comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
remꝰ ante dñm qͥ fecit nos. Ideo enĩ exultemꝰ: qͥa fecit
illud & illud. Commemorauit multa: & nunc repe¬
tit exortationẽ. uenite ad oremꝰ & ꝓcidamꝰ ei & plo¬
remꝰ ante dñm qͥ fecit nos lam cõmemoratis a me
laudib dĩ. nolite pigri eẽ & longe uita & morib
stare : sed uenite ad oremꝰ & ꝓcidamꝰ ei. Sed forte
de peccatis ur̃is quȩ uos longe fecer̃ adõ sollicit
estis: faciamꝰ sequentia. Ploremꝰ corã dño qͥ fecit nos
Ardes forte conscientia delicti: lacrimis ex tingue
flammã peccati. Plora ante dñm securus plora
ante eũ qͥ te fecit : ñ enĩ opus manuũ suarũ contem¬
nit inte Noli putare : qͥa potes a te refici. Ate defi¬
cere potes. tu te ipsum reficere ñ potes. Ille reficit
qͥ te fecit. Ploremꝰ ante dñm qͥ fecit nos. lacrima¬
re ante illũ. confitere illi. p̃ueni faciem eiꝰ in con¬
fessione: Quis enĩ es tu qͥ illi ploras & illi confiteris

Expanded text:
remus ante Dominum qui fecit nos.» Ideo enim exsultemus, quia fecit illud et illud. Et commemoravit multa, et nunc repetit exhortationem: «Venite, adoremus, et procidamus ei, et ploremus ante Dominum qui fecit nos.» Jam commemoratis a me laudibus Dei, nolite pigri esse, et longe vita et moribus stare: «Venite, adoremus, et procidamus ei.» Sed forte de peccatis vestris, quae vos longe fecerant a Deo, solliciti estis; faciamus sequentia: «Et ploremus coram Domino, qui fecit nos.» Ardes forte conscientia delicti; lacrymis exstingue flammam peccati, plora ante Dominum: securus plora ante Deum, qui te fecit; non enim opus manuum suarum contemnit in te. Noli putare quia potes a te refici. A te deficere potes, tu teipsum reficere non potes: ille reficit qui te fecit. «Ploremus ante Dominum qui nos fecit:» lacrymare ante illum, confitere illi, praeveni faciem ejus in confessione. Quis enim es tu qui illi ploras, et illi confiteris,
Abbreviated transcription (Latin):
loquit᷑ ȩccła : Quales dentes tui : tanquã grex decon¬
sarũ quare deconsarũ : qͥa sarcincis scłi deposuer
Nonne deconsȩ erant oues illȩ de qͥb paulo ante di¬

Expanded text:
loquitur Ecclesia. Quales dentes tui? «Tanquam grex detonloquitur Ecclesia. Quales dentes tui? «Tanquam grex detonsarum.» Quare «detonsarum?» Quia sarcinas saeculi posuerunt. Nonne detonsae erant oves ill
Abbreviated transcription (Latin):
mus & ploremus nos quid sumꝰ : Nos aut̃ popłs
pascuȩ eiꝰ. & oues manus eiꝰ. Ude quã eliganter
uerboꝵ ordinẽ cõmutauit. & tanquã ñ ꝓpria
reddidit. ut ipsos intelligamꝰ oues. qui sunt &
popłi Ñ dix̃ oues pascuȩ & popłs manuũ eius.
qđ magis putabat᷑ possẽ congruere qͥa oues
ad pascua ꝑtinent. sed ait . popłs pascuȩ
ligo popłs oues s. quia dicit popłs pascuȩ eiꝰ ipse
popłs oues s̃ sed rursus qͥa nos habemꝰ oues quas
emimꝰ ñ quas fecimꝰ : dixerat aut̃ superiꝰ ꝓcidamͦ
et qͥ fecit nos : recte dictũ ẽ oues manuũ eius nullus
hominũ sibi fecit oues emere potest̃ donari possud
nr̃ fecit nos. Ideo popłs pascuȩ eiꝰ & oues manuum
eiꝰ ipsȩ s̃ : quas sibi ipse facere dignatꝰ ẽ gr̃a sua
has enĩ oues laudat & in canticis canticoꝵ ꝑfectus
qͥdã dicens. tanqͣm dentes ȩccłȩ scẽ. sponsȩ suȩ Den¬
tes tui sic̃ grex deconsarũ ascendentiũ de lauachro:

Expanded text:
 populus pascuae ejus, et oves manuum ejus.» Vide quam eleganter verborum ordinem commutavit, et tanquam non propria reddidit; ut ipsos intelligamus oves, qui sunt et populi. Non dixit, Oves pascuae ejus et populus manuum ejus; quod magis putabatur posse congruere, quia oves ad pascua pertinent: sed ait, «populus pascuae.» Ergo populus oves sunt, quia dicit, «populus pascuae ejus;» ipse populus oves sunt. Sed rursus, quia nos habemus oves quas emimus, non quas fecimus; dixerat autem superius, «Procidamus ei qui fecit nos:» recte dictum est, «oves manuum ejus.» Nullus hominum sibi facit oves: emere potest, donari possunt, noster fecit nos; ideo «populus pascuae ejus et oves manuum ejus,» ipsae sunt quae sibi ipse facere dignatus est gratia sua. Has enim oves laudat et in Canticis canticorum, perfectos quosdam dicens tanquam dentes Ecclesiae sanctae sponsae suae: «Dentes tui sicut grex detonsarum ascendentium de lavacro,
Abbreviated transcription (Latin):
cõplanat. aliqͥd mundat quibusdã ferramentis
suis ipsa s̃ scandala huius scłi Tu tantũ de
manu artificis noli cadere. nichil temptatio¬
nis accedit ultra uires tuas. hoc ꝑmittit & ds̃
ad utilitatẽ tuã unde tu possis proficere
Deniq ipsum apłm audi hoc coniungentẽ. Sed facie
cũ temptatione etiã exitũ. ut possitis sustinere
Ergo mare forte me tuendũ tibi erat : noli timere
sȩuire quã nouit ille m̃surã. ex qua ꝓficias Non ne
dicit alius psalmꝰ om̃s gentes quotquot fecisti. ueni¬
ent & ad orabunt corã te dñẽ : si om̃s gentes quotquot
fecisti. manifestũ ẽ qͥa & gentes ipsẽ fecit. Ideo ÷¬
psius ẽ mare & ipse fecit illud & andã t̃rã manus
eius finxer̃ ł sto tu arida t̃ra. sit gr̃adĩ ut ueniat
suꝑte imber dulcis Inueniat inte fructũ ñ ꝑmit¬
tit fluctus opire quos seruat & aridã t̃rã manus
eiꝰ finxer̃. Ergo & hinc iubilemꝰ illi. Nã qm̃ hȩc itas

Expanded text:
complanat, aliquid mundat: agit quibusdam ferramentis complanat, aliquid mundat: agit quibusdam ferramentis suis; ipsa sunt scandala hujus saeculi: tu tantum de manu artificis noli cadere. Nihil tentationis accedet ultra vires tuas. Hoc permittit Deus ad utilitatem tuam, unde tu possis proficere. Denique ipsum Apostolum audi hoc conjungentem: «Sed faciet cum tentatione etiam exitum ut possitis sustinere.» Ergo mare forte metuendum tibi erat? Noli timere: saevire quam novit ille mensuram, ex qua proficias. Nonne dicit alius psalmus, «Omnes gentes quotquot fecisti, venient et adorabunt coram te, Domine» ? Si omnes gentes quotquot fecisti, manifestum est quia et gentes ipse fecit: ideo, «Ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam terram manus ejus finxerunt.» Esto tu arida terra, siti gratiam Dei, ut veniat super te imber dulcis, inveniat in te fructum. Non permittit fluctus operire quod sevit: «Et aridam terram manus ejus finxerunt.» Ergo et hinc jubilemus illi. 10. «vers
Abbreviated transcription (Latin):
& altitudines montiũ ipsius s̃ Altitudines mon¬
tũ: sublimitates t̃rarũ. Aliquando istȩ sublimita¬
tes id ÷ ipsȩ t̾renȩ potestates: aduersatȩ s̃ ȩccłȩ
forte tu de temptationib satagis ut constitutꝰ in
tanta gr̃a ꝓmissionũ dĩ ꝓpt̃ scandala mundi
turberis nec ipsa scandala tibi aliqͥd faciunt
łst enĩ mare mundus iste sed & mare ds̃ fecit
Nec sȩuire fluctus poss̃ nisi usq ad litus ubii pe
t̃minũ posuit. Nulla gͦ tẽptatio. nisi accipiat
mensurã adño. Sint gͦ tẽptationes. sint tribula¬
tiones consum maris eis ñ consumeris. Vide utrũ¬
ipsȩ tẽptationes ñ ꝓsint: attende apłm fidelis
inqͥt dr̃ qͥ ñ uos sinat tẽptari supͣ quã potestis
ferre: sed faci& cũ temptatione etiã exitũ. ut
possitis sustinere. Ñ ait ñ uos sinat tempari
om̃ino. Si enĩ recusares tẽptationẽ : recusares
refectionẽ. Ergo reficeris & si reficeris in manib:
artificis es Aliqͥd tollit aliqͥd corrigit: ali quid

Expanded text:
 altitudines montium ipsius sunt.» Altitudines montium, sublimitates terrarum. Aliquando istae sublimitates, id est, ipsae terrenae potestates, adversatae sunt Ecclesiae; forte tu de tentationibus satagis, ut constitutus in tanta gratia promissionum Dei, propter scandala mundi turberis? Nec ipsa scandala aliquid tibi faciunt; Est enim mare mundus iste, sed et mare Deus fecit: nec saevire fluctus possunt, nisi usque ad littus, ubi ipse terminum posuit. Nulla ergo tentatio, nisi acceperit mensuram a Domino. Sint ergo tentationes, sint tribulationes; consummaris eisipsae tentationes non prosint; attende Apostolum: « Fidelis Deus, qui non vos sinat tentari supra id quod potestis ferre, sed faciat cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere» . Non ait, Non vos sinet tentari omnino. Si enim recusares tentationem, recusares refectionem. Ergo reficeris; et si reficeris, in manibus artificis es. Aliquid tibi tollit, aliquid corrigit, aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
corde ipsoꝵ tanto auidius medicũ quȩsier̃ : Cum
psalmi cũ hic loqueret᷑ : usus ẽ apłs & dix̃ quid
p̃sciuit : ab sit Nã & ego israhelita sũ ex semine
abrahȩ de tribu beniamin. Ñ repulit ds̃ plebẽ
& alii. in his plebs dñi ñ in om̃ib: sed quẽ ad mo¬
dũ scriptũ ẽ: reliquiȩ saluȩ er̃ ñ in om̃ib sed
area uentilata massa intromissa ẽ : palea iac&

Expanded text:
corde ipsorum, tanto avidius medicum quaesierunt. Cum corde ipsorum, tanto avidius medicum quaesierunt. Cum Psalmi, cum hinc loqueretur, usus est Apostolus, Israelita sum, ex semine Abrahae, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem  ipse, inde et alii. In his plebs Domini, non in omnibus; sed, quemadmodum scriptum est, «Reliquiae salvae erunt» . Non in omnibus; sed area venti
Abbreviated transcription (Latin):
astro & contra naturã insertus es in bonã oli¬
uã quantomagis qͥ scđm naturã s̃ inserent᷑ suȩ
oliuȩ : ut quomͦ tu ñ ꝑmanens in in fidelitate
meruisti inseri in oliuã cũ esses oleaster: sic
isti correcti. facilius suȩ oliuȩ naturalit̾ in¬
serentur hoc de illis apłs. Ergo ipsa ẽ arbor
frangerent᷑ : unde petrus. unde ioħs. unde tho-¬
fructu oliuã testabat᷑: nonne isti om̃s inde : unde
nẽ apparuit : unde totmilia ad uocẽ petri. qͣn¬
do spũ scõ repleti apłi om̃iũ gentiũ linguis locu¬
ti s̃ : tanta auiditate dĩ laudis & suȩ accusationis
conuersis ut qͥ primo sanguinẽ dñi fuder̃ seu¬
entes: bibere discerent iã credentes. Sic autẽ
om̃ia illa conuersa s̃milia hominũ ut res suas
uenderent. & p̃cia rerũ suarũ ante pedes apłoꝵ
ponerent qđ diues unꝰ ñ fecit. qͣndo hoc ore dñi
audiuit: & a dño tristis abscessit: hoc fecer̃ su¬
fuerat crucifixus . Quanto mauis uulnus erat in

Expanded text:
nsertus es in bonam olivam; quanto magis qui secundum naturam sunt, inserentur suae olivae» ? Ut quomodo tu non permanens in infidelitate, meruisti inseri in olivam, cum esses oleaster; sic isti correcti facilius suae olivae naturaliter inserantur: hoc de illis Apostolus. Ergo ipsa est arborfrangerentur, unde Petrus? unde Joannes? unde Thofructu olivam testabatur? Nonne isti omnes inde? Unde rrectionem apparuit ? unde tot millia ad vocem Petri, quando Spiritu sancto repleti Apostoli omnium gentium linguis locuti sunt, tanta aviditate Dei laudis et suae accusationis conversi sunt, ut qui primo sanguinem Domini fuderunt saevientes, bibere discerent jam credentes? Sic autem omnia illa conversa sunt millia hominum, ut res suas venderent, et pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponerent . Quod dives unus non fecit, quando ore Domini audivit, et a Domino tristis abscessit , hoc fecerunt suhristus fuerat crucifixus. Quanto majus vulnus erat in
Abbreviated transcription (Latin):
cerdotẽ. Sacrificiũ ex hibuer gentes dȩ monib:
habet ds̃ sacrificiũ & enĩ illi dęmones uolentes
uideri dii: ñ sibi ista exigerent nisi qͥa sciunt ea
deberi uerodõ hoc enĩ mos ẽ deberi uero dõ qđ
nos sumꝰ templũ dĩ.: ara dĩ nr̃a ẽ anima. Sacrisi¬
cium dĩ qͥd ẽ : forte hoc facimꝰ modo : imponimꝰ
in ara sacrificiũ quando dõ laudamꝰ. Docet
enĩ nos psalmꝰ dicens. Sacrificiũ laudis glori¬
ficabit me: & ibi uia ẽ ubi ostendam illi¬

Expanded text:
ficium exhibuerunt gentes daemonibus; habet Deus sacrificium. Etenim illi daemones volentes videri dii, non sibi ista exigerent ut fallerent, nisi quia sciunt ea deberi vero Deo. Hoc enim mos est deberi vero Deo, quod nos sumus templum Dei; ara Dei anima nostra est. Sacrificium Dei quid est? Forte hoc facimus modo, imponimus in ara sacrificium, quando Deum laudamus; docet enim nos psalmus, dicens: «Sacrificium laudis glorificabit me, et ibi
Abbreviated transcription (Latin):
t̃rȩ : qͥ abscondisti hȩc a sapientib & prudentib
& reuelasti ea paruulis Nunqͥd quia xp̃c confi¬
tebat᷑. pęnitens erat : illũ nichil pęnitere po¬
terat. quia nichil cul pabilit̃ fecerat. sed confite¬
bat᷑ in laude patris: Ergo qͥa & hic exultationis
locus ẽ. forte illã debemꝰ intelligere confessionẽ
quȩ ẽ in laude dĩ. Vnde ẽ laus cantici ut ñ hic
intelligamꝰ confessionẽ penitentiũ sed laudanti¬
ũ: & qͥd ÷ qđ continuonos ad mon& de quadã con¬
fessione cũ ait. p̃ueniamꝰ faciem eiꝰ in confessione :¬

Expanded text:
abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis» . Numquid quia Christus confitebatur, poenitens erat? Illum nihil poenitere poterat, quia nihil culpabiliter fecerat; sed confitebatur in laude Patris. Ergo quia et hic exsultationis locus est, forte illam debemus intelligere confessionem quae est in laude Dei: unde et «Laus cantici,» ut non hic intelligamus confessionem poenitentium, sed laudantium. Et quid est quod continuo nos admonet de quadam confessione cum ait: «Praeveniamus faciem ejus in confessione
Abbreviated transcription (Latin):
sedes enĩ nr̃i in hoc itinere affectus nr̃i s̃. Ero ut
qͥsq affectũ habuerit ꝓut qͥsq amorẽ habuerit.
ita accedit ad dm̃. uł recedit adõ. Nonne plerũq
dicimꝰ quando inuenimꝰ aliqua dissimilia hoc lon¬
qc ẽ ab illo: quando aliquos duos forte homines
cõparamꝰ duos equos duas uestes & dicit aliquis
similis ẽ hȩc uestis talis ẽ qualis ẽ illa aut iste
homo talis ẽ. qualis ille Quid alius dic̃ qͥ contra¬
dicit : ab sit longe ẽ ab illo: Quid ÷ longe ẽ ab illo
dissimilis ẽ illi & iuxta stant : & tam̃ iste longe ẽ
ab illo. Duo uero iniqui pares uita & morib si unꝰ
sit in oriente. alt̃ in occidente. iuxta inuicẽ s̃ : Et
duo isti similit᷑. alt̃ sit in oriente. alt̃ in occidente
etiã siuna catena ligent᷑. multũ a se separati s̃
łrgo dissimilitudine recedimꝰ adõ: similitudine ac¬
cedimꝰ ad dm̃. Qua similitudinȩ : ad quã faeti sumꝰ

Expanded text:
Pedes enim nostri in hoc itinere, affectus nostri sunt. Prout Pedes enim nostri in hoc itinere, affectus nostri sunt. Prout quisque affectum habuerit, prout quisque amorem habuerit, ita accedit vel recedit a Deo. Nonne plerumque dicimus, quando invenimus aliqua dissimilia: Hoc longe est ab illo? Quando aliquos duos forte homines comparamus, duos equos, duas vestes, et dixerit aliquis, Similis est haec vestis, talis est qualis illa; aut, Iste homo talis est qualis ille: quid alius dicit, qui contradicit? Absit; longe est ab illo. Quid est, longe est ab illo? Dissimilis est illi. Et juxta stant, et tamen iste longe est ab illo. Duo vero iniqui pares vita et moribus, si unus sit in Oriente, alter in Occidente juxta invicem sunt. Et duo justi similiter, alter sit in Oriente, alter in Occidente,etiamsi una catena ligentur, multum a se separati sunt. Ergo si dissimilitudine recedimus a Deo, similitudine accedimus ad Deum. Qua similitudine? Ad quam facti sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlũ : tuibi es Quid gͦ restat : quia si ascenderit
in cęlũ ibi inuenit dm̃. ut longe fugiat a dõ quo
iturus ẽ : uide qͥd dicat si descendero in infernũ
ades Si gͦ ascendendo in cȩlũ ibi inuenit dm̃
descendendo in infernũ ñ fugit dm̃ quo iturus ẽ
quo fugiturus ẽ ab illo irato nisi ad ipsũ placatũ:
& tam̃ cũ om̃ino nemo possit fugere ab illo qui
ubiq ẽ: nisi qͥdã longe eẽnt ado ñ diceretur
Popłs iste labiis mehonorat: cor aut̃ eoꝵ lon¬
ge ẽ ame Ñ gͦ loco quisq longe ẽ adõ. sed dissi¬
militudine. Quid ÷ dissimilitudine : mala uita
malis morib: Si enĩ bonis morib: ꝓpinquat᷑ dõ :¬
malis morib recedit᷑ adõ. Vnus gͦ idẽq homo
corpore stans uno loco & amando dm̃ accedit
ad dm̃: & amando iniqͥtatẽ recedit adõ Nusquã
pedes mou& & tam̃ potest & accedere & recedere

Expanded text:
coelum, tu ibi es.» Quid ergo restat? Quia si ascenderit coelum, tu ibi es.» Quid ergo restat? Quia si ascenderit in coelum, ibi invenit Deum: ut longe fugiat a Deo, quo iturus est? Vide quid dicat: «Si descendero ad infernum, ades» . Si ergo ascendendo in coelum, ibi invenit Deum; descendendo in infernum, non fugit Deum: quo iturus est, quo fugiturus est ab illo irato, nisi ad ipsum placatum? Et tamen, cum omnino nemo possit fugere ab illo qui ubique est, nisi quidam longe essent a Deo, non diceretur: «Populus iste labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me» . Non ergo loco quisque longe est a Deo, sed dissimilitudine. Quid est, dissimilitudine? Mala vita, malis moribus. Si enim bonis moribus propinquatur Deo; malis moribus receditur a Deo. Unus ergo idemque homo corpore stans uno loco, et amando Deum accedit ad Deum, et amando iniquitatem recedit a Deo: nusquam pedes movet, et tamen potest et accedere et recedere.
Abbreviated transcription (Latin):
ente exultemus dão. Inuitat ad mag¬
nas epulas exultandi ñ scło sed dño
Nisi enĩ eẽt in hoc scło exultatio mala
quȩ distinguenda ẽ ab exultatione bo¬
na : sufficen& dicere. uenite exultemꝰ. Sed breuit̃
distinxit qͥd ÷ bene exultare. dño exultare Ergo
exultatio mala ẽ exultare scło : exultatio bona
ẽ exultare dño Pie debes dño exultare : siuis se¬
curus mundo in sultare. Quid ÷ uenite : unde uocat¬
ut ueniant cũ qͥb: uult exultare dño nisi qͥa longe
s̃ ut ueniendo ꝓpinquent ꝓpinquando acceda
accedendo exultent : unde aut̃ longe s : nunqͥd
locis longe potest homo eẽ ab eo qui ubiq est̃ :¬
uis eẽ ab eo longe : quo ibis ut longesis : nã pec¬
cator qͥdem sed tam̃ cũ spe salutis penitens &
dolens de peccatis & metuens irã dĩ & uolens
placare dm̃ : sic in alio psalmo loquit᷑ quo ibo
a spũ tuo & a facie tua quo fugiã : si ascendero in

Expanded text:
enite, exsultemus Domino.» Invitat ad magnas epulas exsultandi, non saeculo, sed Domino. Nisi enim esset in hoc saeculo exsultatio mala, quae distinguenda est ab exsultatione bona, sufficeret dicere, «Venite, exsultemus:» sed breviter distinxit. Quid est bene exsultare? Domino exsultare. Ergo exsultatio mala est, exsultare saeculo; exsultatio bona est, exsultare Domino. Pie debes Domino exsultare, si vis securus mundo insultare. Quid est auteut veniant, cum quibus vult exsultare Domino; nisi quia longe sunt ut veniendo propinquent, propinquando accedant, accedendo exsultent? Unde autem longe sunt? Numquid locis longe potest homo esse ab eo qui ubique est? Vis esse ab eo longe? Quo ibis, ut longe sis? Nam quidam peccator quidem, sed tamen cum spe salutis poenitens et dolens de peccatis, et metuens iram Dei, et volens placare Deum, sic in alio psalmo loquitur: «Quo ibo ab spiritu tuo? et a facie tua quo fugiam? Si ascendero in
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ pat̃ ur̃ ait qͥ incȩlis ẽ. qͥ solem suũ oriri fa¬
cit suꝑ bonos & malos & pluit suꝑ iustos & in-¬
sic̃ ille ꝑfecti ad similitudinẽ nos inuitat. Si ergo
ad similitudinẽ nos inuitat : constat qͥa dissimi¬
les existendo recesseramꝰ adõ. & facti eramꝰ lon¬
ge ꝑ dissimilitudinẽ & efficim᷑ ꝓpe ꝑ similitudi¬
nẽ ut iã fiat in nob̵ qđ scriptũ ẽ. Accedite ad
eũ & illuminamini. Ergo quibusdã longe positis
temꝰ. Quo itis. quo receditis: quo disceditis quo
fugitis exultando mundo: uenite exultemꝰ dño
quo itis exultare ubi deficitis: uenite exultemꝰ
uerbo ñ posse explicare : & tam̃ uoce testari qđ
intus conceptũ ẽ : qđ uerbo explicari ñ potest. hoc
ẽ iubilare Nã consider& caritas ur̃a qui iubi lađ
in cantilenis quibusq & quas in certamine qͦdã
lȩtitiȩ scłaris & uidetis quasi int̃ cantica uerb
ex pressam exundantis lȩtitiã cui lingua dicen¬

Expanded text:
ait, «qui in coelis est, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injsicut ille perfecti,» ad similitudinem nos invitat. Si ergo ad similitudinem nos invitat, constat quia dissimiles existendo recesseramus a Deo, et facti eramus longe per dissimilitudinem, et efficimur prope per similitudinem, ut jam fiat in nobis quod scriptum est, «Accedite ad Deum, et illuminamini» . Ergo quibusdam longe positis exsultemus Domino.» Quo itis? quo receditis? quo disceditis? quo fugitis, exsultando mundo? «Venite, exsultemus Domino.» Quo itis exsultare, ubi deficitis? Venite, exsultemus verbis non posse explicare, et tamen voce testari quod intus conceptum est et verbis explicari non potest: hoc est jubilare. Nam consideret Charitas Vestra qui jubilant in cantilenis quibusque, et quasi in certamine quodam laetitiae saecularis; et videtis quasi inter cantica verbis expressa exundantes laetitia, cui lingua dicen
Abbreviated transcription (Latin):
re tẽptatorib suis qͥd quȩrat ds̃. quando enĩ de
tributo cȩsaris quȩrentes causa calumniȩ consu¬
lere magistrũ ueritatis uoluer̃ & consulendo tem¬
ptare utrũ licen& tributũ dari cęsari. quid ille
ait: qd me tẽptatis y pocritȩ : petit afferrisibi
nummũ & allatꝰ ẽ : Cuiꝰ hab& inqͥt imaginem :
mine imaginẽ suã : Ad hanc similitudinẽ nos

Expanded text:
re tentatoribus suis quid quaerat Deus? Quando enim de tributo Caesaris, quaerentes causam calumniae, consulere magistrum veritatis voluerunt, et consulendo tentare utrum liceret tributum dari Caesari; quid ille ait? «Quid me tentatis, hypocritae?» Petiit afferri sibi nummum, et allatus est. «Cujus habet,» inquit, «imaginem?» mine imaginem suam? Ad hanc similitudinem nos
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib cyrographis debitoꝵ nr̃oꝵ. Quanta gͦ illius
laus quanta miscđia : confiteam᷑ itaq laudantes
Nã si semꝑ confessio pęnitentis eẽt : ñ diceret᷑ in
euangłio de ipso dño In illa hora exultauit ihc̃

Expanded text:
omnibus chirographis debitorum nostrorum. Quanta ergo illius omnibus chirographis debitorum nostrorum. Quanta ergo illius laus, quanta misericordia, confiteamur, utique laudantes. Nam si semper confessio poenitentis esset, non diceretur in Evangelio de ipso Domino: «In illa hora exsultavit
Abbreviated transcription (Latin):
occupemꝰ faciem eiꝰ in confessione. Confessio qͥdem
duob modis accipit᷑ inscripturis. Est confessio
laudantis. ẽ confessio gem̃tis. Confessio laudan¬
tis adhonorẽ ꝑtin& eius qͥ laudat᷑ confessio gem̃¬
tis ad penitentiã ꝑtin& eiꝰ qͥ confitet᷑. Confitent᷑
enĩ homines cũ laudant dm̃ : confitent᷑ cũ accu.¬
sant se. & nichil dignius facit lingua. Uere pu¬
to qđ ipsa sint uota de quib dicit in alio psalmo
Reddã tibi uota mea quȩ distinxer̃ labia mea.
Nichil ista distinctione sublimius nichiltã neces¬
sciriũ & ad intelligendũ & ad faciendũ. Quomͦ gͦ
distinguis uota quȩ reddis dõ: ut illũ laudes te
accuses : quia illius ẽ miscđia. ut peccata nr̃a di¬
mittat. Nã si uell& ꝓmeritis agere : ñ in uenin&
nisi quos damnan&. Uenite gͦ dicens ut recedamꝰ
iã a peccatis nr̃is & ñ nob̵cũ deducat rationẽ de
p̃teritis : sed tanqͣm tabulȩ nouȩ fiant incensis

Expanded text:
occupemus faciem ejus in confessione.» Confessio quidem duobus modis accipitur in Scripturis. Est confessio laudantis, est confessio gementis. Confessio laudantis, ad honorem pertinet ejus qui laudatur: confessio gementis, ad poenitentiam pertinet ejus qui confitetur. Confitentur enim homines, cum laudant Deum: confitentur, cum accusant se; et nihil dignius facit lingua. Vere puto quod ipsa sint vota, de quibus dicit in alio psalmo. «Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea» . Nihil ista distinctione sublimius, nihil tam necessarium et ad intelligendum et ad faciendum Quomodo ergo distinguis vota quae reddis Deo? Ut illum laudes, te accuses; quia illius est misericordia, ut peccata nostra dimittat. Nam si vellet pro meritis agere, non inveniret nisi quos damnaret. «Venite» ergo dixit, ut recedamus jam a peccatis nostris, et non nobiscum deducat rationem de praeteritis; sed tanquam tabulae novae fiant, incensis
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s fines trȩ. Agnoscimꝰ lapidẽ angularẽ :
lapis angularis xp̃c. Ñ potest ẽẽ angulus. nisi
duos in se copulauerit parietes. Ad angulũ de
diuerso ueniunt. sed in angulo sibi ñ aduersant᷑
Uenit ex alia parte p̃putiũ. uenit ex alia par¬
qͥa ille factus ẽ lapis de quo scriptũ ẽ. Lapidẽ
quẽ re ꝓbauer̃ ȩdificantes. hic factus ẽ in caput

Expanded text:
jus fines terrae.» Agnoscimus lapidem angularem; lapis angularis, Christus. Non potest esse angulus, nisi duos in se copulaverit parietes: ad angulum de diverso veniunt, sed in angulo sibi non adversantur. Venit ex una parte circumcisio, venit ex alia parquia ille factus est lapis, de quo scriptum est, «Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput
Abbreviated transcription (Latin):
nos in ipso Si gͦ ñ nob̵ quib: Audi ex alio psalmo
Qm̃ dii gentium dȩmonia : dñs aut̃ cęlos fecit
Magnificentius tibi & breuius cõmendare ñ po¬
magnũ eẽ suꝑ om̃ia dȩmonia : qͥa diigentiũ dȩ¬
monia ubi aut̃ ds̃ tius : dñs aut̃ cȩlos fecit
Illud fecit dñs tuus: ubi ñ poss habitare dȩmo¬
nia De cȩlis enĩ deiecta s̃ demonia. Cȩli p̃ponun¬
tur dȩmonis : dñs tuus & cȩlis qͥa dñstuus &
cȩlos fecit. Quando gͦ altiora dȩ moniis diis
gentiũ : qͥa altior ẽ celis unde cecider̃ angłi ut
fierent demonia & tam̃ gentes om̃s sub dȩmo¬
nib: erant dȩ monib: tẽpla fabricatas. de mo¬
nib arȩ constructȩ. dȩ monib sacerdo tes insa¬
tuti de monib: oblata sacrificia dȩ monib ar

Expanded text:
nos in ipso» . Si ergo non nobis, quibus? Audi ex alio psalmo: «Quoniam dii Gentium daemonia; Dominus autem coelos fecit» . Magnificentius et brevius tibi commendare non pomagnum, esse super omnia daemonia? «Quia dii Gentium daemonia.» Ubi autem Deus tuus? «Dominus autem coelos fecit.» Illud fecit Dominus tuus, ubi non possunt habitare daemonia: de coelis enim dejecta sunt daemonia. Coeli praeponuntur daemoniis, Dominus tuus et coelis; quia Dominus tuus et coelos fecit. Quanto ergo altior daemoniis diis Gentium, qui altior est coelis, unde ceciderunt angeli, ut fierent daemonia? Et tamen gentes omnes sub daemonibus erant: daemonibus templa fabricata sunt, daemonibus arae constructae, daemonibus sacerdotes instituti, daemonibus oblata sacrificia,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa repecitio faciat confirmationẽ . Repetitur
enĩ ad intelligendũ affectũ dicentis Inde ẽ qđ
dicit dñs : am̃ am̃ dico uob̵̃. sufficiebat unũ am̃¬
quare am̃ am̃ nisi qͥa ipsa repetitio confirma¬
tio ẽ : in psalmis gͦ in qͥt iubilemꝰ illi & quȩ dici¬
mꝰ in psalmis quẽ dicimꝰ uł potius sentiemus
in iubilatione. Quȩ s̃ quȩ ꝑtinent ad laudem
cantici huiꝰ iã audite qm̃ ds̃ magnus ẽ dñs
& rex magnus suꝑ om̃s deos. Propterea gͦ iubi¬
lemus illi. Qm̃ ñ repell& dñs plebem suã: iu

Expanded text:
ipsa repetitio faciat confirmationem; repetitur ipsa repetitio faciat confirmationem; repetitur enim ad intelligendum affectum dicentis. Inde est quod dicit Dominus, «Amen, amen dico vobis» ; sufficiebat «Amio confirmatio est? «In psalmis» ergo, inquit, «jubilemus illi.» Et quae dicemus in psalmis? quae dicemus, vel potius sentiemus in jubilatione? quae sunt quae pertinent ad laudem cantici hujus? Jam audite: «Quoniam Deus magnus est Dominus, et rex magnus super omnes deos:» propterea ergo jubilemus il
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat nos confitendo damnemꝰ qđ fecimꝰ : ut il¬
le qđ coron& ñ qđ damn& inueniat. Nunqͥd autẽ
& hoc ñ ꝑtin& ad laudẽ dĩ quando confiteris
peccata tua : immo uͦ maxime ꝑtin& ad laudẽ dĩ
fitere itaq peccata tua. quo magis desperabas
dete ꝓpt̃ iniqͥta tes tuas. Tanto enĩ maior laus
ẽ ignoscentis : quanto maior ex aggeratio ẽ pec¬
catã confitentis. Ñ gͦ putemꝰ recessisse nos a lau.¬
de cantici. si hanc confessionẽ hic intelligimꝰ qua
confitem᷑ peccata nr̃a & hoc ad laudẽ cantici ꝑ-¬
tin& : Quia cũ peccata nr̃a cognoscimꝰ dĩ głam cõ
m̃damꝰ . Preueniamꝰ faciem eiꝰ in confessione: &
in psalmis iubilemꝰ illi lam diximꝰ qͥd sit iubi¬
lare. repetitũ ẽ : ut confirmet᷑ in faciendo
psa repetitio: exortatio ẽ Ñ enĩ iã oblitisumꝰ
ut ammoneri nos uelimꝰ quȩ dicta s̃ superius
ut iubilemꝰ. sed plerũq affectu animi repeti¬
tur uerbũ qđ notũ erat. ñ ut in notescat. sed ut

Expanded text:
ille quod coronet, non quod damnet, inveniat. Numquid autem et hoc non pertinet ad laudem Dei, quando confiteris peccata tua? Imo vero maxime pertinet ad laudem Dei. fitere itaque peccata tua, quo magis desperabas de te propter iniquitates tuas. Tanto enim major laus est ignoscentis, quanto major exaggeratio est peccata confitentis. Non ergo putemus recessisse nos a laude cantici, si hanc confessionem hic intelligimus, qua confitemur peccata nostra: et hoc ad laudem cantici pertinet; quia cum peccmendamus. «Praeveniamus faciem ejus in confessione.» 5. «Et in psalmis jubilemus illi.» Jam diximus quid sit jubilare; repetitum est, ut confirmetur in faciendo: ipsa repetitio exhortatio est. Non enim jam obliti sumus, ut jam moneri nos velimus, quae dicta sint superius, ut jubilemus: sed plerumque in affectu animi repetitur verbum quod notum erat, non ut innotescat, sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
uore eruptura s̃. Sed plane irrationabilẽ ut sonitus
maris qn locutio uł sermo dicendus st Ñitaq tunc
odissẽ incipient: sed qͥ oder̃ tunc leuabunt caput: Nec
aplta sed eaput: qͣnoo eo ꝑuenturi s ut etiã illud caput

Expanded text:
vocem eruptura sunt, sed plane irrationabilem, ut sonitus vocem eruptura sunt, sed plane irrationabilem, ut sonitus magis quam locutio vel sermo dicendus sit. Non itaque tunc odisse incipient, sed qui oderunt te, tunc levabunt caput. Nec capita, sed «caput;» quando eo perventuri sunt, ut etiam illud caput
Abbreviated transcription (Latin):
similis ẽ tͥ. qđ utiq recte diceret᷑ si hoc ad diui¬
nitatẽ referret᷑. quia uͦ ad formã serui relatũ ẽ.
tunc eiꝰ acȩteris hominib dissimilitudo appare¬
bit: qͣndo apparebit ingła . Ideo seqͥt᷑ Ne taceas
neq cõpescaris ds̃. Quia primo tacuit ut iudi¬
caret᷑ : qͣndo sic̃ agnus cora tondente fuit sine¬
uoce sic ñ aꝑuit os suũ : & suã  cõpescuit po¬
illã eiꝰ uocẽ qͣ dix̃ ego sũ. hi qͥ eũ app̃hendendũ
quȩrebant. redier̃ retro & cecider̃ quando gͦ te¬
neret᷑ atq pateret᷑. nisi se ipse cohiber& atq com¬
pescenx & quodã mͦ mitigan& nã & si qͥdã int̾̃pre
tatis qđ hic positũ ẽ neq cõpescaris ut dicerea
neq mitescas ds̃ ipse alibi dicit. Tacui nunqͥd sen¬
ꝑ tacebo : cui dr̃ hic ne taceas : de illo alibi dr̃
occultꝰ Ñ aut̃ tacebit ut iudic&: quando ueni&
tnpetuler caput. Nouissimos dies significare m
uidee qͥndo hec quȩ nunc meu cõprimunt᷑ in liberã

Expanded text:
oc ad divinitatem referretur. Quia vero ad formam servi relatum est, tunc ejus a caeteris hominibus dissimilitudo apparebit, quando apparebit in gloria. Ideo sequitur, «Ne taceas, neque compescaris, Deus:» quia primo tacuit, ut judicaretur; quando sicut agnus coravoce, nec aperuit os suum, suamque compescuit poillam ejus vocem qua dixit, «Ego sum,» hi qui eum apprehendendum quaerebant, redierunt retro, et ceciderunt . Quando ergo teneretur atque pateretur, nisi se ipse cohiberet atque compesceret, et quotati sunt quod hic positum est, «Neque compescaris Deus,» ut dicerent, «Neque mitescas Deus.» Ipse alibi dicit, «Tacui; numquid semper tacebo» ? Cui dicitur hic, «ne taceas;» de illo alibi dicioccultus; non autem tacebit, ut judicet, quando veniet extulerunt caput.» Novissimos dies significare mihi videtur, quando haec quae nunc metu comprimuntur, in liberam
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc confundendis̃ : ne confundant᷑ in ȩc̃nũ & ad noc
ꝑdendi in qͣtũ mali s̃ : ut boni facti inueniant᷑ in etno
de his enĩcũ dixiss& & confundant᷑ & ꝑ eant: statĩ sub¬
iecit. Et cognoscant qͥa nom̃ tͥ dñs : tu solus altissimꝰ in
om̃i t̃ra. Ad hane cognitionẽ uenientes sic confundunt᷑
ut placeant: sic pereunt ut ꝑmaneant. Cognoscant
inquit qͥa nom̃ tibi dñs: tanqͣm ñ uero nec suo nomine
nuncupent᷑ qͥ cũq alii dñi nominant᷑ : qm̃ seruiliter
dominant᷑ & uero dño cõparati nec dñi s̃. sic̃ dictũ ẽ.
Egosũ qͥ sũ: tanqͣm ñ sint ea quȩ factas si cõparent᷑
ei a qͦ facta s̃ qđ uͦ adiunx̃ tu solus altissimꝰ in om̃i

Expanded text:
ad hoc confundendi sunt, ne confundantur in aeternum; et ad hoc perdendi in quantum mali sunt, ut boni facti inveniantur in aeternum. De his enim cum dixisset, «Et confundantur, et pereant;» statim subjecit, «Et cognoscant quia nomen tibi Dominus; tu solus altissimus in omni terra:» ad hanc cognitionem venientes sic confundantur, ut placeant; sic pereant, ut permaneant. «Cognoscant,» inquit, «quia nomen tibi Dominus:» tanquam non vero nec suo nomine nuncupentur quicumque alii domini nominantur; quoniam serviliter dominantur, et vero Domino comparati nec domini sunt: sicut dictum est, «Ego sum qui sum» ; tanquam non sint ea quae facta sunt, si comparentur ei a quo facta s
Abbreviated transcription (Latin):
pat᷑. sed sic̃ lex siqͥs ea legitime utat᷑ ñ in ceste
& illicite Agareni ꝓꝓseliti id ÷ aduenȩ. quo no¬
mine significant᷑ int̾ inimicos popłi dĩ ñ illi qͥ ciues
fiunt : sed qͥ in animo alieno atq aduenticio ꝑ seue.¬
rant & nocendi occasione inuenta. se oftendunt
Gebal : uallis uana id ÷ fallacit̃ humilis Ammon
popłs turbidus : uł popłs meroris. Amalech : popłs
lingens Unde alibi dictũ ẽ & inimici eiꝰ t̾rã lingent
Alienigenȩ qͥmuis ex ipso nomine latino se indicent
alienos & obhoc consequent̃ inimicos: tam̃ in he
breo dicunt᷑ philistum. qđ ini t̃p̃tant᷑ cadentes po¬
tione uelut qͦs fecit ebrios luxurias seculards

Expanded text:
pater, sed sicut Lex, si quis ea legitime utatur ; non inceste pater, sed sicut Lex, si quis ea legitime utatur ; non inceste et illicite. Agareni, Proselyti, id est, advenae: quo nomine significantur inter inimicos populi Dei, non illi qui cives fiunt; sed qui in animo alieno atque adventitio perseverant, et nocendi occasione inventa se ostendunt. Gebal, Vallis vana, id est, fallaciter humilis: Amon, Populus turbidus, vel Populus moeroris: Amalech, Populus linguens; unde alibi dictum est, «Et inimici ejus terram linguent» . Alienigenae, quamvis et ipso nomine latino se indicent alienos, et ob hoc consequenter ibraice dicuntur Philisthiim, id est, cadentes potione, ut ebrii luxuria saeculari.
Abbreviated transcription (Latin):
lingua mnusitata locutio ẽ. Potiꝰ enĩ dici sol&. memoret᷑
non sed eadẽ ipsa sententia ẽ Nã qđ dix̃ memoret᷑
nominis: grecã transtulit locutionẽ. Isrł aut̃ hic deb&
intelligi. utiq sem̃ abrahȩ: cui dicit apłs. Ergo abra¬
hȩ son estis scđ̃m ꝓmissionẽ heredes : ñ isrł seđm
airnẽ dequo dicit. Uidete isrł scđm carnẽ Qm̃ cogi¬
auer̃ unanimit̃ simul aduersũ te testam̃tũ disp̃o¬
tuis: sed om̃e pactũ & placitũ testam̃tũ uocabant.
Naẽ laban & iacob testam̃tũ fecer̃. qđ utiq etiã int̾
uiuos ualen&: & in numerabilia talia in diuinis le
rare sub qͥbusdã uocabulis gentiũ: quoꝵ uocabulaꝵ
int̃p̃tatio satis indicat qͥd uelit intelligi Talib enĩ
nominib conuenientissime figurant᷑ ueritatis ini
qđ in malo ñ intelligit᷑ meliꝰ nisi cũ ipsa historia cogi¬
tat᷑: qđ pat̃ loth filiȩ suȩ illicite se utenti ꝑmixtꝰ¬
eũ genuit. qͥ ex ipsarẽ tale nom̃ accepit. Bomnꝰ aut̃

Expanded text:
tius enim dici solet, memoretur nomen: sed eadem ipsa sententia est; nam qui dixit, «memoretur nominis,» graecam transtulit locutionem. «Israel» autem hic debet intelligi utique semen Abrahae, cui dicit Apostolus, «Ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes» : non Israel secundum carnem, de quo dicit, taverunt unanimiter, simul adversus te testamentum dispotuis; sed omne pactum et placitum testamentum vocabant. Nam Laban et Jacob testamentum fecerunt , quod utique etiam inter vivos valeret: et innumerabilia talia in divinis legrare sub quibusdam vocabulis Gentium: quorum vocabulorum interpretatio satis indicat quid velit intelligi. Talibus enim nominibus convenientissime figurantur veritatis inimquod in malo non intelligitur melius, nisi cum ipsa historia cogitatur, quod pater Lot filiae suae illicite se utenti permixteum genuit; quia ex ipsa re tale nomen accepit . Bonus autem
Abbreviated transcription (Latin):
tib tyrũ & tanqͣm indicans causã. quare sint ini¬
mici popłi dĩ: adiungit & dicit & enĩ assur ue¬
nit cũ illis: Assur aut̃ ꝓipso diabolo figurate intel¬
ligi sol& : qͥ oꝑat᷑ infiliis diffidentiȩ tanqͣm in uasis
suis ut oppugnent popłm dĩ. Factis inqͥt in adiu-¬
toriũ filiis loth qͥ om̃s inimici oꝑante inse princi¬
pesuo dicibolo factis̃ in adiutoriũ filiis loth: qͥ in¬
t̃p̃tat᷑ declinans. Angłi aut̃ a postatici : bene in¬
telligunt᷑ tanqͣm filuĩ declinationis. Aueritate qͥp¬
pe declinando: in satelitiũ diaboli discesser hus¬

Expanded text:
t tanquam indicans causam quare sint inimici populo Dei, adjungit et dicit: «Etenim Assur venit cum illis.» Assur autem pro ipso diabolo figurate intelligi solet, qui operatur in filiis diffidentiae , tanquam in vasis suis, ut oppugnent populum Dei. «Facti sunt,» inquit, «in adjutorium filiis Lot:» quia omnes inimici, operante in se principe suo diabolo, «facti sunt in adjutorium filiis Lot,» qui interpretatur Declinans. Angeli autem apostatici bene intelliguntur tanquam filii declinationis; a veritate quippe declinando, in satellitium diaboli discesseru
Abbreviated transcription (Latin):
Nã quid ali ud inimici. nisi popłmdĩ possidere
id ÷ subiugare moliunt᷑. ut cedat in eoꝵ ĩpias
tant stabiles. Uerũ tam̃ etiã sic recte posse intel¬
ligi existimo pone illos ut rotã : qđ rota ex his
quȩ recros̃ extollit᷑ & ex his quȩ ante s̃ deicit᷑
Sic fiunt om̃s inimici popłi dĩ q̃ enĩ hȩc optatio:
sed ꝓphetatio ẽ Adiungit etiã. Sic̃ stipulã ante
faciem uenti: Faciem dix̃: p̃sentiã Nãqr facies est
uenti cui nulla liniam̃ta s̃ corporis. cũ sit motꝰ id ÷
qͣsi fluctꝰ aeris Ponit᷑ aut̃ ꝓtẽptatione : qua leuia

Expanded text:
Nam quid aliud inimici, nisi populum Dei possidere, id est, subjugare moliuntur, ut cedat in eorum impiatant stabiles; verumtamen etiam sic recte posse intelligi existimo, «Pone illos ut rotam,» quod rota ex his quae retro sunt extollitur, ex his quae ante sunt dejicitur: sic fiunt omnes inimici populi Dei. Non enim haec optatio, sed prophetatio est. Adjungit etiam: «Sicut stipulam ante faciem venti.» Faciem dicit praesentiam: nam quae facies est venti, cui nulla lineamenta sunt corporis; cum sit motus, id est, quasi fluctus aeris? Ponitur autem pro tentatione, qua levia
Abbreviated transcription (Latin):
nerationis : sed utiq carnalis cui dediti perierꝰ
q̃ curantes regenerationẽ quȩ ꝑducit aduitã : ubi
ñ nubent neq uxortes ducent᷑. ñ enĩ incipient mori
Merito gͦ dehis dictũ ẽ factis̃ ut stercꝰ t̃rȩ : de qͥb
nichil ꝓpagatũ ẽ. nisi t̃rena fecunditas: Sic̃ gͦilli
om̃s in figura suꝑatis a popło dĩ: sic istos inimicos

Expanded text:
nerationis, sed utique carnalis, cui dediti perierunt: nerationis, sed utique carnalis, cui dediti perierunt: non curantes regenerationem, quae perducit ad vitam, ubi non nubent, neque uxores ducent; non enim incipient mori . Merito ergo de his dictum est, «Facti sunt ut stercus terrae;» de quibus nihil propagatum est, nisi terrena fecunditas. Sicut ergo illi omnes in figura superati sunt a populo Dei; sic istos inimicos
Abbreviated transcription (Latin):
tet᷑ ꝓpheticꝰ sps̃: magis p̃dicans qͣm maledicens
fac in qͥt illis sic̃ madian & sysare : sic̃ iabin in torren¬
te cison. Disperier̃ inendor factis ut stercus t̃rȩ
hos om̃s scđm historiã popłs isrł qͥ tunc erat popłs
dĩ debellauit & uicit: sic̃ etiã illos qͦs deinceps
cõmemorat dicens. Pone principes eoꝵ sic̃ oreb
& teb. & tebee. & salmana. int̾p̃tationes autẽ
eoꝵ nominũ : istȩ s̃ Madian : intp̃tat᷑ declinans
iudiciũ. Sy sara : gaudii ex clusio labin: sapiens
Sed in his inimicis a populo dĩ suꝑatꝰ ille inte lli¬
gendus ẽ sapiens : de quo apłs dicit. Ubi sapiens
subi scriba ubi conqͥsitor huiꝰ scłi : oreb: siccitas¬
⁊ eb: lupus Tebex̧ uictima : sed lupi. hab& enĩ &
ipse dictimassuas Salmana : umbra cõmotionis
hȩe om̃ia congraunt malis: quos in bono uincit po¬
ptlus dr̃ Porro aut̃ eyson in qͦ torrente uictis̃ : in t̾p̃¬
tat᷑ duriti eoꝵ. Endor ubi ꝑier̃ int̾pretat᷑ fons ge¬

Expanded text:
 spiritus, magis praedicens quam maledicens. «Fac illis,» inquit, «sicut Madian et Sisarae, sicut Jabin in torrente Cison. Disperierunt in Endor, facti sunt ut stercus terrae.» Hos omnes secundum historiam populus Israel, qui tunc erat populus Dei, debellavit et vicit; sicut etiam illos quos deinceps commemorat, dicens, «Pone principes eorum sicut Oreb, et Zeb, et Zebee, et Salmana» . Interpretationes autem eorum nominum istae sunt: Madian interpretatur Declinans judicium; Sisara, Gaudii exclusio; Jabin, Sapiens. Sed in his inimicis a populo Dei superatis, ille intelligendus est sapiens, de quo Apostolus dicit: «Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi» ? Oreb, Siccitas: Zeb, Lupus: Zebee, Victima, sed lupi; habet enim et ipse victimas suas: Salmana, Umbra commotionis. Haec omnia congruunt malis, quos in bono vincit populus Dei. Porro autem Cison, in quo torrente victi sunt, interpretatur Duritia eorum. Endor, ubi perierunt, interpretatur Fons ge
Abbreviated transcription (Latin):
& in his qͥ inde credituri s̃ : atq in corpꝰ aliud transi¬
turi horũ enĩ facies salubrit᷑ implet᷑ ignominia : ut
querant nom̃ dñi & in illis qͥusq infinẽ in eadẽ ma¬
litia ꝑseuerant . qͥ ponunt᷑ ut stipula ante faciem uen¬
ti : & siluȩ montib atq in fructuosis similes cõburunt᷑
ad qͦs denuo reuertit᷑ dicens Erubescant & contur¬

Expanded text:
et in his qui inde credituri sunt, atque in corpus aliud transiet in his qui inde credituri sunt, atque in corpus aliud transituri horum enim facies salubriter impletur ignominia, ut quaerant nomen Domini; et in illis qui usque in finem in eadem malitia perseverant, qui ponuntur ut stipula ante faciem venti, et silvae montibusque infructuosis similes comburuntur. Ad quos denuo revertitur, dicens: «Erubescant, et contur
Abbreviated transcription (Latin):
rilitatẽ : montes ꝓpt̃ elationẽ. Tales enĩ s̃ inimici
popłi dĩ : in anes iustitiȩ pleni suꝑbiȩ Ignẽ uͦ &
flammã dicens. hoc idem alio nomine repetiuit :
qͦ intelligi uoluit uidicantẽ atq punientẽ dm̃
qđ aut̃ ait in tẽpesta te tua: hoc idem consequent᷑
m̾ uã dĩ sine ulla affectatione turbulenta intelligeie
lra qͥppe eiꝰ dr̃ ratio iusta uindictȩ : tanqͣͥm silex dicit᷑
irasci cũ ministri eiꝰ scđm eã cõmoti iuindicant. Imple
inqͥt facies eoꝵ ignominia: & quęrent nom̃ tuũ dñe
hoc sane illis bonũ & optabile ꝓphetat᷑. Nec ꝓpheciit᷑
nisi eẽnt in ea societate inimicoꝵ popłi dĩ etiã tales ho¬
mines qͥb hoc ante ultimũ iudiciũ p̾staret᷑ : qͥa & nunc
idem ipsis & ipsũ corpꝰ ẽ inimicoꝵ. scđm in uidentiam
qua emulanit᷑ popłmdĩ Et nc̃ ubi poss & sonant le
uant caput : sed particulatĩ ñ uniuersalit̃ sic̃ in fine
scł nouis simo imminente iudicio Iam̃ ipsũ corpus ẽ

Expanded text:
 elationem: tales enim sunt inimici populi Dei; inanes justitiae, pleni superbia. Ignem vero et flammam dicens, hoc idem alio nomine repetivit, quo intelligi voluit judicantem atque punientem Deum. Quod autem ait, «in tempestate tua;» hoc idem consequenter erimus sane iram Dei sine ulla affectione turbulenta intelligere: ira quippe ejus dicitur, ratio justa vindictae; tanquam si lex dicatur irasci, cum ministri ejus inquit, «facies eorum ignominia, et quaerent nomen tuum, Domine.» Hoc sane illis bonum et optabile prophetatur: nec prophetaretur, nisi essent in ea societate inimicorum populi Dei etiam tales homines, quibus hoc ante ultimum judicium praestaretur; quia et nunc idem ipsi sunt, et ipsum corpus est inimicorum secundum invidentiam qua aemulantur populum Dei. Et nunc, ubi possunt, et sonant et levant caput; sed particulatim, non universaliter, sicut in fine saeculi, novissimo imminente judicio. Tamen ipsum corpus est
Abbreviated transcription (Latin):
in cȩlo ẽ. Sed qͥd ÷ in cęlo: infirmam̃to cȩli est¬
ꝑ figurã liber legis ideo quodã loco dr̃ Exten¬
dit celũ sic̃ pellem Si extendit᷑ sic̃ pellis. tan¬
quã liber ẽ extentꝰ ut legat᷑. Transa eto aut̃ tẽ¬
pore quo legit᷑. ꝓpt̃ ea enĩ legit᷑ lex qͥa nondũ
uenimꝰ ad illã sapientiã quȩ impl& corda & m̃¬
tes intuentiũ & n opus erit ut aliquid ibi nob
legat᷑. quia in eo qđ nob̾ legit᷑ sillabȩ sonant &
transeunt. illa lux ueritatis ñ p̃terit sed fixa ꝑ¬
manens in ȩbriat corda uidentiũ. quomͦ dictũ ẽ
in ebriabunt᷑ ab ub̾tate domꝰ tuȩ : & torrente deli¬
ciarũ tucrũ potab̾ eos qm̃ apud te ẽ fons uitȩ
& uide ipsũ fontẽ. In lumine in qͥt tuo uidebimꝰ
lum̃. Modo gͦ lectio necessaria ẽ quandiu ex par¬
te cognoscimꝰ & ex parte ꝓphetamꝰ. sic̃ dic̃ apłs

Expanded text:
str figuram Liber Legis. Ideo quodam loco dicitur, «Extendit coelum sicut pellem» . Si extenditur sicut pellis, tanquam liber est extentus, ut legatur. Transacto autem tempore non legitur. Propterea enim legitur Lex, quia nondum venimus ad illam Sapientiam quae implet corda et mentes intuentium: et non opus erit ut aliquid ibi nobis legatur. Quia in eo quod nobis legitur, syllabae sonant et transeunt: illa lux veritatis non praeterit, sed fixa permanens inebriat corda videntium; quomodo dictum est, «Inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente deliciarum» «tuarum potaEt vide ipsum fontem: «In lumine,» inquit, «tuo videbimus lumen» . Modo ergo lectio necessaria est, quamdiu «ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus,» sicut dicit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
stetit. & in cathedra pestilentiarũ ñ sedit :
sed in lege dnĩ fuit uoluntas eiꝰ Uide lumi¬
nare in celo: & in lege eiꝰ me ditabit᷑ die
& nocte Uult patient ferre om̃ia ñdes¬
cendat de cęlo. & in le ge eius medita¬
bit᷑ die & nocte Ergo in cęlo cor eius. Suncelo
in t̾ra ad tẽpus om̃s felicitates maloꝵ hominũ¬

Expanded text:
stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit; stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit; sed in lege Domini fuit voluntas ejus» . Vide luminare in coelo: «Et in lege ejus meditabitur die ac nocte.» Vult patienter ferre omnia? Non descendat de coelo, et in lege ejus meditetur die ac nocte. Ergo in coelo cor ejus: si in coelo in terra ad tempus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ibi si sit cor nr̃m. ñ conuellit᷑ iniqͥtatib hominũ
Dictũ ẽ gͦ. extendit celũ sic̃ pellẽ. Cũ aut̃ transeuaT
tẽpora necessitatis libroꝵ. qͥd dictũ ẽ : cȩlũ plica¬
bit̃ ut liber. Qui gͦ sursũ hab& cor. ipsũ cor ipsius
luminare ẽ. In cȩlo fulg& : nec uincit᷑ tenebris
infra enĩ s̃ tenebrȩ Tenebrȩ aut̃ iniqͥtas ñ in cõmu¬
tabiles tenebrȩ lã & hesterno die cõmemorauimꝰ.
sed qui hodie tenebrȩ s̃. si uelint incras lux er̃. Iui
tenebras has ingressis si uelint iã lux eẽ pͥoss
Aꝑte enĩ apłs ne qͥs putar& naturales eẽ iniqͥtates
bre: nunc aut̃ lux in dño. sic̃ filii lucis ambulate
libro cor infirmam̃to cȩli Si ibi ẽ cor: inde
luceit: & ñ mnouet᷑ inqͥtatib subterpositis
ciuitatẽ qͥa nondũ uides. Uis cogitare cȩlum :
librũ dĩ cogita. Audipsalmũ & in lege eiꝰ medi¬
tabit᷑ die & nocte & ibi beatus dictus ẽ. quiñ
abut in consilio impioꝵ. & in uia peccatoꝵ ñ

Expanded text:
ellitur iniquitatibus hominum. Dictum est ergo, «Extendit coelum sicut pellem.» Cum autem transeunt tempora necessitatis librorum, quid dictum est? «Coelum plicabitur ut liber» . Qui ergo sursum habet cor, ipsum cor ipsius luminare est: in coelo fulget, nec vincitur tenebris. Infra enim sunt tenebrae: tenebrae autem iniquitas; non incommutabiles tenebrae. Jam et hesterno die commemoravimus. Sed qui hodie tenebrae sunt, si velint, cras lux erunt: qui tenebrae huc ingressi sunt, si velint, jam lux esse possunt. Aperte enim Abrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate»libro, cor in firmamento coeli. Si ibi est cor, inde luceat, et non movebitur iniquitatibus subterpositis:civitatem, quia nondum vides. Vis cogitare coelum? Librum Dei cogita. Audi psalmum: «Et in lege ejus meditabitur die ac nocte.» Et ibi «beatus» dictus est «qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non
Abbreviated transcription (Latin):
data ẽ ad significandos scõs de quacũq creatura
ducta fuerit similitudo. tu intellige similitudinẽ
ma animalia nob̾cũ uident. sed de qͦ dictũ ẽ.
erat lum̃ uerũ qđ illuminat om̃em hominẽ ueni¬
entẽ in hunc mundũ. Nã lux ista ñ hominẽ solũ¬
mͦ illuminat . sed & ium̃ta & pecora & om̃ia ani¬
malia. qđ aut̃ illuminat om̃em hominẽ in cor¬
de illuminat. ubi intellectũ solũ haba. Intelli¬

Expanded text:
data est; ad significandos sanctos de quacumque creatura data est; ad significandos sanctos de quacumque creatura ducta fuerit similitudo, tu intellige similitudinem ma animalia nobiscum vident? Sed de quo dictum est: «Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum» . Nam lux ista non hominem solum illuminat, sed et jumenta et pecora et omnia animalia: quod autem illuminat omnem hominem, in corde illuminat, ubi intellectum solum habet. 5. Intelli