comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tota quitas fuit. Cui etiã nc̃ si¬
tu paruȩ. mȩnib destitutȩ. pars
miseriaꝵ ẽ: audire qͥd fuerit:
Edat hispania sententiã suã: sr̃
ꝑ annoᷤ ducentos uͥq agroᷤᷤ suos
sangͥne suo rigabãt. ĩportunũ¬
q hostẽ ultro ostiatĩ inqͥetant̃ẽ
nec repellere pot̾ant nec susti¬
nere. cũ se suiᷤ chũsis urbib ac
locis. fracti cȩde belloꝵ. obsidio¬
nũ fame exmnaniti. int̾fectiᷤᷤ c̃¬
iugib ac lib̾is suiᷤᷤ. ob remedia
miseriaꝵ c̃cursu misero ac mu¬
tua cȩde iugulabãt. qͥd tc̃ de su¬
is t̃p̃rib sentiebãt: Ipsa postre¬
modicat italia. cur ꝑ annos qͣ¬
dringentoᷤ romanis utiq suiᷤ c̃¬
tradixit. obstitit. repugnauit.
si eoꝵ felicitaᷤᷤ sua infelicitas ñ e¬
rat:. romanosq fieri rerũ dños.
boniᷤ cõmunib ñ obstabat: Non
requiro de innumeris diu̾saꝵ
gentiũ ppłis. u antea liberis.
tc̃ bello uictis. patͥa abductis.

Expanded text:
tota ciuitas fuit? cui etiam nunc, sitota ciuitas fuit? cui etiam nunc, situ paruae, moenibus destitutae, pars miseriarum est audire quid fuerit. edat Hispania sententiam suam: cum per annos ducentos ubique agros suos sanguine suo rigabat inportunumque hostem ultro ostiatim inquietantem nec repellere poterat nec sustinere, cum se suis diuersis urbibus ac locis, fracti caede bellorum, obsidionum fame exinaniti, interfectis coniugibus ac liberis suis ob remedia miseriarum concursu misero ac mutua caede iugulabant, — quid tunc de suis temporibus sentiebat? ipsa postremo dicat Italia: cur per annos quadringentos Romanis utique suis contradixit obstitit repugnauit, si eorum felicitas sua infelicitas non erat Romanosque fieri rerum dominos bonis communibus non obstabat? non requiro de innumeris diuersarum gentium populis diu ante liberis, tunc bello uictis, patria abductis,
Abbreviated transcription (Latin):
ctȩ gentes agebant᷑. Qͥb bre¬
uit respondebit᷑. ⁊ ipsoᷤᷤ de tẽ¬
porib solere causari. ⁊ nos ꝓ
hisdẽ tẽporib instituisse sermo
cõmunia: Ecce. quã felicit᷑ ro¬
ma uincit: tã infelicĩt qͥcqͥd
extͣ romã ẽ uincit᷑. Quantigͥ
pendenda ẽ gutta hȩc laborio¬
sȩ felicitatis. cui ascribat᷑ uniꝰ
urbis beatitudo. in tanta mo¬
le infelicitatis. ꝑ quã agit᷑ to¬
tiꝰ orbis eu̾sio : Aut si idõ feli
cia putant᷑. qr uniꝰ cuitatis o¬
pes auctȩ s̃. cur ñ potiꝰ infeli¬
eissima iudicent᷑. quib mise¬
rabili uastatione multaꝵ ac
bene institutaꝵ gentiũ poten¬
tissima regna cecider̃ : Anfor¬
te ahud te carthagini uidebat᷑.
belloꝵ cladeᷤᷤ. mͦ paciᷤᷤ c̃ditionies
ꝑhorrescens. nc̃ rebelli intentio¬
ne nc̃ supplici. belliᷤ pacẽ. pace
bella mutabat: Nouissime ciri¬
b miseriᷤᷤ passĩ se in ignẽ ultima
desꝑatione iacentib. unꝰ rogus

Expanded text:
ctae gentes agebantur ? quibus brectae gentes agebantur ? quibus breuiter respondebitur et ipsos de temporibus solere causari et nos pro isdem temporibus instituisse sermoncommunia. ecce quam feliciter Roma uincit tam infeliciter quidquid extra Romam eat uincitur. quanti igitur pendenda est gutta haec laboriosae feliciurbis beatitudo in tanta mole infelicitatis, per quam agitur totius orbis eversio? Aut si idcia putantur, quia unius ciuitatis opes auctae sunt, cur non potius infelicissima iudicentur, quibus miserabili uastatione multarum ac bene institutarum gentium potentissima regna ceciderunt? an forte aliud tunc Carthagini uidebatur, bellorum clades modo pacis condiciones perhorrescens, nunc rebelli intentione nunc supplici, bellis pacem, pace bella mutabat, nouissime miseris ciuibus passim se in ignem ultima desperatione iacientibus unus rogus
Abbreviated transcription (Latin):
re anno̾ sic̃ su prudentes tim̃teᷤᷤ¬
q p̃dixerant. cotẽ illũ magnũ
splendoris ⁊ acuminis sui car.¬
thaginẽ ꝑdider̃ Itaq finẽ uo¬
luminis faciã. ne forsitan colli¬
dendo uehem̃tus discussa ad
m̃ elicere ñ possũ suꝑuacuã as¬
ꝑitatẽ inueniã. qͥnquã obuian¬
tẽ asꝑitatẽ neqͣ quã ex ꝑauesce¬
rẽ. si int̾ioris sp̃e acuminis inue
inceps ꝑmoueri posse. qđ uicto¬
riȩ romanȩ multaꝵ gentiũ ⁊
quitatũ strages crebrescurit.
qͥnquã sidiligent̃ appendañ.
plus dãni inuenient accidisse
quã cõmodi. Heq enĩ paruipen¬
denda s̃ tot bella seruilia. soci¬
alia. quilia. fugiquoꝵ. nulloꝵ
utiq fructuũ. ⁊ magnaꝵ tam̃
miseriaꝵ : S conhibeo. ut quẽ
admodũ uolt̃ ita fuisse uideat᷑:
Unde arbitror ẽẽ dicturoᷤ: Et qͥd
phi. celebres uictoriȩ. diuites
p̃dȩ. nobiles põpȩ. Magni ante
currũ reges. ⁊ longo ordine ui¬

Expanded text:
re annos, sicut sui 283 prudentes timentesqre annos, sicut sui 283 prudentes timentesque praedixerant, cotem illam magnam splendoris et acuminis sui Carthaginem perdiderunt. Itaque finem volumini faciam, ne forsitan collidendo vehementius, discussa ad acuam asperitatem inueniam. quamquam obuiantem asperitatem nequaquam expauescerem, si interioris spem acuminis inueninceps permoueri posse, quod uictoriae Romanae multarum gentium et ciuitatum strage crebrescunt. quamquam , si diligenter appendant, plus damni inuenient accidisse quam commodi. neque enim parui pendenda sunt tot bella seruilia, socialia, ciuilia, fugitiuorum, nullorum utique fructuum et magnarum tamen miseriarum. sed coniueo, ut qunt ita fuisse uideatur; unde arbitror esse dicturos: ecquid phi, celebres uictoriae, diuites praedae, nobiles pompae, magni ante currum reges et longo ordine ui
Abbreviated transcription (Latin):
ni tardioriᷤᷤ ingenii. nusquã oĩno
causa t̃cii belli punici. quã i
tantũ carthago accenderit. ut
iuste eu̾ti decerneret᷑: eluxit:
Illud uł maxime mouet. qđ si i
surgentẽ causa ⁊ dolor accende¬
bat. c̃sultatione ñ opus erat: At.
uͦ cũ alii romanoꝵ ꝓpt̃ ꝑpetuã
romȩ securitatẽ delendã ẽẽ de¬
cernerẽt. alii uͦ ꝓpt ꝑpetuaos
romanȩ uirtutis curã quã sibi
sẽꝑ ex suspicione emulȩ urbis
ĩpendent. ne uigor romanꝰ bel.¬
lis sẽꝑ exercitꝰ. in languidã se.¬
gniciẽ securitate atq ocio solue¬
ret᷑. in colum̃ carthaginẽ statui
suo ꝑmittendã ẽẽ censerent. car¬
sã ñ ex iniuria lacessentũ cartha¬
giniensiũ. s ex inconstantia tor.¬
pescentiũ romanoꝵ. ortã inuenio:
Qd cũ ita sit. cur xp̃ianis tpr̃ib
ĩputant hebetationẽ ac rubigi¬
nẽ suã. qͥ foras crassi. intꝰ exesi
s̃: Qui porro ante sexcentos fe¬

Expanded text:
ni tardioris ingenii nusquam omnino ni tardioris ingenii nusquam omnino causa tertii belli Punici, quam in tantum Carthago accenderit, ut iuste euerti decerneretur, eluxit, illudque me uel maxime mouet, quod, sisurgentem causa et dolor accendebat, consultatione non opus erat. at uero, cum alii Romanorum propter perpetuam Romae securitatem delendam esse decernerent, alii uero propter perpetuam Romanae uirtutis curam, quam sibi semper ex suspicione aemulae urbis inpenderent, ne uigor Romanus bellis semper exercitus in languidam segnitiem securitate atque otio solueretur, incolumem Carsuo permittendam esse censerent: causam non ex injuria lacessentium Carthaginiensium, sed ex inconstantia torpescentium Romanorum ortam invenio. Quod cum ita sit, cur Christianis temporibus imputant hebetationem ac rubiginem suam, qua foris crassi, intus exesi sunt? qui porro ante sexcentos fe
Abbreviated transcription (Latin):
iuroꝵ magis deforme: descen¬
dit: Hã fuisse mulierũ. Mͣe.¬
memoriȩ traditũ. Rex hasdru.¬
bal se ultro dedit: Transfuge
qͥ esculapii tẽplũ occupau̾ant.
uoluntario p̃cipitio dati. igne
ẽsũpti s̃ Uxor hasdrubalis. se
duosq filioᷤᷤ secũ. uiri dolore ⁊
furore fȩmineo. in mechũ iecit
incenchũ. eundẽ nc̃ mortis exi¬
tũ faciens nouissima regina car¬
thaginis. quẽ qͦndã pͥma feciss&.
Ipsa aũt ciuitaᷤ decẽ ⁊ uii. conti¬
nuis dieb arsit. miserũq specta¬
cłm de uarietate c̃ditionis hu¬
manȩ uictorib suiᷤ pbuit. Diry¬
ta ẽ aũt carthago. oĩ murali la¬
pide in puluerẽ cõminuto. se¬
ptingentesimo postꝗͣ. condita e¬
rat anno: Multitudo oĩs capti¬
uoꝵ. exceptiᷤᷤ pauciꝰ pͥnciꝑib ue¬
nundata ẽ Ita .uii. quã ceptũ
fuit anno. bellũ punicũ t̃eiũ t̃¬
minatũ ẽ. S mͥ quãlibet studi¬
ose quȩrenti. ueruntam̃ homi¬

Expanded text:
uirorum magis deforme descenuirorum magis deforme descendit. nam fuisse mulierum xmemoriae traditum est. rex Hasdrubal se ultro dedit. transfugae qui Aesculapii templum occupauerant, uoluntario praecipitio dati igne consumpti sunt, uxor Нasdrubalis se duosque filios secum uirili dolore et furore femineo in medium iecit incendium, eundem nunc mortis exitum faciens nouissima regina Carthaginis, quem quondam prima fecisset. ipsa autem ciuitas decem et septem continuis diebus arsit miserumque spectaculum de uarietate condicionis humanae uictoribus suis praebuit. diruta est autem Carthago omni murali lapide in puluerem conminuto septingentensimo post anno quam condita erat. multitudo omnis captiuorum exceptis paucis principibus uenundata est. ita quarto quam coeptum fuit anno bellum Punicum tertium terminatum est. Sed mihi quamlibet studiose quaerenti uernmtamen homi
Abbreviated transcription (Latin):
sȩ filioᷤᷤ tres numidiȩ regnũ
diuisit: Quo circa carthaginẽ
reu̾so. manluis tizcã urbem
expugnauit atq diripuit.
Duodecĩ milia ibi a froꝵ cȩsa.
sex milia capta s̃: Hasdrubal
penoꝵ. ĩꝑator. masmisse nepoᷤ.
subsellioꝵ fragm̃tis in curia. a
suiᷤᷤ ꝓpt̃ suspicionẽ ꝓditionis
occisus ẽ Iuuentinus p̃tor in
macedonia adu̾suᷤᷤ pseudo phi¬
lippũ c̃gressꝰ. cũ maxima clade
totiꝰ romani exercitꝰ int̾fectꝰ ẽ.
Nno ab urbe ẽdita sexcentesi
simo post bellũ punicũ scd̾m.
gneio cornelio lentulo ⁊ cutio¬
numio c̃sulib. publiꝰ scipio su¬
ꝑioris anni consul. delere cartha¬
ginẽ sup̃ma sorte molitꝰ. catho¬
ne ingredit᷑. Ubi dũ c̃tinuis¬
sex dieb noctibq pugnat᷑. ul¬
tima carthaginienses desꝑatio
ad deditionẽ traxit. petentes
ut qͦs belli clades reliqͦs fecit.
saltĩ seruire liceat Primũ agõs
mulierũ satis miserabile ꝑost

Expanded text:
sae filios tres Numidiae regnum sae filios tres Numidiae regnum diuisit. quo circa Carthaginem reuerso Manlius Tezagam urbem expugnauit atque diripuit; duodecim milia ibi Afrorum caesa, sex milia capta sunt. Hasdrubal Poenorum imperator, Masinissae nepos, subselliorum fragmentis in curia a suis propter suspicionem proditionis occisus est. Iuuentius praetor in Macedonia aduersus Pseudophilippum congressus, cum maxima clade totius Romani exercitus interfectus est. Anno ab Vrbe condita DCVI simo post bellum Punicum secundum Cn. Cornelio Lentulo L. Mummio consulibus P. Scipio, superioris anni consul, delere Carthaginem suprema sorte molitus Gothonem ingreditur. ubi dum sex continuis diebus noctibusque pugnatur, ultima Carthaginienses desperatio ad deditionem traxit petentes, ut quos belli clades reliquos fecit, saltem seruire liceat. primum agmen mulierum satis miserabile, post
Abbreviated transcription (Latin):
sibi duos hasdrubales creauer̃.
Arma pͥmũ facere aggressi. eris
ferriq inopiã. auri argentiq
metalliᷤᷤ suppleuer̃. Consules
oppugnare carthaginẽ statu¬
unt. Cuiꝰ sitꝰ fuisse huiͦmodi
dr̃ Uiginti duomilia passuy
muro ãplexa.tota pene mari
cingebat᷑. absq faucib q̃ trib
milib passuũ aꝑiebantur: Is
locꝰ murũ. . pedes latuor
habuit. saxo quadrato. in alti
quã duo milia passuũ tenebat.
Ex una parte murus cõmumiᷤ
ẽ urbiᷤ. ⁊ byrse ĩminens mare.
Qd mare stagnũ uocant. qm̃
obiectu p᷑otente lingue stran¬
gulat᷑ : Consules gͥ quãnis ali¬
quantã muri partẽ quassatam
machiniᷤᷤ obruissent. tam̃ a car¬
thaginiensib uicti ac repulsi
s̃. Quoᷤᷤ fugientes. scipio repul¬
so intͣ muroᷤᷤ hoste defendit.
Censorinꝰ in urbẽ recliit: Oan.¬
liꝰ omissa carthagine.ad has¬
drubalẽ arma c̃̾uertit: Scipio
masinisa mortuo. int̃ masinis¬

Expanded text:
sibi duos Hasdrubales creauerunt. sibi duos Hasdrubales creauerunt. arma primum facere adgressi aeris ferrique inopiam auri argentique metallis suppleuerunt. consules oppugnare Carthaginem statuunt, cuius situs fuisse huiusmodi dicitur: uiginti duo milia paasaum muro amplexa, tota paene mari cingebatur absque faucibus, quae tribus milibus passuum aperiebantur. is locus murum triginta pedes latum habuit saxo quadrato in altituquam duo milia passuum tenebat. ex una parte murus communis erat urbis et Byrsae imminens mari, quod mare Stagnum uocant, quoniam obiectu protentae linguae tranquillatur. consules igitur quamuis aliquantam muri partem quassatam machinis diruissent, tamen a Carthaginiensibus uicti ac repulsi sunt : quos fugientes Scipio repulso intra muros hoste defendit. Censorinus in Vrbem rediit. Manlius omissa Carthagine ad Hasdrubalem arma conuertit. Scipio Masinissa mortuo inter Masinis
Abbreviated transcription (Latin):
indeditionẽ recepisset : ꝑ sceluᷤᷤ
int̃fecit: Simulans enĩ de cõmo¬
dis eoꝵ se acturũ fore. ac circũ.¬
positis militib: cunctos inerme̾
incautosq ꝓstrauit: Quȩ res
postea uniuersȩ hisp amȩ ꝓp̃t
romanoꝵ ꝑfidiã. ca usa maxci.¬
Nno Tmi tumultꝰ fuit:
ab urbe condita sexcentesi
bellũ exortũ ẽ. Igͥ cũ senatus
delendã carthaginẽ censuisset.
ꝓfecti in africã consules ⁊ scipio
tc̃ tribunꝰ militũ. ꝓpe uticam
maioris africam castra tenuer̾:
biq carthaginiensib euocatis.
iussisq ut arma ⁊ naues trade¬
rent. nec moratis. tanta uis ar.¬
moꝵ. repente tradita ẽ. ut fa¬
cile tota ex his africa potuis¬
set armari: S carthaginien¬
ses postꝗͣ arma tradider̃. ⁊ reli¬
cta urbe recȩcłe ꝓcul a mari
decẽ milib passuũ iussi s̃. dolo¬
rẽ ad desꝑationẽ contuler̃. aut
defensuri quitatẽ. aut cũ ipsa
aut ꝑ ipsã sepeliendi. ducesq

Expanded text:
in deditionem recepisset, per scelus in deditionem recepisset, per scelus interfecit. Simulans enim de commodis se acturum fore, ac circumpositis militibus cunctos inermes incautosque prostrauit. quae res postea uniuersae Hispaniae propter Romanorum perfidiam causa maximi tumultus fuit. Anno ab Vrbe condita DCII bellum exortum est. Igitur cum senatus delendam Carthaginem censuisset, profecti in Africam consules et Scipio tunc tribunus militum prope Vticam maioris Africani castra tenuerunt. ibi Carthaginiensibus euocatis iussisque ut arma et naues traderent nec moratis, tanta uis armorum repente tradita est, ut facile tota ex his Africa potuisset armari. sed Carthaginienses postquam arma tradiderant et relicta urbe recedere procul a mari decem milibus passuum iussi sunt, dolorem ad desperationem contulerunt aut defensuri cinitatem aut cum ipsa per ipsam sepeliendi, ducesque
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ suȩ argum̃to tale sacricium
flagitanteᷤᷤ qͦ ñ magis fuso cruo¬
re pecudũ. quã ꝓfligata uͥtute
hominũ pascerent᷑: Nã utiq
tẽ nec hostes. nec fame ᷤᷤ. nec mor¬
bi. nec ꝓdigia deerant: Immo
ad arã luxuriȩ uirtutũ uicti¬
mȩ trucidant᷑. Carthaginiensi.¬
b aliqͣndo uisũ ẽ homines ĩmo¬
lare. s male p̾sũpta ꝑsuasio bre¬
uit pͣt̾missa ẽ: A romaniᷤuͦ ex¬
actũ ẽ: ut semet ipsoᷤ ꝑditioni
ĩpenderent. Fac tũ ẽ Fit ama¬
tor. ⁊ clamat᷑ ut fiat: Qui ꝓ
mactanda gregiᷤᷤ sui pecude
fortasse offederent᷑ ꝓ int̃ficien¬
da cordis sui uͥtute lȩtant᷑. Eͥn
potiꝰ nasicȩ erubescant. qͥ xp̃ia¬
nis ex ꝓbandũ putant. ⁊ ñ nob̃
de hostib qͦs sẽꝑ habuer̃. s il.¬
li de theatro qd̃ haberi ꝓhibr¬
erat conquerant᷑:
oitur in hispania sergius gal¬
ba p̾tor. lusitanos circa tangũ¬
flum̃ habitantes. cũ uoluntarioᷤᷤ

Expanded text:
tis suae argumento tale sacrificium tis suae argumento tale sacrificium flagitantes, quoniam non magis fuso cruore pecudum quam profligata uirtute hominum pascerentur. nam utique tunc nec hostes nec fames nec morbi nec prodigia deerant, immo ad aram luxuriae uirtutum uictimae trucidantur. Carthaginiensibus aliquando uisum est homines immolare, sed male praesumpta persuasio breui praetermissa est; a Romanis uero exactum est, ut. semet ipsos perditioni impenderent. factum est, fit, amatur et clamatur ut fiat: qui pro mactanda gregis sui pecude fortasse offenderentur, pro interficienda cordis sui uirtute laetantur. quin potius Nasicae erubescant, qui Christianis exprobrandum putant et non nobis de hostibus, quos semper habuerunt, sed illi de theatro, quod haberi prohibuerat, conquerantur. Igitur in Hispania Sergius Galba pflumen habitantes, cum voluntarios
Abbreviated transcription (Latin):
hiã sorte iã deputatꝰ eẽt Itaq ꝓ.¬
fectꝰ in hispaniã. magnas strages
gentiũ dedit: sepiꝰ etĩa militis ꝙͣ.
duciᷤᷤ usus officio Nã ⁊ barbaruor¬
ꝓuocantẽ singłarit᷑ c̃gressuᷤ. occi¬
dit: Sergius aũt galba p̾tor. a
lusitanis magno plio uict ẽ.: uni¬
u̾soq exercitu amisso. ipse cum
pauciꝰ uix lapsꝰ euasit:
odẽ tp̃r censores theatrũ lapi¬
deũ in urbe construi censuer̃. Qd̾
ne tc̃ fieret. sc ipio nasica gͣuissi¬
ma ora tione obstitit. dicens mni¬
micissimũ hoc. fieri bellatori po¬
płõ ad nutendã desidiã lascuiã¬
q: cõm̃tũ: Ad eoq mouit senatr̃.
ut ñ solũ uendi oĩa theatro cõpa¬
rata iusserit. s etiã subsellia lu¬
dis poni ꝓhibuerit. Quã obrem
oblectam̃ta libidinis occurrerit.
eẽ hostib suiᷤᷤ ipsi sentiant. ⁊ fa¬
teant᷑ theatra incusanda ñ tpr̃a.
tier̃. ꝓfundo qͥdẽ sati malignita¬

Expanded text:
niam sor te iam deputatus esset. itaque prniam sor te iam deputatus esset. itaque profectus in Hispaniam magnas strages gentium dedit, saepius etiam militis quam dacis usus officio ; nam et barbarum prouocantem singulariter congressus occidit. Sergius antem Galba praetor a Lusitanis magno proelio uictus est uniuersoque exercitu amisso ipse cum paucis uix elapsus euasit. eodem tempore censores theatrum lapideum in Vrbe construi censuerunt. quod ne tunc fieret, Scipio Nasica grauissima oratione obstitit dicens, inimicissimum hoc fore bellatori populo ad nutriendam desidiam lasciuiamque commentum, adeoque mouit senatum, ut non solum uendi omnia theatro couparata iusserit, sed etiam subsellia ludis poni prohibuerit. Quamobrem oblectamentum libidinis occurrit oesse hostibus suis ipsi sentiunt et fatentur, theatra incusanda non tempora, tierunt, profundo quidem satis malignita
Abbreviated transcription (Latin):
pit: U magnã romanoꝵ psidi¬
oꝵ multitudinẽ part̃i occidit.
parti sub coro nauendidit. par¬
ti secũ in macedoniã dux̃. Post¬
ea cũ eo luciꝰ emiliꝰ paulꝰ consul
milia peditũ in eo bello int̾fecit:
Lex cũ eqͥtatu subt̃fugit. s c̃tinuo
captꝰ. atq in triupho cũ filiis an¬
te currũ actꝰ ẽ. ⁊ post apud al¬
bã in custodia defec̃. F ihꝰ eiꝰ ii¬
nior fabricã ȩrariã ob tolerandã
inopiã romȩ didicit. ibiq c̾sũp¬
uentib bella multaꝵ uͥq gen¬
hũ gesta s̃ quȩ breuitatiᷤ studio
Nno ab ur be c̃dita sexcentesi
mo. lucio licinio lucullo ⁊ aulo
postumio albino c̃sulib. cũ om̃s
romanos ingens celthiberoꝵ me¬
tꝰ inuasisset. ⁊ ex õĩb ñ ẽẽt qͥ ire
in hispaniã uł miles uł legatꝰ au¬
deret. pubhiꝰ scipio qͥ postea africa
nꝰ erit. ultrosese militaturũ in hi¬
spania obtulit. cũ tam̃ in macedo¬

Expanded text:
pit; ubi magnam Romanorum praesidipit; ubi magnam Romanorum praesidiorum multitudinem partim occidit, partim sub coronatim secum in Macedoniam duxit. Postea cum eo L. Aemilius Paulus consul millia peditum in eo bello interfecit. rex cum equitatu subterfugit, sed continuo captus atque in triumpho cum filiis ante currum actus est et post apud Albam in custodia defecit. filius eius iunior fabricam aerariam ob tolerandam inopiam Romae didicit ibique consumprouentibus bella multarum ubique gentium gesta sunt, quae breuitatis causa Anno ab Vrbe condita DC L. Licinio Lucullo A. Postumio Albino consulibus cum omnes Romanos ingens Celtiberorum metus inuasisset et ex omnibus non esset, qui ire in Hispaniam uel miles uel legatus auderet, P. Scipio, qui postea Africa erit, ultro se militaturum in Hispaniam obtulit, cum jam in Macedo
Abbreviated transcription (Latin):
is gurgitib uicta tandẽ ⁊ cõmi¬
nuta destituit. atq eadẽ rursꝰ
fragm̃tis ĩpedientib suꝑdueta
submersit. Pauci ex om̃i ppło.
ꝑ utrãq ripã uix concisis uisce¬
ublio licinio crasso ⁊ gaio cas.¬
sio longino c̃sulib macedonicũ
bellũ gestũ ẽ: merito iit ma¬
ximabella referendũ: Namu
auxilio romanoꝵ tota primũ
italia. deinde ptolomeus rex ȩ¬
gypti.⁊ ariarate ᷤ capadociȩ. ei.¬
menes asiȩ. masinissa numidiȩ
fuer̃ ꝑseũ ⁊ macedonas. secuti
s̾ thraces. cũ rege coti. ⁊ uniu̾ꝰ¬
si cũ rege gentis illirii Itaq¬
chrasso c̃suli. ꝑseus occurrit:
Cõmissoq p̾lio. miserabilit uicti
fugere romani: Sequenti pu¬
gna. pene pariclade partis ut¬
usq in hiberna discessũ Dein¬
de ꝑseus ꝓfligato multiᷤ pliis exer¬
citu romano. in illiricũ transg̃¬
sus sulcanũ oppidũ defensũ a
p̾sidiis romani. pugnando cȩ¬

Expanded text:
is gurgitibus victa tandem et commiis gurgitibus victa tandem et comminuta destituit: atque eadem rursus fragmentis impedientibus superducta, submersit. Pauci ex omni populo per utramque ripam, vix concisis viscet. P. Licinio Crasso et C. Cassio Longino consulibus Macedonicum bellum gestum est, merito inter maxima bella referendum. Nam in auxilio Romanorum tota primum Italia, deinde Ptolemaeus rex Aegypti, et Ariarathes Cappadociae, Eumenes Asiae, et Massanissa Numidiae fuerunt. Perseum et Macedonas secuti sunt Thraces cum rege Cotye, et universi cum rege Gentio Illyrii. ItaqCrasso consuli Perseus occurrit, commissoque praelio, miserabiliter victi fuere Romani. Sequenti pugna, pene pari clade partis utriusque in hiberna discessum est. Deinde Perseus, profligato multis praeliis exercitu Romano, in Illyricum transgressus. Sulcanium oppidum defensum a praesidiis Romanis pugnando ce
Abbreviated transcription (Latin):
fulunis flaccꝰ p̃tor. in cit̾iore
hispania maximo p̃lio. xcx. tͥa
milia hominũ fudit .iiii. milia
cȩꝑit: Liberiꝰ sĩpniꝰ graccꝰ in
hispania ult̾iore centũ qͥnq o.¬
ppida uacuata quassataq bel
lis. ad deditionẽ coegit: Eadẽ.
tẽꝑestate etiã luciꝰ postumius
in ulte riore hispania
xl. milia hostiũ int̃fecit.
Graccus p̾tor ibidẽ iteꝵ du¬
centa oppida expugnauit
gens ferocissima auctore ꝑ¬
Seo philippi filio. p̃daꝵ. spe
sollicitata. ⁊ transeundi hi¬
stri fluminiᷤᷤ facultate. sine ul¬
la pugna uł aliqͦ hoste deleta
ẽ: Nã tc̃ forte danubiꝰ qͥ ⁊ hist̃
crassa glacie suꝑstratꝰ. pedestrẽ
facile transitũ patibatyr Itaq
cũ ĩꝓuide toto ⁊ maximo simyl
agmine inestimabiliꝰ hominũ
uł eqͦꝵ multitudo transiret. e¬
normitate ponderis ⁊ c̃cussi¬
one gͣdientiũ c̃creꝑans gelu gla¬
cialis crusta dissoluit. uniu̾sũq
agm̃ qđ diu sustinuerat. medi¬

Expanded text:
Fuluius Flaccus praetor in citeriore Fuluius Flaccus praetor in citeriore Hispania maximo proelio XXIII milia hominum fudit, IIII milia cepit. Ti. Sempronius Gracchus in Нispania ulteriore centum quinque oppida ulis, ad deditionem coegit. Eadem aestate etiam L. Postumius in citeriore Hispania millia hostium bello interfecit. Gracchus praetor ibidem iterum ducenta oppida expugnavit asternarum gens ferocissima, auctore Perseo Philippi filio, praedarum spe sollicitata, et transeundi Istri fluminis facultate, sine ulla pugna vel aliquo hoste deleta est. Nam tunc forte Danubius, qui et Ister, crassa glacie superstratus, pedestrem facile transitum patiebatur. Itaque cum improvide toto et maximo simul agmine inaestimabilis hominum vel equorum multitudo transiret, enormitate ponderis et concussione gradientium concrepans gelu, et glacialis crusta dissiluit, universumque agmen, quod diu sustinuerat, medi
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ refugisset in castra. eandem
int̃necionis cladẽ quã bebiꝰ du¬
dũ ab hisdẽ hostib acceꝑat
ꝑtulisset ¶arco claudio car¬
cello ⁊ qͥnto fabio labeone c̃sulib.
philipp᷑ rex qͥ legatos ppłi̾ romani
int̾fecerat. ꝓpt demetrii filiisui ꝗͦ
legatũ miserat uerecundissimas p̃¬
ces. ueniã meruit: E uncdẽq c̃tinuo
uelut romaniᷤᷤ amicũ. suiq ꝓditorẽ
frẽ qͦq ipsiꝰ ad parricicdũ patriᷤᷤ mini¬
stro. nichil de utroq miseruon
mali suspicantẽ. ueneno neca¬
uit E odẽ anno scipio africanꝰ
ab ingͣta sͥ urbe du exulans.
apd̾ amĩtnũ oppidũ morbo ꝑe¬
riit: Hisdẽ etiã dieb hanni¬
bal apd̾ priisiã bithuniȩ regeor
cũ aromanis reposceret᷑. ueneno
sese necauit: Eilopomene ᷤᷤ dux
achiuoꝵ. a messanis captꝰ. occisꝰ¬
q ẽ: In sicilia tẽ uulcani insula
quȩ ante ñ fuerat. repente ma¬
ri edita. cũ miraculo om̃iũ us¬
que adhuc manet: Quintus

Expanded text:
 refugisset in castra, eandem internecionis cladem, quam Baebius dudum ab isdem hostibus acceperat, pertulisset. M. Claudio Marcello Q. Fabio Labeone consulibus Philippus rex, qui legatos populi Romani interfecerat, propter Demetrii filii sui, quem legatum miserat, uerecundissimas preces ueniam meruit, eundemque continuo uelut Romanis amicum suique proditorem, fratre quoque ipsius ad parricidium patris ministro, nihil de utroque miserum mali suspicantem ueneno necauit. eodem anno Scipio Africanus ab ingrata sibi Vrbe diu exulans apud Amiternum oppidum morbo periit. isdem etiam diebus Hannibal apud Prusiam Bithyniae regem, cum a Romanis reposceretur, ueneno se necauit, Philopoemenes, dux Achiuorum a Messanis captus occisusque est. in Sicilia tunc Vulcani insula, quae ante non fuerat, repente mari edita cum miraculo omnium usque ad nunc manet. Q.
Abbreviated transcription (Latin):
Thiresus respondit. Concordia
inuicta. discordia exitio fu¬
it: Qđ romani tanꝗͣ. sͥ ac de
se dictũ. exẽpli loco acceper̃
Quippe. qͥb iam de seditioni¬
b discordantiᷤᷤ totiꝰ urb̾ nun.¬
ciabat᷑ Carthagine numan¬
tiaq deleta. morit᷑ apud roma
tentio Grachuᷤᷤ tribunꝰ ꝑleb̾
iratuꝰ nobilitati. cur int auc¬
toreᷤᷤ numantini fȩderiᷤᷤ notat᷑
eẽt. agrũ a pͥuatiꝰᷤ eatenꝰ pos¬
sessũ. ppło diuidi statuit:
Octauio tribuno pleb̾ obsisten¬
ti. ademit ĩꝑiũ. ⁊ successo¬
rẽ munutiũ dedit: His cau¬
sis senatũ ira. ꝓpłm suꝑbia
inuasit Ac te forte ait̾alus
eumenis filiꝰ moriens. testa.¬
m̃to ppłm romanũ ĩꝑio asiȩ
succecłe heredẽ iusserat:
rachꝰ gr̃am ppłi p̾cio appetenᷤᷤ.
legẽ tulit: uti pecuma quȩ
fuisset attali. ppło distribu¬
eret᷑ Obsistente nasica. etũ
põpeiꝰ spopondit se grachũ
cũ pͥmũ magistratꝰ ad eẽt a¬

Expanded text:
Thyresus respondit: concordia Thyresus respondit: concordia inuicta, discordia exitio fuit. quod Romani tamquam sibi ac de se dictum exempli loco acceperunt, quippe quibus iam de seditionibus discordantis totius Vrbis nuntiabatur. Carthagine Numantiaque deleta moritur apud Romanontentio. Gracchus tribunus plebi iratus nobilitati, cur inter auctores Numantini foederis notatus esset, agrum a priuatis eatenus possessum populo diuidi statuit. Octauio tribuno plebi obsistenti ademit imperium et successorem Minucium dedit. his causis senatum ira, populum superbia inuasit. ac tunc forte Attalus, Eumenis filius, moriens testamento populum Romanum imperio Asiae succedere heredem iusserat. Gracchus gratiam populi pretio adpetens legem tulit, uti pecunia, quae fuisset Attali, populo distribueretur. obsistente Nasica etiam Pompeius spopondit se Gracchum, cum primum magistratu abisset, a
Abbreviated transcription (Latin):
ra int̾fectoꝵ ad sepulturã ob¬
lata. acciꝑe noluer̃: Nouissi¬
me sꝑe desꝑationiᷤ in mortẽ
om̃s destinati. clausã urbẽ i¬
psi introrsũ succender̃. cun¬
ctiq parit᷑ ferro. ueneno atq
igne consũpti s̃: Romani ni¬
chil ex hiᷤᷤ penitꝰ habuere
uictiᷤᷤ p̃t̃ securitatẽ suã He¬
q enĩ eu̾sa nuimantia uicisse
se magis numantinoᷤᷤ quã eua¬
sisse duxer̃. Unũ numantinũ
uictoriᷤ catena ñ tenuit. Uno
triũphũ dederit. roma ñ ui¬
dit: Aurũ uł argentũ qđ i
gni suꝑesse potuisset. apd̾
pauꝑes ñ fuit: Arma ⁊ uefte.
ignis absũpsit:
bit᷑ ea tẽpestate cũ hȩc apd ny¬
mantiã gesta s̃. apd̾ romam gͣ¬
choꝵ sediciones agitabant᷑.
Scipio aũt cũ deleta numantia
cȩt̾as hispaniȩ gente ᷤᷤ pace cõpo¬
neret. thiresũ quendã celticu
pͥncipẽ c̃suluit quo oꝑe nu
mantia aut pͥus inuicta du¬
rasset. aut post fuisset eu̾sa

Expanded text:
ra interfectorum ad sepulturam obra interfectorum ad sepulturam oblata accipere noluerunt. nouissima spe desperationis in mortem omnes destinati clausam urbem ipsi introrsum succenderunt cunctique pariter ferro ueneno atque igne consumpti sunt. Romani nihil ex his penitus habuere uictis praeter securitatem suam; neque enim euersa Numantia uicisse se magis Numantinos quam euasisse duxerunt. unum Numantinum uictoris catena non tenuit; unde triumphum dederit, Roma non uidit; aurum uel argentum, quod igni superesse potuisset, apud pauperes non fuit; arma et uestem ignis absumpsit. Igitur ea tempestate, cum haec apud Numantiam gesta sunt, apud Romam Gracchorum seditiones agitabantur. Scipio autem cum deleta Numantia ceteras Hispaniae gentes pace conponeret, Thyresum quendam, Celticum principem, consuluit, qua ope res Numantina aut prius inuicta durasset aut post fuisset euersa.
Abbreviated transcription (Latin):
lerabilia iuberent᷑ Sepe e¬
tiã oranteᷤᷤ iustȩ ꝑugnȩ facu.¬
ltatẽ. ut tanquã uiriᷤᷤ mori
liceret. ultime om̃s duab
subito portiᷤᷤ eruper̃. larga
pͥus ꝑotione usi. ñ uini cͦuiꝰ
ferax is locus ñẽ. s succotri¬
tici ꝑ artẽ confecto: Quẽ su¬
cȩliã uocant: Suscitat᷑ enĩ
igne illa uis germiniᷤᷤ made¬
factȩ frugis. ac deinde sic¬
cat᷑ & post in farmã redac¬
ta. molli succo ad miscet᷑. Cui
ferm̃to sapor austeritiᷤ. ⁊ calor
hebrietatis adicit᷑: Hac gͥ po¬
tione post longã famẽ recale¬
scentes. bello sese obtuler̃: A
trox chucertam̃. ⁊ usq ad ꝑi¬
culũ romanoꝵ fuit: Iterũq
romani pugnare se adu̾sũ nu.¬
mantinoᷤ fugiendo ꝓbauissẽt.
nͥ sub scipione pugnassent :
Numantini int̾fectiᷤᷤ suoꝵ for¬
tissimi. bello cędt̃ Cõpositis
tam̃ ordinib. nec sic̃ fugien¬
te ᷤᷤ: in urbẽ reu̾tunt᷑. Corpo¬

Expanded text:
lerabilia juberentur. Saepe elerabilia juberentur. Saepe enim orantes justae pugnae facultatem, ut tanquam viris mori liceret, ultimo omnes subito duabus portis erumpunt, larga prius potione usi, non vini, cujus ferax is locus non est, sed succo tritici per artem confecto, quem sueliam vocant. Suscitatur enim ignea vis illa germinis madefactae frugis, ac deinde siccatur, et post in farinam redacta molli succo admiscetur, quo fermento sapor austeritatis, et calor ebrietatis adjicitur. Hac igitur potione post longam famem recalescentes, bello sese obtulerunt. Atrox diu certamen, et usque ad periculum Romanorum fuit. Iterumque Romam, pugnare se adversum Numantinos fugiendo probavissent, nisi sub Scipione pugnassent. Numantini, interfectis suorum fortissimis, bello recedunt, compositis tamen ordinibus nec sicut fugientes in urbem reuertuntur, corpo
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ñ eẽ ꝓfessꝰ ẽ: Itaq scipio
insistendũ inopinatiᷤᷤ ꝓuentib
censuit. urbẽ ipsã obsidione
conclusit. fossa etiã circũdedit.
cuiꝰ latitudo ꝑedũ decẽ. altity¬
do .xͭͦx. fuit: Ipsũ deinde ual¬
lũ sudib p̃structũ. crebriᷤ tͣrib
cõmuniuit. ut siqͣ ab erũpen¬
te hoste in eũ tẽptaret᷑ irrup.¬
tio. iã ñ qͣsi obsessor cũ obsesso.
s u̾sa uice obsessꝰ cũ obsesso re
pugnaret: Humantia aut̃ in
tumulo. haud ꝓcul a flumine
durio. triũ miliũ passuũ ãbitu
muri ãplexabat᷑. quãuis aliqͥ
asserant eã ⁊ paruositu. ⁊ si¬
ne muro fuisse Unde credibi¬
le ẽ. qr hoc spaciũ cura alendo¬
a custodiendoꝵq pecoꝵ uł etiã
exercendi ruris cõmodo cũ bel¬
lo p̃merent᷑ indulserint. ipsi
arcẽ paruã. nat᷑a munitã. ob¬
tinenteᷤᷤ. Alioqͥn. tantã pauci¬
tatẽ hominũ tã amplũ urbiᷤᷤ
deditionẽ sui obtuler̃. si to¬

Expanded text:
dum non esse, professus est. Itaque Scipio dum non esse, professus est. Itaque Scipio insistendum inopinatis proventibus censuit, urbem ipsam obsidione conclusit, fossa etiam circumdedit, cuius latitudo pedibus decem, altitudo uiginti fuit. ipsum deinde uallum sudibus praestructum crebris turribus conmuniuit, ut, si qua ab erumpente hoste in eum temptaretur inruptio, iam non quasi obsessor cum obsesso sed uersa uice obsessus cum obsessore pugnaret. Numantia autem in tumulo sita haud procul a flumine Durio tria milia passuum ambitu muri amplexabatur; quamuis aliqui adserant eam et paruo situ et sine muro fuisse: unde credibile est, quia hoc spatii cura alendorum custodiendorumque pecorum uel etiam exercendi ruris commodo cum bello premerentur incluserint, ipsi arcem paruam natura munitam obtinentes; alioquin tantam paucitatem hominum tam amplum urbis deditionem sui obtulerunt, si to
Abbreviated transcription (Latin):
etiã uicit. pudendisq fȩderi¬
b affecit: Igͥ scipio africanꝰ hi¬
spaniã ingressꝰ. ñ se ilicoinge¬
ssit hostib ut qͣsi incautoᷤ cir¬
cũueniret. sciens nũꝗͣ hoc ge¬
nꝰ hominũ ad eo in ociũ corpore
atq animo resolui. ut ñ ipsa
qͣlitate habitudinis suȩ appa-¬
ratꝰ alioꝵ p̃celleret: s aliquan¬
diu militẽ suũ in castris ue¬
lut in scoliᷤᷤ exercuit: Se euoi
partẽ ȩstatis totãq hiemẽ ne
attẽptata qͥdẽ ꝑugna transe¬
gisset. sic quoq parũ ꝓpemo¬
dũ hac ꝓfecit industriã Nãq¬
uͥ copia pugnandi facta ẽ: exer
cit᷑ romanꝰ oppssus. ĩpetu nu
sese consuliᷤ manuq retinentiᷤ.
tandẽ indignatꝰ in hostẽ rebi.¬
it: ⁊ quẽ fu̾giebat. fugere c̃õ¬
pulit: Difficiliᷤᷤ in relatu fideᷤᷤ¬
Uc̃ numantinoᷤᷤ ⁊ effugauere.
⁊ fugienteᷤᷤ uide̾ romani. Unde
quãius scipio qr p̃t̃ spẽ accide¬
ultra bellũ adu̾sũ eoᷤ auden¬

Expanded text:
d etiam uicit pudendisque foederibus adfecit. igitur Scipio Afrioanus Hispaniam ingressus non se ilico ingessit hostibus, ut quasi incautos circumueniret, sciens numquam hoc genus hominum adeo in otium corpore atque animo resolui, ut non ipsa qualitate habitudinis suae apparatus aliorum praecelleret, sed aliquamdiu militem suum in castris uelut in scholis exercuit. et cum partem aestatis totamque hiemem ne adtemptata quidem pugna transegisset, sic quoque parum propemodum hac profecit industria. namque citus Romanus oppressus impetu Numse consulis, manuque retinentis, tandem indignatus in hostem rediit, et quem fugiebat, fugere copulit. Difficilis tunc in relatu fides, Numantinos et fugavere, et fugientes videre Romani. Unde quamvis Scipio, quia praeter spem accideultra bellum adversus eos auden
Abbreviated transcription (Latin):
seruoꝵ tẽ in arma conspirantĩr
fuisse referunt᷑. excepta urbe
messana. qͣ seruoᷤᷤ lib̾alit habi¬
toᷤ inpace c̃tinuit. C ȩterũ sici¬
lia in hoc qͦq miserior. qͥa insu¬
la: ⁊ nũꝗͣ erga statũ suũ iuris
Idonei. nc̃ tyrannis subiecta
exigentib seruitutẽ. ul istiᷤᷤ
p̃sũptione ꝑu̾sa cõmutantib
lib̾tatẽ. maxcime qr clausa un¬
diq mari. egerere foras facile
potest intestinũ malũ: Uiꝑi¬
nã quippe c̃ceptionẽ ꝑditiõĩs
suȩ aluit. sua libidine auctã:
sua morte uicto̾rã Inde aũt
seruiliᷤᷤ tumultꝰ excitatio qͣn
tior ẽ.qr intentione cõmoue¬
t᷑ lib̾a multitudo ut pat̾ã au¬
geat: seruilis urt ꝑdat :¬
ne infamiã de fede apud nu¬
mantiã pacto. quã apud cau¬
dina qͦndã furculaᷤᷤ pudorẽ ro¬
manȩ frontiᷤᷤ oneraret. scipio
africanꝰ c̾sinsu om̃iũ tribuũ
consul creatꝰ. atq ad oppugnã¬
dã numantiã cũ exercitu miᷤᷤ¬

Expanded text:
rum, tum in arma conspirantium fuisse referuntur, excepta urbe Messana, quae servos liberaliter habitos in pace continuit. Caeterum Sicilia in hoc quoque miserior, quia insula et numquam erga statum suum juris idonei, exigentibus servitutem, vel istis praesumptione perversa commutantibus libertatem, maxime quia clausa undique mari, egerere foras non facile potest. Quae intestinum malum viperinam quoque conceptionem perditionis suae aluit, sua libidine auctam, sua morte victuram. In hoc autem servilis tumultus excitatio, quatior est, quia qua intentione commovetur libera multitudo, ut patriam augeat, ea servilis ut perdat. Ane infamia facta de foedere apud Numantiam facto, quam apud Caudinas quondam furculas, pudorem Romanae frontis oneraret, Scipio Africanus consensu omnium tribuum secundo consul creatus, atque ad oppugnandam Numantiam cum exercitu mis
Abbreviated transcription (Latin):
metalli factũ ẽ. Unde usq in
hodiernũ diẽ. siue ex ips osiue
ex umitatione eiꝰ. es corinthiũ
sic̃ memoriȩ tͣditũ ẽ. ⁊ corinthia
Quasa dicunt᷑:
Mis deo c̃sulib uiriatꝰ in his¬
pania. genere lusitanꝰ. hõ pasto.¬
raliᷤᷤ ⁊ latro. pͥmũ infestandouiaᷤ.
deinde uastando ꝓuinciaᷤ. po̾tre¬
do exercitꝰ p̃toꝵ ⁊ c̃sulũ roma¬
noꝵ uincendo. fugando. subigẽ¬
do. maximo t̃rori romaniᷤᷤ fuit:
gredienti ⁊ ꝑuaganti. gaus ci¬
liciꝰ p̃tor occurrit. Qͥ ẽtinuo cȩ¬
so usq ad int̃nicionẽ pene om̃i

Expanded text:
metalli factum est, unde usque in metalli factum est, unde usque in hodiernum diem siue ex ipso siue ex imitatione eius aes Corinthium, sicut memoriae traditum est, et Corinthia uasa dicuntur. Isdem consulibus Viriatus in Hispania genere Lusitanus, homo pastoralis et latro, primum infestando uias deinde uastando prouincias postremo exercitus praetorum et consulum Romanorum uincendo fugando subigendo maximo terrori Romanis omnibusgredienti et peruaganti C. Vecilius praetor occurrit: qui continuo caeso usque ad internecionem paen
Abbreviated transcription (Latin):
tante. consul mumiꝰ repentinus
cũ ꝑauciᷤᷤ uenit in castra. Qui
dimisso statĩ metello. corinthũ
sine mora exꝑugnauit urbẽ.
toto tc̃ orbe longe om̃iũ opu¬
lentissimã: Quippe. quȩ uelut
officina om̃iũ artificũ atq ar¬
tificioꝵ ⁊ ẽporiũ cõmune asiȩ at¬
q europȩ ꝑ multa retro scła fu¬
it: ꝑ missa crudelit etiã caꝑtiuiᷤᷤ
p̃dandi licentia. sic oĩa cȩdib i.¬
gnib q cõpleta s̃. ut de muroꝵ
ãbitu qͣsi e camino in unũ apicẽ
coartatũ exundaret incemrdiũ.
Itaqplurima parte ppłi
ferro.flamisq ẽsũpta. reli¬
q sub corona uenduta ẽ. Urbe
incensa. muri funditꝰ diruti s̃.
muralis lapiᷤᷤ in puluerẽ redac.¬
tꝰ. p̃da ingens erepta ẽ: Sane cr̃
ꝓpt᷑ multitudinẽ ⁊ uarietatem
statuaꝵ simulachroꝵq in illo
cuitatiꝰ incendio. ꝑmixta in u
nũ argenti atq exiᷤ oĩaq simul
metalla c̃flyaissent. nouũ genꝰ

Expanded text:
tante consul Mummius repentinus tante consul Mummius repentinus cum paucis uenit in castra. qui dimisso statim Metello Corinthum sine mora expugnauit, urbem toto tunc Orbe longe omnium opulentissimam, quippe quae uelut officina omnium artificum atque artificiorum et emporium commune Asiae atque Europae per multa. retro saecula fuit. permissa crudeliter etiam captiuis praedandi licentia sic omnia caedibus ignibusque conpleta sunt, ut- de murorum ambitu quasi e camino in unum apicem coartatum exundaret incendium. itaque plurima parte populi ferro flammisque consumpta reliqua sub corona uendita est; urbe incensa muri funditus diruti sunt; muralis lapis in puluerem redactus, praeda ingens erepta est. sane cum propter multitudinem et uarietatem statuarum simulacrorumque in illo ciuitatis incendio permixta in unum auri argenti atque aeris omniaque simul metalla fluxissent, nouum genus
Abbreviated transcription (Latin):
coruthi subsecuta ẽ. duaꝵq
potentissimaꝵ urbiũ paruo uniꝰ
parteᷤᷤ miserabile collux̾ incen¬
chũ Nã cũ metellꝰ p̃tor acheoᷤᷤ
hyociosq c̃unctoᷤᷤ duob bellis
rũ in fociᷤᷤ deuicisset. qͦꝵ pͥore
milia cȩsa claudiꝰ : hystoricꝰ re¬
fert. ualeriꝰ ⁊ anthias in achaia
cũ duce suo dieo cecidisse ẽfir¬
mant: Polibiꝰ acheuᷤᷤ quãuus tc̃
in africa cũ scipione fuerit. ta¬
ñ qr domesticã cladẽ ignorare
ñ potuit. semel in achaia pu¬
gnatũ critolao duce asserit. di¬
eũ uͦ adducentẽ ex archadia
militẽ. ab eodẽ metello p̃tore o.¬
pp̃ssũ cũ exercitu docet: S de
uarietate discordantiũ histori¬
coꝵ aliqͣnta iã diximꝰ. qͦꝵ suf.¬
ficiat detecta hȩc ⁊ male nota
eẽ in cȩt̾is euident̃ ostendt̃. qͥ
in hiᷤ quoq quȩ ipsi uidẽ diu̾¬
si s̃: Igit᷑ post extincta totuiᷤ
achaie p̃sidia. destitutaꝵ eu̾sio¬
nẽ urbiũ metello p̃tore medi¬

Expanded text:
i subsecuta est, duarumque potentissimarum urbium parvo unius partes miserabile colluxit incendium. Nam cum Metellus praetor Achaeos Boeotosque conjunctos duobus bellis, rum in Phocaeis devicisset: quorum priore millia caesa, Claudius historicus refert; Valerius Antias in Achaia cum duce suo Diaeo, cecidisse confirmat; Polybius Achivus, quamvis tunc in Africa cum Scipione fuerit, tamen quia domesticam cladem ignorare non potuit, semel in Achaia pugnatum Critolao duce asserit. Diaeum vero, adducentem ex Arcadia militem, ab eodem Metello praetore oppressum cum exercitu docet. Sed de varietate discordantium historicorum aliquanta jam diximus, quorum sufficiat detecta haec et male nota esse in ceteris euidenter ostendunt qui in his quoque, quae ipsi uidere, diuersi sunt — igitur post extincta totius Achaiae praesidia destitutarum euersionem urbium Metello praetore medi
Abbreviated transcription (Latin):
In hispania ult̾iore luciꝰ emiliꝰ
ꝓconsul. a lusitaniᷤᷤ cũ uniu̾so
exercitu cȩsuᷤ. int̾iit: Luciꝰ be¬
biꝰ in hispaniã ꝓficiscens. a ligu¬
rib circũuentus. cũ uniu̾so ex¬
ercitu suo occisus ẽ Unde ad eo
ne nunciũ qͥdẽ suꝑfuisse con¬
stat. ut inthecionẽ ipsã romȩ
ma̾silienseᷤᷤ nunciare curaue
uluirs consul de Irint.¬
grecia in gallogreciã q̃ nc̃ ẽ ga.¬
latia transuectus. ad olympũ
montẽ ꝑuenit. ad quẽ uniu̾si
gallogreci cũ c̾ugib ⁊ liberis
confugerant. Ibiq acerbissimũ
bellũ gessit. Nãq de suꝑiorib
lociᷤ sagiitis gͣndib q sacis. ce¬
t̾isq teliᷤᷤ romani gͣuit attriti.¬

Expanded text:
in Hispania ulteriore L. Aemilius in Hispania ulteriore L. Aemilius proconsule a Lusitanis cum uniuerso exercitu caesus interiit. L. Baebius in Hispaniam proficiscens, a Liguribus circumuentus cum uniuerso exercitu occisus est; unde adeo ne nuntium quidem superfuisse constat, ut internecionem ipsam Romae Massilienses nuntiare curauerint. Fuluius consul de Graecia in Gallograeciam, quae nunc est Galatia, transuectus, ad Olympum montem peruenit, ad quem uniuersi Gallograeci cum coniugibus et liberis confugerant, ibique acerbissimum bellum gessit; namque de superioribus locis sagittis glandibus saxis ceterisque teli
Abbreviated transcription (Latin):
niũ fuluiũq p̃tore ᷤᷤ bella mul¬
tũ horrida cruentaq utrisq
Ippłis gesta s̃:¬
ublio cornelio scipione ⁊ mar.¬
cio acilio gͥalbrione ẽsulib. an¬
tiochus quãui t̾mopͥilas occu¬
passet.qͦꝵ munimine tutior
ꝓp̃t dubios belli euentꝰ fieret.
tam̃ cõmisso bello. a ẽsule gal¬
brione suꝑatꝰ. iux cũ pau¬
cis fugit e p̃lio. ephesũq ꝑ¬
uent: Habuisse refertur ar
quã .x. milia fuisse referun¬
tur: Alt̃ consul scipiocũ boio¬
Ꝙ gente conflixit. in qͦ p̃lio
xͣx. milia hostiũ int̃̾fecit : Se¬
quenti annoscipio africanꝰ. ha¬
bens in auxilio eumenen ata¬
li filiũ. adu̾sꝰ hannibalẽ qͥ tẽ
antiochi classi p̃erat. bellũ na.¬
uale gessit. Antiochus uicto
hannibale atq in fugã acto.
simulq om̃i exercitu amisso.
pacẽ rogauit. filiũq africani
quẽ utrũ explorantẽ an in p̃lio
cȩpisse incertũ ẽ. ultro remisit:

Expanded text:
ninum, Fulviumque praetores, bella mulninum, Fulviumque praetores, bella multum horrida cruentaque utrisque populis gesta sunt. P. Cornelio Scipione, M. Acilio Glabrione consulibus, Antiochus quamvis Thermopylas occupasset, quarum munimine tutior propter dubios belli eventus fieret, tamen commisso bello, a consule Glabrione superatus, vix cum paucis fugit e praelio, Ephesumque pervenit. Is habuisse fertur armquam quinque millia fuisse referuntur. Alter consul Scipio cum Boiorum gente conflixit, in quo praelio viginti millia hostium interfecit. Sequenti anno Scipio Africanus, habens in auxilio Eumenem Attali filium, aduersus Hannibalem, qui tunc Antiochi classi praeerat, bellum nauale gessit; Antiochus uicto Hannibale atque in fugam acto simulque omni exercitu amisso pacem rogauit filiumque Africani, quem utrum explorantem an in proelio cepisset inoertum est, ultro remisit.
Abbreviated transcription (Latin):
excitandi belli rumores qui de
eo apud romanos ferebantur.
exhiberi romã a senatu iussus.
clã ex africa ꝓfectꝰ. ad antiochr̃
miguit: Que cũ apud ephesũ
inuenisset cunctantẽ. mox in
bellũ ĩpulit: Tẽ etiã lex quȩ
abapio tribuno plebis lata fue¬
rat. nłqua mulier pluᷤ quã se¬
miuntiã auri hab̾et. nec ñsicolo.¬
ri uestim̃to. nec uehiculo ꝑ ur-¬
africano iteꝵ. tito siꝑnio lon
go c̃sulib. apud mediolanũ .x.
milia galloꝵ cȩsa : Seqͣnti aũt
cit̾iore pene om̃e amisit exer¬
citũ: Oarcꝰ fuluiꝰ p̃tor celthi¬
beroscũ ꝓximis gentib uicit.
regẽq eoꝵ cȩpit: O mugus a
ligurib in extremũ ꝑiculi ad¬
uix numidaꝵ eqͥtũ industri¬
a lib̾atꝰ ẽ Scipio africanꝰ int
cȩtõs legatoᷤᷤ ad antiochũ missoᷤ.
etiã cũ hannibale colloqͥũ fa-¬
miliare habuit: S infecto pa¬
cis negocio. ab antiocho disces¬
sit: In ut᷑q hispania ꝑ flami¬

Expanded text:
excitandi belli rumores, qui de excitandi belli rumores, qui de eo apud Romanos serebantur, exhiberi Romam a senatu iussus, clam ex Africa. profectus ad Antiochum migrauit: quem cum apud Ephesum inuenisset cunctantem, mox in bellum inpulit. tunc etiam lex, quae ab Oppio tribuno plebi lata fuerat, ne qua mulier plus quam semunciam auri haberet neue uersicolori uestimento nec uehiculo per VrAfricano iterum T. Sempronio Longo consulibus, apud Mediolanum decem millia Gallorum caesa: sequenti autem citeriore, pene omnem amisit exercitum. M. Fulvius praetor Celtiberos cum proximis gentibus vicit, regemque eorum cepit. Minucius a Liguribus in extremum periculi advix Numidarum equitum industria liberatus est. Scipio Africanus, inter caeteros legatos ad Antiochum missus, etiam cum Annibale colloquium familiare habuit. Sed infecto pacis negotio, ab Antiocho discessit. In utraque Hispania per Flami
Abbreviated transcription (Latin):
mulare. uirtutẽq patͥȩ ex tolle¬
re uł p̃sentib uł posteriᷤᷤ stu¬
dent: Alioqͥn. si inqͥsitͦ ñ fuis.¬
set numerꝰ. nec qualiscũq fuiꝰ.
uł paucissimos ꝑdidisse : Ita
lucidissime patet. qr similiᷤ
ĩpudentia m̃tiendi ẽ. qͣ ocei.¬
soꝵ hostiũ numerꝰ adicit᷑. so¬
cioꝵ qͦq amissoꝵ dãna minu¬
unt᷑ uł etiã om̃ino reticent᷑:
Sit ur sĩpromꝰ tuditanꝰ in his¬
pania citĩore bello opp̾ssuᷤᷤ cũ
oĩ exercitu romano int̃fectꝰ ẽ.
Consul marcellꝰ in etruria a bo¬
ciis opp̾ssus. magnã partẽ exer¬
citꝰ ꝑdidit: Cuipostea furius
alt̾ consul auxilio accessit.: at¬
q ita uniu̾sã bocioꝵ gente i¬
gni ferroq uastanteᷤ. ꝓpemꝰdũ
usq ad nichilũ deleuer̃t:
ycio ualerio flacco ⁊ marco
porcio cotone c̃sulib. anthiochꝰ
rex syriȩ bellũ cont ppłm roma¬
nũ instruens. in europã transit
ex asia: Tc̃ etiã hannibal ꝓpt

Expanded text:
mulare uirtutemque patriae extollemulare uirtutemque patriae extollere uel praesentibus uel posteris student: alioquin, si inquisitus non fuisset numerus, nec qualiscumque fuissuel paucissimos perdidisse. ita lucidissime patet, quia simili impudentia mentiendi, qua occisorum hostium numero adiicitur, sociorum quoque amissorum dauntur, vel etiam omnino reticentur. Igitur Sempronius Tuditanus in Hispania citeriore, bello oppressus, cum omni exercitu Romano interfectus est: consul Marcellus in Etruria a Boiis oppressus, magnam partem exercitus perdidit, cui postea Furius alter consul auxilio accessit: at ita uniuersam Boiorum gentem igni ferroque uastantes propemodum usque ad nihilum deleuerunt. L. Valerio Flacco M. Porcio Catone consulibus Antiochus rex Syriae bellum contra populum Romanum struens in Europam transiit ex Asia. tunc etiam Hannibal propter
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ flaminiꝰ consul sortit᷑. post ml.¬
ta ⁊ guissima p̃lia qͥb macedo¬
uicto nauide duce ipsoꝵ. nobiliᷤᷤ¬
simoᷤᷤ obsides demetriũ philippi
filiũ. ⁊ armenẽn nauidis fihũ.
ante currũ dux̃: Romani cap¬
tui qͥ sub hannibale ꝑ greciaos
uenditi fuerant. uniu̾si recepti.
capitib rasis ob det̾sã seruitutẽ.
currũ triũphantis secuti s̃:
manni. contͣctiᷤᷤ in unũ uirib.
amilcare peno duce. qͥ in italia
remanserat. cremoniã placentiã
q uastanteᷤᷤ. difficillimo bello a
lucio fuluio p̃tore suꝑati s̃. Post¬
ea flaminiꝰ ꝓconsul philippũ re¬
gẽ ⁊ cũ eo thacas. macedones. illi¬
rios. multasq p̾̃t̾ea gentes quȩ ui
auxihũ eiꝰ uenerant. bello subȩ¬
git: Uicti macedones castra
amiser̃: Octo milia hostiũ eo die
lia int̃fecta cõmemorat. S hȩc
uarietaᷤᷤ. scrͥptoꝵ utiq fallacia
ẽ: Fallaciȩ aũt causa. ꝓfecto ad¬
ulatioẽ. dũ uictori ᷤᷤ laudes accu.¬

Expanded text:
titus post multa et grauissima proelia, quibus Macedouicto Nauide duce ipsorum nobilissimos obsides Demetrium Philippi filium et Armenen Nauidis filium ante currum duxit. Romani captiui, qui sub Hannibale per Graeciam uenditi fuerant, uniuersi recepti, capitibus rasis ob detersam seruitutem currum triumphantis secuti suntmanni contractis in unum uiribus Hamilcare Poeno duce, qui in Italia reque vastantes, difficillimo bello a L. Furio praetore superati sunt. Postea Flamininus proconsule, Philippum regem et cum eo Thracas, Macedones, Illyrios, multasque praeterea gentes, quae in auxilium ei venerant, bello subegit. Victi Macedones castra amiserunt, octo millia hostium eo die lia interfecta commemorat. Sed haec uarietas scriptorum utique fallacia est; fallaciae autem causa profecto adulatio est, dum uictoris laudes accu