comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etiam t̾tullianus astipulator ad sistit. post
uxoris mortem. crimen eẽ. ducere uxorem.
S sicut sibi iste uidetur iuuenire in aposto¬
licis libris. que dicat contra legem ꝑ moysen
datam. uel contra testamentum uetus. inue¬
niat et iꝑse aliquid aduersum abraham ꝗ.
ex euuangłicis litteris sonare indeatur: omni
ut uideis diceret ipse dominus. Si filii abrabe
estis: facta abrahe facite. Ac ꝑ hoc iste blas¬
phemat abrabam. xp̃m profecto. blasphemat.
qui tale testimonium perhibet abrahe. S di¬
cat si potest quam ꝑsonam illarum quinq
gerebat apłs: eum sic p̃dicaret abrabam.Si
enim eis qui sine lege fuerant factus erat qͣsi
esset. et ipse sine lege. illi abraham. nen no¬
uerunt. Ergo aliquem pͥncipem siue roma¬
norum. siue grecorum. siue aliquem pbiloso¬
phorum debuit inuenire. quem talib p̃dica¬
ret. ut eis sicut huic placet talem se quales ip¬
si erant fingendo congrueret. non abrabam

Expanded text:
etiam Tertullianus astipulator assistit, post etiam Tertullianus astipulator assistit, post uxoris mortem, crimen esse ducere uxorem. Sed sicut sibi iste videtur invenire in apostolicis Litteris, quae dicat contra Legem per Moysen datam, vel contra Testamentum Vetus; inveniat et aliquid adversum Abraham, quod ex evangelicis Litteris sonare videatur: omninut Judaeis diceret ipse Dominus, Si filii Abrahae estis, facta Abrahae facite . Ac per hoc iste qui blasphemat Abraham, Christum profecto blasphemat, qui tale testimonium perhibet Abrahae. 33. Sed dicat, si potest, quam personam illarum quinque gerebat Apostolus, cum sic praedicaret Abraham? Si enim eis qui sine Lege fuerant, factus erat quasi esset et ipse sine Lege, illi Abraham non noverant. Ergo aliquem principem, sive Romanorum, sive Graecorum, sive aliquem philosophorum debuit invenire quem talibus praedicaret; ut eis, sicut huic placet, talem se quales ipsi erant fingendo, congrueret: non Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
proculdubio cui respondemus: ex illis se eẽ. ma¬
nifestat. de quib predictum est apło dicende.
spiritus autem manfeste dicit. quia in noui¬
ssimis temporib recedent quidam afide. atten¬
dentes. spiritib seductorib. et doctrinis demo¬
moꝵ in hypocrisi mendaci loquoꝵ cauteriatã
habentes conscientiam suam. ꝓhibentes nb̾e
Non eium reperitur abraham aliquo se con¬
taminasse ad ulterio. qm̃ non lubrico libidi¬
nis amauit ancillam: s ab uxore accepit. qñ
uror euis fecit de suo iure quod uoluit uolets
habere filios de marito suo quamus exutero
alieno. Ubi nulla onmino lasciuiendi. s so¬
la cogitata est causa generandi. Iste autem
abrahe etiam usq ad decrepitam senectutem
fornicationis obicit crimen. profecto quia et
post mortem sarre alteram duxit. Sybi et¬
si nullum intelligeretur rei abdite sacram̃tũ
propt̃ hoc solum id facere debuit abrabam.
Ne putarent heretici aduersus apłm. quib

Expanded text:
procul dubio cui respondemus, ex illis se esse maprocul dubio cui respondemus, ex illis se esse manifestat, de quibus praedictum est Apostolo dicente: Spiritus autem manifeste dicit quia in novissimis temporibus recedent quidam a fide, attendentes spiritibus seductoribus et doctrinis daemoniorum in hypocrisi mendaciloquorum, cauteriatam habentes conscientiam suam, prohibentes nubere . Non enim reperitur Abraham aliquo se contaminasse adulterio: quoniam non lubrico libidinis amavit ancillam; sed ab uxore accepit, quando uxor ejus fecit de jure suo quod voluit, volens habere filios de marito suo, quamvis ex utero alieno : ubi nulla omnino lasciviendi, sed sola cogitata est causa generandi. Iste autem Abrahae, etiam usque ad decrepitam senectutem, fornicationis objicit crimen, profecto quia et post mortem Sarae alteram duxit . Ubi etsi nullum intelligeretur rei abditae sacramentum, propter hoc solum id facere debuit Abraham, ne putarent haeretici adversus Apostolum, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ordinat. Habrae diete sunt promissiones. et
semini eius. Non dicit et seminib tamquam
inmultis. si tam quã in uno et semini tuo qđ¬
est xp̃c. Hoc autem dico testamentum confir¬
matum adõ. que post quadringentos et tri¬
ginta annos facta est lex. Non infiriat ad
euacuandam ꝑ romissionem. Si enim ex lege
heditas. iam non ex promissione. Abrahe
autem ꝑ repromissionem donauit deus.
Qnid ergo lex. Transgressionis grã proposita
est. donec ueniret sem̃ cin ꝓmissum est. Nes¬
cio utrum isti qui legem non intelligentes cri¬
minantur. inueniant aliquid ex euangłio. uel
ex apłicis litteris. quod ita uideat᷑ ridem̾ legi ad¬
uersum. ẽẽ. atq contrarium. quemadmnodum
hec uidetur. quod expromissionib que abhe
facte sunt opponit apostolus. Si ergo legem o¬
Nam et ipsi patri gent̾ium ad quem promissio¬
nes factas nunc in ominb gentib uidemus im¬
pleri: crimen fornicationis obtaiunt. Iste qͥppe

Expanded text:
ordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et ordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et semini eius. non dicit \'et seminibus\' tamquam in multis. sed tamquam in uno et semini tuo. Hoc autem dico, testamentum confirmatum a Deo, quae post quadringentos et triginta annos facta est Lex, non infirmat ad evacuandam promissionem. Si enim ex Lege haereditas, jam non ex promissione. Abrahae autem per repromissionem donavit Deus. Quid ergo Lex? Transgressionis gratia proposita est, donec veniret semen cui promissum est . Nescio utrum isti qui Legem non intelligentes criminantur, inveniant aliquid ex Evangelio vel ex apostolicis Litteris, quod ita videatur eidem Legi adversum esse atque contrarium, quemadmodum hoc videtur, quod ex promissionibus quae Abrahae factae sunt opponit Apostolus. Si ergo legem onec hoc volunt. Nam et ipsi patri gentium, ad quem promissiones factas nunc in omnibus gentibus videmus impleri, crimen fornicationis objiciunt. Iste quippe
Abbreviated transcription (Latin):
ter se non sunt inmici abrabam. & ipse moy¬
ses. Quos utiq et isti eiuidem coluisse confitent᷑
dm̃. quainius eum sic blasphement eut eun
dm̃ negent.ꝙ. tamen apłs promissiones que
facte sunt habrahe. quia nouum testamen¬
tum significabant. sic opponit legi per moy¬
sem date ut hec do in t̃ se inimica uideantur.
Quid enim aliud ad romanos dicit: Non enĩ
ꝑ legen promissio abrahe. aut senini euis. ut
heres eẽt. mundi. s ꝑ iustictam fidei. si eium qͥ
ꝑ legem heredes sunt. exmanita est fides. et eua¬
cuata est ꝓmissio. Lex enim iram operatur.
Ubi enim lex non ẽ. nec preuaricatio. Ad ten¬
dant quemadmodum sic disputat. ueluti ꝯtra
legem ut expriore illa que facta ẽ. ad abrahã
promissione conuincat. quod non sunt here¬
des ex lege quicumq sint heredes dei. s ex promi¬
ssione. Itemq ad galathas fr̃s inquit sedm̃ ho
minem dico. Tamen hominis confirmatum
testamentum nemo irritum facit. aut super¬

Expanded text:
ter se non sunt inimici Abraham et ipse Moyter se non sunt inimici Abraham et ipse Moyses: quos utique et isti eumdem coluisse confitentur Deum, quamvis eum sic blasphement, ut eum Deum negent. Et tamen Apostolus promissiones, quae factae sunt Abrahae, quia Novum Testamentum significabant, sic opponit Legi per Moysen datae, ut haec duo inter se inimica videantur. Quid enim aliud ad Romanos dicit? Non enim per Legem promissio Abrahae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Si enim qui per Legem, haeredes sunt; exinanita est fides, et evacuata est promissio. Lex enim iram operatur. Ubi enim Lex non est, nec praevaricatio . Attendant quemadmodum sic disputat, veluti contra Legem, ut ex priore illa quae facta est ad Abraham promissione convincat, quod non sint haeredes ex Lege quicumque sint haeredes Dei, sed ex promissione. Itemque ad Galatas: Fratres, inquit, secundum hominem dico; tamen hominis confirmatum testamentum nemo inritum facit aut super
Abbreviated transcription (Latin):
culdubio quem uult il lumninat. et quem nult
excecat. s non est iniquitas apud deum. cui dic̃
arlesia. Misericordiam et iudicium. cantabo tibi
domine. Inluminat ergo misericordia excecat
iudicio. utiq xquissimo et occultissimo. Inue¬
stigabilia enim sunt uidicia eius. cui tñ dr̃.¬
Sedesiti suꝑ thronũ qui iudicas equitatem.
huic dõ seriutit moyses. ceteriq prophete. quos
iustos sene dubio dñs ipse testatur. Horum qp¬
pe uidei sepulchra construebant. et monumen¬
ta ornabant quib dicit. Edificatis sepulchra
propħar̃. et ornatis monumenta iustoꝵ. s illi
onmes et si pro temporis dispensatione uet̾
testamenti ministrabant figuras ad nouum
testamentum. quamius nondum reuelarum ꝑ
dei gratiam ꝑtinebant ad quod ꝑtinebat abra¬
ham. Hinc quippe isti si remoto uelamine le¬
gerent. intelligerent ita non eẽ. inunicum eti¬
uangłium legi que data ẽ. ꝑ moy sem. sicut in¬

Expanded text:
rocul dubio quem vult illuminat, et quem vult rocul dubio quem vult illuminat, et quem vult excaecat. Sed non est iniquitas apud Deum , cui dicit Ecclesia: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . Illuminat ergo misericordia, excaecat judicio, utique aequissimo, etsi occultissimo. Inscrutabilia enim sunt judicia ejusi judicas aequitatem . 31. Huic Deo servivit Moyses, caeterique Prophetae, quos justos sine dubio Dominus ipse testatur. Horum quippe Judaei sepulcra construebant, et monumenta ornabant, quibus dicit: Aedificatis sepulcra Prophetarum, et ornatis monumenta justorum . Sed illi omnes, etsi pro temporis dispensatione Veteris Testamenti ministrabant figuris, ad Novum tamen Testamentum, quamvis nondum revelatum, per gratiam Dei pertinebant, ad quod pertinebat Abraham. Hinc quippe isti, si remoto velamine legerent, intelligerent ita non esse inimicum Evangelium Legi quae data est per Moysen, sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ huius scłi diabolus. nec ideo ds̃ diabolus ẽ.
Quia nec demonia sunt dii. quamuuis dii genti¬
um sunt demonia. Potest quippe scłm in ma¬
lum in telligi. Unde dieit apłs petrus. Eri¬
pite uos depresenti scło maligno. S cum alt̾
pateat intellectus. quid necesse est hic diabolũ
putare significatum : An non potius dm̃ uer̃
iustum. et bonum. qui excecauerit mentes in¬
fidelium scłi huius. ut non hic distinguatur.
in quib deus huius scłi ac deinde inferatur ex¬
cecauit mentes infidelium. s ita potius in quib
ds̃. ac deinde sub inferatur seculi huius exeera¬
uit mentes infidelium. hoc est infidelum scłi
ds bonus mentes excec̾et aliquoꝵ. Non enĩ
attendunt uerba saluatoris dicentis. In uidi¬
cium ego in hunc mundum ueni. ut qui
non uident uideant. et qui uident ceci fratt̃.
Ille igitur qui sed̾m apłcam sententiam cuꝰ¬
uult miseretur: & quem uult obdurat. ꝓ¬

Expanded text:
deus hujus saeculi diabolus, non ideo diabolus deus est; deus hujus saeculi diabolus, non ideo diabolus deus est; quia nec daemonia sunt dii, quamvis dii gentium sint daemonia . Potest quippe saeculum in malo intelligi: unde dicit apostolus Petrus, Eripite vos de praesenti saeculo maligno . Sed cum alter pateat intellectus, quid necesse est hic diabolum putare significatum, ac non potius Deum verum, justum et bonum, qui excaecaverit mentes infidelium saeculi hujus: ut non hic distinguatur, in quibus Deus saeculi hujus, ac deinde subinferatur, excaecavit mentes infidelium; sed ita potius, in quibus Deus, ac deinde subinferatur, saeculi hujus excaecavit mentes infidelium, hoc est infidelium saecDeus bonus mentes excaecet aliquorum. Non enim attendunt Salvatoris verba dicentis: In judicium ego in hunc mundum veni, ut qui non vident, videant; et quivident, caeci fiant . Ille igitur qui secundum apostolicam sententiam, cuvult miseretur, et quem vult obdurat, p
Abbreviated transcription (Latin):
unt: s quib aufertur uelamen. quod in lectio-¬
ne ueteris testamenti manet. Qui enim sunt
inueteri testamento impediente uelamine. nec
uetus intelligunt. nec nouum. Qui autem tr̃a¬
seunt ad xp̃m remoto uelamine. ꝑ nouum in tel¬
ligunt et uetus et nouum. Utinam et ceci
isti obpugnatores legis et propħarum sic tnͣ¬
seu̾nt ad xpm. ut non sint in eis in quib ob¬
uelatum est. et ipsum euangłium. In his enĩ
qui ꝑeunt est obuelatum: ait apłs. In quib
deus seculi huius excecauit mentes in fidelium:
ut non fulgeat inluminatio euuangłii glorie
xp̃i. qui ẽ imago dei.Ubi miser iste dm̃ scłi
huius uult intelligi malum: tamquã illi ser¬
uierit. inueteri testamento. Quasi hoc apłs
dixerit ubi necesse eẽt. intelligi dm̃i scli huius.
dm̃ imꝑioꝵ hoc ẽ drabolum. Qm̃ om̃s dii gentiũ
demonia. Et utiq multo maxime pͥnceps de
uenter est nec ideo ds̃ uent̾ ẽ. Ita si potest dici

Expanded text:
unt: sed quibus aufertur velamen, quod in lectiount: sed quibus aufertur velamen, quod in lectione Veteris Testamenti manet. Qui enim sunt in Vetere Testamento, impediente velamine nec Vetus intelligunt, nec Novum: qui autem transeunt ad Christum, remoto velamine per Novum, intelligunt et Vetus et Novum . Utinam et isti caeci oppugnatores Legis et Prophetarum, sic transeant ad Christum, ut non sint in eis in quibus obvelatum est et ipsum Evangelium. In his enim qui pereunt, esse obvelatum ait Apostolus, In quibus Deus saeculi hujus excaecavit mentes infidelium, ut non fulgeat illuminatio Evangelii gloriae Christi, qui est imago Dei . Ubi miser iste Deum saeculi hujus vult intelligi malum: tanquam illi servierit Moyses in Vetere Testamento, quasi hoc Apostolus dixerit. Ubi si necesse esset intelligi Deum saeculi hujus, deum impiorum, hoc est, diabolum; quoniam omnes dii gentium daemonia, et utique multo maxime princeps daventer est ; nec ideo deus venter est. Ita si potest dici
Abbreviated transcription (Latin):
concupscentiam. ꝑ quod mandatum nisi &
ait. Concupiscentiam nesciebam. Nisi lex dic̾et
Non concupisces : Numquid malum ẽ. non con¬
cupiscere : Inmo maximum bonum. Bona gͦ¬
lex que dicit. S ubi non adẽ. iuiuficans spẽ.
bec ipsa lex que bonum dicit occidit. Quia pec¬
cati uirtus cum ꝑ illam operatur. omnem con¬
cupiscentiam in flammando prohibitione.
Quod non extinguttur ꝑ iubentem literam.
timore pene. s per iuuantem spiritum. dilecti¬
one  iusticie. Idõ dicit. Peccatum ut appa¬
reat peccatum. per bonum michi operatum ẽ.
mortem. Non enim ait ꝑ malum s per bonũ.
hic eugilent si possunt. qui legem dei atq eius
ministrum moysem ceco et furioso corde repre¬
hendunt. Idõ quippe est ministratio mortis. ꝙꝑ
peccatum ꝑ bonum operatum ẽ mortem. Ideo
ministratio dampnationis. quia peccatum ꝑ
bonum operatum ẽ dampnationẽ. Non autem
omnes qui xp̃iani appellantur ad xp̃m traise¬

Expanded text:
concupiscentiam. Per quod mandatum, nisi quod concupiscentiam. Per quod mandatum, nisi quod ait, Concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces? Numquid malum est non concupiscere? Imo maxime bonum. Bona e hoc dicit: sed ubi non adest vivificans spiritus, haec ipsa Lex quae bonum dicit, occidit: quia peccati virtus est, cum per illam operatur omnem concupiscentiam, inflammando prohibitione; quod non exstinguitur per jubentem litteram timore poenae, sed per juvantem spiritum dilectione justitiae. Ideo ait, Peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Non enim ait, Per malum; sed, per bonum. Hic evigilent, si possunt, qui Legem Dei atque ejus ministrum Moysen caeco et furioso corde reprehendunt. Ideo quippe est ministratio mortis, quia peccatum per bonum operatum est mortem: ideo est ministratio damnationis, quia peccatum per bonum operatum est damnationem. 29. Non autem omnes qui Christiani appellantur, ad Christum transe
Abbreviated transcription (Latin):
est michi mandatum quod erat inuita. ħ
ẽẽ. in morte. Hoc est occasione accepta pecca¬
tum per mandatum fefellit me. et ꝑ illud
occidit. hoc ẽ lex subintrauit ut habundaret
delictum. Hoc ẽ lex iram operatur. hoc est uir¬
tus peccati lex. Prohibitio enim peccati quod
est lex: auget profecto desiderium peccandi.
Quod non extinguitur: insi contrario desiderio
recte faciendi. ubi fides ꝑ dilectionem operat᷑.
hoc autem non prestat littera iubens: s sp̃e
iuuans. Non lex ergo s gr̃ã. non uetus testam̃¬
tum inseruitutem generans quod ẽ agar.s
nouum in quo ñ sunt filii ancille s libere. qua
libertate xp̃e nos liberauit. Et tamen lex scã
est. et mandatum scm̃. et iustum. et bonum.
Phoc mandatum scm̃ et iustum. et bonum.
in his qui non habent spm xp̃i.operatur
peccatum omnem concupiscentiam. Qualẽ
se fuisse inueteri testamento etiam ipse apłs
ostendens: occasione inquit accepta peccatũ
per mandatum operatum est iome omnem

Expanded text:
est mihi mandatum, quod erat in uitam, hoc esse in mortem. peccatum enim occasione accepta per mandatum fefellit me et per illoccidit; hoc est, Lex subintravit, ut abundaret delictum ; hoc est, Lex iram operatur ; hoc est, Virtus peccati Lex . Prohibitio enim peccati quod est Lex, auget profecto desiderium peccandi: quod non exstinguitur, nisi contrario desiderio recte faciendi, ubi fides per dilectionem operatur . Hoc autem non praestat littera jubens, sed spiritus juvans: non Lex ergo, sed gratia; non Vetus Testamentum in servitutem generans, quod est Agar, sed Novum in quo non sunt ancillae filii, sed liberae, qua libertate Christus nos liberavit . Et tamen Lex sancta est, et mandatum sanctum et justum et bonum. Per hoc mandatum sanctum et justum et bonum, in his qui non habent spiritum Christi operatur peccatum omnem concupiscentiam. Qualem se fuisse in Vetere Testamento etiam ipse Apostolus ostendens, Occasione, inquit, accepta peccatum per mandatum operatum est in me omnem
Abbreviated transcription (Latin):
erat iniita. hoc eẽ. in morte. Peccatum enim
occasione accepta ꝑ mandatum fefellit me et
per illud occidit. Itaq lex quidem sancta. et m̃ã¬
datum sanctum. et iustum. et bonum. Quod gͦ
bonum est michi factum ẽ mors: Absit. Sed ꝑe
catum ut appareat peccatum. per bonum mi
chi operatum ẽ mortem. Cece quid ẽ. ministra¬
tio mortis. erce quid ẽ. littera occidit. Eoce quẽ¬
ad modum lex non est peccatum. et mandatũ
non est in inta. et lex sc̃a. et maudatum sanctũ.
et iustum. et bonum. Et tam̃ quia de ipso bo¬
no inderficitur. in obediens anima ubi dei ñ
adiuuat gratia. ministratio mortis et ministra

Expanded text:
erat ad uitam, hoc esse ad mortem. peccatum enim occasione accepta per mandatum seduxit me et per illud occidit. itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. quod ergo bonum est, mihi mors est? absit. sed, ut peccatum appareat peccatum, hi operatum est mortem . Ecce quid est ministratio mortis; ecce quid est, Littera occidit : ecce quemadmodum Lex non est peccatum; et, mandatum erat in vitam; et, lex sancta, et mandatum sanctum et justum et bonum: et tamen quia de ipso bono interficitur inobediens anima, ubi Dei non adjuvat gratia, ministratio mortis facta
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. doctores. scimus autem inquit quia bona ẽ.
lex. si quis ea letigitime utatur. Hec sententia
et illos refutat. qui lege utuntur male: et illos
qui eam opinant᷑ malam. Porro si bona ẽ qua
dementia negat᷑ deus bonus. qui dedit legem
bonam: Que potest uideri sufficere dampnatio
his hominib. qui legem quam sic apłs laudat.
amlium fabular̃ nomine accusat: Et hoc se ex¬
istimant facere eiusdem epłe testimonio ubi
eam sic apłs laudat. Uolentes ẽẽ. legis non
doctores. s blasphematores. non incelligendo
que loquantur: neq de quib affirmant. S fie¬
uatoris nr̃i annuntiaretur aduentus. Cur fieri
non potuit cum dicat apłs. quia credita sunt
ilł eloquia dei. S ante saluatoris aduentum in¬
quit sp̃c sc̃s ac diuinus non erat super terram.
de quib in epłe exordio dictum ẽ. ad romanos.
quod et supra commemoraui. Paulus seruꝰ
xp̃i ibu uocatus apłs se gregatus in eiuangłio.¬

Expanded text:
esse doctores: Scimus autem, inquit, quia bona Lex esse doctores: Scimus autem, inquit, quia bona Lex est, si quis ea legitime utatur . Haec sententia et illos refutat qui Lege utuntur male, et eos qui illam opinantur malam. Porro si bona est, qua dementia negatur Deus bonus, qui dedit Legem bonam? Quae potest videri sufficere damnatio his hominibus, qui Legem quam sic Apostolus laudat, anilium fabularum nomine accusant? et hoc se existimant facere ejusdem Epistolae testimonio, ubi eam sic Apostolus laudat: volentes esse Legis, non doctores, sed blasphematores, non intelligendo quae loquantur, neque de quibus affirment? vatoris nostri annuntiaretur adventus. Cur fieri non potuit, cum dicat Apostolus, Quia credita sunt illis eloquia Dei ? Sed ante Salvatoris adventum, inquit, Spiritus sanctus ac divinus non erat super terram. de quibus in Epistolae exordio dictum est ad Romanos, quod et supra commemoravi: Paulus servus Christi Jesu, vocatus apostolus, segregatus in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
Non sunt uera que hic apłs loquit᷑. fallit infir¬
mos: quia non possunt capere ueluntatem far¬
uulos uanitatib lactat. et esurientib filiis
diabolicoꝵ. mendatiorum uirus infundit ut
nutriat. Oportentum non solum axp̃ianoꝵ
aurib. uerum etiam afinib xprani orbis ar¬
cendum. Hleccine ad optio. hec gloua. ħ testam̃¬
ta. hec legis constitutio. hoc obsequtũ. he pro¬
bule sunt aniles: Quod iubetur precipue tenere.
qui iubetur deuitare. fabulas aniles. heccine¬
fabule funt aniles: S quid mirum si tanta
impietate. delirat. qui legis uult ẽẽ. destruc¬
tor. si quosdam idem apłs dic̃. uolentes eẽ. legis
non destructores s doctores. non intelligere neq
que loguuntur. neq de quib affirmant. Uer̃
nos illud quod secutus adiunxit. aduersus utros¬
q teneamus. Continuo quippe ne quis existi¬
maret. ideo illos non intelligere que loquunt᷑:
neq dequib affirmant. qm̃ legis male uolt̃

Expanded text:
Non sunt vera quae hic Apostolus loquitur, fallit infirNon sunt vera quae hic Apostolus loquitur, fallit infirmos, quia non possunt capere veritatem; parvulos vanitatibus lactat, et esurientibus filiis diabolicorum mendaciorum virus infundit ut nutriat. O portentum non solum a Christianorum auribus, verum etiam a finibus christiani orbis arcendum! Haeccine adoptio, haec gloria, haec testamenta, haec Legis constitutio, hoc obsequium, hae probulae sunt aniles? Quod jubetur praecipue tenere, qui jubetur devitare fabulas aniles, fabulae sunt aniles? 8. Sed quid mirum si tanta impietate delirat, qui Legis vult esse destructor; si quosdam idem apostolus dicit volentes esse Legis, non destructores, sed doctores, non intelligere neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant? Verum nos illud quod secutus adjunxit, adversus utrosque teneamus. Continuo quippe ne quis existimaret ideo illos non intelligere quae loquuntur, neque de quibus affirmant, quoniam legis malae volunt
Abbreviated transcription (Latin):
roganti domino respondebant. Quamius enun
dominum ipsius dauid non scđ̾m carnem s secũ¬
dum diuinttatem intelligere non ualerentur.
Utrum tamen ẽ. in illis eloquiis et quod crede¬
bant et quod non intelligebant. et defructu
uentris tui ponam suꝑ sedem tuam propter
xp̃m. ex semine dauid. et dixit dominus domi¬
no meo sede adexteram meam. propt̾. xp̃m
dominum etiam ipsius dauid. Ita ne uero fal¬
laciter dicebat apostolus. Ueritatem dico ii xͦ
non mentior contestante michi conscientia
mea. in spũ ipso quia tristicia est michi mag¬
ua. & c̃tiniui dolor cordi meo. Obtabam enim
natis sedm̃ carnem qui sunt israelite. Quoꝵ
est adoptio. et gloria. et testamenta. et legis
constitutͥo. et obsequium et promissiones. Quo¬
sententie. et hoc inxp̃o qui ẽ ipsa ueritas. con¬
testante sibi conscientia sua in spũ sc̃o. Camq
sententiam ꝑ am̃ concludit in fine: et dicit iste.

Expanded text:
roganti Domino respondebant , quamvis eum roganti Domino respondebant , quamvis eum Dominum ipsius David, non secundum carnem, sed secundum divinitatem intelligere non valerent; utrumque tamen est in illis eloquiis, et quod credebant, et quod non intelligebant, et, De fructu ventris tui ponam super sedem tuam , propter Christum ex semine David; et, Dixit Dominus Domino meo, Sede ad dexteram meam , propter Christum, Dominum etiam ipsius David. 7. Itane vero fallaciter dicebat Apostolus: Veritatem dico in Christo, non mentior, contestante mihi conscientia mea in Spiritu sancto, quia tristitia est mihi magna, et continuus dolor cordi meo: optabam enim natis secundum carnem, qui sunt Israelitae, quorum est adoptio, et gloria, et testamenta, et Legis constitutio, et obsequium, et promissiones; quosententiae, et hoc in Christo qui est ipsa veritas, contestante sibi conscientia sua in Spiritu sancto, eamque sententiam per Amen concludit in fine: et dicit iste,
Abbreviated transcription (Latin):
uehementisime decestemur. Qui tanta exeef¬
et precipitatus amentia ut non uideat ipsũ
saltem timotheum eui putat anctoritate apł.¬
ca finisse preceptum. ut tanquam fabulas aniles
ueteres segem ꝓpħasq deuitet. ab eodem apło
non fuisse fallendum. et in illa quinta ꝑfectoꝵ
ꝑsona fuisse deputandum. ut ei non loquacit̃
mendiciter dicens. Memor esto xp̃m iłm resur¬
rexisse amortins. ex semine dauid sedm̃ euangłi¬
um meum. si emm xͦ. ex semine dd̃ fabulis ani¬
lib predicatur. quomodo eas iuibetur iste deuita¬
re quib uibetur memorit̃ credere :ᷤ Si autem .xͦ.
ex semine dauid ueraciter p̃dicatur. ibi ẽ. ra¬
dix in quo oleaster inseritur. nec aniles sunt
fabule nisi p̃ter illas scripturas. deliramenta
udeoꝵ ad eam quam uocant deutero sim ꝑtinen¬
tia. Non illa eloquia dei que credita sunt cir¬
cumsioni. ubi etiam carnales uidei xpm̃ ex se¬
mine dauid uenturum ẽẽ didicerant. sicut inter¬

Expanded text:
vehementissime detestemur, qui tanta exvehementissime detestemur, qui tanta exet praecipitatur amentia, ut non videat ipsum saltem Timotheum, cui putat auctoritate apostolica fuisse praeceptum, ut tanquam fabulas aniles veterem Legem Prophetasque devitet, ab eodem apostolo non fuisse fallendum, et in illa quinta perfectorum persona fuisse deputandum, ut ei non mendaciter loqueretur, dicens: Memor esto Jesum Christum resurrexisse a mortuis ex semine David secundum Evangelium meum . Si enim Christus ex semine David fabulis anilibus praedicatur, quomodo eas jubetur iste devitare, quibus jubetur memoriter credere? Si autem Christus ex semine David veraciter praedicatur; ibi est radix in qua oleaster inseritur, nec aniles sunt fabulae, nisi praeter eas Scripturas deliramenta Judaeorum, ad eam quam vocant deuterosin pertinentia: non illa eloquia Dei quae credita sunt circumcisioni, ubi etiam carnales Judaei Christum ex semine David venturum esse didicerant, sicut inter
Abbreviated transcription (Latin):
tlondum enim poteratis. et sapientiam loqui
inter ꝑfectos. Et animalis homo. non pepereit
que sunt spiritus dei. absit. ut putemus manit̃¬
eum nec ueraciter ista dixisse. Numquid tam̃ iõ
ciedendum ẽ. quernquam sibi credentium fallere
uoluisse : Dedit igitur paruulis. patua ñ filsa:
lactea non nexia. nutritoria. non peremptaria.
Porto autem si uer̃ nonẽ. quod ait filiumn dei se¬
cuindum carnem factum eẽ. ex semine dauid.
si non ẽ uerum. quod naturales rami propt̃
in credulitatem fracti sunt. ut in radice sc̃a isra¬
elitarum ex gentib ueniens fidelis insereretur
oleaster. et fieret paiticeps pinguedinis ole. ll
non surt eloquia dei. S nescio cuiuis ut iste bla¬
sphemat pessummi demonis. de quib dic̃. Prumim
quidem quia credita sunt illis eloquia dei: pro¬
fecto. qui hec paruulis dabat. qui hec tanꝗͣ.
uera predicabat. qui credi nolebat. delebat. imi¬
istum tanquam pestem atq hostem fidei. xͥane

Expanded text:
nondum enim poteratis ; et, Sapientiam loquimur nondum enim poteratis ; et, Sapientiam loquimur inter perfectos; et, Animalis homo non percipit quae sunt Spiritus Dei ? Absit ut putemus eum inaniter nec veraciter ista dixisse. Numquid tamen ideo credendus est quemquam sibi credentium fallere voluisse? Dedit igitur parvulis parva, non falsa; lactea, non noxia; nutritoria, non peremptoria. Porro autem, si non est verum quod ait, Filium Dei secundum carnem factum esse ex semine David; si non est verum quod naturales rami propter incredulitatem fracti sunt, ut in radice sancta Israelitarum ex Gentibus veniens fidelis insereretur oleaster, et fieret particeps pinguedinis oleae; si non sunt eloquia Dei, sed nescio cujus, ut iste blasphemat, pessimi daemonis, de quibus dicit, Primum quidem quia credita sunt illis eloquia Dei : profecto qui haec parvulis dabat, qui haec tanquam vera praedicabat, qui credi volebat, delebat miipsum tanquam pestem atque hostem fidei christianae
Abbreviated transcription (Latin):
quem reprobauerunt edificantes hic factus ẽ.
in capud anguli: Ad omino factum est istud. et
est mirabile in oculis nr̃is. Hec ergo omnia
m̃dacit̾. xp̃c. ex lege ac propħis mendaciter a¬
płi proferebant. sicut iste blasphemat. quia ui¬
delicet infirmi. nundum poterant solidam ca¬
pere ueritatem. Ita ne cecus ignorat. quod ali¬
ud sit nutrire paruulos. aliud decipere crdulos:
Auud alere ut crescant. aliud agere ne uiuant :
calia quippe iste dicit. ac sentit de dõ legis et
propharum. Ac de ipsis omnino litteris et scd̃m
euis sententiam quam de illis ht̃. quando apłi
predicabant credentib legis et piopharum
deun: et confirmabant auctoritatem talium
scripturarum. Non lac potandum uideant᷑.
dedisse paruulis: s uenenum. Quod de illis quis¬
quis credit. desipit. uanescit. insanit. Ergo ne
ait aliquis. frustra dixit apłs. Non potui uob
loqui quasi spiritalib s quasi carnalib. quasi
paritulis in xp̃o. lac uobis potum dedi non esã.

Expanded text:
tes, hic factus est in caput anguli; a Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris ? Haec ergo omnia mendaciter Christus ex Lege ac Prophetis, mendaciter Apostoli proferebant, sicut iste blasphemat, quia videlicet infirmi nondum poterant solidam capere veritatem? Itane caecus ignorat quod aliud sit nutrire parvulos, aliud decipere credulos; aliud alere ut crescant, aliud agere ne vivant? Talia quippe iste dicit ac sentit de Deo Legis et Prophetarum, ac de ipsis omnino Litteris, ut secundum ejus sententiam quam de illis habet, quando Apostoli praedicabant credentibus Legis et Prophetarum Deum, et confirmabant auctoritatem talium Scripturarum, non lac potandum videantur dedisse parvulis, sed venenum. Quod de illis quisquis credit, desipit, vanescit, insanit. 6. Ergone, ait aliquis, frustra dixit Apostolus, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus; sed quasi carnalibus: quasi parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam;
Abbreviated transcription (Latin):
monum quos colebant romani quos demones
putat. ẽẽ. mitiores seruum se ẽẽ. confuixit. ut
fieret tanquam illi ac si eos lucri faceret: Non¬
ne item dicit ad ephesios : Propter quod memores
istis quia uos quando gentes eratis incarne qui
dicimini p̃putium ab ea que dicitur curiuncisio
in carue manu facta. qui eratis illo intempore
sine. rp̃o alienati a societate israel. et ꝑ egriui
testamentoꝵ et ꝓmissionis spem ñ habentes.
et sine deo in hoc mundo. Nunc autem inxͦ¬

Expanded text:
monum quos colebant Romani, quos daemones putat iste mitiores, servum se esse confinxit, ut fieret tanquam illi, ac sic eos lucrifaceret? 5. Nonne item dicit ad Ephesios: Propter quod memores estis, quia vos quando Gentes eratis in carne, qui dicimini praeputium, ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta; qui eratis illo in tempore sine Christo, alienati a soTestamentorum, et promissionis spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo. Per haec
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. ut haberet ds̃ de qua faceret mun¬
dum. Absit enim ut dicatur omp̃e ñ po¬
tuisse facere: nisi unde faceret inueniret.
Ergo et ipsam ds̃ fecit. Nec mala ẽ putan¬
da quia inforiis. s bona ẽ intelligenda
formabilis. id ẽ. formationis capax. qm̃ si
bom aliquid ẽ forma. non nicbil ẽ. bom
ẽẽ. capricem boni. Sicut uox confusa est
clamor sine uerbis. uox uero articulata fit.
cum forinatur in uerba. Est ergo illa for¬
mabilis. ista formata. Illa que formam ca¬
pit. ista que ht̃. Nam quid horum unde
fiat: impromptu⁊ ẽ. Neq eni quisq di¬
xerit de uerbis fieri sonum uocis. s potius
de uoce fieri uerba sonantia. quis ñ intelli
fecisse materiam. Et interuallo aliquo in¬
terposito temporis. formasse quod informe
pͥus fecerat. S sicut aloquente uerba so¬
nantia ubi ñ pͥus uox in formis post ac¬
cipit formam. s formata piofertur: ita in¬
telligendum est. deus de materia quidẽ

Expanded text:
eam fecit, ut haberet Deus de qua faceret muneam fecit, ut haberet Deus de qua faceret mundum. Absit enim ut dicatur omnipotens non potuisse facere, nisi unde faceret, inveniret. Ergo et ipsam Deus fecit. Nec mala est putanda, quia informis: sed bona est intelligenda, quia formabilis, id est, formationis capax. Quoniam si boni aliquid est forma, nonnihil est boni esse capacem boni. Sicut vox confusa est clamor sine verbis, vox vero articulata fit cum formatur in verba: est ergo illa formabilis, ista formata; illa quae formam capit, ista quae habet: nam quid horum unde fiat, in promptu est. Neque enim quisquam dixerit de verbis fieri sonum vocis: sed potius de voce fieri verba sonantia quis non intelligformem prius fecisse materiam, et intervallo aliquo interposito temporis formasse quod informe prius fecerat: sed sicut a loquente fiunt verba sonantia, ubi non prius vox informis post accipit formam, sed formata profertur; ita intelligendus est Deus de materie quidem
Abbreviated transcription (Latin):
ram. Terra autem erat inuisibilis. et in¬
composita. et tenebre erant suꝑ abyssum.
Ex illo ergo tenebre. ẽẽ ceperunt. ex quo con¬
fusa moles celi. ẽẽ. cepit ac terre. ante quã
facta lux. eẽt. qua in luminaretur quod si¬
ne luce fuerat tenebrosum. Quid autem
inconueniens si mundane materie fuerãt
tenebrosa pͥmordia. ut accedente luce meliꝰ
quod factum ẽ redderetur. et tamquam
ꝑficientis hominis quod postea futurum
erat. hoc modo significaretur affectio: Qũa¬
quam qui munere dĩ potuerit ꝑspicatiꝰ
ista rimari inueniat. fortasse increatura que
ita facta narratur. sine interuallis tempo¬
ralium morarum distinetũ mirabilit̾ ordi¬
ne uerum. Neq enim matertes omnino ni¬
chil ẽ: de qua in libro sapientie legitur.
Qui fecisti mundum de materia informi.
Non ergo quia informis dicta ẽ: omnino
nichil ẽ. Nec deo fuit uel ipsa coeterna:
tamquam a nullo facta. Nec eam alius

Expanded text:
ram: terra autem erat invisibilis et inram: terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum. Ex illo ergo tenebrae esse coeperunt, ex quo confusa moles coeli esse coepit ac terrae, antequam facta esset lux, qua illuminaretur quod sine luce fuerat tenebrosum. Quid autem inconveniens, si mundanae materiae fuerant tenebrosa primordia, ut accedente luce melius quod factum est redderetur; et tanquam proficientis hominis, quod postea futurum erat, hoc modo significaretur affectio? Quanquam qui munere Dei potuerit perspicacius ista rimari, inveniet fortasse in creatura, quae ita facta narratur sine intervallis temporalium morarum, distinctum mirabiliter ordinem rerum. Neque enim materies omnino nihil est, de qua in libro Sapientiae legitur, Qui fecisti mundum de materia informi . Non ergo quia informis dicta est, omnino nihil est: nec Deo fuit vel ipsa coaeterna, tanquam a nullo facta: nec alius
Abbreviated transcription (Latin):
ud est lux quod ẽ. d̾s. aliud lux quam fe¬
cit ds̃. Incomparabilit̃ autem melior lux
ipse qui fecit. nullomodo indigeret ea
luce quam fecit. Et unde iste. calumpni¬
atur. cur ñ ista bona tam olim quam
olim ẽ. ipse qui fecerit ds̃: hinc potius
intelligendum ẽ. quod ñ ea fecerit earũ
indigus sine quib ẽẽ. in sua ꝑfecta bea¬
titudine potuit sine initio sempiternus.
Ideo quippe istoꝵ faciendorum causa se¬
la dei bonitas fuit. quia necessitas eius
nulla non fuit. Quiequid itaq iste con¬
uitiatur deo quod uelut tunc pͥmum
lucem uiderit qui fuiss lucis ignarus.
quam sit in sulsum et uanum. uderet
silucis ipse intus aliquid haberet. Quin
etiam stulticie scribentis assignat. quod
tenebras dixerit sine initio semꝑ fuis¬
se. Lucem uero initium sumpsisse de te¬
nebris. quasi legerit in eo libro. cui calũp¬
niatur tenebras sempiternas: cum scrip¬
tum sit. In principio fecit ds̃ celum et ter¬

Expanded text:
ud est lux quod est Deus, aliud lux quam feud est lux quod est Deus, aliud lux quam fecit Deus. Incomparabiliter autem melior lux ipse qui fecit, nullo modo indigens ea luce quam fecit. Et unde iste calumniatur, cur non ista bona tam olim, quam olim est ipse, fecerit Deus; hinc potius intelligendum est, quod non ea fecerit eorum indigus, sine quibus esse in sua perfecta beatitudine potuit sine initio sempiternus. Ideo quippe istorum faciendorum causa sola Dei bonitas fuit, quia necessitas ejus ulla non fuit. Quidquid itaque iste conviciatur Deo, quod velut tunc primum lucem viderit qui fuisset lucis ignarus, quam sit insulsum et vanum videret, si lucis ipse intus aliquid haberet. CAPUT VIII. 11. Quin etiam stultitiae scribentis assignat, quod tenebras dixerit sine initio semper fuisse, lucem vero initium sumpsisse de tenebris: quasi legerit in eo libro, cui calumniatur, tenebras sempiternas; cum scriptum sit, In principio fecit Deus coelum et ter
Abbreviated transcription (Latin):
atq in ꝓuisum sibi ẽẽ. significat quod mi¬
ratur. S iħc qui omnnia p̃sciebat. quod
mirandum aliis commendabat. mirando
laudabat: Quid autem uidit ds̃ a se factũ
quod ñ in luce quod ipse ẽ prius uidit. eẽ.
faciendum: Et quit tam necessario sca scͥp¬
tura tociens repeteret. quam quod uidit
ds̃ bona ẽẽ. que fecit. ut hinc in forma¬
retur pre pietas fidelium. non pro huma¬
no sensu. qui sepe etiam bonis reb ofen¬
ditur. quarum causas aq̃ ordinem nescit
de treatura uisibili atq inuisibili uidica¬
re. s laudanti deo credere et discere. Tanto
enim quisq facilius aliquid proficiendo
cognoscit. quanto religiosius antequam
cognosceret deo credidit. Uidit ergo ds̃ lu¬
cem quam fecit quia bona ẽ. qm̃ quod
faciendum placebat ut faceret. factum
placuit ut maneret. quantum cinq rei
existendi siue manendi. a tanto fabrica¬
tore fuerat constituenda mensura. S ali¬

Expanded text:
atque improvisum sibi esse significat quod miatque improvisum sibi esse significat quod miratur. Sed Jesus qui omnia praesciebat, quod mirandum aliis commendabat, mirando laudabat. Quid autem Deus vidit a se factum, quod non in luce, quod ipse est, prius vidit esse faciendum? Et quid tam necessario sancta Scriptura toties repeteret, quam quod vidit Deus bona esse quae fecit; ut hinc informaretur pietas fidelium, non pro humano sensu, qui saepe etiam bonis rebus offenditur, quarum causas atque ordinem nescit, de creatura visibili atque invisibili judicare, sed laudanti Deo credere et discere? Tanto enim quisque facilius aliquid proficiendo cognoscit, quanto religiosius, antequam cognosceret, Deo credidit. Vidit ergo Deus lucem quam fecit, quia bona est, quoniam quod faciendum placebat ut fieret, factum placuit ut maneret, quantum cuique rei existendi sive manendi a tanto fabricatore fuerat constituenda mensura. Sed ali
Abbreviated transcription (Latin):
ticie quod opera sua placent diuine sapi¬
entie: Quid ẽ enim alud uidit lucem qr
nam opus eius displiceret ei. et non puta¬
ret quia bonum ẽ. s uideret quia malũ ẽ.
uidete quid dixerit. Ad eo antea nesciuit
in quid lux. quid eẽt. ut modo eam pͥmũ
udens optimam udicaret: Ergo et dñs
ibc quando auditis uerbis centurionis
miratus ẽ: et dixit discipłis suis. Amen
dico uob̾: ñ inuem tantam fidem in isrł.
Hesciuit antea fides illa quid eẽt. unde tẽ¬
uidens eam pͥmum optimam uidicaret:
aut uero alius eam in corde centurionis
oꝑabatur. quam ipse qui mirabatur. Et
ꝓfecto amplius ẽ unde possint blasphema¬
re in sipientes et infideles quod miratus ẽ.
iħc quandoc̃q hominis fidem quam quod
indit ds̃ lucem quia bona ẽ. Potest entm
quisq etiam solita uidere quia bona suit
hoc ẽ sibi ea placita comprobare. Quisquis
autem miratur profecto sedm̃ consuetudi¬
nem qua homines loquuntur. in opinatũ

Expanded text:
titiae, quod opera sua placent divinae sapititiae, quod opera sua placent divinae sapientiae? Quid est enim aliud, Vidit lucem quinam opus ejus displiceret ei, et non putaret quia bonum est, sed videret quia malum est, videte quid dixerit: Adeo antea nescivit, inquit, lux quid esset, ut modo eam primum videns optimam judicaret. Ergo et Dominus Jesus quando auditis verbis Centurionis miratus est, et dixit discipulis suis, Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel , nescivit antea fides illa quid esset, ut tunc eam primum videns optimam judicaret. An vero alius eam in corde Centurionis operabatur, quam ipse qui mirabatur? Et profecto amplius est unde possint blasphemare insipientes et infideles, quod miratus est Jesus quantamcumque hominis fidem, quam quod vidit Deus lucem quia bona est. Potest enim quisque etiam solita videre quia bona sunt, hoc est, sibi ea placita comprobare: quisquis autem miratur, profecto secundum consuetudinem qua homines loquuntur, inopinatum
Abbreviated transcription (Latin):
guntur officiis. et concordissima differentia.
in unitatem sue pacis mirabili ordinatioẽ
consentiunt. in quantum anima eis natu¬
rali excellentia p̃stat atq imperat. in quan¬
tum sensus carnis quinq ꝑtitos implet
ac uegetat dissimili potentia. sociali comie¬
nientia. in quantum etiam mente atq ra¬
tione quod bestialis anima ñ ualet potest
saꝑe. atq intelligere. Uidit d̃s quia boni
sunt: et ideo ereauit. Non enim tantum
creatos postea uidit: s et creandos ante p̃ui¬
dit. Et ꝙ ꝑuersa uoluntate. et ceco errore
maligni funt: ñ ĩo uidit. quod ñ essent
creandi Puidit enim ubi sunt ordinandi.
et sic eos ex eadem massa pͥme p̃uaricati¬
onis merito dampnata fecit uasa ire suisq
infinem in hac malignitate ꝑdurant. ut ꝓ
nitatis. diligentia archana ueritatis in¬
quirant. Magna quippe opera domini ex¬
quisita in omnes tioluntates eius. Quid au¬
tem mirum ẽ quia displicet humane stul¬

Expanded text:
guuntur officiis, et concordissima differentia guuntur officiis, et concordissima differentia in unitatem suae pacis mirabili ordinatione consentiunt, in quantum anima eis naturali excellentia praestat atque imperat, in quantum sensus carnis quinque partitos implet ac vegetat, dissimili potentia, sociali convenientia, in quantum etiam mente atque ratione, quod bestialis anima non valet, potest sapere atque intelligere, vidit Deus quia boni sunt; et ideo creavit. Non enim tantum creatos postea vidit; sed et creandos ante praevidit: et quod perversa voluntate et caeco errore maligni sunt, non ideo vidit quod non essent creandi; praevidit enim ubi sint ordinandi: et sic eos ex eadem massa primae praevaricationis merito damnata fecit vasa irae, si usque in finem in hac malignitate perdurant, ut nitatis diligentius arcana veritatis inquirant. Magna quippe opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus . Quid autem mirum est quia displicet humanae stul
Abbreviated transcription (Latin):
uersitate nature ẽ. aliquod infimum boñ
in ordinib tempoꝵ. quod ñ ꝑ mansione rerũ
sic̃ ñ nulla sublima spiritalia. s pro decore
sui generis imo atq terreno exortu. occa¬
suq sit pulchrum: Que c̃ita sint. non ca¬
lumpnientur dicenti scripture. Clidit ds̃
lucem. quia bona ẽ. Non solum lucem enĩ quã
uocauit diem. et firmamentum quod uo¬
catum ẽ. celum. et solem. et lunam. et cet̾a
sidera. uerum etiam ligna. et herbas. et in
aquis. ac terris. quec̃q mortalia et creauit
ds̃ summe bonus. et uidit quia bona sunt
ingenere atq ordine suo. Nec timuit qui
sp̃u dei reuelante. seripsit hunc librum fittos
impios. reprehensores. uanilocus. et men¬
tis seductores. pͥmitus sue. de inde alioꝵ. qͦs
delectat blasphema loquacitas. quia et ipsos
in quantum homines sunt. in quantum
corpore atq anima rationali constant. in
quantum menbra corporis eoꝵ suis distin¬

Expanded text:
iversitate naturae est aliquod infimum bonum iversitate naturae est aliquod infimum bonum in ordinibus temporum, quod non permansione rerum, sicut nonnulla sublimia spiritualia, sed pro decore sui generis, imo atque terreno exortu occasuque sit pulchrum? 9. Quae cum ita sint, non calumnietur dicenti Scripturae, Vidit Deus lucem quia bona est . Non solum enim lucem quam vocavit diem, et firmamentum quod vocavit coelum, et solem et lunam et caetera sidera; verum etiam ligna et herbas, et in aquis ac terris quaecumque mortalia, et creavit Deus summe bonus, et vidit quia bona sunt in genere atque ordine suo. Nec timuit qui Spiritu Dei revelante scripsit hunc librum, futuros impios reprehensores, vaniloquos, et mentis seductores, primitus suae, deinde aliorum, quos delectat blasphema loquacitas: quia et ipsos in quantum homines sunt, in quantum corpore atque anima rationali constant, in quantum membra corporis eorum suis distin
Abbreviated transcription (Latin):
mutabile bonim ꝗ ẽ. ds̃. Porro bona muta¬
bilia propterea bona sunt. qm̃ a summo bo
lia quamius exalia parte penalia sint es
quib sola mortalitas non potest ꝑfecte be¬
atitudinis implere mensuram. habent tam̃
proprium decoris locum inpulchritudine
temporum. s maior quam humanus ẽ sen¬
sus. quo talis pulchritudo sentitur. fides tam̃
illa. que deo suo dicit omnia inmensura. et
mimero et pondere constitiusti. quamius a¬
more uuendi conditionẽ mortis exhorreat
creatorem tam̃ omnium bonoꝵ etiam de bo¬
nis mortalib laudat. Nam iste ipse qui
reprehendit. nec dm̃. ẽẽ. credit terrena oꝑa
uidet. ẽẽ. mortalia. eundẽ sermonẽ suum
qui usq ad eo illi placuit. ut eum litteris
memorieq mandaret. nisi uocib implere
tionis qua uult ꝑsuadere quicquid oritur
et moritur. bonum ẽẽ. ñ posse: nisi orien¬
tib ⁊ morientib sillabis ñ potuit explica¬
re. Quid ergo mirum. si intam magna um¬

Expanded text:
mutabile bonum, quod est Deus. Porro bona mutamutabile bonum, quod est Deus. Porro bona mutabilia propterea bona sunt, quoniam a summo bonlia, quamvis ex aliqua parte poenalia sint eis quibus sola immortalitas potest perfectae beatitudinis implere mensuram; habent tamen proprium decoris locum in pulchritudine temporum: sed major quam humanus est sensus, quo talis pulchritudo sentitur. Fides tamen illa quae Deo suo dicit, Omnia in mensura, et numero, et pondere constituisti , quamvis amore vivendi conditionem mortis exhorreat, Creatorem tamen omnium bonorum etiam de bonis mortalibus laudat. Nam iste ipse qui reprehendit, nec Deum esse credit, cujus terrena opera videt esse mortalia, eumdem sermonem suum, qui usque adeo illi placuit, ut eum litteris memoriaeque mandaret, nisi vocibus ad sua tionis, qua vult persuadere, quidquid oritur et moritur bonum esse non posse, nisi orientibus et morientibus syllabis non potuit explicare. Quid ergo mirum si in tam magna un
Abbreviated transcription (Latin):
contra naturam ẽ. quia nature nocet: nec
noceret nisi bomim eus minueret. Non ẽ
ergo malum nisi pͥuatio boni ac ꝑ hoc nus¬
quam ẽ nisi in re aliqua bona et si non sũ¬
me bona. Qm̃ summe bona incorruptibi¬
lis et immutabilis ꝑseuerat. ut ds̃ ẽ. ñ tam̃
tnsi in bona. qm̃ ñ nocet nisi minuendo ꝙ
bonum ẽ. Ac ꝑ hoc bona sine malis ẽẽ. pos¬
sunt sic̃ ipse ds̃. te queq suꝑiora celestia.
mala uero sine bonis ñ possunt ẽẽ. Si enĩ
nichil nocent: mala ñ sunt. Si autem no¬
cent: bonum minuunt. Et si amplius nocert
habent adhuc bonum ꝙ minuant. Et si to¬
tum consumunt: nichil nature remanebit
cui noceatur. Ac ꝑ hoc nec malum erit aquo
noceatur. quando natura defuerit. cuius bo¬
aliqua natura. hoc ẽ sub̾a prorsus ad n¬
chilum redigatur. disputatio subtilissima.
est. s fides ueracissima dõ cantat. alutabis
ea et mutabuntur: tu autemꝰ ͤ ipse es. Nec fe¬
cit igitur nec regit mutabilia bona. Nisi im¬

Expanded text:
contra naturam est, quia naturae nocet: nec noceret, nisi bonum ejus minueret. Non est ergo malum nisi privatio boni. Ac per hoc nusquam est nisi in re aliqua bona: et si non summe bona, quoniam summe bona incorruptibilis et immutabilis perseverat, ut Deus est; non tamen nisi in bona, quoniam non nocet nisi minuendo quod bonum est. Ac per hoc bona sine malis esse possunt, sicut ipse Deus, et quaeque superiora coelestia: mala vero sine bonis esse non possunt. Si enim nihil nocent, mala non sunt: si autem nocent, bonum minuunt: et si amplius nocent, habent adhuc bonum quod minuant: et si totum consumunt, nihil naturae remanebit cui noceatur; ac per hoc nec malum erit a quo noceatur, quando natura defuerit, cujus boaliqua natura, hoc est, substantia prorsus ad nihilum redigatur, disputatio subtilissima est. Sed fides veracissima Deo cantat: Mutabis ea, et mutabuntur; tu autem idem ipse es . Nec fecit igitur, nec regit mutabilia bona, nisi im