comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ete latine uates. Olim scripta eoꝵ ua¬
ticima dicebantur. qđ in quadã et qͣ¬
siuesania in scribendo commoueren¬
tur. uel qd modis uerba connecłtnt:
uiere antiquis ꝓ uincere ponentib.
etiam ꝑ furoiem diuini eodem erant
nomine. quia et ipsi quoq pleraq uer¬
sib efferebant. Lirici poctẽ dictia po¬
tulin. id est a uarietate carminũ. unde
et lẏra dicta. Tragedi dicti. qd̃ inicio ca¬
nentib premium erat hyrcus. quem
Carmine qui tragico uilem certauit
ob hyrcum. lam de hinc sequentes tra¬
gici multum honorem adepti funt. ex¬
cellentes in argumentis fabuilarũ ad
ueritatis imaginem fictis. Hi autem

Expanded text:
etae Latine vates olim, scripta eorum vaetae Latine vates olim, scripta eorum vaticinia dicebantur, quod vi quadam et quasi vesania in scribendo commoverentur; vel quod modis verba conecterent, viere antiquis pro vincire ponentibus. Etiam per furorem divini eodem erant nomine, quia et ipsi quoque pleraque versibus efferebant. Lyrici poetae ἀπὸ τοῦ ληρεῖν, id est a varietate carminum. Unde et lyra dicta. Tragoedi dicti, quod initio canentibus praemium erat hircus, quem  A. P. 220: Carmine qui tragico vilem certavit ob hircum. Iam dehinc sequentes tragici multum honorem adepti sunt, excellentes in argumentis fabularum ad veritatis imaginem fictis. Com
Abbreviated transcription (Latin):
losophorum scola sumitur. et uͥ materia
cum deo equatur ⁊ enonis disciplina ẽ:
et uͥ quid de igneo deo legitur eradi¬
tus interuenit. eadem materia apud
hereticos et phylosophos uolutat᷑. idem
retractus implicatur. depoetis. uii.
exuta feritate rationem uite habere
cepissent. seq ac deos suos nosse: cul¬
tum modicum ac sermonem necessa¬
rium comm̃tis sibi utrisq magnifi.¬
centiam ad religionem deoꝵ suoꝵ ex¬
cogitauerunt. Igitur ut templa illis
domib pulchriora. et simulachra cor¬
porib ampliora faciebant: itaeloqͥo
etiam quasi angustiore honorandos
putauerunt: laudesq eoꝵ & uerb̃ illu¬
striorib et ioctindiorib numeris extu¬
lerunt. Id genꝰ quia forma quadam
efficitur que poetes dicitur. poema
uocitatum ẽ: eius q fictores poete. Ua¬
tes a ui mentis appellatos uarro actor
est: tiel a uehendis carminib. idẽ flec¬
tendis. hoc ẽ modulandis: ꝙ ꝓinde po¬

Expanded text:
losophorum schola sumitur; et ubi materia losophorum schola sumitur; et ubi materia cum Deo aequatur, Zenonis disciplina est; et ubi quid de igneo Deo legitur, Heraclitus intervenit. Eadem materia apud haereticos et philosophos volutatur, idem retractatus inplicantur. De poetis . exuta feritate rationem vitae habere coepissent, seque ac deos suos nosse, cultum modicum ac sermonem necessarium commenti sibi, utriusque magnificentiam ad religionem deorum suorum excogitaverunt. Igitur ut templa illis domibus pulchriora, et simulacra corporibus ampliora faciebant, ita eloquio etiam quasi augustiore honorandos putaverunt, laudesque eorum et verbis inlustrioribus et iucundioribus numeris extulerunt. Id genus quia forma quadam efficitur, quae ποιότης dicitur, poema vocitatum est, eiusque fictores poetae.' Vates a vi mentis appellatos Varro auctor est; vel a viendis carminibus, id est flectendis, hoc est modulandis: et proinde po
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Platonici qͥdem dm̃ curatorẽ & arbi.¬
trum & nidicẽ asserunt. epicurei ociosũ
& inexercitatũ. De mundo autẽ: platoni¬
ciaffirmant incorporalem. stoici corpora¬
lem: epicurus athomis. pitagoras ex nu¬
meris. craclytus ex igne. Unde ꝙ uarro
ignem mundi animũ dicit: ꝓinde qd
in mundo ignis omnia gubnet. sic̃ am¬
mus in nobis. quã uanissime: qui cum
est inquit in nob̃ ipsisamꝰ. cum exit emp¬
rimur. Ergo et ignis cum de mundo ꝑ
fulgura ꝓficiscitur: mundus emoritar.
Erge et ignif cumt de mundo ꝑ fiagut
ꝓficiseitur: munduf emere. hi plii¬
losophoꝵ errores etiam et apud eccłiam
incduxerunt hereses. Inde eonas & forme
nescio que: in de apud arrium tͥnitas
nominis et apud ualentinum plato¬
nicus furor: inde marcionis ds̃ meli¬
or de tranquillitate. ab stoicis enĩ ue¬
nerat: et ut animam interire dicatur
ꝙicurus obseruatur. et ut cariis resti¬
tutio negetur. de uana omnium phy¬

Expanded text:
sunt. Platonici quidem deum creatorem et arbisunt. Platonici quidem deum creatorem et arbitrum et iudicem asserunt. Epicurei, otiosum et inexercitatum. De mundo autem platonici affirmant incorporalem: stoici corporalem; Epicurus ex atomis; Pythagoras ex numeris; Heraclius ex igne. Unde et Varro ignem, mundi animum dicit, perinde quod in mundo ignis omnia gubernet, sicut animus in nobis: quam vanissime; qui cum est inquit in nobis, ipsi sumus; cum exit emorimur. Ergo et ignis cum de mundo per fulgura proficiscitur, mundus emoritur.Ergo et ignis cum de mundo per fulgura proficiscitur, mundus emoritur. Hi philosophorum errores etiam et apud Ecclesiam induxerunt haereses. Inde αἰῶνες et formae nescio quae, inde apud Arium Trinitas nominis, et apud Valentinum Platonicus furor. Inde Marcionis Deus melior de tranquillitate: ab Stoicis enim venerat; et ut anima interire dicatur, Epicurus observatur; et ut carnis restitutio negetur, de vana omnium phi
Abbreviated transcription (Latin):
midi ꝑ opacas indie solitudines phiben¬
tur phylosophari. adhibentes tantum
genitalib teginina. Gimno enim ex eo
dictum est. quod nuenes nudi exercẽ¬
tur in campum. uͥ pridenda sola tm̃
oꝑiunt. Hi et a generando se cohibent
Theologi autem idem sunt. qui & phisi¬
ci. Dicti autẽ theologi. qm̃ in seripturis
suns de deo dixerunt. quoꝵ uaria constat
opinio quid ds̃ eẽt dũ quererent. Quidã
enĩ corporeo sensu hunc mundũ inisibilẽ
ex quatuor elementisdm̃ eẽ dixerunt: ut
dionisius stoicus. Aliiuͦ sp̃ualit̃ intellexe¬
runt mentem ẽẽ dm̃: ut tales milefitis.
Quidam autem animũ in omnib com¬
manentem et lucidum: ut pytagoras.
Quidam dm̃ sine tempore incõmritabi
lem: ut plato. Quidam mentẽ solitã:
ut cicero. Quidam ꝙ sp̃m & mentem:
ut uarro. Inuentum enim solummͦ
dm̃ non ut inuenerunt exposuerunt.
quia euanuerunt in cogitationibus
sius flicentes enĩ set̃ẽ sapientes stulti facti

Expanded text:
nudi per opacas Indiae solitudines perhibennudi per opacas Indiae solitudines perhibentur philosophari, adhibentes tantum genitalibus tegmina. Gymnasium enim ex eo dictum est, quod iuvenes nudi exercerentur in campo, ubi pudenda sola tantum operiunt. Hi et a generando se cohibent. Theologi autem idem sunt qui et Physici. Dicti autem Theologi, quoniam in scriptis suis de Deo dixerunt. Quorum varia constat opinio, quid Deus esset dum quaererent. Quidam enim corporeo sensu hunc mundum visibilem ex quattuor elementis Deum esse dixerunt, ut Dionysius Stoicus. Alii vero spiritaliter intellexerunt mentem esse Deum, ut Thales Milesius. Quidam animum in omnibus commanentem et lucidum, ut Pythagoras. Quidam Deum sine telem, ut Plato. Quidam mentem solutam, ut Cicero. Quidam et spiritum et mentem, ut Varro. Inventum enim solummodo deum, non ut invenerunt exposuerunt, quia evannerunt in cogitationibus suis; dicentes enim se esse sapientes, stulti facti
Abbreviated transcription (Latin):
diam in ꝓpatulo coire cum coningib
eis mos erat censentes licitum honestũ
q ẽẽ palam cum uxore concũbe. quia
coniugium iustum est: puiblice id p̃di¬
cantes agendũ. ut canes in uicis uel i¬
platris. Unde et a canib quoꝵ uitam
imitabantur. etiam uocabulũ nom̃q
traxerunt. Epycurei dicti. ab epycuro
quodam phylosopho amatore uani¬
tatis. non sapientis quem etiam rosi
phylosophi porcum nominaucrunt.
quasi uoluptans in ceno carnali. uo¬
luptatem corporis sumiũ bonũ asse¬
rens. Qui etiam dixit nulla diuina ꝓ¬
uidentia instructũ ẽẽ. aut regi mun¬
dum. s originem rerum athomis idẽ
insecabilib ac solidis corporib assig¬
nauit. quoꝵ fortuitis concursionib
uniuersa nascantur ꝙ nata sint. asse¬
ruit autẽ dm̃ nil agere. omnia cons¬
stare corporib: animam nichil alitid ẽ
quam corpus: unde et dixit. non ero
postquam mortuus fuero. Gimnoẜhiste

Expanded text:
diam in propatulo coire cum conjugibus, diam in propatulo coire cum conjugibus, eis mos erat: censentes licitum et honestum esse palam cum uxore concumbere: quia conjugium justum est, publice id praedicantes agendum esse, ut canes in vicis vel plateis. Unde et a canibus quorum vitam imitabantur, etiam vocabulum nomenque traxerunt: Epicurei dicti ab Epicuro quodam philosopho, amatore vanitatis non sapientiae, quem etiam phiphilosophi porcum nominaverunt, quasi volutans in caeno carnali, voluptatem corporis summum bonum adserens; qui etiam dixit nulla divina providentia instructum esse aut regi mundum. Sed originem rerum atomis, id est insecabilibus ac solidis corporibus adsignavit, quorum fortuitis concursionibus universa nascantur et nata sint. Adserunt autem Deum nihil agere; omnia constare corporibus: animam nihil aliud esse quam corpus. Unde et dixit: 'Non ero, posteaquam mortuus fuero.' Gymnosophistae
Abbreviated transcription (Latin):
nam: cum se fateantur non cẽ eter¬
nos. Academici appellati a iulla pla¬
tonis a cademia athenarũ: ubi idẽ
plato docebat. Hi omnia incerta c̃ẽ
definuint. nec eẽ aliquis in rebus
quod ita sit uerum ut non sit ambigu¬
um. Unde contra phisici scire aliquid
definiunt. achadennei nichil: s sicut fa¬
tendum est multa incerta. et occulta eẽ
que uoluit ds̃ intelligentiam hominis
excedert. sic tamen plurima cẽ que possint
et sensus penetratione comp̃hendi. Hane
sectam archesilaus cyreneiens phyloso¬
ꝑhus repperit. cuiꝰ seclator fuit democritꝰ
gui dixit tanquã in puteo alto ita ut
fundus millus sit. ita in occulto iacere
miani.idest ex incerto ueritatẽ opina¬
ri. Peripatetici ade ambulatione dicti.
eo quod aristotiles auctor eoꝵ deambu¬
lans disputare solitus eẽt. Hi dicunt
quandam particulam anime ẽẽ et̾nã.
de reliquo magna ex parte mortalẽ. Cim¬
ei ab immundicia impudentie nuncu¬

Expanded text:
nam, cum se fateantur non esse aeternam, cum se fateantur non esse aeternos. Academici appellati a villa Platonis Academia Athenarum, ubi idem Plato docebat. Hdefiniunt nec esse aliquid in rebus quod ita sit uerum ut non sit ambiguum. Vnde etcontra fisici scire aliquid definiunt, Academici nichil. tendum est multa incerta et occulta esse, quae voluit Deus intelligentiam hominis excedere, sic tamen plurima esse quae possint et sensibus capi et ratione conprehendi. Hanc sectam Arcesilaus Cyrenaicus philosophus repperit; cuius sectator fuit Democritus, qui dixit tamquam in puteo alto, ita ut fundus nullus sit, ita in occulto iacere miam, id est ex incerto veritatem opinari. Peripatetici a deambulatione dicti, eo quod Aristoteles author auctor eorum deambulans disputare solitus esset: hi dicunt quandam particulam anime esse eternam, de reliquo magna ex parte mortalem. Cynici ab immundicia impudentie nuncu
Abbreviated transcription (Latin):
appellantur. Logiei autẽ: qr naturis¬
et morib rationem ad iuingunt. Rato¬
autem hi & inheresib suis habentes
quedam nomina ex auctorib: ut pła¬
tonici. epicurei. pitagorici. Alii a locis
conuenticłoꝵ et stationũ suarũ. ut
ꝑ ipaterici. stoici. a cademici. Platoni¬
ci a platone phylosopho dicti. Hi aĩa¬
rum creatorem ẽẽ dm̃. corpoꝵ angłos
asserunt: & ꝑ multos an: noꝵ circłos
in diuersa corpora animas redire di¬
cunt. Stoici a loco dicti. Porticꝰ enim
coan appellant. in qua picta erant ge¬
sta sapientium. atq iiroꝵ fortium
hẏstorie. In hac porticu sapientes phi¬
losophabantur: ex quo & stoitidie¬
ti sunt. Grece enĩ porticꝰ stoa dicitur.
Hanc sectam primus zenon institu¬
it. Hi negant sine uirtute effici quen¬
quam beatum. Omne peccatũ unifor¬
me ẽẽ asserunt dicentes. Sic ille no¬
cens erit qui paleas furauerit: quam
qui aurum. Qui mergũ occiderit:

Expanded text:
appellantur. Logici autem, qappellantur. Logici autem, qet moribus rationem adiungunt. autem et hi in heresibus suis, habentes quedam nomina ex authoribus, ut platonici, epicurei, pythagorici. Alii a locis conventiculorum et stationum suarum, ut peripatetici, stoici, academici. Platonici a Platone philosopho dicti: hi animarum creatorem esse deum, corporum angelos asserunt; per multos annorum circulos in diversa corpora redire animas dicunt. Stoici a loco dicti. Porticus enim τοὰν appellabant, in qua picta erant gesta sapientium atque virorum fortium historiae. In hac porticu sapientes philosophabantur, ex quo et Stoici dicti sunt. Graece enim porticus στοὰ dicitur. Hanc sectam primus Zenon instituit. Hi negant sine virtute effici quemquam beatum. Omne peccatum uniforme esse asserunt, dicentes: 'Sic ille nocens erit qui paleas furaverit quam qui aurum; qui mergum occiderit q
Abbreviated transcription (Latin):
hylosophi greca appellatione uo¬
cantur. qui latine amatores sapi¬
entie interpritantur. Est enĩ phyloso¬
phus. qui diuinarum et humanarũ
rerum scientiam ht̃. ⁊ omnẽ bene ui¬
uendi tramitem tenet. Nom̃ phylo¬
sophoꝵ pͥmũ apẏtagora fercar ex¬
ortum. Nam dum antea greci uetes
sophẏstas. idest sapientes aut doctores
sapientie semetipsos iactantiꝰ nomiria¬
rent: iste int̾rogatus qͥd ꝓfiteretur.
ueretundo nomine phylosophum ide
amatorem sapientie se eẽ respondit:
gm̃ sapientem ꝓfiteri arrogantissimũ
uidebet᷑. Ita deinceps posteris placuit.
ut quantalibet de reb ad sapientiã
ꝑtinentib doctrina. quisq uel sibi
uel aliis tuderetur excellere: non nisi
phylosophus uotaretur. Idem aut̃
phẏlosopli triplici genere diuidun.
Nam aut physici sunt. aut ethici. aut
logici. Physici dicti. quia de naturis
tractant. Natura quippe grece. physis
uocatur. Ethici. quia de morib dispu¬
tant. Mores enim apud grecos echis

Expanded text:
hilosophi Graeca appellatione vocantur, qui Latine amatores sapientiae interpretantur. Est enim Philosophus qui divinarum et humanarum rerum scientiam habet, et omnem bene vivendi tramitem tenet. Nomen Philosophorum primum a Pythagora fertur exortum. Nam dum antea Graeci veteres sophistas, id est sapientes, aut doctores sapientiae semetipsos iactantius nominarent, iste interrogatus quid profiteretur, verecundo nomine philosophum, id est amatorem sapientiae se esse respondit, quoniam sapientem profiteri arrogantissimum videbatur. Ita deinceps posteris placuit ut, quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque vel sibi vel aliis videretur excellere, non nisi philosophus vocaretur. Idem autem philosophi triplici genere dividuntur: nam aut Physici sunt, aut Ethici, aut Logici. Physici dicti, quia de naturis tractant. Natura quippe Graece φύσις vocatur. Ethici, quia de moribus disputant. Mores enim apud Graecos ἤθη
Abbreviated transcription (Latin):
et scipio baculus sit. quo homines inni-¬
tuntur. uñ ⁊ ille pͥmus cornelius scipio ap¬
pellatus ẽ. qr inforo pat̾ eius cecus innuxꝰ
eo ampullabat. Suꝑ scipionem att̃ aqͥ¬
la sedebat obitidicium qͦd ꝑuictoriam
qͥsi ad suꝑnam magnitudinem accede¬
rent. Iñ ⁊ colore rufo ꝑliniebantur. quafi
iutarentur diuini ignis esfigiem. Su d
sͦi acarnifict contingebant᷑. id eẽ itdicifi
ut ad cm̃ fastigium euecti mediocritats
deletur exercitus. aut in ternitione. aut
disꝑsionem. salustꝰ. Hostes in qͥd opp̾ssi
aut dilapsi forent. Sic ⁊ utrsiq uirgiliꝰ
Internitione submersas q obrue puppes.
ppolia hostium. p̃da. manubie. gxutu
partes. Erida ãpiedendo uocata. Manu

Expanded text:
et scipio baculus sit, quo homines inniet scipio baculus sit, quo homines innituntur. Unde et ille primus Cornelius Scipio appellatus est, quia in foro pater ejus caecus innixus eo ambulabat. 375 Super scipionem autem aquila sedebat, ob indicium quod per victoriam quasi ad supernam magnitudinem accederent. 6. Inde et colore rufo perliniebantur, qutur divini ignis effigiem. Quod vero a carnifice contingebantur, id erat indicio, ut ad tantum fastigium evecti mediocritatisdeletur exercitus, aut internecione, aut dispersione. Sallustius: Hostes, inquit, aut oppressi, aut dilapsi forent. Sic et utrumque Virgilius: internecione, ut: Submersasque obrue puppes; Spolia hostium: praeda, manubiae, exuviae, partes. Praeda a praedando vocata. Manu
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmum ẽ uictorie uoctan. Tropbeum
dictum. a potes tropes .i. aouetsione boᷤ¬
tis ⁊ fuga. Nã abeo qͦd hostem qtus fugass
abexultatione. Plene enm uictoue triu¬
dum plenam ẽ. uictoriam consccutus. Nem̃
oꝑtinut. s fugauit ex̃citum. hec tsi noĩa
scriptores confundunt. Traquillus aut̃
his qui criumphans urbem ingrederetur
triꝑtito udicio honoraret᷑. Nam pͥmum¬
duci de triumpbo concedendo ex̃citum
uidicare solitum erat. sccundosenatum:
tercio populum. Erat aut̃ romanorum
mos: ut triumphantes quadrigis uebe¬
rẽt᷑. ex illo qͦdsoliti sint pͥores duces hoc¬
habitu bellamire. quicumq aut̃ in cõ¬
flictu uicissent. palma atirea coronabã¬
tur. qi palma stipulos ht̃. qui uͦ sineꝰ flu¬
ctu fugientes ꝓstrasset laurea. eo qͦo hec
arbor siue spinis ẽ. slamq ⁊ pͦpurea. ⁊ pal¬
mata toga. criumphantes induebantur
i scipionem cum sceptro inmanu gerebãt.
adimitationem uictorie scipionis. licet

Expanded text:
prius est victoriae votum. Trophaeum prius est victoriae votum. Trophaeum dictum apo tes propes, id est, a cotis et fuga. Nam ab eo quod hostem quis fugasset t ab exultatione. Plenae enim victoriae triudum plenam est victoriam consecutus: non enim optinuit, sed fugavit exercitum. Haec tamen nomina scriptores confundunt. TranquillusPrat.uod is, qui triumphans urbem ingrederetur, tripertito iudicio honoraretur: nam primum de triumpho duci concedendo exercitum iudicare solitum erat, secundo senatum, tertio populum. Erat autem Romanorum mos ut triumphantes quadrigis veherentur, ex illo quod soliti sint phabitu bella inire. Quicunque autem in conflictu vicisset, palma aurea coronabatur, quia palma stimulos habet. Qui vero sine conflictu fugientem prostrasset, laurea, eo quod haec arbor sine spinis est. 5. Namque et purpuream et palmatam togam triumphantes induebantur, et scipionem cum sceptro in manu gerebant ad imitationem victoriae Scipionis, licet
Abbreviated transcription (Latin):
aguntur. pugna fuga. uictora pax. Pa¬
cis uocabulum iudr᷑. a pacto sumptũ.
Posterius aut̃ pax accipitur. fedus pͥmũ
inuititur. fedus ẽ ꝑax q̃ fit int̾dimicã¬
tes. ł afide. ł asicialib .i. a sacerdotibꝰ dic¬
tum. Per ip̃os enim siebant sidcra. sicut
ꝑseculares bella. Alii fed era dicta putãt
aporca fede ⁊ trudeliter occisa. cuius
moes oꝑtabatur. ei qui apace resilisset.¬
uirgiliꝰ. Et cesa uingebant federa poroi.
seõis partes inducie. Et dicte inducie.
mine regnum scl̃i huius bellis q̃rit᷑
uictoriis ꝓpagatur. uictoria dicta
ius gentium uim ui expellert. nam qͦps
ẽ dolo q̃sita uictorma. Certa aut uicto¬
De aut̃ iocunda uictoria. q̃ ꝑminsa de¬
tͥmenta contingit. Et hoc ẽ qͦo laudat
salustius. ductrs uictoriam incruento
cocititu depoitasse. Pom̾a dicta ẽ greca
significatione a potos ponceses. hoc est
publice ostentati. Precedit aut̃ uictoria
pompam. iõ qͦdͥ tutis ad hoc certamen

Expanded text:
aguntur: pugna, fuga, victoria, pax. Paaguntur: pugna, fuga, victoria, pax. Pacis vocabulum videtur a pacto sumptum. Posterius autem pax accipitur, fedus primum initur. Fedus est pax que fit inter dimicantes, vel a fecialibus, id est sacerdotibus dictum, per ipsos enim fiebant federa, sicut per seculares bella. Alii federa dicta esse putant a porca fede et crudeliter occisa, cuius mors oVirgilius: Et caesa jungebant foedera porca. Foederis partes induciae. Et dictae induciae, Omne regnum saeculi hujus bellis quaeritur, victoriis propagatur. Victoria dicta,jus gentium, vim vi repellere. Nam turpis est dolo quaesita victoria. Certa autem victo autem jucunda victoria, quae per immensa detrimenta contingit. Et hoc est, quod laudat Sallustius, duces victoriam incruento exercitu deportasse. Pompa dicta est Graeca significatione apo tou pompeuein, hoc est, publice ostentari. Praecedit autem victoria pompam ideo, quod ituris ad hoc certamen
Abbreviated transcription (Latin):
qd cont᷑ hostes agit᷑. ita ciuili tumultꝰ qͥ sedi¬
tione concitat᷑. Ilam sedicio ẽ dissensio cnu¬
tndicta. qͦd scorsum alii ad alios eant. alĩ
gristimant dissensionem ammorum seoi¬
tonem uocari. quam greci diastasim nocãt
iliad tamultus. nͥ ꝑtbatiotanta. uit maior
timor criatiul : usi cẽ dictus cumultus qͥsi
umor multus. Grauius aut̃ cẽ tumultum
q̃ bellum. Nã in bello uagationes ualent
incumultu ñ ualent. Differt aus. bellũ.
pugna ⁊ p̃lium. Nam bellum uniuetsum
dr ut punicum. huius partes sunt pugne
at cannensis: tmensis. Ruisum in una pu¬
gna multa sunt plia. aliud enim incormb
alind in media. aliud ingxtrema acie gerit᷑.
Bellumgͥ e cotum pugna unius dici. plisi
parspugne ẽ. Bellum antta. Quellum to¬
catum eoqd duc sint partes dumcantiał
qͥd alterum faciat tuctorẽ. alis uictum. Po¬
tramutata. ⁊ detracta littera dictue dellẽ.
cuntur ab inpͥmendo hostis bostem. Uñ
it p̾la. ligna quibus uua p̃mitur. Pugna

Expanded text:
editione concitatur. Nam seditio est dissensio civium, dicta quod seorsum alii ad alios eant. Alii aestimant dissensionem animorum seditionem vocari, quam Graeci διάστασιν vocant. aliud tumultus nisi perturbatio tanta ut maior timor oriatur?' Unde etiam dictus tumultus, quasi timor multus. 'Gravius autem esse tumultum quam bellum; nam in bello vacationes valent, in tumultu non valent.' Differt autem bellum, pugna et proelium. Nam bellum universum dicitur, ut Punicum. Huius partes sunt pugnae, ut Cannensis, Thermensis. Rursus in una pugna multa sunt proelia. Aliud enim in cornibus, aliud in media, aliud in extrema acie geritur. Bellum igitur est totum, pugna unius diei, proelium pars pugnae est. Bellum antea duellum vocatum eo quod duae sint partes dimicantium, vel quod alterum faciat victorem, alterum victum. Postea mutata et detracta littera dictum est becuntur ab inpremendo, hostis hostem. Unde et prela ligna quibus uva premitur. Pugna
Abbreviated transcription (Latin):
slmos bella intulit nmꝰ.
assyriorum rex. Ip̃e enum
sinibus suis nequaquam
contentus humane socit¬
tatis fedus irrumpꝰts gx̾ctꝰ¬
ducere. aliena uastare iᷤ
populos. aut crucidart. aut subicã cepiti
unuiersamq asyam usq ad libie fines nois
scruitute ꝑdomuit. Hinc eciam studuit or
bis inmut᷑o sanguine alterna cede grassax
Quatuoi aut̃ sunt genera bellorum .i. tustũ.
inustum. cunle. ⁊ plusq̃ciuile. Iustũ bellai
ẽ. qͦd xxp̃dicto gerit᷑ de rebus repctitis. aut
ꝓpulsandorum hostium causa. In custam
bellum ẽ. qͦd de furore si de legitima ratio¬
ne mnicit᷑. de qͦ in republica cictro dicit.
Illa m iusta bella sunt. q̃ sunt sine causa
inscepta. slam ex̃ ulciscendi aut ꝓpulsan¬
dorum hostium causa bellum geri iust̃
nullum pͣ. Et hoc idem tullius paris it̾¬
icetis subdidit. Hullum bellum instalu
habetur. nͥ denunciatũ. nͥ dictum. nͥ deit¬
penitis rebus. Cuule bellum ẽ int̾ cuici
ortisciitio. et concitati tumultus sũ

Expanded text:
mus bella intulit Ninus Assyriorum rex. Ipse enim finibus suis nequaquam contentus, humanae societatis foedus irrumpens, exducere, aliena vastare, liberos populos aut trucidare, aut subiicere cepit, universamque Asiam usque ad Libie fines nova servitute perdomuit. Hinc ebis in mutuo sanguine alterna crassare caede. Quattuor autem sunt genera bellorum: id est iustum, iniustum civile, et plus quam civile. Iustum bellum est quod ex praedicto geritur de rebus repetitis aut propulsandorum hostium causa. Iniustum bellum est quod de furore, non de legitima ratione initur. De quo in Republica Cicero dicit3, 35: 'Illa iniusta bella sunt quae sunt sine causa suscepta. Nam extra ulciscendi aut propulsandorum hostium causa bellum geri iustum nullum potest.' Et hoc idem Tullius parvis interiectis subdidit: 'Nullum bellum iustum habetur nisi denuntiatum, nisi dictum, nisi de repetitis rebus.' Civile bellum est inter cives orta seditio et concitati tumultus, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nis. fit. Clipt̾ ẽ & testudo scucoꝵ cone¬
io. curuata incestudims modum. Nlãp
marmorum gen̾ib milites e ab am
malib nomina sũmũt. ut aries. Et s
caris deloricis. xiii.
oria uocata eo qͦd loris careat.
ħolis enim circulisferreis contexta est.
oquama ẽ lorica ferrea ex lamininis
ferreis aut creis concatinata in mods
squame piscis. ⁊ ex ipso splendore sqͥma¬
rum & similitudine nuncupata. De
ciliciis aut̃ & poliunt᷑ lorice & tegũq

Expanded text:
testudo scutorum conexio curvata in testudinis modum. Namque in armorum generibus milites etiam ab animalibus nomina sumunt, ut aries; et Saltaris.' De loricis . Lorica vocata eo quod loris careat; solis enim circulis ferreis contexta est. Squama est lorica ferrea ex lamminis ferreis aut aereis concatenata in modum squamae piscis, et ex ipso splendore squanarum et similitudine nciliciis autem et poliuntur lorice et teguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
locutionis. Resis enim apud grecos
ẽ. autẽ grãmatice arti rethorica. In.
gramatica eium scientiam recte loq̃n¬
di discimꝰ. inrethorica uͦ ꝑcipimꝰ qͣlit̃ ea
a grecis inuenta est: agorgia. aris¬
totile. ermagora. & translata inlatinum
acullio uidelicet. & quintilliano. & taci¬
S ita copiose ita uarie: nt eam lectori
ammirari inꝓintu sit. ꝯprehendere im¬
possibile. Nam mẽbranis retentis qͣsi ad¬
herescit memorie. series dictionis. ac mox
repositis recordatio om̃is elabit᷑. Huiꝰ disci¬
psene ꝑfecta cognitio: oratorem facit. De
noĩe oratoris ⁊ partibꝰ rethorice.iii.
rator est aucẽ uir bonꝰ. dicendi ꝑi¬
tus. Uir bonꝰ consistit natum.
morib. uica. artib. Dicendi ꝑitꝰ consistit
artificiosa eloquentia. que constat partibꝰ
qͥnq. Inuentiõe. dispositione. elocutiõe.
memoria ꝓnuntiatione. & fine officii.
qd̃ est aliquid ꝑsuadere. Inuentio rerum

Expanded text:
locutionis; ῥῆσις enim apud Graecos est autem grammaticae arti rhetorica. In grammatica enim scientiam recte loquendi discimus. In rhetorica vero percipimus qualiter, ea aecis inventa est, a Gorgia, Aristotele, Hermagora, et translata in Latinum a Tullio videlicet et Quintiliano etd ita copiose, ita varie, ut eam lectori admirari in promptu sit, conprehendere inpossibile. Nam membranis retentis quasi adhaerescit memoriae series dictionis, ac mox repositis recordatio omnis elabitur. Huius disciplinae perfecta cognitio oratorem facit. De nomine oratoris et partibus Rhetoricae . Orator est igitur vir bonus, dicendi peritus. Vir bonus consistmoribus, artibus. Dicendi peritus consistit artificiosa eloquentia, quae constat partibus quinque: inventione, dispositione, elocutione, memoria, pronuntiatione, et fine officii, quod est aliquid persuadere. 2. Ipsa autem
Abbreviated transcription (Latin):
leges dicuntur ab his qui con¬
diderunt. ut consulares. tribuntie.
uilie. cornelie. Nam et sub octomano
cesare suffecti consules papuis et põ¬
perus legem tulerunt que a nomi¬
nib eorum appellatur papia pom¬
peia: continens patrum premia ꝓ
suscipiendis premiis liberis. Sub eo¬
dem quoq imꝑatore falcidius tribu¬
nus plebis legem fecit. ne quis plus in
extrantis testamento ligaret. quã ut
quarta pars suꝑeẽt heredibus: ex cu¬
ius nomine lex falcidia nuncupata
est. Aquilius quoq legem condidit
que hactenus aquilia nuncupatur.¬
eloquitur. dicta a copia rerum ꝙ qͣsi
a saturitate. Unde et satiram scribe
est poemata uaria condere. ut ora
insula rodo cognominate. in qua
antiquitus mercatorum usus fuit.
autem sunt leges priuatoruum.
uilegiuminde:ͥ dictum est: quod
lex aitt ꝑmittit aliquid. ut uir for¬
tis petat premium. aut uetat. ut sacra¬
ium uirginum nuptias nulli pet̾e
liceat: aut punit. ut qui cedem fecerit
capite plectatur. Euis enim prenio

Expanded text:
leges dicuntur ab his qui condiderunt, ut consulares, tribuniciae, Iuliae, Corneliae. Nam et sub Octaviano Caesare suffecti consules Papius et Poppaeus legem tulerunt, quae a nominibus eorum appellatur Papia Poppaea, continens patrum praemia pro suscipiendis liberis. Sub eodem quoque imperatore Falcidius tribunus plebis legem fecit, ne quis plus in extraneis testamento legaret quam ut quarta pars superesset heredibus. Ex cuius nomine lex Falcidia nuncupata est. Aquilius quoque legem condidit, quae hactenus Aquilia nuncupatur.eloquitur, dicta a copia rerum et quasi a saturitate; unde et saturas scribere est poemata varia condere, ut Horainsula Rhodo cognominatae, in qua antiquitus mercatorum usus fuit. autem sunt leges privatorum, qvilegium inde dictum, quod permittit aliquid, ut: vir fortis petat praemium; aut vetat, ut: sacrarum virginum nuptias nulli petere liceat; aut punit, ut: qui caedem fecerit, capite plectatur; ejus enim praemio
Abbreviated transcription (Latin):
uarro dic̃. ab archade saltͦtus
qm̃ eneas in italia secum adduxit. qͥq
pͥmo docuit romanos ad olescentes
nobeles saltare. Qd qͦ ꝑatͣtino agat᷑ li.
st plane martib scenicis liberi
ciem libero o ueñi unmolabant. illi
ꝑscxum. illi ꝑfluxum dissoluti. qu̾ibi
uocibus & modis. o organis. & liris tnͣs¬
iguntur appollines. & musas. & miner¬
uas. & mercurios patrones bñt. Et sp

Expanded text:
arro dicit ab Archade Salino, quem Eneas in Italiam secum adduxit, quique primo docuit Romanos adolescentesnobiles saltare. Quid quo patrono agatur . Et est plane in artibus scenicis Liberi etiam Libero et Veneri inmolabant, illi per sexum, illi per luxum dissoluti: quae vero ibi vocibus et modis et organis et lyris transiguntur, Apollines et Musas et Minervas et Mercurios patronos habent. Quod sp
Abbreviated transcription (Latin):
mius solis est anfractus. cum ꝑ¬
actis trecentis sexaginta quinq
dieb ad eadem loca siderum redit. An¬
nus autem dictus. quia mensib in se
egyptios indicabatur ante inuentas
litteras. picto dracone caudam suam
mordente quia in se recurrit. Alii an¬
idest ab innouatione: renouat᷑ en im
semꝑ. Tria sunt autem genera anno¬
rum. Aut enim annus lunaris ẽ tri¬
ginta dierum. aut solsticialis qui du¬
odecim continet menses: aut magnꝰ
omnib planetis in eundem locum
recurrentibus. qui fit post annos sol¬
sticiales płimos. Era singulorũ annoꝵ

Expanded text:
 solis anfractus, cum peractis trecentis sexaginta quinque diebus ad eadem loca siderum redit. Annus autem dictus quia mensibus in se Aegyptios indicabatur ante inventas litteras picto dracone caudam suam mordente, quia in se recurrit. Alii anid est ab innovatione; renovatur enim semper. Tria sunt autem genera annorum. Aut enim lunaris annus est triginta dierum; aut solstitialis, qui duodecim continet menses; aut magnus, omnibus planetis in eundem locum recurrentibus, qui fit post annos solstitiales plurimos. Aera singulorum anno
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd adradium solis clariꝰ auro
argento ꝙ reluccat. Solenĩ poetis elec¬
tor uocat᷑. Deficatius ẽ enim boc me¬
callum oĩb metallis. Huiꝰ tͥa genera.
Unsi qͦd xxpim arboris fluit qͦd succins
dr᷑ alterum metallum qͦd uat᷑alit̾ in¬
uenitur ⁊ inpritio habet᷑ t̾ciũ qͦofit de
cbtis partib auri. ⁊ argenti una. Qsͣ par¬
tes & si nat᷑ale soluas inuenues. Usi ⁊ n¬
cdiil int̾ ẽ.: natum anfactun. utrumq
enim eiꝰdẽ nat᷑e ẽ. flectrum qd ẽ nat᷑a
eiusis nat᷑e ẽ. ut inconuuuo ⁊ ao lumi¬
na clarius cunctis metallis fulgeat⁊

Expanded text:
d ad radium solis clarius auro argentoque reluceat; sol enim a poetis Elector vocatur. Defaecatius est enim hoc metallum omnibus metallis. Huius tria genera: unum, quod ex pini arboribus fluit, quod sucinum dicitur; alterum metallum, quod naturaliter invenitur et in pretio habetur; tertium, quod fit de tribus partibus auri et argenti una. Quas partes, etiam si naturale solvas, invenies. Unde nihil interesse natum an factum; utrumque enim eiusdem naturae esse. Electrum, quod est naturale, eiusmodi naturae est ut in convivio et ad lumina c
Abbreviated transcription (Latin):
at: sed hoc nr̃o narrat affectu. N amae
facies dei inscripturis scis non caro
sed diuina cognitio intelligitur. ea¬
dem ratione: quia ꝑ faciem conspec
tam quisq cognoscitur. Hoc enĩ in
faciem tuam. ac si dicatur. Da nobis
cognitionem tuam. Sic et uestigia
dei dicuntur: quia nunc ds̃ ꝑspecu¬
ium agnoscitur. Ad ꝑfectum uero
ommpotens reꝑietur. dum in futurum
facie ad faciem quibusq electis p̾senta¬
bitur. ut ipsam speciem contemplentur.
cuius nunc uestigia comprehendere co¬
nantur. Hoc est quem uidere ꝑspecłm
dicuntur. Nam et situs & habitus & lo¬
cus et tempus in deo non proprie sed
ꝑ similitudinem translate dicuntur.
phetia plaustri portantis fenum specieᷤ
ad dm̃ dicitur. Et hec omnia ꝑ figuraam
ds̃. quia nichil est horum ad ꝓprieta¬
tem substantie eiꝰ. de filio dei.nͥ.

Expanded text:
at, sed hoc nostro narrat affectu. Nam et at, sed hoc nostro narrat affectu. Nam et facies Dei in Scripturis sanctis non caro, sed divina cognitio intellegitur, eadem ratione qua per faciem conspectam quisque cognoscitur. Hoc enim in stende nobis faciem tuam': ac si dicatur: 'Da nobis cognitionem tuam.' Sic et vestigia Dei dicuntur, quia nunc Deus per speculum agnoscitur, ad perfectum vero omnipotens reperitur, dum in futurum facie ad faciem quibusque electis praesentabitur, ut ipsam speciem contemplentur, cuius nunc vestigia conprehendere conantur, hoc est, quem videre per speculum dicitur. Nam et situs et habitus et locus et tempus in Deum non proprie, sed per similitudinem translate dicuntur; taAmos 2, 13: 'Plaustri portantis fenum' species ad Deum dicitur. Et haec omnia per figuram Deus, quia nihil est horum ad proprietatem substantiae eius. § 2 De filio dei.
Abbreviated transcription (Latin):
di non potest. uel quod nichil aliud eẽ
potest: quod tantundem capiat potes¬
tatis. Hec gͥ que de deo dicta sunt ad
totam ꝑtinent trinitatem. ꝓpter unã
et coeternam substantiam. siue in pa¬
tre. siue in filio eius unigenito. in for¬
ma dei. siue in sp̃u scõ. qui unus est¬
sp̃s dei patris. et filii eius unigeniti.
Sunt et quedam uocabula ex usu
nr̃o ad dm̃ sumpta de membris nr̃is.
siue de inferiorib. Et quia inꝓpria
natura iniusibilis et incorporeus est:
pro efficientiis tamen causarum
ipso rerum species ascribuntur. ut
more locutionis nr̃e facilius semet ip¬
sum insinuet: ut quia omnia uidet
dicatur ocłs. et propter quod audit
omnia dicatur auris: ꝓ eo autem qd
auertitur ambulat. ꝓ eo quod expec¬
tat stat. Sicet in ceteris horum similibꝰ
ab humanis mentib trahitur simili¬
tudo ad dm̃. sicut est obliuiscens & me¬
morans. Hinc est quod et ꝑ ꝓpb̃am dic̃.
suam. Non quod ds̃ animam habe¬

Expanded text:
di non potest, vel quia nihil aliud esse di non potest, vel quia nihil aliud esse potest quod tantundem capiat potestatis. Haec igitur, quae de Deo dicta sunt, ad totam pertinent Trinitatem propter unam et coaeternam substantiam, sive in Patre, sive in Filio eius unigenito in forma Dei, sive in Spiritu sancto, qui unus Spiritus est Dei Patris et Filii eius unigeniti. Sunt et quaedam vocabula ex usu nostro ad Deum sumpta, de membris nostris, sive de inferioribus; et quia in propria natura invisibilis et incorporeus est, pro efficientiis tamen causarum in ipso rerum species adscribuntur, ut more locutionis nostrae facilius se ipsum insinuet: ut quia omnia videt, dicatur oculus; et propter quod audit omnia, dicatur auris; pro eo autem quod avertitur, ambulat; pro eo quod spectat, stat. Sic et in ceteris horum similibus ab humanis mentibus trahitur similitudo ad Deum, sicut est obliviscens et memorans. Hinc est quod et Propheta dicitIsuam': non quod Deus animam habe
Abbreviated transcription (Latin):
est. Summe bonus: quia in cominuta¬
bilis est. Creatura uero bonum sed ñ
suminum est: quia mutabilis est. Et
dum sit quidem bonum: non tamen
cẽ potest et suminum. Incorporeus aut̃
uel incorporalis ideo dicitur ds̃: ut sp̃s
credatur uel intelligatur eẽ non corpꝰ.
Nam dum dicitur sp̃s: cuis significat᷑
substantia. Inmensus: quia cuncta
concludit. ipse a nullo concluditur.
sed omina intra cius omnipotentiam
coartantur. Perfectus dicitur: quia
nichil ei possit adici. Attamen de cõ¬
summatione alicuius facti ꝑfectio
dicitur. ds̃ autem qui nonfactus qͦ¬
modo est ꝑfectus: Sed hoc uocabulũ
de usu nr̃o sumpsit humana inopia.
sicut et reliqua uerba: quatinus id qd̾
inesfabile est utcunꝙ dici possit. qm̃
de deo inchil digne humanus sermo
dicit. sicut sunt et alia. Creator dictus.
pro totius mnundi reb ab ipso creatis.
Nichil enun est quod non originem
a deo craxerit. Ipse et unus. q uod diui¬

Expanded text:
est. Summe bonus, quia incommutaest. Summe bonus, quia incommutabilis est. Creatura vero bonum, sed non summum est, quia mutabilis est. Et dum sit quidem bonum, non tamen esse potest et summum. Incorporeus autem vel incorporalis ideo dicitur Deus, ut spiritus credatur vel intellegatur esse, non corpus. Nam dum dicitur spiritus, eius significatur substantia. Inmensus, quia cuncta concludit, ipse a nullo concluditur; sed omnia intra eius omnipotentiam coartantur. Perfectus dicitur quia nihil ei possit adici. Adtamen de consummatione alicuius facti perfectio dicitur. Deus autem, qui non est factus, quomodo est perfectus? Sed hoc vocabulum de usu nostro sumpsit humana inopia, sicut et reliqua verba, quatenus id quod ineffabile est utcumque dici possit, quoniam de Deo nihil digne humanus sermo dicit, sicut sunt et alia. Creator dictus pro totius mundi rebus ab ipso creatis. Nihil enim est quod non originem a Deo traxerit. Ipse et unus, quia divi
Abbreviated transcription (Latin):
onem eẽntie dei uidere et uiuere: sic̃
dictum est moysi. Unde et dñs in e
sed corde querendus est. Impassibilis. qr
nullis ꝑturbationib afficitur. quibus
fragilitas humana succumbit. Non enĩ
attingunt cum ulle passiones. ut libido.
iracundia. cupiditas. timor. meror. in¬
uidia. et cetera quib mens humana
turbatur. Sed cum dicitur ds̃ irasci aut
relare aut dolert. nr̃o usu dr̃. Apud dm̃
enim ꝑturbatio nulla est: apud quem
tranquillitas summa est.Simplex au¬
tem dicitur: siue non amittendo qd̾
habet. seu quia non aliud est ipse. et
aliuid quod in ipso est: sicut in hmine
cuius aliud est ẽẽ. et aliud sapere. Nam
et ẽẽ potest et sapiens non eẽ. Ds autem
habet eẽntiam. habet sapientiam. S
que habet hoc et est: & omnia unus ẽ
Ac ꝓuide simplex est: quia non in eo
aliquid accidentis est. Sed et quod est.
et quod in ipso est eẽntialiter est: excep¬
to quod relatiue ad quamcunq ꝑsonã

Expanded text:
onem essentiae Dei videre et vivere, sicut et onem essentiae Dei videre et vivere, sicut et dictum est Moysi; unde et Dominus insed corde quaerendus est. Inpassibilis, quia nullis perturbationibus afficitur, quibus fragilitas humana subcumbit. Non enim adtingunt eum ullae passiones, ut libido, iracundia, cupiditas, timor, maeror, invidia, et cetera quibus mens humana turbatur. Sed cum dicitur Deum irasci aut zelare aut dolere, nostro usu dicitur. Apud Deum enim perturbatio nulla est, apud quem tranquillitas summa est. Simplex autem dicitur sive non amittendo quod habet, seu quia non aliud est ipse et aliud quod in ipso est, sicut in homine, cuius aliud est esse, et aliud sapere. Nam et esse potest, et sapiens non esse; Deus autem habet essentiam, habet et sapientiam; sed quae habet, hoc et est, et omnia unus est; ac proinde simplex est, quia non in eo aliquid accidentis est, sed et quod est, et quod in ipso est, essentialiter est, excepto quod relative ad quamcumque personam
Abbreviated transcription (Latin):
mortalis utiq deprehenditur. ac per
hoc solus ds̃ dicitur unmortalis. qr
solus incommutabilis. Incorruptibił
appellatur. quia corrumpiet dissolui
non potest nec duudi. Quicquid enim
capit diuisionem: et interitum capit.
Ille nec diuidi potest nec iuterire : inde
incorruptibilis. Incominutabilis ẽ: qͥa
semꝑ manet et mutari nescit. Nec ꝓfiõ
quia ꝑ fectus est: nec deficit quia
eterns est. Eternus est: quia sine tẽ¬
pore est. Non enim habet inicium neq
finem. Hinc et sempiternus: eo quodsit
semꝑ eternus. a quibdam autẽ et̃nus
ab echere creditur dictus: qm celum
sedes eius habetur. Unde est illud. selũ
ficant. Nam una eadem ꝙ res dicitur
siue dicatur eternus deus. siue ĩmor¬
talis. siue incorruptibilis. siue immu¬
tabilis. Iniuisibilis: quia nunquam
ꝑ substantiam suam apparuit oculis
mortalium trinitas: nisi ꝑ speciem¬
subiecte creature eiusdem q corporee.
Nam nemo potest ipsam manifestati¬

Expanded text:
mortalis utique deprehenditur; ac per mortalis utique deprehenditur; ac per hoc solus Deus dicitur inmortalis, quia solus incommutabilis. Incorruptibilis appellatur quia corrumpi et dissolvi non potest nec dividi. Quidquid enim capit divisionem et interitum capit. Ille nec dividi potest nec interire; inde incorruptibilis est. Incommutabilis est quia semper manet et mutari nescit. Nec proficit, quia perfectus est, nec deficit, quia aeternus est. Aeternus est, quia sine tempore est. Non enim habet initium neque finem. Hinc et sempiternus, eo quod sit semper aeternus. A quibusdam autem aeternus ab aethere creditur dictus, quoniam caelum sedes eius habetur. Unde est illudPs. 114,ficant, nam una eademque res dicitur, sive dicatur aeternus Deus, sive immortalis, sive incorruptibilis, sive immutabilis. 23. Invisibilis, quia nunquam per substantiam suam apparuit oculis mortalium Trinitas, nisi subiectae creaturae eademque corporeae. Nam nemo potest ipsam manifestati
Abbreviated transcription (Latin):
quia dici non potest: sed quia finiri
sensuet intellectu humano nullatenꝰ.
potest. Et ideo quia de eo nichil digne
dici potest. ineffabilis est. Decimum
saddar idest omnipotens. Uocatur
autem omnipotens. eo quod omnia po¬
test: sed a faciendo quod uult. non
a patiendo quod non uult. Quod si ei
accideret: nequaquam eẽt omnipo¬
tens. facit enm quicquid uult: ꝙ in¬
de ommipotens. Item ommpotens qͥa
ipsius sunt omnia que ubiꝙ sunt. So¬
lus enim totius mundi hab̾et ĩꝑium.
Dicuntur autem et alia quedam in
deo substantialiter nomina. ut ĩmor¬
talis. incorruptibilis. incominritabi¬
lis. ccerms: unde et merito cuncte p̃¬
ponitur creatuit. Immortalis. sicut
in eius uatura nulla est commuta¬
tio. Nam omnis mutabilitas non in¬
et anima dicitur mori: non quia in
corpus uel in aliquam alteram substã¬
tiam mutatur et uertitur. sed in ipsa
Quicquid alio modo nunc est aut fu¬
it. scđm id quod destitit ẽc quod erat.

Expanded text:
quia dici non potest, sed quia finiri quia dici non potest, sed quia finiri sensu et intellectu humano nullatenus potest; et ideo, quia de eo nihil digne dici Saddai, id est, Omnipotens. Vocatus autem Omnipotens eo quod omnia potest, sed a faciendo quod vult, non a patiendo quod non vult. Quod si ei accideret, nequaquam esset Omnipotens; facit enim quidquid vult, et inde Omnipotens. 18. Item Omnipotens, quia ipsius sunt omnia quae ubique sunt. Solus enim totius mundi habet imperium. Dicuntur autem et alia quaedam in Deum substantialiter nomina, ut Immortalis, Incorruptibilis, Incommutabilis, Aeternus. Unde et merito cunctae praeponitur creaturae. 19. Immortalin eius natura nulla est commutatio. Nam omnis mutabilitas non inndum quam et anima dicitur mori, non quia in corpus vel in aliquam alteram substantiam mutatur et vertitur, sed in ipsa quidquid alio modo nunc est aut fuit, secundum id quod destitit esse quod erat,
Abbreviated transcription (Latin):
Tanquam in est eius comparatione qͥ
uere est. quia incommutabilis est: ea
que commutabilia facta sunt. quasi
non fint. Quod enim dicitur fuit ñ ẽ:
et quod dicitur erit nondum est. Deus
autem cẽ tantum nouit. fuisse & futu¬
rum ẽẽ non nouit. Solus enim pater
cum filio et sp̃u scõ ueraciter est: euius
cẽntie comparatium ẽẽ nr̃m non ẽẽ est.
Unde et incolloquio dicimus. iuit
ds̃: quia eẽntia uita uiuit quam
mors non habet. Septimum adonau:
quia generaliter interpretatur dñs.
quod dominaetur creature cuncte. uł
quod creatura omnis dominatui eiꝰ
netur omnib: uel quod timeatur
a cunctis. Octauum ya. quod in deo
tantum ponitur: quod etiam in al¬
leluia in nouissima sillaba sonat.
Nonim tetragramaton. hoc ẽ. iiͦiͦi.
litterarum. quod proprie apud hebre¬
os indeo ponitur: ioth. he. uau. he. id÷
ioth in duab ia: que duplicata ineffa¬
bile illud & głosum dei nomen effici¬
unt. Dicitur autem ineffabile. non

Expanded text:
tanquam in ejus comparatione, qui tanquam in ejus comparatione, qui vere est, quia incommutabilis est, ea quae commutabilia facta sunt, quasi non sint. Quod enim dicitur, fuit, non est; et quod dicitur, erit, nondum est; Deus autem esse tantum novit, fuisse et futurum esse non novit; solus enim Pater cum Filio et Spiritu sancto veraciter est, cujus essentiae comparatum esse nostrum, non esse est. Unde et in colDeus,' quia essentia vita vivit, quam mors non habet. Septimum Adonai, quod generaliter interpretatur Dominus, quod dominetur creaturae cunctae, vel quod creatura omnis dominatui eiusnetur omnibus, vel quod timeatur a cunctis. Octavum Ia, quod in Deo tantum ponitur, quod etiam in alleluia in novissima syllaba sonat. Nonum Tetragrammaton, hoc est quattuor litterarum, quod proprie apud Hebraeos in Deo ponitur, iod, he, iod, he, id est, duabus ia, quae duplicata ineffabile illud et gloriosum Dei nomen efficiunt. Dicitur autem ineffabilis, non
Abbreviated transcription (Latin):
mo ab angłis dicitur. Quis est iste rex
głe: Oñs uirtutum. Sunt enim iN
huius modi ordinatione untutes
multe. ut angłi. archangłi. princi¬
patus. et potestates: cunctiq oelestis
milicie ordines. Quorum tamen ille
dñs est. Om̃s cnim sub ipso sunt: eiꝰꝙ
dominatui subiacent. Quintum he¬
lyon: quod interpritatur in latinũ
excelsus. quia sup̃ celos est: sicut scͥp¬
tum est de eo. Excelsus dñs. supͣ celos
gła enis. Excelsus autem dictus: pro
ualde celsus. Ex enim ꝓ ualde ponitur.
sicut eximiꝰ quasi ualde eminens. Sex¬
tum eieie. id est qui est. Ds̃ enim solꝰ
qui eternus est. hoc est quod exordiũ
non habet. cẽntie nomen uere tenit.
Hoc enim ad sc̃m moy sen ꝑ angłm¬
est delatum. Querenti enim quod cẽt
nomen eius qui eum ꝑgere precipi¬
ebat ad popłm ex egypto lib̾andum:
respondit. Ego sum qui sum. Et dices
filiis isrł. Qui est misit me ad uos.

Expanded text:
mo ab angelis dicitur: Quis est iste Rex mo ab angelis dicitur: Quis est iste Rex gloriae? Dominus virtutum. 8. Sunt enim in hujusmodi ordinatione virtutes multae, ut angeli, archangeli, principatus et potestates, cunctique coelestis militiae ordines, quorum tamen ille Dominus est. Omnes enim sub ipso sunt, ejusque dominatui subjacent. 9. Quintum Elion, quod interpretatur in Latinum excelsus, 295 quia supra coelos est, sicut scriptum est de eo: Excelsus Dominus, supra coelos gloria ejus. Excelsus autem dictus, pro valde celsus. Ex enim pro valde ponitur, sicut eximius, quasi valde eminens. 10. Sextum nomen Eie, id est, qui est. Deus enim solus, quia aeternus est, hoc est, quia exordium non habet, essentiae nomen vere tenet. Hoc enim nomen ad sanctum Moysen per angest delatum: quaerenti enim, quod esset nomen ejus, qui eum pergere praecipiebat ad populum ex Aegypto liberandum, respondit: Ego sum qui sum, et dices filiis Israel, qui est, misit me ad vos ,
Abbreviated transcription (Latin):
simus. et multarum lui¬
guarum ꝑitus. hebreo¬
rum nominum inter¬
pretationem primus
in latinam linguam conuertit: ex
quib ꝓ breuitate pretirmissis multis.
quedam huic oꝑi adiectis interpreta¬
tionibus interponere studui. uocabu¬
lorum enim expositio: satis indicat
quid uelint intelligi. Habent enim
quedam ex propriis causis nominũ
rationem. In principio autem decẽ
nomina ponimus quib apud he¬
breos deus uocatur. Primum apud
hebreos dei nomen hel dicitur. quod
alii dm̃. alii ethimologiam eius ex
pretatisum. ideo quod nulla infir¬
mitate opprunitur. sed fortis ẽ ꝙ suf¬
siciens ad omiia ꝑpetranda. Scdm
nomen heloy. tercium heloe: qd̾ utr̃q
in latinum ds̃ dicitur. Est autẽ nom̃
in latinum: ex greca appellatione tͣns
prie nomen est trinitatis. ꝑtinens ad
trinitatem etiam reliqua que in deo
infra sunt posita uocabula referunt᷑.
Quartum nomen dei dicitur saba¬
oth: quod uertitur in latinum exerci¬
tuum siue uirtutum. De quo in psal¬

Expanded text:
simus et multarum linguarum peritus, Hebraeorum nominum interpretationem primus in Latinam linguam convertit. Ex quibus pro brevitate praetermissis multis quaedam huic operi adiectis interpretationibus interponenda studui. Vocabulorum enim expositio satis indicat quid velit intellegi. Habent enim quaedam ex propriis causis nominum rationem. In principio autem decem nomina ponimus, quibus apud Hebraeos Deus vocatur. Primum apud Halii Deum, alii aethimologiam ejus exprpretati sunt, ideo quod nulla infirmitate opprimitur, sed fortis est, et sufficiens ad omnia perpetranda. Secundum nomen Eloïm. 5. Tertium Eloe, quod utrumque in Latinum Deus dicitur. Est autem nomen in Latinum ex Graeca appellatione transprie nomen est Trinitatis pertinens ad . Ad quam Trinitatem etiam reliqua quae in Deo infra sunt posita vocabula referuntur. 7. Quartum nomen Dei dicitur Sabaoth, quod vertitur in Latinum, exercituum, sive virtutum, de quo in psal