comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Legales autem questiones has fa̾cit scripti et uoluntatis quã ipse uocat kała.¬
pisson Raitit aistbi .i. dc̃m et exceptionem quoꝵ prius ei cu õibus cõ¬
mue est exceptioĩs nomen minꝰ usitatu tm̃ racionatiuu ambiguitatis legũ
cõtrariaꝵ. Albuciꝰ eadem diuisione usus detrahit tr̾aslationẽ subiciens ea
iuridiciali. In legalibus quoq q̃ombus nullu putat esse qui dicat᷑ racioci¬
natiuus. Scio plures inuenturos ad huc qui legere uoleat studiosiu s antiqͦs
Sed ne hec quoq extesserint modu uereor. Ipse me paulu in alia ꝙͣ prius
habueri opĩone nũc esse confiteor et fortasse tutissimu erat modo fame str¬
denti nichil ex eo mutari qd multis annie. nõ sensissem modo ueretia ypes¬
seuenue. d uon su sineo esse coscius michi dissimulanti meo p̃sertiu oꝑe qd add bonorũ

Expanded text:
legales autem quaestiones has fecit, scripti et voluntatis quam ipse vocat legales autem quaestiones has fecit, scripti et voluntatis quam ipse vocat  id est dictum et exceptionem, quorum prius ei cum omnibus commune est, exceptionis nomen minus usitatum, ratiocinativum, ambiguitatis, legum contrariarum. Albutius eadem divisione usus detrahit translationem, subiiciens eam iuridiciali. in legalibus quoque quaestionibus nullum putat esse, qui dicatur ratiocinativus. scio plura inventuros adhuc, qui legere antiquos studiosius volent, sed ne haec quoque excesserint modum vereor. ipse me paulum in alia, quam prius habuerim, opinione nunc esse confiteor. et fortasse tutissimum erat famae modo studenti nihil ex eo mutare, quod multis annis non sensissem modo, verum etsem. sed non sustineo esse conscius m
Abbreviated transcription (Latin):
fere eadem s certis destinatieq psonis queratur an ille iuste hoc fecerit uł
bene. Nec me fallit in primo Ciceronie rbetorice aliam esse loci negocialis in¬
terp̃tatione cu ita scriptu sit. Negotialis est in qua quid uiris ex ciuili mo¬
re ⁊ equitate sit consideratu an diligentie pesse apud nos uiris cõsulti ex isti¬
mantu. S quod ip̃ius de his libris iudiciu fuerit supradixi. Sunt eni ue¬
lut res geste in hos cõmentarios quos ad olescens deduxerat scola et si quasi
m his culpa tradentie est siue cum mouit ꝙ heimagoras pͥma ĩ hoc loco posu¬
Sed Cicero quide his pulcherimos illos de oratore sustituit Ideoq culpari
tanꝙͣ falsa p̾cipiat non potest. Nos ad he: magora trãslationẽ hic pͥmus õiu
tradidit ꝙ̃̃ꝙ semina eiꝰ quedam citra nomen ip̃m apud aristotilem reꝑiũt᷑.

Expanded text:
fere eadem sed certis destinatisque personis quaerantur: an ille iuste hoc fecerit, vel fere eadem sed certis destinatisque personis quaerantur: an ille iuste hoc fecerit, vel bene nec me fallit, in primo Ciceronis rhetorico aliam esse loci negotialis interpretationem, cum ita scriptum sit: negotialis est, in qua, quid iris ex civili more et aequitate sit, consideratur; cui diligentiae praeesse apud nos iurisconsulti existimantur. sed quod ipsius de his libris iudicium fuerit, supra dixi. sunt enim velut regestae in hos commentarios, quos adolescens deduxerat, scholae, et si qua est in his culpa, tradentis est, sive eum movit id, quod Hermagoras prima in hoc loco posused Cicero quidem his pulcherrimos illos de Oratore substituit, ideoque culpari, tanquam falsa praecipiat, non potest. nos ad Hermagoran. trans lationem hic primus omnium tradidit, quanquam semina eius quaedam citra nomen ipsum apud Aristotelen reperiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
tamꝙ̃ instatu alio qui ab hermagora inte: spẽs iuridicialee. usitatu. Aliis seꝑte
esse placuit a quibus nõ tr̃aslatio nec ꝙͣtitas nec cõparatio recepta est. S ĩ hoꝵe
triu locu subdite quatuo: legales adiecteq illis tribus rationibus. Alii ꝓuene¬
runt usq ad octo translatione ad septem supiores adiecta a quibusdam deinde
diuisa oro est ut status rationales appellarẽt questiones ꝙͣ ad mõu supͣdixi lega¬
les in illis de re in his de scripto querẽtur: quidam ĩ diuersis hos status esse illa ᷤ
q̃ones maluerũt. Sed alii rationales tres ꝓutauerũt an sit quid sit quale sit.
bono esse uel malo.hanc ita diuidit de appetendis ⁊ fugiendis que est pars
deliberatiua. de ꝑsona ea oñditur lauclatiua. negocialem qua p̃gmaticem uocat
ĩ qua de rebus ip̃is queritur remoto ꝑsonaꝵ cõplexu ut sit ne liberi qui est asẜ¬
tione an diuitie suꝑbiam pariant an iustu quid an bonu sit Iudicialem ĩ qua

Expanded text:
am, in statu, alioqui ab Hermagora inter species iuridiciales usitatum. aliis septem esse placuit; a quibus nec translatio nec quantitas nec comparatio recepta est, sed in horum trium locum subditae quattuor legales adiectaeque tribus illis rationalibus. alii pervenerunt usque ad octo, translatione ad septem superiores adiecta. A quibusdam deinde divisa ratio est, ut status rationales appellarent, quaestiones quemadmodum supra dixi legales, ut in illis de re, in his de scripto quaereretur. quidam in diversum hos status esse, illas quaestiones maluerunt. sed alii rationales tres putaverunt, An sit? quid sit? quale sit? bono esse, vel malo. hanc ita dividit, de appetendis et fugiendis, quae est pars deliberativa; de persona, ea ostenditur laudativa; negotialem, quam πραγματικήν vocat, in qua de rebus ipsis quaeritur, remoto personarum complexu, ut, Sitne liber qui est in assertione, an divitiae superbiam pariant, an iustum quid, an bonum sit. iuridicialem , in qua
Abbreviated transcription (Latin):
mu existimes ducunt sic ex quisita ⁊ interi ambiguitates. nõ qͣi ceratine aut
aba quẽ cculis eutmularibus muderet ex multis. Atq interi contra hi quo
eaꝵe similis est quibus constat sed ꝓprias uires ex oĩbus sumit et iuta aĩalia
mellis illu imnuitabilem humane rõm sapore uario flore ac succoꝵ gn̾e
ꝓficiunt. Nos mirabimur si or̃o qua m̃chil p̃stantius hõi dedit ꝓuidentia plu¬
ribus artibus eget que ẽt cũ se nõ ostendũt ĩ dicendo nec ꝓferũt uim
tñ occulta suggerũt et tacite qͦ sentumt᷑. Fuit aliquis sine hie disertus.
Ast ego oratore uolo. nõ multu adiciunt. s eque nõ erit tot᷑u cui uel pai¬
ui deerunt et optimũ ꝗdem hunc esse cõueniet cuiꝰ ẽt si ĩ arduo spes est
nos tñ p̾cipiamus oĩa ut salte plura facit. S cͥu desiciat aũis. Nã enim

Expanded text:
mum aestimes, ducunt sicut exquisitas interim ambiguitates; non quia ceratinae aumum aestimes, ducunt sicut exquisitas interim ambiguitates; non quia ceratinae aualia, quae oculis aut vulneribus medentur, ex multis atque interim contrariis quoearum similis est, ex quibus constat, sed proprias vires ex omnibus sumit; et nuta animalia mellis illum inimitabilem humanae rationi saporem vario florum ac sucorum genere perficiunt: nos mirabimur, si oratio, qua nihil praestantius homini dedit providentia, pluribus artibus egeat, quae, etiam cum se non ostendunt in dicendo nec proferunt, vim tamen occultam suggerunt et tacitae quoque sentiuntur? fuit aliquis sine iis disertus : sed ego oratorem volo. non multum adiiciunt : sed aeque non erit totum, cui vel parva deerunt; et optimum quidem hoc esse conveniet; cuius etiamsi in arduo spes est, nos tamen praecipiamus omnia, ut saltem plura fiant. sed cur deficiat animus? natura enim
Abbreviated transcription (Latin):
ue snia ꝑtinet scire ꝙ̃ admou̾ ĩdicta linea cõstitui trianguli equis lateribus possĩt
et quo melius uł defendet reu uł roget cõsilia qui cõcitare sonos nõibus et spaciis
distinxerit eminerent ẽt fortasse multos ꝙͣ libet utiles fore qui nec grometre
audiuerũt nec musicos nisi bac cõi uoluptate aurũi ĩtelligant. Quibus ego pri
mu ħ iudeo qd̾.M. cicero scripto ad brutu libro freq̃ntius testatur. Non eĩ a no¬
bis ĩstitui oratore qui sit aut fuerit s ymagine quanda cõcepisse Nos aĩo ꝑfe¬
cti illius ex ulla ꝑte cessanteᷤ. Nam ⁊ sapiente formantes cu qui sit futurus
cõsumatus undiq et ut dicũt mortales quida. deus nõ modo cogitatione ea¬
celestiu uel mortaliu put̾ant ĩstituendu s ꝑ queda parua sane si ip̃a de¬

Expanded text:
sententiam pertinet, scire, quemadmodum data linea constitui triangula aequis lateribus possint? sententiam pertinet, scire, quemadmodum data linea constitui triangula aequis lateribus possint? aut quo melius vel defendet reum vel reget consilia, qui citharae sonos nominibus et spatiis distinxerit? enumerent etiam fortasse multos quamlibet utiles foro, qui nec geometren audierint nec musicos nisi hac communi voluptate aurium intelligant. quibus ego primum hoc respondeo, quod M. Cicero scripto ad Brutum libro frequentius testatur, non eum a nobis institui oratorem, qui sit aut fuerit, sed imaginem quandam concepisse nos animo perfecti illius et nulla parte cessantis. nam et sapientem formantes eum, qui sit futurus consummatus undique et, ut dicunt, mortalis quidam deus, non modo cognitione caelestium vel mortalium putant instruendum, sed per quaedam parva sane, si ipsa de
Abbreviated transcription (Latin):
audent s dicunt YpEuaoc ut ĩ illo que uitulu assue uerat ferre tauru ferebat
In his õibus et declinatio ꝑ costem ducitu casus ⁊ ta factoꝵ ꝙͣ̃ dictoꝵ rõ est. Narra¬
tiunculas a poetis celebratas noticie ca nõ eloquentie tractandas puto ceteras maio¬
ris oꝑis ac sp̃e litini p̃ceptores relinquendi. Necessaria gramaticis fecerũt greciꝰ
magis opu suor et onera et modu norũt
Ec de gramatica ꝙͣ breuissime potui nõ ut oĩa dicere sectatꝰ. quod ĩfinitum¬
P erat: sed ut maxime necessaria. Nunc de ceteris artibus quibus instituẽdos¬
o̾ prius ꝙͣ rhetori tradantu ꝓueros existimo strictim subiunga: ut efficia¬
sine orandi scĩa pñt. Nec rursus ad efficiendu oratore satis ualent sole an autez
sint huic oꝑi necessirie queritu. Nam quida inqͣuiunt ad agenda cã. dicendam

Expanded text:
audent sed dicunt χρειῶδες, ut Milo , quem vitulum adsueuerat ferre, taurum ferebat. audent sed dicunt χρειῶδες, ut Milo , quem vitulum adsueuerat ferre, taurum ferebat. in his omnibus et declinatio per eosdem ducitur casus, et tam factorum quam dictorum ratio est. narratiunculas a poetis celebratas notitiae causa non eloquentiae tractandas puto. cetera maioris operis ac spiritus Latini rhetores relinquendo necessaria grammaticis fecerunt; Graeci magis operum suorum et onera et modum norunt. haec de Grammatice, quam brevissime potui, non ut omnia dicerem sectatus, quod infinitum erat, sed ut maxime necessaria; nunc de ceteris artibus, quibus instituendos, priusquam rhetori tradantur, pueros existimo, strictim subiungam, ut efficiasine orandi scientia possunt nec rursus ad efficiendum oratorem satis valent solae, an sint huic operi necessariae quaeritur. nam quid, inquiunt, ad agendam causam dicendamve
Abbreviated transcription (Latin):
quod opus ẽt cõsumatis ꝓfessoribus difficile qui comode tractau̾it cuicunq di¬
scendo sufficiet snĩe qͦ chrue et acrilogie uł et himolggie subiectꝰ dictoꝵ rõ¬
nibus apud gramaticos scrib̾antur q initiu ex lectione ducunt quoꝵ õiu si¬
milis est r̃o forma diuersa qr snĩa uniuersalis uox est ethimologia ꝓsonis
continetur chuaꝵ plura gn̾ã traduntu unũ simile sĩe qd̾ est positu ĩ uo¬
ce simplici dix̃ ille aut dicere solebat. Alteꝵ qd est ĩ reponendo. ĩterogatꝰ
ille et cu hoc ei dictu esset respondit serciu hiuic rb dissimile cũ qs birisset
aliquid uel fecisset et ĩ ip̃oꝵ factis esse chiria putant ut crate cũ ĩdoctũ puerũ
uidisset pedagogu eius ꝑcussit Et aliud pene par ei qd̾ tñ eode noĩe appellare nõ

Expanded text:
quod opus etiam consummatis professoribus difficile qui commode tractaverit, cuicunque diquod opus etiam consummatis professoribus difficile qui commode tractaverit, cuicunque discendo sufficiet. sententiae quoque et chriae et ethologiae subiectis dictorum rationibus apud grammaticos scribantur, quia initium ex lectione ducunt; quorum omnium similis est ratio, forma diversa, quia sententia universalis est vox, ethologia personis continetur. chriarum plura genera traduntur: unum simile sententiae, quod est positum in voce simplici, dixit ille, aut, dicere solebat; alterum, quod est in respondendo, interrogatus ille, vel, cum hoc ei dictum esset, respondit; tertium huic non dissimile, cum quis dixisset aliquid, vel fecisset. etiam in ipsorum factis esse chriam putant, ut crates , cum indoctum puerum vidisset, paedagogum eius percussit; et aliud paene par ei, quod tamen eodem nomine appellare non
Abbreviated transcription (Latin):
lirusqr d deridicubi queda ẽt impuda unde improbissime cuiq pleraq fugit᷑ndi
lictucu est adeo ut dẽ libris totis est autoribus ut succurit mentia̾tur tutoq¬
ĩ uetari qli numꝙͣ fuere nõ possunt. Nam ĩ notioribus freq̃ntissime dep̃hen¬
ditil a curiosis ex quo inter ui.tutes gramatici hẽbitu aliqua neserre.
E d finr̾e quidem sunt ꝑtes. due sunt quas hec ꝓfessio policetur .i. rõ
loquendi et enariatio autoꝵ quoꝵ illam methodicen hanc hostori¬
ł cem uocant adiciamus tame eoꝵ cure queda dicendi pͥmordia ꝗ¬
bu⁊ etat̃is nundu rhetore capientis ĩstituat Igitur esopi fabellas que fabu
lis nutriculaꝵ proxime succedũt nariare sermone puro et nichil se supͣ mo¬
du extolende deide eande gracilitate stilo exigere cõdiscant uersus pͥmo
soluere mox mutatis uerbis interpretari tamen pharaphr̾asi audacius uer¬
tere qua et breuiare queda et exornare saluo modo poete sensu ꝓmittitu

Expanded text:
icula quaedam, quaedam etiam pudenda; unde improbissimo cuique pleraque fingendi licentia est, adeo ut de libris totis et auctoribus, ut succurrit, mentiantur tuto, quia inveniri qui nunquam fuere non possunt: nam in notioribus frequentissime deprehenduntur a curiosis. ex quo mihi inter virtutes grammatici habebitur aliqua nescire. et finitae quidem sunt partes duae, quas haec professio pollicetur, id est ratio loquendi et enarratio auctorum, quarum illam methodicen hanc historicen vocant. adiiciamus tamen eorum curae quaedam dicendi primordia, quibus aetates nondum rhetorem proxime succedunt, narrare sermone puro et nihil se supra modum extollente, deinde eandem gracilitatem stilo exigere condiscant; versus primo solvere, mox mutatis verbis interpretari, tum paraphrasi audacius vertere, qua et breviare quaedam et exornare salvo modo poetae sensu permittitur.
Abbreviated transcription (Latin):
sice propriu S ne hẽc quidem p̃sumenda ꝓꝰ est ut nõ interi cõtẽti¬
simus ex .G. gracetu p̃cipui suoꝵ tp̃oꝵ oratoris. Sui cõcion̾ati cõsistens
post eu musicus fistula quam tonario uocant modos quibus deberepĩ¬
tendi m̃istrabat. hec ei cura inbbntuibidissimas ationes et pel tercati op¬
timates uel im timenti suit. libet. ꝑp quospani ĩꝑitioe̾si ẽt crassidre ut
uocant musa dubititione huius erilitatis exim̃ slam poctas gerte legendos
oratori futuro concesẜint slon tubi sine musice̾ at siquis tamdecusẽ
est ut de aliis dubitet illos ofrre qui carmina ad liran cõpesuerunt heo diutiꝰ
forenti dicenda ne si hoc studiu uehit nduu parcipem. sium uõ antiquitus
usq achirone ath acbilo ae ur̃a pp̃ra apͥud onla qui m̃o legitiiau asceplina

Expanded text:
sices propriusices propriumplo C. Gracchi, praecipui suorum temporum oratoris, cui contionanti consistens post eum musicus fistula, quam τονάριον vocant, modos, quibus deberet intendi, monstrabat. haec ei cura inter turbidissimas actiones vel terrenti optimates vel iam timenti fuit. libet propter quosdam imperitiores etiam crassiore, ut vocant, Musa dubitationem huius utilitatis eximere. nam poetas certe legendos oratori futuro concesserint: num igitur hi sine musice? ac si quis tam caecus animi est, ut de allis dubitet, illos certe, qui carmina ad lyram composuerunt. haec diutius forent dicenda, si hoc studium velut novum praeciperem. cum vero antiquitus usque a Chirone atque Achille ad nostra tempora apud omnes, qui modo legitimam disciplinam
Abbreviated transcription (Latin):
orator disseramꝰ. Numeros music᷑a habet duplices in uocibus et corpore.A
triusq c̃ĩ rei aptus quidam mõus d̾sideratur uocis r̃onẽ. Aristorenus musicus
offensa copulatio uocu ĩ agendo suꝑuac᷑uaᷤ est : aut nõ cõpositio et sonue
ĩ or̃one quoq uarie ꝓ reꝵ m̃o adhibetu sic ĩ musica. Nanq et uoce ⁊ modu¬
latione grandia clate iocunda dulciter moderata lenitei canit. totaq arte
consentit cu eoꝵ que dicuntu affectibus atqui ĩ orando ꝙͦ intentio uocis
remissio flexus ꝑtinet ad mouendos audientiu effectus. Alia quoq et col¬
locutioni ⁊ uocis ut eodem utatu uerbo modulitione cõcitatione iudi¬
cum alia miẜicordia impetramus ¶ Cum aũt organis quibus sermo ⁊
peti põt ĩ quo ꝑs actioni nõ m̃ima consistit qua de re sepositus est no
bis locus agendus. ¶ Habebit ĩ pͥmis curam uocis orator quid tam muu¬

Expanded text:
orator, disseramus. numeros musice duplices habet in vocibus et in corpore, orator, disseramus. numeros musice duplices habet in vocibus et in corpore, utriusque enim rei aptus quidam modus desideratur. vocis rationem Aristoxenus musicus offensa copulatio vocum, in agendo supervacua est; aut non compositio et sonus in oratione quoque varie pro rerum modo adhibetur sicut in musice. namque et voce et modulatione grandia elate, iucunda dulciter, moderata leniter canit, totaque arte consentit cum eorum quae dicuntur adfectibus. atqui in orando quoque intentio vocis, remissio, flexus pertinet ad movendos audientium adfectus, aliaque et collocationis et vocis ut eodem utar verbo modulatione concitationem iudicis, alia misericordiam petimus; cum etiam organis, quibus sermo expeti potest; in quo pars actionis non minima consistit, qua de re sepositus nobis est locus. age , non habebit imprimis curam vocis orator? quid tam mu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ stitu pͣnros intiquitꝰ solitos esse demõstrat et apud menadrũ ypholimeo se¬
nex qui reposcenti filiu pr̃i uelut rõne ĩpendioꝵ q̃ ĩ educatione cõtulerit
opponens se psalteriis et geometris multa dĩc dedisse nde et ille mos ut
ĩ cõuiuii ⁊ post cenq cucũferetur lira cuiꝰ cũ se impedimẽtu themistodes
confessus esset ut uerbis ciceronis utar est habitus indoctior. S ueteru
quoq rominoꝵ epulis fides ac tibus adhbere moris fuit. uersus quoq
silioꝵ habent cͥariien. Que cu oĩa sint amłma rege ĩstituta faciunt ma¬
infestu ne illis quide̾ qui rudes ĩ bellicosi uidentui curam musice ꝙͣtu
lla recipitbat etas defusse. Deniq ĩ puribim usq gͥfẽcoꝵ. celebratũ est¬
indoctos. a musis atq grecis abesse ¶ Ueru quid ex hĩs ꝓpric petat futurꝰ

Expanded text:
institui pueros antiquitus solitos esse demonstrat, et apud Menandrum in Hypobolimaeo seinstitui pueros antiquitus solitos esse demonstrat, et apud Menandrum in Hypobolimaeo senex, qui reposcenti filium patri velut rationem impendiorum, quae in educationem contulerit, exponens, psaltis se et geometris multconviviis post cenam circumferretur lyra; cuius cum se imperitum Themistocles confessus esset ut verbis Ciceronis utar, est habitus indoctior. sed veterum quoque Romanorum epulis fides ac tibias adhibere moris fuit. versus quoque Saliorum habent carmen. quae cum omnia sint a Numa rege instituta, faciunt manifestfuisse. denique in proverbium usque Graecorum celebratum esindoctos a Musis atque a Gratiis abesse. verum quid ex ea proprie petat futurus
Abbreviated transcription (Latin):
durissimaꝵ lacedemoniis legũ auctor musice disciplina probauit. atq eam
nã ip̃a uidetur ad tollerandos facilius labores uelut muneri nobis dedisse
siquidem et retingẽ cantus ortaru nͨ solu ĩ his oꝑibus ĩ quibus pluri¬
mu conatus p̃eutite aliqua iocunda uoce cospirat. sod t̾t singuloꝵ fati¬
gatio qualibet seruili modulatione solatu¶Landem a ẜuo dic̃e ar
nus ẽt subiecta gramlatic̃ musice put auerũt. et eosoe utriusq rei p̃ceꝑtores
fuisse cu sopbr̃õ ondit nunoꝵ quide script᷑oꝵ s quẽ plato adco ꝓbauit ut sup¬
positos capiti libros eius cu morẽtui habuisso tradatur. Tuͣm eupolis ꝓprd
que prodemus et music̾a et lr̃at docet. Es marithas qui est yꝑbolus nichis
se ex musicis scire nisi lrac coficetur. Aristophanẽs quoq nõ uno libro sic

Expanded text:
durissimarum Lacedaemoniis legum auctor, musices disciplinam probavit. atque eam durissimarum Lacedaemoniis legum auctor, musices disciplinam probavit. atque eam natura ipsa videtur ad tolerandos facilius labores velut muneri nobis dedisse, si quidem et remigem cantus hortatur; nec solum in iis operibus, in quibus plurium conatus praeeunte aliqua iucunda voce conspirat, sed etiam singulorum fatigatio quamlibet se rudi modulatione solatur. laudem adhuc dicere artnus etiam subiectam grammaticen musicae putavefuisse cum Sophron ostendit, mimorum quidem scriptor sed quem Plato adeo probavit, ut suppositos capiti libros eius, cum moreretur, habuisse credatur, tum Eupolis, apud quem Prodamus et musicen et litteras docet, et Maricas, qui est Hyperbolus, nihil se ex musice scire nisi litteras confitetur. Aristophanes quoque non uno libro sic
Abbreviated transcription (Latin):
opimone et uulgauerĩt mundũ ip̃ rõne esse cõpositu qua postea sit lira imi¬
tata nec ullo m̃o cõtenti dissimiliu cõcordia qu̾a uocãt armonia sonũ quoq
his motibus dederit. Nam plato t̾um aliis quibusda tu p̃cipue ĩtimeo ne
emiscebat duces maximos et fidibus et tibiis cecinisse traditũ est. exercitus
la crdemomor musicis accensos modis. Quid aũt aliud ĩ nr̃is le gionibus cot¬
nua tibie faciunt quoꝵ concentus ꝙͣtu est uehementior tantũ romana in
bellis gloria ceteris prestat. Non igitu frustra plito ciuili uiro quem. Zo¬
aculon uocant necessariam musicam credidit. et euie scete que aliit se¬
uerissima aliis asperintia uidetu. principes uac fuere sina ut existutu¬
rent sapientu aliquos nõnulla oꝑam his studiie accomodaturos. ligurgꝰ

Expanded text:
opinionem vulgaverint, mundum ipsum ratione esse compositum, quam postea sit lyra imiopinionem vulgaverint, mundum ipsum ratione esse compositum, quam postea sit lyra imitata, nec illa modo contenti dissimilium concordia, quam vocant ἁρμονίαν, sonum quoque iis motibus dederint. nam Plato, cum in aliis quibusdam tum praecipue in Timaeo, ne erubescebat? duces maximos et fidibus et tibiis cecinisse traditum et exercitus Lacedaemoniorum musicis accensos modis. quid autem aliud in nostris legionibus cornua ac tubae faciunt? quorum concentus quanto est vehementior, tantum Romana in bellis gloria ceteris praestat. non igitur frustra Plato civili viro, quem πολιτικὸν vocat, necessariam musicen credidit. et eius sectae, quae aliis severissima aliis asperrima videtur, principes in hac fuere sententia, ut existimarent sapientium aliquos nonnullam operam his studiis accommodaturos. et Lycurgus,
Abbreviated transcription (Latin):
nitu. Alteꝵ uõ ꝙ rudes ꝙ̃ atq agrestes aios admiratiõe mulc̾ẽt nõ feras
m̃o sed sara ẽt siluasq duxisse posteritatis memorie traditũ est. Et thi¬
magenes autor est õiu ĩ litteris studioꝵ antiquissima musica extitisse
Et testimonio sunt clarissimi poete apud quos inter regalia conuuia laudes
herou atq deoꝵ ad cichara canebantur. Iopas uõ ille uirgilii nõne canit
eriante luna solisq labores et ꝙͣ. quibus certe pala cõfumat auctor emi.¬
nentissimus musica cũ diuinar ẽt reꝵ cognitiõe ẽt cõiũctã. Quod si da¬
tur erit ẽt oratori necessaria siquide ut diximꝰ hec qͦ pars que ab oratori¬
bus relicta a pħis est occupata nr̃i oꝑis fuit. at sine õiui taliu scĩa nõ pc̃t
esse ꝑfecta eloquentia.atq claros noĩe sapĩe uiros nemo dubitauerit stu¬
diosos musicos fuisse. Cum pictagoras ac eu sequuti accepta sine dubio antiꝗtꝰ

Expanded text:
 rudes quoque atque agrestes animos admiratione mulceret, non feras modo sed saxa etiam silvasque duxisse posteritatis memoriae traditum est. itaque et Timagenes auctor est, omnium in litteris studiorum antiquissimam musicen extitisse, et testimonio sunt clarissimi poetae, apud quos inter regalia convivia laudes heroum ac deorum ad citharam canebantur. lopas vero ille Vergilii nonne canit errantem lunam solisque labores et cetera? quibus certe palam confirmat auctor eminentissimus, musicen cum divinarum etiam rerum cognitione esse coniunctam. quod si datur, erit etiam oratori necessaria, siquidem ut diximus haec quoque pars, quae ab oratorbus relicta a philosophis est occupata, nostri operis fuit, ac sine omnium talium scientia non potest esse perfecta eloquentia. atque claros nomine sapientiae viros, nemo dubitaverit, studiosos musices fuisse, cum Pythagoras atque eum secuti acceptam sine dubio antiquitus
Abbreviated transcription (Latin):
comi rotres sunnit facti gn̾aler statis quib et siccto ĩ oratore utitui et oĩa que auti
coñi dirt siuan i. ant ũ corteritionẽ ueniant cõtinci putat sit ne ꝗd sit qualt sit quo r
pona urdiera sunt ꝙ ut dicenda sint Idem potroclos sentit. tres fecit ꝙ .al. antoue
luerlmbet ut lege si illu quoq ut uste fecisse iudxamit. Secuti antomiu aꝑtius uo¬
luerunit eosdemstatus distingũe. Itaq dixerunt cõrecturalem legaltm uridicialc.
qui et unreo do plattut.ho a deinde fecerant sp̃es ita ut legali subucerent sinitione⁊ alio

Expanded text:
rimis tres sunt facti generales status, quibus et Cicero in Oratore utitur, et omnia, quae aut in controversiam aut in contentionem veniant, contineri putat, Sitne? quid sit? quale sit? quorum nomina apertiora sunt, quam ut dicenda sint. idem Patrocles sentit. tres fecit et M. Antonius ctum habet, ut lege, sed illum quoque, ut iuste fecisse videamur, secuti Antonium apertius voluerunt eosdem status distinguere. itaque dixerunt coniecturalem, legalem, iuridicialem; qui et Verginio placent. horum deinde fecerunt species, ita ut legali subiicerent finitionem et alios,
Abbreviated transcription (Latin):
parua nimiu ⁊ ĩpedimẽta q̃ maius aliquid agendi putent nec ip̃e usq¬
id extrema anxictate et ĩ tptas cauillatioe ⁊ descendendũ. Atq bi⁊ ĩge¬
na concidi et cõminui credo. Sed michil ex gr̃amatica nocuerit isi quod supua¬
cuu est an iõ minore .M. tulius orator quod idem artis huius diligeatissĩms
fuit ⁊ ĩ filio ut epłis apparet recteq loquendi asper quoq exactor. Aut ĩde .G. ce¬
saris fregerunt editi de analogia libri aut ueo minus messala intidus qr quosda to¬
tos libellos non uerbis mo singus s ẽt lrĩs dedit. Non obstant hec discipline ꝑ il¬
las eintibus s et̃ illas herentibus. ¶ Suꝑest lectio ĩ qua puer ut sciat ubi spiritu
suspendere debert quo loco uersu distingũe ubi claudatur sensus uñ ĩciput᷑ qñ
utolenda uel sũmittenda sit uox. Qind qͦs flexu quid lentius cõcitatꝰ cele̾rius le¬

Expanded text:
parva nimium et impedimenta quoque maius aliquid agentibus putent. nec ipse parva nimium et impedimenta quoque maius aliquid agentibus putent. nec ipse ad extremam usque anxietatem et ineptas cavillationes descendendum atque iis ingenia concidi et comminui credo. sed nihil ex grammatice nocuerit, nisi quod supervacuum est. an ideo minor est M. Tullius orator, quod idem artis huius diligentissimus fuit et in filio ut epistolis apparet recte loquendi asper quoque exactor? aut vim C. Caesaris fregerunt editi de analogia libri? aut ideo minus Messala nitidus, quia quosdam totos libellos non verbis modo singulis sed etiam litteris dedit? non obstant hae disciplinae per illas euntibus sed circa illas haerentibus. superest lectio, in qua puer ut sciat, ubi suspendere spiritum debeat, quo loco versum distinguere, ubi claudatur sensus, unde incipiat, quando attollenda vel summittenda sit vox, quo quidque flexu, quid lentius, celerius
Abbreviated transcription (Latin):
cerat Illud nunc meliꝰ ꝙ cui tribus quas p̾posui lrĩs enotamꝰ ĩ quo pue¬
ris nobis ad pingue sane sonũ . Q. et or. utebantur tm̃ ⁊ ab illo qui distĩ¬
guerctur qui que scribuntur alr ꝙͣ enunciant᷑. Nam et gauis. gͦ. lr̃a signa¬
nat et clarissimos et cõsules geminata eadem lr̃a legimus. et subuarcũ
tribus lrĩs notatur.c̾. tertia oñdit. Multa sunt gn̾iͣs huiꝰ.S hec qͣ
do obtinuerit scribendu sit quicq quo m̃o q̃o sonat iudio. Hic eĩ est
usus lr̃aꝵ ut cõstidiant uoces ⁊ uelut depositu reddant legentibus itaq
id exprim̃e debent quod dicturi sumus. he fere sunt emendate loq̃ndi
scribendiq ꝑtes duas reliquas signanter ornateq dicendi. Non qui¬
dem gr̃amaticis aufero. Sed cũ michi officia rhetoris suꝑsint maiori
opi rẽseruo. Reddit aũt illa cogitatio quosdam fore qui hec que dixiꝰ

Expanded text:
cerat. illud nunc melius, quod cui tribus, quas praeposui, litteris enotamus; in quo puecerat. illud nunc melius, quod cui tribus, quas praeposui, litteris enotamus; in quo pueris nobis ad pinguem sane sonum qu et oi utebantur, tantum ut ab illo qui distingueretur. quid ? quae scribuntur aliter quam enuntiantur? nam et Gaius C littera significanat; et columnam et consules exempta n littera legimus; et Subura, cum tribus litteris notatur, c tertiam ostendit. multa sunt generis huius; sed haecdo obtinuerit sic scribendum quidque iudico, quomodo sonat. hic enim est usus litterarum, ut custodiant voces et velut depositum reddant legentibus, itaque id exprimere debent quod dicturi sumus. hae fere sunt emendate loquendi scribendique partes; duas reliquas significanter ornateque dicendi non equidem grammaticis aufero, sed cum mihi officia rhetoris supersint, maiori operi reservo. redit autem illa cogitatio, quosdam fore, qui haec quae diximus
Abbreviated transcription (Latin):
At ueterũ comicoꝵ adhuc litteris inuenitur. beri ad me uenit qd̾ ide
ĩ epłie augusti quis sun manu scripsit aut emendauit dep̃henditur Quid
non cato censorius dica et facia dice ⁊ face scripsit eundeq ĩ ceterrs
que similiter cadunt mõu tenuit qd ex uet̾ibus eiꝰ libris maĩfestũ esti
et a messala ĩ libro de .s. lia positũ sibe et qua se scriptu ĩ multoꝵ libris.
died an hoc uoluerũt iutores nescio. Tituliuiu ita his usu ex pediano ꝯ¬
peri qui et ip̃e cu sequebatur hec nos . I. lr̃a finimꝰ Quid dica uortices ⁊
uorsus uertisse dicitur. Nostri p̃ceptores ceruu seruuq uet o lrĩs scri¬
ꝑscrunt qr subiecta sibi uocalis miiu sonũ coalesce̾ ⁊ cõfundi nequiret
Nunc n gemina sc̾ribitit ea r̃one qua rcodi neutro sane m̃o uox quam
sentimꝰ aficitur. Nec ĩutiliter claudiꝰ ab eolica illa ad hos usus lr̃as adie¬

Expanded text:
at veterum comicorum adhuc libris invenio heri ad me venit; quod idem at veterum comicorum adhuc libris invenio heri ad me venit; quod idem in epistolis Augusti, quas sua manu scripsit aut emendavit, deprehenditur. quid ? non Cato Censorius dicam etfaciam dicem et faciem scripsit, eundemque in ceteris, quae similiter cadunt, modum tenuit, quod et ex veteribus eius libris manifestum est et a Messala in libro de s littera positum? sibe et quase scriptum in multorum libris est, sed an hoc voluerint auctores, nescio; T. Livium ita his usum ex Pediano comperi, qui et ipse eum sequebatur; haec nos i littera finimus. quidptores seruum ceruumque u et o litteris scripserunt, quia subiecta sibi vocalis in unum sonum coalescere et confundi nequiret; nunc u gemina scribuntur ea ratione, quam reddidi; neutro sane modo vox, quam sentimus, efficitur. nec inutiliter Claudius Aeolicam illam ad hos usus litteram adie
Abbreviated transcription (Latin):
dam ẽt ĩterponũt ut ĩ Ancłñi qr ethimologia ex diuisione ĩ trisillabis facta
desideret ea lr̃a ac sillaba cuius secunda nunc e lr̃a ponimꝰ uarie ꝑ a ⁊
i efferebant quida semꝑ ut greci quida singulariter tm̃ cũ ĩ dtm̃ ued ge¬
netiuu casu ĩcidissent. Unde pietas. uestis. et aulai: uirgilius amantissimꝰ
uetustatis carm̃ib ĩseruit ĩ isdem plurali nũo e utebant᷑ his silae galbae
est ĩ hac qͣ parte lucilii p̃ceptu qd̾ qr pluribus explicabantur uersibus siquis
par creda̾t apud ip̃ ĩ nono requirat ꝗd ꝙ ciceronie tp̃oribus pauluq ita fere
quotiens s br̃a media uocaliu longaꝵ uel subiecta longis esset geminabatur
coꝵ docẽt. Atqui paululu suꝑiores ẽt illud quod nos gẽma dicimus ussi u¬
na dixerunt et optimus maximꝰ ut media .I.lr̃a que ueteribus u fuerat

Expanded text:
dam etiam interponunt, ut in ΛΗΙΣΤΗΙ quia etymologia ex divisione in tris syllabas facta dam etiam interponunt, ut in ΛΗΙΣΤΗΙ quia etymologia ex divisione in tris syllabas facta desideret eam litteram. ae syllabam, cuius secundam nunc e litteram ponimus, varie per a et i efferebant; quidam semper ut Graeci, quidam singulariter tantum, cum in datiuum vel genitivum casum incidissent, unde pictai vestis et aquai Vergilius amantissimus vetustatis carminibus inseruit. in iisdem plurali numero e utebantur, hi Syllae, Galbae. est in hac quoque parte Lucilii praeceptum, quod quia pluribus explicatur versibus, si quis parum credet, apud ipsum in nono requirat. quid quod Ciceronis temporibus paulumque infra, fere quotiens s littera media vocalium longarum vel subiecta longis esset, geminabatur,eorum docent. atqui paulum superiores etiam illud, quod nos gemina dicimus iussi, una dixerunt. iam optimus maximus, ut media i litteram, quae veteribus u fuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
est fortasse eĩ sicͣ scribebant ẽt ita loquebantur Sẽmiuoc̾ales genitiats
diu non fuit usitatissimi moris. Atq eꝯͣrio usq ad actiu et ultra porset¬
tas silłas geminis ut dixi uocalibus scripserũt diutius purauit ut e̾ u̾te¬
retur .i. iungendis cadem rone qua greci eis uterentur a casibus numeriᷤ¬
Iam puri uenere e postremũ facito atq ut puri plures funt. Ac deincepᷤ
idem mendati furiq aese cũ dare furi iusserie. quicꝗd quide cũ saꝑuaca¬
um est qr .I. tam longe ꝙͣ breuis. nã ht̃. Tamen ĩcõmodũ aliq̃n. na m
bis que pxtmei ab ulet̾ma lr̃a e habebunt et .I. longa terminabantur Illa
ronem sequete⁊ utemur e gemina qualia sunt hec aurei argentei ⁊ similia Ioq
precipne qui ad lectione ĩstituetur impedimento erit sicut ĩ grecis accidit
adiectione .I. lr̃e qũa nõ solu dtis casibus ĩ ꝑte ultima ascribuntur sed quibus¬

Expanded text:
est, fortasse enim sicut scribebant etiam loquebantur. semivocales geminare diu non fuit usitatissimi moris, atque e contrario usque ad Accium et ultra porrectas syllabas geminis, ut dixi, vocalibus scripserunt. diutius duravit, ut e et i iungendis eadem ratione qua Graeci ει uterentur; ea casibus numerisi venere, e postremum. facito atque i, Ut pueri plures fiant; ac deinceps idem: mendaci furique addes e, cum dare furi iusseris. quod quidem cum supervacuum est, quia i tam longae quam brevis naturam habet, tum incommodum aliquando. nam in iis, quae proximam ab ultima litteram e habebunt et i longa terminabuntur, illam rationem sequentes utemur e gemina, qualia sunt haec aurei, argentei et his similia. idque iis praecipue, qui ad lectionem instituentur, etiam impedimento erit; sicut in Graecis accidit adiectione i litterae, quam non solum dativis casibus in parte ultima ascribunt sed quibus
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ comes. et que uel soba oĩu studioꝵ gn̾e plus habet oꝑis ꝙͣ ostentatio
Equis igitu: tam ꝑua fastidiat gramatite clementa d̾ lr̃is nõ qr ma
apparebit multa reꝵ subtilitas que nõ m̃o acuere ingenia purilia sed
exercere altissima qͦ eruditionẽ ac scĩa possit. An cuiuslibet artis. est
exigẽ lraꝵ sonos. Nõ ercle magis ꝙͣ neruoꝵ aut gramatici saltem/ om̃s
eͣt ĩ hit fuus et uulgus eholicu digam̃o desideratu et medius est quida
et ł littere sonus nõ eĩ seoptimu dicimu ut opͥtimu ether. Neque
E plane neq ⁊ auditur. An rursus alie redundent p̾te illa aspirationis
ꝙͣ necessaria est ẽt cõtraria sibi possit et ħ que ĩ ip̃a quorunda noiu nota¬

Expanded text:
torum comes; et quae sola, in omni studiorum genere, plus habet operis, quam ostentatiotorum comes; et quae sola, in omni studiorum genere, plus habet operis, quam ostentatioquis igitur tanquam parva fastidiat grammatices elementa, non quia apparebit multa rerum subtilitas, quae non modo acuere ingenia puerilia sed exercere altissimam quoque eruditionem ac scientiam possit. an cuiuslibet auris est exigere litterarum sonos? non hercule magis quam nervorum. at grammatici saltem omnes ut in his seruus et uulgus Aeolicum digammon desideratur, et medius est quidam V et I litterae sonus; non enim sic optimum dicimus ut opimum, et in here neque E plane neque I auditur; an rursus aliae redundent, praeter notam aspirationis, quae si necessaria est, etiam contrariam sibi poscit ut K, quae et ipsa quorundam no
Abbreviated transcription (Latin):
gula notare et libroe. qui falso uiderentui ĩscripti tanꝙ̃ subditoe sũmouẽ fami¬
lia ꝓmiserint sibi secd autores alios ĩ ordinem recdigerint alios oĩo exemerũt nũo. Nec
poetas legisse fatie est. excutiendũ om̃e scriptoꝵ genus. non ꝑꝑ historias m̃o sed
uerba que frequenter iuie ab autoribus sũmunt tunc nec contra musice gramatice
põt esse ꝑfecta cũ eis demetrie. rithimisq dicendũ sit. nec si rõne sideru ignoret
poetas intelligat qui ut alia mitta totiens ortu occasuq signoꝵ ĩ declarandis
ronem ac lucretiu ĩ latinis qui p̾cepta sapie uersibus tradiderunt. Eloquen¬
tia q nõ mediocri opus est ut de una quaq eaꝵ quas demonstrauimꝰ rerũ
dicat ꝓprie ⁊ copiose . Quo minus sunt ferendi qui & hanc artem ut te¬
nuem ac ieuina cauillantu que nisi oratori futitra fundamenta iecit

Expanded text:
gula notare et libros, qui falso viderentur inscripti, tanquam subditos summovere famigula notare et libros, qui falso viderentur inscripti, tanquam subditos summovere familia permiserint sibi, sed auctores alios in ordinem redegerint, alios omnino exemerint numero. nec poetas legisse satis est: excutiendum omne scriptorum genus non propter historias modo sed verba, quae frequenter ius ab auctoribus sumunt. tum neque citra musicen grammatice potest esse perfecta, cum ei de metris rhythmisque dicendum sit, nec, si rationem siderum ignoret, poetas intelligat, qui ut alia omittam totiens ortu occasuque signorum in declarandis ronem ac Lucretium in Latinis, qui praecepta sapientiae versibus tradiderunt. eloquentia quoque non mediocri est opus, ut de unaquaque earum, quas demonstravimus, rerum dicat proprie et copiose. quo minus sunt ferendi, qui hanc artem ut tenuem atque ieiunam cavillantur, quae nisi oratoris futuri fundamenta fideli
Abbreviated transcription (Latin):
ẜoru metus. nõ moueor ĩ ꝑte hac nimiu esse qd̾ intelligitur. Quare hoc
dixisse satis est ĩ etate ĩfirma et miurie obnoxia nemini debet nimiũ
lic̾ẽ. Nunc quib sit ĩstituendus .s. artibus qui sic formabitur ut fieri
possit orator et que ĩ quaq etate ĩchoanda dicẽ ingrediar
Limus ĩeo qui legendi scribendiq adeptus erit facultat̾e̾ gramatiõe est
locus. nec refert d̾ greco an de latino loquar. ꝙͣꝙ grecu esse priorem
p̾lacet. Utriq eadem uia est ¶ Hec igitur professio cum breussime in duqe
partes diuidatur recte loquendi scĩaꝵ et poetaꝵ enarrationẽ plus habet ĩreces
su ꝙ fronte ꝓmittit. Ilam et scribendi r̃o cõiuncta cu loquendo est. et narra¬
tionem p̾cedit eͥsfiendata lectio. et mixtu his oĩbus iudiciu ẽ qͣuo quidẽ ita
seuere usi sunt ueteres gramatici ut nõ uersus modo censoria quadam uix¬

Expanded text:
serorum metus. non morabor in parte hac; nimium est quod intelligitur. quare hoc serorum metus. non morabor in parte hac; nimium est quod intelligitur. quare hoc dixisse satis est; in aetatem infirmam et iniuriae obnoxiam nemini debet nimium licere. nunc quibus instituendus sit artibus, qui sic formabitur, ut fieri possit orator, et quae in quaque aetate inchoanda, dicere ingrediar. primus in eo, qui scribendi legendique adeptus erit facultatem, grammatici est locus. nec refert, de Graeco an de Latino loquar, quanquam Graecum esse priorem placet. utrique eadem via est. haec igitur professio, cum brevissime in duas partes dividatur, recte loquendi scientiam et poetarum enarrationem, plus habet in recessu quam fronte promittit. nam et scribendi ratio coniuncta cum loquendo est, et enarrationem praecedit emendata lectio, et mixtum his omnibus iudicium est; quo quidem ita severe sunt usi veteres grammatici, ut non versus modo censoria quadam vir
Abbreviated transcription (Latin):
ne quid impotente. faciat monẽdus est puer habendu q̃ ĩ ũo semꝑ illud uir¬
Is ẽt ad plagas ut pessime̾ queq mancipia durabitu. Postremo quod ne o¬
pus fuerit quidem hac castigatione si assiduus studioꝵ exactor extiterit.
Nunc fere negligentia pedagogoꝵ sic emendari uidetur ut puri nõ face̾
que recta sunt cogantu. s cur non fecerũt puniantu. demq cũ ꝑuulu u̾¬
beribu coegeris quid iuueni facis cui nec adhiberi põt hic metus et ma¬
iora discenda sunt. Adde ꝙ multa uapulantib dictu de forma et mox uere¬
cundiẽ futura̾ sepe dolore uł metu acciderunt qui pudor refringit aĩu ⁊
allicit atq ip̃iꝰ lucis fuga et tediu dictat. Iam si minor ĩ eligendis custo¬
dum et p̃ceptoꝵ moribus fuit cura pudet dicẽ inq ꝓbra nefandi hoĩes
isto cedendi unx abutantur ꝙͣ det aliis quoq nõnmnꝙ̃ occasionẽ hĩc mi¬

Expanded text:
ne quid impotenter faciat, monendus est puer; habendumque in animo semper illud Verne quid impotenter faciat, monendus est puer; habendumque in animo semper illud Veris etiam ad plagas ut pessima quaeque mancipia durabitur: postremo, quod ne opus erit quidem hac castigatione, si assiduus studiorum exactor astiterit. nunc fere negligentia paedagogorum sic emendari videtur, ut pueri non facere, quae recta sunt, cogantur sed cur non fecerint puniantur. denique cum parvulum verberibus coegeris, quid iuveni facias, cui nec adhiberi potest hic metus et maiora discenda sunt? adde , quod multa vapulantibus dictu deformia et mox verecundiae futura saepe dolore vel metu acciderunt, qui pudor frangit animum et abiicit atque ipsius lucis fugam et taedium dictat. iam si minor in eligendis custodum vel praeceptorum moribus fuit cura, pudet dicere, in quae probra nefandi homines isto caedendi iure abutantur, quam det allis quoque nonnunquam occasionem hic mi
Abbreviated transcription (Latin):
repugnat ¶ Nec me offenderit lusus ĩ puris. Est eĩ hoc signu alacritatis ne¬
que ullu tristem sempq dimissu sperare possi erecte contra studia mentis
fore cu nichilo quoq maxime naturali etatibus illis impetu iaceat. Nodus
traͣnsit remissionib ne aut odiu studioꝵ faciant negare aut ocii cõsuetudi¬
nem nimie. Sunt ẽt nonnulli acuendis. pueroꝵ ĩgeniis nõ ĩutiles lusus cũ
positis ĩuicem cuiusq gn̾is questiunculis emulantur. Mores quoq ĩter¬
se ludeno simplicius detegunt modo nulla iudeatur etas ta ĩfirma q̃ nõ
protimis quid rectu p̃uuq sit discat. Tum ilł maxime formanda cõsti¬
mulanda nescia est ⁊ p̃cipientibus facilime cedit. Frangas eĩ cicius ꝙͣ cor¬
rigas que: prauu imbuerunt protinus ergo ne quid cupide nequid imꝓbe

Expanded text:
repugnat. nec me offenderit lusus in pueris; est et hoc signum alacritatis; nerepugnat. nec me offenderit lusus in pueris; est et hoc signum alacritatis; neque illum tristem semperque demissum sperare possim erectae circa studia mentis fore, cum in hoc quoque maxime naturali aetatibus illis impetu iaceat. modus tamen sit remissionibus, ne aut odium studiorum faciant negatae aut otii consuetudinem nimiae. sunt etiam nonnulli acuendis puerorum ingeniis non inutiles lusus, cum positis invicem cuiusque generis quaestiunculis aemulantur. mores quoque se inter ludendum simplicius detegunt; modo nulla videatur aetas tam infirma, quae non protinus quid rectum pravumque sit discat, tum vel maxime formanda, cum simulandi nescia est et praecipientibus facillime cedit. frangas enim citius quam corrigas, quae in pravum induruerunt. protinus ergo, ne quid cupide, ne quid improbe,
Abbreviated transcription (Latin):
Hec cu oĩa aĩadu̾terunt ꝓspicut deinceps quonãmodo tractandus sit discẽ¬
tis aũis. Sunt quida nisi ĩstiteris remissi quidam impitia ĩdignantur quos¬
dam continet metus. quostam debilitat. Alios cõtinuatio extundit. ĩ aliis plus
impeturs facit ¶ Aichi ille detur puer que laus ercitet quei głia u̾met. qui
uterirq̃t ẜ a ꝯ hdic erit alendas ambitũ hunc merdebit obiurgatio. hunc hono: excita¬
bit . ł hoc delidia nunꝙͣ uerebitur. ¶Danda tñ est hõibus aliqua rerissio nõ solũ
quiã nulla res est que ꝑferre possit continuu laborem. Atq ea quoq que sensu ⁊
aia carent ut feruare suam ui possint uelut quiete alternare tenduntur. S
ꝙͣ studiu discendi uoluntate que cosi nõ põt constat. Itaq et uiriui plus affe¬
runt ad discendu renoitati at recentes et acriore aĩu qui fere necessitatibus

Expanded text:
haec cum animadverterit, perspiciat deinceps, quonam modo tractandus sit discenhaec cum animadverterit, perspiciat deinceps, quonam modo tractandus sit discentis animus. sunt quidam, nisi institeris, remissi, quidam imperia indignantur. quosdam continet metus, quosdam debilitat, alios continuatio extundit, in aliis plus impetus facit. mihi ille detur puer, quem laus excitet, quem gloria iuvet, qui victus fleat. hic erit alendus ambitu, hunc mordebit obiurgatio, hunc honor excitabit, in hoc desidiam nunquam verebor. danda est tamen omnibus aliqua remissio; non solum quia nulla res est, quae perferre possit continuum laborem, atque ea quoque, quae sensu et anima carent, ut servare vim suam possint, velut quiete alterna retenduntur; sed quod studium discendi voluntate, quae cogi non potest, constat. itaque et virium plus adferunt ad discendum renovati ac recentes et acriorem animum, qui fere necessitatibus
Abbreviated transcription (Latin):
eris notabile est Non dabit micbi spem bone ĩdoli qui hoc mutandi studio petet
ut rideatur ¶lam probus. quoq ĩ primis erit ille uere ĩgemosus. alioquin non
peius direri tardi esse ingenii ꝙ̃ mali. probur aũt ab illo sequi ⁊ iacente plurimu
tamen magit ꝙ̃ p̃curiet. ¶ Illud ĩgenioꝵ uelut preceps genus non temere un¬
ꝙ̃ ꝑuenit ad frugem. Hi sunt qui ꝑua facile faciunt. et audacia prouecti quicꝗd
illi possunt ostendunt. Possunt aũt id demũ qd̾ ĩ ꝓximo est. Uerba cõtinuant. hec
uultu interito nulla t̃arde uecundiã ꝓferunt nõ multu p̾stant. s cͣito. noͣ subest
uera uis. nec penitus ĩmissis radicibus nititur. ut que sumo solo sparsa sũt semi¬
na celerius se effundunt ĩmittere spicas herbule ĩ anibus aristis ante messem
flauescunt. placent bec anis cõpata. Demde stͣat᷑ ꝓfrctus. admiratio d crescit.

Expanded text:
si quid in peius notabile est. non dabit mihi spem bonae indolis, qui hoc imitandi studio petet, si quid in peius notabile est. non dabit mihi spem bonae indolis, qui hoc imitandi studio petet, ut rideatur. nam probus quoque in primis erit ille vere ingeniosus; alioqui non peius duxerim tardi esse ingenii quam mali. probus autem ab illo segni et iacente plurimumtamen magis quam praecurret. illud ingeniorum velut praecox genus non temere unquam pervenit ad frugem. hi sunt, qui parva facile faciunt et audacia provecti, quidquid illud possunt, statim ostendunt. possunt autem id demum, quod in proximo est; verba continuant, haec vultu interrito, nulla tardati verecundia proferunt. non multum praestant sed cito. non subest vera vis nec penitus immissis radicibus nititur; ut, quae summo solo sparsa sunt semina, celerius se effundunt, et imitatae spicas herbulae inanibus aristis ante messem flavescunt. placent haec annis comparata; deinde stat profectus, admiratio decrescit.
Abbreviated transcription (Latin):
necesse est. ¶s pͣorro qub generosioi celsiorq est maioribus uelut organis cõ¬
miouet᷑u. Ideoq et lande crescit ⁊ impetu augetur. et aliquid magnu agẽ gau¬
det. Est quedam tacita dedignatio ueri dicendi tantis cõꝑatam laboribus ad u¬
num autore dem᷑ttere. pudet supra modu ẜmonis attolli et sane cõcipiat
quis mentem uel declamanti ⁊ habitu uel orantis uocem. incessum. ꝓnunci¬
ationem illu deniq animi et cordis motu sudorem ut alia p̾terea eͣt fati¬
gationem. audiente uno nõne quidda pati furori simile uideatur: Non esset
in rebus humanis eloquetia si tm̃ cũ singulis loquẽtur .
et. ingenii signu ĩ ꝑuis p̃cipuu est memoria eiꝰ duplex uirtus facile
ꝑcipere et fidelite cotiere prorima imitatio. Nam id quoq ẽ doci¬
lrs nature. sic tamen ut ea que discit effingat. nõ habitu forte et siquid ĩ pu

Expanded text:
necesse est. is porro, quo generosior celsiorque est, hoc maioribus velut organis conecesse est. is porro, quo generosior celsiorque est, hoc maioribus velut organis commovetur; ideoque et laude crescit et impetu augetur et aliquid magnum agere gaudet. est quaedam tacita dedignatio, vim dicendi tantis comparatam laboribus ad unum auditorem demittere: pudet supra modum sermonis attolli. et sane concipiat quis mente vel declamantis habitum vel orantis vocem, incessum, pronuntiationem, illum denique animi et corporis motum, sudorem, ut alia praeteream, et fatigationem, audiente uno: nonne quiddam pati furori simile videatur? non esset in rebus humanis eloquentia, si tantum cum singulis loqueremur. et. ingenii signum in parvis praecipuum memoria est. eius duplex virtus, facile percipere et fideliter continere. proximum imitatio; nam id quoque est docilis naturae, sic tamen, ut ea quae discit effingat, non habitum forte et ingressum et