comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uistificat᷑ apud am̃. qͥ eũ gratis colit ũ seilicet cupiditate appetcendi
aliqͥd ab ipso pter ipsũ aut timore amittendi. In ipso enĩ solo ue¬
qͥa iuistus ex fide uiuit. Non iustificabit᷑ ex lege om̃is earo eorã ipso
ł legẽ emĩ cognitio peccati. C ognitio dix̃ ñ consũptio. Quando aut̃
cognoscit homo peccatũ. si ñ adiuuet grã ut cognitũ caueat᷑. sine
aubo lex irã oꝑat᷑. Qa alio loco ipse apłs dic̃. lpsi enĩ uerba st. Lex
urã opat᷑. Hoc aut̃ ap̃ẽ qͥa ira dĩ maior ẽ in p̃uaricatore. qͥ ꝑ legẽ cog

Expanded text:
tificatur apud Deum, qui eum gratis colit, non scilicet cupiditate appetendi aliquid ab ipso praeter ipsum, aut timore amittendi. In ipso enim solo vedicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore,
Abbreviated transcription (Latin):
tnsgressionẽ legis confringenda suꝑbia. qͥ głantes de pr̃e abrabã.
quasi naturalẽ se iactabant habere iusticiã: & merita sua incireũ¬
cisis ceteris gentib tanto ꝑniciosius qͣnto arroganti p̃ferebant.
Gentes aut facillime etiã sine huĩmodi legis tͣnsgressione humi-¬
liarent᷑. Homines aut̃ nullã ex parentib originẽ iusticiȩ se tra-¬
here p̃fidentes simulacroꝵ etiã seruos inuenit eugłica gratia.
Non enĩ sic̃ istis dici poterat ñ fuisse illã iusticiã parentũ eoꝵ
in colendis idolis ꝗͣ eẽ arbit᷑rent᷑. ita etiã dici iudeis poterat
falsa fuisse iusticiã pr̃is abrahã. Deniq illic infideles de oliua¬
sua fracti. hic aut̃ fideles de oleastro in oliua illoꝵ inserti ẽẽ mon¬
mundus dõ. ludei scilicet de tͣnsgressione legis. & gentes de im¬
pietate sine lege. Unde a iterũ ait. Conclusit enĩ ds̃ om̃a in in¬
sub peccato. ut ꝓmissio ex fide ihũ xp̃i daretur credentibus.

Expanded text:
transgressionem Legis confringenda superbia, qui gloriantes de patre Abraham, quasi naturalem se jactabant habere justitiam, et merita sua in circumcisione caeteris gentibus tanto perniciosius, quanto arrogantius praeferebant. Gentes autem facillime etiam sine hujusmodi Legis transgressione humiliarentur. Homines enim nullam ex parentibus originem justitiae se trahere praevidentes, simulacrorum etiam servos invenit evangelica gratia. Non enim, sicut istis dici poterat non fuisse illam justitiam parentum eorum in colendis idolis, quam esse arbitrabantur, ita etiam Judaeis dici poterat falsam fuisse justitiam patris Abraham. Itaqsua fracti, hic autem fideles de oleastro in olivam illorum inserti esse monmundus Deo : Judaei scilicet de transgressione Legis, et Gentes de impietate sine Lege. Unde et iterum ait: Conclusit enim Deus omnia in insub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus:
Abbreviated transcription (Latin):
Añs xp̃c. dic̃ dicimiꝰ. iste ager usꝙ admare ẽ sl on utiꝙ simul cõpu¬
tamꝰ  mare. ¶ iste ẽ melior intellectus. ut nemo intelligat᷑ fecis
unũ ñ potest facere bonitatẽ. Sepulchrũ patens est guttur eoꝵ.
Aut uoracitas significat᷑ inhiantis gulȩ aut in allegoria qͥa occi-¬
diuiit & qͣsi dleuorant in t̾fectos eos qͥb suon morũ ꝑuersitatẽ per¬
suadent. Cui simile ẽ econtrio qdđ petro dictũ ẽ macta & manduca
ut in suã fidẽ & bonos mores gentes conuerteret. Linguis suis do¬
lose agebant la: linguis malis. Nã hoc uidet᷑ significare qał at
suis. M ali enĩ malas habent linguas id ÷ mali loquunt᷑ dolũ. Ubis¬
añs dic̃. qͥm̃ potestis bona loqͥ cũ sicis mali: Henenũ aspidũ sub
labiis eoꝵ ¶enenũ dolũ dic̃ aspidũ aut̃. qͥa nolunt audire p̃cepta le-¬
gis sic̃ aspides nolunt audire uerba incantantis. qđ in alio psalmo
euidentĩ dr̃. Quon os maledictione & amaritudine plenũ ẽ. Hoc :

Expanded text:
us, sicut dicimus: iste ager usque ad mare est, non utique simul computamus et mare. Et iste est melior intellectus, ut nemo intelligatur fecissunum Deum, non potest facere bonitatem. Sepulcrum patens est guttur eorum. Aut voracitas significatur inhiantis gulae, aut in allegoria quia occidunt, et quasi devorant interfectos eos, quibus suorum morum perversitatem persuadent: cui simile est econtrario, quod Petro dictum est, Macta et manduca , ut in suam fidem et bonos mores gentes converteret. Linguis suis dolose agebant, id est linguis malis: nam hoc videtur significare, cum dicit suis, mali enim malas habent linguas; id est, mala loquuntur, ibus malis. Venenum aspidum sub labiis eorum: Venenum dolum dicit; aspidum autem, quia nolunt audire praecepta legis, sicut aspides nolunt audire verba incantantis , quod in alio psalmo evidentius dicitur. Quorum os maledictione et amaritudine plenum est: hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
uemañ borPeruersi homines ꝓcliues ad rep̃hendendũ. ñ idonei
ad intelligendũ. putabant & iactabant apłos dicere. faciamꝰ mala
ut ueniant bona. Qa absit ut apłi dicerent. S homines ñ intelli
subintrauit ut habundaret delictũ. Ubi aut̃ habundauit delictõ.
suꝑabundauit grã. S utiq grã id agit᷑. ut iã fiant bona ab eis
qͥ fecerant mala. ñ ut ꝑseuerent in malis. & reddi sibi existiment
bona. Non itaq debent dicere faciam̃ mala ut lieniant bona: s
fecimꝰ mala & uenert̃ bona. lã faciamꝰ bona. ut in futuro scło re¬
cipiamꝰ ꝓbonis bona. qͥ in hoc scło recepimꝰ ꝓ malis bona. Propt̃
qł seriptũ ẽ in psalmo. miscdiam & iudiciũ cantabo tibi dñe.
& litem cõponit. que int̾ eos qͥ ex iudeis & eos qͥ exgentib ere.¬
didert oita erat. eũ illi tanꝙͣ. ex meritis oꝑũ legis sibi reddi
dari sili cont᷑ iudeis se p̃ferre gestrebant tanꝙͣ̃ intfectorbꝰ dĩ.¬

Expanded text:
uias peruersi homines non cogitantes et procliues ad reprehendendum, non idonei ad intellegendum putabant et iactitabant apostolos dicere: faciamus mala, ut ueniant bona. quod absit ut apostoli diceresubintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit it delictum, superabundauit gratia. sed utique gratia id agit, ut iam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseuerent in malis et reddi sibi existiment bona. non itaque debent dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, sed: "fecimus mala, et uenerunt bona; iam faciamus bona, ut in futuro saeculo recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo recipimus pro malis bona." propter quod scriptum est in psalmo: misericordiam et iudicium cantabo tibi, litemque componit, quae inter eos qui ex Judaeis, et eos qui ex Gentibus crediderant, orta erat, cum illi tanquam ex meritis operum Legis sibi redditdari; illi contra Judaeis se praeferre gestirent, tanquam interfectori
Abbreviated transcription (Latin):
stata ẽ. Non dix̃ iusticia hominis. uł iusticia ꝓpriȩ uoluntatiꝰ.
lusticia dĩ ñ qua iustus ẽ ds̃. s qͣ induit hominẽ cũ iustificat
impiũ. Hȩc testificat᷑ ꝑ legẽ & ꝓpħas. Huic qͥppe testimoniũ ꝑhi¬
bent lex a ꝓpħȩ. Lex qͥde hoc ipso. qđ iubendo & minando. s ne¬
minẽ iustificando satis indicat dono dĩ iustificari hominẽ ꝑ
uentus. Nã hinc seqͥt᷑ & adiungit dicens. lusticia aut̃ dĩ ꝑfidẽ ihuxͥ.

Expanded text:
stata est —non dixit: \'iustitia hominis ucl iustitia propriae uoluntatis\' — stata est —non dixit: \'iustitia hominis ucl iustitia propriae uoluntatis\' — iustitia ic quippe testimonium perhibent lex et prophetae: lex quidem hoc ipso, quod iubendo et minando et neminem iustificando satis indicat dono dei iustificari hominem peuentus. nam hinc sequitur et adiungit dicens: iustitia autem dei
Abbreviated transcription (Latin):
subiunxit ꝗͣ legẽ dixerit. & ait. Per legẽ enĩ cognitio pecca¬
ti. Illa gͥ lex ẽ de qua postea dic̃. Peccatũ ñ cognoui. nͥ ꝑle
gẽ. Nã concupiscentiã nesciebã. nͥ lex diceret ñ concu¬
pisces. Nã qͥd ÷ aliud. ꝑ legẽ enĩ cognitio peccati. Hic forte
dicat humana illa p̃sũptio. ignorans iłł iusticiã. & suã uolens
constituere: merito dixisse apłm. qͥa ex lege nemo iustificabit᷑
Ostendit enĩ tantũ mͦ lex qͥd faciendũ qͥdue catiendũ sit: ut
qđ illa ostenderit uoluntas impleat. ac sic homo iustificef. Sed
o homo attende qͥd seqͥt᷑. Nunc aut̃ inqͥt sine lege iusticia dĩ
manifestata ẽ : testificata ꝑ legẽ & ꝓpħas. Parũne insonat surds:
lusticia inqͥt dĩ manifestata ẽ. Hanc ignorant qͥ suã uolunt
consticuere. huic nolunt eẽ subiecti. Iusticia inqͥt dĩ manife¬

Expanded text:
subiunxit quam legem dixerit et ait: per legem enim cognitio peccasubiunxit quam legem dixerit et ait: per legem enim cognitio peccati. illa igitur lex est, de qua postea dicit: peccatum non cognoui nisi per legem. nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces. nam quid est aliud per legem enim cognitio peccati? Hic forte dicat humana illa praesumptio ignorans dei iustitiam et suam uolens constituere merito dixisse apostolum: quia ex lege nemo iustificabitur; ostendit enim tantummodo lex quid faciendum quidue cauendum sit, ut quod illa ostenderit uolunto homo, attende quod sequitur: Nunc autem, inquit, sine lege justitia Dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. parumne insonat surdis? iustitia, inquit, dei manifestata est. hanc ignorant qui suam uolunt constituere, huic nolunt esse subiecti. iustitia, inquit, dei manife
Abbreviated transcription (Latin):
Nla fuit pͥmitꝰ ante legẽ. scdo sub lege q̃ clata ẽ ꝑ moy sen dem¬
de sub grã q̃ reuelata ẽ ꝑ pͥmũ mediatoris aduentũ. Quȩ qͥdem
grã nec antea defuit qͥb eã oportuit imꝑtiri. quãus ꝓ cẽporis
duspensatione uelata & occulta. Neq enĩ antiquoꝵ qͥcũq ĩtoꝵ¬
p̃ter fidẽ xp̃i salutẽ potuit inuenire. Aut uͦ nͥ  illis cognitꝰ
fuisset. potuisset nobis ꝑ eoꝵ ministeriũ alias aptiꝰ: alias occul-¬
tius ꝓphetari. Q̾a ñ iustificabit᷑ ex lege omnis caro coram deo.
D otest enũ fieri corã hominib ñ aut̃ corã illo qͥ cordis ipsius
& intimȩ uoluntatis inspector ẽ uͥ uidet etiã si aliud faciat
qͥ legẽ timet: qͥd tñ mallet facere si liceret. Ac ne qͥsꝙͣ putaret
hic apłm ea lege dixisse neminẽ iustificari q̃ in sacram̃tis ue¬
terib multa continet sigurata p̃cepta unde etiã est ipsa
circũcisio carnis ꝗͣ die oc̃tauo acciꝑe paruuli ussi st̃. continuo

Expanded text:
Lege, quae data est per Moysen; deinde sub gratia, quae revelata est per primum Mediatoris adventum . Quae quidem gratia nec antea defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispensatione velata et occulta. Neque enim antiquorum quicumque justoti fidem salutem potuit invenire, aut vero nisi et illis cognitus fuisset, potuisset nobis per eorum ministerium alias apertius, alias occult: quia non iustificabitur ex lege omnis caro coram deo. potest enim fieri coram hominibus, non autem coram illo qui cordis ipsius et intimae uoluntatis inspector est, ubi uidet, etiamsi aliud faciat qui legem timet, quid tamen mallet facere, si liceret. ac ne quisquam putaret hic apostolum ea lege dixisse neminem iustificari, quae in sacramentis ueteribus multa continet figurata praecepta, unde etiam ipsa est circumcisio carnis, quam die octauo accipere paruuli iussi sunt, continuo
Abbreviated transcription (Latin):
hereditatem regnum celoꝵ. In ipso homine accepit
resurrectionem & uita et̾nam. In ipso homine accepit.
in uerbo autẽ ñ accepit: qr incommutabilit̾ manetab
eterno in et̃num. Quia gͦ accepit resurrectionem &
uitã et̾nã caro illa. qua resurrext & uiuificata ascen¬
dit in cȩlum: hoc nobis ꝓmissum ẽ. Ipsam hcredita¬
tem expectamus uitam et̃nã. Adhuc enĩ ñ totũ corpus
accepit. Quia caput in celo ẽ: m̃bra adhuc ĩ t̾ra sunt.
Nec caput solum accepturũ ẽ bereditatẽ: & corpꝰ relin¬
quetur. T otus xꝑc accepturus ẽ hereditatem. T̃ otus
scdm̃ hominem: id est caput & corpus. M embra gͦ
xꝑi sumus: sꝑent hereditatẽ. Quia cum ista omnia
transierint: hoc bonũ accepturi sumus qd̾ ñ transibit:
& hoc malu euasuri qd̃ ñ transibit. Hereditas in
qua coheredes xꝑi sumus ñ minuitur multitudi¬
ne filioꝵ: nec fit angustior numerositate coheredĩ.

Expanded text:
haereditatem regnum coelorum. In ipso homine accepit haereditatem regnum coelorum. In ipso homine accepit resurrectionem et vitam aeternam, in ipso homine accepit: in Verbo autem non accepit; quia incommutabiliter manet ab aeterno in aeternum. Quia ergo accepit resurrectionem et vitam aeternam caro illa, quae resurrexit et vivificata ascendit in coelum, hoc nobis promissum est. Ipsam haereditatem exspectamus, vitam aeternam. Adhuc enim non totum corpus accepit; quia caput in coelo est, membra adhuc in terra sunt: nec caput solum accepturum est haereditatem, et corpus relinquetur: totus Christus accepturus est haereditatem; totus secundum hominem, id est caput et corpus. Membra ergo Christi sumus, speremus haereditatem: quia cum omnia ista transierint, hoc bonum accepturi sumus quod non transibit, et hoc malum evasuri quod non transibit; aequa cohaeredes Christi sumus, non minuitur multitudine filiorum, nec fit angustior numerositate cohaeredum:
Abbreviated transcription (Latin):
iustoꝵ. talis ẽ uia sc̃oꝵ. tenentiũ dm̃ patrem. tenenti.¬
um eccłiam matrem. N ec illum parentẽ: nec istã offen¬
dentes. S ed in amore utriusq parentis uiuentes. &
ad hereditatem et̃nã ꝓꝑantes. Non leso patre. ñ
tes nos genuerant ad mortem: duo parentes nos genti¬
erunt ad uitam. Parentes qui nos genuerunt. admor¬
tẽ: ada ẽ & eua. P arentes qui nos genuerunt ad uit̾a:¬
xꝑc ẽ & eccłia. N ati sumus certe ut moriamur. P re¬
cessores genuerunt sibi successores. N unquid genu¬
erunt sibi cum quib hic semꝑ uiuant: Sed tanqũa
decessuri qui illis succederent genuerunt sibi. P s̃
autẽ pater & mat̾ eccłia. ñ ad hoc generant. G enerant
autem ad uitam etnam: qr & ipsi et̃ni sunt. Et habe¬
mus hereditatẽ ꝓmissamta xꝑo: uita et̃nã. Scd̾m
qd̾ uerbum caro factum ẽ & habitauit in nobis. nu¬
tritus creuit. passus. mortuus. & resuscitatus accepit

Expanded text:
justorum, talis est via sanctorum tenentium Deum Patrem, tenentijustorum, talis est via sanctorum tenentium Deum Patrem, tenentium Ecclesiam matrem, nec illum parentem, nec istam offendentes, sed in amore utriusque parentis viventes, et ad haereditatem aeternam properantes, non laeso patre, non tes nos genuerunt ad mortem, duo parentes nos genuerunt ad vitam. Parentes qui nos genuerunt ad mortem, Adam est et Eva; parentes qui nos genuerunt ad vitaes, quomodo nati sumus? Certe ut moriamur. Praecessores genuerunt sibi successores: numquid genuerunt sibi cum quibus hic semper vivant? Sed tanquam decessuri, qui illis succederent, genuerunt sibi. Deus autem pater et mater Ecclesia, non ad hoc generant: generant autem ad vitam aeternam, quia et ipsi aeterni sunt. Et habemus haereditatem promissam a Christo vitam aeternam. Secundum quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis , nutritus crevit, passus, mortuus et resuscitatus accepit
Abbreviated transcription (Latin):
tur pat in eniginate. & idẽ ipse fit hereditas cũ facie
ad faciem possidetur. N on qr in se moritur: sedĩꝑ.¬
fecta in eum nr̃a uisio ꝑfecta uisione ꝑmit᷑. Et
tñ nisulla prior nos nutriret. ad aliam plenissimã
& euidentissimã non efficeremur idonei. Qd si etiam
enim nos coheredes ẽẽ eius possumus nisi & ipse heres
sit: in corpore suo intelligatur heres. id ẽ in eccłia.
Cuius coheredes sumus qũauis ex nobis constet: qũe¬
admodum filii eius matris dicimur. quamuis ex no¬
bis constet. Sed rursum queri potest cuius morte fac de¬
ti simus etiam nos hereditas dei scdm illud. dabo łͥ genteᷤ
hereditatem tuam: nisi forte huius mundi. quo prius
tanquam dũante tenebamur. post autem cũ dicimus.
mundus mͥ crucifixusẽ & ego mundus: possideat nos
xꝑc mortuo illo qui nos possidebat. cum ei renuntia¬
mus. morimurq illi. & ipse nobis. Talis ẽ eñ uia¬

Expanded text:
tur Pater in aenigmate: et idem ipse fit haereditas, cum facie tur Pater in aenigmate: et idem ipse fit haereditas, cum facie ad faciem possidetur. Non quia ipse moritur, sed imperfecta in eum nostra visio perfecta visione perimitur. Et tamen nisi illa prior nos nutriret, ad aliam plenissimam et evidentissimam non efficeremur idonei. Quod si etiam enim cohaeredes ejus esse possumus, nisi et ipse haeres sit, in corpore suo intelligatur haeres, id est in Ecclesia. Cujus cohaeredes sumus, quamvis ex nobis constet, quemadmodum filii ejus matris dicimur, quamvis ex nobis constet. Sed rursum quaeri potest cujus morte simus nos etiam haereditas Dei, secundum illud: Et dabo tibi gentes in haereditatem , nisi forte hujus mundi, quo prius tanquam dominante tenebamur. Post autem cum dicimus: Mundus mihi crucifixus est et ego mundo , possidet nos Christus, mortuo illo qui nos possidebat, cum ei renuntiamus, morimurque illi et ipse nobis. Si tamen
Abbreviated transcription (Latin):
testatus ẽ dicens. pacem meã do uobis: pacem meã relin-¬
quo uobis. Eoheredes autem eus efficimur: cũ ĩ fine
scłi absorbebitur moos in uictoria. T unc enĩ similes
ei erimus: qm̃ uidebimꝰ eum sicutiẽ. Quã heredita¬
tẽ ñ eius patris morte adipiscimur. qui mori ñ potest:
quandoquidem ipse sit hereditas nr̃a. scd̾m illud qd̃
scriptum ẽ dñs pars hereditatis meȩ. sed qm̃ cũ uocati
sumus adhuc pariuili. & ad sꝑualia contẽplanda mi¬
nus idonei usq ad humillimas nr̃as cogitationes se
Amisccłia diuina porrerit: ut quom̃cunq cernere nite¬
remur: qd ñ euident̃ atq ꝑspicue cernebamus. idipsũ
moritur: qd̃ in eniginate cernebamus. cum facie ad fa-¬
ciem cernere cepimus. E onuenient̃ gͦ d̃r moriturum.
cẽ qd̃ auferetur. Eum autem uenerit qd̾ ꝑfectum ẽ:
auferetur qd̃ exparte ẽ. It a nobis quodamin mori¬

Expanded text:
testatus est dicens, Pacem meam do vobis, pacem relintestatus est dicens, Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis . Cohaersaeculi absorbebitur mors in victoria . « Tunc enim similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . » Quam haereditatem non ejus patris morte adipiscimur, qui mori non potest; quoniam quidem ipse sit haereditas nostra, secundum illud, quod scriptum est, Dominus pars haereditatis meae : sed quoniam, cum vocati sumus adhuc parvuli, et ad spiritualia contemplanda minus idonei, usque ad humillimas nostras cogitationes se divina miseratio porrexit, ut quomodocumque cernere niteremur, quod non evidenter atque perspicue cernebamus, idipsum moritur quod in aenigmate cernebamus, cum facie ad faciem cernere coeperimus. Convenienter ergo dicitur moriturum quod auferetur: Cum autem venerit quod perfectud ex parte est . » Ita nobis quodammodo mori
Abbreviated transcription (Latin):
bere coheredes: qr hereditas eius ñ fit angusta simul¬
ti possederint. Illi ipsi cerce illo possidente fiunt he¬
reditas ipsius: & ille uicissim fit hereditas ipsoꝵ. Au¬
di quomͦ ipsi fiant hereditas ipsius. Dñs dixit adme
filius meus es tu: ego hodie genuite. Postula ame &
dabo tibi gentes hereditatẽ tuam. Ille quomͦ fit hereditas
eoꝵ: Dicit in psalmo. Dñs pars hereditatis mee & calicis
mei. ut nos illum possideamus: & ipse nos possideat. Ille
possideamus sicut lucem. Sicut apłs ad hebreos dicit
testam̃tum testatoris morte firmatur. P ropt̾ea mortuo
similitudo uetus testam̃tum erat. in quo mors testatoris
ꝑ uictimã p̃figurabatur. Si gͦ queratur quomͦ simus
dei cum etiam hereditas morte decessoris firma teneatur
quidem mortuo factos nos ẽẽ heredes. qm̃ filii etiã eiꝰ
dicti sumus. Non enim ieuinant inquit filii sponsi
qũadui cum illis ẽ sponsus. Heredes gͦ dicimur. qr

Expanded text:
bere cohaeredes; quia haereditas ejus non fit angusta, si mulbere cohaeredes; quia haereditas ejus non fit angusta, si multi possederint. Illi ipsi certe illo possidente fiunt haereditas ipsius, et ipse vicissim fit haereditas ipsorum. Audi quomodo ipsi fiant haereditas ipsius: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu; ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Ille quomodo fit haereditas eorum? Dicit in Psalmo: Dominus pars haereditatis meae et calicis mei . Et nos illum possideamus, et ipse nos possideat: ille possideamus sicut lucem. Quid erTestamentum testatoris morte firmatur : propterea mortuo similitudo vetus testamentum erat, in quo mors testatoris per victimam praefigurabatur. Si ergo quaeratur quomodo simus Dei ; cum etiam haereditas morte decessoris firma teneatur, quidem mortuo factos nos esse haeredes, quoniam filii ejus etiam dicti sumus. Non jejunant, inquit, filii sponsi, quamdiu cum illis est sponsus . Haeredes ergo ejus dicimur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
habent codices greci. Uelle adiacet mͥ. ꝑficere autem ñ.¬
id est michi adiacet facere bonum. Quia facere bonũ
ẽ. post concupiscentias non ire. ꝑficere autem bonũ ẽ ñ
rint ꝑacta etate adoptant sibi. & uoluntate faciunt
qd natura non potuerunt. H oc faciunt homines.
Si autem aliquis habeat filium unicum. gaudet ad
illum magis. qr solus omnia possessurus ẽ: &̃ ñ habebit
qui cum eo diuidant hereditatem & pauꝑior remane¬
at. N on sic ds̃. Q nicum eundẽ ipsum quem genu¬
erat. & ꝑ quem cuncta creauerat misit in hunc mun¬
dum. ut ñ eẽt unus sed fr̃s haberet adoptatos. Non
enĩ nos nati sumus de deo quomͦ ille unigenitus: sed
adoptati ꝑ gr̃am ipsius. Ille enĩ uenit uingenitus.
soluere peccata. Suib peccatis implicabamur. ne ad¬
optaret nos ꝓpter impedim̃tum eon. Quos s fr̃s facere
uo lebat: ipse soluit & fecit coheredes. Sic enĩ dicit apłs

Expanded text:
habent codices graeci: uelle adiacet mihi, perficere autem habent codices graeci: uelle adiacet mihi, perficere autem ait facere, sed perficere bonum. Quia facere bonum, est post concupiscentias non ire. Perficere autem bonum, est non rint, peracta aetate adoptant sibi; et voluntate faciunt quod natura non potuerunt: hoc faciunt homines. Si autem aliquis habeat filium unicum, gaudet ad illum magis; quia solus omnia possessurus est, et non habebit qui cum eo dividat haereditatem, ut pauperior remaneat. Non sic Deus: Unicum eumdem ipsum quem genuerat, et per quem cuncta creaverat, misit in hunc mundum, ut non esset unus, sed fratres haberet adoptatos. Non enim nos nati sumus de Deo, quomodo ille Unigenitus, sed adoptati per gratiam ipsius. Ille enim venit Unigenitus solvere peccata, quibus peccatis implicabamur, ne adoptaret nos propter impedimentum eorum: quos sibi fratres facere volebat, ipse solvit, et fecit cohaeredes. Sic enim dicit Apost
Abbreviated transcription (Latin):
seruiente libidines continentur. & bonum fit: cum id qd̃
male libet uincente bona delectatione non fit. S boni
ꝑfectio non impletur. quadiu legi peccati carne seriuien¬
te libido illicit. Et quamuis contineatur. tñ mouẽt. Erit
Non enim opus eẽt ut contineretur. nisi moueret᷑ frit
quandoq etiam ꝑfectio boni: quando consumptio mali.
Illud summũ: hoc erit nullum. Qđ si in ista mortalitate
sꝑandum putamus: fallimur. Tunc enim erit quando
mors non erit: & ibi erit ubi uita et̃na erit. In illo
enim scło & in illo regno erit bonum summ̃ũ. & malũ
nullum. Quando erit & ubi erit sapientie amor summsꝰ.
ꝑficientur. quando ita spui caro consenserit. ut aduersus
eum etiam ipsa non concupiscat. Hoc enim uolumus.
cum ꝑfectionem iusticiȩ concupiscimꝰ. hoc intentione
ñ intermissa uelle debemus. S qr id ꝑficere in ista
corruptibili carne non possumus. ideo dixit. Uelle ad

Expanded text:
seruiente libidines continentur. et bonum fit, cum id, quod seruiente libidines continentur. et bonum fit, cum id, quod male libet, uincente bona delectatione non fit; sed boni perfectio non inpletur, quamdiu legi peccati carne seruiente libido inlicit et quamuis contineatur, tamen mouetur. non enim opus esset ut contineretur, si non moueretur. erit quandoque etiam perfectio boni, quando consumptio mali: illud summum, hoc erit nullum. quod si in ista mortalitate sperandum putamus, fallimur. tunc enim erit, quando mors non erit; et ibi erit, ubi uita aeterna erit. in illo enim saeculo et in illo regno erit bonum summum, malum nullum, quando erit et ubi erit sapientiae amor summus, perficientur, quando ita spiritui caro consenserit, ut aduersus eum etiam ipsa non concupiscat. hoc enim uolumus, cum perfectionem iustitiae concupiscimus; hoc intentione non intermissa uelle debemus. sed quia id perficere in ista corruptibili carne non possumus, ideo dixit ad Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
illic habendo quos habere nolebat. & tñ habebat.
S eis non consentiendo m̃te seruiebat legi dei. & te¬
nebat m̃bra ne fierent arma peccati. Sunt gͦ in nob̾
desideria mala: quib non consentiendo ñ uiumꝰ
male. Sunt in nobis concupiscentiȩ peccator. qͥb
non obediendo non ꝑficimus malum. s eas ha-¬
bendo ñcdum ꝑficimiꝰ bonum. Utrimq ostendit apłs.
Nec bonum hic ꝑfici ubi malum sic concupiscit.
nec malũ hic ꝑfici. qͥndo tali concupiscentie ñ obe¬
ditur. Pilud quippe ostendit ubi ait. Uelle adiacet mͥ.
ꝑficere autem bonũ non. H oc uͦ ubiait. Sꝑu ambula.¬
te: s concupiscentias carnis ne ꝑfeceritis. neq enim ibi
dieit. non sibi adiacere facere bonum s ꝑficere. neq bic
dieit concupiscentias carnis ne habueritis. s ne ꝑfeceri¬
tis. Fuint itaq in nobis concupiscentiȩ malȩ. quando
id qd̃ non licet. libet. S non ꝑficiuntur. cũ legi dei m̃te

Expanded text:
illic habendo, quos habere nolebat et tamen habebat. illic habendo, quos habere nolebat et tamen habebat. sed eis non consentiendo mente seruiebat legi dei et tenebat membra, ne fierent arma peccati. Sunt ergo in nobis desideria mala, quibus non consentiendo non uiuimus male; sunt in nobis concupiscentiae peccatorum, quibus non oboediendo non perficimus malum, sed eas habendo nondum perficimus bonum. utrumque ostendit apostolus, nec bonum hic perfici, ubi malum sic concupiscitur. nec malum hic perfici, quando tali concupiscentiae non oboeditur. illud quippe ostendit, ubi ait: uelle adiacet mihi, perficere autem bonum non; hoc uero, ubi ait: spiritu ambulate et concupiscentias carnis ne perfeceritis. neque enim ibi dicit non sibi adiacere facere bonum, sed perficere; neque hic dicit: concupiscentias carnis ne habueritis, sed ne perfeceritis. fiunt itaque in nobis concupiscentiae malae, quando id quod non licet libet; sed non perficiuntur, cum legi dei mente
Abbreviated transcription (Latin):
habitat in m̃bris eius. nulla erit. Scio inquit qr ñ¬
habitat in me hoc ẽ in carne mea. bonũ. Hoc utiq
ait. qr uicium carnis in re bona ñ ẽ bonum. Qd̃ cũ
ẽẽ destiterit. caro erit: s iam uiciata uel uiciosa ñ
erit. Quã tñ ad nr̃am ꝑtinere naturam idẽ doctor
ostendit. prius dicendo. Scio q non habitat in me.
Qd ut exponeret addidit. hoc ẽ in carne mea bonum.
Se itaq dicit ẽẽ carnem suã. Nongͦ ipsa ẽ immica.
Nam & quando eius uiciis resistitur ip̃sa amatur: qi
ipsa curatur. Nemo enim unquam carnẽ suã odio
habet. sicut ipse apłs dicit. & alio loco ait. Igitur ipse
ego m̃te seriuo legi dei: carne autem legi peccati. Au¬
diant qui aures habent. Igitur ipse ego. Ego m̃te.
ego carne. S m̃te seruio legi dei. carne autẽ legi peccati.
Quom̾ carne legi peccati: N unquid concupiscentie
consentiendo carnali: Absit S motus desiderioꝵ

Expanded text:
habitat in membris eius nulla erit. non erhabitat in membris eius nulla erit. non erhabitat in me, hoc est in carne mea, bonum. hoc utique ait, quia uitium carnis in re bona non est bonum: quod cum esse destiterit, caro erit, sed iam uitiata uel uitiosa non erit. quam tamen ad nostram pertinere naturam idem doctor ostendit prius dicendo: scio, quia non habitat in me, quod ut exponeret, addidit: hoc est in carne mea. bonum. se itaque dicit esse carnem suam. non ergo ipsa est inimica nostra; et quando eius uitiis resistitur, ipsa amatur, quia ipsa curatur. nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sicut ipse apostolus dicit. et alio loco ait: igitur ipse ego mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. audiant qui aures habent: igitur ipse ego, ego mente, ego carne; sed mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. quo modo carne legi peccati? numquid concupiscentiae consentiendo carnali? absit; sed motus desideriorum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ coneupiscere. & lex dicit non concupisoes. In hoc
qm̃ uult qd̾ & lex uult: ꝓculdubio consentit legi.
Concupiscit tñ: qr non ẽ sine peccato. S iam ñ ipse
oꝑatur illudd. s id qd̃ in illo habitat peccatum. Seit¬
enim qr non habitat in carne eius bonum: ubi habi¬
tat peccatum. S ñ ei consentiendo uiuit ex fide. qr
inuocat dm̃ ut adiuuetur pugnans contra peccatum.
Qd̃ ut omnino ibi non sit: adiacet ei uelle: s ꝑficere
bonum facit. Et in eo qd̃ odit. concupiscentiam suã:
bonum facit. Et in eo qd̃ elemosinas facere ñ cessat:
bonum facit. Et in eo qd̃ illi qui in eum peccat. ig¬
noscit: bonum facit. Et in eo qd̃ petit dimitti sibi de-¬
bita sua. & ueraciter dicit qd̃ dimittit etiam ipse debi¬
torib suis. & orat ne inferatur in temptationẽ. s libe.¬
retur a malo. bonu facit. Et tñ ꝑficere bonum non
adiacet. Qd̃ tunc erit. quando concupiscentia illa qͦ

Expanded text:
non concupiscere et lex dicit: non concupisces. in hoc non concupiscere et lex dicit: non concupisces. in hoc quoniam uult quod et lex uult, procul dubio consentit legi; concupiscit tamen quia non est sine peccato, sed iam non ipse operatur illud, sed id quod in illo habitat peccatum. ienim quia non habitat in carne eius bonum, ubi habitat peccatum; sed non ei consentiendo uiuit ex fide, quia inuocat deum, ut adiuuetur pugnans contra peccatum. quod ut omnino ibi non sit, adiacet ei uelle, sed perficere bonum facit, et in eo quod odit concupiscentiam suam, bonum facit: et in eo quod elemosynas facere non cessat, bonum facit; et in eo quod illi qui in eum peccat ignoscit, bonum facit; et in eo quod petit dimitti sibi debita sua et ueraciter dicit quod dimittit etiam ipse debitoribus suis et orat, ne inferatur in temptationem, sed liberetur a malo, bonum facit. ei tamen perficere bonum non adiacet, quod tunc erit, quando concupiscentia illa quae
Abbreviated transcription (Latin):
nisi lex diceret non concupisces. non utiq ait cuius rei
concupiscentiam uel quid non concupisces. certum ẽ
enim ñ intelligi cum ita dicitur. nͥ malã concupiscen¬
tiam. Non enim quod uolo facio bonum. s qd̃ odi
malum hoc ago. Bonumẽ enim non concupisc̾e.¬
Et hoc bonum uult iustus. qui ex fide uiuit. Et tñ
facit qd̾ odit. qr concupiscit: quamuis post concupi¬
scentias suas non eat. Qd̃ si fecerit. tunc uere
ipse fecit. ut cedat. ut consentiat. ut desiderio peccati
obediat. Cum uͦ non sinit regnare peccatũ in suo
mortali corpore ad obediendũ desideriis eius. nec ex¬
hibet m̃bra sua arma iniquitatis peccato: in est quidẽ
peccatum. in m̃bris eius. s non regnat. qr non obedit᷑
desideriis eius. Et ideo dum qd̾ non uult agit. id est ñ
uult concupiscere. & concupiscit: consentit legi q̃m bo¬
na ẽ. Hocenim uult & ipse qd̾ lex. Quia uult ipse

Expanded text:
nisi Lex diceret, Non concupisces» ; non utique addidit cujus rei nisi Lex diceret, Non concupisces» ; non utique addidit cujus rei concupiscentiam, vel quid non concupisces: certum est enim non intelligi, cum ita dicitur, nisi malam concupiscentimalum hoc ago. Bonum est enim non concupisceret hoc bonum uult iustus, qui ex fide uiuit; et tamen facit quod odit, quia concupiscit, quamuis post concupiscentias suas non eat: quod si fecerit, tunc uere ipse fecit ut cedat. ut consentiat, ut desiderio peccati oboediat. tunc mortali corpore ad oboediendum desideriis eius nec exhibet membra sua arma iniquitatis peccato, inest quidem peccatum in membris eius, sed non regnat, quia non oboeditur desideriis eius. et ideo dum quod non uult agit, id est non uult concupiscere et concupiscit, consentit legi, quia bona est. hoc enim uult et ipse quod lex, quia uult ipse
Abbreviated transcription (Latin):
dit p̃uaricatio que nulla ẽ ubi lex non ẽ. Concu¬
piuit anima mea desiderare iustificationes tuas in
omni tempore. Laudabilis ẽ ista concupiscentia ñ
dampnabilis non de hac dictum ẽ non concupisces.
s de illa qua caro concupiscit aduersus sꝑm. De
hac autem bona concupiscentia qua concupiseit sꝑc
aduersus carñe quere ubi scriptum sit: & inuemes.
concupiscentia itaq sapientiȩ deducit ad regnum.
Et multa alia repuntur bonȩ concupiscentiȩ testi.¬
moma. S hoc sane intest qd ñ tacetur quid con-¬
cupiscatur: quando bona comiemorat᷑ concupiscen¬
tia. Cum autem ñ additur quid concupiscaturs
sola ponitur: non nisi mala intelligitur. Sicut in
hoc qd̾ commemoraui. Concupiscentia itaq sapi¬
entiȩ deducit ad regnũ. Si non adderet sapientie.
nullo mͦ diceret concupiscentia ꝑducit ad regnum.
At uero apłs qd̾ posuit concupiscentiam nesciebam.

Expanded text:
tiam praeuaricatio, quae nulla est ubi lex non est. tiam praeuaricatio, quae nulla est ubi lex non est. pivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore.» Laudabilis est ista concupiscentia, non damnabilis. Non de hac dictum est, «Non concupisces» ; sed de illa qua caro concupiscit adversus spiritum . De hac autem bona concupiscentia qua concupiscit spiritus adversus carnem, quaere ubi scriptum sit; et invenies, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum» : et multa alia reperiuntur bonae concupiscentiae testimonia. Sed hoc sane interest, quod non tacetur quid concupiscatur, quando bona commemoratur concupiscentia: cum autem non additur quid concupiscatur, sed sola ponitur, nonnisi mala intelligitur. Sicut in hoc quod commemoravi, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum;» si non adderet sapientiae, nullo modo diceret, Concupiscentia perducit ad regnum. At vero Apostolus quod posuit, «Concupiscentiam nesciebam,
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ non concupisces. aꝑtissimũ saluberrimũq p̃cep¬
tum ẽ. Qd siquis impleuerit. nullũ habebit om̃ino
peccatum. Nam ideo elegit apłs generale quiddam
quo cuncta complexus ẽ: tanqũa hec eẽt uox legis
ab omni peccato ꝓhibentis qd̾ ait. ñ concupisces. Neq
enim ullum peccatum: nisi concupiscendo cõmittit᷑.
Proinde que hoc p̃cipit:bona & laudabilis lex est.
S ubi sc̃s non adiuuat sꝑc inspirans ꝓ concupiscen¬
tia mala concupiscentiam bonam hoc ẽ caritatẽ dif¬
fundens in cordib nr̃is. ꝓfecto illa lex quanuis bona
auget ꝓhibendo desiderium malum. Sicut aque im¬
petus si in eam partem non cesset influere. uehem̃tior
fit obice opposito. Cuius molem cum euicerit. maiore
cumulo p̃cipitatus uiolentius ꝑ prona ꝓuoluitur.
Nescio quo enim modo hoc ipsum qd concupiscit᷑.
fit iocundius dum uetatur. Et hoc ẽ qd̾ fallit pec¬
catum ꝑ mandatum. & ꝑ illud occidit: cum ẽtiã acce¬

Expanded text:
r, Non concupisces: sed apertissimum saluberrimumque praeceptum est, quod si quis impleverit, nullum habebit omnino peccatum. Nam hoc ideo elegit Apostolus generale quiddam, quo cuncta complexus est, tanquam haec esset vox legis ab omni peccato prohibentis, quod ait, Non concupisces; neque enim ullum peccatum nisi concproinde quae hoc praecipit bona et laudabilis lex est. sed ubi sanctus non adiuuat spiritus inspirans pro concupiscentia mala concupiscentiam bonam, hoc est caritatem diffundens in cordibus nostris, profecto illa lex quamuis bona auget prohibendo desiderium malum, sicut aquae impetus, si in eam partem non cesset influere, uehementior fit obice obposito, cuius molem cum euicerit maiore cumulo praecipitatus uiolentius per prona prouoluitur. nescio quo enim modo hoc ipsum, quod concupiscitur, fit iocundius, dum uetatur. et hoc est quod fallit peccatum per mandatum et per illud occidit, cum accedit e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdidit quos tenebat. Ero quib enim datus ẽ inno¬
cens sanguis: redempti sunt. Et conuersi a captiui.¬
tate: cantant istum psalmũ. Cum conuerterit dñs
captiuitatem syon. facti sumus sicut consolati. Hoc
uoluit dicere. factisumus gaudentes. Quando: Tũ
conuerterit dñs captiuitatem syon. Que fron: ipsa
ua srone In angelis ẽt̃na: in hominib captiua.
Non enim om̃s illius ciuitatis ciues captiui suntr
s qui inde ꝑegrinantur. ipsi captiui sunt. Homo:
ciuis ẽ ierłm. S uenditus sub peccato factus ẽ ꝑe¬

Expanded text:
perdidit quos tenebat. Pro quibus enim datus est innoperdidit quos tenebat. Pro quibus enim datus est innocens sanguis, redempti sunt; et conversi a captivitate, cantant istum psalmum. 3. «Cum converteret» «Dominus captivitatem Sion, facti sumus sicut consolati.» Hoc voluit dicere, Facti sumus gaudentes. Quando? «Cum converteret Dominus captivitatem Sion.» Quae Sion? Ipsava est. In angelis aeterna, in hominibus captiva. Non enim omnes illius civitatis cives captivi sunt, sed qui inde peregrinantur ipsi captivi sunt. Homo cujus est Hierusalem, sed venditus sub peccato, factus pere
Abbreviated transcription (Latin):
uegetatus. Quia p̃ceptum dñi lucidum. illuminans
oculos. Et lex dñi immaculata conuertens animas.
Gr̃a donante peccata. & infundente sꝑm caritatis. quo
& non sit molesta.& sit etiam iocunda iusticia¬
mͥ autem facti fuimus captiui. obliti fuimus. s pscrip¬
turam cõmemoramur: paulum ipsum apłm int̾rogemꝰ.
mus captiur: qr uenundati sumus sub peccato. Quis
nos uendidit: Nos ipsi. qui consensimus seductori.
Uendere nos potuimus. redimere nos non possumꝰ.
Uendidimus nos consensione peccati: redimimur in
fide usticiȩ. Sanguis enim innocens datus ẽ ꝓ nob̾.
ut redimeremur. Quencunq sanguinem diabolus
fudit. ꝑsequendo iustos. iustoꝵ quidem sanguinẽ
fudit ꝓph̃arum. patrum nr̃oꝵ. iustor sanguinem
fudit & martyrum. tñ om̃s de ꝓpagine pecrati ue¬
nientes. Unum sanguinem fudit. eius qui non
iustificatus. s iustus natus ẽ. Illo sanguine fuso.

Expanded text:
vegetatus: quia praeceptum Domini lucidum est illuminans vegetatus: quia praeceptum Domini lucidum est illuminans oculos, et lex Domini immaculata convertens animas ; gratia donante peccata, et infundente spiritum charitatis, quo et non sit molesta, et sit etiam jucunda justitia autem facti sumus captivi, obliti fuimus, sed per Scripturam commemoramur: Paulum ipsum Apostolum interrogemus; mus captivi, quia venundati sumus sub peccato. Quis nos vendidit? Nos ipsi, qui consensimus seductori. Vendere nos potuimus, redimere nos non possumus. Vendidimus nos consensione peccati, redimimur in fide justitiae. Sanguis enim innocens datus est pro nobis, ut redimeremur. Quemcumque sanguinem ille fudit persequendo justos, qualem sangfudit; Prophetarum, patrum nostrorum, justorum sanguinem fudit et martyrum: tamen omnes de propagine peccati venientes. Unum sanguinem fudit ejus qui non justificatus, sed justus natus est: illo sanguine fuso,
Abbreviated transcription (Latin):
sol semꝑ ẽ bonus. qi omnis creatura dei bona ẽ: siue
dolentib oculis noceat. siue sa nos muleat. Proinide
qd̃ ẽ oculis sanitas ad uidendum solem. hocẽ gr̃a m̃ti¬
b ad implendam legem. Et sicut oculi sani non
solis delectationi moriuntur. s illis ictib aspis radi¬
orum quib reuerberati indensiores tenebras pelle.¬
bantur: sic anima que ꝑ caritatem sꝑc salua facta
quam lex ꝑ litteram cum gr̃a defuit. faciebat. Itaq
de illa utrunq dĩ. & bona ẽ lex siquis ea legitimeutat᷑.
& qd̾ sequitur scientes hoc qr iusto non ẽ lex posita.
Quia non opus habet terrente littera: que
delectat ipsa iusticia. Deinde subiungit eausa
curita sit : Scimus enim inquit q lex sꝑualis est.
ego autem carnalis sum. In quo satis ostendit ñ
id ẽ quantomagis & ipse in sꝑualem surgit affectum.
tanto magis eam implet. qr tantomagis ea delectatur:
iam non sub eius nomine afflctus: s in eius lumme

Expanded text:
sol semper est bonus, quia omnis creatura dei bona est, siue sol semper est bonus, quia omnis creatura dei bona est, siue dolentibus oculis noceat, siue sanos mulceat. proinde quod est oculis sanitas ad uidendum solem, hoc est gratia mentibus ad inplendam legem. et sicut oculi sani non solis delectationi moriuntur, sed illis ictibus asperis radiorum, quibus reuerberati in densiores tenebras pellebquam lex per litteram, cum gratia defuit, faciebat. Itaque de illa utrumque dicitur, et, Bona est lex, si quis ea legitime utatur; et quod sequitur: sciens hoc, quia iusto lex non est posita, quia non opus habet terrente littera, quem delectat ipsa iustitia. Haec sponsa cur ita sit: Scimus enim, inquit, quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum. In quo satis ostendit non id est, quanto magis et ipse in spiritualem surgit affectum, tanto eam magis implet; quia tanto magis ea delectatur, jam non sub ejus onere afflictus, sed ejus lumine
Abbreviated transcription (Latin):
si elaudicatio non potest. Tolle claudicationẽ. ꝙ uide¬
bis rectam ambulationẽ. S quandi claudicatioẽ. ñ
potest. Sic quandui prudentia carnis ẽ: non potest.
quasi mnimiea ista possit ledere dm̃. Resiftendo ii¬
mica ẽ. non nocenclo. Illi autem nocet in quo ẽ pru¬
dentia. carnis. Quia uiciũ ẽ nature nocet. in qua na.¬
tura inest. Medicina autem ideo inuenta ẽ: ut pel u u¬
latur uicium. & natura sanetur. Uenit gͦ saluator
ad genus humanum. Nullum sanum inuentt ado
mali. quasi de hoc apłi testimonio errorem suum
existimant: ad uiuari: & putant quasi naturaliter
datum. qr dictum ẽ: non potest inimica in dm̃. legi
emim dei non ẽ subiecta. neq enm potest. Et non
attenderunt non de carne dictum ẽẽ non potest
oꝑatum ẽ mortem. Ergo lex semꝑ bona ẽ. Siue ob¬
sit inanib gr̃a. siue ꝓsit plenis gr̃a: semꝑ ẽ bona. Sic̃

Expanded text:
sed claudicatio non potest. Tolle claudicationem, et videsed claudicatio non potest. Tolle claudicationem, et videbis rectam ambulationem. Sed quamdiu claudicatio est, non potest: sic quamdiu prudentia carnis est, non potest. quasi inimica ista possit laedere Deum. Resistendo inimica est, non occidendo. Illi autem nocet, in quo est prudentia carnis: quia vitium naturae nocet, in qua natura inest. Medicina autem ideo inventa est, ut pellatur vitium, et sanetur natura. Venit ergo Salvator ad genus humanum, nullum sanum invenit, idemali, aliquantum de hoc Apostoli testimonio errorem suum existimant adjuvari, et putant quasi naturaliter dictum, quia dictum est, non potest, inimica est in Deum: Legi enim Dei non est subjecta, neque enim potest: et non attenderunt non de carne dictum esse, non potestoperatum est mortem. ergo lex semper bona est, siue obsit inanibus gratia, siue prosit plenis gratia, semper est bona, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
res sarnalib concupiscentis consentire. Quid est
cu piscentus carnis non obedire. Sic gͦ implecur in
nobis lex impłetur in nobis iusticia dei. Modo inte¬
rim impletur: post concupiscentias tuas ñ eas. Q eqͥo
enim illa coneupiscentia carnis egit in nobis p̃teritoꝵ
peceatoꝵ: siue in factis. siue in dictis. siue in cogitatio¬
nib: totum delecum est saero baptismate. O m̃ia de.¬
bita delera sunt una inclulgentia. Restat gͦ cumcar-¬
ne consuctus. Quia deleta ẽ iniquitas: s manet insir¬
tia enim carnis morsẽ. Prudentia autem sꝑs uita &
par. Prudentia enim carnis immica ẽ in dm̃. legi enĩ
dei non ẽ subiecta. neq enim potest. Quid ẽ neq enĩ
poteste Non homo non potest. Non anima non
potest. N on deniq ipsa caro qi dei ẽ ereatura. non
potest. d prudentia carnis non potest. Uicium ñ pocest
non natura. Quo mͦ si diceres. Claudicatio recte am¬
bulationi non ẽ subiecta. neq enim potest Pes potest

Expanded text:
re? Carnalibus concupiscentiis consentire. Quid est,cupiscentiis carnis non obedire. Sic ergo impletur in nobis lex, impletur in nobis justitia Dei. Modo interim impletur, Post concupiscentias tuas non eas . Poenim illa concupiscentia carnis egit in nobis praeteritorum peccatorum, sive in factis, sive in dictis, sive in cogitationibus; totum deletum est sacro Baptismate: omnia debita delevit una indulgentia. Restat ergo cum carne conflictus: quia deleta est iniquitas, sed manet infirnim carnis mors est: prudentia autem spiritus vita et pax. Prudentia enim carnis inimica in Deum. Legi enim Dei non est subjecta: neque enim potest. Quid est, neque enim potest? Non homo non potest, non anima non potest, non denique ipsa caro, quia Dei creatura, non potest: sed prudentia carnis non potest, vitium non potest, non natura. Quomodo si diceres, Claudicatio rectae ambulationi non est subjecta: neque enim potest. Pes potest,
Abbreviated transcription (Latin):
tiam sꝑualis hominis iamq sub gr̃a constituti
mortuoꝵ. & ꝓpter ipsam carnis concupiscentiã cum
qua ita confligunt scĩ non ei consenfientes ad ma.¬
lum. ut tñ eius motib quib repugnantib resistunt
non careant in hac uita. Non eos autẽ habe¬
bunt in illa ubi absorbebitur mors in uictoria: Ep̃t
hanc itaq concupiscentiam motusq ipsos quib ita
resistitur ut tñ sint in nobis: potest quisq sc̃s iam
sub gr̃a positus dicere ista omnia. Qd̾ enim opor¬
ait. ignoro. Non ita dictum ẽ ignoro: quasi peccare
se nesciat. Nam cont̾rium erit qd̃ dixit. s peccatũ
ut appareat peccatum: ꝑ bonum mͥ oꝑatum ẽ
mortem. Et illud suꝑius. S peccatum ñ cognoui.
nisi ꝑ legem. Quo mͦ enim apparet. aut quomodo
ẽ impiis non noui uos. Neq enim aliquid deum
latet. quando uultus dñi suꝑ facientes mala ut ꝑ¬
dat de terra memoriam eoꝵ. S peccatum inquit¬

Expanded text:
tiam spiritalis hominis iamque sub gratia constituti mortuorum, et propter ipsam carnis concupiscentiam, cum qua ita confligunt sancti non ei consentientes ad malum, ut tamen eis motibus, quibus repugnantibus resistunt, non careant in hac uita. non eos autem habebunt in illa, ubi absorbebitur mors in uictoriam. propter hanc itaque concupiscentiam motusque ipsius, quibus ita resistitur, ut tamen sint in nobis, potest quisque sanctus iam sub gratia positus dicere ista omnia, quae ait, ignoro. Non ita hic dictum est, ignoro, quasi peccare se nesciat. Nam contrarium erit quod dixit, Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem; et illud superius, Sed peccatum non cognovi, nisi per legem. Quomodo enim apparet, aut quomodo urus est Dominus impiis, Non novi vos . Neque enim aliquid Deum latet, quando vultus Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum . Sed dicimur aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
tum concupiscendo nec tñ illicite concupiscentie ma¬
ẽ nunc hus qui sunt in xꝑo ih̃u. Hiis qui sunt in
carne condempnatio ẽ: hiis qui sunt in xꝑo ih̃u nul¬
la conddempnatio ẽ. Ne purares hoc postea futur̃u.
ideo addidit nunc. Postea illud expecta. ut nec con¬
cu piscentia sit in te cont̃ quam contendas: qi nec ipsa

Expanded text:
tum concupiscendo, nec tamen illicitae concupiscentiae matum concupiscendo, nec tamen illicitae concupiscentiae maest nunc his qui sunt in Christo Jesu . His qui sunt in carne condemnatio est: his qui sunt in Christo Jesu nulla condemnatio est. Ne putares hoc postea futurum, ideo addidit, nunc. Postea illud exspecta, ut nec concupiscentia sit in te, contra quam contendas, cum qua
Abbreviated transcription (Latin):
seruio legi dei: carne autem legi peccati. In qua con¬
dixerat. iam ñ ego oꝑor illud. s qd̾ in me habitat
peccatum. qr non m̃te oꝑabatur consentiendo: s carne
concupiscendo. Hoc enim peccati nomine apellat
unde oriintur cuncta peccata. id ẽ ex carnali con¬
cupiscentia. Quicqͥs enim ẽ peccatoꝵ in dictis. in
factis. in cogitationib ñ exoriunt᷑ nͥ mala cupidi¬
tate. non exoriuntur nisi ex illicita delectatione. Buic
ꝙͦ illicite delectationi si resistamus. si ñ consentiamꝰ.
in nr̃o mortali corpore. Peccatum enim ante regñu
ꝑdutr & sic ꝑtt. I n hac gͦ uita quantum ad scõs atti.¬
net regnum ꝑdit: in alia ꝑit. Hic eni regnum ꝑdit.
quando post concupiscentas nr̃as ñ imus. Ibi autẽ
ꝑit. quando dicetur: ubi ẽ contentio tua: frgo cum¬
dixisset apłs m̃te seruio legi dei. carne autẽ legi pec¬
cati. ñ dando m̃ bra cõmittendis iniquitatib. s tan¬

Expanded text:
servio legi Dei, carne autem legi peccati. In qua conservio legi Dei, carne autem legi peccati. In qua conm non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum ; quia non mente operabatur consentiendo, sed carne concupiscendo. Hoc enim peccati nomine appellat, unde oriuntur cuncta peccata, id est, ex carnali concupiscentia. Quidquid enim est peccatorum in dictis, in factis, in cogitationibus, non exoriuntur nisi ex mala cupiditate, non exoriuntur nisi ex illicita delectatione. Huic ergo illicitae delectationi si resistamus, si non consentiamusin nostro mortali corpore. Peccatum enim ante regnum perdit, et sic perit. In hac ergo vita, quantum ad sanctos attinet, regnum perdit, in alia perit. Hic enim regnum perdit, quando post concupiscentias nostras non imus: ibi autem perit, quando dicetur, Ubi est, mors, contentio tua? Cdixisset Apostolus, Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati; non dando membra committendis iniquitatibus, sed tan