum prima ceteras rum prima ceteras futuras habet, nouissima praeteritas, aliqua uero interiectarum ante se praeteritas, post se futuras. et ipsa una hora fugitiuis particulis agitur: quidquid eius auolauit, praeteritum est, quidquid ei restat, futurum. si quid intellegitur temporis, quod in nullas iam uel minutissimas momentorum partes diuidi possit, id solum est, quod praesens dicatur; quod tamen ita raptim a futuro in praeteritum transuolat, ut nulla morula extendatur. nam si extenditur, diuiditur in praeteritum et futurum: praesens autem nullum habet spatium. ubi est ergo tempus, quod longum dicamus? an futurum? non quidem dicimus: longum est, quia nondum est quod longum sit, sed dicimus: longum erit. quando igitur erit? si enim et tunc adhuc futurum erit, non erit longum, quia quid sit longum nondum erit: si autem tunc erit longum, cum ex futuro quod nondum est esse iam coeperit et praesens factum erit, ut pos
Abbreviated transcription (Latin):
t̾itus: alt̾ presens. cet̾i futuri:
atq ita si medioꝵ quenilibit
centenarii huiꝰ numcri amĩ
presentem posuerimꝰ añ illũ
pret̾iti er̃t: pꝰ illũ futuri. 2ꝰ¬
circa. centum anni p̾sentes
ẽẽ non poter̃t: uide saltem
utrum qui agitur unꝰ ipse
sit presens. Et eius enim si pͥ¬
nius agitur m̃sis futuri sũt
qui ñdlũ sc̃. Ergo nec annꝰ qͥ agit᷑
enĩ mĩses: ãnꝰ ẽ quor qͥlibet nnꝰ m̃¬
sis qͥ agit᷑ ip̃e p̾sẽs ẽ cet̾i aũ pret̾iti
aut futuri: qmꝙͣ neq men¬
sis qui agitur presens est. s
unus dies: si primus futuris
cet̾is. si noiussimus pret̾itis
cet̾is: Si medioꝵ quilibet int̾
pret̾itos ⁊ futuros: ecce p̾sẽs
tempus qd̃ solum in uenieba¬
mus longum appellandum:
uix ad iinius diei spatium
ꝯtractum ẽ. S discuciamus
etiam ip̃m: quia nec unus
dies totus ẽ presens. Noctur¬
nis enim ⁊ diurnis horis oĩb
uiginti qͣtuor expletur. Qua¬

Expanded text:
teritus, alter praesens, ceteri futuri. teritus, alter praesens, ceteri futuri. atque ita mediorum quemlibet centenarii huius numeri annum praesentem posuerimus: ante illum praeteriti erunt, post illum futuri. quocirca centum anni praesentes esse non poterunt. uide saltem, utrum qui agitur unus ipse sit praesens. et eius enim si primus agitur mensis, futuri sunt qui nondum sunt. ergo nec annus, qui agitur, enim menses annus est, quorum quilibet unus mensis, qui agitur, ipse praesens est, ceteri aut praeteriti aut futuri. quamquam neque mensis, qui agitur, praesens est, sed unus dies: si primus, futuris ceteris, si nouissimus, praeteritis ceteris, si mediorum quilibet, inter praeteritos et futuros. Ecce praesens tempus, quod solum inueniebamus longum appellandum, uix ad unius diei spatium contractum est. sed discutiamus etiam ipsum, quia nec unus dies totus est praesens. nocturnis enim et diurnis horis omnibus uiginti quattuor expletur, qua
Abbreviated transcription (Latin):
t̾itum longum fuit: an cũ
adhuc presens ẽẽt: Tunc enĩ
pot̾at cẽ longũ: qnͣdo erat qd̃
eẽt longũ. Pret̾itum u̾o iam
ñ eratr unde nec longum eẽ
pot̾at qd̃ omnino ñ erat. Nõ
gͦ dicamus longum fuit
pret̾itum tempus: neq ĩ ue¬
niemus quid fu̾it longum.
quando ex quo pret̾itium est
ñ ẽ. S dicamus longũ fuit
illud presens tempus: quia
cũ presens eẽt longum erat.
Nondũ enim pretierat ut ñ
eẽt:⁊ i deo erat qd̾ longu̾m cẽ
possz. Pea uero qmͣ preteriit si¬
mul ⁊ longum eẽ destitit qd̃
ẽẽ destitit. Uideamus gͦ huma
possit ẽẽ longũ. Datũ enim tͥ
est sentire moras atq metiri:
quid respondebis mͥ: An cen¬
tum anni p̾sentes longum
tempꝰ est: uide prius. utrũ
possint. p̾sentes ẽẽ centũ ãmi.
Si enim primus eoꝵ annus
agitur: ip̃e presens c̃. Nona¬
ginta uͦ ⁊ nouẽ futuri sunt.
⁊ ideo ñdum sc̃. Si aũ scd̃s ã¬
nus agitur. iam unus ẽ pre¬

Expanded text:
aeteritum longum fuit, an cum aeteritum longum fuit, an cum adhuc praesens esset? Tunc enim poterat esse longum, quando erat, quod esset longum: praeteritum uero iam non erat; unde nec longum esse poterat, quod omnino non erat. non ergo dicamus: longum fuit praeteritum tempus; neque enim inueniemus, quid fuerit longum, quando ex quo praeteritum est non est, sed dicamus: "longum . fuit illud praesens tempus", quia cum praesens esset, longum erat. nondum enim praeterierat, ut non esset, et ideo erat, quod longum esse posset; postea uero quam praeteriit, simul et longum esse destitit, quod esse destitit. Videamus ergo, anima possit esse longum: datum enim tibi est sentire moras atque metiri. quid respondebis mihi? an centum anni praesentes longum tempus est? uide prius, utrum possint praesentes esse centum anni. si enim primus eorum annus agitur, ipse praesens est, nonaginta uero et nouem futuri sunt, et ideo nondum sunt: si autem secundus annus agitur, iam unus est prae
Abbreviated transcription (Latin):
tum ⁊ futurũ. quomodo sũt.
turum ñdum ẽ: p̾sẽs aũ si sẽ
ꝑ cẽt presens. nec in pret̾itum
ct̾uitas. Si gͦ presens ut tẽpꝰ
sit ideo fit quia inpret̾itum
transit: quomodo ⁊ hoc ẽẽ di¬
cimus. cui causa ut sit illa
ẽ qua ñ erit: ut scilicet ñ u̾e
dicamꝰ tempus cẽ. nisi quia
tendit ñ eẽ: ⁊ tam̃ dicimus
longũ tempus. ⁊ breue tem¬
pus: neq hec nisi de preterito
aut futuro dicimus: pret̾itũ
tempus longũ u̾bi grã uo¬
camus ante centũ annos fu¬
turum itidem longũ pꝰ cent̃
annos: breue aũ pret̾itum sic̃
puta dicimus ante decẽ dies.
⁊ breue futurũ pꝰ decem dies.
S quo pacto longum ẽ. aut
bͤue qd̃ ñ ẽ : pret̾itum enim
iam ñ ẽ: ⁊ futurum ñdum ẽ.
Non itaq dicamꝰ longum ẽ.
s dicamus de pret̾ito longũ
fuit. ⁊ de futuro longũ erit.
Dñe d̾s meus lux mea: ñ ne
⁊ hic u̾itas tua deridebit ho¬
minẽ: Qd̾ enim longũ fuit
pret̾itũ tempꝰ. cum iam eẽt p̾¬

Expanded text:
futurum, quomodo sunt, turum nondum est? praesens autem si semper esset praesens nec in praeteritum aeternitas. si ergo praesens, ut tempus sit, ideo fit, quia in praeteritum transit, quomodo et hoc esse dicimus, cui causa, ut sit, illa est, quia non erit, ut scilicet non uere dicamus tempus esse, nisi quia tendit non esse. Et tamen dicimus longum tempus et breue tempus neque hoc nisi de praeterito aut futuro dicimus. praeteritum tempus longum uerbi gratia uocamus ante centum annos, futurum itidem longum post centum annos, breue autem praeteritum sic, ut puta dicamus ante decem dies, et breue futurum post decem dies. sed quo pacto longum est aut breue, quod non est? praeteritum enim iam non est et futurum nondum est. non itaque dicamus: longum est, sed dicamus de praeterito: longum fuit, et de futuro: longum erit. domine meus, lux mea, nonne et hic ueritas tua deridebit hominem? qpraeteritum tempus, cum jam esset pr
Abbreviated transcription (Latin):
stant qm̃ stant: nec euntes
a uenientib excluduntur.
quia ñ transeunt. Isti aut̃
nr̃i om̃s eunt cũ om̃s ñ ert.
anni tui dies unus ⁊ dies
tuus ñ cotidie s hodie: quia
hodiernus tuus ñ cedit crasti¬
no. neq succedit hest̾no. hocdi¬
ernus tuus ct̾nitas. ideo coet̾¬
genuisti cui dixisti: ego hodie ge¬
nuite. Omnia tempora tu fe¬
cisti. et ante omnia tempo¬
ra tues tu es: nec aliquo tem¬
pore ñ erat tempꝰ. Nullo gͦ
tempore ñ feceras aliquid. qͥ a
ip̃m tempus tu feceras: ⁊ nlła
temꝑa tibi coet̾na sunt: qͥa
tu ꝑmanes. At illa si ꝑmane¬
rent: ñ cẽnt temꝑa. Quid e
nim ẽ tempus: Quis hoc faci¬
le breuit᷑q explicau̾it: Quis
hoc adu̾bum de illo ꝓferen¬
dum uel cogitatione ꝯp̾hen¬
derit: Quid aũ familiarius
⁊ notius in loquendo ꝯmemo¬
ramus qm tempꝰ: Et in telli¬
gimus utiq cũ id loquimur
intelligimus etiam cũ alio
loquente id audimꝰ. Ed ẽ gͦ

Expanded text:
stant, quoniam stant, nec euntes stant, quoniam stant, nec euntes a uenientibus excluduntur, quia non transeunt: isti autem nostri omnes erunt, cum omnes non erunt. anni tui dies unus, et dies tuus non cotidie, sed hodie, quia hodiernus tuus non cedit crastino; neque enim succedit hesterno. hodiernus tuus aeternitas: ideo cogenuisti, cui dixisti: ego hodie genui te. omnia tempora tu fecisti et ante omnia tempora tu es, nec aliquo tempore non erat tempus. Nullo ergo tempore non feceras aliquid, quia ipsum tempus tu feceras. et nulla tempora tibi coaeterna sunt, quia tu permanes; at illa si permanerent, non essent tempora. quid est enim tempus? quis hoc facile breuiterque explicauerit? quis hoc ad uerbum de illo proferendum uel cogitatione conprehenderit? quid autem familiarius et notius in loquendo conmemoramus quam tempus? et intellegimus utique, cum id loquimur, intellegimus etiam, cum alio loquente id audimus. quid est ergo
Abbreviated transcription (Latin):
sa miratur. Nam unde po¬
t̾ant innumerabilia scł̃a
pret̾ire q̃ ip̃e ñ feceras: cũ sis
omniũ scłoꝵ auctor ⁊ ꝯditor:
Aut q̃ temꝑa fuissent q̃ ab¬
ste ꝯdita ñ cẽnt: aut quomͦ
pret̾irent: si nunqmͣ fuissẽt:
sumgͦ sis oꝑator omnium
tempoꝵ. si fuit aliqd̃ tempꝰ añ¬
qmͣ faceres celum ⁊ t̾ram: cur
dicitur qd̃ ab oꝑe cessabas. idip¬
sum enim tempꝰ tu feceras: nec
temꝑa. Si aũ ante celum ⁊ t̾¬
ram nlłm erat tempꝰ:cur q̃ri¬
tur quid tunc faciebas: Non
enim erat tunc ubi ñ erat tẽ¬
pus: nec tu tempore tẽpora
precedis. Alioquin ñ oĩa tẽꝑa p̾¬
cederes: s p̾cedis omnia tẽpora¬
pret̾ita celsitudine semꝑ pre¬
sentis et̾nitatis ⁊ suꝑas om̃i¬
a futura quia ⁊ illa futura
sunt ⁊ cũ uenerint pret̾ita e¬
runt tu aũ idem ip̃e es ⁊ ãmi
tui ñ deficient. Anni tui. nec
eunt nec ueniunt. isti enim
nr̃i ⁊ eunt ⁊ ueniunt: ut õs
ueniant anni tui om̃s simł

Expanded text:
sa miratur. Nam unde posa miratur. Nam unde poterant innumerabilia saecula praeterire, quae ipse non feceras, cum sis omnium saeculorum auctor et conditor? aut quae tempora fuissent quae abs te condita non essent? aut quomodo praeterirent, si nunquam fuissent? Cum ergo sis operator omnium temporum, si fuit aliquod tempus antequam faceres coelum et terram, cur dicitur quod ab opere cessabas? Idipsum enim tempus tu feceras, nec tempora. si autem ante caelum et terram nullum erat tempus, cur quaeritur, quid tunc faciebas ? non enim erat tunc, ubi non erat tempus. Nec tu tempore tempora praecedis: alioquin non omnia tempora praecederes. sed praecedis omnia praeterita celsitudine semper praesentis aeternitatis et superas omnia futura, quia illa futura sunt, et cum uenerint, praeterita erunt; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. anni tui nec eunt nec ueniunt: isti autem nostri eunt et ueniunt, ut omnes ueniant. anni tui omnes simul
Abbreviated transcription (Latin):
grandẽ rem: Ecte respondeo di¬
centi. quid faciebat d̾s añqmͣ
fac̾et celum ⁊ t̾ram: respon¬
deo. ñ illud qd̃ quidã respon¬
disse ꝑhibetur iocularit̾ elu¬
dens questionis uiolentiam:
alta inquit scrutantib gehẽ¬
responderĩ nescio. qd̃ nestio:
qm illud unde irridetur qui
alta int̾rogauit: ⁊ laudatur
qui falsa respondit. S dico
te d̾s nr̃ omnis creature crea¬
torem: ⁊ si celi ⁊ t̾re noĩe omĩs
creatura intelligitur: audẽt̾
dico añqmͣ fac̾et d̾s celum ⁊
t̾ram. ñ faciebat aliquid Si e¬
nim faciebat: quid nisi crea¬
turã faciebat: Et utinã si sciã
quicquid utilit̾ scire cupio:
quemadmodũ scio qd̃ nulla
fiebat creatura andeqmͣ fieret
.ymagines retro tempoꝵ. ⁊ te
dm̃ omnipotentẽ ⁊ oĩa creã¬
tem. ⁊ oĩa tenentẽ. celi ⁊ t̾re
artificem ab opere tanto añ¬
qmn id faceres ꝑ innumerabi¬
lia scł̃a cessasse miratur: eui¬
gilet atq attendat quia fal¬

Expanded text:
grandem rem? Ecce respondeo digrandem rem? Ecce respondeo dicenti: "quid faciebat deus, antequam faceret caelum et terram?" respondeo non illud, quod quidam respondisse perhibetur ioculariter eludens quaestionis uiolentiam: "alta", inquit, "scrutantibus gehenresponderim: „nescio, quod nescio" quam illud, unde irridetur qui alta interrogauit et laudatur qui falsa respondit. sed dico deus noster, omnis creaturae creatorem et, si caeli et terrae 15 nomine omnis creatura inteldico, Antequam faceret Deus coelum et terram, non faciebat aliquid: si enim faciebat, quid nisi creaturam faciebat? Et utinam sic sciam, quidquid utiliter scire cupio, quemadmodum scio quod nulla fiebat creatura, antequam fieret imagines retro temporum, et te Deum omnipotentem et omnicreantem et omnitenentem, coeli et terrae artificem, ab opere tanto, antequam id faceres, per innumerabilia saecula cessasse miratur; evigilet atque attendat, quia fal
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bi tui cedit atq succedit qm̃
uere ĩmortale atq et̾num est:
⁊ ideo u̾bo tͥ coet̾no simul ⁊ sẽ¬
pit̾no dicis omnia q̃ dicis: et
fit quicquid dicis ut fiat nͨ
aliter qmͣ dicendo facis. nec
tam̃ simul ⁊ sempit̾na fĩt
omnia q̃ clicendo facis. Cur q̃¬
uideo. s quomͦ id eloquar nes¬
cio: nisi quia omne qd̃ eẽ in¬
cipit ⁊ eẽ desinit tunc ẽẽ inci¬
.pit. ⁊ tunt cẽ desinit. qnͣdo de¬
buisse incipere uel desinere ine¬
t̾na ratione cognoscitur: ubi
nec incipit aliquid nec desinit
pus totum c̃e presens: ⁊ uideat
omne p̾teritum ꝓpelli exfutu¬
ro ⁊ om̃e futurum ex pret̾ito
ꝯsequi: ⁊ omne pret̾itũ ac futu¬
rum ab co qui semper est p̾sẽs
creari ⁊excurrere:Quis tene¬
bit cor hominis ut fret ⁊uide¬
at. quomͦ stans dc̃et futura
⁊ p̾terita temꝑa: nec futura
nec pret̾ita et̾nitas: Nunquid
manus mea ualet hoc aut ma¬
nus oris mei ꝑ loq̃las agit tã

Expanded text:
uerbi tui cedit atque succedit, quoniam uerbi tui cedit atque succedit, quoniam uere inmortale atque aeternum est. et ideo uerbo tibi coaeterno simul et sempiterne dicis omnia, quae dicis, et fit, quidquid dicis ut fiat; nec aliter quam dicendo facis: nec tamen simul et sempiterna fiunt omnia, quae dicendo facis. Cur, quuideo, sed quomodo id eloquar nescio, nisi quia omne, quod esse incipit et esse desinit, tunc esse incipit et tunc desinit, quando debuisse incipere uel desinere in aeterna ratione cognoscitur, ubi nec incipit aliquid nec desinit. pus totum esse praesens: et uideat omne praeteritum propelli ex futuro et omne futurum ex praeterito consequi et omne praeteritum ac futurum ab eo, quod semper est praesens, creari et excurrere? quis tenebit cor hominis, ut stet et uideat, quomodo stans dictet futura et praeterita tempora nec futura nec praeterita aeternitas? numquid manus mea ualet hoc aut manus oris mei per loquellas agit tam
Abbreviated transcription (Latin):
illa ꝑcurreret: Nullum autẽ
corpus: ante celum ⁊ t̾ram.
aut si erat. id certe sine tnͣsi¬
toria uoce feceras: unde tnͣsito¬
riam uocem faceres. qͣ liceres
ut fieret celum ⁊ t̾ra. Quicqͥd
enim illud ẽet unde talis uox
ficret: nisi abste fcm̃ eẽt. oĩo
ñ ẽẽt. Ut gͦ fieret corpus un¬
de ista u̾ba fierent: quo u̾bo
a te dc̃m est. Uoras itaq nos
ad intelligendum u̾bũ dm̃
apud te dm̃: qd̃ sempiterne
dicitur. ⁊ eo sempit̾ne dicunt᷑
omnia. Neq finitur qd̃ dice¬
batur. ⁊ dicitur aliud ut pos¬
sint dici omnia: s simul ac sẽ¬
pit̾ne omniaz alioquin iam
tempꝰ ⁊ mutatio ⁊ ñ uera et̾¬
nitas: net uera ĩmortalitas:
lic noui d̾s m̃s: ⁊ gr̃as ago
noui ꝯfiteor tibi dñe: mecum¬
q nouit ⁊ benedicit te quisqͥs
ingratꝰ nonẽ certe u̾itati. No¬
qnͣtum quicquid ñ ẽ qd̾ erat
⁊ ẽ qd̃ ñ erat intantum mo¬
ritur ⁊ oritur. Non gͦ quioꝙͣ

Expanded text:
illa percurreret. nullum autem illa percurreret. nullum autem corpus ante caelum et terram, aut si erat, id certe sine transitoria uoce feceras, unde transitoriam -uocem faceres, qua diceres ut fieret caelum et terra. quidquid enim illud esset, unde talis uox fieret, nisi abs te factum esset, omnino non esset. ut ergo fieret corpus, unde ista uerba fierent, quo uerbo a te dictum est? Vocas itaque nos ad intellegendum uerbum, deum apud te deum, quod sempiterne dicitur et eo sempiterne dicuntur omnia. neque enim finitur, quod dicebatur, et dicitur aliud, ut possint dici omnia, sed simul ac sempiterne omnia: alioquin iam tempus et mutatio et non uera aeternitas nec uera inmortalitas. hoc noui, deus meus, et gratias ago. noui, confiteor tibi, domine deus, mecumque nouit et benedicit te quisquis ingratus non est certae ueritati. noquantum quidque non est quod erat et est quod non erat, in tantum moritur et oritur. non ergo quicquam
Abbreviated transcription (Latin):
atq transacta ẽ: cepta ⁊ fini¬
ta. Sonuerunt sillabe atq tnͣs¬
ierunt. scd̃a pꝰ primã. t̾cia post
sccłam: atq in de ex ordine. donͨ
ultima post cet̾as. silentiumq
pꝰ ultimam. Unde claret atq ẽ¬
minet qd̃ creature motus ex¬
pressit cam: seruiens eterne uo¬
luntati tue ip̃e temporalis: ⁊
hec ad tempus fr̃a u̾ba tria. nũ¬
ciauit auris ext̾ior m̃ti prudẽ¬
ti: cuiꝰ auris int̾ior posita ẽ ad
et̾num u̾bum tuum. At illa
ꝯparauit hec u̾ba temporaliter
sonancia. cum et̾no in silẽtio
u̾bo tuo. ⁊ dixit. Aliud ẽ: lõge
aliud ẽz hec longe infra me ft̃
nec sunt quia fugiunt. ⁊ p̾t̾¬
eunt: u̾bum auͣt dei mei su¬
pra me manet inet̾nũ. Si gͦ
u̾bis sonantib ⁊ pret̾euntib
dixisti ut fieret celum ⁊ t̾ra.
atq ita fecisti celum ⁊ t̾ram:
erat iam creatura corporalis
ante celum ⁊ t̾ram. cuiꝰ mo¬
tib temꝑalib temꝑalit̾ uox

Expanded text:
atque transacta est, coepta et finiatque transacta est, coepta et finita. sonuerunt syllabae atque transierant, secunda post primam, tertia post secundam atque inde ex ordine, donec ultima post ceteras silentiumque post ultimam. unde claret atque eminet, quod creaturae motus expressit eam seruiens aeternae uoluntati tuae ipse temporalis. et haec ad tempus facta uerba tua nuntiauit auris exterior menti prudenti, cuius auris interior posita est ad aeternum uerbum tuum. at illa conparauit haec uerba temporaliter sonantia cum aeterno in silentio uerbo tuo et dixit: aliud est longe, longe aliud est. haec longe infra me sunt nec sunt, quia fugiunt et praetereunt: uerbum autem dei mei supra me manet in aeternum. si ergo uerbis sonantibus et praetereuntibus dixisti, ut fieret caelum et terra, atque ita fecisti caelum et terram, erat iam creatura corporalis ante caelum et terram, cuius motibus temporalibus temporaliter uox
Abbreviated transcription (Latin):
ca: Tu fabro corpus. tu animũ
mẽbris imꝑitantẽ fecisti: tu
mat̾iam unde facit aliquid.
tu in genium quo artem capi¬
at. ⁊ uideat intus quid faciat
foris: tu sensum corꝑis quo ĩ¬
terp̾te traiciat ab animo ad
mat̾iam id qd̃ facit. ⁊ renũciet
animo quid fc̃m sit ut ille ĩtͦ
ꝯsulat presidentem sibi u̾itatẽ
an bene fc̃m sit. Te laudant hec
omnia creatorem omniũ: S tu
quomodo facis ca: Quomodo
fecisti d̾s celum ⁊ t̾ram: Nõ utiq
incelo neq int̾ra fecisti celum
⁊ t̾ram. neq in aere aut ĩ aqͥs:
uniu̾sum mundũ. quia nõ
erat ubi fieret añqmͣ fieret uͭ
fieret. Nec manu tenebas aliqͥd
unde faceres celum ⁊ t̾ram. Nã
unde tibi hoc qd̃ tu ñ feceras: un¬
de aliquid faceres: Niuid enim
ẽ nisi quia tues: Ergo dixisti⁊
fc̃a sunt: atq in u̾bo tuo fecisti
ea. S quomodo dixisti: Nun¬
quid illo modo quo fc̃a ẽ uox
de nube dicens: hic ẽ filius m̃s
dilectus: Illa enim. uox acta

Expanded text:
ea? tu fabro corpus, tu animam ea? tu fabro corpus, tu animam membris imperitantem fecisti, tu materiam, unde facit aliquid, tu ingenium, quo artem capiat et uideat intus quid faciat foris, tu sensum corporis, quo interprete traiciat ab animo ad materiam id quod facit, et renuntiet animo quid factum sit, ut ille intus consulat praesidentem sibi ueritatem, an bene factum sit. te laudant haec omnia creatorem omnium. sed tu quomodo facis ea? quomodo fecisti, deus, caelum et terram? non utique in caelo neque in terra fecisti caelum et terram neque in aere aut in aquis,uniuersum mundum, quia non erat, ubi fieret, antequam fieret ut esset. nec manu tenebas aliquid, unde faceres caelum et terram: nam unde tibi hoc, quod tu non feceras, unde aliquid faceres? quid enim est, nisi quia tu es? ergo dixisti et facta sunt atque in uerbo tuo fecisti ea. Sed quomodo dixisti? numquid illo modo, quo facta est uox de nube dicens: hic est filius meus dilectus? illa enim uox acta
Abbreviated transcription (Latin):
n atq uariari. Clamãt etiã:
qd se ip̃a ñ fecerint. Ideo sumꝰ̃.
quia fc̃i sumꝰ. Non gͦ eramus.
ante qm ẽẽmus: ut fieri posse¬
mus a nob̾: ⁊ uox dicentumẽ
ip̃a euidentia. Tu gͦ dñe fecisti
ea qui pulcher es: pulchra st̃
euim: qui bonus es. bona sunt
enim: qui es: sunt enim. Net
ita pulchra sunt. nec ita bona
sunt: nec ita st̃. sicut tu ꝯdi¬
tor eoꝵ: cui ꝯꝑata. nec pulchia
sunt nec bona st̃. nec st̃. Scimꝰ
hec gr̃as tibi: ⁊ scientia nr̃a sci¬
entie tue ꝯparata: ignoranci¬
grandis oꝑationis tue: Nõ enũ
sicut homo artifex formans
corpus de corpore arbitratu aĩe
uolentis ĩponere ut cũq speciẽ
qm cernit insemet ip̃a int̾tio
cculo: ⁊ unde hoc ualeret: nisi
quia tu fecisti eam ẽ Et ĩponit
speciem iam existeriti ⁊ habẽti
ut cẽt: ueluti t̾re. aut lapidi
aut ligno. aut auro. aut coi¬
id genus rerum cuilibet. Et un¬
de ista ẽẽnt: nisi tu instituisses

Expanded text:
ri atque uariari. clamant etiam, ri atque uariari. clamant etiam, quod se ipsa non fecerint: "ideo sumus, quia facta sumus; non ergo eramus, antequam essemus, ut fieri possemus a nobis. " et uox dicentium est ipsa euidentia. tu ergo, domine, fecisti ea, qui pulcher es: pulchra sunt enim; qui bonus es: bona sunt enim; qui es: sunt enim. nec ita pulchra sunt nec ita bona sunt nec ita sunt, sicut tu conditor eorum, quo conparato nec pulchra sunt nec bona sunt nec sunt. scimus haec, gratias tibi, et scientia nostra scientiae tuae conparata ignorantigrandis operationis tuae? non enim sicut homo artifex formans corpus de corpore arbitratu animae ualentis imponere utcumque speciem, quam cernit in semet ipsa interno oculo — et unde hoc ualeret, nisi quia tu fecisti eam? — et imponit speciem iam exsistenti et habenti, ut esset, ueluti terrae aut lapidi aut ligno aut auro aut id genus rerum cuilibet. et unde ista essent, nisi tu instituisses