comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exercitus Afranii omnium rerum abundabat copia multum erat frumen¬
im prouisum et conuectum superioribꝰ tpͣoribꝰ. multum ex omni prouinci.
comportabatur. magna copia pabuli suppetebat. harum omnium rerum facł¬
tates sine ullo periculo pons Ulerde prebebat. et loca trans flumen integra
quo omnino caesar adire non poterat hae permanserunt aque dies complu¬
res: conatusq est caesar reficere pontes. sed nec magnitudo fluminis ꝑmitte¬
it neq ad ripam disposite cohortes aduersarioꝵ perfici patiebant᷑. qͦd il
prohibere erat facile: tum ipsius fluminis natura atque aque magnitudiẽ
tum quod ex totis ripis in unum atque angustum locum tela iaciebant᷑. atq
at difficile eodem tempore rapidissimo flumine opera perficere: et tel'
uitare. Nunciatur Afranio magnos comitatus qui iter habebant ad cȩsarẽ
ad flumen constitisse. Uenerant eo sagittarii ex rutenis equites ex gallia

Expanded text:
exercitus Afrani omnium rerum abundabat copia. multum erat frumenexercitus Afrani omnium rerum abundabat copia. multum erat frumentum provisum et convectum superioribus temporibus, multum ex omni provincia comportabatur; magna copia pabuli suppetebat. harum omnium rerum facultates sine ullo periculo pons Ilerdae praebebat et loca trans flumen integra, quo omnino Caesar adire non poterat. Hae permanserunt aquae dies complures. conatus est Caesar reficere pontes, sed nec magnitudo fluminis permittebat, neque ad ripam dispositae cohortes adversariorum perfici patiebantur. quod illis prohibere erat facile cum ipsius fluminis natura atque aquae magnitudine, tum quod ex totis ripis in unum atque angustum locum tela iaciebantur; atque erat difficile eodem tempore rapidissimo flumine opera perficere et tela vitare. Nuntiatur Afranio magnos commeatus, qui iter habebant ad Caesarem, ad flumen constitisse. venerant eo sagittarii ex Rutenis, equites ex Gallia
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitates quae ad caesaris amiciciam accesserant frumentum supportare. ⁊¬
neq ii qui pabulatum Longius progressi erant interclusi fluminibꝰ reuer
neque maximi comitatus qui ex italia galliaq ueniebant in castra per¬
uenire poterant. Tempus erat aũt difficillimum quo neq frumenta in
hibernis erant: neq multum a maturitate aberant: ac ciuitates exina¬
te. quod Afranius pene omne frumentum antͤ cȩsaris aduentum llerdã
conuexerat. Reliqui siquid fuerat caesar superioribꝰ diebꝰ consumpserat.
Pecora quod secundum poterat ẽẽ in opie subsidium ꝑꝑ bellum finit
ciuitates longius remouerant. Qerãt pabulandi aut frumentandi causa¬
progressi hos leuis armaturae lusitani. peritiq illarum regionum cetrati
citerioris hispanie consectabantur. quibus erat procliue tranare flumen: qͦd
nsuetudo eorum omnium est: ut sine utribus ad eocercitum non eant. At

Expanded text:
civitates, quae ad Caesaris amicitiam accesserant, frumentum supportare civitates, quae ad Caesaris amicitiam accesserant, frumentum supportare neque ii, qui pabulatum longius progressi erant, interclusi fluminibus reverti neque maximi commeatus, qui ex Italia Galliaque veniebant, in castra pervenire poterant. tempus erat autem difficillimum, quo neque frumenta in cavernis erant, neque multum a maturitate aberant, ac civitates exinanitae, quod Afranius paene omne frumentum ante Caesaris adventum Ilerdam convexerat, reliqui siquid fuerat, Caesar superioribus diebus consumpserat; pecora, quod secundum poterat esse inope re subsidium, propter bellum finitimae civitates longius removerant. qui erant pabulandi aut frumentandi causaprogressi, hos levis armaturae Lusitani peritique earum regionum caetrati citerioris Hispaniae consectabantur; quibus erat proclive tranare flumen, quod consuetudo eorum omnium est, ut sine utribus ad exercitum non eant. At
Abbreviated transcription (Latin):
ent. Afraniani quod cum esse omnium iudicio inferiores uiderent᷑: qu¬
minus tamen diu stetissent et nostrorum impetum sustinuissent: et.initio
ocum tumulumq tenuissent. quae causa pugnandi fuerat: et nostros
nt: quod quinq horis prelium sustinuissent. quod montem gladiis distͥ¬
operibus muniuerunt. presidium ibi posuerunt. Accidit etiam repentinũ
in commodum biduo quo haec gesta sunt. Tanta enim tempestas exoritur.
nunꝗͣ illis locis maiores aquas fuisse constaret.Tum aũt ex omnibus
montibꝰ nix proluit. ac summas ripas fluminis superauit. pontesq ambos
quos .C. fabius fecerat uno die interrupit. Quae res magnas difficultates
dercitui caesaris attulit. Castra enim ut supra demonstratum est: cũ eẽnt
inter flumina duo sicorim et cingam spatio milium .XXx. neutrum ho¬
um transiri poterat: nccessarioq omnes his angustiis continebantur. ne

Expanded text:
ent; Afraniani, quod cum esse omnium iudicio inferiores viderentur, coent; Afraniani, quod cum esse omnium iudicio inferiores viderentur, comminus tamdiu stetissent et nostrorum impetum sustinuissent et initio locum tumulumque tenuissent, quae causa pugnandi fuerat, et nostros numero quinque horis proelium sustinuissent, quod montem gladiis destroperibus muniverunt praesidiumque ibi posuerunt. Accidit etiam repentinum incommodum biduo, quo haec gesta sunt. tanta enim tempestas cooritur, ut numquam illis locis maiores aquas fuisse constaret. tum autemontibus nives proluit ac summas ripas fluminis superavit pontisque ambos, quos C. Fabius fecerat, uno die interrupit. quae res magnas difficultates exercitui Caesaris attulit. castra enim, ut supra demonstratum est, cum essent inter flumina duo, Sicorim et Cingam, spatio milium xxx, neutrum horum transiri poterat, necessarioque omnes his angustiis continebantur. neque
Abbreviated transcription (Latin):
diis districtis aduersus montem in cohortes impetum faciunt. paucisq de¬
ectis. reliquos sese conuertere cogunt. Submotis sub murum cohortibu
ac non nulla parte propter terrorem in oppidum compulsis facilis est nostris
receptus datus. Equitatus autem noster ab utroq latere: et si deiectis atque
inferioribꝰ locis constiterat: tamen summum in iugum uirtute connitit᷑: atq
inter duas acies perequitans commodiorem ac tutiorem nostris receptum
lat. Ita uario certamine pugnatum est. Nostri in primo congressu circi
Lxx. ceciderunt. Ex quibus.o. fulginius ex primo hastato legionis .xx¬
IIII. qui propter eximiam uirtutem ex inferioribꝰ ordinibꝰ in eum Locum per¬
uenerat. Uulnerantur amplius. de. Ex afraniis interficiunt᷑.T.cecili
primipili centurio: et preter eum centuriones quatuor: milites ampliꝰ. ce
Sed haec eius diei prefertur opinio. ut se utriq superiores discessisse existima¬

Expanded text:
diis destrictis impetum adversus montem in cohortis faciunt, paucisque dediis destrictis impetum adversus montem in cohortis faciunt, paucisque deiectis eliquos sese convertere cogunt. summotis sub murum cohortibus ac nonnulla parte propter terrorem in oppidum compulsis facilis est nostris receptus datus. equitatus autem noster ab utroque latere, etsi deiectis atque inferioribus locis constiterat, tamen summa in iugum virtute conititur, atque inter duas acies perequitans commodiorem ac tutiorem nostris receptum dat. ita vario certamine pugnatum est. nostri in primo congressu circiter lxx ceciderunt, in his Q. Fulginius ex primo hastato legionis xiiii, qui propter eximiam virtutem ex inferioribus ordinibus in eum locum pervenerat; vulnerantur amplius dc. ex Afranianis interficiuntur T. Caecilius, primi pili centurio, et praeter eum centuriones iiii, milites amplius cc. Sed haec eius diei praefertur opinio, ut se utrique superiores discessisse existimar
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem patebat. uttreᷤ instructe cohortes eum Locum explerent. et neq
ubsidia alateribꝰ submitti: neq equites laborantibus usui esse posse
Ab oppido autem editus locus tenui fastigio in longitudinem passuum
circiter ecce. hac nostris erat receptus. quod eo incitati studio inconsul¬
uis processerant. hoc pugnabatur loco et propter angustias iniquo:e
quod sub ipsis radicibus m̃ontis constiterant ut nullum frustra telũ
in eos mitteretur. tamen uirtute et patientia nitebant᷑. atq omnia uul¬
nera sustinebant. Augebant᷑ illic copiae: atq ex castris cohortes ꝑ opidũ
crebro submittebant᷑: ut integri defessis succederent. hoc idem caesar
facere cogebatur: ut submissis in eundem locum suis cohortibus defessos
reciperet. hoc loco cum esset modo pugnatum continenter horis quinque
nostriq grauius a multitudine premerentur. consumptis omnibꝰ telis gla¬

Expanded text:
tudinem patebat, ut tres instructae cohortes eum locum explerent, ut neque tudinem patebat, ut tres instructae cohortes eum locum explerent, ut neque subsidia a lateribus submitti neque equites laborantibus usui esse possent. ab oppido autem declivis locus tenui fastigio vergebat in longitudinem passus circiter cccc. hac nostris erat receptus, quod eo incitati studio inconsultius processerant; hoc pugnabatur loco et propter angustias iniquo, et quod sub ipsis radicibus montis constiterant, ut nullum frustra telum in eos mitteretur. tamen virtute et patientia nitebantur atque omnia vulnera sustinebant. augebantur illis copiae, atque ex castris cohortes per oppidum crebro submittebantur, ut integri defessis succederent. hoc idem Caesar facere cogebatur, ut submissis in eundem locum cohortibus defessos reciperet. Hoc cum esset modo pugnatum continenter horis quinque nostrique gravius a multitudine premerentur, consumptis omnibus telis gla
Abbreviated transcription (Latin):
eruare: neq a signis discedere: neq sine graui causa eum Locum quen
ceperant dimitti censuerant oportere. Itaq ꝑturbatis ante signariis: le¬
gio quae in eo cornu constiterat: Locum continuit: atque in proximum
ollem sese recepit. Caesar pene omni acie perterrita: quod preter os¬
nionem consuetudinemq acciderat cohortatus suos. Legionem nouam
ubsidio ducit: ostem insolenter atq acriter. nostros insequentem supp¬
mit rursusq terga uertere. seq ad opidum llerdam recipere. et sub mu
ro cogit. Sed nouae legionis milites elati studio: dum sarcire acceptum
letrimentum uolunt. temere insecuti fugientes. et in locum iniquũ pi¬
grediunt᷑ et sub monte in quoerat opidum positum llerdam succedũt
hinc se recipere cum uellent. rursus illi ex Loco superiore nostros preme¬
bant. Praeruptus locus erat utraq ex parte directus: ac tantũ in alti-¬

Expanded text:
servare neque ab signis discedere neque sine gravi causa eum locum, quem servare neque ab signis discedere neque sine gravi causa eum locum, quem ceperant, dimitti censuerant oportere. itaque perturbatis antesignanis legio, quae in eo cornu constiterat, locum non tenuit atque in proximum collem sese recepit. Caesar paene omni acie perterrita, quod praeter opinionem consuetudinemque acciderat, cohortatus suos legionem nonam subsidio ducit; hostem insolenter atque acriter nostros insequentem supprimit rursusque terga vertere seque ad oppidum Ilerdam recipere et sub muro consistere cogit. sed nonae legionis milites elati studio, dum sarcire acceptum detrimentum volunt, temere insecuti longius fugientis in locum iniquum progrediuntur et sub montem, in quo erat oppidum positum Ilerda, succedunt. hinc se recipere cum vellent, rursus illi ex loco superiore nostros premebant. praeruptus locus erat utraque ex parte derectus, ac tantum in lati
Abbreviated transcription (Latin):
iubet. Qua re cognita celeriter quae in statione pro castris erant Afranii
cohortes breuiori itinere ad eundem occupandum locum mittunt᷑. Con¬
enditur prelio: et quod prius intumulum afraniani uenerant nostri
pelluntur. Atq aliis subinissis presidiis terga uertere: seq ad signa legionũ
recipere cogunt᷑. Genus erat pugnae militum illoꝵ. ut magno impetu pͥmo
currerentꝰ: audacter locum caperent: ordines suos non magnoꝑe seru:¬
rent. rari. dispersiq pugnarent. si premerentur pedem referre et loco ex¬
edere non turpe existimarent. Cum lusitanis reliquisq barbaris ge
quodam pugnae assuefactis. quod fere fit quibus quisq in locis miles in¬
ueterauerit. ut multum earum regionum consuetudine moueat᷑. Haec tũ
atio nr̃os ꝑturbauit: insuetos huius generis pugnȩ: circũiri enim se ab.
perto latere ꝓcurrentibus singulis arbitrabantur. Ipsi enim suos ordines

Expanded text:
re iubet. qua re cognita celeriter, quae in statione pro castris erant Afrani re iubet. qua re cognita celeriter, quae in statione pro castris erant Afrani cohortes, breviore itinere ad eundem occupandum locum mittuntur. contenditur proelio, et, quod prius in tumulum Afraniani venerant, nostri repelluntur atque aliis submissis subsidiis terga vertere seque ad signa legionum recipere coguntur. Genus erat pugnae militum illorum, ut magno impetu primo procurrerent, audacter locum caperent, ordines suos non magno opere servarent, rari dispersique pugnarent, si premerentur, pedem referre et loco excedere non turpe existimarent, cum Lusitanis reliquisque barbaris genere quodam pugnae assuefacti; quod fere fit, quibus quisque in locis miles inveteraverit, ut multum earum regionum consuetudine moveatur. haec tum ratio nostros perturbavit insuetos huius generis pugnae; circumiri enim sese ab aperto latere procurrentibus singulis arbitrabantur; ipsi autem suos ordines
Abbreviated transcription (Latin):
treiusq terrendi causa atq operis impediendi suas ad infimas montis radi¬
ces producunt: et prelio lacessunt: neq iccirco Caesar opus intermittit: con¬
fisus presidio legionum trium et munitione fosse. Illi non diu cõmorati. nͨ
longius ab infimo colle progressi copias in castra reducunt. Tertio die c
uallo castra communit. reliquas cohortes quas in suꝑioribꝰ castris reli¬
querat. impedimentaq ad se traduci iubet. Erat in oppido ylerda et
roximo colle: ubi castra petreius atq afranius habebant: planicies cir¬
ter passuum. ccc. atq in hoc fere medio spatio tumulus erat paulum edi¬
tior: quem si occupasset caesar et cõmunisset ab oppido et ponte: et commea
omni quae in oppidum contulerant: se interclusurx aduersarios confide¬
bat. hoc sperans legiones tres ex castris educit: acieq in locis idoneis cõstru¬
ta unius legionis antesignarios procurrere:atque occupare eum tumu

Expanded text:
treiusque terrendi causa atque operis impediendi copias suas ad infimas montis raditreiusque terrendi causa atque operis impediendi copias suas ad infimas montis radices producunt et proelio lacessunt. neque idcirco Caesar opus intermittit confisus praesidio legionum trium et munitione fossae. illi non diu commorati nec longius ab infimo colle progressi copias in castra reducunt. tertio die Caesar vallo castra communit, reliquas cohortes, quas in superioribus castris reliquerat, impedimentaque ad se traduci iubet. Erat inter oppidum Ilerdam et proximum collem, ubi castra Petreius atque Afranius habebant, planities circiter passuum ccc, atque in hoc fere medio spatio tumulus erat paulo editior; quem si occupavisset Caesar et communivisset, ab oppido et ponte et commeatu omni, quem in oppidum contulerant, se interclusurum adversarios confidebat. hoc sperans legiones iii ex castris educit acieque in locis idoneis structa unius legionis antesignanos procurrere atque eum tumulum occupa
Abbreviated transcription (Latin):
prelio dimicaretur ab infimis radicibus montis intermissis circiter passibꝰ
cccc. castra facere constituit. Et ne in opere faciendo milites repentino o¬
stium incursu exterrerent᷑: atq opere prohiberentur uallo muniri ue¬
tuit. quod procul eminere: et uideri necesse erat. Sed a fronte castra¬
contra ostem pedum .xu. fossam fieri iussit. Prima et secunda acies in
mis ut ab initio constituta erat permanebat. Post hoc opus in occulto
a acies tertia fiebat. sic omne prius est et perfectum ꝗͣ intelligerent᷑ ab afra¬
nio castra muniri. Sub uesperum caesar intra hanc fossam legiones ded¬
cit: atq ibi sub armis proxima nocte conquiescit. Postero die omnem exẽ¬
citum intra fossam continet. singulaq latera castroꝵ singulis attribuit
legionibus munienda. fossasq ad eandem magnitudinem perfici iulb
reliquas legiones in armis expeditas contra ostem constituit. Afraniꝰ pe¬

Expanded text:
proelio dimicaretur, ab infimis radicibus montis intermissis circiter passibus proelio dimicaretur, ab infimis radicibus montis intermissis circiter passibus cccc castra facere constituit, et, ne in opere faciundo milites repentino hostium incursu exterrerentur atque opere prohiberentur, vallo muniri vetuit, quod eminere et procul videri necesse erat, sed a fronte contra hostem pedum xv fossam fieri iussit. et prima et secunda acies in armis, ut ab initio constituta erat, permanebat; post hos opus in occulto a iii acie fiebat. sic omne prius est perfectum opus, quam intellegeretur ab Afranio castra muniri. sub vesperum Caesar intra hanc fossam legiones reducit atque ibi sub armis proxima nocte conquiescit. Postero die omnem exercitum intra fossam continet, et, legionibus munienda, fossasque ad eandem magnitudinem perfici iubet; reliquas legiones in armis expeditas contra hostem constituit. Afranius Pe
Abbreviated transcription (Latin):
constituit: ne ab equitatu circũueniri posset: ita congressus in pari nume¬
ro magnos impetus legionum equitatusq sustinet. Commisso ab eqͥtibꝰ
relio:signa legionum duaꝵ procul ab utrisq conspiciuntur.quas.c
bius ulteriore ponte subsidio nostris miserat suspicatus fore id qͦd acci¬
dit: ut duces aduersarioꝵ occasione et beneficio fortunȩ ad nr̃os oppͥmẽdos
terentur.Quarum aduentu prelium dirimitur:ac suas uterq: legione
ducit in castra. Eo biduo cȩsar cum equitibus. ucccc. quos sibi p̃sidio reli¬
querat in castra peruenit: pons qui fuerat tempestate inter ruptus p
erat refectus. Hunc noctu perfici iussit. Ipse cognita locoꝵ nata ponti
castrisq presidio cohortes relinquit: atq omnia impedimenta: et posterot
e omnibus copiis triplici instructa acie ad ylerdam proficiscit᷑. et sub
le sub castris cõstituit. Caesar ubi cognouit afranium stare: quominu

Expanded text:
constituit, ne ab equitatu circumveniri posset. ita congressus impari numeconstituit, ne ab equitatu circumveniri posset. ita congressus impari numero magnos impetus legionum equitatusque sustinet. commisso ab equitibus proelio signa legionum duarum procul ab utrisque conspiciuntur, quas C. Fabius ulteriore ponte subsidio nostris miserat, suspicatus fore, id quod accidit, ut duces adversariorum occasione et beneficio fortunae ad nostros opprimendos uterentur. quarum adventu proelium dirimitur ac suas uterque legiones reducit in castra. Eo biduo Caesar cum equitibus dcccc, quos sibi praesidio reliquerat, in castra pervenit. pons, qui fuerat tempestate interruptus, paene erat refectus; hunc noctu perfici iussit. ipse cognita locorum natura ponti castrisque praesidio sex cohortes relinquit atque omnia impedimenta et postero die omnibus copiis triplici instructa acie ad Ilerdam proficiscitur et sub colle sub castris constituit. Caesar ubi cognovit per Afranium stare, quominus
Abbreviated transcription (Latin):
mittebat quod ea quȩ citra flumen fuerant supioribus diebus cõsũpserat.
hoc idem fere atq eadem de causa pompeiani ecercitus duces faciebant: cre¬
broq inter se equestribꝰ preliis contendebant. Nuc cum quotidiana cõsuetu¬
ie congresse pabulatoribꝰ presidio proprio legiones fabianae duȩ flumen trã¬
sirent: impedimentaq et omnis equitatus sequeretur subito iumentoꝵ et a¬
quȩ magnitudine pons est interruptus:et reliqua multitudo eqͥtum int¬
clusa. Quo cognito a petreio et afranio ex aggere et cratibus quȩ flumine
ferebantur celeriter suo ponte afranius quem oppido castrisq cõiunctũ ha¬
at legiones quatuor: equitatumq omnem traiecit: duabꝰq fabianis occũ¬
rit legionibus. Cuius aduentu nunciato. L. plancus qui legionibꝰ perat
essaria recoactus: Locum capit suꝑiorem: diuersamq aciem in duas parte

Expanded text:
mittebat, quod ea quae citra flumen fuerant superioribus diebus consumpserat. mittebat, quod ea quae citra flumen fuerant superioribus diebus consumpserat. hoc idem fere atque eadem de causa Pompeiani exercitus duces faciebant, crebroque inter se equestribus proeliis contendebant. huc cum cotidiana consuetudine egressae pabulatoribus praesidio propiore ponte legiones Fabianae duae flumen transissent, impedimentaque et omnis equitatus sequeretur, subito vi ventorum et aquae magnitudine pons est interruptus et reliqua multitudo equitum interclusa. quo cognito a Petreio et Afranio ex aggere atque cratibus, quae flumine ferebantur, celeriter suo ponte Afranius, quem oppido castrisque coniunctum habebat, legiones iiii equitatumque omnem traiecit duabusque Fabianis occurrit legionibus. cuius adventu nuntiato L. Plancus, qui legionibus praeerat, necessaria re coactus locum capit superiorem diversamque aciem in duas partes
Abbreviated transcription (Latin):
premiserat ad sex mił. auxilia peditum: nulla equitum: iiiͣ. miliaꝰ oĩbus
suꝑioribꝰ bellis habuerat: et parem ex gallia numerum quem ip̃e paraueãt
nominatim ex omnibus ciuitatibus nobilissimo et fortissimo quoq euo¬
cato ad se hinc optimi generis hominum ex aquitanis montanisq qui gal¬
liam ꝓuinciam attingunt. Post ꝗͣ audierat Pompeium per mauritania
cum legionibus iter in hispaniam facere: confestimq ẽẽ uenturum. Simul
a tribunis militum cẽturionibꝰq mutuas pecunias sumpsit. has exercitui di¬
stribuit. Ouo facto duas res cõsequutus est: quod pignore animos cent¬
onum deiunxit: et largitione redemit militum uoluntates. Fabiꝰ finitĩaꝵ
ciuitatum animos. Litteris nunciisq tentabat. In sicore flumine pontes
effecerat duos inter se distantes milia passuum .iIIͬ. his pontibus pabulatũ

Expanded text:
praemiserat VI; auxilia peditum nulla, equitum iii milia, quae omnibus praemiserat VI; auxilia peditum nulla, equitum iii milia, quae omnibus superioribus bellis habuerat, et parem ex Gallia numerum, quam ipse pacaverat, nominatim ex omnibus civitatibus nobilissimo et fortissimo quoque evocato; huc optimi generis hominum ex Aquitanis montanisque, qui Galliam provinciam attingunt, adiecerat. audierat Pompeium per Mauretaniam cum legionibus iter in Hispaniam facere confestimque esse venturum. simul a tribunis militum centurionibusque mutuas pecunias sumpsit; has exercitui distribuit. quo facto duas res consecutus est, quod pignore animos centurionum devinxit, et largitione militum voluntates redemit. Fabius finitimarum civitatum animos litteris nuntiisque temptabat. in Sicori flumine pontes effecerat duos distantes inter se milia passuum iiii. his pontibus pabulatum
Abbreviated transcription (Latin):
spania demonstratum est. Afranius et Petreius et Uarro legati pompei qͦ
legionibus: tertius ab ana bettonum agrum: Lusitaniamq pari nume
legionum obtinebat officia inter se partiuntur: uti petreius ex lusitania
per uetones cum omnibus copiis ad afranium proficiscatur. Uarro cũ his
habebat legionibus: omnem ulteriorem hispaniam tueatur. His rebꝰ constitu¬
tis. equites auxciliaq totius lusitanie a petreio celtiberis cantoribꝰ barbaĩsq
omnibus qui ad occeanum pertinent a summopere imꝑant᷑. qͥbus coactis
celeĩter petreius peruetones ad afranium ꝑuenit: constituũtq cõmuni con-¬
silio bellum ad ylerdam propter ipsius loci opportunitatem gerere. E
ut supra demonstratum est legiones afranii tres. petrei duae. Preterea scu¬
tate citerioris ꝓuinciȩ et cetetae ulterioris hispaniȩ cohortes circiter.Lxxx.
tum utriusq prouinciȩ circiter.u. milia. Caesar legiones in hispaniai

Expanded text:
spaniam demonstratum est, Afranius et Petreius et Varro legati Pompei, quspaniam demonstratum est, Afranius et Petreius et Varro legati Pompei, qulegionibus, tertius ab Ana Vettonum agrum Lusitaniamque pari numero legionum obtinebat, officia inter se partiuntur, uti Petreius ex Lusitania per Vettones cum omnibus copiis ad Afranium proficiscatur, Varro cum iis quas habebat legionibus omnem ulteriorem Hispaniam tueatur. his rebus constitutis equites auxiliaque toti Lusitaniae a Petreio, Celtiberiae Cantabris barbarisque omnibus qui ad Oceanum pertinent, ab Afranio imperantur. quibus coactis celeriter Petreius per Vettones ad Afranium pervenit, constituuntque communi consilio bellum ad Ilerdam propter ipsius loci opportunitatem gerere. Erant, ut supra demonstratum est, legiones Afrani iii, Petrei duae, praeterea scutatae citerioris provinciae et caetratae ulterioris Hispaniae cohortes circiter lxxx equitumque utriusque provinciae circiter v milia. Caesar legiones in Hispaniam
Abbreviated transcription (Latin):
commeatusq̃ ad obsidionem urbis accidant reseruant. Quibus iniuriis ꝑ¬
otus caesar legiones tres Massiliam adducit: turres uineasq ad oppug¬
tionem urbis agere: naues longas arelate numero xii. facere instituit. ꝗͥbus
effectis armatisq diebus.xxx. a qua die materia cęsa est: adductisq M¬
liam his . D. brutum prefecit.c. trebonium legatum ad oppugnationẽ
Massiliae reliquit. Dum hec parat. atq administrat.C. fabium Legatum
m legionibus tribus quas Narbone circumq: ea loca hyemandi caul
disposuerat in hispaniam premittit: celeriterq pirreneos saltus occupa¬
ri iubet: qui eo tempore. a L. A franio legato presidiis tenebant᷑ reliqͣs legi¬
ones que longius hyemabant subsequi iubet. Fabius ut erat imperatum
adhibita celeritate presidium ex saltu deiecit. magnisq itineribꝰ ad exẽcitũ
franii contendit.Aduentu.L.bibuli rufi:quem a pompeio missum ĩ hi¬

Expanded text:
commeatusque ad obsidionem urbis, si accidat, reservant. quibus iniuriis pcommeatusque ad obsidionem urbis, si accidat, reservant. quibus iniuriis permotus Caesar legiones tres Massiliam adducit; turres vineasque ad oppugnationem urbis agere, naves longas Arelate numero xii facere instituit. quibus effectis armatisque diebus xxx, a qua die materia caesa est, adductisque Massiliam his D. Brutum praeficit, C. Trebonium legatum ad oppugnationem Massiliae relinquit. Dum haec parat atque administrat, C. Fabium legatum cum legionibus iii, quas Narbone circumque ea loca hiemandi causa disposuerat, in Hispaniam praemittit celeriterque saltus Pyrenaeos occupari iubet, qui eo tempore ab L. Afranio legato praesidiis tenebantur. reliquas legiones, quae longius hiemabant, subsequi iubet. Fabius, ut erat imperatum, adhibita celeritate praesidium ex saltu deiecit magnisque itineribus ad exercitum Afrani contendit. Adventu L. Vibulli Rufi, quem a Pompeio missum in Hi
Abbreviated transcription (Latin):
suarum esse uirium discernere utra pars iustiorem habeat causam: pͥnci¬
pes uero ẽẽ earum partium. CN.pompeium et .C. cęsarem patronos ciuita
quorum alter agros uolgarum tremicoꝵ et iluorum publice his cõ¬
cesserit. alter bello uictas gallias attriuerit: uectigaliaq auxerit. quare
aribus eorum beneficiis: parem se quoq uoluntatem tribuere debere
neutrum eorum contra alterum iuuare aut urbe: aut portubus recipere.
Naec dum inter eos aguntur. Domitius nauibus massiliam peruenit.atque
ib his receptus urbi preficitur. summa ei belli administrandi permittiti
Eius imperio classem quoquo uersus dimittunt: onerarias naues quas ubiq
possunt deprehendunt atque in portum deducunt. Parum clauis aut mate¬
a atque armamentis instructis ad reliquas armandas reficiendasq: u¬
tuntur. frumenti quod inuentum est in publicum conferũt: reliqͣs merceᷤᷤ

Expanded text:
suarum esse virium discernere, utra pars iustiorem habeat causam. princisuarum esse virium discernere, utra pars iustiorem habeat causam. principes vero esse earum partium Cn. Pompeium et C. Caesarem, patronos civitatis, quorum alter agros Volcarum Arecomicorum et Helviorum publice iis concesserit, alter bello victos Sallyas adtribuerit vectigaliaque auxerit. quare paribus eorum beneficiis parem se quoque voluntatem tribuere debere, et neutrum eorum contra alterum iuvare aut urbe ac portibus recipere. Haec dum inter eos aguntur, Domitius navibus Massiliam pervenit atque ab iis receptus urbi praeficitur; summa ei belli administrandi permittitur. eius imperio classem quoquoversus dimittunt; onerarias naves, quas ubique possunt, deprehendunt atque in portum deducunt, parum clavis aut materia atque armamentis instructis ad reliquas armandas reficiendasque utuntur; frumenti quod inventum est, in publicum conferunt; reliquas merces
Abbreviated transcription (Latin):
les adolescentes. quos ab urbe discedens pompeius erat adhortatus:ne noua ce¬
aris officia ueterum suoꝵ bñficioꝵ in eos memoriam expellẽnt. Quibꝰ man¬
tis acceptis Massilienses portas caesari clauserant albicos barbaros homines qͥ
eorum fide antiqͥtus erant: montesq supra massiliam incolebant ad se
uocauerant: frumentum ex finitimis regionibꝰ atq ex omnibꝰ castellis in
urbem conuexerant: armorum officinas in urbe instituerant: muros et
tas reficiebant. Euocat ad se caesar massili sentũ pͥmos: et cum his agit:
ne initium inferendi belli a massiliensibus oriat᷑. debere eos italie totiꝰ aucto¬
citatem sequi: potiꝰꝗͣ unius hominis uoluntati obtemperare: reliqua quȩ
eorum sanandas mentes pertinere arbitrabatur commemorat. Cuiꝰ oratio¬
nem domum legati referunt: atq ex auctoritate hec cęsari renuntiant.t
intelligere se diuisum ẽẽ populum .ro. in partes duas: neq sui iudicii:

Expanded text:
les adulescentes, quos ab urbe discedens Pompeius erat adhortatus, ne nova Caesaris officia veterum suorum beneficiorum in eos memoriam expellerent. quibus mandatis acceptis Massilienses portas Caesari clauserant; Albicos, barbaros homines, qui in eorum fide antiquitus erant montesque supra Massiliam incolebant, ad se vocaverant; frumentum ex finitimis regionibus atque ex omnibus castellis in urbem convexerant, armorum officinas in urbe instituerant, muros portas classem reficiebant. Evocat ad se Caesar Massilia xv primos. cum his agit, ne initium inferendi belli a Massiliensibus oriatur; debere eos Italiae totius auctoritatem sequi potius quam unius hominis voluntati obtemperare. reliqua, quae ad eorum sanandas mentes pertinere arbitrabatur, commemorat. cuius orationem legati domum referunt atque ex senatus auctoritate haec Caesari renuntiant: intellegere se divisum esse populum Romanum in partes duas. neque sui iudicii neque
Abbreviated transcription (Latin):
si forte uentus remisisset: nacti portum qui appellatur nympheum ultra
Lissum milia passuum tria: eo naues introduxerunt. Qui portus ab Africo te¬
gebatur. ab austro non erat tutus. leuisq tempestatis ꝗͣ classis ꝑiculũ
estimauerunt: quosimulatque intus est itum: incredibili felicitate auster
qui per biduum flauerat in Africum se uertit. hic subitam commutatio¬
nem fortune uidere licuit. Qui modo sibi timuerant hos tutissimus por¬
tus recipiebat. Qui nostris nauibus periculum intulerant: de suo timere
ebantur. Itaq tempore commutato tempestas et nostros texit: et nau
Rhodias afflixit ita ut ad unam rostractae omnes numero. xui. eliderent᷑.
et naufragiõ interirent: et ex magno remigum propugnatoꝵq numero
pars ad scopulos allisa interficeretur: pars a nostris distraheretur: quos
sent. contra lissum in anchoris constiterunt. has scafis minoribꝰq nauigiis

Expanded text:
si forte ventus remisisset. nacti portum, qui appellatur Nymphaeum, ultra si forte ventus remisisset. nacti portum, qui appellatur Nymphaeum, ultra Lissum milia passuum iii, eo naves introduxerunt — qui portus ab Africo tegebatur, ab austro non erat tutus — leviusque tempestatis quam classis periculum aestimaverunt. quo simulatque intro est itum, incredibili felicitate auster, qui per biduum flaverat, in Africum se vertit. Hic subitam commutationem fortunae videre licuit. qui modo sibi timuerant, hos tutissimus portus recipiebat; qui nostris navibus periculum intulerant, de suo timere cogebantur. itaque tempore commutato tempestas et nostros texit et naves Rhodias adflixit, ita ut ad unam omnes constratae numero xvi eliderentur et naufragio interirent, et ex magno remigum propugnatorumque numero pars ad scopulos allisa interficeretur, pars ab nostris detraheretur, quos contra Lissum in ancoris constiterunt. has scaphis minoribusque navigiis
Abbreviated transcription (Latin):
atium cursum dirigere: atqͦ eo naues elicere possent. haec a custodibus¬
sium loca maxime uacabant. quod se longius portubꝰ cõmittere nõ
auderent. Ili adhibita audacia et uirtute administrantibꝰ. M. antonio
et Rufo caleno multum ipsis militibꝰ hortantibꝰ: neque ullum periculum
pro salute caesaris recusantibꝰ: nacti austrum naues soluunt. atq alterot
die Apolloniam Dyrachiumq preteruehunt᷑. Qui cum essent ex continẽti
uisi  coponius qui Dyrachii classi rhodiȩ preerat naues ex portu educit
et cum iam nostri remissiore uento appropinquassent: idem auster incre¬
t. nostrisq presidium fuit. Neque uero ille ob eam causam conatu d¬
sistebat: sed labore et perseuerantia nautarum: se uim tempestatis suꝑare
posse sperabat. preteruectosq Dyrachium: magna ui uenti: nihilo segnius
uebatur. Nostri usi fortunae beneficio: tamum impetum classis timebãt

Expanded text:
atium cursum dirigere atque eo naves eicere possent. haec a custodiis clasatium cursum dirigere atque eo naves eicere possent. haec a custodiis classium loca maxime vacabant, quod se longius a portibus committere non auderent. Illi adhibita audacia et virtute administrantibus M. Antonio et Fufio Caleno, multum ipsis militibus hortantibus neque ullum periculum pro salute Caesaris recusantibus, nacti austrum naves solvunt atque altero die Apolloniam Dyrrachiumque praetervehuntur. qui cum essent ex continenti visi, Coponius, qui Dyrrachii classi Rhodiae praeerat, naves ex portu educit, et cum iam nostris remissiore vento adpropinquasset, idem auster increbruit nostrisque praesidio fuit. neque vero ille ob eam causam conatu desistebat, sed labore et perseverantia nautarum et vim tempestatis superari posse sperabat praetervectosque Dyrrachium magna vi venti nihilo setius sequebatur. nostri usi fortunae beneficio tamen impetum classis timebant,
Abbreviated transcription (Latin):
ari prohiberentur. Qua necessitate et ignominia permotus libo disces¬
sit a Brundusio: obsessionemq nostroꝵ omisit. Multi iam menses transi¬
erant: et hyems iam precipitauerat. neq Brundusio naues. legionesq ad
caesarem ueniebant ac non nullae eius rei pretermissae occasiones cęsari
uidebant᷑. quod saepe certe flauerant uenti quibꝰ necessario committendũ
timabat. Quantoq eius ampliꝰ processerat temporis. tanto alacriores erã¬
ad custodias qui classibus preerant: maioremq fiduciam prohibendi habe¬
bant. et crebris pompeii lris castigabant᷑. quoniam pͥmo uenientem cȩsarẽ
prohibuissent: ut reliquos eius exercitꝰ impedirent. duriꝰq quotidie
tempus ad transportandum lenioribus uentis expectabant. Quibus rebꝰ
permotus caesar Brundusium ad suos seuerius scripsit: nacti idoneum
uentum ne occasionem nauigandi dimitterent: siue ad littora Apolloni¬

Expanded text:
aquari prohiberentur. qua necessitate et ignominia permotus Libo discesaquari prohiberentur. qua necessitate et ignominia permotus Libo discessit a Brundisio obsessionemque nostrorum omisit. Multi iam menses erant et hiems praecipitaverat, neque Brundisio naves legionesque ad Caesarem veniebant. ac nonnullae eius rei praetermissae occasiones Caesari videbantur, quod certi saepe flaverant venti, quibus necessario committendum existimabat. quantoque eius amplius processerat temporis, tanto erant alacriores ad custodias, qui classibus praeerant, maioremque fiduciam prohibendi habebant, et crebris Pompei litteris castigabantur, quoniam primo venientem Caesarem non prohibuissent, ut reliquos eius exercitus impedirent, duriusque cotidie tempus ad transportandum lenioribus ventis expectabant. quibus rebus permotus Caesar Brundisium ad suos severius scripsit, nacti idoneum ventum ne occasionem navigandi dimitterent, si vel ad litora Apolloni
Abbreviated transcription (Latin):
lia sese caesaris prohibiturum. Erat eo tempore Antoniꝰ Brundusii qui uir¬
tute militum confisus scaphas nauium magnaꝵ circiter.Ix cratib pli¬
isq contexit: eoq milites delectos imposuit atq eas in littore pluribꝰ locis
separatim disposuit: nauesq triremes duas quas Brundusii faciendas cu¬
rauerat: per causam exercendoꝵ remigum ad fauces portus prodire ius¬
sit. has cum audacius progressas libo uidisset sperans intercipi posse qͦ¬
driremes quinq ad eas misit. Quae cum nauibus nostris appropinquasset̃
ri ueterani in portum refugerunt. Illi studio incitati in cautiꝰ seq̃ban¬
tur. Iam ex omnibus partibus subito Antonianae scaphae signo dato se ĩ
stes incitauerunt. primo quoq impetu unam ex his quadriremem cũ i¬
migibus defensoribusq ceperunt: reliquas turpiter fugere coegerũt. Ad hoc
detrimentum accessit: ut equitibus per orã maritimã ab Antonio dispositis

Expanded text:
lia sese Caesaris prohibiturum. Erat eo tempore Antonius Brundisii; is virlia sese Caesaris prohibiturum. Erat eo tempore Antonius Brundisii; is virtute militum confisus scaphas navium magnarum circiter lx cratibus pluteisque contexit eoque milites delectos inposuit atque eas in litore pluribus locis separatim disposuit navesque triremes duas, quas Brundisii faciendas curaverat, per causam exercendorum remigum ad faucis portus prodire iussit. has cum audacius progressas Libo vidisset, sperans intercipi posse quadriremes V ad eas misit. quae cum navibus nostris propinquassent, nostri veterani in portum refugiebant, illi studio incitati incautius sequebantur. iam ex omnibus partibus subito Antonianae scaphae signo dato se in hostes incitaverunt primoque impetu unam ex his quadriremem cum remigibus defensoribusque suis ceperunt, reliquas turpiter refugere coegerunt. ad hoc detrimentum accessit, ut equitibus per oram maritimam ab Antonio dispositis
Abbreviated transcription (Latin):
saris gallis et hispanis qui ab eo predandi causa missi erant: pecuniam
pollicitaretur: ab his est interfectus. Ita magnarum initiarerum quȩ occu¬
patione magistratuum et tempoꝵ solicitam Italiam habebant: celerem
facilem exitum habuerunt. Libo profectus ab orico cum classe cui preerat
nauium. Ia Brundusium uenit: insulamq quae contra portum Brundu¬
sium est occupat: quod prestare arbitrabatur unum locum qua magis¬
cessarius nostris erat ingressus: ꝗͣ omnium littora ac portus custodia clau¬
sos teneri. hic repentino aduentu naues onerarias quasdam nactꝰ incen-
et unam frumento onustam abduxit magnumq nostris terrorem in¬
iecit. Et noctu militibꝰ ac sagittariis in terram expositis. prȩsidium eqͥ¬
tum eiecit. et adeo loci opportunitate profecit: uti ad pompeium li
mitteret: naues reliquas si uellet subduci et refici iuberet: sua classe auxi¬

Expanded text:
saris Gallis atque Hispanis, qui eo praesidii causa missi erant, pecuniam saris Gallis atque Hispanis, qui eo praesidii causa missi erant, pecuniam polliceretur, ab his est interfectus. ita magnarum initia rerum, quae occupatione magistratuum et temporum sollicitam Italiam habebant, celerem et facilem exitum habuerunt. Libo profectus ab Orico cum classe cui praeerat navium l Brundisium venit insulamque quae contra portum Brundisinum est occupavit, quod praestare arbitrabatur unum locum, qua necessarius nostris erat egressus, quam omnia litora ac portus custodia clausos tueri. hic repentino adventu naves onerarias quasdam nactus incendit et unam frumento onustam abduxit magnumque nostris terrorem iniecit, et noctu militibus ac sagittariis in terra expositis praesidium equitum deiecit et adeo loci opportunitate profecit, uti ad Pompeium litteras mitteret, naves reliquas, si vellet, subduci et refici iuberet; sua classe auxi
Abbreviated transcription (Latin):
dum censuit. hoc decreto eum Senatu prohibuit: et concionari conantem
de rostris deduxit. Ille et dolore et ignominia permotus:palam se pro¬
sci ad caesarem simulauit. clam nunciis ad Milonem missis: qui clodio
interfecto eius nomine erat damnatus: atque eo in Italiam euocato quod
ignis muneribꝰ datis gladiatorie familiae: reliquas quas habebat sibi
essent. Comp̾sa et familia neapoli: uisaq proditioͬ oppidi appareret:. patefac¬
tis consiliis: exclusus capua: et periculum ueritus qͦd conuentus arma ce-
quae faceret iussu atque imperio facere pompeii: quae mandata ase per Bi¬
bulum delata ẽẽnt: quos ex aere alieno laborare arbitrabat᷑ solicitaba
Apud quos cum proficeret nihil quibusdam solutis ergastulis compsam
agro curiano oppugnare coepit. Is tum a.ꝙ pedio pretore cum legio¬
ne. Lapide ictus ex muro periit: et celius profectus ut ipse tunc dictitabat
ad caesarem peruenit. Thurinos ubi cum quosdam solicitaret: equitibꝰque¬

Expanded text:
dum censuit. hoc decreto eum consul senatu prohibuit et contionari conantem de rostris deduxit. ille ignominia et dolore permotus palam se proficisci ad Caesarem simulavit; clam nuntiis ad Milonem missis, qui Clodio interfecto eo nomine erat damnatus, atque eo in Italiam evocato, quodgnis muneribus datis gladiatoriae familiae reliquias habebat, sibiessent comprensa et familia Neapoli visa quae proditionem oppidi appararet, patefactis consiliis exclusus Capua et periculum veritus, quod conventus arma cepeuae faceret iussu atque imperio facere Pompei, quae mandata ad se per Vibullium delata essent, quos ex aere alieno laborare arbitrabatur, sollicitabat. apud quos cum proficere nihil posset, quibusdam solutis ergastulis Compsam in agro Hirpino oppugnare coepit. eo cum a Q. Pedio praetore cum legione , lapide ictus ex muro perit. et Caelius profectus, ut dictitabat, ad Caesarem pervenit Thurios. ubi cum quosdam eius municipii sollicitaret equitibusque Cae
Abbreviated transcription (Latin):
beneficio prohibuisset: patientiam proponit suam: cum de exercitibꝰ dimitẽ¬
dis ultro postula uisset. in quo iacturam dignitatis atq honoris ipse facturꝰ
eẽt. acerbitatem inimicoꝵ docet: quicq̃d ab altero postularent in se recusa¬
rent. atq omnia permisceri mallent: ꝗͣ imperium exercitusq dimittere.t
Iniuriam in eripiendis legibus predicat. crudelitatem et insolentiam ĩ cir¬
cunscribendis trpl conditiones a se latas. et expetita colloquia et denegata
commemorat. pro qͥbꝰ rebꝰ orat ac postulat: ut̃ rem .pii. suscipiant: atq una se¬
cum ad ministrarent: sine timore defugiant: illis se oneri non futurum:et per se
rem pu. administraturum: Legatos ad pompeium de compositione mitti opor
neq se reformidare: quod in senati pompeius paulo ante dixisset:ad qͦs

Expanded text:
beneficio prohibuisset? cpatientiam proponit suam, cum de exercitibus dimittenbeneficio prohibuisset? cpatientiam proponit suam, cum de exercitibus dimittendis ultro postulavisset, in quo iacturam dignitatis atque honoris ipse facturus esset. acerbitatem inimicorum docet, qui quod ab altero postularent, in se recusarent, atque omnia permisceri mallent quam imperium exercitusque dimittere. iniuriam in eripiendis legionibus praedicat, crudelitatem et insolentiam in circumscribendis tribunis plebis; condiciones a se latas, expetita colloquia et denegata commemorat. pro quibus rebus hortatur ac postulat, ut rem publicam suscipiant atque una secum administrent. sin timore defugiant, illis se oneri non futurum et per se rem publicam administraturum. legatos ad Pompeium de compositione mitti oportneque se reformidare, quod in senatu Pompeius paulo ante dixisset, ad quos
Abbreviated transcription (Latin):
noticia et usu eius prouinciae nactus aditus ad ea conanda. qͦd paucis añ
annis ex pretura eam prouinciam obtinuerat. Hic uenientem Uticam cum¬
naubus Tuberonem portu atq oppido prohibet: neq affectum ualitudiẽ
filium exponere in terra patitur. sed sublatis ancoris excedere eo loco cog
His rebus confectis caesar ut reliquum tempus a labore intermitteret: mili¬
tes in proxima municipia deducit: ipse ad urbem proficiscit᷑. Coacto senatu
iniuirias inimicoꝵ commemorat: docet se nullum extra ordinarium hono¬
rem appetisse. Sed expectato legitimo tempore consulatus eo fuisse cõten¬
tum: quod omnibus ciuibus pater&. Latum ab.x.tr.pl. contradicentibꝰ
inimicis. catonem ut̾ acerrime repugnantem: et pristina consuetudine di¬
cendi mora dies extrahentem: ut sui ratio absentis. haberetur: ipso consule põ¬
to qui si improbasset cur ferri passus eẽt: si probasset:cur se uti popul

Expanded text:
notitia et usu eius provinciae nactus aditus ad ea conanda, quod paucis ante notitia et usu eius provinciae nactus aditus ad ea conanda, quod paucis ante annis ex praetura eam provinciam obtinuerat. hic venientem Uticam navibus Tuberonem portu atque oppido prohibet neque adfectum valetudine filium exponere in terra patitur, sed sublatis ancoris excedere eo loco cogit. His rebus confectis Caesar, ut reliquum tempus a labore intermitteretur, milites in proxima municipia deducit; ipse ad urbem proficiscitur. coacto senatu iniurias inimicorum commemorat. docet se nullum extraordinarium honorem adpetisse, sed exspectato legitimo tempore consulatus eo fuisse contentum, quod omnibus civibus pateret. latum ab x tribunis plebis contradicentibus inimicis, Catone vero acerrime repugnante et pristina consuetudine dicendi mora dies extrahente, ut sui ratio absentis haberetur, ipso consule Pompeio; qui si inprobasset, cur ferri passus esset? si probasset, ur se uti populi
Abbreviated transcription (Latin):
studio peragebat in lucanis brutiisq per legatos suos ciuium romanoꝵ
lectus habebat: equitum peditumq certum numerum a ciuitatibꝰ in si¬
cilia exigebat. Quibus rebus peneꝑfectis aduentu curionis cognito q̃ritur
in concione se proiectum ac proditum a cN. pompeio qui omnibꝰ rebꝰ im¬
paratissimis non necessarium bellum suscepisset: et abse reliquisq in sena¬
tu interrogatus omnia sibi ẽẽ ad bellum acta ac parata confirmauis
Haec in concione questus ex prouincia fugit. Nacti uacuas prouincias ab
imperiis Sardiniam ualerius: curius Siciliam cũ exercitibꝰ eo perueni¬
unt. Tubero cum in Africam uenisset inuenit in prouincia cum impe
Accium uarum qui ad Auxcimum ut supra demonstrauimus amissis co¬
hortibus protinus ex fuga in Africam peruenit᷑ atq eam sua sponte uac
occupauerat: delectuq habito duas legiones effecerat hominum et locoꝵ

Expanded text:
studio agebat. in Lucanis Bruttiisque per legatos suos civium Romanorum studio agebat. in Lucanis Bruttiisque per legatos suos civium Romanorum dilectus habebat, equitum peditumque certum numerum a civitatibus Siciliae exigebat. quibus rebus paene perfectis adventu Curionis cognito queritur in contione sese proiectum ac proditum a Cn. Pompeio, qui omnibus rebus imparatissimis non necessarium bellum suscepisset et ab se reliquisque in senatu interrogatus omnia sibi esse ad bellum apta ac parata confirmavisset. haec in contione questus ex provincia fugit. Nacti vacuas ab imperiis Sardiniam Valerius, Curio Siciliam, cum exercitibus eo perveniunt. Tubero cum in Africam venisset, invenit in provincia cum imperio Attium Varum; qui ad Auximum, ut supra demonstravimus, amissis cohortibus protinus ex fuga in Africam pervenerat atque eam sua sponte vacuam occupaverat dilectuque habito duas legiones effecerat, hominum et locorum
Abbreviated transcription (Latin):
firmari: quarum altera erat. maximis beneficiis pompei deuincta auxi
equitatum parari galliam italiamq tentari se absente nolebat. ltaq ĩ pr¬
sentia pompei sequẽdi rationem omittit. in hispaniam proficisci constituit¬
duum uiris municipiorum omnium imperat ut naues conquirant: brundu¬
iumq deducendas curent. Mittit in sardiniam cum legione una uale
legatum in siciliam Curionem pro pr.R. cum legionibꝰ tribus eandem Sicili¬
am recepisset: protinus in Africam traducere exercitum iubet. Sardiniam ob¬¬
tinebat M. cotta siciliam. M. Cato Africam sorte tubero obtinere debebat.
Calaritani simul ad se Ualerium mitti audierunt: non dum ꝓfecto ex italia
sua sponte ex oppido cottam eiciunt. Ille perterritus quod omnem ꝓui¬
am consentire intelligebat. ex Sardinia in Africam profugit. Cato in siciliam
naues longas ueteres reficiẽbat: nouas ciuitatibus imperabat. Haec magno

Expanded text:
firmari, quarum erat altera maximis beneficiis Pompei devincta, auxilia, firmari, quarum erat altera maximis beneficiis Pompei devincta, auxilia, equitatum parari, Galliam Italiamque temptari se absente nolebat. Itaque in praesentia Pompei sequendi rationem omittit, in Hispaniam proficisci constituitduumviris municipiorum omnium imperat, ut naves conquirant Brundisiumque deducendas curent. mittit in Sardiniam cum legione una Valerium legatum, in Siciliam Curionem pro praetore cum legionibus iiii; eundem, cum Siciliam recepisset, protinus in Africam traducere exercitum iubet. Sardiniam obtinebat M. Cotta, Siciliam M. Cato; Africam sorte Tubero obtinere debebat. Caralitani, simul ad se Valerium mitti audierunt, nondum profecto ex Italia sua sponte Cottam ex oppido eiciunt. ille perterritus, quod omnem provinciam consentire intellegebat, ex Sardinia in Africam profugit. Cato in Sicilia naves longas veteres reficiebat, novas civitatibus imperabat. haec magno