comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cũq intrepidi ostiũ erupissent. cubiculi.
extimplo cedentib adu̾sariis. martyrio di
uinis conspectib sunt ĩmolati. Inde pater
egregiꝰ & pontifex constantissimꝰ pauim̃to
soli in modũ crucis ꝓsternit᷑. & misericordẽ
ualet ꝓdere lingua: S sine dubio talia pe¬
tut: qualia statĩ impet̾re ꝓmeruit. Ingressi
runt om̃s in ore gladii. quoscũq repperert̃
ibi. D eniq unus ex crudelissimo agmuine
inflãmatus ĩ manissimi furoris rabie. tectũ
desuꝑ subiit. & beatũ pontificẽ terrȩ ꝓstra¬
tũ inspexit. Moxq diabolico sp̃u exagitatꝰ.
ꝑcussit telo. uicturũ in scła xp̃o. Sic p̃cio¬
licit̾ intrauit. Iacuit quippe beati uiri cor-¬
pus exanime ꝑfusũ sanguinis sui ynbre.
sortiũ suꝑnoꝵ ciuuũ collocata. Ubi fruit᷑¬

Expanded text:
Cumque intrepidi hostio erupissent cubiculi, Cumque intrepidi hostio erupissent cubiculi, extemplo, cedentibus adversariis, martyrio digni divinis conspectibus sunt immolati. Inde pater egregius et pontifex constantissimus pavimento soli in modum crucis prosternitur et misericordem valet prodere lingua? Sed sine dubio talia petiit, qualia statim impetrare promeruit. Ingressi runt omnes in ore gladii, quoscumque reppererunt ibi. Denique unus ex crudelissimo agmine, inflammatus immanissimi furoris rabie, tectum de super subiit et beatum pontificem terrae prostratum inspexit, moxque diabolico spiritu exagitatus, percussit telo victurum in saecula Christo. Sic pretioliciter intravit. Iacuit quippe beati viri corpus exanime, perfusum sanguinis sui imbre, sortia su
Abbreviated transcription (Latin):
duo nepotes ipsiꝰ. uidelicet petrus atq audo¬
lecus fortit̾ eis resistebant: qui domũ intra¬
re uolebant. Quib ira frem̃tib & uirilit̾
agentib. uir inquit serenissimꝰ. Si me fi
lii hactenꝰ dilexistis: nc̃ consilii mei obȩdi¬
te p̃ceptis. Urã iħu peccata confitemini:
& orate ꝓ inuicẽ ut saluemini. Sic pastor
sc̃s dixit: contͣ sic audolecꝰ respondit. Ignẽ
hȩc incendat᷑: & nos parit̾ exuram᷑. Ad hȩc
uenerabilis pontifex dixit. Nolite timere
filii flãmas incendii: certe potens ẽ d̃s a pe
sempit̾na induet confusio: suꝑ nos ut cre-¬
do di efflorebit scĩficatio. Attam̃ uosqui rei
fiustis in crimine. sententiã ultionis mͦ re¬
cipite. ne uos infernalis cruciet gehenna:
s expiatos ꝑhennis excipiat uita. Ita om̃s
informans. & sacerdotali potestate corrobo¬
rans. a penetralib iussit nepotes egredi. quo
mererent᷑ fieri holocaustũ regis ȩterni.

Expanded text:
duo nepotes ipsius, Petrus videlicet atque Audoduo nepotes ipsius, Petrus videlicet atque Audolecus, fortiter eis resistebant, qui domum intrare volebant; quibus ira frementibus et viriliter agentibus vir inquit serenissimus: 'Si me, filii, hactenus veraciter dilexistis, nunc consilii mei oboedite praeceptis: vestra Iesu peccata confitemini et orate pro invicem, ut salvemini. Sic pastor sanctus dixit. Contra sic Audolecus respondit: 'Ignemhaec incendatur et nos pariter exuramur'. Ad haec vir venerabilis dixit: 'Nolite timere, filii, flammas incendii; certe potens est dextera sempiterna induet confusio; super nos, ut credo, Dei efflorebit sanctificatio. Attamen vos, qui rei fuistis in crimine, sen tentiam ultionis modo recipite, ne vos infernalis cruciet gehenna, sed expiatos perennis excipiat vita'. Ita omnes informans et sacerdotali potestate corroborans, a penitralibus iussit nepotes egredi, quo mererentur fieri holocaustum regis aeterni.
Abbreviated transcription (Latin):
uillã ꝑuenisset suꝑius nominatã. cepit mi¬
nister malitiȩ arma concrepare. socios ꝓuo¬
care. & scm d̾i sacerdotẽ hac illacq bacando
ꝑquirere. Hinc satellites uesani lictoris ius¬
sis obsecundantes. esfractis forib disruptis
q sepib. sicut int̾ oues lupi curtẽ atrociter
sunt ingressi. Continuo lantb̃tus di agonire¬
ta fortissimꝰ. armoꝵ congressione exꝑgefactus.
a lecto surrexit. ensẽ manu corripuit. & con¬
tra hostes dimicare delib̾auit. Nec mora ex¬
titit. sententiã prioris animi mutauit : gla¬
diũ in terra ꝓiciens. & hȩc corde dicens. Eri¬
pe me de inunicis meis ds̃ m̃s. & ab insur-¬
gentib in me libera me: qm̃ neq iniquitas
tiũ quesiert̃ animã meã: quã dep̾cor ut sus¬
cipias in pace. qui es miserator & misericoes
dñe. Hȩc itaq cũ lacrimis beato lantb̃to im¬
plorante: impii apparitores ꝓcacit̾ freme¬

Expanded text:
villam pervenisset superius nominatam, coepit mivillam pervenisset superius nominatam, coepit minister maliciae arma concrepare, socios provocare et sanctum Dei sacerdotem hac illacque bachando perquirere. Hinc satellites, vesani lictoris iussis obsecundantes, effractis foribus disruptis que sepibus, sicut inter oves lupi, cortem atrociter sunt ingressi. Continuo Lantbertus Dei agonitheta fortissimus, armorum congressione expergefactus, a lecto surrexit, ensem manu corripuit et contra hostes dimicare deliberavit. Nec mora extitit, sententiam prioris animi mutavit, gladium in terram proiciens et haec corde dicens: 'Eripe me de inimicis meis, Deus meus, et ab insurgentibus in me libera me, quoniam neque iniquitas tium quaerunt animam meam, quam, deprecor, ut suscipias in pace, qui es miserator et misericors, Domine. Haec itaque cum lacrimis beato Lantberto implorante, impii apparitores procaciter freme
Abbreviated transcription (Latin):
ultimũ ꝓprio cruore. Nondũ uͦ obdormie¬
rat. s feliciꝰ quiescere expectabat. cũ unus e
famulis domo foras exiit. & hostilẽ cuneũ
eminꝰ uenire conspexit. At ipse concitꝰ in¬
tro rediit: & qͥd uiderit suis comitib nuntia¬
re nec distulit. Tc̃ illi in stuporẽ formidinis
subito uersi: domnũ pontificẽ ñ fuert̃ ex¬
citare ausi. Prestolati sunt diu silentes: do¬
nec appropinqͣrent adu̾sarii uenientes.S
celsitudo. Edicã scriptis. clamabo uocib altis.
Cotus ab integro secloꝵ noscat ut ordo. Lu¬
dert̃ plane signũ mirabile. instar crucis dñi¬
cȩ supra domũ pontificis rutilare: qd̃ pre
splendore claritatis. nec uisu erat facilis.
liquido daret᷑ intelligi. illũ ueracit̾ redẽptũ
sanguine xp̃i: atq crucifixũ desideriis mun¬
di. Cũ autẽ dodo ferocissimꝰ. armis nequitiȩ
accinctus. iunctis sibi nefandis cõplicib. ad

Expanded text:
ultimum proprio cruore. Nondum vero obdormieultimum proprio cruore. Nondum vero obdormierat, sed felicius quiescere expectabat, cum unus ex famulis domo foras exiit et hostilem cuneum eminus venire conspexit. At ipse concitus intro rediit, et quid viderit, suis comitibus nuntiare nec distulit. Tunc omnes illi in stuporem formidinis subito versi, domnum pontificem non fuerunt excitare ausi. Praestolati sunt diu silentes, donec appropinquarent adversarii venientes. Sed celsitudo. Edicam scriptis, clamabo vocibus altis, Totus ab integro saeclorum noscat ut ordo. Viderunt plane signum mirabile instar crucis dominicae supra domum pontificis rutilare, quod prae splendore claritatis nec visu erat facile liquido daretur intelligi, illum veraciter redemptum sanguine Christi atque crucifixum desideriis mundi. Cum autem Dodo ferocissimus, armis nequitiae accinctus, iunctis sibi nefandis complicibus, ad
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ ꝑsoluens. ad lucis crepusculũ usq ꝓ¬
telauit: totãq spẽ suã dño cõmisit. Igne¬
us astrigeras iã sol migrabat ad arces. crini¬
b & roseis tenebras aurora fugabat: cum
pat̾ memorabilis domũ repetiit. discipłos
a sõno excitauit. & ut matutinales ymnos
canerent secũ. eisd̾e imꝑauit. Quib stre¬
nue & uelut decebat religiose cõpletis. ipse
domnꝰ ieiniis & orationib nimiũ erat fa-¬
tigatꝰ. Qua de re famulis suggerentib ad
lectũ regredi ẽ cõpulsus: quatinꝰ lassitudinẽ
uexati corporis quantisꝑ alleuiaret sopore.
S frustra ibi querebat leuam̃: ubi nulłã
uolebat habere mollitiẽ. Corpꝰ etenĩ suũ
qd̾ ꝑ diẽ sine remissione macerabat: ꝑ no-¬
ctẽ sine int̾missione affligebat. Mundatus
nẽpe dudũ sacro baptismate. sublimatꝰ de-¬
mũ sacerdotali consecratione. paracliti sp̃c¬
scĩ purgabat᷑ illustratione: candidandus ad

Expanded text:
liter persolvens, ad lucis crepusculum usque pliter persolvens, ad lucis crepusculum usque protelavit totamque spem suam Domino commisit. Igneus astrigeras iam sol migrabat ad arces, Crinibus et roseis tenebras aurora fugabat, cum pater memorabilis domum repetiit, discipulos a somno excitavit, et ut matutinales hymnos secum canerent, eisdem imperavit. Quibus strenue et, velut decebat, religiose completis, ipse domnus ieiuniis et orationibus nimium erat fatigatus. Qua de re, famulis suggerentibus, ad lectum regrediest compulsus, quatinus lassitudinem vexati corporis quantisper quiete alleviaret soporis. Sed frustra ibi quaerebat levamen, ubi nullam volebat habere mollitiem. Corpus etenim suum, quod per diem sine remissione macerabat, per noctem sine intermissione affligebat. Mundatus nempe dudum sacro baptismate, sublimatus demum sacerdotali consecratione, paraclyti spiritus purgabatur illustratione, candidandus ad
Abbreviated transcription (Latin):
ignorante cõmuni consilio delib̾ant. Nam
nere famosissimos. armis conspicuos. ab in¬
choato oꝑe nequaꝗͣ piguit animũ reuoca¬
re. Quid plura: Illos bello oppetiert̃: utros¬
q mortis piaculo indidert̃. Quib ita int̾¬
emptis. & inferni baratrũ dimersis: dodo in¬
felix eoꝵ qui multati fuerant ꝓximꝰ affinis.
hereditatẽ infandi suscepit criminis. Perse¬
cutionis quippe successionẽ ad satiandã sui
furoris ĩmanitatẽ: ñ tam̃ ad suȩ utilitatis
recepit incolumitatẽ. Hic nãq suꝑbia tu¬
midis consiliis habitꝰ. armis frigidus: lȩcũ be¬
atissimi antistitis lantb̃̾ti ob consanguineoꝵ
necẽ corde cȩpit meditari. & ipsiꝰ oꝑe insidia¬
ri. Unde sibi socios copulans audacter ini¬
quos: & ad p̃liandũ fortissimos. leodiũ adie¬
rat. quo celebs his dieb manebat. Eadẽ
soporatis sodalib. ad orationẽ ꝑrexit solita¬
riꝰ. Quã diutissime ꝓducens. & infatigabi¬

Expanded text:
ignorante, communi consilio deliberant. Nam ignorante, communi consilio deliberant. Nam nere famosissimos, armis conspicuos ab inchoato opere nequaquam piguit animum revocare. Quid plura? Illos bello obpetierunt, utrosque mortis piaculo indiderunt. Quibus ita iuteremptis et in inferni baratrum demersis, Dodo infelix, eorum qui multati fuerant proximus affinis, hereditatem infandi suscepit criminis, persecutionis quippe successionem ad saciandam sui furoris immanitatem, non tamen ad suae utilitatis recepit incolumitatem, Hic namque superbia tumidus, consiliis-habitus et armis frigidus, loetum beati antestitis Lantberti ob consanguineorum necem corde coepit meditari et ipsi opere insidiari, Unde sibi socios copulans audacter iniquos et ad proeliandum fortissimos, Leodium a dierat, quo caelebs his diebus forte manebat. Eadem soporatis sodalibus, ad orationem perrexit solitarius. Quam diutissime producens et infatigabi
Abbreviated transcription (Latin):
si sunt ad fidẽ catholicã. quotquot erant
p̃ordinati ad uitã ȩternã. Cc̃ egregiꝰ doctor
& facundissimꝰ p̃dicator idola deiecit. po¬
płm baptismate sanxit: eccũas construxit.
ret pastor herilis. dimicans bella uictoriosissi¬
mi regis: ut p̾liator inuictus & fortis trium¬
phalẽ palmã martyris meriti cõpos. in hoc
modo contulit illi. Duo siquidẽ fr̃s nequis¬
simi. uidelicet gallus ac rioldus uocati. ad¬
u̾sus famulos beati insurrexert̃ lantb̃ti. affli¬
gentes illos dira calamitate & multiplici.
Quos cũ antistes patientissimꝰ humillimis.
ut resipiscerent exoraret p̃cib. & sepissimis
argueret increpationib: tanto ꝑtinaciꝰ gre¬
gẽ ȩccł̃iȩ dilaniabant. quanto patientius
ut oues dñi eoꝵ seuitiã ꝑferebant. Q uo¬
circa pontificis clientes & cognati. qui erant
ꝓsapia nobilissimi. & reb ditissimi. ⁊elo
doloris accendunt᷑. asflictione subiectoꝵ in¬
stigant᷑. & ut maleficos ꝑsequi debeant. eo

Expanded text:
fidem catholicam, quotquot erant praeordinati ad vitam aeternam. Tunc egregius doctor et facundissimus praedicator idola dejecit, populum baptismate sanxit, ecclesias construxit, aret curis dum pastor herilis, dimicans bella victoriosissimi Regis, ut praeliator invictus et fortis, triumphalem palmam martyrii merito compos in hoc modo contulit illi. Duo siquidem fratres nequiss videlicet ac Rioldus vocati, adversus beati famulos insurrexerunt Lantberti, affligentes illos dira calamitate et multiplici. Quos cum antestis patientissimus humillimis, ut resipiscerent, exoraret precibus et sepissimis argueret increpationibus, tanto pertinatius gregem ecclesiae dilaniabant, quanto patientius, ut oves Domini, eorum sevitiam perferebant. Quocirca pontificis clientes et cognati, qui erant prosapia nobilissimi et rebus ditissimi, zelo doloris accenduntur, afflictione subiectorum instigantur, et ut maleficos persequi debeant, eo
Abbreviated transcription (Latin):
sterio. destructoq mortis imꝑio. uiuens sur¬
rexit die tercio. reddens nobis pͥuilegiũ na-¬
turȩ. qd̾ in pͥmo ꝑdidimꝰ parente. Sicq
quadraginta dieb suis discipłis manifestatꝰ.
cisdẽ ad ultimũ recũbentib apparuit. & in
uniuersũ mundũ ire mandauit. ut remis¬
sionẽ peccatoꝵ p̃dicarent. & qd̃ didicerant
cunctis gentib annuntiarent: ac demũ il¬
lis cernentib cȩlos rediit. & uictor mortis
mate referti. in cunctis finib orbis sunt dis¬
ꝑsi: & hanc fidẽ annuntiauert̃ om̃ib.
quã nos indubitant̾ credimꝰ: & uobis in
eiꝰ noĩe & ꝓ eiꝰ amore constant̾ p̾dicamus.
Hȩc & his similia beatissimo lantb̃to ꝓse

Expanded text:
sterio, destructoque mortis imperio, vivens die sursterio, destructoque mortis imperio, vivens die surrexit tertio, reddens nobis privilegium naturae, quod in primo perdidimus parente. Sicque quadraginta diebus suis discipulis manifestatus, eisdem ad ultimum recumbentibus apparuit, et in universum orbem ire mandavit, ut remissionem peccatorum praedicarent, et quod didicerant, cunctis gentibus annuntiarent. Ac demum illis cernentibus, coelos rediit, et victor mortis mate refecti in cunctis finibus orbis sunt dispersi, et hanc fidem annuntiarunt omnibus, quam nos indubitanter credimus, et vobis in ejus nomine et pro ejus amore constanter praedicamus. Haec et his similia beato
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc mundi pͥnceps hoĩes sibi subdidit om̃s:
donec is qui egit carnẽ de uirgine sũpsit. qua
hominẽ redimeret a reatu pͥmȩ p̃uaricatio¬
nis: quẽ ꝓ infirmitate carnis malitia calli¬
di seduxerat hostis. Quẽ uͦ ex patre natũ
dixi sine tp̃re ex intemerata genitrice ma¬
ria. uidelicet semꝑ uirgine natꝰ in tẽpore: &
ad electri similitudinẽ unꝰ in utroq & ex
utraq natura & ds̃ ꝑmansit cũ patre. &
ad redẽptionẽ nr̃am homo mortalis factus
ẽ ex uirgine matre. Qui uerus ds̃ & homo
ꝓdiens ex uirginis utero. mortaliũ more ẽ
circũcisus. & a ioħe in iordane baptizatus.
Deinde discipłos elegit. plurima uirtutũ
signa ꝑegit: & qd̾ ueracit̾ erat. mundo pa¬
lã declarauit. Ad ultimũ suȩ uoluntatis
potestate animã suã posuit in cruce. ut
nos redimeret suo sanguine: quos diabolꝰ
a pͥma mundi origine astrictos tenebat cap¬
tiuitati suȩ. Celebrato tandẽ passionis mi-¬

Expanded text:
Hinc mundi princeps homines sibi subdidit omnes, donec is, qui egit, carnem de Virgine sumpsit, qua homines redimeret a reatu praevaricationis, quem pro infirmitate carnis malitia callidi seduxerat hostis. Quem vero ex Patre natum dixi sine tempore, ex intemerata genitrice, Maria videlicet semper Virgine, natus est in tempore, et ad electri similitudinem unus in utraque et ex utraque natura, et Deus permansit cum Patre, et ad redemptionem nostram homo mortalis factus est ex Virgine matre. Qui verus Deus et homo prodiens ex Virginis utero, mortalium more est circumcisus, et ab Joanne in Jordane baptizatus. Deinde discipulos elegit; plurima virtutum signa peregit, et quod veraciter erat, mundo palam declaravit. 30. Ad ultimum suae voluntatis potestate animam suam posuit in cruce, ut nos redimeret suo sanguine, quos diabolus a prima mundi origine astrictos tenebat captivitati suae. Celebrato tandem passionis my
Abbreviated transcription (Latin):
ditate confessoꝵ. integͥtate uirginũ. optinet¬
q palmã ꝑhenns glę. & stolã iocunditatis
etnȩ. Corpꝰ tandẽ sacrosc̃m pauci qui euase¬
re int̾fectionis ꝑiculũ naui uelocit̾ imposue¬
runt: & ad treiecten usq delatũ in ȩccłia pe¬
tri apłoꝵ pͥncipis honorifice sepeliert̃. Exa¬
nimes artus. nec liquit cȩlica uirtꝰ. monstra¬
uit popłis quantȩ fuerit bonitatis hic feri¬
tate furens quẽ dodo ꝑemerat amens. Nã
dũ conderet᷑ tumulo. ĩmensus odor affuit ẽ
celo: uincens omĩa aromata suauitatis fra¬
glantia. Nec fuit angłoꝵ sublimitas. osten¬
mia in celesti aula eiꝰ possideret anima. Con¬
effabili mesticia: & ad celos usq alta emit¬
tentes suspiria. Cõpleuit autẽ sacratissimꝰ
pontifex lantb̃tus. & martyr xp̃i glosissimꝰ
cursũ sui agens .xu. Rł. octobris. regnante
do uiuo & uero in trinitatis plenitudine.
& unitatis maiestate. cui extat laus &. iubi¬

Expanded text:
tegritate virginum obtinetque palmam perennis gloriae et stolam iocunditatis aeternae. Corpus tandem sacrosanctum pauci, qui evasere internetionis periculum, navi velociter imposuerunt et ad Treiectum usque delatum in ecclesia apostolorum principis honorifice sepelierunt. Exanimes artus nec liquit caelica virtus, Monstravit populis, quantae fuerit bonitatis Hic, feritate furens quem Dodo peremerat amens. Nam dum conderetur tumulo, immensus odor affuit e caelo, vincens omnia aromata suavitatis fraglantia. Nec defuit angelorum sublimitas eaemia in coelesti aula ejus possideret anima. effabili mestitia et ad caelos alta usque emittentes suspiria. Complevit autem sacratissimus pontifex Lantbertus et martyr Christi gloriosissimus cursum sui agonis XV. Kl. Octobris, regnante Deo vivo et vero in Trinitatis plenitudine et unitatis maiestate, cui extat laus et
Abbreviated transcription (Latin):
libri aut dialectici acuminis u̾sutia. aut re¬
thoricȩ artis eloq̃ntia editi ẽẽnt: nequaqͣ pu¬
taret᷑ fides xp̃i in d̾i uirtute. s in eloquentia
humanȩ argum̃tationis consistere: nec quẽq̃
crederemꝰ ad fidẽ diuino inspiramine ꝓuoca¬

Expanded text:
i a dyaletici acuminis versucia aut rethorice artis eloquencia editi essent, nequaquam putaretur fides Christi in dei virtute, sed in eloquencie humane argumentis existere et sic nullatenus crederemus ad fidem divino inspiramine provoca
Abbreviated transcription (Latin):
negotiatoꝵ qui inuenta p̃ciosa margarita.
quȩ habebat uenditis cõparauit. uerũ etiã
& docuerit sic hoĩes. magnus uocabit᷑ in reg¬
no cęloꝵ. Peco autẽ impendio ur̃am caritatẽ.
qui hȩc scripta legitis: ut mecũ omp̃i d̃o grãs
agatis. dñmq benedicatis. qui mͥ tribuit in
tellectũ. ut hȩc in noticiã &. p̃sentiũ & absen¬
tiũ p̃sentis tp̃ris & futuri hõiũ. & uellẽ defer¬
re & ualuissẽ. Et mecũ ac ꝓ me oretis. ut illiꝰ
quondã uiri cũ quo ferme annis quadraginta
di dono absq ulla amara dissensione familiarit̃
ac dulcit̾ uixi. & in hoc scło emulator & imi¬
tator existã. s in futuro omp̃is dĩ ꝓmissis cũ

Expanded text:
negotiatorum, qui inventam pretiosam margaritam, quae habebat venditis, comparavit : verum etiam et docuerit sic homines, hic magnus vocabitur in regno coelorum . Peto autem impendio vestram charitatem, qui haec scripta legitis, ut mecum omnipotenti Deo gratias agatis, Dominumque benedicatis, qui tribuit mihi intellectum, ut haec in notitiam et praesentium et absentium praesentis temporis et futuri hominum, et vellem deferre, et valuissem; et mecum ac pro me oretis, ut illius quondam viri, cum quo ferme annis quadraginta Dei dono absque amara ulla dissensione familiariter ac dulciter vixi, et in hoc saeculo aemulator et imitator existam, et in futuro omnipotentis
Abbreviated transcription (Latin):
& secretario. unde altari necessaria inferrent᷑.
se nob̃ aliqñ retulerat. Ante ꝓximũ uͦ diẽ obi¬
tus sui a se dictatos & edictos recensuit libros.
siue eos qͦs pͥmo tp̃re conu̾sionis suȩ adhuc lai¬
cus siue qͦs prb̃r. siue qͦs ep̃c dictauerat. &
quȩcũq in his recognouit alit̾ quã se habet
excliastica regła a se fuisse dictata & scripta. cũ
ad huc eccłiasticũ usũ minꝰ sciret. minꝰq sapuis¬
set: a semetipso & rep̾hensa & correpta sunt.
Linde etiã duo conscͥpsit uolumina. quoꝵ ẽ
titulus de recensione libroꝵ. Prereptos etiã si¬
bi quosdã libros ante diligentiorẽ em̃datio¬
nẽ a ñnullis fr̃ib conquerebat᷑. licet eos pꝰ¬
modũ em̃dasset. Imꝑfecta etiã quedã libroꝵ¬

Expanded text:
azophylacio et secretario, unde altari necessaria inferuntur, azophylacio et secretario, unde altari necessaria inferuntur, se, nobis aliquando retulerat. CAPUT XXV.-- Ditus sui a se dictatos et editos recensuit libros, sive eos quos primo tempore conversionis suae adhuc laicus, sive quos presbyter, sive quos episcopus dictaverat: et quaecumque in his recognovit aliter quam sese habet ecclesiastica regula a se fuisse dictata et scripta, cum adhuc ecclesiasticum usum minus sciret, minusque sapuisset, a semetipso et reprehensa et correcta sunt. Unde etiam duo conscripsit volumina, quorum est titulus, De recensione librorum. Praereptos etiam sibi quosdam libros ante diligentiorem emendationem a nonnullis fratribus conquerebatur, licet eos postmodum emendasset. Imperfecta etia
Abbreviated transcription (Latin):
ctis absentũ rodere uitã: hanc mensã indignã
nouerit ẽẽ sibi. Et id̾o omnẽ conuiuã a suꝑ-¬
flius & noxiis fabulis sese abstinere debere ad¬
monebat. Nã & quosdã familiarissimos coep̃os.
illiꝰ scripturȩ oblitos. & cont᷑ eã loquentes. tã asꝑe
aliqñ rep̃hendit cõmotꝰ. ut diceret aut delen¬
dos ẽẽ illos de mensa u̾sus. aut se de media refectio¬
ne ad suũ cubiculũ surrecturũ. Qd̃ ego & alii
qui illi m̃sȩ int̾fiumꝰ. exꝑti sumꝰ. Interea dũ¬
ȩccł̃iȩ pecunia defecerat. hoc ipsũ ppło xp̃iano
denuntiabat ñ se habere qd̾ indigentib eroga¬
ret. Nã & de uasis dñicis ꝓpt̾ captiuos & quã
plurimos indigentes. frangi & conflari iubebat:
& indigentib dispensari. Qd̃ ñ cõmemorassẽ:
nisi contͣ carnalẽ sensũ quoꝵdã fieri p̃iuderẽ.
Et hoc ipsũ etiã uenerabilis memoriȩ ambrosiꝰ.
in talib necessitatib indubitant̾ ẽẽ faciendũ:

Expanded text:
bsentum rodere vitam, Hanc mensam indignam noverit esse sibi. Et ideo omnem convivam a superfluis et noxiis fabulis et detractionibus sese abstinere debere admonebat. Nam et quosdam suos familiarissimos coepiscopos illius scripturae oblitos, et contra eam loquentes, tam aspere aliquando reprehendit, commotus ut diceret, aut delendos esse illos de mensa versus, aut se de media refectione ad suum cubiculum surrecturum. Quod ego et alii, qui illi mensae interfuimus, experti sumus. CAPUEcclesiae pecunia deficeret, hoc ipsum populo christiano denuntiabat, non se habere quod indigentibus erogaret. Nam et de vasis dominicis, propter captivos et quam plurimos indigentes, frangi et conflari jubebat, et indigentibus dispensari. Quod non commemorassem, nisi contra carnalem sensum quilis memoriae Ambrosius in talibus necessitatibus indubitanter esse faciendum,
Abbreviated transcription (Latin):
re. ꝙ ñ ualentib ex utroq diuino testamento
ueteri & nouo p̃missa p̃fatione p̾cepta diui¬
na seu uetita ad uitȩ regłam ꝑtinentia excerp¬
sit. atq ex his unũ codicẽ fecit. ut qui uellet
legeret. atq in eo uł quã obediens dõ inobedi¬
ensq eẽt agnosceret: & hoc opꝰ uoluit speculũ
mã egritudinẽ imp̃termisse alacrit̾ & fortit̾
sana mente sauoq consilio in eccłia p̾dicabat:
m̃bris om̃ib sui corporis incolumis. integro
corã positis. ꝓ eiꝰ cõmendanda corporis depo¬
sitione. sacrificiũ d̾o oblatũ ẽ: & sepultus est.
Testamentũ nullũ fecit: quia unde faceret
pauꝑ di ñ habuit. Eccłiȩ bibliothecã om̃sq
codices diligent̾ posteris custodiendos semꝑ
eccłiȩ curã gerebat dimisit: nec suos consangui¬
neos. ut in ꝓposito uł extra constitutos. in sua
uita & morte uulgi more tractauit. Quib
dũ adhuc suꝑeẽt. id si opꝰ fuit qd̃ & cȩt̾is ero¬

Expanded text:
 divino Testamento, Vetere et Novo, praemissa praefatione praecepta divina seu vetita ad vitae regulam pertinentia excerpsit, atque ex his unum codicem fecit; ut qui vellet legeret, atque in eo vel quam obediens Deo inobediensve esset, agnosceret: et hoc opus voluit Speculum mam aegritudinem impraetermisse, alacriter et fortiter, sana mente, sanoque consilio in ecclesia praedicavit. Membris omnibus sui corporis incolumis, integro coram pro ejus commendanda corporis depositione sacrificium Deo oblatum est, et sepultus est. Testamentum nullum fecit, quia unde faceret pauper Dei non habuit. Ecclesiae bibliothecam, omnesque codices diligenter posteris custodiendos sempeEcclesiae curam gerebat, dimisit. Nec suos consanguineos, vel in proposito vel extra constitutos, in sua vita et morte vulgi more tractavit: quibus, dum adhuc superesset, id si opus fuit, quod et caeteris, ero
Abbreviated transcription (Latin):
tũ argenteis utens. cȩt̾a uasa qͥb m̃sȩ ĩferebant᷑ ci
bi testea. uł lignea & marmorea fuert̃: ñ tam̃
necessitatis in opia. s ꝓposito uoluntatis. S & hos¬
pitalitatẽ semꝑ exhibuit. & in m̃sa magis lectio¬
nẽ uł disputationẽ. quã epulationẽ potationẽ¬
q diligebat: & contͣ pestilentiã humanȩ con-¬

Expanded text:
tum argenteis utens, caetera vasa quibus mensae inferebantur cibi, vel testea, vel lignea, vel marmorea fuerunt: non tamen necessitatis inopia, sed proposito voluntatis. Sed et hospitalitatem semper exhibuit. Et in ipsa mensa magis lectionem vel disputationem, quam epulationem potationemque diligebat. Et contra pestilentiam humanae con
Abbreviated transcription (Latin):
libros & tractatꝰ uł suos uł alioꝵ sc̃õꝵ habenti¬
b. in quib dono d̾i qualis quantꝰq in eccłia fu¬
erit dinoscit᷑. & in his semꝑ uiuere a fidelib
inuenit᷑. iuxta qd etiã scłariũ quidã poetarũ
iubens quo sibi tumulũ mortuo in aggere pu¬
blico collocarent: ꝓ grãmate fixit dicens. Ui¬
uere pꝰ obitũ uatẽ uis nosse uiator. Qd̃ legis
ecce loquor. uox tua nẽpe mea ẽ. Et in suis qͥ¬
dẽ scriptis ille do acceptꝰ & cariis sacerdos qͣn¬
tũ lucente ueritate uideri concedit᷑. rectȩ ac
sanȩ fidi. spei. & caritatis. catholicȩ ȩccłiȩ uixis¬

Expanded text:
ctorum habentibus, in quibus dono Dei qualis quantusque in Ecclesia fuerit noscitur, et in his semper vivere a fidelibus invenitur. Juxta quod etiam saecularium quidam poetarum, suis jubens quo sibi tumulum mortuo in aggere publico collocarent, programmate finxit, dicens, Vivere post obitum vatem vis nosse viator, Quod legis ecce loquor, vox tua nempe mea est. Et in suis quidem scriptis ille Deo acceptus et charus sacerdos, quantum lucente veritate videre conceditur, recte ac sane, fidei, spei, et charitatis catholicae Ecclesiae vixis
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ. om̃ibꝰq audientib & gratulantib.
atq id fieri ꝑficiq ingenti desid̾io clamantib
ep̃atũ susciꝑe contͣ morẽ eccłiȩ suo uiuente
ep̃o prb̃r recusabat. Dũq illi fieri solere ab
om̃ib suaderet᷑. atq id ignaro transmarinis &
affricanis ȩccl̃iȩ exẽplis ꝓbaret᷑. cõpulsus atq
suscepit. Qd̃ in se pꝰea fieri ñ debuisse. ut ui
uo ep̃o suo ordinaret᷑. & dixit & scripsit ꝓpt̾
concilii uniu̾salis uetitũ. qd̾ iã ordinatꝰ di¬
dicit. nec qd̾ sibi factũ eẽ doluit. aliis fieri uo¬
luit. Unde etiã sategit. ut conciliis consti¬
tueret᷑ ep̃oꝵ ab ordinatorib debere ordinan¬
dis. uł ordinatis omĩũ statuta sacerdotũ in

Expanded text:
tunc voluntatem: omnibusque audientibus gratulantibus, tunc voluntatem: omnibusque audientibus gratulantibus, atque id fieri perficique ingenti desiderio clamantibus, episcopatum suscipere contra morem Ecclesiae suo vivente episcopo presbyter recusabat. Dumque illi fieri solere, ab omnibus suaderetur, atque id ignaro transmarinis et Africanis Ecclesiae exemplis probaretur, compulsus atque suscepit. Quod in se postea fieri non debuisse, ut vivo suo episcopo ordinaretur, et dixit, et scripsit , propter concilii universalis vetitum, quod jam ordinatus didicit: nec quod sibi factum esse doluit, aliis fieri voluit. Unde etiam sategit, ut conciliis constitueretur episcoporum, ab ordinatoribus deberi ordinandis vel ordinatis omnium statuta sacerdotum in
Abbreviated transcription (Latin):
uindemialib ut scolasticis suis mediolanenses
uenditorẽ uerboꝵ aliũ ꝓuiderent: & qd̃ deo
& id ꝓuenisset. nisi hoc id̾e ep̃c cognito. ad lo¬
cũ secretũ eũ transire curasset: atq occultatũ
a querentib minime inueniri fecisset.
Unde ampliꝰ formidans ide uenerabilis senex.
& sciens se corpore & ȩtate infirmissimũ. egit
secretis litteris apud primatẽ ep̃oꝵ carthagi¬
nensẽ. allegans ĩbecillitatẽ corporis sui. etatis¬
q grauitatẽ. & obsecrans ut yponiensi ȩccł̃iȩ
ordinaret᷑ ep̃c. qd̾ suȩ cathedrȩ ñ iã succederet.
s consacerdos accederet augustinꝰ. Et qd̾ opta¬
uit. & rogauit. satagens rescͥpto impetrauit.
Et pꝰea petito ad uisitandũ. & adueniente ad
ȩccłiã yponiensẽ. tc̃ pͥmatȩ numidiȩ megalio
calamense ep̃o. ualeriꝰ antistes ep̃is qui forte
t̃ẽ aderant. & clericis om̃ĩb yponiensib. & u¬
niu̾si plebi. inopinatã cunctis suã insinuat

Expanded text:
uindemialibus, ut scholasticis suis Mediolanenses uenditorem uerborum alium prouiderent, quod et  id provenisset, nisi et hoc idem episcopus cognito, ad locum secretum eum transire curasset, atque occultatum a quaerentibus minime inveniri fecisset. Unde amplius formidans idem venerabilis senex, et sciens se corpore et aetate infirmissimum, egit secretis litteris apud primatem episcoporum Carthaginensem, allegans imbecillitatem corporis sui aetatisque gravitatem, et obsecrans ut Hipponensi Ecclesiae ordinaretur episcopus, quo suae cathedrae non tam succederet, sed consacerdos accederet Augustinus. Et quae optavit et rogavit satagens, rescripto impetravit. Et postea petito ad visitandum et adveniente ad Ecclesiam Hipponensem tunc primate Numidiae Megalio Calamensi episcopo, et Valerius antistes episcopis qui forte tunc aderant, et clericis omnibus Hipponensibus, et universae plebi inopinatam cunctis suam insinuat
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ eos ne passim cuiquã effunderet᷑: quãꝗͣ
tu d̃s eis a conualle plorationis ascendentib &
cantantib canticũ graduũ dederas sagitas
acutas. & carbones uastatores adu̾sus linguã
subdolã. uelut consulendo contradicentẽ. & sicut
cibũ assolet amando consumentẽ. Sagittaueras
tu cor eoꝵ caritate tua. & gestabant uerba trans¬
fixa uiscerib: & exempla seruoꝵ tuoꝵ quos de
nigris lucidos. & de mortius uiuos feceras. conge¬
sta in sinũ cogitationis eoꝵ urebant. & absume¬
bant grauẽ torporẽ. ne in una mergerent᷑. &
accendebant eos ualide. ut om̃is ex lingua sub¬
dola. contradictionis flatus. inflãmare eos acriꝰ

Expanded text:
am effunderetur, quamquam tu nobis in conualle plorationis ascendentibus et cantantibus canticum graduum dederas sagittas acutas et carbones uastatores aduersus linguam subdolam uelut consulendo contradicentem et, sicut cibum assolet, amando consumentem. Sagittaueras tu cor nostrum caritate tua, et gestabamus uerba tua transfixa uisceribus et exempla seruorum tuorum, quos de nigris lucidos et de mortuis uiuos feceras, congesta in sinum cogitationis nostrae urebant et absumebant grauem torporem, ne in ima uergeremus, et accendebant nos ualide, ut omnis ex lingua subdola contradictionis flatus inflammare nos acrius
Abbreviated transcription (Latin):
calciam̃ta & lectualia. ex mod̾ato & cõpetenti
habitu erãt. nec nitida nimiũ nec abiecta plu¬
rimũ: quia his plerũq uł iactare se insolenter
mediũ tenebat: neq in dexterã neq in sinistrã
declinans. Mensa usus ẽ frugali & parca. quȩ
quidẽ int̾ holera & legumina etiã carnes aliq̃n.
ꝓpt̾ hospites ut quosq infirmiores habebat.¬
Sẽꝑ autẽ uinũ bibebat. quia nouerat & doce

Expanded text:
calceamenta vel lectualia ex moderato et competenti habitu erant, nec nitida nimium, nec abjecta plurimum: quia his plerumque vel jactare se insolenter medium tenebat, neque in dexteram, neque in sinistram declinans. Mensa usus est frugali et parca, quae quidem inter olera et legumina, etiam carnes aliquando propter hospites, vel quosque infirmiores, semper autem vinum habebat. Quia nover
Abbreviated transcription (Latin):
gito. aut nescio quo alio signo codicẽ clausit.
sic indicauit. Pecit uidere qͥd legisset. Osten¬
ipse legerat. Et ignorabat qͥd sequeret᷑. Seque
bat᷑ uero. Infirmũ autẽ infide recipite. Q d̃
tali admonitione firmatꝰ ẽ: placitoq ac ꝓposi¬
ulla turbulenta cunctatione coniunctus ẽ.
Indicant illi. Gaudet illa. Narrant quẽad¬
modũ gestũ sit. Exultat & triũphat. & bene

Expanded text:
gito aut nescio quo alio signo codicem clausi gito aut nescio quo alio signo codicem clausi sic indicauit. petit uidere quid legissem: ostenego legeram. batur vero: Infirmum autem in fide recipite . Quod tali admonitione firmatus est, placitoque ac proposiulla turbulenta cunctatione conjunctus est. indicamus; gaudet. Narramus quemadmodum gestum sit; exsult
Abbreviated transcription (Latin):
& plorabat a marissima contritione cordis sui¬
sui. Et repente audiuit uocẽ de uicina domo
q mutato uultu. intentissimꝰ cogitare cȩpit.
utrũnã solerent pueri in aliquo genere lu¬
dendi cantitare tale aliqͥd: nec occurrebat
omĩno audisse se uspiã. Rep̃ssoq impetu la-¬
crimarũ. surrexit nichil aliud int̾pretans di¬
uinitꝰ sibi iuberi. nisi ut aꝑiret codicẽ & lege¬
ret. qd̾ primũ caput inueniret. Itaq concitꝰ¬
rediit in eũ locũ ubi sedebat alipius. Ibi enĩ
posuerat codicẽ apłicũ: unde surrexerat. Ar-¬
ripuit. & aꝑuit. & legit in silentio capitulũ:
quo primũ coniecti sunt ocłi eiꝰ. Non in cõmes¬
sationib & ebrietatib: ñ in cubilib & ĩpudici¬
tiis. ñ incontentione & emulatione. s indui
tis in desideriis. N ec ultra uoluit legere: nec
opus erat. Statĩq cũ fine huiꝰ sententiȩ quasi
luce securitatis infusa cordi eiꝰ. om̃s dubitati¬
onis tenebrȩ diffugert̃. Tc̃ int̾iecto aut di¬

Expanded text:
 flebam amarissima contritione cordis mei. et ecce audio uocem de diuina domo que mutato uultu intentissimus cogitare coepi, utrumnam solerent pueri in aliquo genere ludendi cantitare tale aliquid, nec occurrebat omnino audisse me uspiam repressoque impetu lacrimarum surrexi nihil aliud interpretans diuinitus mihi iuberi, nisi ut aperirem codicem et legerem quod primum caput inuenissem. audiredii ad eum locum ubi sedebat Alypius: ibi enim posueram codicem Apostoli, cum inde surrexeram. Arripui, aperui, et legi in silentio capitulum, quo primum conjecti sunt oculi mei: Non in comessationibus et ebrietatibus, non in cubilibus et impudicitiis, non in contentione s in concupiscentiis. nec ultra uolui legere nec opus erat. statim quippe cum fine huiusce sententiae quasi luce securitatis infusa cordi meo omnes dubitationis tenebrae diffugerunt. Tum interiecto aut di
Abbreviated transcription (Latin):
Quid patimur: Quid ẽ hoc qd̾ audisti:
Surgunt indocti & cęlũ rapiunt: & nos cũ
Non enĩ solita sonabat u̾ba. Plusq alloquebat᷑
animũ eiꝰ. fronᷤ. genȩ. ocłi color. modus uocis:
quã uerbatiuȩ ꝓmebat. Hortulus quidã erat
hospitii illoꝵ: quo illi utebant᷑ sicut tota do¬
mo. Nã hospes ibi ñ habitabat dñs domus.

Expanded text:
"quid patimur? quid est hoc, quod audisti? surgunt indocti et caelum rapiunt, et nos cum neque enim solita sonabam. plus loquebantur animum meum frons, genae, oculi, color, modus uocis quam uerba, quae promebam. hortulus quidam erat hospitii nostri, quo nos utebamur sicut tota domo: nam hospes ibi non habitabat, dominus domus.
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ad eos pontianꝰ quidã ciuis ipsoꝵ in qͣn¬
tũ afer: p̃clare in palatio militans. Nescio qͥd
ab eis uolebat. Et consedert̃: ut colloquerent᷑.
Et forte suꝑ mensulã lusoriã quȩ ante eos
erat attendit codicẽ: tulit aꝑuit. Inuenit
apłm paulũ. inopinate sane. Putauerat enĩ
aliqͥd de libris. quoꝵ ꝓfessio eos cõtinebat. Tẽ
arridens. augustinũq intuens. gratulatorie mi¬
ratus ẽ: qd̾ eas & solas p̃ ocłis eiꝰ litteras cõperisset.¬
dere. ortus ẽ sermo ipso narrante de antonio
apud seruos di. Ipsos autẽ usq in illã horã la¬
tebat. Qd̃ pontianꝰ ubi comꝑit. ĩmoratus ẽ in
eo sermone insinuans tantũ uirũ ignorantib.
& admirans eandẽ illoꝵ ignorantiã. Stupebans
autẽ illi audientes tã recenti memoria: & ꝓpe
suis tẽporib tanta mirabilia. Cũq pontianꝰ
sermone & causa qua uenerat: abiit ille.¬

Expanded text:
et Alypium Ponticianus quidam, ciuis noster, in quantum Afer, praeclare in palatio militans: nescio quid a nobis uolebat. et consedimus, ut conloqueremur. et forte supra mensam lusoriam, quae ante nos erat, adtendit codicem: tulit, aperuit, inuenit apostolum Paulum, inopinate sane; putauerat enim aliquid de libris, quorum professio me conterebat. tum uero arridens meque intuens gratulatorie miratus est, quod eas et solas prae oculis meis litteras redere, ortus est sermo ipso narrante de Antonio apud seruos tuos, nos autem usque in illam horam latebat. quod ille ubi conperit, inmoratus est in eo sermone insinuans tantum uirum ignorantibus et admirans eandem nostram ignorantiam. stupebamus autem audientes tam recenti memoria et prope nostris temporibus testasermone et causa, qua uenerat, abiit ille
Abbreviated transcription (Latin):
uentũ ẽ ad horã ꝓfitendȩ fid̾̃i. quȩ uerbis cer
tis. retentisq memorit̾ de loco eminentiori in
conspectu popłi romȩ reddi solet ab eis qui ac¬
prb̃ris ut secretiꝰ redderet. sicut uerecundissi¬
dente eccłia. ascendit ut redderet. Om̃s sibi¬
met inuicẽ quicũq eũ nouerant. instrepuert̃
nom̃ eiꝰ instrepitu gratulationis. Quis autẽ
ibi ñ eũ nouerat: Et sonuit p̃sso sonitu ꝑ
ora cunctors collȩtantiũ uictorinꝰ. uictorinꝰ.
Cito sonuert̃ exultatione quia uidebant eũ:
& cito siluert̃ intentione ut audirent eum.
Pronuntiauit ille fidẽ ueracẽ p̃clara fiducia.

Expanded text:
ventum est ad horam profitendae fidei, quae verbis certis conceptis, retentisque memoriter, de loco eminentiore in conspectu populi fidelis Romae reddi solet ab eis qui acpresbyteris ut secretius redderet, sicut nonnullise ubi ascendit ut redderet, omnes sibimet invicem, quisque ut eum noverat, instrepuerunt nomen ejus strepitu gratulatiibi non eum nouerat? et sonuit presso sonitu per ora cunctorum conlaetantium: "Victorinus, Victorinus". cito sonuerunt exultatione, quia uidebant eum, et cito siluerunt intentione, ut audirent eum. pronuntiauit ille fidem ueracem praeclara fiducia,
Abbreviated transcription (Latin):
tia. eiꝰ petitioni desid̾antissimȩ satisfacere
disposuit: ut qd̾ hactenꝰ uiderat ꝑspeculũ
& in enigniate. iã tẽ inciperet facie ad faciẽ
cernere ¶uadã nãq die dũ solo recubans
manꝰ extensas teneret in oratione. ꝑcussa ẽ
corporis grauedine: ac nimio ęstu infirmita¬
tis corporeȩ. s consolari meruit angłoꝵ p̃si¬
dio. & scõꝵ om̃iũ suffragio: qͦs inuocare ñ ces¬
sabat etiã in egroto corporis ergastulo. Aierũ
astantib circũquaq utriq sexus xp̃o famu¬
lantib. qui ad decessũ tantȩ matris atq uir¬
ginis conuenere ex longinqͥs & uicinis regio¬
nib dolor ingens. meror. & singultꝰ erat om̃ib:
qm̃ uidebant se frustrari nimio solatio. licet
c̃ent fidentes qd̾ eiꝰ sẽꝑ in celis deuotissimo ten̾ent᷑¬

Expanded text:
i desiderantissimae satisfacere disposuit, ut quod hactenus viderat per speculum et in aenigmate jam tunc inciperet facie ad faciem cernere. 17. Quadam namque die dum solo recubans manus extensas teneret in oratione, percussa est corporis gravedine ac nimio aestu infirmitatis corporeae: sed consolari meruit angelorum praesidio et sanctorum omnium suffragio, quos invocare non cessabat etiam in aegroto corporis ergastulo. Verum astantibus circumquaque utriusque sexus Christo famulantibus, qui ad decessum tantae matris atque virginis convenere ex vicinis et longinquis regionibus, dolor ingens, moeror et singultus erat omnibus, quoniam videbant se frustrari nimio solatio, licet essent fidentes quod ejus semper in coelis devotissimo tuerent
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ te nobilissima stirpe ꝓgenitã. & ab ipsis
infantiȩ cunis. eccłiasticȩ disciplinȩ litteris
eruditã. Ad hȩc illa mente & facie serenissi¬
ma submisso uultu tali orsa ẽ alloqͥo. Si de
gente pat̾ queris & dñe. ego gentis sũ francis¬
cȩ. atq hunegundis dicor noĩe. & in pago na¬
ta u̾mandensi. a quo delata huc ueni. Edu¬
cata equidẽ sũ parentib xp̃icolis. & contra
uelle meũ. & ut credo dĩ placitũ sponso tra¬
dita sũ iuuenculo. quẽ pꝰpono & deuito
deuincta xp̃i caritate. quo ducente & fa¬
uente. toto corpore sũ integra atq mente
ĩpolluta. Illi me deuoueo. qui creauit uni¬
u̾sa. atq fidẽ quã requiris ipsi seruo integrã
Quã si plane uis audire. pandã tibi pat̾ op¬
time. quia licet barbara sim natione: tamen

Expanded text:
enim te nobilissima stirpe progenitam, et ab ipsis enim te nobilissima stirpe progenitam, et ab ipsis infantiae cunis ecclesiasticae disciplinae litteris eruditam. » Ad haec illa mente et facie serenissima submisso vultu, tali orsa est alloquio: « Si de gente, Pater, quaeris, et domine, ego gentis sum Francicae, atque Hunegundis dicor nomine, et in pago nata sum Vermandensi, a quo delata huc veni. Educata equidem sum parentibus Christicolis, et contra velle meum, et, ut credo, Dei placitum, sponso tradita sum juvenculo, quem postpono et devito devincta Christi charitate, quo ducente et favente, toto corpore sum integra atque mente impolluta. Illi me devoveo qui creavit universa, atque fidem quam requiris ipsi servo integram. Quam si plane vis audire, pandam tibi, Pater optime, quia, licet barbara sim natione, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
uoluta ẽ pedib antistitis. scȩ̃ catholicȩ matris
ȩccłiȩ. offerens ꝓtectã uirginitatẽ xp̃o dño.
ad exemplũ genitricis uirginis: & expostu¬
lans se sacrari sigillo castimoniȩ & capitis ue¬
lamine. sub tutela & seruitio incõparabilis
uirginis mariȩ. Cuiꝰ benignissimã intentio¬
nẽ & deuotionẽ pius pat̾ audiens. & a dño
illustratã eiꝰ mentẽ intelligens. uoce lacri-¬
mabili admirans tantã in puella sapientiã:
dixisse fert᷑. B enedictus es dñe ds̃ om̃iũ qͥ
in throno uirginali mentis castȩ & corporis
tuũ locas domiciliũ. & in sexu fragilis mate¬
riȩ numerosa oꝑaris mirabilia. Laudẽ gͦ tͥ
generalit̾ loquat᷑ lingua om̃iũ. quia dignũ
ẽ in talib gestis attollere te dm̃ uniu̾soꝵ. Eqͥ
castã uirginẽ: infit ita inquiens. Cuiꝰ es pu¬
ella. uł a quib horis aduenisti replica nom̃
tuũ. & fidẽ tuȩ gentis parit̾ designa. Estimo

Expanded text:
rovoluta est pedibus antistitis sanctae catholicae matris rovoluta est pedibus antistitis sanctae catholicae matris Ecclesiae, offerens protectam virginitatem Christo Domino ad exemplum Genitricis virginis, et expostulans se sacrari sigillo castimoniae et capitis velamine sub tutela et servitio incomparabilis Virginis Mariae. Cujus benignissimam intentionem et devotionem pillustratam intelligens, voce lacrymabili admirans tantam in puella sapientiam, dixisse fertur: « Benedictus es, Domine Deus omnium, qui in toro virginali mentis castae et corporis tuum locas domicilium, et in sexu fragilis materiae numerosa operaris mirabilia. Laudem ergo tibi generaliter loquatur lingua omnium, quia dignum est in talibus gestis attollere te Dominum universorucastam virginem infit ita inquiens: « Cujas es puella, vel a quibus oris advenisti replica, nomenque tuum et fidem tuae gentis pariter designa. Aestimo
Abbreviated transcription (Latin):
ris & intꝰ urbis romȩ circuibat oratoria. Iule gͦ
ruitura ocło corꝑeo mirabat᷑ ȩdificia urbis ie¬
ricontinȩ hȩc in ꝑpetuũ m̃sura m̃tis intuitu.
inuisebat clara menia celestis iherosolimȩ sẽꝑ
ch amorẽ pat̾ȩ cȩlestis in orationibꝰ & ugiliis
ac ieiuniis ante apłoꝵ limina solo recubans.
& uix ad hospitiũ rediens. Inde sp̃tis reb tͣnsito¬
riis. relictoq sponso cũ suis oĩb. ꝑnox erat in
orationibꝰ corpꝰ uigiliis & inedia macerans. &
oĩa quȩ habere poterat pauꝑib erogans. Sic.¬
q monacha efficit᷑. quȩ sponsa putabat᷑. & t̾re¬
stris copula cũ om̃i põpa deicit᷑. cũ a suꝑis
castitas. uirtutũ regina diffundit᷑. Erat certe
gaudens quasi qd̃ diu optauerat possidens.
unde nec ad mom̃tũ poterat relinquere. quȩ
cũ tanta celeritate meruit inuenire.
dueniente denuo die stationis apł̃icȩ. ꝓ¬

Expanded text:
ris et intus urbis Romae circuibat oratoria. Ille ergo ris et intus urbis Romae circuibat oratoria. Ille ergo ruitura oculo corporeo mirabatur aedificia urbis Hiericontinae; haec in perpetuum mansura mentis intuitu invisebat clara moenia coelestis Hierosolymae, semper ob amorem patriae coelestis in orationibus et vigiliis ac jejuniis ante apostolorum limina solo recubans, et vix ad hospitium rediens. 7. Inde spretis rebus transitoriis relictoque sponso cum suis omnibus, pernox erat in orationibus, corpus vigiliis et inedia macerans, et omnia quae habere poterat pauperibus erogans: sicque monacha efficitur quae sponsa putabatur; et terrestris copula cum omni pompa dejicitur, cum a superis castitas virtutum regina diffunditur. Erat certe gaudens quasi quod optaverat diu possidens, unde nec ad momentum poterat relinquere quae cum tanta claritate meruit invenire. Adveniente denuo die stationis apostolicae, p
Abbreviated transcription (Latin):
ne confunderet᷑ illecebrosis uoluptatib. Ore
tacito mens orabat. & ꝓtegentẽ se dm̃. cordis
ocłis conspiciebat. Suauissimis alloquiis
legiones scas angłoꝵ in suũ euocabat auxi¬
liũ: & cũ lacrimis sibi poscebat adeẽ om¬
nẽ chorũ agminũ cȩlestiũ. Exaudit᷑ d̾i fa¬
mula. & comitante illi diuina miscdia. su¬
ꝑni respectus ꝓmeruit maiora solatia. Sa¬
croscã utiq p̃sidia sibi mox adeẽ ꝑsensit. quȩ
defensã om̃ib incõmodis romȩ p̃sentart̃ apłi¬
cis conspectib cũ om̃i integͥtate fidi & corpo¬
ris. Cũq ꝑcunctarent᷑ loca urbis romȩ mun¬
di dñe. & suꝑbo fastu sponsus cũ sodalib un¬
diq circũ septꝰ. uaria scoꝵ circuiret pignora.
illa uitans arrogantiȩ comitatũ. sola ibat
ad apłoꝵ limina. Sponsus eã estimabat re¬
pausare p̃nimia uiȩ lassitudine: illa uelut
mente renouata. ac robustice effecta omĩa fo-¬

Expanded text:
ne confunderetur illecebrosis voluptatibus. Ore ne confunderetur illecebrosis voluptatibus. Ore tacito mens orabat, et protegentem se Dominum cordis oculis conspiciebat. Suavissimis alloquiis legiones sanctas angelorum evocabat sulium, et cum lacrymis sibi adesse poscebat omnem chorum agminum coelestium. Exauditur Dei famula, et comitante illi divina misericordia, superni respectus promeruit majora solatia. Sacrosancta utique praesidia sibi mox adesse persensit, quae defensam omnibus incommodis Romae praesentarunt apostolicis conspectibus, cum omni integritate fidei et corporis. Cumque percunctarentur loca urbis mundi dominae, et superbo fastu sponsus cum sodalibus undique circumseptus, varia sanctorum circuiret pignora; illa vitans arrogantiae comitatum, sola ibat ad apostolorum limina. Sponsus eam aestimabat repausare prae multae viae lassitudine: illa velut mente renovata ac robustior effecta, omnia fo
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ incorde iã despectũ funditꝰ sp̃ueras: &
uelut stercus marcidũ. qd̾ penitꝰ calcaueras.
Quid plura: Ita quidẽ ẽ delusa sollicitudo
nuptialis: atq ꝓtelata dies matrimonii.
Et cũ debuerant p̃parari nuptialia. p̃parant᷑
sũptus. & uehicula tanto itineri necessaria.
Nã quia erat uirgo tenerrima. & tã uolun¬
tate quã ȩtate innuba: id̃eq sponsus timoratꝰ
& xp̃icola acquieuit placito. & ut cogno¬
uit ñ ẽẽ fas resistere. etiã ipse cȩpit auctor
itineris eẽ. optans & exorans ita sibi cuncta
ꝓuenire. ut didicerat affatib uirginis bea¬
tissimȩ. His rite ꝑactis. & paratis om̃ibus
quȩ ad usũ uł ad uictũ forent congrua cun
publicã. Sponsus põpa scł̃ari hilaris &
alacer extrinsecus. uirgo autẽ xp̃i multo gau¬
dentior lȩtabat᷑ intrinsecus. Cuncta quippe
uouebat animã. poscens dñm iħm xp̃m taci¬
tis precib custodiri cor eiꝰ & corpꝰ ĩmaculatũ.

Expanded text:
quem in corde jam despectum funditus spreveras, et quem in corde jam despectum funditus spreveras, et velut stercus marcidum quod penitus calcaveras. Quid plura? ita quidem est delusa sollicitudo nuptialis, atque protelata dies matrimonii; et cum debuerant praeparari nuptialia, praeparantur sumptus et vehicula tanto itineri necessaria. Nam quia erat virgo tenerrima, et tam voluntate quam aetate innuba, idemque sponsus timoratus et Christicola, acquievit placide; et ut cognovit non esse fas resistere, etiam ipse coepit esse auctor itineris, optans et exorans ita sibi cuncta evenire, ut audierat affatibus puellulae. 6. His rite peractis et paratis omnibus quae ad usum vel ad victum forent congrua cuncpublicam; sponsus pompa saeculari hilaris et alacer extrinsecus, virgo multo gaudentior laetabatur intrinsecus. Cuncta quippe vovebat animam, poscens Jesum Christum tacitis precibus custodiri cor et corpus immaculatum,