comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ illis qui scoꝵ exemplis ad meliora accendi & prouehi querunt
aȩdificatio ꝓsit: quedam autumo referenda que ꝑ eum dñs adex¬
citandłm & corroborandum nr̃e mentis teporẽ. & ut sic dictum
sit forte infidelitatem potiusq ignorantiam fieri & manifestaru
decreuit
Ater familias quedam nobilis erat in hac ciuitate roma¬
na. que religionis & deuotionis studio oblationes facere
& die dominica ad eccłam deferre. summoq pontifici ecclesasti¬
ce consu&udinis & familiaritatis eiusdem grã offerre solebat.
Quecũ quadam die exmore ad communicandũ demanu a postoli¬
ci ordine suo acceder&. illiq pontifex offam dominici corꝑis po
om̃iũ peccatorum. & uitam et̾nam: subrisit. Iđ uir dnĩ cerne¬
ns: illi cõmunionem sacram retraxit & separatim suꝑ altare
reposuit. eamq diacono seruandam usq dũ cuncti fideles cõ¬
municarent tradidit. Expletis uͦ sacris misteriis: int̾roga¬

Expanded text:
et illis qui sanctorum exemplis ad meliora accendi et provehi quaerunt et illis qui sanctorum exemplis ad meliora accendi et provehi quaerunt aedificatio prosit, quaedam autumo referenda, quae per eum Dominus ad excitandum et corroborandum nostrae mentis teporem, et ut sic dictum sit forte infidelitatem potius quam ignorantiam, fieri et manifestari decrevit. 23. Mater familias quaedam nobilis erat in hac civitate Romana, quae religionis et devotionis studio oblationes facere, et die Dominica ad ecclesiam deferre, summoque pontifici ecclesiasticae consuetudinis et familiaritatis ejusdem gratia offerre solebat. Quae cum quadam die ex more ad communicandum de manu apostolici ordine suo accederet, illique pontifex offam Dominici corporis pomnium peccatorum, et vitam aeternam, subrisit. Quod vir Domini cernens, illi communionem sacram retraxit, et separatim super altare posuit, eamque diacono servandam usquedum cuncti fideles communicarent tradidit. Expleto vero sacro mysterio, interroga
Abbreviated transcription (Latin):
nequaquã metuerat iã tunc fidelis humilium linguas tim&. Iuia
enim ꝑceptis celestib uerbis clarescentib quoq miraculis uirtus
ei diuine cognitionis infunditur: eiusdem diuinitatis terrore re¬
frenatur ut praue agere metuat ac totis desiđiis ad et̃nitatis
grãm uenire concupiscat. Iđ totum ut fier&: ita eidem beato gre¬
corio grã diuina concessit : ut merito anglorum popłis debeat
apostolus appellari. Quia &si aliis non est apłs sed tam̃ illis est.
Nam signaculum apostolatus eiꝰ : ipsi sunt indomino. Iam uero
utrũ aliquib uir iste tanti meriti miraculis claruerit. suꝑfluo que¬
ritur qđ luce darius constat. qđ is qui uirtutũ signa suis merras
ualuit aliis quoq xpõ largiente ad quirere: si exigiss& oportunitas
facilius poterat hec etiã ipse ꝓmereri. Sed nehis quicũ iudeis sig̃¬
na uisibilia ad ostendendam scitatem expetunt satis factio desit

Expanded text:
nequaquam metuerat, jam nunc fidelis humilium linguas timet. Quia nequaquam metuerat, jam nunc fidelis humilium linguas timet. Quia enim perceptis coelestibus verbis, clarescentibus quoque miraculis virtus ei divinae cognitionis infunditur, ejusdem Divinitatis terrore refrenatur, ut prave agere metuat, ac totis desideriis ad aeternitatis gratiam venire concupiscat. Quod totum ut fieret, ita eidem beato Gregorio gratia divina concessit, ut merito ab Anglorum populis debeat apostolus appellari: quia etsi aliis non est apostolus, sed tamen illis est; nam signaculum apostolatus ejus ipsi sunt in Domino . 22. Jam vero utrum aliquibus vir iste tanti meriti miraculis claruerit, superfluo quaeritur, quod luce clarius constat quod is qui virtutum signa suis meritis valuit, aliis quoque Christo largiente acquirere, si exegisset opportunitas, facilius poterat haec etiam ipse promereri. Sed ne his qui cum Judaeis signa visibilia ad ostendendam sanctitatem expetunt, satisfactio desit,
Abbreviated transcription (Latin):
mellidũ augustinũ &iohannẽ cũ mutas alis dm̃ timentib mona¬
dis: Qui intra breue temporis spatium regom ulu qui incapite onale
morabatur cum suo popło conuerterunt quib ds tantam faciendo
efficatia confirmarent. Vnde factũ .e ut paucis dabentib: annis tĩ
ceeri insule ipsus reges cum his qui eis erant subiecti ad xpĩ dniꝰ fi¬
deni aeretlent Decuuus gentis conuersione simul & miraculoi ꝓ
dicis que ibidem sebant ita beatus gregorius in libris meralib: ꝑ
hib&e dics Ecce lingua brittannie que nihil aliud nouerat quã
barbara frendere. iãdudũ indiuinis laudib hebrea cepit uer¬
ba sonaro E ce quondam tumidus iam substratus scõꝵ pedib ser¬
uit oceanus ceusti barbaros motus. quos terreni principes ed oma¬
sinistrio nequiuerant hos ꝓdiuina formidine sacerdocui ora
simplicib uerbis ligant Et qui cateruas pugnantum insidelr

Expanded text:
Mellitum, Augustinum et Joannem, cum multis allis Deum timentibus monaMellitum, Augustinum et Joannem, cum multis allis Deum timentibus monachis; qui intra breve temporis spatium, regem illum qui in capite insulae morabatur cum suo populo converterunt. Quibus Dominus tantam faciendorefficacia confirmarent. Unde factum est ut paucis elabentibus annis, etiam caeteri insulae ipsius reges, cum his qui eis erant subjecti, ad Christi Domini fidem accederent. De cujus gentis conversione simul et miraculorum prodigiis, quae ibidem fiebant, ita beatus Gregorius in libris Moralibus 10 perhibet , dicens: Ecce lingua Britanniae, quae nihil aliud noverat quam barbarum frendere, jam dudum in divinis laudibus Hebraea coepit verba sonare. Ecce quondam tumidus, jam substratus sanctorum pedibus servit Oceanus, ejusque barbaros motus, quos terreni principes edomare ferro nequiverant, hos per divinam formidinem sacerdotum ora simplicibus verbis ligant; et qui catervas pugnantium infidelis
Abbreviated transcription (Latin):
cepit conletans sodalib ipsiꝰ nom̃ reciprocans quasi int̃ptane
Locusta inquã hec dici potest quasi loco sta. Et subiungens. Scia¬
as inqt non ꝓgressius nos iter ceptũ licere ꝓtende. Verumtam̃ sur¬
git ⁊ium̃ta sternite ut quãtũ licuerit quo tendimus ꝓperemur
Dum aut̾ hinc mutuo confabularent᷑ & secũ quererent ꝑuener mis
apostolici : equis sudantib & ad modũ fatigatis Statmq illi cũ
magna celeritate epłam quã deculerant porrexerunt. Iua plecta:
ita est inquid socis ut predixeram. romam celerius remeabimus: Ta
ler ordine interim dilato sue deuotionis effectu: mox ut ipse ponaficatꝰ
offrao funclus e opus diu desideratũ ꝑfecit Alios quidemꝰ p̃cdicatores
inatois selipse pdicatione ut frucaficar& suis exhortationib: ac p̃ci¬
b seu munerib fulciens. Deniq direxit adeandem insulam seruos di

Expanded text:
coepit collaetans sodalibus ipsius nomen reciprocans quasi interpretari: coepit collaetans sodalibus ipsius nomen reciprocans quasi interpretari: Locusta, inquam, eo dici potest, quasi loco sta; et subjungens, sciatis, inquit, non progressius nos iter coeptum licere protendere. Verumtamen surgite, et jumenta sternite, ut quantum licuerit quo tendimus properemus. Dum autem hinc mutuo confabularentur, et secum quaererent, pervenerunt missi apostolici equis sudantibus et admodum fatigatis, statimque illi cum magna celeritate epistolam quam detulerant porrexerunt, qua perlecta, ita est, inquit socii, ut praedixeram, Romam celerius remeabimus. 21. Talique ordine interim dilato suae devotionis effectu, mox ut ipse pontificatus officio functus est, opus diu desideratum perfecit, alios quidem praedicatores mittens, sed ipse praedicationem, ut fructificaret, suis exhortationibus ac precibus seu muneribus fulciens. Denique direxit ad eamdem insulam servos Dei
Abbreviated transcription (Latin):
partes diuidunt. Et ꝓficiscenti aplico pelagio ad ecłam scĩ petri ter¬
ribili uoce conclamant. Heia aplice quid fecisti: Scm̃ petrũ offen¬
disti. romã destruxisti. gregorium non tantũ dimisist. quã expu¬
lisa His ergo uocib horribiliter ꝑmotus pontifex. popłmq uehe¬
m̃tissime metuens post eum summa cũ festinatione & obligationis ut
quantotius romã redir&. int̾dictione direxit. Sed antequã missi
eum adissent: trium dierũ iã confecto itinere dũ idem uir dñĩ
gregorius ut iter agentib moris est circa sextam horam inquoda
prato sociis quibdam qui escentib aliis autẽ illi assistentib uel
quib reb necessarus occupatis seder& & leger& uenit adeuim
locusta &e dans saltũ pagine quã ꝑcurrebat in sedie Certienri
eã beatus gregorius tam mansuete loco quo ad secderat ꝑmanere

Expanded text:
partes dividunt, et proficiscenti apostolico Pelagio ad Ecclesiam sancti Petri, terpartes dividunt, et proficiscenti apostolico Pelagio ad Ecclesiam sancti Petri, terribili voce conclamant: Eia, apostolice, quid egisti? Sanctum Petrum offendisti, Romam destruxisti, Gregorium non tam dimisisti quam expulisti. His ergo vocibus horribiliter permotus pontifex populumque vehementissime metuens, post eum summa cum festinatione, et obligationis ut quantocius Romam rediret interdictione, direxit. 20. Sed antequam missi eum adissent, trium dierum jam confecto itinere, dum idem vir domini, Gregorius, ut iter agentibus moris est, circa sextam horam in quodam prato sociis quibusdam quiescentibus, aliis autem assistentibus vel quibusque rebus necessariis occupatis sederet et legeret, venit ad eum locusta, et dans saltum paginae quam percurrebat, insedit. Cernensque eam beatus Gregorius tam mansuete loco quo assederat permanere,
Abbreviated transcription (Latin):
uultus homines tenebrarũ actor possid& tantaq frontis specie grã
m̃tẽ ab int̾nis gaudus uacuam gestat. Rursus ergo introgauit qđ
e&. uotabulũ gntis illiꝰ. Responsũ .ẽ. qđ angli uocarentur. A tille
Bene inquid. Nam & anglicam habent fatiem. Et tales angłoꝵ ince¬
lis dec&. eẽ. coheredes. Qđ hab& inquit nom̃ ipsa ꝓuintia dequa
istis allati: responsum. ẽ quia deiri uocaretur. id est ꝓunciales
Acille bene inquit deiri deira eruti. & ad mĩam xp̃i uocati Rex aut¬
ut genti anglorũ inbrittãniã aliquos uerbi ministros ꝑquos ad xpm̃n
conuerteretur mitter& asserens & se ipsum in hoc opus dnõ coopan
te ꝑficiendũ paratum. eẽ. sitam̃ eidem apostolico pape hoc ut fier&
quãto celerius potuit iter cũ aplica benedictione arripuit. Hec interea
adnotitiam popti ueniunt. Huc animi condicto om̃s urbici ac
suburbani uel quiq audientes occurrere potuerunt: sese intres

Expanded text:
vultus homines tenebrarum auctor possidet, tantaque frontis species aegram vultus homines tenebrarum auctor possidet, tantaque frontis species aegram mentem et ab internis gaudiis vacuam gestat! Rursus ergo interrogavit quod esset vocabulum gentis illius. Responsum est, quod Angli vocarentur. At ille: Bene, inquit, nam et angelicam habent faciem, et tales angelorum in coelis decet esse cohaeredes. Quod habet, inquit, nomen illa provincia, de qua isti sunt allati? Responsum est, quia Deiri vocarentur iidem provinciales. At ille: Bene, inquit, Deiri, de ira eruti, et ad misericordiaut genti Anglorum in Brittaniam aliquos verbi ministros, per quos ad Christum converteretur, mitteret; seipsum te perficiendum paratum esse, si tamen eidem apostolico papae 9 hoc ut fieievissent, quanto celerius potuit, iter cum apostolica benedictione arripuit. 19. Haec interea ad notitiam populi veniunt. Unanimi condicto omnes urbici ac suburbani, vel quique audientes occurrere potuerunt, sese in tres
Abbreviated transcription (Latin):
luc direxit dedentib antiqui hostis eripiens ec̃ne libtatis fecit
eẽ. participem. Et eni quia qui dõ nro fideliter adhera. semꝑ ex
eius largifluo munere ad potiora conscendit: tum sc̃s iste arcdenti
studio ꝓcolligendis paraculatim fidelium animab satager&: dona¬
sionis ue putatur facta diuinitus hec occasio fuit. Dum die qua¬
dam aduenientib nuper mercatorib multa uenalia inforum
rome collata fuissent. multiq ademendũ hinc inde confluerent.
contigit & gregoriumꝰ ante scilic& quã pontificale decus haber&: ꝑfo
rũ transitũ facere. ac uidisse int̾ alia pueros uenales positos lactei
corꝑis ac uenusti uultus capillos quoq p̃cipui candoris habentes
tumq est quia de britãnia insula. cuiꝰ in cole tali om̃s decore nite¬
rent. Rursus in t̾rogauit utrũ idem insulani xpĩani eeñt. anpa¬
ganoꝵ errorib implicati. Dicaimq est qđ eeñt pagani A tille in¬
timo
excorde longa trahens suspiria. heu ꝓdolor inquit qđ tã lucidi

Expanded text:
eripiens, aeternae libertatis fecit esse participes. Etenim quia qui Deo nostro fideliter adhaeret, semper ex ejus largifluo munere ad altiora conscendit, dum iste sanctus ardenti studio pro colligendis particulatim fidelium animabus satageret, dona. Cujus conversionis, ut putatur facta divinitus haec occasio fuit. Dum die quadam advenientibus nuper mercatoribus multa venalia in forum Romae collata fuissent, multique ad emendum hinc inde confluerent, contigit et Gregorium ante scilicet quam pontificale decus haberet, per forum transitum facere, ac vidisse inter alia pueros venales positos, lactei corporis, ac venusti vultus, capillos quoque praecipui candoris habentes.tumque est quia de Britannia insula, cujus incolae tali omnes decore niterent. Rursus interrogavit utrum iidem insulani Christiani essent, an paganorum erroribus implicati. Dictumque est quod essent pagani. At ille intimo ex corde longa trahens suspiria, Heu! Proh dolor! inquit, quod tam lucidi
Abbreviated transcription (Latin):
lius &iam gladium ferens ad cubiculum usq ꝑuenit: ut inter¬
ficer& sacerdotem. Sed cum eleuass& manum: districto gdadio
dextera obrigente remansit: Tunc se missum aiustina postquã confes¬
sus est: brachium quod iniq cum extenderetair obriguerat. sanatum con¬
fessione est,P¬
eridem tẽpus cum uir in lustris ꝓbus puerũ suum
notarium qui spũ inmundo grauiter uexabatur direxiss& adep̃m:
egressum urbem dimisit diabolus timens adiuirum scm̃ ꝑduci. Atq ita
puer quã diu mediolani apud ep̃m fait: nulla in illo diaboli domina¬
tio apparuit. Sedubi egressus demediolanio est: & prope urbem uenit

Expanded text:
Alius etiam gladium ferens ad cubiculum usque pervenit, ut interAlius etiam gladium ferens ad cubiculum usque pervenit, ut interficeret Sacerdotem: sed cum elevasset manum, districto gladio, dextera exerta in aera obrigente remansit. Tunc se missum a Justina postquam confessus est, brachium quod inique cum extenderetur, obriguerat, sanatum est confessione. 21. Per idem tempus cum vir illustris Probus puerum suum notarium, qui spiritu immundo graviter vexabatur, direxisset ad Episcopum, egressum ex Urbe dimisit diabolus, timens ad virum sanctum perduci. Atque ita puer quamdiu Mediolani apud Episcopum fuit, nulla in illo diaboli dominatio apparuit: sed ubi egressus Mediolano est, et prope Urbem pervenit,
Abbreviated transcription (Latin):
tio segregauit: ammonens ut effusi sangunis domini sui. & quod est
grauius in nocentis ager& penitentiam. sisibi apuddm̃ uell&. ẽẽ con¬
sultum. Sedille cum poenitentiã declinat suꝑbus spũ.: Nonsolum fu¬
turã. sedceiam p̃sentem salutem amisit. & regnum quod male arripue¬
teretur:
Iortua uero iustina. cumquidam aruspex in nocen¬
aliud quã in terrogabatur fateri coepit. Clamabat enim ab angło ma¬
iora torm̃ta adhiberi : eoq custodire ambrosium qm̃ aemporib
iustne ad excitanda oclia popłoꝵ in ep̃m cacum̃ tecti eccłe conscen¬
dens : medio noctis sacrificauerit: Sed quanto instantuis & sollicitius
necarent fatebatur : sed demones renuntiasse se minime non solum
nebat ep̃s: qm̃ ignis insuiperabilis omẽ illud aȩlificium cõmunira&.
ut &iam longe positi urerentur. Ita cessass& artes suas quibus ad¬
uersus dnĩ sacerdotem se aliquid posse arbitraba itur.

Expanded text:
tio segregavit, admonens ut effusi sanguinis domini sui, et quod est tio segregavit, admonens ut effusi sanguinis domini sui, et quod est gravius, innocentis, ageret poenitentiam, si sibi apud Deum vellet esse consultum. Sed ille cum poenitentiam declinat superbo spiritu, non solum futuram, sed etiam praesentem salutem amisit, regnumque quod male arripueteretur. 20. Mortua vero Justina, quidam haruspex Innocenaliud quam interrogabatur fateri coepit; clamabat enim ab angelo majora tormenta sibi adbiberi eo qui custodiret Ambrosium; quoniam temporibus Justinae ad excitanda odia populorum in Episcopum cacumen tecti ecclesiae conscendens, medio noctis sacrificaverit. Sed quanto instantius et sollicitius necarent, fatebatur: sed daemones renuntiasse se non solum nebat Episcopus; quia ignis insuperabilis omne illud aedificium communiret, ut etiam longe positi urerentur: atque ita cessasse artes suas, quibus adversus Domini Sacerdotem se aliquid posse arbitrabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
expectante sacerdote uł plebe in eccła constituta. Sed hui contu¬
matiae qui finis fuerit: horresco referens Subito enĩ p̃cipitat
de hreda animas emiser̃. atqr corꝑa illoꝵ sepulture sunt traclta
Sc̃s uꝰ ambrosus cũ ignorassee qđ factũ ea& nec duitius possce plehe cenere:
ascendens ꝓtribimali : deȩadem questione que fuerat ꝓposita. sermoñem
adorsus est dic̃ Debitum frr̃ curo soluendum : sed hesternos meos non
inuenio creditores & reliqua que scripta sunt in libro qui dein carna
corꝑis eius causa : secundam admaximũ suscepit legationem. Aputquẽ
quã constanter egerit qui uoluerit cognoscere: ipsius legationis epłam
adualentixianum iuniorẽ datã. cum legerit approbabat. Nobis enĩ
alienũ a promissione uisum est ill&̃ inserere: ne adiuncte epte ꝓlixi¬
cas fastidium legendi afferr&. Ipsum uͦ maximũ a cõmunionis consor¬

Expanded text:
exspectante Sacerdote et plebe in Ecclesia constituta. Sed hujus contuexspectante Sacerdote et plebe in Ecclesia constituta. Sed hujus contumaciae quis finis fuerit, horresco referens; subito enim praecipitati de rheda, animas emiserunt, atque corpora illorum sepulturae sunt tradita. Sanctus vero Ambrosius cum ignoraret quid factum esset, nec diutius posset plebem tenere, ascendens pro tribunali, de eadem quaestione quae fuerat proposita, sermonem adorsus est, dicens: Debitum, fratres, cupio solvendum, sed hesternos meos non invenio creditores, et reliqua quae scripta sunt in libro, qui de Incarnacorporis ejus causa secundam ad Maximum suscepit legationem. Apud quem quam constanter egerit, qui voluerit cognoscere, ipsius legationis epistolam ad Valentinianum juniorem datam cum legerit , approbabit; nobis enim alienum a promissione visum est illam inserere, ne adjunctae epistolae prolixitas fastidium legenti afferret. Ipsum vero Maximum a communionis consor
Abbreviated transcription (Latin):
ineccła tractante epõ: udit ut ipse postmodum loquebatur angłins
adaures epĩ tractantis loquentem : ut uerba angłi popto ep̃s renus¬
tiare uideretur. Quo uiso conuersus fidem quã expugnabat co¬
pit ipse defendere
uerunt &iam duo cubicularii tunc temip¬
ris eratiani imꝑato ris deheresi arrianoꝵ qui tractandameps
quęstionem ꝓponerent: ad quã audiendam altero die ad basilicm
porcianam se ad futuros ꝓmiserant: Erat enĩ questio deinearnans¬
ne dñi. Sed alio die miserandi homines suꝑbie tumore completi ne
meniores ꝓmssoꝵ contẽpnentes insacerdote ipsius nec plebis ex pe¬
tantes considantis iniuriam in memores &iam dictoꝵ dominicon¬
qm̃ qui scandalizauerit unũ exminimis istis oport& ut mola
asinaria incollo eiꝰ alligetur & dimergatur in ꝓfundum mans
conscendentes hredam quasi grã gestanch. ciuitatem egressi sunt

Expanded text:
in Ecclesia, tractante Episcopo, vidit ut ipse postmodum loquebatur Angelum in Ecclesia, tractante Episcopo, vidit ut ipse postmodum loquebatur Angelum ad aures Episcopi tractantis loquentem; ut verba angeli populo Episcopus renuntiare videretur. Quo viso conversus, fidem quam expugnabat, coepit ipse defendere. 18. Fuerunt etiam duo cubicularii tunc temporis Gratiani imperatoris de haeresi Arianorum, qui tractanti Episcopo quaestionem proponerent, ad quam audiendam altero die ad basilicam Portianam se adfuturos promiserant; erat enim quaestio de incarnatione Domini. Sed alio die miserandi homines superbiae tumore completi, nec memores promissorum, contemnentes Deum in Sacerdote ipsius, nec plebis exspectantis considerantes injuriam, immemores etiam dictorum Dominicorum, quoniam qui scandalizaverit unum ex minimis istis, oportet ut mola asinaria collo ejus alligetur, et demergatur in profundum maris , ascendentes in rhedam, quasi gratia gestandi, civitatem egressi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
testimonium accipitur demonũ : se confessio Vnde miseriores an¬
ani uel iuder ut quod confitentur demones illi negant Ds tam̃ qui
grãm eccłẽ sue augere consueuit non passus est diũ insultari aꝑfici
scis suis. Unus itaq exipsa multitudine subito arreptas spu innis¬
do clamare coepit. ita torqueri eos ut ipse torquebatur qui nega¬
rent martyres : uel qui non crederent intrinitatis unitatem quan
doc& ambrosius Atilli hac uoce confusi qui conuerti debuerant
dignam tali confessione agere poenitentiam. inpiscina dimersum
hominẽ necauer̃ ꝑfidie homicidiũ iungentes: Dedixit enĩ illos ad
hunc finẽ: digia necessitas Sc̃s uͦ am̃brosius ep̃s maioris humile¬
tis uir factus donatã sibi ad nõ grãm reseruauit: croscebatq. quo¬
& durus atq in conuertibilis ad fidem catholicam his constituitis

Expanded text:
testimonium accipitur daemonum, sed confessio; unde miseriores Artestimonium accipitur daemonum, sed confessio; unde miseriores Ariani vel Judaei, ut quod confitentur daemones, illi negent. 16. Deus tamen qui gratiam Ecclesiae suae augere consuevit, non passus est diu insultari a perfidis sanctis suis. Unus itaque ex ipsa multitudine subito arreptus a spiritu immundo, clamare coepit ita torqueri eos, ut ipse torquebatur, qui negarent martyres, vel qui non crederent in Trinitatis unitatem, quam docet Ambrosius. At illi hac voce confusi, qui converti debuerant, et dignam tali confessione agere poenitentiam, in piscinam demersum hominem necaverunt, perfidiae homicidium adjungentes; deduxit enim illos ad hunc finem digna necessitas. Sanctus vero Ambrosius episcopus majoris humilitatis vir factus, donatam sibi a Domino gratiam reservabat, crescebatque quoet durus atque inconvertibilis ad fidem catholicam. Is constitutus
Abbreviated transcription (Latin):
licaȩ: intantum arrianorũ ꝑfidia minuebatur
eniq ex hoc tẽpore sedari coepit ꝑsecutio. quae iustine furo¬
re accendebatur: ut sacerdos de aecđa pelleretur: tamero¬
qum intra palacium multitudo arrianoꝵ cũ iustina confatuta
deridebat tantam dĩ gram quã eccłe sue catholice dñs iħs ine¬
rits martrrũ suoꝵ conferre dignatus est: uenerabilemq ui¬
rũ ambrosium narrabat peccunia comparasse homines quii
se uexari abin mundis spiritibus mentirentur: atq ut ab illo
sicut & a martrrib se torqueri dicerent : Sed hoc iudaico ore
bant: qm̃ in beelzebub principe demonioꝵ eicit demonia
isti demartrrib uel de dnĩ sacerdote loquebantur quod non
dĩ grã que pipsos opabatur inmundi sp̃s pellerentur. sed accepta
cuna setorqueri mentirentur Clamabant enim demones scimus
uos marteres: & arriani dicebant. Nescimus eẽ martrres Ianib

Expanded text:
licae, in tantum Arianorum perfidia minuebatur. 15. licae, in tantum Arianorum perfidia minuebatur. 15. Denique ex hoc tempore sedari coepit persecutio, quae Justinae furore accendebatur; ut Sacerdos de Ecclesia pelleretur. Tamen intra palatium multitudo Arianorum cum Justina constituta deridebat tantam Dei gratiam, quam Ecclesiae catholicae Dominus Jesus meritis martyrum suorum conferre dignatus est: venerabilemque virum Ambrosium narrabat pecunia comparasse homines, qui se vexari ab immundis spiritibus mentirentur; atque ita ab illo, sicut et a martyribus se torqueri dicerent. Sed hoc Judaico ore o dicebant, quoniam in Beelzebuth principe daemoniorum ejicit daemonia : isti de martyribus, vel de Domini Sacerdote loquebantur, quod non ei gratia, quae per ipsos operabatur, immundi spiritus pellerentur; sed accepta pecunia se torqueri mentirentur. Clamabant enim daemones: Scimus vos martyres; et Ariani dicebant: Nescimus esse martyres. Jam hoc
Abbreviated transcription (Latin):
er idem tempiis scĩ martyres ꝓtasius & geruasis. se sacerdo¬
ti reuelauerunt: Erant enĩ inbasilica posit: in qua sunt hodie
corꝑa naboris & felicis martyrum. Sed scĩ martyres nabor
& felix: celeberrime frequentabantur: Protasii uero & gerua¬
su martrrũ ut nomina ita &iam sepultura incognita erat: in
tantum ut supra ipsoꝵ sepulcra ambularent om̃s qui uellent
ad cancellos ꝑuenire : quibus scõꝵ naboris & felicis martyrũ
abiniuria sepulchra defenclebantur. Sedubi scõꝵ martyrũ
tidines perdocentur Caȩcus &iam seuerus nomine qͥ
nunc usq in eadem basilica quae dicitur ambrosiana in qua
m̾ar̃ corpora sunt translata religiose seruit: ubi uestem mar¬
trrũ atdigit. statim lum̃ recepit Obsessa &iam corꝑa aspiri¬
tibus inm̃undis curata summa cũ grã domũ repetebaN Sed
lis beneficns martrrum in quantũ crescebat fides ȩcte catho¬

Expanded text:
er idem tempus sancti martyres Protasius et Gervasius se Sacerdoer idem tempus sancti martyres Protasius et Gervasius se Sacerdoti revelaverunt. Erant enim in basilica positi, in qua sunt hodie corpora Naboris et Felicis martyrum: sed sancti martyres Nabor et Felix celeberrime frequentabantur, Protasii vero et Gervasii martyrum ut nomina, ita etiam sepulcra incognita erant, in tantum ut supra ipsorum sepulcra ambularent omnes, qui vellent ad cancellos pervenire, quibus sanctorum Naboris et Felicis martyrum ab injuria sepulcra defendebantur. Sed ubi sanctorum marttudines perdocentur. Caecus etiam Severus nomine, qui nunc usque in eadem basilica quae dicitur Ambrosiana, in quam Martyrum corpora sunt translata, religiose servit; ubi vestem martyrum attigit, statim lumen recepit. Obsessa etiam corpora a spiritibus immundis curata, summa cum gratia domum repetebant. Sed iis beneficiis martyrum in quantum crescebat fides Ecclesiae catho
Abbreviated transcription (Latin):
aliã que. erant necereͥria. Sed hec confessio hominis: nec mulieris furorem
nec uoces sonoꝵ sarrianorũ dem̃tiam rep̃ssit. Maiore enĩ accensi dem̃tia.
banlicam porcianam inuader&e nitebantur. Exercitus &iam armatus
adeustodiendas fores eccte est directus ut nemo auder& catholicam
eccłam ingredi. Sed dñs qui deaduersariis suis ȩede sue triumphos
donare consueuit: ad ecte sue munim̃tum militũ corda conuerot:
ut ad iuersisscutis ȩccłe fores seruarent: nec egredi dimitterent. sed
ingredi ecdam plebem catholicam minime ꝓhiberent: Sed nec
hoc satis erat missis militibus : nisi &iam ꝓcatholica fide comple¬
be pariter acclamarent. Hoc intemꝑe primo antiphone. rmni.
&ingilię in ecđa mediolanensi celebrari coeperunt: Cuus celebri¬
tatis deuotio usq inhodiernum diem nonsolum in eadẽ eccła:

Expanded text:
alia quae erant necessaria. 13. Sed haec confessio hominis nec mulieris furorem, alia quae erant necessaria. 13. Sed haec confessio hominis nec mulieris furorem, nec vaesanorum Arianorum dementiam repressit; majore etenim accensi amentia, basilicam Portianam invadere nitebantur: exercitus etiam armatus ad custodiendas fores ecclesiae est directus, ut nemo auderet catholicam ecclesiam ingredi. Sed Dominus qui de adversariis suis Ecclesiae suae triumphos donare consuevit, ad Ecclesiae suae munimentum militum corda convertit; ut aversis scutis ecclesiae fores servarent, nec egredi dimitterent, sed ingredi ecclesiam plebem catholicam minime prohiberent. Sed nec hoc satis erat missis militibus, nisi etiam pro catholica fide cum plebe pariter acclamarent. Hoc in tempore primum antiphonae, hymni, ac vigiliae in ecclesia Mediolanensi celebrari coeperunt. Cujus celebritatis devotio usque in hodiernum diem non solum in eadem ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
iustine mulieris innumeras insidias sustixunt. Que muneribus atq honori¬
b aduersus scm̃ uirũ oblatis popłm excitabat: sed infirmi talib ꝓmissis
decipiebantur. Promittebat enĩ tribunatus & diuersas alias dignitater
his qui illũ de eccła raptum. adexilium ꝑduxissent: Quod cum multi co¬
narentur sed dõ p̃sule ꝑficere nonualuerunt: unus infelicior ceteris no¬
mine eutimius. tanto finrore excitatus est ut iuxta eccłam sibi lomum
parar&. atq in eadem carrum constituer&: quo facilius raptum carpento
ad exilium ꝑduxiss&. Sed iniquitas eius inuerticem ipsius descendit:
Post annum eodem die quo illum rapere se arbitrabatur. in eodem᷑
conuersum. ut in eolemi carpento dirigetur adexilium: quod ipse paraue¬
rat sacerdoti Cui non minimũ solacii sacerdor p̃buit. dando sumptus uel

Expanded text:
Justinae mulieris innumeras insidias sustinuit, quae muneribus atque honoriJustinae mulieris innumeras insidias sustinuit, quae muneribus atque honoribus adversus sanctum virum oblatis, populum excitabat. Sed infirmorum animi talibus promissis decipiebantur; promittebat enim tribunatus, et diversas alias dignitates iis, qui illum de ecclesia raptum, ad exsilium perduxissent. Quod cum multi conarentur, sed Deo praesule, perficere non valerent, unus infelicior caeteris, nomine Euthymius, in tantum furorem excitatus est, ut juxta ecclesiam sibi domum pararet, atque in eadem carrum constitueret, quo facilius raptum, superpositum carpento ad exsilium perduceret. Sed iniquitas ejus in verticem ipsius descendit ; post annum etenim eodem die quo illum rapere se arbitrabatur, in eodem cconversum; ut in eo carpento dirigeretur ad exsilium, quod ipse paraverat Sacerdoti. Cui non minimum solatii Sacerdos praebuit, dando sumptus, vel
Abbreviated transcription (Latin):
tine coadunata de ecdia pelleretur : ut non ab ipso sedabhereticis arrianis
ep̃s in eadem eccła ordinaretur ess&eq constitutiis intribunali. nihil curans
eoꝵ quae amuliere excitabantur: una cleuirginibus arrianoꝵ inpudentio
cȩteris tribunal conscendens : apprehenso uestim̃to sacerdotis cũ illum ad¬
trahere uell& ad partem mulierum. ut abipsis cęsus deȩcła pelleretur:
audiuit ut ipse solitus erat referre. Etsi ego indignus tanto sacerdoto sum:
tamen te non conuenit uł ꝓfessionem tuã inqualemcũq sacerdotem manꝰ
exitus confirmauit Nam alio die mortuã adsepulchrũ usque deduxit.
grãm ꝓcontumelian rependens. Sed hoc factum nonleuem aduersariis
incussit metũ: pacemq magnam ȩcđe catholice in ordinando epõ tribuit:
Ordinato itaq catholico sacerdote mediolanium reuertitur : ibiq supꝰ dicte

Expanded text:
titudine coadunata de Ecclesia pelleretur; ut non ab ipso, sed ab haereticis arianus titudine coadunata de Ecclesia pelleretur; ut non ab ipso, sed ab haereticis arianus episcopus in eadem ecclesia ordinaretur: essetque constitutus in tribunali, nihil curans eorum, quae a muliere excitabantur; una de virginibus Arianorum impudentior caeteris, tribunal conscendens, apprehenso vestimento Sacerdotis, cum illum attrahere vellet ad partem mulierum, ut ab ipsis caesus de ecclesia pelleretur; ait ei, ut ipse solitus erat referre: Etsi ego indignus tanto sacerdotio sum, tamen te non convenit vel professionem tuam in qualemcumque sacerdotem manus od dictum exitus confirmavit; nam alio die mortuam ad sepulcrum usque deduxit, gratiam pro contumelia rependens. Et hoc factum non levem adversariis incussit metum, pacemque magnam Ecclesiae catholicae in ordinando episcopo tribuit. 12. Ordinato itaque catholico sacerdote, Mediolanum revertitur, ibique supradictae
Abbreviated transcription (Latin):
cui manũ offerre solitus erat: inclomo ꝓpria cum germana sicut reli¬
querat inuenit: iam matre defuncta: Atq cũ illa dext̃am illius os¬
cularetur : subridens ait illi. Ecce ut dicebam tͥ sacerdotis manũ oscu¬
laris. Peridem tẽpus cum transtiberim apud quandam darissimã
inuitatũs ut sacrificium indomo offerr&: quaȩlam balneatrix atq
paralitica in lecto iacebat. Cum cognouiss& ibidem. eẽ. dnĩ sacerdotem:
in sellula se adeandem domum adquam ille inuitatus aduenerat
portari fecit : atq oranti & imponenti manus. uestiñta attigit. Quae
cũ exoscularetur. statim sanitate recepta ambulare cõepit: ntumple¬
retur illud dominicũ quod dictũ est adapłos &iam maiora facie¬
tis credentes in nomine meo: Quod tam̃ signũ sanitatis ut mirabile
yrmium uero cũ ad ordinandum
epm̃ anenmium ꝑrexiss& ibiq iustine tunc tẽporis regine potentia & mnul¬

Expanded text:
cui manum offerre solitus erat, in domo propria cum germana, sicut relicui manum offerre solitus erat, in domo propria cum germana, sicut reliquerat, invenit, jam matre defuncta. Atque cum illa dexteram illius oscularetur, subridens ait illi: Ecce ut dicebam tibi, sacerdotis manum oscularis. 10. Per idem tempus cum trans Tiberim apud quamdam clarissimam invitatus, sacrificium in domo offerret, quaedam balneatrix quae paralytica in lecto jacebat, cum cognovisset ibidem esse Domini Sacerdotem, in sellula se ad eamdem domum, ad quam ille invitatus venerat, portari fecit, atque orantis et imponentis manus vestimenta attigit. Quae cum exoscularetur, statim sanitate recepta, ambulare coepit; ut impleretur illud Dominicum dictum ad apostolos: Etiam majora his facietis, credentes in nomine meo . Quod tamen signum sanitatis ut mirabile mium vero cum ad ordinandum episcopum Anemium perrexisset, ibique Justinae tunc temporis reginae potentia et mul
Abbreviated transcription (Latin):
epr. Pendente itaq relatione. iterũ fugam parauit: atq in posessione cuiꝰ¬
dam leontii darissimi uiri. aliquandi delituit: Sedubi relationi
responsum est ab eodem leontio ꝓditur: p̃ceptum enĩ erat uicario ut
insister& reb ꝑficiendis. Qui inuncta sibi cum uell& implere ꝓposito
edicto conuenit om̃s ut si uellent sibi consulere. rebusq suis ꝓderere
uirũ. Productus itaq & adductus mediolanũ: cũ intelligeret circa
se dĩ uoluntatem. nec se diutius posse resistere : postulauit nonse nisi
acatholico epõ debere baptizari dollicitam enĩ habebat ꝑfidiam
arrianoꝵ: Baptizatus itaq fertur om̃a ecclesiaftica officia imples¬
se. atq octauo die eps oidinatus est: cum sũmagrã & lȩticia cunctorũ:
ditur post annos aliquot ordinationis sue. adurbem romam hoc ÷
ad ꝓprium solũ ꝑrexit. Ibiq scãm puellã dequa supͣ memorauimꝰ.

Expanded text:
ut episcopus. 9. Pendente itaque relatione, iterum fugam paravit, atque in possessione cujusut episcopus. 9. Pendente itaque relatione, iterum fugam paravit, atque in possessione cujusdam Leontii clarissimi viri aliquamdiu delituit. Sed ubi relationi responsum est, ab eodem Leontio proditur; praeceptum enim erat vicario ut insisteret rebus perficiendis: qui injuncta sibi cum vellet implere, proposito edicto, convenit omnes, ut si vellent sibi consulere, rebusque suis, proderent virum. Proditus itaque et adductus Mediolanum, cum intelligeret circa se Dei voluntatem, nec se diutius posse resistere, postulavit non se nisi a catholico episcopo baptizari; sollicite enim cavebat perfidiam Arianorum. Baptizatus itaque fertur omnia ecclesiastica officia implesse, atque octava die episcopus ordinatus est summa cum gratia et laetitia cunctorum. Igitur post annos aliquot ordinationis suae ad urbem Romam, hoc est, ad proprium solum perrexit, ibique sanctam puellam, de qua supra memoravimus,
Abbreviated transcription (Latin):
& uere ficdĩ ratione. missi sine pera. sine uirga. &iã ipsos philosophos
conuerterunt: Quod ubi nefacer& reuocatus esẽ : publicas mulierer
publice adse ingredi fecit. Ad hoc tantum. ut uisis his popłs intentio
tione uocaretur Aduero popłs magis magisq clamabat. peccatum
tuum suꝑnos. Atille cum uider& nihil intentionem suã ꝓficere pos¬
se: fugam parauite Egressus noctis medio ciuitatem: cũticinum se ꝑ¬
gere putar&. aimane ad portam ciuitatis mnediolanensis que roma¬
na dicitar inuenitur: Ds̃ enĩ qui ecłe sue catholice murũ parabat
aduersus inimicos suos. & turrim erigebat clauid contra faciem da
cum custodiretur a popto missa relatione ad dem̃ tissimũ imperatorem
tunc ualentimanũ : qui summo gaudio accepit. quod iudices a se
directi ad sacerdo tium peterentur: Laetabatur &iam ꝓbus p̃fectus
quia uerbum eiꝰ impleretur in ambrosio: Dixerat enĩ ꝓficisdenti. cũ

Expanded text:
et verae fidei ratione, missi sine pera, sine virga, etiam ipsos philosophos et verae fidei ratione, missi sine pera, sine virga, etiam ipsos philosophos converterunt. Quod ubi ne faceret, revocatus est; publicas mulieres publice ad se ingredi fecit, ad hoc tantum, ut visis his, populi intentio revocaretur. At vero populus magis magisque clamabat: Peccatum tuum super nos. 8. At ille cum videret nihil intentionem suam posse proficere, fugam paravit: egressusque noctis medio civitatem, cum Ticinum se pergere putaret, mane ad portam civitatis Mediolanensis, quae Romana dicitur, invenitur; Deus enim qui Ecclesiae suae catholicae murum parabat adversus inimicos suos, et turrem erigebat David contra faciem Damcum custodiretur a populo, missa relatio est ad clementissimum imperatorem tunc Valentinianum, qui summo gaudio accepit quod judex a se directus ad sacerdotium peteretur. Laetabatur etiam Probus praefectus, quod verbum ejus impleretur in Ambrosio; dixerat enim proficiscenti, cum
Abbreviated transcription (Latin):
hunc mirabili & incredibili concordia consenserunt: Quo ille cognia
egressus ectam : tribunal sibi parari fecit: Iuippe max futurus
ep̃s: altiora conscendit Tunc contra consu&udinem suã : torm̃ta ꝑ¬
sonis iussit adhibere. Quodcum facer&. popłs nihilominus accla¬
mabat Peccatum tuũ stiꝑnos. Sed nonsimiliter hic popłs tunc cla¬
mauit. sicut popłs iudeoꝵ. Illi enim uocibus sus sanguinem domi¬
nicũ effuder̃ dicentes: Sanguis huiꝰ suꝑnos & suꝑ filios nrõs: Isti uero
catecuminum scientes. fideli uoce remissionẽ illi peccatoꝵ omniuam:
perbaptismatis gram promictebant: Tunc ille turbatus reuertens
domum: philosophiam ꝓfiteri uoluit futurus. seduerus philosophis
xpĩ. qui comtẽptis secularib pompis piscatoꝵ secuturus e& uestiga
qui xpõ poptos congregarent non fucis uerboꝵ. sed simplici sermone

Expanded text:
hunc unum mirabili et incredibili concordia consenserunt. 7. Quo ille cognito, hunc unum mirabili et incredibili concordia consenserunt. 7. Quo ille cognito, egressus Ecclesiam, tribunal sibi parari fecit; quippe mox futurus episcopus, altiora conscendit: tunc contra consuetudinem suam tormenta jussit personis adhiberi. Quod cum faceret, populus nihilominus acclamabat: Peccatum tuum super nos. Sed non similiter is populus tunc clamavit, sicut populus Judaeorum; illi enim vocibus suis sanguinem Dominicum effuderunt, dicentes: Sanguis hujus super nos : isti vero catechumenum scientes, fideli voce remissionem illi peccatorum omnium per baptismatis gratiam promittebant. Tunc ille turbatus revertens domum, philosophiam profiteri voluit, futurus sed verus philosophus Christi, qui contemptis saecularibus pompis, piscatorum secuturus esset vestigia, qui Christo populos congregarunt non fucis verborum, sed simplici sermone,
Abbreviated transcription (Latin):
disciplinis: exurbe egressus ÷ Professusq inauditorio p̃fecture p̃torii
ita splendide causas ꝑorabat: ut eligeretur auiro in lustri ꝓbo. cimc p̃¬
fecto p̃torii ad consilium tribuendum. Postquam consularitatis
suscepit insignia. ut reger& liguriam emiliamq ꝓuintias ueniens medi¬
olan um. Per idem tepus mortuo auxentio arriane ꝑfidiȩ epõ qui
dionisio beate memorie confessore adexilium destinato. incubabat:
ecde. Cum popłs ad seditionem surger& inpetendo epõ: ess&xq
illi cura sedande seditionis nepopulus ciuitatis imꝑiculũ sui uer¬
teretur : ꝑ rexit adectam: Ibiq cum alloqueretur plebem. subito
uox fertur infantis inpopto sonuisse: ambrosium ep̃m. Itaq qui
antea turbulentissime dissidebant. quẽ & arriani sibi. & catholi¬
ci sibi epm cupiebant superatis alterutris ordinari: repente in

Expanded text:
disciplinis, ex Urbe egressus est, professusque in auditorio praefecturae praetorii, disciplinis, ex Urbe egressus est, professusque in auditorio praefecturae praetorii, ita splendide causas peroravit; ut eligeretur a viro illustri Probo, tunc praefecto praetorii, ad consilium tribuendum. Post haec consularitatis suscepit insignia, ut regeret Liguriam, Aemiliamque provincias, venitque Mediolanum. 6. Per idem tempus, mortuo Auxentio Arianae perfidiae episcopo qui Dionysio beatae memoriae confessore ad exsilium destinato, incubabat Ecclesiam cum populus ad seditionem surgeret in petendo episcopo, essetque illi cura sedandae seditionis, ne populus civitatis in periculum sui verteretur, perrexit ad Ecclesiam: ibique cum alloqueretur plebem, subito vox fertur infantis in populo sonuisse Ambrosium episcopum. antea turbulentissime dissidebant, quia et Ariani sibi et Catholici sibi episcopum cupiebant, superatis alterutris, ordinari, repente in
Abbreviated transcription (Latin):
dñs iseruuli sui infantia ut impleretur quod scriptum est fauus
melis sermones boni: Illud enim examen apum. scriptoꝵ ipsius nob
generabat fauos: qui caelestia dona annuntiarent & mentes hominũ
deterrenis adclum erigerent: Postea uero cunn adoleuissa. & eã
inurbe roma constitutus cum Imatre uidua &sorore qie uirgi¬
nitatem iam fuerat ꝓfessa comite alia uirgine cuiꝰ urginis soror can¬
dida & ipsa. est eiisclem ꝓfessionis que nunc cartagine dege iam anus
cum uider& sacerdotib ad omestica sororis uel matris manus oscula¬
ri. ipse ludens offerebat dexteram. dicens & sibi idabeis fieri oporte¬
re: si quidem epm̃ se futurum . eẽ memorarat. Loquebatur enim in illo
sp̃s sẽs qui illum ad sacerdotium nutriebat: Illa uero ut adolescentem
& nescientem quid diceret: respuebat. Sed postquã edoctus est liberalib

Expanded text:
Dominus in servuli sui infantia, ut impleretur quod dictum est: Favi Dominus in servuli sui infantia, ut impleretur quod dictum est: Favi mellis sermones boni ; illud enim examen apum scriptorum ipsius nobis generabat favos, qui coelestia dona annuntiarent, et mentes hominum de terrenis ad coelum erigerent. 4. Postea vero cum adolevisset, et esset in urbe Roma constitutus cum matre vidua et sorore, quae virginitatem jam fuerat professa, comite alia virgine, cujus virginis soror Candida, et ipsa ejusdem professionis, quae nunc Carthagine degit jam anus; cum videret sacerdotibus a domestica, sorore, vel matre manus osculari, ipse ludens offerebat dexteram, dicens et sibi id ab ea fieri oportere, siquidem episcopum se futurum esse memorabat; loquebatur enim in illo Spiritus Domini, qui illum ad sacerdotium nutriebat: illa vero ut adolescentem et nescientem quid diceret, respuebat. 5. Sed postquam edoctus liberalibus
Abbreviated transcription (Latin):
ratonem. Nec dubitem & si non ab om̃ib: om̃a tam̃ adiuersis cduer¬
Aa sciri & ea cognita nonnullis eẽ: que &iã minus ipse aut audire
aue auidere potu Unde adie natiuitatis eius narrancdi initu
sumani ut gra uri ab incunabulis que fuerit agnoscato:¬
Gitua posito iamministratione prȩfecture galliarum patre eius
ambrosio: Natus est ambrosius: Qui infans marea pretorii incuna¬
bulis positus cumdormir& apto ore subito examen apum adue¬
labat ne abigerent᷑ ab ancilla que curam nutriendi infantis susce¬
pat prohibens sollicita enĩ erat neinfanti nocerent. expectabat tam̃¬
patrio affectu quo fine illud miracutum clauderetur Atillae post
aliquandu euolantes intantam aeris altitudinem subleuate sunt:
ut humanis oculis minime uiderentur: Iuo facto territas pater ait:
Siuixerit infantulus iste. aliquid magni erit: Operabatur eni iam tũc

Expanded text:
rationem . Nec dubitem et si non ab omnibus omnia, tamen a diversis diverrationem . Nec dubitem et si non ab omnibus omnia, tamen a diversis diversa sciri, et ea cognita nonnullis esse, quae etiam minus ipse aut audire aut videre potui. Unde a die nativitatis ejus narrandi initium sumam, ut gratia viri ab incunabulis quae fuerit, agnoscagitur posito in administratione praefecturae Galliarum patre ejus Ambrosio, natus est Ambrosius. Qui infans in area praetorii in cuna positus, cum dormiret aperto ore, subito examen apum advelabat, ne abigerentur ab ancilla, quae curam nutriendi infantis susceperat, prohibens sollicita enim erat ne infanti nocerent exspectabat patrio affectu, quo fine illud miraculum clauderetur. At illae post aliquamdiu evolantes, in tantam aeris altitudinem sublevatae sunt, ut humanis oculis minime viderentur. Quo facto territus pater ait: Si vixerit infantulus iste, aliquid magni erit. Operabatur enim jam tunc
Abbreviated transcription (Latin):
abhis cogioui qui illum indiuersis ꝓnuntuis post obit reosiut &l que¬
deisse mnarrarunt uł que adillum scriptasunt cli achut obisse
nesciretur : adiutus orationib tuis & meritis tanti uiri lica inculto
sermone branter strictimq describam ut lectoris animum asi
sermo offendit tam̃ breuitas acl legendum ꝓuocas ne uerbor fucis
uerrtatem obducã nedum scriptor eligantie pompa requirt
lector caitarum uirtutum amictat scientiam: Iuem non iags
uerboꝵ faleras pompasey sermonũ : quã uirtutẽ rerum gramas¬
sps sc̃ĩ expectare conueni&. Si quidem nouerimus uatores gratiorẽ
aceus panis dulcis sol& eẽ &iam his qui centenis iucibus fercilo
quotidiami conuiui copias ructare consuerunt sed & hortoꝵ amoe¬
na mirantib herbe agrestes placere consuer. Iuã obrẽ obserro
reat posinsse: quiã doquidem melius sit penitus nihil ddicere quã ali¬
quid falsi ꝓferre : cũsciamus nos omĩum sermonu nror reedi tras ũ

Expanded text:
ab iis cognovi, qui illum in diversis provinciis post obitum ipsius se vidisse narrarunt, vel quae ad illum scripta sunt, cum adhuc obiisse nesciretur: adjutus orationibus tuis, et meritis tanti viri, licet inculto sermone, breviter strictimque describam; ut lectoris animum etsi sermo offenderit, brevitas tamen ad legendum provocet: nec verborum fucis veritatem obducam, ne dum scriptor elegantiae pompam requirit, lector tantarum virtutum amittat scientiam, quem non magis phaleras, pompasque verborum, quam virtutem rerum, gras sancti spectare conveniat. Siquidem noverimus viatores gratiorem aceus panis dulcis solet esse etiam his qui centenis vicibus ferculorum quotidiani convivii copias ructare consuerunt. Sed et hortorum amoena mirantibus herbae agrestes placere consueverunt. 2. Quamobrem obsecro areat, posuisse; quando quidem melius sit penitus nihil dicere, quam aliquid falsi proferre, cum sciamus nos omnium sermonum nostrorum reddituros esse
Abbreviated transcription (Latin):
orbem uniuersum mult depeccato elongati ad xpĩ clem̃tiam reuer¬
tuntur : & quod boni quiq eius suasionib inflammati celestem
patriam desideranter inquirunt. Iui beatissimis pontifex . post
ȩt̾ñam est regni celestis sedem translatus. Sepultus uero est in
ȩccłia beati p&eri apostoli ante secretariũ die .iiii. iduum mar¬

Expanded text:
orbem universum multi a peccatis 16 elongati, ad Christi clementiam converorbem universum multi a peccatis 16 elongati, ad Christi clementiam convertuntur, vel quod boni quique ejus suasionibus inflammati, coelestem patriam desideranter inquirunt. Qui beatissimus pontifex postquaaeternam regni coelestis sedem translatus est. Sepultus vero est in ecclesia beati Petri apostoli ante secretarium, quarto iduum Mar
Abbreviated transcription (Latin):
curauit suscipere : nos oñs non possumis pascere. Sicq uacuor
uit abire. Que uerba responsionis cũ sepius adse damantibis
iterans redder& : apparuit ei in uisu scs̃ gregorius tertio. illumq tc̃io
blande increpans suꝑ sua de tractione &ipsius tenatia. seu miseroꝵ
incligentia ad monuit atq corripuit. Qui nec cor admiscđiam flexit¬
tatem extendit. Unde illi quarto apparens beatus gregorius. orn¬
biliter eũ redarguit. & cõminans incapite illum ꝑcussit. Cusꝰ dolo¬
re uexatus in breui defunctus est. Hec breuiter de uita uel actibi
beat gregorii dicta sint. Ceterum quandiu mundi hułꝰ orbita
uoluitur: eius laudabile meritũ semꝑ accipit incrementum. quia
ipsius sine dubio glorie ascribitur : quod hec romana ciuitas una
cũ scĩs apostolis eius p̃cibis constare uidetur. Et quod anglorum
ȩccłia. noua semper sobole fecundatur & quod illiꝰ doctrinis per

Expanded text:
curavit suscipere, nos omnes non possumus pascere, sicque vacuos curavit suscipere, nos omnes non possumus pascere, sicque vacuos sivit abire. Quae verba responsionis cum saepius ad se clamantibus iterans redderet, apparuit ei in visu sanctus Gregorius tertio, illumque tertio blande increpans super sua detractione et ipsius tenacia, seu miserorum indigentia, admonuit atque corripuit. Qui nec cor ad miscordiam extendit. Vnde illi quarto apparens horribiliter redarguit et comminans illum in capite percussit. Cuius dolore uexatus in breui defunctus est. Cum autem sedisset beatus Grvolvitur, ejus laudabile meritum semper accipit incrementum. quia ipsius sine dubio gloriae ascribitur, quod haec Romana civitas una cum sanctis apostolis ejus precibus constare videtur, vel quia Anglorum Ecclesia nova semper sobole fecundatur, vel quod illius doctrinis per