comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Multum illud excelsum: multum hoc
abiectũ. Quid hoc faciemus: Quem ad¬
modũ ista una illis suminis contẽꝑabimꝰ:
Nimis abinuicem longe sunt: ñdum
agnosco istũ pauꝑem. Alius ẽ fortasse. s
adhuc queramꝰ. Unde enĩ nob̾ ñ uidetur
ipse: Mirũ si int̾rogas: et ñ expauescis
diuitias. In pͥncipio erat uerbum. et uei¬
bum erat ap̃ dm̃: &e ds̃ erat u̾bum. Hoc¬
erat in principio apud dm̃. Omna per
ipsum facta sunt: ce sine ipso factũ est
nichil. Qui ista cdhixit .Scum dic̾e̾t diues
erat: quantomagis illȩ deqͦ dicebat. In
pͥncipio erat u̾bum. Et ñ qͣlecunq ue¬
bum: sed uerbũ deus. Et ñ u̾ͥcunq s
apud dm. Et ñ uacans. s omna ꝑip̃m
facta sunt. Cinerem sicut panẽ. man¬
ducauit: et potum suum cum fletu cõ¬
miscuit. Metuendum ẽ: ne tantis di¬
uitiis nr̃a pauꝑtas faciat in uiriã. Quer
tuus: et filius ancillȩ tuȩ. Attende illi¬
ancillam castam: et uirginẽ. et matre.

Expanded text:
Multum illud excelsum, multum hoc Multum illud excelsum, multum hoc abjectum. Quid faciemus? quemadmodum ista ima illis summis contemperabimus? Nimis ab invicem longe sunt. Nondum agnosco istum pauperem; alius est fortasse: sed adhuc quaeramus. Unde enim nobis non videtur ipse, mirum si interrogas et non expavescis divitias: «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deerat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil.» Qui ista dixit, cum diceret, dives erat; quanto magis ille de quo dicebat, «In principio erat Verbum:» et non qualecumque Verbum, sed «Verbum Deus;» et non ubicumque, sed «apud Deum;» et non vacans, sed «omnia per ipsum facta sunt?» Cinerem sicut panem manducavit, et potum suum cum fletu commiscuit? Metuendum est ne tantis divitiis nostra paupertas faciat injuriam. Quaere tuus et filius ancillae tuae» . Attende ancillam illam castam, et virginem, et matrem:
Abbreviated transcription (Latin):
CCE DNꝰ
PAUPER
ORAT
et non orat
insilentio. Li¬
cet gͦ audire
euͭ. et uidere
quisnam sit:
ne forte illȩ sit
terra: s omnna ꝑ ipsum facta funt. Qͥ a
gͦ illo ditius. ꝑ quẽ factȩ sunt diuitię.
etiam illȩ quȩ ñ sunt u diuitiȩ: Per il¬
lum enim. et illȩ diuitiȩ. Ingenium.
mores. uita. ipsius corꝑis sanitas. sensus.
conformatioq menbroꝵ. Et erim cum
hȩc salua sunt: et pauꝑes diuites sũt
Per illum et illȩ maiores diuitiȩ: fĩdes.
pietas. iusticia. caritas. castitas: mores
boni. Nemo enim et has habet: nisi
per eum qui iustificat impium. Ecce ꝗͣ
diues. Quis enim diues: Qui htc̃ qͦdiuilt.
alio faciente: anqui facit qͦd uult et alio
habente: Puto. quia ditior illȩ qui fecit
qͦd habes. qͥa qͦd illȩ ht̃ tuñ habes. Ecce
qͣm diues. In hoc tam diuitȩ unde agni¬
turi sumꝰ hȩc u̾ba. cinerem sic̃ panẽ man¬
ducaui. et potum meũ cũ fletu miscebã
Huicine illȩ tantȩ diuitiȩ ꝑuen̾unt:

Expanded text:
cce unus pauper orat, et non orat in silentio. Licet ergo audire eum, et videre quisnam sit: ne forte ille sit, terra. Sed omnia per ipsum facta sunt . Quid ergo illo ditius, per quem factae sunt divitiae, etiam illae quae non sunt verae divitiae? Per illum enim et illae divitiae, ingenium, memoria, vita, ipsius corporis sanitas, sensus, confirmatioque membrorum. Etenim cum haec salva sunt, et pauperes divites sunt. Per illum et illae majores divitipietas, justitia, charitas, castitas, mores boni: nemo enim et has habet, nisi per eum qui justificat impium . Ecce quam dives. Quis enim dives, qui habet quod vult alio faciente, an qui facit quod vult et alio habente? Puto quia ditior ille qui fecit quod habes; quia quod ille habet, tu non habes. Ecce quam dives. In hoc tam divite unde agnituri sumus haec verba: «Cinerem sicut panem manducavi, et potum meum cum fletu miscebam?» Hucne illae tantae divitiae pervenerunt?
Abbreviated transcription (Latin):
ui.Sufficeret: uoce addo¬
minũ clamaui. forte nõ
frustra additũ ẽ. mea.
Multi enĩ clamant ad
dm̃ ñ uoce sua: s uoce corꝑis sui. Homo
gͦs interior in quo cȩpit habitare xp̃c ꝑ¬

Expanded text:
Sufficeret, «Voce ad Dominum clamavi;» forte non frustra additum est, «mea.» Multi enim clamant ad Dominum, non voce sua, sed voce corporis sui. Homo ergo interior, in quo coepit habitare Chr
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: laudate dñm. Et inde cȩpit. Cõ¬
fitemini dño: et in uocate nom̃ eiꝰ.
In laude enim intelligenda ẽ ista cõ
tio sequi solet: u desidia peccatorem
alligant. Unde et ipsa oratio dñica
ht̃ a capite breuissimã laudẽ: qͦd est
inceps subsequunt᷑. Unde et alibi in
psalm dr. Confitebim᷑ tͥ d̾s confitebi¬
mͦ: et inuocabimus nom̃tuũ. Qtͦ alibi
ẽ planus. Laudans inuocabo dñm:
et ab inimicis meis saluꝰ ero. Ita et hic.
c̃fitemini inqͥt dño &e inuocate nom̃
eiꝰ: qͦd tale ẽ. ac si dic̾et. Taudate dñm:¬

Expanded text:
est, Laudate Deum. Et ideo inde coepit: «Confitemini Domino, et invocate nomen ejus.» In laude enim intelligenda est ista contio sequi solet, ubi desideria precator alligat: unde et ipsa oratio dominica habet a capite brevissimam laudem, quod est, inceps consequuntur. Unde et alibi in psalmo dicitur: «Confitebimur tibi, Deus, confitebimur, et invocabimus nomen tuum» . Quod alibi est planius: «Laudans invocabo Dominum, et ab inimicis meis salvus ero» : ita et hic, «Confitemini,» inquit, «Domino, et invocate nomen ejus;» quod tale est, ac si diceret, Laudate Dom
Abbreviated transcription (Latin):
EAtLimmaculati in
uia:qui ambulant inle-¬
ge dñi. Tanqͣm diceret.
Scio quid uelis. B̾ eatitu¬
lus beatus: esto ĩmacłat᷑.
Allud enim om̃s : hoc aut̃
pauci uolunt: sine qͦ ñ ꝑuenit᷑ ad illud
quod om̃s uolunt. S ubi erit quisq im

Expanded text:
eati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini.» Tanquam diceret: Scio quid velis, beatituesse beatus, esto immaculatus. Illud enim omnes, hoc autem pauci volunt, sine quo non pervenitur ad illud quod omnes volunt. Sed ubi erit quisque im
Abbreviated transcription (Latin):
dii: appetentes quod ñ erant. qͦd acceꝑant
de uob̾. Conualles estote: & cum omib
conferte qͦd de deo habetis. Int̾ medium
fluant aquȩ: nulli inuideatis. Bibite. sa¬
turamini: manate saturati. ubiq com¬
munis aqͣ dei habeat głam: ñ hominum
pͥuata mendacia.

Expanded text:
5, appetentes quod non erant, quod acceperant de vobis, convalles estote, et cum omnibus conferte quod de Deo habetis. Inter medium fluant aquae, nulli invideatis; bibite, saturamini; manate saturati. Ubique communis aqua Dei habeat gloriam, non hominum ivata mendacia.
Abbreviated transcription (Latin):
in iuscera obliuionis ur̃ȩ. Thesaurus
desidabilis: requiescat inore ur̃o. ooa¬
gno labore quesita et inuenta sunt:
magno labore nunciata et disputa¬
ta sunt. Sit labor nr̃ fructuosus uob̾:
et benedicat anima nr̃a dñm. Expl¬

Expanded text:
in viscera oblivionis vestrae. Thesaurus desiderabilis requiescat in ore vestro . Magno labore quaesita et inventa sunt, magno labore nuntiata et disputata sunt; sit labor noster fructuosus vobis, et benedicat anima nostra Dom
Abbreviated transcription (Latin):
exponendũ
ñ putaui:
quia iam ex¬
posui eum int̾
psalmo quinqua¬
gesimo sextoͤ. et inpsalmo qͥnqͣ¬
gesimo nono: exquorũ postremis par¬
tib iste constat. Nam postrema pars
trema parsẽ qͥnqͣgesimi noni̾ sic̃ pꝰtre¬
ma parscentesimi tricesimi quarti. eadẽ
ẽ. qualis centesimi tercii decimĩ. ab eo u̾su
Stesimo septimo aliqͣntulum alit̾ posita
sunt. quam in illis duob exquorũ parti¬
b constat: ñ hñt intellectum difficilem.
Sicut inquinqͣgesimo sexto psalmo dicit᷑
cantabo et psallã exurge gła mea: inisto

Expanded text:
exponendum non putavi; quoniam jam exposui eum in psalmo quinquagesimo sexto, et in psalmo quinquagesimo nono, ex quorum postremis partibus iste constat. Nam postrema pars trema pars est quinquagesimi noni: sicut postrema pars centesimi tricesimi quarti, eadem est quae centesimi tertii decimi, ab eo versu tesimo septimo aliquantulum aliter posita sunt, quam in illis duobus, ex quorum partibus constat, non habent intellectum difficilem: sicut in quinquagesimo sexto dicitur, «Cantabo, et psallam; exsurge, gloria mea;» in isto
Abbreviated transcription (Latin):
rati sumꝰ in eo qͦd nob̃ dñs diem nouissi¬
mum cominendauit: cautosq nos et ui¬
gilantes expectare uoluit aduentũ suũ
terrens etiam exemplo. ne dãpnet in¬
iudicio: sic futur dicens aduentũ filii
hominis. sic̃ indieb noe manducabant
et bibebant. emebant. uendebant. nu¬
bebant. uxores ducebant. donec introi¬
ret noȩ in arcam. et uenit diluuiũ et
ꝑdidit om̃s: solliciti gͦ et magno timo¬
re concussi. qͥs enim si credit ñ timeat:¬

Expanded text:
ominus diem novissimum commendavit, cautosque nos et vigilantes exspectare voluit adventum suum; terrens etiam exemplo, ne damnet judicio; sic futurum dicens adventum filii hominis, sicut in diebus Noe: manducabant et bibebant, emebant, vendebant, nubebant, uxores ducebant, donec introiret Noe in arcam, et venit diluvium, et perdidit omnes . Solliciti ergo et magno timore concussi quis enim si credit, non timeat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: laudate dñm. Et inde cȩpit. Cõ¬
fitemini dño: et inuocate nom̃ eiꝰ.
Inlaude enim intelligenda ẽ ista cõ
tio sequi solet: uͥ desidia peccatorem
alligant. Unde et ipsa oratio dñica
h̃t a capite breuissimã laudẽ: qͦd est
pat̾ nr̃ qͥ es incelis. Tc̃ quȩ petunt᷑. de¬
inceps subsequunt᷑. Unde et alibi in

Expanded text:
est, Laudate Deum. Et ideo inde coepit: «Confitemini Domino, et invocate nomen ejus.» In laude enim intelligenda est ista contio sequi solet, ubi desideria precator alligat: unde et ipsa oratio dominica habet a capite brevissimam laudem, quod est, «Pater noster qui es in coelis» . Tunc quae petuntur, deinceps consequuntur. Unde et
Abbreviated transcription (Latin):
minit caritasura.
Nongͦ opus est:
ut intentionem
moueã. Uideo
enim uos ad
intelligenda sacra¬
menta ꝓpħica.
omĩ alacritate suspensos: nec opꝰ÷ ut in:¬
tentos faciat sermo meus. quosiã fec̃
Sp̃e dei. Hoc potiꝰ agamꝰ qͦd urget:. De fõ¬
tib emissis in conuallib. et de aquis int̾
medium montiũ ꝑ tͣnseuntib. iã dictũ::
s huc usq dictum. Hinc deinceps ordie¬

Expanded text:
minit Charitas Vestra. Non ergo opus est ut intentionem moveam. Video enim vos ad intelligenda sacramenta prophetica omni alacritate suspensos; nec opus est ut intentos faciat sermo meus, quos jam fecit Spiritus Dei. Hoc potius agamus quod urget. De fontibus emissis in convallibus, et de aquis inter medium montium pertranseuntibus jam dictum est: sed hucusque dictum; hinc deinceps ordi
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a: cum sit unꝰ sermo
dei inscͥpturis omib dila
Nec mirandum nobis sit ꝙ ꝓpt̾ in firi¬
tatem nr̃am descendit ad particulas
riaq ipsa quȩ hic clausa tenent᷑. ut pi¬
santib aꝑirentur. attulisse nobis nol
paruas ꝑ aliqͦt dies moras tempors
cũ ostenduntur. Ac ꝑhoc meminisl
dixi caritasur̃a: nec p̾t̾ito die ad ei
t̾minum psalminos ꝑuenire pota¬
nesuenti. Suauis sit ei disputatio mea
Ecce hoc ẽ dño suaue. Disputatio tua.
sacͥfitium humilitatis tuȩ: contͥbula¬
tio cordis tui. holocaustum uitȩ tuȩ.
Hoc÷ suaue dño. Tibi autẽ quid ẽ su¬
aue: Ego autẽ iocundabor in dño. Ip¬
sa ẽ mutua disputatio ꝗͣ dixi: te indi
ca ei scenti. et indicat se tͥ nescienti.
Suauis ÷ ei confessio tua: suauis ẽ tͥ
grã ipsius. Dix̃ setͥ. Unde se tͥ dixit:

Expanded text:
Vestra, cum sit unus sermo Dei in Scripturis omnibus dilatnec mirandum nobis sit, quia propter infirmitatem nostram descendit ad particulas eriaque ipsa quae hic clausa tenentur, ut pulsantibus aperirentur, attulisse nobis non parvas per aliquot dies moras temporiscum ostenduntur; ac per hoc meminit, ut dixi, Charitas vestra, nec praeterito die ad ejus terminum psalmi nos pervenire potnescienti. «Suavis sit ei disputatio mea.» Ecce hoc est Domino suave, disputatio tua; sacrificium humilitatis tuae, contribulatio cordis tui, holocaustum vitae tuae, hoc est suave Deo. Tibi autem quid est suave? «Ego autem jucundabor in Domino.» Ipsa est mutua disputatio quam dixi: indica te ei scienti, et indica se tibi nescienti. Suavis est ei confessio tua, suavis est tibi gratia ipsius. Dixit se tibi. Unde se tibi dixit?
Abbreviated transcription (Latin):
peccatores at̾ra. Seuire uidet᷑. O scã
anima: quȩ hic cantat et gemit. Uti¬
nam cum ipsa anima. sit aĩa nr̃a:
utinã copuletur ei. et societ᷑ et c̃iun¬
gatur ei. Uidebit etiam mĩam seuiẽ¬
tis. Quis enim capit hoc nͥ qui impletꝰ
fuerit caritate: Deficiant peccatores
a t̾ra. Contremiscis: quia maledicit.
Et qͥs maledicit: Sẽs. Si ne dubio exãu
ant peccatores a t̾ra: Plane deficiant ⁊
tat sp̃m̃ suũ et recreent᷑. Deficiant
dio: et reuocat u̾sum pͥmũ. pͥmibene
intentionẽ et studium. Unꝰquisq ut
potest: recordetur quod audiit. Col¬
locutionem inuicẽ ructate: saginam
ur̃am ruminate: quod accepistis ñ eat

Expanded text:
peccatores a terra.» Saevire videtur. O sancta anima, quae hic cantat et gemit! Utinam cum ipsa anima sit anima nostra! utinam copuletur ei, et societur, et conjungatur ei! videbit etiam misericordiam saevientis. Quis enim capit hoc, nisi qui impletus fuerit charitate? «Deficiant peccatores» «a terra.» Contremiscis, quia maledicit. Et quis maledicit? Sanctus. Sine dubio exaudiant peccatores a terra?» Plane deficiant; atat spiritum suum, et recreentur. «Deficiant dio, et revocat versum primum psalmi: «Beintentionem et studium. Unusquisque ut potest recordetur quod audivit; collocutione invicem ructate saginam vestram, ruminate quod accepistis, non eat
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate dei disputatͥi
sumꝰ: sic incipit. Inqͦs
odio habui: et legem
tuam dilexi. Noi alt
iniqͦs odio habui: et iustos dilexi: atit
iniquitatem odio habui. et legẽ tuam
dilexi: Se dcumdixisset. iniqͦs odio
habui. exposuit quare addendo &e le-¬
gem tuam dilexi: ut demonstraret
ñ se in hominib iniquis odisse nat᷑a
q̃ homines s̃: s iniquitatẽ. qͣ legi quã
Adiutor adbona facienda: susceptor
ad mala euadenda. Quod autẽ adiu̾

Expanded text:
oluntate Dei disputaturi sumus, sic incipit: «Iniquos odio habui, et legem tuam dilexi.» Non ait, Iniquos odio habui, et justos dilexi; aut, Iniquitatem odio habui, et legem tuam dilexi: sed cum dixisset, «Iniquos odio habui,» exposuit quare, addendo, «et legem tuam dilexi,» ut demonstraret, non se in hominibus iniquis odisse naturam, qua homines sunt; sed iniquitatem, qua legi quam Adjutor,» ad bona facienda; «susceptor,» ad mala evadenda. Quod autem adjung
Abbreviated transcription (Latin):
orante. facta ÷ illim̃tis alienatio. ꝗͣ greci
extasin dicunt: id ÷ au̾sa ÷ mens eiꝰ a con¬
suetudine corporali aduisum quenda
contẽplandum alienata a p̾sentib. Tẽ
uidit uas qͣddã: ueluti linttũ iiii. lineiᷤ
sũmitti decȩlo. Ibi erant omia amimalia.
oĩsgn̾is bestiȩ: et somut eiuor⁊ pedree
macta et manduca. Ilȩ autẽ qͥ in lege
fuerat eruditus. et in iudaica ꝯsuetudi
turamini: manate saturati. Ubiq com¬
munis aqͣ dei habeat głam: ñ hominum
pͥuata mendacia. Expł sermo scds.

Expanded text:
orante facta est illi mentis alienatio, quam Graeci orante facta est illi mentis alienatio, quam Graeci ecstasin dicunt: id est, aversa est mens ejus a consuetudine corporali ad visum quemdam contemplandum, alienata a praesentibus. Tunc vidit vas quoddam veluti linteum quatuor lineis submitti de coelo, ubi erant omnia animalia, omnis generis bestiae; et sonuit ei vox: «Petre, macta, et manduca.» Ille autem qui in Lege fuerat eruditus, et in consuetudituramini; manate saturati. Ubique communis aqua Dei habeat gloriam, non hominum privata mendacia. SERMO III.
Abbreviated transcription (Latin):
uento gaudeam᷑. Bestias siluȩ: gs intel¬
lligimꝰ. Et multis hoc locis scͥpt᷑a testat᷑:
s tam̃ euidentissima duo maxime occur¬
runt docum̃ta: unũ qͦd in archa noe qua
nemo nr̃m dubitat eccłiam eẽ. p̾sigura-¬
tam. ñ includent᷑ omĩa gn̾a animalium
nͥinilla unitate cũ paginis om̃s gs̃ signifi¬
carent᷑: nͥ forte putamus si omĩa talia pe¬
nit᷑ diluuio delerent᷑. de futurã fuisse
potestatis: iussa animalia s illa in arcba
includi. Nam pꝰea ꝗͣ ueñ tẽpꝰ: iam enim
debemꝰ et alt̾m euidentissimũ adiung̾e
testimonium: cum gͦ uenit tẽpꝰ ut illud
qͦd in archa erat p̾figuratũ iã in ȩccłia cõ¬
głii dare cũ gentib incirc̾cisis. ĩmo ñ du¬
bitans s: omĩno dandũ ẽẽ ñ putans: qͦdã
die esuriens cũ pͣnde uellet: ascendit ut
oraret. hoc inactibus apłorum omĩb bñ
legentib et bñ audientib notũ : Illo gͥ

Expanded text:
invento gaudeamus. Bestias silvae, Gentes inteinvento gaudeamus. Bestias silvae, Gentes intelligimus; et multis hoc locis Scriptura testatur. Sed tamen evidentissima duo maxime occurrunt documenta, quod in arca Noe, qua nemo nostrum dubitat Ecclesiam esse praefiguratam, non includerentur omnia genera animalium , nisi in illa unitate compaginis omnes gentes significarentur: nisi forte putamus, si omnia talia penitus diluvio delerentur, defuturam fuisse potestatis jussa sunt animalia illa in arca includi. Nam posteaquam venit tempus jam enim debemus et alterum evidentissimum adjungere testimonium: cum ergo venit tempus, ut illud quod in arca erat pgelicum Gentibus incircumcisis; imo non dubitans, sed omnino dandum esse non putans, quodam die esuriens cum prandere vellet, ascendit ut oraret. Hoc in Actibus Apostolorum omnibus bene legentibus et bene audientibus notum est. Illo igitur
Abbreviated transcription (Latin):
minit caritas ur̃a.
Nongͦ opus est:
ut intentionem
moueã. Uideo
enim uos ad
intelligenda sacra menta ꝓpħica.
omĩ alacritate suspensos: nec opꝰ: ut in¬
tentos faciat sermo meus. quosiã fec̃
p̃c dei. Hoc potiꝰ agamꝰ qͦd urget. De fõ¬
tib emissisin conuallib. et de aquis int̾
medium montiũ ꝑ tͣnseuntib iã dictũ::
s hucusq dictum. Hinc deinceps ordie
Quid potabunt: A qͣsꝑtͣnseuntes int̾ me¬
diũ montiũ. Quid potabt̃: Fontesemis¬
sos inconuallib. Et quȩ potabunt : Ue¬
stiȩ siluȩ idemꝰ qͥdem hoc iam in ista
creatura: bestias siluȩ bibe de fontibus.
ce de riuis int̾ montes currentib s iam
qm̃ deo placuit taliũ rer̃ figͣis absconde
sapiam suam: ñ auferre studiosis sed
Ic laudere negligentib aꝑire pulsantibus:
placuit etiam ipsi dño deo nr̃o. adhoc hor¬
tariuosꝑ nos. ut in hisomnib quȩ uelut
de corporali et de uisibili creatura dicũt᷑
queramꝰ aliquid spũalit̾ absconditũ. qͦi

Expanded text:
minit Charitas Vestra. Non ergo opus est ut intentionem moveam. Video enim vos ad intelligenda sacramenta prophetica omni alacritate suspensos; nec opus est ut intentos faciat sermo meus, quos jam fecit Spiritus Dei. Hoc potius agamus quod urget. De fontibus emissis in convallibus, et de aquis inter medium montium pertranseuntibus jam dictum est: sed hucusque dictum; hinc deinceps ordiamQuid potabunt? Aquas pertranseuntes inter medium montium. Quid potabunt? Fontes emissos in convallibus. Et qui potabunt? Bestiae silvae. Videmus quidem hoc etiam in ista creatura, bestias silvae bibere de fontibus et de rivis inter montes currentibus: sed jam quoniam Deo placuit talium rerum figuris abscondere sapientiam suam, non auferre studiosis, sed claudere negligentibus, aperire pulsantibus; placuit etiam ipsi Domino Deo nostro ad hoc hortari vos per nos, ut in his omnibus, quae velut de corporali et de visibili creatura dicuntur, quaeramus aliquid spiritualiter absconditum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
tuus: et filius ancillȩ tuȩ. Attende ila¬
ancillam castam: et uirginẽ. et matre.
Ibi enim accepit pauꝑtatẽ nrãm. uͥ sci¬
ui formã indutus ẽ. semet ipsũ exina¬
mens: ne diuitias eiꝰ ex pauesceres. et

Expanded text:
tuus et filius ancillae tuae» . Attende ancilltuus et filius ancillae tuae» . Attende ancillam illam castam, et virginem, et matrem: ibi enim accepit paupertatem nostram, ubi servi forma indutus est, semetipsum exinaniens; ne divitias ejus expavesceres, et
Abbreviated transcription (Latin):
Hiicine illȩ tantȩ diuitiȩ ꝑuen̾unt:
Multum illud excelsum: multum hoc
abiectũ. Quid hoc faciemus: Quem ad¬
modũ ista una illis suminis contẽꝑabimꝰ :
Nuis abinucem longe sunt: ñdum
agnosco istũ pauꝑem. Alius ẽ fortasse: s
adhuc queramꝰ. Unde enĩ nob̾ ñ uidetur
ipse: Mirũ si int̾rogas: et ñ expauescis
diuitias. In pͥncipio erat uerbum. et uei¬
bum erat ap̃ dm̃: &e ds̃ erat u̾bum. hoc¬
erat in principio apud dm̃. Ommna per
ipsum facta sunt: ce sine ipso factũ est
nichil. Qui ista dixit.s cum dice̾t diues
erat: quantomagis illȩ deqͦ dicebat. In
pͥncipio erat u̾bum. Et ñ qͣlecunq ue¬
bum: sed uerbũ deus. Et ñu̾cunq: s
apud dm. Et ñ uacans: s oipnia ꝑ ip̃m
facta sunt. Cinerem sicut panẽ. man¬
ducauit: et potum suum cum fletu cõ¬
miscuit. Metuendum ẽ: ne tantis di¬
uitiis nr̃a pauꝑtas faciat in iuriã. Quer

Expanded text:
Hucne illae tantae divitiae pervenerunt? Hucne illae tantae divitiae pervenerunt? Multum illud excelsum, multum hoc abjectum. Quid faciemus? quemadmodum ista ima illis summis contemperabimus? Nimis ab invicem longe sunt. Nondum agnosco istum pauperem; alius est fortasse: sed adhuc quaeramus. Unde enim nobis non videtur ipse, mirum si interrogas et non expavescis divitias: «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deerat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil.» Qui ista dixit, cum diceret, dives erat; quanto magis ille de quo dicebat, «In principio erat Verbum:» et non qualecumque Verbum, sed «Verbum Deus;» et non ubicumque, sed «apud Deum;» et non vacans, sed «omnia per ipsum facta sunt?» Cinerem sicut panem manducavit, et potum suum cum fletu commiscuit? Metuendum est ne tantis divitiis nostra paupertas faciat injuriam. Quaere
Abbreviated transcription (Latin):
CCE UNꝰ
PAUPER
ORAT
et non orat
insilentio. Li¬
cet gͦ audire
eũ. et uidere
quisnam sit:
ne foite illȩ sit
st̃ diuites: Puto auro. argento. familia.
terra: s omnia ꝑ ipsum facta funt. Qͥ d
gͦ illo ditius. ꝑ quẽ factȩ sunt diuitiȩ.
etiam illȩ quȩ ñ sunt uͭ diuitiȩ: Per il¬
lum enim. et illȩ diuitiȩ: Ingenium.
mores. uita. ipfuis corꝑis sanitas. sensus.
conformatioq menbroꝵ. Et erim cum
hȩc salua sunt: et pauꝑes diuites sũt
Per illum et illȩ maiores diuitiȩ: fĩdes.
pietas. iusticia. caritas. castitas: mores
boni. Nemo enim et has habet: nisi
per eum qui iustificat impium. Ecce ꝗͣ
diues. Quis enim diues: Qui hc̃ qͦdiuilt.
alio faciente: anqui facit qͦd uult et alio
habente: Puto. quia ditior illȩ qui fecit
qͦd habes: qͥa qͦd illȩ ht̃ tuñ habes. E cce
qͣm diues. In hoc tam diuitȩ. unde agni¬
turi sumꝰ hȩc u̾ba. cinerem sic̃ panẽ man¬
ducaui. et potum meũ cũ fletu misceba:

Expanded text:
cce unus pauper orat, et non orat in silentio. Licet ergo audire eum, et videre quisnam sit: ne forte ille sit, sunt divites? Puto auro, argenterra. Sed omnia per ipsum facta sunt . Quid ergo illo ditius, per quem factae sunt divitiae, etiam illae quae non sunt verae divitiae? Per illum enim et illae divitiae, ingenium, memoria, vita, ipsius corporis sanitas, sensus, confirmatioque membrorum. Etenim cum haec salva sunt, et pauperes divites sunt. Per illum et illae majores divitipietas, justitia, charitas, castitas, mores boni: nemo enim et has habet, nisi per eum qui justificat impium . Ecce quam dives. Quis enim dives, qui habet quod vult alio faciente, an qui facit quod vult et alio habente? Puto quia ditior ille qui fecit quod habes; quia quod ille habet, tu non habes. Ecce quam dives. In hoc tam divite unde agnituri sumus haec verba: «Cinerem sicut panem manducavi, et potum meum cum fletu miscebam?»
Abbreviated transcription (Latin):
dñi: qui fec̃ cęlum ⁊ t̾ram.GLĩ
salmꝰ tractutus ẽ: et quantum
dñs adiuuare dignatus ẽ. ut pu¬
to expositus. Crastino etiam die
sermonem deberi caritati urȩ: opti¬
me nostis. Ad estote : & ad iuuate no
orationib ur̃is. Pollicitationis enĩ

Expanded text:
ni, qui fecit coelum et terram.» 14. Psalmus tractatus est, et quantum Dominus adjuvare dignatus est, ut puto, expositus. Crastino etiam die sermonem deberi Charitati vestrae optime nostis; adestote, et adjuvate nos orationibus vestris. Pollicitationis eni
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. tributũ. cui uectigal uectigal. cuitimorẽ
timorẽ. cui honorẽ honorẽ. nemini qͥcquam
debeatis nisiut inuicẽ diligatis: Nonne p̃ce¬
pit ut ꝓipsis etiã regib: oraret eccła: quid
ergo eos xp̃ianioffender̃ : qđ debitũ non
red dider̃ : in qͦ xpĩani non sunt terrenis
regib obsecuti : ergo terrenireges: xp̃ianos
gratis sunt ꝑsecuti: Sed qđ subiecit. adtende :
Et a uerbis tiis formidauit cormeũ: Habuer̃
qͥdem & illi. uerba minatia : Expello. ꝓscribo.
occido unguib: torqueo: Ignib: terreo. bestiis
subrigo. m̃bra dilanio: sed tua me potius
uerba t̃ruer̃ : Nolite timere eos qͥcorpꝰocci¬
dunt: post ea non habent qͥd faciant: Sed eũ
timete qͥhab& potestatẽ & corpꝰ & animã ꝑdere
ingehennã . Abhis uerbis tuis formidauit
cormeũ : & contẽpsi hominẽ ꝑ secutorẽ meũ :

Expanded text:
ctigal, vectigal; cui timorem, timorem; cui honorem, honorem. Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis» . Nonne praecepit ut pro ipsis etiam regibus oraret Ecclesia ? Quid ergo eos Christiani offenderunt? quod debitum non reddiderunt? in quo Christiani non sunt terrenis regibus obsecuti? Ergo terreni reges Christianos gratis persecuti sunt. Sed quod subjecit, attende: «Et a verbis tuis formidavit cor meum.» Habuerunt quidem et illi verba minacia, Expello, proscribo, occido, ungulis torqueo, ignibus torreo, bestiis subrigo, membra dilanio: sed tua me potius verba terruerunt, «Nolite timere eos qui corpus occidunt, et postea non habent quid faciant; sed eum timete qui habet potestatem et corpus et animam perdere in gehennam» . «Ab» his «verbis tuis formidavit cor me
Abbreviated transcription (Latin):
me adiuuame : Et pendec totus desuperio¬
rib sensus : qͦt sunt dies ser uitui quando
facies deꝑsequentib me iudiciũ : Ut ergo
ꝑsequenturme narrauer̃ mͥ sermonũ suoꝵ
delectationes : sed eis p̃posui legẽ tuã : quȩ
ideo plusme delectauit. quia mandata tua
ueritas: Non sicut in illorũ abundat ser¬
monib uanitas. acꝑ hoc iniuste ꝑsecuti suñ
me : quia non in me ꝑsecuti sunt nisiuerita¬
mauerunt me in t̃ra : Multa scilicet strage
martirũ facta᷑. dũ confitent᷑ & p̃dicant
ueritatẽ : Sed quia ñ frustra dictũ .ẽ. ad¬
iuuame : Ego autẽ in qͥt ñ dereliqui

Expanded text:
perioribus sensus: «Quot sunt dies servi tui? quando facies de persequentibus me judicium?» Ut enim persequantur me, narraverunt mihi sermonum suorum delectationes: sed eis praeposui legem tuam, quae ideo plus me delectavit, quia «omnia mandata tua veritas;» non sicut illorum abundat sermonibus vanitas. Ac per hoc «injuste persecuti sunt me,» quia non in me persecuti sunt nisi veritamaverunt me in terra:» multa scilicet strage martyrum facta, dum confitentur et praedicant veritatem. Sed quia non frustra dictum est, «Adjuva me; Ego autem,» inquit, «non dereliqui
Abbreviated transcription (Latin):
& aliqͥd magnũ latere ibi udicat : ideolex
dĩ. non est ei scandalũ. Vt autẽ nullũ scan¬
dalũ om̃ patiat᷑: ñ sic homines sc̃ȩ cuiꝰq
ꝓfessionis ad tendã : ut fides eiꝰ ex eorũ mo¬
rib pendeat. nealiqͥb cadentib qͦs ꝓmagno
habebat. ipse scandala pereat. Sed ipsã
legẽdĩ diligat: &erit ei paxmulta nullũq
scandalũ : securus enĩ diligit eã: inqua etiã¬
simulti peccant. peccare ipse ĩnouit:
dei dilexisse mandata. nisi eos xp̃c qͥestdĩ
salutare liberas set : cuiꝰ etiã spũ in ꝑtito man¬
datadĩ diligere potuer̃ : siergo expectabañ
salutaredĩ qͥmandata eiꝰ dilexerant: quanto
magis necessarius erat dilexisse¬
faciendis eis qͥmandata eiꝰ ñ dilexer. potest
istaetiã scis istorũ tẽporũ ex qͦgrã reuelata
euagłiũ p̃dicat᷑: congrue ꝓp̃hetia: Expectant
apparuerit uita nr̃a. tunc & nos appareamꝰ

Expanded text:
t aliquid magnum latere ibi judicat: ideo lex t aliquid magnum latere ibi judicat: ideo lex Dei non est ei scandalum. Ut autem nullum scandalum omnino patiatur, non sic homines sanctae cujusque professionis attendat, ut fides ejus ex eorum moribus pendeat; ne aliquibus cadentibus quos pro magno habebat, ipse scandalo pereat: sed ipsam Dei legem diligat, et erit ei pax multa, nullumque scandalum. Securus enim diligit eam, in qua etiamsi multi peccant, peccare ipsa non novitDei dilexisse mandata, nisi cos Christus qui est Dei salutare, liberasset; cujus etiam spiritu impertito mandata Dei diligere potuerunt? Si ergo exspectabant salutare Dei, qui mandata ejus dilexerunt; quanto magis necessarius erat Jesfaciendis eis qui mandata ejus non dilexerunt? Potest ista etiam sanctis istorum temporum, ex quo gratia revelata Evangelium praedicatur, congruere prophetia: exspectant apparuerit vita nostra, tunc et nos appareamus
Abbreviated transcription (Latin):
genere tribulationis qua in conspettuhominũ
deicitur: positũ.ẽ. septiescadit: & ꝓ eo
qđ exipsis om̃ib tribulationib ꝓficit: posi¬
tũ .ẽ. resurget. Satis in lustrat in eo libro
consequens sententia : p̃cedentẽ. Ibi enĩ se¬
qͥc̃: Impii autẽ in firmabuntur in malis :
ociẽ itaq usto septiescadere & resurgere :
in om̃ib malis non in firmari Merito igit᷑
se ꝑties indie laudauit eccła dm̃ su ꝑ iu¬
dicia iustitiȩ ipsius: qr cũtẽ pꝰeẽt. ut uidi¬
ciũ inciperet adomodñi. in om̃ib tribula¬
tionib suis ñ infirmata. sed coronis mar
tib legẽ tuã: & non est illis scandalum
U trũ ipsalex diligentib scandałũ non .ẽ: andi¬
ligentib eã nullũ. ẽ. undȩ cũq scandalũ : sed
utrũq recte intelligit᷑. Quienĩ diligit dilegẽ.
etiã qđ in ea ñ intelligit honorat : & qđ ei sonare
uidetur absurde. ꝓotius se ñ intelligere :¬

Expanded text:
genere tribulationis, qua in conspectu hominum genere tribulationis, qua in conspectu hominum dejicitur, positum est, «septies cadit;» et pro eo quod ex ipsis omnibus tribulationibus proficit, positum est, «resurget.» Satis illustrat in eo libro consequens sententia praecedentem: ibi enim sequitur, «Impii autem infirmabuntur in malis» . Hoc est itaque justo septies cadere et resurgere, in omnibus malis non infirmari. Merito igitur septies in die laudavit Ecclesia Deum super judicia justitiae ipsius; quia cum tempus esset ut judicium inciperet a domo Domini , in omnibus tribulationibus suis non infirmata, sed coronis marttibus legem tuam, et non est eis scandalum.» Utrum ipsa lex diligentibus se scandalum non est, an diligentibus eam nullum est undecumque scandalum? Sed utrumque recte intelligitur. Qui enim diligit Dei legem, etiam quod in ea non intelligit honorat; et quod ei sonare videtur absurde, se potius non intelligere, e
Abbreviated transcription (Latin):
& timet neabillo deserat᷑. & amat ut fruat᷑:
Si ergo pater homo & conu homo. & timeri
uirtute formosus : A qͥb enĩ diligit᷑ lexdĩ.
nisi aqͥb: diligitur ds̃: & qͥd habet bonis filiis
triste lex patris: anqm̃ quẽ diligit corripit.
& flagellat omnẽ filiũ quẽ recipit : atqui
hȩc iudicia respuit : ꝓmissa ñ recipit : Pat̃na
ergo iudicia laudentur & inflagello: si ꝓ¬
missa diligantur inp̃mio: Ita tam̃ fecitiste¬
qͥdicit. Septies indie laudauite : suꝑ
iudicia iꝰtitiȩ tuȩ: septies indie qđ ait :
significat semꝑ: Solet. eẽ qͥppe iste nume¬
rus uniuersitatis indiciũ : Propt̃ qđ sex dieb:
diuinȩ oꝑationis. septimꝰ adiectꝰ ẽ qͥetis
tẽpora uniuersa uoluunt᷑. Nec obaliud
dictũ ẽ. septiefcadet iꝰtꝰ & resurget id.ẽ
ñ perit iustꝰ. modis om̃ib: humiliatꝰ sed non
p̃uaricatꝰ : Alio qum: non erit iustꝰ. Nã ꝓom̃i

Expanded text:
et timet, ne ab illo deseratur, et amat, ut fruatur. et timet, ne ab illo deseratur, et amat, ut fruatur. Si ergo et pater homo, et conjux homo, et timeri virtute formosus . A quibus enim diligitur lex Dei, nisi a quibus diligitur Deus? Et quid habet bonis filiis triste lex patris? An quoniam quem diligit corripit, et flagellat omnem filium quem recipit ? At qui haec judicia respuit, promissa non recipit. Paterna ergo judicia laudentur et in flagello, si promissa diligantur in praemio. 4. «versqui dicit, «Septies in die laudavi te, super judicia justitiae tuae. Septies in die» quod ait, significat Semper. Solet esse quippe iste numerus universitatis indicium: propter quod sex diebus divinae operationis, septimus adjectus est quietis tempora universa volvuntur. Nec ob aliud dictum est, «Septies cadet» «justus, et resurget:» id est, non perit justus, modis omnibus humiliatus, sed non praevaricatus, alioquin non erit justus. Nam pro omni
Abbreviated transcription (Latin):
Exultabo ego suꝑ eloqͥa tua : sicut qͥinuenit
spolia multa : Per ea uerbauicit: aqͥb formi¬
dauit: Victis enĩ. spolia detrahunt᷑: Sicut
uictꝰ & spoliatꝰ ẽ ille de qͥ dr̃ in euangłio:
Nemo intrat indomũ fortis ut uasa eꝰ diri¬
piat : nisi prius alligauerit fortẽ: Sed spo¬
lia multa inuenta sunt. quando pacientiã
miratimartrrũ etiã qͥ ꝑsecuti sunt credider̃ :¬
Et qͥregem nr̃m de trim̃to militũ eiꝰ sunt dam¬
nificare moliti : ab illo sunt in suꝑ ad qͥsiti:
Quis qͥs ergo auerbisdĩ ne incertamine um¬
sio diret: eatam̃ adhuc addit & dicit. Intͦatiã
odio habui & ab hominatꝰsu: Legẽ autẽ tuã
dilexi: Nẽpe auerbis eiꝰ illa formido ñ fecit
eorũdem uerborũ odiũ: sed in tegrã tenuit
caritatẽ : Neq enĩ lex dĩ non sunt uerba
& eloquia dĩ : absit ergo ut timore pereat
amor : ubi castꝰẽ timor : Sic pates a filuispus
& timent᷑ & amant᷑: sic pudica coniuxuirũ.

Expanded text:
Exsultabo ego super eloquia tua, sicut qui invenit spolia multa.» Per ea verba vicit, a quibus formidavit. Victis enim spolia detrahuntur; sicut victus et spoliatus est ille de quo dicitur in Evangelio, «Nemo intrat in domum fortis, ut vasa ejus diripiat, nisi prius alligaverit fortem» . Sed spolia multa inventa sunt, quando patientiam mirati martyrum, etiam qui persecuti sunt credideruet qui regem nostrum detrimento militum ejus sunt damnificare moliti, ab illo sunt insuper acquisiti. Quisquis ergo a verbis Dei, ne in certamine vinsi odisset ea; tamen adhuc addidit, et dicit: «Injustitiam odio habui, et abominatus sum; legem autem tuam dilexi.» Nerumdem verborum odium, sed integram tenuit charitatem. Neque enim lex Dei non sunt verba et eloquia Dei. Absit ergo ut timore pereat amor ubi castus est timor. Sic patres a filiis piis et timentur et amantur; sic pudica conjux virum
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc pactũ ñ obseruauer̃ qꝑ secutionẽ ñ tole¬
rantes: a testimoniis dĩ negando declinauer̃.
hosergo iste uidit & tabescebat: qr diligebat
Zelus enĩ ille ẽ . bonꝰ deamore ueniens ñ deli¬
uore. Inqͦ enĩ ñ seruauer̃ pactũ  secutꝰ adiunã:
¶ inaeloqͥatua ñ custodierunt : Ea qͥppe in tribu
abeis acdicit: Uide qm̃ mandata tua dilexi
Non ait eloqͥa uł testimonia tua ñ negaui. qđ
martyres facere cogebantur : & non facientes
intolerabilia patiebantur: sed hoc dix̃. ubi fruc
tꝰiẽ . om̃iũ passionũ. Quia sitradidero corpꝰmeũ
ut ardeã. caritatẽ autẽ ñ habeã. nihilm ꝓdest.
Hanc iste cõm̃dansait uide qm̃ mandata tua

Expanded text:
Hoc pactum non servaverunt qui persecutionem non toleHoc pactum non servaverunt qui persecutionem non tolerantes, a testimoniis Dei negando declinaverunt. Hos ergo iste vidit, et tabescebat, quia diligebat. Zelus ille est enim bonus, de amore veniens, non livore. In quo enim non servaverunt pactum, secutus adjunxit: «Quia eloquia tua non custodierunt.» Ea quippe in tribulab eis, ac dicit, «Vide quoniam mandata tua dilexi.» Non ait, Eloquia vel testimonia tua non negavi, quod maintolerabilia patiebantus est omnium passionum; quia si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Hanc iste commendans ait, «Vide quoniam mandata tua
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. agnoscimꝰ: Purpurata .ẽ. uniuersa t̾ra.
sanguine marq: rũ : floret cȩlũ coronis
martirũ : Ornatȩ sunt ȩccłȩ memoriis mar¬
trũ insigni tas tẽpora natalib: martͥrũ :
crebrescunt sanitates meritis martirũ : Vn¬
dehoc nisiqr impletũ ẽ. qđ p̃dictũ. ẽ
de homine isto toto terrarũ orbe diffu so.
multi ꝑsequentes me &tribulantesine. a testi¬
moniis tuis ñ declinauiꝰ agnoscimꝰ : & grãs
agimꝰ dño dõnr̃o : Tunãq homo. tu in alio psal¬
mo. tuipse dixisti: Nisi quia dñs erat in nõbis:
fortasse uiuos absorbuissentnos: Ecce quare
ab eiꝰ testimoniis ñ declinasti : & ad palmam
suꝑnȩ uocationis in t̃manꝰ multorũ ꝑ sequen
sensatos & tabescebã : uł sicut alii codices
habent. uidi ñ obseruantes pactũ : & hoc
plures habent: Sed qͥ suñ qꝑactũ ñ obser¬
uauer̃ nisi qͥ declinauer̃ atestimonus dĩ
tribulationes multorũ ꝑsequentiũ ñ feren¬
tes : hoc .ẽ. autẽ pactũ ut quicerit coronet᷑:

Expanded text:
rpurata est universa terra sanguine martyrum; floret coelum coronis martyrum, ornatae sunt Ecclesiae memoriis martyrum, insignita sunt tempora natalibus martyrum, crebrescunt sanitates meritis martyrum. Unde hoc, nisi quia completum est quod praedictum est de homine isto toto terrarum orbe diffuso, «Multi persequentes me et tribulantes me; a testimoniis tuis non declinavi?» Agnoscimus, et gratias agimus Domino Deo nostro. Tu namque homo, tu in alio psalmo, tu ipse dixisti: «Nisi quia Dominus erat in nobis, fortasse vivos absorbuissent nos» . Ecce quare ab ejus testimoniis non declinasti, et ad palmam supernae vocationis inter manus multorum persequensensatos, et tabescebam:» vel, sicut alii codices habent, «Vidi non servantes pactum;» et hoc plures habent. Sed qui sunt qui pactum non servaverunt, nisi qui declinaverunt a testimoniis Dei, tribulationes multorum persequentium non ferentes? Hoc est autem pactum, ut qui vicerit, coronetur.
Abbreviated transcription (Latin):
terrena . quãuis eis regna cȩlorũ ꝓmiserit eis¬
rex eorũ : quid in quã leserant regna terrenaꝰ
Nũ qͥd eorũ rexmilites suos ꝓhibuit impendere
& ex hibere quȩ debentur regib terrȩ : Nonne
de hoc sibi calumniã molientib iudȩis ait.
red dite cȩsari quȩ cȩsaris s̃. & dõ quȩd̃i sunt:
Nonne tributũ deore piscis etiã ipse ꝑ soluit:
nonne p̃cursor eiꝰ militib regnihuiꝰ qͥd facere
deberent ꝓȩterna salute quȩrentib ñ ait.
cingulũ sõluite. arma ꝓicite. regẽ urm dese¬
rite ut possitis dño militare. sedait: neminẽ is¬
concusseritis nulli caluniã feceritis. sufficiat
uobis stipendiũ urm: Nonne unꝰmilitũ eiꝰ.
& dilectissimꝰ comes eiꝰ cõmilitonib suis. & qͦ¬
dammodo xp̃i ꝓuntialib dix̃. om̃is anima

Expanded text:
is eis regnum coelorum promiserit rex eorum? quid, inquam, laeserant regna terrena? Numquid eorum rex milites suos prohibuit impendere et exhibere quae debentur regibus terrae? Nonne de hoc sibi calumniam molientibus Judaeis ait: «Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt» ? Nonne tributum de ore piscis etiam ipse persolvit ? Nonne praecursor ejus, militibus regni hujus quid facere deberent pro aeterna salute quaerentibus, non ait, Cingulum solvite, arma projicite, regem vestrum deserite, ut possitis Domino militare; sed ait, «Neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis; sufficiat vobis stipendium vestrum» ? Nonne unus militum ejus et dilectissimus comes ejus, commilitonibus suis, et quodammodo Christi
Abbreviated transcription (Latin):
conspectu uoluit intelligi dm̃ uidere uiassuas:
sicut orauit ꝗ dixit Neauertas faciem tuã
ame : Nã utiq facies dñi ẽ. & suꝑ facientes
mala : sedut ꝑdat det̃ra memoriã eorũ: Non
sic ꝓfecto iste dix̃ uias suas ab illo uideri:
sed sicut nouit dñs uias iustorũ: & sicut ait
moysi sciote p̃om̃ib Nã si hoc eũ ñ ad iuuaret
gradientẽ qđ eiꝰuiȩ sunt in conspectudñi :
non diceret id eo se custodisse mandata & testi¬
Nouit ergo audire. seruite dño intimore & exul¬
tate ei cũ tremore : Ap̃p̃hendite disciplinam.
nequando irascatur dñs. & pereatis auia uista:
Quianisi in c̃specta dñi eẽt: lii a iusta ñ eẽt. Nam
hunc timorẽ & tremorẽ: apłs etiã paulus in¬
ponit eis qͥb dicit Cũ timore & tremore : urãm
ipsorũ salutẽ oꝑamini: &cur homo dixerit.
ergo in c̃spectudñi uiȩ iustorũ. ut dirigat gres¬

Expanded text:
conspectu, voluit intelligi Deum videre vias suas; conspectu, voluit intelligi Deum videre vias suas; sicut oravit qui dixit, «Ne avertas faciem tuam a me» . Nam utique facies Domini est et super facientes mala, sed ut perdat de terra memoriam eorum . Non sic profecto iste dixit vias suas ab illo videri; sed sicut novit Dominus vias justorum , et sicut ait Moysi, «Scio te prae omnibus» . Nam si hoc cum non adjuvaret gradientem, quod ejus viae sunt in conspectu Dei, non diceret ideo se custodisse mandata et testiet exsultate ei cum tremore: apprehendite disciplinam, nequando irascatur Dominus, et pereatis de via justa» : quia nisi in conspectu Domini esset, via justa non esset. Nam hunc timorem et tremorem apostolus etiam Paulus imponit eis quibus dicit, «Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini:» et cur hoc dixerit aergo in conspectu Domini viae justorum, ut dirigat gres
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ñ negant᷑ Hoc. ẽ. martirũ officũ : quia
testimonia grece martͥria ñ cupant᷑: Sed quia
ꝓtestimoniis dĩ. etiã flãmis concremari. nih¬
sine caritate nihil ꝓdest: ideo addidit. & dilex̃
ea ualde : Supra autẽ dixerat. mandatatua di¬
lexi: deinde sequenti uersu. testi monia & custo
libenterq custodit: Plerũq eñĩdũmandata
dĩ custodiuntur: funt inimici contraqͦrũ uolun¬
tatẽ custo diuntur Tun cuero fortiter & testi¬
monia custodienda sunt: ne ꝑsequentib ini¬
micis negentur : Cũergo seiste utrũq fecisse
dixisset : dõ tribuit unde fecit ad iungendo
atq dicendo: Qia om̃s uȩ meȩ in c̃spectutuio
dñe : dẽ in qͥt custo diui mandata tua & testimo¬
natua : quia om̃s uiȩ meȩ inc̃spectutuo: Tan¬
quã diceret. Sia uertisses a me faciem tuã fierẽ
conturbatꝰ nectuamandata & testimonia
custodirem: Custo diui ergo: quia om̃suiȩ
meȩ inc̃spectutuo : Propitio qͥppe & adiuuante

Expanded text:
martyrum officium, quia testimonia graece martyria nuncupantur. Sed quia pro testimoniis Dei etiam flammis concremari sine charitate nihil prodest , ideo addidit, «Et dilexi ea valde.» Supra autem dixerat, «Mandata tua dilexi;» deinde sequenti versu, «Testimonia tua,» etlibenterque custodit. Plerumque autem dum mandata Dei custodiuntur, fiunt inimici contra quorum voluntatem custodiuntur: tunc vero fortiter et testimonia custodienda sunt, ne persequentibus inimicis negentur. 8. Cum ergo se iste utrumque fecisse dixisset, Deo tribuit unde fecit, adjungendo atque dicendo: «Quia omnes viae meae in conspectu tuo, Domine.» Ideo, inquit, «custodivi madata tua et testimonia tua; quia omnes viae meae in conspectu tuo.» Tanquam diceret: Si avertisses a me faciem tuam, fierem conturbatus, nec tua mandata et testimonia custodirem. Custodivi ergo, «quia omnes viae meae in conspectu tuo.» Propitio quippe et adjuvante
Abbreviated transcription (Latin):
lectio dequanunc disputare suscepimus
Uide humilitatẽ meã & eripeme : quia legẽ tuã
non sum oblitꝰ: Hoc loco nullã dĩlegẽ con¬
uenientius intelligimꝰ: nisi quia in mobi¬
liter fixũ. ẽ. ut om̃is qͥse exaltat humiliet᷑.
& om̃is qͥse humiliat ex altetur : Suꝑb:
ergo malis ut humilietur innectitur :
superior qͦdã modo sententia repetita ẽ:
Qđ enĩ ait. ui de humilita tẽ meã
hociẽ. iudicaiudiciũ meũ : & qđ ait.¬

Expanded text:
lectio, de qua nunc disputare suscepimus: «Vide humilitatem meam, et eripe me; quia legem tuam non sum oblitus.» Hoc loco nullam Dei legem convenientius intelligimus, nisi qua immobiliter fixum est ut omnis qui se exaltat, humilietur, et omnis qui se humiliat, exaltetur . Superbus ergo malis, ut humilietur, innectitur; Superior quodammodo sententia repetita est. Quod enim ait, «Vide humilitatem meam;» hoc est, «Judica judicium meu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nouiuos: Porro ut ostenderet qͦ fructuuias
quȩ ad dextris s̃ id . ẽ. iustorũ noueritdñs : conti¬
nuo subiecit Ipse enĩ rectos faciet cursustuos
& itineratua in pace ꝓducet : Ecce quare ait etiã
iste : Custo diuimandatatua. & testimoniatua:
Et uelut quȩ reremꝰ hoc unde potuerit: quia om̃s
inqͥt uȩ meȩ in c̃spectutuo dnẽ:¬

Expanded text:
«Non novi vos» . Porro ut ostenderet quo fructu vias quae a dextris sunt, id est justorum, noverit Dominus, continuo subjecit: «Ipse enim rectos faciet gressus tuos, et itinera tua in pace producet» . Ecce quare ait etiam iste, «Custodivi mandata tua et testimonia tua.» Et velut quaereremus hoc unde potuerit: «Quia omnes,» inquit, «viae meae in conspectu tuo, D
Abbreviated transcription (Latin):
supra dictũ .ẽ. quia legẽ tuã ñ sũ oblitꝰ:
huic congruit quȩ infraẽ : Propt̃ elo¬
qͥũ tuũ uiuificame: Ipsũ enĩ eloqͥũ ẽ. lexdĩ:
quã ñ.ẽ oblitꝰ ut se exaltandus humili¬
aret: Ad ipsam uero exaltationẽ ꝑtinet.
qđ ait uiuificame : quia sc̃orũ exdltatio
torib salus: quia iustificationes tuas
ñ exqͥsierunt : Qui senĩ tediscernit. otu
qͥ dixisti longe .ẽ. a peccatorib: salus:
quiste discernit apeccatorib ut non ate
longe sed tecũ sit salus : hocte nẽ pe
discernit qͥait Qđ isti ñeger̃ ipse fecisti :
ante dicebas clamaui in toto corde meo exau¬
dime dñe. iustificationes tuas reqͥrã : ergo
abillo adquem clamasti: ut eas ex qͥreres acce¬
pisti: Ipse te igit᷑ discernit abeis: aqͥb ꝓp¬
terea longe.ẽ. salusilistificationes dĩ ñ exqͥsi
nisi inipso eẽm: Corporis enĩ xp̃i uerba ista s̃.
cuiꝰm̃bra sumꝰ : Cidit hoc inquã: continuoq
subiecit: Miserationes tuȩ multa edne

Expanded text:
pra dictum est, «quia legem tuam non sum oblitus;» huic congruit quod infra est, «propter eloquium tuum vivifica me.» Ipsum enim eloquium est lex Dei, quam non est oblitus, ut se exaltandus humiliaret. Ad ipsam vero exaltationem pertinet quod ait, «Vivifica me;» quia sanctorum exaltatio toribus salus; quia justificationes tuas non exquisierunt.» Quis enim te discernit, o tu qui dixisti, «Longe est a peccatoribus salus?» quis te discernit a peccatoribus, ut non a te longe, sed tecum sit salus? Hoc te nempe discernit, quia id quod isti non egerunt, ipse fecisti, hante dicebas, «Clamavi in toto corde meo; exaudi me, Domine: justificationes tuas exquiram?» Ergo ab illo ad quem clamasti, ut eas exquireres accepisti. Ipse te igitur discernit ab eis a quibus propterea longe est salus, quia justificationes Dei non exquinisi in ipso essem. Corporis enim Christi verba ista sunt, cujus membra sumus. Vidit hoc, inquam, continuoque subjecit: «Miserationes tuae multae, Domine.»
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ iustitiã. constituere uolebant suã inqua
fatigati & legis p̃uaricatione confusi
abilla elatione descender̃ flendo. ut iusti¬
tiã dĩ potius impetrarent petendo: Sũq
codices qui non habent descenderunt.
sed transierunt: Tanquã ex aggerantes di¬
manant aquȩ desuis exitib: Cur autem
non custodita lege sic fletur : nisi ut impe¬
tretur grã. quȩ pęnitentis delet iniqͥtatẽ.
& credentis adiuuat uoluntatemi¬

Expanded text:
Dei justitiam, constituere volebant suam : in qua Dei justitiam, constituere volebant suam : in qua fatigati et legis praevaricatione confusi, ab illa elatione descenderunt flendo, ut justitiam Dei potius impetrarent poenitendo. Sunt codices qui non habent «descenderunt,» sed «transierunt,» tanquam exaggeranter dimanant aquae de suis exitibus. Cur autem non custodita lege sic fletur, nisi ut impetretur gratia, quae poenitentis delet iniquitatem, et credentis adjuvat voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
audiunt. licet memoria teneant. qđ au¬
diunt: nequa quã didicisse putandi sunt
sinon faciunt : Ceritatis nãq uerbũ. ẽ:
om̃is quiaudiuit a patre &didicit. uenit
adme : Iuiergo non facit. id ẽ. nonuenit :
poenitentiȩ p̃uaricationis suȩ : Exitus
aquarũ inqͥt defcender̃ oculimei : quia
non custodier̃ legẽ tuam Id ẽ. ipsio culi
mei : Nam in qͥb dam codicib & hoc legi¬
tur : quia non custodiui legemtuam:
Descender̃ ergo exitꝰ aquarũ: idẽ effusi¬
ones lacrimarum: Et ea locutione dequa
dicere potuit. montes descender̃ pedes
mei : & si non diceret ꝑ montes uł in montes:
Ea locutione dicitur scalas descendit.
& si nondicatur ꝑscalas. Aut piscinã des¬
cendit. & sinondicatur inpiscinã: Et bene
ait descenderunt: humilitate scilicet pȩ¬
nitendi: Ascender̃ enĩ: quando suꝑbia
contum acł erecti fuerant & elati Sursũ
enĩ sibi. eẽ. uidẽbantur : quando ignorantes

Expanded text:
audiunt, licet memoria teneant quod auaudiunt, licet memoria teneant quod audiunt, nequaquam didicisse putandi sunt, si non faciunt. Veritatis namque verbum est, «Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me» . Qui ergo non facit, id est non venit, npoenitentiae praevaricationis suae, «Exitus aquarum,» inquit, «descenderunt oculi mei, quia non custodierunt legem tuam:» id est, ipsi oculi mei. Nam in quibusdam codicibus et hoc legitur, «Quia non custodivi legem tuam. Descenderunt» ergo «exitus aquarum,» id est effusiones lacrymarum. Et ea locutione qua dicere potuit, Montes descenderunt pedes mei; etsi non diceret, per montes, vel, in montes: ea locutione dicitur, Scalas descendit, etsi non dicatur, per scalas; aut, Piscinam descendit, etsi non dicatur, in piscinam. Et bene ait, «descenderunt,» humilitate scilicet poenitendi. Ascenderunt enim, quando per superbiam contumacem erecti fuerant et elati. Sursum enim sibi esse videbantur, quando ignorantes