comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in potestatem diei: lunã & stellas in
potestatem noctis: utiq in intellectu.
Quomodo ergo solus. si hoc ẽ in in¬
tellectu uel in intelligentia. quod est
in sapientia: id ẽ in uerbo unigenito:
An quia trinitas non sunt tres dii.
sed unus ds̃. ad id refertur qđ solus
ds̃ fecit: quia non creaturã ꝑ creatu¬
ram fecit: Sed quid ẽ qui firmauit
terram suꝑ aquas: Obscura enim
quȩstio est: quia terra grauior uidet᷑.
ut non portari aquis. sed aquas poti¬
us portare credatur. De qua re ne
aduersus eos qui se putant ista certis
rationib comperisse. contentiose scri¬
pturas nr̃as defendere uideamur:
siue illud ita. siue ałter sit: habemus
quod de proximo intelligamus.
Terra quȩ habitatur ab hominib
& terrestria continet animalia. quȩ
alio modo in scripturis arida dicit᷑.
sicut scriptũ est appareat arida. E
uocauit ds̃ aridam terram. suꝑ aqͦs
eẽ fundatam: quod aquis circũ flu¬

Expanded text:
in potestatem diei, lunam et stellas in in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis;» utique, «in intellectu?» Quomodo ergo «solus,» si hoc est «in intellectu,» vel «in intelligentia,» quod est «in Sapientia,» id est, in Verbo unigenito? An quia Trinitas non sunt tres dii, sed unus Deus, ad id refertur quod solus Deus fecit, quia non creaturam per creaturam fecit? 7. Sed quid est, «Qui firmavit terram super aquas?» Obscura enim quaestio est; quia terra gravior videtur, ut non portari aquis, sed aquas potius portare credatur. De qua re ne adversus eos qui se putant ista certis rationibus comperisse, contentiose Scripturas nostras defendere videamur; sive illud ita, sive aliter sit, habemus quod de proximo intelligamus, terram quae habitatur ab hominibus et terrestria continet animalia, quae alio modo in Scripturis arida dicitur, sicut scriptum est, «Appareat arida, et vocavit Deus aridam terram» , super aquas esse fundatam, quod aquis circumflu
Abbreviated transcription (Latin):
uersi cogitaremus intelligibiles cȩlos.
& uisibilem terram. E qm̃ sunt etiã
celi uisibiles. commemoratis eorum
luminarib totum cęleste corꝑeum
ut ab ipso factum acciꝑemus am¬
monuit. quanquã id quod ait. qui
fecit celos in intellectu. uel sicut alii
interprȩtati sunt in intelligentia. utrũ
celos intelligibiles significare hoc modo
uoluerit. an suo intellectu. uel
sua intelligentia fecisse cȩlos. hoc est
in sua sapientia. sicut alibi scriptum
est. Omĩa in sapientia fecisti. eo
modo insinuans unigenitũ uerbum:
queri potest. Sed si ita ẽ. ut in suo
intellectu fecisse accipiamus dm̃ celos
Cur tantũ de cęlis hoc ait: cũ om̃ia
in eadem sapientia fecerit: An ibi
tantũ exprimendũ fuit: ut in cȩteris
etiam tacitum posset intelligi : ut iste
sit sensus. Qui fecit celos in intellec¬
tu. qui fundauit terram suꝑ aquas:
ut & hic subaudias in intellectu. Qui
fecit luminaria magna solus. Solem

Expanded text:
versa cogitaremus, intelligibiles coelos versa cogitaremus, intelligibiles coelos et visibilem terram: et quoniam sunt etiam coeli visibiles, commemoratis eorum luminaribus totum coeleste corporeum ut ab ipso factum acciperemus, admonuit. 6. Quanquam id quod ait, «Qui fecit coelos in intellectu,» vel, sicut alii interpretati sunt, «in intelligentia,» utrum coelos intelligibiles significare hoc modo voluerit, an in suo intellectu, vel in sua intelligentia fecisse coelos, hoc est in sua Sapientia, sicut alibi scriptum est, «Omnia in Sapientia fecisti» , eo modo insinuans unigenitum Verbum, quaeri potest. Sed si ita est, ut in suo intellectu fecisse accipiamus Deum coelos, cur tantum de coelis hoc ait, cum omnia in eadem Sapientia fecerit? An ibi tantum exprimendum fuit, ut in caeteris etiam tacitum posset intelligi: ut iste sit sensus, «Qui fecit coelos in intellectu, Qui fundavit terram super aquas;» ut et hic subaudias, «in intellectu: Qui fecit luminaria magna solus, solem
Abbreviated transcription (Latin):
: magna solus: confitemini ei qui fecit
cęlos in intellectu: confimini ei qui fir¬
mauit terram suꝑ aquas: confitemini¬
S ei qui fecit luminaria magna solus.
Cur autẽ confiteamur. in om̃ium uer
homines non facit: Sunt quȩdam
magna quȩ solus ds̃ facit. & ipsa ex¬
sequitur dicens. Qui fecit clos in
intellectui: qui firmauit terram suꝑ
aquas: qui fecit luminaria magna solus.
Ideo & hic addidit solus: quia cȩtera
mirabilia quȩ dicturus ẽ. ꝑ homines
fecerat. Cum enĩ dixisset qui fecit lu¬
minaria magna solus: quȩ sint eadẽ
luminaria secutus aperuit. Solem
in potestatem dici: lunam & stellas
in potestatem noctis. Deinde incipit
dicere. quȩ ꝑ anglos uel homines
fecerit. Qui ꝑcussit egyptum cum
primogenitis eorum: & çȩtera. Uni¬
uersam igitur creaturã: non utiq
ds̃ ꝑ aliquã creaturã. solus fecit. sed.¬
Cuiꝰ creaturȩ quasdã partes excel¬
lentiores cõmemorauit: ex quib uni¬

Expanded text:
 magna solus;» confitemini ei «qui fecit  magna solus;» confitemini ei «qui fecit coelos in intellectu;» confitemini ei «qui firmavit terram super aquas;» confitemini ei «qui fecit luminaria magna solus.» Cur autem confiteamur, in omnium vershomines fecit? Sunt quaedam magna quae solus Deus facit, et ipsa exsequitur dicens, «Qui fecit coelos in intellectu, Qui firmavit terram super aquas, Qui fecit luminaria magna solus:» ideo et hic addidit, «solus.» quia caetera mirabilia quae dicturus est, per homines fecit. Cum enim dixisset, «Qui fecit luminaria magna solus;» quae sint eadem luminaria, secutus aperuit, «Solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis.» Deinde incipit dicere quae per Angelos vel per homines fecerit: «Qui percussit Aegyptum cum primogenitis eorum;» et caetera. Universam igitur creaturam, non utique Deus per aliquam creaturam, sed solus fecit. Cujus creaturae quasdam partes excellentiores commemoravit, ex quibus uni
Abbreviated transcription (Latin):
qui facit mirabilia. grecus habet.
facienti mirabilia. ubi necessario
confitemini subauditur: atq utinã
uel pronomen ad derent. ut dicerent
etiam sic facile intelligeretur. confite¬
mini eẽ subaudiendũ. Nunc uero
ita obscurum factum ẽ: ut qui codi¬
cem grecum siue nescierit inspicere.
siue neglexerit. possit putare. qui fecit
glos. qui firmauit terram. qui fecit
ideo dictum. quasi propter ea ista fe¬
cerit. qm̃ in ȩternum miscdĩa eius:
cũ ad eius miscdiam illi ꝑtineant. qͦs
de miseria liberat: non autẽ ut eius
miscdiȩ fuisse intelligamus facere cȩ¬
lum. & terram & luminaria. cum
illud sit bonitatis eius qui creauit
om̃ia bona ualde. Creauit aut̃ ut
essent om̃ia: hoc uero miscłiȩ ut a
peccatis nr̃is mundet nos. & amiseria
liberet mȩternum: ita ergo nos allo¬
quitur psalmus. Confitemini dõ de¬
 orum. confitemini dño dominorum:
confitemini ei qui facit mirabilia¬

Expanded text:
«Qui fecit mirabilia;» graecus habet, «Qui fecit mirabilia;» graecus habet, «facienti mirabilia»; ubi necessario «Confitemini» subauditur. Atque utinam vel pronomen adderent, ut dicerent,etiam sic facile intelligeretur «Confitemini» esse subaudiendum. Nunc vero ita obscurum factum est, ut qui codicem graecum sive nescierit inspicere, sive neglexerit, possit putare, «Qui fecit coelos, Qui firmavit terram, Qui fecit dia ejus,» ideo dictum, quasi propterea ista fecerit, «Quoniam in aeternum misericordia ejus:» cum ad ejus misericordiam illi pertineant, quos de miseria liberat; non autem ut ejus misericordiae fuisse intelligamus facere coelum et terram et luminaria, cum illud sit bonitatis ejus qui creavit omnia bona valde . Creavit autem, ut essent omnia ; hoc vero misericordiae, ut a peccatis nostris mundet nos, et a miseria liberet in aeternum. Ita ergo nos alloquitur Psalmus: «Confitemini Deo deorum, confitemini Domino dominorum;» confitemini ei «qui facit mirabilia
Abbreviated transcription (Latin):
mine homines ad hoc ȩdificarentur.
ut ministeriũ uel seruitiũ religionis.
quȩ grece liturgia uel lãtrĩa dicitur.
scĩs angłis exhiberent. quod nec ipsi
exhiberi ab hominib uolunt: nisi il
multo utilius angł̃i uocantur. qui
latine nuntii nuncupantur: ut ꝑ
nomen non substantiȩ sed officii satis
intelligamus. illũ dm̃ a nobis eos coli
uelle. quẽ nuntiant. Totam igitur
istam quęstionem breuiter apłs soluit:
ubi ait.Nam & si sunt qui dican¬
tur dii. siue in celo. siue in terra. quẽ¬
admodũ sunt dii multi & domini
magna solus. Sicut in om̃ium uer¬
suum nouissimis partib positum ẽ.¬
qm̃ ineternum miscdĩa eius: sic in
om̃ium capitibus quãuis non sit po¬
situm. subaudiendũ est confitemini:
quod in greco euidentius apparet.
Apparet autẽ & in latino: si eandẽ
locutionem transferre potuissent in¬
terpretes nr̃i: quod quidem in isto
uersu possent si dicerent. facienti
mirabilia. Quod enĩ nos habemꝰ

Expanded text:
mine homines ad hoc aedificarentur, mine homines ad hoc aedificarentur, ut ministerium vel servitium religionis, quae graece liturgia, vel latria dicitur, sanctis Angelis exhiberent; quod nec ipsi exhiberi ab hominibus volunt, nisi illmulto utilius Angeli vocantur, qui latine nuntii nuncupantur; ut per nomen non substantiae, sed officii, satis intelligamus illum Deum a nobis eos coli velle, quem nuntiant. Totam ergo istam quaestionem breviter Apostolus solvit, ubi ait: «Nam etsi sunt qui dicantur dii, sive in coelo, sive in terra; quemadmodum sunt dii multi et» «dominimirabilia magna solus.» Sicut in omnium versuum novissimis partibus positum em in aeternum misericordia ejus;» sic in omnium capitibus quamvis non sit positum, subaudiendum est, «Confitemini.» Quod in graeco evidentius apparet. Appareret autem et in latino, si eamdem locutionem transferre potuissent interpretes nostri. Quod quidem in isto versu possent, si dicerent, «facienti mirabilia:» quod enim nos habemus,
Abbreviated transcription (Latin):
.lxx. diuino spũ interprȩtati: quo sp̃ũ
& illa dicta sunt. quȩ in hebreis litte¬
ris sunt. Eodem nanq operante spũ
etiam hoc dici oportuit. quo dictũ ẽ
dii gentium demonia: ut intelligere¬
mus sic etiam in hebreo positum. dii
gentium simulachra: ut dȩmonia
potius quȩ sunt in simulachris signi-¬
ficarentur. Nam quod attinet ad
ipsa simulachra quȩ appellantur
idola. quo nomine iam utimur pro
latino. oculos habent & non uident:
& cȩtera. quȩ de his ideo dicuntur.
quia om̃i sensu carent. Quo circa
nec terreri possunt: quia nisi ea quȩ
idolum. Hoc enim retulit ad mate¬
riam terrenam: sensu carentẽ. Item
ne quisquã putaret non eẽ aliquã
uiuentem sentientemq naturã. quȩ
gentium sacrificiis delectetur: adiun.¬
xit. Sed quȩ immolant gentes. de¬
moniis imolant. & non deo. Dolo
uos socios fieri demoniorum. Si ergo
nusquã in diuinis eloquiis repperitur
scõs angłos appellatos deos. ea michi
causa potissimũ occurrit. ne isto no¬

Expanded text:
 divino Spiritu intepretati, quo Spiritu et illa dicta sunt quae in hebraeis litteris sunt. Eodem namque operante Spiritu, etiam hoc dici oportuit quod dictum est, «Dii Gentium daemonia:» ut intelligeremus sic etiam in hebraeo positum, «Dii Gentium simulacra;» ut daemonia potius quae sunt in simulacris, significarentur. Nam quod attinet ad ipsa simulacra, quae graece appellantur idola, quo nomine jam utimur pro latino, oculos habent et non vident; et caetera quae de his ideo dicuntur, quia omni sensu carent: quocirca nec terreri possunt, quia nisi ea quae ihil est idolum:» hoc enim retulit ad materiam terrenam sensu carentem. Item ne quisquam putaret non esse aliquam viventem sentientemque naturam, quae Gentium sacrificiis delectetur, adjunxit: «Sed quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo. Nolo vos socios fieri daemoniorum» . Si ergo nusquam in eloquiis divinis reperitur sanctos Angelos appellatos deos, ea mihi causa potissimum occurrit, ne isto no
Abbreviated transcription (Latin):
Cum enĩ dixisset. ds̃ stecit in syna¬
goga deorum. non ait in medio dȩos
& homines discernit. tanqũã osten¬
dens quid intersit inter deos & homi¬
nes: sed in medio inquit dȩos discer¬
nit. Deinde sequitur. Usq quo iudi¬
catis iniquitatem: & cetera. quȩ utiq
non om̃ib sed quibusdã dicit. quia
discernens dicit: & tamen in medio
deos discernit. Sed quęritur si homi
cantur. utrum & angl̃i uocandi st̃
dii: cũ hominib iustis & scĩs maximũ
premiũ promittatur. equalitas ange¬
lorum: & in scripturis quidem. nescio
utrum uel possit. uel facile possit
repperiri. aꝑte dici anglos deos. Sed
cũ de dño dic̾tum esset. terribilis suꝑ
om̃s deos: cur hoc dixerit. continuo
uelut exponendo coniunxit: qm̃ dii
gentium dȩmonia. Suꝑ tales dȩos
dixit dñm terribilem in scĩs suis. qͦs
celos fecit: a quib demonia terreren¬
tur. Sic enĩ sequitur: dñs autẽ cȩlos
fecit. Non ergo dii sine additam̃to.
sed dii gentium demonia. Suꝑius

Expanded text:
Cum enim dixisset, «Deus stetit in synagoga deorum;» non ait, In medio deos et homines discernit, tanquam ostendens quid intersit inter deos et homines: sed, «In medio» inquit, «deos discernit.» Deinde sequitur, «Usquequo judicatis iniquitatem» ? et caetera: quae utique non omnibus sed quibusdam dicit, quia discernens dicit; et tamen «in medio deos discernit.» 3. Sed qucantur, utrum angeli vocandi sint dii cum hominibus sanctis, quibus maximum praemium promittitur aequalitas angelorum. Et in Scripturis quidem nescio utrum vel possit, vel facile possit reperiri, aperte dictos Angelos deos; sed cum de Domino Deo dictum esset, «Terribilis super omnes deos,» cur hoc dixerit, continuo velut exponendo conjunxit, «Quoniam dii Gentium daemonia» . Super tales deos dixit Dominum terribilem in sanctis suis, quos coelos fecit, a quibus daemonia terrerentur. Sic enim sequitur, «Dominus autem coelos fecit.» Non ergo, Dii sine additamento; sed, Dii Gentium daemonia: superius
Abbreviated transcription (Latin):
quia ipse dñs ait. p̃dicabitur hoc
euangłium regni. in toto orbe terra¬
rum. in testimonium om̃ib gentib
& tunc ueniet finis: excitat nubes
ab extremo terrȩ. Nam crescente
euangłio. unde erunt prȩdicatores
euangłii in finibus terrȩ: nisi ibi
excitet nubes ab extremo terrȩ:
De ipsis autem nubibus quid ope¬
ratur: fulgura in pluuiam fecit.
Minas ad miscdiam flexit: de ter¬
roribus irrigauit. Quomodo de
terroribus irrigauit: quandolibi
& times: nonne choruscatio terruit
te: Sed cum penitendo corrigeris.
& agnoscis hoc miscłia fierĩ. in plu¬
uia uertitur fulguris terror. Qui
educit uentos de thesauris suis: eos¬
dem puto p̃dicatores & nubes. & uen¬
tos: Nubes propter carnem. uentos
propter sp̃m. Nubes enĩ uidentur:
uenti sentiuntur & non uidentur.
Deniq qm̃ carnem uidemus ẽẽ de
terra: nubes inquit excitat ab ex¬
tremo terrȩ. Expresserat. unde exci¬

Expanded text:
quia ipse Dominus ait, «Praedicabitur hoc quia ipse Dominus ait, «Praedicabitur hoc Evangelium regni in toto orbe terrarum, in testimonium omnibus gentibus, et tunc veniet finis» ; excitat nubes ab extremo terrae. Nam crescente Evangelio, unde erunt praedicatores Evangelii in finibus terrae, nisi ibi excitet nubes ab extremo terrae? De ipsis autem nubibus quid operatur? «Fulgura in pluviam fecit:» minas ad misericordiam flexit, de terroribus irrigavit. Quomodo de terroribus irrigavit? Quando tibi  apostolum, et times; nonne coruscatio terruit te? Sed cum poenitendo corrigeris, et agnoscis hoc misericordia fieri, in pluviam vertitur fulguris terror. «Qui educit ventos de thesauris suis.» Eosdem puto praedicatores et nubes et ventos: nubes, propter carnem; ventos propter spiritum. Nubes enim videntur, venti sentiuntur et non videntur. Denique quoniam carnem videmus esse de terra. «Nubes,» inquit, «excitat ab extremo terrae.» Expresserat unde exci
Abbreviated transcription (Latin):
quia dñs interrogat iustum & impiũ:
qui autem diligit iniquitatem. odit
animã suã. & ubi illum interrgat:
Alibi scriptum est: in cogitationibus
impii interrogatio erit. Ergo & in
om̃ib abyssis. omĩa quȩ uoluit fe¬
cit. Latet cor bonum: latet cor ma¬
lum: Abẏssus est & in corde bono:
& in corde malo. Sed hec nuda st̃
dõ: quem nichil latet. Consolatur
cor bonum: torquet cor malũ. Om¬
nia ergo quȩ uoluit fecit in cęlo &
in terra: in mari & in omib abyssis.
Suscitans nubes. ab extremo terrȩ.
Quas nubes: Predicatores uerbi ue¬
ritatis suȩ: de quib nubib alio loco
irascens uineȩ suȩ dicit. Manda.¬
bo nubibus meis: ne pluant super
eam imbrem. & parum ẽ excitas¬
se nubes de iherusalem. uel de isrł.
quos misit prȩdicare euangłm suũ
in toto orbe terrarum. de quibus
nubibus dictum ẽ. in omnẽ terrã
exiuit sonus eorum. & in fines orbis
terrȩ uerba eorum: Parum ẽ hoc: sed

Expanded text:
Quia «Dominus interrogat justum et impium: Quia «Dominus interrogat justum et impium: qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam» . Et ubi illum interrogat? Alibi scriptum est: «In cogitationibus impii interrogatio erit» . Ergo, «et in omnibus abyssis omnia quaecumque voluit, fecit.» Latet cor bonum, latet cor malum; abyssus est et in corde bono, et in corde malo: sed haec nuda sunt Deo, quem nihil latet. Consolatur cor bonum, torquet cor malum. «Omnia» ergo «quae voluit, fecit in coelo et in terra, in mari et in omnibus abyssis.Suscitans nubes ab extremo terrae.» Quas nubes? Praedicatores verbi veritatis suae. De quibus nubibus alio loco irascens vineae suae dicit, «Mandabo nubibus meis ne pluant super illam imbrem» . Et parum est excitasse nubes de Jerusalem vel de Israel, quas misit praedicare Evangelium suum in toto orbe terrarum; de quibus nubibus dictum est, «In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines obis terrae verba eorum» ; parum est hoc: sed
Abbreviated transcription (Latin):
tum posui: alius suꝑ edificat. Ergo
edificium dĩ sumus: & ager dĩ sumus.
Quis inquit plantat uineam: & de
fructu eius non ꝑcipit: Ego planta¬
ui. apollo rigauit: sed ds̃ incrementũ
dedit. Ergo & in ęccła sua. & in p̃di¬
catoribus suis. & in plebibus suis. tanꝗͣ
in cęlo & in terra. omia quȩcunq uo¬
luit fecit. Parum ẽ in eis: in mari. &
in om̃ib abyssis. omĩa quȩcunq uolu¬
it fecit. Mare sunt om̃s infideles:
om̃s nondum credentes. & in eis. om̃ia
quecunq uoluit fecit. Non enĩ seui-¬
unt infideles nisi ꝑmittantur: aut iun¬
dicatur in eos quando ꝑuersi sunt. ni¬
si uisserit ille qui fecit om̃s gentes. Pu¬
ta quia mare ẽ. non terra: nunquid
ideo a potestate dĩ omĩpotentis alie¬
num ẽ: & in mari. & in om̃ibus
abyssis. quȩ uoluit fecit. Qui sunt
abyssus: latentia corda mortalium:
profundȩ cogitationes hominum.
Quomodo & ibi facit ds̃ qđ uult :

Expanded text:
ntum posui; alius superaedificat.» Ergo ntum posui; alius superaedificat.» Ergo aedificium Dei sumus, et ager Dei sumus. «Quis,» inquit, «plantat vineam, et de fructu ejus non percipit» ? «Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit» . Ergo et in Ecclesia sua, et in praedicatoribus suis, et in plebibus suis, tanquam in coelo et in terra, omnia quaecumque voluit, fecit. Parum est in eis: «In mari et in omnibus abyssis omnia quaecumque voluit, fecit.» Mare sunt omnes infideles, omnes nondum credentes, et in eis «omnia quaecumque voluit, fecit.» Non enim saeviunt infideles, nisi permittantur; aut vindicatur in eos, quando perversi sunt, nisi jusserit ille qui fecit omnes gentes. Puta quia mare est, et non terra; numquid ideo a potestate Dei omnipotentis alienum est? «Et in mari et in omnibus abyssis quae voluit, fecit.» Qui sunt abyssus? Latentia corda mortalium, profundae cogitationes hominum. Quomodo et ibi facit Deus quod vult?
Abbreviated transcription (Latin):
imam partem. ubi habitamus: &
hinc uideo beneficia tua. nubium.
uentorum. pluuiarum. Popłm tuũ
adtendo: eduxisti eos de domo serui¬
tutis: signa & prodigia fecisti inter
inimicos eorum. Punisti eos quos molestos
patiebantur: impios de terra sua eiecisti.
reges eorum occidisti. terram eoꝵ popło
tuo dedisti. Uidi omia: & impletus
sunt uidemus: nouimus. laudamus.
Si autem aliquid significant: ñ sim
onerosus. dum explico ut potero. Ecce
in ipsis hominib possum agnoscere: qͥa
in glo & in terra. omĩa quȩcunq uoluit
fecit. Cȩlum enĩ ȩthereum spũales
accipio: terram carnales. Ex his duob.
tanquã cęlo & terra. constat ȩccła dĩ.
& ad sp̃uales ꝑtinet p̃dicatio: ad car¬
nales ꝑtinet obsecundatio. Nam cȩli
enarrant głam dĩ: & facta manuũ eiꝰ
adnuntiat firmamentũ. Si autem
terra dĩ. non esset plebs dĩ: non diceret
apłs. Dĩ edificatio. dĩ agricultura es¬
tis: sicut sapiens architectus fundam̃¬

Expanded text:
imam partem ubi habitamus; et imam partem ubi habitamus; et hinc video beneficia tua, nubium, ventorum, pluviarum. Populum tuum attendo: eduxisti eos de domo servitutis, et signa et prodigia fecisti inter inimicos eorum, punisti eos quos molestos patiebantur, impios de terra sua ejecisti, reges eorum occidisti, terram eorum populo tuo dedisti; vidi omnia, et impletus sunt videmus, novimus, laudamus. Si autem aliquid significant, non sim onerosus, dum explico ut potero. Ecce in ipsis hominibus possum agnoscere quia «in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit.» Coelum enim aethereum, spirituales accipio; terram, carnales: ex his duobus tanquam coelo et terra constat Ecclesia Dei; et ad spirituales pertinet praedicatio, ad carnales pertinet obsecundatio. Nam et «coeli enarrant gloriam Dei, et facta manuum ejus annuntiat firmamentum» . Si autem terra Dei non esset plebs Dei, non diceret Apostolus, «Dei aedificatio, Dei agricultura estis: sicut sapiens architectus fundame
Abbreviated transcription (Latin):
Sregem basan. & omĩa regna chanaan.
Omĩa ista. quomodo cõmemorat bre¬
uiter psalmus. sic ea legimus in alus li¬
bris dñicis: & magna ibi ianus dñi.
Quando tu uides quȩ facta sunt in
impios: caue ne fiant inte. Ad hoc
enĩ illos facta sunt. ut tu transires.
& eos non imitareris: & talia non
patereris. Tamen uide: quia flagel¬
lum dñi est suꝑ omnẽ carnem. Ne
putes te non uideri quando peccas: ne
putes te contempni. ne putes dm̃ dor¬
mire. Attende exempla beneficiorũ
dĩ. cum ea recolis: & cum uindictam
dĩ recolis time. Omp̃s est & ad con¬
solandum. & ad castigandũ: ⁊deo st̃
ista utilia. cum leguntur. Quando
autem pus uidet quod passus est i¬
pius. purgat se ab om̃i impietate:
ne ueniat & ipse in talem pęnam.
talemq uindictam. Bene ergo hȩc
accepistis. Quid deinde fecit ds̃:
Post ista omnia quȩ fecisti: quid enĩ
uideo quia fecisti: Inspicio creaturã
tuam. quã fecisti in cęlo: inspicio hanc

Expanded text:
regem Basan, et omnia regna Chanaan.» regem Basan, et omnia regna Chanaan.» Omnia ista quomodo commemorat breviter Psalmus, sic ea legimus in aliis Libris dominicis, et magna ibi manus Domini. Quando tu vides quae facta sunt in impios, cave ne fiant in te: ad hoc enim in illos facta sunt, ut tu transires, et eos non imitareris, et talia non patereris. Tamen vide quia flagellum Domini est super omnem carnem. Ne putes te non videri quando peccas, ne putes te contemni, ne putes Dominum dormire: attende exempla beneficiorum Dei, cum ea recolis; et cum vindictam Dei recolis, time. Omnipotens est, et ad consolandum, et ad castigandum. Ideo sunt ista utilia cum leguntur. Quando autem pius videt quod passus est impius, purgat se ab omni impietate, ne veniat et ipse in talem poenam talemque vindictam. Bene ergo haec accepistis. Quid deinde fecit Deus? post ista omnia quae fecisti. Quid enim video quae fecisti? Inspicio creaturam tuam quam fecisti in coelo, inspicio hanc
Abbreviated transcription (Latin):
iustis & scĩs dĩ placuit ds̃: ẽtiam fla¬
gellans eos. Quando iniquis om̃ibus
displicet. placuit illis. & sub flagello eiꝰ.
in erumnis. in laboribus. in uulnerib.
in egestate constituti. laudauerunt
dm̃. Non eis displicuit. nec torquens.
Hoc est gratis amare. Non quasi
proposita acceptione merredis: quia
ipsa merces tua summa. ds̃ ipse erit.
quem gratis diligis. E sic amare de¬
bes. ut ipsum pro mercede debeas desi
derare. qui solus te faciet: sicut philip¬
pus desiderabat cum diceret. ostende
nobis patrem. & sufficit nobis. Me¬
rito quia hoc de libera uoluntate faci¬
mus. & de libera uoluntate facere
debemus. quia delectati facimus. de¬
hĩc amando facimus: quia & si corri¬
pimur ab illo. nobis nunquã displi¬
cere debet. qui semꝑ ẽ iustus. Hoc
dixit ille laudator eius: in me sunt
ds̃ uota. que reddam laudationes
tibi. & alio loco: uoluntarie sacrifica¬
bo tibi. Quid est uoluntarie sacri

Expanded text:
justis et sanctis Dei placuit Deus, etiam flajustis et sanctis Dei placuit Deus, etiam flagellans eos. Quando iniquis omnibus displicet, placuit illis; et sub flagello ejus, in aerumna, in laboribus, in vulneribus, in egestate constituti laudaverunt Deum: non eis displicuit nec torquens. Hoc est gratis amare, non quasi proposita acceptione mercedis; quia ipsa merces tua summa Deus ipse erit, quem gratis diligis: et sic amare debes, ut ipsum pro mercede desiderare non desinas, qui solus te satiet; sicut Philippus desiderabat, cum diceret, «Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis» . Merito, quia hoc de libera voluntate facimus, et de libera voluntate facere debemus, quia delectati facimus, amando facimus; quia etsi corripimur ab illo, nobis nunquam displicere debet, qui semper est justus. Hoc dixit ille laudator ejus: «In me sunt, Deus, vota tua, quae reddam laudationis tibi» . Et alio loco: «Voluntarie sacrificabo tibi» . Quid est, «Voluntarie sacri
Abbreviated transcription (Latin):
actus est facere. sed omĩa quȩcunq
uoluit fecit. Causa eorum que fecit:
uoluntas eius est. Facis tu domum:
quia si nolles facere. sine habitatione
remaneres. Necessitas coegit te facere
domũ : non libera uoluntas. Facis
uestem: quia si non faceres. nudus am¬
bulares. Ad faciendum ergo uestem ne¬
cessitate duceris: non libera uoluntate.
Conseris montem uitibus. semen spar¬
gis: quia nisi feceris. alimenta non ha¬
bebis. Omĩa hȩc. necessitate facis. Ds̃
bonitate fecit. nullo quod fecit eguit:
ideo omĩa quęcunq uoluit fecit. Pu¬
tas. habemus & nos. quod libera uolun¬
tate faciamus: Ea enĩ quȩ diximus
ex necessitate facimus: quia si non face¬
remus. egentes & inopes remaneremꝰ.
Inuenimus aliquid quod libera uo¬
luntate faciamus : Inuenimꝰ plane:
cũ ipsum dm̃ amando laudamus.
Hoc enim libera uoluntate facis: qnͣ¬
do amas quod laudas. Non enĩ ex
necessitate: sed quia placet. Unde

Expanded text:
actus est facere, sed «omnia quaecumque actus est facere, sed «omnia quaecumque voluit, fecit:» causa omnium quae fecit, voluntas ejus est. Facis tu domum, quia si nolles facere, sine habitatione remaneres: necessitas cogit te facere domum, non libera voluntas. Facis vestem, quia si non faceres, nudus ambulares: ad faciendam ergo vestem necessitate duceris, non libera voluntate. Conseris montem vitibus, semen spargis, quia nisi feceris, alimenta non habebis: omnia haec necessitate facis. Deus bonitate fecit, nullo quod fecit eguit; ideo «omnia quaecumque voluit, fecit.» 11. Putas, habemus et nos quod libera voluntate faciamus? Ea enim quae diximus, ex necessitate facimus; quia si non faceremus, egentes et inopes remaneremus. Invenimus aliquid quod libera voluntate faciamus? Invenimus plane, cum ipsum Deum amando laudamus. Hoc enim libera voluntate facis, quando amas quod laudas; non enim ex necessitate, sed quia placet. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
& nos ꝑ ipsum. Dicantur dii homines.
dictum ẽ enim. ds̃ stetit in synagoga
deorum. dictum ẽ. ego dixi. dii estis. &
filui altissimi om̃s: Nonne suꝑ ho¬
mines ds̃: sed quid magnũ suꝑ homi¬
nes ds̃. & suꝑ angłos ds̃: quia angłi
non fecerunt dm̃. angłos fecit ds̃: E
necesse ẽ: suꝑ omĩa quȩ fecit. sit ipse
qui fecit. Cognoscens ergo iste magnitu
creaturam. non tantũ corporalem. sed
etiam spũalem: rex magnus inquit suꝑ
om̃s deos. Ipse ẽ summus ds̃: qui super
se non habet dm̃. Opera dicant. ip¬
it dñs. fecit in cęlo & in terra: in mari
I & in om̃ibus abẏssis. Quis autẽ com¬
p̃hendat hȩc. quis enumeret opera
dñi in cęlo & in terra: in mari. & in
ra. in mari & in om̃ib abyssis: Tam̃
si comprehendere omĩa non possumus.
abyssis a dño factum ẽ: quia omĩa
quȩ uoluit fecit. in cęlo & in terra. &¬
in mari. & in om̃ibus abyssis. Sicut
iam diximus non omĩa quȩ fecit co¬

Expanded text:
et nos per ipsum» . Dicantur dii homines: dictum est enim, «Deus stetit in synagoga deorum;» dictum est, «Ego dixi, Dii estis et filii Altissimi omnes» : nonne super homines Deus? Sed quid magnum, si super homines Deus? Et super Angelos Deus: quia Angeli non fecerunt Deum, Angelos fecit Deus; et necesse est super omnia quae fecit, sit ipse qui fecit. Cognoscens ergo magnitudinem creaturam, non tantum corporalem, sed etiam spiritualem: «Rex magnus,» inquit, «super omnes deos.» Ipse est summus Deus qui super se non habet deum. Opera ejus dicat, ipit, Dominus fecit in coelo et in terra, in mari et in omnibus abyssis.» Quis autem comprehendat haec? quis enumeret opera Domini in coelo et in terra, in mari et in ra, in mari et in omnibus abyssis? Tamen si comprehendere omnia non possumus, abyssis a Domino factum est; quia «omnia quae voluit, fecit in coelo et in terra, in mari et in omnibus abyssis,» sicut jam diximus. Non omnia quae fecit, co
Abbreviated transcription (Latin):
uit in scũarium dĩ. quia audiuit forte
in effabilia uerba. quȩ non liceret homini
loqui. Qui dixit quod posset hominib
dici. & tenuit apud se quod non posset
dici. Ergo & audiatur ad quod possu¬
mus: & credat᷑ ad quod non possumus.
Ad quod possumus audiatur: qm̃ iacob
elegit sibi dñs. israhel in possessionẽ sibi.
Ad quod non possumus credatur: qͥa
ipse cognouit quod magnus est dñs.
Si illi diceremus. rogamus te. explica
magnitudinem ipsius: nonne forte res¬
ponderet nobis: non ẽ ualde magnus
quẽ uideo: si ame poterit explicari.
Redeat ergo ad opera eius. & dicat
nobis: habeat ipse in conscientia mag¬
nitudinem dñi. quã uidit. quã nobis
credendam cõmendauit. quo nrõs ocu¬
los ꝑducere non potuit: & enumeret
quedam quȩ hic dñs fecit. ut & nob̃
qui magnitudinẽ illius. sicut ille ui¬
dere non possumus. dulcescat ex oꝑib

Expanded text:
vit in sanctuarium Dei, qui audivit forte vit in sanctuarium Dei, qui audivit forte ineffabilia verba quae non licet homini loqui ; qui ddici, et tenuit apud se quod non posset dici. Ergo audiatur id quod possumus, et credatur ad quod non possumus. Ad quod possumus audiatur, «Quoniam Jacob elegit sibi Dominus, Israel in possessionem sibi;» ad quod non possumus credatur, quia ipse cognovit «quod magnus est Dominus.» Si illi diceremus, Rogamus te, explica magnitudinem illius; nonne forte responderet nobis: Non est valde magnus quem video, si a me poterit explicari? Redeat ergo ad opera ejus, et dicat nobis. Habeat ipse in conscientia magnitudinem Domini, quam vidit, quam nobis credendam commendavit; quo nostros oculos perducere non potuit: et enumeret quaedam quae hic Dominus fecit; ut et nobis, qui magnitudinem illius, sicut ille videre, non possumus,
Abbreviated transcription (Latin):
tum habere non dum nati potuerunt:
ante quã quisquã eorum egisset aliqͥd
boni aut mali. Non ergo se extollat
iacob: non glorietur. non suis meritis tri¬
buat. Ante ẽ prȩcognitus: ante p̃desti¬
natus. ante electus. Non suis meritis
electus: sed gratia dĩ inuentus & uiui¬
ficatus: sic & om̃s gentes. Nam ut
insereretur quid meruit oleaster. ama¬
ritudine bacarum. sterilitate siluestrie
lignum quippe erat siluȩ. non agri
dñici: & tamen ille ꝑ misccłiam suam.
& oleastrum inseruit in oliuam. Sed
adhuc non erat insertus oleaster: qnͣdo
iacob elegit sibi dñs. israhel in possessio¬
cognoui: quia magnus est dñs. Mente
uolante ad suꝑna. erecta a carne. tran¬
scendente creaturam. cognouit quia
magnus ẽ dñs. Non om̃s possunt
uidendo cognoscere: laudent quod fe¬
citꝰ suauis est. Iacob elegit sibi dñs:
israhel in possessionẽ sibi. & hinc illum
lauda: nam ego cognoui. quia magnus
ẽ dñs. Propha loquebatur qui intra¬

Expanded text:
tum habere nondum nati potuerunt, tum habere nondum nati potuerunt, antequam quisquam eorum egisset aliquid boni aut mali? Non ergo se extollat Jacob, non glorietur, non suis meritis tribuat. Ante est praecognitus, ante praedestinatus, ante electus: non suis meritis electus, sed gratia Dei inventus et vivificatus . Sic et omnes gentes: nam ut insereretur, quid meruit oleaster amaritudine baccarum, sterilitate silvestri? Lignum quippe erat silvae, non agri dominici; et tamen ille per misericordiam suam et oleastrum inseruit in olivam. Sed adhuc non erat insertus oleaster, quando «Dominus elegit sibi Jacob, Israel in possessiocognovi quod magnus est Dominus.» Mente volante ad superna, erecta a carne, transcendente creaturam, cognovit quia magnus est Dominus. Non omnes possunt videndo cognoscere: laudent quod fecit: «Suavis est; Jacob elegit sibi Dominus; Israel in possessionem sibi.» Et hinc illum lauda; nam et «ego cognovi quia magnus est Dominus.» Propheta loquebatur, qui intra
Abbreviated transcription (Latin):
nu insertoris: multi ab oriente & occi¬
dente uenient. Uidemus quid ferat
inserendũ: ubi inserat uideamus. &
recumbent inquit cũ abraham. &. y¬
saac & iacob in regno çȩlorum. Ui¬
suꝑbis naturalib quid dicit: Filii
autem regni ibunt in tenebras exte¬
riores : ibi erit fletus. & stridor dentiũ.
psallite dño qm̃ suauis est: & adten¬
dite quȩ circa nos fecerit. Qm̃ iacob
elegit sibi dñs: israhel in possessionẽ
sibi. Laudate. psallite: qm̃ fecit ista.
Talia dico: quȩ capere ualeatis. Cȩte¬
ras gentes sub angłis posuit: iacob ele¬
git sibi dñs. israhel in possessionem.
Gentem suam fecit agrum quẽ coleret.
quem ipse seminaret: Quãuis ipse
om̃s gentes condiderit: cȩteras anglis
cõmisit: sibi istam possidendam ser¬
uandamq deputauit. hunc popłm¬
hunc iacob. Merito illiuis. an gr̃a sua ͤ
de nondum natis ait: quia maior ser¬
uiet minori. Apls dixit quod meri¬

Expanded text:
nu insertoris: «Multi ab oriente et occinu insertoris: «Multi ab oriente et occidente venient.» Videmus quid ferat inserendum; ubi inserat videamus: «Et recumbent,» inquit, «cum Abraham, Isaac et Jacob, in regno coelorum.» Visuperbis naturalibus quid dicit? «Filii autem regni ibunt in tenebras exteriores; ibi erit fletus et stridor dentium» . «Psallite Domino, quoniam suavis est.» Et attendite quae circa nos fecit. «Quoniam Jacob elegit sibi Dominus, Israel in possessionem sibi.» Laudate, psallite, quoniam fecit ista. Talia dico quae capere valeatis. Caeteras gentes sub Angelis posuit; «Jacob elegit sibi Dominus, Israel in possessionem sibi.» Gentem suam fecit agrum, quem coleret, quem ipse seminaret: quamvis ipse omnes gentes condiderit, caeteras Angelis commisit, sibi istam possidendam, servandamque deputavit; hunc pophunc Jacob. Merito illius, an gratia sua? De nondum natis ait, «Quia major serviet minori;» Apostolus dixit. Quod meri
Abbreviated transcription (Latin):
ctus es: noli gloriari aduersus ramos:
quod si gloriaris: non tu radicem por¬
tas. sed radix te. Hec una arbor.
cob. oleaster insertus. quã rami con¬
fracti. Illi enim ꝑ fragmentũ. iam
non ibi sunt: oleaster non ibi erat. &¬
ibi est. Illi ꝑ suꝑbiam frangi me¬
ruerunt: ĩste ꝑ humilitatem inseri
meruit. Illi amiserunt radicem:
iste tenuit eam. Cum ergo audi¬
tis israhel. de isrł ꝑtinente ad dñm:
nolite inde uos facere alienos. Ole¬
aster quidem fuistis. sed oliua estis: par¬
ticipes pinguedinis oliuȩ. Nam uul¬
tis nosse in habraham & ysaac & iacob.
quomodo sit insertus oleaster: ne pute¬
tis uos ad hanc arborem ꝑtinere non.
quia non ꝑtinetis carnaliter ad sem̃
abraham: Dñs quando miratus
ẽ fidem centurionis illius. qui ñ erat
de popło israhel. sed erat de popło
gentium: propterea inquit dico uo¬
bis. quia multi ab oriente. & occiden¬
te uenient. Ecce iam oleaster in ma¬

Expanded text:
ctus es. Noli gloriari adversus ramos: ctus es. Noli gloriari adversus ramos: quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te» . Haec una arbor est cob oleaster insertus, quam rami confracti. Illi enim per fragmentum jam non ibi sunt; oleaster non ibi erat, et ibi est: illi per superbiam frangi meruerunt, iste per humilitatem inseri meruit; illi amiserunt radicem, iste tenuit eam. Cum ergo audistis Israel Dei, Israel pertinentem ad Deum, inde nolite vos facere alienos. Oleaster quidem fuistis, sed oliva estis, participes pinguedinis olivae. Nam vultis nosse in Abraham et Isaac et Jacob quomodo sit insertus oleaster, ne putetis vos ad hanc arborem non pertinere, quia non pertinetis carnaliter ad semen Abraham? Dominus quando miratus est fidem Centurionis illius qui non erat de populo Israel, sed erat de populo Gentium: «Propterea,» inquit, «dico vobis, quia multi ab oriente et» «occidente venient.» Ecce jam oleaster in ma
Abbreviated transcription (Latin):
iacob: sed quia ds̃ illos facit eternos.
postea sine fine. Habuerunt quip¬
pe initium: sed finem ñ habebunt.
In abraham & ysaac & iacob. totam
eccłam eius cogitate: omne semen isrł
cogitate: omne autẽ israhel non solum
quod ẽ ex carne. sed etiam quod ẽ ex
fide. Apl̃s enim gentibus loquebat᷑:
heredes. Benedicimur ergo om̃s in
dõ abraham. & ysaac. & iacob. Arbo¬
rem quidem benedixit quandam.
eandemq oleam creauit. sicut dixit
apłs: ipsos patriarchas scõs. unde &¬
floruit popłs dĩ: sed hȩc arbor oliuȩ.
putata est: non amputata: & insuꝑ
rami fracti sunt. ipse blasphemus &
impius popls iudeorum: manserunt
tamen rami boni. & utiles: nam inde
apłi & cum ibi rami utiles relicti es¬
sent. ꝑ dĩ misccłiam insertus ẽ & ole¬
aster gentium: cui dicit apls: tu au¬
tem cum esses oleaster insertus es in
illis. & particeps pinguedinis oleȩ fa¬

Expanded text:
Jacob, sed quia Deus illos facit aeternos Jacob, sed quia Deus illos facit aeternos postea sine fine: habuerunt quippe initium, sed finem non habebunt. 7. In Abraham et Isaac et Jacob totam Ecclesiam ejus cogitate, omne semen Israel cogitate: omne autem semen Israel, non solum quod est ex carne, sed etiam quod est ex fide. Apostolus enim Gentibus loquebatur, ionem haeredes» . Benedicimur ergo omnes in Deo Abraham et Isaac et Jacob. Arborem quidem benedixit quamdam, eamque olivam creavit, sicut dixit Apostolus, ipsos Patriarchas sanctos, unde effloruit populus Dei: sed haec arbor olivae putata est, non amputata, et inde superbi rami fracti sunt; ipse est blasphemus et impius populus Judaeorum. Manserunt tamen rami boni et utiles; nam inde Apostoli. Et cum ibi rami utiles relicti essent, per Dei misericordiam insertus est et oleaster Gentium, cui dicit Apostolus: «Tu autem cum esses oleaster, insertus es in illis, et particeps pinguedinis olivae fa
Abbreviated transcription (Latin):
dixi. ego sum qui sum: uerum est:
sed non capis quod autem dixi: ds̃ ẽgo sũ
& uerum ẽ: & capis. Quod enim dixr¬
ego sum qui sum. ad me ꝑtinet: qđ
autem. ds̃ abraham. & ds̃ ysaac. &.
ds̃ iacob. ad te ꝑtinet: & si deficis
in eo quod michi sum: cape quod
tibi sum. E ne forte quisquã puta¬
ret illud quod dixit ds̃. ego sum qͥ
sum. & qui ẽ misit me ad uos. hoc
solum ȩternum ei nomen eẽ. quod
autẽ dixit. ego sum ds̃ abraham. &
ds̃ ysaac. & lacob. temporale nomen
esse : non curauit ds̃. cum dixisset
ego sum qui sum. & qui ẽ misit me
ad uos dicere. quod hoc ei nomen sit
ineternum: quia & si hoc non diceret.
intelligeretur: est enim uere: & eo ip
mino est: quod uero propt̃ homines.
ego sum ds̃ abraham. & ds̃ ysaac. &
ds̃ iacob: ne ibi suboriretur humana
sollicitudo. quia hoc temporale est ñ
sempiternum: securos nos fecit. quia
de temporalibus ad eternam uitam
est inȩternum: non quia ȩternus a¬
braham. & ȩternus ysaac. & ȩternus

Expanded text:
est, sed non capis: quod autem dixi, «Ego sum Deus et verum est, et capis? Quod enim «Ego sum qui sum,» ad me pertinet, quod autem «Deus Abraham et Deus Isaac et Deus Jacob,» ad te pertinet: et si deficis in eo quod mihi sum, cape quod tibi sum. Et ne forte qnisquam putaret illud quod dixit Deus, «Ego sum qui sum;» et, «Qui est, misit me ad vos,» hoc solum aeternum ei nomen esse; quod autem dixit, «Ego sum Deus Abraham et Deus Isaac et Deus Jacob,» temporale nomen esse: non curavit Deus, cum dixisset, «Ego sum qui sum;» et, «Qui est, misit me ad vos,» dicere quod hoc ei nomen sit in aeternum; quia etsi hoc non diceret, intelligeretur. Est enim, et vere est,  sine termino est. Quod vero propter hominem est, «Ego sum Deus Abraham et Deus Isaac et Deus Jacob,» ne ibi suboriretur humana sollicitudo, quia hoc temporale est, non sempiternum, securos nos fecit, quia de temporalibus ad aeternam vitam est in aeternum,» non quia aeternus Abraham, et aeternus Isaac et aeternus
Abbreviated transcription (Latin):
firmorum esset & infirmorũ. Nam
& in illa missione serui sui moysi.
cum diceret. ego sum qui sum. &
dices filus istahel. qui est misit me
ad uos: quia ipsum proprie ẽẽ. men¬
ti humane difficile erat capere. &
mittebatur homo ad homines. quã¬
uis non ab homine: continuo ds̃
temꝑauit laudem suam. & hoc de
se dixit. quod capi dulciter posset:
non in eo uoluit remanere quo lau¬
dabatur: quo non posset laudator
attingere. Uade inquit: dic filiis
israhel ds̃ abraham. & ds̃ ysaac.
& ds̃ iacob. misit me ad uos hoc
michi nomen ẽ inȩternum. Certe
dñe nomen illud habes: quia &
tu dixisti. ego sum qui sum & tu¬
Unde modo nomen mutasti. ut

Expanded text:
firmorum esset et infirmorum. Nam firmorum esset et infirmorum. Nam et in illa missione servi sui Moysi cum diceret, «Ego sum qui sum;» et, «Dices filiis Israel, Qui est misit me ad vos:» quia ipsum proprie esse menti humanae difficile eracapere, et mittebatur homo ad homines, quamvis non ab homine; continuo Deus temperavit laudem suam, et hoc de se dixit quod capi dulciter posset; non in eo voluit remanere quod laudabatur, quo non posset laudator attingere. «Vade,» inquit, «dic filiis Israel, Deus Abraham et Deus Isaac et Deus Jacob misit me ad vos: hoc mihi nomen est in aeternum.» Certe, Domine, nomen illud hahes; quia et tu dixisti, «Ego sum: Qui unde modo n
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum caro factum est: & habitauit
in nobis. Ut ergo panem anglorum
manducaret homo: creator angłorum
factus ẽ homo. Psallite ergo nomini
eius: qm̃ suauis est. Si gustastis. psal¬
lite si gustastis quã suauis est dñs:
psallite: si bene sapit quod gustastis:
laudate. Quis tam in gratus ẽ. uel
coquenti uel pascenti: ut cum fuerit
pulmento aliquo delectatus. non red¬
dat gratiam. laudando quod gus¬
tat: Si de his non tacemus : de
illo qui dedit omia tacebimus:
fortassis uidere bonũ. om̃ium bonoꝵ
bonũ. a quo sunt omia bona. bonũ
sine quo nichil est bonum. & bonũ
quod sine ceteris bonum est: tende¬
batis uos ut uideretis. & forte in ex¬
tendenda acie mentis ur̃ȩ deficieba¬
tis. Hoc enim ex me sic patior.
Sed & si est aliquis. sicut fieri potest.
& ualde potest. acie mentis fortior me.
& contuitũ cordis sui diu figit in eo
quod est. laudet ille ut potest: &
quomodo nos possumus laudemus:
gratias tamen illi qui in hoc psalmo
temperauit laudem suam: ut &¬

Expanded text:
actum est, et habitavit in nobis» . Ut enim panem Angelorum manducaret homo, Creator Angelorum factus est homo. «Psallite ergo nomini ejus, quoniam suavis est.» Si gustastis, psallite; si gustastis quam suavis est Dominus, psallite; si bene sapit quod gustastis, laudate. Quis tam ingratus est vel coquenti vel pascenti, ut cum fuerit pulmento aliquo delectatus, non reddat gratiam laudando quod gustat? Si de his non tacemus, de illo qui dedit omnia tacebimus? fortassis videre bonum omnium bonorum, bonum a quo sunt omnia bona, bonum sine quo nihil est bonum, et bonum quod sine caeteris bonum est; tendebatis vos ut videretis, et forte in extendenda acie mentis vestrae deficiebatis. Hoc enim ex me conjicio; sic patior. Sed etsi est aliquis, sicut fieri potest, et valde potest, acie mentis fortior me, et contuitum cordis sui diu figit in eo quod est; laudet ille ut potest, et quomodo nos non possumus, laudet. Gratias tamen illi, qui in hoc psalmo temperavit laudem suam, ut et
Abbreviated transcription (Latin):
prehendendo quod non es. nunquã
ꝑuenires. Ds̃ factus est homo: ut ho¬
minem sequendo quod potes. ad dm̃
ꝑuenias quod non poteras. Ipse ẽ me¬
diator: inde factus est suauis. Quid
suauius pane angłorum: Quomͦ ñ
est suauis dñs: quando panẽ ange¬
lorum manducauit homo: Non
enĩ aliunde uiuit homo: & aliun¬
de uiuit angłs. Ipsa est ueritas: ĩpsa
ẽ sapientia: ipsa ẽ uirtus dĩ. Sed qͦ¬
modo ea ꝑfruuntur angłi: tu non
potes. Illi enĩ quomodo ꝑfruuntur:
sicuti ẽ. In principio erat uerbum: &
uerbum erat apud dm̃. & ds̃ enit
uerbum: ꝑ quod facta sunt omĩa.¬

Expanded text:
prehendendo quod non es, nunquam prehendendo quod non es, nunquam pervenires: Deus factus est homo, ut hominem sequendo, quod potes, ad Deum pervenias, quod non poteras. Ipse est Mediator, inde factus est suavis. Quid suavius pane Angelorum? Quomodo non est suavis Dominus, quando panem Angelorum manducavit homo ? Non enim aliunde vivit homo, et aliunde vivit angelus. Ipsa est veritas, ipsa est sapientia, ipsa est virtus Dei: sed quomodo ea perfruuntur Angeli, tu non potes. Illi enim quomodo perfruuntur? Sicuti est, «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum per quod facta sunt om
Abbreviated transcription (Latin):
bonus sit dñs: Sed ad nos redeamꝰ:
& in nobis illum agnoscamus. & in
oꝑibus artificem laudemus : quia ip¬
sum contemplari idonei non sumus. &
si contemplabimur: idonei aliquando
erimus. cũ fuerit mundatũ cor nr̃m
fide: ut postremo gaudeat ueritate:
nunc qm̃ ipse a nobis uideri ñ potest.
opera eius uideamus: ne sine eiꝰ laude
remaneamus. Ergo dixi. laudate qͥ¬
a bonus est: psallite nomini eius. qm̃
suauisẽ. Forte eẽt bonus. & suauis non
esset: si tibi non daretur posse gusta¬
ri. Ialem autem se prebuit hominib
ut etiam panem de glo miserit. &
quod non es. Multum enim ad te
erat. gustare suauitatem dĩ: quia re¬
mota erat illa. & nimis alta: tu au¬
tem nimis abiectus. & in imo iacens.
In magna ista seꝑatione: missus est
mediator. Non poteras ad dm̃ ho¬
mo. ds̃ factus est homo: ut qm̃ ho¬
mo potes ad hominem. qui ñ posses
esset: hoc sequendo quod es. nunquã
ꝑuenires. Si ds̃ solum esset: non cõ¬

Expanded text:
bonus sit Dominus? Sed ad nos redeamus, bonus sit Dominus? Sed ad nos redeamus, et in nobis illum agnoscamus, et in operibus artificem laudemus; quia ipsum contemplari idonei non sumus: et si contemplari idonei aliquando erimus, cum fuerit mundatum cor nostrum fide, ut postremo gaudeat veritate; nunc quoniam ipse a nobis videri non potest, opera ejus videamus, ne sine ejus laude remaneamus. Ergo dixi, «Laudate  bonus est; psallite nomini ejus, quoniam suavis est.» Forte esset bonus et suavis non esset, si tibi non daret posse gustare. Talem autem se praebuit hominibus, ut etiam panem de coelo miserit , et quod non es. Multum enim ad te erat gustare suavitatem Dei; quia remota erat illa et nimis alta, tu autem nimis abjectus et in imo jacens. In magna ista separatione missus es Mediator. Non poteras ad Deum homo; Deus factus est homo: ut quoniam homo potes ad hominem, qui non posses aesset, hoc sequendo quod es, nunquam pervenires; si Deus solum esset, non com
Abbreviated transcription (Latin):
pondit. & tanquã hoc ei eẽt nomen.
hoc dices inquit: qui est misit me ad¬
uos. Ita enim ille ẽ: ut in eius compa¬
ratione. ea quȩ facta sunt non sint.
Illi non comꝑata. sunt. qm̃ ab illo sunt.
Illi autẽ comꝑata. non sunt: quia uerũ
ee̾ incõmutabile est eẽ: quod ille solus
laudatis. ideo laudatis quia bonũ ẽ.
Insanit: qui laudat quod non ẽ bonũ.
Si laudes iniquum eo ipso quo iniquus
ẽ: nonne & tu iniquus eris: Si laudes
furem eo ipso quo fur est: nonne & tu
particeps eris: Si laudes iustum eo
ipso quo iustus est: nonne & tu habes
inde partem laudando: Non enim
laudares iustum: nisi amares: non ama¬
res: si nichil inde haberes. Si ergo qͥc¬
quid aliud laudamus. ideo laudamꝰ
quia bonum ẽ: nulla tibi maior causa
& melior & firmior dari potuit. quare
laudes dñm: nisi quia bonus ẽ. Ergo
laudate dñm: qm̃ bonus est. Quã¬
diu dicamus eius bonitatem: quis
corde ꝑcipiat ut complectatur quã

Expanded text:
pondit; et tanquam hoc esset ei nomen: pondit; et tanquam hoc esset ei nomen: «Hoc dices eis,» inquit, «Qui est, misit me.» Ita enim ille est, ut in ejus comparatione ea quae facta sunt, non sint. Illo non comparato, sunt; quoniam ab illo sunt: illi autem comparata, non sunt, quia verum esse, incommutabile esse est, quod ille solus laudatis, ideo laudatis quia bonum est. Insanit qui laudat quod non est bonum. Si laudes iniquum eo ipso quo iniquus est, nonne et tu iniquus eris? Si laudes furem eo ipso quo fur est, nonne et tu particeps eris? Si laudes justum in eo ipso quo justus est, nonne et tu habes inde partem laudando? Non enim laudares justum, nisi amares; non amares, si nihil inde haberes. Si ergo quidquid aliud laudamus, ideo laudamus, quia bonum est; nulla tibi major causa et melior et firmior dari potuit quare laudes Deum, nisi quia bonus est. Ergo, «Laudate Dominum, quoniam bonus est.» 5. Quamdiu dicamus ejus bonitatem? Quis corde concipiat aut complectatur quam