comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que fecit tutor cum
facẽ non debẽt. Itẽ
inhus que nõ fecit.
rationem reddet. hoc uiditio.
auctoritatẽ admortis cã doa¬
tionem accomodau̾itantu¬
tele uiditio teneat᷑. ⁊ ait temͣ
eum. Nam sicuti testĩ factio
inquid pupillus xessa non᷑ ẽ.
tiones ꝑmittende sũt./S ⁊ si
ñ mortis cã donau̾it tutore
auctore ⁊demiul. scripsit. ple¬
rosq quidem putare nõ uale
donationẽ ⁊ plerumq itaᷤ est.
¶S nõ nullos eaũs posse existẽ
quibꝰ sine rep̃hensione tutor
auctor sit pupillo addimin¬
uendum. dec̾to scil int̾ ueniẽ¬
te.ueluti simatri aut sorori
que alit̾ se tueri ñ possũt. tu¬
tor alimenta p̃strtit. namcũ
bone fid̾ei iuditium sit. nenx
feret. in quit aut pupillum
aut substitutum eiꝰ. q̃rentes
se cum tutore agi tutele sita¬
le offitium prẽtmiẜit: ¶Qt¬
fitio tutoris incũbit. ⁊̃ rõnes
actus sui ꝯficere ⁊ pupillo red¬
dere. Cet̾m si nõ fecit. aut fcãs
nõ exibet. hoc noĩe iuditio tu

Expanded text:
quae fecit tutor, cum facere non deberet, item in his quae non fecit, rationem reddet hoc iudicio, auctoritatem ad mortis causa donationem accommodaverit, an tutelae iudicio teneatur. et ait teneri eum: nam sicuti testamenti factio, inquit, pupillis concessa non est, tiones permittendae sunt. Sed et si non mortis causa donauerit tutore auctore, idem Iulianus scripsit plerosque quidem putare non ualere donationem, et plerumque ita est: sed nonnullos casus posse existere, quibus sine reprehensione tutor auctor fit pupillo ad deminuendum, decreto scilicet interueniente: ueluti si matri aut sorori, quae aliter se tueri non possunt, tutor alimenta praestiterit: nam cum bonae fidei iudicium sit, nemo feret, inquit, aut pupillum aut substitutum eius querentesse cum tutore agi tutelae, si tale officium praetermiserit. Officio tutoris incumbit etiam rationes actus sui conficere et pupillo reddere: ceterum si non fecit aut si factas non exhibet, hoc nomine iudicio tu
Abbreviated transcription (Latin):
od. Si filiu̾s fa. aut pupul
aut ẜuis. tabulas testamẽti
fecerit signau̾it.ẜm eas bono¬
rum possõ dari non põt. licet
filius fa. sui uiris. aut pupil¬
luᷤ łpubes. aut suus lib faci.
decesẜit. qr nulle sunt table
testam̃ti quas is fecit qui te¬
stamenti faciendi facultatẽ
non habuert.
o. Qui testam̃tͥo hr̃s insti¬
tuitur. ineodem testõ testis
cẽ non põt. Od̾ ⁊ in legataio

Expanded text:
. Si filius familias aut pupillus aut seruus tabulas testamenti fecerit signauerit, secundum eas bonorum possessio dari non potest, licet filius familia‹s› sui iuris aut pupillus pubes aut seruus liber factus decesserit, quia nullae sunt tabulae testamenti, quas is fec‹it›, qui testamenti faciendi facultatem non habuerit.. Qui testamento heres instituitur, in eodem testamento testis esse non potest. quod in legatario
Abbreviated transcription (Latin):
eos ꝓportionib uirilibrexẽ¬
plo fideussorum ¶S si non:
om̃s soluendo sũt. int̾ eos qui
soluendo erunt diuidit᷑ actio.
s. ꝓut quisq soluẽdo ẽ potĩt
ꝯueniri. ¶Et si forte quis
exfacto altius tutoris ꝯdẽp¬
natus p̃stitĩt uel excõi gestu.
nec ei mandate sũt actiones
ꝯstitutum ẽ adiuo pio. ⁊ a bĩ¬
patore nr̃o. ⁊ adiuo patre eius.
utilem actiõnẽ tutori adue̾¬
sus cõtutorem dãdam. Plaẽ
si ex dolo comuni ꝯuentus.
p̃stitit tutor. nec mandande
sũt ei actiones neꝙ utił cõ¬
petit. qr ꝓpru delicti penã sub¬
ut. que res indignum eum
fecit. ut acet̃is quid ꝯsequa¬
tur doli ꝑticipib.nec enim.
ulla socͤietas ẽ malefitiorum.
uel coĩcatio iusta dãpni ex
malefitio ẽ. ¶Usꝙ adeo at
ad cõtuͣtores non uenit᷑ si sit
soluendo cõtutores. ⁊ ut pri
xdmagrãtus qui eos dederũt.
uł ad fideuissores uemiatur.

Expanded text:
o portionibus uirilibus exemplo fideiussorum. Sed et si non omnes soluendo sint, inter eos qui soluendo sunt diuiditur actio. sed prout quisque soluendo est, poterunt conueniri. Et si forte quis ex facto alterius tutoris condemnatus praestiterit uel ex communi gestu nec ei mandatae sunt actiones, constitutum est a diuo Pio et ab imperatore nostro et diuo patre eius utilem actionem tutori aduersus contutorem dandam. Plane si ex dolo communi conuentus praestiterit tutor, neque mandandae sunt actiones neque utilis competit, quia proprii delicti pit: quae res indignum eum fecit, ut a ceteris quid consequatur doli participibus: nec enim ulla societas maleficiorum vel communicatio iusta damni ex maleficio est. Usque adeo autem ad contutores non uenitur, si sint soluendo contutores, ut prius ad magistratus qui eos dederunt uel ad fideiussores ueniatur:
Abbreviated transcription (Latin):
in familiã relicti eent S ⁊ nepoᷤᷤ
ex adoptuo filio natus exubis
lio nepotẽ auus manumisit.
isq patre ⁊ auo ⁊ matre suꝑsti¬
tib decesẜit. põt q̃t: quis poti¬
or eẽ debeat. nam simat̃ exclu¬
ẜit auũm manumissorẽ qui.
patriante ponitur ẽdrõ p̃toĩs.
inducetur pat̾ defuncti. quo
rectius ẽ auo ius suum ꝯẜuas

Expanded text:
in familiam relicti essent. Sed et nepos ex adoptiuo filio natus ex uerblio nepotem auus manumiserit isque patre et auo et matre superstitibus decesserit, potest quaeri, quis potior esse debeat. nam si mater excluserit auum manumissorem, qui patri anteponitur, edicto praetoris inducetur pater defuncti, quo rectius est auo ius suum cons
Abbreviated transcription (Latin):
aliena potãte sit̾. ad br̃ditate
⁊dimtutur. ¶ Filius qui se rol¬
let adire hr̃ditatem matris.
dixitian põt mutata uolũtate
adire añꝙͣ ꝯsanguineus uł a¬
gnatus adierit udendum ẽ.¬
ꝓpt̾ hec u̾ba sinemo filiorum.
uolet hr̃ditatem susciꝑe. qr ex¬
tensiua sũt. ⁊ cum u̾ba exten.¬
suia sũt. pnĩa eius usq a dan¬
num admittenda ẽ. cum ⁊ ip̃a
relicta matre ⁊ frẽ ꝯsanguinee
uł sorore quãius ꝑ irrogatioer
q̾sitis eadem iura ĩꝑsona mͣa¬
tris ẜuãtur que ĩ naturalib
extintib liberis.¬

Expanded text:
aliena potestate sit, ad hereditatem admittitur. Filius, qui se nolle adire hereditatem matris dixit, an potest mutata uoluntate adire, antequam consanguineus uel adgnatus adierit, uidendum propter haec uerba 'si nemo fi‹li›orum uolet hereditatem suscipere', quia extensiua sunt. et cum uerba extensiua sint, paenitentia eius usque ad annum admittenda est, cum et ipsa relicta matre et fratre consanguineo uel sorore quamuis per adrogationem quaesitis, eadem iura in persona matris seruantur, quae et naturalibus extantibus liberis
Abbreviated transcription (Latin):
fuctorum. nec nõ abintestato
Hãtib ius legittimũ. uł nõ ha¬
benͣtib ꝓpt̃ capitis dimmmnutio¬
nẽ. quãus enim uire iuuli. de¬
ficiant lib̃i. quiꝓpt̾ capitis di¬
minutionẽ desierãt siuhr̃des
ec̃. ꝓpt̃ equitatẽ tñ rescinͣdit eo
nõ ꝯtinẽtur edẽo. qr nõtͣas littas

Expanded text:
ato habentibus ius legitimum vel non habentibus propter capitis deminutionem. quamvis enim iure civili deficiant liberi, qui propter capitis deminutionem desierunt sui heredes esse, propter aequitatem tamen rescindit eornon continentur edicto, quia notas litteras
Abbreviated transcription (Latin):
posse quãius inẜuitute decess¬
it. nulla dubitatio ẽ. ¶Acqui¬
metipm ur paͣlium. Qd̾sime.
nõ mand̾ate. hõrum pos. miebi:
petita sit. tũe ꝯpetet cum ratu
habuero idꝙ actum ẽ Demq¬
ptribun᷑ali. qr n decretum ĩt¬

Expanded text:
ersequendi retinendique patrimonii siue rei, quae cuiusque cum moriel per alium. quod si me non mandante bonorum possessio mihi petita sit, tunc competet, cum ratum habuero id quod actum est. deniqpro tribunali, quia neque decretum
Abbreviated transcription (Latin):
S̾ Quotiẽs certe sp̃es oparum
ĩstipulatione dedueũt᷑ ueluti
pictorie ⁊ fabriles peti quidem
nõ possũt insi p̃terite. qr ⁊ si nõ
ubis atiñ reip̃a in ẽ obligatioĩ
tractus tp̃ris sicuti cum ephesi
daristipulemur dies ꝯtinetur.
tuas pictorias. hodie dare .c.i¬
spondes. cedũt tñ ope ex die it¬
posite stipłonis. ¶S ope quas
patronus alib̾to postulat. ꝯ fe¬
stim nõ cedũt. qr id agi in t̃ eos¬

Expanded text:
 Quotiens certa species operarum in stipulationem deducitur, ueluti pictoriae fabriles, peti quidem non possunt nisi praeteritae, quia etsi non uerbis, at re ipsa inest obligationi tractus temporis, sicuti cum Ephesi dari stipulemur, dies continetur. tuas pictorias centum hodie dare spondes?' cedunt tamen operae ex die interpositae stipulationis. sed operae, quas patronus a liberto postulat, confestim non cedu
Abbreviated transcription (Latin):
i.A ut certe exigende ita sũt ab
eo ope ut his quoq dieb quib o¬
pas edat satis tp̃e ad q̃stum faciẽ¬
debet. quan dui id ꝙ debet ĩ reꝵꝰ
natura ẽ. ¶ Expĩtia lib̾tum rõ¬
mã uenire debẽ. adreddendas o¬
pas. ꝓcurait. S qui dies int̾ ea
cessuit. dum romã uenit. patro¬
no ꝑire dum mõ patronus tã¬
quaim iur bonus acdiligẽs pat̾

Expanded text:
aut certe ita exigendae sunt ab eo operae, ut his quoque diebus, quibus operas edat, satis tempus ad quaestum faciendebet, quamdiu id quod debet in rerum natura est. Ex prouincia libertum Romam uenire debere ad reddendas operas Proculus ait: sed qui dies interea cesserint, dum Romam uenit, patrono perire, dummodo patronus tamquam uir bonus et diligens pater
Abbreviated transcription (Latin):
possũt ante quam incipiãt cedẽ.
⁊ inciꝑũit postea quam fu̾int in¬
dc̃e. ¶ Etiam siuxorem bãt lib̾tꝰ.
nõ ꝑhibetur patronus oꝑas exigẽ.
¶Si impubes sit patronus. noluca¬
te eius ñ urdet᷑ lib̾ta iipta. nisi:
tutõris auẽtis uolũtit accesẜit.
Rati quoq hĩtio patrono obest
op arumaialitudine impedit᷑. quo
minus praret opas nõ tenetur.
nec enim põt uideri peum stare :
quo minus oꝑas p̃stet ⁊ neq.
ꝓmittin solui n deb̾i nec peti:
ꝑ pte potĩt opa. Ideo papi. subiẽ¬

Expanded text:
possunt, antequam incipiant cedere, et incipiunt, posteaquam fuerint indictae. Etiam si uxorem habeat libertus, non prohibetur patronus operas exigere. Si impubes sit patronus, uoluntate eius non uidetur liberta nupta, nisi tutoris auctoritas uoluntati accesserit. Rati quoque habitio patrono obest operarum ualetudine impeditur, quo minus praestet operas, non tenetur: nec enim potest uideri per eum stare, quo minus operas praestet. Neque promitti neque solui nec deberi nec peti pro parte poterit opera. ideo Papini
Abbreviated transcription (Latin):
um ⁊̃ lib̾tinorum coĩs estligitur
plurib: Nam ⁊ femine possunt
ul ꝯsaguineos uł agnatos hr̃e.
Item lib̾tini possunt patronos
tus adhucuiuat. uł ꝙ alia cã
suspendebat eius statum mag̃
incͥtum sit an testari possĩt. ¶Cỹ
igitur ceꝑit c̾tistatus ẽẽ. tunc
demũ petenda ẽ .bo.pos. nõ cuꝯ
cat qui abintestato potuit ẽẽ hr̃s.
adlegittimã eta br̃ditatem ad¬

Expanded text:
libertinorum. communis est igitur pluribus. nam et feminae possunt uel consanguineos uel adgnatos habere, item libertini possunt patronos tus adhuc uiuat uel quod alia causa suspendebat eius statum, magiincertum sit, an testari possit. cum igitur coeperit certi status esse, tunc demum petenda est bonocat, qui ab intestato potuit esse heres,ad legitimam hereditatem ad
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̃. Hee ope quas lib̾tiis ꝓmit¬
tit. multũ distant afabrilib uł
pictorus oꝑis. Demq si lib̾tus
fab̾ aut pictor fiũt quam diu
id artifitium excebit has opͤas
patrono prare cogitur. qrͣ sic̃ fa¬
briles oꝑas quis põt sibi aut
titio stipulari ita patronus a li¬
b̾to opͤas sibi aut sẽpronio rec¬
testipulat᷑. ⁊ lib̾tus obligatioe
soluetur. sitales opas extraneo
dedit. quales patrono pranͣdo¬
ubatur. ¶ Sipatroni plẽs ꝯsuiͤ¬
to induisas regiones discesẜit.
⁊ libto simul opas ĩdixerĩt põt
dicidiem oꝑarim cedẽ. S libẽ¬
tum ñ obligari qr nõ ꝑeum s ꝑ¬

Expanded text:
. Hae operae, quas libertus promittit, multum distant a fabrilibus uel pictoriis operis. denique si libertus faber aut pictor fuerit, quamdiu id artificium exercebit, has operas patrono praestare cogitur. quare sicut fabriles operas quis potest sibi aut Titio stipulari, ita patronus a liberto operas sibi aut Sempronio recte stipulatur: et libertus obligatione soluetur, si tales operas extraneo dederit, quales patrono pratur. Si patroni plures consulto in diuersas regiones discesserint et liberto simul operas indixerint, potest dici diem operarum cedere, sed libertum non obligari, quia non per
Abbreviated transcription (Latin):
neste ⁊ sine ꝑiculo uite pr̃antur.
nec sẽꝑ hee que manumissionis
tp̃r pr̃ari debue̾rit. S si turpes
opas postea exercẽ cep̾it.p̃stare
debebit eas quas manumissiois
tp̃r pr̃abat. ¶Tales patrono ope
dantur. quales exetate. dignitate.
ualitudine. necͣcitate. ꝓpoĩto. cete¬
risq eiꝰdem gn̾is inutraq psoq̃
extipari debẽt.

Expanded text:
neste et sine periculo uitae praestantur, nec semper hae, quae manumissionis tempore praestari debuerunt. sed si turpes operas postea exercere coeperit, praestare debebit eas, quas manumissionis tempore praestabat. Tales patrono operae dantur, quales ex aetate dignitate ualetudine necessitate proposito ceterisque eius generis in utraque persona aestimar
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. ⁊ quã du ⁊̃ ĩpubes ẽ. Nam
huiꝰ quoꝙ ẽ minist̾i. Si for¬
calcłator sit. uel ystrio uel al¬
terius uoluptatis artifex. ¶S
libi patroni exĩ equalib ꝑtib̾
ẽẽnt instituti. utrum ꝓ parte
dimidia. an ꝓhr̃ditarus ha¬
beant oparum actionẽ.⁊ pu¬
touerius libos ꝓequalibꝰ ꝑti¬
b hĩturos actionẽ. parui aũt
refert in pot̾ate fũinit liberi
an uõ emancipati. ¶S sim
adoptionẽ datum hrde scrip¬
ẜit patronus magis ẽut ope
ei debeãtur.nec patrone libĩ
sũmguẽtur abopaꝵ petitioẽ.

Expanded text:
pubes est: nam huius quoque est ministerium, si forcalculator sit uel histrio uel alterius uoluptatis artifex. Si liberi patroni ex inaequalibus partibus essent instituti, utrum pro parte dimidia an pro hereditariis habeant operarum actionem? et puto uerius liberos pro aequalibus habituros actionem. Parui autem refert, in potestate fuerint liberi an uero emancipati. Sed si in adoptionem datum heredem scripserit patronus, magis est, ut operae ei debeantur. Nec patronae liberi summouentur ab operarum petitione.
Abbreviated transcription (Latin):
posse uiuo eo cui mn bonis ge¬
rẽdum sit. labeo ait.
tere. penes quẽ deposite sũt
hibeatur abeo. qui abuna in¬
stitutus. iam hrditatẽ adiit.
tabulas. littͣas rationes ĩspi¬
cere mortui. Uñ scire poss an
ẽa ab sens filium hẽdem ĩ sti

Expanded text:
posse uiuo eo, cuius in bonis gerendum sit, Labeo ait. tere, penes quem depositae sunt, hibeatur ab eo, qui una institutus iam hereditatem adiit, tabulas litteras rationes inspicere mortui, unde scire posset an causa absens filium heredem insti
Abbreviated transcription (Latin):
simandauit ut patris adiret.
sit aũt ⁊̃ impub̾i substitutus
nõ sufficit uissum. ¶Plane
si sic mandauit. si qua extestõ
lutu titu deferatur hr̃ditas.
põt defendi iuissu adisse. ¶ S
si postea quam iussit pnĩam
egit priusquã adiret. nichil e¬
git. adeundo. ¶Item si se ad¬
arrogacoum dederit priusquã
filius adiret. non ẽ acquisita
bereclitas.

Expanded text:
si mandavit, ut patris adiret, sit autem et impuberi substitutus, non sufficit iussum. Plane si sic mandavit "si qua ex testamento Lucii Titii deferatur hereditas", potest defendi iussu adisse. Sed si posteaquam iussit, paenitentiam egit prius quam adiret, nihil agit adeundo. Item si se adrogandum dederit prius quam filius adiret, non est adquisita hereditas.
Abbreviated transcription (Latin):
aũt amarito puelle iuiratus.
scripsit uoluisse patrẽ. eandẽ
quantitatẽ in dotẽ accipe etiã
minorẽ filiam.quã maior ac¬
cepiss. Quero an eandẽ sũmã
dotis noĩe cobr̃des extra ꝑtẽ
hr̃ditatis minori filie prãre
titas ex comuni. p̃cipuamino
tas res uel ĩ publicum obliga¬
tas.hrdem qui dare ui̾ssus ẽ.
libare debere. trĩ siis qui t̾ales
res ĩ totͥem accepit. dotem p̃¬
legͣuũt. nõ cogẽtur hr̃s libare
ris accepat.⁊ stipulãti ei pro¬
miẜat. testõ uxori dotem lega¬
uit.cum q̃situm eẽt. an uxor.
dociuss eam testantis uolum¬
tatem fuisse. ut honerare h¬
des dupͣlci pr̃atõe dotis uellet.

Expanded text:
e iuratus scripsit uoluisse patrem eandem quantitatem in dotem accipere etiam minorem filiam, quam maior accepisset. quaero, an eandem summam dotis nomine coheredes extra partem hereditatis minori filiae praesttitas ex communi praecipua minotas res uel in publicum obligatas heredem, qui dare iussus est, liberare debere, tamen si is qui tales res in dotem accepit dotem praelegauerit, non cogetur heres liberare ris acceperat et stipulanti ei promiserat, testamento uxori dotem legauit. cum quaesitum esset, an uxor ddocuisset eam testantis uoluntatem fuisse, ut onerare heredes duplici praestatione dotis uellet.
Abbreviated transcription (Latin):
ffr̃. Qum uulgari mõ dies le¬
gatorum ꝓferunt᷑. nichil eam
remaddotis p̃legationẽ pti:¬
nere ait. quia suum diẽ hãt.
ones ĩ mulierẽ factas solitõe
differre.uł obimpẽsas ał. quã
que ip̃o iure dotem minuunt.
accidit. alud pignoris noĩe.
retineri dotem. obea que mu¬
lierem ĩ uicem pr̃are equum ẽ¬
Ab̃o. Cum scriptum eẽt.que
pecimia ꝓpt̾ uxorem meam ad
tñ quinquagĩta debere. Alphe¬
mis uarus ẜuium Rndisse.
scribit. quia ꝓposita sũma quĩ¬
quaginta. adiecta sit. Itez ei
que dotem nullam hẽbat. uir
sic legrauit. quanta pecunia do¬
tis noĩe ⁊ reliqua ꝓea. quiqua¬
ginta hr̃s dato. debi ei lega.¬
tum. offilius casellius Item
hñdum ẽe. ac si ẜuus alicui
mortuus. aut ꝓeo.c. legata
ẽẽnt. Q̾ uerum ẽ. qr his uer

Expanded text:
 Cum volgari modo dies legatorum profertur, nihil eam rem ad dotis relegationem pertinere ait, quia suum diem habeatones in mulierem factas solutionem differre vel ob impensas alias, quam quae ipso iure dotem minuunt: accidit, aliud pignoris nomine retineri dotem ob ea, quae mulierem inuicem praestare aequum e Cum scriptum esset: "quae pecunia propter uxorem meam ad en quinquaginta debere Alfenus Varus Servium respondisse scribit, quia proposita summa quinquaginta adiecta sit. Item ei, quae dotem nullam habebat, vir sic legaverat: "quanta pecunia dotis nomine" et reliqua, "pro ea quinquaginta heres dato". deberi ei legatum Ofilius Cashabendum esse ac si seruus alicui mortuus aut pro eo centum legata essent. quod uerum est, quia his uer
Abbreviated transcription (Latin):
oris dotem fu̾it lucrãtus ad nõ
restituet ꝙ ex dote p̃ceͬpit. qr i
matrimonu cã iolucratus ẽ.
nõ expatris uiditio. ¶Mulier
dotem ꝑmisit quadringẽtoru.
⁊ dedit fũdos duos inducẽta.
p̃terea noĩa debitorum in resi.¬
dua ducenta. mox maritus eiꝰ
deçedens ꝓdote ei duos fũtos
nõ eos quos ĩ dotem acceꝑat re¬
liquid. ⁊ p̃terea illos duos dota¬
les quos estimatos acceꝑat reli¬
quid. fideiq eiꝰ ꝯmisit. ut quic¬
quidadse exhr̃ditate eius ꝑue¬
inss. ad restituẽt seio cum more¬
retur. Querebat quãtum eẽt ĩ
fidei ꝯmisso. muliere defimcta.
Dicebam uxorẽ hanc q̃ rognta
ẽ. quicquid adse ꝑuenerit ex
ut id demũ restitue̾ rogetur. qd̾
deducta dotis quãtitte adeã
puenit. Dotem enim recẽpͤisse
eammagis quã accepisse. Sal¬
uo eo qd̃ ex comodo rep̃serita.¬
tionis abea fidei cõmitti põtu¬
it. Proinde io quidẽ qḋ ꝓdo
te ei maritus reliquid ñ cõgͤet᷑
restituere. nisi plus fui̾t meo

Expanded text:
lucratus, id non restit‹ue›t quod ex dote percepit, quia matrimonii causa id lucratus est, non ex patris iudicio.Mulier dotem promisit quadri‹n›gentorum et dedit fundos duos in ducenta, praeterea nomina debitorum in residua ducenta: mox maritus eius decedens pro dote fundos ei duos non eos, quos in dotem acceperat, reliquit et praeterea duos illos dotales, quos aestimatos acceperat, reliquit fideique eius commisit, ut, quidquid ad se ex hereditate eius peruenisset, id restitueret Seio cum moreretur: quaerebatur, quantum esset in fideicommisso muliere defuncta. dicebam uxorem hanc, quae rogata est, quidquid ad se peruenerit ex ut id demum restituere rogetur, quod deducta dotis quantitate ad eam peruenit: dotem enim recepisse eam magis quam accepisse, saluo eo, quod ex commodo repraesentationis ab ea fideicommitti potuit. proinde id quidem, quod pro dote maritus ei reliquit, non cogetur restituere, nisi plus fuit in eo
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ. hr̃dib mulieris eim
teneri ⁊ ideo qũitum mutiu
excẽpͤtione repellendum eẽ.
Qd si donationis eã. seia stip¬
ulari ꝑmisiss. urd̃i eũ ĩ eũ cãu
qui morte mulieris extitit.
mortis cã stipłatum.⁊ iõ fid̃i
eius ꝯmitti potuisse in eum
eͣiũm dicendum fore.
nũita ⁊ estimatis reb accepe¬
rat. uxori ita legauit. Seie
uxori mee.si om̃s res que ta¬
bulis dotalib ꝯtineit᷑ br̃di
meo exibuĩt ⁊ tradidit. sumã

Expanded text:
 heredibus mulieris eum teneri et ideo Quintum Mucium exceptione repellendum esse. quod si donationis causa Seia stipulari permisisset, uideri eum in eum casum, qui morte mulieris exstitit mortis causa stipulatum: et ideo fidei eius committi potuisse in eum casum dicendum fore. numerata et aestimatis rebus acceperat, uxori ita legauit: 'Seiae uxori meae, si omnes res, quae tabulis dotalibus contineantur, heredi meo exhibuerit et tradi
Abbreviated transcription (Latin):
eius intulit dari uolo. hoc q̃¬
plius denarios .x. Quesitu ẽ
cum res in dotẽ date.plures
ip̃o usu firute sint. nec mori¬
ente marito fuerũt. an qͣi sb̃.
ni parĩtum. si quod exreb in
dotem daitis suꝑerat. ĩ potãte
hr̃ois ꝓuenit.

Expanded text:
lit, dari uolo: hoc amplius denarios decem'. quaesitum est, cum res in dotem datae plures ipso usu finitae essent nec moriente marito fuerant, an quasi subri condicioni paritum, si quod ex rebus in dotem datis supererat, in potestatem heredis peruenit.
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ideo tñ actio filui differtur.
quia tũc hisdem dieb filio
solui dotem Rensumẽ. cum pa¬
⁊ ad pceptĩonẽ dotis. soluto:
mm̾io. postquã hẽs extitit ad¬
missus ẽ.Si forte perrorem
cautio defensioms omissa sit.¬
⁊ ex cã fidei ꝯmissi filius dote
accepit.ut ĩ debitum fideicõ¬
missum nõ repetetur. Cautio¬
nis enim prãnde neccͣitas so

Expanded text:
non ideo tamen actio filii differtur: quia tunc isdem diebus filio solvi dotem responsum est, cum pat ad praeceptionem dotis soluto matrimonio, postquam heres exstitit, admissus est. Si forte per errorem cautio defensionis omissa sit ex causa fideicommissi filius dotem acceperit, ut indebitum fideicommissum non repeteretur: cautiones en
Abbreviated transcription (Latin):
lutionẽ morat᷑. nõ indebitum
facit. Qd̾ fuit debitum. s nõ
erit iniquum. hr̃di subueniri.
Ouid ergo si patris hr̃s soluẽ¬
donõ sit. nõne iuiste mulieri:
dabitur adu̾sus iurum utilis
actio dotis cũi dos ꝑire ñ debr.
qr nõ int̾posuit perrorem he¬
res cautionem.
ir uxori que dotẽ iiã¬
cipus habebat pecu᷑ma ꝓ dote
legauerat. uiuo uiro manci¬
pus mort̾ius uxor post uirũ
uita decessit. ad hr̃dem eiꝰ actõ
legati recte trinsmitiit᷑. qm̃
mariti uõlũtas ẜuãda ẽ.¬
uanum ⁊ que nuptura optu¬
sit estimata. in sp̃eb restitui:
uolo. R. rio estimatum p̃diu
indotẽ datum. exceptum nõ
uderi. S uinu̾sa dote p̃ lega¬
taaerum estimatarũ p̃tium
nõ relictumaerum ip̃as res qͣ¬
les inuenirẽtur.
meuio falcidia aufert. proeo
qĩ ꝯcursus non fuĩt. mulier
plus uendicet. qr ãpluis sit
s totem stipulatus ẽ. Simor
te mulieris solutum mm̾r fu
ta cauit. lutio titio marito.
meo cui maximas grãs ago.

Expanded text:
lutionem moratur, non indebitum facit quod fuit debitum: sed non erit iniquum heredi subveniri. Quid ergo si patris heres solvendo non sit? nonne iuste mulieri dabitur adversus virum utilis actio dotis? cui dos perire non debet, quia non interposuit per errorem heres cautionem.ir uxori, quae dotem in mancipiis habebat, pecuniam pro dote legauerat: uiuo uiro mancipiis mortuis uxor post uirum uita decessit. ad heredem eius actio legati recte transmittitur, quoniam mariti uoluntas seruanda eanum et quae nuptura optulit aestimata in speciebus restitui uolo.' respondi non aestimatum praedium in dotem datum exceptum non uideri, sed uniuersa dote praelegata rerum aestimatarum pretium non relictum, uerum ipsas res, quales inuenirentur.Maeuio Falcidia aufert, pro eo quasi concursus non fuerit, mulier plus uindicet, quia amplius sit sed dotem stipulatus est, si morte mulieris solutum fuerit mita cauit: 'Lucio Titio marito meo, cui maximas gratias ago,
Abbreviated transcription (Latin):
quantitatẽ dotis excedit. Id̃q
ꝙ exrep̃sentatioĩs ꝯmodo sen¬
tit.nam siquis cum anuru sua¬
dotem accepiss. fi liura suũ hr̃¬
deminstitĩt. Eumq rogau̾it
quicꝗd adeum exhẽditate per

Expanded text:
quantitatem dotis excedit idque quod ex repraesentationis commodo sentit. nam et si quis, cum a nuru dotem accepisset, filium suum heredem instituerit eumque rogauerit, quidquid ad eum ex hereditate per
Abbreviated transcription (Latin):
uł ꝙ ꝑdote legatum ẽ.i.ł ꝙ in
uicem dotis sibiͥ ascriptũm est.
restitue̾. non cogetur. insi eate¬
nus q̃tenus diximus restitu¬
ere. Et ideo hr̃s instituta roga¬
taq quantitatẽ hr̃ditatis re¬
stituere. id demũ restituet. ꝙ¬

Expanded text:
pro dote legatum est uel quod in uicem dotis ‹e›i adscriptum est restituere, non cogetur nisi eatenus, quatenus diximus, restituere: et ideo heres instituta rogataque quantitatem hereditatis restituere id demum restituet,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ haorcinum lib̾tum cui peculiu
legatum ẽ. namꝙ eum depecu¬
lio posse ꝯueniri.ait. hr̃dem nõ
posse. quia peculium desut pe¬
nes se bͣre.at dotis actio niebilo
minus ꝯpetit. ⁊ si dotem desiei̾t
bre. Idemuil q̃rit. si dotenma¬
rito p̃legauĩt socer an dote so¬
luta mulieri legatum mariti.
extinguat᷑. ⁊ hic dicit extĩgin.
quia nichil eẽt im ꝙ marito
poss maĩ prari. ¶Idem querit.
si dos alu legata eẽt. camꝙo ro¬
gatus sit mulieri restitue̾. an
lex falcidia. in legato locumha¬
beret. ⁊ dicit hre. S qd̾ minus
ẽ infidei  misso. mulierẽ dotis
actione ꝯsecũturam. Egõ q̃ro
an ꝯmoda rep̃sentatioĩs ĩ hoe
legato sic obsuẽtur. atq si des
ip̃imulieri fuiss p̃legata. ⁊ py¬
to hrẽ ¶Idem uil. q̃rit. Si mulri
dotem restitue̾. an falcidia locũ
Hãt. Et negat hr̃e qm̃ fideicõ¬
missum quoꝙ negat uale. Qd̾
si p̾terea quid uxori legatu sit¬
utiq bĩti ratione falcidieay

Expanded text:
 orcinum libertum, cui peculium legatum est: namque eum de peculio posse conveniri ait, heredem non posse, quia peculium desiit penes se habere: at dotis actio nihilo minus competit, etsi dotem desierit habere. Idem Iulianus quaerit, si dotem marito relegaverit socer, an dote soluta mulieri legatum mariti extinguatur. et dicit extingui, quia nihil esset iam, quod marito posset praestari. Idem quaerit, si dos alii legata esset eamque rogatus sit mulieri restituere, an lex Falcidia in legato locum haberet. et dicit habere: sed quod minus est in fideicommisso, mulierem dotis actione consecuturam. ego quaero, an commoda repraesentationis in hoc legato sic observentur atque si dos ipsi mulieri fuisset relegata. et puto habere. Idem Iulianus quaerit, si mulieri dotem restituhabeat. et negat habere, quoniam fideicommissum quoque negat ualere. quod si praeterea quid uxori legatum situtique habita ratione Falcidiae
Abbreviated transcription (Latin):
gata. ¶ Mela scripsit. si fund̾
indotͥem sit datus ⁊ sp̃aliter
sit legatus. mox gnͣalit dos
p̃legata. nõbis s semiel debei̾
fũdum. Ibidem mela ꝯuĩgit.
si funous indotẽ. suit locatus
amanto adcertum tp̃c. axore
nõ ał fũdum exp̃legationes¬

Expanded text:
gata.Mela scripsit, si fundus in dote sit et specialiter sit legatus, mox generaliter dos relegata, non bis, sed semel deberi fundum.Ibidem Mela coniungit, si fundus in dote fuit locatus a marito ad certum tempus, uxorem non alias fundum ex relegatione
Abbreviated transcription (Latin):
tum cogendus ẽ. quam ei cau¬
tum fieret demdẽpnitate sor¬
luto mãtrimonio. S siprius¬
quã legatum filio soluẽtur. mu¬
lier dotẽ suam recũp̾auĩt. fru¬
stra filius delegato aget. S
si lex falcidia locum in legato
dotis adiisus filium exhrdatẽ
habĩt. ⁊ mulier solutionem
ratam fecit. ꝓpt̾ eam quãtitatẽ
quam pr̃s retinũit. utilis actõ
dotis eiꝰ dabitur. Qd̾ siratum
nõ bãt defendi quidẽ debebit
hr̃s auiro qui se defensurum
ꝓmisit. Q̾ si totam litẽ iuir
solus subierit. actio uidicati.
si cautum nõ erit ꝓ ea quanti¬
tate que uire falçidie petenda
ẽ adusus hr̃dem dabitur. S

Expanded text:
 quam ei cautum fuerit de indemnitate soluto matrimonio.Sed si, priusquam legatum filio solueretur, mulier dotem suam reciperauit, frustra filius de legato aget.Sed si lex Falcidia locum in legato dotis aduersus filium exheredatum habuerit et mulier solutionem ratam fecerit, propter eam quantitatem, quam heres retinuerit, utilis actio dotis ei dabitur. quod si ratum non habeat, defendi quidem debebit heres a uiro, qui se defensurum promisit: sed si totam litem uir solus subierit, actio iudicati, si cautum non erit, pro ea quantitate, quae iure Falcidiae petenda est, aduersus heredem
Abbreviated transcription (Latin):
dari uolo suꝑ dõtem quam ei
dedi. tot aureos. Querd cumĩ¬
stituit lutium titium ꝯueĩre
qu̾itus mutius exstipulatu
accione. an repellere eum ma¬
ritus possit exu̾bis testĩ. R¬

Expanded text:
dari uolo super dotem, quam ei dedi, tot aureos'. quaero, cum instituit Lucium Titium conuenire Quintus Mucius ex stipulatu action‹e›, an repellere eum maritus possit ex uerbis test
Abbreviated transcription (Latin):
uxoris sue dotẽ p̃legat. fidei
mulier sensit extimabit᷑. ⁊ ita
sit. Qd̾ si neccͣie fiu̾nt impẽse
quȩ ip̃o iure dotem minuunt.
amplius dici põt. si tota quan¬
titas dotis quam maritus ac¬
cepit ei p̃leg̾ata ẽ. oportẽ dici
eam etiam quantitatẽ posse fi¬
dei ꝯmissor errogare. que ip̃o
uire dotemminuit. Esse enim
mulierẽ legatariam nemo est
qui dubitet. S ⁊ sinõ dos. s ꝓ
dote aliquid uxori fui̾t legatũ.
adhuc qĩ dos p̃legata accipit᷑.¬
¶ Hoc ampliuis uił. scripsit. ⁊ si:
ñ fuit adiectum ꝓ dote ẽẽ lega

Expanded text:
uxori suae dotem relegat fideique mulier sentit, aestimabitur, et ita sit. quod si necessariae fuerunt impensae, quae ipso iure dotem minuunt, amplius dici potest, si tanta quantitas dotis, quam maritus accepit, ei relegata est, oportere dici etiam eam quantitatem posse fideicommissum erogare, quae ipso iure dotem minuit: esse enim mulierem legatariam nemo est qui dubitet. sed et si non dos, sed pro dote aliquid uxori fuerit legatum, adhuc quasi dos relegata accipitur. hoc amplius Iulianus scribsit, etsi non fuerit adiectum
Abbreviated transcription (Latin):
pora sũt. ¶Siquis uxori fudu
titianum bis u̾bis legass. is
enim fũdus ꝓpt̃ illam adme
ꝑuenit. oĩ modo debetur fũdꝰ.
Nam quieꝗd demonstrate rei
adicitur.satis demonstrare:
frustra est
tionis de dote uoluit p̃legare.
nullius mom̃ti ẽẽ legatum. ꝓp¬
penupta̾ ẽ S si uoluit eanre¬
ciꝑe totalem pecuniã. in quit n¬
tile erit legatum. Si tam̃ hec
dotem recepit. inichilominus
maritus dotis ꝑsecutionẽ ha¬
bebit siue hr̃s in ĩstitutus eẽt.
famile hertiscunde uid̾itio.si¬
ue nõ atͣili actione./ Ego puto
qm̃ non hoc uoluit socer ut bis
dotẽ hẽs pr̃aret. mulierẽ agẽtẽ
extestõ. cauẽ debere defensũ iri
hr̃dem adu̾sus maritum. Er¬
go ⁊ maritus idem debebit eruẽ.
xdu̾sus mulierẽ defensum iri.
cer filio suo exhrdato doter m¬
rus legass. ⁊ ait. agi quidẽ cum
marito exbr̃dato de dote non
posie uerumtam̃ ip̃m dotem ꝑ¬
secuturum excã legati. s nõ ⁊t
eum legatum ꝯsecuturum quã

Expanded text:
pora sint.Si quis uxori fundum Titianum his uerbis legasset: 'is enim fundus propter illam ad me peruenit', omnimodo debetur fundus: nam quidquid demonstratae rei additur satis demonstratae, frustra est.tionis de dote uoluit relegare, nullius momenti esse legatum, quippe nupta est: sed si uoluit eam recipere dotalem pecuniam, inquit, utile erit lega tum. si tamen haec dotem receperit, nihilo minus maritus dotis persecutionem habebit, siue heres institutus esset, familiae herciscundae iudicio, siue non, utili actione. ego puto, quoniam non hoc uoluit socer, ut bis dotem heres praestet, mulierem agentem ex testamento cauere debere defensu iri heredem aduersus maritum. ergo et maritus idem debebit cauere aduersus mulierem defensu iri, cer filio suo exheredato dotem nurus legasset: et ait agi quidem cum marito exheredato de dote non posse, uerumtamen ipsum dotem persecuturum ex causa legati: sed non alias eum legatum consecuturum, quam
Abbreviated transcription (Latin):
sunt hec u̾ba s c̃ est.adinstrue¬
tum referri. ¶fundos legauit
ĩhec ⁊iba. Sempronio fr̃i meo.
hoc amplius fundos meos ita
ut instructi sũt. cassiͣmũ nu.¬
metianũ. cum sui̾s salictis et
silius. Quesitum ẽ cum silue⁊
salicta nõ infũdis supra scͥptis¬
⁊ simul testator ꝯpauit. nec
sinehis fundi coli possit. an le¬

Expanded text:
st haec uerba 'sic ut est' ad instructum referri.Fundos legauit in haec uerba: 'Sempronio fratri meo hoc amplius fundos meos ita, ut instructi sunt, Cassianum Nonianum cum suis salictis et siluis'. quaesitum est, cum siluae et salicta non in fundis supra scriptis simul testator comparauit nec sine his fundi coli possint, an le
Abbreviated transcription (Latin):
omĩb reb. ⁊ mancipus. ⁊ reliqs
colonorum dariuolo. h̾ testatrix
romelitis eã. exaffrica ueniens.
mancipia q̃dam exfũdo supra
scripto quo citius pyemẽn opã
legaret. secum ad duxit. Que¬
situm ẽ an ea mancipia fidei cõ¬
misso cedant. cum q̃dam exhis
rusticis offitus ad tp̃e pegrina¬
tionis abducta sũt relictis cõ¬
mancipia dequib quereret᷑. ẜ
ea que ꝓponerẽtur. excã fidei cõ¬
missi debi. ¶Idem q̃sut. an
fructus eiꝰdem fũdi. quib ĩdie
mortis coacti manẜĩt fidei cõ¬
misso cedãt. cum plenissima.
testatoris erga affinẽ uolun.¬
tas ⁊ beo quoq manifestetur.
ꝙ reliqua colonorum eiusdem
Reri. hoc solum q̃rendum an ma¬
infeste appareat defunctã idde
quo querit᷑ dari uoluisse. Clib̾¬
to quẽ hr̃dem exꝑte scripsit:¬

Expanded text:
omnibus rebus et mancipiis et reliquis colonorum dari uolo'. haec testatrix Romae litis causa ex Africa ueniens mancipia quaedam ex fundo supra scripto, quo citius per hiemem operam elegeret, secum abduxit: quaesitum est, an ea mancipia fideicommisso cedant, cum quaedam ex his rusticis officiis ad tempus peregrinationis abducta sunt relictis conmancipia, de quibus quaereea quae proponerentur ex causa fideicommissi deberi.Idem quaesiit, an fructus eiusdem fundi, qui ibi in diem mortis coacti manserint, fideicommisso cedant, cum plenissima testatoris erga adfinem uoluntas ab eo quoque manifestetur, quo reliqua colonorum eiusdem responderi hoc solum quaerendum, an manifeste appareat defuncta id, de quo quaereretur, dari noluisse.Liberto, quem heredem
Abbreviated transcription (Latin):
i quis tutor ñ sit cap̾tꝰ
ab bostib. s missus adeos.
qĩ legatus. aut ⁊̃ receptusi
ab esaut transfu̾git. quia
ẜuus nõ efficitur. tutor ma¬
net. s in terim ap̃sidib aluiᷤ
tutor dabitur.
utela plerum᷑q ui¬
rile offitium ẽ. Et sciendu
ẽ nullam tutelam hr̃ditaĩo
iure adalium transire. Set
adlib̾os uirilis sexus ꝑfecte
etãtis descendũt legittime.
cetere nõ descendunt.

Expanded text:
i quis tutor non sit captus ab hostibus, sed missus ad eos quasi legatus, aut etiam receptus ab eis, aut transfugerit, quia seruus non efficitur, tutor manet, sed interim a praesidibus alius tutor dabitur.utela plerumque uirile officium est. Et sciendum est nullam tutelam hereditario iure ad alium transire: sed ad liberos uirilis sexus perfectae aetatis descendunt legitimae, c
Abbreviated transcription (Latin):
Solet ⁊ curator dari ani¬
quando tutorẽ hñtiꝓpt̾ adu̾¬
sam tutoris ualitudinẽ. uel.
senium etatis.qui magis ad¬
munstrator rerum quã curͣa¬
tor ẽẽ intelligit᷑. Est ⁊ ⁊diu¬
tor tutele quemsolet p̃tor ꝑ¬
mittẽ tutorib ꝯstit᷑ue̾ quiñ

Expanded text:
Solet etiam curator dari aliquando tutorem habenti propter aduersam tutoris ualetudinem uel senium aetatis: qui magis administrator rerum, quam curator esse intellegitur. Est etiam adiutor tutelae, quem solet praetor permittere tutoribus constituere, qu
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̃. Siarrogati sũt. adhuc
impubes uel deportati sint
pupillitutores hr̃e desmũt.
Item si in ẜuitutẽ pupillus
redig̾at᷑. utiq finit᷑ tutela.
alus quoq moĩs desinũt ee
tutores si forte quis abhosti¬
b fuit captus. uel pupillus
uł tutor. S ⁊ siad tp̃e fuerit
quis datus testam̃to. tp̃r fini¬

Expanded text:
Si adrogati sunt adhuc impuberes uel deportati sint pupilli, tutores habere desinunt. Item si in seruitutem pupillus redigatur, utique finitur tutela. Aliis quoque modis desinunt esse tutores, si forte quis ab hostibus fuerit captus uel pupillus uel tutor. Sed et si ad tempus fuerit quis datus, tempore fini
Abbreviated transcription (Latin):
Aul. ¶lemẽs patronus testõ
cauerat ut si sibi filius natus
fuisset heres esset. Si duo fi¬
tibus heredes essent. si due.
filie. silr̾. si filius ⁊ filia. filio
duas ꝑtes. filie t̾tiam dederat.
duob filus ⁊ filia natis. que¬
rebatur quẽ admodum inꝓpo¬
sita sp̃e ꝑtes faciamus. cum:
guli duplo plusquã soror acci¬
pe. Quinq igitur ꝑtes fieri:
oportet. ut exhis binas mas¬
culi unã femina accip̾iat. Si
ita scripẜit testator. quãta ex
ꝑte mea titiũ hr̃dem institu¬
tum recitassem. exea ꝑte seꝑ¬
mus michi hr̃s esto.non esti
captatoria institutio. Plane
nullo recitato testõ. ab ip̃o te¬
statore. inanis uidebatur in¬
stitutio ⁊ rem̃ota suspitione
captatorie institutionis

Expanded text:
um.Clemens Patronus testamento cauerat, ut, si sibi filius natus fuisset, heres esset, si duo fitibus heredes essent, si duae filiae, similiter: si filius et filia, filio duas partes, filiae tertiam dederat. duobus filiis et filia natis quaerebatur, quemadmodum in proposita specie partes faciemus, cum guli duplo plus quam soror accipere? quinque igitur partes fieri oportet, ut ex his binas masculi, unam femina accipiat. Si ita scripserit testator: "Quanta ex parte me a Titio heredem institutum recitassem, ex ea parte Sempronius mihi heres esto", non est cnullo recitato testamento ab ipso testatore inanis uidebitur institutio remota suspicione captatoriae institutionis
Abbreviated transcription (Latin):
tutio. ẜui lib̾tatem impedia.
porib diui adriam. Se.cen¬
suit. si testator qui cum mo¬
ritur soluendo nõ fuit. duob̾
plurib ue lib̾tatem dedit.¬
eisq hr̃ditatem restitu uisse¬
rit. ⁊ institutus hr̃s suspectã
sibi hr̃ditatem dix̃ĩtut a di̾re
eam cogatur.⁊ adub̾tat᷑em ꝑ¬
ueniat. qui priore loco scriptꝰ
rit. Igitur siprimo loco scriptꝰ¬
Ur̃s desideraret adire hr̃dita¬
tem nulla difficultas eĩt. Nã
sipostĩores quoq libos se ẽẽ
dicerent.⁊ restitui br̃ditate
desiderentian soluendo sit bor¬
ditas ⁊ oib lib̾is factis resti.¬
tii deberetapud p̃torem q̃re¬
tur. Ab sente aut primo. se.¬
ques desiderãs adire hĩdiratẽ
nonẽ audiendus. qr si primꝰ
u̾elit sibirestitui hr̃ditatem

Expanded text:
tutio serui libertatem impediat,Temporibus diui Hadriani senatus censuit, si testator, qui cum moritur soluendo non fuit, duobus pluribeisque hereditatem restitui iusserit et institutus heres suspectam sibi hereditatem dixerit, ut adire eam cogatur et ad libertatem perveniat qui priore loco scriptusrit. igitur si primo loco scriptus desideraret adire hereditatem, nulla difficultas erit. nam si posteriores quoque liberos se esse dicent et restitui hereditatem desiderent, an solvendo sit hereditas et omnibus liberis factis restitui deberet, apud praetorem quaereretur. absente autem primo sequens desiderans adiri hereditatem non est audiendus, quia, si primus velit sibi restitui hereditatem,
Abbreviated transcription (Latin):
Ai. Ei qui soluendo non est
anquo casu euenit. ut ⁊ ẜuus
cum lib̾tate hr̃s existat.⁊ p̃t̾ea
alius hr̃s aditiat᷑. ueluti si ser¬
uo cum lib̾tate hr̃de ĩstituto.
ita adiectum sit simichi sticꝰ
hr̃s erit. tũctitius quo hr̃s
esto. namtitius ante qua sti¬
chus extestõ hr̃s extitit. hr̃s
eẽ non põt. cum aũt semel hr̃s
extit̾it ẜuus. nõ põt adiectus
efficere. ut qui semel hr̃s exti¬
terit. desmat hr̃s ẽẽ.
Qul. Si sotins hr̃s institutꝰ
sit᷑ exasse. ⁊ fuo coĩ leget᷑ pure
sine lib̾tãte. hoc legatum non
ꝯsistit. Plane suboditione ei
utilit ⁊ sine lib̾tate legabitur.¬

Expanded text:
.Ei qui soluendo non est aliquo casu euenit, ut et seruus cum libertate heres exsistat et praeterea alius heres adiciatur: ueluti si seruo cum libertate herede instituto ita adiectum sit: 'si mihi Stichus heres erit, tunc Titius quoque heres esto': nam Titius, antequam Stichus ex testamento heres exstiterit, heres esse non potest, cum autem semel heres exstiterit seruus, non potest adiectus efficere, ut qui semel heres exstitit desinat heres esse.um Si socius heres institutus sit ex asse et servo communi legetur pure sine libertate, hoc legatum non constitit. plane sub condicione ei utiliter et sine libertate legabitur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯditioni siuolet hr̃s esto. que
alia u̾ba ꝯtraria ocipi possut.
quam bec sinollet hr̃s eẽ. ex br̃s
esto. ꝙ quam sit ridiculosum.
nuilli nõ pateret. Non abre
aũt hoe loco uelut excessus.
hic subuĩgetur. Sus itͣaꝙ.¬
brdib institutis. si uolũmit
br̃des eẽ nõ ꝑimitẽdum m¬
plius abstinere se brditate.
cum ea ꝯditi᷑one ĩ stituti. ia
nõ ut neccii s sua hr̃des spõ¬

Expanded text:
uolet, heres esto' quae alia uerba contraria concipi possunt quam haec 'si nolet heres esse, exheres esto'? quod quam sit ridiculum, nulli non patet.Non ab re autem hoc loco uelut excessus hic subiungetur suis ita heredibus institutis 'si uoluerint heredes esse' non permittendum amplius abstinere se hereditate, cum ea condicione instituti iam non ut necessarii, sed sua spon
Abbreviated transcription (Latin):
magis debitam sibi accepisse
lib̾tatem. dem ꝓbãdum eĩt
⁊̃ i illo ẜuo que testator ea le¬
geemerat ut manumitteret
sihr̃s fuit institutus:. Nam
⁊ hic se poĩto bñfitio testatoĩs.
ꝓprioiure pot̾it adlib̾tatem ꝑ¬
uenire exostitutione duũ mã¬
ci. Idem ⁊ ineo qui ꝓpria sua da¬
ta pecuma ẽp̃tus ẽ abaliquo.
nam⁊ hic pot̾it ab ip̃o testato¬
re. lib̾tatem extorquere.
fiat̃ meus exasse michi hr̃s
esto. si tñ titius hr̃s eẽ noluit
aut ꝙ abominor prius morie¬
tur quam meã br̃ditatem ad¬
ierit. Auͣt filiũm filiam ueex
se natum natamue ñ hẽbĩt᷑.
tũe stichus ⁊ pãphylus serm
mei libi ⁊ hr̃des michi equis
ꝑtib sũpto. Quero cumtitiꝰ
hr̃ditatem adierit.⁊ libos.adi¬
te hrditatis tp̃r nõ habuerit
an stichus ⁊ pãphylus exsub¬
stitutione. libi ⁊ hr̃des eẽ pos

Expanded text:
magis debitam sibi accepisse libertatem. Idem probandum erit et in illo servo, quem testator ea lege emerat, ut manumitteret, si heres fuerit institutus: nam et hic seposito beneficio testatoris proprio iure poterit ad libertatem pervenire ex constitutione divi marci. Idem et in eo, qui propria sua data pecunia emptus est ab aliquo: nam et hic poterit ab ipso testatore libertatem extorquere.frater meus ex asse mihi heres esto: si mihi Titius heres esse noluerit aut quod abominor prius morietur quam meam hereditatem adierit aut filium filiamue ex se natum natamue non habebit, tunc Stichus et Pamphilus serui mei liberi et heredes mihi aequis partibus sunto'. quaero, cum Titius hereditatem adierit et liberos aditae hereditatis tempore non habuerit, an Stichus et Pamphilus ex substitut
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ssa uoluntas titu. exit utilis
ea institutio at quin siquis ita
scripẜit. si titius urolu̾it. sẽpro¬
mus hr̃s esto. nõ ualet institu¬
tio. q̃da̾m enim si intestĩs ex¬

Expanded text:
ressa voluntas Titii, erit utilis ea institutio. atquin si quis ita scripserit: "si Titius voluerit, Sempronius heres esto", non valet institutio: quaedam enim in test
Abbreviated transcription (Latin):
nes. pacumeuã magnã. fiuiã
pacumeiui magni.exasse hr̃¬
dem instituerat. eiq patrẽ eiꝰ
substituerat. pacumeiuoma¬
gno ecciso. ⁊ rumore plato qĩ
filia quoq eius mortia. i¬
tauit testm. nouũq rũfum.
hr̃dem instituit. hac p̃fatioe.
qr hr̃des quos uolui hr̃e mi
magna supplicauit impato¬
rib nr̃is. ⁊ cognitione suscep¬
ta. licet modus institutiõi
ꝯtinͣetur. qr falsus rumor nõ
solet obeẽ. tñ exuoluntate te¬
stantis putauit imp̾̃r. ei sub¬
uemẽdum. Igit᷑ pronũtiauit

Expanded text:
nes Pactumeiam Magnam filiam Pactumeii Magni ex asse heredem instituerat, eique patrem eius substituerat.Pactumeio Magno occiso et rumore perlato, quasi filia quoque eius mortua, mutauit testamentum Nouiumque Rufum heredem instituit hac praefatione: 'quia heredes, quos uolui habere mMagna supplicauit imperatores nostros et cognitione suscepta, licet modus institutioni contineretur, quia falsus non solet obesse, tamen ex uoluntate testantis putauit imperator ei subueniendum. igitur pronuntiauit
Abbreviated transcription (Latin):
suos quoq hr̃des subhac ꝯ di¬
tione institui posse. ut si nolu¬
issent hr̃des eent. ⁊ si hr̃des ñ
eẽnt. alium quẽ iusum fueit
eis substituere. Negatumq
hoc cui necesse ẽẽ sub ꝯtraria
ꝯdit᷑ione filium exbr̃dare. pͥ¬
mum qr tũc tm id exigeretur.
cum inpot̾at᷑e eu̾s nõ eẽt an
hr̃s patri existeret. expectãtis
extrin̾secus posite ꝯditionis
euẽtum. Dem̃ ꝙ ⁊ si quacũꝙ

Expanded text:
suos quoque heredes sub hac condicione institui posse, ut, si voluissent, heredes essent, si heredes non essent, alium quem visum erit eis substituere: negatumque hoc casu necesse esse sub contraria condicione filium exheredare, primum quia tunc tantum id exigeretur, cum in potestate eius non esset, an heres patri existeret, exspectantis extrinsecus positae condicionis eventum, d
Abbreviated transcription (Latin):
leges caꝑe possit. br̃dem ĩsti¬
tuit exreliqua ꝑte titium.
Simenius solidum caꝑe po:¬
teritititius adiectus aut sub
mentio. tm̃de ĩ altõ asse hẽbit
meuius. quãtu titi inpr̃imo.

Expanded text:
leges capere possit, heredem instituit, ex reliqua Titium. si Maevius solidum capere poterit, Titius adiectus aut subsmentio, tantundem in altero asse habebit Maevius quantum Titius in primo.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥisse. ¶ Cũc enĩ exaltõ asse põ¬
tiõnẽ ĩ tellige relietã. cu asse
stributis residua portio ñ ĩue¬
nͣt᷑. ¶ Nichilaut int̃ est quo
loco sine portione quis heres
instituatur quo magis assis

Expanded text:
unc enim ex altero asse portionem intellegi relictam, cum asse stributis residua portio non invenitur: nihil autem interest, quo loco sine portione quis heres instituatur, quo magis assis
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾norum que hẽbat in syria.
titiumaure semisses. ambos.
br̃e ꝯstitit. s arbitrum diuidẽ¬
te hr̃ditatis. suppremã uolun¬
tatem factis adiudicationibꝰ
⁊ intpositis ꝓpt̃ actiõnes cau¬
tionib.sequi. salua falcidia.
doli ratione. quadrante retinẽ¬
do ꝯpensetur. ¶Lutio titio.
exduab ꝑtibo.publio meio
exquadrante.scriptis br̃dib.
R.modum enim duarũ ꝑtiũ
exquaor mte declarari. Quod
ueteres innũmis titio legatiᷤ
nũmorum sp̃e nõ demonstra
ta. cetorum legatorum ꝯtem¬
plat̾ione recẽpunt. ¶Filus he¬
redib exeqs ꝑtib ĩstitutis..

Expanded text:
n Syria, Titium. iure semisses ambos habere constitit, sed arbitrum diuidendae hereditatis supremam uoluntatem factis adiudicationibus et interpositis propter actiones cautionibus sequi salua Falcidia, doli ratione quadranti retinendo compensetur. Lucio Titio ex duabus partibus, Publio Maeuio ex quadrante scriptis here dibus respondi: modum enim duarum partium ex quadrante declarari: quod ueteres nummis Titio legatis nummorum specie non demta ceterorum legatorum contemplatione receperunt. Filiis heredibus aequis partibus institutis
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃dem quis instituat. qua ex
ꝑte titius me pr̃dem ĩstituit.
ex ea ꝑte meuius br̃s esto. qr
inp̃teritum nõ in futurum ĩ¬
stitutio collata ẽ. S illud q̃ri
põt an idem ẜuãdum sit ꝙ se¬
natus cẽnsuit ⁊̃ si ĩ aliam ꝑso¬
nam captationẽ dixit. ueluti
si ita scripẜit. titius si meniũ
intabulis testam̃ti sui hr̃dez
a se scriptum oste̾ndit ꝓ baue¬

Expanded text:
redem quis instituat: "qua ex parte Titius me heredem instituit, ex ea parte Maevius heres esto", quia in praeteritum, non in futurum institutio collata est. Sed illud quaeri potest, an idem servandum sit quod senatus censuit, etiamsi in aliam personam captionem direxerit, veluti si ita scripserit: "Titius, si Maevium tabulis testamenti sui heredem a se scriptum ostenderit probave
Abbreviated transcription (Latin):
Aĩ. Sub ꝯditione hr̃de insti¬
tuto si substituamus ansi eãdẽ
ꝯditionẽ rẽpetẽmus. pũre eũ
hr̃dem substitutum eẽ intel¬
tigimus.
hr̃s institutus fiũt. excepto
eã rͣe hr̃s institutus eẽt. idꝙ
auc̃te galli aquilu factum ẽ.¬

Expanded text:
iam Sub condicione herede instituto si substituamus, nisi eandem condicionem repetemus, pure eum heredem substituere intellegimur. heres institutus fuerit: 'excepto ea re heres institutus esset, idque auctoritate Galli Aquilii factum e
Abbreviated transcription (Latin):
p̃. ¶aptaͣtorias ĩstitutt̃es
non eas senatus imꝓbauit. q̃
mutuis affectionib iuditia
ꝯfertur ad secretum aliene i
captatorie nõ sũt. ueluti suta¬

Expanded text:
 Captatorias institutiones non eas senatus improbavit, quae mutuis affectionibus iudicia confertur ad secretum alienae vcaptatoriae non sunt, veluti si i
Abbreviated transcription (Latin):
hatius neutrum fore
rum fuit. ut ut̃ uellet heres
si hu exnũo nectiorum hr̃dũ
eẽnt. tunc ronõ frustra adiec¬
tum eẽt.⁊ nõ solum fign᷑ram

Expanded text:
atius neutrum fore rum fuit, ut, uter vellet, heres si hi ex numero necessariorum heredum essent, tum id non frustra adiectum