comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nariis militibus praęferrẽt. At hostes etiã in extremã spe salutis tant᷑am
uirtutẽ praestiterãt ut cũ pͥmi eoꝵ cecidissẽt ꝓximi iacentibꝰ insisterent
atq ex eoꝵ corporibus pugnarẽt. his deiectis et coaceruatis cadaueribus
qui superẽẽnt ut ex tumulo in nr̃os tela cõiicerent et pila intercepta remit¬
terent ut nõ necquicꝗͣ tantae uirtutis homines iuidicari deberẽt ausos eẽ transi
ris mulieribꝰq in aestuaria ac paludes collectos dixeramus. hac pugna nuncia

Expanded text:
nariis militibus praeferrent. At hostes, etiam in extrema spe salutis, tantam nariis militibus praeferrent. At hostes, etiam in extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidissent, proximi iacentibus insisterent atque ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis et coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumulo tela in nostros coicerent et pila intercepta remitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transirris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntia
Abbreviated transcription (Latin):
latim sese legioni cõiungerẽt et cõuersa signa in hostes ferrẽt. quo facto
alius alii subsidiũ ferret: neq timerẽt ne qua aduersi ab hoste circũ¬
uenirentur. audaciꝰ resistere ac fortius pugnare caeperũt. Interĩ milites
legionũ duaꝵ quae ĩ nouissimo agmine praesidio impedimentis fuerãt. p̃lio
nunciato cursu incitato in sũmo colle abhostibꝰ conspiciebant᷑. et Titus labie¬
nus castris hostiũ potitus et ex loco suꝑiore quae res in nr̃is castris gere¬
batur cõspicatus decimã legionem subsidio misit nr̃is. ꝗ cum ex eꝗtum
et calonum fuga quo in loco res eẽt quãtoq inꝑiculo et castra et legi¬
ones et imꝑator uersarentur cognouissẽt. nihil ad celeritatẽ sibi reliꝗ
ritos hostes cõspicati etiam inermes armatis occurrerũt. E ꝗtes uoͬ ut tur¬
pitudinẽ fuge uirtute delerent omnibꝰ in locis pugnabãt: quo se legio¬

Expanded text:
latim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto latim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus X. legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equitum et calonum fuga quo in loco res esset quantoque in periculo et castra et legiones et imperator versaretur cognovissent, nihil ad celeritatem sibi reliquritos hostes conspicati etiam inermes armatis occurrerent, equites vero, ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legio
Abbreviated transcription (Latin):
set reliqͦs ẽẽ tardioresꝰ et nõnullos a nouissimis desertos praelio excedere ac
a uitare: hostes neq a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere et
ab utroq latere instare et rem ẽẽ in angusto uidit. neq ullum eẽ subsidiũ
qͥd summitti posset. scuto a nouissimis uni militum detracto qđ ipse eo sine scu¬
to uenerat in primã aciem ꝓcessit. centurionibꝰq noĩatim appellatis reliqͦs co-¬
hortatur milites signa inferre et manipulos Laxare iussit quo facilius gla¬
diis uti posset̃. Cuius aduentu spe illata militibꝰ ac redintegrato aĩo cũ pi
se quisq in conspectu imꝑatoris etiam extremis suis rebꝰ oꝑam nauare cuꝑet.
paulum hostium impetus tardatus ẽ. Caesar cũ septimam legionẽ qua iuxt
cõstiterat item urgeri abhoste uidisset tribunos militum monuit. ut pau¬

Expanded text:
set, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto loco proelio excedere ac set, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque latere instare et rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium quod submitti posset, scuto ab novissimis uni militi detracto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem processit centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est. Caesar, cum VII. legionem, quae iuxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut pau
Abbreviated transcription (Latin):
ne hostium castra nr̃a compleri: nr̃as legiones premi et pene circũ uentas tene¬
ri calones equites funditores numidas diuersos dissipatosq in omnis partes
fugere uidissent. desꝑantes nr̃is rebus domũ contenderũt. Romanos pul
superatosq castris impedimentisq hostes eoꝵ potitos ciuitati renũ ciaue¬
rũt. Caesar a decimae legionis cohortatione ad dextrũ cornu ꝓfectꝰ: ubi su-¬
os urgeri signisq in unũ locum collatis duodecimae legionis confectos mili
sibi ipsis ad pugnam ẽẽ impedimẽto uidit: quartae cohortis omnibꝰ cẽtu¬
rionibus occisis signiferoq interfecto signo amisso reliquaꝵ cohortiũ: omnibꝰ
fere centurionibꝰ, aut uulneratis aut occisis: in his pͥmipilo. P. sextio baculeo
fortissimo uiro multis grauibꝰq uulneribꝰ confecto: ut iam se sustinere nõ pos¬

Expanded text:
ne hostium castra nostra compleri, legiones premi et paene circumventas tenene hostium castra nostra compleri, legiones premi et paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, Numidas diversos dissipatosque in omnes partes fugere vidissent, desperatis nostris rebus domum contenderunt: Romanos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisis, in his primipilo P. Sextio Baculo, fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere non pos
Abbreviated transcription (Latin):
qͦꝵ pars aperto latere legiones circũ uenire: pars summũ castroꝵ locũ petere
epit. Fodẽ tempore equites nr̃i leuisq armaturae pedites: quiq cum hi
una fuerant: qͦs primo hostiũ impetu pulsos dixeram: cũ se in castra reciꝑẽt
duersis hostibꝰ occurrebãt. ac rursus aliã in ꝑtem fugam petebãt. Et calo
ꝗ ab undecima porta ac sũmo iugo collis nr̃os uictores flumen transire cõspe¬
xerant predandi cã egressi cũ respexissent. et hostes in nr̃is castris uersari
issent praecipites fugae sese mandabant: simul eoꝵ ꝗ cũ impedimẽtis irrue¬
bãt. clamor fremitusq oriebatur. aliiq aliam in partem ꝑterriti ferebant᷑.
us omnibꝰ rebus ꝑmoti eꝗtes ueneti qͦꝵ inter gallos uirtutis opinio ẽ sin¬
gularis: ꝗ auxcilii causa a ciuitate ad caesarẽ missi aduenerãt: cum multitudi¬

Expanded text:
quorum pars ab aperto latere legiones circumvenire, pars summum castrorum locum petere quorum pars ab aperto latere legiones circumvenire, pars summum castrorum locum petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qui cum iis una fuerant, quos primo hostium impetu pulsos dixeram, cum se in castra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam in partem fugam petebant; et calones, qui ab decumana porta ac summo iugo collis nostros victores flumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque oriebatur, aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus permoti equites Treveri, quorum inter Gallos virtutis opinio est singularis, qui auxilii causa a civitate missi ad Caesarem venerant, cum multitudi
Abbreviated transcription (Latin):
quitate fortune quoq euentus uarii sequebantur. Legionis none et deci
me milites ut in sinistra ꝑte aciei cõstiterant pilis emissis cursu ac lassitudĩe
xanimatos uulneribꝰq confectos Attrebates nam his ea pars obuenerat ce¬
riter ex loco suꝑiore in flumen compulerũt: qui transire conãtes insecuti
gladiis magnam ꝑtem eoꝵ impeditam interfecerũt. lp̃i transire flumen nõ
lubitauerunt: et in locum iniquũ progressi rursus regressos ac resistente
hostes redintegrato praelio in fugam cõiecerũt. Item alia in parte diuersae
congressi ex loco suꝑiore in ip̃is fluminis ripis p̃liabantur attonitis fere a frõ¬
te et absinistra ꝑte nudatis castris quo in dextro cornu legio duodecima et
õ magno ab ea interuallo septima cõstitisset: omnes neruii cõfertissimo a¬
mine duce Boduagrato: ꝗ summã imꝑii tenebat ad eũ locum contenderunt.

Expanded text:
tunae quoque eventus varii sequebantur. Legionis VIIII. et tunae quoque eventus varii sequebantur. Legionis VIIII. et X. milites, ut in sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex loco superiore in flumen compulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non dubitaverunt et in locum iniquum progressi rursus resistentes hostes redintegrato proelio in fugam coniecerunt. Item alia in parte diversae psis fluminis ripis proeliabantur. At totis fere castris a fronte et a sinistra parte nudatis, cum in dextro cornu legio XII. et non magno ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt;
Abbreviated transcription (Latin):
et ad legionem decimã deuenit. Milites nõ longiore or̃one ẽ cohortatꝰ ꝗͣ uti
iae pͥstinae uirtutis memoriã retinerent. ne hi ꝑturbarent᷑ animo host¬
q impetũ fortiter sustinerent: ꝙ nõ longius hostes aberãt ꝗͣ quo telũ adii¬
ci posset: praelii cõmittendi signum dedit: atq in alterã partem itẽ cohor-¬
andi causa ꝓfectus pugnantibꝰ occurrit. Temporis tanta fuit exiguit.
hostuĩq tam paratus ad dimicandũ animus ut nõmodo ad insignia accõ¬
modanda sed etiam ad galeas inducendas scutisq tegumenta detrahẽ¬
da tempꝰ defuerit. quam quisq ab oꝑe in ꝑtẽ casu deuenit. quaeq pͥma
signa conspexit ad haee cõstitit ne in quaerendis suis pugnandi tempꝰ
limitteret: instructo exercitu magis ut loci natura deiectusqͦ collis ꝗͣ ut i
sisterẽt sepibꝰq densissimis ut ante demonstrauimꝰ interiectis ꝓspectus impe-¬

Expanded text:
et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter sustinerent, quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit. Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa conspexit, ad haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura delectusque collis et necsisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus, interiectis prospectus impe
Abbreviated transcription (Latin):
tempore erãt agenda uexillum proponendũ qͦd erat insigne cũ ad ar-
concurri oporteret signũ tuba dandum. ab opere reuocandi militi
qui paulo longius aggeris petendi causa ꝓcesserãt accersendi acies in struẽda
milites cohortandi signum dandum. quaꝑ reꝵ magnã ꝑtem temporis breuitas¬
successus et incursus hostiũ impediebat: his diffi cultatibꝰ duae res erãt s¬
sidio scientia atq usus militum qđ superioribꝰ praeliis exercitati ꝗd fieri opor-¬
teret nõminꝰ cõmode ip̃i sibi praescribere ꝗͣ ab aliis doceri poterãt et qđ ab oꝑe
singulisq legionibꝰ singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris ue¬
tuerat. h ꝑꝑ ꝓpinquitatem et᷑ celeritatem hostiũ nihil iam caesaris imꝑiũ
expectabant. sed perse quae uidebantur administrabãt. Caesar necessari-¬
is rebus imꝑatis ad cohortandos milites quã in ꝑtem sors optulit decurit

Expanded text:
tempore erant agenda: vexillum proponendum, quod erat insigne, cum ad arma tempore erant agenda: vexillum proponendum, quod erat insigne, cum ad arma concurri oporteret; signum tuba dandum; ab opere revocandi milites; qui paulo longius aggeris petendi causa processerant arcessendi; acies instruenda; milites cohortandi; signum dandum. Quarum rerum magnam partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militum, quod superioribus proeliis exercitati quid fieri oporteret non minus commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod ab opere singulisque legionibus singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris vetuerat. Hi propter propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, decucurrit
Abbreviated transcription (Latin):
sq flumen trins gressi cũ hostium eꝗtatu praeliũ cõmiserãt. cum se illi
identidẽ in syluas ad suos reciperẽt ac rursus ex sylua in nr̃os impetũ fa-¬
ẽt: neq nr̃i longius ꝗͣ quem ad finẽ porrecta ac loca aperta ꝑtinebã
cedentes in sequi auderent. Interim legiones sex quae pͥmae uenerãt oꝑe
dimisso castra munire caeperũt. Ubi pͥma impedimenta nr̃i excercitꝰ ab
ns qui in sybia abditi latebant uisa sũt. qđ tempꝰ inter eos cõmittẽd
praelii cõuenerat ita ut intra syluas aciem ordinesq cõstituerãt atq ip̃i
sese confirmauerãt subito omnibꝰ copiis ꝓuolauerũt: impetumq in nr̃os
tes fecerunt: his facile pulsis ac ꝑturbatis incredibili celeritate ad
flumen decurrerũt. Ut pene uno tempore et ad syluas et in flumine etiã
nr̃a castra atq eos qui in oꝑe occupati erãt cõtenderũt. Caesari oĩa uno

Expanded text:
riisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se illi riisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se illi identidem in silvis ad suos reciperent ac rursus ex silva in nostros impetum facerent, neque nostri longius quam quem ad finem porrecta ac loca aperta pertinebant cedentes insequi auderent, interim legiones VI quae primae venerant, opere dimenso, castra munire coeperunt. Ubi prima impedimenta nostri exercitus ab iis qui in silvis abditi latebant visa sunt, quod tempus inter eos committendi proelii convenerat, ut intra silvas aciem ordinesque constituerant atque ipsi sese confirmaverant, subito omnibus copiis provolaverunt impetumque in nostros equites fecerunt. His facile pulsis ac proturbatis, incredibili celeritate ad flumen decucurrerunt, ut paene uno tempore et ad silvas et in flumine et ianostra castra atque eos qui in opere occupati erant contenderunt. Caesari omnia uno
Abbreviated transcription (Latin):
equaliter decliuis ad flumen sabim qͦd supra nominauimꝰ uergebat. ab eo
mine pari accliuitate collis nascebatur aduersus huic et cõtrariꝰ pas¬
bus circiter ducentis. Inferius apertus a suꝑiore parte syluestris: ut nõ fa¬
cile introrsus ꝑspici posset: intra eas syluas hostes in occulto sese cõtinebãt.
n aperto loco secundum flumen paucae stationes eꝗtũ uidebant᷑. fluminis
erat altitudo pedum circiter trium. Caesar eꝗtatu praemisso subsequebatur
inibꝰ copiis. sed ratio ordoq agminis aliter se habebat ac belge ad neru¬
os detulerant. Nam quoad hostis appropinquabat cõsuetudine sua caesar
legiones expeditas ducebat. post eas totius exercitus impedimẽta co¬
locarat. inde duas legiones quas proxime cõscripserat totum agmen clau¬
debant. praesidioq impedimentis erant. Equites nr̃i cũ funditoribus sagitta¬

Expanded text:
aequaliter declivis ad flumen Sabim, quod supra nominavimus, vergebat. Ab eo aequaliter declivis ad flumen Sabim, quod supra nominavimus, vergebat. Ab eo flumine pari acclivitate collis nascebatur adversus huic et contrarius, passus circiter CC infimus apertus, ab superiore parte silvestris, ut non facile introrsus perspici posset. Intra eas silvas hostes in occulto sese continebant; in aperto loco secundum flumen paucae stationes equitum videbantur. Fluminis erat altitudo pedum circiter trium. Caesar equitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis; sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant. Nam quod hostibus adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat; post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant. Equites nostri cum funditoribus sagitta
Abbreviated transcription (Latin):
negocii cum prima legio in castra uenisset. et reliquae legiones magno spatio
eent: hanc subsarcinis adoriri: qua pulsa impedimẽtisq direptis futurũ
ut reliquae cõtrasistere nõ auderent. Adiuuabat etiã eoꝵ cõsilium qui rẽ de¬
ferebãt ꝙ Heruii antiꝗtus cum equitatu nihil possent. neq enĩ ad hoc tẽpꝰ
i rei student: sed quicquid possunt pedestribus ualẽt copiis quo facili
finitimoꝵ eꝗtatum: si praedandi causa ad eos uenisset impedirẽt. teneris ar¬
boribꝰ incisis atq infleꝯcis eraebrisq in latitudinẽ ramis enatis et rubis
tibꝰq interiectis effecerant: ut instar muri eae sepes munimentũ pre¬
berent: quo nõ modo intrari: sed ne ꝑfici quidem posset: his rebꝰ cum iter
minis nr̃i impediretur: nõ omittendum sibi cõsilium neruii existimau¬
runt. Loci natura erat haec quem locum nr̃i castris delegerãt. Collis a sũmo

Expanded text:
negotii, cum prima legio in castra venisset reliquaeque legiones magnum spatium negotii, cum prima legio in castra venisset reliquaeque legiones magnum spatium abessent, hanc sub sarcinis adoriri; qua pulsa impedimentisque direptis, futurum ut reliquae contra consistere non auderent. Adiuvabat etiam eorum consilium qui rem deferebant quod Nervii antiquitus, cum equitatu nihil possent neque enim ad hoc tempus ei rei student, sed quicquid possunt, pedestribus valent copiis, quo facilius finitimorum equitatum, si praedandi causa ad eos venissent, impedirent, teneris arboribus incisis atque inflexis crebrisque in latitudinem ramis enatis et rubis sentibusque interiectis effecerant ut instar muri hae saepes munimentum praeberent, quo non modo non intrari sed ne perspici quidem posset. His rebus cum iter agminis nostri impediretur, non omittendum sibi consilium Nervii existimaverunt. Loci natura erat haec, quem locum nostri castris delegerant. Collis ab summo
Abbreviated transcription (Latin):
inueniebat ex captiuis eoꝵ Sabim flumen ab castris suis nõ amplius mi¬
ia passuũ decem abẽẽ: trans id flumen omnes Neruios cõsedisse: adu¬
tumq: ibi Romanoꝵ expectare una cum Atrebatibus Ueromandiis fini:
xpectari etiam abhis Aduaticoꝵ copias atq ẽẽ in itinere. Muliere
quiq ꝑ aetatem ad pugnam in utiles eẽ uiderentur in eum locum cõiecisse:
uo ꝑꝑ paludes exercitui aditus nõ ẽẽt. His rebꝰ cognitis exploratores ce¬
turionesq praemittit. qui locum idoncũ castris deligant. Cum ex dediticiis¬
belgis reliquisq gallis complures Caesarem secuti Uña iter facerent. qͥdã
ex his ut postea ex captiuis cognitum ẽ eoꝵ dieꝵ consuetudine itineiͬs nr̃i
exercitus ꝑspecta nocte ad neruios ꝑuenerunt: atq his demonstrarũt int̾
gulas legiones impedimentoꝵ magnũ numerum intercedere: neq ẽẽ qͥcꝗͣ

Expanded text:
inveniebat ex captivis Sabim flumen a castris suis non amplius miinveniebat ex captivis Sabim flumen a castris suis non amplius milibus passuum X abesse; trans id flumen omnes Nervios consedisse adventumque ibi Romanorum expectare una cum Atrebatibus et Viromanduis, fiirentur; expectari etiam ab iis Atuatucorum copias atque esse in itinere; mulieres quique per aetatem ad pugnam inutiles viderentur in eum locum coniecisse quo propter paludes exercitui aditus non esset. His rebus cognitis, exploratores centurionesque praemittit qui locum castris idoneum deligant. Cum ex dediticiisBelgis reliquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter facerent, quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine itineris nostri exercitus perspecta, nocte ad Nervios pervenerunt atque his demonstrarunt inter singulas legiones impedimentorum magnum numerum intercedere, neque esse quicquam
Abbreviated transcription (Latin):
in fidem eos recepturum et conseruatuꝵ dixit. Sed ꝙ erat ciuitas magna¬
et inter belgas autoritate atq hominum multitudine praestabat: sexcentos¬
bsides poposcit. His traditis omnibꝰq armis ex oppido collatis ab eo lo
in fines ambianoꝵ ꝑuenit qui se suaq omnia sine mora dediderũt. Eoꝵꝙ
nes Neruii attingebant. qͦꝵ de natura moribusq Caesar cum quaereret
sic reperiebat nullum aditum ad eos ẽẽ mercatoribus: nihil pati uini reli-¬
quaꝵq reꝵ ad luxuriã ꝑtinentium inferri: ꝙ his rebus relanguescere aĩos
oꝵ et remitti uirtutem existimarẽt ẽẽ hoĩes feros magnaeq uirtutis
increpitare atq incusare reliquos belgas qui se populo. R. dedidisset pa¬
triamq uirtutẽ ꝓiecissent: cõfirmare sese neq legatos missuros: neq ul¬
Lam condicionem pacis accepturos. Cum ꝑ eoꝵ fines triduũ iter fecisset

Expanded text:
in fidem recepturum et conservaturum dixit, et quod erat civitas magnain fidem recepturum et conservaturum dixit, et quod erat civitas magna inter Belgas auctoritate atque hominum multitudine praestabat, DC obsides poposcit. His traditis omnibusque armis ex oppido conlatis, ab eo loco in fines Ambianorum pervenit; qui se suaque omnia sine mora dediderunt. Eorum fines Nervii attingebant. Quorum de natura moribusque Caesar cum quaereret, sic reperiebat: nullum esse aditum ad eos mercatoribus; nihil pati vini reliquarumque rerum ad luxuriam pertinentium inferri, quod his rebus relanguescere animos eorum et remitti virtutem existimarent; esse homines feros magnaeque virtutis; increpitare atque incusare reliquos Belgas, qui se populo Romano dedidissent patriamque virtutem proiecissent; confirmare sese neque legatos missuros neque ullam condicionem pacis accepturos. Cum per eorum fines triduum iter fecisset,
Abbreviated transcription (Latin):
tendere. Item cum ad oppidum accessisset castraq ibi poneret pueri mulie-
sq passis manibus suo more pacem ab Romanis petierunt.prohis Diuic¬
chus nam post discessum belgaꝵ dimissis heduoꝵ copiis ad Caesarẽ reuer¬
terat. facit uerba bellouacos omni tempore in fide atq amicicia ciuitatis
edue fuisse. impulsos absius pͥncipibus qui dicerẽt heduos a caesare in
uitutẽ redactos: omnes indignitates cõtumeliasq ꝑferre: et ab heduis de¬
cisse et .P. R. bellum intulisse: qui huius cõsilii principes fuissent: qđ iu¬
telligerẽt quantam calamitatem ciuitati intulissent in britaniã ꝓfugisse
petere non solum bellouacos: sed etiam prohis heduos ut sua clementia ac
ansuetudine in eos utatur: qđ si fecerit heduoꝵ autoritatẽ apud omne
belgas amplificaturum. qͦꝵ auxiliis atq opibus siqua bella inciderunt
istentare cõsueuerint.Caesar honoris Diuiciachi atq heduoꝵ causa sese

Expanded text:
tendere. Item, cum ad oppidum accessisset castraque ibi poneret, pueri mulieresque ex muro passis manibus suo more pacem ab Romanis petierunt. Pro his Diviciacus nam post discessum Belgarum dimissis Haeduorum copiis ad eum reverterat facit verba: Bellovacos omni tempore in fide atque amicitia civitatis Haeduae fuisse; impulsos ab suis principibus, qui dicerent Haeduos a Caesare in servitutem redactos omnes indignitates contumeliasque perferre, et ab Haeduis defecisse et populo Romano bellum intulisse. Qui eius consilii principes fuissent, quod intellegerent quantam calamitatem civitati intulissent, in Britanniam profugisse. Petere non solum Bellovacos, sed etiam pro his Haeduos, ut sua clementia ac mansuetudine in eos utatur. Quod si fecerit, Haeduorum auctoritatem apud omnes Belgas amplificaturum, quorum auxiliis atque opibus, si qua bella inciderint, sustentare consuerint. Caesar honoris Diviciaci atque Haeduorum causa sese eos
Abbreviated transcription (Latin):
una miserat ad uenetos Unellos osismos curiosolitas: sesineios areolos rhe¬
dones: quae sũt maritim&e ciuitates occeanũq attingunt certior factus
stis omni gallia pacata tanta huius belli ad barbaros opinio ꝑlata ẽ. uti
rem qui se ob̾sides daturas imꝑata facturas pollicerentur. quas legatio
caesar qđ in italiam illyriamq proꝑabat inita proxima & state ad se ii¬
uerti iussit. Ipse in carnutẽs. Andes. Turonesq quae ciuitates ꝓpinquae his
locis erant ubi bellumgesserat. legionibꝰ in hiberna adductis in italiã pro-¬
fectus est. ob easq res ex litteris caesaris dies ꝗndecĩ supplicatio decre¬
ta est. quod ante id tempus accidit nulli.

Expanded text:
una miserat ad Venetos, Venellos, Osismos, Coriosolitas, Esuvios, Aulercos, Reuna miserat ad Venetos, Venellos, Osismos, Coriosolitas, Esuvios, Aulercos, Redones, quae sunt maritimae civitates Oceanumque attingunt, certior factusgestis omni Gallia pacata, tanta huius belli ad barbaros opinio perlata est uti rentur, quae se obsides daturas, imperata facturas pollicerentur. Quas legationes Caesar, quod in Italiam Illyricumque properabat, inita proxima aestate ad se reverti iussit. Ipse in Carnutes, Andes, Turonos quaeque civitates propinquae iis locis erant ubi bellum gesserat, legionibus in hiberna deductis, in Italiam profectus est. Ob easque res ex litteris Caesaris dierum XV supplicatio decreta est, quod ante id tempus accidit nulli.
Abbreviated transcription (Latin):
minibus intextis quae subito ut temporis exiguitas postulabat. pellibꝰ incluse¬
rant. Tertia uigilia qua minime arduus ad nr̃as munitiones ascensus uidebat᷑
omnibꝰ copiis repente ex oppido eruptionem fecerunt. Celeriter ut ante cae¬
sar imꝑauit ignibꝰ significatione facta ex proximis castellis eo cõcursum
pugnatum q ab hostibus ita acriter ut est a uiris fortibus in exctrema spe
salutis: in quo loco cõtra eos qui ex uallo turribꝰq tela iacerẽt pugnari debuit
cum in una uirtute omnis spes salutis cõsisteret. Occisis ad hominũ milibꝰ qua
tuor. reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis cum
iam defendderet nemo captum oppidum: atq intromissis militibꝰ nr̃is sectio¬
n eius oppidi uniuersam uendidit Caesar. ab iis ꝗ emerãt capitum num¬
rus ad eum relatus miliũ. Liii. Fodem tempore a.P. crasso quem cũ legione

Expanded text:
viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxeviminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxerant, tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur, omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fecerunt. Celeriter, ut ante Caesar imperaverat, ignibus significatione facta, ex proximis castellis eo concursum est, pugnatumque ab hostibus ita acriter est ut a viris fortibus in extrema spe salutis iniquo loco contra eos qui ex vallo turribusque tela iacerent pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. Occisis ad hominum milibus IIII reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis, cum iam defenderet nemo, atque intromissis militibus nostris, sectionem eius oppidi universa Caesar vendidit. Ab iis qui emerant capitum numerus ad eum relatus est milium LIII. Eodem tempore a P. Crasso, quem cum legione
Abbreviated transcription (Latin):
gis consuetudine sua ꝗͣ merito eoꝵ ciuitatem cõseruatuꝵ: si pͥusꝗͣ murũ aries at¬
tigisset se dedidissent. Sed deditionis nullam eẽ conditionem nisi armis tradi¬
tis. se id qͦd in neruiis fecisset facturum finitimisq imꝑatuꝵ ne quã dediticiis
ta sic ut prope summã muri aggerisq altitudinem acerui armoꝵ ad equarẽt.¬
amen circiter parte tertia. ut postea ꝑspectum ẽ. celata atq in oppido re¬
tenta: portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub uesperum Caesar portas
udi militesq excire iussit: ne quam noctu oppidani a militibꝰ in uriã re¬
ciperẽt. Illi ante inito ut intellectum est consilio qđ deditione facta nr̃os prae¬
sidia deducturos aut deniq indiligentius seruaturos crediderãt. ꝑtim cum
is quae retinuerãt et celauerant armis ꝑtim scutis ex cortice factis aut

Expanded text:
gis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries atgis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis. Se id quod in Nerviis fecisset facturum finitimisque imperaturum ne quam deditita, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido exire iussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperent. Illi ante inito, ut intellectum est, consilio, quod deditione facta nostros praesidia deducturos aut denique indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ breuitas nr̃a contemptui est tanti oneris turrim in muros sese colloca¬
re cõfiderent. Ubi uero moueri et appropinquare maenibꝰ uiderũt noua atq
isitata specie cõmoti ad caesarem legatos de pace miserũt. ꝗ ad hũc modur
locuti non se existimare Romanos sine ope diuina bellũ gerere qͥui tante altitu di¬
q oĩa eoꝵ potestati ꝑmittere dixerũt. Unum petere ac deprecari si forte ꝓ sua
clementia ac mansuetudine quã ipsi ab aliis audirẽt statuisset Aduaticos ẽẽ
sseruandos: ne se armis dispoliaret sibi omnes fere finitimos ẽẽ inimicos.
su& uirtuti in uidere a quibus se defendere traditis armis nõ possent: sibi prae¬
are si in eum casum deducerentur. quãuis fortunã a. P.R. ꝗͣ abhis ꝑ cruci
tum interfici inter quos dominari cõsuescent. Ad haec Caesar respondit se ma-¬

Expanded text:
quorum brevitas nostra contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocaquorum brevitas nostra contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocare confiderent? Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudiomnia eorum potestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis armis non possent. Sibi praestare, si in eum casum deducerentur, quamvis fortunam a populo Romano pati quam ab his per cruciatum interfici inter quos dominari consuessent. Ad haec Caesar respondit: se ma
Abbreviated transcription (Latin):
poterãt citra flumen rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio sex milia
ominũ una reliquerãt. hi post eoꝵ obitum multos annos a finitimis exa¬
tati cum alias bellum inferrẽt. alias illatum defenderent. consensu oĩum pa¬
ce facta hunc sibi domicilio locum delegerũt: ac pͥmo aduẽtu. exercitꝰ nr̃i cre¬
bras ex oppido excursiones faciebãt: paruulisq praeliis cũ nr̃is contendebãt. Po-¬
stea uallo pedum.xii. in circuitu. xU. milium crebrisq castellis circũ muniti
ppido sese cõtinebant. ubi uineis actis aggere extructo turrim ꝓcul cõst¬
tui uiderũt. pͥmum irridere ex muro atq increpitare uocibꝰ qͦd tanta machi-¬
natio ab tanto spatio instrueretur: ꝗbꝰ nam nauibꝰ aut quibꝰ uiribꝰ praesertim
oĩes tantulae staturae nam plerunq hominibꝰ gallis prae magnĩtudine corpo

Expanded text:
poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias inlatum defenderent, consensu eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere ex muro atque increpitare vocibus, quod tanta machinatio a tanto spatio institueretur: quibusnam manibus aut quibus viribus praesertim homines tantulae staturae nam plerumque omnibus Gallis prae magnitudine corporum
Abbreviated transcription (Latin):
ginta ad quĩgentos qui arma ferre possent sese redactos eẽ dixerũt. oͦs Cae¬
r ut in miseros ac supplices usus misericordia uideretur diligentissime c¬
seruauit suisq finibus atq oppidis uti iussit et finitimis imꝑau̾it ut ab in¬
iria et maleficio se suosq ꝓhiberẽt. Aduatici de quibꝰ supra scͥpsimus cũ omnibu:
copiis auxilio neruiis uenirent: hac pugna nunciata ex itinere domũ reuer¬
terunt cunctis oppidis castellisq desertis: sua omnia in unũ oppidũ egregie naͣ
unitum cõtulerunt. Quod cum ex omnibꝰ in circuitu ꝑtibꝰ altissimas rupes
spectusq haberet ima ex parte leniter accliuis aditus in latitudinẽ non
amplius ducentoꝵ pedum relinquebat᷑: quẽ Locum duplici altissimo muro mu¬
nierãt. Tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro collocabant.
Ipsi erant ex cymbris Teutonisq prognati: qui cum iter in prouinciã nr̃am
tq in italiam facerent. his impedimentis quae secum agere ac portare ni

Expanded text:
ix ad D, qui arma ferre possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericordia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque oppidis uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pedum CC relinquebatur; quem locum duplici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocabant. Ipsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impedimentis quae secum agere ac portare non
Abbreviated transcription (Latin):
adire nõ patiuntur. filiumq puerili aetate in publico in cõspectu patris assiste¬
re turpe ducũt. Uiri quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceꝑint: tã

Expanded text:
adire non patiuntur filiumque puerili aetate in publico in conspectu patris adsisteadire non patiuntur filiumque puerili aetate in publico in conspectu patris adsistere turpe ducunt. Viri, quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceperunt, ta
Abbreviated transcription (Latin):
Iouem caelestium imꝑium tenere. Martem bella gerere. huic cũ praelio dimi¬
care cõstituerunt ea quae bello ceꝑint plerunq deuouẽt quae suꝑauerĩt a¬
nimalia capta ĩ molant reliquasq res in unũ Locum cõferunt: multis in ci¬
uitatibꝰ haꝵ reꝵ extructos tumulos Locis consecratis cõspicari licet. Atꝙ su
saepe accidit ut neglecta quis ꝗͣ religione aut capta apud se occultare. au
posita tollere auderet: grauissimumq rei supplicium cũ cruciatu cõstitutũ.
Q alli se omnes ab dite patre ꝓgnatos praedicant: idq ab Druidibus ꝓditum
dicũt: ob eam causam spatia omnis temporis nõ numero dieꝵ sed nocti
finiunt. dies natales et mensium et annoꝵ initia sic obseruãt ut noctẽ
dies subsequatur. In reliꝗs uitae institutis hoc fere ab reliꝗs differũt: qđ
suos filios nisi cum adoleuerĩt. ut munꝰ militiae sustinere possint. palam ad se

Expanded text:
Jovem imperium coeleste tenere, Martem bella gerere. Huic, cum praelio dimiJovem imperium coeleste tenere, Martem bella gerere. Huic, cum praelio dimicare constituerunt, ea quae bello ceperint plerumque devovent; quae superaverint animalia capta ivitatibus harum rerum exstructos tumulos locis consecratis conspicari licet; neque saepe accidit, ut neglecta quispiam religione aut capta apud se occultare aut posita tollere auderet, gravissimumque ei rei supplicium cum cruciatu constitutum est. Galli se omnes ab Dite patre prognatos praedicant idque ab druidibus proditum dicunt. Ob eam causam spatia omnis temporis non numero dierum sed noctium finiunt; dies natales et mensum et annorum initia sic observant ut noctem dies subsequatur. In reliquis vitae institutis hoc fere ab reliquis differunt, quod suos liberos, nisi cum adoleverunt, ut munus militiae sustinere possint, palam ad se
Abbreviated transcription (Latin):
umen placari arbitrantur. publiceq eiusdem generis habent instituta s¬
crificia alii immani magnitudine simulachra habẽt qͦꝵ contexta ui minibus
iembra, uiuis hominibus complent: qͣbus succensis circũuenti flãma exa¬
mantur homines. Supplicia eoꝵ ꝗ in furto aut in latrocinio: aut aliqua noxa
sint comprehensi gratiora diis immortalibꝰ eẽ arbitrantur. sed cũ euis gene¬
is copia deficit: etiam ad innocentum supplicia descendunt. Deum maci
Mercurium colunt. huius sũt plurima simulachra: hunc omnium inuentorẽ
irtium ferunt. hũc uiaꝵ atq itineꝵ ducem: hũc ad quaestus pecuni ae mie¬
caturasq habere uim maximam arbitrantur. Posthunc Apollinem et Martẽ
et Iouem et Mineruam. dehis eandem fere quã reliquae gentes hñt opinionẽ
pollinem morbos depellere. Mineruã operum atq artificioꝵ initia trade

Expanded text:
numen placari arbitrantur, publiceque ejusdem generis habent instituta snumen placari arbitrantur, publiceque ejusdem generis habent instituta sacrificia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent. Quibus succensis, circumventi flamma exanimantur homines. Supplicia eorum qui in furto aut in latrocinio aut aliqua noxa sunt comprehensi, gratiora diis immortalibus esse arbitrantur. Sed cum ejus generis copia deficit, etiam ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxime Mercurium colunt. Hujus sunt plurima simulacra. Hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrantur. Post hunc Apollinem, et Martem, et Jovem, et Minervam. De his eamdem fere quam reliquae gentes habent opinionem, Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradere,
Abbreviated transcription (Latin):
ad uirtutem excitari putant: metu mortis neglecto. Multa praeterea de side¬
ꝰ atq eoꝵ motu: de mundi ac terraꝵ magnitudine: de reꝵ natura: de re¬
ꝵ immortalium ui ac potestate disputant et iuuentuti tradũt. Alteꝵ ge¬
nus ẽ equitum. hi cum ẽ usus atq aliquod bellum accidit. qͦd fere ante
iesaris aduentum qͦt annis accidere solebat: uti aut ip̃i iniurias infer¬
rẽt. aut illatas propulsarent. omnes in bello uersantur: atq eoꝵ ut qͥsꝗs¬
ẽ genere copiisq amplissimis: ita plurimos circum se ambactos clientesq ha¬
dum dedita religionibus: atq ob eam causam qui sũt affecti grauioribꝰ mor¬
bis quiq in praelus ꝑiculisq uersantuꝵ. aut pro uictimis homines ĩmolant
aut se immolaturos uouent: atq ministris ad ea sacrificia. Druidibꝰ utuntur
qđ pro uita hominis nisi uita hominis reddatur non posse deoꝵ ĩmortalium

Expanded text:
ad virtutem excitari putant, metu mortis exstincto. Multa praeterea de sidead virtutem excitari putant, metu mortis exstincto. Multa praeterea de sideribus ac eorum motu, de mundi ac terrarum magnitudine, de rerum natura, de deorum immortalium vi ac potestate disputant, et juventuti tradunt. Alterum genus est equitum. Hi, cum est usus, atque aliquod bellum incidit, quod fere ante Caesaris adventum quotannis accidere solebat, ut aut ipsi injurias inferrent, aut illatas propulsarent, omnes in bello versantur; atque, eorum ut quisque genere copiisque amplissimus, ita plurimos circum se ambactos clientesque hadum dedita religionibus, atque, ob eam causam, qui sunt affecti gravioribus morbis, quique in praeliis periculisque versantur, aut pro victimis homines immolant, aut se immolaturos vovent. Administrisque ad ea sacrificia druidibus utuntur, quod pro vita hominis, nisi vita hominis reddatur, non posse deorum immortalium
Abbreviated transcription (Latin):
scendi causa ꝓficiscuntur. Oruides a bello abeẽ consueuerũt: neq tributa
a cum reliꝗs pendunt militiae uacationẽ omniumq reꝵ habẽt immunita¬
tem. Tantis excitati premiis et sua sponte multi in disciplinã cõueniunt
a parentibꝰ ꝓpinꝗsq mittuntur. Magnum ibi numeꝵ uersuũ ediscere
dicuntur. Itaq annos nõnulli uiginti in disciplina ꝑmanẽt. neq fas esse
existimant ea litteris mandare: cum in reliꝗs fere rebꝰ publicis pͥuatisq ra-¬
tionibus litteris graecis utantur. Id mihi duabus de causis instituisse uident᷑
neq in uulgum difciplinam efferri uelint: neq eos qui discunt. litteris
confisos minꝰ memoriae studere. qͦd fere plerisq accidit: ut praesidio litteraꝵ
diligentiam in ꝑdiscendo ac memoriam remittãt. in pͥmis hoc uolunt ꝑsuade̾
non interire animas: sed ab aliis post mortem transire ad alios:atq hoc magciẽ

Expanded text:
scendi causa proficiscuntur. Druides a bello abesse consueverunt, neque tributa scendi causa proficiscuntur. Druides a bello abesse consueverunt, neque tributa una cum reliquis pendunt. Militiae vacationem omniumque rerum habent immunitatem. Tantis excitati praemiis, et sua sponte multi in disciplinam conveniunt, et a parentibus propinquisque mittuntur. Magnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur. Itaque annos viginti nonnulli in disciplina permanent, neque fas esse existimant ea litteris mandare, cum in reliquis fere rebus publicis privatisque rationibus Graecis litteris utantur. Id mihi duabus de causis instituisse videntur, quod neque in vulgum disciplinam efferri velint, neque eos qui discunt, litteris confisos, minus memoriae studere. Quod fere plerisque accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in praediscendo ac memoriam remittant. In primis hoc volunt persuadere non interire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios, atque hoc maxime
Abbreviated transcription (Latin):
Siqui aut priuatus: aut publicus eoꝵ decreto non stetit: sacrificiis interdicunt.
haec pena apud eos est grauissima: quibꝰ ita est interdictum. hi nuo impioꝵ ac
leratoꝵ habentur. his omnes decedunt: aditum sermonẽq defugiũt: neꝗ
ex contagione incõmodi accipiant. neq his petentibꝰ ius redditur neq ho¬
nos ullus cõmunicatur. his autem omnibus Druidibus praeest unus qui
nmam inter eos habet autoritatem. hoc mortuo aut siquis ex reliꝗs
excellit dignitate succedit: aut si sunt plures pares: suffragio Druidũ
carnutum quae regio totius galliae media habetur. considunt in eo cõsecra: lor¬
to huc omnes undiq qui cõtrouersias habent cõueniunt: eoꝵq decretis iu-
liciisq parent. disciplina in britania reperta: atq inde in galliam translat.
eẽ existimatur. et nuc qui diligentiꝰ eam rẽ cognoscere uolũt plerunq illo di¬

Expanded text:
si qui aut privatus aut populus eorum decreto non stetit, sacrificiis interdicunt. si qui aut privatus aut populus eorum decreto non stetit, sacrificiis interdicunt. Haec poena apud eos est gravissima. Quibus ita est interdictum, hi numero impiorum ac sceleratorum habentur, his omnes decedunt, aditum sermonemque defugiunt, ne quid ex contagione incommodi accipiant, neque his petentibus ius redditur neque honos ullus communicatur. His autem omnibus druidibus praeest unus, qui summam inter eos habet auctoritatem. Hoc mortuo aut si qui ex reliquis excellit dignitate succedit, aut, si sunt plures pares, suffragio druidum,Carnutum, quae regio totius Galliae media habetur, considunt in loco consecrato. Huc omnes undique qui controversias habent conveniunt, eorumque judiciis decretisque parent. Disciplina in Britannia reperta atque inde in Galliam translata esse existimatur. Et nunc qui diligentius eam rem cognoscere volunt, plerumque illo di
Abbreviated transcription (Latin):
hedui: secundum locum dignitatis Rhemi optinerẽt. In omni gallia eoꝵ homi¬
m qui aliquo sunt numero atq honore genera sunt duo: nam prope plebes
seruoꝵ habetur loco: quae nihil habet ꝑse nullo adhibetur cõsilio: pleriq cũ
aut aere alieno: aut magnitudine tributoꝵ: aut iniuria potentioꝵ premi
sese in seruitutem dicant nobilibꝰ. in hos eadem omnia sunt iura quae domi¬
nis in seruos. Sed dehis duobꝰ generibus alterum ẽ Druidum: alteꝵ eꝗtũ.
li rebus diuinis intersunt sa crificia publica: ac pͥuata procurãt: religion
interpretantur: ad hos magnus adolescentium numerus disciplin& cõcurrit¬
isa magnoq hi sunt apud eos honore. nam fere de omnibus cõtrouersiis publi¬
cis pͥuatisq constituunt: et si quod est admissum facinus sicaedes facta si deheredi-¬
tates de finibus controuersia est: iidem discernunt: premia penasq cõstituunt.

Expanded text:
Aedui, secundum locum dignitatis Remi obtinerent. In omni Gallia eorum homiAedui, secundum locum dignitatis Remi obtinerent. In omni Gallia eorum hominum, qui aliquo sunt numero atque honore, genera sunt duo. Nam plebes paene servorum habetur loco, quae nihil audet per se, nullo adhibetur consilio. Plerique, cum aut aere alieno aut magnitudine tributorum aut iniuria potentiorum premuntur, sese in servitutem dicant nobilibus: in hos eadem omnia sunt iura, quae dominis in servos. Sed de his duobus generibus alterum est druidum, alterum equitum. Illi rebus divinis intersunt, sacrificia publica ac privata procurant, religiones interpretantur: ad hos magnus adulescentium numerus disciplinae causa concurrit, magnoque hi sunt apud eos honore. Nam fere de omnibus controversiis publicis privatisque constituunt, et, si quod est admissum facinus, si caedes facta, si de hereditate, de finibus controversia est, idem decernunt, praemia poenasque constituunt;
Abbreviated transcription (Latin):
blice iurare cogerent. nihil se contra sequanos consilii inituros: et ꝑtem fini-¬
timam agri per uim occupatam possiderent. galli&q totius pͥncipatum opti¬
nerent. Qua necessitate adductus Diuiciachus auxilii petendi causa Roman
ad Senatum profectus imperfecta re redierat. aduentu caesaris facta cõmu-¬
tatio est reꝵ: obsidibus heduis redditis ueteribus clientelis restitutis: nouis
aesarem comparatis qđ ii qui se ad eoꝵ amiciciam aggregauerãt: me¬¬
liore condicione atq aequiore imꝑio se uti uidebant. Reliquis rebꝰ eoꝵ gra¬
tia dignitateq amplificata Sequani pͥncipatum dimiserãt: in eoꝵ locum R¬
mi successerant. quos qđ ad aequare gratia apud caesarem intelligebat᷑: iiꝗ
n clientelam dederant: hos illi diligenter tuebantur: ita et nouam et repẽt
collectam autoritatem tenebant. Eo tum statu res erat ut longe pͥncipes haberent

Expanded text:
blice iurare cogerent nihil se contra Sequanos consili inituros et partem finiblice iurare cogerent nihil se contra Sequanos consili inituros et partem finitimi agri per vim occupatam possiderent Galliaeque totius principatum obtinerent. Qua necessitate adductus Diviciacus auxili petendi causa Romam ad senatum profectus infecta re redierat. Adventu Caesaris facta commutatione rerum, obsidibus Aeduis redditis, veteribus clientelis restitutis, novis per Caesarem comparatis, quod hi, qui se ad eorum amicitiam adgregaverant, meliore condicione atque aequiore imperio se uti videbant, reliquis rebus eorum gratia dignitateque amplificata Sequani principatum dimiserant. In eorum locum Remi successerant: quos quod adaequare apud Caesarem gratia intellegebatur, ei, in clientelam dicabant. Hos illi diligenter tuebantur: ita et novam et repente collectam auctoritatem tenebant. Eo tum statu res erat, ut longe principes haberentur