comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
um eium caritas legem imple¬
at. prudentia uͦcarnis cõmocla
tempoialia sectando. spĩtali caritati ad¬
uersetur: quomͦ pot̃ legi dĩ eẽ subiecꝰ¬
ta. icbẽ libent̃ aiq obsequent̃ iple¬
re iustitiam eiq non actuersari: quã¬
do etiam dum conat᷑ uincat᷑ neceẽ. ẽ
uͥ inuenerit maius cõmotũ tempo¬
tale de iniquitate se posse assequi.
quamisĩ custodiat equitatem  Sic̃
enim pͥma hominis uita ẽ. aute legẽ
cum anulla nequitia uel malitia ꝓ¬
hibetur. neq ulla ex parte prauis
cupiditatibus rest̃tit. qi nou ẽ qͥ ꝓhibe¬
at: sic secuncła . ẽ. iublege ante gram
quando ꝓbibetur quidem. ⁊ conatur
conquirenda trena seruire. Itaq
uͥ uicderit eralia parte ipsam ex alia
haberet illud qͦd se nunc uicdet a¬
muttere si illam tenuerit. Tertia .ẽ.
uita sub grã. quando nichil tempo¬
ralis cõmocti iustitic p̃p̃onit᷑: qͦd nͥ
caritate spĩtali quam dñs eremplo
suo docuit. ⁊grã donauit. fieri ñ pot̃.

Expanded text:
um enim charitas Legem impleat, prudentia vero carnis commoda temporalia consectando spirituali charitati adversetur; quomodo potest Legi Dei esse subjecta, id est, libenter atque obsequenter implere justitiam, eique non adversari; quando etiam dum conatur, vincatur necesse est, ubi invenerit majus commodum temporale de iniquitate se posse assequi, quam si custodiat aequitatem? Sicut enim prima hominis vita est ante Legem, cum nulla nequitia et malitia prohibetur, neque ulla ex parte pravis cupiditatibus resistit; quia non est qui prohibeat: sic secunda est sub Lege ante gratiam, quando prohibetur quidem et conatur conquirendum terrena servire. Itaque ubi viderit ex alia parte ipsam, ex aliahaberet illud quod se nunc videt amittere, si illam tenuerit. Tertia est vita sub gratia, quando nihil temporalis commodi justitiae praeponitur: quod nisi charitate spirituali, quam Dominus exemplo suo docuit, et gratia dona
Abbreviated transcription (Latin):
aũ potens . ẽ. etiam quȩ ipse ñ facit. sic̃
quȩcq peccata.: qr ⁊ si st̃ queclã quȩ ita
peccata st̃ ut penȩ sint etiam peccatoꝵ:
uncde clictũ ẽ. tracticdit illos cds̃ uire¬
ꝓbammentem. ut faciant quȩ ñ cõue¬
nitũ: nom ibi peocatum dr̃ ẽ. s uictici¬
um. Quocirca p̃cdestinatio dei quȩ in
bono.ẽ grẽ ẽ ut dixi p̃patio: grãibe:¬

Expanded text:
etiam quae ipse non facit, sicut quaecunque peccata. Quia si sunt quaedam quae ita peccata sunt, ut poenae sint etiam peccatorum. Unde dictum est: Et tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt : Non ibi peccatum Dei est, sed judicium. Quocirca praedestinatio Dei quae in bono est, gratiae est ut dixi praeparatio: grati
Abbreviated transcription (Latin):
ait. p̃cdestinatos constrnes fie
orem hominem intelligi. unde nob̾
alio loco dicit. H olite confonnari hu¬
ic scło. s reformanun in nouitate
formemur huic scło: ibi confauaisi
cdĩfilio. Pot̃ ⁊ sic accipi ut qũactino¬
tum nobis ille mortalitate. ita nos
illi eiciamur unmnonalitate cõfor¬
mes. qdqͥdem ⁊ adipsam restirrecti¬
onem corporum ꝑtinet. Ex libio de

Expanded text:
ait, praedestinatos conformes imagorem hominem intelligi. Unde nobis alio loco dicit, Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in nouitate formemur huic saeculo, ibi conformamur dei filio — potest et sic accipi, ut quemadmodum nobis ille mortalitate, ita nos illi efficiamur immortalitate conformes, quod quidem et ad ipsam resurrectionem corporum pertinet. si autem e
Abbreviated transcription (Latin):
hoꝵ faciet. nulla nos necessitas cogit.
Hoꝵ. eium. forsitan dirit. quȩ ille
tũc faciebat. Tunc aũ uerba fidei fa¬
ciebat. & de his oꝑib fuerat p̃locutꝰ
dicens: uerba quȩ ego loquor uobu
a me ipso non loquor: pat̾ aũ in me

Expanded text:
horum faciet, nulla nos necessitas cogit. Horum enim forsitan dixit, quae in illa hora faciebat: tunc autem verba fidei faciebat, et de his operibus fuerat praelocutus dicens, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor: Pat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. s ñ ab illo a quo spandum ẽ. aut
hoc sꝑas qd sꝑandum ñ ẽ. etiam ab il¬
lo. a quo utta xt̃na spanda ẽ ꝑ bonis
Impius es: ñ ẽ uta merces fĩdei. Cara.
resẽ. fides : uili illam addicisti. Im¬
pius gͦ es : nulla sũt ista oꝑa tua. Ia¬

Expanded text:
est, sed non ab illo a quo sperandum est; aut est, sed non ab illo a quo sperandum est; aut hoc speras, quod sperandum non est, etiam ab illo a quo aeterna vita speranda esimpius es. Non est ista merces fidei. Cara res est fides, vili illam addixisti. Impius ergo es, et nulla sunt ista opera tua.
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt o homo. ne quasi de oꝑi¬
bus tuis p̾sumere uidearis. & meri¬
to oꝑum tuoꝵ accepisse fidei grãm.
Noli gͦ p̾suniere de oꝑil aute fi¬
dem: noueris qr te peccatorem fides
inuenit. Et si te fides data fecit
iustum: impium uiuenit quẽ fa¬
ceret iustum. Credenti inqͥt in eũ
qͥ iustificat impuiui : deputat̃ fideᷤ
eius ad iusticiam. Si iustificat᷑ ĩpius:
ex impio iustus fĩt. Si ex impio ui¬
stus fit. quȩ sũt oꝑa impioꝵ: Iacta
iam impius oꝑa sua. dicat. do pauꝑi¬
bus. nichil alicui austro. ñ urorem
alienam concupisco. ñ quẽquã occi¬
do. nulli fraudem facio. depositũ
apud me nullo teste rep̃sento. Hec
omĩa dicat. Quero utrum pius sit
an impius. E qͦmͦ sũ impiuo ĩqͥt
ista faciensͦ Quomͦ illi de quili dictũ
ẽ : & seruierũt creaturȩ potius quã
creatori : qui ẽ benedictus in scła. Qͦ¬
mͦ ñ es impius Quid si de omĩbus
bonis oꝑib aut illud sꝑas qͦd spandũ

Expanded text:
i, o homo, ne quasi de operibus tuis praesumere videreris, et merito operum tuorum te accepisse fidei gratiam. Noli ergo praesumere de operibus ante fidem. Noveris quia peccatorem te fides invenit, etsi te fides data fecit justum, impium invenit quem faceret justum. Credenti, inquit, in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . Si justificatur impius, ex impio fit justus: si ex impio justus fit, quae sunt opera impiorum? Jactet etiam impius opera sua, et dicat: Do pauperibus, nihil alicui aufero, non uxorem alienam concupisco, non quemquam occido, nulli fraudem facio, depositum apud me nullo teste repraesento; haec omnia dicat: quaero utrum pius sit, an impius. Et quomodo sum impius, inquit, ista faciens? Quomodo illi, de quibus dictum est: Et servierunt creaturae potiusquam Creatori, qui est benedictus in saecula . Quomodo es impius? Quid si de his omnibus bonis operibus, aut illud speras quod sperandum
Abbreviated transcription (Latin):
putat᷑ non meritis urĩs : beati quoꝵ
remisse sũt iniquitates: & qͦrũ tecta
sũt peccata. Non in quib ñ sũt in¬
uenta peccata: s quoꝵ tecta sũt pecca¬
tere. di noluit adu̾tere. noluit aui¬
agnoscere. mnaluit ignoscere. Nec sic¬
cata quare cdiri : ut ñ uiderent᷑. Qd
enim erat dĩ uidere peccata: nͥ puni¬
re peccata Ut noueris qr hoc ẽ dci
uidere peccata qͦd punire peccata:
quid ei dicit᷑. Au̾te faciem tuã a pec¬
catis ncis. Peccata gͦ tua ñ uideat.

Expanded text:
putatur, non meritis nostris, Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata: non in quibus non sunt inventa peccata, sed quorum tecta sunt peccateagnoscere, maluit ignoscere. Beaticata quare dixit? Ut non viderentur. Quid enim erat Dei videre peccata, nisi punire peccata, ut noveris quia hoc est Dei videre peccata, quod punire peccata. Quid ei dicitur : Averte faciem tuam a peccatis meis? Peccata ergo tua non videat,
Abbreviated transcription (Latin):
Si abraham er oꝑibus iustifi¬
catus ẽ. habet głam. s non ad dm̃.
Hec ẽ ad dm̃ gła. qua glorificat᷑ ñ homo.
s dõ. si ñ ex oꝑib s ex fide ustificat᷑.
ut ex dõ illi sit etiam qͣ bene oꝑatur.¬
hoc ex uobis ipsis habeamus. Fius ẽ
enun hȩc grã. & ideo in hoc ñ nr̃a. sed

Expanded text:
Si Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non apud Deum Haec est ad Deum gloria qua glorificatur non homo, sed Deus si non ex operibus, sed ex fide justificatur, ut ex Deo illi sit etiam quod bene operaturhoc ex nobis ipsis habeamus. Ejus est enim haec gratia, et ideo in hoc non nostra, sed
Abbreviated transcription (Latin):
i querere uoluerit ante grãm
quid meruerit ut acciperet eã.
mala sua poterit homo inuenire.
non bona. etiam si nͣnius diei uitam
habentem iuꝑ tram grã saluators in¬
uenerit. qr si aliquid boni oꝑatur
homo ut gram mereat᷑. non ei mer¬
ces ꝓmputatur scdm gram. s sccłm
metitum. Si aũ credit in eum qͥ
iustificat impium. ut deputet᷑ fides
eus ad iusticiã. uistus enĩ ex fide ui¬
uit. ꝓfecto autequã grã ustificet᷑̃.
hoc c̃ uistus esficiat᷑ uupius. qͥd ẽ nͥ¬

Expanded text:
i quaerere uoluerit, ante gratiam quid meruerit, ut acciperet eam, mala sua poterit homo inuenire, non bona, etiam si eum unius diei uitam habentem super terram gratia saluatoris inuenerit, quia, si aliquid boni operatur homo, ut gratiam mereatur, non ei merces inputatur secundum gratiam sed secundum debitum. si autem credit in eum. qui iustificat impium, ut deputetur fides eius ad iustitiam - iustus enim ex fide uiuit —, profecto antequam gratia iustificetur, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ut credatis in cum quẽ ille
misit. Ut credatis un eum. ñ ut cre¬
datis ei. S si creditis in cũ: creditis
ei. Non aũ continuo qui credit ei.
credit in eum. Nam & demiones cri¬
÷ͥ debant ci: & nĩ credebant in cũ. Rut¬
stis etiam de apłis ipsius possumuo
dictre. Credimus paulo. s ñ credimꝰ
in paulum. Credimus petro: s non
credimus in perrui. Credenti enum
in eum qui iustificat impium. deputat
fides cius ad iusticiam. Quid t̃ gͦ credẽ
in cum: Credendo amare. credendo di¬
ligere. credendo in eum itt. & etus men¬
btis incorpoiari. Ipsa ẽ gͦ fides quam de
nobis erigit dõ. & non uuicuit qͦd erigit.
nͥ donauerit qͦͦd inueniat. Quȩ fides.
nͥ quã desinit apłs alio loco plenissime

Expanded text:
redatis in eum quem ille misit . Ut credatis in eum; non, ut credatis ei. Sed si creditis in eum, creditis ei: non autem continuo qui credit ei, credit in eum. Nam et daemones credebant ei, et non credebant in eum. Rursus etiam de Apostolis ipsius possumus dicere, Credimus Paulo; sed non, Credimus in Paulum: Credimus Petro; sed non, Credimus in Petrum. Credenti enim in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . Quid est ergo credere in eum? Credendo amare, credendo diligere, credendo in eum ire, et ejus membris incorporari. Ipsa est ergo fides quam de nobis exigit Deus: et non invenit quod exigat, nisi donaverit quod inveniat. Quae fides, nisi quam defin
Abbreviated transcription (Latin):
denti in eũ qͥ iustificat impiũ. de-¬
putat᷑ fideo ciuo ad iusticiam: ut
deinde ipsa fides ꝑ dilectionẽ incipiat
.ẽ. antecedat fideo : ut inde ista ñ ab
istis incipiat illa: qm̃ nullus oꝑat᷑
ꝑ dilectionem dĩ. nͥ pͥus credat in
dm̃. Hec. ẽ. fides de qua dicit᷑. In xp̃o¬
ihu ẽnim. neq circũcisio aliquia ua¬
let neq p̃putium: s fideo quȩ ꝑ di¬
lectionem oꝑat᷑. Er tiac tatu psalmi

Expanded text:
denti in cum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam ; ut deinde ipsa fides per dilectionem incipiat ecesse est antecedat fides, ut inde ista, non ab istis incipiat illa; quoniam nullus operatur per dilectionem Dei, nisi prius credat in Deum. Haec est fides, de qua dicitur: In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; sed fides quae per dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
inm̃bris meis repugnautem legi
le corpus ñctũ tam̃ erat mortis huiꝰ.
de qua ⁊ cum quanati sumus. Quid
enim. ñ dicam nati s omĩno concep¬
ti nͥ egritudinem quancdã inchoaui¬
mus qua summus necessario moriturrͦ
heq enim tamneccõ ẽ. cum ipso mor¬
bo mari. qͥ ꝑtropb̃uel sintecticus. uel:
elephantiosus sactus fuerit: quã eũ
qͥ hoc corptis habere ceꝑit. inqͦ om̃s
homiinos natura sũt filii ix qr hoc¬

Expanded text:
mbris meis, repugnantem legi le corpus erat, nondum tamen erat mortis hujus, de qua et cum qua nati sumus. Quid enim aliud, non dicam nati, sed omnino concepti, nisi aegritudinem quamdam inchoavimus, qua sumus necessario morituri? Neque enim tam necesse est eum ipso morbo mori, qui hydrops, vel dysentericus, vel elephantiosus factus fuerit, quam eum qui hoc corpus habere coeperit, in quo omnes homines natura sunt filii ir
Abbreviated transcription (Latin):
apibus donauit. ut sic openit᷑ genc¬
rationem filiorm quẽadinodum
cere speciem liquoremq mellis: cur
icredibile uideatur pͥmis homi¬
mly talia fecisse corpaia. ut si ñ pec¬
rerent᷑. continuo concepissent. eo nutu
imparent meubris. quib ferus ero¬
ritur. quo pectib cum auibulatur:
ut neq cum arcłoie scininaret᷑. neq
cum ctolore pareretur: Hune uero
transgrediendo p̃ceptum: motuui
legis illius quȩ repugnat legi mentis
u m̃bris concepix mortis habere me¬
ruerunt. Quem nuptiȩ ardinaut:
continentia cohibet ꝯrefrenat: ut
quẽ adinocdum peccato factum ẽ.
supplicium. sic de supplicio fiat meri

Expanded text:
apibus donauit, ut sic operentur generationem filiorum quemadmodum cerae speciem liquoremque mellis, cur incredibile uideatur primis hominibus talia fecisse corpora, ut, si non pecrerentur, continuo concepissent, eo nutu inperarent membris, quibus fetus exoritur, quo pedibus, cum ambulatur. ut neque cum ardore seminaretur neque cum dolore pareretur. nunc uero transgrediendo praeceptum motum legis illius, quae repugnat legi mentis, in membris conceptae mortis habere meruerunt, quem nuptiae ordinant, continentia cohibet et refrenat, ut, quemadmodum de peccato factum est subplicium, sic de subplicio fiat meri
Abbreviated transcription (Latin):
ait mortale s̃ mort n quamuis
ita cradenctum .t̃. fuisse illa caipara.
ẜ licet anunalia ñctũ spĩtalia ñ tam̃
mortua. icłt̃. que necesse eẽt ut more¬
rent᷑. qd ea cdie factum ẽ. qualignũ
contra uetitum tetigerunt. Ita illi¬

Expanded text:
ait mortale, sed mortuum, quamuis ita credendum est fuisse illa corpora, sed licet animalia, nondum spiritalia, non tamen mortua, id est quae necesse esset ut morerentur: quod ea die factum est, qua lignum contra uetitum tetigerant. Sicut in i
Abbreviated transcription (Latin):
hominis peccatores constituri sunt
multi. sic & ꝑ oheclientiam unius
hominis. iusti constituent᷑ multi.
Eoscdemq multos pecratores. non
quibus dam erceptis. s om̃s intelli¬
gi uolens. suꝑius ait cle aclam tn
quo om̃s paraucrunt. Unde utiq
infantum animȩ non posstut se¬

Expanded text:
tuti sunt multi, sic per oboedientiam unius hominis iusti constituentur multi, eosdemque multos peccatores non quibusdam exceptis, sed omnes intellegi uolens superius ait de Adam: in quo omnes peccauerunt? unde utique infantum animas non posse se
Abbreviated transcription (Latin):
& in omĩrationali creatura.
om̃is iusticie origo atq ꝑfectio: ĩta
ut duorum hominum. id ẽ acdam
bedientiam unius hominis peccato¬
res constituri sũt multi : ita & ꝑ obe¬
dientiam uniuis hominis iusti consti¬

Expanded text:
t in omni rationali creatura omnis justitiae origo atque perfectio; ita ut duorum hominum, id est, Adam bedientiam unius hominis, peccatores constituti sunt multi; ita et per obedientiam uniu
Abbreviated transcription (Latin):
Apostolum audi. Non regnet peccatũ
iurõ mortali corpore. Quid t̃ non reg¬
net. Acd obechienctum desiderip cus.
Non dirit. noli habere desideria nd¬
la. Quomodo enm in hac carne mor¬
tali uͥ caro concupiscit actuersuo spm¬
& sp̃c aduersus carueni: non habebo cte¬
sicdetia mala: Iuud gͦ fac. Non regnet
pectatum in nrõ mortali cmpoie ad ohe¬
cdiendum cleuderiis eius Et si stuit
desicderia noneis ohectiatur: ne tui¬
quitas dominet᷑. Nec exhibeatis men¬
bra urã arma iniquitatis peccato.
Honfiant menbra tua atma miqͥtatis

Expanded text:
Apostolum: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore. Quid est, Non regnet? Ad obediendum desideriis ejus. Non dixit, Noli habere desideria mala. Quomodo enim in hac carne mortali, ubi caro concupiscit adversus sps adversus carnem, non habeo desideria mala? Illud ergo fac, Non regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus. Etsi sunt desideria, non eis obediatur, ne iniquitas dominetur. Nec exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato Non fiant membra tua arma iniquitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
enuim qi quãcdu ẽ. mortale : ẽ. ibi pec¬
catum. S qͥcdait. Non gͦ regnet pec¬
catum in ur̃o mortali corpore. Quid
.ẽ. ñ regnet: Ipse exposuit. Aa obeti¬
entum inqͥt cdesideriis eius. Sunt
desideria. eristunt desideria. Non tu ohȩ¬
dis cdeũderiis tuis: nou sequeris ipsa de¬
sicieria. non illis consentis. Est ibi pec¬
catumꝰ s̃ amsit regnun: quando iam

Expanded text:
mortale est, est ibi peccatum: sed quid ait? Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore. Quid est, non regnet? Ipse exposuit: Ad obediendum, inquit, desideriis ejus . Sunt desideria, existunt; desideria non tu obaudis desideriis tuis, non sequeris ipsa desideria, non illis consentis: est tibi peccatum, sed amisit regnum, quando jam
Abbreviated transcription (Latin):
in alio psalmo eiudentius dicitur.
Quoꝵ os malelictione & auaritudi. s¬
ne plenum ẽ. Hoc ẽ uenenum aspidũ.
ueloces pedes eoꝵ ad effundendum
sanguinẽ. Consuetudinẽ male facien¬
di. Contritio & infelicitas in uiis eoꝵ. ss
Om̃s enim inaloꝵ hominũ uiȩ. plene
sunt laboribus & miseria. Ideo dñs
clamat. Uenitt add me omo qͥ laboia¬
Tollite uigum meũ suꝑ uos ꝙ discite

Expanded text:
in alio psalmo evidentius dicitur. in alio psalmo evidentius dicitur. Quorum os maledictione et amaritudine plenum est: hoc est, venenuveloces pedes eorum ad effundendum sanguinem consuetudine malefaciendi: contritio et infelicitas in viis eorum; omnes enim malorum hominum viae plenae sunt laboribus et miseria. Ideo Dominus clamat: Venite ad me, qui laboraTollite jugum meu
Abbreviated transcription (Latin):
Nbonũ. non ẽ usq ad unum n cum
ipso uno potest intelligi ut nullus
homuinum intelligat᷑  uel p̃t᷑ unum.
iste ager usq ad mare ẽ : non utiq
simul cõputamꝰ & mare. & iste est
melior intellectus. ut nultꝰ
intelli¬
gatur fecisse bonitatem
illud uerum ẽ. qr usq quo quisq cogno¬
scat unum dm̃. non pot᷑ facere bonitatẽ.
Sepuldrum patens ẽ guttur eorum. ss¬
Aut uoiacitas significat᷑ inhiantis gu¬
.lȩ. aut in allegoria. qr occidunt & qͣsi
deuorant int̾fectos eos quib suorum
moꝵ ꝑuersitatem ꝑsuadent. Cui simi¬
le ẽ e contrario qͦd petro dictum ẽ. macꝰ¬
ta & manduca: ut in suam fidem & bonos
mores. gentes conuerterꝙ. Lingius stus. ss
dolose agebant. id ẽ linguis malis. Ni
hoc uidetur significare. qͦd ait. suis. Ma:¬
li enim malas habent liuguas. idẽ ma¬
nenum aspidum sub labiis eoꝵ. Uene s¬
num: dolum dicit. Aspidum aũ: quia
noluut audire pͣcepta legis. sic̃ aspides
uolunt audire tierba. cantantis. quod

Expanded text:
num. Usque ad unum, vel cum ipso uno potest intelligi, ut nullus hominum intelligatur, vel praeter unum uIste ager usque ad mare est. Non utique simul computamus et mare. Et iste est melior intellectus, ut nemo intelligatur fecisse bonitatem illud verum est, quia usque quod quisque cognoscat unum Deum, non potest facere bonitatem. Sepulcrum patens est guttur eorum. Aut voracitas significatur inhiantis gulae, aut in allegoria quia occidunt, et quasi devorant interfectos eos, quibus suorum morum perversitatem persuadent: cui simile est econtrario, quod Petro dictum est, Macta et manduca , ut in suam fidem et bonos mores gentes converteret. Linguis suis dolose agebant, id est linguis malis: nam hoc videtur significare, cum dicit suis, mali enim malas habent linguas; id est, manenum aspidum sub labiis eorum: Venenum dolum dicit; aspidum autem, quia nolunt audire praecepta legis, sicut aspides nolunt audire verba incantantis , quod
Abbreviated transcription (Latin):
homines ꝓcliues ad rephendendũ
ñ idonei ad intelligendũ. putabant &
iactabant apłts dicere. faciamꝰ mala
ut ueniant bona: qͦd absit ut apłi di¬
cerent. s homines non intelligentes
hoc putabant dici. quando audiebant
qͦd dixcit apłs. Lex aũ subintrauit.
ut habundaret delictũ. Ubi aũ habũ¬
dauit delictũ. suꝑhabundauit grã
S utiq grã il agitur ut iam fiant
bona ab eis qͥ fecerant mala noti ut
ꝑseuerent in malis. & reddi sͥ cristislẽt
bona. ¶on itaq debent dictre. faci¬
amus mala ut ueniaut bona. sed st¬
cinus mala & uenerunt bona. Iam
facianius bona ut in futuro scło reci¬
piamus ꝓ bonis bona. qͥ in hoc scło rece¬
pimus ꝓ malis bona. ꝓpt̃ qͦd sc̃ptum
ẽ in psalmo: misccłiam & iudiciũ can¬

Expanded text:
et procliues ad reprehendendum, non idonei ad intellegendum putabant et iactitabant apostolos dicere: faciamus mala, ut ueniant bona. quod absit ut apostoli dicerent, sed homines non intellegentes hoc putabant dici, quando audiebant quod dixit apostolus: lex autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit it delictum, superabundauit gratia. sed utique gratia id agit, ut iam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseuerent in malis et reddi sibi existiment bona. non itaque debent dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, sed: "fecimus mala, et uenerunt bona; iam faciamus bona, ut in futuro saeculo recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo recipimus pro malis bona." propter quod scriptum est in psalmo: misericordiam et iudicium can
Abbreviated transcription (Latin):
dum a peccatorib iustum. & in eo uin¬
centem qr quid in illo uidicaretut
non erat. Huic utiq nullũ habeniti
peccatum dicit in p̃senti ꝓpħia dauid.
Tibi soli peccaui & malum coiam te feci

Expanded text:
dum a peccatoribus justum et in eo vincentem: quia quid in illo judicaretur, non erat. Huic itaque nullum habenti peccatum dicit in praesentia propheta David: Tibi soli peccavi et malum coram te, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
ces. eogiter si pot̃ inquantum suꝑbit p̃cipi:¬
cium fcratut homo. si ñ consensetit humi¬
li dõ. a quãsit ꝑtiosum impatient̃ fecte
hotuinem qd uoluerit dñs instus. si patien¬
ter ꝑculit ã quod uoluit mimicus inui¬

Expanded text:
itet, si potest, in quantum superbiae praecipitium feratur homo, si non consenserit humili Deo; et quam sit perniciosum impatienter hominem ferre quod voluerit Dominus justus, si patienter pertulit Deus quod voluit inimicus inju
Abbreviated transcription (Latin):
usq adeo ut lex eis dederit ulciscendi mo¬
dum. oculum ꝓ oculo. dentem ꝓdente. Qe
si dici pot̃. iniustorum iusticia. ẽ ñ quia
iniquum. ẽ ut recipiat quisq qͦd fecerit.
alioqͥn ler nequaquam ea constitueret. s
quia ulciscendi libido uiciosa ẽ. magisq
re. quam bonum hominem sͥ expecere. N.¬

Expanded text:
usque adeo ut Lex eis dederit ulciscendi mousque adeo ut Lex eis dederit ulciscendi modum, «Oculum pro oculo, dentem pro dente» : quae, si dici potest, injustorum justitia est. Non quia iniquum est ut recipiat unusquisque quod fecerit; alioqui Lex nequaquam id constitueret: sed quia ulciscendi libido vitiosa est, magisqure, quam bonum hominem sibi expetere.
Abbreviated transcription (Latin):
Ñ reddentes malum ꝓmalo. uel maledic¬
tum ꝓ maledicto. Unde & inpsalmo le¬
gitur. Si reddidi rettibuentibꝰ mͥ mala.
Suorum postremorum illud mittus. ad no¬
uem lepsos ꝑtinet: qui cũ mundaci cẽnt
bebant cantis dñi beneficiis: quã ñ solũ
minine reddebant. ucrum etiã ꝓ illo bo¬
no utogabant malum. Duo uͦ medra
qux ditimꝰ hominum qͦdãmͦ ẽẽ medioꝵ.
ita se habent. ut eorum pͥus. qͦd. ẽ redde¬
re bona ꝓbonis. habeant & botui. & medi¬
ocrit boni uel mechioctit᷑ mali. Ioło dñs
os discipulos ꝑmancre: quos uult ad ma¬
iora ꝓuchere. Quibꝰ ait. Si dilereritis
cos qͥ nos diligunt. idẽ reddideritis bo¬
na ꝓbonis: quã mercedem habebitis ĩd ẽ
quid magnum facitis: Nonne & publica¬
n hoc faciunt. Uult aũ illos & hoc facere.
e longe amplius id t̃ ut ñ solum amicos
uerum etiam municos diligant. Posthec
aũ qͦd. ẽ. reddere mala ꝓmalis. habent et
mali & medioctit᷑ mali. &ͣ mediocrit᷑ boni.

Expanded text:
n reddentes malum pro malo, vel maledictum pro maledicto» : unde et in Psalmis legitur, «Si reddidi retribuentibus mihi mala» . Duorum postremorum illud mitius ad novem leprosos pertinet, qui cum mundati essent bebant tantis Domini beneficiis; quam non solum minime reddebant, verum etiam pro illo bono irrogabant malum. Duo vero media quae diximus hominum quodam modo esse mediorum, ita se habent, ut eorum prius, quod est reddere bona pro bonis, habeant et boni, et mediocriter boni, vel mediocriter mali. Ideoo discipulos suos permanere, quos vult ad majora provehere, quibus dicit: «Si dilexeritis eos qui vos diligunt,» id est, si reddideritis bona pro bonis; «quam mercedem hababitis,» id est, quid magnum facietis? «nonne et publicani hoc faciunt» ? Vult autem illos et hoc facere, et longe amplius; id est, ut non solum amicos, verum etiam inimicos diligant. Posterius autem, quod est reddere mala pro malis, habeant et mali, et mediocriter mali, vel mediocriter boni;
Abbreviated transcription (Latin):
nis infirmitate apparence. ñ solum sermo¬
nis otaculo docuit. uerum etiam fue pas¬
sionis & resurrectionis eremplo. In alte¬
ra cium qualia tolerars. inaltera qualia
debeamꝰ sꝑare monstrauit. Istam beatã¬

Expanded text:
nis infirmitate apparente non solum sermonis infirmitate apparente non solum sermonis oraculo docuit uerum etiam suae passionis et resun-ectionis exemplo; in altera enim, qualia tolerare, in altera, qualia debeamus sperare, monstrauit. cuius et
Abbreviated transcription (Latin):
ominum suꝑba iactantia. Sibea¬
tauita .ẽ. in crutiatib corpaus cur
ñ meamanet sapiens ut fruatur: Si aũ
miseta .ẽ. quid obsecro te nͥ cipus impedit
ne fittatut. ne oret dm̃. ne uisto & miscri¬
ardi suplicet. qui pot̃ inte huius mala
uel aucitere uel mitigare. uel ad ea cole¬
tanda fatitudine armare. uel ab eis onũ
modo liberare . a pꝰ hec uere beatam uitã
dati quo nullum malum admittatur.
& uͥ summumbonum nũquã amictat᷑
hoc piorum p̃mtum. t̃ cuius adipiscẽdi
spe uitam istem cemꝑalem atq matalẽ
nĩ tam dilectabilit̾ quan coletabilit̃ du¬
amꝰ. Et mali etus titno bono confilio. &
diuino munere fortit᷑ feriꝰ. cumbonorũ
et̃norum fideli dĩ ꝓmissiore. & fideli nr̃a
expectatione gaudemꝰ. Ad hoc nos ethorta¬
tus apłs paulus ait. Spe gaudentes. intͥbu¬
latione pacientes. Osfendit enm quare in
cribulatione patientes: p̃mittendo spe
gaudentes. Ad hanc spem ethortor ꝑ iłm
ster. latente maiestate diunutatis. & car¬

Expanded text:
mium superba iactantia! si beata uita est in cruciatibus corporis, aut non in ea manet sapiens, ut fruatur? si autem misera est. quid, obsecro te, nisi typhus impedit, ne fateatur, ne oret deum, ne iusto et misericordi supplicet, qui potens est et uitae huius mala uel auertere uel mitigare uel ad ea toleranda fortitudine armare uel ab eis omni modo liberare et post haec uere beatam uitam dare, quo nullum malum admittatur et ubi summum bonum numquam amittatur? Hoc piorum praemium est, cuius adipiscendi spe uitam istam temporalem atque mortalem non tam delectabiliter quam tolerabiliter ducimus et mala eius tunc bono consilio et diuino munere fortiter ferimus, cum bonorum aeternorum fideli dei promissione et fideli nostra expectatione gaudemus. ad hoc nos exhortatus apostolus ait: Spe gaudentes, in tribulatione patientes: ostendit enim, quare in tribulatione patientes\', praemittendo \'spe gaudentes. ad hanc spem exhortor per lester latente maiestate diuinitatis et car
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. Engo ꝓ uore & in coide s̃ habes ueri¬
tatem. Quid tͥ ꝓdest uiderihomimbꝰ hu¬
milis et̃ qͦd dicis. si dõ udit altum eẽ quod
sapis. Certe si auribus dimũ insonaret o¬
raculum. noli altum dicete. uec sic ininerito
dampnareris. si humilis inore coram homi
Cum uͦ audias. noli altum saꝑe. s cine. et
cu intantum sapis alcum ut ce peccatum
nichil aliud tͥ trmanet quam tiumncte.

Expanded text:
n corde non habes veritatem. Quid tibi prodest videri hominibus humile esse quod dicis, si Deus videt altum esse quod sapis? Certe, si auribus divinum insonaret oraculum, Noli altum dicere; nec sic immerito damnareris, si humile in ore coram hominCum vero audias, «Noli altum sapere, sed ttu in tantum sapis altum, ut te peccatum nihil tibi aliud remanet quam tumere.
Abbreviated transcription (Latin):
milis. Redd̾ere bona ꝓbonis. itddeie ma
si ꝓmalis. Non telacit bona ꝓ bonis s ted¬
datt mala ꝓbonis. haum duo pͥma bono¬
tum s̃t. & eorum duorum ptius. nelius.
Postrema duo malarum: & corum posterus.
deterius. Duo media. qͦdãm mechoctia: s
corum pͥtis ꝓpinquat honis. postetius ꝓ¬
pinquat malis. hec inscͥpturio sc̃ĩs opor¬

Expanded text:
s, reddere mala pro malis; non reddere bona pro bonis, reddere mala pro bonis. Horum duo prima, bonorum sunt, et eorum duorum prius melius; postrema duo malorum, et eorum posterius deterius; duo media quodammodo mediorum, sed eorum prius propinquum bonis, posterius propinquum malis. Haec in Scripturis s
Abbreviated transcription (Latin):
postolus saluos nos dicit dĩ.x.ͫͫͦ.
factos ꝑ lauachtum regnerationis:
Q qui tam̃ hoc loco spe inqͥt salin factissi¬
mus. Spes aũquȩ iudetur noir ẽ. spes.
Quod emm uidet quisquid sꝑat ᷑ Si aũ¬

Expanded text:
postolus salvos nos dicit esse factos per lavacrum regenerationis : qui tamen alio loco, Spe, inquit, salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si au
Abbreviated transcription (Latin):
diei recipiendam ẽẽ mercedem fider non
solum reclemptionẽ omporis nt̃i de qua
dicit apłi paulus uerum etiã salutem
amiinatũ nrãrum. de qua dicit apłł pe¬
trus Utriusq enĩ reifelicitas isto tem¬
pore atꝙp inista mortalitate inspe potins
ad huc corrumpit᷑: interioi aũ id ẽ. ani¬
ma iam renouat᷑ dectie incdiem. Itaq
n t̾motalitatem cartus .⁊ alutẽ anina¬

Expanded text:
dem, non solum redemptionem corporis nostri, de qua dicit apostolus Paulus ; verum etiam salutem animarum nostrarum, de qua dicit Apostolus Petrus? Utriusque enim rei felicitas isto tempore atque in hac mortalitate in spe potius st corpus, adhuc corrumpitur; interior autem, id est anima, jam renovatur de die in diem . Itaque sicut immortalitatem carnis et salute
Abbreviated transcription (Latin):
los qͣmmus meis cdiligamus iuderedi¬
es bonos. flenda qͥdem s ñ rephenden¬
cdaconditio uenit enunde ira dei
iusta de qua scͥptura loquetis. homo
inqͥt natus ex muliere breuis uite ⁊ plenꝰ
ite: Cumira dtĩ nonsit ut homnus icdt̃
ꝑturbatio concitati annni s tranquilla
iusti mpplicii constitutio. Inhac trasua
dr̃ non continens ñcut scͥpturẽ. misera¬
tiones suas p̃t̃ alia solatia miserorum
quȩ generi humano p̃bere noucessat.
inpletutudine temporis quoipse scie¬
bat hoc ẽẽ facienctum miit clõ filiuin
stiumunigenitum ꝑ quẽ creauit uni¬
catorũ ⁊ originalis uidelic& qͦd geneta¬
tio tralit. contra quam matime rege¬
neratio. c̃ instituta ⁊ ceterorum quȩ
male agendo contracta sũt. liberarent᷑
poralili. ⁊ spł̃ialil ambularent ad con¬
spectum eius. iuam tenentes qͦdcis

Expanded text:
los, quamvis in ea diligamus videre dilos, quamvis in ea diligamus videre dies bonos, flenda quidem, sed non reprehendenda conditio. Venit enim de ira Dei justa, de qua Scriptura loquens, Homo, inquit, natus ex muliere, brevis vitae, et plenus irae : cum ira Dei non sit ut hominis, id est perturbatio concitati animi, sed tranquilla justi supplicii constitutio. In hac ira sua Deus non continens, sicut scriptum est, miserationes suas , praeter alia solatia miserorum quae generi humano praebere non cessat, in plenitudine temporis, quo ipse sciebat hoc esse faciendum, misit Filium suum unigenitum , per quem creavit unicatorum, et originalis videlicet quod generatio trahit, contra quam maxime regeneratio est instituta, et caeterorum quae male agendo contracta sunt, liberarenturporalibus et spiritualibus ambularent ad conspectum ejus, viam tenentes, quod eis
Abbreviated transcription (Latin):
emmerumis in hoc corruptibili
corpore qͦd aggrauat aninan ui¬
tam nos miseram uinere. S diam redq̃p¬
benius. ⁊ si re ipsandum tenemus. Spes
aũ quȩ uidetur ñ ẽ spes. Quod enim
uidet qͥs quid spat. Si aũ qͦͦt non uide¬
mus sꝑamus ꝑ patientiam expectamꝰ.
In malis aũ quę quisq patitur ñ m̃nbo¬
nis quib fruit᷑. opusẽ. patientia. hanc
itaꝙ uitam de quascͥptum ẽ. nmqͥd
ñ tep̃tatio .ẽ. uita humana suꝑ tram
in qua cotictie clamamus acd ctm̃ liła
nos amalo. cogit᷑ homo tolerare etiam
remissis peccatis quanuis ut in eam
ueniret misetiam pͥmũ fuerit causa
peccati ꝓ ductior ẽ enim pena quan
culpas ne parna putaref culpa sicum
monstrationem debite misẽtiȩ uł ad
emenclationẽ labilis uitx uł aderer¬
citationẽ necessar ie patientiȩ. tempo¬
ralit hominẽ detinet pena. etiã quẽ
iam adclãpnationẽ sempit᷑na reum
non retinet culpa. Hec t̃ istorum dic¬
rum qͦs in hac mortalitate agrnus ma¬

Expanded text:
eminerimus in hoc corruptibili corpore, quod aggravat animam , vitam nos miseram vivere, sed qui jam redempbemus, etsi re ipsa nondum tenemus. Spes autem quae videtur non est spes; quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patieIn malis autem quae quisque patitur, non in bonis quibus fruitur, opus est patientia. Hanc itaque vitam de qua scriptum est, Numquid non tentatio est vita humana super terram ? in qua quotidie clamamus ad Dominum, Libera nos a malo , cogitur homo tolerare etiam remissis peccatis: quamvis ut in eam veniret miseriam, primum fuerit causa peccatum. Productior est enim poena quam culpa; ne parva putaretur culpa, si cum monstrationem debitae miseriae, vel ad emendationem labilis vitae, vel ad exercitationem necessariae patientiae, temporaliter hominem detinet poena et quem jam ad damnationem sempiternam reum non detinet culpa. Haec est istorum dierum, quos in hac mortalitate agimus ma
Abbreviated transcription (Latin):
impetrario grx̃ contra peccetͥum.
ꝑgram sanatio anims a uitio peccat̾i.
ꝑ anunȩ sanitatem lib̾tas arbitrii. ꝑ
liberum arbieriam iusticis dilectio. ꝑ
iusticie dilectionem legis oꝑatio. Ac ꝑ hoc
lex non euacuatur s statuit᷑ ꝑ fidem. qr
fides unpetrat gram qua lex impleatur.
Grã sanat uoliuitatem. qua iusticia lib̾e¬
diligat᷑. Omĩa hec que uelut catenatĩ
conexii. habent uoces suas in scpturis
scĩs. Lex dicit. Non concupisces. fides di¬
cit. Sana animã meã qm̃ peccaui tibi.
Grã dicit. Ecce sanus factus es. iã noli
peccare. ne quid tͥ deterius contingat.
te. & sanasti me. Liberum arbitrium
dicit. Uoluntarie sacrificabo tͥ. Dilec¬
tio iusticiȩ dicit. Harrauerunt mͥ
iniusti delectationes suas. s nou sicut
lex tua dñe. Ut quid gͦ miseri homi¬
nes aut de lib̾o arbitrio audent su¬
ꝑbire autequã liberent᷑. aut de suis
uiribus. si iam liberati sut.Nec at¬
tendũt in ipso uomine lib̃i arbitrii

Expanded text:
impetratio gratiae contra peccatum; per gratiam sanatio animae a vitio peccati; per animae sanitatem, libertas arbitrii; per liberum arbitrium, justitiae dilectio; per justitiae dilectionem, legis operatio. Ac per hoc lex non destruitur, sed statuitur per fidem, quia fides impetrat gratiam, qua lex impleatur, gratia sanat voludiligatur. omnia haec, quae uelut catenatim conexui, habent uoces suas in scripturis sanctis. lex dicit: non c o ncupisces; fides dicit: sana animam meam, quoniam peccaui tibi; gratia dicit: ecce sanus factus os; iam noli peccare, ne quid tibi deterius contingat; maui ad te et sanasti me; liberum arbitrium dicit: uoluntarie sacrificabo tibi; dilectio iustitiae dicit: narrauerunt mihi iniusti delectationes, sed non sicut lex tua, domine. ut quid ergo miseri homines aut de libero arbitrio audent superbire. antequam liberentur, aut de suis uiribus, si iam liberati sunt? nec adtendunt in ipso nomine liberi arbitrii
Abbreviated transcription (Latin):
siue morimut. dño morinur. Siue gͦ ui¬
uimus. siue morimur: dni sumus. Et
unde factum. ẽ. ut cius sis mortuus:
Quia p̃tio sui sangiinis te redemit. Et
moituus quomodo ꝑdit seruum mortu¬
um. cuiꝰ mors. ẽ p̃tium tuum: Ideo cũ
dixisset. siue uuumꝰ siue morim᷑ dñi su¬
mus. ut ostenderet ipsum p̃tium: ad hoc

Expanded text:
sive morimur, Domino morimur: sive ergo vivimus, sive morimur, Domini sumus.» Et unde factum est ut ejus sis et mortuus? Quia pretio sui sanguinis te redemit et mortuus. Quomodo perdit servum mortuum, cujus mors est pretium tuum? Ideo cum dixisset, «Sive vivimus, sive morimur, Domini sumus;» ut ostenderet ipsum pretium, «Ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
onclusit scͥptura omĩa dicuni.
sub peccato. ut ꝓmissio ex fide
iħu xp̃i daretur credentib. Ita dñe. ita¬
 fac misericois dñe: imꝑa qͦd non possit
impleri. unmo unꝑa qͦd non nͥ ꝑ tuam
grãm possit impleri: ut cũ homines
ꝑ suas uires id implere nequiuerint.
omẽ os obstruat᷑: & nemo sͥ magnus ui¬
deat᷑. Sint om̃s paruuli. ꝙ reus fiat
omĩs mundus tͥ: qi non iustificabitur¬
omĩs ex lege omĩs caro coramte. Ut

Expanded text:
onclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus» . Ita, Domine, ita fac, misericors Domine; impera quod non possit impleri, imo impera quod nonnisi per tuam gratiam possit impleri: ut cum homines per suas vires id implere nequiverint, «omne os obstruatur,» et nemo sibi magnus videatur. Sint omnes parvuli, et reus fiat omnis mundus tibi: quia «non justificabitur ex lege omnis caro coram t
Abbreviated transcription (Latin):
actum ẽ uerbum dnĩ ad abra¬
nam in uisu. Qui cũ ei ꝓtectionẽ
mercedemq ꝓmitteret ualde iul¬
tam. ille de posteritate sollicitus.
quendã eliezer uernaculum suũ
futurum sibi dixit heredem: cou¬
tinuoq illi ꝓmissus ẽ heres . ñ ille
uernaculus. s qui de ipso abraham
fuerat eriturus. Rursusq semen
ininumerabile. non sicut harena
tur ꝓmissa posteritas celesti feli¬
citate sublimis. Nam quantum
ad multitudinẽ ꝑtiuet: quid sũt̃
stellȩ çȩli ad harenam t̃rȩ: Hie sa-¬
ne illa sententia ponit᷑. cuius apłs
meminit ꝓpt̃ dĩ grãm cõiñdandã.
credidit abrahara dõ. & reputatũ
ẽ illi ad iusticiam. ne circũcisio
gloriaretur. gentesq incircumcisas
ad fidem xp̃i uollet admitti. hoc
enim quando factum ẽ ut credẽ¬
ti abrahȩ deputaretur fides eius¬
ad iusticiam : ñdũ fuerat circũcisus.

Expanded text:
actum est uerbum Domini ad Abraham in uisu. Qui cum ei protectionem mercedemque promitteret ualde multam, ille de posteritate sollicitus quendam Eliezer uernaculum suum futurum sibi dixit heredem, continuoque illi promissus est heres, non ille uernaculus, sed qui de ipso Abraham fuerat exiturus, rursusque semen innumerabile, non sicut harena agis uidetur promissa posteritas caelesti felicitate sublimis. Nam quantum ad multitudinem pertinet, quid sunt stellae caeli ad harenam terrae? niscuius apostolus meminit propter Dei gratiam commendandam: Credidit Abraham Deo, et deputatum est illi ad iustitiam; ne circumcisio gloriaretur gentesque incircumcisas ad fidem Christi nollet admitti. Hoc enim quando factum est, ut credenti Abrahae deputaretur fides ad iustitiam, nondum fuerat circumcisus.
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. non omĩuo ut erret aut re-¬
maneat. s ꝓgrediatur. si paulatĩ.
fortasse enĩ sperandũ ẽ eum qͦ ten¬
dit etiam tar dius ꝑuenturum.
Ergo fr̃s ex fide iustificatus ẽ abra¬
ham. S si fidem oꝑa ñ p̃cesserunt:
tainen secuta sunt. Quid enim

Expanded text:
dicat, non omnino ut erret, aut redicat, non omnino ut erret, aut remaneat, sed progreditur etsi paulatim. Fortasse enim sperandum est, eum quo tendit etiam tardius perventurum. 5. Ergo, fratres, ex fide justificatus est Abraham: sed si fidem opera non praecesserunt, tamen sec
Abbreviated transcription (Latin):
fidem laudabilia. inauia sũt. Ita
mͥ uidet᷑ ẽẽ. ut magne uires & cur¬
sus celerrimus p̃ter uiam.Ne¬
mo gͦ computet bona oꝑa sua. an¬
te fidem. Ubi fides non erat : bo¬
num opus non erat. Bonium oͣpus
utentio facit: iutentionẽ fides
dirigit. Non ualde attendas. qͥd
homo faciat: d qͥd cum facit aspiciat.
quo lacertos optimȩ gub̃nationis
dirigat. Fac enim hominẽ bene
gub̾nare nauem. & ꝑdidisse quo
tendit. Nonne iste quauto sibi
uidet᷑ in naui gub̃nanda agilior
& efficatior: tanto ꝑiculosius eam
sic gub̃nat. ut ad naufragiũ ꝓpe¬
rando ꝑducat᷑. Talis ẽ & qͥ optine
currit pͣter uiam. Nonue ergo
erat melius & tolerabiluis ut eẽt
gub̃nator ille aliquanto inualidi¬
or: & cum labore & aliqua difficul¬
tate gubnacula regeret. & tam̃
rectum debitũq cursum teneret.
p̃ter uiam fortit᷑ currererꝰ Op¬
timus gͦ ille qui & uiam᷑ tenet:¬
& bene ibi ambulat. Sequentis
autẽ spei. qui & si aliquantum clau¬

Expanded text:
ibus laudabilia, inania sunt. Ita mihi videntur esse, ut magnae vires et cursus celerrimus praeter viam. Nemo ergo computet bona opera sua ante fidem: ubi fides non erat, bonum opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Non valde attendas quid homo faciat, sed quid cum facit aspiciat, quo lacertos optimae gubernationis dirigat. Fac enim hominem optime gubernare navim, et perdidisse quo tendit; videtur in navi gubernanda agilior et efficacior, tanto periculosius eam sic gubernat, ut ad naufragium properando perducat? Talis est et qui optime currit praeter viam. Nonne ergo erat melius et tolerabilius, ut esset gubernator ille aliquanto invalidior, ut cum labore et aliqua difficultate gubernacula regeret, et tamen rectum debitumque cursum teneret; praeter viam fortiter curreret? Optimus ergo ille qui et viam tenet, et bene ibi ambulat: sequentis autem spei, qui etsi aliquantum clau
Abbreviated transcription (Latin):
in dm̃. deputatur mͥ ad iusticiam.
Respondeo gͦ tanquã contra apłm.¬
& dico de ipso abraham qͦd uueni¬
mus etiam in epła alterius apłi qui
uolebat coirigere homines qͥ male
utellexerunt istum apłm. Iacobus
tes: ipsius abrahe oꝑa cõmenda¬
uit. cuius paulus fidem: & ñ sũt
sibi aduersi apłi. Dicit aũ opus
ĩmolandum dõ obtulit. Mag¬
num opus: s ex fias. Laudo suꝑe¬
dificationt̃ oꝑis: s uideo fidi fũ¬
clamentũ. Laudo fructum boni
oꝑis : s in fide signosco radicem.
Si aũ hoc pͣt fidem rectam facerae
abraham: nichil illi ꝓdesset. qua¬
lecumq illud opus eẽt. Rursum
si sic teneret fidem abraham ut cũ
ci dõ imperaret offerre sͥ ĩmolan¬
dum filium. diceret apud semet
Ipsum. non facio. & tam̃ credo. quia
me etiam contẽp̃nentem uissa sua¬
liberat dõ : fides sine opibus mor¬
tua cẽt. & tanquã radix sine fructu
sterilis atq arida remaueret. Quid¬

Expanded text:
in Deum, deputatur mihi ad justitiam. Respondeo ego, tanquam contra Apostolum de ipso Abraham, quod invenimus in Epistola alterius apostoli, qui volebat corrigere homines qui male intellexerant istum apostolum. Jacobus ntes, ipsius Abrahae opera commendavit, cujus Paulus fidem praetsibi adversi Apostoli. Dicit autem opus immolandum Deo obtulit . Magnum opus, sed ex fide. Laudo superaedificationem operis, sed video fidei fundamentum: laudo fructum boni operis, sed in fide agnosco radicem. Si autem hoc praeter fidem rectam faceret Abraham, nihil illi prodesset qualecumque illud opus esset. Rursum si sic teneret fidem Abraham, ut cum ei Deus imperaret offerre sibi immolandum filium suum, diceret apud semeipsum: Non facio et tamen credo, quia me etiam contemnentem jussa liberat Deus: Fides sine opere mortua esset, et tanquam radix sine fructu sterilis atque arida remaneret. Ei
Abbreviated transcription (Latin):
płs cum cõmendaret iusticiã
quȩ ex fide ẽ aduersus eos
qui gloriant᷑ de iusticia que ẽ ex oꝑi¬
bus: hoc ait. Quid gͦ dicimus in¬
uenisse abraham patrem urm scdm car¬
neni Si cnĩ abtaham ex oꝑibus iusti¬
ficatus ẽ. habet głam: s non apͥudi dm̃
Auertat as̃ talem głam. & illud potiꝰ
multos paganos ꝓptea uolle fieri xp̃i¬
anos. qr quasi sufficiunt sͣ de bona
uita sua. Bene uiuere opusẽ ait
uiuam: Iam bene uiuo: qͥd mͥ neces¬
sarius c̃ xp̃s. Nullum homicidiũ.
nullũ furtũ. nullam rapinã facio.
res alienas non concupisco. nullo ad¬
ulterio contaminor.Nam inue¬
natur aliquid in uita mea. qͦd re¬
p̃hendatur: & qͥ rep̃henderit: faciat
Non auteni sic pat̾ nr̃ abraham.
Hec aũ sententia scͥpturȩ. ad hoc uult
intentionẽ urãm dirigere. Quia
enĩ fatemur ⁊ ipsi .d̃ fides nr̃a
de spĩi patͥarche qui do  placuit
ut dicamus eum & nouerimus ad
dm̃ habere głaui : ait apło. Certe
notum eͣ nobis & manifestum. qr

Expanded text:
 cum commendaret justitiam quae ex fide est, adversus eos qui gloriantur de justitia quae est ex operibus, hoc ait: Quid ergo dicemus invenisse Abraham patrem nostrum secundum carnem? Si enim Abraham ex operibus justifica nobis talem gloriam, et illud potius multos paganos propterea nolle fieri christianos, quia quasi sufficiunt sibi de bona vita sua. Bene vivere opus est, ait: vivam? Jam bene vivo: quid mihi necessarius est Christus? Nullum homicidium, nullum furtum, nullam rapinam facio, res alienas non concupisco, nullo adulterio contaminor. Nam inveniatur aliquid in vita mea quod reprehendatur, et qui reprehenderit faciat Non autem sic pater noster Abraham. Haec enim sententia Scripturae ad hoc vult intentionem nostram dirigere. Quia enim fatemur, et ipsa est fides nostra de sancto Patriarcha, qui placuit Deo, ut dicamus eum et noverimus ad Deum habere gloriam, ait Apostolus: Certe notum est nobis et manifestum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
distinctionib cduamus. eadem
obsernancta ssint ⁊ mambignis ꝓũiati¬
entur tncuria aut regulis siclei corrigũ¬
tur aut p̃aeclentis uel consequentis co¬
nerione sermonis: ant s̃ neuirũ corũ
aihibetur ad ccrrictionem inchilotu¬
nus dubiȩ remanebunt. ut quolibet
ri Quis accusabit actĩus electis al̃
Ut hano utagationẽ quasi responsio
cõsequatur: cłs qͥiustisicat. Et ut̃ int̃¬
tiabitur ut p̃cectat ꝑcunctatio. sqͣt
int̾ogano. Int̃ ꝑcunctarionem autẽ
⁊nit̃togationem. hoc ueteres int̃tẽ ctire¬
tũt. qͦt ad ꝑcunctationẽ multti respõ¬
deri possũt ad intiogationemi uͦ aut
ꝑcunctationẽ qua dicumus qͥ accusa¬
bit aduerius electos dĩ. illud qͦ⁊ seqͥt᷑.¬
sono introgantis enutietur. ds̃ qͥ
uistisicat: ut tacite respondeat. non
Et item ꝑcunctem̃. qͥsẽ qͥ cõaẽpnet:
tuus e  daigis aũt qͥ et resurrerit Qui¬

Expanded text:
distinctionibus diximus, eadem observanda sunt et in ambiguis pronuntiatientur incuria, aut regulis fidei corriguntur, aut praecedentis vel consequentis contextione sermonis; aut si neutrum horum adhibetur ad correctionem, nihilominus dubiae remanebunt, ut quolibet ri, Quis accusabit adversus electos Dei? ut hanc interrogationem quasi responsio subsequatur: deus, qui iustificat et item intetiabitur, ut praecedat percontatio, sequatur interrogatio. inter percontationem autem et interrogationem hoc ueteres interesse dixerunt, quod ad percontationem multa responderi possunt, ad interrogationem uero aut percontationem, qua dicimus: quis accusabit aduersus electos dei? illud qsono interrogantis enuntietur: Deus qui justificat? ut tacite respondeatur, Non: et item percunctemur: Quis est qui condemnat? tus
Abbreviated transcription (Latin):
bis. neq subiuntaset. scut p̃ctiti non
nͥ ad coticem p̃cecdiuls lingn  recur¬
rendũ cc̃t. ut cognosetramus utrum
meo qͦd dirit p̃tico ꝓtucenda an cor¬
tipienta cẽt sp̃laba mectia. Nunc aũt
manisestum. ẽ. ꝓtucendam cẽ Non
tationẽ ꝑtinẽt similit᷑ cõsiderange
sut̃: qualis ẽ. illa ad tbusalonicensis.
pothabet. ¶idto illa inspecta renũ¬
lationem habimus ats̃ inuobis. minꝰ
scruitum eẽt uerbis. s minꝰ de seuten¬
tia clubitaretur: aut certe addcretur
nti. Nemo enim sere ambigait. uocati¬
uum cassam cẽ cum audiret. ꝓpierta
cõsolati slimus stõ nt̃i inuobis. S etiã
hoc ꝑiculossus ꝑuiitit᷑. Ita factum ẽ.
nulla ad chornitbios cũ ait apło soti¬
die morior ꝑ urãm głam srr̃ quam ha
beo in xp̃o ihũ Ait enim quidam int̃
sine ambiguo sono. Rarissimegͥ ⁊ dtif¬
ficillime inueniri pot. ambignitas
in ꝓpͥis uerbis quantum ad libros cti¬
iinarum scͥpturarum spectat. quã
ñ aut circumistantia sermonis ĩpsa.

Expanded text:
on nisi ad codicem praecedentis linguae recurrendum esset, ut cognosceremus, utrum in eo quod dixit, praedico, producenda an corripienda esset syllaba media: nunc autem manifestum est producendam esse, non tiationem pertinent, similiter considerandae sunt. qualis illa est ad Thessalonicenses: non habet et ideo illa inspecta renunlationem habuimus fratres, in uobis", minus seruitum esset uerbis, sed minus de sententia dubitaretur, aut certe adderetur: "nostri". nemo enim fere ambigeret uocatiuum casum esse, cum audiret: propterea consolati sumus, fratres nostri, in uobis; sed iam hoc periculosius permittitur. ita factum est in illa ad Corinthios, cum ait apostolus: cotidie morior beo in Christo Iesu, ait enim quidam intersine ambiguo sono. rarissime igitur et difficillime inueniri potest ambiguitas in propriis uerbis, quantum ad libros diuinarum scripturarum spectat, quam non aut circumstantia ipsa sermonis,
Abbreviated transcription (Latin):
scͣ au apło. ficdes spes. caritas tͥahio.
mnoi aũ hontm caritas. hanc habẽ¬
tes ⁊ tpobis mib̾entes. securi illo
adiuuante ꝑseuerantes meo. dicamius.
Quis nos segabit a caritate xp̃y ctonec

Expanded text:
s ait, Fides, spes, charitas, tria haec; major autem horum charitas . Hanc habentes, et in nobis nutrientes, securi illo adjuvante perseverantes in eo, dicamus: Quis nos separabit a charitate Christi? donec