comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
misereri : ut ñ ab illo irroget᷑ aliꝗͥd qͦ sit
homo deterior : sed tantũ qͦ sit melior
eroget᷑. Qđsi fit. nulla distinctione meritoꝵ :
qͥs ñ erũpat in eã uocẽ quã sibi ipse obiecie
apłs: Dicis itaq mͥ. Quid ad huc conque¬
rit᷑ : Nã uoluntati eiꝰ quis resistit: Conque¬
rit᷑ enĩ ds̃ sȩpe de hominib sic̃ ꝑ innume¬
rabiles apparet scriptunerũ locos: qđ nolunt
crede & yeete uiuere Unde & fideles & facientes
uoluntatẽ eiꝰ conseruari dicunt᷑ sine quȩ¬
rela : qđ de illis ñ quȩrat᷑ scriptura. Sed qͥd
conqueritur: ait: nã uoluntati eiꝰ quis resiftit:
qͣndo cuius uult miseret᷑ et quẽ uult obdu¬
tundit apłs Ohomo tuquis esquires¬
pondeas dõ: Sic enim respondet dõ cũ ei dis¬
plicet c̃i peccatorib conquerit᷑ ds̃ : quasi quẽ¬
quã ds̾ pecocire cogat. cũ ipse neminem peccare¬
cogat : sed tantũ modo qͥbusdã peccantib mi¬

Expanded text:
misereri: ut non ab illo irrogetur aliquid quo sit misereri: ut non ab illo irrogetur aliquid quo sit homo deterior, sed tantum quo sit melior non erogetur. Quod si fit nulla distinctione meritorum, quis non erumpat in eam vocem, quam sibi ipse objecit Apostolus? Dicis itaque mihi: Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? Conqueritur enim Deus saepe de hominibus, sicut per innumerabiles apparet Scripturarum locos, quod nolint credere et recte vivere. Unde fideles et facientes voluntatem Dei conversari dicuntur sine querela , quod de illis non queratur Scriptura. Sed, Quid conqueritur, ait? nam voluntati ejus quis resistit, quando cujus vult miseretur, et quem vult obdutundit Apostolus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Sic enim respondet Deo, cum ei displicet quod de peccatoribus conqueritur Deus, quasi quemquam Deus peccare cogat, cogat, sed tantummodo quibusdam peccantibus mi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ iacob dicta ẽ ista sententia generalis.
ñ uolentis neq currentis sed miseren¬
tis ẽ dĩ: dat᷑ etiam exẽplum de pha¬
ncone ꝓpt̃ id qđ dictũ. ẽ. esau aut̃ odio habui
Et subicit᷑. Dic̃ enĩ script᷑a phciitconi᷑ qr ad hoc
te excitaui ut ostendam in te uirtutẽ meam :
et ut annuntietur nom̃ meũ inutuũsa t̾ra
Post hȩc adutrũq concluditur. Ergo ciuus
uult miscretur: et quẽ uult obdurat Sed
miseretur utiq scđm gr̃am quae gratis dat᷑
ñ meritis sedditur. Obdurat autem scđm
udicium : qđ meritis redditur. De massa
quippe damnata facere uas in honorem
manifesta ẽ. grã : facere aut̃ inde uas in contu¬
ñ uolentis neq currentis sed miserentis ẽ dĩ :
ita etiam dictũ. ẽ. ñ uolentis neq currentis
infra utrũq posuit. gͦ cuiꝰ uult miseretur
et quẽ uult obdurat: ũta sententiae suꝑiori
posse congruere : ut obduratio dĩ sit nolle

Expanded text:
propter Jacob dicta est ista sententia generalis, propter Jacob dicta est ista sententia generalis, non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei: datur etiam exemplum de Pharaone, propter id quod dictum est, Esau autem odio habui; et subjicitur, Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Post haec ad utrumque concluditur, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: sed miseretur utique secundum gratiam, quae gratis datur, non meritis redditur; obdurat autem secundum judicium, quod meritis redditur. De massa quippe damnata facere vas in honorem, manifesta est gratia: facere autem inde vas in contunita etiam dictum est, non est volentis neque currentis, infra utrumque posuit, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat, ita sententiae superiori posse congruere, ut obduratio Dei sit nolle
Abbreviated transcription (Latin):
sit impletũ. qr pꝰ ea suꝑanda erat apopło
qͥorꝰ ẽ ex minore: id .ẽ ifrahelitico. eiq fu
itam fuisse istã ꝓpħiã qͣ dictũ. ẽ popłs
popłm suꝑabit. et maior seruiet minori.
conuenientius credit᷑. Et qd ẽ hoc. nisi qđ
in iudȩis et xp̃ianis euident̃ impletur
quitas apđ dm: Absit Sed quare absit:
Anꝓpt̃ oꝑa quae futura p̃uidebat ãboꝵ
immo & hoc absit. Morses enim dicit¬
Miserebor cui misertus ero: et miscđĩa
p̃stabo cui misericors fuero. Igit᷑ ñ uo¬
lentis neq currentis : sed miserentis ẽ dĩ
ocsi attendes: ñ extendes c̃tra gr̃am
merita uoluntatis ubi audis. neq uo¬
lentis. neq currentis sed miserentis ẽ dĩ.
NoN gͦidõ misertus ẽ ds̃ qr uoluit &cucur
rit iacob sed idõ uoluit et cucurrit ia cob
quia misertus. ẽ ds̃. Paratur enim uolun¬
tas adnõ: & ad nõ gressus hominis diri¬
gentur : & uiam eius uolet. Deinde quia

Expanded text:
sit inpletum, quia postea superanda fuerat a populo, sit inpletum, quia postea superanda fuerat a populo, qui ortus est ex minore, id est Israelitico, eique funtam fuisse istam prophetiam, qua dictum est: Populus populum superabit et maior seruiet minori, conuenientius creditur. Et quid est hoc, nisi quod in Iudaeis et Christianis euidenter inpleturquitas est apud Deum? Absit. Sed quare, absit? An propter opera quae futura presciebat amborum? Imo et hoc absit? MoMiserebor, cui miserebor; misericordiam praestabo, cui misertus fuero. Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Hoc si attenderes, non extolleres contra gratiam merita voluntatis; ubi audis, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Non ergo ideo misertus est Deus, quia voluit et cucurrit Jacob, sed ideo voluit et cucurrit Jacob, quia misertus est Deus: Paratur enim voluntas a Domino, et a Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet ; deinde quia
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib promeruerat dm̃. ut nasciturus ꝓmit¬
teretur : ut in isaac uocaretur sem̃ abrah&e
suꝑbientes de meritis suis sed gr̃ae uocatio¬
nis deputantes qđ coheredes eẽnt xp̃i : Cũ enĩ
ꝓmissũ. ẽ ut eẽnt. nichil utiq meruer̃ qͣi
nondũ erant: Sed et rebecca ex uno concu¬¬
bitu habens isaac patris nr̃i. Vigilantis si¬
me ait. ex uno concubitu. Gemini enim con¬
cepti erant: Ne uł patliꝰ meritis tribueret᷑
si quisquã forte diceret. idõ talis natꝰ ẽ filiꝰ.
quia pat̾ ita erat affectus illo in tp̃r cũ seuit
inutero matris: Aut ita erat mat̃ affecta cũ
eũ concepit : Simul enĩ ambo st̃ uno tõr¬
cdi concepti. ¶Qđ aut̃ dictũ ẽ maior seruiet¬
łͤ minori: nemo fere ñroꝵ alit̃ intellexit.¬
ͥ quã maiorẽ popłm iudaeoꝵ minori xp̃ia¬
no popło seruiturũ. Et reuera qͣm uis in
gente idumȩoꝵ qua nata .ẽ de maiore
eui duo nomina erant᷑. nã et esau uoca¬
bat᷑ & edom. unde idumaei. hoc uiđi pos¬

Expanded text:
ibus promeruerat Deum, ut nasciturus promitteretur, ut in Isaac vocaretur semen Abrahae, superbientes de meritis suis, sed gratiae vocationis deputantes, quod cohaeredes essent Christi. Cum enim promissum est ut essent, nihil utique meruerant qui nondum erant: sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. Vigilantissime ait, ex uno concubitu gemini enim concepti erant: ne vel paternis meritis tribueretur, si quisquam forte diceret, Ideo talis natus est filius, quia pater ita erat affectus illo in tempore quo eum sevit in utero matris; aut ita erat mater affecta, cum eum concepit. Simul enim ambos uno tdiximus. Quod autem dictum est: Maior seruiet minori, nemo fere nostrorum aliter intellexit. quam maiorem populum Iudaeorum minori Christiano populo seruiturum. Et re uera quamuis in gente Idumaeorum, quae nata est de maiore, cui duo nomina erant nam et Esau uocabatur et Edom, unde Idumaei, hoc uideri pos
Abbreviated transcription (Latin):
sultũ ẽ. Et qđ manat ex illo uenit ad nos:
et qđ fit propt̃ illũ redit ad nos. Ipse est
datorum : Et quomꝰ eget aliqͦ bono : aquo
si amatores dĩ martyres tanta ꝑtuler̃. ut
Ad quirerent dm̃: Amatores auri uid ete
qͣnta patiant᷑. Hiemalib tẽpestatib : se
nauigando committunt: Sic feruet auari¬
tia: ut nulla formidet frigora. lactantur¬

Expanded text:
sultum est: et quod manat ex illo, venit ad nos; sultum est: et quod manat ex illo, venit ad nos; et quod fit propter illum, redit ad nos. Ipse est datorum? Et quomodo eget aliquo bono, a quo si amatores Dei martyres tanta pertulerunt, ut acquirerent Deum? Amatores auri videte quanta patiantur. Hiemalibus asperitatibus se navigando committunt: sic fervent avaritia, ut nulla formident frigora; jactantur
Abbreviated transcription (Latin):
Sciebat gͦ posse. eẽ qͣosdam qui hoc iactati¬
one facerent ñ dilectione: ⁊i dõ obscurũ ẽ.
ds hoc solus uid et : Nos non possumꝰ. Ipse
solus potest udicare : qui nouit occulta cordis.
tenuer moriendo Magno luers perdider̃
animas suas : Foenũ ꝑdentes. corona uincen¬
tes Corona in quã uincentes : & uita sine fi¬
eis: qđ dñs subsequent̃ adiunx̃. Et qͥ ꝑdidit
animã suam ꝓpt̾ me: inueniet eam. Qui ꝑ¬
diderit inquit ꝓpt̾ me: tota causa ibi est.
Qui ꝑdidit non qͦmͦ cũq ñ qualibet causa:
sed ꝓpt̃ me illi enĩ iã in ꝓpħia dixerant
martyres ꝓpt̃ te mortificam tota die. Propt̃
Int̃ duos latrones : crucifixus erat Hinic
& in de facinorosi confixi: in medio ipse
Et tanqͣm illud lignũ tribunal ec&̃: insul-¬
tantem damnauit: c̃fitentem saluauit:
Quid faciet iudicaturus : si hoc potuit iudi¬
catus : Iã gͦ discernebat cruces: lã si poena
illi beneficiũ. Pro inde in utroq nob̵ con¬

Expanded text:
Sciebat ergo esse posse quosdam qui hoc jactatione facerent, non dilectione. Ideo obscurum est; Deus hoc solus videt, nos non possumus. Ipse solus potest judicare, qui novit occulta cordis. tenuerunt, moriendo. Magno itaque lucro perdiderunt animas suas; fenum perdentes: coronam promerentes: coronam, inquam, promerentes, et vitam sine finus subsequenter adjunxit, Et qui perdiderit animam suam propter me, inveniet eam. Qui perdiderit, inquit, propter me. Tota causa ibi est. Qui perdiderit, non quomodocumque, non qualibet causa, sed propter me. Illi enim in prophetia jam dixerant martyres, Propter te mortificamur tota die . PropteInter duos latrones crucifixus erat: hinc et inde facinorosi confixi, in medio ipse. Et tanquam illud lignum tribunal esset, insultantem damnavit, confitentem coronavit. Quid faciet judicaturus, si hoc potuit judicatus? Jam ergo discernebat cruces. Nam, si poena illi beneficium. Proinde nobis in utroque con
Abbreviated transcription (Latin):
de qͦ dicit apłs Non enim accepisas sp̃m
timoris sed uirtutis et caritatis. et ẽtinentiȩ:
ita ñ habet fidem nisi accepisset sp̃m fidei:
de qͦ idem ipse dicit. Habentes aut̃ eundẽ
qđ locutꝰ sũ: et nos credimꝰ: ꝓpt̃ qđ et loqͥ¬
mur Non aut̃ merito accipi sed miscđia
eiꝰ: qui cuiꝰ uult miseretur: manifestissi me
ostendit: ubi dese ipso dic̃ Miscđiam con¬
secutꝰ sũ: ut fidelis eẽm¬

Expanded text:
 dicit Apostolus, Non enim accepistis Spiritum timoris, sed virtutis, et charitatis, et continentiae : ita non haberet fidem nisi accepisset Spiritum fidei, de quo idem ipse dicit, Habentes autem eumdem  locutus sum\', et nos credimus, propter quod et loquimur. non autem merito accipi sed misericordia eius. qui. cuius uult. miseretur, manifestissime ostendit. ubi de se ipso ait: Misericordiam consecutus sum. ut fidelis e
Abbreviated transcription (Latin):
eq enim nesciebat qͥd loqueretur
tantus apłs: qͥ duo testam̃ta in ancilla et¬
s lib̾a allegorica significatione diftincta. eẽ.
dicebat. Ueteri filios carnis. houos filios
ꝓmissionis attribuens : ñ qͥfilii carnis inqͥt
hi filu dĩ : sed filii ꝓmissionis deputant᷑ iN
semi ł ilii gͦ carnis ꝑtinent adt̃enam ierłm
quae seruit cũ filiis suis : filii aut̃ ꝓmissionis
ad eam quae sursũ ẽ liberam matrem nram
aet̃nam in caelis. Unde ꝑspicit᷑ qui ad renũ
trenum et qui ꝑtineant ad regnũ cȩlorum¬
Iftam distinctionem qͥ etiam illo tp̃r ꝑ dĩ grãm
intelligentes filii ꝓmissiones effecti st̃ noui
testam̃ti beredes inocculto dĩ consilio de¬
putati st̃: etiam si uetus testam̃tũ ꝓtẽporqͥf
distributione diuinitus datum. popło
ueteri congruent̃ ministrauerunt: Non¬
solum autem : sed et rebecca ex uno con¬
cubitu babens isa ac patrem nr̃to Cum¬
enim nondũ natieent aut aliqͥndo egis¬
sent bonũ aut malum ut scđm electionẽ

Expanded text:
eque nesciebat enim quid loqueretur tantus apostolus, qui duo testamenta in ancilla et libera allegorica significatione distincta esse dicebat ueteri filios carnis, nouo filios promissionis attribuens. non qui filii carnis, inquit, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. filii ergo carnis pertinent ad terrenam Ierusalem, quae seruit cum filiis suis, filii autem promissionis ad eam quae sursum est, liberam matrem nostram aeternam in caelis. unde perspicitur qui ad regnum terrenum et qui Istam distinctionem qui etiam illo tempore per Dei gratiam intelligentes, filii promissionis effecti sunt, Novi Testamenti haeredes in occulto Dei consilio deputati sunt, etiamsi Vetus Testamentum per temporum distributionem divinitus datum populo veteri congruenter ministraverunt. solum autem sed et Rebecca ex uno concubitum habens Isaac patre nostro cumenim nondum nati fuissent aut aliquid egissent bonum aut malum ut secundum electionem
Abbreviated transcription (Latin):
quęris locum: et corꝑmittis int̾ra pu¬
trescere :: frum̃tũ leuares insuꝑiora : cor
leua incęlum. Et unde inquis possũ: Iter¬
tuũ addm̃ : uoluntas tua .ẽ. Am ando accedis:
negligendo discedis. Stans in t̾ra in caelo es:
si diligas dm̃. Non enim sic leuetur cor.
quomodo leuat᷑ corpus. Corpus ut leuetur
locũ mutat: cor ut leuetur uolunta tẽmutat¬
Quis nos separabit Acaritate oĩ: Tribulatio:
AN angustia: an ꝑsecutio: an fames: an nu¬
ditas: angladius: Spes quae hic ẽ ad
iustitiã ꝑtinet ꝑ egrinationis nr̃ȩ Ipsum
apłm audi Ad optionẽ in qͥt expectantes :
in nobismet ipsis ingemiscĩmus. Ad huc
ubi ẽ gemitus: tam potest dici illa feli¬
citas de qͣ scriptura dic̃ transiet labor
egemitus. Ergo ad huc inqͥt in nobma¬
ipsis in gemiscimus. adoptionẽ expectii¬
tes redemptionẽ corporis nr̃i. Ad huc
ingemiscimꝰ Qua re : Spe enim salu

Expanded text:
es locum, et cor permittis in terra pues locum, et cor permittis in terra putrescere? Frumentum levares in superiora; cor leva in coelum. Et unde, inquis, possum? tuum, voluntas tua est. Amando ascendis, negligendo descendis. Stans in terra, in coelo es, si diligas Deum. Non enim sic levatur cor, quomodo levatur corpus: corpus ut levetur, locum mutat; cor ut levetur, voluntateQuis nos separabit a charitate Dei? Tribulatio an angustia, an persecutio, an fames, an nuditas, an gladius? justitiam pertinet peregrinationis nostrae. Ipsum Apostolum audi: Adoptionem, inquit, exspectantes, in nobismetipsis ingemiscimus adhuc. Ubi est gemitus, jam non potest dici illa felicitas, de qua Scriptura dicit, Transiit labor et gemitus . Ergo adhuc, inquit, in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes redemptionem corporis nostri. Adhuc ingem
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o itiũ. Ait enimꝰ quidam int̾pres
Cotidie morior ꝑur̃am iuro głam. Qua
in greco uox iurantis manifesta ẽ sin e
am̃biguo sono. Rarissime igit᷑ et dificil¬
lime inueniri potest ambiguitas in pro¬
priis uerbis : quantũ ad libros diuina¬
rum scripturarũ spectat: quã ñ aut circũ¬
stantia ipsa sermonis qͣ cognoscitur
scriptorum intentio aut int̃p̃tũ colla¬
tio: aut̃ p̃cedentis linguae soluat inspec
tio. Qui ÷ in dext̾a dĩ: qui etiam int̃¬
pellat ꝓnobis C aput ñr̃m add ext̃am
patris int̃pellat᷑ p nob̵. Alia m̃bra recipit:
alia flagellat: alia mundat: alia conso¬
latur ÷ alia creat: alia uocat: alia reuo¬
cat᷑ alia corrigit: alia redintegrat Certe¬
recte ad nonet m̃bra sua : ut sursũ cor
habeant Audiant gͦ & faciant: leuent
ad illũ : qm̃ male ÷ int̃ra Ibi enim ñ
putrescit cor si leuetur ad dm̃. frum̃tũ
si hab̾es in inferiorib: ne putresceret
leuasses ad suꝑiora: frum̃ta tua mutare¬

Expanded text:
in Christo Iesu, ait enim quidam interpres: cotidie morior per uestram iuro gloriam, quia in graeco uox iurantis manifesta est sine ambiguo sono. rarissime igitur et difficillime inueniri potest ambiguitas in propriis uerbis, quantum ad libros diuinarum scripturarum spectat, quam non aut circumstantia ipsa sermonis, qua cognoscitur scriptorum intentio, aut interpretum collatio aut praecedentis linguae soluat tio. Qui est ad dexteram Dei, qui etiam interpellat pro nobis. Caput nostrum ad dexteram Patris interpellat pro nobis : alia membra recipit, alia flagellat, alia mundat, alia consolatur, alia creat, alia vocat, alia revocat, alia corrigit, alia redintegratrecte admonet membra sua ut sursum cor habeant. Audiant ergo, et faciant; levent ad illum quod male est in terra. Ibi enim non putrescit cor, si levetur ad Deum. Frumentum si haberes in inferioribus, ne putresceret, levares ad superiora. Frumento mutar
Abbreviated transcription (Latin):
tequã natus ñ fecisset aliꝗd boni : nisi
gratuitũ miscđiae suȩ donũ : Et qͥd oderat
in esau anteqͣm natꝰ fecisset aliquid ma¬
Li: nisi originale peocatũ : Nã nec in illo
diligeret iustitiã quã nullam ille fecerat:
fecerat. Cũ enĩ rem stupendam ꝓposu¬
isset : qͦmꝰ de nondũ natis nec aliquid
agentib boni aut mali. iecte dici potu¬
erit qđ unum ds̃ dilexerit alterũ odio

Expanded text:
tequam natus fecisset aliquid boni, nisi tequam natus fecisset aliquid boni, nisi gratuitum misericordiae suae donum? Et quid oderat in Esau, antequam fecisset aliquid mali, nisi originale peccatum? Nam neque in illo diligeret justitiam, quam nullam ille fecerat: fecerat. Cum enim rem stupendam proposuisset, quomodo de nondum natis, nec aliquid agentibus boni vel mali, recte dici potuerit, quod unu
Abbreviated transcription (Latin):
habui. Quando enim dictũ ẽ iN isadc¬
it᷑ uocabitur t sem̃. ꝑtinens utique
qđ futurum erat infiliis cetturȩ : sedad¬
huc erat ambiguum de duob geminis
filus isaac adutrũq an ad unũ eoꝵ illa
benedictio ꝑtineret : et si ad unũ quisnã
apatre benedicit᷑ iacob. on iaq mi¬
ȩtate quȩrere & saluũ facere qđ pierat
Nec de inscrutabilibus iudiciis eius aude¬
ant iudicare . cur in una eademq causa.
suꝑ alium ueniat miscđia eus: suꝑ aliũ
maneat ira eiꝰ Qui enim st̃ isti qui respor¬
deant dõ ÷ Quando quidem illi rebeccȩ
habenti geminos ex uno concubitu is a ae
patris nr̃i. cũ illi nondũ nati nichil egis
dos facit ipse ñ inuenit. ħ ex oꝑib sed ex
uocante dic̃ minori seruiturum eẽ maioren᷑
In quã sententiam beatus apłs etiam testi¬
moniũ ꝓpħae longe posterioris assũpsit: ia¬
cob dilexi. esui aut̃ odio habui: ut intelli
illi nascerentur erat in dei p̃destinatione
ꝑgrãm. Quid enim diligebat in iacob an¬

Expanded text:
au. Quando enim dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, pertinens utique quod futurum erat in filiis Cetturae. Sed adhuc erat ambiguum de duobus geminis filiis Isaac, ad utrumque an ad unum eorum illa benedictio pertineret: et si ad unum, quisnam a patre benedicitur Iacob et diaetate quaerere et salvum facere quod perierat; nec de inscrutabilibus judiciis ejus audeant judicare, cur in una eademque causa super alium veniat misericordia ejus, super alium maneat ira ejus. Qui enim sunt isti qui respondeant Deo, quandoquidem ille Rebeccae habenti geminos ex uno concubitu Isaac patris nostri, cum illi nondum nati, nihil egissdos facit ipse, non invenit; non ex operibus, sed ex vocante dicit, minori serviturum esse majorem? In quam sententiam beatus Apostolus etiam testimonium prophetae longe posterioris assumpsit: Jacob dilexi, Esau autem odio habui ; ut intelliguod antequam illi nascerentur, erat in Dei praedestinatione per gratiam. Quid enim diligebat in Jacob an
Abbreviated transcription (Latin):
quidem unius patris mutata forte in melius
uoluntate gloriaretur iacob dicens ideo se
acreatore dilectum : qr pat̃ eiꝰ quarido eum
seminauit. meliorib laudabilior morib fuit :¬
Ex uno enim concubitu. Unũ tnc̃ ad eos se-¬
minandos meritum patris : unũ ad conei¬
piendos meritum matris: qr et si mat̃ eos
donec parer&e. uisceribus portauit inclusos
& forte uoluntates affectionesq uariauit
Non uni sed ambobus utiq uariauit: qs
pariter uentre portauit. Intentio gͥ intu-
dño głari : ut cũ ex eodem patre eadem
matie. uno concubitu antequã aliqͥd egis¬
sen boni aut mali. alterũ ds̃ diligit.
cõmunem causam. uidelicet ꝑ iustitiam uidet¬
meruisse damnari: ñ nisi ꝑgr̃am se po¬
tuisse discerni. Nondũ enĩ nascentibus inqͥt
nec aliqͥd agentib boni aut mali. ut scđm
electionem ꝓpositũ dĩ manene : ñ ex oꝑib
sed ex uocante dictũ. ẽ ei. maior seruiet

Expanded text:
quidem unius patris mutata forte in melius quidem unius patris mutata forte in melius uoluntate gloriaretur Iacob dicens ideo se a creatore dilectum, quia pater eius, quando eum seminauit, melioribus laudabilior moribus fuit? ex uno,\' inquit, \'concubitu\': unum tunc ad eos seminandos meritum patris. unum ad concipiendos meritum matris, quia, etsi mater eos. donec pareret, uisceribus portauit inclusos et forte uoluntates affectionesque uariauit, non uni sed ambobus utique uariauit. quos pariter uentre portauit. Intentio igitur indomino gloriari, ut. cum ex eodem patre. eadem matre, uno concubitu. antequam aliquid egissent boni aut mali, alterum diligit deus,communem causam, uidet per iustitiam meruisse damnari, nonnisi per gratiam se potuisse discerni. nondum enim nascentibus. inquit, nec aliquid agentibus boni aut mali. ut secundum electionem propositum dei maneret, non ex operibus sed ex uocante dictum est ei: Maior seruiet
Abbreviated transcription (Latin):
ipsorũ oppugnat am̃tia. qđ suꝑbi ñ ca¬
piunt. qđ saꝑe nolunt qui ignorađ
dĩ iustitiam et suã uolentes confatuere.
iustitiae dĩ ñ st̃ subiecti. De ipsa quippe
grã satis agebat apłs: et ideo ꝓmissio¬
nis filios commemorabat Qđ enim pro¬
mittit ds: non facit nisi ds̃ Cõm̃dans g¬
filios ꝓmissionis : hoc priꝰ significatũ
ostendit ꝑ isa ac filiũ abrchaȩ Euidentiꝰ
genuit. usitatus ordo naturae de steri¬
libus uisceribus & senectute confectis :
ut infiliis dĩ qui futuri p̃nuntiabantur :
inquit uocabit᷑ tibi sem̃: hc ẽ ñ qui filu
carnis hi filii dei : sed filii ꝓmissionis
deputant᷑ in semine. Promissionis enĩ
uerbũ hoc ẽ. Ad hoc tẽpus ueniam : et
erit sarrȩ filius. Hon solũ aut̃ inquit
sed et rebecca ex uno concubitu habers
isaac patris nr̃i. Quo ꝑtinuit ut ad deret ex
unio concubitu ͬ nisi ut ñ solũ desius neq
de parentũ meritis alioꝵ: sed nec de ipsius

Expanded text:
ipsorum oppugnat amentia, quod superbi non caipsorum oppugnat amentia, quod superbi non capiunt, quod sapere nolunt. qui ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. de ipsa quippe gratia satis agebat apostolus et ideo promissionis filios commemorabat. quod enim promittit deus. non facit nisi deusfilios promissionis hoc prius significatum ostendit per Isaac. filium Abrahae. euidentius genuit usitatus ordo naturae de sterilibus uisceribus et senectute confectis. ut in filiis dei, qui futuri praenuntiabantur, hinquit, uocabitur tibi semen. hoc est non qui filii carnis, hi fideputantur in semen. promissionis autem uerbum hoc est: ad hoc tempus ueniam et erit Sarrae filius. non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. quo pertinuit, ut adderet\'ex uno con cubitu\'. nisi ut non solum de suis neque de parentum meritis aliorum sed ne de ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
Absit. Hic gͦ erat locꝰ : ut dicene qđ isti sen¬
tunt. Futurt enĩ ds̃ oꝑa p̃uidebat: quan¬
do minori maiorem seruiturum eẽ dice¬
bat. Non aut̃ hoc apłs dicit : sed potius ne
quisquam de suorũ operum meritis au¬
deat głiari. ad dĩ gram et głiam cõm̃-¬
dandam uoluit ualere qđ dicit. Cum
dis cum asseras ñ ex oꝑib sed exuocante
dictũ ẽ maior seruiet minori.n Mor¬
ses enim dicit inquit. Miserebor cui
misertus eydi et miscđiam p̃stabo ciu
Ymisericors fuerd. Igitur ñ uolentis neq
currentis: sed miserentis. ẽ. dei. Ubi nẽ
merita. ubi oꝑa. uł p̃t̃ita uł futura :¬
tanqͣm libi arbitrii uirib adimpleta
siue adimplenda : Nonne aꝑtam ꝓptu¬
lit apłs de gratuitae gr̃ae hoc ÷ uere
grãe cõm̃datione sententiam: Nonne
stultam fecit ds̃ hereticorum sapientiã :
Quid autem agebat᷑ ut hoc apłs dicer&:
ut eoꝵ geminorum cõmemoraret exẽ¬
plum : qͥd ꝑsuađe moliebat᷑ : Quid
inculcare cupiebat: nempe hoc qđ

Expanded text:
absit! hic ergo erat locus, ut diceret. quod isti sentiunt: \'Futura enim deus opera praeuidebat. quando minori maiorem seruiturum esse dicebat." non autem hoc apostolus dicit, sed potius, ne quisquam de suorum operum meritis audeat gloriari, ad dei gratiam et gloriam commendandam uoluit ualere, quod dicit. cum dis, cum adseras non ex operibus sed ex uocante dictum esse: Maior seruiet minori?\' Moysi enim dicit, inquit: \'Misstabo, cui misericors fuero\\ igitur non uolentis neque currentis sed miserentis est dei. ubi nunc merita, ubi opera uel praeterita uel futura tamquam liberi arbitrii uiribus adimpleta siue adimplenda? nonne apertam protulit apostolus de gratuitae gratiae, hoc est uerae gratiae commendatione sententiam? nonne stultam fecit deus haereticorum sapientiam? ; Quid autem agebatur, ut hoc apostolus diceret, ut eorum geminorum commemoraret exemplum? quid persuadere moliebatur? quid inculcare cupiebat? nempe hoc, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tra istam p̃ scientiam loqͥtur filius di¬
cens ñ uos me elegistis sed ego uos elegi
cũ hoc potius p̃ scierit ds̃ quod ipsi eũ
fuerant electuri. ut ab illo eligimere¬
rentur . Clecti st̃ itaq ante mundi
constitutionem : ea p̃destinatione in qͣ
aut̃ demundo: ea uocatione qua ds̃
id qđ p̃destinauit impleuit. Quos
enim p̃destinauit. ipsos et uocauit

Expanded text:
cientiam loquitur Filius, dicens, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi: cum hoc potius praescierit Deus, quod ipsi eum fuerant electuri, ut ab illo mererentur eligi. Electi sunt itaque ante mundi constitutionem ea praedestinatione, in qua autem de mundo ea uocatione, qua Deus id quod prędestinauit, impleuit. Quos enim prędestinauit, hos et uocauit
Abbreviated transcription (Latin):
tnẽ erit ds̃ om̃a iti omnib. Hloc mͦ cre¬
dimꝰ: hoc mͦ sꝑamꝰ. Cũ uenerimꝰ tenebimꝰ:
et iã uisio erit non fides cũ uenerimꝰ
tenebimꝰ : et iam reserit non spes Ra¬
ritas quid: nunquid & ipsa modo ẽ
& tñc ñ erit: Si amamus credendo &
non uideaido : qͥmꝰ amabimꝰ uidendo
et tenendo : Ergo caritas ñ tantũ erit:
sed ꝑfecta erit: Sic̃ ait apłs fides spes
caritas tria bȩc: maior aut̃ horum ca¬
ritas Hanc habentes et in nob nutri¬
entes: securi illo adiuuante ꝑseue¬

Expanded text:
tunc erit Deus omnia in omnibus. Hoc modo credimus, hoc modo speramus: cum venerimus, tenebimus; et jam visio erit, non fides: cum venerimus, tenebimus, et jam res erit, non spes. Charitas quid? numquid et ipsa modo est, et tunc non erit? Si amamus credendo et non videndo; quomodo amabimus videndo et tenendo? Ergo charitas erit, sed perfecta erit: sicut Apostolus ait, Fides, spes, charitas, tria haec; major autem horum charitas . Hanc habentes, et in nobis nutrientes, securi illo adjuvante pe
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ de patre: qͥ prdpͥo filio non peꝑcit:
sed pro nob̵ om̃ib tradidit illũ digͦ
pat̃ filiũ tradidit. & filius se ipsumtra¬
didit: uidas quid fecit : Pat̾ tradendo
filium ad mortẽ ꝓnob bene fecit : xte
tradendo se ipsum ꝓnob fec̃ bene
tradendo iudas magistrũ ꝓauaritia
fecit male. Ñ enim qđ nob prestitũ
ẽ de passione xp̃i: malitiae uidae de¬
putabit᷑. Habebit ille mercedẽ ma¬

Expanded text:
percit; sed pro nobis omnibus tradidit illum . Si ergo Pater Filium tradidit, et Filius semetipsum tradidit; Judas quid fecit? Pater tradendo Filium ad mortem pro nobis, bene fecit: Christus tradendo seipsum pro nobis, fecit bene: tradendo Judas magistrum pro avaritia sua, fecit male. Non enim quod nobis praestitum est de passione Christi, malitiae Judae deputabitur: habebit ille mercedem ma
Abbreviated transcription (Latin):
rat uirtus : si illa uirtus hic nominata ẽ
quae aliqͣm potestatem iN hoc mundo tenet:
Toto mundo ẽ. omnino sublimior. mex
in herens dõ. Sin illa uirtus dicta.ẽ quae
ipsius animi nr̃i rectissima affectio ẽ si
in aliqͦ fauet ut conuingam᷑ dõ: si in nob
hoc enĩ leuiores eas sentimꝰ : quo ei aq̃o
nos separ are moliunt᷑ artius in heremꝰ
Ñseparat pmissio fut᷑orũ Nã & quicqͥd
boni futurũ ẽ certius ꝓmittit ds̃. Et
nichil. ẽ ipso dõ melius: qui iã ꝓfato be¬
ne sibi in herentibus p̃sens ẽ. NUeritatẽ¬

Expanded text:
rat uirtus; si illa uirtus hic nominata est, rat uirtus; si illa uirtus hic nominata est, quae aliquam potestatem in hoc mundo tenet, toto mundo est omnino sublimior mens inhaerens deo; sin illa uirtus dicta est, quae ipsius animi nostri rectissima affectio est, si in alio est, fauet ut coniungamur deo; si in nobis hoc enim leuiores eas sentimus, quo ei a quo nos separare moliuntur artius inhaeremus. non separat promissio futurorum; nam et quidquid boni futurum est, certius promittit deus et nihil est ipso deo melius, qui iam profecto bene sibi inhaerentibus praesens est
Abbreviated transcription (Latin):
udiamꝰ gͦ quem finem bonorũ xbẽ
nobis prae scribas: quo nos summo amore
tendere iubes. Diliges inquit chim dm̃ tuũ
ex toto corde tuo et ex tota anima tua: et ex
tota m̃te tua. Quid uis amplius: & paulus:
diligentib in qͥt dm̃: omnia ꝓceduas in
bonũ Dicit etiam ipsius dilectionis modum
Quis E nos separabit a caritate xp̃i : decetã
tte post paucet sercꝰ sũ enĩ quia neq mors
neqi uita: & reliqͣ Sigͦ nulla res Abus
caritate nos separat᷑ quid cẽ ñ solam
melius sed etiã certius hoc bono poa
Nemo nos separat inde: minando morem
Id ipsũ enim qđ diligimꝰ dm̃ mori ñ prde
nisi dũ ñ diligit dm̃: cui mors ipsa ẽ no
diligere dm̃. Qđ nichil. ẽ aliud: quam a
qͥcquã in diligendo atq sequendo p̃poner
Nemo inde separat pollicendo uitam: Nemo
enĩ ab ipso fonte separat: a quã pollicendo:
non separat angłs. Non enim ẽ angłs cum
in heremꝰ dõ. nr̃a m̃te potentior. Non sepa¬

Expanded text:
udiamus ergo quem finem bonorum nobis, Christe, praescribas, quo nos summo amore tendere iubes. diliges, inquit, dominum deum tuum ei toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua. quid uis amplius? et Paulus: diligentibus, inquit, deum omnia procedunt in bonum. dicit etiam ipse dilectionis modum: quis ergo nos separabit a caritate Christi? et cetera; et post pauca: certus sum enim quia neque mors neque uita et reliqua. si ergo nulla res ab eius caritate nos separat, quid esse non solum melius sed etiam certius hoc bono potest? nemo nos inde separat minando mortem; id ipsum enim quod diligimus deum mori non potest, nisi dum non diligit deum, cui mors ipsa est non diligere deum, quod nihil est aliud quam ei quicquam in diligendo atque sequendo praeponere. nemo inde separat pollicendo uitam; nemo enim ab ipso fonte separat aquam pollicendo. non separat angelus; non enim est angelus, cum inhaeremus deo, nostra mente potentior. non sepa
Abbreviated transcription (Latin):
in his gͦ qͣt tuor reb considđare debemꝰ quid
iam habeamꝰ : & qͥd ad huc expectemꝰ In his
enĩ quȩ iam habemus laudamꝰ dm̃ largito¬
rem: in his que nondũ habemꝰ tenemus de¬
bitorem. Debitor. enim factꝰ ẽ ñ aliquid nobis
accipiendo : sed qđ ei placuit ꝓmittendo. Prȩ¬
destinati enim iam sumꝰ & antequã essemꝰ : uocati
sumꝰ quando xp̃ĩani facti sumꝰ lam gͦ & hoc
habemꝰ iustificati: qͥcqd ẽ iustificati audemꝰ di¬
cere & hoc t̃ciũ hab̃e nos: Et erit quisquã nr̃m
inqr qr peccatd̾m ñ habemꝰ: nos ipsos seducimꝰ:
et ueritas in nob̵ ñ ẽ uud ergo : nichil habemꝰ

Expanded text:
his ergo quatuor rebus considerare debemus quid jam habeamus, et quid adhuc exspectemus. In his enim quae jam habemus, laudemus Deum largitorem: in his quae nondum habemus, teneamus debitorem. Debitor enim factus est, non aliquid a nobis accipiendo, sed quod ei placuit promittendo. equam essemus. Vocati sumus, quando christiani facti sumus. Jam ergo et hoc habemus. Justificati, quid? Quid est, justificati? Audemus dicere, jam hoc tertium habere nos? Et erit quisquam nostrum s quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est
Abbreviated transcription (Latin):
Dixerat abtehae ds̃ cũ de ancilla et fi¬
lio eius foras eicieadis. uoluntatem con¬
oiugis nollet implere : in isa acuocabitur tͥ
semex. Et certe ibi sequitur ac dr̃. Et filium
autem ancillȩ huius. in magnam gentem
faciam illũ : quia sem̃ tuũ ẽ Quomꝰ gͦ dictũ. ẽ
IN isaac uocaibitur tibi sem̃: cum et
hismabelem ds̃ semera eiꝰ uocauerite
Exponens aut̃ apłs. quid sit in isaac
uocabitur tibi semen : id .ẽ iniquit
non qui filii carnis hi filii dĩ sed filiip¬
missionis deputantur in semi Ac ꝓhoc
filii ꝓmissionis ut sint sem̃ abrechae
in isaac uocant᷑: hoc t in xp̃m uocante
gr̃a congregantur Uolens igitur¬
beatꝰ paulus ostendere qđ ea quae pro¬
misit ds̃ potens ẽ et facere: ubi maxime
grã cõm̃dat᷑ cuius estis inimici. Neq
enim in potestate hominũ ẽ. ut ds̃ im¬
pleat qua ꝓmisit. & ñ in ipsius qui
ꝓmisit. Uolens gͦ id ostenđe. non potest
inquit exciđe uerbũ dĩ. Non enim om̃s

Expanded text:
Dixerat namque illi Deus, cum de ancilla et filio eius foras eiciendis uoluntatem coniugis nollet inplere: In Isaac uocabitur tibi semen. Et certe ibi sequitur ac dicitur: Et filium autem ancillae huius in magnam gentem faciam illum, quia semen tuum est. Quo modo ergo dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, cum et Ismaelem Deus semen eius uocauerit? Exponens autem apostolus quid sit: In Isaac uocabitur tibi semen: Id est, inquit, non qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur in semine. Ac per hoc filii promissionis, ut sint semen Abrahae, in Isaac uocantur, hoc est in Christo uocante gratia congreganturbeatus Paulus ostendere, quod ea quae promisit Deus, potens est et facere; ubi maxime gratia commendatur, cujus estis inimici: neque enim in potestate hominum est, ut Deus impleat quae promisit, et non in ipsius qui promisit: volens ergo id ostendere, Non potest, inquit, excidere verbum Dei: non enim omnes
Abbreviated transcription (Latin):
tur. & quẽ uult obdurat. Ialib itaq cum
Apło dicamꝰ : ñ enĩ melius illo inuenire
rationis : et inuenimꝰ. Merito nãq pec.¬
cati. uniũsamassa dãnata ẽ. Nec obdurat
ds̃ imꝑtiendo malitiã : sed ñ imꝑtiendo
miscđiam. Quib enĩ ñ imꝑtit᷑: nec digni¬
hoc digni st̃. hoc merent᷑. Quaerimꝰ autem
meritũ miscđiae: nec inuenimꝰ: qr nullũ
ẽ Negr̃a euacuetur si ñ gratis donat᷑: sed
meritis redditur. Si enĩ dixerimꝰ p̃cessisse
bat homo ante fidem.ut acciꝑet fidem.
Quid enim habet qđ ñ accepit : Si autẽ
accepit : qd głat᷑ quasi ñ acceꝑit : Sicut
enim ñ haberet homo sapientiã. intel¬
lectũ. c̃silium. fortitudinem. scientiã . pi¬
etatem . tim orem dĩ. nisi scđm ꝓpħicum
eloquiũ accepisset spm̃nsapientiae et intel¬
lectꝰ. c̃silii et fortitudinis. scientiae & pie¬
tatis et timoris dĩ : sic̃ ñ habet uirtutem

Expanded text:
tur et, quem uult, obdurat. talibus itaque cum tur et, quem uult, obdurat. talibus itaque cum apostolo dicamus — non enim melius illo inuenire rationis et inuenimus. merito namque peccati uniuersa massa damnata est nec obdurat deus impertiendo malitiam sed non impertiendo misericordiam. quibus enim non imhoc digni smeritum misericordiae nec inuenimus. quia nullum est. ne gratia euacuetur. si non gratis donatur, sed meritis redditur. Si enim dixerimus fidem praebat homo ante fidem, ut acciperet fidem? quid enim habet, quod non accepit? si autem accepit. quid gloriatur. quasi non acceperit? sicut enim non haberet homo sapientiam, intellectum, consilium, fortitudinem, scientiam, pietatem, timorem dei, nisi secundum propheticum eloquium accepisset spiritum sapientiae et intellectus. consilii et fortitudinis. scientiae et pietatis et timo
Abbreviated transcription (Latin):
tiam : &ut notas faceret diuitias głȩ suȩ
inuasa miscđiȩ Sic ostendens quid eis lar¬
giat᷑: cũ id suppliciũ recipiant uasa irȩ
qđ parit̃ omib debebat᷑. Satis sit interim
xpĩano exfide ad huc uiuenti et ñdũ cer¬
nenti qđ ꝑfectũ . ẽ sed ex parte scienti. nosse
uł cređe qđ neminem ds̃ lib̃et nisi gra
Uerũ tam̃ caueat p̃cipitiũ. fũ quid enim ini¬
quitas a pđ dm̃ : Absic Sed inscrutabilia st̃
iterũ libi arbitru defensores. immo decep¬
tores qr inflatores : et inflatores qr p̃sũp¬
tores: non adũsũ nos sed adũsũ eugłm lo¬
cuturi. quid aliud dicent quã id qđ apo¬
stolus sibi quasi atalib: diceretur obiecit:
Dicis itaq michi. Quid ad huc conquerit᷑.
Nã uoluntati eiꝰ quis resistit: hanc contꝰ¬
dictionem sibimet ipsi tanquã ab altero
opposuit: uelut ex eoꝵ uoce qͣnolunt accꝑꝑe
qđ suꝑius dixerat: ergo cuiꝰ uult misere¬

Expanded text:
tiam et ut n otas faciat diuitias gloriae suae tiam et ut n otas faciat diuitias gloriae suae in uasa misericordiae sic ostendens, quid eis largiatur, cum id supplicium recipient uasa irae, quod pariter omnibus debebatur? satis sit interim Christiano ex fide adhuc uiuenti et nondum cernenti, quod perfectum est, sed ex parte scienti nosse uel credere. quod neminem deus liberet nisi gratuerum tamen caueat praecipitium. numquid enim iniquitas apud deum? absit! sed inscrutabilia sunt isti liberi arbitrii defensores. immo deceptores quia inflatores et inflatores quia praesumptores non aduersus nos sed aduersus euangelium locuturi quid aliud dicent quam id, quod apostolus sibi, quasi a talibus diceretur. obiecit? Dicis itaque mihi: \'Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit?\' hanc contradictionem sibimet ipsi tamquam ab altero opposuit uelut ex eorum uoce. qui nolunt accipere, quod superius dixerat: Ergo, cuius uult, misere
Abbreviated transcription (Latin):
Dicat: et audiat qd conuenit homini. O homo
tu qͥs es qui respondeas dõ: Audiat hȩc
et ñ contemnat. Qđ si contẽpserit: etiam
ut contẽpneret se inueniat obduratũ. Si aut̃
ñ contẽmpserit: etiam ut ñ contẽpneret se
illo quẽ breuit̃ tanꝗ ex eoꝵ uoce sibi ob
iecit apłs. ut dicant: quid ad huc conquȩ¬
ritur : Nã uoluntati eiꝰ qͥs resistat : Hoc ẽ
enim dicere. Quid de nob̃ fit quȩrela qđ dm̃
offendamꝰ male iiuendo : cũ ipsius uoluntati
nemo possit resistere qͥ nos obdurauit mi¬
scđiam ñ p̃stando : Si gͦ illos non puoet
hac excusatione ñ nob̵ sed apło ẽtra dicere
atq idemtidem dicere ohomo tu qͥses
qͥ respondeas dõ: Nũ qd dic̃ figm̃tũ ei qui
se finxit. quare sic me fecisti : An ñ habet
potestatem figulus luti ex eadem massa
utiq merito recteq dãnata. facere aliud uas
m honorem in debitũ ꝓpt̃ miscđiae grãme
aliud in c̃tumeliã debitã ꝓpt̃ irẽ iusti¬

Expanded text:
dicat et audiat, quod conuenit homini:s o homo, dicat et audiat, quod conuenit homini:s o homo, tu quis es, qui respondeas deo? et cet non contemnat. Quod si contempserit, etiam in hoc ut contemneret, se sciat obduratum; si autem non contempserit, etiam ut non contemneret, se illo, quem breviter tanquam ex iecit apostolus. ut dicant: Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit? hoc est enim dicere: \'Quid de nobis fit querela, quod deum offendamus male uiuendo. cum illius uoluntati nemo possit resistere. qui nos obdurauit misericordiam non praestando?\' si ergo illos non pudet hac excusatione non nobis sed apostolo contra dicere, atque identidem dicere:s o homo. tu quis es, qui respondeas deo? numquid dicit figmentum ei, qui se finxit: \'Quare sic me fecisti? apotestatem figulus luti, ex eadem massa, utique merito recteque damnata, facere aliud vas in honorem indebitum propter misericordiaemeliam debitam propter irae iusti
Abbreviated transcription (Latin):
ptũ.ẽ. in qͥt : ia cob dilexi esau aut̃ odio
habui. Et continuo. Quid gͦ dicemꝰ inquit:
Nunqd iniqͥtas apđ dm̃  Absit Sed quare
absit: An ꝓpt̃ oꝑa quae fut᷑a p̃indebat
amborum : Immo et hoc absit Morses
enĩ dicit. Miserebor cui misertus ero :
et miscđiam p̃stabo cui misericors fuero
Igit᷑ ñ uolentis neq currentis. sed mise¬
ad ꝑditionẽ quaȩ damnatȩ debita ẽ massȩ
agnoscant uasa ex eadem massa in hono¬
rem facta qͥd eis miscđia deuna largita
sit: Dicit enĩ inqͥt scripturt pharaoni:
Nqr ad hoc te excitaui ut ostendã in te potentiã
meã : et ut głificet᷑ nom̃ meũ in uniũsa tra
Demq ad utrũq concludit. Ergo cui uult
Smiseretur : et quẽ uult obdurat. Hoc facit
A pd quẽ ñ ẽ iniqͥtas Miseretur itaq gratu¬
ito dono: obdurat aut̃ iustissimo merito
Sed dicat adhuc suꝑbi & infidelis elatio
uel puniti dãnabilis excusatio. Quid ad¬
huc conqͣritur: Nã uoluntati eiꝰ qs resisat

Expanded text:
ptum est, inquit, Jacob dilexi, Esau autem odio habui; et continuo, Quid ergo dicemus? inquit, numquid iniquitas est apud Deum? Absit. Sed quare, Absit? an propter opera quae futura praesciebat amborum? Imo et hoc absit: Moysi enim dicit, Miserebor cui miet misericordiam praestabo cui misericors fuero. Igitur non volentis, neque currentis, sed misein perditionem, quae damnatae debita est massae, agnoscant vasa ex eadem massa facta in honorem, quid eis misericordia divina largita sit, dicit enim, inquit, Scriptura ad Pharaonem: Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te patientiam meam et ut glorificetur nomen meum in uniuersa terra. denique ad utrumque concludit: Ergo. cuius uult, miseretur et, quem uult, obdurat. hoc facit, apud quem non erit iniquitas. miseretur itaque gratuito dono, obdurat autem iustissimo merito. Sed dicat adhuc superbi infidelis elatio uel puniti damnabilis excusatio: Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit?
Abbreviated transcription (Latin):
dicat᷑ : sicuti ẽ illud apłi: quȩ p̃dico uob̃¬
sic̃ & p̃doci : q̃m qͥtalia agunt regnũ dĩ non
possidebt. Si tantũ mͦ dixisset quȩ p̃dico
uob. neq subiunxissẽt sic̃ p̃dixi: non nisi
ad codicẽ p̃cedentis linguę recurrendum
e&̃ ÷ ut cognosceremꝰ utrum in eo qͦ dix̃ p̃dico
ꝓducenda an corripienda e& fyllaba me¬
dia: nc̃ aut̃ manifestũ. ẽ ꝓducendam. eẽ Non
enĩ ait sic̃ p̃dicaui: sed sic̃ p̃dixi. Ñ solũ aut̃
istae : sed etiam ille ambiguitates quae non
ad distinctionẽ uł ad pnuntiationem ꝑti¬
nent similit̃ c̃siderande st̃ : quał illa . ẽ. ad

Expanded text:
dicatur; sicuti est illud apostoli: quae praedico uobdicatur; sicuti est illud apostoli: quae praedico uobquoniam qui talia agunt regnum dei non possidebunt. si tantummodo dixisset: quae praedico uobis, neque subiunxisset: sicut praedixi, non nisi ad codicem praecedentis linguae recurrendum esset, ut cognosceremus, utrum in eo quod dixit: praedico producenda an corripienda esset syllaba media. nunc autem manifestum est producendam esse. non enim ait: sicut praedicaui, sed: sicut praedixi. Non solum autem istae sed etiam illae ambiguitates, quae non ad distinctionem uel ad pronuntiationem pertinent, similiter considerandae
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiã : Textus consequens ñ coherebit. Qua¬
libet aut̃ uoce ꝓñtietur illud qđ nathanael
dixit anatareth potest aliquid boni. eẽ÷
siue affirmantis ut illud solũ ad int̃rogati¬
onem ꝑtineat qđ ait anazareth: siue totum
cernatur : Ut̃q aut̃ sensus fidem ñ impedit
Est etiã abiguitas in sono dubio syllabarum:
repta olitt̃a ꝓñtiet an ꝓducta: Si enĩ corri¬
piat. ab eo qđ st̃ ossa: si aut̃ producat ab eo
qđ st̃ ora: intelligit᷑ numerus singularis:
sed talia linguae p̾cedentis inspectione di-¬
iudicant᷑. Nã in greco ñ stoma. sed oston positũ
ẽ Vnde plerũq loquendi consuetudo uuil¬¬
garis utilior significandis reb qͣm integri¬
tas litterata Mallem qͥppe cũ barbarismo
dici. ñ ẽ absconditũ ate ossũ meũ: quã ut¬
idõ e& minꝰ aꝑtũ: quia magis latinũ. ẽ. Sed
aliqͣndo dubius syllabȩ sonus: etiam uicino
uerbo ad eandẽ sententiam ꝑtinente diu¬

Expanded text:
iustitiam, textus consequens non cohaerebit. quaiustitiam, textus consequens non cohaerebit. qualibet autem uoce pronuntietur illud quod Natauahel dixit: a Nazareth potest aliquid boni esse, sine affirmantis, ut illud solum ad interrogationem pertineat, quod ait: a Nazareth, sine totum cernatur; uterque autem sensus fidem non impedit. est etiam ambiguitas in sono dubio syllabarum, repta littera os pronuntiet an producta. si enim corripiat, ab eo quod sunt ossa, si autem producat, ab eo quod sunt ora intellegitur numerus singularis. sed talia linguae praecedentis inspectione diiudicantur; nam in graeco non ax\'fxa, sed daxovv positum est. unde plerumque loquendi consuetudo uulgaris utilior est significandis rebus quam integritas litterata. mallem quippe cum barbarismo dici: non est absconditum a te ossum meum, quam ideo esset minus apertum, quia magis latinum est. sed aliquando dubius syllabae sonus etiam uicino uerbo ad eandem sententiam pertinente diiu
Abbreviated transcription (Latin):
cređe qr dem̃tissimũ ẽ ita ꝓñtiabitur :
tt p̃cedat ꝑcontatio : seqͣtur int̾rogatio
Int̃ ꝑcontationem aut̃ et int̾rogationem.
hc ueteres int̃ eẽ dixer̃ : qđ ad ꝓcontati¬
onem multa responderi posst̃ : Ad int̃rdgati¬
onem uͦ aut ñ. aut etiam. Proñtiabit᷑ gͦ itar
ũsus electos dĩ. illud qđ sequit᷑. sono int̾ro¬
gantis enuntietur ds̃ qui iustificat: Ut
tacite respondeat᷑ non. Et itẽ ꝑ contemur :
Quis ẽ qui condemnet: Rursusq int̃ro¬
gemus : xp̃c ic qͥ mortuus ẽ magis autem
qui resurrexit: Qui ẽ in dextera dĩ : Qui et
int̃pellat p̃rdnob. Ut ubiq tacite respondeat᷑
non. At uͦ illo in loco ubi ait. quid gͦ dicimus:
qr g̃s quae ñ sectabatur iustitiam. App̃hender̃
iustitiam nisi post ꝑcontationẽ qua dictũ ÷
quid gͦ dicimꝰ. Responsio subiciatur. quia
gentes quȩ ñ sectabant᷑ iustitiã app̃hender̃

Expanded text:
credere quia dementissimum est, ita pronuntiabitur, credere quia dementissimum est, ita pronuntiabitur, ut praecedat percontatio, sequatur interrogatio. Inter percontationem autem et interrogationem hoc veteres interesse dixerunt, quod ad percontationem multa responderi possunt; ad interrogationem vero, aut Non, aut Etiam. Pronuntiabitur ergo ita, versus electos Dei, illud quod sequitur sono interrogantis enuntietur, « Deus qui justificat, » ut tacite respondeatur: « Non. » Et item percunctemur: « Quis est qui condemnet: » rursusque interrogemus, « Christus qui mortuus est, magis autem qui resurrexit, qui est in dextera Dei, qui et interpellat pro nobis? ut ubique tacite respondeatur: "non". at uero illo in loco, ubi ait: quid ergo dicemus? quia gentes, quae non sectabantur iustitiam, apprehenderunt iustitiam, nisi post percontationem, qua dictum est: quid ergo dicemus? responsio subiciatur: quia gentes, quae non sectabantur iustitiam, apprehenderunt
Abbreviated transcription (Latin):
dinem illã obtinuerimꝰ : nr̃a er̃ ad uiuen¬
dũ suꝑiora: nr̃a er̃ ad conuiuendũ xqͣlia:¬
nr̃a er̃ addominandũ inferiora : Quis
accusabit adũsus electos dĩ: Ds̃ qui iusti¬
ficat: quis ẽ qͥ condemnet : & cȩt̃a¬
uec̃q aut̃ de ambiguis distinctionib
diximus : eadem obseruanda st̃ et
in ambiguis ꝓñtiationib. Nã et ipse nisi
lectoris nimia uitient᷑ incuria : aut reguł
fidei corrigunt᷑: aut p̃cedentes uł conse¬
quentis connexione sermonis. aut si:
neutrum horum adhibet᷑ ad correctionẽ:
nichil ominꝰ dubie remanebt̃: ut qͦlibet
mͦ lectoꝵ ꝓñtiauerit ñ sit inculpa. nisi
enĩ fides reuocet. qͣ credimꝰ dm̃ ñ accufa¬
turum adũsus electos suos. et xp̃m ñ con¬
demnaturum electos suos: potest sicp
tos dei ut hanc intbeationem qͣsi res¬
ponsio conseqͣtur : ds̃ qui iustificat. Et
item int̾rogetur. Quis ẽ. qui condẽnet:

Expanded text:
atem illam obtinuerimus, nostra erunt ad videnatem illam obtinuerimus, nostra erunt ad videndum superiora, nostra erunt ad convivendum e ad dominandum inferiora. Quis accusabit adversus electos Dei? Deus qui justificat? Quis est qui condemnet, etc., Quaecunque autem de ambiguis distinctionibus diximus, eadem observanda sunt et in ambiguis pronuntiationibus: nam et ipsae, nisi lectoris nimia vitientur incuria, aut regulis fidei corriguntur, aut praecedentis vel consequentis connexione sermonis, aut si neutrum horum adhibetur ad correctionem, nihilominus dubiae remanebunt, ut quolibet modo lector pronuntiaverit, non sit in culpa: nisi enim fides revocet qua credimus Dominum non accusaturum adversus electos suos, et Christum non condemnaturum electos suos, potest illudtos Dei? ut hanc interrogationem quasi responsio consequatur: Deus qui justificat; et iterum interrogetur: Quis est qui condemnet?