comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ tomꝑatũ. Qñĩtũ autẽ malũ si
ergnitõ de ꝓpͥis filiis et filiab de
lem fieret abusꝯpentũ et ꝯsangiũ¬
eoꝵ. ut ꝙ filii cognoscẽnt matres. et
prẽs filias. Socrates tñ uolẽs hoc ĩ¬
ꝯueniẽs uitarẽ dixit ꝙ spectabat
ad pͥncipẽ cuiͭ ͥ  hr̃e curã et diligẽ¬

Expanded text:
autem malum sic cognitionem de propriis filiis et filiabus, de levi fieret abusus parentum et consanguineorum, ut quod filii cognoscerent matres, et patres filias. Socrates volens hoc inconveniens vitare, dixit, quod spectabat ad principem civitatis habere curam et dilige
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ ponere paꝵ de melle in multa
aqͣ Sic̃ gͦ paꝵ mellu totũ unũ flu¬
mũ nõ põsset facere dulcẽ. sit amor
reddere planbile et dilectã s nõ yci¬
stẽte dilcõne cuuũ ad pueroe nõ haleb̃
eoꝵ cura debita. seqͥtur ꝙ suppõĩta cõi¬
tate quã ordĩauerat sotrales nõ hõa¬
tur debita cura nec debita diligẽtia

Expanded text:
hoc est ponere parum de melle in multa aqua. Sicut ergo parum mellis totum unum fluvium non posset facere dulcem, sic amorreddere placibilem et dilectam. Sed non existente dilectione civium ad pueros, non habebitur eorum cura debita: seuqitur quod supposita communitate, quam ordinaverat Socrates, non habeatur debita cura, nec diligentia
Abbreviated transcription (Latin):
indicabãtur eis ꝓpris pentes dato ꝙ
it pr̃i cͣca filiã nõ ꝓhĩebat᷑ eis amor
stabatur eis pentela illa qͣre cũ in
ꝑsonistam ꝯiĩttis nõ solum detestals
sit actual ꝯmixtio s etiuã abhõĩabiłs
sit ꝯcupĩa et amor libidinosꝰ rephen¬
erat Opĩo socͣtis de q̃itate uxoris et
filioꝵ. Dec gͦ reges et p̃ncipes sic ordi¬

Expanded text:
eis proprii parentes, dato quod et patri circa filiam, non prohibebatur eis amor  non manifestabatur eis parentela illa. quare cum in personis tam coniunctis non solum detestabilis sit actualis commisto, sed etiam abominalis sit concupiscentia et amor libidinosus, reprehensibilis opinio Socratis de communitate uxorum et filiorum. Decet ergo reges et principes sic ordi
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ tanto detestabliores sime quãto
ꝯmictũt᷑ in ꝑsonã magis ꝯuĩctam
Expedit gͦ cuutati p̃p honestutẽee
bum tate moꝵ pentes ẽẽ certos de
siuus filiis. et quost certisicari deeoꝵ

Expanded text:
quae tanto detestabiliores sunt, quanto committuntur in personam magis coniunctam. expedit ergo civitati propter honestatem et bonitatem morum parentes esse certos de suis filiis, et quoslibet certificari de
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipatꝰ nec ẽ optimꝰ nec ẽ dignus
Si eñfelicitas ialiqͦ ṕncipatupomi d
ponẽda ẽ in pͥncipatu optimo et digno
Grĩcipari aut ꝑ eiule potẽcia ẽ pͥnci¬
pari ẜuis nõ liheris. Nam clis pͥscipatus

Expanded text:
ncipatus non est optimus, nec est dignus. Si enim felicitas in aliquo principatu poni debet, ponenda est in principatu optimo, et digno. principari autem per civilem potentiam, est principari servis, non liberis: nam talis principatus
Abbreviated transcription (Latin):
suã felui ͭ ͤ in cuuli potẽtia et in subi¬
erẽdo sibi nacõnes. forte bene se hẽbit
tprẽ belli: ipẽ tñ patis nesciet bene
nsi in exticiis bellicis et totã uitã¬
tempꝰ ẽ iustitia et̾ temꝑãtia et ne¬
stiet uiuere s fiet uiciosꝰ et ĩcurret
felici ͭ ͤ in cuuli potẽcia ait. Turpeeẽ¬

Expanded text:
suam felicitatem in civili potentia, et in subiiciendo sibi nationes, forte bene se habebit tempore belli: tempore tamen pacis nesciet bene nisi in exercitiis bellicis, et totam vitaopus est iustitia, et temperantia, nesciet vivere, sed fiet vitiosus, et incurret felicitatem in civili potentia, ait, turpe e
Abbreviated transcription (Latin):
simplũ tĩ ꝑentes plꝰ dicũt᷑ dilloxre faios
ꝙͣ filii ip̃os qr płꝰ ollicitãtur et magis as¬
sadue coigitant de utilitute filioꝵ ꝙ fili

Expanded text:
men parentes plus dicuntur diligere filios, quam filii ipsos: quia plus solicitantur, et magis assidue cogitant de utilitate filiorum, quam filii
Abbreviated transcription (Latin):
inter pentes et filios ẽ amor nulis
tanto huiꝯ amor exit ualidior qũato
apud pentes ẽ i nor tertiᵈ ͦ de prole
pli diliqut̃ filios ꝙͣ pr̃es. qr deillis cor¬
tiores ceistunt. Terrui uia ꝓbãs hoc
ide sũtur ex uni̾one pentũ ad filios
Nam filn st mag̃ ꝓptaqui et magis

Expanded text:
inter parentes et filios est amor naturalis, tanto huiusmodi amor est validior, quanto apud parentes est maior certituido de proleplus diligunt filios, quam patres: quia de illis certiores existunt. Tertia via probans hoc idem, sumitur ex unione parentum ad filios. Nam filii sunt magis propinqui et magis
Abbreviated transcription (Latin):
aui trudũtur ab ip̃o pͥncipe. et sũi tͣ dite
ip̃is cuutatib subditis imꝑio pͥncipis ciun
est leges ferre. Pfiaigr̃ in ordine adleges
Lex ĩponit᷑: Iusticoa gͦ legalis licel fa¬
ciãt uła eade opa que facit tõꝑãtia
et fortĩaᷤ ꝓficit᷑ tñ ipm hñte in ordine
ad aliũ. u̾t in oĩdĩe ad pͥncipẽ ł ĩ ordr̃e¬

Expanded text:
autem traduntur ab ipso principe, et sunt traditae ipsis civitatibus subditis imperio principis, cuius est leges facere. Perfici ergo in ordine ad legeslex imponitur. Iustitia ergo legalis licet faciat illa eadem opera, quae facit Temperantia, et Fortitudo: perficit tamen ipsum habentem in ordine ad aliu
Abbreviated transcription (Latin):
ueruos et lacertos sunt uirosi et forc̃dres
corꝑe sunt aptiores ad pugnã Signaxo
ꝯformãcia nos aĩalib bellicosis sũt ma
uideꝰ eñ loones aĩaliũ fortissiõi hrẽma¬
ceruice. durꝰ in carne. cẽpacta ĩ neruis
et mustulis habẽs longabrachia etl atr̃
pectii debeꝰ argue̾ ip̃m eẽ hellicosum et

Expanded text:
nervos, et lacertos, sunt virosi et fortiores corpore, sunt aptiores ad pugnam. Signa vero conformantia nos animalibus bellicosis, sunt maus enim leones animalium fortissimos habere macervice, durus in carne, compactus in nervis et musculis, habens longa brachia, et latum pectus. debemus arguere ipsum esse bellicorum, et
Abbreviated transcription (Latin):
Rtur ad hellũ ab ip̃a pnbertute a¬
suespẽdi sunt ad oꝑa bellita. qͣte si
Leglator ut rex anr pͥnçeps deleat
ꝯmittete bellum uiros excitatos et
bellat ores strenuos d assimere
Diso in qua etate assuescẽdi sunt
qui debent effici bellatorer ad accoe
bellicosas dicere testat ex quibug̃
signis cognosti hẽant hõies bellicosi
Sciend̃ igitur unrios udaces et cor

Expanded text:
tur ad bellum; ad ipsa pubertate assuescendi sunt ad opera bellica. Quare si legislator ut rex aut princeps debeat committere bellum, viros exercitatos et bellatores strenuos debet assumere. Viso in qua aetate assuescendi sunt qui debent effici bellatores ad actiones bellicas: videre restat, ex quibus signis cognosci habeant homines bellicosi. Sciendum igitur viros audaces et cor
Abbreviated transcription (Latin):
faciendos esse. ad fortes labores ut ad
lahores iilitares et hellicosos. qd̾ ꝯcor¬
dat cũ uegeçio de re militari dicẽte ꝙ a
temꝑe pu̾bertatis assuescẽdi sũt iuuenes
si uult leglator cues bellabores facrie
et redderẽ ip̃os aptos ad pugnad̾ pocin¬
ait uegeciꝰ meliꝰ ẽ ut iuuẽis exͣcitatꝰ
caus stur etate nũdũ aduenisse pu

Expanded text:
faciendos esse ad labores fortes, ut ad labores militares et bellicosos. Quod concordat cum Vegetio dere militari dicente, quod a tempore pubertatis assuescendi sunt iuvenes si vult legislator cives bellatores facere, et reddere ipsos aptos ad pugnandum, potiait Vigetius, melius est ut iuvenis exercitatus causetur aetatem nondum advenisse pug
Abbreviated transcription (Latin):
qr delcãcion es iit̾mẽtales repͦmimꝰ
delcũciones repͥmere oz suos tempari
apotu et cibo. et temꝑando nos apotu
sumꝰ sobrii sic̃ qui excedũt in potundo
suns ebii temꝑando uo nos acibosumꝰ
abstnẽtes. Absimẽtudho et sobrietas de¬
ħ custitus et pudata uenẽas delcãcoes

Expanded text:
quia delectationes nutrimentales reprimimus, delectationes reprimere, oportet nos temperari a potu, et cibo. Temperando nos a potu, sumus sobrii: sicut qui excedunt in potando, sunt ebrii. Temperando vero nos a cibo, sumus abstinentes. Abstinentia ergo, et sobrietas deSed castitas, et pudicitia venereas delectationes
Abbreviated transcription (Latin):
qr q̃tuor. due moderãtos delcãtoẽs nti¬
mẽtles. Ut sõbrietus et abstinẽtia et du
refrenãtes delcũcões ueoreas ut castitas
e honestas sie pudiciͣ. Qĩto Ro decłatum
fuit quõ possumꝰ nosipõs facere tẽꝑatos

Expanded text:
quatuor. duae moderantes delectationes nutrimentales, ut sobrietas, et abstinentia. et duae refraenantes delectationes venereas, ut castitas, et honestas sive pudicitia. Quarto vero declaratum fuit, quomodo possumus nosipos facere temperatos
Abbreviated transcription (Latin):
Eciend̾ gͦ ꝙ sic̃ fortĩͦ media ẽ inter
timores et audaçias qr qͥ oĩa tuuet
nõ ẽfortis: nec qͥ om̃ia aũdet s qͥ tunet
tnnẽda. et aũdet audẽda: sic tr̃pãtia
media ẽ inter dołcãcõnos et ĩsẜitłitites

Expanded text:
ergo, quod sicut Fortitudo media est inter timores, et audacias: quia qui omnia timet, non est fortis, nec qui omnia audet: sed qui timet timenda, et audet audenda. Sic Temperantia, media est inter delectationes, et insensibilitates
Abbreviated transcription (Latin):
uiroꝵ Tertia ex dispõne aeris. Pͥma
uia sic a ssigͣtur aqͥbidã. Nam tp̃e cailido
aꝑiũtur pori corꝑis. exulat inde calidũ¬
hiaidũ. qre remanẽt por sicca. Rursi
aptis poris exulat nalis calor quo exa
flante borea meliꝰ digerit qr calor eiꝰ
n mas roborat᷑ et uigorat Quare si
qr nõ enaporat inde hũidũ mug̃ sint
apt id genacõ. et forte talisoe malse

Expanded text:
um. Tertia ex dispositione aeris. Prima via sic assigantur a quibusdam. Nam tempore calido aperiuntur pori corporis, exalat inde humidum: quare remanent corpora sicca. Rursus, apertis poris exalat naturalis calor, quo exalflante borea melius digerit, quia calor eius sed magis roboratur et vigoratur. quare siquia non evaporat inde humidum, magis sunt apti ad generationem, et forte tali tempore magis
Abbreviated transcription (Latin):
ducenda: insi c̾ca eam iam ductã sciat
debite se hrẽ. Ideo premissis capitulis
inuestigare ꝙ alio ieginuẽ regẽde suat
ꝯuues᷑. et alio filii. prima uia sumitur
ex ꝑ̃te modi regẽdi. Sida uo dx ꝑte opui
abeis homo applłata ẽ mĩor mũdꝰ Sie
nã sic totũ uniu̾sũ dixigit imopͥncipe
Ut uno deo qui ẽ mellcus sõꝑatꝰ et pur

Expanded text:
ducenda, nisi circa eam iam ductam sciat debite se habere. Ideo praemissis capitulis investigare, quod alio regimine regendae sunt coniuges, et alio filii. Prima via sumitur ex parte modi regendi. Secunda vero ex parte operum ab eis homo appellatur minor mundus. Nam sicut totum universum dirigitur uno principe, ut uno Deo, qui est intellectus separatus et pur
Abbreviated transcription (Latin):
lẽges nõ ĩsti tũit᷑ apͥncipantes a cĩb
illud irgnnẽ nõ ẽ denõĩand̾ abipso.
regnãte et pͥncipãte s mañ ab ipsa
politicia. et ab ipis ciuib. dr̃ gͥ tale ro¬
miniẽ politigũ .ł duule. his aũs duob¬

Expanded text:
leges non instituuntur a principante sed a civibus, illud regimen non est denominandum ab ipso regnante et prinipante, sed magis ab ipsa politia et ab ipsius civibus. diciturgimen politicum vel civile. His autem duob
Abbreviated transcription (Latin):
findã ex forio textã et ꝓiciat᷑ ad machĩar
aliã uel ad qdtũ edificiũ ligneũ. Cont᷑
hoc eñ coria cruda nõ uałent ligna
nõ hñt resistẽtia. Oiẽ em̃ edificium
ligneũ hoc mͦ ꝯburi p̃t. Sũt autẽ et
multe alie ꝑticłares cantele ualẽtes
ad defensionẽ qͣ lapidarias machĩas

Expanded text:
fundam ex ferro textam et proiiciatur ad machinam aliam; vel ad quodcunque aedificium lignorum.Contra hoc enim coria cruda non valent, ligna non habent resistentiam: omne enim aedificium ligneum hoc modo comburi potest. Sunt autem et multae aliae particulares cautelae, valentes ad defensionem contra lepidaria
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ si tñ ꝯtingẽt ꝑ huiõi edificia ꝑforari
menios mĩacionis obsesse cũ dehoc
ꝯt inget possidẽtes intre nũcionẽ
rotmẽtur elausi inter muros illos
et nõ ualẽtes se defende᷑ pp̃ muroꝵ¬

Expanded text:
 contingeret per huiusmodi aedificia perforari muros munitionis obsessae: cum de hoc continget obsidentes intrare munitionem, retineantur clausi inter muros illos; et non valentes se defendere pro
Abbreviated transcription (Latin):
rie machine ꝑ ĩꝑusũ ĩsultũ obsessoꝵ
et ꝑ homĩes de nocte latenter enuilos
et ꝑ sagictas deferẽtes ignẽ fortem
et ꝑ machinasalias ematẽtes lapides
uel ꝓ fundas ex ferro textaꝵ iacientes
igrinta ferori Sic onũbhis mõdis pñt¬
Ualere. si ꝑ alius machinas uel aliq ͦ
alio ns feruignnta iaciãtur in ipsa
ficia assigͣre ut ꝯͣ arietẽ ꝯstituat᷑ lupꝰ
dicebat᷑ eñ trubem ferratã ꝑtuciẽte
ꝯstituit᷑ Idedã feriũ eurilũ dentatum
dentib fortissunis et anitis. et ligritũ
fumb c̃ q capitur caput anetis
Uel cuput illm trabis ferrati. q capto
uel oĩo aries ad supiora trahit᷑ uelita

Expanded text:
sultum obsessorum, et per homines de nocte latenter emissos, et per sagittam deferentem ignem fortem, et per machinas alias emittentes lapides, vel perfundas ex ferro textas iacientes ignita ferra: sic omnibus his modis posvalere, si per alias machinas, vel aliquo alio modo, ferra ignita iaciantur in ipsa.ficia assignare, ut contra Arietem constituatur Lupus. Dicebatur enim, trabem ferratam percutienteconstituitur quoddam ferrum curvum dentatum dentibus fortissimis, et acutis, et ligatum funibus, cum quo capitur caput arietis, vel caput illius trabis ferratae: quo capto, vel omnino Aries ad superiora trahitur, vel ita
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ñuciones diittede et est
custodia negłnda. Imno ĩuestigãde
s ꝯdicoes hõstiũ ut ꝙ palã hr̃e non
poteꝵt ꝑͥ insidias et astucias opt̾mẽ
singula ordmãtur.

Expanded text:
e, et est custodia negligenda. Immo investigandae sunt conditiones hostium: ut quod palam habere non potuerunt, per insidias et astutias obtineresingula ordinantur.
Abbreviated transcription (Latin):
tẽdiqriũ uocaueꝵt huiõi aut̃ sagicta
ꝑ baustã fortẽ emissa us ad machinã
multotiẽs succẽdis ip̃om. Qrto eciar
modo resiscitur machinis lapidarhs fa¬
cledo auas machinas interrꝰ peucdo
eas et destruᵈ ͦ ip̃as inter cẽta̾untẽ

Expanded text:
sagitta per ballistam fortem emissa usque ad machinam, multotiens succendit ipsam. Quarto etiam modo resistitur machinis lapidariis, faciendo alias machinas interius, percutiendo eas, et destruendo ipsas. Inter caetera autem
Abbreviated transcription (Latin):
nͣ ĩpugnacõ ꝑ cumelos Possums
añt circa lsi dno remedia assigͣre
obsessam sunit ꝓfinide fonee aquitt¬
replote Impediũtur olsidẽtes ne obsessos
Impugnare possint ꝑ cormcłos et uias

Expanded text:
 impugnationem per cuniculos. Possumus autem circa haec, duo remedia assignareobsessam sint profundae foveae aqurepletae, impediuntur obsidentes; ne obsessos impugnare possint per cuniculos, et vias
Abbreviated transcription (Latin):
nõ faciłe ẽ ꝑ cumelo̾s debellare ẽã. uel
T̃ supͣ petra de faitili dolabilẽ Aut supͣ
gnacõne ꝑ cunculos diligẽter ꝯsidãri
debent obsessi. utr̃ ab aliqͣ ꝑte uideant
uia illa pẽdeat ꝯͣ obsidẽtes. Et tũt per
uiam illã sic pforatũ cuiꝰ ꝑtem feceꝵt¬

Expanded text:
 facile per cuniculos debellare eam. vel est supra petram de facili labilem, aut supra gnatione per cuniculos; diligenter considerare debent obsessi, utrum ab aliqua parte videant via illa pendeat contra obsidentes: et tunc per viam illam sic perforatam cuius partem fece
Abbreviated transcription (Latin):
enru sũam ꝯiugẽ ẽ minis zelotipus
Sx nimo zelo qũs erga illaz gerit oĩa
suspitatur in peiꝰ multociẽs quid Uco¬
res benẽ uniẽtes et debite segentes
suspicõe aũt ip̃a zelotipi siniini sit
eins ⁊ elꝰ tria mala ꝯ surgũt ex qͥb¬
lotipos non eẽ laudados. Prinũ ẽ qr
Prana uia sic p. Namsi uiri mims
elo mouẽtur rta uxores ꝓpriar qrͣ
semp st̃ in suspacõe. et ꝑ ꝯseqũi semꝑ¬
sint in auxre ͭ ͤ cordis qͣre cũ unacura
ħpediat alia o sici zelantes petͣhi
s  omẽs ciues nõ eẽ nimnis zelotipos
hos decngus t pͥncipes qͣto muiꝰ pie¬

Expanded text:
typus, ex nimio zelo quem erga illam gerit, omnia suspicatur in peius. Multotiens quidem uxores bene viventes, et debite se gerentsuspitione autem ipsius zelotypi, si nimis sit eius zelus, tria mala consurgunt; ex qlotypos non esse laudandos. Primum est, quia Prima via sic patet. Nam si viri in nimio zelo moventur circa uxores proprias, quasi semper sunt in ssunt in anxietate cordis: quare cum una cura impediat aliam, oportet sic zelantes retrahi ergo omnes cives non esse nimis zelotipos hoc decet reges et principes, quanto maius p
Abbreviated transcription (Latin):
einpiũ adutiorem ꝓuocare. Ecdã
adhibẽda ẽ cautela in iuuẽib ut in¬
gabundos. Inelmat᷑ auĩ etas illa eoꝙ
onña respiciat tãꝙͣ noua ut oĩa uidẽ
uelit. et c̃ca oña uisu uagatur. Quod
in regib ei pͥncipib ual de ẽ in docens.
si hẽant oculos uagabũdos Nam ex hoc

Expanded text:
pium ad ulteriorem provocare. Secundo adhibenda est cautela in iuvenibus, ut ingabundos. Inclinatur enim aetas illa eo quod omnia respiciat tanquam nova ut omnia videre velit, et circa omnia visu vagatur: quod in regibus, et principibus valde est indecens, si habeant oculos vagabundos. Nam ex hoc
Abbreviated transcription (French):
et indecẽs audurturpiã sic des cos
audire unos bonol et honestos et co¬
hibẽdi sunt ne audiant mauuolos et

Expanded text:
et indecens audire turpia: sic decet eos audire viros bonos et honestos, et cohibendi sunt ne audiant maliloquos et
Abbreviated transcription (Latin):
quia q̃ p̾ͥmo aspiciũt᷑ cũ maiori ad¬
muracõne uidẽtur.qͣre magis sumꝰ
mẽoritor ietinemꝰ Iuuenes igitur
qr eis qiͣ oĩa st noua maiori ardore
feꝵtur in ea q̃ uidẽt. qͣre si ꝯtingat
eos uidẽ turpia magis recordãtur de

Expanded text:
quia quae primo aspiciuntur, cum maiori admiratione videntur, quare magis sumusmemoriter retinemus. Iuvenes igitur, quia eis quasi omnia sunt nova, maiori ardore feruntur in illa quae vident. quare si contingat eos videre turpia, magis recordantur de
Abbreviated transcription (Latin):
cohibẽdos esso cen locutõr unsior
et auditũ. Non em̃s dee puos q̃lr̃cũ q
loqui. nec dec eos qualuita uidere
uel qualiatũ audire. S ẽ ibi moda
aliquis adhilẽdꝰ cca locucõ quide
Iuuenes tripł pͣcare uidẽtur. pͥmio
gr de fucili loqutur lasciia. Sedo qi¬

Expanded text:
cohibendos esse circa locutionem, visionem, et auditum: non enim decet pueros qualitercunque loqui, nec decet eos qualiacunque videre, vel qualiacunque audire, sed est ibi modus aliquis adhibendus. Circa locutionem quidem iuvenes tripliciter peccare videntur. Primo, quia de facili loquuntur lasciva. Se
Abbreviated transcription (Latin):
assume̾nt: et ne ẽẽnt num honoriꝰ
auidi filiũ sic p̃sumptuosũ occidit. nõ
obstũte ꝙ dictu fialiꝰ uictoriã ebtiuerat
abhoste. Ne gͦ pͥnceps sep̾cipitet. et ne
ei ne sit ãustꝰ et ĩ eqͣlis. Decet eĩ pͥncipẽ
ꝙ̃ indigms et histrionib S si pͥnaps

Expanded text:
ent nimii honoris avidi, filium sic praesumptuosum occidit, non obstante quod dictus filius victoriam obtinuerat ab hoste. Ne ergo princeps se praecipitet, et ne ei, ne sit iniustus et inaequalis: decet enim principem quam indignis, et Histrionibus. Sed si princeps
Abbreviated transcription (Latin):
siptuoss. Nam cũ firus maxinie di¬
ligat᷑ si ṕnceps suã felico ͭ ͤᷤ ĩ hono ᵇ
ponat ut possit honorẽ ꝯseqͣ presuit
suã gẽte exponẽ oĩ ꝑido. Exẽpłu
huiõi hẽmꝰ de filio cuiꝰ deĩ romani p̃m¬
cipas noĩe torquan qui nium honores

Expanded text:
ptuosus: nam cum finis maxime diligatur, si princeps suam felicitatem in honoribus ponat, ut possit honorem consequi, praesumet suam gentem exponere omni periculo. Exemplum huiusmodi habemus de filio cuiusdam Romani principis nomine Torquati, qui nimii honoris
Abbreviated transcription (Latin):
Trto ex ꝓpugnurlĩs. Quĩto expossa¬
tis. Ex nat᷑a quid loci urbes et maĩ¬
ciones forciores existũt si edite sint
in p̾ruptis rupib uel in locis eiumẽtibꝰ
et ĩ accessibłib. aut se more sit circa¬
eas uel paludes aut flumr̃a circũdãt

Expanded text:
rto ex propugnaculis. Quinto ex fessatis. Ex natura quidem loci, urbs et munitiones fortiores existunt si editae sint in praeruptis rupibus,vel in locis eminentibus et inaccesibilibus: aut si mare sit circassas, vel paludes, aut flumma circumdant
Abbreviated transcription (Latin):
obfidẽtes mũciones et castra qͣlĩ debeãt
ea ohsidẽ et debellare. In ꝑte ista des¬
mĩare uolimiꝰ debello defonsino ut
uadere obsessos. uolumꝰ doce̾ ip̃õs
obsessos qͣlr̃ dẽant se offendẽ ab ob¬
sidẽtib. Prinũ aũt qdͦ maxĩe fucit
ne obfessa cuuitas deuĩcut᷑ ab obsidẽtili
et ꝙ maxie fucit ut obsessi facitr̃
cionẽ aliquũ. est scire qualĩ edificãda
ne futils̃/ ĩpugnẽtur Snint aũt qͣu¬

Expanded text:
bsidentes munitiones et castra qualiter debeant ea obsidere, et debellare. In parte ista determinare volumus de bello defensivo: ut vadere obsessos,volumus docere ipsos obsessos qualiter se debent defendere ab obsidentibus. Primum autem quod maxime facit ne obsessa civitasdevincatur: ab obsidentibus, et maxime facit ut obsessi faciliter itionem aliquam, est scire, qualiter aedificanda ne faciliter impugnentur. Sunt autem qu
Abbreviated transcription (Latin):
iicõ lemꝰ defendi possit mayas autez
añ portũ qͣlib ip̃iꝰ nũtois de qua
tuuet᷑ ne ad eam accedant obsidẽtes
fiende sunt turies et ꝓpugnaculit
et añ hiõi portũ ponẽda ẽ katecͨta¬
inceͣdiũ iguis Nam si obfidẽtes uellẽt
portas niuĩcõnis succẽdere. hateracta
q̃ ẽ anĩ portas ꝓhibebit eos R irsus
supͣ kater acta d ẽẽ murꝰ ꝑforatus
recipiẽs ipã ꝑ quẽ locũ potiꝵt ꝓtc̾i¬
ignẽ si ꝯtinge̾t ipm ab obsidẽtib
esse appoĩtũ. Qũitũ qd̾ facit miucões
magis ĩ accessibiles et fortiores
ẽ lãtitudo et ꝓfanditas fossaꝵ que si
adsit facultas repłede siuit aques his
q mõĩs sũt mũcionete di ffĩcliores ad̾¬

Expanded text:
io levius defendi possit. Maxime autem ante portam quamlibet ipsius munitionis, de qua timetur, ne ad eam accedant obsidentes, fiendae sunt turres, et prupugnacula: et ante huiusmodi portam ponenda est catacendium ignis. Nam si obsidentes vellent portas munitionis succendere, cataracta quae est ante portam prohibebit eos. Rursus supra cataractam debet esse murus perforatus recipiens ipsam, per quem locum poteruntignem, si contingeret ipsum ab obsidentibus esse appositum. Quintum quod facit munitiones magis inaccessibiles, et fortiores: est latitudo, et profunditas fossarum: quae si adsit facultas replendae sunt aquis. His ergo modis sunt munitiones difficiliores ad
Abbreviated transcription (Latin):
mplends nulta uasa ut cũ obsidẽtes
appñquãt iuris inũcionis Iaciẽdie
sunt uasa illa quib fiactie puluis
Iuis subintrat obsidẽciũ oculoti et̾
ldeo offendũt eoe ut qi ceai et non
Udẽtes ꝑtuti possint. Neruoꝵ etiar
copia et fumnn ubilis ẽ miũcioni el¬
sesse pp̃balistus et arcus et alia p̾¬
pauda. ꝙ si nerui deficiant loco
uoꝵ adhiberi poteꝵt crines equi uel
capisti młie ꝵ. Recitut dñi uegetia
ꝙ rũ romanis neruoꝵ copia defe¬
cisset et nõ possẽt machinas reꝑare
ad resistẽd bellatorib ulierẽs
remane. ibsasis cͥnb eos suis ma¬
ritis tradideꝵt ꝑ quos machinis
Malueꝵt em̃ ut ait uegeciꝰ ille pu¬
dicissime feĩe cũ maritis quiuere
deformato capate. ꝙ ẜuiie hostib
integris criuib Sunt etiã ad mu¬
meues deportũda cornua uestiaꝵ
ad reformãdo balistas et arcus
et coria crida ad tegẽd̾ machinas
et alia edificia ne ab adũsarnis ꝑ
incẽdia ꝯburant᷑. his eĩ cuntelis

Expanded text:
teplenda sunt multa vasa; ut cum obsidentes appropinquant muris munitionis, iacenda sunt vasa illa, quibus fractis pulvis illius subintrat obsidentium oculos, et adeo offendit eos, ut quasi caeci, et non videntes percuti possint. Nervorum etiam copia, et funium utilis est munitioni obsessae, propter ballistas, et arcus, et alia praeparanda, quod si nervi deficiant, loco eorum adhiberi poterunt crines equi, vel capilli mulierum. Recitat enim Vegetius, quod cum Romanis nervorum copia defecisset, et non possent eorum machinas reparare adresistendum bellatoribus mulieres Romanae abscissis crinibus suis maritis tradiderunt: per quos machinisMaluerunt enim ut ait Vegetius illae pudicissimae foeminae cum maritis convivere deformato capite, quam servire hostibus integris crinibus. Sunt etiam, ad munitiones deportanda cornua bestiarum ad reformandum ballistas, et arcus: et coria cruda ad tegendum machinas, etalia aedificia, ne ab adversariis per incendia comburantur.His etiam cautelis,
Abbreviated transcription (Latin):
metanrꝰ quitꝙͣ ex aqͣ sulita ꝑ poros
cere ptrãsit totũ in didee qulitur.
ex potũ soliꝯ aq̃ bellatores adeo debi¬
litentur ꝙ nõ possint uirih᷑ resiste᷑
obsidõtib. Estense q̃ sunt remedia
adhibẽda ꝙͣ famẽ et sitim ꝑ q̃ obsessa

Expanded text:
Meteoris; Quicquid ex aqua salita per poros cerae pertransit, totum in dulce convertitur. ex potu solius aquae bellatores adeo debilitentur, quod non possint viriliter resistere obsidentibus, Ostenso quomodo sunt remedia adhibenda contra famem, et sitim
Abbreviated transcription (Latin):
ndigẽtia pati illibales fuũt. Cõtĩgit
etrs ios illiberles ẽẽ qr mag̃ uinũt
meoria ꝙͣ sp̃e. cogitãt eñ ser multum
Uixisse in preterito. et paꝵi uicturos
in futuro. Ideo qr meõriu pretĩtoꝵ el¬

Expanded text:
s fiunt. Contingit etiam eos illiberales esse, quia magis vivunt memoria, quam spe. Cogitant enim se multum vixisse in praeterito, et parum victuros in futuro. Ideo quia memoria est
Abbreviated transcription (Latin):
onsũ fuit: ꝙ nõ sołu decit reges et pͥnt ͤ ᷤ
esse liberales faciẽdo mediocres sumptus
s etia ꝯgruit eos esse mugͣficos: inaq̃fica
faciẽdo Qm̃to or eos eẽ bone speigisi
in om̃ib se credẽnt deficere ncħ actõpta¬

Expanded text:
nsum fuit, quod non solum decet reges et principes esse liberales, faciendo mediocres sumptus: sed etiam congruit eos esse magnificos, magnifica faciendo. Quinto oportet eos esse bonae spei: quia in omnibus se crederent deficere,
Abbreviated transcription (Latin):
futuro. Senes in spendo deficiũt et modita
se cogitant fuuras. Non ẽm uiuũt nec de¬
lectãtur In spando: s ĩ mẽdrãdo huõi aũt
signũ est quia quilt̃ signũ ẽ libẽter trit¬
in recitãdo res fiendus q̃s st̃ fcuri eo ꝙ
Uidẽãt se multa fecisso et cogitẽt ⁊ paucu

Expanded text:
futuro: senes in sperando deficiunt, et modica se cogitant facturos. non enim vivunt, nec delectantur in sperando, sed in memorando. Huiusmodi autem signum est. Quia quilibet libenter trin recitando res fiendas, quas sunt facturi, eo quod videant se multa fecisse, et cogitent se pauca
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudĩ et dignitatib ut ꝙͣto quis
inaior p̃nceps eõistit. tũto alioꝵ magis
excellere d in digni ͭ ͤ uite et in magnituͤ
boni ͭ ͥ ᷤᷤ. In tũto gͦ gradu exñs indignũ ẽ
Ut uitã pecudũ elurat qr ꝑ eã ualde depͣ

Expanded text:
magnitudini, et dignitati, ut quanto quis maior princeps existit, tanto alios magis excellere debet in dignitate vitae, et magnitudine bonitatis. In tanto ergo gradu existens, indignum est, ut vitam p
Abbreviated transcription (Latin):
çionez lrãꝵ efficitur qͥs itlligõçior
et magis uiget prudẽcia et intlicũ
tantomag̃ decet filios regũ et pͥnçi¬
pum etia cib ip̃a infãcia insudare li¬
beralib disciplmis quãto dec eos.
Ałigõti oree ei prudẽciore s eẽ ut possit

Expanded text:
itionem literarum efficitur quis intelligentior, et magis viget prudentia et intellectu: tanto magis decet filios regum, et principum etiam ab ipsa infantia insudare literalibus disciplina, quanto decet eos intelligentiores et prudentiores esse, ut posint
Abbreviated transcription (Latin):
uertit᷑ in tyrãnũ qz nõ curabit de
opib urtatũ s app̾tiabr nũmismata
et extiora bona ultͣ ꝙͣ debeat. erit gͦ
tyrãnꝰ et ppłi depredator. Neigitur
fili regum et pͥncipũ cũ pomctur
in aliq ͦ dñio tyrãmẽt decet ipsos¬

Expanded text:
vertitur in tyrannum: quia non curabit de operibus virtutum, sed appretiabitur nummismata, et exteriora bona ultra quam debeat. Erit ergo Tyrannus, et populi depraedator. Ne ergo filii regum, et principum cum ponuntur in aliquo dominio tyra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯficto massã maioris põderis ex quo
caũ ars sumpsit origĩe ut om̃is denarii
pondas ẽtur. et qui eẽui maioru pondis
resoluẽnt᷑ in massã. ut ex hoc lucrũ
hr̃i poss. Ars gͥ ista obolostica siue
pondis ex cessui. ex eccessu pondĩs
qͥ ĩuenit᷑ in denariis sũpait grigĩe

Expanded text:
confici massam maioris ponderis: ex quo casu ars sumpsit originem, ut omnes denarii ponderarentur, et qui essent maioris ponderis resolverentur in massam, ut ex hoc lucrum haberi posset. ars ergo ista obolostatica, sive ponderis excessiva, ex excessu ponderis, qui invenitur in denariis sumpsit originem.
Abbreviated transcription (Latin):
forte pͥmitꝰ et qrͣ casu et simptr̃ ĩuẽta
fuit s demũ ꝑ exꝑiẽtiu s iam ẽ arti¬
gͦ forte aliqͦs hr̃e aliqͣ nũmismata q̃¬
nõ multũ app̾ciabãtur in regione sua
eoꝙ nõ essẽt ꝓpria regioni iłli. Illis
tib nũmismatailla. Acndit eos plꝰ
ꝓprnt. propter qd̃ caũ cãpsoria usi sũt¬
s ex hoc cuũ aro sumꝑsit cratinẽ ut pͥla

Expanded text:
forte primitus casu et simpliciter inventa fuit, sed deinde per experientiam iam est artiergo forte aliquos habere aliqua nimismata, quae multum appretiabantur in regione sua, eo quod non esset propria regioni illi. illis tibus numismata illa, accidit eos plus propriis: propter quod casu campsoria usi sunted ex hoc casu ars sumpsit originem, ut postea
Abbreviated transcription (Latin):
posse huioi delcablĩa optie̾ fregis ĩ¬
tẽtio usãt᷑ cͥca uirtutẽ et ut ciuessĩt
uirtuosi qr ex hoc maxĩe resultat bo
honorificũ et cõe. Exhac aũt dr̃ia
custõdiri ab ip̃is ciuib ct agemtus ĩpprio¬

Expanded text:
i delectabilia obtinere. Sed regis intentio versatur circa virtutem, et ut cives sint virtuosi: quia ex hoc maxime resultat bonum honorificum, et commune. Ex hac autem differentia custodiri a ci
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmipãd̾. Ideo pluries ꝑ hũs mod̾ antiq̾tii
aliqui regna optinueꝵt. Si gͣ excłoꝵ
exressib rex gn̾atur et preficit᷑ si recta
reg̃ia ꝯstituto. Sic em̃i uidemꝰ in gnõib¬
et calidi ͭ ͤ qr mati᷑a tũs iquitur cũ calefit
et nrescit. oz rritatez et calorẽ pst̃ius
reꝑiri in igne iam gnato et in eẽ ꝯstr to
Quare si excesꝰ beneficii accionis uir tu

Expanded text:
ipandum, ideo pluries per hunc modum antiquitus aliqui regna obtinuerunt. Si ergo ex talibus excessibus rex generatur et praeficitur, si recta regia constituto. Sic enim videmus in get caliditatem, quia materia tunc ignitur cum calefit et rarefit, oportet raritatem et calorem perfectius reperiri in igne iam generato et in esse constituto. quare si excessus beneficii actionis virtuosae
Abbreviated transcription (Latin):
cos hrẽ i dños. Inde ẽ ꝙantiq̃ti plures
sic preficiebã tur in reges. Nam si aliqͥs
fuerat ppło benificus gens illa trutta
ad amore eiꝰ p̾ficiebũt ip̃m ĩ regẽ Eodõ
pt aliquis profici ĩ regem ab excessu uir¬
tuosaꝵ accionũ. Nam qr bonaꝵ et uir

Expanded text:
os habere in dominos. Inde est quod antiquitus plures sic praeficiebantur in reges. nam si aliquis fuerat primo beneficus, gens illa tracta ad amorem eius praeficiebat ipsum in regem. Secundo potest aliquis praefici in regem ab excessu virtuos
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt t antꝰ amer inaiui ͭ ͤ ut opĩabat᷑
socrates. Nam modica qm̃ ctis plus
iducit de amoresi sit c̃tia et nota
ꝙͣ m̃łta si sit ignota et dubia. Lic
em̃ maior sit qũictio prĩs ad filiũ
ꝙ patrui ad nepotẽ plꝰ tñ patruiꝰ

Expanded text:
et tantus amor in civitate ut opinabatur Socrates: nam modica coniunctio plus inducit de amore, si sit certa et nota, quam multa, si sit ignota et dubia. licet enim maior sit coniunctio patris ad filium, quam patrui ad nepotem: plus tamen patruus
Abbreviated transcription (Latin):
Sat seq̃rẽtur illa bona q̃ opinabat
socrates sisic oidĩaret᷑ ciuitus crede¬
bat em̃ si oẽnt cões possõnes uicores
et filii cessarẽt litugia. crede̾nt ciues
om̃s pueres ẽẽ filios suos. eẽi ĩ ciuitati

Expanded text:
nec sequerentur illa bona quae opinabatur Socrates, si sic ordinaretur civitas: credebat enim si essent communes possessiones, uxores, et filii, cessarent litigia, quia crederent cives omnes pueros esse filios suos, et sic esset i
Abbreviated transcription (Latin):
dñ phi uii. poli ait ꝙ expedͭ in pueresĩ¬
motiꝰ face̾ quoscũiq et tuntillos ad solidãde
m̃ebra. et admõ defluere pp̃ teneri tudĩe
Modũtũ eñ motũ n pitis a deo laudat
ph̃s ut ab ip̃o pͥmordio natitutis dicat fi¬
enda õe aliqͣ instrum̃ta in quib pueri xtã¬
tun et mnoucãtir Qũto recrẽadi st̃ pr᷑¬

Expanded text:
phus 7. Poli. ait, quod expedit in pueris facere motus quoscunque et tantillos ad solidandum membra, et ad non defluere propter teneritudinem: moderatum enim motum in pueris adeo laudat Philosophus, ut ab ipso primordio nativitatis dicat, fienda esse aliqua instrumenta, in quibus pueri vertantur, et moveantur. Quinto, recreandi sunt pu
Abbreviated transcription (Latin):
cuas delcãtiones. Eexto sunt cohibẽdi
coris. ut gͦ pũi robustiores fiant sũt
cura hñda ẽ defilii.s. aue uiii. ãmos

Expanded text:
cuas delectationes. Sexto sunt cohibendi corporis. Ut ergo pueri robustiores fiant, sunt cura habenda est de filiis a septimo anno
Abbreviated transcription (Latin):
puu̾s ẜp̃ culidiatẽ exũte in ip̃is Ecdõ
pus. utile est ad hellicas acciones Nam
frigꝰ mẽbra ꝯsolidat et ꝯstrĩgis Ita ꝙ cũ
ꝑueni̾nt ad etate debitu: ãptiores sunt
ad oꝑa bellica si apu̾ecia suit aliqualĩ
exͣcitati ad frigora I ñ id̾ phs ait ꝙ apd̾

Expanded text:
pter caliditatem existentem in ipsis. Secundo is utile est ad bellicas actiones. Nam frigus membra consolidat et constringit; ita quod cum pervenerunt ad aetatem debitam, aptiores sunt ad opera bellica, si a pueritia sint aliqualiter exercitati ad frigora. unde idem Philosophus
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ et uitant ĩ hercrã Nam nsi adali¬
qͣles motꝰ assuescãt fũĩt qͣues et pigrt
et ĩhortes. Terrio facit ad anginẽtũ. lã
eo ip̃o ꝙ temꝑatũ ex̃ciciũ iuu̾at ad digestiͤ¬
ꝙ sit ꝓficuũ ad augmẽtũ. Ilãm cũ augniẽtũ
fiat ex ip̃o alim̃to fuciẽtia corpꝰ bõne dis¬
poĩtum et ꝙ bene nutatur et alat᷑ sunt
ꝓficua ad augm̃tũ. Qr̃to ind̾dertus
motꝰ mẽbrã ꝯsolidat. quilt᷑ eñ in selpõ
exꝑitur ꝙ si se moduͣte exͣcitet ad cõnes¬

Expanded text:
 et vitant inertiam: nam nisi ad aliquales motus assuescant, fiunt graves, pigri, et inertes. Tertio facit ad augmentum. Nam eo ipso quod temperatum exercitium iuvat ad digestiaugmentum. Nam cum augmentum fiat ex ipso alimento faciente corpus bene dispositum, et quod bene nutriatur, et alatur, sunt proficua ad augmentum. Quarto moderatus motus membra consolidat: quilibet enim in seipso experitur, quod si se moderate excercitet ad co
Abbreviated transcription (Latin):
uia himones ꝑticlares ualde ui¬
dẽtur esse ꝓficiu morali negocio
deo pticłariter desçẽdẽdo ad diu̾sa lptra
oñdemꝰ qͣlis cura cͥca filios sit gerẽda
Drimo g̾ decłabimꝰ gͣlis cura hũda sit
de filiis usqr ad .uii. ̃nos Etdõ qualis

Expanded text:
uia sermones particulares valde videntur esse proficui morali negocio, ideo particulariter descendendo ad diversa tempora, ostendemus qualis cura circa filios sit gerenda. Primo enim declarabimus qualis cura habenda sit de filiis usque ad septem annos. Secundo qualis
Abbreviated transcription (Latin):
hre predcã Sut ẽĩ rustici assueti ad
magnitudĩe pondeꝵ Nõ eĩ in bellis
gnabit eos armoꝵ sarcina qͥ assidue
tpe pacis sunt assueti ad maiora põ¬
deru. nec etiuz eos fatigabit cursꝰ
uel duccio brachioꝵ u alioꝵ m̃broꝵ

Expanded text:
e praedicta. Sunt enim rustici assueti ad magnitudinem ponderum non enim in bellis gravabit eos armorum sarcina, qui assidue tempore pacis assueti sunt ad maiora pondera. Nec etiam eos fatigabit cursus vel
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝙ eqͦꝵ fortiᵈͦ suplet defcañ quẽ pa¬
cĩtur nobiles ĩ nõ posse tãtos suti¬
nere labores ꝙͣtos ꝯsuene ⁊t sustme
turales. In huiõi em̃ pugna nimũ
les ex oĩ ꝑte efficiãt᷑ stremu bellatores
assuefatiẽdi sunt ad portand̾ ar moꝵ¬

Expanded text:
 fortitudo supplet defectum, quem patiuntur nobiles in non posse tantos sustinere labores, quantos consueverunt sustinere rurales. In huiusmodi enim pugna nimium les ex omni parte efficiantur strenui bellatores, assuefaciendi sunt ad portandum armo
Abbreviated transcription (Latin):
ardorẽ nõ fumẽt. umibras nõ curãt
balnooꝵ solacia nestiĩt ĩ solidu t̾ra
iacẽtes sananiꝰ dormiũt ꝙͣ urbani
et nobules requiestũt ĩ fultris. hos
ẽẽ meliores belłatores eẽ rurales

Expanded text:
bras non curant, balneorum solatia nesciunt, in solida terra iacentes suavius dormiunt, quam urbani et nobiles requiescant in fulcris. Hos esse meliores bellatores esse rurales.
Abbreviated transcription (Latin):
bellatores uiri. Restat inqͥrere q
sut meliores bellãtes. an urbano
uel nobiles an rurales. uidet᷑ unt
si ꝯside̾nt᷑ predicta rurales meliotes
esse. Huiꝰ aũt opĩonis uisꝰ ẽ eõ ue

Expanded text:
bellatores viri: restat inquirere, qui sunt meliores bellantes, an urbani an nobiles, an rurales. Videtur autem si considerentur praedicta, rurales meliores esse. Huiusmodi autem opinionis visus est e
Abbreviated transcription (Latin):
et dyomedes hoc modoꝰ effectii fuit
strenrn. Quia dicebat si in bello ter
dicet a me deuictꝰ ẽ dyomedes. qͣre
cũ uelle honorari et erubeste᷑ dealiqͥ
turpi facto magis ꝯueniat nobłib¬
ad pugnã eo ꝙ u̾ecũdãtur fugeie
Ruisꝰ̃ in bello multũ ualet ĩdustria
et prudẽcia. Nam sagacitas et usucia

Expanded text:
et Diomedes hoc modo effectus fuit strenuus. quia dicebat, Si in bello terg,dicet, A me devictus est Diomedes. Quare cum velle honorari et erubescere de aliquo turpi facto, magis conveniat nobiad pugnam, eo quod verecundentur fugere. Rursus, in bello multum valet industria et prudentia. Nam sagacitas et versutia
Abbreviated transcription (Latin):
idem sũtur ex ꝑte impetꝰ nalis. Nam
om̃ia aĩalia hũt nale impetũ ad
ꝯẜuand̾ ea q̃ sunt ens a nat᷑a tribu¬
ta. qͥre si natura dedit hoi uiuere
dedit ei nalez mmpetũ adfatiendu
ea ꝑ q̃ possie sibi inuita suffiçere
hoc aũl maiie ꝗtingit pm phena¬

Expanded text:
e impetus naturalis. Nam omnia animlaia habent naturalem impetum ad conservandum ea quae sunt eis a natura tributa. quare si natura dedit homini vivere, dedit ei naturalem impetum ad faciendum ea per quae possit sibi in vita sufficere. Hoc autem maxime contingit se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑticlariũ est. Cumi quis nouit ꝑ¬
tiełatia facta aliquoꝵ quib pecĩa
gesta quib fuit periũa acqͥsita pnir ã
qd feat talles mlleus uns deue
sapiẽtib qui pͥmo phari cepũ¬

Expanded text:
rticularium est. cum ergo quis novit particularia facta aliquorum, quibus pecuniam gesta, quibus fuit pecunia acquisita. Primum est, quod fecit Thales Milesius unus de septem sapientibus, qui primo phi
Abbreviated transcription (Latin):
De acqͣsicõne peciũe s ͫ ꝙ exigit statꝰ¬
suus. Apud reges aũt et pͥncipes ĩtor
uias tantas sole due uie uidẽt᷑ esse
utiles uidel possõria et exꝑiẽtalis
Decz em̃ eos uel ꝑse. uel ꝑulios esse

Expanded text:
status: Apud reges autem, et principes inter vias tactas solae duae viae videntur esse utiles. videlicet possessoria, et experimentalis. Decet enim eos, vel per se, vel per alios esse
Abbreviated transcription (Latin):
Nam om̃e ⁊̃ qsuetũ uidet᷑ qͣi huarpe at ĩoida¬
natum. Que ẽĩ a pu̾icia soliti sumus
uider innus affirmur ad illa. Ideodĩ
etudĩes et ad cõũsacões regiõis ꝓprie
Et etias si priores et turpores suit eas
uultriores et meliores uditũt. In udu¬

Expanded text:
Nam omne inconsuetum videtur quasi turpe et inordinatum: quae enim a pueritia soliti sumus videre, nimis afficimur ad illa. Ideo dicconsuetudines, et ad conversationes regionis propriae, ut etiam si peiores et turpiores sint, eas pulchriores et meliores iudicant. In indu
Abbreviated transcription (Latin):
sintd ssuiuãt. es uiꝯ uni adhẽat. qre si
Uolẽtes adhẽre ꝯiigio detẽs ẽ eos ad¬
omes ciues naͣ sola uxore eẽ cõtentos et
lanto mag̃ hoc decz reges es pͥncipes
ꝙͣto decet eoẜ maliores ẽẽ aliis. et mag̃

Expanded text:
i nolentes adhaerere coniugio, decens est eos adomnes cives una sola uxore esse contentos. Et tanto magis hoc decet reges et principes, quanto decet eos meliores esse aliis, et magis
Abbreviated transcription (Latin):
M̃ulib in quib tam mas ꝙͣ feiã sup¬
portant ouera filioꝵ s cũ in aliis
Aĩolib in quib tã mas ꝙͣ fr̃ĩa sup¬
portant onera filioꝵ ꝙͣdiu filn ĩdigẽt
pentib nͣale sit ut unus masculiis

Expanded text:
 tam mas quam foemina supportent onera filiorum. Sed cum in aliis animalibus, in quibus tam mas quam foemina supportant onera filiorum, quam diu filii indigent parentibus, naturale sit ut unus masculus
Abbreviated transcription (Latin):
iꝑfcitũ qr h ꝯplexionẽ ĩ ualidã. et
ueficit a ualitudĩe uiri. Ꝙ aũt ꝙ fẽiẽ¬
tĩõ st robuste corꝑe nõ ẽ se bonitabe
ꝯplexionis s ex malicia. Mollmes eĩ
earnit in ip̃ĩs magis argut hnudãa
flematis ꝙͣ boni ͭ ͦ ꝯplexionis. Quia

Expanded text:
alidam. Et deficit a valitudine viri. Quod autem foeminae non sint robustae corpore, non est ex bonitate complexionis, sed ex malitia, mollicies enim carnis in ipsis magis arguit abuntandiam flegmatis, quam bonitatem complexionis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣto plures hũt adulatores qui eos lau¬
dando conãtur ipõs pu̾tere. Sextoqr
reges et pͥmipes deb̾ent silu suspiciẽtes¬
esse in extĩorib bonis ut declarabitur
in 3 ͦ liͨ ubi agetur de regiẽ regni.
nõ decet eos esse plongitmos l dep̾c̾atĩos
pro genorib bonis. Oies gͦ assigͣte

Expanded text:
anto plures habent adulatores, qui eos laudando conantur ipsos pervertere. Sexto quia reges, et principes debent sibi esse sufficientes in exterioribus bonis,ut declarabitur in tertio libro, ubi agetur de regimine Regni, non decet eos esse plangitivos, vel deprecativos pro e
Abbreviated transcription (Latin):
pͥetates narratus aphõ si bene ĩlligãt᷑
hr̃ẽ dec reges et pͥncipes. Decet em̃
fidoi uel ꝓ fuicione regni. Sdud occurãt
casus ade̾o ardu. ꝙ iõxgẽtẽ suã uel ocrã
et magnãimꝰ ut prohono dm̃no et coĩ
patus sit̾ uitã expone̾ Ercũdo decet¬

Expanded text:
prietates narratas a Philosopho, si bene intelligantur, habere decet reges, et principes. Decet enim fidei, vel pro tuitione regni. Si vero occurrat casus adeo arduus, quod rex gentem suam, vel etiam et magna nimus, ut pro bono divino et communi, paratus sit vitam exponer
Abbreviated transcription (Latin):
et c̃ẽ Ridicos. cũ sint rogua ile ꝗqui
obliquar et flificuri nõ d Decet eta
oos esse maĩfestos o ditires et amatores
ut maĩfeste odiant uicia ꝑsequãt᷑ malos
et nõ ꝑmctãt maleficosonie᷑. et aꝑte
diligant bonos et honorẽt eos. qr hoc mͦ
maxie inducet totũ ppłm sibi ꝯmissiem
ut sit iustꝰ et untuosꝰ. Quĩto decet
reges et pͥncipes nõ curare ut laudẽtur
ab hom̃b. Nam poĩti in dignitatib nuib

Expanded text:
se veridicos; cum sint regula aliorum, quae obliquari, et falsificari non debet. Decet etiam eos esse manifestos oditores, et amatores, ut manifeste odiant vitia, persequantur malos, et non permittant maleficos vivere; et aperte diligant bonos, et honorent eos: quia hoc modo maxime inducent totum populum sibi commissum, ut sit iustus, et virtuosus. Quinto decet reges, et principes non curare, ut laudentur ab hominibus. Nam positi in dignitatibus
Abbreviated transcription (Latin):
dixor et amator es magis curare de
uitate ꝓͣ de opinone ut uult phĩ ĩ .iiii.
othi. Quĩto spectat ad magnamuuũ
ut nõ sit ei cure ꝙ laudetur nee ꝙ alni
uituꝑent. Nã cĩtl̃a inter ext̾iora bona

Expanded text:
oditor, et amator, et magis curare de veritate, quam de opinione, ut vult Philos. 4. Ethicor. Quinto spectat ad magnanimum, ut non sit ei curae quod laudetur, nec quod alii vituperentur. Nam cum talia inter exteriora bona
Abbreviated transcription (Latin):
tindem/ notitiã abs dĩa gra ob siuari
nõ possũt decet quẽ l hoĩ et maxie
negia maiestatẽ ⁊ plorare dĩa gr̃a
Nom qͣto maiestas rogia ĩ loco altionri
gxistit tanta magis mdig dĩna gr̃ã
Ut possit ututũ oꝑa excere et sibi subdi

Expanded text:
a observari non possunt, decet quemlibet hominem, et maxime regiam maiestatem implorare divinam gratiam. Nam quanto maiestas regia in loco altiori consistit, tanto magis indiget divina gratia, ut possit virtutum opera exercere, et sibi subdi
Abbreviated transcription (Latin):
Dom̃a ut dictui ẽ opꝰ istũd su¬
scepimꝰ gr̃a eruditionis p̾nci¬
im cũ nũꝙͣ quis plene erudiat
nsi sir beniuolꝰ docilis et actẽtus
Pestip in p̾mo ca ᷝ ͦ reddidim ꝰ regra
maiestate ueninolã oñdẽdo q̃ dicõda
scdõ reddidimꝰ eam docilẽ narrãdo io¬
ordinẽ dicẽdoꝵ Restat ut in hoc ca

Expanded text:
m ut dictum est opus istud suscepimus gratia eruditionis principum: cum nunquam quis plene erudiatur, nisi sit benivolus, docilis, et attentus: postquam in primo capitulo reddidimus regiam maiestatem benivolam, odo reddidimus eam docilem, narrando ordinem dicendorum: restat ut in hoc ca
Abbreviated transcription (Latin):
nob esficiũt ut alia et alia opera
fuciãt Qrto ec̃ ip̃i mores et opera
Susificare uidẽtur Nam hũtes mores
sunt naͣ li. isreduli et auare iuuenes
adĩuitẽ. Nam ex aliis et aliis morib
hñr eẽ aliẽ et alie passiones ex alnil
mores sunem et senũ fic alie affe¬
triones et passionies sũt in utrisq.
Et sic᷑ bonoꝵ et maloꝵ st̃ diuerse

Expanded text:
ficiunt, ut alia, et alia opera faciamus. Quarto etiam ipsi mores opera diversificare videntur. Nam habentes mores sunt naturaliter increduli, et avari: iuvenesadinvecem. Nam ex aliis, et aliis motibus, habent esse aliae, et aliae passiones: ex aliis, mores iuvenum et senum, sic aliae affectiones, et passiones sunt in utrisque. Et si
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑte suꝑiori debent ꝓhibe̾ proicere
lapides et fugare oos qui st̾ ĩ mtie
si posfet ad muros accede̾ et eos suf¬
fodere ut etiã et sic obsidẽtes iłre
possint obsessã miucõ sũt etiã baliste
arcus machine lapidarie et oĩã
talia cõgregãda ut qñh fienda sunt

Expanded text:
in parte superiori debent proiicere lapides, et fugare eos, qui sunt in muris. si possunt debent ad muros attendere, et eos suffodere, ut etiam et sic obsidentes intrare possint obsessam munitionem. Sunt etiam, ballistae arcus, machinae lapidariae, et omnia talia congreganda: ut quando haec fienda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sunt lignee turres uel castra q̃ trgẽda
suit crudis coriis ne succẽdãt᷑ ab igne
Cum hisquidꝰ ligneis castris diipħ.
ĩpugnãt᷑᷑ miuciõnos obsesse pͥmo
naccẽdolapides Nans si altiᵈ ͤ custroꝵ

Expanded text:
sunt lignae turres vel castra, quae tegenda sunt crudis coriis, ne succedantur ab igne. Cum his quidem ligneis castris dupliciter impugnantur munitiones obsessae. Primo iaciendo lapides. Nam si altitudo castrorum
Abbreviated transcription (Latin):
arretẽ sine trabẽ optine mumẽda
ne uiri illi sagitus l lapideei¬
aliqͦ alio mõdo ex aliq̃ pte posfit᷑
offendi. Aluid aũt edifiaũ ẽ ad ĩ¬
pugnãd̾ nncoẽs obsessas qd uocat
grosse et fortes optims colligũtur
et duplicãtur/ sie fit duplex taibu
Cõsuent etiã tale edificiñ fiert m
Latitudine octo pedũ. et in lõgitudiẽ
xui. in altitudĩe uo trt pedũ qͣt hõĩes
ili ꝯpetẽter possint existẽ hinõi eĩ¬

Expanded text:
arietem sive trabem optime munienda, ne viri illi sagittis, vel lapidibus, vel aliquo modo ex aliqua parte possint offendi. Aliud autem aedificium est ad impugnandum munitiones obsessas, quod vocant grossae et fortes optime confligantur, et duplicantur, sive sit duplex tabulaConsuevit autem tale aedificium fieri in latitudine octo pedum, et in longitudine sexdecim: in altitudine vero tot pedum, quot homines ibi competenter possunt existe
Abbreviated transcription (Latin):
labio et quadrãte. s de hoc noł nõ
sit cure. dufficiat añt de talibus
ad pñs tanta dite᷑ quãta sufficiũit
uocant niusculos. Sunt eñ muscłi
q̃da edificia ꝑua sb̃ quib tegũtur
homĩes trchetes ł ĩpellẽtes castra
us ad menia niutiomũt obsesse

Expanded text:
labio, et Quadrante. Sed de hoc nobis non sit curae: sufficiat autem de talibus ad praesens tanta dicere, quanta suffciunt vocant Musculos. Sunt enim musculi quaedam aedificia parva, sub quibus teguntur homines trahentes, vel impelentes castra usque ad moenia munitionis obsessae.
Abbreviated transcription (Latin):
predc̃a tabla et aspicias ꝑ sũmitate
alte ꝙͣ sit edifitiũ cuiꝰ est alti tuds
simiẽda trahat se magu ꝓpe edificĩ
illud Gi uo uisi ꝑtendat᷑  mag̃ basẜe
cũ tabła siti exnͣt̾e ad pedes et sit Iacẽs

Expanded text:
 summitatem alte quam sit aedificum cuius est altitudo sumenda, trahat se magis prope aedificium illud, si vero visus protendatur magis basse, cum tabula sit existente ad pedes, et sic iacens