comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ua sursũ st̃ sapite Ecce quȩ
sursũ st̃ saꝑe iubem᷑: spiritu¬
alia scilicet quae ñ locis et partib huiꝰꝰ
mundi sursum eẽ intelligenda st̃ : sed
merito excellentiȩ suȩ nẽ in huiꝰ mundi
parte figamꝰ animũ nr̃m. qͦ uniũ sonos
debemus exuere
ios et hominem det̃ra et bestias de
tra formauit: quid babet homo
excellentius in hacre . nisi qđ ipse adima¬
ginem dĩ creatus. ẽ: nec tam̃ hoc scđm corpꝰ
corpore habeat qͣndã ꝓpͥetatem quae hoc
indicet qđ erecta statura factꝰ ÷ ut hoc
ipso ammoneretur ñ sibi t̃̾reria eẽ sectan¬
da uelut pecora. qͦrũ uoluptas omĩs ex
t̾ra ẽ Vnde in aluum cuncta prona atq
ꝓstrata st̃. Congruit gͦ et corpꝰ eiꝰ animae
rationali. ñ scđm liniam̃ta figurasq mem¬
brorum. sed potiꝰ scđm id qđ incȩlum erec¬
tum ẽ ad intuenda quȩ in corpore ipsius
mundi suꝑna st̃ sic̃ anima rationalis in
ea debet erigi. quȩ inspĩtualib naturȩ

Expanded text:
uae sursum sunt sapite . Ea quae sursum sunt sapere jubemur, spiritualia scilicet, quae non locis et partibus hujus mundi sursum esse intelligenda sunt, sed merito excellentiae suae; ne in ejus mundi parte figamus animum nostrum, quo universo nos debemus exuereo et hominem de terra et bestias de terra ipse formauit, quid habet homo excellentius in hac re, nisi quod ipse ad imaginem dei creatus est? nec tamen hoc secundum corpus, corpore habeat quandam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, uelut pecora, quorum uoluptas omnis ex terra est: unde in aluum cuncta prona atque prostrata sunt. congruit ergo et corpus eius animae rationali non secundum liniamenta figurasque membrorum, sed potius secundum id, quod in caelum erectum est ad intuenda, quae in corpore ipsius mundi superna sunt; sicut anima rationalis in ea debet eregi, quae in spiritalibus natura
Abbreviated transcription (Latin):
in se gr̃ti scĩ sp̃s sui. MulieRes subdite
estote uiris sic̃ oportet in dño. Uri diligite
uxores : et nolite amari. eẽ ad illas. Pilii oboe¬
dite parentib: ꝑ omnia. Hoc enim placitũ :
dño. Patres nolite ad iracundiam ꝓuocare
filios mñbs: ut ñ pusillo animo fiant Serui

Expanded text:
i per ipsum mulieres subditae estote viris sicut oportet in Domino viri diligite uxores et nolite amari esse ad illas filii oboedite parentibus per omnia hoc enim placitum est in Domino patres nolite ad indignationem provocare filios vestros ut non p
Abbreviated transcription (Latin):
lictis inuicẽ oremꝰ: atq ita qͦdã mͦ inui¬
cẽ pedes nr̃os lauemꝰ. Nr̃m ẽ donante
ipso ministeriũ caritatis et humilitatis
apłs. suꝑ eminentiorem in qt uiã uob demons
Et alio loco ait. Cognoscere etiam suꝑ eminentem
scientiae caritatem xp̃i. Itemq alibi. Super
omnia aut̃ hac caritatem quȩ ÷ uinculũ
ꝑfectionis. Si gͦ cairitas et suꝑ eminentiorem
habet uiam. et suꝑ eminet scientiae. et suꝑ o:
mnia p̃cepta. ẽ merito uestis qua significat᷑
desuꝑ contexta ꝑhibetur. In consutilis autem
ne aliqͣndo dissuat᷑: & ad unũ ꝑuenit. qr in unũ¬
S om̃s colligit

Expanded text:
lictis invicem oremus, atque ita quodammodo invicem pedes nostros lavemus. Nostrum est, donante ipso, mysterium charitatis et humilitatis olus: Supereminentiorem, inquit, viam vobis demonstro . Et alio loco ait: Cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi : Itemque alibi: Super omnia autem haec charitatem, quae est vinculum perfectionis . Si ergo charitas et supereminentiorem habet viam, et supereminet scientiae, et super omnia praecepta est, merito vestis, qua significatur, desuper contexta perhibetur. Inconsutilis autem, ne aliquando dissuatur; et ad unum pervenit, quia in unum omnes colligit
Abbreviated transcription (Latin):
pedes. exemplũ enim dedi uob̾. ut quem¬
ad modũ ego feci uob̃. ita & uos faciatis:
Nũ quid dicere possumꝰ. qđ etiam fr̃ fra¬
trem a delict poterit contagione mun¬
dare Immo uͦ id etiam nõs eẽ. ãmo¬
nitos in huiꝰ dñici oꝑis altitudine no¬
uerimꝰ: ut c̃fessi inuicem delicta nr̃a¬

Expanded text:
m dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et vos faciatis? Nunquid dicere possumus quod etiam frater fratrem a delicti poterit cogitatione mundare? Imo vero id etiam nos esse admonitos in ejus dominici operis altitudine noverimus, ut confessi invicem delicta n
Abbreviated transcription (Latin):
auando Pedes iam bonoꝵ atq
nmundorũ discipłorũ significcuit
u dñs ꝓpt̃ humanos quib: int̃ra uer¬
cato ñ eẽ. Qđ sub inde abluit inter¬
pellando ꝓnob̾ cũ oramus patrem
qui in celis. ẽ ut debita nr̃a dimit¬
tat nob̾ sic̃ et nos dimittimꝰ debito

Expanded text:
avando pedes jam lotorum atque mundorum discipulorum, significaverit Dominus propter humanos quibus in terra vercato non esse: quod subinde abluit interpellando pro nobis, cum oramus Patrem qui in coelis est, ut debita nostra dimittat nobis, sicut et nos dimitti
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ scđm dm̃: ne scđm aliam creatu¬
ram fieri putet᷑. Iđo aut̃ scđm imagi¬
nem dĩ. ut in ea re intelligat᷑ fieri haec
renouatio ubi ÷ imago dĩ: id ẽ. in m̃te
Nitaq sic intelligamꝰ scđm imaginem eiꝰ
qͥcreauit eũ : quasi alia sit imago scđm

Expanded text:
dum Deum, ne secundum aliam creaturam fieri putetur. Ideo autem secundum imaginem Dei, ut in ea re intelligatur fieri haec renovatio, ubi est imago Dei, id est, in mente. Non itaque sic intelligamus secundum imaginem ejus qui creavit eum; qua
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ enim aliꝗͥd desidio nr̃o ñ deerit.
ꝗdo om̃a in om̃ib ds̃ erit Talis fittiis
non habet finem. Nemo ibi morit᷑ : qr Nemo
ꝑuenit nisi huic scło moriat᷑. Ñ morte omĩũ
qua corpꝰ ab anima deserit᷑: sed morte
electoꝵ qͣ etiam cũ in carne mortali ad¬
huc manetur cor sursũ ponit᷑. De qͣli mor¬
te dicebat apłs. Mortui enim estis: et ui¬
ta ur̃a absẽdita ÷ cũ xp̃o in dõ. Hinc for¬
tasse dictũ. ẽ Ualida ÷ sic̃ mors dilectio.
Hac enĩ dilectione fit. ut in ista ad huo
ecorruptibili carne c̃stituti moriam᷑
do amor nr̃ exit: ualida ÷ gͦ ut mors
dilectio. Quid ea ualidius qͣ uinciturꝰ¬
t̃ȩ tenentia altã radicem ñ habeNt. Pro¬
inde ꝑ biem̃t uirent. At ubi sol estatis
feruescere coeꝑit: arescunt. Modo gͦ tem¬
pus ẽ. hiemis Gła tua nondum appa¬
ret. Sed si alta radix ẽ caritatis tuae
sic̃ .ẽ multarum arborum ꝑ hiemem:

Expanded text:
nc enim aliquid desiderio non deerit, nc enim aliquid desiderio non deerit, quando omnia in omnibus Deus erit . Talis finis non habet finem. Nemo ibi moritur, quo nemo pervenit, nisi huic saeculo moriatur, non morte omnium, qua corpus ab anima deseritur; sed morte electorum, qua etiam cum in carne mortali adhuc manetur, cor sursum ponitur. De quali morte dicebat Apostolus, Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo . Hinc fortasse dictum est, Valida est sicut mors dilectio . Hac enim dilectione fit ut in isto adhuc corruptibili corpore constituti moriamurdo amor noster exit? Valida est ergo sicut mors dilectio. Quid ea validius, qua vinciturterrae tenentia, altam radicem non habent. Proinde per hiemem virent: at ubi sol aestatis fervescere coeperit, arescent. Modo ergo tempus est hiemis, gloria tua nondum apparet: sed si alta radix est charitatis tuae, sicut multarum arborum per hiemem,
Abbreviated transcription (Latin):
sed mtior renouat᷑ dedie indiem. Omnisq
lux ipsa ingenii quȩ ad inferiora uerge¬
bat. ad suꝑiora conũtitur : et a t̃renis qo¬
dam mͦ aufertur. ut magis magisq huic
scło umoriat᷑ & uita eiꝰ abscondat᷑ cũ xp̃o
in dõ. Mutat᷑ gͦ in dec̾ius ad exteriora
ꝓgrediens : et inuita sua ꝓiciens intima sua
Et hoc t̾rȩ io ÷ͥ eis qui t̾rena sapiunt me¬
lius uidetur. cũ laudat᷑ peccator in de¬
siđis animȩ suȩ. & qͥ iniqͣ gerit bene¬
dicit᷑. Mutatur aut̃ in melius: cũ inten¬
tionem & głam suam atrenis quae hoc in¬
scło apparent paulatim aũtit. et ad suꝑio¬
re atq int̾iora cũtit. Et hoc t̾re id. ẽ eis
qͥ t̾rena sapiunt det̾ius uidet᷑ Vnde illi
impi postremam infructuosam agentes
poenitentiam. etiam hoc int̾ multa dic¬
turi st̃ Hi st̃ qͦs aliqͣndo habuimꝰ in risũ
& in similitudinem imꝑꝑii. Nos insensati
uitã illoꝵ ȩstimauimus insaniam.

Expanded text:
sed interior renouatur de die in diem omnisque sed interior renouatur de die in diem omnisque lux illa ingenii, quae ad inferiora uergebat, ad superiora conuertitur et a terrenis quodam modo aufertur, ut magis magisque huic saeculo moriatur et uita eius abscondatur cum Christo in deo. Mutatur ergo in deterius ad exteriora progrediens et in uita sua proiciens intima sua; et hoc terrae, id est eis, qui terrena sapiunt, melius uidetur, cum laudatur peccator in desideriis animae suae et, qui iniqua gerit, benedicitur. mutatur autem in melius, cum intentionem et gloriam suam a terrenis, quae in hoc saeculo apparent, paulatim auertit et ad superiora atque interiora conuertit; et hoc terrae, id est eis, qui terrena sapiunt, deterius uidetur. unde illi impii postremam infructuosam agentes paenitentiam etiam hoc inter multa dicturi sunt: Hi sunt, quos aliquando habuimus in risum et in \' similitudinem improperii; nos insensati uitam illorum aest
Abbreviated transcription (Latin):
anifestum. ẽ et cuiuis adũtenti fa¬
cile cognitum. qđ luna ñ augeat᷑
ad ocłos nr̃os nisi a sole recedendo. neq
minuat᷑ nisi ad solem ex parte alia pro¬
pinqͣndo. Attende nc̃ qđ inꝓuerbus le¬
gitur. Sapiens sic̃ solꝑman et: stultus aut̃
sic̃ luna mutat᷑. Et quis ẽ sapiens qͥ ꝑmanet
nisi solille iustitiae de qͦ dr̃ ortꝰ ẽ. mͥ ius¬
titiȩ sol. & quẽ sibi ñ fuisse ortũ in die
nouissima plangentes impii dicturi st̃
et iufatiȩ lum̃ ñ luxit nob̾ et sol ñ ortꝰ
ẽ nob̵:  Nam istũ carnis ocłis uisibilẽ
solem oriri fac̃ suꝑ bonos et malos ds̃.
qͥ etiam pluit suꝑ iustos et in iustos. Du
stultus. qui tanꝗ luna m̃utatur : nisi
Adam in qͦ om̃s peccauer̃: Anima
qͥppe humana recedens a sole iustitiȩ
ab illa scilicet int̾na contẽplatiorie
in commutabilis ueritatis. om̃s uires suas
int̾rena conũtit. et eo magis magis q
qͣnto magis ei propinqͣt affectu pietatis.
tanto mãgis exterior homo corrũpitur.

Expanded text:
anifestum est et cuiuis aduertenti facile cognitum, quod luna non augeatur ad oculos nostros nisi a sole recedendo neque minuatur nisi ad solem ex parte alia propinquando.. Attende nunc quod in Prouerbiis legimus: sapiens sicut sol permanet, stultus autem sicut luna mutatur. et quis est sapiens, qui permanet, nisi sol ille iustitiae, de quo dicitur: ortus est mihi iustitiae sol, et quem sibi non fuisse ortum in die nouissima plangentes impii dicturi sunt: Et iustitiae lumen non inluxit nobis et sol non ortus est nobis? nam istum carnis oculis uisibilem solem oriri facit super bonos et malos deus, qui etiam pluit super iustos et iniustos. ducstultus, qui tamquam luna mutatur, nisi Adam, in quo omnes peccauerunt? anima quippe humana recedens a sole iustitiae, ab illa scilicet interna contemplatione incommutabilis ueritatis, omnes uires suas in terrena conuertit et eo magis magisque quanto magis ei propinquat affectu pietatis, tanto magis exterior homo corrumpitur,
Abbreviated transcription (Latin):
sed scđm rationalem m̃tem ubi potest
ẽẽ. agnitio dĩ. hominem factũ ad imagi¬
nemꝰ eiꝰ qui creauit eũ Scđm hanc̃
aut̃ renouationem efficim᷑ etiã filii dĩ
ꝑ baptismũ xẽi. et induentes nouum
hominem xẽm utiq induimꝰ ꝑfidem.

Expanded text:
secundum rationalem mentem, ubi potest esse agnitio dei, hominem factum ad imaginem eius qui creauit eum. secundum hanc autem renouationem efficimur etiam filii dei per baptismum Christi et induentes nouum hominem Christum utique induimus per fidem.
Abbreviated transcription (Latin):
nec habebit orat ꝓpeccatis nr̃is. ꝗto ma¬
gis nos inuicem ꝓnr̃is orare debemꝰ: Et
si dimittit nob̵ ille cui ñ habemꝰ qđ dimit¬
tamꝰ : ꝗto magis dimittere debemꝰ inui¬
cẽ nob̾ qͥsine peccato hic uiuere ñ ua¬
lemꝰ: Quid enĩ uidet᷑ in hac altitudine
sacitem̃ti dñs significare cũ dic̃ exem¬
plũ enĩ dedi uob ut quẽ ad modũ ego
feci uob ita & uos faciatis : nisi qđ aꝑ¬

Expanded text:
nec habebit, orat pro peccatis nostris, quanto magis nos invicem pro nostris orare debemus! et si dimittit nobis ille, cui non habemus quod dimittamus, quanto magis dimittere debemus invicem nobis, qui sine peccato hic vivere non valemus? Quid enim videtur in hac altitudine sacramenti Dominus significare cum dicit: Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobi
Abbreviated transcription (Latin):
atis ostendit ubi sit homo creatꝰ ad
imaginem dĩ qr ñ corporis liniam̃tis
sed formã qͣdam intelligibili m̃tis illuminatȩ¬
Sic̃ enim pꝰ lapsũ peccati homo in agnitio¬
nem dĩ renouat᷑ scđm imaginem eiꝰ qͥ cre¬
auit eum: ita in ipsa agnitione creatus ÷
Antaꝗ delicta ueterascer et.
unde rursus in eadem agnitionẽ reno¬
uaretur.

Expanded text:
atis ostendens, ubi sit homo creatus ad imaginem dei, quia non corporis liniamentis, sed forma quadam intellegibili mentis inluminatsicut enim post lapsum peccati homo in agnitione dei renouatur secundum imaginem eius, qui creauit eum, ita in ipsa agnitione creatus est, antequam delicto ueterasceret, unde rursus in eadem agnitione renouaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
ais gͦ diuites boni fideles.
sed ñ diuites hũiꝰ mundi
Diuitias deniq suas nec ipsi sentuNT.
sentient post ea Viuit radix: sed
hiemis tpr̃ etiam uiridix arbor
aridȩ simił . ẽ. Tẽpore qͥppe hiemis
& arbor quȩ aret & arbor quae ui¬
get: utraq nuda .ẽ. honore folioꝵ.
utraq uacua honore frugũ. Ueniet
ȩstas : et discernet arbores. Viua radix:
folia ꝓducit. Impletur fructib arida:
inanis ȩstate sic̃ hieme remanebit.
ltaq illi horreũ p̃parat᷑ huic securis
Adhibet᷑ ut amputata in ignem mittat᷑.
Sic estas nr̃a : xp̃i ẽ. aduentꝰ Hiemps
uelatio Deniq arborib bonis et
fidelib hanc allocutionem p̃bet apłs mor¬
tui enim estis: & uita ur̃a absẽdita ÷ cũ xp̃o
indõ. Certe mortui: Sed mortui specie : uiui
in radice. Attende aut̃ uenturũ tẽpꝰ ȩstatis
qͦmꝰ seqͣtur et dicat: Cũ aut̃ xp̃c apparuerit
uita ur̃a : tnc̃ & uos cũ ipso apparebitis ingła¬
E Cimus gͦ recti corde Tempꝰ głȩ nr̃ae

Expanded text:
nes ergo divites boni fideles, sed non divites hujus mundi. Denique divitias suas nec ipsi sentiunt; sentient postea. Vivit radix, sed hiemis tempore etiam viridis arbor aridae similis est. Tempore quippe hiemis et arbor quae aret, et arbor quae viget, utraque nuda est honore foliorum, utraque vacua honore fructuum: veniet aestas, et discernet arbores: viva radix folia producit, impletur fructibus; arida inanis aestate, sicut hieme, remanebit. Itaque illi horreum praeparatur, huic securis adhibetur, ut amputata in ignem mittatur. Sic aestas nostra, Christi est adventus: hiems velatio. Denique arboribus bonis et fidelibus hanc allocutionem praebet Apostolus: Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Certe mortui: sed mortui specie, vivi in radice. Attende autem venturum tempus aestatis, quomodo sequatur, et dicat: Cum autem Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos cum ipso apparebitis in Simus ergo recti corde: tempus gloriae nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
eq enĩ omnis qͥ labiis ꝑsonat cantat
canticũ nouũ: s qͥ eo mͦ cantat ut
apłs ãmonet dicens. cantantes et p̾allen¬
tes in cordib urĩs dñõ. Intꝰ enĩ ẽ hoc gaudiũ
ubi uox lcudis. & cantat᷑ & audit᷑. Qua uoce

Expanded text:
e enim omnis qui labiis personat, cantat canticum novum, sed qui eo modo cantat ut Apostolus admonet, dicens: Cantantes et psallentes in cordibus vestris Domino . Intus enim est hoc gaudium, ubi vox laudis et canitur et au
Abbreviated transcription (Latin):
udi scripturam. Initiũ sapientiȩ
timor daũ. Coepit gͦ timere
diem iudicii. Tim̃do corrigit se. uigilat
incipit reuiiuscere in terius et mortifi.¬
care m̃bre sua q̃ st̃ suꝑ t̾ram sic̃ pcuilus
t̾ram. Sp̃itualia neqͥtiȩ dic̃ m̃bra suꝑ
t̃ram. Nam sequitur et exponit. Aua¬
ritiã. immunditiã & coet̃a quae illic exe¬
quit᷑. Quantũ aut̃ mortificat iste qͥ timere
coepit diem iudicii m̃bra sua suꝑ t̾ram:
tantũ surgunt. & corroborantur m̃bra
caelestia. Mbra celestia: omĩa oꝑa bona: Sur¬
gentib cęlestib m̃bris: coepit desidare qđ
timebat. Timebat enim ne ueniret xẽc: et in¬
ueniret impiũ quem damnar et. Desidat ut
ueniat: quia inuenturus ẽ quẽ coronet Con¬

Expanded text:
Initium sapientiae timor Domini . Coepit ergo timere diem judicii: timendo corrigat se; vigilet incipiat reviviscere interius, et mortificare membra sua quae sunt super terram, sicut ram. Spiritualia nequitiae dicit membra super terram: nam sequitur et exponit, Avaritiam, immunditiam , et caetera quae illic exsequitur. Quantum autem mortificat iste, qui timere coepit diem judicii, membra sua super terram, tantum surgunt et corroborantur membra coelestia. Membra autem coelestia, omnia opera bona. Surgentibus coelestibus membris, incipit desiderare quod timebat. Timebat enim ne veniret Christus, et inveniret impium quem damnaret; desiderat ut veniat, quia inventurus est pium quem coronet
Abbreviated transcription (Latin):
eq auari neq rapaces regnũ dei possi
Auaritiam quippe idolorũ serui
loꝵ seruitus. Quẽ sensũ beatꝰ cipanus sic ex¬
agger auit in epła ad antoninũ. ut eoꝵ pecca¬
to qͥ tp̃r ꝑsecutionis ꝑ libellos se purificatu¬
ros ꝓfessi erant auaris cõparare ñ dubita

Expanded text:
e auari neque rapaces regnum dei possidebunt. auaritiam quippe idolorum seruitlorum seruitus. quem sensum idem Cyprianus sic exaggerauit in epistula ad Antonianum, ut eorum peccato, qui tempore persecutionis per libellos se turificaturos professi erant, auaritiam conparare non dubita
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s apparuerit uita ur̃a tñc & uos ap¬
parebitis cum illo ingła: satis indicat quid
uelit intelligi. qr nc̃ transitus nr̃ de
morte aduitam qui fit ꝑfidem. spe ꝑagit᷑
futurȩ infine resurrectionis &głȩ :
cũ corruptibile hoc id.ẽ caro ista
in qͦ gemimꝰ mͦ induet in corruptionẽ
et mortale boc induet immortalitatẽ
Nc enimiam qͥdem habemꝰ ꝑfidem pri¬
mitias sp̃s: sed ad huc innobismet ipsis
in gemiscimꝰ. adoptionem expectantes
redemptionẽ corporis nr̃i. Hoc igiaur¬

Expanded text:
s apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum illo in gloria ; satis indicat quid velit intelligi, quia nunc transitus noster de morte ad vitam, qui fit per fidem, spe peragitur futurae in fine resurrectionis et gloriae, cum corruptibile hoc, id est caro ista, in qua gemimus modo, induet incorruptionem et mortale hoc induerit inmortalitatem. nunc enim iam quidem habemus per fidem primitias spiritus, sed adhuc in nobismet ipsis ingemescimus adoptionem expectantes, redemptionem corporis n
Abbreviated transcription (Latin):
Nondũ enĩ pot̾atis: s nec ad huc qͥdem potestis
Estis enim ad huc arnales Ergo ñ erant tubȩ
corneȩ : qr ñ excesseran carnem. Cornu. &
carni heret. & carnẽ excȩdit: et qͥnqͣm de
carne oriat᷑ suꝑ carnẽ ẽ fies gͦi ex carnali
sp̃itualis. Ad huc carne calcas t̾rã: & spu
erũpis in cȩlũ . Incarne enim ãb ulantes
inquit: ñ scđm carnem militamꝰ.¬
cđ hanc fidem et spem & dilectio¬
nem qua coepimꝰ ẽẽ sub gr̃ci: iam cõ¬
mortui sumꝰ cũ xp̃o. & consepulti illi per

Expanded text:
neque enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; estis enim adhuc carnales.» Ergo non erant tubae corneae, quia non excesserant carnem. Cornu et carni haeret, et carnem excedit; et quanquam de carne oriatur, superat carnem. Si es ergo ex carnali spiritualis; adhuc carne calcas terram, et spiritu erumpis in coelum: «In carne enim ambulantes,» inquit, «non secundum carnem militam hanc fidem, et spem, et dilectionem, qua coepimus esse sub gratia, jam commortui sumus cum Christo, et consepulti illi per
Abbreviated transcription (Latin):
ex hac uita. qr ñ potest homo qͣm diu
carnem portat nisi habe uł leuia pec¬
cata. Sed ista leuia quae dicimꝰ: noli con¬
tẽpnere. Si contẽpnis qͣndo appendis:
expauesce ꝗdo num eras. Leuia multa
faciunt unũ grande. Multȩ guttȩ im¬
pleñ flum̃: multa grana faciunt massam.
Et quae spes ẽ : Ante om̃a c̃fessio : ne qͥsquã
se iustũ putet: & ante ocłos dĩ quidet qđ
ẽ erigat ceruicem homo qͥñ erat & ẽ Ante

Expanded text:
ex hac vita; quia non potest homo quamdiu ex hac vita; quia non potest homo quamdiu carnem portat, nisi habere vel levia peccata. Sed ista levia quae dicimus, noli contemnere. Si contemnis, quando appendis; expavesce, quando numeras. Levia multa faciunt unum grande: multae guttae implent flumen; multa grana faciunt massam. Et quae spes est? Ante omnia confessio: ne quisquam se justum putet, et ante oculos Dei qui videt quod est, erigat cervice
Abbreviated transcription (Latin):
delicto: Attendite. Ecce iam in nõe xũi ꝑ
qͥ appellant᷑ infantes : mundata st̃ om̃a pec¬
cata ipsoꝵ. Veteres intrauer̃ : nou exier̃
Quid ẽ ueteres intrauer̃ ÷ noui exier̃. ⁊ Se¬
nes intrauer̃ : infantes exier̃. Senectꝰ enĩ
uet̾nosa uetusta uita: infantia aut̃ rege¬
nerationis noua uita: Sed quid facimus. &¬
Pret̃ita peccata donata st̃. ñ tantũ ipsis
sed et nob & post donationem & abolitio¬
nem omniũ peccatoꝵ. uiuendo in hoc
scło int̾ tẽptationes quaedam forte con¬
tracta s. Idõ qđ potest homo faciat ipse
c̃fiteat᷑ qđ ẽ ut ab illo curet᷑ qͥ semꝑ est
ẽ in te ueritas Nã ipsa ueritas lux ẽ
Ndum ꝑfecte sp̃lenduit uita tua: qr in st̃
peccata. Sed tam̃ iam illuminari coepist:
qr in ẽ c̃fessio peccatoꝵ. Vide enim qͥd
seqͣtur Qđ si c̃fessi fuerimꝰ delicta nr̃a :
fideł. ẽ et iustus ut dimittat nob̵ delicta
nr̃a. et purg& nos ex omni iniqͥtate non
tantum p̃t̃ita : sed et siqͣ forte contͣximꝰ

Expanded text:
ndite: ecce jam in nomine Christi per qui appellantur infantes, mundata sunt omnia peccata ipsorum. Veteres intraverunt, novi exierunt. Quid est, veteres intraverunt, novi exierunt? Senes intraverunt, infantes exierunt. Senectus enim veternosa, vetusta vita: infantia autem regenerationis, nova vita. Sed quid facimus? Praeterita peccata donata sunt, non tantum ipsis, sed et nobis; et post donationem et abolitionem omnium peccatorum vivendo in hoc saeculo inter tentationes, quaedam forte contracta sunt. Ideo quod potest homo faciat; ipse confiteatur quod est, ut ab illo curetur qui semper est est in te veritas: nam ipsa veritas lux est. Nondum perfecte splenduit vita tua, quia insunt peccata; sed tamen jam illuminari coepisti, quia inest confessio peccatorum. Vide enim quid sequatur: Quod si confessi fuerimus delicta nostra, fidelis est et justus, ut dimittat nobis delicta nostra, et purget nos ex omni iniquitate. Non tantum praeterita, sed et si qua forte contraximus
Abbreviated transcription (Latin):
ad om̃s istam grãm ꝑtinere testatur.
Quid enim aliud circũcisio significat: qͣm
naturam exuta uetustate rẽnouatam .e
Et qͥd aliud qͣm xẽmoctauus dies : qui
ebdomadȩ completa. hoc ÷ post sabba¬
tum resur rexit: Parentũ mutantur
et nomina. Om̃a resonant nouitatem ÷
et intestam̃to uetere obũbrat᷑ nouum.
Quid ẽ enim qđ dr̃ testam̃tũ uetus : nisi
noui occultatio: & qͥd ẽ. aliud qđ dr̃¬
÷nouum nisi ueteris reuelatio: Sed qͥd¬

Expanded text:
ad omnes istam gratiam pertinere testatur. ad omnes istam gratiam pertinere testatur. Quid enim aliud circumcisio significat quam naturam exuta uetustate renouatam? Et quid aliud quam Christum octauus dies, qui hebdomade conpleta. hoc est post sabbatum, resurrexit? Parentum mutantur et nomina: omnia resonant nouitatem, et in testamento uetere obumbratur nouum. Quid est enim quod dicitur testamentum uetus nisi noui occultatio? Et quid est aliud quod dicnouum nisi ueteris reuelatio?
Abbreviated transcription (Latin):
tiata. Ac ꝑhoc ure dãnata nichil uere fe¬
licitatis in posterum merebatur. Recte gͥ
significat isaac ꝑ reꝓmissionem natus filios
gr̃ȩ ciues ciuitatis lib̾e. socios pacis ȩt̃nȩ
ubi sit ñ amorꝓpͥȩ ac pͥuatae qͦdammͦ uo¬
luntatis : sed communi eodemq in commu¬
tabili bono gaudens. atq ex multis unum
corfaciens id.ẽ ꝑfecte concors oboediensia
deuocatione gentium. in isaac id ÷ infilio
ꝓmissionis qͦ significutur gr̃a ñ natura:
qr de sene et anũ sterili ꝓmitat᷑ filius. :¬
Quam uis enim et naturalem ꝓcreationis
excursum ds̃ oꝑetur : ubi tam̃ euidens
opꝰ dĩ.ẽ uitiata et cessante natura. ubi
euidentius intelligitur gr̃ci Et qr hoc
ñ ꝑgenerationem sed ꝑ regeneractionem
futurum erat: idõ tñc imꝑata ẽ circ̃cisio
qͣndo de sara ꝓmissus. ẽ filiꝰ. Et qđ om̃s
ñ solum filios uerum etiam seruos. uer¬
naculos. et empticios circum cidi iubet:

Expanded text:
tiata ac per hoc iure damnata nihil uerae fetiata ac per hoc iure damnata nihil uerae felicitatis in posterum merebatur. Recte igitur significat Isaac, per repromissionem natus, filios gratiae, ciues ciuitatis liberae, socios pacis aeternae, ubi sit non amor propriae ac priuatae quodam modo uoluntatis, sed communi eodemque inimitabili bono gaudens adque ex multis unum cor faciens, id est perfecte concors oboedientia de uocatione gentium in Isaac, id est in filio promissionis, quo significatur gratia, non natura, quia de sene et anu sterili promittitur filius. Quamuis enim et naturalem procreationis excursum Deus operetur: ubi tamen euidens opus Dei est uitiata et cessante natura, ibi euidentius intellegitur gratia. Et quia hoc non per generationem, sed per regenerationem futurum erat, ideo nunc imperata est circumcisio, quando de Sarra promissus est filius. Et quod omnes non solum filios, uerum etiam seruos uernaculos et emticios circumcidi iubet,
Abbreviated transcription (Latin):
parturis. Cuꝑna ẽ enim sc̃oꝵ ciuitas
quam uis hic pariat ciues in quib ꝑegri-¬
natur. donec tẽpus regni eiꝰ adueniat. cum
c̃gregatura ẽ om̃s in suis corporib resur¬
gentes. qͣndo eis ꝓmissum dabitur regnũ
ubi cũ suo pͥncipe rege scłoꝵ sitiẽ
ullo tẽporis fine regnabt̃. Sarra qͥppe sterilis¬
erat: et desꝑatione ꝓlis saltem de ancilla sua
c̃cupiscens habe qđ de se ipsa ñ se posse cer¬
nebat. dedit eam foecundandam uiro. deqͦ
parere uoluerat nec potuerat. Ex egit itaq
etiam sic debitum de marito: utens iure suo
in uteib alieno. Negat enim natura iam filios
tali commixtioni maris et feminȩ qͣlis eẽ. po¬
terat abithȩ et sarȩ in illaiã ȩtate etiam
mulieris accedentẽ sterilitate. quae nec tñc
parere potuit qͣndo ñ ȩtas foecunditati sed
atati foecunditas defuit. Qđ gͦ nature sic af¬
fecte fructus posteritatis ñ debebat᷑. signifi¬
cat qđ natura generis humani peccato ui¬

Expanded text:
perna est enim sanctorum ciuitas, quamuis hic pariat ciues, in quibus peregrinatur, donec regni eius tempus adueniat, cum congregatura est omnes in suis corporibus resurgentes, quando eis promis sum dabitur regnum, ubi cum suo principe rege saeculorum sine ullo temporis fine regnabunt. CAPUT erat, et desperatione prolis, saltem de ancilla sua concupiscens habere, quod de se ipsa non se posse cernebat, dedit eam fetandam viro, de quo parere voluerat, nec potuerat. Exegit itaque etiam sic debitum de marito, utens jure suo in utero alieno. tali commixtioni maris et feminae, qualis esse poterat Abrahae et Sarrae in illa iam aetate, etiam mulieris accedente sterilitate, quae nec tunc parere potuit, quando non aetas fecunditati, sed aetati fecunditas defuit. Quod ergo naturae sic adfectae fructus posteritatis non debebatur, significat quod natura generis humani peccato ui
Abbreviated transcription (Latin):
gnitionem sui nob̾ p̃stat. ut ꝑ hoc intelligamꝰ
nec hoc quidem nob eẽ tribuendum qđ
noscimus dm̃. sed eam quoq scientiam
illius miscđiȩ tribuamꝰ: UNde tñc apłs¬
diceret. Nc̃ aut̃ cognoscentes dm̃. correx̃
&ait. immo cogniti adõ: Quid aliud uo¬
lens intelligi:ͣ nisi qđ eos ipse fecerit cog¬
nitores suos. nemo aut̃ cognõscit dm̃ :¬
nisi qui intelligit illud ẽẽ. summum atq
in commutabile bonum ciuus partici¬
patione fit bonus¬
ieitur ds̃ cognouisse : qđ ut cognos¬
ceretur facit a quib ignorabatur.
Neq enim dicente apło ne aut̃ cogno¬
scentes dm̃ immo cogniti adõ. fas est
ut credamꝰ qđ eos tñc cognouerit ds̃. p̃¬
cognitos ante confatutionem mundi
sed tunc cognouisse dictꝰ. ẽ qđ tunc ut
cognosceretur effecit.

Expanded text:
gnitionem sui nobis praestat, ut per hoc intelligamus ne hoc quidem nobis esse tribuendum quod nos scimus Deum, sed eam quoque scientiam illius misericordiae tribuamus. Unde cdiceret: Nunc autem cognoscentes deum, correxit et ait: Immo cogniti a deo quid aliud uolens intellegi, nisi quod eos ipse fecerit cognitores suos? nemo autem cognoscit deum, nisi qui intellegit illud esse summum atque incommutabile bonum, cuius participatione fit bonusdicitur cognouisse, quod ut cognosceretur fecit, a quibus ignorabatur. Neque enim dicente apostolo: Nunc autem cognoscentes Deum, immo cogniti a Deo, fas est ut credamus, quod eos tunc cognouerit Deus praecognitos ante constitutionem mundi; sed tunc cognouisse dictus est, quod tunc ut cognosceretur effecit.
Abbreviated transcription (Latin):
sui in corda nr̃a. Nũ quid duo st̃. alius
prĩs alius filii : Absit Unum enim
corpꝰ ait cũ significaret eccłam. Moxq
impleat trinitatem. Sic̃ uocati estis
patrem nominet. Seqͥtur gͦ. Vna fides unũ
baptisma:ͣ unꝰ d̃s et pat̃ omniũ : qui suꝑ om̃s
ẽ filius. ita sit et unus sp̃s. ꝓfecto ambo¬
rum. ẽ. Quando qͥdem dicit ipse xp̃c uĩc.¬

Expanded text:
 in corda nostra . Nunquid duo sunt, alius Patris, alius Filii? Absit, Unum enim corpus ait, cum significaret Ecclesiam, moxque impleat Trinitatem, Sicut vocati estis, Patrem nominet. Sequitur ergo: Una fides, unum baptisma, unus Deus et pater omnium, qui super omnes, est Filius, ita sit et unus Spiritus, profecto amborum est: quandoquidem dicit ipse Chri
Abbreviated transcription (Latin):
liexis forsitan quaerat. utrum et
Da filio ꝓcedat sp̃s sc̃s. Filius enim
solius ẽ. pr̃is filius: et pat̃ solius filii . ẽ
pat̃. Sp̃s autem sc̃s ñ .ẽ unius eorum
sp̃s : sed amborum. Habes ipsũ dñm
dicentem. N enim uos estis qͥ loqͥmini:¬

Expanded text:
liquis forsitan quaerat, utrum et a Filio procedat Spiritus sanctus. Filius enim solius patris est filius, et Pater solius filii est pater: Spiritus autem sanctus non est unius eorum spiritus, sed amborum. Habes ipsum Dominum dicentem: Non enim vos estis qui loquimini
Abbreviated transcription (Latin):
uee ex lege e&̃ iustitia. Cui tam̃ bono
ptura omnia sub peccato : ut ꝓmissio exfide iño
xẽĩ daretur credentib. Danda itaq fuerat
lex quæe manifestius sibi ipsũ ostende homi¬
nem: ne suꝑb animꝰ humanꝰ a se ipso se
posse eẽ. iustum putane: & ignorans di uisai¬
tiam. id ÷ qͥȩ homini ex dõ.ẽ suam uolens
confaituere. id ÷ qͣsi suis uiribus partam uift¬
tiae dĩ subiectus ñ fuerit. O portebat itaque
ut addito mandato cuius uox. ẽ ñ c̃cupisces:
suꝑbo pecccitori etiam p̃uaricationis crimen
accederet: atq ita gr̃ȩ medicinam non sanata
ꝑ legem. sed conuicta infirmitas quaeren&¬
anifestatio inquit ũborum tuoꝵ illu¬
minat: & intelligere facit infantes
Quid ÷ paruulus : nisi humilis et infirmꝰ :
Noli gͦ suꝑbie: noli de tua quae nulla
ẽ uirtute p̃sumere & in tellige quare sit a
bono dõ bona lex data quaȩ tam̃ uiuificae
non possit. Ad hoc enim data. ẽ. ut te de
magno paruulum facere: ut te ad faciendã

Expanded text:
 ex lege esset justitia. Cui tamen bono ptura omnia sub peccato. ut promissio ex fide Iesu Christi daretur credentibus. danda itaque fuerat lex, quae manifestius sibi ipsum ostenderet hominem, ne superbus animus humanus a se ipso se posse esse iustum putaret et ignorans dei iustitiam, id est quae homini ex deo est. et suam uolens constituere. id est quasi suis sibi uiribus partam iustitiae dei subiectus non fieret. oportebat itaque. ut addito mandato, cuius uox est: Non concupisces, superbo peccatori etiam praeuaricationis crimen accederet atque ita gratiae medicinam non sanata per legem sed conuicta infirmitas quaereanifestatio,» inquit, «verborum tuorum illuminat, et intelligere facit parvulos.» Quid est parvulus, nisi humilis et infirmus? Noli ergo superbire, noli de tua, quae nulla est, virtute praesumere; et intelliges quare sit a bono Deo bona lex data, quae tamen vivificare non possit. Ad hoc enim data est, ut te de magno parvulum faceret, ut te ad faciendam
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum ꝓprie uocari sp̃m scm : cum et am
si de singulis int̾rogem᷑. ñ possumus nisi et
patrem & filium.spm̃  dicere. qm̃ sps ẽ¬
uocari oportuit eũ qͥ ñ ẽ unius eoꝵ: sed
in qͦ communitas apparet amborum Cur
ab eo ꝓcederet: ñ post resurrectionem se re¬
p̃sentans disciptis sus insufflasset dicens:
Accipite sp̃m sc̃m. Quio enim aliud significa¬
et de ipso: Ad hoc ꝑtinet etiam illud qđ
ait demuliere quae fluxum sanguinis pati¬
ebatur. Tetigit me aliquis. Ego enĩm sensi uir¬
tutem de me exisse Nã iuirtutis nomine
ẽ ubi angłs dicente maria qͦmͦ fiet istud
qm uirum ñ cognosco resp̃dit. Sp̃s sc̃s suꝑ¬
Et ipse dñs ꝓmittens eum disciptis ait. Uos
autem sed ete in ciuitate : quo ad usq in¬
duamini uirtute ex alto. Et iterum. Accipi¬

Expanded text:
ipsum vocari proprie Spiritum, cum etiam si de singulis interrogemur, non possimus nisi et Patrem et Filium spiritum dicere, quoniam vocari oportuit eum, qui non est unius eorum, sed in quo communitas apparet amborum. Curab eo procederet, non post resurrectionem se repraesentans discipulis suis insufflasset dicens: Accipite Spiritum sanctum . Quid enim aliud significaet de ipso? Ad hoc pertinet etiam illud quod ait de muliere, quae fluxum sanguinis patiebatur: Tetigit me aliquis, ego enim sensi virtutem de me exisse . Nam virtutis nomine est, ubi Angelus dicenti Mariae, Quomodo fiet istud quoniam virum non cognosco? respondit: Spiritus sEt ipse Dominus promittens eum discipulis, ait: Vos autem sedete in civitate, quoadusque induamini virtute ex alto . Et iterum: Accipi
Abbreviated transcription (Latin):
te et de filio ꝓcedit sp̃s sc̃s: cur filius dixit
de patre ꝓcedit : Curputas: nisi quẽ ad mo¬
dum solet ad eum referre & qđ ipsius ẽ de qͥ
& ipse ẽ : unde illud ẽ qđ ait Mer doc¬
trina ñ . ẽ. mea : sed eius qui me misit. Si
igitur hic intelligitur eius doctrina quã
tam̃ dixit non suam sed patris: qͣnto
magis illic intelligendus. ẽ et de ipso ꝓce¬
derẽ sp̃s sc̃s. ubi sicꝰ ait depate ꝓcedit. ut
non diceret de me ñ ꝓcedit: a quo habet
filius ut sit ds̃: ẽ enim de dõ ds: ab illo
cedat sic̃ ꝓcedit de patre ab ipso habet

Expanded text:
e et de Filio procedit Spiritus sanctus, cur Filius dixit de Patre procedit ? Cur putas, nisi quemadmodum solet ad eum referre et quod ipsius est, de quo et ipse est. Unde illud est quod ait: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui ine misit . Si igitur hic intelligitur ejus doctrina, quam tamen dixit non suam, sed Patris, quanto magis illic intelligendus est et de ipso procedere Spiritus sanctus, ubi sic ait, de Patre procedit, ut non diceret de me non procedit? A quo autem habet Filius ut sit Deus, est enim de Deo Deus, ab illo cedat sicut procedit de Patre, ab ipso habet
Abbreviated transcription (Latin):
Iisit itaq filiũ suũ: factũ ex mu
Quo nomine. qͥs catholicus
nesciat ñ eũ pͥuationẽ uirginitatis sed
differentiam sexus. hebreo loquendi more
significcre uoluisse: Cũ itaq ait misit
ds̃ filiũ suũ factũ ex muliere: satis osten¬
dit eo ipso missum filium qͦ factus ẽ ex
muliere. Iđ gͦ de dõ natꝰ ẽ : in hoc mun¬
do erat: Qđ aut̃ de maria natꝰ ẽ IN¬

Expanded text:
inquit, Filium suum factum ex muliere, quo nomine quis catholicus nesciat, non eum privationem virginitatis, sed differentiam sexus, Hebraeo loquendi more significare voluisse? Cum itaque ait, Misit Deus Filium suum, factum ex muliere, satis ostendit eo ipso missum Filium, quo factus est ex muliere. Quod ergo de Deo natus est, in hoc mundo erat: quod autem de Maria natus
Abbreviated transcription (Latin):
ui exbonerem qͥd gͦ lex transgressio¬
nis gr̃a posita ẽ: ita distinguendum
putaui: ut int̾rogatio eõ. Quid 4ͦ. Ac de¬
melior mͥ uidetur ista difancto. ut int̾ro¬
gatio sit. Quid gͦ lex: & inferat᷑ responsio.
trans gressionis gr̃a posita . ẽ.¬
Bicumq in libris meis posui de se-¬
mine cui yepmissum. ẽ qđ dispositũ sit
ꝑ angłos in manu mediatoris. ñ sic habet apo¬
stolus sic̃ ueriores codices post inspexi: ma¬
xime grecos. De lege enim dictũ. ẽ qđ tanqͣm
de semine dictumꝰ multi latini codices habeos
ꝑ int̃p̃tantis errorem.

Expanded text:
um exponerem: quid ergo? lex transgressionis gratia proposita est, ita distinguendum putaui, ut inter- rogatio esset: quid ergo? ac demelior mihi uidetur ista distinctio, ut interrogatio sit: quid ergo lex? et inferatur responsio: transgressionis gratia proposita ebicumque in eis libris posui de semine, cui repromissum est, quod dispositum sit per angelos in manu mediatoris, non sic habet apostolus, sicut ueriores codices post inspexi, maxime graecos. de lege enim dictum est, quod tamquam de semine dictum multi latini codices habent per interpretantis errorem.
Abbreviated transcription (Latin):
iustificcibat. lam hic erat & natura : et
ñ iustificcibat. Idõ xp̃c ñ gratis mortuus
ẽ: ut lex ꝑ illum impleretur qͥ dixit
ñ ueni legem soluere sed implere Et
natura ꝑ adam ꝑdita ꝑ illũ repararet᷑
qui dixit uenisse se quȩrere et saluare
tanquam ñ acceꝑit : aut ideo
se putet accepisse qr littera extrinsecꝰ
uel ut legeretur apparuit: uł ut audi-¬
retur in sonuit. Nam si ꝑ legem iustitia:
gͦ xp̃c gratis mortuus .ẽ. Porro autem
si ñ grãtis mortuus ẽ ascendens in altũ
captiuauit captiuitatem. dedit dona
hominib. Inde hab & qͥc̃q habet. Quis

Expanded text:
ustificabat; jam hic erat et natura, et non justificabat: ideo Christus non gratis mortuus est, ut et lex per illum impleretur, qui dixit, Non veni solvere legem, sed implere : et natura per Adam perdita, per illum repararetur, qui dixit venisse se quaerere et salvare tamquam non acceperit, aut ideo se putet accepisse, quia littera extrinsecus uel ut legeretur apparuit uel ut audiretur insonuit. nam siper legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est. porro autem si non gratis mortuus est, ascendit in altum. eaptiuauit captiuitatem et dedit dona hominibus. inde habet
Abbreviated transcription (Latin):
hc manifestũ . ẽ cõputandũ ẽẽ tẽpꝰ etiam
patriareharũ a brahȩ isaac. & ia cob exqͦ
ꝑegrinari coepit abrachã int̾ra chaniaam.
id. ẽ ex illa ꝓmissione in qͣ eius fidem lau-¬
dat apłs. usq ad illud tempus qͦ ingressus. ẽ
isrł in aegyptum. Toto quippe isto tem pore
ꝑegrinati st̃ patres int̾ra chanaan & deinde
semen isrł in egrpto: ac sic ẽplet st̃ cccͣc¬
xxx. anni apmissione usq ad exitũ isrł
ex egrpto quando facta. ẽ lex in monte
srna quȩ ñ infirmat testam̃tum ad eua¬
cuandas promissiones. Septua gesimo gͦ et
qͥnto anno uitae suȩ abreham sic̃ scriptu¬
ra dic̃ egressus ẽ int̾rti chanaan: et genuit
isaac cũ e&̃ annoꝵ .c. Fint itaq anni .xxͣ .u.
ex ꝓmissione usq ad natũ isaac His addunt᷑
enim sexagenario patri gemini. ipse et esau.
Post decem aut̃ annos intrauit ia cob in er̃ptũ
cũ e&̃ annoꝵ. c.xxx: ioseph aut̃ e&̃. arex¬
xtatis suae in qͦ eũ pat̃ in egrpto inuenit.

Expanded text:
hoc manifestum est conputandum esse tempus etiam patriarcharum Abrahae, Isaac et Iacob, ex quo peregrinari coepit Abraham in terra Chanaan, id est ex illa promissione, in qua eius fidem laudat apostolus, usque ad illud tempus, quo ingressus est Israhel in Aegyptum. toto quippe isto tempore peregrinati sunt patres in terra Chanaan et deinde semen Israhel in Aegypto. ac sic conpleti  anni a promissione usque ad exitum Israhel ex Aegypto, quando facta est lex in monte Sina. quae non infirmat testamentum ad euacuandas promissiones. Septuagesimo ergo et quinto anno uitae suae Abraham, sicut scriptura dicit, egressus est in terram Chanaan et genuit Isaac, cum esset annorum C. fiunt itaque anni XXV ex promissione usque ad natum Isaac. his adduntur enim sexagenario patri gemini ipse et Esau. post X autem annos intrauit Iacob in Aegyptum, cum esset annorum CXXX, Ioseph autem eaetatis suae, in quo eum pater in Aegypto inuenit.
Abbreviated transcription (Latin):
g habitet pat̾ in filio : cuius patris for¬
mam idem filius non ex parte sed im¬
plet in pleno. Si enim diceret quicũ
ds̃ ẽẽt. non rapinam arbitratꝰ. ẽ ẽẽ se ȩqͣlem
dõ. posset angustiis fidei suȩ quilibet qͣlem¬
cumq & si debilem de qͣsine mora exclu¬
iniuste aditũ int̾clusit. Ubi. ẽ enim forma :
nichil hab& ꝓrsus minus omnino nat᷑a
maiorem: nisi se in una nat᷑a cognoscer&e
parem : Neq enim liniam̃tis spatiisq
m̃ brorum hȩc dĩ forma distendit᷑ ut pat̾
filium in se suscipiat habitantem : aut
in se filius patrem ostendat manentem.
illustrantem. quomodo cogitari non po¬
test. quomodo explicari non potest.
bilem omnino substantiam intrinitate
totũ in se pat̾. aut filius patrem ñ credat᷑
exciꝑe : Ac ꝑ hoc ip seprẽ et pat̾ in eo
manet: et ex pr̃e  filio sc̃s credendẽ
sp̃s non solum ꝓ cessisse. sed semꝑ ad ꝑ¬
acenda oꝑa trinitatis ommino ꝓceđe

Expanded text:
 habitat Pater in Filio, cujus Patris formam idem Filius non ex parte, sed implet in pleno. HanDeus esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo; posset angustiis fidei suae quilibet qualecumque, etsi debile de quo sine mora excluinjustae aditum interclusit; ubi est forma, nihil habet prorsus minus omnino natura. ret minor majorem, nisi se una natura cognosceret parem? Neque enim lineamentis spatiisque membrorum haec Dei forma distenditur, ut Pater Filium in se suscipiat habitantem, aut in se Filius Patrem ostendat manentem, illustrantem. Quomodo cogitari non potest, quomodo explicari non potest, bilem omnino substantiam in Trinitate totum in se Pater, aut Filius Patrem totum non credatur excipere? Ac per hoc ipse in Patre, et Pater in eo manet, et ex Patre et Filio sanctus credendus est Spiritus non solum processisse, sed semper ad agenda opera Trinitatis omnino proce
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur ꝓpriȩ ad dnm ꝑtinere: qr eo die
dñs resurrexit. Reddita ẽ. pera: circunci¬
dantur qui uolunt dicere. Nos enim sumus
circ̃cisio. Raditus ẽ enim ꝓpt̃ peccata nr̃a:
& resur rȩx̃ꝓpt̃ iustificationem nr̃am Iust¬

Expanded text:
videtur proprie ad Dominum pertinere: quia eo die videtur proprie ad Dominum pertinere: quia eo die Dominus resurrexit. Reddita est petra, circumcidantur qui volunt dicere, Nos enim sumus circumcisio. Traditus est enim propter peccata nostra, et resurrexi propter justificationem nost
Abbreviated transcription (Latin):
Imꝑtita non usurpata: donata non rapta:¬
Apłs gͦ non tibi negauit circ̃cisionem: sed
exposuit. Lucem p̃tendit: umbram remouit
Nos sumus inquit circuncisio: qui sp̃ũ dõ
seruimus. Et głamur in xp̃o itiu : & non in
carne fidutiam habentes. Respexit qͦs¬
dam in carne fidentes. Ipsi erant qui de car¬
nis circ̃cisione łabantur. De quib alio lo¬
circ̃cisio. Intellige & esto. Intellectus enim
bonus: sed omnib qui faciunt eũ Ñ utiq
frustra oetauo die iussus ẽ infans circ̃cidi:
nisi qr p&era qua circ̃cidimur xpc̃ erat.
Cultellis enim p&rinis. circ̃cisus ẽ popłs.¬
Petra aut̃ erat xp̃c. Quare gͦ octaua die :
qr in ebdomadib idem primꝰ qͥ et octauus
completis enim .uii. dieb: reditur ad pͥmũ
Fiitur septimus : dñs sepultus Reditur
ad primum: dñs resuscitatus. dñi enim re¬
suscitatio: ꝓmisit nob̾ xt̃nam diem. et c̃secra¬
uit nob̾ dñicũ diem qͥ uocat᷑ dñicus. Ipse

Expanded text:
impertita, non usurpata; donata, non raptaimpertita, non usurpata; donata, non raptago non tibi negavit circumcisionem, sed exposuit; lucem praetendit, umbram removitNos sumus, inquit, circumcisio, qui spiritu Deo servimus, et gloriamur in Christo Jesu, et non in carne fidentes. Respexit quosdam in carne fidentes: ipsi erant qui de carnis circumcisione gloriabantur. De quibus alio loem, et esto circumcisio: intellige, et esto, Intellectus enim bonus, sed omnibus qui faciunt eum . Non utique frustra octavo die jussus est infans circumcidi , nisi quia petra, qua circumcidimur, Christus erat. Cultellis enim petrinis circumcisus est popPetra autem erat Christus . Quare ergo octavo die? Quia in hebdomadibus idem primus qui octavus. Completis enim septem diebus, reditur ad primum. Finitur septimus, Dominus sepultus: reditur ad primum, Dominus resuscitatus. Domini enim resuscitatio promisit nobis aeternum diem et consecravit nobis Dominicum diem. Qui vocatur dominicus ipse
Abbreviated transcription (Latin):
nalib sꝑat se placere dõ. Cũ .uͦ. et ipsa
caro ad bona oꝑa spũ subditur. spũ ser¬
uimꝰ dõ. qͥ carnem domamus. ut sp̃us
ob temꝑet dõ. Sp̃s enim regit. caro regit᷑:
nec spiritus bene regit sĩ non regatur
quid uoluerit intelligi in illa grc̃cisi¬
one quȩ inumbra data. ẽ significante.
quae remota .ẽ. luce ueniente Cur aut̃
non dixerit nos habemus circuncisio¬
nem sed nos sumꝰ circ̃cisio: sic accipite¬
enim comm̃dat qđ dicit dicendo nos eẽ
iufatiam : quam dicendo nos eẽ. iustos
Sic tam̃. ut cum iustitiam dic̃: eẽ. iustos
uusti iustitia cuius participes facti sumꝰ: sed
quem ad modum dr̃ magna ibi iuuentus. ẽ
pyo multis iuuenib. sic̃ dr̃ iustitia. ut in¬
telligantur iusti. Audite hoc ipsũ euidentiꝰ
eodem dicente apło. Ut nos in quit simus
iustitia dĩ in ipso. Simꝰ iustitia: noni nr̃a
sed dĩ. Ab illo accepta. non a nob assumpta.

Expanded text:
nalibus sperat se placere Deo. Cum vero et ipsa nalibus sperat se placere Deo. Cum vero et ipsa caro ad bona opera spiritui subditur, spiritu servimus Deo: quia carnem domamus, ut spiritus obtemperet Deo. Spiritus enim regit, caro regitur: nec spiritus bene regit, si non regatur.quid voluerit intelligi in illa circumcisione, quae in umbra data est significante, quae remota est luce veniente. Cur autem non dixerit, Nos habemus circumcisionem; sed, Nos sumus circenim commendat quod dicit, dicendo nos esse justitiam, quam dicendo nos esse justos: sic tamen ut cum justitiam dicit esse, justos participes facti sumus: sed quemadmodum dicitur, Magna ibi juventus est, pro multis juvenibus; sic dicitur justitia, ut intelligantur justi. Audite hoc ipsum evidentius, eodem dicente Apostolo, Ut nos, inquit, simus justitia Dei in ipso . Nos simus justitia, non nostra, sed Dei; ab illo accepta, non a nobis assumpta;
Abbreviated transcription (Latin):
trectant: Nunquid & illud uarium in
codicibus reꝑunt. nescitis qr corpora
ur̃a templum in uob. ẽ sp̃s scĩ quẽ ha
betis ado: Quid aut̃ insanius magisq
sacrilegium .ẽ quã ut quisq dicere
audeãt m̃bra xp̃i templum eẽ creaturȩ
minoris scđm ipsos quã xp̃c ẽ Alio
enim loco dic̃. Corpora ur̃a m̃bra
st̃ xp̃i. Si aut̃ quae m̃bra st̃ xp̃i tem¬
plum ẽ. sp̃s scĩ : non. ẽ creatura sp̃s sc̃s.
quia cui corpus nr̃m templum exhibe¬
mus. necesse ẽ ut huic eam seruitutẽ
dm̃ in corpore ur̃o.¬
udisas dicentẽ apłm ꝓaulum.
Nos enim sumus circũcisio :
qui spũi dĩ seruimus. Scio plerosq
codices hab̾e : qui spũ dõ seruimus.
Quantum aut̃ inspicere potuimus
plures greci hoc habent. qui sp̃iu dĩ
seruimus Sed non ibi quȩstio ẽ Mani¬
festum . ẽ enim utrumq et congruum
et non carne sed sp̃u dõ seruimus.
Carne enim seruit dõ: qui de rebus car¬

Expanded text:
tractant, numquid et illud uarium in tractant, numquid et illud uarium in codicibus reperiunt: nescitis, quia corpora uestra templum in uobis est spiritus sabetis a Deo? Quid autem insanius magisque sacrilegum est, quam ut quisquam dicere audeat membra Christi templum esse creaturae minoris, secundum ipsos quam Christus est? Alio enim loco dicit: Corpora vestra membrasti. Si autem quae membra sunt Christi, templum est Spiritus sancti, non est creatura Spiritus sanctus: quia cui corpus nostrum templum exhibemus, necesse est ut huic eam servitutem um in corpore udistis dicentem apostolum Paulum, Nos enim sumus circumcisio, qui spiritui Dei servimus. Scio plerosque codices habere, Qui spiritu Deo servimus. Quantum autem inspicere potuimus, plures graeci hoc habent, Qui spiritui Dei servimus. Sed non ibi quaestio est. Manifestum est enim utrumque, et congruum et non carne, sed spiritu Deo servimus. Carne enim servit Deo, qui de rebus car