comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
libus Et ait ad illos. Nichil tuleri¬
tis inuia. neq uirgã. neq perã. neq panẽ.
neq pecuniã. neq duas tunicas habeatis.
Solet quęri quomͦ matheus & locas cõme¬
morauerint. dixisse dñm discipłis ut ne
uirgã ferrent. cũ dicat marcus. & pͣcepit
eis ne quid tollerent inuia. nisi uirgã
tantũ. Qđ ita soluit᷑ ut intelligamꝰ sub
alia significatione dictã uirgã quȩ scđm
Marcũ ferenda. ẽ: & sub alia illã
Sicut sub alia significatione intelligitur
temptatio de qua dictũ. ẽ. ds̃ neminem
temptat. & sub alia de qua dictũ. ẽ Tem¬

Expanded text:
los: Nihil tuleritis in via, neque virgam, neque peram, neque panem, neque pecuniam, neque duas tunicas habeatis. » Solet quaeri quomodo Matthaeus et Lucas commemoraverint dixisse Dominum discipulis ut nec virgam ferrent, cum dicat Marcus: « Et praecepit eis ne quid tollerent in via, ni ita solvitur, ut intelligamus sub alia significatione dictam virgam, quae secundum Marcum ferenda est, et sub alia illam,sicut sub alia significatione intelligitur tentatio de qua dictum est, Deus neminem tentat ; et sub alia de qua dictum est, Te
Abbreviated transcription (Latin):
contradicebant hisquȩ a paulo dicebant᷑.
maledicentes uiã dñi corã multitudine.
Noli uexare illũ ꝑ eos hodieq dicit᷑ qui
adeo destitutũ sẏnagoge statũ uident:
ut restaurari posse ñ credant. ideoq ꝓ
resuscitatione illius supplicandũ esse
ñestiment. Sed quȩ impossibilia sunt
apud homines: possibilia ft̃ apud dm̃.
Unde sequit᷑. eSUs autẽ audito hoc

Expanded text:
a Paulo dicebantur, maledicentes viam coram multitudine . Noli vexare illum, per eos hodieque dicitur, qui adeo destitutum synagogae statum vident, ut restaurari posse non credant, ideoque pro resuscitatione illius supplicandum esse non aestiment. Sed quae impossibilia sunt apud homines, possibilia sunt apud Deum . Unde sequitur: Jesus autem, audito hoc
Abbreviated transcription (Latin):
de hoc qđ sequitur. Et assũptis illis.
secessit seorsũ in locũ desertũ qͥ est bech¬
saida. Non timore mortis egit̾ ut quidã
arbitrant᷑: sed parcens inimicis suis ne
homicidio homicidiũ iungerent. simul
& opportunũ suȩ passionis tẽpus expe¬
ctans. Non plus quã anni spacio ioħis de¬

Expanded text:
de quod sequitur: Et assumptis illis de quod sequitur: Et assumptis illis secessit seorsum in locum desertum, qui est Bethsaida. Non timore mortis egit, ut quidam arbitrantur, sed parcens inimicis suis, ne homicidio homicidium jungerent, simul et opportunum suae passionis tempus exspectans, nam plusquam anni spatio Jo
Abbreviated transcription (Latin):
confirmasse in animosuo qđ ab aliis
dicebat᷑. Et ait herodes. Ioħem ego
decollaui. quis autẽ est iste de quo au¬
dio ego talia: Et quȩrebat uidere eũ.
Hȩc uerba sunt hesitantis herodis de quib
supra memorat᷑. qui eũ quẽ fama magnũ
compit etiã uidere desiderat. si forte
an ipse sit ioħes agnoscere possit. Cuius.
ordinẽ causãq decollationis qm̃ alii
euangłistȩ plenissime describunt: Lu¬
as more suo cõmemorare potius ob statũ
temporis intimandũ. quȩ abunde dicta
uiderat. quã replicare curauit. Uerũ qͥa
decollationis iohis mentio. ẽ: notandũ
qđ idem ioħes & dñs suũ quisq statũ. &
tempore natiuitatis & passionis ordine
declarant. Nã ioħes capite minoratus.
dñs est incruce sullimatꝰ Ioħes cũ minui
incipent dies: dñs cũ crescere natus. Ut
me qui xp̃c estimabar. qđ eiꝰ sim p̾cursor
sed etiã quȩ ioħes eis indocendo occupatis

Expanded text:
confirmasse in animo suo, quod ab aliis confirmasse in animo suo, quod ab aliis dicebatur. Et ait Herodes: Joannem ego decollavi. Quis autem est iste, de quo audio ego talia? Et quaerebat videre eum. Haec verba sunt haesitantis Herodis, de quibus supra memoratur. Quia eum quem fama magnum comperit etiam videre desiderat, si forte, an ipse sit Joannes, agnoscere possit. Cujus alii ordinem causamque decollationis, quoniam Evangelistae plenissime describunt, Lucas more suo commemorare potius ob statum temporis intimandum, quae abunde dicta videret, quam replicare curavit. Verum quia decollationis Joannis mentio est, notandum, quod idem Joannes et Dominus suum quisque statum et tempore nativitatis, et passionis ordine declarant. Nam Joannes capite minutus, dominus est in cruce sublimatus. Joannes cum minui inciperent dies, Dominus cum crescere, natus. Ut me, qui Christus aestimabar, quod ejus sim praecursor,sed etiam quae Joannes eis in docendo occupatis
Abbreviated transcription (Latin):
UDIUIT autẽ herodes tetrarcha omĩa
quȩ fiebant abeo. & hesitabat eo qđ
diceret᷑ a quib dã quia ioħes surrexit
a mortuis. Quanta iudeorũ inuidia.
qͥ contra dñm maliciȩ furor extiterit :¬
ex om̃ĩb pene locis euangłii docemur
Ecce enĩ ioħem de qͦ dictũ. ẽ. qͥa signũ
fecit nullũ. a mortuis surgere potuisse
nullo attestante credebant. Iesum autẽ
uirũ apꝓbatũ a dõ uirtutib & signis
cuiꝰ mortẽ elem̃ta tremuerunt: resui¬
rectionẽ uͦ atq ascensionẽ angłi. apłi.
uiri ac feminȩ certatĩ pͣdicauerunt:
ñ surrexisse sed furtim fuisse ablatu
credere ma luerunt. Nec repugnare
putandũ. ẽ. qđ locas ꝑhibet herodem
hesitasse eo qđ diceretur aquib dã. qͥa
iohes surrexit a mortuis cũ matheus
marcusq referant ipsũ herodẽ audita
fama iesu dixisse pueris suis. hic est
ioħes baptista ipse surrexit a mortuis.
& ideo uirtutes oꝑantur in eo. Sed in¬
telligendũ. post hanc hȩsitationẽ eũ

Expanded text:
es tetrarcha omnia, quae fiebant ab eo et haesitabat, eo quod diceretur a quibusdam, quia Joannes surrexit a mortuis. Quanta Judaeorum invidia, qui contra dominum malitiae furor exstiterit ex omnibus pene locis Evangelii docemur. Ecce Joannem, de quo dictum est, quia signum fecit nullum, a mortuis surgere potuisse, nullo attestante credebant; Jesum autem virum approbatum a Deo virtutibus et signis, cujus mortem elementa tremuerunt, resurrectionem vero atque ascensionem angeli, apostoli, viri, ac feminae certatim praedicabant, non resurrexisse, sed furtim fuisse ablatum credere maluerunt. Nec repugnare putandum est, quod Lucas perhibet Herodem haesitasse, eo quod diceretur a quibusdam, quia Joannes surrexit a mortuis: cum Matthaeus Marcusque referant, ipsum Herodem audita fama Jesu dixisse pueris suis, Hic est Joannes Baptista, ipse surrexit a mortuis, et ideo virtutes operantur in eo ; sed intelligendum post hanc haesitationem eum
Abbreviated transcription (Latin):
illis uirtutẽ & potestatẽ suꝑ omĩa
demonia: & ut languores curarent. Et
misit illos pͣcticare regnũ dĩ. & sanare
infirmos. Concessa primũ potestate si¬
gnorũ misit p̾dicare regnũ dĩ. ut pro-¬
missorũ magnitudini attestaret᷑ etiã
magnitudo factorũ. fidemq uerbis da¬
ret uirtꝰ ostensa. & noua facerent qͥ noua
p̃dicarent. Vnde nunc qͦq cũ fideliũ

Expanded text:
estatem super omnia daemonia, et ut languores curarent. Et misit illos praedicare regnum Dei, et sanare infirmos. Concessa primum potestate signorum, misit praedicare regnum Dei ut promissorum magnitudini attestaretur etiam magnitudo factorum, fidemque verbis daret virtus ostensa, et nova facerent, qui nova praedicarent. Unde nunc quoque, cum fide
Abbreviated transcription (Latin):
nouit dñs qui st̃ eius. & apud ipsũ certꝰ
est suorũ numerus electorũ. Dũq tot
iniudea credituros ñ inuenit quot ad
fidẽ uitãq p̾destinatos nouit ȩt̾nã.
quasi aliȩ nauis receptacula piscib quȩ¬
rens suis. corda qͦq gentiũ fidei gr̃a re¬
plet. Et bene rupto rete socia nauis ad¬
uocat᷑: qm̃ ante iudas ꝓditor. ante sy¬
mon magus. pisces nequissimi capti st̃.
ante ananias & saphira fidei rete subdole
tẽptabant ingredi. ante ut ioħes testat᷑
multi discipłorũ eiꝰ abierunt retro. &
iam ñ cũ illo ambulabant. ac deinde bar¬
nalas & paulus ad gentiũ st̃ apostolatũ
segregati. Et uenerunt. & impleue¬
runt ambas nauiculas. ita ut pene mer¬
gerent᷑. Harũ impletio nauiũ. usq in¬

Expanded text:
novit Dominus qui sunt ejus, et apud ipsum certus novit Dominus qui sunt ejus, et apud ipsum certus est suorum numerus electorum . Dumque tot in Judaea credituros non invenit, quot ad fidem vitamque praedestinatos novit aeternam, quasi aliae navis receptacula piscibus quaerens suis, corda quoque gentium fidei gratia replet. Et bene rupto rete socia navis advocatur, quoniam ante Judas proditor, ante Simon Magus pisces nequissimi capti sunt, ante Ananias et Saphira fidei rete subdole tentabant ingredi : ante, ut Joannes testatur, multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant : ac deinde Barnabas et Paulus ad gentium sunt apostolatum segregati . Et venerunt, et impleverunt ambas naviculas, ita ut pene mergerent
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ tuo laxabo rete. Nisi dñs ȩdificaue¬
rit domũ: in uanũ laborant qui ȩdifi-¬
cant eã. Nisi dñs cor illustrauerit audi-¬
torũ: doctor in nocte laborat. Nisi iN
uerbo suꝑnȩ gr̃ę laxata fuerint instrum̃¬
ta disputationũ: frustra uocis suę pͣdi¬
cator iaculũ mittit. Quia fides popłoꝵ
ñ sapientia uerbi cõpositi: sed diuinȩ
uocationis munere ꝓuenit. E⁊ cũ
hoc fecissent: concluserunt pisciũ mul
titudinẽ copiosã. Rũpebat᷑ autẽ rete
eoruĩ. p̃multitudine pisciũ. Rete rũ¬
pebatur: qͥa nunc ad confessionẽ fidei
etiã cũ electis reprobi tanti intrant: qͥ
ipsã quoq eccłam heresib scindant
Rũpitur autẽ rete. sed ñ labit᷑ piscis: qͥa
suos dñs etiã int̾ ꝑsequentiũ scandala
seruat. Et innuerunt sociis qui e¬
rant in alia naue. ut uenirent & adiuua¬
rent eos. Alia nauis ut p̃diximꝰ est ȩccła
de gentib. Quȩ & ipsa ñ sufficiente u¬
na nauicula piscib implet᷑ electis qͥa

Expanded text:
ificaverit domum, in vanum laborant qui aedificant eam : nisi Dominus cor illustraverit auditorum, doctor in nocte laborat; nisi in verbo gratiae supernae laxata fuerint instrumenta disputationum, frustra vocis suae praedicator jaculum mittit. Quia fides populorum non sapientia verbi compositi, sed divinae vocationis munere provenit. Et cum hoc fecissent, conctitudinem copiosam. Rumpebatur autem rete eorum. Prae multitudine piscium rete rumpebatur, quia nunc ad confessionem fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant, qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. Rumpitur autem rete, sed non labitur piscis, quia suos Dominus etiam inter persequentium scandala servat. Et annuerunt sociis, qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos. Alia navis, ut praediximus, est Ecclesia de gentibus, quae et ipsa, non sufficiente una navicula, piscibus impletur electis: quia
Abbreviated transcription (Latin):
modo laxant᷑ incapturã. modo lota plican¬
tur: qͥa ñ om̃e tẽpus est habile doctrinȩ.
sed nunc ȩxerenda lingua doctoris: nunc
siumet cura gerenda.AsceNoENS
autẽ in unã nauẽ quȩ erat sẏmonis:
rogauit eũ a t̾ra reducere pusillũ. & se¬
dens de nauicula turbas. Nauis symo¬
nis. ẽ eccła primitiua. de qua paulus
Bene una dicta. qͥa multitudinis creden¬
tiũ erat cor unũ & anima una. De qua
docebat turbas. qͥa de auctoritate eccłȩ
docet usq hodie gentesꝰ Ut cessauit
autẽ loqui: dixit̾ ad sẏmonẽ. Duc in
altũ: & laxat̾e retia ur̃a in capturam.
Qđ primo rogauit sẏmonẽ nauẽ a t̾ra
reducere pusillũ. significat uł tẽꝑate
utendũ uerbo ad turbas: ut nec t̾rena
cis p̾cipiant᷑. nec sic a t̾renis in ꝓfunda
sacram̃torũ recedat᷑. ut ea penitꝰ nꝰ intelli

Expanded text:
modo laxantur in capturam, modo lota plicanmodo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia non omne tempus est habile doctrinae, sed nunc exercenda lingua doctori, nunc suimet cura gerenda. Ascendens autem in unam navim, quae erat Simonis, rogavit eum a terra reducere pusillum. Et se de navicula turbas. Navis Simonis est Ecclesia primitiva, de qua Paulus Bene una dicta, quia multitudinis credentium erat cor unum et anima una . De qua docebat turbas, quia de auctoritate Ecclesiae docet usque hodie gentes. Ut cessavit autem loqui, dixit ad Simonem: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam. Quod primo rogavit Simonem navem a terra reducere pusillum, significat temperate utendum verbo ad turbas, ut nec terrena praecipiantur, nec sic a terrenis in protunda sacramentorum recedatur, ut ea penitus
Abbreviated transcription (Latin):
infide concurrentiũ tẏpus . ẽ. De quib isaias.
Et fluent inqͥt ad eũ om̃s gentes. & ibunt
popłi multi & dicent. Uenite. ascendamꝰ
ad montẽ dñi. E⁊ uidit duas naues
stantes secus stagnũ. Duȩ naues secus sta¬
gnũ positȩ: circuncisionẽ & pͣpuciũ figu-¬
rant. Quas bene iesus uidisse phibetur:
qͥa in utroq popło nouit dñs qui st̃ eius.
eorũq cor a fluctib scłi huius ad futurȩ
głȩ tranquillitatẽ quasi ad soliditatẽ
litoris. uidendo hoc ẽ. miscdit᷑ uisitando
ꝓuehit. PiscaToRES autẽ descende¬
rant. & lauabant retia. Piscatores sunt
ȩccłȩ doctores. qͥ nos rete fidei cõprehen¬
sos & de ꝓfundo ad lum̃ delatos: quasi
pisces litori sic t̾rȩ uiuentiũ aduehunt
Quasi enĩ quȩdã retia piscantiũ sunt: com¬
plexȩ p̾dicantiũ dictiones quȩ eos quos
coepint in fide ñ amittant. Unde & retia
quasi retinentia sunt uocata. Sed hȩc retia

Expanded text:
in fide concurrentium typus est, de quibus Isaias: in fide concurrentium typus est, de quibus Isaias: Et fluent, inquit, ad eum omnes gentes, et ibunt populi multi, et dicent: Venite et ascendamus ad montem Domini . Et vidit dustantes secus stagnum. Duae naves secus stagnum positae circumcisionem et praeputium figurant, quas bene Jesus vidisse perhibetur, quia in utroque populo novit Dominus qui sunt ejus, eorumque cor a fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae tranquillitatem, quasi ad soliditatem littoris videndo, hoc est, misericorditer visitando provehit. Piscatores autem descenderant et lavabant retia. Piscatores sunt Ecclesiae doctores qui rete fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, quasi pisces littori, sic terrae viventium advehunt, quasi quaedam retia piscantium sunt complexae praedicantium dictiones, quae eos quos coeperint in fide non amittant. Unde et retia quasi retinentia sunt vocata, sed haec retia
Abbreviated transcription (Latin):
Stagnũ genesareth. idem dicunt. eẽ qđ
mare galileȩ uł mare tyberiadis. Sed
mare galileȩ ab adiacente ꝓuintia dictũ
mare tyberiadis a ꝓxima ciuitate. quȩ
olim cenerech uocata: sed abherode tetrar¬
cha instaurata inhonore tyberii cȩsaris:
tyberias est appellata. Porro genesar a
laciipsius natura qua crispantib aquis
de se ipso sibi excitare aurã ꝑhibetur:
greco uocabulo quasi generans sibi auram
dicit᷑. Neq enĩ instagni morẽ sternitur
aqua. sed frequentib auris ac spirantib
agitat᷑. haustu dulcis & ad potandũ ha¬
bilis. Sed hebraicȩ linguȩ consuetudine:
om̃is aquarũ congregatio siue dulcis si ue
salsa mare nuncũpatur. Qui lacus int̾¬
Quia gͦ stagnũ siue mare p̾sens scłm de¬
signat. dñs secus mare stat: post quã uitȩ
labentis mortalitatẽ deuincens. in ea qua
pasus ẽ carne stabilitatẽ ꝑpetuȩ quietis
adiit. Turbarũ conuentꝰ adeũ: gentiũ

Expanded text:
Stagnum Genesareth idem dicunt esse quod Stagnum Genesareth idem dicunt esse quod mare Galilaeae, vel mare Tiberiadis. Sed mare Galilaeae ab adjacente provincia dictum, mare Tiberiadis a proxima civitate, quae olim Chennereth vocata, sed ab Herode tetrarcha instaurata, in honorem Tiberii Caesaris Tiberias est appellata. Porro Genesar a laici ipsius natura, qua crispantibus aquis de seipso sibi excitare auram perhibetur, Graeco vocabulo, quasi generans sibi auram dicitur. Neque enim in stagni morem sternitur aqua, sed frequentibus auris spirantibus agitatur, haustu dulcis, et ad potandum habilis. Sed Hebraeae linguae consuetudine, omnis aquarum congregatio sive dulcis, sive salsa, mare nuncupatur. Qui lacus, intenum sive mare praesens saeculum designat, Dominus secus mare stat postquam vitae labentis mortalitatem devincens, in ea qua passus est carne stabilitatem perpetuae quietis adiit. Turbarum conventus ad eum, gentium
Abbreviated transcription (Latin):
ñsolũ demones qͥ inuiti confitebant᷑
iubent᷑ silere de xp̃o: sed & illi qͥ ab eo
sanati sponte confiteri uolebant. Immo
ipsi apłi qui eũ post resurrectionẽ toto
erant orbȩ p̾dicaturi. ante passionẽ eius
p̾cipiunt᷑ om̃imodo reticere de illo: ne
diuina uidelicet maiestate p̾dicata. pas¬
sionis dispensatio differret᷑. & dilata pas¬
sione salus mundi quȩ ꝑ hanc futura erat
negaretur. Fact̾a autẽ die egressus
ibat in desertũ locũ & turbȩ requirebant
eũ. & uenerunt usq al ipsũ & cȩt̾a. Si oc¬
casu solis dñi mors exprimit᷑. quare ñ die
redeunte resurrectio illius indicetur :
Cuiꝰ manifesta luce a credentiũ turbis in¬
quiritur. & in gentiũ deserto inuentꝰ ne
abeat detinetur. maxim e cũ pͥma sab¬
bati quo resurrectio celebrata. ẽ: egressio.
quesicio. & inuentio contigerit. Caprt
Tirruerent ad eũ ut audirent uerbũ dĩ
& ipse stabat secus stagnũ genesareth.

Expanded text:
non soli daemones qui inviti confitebantur non soli daemones qui inviti confitebantur jubentur silere de Christo, sed et illi qui ab eo sanati sponte confiteri volebant. Imo ipsi apostoli, qui eum post resurrectionem toto erant orbe praedicaturi, ante passionem ejus praecipiuntur omnino reticere de illo, ne, divina videlicet majestate praedicata, passionis dispensatio differretur, et, dilata passione, salus mundi quae per hanc futura erat negaretur. Facta autem die, egressus ibat in desertum locum, et turbae requirebant eum, et venerunt usque ad ipsum. Si occasu solis Domini mors exprimitur, quare non die redeunte resurrectio illius indicetur? Cujus manifestata luce a credentium turbis inquiritur, et in gentium deserto inventus, ne abeat detinetur. Maxime cum haec prima Sabbati, quo resurrectio celebrata est, egressio, quaesitio, et inventio contigerit. CAPUT V. irruerent in eum, ut audirent verbum Dei, et ipse stabat secus stagnum Genesareth.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa tues filius dĩ. Et increpans ñ sinebat
ea loqui. qͥa sciebant ipsũ esse xp̃m
Demonia filiũ dĩ confitebant᷑. & attestan¬
hominẽ cognouerat: nec temptando uale¬
bat an & dĩ filius esset exꝑiri. iã nunc ꝑ
signorũ potentiã uł intellexit uł potius
suspicatꝰ. ẽ. filiũ dĩ Nongͥ ideo iudeis eũ
crucifigere ꝑsuasit. quia xp̃m siue dĩ
filiũ ñ esse putauit: sed quia se morte
illius ñ pręuidit. ẽẽ damnandũ. Uere
enĩ de eo mysterio a scłis abscondito dic̃¬
apłs. Qđ nemo principũ huiꝰ scłi cognout
Sienĩ cognouissent: nunquã dñm głȩ
crucifixissent. Quare autẽ demonia
dñs se loqui ꝓhibebat. psalmista manife¬
stat. qͥait. Peccatori autẽ dix̃ ds. Quare
tui enarras iusticias meas: & cȩt̾a. Nequis
dũ p̾dicantẽ audit: sequat᷑ errantem.
mprob enĩ magister. ẽ diabolus. qͥ falsa
ueris sepe ꝑmiscet. ut specie ueritatis te¬
stimoniũ fraudis obtęxat. Alias autem

Expanded text:
tus Filius Dei: et increpans non sinebat ea loqui quia sciebant ipsum Christum. Daemonia Filium Dei confitebantur, et attestanhominem cognoverat, nec tentando valebat an et Dei Filius esset experiri, jam nunc per si Filium Dei. Non ergo ideo Judaeis eum crucifigere persuasit, quia Christum sive Filium Dei non esse putavit, sed quia se morte illius non praevidit esse damnandum. Vere enim de hoc mysterio a saeculis abscondito dics: Quod nemo principum hujus saeculi cognovit: si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent. Quare autem daemonia Dominus se loqui prohibeat, Psalmista manifestat, qui ait, peccatori autem dixit Deus, quare tu enarras justitias meas ? et caetera: ne quis, dum praedicantem audit, sequatur errantem. Improbus enim magister est diabolus, qui falsa veris saepe permiscet, ut specie veritatis testimonium fraudis obtexat. Alias autem
Abbreviated transcription (Latin):
cessuri sunt. Sciendũ. ẽ. autẽ hanc ean¬
dẽ ñ esse lectionẽ. qua matheus & marcꝰ
binos de nauiculis piscatores. pͥmo pe¬
trũ & andreã: deinde filios zebedei a
dño narrant. cẽ. uocatos. Non enĩ eos
lucas nunc a dño uocatos. sed tantũ pe¬
tro fuisse p̾dictũ qđ homines esset ca-¬
pturus insinuat. Qđ ñ ita dictũ est
quasi iã pisces nunquã esset capturus.
Na & post resurrectionẽ dñi. legimus
esse eos piscatos. Unde datur intelligi.
eos ad capturã pisciũ ex more remeasse:
ut postea fieret qđ matheus & marcus
narrant. quando eos bi nos uocauit.
Tunc enĩ ñ subductis ad t̾rã nauibus
tanquã cura redeundi: sed ita eũ secu¬
ti sunt tanquã uocantẽ a¬

Expanded text:
cessuri sunt. Sciendum est autem hanc eamcessuri sunt. Sciendum est autem hanc eamdem non esse lectionem qua Matthaeus et Marcus binos de naviculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde filios Zebedaei a Domino narrant esse vocatos. Non enim eos Lucas nunc a Domino vocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum quod homines esset capturus, insinuat. Quod non ita dictum est, quasi jam pisces nunquam esset capturus. Nam et post resurrectionem Domini legimus eos esse piscatos. Unde datur intelligi eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit. Tunc enim non subductis ad terram navibus tanquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tanquam vocantem a
Abbreviated transcription (Latin):
uib ad litus ꝑduxit: significat in bonis
& sp̃ualib uiris. ñ esse oportere hanc uo¬
luntatẽ. ut peccatis turbarũ cõmoti quasi
securius tranquilliusq uiuant. ac munꝰ
ȩcclesiasticũ deserant. Et ait ad sy¬
monẽ iesos. Noli timere. Confortat dñs
nequis uł de suȩ conscientia culpȩ tre¬
mens. uł de aliorũ innocentia stupens:
scĩtatis iter formidet aggredi. Quod autẽ
sequit᷑. ex hoc iã homines eris capiens. ad
ipsũ petrũ specialit̾ ꝑtinet. Exponit enĩ
ei dñs quid hȩc captura pisciũ significet.
qđ udelicet ipse sicut nunc ꝑretia pisces.
sic aliquando ꝑ uerba sit capturus homi¬
nes. Totusq facti huiꝰ ordo. qͥd in eccła
cuiꝰ ipse typũ tenet cotidie gerat᷑. osten¬
dit. Qđ uͦ subiungit᷑ & subductis ad
t̾rã nauib relictis om̃ib secuti st̃ eũ. po¬
test significare finẽ tẽporis. quo abhuiꝰ¬
muindi salo qͥ xp̃o inhȩserint penitꝰ re¬

Expanded text:
vibus ad littus perduxit, significat in bonis vibus ad littus perduxit, significat in bonis et spiritalibus viris non esse oportere hanc voluntatem. ut peccatis turbarum commoti, quod quasi securius tranquilliusque vivant, munus ecclesiasticum deserant. Et ait ad Simonem Jesus: Noli timere. Confortat Dominne quis vel de suae conscientia culpae tremens, vel de aliorum innocentia stupens, sanctitatis iter formidet aggredi. Quod autem sequitur: Ex hoc jam homines eris capiens. Ad ipsum Petrum specialiter pertinet. Exponit enim ei Dominus quid haec captura piscium significet, quod videlicet ipse sicut nunc per retia pisces, sic aliquando per verba sit capturus homines: totusque facti hujus ordo quid in Ecclesia, cujus ipse typum tenet, quotidie geratur ostendat. Quod vero subjungitur: Et subductis ad terram navibus, relictis omnibus, secuti sunt eum, potest significare finem temporis, quo ab hujusmodi salo qui Christo inhaeserint penitus re
Abbreviated transcription (Latin):
erunt tẽpora ꝑiculosa. & erunt homi¬
nes se ipsos amantes. & cȩtera. Nã mergi
nauẽ est: homines in scłm ex quo elati ꝑ
fidẽ fuerant. morũ prauitate relabi:
Quales & ipse petrus ad huc in infirmita¬
te positus. hoc loco demonstrat. Unde se¬
quit᷑. Quod cũ uideret symon petrus:
ꝓcidit ad genua ies dicens Exi ame:
quia homo peccator sũ dñe. Quia car¬
nales quiq in ęccła. regim̾ sp̃ualium
in quib maxime xp̃i ꝑsona eminet a se
quodã mͦ repellunt. Non enĩ uoce linguȩ
dicunt bonis ministris dĩ ut eos ase re-¬
pellant: sed uoce morũ & actuũ suorũ.
suadent a se recedi. ne ꝑ honos regant᷑.
Et eo uehementius: quo deferunt eis ho¬
norẽ. & tam̃ factis suis a se recedere ad¬
monent. Ut honorificentiã eorũ signifi¬
cauerit petrus cadens ad pedes dñi: mores
autẽ in eo qđ ait. Exi a me dñẽ. qͥa pecca¬
tor homo sũ. Qđ tam̃ quia ñ fecit dñs.
ñ enĩ recessit ab eis sed eos subductis na-¬

Expanded text:
tempora periculosa, et erunt homines seipsos amantes, etc. . Nam mergi naves, est homines in saeculum, ex quo elati per fidem fuerunt, morum pravitate relabi, qualis et ipse Petrus adhuc in infirmitate positus, hoc loco demonstrat, unde sequitur: Quod cum videret Simon Petrus, procidit ad genua Jesu, dicens: Exi a me, quia homo peccator sum, Domine. Quia carnales quique in Ecclesia regimen spiritalium, in quibus maxime Christi persona eminet, a se quodammodo repellunt. Non enim hoc voce linguae dicunt bonis ministris Dei, ut eos a se repellant, sed voce morum et actuum suorum suadent a se recedi, ne per bonos regantur, et eo vehementius quo deferunt eis honorem, et tamen factis suis a se recedere admonent, ut honorificentiam eorum significaverit Petrus cadens ad pedes Domini, mores autem in eo quod ait: Exi a me, Domine, quia peccator homo sum. Quod tamen quia non fecit Dominus, non enim recessit ab eis, sed eos subductis na
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s qui habebant infirmos uariis lan¬
quorib ducebant illos ad eũ Atille
sinatulis manꝰ imponens. curabat eos. So¬
lis occubitꝰ. passionẽ mortẽꝙ significat
illius qui dixit. Quã diu in mundo sũ.
lux sũ mundi. Et sole occidente plures de¬
moniaci quã ante. plures sanant᷑ egroti.
qͥa qui temporalit̾ incarne uiuens paucos
iudeorũ docuit. calcato regno mortis. om¬
nib ꝑ orbẽ gentib fidei salutisq dona
trinsmisit. Cuiꝰ ministris quasi uitȩ lu¬
cisq p̾conib psalmista canit. Iter facite ei
qui ascendit suꝑ occasũ. Suꝑ occasũ qͥppe¬
dñs ascendit. quia unde in passione occu¬
buit: inde maiorẽ suã głam resurgendo

Expanded text:
s qui habebant infirmos variis languoribus, ducebant illos ad eum. At ille singulis manus imponens, curabat eos. Solis occubitus passionem mortemque significat illius qui dixit: Quandiu in mundo sum, lux sum mundi. Et sole occidente plures daemoniaci quam ante, plures sanantur aegroti. Quia qui temporaliter in carne vivens paucos Judaeorum docuit, calcato regno mortis, omnibus per orbem gentibus fidei salutisque dona transmisit. Cujus ministris, quasi vitae lucisque praeconibqui ascendit super occasum . Super occasum Dominus ascendit, quia unde in passione occubuit, inde majorem suam gloriam resurgendo
Abbreviated transcription (Latin):
telligit: Ab occultis meis mundame
dñe Et continuo surgens ministra¬
bat illis. Naturale . ẽ. febricitantib in¬
cipiente sanitate lassescere. & egrotatio¬
nis sentire molestiã. Uerũ sanitas quȩ
dnĩ confertur imꝑio: simul tota redit:
Nec solũ ipsa redit: sed & tanto robore
comitante ut eis continuo qͥ se adiuue¬
rant ministrare sufficiat. & iuxta legis
tropologiã membra quȩ seruierant im

Expanded text:
telligit? ab occultis meis munda me, telligit? ab occultis meis munda me, Domine . Et continuo surgens, ministrabat illis. Naturale est febricitantibus, incipiente sanitate, lassescere, et aegrotationis sentire molestiam, verum sanitas quae Domini confertur imperio, simul tota redit. Non solum ipsa redit, sed et tanto robore comitante, ut eis continuo qui se adjuverant, ministrare sufficiat, et, juxta leges tropologiae, membra quae servierant im
Abbreviated transcription (Latin):
symonis. Socrus autẽ sẏmonis teneba¬
tur magnis febrib. Si uirũ a demonio
liberatũ moralit̾ animũ ab immunda
cogitatione purgatũ significare dixeri-¬
mus. consequent femina febrib tenta
sed ad imꝑium dñĩ curata: carnẽ osten¬
dit a concupiscentiȩ suȩ feruore ꝑ con¬
tinentiȩ prȩcepta frenatã. Omĩs enim
amaritudo. & ira. & indignatio. & cla¬
mor & blasphemia. sp̃s immundi furor
est Fornicationẽ uero. immundiciã.
libidinẽ. concupiscentiã malã. & aua¬
riciã quȩ .ẽ. simulacrorũ seruitꝰ: fe¬
brem illecebrosȩ carnis intellige
⁊ rogauerunt illũ ꝓ ea. Et stans suꝑ
illã impauit febri. & dimisit illam:
Modo saluator rogatꝰ. modo ultro curat
egrotos. ostendens se contra peccatoꝵ
quoq passiones & p̃cib semꝑ annuere
fideliũ. & ea quȩ ipsi minime inse in¬
telligunt: uł intelligenda dare. uł
etiã non intellecta dimittere: iuxta
qđ psalmista postulat. Delicta quis in¬

Expanded text:
onis. Socrus autem Simonis tenebatur magnis febribus. Si virum a daemonio liberatum moraliter animum ab immunda cogitatione purgatum significare dixerimus, consequenter femina febribus tenta, sed ad imperium Domini curata, carnem ostendit a concupiscentiae suae fervore per continentiae praecepta frenatam. Omnis enim amaritudo, et ira, et indignatio, et clamor, et blasphemia, spiritus immundi furor est. Fornicationem vero, immunditiam, libidinem, concupiscentiam malam, et avaritiam, quae est simulacrorum servitus , febrem illecebrosae carnis intellige. Et rogaverunt illum pro ea. Et stans super illam, imperavit febri, et dimisit illam. Modo Salvator rogatus, modo ultro curat aegrotos, ostendens se contra peccatorum quoque passiones et precibus semper annuere fidelium, et ea quae ipsi minime in se intelligunt, vel intelligenda dare, vel etiam non intellecta dimittere. Juxta quod Psalmista postulat: Delicta quis in
Abbreviated transcription (Latin):
est filius dĩ. Itaq mysteriũ trinitatis
in baptismo saluatoris ostendit᷑. ut &
nos in eiꝰ nomine baptizandos. ẽẽ doceat᷑
Qq autẽ dicit in te cõplacuit mͥ. tale ẽ
ac si dicat in te placitũ meũ constitui.
ita exponit᷑. qđ om̃ĩs qui poenitendo
corrigit aliqua quȩ fecit. eo ipso quo
poenitet: se sibi displicuisse indicat.
qui emendat qđ fecit. Et qͥa omp̃s pat̃
sicut intelligi abhominib poterat.
humano modo locutꝰ ẽ de peccatorib
dicens. poenitet me fecisse hominẽ suꝑ
terrã. quasi sibi met ipsi displicuit iN
peccatorib qͦs creauit. in solo autem
cuit: quia hunc int̾ homines homine
creasse ñ poenituit in qͦ peccatũ nullũ
om̃ino inuenit. sicut de illo ꝑ psalmi¬
stam dicit᷑. Iurauit dñs & non poeni¬
tebit eũ. tues sacerdos in ȩternum.

Expanded text:
nitatis in baptismo Salvatoris ostenditur, ut et nos in ejus nomine baptizandos esse doceatur. Quod autem dicit: In te complacui mihi, tale est ac si dicat: In te placitum meum constitui, ita exponitur: Quod omnis qui poenitendo corrigit aliqua quae fecit, eo ipso quo poenitet se sibi displqui emendat quod fecit. Et quia omnipotens Pater, sicut intelligi ab omnibus poterat, humano modo locutus est de peccatoribus, dicens: Poenitet me fecisse hominem super terram , quasi sibimetipsi displicuit in peccatoribus, quos creavit. In solo autem complacuit, quia hunc inter homines hominem creasse non poenituit, in quo peccatum nullum omnimodo invenit, sicut de illo per Psalmistam dicitur: Juravit Dominus, et non poeniteb
Abbreviated transcription (Latin):
& baptizante dni prȩcursore ipsũ dñm
plures discipłos facere & baptisare testa¬
tur. mystice docens cũ priusquã in carne
nasceret᷑ ȩternũ ꝑ scła dñm & fideliũ p
legẽ doctorẽ fuisse popłorũ. puldire ꝙ
cuangłistȩ alii post traditũ carceri iohem
dnĩcẽ p̃dicationis ex ordiũ sumunt. quo¬
rũ officii erat post corruptã a iudeis le¬
gem & quasi tenebris carceris ignorantiȩ
c̃ȩca seuaq traditione foedatã dñi in car¬
ne apparentis ac ꝑ carne oꝑantis quasi
aduenientis ingalilea cȩlẽstẽ pandere
doctrinã. Facium est autẽ cũ bapti¬
⁊aretur omĩs popłs. & it su baptizato
ñ ipse aquis mundari. sed ipsas munda¬
re cupiens aquas. quȩ ablutȩ ꝑ carnẽ eiꝰ
peccati utiq nesciam: baptismi ius indui¬
erent: & qđ tam innumera sub lege
baptismata ñ poterant. contra p̾uarica¬
tionis malũ. uim regeneratiuȩ scĩficatio¬

Expanded text:
et baptizante Domini praecursore, ipsum Dominum et baptizante Domini praecursore, ipsum Dominum plures discipulos facere et baptizare testatur. Mystice docens eum prius quam in carne nasceretur, aeternum per saecula Deum, et fidelium per legem doctorem fuisse populorum. Pulchre et evangelistae alii post traditum carceri Joannem dominicae praedicationis exordium sumunt, quorum officii erat, post corruptam a Judaeis legem et quasi tenebris carceris ignorantia caeca, saevaque traditione foedatam, Domini in carne apparentis ac per carnem operantis, quasi advenientis in Galilaea coelestem pandere doctrinam. Factum est autem cum baptizaretur omnis populus, et Jesu baptizato non ipse aquis mundari, sed ipsas mundare cupiens aquas, quae ablutae per carnem ejus peccati utique nesciam baptismi, jus induerent, et quod tam innumera sub lege baptismata non poterant contra praevaricationis malum, vim regenerativae sanctificatio
Abbreviated transcription (Latin):
tetrarcha cũ corriꝑetur ab illo de
herodiade uxore fr̃is sui & de omĩb ma¬
lis quȩ fecit herodes adiecit & hoc supra
om̃ĩa. & inclusit ioħem in carcere. Ple¬
nius hȩc a matheo cõmemorant᷑ & marco.
iohem uidelicet herodiadis insidiis ñ mͦ
uinculatũ. sed etiã capite cȩsũ. Qđ ñ his
dieb sed iuxta euangłiũ ioħis post aliqͥt
a dño signa patrata eiꝰq iã baptisma dif¬
famatũ sciendũ est. eẽ. gestũ. uerũ ab hoc
euangłista ꝓpt̾ ȩxaggerandã herodis ma¬
liciã prȩoccipando cõmemoratũ. qͥ cũ ad
p̃dicationẽ ioħis imꝑitũ uulgus conflũ¬
eret. milites crederent. publicani poeni¬
terent. totꝰ in cõmune popłs baptisma
suscipet. ipse econtrario illũ ñ solũ con¬
temnere: sed & occidere ñ dubitauit.
Altioris autẽ ratione mysterii qͥa iohes
euanglista de diuinitate xp̃i. tres autẽ
alii de eiꝰ humanitate ministeriũ susce¬
pul chre iohes euangłista p̃dicante adhuc

Expanded text:
cha, cum corriperetur ab illo, de Herodiade uxore fratris sui, et de omnibus malis quae fecit Herodes, adjecit et hoc supra omnia, et inclusit Joannem in carcere. Plenius haec a Matthaeo commemorantur, et Marco, Joannem videlicet Herodiadis insidiis non modo vinculatum, sed etiam capite caesum. Quod non his diebus, sed juxta Evangelium Joannis post aliquot a Domino signa patrata, ejusque jam baptisma diffamatum sciendum est esse gestum, verum ab hoc Evangelista propter exaggerandam Herodis malitiam praeoccupando commemoratum. Quia cum ad praedicationem Joannis imperitum vulgus conflueret, milites crederent, publicani poeniterent, totus in commune populus baptisma susciperet, ipse e contrario illum non solum contemnere, sed occidere non dubitarit. Altioris autem ratione mysterii, quia Joannes evangelista, de divinitate Christi, tres autem alii de ejus humanitate ministerium suscepulchre Joanne evangelista praedicante adhuc,
Abbreviated transcription (Latin):
ret & intẽpore messis dicã messorib.
Colligite primũ ⁊izania & alligate ea fa
sciculis ad cõburendũ. triticũ autẽ con¬
gregate in horreũ meũ. Nimirũ docens
impios & peccatores gehennȩ igni traden¬
dos: scõs uero cȩlesti gła coronandos. Ueri
hoc int̾ paleas & ⁊ izania distat: qͥa paleş
ñ aliunde quã tritici semine ꝓdeunt.
quãuis a radicis bonȩ nobilitate dege¬
nerent: ⁊ izania autẽ ñ fructꝰ solum
merito discrepant sed & diuersa ꝓrsus
origine ꝓcreant᷑. qđ palea sunt illi qui
eiꝰdẽ cũ electis fidei mysteriis imbuun¬
tur. sed ab eorũ solida ꝑfectione uł opũ
leuitate uł ꝑfidiȩ̨ uanitate dissentiunt
tizania uͦ qui nec audire quidẽ fidei uer¬
ba dignant᷑ ideoq a bonorũ sorte &
ope simul & ꝓfessione secernunt᷑. Et
ita in agro mundi istius unus electorũ
& duo sunt fructꝰ reꝓborũ: quia & om̃ia
quȩ inimicus seminat flãmis obnoxia

Expanded text:
ret: Et in tempore messis dicam messoribus: ret: Et in tempore messis dicam messoribus: Colligite primum zizania, et alligate ea in fasciculos ad comburendum, triticum autem congregate in horreum meum Nimirum docens impios et peccatores gehennae igni tradendos, sanctos vero coelesti gloria coronandos. Verum hoc inter paleas et zizania distat. Quia paleae non alio quam triticorum semine prodeunt, quamvis a radicis bonae nobilitate degenerent, zizania autem non fructus solum merito discerpunt, sed et diversa prorsus origine procreantur. Quia paleae sunt illi qui ejusdem cum electis fidei mysteriis imbuuntur, sed ab eorum solida perfectione, vel operum levitate, vel perfidiae vacuitate, dissentiunt. Zizania vero, qui nec audire quidem fidei verba dignantur. Ideoque a bonorum sorte et opere simul et professione secernuntur. Et ita in agro mundi istius unus electorum, et duo sunt fructus reproborum. Quia et omnia quae inimicus seminat flammis obnoxia
Abbreviated transcription (Latin):
coliibȩ demonstratũ qđ in corporȩ eiꝰ
scin Et uox de celo facta ẽ tu es
filius ms dilectꝰ. inte cõplacuit mͥ
Merito ioħes int̾ natos mulierũ nulli
secundus ẽ: cui se baptiz andũ credit¬
xp̃c. se uidendũ inuisibilis exhibet
sp̃s : suũ de cȩlo filiũ cõmendat pater
N eq enĩ ipsi filio qđ optime nouerat.
sed uł ioħi uł cȩteris qui aderant: qđ
nossent indicabat᷑. Unde notandũ. qđ
idem ioħes qui eatenꝰ uirũ se fortiorem
descensione sp̃s. uł patris attestatione
prȩmonitꝰ: aꝑte dĩ filiũ p̃dicauerit.
Hic ẽ. inqͥt de quo dixi. post me uenit uir
qui ante me factus. ẽ: quia prior mẽ erat.

Expanded text:
columbae demonstratum, quod in corpore ejus, columbae demonstratum, quod in corpore ejus, Tu es Filius meus dilectus, in te complacui mihi. Merito Joannes inter natos mulierum nulli secundus est, cui se baptizandum Christus, se videndum invisibilis exhibet spiritus, suum de coelo Filium commendat Pater. Neque enim ipsi Filio quod optime noverat, sed vel Joanni vel caeteris qui aderant, quod nossent, indicabatur. Unde notandum quod idem Joannes qui eatenus virum se fortiorem descensione Spiritus, vel Patris attestatione praemonitus, aperte Dei Filium praedicaverit: Hic est, inquit, de quo dixi, post me venit vir, qui an
Abbreviated transcription (Latin):
uersationis hostes occurrunt alii. qui
uincant᷑: donec ꝓmissã uite eternȩ ꝑ¬
ueniamꝰ ad patriã. Et descendit
sp̃s sc̃s corporali specie ñcut colũba in
ipsũ. Bene corporali specie: qͥa in natu-¬
ra diumitatis a mortalib uideri non
potuit. Bene sic̃ colũba: qͥa sp̃s discipli¬
Nȩ effugiet fic̾tũ. nec habitabit in cor¬
pore subdito peccatis. & qui ad exemplũ
symonis infelle amaritudinis & iniqͥ¬
tatis obligatione ꝑdurant. sortẽ in eo
partẽꝙ habere nullatenꝰ possunt. Un¬
de cũ mundi crimina quondã in figu¬
ram baptismi diluuio purgarent᷑: non
corui sed colũbȩ ore delatus oliuȩ ramꝰ
pacẽ scło redditã nunciauit. mystice
docens solis eis qͥ in cordis simplicitate
baptitati st̃: unctionẽ scĩ sp̃s affuturã
N emo enĩ putet. dñm post baptisma
sed nouerit potius a primo conceptus
humani tẽpore uerũ hominẽ eundẽ
& dm̃ existere uerũ. aduentu autem

Expanded text:
versationis hostes occurrunt alii qui versationis hostes occurrunt alii qui vitae aeternae perveniamus ad patriam. Et descendit Spiritus sanctus corporali specie sicut columba in ipsum. Bene corporali specie, quia in natura divinitatis a mortalibus videri non potuit. Bene sicut columba, quia spiritus disciplinae effugiet fictum, nec habitabit in corpore subdito peccatis. Et quia ad exemplum Simonis in felle amaritudinis, et iniquitatis obligatione perdurant, sortem in eo partemque habere nullatenus possunt. Unde cum mundi crimina quondam in figuram baptismi diluvio purgarentur, non corvi, sed columbae ore delatus olivae ramus pacem saeculo redditam nuntiavit. Mystice docens solis eis qui in cordis simplicitate baptizati sunt, unctionem sancti Spiritus adfuturam. Nemo enim putet Dominum post baptisma sed noverit potius a primo conceptus humani tempore quem verum hominem, eumdem et Deum existere verum. Adventu autem
Abbreviated transcription (Latin):
addidit. iesU autẽ baptizato & orante
aꝑtũ . ẽ. in quit cȩlũ. quia dũ corporis
humilitate dñs undas iordanis subiit:
diuinitatis suȩ potentia cęli nob̾ ianuas
pandit. dũq caro innoxia frigentib
tinguit᷑ aquis: opposita qͦndã noxi is
rũphea restinguitur ignea. Quid enĩ
Nunquid ei tunc cȩlũ aꝑtũ ẽ. cuiꝰ oculi
cȩloꝵ interiora cernebant: Sed uirtꝰ
ibi baptismatis ostendit᷑. de qͦ quicunq
egredit᷑. regni cȩlestis ei ianua declara¬
tur. sicut & illud qđ iesus cuiꝰ om̃ta quȩ
patris st̃ baptizatꝰ orasse menioratur
ad nos in formandos actũ ñ dubitatur.
quib post lauacrũ baptismatis ut aula
cęli pandatur ñ otiose uiuendũ. secd
ieiuniis. p̃cib atq elemosinis. ẽ. insisten¬
diĩ. Quia & si peccata sunt om̃ia inbaptis.¬
mo laxata: ñ adhuc terrenȩ carnis est¬
fragilitas solidata. Nã quasi transito
mari rubro necatos quidem gratulam᷑
egiptios. sed in deserto mundanȩ con¬

Expanded text:
Jesu autem baptizato et orante, apertum est, inquit, coelum. Quia dum corporis humilitate Dominus undas Jordanis subiit, divinitatis suae potentia coeli nobis januas pandit. Dumque caro innoxia frigentibus tingitur aquis, opposita quondam noxiis romphaea restinguitur ignea. Quid enim, nunquid ei tunc coelum apertum est, cujus oculi coelorum interiora cernebant? Sed virtus ibi baptismatis ostenditur, de quo quisque cum egreditur, regni coelestis ei janua declaratur. Sicut et illud, quod Jesus cujus omnia quae Patris sunt, baptizatus orasse memoratur, ad nos informandos actum non dubitatur, quibus post lavacrum baptismatis, ut aula coeli pandatur, non otiose vivendum, sed jejuniis, precibus atque eleemosynis est insistendum. Quia etsi peccata sunt omnia in baptismo laxata, non adhuc tamen est carnis fragilitas solidata. Nam quasi transito mari Rubro necatos quidem gratulamur Aegyptios, sed in deserto mundanae con
Abbreviated transcription (Latin):
brahȩ filii esse desierunt.Iam enĩ
securis ad radicẽ arboris positã est
Arbor huiꝰ mundi.ẽ: uniuersũ genꝰ
humanũ. Securis uͦ est redẽptor nr̃
Quȩ uidelicet securis iã ad radicẽ arbo
ris posita. ẽ: qͥa & si ꝑ patientiã expe¬
ctat. uidet᷑ tam̃ quid factura ẽ. Om
nis gͦ arbor ñ faciens fructũ bonũ:
excidet᷑ & in ignẽ mittet᷑. Quia unꝰ¬
quisq ꝑuersus paratã citius gehennȩ
concremationẽ inuenit. qͥ hic boni oꝑis
fructũ facere contẽnit. Et notandum.
qđ securẽ ñ iuxta ramos positã sed ad
radicẽ dicit. Cũ enĩ malorũ filii tol¬
luntur: quid aliud quã rami infructu-¬
osȩ arboris absciduntur: Cũ uͦ tota
simul ꝓgenies cũ parente tollit᷑. in-¬
fructuoia arbor a radice abscisa ẽ.
ne iã remaneat. unde praua iterũ so¬
boles succrescat. In quib ioħis baptistȩ
uerbis constat qđ audientiũ corda
turbata st̃. cũ ꝓtinꝰ sub infertur.
⁊ int̾rogabant eũ turbȩ dicentes.

Expanded text:
brahae filii esse desierunt. Jam enim securis ad radices arborum posita est. Arbor hujus mundi est universum genus humanum. Securis vero est Redemptor noster, Quae videlicet securis jam ad radicem arboris istius posita est. Quia etsi per patientiam exspectanis ergo arbor non faciens fructum, excidetur et in ignem mittetur. Quia unusquisque perversus paratam citius gehennae concremationem invenit, qui hic boni operis fructum facere contemnit. Et notandum quod securem non juxta ramos positam, sed ad radicem dicit. Cum enim malorum filii tolluntur, quid aliud quam rami infructuosae arboris absciduntur? Cum vero tota simul progenies cum parente tollitur, infructuosa arbor a radice abscisa est, ne jam remaneat unde prava iterum soboles succrescat. In quibus Joannis Baptistae verbis constat, quod audientium corda turbata sunt, cum protinus subinfertur. Et interrogabant eum turbae dicentes:
Abbreviated transcription (Latin):
gatione scĩficationis. & ꝓbatione tri¬
bulationis. Potest autẽ idem sp̃s sc̃s
etiã nomine ignis significatꝰ intelligi.
quia & incendit ꝑ amorẽ: & ꝑ sapien¬
tiam corda quȩ replet illuminat.
Unde & illi quib dictũ. ẽ qͥa ioħes qui¬
dembaptizauit aqua. uos autẽ baptiz a-¬
bimini sp̃u sco: idem baptisma sp̃s iN
ignis uisione pcipiunt. Sunt qui ita
exponunt: quod in p̾senti in sp̃u & in
futuro baptiz em᷑ in igni ut uidelicet
sicut nunc in remissionẽ om̃iũ peccatoꝵ
ex aqua & sp̃u renascim᷑: ita & tunc
de leuib quibusdã peccatis quȩ hinc no
bis euntib adhȩserint. purgatorii ignis
ante ultimũ iudiciũ baptismate per¬
mundem᷑ dicente apło. Siqͥs suꝑ ȩdifi¬
cauerit suꝑ hoc fundam̃tũ aurũ & ar-¬
gentũ. lapides preciosos. ligna foenũ.

Expanded text:
gatione sanctificationis, et probatione tribulationis. Potest autem idem Spiritus sancti etiam nomine ignis significatus intelligi, quia et incendit per amorem, et per sapientiam corda quae replet, illuminat. Unde et illi quibus dictum est: Quia Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem baptizairitu sancto , idem baptisma spiritus in ignis visione percipiunt. Sunt qui ita exponunt, quod in praesenti in spiritu, et in futuro baptizemur in igni. Ut videlicet sicut nunc in remissionem omnium peccatorum, ex aqua et spiritu renascimur, ita et tunc de levibus quibusdam peccatis qubis euntibus adhaeserint, purgatorii ignis ante ultimum judicium baptismate permundemur, dicente Apostolo: Si quis superaedificaverit super hoc fundamentum aurum, argentum, lapides pretios
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃is Iustissimo doctor eximius mode¬
ramine p̾monet ne abeis calũniandi
prȩlã requirant. quib mulitando ꝓdes
debuerant. docens iccirco stipendia con¬
stituta militiȩ. ne dũ sumptꝰ quęritur:
predo grassecur. Nullũ gͦ officiũ nullũ
ab agencla misccł̾ia genis excipit᷑. quȩ ple

Expanded text:
etc. Justissimo doctor eximius moderamine praemonet, ne ab eis calumniando praedam requirant, quibus militando prodesse debuerant. Docens idcirco stipendia constituta militiae, ne dum sumptus quaeritur, praedo grassetur. Nullum ergo officium, nullum ab agenda misericordia genus
Abbreviated transcription (Latin):
elemosinã. & ecce omĩa munda st̃ uob̃.
LENERUIT autẽ & publicani ut baptiza¬
rentur. & dixert̃ ad illũ. Magister. qͥd¬
faciemꝰ: Nichil amplius quã qđ consti¬
tutũ. ẽ. uobis faciatis. Quantã beati bi¬
ptistȩ sermo uirtutẽ habuerit. quantui
m̃tes concusserit audientiũ: hinc ꝓbat᷑
cũ etiã publicanos & milites ad consiliũ
salutis suȩ coegerit inquirendũ. Quli
ipse ñ alit̾ quã turbis: iuxta congruũ
sibi modũ miscđiam suadet agendã
Prȩcepit gͦ publicanis. ne ultra prȩscripi
exigant. Publicani & enĩ sicut etiã no¬
mine ꝓbat᷑: appellant᷑ ii qͥ uectigalia
publica exigunt. siue qͥ conductores sĩ
uectigaliũ fisci uł rerũ. Publicani nec
non & ii qui scłi huiꝰ lucra ꝑ negotia
sectant᷑: eodẽ uocabulo censentur
Quos om̃s parit̾ in suo quenq gradu ab
agenda fraude coercet: ut dũ primũs
ab alienorũ temꝑarent appetitu. tand

Expanded text:
eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Venerunt autem et publicani ut baptizarentur, et dixeram constitutum est vobis, faciatis. Quantam beati Baptistae sermo virtutem habuerit, quantumque mentes concusserit audientium, hinc probatur, cum etiam publicanos et milites ad consilium salutis suae coegerit inquirendum. Quibus ipse non aliter quam turbis juxta congruum sibi modum misericordiam suadet agendam. Praecipit ergo publicanis ne ultra praescriptum exigant. Publicani etenim sicut etiam nomine probant, appellantur hi qui vectigalia publica exigunt, sive qui conductores sunt vectigalium fisci, vel rerum publicarum. Nec non et hi, qui saeculi hujus lucra per negotia sectantur, eodem vocabulo censentur. Quos omnes pariter in suo quemque gradu, ab agenda fraude coercet, ut dum primo se ab alienorum temperarent appetitu, tandem
Abbreviated transcription (Latin):
ctus poenitentiȩ sed dignos poenitentiȩ
admonet esse faciendos. Aliud nanq est
facere. Neq enĩ par fructꝰ esse boni oꝑis
debet eiꝰ qui minus. & eiꝰ qui amplius
deliquit : aut eiꝰ qui innullis. & eiꝰ qui
in quib dã facinorib cetidit. Per hoc gͦ
qđ dicit᷑ facite fructꝰ dignos poenitentiȩ
unius cuiꝰq conscientia conuenit᷑ ut tan¬
to maiora quȩrat homo bonorũ oꝑum
lucra ꝑpoenitentiã: quanto grauiora
sibi intulit damna ꝑculpã. Sed iu
dei de generis nobilitate gloriantes.
iccirco se agnoscere peccatores nolebant:
qͥa de abrahȩ stirpe descenderant. Quib:
recte dicit᷑. Et ne coeperitis dicere.
patrẽ habemꝰ abrahã. Dico enĩ uob̃. qͥa
potens. ẽ ds̃ de lapidib istis suscitare
filios abrahȩ. Quid enĩ lapides nisi

Expanded text:
ctus poenitentiae, sed dignos poenitentiae admonet esse faciendos. Aliud namque estam. Neque enim par fructus esse boni operis debet eius, qui minus, et eius, qui amplius deliquit, aut eius, qui in nullis, et eius, qui in quibusdam facinoribus cecidit. Per hoc enim, quod dicitur: Facite ergo fructus dignos pęnitentię, uniuscuiusque conscientia convenitur, ut tanto mlucra per penitentiam quanto graviora sibi intulit dampna per cudaei de generis nobilitate gloriantes, idcirco se agnoscere peccatores nolebant, quia de Abrahae stirpe descenderant. Quibus recte dicitur: Et ne coeperitis dicere, Patrem habemus Abraham. Dico enim vobis, quia potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios