comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
icut ait beatꝰ leo. Licet eccłastica disciplina
sacerdotali contenta udicio cruentas esfugi¬
at ultiones: catholicoꝵ tam̃ pͥncipũ constitu¬
tionibꝰ adiuuat᷑. ut sepe querant homines
nia albegisio ⁊ partibꝰ colosanis. ꝯaliis locis. ita
hereticoꝵ quos alii catharos. alii popelica¬
uocant. inualuit dampnanda ꝑu̾sitas: ut
iam non in occulto sicut alibi nequiciã suam
exerceant: sed errorem suum publice mani¬
festant. ⁊ ad consensũ suũ simplices attrahũt
⁊ infirmos. Gos ⁊ defensores ⁊ receptatores eo¬
rum anathemati decernimꝰ subiacere: &
sub anathemate ꝓhibemꝰ ne quis ip̃os in do¬
mo uel terra sua tenere uel fouere aut nego¬
tiationem cũ eis ex̾cere p̃sumat. Si autẽ in
aut inter xp̃ianos accipiant sepult᷑am.

Expanded text:
icut ait beatus Leo, licet ecclesiastica disciplina sacerdotali contenta judicio, cruentas non efficiat ultiones: catholicorum tamen principum constitutionibus adjuvatur, ut saepe quaerant homines nia, Albegesio, et partibus Tolosanis, et aliis locis, ita haereticorum, quos alii Catharos, alii Patrinos, alii Publicvocant, invaluit damnata perversitas, ut jam non in occulto, sicut aliqui, nequitiam suam exerceant, sed suum errorem publice manifestent, et ad suum consensum simplices attrahant, et infirmos: eos, et defensores eorum, et receptores, anathemati decernimus subjacere: et sub anathemate prohibemus, ne quis eos in domibus, vel in terra sua tenere, vel fovere, vel negotiationem cum eis exercere praesumat. Si autem in aut inter Christianos recipiant sepulturam.
Abbreviated transcription (Latin):
m inuestituras ȩccłiaꝵ contͣ statuta scõꝵ pa¬
trum alaicis ꝑsonis in multis partib cognoui¬
mꝰ fieri. & ex eomultas ꝑturbationes in ȩccłia-
oriri. ex qͥb xp̃iana religio conculcat᷑. decer¬
nimꝰ ut nullꝰ clericoꝵ. in uestiturã episcopatꝰ.
ł abbatiȩ. ł eccłiȩ de manu imꝑatoris. ł regis.
sũpserit. recognoscat in uestiturã illã apłica
auctoritate irritã eẽ. & se usq ad dignã satis¬
factionẽ excõmuni cationi subiacere. cas¬

Expanded text:
m investituras Ecclesiarum contra statuta sanctorum Patrum a laicis personis in multis partibus cognovimus fieri, et ex eo plurimas perturbationes in Ecclesia oriri, ex quibus Christiana religio conculcatur; decernimus ut nullus clericorum investituram episcopatus, vel abbatiae, vel ecclesiae, de manu imperatoriaesumpserit, recognoscat investituram illam apostolica auctoritate irritam esse, et se usque ad dignam satisfactionem excommunicationi subjacere. CA
Abbreviated transcription (Latin):
ł aliqͣ officia ȩccłiastica uendiderit. ł alit̾ quã
statuta scõꝵ patrũ p̃cipunt ordinauerit. ab
officio suspendat᷑. Dignũ enĩ ÷. ut sic̃ gratis
episcopatũ accepit. ita m̃bra eiꝰdẽ episcopatꝰ
gratis distribuat.

Expanded text:
aliter quam statuta sanctorum Patrum praecipiunt ordinaverit, ab officio suspendatur: dignum est enim, ut sicut gratis episcopatum accepit, ita membra ejusdem episcopatus gratis distribuant.
Abbreviated transcription (Latin):
Seo ep̃s. anatholio ep̃o. Non trecentiᷤ Iriet᷑.¬
numerꝰ sacerdotũ. ł cõparare se audeat ł p̃fer¬
re. Cũ tanto diuinitꝰ pͥuilegio nicena sit sy
nodꝰ consecrata.ut siue ꝑ pauciores siue ꝑplu¬
res ȩccłiastica iudicia celebrent᷑. omĩ penitꝰ
auctoritate sit uacuũ. qͥcqͥd obilloꝵ fuerit
constitutionẽ diuersũ¬

Expanded text:
episcopus Anatholio episcopo. Non trecentis, inqunumerus sacerdotum vel comparare se audeat vel preferre, cum tanto divinitus privilegio Nycena synodus sit consecrata, ut, sive per pauciores sive per plures aecclesiastica iudicia celebrentur, omni penitus auctoritate sit vacuum, quicquid ab illorum fuerit constitutione diversu
Abbreviated transcription (Latin):
pleni. malos homines p̃uidentes. & simplices con¬
sid̾antes. difficilẽ aut ñquã uoluert̃ ẽẽ accusati¬
onẽ sacerdotũ. ne amalis possent euerti. aut
submoueri. qr si hoc facile concederet᷑. sȩculari¬
b & malis hominib. aut nullꝰ aut uix ꝑ pauci
get. ut mali nos ꝑsequant᷑. & carnales spũales
infestent. Ideirco ut p̃dictũ ÷. statuert̾ neac¬
cusarent᷑. aut si alit̾ fieri ñ poss&. ꝑ difficilis fie¬

Expanded text:
repleti, malos homines praevidentes, et simplices considerantes, difficilem aut nunquam voluerunt esse accusationem sacerdotum, ne a malis potuissent everti aut submoveri: quia si hoc facile concederetur saecularibus et malis hominibus, aut nullus, aut vix perpauci get, ut mali bonos insequantur, et carnales spiritales infestent. Idcirco, ut praedictum est, statuerunt ne accusarentur, aut si aliter fieri non posset, perdifficilis fie
Abbreviated transcription (Latin):
De uasis sane sacris ita gerendũ ÷. altaris palla.
cathedra. candelabrũ. & uelũ. si fuerint ue¬
tustate consũpta. incendio dent᷑. qm̃ non licet
ea quȩ in sacrario fuerint male tractari. s in¬
cendio uniu̾sa tradant᷑. Cineres qͦq in baptiste¬
riũ inferant᷑. ubi nullꝰ transitꝰ habeat᷑. & in
pariete ł in fossis pauim̃toꝵ iactent᷑. ne intro¬
euntiũ pedib inqͥnent᷑. Pallas uͦ & uela q̃ in
scũarii sordidata fuerint ministerio. diaconi
eicientes foras a sacrario uelamina dnĩcȩ insę.
ne forte puluis suꝑ dominicũ corpꝰ male deci¬
dat.sindone foris delata. & sit hoc oꝑanti pec¬
catũ. Idcirco in sacrario ministris p̃cipunꝰ. cum
diligentia custodire. Pallȩ m alia pelui lauen¬
t᷑. in alia uela

Expanded text:
De vasis sane sacris ita gerendum est: Altaris palla, cathedra, candelabrum, et velum, si fuerint vetustate consumpta, incendio dentur: quoniam non licet ea quae in sacrario fuerunt, male tractari, sed incendio universa tradentur. Cineres quoque eorum in baptisterium inferantur, ubi nullus transitus habeatur, aut in pariete, aut in fossis pavimentorum jactentur, ne introeuntium pedibus inquinentur. Pallas vero et vela quae in sanctuarii sordidata fuerint ministerio, diaconi  ejicientes foras a sacrario velamina Dominicae mensae, ne forte pulvis Dominici corporis male decidat, syndone foris delata, et erit hoc operanti peccatum: idcirco in sacrario ministris praecipimus cum diligentia custodire. Pallae in alia pelve laventur, et in alia vela
Abbreviated transcription (Latin):
sisse cũ ẽẽt laicus fuerit cõꝓbatũ. hic ad mi¬
nisteriũ ȩccłiasticũ admitti ñ potest. Qđ si
in clericatu iã constituto eo. iã adulterauit.
dato repudio dimittere eã deb&. Siuͦ reti¬
nere eiꝰ consortiũ uoluerit. ñ potest su̾cep¬
to ministerio ꝑfrui.

Expanded text:
sisse cum esset laicus fuerit comprobatum, hic ad ministerium ecclesiasticum admitti non potest. Quod si, in clericatu jam constituto eo, adulteravit, dato repudio dimittere eam debet: si vero retinere ejus consortium velit, non potest suscepto ministerio perfrui.
Abbreviated transcription (Latin):
uinec regiminis in se rationẽ habuit. nec sua
delicta det̾sit. nec crim̃ subditoꝵ correxit.
canis impudicꝰ magis dicendꝰ ÷ quã ep̃s. Aug̃de

Expanded text:
ui nec regiminis in se rationem habuit, nec sua delicta detersit, nec crimen filiorum correxit, canis impudicus magis dicendus est quam episcopus.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ audiert̃ a ioħe. Neminẽ concusseritis. nulli ca¬
lũ pniã feceritis. sufficiat uobis stipendiũ ur̃m.
Non eos utiq sub armis militare ꝓhibuit. qͥb suũ
stipendiũ sufficere debere p̃cepit. Ergo unus
Alu ꝓ uobis orando pugnant contͣ in uisibiles mi¬

Expanded text:
dit eis: Neminem concusseritis, nulli c alumniam feceritis. sufficiat uobis stipendium uestrum. non eos utique sub armis militare prohibuit, quibus suum stipen dium sufficere debere praecepit. Maiorisergo pro uobis orando pugnant contra inuisibiles ini
Abbreviated transcription (Latin):
erit. eoꝵ ep̃oꝵ iudicio qͥ in uicinis cõmorant᷑
locis. & ꝓclamauerit agendũ sibi negotiũ
in urbe roma: alt̃ ep̃s in eadẽ cathedra pꝰ ap¬
pellationẽ eiꝰ qͥ uidet᷑ ẽẽ depositꝰ omĩno non
ordinet᷑. nͥ causa fuerit in iudicio romani
epĩ det̃minata

Expanded text:
episcoporum judicio qui in vicinis commorantur locis, et proclamaverit agendum sibi esse negotium in urbe Roma; alter episcopus in eadem cathedra 35 post appellationem ejus qui videtur esse depositus omnino non ordinetur, nisi causa fuerit in judicio Romani episcopi determinata
Abbreviated transcription (Latin):
uetustate ꝑditũ. igne cõburendũ ÷. & cinis
rit illud .xl. dies pęnit̾. Qui aut̃ ꝑdiderit il¬
lud in ȩccłia. aut pars eiꝰ ceciderit. & ñ inuen
ta fuerit .xx. dies peñ. Fundens uͦ aliqͥd suꝑ al¬
tare de caliee qñ offert .ui. dies ꝓęñ. Qui aut̃¬

Expanded text:
e perditum igne comburendum et cinis rit illud, XL dies poeniteat. Qui autem perdiderit illud in ecclesia, aut pars ejus ceciderit et non inveta fuerit, XX dies poeniteat. Perfundens aliquid super altare de calice quando offertur, VI dies poeniteat, aut
Abbreviated transcription (Latin):
pro ep̃is. uel abbibus. seu quibꝰcũq ꝑsonis ec¬
clesiasticis ponendis in sede. siue introducen¬
dis presbiteris in eccłam. necnon pro sepultu¬
ris. ⁊ exequiis mortuoꝵ. ⁊ benedictionibꝰ nu¬
bentium. seu aliis sacram̃tis eccłasticis aliqͥd

Expanded text:
pis sive abbatibus sive quibuscunque personis ecclesiasticis ponendis in sedem sive introducendis presbyteris in ecclesiam, necnon et pro sepulturis et exequiis mortuorum et benedictionibus nubentium seu aliis sacramentis aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
fraus falsitatis temere p̃sumeret᷑. hoc a patrib
uentũ ẽ. & constitutũ. ut formatȩ epłȩ hanc
calculationis seu supputationis habeant rati¬
onẽ. id est ut assumant᷑ in supputationẽ. pͥma
Quȩ elem̃ta. octogenariũ. qͦ drin gentesimũ &
pͥmũ significant numerũ. Petri quoq apłi pͥ¬
ma littera. id est s. Qui numerꝰ octoginta
ẽ illiꝰ tpr̃is nitmerꝰ assumat᷑: atq ita his om̃ib
litteris grecis. quȩ ut diximꝰ numerũ expri¬
munt in unũ ductis. unã quecũq collecta
fuerit sũmã epła teneat. Hanc qui suscipit. om̃i
cũ cautela reqͥrat exp̃sse. Addat pret̾ea sepa¬
ratĩ in epła nonagenariũ & nonũ nuneros.
qui scł̃m greca elem̃ta significant. a  n¬
littera ex nomine beati petri. idest. N: quingen¬
tos.Lx. & unũ efficiunt numeros. N. enĩ quę
pͥma ẽ in nomine sũmi patris.lxxx. numerat.
indicat. Si addas. Il. quȩ in nomine scĩ petri ẽ

Expanded text:
fraus falsitatis temere praesumeretur, hoc a Patribusventum est et constitutum, ut formatae epistolae hanc calculationis seu supputationis suae habeant rationem, id est ut assumantur in supputationem prima quae elementa octogenarium et quadringentesimum et primum significant numerum. Petri quoque apostoli prima littera, id est Π., quae numerum octoginta em qui fuerit numerus assumatur: atque ita his omnibus Graecis litteris, quae, ut diximus, numeros exprimunt, in unum ductis. unam quaecunque collecta fuerit summam epistola teneat. Hanc qui suscipit omni cum cautela requirat expresse. Addat praeterea separatim in epistola nonagenarium et nonum numerum, qui secundum Graeca elementa significat littera ex nomine Petri, id est, Π, DLX et I efficiunt numeros. Π enim, quae est prima in nomine summi Patris, LXXX numerat. Υindicat. Si addas Π, quae in nomine Petri est
Abbreviated transcription (French):
Et pour ce ancienueit
le penple requeroit dieu
trez silz auoient droit ou
non et silz auoient riens
fait cont̾ dieu par quon
ilz deussent perdre la ba¬
taille. Car ilz disoient
et est chose uraye qͥ ceulx
qui auuent dieu ⁊ qui
ont bonue cause finable

Expanded text:
Et, pour ce, anciennement le peuple requeroit  Dieutrer s'ilz avoient droit ou non  et s'ilz avoient riens fait contre Dieu, par quoy  deussent perdre la bataille. Car il est à croire et est  chose vraye que ceulx qui ayment Dieu et ont bonne  cause e
Abbreviated transcription (French):
ce anciennemt quant batail¬
le sefaisoit. le prestre de la loy
en priant dieu cõme il aꝑt
ouliure danterononie ou
ur ͤ chapitre ¶ Et pource dit
le prophette que lõie uese
doit point fier principanuuit

Expanded text:
e, anciennement,  quant bataille se faisoit, le prestre de la loy en priant Dieu,  comme il appert ou livre du Deuteronome, ou  XXe chappitre. Et, pour tant, dit le prophete :  “ L'omme ne se doit
Abbreviated transcription (French):
uͤ liure allegne cicus qui
disoit que en cheuaierie plus
aiis que force de corps ¶Gult̾
plus le cheualier enses faiz
darmes ne doit point estre
presumpcieux ne sa partie
crop desprisier Car cõme dit
cathon il auient souuent q
le foible desconfit le fort et le
pecit le grant cõme daind

Expanded text:
Ve livre  et alegue Titus, qui disoit que à chevalerie est s que force de corps. Oultre, le bon  chevalier, en ses fais d'armes, ne doit être presumptueux  ne sa partie trop despriser ; car, ainsi que dit Chaton, il advient souvent que le foible desconfit le  fort et le petit le grant ; comme David
Abbreviated transcription (French):
doment estre loyaulx ⁊ tenir
ce quilz promectet Et a ce
propot raconte ualere en son¬
rõmam nõme fabius pro¬
mist ahanibal c̃̾tain argẽt
pour la rencon dauquis
prisonnners rõmains quil
tenoit mais quil les uoul¬
sist deliurer et lors hambal
lui ottroya sademande et
fabis sen uint arõme et
promesse. lesquelx ne uoul

Expanded text:
r ce qu'il promet.  à ce propotz raconte Valere coromain, nommé Fabius, promist à Hannibal certain  argent pour la rençon de certains prisonniers Rommains  qu'il tenoit, mais qu'il les voulsist delivrer ;  et lors Hannibal lui octroya sa demande. Fabius s'en  vint à Romme et promesse aux
Abbreviated transcription (French):
pour quoy un destrnit laut̾
ueu que les bestes due cõ¬
dicion et dine espesse ne
menguet point lun laut̾ si
cõme dit aristote en son uiͤ¬
liure des bestes et qui plus
est les bestes sont de lõme pi¬
teuses ¶ Et a ce ꝓpos nous
lisons es ystoires rõmaines
cõment deux loups nouiret
un enffant dit romulus. se¬
quel estoit donne aux bestes
pour deuourer, Mais apres
mais doit prendre exemple
athiberius duquel nous li¬
sons es croniques cõmet ses¬
officiers lui conseilloient q̃
il ordonuast subsides ⁊ tribus¬
sur son peuple lequel respoͬ¬

Expanded text:
pourquoy l'ung destruict l'autre, veu que les bestes  mues d'une condicion et espece ne mangent point  l'une l'autre, comme dit Aristote, en son livre des  Bestes, et, qui plus est, les bestes sont de l'omme  piteuses. Ad ce propotz, nous lisons ès ystoires des  Rommains comme deux loupves nourrirent ung  enfant, nommé Romulus, lequel estoit donné aux  bestes pour devourer ; mais, aprez, mais doit prendre exemple à Thiberius,  duquel nous lisons ès croniques, comme ses conseilliemais doit prendre exemple à Thiberius,  duquel nous lisons ès croniques, comme s
Abbreviated transcription (French):
lauarice du prince. le quel
doit estre cõme lestomat qui
distribue atous les auds me¬
bres la uiande quil recoit et
ne retient pour lui ne mais
tant seulement sa nourriture
Et quant il fait aut̾ment
Cestassauoir quant il retiẽt
deuenir ydrepique et lors
lestoinac senfle et tous les
autres membres deuienuẽt
gresles et chaitiz. Et tout ce
mal auient pour ce que il
ne distribue mie la uiande

Expanded text:
du prince, lequel  doit estre comme l'estomac, qui distribue à tous les  membres ce qu'il reçoit et ne retient pour lui fors  tant seullement sa nourriture, et, quant il fait aultrement,  c'est assavoir quant il retient l'homme ydropique,  et lors l'estomac s'enfle et tous les aultres membres  deviennent gresles et chetifz ; et tout ce mal advient  pour ce que l'estomac ne distribue
Abbreviated transcription (French):
qui lui demandoit lanmos¬
ne. Car il disoit que un grat
seigneur en donuant doit
plus regarder sa grandeur
que la petiteste du demãdãt
Et iasoit ce que liberalite soit
considerer quoy ⁊ aque et
pour quoy il donne par es¬
pecial se ledon est grant Car
autrement ce nest mie libe¬
ralite, mais est prodigalite
qui uault au tant adire cõ¬
me sote ou oultrageuse des¬
pense ¶ Et pour ce dit tulles
en son preuuer liure des offi¬
ces ou xuii̽ͤ. chapitre que lar¬
gesce se doit faire ordonneenit
et raisonuablement et non

Expanded text:
qui lui demandoit l'aumosne, et disoit que ung grant  seigneur, en donnant, devoit plus regarder sa grandeur  que la petitesse du demandant.  Et ja soit ce que liberalité soit considerer quoy, à qui et  pourquoy il donne, et, par especial, si le don est  grant ; car autrement n'est mye liberalité, mais est  prodigalité, qui vault autant à dire comme folle et  oultraigeuse despense. Et, pour tant, dit Tules, en son  premier livre des Offices, ou XVIIe chappitre, que largesse  se doit faire ordonnéement et raisonnablement.
Abbreviated transcription (Latin):
tias sꝑnitõse pplĩ apparebant ⁊ pauꝑ ẽẽ uoluit
honorib ⁊ ĩperiis ĩibat. rex sieri uoluit
caruales suos filios magnũ bonũ ẽẽ puta¬
bant. tale cõiugiũ ꝓlẽ q cõt̾ese̾it ꝯtume¬
lias super boꝵ orrebat om̃s gͣdus ꝯtume¬
arbit᷑bat᷑ q̃ maior. ꝙͣ iustũ utẽtẽꝙ
dãpnari dolores corꝑis excitabant᷑ flagellatꝰ
atq cruciatꝰ ÷ mori metuebant mort e.
mltiatus ignõiosum genus mortis putabãt¬

Expanded text:
se populi appetebant, pauper esse voluit; honoribus et imperiis inhiabant, rex fieri noluit; carnales filios magnum bonum putabant, tale conjugium prolemque contempsit; contumelias superbissime horrebant, omne genus contumearbitrabantur, quae major damnari? Dolores corporis exsecrabantur; flagellatus atque cruciatus est. Mori metuebant; morte ultatus est. Ignominiosum genus mortis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetã dicat᷑. Clara ẽ inquit & quȩ ñ quã marcessit sapientia.
& facile uidet̾ abhis qͥ diligunt illã. & inuenit᷑ abhis qͥ quȩrt̃
illã. Preoccupat qͥ se concupiscunt. ut illis se ostendat. Quiui¬
gilauerit adillã ñ laborabit. assiduitatẽ enĩ illã inueni& forib
suis. Cogitare enĩ deilla. sensusẽ consũmatꝰ. Q qͥ ugil auerit
ꝓpt᷑ illã. cito erit securꝰ. quia dignos sẽ ipsa cireuit quȩrend
& inius ostendit se illis hilarit᷑. & om̃i ꝓuidentia occurit illis.
Inicuĩ enĩ illius uerissimũ. disciplinȩ concupiscentia t̃. Cura

Expanded text:
prophetam dicatur: Clara est, inquit, et quae nunquam marcescat sapientia, prophetam dicatur: Clara est, inquit, et quae nunquam marcescat sapientia, et facile videtur ab iis qui diligunt illam, et invenitur ab iis qui quaerunt illam: praeoccupat qui se concupiscunt, ut illis se ostendat. Qui vigilaverit ad illam, non laborabit: assidentem enim illam inveniet foribus suis. Cogitare enim de illa, sensus est consummatus; et qui vigilaverit propter illam, cito erit securus: quia dignos seipsa circuit quaerens, et in viis ostendit se illis hilariter, et omni providentia occurrit illis. Initium enim i
Abbreviated transcription (Latin):
caritas di quȩ maxime spectatur inmorib: dequa iãmulta
diximꝰ. quȩ inspirata spũ scõ ꝑducit adfiliũ idẽ ad sapientiã
di. ꝑ quã pat̾ ipse cognoscitur. Namsi sapientia & ueritatis non
totis animi uirtutib concupiscat᷑ inueniri nullo pacto potest.
At si ita quȩratur ut dignũt᷑. subtrahere sese atq abscondere
asius dilectorib ñ potest . Iłinc ẽ illud quod more habere &iam
uos soletis quod ait petite & accipietis. quęritẽ & inuenictis.
pulsate & aperict᷑ uob̾. Nihil ẽ occultũ qđ ñrcuelabit᷑. Amore
petit᷑. amore quȩrit᷑. amore pulsat᷑ amore reuelat᷑. amore
deniq in eo qđ relatũ fuerit ꝑmanet᷑: Ab hoc amore sapientiȩ
diligentiaq quȩrendi non decerrem᷑ ueteri testam̃to. quod
semꝑ mendacissime dicitis. sed ad hȩc uthem̃tissime conritam᷑.
Audite itaq aliquando. & aduertite quȩso sint ꝑtinacia quid ꝑ

Expanded text:
charitas Dei, quae maxime spectatur in moribus, de qua multa jam charitas Dei, quae maxime spectatur in moribus, de qua multa jam diximus: quae inspirata Spiritu sancto perducit ad Filium, id est, ad Sapientiam Dei, per quam Pater ipse cognoscitur. Nam si sapientia et veritas non totis animi viribus concupiscatur, inveniri nullo pacto potest. At si ita quaeratur, ut dignum est, subtrahere sese atque abscondere a suis dilectoribus non potest. Hinc est illud, quod in ore habere etiam vos soletis, quod ait: Petite, et accipietis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis . Nil est occultum, quod non revelabitur . Amore petitur, amore quaeritur, amore pulsatur, amore revelatur, amore denique in eo quod revelatum fuerit permanetur. Ab hoc amore sapientiae diligentiaque quaerendi, non deterremur Veteri Testamento, quod semper mendacissime dicitis, sed ad haec vehementissime concitamur. 32. Audite itaque aliquando, et advertite, quaeso, sine pertinacia quid per
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰe. Namut ista sibi congruunt quȩ deutroq posuimꝰ. ita &iã
cȩtera sidiligent᷑ & ȩquo iudicio uelitis attendere. Sed quia multa
dicunt᷑ submissius. & humi repentib animis accõmodatius ut ꝑ
humana indiuna consurgant multa oeiã figurate ut studiosa
mens & quȩsitis exerceat᷑ utilius. & uberius lȩcet᷑ inuentis. uos miri¬
fica dispositione sp̃c scĩ ad decipiendos uros auditores illaquean¬
dosq abutimini. Qđ ipsũ cur diuina ꝓuidentia uos facere sinat.
nãq uerissime apłs dixerat. oport& multas hereses c̾e̾. iitꝓbati
nẽ urm̃ intellegere. Nonparũ mͥ cogniti estis. crassas om̃ino men¬
tes & corporeoꝵ simula chroꝵ pestifero pastu morbidas addiuina
uidicanda defertis. quȩ multo altiora sunt quã putatis. Quare
sic uobiscũ agendũr᷑. ut eaiam intellegatis qđ fieri ñ post. sedut.
intellegere aliquando capiatis. Facit enĩ hoc simplex & pura

Expanded text:
unus est. Nam ut ista sibi congruunt, quae de utroque posuimus; ita etiam unus est. Nam ut ista sibi congruunt, quae de utroque posuimus; ita etiam caetera, si diligenter et aequo judicio velitis attendere. Sed quia multa dicuntur submissius, et humi repentibus animis accommodatius, ut per humana in divina consurgant; multa etiam figurate ut studiosa mens, et quaesitis exerceatur utilius, et uberius laetetur inventis; vos mirifica dispositione Spiritus sancti, ad decipiendos vestros auditores et illaqueandos abutimini. Quod ipsum cur divina providentia vos facere sinat, quamque verissime Apostolus dixerit, Oportet multas haereses esse, ut probati  ista intelligere. Non parum mihi cogniti estis. Crassas omnino mentes et corporeorum simulacrorum pestifero pastu morbidas ad divina judicanda defertis, quae multo altiora sunt quam putatis. 31. Quaresic agendum est, non ut ea jam intelligatis, quod fieri non potest; sed ut intelligere aliquando cupiatis. Facit enim hoc simplex et pura
Abbreviated transcription (Latin):
in eircuitu solis nisi splendor ipse qͥgignit. qđ gͦ potuit aꝑtius &¬
& clarius eueteri testam̃to huc sententiȩ consonare quã illud qđ
dictũ ẽ. ueritas tua incircuitii tuo : postremo dicit ipsa sapien¬
tia in euangło. Nemo uenit ad patrẽ. nisi ꝑme. Dicit ꝓpheta.
Sensũ gͦ tuũ quisscit. nisitudederis sapientiã: & paulo post.
Ubienĩ dolus. caritas nullaẽ. Dicit paulus conformes nos ficri
imaginis filii di. dicit ꝓpheta. signatũ ẽ suꝑ nos lumen uultꝰ tui
ꝓpheta. & miserit spm̃ scm̃ dealtissimis. Solus enĩ ds altissimꝰ eui
nihil ẽ altius. Ostendit paulus trinitatẽ istã unũ dm̃ e̾e̾ cũ dicit.
ipsi gła: dicit᷑ inueteri testam̃to. audi isrł dñs ds̃tiuis. ds̃ unus ẽ.¬
Quid iultis amplius. Quid imperite atq impre sȩuitis. Quid
in doctas animas noxia suasione ꝑuertits. Utriusq testam̃ti dis̃

Expanded text:
nim quidquam in circuitu solis, nisi splendor ipse quem gignit: quid ergo potuit apertius enim quidquam in circuitu solis, nisi splendor ipse quem gignit: quid ergo potuit apertius et clarius ex Vetere Testamento huic sententiae consonare, quam illud quod dictum est, Veritas tua in circuitu tuo? Postremo dicit ipsa Sapientia in Evangelio, Nemo venit ad Patrem, nisi per me : dicit propheta, Sensum tuum ergo quis scit, nisi tu dederis sapientiam? et paulo post, . Ubi enim dolus, charitas nulla est. Dicit Paulus, Conformes fieri nos imaginis Filii Dei : dicit propheta, Signatum est super nos lumen vultus tui, eris Spiritum sanctum de altissimis . Solus enim Deus altissimus, quo nihil est altius. Ostendit Paulus Trinitatem istam unum Deum esse, cum dicit, Ipsi gloria : dicitur in Veteri Testamento, Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus eQuid vultis amplius? quid imperite atque impie saevitis? quid indoctas animas noxia suasione pervertitis? Utriusque Testamenti Deus
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor uirtutes quarũ utinã itammentib urĩs ut nomina in
ore sunt om̃iũ. sic &iã diffinire ndubitẽ. ut temperantia sit
amor. integrũ sep̾bens ei qđ amatur. fortitudo. amor. facile
tolerans om̃ia ꝓpt̾ qd̾ amat᷑. iustitia. amor. soli amato seriend
& ꝓpterea recte dominans. prudentia. amor. aquib adiuuat᷑
abeis quib impedit᷑ sagacit̾ se ligens. Sed hunc amorẽ ñ ciu¬
lib& scddĩ c̾ẽ diximꝰ. idẽ sũmi boni. sũmȩ sapientiȩ sũmȩ ꝙ
amorẽ. dõ sese integrũ incorruptũq seruantẽ fortitudint̃
amorẽ om̃a ꝓpt̾ dm̃ facile ꝑferentẽ. iustitiã. amorẽ dõ tant
seruientẽ. & obhoc bene imperantẽ cęteris quȩ homini sub¬
iecta sunt. prudentiã. amorẽ bene discernentẽ ea quib ad¬
uiuet᷑ indm̃ ab his quib impediri potest. His desingulis uu
tutib qͥnã uiuendi modus ducat᷑ paucis explicabo: sipriud¬

Expanded text:
quatuor virtutes, quarum utinam ita sit in mentibus vis, ut nomina in quatuor virtutes, quarum utinam ita sit in mentibus vis, ut nomina in ore sunt omnium, sic etiam definire non dubitem, ut temperantia sit amor integrum se praebens ei quod amatur; fortitudo, amor facile tolerans omnia propter quod amatur; justitia, amor soli amato serviens, et propterea recte dominans; prudentia, amor ea quibus adjuvatur ab eis quibus impeditur, sagaciter seligens. Sed hunc amorem non cujuslibet, sed Dei esse diximus, id est summi boni, summae sapientiae, summaeque amorem deo sese integrum incorruptumque servantem, fortitudinem amorem omnia propter deum facile perferentem, iustitiam amorem deo tantum seruientem et ob hoc bene imperantem ceteris quae homini subiecta sunt, prudentiam amorem bene discernentem ea quibus adiuuatu? in deum ab his quibus impediri potest. rtutibus quinam vivendi modus ducatur, paucis explicabo, si priu
Abbreviated transcription (Latin):
nihil aliud dicã nisi idipsũ ce̾. Est enĩ uere summeq ds̃ ex
quo omĩa ꝑquẽ om̃ia in quo om̃ĩa. Nȩx uerba pauli sunt.
Quid deinde subiecit : ipsi gła. Sincerissime omnino. Neq
enĩ ait ipsis. Nam unꝰ ẽ dĩ. Quidẽ aut̃ ipsi gła. nisi ipsi
optima & summa & late patens fama: Quanto t̾nĩ melius
atq diffusius diffamat᷑ tanto diligit᷑ & amatur ardentius
Qđ cũ fit nihil aliud abhumano genere quã certo & constanti
gradu inoptimã uitã & beatissimã ꝑgit᷑. Non arbitror cũ
demorib &uita sit questio. ampluis ee̾ requirendũ qd sit homi
nis sũmũ bonũ quoreferenda sint om̃ia. Idenĩ ee̾̃ patuit. & ratioi
quantũ ualuimꝰ. & ea quȩ nrȩ̃ rationi antecellit autoritate di¬
uina. nihil aliud quã ipsũ dm̃ Nam quid erit aliud optimũ ho¬
amorẽ dĩ. Nlamq illud qđ quadriꝑtita dicitur uirtꝰ. exipsius¬
amoris uario quodã affectu quantũ intellego dicitur. Itaq illa

Expanded text:
nihil aliud dicam esse, nisi idipsum esse. Est enim vere summeque Deus, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: haec verba Pauli sunt. Quid deinde subjicit? Ipsi gloria . Sincerissime omnino. Neque enim ait, ipsis: nam unus est Deus. Quid est autem, ipsi gloria, nisi ipsi optima et summa et late patens fama? Quanto enim melius atque diffusius diffamatur, tanto diligitur et amatur ardentius. Quod cum fit, nihil aliud ab humano genere quam certo et constanti gradu in optimam vitam et beatissimam pergitur. Non arbitror cum de moribus et vita fit quaestio, amplius esse requirnis summum bonum, quo referenda sunt omnia. Id enim esse patuit, et ratione quantum valuimus, et ea quae nostrae rationi antecellit auctoritate divina, nihil aliud quam ipsum Deum. Nam quid erit aliud optimum hoamorem Dei. Namque illud quod quadripartita dicitur virto quodam affectu, quantum intelligo, dicitur. Itaque illas
Abbreviated transcription (Latin):
scripturȩ scȩ̃ auctoritatẽ quotas lib& nuptias audeo con¬
dẽpnare. Qd̾ autẽ dico uniiurȩ induȩ. hoc dico om̃i uiduȩ
Beatior eris sisic ꝑmanseris. Nam c& illud non irsipient̃
ꝓponi sol&e. ut dicat qͥ potest quenã iudua meritis p̾fe¬
renda sit : utrũ uniuira quȩ cũ uixiss& duitius eũ marito
filns ꝓcreatis saluisq uiduata continentiã ꝓfessa c̃. anca
quȩ  adulesentia intra duos annos amissis duob uiris nul¬
lis ad consolationẽ extantib liberis continentiã dõ uouit.
& inta ꝑseutrantissima scĩtate consenuit. Hic se exerce¬
ant disputando sipossunt. & nob̾ aliquid demonstrando.
qͥ de numero uiroꝵ nonde ipsius continentiȩ uirib pen¬
sant merita uiduarũ. Sienĩ dixerint illi biuirȩ illã uni¬
uirã e̾e ᷑ p̃ferendã : nisi attulerint spũalẽ aliquã rationẽ
uł auctoritatẽ. ꝓfecto inuenirentur. uirtuti animi non

Expanded text:
scripturae sanctae auctoritatem quotaslibet nuptias audeo conscripturae sanctae auctoritatem quotaslibet nuptias audeo condemnare. quod autem dico uniuirae uiduae, hoc dico omni uiduae: beatior eris, si sic permanseris. Nam et illud non insipienter proponi solet, ut dicat qui potest, quaenam uidua meritis praeferenda sit: utrum uniuira, quae cum uixisset diutius cum marito, filiis procreatis saluisque uiduata continentiam professa est, an ea, quae adulescentula intra duos annos amissis duobus uiris nullis. ad consolationem extantibus liberis continentiam deo uouit et in ea perseuerantissima sanctitate consenuit. hic se exerceant, si possunt, disputando et nobis aliquid demonstrando, qui de numero uirorum, non de ipsius continentiae uiribus pensant merita uiduarum. si enim dixerint illi biuirae illam uniuiram esse praeferendam, nisi adtulerint spiritalem aliquam rationem uel auctoritatem, profecto inuenientur uirtuti animi non
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ quantũ ad hanc rem attin&. addi uł detrahi possit
mulierẽ ñ unꝰiuitrã uł biurã sedsi dici potest septiui¬
ram. in resurrectionẽ cuiꝰ futura c̾eᷤ uxor. Increpand
enĩ eos ait. Erratis non scientes seripturas. neq uir¬
tutẽ dĩ. In resurrectione enĩ nec nubent. nec uxores
ducunt. Nonenĩ incipiu̾nt mori. sederunt equales
angelis di. Eorũ itaq resurrectionẽ cõmemoratit
qͥ resurgunt aduitã. ñ qͥ resurgunt ad pęnã. Potuit
gͦ dicere. erratis. nescientes scripturas neq uirtutẽ
dĩ. In illa enĩ resurrectione multinubȩ istȩ eẽ non
poterunt: demde addere. quia nec aliquȩ ibinubunt:
sed nec ipsã ut uidemꝰ tot maritoꝵ mulierẽ. ulla suȩ sen¬
tentiȩ significationẽ dãpnauit. Qua ꝓpt̃ nec contra hu¬
manȩ uerecundiȩ sensũ audeo dicere. ut quotiens uolue¬
rint uiris mortuis nubant feminȩ: nec ex meo corde p̃t̃

Expanded text:
tiae, quantum ad hanc rem adtinet, addi uel detrahi possit, tiae, quantum ad hanc rem adtinet, addi uel detrahi possit, mulierem non uniuiram uel biuiram, sed, si dici potest, septiuiram in resurrectionem cuius futura esset uxor. increpans enim eos ait: erratis, non scientes scripturas neque uirtutem dei. in resurrectione enim nec nubent nec uxores ducent; non enim incipient mori, sed erunt aequales angelis dei. eorum itaque resurrectionem commemorauit, qui resurgunt ad uitam, non qui resurgunt ad poenam. potuit ergo dicere: erratis, nescientes scripturas neque uirtutem dei; in illa enim resurrectione multinubae istae esse non poterunt, deinde addere: quia nec aliqua ibi nubit. sed nec ipse, ut uidemus, tot maritorum mulierem ulla suae sententiae significatione damnauit. quapropter nec contra humanae uerecundiae sensum audeo dicere, ut, quotiens uoluerit, uiris mortuis nubat femina, nec ex meo corde praeter
Abbreviated transcription (Latin):
iam non licoe. Deterius & dequartis o deultraplurib nuptus
solent homines mouere questionẽ. Unde ut breuiter respon¬
deã. nec ullas nuptias audeo dap̃nare. nec eis uerecundiã nu-¬
merositatis auferre. Sed ne cuiquã breuitas huiꝰ responsi¬
onis meȩ forte displiceat uberius disputantẽ rep̾hensorẽ
meũ audire paratꝰ sum. Fortassis enĩ afferat aliquã rationẽ
quare scđȩ nuptiȩ ñ dãpnant᷑ tertiȩ dãpnant᷑. Nam
ego ficut in exordio sermonis huiꝰ admonui: ñ audeo
plus sapere quã oporto& sapere. Quis enĩ sũ qͥ putẽ
definiendũ qđ nec apłm uideo definisse : ait enim.
Alligata ẽ qͣuã dui uir eiꝰ uiuit. Non dixit primꝰ
aut scłs. aut tertius. aut quartꝰ. sedmulier inquit
alligata ẽ quã du uir eiꝰ fuit. Di autẽ mortuus fue¬
rit uir eiꝰ. liberata e̾. cui uult nubat. tantũ in dño.
Beatior autẽ erit sisic ꝑmanserit. Quid huic senten¬

Expanded text:
iam non licet. De tertiis et de quartis et de ultra pluribus nuptiis iam non licet. De tertiis et de quartis et de ultra pluribus nuptiis solent homines mouere quaestionem. unde ut breuiter respondeam, nec ullas nuptias audeo damnare nec eis uerecundiam numerositatis auferre. sed ne cuiquam breuitas huius responsionis meae forte displiceat, uberius disputantem reprehensorem meum audire paratus sum. fortassis enim adferat aliquam rationem, quare secundae nuptiae non damnentur, tertiae damnentur. nam ego, sicut in exordio sermonis huius admonui, non audeo plus sapere quam oportet sapere. quis enim sum, qui putem definiendum, quod nec apostolum uideo definisse? ait enim: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit; non dixit: primus aut secundus aut tertius aut quartus; sed, mulier, inquit, alligata est, quamdiu uir eius uiuit; si autem mortuus fuerit uir eius, liberata est. cui uult nubat, tantum in domino; beatior autem erit, si sic permanserit. quid huic senten
Abbreviated transcription (Latin):
adulteros uiros cũ suis uxorib uiuis adlteras duxerunt.
Qua ꝓpt̃ ñ possunt quidẽ dicere apposito meliore lapsas
sinupserint feminas. ad ulteria ẽt̃ non coniugia: sed plane
ñ dubitauerĩ dicere. lapsus &rumas a castitate sanctiore
quȩ uouetur dño. adulteriis e̾ẽ peiores. Sienĩ qđ nullomͦ
dubitandũ ẽ ad offensionẽ xp̃i ꝑtince. cũ mẽbrũ eiꝰ fidem
ñ seruat marito: quanto gauius offenditur . cũ illi ipsi non
seruat᷑ fides meo quod exigit oblatũ. qͥ non exegerat offe¬
rendũ: Cũ enĩ quisq ñ reddit qd̵ non imperio conpulsus.
sed consilio cõmonitꝰ uouit. tantomagis fraudati uoti aug&
iniquitatẽ quantominꝰ habuit uouendi necessitatẽ. Hȩc idro
uidualis luculentius dec&. cũ ꝓ illo uouendo & ꝓfitendo pos¬
sunt contẽpnere feminȩ & qđ &e liboe &eͥ lucoe. Sed post uoti
ꝓfessionẽ ꝑseuaeranter frenandũ & uincendũ ẽ qđ liba. qui a

Expanded text:
adulteros ueros, cum suis uxoribus uiuis alteras duxerint. adulteros ueros, cum suis uxoribus uiuis alteras duxerint. Quapropter non possum quidem dicere a proposito meliore lapsas, si nupserint, feminas adulteria esse, non coniugia, sed plane non dubitauerim dicere lapsus et ruinas a castitate sanctiore, quae uouetur domino, adulteriis esse peiores. si enim, quod nullo modo dubitandum est, ad offensionem Christi pertinet, cum membrum eius fidem non seruat marito, quanto grauius offenditur, cum illi ipsi non seruatur fides in eo quod exigit oblatum, qui non exegerat offerendum ! cum enim quisque non reddit, quod non imperio conpulsus, sed consilio commonitus uouit, tanto magis fraudati uoti auget iniquitatem, quanto minus habuit uouendi necessitatem. haec ideo uidualis luculentius decet, cum pro illo uouendo et profitendo possunt contemnere feminae quod et libet et licet; sed post uoti professionem perseueranter frenandum et uincendum est quod libet, quia
Abbreviated transcription (Latin):
fecerunt sidẽ quã prius uouerant. qđ ꝑseuerantia implere
noluerunt. Nuptiarũ igit᷑ bonũ semꝑẽ quidẽ bonũ. sed in
populo di fuit aliquando legis obsc̃quiũ. nunoẽ infirmita
tis remediũ in quibdã uͦ humani̾s solatiũ. Filioꝵ quippe
ꝓcreatione̾ oꝑã dare . non canino more ꝑusũ ꝓmiscuũ femi¬
narũ. sed honesto ordine conuigali: ñẽ in homine impband̃
affectus. Etiã tam̃ ipsũ. laudabilius transcendit & uincit
continoe nubat. Quģ non cȩpit deliberae. quȩ aggressa ẽ ꝑ seut̃¬
roe. Pulla aduersario detur occasio. nulla xp̃i subtrahatur
dãpnatio ñ timetur. Sed inuiduali & uirginali continentia
excellentia muneris amplioris expetit᷑. Quȩ expedita &
electa. & uoti debito oblato:.iam non solũ capessere nup¬
tias. sed etiã sinon nubat᷑. nubere uelle dãpnabile ẽ. Nam
nubunt. sed nubere uolunt: habentes inquit dãpnationẽ¬

Expanded text:
fecerunt fidem, qua prius uouerant quod perseuerantia inplere fecerunt fidem, qua prius uouerant quod perseuerantia inplere noluerunt. nuptiarum igitur bonum semper est quidem bonum; sed in populo dei fuit aliquando legis obsequium, nunc est infirtis remedium, in quibusdam vero humanitatis solatium. Filiorum quippe procreationi operam dare, non canino more per usum promiscuum feminarum, sed honesto ordine conjugali, non est in homine improbandus affectus: et ipsum tamen laudabilius transcendit et vincit continet, nubat; quae non coepit, deliberet; quod aggressa est, perseveret. Nulla adversario detur occasio; nulla Christo subtrahatur damnatio non timetur. Sed in viduali et in virginali continentia excellentia muneris amplioris expetitur. Qua expetita et electa et voti debito oblata, jam non solum capessere nuptias, sed etiam, si non nubatur, nubere velle damnabile est. Nam nubunt, sed nubere volunt. Habentes, inquit, damnatione
Abbreviated transcription (Latin):
ritate cõmendat. non ꝓcreandi officiu etiã eis quȩ conti¬
nendȩ bonũ capiunt. tamq ad obsequelã legis imponit.
Demq cur hoc dixerit. pandit cũ ad uingit & dicit.
Nullã occasionẽ dare aduersario maledicti gr̃ã. Iam
enĩ quȩdã conuersȩ st̃ retro post satanan. Ut id uerbis
eiꝰ intellegere ualeamꝰ. eas quas nubere uoluit melius¬
potuisse continere quã nubere. sed melius nubere ꝗ
retroire post satanan. idẽ ab excellenti illo uirginalis
uel uidualis castitatis ꝓposito. inposteriora respiciendo
cadere & interire. Pro inde quȩ  non continendo nubant.
anteq continentiã ꝓfiteantur. anteꝗ dõ uoueant. qđ
nisi reddant uire dãpnant᷑. Alio quippe loco detalib dicit.
Cũ enĩ indelicus egerint inxp̃o nubere uolunt. habentes
dãpnationẽ. qm̃ pͥmã side irritã fecerunt. idẽ uoluntate ad
nuptias apposito continentiȩ defluxerunt. Irritam quippe

Expanded text:
ritate commendat, non procreandi officium etiam eis, quae contiritate commendat, non procreandi officium etiam eis, quae continentiae bonum capiunt, tamquam ad obsequellam legis inponit. denique cur hoc dixerit, pandit, cum adiungit et dicit: nullam occasionem dare aduersario maledicti gratia; iam enim quaedam conuersae sunt retro post satanan, ut his uerbis eius intellegamus eas, quas nubere uoluit, melipotuisse continere quam nubere, sed melius nubere quam retro ire post satanan, id est ab excellenti illo uirginalis uel uidualis castitatis proposito in posteriora respiciendo cadere et interire. proinde quae se non continent, nubant, antequam continentiam profiteantur, antequam deo uoueant: quod nisi reddant, iure damnantur. alio quippe loco de talibus dicit: cum enim in deliciis egerint in Christo, nubere uolunt, habentes damnationem, quoniam primam fidem inritam fecerunt, id est uoluntatem ad nuptias a proposito continentiae deflexerunt. irritam quippe
Abbreviated transcription (Latin):
itaq doctrina sana meiꝰ corpore sanã te faciat ꝑ eiꝰ grãm . ut
id qđ alus melius habes incorpore & inspũ: idẽ ipse spõses¬
honeste nuptiarũ. Grãs autẽ dñõ qm̃ peperisti. qđ eẽ noliusti:
& uirginitas ꝓlis tua cõpensauit dispendiũ uirginitatis tuȩ.
Nam diligent̃ in terrogata doctrina xpr̃ana: & primas nup¬
tias iam isto tempore. nisi in continentia sit impedim̃to con-¬
tẽpnendas eẽ respondae. Qui enĩ dixit . sise ñ continent nubant.
potuit dicere si filios ñ habent nubant. Si post resurrecꝰtionẽ
p̃dicationẽq xp̃i. quando iã ex om̃ib gentib filioꝵ spũalit̃
gignendor tanta suppetit copia. tale officium ee̾t excarne
filios ꝓpagare: quale pͥmis temporib fuit. Q qđ alibi dicit.
Uolo igitur uniores nubibere silios ꝓcreare. matres
familias ẽẽ: nuptiarũ bonũ apostolica sobrietate & aucto¬

Expanded text:
itaque doctrina sana in eius corpore sanam te faciat per eius gratiam, ut itaque doctrina sana in eius corpore sanam te faciat per eius gratiam, ut id. qhonestate nuptiarum. gratias autem domino, quoniam peperisti quod esse noluisti et uirginitas prolis tuae conpensauit dispendium uirginitatis tuae; nam diligenter interrogata doctrina christiana et primas nuptias iam isto tempore, nisi incontinentia sit inpedimento, contemnendas esse respondet. qui enim dixit: si se non continent, nubant, potuit dicere: si filios non habent, nubant, si post resurrectionem praedicationemque Christi, quando iam ex omnibus gentibus filiorum spiritaliter gignendorum tanta suppetit copia, tale officium esset ex carne filios propagare, quale primis temporibus fuit. et quod alibi dicit: uolo igitur iuniores nubere, filios procreare. matres familias esse, nuptiarum bonum apostolica sobrietate et aucto
Abbreviated transcription (Latin):
quens ait. ut sit scã &e corpore & spũ : ampliorẽ innuptarũ o
incorpore &e in spũ scĩficationẽ intellegi uoluit. non corpꝰ nup¬
tarũ om̃i scĩficatione priuauit. Disce itaq immo mem̃to qđ
didicisti bonũ tuũ plus laudari. quia ẽ aliud bonũ quosit hoc
melius. quã si alit̃ hoc bonũ e̾ẽ non posse. nisi illud malũ e̾et
aut om̃ino ñ e̾et. I abent oculi incorpore magnũ honorem:
sed minorẽ haberent sisoli e̾ent & alia minoris honoris mẽbra
non ee̾nt. Incȩlo ipso sua luce sol lunã suꝑat. non uituperat. &¬
stella abstella differt ingła non dissid& insuꝑbia. Ideo fecit
o ꝑ singula oꝑa dicebatur. uidit đs quia bonũ ẽ. Ubi autem
om̃ia nominata sunt. additũ ẽ ualde & dictũ ẽ. Uidit ds̃ om̃ia
quȩ fecit . & ecce bona ualde. Meriora eni quȩdã singula quã
alia singula. sed meliora simul om̃ia quãłib& singula. Xp̃i

Expanded text:
quens ait, Ut sit sancta et corpore et spiritu; ampliorem innuptarum et quens ait, Ut sit sancta et corpore et spiritu; ampliorem innuptarum et in corpore et in spiritu sanctificationem intellegi uoluit, non corpus nuptarum omni sanctificatione priuauit. Disce itaque bonum tuum. immo memento quod didicisti. bonum tuum plus laudari, quia est aliud bonum, quo sit hoc melius, quam si aliter hoc bonum esse non posset, nisi illud malum esset aut omnino non esset. habent oculi in corpore magnum honorem; sed minorem haberent, si soli essent et alia minoris honoris membra non essent. in caelo ipso sua luce sol lunam superat, non uituperat, et stella ab stella differt in gloria, non dissidet in superbia. ideo fecit et per singula opera dicebatur: uidit deus quia bonum est. ubi autem omnia nominata sunt, additum est ualde et dictum est: uidit deus omnia quae fecit, et ecce bona ualde. meliora enim quaedam singula quam alia singula; sed meliora simul omnia quam quaelibet singula. Christi
Abbreviated transcription (Latin):
delis & casta & scđm scripturas subdita uiro. nonsit scã corpore.
sed tantũmodo spũ. Fieri enĩ potest ut scĩficato spũ. ñ sit scm̃
etiã corpꝰ qđ scĩficatꝰ utitur sp̃e. Sed ne cuiꝗ nos potius argum̃¬
tari quã hoc diumo eloquio ꝓbare uideamꝰ᷑: qm̃ petrus sarã
cõmemoraturꝰ scȩ̃ inquit mulieres. tantũ modo ñait & corpore.
illud eiꝰdẽ apłi consideremꝰ. ubi ꝓhibens forneationes ait.
Nescitis qm̃ corpora ur̃a mẽbra sunt xp̃i tollens gͦ mẽbra
xp̃i faciam mẽbra meretricis : absit. Audeat gͦ aliquis dicere
corpora separare : Unde etiã paulo post ait. Corpꝰ ur̃m templũ in uob¬
utriusq sexus fideles intelleguntur. Ibigͦꝰ sunt nuptȩ ibi & in¬
nuptȩ sed distinete mentis. & tamꝗ mẽbris mẽbra p̃lata. quor
tamen neutra sint acorpore separata. Qđ igitur deinnupta lo¬

Expanded text:
delis et casta et secundum scripturas subdita uiro non sit sancta corpore, delis et casta et secundum scripturas subdita uiro non sit sancta corpore, sed tantummodo spiritu. fieri enim non potest, ut sanctificato spiritu non sit sanctum etiam corpus, quo sanctificatus utitur spiritus. sed ne cuiquam nos potius argumentari quam hoc diuino eloquio probare uideamur, quoniam Petrus Sarram commemoraturus, sanctae, inquit, mulieres tantummodo, non ait et corpore\', illud eiusdem Pauli consideremus, ubi prohibens fornicationes ait: nescitis quia corpora uestra membra sunt Christi? tollens ergo membra Christi faciam membra meretricis? absit. audeat ergo aliquis dicere coniugatarum corpora separare. unde etiam paulo post ait: corpus uestrum templum in uobutriusque sexus fideles intelliguntur. Ibi ergo sunt nuptae, ibi et innuptae; sed distinctae meritis, et tanquam membris membra praelata, quorum tamen neutra sint a corpore separata. Quod igitur de innupta lo
Abbreviated transcription (Latin):
utiq honestũ ẽ. aꝑte quippe decbarauit hoc eẽ bono illo me¬
luis ubi ait Quidat nuptũ benefacit. & qui non dat nuptũ meluis
facit. Ꝙ hoc illo beato beatius. ubiait. beatior autẽ erit sisic ꝑman¬
serit. Sicut gͦ bono melius. & beato beatius. sr honesto hone stiud
ẽ qđ honestũ uoluit appellare. Absit enĩ ut turpe sit. unde
loquens apłs petrus ait. Uiri. uxorib urĩs tamꝗ uasi infirmi¬
ori & subiecto tribuite honorẽ quasi cohȩredib grȩ. Et illas
alloquens. subditas eẽ uiris suis exemplo sarȩ. adhortatur: Ilam¬
sic quȩdã inquit scȩ mulieres quȩ indm sperabant. ornabant
se obsequentes uiris suis. quomͦ sara obȩdiebat habrahȩ. dominũ
illũ uoc ans: cuiꝰ factȩ estis filiȩ bene facientes. & non timentes
ullã ꝑturbationẽ. Unde & illud qđ denupta paulus apłs dyxit.
ut sit scã & corpore & spũ non sic accipiendũẽ: quasi nupta fi¬

Expanded text:
utique honestum est. Aperte quippe declaravit hoc esse bono illo meutique honestum est. Aperte quippe declaravit hoc esse bono illo melius, ubi ait, Qui dat nuptum, bene facit; et qui non dat nuptum, melius facit: et hoc illo beato beatius, ubi ait, Beatior autem erit, si sic permanserit . Sicut ergo bono melius et beato beatius, sic honesto honestius est, quod honestum voluit appellare. Absit enim ut turpe sit unde loquens apostolus Petrus ait: Viri, uxoribus vestris tanquam vasi infirmiori et subjecto tribuite honorem, quasi cohaeredibus gratiae. Et illas at loquens, subditas esic quaedam, inquit, sanctae mulieres, quae in deum sperabant, ornabant se, obsequentes uiris suis, quomodo Sarra obaudie bat Abrahae, dominum ilium uocans, cuius factae estis filiae benefacientes et non timentes ullam perturbationem. Vnde et illud, quod de innupta Paulus apostolus dixit: ut sit sancta et corpore et spiritu, non sic accipiendum est, quasi nupta fi
Abbreviated transcription (Latin):
meliorẽ quã coniugata locũ habeat inter mẽbra xp̃i. Dic̃
quippe idẽ apłs. Sicut enĩ in uno corpore multa mẽbra
habemꝰ. omia autẽ mẽbra non eodẽ actus habent. itamulti
unũ corpꝰ sumꝰ inxp̃o. singuli autẽ alt̾ alterius mẽbra haben¬
tes dona diuersa. scđm gram̃ quedataẽ nobis. Ideo etiã cũ
moner& coniugatos nedebito carnalis cõmixtionis frauda¬
rent inuicẽ & ꝑ hoc alt̾ eoꝵ negato sibi debito conuigali.
ꝑ intemperantiã suã tẽptatꝰ asatana infornicationẽ: ꝓ labe-¬
retur : hoc autẽ dico inquit scđm ueniã ñ scđm imperiũ.
Uolo autẽ om̃s homines c̾e̾ sic̃ mẽipsũ. Sed unꝰ quisq
ꝓpriũ donũ hab&e ex d̾o alius sic alius autẽ sic. Uides
etiã coniugalẽ pudicitia. & thori xp̃iam matrimonia¬
lẽ fidẽ. donũ e̾e̾ & hoc ađo: ut illud qđ ultra liberoꝵ
pereandoꝵ necessitatẽ. modũ concũbendi aliquatenus

Expanded text:
meliorem quam coniugata . locum habeat inter membra Christi. dicit meliorem quam coniugata . locum habeat inter membra Christi. dicit quippe idem apostolus: sicut enim in uno corpore multa membra habemus, omnia autem membra non eosdem actus habent, ita multi unum corpus sumus in Christo. singuli autem alter alterius membra, habentes dona diuersa secundum gratiam quae data est nobis. Ideo etiam cum moneret coniugatos, ne debito carnalis commixtionis fraudarent inuicem et per hoc alter eorum negato sibi debito coniugali per intemperantiam suam temptatus a satana in fornicationem prolaberetur, hoc autem dico, inquit, secundum ueniam, non secundum imperium. uolo autem omnes homines esse sicut me ipsum: sed unusquisque proprium donetiam conjugalem pudicitiam et thori christiani matrimonialem fidem donum esse, et hoc a Deo: ut illud quod ultra liberorum procreandorum necessitatem modum concumbendi aliquatenus