comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pendũ ẽ quid sit malũ Qđ nidnl aliud ẽ quã corruptio:
uł modiuł speciei uł ordinis naturalis. Mala itaq natura
dr̃ quȩ corrupta ẽ Nã incorrupta utiq bona ẽ sed etiam
ipsa corrupta : inquantũ natura ẽ bona ẽ. Inquantũ corru¬
pta ẽ: mala .ẽ. fieri aut̃ poces: ut quȩdã natura quȩ modo
& spetie naturali excellentiꝰ ordinata .ẽ. etiã corrupta
melior sit adhuc quȩ ẽ incorrupta altera quȩ minore
modo & specie naturadi inferiꝰ ordinata ẽ : sic in hominũ
Aestimatione scđm qualitatẽ quȩ aspectib: ad iacet meliꝰ ẽ.

Expanded text:
rendum est quid sit malum: quod nihil aliud est quam corruptio, vel modi, vel speciei, vel ordinis naturalis. Mala itaque natura dicitur, quae corrupta est: nam incorrupta utique bona est. Sed etiam ipsa corrupta, in quantum natura est, bona est; in quantum corrupta est, mala est. Fieri autem potest, ut quaedam natura, quae modo et specie naturali excellentius ordinata est, etiam corrupta melior sit adhuc quam est incorrupta altera. quae minore modo et specie naturali inferius ordinata est . sicut in hominum aestimatione secundum quali
Abbreviated transcription (Latin):
existimo non suꝑfluum. Sed ama etiã ecclesiasticas legere litteras.
& non multa inuemes quȩ requiras ex me. sed legendo & ruminan¬
do si etiã pure dnm̃ largitorẽ bonorũ om̃iũ dep̃ceris omĩa que
cogitatione digna st̃. aut certe plurima ipsomagis inspirante
quã hominũ aliquo cõmonente ꝑdisces: quã quã eo ipso quo fo¬
rinsetus bene admonentem iudicio non errante approbamꝰ
quid aliud quã internũ lumen magistrum nos habere testa¬

Expanded text:
existimo, non superfluum. sed ama etiam ecclesiasticas legere litteras existimo, non superfluum. sed ama etiam ecclesiasticas legere litteras et non multa inuenies, quae requiras ex me; sed legendo et ruminando, si etiam pure deum largitorem bonorum omnium depreceris, omnia, quae cognitione digna sunt, aut certe plurima ipso magis inspirante quam hominum aliquo commonente perdisces. quamquam eo ipso, quo forinsecus bene admonentem iudicio non errante adprobamus, quid aliud quam internum lumen magistrum nos habere testa
Abbreviated transcription (Latin):
potiꝰeis plenitudinẽ unde aitapłs. Quisqͥs se putat aliqͥd scire non¬
dũ scit quẽ ad modũ oportet scire. Et mox ostendens quio dixerit:
quis quis aut̃ inqͥt diligit dm̃ hnccognitꝰ ẽ ab illo. Nec sic dicere uolu¬
it pognouit illũ sed dicendo cognitꝰ ẽ ab illo: expressius uoluit cõ¬
trat᷑ effectũ. Vnde aut̃ fieri potest̃ ut talis non in seipso sed in dño glet᷑
Qui enĩ głatur qđ sit bonꝰ in illo debet gloriari a quo factꝰ ẽ .bonꝰ. Ac ꝑ hoc
uise a semetipsõ factũ bonũ arbitrat᷑ consequens ẽ ut inse ipso non
indnõ gloriet᷑ Omis aut̃ intentio gr̃ae testam̃ti noui qua sursũ corda
habemus qr omẽ datũ optimũ & om̃e donũ ꝑfectũ desursũ ẽ id agit
ne simꝰ ingrati : atq in ipsa grãrũ actione mdul aliud agit᷑ nisi ut
quigłatur in dño gloriet᷑. Habes librũ & si prolixũ tam̃ quantum

Expanded text:
eis potius plenitudinem. unde ait apostolus: Quisquis se putat aliquid scire, noneis potius plenitudinem. unde ait apostolus: Quisquis se putat aliquid scire, nondum scit, quem ad modum oportet scire; et mox ostendens, quid dixerit: Quisquis autem, inquit, diligit deum, hic cognitus est ab illo. nec sic dicere uoluit: Cognouit illum, sed dicendo \'cognitus est ab illo\' expressius uoluit comtratur effectum. unde autem fieri potest, ut talis non in se ipso sed in domino glorietur? qui enim gloriatur, quod sit bonus, in illo debet gloriari, a quo factus est bonus, ac per hoc, qui se a semet ipso factum bonum arbitratur, consequens est, ut in se ipso non in domino glorietur. omnis autem intentio gratiae testamenti noui, qua sursum cor habemus, quia omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est, id agit, ne simus ingrati, atque in ipsa gratiarum actione nihil aliud agitur, nisi ut, qui gloriatur, in domino glorietur. Habes librum etsi prolixum tamen, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
Videlic& qđ iste oleũ inuasis. hoc ẽ intelligentiã grãedĩ portant in
cordib suis scientes qđ nemo ẽe possit continens nisi dñs det & hoc
ipsũ sapientiȩ deputantes scire cuiꝰ hoc donũ sit : illȩ aut̃ largitori omĩ¬
ũbonoꝵ gr̃as ñ agentes euanuer̃ in cogitationib & obscuratũ ẽ in¬
sipiens corearũ dicentes se eẽ sapientẽs stultȩ factȩ st̃ . De quib sane
nullo modo nunc desperandũ .ẽ. Antequã dormiamꝰ. Sed si ita dormi¬
erine cũ factꝰ fuerit clamor ille quo ad eẽ.iã nuntiabit᷑ sponsus &e
uigilantes hoc ẽ resurgentes remanserint foris nonquia uirgines
non sc̃ sed quia nescientes unde habeant qđ sunt stultȩ uirgines sud
Meritoq foris er̃ : quia intnȩ affectũ grãe non secũ fer̃: Quando
gͦ tales repereris non tibi ꝑsuadeant᷑ in anicatẽ uastrũ suoꝵ : sed tu

Expanded text:
videlicet quod istae oleum in vasis, hoc est, intelligentiam gratiae Dei portant in videlicet quod istae oleum in vasis, hoc est, intelligentiam gratiae Dei portant in cordibus suis, scientes quod nemo possit esse continens nisi Deus det, et hoc ipsum sapientiae deputantes scire, cuius hoc donum sit; illae autem largitori omnium bonorum gratias non! agentes euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insipiens cor earum; dicentes se esse sapientes stultae factae sunt. de quibus sane nullo modo nunc desperandum est, antequam dormiamus, sed si ita dormierint, cum factus fuerit clamor ille, quo adesse iam nuntiabitur sponsus, et euigilantes, hoc est resurgentes remanserint foris, non quia uirgines non sunt, sed quia nescientes, unde habeant, quod sunt, stultae uirgines sunt meritoque foris erunt, quia internae affectum gratiae non secum ferunt. Quando ergo tales reppereris, non tibi persuadeant inanitatem uasorum suorum sed tu
Abbreviated transcription (Latin):
daret quȩ secũ intrauer̃ ad nuptias & illas contra quasclausit & quib
respondit nesciouos utrasq uirgines dix̃ ꝓpt̃ continentiã & quinq:
ꝓpt̃ concupiscentiã carnis edomicã quinario p̃ditã sensu ornatas
utrasq lãpadib: ꝓpt̃ bonoꝵ operũ bonȩq conũ sationis in conspet¬
tuhominũ luculentissimã laudẽ ut rasq: obuiã sponso euntes ꝓpt̃
expectationẽ qͣ xp̃i sꝑat᷑ aduentꝰ sed tam̃ alias sapientes alias stul¬
tas. Qđ sapientes oleũ acceper̃ inuasis suis stultȩ aut̃ hoc non ferant
secũ. Intã multis pares hoc solo eos dispares monstrat: hoc solo
diuersa eis & contraria nomina imponit. Quid enĩ tã comunctũ quã
uirgines & uirgines qͥnq & quinq: lampadib: ornatȩ obuiã sponso
euntes & istȩ & illȩ : Et qͥd tã contrariũ quã sapientes & stultae¬

Expanded text:
oraret, quae secum intrauerunt ad nuptias, et illas, contra quas clausit et quibus oraret, quae secum intrauerunt ad nuptias, et illas, contra quas clausit et quibus respondit: Nescio uos, utrasque uirgines dixit propter continentiam et\', quinque propter concupiscentiam carnis edomitam, quinario praeditam sensu, ornatas utrasque lampadibus propter bonorum operum bonaeque conuersationis in conspectu hominum luculentissimam laudem, utti speratur aduentus, sed tamen alias sapientes alias stultas, quod sapientes oleum acceperint in uasis suis, stultae autem hoc non ferant secum; in tam multis pares hoc solo eas dispares monstrat, hoc solo diuersa eis et contraria nomina inponit. Quid enim tam coniunctum quam uirgines et uirgines, quinque et quinque, lampadibus ornatae, obuiam sponso euntes
Abbreviated transcription (Latin):
ec ẽ enĩ ñ in anit̃ fabulosa sed utilic̃ uerax latitudo longitudo alti¬
tudo ꝓfundũ : unde ꝑueniamꝰ etiã ad suꝑeminentẽ scientiã caritatis¬
xp̃i & impleam᷑ in omem plenitudinẽ dĩ. Scio aut̃ qͣ ñ suꝑ uacanea solli¬
citudine ꝑhanc occasionẽ questionũ mͥ abstȩ ꝓpositaꝵ testam̃ti noui
grãm tibi uoluer̃ copiosius com̃dare. Habet enĩ aduersarios qui eiꝰ
ꝓfunditate turbati ñ dõ tribuere sed potiꝰ sibi uolunt arrogare qđ
boni st̃: nec cales st̃ quos facile contẽnas sed continent̃ uiuentes atq
in boms oꝑib: laudabiles uec falsũ xp̃m sic̃ mamchei atq alii plurimi
heretici sed eundẽ uerũ ȩqualẽ patri & coȩc̃nũ ueracitq hominẽ faccũ
& uenisse credentes & uenturũ expectantes sed cam̃ ignorantes dĩ iusti
tiã & suã constituere uolentes. Neq enĩ frustra dñ s cũ & illas cõmen¬

Expanded text:
haec est enim non inaniter fabulosa sed utiliter uerax latitudo, longitudo, altihaec est enim non inaniter fabulosa sed utiliter uerax latitudo, longitudo, altitudo, profunduChristi et impleamur in omnem plenitudinem dei. Scio autem, quam non superuacanea sollicitudine per hanc occasionem quaestionum mihi abs te propositarum testamenti noui gratiam tibi uoluerim copiosius commendare. habet enim aduersarios, qui eius profunditate turbati non deo tribuere sed potius sibi nolunt adrogare, quod boni sunt. nec tales sunt, quos facile contemnas, sed continenter uiuentes atque in bonis operibus laudabiles nec falsum Christum sicut Manichaei aliique plurimi haeretici sed eundem uerum, aequalem patri et coaeternum ueraciterque hominem factum et uenisse credentes\' et uenturum expectaituere uolentes. neque enim frustra dominus, cum et illas commem
Abbreviated transcription (Latin):
ni meliꝰ cõmutati ñ ad teporalẽ felicitatẽ sed aduitȩ ȩt̃nȩ que sola
oeata ẽ. adoptionẽ. Vnde placuit etiã ꝓpheticũ s̃alinũ ꝑcurrere cuĩ
primũ uersũ in passione cõmemorauit ostendens quomꝰ nos dđsdere lin¬
quat& quo alio modo ñ recedat a nob̵ adbona ȩt̃na noscolligens tẽpo¬
relia uͦ aliquando utilit̃ cribuens aliquando utilit̃ subtrahens ut eis ñ
pit. in exteris tenebris libent̃ habitemꝰ Vnde in exteriores mituntur
qͥ ex sstis exteris ñse ad interiora conuertunt : ne diabolo & eiꝰ ange¬
lis sociati extrema dãnatione puniant᷑. Intelligentes gͥ pere grinati¬
onẽ nrãem in hac uita mundo crucifigam᷑ extendentes manꝰ in latituor¬
ne bonoꝵ oꝑum & longanimitate usq in finẽ ꝑseuerantes atq haben¬
tescorsursũ ubi xp̃c ẽ indexterã dĩ sedens : totũq: hoc non nobsed il¬
liꝰ miscđiȩ tribuentes cuiꝰ ꝓfunda iudicia om̃em scrutatorẽ fatigant

Expanded text:
licitatem sed ad uitae aeternae, quae sola beata est, adoptionem. unde placuit etiam propheticum psalmum percurrere, cuius primum uersum in passione commemorauit ostendens, quo modo nos deus derelinquat et quo alio modo non recedat a nobis, ad bona aeterna nos colligens temporalia uero aliquando utiliter tribuens et aliquando utiliter subtrahens, ut eis non pit —, ne in exteris tenebris libenter habitemus, unde in exteriores mittuntur, qui ex istis exteris non se ad interiora conuertunt, ne diabolo et eius angelis sociati extrema damnatione puniamur. intellegentes igitur peregrinationem nostram in hac uita mundo crucifigamur extendentes manus in latitudine bonorum operum et longanimitate usque in finem perseuerantes atque habentes cor sursum, ubi Christus est in dextera dei sedens, totumque hoc non nobis sed illius misericordiae tribuentes, cuius profunda iudicia omnem scrutatorem fatigant.
Abbreviated transcription (Latin):
debono ase sibi parato & ab adulantib: uł errantib: ita laudant᷑
acsi ini sint aliqͥo. Quiaut̃ putat se eẽ. aliqͥd cũnidilsit sic̃ dic̃ apłs
sei fũ seducit. Opꝰ aut̃ suũ ꝓbet unꝰ qͥsq & t̃nc in semet iso tantũ głam
habebit & non in altero : hoc ẽ. portare oleũ suũ secũ non ex aliena lau
depenđe Sed quã głam inse habebit. nisi eũ cui dr̃ gła mea & exal

Expanded text:
de bono a se sibi parato et ab adulantibus uel errantibus ita laudantur, de bono a se sibi parato et ab adulantibus uel errantibus ita laudantur, ac si ipsi sint aliquid. qui autem putat se esse aliquid, cum nihil sit, sicut dicseipsum seducit. Opus autem suum probet unusquisque; et tunc in seipso tantum gloriam habebit, et non in altero : hoc est portare oleum secum, non ex aliena laude dependere. Sed quam gloriam in se habebit, nisi eum cui dicitur, Gl
Abbreviated transcription (Latin):
lãpadessuas id ẽ rationẽ p̃parant reddere deoꝑib suis sed tunc
illiꝰ clamoris euidentia & resurrectione mortuoꝵ qr nulla erit du¬
bitatioiã instantis p̃sentisq iudicii subtrahecͣ᷑ om̃e solaciũ laudis
humane. Neq: enĩ uacabit de alio disceptare uł dealio iudicare
Aut gratificari atq suffragari alteri quando unꝰqͥsq ꝓpriũ onꝰ
portabit & de suoꝵ factoꝵ reddenda ratione cogitabit: Ac ꝑ hoc
nis laudib defici&. Neq eni germant᷑ dixer̃ a pđ telaus mea.
uł indño laudabit᷑ anima meã Aut in dño gloriatȩ st̃ cũignorin¬
tes dĩ iustitiã iustitiã suã constituerent. Ac ꝑ hoc petunt asapientib oleũ
hocẽ aliquã consolationẽ nec inueniunt nec aspitiunt illis respon¬
dentib se nescire utrũ uł sibi sufficiat ipsa conscientia qua expec¬
ut eoꝵ misereret᷑ a quo sesciebant accepisse qđ habebant nec gloria

Expanded text:
lampades suas, id est rationem praeparant reddere de operibus suis. Sed tunc lampades suas, id est rationem praeparant reddere de operibus suis. Sed tunc illius clamoris euidentia et resurrectione mortuorum quia nulla erit dubitatio iam instantis praesentisque iudicii, subtrahetur omne solatium laudis humanae. neque enim uacabit de alio disceptare uel de alio iudicare aut gratificari atque suffragari alteri, quando unusquisque proprium onus portabit et de suorum factorum reddenda ratione cogitabit. ac per honis laudibus deficiet. neque enim germanitus dixerunt: Apud te laus mea, uel: In domino laudabitur anima mea, aut in domino gloriatae sunt, cum ignorantes dei iustitiam iustitiam suam constituerent. ac per hoc petant a sapientibus oleum, hoc est aliquam consolationem: nec inueniunt nec accipiunt illis respondentibus se nescire, utrum uel sibi sufficiat ipsa conscientia, qua expecut eorum misereretur, a quo se sciebant accepisse, quod habebant, nec gloriab
Abbreviated transcription (Latin):
secũ. qm̃ sibi tribuendo siqͥd bonioꝑis faciunt necesse ẽ. inflent᷑ suꝑbia
& ꝓpt̃ hoc uitũ sic laude delectent᷑ humana ut eiꝰ gaudio siqͥd boni a¬
gunt feruere & lucere uideant᷑ Iardante aut̃ sponso dormier̃ omnes
Non enĩ tñcueni& cũ sꝑat᷑ sed media nocte : cũ ualde obscurũ id ẽ occul¬
tũ erit anueniat. Vnde dic̃ media nocte clamorẽ factũ. ecce sponsus
uenit exite obuiã ei. Nimirũ clamoriste isa ẽ. tuba illa quã cõme¬
morat a płs. ubi dic̃ Canet enĩ tuba & mortui resurgent in cor¬
upti. Iubȩ nomine aliqđ euidentisfimũ & p̃clarissomũ signũ uult¬
intelligi. quã uocẽ archangłi & tubã dĩ alio loco dic̃. Iuȩ etiã uox
ipsi dñi nr̃i ihũ xp̃i in euangelio dicit᷑. quã audient hi qͥ inmonum̃tis st̃
& ꝓcedent Surgunt gͦ om̃is ille uirgines sapientes & stultȩ & aptant

Expanded text:
secum, quoniam sibi tribuendo, si quid boni operis faciunt, necesse est inflentur superbia secum, quoniam sibi tribuendo, si quid boni operis faciunt, necesse est inflentur superbia et propter hoc uitium sic laude delectentur humana, ut eius gaudio, si quid boni agunt, feruere et lucere uideantur. Tardante autem sponso dormierunt omnes. non enim tunc ueniet, cum speratur, sed media nocte, cum ualde obscurum, id est occultum erit, an ueniat. unde dicit media nocte clamorem factum: Ecce sponsus uenit, exite obuiam ei. nimirum clamor iste ipsa est tuba illa, quam commemorat apostolus, ubi dicit: Canet enim tuba et mortui resurgent incorrupti. angeli et tubam dei alio loco dicit. quae etiam uox ipsius domini Iesu Christi in euangelio dicitur, quam audient hi, qui in monumentis sunt, et procedent. surgunt ergo omnes illae uirgines et sapientes et stultae et aptant
Abbreviated transcription (Latin):
etiã corã hominib luc& conũsatio. Sed magni int̃ ẽ. qͣm̃tis in¬
tentione fiat idõ dic̃ alias sapientes alias stultas. Sed hinc
eas discernit qđ stultȩ ñ sũpser̃ oleũ secũ. sapientes aut̃ acce¬
per̃ oleũ inuasissuis hoc ẽ in cordib: suis ubi fic isa partici¬
patio intimi acsuꝑniboni Vbi in pͤalmo qͦdã cũ dictũ ẽã sa¬
crificate sacrificiũ iustitiȩ & sꝑate in dño. multi in qͥt dic̃nt
qͥsos tendit nobbona: Deinde ut manifestar& cuiꝰ bom amo¬
re debeamꝰ oꝑari iustitiã hoc ẽ sacrificare sacrificiũ iustitiȩ si¬
gnatũ ẽ inqͥt in nob̵ lum̃ uultꝰ tui đ dedisti lecitiã in corde
meo. Cuiꝰboni aliquantũ participati & pleniꝰ ꝑfectiusq
participandi intentione qͥbene oꝑat᷑ & laudabilit̃ etuã in con¬
spectu hominũ conũ sat᷑ habec oleũ setũ qͦbona oꝑaciꝰ etiã in comspectu
te iniqͥtate sed ꝑseuerat usq infinẽ. Hoc oleũ stultȩ uirgine s ñ habnt

Expanded text:
et, laudabilis conuersatio. sed magni interest, qua mentis intentione fiat; ideo dicit alias sapientes alias stultas, sed hinc eas discernit, quod stultae non sumpserunt oleum secum, sapientes autem accep eru n t oleum in uasis suis, hoc est in cordibus suis, ubi fit ipsa participatio intimi ac superni boni. unde in psalmo quodam, cum dictum esset: Sacrificate sacrificium iustitiae et sperate in domino, multi, inquit, dicunt: Quis ostendit nobis bona? deinde ut manifestaret, cuius boni amoie debeamus operari iustitiam, hoc est sacrificare sacrificium iustitiae, signatum est. inquit, in nobis lumen uultus tui, domine; dedisti laetitiam in corde meo. cuius boni aliquantum participati et plenius perfectiusque participandi intentione qui bene operatur et laudabiliter etiam in conspectu hominum conuersatur, habet oleum secum, quo bona opera eius etiam in conspectu te iniquitate, sed perseuerat usque in finem. hoc oleum stultae uirgines non habent
Abbreviated transcription (Latin):
timore casto inhereat dõ qͥ eã aꝓpͥa immundicia qͣ in ordinatȩ bo¬
na inferiora dilex̃. uelut a quãdã spũali forncatione mundauit
Nec humanis laudib extollat ne sit in uirginib stultis aliena
laude lȩtantib Hocenĩ dequestionib tuis restat extremũ & ꝓpt̃ isã manẽ
Adulatores ianq ludẽ suã tanꝗͣ olcũ uenditant stultis. Oe hocoleo dr̃ in
phitari quã ut ei capđ insi ꝑbiã crescat peccatoris adulatione laudari
rridentiũ qͥppe responsiom̃ uidetͥ ũ ets asapientib: uirginib dr̃ ite potiꝰ
aduendentes & emite uob. sic̃ in quodã libro sapientiȩ scriptũ ẽ. ubi contẽ¬

Expanded text:
timore casto inhaereat deo, qui eam a propria inmunditia, qua inordinate botimore casto inhaereat deo, qui eam a propria inmunditia, qua inordinate bona inferiora dilexit, uelut a quadam spiritali fornicatione mundauit; nec humanis laudibus extollatur, ne sit in uirginibus stultis aliena laude laetantibus — hoc enim de quaestionibus tuis restat extremum — et propter ipsamadulatores namque laudem suam tamquam i oleum uenditant stultis. de hoc oleo dicituphizari, quam, ut ei caput in superbiam crescat, peccatoris adulatione laudari.\' Inridentium quippe responsio mihi uidetur, cum eis a sapientibus uirginibus dicitur: Ite potius ad uende
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantes illi & suã uolentes constituere idẽ. tanꝗͣ desuis oꝑib:
głantes iustitiȩ dĩ non s̃ subiecti inde & in hoc salmocũ dixiss& an¬
ẽ. om̃is uita om̃is: facta & creata natura: Sed ita intelligendũ ẽ quẽ fe¬
cit dñs ut ñ solũ qđ homines st̃ uerũ etiã qđ iustist̃ ab illo faeti intelli
figm̃tũ ereati in xp̃o ihũ in oꝑib bonis quȩ p̃parauit ds̃ ut in illis am¬
bulemꝰ. Animȩ gͥrationalis mutabilitas ã monet᷑ qͦ nouerit nisi participa¬
tione in cõmutabilis bom. iustã. saluã. sapientẽ. beatã se eẽ . ñ posse. nec
sibi eã bonũ eẽ ꝓpria posse uoluntate sed malũ. Ropria qͥppe uoluntite
auertit᷑ ab ono in cõmutabili eaq: aũsione uiciat᷑ Nec sanari ꝑseipfim
potest sed gratuita mmiscđia sui saluatoris quȩ in hacuita eã exfio eui¬
uentẽ in spe c̃nstituit salutis ȩt̃nȩ Vnde ñ altũ saprat sed timeat eoq

Expanded text:
ignorantes illi et suam uolentes constituere, id est tamquam de suis operibus gloriantes iustitiae dei non sunt subiecti. inde et in hoc psalmo, cum dixisset: Adest omnis uita omnisque facta et creata natura? sed ita intellegendum est quem fecit dominus\', ut non solum quod homines sunt, uerum etiam quod iusti sunt, ab illo facti figmentum creati in Christo Iesu in operibus bonis, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. Animae igitur rationalis mutabilitas admonetur, quo nouerit nisi participatione incommutabilis boni iustam, saluam, sapientem, beatam se esse non posse nec sibi eam bonum esse posse propria uoluntate sed malum. propria quippe uoluntate auertitur a bono incommutabili eaque auersione uitiatur; nec sanari per se ipsam potest sed gratuita misericordia sui creatoris, quae in hac uita eam ex fide uiuentem in spe constituit salutis aeternae. unde non altum sapiat, sed timeat eoque
Abbreviated transcription (Latin):
quib: plures manent usq: adhuc. quidã aut̃ dormier̃ & alia in¬
numerabilia in hoc testimonio aꝑte scripturis utriꝰq testam̃ti
reperiunt᷑ Vnde & illeait. Consanguineus laeti sopor Et si ad¬
uertas multa inuenies etiã insec ularib lict̃ĩs ubi mors somno
cõparat᷑ Significauit gͦ dñs futurũ fuisse tẽpꝰ qͦ int̃ tribulationes
quã ꝓpinquus atq imminens ad quẽ se p̃parent qͥ in eiꝰ eẽ. fami¬
lia uident᷑ hoc ẽ enĩ qđ aitexisse obuiã spomo & sponsȩ. Spon¬
soqͥdẽ filio dĩ sponsȩ aut̃  siue qr in eo corpore uenturꝰ ẽ qđ sũ
ris congregationẽ m̃bra concurrant . Quib: concurrentib eiꝰ ma¬
gnitudo monserabit᷑ : uirgines ꝓpt̃ continentiã ñ cupauit. Decẽ¬

Expanded text:
quibus plures manent usque adhuc; quidam autem dormierunt : et alia inquibus plures manent usque adhuc; quidam autem dormierunt : et alia innumerabilia in hoc testimonia aperte per Scripturas utriusque Testamenti reperiuntur. Unde et ille ait, Consanguineus lethi sopor: et si advertas, multa invenies etiam in saecularibus litteris, ubi mors somno comparatur. Significavit ergo Dominus futurum esse tempus, quo inter tribulationes quam propinquus atque imminens, ad quem se praeparent, qui in eius esse familia uidentur. hoc est enim, quod ait exisse obuiam sponso et sponsae, sponso quidem filio dei, sponsae autem, siue quia in eo corpore uenturus est, quodris congregationem membra concurrant, quibus concurrentibus eius magnitudo monstrabitur. Virgines propter continentiam nuncupauit, dece
Abbreviated transcription (Latin):
Ad facienda opabona & idõ in illo ñ in se laudariamat. Vnde alibi
homodĩ cantat. Indõ laudabit᷑ anima mea : ut qͥ głat᷑ in dño głetur
ed qͥd ẽ qđ in eadẽ euangelii lectione scriptũ ẽ om̃s sponso tardante
dormisse: Si sominũ istũ intellexerimꝰ qđ uelud tardante iudicio adqo
faciendũ uenturꝰ ẽ xp̃s abundante iniqͥtate caritas refrigescit qͦ modo
ibi ponemꝰ uirgines sapientes cũ potiꝰ in illis sint de qͥbi dr̃ qͥ aut̃ ꝑseue
tantũ stulti qͥ ꝓpt̃ humañ laudẽ beneoꝑant᷑ corã hominib: uerũ
etiã sapientes qͥ hoc ꝓpt̃ea faciunt ut laudet᷑ ds̃ experiunt᷑ i stã mortem
Exutroq enĩ genere moriunt᷑ Et ista mors sȩpe inscripturis dorimen
tiũ dr̃ ꝓpt̃ futurã resurrectionẽ uelud eiugilationẽ ł linc apłs
dicit. Ded ormientib: aut̃ nolo uos ignorare fr̃s: Etalio loco. Ex

Expanded text:
ad facienda opera bona, et ideo in illo, non in se laudari amat. unde alibi ad facienda opera bona, et ideo in illo, non in se laudari amat. unde alibi homo dei cantat: In domino laudabitur anima mea, ut, qui gloriatured quid est, quod in eadem euangelii lectione scriptum est omnes sponso tardante dormisse r si somnum istum intellexerimus, quod uelut tardante iudicio, ad quod faciendum uenturus est Christus, abundante iniquitate caritas refrigescit, quo modo ibi ponemus uirgines sapientes, cum potius in illis sint, de quibus dicitur: Qui autantum stulti, qui propter humanam laudem bona operantur coram hominibus, verum etiam sapientes, qui hoc propterea faciunt ut laudetur Deus, experiuntur istam mortem: ex utroque enim genere moriuntur. Et ista mors saepe in Scripturis dormitio dicitur, propter futuram resurrectionem velut evigilationem. Hinc Apostolus dicit, De dormientibus autem nolo vos ignorare, fratres ; et alio loco, Ex
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ neforte non sufficiat nob̵ & uob nondesꝑant̃ sed humilit̃ dictũ ẽ. Quis enĩ
sic p̃sumat de conscientia sua ut certꝰ sit eã iniudicio dĩ posse sufficere . nisi
misericordes miseri cordit̃ iudic& : Iudiciũ enĩ sine miscđia illi qui non
Luce ant opa urã corã hominib ut uideant bona facta ur̃a & glorificent
patrẽ urm qͥ incȩlis ẽ. Hucusq ꝑtendit intentio uirginũ sapientiũ ut
idõ uelint uideri ab hominib: bona oꝑa sua non qͦ abeis laudent᷑ i se
sed ut glorificet᷑ ds̃ a qͦ illis ẽ qđ beneopant᷑ Ac ꝑ hoc interiore bono gau¬
dent qđ ẽ corã dõ ubi elemasina in occulto ut pat̃ qͥuidet in occultored¬
dat. Itidõ ñ deficiunt lãpades quȩ interiore oleo uegecant᷑ id .ẽ.
subtracta ꝓpt̃ quã illa faciebant hucusq intentionẽ suã ꝑducentes
ut uiderent᷑ ab hominib: ñ ut glorificaret᷑ pat̃ qͥ incelis ẽ. Quȩ in¬
tentio ꝑennis ẽ głȩ qͣ nouit anima dõ se debere qđ iustificata ẽ

Expanded text:
 Ne forte non sufficiat nobis et vobis, non desperanter, sed humiliter dictum est. Quis enim sic praesumat de conscientia sua, ut certus sit eam sibi in judicio Dei posse sufficere, nisi misericordes misericorditer judicet? Judicium enim sine misericordia illi qui non coram hominibus, ut uideant bona facta uestra et glorificent patrem uestrum, qui in caelis est. hucusque pertendit intentio uirginum sapientium, ut ideo uelint uideri ab hominibus bona opera sua, non quo ab eis laudentur ipsae, sed ut glorificetur deus, a quo illis est, quod bene operantur; ac per hoc interiore bono gaudent, quod est coram deo, ubi elemosyna in occulto, ut pater, qui uidet in occulto, reddat. et ideo non deficiunt lampades, quia interiore oleo uegetantur, id est subtracta, propter quam illa faciebant hucusque intentionem suam perducentes, ut uiderentur ab hominibus, non ut glorificaretur pater, qui in caelis est, quae intentio perennis est gloriae, qua nouit anima deo se debere, quod iustificata est
Abbreviated transcription (Latin):
quã uanemtis elatione sectatȩ st̃ & ise appecitꝰ significatꝰ ẽ. in eo qđ
dictũ ẽ dũ aut̃ euntemere uenit sponsus & introier̃ cũ eo ad nuptias
quȩ p̃parate erant. hoc ẽ. quȩ uerã fidẽ uerãq pietatẽ corde gesta
in dño gloriantiũ ut inerarent cũ eis illud gaudiũ deqͦ dr̃ intra in
gaudiũ dñi tui ubierit ꝑfecta participatio in cõmutabilis boni Cuius
modo ueluo arra quȩda ꝑfioẽ tenet᷑ : ut scđm hanc gr̃am uiuamꝰ iN
quantũ dõ ñ nob uiuimꝰ. Roinde qđ seqͥtur nouissie ueniunt & reliquȩ
uirgines dicentes dñe dñe aperi nob̵ nondictũ ẽ easemis seoleũ & sic
uob: nesciouos Illeqͥppe hoc dic̃ quẽ non latet aliqͥd. Sed nescio uos
nichilẽ aluo quã nescibis me quando de uob potiꝰ elegistis confidere quã
deme Cũ enĩ dr̃ qđ nos cognoscit dđs̃ cognitionẽ sui nob p̃stat. ut ꝑ hoc

Expanded text:
 est in eo, quod dictum est: Dum eunt emere. uenit autem sponsus et introierunt cum eo ad nuptias, quae praeparatae erant, hoc est quae ueram fidem ueramque pietatem corde gestabin domino gloriantium, ut intrarent cum eis illud gaudium, de quo dicitur: Intra in gaudium domini tui, ubi erit perfecta participatio incommutabilis boni, cuius modo uelut arra quaedam per fidem tenetur, ut secundum hanc gratiam uiuamus, in quantum deo non nobis uiuimus. Proinde quod sequitur: Nouissime ueniunt et reliquae uirgines dicentes: Domine, domine, aperi nobis, non dictum est eas emisse oleum et sic uobis, nescio uos; ille quippe hoc dicit, quem non latet aliquid. sed: Nescio uos nihil est aliud quam: Nescitis me, quando de uobis potius eligitis confidere quam de me. cum enim dicitur, quod nos cognoscit deus, cognitionem sui nobis praestat
Abbreviated transcription (Latin):
xit cũ ait contẽptorib: & sanã doctrinã acciꝑe recusantib: & ego urẽ ꝑ
dicioni suꝑridebo dic̃ uirginib stultis ite potiꝰ aduendentes & emite uob
Tanqͣ dicer& Vbi s̃ qͥuos fallebant m̃ dosissimis laudib: quando & a uob
fallebamini qr in uob non indño głabamini: Qđ aut̃ dic̃ &dũ eunt e¬
mere uenit sponsus & quȩ paratȩ erant in trauer̃ cũ eo ad nuptias.¬

Expanded text:
it contemptoribus et sanam doctrinam accipere recusantibus: Et ego uestrae perditioni superridebo, dicit uirginibus stultis: Ite potius ad uendentes et emite uobis, tamquam diceret: Ubi sunt, qui uos fallebant mendosissimis laudibus, quando et a uobis fallebamini, quia in uobis non in domino gloriabamini? quod autem dicit: Et dum eunt emere, uenit sponsus et, quae paratae erant, in
Abbreviated transcription (Latin):
ratiouentura id ẽ ea generatio anñtiabit᷑ que dño uentura ẽ ge¬
non dño sed sibi uentura ẽ. ab eadẽ significatione ñ recedit᷑ qͣ intel¬
ligat᷑ animȩ partici pationi idisũ ediẽ rationalẽ creaturã cũ sit
mutabilis ñ fieribeatã nisi a ꝓpͥosuo mutabili ad in cõmutabile
bonũ idẽq cõmune qdđ ds .e. a qͦ suꝑba impietate absistit hu¬
mili pietate conũsa subsistat. In qͦ affectu ꝓficiens quicqͥd bo¬
nfacit d ñõ fac̃. hoc. ẽ. meiꝰ laudẽ cuiꝰ grã p̃cepit ut faciat. U¬
de ẽ. actio grãꝵ quȩ intimo fideliũ misterio celebratur

Expanded text:
ratio uentura, id est ea generatio adnuntiabitur, quae domino uentura est, geratio uentura, id est ea generatio adnuntiabitur, quae domino uentura est, genon domino sed sibi uentura est, ab eadem significatione non receditur, qua intellegatur animae participatio in id ipsum. id est rationalem creaturam, cum sit mutabilis, non fieri beatam, nisi a proprio suo mutabili ad incommutabile bonum idemque commune, quod deus est, a quo superba impietate abstitit, humili pietate conuersa subsistat. in quo affectu proficiens quicquid boni facit, domino facit, hoc est in eius laudem, cuius gratiam percepit, ut faciat; unde est actio gratiaru
Abbreviated transcription (Latin):
necessariũ sit priꝰꝗ petatis abeo sed qr nec esse habetrationalis
creatã optẽ perans dõ tẽporales causas ad ȩc̃nã ueritatẽ referre
siue petendo qͥberga se fiat. siue consulendo qͥo faciat. qͥpiꝰ m̃tis af¬
fectꝰ ẽ ut isa construat᷑ ñ ut ds instruat᷑ Nã & hȩc quȩdã contestatio
ẽ rationalis creaturȩ qđ ñ sibi isa sit bonũ qͦbeata fiat sed illuo
in cõmucabile cuiꝰ participatione etiã sapiens efficit᷑. Siue ita dic¬
cũ ẽ. anñtiabit᷑ dño generatio uentura ac sidiceret᷑ dño placebñt
qͥ antia bñt ñ sibi ut ita sit dño anñcare. sic̃ẽ dño uiuere. Sic dic¬
tũ .ẽ. Qui manducat dño manducat. & qͥ non manducat dño ñ man¬
ducat. Ad hoc qͥppe addidit & grãsegit dõ : ut ostendec᷑ qͥo eẽt dño
nũ in eiꝰ fit lauoe : cuiꝰ grãdonat᷑ ut fiat Aꝑ hoc etiã si eo modo qͥsprã
ũba hȩc intelligere uelit ut eoꝵ iste ordo sit. anñtiabit᷑ dño gene¬

Expanded text:
necessarium sit, priusquam petatis ab eo —, sed quia necesse habet rationalis creatura obtemperans deo temporales causas ad aeternam ueritatem referre siue petendo, quid erga se fiat, siue consulendo, quid faciat, qui pius mentis affectus est, ut ipsa construatur, non ut deus instruatur. nam et haec quaedam contestatio est rationalis creaturae, quod non sibi ipsa sit bonum, quo beata fiat, sed illud incommutabile, cuius participatione etiam sapiens efficitur. I I I Siue ita dictum est: Adnuntiabitur domino generatio uentura, ac si diceretur domino placebunt qui adnuntiabunt non sibi\', ut ita sit domino adnuntiare, sicut est domino uiuere. sic dictum est: Qui manducat, domino manducat et, qui non manducat, domino non manducat. ad hoc quippe addidit: Et gratias agit deo, ut ostenderetur, num in eius fit laudem, cuius gratia donatur, ut fiat. ac per hoc, etiamsi eo modo quispiam uerba haec intellegere uelit, ut eorum iste ordo sit: Adnuntiabitur domino gene
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗqͣ hisalui st̃ qͦs ipesaluos fac̃ sic cũ legit᷑ dĩ iustitia in eo qđ sori
ptũ .ẽ. ignorantes dĩ iustitiã & suã uolentes constituere non ẽ.
illa intelligenda qͣ dsiustus ẽ. sed qͣ iusti st homines qͦs grã sua
iustificauit Inde enĩ salui unde iusti : qm̃ qđ ait non ẽ. opꝰ sanis
medicꝰ sed male habentib: ex posuit consequent̃ diẽns. Non ue¬
nuocare iustos sed peccatores : Nongͥ scđm oꝑa iustitiȩ¬

Expanded text:
qua hi salui sunt. quos ipse saluos facit, sic, cum legitur dei iustitia in eon est illa intellegenda. qua deus iustus est, sed qua iusti sunt homines, quos gratia sua iustificat. inde enim salui, unde iusti, quoniam, quod ait: Non est opus sanis medicus sed male habentibus, exposuit consequenter dicens: Non ueni uocare iustos sed peccatores. non igit
Abbreviated transcription (Latin):
scientiã illiꝰ miscđiȩ cribuamꝰ. Vnde cũ qͦdã loco apłs dicer& nunc aut̃
cognoscentes dm̃ correx & ait. immo cognitia dõ. Quid aliuo uolem
intelligi nisi qđ eos ipse fecerit cognitores suos: Nemo aut̃ cogno¬
scir dm̃: nisi qui intelligit. eẽ illud sumũ atq: in cõmutabilebonũ
cui participatione fichomꝰ. Iđ in hui salmi conclisione positũ ẽ. Annuncia

Expanded text:
tiam illius misericordiae tribuamus. unde, cum quodam loco apostolus diceret: Nunc autem cognoscentes deum, correxit et ait: Immo cogniti a deo quid aliud uolens intellegi, nisi quod eos ipse fecerit cognitores suos? nemo autem cognoscit deum, nisi qui intellegit illud esse summum atque incommutabile bonum, cuius participatione fit bonus, quod in huius psalmi
Abbreviated transcription (Latin):
ut ostenđet se ñ p̃sentia de monstrare uł narrare p̃terita. sed fut̃ã
ꝓphetare . Annuntiabit᷑ in qͥt dño generatio uentura & anñtiabuã
iustitiã eiꝰ popłoqͥnascet᷑ quẽ fec̃ dñs. Non ait anñtiabit᷑ dñs generati

Expanded text:
ut ostenderet se non praesentia demonstrare uel narrare praeterita sed futura ut ostenderet se non praesentia demonstrare uel narrare praeterita sed futura prophetare. adnuntiabitur, inquit. domino generatio uentura et adnuntiabunt iustitiam eius populo, qui nasc
Abbreviated transcription (Latin):
xit Rohoc enĩ mediator effectꝰ ẽ. ut nos rec̃cili& dõ ꝑhumlititẽ : aqͦ per
impia suꝑbiã longe recesseramꝰ Neq enĩ illuo tantũ scriptũ ẽ. qđ sup
posui initiũ om̃s peccati suꝑbia sedetiã hoc ibi legit᷑ initiũ suꝑbiȩ
hommnis a postatare adõ. Nongͦ sibi uiuat qͥsq sed xpõfaciens ñ sũa
sed ips uoluntatẽ & manens in eiꝰ caritate sic̃ & ise fecit uolunta tẽ patris
& manet ineiꝰ caritate. hȩc qͥppenos ã monens & exẽplo suo exortans
in euangłio suolocuꝰ ẽ Si aut̃ i secũ in forma dĩ ȩqͣlis ẽ. patri tam̃ ꝑ
formã serui quã ꝓpt̃ nos accepit ñ suã uoluntatẽ sed patrissẽ facere
cõm̃dauit. quanco magis nos ꝓpͥa priuitaq nr̃a uolunate contẽ¬
nr̃i nerubescant debemꝰ acceđe qđ illuminat om̃em hominẽ ueni¬
entẽ in hunc mundũ ut anima nr̃a ifiuuat. Hoc enĩ etiã de nobis¬
tiã ꝑtinebant sic̃ etiã ipis reb: appar& siceũ coricludere uoluit¬

Expanded text:
 humilitatem, a quo per impiam superbiam longe recesseramus. neque enim illud tantum scriptum est, quod supra posui: Initium omnis peccati superbia, sed etiam hoc ibi legitur: Initium superbiae homines apostatare a deo. non ergo sibi uiuat quisque sed Christo faciens non suam sed ipsius uoluntatem et manens in eius caritate, sicut et ipse fecit uoluntatem patris et manet in eius caritate. haec quippe nos admonens et exemplo suo exhortans in euangelio suo locutus est. si autem ipse, cum in forma dei aequalis est patri, tamen per formam serui, quam propter noscommendavit; quanto magis nos, propria privataque nostra voluntate contemtus nostri non erubescant, debemus accedere, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum , ut anima nostra ipsi vivat! Hoc enim tiam pertinebant, sicut etiam ipsis rebus apparet, sic eam concludere uoluit
Abbreviated transcription (Latin):
Ds uͦ cũ uerbũ genuit: id qđẽ ipsegenuit Neq deni¬
chilo neq: de aliqͣ iã facta conditaq materia: sed dese¬
ipso id quod ẽ. ipse. Hoc enĩ & nos conam cũ loquim᷑ sidi¬
Ligent̃ consideremꝰ nr̃ȩ uoluntatis appecitũ non cũ m̃tim̃
sed cũ uerũ loquim᷑. Quid enĩ aliud molim. nisi animũ
ipsũ nrm̃ si fieri potest cognoscendũ & ꝑsprciendũ animo¬
auditoris inferre ut in nobipsi quidẽ maneamꝰ nec rece¬
damꝰ a uob & tam̃ tale indiciũ quo fiat in altero nr̃a
notitia ꝓferamꝰ ut quantũ facultas concedit quasi alt̃
animꝰ ab animo ꝑquẽ se in dic& ꝓferat᷑ d facimꝰ co¬
nance fȩcu uerbi ⁊ ipso sono uocis & uultu & gestucor¬
poris : tot scilic& machinam̃tis id qđ intꝰ ẽ de monstrare
cupientes qr tale aliqͥd ꝓferre ñ possumꝰ. Et idõ ñ potest
loquentis animꝰ penitꝰ innotescere : inde eciã m̃daciis locꝰ

Expanded text:
deus uero, cum uerbum genuit, id quod deus uero, cum uerbum genuit, id quod hilo, neque de aliqua jam facta conditaque materia; sed de seipso id quod est ipse. Hoc enim et nos conamur, cum loquimur, si diligenter consideremus nostrae voluntatis appetitum; non cum mentimur, sed cum verum loquimur. Quid enim aliud molimur, nisi animum ipsum nostrum, si fieri potest, cognoscendum et perspiciendum animauditoris inferre: ut in nobis ipsi quidem maneamus, nec recedamus a nobis, et tamen tale indicium, quo fiat in altero nostra notitia, proferamus; ut, quantum facultas conceditur, quasi alter animus ab animo, per quem se indicet, proferatur. id facimus conantes et uerbis et ipso sono uocis et uultu et gestu corporis, tot scilicet machinamentis id, quod intus est, demonstrare cupientes, quia tale aliquid proferre non possumus; et ideo non potest loquentis animus penitus innotescere. unde etiam mendaciis locus
Abbreviated transcription (Latin):
Acciꝑe : quȩ uoce atq: ore ꝓlata uerberato aere tran¬
seunt nec diutiꝰ manent quã sonant. Man& enĩ illuo
uerbũ in comutabilit̃ Na de ipso dictũ ẽ. qđ desapien¬
tia diceret᷑ inse ipsa manens innouat om̃ia. Uerbũ enĩ
patris idõ dictũ . e: qr ꝑ ipsũ in note scit pat̃ Sic̃ gͦ uerbis
nr̃is id agimꝰ cũ uerũ loquim᷑ ut nr̃ animꝰ in notescat
Audient̃ & quicqͥd secretũ cordegerimꝰ ꝑ signa huiꝰ
modi ad cognitionẽ alteriꝰ ꝓferatur sic  illa sapi¬
entia quã đspat̃ genuit : qm̃ ꝑ ipsã in note scit ignis a¬
nimi secrecissimꝰ patris : uerbũ eiꝰ conuenientissime
nominat᷑. Int̃ animũ aut̃ nrm & uerba nr̃a quib: eundẽ
animũ ostendere conam᷑ plurimũ distat. Nos quippe
ñgignimꝰ sonantia uerba sed facimꝰ: qͥb faciendis materia
sub iac& corpꝰ. Plurimũ aut̃ int̃. ẽ : int̃animũ & corpꝰ

Expanded text:
accipere, quae uoce atque ore prolata uerberato aere tranaccipere, quae uoce atque ore prolata uerberato aere transeunt nec diutius manent quam sonant; manet enim illud uerbum incommutabiliter. nam de ipso dictum est, cum de sapientia diceretur: in se ipsa manens innouat omnia. uerbum enim patris ideo dictum est, quia per ipsum innotescit pater. sicut enim uerbis nostris id agimus, cum uerum loquimur, ut noster animus innotescat audienti et quidquid secretum in corde gerimus per signa huius modi ad cognitionem alterius proferatur: sic illa sapientia, quam deus pater genuit, quoniam per ipsam innotescit dignis animis secretissimus pater, uerbum eius \'conuenientissime nominatur. Inter animum autem nostrum et uerba nostra, quibus eundem animum ostendere conamur, plurimum distat. nos quippe non gignimus sonantia uerba, sed facimus: quibus faciendis materia subiacet corpus. plurimum autem interest inter animum et corpus.
Abbreviated transcription (Latin):
bile aut̃ potest acciꝑe. Sed qͥ pr̃stat reb formã ipse
pr̃stat etiã posse formari: qm̃de illo ⁊ in illo ẽ. om̃iũ
speciosissima species in cõmutabilis : Et idõ ipse unꝰ ẽ qͥ
cuilib& rei ñ solũ ut pulchra sit. sed etiã ut puldra eẽ
possit attribuit. Quã ꝓpt̃ rectissi me credit᷑ omia dm̃
fecisse denihilo : qr etiã side aliqͣ materia denidnlo
facta ẽ. ut ordinatissimo dĩ munere prima capacitas
formaꝵ fier& ac deinde formarent᷑ quȩcũq formata
Hoc aut̃ diximꝰ neqͥs ex istimet contrarias sibi ẽe: diuinaꝵ
scripturar sententias : qm̃ & om̃ĩa dm̃ denichilo fecisse
scriptũ ẽ & mundũ eẽ factũ de in formimateria. Cre¬
dentes itaq indm̃ patrẽ om̃ĩ potentẽ. nullã creaturã
eẽ quȩ ab om̃ĩ potente ñ creata sit. aestimaredebemꝰ¬
generare potuit nisi ille qͥ ꝑ ipsũ condidit om̃ia : cre¬

Expanded text:
bile autem potest accipere. Sed qui praestat rebus formam, ipse bile autem potest accipere. Sed qui praestat rebus formam, ipse praestat etiam posse formari: quoniam de illo et in illo est omnium speciosissima species incommutabilis; et ideo ipse unus est qui cuilibet rei, non solum ut pulchra sit, sed etiam ut pulchra esse possit attribuit. Quapropter rectissime credimus omnia Deum fecisse de nihilo: quia etiam si de aliqua mfacta est, ut ordinatissimo dei munere prima capacitas formarum fieret, ac deinde formarentur quaecumque formata hoc autem diximus, ne quis existimet contrarias sibi esse diuinarum scripturarum sententias, quoniam et omnia deum de nihilo fecisse scriptum est et mundum esse factum de informi materia. Credentes itaque in deum patrem omnipotentem nullam creaturam esse, quae ab omnipotente non creata sit, generare potuit nisi ille qui per ipsum condidit omnia. C
Abbreviated transcription (Latin):
fabricare ñ poss& : nisi eũ aliqͣ ñ ab illo fabricaa na¬
tura tanquã materies ad iuuar& Aut si omi potentẽ dm̃
fabricatorẽ mundi eẽ. concedunt: fateant᷑ nec esse ẽ
ex aliqͦ sic̃ hominẽ delimo : ñ utiq fecit exeo qđ ip¬
señ fecerat qr t̃rã unde limꝰ ẽ. exnidnlo fecerat. Et si
ipsũ cȩlũ & trã id ẽ mundũ ⁊ omĩa quȩ in eo st exaliqͦ
materia fecerat sic̃ scriptũ .ẽ qͥ fecistimundũ exmate¬
ria inuisa uł etiã in formi sic̃ ñnulla exẽplaria te¬
nent : nullomͦ credendũ ẽ. illã ipsa materiã dequa
factꝰ ẽ munoꝰ quãuis in formẽ quãuis inuisa. quocũo¬
sed quelibet modũ suũ quẽ habeat ut quo quo modo e&
& distinctaꝵ rerũ formas poss& acciꝑe ñ habebat : nisi
Ab om̃i potente dõ cuiꝰ beneficio ẽ. res ñsolũ quȩcũq
bile hoc int̃ .ẽ qđ formatũ iã acceꝑit formã forma¬

Expanded text:
fabricare non posset, nisi eum aliqua non ab illo fabricata nafabricare non posset, nisi eum aliqua non ab illo fabricata natura tamquam materies adiuuaret. ac si omnipotentem deum fabricatorem mundi esse concedunt, fateantur necesse est ex aliquo, sicut hominem de limo, non utique fecit ex eo, quod ipse non fecerat, quia terram, unde limus est, ex nihilo fecerat. et si ipsum caelum et terram, id est mundum et omnia, quae in eo sunt, ex aliqua materia fecerat, sicut scriptum est: qui fecisti mundum ex materia inuisa, uel etiam informi, sicut nonnulla exemplaria tenent, nullo modo credendum est illam ipsam materiam, de qua factus est mundus, quamuis informem, quamuis inuisam, quocused quemlibet modum suum, quem habebat, ut quoquomodo esset, et distinctarum rerum formas posset accipere, non habebat nisi ab omnipotente Deo, cujus beneficio est res non solum quaecumque bile hoc interest, quod formatum jam accepit formam, forma
Abbreviated transcription (Latin):
Sed tractatio fidei. ad muniendũ simbolũ ualet : ñut ipsa
ꝓsimbolo grãm dĩ consequentib: memoriȩ mandanda
⁊ reddenida tradat᷑ sed ut illa quȩ in simbolo recinen
contrahereticoꝵ insidias auctoritate catholica ⁊ muni¬
tiore defensione custodiat. Conatist enĩ qͥdã ꝑsuadere :¬
dm̃ patrẽ ñ eẽ. omi potentẽ Nonqr hoc dicere ausis: sed
insuis traditionib: hoc sentire & crede conuincunt᷑. Cũ enĩ
dicunt ẽẽ naturã quã ds̃ om̃ps noncreauerit. dequa tam̃
istũ mundũ fabricauerit. quẽ puldre ordinatũ. eẽ. con¬
cedunt : ita omĩpotentẽ dm̃ negant: ut ñ eũ credant
mundũ potuisse facere nisi ad eũ fabricandũ alia na¬
tura quȩ iã fuerat. & quã ipse ñ fecerat uteret᷑. Carnali
scilic& consuetudine uidendi fabros & domoꝵ structo¬
res & quos lib& opifices : qͥnisi aduentitia parata
materia ad effectũ suȩ artis ꝑuenire ñ possunt ita in¬
telligunt fabricatorẽ mundi ñ oͣĩ potentẽ : simundũ

Expanded text:
 symbolum ualet: non ut ipsa pro symbolo gratiam dei consequentibus memoriae mandanda et reddenda tradatur, sed ut illa, quae in symbolo retinentur, contra haereticorum insidias auctoritate catholica et munitiore defensione custodiat. Conati sunt enim quidam persuadere deum patrem non esse omnipotentem; non quia hoc dicere ausi sunt, sed in suis traditionibus hoc sentire et credere conuincuntur. cum enim dicunt esse naturam, quam deus omnipotens non creauerit, de qua tamen istum mundum fabricauerit, quem pulchre ordinatum esse concedunt, ita omnipotentem deum negant, ut non eum credant mundum potuisse facere, nisi ad eum fabricandum alia natura, quae iam fuerat et quam ipse non fecerat, uteretur; carnali scilicet consuetudine uidendi fabros et domorum structores et quoslibet opifices, qui, nisi adiuuentur parata materia, ad effectum suae artis peruenire non possunt, ita intellegunt fabricatorem mundi non esse omnipotentem, si mundum
Abbreviated transcription (Latin):
Lectissimo discipło humanissime com̃dauit : Nec illud nos
moueat qđ cũ ei ñciaret᷑ mat̃ eiꝰ & fr̃s: respondit. Quȩ mͥmat̃
aut qͥ fr̃s & cȩtera sed potiꝰ doceat ministeriũ nrm̃ quouer¬
bũ dĩ frib miniscramꝰ parente scũ impediunt ñ eos debere co¬
gnosci. Nã si ꝓpt̃ea quisq putauerit ñ eũ habuisse matrẽ int̃

Expanded text:
lectissimo discipulo humanissime commendauit. nec illud nos lectissimo discipulo humanissime commendauit. nec illud nos moueat, quod, cum ei nuntiaretur mater eius et fratres, respondit: quae mihi mater aut qui fratres et cetera? sed potius doceat ministerium nostrum, quo uerbum dei fratribus ministramus, parentes cum inpediunt, non eos debere cognosci. nam si propterea quisque putauerit non eum habuisse matrem in
Abbreviated transcription (Latin):
qđ id nrm̃ susceꝑit dĩ sapientia qđ habemꝰ cõmu¬
ne cũ pecore : illuo Aut̃ ñ susceꝑit qđ illuserat᷑ luce
sapientiȩ & qđ hominis ppriũ ẽ Decestandi aut̃
negant habuisse : cũ illa dispensatio utrũq: sexũ &
ma sculinũ & femiminũ honora uerit & ad cura dĩ ꝑ¬
tmere monstrauerit ñ solũ quẽ suscepit. sed etĩã illũ
ꝑquẽ suscepit : uirũ gerendo nascendo defemina
Nec nos ad neganda xp̃i matrẽ cogit qđ ab eo dictũ ẽ. quio
mͥ&tibi ẽ mulier̃ non dũ uenit hora mea : sed ad monee
potiꝰ ut intelligamꝰ scđm dm̃ ñ eũ habuisse matrẽ. cuiꝰ ma¬
iestatis ꝑsonã parabat ostendere aquã inuinũ uertendo
Qđ aut̃ frucifixus ẽ : scđm hominẽ crucifixus ẽ : Et illa erat
hora quȩ nondũ uenerat quando dictũ ẽ. midi & tibi
quid ẽ : nondũ uenit hora mea : id ẽ quate cognoscam
Tunc enĩ ut homo crucifixus cognouit hominẽ matr̃e: & di¬

Expanded text:
quod id nostrum susceperit dei sapientia, quod habemus commuquod id nostrum susceperit dei sapientia, quod habemus commune cum pecore, illud autem non susceperit, quod inlustratur luce sapientiae et quod hominis proprium est? Detestandi autemnegant habuisse, cum illa dispensatio utrumque sexum, et masculinum et femininum, honorauerit et ad curam dei pertinere monstrauerit non solum quem suscepit, sed illum etiam, per quem suscepit, uirum gerendo, nascendo de femina. nec nos ad negandam Christi matrem cogit, quod ab eo dictum est: quid mihi et tibi est, mulier? nondum uenit hora mea, sed admonet potius, ut intellegamus secundum deum non eum habuisse matrem, cuius maiestatis personam parabat ostendere aquam in uinum uertendo. quod autem crucifixus est, secundum hominem crucifixus est; et illa erat hora, quae nondum uenerat, quando dictum est: mihi et tibi quid est? nondum uenit hora mea, id est, qua te cognoscam. tunc enim ut homo crucifixus cognouit hominem matrem et di
Abbreviated transcription (Latin):
Quod non .ẽ. Sed ꝑ tẽporalẽ ut dixi dispensationẽ.¬
qm̃ ad nr̃am salutẽ & reparãtionẽ oꝑante dĩ be¬
nignitate ab illa in cõmutabili dĩ sapientia. natu
Dono enĩ dĩ hoc ẽ. scõspũ concessa nobẽ tanta humili¬
tas tanti dĩ ut totũ hominẽ susciꝑe dignaret᷑ inuter
uirginis: mat̃nũ corpꝰ integrũ inhabitans integrũ
deserens Cui tẽporali dispensationi multis modis in¬
sidiant᷑ heretici. Sed qͥsquis tenuerit catholicã fidẽ :
ut totũ hominẽ credat uerbo dĩ eẽ susceptũ id ẽ corpꝰ.
Animã spm̃: satis contra illos munitꝰ ẽ. Quippe cũ
ista susceptio ꝓsalute nr̃a sit gesta. Cauendũ ẽ. Aut̃
necũ credidẽrit aliqͥd nr̃m ñ ꝑtinere ad istã suscepi¬
onẽ : ñ ꝑtineat ad salutẽ Et cũ homo excepta forma
m̃broꝵ quȩ diuersis generib: animantiũ diuersatri¬
buta . ẽ ñ disteta pecore nisi rationali sp̃ũ. quȩ mens
etiã nominat᷑ : quo modo sana ẽ fides qua credicur

Expanded text:
quoniam per temporalem, ut dixi, dispensationem, ad nostram salutem et reparationem, operante Dei benignitate, ab illa incommutabili Dei Sapientia naturaDono enim Dei, hoc est, sancto Spiritu concessa nobis est tanta humilitas tanti Dei, ut totum hominem suscipere dignaretur in utero virginis, maternum corpus integrum inhabitans, integrum deserens. Cui temporali dispensationi multis modis insidiantur haeretici. Sed si quis tenuerit catholicam fidem, ut totum hominem credat a Verbo Dei esse susceptum, id est corpus, animam, spiritum, satis contra illos munitus est. Quippe cum ista susceptio pro salute nostra sit gesta, cavendum est ne cum crediderit aliquid nostrum non pertinere ad istam susceptionem, non pertineat ad salutem. Et cum homo excepta forma membrorum, quae diversis generibus animantium diversa tributa est, non distet a pecore nisi rationali spiritu, quae mens etiam nominatur, quomodo sana est fides, qua creditur,