comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ab inimicis cesaris incitatus: et ꝙ neminem dignitate secum exequai
iolebat: totum se ab eius amicicia auerterat. et cũ cõmunibꝰ inimici
in gratiam redierat: quorum ipse maximam partem illo affinitatis tem¬
pore coniunxerat Caesari simul infamia duaꝵ legionum permotꝰ quas
b itinere Asiae siriaeq ad suam potentiam dominatumq conuerterat:
ad arma deduci studebat. His de causis aguntur omnia raptim atque
turbate. neq docendi cęsaris propinquis eius spatium datur. nec tri.
l. sui periculi deprecandi: neq etiam extremi iuris intercessione retin¬
di. quod. L. sylla reliquerat facultas tribuit᷑. sed de sua salute die septiõ
ogitare cogunt᷑ quod illi turbulentissimi supioribꝰ temporibꝰ. tr.pł.
atq in desperatione omnium salutis uiroꝵ audacia: nunꝗͣ ante discessũ ẽ
dent oꝑam cõsules .pr.tr.pl. ꝙ onnes sunt ad urbem neqͥd res. pu. de

Expanded text:
ab inimicis Caesaris incitatus, et quod neminem dignitate secum exaequari ab inimicis Caesaris incitatus, et quod neminem dignitate secum exaequari volebat, totum se ab eius amicitia averterat et cum communibus inimicis in gratiam redierat, quorum ipse maximam partem illo adfinitatis tempore iniunxerat Caesari; simul infamia duarum legionum permotus, quas ab itinere Asiae Syriaeque ad suam potentiam dominatumque converterat, rem ad arma deduci studebat. His de causis aguntur omnia raptim atque turbate. nec docendi Caesaris propinquis eius spatium datur, nec tribunis plebis sui periculi deprecandi neque etiam extremi iuris intercessione retinendi, quod L. Sulla reliquerat, facultas tribuitur, sed de sua salute septimo die cogitare coguntur, quod illi turbulentissimi superioribus temporibus tribatque in desperatione omnium salutis latorum audacia numquam ante descensum est: dent operam
Abbreviated transcription (Latin):
eripitur. Policetur. L. piso censor sese iturum ad cesarem.item .L.roscius
retor: qui de his rebus eum doceant. Sex dies ad eam rem cõficiendam
spatii postulant.Dicuntur etiam a nonnullis sententie: ut legati ad caȩ¬
irem mittantur:qui uoluntatem senatus ei proponant. Omnibꝰ his
sistitur. omnibꝰq oratio consulis scipionis et catonis apponit᷑. Catonẽ
ueteres inimiciciae Caesaris incitant: et dolor repulsae. Lentulus eris ali
magnitudine et spe exercitus ac prouinciaꝵ et regum appellandoꝵ
largitionibus mouetur: seq alterum fore syllam inter suos gloriat᷑. ad
uem summa imperii redeat. Scipionem eadem spes prouincie atq ex¬
cituum impellit: quos se pro necessitudine partiturum cum pompeio ar¬
bitratur. simul iudiciorum metus. adulatio. atq ostentatio sui et po
tentium qͥ in re.pu. udiciisq tum plurimum pollebant. Ipse pompeiꝰ

Expanded text:
eripitur. pollicetur L. Piso censor sese iturum ad Caesarem, item L. Roscius eripitur. pollicetur L. Piso censor sese iturum ad Caesarem, item L. Roscius praetor, qui de his rebus eum doceant; sex dies ad eam rem conficiendam spatii postulant. dicuntur etiam ab nonnullis sententiae, ut legati ad Caesarem mittantur, qui voluntatem senatus ei proponant. Omnibus his resistitur omnibusque oratio consulis, Scipionis, Catonis opponitur. Catonem veteres inimicitiae Caesaris incitant et dolor repulsae. Lentulus aeris alieni magnitudine et spe exercitus ac provinciarum et regum appellandorum largitionibus movetur, seque alterum fore Sullam inter suos gloriatur, ad quem summa imperii redeat. Scipionem eadem spes provinciae atque exercituum impellit, quos se pro necessitudine partiturum cum Pompeio arbitratur, simul iudiciorum metus atque ostentatio sui et adulatio potentium, qui in re publica iudiciisque tum plurimum pollebant. ipse Pompeius
Abbreviated transcription (Latin):
iem caesar exercitum dimittat. si non faciat: eum aduersus rem .p. fact¬
rum uideri. Intercedit. M. Antonius. q cassius .tr. pl. refertur confe¬
tam de intercessione tribunoꝵ dicuntur sententie graues: ut ꝗsq acerbis¬
me crudelissimeq dixit: itaꝗͣ maxime ab inimicis cesaris collaudat᷑. Mis¬
so ad uesperum Senatu: omnes qui sunt eius ordinis a pompeio euocantur
audat pompeius atq in posterum confirmat: segniores castigat:atq incit.
Multi undiq ex ueteribus pompei exercitibus spe premioꝵ atq ordinũ
euocantur. multi ex duabus legionibꝰ quȩ sunt tradite a caesare accersun¬
tur. Completur ur̃bs ad ius comitiorum tri .pł. centurio euocat. omnes
amici consulum necessarii pompei atq eoꝵ qui ueteres inimicicias cum cȩ¬
are gerebant in senatum coguntur. Quorum uocibꝰ et concursu terren
infirmiores dubii confirmantur:plerisq uero libere decernendi potestas

Expanded text:
diem Caesar exercitum dimittat; si non faciat, eum adversus rem publicam factdiem Caesar exercitum dimittat; si non faciat, eum adversus rem publicam facturum videri. intercedit M. Antonius Q. Cassius tribuni plebis. refertur confestim de intercessione tribunorum. dicuntur sententiae graves; ut quisque acerbissime crudelissimeque dixit, ita quam maxime ab inimicis Caesaris collaudatur. Misso ad vesperum senatu omnes, qui sunt eius ordinis, a Pompeio evocantur. laudat promptos atque in posterum confirmat, segniores castigat atque incitat. multi undique ex veteribus Pompei exercitibus spe praemiorum atque ordinum evocantur, multi ex duabus legionibus, quae sunt traditae a Caesare arcessuntur. completur urbs et ipsum comitium tribunis, centurionibus, evocatis. omnes amici consulum, necessarii Pompei atque ii, qui veteres inimicitias cum Caesare gerebant, in senatum coguntur. quorum vocibus et concursu terrentur infirmiores, dubii confirmantur, plerisque vero libere decernendi potestas
Abbreviated transcription (Latin):
aliquis leniorem sententiam. Ut primo. M. marcellus ingressus in eã or̃
non oportere ante de eare ad senatum referri: quam delectus tota italia ha¬
biti exercitusq conscripti ẽẽnt: quo presidio tute et libere senatus quȩ uel¬
let decernere auderet. Ut. M. calidius qui censebat ut pompeius in suas
prouincias proficisceretur: neque esset armoꝵ causa timere cesarem abrep¬
tis ab eo duabus legionibus ne ad eius ꝑiculum reseruare et retinere eas
urbem pompeius uideretur. Ut. M. rufus qui sententiam calidii paucis
fere mutatis rebus sequebat᷑. Hi omnes conuitio.L. lentuli consulis correpti
exagitabantur. Lentulus sententiam calidii pronunciaturum se omni¬
o negauit. Marcellus perterritus conuitiis a sua sententia discessit.s
uocibus consulis terrore presentis exercitus minis amicoꝵ pompei pleriq
compulsi inuiti et coacti scipionis sententiam sequunt᷑: uti ante certam

Expanded text:
aliquis leniorem sententiam, ut primo M. Marcellus, ingressus in eam orationem, aliquis leniorem sententiam, ut primo M. Marcellus, ingressus in eam orationem, non oportere ante de ea re ad senatum referri, quam dilectus tota Italia habiti et exercitus conscripti essent, quo praesidio tuto et libere senatus quae vellet decernere auderet; ut M. Calidius, qui censebat, ut Pompeius in suas provincias proficisceretur, ne qua esset armorum causa; timere Caesarem ereptis ab eo duabus legionibus, ne ad eius periculum reservare et retinere eas ad urbem Pompeius videretur; ut M. Rufus, qui sententiam Calidi paucis fere mutatis verbis sequebatur. hi omnes convicio L. Lentuli consulis correpti exagitabantur. Lentulus sententiam Calidi pronuntiaturum se omnino negavit, Marcellus perterritus conviciis a sua sententia discessit. sic vocibus consulis, terrore praesentis exercitus, minis amicorum Pompei plerique compulsi inviti et coacti Scipionis sententiam sequuntur: uti ante certam
Abbreviated transcription (Latin):
ITTERIS AF.c. cesaris consulibus redditis aegre ab his impe¬
tratum est: summa tribunoꝵ plebis contentione ut insenatu re¬
citarentur. Ut uero ex litteris ad senatum referretur impetꝰ¬
ri non potuit. Referunt consules de re.pu. in ciuitate. L. Len¬
tulus consul senatui reiq pu. se non defuturum policet᷑. si au-¬
dacter ac fortiter sententias dicere uelint sui cȩsarem respici¬
ant: atq eius gratiam sequantur ut superioribꝰ fecerint tempo¬
ribus se sibi consilium capturum: neq senatus auctoritati obtemꝑaturum
habere se quoq ad cesaris gratiam atq amiciciam receptum. In eandẽ sentẽ¬
tiam loquitur scipio. pompeio esse in animo rei.pu. non deesse si senatus se¬
quatur: si cunctetur aut agat: lenius ne quicꝗͣ eius auxilium: si postea u
senatum imploraturum. Haec scipionis oratio quod senatus in urbe habe¬
batur: pompeiusq aderat ex ipsius ore pompei mitti uidebat᷑. Dixerat

Expanded text:
itteris a Fabio C. Caesaris consulibus redditis aegre ab his impeitteris a Fabio C. Caesaris consulibus redditis aegre ab his impetratum est summa tribunorum plebis contentione ut in senatu recitarentur; ut vero ex litteris ad senatum referretur, impetrari non potuit. referunt consules de re publica infinite. L. Lentulus consul senatu rei publicae se non defuturum pollicetur, si audacter ac fortiter sententias dicere velint; sin Caesarem respiciant atque eius gratiam sequantur, ut superioribus fecerint temporibus, se sibi consilium capturum neque senatus auctoritati obtemperaturum; habere se quoque ad Caesaris gratiam atque amicitiam receptum. in eandem sententiam loquitur Scipio: Pompeio esse in animo rei publicae non deesse, si senatus sequatur; si cunctetur atque agat lenius, nequiquam eius auxilium, si postea velit, senatum imploraturum. Haec Scipionis oratio, quod senatus in urbe habebatur Pompeiusque aberat, ex ipsius ore Pompei mitti videbatur. dixerat
Abbreviated transcription (Latin):
xuͫ quam in gallia citeriore habuerat ex senatus consulto iubet tradi. In eius
oco xiii ͫ legionem in italiam mittit: que presidia tueretur. ex quibus p̃sid
xOͣ. deducebatur. ipse exercitum distribuit ꝑ hiberna .c. trebonium cũ .iiIIʳ. le
gionibus in belgio collocat .c. fabium cum totidem in heduos deducit. Sic eĩm
xistimabat tutissimam fore galliam si belge quorum maxima uirtus et hedi
quorum auctoritas summa esset eocercitibus continerentur. Ipse in italiam
rofectus est. Quo cum uenisset cognoscit per.c. marcellum consulem legion
duas a se remissas quae ex senatusconsulto deberent ad parthicum bellum du¬
ci. cN. pompeio traditas atq in italia retentas esse. Hoc facto quanꝗ nulli du
ium erat qͥn arma contra cesarem pararentur:tamen eo cesar omnia patiẽ
esse statuit: quoad sibi spes aliqua relinqueretur iure potiꝰ disceptandi ꝗͣbelli
gerendi.

Expanded text:
 quintam decimam, quam in Gallia citeriore habuerat, ex senatus consulto iubet tradi. In eius quintam decimam, quam in Gallia citeriore habuerat, ex senatus consulto iubet tradi. In eiuscimam legionem in Italiam mittit quae praesidia tueretur, ex quibus praesidiis quinta decima deducebatur. Ipse exercitui distribuit hiberna: C. Trebonium cum legionibus quattuor in Belgio collocat, C. Fabium cum totidem in Aeduos deducit. Sic enim existimabat tutissimam fore Galliam, si Belgae, quorum maxima virtus, Aedui, quorum auctoritas summa esset, exercitibus continerentur. Ipse in Italiam profectus est. Quo cum venisset, cognoscit per C. Marcellum consulem legiones duas ab se remissas, quae ex senatus consulto deberent ad Parthicum bellum duci, Cn. Pompeio traditas atque in Italia retentas esse. Hoc facto quamquam nulli erat dubium, quidnam contra Caesarem pararetur, tamen Caesar omnia patienda esse statuit, quoad sibi spes aliqua relinqueretur iure potius disceptandi quam belli gerendi.
Abbreviated transcription (Latin):
nium senatus erat uniuersi. conueniensq suꝑiori facto. Nam Marc Alusꝑ
xcimo anno cum impugnaret caesaris dignitatem contra legem pompi et crassi
etulerat ante tempus ad senatum de caesaris prouinciis sententiisq dictis
scessionem faciente Marcello qui sibi omnem dignitatem ex cesaris inuidia q̃¬
rebat senatus frequens in alia omnia transit. qͥbus nõ frangebantur animi ini¬
micoꝵ cesaris: sed admonebantur quo maiores pararent necessitudinem qͥbus
cogi posset senatius id probare quod ipsi constitiussent. Fit deinde senatus con-¬
sultum ut ad bellum parthicum legio una a cN. pomp. et altera .c. cesare i¬
utteretur: neq obscure he due legiones uni detrahuntur.Nam EN.pompeu
legionem pͥmam quam ad cesarem miserat confectam ex delectu prouincie cȩ¬
saris eam tanꝗͣ ex suo numero dedit. Cesar tamen cum de uoluntate aduersa

Expanded text:
nium senatus erat universi conveniensque superiori facto. Nam Marcellus nium senatus erat universi conveniensque superiori facto. Nam Marcellus proximo anno, cum impugnaret Caesaris dignitatem, contra legem Pompei et Crassi rettulerat ante tempus ad senatum de Caesaris provinciis, sententiisque dictis discessionem faciente Marcello, qui sibi omnem dignitatem ex Caesaris invidia quaerebat, senatus frequens in alia omnia transiit. Quibus non frangebantur animi inimicorum Caesaris, sed admonebantur quo maiores pararent necessitates, quibus cogi posset senatus id probare, quod ipsi constituissent. Fit deinde senatus consultum, ut ad bellum Parthicum legio una a Cn. Pompeio, altera a C. Caesare mitteretur; neque obscure duae legiones uni detrahuntur. Nam Cn. Pompeius legionem primam, quam ad Caesarem miserat, confectam ex delectu provinciae Caesaris, eam tamquam ex suo numero dedit. Caesar tamen, cum de voluntate minime
Abbreviated transcription (Latin):
abienum ad inimicis suis solicitari certiorq fiebat id agi paucoꝵ consiliis
ut interposita senatus auctoritate aliqua parte ecercitus spoliaretius tamẽ
neq de labieno credidit qͥcqͣ neq contra senatiis auctoritatem ut aliquid fa¬
ceret addici potuit. Iudicabat enim liberis sententiis patrum conscriptoꝵ
causam suam facile optineri. Nam .c. curio tr.pl. tum erat cum caesaris cau¬
am dignitatemq defendendam suscepisset. saepe erat senatui policitꝰ siq
timor armorum caesaris lederet. Et quoniam pompeii dñatio atq arma nõ mi¬
nimum terrorem in foro ferrent: discederet uterq ab armis eocercitusq dimit¬
erent. fore eo facto liberam et sui iuris ciuitatem. neq hoc tantum polici
est. sed etiam per se dissensionem facere cepit: quod ne fieret omnes amici pom¬
peii suaserunt: atq ita rem moderando discesserunt. Magnum hoc testimo¬

Expanded text:
Labienum ab inimicis suis sollicitari certiorque fiebat id agi paucorum consiliis, Labienum ab inimicis suis sollicitari certiorque fiebat id agi paucorum consiliis, ut interposita senatus auctoritate aliqua parte exercitus spoliaretur, tamen neque de Labieno credidit quidquam neque contra senatus auctoritatem ut aliquid faceret potuit adduci. Iudicabat enim liberis sententiis patrum conscriptorum causam suam facile obtineri. Nam C. Curio, tribunus plebis, cum Caesaris causam dignitatemque defendendam suscepisset, saepe erat senatui pollicitus, si quem timor armorum Caesaris laederet, et quoniam Pompei dominatio atque arma non minimum terrorem foro inferrent, discederet uterque ab armis exercitusque dimitteret: fore eo facto liberam et sui iuris civitatem. Neque hoc tantum pollicitus est, sed etiam per se discessionem facere coepit; quod ne fieret consules amicique Pompei iusserunt atque ita rem morando discusserunt. Magnum hoc testimo
Abbreviated transcription (Latin):
ituissent. EXCEPTUS est caesaris aduentus ab omnibus municipiis e
coloniis incredibili honore atq: amore. Cum primum enim ueniebat ab uni
uerso gallie bello nihil relinquebatur quod ad ornatum portaꝵ: itinerum:
ocorum omnium. quo caesar iturus erat excogitari poterat. Cum liberiꝰ on¬
nium multitudo obuiam procedebat. hostiae omnibus locis immolabantur:
tricliniis stratis fora templa occupabantur. Ut uel expectatissimi triumphi le¬
ticia percipi posset: tanta erat magnificentia apud opulentiores cupiditas apd
humiliores. Cum omnes regiones gallie togate caesar praecurrisset. summa ce¬
eritate ad exercitum nemo tocennam redit. Legionibꝰq ex omnibꝰ hiberni
ad fines treuerorum euocatis eo profectus est: ibiq eocercitum Lustrauit. Titũ
labienum gallie prefecit: togate quo maiore commendatione conciliaretur
ad consulatus petitionem Ipse tantum itineris facit: quantum satil esse mu
tatione locoꝵ proptei salubritatem existimabat. Ib quanꝗͣ crebro audiebat

Expanded text:
is esset. Exceptus est Caesaris adventus ab omnibus municipiis et coloniis incredibili honore atque amore. Tum primum enim veniebat ab illo universae Galliae bello. Nihil relinquebatur quod ad ornatum portarum, itinerum, locorum omnium qua Caesar iturus erat excogitari poterat. Cum liberis omnis multitudo obviam procedebat, hostiae omnibus locis immolabantur, tricliniis stratis fora templaque occupabantur, ut vel exspectatissimi triumphi laetitia praecipi posset. Tanta erat magnificentia apud opulentiores, cupiditas apud humiliores. Cum omnes regiones Galliae togatae Caesar percucurrisset, summa celeritate ad exercitum Nemetocennam rediit legionibusque ex omnibus hibernis ad fines Treverorum evocatis eo profectus est ibique exercitum lustravit. T. Labienum Galliae togatae praefecit, quo maiore commendatione conciliaretur ad consulatus petitionem. Ipse tantum itinerum faciebat, quantum satis esse ad mutationem locorum propter salubritatem existimabat. Ibi quamquam crebro audiebat
Abbreviated transcription (Latin):
ant obsidum loco. hi suos notos hospitesq querebant: per quem quis
eorum aditum commendationis haberet ad caesarem. Afranii etiam
filius adolescens de sua ac parentis sui salute cum cȩsare per sulpiti

Expanded text:
ant obsidum loco. hi suos notos hospitesque quaerebant, per quem quisque ant obsidum loco. hi suos notos hospitesque quaerebant, per quem quisque eorum aditum commendationis haberet ad Caesarem. Afrani etiam filius adulescens de sua ac parentis sui salute cum Caesare per Sulpiciu
Abbreviated transcription (Latin):
possent. Id opus intra se Petreius inter se atq Afranius partiuntur: ip¬
siq perficiendi operis causa longius progrediuntur. Quorum discessu
liberam nacti milites colloquioꝵ facultatem uulgo procedunt: et q
quisq in castris notum aut municipem habebat conquirit atq euocat.
Primum igitur agunt gratias omnes omnibus quod sibi perterritis pri¬
die pepercissent: eorum se beneficio uiuere. Deinde imperatoris fidem
queritit recte ne se sint illi commissuri. et quod non ab initio fecerint.
Arma enim quod cum hominibꝰ necessariis et consanguineis contulerint quȩ
untur. his prouocati sermonibus fidem ab imperatore de Petreii atq: Afi
osq de pace primorum ordinum centuriones ad cesarem mittunt. In
militum: et centuriones ad caesarem ueniunt:seq ei commendant. hoc idẽ
fit a principibus hispanie. quos illi euocauerant: et secum in castris habe¬

Expanded text:
possent. id opus inter se Petreius atque Afranius partiuntur ippossent. id opus inter se Petreius atque Afranius partiuntur ipsique perficiendi operis causa longius progrediuntur. Quorum discessu liberam nacti milites colloquiorum facultatem volgo procedunt, et quem quisque in castris notum aut municipem habebat, conquirit atque evocat. primum agunt gratias omnes omnibus, quod sibi perterritis pridie pepercissent; eorum se beneficio vivere. deinde imperatoris fidem quaerunt, rectene se illi sint commissuri, et quod non ab initio fecerint armaque quod cum hominibus necessariis et consanguineis contulerint, queruntur. his provocati sermonibus fidem ab imperatore de Petrei atque Afraosque de pace primorum ordinum centuriones ad Caesarem mittunt. intmilitum et centuriones ad Caesarem veniunt seque ei commendant. idem hoc fit a principibus Hispaniae, quos illi evocaverant et secum in castris habeb
Abbreviated transcription (Latin):
tur etiam cum uellet caesar sese non esse pugnaturos. Ille in sua senten¬
tia perseuerat: et paululum ex eo loco digreditur: ut timorem adue¬
riis minuat. Petreius atq Afranius oblata facultate in castra sese re¬
ferunt. Caesar presidiis montibus dispositis: omni ad hiberum u¬
cluso itinere: ꝗͣ proxime potest ostium castra communit. Postero die du¬
ces aduersariorum perturbati: ꝙ omnem rei frumentariae fluminisq
hiberi spem dimiserant: de reliquis rebus consultabant. Erat unum
lerdam si reuerti uellent. Alterum si Tarraconem peterent. haec cõsul¬
tantibus eis: nunciatur aquatores ab equitatu premi nostro. Qua re co-¬
gnita crebras stationes disponunt equitum et cohortium alariarum. legi¬
onariasq inter mittunt cohortes. uallumq ex castris ad aquam ducere in¬
cipiunt: ut inter munitiones et sine timore. et sine stationibus aqua

Expanded text:
tur, etiam cum vellet Caesar, sese non esse pugnaturos. ille in sua sententur, etiam cum vellet Caesar, sese non esse pugnaturos. ille in sua sententia perseverat et paulum ex eo loco digreditur, ut timorem adversariis minuat. Petreius atque Afranius oblata facultate in castra sese referunt. Caesar praesidiis in montibus dispositis omni ad Hiberum intercluso itinere, quam proxime potest hostium castris, castra communit. Postero die duces adversariorum perturbati, quod omnem rei frumentariae fluminisque Hiberi spem imiserant, de reliquis rebus consultabant. derat unum iter, Ilerdam si reverti vellent, alterum, si Tarraconem peterent. haec consiliantibus eis nuntiantur aquatores ab equitatu premi nostro. qua re cognita crebras stationes disponunt equitum et cohortium alariarum legionariasque intericiunt cohortis vallumque ex castris ad aquam ducere incipiunt, ut intra munitionem et sine timore et sine stationibus aquari
Abbreviated transcription (Latin):
cursus sustinerent. Collatisq in unum locum signis conferti:neq o¬
nes: neq signa seruarent. quod si iniquitatem loci timerent daturos ire
tamen aliquo loco pugnandi facultatem: quod certe inde decedendum
esset afranio: nec sine aqua permanere posset.Caesar in eam spem uene
se sine pugna et sine uulnere suorum rem conficere posse: quod re frumen¬
taria aduersarios interclusisset: cum etiam secundo prelio aliqͦs ex suis a¬
mitteret: cur uulnerari pateretur: optime meritos dese milites: cur de¬
niq fortuna periclitaretur: praesertim cum non minus esset imperatois
consilio superare ꝗͣ gladio. Mouebatur etiam misericordia ciuium:
interficiendos uidebat: quibus saluis atq incolumibus: rem obtinere
malebat. Hoc consilium caesaris a plerisq non probabatur. Milites uoͣ
palam inter se loquebantur. quoniam talis occasio uictoriae dimittere¬

Expanded text:
cursus sustinerent collatisque in unum locum signis conferti neque ocursus sustinerent collatisque in unum locum signis conferti neque ordines neque signa servarent. quodsi iniquitatem loci timeret, datum iri tamen aliquo loco pugnandi facultatem, quod certe inde decedendum esset Afranio nec sine aqua permanere posset. Caesar in eam spem venerat se sine pugna et sine volnere suorum rem conficere posse, quod re frumentaria adversarios interclusisset. cur etiam secundo proelio aliquos ex suis amitteret? cur volnerari pateretur optime meritos de se milites? cur denique fortunam periclitaretur? praesertim cum non minus esset imperatoris consilio superare quam gladio. movebatur etiam misericordia civium, quos interficiendos videbat; quibus salvis atque incolumibus rem optinere malebat. hoc consilium Caesaris plerisque non probabatur; milites vero palam inter se loquebantur, quoniam talis occasio victoriae dimittere
Abbreviated transcription (Latin):
et mutato itinere iugis octogesam perueniret. hunc cum obliquo iti¬
nere cetrati peterent. conspicatus equitatum cȩsar in cohortes impetũ
facit. nec minimam partem temporis equitum uim cetrati sustinere
potuerunt. omnesq ab eis circunuenti in conspectu utriusq exercitus
interficiuntur. Eratq occasio benegerende rei. Neque uero id cesarẽ
fugiebat. Tanto sub oculis accepto detrimento perterritum exercitum
sustinere non posse: presertim circundatũ undiq equitatu: cum in loco t¬
equo atque aperto confligeretur: idque ex omnibus partibus ab eo fla¬
tabatur. Concurrunt legiones centuriones tribuniq militum ne dubita¬
ret prelium committere: omnium esse militum paratissimos animos
franianos contra multis modis sui timoris signa misisse: quod suis nõ sub¬
uenissent: quod de colle non decederent: quod uix suorum equitũ in¬

Expanded text:
et mutato itinere iugis Otogesam perveniret. hunc cum obliquo itiet mutato itinere iugis Otogesam perveniret. hunc cum obliquo itinere caetrati peterent, conspicatus equitatus Caesaris in cohortis impetum facit; nec minimam partem temporis equitum vim caetrati sustinere potuerunt omnesque ab eis circumventi in conspectu utriusque exercitus interficiuntur. Erat occasio bene gerendae rei. neque vero id Caesarem fugiebat tanto sub oculis accepto detrimento perterritum exercitum sustinere non posse, praesertim circumdatum undique equitatu, cum in loco aequo atque aperto confligeretur; idque ex omnibus partibus ab eo flagitabatur. concurrebant legati, centuriones tribunique militum: ne dubitaret proelium committere. omnium esse militum paratissimos animos. Afranianos contra multis rebus sui timoris signa misisse: quod suis non subvenissent, quod de colle non decederent, quod vix equitum in
Abbreviated transcription (Latin):
e contendunt. Erat in celeritate omne positum certamen: uti pri
angustias: montesq occuparent. sed excercitum cęsaris uiarum difficł¬
tas tardabat. Afranii copias equitatus cesaris insequens morabatur
Les tamen ab afraniis huc erat necessario deducta: ut si priores mõt
quos petebant attigissent ipsi periculum uitarent impedimenta totiꝰ
exercitus: cohortesq in castris relictas seruare non possent. Quibus
interclusis eercitu cęsaris auocilium ferri nulla ratione poterat. Cõ¬
fecit prior iter cȩsar: atque ex magnis rupibus nactus planiciem ĩ hac
ontra ostem aciem instruit. A franius cum ab equitatu nouissimu
agmen premeretur: et ante se ostem uideret. collem quendam nactus ibi
constitit. Ex eo loco quatuor cetratorum cohortes in montem qui erat
n conspectu omnium excelsissimus mittit. hunc magno cursu concita
iubet occupare: eo consilio uti ipse eodem omnibus copiis contenderet.

Expanded text:
re contendunt. Erat in celeritate omne positum certamen, utri prius re contendunt. Erat in celeritate omne positum certamen, utri prius angustias montesque occuparent. sed exercitum Caesaris viarum difficultates tardabant, Afrani copias equitatus Caesaris insequens morabatur. res tamen ab Afranianis huc erat necessario deducta, ut, si priores montis quos petebant attigissent, ipsi periculum vitarent, impedimenta totius exercitus cohortisque in castris relictas servare non possent; quibus interclusis exercitu Caesaris auxilium ferri nulla ratione poterat. confecit prior iter Caesar atque ex magnis rupibus nactus planitiem in hac contra hostem aciem instruit. Afranius, cum ab equitatu novissimum agmen premeretur et ante se hostem videret, collem quendam nactus ibi constitit. ex eo loco iiii caetratorum cohortis in montem qui erat in conspectu omnium excelsissimus mittit. hunc magno cursu concitatos iubet occupare, eo consilio, uti ipse eodem omnibus copiis contenderet
Abbreviated transcription (Latin):
stimabant: si ostem hibero intercludere. et frumento prohibere potuissẽt.
Ac primo Afraniani milites uisendi causa loci ex castris procurrebant. cõ¬
tumeliosisq uocibus prosequebantur. nos necessarii uictus inopia co¬
ictos fugere. atq: ad llerdam reuerti. Erat enim iter a proposito diue¬
sum: contrariamq: in partem uidebatur. Duces uero eorum suum cõ
silium laudibus ferebant: quod se castris tenuissent: multumq eorũ
pinionem adiuuabat. quod sine iumentis impedimentisq ad iter
fectos uidebant: ut non posse inopiam diutius sustinere confiderent.
ed ubi paulatim retorqueri agmen ad dextram conspeocerunt: ian
primos superare regionem castrorum amnium aduerterunt. nemot
erat adeo tardus aut fugiens Laboris. quin statim castris exeundum
ue occurrendum putaret. Conclamatur ad arma: atque omnes co¬
pie paucis presidio relictis cohortibus exeunt: rectoq: ad hiberum itine¬

Expanded text:
stimabant, si hostem Hibero intercludere et frumento prohibere potuissent. stimabant, si hostem Hibero intercludere et frumento prohibere potuissent. Ac primo Afraniani milites visendi causa laeti ex castris procurrebant contumeliosisque vocibus prosequebantur nostros: necessarii victus inopia coactos fugere atque ad Ilerdam reverti. erat enim iter a proposito diversum, contrariamque in partem iri videbatur. duces vero eorum consilium suum laudibus ferebant, quod se castris tenuissent; multumque eorum opinionem adiuvabat, quod sine iumentis impedimentisque ad iter profectos videbant, ut non posse inopiam diutius sustinere confiderent. sed ubi paulatim retorqueri agmen ad dextram conspexerunt iamque primos superare regionem castrorum animadverterunt, nemo erat adeo tardus aut fugiens laboris quin statim castris exeundum atque occurrendum putaret. conclamatur ad arma, atque omnes copiae paucis praesidio relictis cohortibus exeunt rectoque ad Hiberum itine
Abbreviated transcription (Latin):
on posse clam exiri. circunfundi noctu equitatum cesaris. atq omnia
Loca et itinera obsideri. nocturnaq prelia esse uitanda. quod ꝑterritus
miles in ciuili dissensione timori magis ꝗͣ religioni consulere consue
ad lucem multum perse pudorem omnium oculis: multum etiam tri¬
bunoꝵ militum et centurionum presentium afferre. quibus rebꝰ coerceĩ
milites et in officio contineri soleant. Quare omni ratione esse interdiu
ma luce postridie constituunt proficisci. Caesar exploratis regionibꝰ alben
celo: omnes copias castris educit: magnoq circũitu: nullo certo itinere
ualles maxime. et difficillime: saxca multis locis prerupta iter impedi¬
ebant. arma per manus necessario tradebantur. militesq inermes suble¬
iatiq: alii ab aliis magnam partem itineris conficiebant. Sedhun
laborem recusabat nemo. quod eum omnium laborum finem fore exi¬

Expanded text:
non posse clam exiri. circumfundi noctu equitatum Caesaris atque omnia non posse clam exiri. circumfundi noctu equitatum Caesaris atque omnia loca atque itinera obsidere; nocturnaque proelia esse vitanda, quod perterritus miles in civili dissensione timori magis quam religioni consulere consuerit. at luce multum per se pudorem omnium oculis, multum etiam tribunorum militum et centurionum praesentiam adferre, quibus rebus coerceri milites et in officio contineri soleant. quare omni ratione esse interdiu ma luce postridie constituunt proficisci. Caesar exploratis regionibus albenelo omnes copias castris educit, magnoque circuitu nullo certo itinere valles maximae ac difficillimae, saxa multis locis praerupta iter impediebant, ut arma per manus necessario traderentur militesque inermes sublevatique alii ab aliis magnam partem itineris conficerent. sed hunc laborem recusabat nemo, quod eum omnium laborum finem fore exi
Abbreviated transcription (Latin):
cognito signum dari iubet: et uasa militari more conclamari proferre. illi
exaudito clamore ueriti ne noctu impediti sub onere confligere cogere
aut ab equitatu caesaris in angustiis tenerentur iter supprimunt: copiaq
in castris continent. Postero die Petreius cum paucis equitibꝰ occulte ad
exploranda loca proficiscitur. hoc idem fit: ex castris Cȩ̨saris mittit᷑. L. De¬
cidius saxo cum paucis qui loci naturam perspiciant. Uterq idem suis
renunciat.u. mił. passuum proxima intercedere itineris campestris: in¬
de eoccipere lLoca aspera et montuosa qui prior has angustias occupaueit.
Ab hoc ostem prohibere nihil esse negocii. Disputatur in consilio a Petreio
et ab Afranio et tempus profectionis queritur. Pleriq censebant ut n¬
tu iter facerent posse prius ad angustiis preueniri ꝗͣ sentiretur. alii quod
pridie noctu conclamatum esset a castris cęsaris argumenti sumebant. Loco

Expanded text:
cognito signum dari iubet et vasa militari more conclamari. illi cognito signum dari iubet et vasa militari more conclamari. illi exaudito clamore veriti ne noctu impediti sub onere confligere cogerentur aut ne ab equitatu Caesaris in angustiis tenerentur, iter supprimunt copiasque in castris continent. postero die Petreius cum paucis equitibus occulte ad exploranda loca proficiscitur. hoc idem fit ex castris Caesaris. mittitur L. Decidius Saxa cum paucis qui loci naturam perspiciat. uterque idem suis renuntiat: v milia passuum proxima intercedere itineris campestris, inde excipere loca aspera et montuosa; qui prior has angustias occupaverit, ab hoc hostem prohiberi nihil esse negotii. Disputatur in consilio a Petreio atque Afranio et tempus profectionis quaeritur. plerique censebant, ut noctu iter facerent; posse prius ad angustias veniri, quam sentiretur. alii, quod pridie noctu conclamatum esset Caesaris castris, argumenti sumebant loco
Abbreviated transcription (Latin):
ritus Locis superioribus constitit aciemq instruit. Caesar in campoͥs eocer¬
citum reficit: ne defessum inprelium obiiciat. Rursus conantes progre¬
di insequitur et moratur. illi necessario maturiꝰ ꝗͣ constituerant castra po¬
nunt. Suberant enim montes atque a milibus passuum quinq: itinera
ficilia atque angusta excipiebant. hos montes intra se recipiebant. ut equi¬
tatum cȩsaris effugerent. presidiisq in angustiis collocatis exercitum iti¬
nere prohiberent. ipsi sine piculo ac timore iberũ copias traducent. qͥ
fuit illis conandum atque omni ratione efficiendum: et totius diei pu¬
gna atque itineris labore defessi rem in posterum diem distulerũt.
sar quoq in proximo colle castra ponit: media circiter nocte: his qui ada¬
quandi causa longius a castris processerant ab equitibus cõreptis.Fit ab
his certior caesar duces aduersarioꝵ silentio copias castris educere.

Expanded text:
ritus locis superioribus consistit aciemque instruit. Caesar in campis exerritus locis superioribus consistit aciemque instruit. Caesar in campis exercitum reficit, ne defessum proelio obiciat; rursus conantis progredi insequitur et moratur. illi necessario maturius quam constituerant, castra ponunt. suberant enim montes atque a milibus passuum v itinera difficilia atque angusta excipiebant. hos montes intrare cupiebant, ut equitatum effugerent Caesaris praesidiisque in angustiis collocatis exercitum itinere prohiberent, ipsi sine periculo ac timore Hiberum copias traducerent. quod fuit illis conandum atque omni ratione efficiendum; sed totius diei pugna atque itineris labore defessi rem in posterum diem distulerunt. Caesar quoque in proximo colle castra ponit. Media circiter nocte iis qui aquandi causa longius a castris processerant, ab equitibus correptis, fit ab his certior Caesar duces adversariorum silentio copias castris educere. quo
Abbreviated transcription (Latin):
esset equitatus. Quorum studio et uocibus excitatus: et si timebat tantae
magnitudinis flumini exercitum obiicere: conandum tamen atq experien¬
dum iudicabat. Itaq infirmiores milites ex omnibꝰ centuriis deligi iubet
aut animus aut uires uidebantur sustinere non posse. hos cum legione pre¬
sidio castris reliquit: reliquas legiones expeditas educit. magnoq numero
mentoꝵ in flumine supra atque infra constituto traducit᷑ exercitum.⁊
Pauci ex his militibus in flumine arrepti ab equitatu excipiunt᷑ ac suble¬
uantur: interiit tamen nemo.Traducto incolumi exercitu copias ins¬
it: triplicemq aciem ducere incipit: ac tantum fuit in militibus studii. ut
mił. sex ad iter addito ad uadum circuĩtu: magnaq fluminis mora interpo¬
a: eos qui de tertia uigilia exissent: ante horam diei nonam consequerẽ¬
tur. Quos ubi Afranius procul uisos cum petreio conspexit: noua re ꝑter¬

Expanded text:
esset equitatus. quorum studio et vocibus excitatus esset equitatus. quorum studio et vocibus excitatus magnitudini fluminis exercitum obicere, conandum tamen atque experiendum iudicat. itaque infirmiores milites ex omnibus centuriis deligi iubet, quorum aut animus aut vires videbantur sustinere non posse. hos cum legione una praesidio castris relinquit; reliquas legiones expeditas educit magnoque numero iumentorum in flumine supra atque infra constituto traducit exercitum. pauci ex his militibus ablati flumine ab equitatu excipiuntur ac sublevantur; interit tamen nemo. traducto incolumi exercitu copias instruit triplicemque aciem ducere incipit. ac tantum fuit in militibus studii, ut milium vi ad iter addito ad vadum circuitu magnaque fluminis mora interposita eos, qui de tertia vigilia exissent, ante horam diei viiii consequerentur. Quos ubi Afranius procul visos cum Petreio conspexit, nova re perter
Abbreviated transcription (Latin):
inere illi adhiberum peruenire possent. Equites ab eo missi flumen trat¬
seunt. et cum de tertia uigilia Petreius et Afranius castra mouissent: repẽ¬
te sese ad nouissimum agmen ostendunt: et magna multitudine circũ fu
morari atque iter impedire incipiunt. Prima luce ex superioribꝰ lo¬
cis quae caesaris castris erant coniuncta cernebant᷑ equitatus nostri pre¬
lio nouissimos illorum premere uehementer: ac non nunꝗͣ sustine
extremum agmen atque interrumpi alas. inferri signa. et uniuersarum
cohortium nostrosimpetu propelli: deinde rursus conuersos insequi:
totis uero castris milites conturbari et dolere ostem ex manibꝰ dimit
bellumq necessario longius duci: centuriones tribunosq: militum adir̃
atq obsecrare: ut per eos caesar certior fieret: ne labori suo. ne ue ꝑiculo
irceret: paratos esse sese posse et audereᷤ transire flumen qua traductu

Expanded text:
itinere illi ad Hiberum pervenire possent. equites ab eo missi flumen tranitinere illi ad Hiberum pervenire possent. equites ab eo missi flumen transeunt, et, cum de tertia vigilia Petreius atque Afranius castra movissent, repente sese ad novissimum agmen ostendunt, et magna multitudine circumfusa morari atque iter impedire incipiunt. Prima luce ex superioribus locis, quae Caesaris castris erant coniuncta, cernebatur equitatus nostri proelio novissimos illorum premi vehementer ac nonnumquam sustinere extremum agmen atque interrumpi, alias ferri signa et universarum cohortium impetu nostros propelli, dein rursus conversos insequi. totis vero castris milites circulari et dolere hostem ex manibus dimitti, bellum necessario longius duci, centurionesque tribunosque militum adire atque obsecrare, ut per eos Caesar certior fieret, ne labori suo neu periculo parceret; paratos esse sese, posse et audere ea transire flumen, qua traductus
Abbreviated transcription (Latin):
eri. Legionesq duae flumen sycorim traducunt. Castraq muniunt ual
pedum duodecim. Qua re per exploratores cognita summo labore militũ
caesar continuato diem noctemq opere in flumine auertendo huc iam re¬
xerat rem ut equites et si difficulter atq aegre fiebat. possent tamen at
auderent flumen transire: pedites uero tantum modo humeris ac summo
ctore extabant. ut tum altitudine aque: tum etiam rapiditate fluminis
ad transcundum impedirentur. Sed tamen eodem fere tempore: pons in hi¬
bero. Prope effectus nunciabatur: et in sycori uadum reperiebatur. Iam uero eo
agis illi maturandum iter existimabant. Itaq: duabus auxiliaribꝰ cohortib
ilerdae presidio relictis omnibus copiis sycorim transeunt: et cum duabꝰ legi¬
ubus quas in superioribus diebus traduxerant castra coniungunt.Reli¬
quebatur caesari nihil nisi uti equitatu agmen aduersarioꝵ male haberet et
caperet. Pons enim ipsius magnum circuitum habebat: ut multo breuior̃

Expanded text:
eri legionesque duas flumen Sicorim transducunt castraque muniunt vallo pedum xii. Qua re per exploratores cognita summo labore militum Caesar continuato diem noctemque opere in flumine avertendo huc iam deduxerat rem, ut equites, etsi difficulter atque aegre fiebat, possent tamen atque auderent flumen transire, pedites vero tantummodo umeris ac summo pectore extarent et cum altitudine aquae tum etiam rapiditate fluminis ad transeundum impedirentur. sed tamen eodem fere tempore pons in Hibero prope effectus nuntiabatur et in Sicori vadum reperiebatur. Iam vero eo magis illi maturandum iter existimabant. itaque duabus auxiliaribus cohortibus Ilerdae praesidio relictis omnibus copiis Sicorim transeunt et cum duabus legionibus, quas superioribus diebus traduxerant, castra coniungunt. relinquebatur Caesari nihil, nisi uti equitatu agmen adversariorum male haberet et carperet. pons enim ipsius magnum circuitum habebat, ut multo breviore
Abbreviated transcription (Latin):
sequutus turmas. partim idoneis locis disponit: partim equitum preliũ
committit. Confligit audacius equitatus ostium succedentibus sibi pe¬
ditibus qui tot agmine subsistentibus equitibus suis contra nostros ferunt

Expanded text:
consecutus turmas partim idoneis locis disponit, parte equitum proelium consecutus turmas partim idoneis locis disponit, parte equitum proelium committit. Confligit audacius equitatus hostium succedentibus sibi peditibus, qui toto agmine subsistentes equitibus suis contra nostros ferunt
Abbreviated transcription (Latin):
abius et si non dum in conspectu uenerat ostibus: neq se caninio cõiunx¬
rat: tamen doctus alius qui locorum nouerant naturam potissimum cre¬
didit ostes perterritos non eum locum quem petebant petituros. Itaq cũ
opiis ad eundem pontem contendit. equitatumq tantum procedere
agmen imperat. Legionum quantum tum processisset sine defatigatione¬
quorum in eadem se reciperent castra. Consequuntur equites nostri u
erat p̃ceptum. in uaduntq dunriaci agmen et fugientes perterritosq sub
sarcinis itinere aggressi. magna preda multis interfectis potiuntur. Ita re
bene gesta se recipiunt incastra. Insequenti nocte fabius equites p̃mit
sic paratos ut confligerent. atq omne agmen morarentur: dum conseq̃retͣ
ipse. Cuius praeceptis ut res gerereturꝰ q. titatius uarus prefectus equi¬
tum singularis et animi et prudentie uir suos hortatur: agmenq ostium

Expanded text:
abius, etsi nondum in conspectum venerat hostibus neque se Caninio coniunxeabius, etsi nondum in conspectum venerat hostibus neque se Caninio coniunxerat, tamen doctus ab eis qui locorum noverant naturam potissimum credidit hostes perterritos eum locum, quem petebant, petituros. Itaque cum copiis ad eundem pontem contendit equitatumque tantum procedere ante agmen imperat legionum, quantum cum processisset, sine defatigatione equorum in eadem se reciperet castra. Consecuntur equites nostri, ut erat praeceptum, invaduntque Dumnaci agmen et fugientes perterritosque sub sarcinis in itinere adgressi magna praeda multis interfectis potiuntur. Ita re bene gesta se recipiunt in castra. Insequenti nocte Fabius equites praemittit sic paratos ut confligerent atque omne agmen morarentur, dum consequeretur ipse. Cuius praeceptis ut res gereretur, Quintus Atius Varus, praefectus equitum, singularis et animi et prudentiae vir, suos hortatur agmenque hostium
Abbreviated transcription (Latin):
lausum limone oppugnari. neq infirmas legiones ostibus committer
auderet: castra posuit loco munito. Duracus cũ appropinquare canini¬
um cognouisset. copiis omnibus ad legiones conuersis castra romanoꝵ
ppugnare instituit. Cum complures dies in oppugnatione consũpsit
et magno suorum detrimento: nullam partem munitionum cõuellere po-¬
uisset: rursus ad obsidendum limonem rediit. Eo tempore.c. fabiu
legatus complures ciuitates in fidem recepit. obsidibus firmat. Litteĩsq
roficiscitur ad auocilium duratio ferendum. At dunriacus aduentu f¬
bii cognito desperata salute: si tempore eodem coactus esset et romanum: et¬
xternum sustinere ostem: et respicere ac timere oppidanos repente eo exl¬
co cum copiis recedit: nec se satis tutum fore arbitratur: nisi flumine ligeĩ
quod erat ponte propter magnitudinem transeundum: copias traduxisset ⁊¬

Expanded text:
clausum Lemoni oppugnari neque infirmas legiones hostibus committere clausum Lemoni oppugnari neque infirmas legiones hostibus committere auderet, castra posuit loco munito. Dumnacus, cum appropinquare Caninium cognosset, copiis omnibus ad legiones conversis castra Romanorum oppugnare instituit. Cum complures dies in oppugnatione consumpsisset et magno suorum detrimento nullam partem munitionum convellere potuisset, rursus ad obsidendum Lemonum redit. Eodem tempore C. Fabius legatus complures civitates in fidem recipit, obsidibus firmat litterisque gnitis proficiscitur ad auxilium Duratio ferendum. At Dumnacus adventu Fabi cognito desperata salute, si tempore eodem coactus esset et Romanum externum sustinere hostem et respicere ac timere oppidanos, repente ex eo loco cum copiis recedit nec se satis tutum fore arbitratur, nisi flumine Ligeri, quod erat ponte propter magnitudinem transeundum, copias traduxisset. F
Abbreviated transcription (Latin):
odio suorum ambiorix: si quos fortuna reliquos fecisset. nullum reditũ ꝑꝑ
tantas calamitates haberet in ciuitatem. cum in omnes partes finis ambiorigis
ut legiones aut auxcilia dimisisset: atque omnia cedibus. incendiis. rap¬
nis uastasset: magno numero hominum interfecto aut capto:labienum cum
luabus legionibus in treuiros mittit:quorum ciuitas propter germanie u¬
cinitatem quotidianis eocercitata bellis cultu et feritate non multũ. a ger¬
manis differebat. neque imperata unꝗͣ nisi excercitu coacto faciebat. Interĩ
caninius legatus: cum magnam multitudinem conuenisse ostium ĩ fine
pictonum Litteris nunciisq duraci cognouisset. qui perpetuo in amicicia
manserat romanoꝵ. cum pars quedam ciuitatis eius defecisset. ad oppi¬
lum limonum contendit. Quo cum aduentaret atq ex captiuis certiu
cognouisset: multis hominum milibus deunaco duce audium duraciũ

Expanded text:
odio suorum Ambiorix, si quos fortuna reliquos fecisset, nullum reditum propter odio suorum Ambiorix, si quos fortuna reliquos fecisset, nullum reditum propter tantas calamitates haberet in civitatem. Cum in omnes partes finium Ambiorigis aut legiones aut auxilia dimisisset atque omnia caedibus, incendiis, rapinis vastasset, magno numero hominum interfecto aut capto Labienum cum duabus legionibus in Treveros mittit, quorum civitas propter Germaniae vicinitatem cotidianis exercitata bellis cultu et feritate non multum a Germanis differebat neque imperata umquam nisi exercitu coacta faciebat. Interim Gaius Caninius legatus, cum magnam multitudinem convenisse hostium in fines Pictonum litteris nuntiisque Durati cognosceret, qui perpetuo in amicitia manserat Romanorum, cum pars quaedam civitatis eius defecisset, ad oppidum Lemonum contendit. Quo cum adventaret atque ex captivis certius cognosceret multis hominum milibus a Dumnaco, duce Andium, Duratium
Abbreviated transcription (Latin):
antonium questorem cum legione.xii.sibi cõiungit.C. fabium Legatum
cum cohortibꝰ xXU. mittit ĩ diuersissimam partem gallie: quod ibi quasdã
ciuitates in armis esse audiebat. neq .c. caninium rebilium legatũ
in illis regionibus preerat.: satis firmas duas legiones habere existimabat.T
Labienum ad se uocat. Legionem aũt .xii. quae cum eo fuerat in hibernis in
togatam mittit ad colonias ciuium romanoꝵ tuendas: ne quod simile in¬
cõmodum accideret de incursione barbaroꝵ ac supiore aestate tergestinis ac fi¬
erat: quia repentino latrocinio atque impetu incolae illoꝵ erant oppressi
ipse ad uastandos populandosq fines ambiorigis proficiscitur: qũ ꝑterritũ
ac fugientem cum redigi in suam potestatem desperasset. proximum suȩ di¬
nitatis esse ducebat: ad eo fines eius uastare: ciuibus. edificiis.pecore.:ut

Expanded text:
M. Antonium quaestorem cum legione duodecima sibi coniungit. C. Fabium legatum M. Antonium quaestorem cum legione duodecima sibi coniungit. C. Fabium legatum cum cohortibus XXV mittit in diversissimam partem Galliae, quod ibi quasdam civitates in armis esse audiebat neque C. Caninium Rebilum legatum, qui in illis regionibus erat, satis firmas duas legiones habere existimabat. Titum Labienum ad se evocat; legionem autem XV, quae cum eo fuerat in hibernis, in togatam Galliam mittit ad colonias civium Romanorum tuendas, ne quod simile incommodum accideret decursione barbarorum ac superiore aestate Tergestinis acciderat, qui repentino latrocinio atque impetu illorum erant oppressi. Ipse ad vastandos depopulandosque fines Ambiorigis proficiscitur; quem perterritum ac fugientem cum redigi posse in suam potestatem desperasset, proximum suae dinitatis esse ducebat, adeo fines eius vastare civibus, aedificiis, pecore, ut