comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Commodum supplendae nec es¬
sitatis: & fauorem honoris &
luudis quaerunt ⁊ Etenim
uestimentum. propterea benein¬
tellegitur in honorem quia
nuditatem contegit ⁊ estenim
unus quis que homo infirmus :
et quidẽ quis quis uobis prae¬
.ẽ. nisi quoduos estis Carnem
postat . mostalis ẽ. manducat
dormit. surgit. natus ẽ mori¬
turus ẽ : Siergo cogites quidsit :
tu honorando. tam enamplius
ueluti contegis quod infirmumẽ ⁊
Vid erecuius modi indumentum
acceperat. ab on adiplebe ldem
paulus cum dicer& sicutange¬
lum dĩ excepistisme. Nestimoni¬
umenim uobis perhibeo: quia si
fieri pors& oculos ur̃os eruis s&is
& de dirs&irmihi ꝗ sed cumtan¬
tus illihonor ex hibitus ess&
Numquid propteripsum honorẽ
sibi ex hibitum. ne fostenegaretur
& minusille cum argueret lau¬
daretur peperciterrantibus:
Namsihoc feciss& ess& in terillos
quiscipsos pascunt non oues ⁊
Dicere&l ergo ap ed seipsum:
quid ad mepertin& ̃ isquod

Expanded text:
commodum supplendae necescommodum supplendae necessitatis, et favorem honoris et laudis quaerunt. Etenim vestimentum propterea bene intelligitur in honore, quia nuditatem contegit. Est enim unusquisque homo infirmus. Et quid est, quisquis vobis praeest nisi quod vos estis? Carnem portat, mortalis est, manducat, dormit, surgit, natus est, moriturus est. Si ergo cogites quid sit, tu honorando tamen amplius velut contegis quod infirmum est. Videte cujusmodi indumentum acceperat a bona Dei plebe idem Paulus, cum diceret: Sicut angelum Dei excepistis me. Testimonium enim vobis perhibeo, quia si fieri posset, oculos vestros eruissetis, et dedissetis mihi . Sed cum tantus illi honor exhibitus esset, nunquid propter ipsum honorem sibi exhibitum, ne forte negaretur, et minus ille cum argueret laudaretur, pepercit errantibus? Nam si hoc fecisset, esset inter illos qui se ipsos pascunt, non oves. Diceret apud seipsum. Quid ad me pertinet? quisque quod
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ⁊ Sicluceatlumenurm
coram hominibus utuideant
operaur̃a bona & glorifi¬
centpatremur̃m qui incaelisẽ
Siergotibi lucerna accenderetrr
indomo nonne a dicere solcum
ne extingueretur : Porro
lucerna non accepto oleonon
lucer&: Nonerat plune digna
qua ein cunde lubro ponerur
sed quae continuo frangeretur
unde ergo uiuitur. Est necem¬
tatis accipere. est caritatis
prȩbere : Nontum quum
uena lesiteuangelium : utillud
sit pretium eius quod sumunt
quiadnuntiuntundeuiuant
pulo mercedem dis pensationis
ad̃o : Non enĩ ẽ idoneus popu¬
lus red deremercedem illis qui
sibi incaritate euungelii seriuuat
Non ex pectant illi mercadem nisi
undeistisalutem : Quidautẽ istis
increpatur. unde arguuntꝰ
quiacum lac sumerex & lunis
se tegeren oues neglegebant
Suacrgo tuntum quaerebant
quid sit lacconsumere quaera¬
mus quid sit lanis tegere : qui p̃b&
honorẽpb& : Ista sunt duo quae
a populis quaeruntur. qui se¬
ipsos pascunt non oues :

Expanded text:
luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent patrem vestrum qui in coelis est . Si ergo tibi lucerna accenderetur in domo, nonne adjiceres oleum ne exstingueretur? Porro si lucerna accepto oleo non luceret, non erat plane digna, quae in candelabro poneretur, sed quae continuo frangeretur. Unde ergo vivitur, necessitatis est accipere, charitatis est praebere. Non tanquam venale sit evangelium, ut istud sit pretium ejus quod sumunt qui annuntiant, unde vivant. pulo, mercedem dispensationis a Domino. Non enim est idoneus populus reddere mercedem illis, qui sibi in charitate Evangelii serviunt. Non exspectent illi mercedem, nisi unde et isti salutem. Quid ergo istis increpatur, unde arguuntur? quia cum lac sumerent, et lanis se tegerent, oves negligebant. Sua ergo tantum quaerebant,quid sit lac consumere quaeramus, quid sit lanis tegere. Qui praebet honorem praebet. Ista sunt duo, quae a pastoribus quaeruntur, qui seipsos pascunt, non oves:
Abbreviated transcription (Latin):
parcendir oibus laeta atq fe¬
cunda : In pascuis bonis parcã
eas: & in montibus altis israhel
& erunt stabulic edrũ illic:
Hoc estubi requiescunt &ibidi¬
& nam festũ. non fallimurglo¬
riadĩ : Requiescent tamquũ
in stabulis illis: &d ormient hoc
ẽ requiescent.
& requiescent indeliciis suisbo¬
centur supermontes is rabel
Sequitur ꝙ Quod enimprimũ
curauit: iterum dicit. Ha ec di¬
cit dñs ds̃ quod perut in quirã
& quo derrauit reuo cabo
& quodꝰminutũ ẽ conligabo

Expanded text:
pascendis ovibus laeta atque fepascendis ovibus laeta atque fecunda. In pascuis bonis pascam eas, et in montibus altis Israel: et erunt stabula earum illic, hoc est, ubi requiescant, ubi dim est, non fallimur. In gloria Dei requiescent, tanquam in stabulis illis. Et dormient, hoc est, requiescent; et requiescent in deliciis bocentur super montes Israel. Sequitur: quod enim primum curavit, iterum dicit: Haec dicit Dominus Deus: quod periit, inquiram; et quod erravit, revocabo; et quo
Abbreviated transcription (Latin):
turme ⁊ In medio ouium disꝑ¬
sarum: Sic inquiram ouesmeas.
& educam eas ab omniloco quo
& nimbi  quundo difficile est
inueniri: tunc ego inueniam
Cras sa nebulaẽ pinguis nimbusẽ
oculos eius nihil latet ⁊ Eteducã
cas degentibus & colligameas de
regionibus. & induccmeas inter¬
ramearum : & pascameas super
montes is rahel : Constituit suꝑ
montes is rahel: auctores scriptu¬
rarum diuinarum : Ibi pascite
ut secure pascatis ⁊ Quicquid
inde audieritis: hoc uobir
benesapiat ⁊ Quic quid extra
t̃ respuite neerretis in nebulu ⁊
Auditeuocem pastoris : colligite
uos admontem scriptura escãe
Ibi s unt deliciae cordisur̃i
Ibini hiluenenosum nihilalie¬
num: Vberrima pascua sunt
uos tantumsanȩ uenite sanae
pascimini in montibus is rahel
& in riuis & in omni habit atione
terrae : Amontibus enimquos
ostendimus manauerunt
riui praedicationis euangelicat:
cum in omterram exiit sonus eorũ
& factaẽ omnis habitatio terna

Expanded text:
tur me . In medio ovium dispertur me . In medio ovium dispersarum: sic inquiram oves meas, et reducam eas ab omni loco quo et nimbi, quando difficile est inveniri eas, tunc ego inveniam, crassa est nebula, pinguis nimbus est, oculos ejus nihil latet. Et educam eas de gentibus, et colligam eas de regionibus, et inducam eas in terram earum, et pascam eas super montes Israel. Constituit super montes Israel auctores Scripturarum divinarum. Ibi pascite, ut secure pascatis. Quidquid inde audieritis, hoc vobis bene sapiat: quidquid extra est, respuite. Ne erretis in nebula, audite vocem pastoris: colligite vos ad montes Scripturae sanctae. Ibi sunt deliciae cordis vestri, ibi nihil venenosum, nihil alienum. Uberrima pascua sunt, vos tantum sanae venite, sanae pascimini in montibus Israel, et in rivis, et in omni habitatione terrae. A montibus enim quos ostendimus, manaverunt rivi praedicationis evangelicae, cum in omnem terram exivit sonus eorum. Et facta est omnis habitatio terrae
Abbreviated transcription (Latin):
Leuauio culos meos ad montes :
undeueni & auxiliũmihis In om¬
nem montem & i n omnem collẽ
&i n omnem faciem terraeluceT
&in omnem faciem terrae dispersae
suNt omnia terrena sectantes q
Eaqua e in faciem terrae lucent :
ips aemunt ipsa diligunt ⁊
Nolunt morsut abs condatur
uita eorum in xp̃o ⁊ Propterea
pastores audite sermonem dñi
Viuo ego dicit dñs ds̃ ⁊ ecce ego ipse
requiramoues meas. & iusitabo
easi sicutiusi tat pastor gregensuũ
Non curauerunt malipastores:
non enim suos anguineredemerunt :
Sicut uisitat pastor gregemsuum
indiem ꝙ Inquulem dieme cum
fuerit nimbus & nubes idestplu
caligo magna. surgens decupidi¬
tatibus hominum. & nebu laua¬
Et difficileẽ ut nonerrentoues
inista nebulu ⁊ sed pastor non de¬
seriteas . In quiriteas: penetrat
non in peditur culiginenubium.
uidetundique errantem reuocat:
tuntum ut fiut quod dicit in euan¬
gelio. Quae sunto ues meae
audiuntuocem meam. & sequun¬

Expanded text:
Levavi oculos meos in montes, Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi . In omnem montem, et in omnem collem, et in omnem faciem terrae lucent, et in omnem faciem terrae dispersae sunt, omnia terrena sectantes. Ea quae in faciem terrae lucent, ipsa amant emunt, ipsa diligunt. Nolunt mori, ut abscondatur vita eorum in Christo. Propterea, pastores, audite sermonem Domini: Vivo ego, dicit Dominus Deus: Ecce ego ipse requiram oves meas, et visitabo eas sicut visitat pastor gregem suum. Non curaverunt mali pastores, non enim suo sanguine redemerunt. Sicut visitat, inquit, pastor gregem suum in die. In quali die? Cum fuerit nimbus et nubes, id est, caligo magna; surgens de cupiditatibus hominum, et nebula vaEt difficile est ut non errent oves in ista nebula: sed pastor non deserit eas, inquirit eas, penetrat non impeditur caligine nubium. Videt undique, errantem revocat, tantum ut fiat quod dicit in Evangelio: Quae sunt oves meae, audiunt vocem meam, et sequun
Abbreviated transcription (Latin):
attendit qui fosticẽ: cum teper¬
ditum non requiro: & putatnihil
rius quod crassum ẽ inter¬
fecistis: Hiciterum in no¬
uissimo posuit. & quod foste fuit
confregistis ⁊ Proinde audi
quid sequatur deistu neglegentia
malorũ Immo falsorum pasto¬
rum : Et dispersae sunt oues
meae eo quod non sit pastor
& factae sunt in commesturã
omnibus bestus agris Furan¬
tur lupi insidiantes. rapiuNt
leones frementes: cum oues ad¬
herent pastori ⁊ Nam prae¬
sens est pastor sed malea genti¬
bus nonẽ pastor q & inherent
pastoribus : non pastoribus : se
inbestias depraed anterse : & deillo¬
rum moste sesatia recupientes
Talesenim sunt omnes quigaudent
deerroribus alienis ⁊ dipersae
sunt &errauerunt oues meie
in omnem montem: &i n omnem
collem altum : hocẽ in ominem
tumorẽ terrenae superbiae:
mons enim & collis tumor ter¬
renus & superbiasaeculi intelle¬
gitur ⁊ Suntenim & montes
boni de quibus pro phetadicit q

Expanded text:
attendit qui fortis est, cum te perattendit qui fortis est, cum te perditum non requiro: et putat nihilrius, quod crassum est, interfecistis, hic iterum in novissimo posuit, et quod forte fuit, confregistis. Proinde audi quid sequatur de ista negligentia malorum, imo falsorum pastorum: Et dispersae sunt oves meae, eo quod non sit pastor: et factae sunt in comesturam omnibus bestiis agri. Furantur lupi insidiantes, rapiunt leones frementes, cum oves adhaerent pastori. Nam praesens est pastor: sed male agentibus non est pastor, et inhaerent pastoribus non pastoribus, se in bestias depraedantes se, et de illarum morte se satiare cupientes. Tales enim sunt omnes qui gaudent de erroribus alienis. Dispersae sunt et errarunt oves meae in omnem montem, et in omnem collem altum, hoc est, in omnem tumorem terrenae superbiae. Mons enim et collis, tumor terrenus et superbia saeculi intelligitur. Sunt enim et montes boni, de quibus Propheta dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
sicuolo perire: sicuis irrare.
sicuis perire : quunto melius
egonolo : Prorsus audeo dicere
Inportunus sum ÷ audio dicen¬
tem a postolum: praedica uerbũ
insta opostune in postune
Quibus opostune quibus in postu¬
ne : O postune utiq uolenti¬
bus: in postune nolentibus
Prorsus inportunus sum.
audeo dicere tuuis errare.
Tuuis perire  egonolo
Reuo cabo errantem, requiram
perditam ⁊ uelis nolis idagam ⁊
meco astabo. omnes sepes ex¬
cutiam. quantum mihiuirium
terrens dñs donat. omnia per¬
agrabo T Ruocabo errantem
requiram pereuntem ⁊ Sime
patinonuis nolierrare .Noli
perire ⁊ Parumẽ quod do leote
errantem atq pereuntem:
Timeo neneģlegenste &ium quod
foste ẽ occidam ⁊ Vide enim quid
sequitur ⁊ & quod foste fuit
confregistir : sineglexero erran¬
tem atq pereuntem: & eum qui
fostis ẽ. delectabit errare a perire :
Cupio lucra exteriora : sed timeo
plus damna interiora ꝑ Sundif¬
ferentem habuero erroremtuũ :

Expanded text:
sic volo perire. Sic vis errare? sic volo perire. Sic vis errare? sic vis perire? Quanto melius ego nolo? Prorsus audeo dicere, Importunus sum. Audio dicentem Apostolum: Praedica verbum, insta opportune, importune . Quibus opportune? quibus importune? Opportune utique volentibus, importune nolentibus. Prorsus, Importunus sum, audeo dicere. Tu vis errare, tu vis perire? Ego nolo. Revocabo errantem, requiram perditam. Velis nolis, id agam, me coarctabo. Omnes sepes excutiam, quantum mihi virium terrens Dominus donat. Omnia peragrabo, revocabo errantem, requiram pereuntem. Si me pati non vis, noli errare, noli perire. Parum est quod doleo te errantem atque pereuntem. Timeo, ne negligens te, etiam quod forte est occidam. Vide enim quid sequitur: Et quod forte fuit, confregistis. Si neglexero errantem atque pereuntem, et eum qui fortis est, delectabit errare atque perire. Cupio lucra exteriora, sed timeo plus damna interiora. Si indifferentem habuero errorem tuum,
Abbreviated transcription (Latin):
& nos pos sumus maiori dili¬
gentia melius distinguere.
& alius peritior uellumine
cordis plenior , Interim ne
fraudem inis quod sentio loquor :
Infirmoneaccidat temptatio
&tum frangat : timen dumest :
Languenis autemi am cupiditate
aliqua egrotat. Iamcupiditate
aliqua impeditur ab intranda
uiadĩ: a subeundo iugo xp̃i ⁊
Q uiergo uidentur feruere inoperi¬
bus bonis sedimminentes pas¬
sionesto lerarenolle aut non pos¬
se in firmisunt : Quiuero aliqua
cupiditatemala amatores mundi
ab ipsis bonis operibus reuocan¬
turi lunguidi &egrotiiacent
sent operari ⁊ Sequitur:
Hic intermanus latronum &dentes
luporum furentium. ut cumq
uersamur: & contumaces sunt
oues: quia quaeruntur errantes :
Alienas sea nobis dicunt : errore suo
& perditionesuu:. Quiduos uul¬
tis in quiunte quid nos quaeri¬
tis sunerrore inquit sum. siunin¬
teritu: Quid meuis Quidine
quaeris : Quia inerrorees reuo¬
care uolõ : quia peristi inuenire
uolo: sicuo loerrare.

Expanded text:
et nos possumus majori diliet nos possumus majori diligentia melius distinguere, et alius peritior, vel lumine cordis plenior. Interim ne fraudemini, quod sentio, loquor. Infirmo, ne accidat tentatio, et eum frangat, timendum est. Languens autem, jam cupiditate aliqua aegrotat, jam cupiditate aliqua impeditur ab intranda via Dei, a subeundo jugo Christi. Qui ergo videntur fervere in operibus bonis, sed imminentes passiones tolerare nolle, aut non posse, infirmi sunt. Qui vero aliqua cupiditate mala amatores mundi ab ipsis bonis operibus revocantur, languidi et aegroti jacent.sent operari. Sequitur: Hic inter manus latronum, et dentes luporum furentium, utcunque versamur: et contumaces sunt oves, quia quaeruntur errantes. Alienas se a nobis dicunt, errore suo et perditione sua: Quid nos vultis, inquiunt, quid nos quaeritis? Si in errore, inquit, sum, si in interitu, quid me vis? quid me quaeris? Quia in errore es, revocare volo; quia peristi, invenire volo. Sic volo errare,
Abbreviated transcription (Latin):
Postulu ame. & dabo tibi gen¬
tes heredi tatem tuum:
Exemplum nobis proposuit
in passionibus suis: sed pla
ne ne futuris temptationibus
deficiut infirmus nec falsa
spe decipiendus ẽ nec terro¬
re frangendus ⁊ dic ei :
Pracpara animam tuã. ad temp¬
tationem ⁊ & foste incipit lubi
contremescere. nolle accedere :
Habes & aliud: Fi delis ds qui
nonsinat uos temptari supra
quam potestis ferre :
Illudenim promittere & prae¬
dicere uenturas passiones infir¬
mum confirmare est ⁊
Timenti autem nimumi & ex hoc
deterrito cum polliceris mise¬
ricordium dĩ. non quia temp¬
tationes deerunt. sed quia
non permittit temptari.
supra quum ferre potest
fractum conligare ẽ : Sequitur
Quod infirmatum est inquit
non confostastis : Pastoribus
malis dicit. pastoribus falsis r
Pastoribus suaquaerentibus
no lactis & lanae ga udentib:
Oues omnino noncurantibus ⁊¬
& quodmalehabuit. non cor¬
boras tis Inter in firmum
ut cumque conamur forte

Expanded text:
Postula a me, et dabo tibi genPostula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Exemplum nobis proposuit in passionibus suis. Sed plane, ne in futuris tentationibus deficiat infirmus, nec falsa spe decipiendus est, nec terrore frangendus. Dices ei: Praepara animam tuam ad tentationem, et forte incipit labi, contremiscere, nolle accedere. Habes et aliud: Fidelis Deus qui non vos sinet tentari supra quam potestis ferre . Illud enim promittere, et praedicere venturas passiones, infirmum confirmare est. Timenti autem nimium, et ex hoc deterrito, cum polliceris misericordiam Dei, non quia tentationes deerunt, sed quia non permittit tentari supra quam ferre potest, fructum colligere est. Sequitur: Quod infirmatum est, inquit, non confortastis. Pastoribus malis dicit, pastoribus falsis, pastoribus sua quaerentibus, do lactis et lanae gaudentibus, oves omnino non curantibus. Et quod male habuit, non corroborastis. Inter infirmum utcunque conamur, forte
Abbreviated transcription (Latin):
uenturus ẽ imber in fluxurus ẽ
fluus fluturus ẽ uentus ⁊
inpingent domum istũ. & cadeo
& fi& ruinaeius mugna:
Leua deharena: pone supra pe¬
tram: Inxp̃o sit quemuis eẽ
xp̃ianum : Attendat ad pasri¬
ones xp̃i indignas. attenda tillũ
sineullo peccato qua enon rapu¬
it ex soluentẽ  attendat scrip¬
turam dicentem sibi. flugellat
omnem filium quem recipit :
& tudicis. foste exceptus seris:
si exceptus a passioneflugellorũ
& ceptus enumero filiorum ⁊
Ita ueinquies. flugellut om¬
nem filium: Prorsus flugellat
omnem filium. ut &unicum ⁊
Vnicus illedepatris substantia
natus. a equalis patriinfor¬
madĩ. uerbum per quod facta
suntomnia. non habebat
ubi flugellaretur . adhoc
carne indutus.ẽ. ut sine flugel¬
lo non ess&, Quiergo flugel¬
lut unicum sine peccato relin¬
Inadoptione uocatos nos ẽẽ
a postolus dicit ⁊ Adoptio¬
nem filiorum accepimus
utes semus unico coheredes
essemus &ium hereditaseius ⁊

Expanded text:
Venturus est imber: influxurus est Venturus est imber: influxurus est fluvius, flaturus est ventus, et impingent in domum istam, et cadet, et fiet ruina ejus magna. Leva de arena, pone supra petram: in Christo sit, quem vis esse Christianum. Attendat ad passiones Christi indignas: attendat illum sine ullo peccato, quae non rapuit, exsolventem: attendat Scripturam dicentem sibi: Flagellat omnem filium quem recipiu dicis, Forte exceptus eris? Si exceptus a passione flagellorum, exceptus a numero filiorum. Itane, inquies, flagellat omnem filium? Prorsus flagellat omnem filium, ut et unicum. Unicus ille de Patris substantia natus, aequalis Patri in forma Dei, Verbum per quod facta sunt omnia, non habebat unde flagellaretur. Ad hoc carne indutus est, ut sine flagello non esset. Qui ergo flagellat unicum sine peccato, relinIn adoptionem vocatos nos esse Apostolus dicit: Adoptionem filiorum accepimus, ut essemus unico cohaeredes, essemus etiam haereditas ejus .
Abbreviated transcription (Latin):
uenit illepati. uenitillemori. ue¬
nit sputis in liniri. uenit spinis
coronarii uenit ob probria
audirei uenit postremo ligno
configit Omnia haec ille prote
tunihil non pro illo. sed prote .:
Quales autem sunt quitimentes
hos laedere quorum quibus lo¬
cuntur non solum non praepa¬
rant ad inminentes temptatio¬
nes: sed &iũ promittunt felici¬
tatem huius sa eculio quum ds̃
ipsi saeculo non promisit̃ Ille p̃¬
dicit labores superlabores
usq: in finem uenturos ipsi saecu¬
lo & tuuis ab ipsis laboribus
exceptum esse xp̃ia nũt
Quia xp̃ianus c̃ali quid plus passu¬
rus ẽ in hoc sacculo : &enim ait
a postolus. omnes qui uolunt
in xp̃o pieui uere persecutionẽ
patientur : Tamsi tibi pluc&
pastor. suaqua erens non qua
ihũxp̃i Illedicat. omnes qui
tibi omniabona ⁊ & si filios
non habesi suscipies & nutries
omnes. & nemo tibimori&ur
Haecine est aedi ficatiotua:
adtendequid facias ubi ponas
superharenam ẽ quem constitus

Expanded text:
venit ille pati, venit ille mori, vevenit ille pati, venit ille mori, venit sputis illiniri, venit spinis coronari, venit opprobria audire, venit postremo ligno configi. Omnia haec ille pro te: tu nihil pro illo, sed pro te. Quales autem sunt, qui timentes hos laedere quibus loquuntur, non solum non praeparant ad imminentes tentationes, sed etiam promittunt felicitatem hujus saeculi quam Deus ipsi saeculo non promisit; ille praedicit labores super labores usque in finem venturos ipsi saeculo, et tu vis ab ipsis laboribus exceptum esse Christianum? quia Christianus est, aliquid plus passurus est in hoc saeculo. Etenim ait Apostolus: Omnes qui volunt in Christo pie vivere, persecutionem patientur . Jam si tibi placet pastor sua quaerens, non quae Jesu Christi, ille dicat: Omnes qui tibi omnia bona, et si filios non habens, suscipies et nutries omnes, et nemo tibi morietur. Haeccine est aedificatio tua? Attende quid facias, ubi ponas. Super arenam est quod constituis.
Abbreviated transcription (Latin):
quod confractum est non conligas¬
tis. & quod errabat non reuo castis
& quod perut non inquisistis. & quod
foste fuit confregistis Interfecis¬
tis occidistis ⁊ Infirmatur ouis
id est infirmum corrigit. ut non¬
possit caedere temptationibus.
incauto & in parato superuenierti¬
bus: Pastor neglegens quundo
credit talis non illidicit filiacce¬
dens ad seruitutem dt sta in ius¬
titia & timore & praepara animã
tuum ad temptationem ⁊ Quihaec̃ en ĩ¬
loquitur confostat in firmum
& exinfirmo facitfirmum ⁊
ut non illecum crediderits pros¬
perahuius saeculi sper&: Sienĩ
doctus fuerit sperare prospera
saeculs ipsa pros peritatecorrũpi¬
tur ꝯsuperuenientibus aduer¬
si tatibus sauciatur : Autfortas¬
sis extingiatur: Nonergo eũ aedi¬
ficat super p&ram quisic ae difi¬
ones imitandaesunt : non axp̃i¬
anis dilicia e conquirendae :
Confostatur infirmus cu meidici
bus teeru& dñs. siabillonon
recesserit retro costuum : Nam
ad confostandum cortuum:

Expanded text:
on colligastis: et quod errabat, non revocastis: et quod periit, non inquisistis: et quod forte fuit, confregistis, interfecistis, occidistis. Infirmatur ovis, id est, infirmum corrigit, ut possit cedere tentationibus: incauto, et imparato supervenerit pastor negligens. Quando credit talis, non illi dicit: Fili, accedens ad servitutem Dei, sta in justitia et timore, et praepara animam tuam ad tentationem . Qui eloquitur, confortat infirmum, et ex infirmo facit firmum, ut non ille cum crediderit, prospera hujus saeculi speret. Si enim doctus fuerit sperare prospera hujus saeculi, ipsa prosperitate corrumpitur, supervenientibus adversitatibus sauciatur, aut fortassis exstinguitur. Non ergo eum aedificat super petram, qui sic aedifiones imitandae sunt, non a Christianis deliciae conquirendae. Confortatur infirmus cum ei dicitbus te eruet Dominus, si ab illo non recesserit retro cor tuum. Nam ad confortandum cor tuum
Abbreviated transcription (Latin):
nipastores: Absita nobis ut le¬
sint. Absit amisericordiap¬
sius ut non eos gignat atque
constituat ⁊ utiq sisunt bonae
oues sunt & boni pastores ⁊
Nam debonis ouubus: fiunt
bonipastores : pastorer
Sedomnes boni in unosuNt
unum sunt ⁊ Illi pascant:
xp̃s pascit ⁊ SiNT ergo omnes
inpastoreuno: & dicant
uocem pastoris unam quum
audiant oues. & sequantur

Expanded text:
ores. Absit a nobis ut desint. Absit a misericordia ipsius, ut non eos gignat atque constituat. Utique si sunt bonae oves, sunt et boni pastores. Nam de bonis ovibus fiunt boni pastores. Sed omnes boni pastores in uno sunt, unum sunt. Illi pascant, Christus pascit. Sint ergo omnes in pastore uno, et dicant vocem pastoris unam, quam audi
Abbreviated transcription (Latin):
nemapostolorum dixeruil :
Non pluc& nostelinquereuer¬
bumdi & ministraremensis
Quider goẽ fratres Conside¬
rate exuobis uiros bonites¬
erimus orationi & ministerio
surmonis instantes⁊ Etpla¬
cuithic sermocoram multitu¬
dine: & eligerunt statim
stephanũ uirum plenũ fide

Expanded text:
nem discipulorum dixerunt: nem discipulorum dixerunt: Non placet nos relinquere verbum Dei, et ministrare mensis. Quid ergo est fratres? Considerate ex vobis viros boni teserimus orationi et ministerio sermonis instantes. Et placuit hic sermo coram multitudine, et elegerunt statim Stephanum virum plenum fide
Abbreviated transcription (Latin):
qbe bomnicarnilim munditi  abtso
lberi : Iuxta quo dillis pro¬
ph&u dicente lubetur Mun
damini qui fertisue sicdñ
Hiigitur cumor dinantur sicut
sucerdotes & leuitaemanus
in positionem non suscipiunt:
sed patenam tantum & calicẽ
demanue pr& ab archidia cono
Iuconorumordo ãtribuleui
accepit exordium. Pracce¬
pit eni dñ smnorsit ut peror¬
dinationem aaron sacerdotis
& filiorum eius : rursusleui
tribus indiuini cultus ministe¬
rio ordinar&ur & consecne¬
rentur dño proomnibus pri¬
mogenitis & seruirent prois¬
nehelcoram a aron & filuis cius
intabernaculo duexcubanter
in templo die& nocte : Ipsiq
gestarunt arcam & tabernaculu
&omni auasa eius. & in circuitu
bernuculo ipside ponerent.
rursus ipsi conponerentqr
Auginti quin que annis &e supra
intubernaculo seruireman¬
diutume : Quim regulam
scĩpatres : & in nouotestamen¬
to constituerunt: In eucenge lo
uutem primor diceorum
a mustib upostolorumtale¬
guntur ⁊ Conuocantes autẽ
duo decim a postolimultitudi¬

Expanded text:
b omni carnali immunditia liberi, juxta quod illis propheta dicente jubetur: damini qui fertis vasa Domini . Hi igitur cum ordinantur, sicut sacerdotes et levitae, manus impositionem non suscipiunt: sed patenam tantum et calicem de manu episcopi, et archidiacono Diaconorum ordo a tribu Levi accepit exordium. Praecepit enim Dominus Mosi, ut post ordinationem Aaron sacerdotis et filiorum ejus, rursus Levi tribus in Divini cultus ministerio ordinarentur et consecrarentur Domino pro omnibus primogenitis, et servirent pro Israel coram Aaron, et filiis ejus, in tabernaculo Dei, excubantes in templo die ac nocte. Ipsique gestarent arcam et tabernaculum et omnia vasa ejus, et in circuitu bernaculo ipsi deponerent, rursus ipsi componerent. A viginti quinque annis, et supra, in tabernaculo serviredatum est . Quam regulam sancti Patres, et in Novo Testamento constituerunt in Evangelio autem primordia eorum, in Actibus apostolorum ita leguntur: Convocantes autem duodecim apostoli multitudi
Abbreviated transcription (Latin):
pr esbiteros: Vnde & in pro¬
uerbus dicit : Gloria senum:
cunities : Quae ẽ haec cani¬
tiese Naud dubium qui in sapi¬
entia. De qua scriptum ẽ. Cu¬
nities hominum prudentia ẽ
Cum que non gentos &amplius
annos ab adamusq ad abraham
uixis se homines legim̃us nul¬
lus alius appellatus ẽ pr esbi¬
ter idest senior. nisi abrahami
quimulto paucioribus annis
uixis se conuincitur NVonergo
ꝓpter decrepitam senestutem
sed ꝓpter sapienti cmpr esbi¬
terinominantur ⁊ Quodsilta

Expanded text:
presbyteros. Unde et in Propresbyteros. Unde et in Proverbiis dicitur: Gloria senum canities . Quae est haec canities? haud dubium quin sapientia, de qua scriptum est: Canities hominum prudentia est . Cumque nongentos et amplius annos ab Adam usque ad Abraham vixisse homines legimus, nullus alius appellatus est primus presbyter, id est, senior, nisi Abraham, qui multo paucioribus annis vixisse convincitur. Non ergo propter decrepitam senectutem, sed propter sapientiam presbyteri nominantur. Quod si ita
Abbreviated transcription (Latin):
seuerat loquens ad titum:
Huius inquit reigratia reliqui
tecretie iut ea quuedesunt
corrigasi & constituas per
ciui tates priesbiteros quẽ¬
ad modum egotibi disposui:
Siquis sine crimine est: unius
uxoris uirum ifilios haben¬
temfideles non in accusati¬
oneluxoriae. tut non sub¬
ditos : O post& enim e pm̃ sine
crimineesse : Quusententia
ostendit &iumpr esbiteros
sub episcoporum nomine taxari:
Vnde & udtimotheum deor di¬
natione ep̃i & dia coniscribit:
Depr esbiteris omnino tacuit.
quic eos inepiscoporum nomine
conprehendit: Secundus enĩ
Sicut & ud philippenses epĩs &
diu conib: scribit : cumuna ciui¬
tus plures epõs habere non
possit : Etinustibus uposto¬
lorumpr esbiteros ecclesiae
uru hiero solimã congregauit
Quib: interc&era N Videtegre
in ecclesiupr esbiteros consti¬
tuendosesse sicut epõs Et a¬
postolus udtitum loquitur:
& cunones ipsitestantur
Priesbitero scutem merito
& supientia diciino naetate : Na
& morsi praecipitur  ut eligat

Expanded text:
severat, loquens ad Titum: severat, loquens ad Titum: Hujus, inquit, rei gratia reliqui te Cretae, ut ea quae desunt corrigas, et constituas per civitates presbyteros, quemadmodum ego tibi disposui. Si quis sine crimuxoris virum, filios habentem fideles, non in accusatione luxuriae, aut non subditos. Oportet enim episcopum sine crimine esse. Qua sententia ostendit etiam presbyteros sub episcoporuUnde ad Timotheum de ordinatione episcopi et diaconi scribens , de presbyteris omnino tacuit, quia eos in episcoporum nomine comprehendit. Secundus enim sicut et ad Philippenses, episcopis et diaconibus, scribit , cum una civitas plures episcopos habere non possit. Et in Actibus apostolorum presbyteros Ecclesiae, iturus Hierosolymam, congregavit, quibus inter caetera ait: Videte gregin Ecclesia presbyteros constituendos esse, sicut episcopos, et Apostolus ad Titum loquitur, et canones ipsi testantur. Presbyteros autem merito et sapientia dici, non aetate . Nam et Moysi praecipitur, ut eligat
Abbreviated transcription (Latin):
N on multumuino deditos
Quia ubi ebrpetas ibi libido do¬
minatur & furor Nontur¬
pilucrum sectantes ne decȩ¬
lesti mysterio lucra terrena
haec subiecit: Hiautempro¬
bentur primum & sicminis¬
trent nullum crimen habentes:
Hiutiq sicut ep̃i unte
ordinationem probaride¬
um sumpsit ut distum ẽ afilus
aaron: Quienĩ sacerdo tesuo¬
cantur inueteritestamento. hi
sunt quin un cappellantur pres¬
biteri: & quin uncupabantur
principes sacerdotũ n uncep̃i
nominontur Presbiceri autẽ
interpr etantur seniores
Quia senioresu&ate grecipr es¬
bitero suocunt : His enim
sicut ep̃is dispensatioministe¬
riorumdi commis saest. Pnce¬
sunt enim ecclesiu exp̃i ia n
confectione diuinicorporis
& sunguinis consortescumepis¬
copissunt: Similiter &indoc¬
cerdoti clericorum ordina¬
tio & consecratiore seruata ẽ :
nea multis disciplina ecclesiae
uindicata. concordiam solue¬
r& scundula generar& Nã
paulus a postolus eosdempres
nomine episcoporum Ituad¬

Expanded text:
non multo vino dediti: non multo vino dediti: quia ubi ebrietas, ibi libido dominatur et furor; non turpe lucrum sectantes, ne de coelesti mysterio lucra terrena haec subjecit: Hi autem probentur primum, et sic ministrent nullum crimen habentes. Hi utique sicut episcopi, ante ordinationem probari deum sumpsit ut dictum est a filiis Aaron. Qui enim sacerdotes vocabantur in Veteri Testamento, hi sunt qui nunc appellantur presbyteri. Et qui nuncupabantur principes sacerdotum, nunc episcopi nominantur. Presbyteri autem interpretantur senioquia seniores aetate Graeci presbyteros vocant. His enim, sicut episcopis, dispensatio mysteriorum Dei commissa est. Praesunt enim Ecclesiae Christi, et in confectione divini corporis et sanguinis consortes cum episcopis sunt. Similiter et in doccerdotii, clericorum ordinatio et consecratio reservata est, ne a multis disciplina Ecclesiae vindicata concordiam solveret, scandala generaret. Nam Paulus apostolus eosdem presnomine episcoporum ita as
Abbreviated transcription (Latin):
nom non lic& de mensadnĩ tol¬
lerecalicem nisi eis traeditus
fuerit adiucono Leuitu e łn¬
ferunt oblationes in altaria
Leuita e con ponunt mensa dñi
Leuitae operiunt arcam testu¬
menti : Non enimomnes ui¬
dent altumrsteriorũ quȩ o pe¬
riuntur a leuitis neuideant
qui uiderenon debent & sumaNt
qui seruarenon possunt: Qui
propterea altario albi s induti
adsistunt ut cuelestemuitam
habeant: Candidiq adhostias¬
& in maculatiaccedant mun¬
discilic& corpore. & incorrup¬
tipudore ⁊ Tules enim dec&
dnm̃ habereministros qui
nullo carnis corrum pantur¶ UIII.¬
contugio sed potius eminentia
custitatis splendeant: Quu¬
les utem dia coni ordinentur
a postolus paulus plenissime
scribitadtimotheum : Nam
cum praemisiss& desacerdotũ
electione: continu osubiunxit :
Diucones similiter inreprehen¬
sibiles. Hoc est sine macula
sicut ep̃i: Pudiciutiq id est¬
alibidine continentes: Non
bilingues. Scilic& ne con¬
turbent habentes pacem:

Expanded text:
nem non licet de mensa Domini tolnem non licet de mensa Domini tollere calicem, nisi eis traditus fuerit a diacono. Levitae inferunt oblationes in altari, levitae componunt mensam Domini, levitae operiunt arcam Testamenti. Non enim omnes vident alta mysteriorum, quae operiuntur a Levitis, ne videant qui videre non debent, et sumant qui servare non possunt; quique propterea altario albis induti assistunt, ut coelestem vitam habeant, candidique ad hostias immaculatique accedant, mundi scilicet corpore, et incorrupti pudore. 5. Tales enim decet Dominum habere ministros, qui nullo carnis corrumpantur contagio, sed potius eminentia castitatis splendeant. Quales enim diaconi ordinentur, apostolus Paulus plenissime scribit ad Timotheum. Nam cum praemisisset de sacerdotum electione, continuo subjecit: Diaconi similiter irreprehensibiles, hoc est, sine macula, sicut episcopi; pudici utiqa libidine continentes; non bilingues, scilicet ne conturbent habentes pacem;
Abbreviated transcription (Latin):
unuocensem : Histeterunt
unttu postolos : Et cumorassent
in posuerunt illis manus: Ver¬
bum quedi crescebat & multi¬
plicubutur numerus creden¬
tium: Exhinciam de creue¬
runt upostoliuel successores
a postolorum peromnes ecle¬
sius septem diu cones qui subli¬
miori gradu & ceteris proxi¬
me circuaram xp̃iquasi colũ¬
nue ulturis ad sisterent et
nonsin ealiquo septenarinũ¬
quos in upoculipsin legimus
septem angeltubas canentes :
Hi sunt septem candelabrar
uurea ⁊hiuo cestonitruoum
osienim larauo ce in modum
praeconisummonent cunctꝰ
siuemorando si ue in flestendo
renibus siue in psallendo
siue in lectionibus audiendo:
Ipsi & iumutuures habeamus
uad dnm̃clumant: Ipsi quoq
eu angelitant: sine ipsis sacer¬
dosnomen hab& . officium
non hab& : Namsicut in sucer¬
dote consecratio Itunminis¬
trodispensatio sacramenti ẽ:
Illeorareshicpsullere mundut
Ille oblata scĩficure hic sci ficu¬
tu dispensat÷ Ipsis &iam sucer¬
dotibus ꝓpterprae sumptio¬

Expanded text:
ochensem. Quos statuerunt ante apostolos, et cum orassent, imposuerunt illis manus, et verbum Dei crescebat, et multiplicabatur numerus credentium » . 3. Ex hinc jam decreverunt apostoli, vel successores apostolorum, per omnes Ecclesias septem diaconos, qui sublimiori gradu 428 caeteris proximi circa aram Christi, quasi columnae altaris assisterent, et non sine aliquo septenarii nuquos in Apocalypsi legimus septem angeli tubis canentes. Hi sunt septem candelabra aurea. Hi voces tonitruorum. Ipsi enim clara voce in modum praeconis admonent cunctos, sive in orando, sive in flectendis genibus, sive in psallendo, sive in lectionibus audiendis, ipsi etiam, ut aures habeamus, ad Dominum, acclamant, ipsi quoque evangelizant, sine ipsis sacerdos nomen habet, officium non habet. 4. Nam sicut in sacerdote consecratio, ita in ministro dispensatio sacramenti est, illi orare, huic psallere mandatur; ille oblata sanctificat, hic sanctificata dispensat. Ipsis etiam sacerdotibus propter praesumptio
Abbreviated transcription (Latin):
immo uero quisquis bonus uerus que christi¬
anus est dñi sui esse intellegat ubicum que
inuenerit ueritatem quam conferens &ag¬
noscens. &iam in litteris sacris superstitiosa
figmenta repudi &. doleatque homines
atque caueat qui cognoscente s đm non ut
đm glorificauerunt aut gratias egerunt
sed euanuerunt In cogitationibus suis.

Expanded text:
imo vero quisquis bonus verusque christiimo vero quisquis bonus verusque christianus est, Domini sui esse intelligat, ubicumque invenerit veritatem, quam confitens et agnoscens, etiam in Litteris sacris superstitiosa figmenta repudiet; doleatque homines atque caveat, qui cognoscentes Deum, non ut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt, sed evanuerunt in cogitationibus suis,
Abbreviated transcription (Latin):
quia in somnis eas uiderat aut tot
secuius quam illorum oculis de monstraue¬
rant sed quia facile erat anima duertere
num quae materies cantile¬
narum est triformem esse natura au
tem uoce editur. sicuti eorum est quifauci¬
bus sine organo canunt. aut flatus
sicut tubarum &tibiarum. aut pul¬
sus sicut incitharis & timpanis &
quibus lib& aliis quae percutiendo
canora sunt sed siue lta sehabeat
quod uarro reulit. siue nonita
nos tamen propter superstitionem
profanorum debemus musicam fuge¬
re siquid inde utile ad intellegendas
scãs scripturas rapere potuerimus.
nec adillorum theatricas nugascon¬
uertisi aliquid decitharis & de organis
quod adspiritalia capienda ualeat
disputamus neque enim & lit teras
discere non debuimus quia earum
dm̃ dicunt esse mercurium. aut quia
iustitiae uirtutique templa dedica¬
runt: & quae corde gestanda sunt
in lapidibus adorare maluerunt
propterta nobis iustitia uirtus que fugienda t :

Expanded text:
quia in somnis eas uiderat aut tot quia in somnis eas uiderat aut tot se cuiusquam illorum oculis demonstrauerant, sed quia facile erat animaduertere omnem sonum, quae materies cantilenarum est, triformem esse natura. aut enim uoce editur, sicuti eorum est qui faucibus sine organo canunt, aut flatu, sicut tubarum et tibiarum, aut pulsu, sicut in citharis et tympanis et quibuslibet aliis quae percutiendo canora sunt. Sed siue itquod Varro retulit, sive non ita; nos tamen non propter superstitionem profanorum debemus musicam fugere, si quid inde utile ad intelligendas sanctas Scripturas rapere potuerimus; nec ad illorum theatricas nugas converti, si aliquid de citharis et de organis, quod ad spiritualia capienda valeat, disputemus. Neque enim et litteras discere non debuimus, quia earum repertorem dicunt esse Mercurium; aut quia justitiae virtutique templa dedicarunt, et quae corde gestanda sunt in lapidibus adorare maluerunt, propterea nobis justitia virtusque fugienda est:
Abbreviated transcription (Latin):
los hereticos confitere filium di non
falso sed uero & humano corpore in¬
dutum & numerum quippe &musi¬
cam plerisque locis inscĩs scripturis
honorabiliter posita inuenimus none
errores gentilium superstiti onum. quino¬
uẽ musa siouis & memoriae filias esse
nescio utrum apud eos quis quam
talium rerum doctior uel curiosior
dicit enim ciuitatem nes¬
cio qu amnonerum nomenrecolo.
locasse apud tres artifices terna
simulacra musarum. quod intemplo
apollinis donum poner& ut quisquis
artificum pulchriora formass &
ab illo potissimum electa emerent
lta contigisse ut opera sua quoque
illi artifices a equae pulchrae &plica¬
rent. & placuisse ciuitatt omnes no¬
uem. atque omnes esse emłtas ut in
apollinis templo dedicarentur
quibus postea dicit hesiodum poetam
in posuisse uocabula nonergo iuppi¬
ter nouem musas genuit. sed tres
fabri ternas creauerunt Tres autem
non propterea illa ciuitas locauerat

Expanded text:
los haereticos confiteri filium dei non los haereticos confiteri filium dei non falso, sed uero et humano corpore indutum. et numerum quippe et musica plerisque locis in sacris scripturis honorabiliter posita inuenimus. Non enim res gentilium superstitionum, qui VIIII Musas Iouis et Memoriae filias esse nescio utrum apud eos quisquam talium rerum doctior uel curiosior esse possit. dicit enim ciuitatem nescio quam — non enim nomen recolo — locasse apud tres artifices terna simulacra Musarum, quod in templo Apollinis donum poneret, ut quisquis artificum pulchriora formasset, ab illo potissimum electa emerent. ita contigisse, ut opera sua quoque illa artifices aeque pulchra explicarent, et placuisse ciuitati omnes nouem atque omnes esse emtas, ut in Apollinis templo dedicarentur. quibus postea dicit Hesiodum poetam imposuisse uocabula. non ergo Iuppiter nouem Musas genuit, sed tres fabri ternas creauerunt. tres autem non propterea illa ciuitas locauerat,
Abbreviated transcription (Latin):
tem missaceperunt. Ita multis alii s atque
aliis numerorum formis quaedam simi¬
litudinum inscĩs libris secr&a ponuntur
qua e propter numerorum imperitiam
claudit atque obtegit non nullarum
rerum musicarum ignorantia Nam&
depsalterii & citharae differentia quidã
non in concinnae aliquas rerum figuras
a peruit & decem chordarum psalterium
non inpor tune inter doctus quaerȩtur.
utrum habeat aliquam musicae legem
quae adtantum neruorum numerũ cogat
anuero sinon hab& eo ipso magis sacrate
accipiendus sit ipse numerus. uel propter
decalogum legis de quo item numerosi
quaeratur. non nisi adcreatorem creatu¬
ramque referendus est. uel propter su¬
perius &posi tum ipsum denarium
Millenumerus aedificationis templi
qui commemoratur in euan gelio qua¬
draginta scilic& sex annorum nescio
quid musicum sonat & relatus ad fabri¬
cam dominicicorporis propter quam
templi mentio facta est. cogit nonnul¬

Expanded text:
tem missa ceperunt. ita multis aliis atque tem missa ceperunt. ita multis aliis atque aliis numerorum formis quaedam similitudinum in sanctis libris secreta ponuntur, quae propter numerorum imperitiam claudit atque obtegit nonnullarum rerum musicarum ignorantia. ceterum et de psalterii et citharae differentia quidam non inconcinne aliquas rerum figuras aperuit, et decem cordarum psalterium non importune inter doctos quaeritur utrum habeat aliquam musicam legem, quae ad tantum neruorum numerum cogat, an uero, si non habet, eo ipso magis sacrate accipiendus sit ipse numerus uel propter decalogum legis. de quo item numero si quaeratur, non nisi ad creatorem creaturamque referendus est uel propter superius expositum ipsum denarium. et ille numerus aedificationis templi, qui commemoratur in euangelio, quadraginta scilicet et sex annorum, nescio quid musicum sonat et relatus ad fabricam dominici corporis, propter quam templi mentio facta est, cogit nonnul
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ incorpore autem manifestissima
quattuor apparent quibus constant
elementa inhoc ergo dinario dum
temporaliter nobis insinuatur idest
quater ducetur caste & continenter
a temporum delectatione uiuere.
hoc est qua draginta diebus ieiunare.
hoc est lexcuius personaest inmorsehocpro¬
ph&ia cuius personam gerit helias hoc
ipse dñs mon& quitam quam testimonium
habens exlege & proph &is medius inter
illos in monte tribus discipulis uidentibus
atque stu pentibus claruit deindeita quae¬
ritur quomodo quinqua genarius dequa¬
dragenario numero &istat qui non medio¬
criter innostrareligione sacratus est.
propterpente costen & quomodo ter
ductus proptertria tempora. ante legem
sublege sub gratia uel propter nomen
patris & filii & sp̃s scĩ. ad iuncta eminen¬
tius ipsa trinitate. ad purgatissima ecclesiae
mysterium reseratur perueniatquȩ ten¬
tum quinquaginta tres pisces. quos retia
postresurrectionem dñi indexteram par¬

Expanded text:
deus; in corpore autem manifestissima deus; in corpore autem manifestissima quattuor apparent quibus constat elementa. in hoc ergo denario, dum temporaliter nobis insinuatur, id est quater ducitur, caste et continenter a temporum delectatione uiuere, hoc est quadraginta diebus ieiunare. hoc lex, cuius persona est in Mose, hoc prophetia, cuius personam gerit Helias, hoc ipse dominus monet, qui tamquam testimonium habens ex lege et prophetis medius inter illos in monte tribus discipulis uidentibus atque stupentibus claruit. deinde ita quaeritur, quomodo quinquagenarius de quadragenario numero exsistat, qui non mediocriter in nostra religione sacratus est propter pentecosten; quomodo ter ductus propter tria tempora ante legem, sub lege, sub gratia, uel propter nomen patris et filii et spiritus sancti adiuncta eminentius ipsa trinitate ad purgatissimae ecclesiae mysterium referatur perueniatque ad centum et quinquaginta tres pisces, quos retia post resurrectionem domini in dextram par
Abbreviated transcription (Latin):
& morses & helias &ipse dñs quadra¬
ginta diebus ieiunauerunt Cuius
actionis figuratus quidam. nisi huius
numeri cognitione & consideratione
non soluitur hab& enim denarium
quater. tanquam cognitionem omni¬
um rerum intextam temporibus
quaternario namque numero & di¬
urna & annua curicula peraguntur
diurna matutinis meridianis uespertinis
nocturnisque horarum spatiis. annua uernis
aestiuis autumnalibus hiemalibusque
mensibus a temporum autem delecta ti¬
one dumintemporibus uiuimus prop¬
ter aernitatem in qua uiuere uolumus
abstinendum &ieiunandum est quam¬
uis temporum cursibus ipsa nobis insinu¬
&urdoctrina. contempnendorum tem¬
porum & appetendorum aernorum
porro autem denarius numerius. creato¬
ris atque creaturae significat scientiam.
nam trinitas creatoris est septinarius
autem numerus creaturam indicat
propter uitam &corpus. Nam in illa
tria sunt unde &iam toto cordeto¬
ta anima. totamente diligendus est

Expanded text:
et Moses et Helias et ipse dominus quadraet Moses et Helias et ipse dominus quadraginta diebus ieiunauerunt. cuius actionis figuratus quidam nodus nisi huius numeri cognitione et consideratione non soluitur. habet enim denarium quater tamquam cognitionem omnium rerum intextam temporibus. quaternario namque numero et diurna et annua curricula peraguntur, diurna matutinis et meridianis, uespertinis nocturnisque horarum spatiis, annua uernis, aestiuis, autumnalibus hiemalibusque mensibus. a temporum autem delectatione, dum in temporibus uiuimus, propter aeternitatem, in qua uiuere uolumus, abstinendum et ieiunandum est, quamuis temporum cursibus ipsa nobis insinuetur doctrina contemnendorum temporum et appetendorum aeternorum. porro autem. denarius numerus creatoris atque creaturae significat scientiam. nam trinitas creatoris est, septenarius autem numerus creaturam indicat propter uitam et corpus. nam in illa tria sunt, unde etiam toto corde, tota anima, tota mente diligendus est
Abbreviated transcription (Latin):
morat. Impedit plurimum intellectorem
sic lapidum. sic herbarum. uel quaeque
tenentur radicibus. Nam & carbunculi
notitia quod lucit intenebris. multa iylu¬
minat &iam obscura multorum. ubicũq
propter similitudinem ponitur. &igno¬
rantia berylli uel admantis claudit ple¬
rum que intellegentiae fores. nec aliam
ob causam facile est intellegere pacem
perp&uam significari oleae ramuloquẽ
rediens ad arcam columba pertulit.
Nisi qui anouimus &oleilenem contac¬
tum non facili alieno humore corrumpi.
& arborem ipsam frondere per enniter
multiautem propter Ignorantiam r¬
sopidum nesciunt quam uim habeat
uel adpurgandum pulmonem. uelut
dicitur ad saxa radicibus penetranda.
cumsit herba breuis atque humilis.
omnino inuenire non possurit quare
sit dictum. asperges me rsopo &mun¬
multa facit non intellegi trans late
acmystice posita inscripturis ingeniũ
quippe ut ita dixerim ingenuum non
potest nisi mouere. quid sibi uelit. quod

Expanded text:
morat, impedit plurimum intellectorem; morat, impedit plurimum intellectorem; sic lapidum, sic herbarum uel quaeque tenentur radicibus. nam et carbunculi notitia, quod lucet in tenebris, multa inluminat etiam obscura librorum, ubicumque propter similitudinem ponitur, et ignorantia berylli uel adamantis claudet plerumque intellegentiae fores. nec aliam ob causam facile est intellegere pacem perpetuam significari oleae ramulo, quem rediens ad arcam columba pertulit, nisi quia nouimus et olei lenem contactum non facile alieno humore corrumpi et arborem ipsam frondere perenniter. multi autem propter ignorantiam hysopi, dum nesciunt, quam uim habeat uel ad purgandum pulmonem uel, ut dicitur, ad saxa radicibus penetranda, cum sit herba breuis atque humilis, omnino inuenire non possunt, quare sit dictum: asparge me hysopo, et munmulta facit non intellegi translate ac mystice posita in scripturis. ingenium quippe, ut ita dixerim, ingenuum non potest nisi mouere, quid sibi uelit quod