comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
labore & molestia quod aquila & sỹm¬
machus transtuler̃. lxx. & theodotio
agonem interp̃tati sunt. id ÷ luctam
atq certam̃ quia contentiose ñ subi¬
ciant collũ dñi seruituti. sed illo uul¬
nera eorũ uolente curare: respuant
sanitatẽ. Et hoc notantũ quod achat
rege impiissimo nolente signũ petere
sermo ꝓpheticus ad domũ dauid. hoc
est ad tribum regiam conuertat᷑: de
sẏria & effraimi: ꝓptẽa dabit dñs ipse
uobis signũ. Ecce uirgo concipiet & pa¬
riet filiũ: & uocabis nom̃ eius emmanuel.
Nequa quã multifarie uxta apłm pay¬
labitur: sed qui ante loquebat᷑ ꝑ alioᷤ.
dicet ipse ecce assum: de quo & sponsa
rogabat in canticis canticoꝵ. Osculet᷑
rex głȩ. Ipse descendet in uterũ uirgi¬
nalem. & in grediet᷑ & egrediet᷑ orienta¬
lem portam quȩ semꝑ clausa. ẽ: de qua
gabriel dicit aduirginẽ. Sp̃s sc̃s suꝑ¬

Expanded text:
labore et molestia, quod Aquila et Symlabore et molestia, quod Aquila et Symmachus transtulerunt, LXX et Theodotio agonem interpretati sunt, id est, luctam atque certamen, quia contentiosi non subjiciant collum Domini servituti, sed illo vulnera eorum volente curare, respuant sanitatem. Et hoc notandum, quod Achaz rege impiissimo nolente signum petere, sermo propheticus ad domum David, hoc est, ad tribum regiam convertatur, deSyria et Ephraim. Propterea dabit Dominus ipse vobis signum. Ecce Virgo concipiet et pariet, et vocabis nomen ejus Emmanuel. Nequaquam multifarie juxta apostolum Paulabitur; sed qui ante loquebatur per alios, dicet ipse, adsum . De quo et Sponsa rogabat in Cantico Canticorum: Osculetur rex gloriae, ipse descendit in uterum uirginalem et ingressus est et egressus orientalem portam, quae semper clausa est, de qua Gabrihel dicit ad uirginem: spiritus s
Abbreviated transcription (Latin):
similit̃ transtuler̃. non temptabo dñm
possit legi. ñ exaltabo dñm. Sciebat
enĩ rex impius qđ signũ peteret: accep¬
turus. ẽẽt & glorificaret᷑ dñs. Ergo qͣsi
idolorũ cultor qui in om̃ib anguli pla¬
tearum & inmontib lucisq nemorosis
aras constituerat. & ꝓ leuitis habebat
fanaticos: ñ uult signũ petere quod
p̃ceptum ÷. Et dixit. Audi gͦ domus
dauid. nunqͥd parũ uobis. ẽ. molestos
esse hominib quia molesti estis & deo
meo: Quis. ẽ iste qui dix̃ audite ergo
domus dauid: Nequaquã ds̃ qui supra
ad achat dixerat. pete tibi signum a
dño dõ tuo: sed ꝓpħa ut ex consequen¬
tibus approbat᷑. quia molesti estis& dõ
meo. Et est sensus. Quia ñ solum ꝓpbas
ꝑsequimini. & eorũ dicta contempuitis
sed p̃ceptis & iubentis dĩ sententiȩ con¬
traitis: ita ut ei exhibeatis laborẽ. qͥ
in alio loco ait. Laboraui sustinens:
id circo dñs faciet quȩ sequunt᷑. Pro

Expanded text:
similiter transtulerunt, non tentabo Dominum, similiter transtulerunt, non tentabo Dominum, possit legi, non exaltabo Dominum. Sciebat enim rex impius quod si signum peteret, accepturus esset, et glorificaretur Dominus. Ergo quasi idolorum cultor, qui in omnibus angulis platearum et in montibus lucisque nemorosis aras constituerat, et pro Levitis habebat fanaticos; non vult signum petere quod praeceptum est. Et dixit, audite ergo, domus David: Numquid parum vobis est molestos esse hominibus, quia molesti estis et Deo meo? Quis est iste qui dixit: Audite ergo, domus David? Nequaquam Deus qui supra ad Achaz dixerat: Pete tibi signum a Domino Deo tuo; sed Propheta, ut ex consequentibus comprobatur: Quia molesti estis et Deo meo. Et est sensus: quia non solum prophetas persequimini, et eorum dicta contemnitis; sed et praesentis et jubentis Dei sententiae contradicitis; ita ut ei exhibeatis laborem, qui in alio loco ait: Laboravi sustinens , idcirco Dominus faciet quae sequuntur. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
geret: quȩ nos possumꝰ sensibilia dice¬
re. & intelligibilia. Quorũ alterũ re¬
fertur ad sensus: alterũ ad mentẽ &
rationẽ. Uirginẽ quoq interp̃tatur
animã quȩ nulla peccati corrupta. ẽ.
conscientia: & potest de se enmanuel
nobiscũ dm̃. idest p̃sentem dĩ generare
sermonẽ. Sed nos elixas agni carnes
non comedimꝰ. uerũ assas & quȩ in
nobis possint om̃s uoluptatũ siccare
pittuitaᷤᷤ ne sacram̃tum fidei nr̃e dum
plus sapimus quã oportet sapere. negli¬
gamus. Et dixit achat. Non petam
& ñ temptabo dñm. Non humilitatis
est sed suꝑbiȩ: quod ñ uult signũ a
dño postulare. Quanquã enĩ scriptũ
sit in deuteronomio. ñ temptabis do¬
minũ dm̃ tuũ. & hoc contra diabo¬
lum saluator usus sit testimonio: tam̃
iussus ut peteret. obędientiȩ debuit
explere p̃ceptũ. Presertim cũ & gede¬
on & manue signũ pecierint & acceperint.
Quanquã iuxta hebrȩi ambiguitatẽ in
quo scriptũ. ẽ. uloe nasse ad onay: iom̃s

Expanded text:
geret, quae nos possumus sensibilia dicere, et intelligibilia, quorum alterum refertur ad sensus, alterum ad mentem et rationem. Virginem quoque interpretatur animam, quae nulla peccati corrupta est conscientia, et potest de se Emmanuel, nobiscum Deum, id est, praesentem Dei generare sermonem. Sed nos elixas agni carnes non comedimus verum assas, et quae in nobis possint omnes voluptatum siccare pituitas, ne sacramentum fidei nostrae, dum plus sapimus quam oportet sapere, negligamus. Et dixit Achaz: Non petam, et non tentabo Dominum. Non humilitatis est, sed superbiae, quod non vult signum a Domino postulare. Quamquam enim scriptum sit in Deuteronomio : Non tentabis Dominum Deum tuum , et hoc contra diabolum Salvator usus sit testimonio : tamen jussus ut peteret, obedientia debuit explere praeceptum, praesertim cum et Gedeon et Manue signum petierint et acceperint . Quamquam juxta Hebraei sermonis ambiguitatem, in quo scriptum est ULO ENASSE ADONAI , et omnes
Abbreviated transcription (Latin):
& paucã uiarũ grana colligere. Higͥ
qui remanserint᷑. & post uindemiam
inundi atq pressurã manꝰ quiuerint
antixp̃i ꝑsequentis effugere. uolente
res: lauãbunt uocẽ suã in sublime
dm̃q laudabunt: quando uenerit
dinẽ. lȩtitiȩ magnitudinẽ gestientes:
& hinnient de mari huiꝰ scłi. Propt̃ea
qui nc̃ scripturis scĩs eruditi estis &
scitis uobis tantũ gaudiũ tantaq pre¬
mia reseruari: in doctrinis glorificate
dñm. audientes illud qͦd scriptũ est qͥ

Expanded text:
et pauca uvarum grana colligere. Hi igitur et pauca uvarum grana colligere. Hi igitur qui remanserint, et post vindemiam mundi atque pressuram, manus quiverint Antichristi persequentis effugere, sive res, levabunt voces suas in sublime, Deumque laudabunt. Quando venerit dinem, laetitiae magnitudine gestientes, et hinnient de mari hujus saeculi. Propterea qui nunc in Scripturis sanctis eruditi estis, et scitis vobis tantum gaudium tantaque praemia reservari, in doctrinis glorificate Dominum, audiente
Abbreviated transcription (Latin):
sequentia uerba monstrabunt. Quomͦ
si quis excutiat oliuã sic excutient eos.
& si quiescat uindemia isti clamore uo¬
ciferabunt᷑: qui aut̃ relicti fuerint suꝑ
terrã lȩtabunt᷑ simul. cũ gła dñi con¬
turbabit aquaᷤ maris. Propt̾ea gła dñi
in insulis erit maris: nom̃ dñi dĩ glori¬
osũ erit dñi dĩ isrł. Relictis hominib
paucis. quando maledictio uorauerit
terrã & in urbe fuerit solitudo. & hec
imiuersa contigerint in medio terrę
in medio popłoꝵ &gentiũ: tanta erit
scõꝵ paucitas de quib dñs loquit᷑ in
euangłio multi uocati & pauci electi.
& tam uehemens pressura iustorũ. ut
temptent᷑ si fieri potest etiã eleeti dĩ.
& paucitas eoꝵ bacis oliuarũ rarissi¬
mis comparetur. quȩ cũ ex cussȩ fue¬
rint atq dimissȩ uix paucȩ remanent
in ramorũ cacumine. & quomͦ cũ fuerit
finita uindemia. solent pauꝑes eges¬
tate cogente uacuas circumire iuĩtes.

Expanded text:
sequentia verba monstrabunt. LXX: Quomodo sequentia verba monstrabunt. LXX: Quomodo si quis excutiat olivam, sic excutient eos: et si quiescat vindemia, isti clamore vociferabuntur. Qui autem relicti fuerint super terram, laetabuntur simul cum gloria Domini, conturbabitur aqua maris, propterea gloria Domini in insulis erit maris, nomen Domini gloriosum erit, Domini Dei Israel. Relictis hominibus paucis, quando maledictio voraverit terram, et in urbe fuerit solitudo, et haec universa contigerint in medio terrae, in medio populorum et gentium, tanta erit sanctorum paucitas, de quibus Dominus loquitur in Evangelio: Multi vocati, et pauci electi : et tam vehemens pressura justorum, ut tententur, si fieri potest, etiam electi Dei: et paucitas eorum baccis olivarum rarissimis comparetur, quae cum excussae fuerint atque demessae, vix paucae remanent in ramorum cacumine; et quomodo cum fuerit finita vindemia, solent pauperes, egestate cogente, vacuas circuire vites,
Abbreviated transcription (Latin):
rũ uestiunt᷑ marmorũ crustis. & secti
eboris nitore resplendent: rema nebt̃
uacue. Clamor erit in platẽis suꝑ ui¬
nũ. Non in arca & in angusta uia quȩ
ducit ad uitã: sed in lata & spatiosa
quȩ ducit ad mortẽ. Suꝑ uinũ &e ebri¬
etãtẽ erroris eorũ. qui dornuer̃ somnũ
arũ in manib suis. Trans latum ÷ inqͥt
in cȩlis gaudiũ terrȩ. & relicta est in
urbe quondã celeberrima solitudo:
&e portas uiarũ frequentiũ ꝑ quas po¬
puloꝵ influebat agmina: Opprimet
habitatorũ calamitas. & ut sciremus
ꝑspicue de totius orbis interitu nun
in medio gentiũ siue popłoꝵ. Quomͦ
si paucȩ oliuȩ quȩ remanser̾ ex cutian¬
tur ex olea. & racemi cũ fuerint finita
uindemia. Hi leuabunt uocẽ suã atq
laudabunt: cũ glorificatꝰ fuerit dñs
hinnient de mari. Propt̃ hoc in doc¬
trinis glorificate dñm: in insulis mariꝰ
ritate in hoc loco lxx. distet translatio:

Expanded text:
rum vestiuntur marmorum crustis, et secti rum vestiuntur marmorum crustis, et secti eboris nitore resplendent, remanebunt vacuae. Clamor erit in plateis super vino, non in arcta et angusta via quae ducit ad vitam: sed in lata et spatiosa, quae ducit ad mortem . Super vino et ebrietate erroris eorum, qui dormierunt somnum arum in manibus suis . Translatum est quippe in coelos gaudium terrae, et relicta est in urbe quondam celeberrima solitudo, et portas viarum frequentium per quas populorum influebant agmina, opprimet habitatorum calamitas. Et ut sciremus perspicue de totius orbis interitu nuntin medio gentium sive populorum. Quomodo si paucae olivae, quae remanserunt, excutiantur ex olea, et racemi cum fuevindemia. Hi levabunt vocem suam, atque laudabunt. Cum glorificatus fuerit Dominus, hinnient de mari. Propter hoc in doctrinis glorificate Dominum: in insulis maris ritate in hoc 333 loco LXX distet translatio,
Abbreviated transcription (Latin):
ra id ÷ ebrietas quȩ statũ m̃tis euer¬
tit: & homines uigilare ñ patit᷑ ama¬
ritudine cõmutabit᷑: quȩ ad tempꝰ
utentib se mella mentit᷑. &̾ in nouissi¬
mo amarior felle repperiet᷑. Tc̃ om̃is
dulcedo lȩtantiũ. & tẏmpanorum. &
cytharȩ sõnitus: in planctũ uercetur
ac gemitũ. Ingeramꝰ hoc testimoniũ
his qui in conuiuiis. ñ solum gula &
ebrietate. sed etiã aurib luxuriant᷑.
ut ꝑ om̃s sensus animȩ fortitudo molles¬
cat. Atteret᷑ ciuitas uanitatis. Siue om¬
nis ciuitas. siue sp̃ualis babylon. quȩ se¬
det in septẽ montib purpurata: c̃uiꝰ
supplicia in apocalipsi ioħis legimus.
Pulchreq dixit urbem uanitatis. Si enim
de cęlo & terra. & de omĩb que terrena
sunt dicit᷑ uanitas uanitatũ d̾mĩa uani¬
tas: quanto magis de una urbe dicen¬
dum ÷ quȩ totius orbis pars modicat.
Tunc domꝰ quarũ nunc sunt aurata
laquearia. & pauꝑib absq tecto & tu¬
gurio frigore morientib parietes ea¬

Expanded text:
tatum mentis evertit, et homines vigilare non patitur, amaritudine commutabitur, quae ad tempus utentibus se mella mentitur, et in novissimo amarior felle reperietur. Tunc omnis dulcedo laetantium et tympanorum ac citharae sonitus in planctum vertetur ac gemitum. Ingeramus hoc testimonium his qui in conviviis non solum gula et ebrietate, sed et auribus luxuriant, ut per omnes sensus animae fortitudo mollescat. Atteretur civitas vanitatis, sive omnis civitas, vel spiritualis Babylon, quae sedet in septem montibus purpurata, cujus supplicia in Apocalypsi Joannis legimus . Pulchreque dixit urbem vanitatis. Si enim de coelo et terra, et de omnibus quae terrena sunt dicitur: Vanitas vanitatum, et omnia vanitas ; quanto magis hoc de una urbe dicendum est, quae totius orbis pars modica est! Tunc domus quarum nunc sunt aurata laquearia, et pauperibus absque tecto et tugurio frigore morientibus, parietes ea
Abbreviated transcription (Latin):
transfert᷑ de loco in locũ. & locus tento¬
rii pristini auiatore deserit᷑. ĩta ut nul¬
lũ uestigiũ remaneat p̃terite mansioni.
sic transibit figura huiꝰ mundi. &erit
terra deserta quȩ grauata ÷ in iniqͥtate
sua: cuiꝰ pondus & grauissimũ onus in
tacharia scribit᷑ quȩ sedebat suꝑ talen¬
tũ plumbi. & corrurt inquit: & ñ ad¬
iciet ut resurgat. Non qͦ resurrectio ne¬
getur hominũ. & om̃iũ qui uersabant᷑
in terra : sed nequaquã erit t̾rena con¬
uersatio. & pristinȩ uite status: cũ ad
hoc humana resurgant corꝑa. & animȩ
eisdẽ quȩ prius deposuerant corporib
uestiantur: ut recipiant adõ siue bona
siue mala quȩ egerunt suꝑ terrã. Et
erit in die illa. iusitabit dñs suꝑ militiã
cęli in excelso. & suꝑ reges terrȩ qui sunt

Expanded text:
transfertur de loco ad locum, et locus tentotransfertur de loco ad locum, et locus tentorii pristini a viatore deseritur, ita ut nullum vestigium remaneat praeteritae mansionis: sic transibit figura hujus mundi, et terra deserta 336 quae gravata est iniquitate sua, cujus pondus et gravissimum onus in Zacharia scribitur: Quae sedebat super talentum plumbi . Et corruet, inquit, et non adjiciet ut resurgat. Non quod resurrectio negetur hominum, et omnium qui versabantur in terra, sed nequaquam erit terrena conversatio, et pristinae vitae status, cum ad hoc humana resurgant corpora, ut animae eisdem, quae prius deposuerant, corporibus vestiantur, et recipiant a Deo sive bona, sive mala, quae egerunt super terram. Et erit in die illa, visitabit Dominus super militiam coeli in excelso, et super reges terrae q
Abbreviated transcription (Latin):
racte de ex celsis siue ut lxx. manifestiꝰ
transtuler̃. fenestrȩ cęli aꝑtȩ st̃ ut dis¬
piceret dñs hominũ uniuersa peccata.
quȩ prius quia ñ puniebat. uidebatur
peccatorib ignorare. Post quã aut̃ aꝑtiᷤ
fenestris uidit oꝑa cuncta mortalium:
concussa st̃ fundam̃ta t̾rȩ iuxta illud
qͦd in alio loco de dĩ intuitu scriptũ est.
Qui respicit terrã. & facit eã tremere.
Tunc confringet᷑ & conteret᷑ & cõmouebit᷑
atq agitabit᷑ t̾ra insimilitudine ebrii.
non quo ipsa terra redigat᷑ in puluerẽ
& nichili: sed qͦ uniuersa t̾rena ꝑtranse¬
ant. & succedat alia conuersatio. & qͦmͦ
ebrius nescit qͥd agat. sed habentib ebri¬
etatẽ m̃bris. nec is. nec pes. nec mensstat
in suo officio: sic om̃is t̾ra. id ÷ om̃ s homi¬
nes qui uersant᷑ in terra. maloꝵ magni¬
tudine atq pęnarũ ebrii erunt: &̃ stu¬
pebunt ad cuncta quȩ cernent. &sicut
uniꝰ noctis tabnaculũ atq tentorium.

Expanded text:
 manifestius transtulerunt, fenestrae coeli apertae sunt, ut despiceret Dominus hominum universa peccata, quae prius, quia non puniebat, videbatur peccatoribus ignorare. Postquam autem apertis fenestris vidit cuncta opera mortalium, concussa sunt fundamenta terrae, juxta illud quod in alio loco de Dei intuitu scriptum est: Qui respicit terram, et faciet eam tremere ; tunc confringetur et conteretur, et commovebitur atque agitabitur terra in similitudinem ebrii: non quod ipsa terra redigatur in pulverem, et in nihili; sed quod universa terrena pertranseant, et succedat alia conversatio. Et quomodo ebrius nescit quid agat, sed hebescentibus ebrietate nervis, nec pes nec mens stat in suo officio: sic omnis terra, id est, omnes homines qui versantur in terra, malorum magnitudine atque poenarum ebrii erunt, et stupebunt ad cuncta quae cernent. Et sicut unius noctis tabernaculum atque tentorium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa sibimet ipsi loquit᷑. Cum inquit
hec audissem. & in subuersione orbis
uaticiniũ ꝓpħarũ explendũ esse ꝑspi¬
cerem: locutus sũ michi int̃no cordis
affectu. Non possum cuncta narrare
quȩ cerno. Heret lingua faucib meis.
uox dolore cluditur. Uȩ mͥ quantus
ordo penarũ ante oculos uersat᷑ meos.
Cerno p̃sentia quȩ futura st̃. Errant
autẽ qui hoc putant exꝑsona dĩ deb̾e
intelligi. rerũ ordinem ñ sequentes.
Mirorq quo sensu ꝓpsalmis & laudib
qđ in ebraico dicitur zemroch: lxx.
portenta in terp̃tati st̃. nisi forte signũ
est atq portentũ. ut ex cluso popło ui¬
deorũ incredula prius gentiũ turba
saluetur. Preuaricatorẽs p̃uaricati st̃:
& p̾uaricatione transgressorũ p̃uarica¬
ti sunt. Formido & fouea & laqueus suꝑ

Expanded text:
Propheta sibimetipsi loquitur: Cum, inquit, Propheta sibimetipsi loquitur: Cum, inquit, haec audissem, et in subversionem orbis vaticinium Prophetarum explendum esse perspicerem, locutus sum mihi interno cordis affectu: Non possum cuncta narrare quae cerno. Haeret lingua faucibus meis, vox dolore concluditur. Vae mihi, quantus ordo poenarum ante oculos versatur meos! cerno praesentia quae futura sunt. Errant autem qui hoc putant ex persona Dei debere intelligi, rerum ordinem non sequentes. Mirorque quo sensu pro psalmis, et laudibus, quod in Hebraico legitur ZEMROTH  , LXX portenta interpretati sunt, nisi forte signum est atque portentum, ut excluso populo Judaeorum, incredula prius gentium turba salvetur. Praevaricantes praevaricati sunt, et praevaricatione transgressorum praevaricati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
atq laudat᷑ nom̃ dñi dĩ quondã isrł:
siue hominis uidentis dm̃. luxta. lxx.
omĩa quȩ de scĩs intelleximꝰ referripos¬
sunt ad impios. Quod cũ fuerit finita
uindemia : tune illi clament in suppli¬
ciis constituti. Qui autẽ euaserint im
bus terrȩ laudes audiuimꝰ. głam iusti:
& dixi. Secretũ meũ michi : secretũ me¬
um mͥ. Uȩ michi. lxx. Ab alis t̾rȩ por¬
tenta audiuimꝰ: spes iusto. & dicent.
dicit᷑ misteriũ meũ mͥ. misteriũ meũ
michi. in lxx. non habetur : sed de the¬
odotionis translatione ingreco addi¬
tũ .ẽ. Rursũ ꝓ eo qͦd illi posuer̃ uȩ ut
Pro finib quoq quod nos ꝓpt̃ explana¬
sona uoce cantabunt & dicent. Ab alis
ptis alis columbȩ ad cęlorũ regna fes¬
tinant. laudẽ eius audiuimꝰ p̃dicari:
& quod gła uł spes iusti non sit irrita.
sed rebus om̃ia compleant᷑. Dicentibus
itaq hȩc scĩs. & hinnientib de mari. &
leuantib uocẽ suã atq laudantibus.

Expanded text:
i Dei quondam Israel, sive, hominis videntis Deum. Juxta LXX, omnia quae de sanctis intelleximus, referri possunt ad impios, quod cum fuerit finita vindemia, tunc illi clament in suppliciis constituti. Qui autem evaserint impbus terrae laudes audivimus, gloriam Justi, et dixi: Secretum meum mihi, secretum meum mihi: vae mihi. LXX: Ab aliis terrae portenta audivimus: spes justo, et dicent dicitur mysterium meum mihimihi, in LXX non habetur, sed de Theodotionis translatione in Graeco additum est. Rursum pro eo quod illi posuerunt vae, Pro finibus quoque quod nos propter explanasona voce cantabunt, et dicent: Ab aliisomini, qui assumptis alis columbae, ad coelorum regna festinant, laudes ejus audivimus praedicari: t quod gloria vel spes Justi non sit irrita, sed rebus omnia compleantur. Dicentibus itaque haec sanctis, et hinnientibus de mari, et levantibus vocem suam atque laudantibus,
Abbreviated transcription (Latin):
turi st̃.  dissipata terra seꝑ tuaginta
corruptũ orbẽ interp̃tati st̃: & ꝑ af¬
flicta facie illiꝰ id÷ terrȩ idẽ t̾ranstu¬
ler̃: & reuelabit faciem eiꝰ ut ꝓcedant
mortui de sepulchris suis. siue nuda¬
bit eã ut om̃ia oꝑa eius ꝓferantur in
publicũ: & disꝑgant᷑ habitatores eius
in diuersa loca. p̃miis uł supplicus de¬
stinati. Tunc nulla erit diuersitas int̃
nobilẽ & ignobilẽ. sacerdotẽ & laicũ.
& pauꝑem. feneratorẽ. & eũ qui aere
alieno p̃mitur: ẽmentẽ atq uendentẽ.
Om̃s enĩ ex equo stabunt ante tribimal
xp̃i: nec erit acceptio ꝑsonarũ apđ dm̃
De quo & iob eisdẽ ꝓpe modũ uerbis loqͥ¬
tur. Paruus & magnus ibi sunt: & seruus
non timens dñm suũ. &saluator in eu̾¬
gelio: cui om̃e iudiciũ traditũ ÷ pleno
sermone testat᷑. Dissipabit᷑ ergo terra
& om̃ia terrena oꝑa redigent᷑ ad nichi

Expanded text:
turi sint . Pro dissipata terra, septuaginta corruptum orbem interpretati sunt: et pro afflicta facie illius, id est, terrae, iidem transtulerunt, et revelabit faciem ejus; ut procedant mortui de sepulcris suis: sive nudabit eam, ut omnia opera ejus proferantur in publicum, et dispergantur habitatores ejus in diversa loca, praemiis vel suppliciis destinati. Tunc nulla erit diversitas inter nobilem et ignobilem, sacerdotem et laicum, et pauperem, feneratorem et eum qui aere alieno premitur, ementem atque vendentem. Omnes enim ex aequo stabunt ante tribunal Christi, nec erit acceptio personarum apud Deum . De quo et Job eisdem propemodum verbis loquitur: Parvus et magnus ibi sunt, et senon timens Dominum suum . Et Salvator in Evangelio, cui omne judicium traditum est, pleno sermone testatur. Dissipabitur ergo terra, et omnia terrena opera redigent
Abbreviated transcription (Latin):
Illudq qͦd in iudicũ libro de sanson scri¬
bitur. ad molã eum aphilistuim ẽẽ. dam¬
natũ. hoc significare uolunt: qͦd ꝓsobole
robustissimorũ uirorũ. hoc in allophilas
mulieres facere sit compulsus. In eo ubi
nos interp̃tati sumꝰ denuda turpitudi¬
nẽ tuã. ꝓ quo lxx. transtuler̃ reuela ope¬

Expanded text:
Illudque quod in Judicum libro de Samson scriIlludque quod in Judicum libro de Samson scribitur , ad molam eum a Philisthiim esse damnatum, 550 hoc significare volunt, quod pro sobole robustissimus virorum, hoc in allophylas mulieres facere sit compulsus. In eo ubi nos interpretati sumus, denuda turpitudinem tuam, pro quo LXX transtulerunt, revela ope
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta lxx. scriptum ÷ filia babylonis. ñ
ipsã babylonẽ quidã sed romanã urbẽ
interp̃tent᷑: quȩ ⁊m a pocalipsis ioħis
& in epła petri babylon specialit̾ appellat᷑:
& cuncta quȩ nunc adbabylonẽ dicuntur
illius ruine conuenire testentur Contra
quã uocanda sit auis dĩq iustitia: ut post¬
quã sion id ÷ eccła saluata fuerit. illa pere¬
at in ȩcernũ. Dicitur gͦ babylon reginae
filiȩ chaldȩorũ. achaldȩis enĩ condita ẽ
quod nequaquã uocetur mollis & tenera
& deliciis affluens. quȩ cunctarũ gentiũ
manib portabatur. ita ut terrȩ plantas
uix imprimeret: p̃cipiturq ei ut tollat
molã ⁊ molat farinã. quod ÷ durȩ capti¬
uitatis ⁊ extremȩ seruitutis indiciũ: ut
quȩ quondã regina fuerat. postea molen¬
de farmȩ operi seruiebat. Sed qr sequit᷑
denuda turpitudinẽ tuã. eciã mola ab
hebreis figuralit̃ intelligit᷑. quod scilicet
inmorẽ scorti uictorũ libidine pateat.

Expanded text:
lonis, non ipsam Babylonem quidam, sed Romanam urbem interpretentur, quae in Apocalypsi Joannis et in Epistola Petri , Babylon specialiter appellatur, et cuncta quae nunc ad Babylonem dicuntur, illius ruinae convenire testentur, contra quem vocanda sit avis, Deique justitia: ut postquam Sion, id est, Ecclesia salvata fuerit, illa pereat in aeternum. Dicitur ergo Babyloni reginae et filiae Chaldaeorum a Chaldaeis enim condita est quod nequaquam ultra vocetur mollis et tenera et deliciis affluens, quae cunctarum gentium manibus portabatur; ita ut terrae plantas vix imprimeret: praecipiturque ei ut tollat molam, et molat farinam, quod est durae captivitatis, et extremae servitutis indicium; ut quae quondam regina fuerat, postea molendae farinae operi serviat. Sed quia sequitur: Denuda turpitudinem tuam, etiam mola ab Hebraeis figuraliter intelligitur, quod scilicet in morem scorti, victorum libidini pateat.
Abbreviated transcription (Latin):
Ad duxi iustitiã meã : ⁊ salutẽ quȩ ame
est tardare non faciam. Dedi insion sa¬
lutẽ: ⁊ israeli głam. Quib supra dixerat
audite me domꝰ iacob. ⁊ om̃e residuum
domꝰ isrł: ⁊ iterỹ redite p̃uaricatores
ad cor. etiã nunc iuxta hebraicũ propt̃
incredulitatẽ appellat eos duro corde :
& iuxta lex. qui cor mentẽq ꝑdiderunt.
Quod secutus uir eruditus ⁊ dignus no¬
mine suo stephanꝰ martir : in iudȩorũ loqͥ¬
tur contione. Dura ceruice. ⁊ incircuneisi
iusticia dĩ. quia ñ credider̃ in ea quã ꝓ
sua clem̃tia ds̃ fecit ẽẽ. uicinã ⁊ uenire
ad terras: ⁊ nequaqͣm ultra tardare nec
procul fieri. Dedit enĩ sion salutare suũ:
& israeli głam suã. Hoc de uaticinio di¬
ctum sit futurorũ. ⁊de aduentu dñi
saluatoris: cęterũ iuxta historiã datur
suã ẽẽ. iustitiã. ut uocaret ab oriente
auẽ.⁊ de t̾ra longinqua uirũ uolunta¬

Expanded text:
Adduxi justitiam meam, et salutem quae a me Adduxi justitiam meam, et salutem quae a me est, tardare non faciam. Dedi in Sion salutem et Israeli gloriam. Quibus supra dixerat: Audite me, domus Jacob, et omne residuum domus Israel. Et iterum: Redite, praevaricatores, ad cor, etiam nunc juxta Hebraicum propter incredulitatem appellat eos duro corde, et juxta Septuaginta, qui cor mentemque perdiderunt. Quod secutus vir eruditissimus, et dignus nomine suo Stephanus martyr in Judaeorum loquitur concione: Dura cervice et incircumcisi justitia Dei, quia non crediderunt in eam, quam pro sua clementia Deus fecit esse vicinam, et venire ad terras, nequaquam vult tardare nec procul fieri. Dedit enim Sion salutare suum, et Israeli gloriam suam. Hoc de vaticinio dictum sit futurorum, et de adventu Domini Salvatoris. Caeterum juxta historiam datur suam esse justitiam, ut vocaret ab Oriente avem, et de terra longinqua virum volunta
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ meã: contra babylonẽ cbaldȩos.
Siue ut nos uerũ ẽẽ coniuncimꝰ dñm sal¬
uatorẽ: de quo ⁊ balaam uaticiuatur.
Orietur stella exiacob. ⁊ homo ex israel
cuiꝰ nom̃ ẽ. oriens: quẽ ad orauer̃ magi
de oriente uenientes. Hic enĩ loquitur
in psalmis. Ds̃ ut faciam uoluntatẽ tuã
uolui. De qͦ locutus ẽ. pater: ⁊sponsionẽ
suã oꝑe comꝓbabit.Lxx. ꝓeo qͦd nos de
hebrȩo expressimꝰ uoluntatis meȩ: posu¬
erunt de quib cogitaui. Ergo iuxta eos
uocatas de oriente aues. angelorũ possu¬
mus intelligere ministeria.quȩ ad im¬
periũ dñi intoto orbe discurrunt: qui
sunt administratorii sp̃c. Mittuntur ⁊ ob
salutẽ credentiũ: de quib ⁊ in psalmo ca¬
nitur. Qui facit angelos suos sp̃c : ⁊ minis¬
tros suos ignẽ urentẽ. Audite me duro
corde : qui longe estis auisticia. Prope feci
iustitiã meã. non elongabit᷑. ⁊ salus mea
eli głam meã. lxx Audite me qui ꝑ¬
didistis cor: qui longe estis aiustitia.

Expanded text:
tra Babylonem atque Chaldaeos. Sive ut nos verum esse convincimus, Dominum Salvatorem, de quo et Balaam vaticinatur: Orietur stella ex Jacob, et homo ex Israel , cujus nomen est Oriens , quem adoraverunt Magi de Oriente venientes. Hic enim loquitur in Psalmis: Deus, ut faciam voluntatem tuam volui , de quo locutus est Pater: et sponsionem suam opere comprobavit. LXX, pro eo quod nos de Hebraeo expressimus, virum voluntatis meae, posuerunt, de quibus cogitavi. Ergo juxta eos vocatas de Oriente aves, Angelorum possumus intelligere ministeria, quae ad imperium Domini in toto orbe discurrunt; qui sunt administratorii spiritus, et mittuntur ob salutem credentium. De quibus et in psalmo canitur: Qui facis Angelos tuos spiritus, et ministros tuos ignem urentem . 548 Audite me, duro corde, qui longe estis a justitia. Prope feci justitiam meam: non elongabitur, et salus mea el gloriam meam. LXX: Audite me qui perdidistis cor, qui longe estis a justitia.
Abbreviated transcription (Latin):
ultra uocaberis mollis. ⁊ tenera. Tolle mo¬
lam: mole farinã. Reuela oꝑimentũ tuũ.
denuda canos. discooperi tibias: transiflu¬
mina. Reuelabitur ignominia tua: appa¬
rebunt opprobria tua. Qd iustũ ẽ. de te
auferã: nequaquã ultra tradã hominib
Quomͦ in iet echiele suꝑ figura nauis ⁊o

Expanded text:
ultra vocaberis mollis et tenera. Tolle molam, mole farinam. Revela operimentum tuum, denuda canos, discooperi tibias, transi flumina: revelabitur ignominia tua, apparebunt opprobria tua. Quod justum est de te auferam, nequaquam 549 ultra tradam hominibus. Quomodo in Ezechiele sub figura navis
Abbreviated transcription (Latin):
rũ habundantiã rex egypti dracho appel¬
latur. ⁊ squamas illius iuncis ac papi¬
ris ⁊ pisciculis describunt᷑. ⁊ ierłm cum
idolis fornicationẽ. scortorũ ac lupanaris
similitudo testat᷑: sic in p̃senti loco sub
ꝑsona captiuȩ mulieris. quȩ quondã re¬
gina fuerit babylonis seruitus indicat᷑:
Dicit᷑q ei ut descendat de regni suꝑbia
&e in puluere sedeat. Uirgo aut̃ appellat᷑
uł filia. quia om̃s homines creatura der
sumꝰ nec ẽ. babylonis uxta hereticos na

Expanded text:
ex Aegypti draco appellatur, et squamae illius juncusque ac papyrus et pisciculi describuntur, et Jerusalem cum idolis fornicationem scortorum ac lupanaris similitudo testatur: sic in praesenti loco sub persona captivae mulieris, quae quondam regina fuerit, Babylonis servitus indicatur: diciturque ei ut descendat de regni superbia, et in pulvere sedeat. Virgo autem appellatur et filia: vel quia omnes homines creatura Dei sumus; nec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ prophas nuntio quȩ facturus sũ. Ut
cũ p̃dicta compleuero: diuinatione ꝓbem
diuinitatẽ. Ego enĩ inisteriũ qͦd retro
cunctis generationib fuerat ignoratum
immo consiliũ meũ staturũ ẽẽ. nunc di¬
co. ut cũ illud uideritis eẽ. effectũ nul¬
lũ sciatis dm̃: nisi eũ qui hȩc futura cog¬
nouit immo p̃cepit fieri. Ego sum qui¬

Expanded text:
o quae facturus sum: ut o quae facturus sum: ut cum praedicta complevero, divinatione probem divinitatem. Ego enim mysterium quod retro cunctis generationibus fuerat ignoratum, immo consilium meum staturum esse nunc dico; ut cum illud videritis effectum, nullum sciatis Deum, nisi eum qui haec futura cognovit, immo p
Abbreviated transcription (Latin):
I& om̃is uoluntas mea fiet. Uocans ab oriente
Iauẽ. ⁊ de terra longinqua uirũ uoluntatis
Imeȩ : ⁊ locutus sũ ⁊ adducam illud: creaui
&e faciam illud. lxx Nem̃tote horum
⁊ingemiscite: agite pęnitentiã qui erratis.
Reuertimini corde ⁊ mem̃tote priorũ a
qui annuntio prius nouissima antequã
fiant ⁊ compleant᷑. & dixi. om̃is uoluntaᷤᷤ
mea stabit: ⁊ cuncta quȩ cogitaui faciã.
Qui uoco ab oriente auem. ⁊ de terra lon¬
ginqua: de quib cogitaui locutus sum &
ad duxi. creaui. ⁊ feci. Quia uos ipse genui
ipse portaui: ⁊ ab infantia usq ad senectu¬
tem ñ ur̃o merito sed mea pietate saluam¬
ni. Deserite idola quȩ fecistis: ⁊ ad unius
dĩ cultũ reuertunini. Agite pęnitentiã:
ingemiscite ꝓ errore qui uos tenuit. im¬
mo fundamini. ne rursum subitus idola¬
triȩ uos turbo subuertat. & redite ad
cor. id ÷ admentẽ ur̃am: qui simulachra
uenerantes uelut furiosi. in ligna impin-¬
gebatis ⁊ lapides. Ab inicio mundi con¬

Expanded text:
mea fiet. Vocans ab Oriente avem, et de terra longinqua virum voluntatis meae; et locutus sum, et adducam illud, creavi et faciam illud. LXX: Mementote horum, et ingemiscite: agite poenitentiam qui erratis. Revertimini corde, et mementote priorum a Qui annuntio prius novissima antequam fiant et compleantur, et dixi, omnis voluntas mea stabit, et cuncta quae cogitavi facium. Qui voco ab Oriente avem, et de terra longinqua, de quibus cogitavi: locutus sum, et adduxi: creavi et feci. Quia vos ipse genui, ipse portavi, et ab infantia usque ad senectunon vestro merito, sed mea pietate salvamini: deserite idola quae fecistis, et ad unius Dei cultum revertimini. Agite poenitentiam, ingemiscite pro errore qui vos tenuit; immo fundamini, ne rursum subitus idololatriae vos turbo subvertat: et redite ad cor, id est, ad mentem vestram, qui simulacra venerantes velut furiosi in ligna impingebatis et lapides. Ab initio con
Abbreviated transcription (Latin):
MeBETEN& CRCMe.M. sed menni. Quȩ
p̃positio. significat ex meo utero : siue ex
mea uulua. & est sensus. Qui uos genui
ab infantia. ⁊ meo utero uuluaq gesta¬
uii: ipse usq ad senectutẽ ꝓtegam. ñ meã
sed ur̃am.⁊ ut eos doceat diuina miscđia
ẽẽ. saluandos. Creator enĩ om̃ium parcit
creaturȩ suȩ: ⁊ pastor bonus ponit ani¬
mã suã ꝓ ouibus. Qui aut̃ mercenarius
est cuiꝰ non sunt oues: cũ uiderit lupũ
fugit. Qui gͥ feci & genui liberos: ego ferã.
portamini ex utero ⁊ erudimini. ab infan¬
tia usq ad senectutẽ: hoc significat qđ
frustra legi dĩ die ac nocte meditentur.
Non habentes notitiam dĩ. sed hominũ
ac hestiarũ simula chra uenerantes: iN¬
tantũ ut correptione indigeant ꝓphe
tali : ꝑ quã loquit᷑ ad eos ds̃. Cui assimala¬
stis me. ⁊ adȩquastis me: i reliqua. qͦd aurõ
argentũq contulerint. ⁊ conducto statu¬
ario fecerint idola. ⁊ adorauerint opera
manuũ suarũ. quȩ portentur humeris &

Expanded text:
MEBETEN et MEREHEM sed MENNI quae praepositio significat ex meo utero, sive ex mea vulva. Et est sensus: Qui vos genui ab infantia, et meo utero vulvaque gestavi, ipse usque ad senectutem protegam, non meam, sed vestram, ut eos doceat divina misericordia esse salvandos. Creator enim omnium parcit creaturae suae, et pastor bonus ponit animam suam pro ovibus suis . Qui autem mercenarius est, cujus non sunt oves, cum viderit lupum, fugit. Quia igitur feci et genui liberos, ego feram et unt: Qui portamini ex utero, et erudimini ab infantia usque ad senectutem, hoc significat, quod frustra legem Dei die ac nocte meditentur, non habentes notitiam Dei, sed hominum ac bestiarum simulacra venerantes: intantum ut correptione inquitur ad eos Deus: Cui assimilastis me, et adaequastis? et reliqua: quod aurum argentumque contulerint, et conducto statuario fecerint idola, et adoraverint opera manuum suarum, quae portentur humeris, et
Abbreviated transcription (Latin):
qui ambulat suꝑ pennas uentorum.
uere uentus uixta fabulas poetarũ
& pictorũ licentiã pennas habere
testatur: sed celerem in cuncta discur¬
sum. Et singuli senas alas quia de
fabricationẽ tantũ mundi. & p̃sen¬
tis scłi nouimus. Qđ aut̃ clamat alt̃
ad alterũ uł iuxta hebrȩos iste ad
istum. id .ẽ unus ad unũ inuicem se
ad laudes dñi cohortant᷑ & dicunt:
rium trinitatis. in una essentia diui¬
nitatis demonstrent. Et nequaquã
templũ iudȩorũ sicut prius. sed om¬
nem terrã illiꝰ gła plena. ẽẽ. testent᷑:
qui ꝙ nr̃a salute dignatus ÷ humanũ
corpus assumere. ad terrasq descen¬
dere. Deniq & moy si ͤ ꝓ ad orato ui¬
Propitius ero illis. ueruntam̃ uiuo ego
& uiuit nom̃ meũ: quia implebit᷑ gła
Unde & angłi clamant pastorib gła
in excelsis dõ: & suꝑ terrã pax in homi

Expanded text:
Qui ambulat super pennas ventorum , vere ventos, juxta fabulas poetarum et pictorum licentiam, pennas habere testatur; sed celerem in cuncta discursum. Et singuli senas alas; quia de fabricatione tantum mundi et praesentis saeculi novimus. Quod autem clamant, alter ad alterum, vel, juxta Hebristum id est, unus ad unum, invicem se ad laudes Domini cohortantur et dicunt: rium Trinitatis in una Divinitate demonstrent: et nequaquam Templum Judaeorum, sicut prius, sed omnem terram illius gloria plenam esse testentur, qui pro nostra salute dignatus est humanum corpus assumere, ad terrasque descendere. Denique, et Mosi, cum pro adorato viPropitius ero illis. Verumtamen vivo ego, et vivit nomen meum: quia implebitur gloUnde et angeli clamabant pastoribus: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax h
Abbreviated transcription (Latin):
fructus pessimos. symmacꝰ atcan: hoc
est imꝑfectos.lxx. & theodotio spinas
quib iudei dñm coronauer̃. Illud enĩ
expectauit ut uindemiȩ temꝑe defer¬

Expanded text:
fructus pessimos: Symmachus ἀτελῆ, hoc est, imperfectos: LXX et Theodotio spinas: quibus Judaei Dominum coronaverunt. Illo enim exspectante, ut vindemiae tempore defer
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd iustum ẽ. ⁊ ablatum de babylone.
Disputant stoici multa re turpia. praua
hominũ consuetudine uerbis honesta ẽt.
ut parricidiũ. ad ulteriũ. homicidium.
incestũ: ⁊ cȩtera his similia. Rursumq
re honesta nominib uideri turpia: ut
liberos pcreare. inflationẽ uentris cre-¬
pitu digerere aluũ releuare stercore. ue¬
sicam urinȩ effusione laxare. Deniq ñ
posse nos ut dicamus arutar: ut illam
seuiauat hech qđ aquila posuit ut dixi¬
mus uerecundia mulieris appellantur
apud eos sonat sitiens tuos ut in expletam
babylonis indicet uoluptatẽ. Hedẽptor
nr̃ dñs exercituũ nom̃ illiꝰ sc̃s isrł: sede.
tace. ⁊ intra in tenebras filia chaldeorũ.¬

Expanded text:
quod justum est, et ablatum de Babylone. quod justum est, et ablatum de Babylone. Disputant Stoici, multa re turpia, prava hominum consuetudine, verbis honesta esse, ut parricidium, adulterium, homicidium, incestum, et caetera his similia. Rursumque re honesta, nominibus videri turpia; ut liberos procreare, inflationem ventris crepitu digerere, alvum relevare stercore, vesicam urinae effusione laxare: denique non posse nos, ut dicimus, a ruta rutulam, SEMMATHEC  , quod Aquila posuit, ut diximus, verenda mulieris appellantur. etymologia apud eos sonat, sitiens tuus; ut inexpletam Babylonis indicet voluptatem. Redemptor noster Dominus exercituum, nomen illius. Sanctus Israel. Sede tacens, et intra in tenebras
Abbreviated transcription (Latin):
nos exprimere possumꝰ taciturnitatem
tuã. quod tacere debeat ꝓuerecundia.
qđ quidẽ ⁊ in cantico canticorũ legimus.
ubi sponse pulcritudo describitur. ⁊ ad
extremũ infertur absq taciturnitate tua:
eteq contra babylonẽ inuerecundis utit᷑
nominibus: licet nulla sit turpitudohu
mani corporis menbrũ uocare nomine suo.
Cui p̃cipitur ut nud et pectora ⁊ crura.
ac femina aperiat. ⁊ uadat in captiuita¬
tẽ : uid eaturq ignominia eius. ⁊ opꝓbrio
pateat sempit̃no. Et hoc dñs fecisse se di¬
cit. ut ultionẽ caperet de ea quia oppres¬
sit popłm suũ: & nullũ. ꝓ ea audiat pre-¬
catorẽ. qui irã dñi suo linire conetur occur¬
su: Significat autẽ angłm gentis babilo¬
niȩ p̃sidem: qui cũ cȩteris angelis loquit᷑.
Curauimꝰ babylonẽ : ⁊ non ÷ curata. Quod
aut̃ lacoc. transtuler̃. quod iustum ẽ. de te
auferam nequaquã ultra tradã homini¬
bus: sub audit᷑ babylonẽ. uł certe hoc

Expanded text:
nos exprimere possumus taciturnitatem tuam, quod taceri debeat prae verecundia. Quod quidem et in Cantico Canticorum legimus, ubi sponsae pulchritudo describitur: ad extremum infert: Absque taciturnitate tua :cteque contra Babylonem inverecundis utitur nominibus licet nulla sit turpitudo, mani corporis membrum vocare nomine suo, cui praecipitur ut nudet pectora, et crura ac femina aperiat, et vadat in captivitatem, videaturque ignominia ejus, et opprobrio pateat sempiterno. Et hoc Dominus fecisse se dicit, ut ultionem caperet de ea, quae oppressit populum suum, et nullum pro ea audiat precatorem, qui iram Domini suo lenire conetur occursu. Significat autem Angelum gentis Babyloniae praesidem, qui cum caeteris Angelis loquitur: Curavimus Babylonem, et non est curata. Quod autem Septuaginta transtulerunt, quod justum est de te auferam, nequaquam ultra tradam hominibus, subauditur Babylonem: vel certe hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ignobile in desertũ redigam: quod in
Ixx ⁊i theodotionis editione additũ
est: qui hec uerba tacuerant. Cumque
uos a capite usq ad pedes exiccauero.
acq deleuero: tunc flumina doctrine
mee in insulis gentiũ currere faciam.
Ert stagna ur̃a siue paludes redigã ux
ariditatẽ: ut ingentib sit scientia seri¬
prurarũ. inuobis doetrinȩ arieitas.
Ducamq cȩcos ꝑuiã quã antea nescie
ciam. Tunc tenebrȩ eorũ mutabuntur
inlucẽ. ⁊ praua uertent᷑ in recta: ut in¬
telligant quȩ legunt. ⁊ cordis oculis ela¬
rũ inueteri testam̃to lumen aspiciant.
Simulq infert hȩc uerba. quȩ feci siue
faciam eis. nequaquã ultra futura ꝓmit¬
tens: sed quȩ ante ꝓmiseram reddens.
Me aut̃ ista dicente. conuersus ẽ. retror¬
sum popłs uidȩorũ ut ñ crederet ꝓmit¬
tenti. ⁊ insius confunderetur errorib
& negligeret sponsionẽ dei. qui idolis an¬
te crediderat. Siue cũ in trauerit pleni¬
tudo gentiũ. tunc etiã isrł popłs conu̾¬

Expanded text:
ignobile, in desertum redigam. Quod in LXX de Theodotionis editione additum est, qui haec verba tacuerat . Cumque vos a capite usque ad pedes exsiccavero atque delevero, tunc flumina doctrinae meae in insulis gentium currere faciam, et stagna vestra sive paludes redigam in ariditatem, ut in gentibus sit scientia Scripturarum, et in vobis doctrinae ariditas. Ducamque caecos per viam, quam ante nesciebciam. Tunc tenebrae eorum mutabuntur in lucem, et prava vertentur in recta, ut intelligant quae legunt, et cordis oculis clarum in veteri Testamento Christi lumen aspiciant. Simulque infert: Haec verba quae feci, sive faciam eis, nequaquam ultra futura promittens; sed quae ante promiseram, reddens. Me autem ista dicente, conversus est retrorsum populus Judaeorum, ut non crederet promittenti, et in suis confunderetur erroribus, et negligeret sponsionem Dei, qui idolis ante crediderat. Sive cum intraverit plenitudo gentium, tunc etiam Israel populus conve
Abbreviated transcription (Latin):
nec tristem fuisse nec lȩcũ.ꝓ quo aqͥ¬
la ⁊ theodotio interp̃tati st̃. non obscu¬
rabit ⁊ ñ curret. donec ponat in terra
iudiciũ. & est sensus. Nullũ uultus
tristicia de terrebit. nec festinabit ad
poenã : qui iudicii ueritatẽ ultimo tem¬
pore reseruabit. Quodq sequit᷑ &e legem
illiꝰ insulȩ expectabunt. manifestius po¬
suere laex: in nomine eius gentes spera¬
bunt. Quȩ in scripturis appellantur
insulȩ : quia ex om̃i parte ꝑsecutorum
in cursionib patent. Legem aut̃ eius. ñ¬
quȩ ꝑ moysen data ẽ : sed euangłm sentia¬
mus. De syon enĩ egrediet᷑ lex: ⁊ uerbũ
dñi de ierłm. De qua lege. ⁊ ieremias ua¬
ticinatur. Ecce dies ueniunt dicit dñs.
& ponam testam̃tũ nouũ. non iuxta tes¬
tam̃tum qͦd olim pepigi cum patrib eo¬
rum. Haec dicit dñs ds̃. creans cȩlos ce
extendens eos. firmans t̾ram ⁊ quȩ̃ germi¬
nantur ex ea. dans flatum popło qui ẽ.¬

Expanded text:
nec tristem fuisse, nec laetum. Pro quo Aqunec tristem fuisse, nec laetum. Pro quo Aquila et Theodotio interpretati sunt: Non obscurabit, et non curret, donec ponat in terra judicium. Et est sensus: nullum vultus tristitia deterrebit, nec festinabit ad poenam, qui judicii veritatem ultimo tempori reservavit. Quodque sequitur: et legem illius insulae exspectabunt, manifestius posuere LXX in nomine ejus gentes sperabunt: quae in Scripturis appellantur insulae, quia ex omni parte persecutorum incursionibus patent. Legem autem ejus, nper Moysen data est, sed Evangelium sentiamus: De Sion enim egredietur lex, et verbum Domini de Jerusalem . De qua lege et Jeremias vaticinatur: Ecce dies veniunt, dicit Dominus: et ponam testamentum novum, non juxta testamentum, quod olim pepigi cum patribus eorum . Haec dicit Dominus Deus: Creans coelos, et extendens eos: firmans terram, et quae germinantur ex ea: dans flatum populo qui e
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrosũ non excinguet. Qui uicini e¬
rant extint̾ioni: dñi clem̃tia seruabun¬
tur. Quȩ suꝑ uidȩis ⁊ nationib in sup¬
dictis opuculis disseruimꝰ. Sed cũ ue¬
ritate omĩa iudicabit. nequa qͦm metu¬
ens scribas ⁊ pharisȩos: quos confident̃
hipochritas appellabat. Quod autẽ
sequit᷑ splendebit ⁊ ñ conteret᷑. donec
ponat suꝑ t̾ram uidiciũ. matheus e¬
uangelista ñ posuit: siue int̾ udiciũ
⁊ iudiciũ media scriporis errore subla¬
ta sunt. Significat aut̃ qͦd resurgens
amortuis cunctos illuminauerit. nec
morte contritus sit. donec poneret
suꝑ tr̃am iudiciũ: qui loquebatur in
euangelio. In uidiciũ ego ueni in mun¬
dũ istũ. ut ñ uidentes uideant: & ui¬
dentes cȩci fiant. Pro quo interp̃tati
sumꝰ non erit tristis neq turbulentus.
seu equalitatẽ uultus om̃i tempore con¬
seruabit. Quod falso de sõcrate philo¬
sophi gloriant᷑: nunquã eũ plus solito

Expanded text:
tenebrosum, non exstinguet: qui vicini etenebrosum, non exstinguet: qui vicini erant exstinctioni, Domini clementia servabantur quae super Judaeis et nationibus in supradictis opusculis disseruimus; sed cum veritate omnia judicabit; nequaquam metuens Scribas et Pharisaeos, quos confidenter hypocritas appellabat : Quod autem sequitur: Splendebit, et non conteretur, donec ponat super terram judicium, Matthaeus Evangelista non posuit : sive inter judicium et judicium media, scriptoris errore, sublata sunt. Significat autem quod resurgens ex mortuis, cunctos illuminaverit, nec morte contritus sit, donec poneret super terram judicium: qui loquebatur in Evangelio: In judicium ego veni in mundum istum: ut non videntes videant, et videntes caeci fiant . Pro quo nos interpretati sumus: Non erit tristis, neque turbulentus; sed aequalitatem vultus omni tempore conservabit: quod falso de Socrate Philosophi gloriantur, nunquam eum, plus solito,
Abbreviated transcription (Latin):
ludiciũ gentib ꝓferet: quod antea
nesciebant. Nonͣ clamabit: erit mitis
atq mansuetus. & ñ accipiet ꝑsonam
inuidicio. siue ñ leuabit: sub auditur
in altã uocẽ suã: uł iuxta simmachũ
ñ decipiet᷑: oñs insidias diaboli intel¬
ligens. Aut scđm lxxx. ñ relinquet po¬
pulũ scilicet uidȩorũ: uocans eum ad
pęnitentiã. Nec audiet᷑ foris uex eius:
Neq enĩ extra galilȩã atq iud ẽam
in aluis gentib euangłm p̃dicauit. Qđ
si legimꝰ fuisse eũ in terminis tẏri &
siddonis siue confinio cȩsariȩ philippi
quȩ nunc uocat᷑ paneas : tam̃ sciendũ
non eẽ. scriptũ quod ipsas ingressus
sit ciuitates. Calanũ quassatũ siue
confractũ ñ cõnteret. cunctis enĩ pla¬
cabilis erit: ⁊ ueniã dabit peccatorib
dicens admulierẽ. Confide filia : dimit¬
tunt᷑ tibi peccata. Et linũ fumigans. si¬
ue ut cȩceri transtuler̃. õbscurũ atque

Expanded text:
Judicium gentibus proferet, quod antea Judicium gentibus proferet, quod antea nesciebant. Non clamabit: erit enim mitis atque mansuetus; et non accipiet personam in judicio, sive non levabit, subauditur, in altum vocem suam. Vel juxta Symmachum, non decipietur; omnes insidias diaboli intelligens: aut, secundum LXX, non relinquet, populum scilicet Judaeorum: vocans eum ad poenitentiam. Nec audietur foris vox ejus, neque enim extra Galilaeam atque Judaeam in aliis gentibus Evangelium praedicavit. Quod si legimus fuisse eum in terminis Tyri et Sidonis , sive in confinio Caesareae Philippi, quae nunc vocatur Paneas: tamen sciendum non esse scrisit civitates. Calamum quassatum, sive confractum non conteret. Cunctis enim placabilis erit, et veniam dabit peccatoribus, dicens ad mulierem: Confide, filia, dimittuntur tibi peccata . Et linum fumigans, sive ut caeteri transtulerunt, obscurum atque
Abbreviated transcription (Latin):
migans ñ extinguet. Sed inueritate
Itur: donec ponat suꝑ t̾ram iudiciũ. &e
in nomine eius gentes sꝑabunt. La cob
⁊ isrł in p̃senti capitulo ñ habent᷑: quod
nec matheus euangelista posuit. secutus
hebraicã ueritatẽ. Hoc dicimꝰ in suggil¬
lationẽ eorũ qui nr̃a contemnunt. De qͦ
interim notandũ. qͦd ubi de apłorum
scribit̾ choro: ⁊ iacob ⁊ isrł semen appel.¬
lentur abrahã. Quib quasi hominib ac
seruis consequent̃ dicit᷑. noli timere uer¬
mis ia cob⁊ paruulus numero isrł. Ubi
rael legit᷑. Ecce seruus nĩs suscipiã eũ.
electus nĩs complacuit sibi in illo ani¬
ma mea. & in consequentib. Dedi te in
tantes in tenebris. Nec mirũ si seruus
auit se formã serui accipiens. ⁊ babitu
inuentꝰ ut homo. In quo complacuit si¬
bi anima dĩ: cernens in illo om̃s eẽ. uir¬
tutes immo ipsũ eẽ. dĩ uirtutẽ atque
sapientiã. Dedi inquit spm̃ meũ suꝑ
eũ: qui descendit inspeciẽ columbae.

Expanded text:
migans non extinguet, sed cum ueritate getur, donec ponat in terra iudicium, et in nomine ejus gentes sperabunt. Jacob et Israel in praesenti capitulo non habentur, quod nec Matthaeus Evangelista posuit, secutus Hebraicam veritatem. Hoc dicimus in suggillationem eorum, qui nostra contemnunt. De quo interim notandum, quod ubi de Apostolorum scribitur choro, et Jacob et Israel, et semen appellantur Abraham: quibus quasi hominibus ac servis consequenter dicitur: Noli timere vermis Jacob, et parvulus numero Israel. Ubrael legitur: Ecce servus meus, suscipiam eum; electus meus, complacuit sibi in illo anima mea. Et in consequentantes in tenebris. Nec mirum si servus avit se, formam servi accipiens, et habitu inventus ut homo . In quo complacuit sibi anima Dei, cernens in illo omnes esse virtutes: immo ipsum esse Dei virtutem atque sapientiam. Dedi, inquit, spiritum meum super eum: qui descendit in specie columbae.