comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
maꝵ. Erat uir uideus insusis cun¬
tate. uocabulo mardochetis. filius ia¬
ir. filii semei. filu chis. destirpe ge¬
mni. qui transiatus fuerat de ierłm
eo temꝑe quo iechoniam regem ui¬
da nabuchodonosor. rex babylonis
transtulerat. qui fuit nutricuis filie
fris sui edesse. que altero nomine he¬
ster uocabat᷑: que uirumq parentẽ
amiserat. pulchra minis & decora fa¬
cie. hester int̾pretatur absconsa: edes
tem fidei. miscd̾iam & gr̃am coram
oculis dei inuenit. repuctiata syna¬
lis. & ad optat infiliam. qui ẽ doctor
gentiũ infide & ueritate. & ẽ de stirpe
genrim. hoc ẽ destirpe benamin.
hanc nabrichodonosor sp̃ualis & rex
confusionis. a naturali lege & cultu
unius d ei inconfusionẽ ydolatrie
transtulit. s pietas diuina aduitam
u̾itatis ꝑ p̃dicatores reuocait. Pla¬
cuit hester regi. & data sunt ei adustis
necessaria. & ap̃o placuit eccłia. &e da¬
ta ẽ ei sana doctrina. scripturarum
scientia. uita honesta. Hester accepit

Expanded text:
 erat vir iudaeus in Susis civitate vocabulo Mardocheus filius Iair filii Semei filii Cis de stirpe Iemini qui translatus fuerat de Hierusalem eo tempore quo Iechoniam regem Iuda Nabuchodonosor rex Babylonis transtulerat qui fuit nutricius filiae fratris sui Edessae quae altero nomine Hester vocabatur et utrumque parentem amiserat pulchra nimis et decora facitem fidei, misericordiam et gratiam coram oculis Dei invenit, repudiata Synalis, et adoptat in filiam: qui est doctor gentium in fide, et veritate ; et est de stirpe Jemini, hoc est, de stirpe Benjamin. Hanc Nabuchodonosor spiritualis, et rex confusionis, a naturali lege et cultu unius Dei in confusionem idololatriae transtulit; sed pietas divina ad viam veritatis per praedicatores revocavit. Placuit Esther regi, et data sunt ei ad usum necessaria; et Christo placuit Ecclesia, et data est ei doctrina sana, Scripturarum scientia, vita honesta. Esther accepit
Abbreviated transcription (Latin):
a diabolo capti. quasi udolatrie man¬
cipati. occidebant᷑. donec uenit xp̃s
uerus sponsus qui eam infide des¬
ponsauit. hoste suꝑato. sicut tobias
saram alligato diabolo p̃sentem. co¬
oꝑante angło in quo saluatoris diu¬
nitas. sicut intobia significat᷑ huma¬
nitas. Nec mirandum qd̃ duas ꝑso¬
nas angłi & hominis. unã. xp̃i fign¬
rare ꝑsonam dicimꝰ. qui in exposi¬
tionib patrum leginꝰ unã ẽx ꝑso
nam inysaac. & ariete figuratam.
qui in lumanitate occidit᷑ ut oiuis.
indiuuntate manet cum patre in
passibilis. sicut ysaac cum habrahã
doniũ reũtitur incolumis. Si eñi
aries xp̃i humanitatẽ. homo signi¬
ficat diuinitatẽ. cur ñ aptius homo
humanitatẽ. angłs deitatẽ : Erau

Expanded text:
a diabolo rapti, quasi idololatriae mana diabolo rapti, quasi idololatriae mancipati occidebantur, donec venit Christus, verus sponsus, qui eam in fide sibi desponsavit, hoste superato, sicut Tobias Saram, alligato diabolo, praesente et cooperante angelo; in quo Salvatoris divinitas, sicut in Tobia significatur humanitas. Nec mirandum quod per duas personas angeli et hominis, unam Christi figurari personam dicimus: qui in expositionibus Patrum legimus unam personam ejus in Isaac, et arietes figuratam, qui in humanitate occiditur ut ovis, in divinitate cum Patre permanet impassibilis, sicut Isaac cum Abraham domum revertitur incolumis. Si etenim aries Christi humanitatem, Isaac significat divinitatem; cur non aptius homo humanitatem, angelus D
Abbreviated transcription (Latin):
Cecatus tobias. ppłm isrł significat.
Cecitas emm exparte contigit in
isrł. fatigatus a sepultura. cecatus ẽ.
Qui enim infatigabilis in bonis oꝑi¬
b ꝑsistit: fidei lumen ñ amitcit.
Ita & sp̃ualit̾ fatigatus dormit. qui
iugilare. stare. uirilit̾ agere. & con¬
fortari negligit. Cu dicit᷑. Surge
qui dormis. & exurge a morturis. Hy
ruuidines ꝓpt̾ leuem uolatum. suꝑ¬
biam leuitatemq designant. quaꝵ
Nido hyrmidinͣ suppositus dorniit.
qui leuitati lascrne. ac suꝑbie se in¬
cautus subicit. Hec cecitas ppło istł
iumnente dm̃ aduentu incarne.
maxime p̃ualuit. cum romane ser¬
uitutis irigo laboraret. & diuine legis
p̃cepta male iuuendo iuolaret. Con¬
tigit ut sara filia raguel inciritate
medoꝵ. ut & ipsa audiret impperiũ
abuna ex ancillis patris sui. qmͣ tra¬
dita fuerat septem uiris. & demoni¬
um nomine asinodeus occidebat¬
eos. mox ut ingressi fuissent ad eam.
Sara turbam nationum significat.
cuiꝰ doctores cuncti uitam tantum

Expanded text:
ias populum Israel significat. « Caecitas enim ex parte contigit in Israel . » Fatigatus a sepultura est caecatus. Qui enim infatigabilis in bonis operibus persistit, fidei lumen non admittit. Ita spiritualer fatigatus dormit, qui vigilare, stare, viriliter agere, et confortari negligit. Cui dicitur: « Surge qui dormis et exsurge a mortuis . » Hirundines propter levem volatum, superbiam leNido hirundinum suppositus dormit, qui levitati, lasciviae ac superbiae se incautus subjicit. Haec caecitas populo Israel, imminente Domini adventu in carne, maxime praevaluit, cum Romanae servitutis jugo laboraret, et divinae legis praecepta male vivendo violaret. Contigit, ut Sara filia Raguelis in Rages civitate Medorum, et ipsa audiret improperium ab una ex ancillis patris sui, quoniam tradita fuerat septem viris, et daemonium nomine Asmodaeus occideeos, mox ut ingressi fuissent ad eam . Sara turbam nationum significat, cujus doctores cuncti vitam tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ruit. qd̾ in machabeoꝵ agonib luce
clarius apparuit. Occiso rege afilus
siuis. restituta sunt omĩa tobie. qͥa
nit. redibant ꝓsꝑa. ppło dei. quib
adhuc alt̾nationib eccłie statum
fluctuare uidemꝰ. Cõntigit ut qua¬
dam die fatigatus a sepultura ueni¬
ens domũ. iactasset uixta parietẽ se¬
& obdormisset. ex indo hyrundurũ

Expanded text:
ruit, quod in Machabaeorum agonibus luce ruit, quod in Machabaeorum agonibus luce clarius apparuit. Occiso rege, a filiis suis restaurata sunt omnia Tobiae, quia nit; redibant prospera populo Dei, quibus adhuc alternationibus Ecclesiae statum fluctuare videmus. Contigit ut quadam die fatigatus ex sepultura veniens domum jactasset se juxta parietem, et obdormivisset: et ex nido hirundinum
Abbreviated transcription (Latin):
uideret. qui erat extribu euis. sub cy¬
rographo dedit illi memoratũ pon¬
dus argnti. Sie ppłs dei ꝑseptua¬
ginta nit̾pretes scientiam diune¬
legis. que decalogo continet᷑ genti¬
bus. cõmisit. ut lib̾aret eam a fame
ũbi dei. sub cyrographo dedit. id ẽ
subconditione reddendi. cum ille
uentum xp̃i. cuni spiritalem intel¬
lectum requirunt. Reddunt fen̾a¬
tori. cum credentes uideos infine
scłi suscipiunt. & saluantis xp̃i sacͣ¬
menta cõmutunt. & scripture ar¬
chana pandunt. Cum sennache¬
rib iratus multos occideret ex fi¬
lus isrł. tobias sepeliebat corꝑa eoꝵ.
atubi nuntiatum regi. iussit eum
octidi. & tulit omnẽ substantiam eiꝰ.
Thobias uͦ cum uxore & filio suo fu¬
giens mdus latuit. quia multi di¬
ligebant illum. Sic diabolus ppłm
dei ꝑ ydolatriam sp̃uali morte ꝑi¬
mere uoluit. & cunctas opes uirtu¬
tum auferre. nec ualuit: quia in
derent. & saluti. fugit aut̃ cũ filio
nationis nec statum synagoge dese¬

Expanded text:
t ex tribu sua, sub chirographo dedit illi memoratum pondus argenti. Sic populus Dei per septuaginta Interpretes scientiam legis, quae in Decalogo continetur, gentibus commisit, ut liberaret eas a fame verbi Dei. Sub chirographo dedit, id est sub conditione reddendi, cum ille adventum, cum spiritualem intellectum requirunt. Reddent feneratori eum credentes Judaeos in fine saeculi suscipient et salvandis Christi sacramenta committent, et Scripturae arcana pandent. Cum Sennacherib iratus multos occideret ex filiis Israel, Tobias sepeliebat corpora eorum. At ubi nuntiatum est regi, jussit eum occidi, et tulit omnem substantiam ejus. Tobias vero cum uxore, et filio, fugiens nudus latuit, quia multi diligebant eum. Sic diabolus populum Dei per idololatriam spiritali morte perimere voluit, et cunctas opes virtutum auferre non valuit, quia in erent vitae et saluti. Fugit autem cum filio Dominicae, nec statum Synagogae dese
Abbreviated transcription (Latin):
docete om̃s gentes. baptirantes eos
Domũ quoq cornelii pͥmo ipse dñs
ꝑse impleuit sp̃r sc̃o. & sic eum pe¬
trus aqua ꝑfudit. Canes uocant᷑
p̃dicatores. quia dei donũ. & eius
substantiam. & oues sp̃uales afuri¬
b & bestialib spiritib & hereticis
ret pedes suos. & xp̃c exiuit apatre.
ut asorlib peccatoꝵ ablueret electos
suos. uoluit piscis tobiam deuorare.
timuit mortem. ꝑ suggestionem &
cooꝑationem diabolicam a uideis
sibi imminentẽ. Apprehendit tobi¬
as piscem & traxit insiccum. & xp̃c
sua potentia suꝑauit diabolũ. & te¬
uet ligatum. Cobias piscem ex en¬
terauit. & xp̃c occultam neqͥtiam
diaboli cunctis electis manifestauit.
Tobias cor piscis. & fel & iecur. ad di¬
ñsa medicam̃ta utilia sibi repofuit.
& diu̾sa consilia. adntilitatẽ legen¬
tium scribi fecit. Tobias quicquid
depisce sumpsit. assauit: & xp̃e elec¬
tos quos ꝑp̃dicationem a corꝑe dia¬

Expanded text:
s Domum quoque Cornelii primo ipse Dominus per se implevit Spiritu sancto, et sic eum Petrus aqua perfudit . Canes vocantur praedicatores, quia Dei Domum, et ejus substantiam, et oves spirituales a furibus bestialibus spiritibus, et haereticis ret pedes suos: et Christus exivit a Patre, ut a sordibus peccatorum ablueret electos suos. Voluit piscis Tobiam devorare, timuit mortem, per suggestionem, et cooperationem diabolicam a Judaeis sibi imminentem. Apprehendit Tobias piscem, et traxit in siccum, et Christus sua potentia superavit diabolum, et tenet ligatum. Tobias piscem exenteravit; et Christus occultam nequitiam diaboli cunctis electis manifestavit. Tobias cor piscis, et fel et jecur ad diversa medicamenta utilia sibi reposuit; et diversa consilia ad utilitatem legentium scribi fecit. Tobias quidquid de pisce sumpsit assavit; et Christus electos, quos praedicatione a corpore dia
Abbreviated transcription (Latin):
iber tobie in
suꝑficie littere ẽ salubris. Maxinũ
enim uite moralis. & exemplis ũel
habinidat & monitis. S quantum
poma folris: tantũ hystorie allego¬
ria p̾cellit. Maxima enim eccłie cõ
b ydolatrie dedi tis fide recta &
oꝑib deo seruiebat. Unde dicitur:
Cum irent om̃s aduitulos aureos
quos ieroboam rex isrł fecerat. hic
solus fugiebat consortia omnũ.
& ꝑgebat ierłm adtemplum dñi:
& ibi ad orabat dñm dm̃ isrł. Cum¬
ppłs isrł amplificatus inegypto: ac¬
cepit synagogani cerimonus lega¬
lib ꝑ moysen institutam. Genuit
ex ea filium. quia xp̃m cognouit
exgenere suo gignendũ. Unde scͥp
do. confitendo. qd̾ pat̾ de illo dicit.
Ego pͥmogenitum ponam illum.
hoc est enim nom̃ ipsius isrł. unde
scriptum ẽ. filius meus primoge¬
nitus isrł. Cum ꝑuenisset in rages
ciuitatem medoꝵ. & ex his quib

Expanded text:
Liber Tobiae in superficie litterae est salubris. Maxime enim vitae moralis, et exemplis, abundat et monitis. Sed quantum poma foliis, tantum historiis allegoria praecellit. Maxima enim Ecclesiae sis idololatriae deditis, fide recta, et operibus Deo serviebat. Unde dicitur: Cum irent omnes ad vitulos aureos, quos Jeroboam rex Israel fecerat, hic solus fugiebat consortium omnium, et pergebat Hierusalem ad templum Dei, et ibi adorabat Dominum Deum Israel. Cumpopulus Israel amplificatus est in Aegypto, et accepit Synagogam caeremoniis legalibus per Moysen institutam, et genuit ex ea filium, quia Christum cognovit ex genere suo gignendum. Unde scripdo, confitendo quod Pater de illo dicit: Ego primogenitum ponam illum . Hoc est enim nomen ipsius Israel. Unde scriptum est: Filius meus primogenitus Israel . Cum pervenisset in Rages c
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiaꝵ. om̃ib fecit conuiuiũ qͥb
sp̃nalis gr̃e tribuit donũ. Multo
temꝑe. centũ & octoginta diebus.
Centum ꝑpt̾ ęt̾nam uitam: qͥa cen¬
tenatius ꝑfectus ẽ numerus. & a
leua transit indext̾am. Octoginta
quia octo sunt beatitudines. ad qͦs
głie iocunditatẽ iustificam᷑. Orna¬
tiis uestibuli. designat ornatum ec¬
cłie instatu p̾sentis scħ. Uasa quib¬
cibi sine potus inferebant᷑. st̃ sc̃i
p̃dicatores. ꝑ quos nobis gr̃a cȩles¬
tis administrat᷑. Nec erat qui no¬
lentes cogeret. quia rex statuerat
ut sumeret quisq qd̾ uellet. Sic
namq temꝑauda ẽ p̃dicatio. ut
onĩib utilis fiat. nulli noceat: &
int̾ onrĩa iricia quasi glachius an¬
ceps transeat. Sic suꝑbiam recidens
anferat: ut ñ angeatitimiditatem.
Sic ociosis & torpentib oꝑis impo¬
nat sollicitudinem: ut inquietis &
curiosis ñ augeat importunã actio¬
nem. Regnia uasthi fecit comuru¬
um femmaꝵi inpalatio. ubi rex
manere consueuerat. Regina ua

Expanded text:
Ecclesiarum; omnibus fecit convivium quibus spiritualis gratiae tribuit donum. Multo tempore, centum octoginta diebus ; centum propter aeternam vitam, quia centenarius perfectus est numerus, et a laeva transit in dextram; octoginta, quia octo sunt beatitudines, ad quasgloriae jucunditatem justificamur. Ornatus vestibuli designat ornatum Ecclesiae in statu praesentis saeculi. Vasa, quibus potus inferebatur, sunt sancti praedicatores, per quos nobis gratia coelestis administratur. Nec erat, qui nolentes cogeret, quia rex statuerat ut sumeret quisque quod vellet. Sic namque temperanda est praedicatio, ut omnibus utilis fiat, nulli noceat, et inter vitia quasi gladius anceps transeat. Sic superbiam recidens auferat, ut non augeat timiditatem; sic otiosis et torpentibus imponat sollicitudinem, ut inquietis et curiosis non augeat importunam actionem. Regina Vasthi fecit convivium feminarum in palatio, ubi rex manere consueverat. Regina
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ingressa. secretum cordis signifi¬
cat. qd̾ cum dñm oramꝰ intrare de¬
debemꝰ. Ciliciũ asꝑitatem designat
penitentie. Cinis memoriã fragili¬
tatis & mortis. ꝓstratio effectum hu¬
militatis. Pulchritudo iudith sꝑita¬
lem eccłie sc̃e pulcdiritudinẽ figurat.
& ornatiis eiꝰ ornatum sc̃ȩ eccłie. quẽ¬

Expanded text:
etum cordis designat, quod, cum Dominum oramus, intrare debemus. Cilicium, asperitatem designat poenitentiae. Cinis. memoriam fragilitatis et mortis. Prostratio, effectum humilitatis. Pulchritudo Judith , spiritalem sanctae Ecclesiae pulchritudinem figurat, et ornatus ejus ornatum
Abbreviated transcription (Latin):
ssuerus rex potens & diues.
& nominis int̾pretatione.
& potentie sublunitate. &
diuitiaꝵ magnitudine xp̃m.
significat. Nominis int̾pretatione.
quia int̾pretatur ostium. Et xp̃silixit.
Ego sum ostium. Potentie sublimi¬
tate. quia cdata ẽ xp̃o omĩs potestas
incelo & int̾ra. Duutiaꝵ magnitudi¬
ne. quia quetũq habet pat̾ eius st̃.

Expanded text:
tens et dives, et nominis interpretatione, et potentiae sublimitate et divitiarum magnitudine Christum significat. Nominis interpretatione, quia interpretatur ostium, Christus dixit: Ego sum ostium ; potentiae sublimitate, quia data est Christo omnis potestas in coelo et in terra ; divitiarum magnitudine, quia qu
Abbreviated transcription (Latin):
tem regie dignitatis ꝑ p̾dicatores ũ¬
bum dei amministrantes ad ducun¬
tur: & sub manu eggei qui festuus
int̾pretat᷑: & custos ẽ regiaꝵ mulie¬
rum tracdunt᷑. idẽ cõmittunt᷑ pasto¬
rib: quib fidelium animaꝵ custodia
datur:. ut eis u̾bo & exemplo munistrẽt:
quicqͥd ad cultum pietatis necessari¬
um uident. Quecumq aut̃ fide rec¬
ta. & conscientia pura regi altissimo
placuerit. ad ipsum ingrediet᷑ regu¬
diata uasthi. Multe puelle sñt que¬
site: multe ad curiam regis ad ducte:
s una eligitur: una in reginã corona¬
tur: quia uinũsis eccłie fidelib una¬
c̃ fides: unũ baptisma: unus d̾s & pa¬

Expanded text:
tem regiae dignitatis per praedicatores tem regiae dignitatis per praedicatores bum Dei administrantes, et sub manu Egaei qui festivus interpretatur, et custos est regiarum mulierum traduntur, id est committuntur pastoribus, quibus fidelium animarum custodia datur, ut verbo et exemplo ministrent quidquid ad cultum pietatis necessarium viderint. Quicunque recta fide, et conscientia pura regi altissimo placuerit, ad ipsum ingredietur repudiata Vasthi. Multae puellae sunt quaesitae, multae ad curiam regis adductae, sed una eligitur, una in reginam coronatur, quia universae Ecclesiae fidelibus, una fides, unum baptisma, unus Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
foris erat ꝑlegis litt̾am. ut ostendẽt
om̃ib illius prachritudinẽ. idẽ ut
om̃ib eẽt exemplum adfidem &
bonam oꝑationem. Erat enim puil¬
cra nimis. ꝓpt̾ p̃rogatiuã indelicet
patrum & scientiam legis & ꝓpħaꝵ.
Precepit ut introducerent eam. po¬
sito suꝑ caput eius diademate. idẽ
religionis honore. S regina uasthi
intrare renuit: quia plebs incdaica
uenire contempsit. Septem regis sa¬
pientes. sunt uniu̾si doctores. septifor¬
nn gr̃a repleti: & ꝑipsam adomĩa a¬
genda diuinitus edocti. Maminiu¬
cha nouissimꝰ sapientiũ. qui senten¬
tiam ꝓmulgauit ut uasthi deporie̾¬
tur. & alia inlocum eiꝰ substitueret᷑:
paulum apłm significat qui dixit.
indignos uos uidicastis regno dei:
eccȩ com̃tim᷑ ad gentes. Repudiata
uasthi. quesite sunt puelle speciose
regi. & tradite sub manu eggei eu¬
nuchi. ut acciꝑent abeo adusum ne¬
cessaria: quia repudiata uidea diu̾¬
si exdiũsis partib mundi adsocieta¬

Expanded text:
foris per legis litteram. Ut ostenderet omnibus illius pulchritudinem, id est ut omnibus esset exemplum ad fidem et bonam actionem; erat autem pulchra nimis: propter praerogativam, videlicet patrum, et scientiam legis et prophetarum. Praecepit ut introducerent eam, posito super caput ejus diademate, id est religionis honore. Sed regina Vasthi intrare renuit, quia plebs Judaica venire contempsit. Septem regis sapientes sunt universi doctores et septiformi gratia repleti, et per ipsam ad omnia agenda divinitus edocti. Mamucha novissimus sapientium, qui sententiam promulgavit, ut Vasthi deponeretur, et alia in ejus loco substitueretur, Paulum significat, qui dixit: indignos vos judicatis regno Dei, ecce convertimur ad gentes . Repudiata Vasthi, quaesitae sunt puellae speciosae regi, et traditae sub manu Egaei eunuchi, ut acciperent ab eo usum necessarium , quia repudiata Judaea, diversi ex diversis partibus mundi ad societa
Abbreviated transcription (Latin):
pensat. allegorice significat. Ap̃s¬
t̾cio temꝑe huius scł̃i. incarnatio¬
nis sue sacramenta patefecit. & sp̃u¬
ales epulas p̃dicationis. & corporis
& sanguiis sui abundantissime
manifestauit. Primũ tempꝰ ante
legem. scdm sub lege. t̾ciũ sub gr̃a.
fecit hoc conuiuium pͥncipib suis

Expanded text:
pensat, allegorice significat. tertio tempore hujus saeculi incarnationis suae sacramenta patefecit, et spirituales epulas praedicationis, et corporis, et sanguinis sui abundantissime manifestavit. Primum tempus ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia. Fecit hoc convivium
Abbreviated transcription (Latin):
et inmultitudine magna ut conte¬
rat & int̾ficiat. & tab̾naculum suũ
suꝑ montẽ in clitum & sc̃m ponat.
ubi diuinitus contritus corruat.
hic ẽ bestia. cui uixta apocalipsim
draco uirtutem & potentiã. suã dabit.
ut adorent om̃s draconem. qui bes¬
tie dedit talem potentiam. Cum ꝑ¬
transisset holofernes fines assyrioꝵ
uenit admagnos montes ange. qui
sunt a simstro cilicie. ascenditq oĩa
castella eoꝵ: & obtinuit omne̾ mu¬
intionem. Effregit aut̃ ciuitatem
opinatissimã melothi. p̾dauitq
continent᷑: ꝑsonaꝵ distinctiones.
graduũ & dignitatum designant᷑.
aliqmͣ partem. nec pugne formidat
difficultatem. s grandis potentie
grandem certat efficere riuuam.
Tunc miserunt legatos suos uniu̾¬

Expanded text:
 multitudine ut conterat, et interficiat, et tabernaculum suum super montem inclytum, et sanctum ponat, ubi divinitus contritus corruat. Hic est bestia cui, juxta Apocalypsim, draco virtutem et potentiam suam dabit : ut adorent omnes draconem, qui bestiae talem dedit potentiam. Cum pertransisset Holophernes fines Assyriorum, venit ad magnos montes Ange, qui sunt a sinistro Ciliciae, ascenditque omnia castella eorum, et obtinuit omnem munitionem. Effregit autem civitatem opinatissimam Melothi, praedavitque continentur, personarum distinctiones et graduum, et dignitatum, designantur, aliquam partem, nec pugnae difficultatem; sed grandis potentiae grandem certat efficere ruinam. Tunc miserunt legatos suos unive
Abbreviated transcription (Latin):
tis luce. quasi aurora precedente
uerunt. Letatur raguel de uita to¬
bie. de coniunctione filie. occidit
duas uaccas. quatuor arietes: ꝑat
epulas om̃ib uicims & amicis. Le¬
tatur ppłs gentiũ de fide xp̃i. & de
uotione sue gentis. in dñi fide pro¬
ficientis. ut etiam de ipsis doctores
fierent. qui postmodũ martyres ex¬
isterent. Hu uacce sunt qui uigũ
euangelii portauerunt. & qui por¬
tarent p̃dicando genuert. Arietes
sunt. tanqͣm patres & duces ppłor.
uiide scriptum ẽ. afferte dño filu
di. afferte dño filios arietũ. Siuit¬

Expanded text:
tis luce, quasi aurora praeeunte tis luce, quasi aurora praeeunte verunt. Laetatur Raguel de vita Tobiae, et de conjunctione filiae. Occidit duas vaccas, quatuor arietes, parat epulas omnibus vicinis et amicis. Laetatur populus gentium de fide Christi, et de vocatione suae gentis in Domini fide proficientis, ut etiam de ipsis doctores fierent qui postmodum martyres existerent. Hi, vaccae sunt qui jugum Evangelii portaverunt, et eos, qui portarent praedicando, genuerunt. Arietes, sunt tanquam Patres et duces populorum. Unde scriptum est: Afferte Domino filii Dei; afferte Domino filios arietum . S
Abbreviated transcription (Latin):
& uixta int̾pretationẽ egypti. ꝑfi¬
die sue tenebris obscurata. Merito
ant̾ qui adeo seritur. ademonio
repletur. Angls uͦ demonẽ qui to¬
biam occidere uolebat indeserto
ligauit. quia colibitum a fidelib¬
eum tenet ligatũ. quia nec ipsos
cersiri uissit raguel seruos suos:
lit̾ euenisset ei. qd̾ & cet̾is aliis septẽ
qui sunt ingressi ad eam. Cumq
ꝑasset fossam. reu̾sus raguel ad̾
urorem suã dixit ei. Mute unã
exancillis tuis. & iudeat simortuus
ẽ. ut sepeliam eũ anteqm illuces¬
cat. Et misit unã erancillis suis.
Que ingressa cubiculũ muenit eos
salnos. & in columes: secum parit̃
dormientes. Cantus pulloꝵ somis
ẽ p̃dicatoꝵ. qui post tenebras er¬
roꝵ. diem lucis annuntiant futu¬
rium. Erant ingentib qui dubita¬
rent an dñs uere uicͥesset antiquñ
hostem. & ideo fidem nominis eiꝰ.
obruere atq abscondere satuis esti¬
marent. s postiodũ agnita u̾ita¬

Expanded text:
et juxta interpretationem Aegypti perfiet juxta interpretationem Aegypti perfidiae suae tenebris obscurata. Merito autem qui a Deo deseritur, a daemonio repletur. Angelus vero daemonem, qui Tobiam occidere volebat, in deserto ligavit, quia coen tenet eum ligatum, qcersiri fecit Raguel servos suos; liter evenisset ei, quod caeteris aliis septem, qui ingressi sunt ad eam. Cumque parassent fossam, reversus Raguel ad uxorem suam, dixit ei: Mitte unam ex ancillis, ut videat, an mortuus est, ut sepeliam eum antequam illucescat. Et misit unam ex ancillis suis. Quae ingressa cubiculum, invenit eos salvos et incolumes, securiter dormientes, etc. Cantus pullorum sonus est praedicatorum qui post tenebras errorum, diem lucis annuntiant futuram. Erant in gentibus qui dubitabant an Deus vere vicisset antiquum hostem, et ideo fidem nominis ejus obstruere atque abscondere satius existimabant: sed post modum agnita verita
Abbreviated transcription (Latin):
accideret. Sic audiens ppłs gentiũ
u̾bum fidei. & ammonitus ab apłis
ut de sua stirpe xp̃o daret uxorem.
ñ sine certa exploratione potuit no¬
ue fidei uira susciꝑe. quia olim
multos doctores habuit. qui om̃s
quasi septenario numero compre¬
hensi. Hanc tntũ uitam nou̾ant.
ne mortis eos rapuit interituis. Do¬
cente aut̾ intrinsecus ueritate. &
foris ꝑ doctoꝵ ora sonante. tandẽ
intellexit quidem ustum ẽẽ. ut qͥ
stulta dicerent. stulte ꝑirent. Intro¬
drictus tobias ad cubiculum. ꝓtulit
decassidili suo partem iecoris. posu¬
it q suꝑ carbones uiuos. Tunc ra¬
phaet angłs apprehendit demoni¬
um. & religanit eum indeserto su¬
ꝑioris egypti. Dñs accepturus ec¬
cłiam degentib. indesponsationis
mitio iubet eam abrenuntiare dia¬
bolo. & om̃ib pompis eiꝰ. & confit̾i
fidem sc̃e trinitatis in remissionem
uuis cremare carbonibr. Deser¬
tum & egyptus. corda infidelium
significant. que adeo deserta sunt.
quia eiꝰ sunt habitatione incligna.

Expanded text:
er . Sic audiens populus gentium verbum Dei, et admonitus ab apostolis, ut de sua stirpe Christo daret uxorem, non sine timore vel exploratione potuit novae fidei jura suscipere; quia cum multos doctores habuit, qui omnes quasi septenario numero comprehensi, hanc tantum vitam noverant, itus aeternae mortis eos rapuit: docente autem intrinsecus veritate, et foris per doctorum ora sonante, tandem intellexit quod justum esset, ut qui stulta dicerent, stulte perirent. Introductus Tobias ad cubiculum protulit de cassidili suo partem jecoris posuitque super carbones vivos. Tunc Raphael angelus apprehendit daemonium, et ligavit illud in deserto suit, etc. Deus accepturus Ecclesiam de gentibus, in desponsationis initio, jubet eam abrenuntiare diabolo, et omnibus pompis ejus et confiteri fidem sanctae Trinitatis in remissionem vivis cremare carbonibus. Desertum et Aegyptus corda infidelium significant, quae a Deo deserta sunt, quia ejus est habitatione indigna,
Abbreviated transcription (Latin):
it helyas ad dnm̃. Altaria tua de¬
strurerunt. & ꝓpłias tnos occide¬
runt gladio. & derelictus sum ego
solus. Tanto ꝓpłie quid difficile fuit
agnoscere. inlioc mundo famulos re¬
mansisse deo: S qui humilis. & occul¬
ta dei nouerat. elatiis & aꝑta nestie¬
bat. Unde certum ẽ. qd̾ humilitatis
radio se illuminat. qui alioꝵ bona
subtilit̾ pensat. quia dum ea que
ipse fecerit. fasta foris & ab aliis con¬
spicit. eum qui desingularitate intꝰ
erumꝑe initit᷑ suꝑbie tuuorẽ. p̃mit.
hinc est qd̾ uoce dei ad helyam solum
se estimantẽ dicit᷑. Reliqui mͥ septẽ

Expanded text:
it Elias ad Dominum: Altaria tua destruxerunt, et prophetas tuos occiderunt gladio; et derelictus sum ego solus . Tanto prophetae quid difficile fuit agnoscere, in hoc mundo famulos remansisse Deo? Sed qui humilis etiam occulta Dei noverat, elatus etiam aperta nesciebat. Unde certum est quod humilitatis se radio illuminat, qui aliorum bona sublimiter pensat; quia, dum ea quae ipse fecit facta foris et ab aliis conspicit, eum, qui de singularitate intus erumpere nititur, superbiae tumorem premit. Hinc est quod voce Dei, ad Eliam solum se existimantem dicitur: Reliqui mihi septem
Abbreviated transcription (Latin):
tatis uiam suꝑbum reuocare. infir¬
mantis curam gerere. quȩ singulis
expediant dispensare. Anna int̾pre¬
tatur gr̃ã. quia contemplatio habet᷑
ꝑ gr̃am. hec ẽ sterilis. quia cum eani
nullus ꝓut ẽ penetrare ualeat. nul¬
lus qd̃ mea sentit p̃dicare sufficiat:
contingit ut eam p̃dicando. nemo
plures filios gignat. Contemplatiua
m̃te retinere. abext̾iori actione qui¬
escere. soli desiderio conditoris in he¬
rere. ut nichil iam deext̾iorib ag̾e
libeat. Qui uult effici possessio dei.
has duas habeat uxores. actuiam
pͥmũ. contemplatiuam deinceps.
p̃cipue doctor. ex amplexib fenen¬
ne transeat ad complexiis anne. u¬
triq partes tribuat. uirtutib uir

Expanded text:
tatis viam superbum revocare, infirmantis curam gerere, quae singulis expediant dispensare. Anna interpretatur gratia, quia contemplatio habetur per gratiam. Haec est sterilis; quia eum eam, prout est, nullus penetrare valeat, nullus quod id ea sentit praedicare sufficiat, contingit ut eam praedicando nemo plures filios gignat. Contemplativa, mente retinere, ab exteriore quiescere, soli desiderio Conditori inhaerere, ut nil jam de exterioribus agere libeat. Qui vult effici possessio Dei, has duas ducat uxores, activam prius, et contemplativam deinceps. Praecipue doctor ex amplexibus Phenennae transeat ad amplexus Annae, utrique partes tribuat, virtutibus vir
Abbreviated transcription (Latin):
aue sciendum ẽ. quia
tota ista series. & por¬
rectio temꝑis. diuidẽ¬
da ẽ. induos status.
ueterem & nouum. &
tria tempora. natitra¬
lis legis. & scripte. & gre. & sex ȩtates. quaꝵ
pͥma ẽ ab adam usq ad noe. scda a noe
usq ad abraham. t̾tia ab abraham usq
ad dauid. Quarta a dauid usq ad trans¬
migrationẽ babylonis. Quinta atrans¬
migratione babylonis. usq ad aduen¬
ad finem mundi. Item quinq p̃cedẽ¬
tes etates. ab adam usq ad xp̃m: ꝑ qua¬
tuor successiones dundunt᷑. Prima suc¬
cessio patarcharum fuit: ab adam tisq
ad moysen. Scd̾a iudicũ: a moyse usq
ad dauid. Tertia regũ. i dauid usq ad
transinigrationẽ babylonis. Quarta
sacerdotũ. a transingratione babyloni
usq ad xp̃m. Igitur ꝑ istaꝵ quatuor
successionũ uiros eximios. ab adam
usq ad xp̃m. sermonẽ extendo: deinde
tusalam. lamech. noe. sem. arphaxat. sa¬
le. hebeꝵ. falec. reu. saruch. nachor. tha

Expanded text:
ane sciendum est quod tota ista series et porrectio temporis dividenda est in duos status, veterem et novum, et tria tempora, naturalis legis, et scriptae, et gratiae; et sex aetates, quarum prima eusque ad Abraham; Tertia, ab Abraham usque ad David; quarta, a David usque ad transmigrationem Babylonis; quinta a transmigratione Babylonis usque ad advenad finem mundi. Item quinque praecedentes aetates ab Adam usque ad Christum per quatuor successiones dividuntur. Prima successio patriarcharum fuit ab Adam usque ad Moysen; secunda Judicum, a Moyse usque ad David; tertia Regum, ab David usque ad transmigrationem Babylonis; quarta Sacerdotum, a transmigratione Babylonis usque ad Christum. Igitur per istarum quatuor successionum viros eximios ab Adam usque ad Christum sermonem extendo, deinde thusalem, Lamech, Noe, Sem, Arphaxad, Sale, Heber, Phaleg, Reu, Sarug, Nachor, Tha
Abbreviated transcription (Latin):
pora diuidit᷑. tempꝰ naturalis legis.
tempꝰ scͥpte legis. tempꝰ gr̾e̾. Tempus
naturalis legis fint ab adam usq ad
moysen. tempꝰ scͥpte legis a moyse
risq ad.xp̃m. tempus gr̃e a natiuitate
xp̃i usq adfinem mundi. Et notan¬
dum. qd̾ locus iste in quo eger sana¬
tur. ẽ asꝑ. tempus longum. remedi¬
um efficax. Locuis ẽ asꝑ. ut p̃uarica¬
tor castigetur. tempꝰ iongum. ne sa¬
nandus p̃occuipetur: remediũ effi¬
cax. ut infirmꝰ curetur. Sanitates
sunt uirtutes. Quando & em̃ homo
nicia. humilitas suꝑbiam. caritas
inuidiã. pax iracundiã. leticia aci¬
diam. largitas auaritiã. abstinentia
castrimargiam. castitas lixuriam.
Uirtutes itaq locum possidentes ui¬
cioꝵ. sanitates fiunt egriaulinum.
Gaudia desanitatib recuꝑatis. sunt
beatitudines. Contristat᷑ homo. qͣndo
infirmatur. gandet qͣndo sanatirr.
Sic imp̃senti scło de infirmitate nr̃ȩ
corruptionis. dolemꝰ. quãdo aut̃ in

Expanded text:
pora dividitur, tempus naturalis legis, pora dividitur, tempus naturalis legis, tempus scriptae legis, tempus gratiae. Tempus naturalis legis fuit ab Adam usque ad Moysen; tempus scriptae legis a Moyse usque ad Christum; tempus gratiae a nativitate Christi usque ad finem mundi. Et notandum quod locus iste, in quo aeger sanatur, est asper, tempus longum, remedium efficax. Locus est asper ut praevaricator castigetur, tempus longum ne sanandus praeoccupetur, remedium efficax ut infirmus curetur. Sanitates sunt virtutes. Quando etenim homovitia, humilitas superbiam, charitas invidiam, pax iracundiam, laetitia acediam, largitas avaritiam, abstinentia gastrimargiam, castitas luxuriam. Virtutes itaque locum possidentes vitiorum sanitates sunt aegritudinum. Gaudia de sanitatibus recuperatis sunt beatitudines. Contristatur homo quando infirmatur, gaudet quando sanatur. Sic in praesenti saeculo de infirmitate nostrae corruptionis dolemus; quando autem in
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sam capacitatem audientiũ predi¬
cat᷑. Amic apponit᷑ audientib uel
legentib ꝑhystoriam. mine ꝑallego¬
riam. nunc ꝑtropologram. munc ꝑ
minib inuoluta. ñc pura. nida. &
aꝑta. Talib gͦ moctis & multis aliis.
nob̃ cib iste sp̃ualis apponit᷑. ut ꝑ
eum eger ñ confortetur. & ad sani¬
uennus. Sic enim intibo p̃cepta me¬
dicoꝵ facimꝰ. quia alia comedimus.
alia uitamꝰ. Dispensatores st̃ sac̾do¬
tes. qm diuina satram̃ta trastant:
& diinã nob̃ gr̃am archana sũm
largitoris distributione mirabilit̾ ad¬
mimitrant. Qui serui sñm medi¬
ci sunt. s ad eits arbitriũ uasa s me¬
dicam̃ta illtus tractare debent. Lo¬
cus ẽ mundus iste. inqͣm quasi in
quandam infirmariã deꝑadyso
homo post peccatum delatus ẽ. ut
hic infirmitatem snã curare stude¬
at. & sanitatem recipiat. Tempꝰ qd̾
d̾s concesfit homini. ut ineo sanitati
restituat᷑ p̃sens scłm ẽ. qd̾ intria tem¬

Expanded text:
versam capacitatem audientium praediversam capacitatem audientium praedicatur. Nunc apponitur audientibus vel legentibus per historiam, nunc per allegoriam, nunc per tropologiam, nunc per minibus involuta, nunc pura, nuda et aperta. Talibus ergo modis et multis aliis nobis cibus iste spiritualis apponitur, ut per eum aeger noster confortetur et ad sanivemus. Sic enim in cibo praecepta medicorum facimus, quia alia comedimus, alia vitamus. Dispensatores sunt sacerdotes, qui divina sacramenta tractant, et divinam nobis gratiam arcana summi largitoris distributione mirabiliter administrant. Qui servi summi medici sunt, et ad ejus arbitrium vasa et medicamenta illius tractare debent. Locus est mundus iste, in quem, quasi in quamdam infirmariam, de paradiso homo, post peccatum, delatus est, ut hic infirmitatem suam curare studeat, et sanitatem recipiat. Tempus quod Deus concessit homini, ut in eo sanitati restituatur, raesens saeculum est, quod in tria tem
Abbreviated transcription (Latin):
cendo. & astualia. quȩ cõmisit pue
inuendo. Illa ht̃ exparentib. ista er
ꝓpriis oꝑib. Iua ht̃ exalieno. ista ex
suo. Medicina ẽ gr̃a. que duob mo¬
dis milnerib nr̃is intlindit᷑. uno
amaro. & alio dulci. amaro ꝑ incre¬
pationem. dulci ꝑconsolationem.
Increpatio uinũ. consolatio oleum.
sicut aqua baptisni. oleũ. ctisma.
aqua benecticta. & ceta talia. Anti¬
dota sunt septeni dona sp̃c sc̃i. sp̃c
fortitudinis. sp̃c scientie & pietatis
sp̃c timoris dñi: ut simus ꝑtimorẽ
hunules. ꝑpietatem misericordes.
ꝑscientiam discreti. ꝑ fortitudinem
inuicti. ꝑ consilium ꝓuidi. ꝑ intellec¬
tum cauti. ꝑsapientiam maturi. Ci¬
mor expellit elationem. pietas cru¬
delitatem. scientia indiscretionem.
fortitudo debilitatem. consilium in¬
ꝑuidentiã. intellectus incautelam.
sapientia stulticiam. O qmͣ bona au¬
tidota: quib tam mala curant᷑ apo¬
stemata. Dieta ẽ sacra scͥꝑtura. que
diu̾so mͦ nob̾ apponit᷑. dum scd̾m di¬

Expanded text:
endo, et actualia, quae commisit prave vivendo. Illa habet ex parentibus, ista ex propriis operibus. Illa habet ex alieno, ista ex suo. Medicina est gratia, quae duobus modis vulneribus nostris infunditur. Uno amaro, et altero dulci. Amaro per increpationem, dulci per consolationem. Increpatio vinum, consolatio oleum. sicut aqua baptismi, oleum, chrisma, aqua benedicta, et caetera talia. Antidota sunt septem dona Spiritus fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, spiritus timoris Domini, ut simus per timorem humiles, per pietatem misericordes, per scientiam discreti, per fortitudinem invicti, per consilinm providi, per intellectum cauti, per sapientiam maturi. Timor expellit elationem, pietas crudelitatem, scientia indiscretionem, fortitudo debilitatem, consilium improvidentiam, intellectus incautelam, sapientia stultitiam. O quam bona antidota, quibus tam mala curantur apostemata! Diaeta est sacra Scriptura, quae diverso modo nobis apponitur, dum secundum di
Abbreviated transcription (Latin):
sanabor. saluum me fac. & saluꝰ
ero. qm̃ laus mea tues. fratres qui
sanari rogat. infirmũ se eẽ demon¬
strat. S quis ẽ iste infirmus: Genꝰ
humanũ. in cuiꝰ uoce dicunt᷑ ista.
Infirmum ꝑ peccatum originale
& ꝑmulta actualia erat. & medicum
querebat. uenit medicus. & sauatꝰ
ẽ egrotus. Duodecim ant̾ sunt. que
desanatione humami geñis uobis
exponere ꝓponimꝰ. s grotus. medicꝰ
inilnera. medicina. uasa. antidota.
dieta. dispensatio. locus. tempꝰ sam¬
tates. garidia deipsis sanitatibus.
E grotus iste. genus ẽ humanũ. de
cuiꝰ egritudine ysaias testatꝰ ẽ dicens.
Om̃e capud languidũ. & onĩe cor me¬
rens. a planta pedis usq ad u̾titem.¬
ñ ẽ meo sanitas. Uuiliis & linor &
plaga. tumens. ñ ẽ cirtumligata.
nec curata medicamine. neq fota
oleo. Aliris etiam alibi clamat. caplit
meũ doleo. alius uentrem meũ do¬
leo. alius lumbi mei impleti sunt
illusionib. Sic m̃bra generis hu¬
niani clamabant. & dolorem sue egͥ¬

Expanded text:
sanabor, salvum me fac, et salvus ero, quoniam laus mea tu es . Fratres, qui sanari rogat, infirmum se esse demonstrat. Sed quis est iste infirmus? Genus humanum, in cujus voce ista dicuntur infirmum: per peccatum originale r multa actualia erat, et medicum quaerebat. Venit medicus, et sanatus est aegrotus. Duodecim autem sunt quae de sanatione humani generis nobis exponere proposuimus. Aegrotus, medicus, vulnera, medicina, vasa, antidota, diaeta, dispensatores, locus, tempus, sanitates, gaudia de ipsis sanitatibus recuperatis. Aegrotus iste genus est humanum, de cujus aegritudine Isaias testatus est dicens: Omne caput languidum, et omne cor moerens; a planta pedis usque ad verticemn eo sanitas . Vulnus, et livor, et plaga tumens non est circumligata, nec curata medicamine, neque fota oleo. Alius etiam alibi clamat: Caput meum doleo. Alius: Ventrem meum doleo. Alius: Lumbi mei impleti sunt illusionibus . Sic membra generis humani clamabant, et dolorem suae aegr
Abbreviated transcription (Latin):
anges ẽ in uidia. Indus ab occiden¬
te eius. In partia. aratis. Batrus.
Iordanis. in uidea. Cignus. incilitia.
Araures. mnarmenia. Chanais. in infe¬
riori scitia. Pautolus & hermus. & inean¬
der inminori asia. hebrus intracia. &
eurotas inthessatia. In achus. machaia.
Padus & tyberis. initalia. Damibuis &
renus. ingermania. Rodamis. arax. io¬
sa. sequana. ligeris. ingallia. Byberus
inhyspania. Mineus. ingalatia. tagus.
siuit. taꝓbane. thile. argira. crisa. In oc¬
ceano septemtrionali aboriente ad oc¬
cidentem: insula phanesioꝵ. albatia.
biꝑborea. apolitana. gangaina. glosoa¬
ria. norimannia. orcades. tyle. scotia. bri¬
tamna. hyberna. In occeano occiden¬
tali. fortunate. hesꝑidum. gorgades. In
occeano australi. gauleũ. ictiofagorum.
adamꝰ. coueuis. malicus. In eo mari qͦd
diuidit europã. & affricam. ab occidente
adorientẽ: sunt gades. baleares. stricades.
sardina. corsica. ficilia. cephalina. In ma¬
ri magno sc̃ cyclades. rodos. tenedos.

Expanded text:
nis est in India. Indus ab occidente ejus. In Parthia Tigris. Bactrus Jordanis in Judaea. Cygnus in Cilicia. Araxes in Armenia. Timaus in inferiori Scythia. Pactolus, et Hermus, et Meander in minori Asia. Hebrus in Thracia, et Eurotas in Thessalia. Inacus in Achaia. Padus et Tiberis in Italia. Danubius et Rhenus in Germania. Rhodanus, Arar, Mosa, Sequana, Ligeris in Gallia. Hiberus in Hispania. Mineus in Gallicia. Tagus sunt Taprobane, Tyle, Argyria, Chrysa. In oceano Septentrionali ab oriente in occidentem insula Phanesiorum, Albatia, Hyperborea, Apolitana, Gangania, Glossaria, Northmannia, Orcades, Tyle, Scotia, Brittania, Hybernia. In oceano Occidentali Fortunatae Hesperidum Gorgades. In oceano Australi Gauleum, Ichthyophagorum, Adamus, Coneus, Malicus. In eo mari, quod dividit Europam et Africam ab occidente in orientem, sunt Gades, Baleares, Storchades, Sardinia, Corsica, Sicilia, Cephalonia. In mari Magno sunt Cyclades, Rhodos, Tenedos,
Abbreviated transcription (Latin):
hic inuenit ualde dissolutam rem¬
publicam & atritam. Siqͥdem euro¬
pam uehement̾ auares uastau̾ant.
huiꝰ etiam dieb rex ꝑsarum chos¬
droes cepit damascum. & deuastauit
iherosolimã. & uenãbilia loca que
erant inea conflagrauit. & ppłoꝵ co¬
pias captiuauit. una cũ patriarcha
euisdem urbis zacharia: & p̃ciosum
xp̃i crucis lignum secum inꝑsidem
asportauit. Igitur heraclyus p̃tores
cosdroe. sarabbagam. sabarsam. & sa¬
cepit munitiones. Deniq cosdroes
ab eo captus ẽ. & in earcerem missus:
ubi & mortuns ẽ. his itaq tͣnsactis
heraclyus birantiũ ẽ. reu̾sus: habẽs

Expanded text:
rempublicam, et attritam. Siquidem Europam vehementer Avares vastaverant. Hujus etiam diebus rex Persarum Cosdroes cepit Damascum, et vastavit Jerosolymam, et venerabilia loca, quae erant in ea, conflagravit, et populorum copias captivavit una cum patriarcha ejusdem urbis Zacharia, et pretiosum Christi crucis lignum secum in Persidem asportavit. Igitur Heraclius praetores Cosdroae Sarabbagam et Sabasam, Sacepit munitiones. Denique Cosdroes ab eo captus est, et in carcerem missus, ubi et mortuus est. His itaque transactis Heraclius Byzantium est reversus, habens
Abbreviated transcription (Latin):
sa suggestio: & irruunt in domum
illam ꝑimportunã temptationem.
s ipsa minime cadit: ꝑ aliciuꝰ praui
consensus. delib̾ationem. Stultus
fabrica eiꝰ: ꝑ inopinatam temptati¬
onem. & cadit ꝑcinꝰ libet culpe. ꝑ pe¬
trationem: & fit ruina eiꝰ magna.
indelib̾ationẽ. de delib̾atione inoꝑa¬
tionẽ. de oꝑatione inconsuetudinẽ.
deconsuetudine in desꝑationẽ. de
desꝑatione iuet̾nam dãpnationẽ.
Sunt aut̃ tria genera. homim̃ edi¬
ficantiũ. Sunt qui amant solum
dm̃. Hi edificant aurũ & argentũ:¬
& lapides p̃ciosos. In amore uirtu¬
tis aurũ. incognitione u̾itatis ar¬
gentũ: mincorruptione bom oꝑis
lapides p̃ciosos. Sunt alii qͥ amant
nec aliquid plasqm dm̃. In his fun¬
danĩtum quidem manet. qͥa amor
dĩ ñ destruit᷑. s tam̃ exaffectu eoꝵ
que parit̾ amant᷑ quia q̃dã corrup¬
tio contrahit᷑. ligna & fenum & sti¬
pula suꝑ edificant᷑. In ligno pecca¬
qui amant quedã contra dm̃. & in

Expanded text:
sa: et irruunt in domum illam per importunam tentationem, sed illa minime cadit per alicujus pravi consensus deliberationem. Stultus fabrica ejus per inopinatam tentationem, et cadit per cujuslibet culpae perpetrationem, et fit ruina ejus magna: in deliberationem, de deliberatione in operationem, de operatione in consuetudinem, de consuetudine in desperationem, de desperatione in aeternam damnationem. Sunt autem tria genera hominum aedificantium. Sunt, qui amant solum Deum: hi aedificant aurum, argentum, lapides pretiosos. In amore virtutis, aurum; in cognitione veritatis, argentum; in cooperatione boni operis, lapides pretiosos. Sunt alii, qui amant nec aliquid plusquam Deum. In his fundamentum quidem manet; quia amor Dei non destruitur: sed tamen ex affectu eorum quae pariter amantur, quia quaedam corruptio contrahitur lignum, et fenum, et stipula superaedificantur. In ligno, peccaqui amant quaedam contra Deum: et in
Abbreviated transcription (Latin):
erat p̃ciosus. & cum audissec de iħu
misit adeum semores uideoꝵ. ro¬
gans eum ut uemiret & sanaret ser¬
uum eiꝰ. Centurio significat genti¬
litatem. seruus centurionis ppłm
& humilitas gentilitatis. effectus sa¬
nitatis grã iustificationis. Et bene
ait dñs de centurione. ñ in ueni tantã
fidem inifrł. quia parici exifrł meũ

Expanded text:
s. Et cum audisset de Jesu, misit ad eum seniores Judaeorum, rogans ut veniret, et sanaret servum ejus . Centurio, significat gentilitatem; servus centurionis, populum et humilitas gentilitatis; effectus sanitatis, gratia justificationis. Et bene Dominus de centurione: Non inveni tantam fidem in Israel, quia pauci ex Israel
Abbreviated transcription (Latin):
ilius qui uineam patris sui in¬
trare recusauit. gentilis ppłs ẽ.
qui pͥmum d̾o seruire contempsit.
filrus aut̃ qui intrare se spopondit.
ppłs uidaicus. qui do suũ seruitiũ
primũ nouit. S qui pͥus renuit
postea intrauit. quia ppłs gentilis
penitentia ductus. p̃dicantib apłis
seruitio dei colla submisit. Et prioe
filius qd̾ spopondit ñ impleuit. qͥa
ppłs indaicus inseruitio dei ñ per¬

Expanded text:
ilius qui vineam patris sui intrare recusavit, gentilis populus est, qui primum servire Deo contempsit; filius autem, qui intrare se spopondit, est populus Judaicus, qui Deo primum servitium suum vovit. Sed qui prius renuit, postea intravit; quia populus gentilis poenitentia ductus, praedicantibus apostolis, servitio Dei colla submisit. Et prior filius, quod spopondit non implevit, quia populus Judaicus in servitio Dei non per
Abbreviated transcription (Latin):
nastasius gͥ qui & arthe .xuiii.¬
mius dictus ẽ. imꝑauit annis
trib & ui. m̃sib. Iste cum ẽẽt uir ca¬
tholicus. litt̾as constantinõ pape ꝑ
scolasticum patͥciũ exarchum italie
destinauit: quib se fauctorẽ catholi¬
ce fidei & sc̃i sexti concilii p̃dicatorem
ex̃ declarauit. Post hec aut̃ classem
inalexandriã contra sarracenos di¬
rexit. Cuiꝰ exercitus ad aliud u̾sus cõ¬
siliũ. ab itinere medio constantino¬
politanã urbem regressus. theodo¬
siũ orthodoxum uitũ inquirens im¬
patorem elegit. & coactum impiali
solio sublimauit. Theodosius uͦ ana¬
stasium. apud urbem inceam gͣui
p̃lio suꝑauit: eumq postinodum

Expanded text:
nastasius igitur qui et Arthemius dictus est, imperavit annis tribus et sex mensibus. Iste cum esset vir catholicus litteras Constantino papae per Scholasticum patricium exarchum Italiae destinavit, quibus se fautorem catholicae fidei, et sancti sexti concilii praedicatorem esse declaravit. Post haec autem classem in Alexandriam contra Sarracenos direxit. Omnis exercitus ad aliud versus consilium ab itinere medio ad Constantinopolitanam urbem regressus Theodosium orthodoxum virum inquirens imperatorem elegit, et coactum imperiali solio sublimavit. Theodosius vero Anastasium apud urbem Nicaeam gravi praelio superavit, eumque postmodum
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ udei post. septuaginta annos
lib̾antur: & domũ dĩ & cuitatẽ sc̃am
reedificant. significat hoc qd̃ quidã
qui ꝑ peccata sua a cõmunione ec¬
cłie seꝑati infidelium numero co
domꝰ scilicet & ciuitatis di de qua eiec¬
ti fuerant recipunit. Notandũ em̃i

Expanded text:
d Judaei post septuaginta annos liberantur, et domum Dei, et civitatem sanctam reaedificant significat hoc quod quidam per peccata sua a communione Ecclesiae separati, in fidelium numero copdomus scilicet et civitatis Dei, de qua fuerant ejecti recipiunt. Notandum enim
Abbreviated transcription (Latin):
Lignum quoq: quia fructii uite nos
saciat. fons: quia aqua sapientie sa¬
lutaris uos potat. Lignum scientie
boni & mali: mandatum dĩ expͥmit.
Quod recte lignum scientie boni &e
mali dicit᷑. quia in eo si illud custo¬
dimꝰ. exꝑimur bonũ: & si transgredi¬
mur. malũ. Paradysus itaq eccłia
uoluptas grã: fons xp̃s. quatuor
fumina. quatuor eygłia: lignum
etiam uite xp̃s. ligium uͦ scientie
boni & mali. traditio mandati:. esus
ẽ: significat uirginem de qua
scd̃s homo natus ẽ. uirgo t̾ra: uirgo
maxia. Sicut det̾ra. diuina oꝑatio¬
ue factum ẽ corpus humanum:
sic de uirgine. diuina oꝑatione ũ¬
bum dĩ creditur incarnatum. Sine¬
tum demaria. Adam factus ẽ in
Adam obdormunt ut de costa eius
fieret eua: xp̃s morte sopitus ẽ ut
de sanguine lateris eiꝰ redimeretur.
eccłia. Adam sponsus. & eua de ipso
facta. sponsa: xp̃s sponsus: & sponsa
abeo redempta eccłia. Adam debu¬
it p̃esse. & regere euam: xp̃s preest

Expanded text:
Lignum, quia fructu vitae nos satiat; fons, quia aqua sapientiae salutaris nos potat. Lignum vero scientiae boni et mali, mandatum Dei exprimit. Quod recte lignum scientiae boni et mali dicitur, quia in eo, si illud custodimus, experimur bonum; et si transgredimur, malum. Paradisus itaque Ecclesia, voluptas gratia, fons Christus, quatuor flumina quatuor Evangelia. Lignum etiam vitae Christus, lignum vero scientiae boni et mali cognitio mandati, esus iest, significat Virginem, de qua secundus homo natus est. Virgo terra, virgo Maria. Sicut de terra, divina operatione factum est corpus humanum, sic de virgine, divina operatione Verbum creditur incarnatum. Sintum de Maria. Adam factus est inhebdomadae. Adam obdormivit ut de costa illius fieret Eva, Christus morte sopitus est ut de sanguine ejus redimeretur Ecclesia. Adam sponsus et Eva de ipso facta sponsa, Christus sponsus et sponsa ab ipso redempta Ecclesia. Adam debuit praeesse et regere Evam, Christ
Abbreviated transcription (Latin):
significat. fons namq sapientie u̾¬
bum dei: idest filius dei. Qui hunc
entiam dei iiuenit. iuenit uitã
& haurit salutem adc̾io. Quatuor
fiumina fontis. quatuor sunt eygłia
getatur: ut crescat & fructum faciat.
Que bene diu̾sas t̾ras circueunt:
quia diũsos ppłos prlus t̾renis in¬
tentos. in unitatem fidei & agnitio¬

Expanded text:
hristum significat. Fons namque sapientiae Vehristum significat. Fons namque sapientiae Verbum divinum, id est Filius Dei. Qui hunc entiam invenit, invenit vitam et haurit salutem a Domino. Quatuor flumina fontis quatuor sunt Evangelia getatur, ut crescat, et fructum faciat qui bene diversas terras circumeunt, quia diversos populos prius terrenis intentos in unitatem fidei co