comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cauerit carnẽ meã. & biberit sanguinẽ meũ. ñ ha¬
bebit inse uitã: scandalizatis qͥdã qͥcũ sequębañ
& dixer̃ apud semet ipsos. Durꝰ. ẽ hic sermo. Quis
potest eũ audire. Putabant enĩ hoc dicere
ihm. qđ eũ possent concisũ sic̃ agnũ qͦquere
illi dimiser̃te: & ille. Nũquid & uos uultis ire :
Ostendere uolens. q illis erat necessarius: ñ
situ fueris xp̃ianꝰ Bonũ .ẽ. tibi: ut sis xp̃ianus:
Si fueris sine dõ. minor eris : Si fueris c̃dõ.
maior ds̃ ñ erit. N exte maior ille : sed tu sine
illo minor. Cresce gͦ in illo: noli te subtraere
ut quasi ille deficiat. Reficieris si ac cesseris:
nunqͥd & uos uultis ire : Respondit p&rus: pe¬
trã illa. uoce omiũ. Onc̃ adquẽ ibimꝰ. ũbũ
uitȩ at̾nȩhabes. Bene sapuit in ore ipsius:
caro dnĩ. Dns aut̃ exposuit eis: & dix̃. Sp̃s est
qͥuiuificat. Cũ dixiss& nisi quis carnẽ meã¬
manducauerit. & biberit sanguinẽ meũ. ñ ha

Expanded text:
berit sanguinem meum, non habebit in se vitam; scandalizati sunt quidam qui eum sequebantur, et dixerunt apud semetipsos, Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Putabant enim hoc dicere Jesum, quod eum possent concisum sicut agnum coquere, illi dimiserunt te; et ille, Numquid et vos vultis abire? Ostendere volens quia ipse illis erat necessarius, non si tu fueris christianus. Bonum est tibi, ut sis christianus: Si fueris sine Deo, minor eris; si fueris cum Deo, major Deus non erit. Non ex te ille major, sed tu sine illo minor. Cresce ergo in illo, noli te subtrahere, ut quasi ille deficiat. Reficieris, si accesseris; Numquid et vos vultis abire? respondit Petrus, petra illa, voce omnium, Domine, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes. Bene sapuit in ore ipsius caro Domini. Dominus autem exposuit eis, et dixit, Spiritus est qui vivificat: cum dixisset, Nisi quis mandu
Abbreviated transcription (Latin):
dnm̃ uenit: & nocte uenit. Ad lucẽ uenit:
&̾ intenebris uenit. Renati aut exaqua & spũ.
qͥd audiunt ab aplõ: łuistis enĩ aliquando
tenebrę. nunc aut̃ lux in dño: sic̃ filii lucis
ãbulate: & iterũ. Noaut̃ qͥ dieisumꝰ: sobrii

Expanded text:
Dominum venit, et nocte venit: ad lucem venit, Dominum venit, et nocte venit: ad lucem venit, et in tenebris venit. Renati autem ex aqua et Spiritu, quid audiunt ab Apostolo? Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate : et iterum,
Abbreviated transcription (Latin):
ad cũ nocte. & ait. Ribbi: scimꝰ quia ado uenisti
magist̃. Et iste gͦ. crediderat in nomine eiꝰ. Et ips
unde crediderat: seqͥt. Nemo enĩ poteste hȩo
signa facere quȩ tu facis: nisi fuerte ds̃ cũ eo
Si ergo nichodemꝰ de illis multis erat qͥ credide¬
rant in nomine eiꝰ. iã in isto nichodemo atten¬
damꝰ: quare iħs̃ ñse credebat eis. Respondit
ilis. & dix̃ ei. Am̃am̃ dico tibi. nisi quis renatꝰ
fuerit denuo: ñ potest uidere regnũ dĩ. Ipsis
gͦ sc credit ihs̃: qͥ nati fuerint denuo łcce illi
crediderant incũ : & ihs ñ se credebat eis Taless
om̃s cateͥcumini ipsi iã credunt in nomine
xpĩ: sed ihs̃ ñse credit illis Intendat& in¬
telligat. Ratitas urã. Si dixerimꝰ catecumino.
credis inxpm̃: respondit credo. & signat se:
iã crucẽ xpĩ portat infronte. & ñ erubescit
decruce dnĩ sui. Ecce credidit in nomine eiꝰ.
Interrogenꝰ eumanducas carnẽ filii hominis.
& bibis sanguinẽ filii hominis nescit quid

Expanded text:
ad eum nocte, et ait illi, Rabbi, scimus quia a Deo venisti magister. Et iste ergo crediderat in nomine ejus. Et ipse unde crediderat? Sequitur, Nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Si ergo Nicodemus de illis multis erat qui crediderant in nomine ejus, jam in isto Nicodemo attendamus quare Jesus non se credebat eis. Respondit Jesus, et dixit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre regnum Dergo se credit Jesus, qui nati fuerint denuo. Ecce illi qui crediderant in eum, et Jesus non se credebat eis; tales sunt omnes catechumeni. Ipsi jam credunt in nomine Christi, sed Jesus non se credit illis. Intendat et intelligat charitas vestra. Si dixerimus catechumeno: Credis in Christum? respondet, Credo, et signat se, jam crucem Christi portans in fronte, et non erubescit de cruce DInterrogemus eum, Manducas carnem Filii hominis, et bibis sanguinem Filii hominis? nescit quid
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ quia nesciunt: Te ranseant ꝑmare rubrum.
manducent manna: ut qͦmodo credider̃ in no¬
mine iħu. sic se illis credat ihs̃. Idõ intendite
fris̃ mei: qͥd respondeat iste qͥ nocte uenit ad
iħm. Quãuis ad ihm̃ uenerit. tam̃ quia nocte
uenit. adhuc detenebris carnis suȩ loqͥt:
ñ intelligit qđ audit ad nõ. ñ intelligit qđ
audit aluce. quȩ illuminat omẽm hominẽ
uenientẽ in hunc mundũ. Iã ei dñs dix̃ nisi
qͥsrenatꝰ fuerit denuo: ñ uidebit regniũ dĩ.

Expanded text:
ergo, quia nesciunt; transeant per mare rubrum, ergo, quia nesciunt; transeant per mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomine Jesu, sic se ipsis credat Jesus. 5. Ideo intendite, fratres mei, quid respondeat iste qui nocte venit ad Jesum. Quamvis ad Jesum venerit, tamen quia nocte venit, adhuc de tenebris carnis suae loquitur. Non intelligit quod audit a Domino, non intelligit quod audit a luce, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Jam ei Dominus dixit, Nisi quis natus fuerit denuo
Abbreviated transcription (Latin):
baptiratis: in nube & in mari. Sigͦ figura maris
tantũ ualuitꝰ species baptismi quantũ ualebit:
Si qđ gestũ. ẽ infigura. traiectũ popłm ad man¬
na ꝑdux̃. qͥd exhibebit xp̃s inueritate baptis¬
mi sui. traiecto ꝑ cũ popło suo: ꝑ baptismũ
traiecit credentes. occisis om̃ib percatis tanꝗ
hostib c̃sequentib : sic̃ in illo mari om̃s egiptui
perier̃. Quo traiecit fr̃s mei. qͦ traietit ꝑbap¬
tismũ iħs. Suiꝰ figurã tunc gerebat morses
qͥ ꝑmare traiciebat: qͦ traiciebat: ad manna.
Quid ÷ manna: Ego sũ inqͥt panis uiuus qui
decelo descendi. Manna accipiunt fideles: iã
traiecti ꝑmare rubrũ. Quare rubrũ mare : Iã
mareꝰ quare rubrũ: Significabat mare illud
rubrũ : baptismũ xp̃i. Unde rubet baptisinus
cit credentes & baptiratos:: ad manna. Ecce di¬
co manna : notũ ẽ. qͥd acceperint iudȩi popłs¬
isrł Notũ ẽ qͥd eis pluiss& ds̃ decęlo: & nesciuns
catͥecumini. qͥd accipiant xpĩani. Prubescant

Expanded text:
baptizati sunt in nube et in mari . Si ergo figura maris tantum valuit, species Baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare mare rubrum? jam mare, quare et rubrum? Significabat mare illud rubrum baptismum Christi. Unde rubet baptismus Ccit credentes et baptizatos? Ad manna. Ecce dico manna: notum est quid acceperint Judaei, poptum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant
Abbreviated transcription (Latin):
lutẽ : quia ipse dix̃ Nisiqͥs manducauerit
carnẽ meã & biberit sanguinẽ meũ ñ habe¬
bit in se uitã & qđ signũ crucis habent
in fronte cathetumini. iã dedomo magnas:
sed fiant exseruis filit. Nenĩ nihils: quia
iã ad domũ magnã ꝑtinent Quando aut̃

Expanded text:
it: Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam . Et quod signum crucis habent in fronte catechumeni, jam de domo magna sunt; sed fiant ex servis filii. Non enim nihil sunt qui jam ad domum magnam pertinent. Quando autem
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s: forte c̃sequentia indicabunt nob̾ Quid sibi
eũ homines: manisestũ.ẽ. uerũ. ẽ. Nemo dubitat
euangeliũ loqͥt᷑: uerax euangelista testat᷑. Ite quia
ipse iłis ñ credebat sem& ipsũ illis: & hoc mani¬

Expanded text:
fratres? Forte consequentia indicabunt nobis quid sibi fratres? Forte consequentia indicabunt nobis quid sibi t in eum homines, manifestum est, verum est: nemo dubitat, Evangelium loquitur, verax Evangelista testatur. Item quia ipse
Abbreviated transcription (Latin):
nocituris. aut aliquid nolenti facturis. p̃sertim
quia iã crediderant in nomine eiꝰ: & deipsis
dic̃ euangelista. credider̃ in nomine eiꝰ : dequib¬
dequib dicit ipse autẽ iħs ñ credebat semet¬
ipsũ cis Quare qđ ipse noss& om̃s & quia op̾ei
ñ erat. ut quis testimoniũ ꝑhiberet dehomine :
ipse enĩ sciebat. quid cẽt. in homine. Elus noue¬
rat artifex quid eĩt. in oꝑe: quã ipsũ opꝰ qd eẽt
insemet ipso. Creator hominis nouerat quideẽt
in homine : qđ ipse creatꝰ homo ñ nouerat
isonne hoo ꝓbamꝰ depetro. quia ñ nouerat quid
in ipso. eẽt. quando dix̃. tecũ ero usq ad mortẽ:
Audi quia dñs nolierat. quid. tẽt. in homine
Tumec ũ usq ad mortẽ : Am̃ am̃ dicotibi: pͥusꝗ
gilliis cantet ter me negabis homo gͦ nescie¬
bat qͥd tẽt in se: sed creator hominũ nouerat
qͥd reãt in homine . Grediderant tam̃ in nomine¬
eiꝰ multi. & ipse ihsñse credebat eis Quid dicimꝰ

Expanded text:
nocituris, aut aliquid nolenti facturis, praesertim quia jam crediderant in nomine ejus? Et de ipsis dicit Evangelista, Crediderunt in nomine ejus, de quibus dicit, Ipse autem Jesus non credebat semetipsum eis. Quare? Quod ipsnon erat ut quis testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine. Plus noverat artifex quid esset in opere suo, quam ipsum opus quid esset in semetipso. Creator hominis noverat quid esset in homine, quod ipse creatus homo non noverat. Nonne hoc probamus de Petro, quia non noverat quid in ipso esset, quando dixit, Tecum usque ad mortem? Audi quia Dominus noverat quid esset in homine: Tu mecum usque ad mortem? Amen, amen dico tibi, priusquam gallus cantet, ter me negabis . Homo ergo nesciebat quid esset in se; sed Creator hominis noverat quid esset in homine. Crediderunt tamen in nomines multi, et ipse Jesus non se credebat eis. Quid dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
tiet. Ergo non erat ille lumen: Quare igitur
uenit: ut testimonium ꝑ hiber& de lumiue
Ut quid hoc  ut om̃s credent ꝑ illum & de
quo lumine testimoniũ ꝑ hib̾&: Erat lux uera
Quare additum ẽ uera: quia & homo illumina¬
tꝰ dicit᷑ lux: sed uera lux illa est quȩ illumi¬
nat. Nam & oculi nrĩ dicunt᷑ lumina: & ta

Expanded text:
tiet. Ergo, non erat ille lumen. 6. Quare igitur tiet. Ergo, non erat ille lumen. 6. Quare igitur venit? Sed ut testimonium perhiberet de lumine. Utquid hoc? Ut omnes crederent per illum. Et de quo lumine testimonium perhiberet? Erat lux vera. Quare additum est, vera? Quia et homo illuminatus dicitur lux; sed vera lux illa est quae illuminat. Nam et oculi nostri dicuntur lumina; et ta
Abbreviated transcription (Latin):
homo. Quia ergo sic erat homo ut later& in illo
ds̃ : missus est ante illum magnus homo: ꝑ cuius
testimonium inueniret᷑ plusquam homo. Et
quis ẽ hic : fuit homo & quomodo possit ipe
uerum de dõ dicere: missus adõ. Quid uocabat᷑:
Cui nom̃ erat ioħs. Quare uenit : hic uenit ut
testimonuim ꝑhiberet de lumine: ut omnes
credent ꝑ illum: Qualis ẽ iste qui testimonium
ꝑhiberet de lumine: magnum aliquid iste
ioħs. ingens meritũ: magna grã: magna celsi¬
tudo. Mirare. Plane mirare : sed tanquã mon¬
tẽ. Mons autẽ intenebris est: nisi uestiatur¬
luce. Ergo tantum mirare iohannẽ. ut audias
quod sequit᷑: Non erat ille lumen: Ne cũ montẽ
putas lumen eẽ. naufragium in montẽ facias.
non solatium inueruas. Sed quid debes mirari
montẽ : tanquã montẽ. Erige aut̃ te ad illum.
qui illuminat montes: quia ad hoc erectus est
ut prior radiatus excipiat. & oculis tuis nun¬

Expanded text:
paruit homo. 5. Quia ergo sic erat homo, ut lateret in illo paruit homo. 5. Quia ergo sic erat homo, ut lateret in illo Deus, missus est ante illum magnus homo, per cujus testimonium inveniretur plus quam homo. Et quis est hic? Fuit homo. Et quomodo posset iste verum de Deo dicere? Missus a Deo. Quid vocabatur? Cuitestimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Qualis iste qui testimonium perhiberet de lumine? Magnum aliquid iste Joannes, ingens meritum, magna gratia, magna celsitudo! Mirare, plane mirare; sed tanquam montem. Mons autem in tenebris est, nisi luce vestiatur. Ergo tantum mirare Joannem, ut audias quod sequitur, Non erat ille lumen: ne cum montem putas lumen esse, naufragium in monte facias, non solatium invenias. Sed quid debes mirari? Montem tanquam montem. Erige autem te ad illum qui illuminat montem, qui ad hoc erectus est, ut prior radios excipiat, et oculis tuis nun
Abbreviated transcription (Latin):
undum est & ligaũ contemnis: osapientia su¬
ꝑba: urrides crucifixum xp̃m: ie ẽ quẽ longe
uidist In principio erat uerbũ. & uerbum erat
apud dm̃. Sed quare crucifixus est: quia lignũ
tibi humilitatis eius necessariũ erat. Suꝑbia enĩ
tumueras. & longe ab illa patria ꝓiectus eras:
& fluctib. huius scłi int̾rupta est uia: & qua
transeatur ad patriã non ẽ: nisi ligno porteris
Ingrate. irrides eum qui adte uenit: ut rede¬
as ipe factus est uia: & hoc ꝑ mare. Inde in
mari Ambulauit : ut ostender& esse in mariui¬
am. Sed tũ quomodo iSe ambulare. inmari ñ
potes : naui portare. ligno portare. Crede in
crucifixum : & poteris ꝑ uenire. Propt̃ te eru¬
cifixus est: ut humilitatẽ doceret: Et quia
si sic uenuir& ut ds̃. non agnosceretur. Si enũ
sic ueniret ut ds̃. non uenur& eis qui uidere dm̃
ñ poterant. Non enim scđm id qđ ds̃ est aut ue.¬
uit aut descendit cum sit ubiq p̃sens. & nullo lo¬

Expanded text:
undum est, et lignum contemnis? O sapientia suundum est, et lignum contemnis? O sapientia superba! irrides crucifixum Christum; ipse est quem longe vidisti: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum. Sed quare crucifixus est? Quia lignum tibi humilitatis ejus necessarium erat. Superbia enim tumueras, et longe ab illa patria projectus eras; et fluctibus hujus saeculi interrupta est via, et qua transeatur ad patriam non est, nisi ligno porteris. Ingrate, irrides eum qui ad te venit ut redeas! Ipse factus est via, et hoc per mare: inde in mari ambulavit , ut ostenderet esse in mari viam. Sed tu, qui quomodo ipse ambulare in mari non potes, navi portare, ligno portare: crede in crucifixum, et poteris pervenire. Propter te crucifixus est, ut humilitatem doceret; et quia si sic veniret ut Deus, non agnosceretur. Si enim sic veniret ut Deus, non veniret eis qui videre Deum non poterant. Non enim secundum id quod Deus est, aut venit, aut discedit; cum sit ubique praesens, et nullo lo
Abbreviated transcription (Latin):
eorum. Unde obscuratum est : sequit᷑ & dicit aꝑ¬
tius. Dicentes enim se eẽ sapientes: stulti facti suN
Uiderunt quo ueniendũ eet̃: sed ingrati ei qͥ illis
prȩstitit quoͥd uiderunt. sibi uoluerunt tribue¬
re qđ uidebant. & facti suꝑbi amiserunt qđ
uidebant: Et conuersi sunt inde ad idola & si¬
mulcichra. & ad culturas demoniorum: ad orare
creaturã. & contemnere creaturẽ. Sed iam isti
elisi ista fecerunt: uit aut̃ eliderent᷑ suꝑbierunt:
Cũ aut̃ suꝑbirent: sapientes se eẽ dixerunt.
Hi ergo de quib dixit. qui cũ cognouissent
dm̃ : uiderunt hoc quod dicit ioħs. quia ꝑ uer¬
bum dĩ facta suat om̃a. Nam & inueaiuntur
ista in libris philosophorum: & quia uiugeni¬
tum filium hab& ds̃. ꝑquem s̃ om̃a. Illud põ¬
tuer̃ uidere quod est : sed uiderunt delonge:
Noluer̃ tenere humilitatẽ xpĩ : inqua naui se¬
curi ꝑuenirent. adid quod longe uidere potu¬
erunt : & sorduit eis crux xp̃i. Mare transe¬

Expanded text:
 Sequitur, et dicit apertius: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt . Viderunt quo veniendum esset: sed ingrati ei qui illis praestitit quod viderunt, sibi voluerunt tribuere quod viderunt; et facti superbi amiserunt quod videbant, et conversi sunt inde ad idola et simulacra et ad culturas daemoniorum, adorare creaturam, et contemnere Creatorem. Sed jam isti elisi ista fecerunt: ut autem eliderentur, superbierunt; cum autem superbirent, sapientes se esse dixerunt. Hi ergo de quibus dixit, Qui cum cognovissent Deum, viderunt hoc quod dicit Joannes, quia per Verbum Dei facta sunt omnia. Nam inveniuntur et ista in libris philosophorum: et quia unigenitum Filium habet Deus, per quem sunt omnia. Illud potuerunt videre quod est, sed viderunt de longe: noluerunt tenere humilitatem Christi, in qua navi securi pervenirent ad id quod longe videre potuerunt; et sorduit eis crux Christi. Mare transe
Abbreviated transcription (Latin):
erat. accessit ut pronob̾ hoc fieret: Quia hoc ꝓ
nobis factus est ubi portent᷑ infirmi & mare
scł̃i transeant. & ꝑueniant ad patriam ubi iam
naui non erit opus. quia nullũ mare transit᷑:
melius ẽ ergo ñ uidẽ mente id qđ ẽ & tam̃¬

Expanded text:
erat. Accessit, ut pro nobis hoc fieret ; quia hoc pro erat. Accessit, ut pro nobis hoc fieret ; quia hoc pro nobis factus est, ubi portentur infirmi, et mare saeculi transeant, et perveniant ad patriam; ubi jam navi non opus erit, quia nullum mare transitur. Melius est ergo non videre mente id quod
Abbreviated transcription (Latin):
modo potest id quod est: uteum id utcunq mente
attigerit. possit ꝑ uenire : Sic est enim tanquam
uideat quisq de longe patriam: & mare inter¬
iaceat. Uidet quo eat : sed non habet qua eat.
Sic ad illam stabilitatẽ nram ubi quod ẽ. est. qͥa
hoc solum semꝑ sic est ut est : uolumus ꝑ uenire:
Intiac& mare huius scłi. Qua imus : &si iam uide¬
mus qua imus: nam multi nec quo eant uident.
Ut ergo eet & qua iremus: uenuit inde ad quẽ ire
uolebamus. Etquid fecit : instituit lignũ: quo
mare transeamus. Nemo exuim potest transire mare
huius scłi: nisi cruce xp̃i portatꝰ. hanc crucẽ aliqͣn¬
do am̃plectit᷑ & infirmus oculis : Et qui non ui¬
det longe quo eat. non ab illa recedat. & ipsa illũ
ꝑducit. Itaq fratres mei hoc insinua uerim cordi¬
bus ur̃is. Si uultis pie & xp̃iane uiuere. here¬
te xp̃o. scđm id quod ꝓnobis factus est: ut ꝑ¬
ueniatis ad eum scđm id quod est. Et scđm id qđ

Expanded text:
modo potest id quod est, ad id quod utcumque mente modo potest id quod est, ad id quod utcumque mente attigerit, possit pervenire? Sic est enim tanquam videat quisque de longe patriam, et mare interjaceat; videt quo eat, sed non habet qua eat. Sic ad illam stabilitatem nostram ubi quod est est, quia hoc solum semper sic est ut est, volumus pervenire; interjacet mare hujus saeculi qua imus, etsi jam videmus quo imus: nam multi nec quo eant vident. Ut ergo esset et qua iremus, venit inde ad quem ire volebamus. Et quid fecit? Instituit lignum quo mare transeamus. Nemo enim potest transire mare hujus saeculi, nisi cruce Christi portatus. Hanc crucem aliquando amplectitur et infirmus oculis: et qui non videt longe quo eat, non ab illa recedat, et ipsa illum perducet. 3. Itaque, fratres mei, hoc insinuaverim cordibus vestris: si vultis pie et christiane vivere, haerete Christo secundum id quod pro nobis factus est, ut perveniatis ad eum secundum id quod est, et secundum id quod
Abbreviated transcription (Latin):
sumus : & prestiterit dñs ut uel tanta loqͦn¬
do aliquid ad corda ur̃a ꝑ duxerimus
In principio crat uerbum : ld ium ẽ. eodem modo ẽ.
sic est. semꝑ sic est: mutari non potest: Hoc ẽ. est
Qd nom̃ suum. dixit famulo suo moysi: ego sum
qui sum: & misit me qui est. Quis ergo hoc capi¬
et cum uideatis om̃a mortalici mutabilia: eum
uideatis non solum corpora uariari. ꝑ qualitates.
nascendo. crescendo. deficiendo. moriendo. sed eti¬
am ipcis animas ꝑ affectum diuerscrum distendi¬
uoluntatũ: atq discindi: cum uideatis homines
& ꝑciꝑe posse scipientiam. si se illius luci & calo¬
ri admouerint. & amittere posse sapientiam. si
inde malo affectu recesserint: Cum uideatis er¬
go ista om̃a esse mutabilia. quid est quod est.
nisi quod transcendit om̃ã quae sic sunt ut non
sint Quis ergo hoc capit : autquis quomodo¬
cũq intenđit uires mentis suae ut attingat quo¬

Expanded text:
sumus: et praestiterit Dominus, ut vel tantum loquensumus: et praestiterit Dominus, ut vel tantum loquendo aliquid ad corda vestra perduxerimus. In principio erat Verbum. Idipsum est, eodem modo est; sicut est, semper sic est; mutari non potest: hoc est est. Quod nomen suum dixit famulo suo Moysi: Ego sum qui sum; et, Misit me qui est . Quis ergo hoc capiet, cum videatis omnia mortalia mutabilia; cum videatis non solum corpora variari per qualitates, nascendo, crescendo, deficiendo, moriendo, sed etiam ipsas animas per affectum diversarum voluntatum distendi atque discindi: cum videatis homines et percipere posse sapientiam, si se illius luci et calori admoverint; et amittere posse sapientiam, si inde malo affectu recesserint? Cum videatis ergo ista omnia esse mutabilia; quid est quod est, nisi quod transcendit omnia quae sic sunt ut non sint? Quis ergo hoc capiat? Aut quis, quomodocumque intenderit vires mentis suae, ut attingat quo
Abbreviated transcription (Latin):
& sine ipco factum ẽ nichil: Quod factum est.
in illo uita est: Et uita erat lux hominũ: &
lux intenebris lucet. & tenebrae eam non cõ¬
prehenderunt. Huc usq tractatum eẽ credo:
recordamini om̃s qui ad fuistis: & qui non ad¬
fuistis: credite nob̾. & his qui ad eẽ uoluerunt:
Nunc ergo quia non possumus semꝑ om̃a repli¬
care ꝓpt̃ eos quiꝰuolunt audire quod sequit᷑.¬
& oneri est illis si repetant᷑ priora: cum de¬
fraudatione posteriorum : dignent᷑ & qui non
ad erant non preterita exigere. sed cum his
qui ad erant & nunc audire p̃sentia. Seqͥtur
Euit homo missus adõ: cui nomen erat
iohannes. Et enim ea quae dicta sunt suꝑius
fratres kmi. de diuinitate xp̃i dicta sunt.
in effabili: & prope in effabiliter. Quis enĩ
ccipit. in principio erat uerbum. & uerbum
erat apud dm̃: & ne uilescat tibi nomen
uerbi. ꝑ consuetudinẽ quottidianorũ uer¬
borum : & ds̃ erat uerbum. Hoc uerbum id¬
idum est. unde hesterno die multũ locuti

Expanded text:
est, in illo vita est; et vita erat lux hominum; et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. » Huc usque tractatum esse credo: recordamini omnes qui adfuistis; et qui non adfuistis, credite nobis, et his qui adesse voluerunt. Nunc ergo quia non possumus semper omnia replicare, propter eos qui hoc volunt audire quod sequitur, et oneri est illis si repetantur priora cum defraudatione posteriorum; dignentur et qui non aderant non praeterita exigere, sed cum his qui aderant et nunc audire praesentia. 2. Sequitur, Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Et enim ea quae dicta sunt superius, fratres charissimi, de divinitate Christi dicta sunt ineffabili, et prope ineffabiliter. Quis enim capiet, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum? Et ne vilescat tibi nomen Verbi, per consuetudinem quotidianorum verborum, Et Deus erat Verbum. Hoc Verbum idipsum est, unde hesterno die multum locuti
Abbreviated transcription (Latin):
mente & crucẽ xp̃i contẽpnere: Bonũ est
suꝑ hoc & optimũ. si fieri potest: ut & uideat᷑
quo eundũ sit. et teneat᷑ qđ portet᷑ quiꝑgit :
Hoc potuer̃ mentes magnȩ montiũ. qui mon¬
tes dictis : quos maxime illustrat lum̃ iꝰttiȩ
Potuer̃ : et uider̃ illud qđ ẽ: Nã uidens ioħs.
dicebat: In principio erat uerbũ: & uerbum
erat apud dm̃: & ds̃ erat uerbũ: Uider̃ hoc:
& ut ꝑuerent ad id qđ uidebant delonge Acru
ce xp̃i ñ recesser̃ ł & humilitatẽ xp̃i non contem¬
pserunt. Paruuli uero qui hoc non possuns intelli¬
dent: in qua naui ꝑueniunt & illi qui uident
At uero quidã philosophi huius mundi extiteruñ.
& inquiserunt creatorẽ ꝑ creaturã : quia potest in

Expanded text:
t crucem Christi contemnere. Bonum est super hoc et optimum, si fieri potest, ut et videatur quo eundum sit, et teneatur quo portetur qui pergit. Hoc potuerunt mentes magnae montium, qui montes dicti sunt, quos maxime illustrat lumen justitiae: potuerunt, et viderunt illud quod est. Nam videns Joannes dicebat, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Viderunt hoc, et ut pervenirent ad id quod videbant de longe, a cruce Christi non recesserunt, et humilitatem Christi non contempserunt. Parvuli vero qui hoc non possunt intelli non vident, in qua navi perveniunt et illi qui vident. 4. At vero quidam philosophi hujus mundi exstiterunt, et inquisierunt Cr
Abbreviated transcription (Latin):
onum est fratres kmĩ. ut textum diuiuarũ
scripturarum & maxime scĩ euangelii.
nullum locum pretermittentes ꝑtractemꝰ ut
possumus : ut pro nr̃a capacitate pascam᷑. & mi¬
nistremus uob unde & nos pascim᷑. Capitulũ
primũ p̃terito die dominico tractatum esse me¬
minimꝰ ld est in principio erat uerbum. & uer¬
bum erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbum. Hoc erat

Expanded text:
onum est, fratres, ut textum divinarum Scripturarum, et maxime sancti Evangelii, nullum locum praetermittentes pertractemus, ut possumus; et pro nostra capacitate pascamur, et ministremus vobis unde et nos pascimur. Capitulum primum praeterito die dominico tractatum esse meminimus, id est, « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: ho
Abbreviated transcription (Latin):
uenirem᷑. Inuenti loqͥm᷑ : ñ suꝑbiamꝰ. quia anteꝗ
inuenirem̃ perieramꝰ. siñ quertremur. Ñ nob¬
gͦ dicant qͦs amamꝰ: & uolu  lucrari paci ecđ ȩ
catholicȩ. Quid nos uultis: quid nos quȩritis
si peccatores sumꝰ : Idõ uos querimꝰ nepereatis:
quȩrimꝰ quia quęsiti sumꝰ. Inuenire uos uolumꝰ:
quia inuentisumꝰ. Itaq nathanahel c̃dixisset.
unde me nosti: ait illi dñs. Priusꝗ te uocaret

Expanded text:
n superbiamus, quia antequam inveniremur, perieramus, si non quaereremur. Non ergo nobis dicant quos amamus, et volumus lucrari paci Ecclesiae catholicae: Quid nos vultis? quid nos quaeritis, si peccatores sumus? Ideo vos quaerimus, ne pereatis: quaerimus, quia quaesiti sumus; invenire vos volumus, quia inventi sumus. 22. Itaque Nathanael cum dixisset, Unde me nosti? ait illi Dominus, Priusquam te vocaret
Abbreviated transcription (Latin):
& inuenit. quã lȩcꝰ in humeris. reportauit.
Nonne perierat illa dragmia. & accendit mu¬
lier lucernã & quesiũ in tota domosua. do¬
nec inuenit: Et c̃ inuenissetꝰ c̃ lȩcamini mi¬
ouẽ . mulier inuenit dragniã: sed quȩ siuit drag¬
mam. Quȩ ẽ mulier: earo xp̃i. Quȩ ẽ lucerna

Expanded text:
 invenit, quam laetus in humeris reportavit? Nonne perierat drachma illa, et accendit mulier lucernam, et quaesivit in tota domo sua donec invenit? Et cum invenisset, Collaetamini miovem; mulier invenit drachmam, sed quaesivit drachmam.
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃ nescio: quã est sub arbore fici uidi te:
plus ẽ. enĩ qđ nos dñs uocatos iustificauit:
quã qđ uidit iacentes sub ũbra mortis. Quid
enĩ ꝓderat nob si ibi remansisemꝰ. ubi nos uidit:
Nũquid ñ iaceremꝰ quid .ẽ. hoc mauis:
Quando uidimꝰ angłos ascendentes & descendentes

Expanded text:
dixi, quam est, sub arbore fici vidi te. Plus enim est quod nos Dominus vocatos justificavit, quam quod vidit jacentes sub umbra mortis. Quid enim nobis proderat si ibi remansissemus, ubi nos vidit? Numquid non jaceremus? Quid est hoc majus? Quando vidimus Angelos ascendentes
Abbreviated transcription (Latin):
sum ostium. Permẽ siquis in troierit
saluabitur. & ingredietur & egrediet᷑
& pascua inueni&. In hoc eudenter
ostendit. ñ solum pastorem sed &iã
oues intrare ꝑ ostiũ. Sed qͥd . ẽ. ingre¬
dietur. & egredietur & pascua inu̾e¬
ni&: Ingredi quippe in eccłam ꝑ
re autẽ de eccła. sicut ait iste ipse¬
ioħs euangelista in epła sua. ex nobis¬
exier̃. sed non erant ex nobis. ñ ẽ. utiq
bonum Talis ergo egressus. ñ poss&
abono pastore laudariut dicer&. & in¬
gredietur. & egredietur: & pascua iN¬
ueni&. Est ergo aliqͥs ñ solum ingressis.
uerum &iam ingressus bonus : ꝑostiũ

Expanded text:
quis introierit, salvabitur, et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet. « Et hoc evidenter ostendit non solum pastorem, sed etiam oves intrare per ostium. Sed quid est, ingredietur et egredietur, et pascua inveniet? Ingredi quippe in Ecclesiamre autem de Ecclesia, sicut ait ipse Joannes evangelista in epexierunt, sed non erant ex nobis ; non est utique bonum. Talis ergo egressus non posset a bono pastore laudari; ut diceret, et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet. Est ergo aliquis non solum ingressus, verum etiam egressus bonus per ostium
Abbreviated transcription (Latin):
emiserit : ante eas uadit: Et oues
eũ sequntur : quia sciunt uocem eiꝰ.
Quis enĩ alius oues ꝓprias uocat nomina¬
tim. & educit eas hinc aduitam et̾nã.
nisi qui nouit nomina p̃destinatoꝵ.
Ulnde ait discipłis suis. Gaud&e. qm̃
nomina ur̃a. scripta sunt incȩlo:
Hinc enĩ eas uocat nominatim: Et quis
eas alius emitełt. nisi qͥ eoꝵ peccata di¬
mittt. ut eum sequi duris liberatȩ
uinculis possint: Et quis eas p̃cessit.
quo eum sequantur. nisi qui surgens
amortuis iam ñ moritur. & mors ei ul¬
tra ñ dominabitur: & cum hic ess&¬

Expanded text:
adit: et oves eum sequuntur, quia sciunt vocem ejus? » Quis enim alius oves proprias vocat nominatim, et educit eas hinc ad vitam aeternam, nisi qui novit nomina praedestinatorum? Unde ait discipulis suis, Gaudete quia nomina vestra scripta sunt in coelo : hinc enim vocat eas nominatim. Et quis alius eas emittit, nisi qui earum peccata dimittit, ut eum sequi duris liberatae vinculis possint! Et quis eas praecessit quo eum sequantur, nisi qui surgens a mortuis jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur : et cum hic
Abbreviated transcription (Latin):
intremus ad ea quȩ ꝓposuit. nec ex¬
posuit. Et pastor qͥdem quisnã sit.:
quamuis ñ dixerit in ista lectione quȩ
hodie recitata. ẽ: tam̃ inea quȩ seqͥt᷑
aꝑtissime dicit. Ego sum pastor bonis
Qđ & si ñ dicer& : quẽ aliũ p̃t̃ ipsum
intelligere deberemus in eis ũbis ubi
ait.qui intrat ꝑ ostium pastor. ẽ. ouiũ :
luic ostiarius aperit : & oues uocem
eiꝰ audiunt: Et ꝓpͥas oues uocat nomi

Expanded text:
intremus ad ea quae proposuit, nec exintremus ad ea quae proposuit, nec exposuit. Et pastor quidem quisnam sit, quamvis non dixerit in ista lectione quae hodie recitata est, tamen in ea quae sequitur apertissime dicit: Ego sum pastor bonus. Quod etsi non diceret, quem alium praeter ipsum intelligere deberemus in eis verbis, ubi ait: « Qui intrat per ostium, pastor est ovium. Huic ostiarius aperit: et oves vocem ejus audiunt; et proprias oves vo
Abbreviated transcription (Latin):
sarͥus tuus.ẽ. inista uia. Hoc. ẽ. in ista mor¬
tali uita. Sed quid dicit : Concordacũ
aduersario tuo cito : dum es cũ eo inuia.
Audisti᷑ credidisti : concordasti. Si adũ¬
sabaris : concorda: Si tibi p̃stitum. ẽ ẽ¬
cordare: noli ult̃ius litigare. Quan¬
do enim fimatur uia nescis: sed tam̃
scit ille. Si ouis es & ꝑseueraueris usq
infinem. saluus eris: Ac ꝑ hoc istam
uocem ñ contempnunt sui. non audi¬
unt alieni. Ut potur & ut ipse donauit :¬
ꝓfundã multum questionem. aut ex¬
posui uobis. aut tractaui uobiscum:
Si qui minus intellexer̃ : maneat pie¬
tas. & reuelabitur ueritas. Quiautẽ
intellexer̃. ñ sẽ extollant quasi celeri-¬
ores suꝑ tardiores: ne extollendo se
exorbitent. & facilius ꝑueniant tardi¬
ores: Om̃s autem ꝑducat: cui dicimꝰ¬
Deduc me dñe inuiã tuã: & in
ambulabo inueritate tua. Perhoc ergo
qđ exposuit drĩs quia ipse .ẽ. ostium ͦ

Expanded text:
rsarius tuus est in ista via, hoc est in ista morrsarius tuus est in ista via, hoc est in ista mortali vita. Sed quid dicit? Concorda cum adversario tuo cito, dum es cum eo in via . Audisti, credidisti, concordasti. Si adversabaris, concorda. Si tibi praestitum est concordare, noli ulterius litigare. Quando enim finiatur via nescis, sed tamen scit ille. Si ovis es, et si perseveraveris usque in finem, salvus eris: ac per hoc istam vocem non contemnunt sui, non audiunt alieni. Ut potui, ut ipse donavit, profundam multum quaestionem aut exposui vobis, aut tractavi vobiscum. Si qui minus intellexerunt, maneat pietas, et revelabitur veritas: qui autem intellexerunt, non se extollant quasi celeriores super tardiores, ne extollendo se exorbitent, et facilius perveniant tardiores. Omnes autem perducat cui dicimDeduc me, Domine, in via tua, et ambulabo in veritate tua . 14. Per hoc ergo quod exposuit Dominus, quia ipse est ostium,
Abbreviated transcription (Latin):
do. ñ audit hanc uocem. Uenit ad xp̃m:
auduͤnt alia &alia ũba. Illa & illa: bĩa
uera: omia sana: int̾quȩ om̃ĩa ẽ & illa
uox: qͥ ꝑ seuerauerit usq infinem: hic
saluus erit. Istam qui audierit ouis. ẽ:
sed audiebat illam nescio quis & disi¬
puit. refriguit. audiutt alienam :
Sip̃destinatus ẽ. ad tẽpus errauit: in ȩt̃¬
num ñ periit. Redit ut audiat qđ neglex̃:¬
ifaciat qđ audiuit. Si enim de hisqͥp̃desti
& conuersionem futuram. si aberrauit :
redit ut audiat uocem illam pastoris :¬
& sequatur dicentem. Qũi ꝑseueraue¬
rit usq infinem. hic saluus erit.
Bona uox fr̃s. uera pastoralis: ipsa ẽ. uox
salutis. in tab̾naculis ustoꝵ. Nam facile
.ẽ. audire xp̃m. facile.ẽ laudare euan¬
gelium : facile . ẽ acclamare disputatori :¬
ꝑseuerare usq infinem. hoc ẽ ouium
uocem pastoris audientium. Temptatio
accidit : ꝑseuera usq infinem. Uisq. in
quem finem ꝑseuerabis.: Quousq finias

Expanded text:
non audit hanc vocem: venit ad Christum, non audit hanc vocem: venit ad Christum, audivit alia et alia verba, illa et illa omnia, vera sana omnia, inter quae omnia est et illa vox: « Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. » Istam qui audierit ovis est. Sed audiebat illam nescio quis et desipuit, refriguit, audivit alienam: si praedestinatus est, ad tempus erravit, in aeternum non periit; redit ut audiat quod neglexifaciat quod audivit. Si enim de his est qui pet conversionem futuram; si aberravit, redit, ut audivit vocem illam pastoris, et sequatur dicentem: « Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. » Bona vox, fratres, vera, pastoralis ipsa est: « Vox salutis in tabernaculis justorum . » Nam facile est audire Christum, facile est laudare Evangelium, facile est acclamare disputatori; perseverare usque in finem, hoc est ovium vocem pastoris audientium. Tentatio accidit, persevera usque in finem. Usque in quem finem perseverabis? Quousque finias
Abbreviated transcription (Latin):
quã multȩ oues foris: Quam multi
modo luxuriantur. casti futuri: Quã
multi blasphemant xp̃m. credituri
inxpm̃: Quã multi se inebriant futu¬
ri sobrii Quã multirapiunt resalienas.
donaturi suas : Verum tam̃ modo uo¬
cem alienã audiunt. Alienos sequntur
Item quam multi intus laudant blas¬
phematuri: casti sunt fornicaturi:. sobriis
se uino postea sopituri: Estant casuri :
Nonsunt oues dep̃destinatis enĩ loqͥmur ÷
uocem audiunt. Ecce audiunt isti. ñ audi¬
unt illi : & tam̃ scđm p̃destinationem non
ouesisti. & oues illi. Ad huc man& questio:
quȩ mihi interim. nunc uidetur ita posse
solui. Est aliqua uox. ẽ inquam uox aliqua
pastoris. in qua oues ñ audiunt alienos
Inqua non oues ñaudiunt xp̃m. Quȩ est
ista uox. Qui ꝑseuerauerit usq infinẽ.
hic saluus erit: Hanc uocẽ ñ negligit
ꝓprius: naudit alienus. Nam & ille
hoc ei p̃dicat. ut ꝑseuer& apud ipsum
usq infinem : sed ñ apud eum ꝑseuerain

Expanded text:
quam multae oves foris? Quam multi modo luxuriantur, casti futuri; quam multi blasphemant Christum, credituri in Christum; quam multi se inebriant, sobrii futuri; quam multi rapiunt res alienas, donaturi suas. Verumtamen modo alienam vocem audiunt, alienos sequuntur. Item quam multi intus laudant, blasphematuri; casti sunt, fornicaturi; sobrii sunt, se vino postea sepulturi; stant casuri, non sunt oves. De praedestinatis enim loquimur; vocem audiunt. Ecce audiunt ipsi, non audiunt illi, et tamen secundum praedestinationem non oves isti, et oves illi. Adhuc manet quaestio, quae mihi interim nunc videtur ita posse dissolvi. Est aliqua vox, est, inquam, aliqua vox pastoris, in qua oves non audiunt alienos, in qua non oves non audiunt Christum. Quae est ista vox? « Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . » Hanc vocem non negligit proprius, non audit alienus: nam et ille hoc ei praedicat, ut perseveret apud ipsum usque in finem, et non apud Deum perseverando,
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ enĩds̃ es. & habes multiplicem mi¬
sericordiã : ꝑuenit eadẽ multiplici¬
tas miscđiȩ tuȩ . ñ solũ ad homines qͦs
creastiadimaginẽ tuã: sed &iã ad
pecora quȩ hominib: subdidisti
A quo enĩ salus hominis: ab illo salus
& pecoris: Non erubescas hoc sentire
dednõ dõtuo: Immo p̃sumas & fidas:
&caue ne alit̃ sentias: Qui saluum
facit te : & ipse salũ facit equum
tuũ. ipse ouemtuã. Ad minima om̃ino
ueniamus pse gallinam tuam
Dni .ẽ. salus & ista ds̃ saluat . Mou& :
in t̾rogas: miror quid dubitas Dedig¬
nabitur saluare. qui dignatus ẽ.
creare . Dñi .ẽ salus : Angłoꝵ homi¬
nũ pecoꝵ. dñi .ẽ. salus: Sicut nemo
ẽ. a seipso : ita nemo saluus ẽ aseipso.
Proinde ueris sime psalmus:atq ob

Expanded text:
m enim Deus es, et habes multiplicem misericordiam; pervenit eadem multiplicitas misericordiae tuae, non solum ad homines quos creasti ad imaginem tuam, sed etiam ad pecora quae hominibus subdidisti. A quo enim salus hominis, ab illo salus et pecoris. Non crubescas hoc sentire de Domino Deo tuo: imo praesumas et fidas, et caveas ne aliter sentias. Qui salvum facit te, ipse salvum facit equum tuum, ipse ovem tuam; ad minima omnino veniamus, ipse gallinam tuam: Domini est salus , et ista Deus salvat. Movet te, interrogas; miror quid dubitas. Dedignabitur salvare, qui dignatus est creare? Domini est salus Angelorum, hominum, pecorum; Domini est salus. Sicut nemo est a seipso, ita nemo salvus est a seipso. Proinde verissime Psalmus atque o
Abbreviated transcription (Latin):
Sed catholicȩ eccłȩ recta fides imꝓbat
tale cõmentũ. & diabilicã doctrinam
esse cognoscit: Nec solũ cognoscit cre¬
dendo sed inquibus potest conuincit
&iam disputando. Imꝓbemus itaq¬
huius modi errorem : quẽ scã abinia¬
o anatematitauit eccła. Non arbitre
quẽ uidemus oriri ab oriente. occiđẽ
in occidente : Cuius cursui nox suc¬
cedit : cuius radii nube obũbrantur:
qui certo deloco in locum motione mi
sol factus : sed ꝑquẽ sol factus est.
Om̃ia enĩ ꝑ ipsũ facta sunt : & sine ip¬
so factũ nihil. Est ergo lux: quȩ fac̃
hanc lucem. Hanc amemus: hanc
intelligere cupiamus: ipsam sitiamꝰ.
ut ad ipsam duce ipsa aliquando ue¬
niamus : & in illa ita uiuamus. ut nũꝗ
omnino moriamur. Ista enĩ lux est:
dequa ꝓphetia olĩ p̃missa. ita in psalmo
cecinit. Homines & ium̃ta saluos fa¬
cies dñe : sicut multiplicata . ẽ. mĩa¬

Expanded text:
Sed catholicae Ecclesiae recta fides improbat Sed catholicae Ecclesiae recta fides improbat tale commentum, et diabolicam doctrinam esse cognoscit: nec solum agnoscit credendo, sed in quibus potest convincit etiam disputando. Improbemus itaqhujusmodi errorem, quem sancta ab initio anathematizavit Ecclesia. Non arbitremquem videmus oriri ab oriente, occidere in occidente; cujus cursui nox succedit, cujus radii nube obumbrantur, qui certa de loco in locum motione commigsol factus, sed per quem sol factus est. Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . 3. Est ergo lux quae fecit hanc lucem: hanc amemus, hanc intelligere cupiamus, ipsam sitiamus; ut ad ipsam duce ipsa aliquando veniamus, et in illa ita vivamus, ut nunquam omnino moriamur. Ista enim lux est, de qua prophetia olim praemissa ita in Psalmo cecinit: Homines et jumenta salvos facies, Domine; sicut multiplicata est mi
Abbreviated transcription (Latin):
uod modo audiuimus & intenti
accepimus. cũ scm̃ euangelium le¬
geretur. ñ dubito qđ om̃s homi¬
nes &iã intelligere conatisumus & quiq
nrm̃ dere tã magna quȩ lecta ẽ. ꝓsuo
modulo cepit qđ potuit : & posito pane
ũbi. nemo .ẽ. qui se queratur nihilgus¬
tasse : sed iterũ ñ dubito quia difficile
quisquã ẽ qui totũ intellexerit Iamen
gelio recitato. satis intelligat. toler&
minis teriũ nr̃m. quousq si possimꝰ illo
adiuante tractando faciamus ut uel
oñs uł multi intelligant. qđ se pauci
intellexisse lȩtantur: qđ ait dñs. Egosũ
lux mundi Clarũ puto esse eis qui habex
oculos unde huius lucis participes
fiant: Qui autẽ non habent oculos nisi
in sola carne: mirantur qđ dictum ẽ.¬
ad nõ ihũ xp̃o. ego sum lux mundi.
It forte ñde ẽ. qui dicat apud sem&
iste. qui orti & occassu ꝑagit diem.
non enĩ defuer̃ heretiei: qui ista sen-¬
ser̃. Manichei folem istum. oculis carneis
uisibilem expositũ & publicum. non

Expanded text:
uod modo audivimus et intenti accepimus, cum sanctum Evangelium legeretur, non dubito quod omnes etiam intelligere conati sumus: et quisque nostrum de re tam magna quae lecta est, pro suo modulo cepit quod potuit; et posito pane verbi, nemo est qui se queratur nihil gustasse. Sed iterum non dubito, quia difficile quisquam est qui totum intellexerit. Tamengelio recitata satis intelligat; toleret ministerium nostrum, quousque, si possimus, illo adjuvante tractando faciamus ut vel omnes vel multi intelligant, quod se pauci intellexisse laetantur. 2. Quod ait Dominus, Ego sum lux mundi, clarum puto esse eis qui habent oculos, unde hujus lucis participes fiant: qui autem non habent oculos nisi in sola carne, mirantur quod dictum eJesu Christo, Ego sum lux mundi. Et forte non desit qui dicat apud semetiste, qui ortu et occasu peragit diem? Non enim defuerunt haeretici qui ista senserunt. Manichaei solem istum oculis carnis visibilem expositum et publicum non t
Abbreviated transcription (Latin):
& hesterno die quo solet sermo deberi Raritatiurȩ.
id agere uob̾cũ : sed ñ sũ ꝑmissꝰ necessitatib qͥbdã in¬
pedientib Si gͦ plac& scĩtati ur̃ȩ: hoc qđ ad misteriũ
qͥ ꝓpt̃ psollẽnitate diei: ñ ꝓpt̃ audiendũ sermonẽ
conuenerint᷑¬

Expanded text:
et hesterno die, quo solet sermo deberi Charitati vestrae, et hesterno die, quo solet sermo deberi Charitati vestrae, id agere vobiscum, sed non sum permissus necessitatibus quibusdam impedientibus. Si ergo placet Sanctitati vestrae, hoc quod ad mysterium qui propter solemnitatem, diei, non propter audiendum sermonem convenerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ut nob̵ ostenderet spẽ ĩ mortalitatis: Eccłȩ suȩ in ca¬
pite ostendit: qđ m̃bra expectare deberent. Resurgit
&iã inceteris m̃bris: qͥ resurrex̃ incapite . Io ora gͦ ñdũ
uenerat: oportunitas ñdũerat: Uocandi erant dis¬
cipuli: ad nunciandũ erat regnũ cęloꝵ. faciendȩ eꝰ¬
rant uirtutes: cõm̃danda erat diuinitas dni inmira¬
culis : Cõmendanda erat humilitas dnĩ. in ipsa com¬
passione mortalitatis. Ille enĩ qͥcsuriebat qr homo
crat : pauit quinq panib tot milia. quia ds̃ erat.
Quidormiebat qr homo erat: uentis & fluctib ĩ pe¬
rabat. qr ds̃erat. Hex om̃ia cõmendanda erant pri¬
us : ut eẽt qđ scriberent euangelistȩ : qđ p̃dicare¬
tantũ fecit. quantũ sufficcre
iudicauit: uenit hora. ñ necessitatis. sed uoluntatis :
inuinũ c̃ũsa. quid architriclinꝰ quid spons: quid
mat̃ iħĩ in misterio: quid ipsȩ nuptiȩ : Sicenda sug
omiã : Sed honcrandi ñ estis. Uolui qͥd ẽ in nomine xp̃i.

Expanded text:
ut nobis ostenderet spem immortalitatis Ecclesiae suae, in capite ostendit quod membra exspectare deberent. Resurget etiam in caeteris membris, qui resurrexit in capite. Hora ergo nondum venerat, opportunitas nondum erat. Vocandi erant discipuli, annuntiandum erat regnum coelorum, faciendae erant virtutes, commendanda erat divinitas Domini in miraculis, commendanda erat humanitas Domini in ipsa compassione mortalitatis. Ille enim qui esuriebat, quia homo erat, pavit quinque panibus tot millia, quia Deus erat: qui dormiebat, quia homo erat, ventis et fluctibus imperabat, quia Deus erat. Haec omnia commendanda erant prius, ut esset quod scriberent Evangelistae, quod praedicaretantum fecit, quantum sufficere judicavit; venit hora non necessitatis, sed voluntatis, nin vinum conversa, quid architriclinus, quid sponsus, quid mater Jesu in mysterio, quid ipsae nuptiae! Dicenda sunt omnia, sed onerandi non estis. Volui quidem in nomine Christi
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectionem putent: & dedit ei potes¬
tatem & iudicium facere. Quis: pater
Cui dedit: filio Eui enĩ dedit habere uitã
insem& ipso: potestatẽ dedit ei & iudici¬
um facere. quia filius hominis est Iste enĩ

Expanded text:
resurrectionem putent. Et dedit ei potesresurrectionem putent. Et dedit ei potestatem et judicium facere. Quis? Pater. Cui dedit? Filio. Cui enim dedit habere vitam in semetipso, potestatem dedit ei et judicium facere. Quia filius h
Abbreviated transcription (Latin):
ritis quia de illa loquar. Quid ad¬
do: scut enim pater hab& uitã inse.¬
insemet ipsor. Haec uita qđ pater .ẽ.
qđ filius est: Adquid ꝑtin& : ad ani¬
mam. an ad corpus: on enĩuitam
illam sapientiae sentit corpus: sed
mens ratidrialis Ram no
omĩs anima. potest sentire sapien¬
tiam ł ab& enĩ & pecus animam :
sed pecoris anima. non potest senare
sapientiam Ergo anima humana¬
potest sentire istã uitã quã hab& pa¬
ter insem& ipso. & dedit filio habere
uitã insem& ipso: quia illud est lumen
uerum qđ inluminat nonomẽ animã.
sed omẽm hominẽ uenientẽ. in hunc mun¬
dum Cũgͦ ipsi mentͥ loquor audiat
id .ẽ. oboediat: & uiuat. Ieloliitaq
dñe tacere deresurrectione carnis: ne
non eã credant homines.: & remaneamus
nos argumentatores. non p̃dicatores
Ergo sicut pater hab& uitã in sem& ipso.
so In telliͥgant qui audiunt. credant ut
in tellgant : oboediant. & uiuant
Audiant ad huc aliud̃ nehic finitã. eẽ.

Expanded text:
ritis quia de illa loquor, quid adritis quia de illa loquor, quid addo? Sicut enim habet Pater vitam in sein semetipso. Haec vita quod Pater est, quod Filius est, ad quid pertinet? ad animam, an ad corpus? Non enim vitam illam sapientiae sentit corpus, sed mens rationalis. Nam nec omnis anima potest sentire sapientiam. Habet enim et pecus animam; sed pecoris anima non potest sentire sapientiam. Ergo anima humanapotest sentire istam vitam quam habet Pater in semetipso, et dedit Filio vitam habere in semetipso; quia illud est verum lumen quod illuminat, non omnem animam, sed omnem hominem venientem in hunc mundum. Cum ergo ipsi menti loquor, audiat, id est obediat, et vivat. 15. Noli itaque, Domine, tacere de resurrectione carnis; ne non eam credant homines, et remaneamus nos argumentatores, non praedicatores. Ergo sicut habet Pater vitam in semetipso, so. Intelligant qui audiunt, credant ut intelligant, obediant ut vivant. Audiant adhuc aliud, ne hic finitam esse
Abbreviated transcription (Latin):
onem mentium. Nora potuerunt
Om̃s de illa consenserunt : sed multi
carnis resurrectionem nega uerunt
Dixerunt infide iamfactã. eẽ
resurrectionem: talibus resistit apłs
dicens ex quib est hymeneus & phy-¬
letus : qui circa ueritatem aberraue
runt . dicentes. resur rectioneri
iam factã. eẽ : & fidem quorũdã sub
uertunt. Iam factã. ẽẽ. resurrectionem
dicebant : sed eomͦ ut alia nonsperaret᷑ .
& reprehendebant homines qui spera¬
bant resurrectionẽ carnis uelut iam
resurrectio quȩ ꝓmissa erat credendo
impleret᷑ inmente Rep̃hendit eos apłs
Cur eos rep̃hendit: Ronne hoc dicebant.
ait tibi iħs: nonidũ loquor deuita
corporum. sed loquor deuita uitae
corporum: id .ẽ. deanimab inquibus
est uita corporum NNã scio esse cor¬
pora in monumentis iacentia. scio
& corpora urã in monumentis futura:
non dum de illa resurrectione loquor:
deista loquor: inistã resurgite : ne ad
poenam illã resurgatis: sed ut noue¬

Expanded text:
onem non potuerunt; onem non potuerunt; omnes de illa consenserunt: sed multi carnis resurrectionem negaverunt; dixerunt in fide jam factam esse resurrectionem. Talibus resistit Apostolus, dicens: Ex quibus est Hymenaeus et Philetus, qui circa verrunt, dicentes resurrectionem jam factam esse, et fidem quorumdam subvertunt . Jam factam esse resurrectionem dicebant, sed eo modo ut alia non speraretur: et reprehendebant homines qui sperabant resurrectionem carnis, velut jam resurrectio quae promissa erat, credendo impleretur in mente. Reprehendit eos Apostolus. Cur eos reprehendit? Nonne hoc dicebant qait tibi Jesus: nondum loquor de vita corporum; sed loquor de vita vitae corporum, id est, de animarum, in quibus est vita corporum: nam scio esse corpora in monumentis jacentia, scio et corpora vestra in monumentis futura; nondum de illa resurrectione loquor: de ista loquor, in ista resurgite, ne ad poenam in illa resurgatis. Sed ut nove