comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dedit mare: portauit ambulantẽ dñm¬
suĩ. Testmontũ deder̃t uenti: ad eiꝰ uis¬
sum qͥeuert᷑. Testimoniũ dedit t̾ra:. illo
crucifimo ꝯtremitit. Si omĩa ista testi
corde habitantes mundũe et malꝰ m̃oꝰ
qa mali habitatores m̃di: sicut mala
domꝰ ñ parretes s inhabitantes. In ꝓpͥa
uenit: ioest in sua uenit. Et su eitm
ñ receꝑunt. Que g̾ spes ẽ nͥ qr qͦtqͦt rece
ꝑunt eñ dedit eis potestatẽ filios dei fieci.
Si filii sunt : ce nascunt᷑. Si nascuñt᷑: qͦ¬
mͦ nascunt᷑ : Non ex carne : non ex san¬
guinib sion ex uoluntate carnis ñ
ex uoluntate iiri : s ex do̾ nati sunt.
Gaideant gͦ qͥa ex do̾ nati sunt: p̾su¬
mant se ꝑtiñe ad dm̃. Accipiant docu¬
m̃tum: qr ex do̾ nati sunt. Et uerbũ
caro fem̃ ẽ: & habitauit in nolis. Si

Expanded text:
rtavit ambulantem Dominum ; testimonium dederunt venti, ad ejus jussum quieverunt ; testimonium dedit terra, illo crucifixo contremuit : si omnia ista testimcorde habitantes mundum? Et malus mundus, quia mali habitatores mundi: sicut mala domus, non parietes, sed inhabitantes. 6. In propria venit, id est, in sua venit: et sui eum non receperunt. Quae ergo sdedit eis potestatem filios Dei fieri? Si filii fiunt, nascuntur: si nascuntur, quomodo nascuntur? Non ex carne, non ex sanguinibus, non ex voluntate carnis, non ex voluntate viri; sed ex Deo nati sunt. Gaudeant ergo, quia ex Deo nati sunt; praesumant se pertinere ad Deum; accipiant documentum, quia ex Deo nati sunt: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Si
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ĩnius ẽ ce ap̃ prẽm erat: ⁊ hic erat: di gͦ
hi eiat ⁊ qͣre ñ udebat᷑: Qa lux in tenebͥs
lucet: & tenebre eam ñ comp̃hũder̃t. O
homines: nolite ẽẽ denebre. Nolite ẽẽ in¬
sideles. inuisti. iniqͥ raptores. auari: ama¬
tores seculi. He sunt tenebre. Luy non ẽ
ab sens: s uos absentes estis a luce. Cecꝰ
in sole p̃sentẽ ht̃ solẽ: s abfens ẽ ip̃e so¬
li. siolite gͦ ẽẽ tenebre. hec ẽ enĩ forte gr̃a

Expanded text:
erat? Si ergo hic erat, quare non videbatur? Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae cam non comprehenderunt. O homines, nolite esse tenebrae, nolite esse infideles, injusti, iniqui, rapaces, avari, amatores saeculi: hae sunt enim tenebrae. Lux non est absens, sed vos absentes estis a luce. Caecus in sole praesentem habet solem, sed absens est ipse soli. Nolite ergo esse tenebrae. Haec est enim fo
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sũptione orcideit̾ ⁊ ce ñ sunt cũ lege. s
sub lege fcĩ st̾ rei. Et̃ qm sus uirib im¬
plere non pot̾ant legẽ÷ facti rei sub lege
implorauert̃ lib̾atoris auxiliũ. Et iea¬
tentur egͥti qͥa egrotant ⁊ ueniat medicus

Expanded text:
et non sunt cum lege, sed sub lege facti sunt rei: et quoniam suis viribus implere non poterant legem, facti rei sub lege, imploraverunt liberatoris auxilium; et reatentur aegroti quia aegrotant; veniat medicus,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m ꝑtiuentes. hiuiꝰ signũ in fronte gesta¬
m᷑. De qͦ ñ eitbescrmꝰ: si  in corte gestemꝰ.
Signũ eiꝰ: est humilitas eiꝰ. ꝑ stellã: eum
magi cognouert̃. Et erat hoc signũ de
dño datũ: celeste atꝙꝑ p̾clarũ. Noluit stel¬
lami ẽẽ in fronte fideliũ signũ suũ: sed
cruẽ suã. Unde humiliatꝰ: inde glorifica¬
tꝰ. Inde erexit humiles: qͦ hranikatꝰ ip̃e des¬
oendit. ꝑtinemꝰ enim ad euanołium: ꝑti¬
nemꝰ ad nouũ testam̃tũ. Lex ꝑ moysen

Expanded text:
Christum pertinentes. Hujus signum in fronte gestamus: de quo non erubescimus, si et in corde gestemus. Signum ejus est humilitas ejus. Per stellam eum Magi cognoverunt ; et erat hoc signum de Domino datum, coeleste atque praeclarum: noluit stellam esse in fronte fidelium signum suum, sed crucem suam. Unde humiliatus, inde glorificatus: inde erexit humiles, quo humiliatus ipse descendit. Pertinemus ergo ad Evangelium, pertinemus ad Novum Testamentum. Lex per Moys
Abbreviated transcription (Latin):
nit xp̃c ÷ ut eos qͥ sub lege erant redime¬
ret: ut iam ñ simꝰ sub lege s sub grã. Qs
gͦ dedit legẽ : Ille dedit legẽ : qͥ dedit ce gͣci¬
am. S legẽ ꝑ seruũ misit: cũ gr̃a ip̃e des¬
cendit. Et unde fcĩ erant homines sub le¬
ges Non implendo legẽ. Qui enĩ legẽ im¬
plet: ñ ẽ sub lege s cũ lege. Qui autẽ sub
lege ẽ : ñ subleuat᷑ s p̾mit᷑ lege. Om̃s iͣ
homines sub lege constitutos: reos fa¬
cit lex Et ad hoc illis suꝑ caput ẽ: ut
ostendat peccã ñ tollat. Lex gͥ iubet : dator
legis miseret᷑: in eo ꝙ lex iubet. Conan¬

Expanded text:
 ut eos qui sub Lege erant redimeret: ut jam non simus sub Lege, sed sub Gratia. Quis ergo dedit Legem? Ille dedit Legem, qui dedit et Gratiam: sed Legem per servum misit, cum Gratia ipse descendit. Et unde facti erant homines sub Lege? Non implendo Legem. Qui enim legem impiet, non est sub lege, sed cum lege: qui autem sub lege est, non sublevatur, sed premitur lege. Omnes itaque homines sub Lege constitutos, reos facit Lex; et ad hoc illis super caput est, ut ostendat peccata, non tollat. Lex ergo jubet, dator legis miseretur in eo quod jubet lex. Conan
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ res ẽ ñ destam̃ti suscepimꝰ in noĩe
dñi:. & ur̃e caritati ꝓmisimꝰ. Adestote
gͦ intenti: ut &e qñtum capis donet d̾s:
&e qͣntũ capitis audiatis. Reliquũ enĩ
erit ut si femen qͦd spargit᷑ in cordibus
ur̃is non abstulerint aues nec spine
suffocaĩunt. nec estꝰ exusserit : aoce¬
dente pliuuia cohortatõnũ codidiana¬
hoc agit᷑ in corde qd̾ agit᷑ in agͦ rastͥi:
ut gleba frangat᷑. ⁊ semen oꝑiat᷑. ⁊ ger¬
minare possit: ut asseratis fructũ
ad quẽ gaudeat ⁊ becet᷑ agͥcola. Si aũ
ꝓ semine bono & ꝓ pluuia bona nõ

Expanded text:
m res est Novi Testamenti, suscepimus in nomine Domini, et vestrae Charitati promisimus. Adestote ergo intenti, ut et quantum capio, donet Deus, et quantum capitis, audiatis. Reliquum enim erit, ut si semen quod spargitur in cordibus vestris, non abstulerint aves, nec spinae praefocaverint, nec aestus exusserit, accedente pluvia cohortationum quotidianahoc agitur in corde, quod agitur in agro rastris, ut gleba frangatur, et semen operiatur et germinare possit: ut afferatis fructum, ad quem gaudeat et laetetur agricola . Si autem pro semine bono et pro pluvia bona, n
Abbreviated transcription (Latin):
sus. s iam illuminat᷑. stectñ qͥa illumi¬
natꝰ iõ ip̃a liy: s ut testimoniũ ꝑhibe¬
ret de lumine. slam ñ erat ille lux. Et
que erat lux: Efrat lux u̾a q̃ illuminat
omnẽ hominẽ uenientẽ in hẽ mundũ
Et uͥerat ista : In hoc m̃do eiaat. Et qͣm
in hoc mundo erat: Nunꝗͥ ficut is¬
ta lux solis. liue. luc̾narũ : sic & ista luy

Expanded text:
illuminatus. Nec tamen quia illuminatus, idco ipsa lux; sed ut testimonium perhiberet de lumine. Nam non erat ille lux. Et quae erat lux? Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Et ubi erat ista? In hoc mundo erat. Et quomodo in hoc mundo erat? numquid sicut ista lux solis, lunae, lucernarum, sic et ista lux
Abbreviated transcription (Latin):
cit coh̾edes. Sic enĩ dicit apłs. Si aũ filiꝰ:
⁊ heres ꝑ xp̃m dm̃. Et iterũ. Heredes qͥdẽ
dĩ: coheredes autẽ xͥ. Nontimuit ille ha¬
bere cohedes: qr h̾editas eiꝰ ñ fit angusta
simulti poffederint. Inli ip̃i e̾te illo possi¬
dente funt heditas ipsuis: & ile icis¬
sir fit heditas ip̃oꝵ. Ardi qͦmͦ ip̃i fiant

Expanded text:
cit cohaeredes. Sic enim dicit Apostolus, Si autem filius, cit cohaeredes. Sic enim dicit Apostolus, Si autem filius, et haeres per Deum : et iterum, Haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi . Non timuit ille habere cohaeredes; quia haereditas ejus non fit angusta, si multi possederint. Illi ipsi certe illo possidente fiunt haereditas ipsius, et ipssim fit haereditas ipsorum. Audi quomodo ipsi fi
Abbreviated transcription (Latin):
b feruiebant: ille aũ popłs natꝰ erat fele
semine abrahe. Et ip̃i maxime siu ͥ qͥa c
ꝑ carnẽ qmͣ susciꝑe dignatꝰ ẽ cognati. In
ꝑunt eũ. Qdͥ eis p̃stitit. Magna bemuo¬
lentia: magna mmscdia. Unicꝰ natꝰ ẽ: ce
noluit manere unꝰ. multi homines cũ
filios ñ habuerint ꝑ acta etate ad optant
s : & uoluntate faciunt. qd̾ nat᷑a ñ potu¬
ert̃. Hoc faciunt homines. Si aũ aliqͥs
habeat filiũ unicũ ⁊ gaudet ad illũ mag̾
qͥa solus omina possessui᷑ ẽ: ce ñ habebit
qͥ cũ eo diuidat hereditatẽ ut pauꝑior re¬
maneat. Non sic d̾s unncũ eundẽ ip̃m
quẽ genuerat. & ꝑ quẽ cuncta creau̾at ÷
haberet adoptatos. son enim nos nati su¬
mꝰ de dõ qͦmͦ ille unigenitꝰ : s adoptati ꝑ
grãm ipsiꝰ. Ille enĩ uenit unigenitꝰ solu̾e
peccata. qͥb peccatis implicabam᷑ : ne ad¬
optaret nos ꝓpt̾ impedimentũ eoꝵ. qͦs
sibi fis̾ facere uolebat. Ip̃ẽ soluit: & fe-¬

Expanded text:
autem populus natus erat de semine Abrahae: et ipsi maxime sui; quia et per carnem quam suscipere dignatus est, cognati. In perunt eum, quid eis praestitit? Magnam benevolentiam, magnam misericordiam. Unicus natus est, et noluit manere unus. Multi homines cum filios non habuerunt, peracta aetate, adoptant sibi, et voluntate faciunt quod natura non potuerunt, hoc faciunt homines; si autem aliquis habeat filium unicum, gaudet de illo magis, quia solus omnia possessurus est, et non habebitqui cum eo dividat hereditatem, ut pauperior remaneat. Nec sic Deus. Unicum eundem ipsum, quem genuerat et per quem cuncta creaverat, mtres haberet adoptatos. Non enim nos nati sumus de Deo quomodo unigenitus, sed adoptati per gratiam ipsius. Ille enim venit unigenitus solvere peccata, quibus peccatis implicabamur, ne adoptaret nos propter impedimentum eorum: quos sibi fratres facere volebat, ipse solvit, et fe
Abbreviated transcription (Latin):
fcs ẽ filiꝰ hominis. Ina humilitas ip
nũ gr̃e ⁊ u̾itater. De grã ⁊ ĩitate alio
loco ub̾ius in ip̃o euangłio si dñs dig¬
natꝰ fuerit donare. tͣctabimꝰ. Hec nẽ
sufficiant. Et edificamim in xp̃o. &
confortamini in fice : & uigilate in
bonis oꝑib ̃ &e a ligno nolite recedere:
ꝑ qͦo possitis mare cͣnsire.
est ioh̾es testimoniũ ꝑhibet de ip̃o

Expanded text:
s est filius hominis? Illa humilitas ipsnum gratia et veritate. De gratia et veritate alio loco uberius in ipso Evangelio, si Dominus dignatus fuerit donare, tractabimus. Haec nunc sufficiant, et aedificamini in Christo, et confortamini in fide, et vigilate in bonis operibus: et a ligno nolite recedere, per quod possitis mare transire. est, Joannes testimonium perhibet de
Abbreviated transcription (Latin):
ñ poc̾nt. Non emim scd̾m so qo̾ ẽ d̾s. aut ue¬
nit aut descendit ⁊ cũ sit uͥq p̾sens ⁊ nullo loco
contineat᷑: s scdm id uenic qd̾ apparuit hõ.
Qͥa gͦ sic erat homo ut lat̾et in illo d̾s ⁊ misiꝰ
ẽ añ illũ magnꝰ homo : ꝑ cuiꝰ testimonium
iueniret᷑ plusꝗͣ homo. Et qͥs ẽ hio: Fu̾it

Expanded text:
n poterant. Non enim secundum id quod Deus est, aut venit, aut discedit; cum sit ubique praesens, et nullo loco contineatur. Sed secundum quid venit? Quod apparuit homo. 5. Quia ergo sic erat homo, ut lateret in illo Deus, missus est ante illum magnus homo, per cujus testimonium inveniretur plus quam homo. Et quis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa iam prẽm habebat in celo. Natꝰ ex d̾o per
quẽ efficcrem᷑. Et natꝰ ex femina. ꝑ quẽ re¬
Priꝰ ip̃m ũbũ uoluit nasci ex homine: ut
tri secur᷑ nascereris ex do̾ & dr̃es tͥ. Non sine
causa ds̾ nasciex homine uoluit : nͥ qͥa alicꝰ
momenti me existimauit: ut ĩmortalem
me faceret: & ꝓ me mortalit̾ nasceret᷑. Iõ
cũ dixisset ex do nati st̃: qͣͣ ne mirarem᷑ ⁊
exhorreremꝰ tantã grãm. ut nobis ineredi¬
bile uideret᷑ qr homines ex do̾ nati funt
qͣi securũ te faciens ait. Et ũbũ caro fae

Expanded text:
m habebat in coelo: natus ex Deo, per quem efficeremur; et natus ex femina, per quem rePrius ipsum Verbum voluit nasci ex homine, ut tu securus nascereris ex Deo, et diceres tibi: Non sine causa Deus nasci ex homine voluit, nisi quia alicujus momenti me existimavit, ut immortalem me faceret, et pro me mortaliter nasceretur. Ideo cum dixisset, ex Deo nati sunt; quasi ne miraremur, et exhorreremus tantam gratiam, ut nobis incredibile videretur quia homines ex Deo nati sunt, quasi securum te faciens, ai
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃os. Et qͥd seqͥtͦ : Et uidimꝰ glam eitis.
Głam eiꝰ nemo posset uidere : nͥ carnis
humilitate sanaret᷑. Unde ñ pot̃amus
uiderer Intendat gͦ caritas urã: & idece
qdͣ dico. Iiruerat homini qͣi pulius in o¬
culũ. Irruerat t̾ra ce sanciatierat ocłm:
uidere ñ pot̾at lutẽ. Ocuiꝰ iste sautiat᷑. in
tit᷑ ut sanet᷑. Omnia eñ collyria ⁊ medi¬
cam̃ta nichil sunt nͥ de tra. De pult̾e ce¬
cat᷑ es: puluere sanaris. Eigo caro te exce¬
car̾at: caro te sanat. Carnalis enĩ anima fc̃a erat¬
consentiendo: affectib carnalibus.
uitia carnis extingueret. &e de morte
occsderet mortẽ: i̾ faccũ ẽ inte. ut
qm̃ uerbũ caro fcm̃ ẽ : tu possis dr̃e

Expanded text:
ros: et quid sequitur? Et vidimus gloriam ejus. Gloriam ejus nemo posset videre, nisi carnis humilitate sanaretur. Unde non poteramus videre? Intendat ergo Charitas vestra, et videte quod dico. Irruerat homini quasi pulvis in oculum, irruerat terra, sauciaverat oculum, videre non poterat lucem: oculus iste saucititur ut sanetur. Omnia enim collyria et medicamenta nihil sunt nisi de terra. De pulvere caecatus es, de pulvere sanaris: ergo caro te caecaverat, caro te sanat. Carnalis enim anima facta eratconsentiendo affectibus carnalibus; vitia carnis exstingueret, et de morte occideret mortem; ideo factum est in te, ut quoniam Verbum caro factum est, tu possis dice
Abbreviated transcription (Latin):
lucernã xpͥoͥ meo: ĩnimicos eiꝰ induã
confusione. Inmundo erat & mundꝰ
ꝑ ip̃m factꝰ ẽ. Nec putes qͥa sic erat in
mundo⁊ qͦmͦ in mundo ẽ tra: in m̃do
ẽ celum : in in m̃do ẽ sol. lima te stelle ⁊
in m̃do arbores: peccora. homines. sion
iste sic in mundo erat. S qͦmͦ erat÷ &ͦ¬
mͦ artifex: regens qd̾ fecit. Nlon enims
fecit: qͦmͦ facit faber. Form fecꝰ est archo
qm facit : ce illa in alis loco posita est
cũ fabricat᷑. Et qͣnuis uixͣ sit: ip̃e alio
loco sedet qͥ fabricat: ce extͥnsecus ẽ ad
illud qd̾ fabricat. D̾s autẽ infusus mũ¬
do fabricat ÷ ubiq positꝰ sabricat: ce ñ
recedit aliqͦ. Non excͥnsecꝰ qͣi uersat: cũ¬
molem fabricat. Presentia maiestatis fa¬
eit i qd̃ facit: presentia sua gubernat. ꝙ
facit. Sic gͦ erat in mundo: qͣm ꝑ quem

Expanded text:
ernam Christo meo; inimicos ejus induam confusione . 10. In mundo erat, et mundus per eum factus est. Ne putes quia sic erat in mundo, quomodo in mundo est terra, in mundo est coelum, in mundo est sol, luna et stellae, in mundo arbores, pecora, homines. Non sic iste in mundo erat. Sed quomodo erat? Quomodo artifex, regens quod fecit. Non enim sic fecit, quomodo facit faber. Forinsecus est arca quam facit, et illa in alio loco posita est, cum fabricatur; et quamvis juxta sit, ipse alio loco sedet qui fabricat, et extrinsecus est ad illud quod fabricat: Deus autem mundo infusus fabricat, ubique positus fabricat, et non recedit aliquo, non extrinsecus quasi versat molem quam fabricat. Praesentia majestatis facit quod facit; praesentia sua gubernat quod fecit. Sic ergo erat in mundo, quomodo per
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͦ corꝑe radiato ut cognoscat᷑ ortꝰ ẽẽ soli
qm̃ ocłis eum uidere ñ possumꝰ ÷ qr &e qui
saucios hñt ocłos idonei sunt uidere pari¬
etẽ illuminatũ & illustratũ a sole: uł mõ¬
tẽ uł arborẽ. aut aliqͥd eiꝰmodi idonei st̃
uidere: & in alio illustrato demonstrat᷑ il¬
lis ortꝰ ille: cui uidendo adhuc minꝰ idoneã
actẽ gerit. Sic gͦ illi omnes ad qͦs ueñat
ẽ ille qͥ illuminat. cognitꝰ ẽ qͥ illustrat. cog¬
uera q̃ illuminat inqͥt omẽm hominẽ ue¬
nientẽ in hẽ mundũ. Nam si illinc ñ rece¬
deret: non ẽẽt illuminãtlꝰ S sdd̾ hic illu¬
minandꝰ. qr illinc recessit: uͥ homo femꝑ
poterat ẽẽ illuminat᷑. Qd gͦ⁊ si uenit hicc
ubi erat ᷤ In hoc mundo erat. Et hic erat
⁊ huc uenit. Hic erat ꝑ diumnitatẽ : huc
uenit ꝑ carnẽ: qͥa cũ hic eẽt ꝑ diuiritatẽ.
a stultis. oe cecis &e miqͥs inderi non pot̾at.¬

Expanded text:
aliquo corpore radiato cognoscatur ortus esse sol, quem oculis videre non possumus. Quia et qui saucios habent oculos, idonei sunt videre parietem illuminatum et illustratum a sole, vel montem vel arborem, aut aliquid hujusmodi idonei sunt videre; et in alio illustrato demonstratur illis ortus ille, cui videndo adhuc minus idoneam aciem gerunt. Sic ergo illi omnes ad quos Christest ille qui illuminat, cognitus est ille qui illustrat, cogui illuminat, inquit, omnem hominem venientem in mundum. Nam si illinc non recederet, non esset illuminandus: sed ideo hic illuminandus, quia illinc recessit, ubi homo semper poterat esse illuminatus. 8. Quid ergo? Si venit huc, ubi erat? In hoc mundo erat. Et hic erat, et huc venit: hic erat per divinitatem; huc venit per carnem: quia cum hic esset per divinitatem, ab stultis et caecis et i
Abbreviated transcription (Latin):
Amando aũ hoc appellari meruert̃: qd̃ il¬
le uͥ habitabant. Qmͦ dicimꝰ mala ẽ illa
domꝰ aut boua ẽ illa domꝰ: non illam qm
dicimꝰ malã parietes accusamͦꝰ: aut illã
qmͣ dicimꝰ bonã parietes laudamꝰ⁊ sec
malam domũ inhabitantes malos. ⁊ bo¬
nã domũ inhabitantes bonos: sie ⁊ mim¬
dũ qͥ ihabitant amando mundũ. Qui

Expanded text:
ille ubi habitabant. Quomodo dicimus, Mala est illa domus; aut, Bona est illa domus: non in illa quam dicimus malam, parietes accusamus; aut in illa quam dicimus bonam, parietes laudamus: sed malam domum, inhabitantes malos; et bonam domum, inhabitantes bonos. Sic et mundum, qui inhabitan
Abbreviated transcription (Latin):
luntate uui: e cõplexu conugii. Ili aut
qͦm ei nascunt᷑ ⁊ qͥ ñ ex sanguinib tanqͣm
maris &r femine: Sanguines ñ est lati¬
nũ. S qͥa grece positũ ẽ płalit̾ maluit ille
qͥ int̃pretabat᷑ sic ponere & qiͣ minꝰ latine
scd̃m gͣmaticos : cetñ explicare ũ̾itatẽ scd̾m
auditũ infirmoꝵ. Si enĩ dic̃et sangninem
singłari muniero: ñ explicaret qd̾ uolebat.
Ex sanguinb enini homines nascunt᷑ ma¬
ris & femine. Dicamꝰ g. Non timeamꝰ fe¬
rulas gͣmaticoꝵ : dũ tñ ad ũitatẽ solidã ⁊
cerciorẽ ꝑuemamꝰ. Rep̾hendit qͥ intelligit:
ingͣtus qͥa intellexit. Non ex sangiunib ne¬
q ex uoluntate carnis: neꝙ ex uolunta¬
te uiri. Carnẽ ꝓ femina posuit: ꝙ de
costa cũ facta ẽẽt. adam dixit. Hoc nc̃ os
cde ossib meis: ce caro de carne mea. Et
apłs ait. Q diligit urorẽ suam: se ip̃m̃
diligit. Nemo enĩ unꝗͣ carnẽ suã odio ha
git᷑. Ille imꝑare debet : ista serurre. Nã

Expanded text:
 complexu conjugii. Illi autem quomodo ei nascuntur? Qui non ex sanguinibus: tanquam maris et feminae. Sanguina non est latinum: sed quia graece positum est pluraliter, maluit ille qui interpretabatur sic ponere, et quasi minus latinematicos, et tamen explicare veritatem secundum auditum infirmorum. Si enim diceret sanguinem singulari numero, non explicaret quod volebat: ex sanguinibus enim homines nascuntur maris et feminae. Dicamus ergo, non timeamus ferulas grammaticorum; dum tamen ad veritatem solidam et certiorem perveniamus. Reprehendit qui intelligit, ingratus quia intellexit. Non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri. Carnem pro femina posuit: quia de costa cum facta esset, Adam dixit, Hoc nunc os de ossibus meis, et caro de carne mea ; et Apostolus ait, Qui diligit uxorem suam, seipsum diligit; nemo enim unquam carnem suam odio habgitur: ille imperare debet, ista servire. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
rarit negando se scire qd̾̃ nouerant : n mͦ ip̃e
illis aꝑuit. qr ñ pulsauert̾. Dictũ est enim.
Pulsate: ce apret᷑ uobis. Non solũ autẽ illi ñ
pulsauert̃ ut aꝑiret᷑ : s negando ostium
ip̃m contͣ se astͥtisert̾. Et ait eis du̾s siec ego
dieo uobis: in qͣ potestade ista facio. Et em¬

Expanded text:
rant, negando se scire quod noverant, nec ipse rant, negando se scire quod noverant, nec ipse illis aperuit, quia non pulsaverunt. Dictum est enim: Pulsate, et aperietur vobis . Non solum autem illi non pulsaverunt, ut aperiretur; sed negando, ostium ipsum contra se obstruxerunt. Et ait eis Dominus: Nec ego dico vobis in qua potestate ista facio . Et co
Abbreviated transcription (Latin):
beo testimoniũ matus iołre. S ostendit qͥa ꝓp¬
ter homines uoluit ꝑ lucernã demonstrari
ad fidem citontiũ : ut ꝑ ipãm lucernã inimi¬
ci eiꝰ confinsdeient᷑. Illi enim inimici qͥ illũ
temptabant ⁊ dicebant: dic in nobis in qua
potestate ista facis. Int̃rogdio uos & ego inqͥt
unũ sermonẽ. Dicite mͥ. Baptisinũ iob̃is tm¬
de ẽ de celo an ab hominib: & turbati sunt:
⁊ duert̃ aput semet ip̃õs. Si dixerimꝰ de cebo
dicturꝰ est nobis ⁊ qͣte gͦ ñ credidistis illiͤ
Qa ille xp̃o ꝑ hibu̾at testimoniũ: ce dix̾at
non sum ego xp̃e. s ille. Si autẽ ex homi-¬
nib dix̃ĩmꝰ ẽẽ⁊ timemꝰ ppłm ne lapidet
nos: qͥa tanqͣ ꝓph̾am habebant ioħem.
Tmentes lapidatõnẽ s plus timentes
u̾itatis ꝯfessionẽ: respondeit̾ mendati¬
um iuitati. ⁊ mentita ẽ iniqͥtas sͥ. Dire¬
rt̃ enim. Nescimꝰ. Et dñs qͥa ip̃i atͣ se clause¬

Expanded text:
beo testimonium majus Joanne 9. Ergo ostendit quia propbeo testimonium majus Joanne 9. Ergo ostendit quia propter homines voluit per lucernam demonstrari ad fidem credentium, ut per ipsam lucernam inimici ejus confunderentur. Illi enim inimici qui illum tentabant, et dicebant, Dic nobis, In qua potestate ista facis? Interrogabo vos et ego, inquit, unum sermonem: dicite mihi, baptismus Joannis unde est? de coelo, an ab hominibus? Et turbati sunt, et dixerunt apud semetipsos, Si dixerimus de coelo; dicturus est nobis, Quare ergo non credidistis illi? quia ille Christo perhibuerat testimonium, et dixerat, Non sum ego Christus, sed ille . Si autem ex hominibus dixerimus esse, timemus populum ne lapidet nos; quia tanquam prophetam habebant Joannem. Timentes lapidationem, sed plus timentes veritatis confessionem, responderunt mendacium veritati; et mentita est iniquitas sibi . Dixerunt enim: Nescimus. Et Dominus, quia ipsi contra se clause
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hic est : e ñqͣm recedit. misꝗͣ recedit.
Opꝰ ẽ ut habeas unde uideas : qd̾ tͥ ñqm̃
recedit. Opꝰ ẽũ tu ñ recedas ab eo qͥ nusꝗͣ
Si tu feceris casum:. illi tͥ facit occasit. Si autera
tu stas : p̃sens est tͥ. S non stetisti: recordare
unde recio̾i̾s. Unde te deiecit: qͥ pͥica te recidit
Deiecit eiũ te ñ ui ñ impubsit᷑. s uoluntate tita.
Siem̃ malo ñ osentires: stares. illuminat᷑ ma-¬
neres. Mllodo autẽ qͥa iã cecidisti:  fes es sau¬
ciꝰ corde ⁊ nñ uidert illa lux p̃ͤ benit ad te talis
qͣlem possis uidere. Et talem se hominẽ p̃bu¬
it: ut ab homine q̃reret testimoniũ. Ad ho¬
mine q̃rit testrmonrũ d̾s:  ds̃ testem ht̃
hominẽ. habet ds teftẽ hominẽ. s ꝓpt̃ homi¬
nem. Tam iafumi sumͦꝰ. ꝑtucernã q̃rimꝰ diem:
qͥa lucerna dictꝰ ẽ ip̃e iohe dño dicente. Ille e¬
rat lucerna ardens & lucens: & uos uoluuistis
exultare ad horã in lumine eiꝰ. fͣgo autẽ ha¬

Expanded text:
nunquam recedit, nusquam recedit. Opus est ut habeas unde videas quod tibi nunquam recedit; opus est ut tu non recedas ab eo qui nusquSi tu feceris casum, ille tibi facit occasum: si autem tu stas, praesens est tibi. Sed non stetisti: recordare unde cecideris, unde te dejecit qui prior te cecidit. Dejecit enim te, non vi, non impulsu, sed voluntate tua. Si enim malo nneres. Modo autem quia jam cecidisti, et factus es saucius corde, unde videri illa lux potest, venit ad te talis qualem posses videre; et talem se hominem praebuit, ut ab homine quaereret testimonium. Ab homine quaerit testimonium Deus, et Deus testem habet hominem; habet Deus testem hominem, sed propter hominem: tam infirmi sumus! Per lucernam quaerimus diem: quia lucerna dictus est ipse Joannes, Domino dicente: Ille erat lucerna ardens et lucens, et vos voluistis exsultare ad horam in lumine ejus; ego autem ha
Abbreviated transcription (Latin):
głii nullũ locũ p̾cermittentes ꝑ¬
pacitatẽ pascam᷑. ⁊ ministremꝰ uobis unde pasci¬
m᷑. E apitłm pͥraũ p̃terito die dñco tractatum
ẽe meminimꝰ ⁊ io ÷ in pͥncipio erat uerbũ. & uer¬
bũ erat apd̾ d̾m : &e ds erat uerbũ. hoc erat in¬

Expanded text:
 locum praetermittentes ppacitate pascamur, et ministremus vobis unde et nos pascimur. Capitulum primum praeterito die dominico tractatum esse meminimus, id est, « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat
Abbreviated transcription (Latin):
uita erat lux hominũ. Et lux in tenebͥs lucet:
&e tenebre eam ñ cõprehender̃t. Hucusꝙ tracta¬
tũ est ut ciedo. Recordamini om̃s qͥ affinistis.
Et qͥ ñ affuistis : credite nobis  his qͥ adẽẽ uo-¬
luert̃. Nc̃ eͦ qr ñ possumꝰ semꝑ omnia replica¬
re ꝓpt̃ eos qͥ hoc uolunt audire qd̾ seqͥtur: &
oneri ẽ illis si repetant᷑ pͥora. cũ defraudatõne
posterioꝵ : dignent᷑ & qͥ ñ aderant ñ pret̾ita exi¬
gere ⁊ s cũ his qͥ aderant ⁊ nc̃ audire p̃sentia.
Sequit᷑. fuit homo missus a do: cui nomen
erat ioh̾es. Et enĩ ea q̃ dcã st̃ suꝑius fis hom̃¬

Expanded text:
lux hominum; et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. » Huc usque tractatum esse credo: recordamini omnes qui adfuistis; et qui non adfuistis, credite nobis, et his qui adesse voluerunt. Nunc ergo quia non possumus semper omnia replicare, propter eos qui hoc volunt audire quod sequitur, et oneri est illis si repetantur priora cum defraudatione posteriorum; dignentur et qui non aderant non praeterita exigere, sed cum his qui aderant et nunc audire praesentia. 2. Sequitur, Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Jo
Abbreviated transcription (Latin):
cłns ut uł tm̃ loqñdo aliqͥd ad corda nr̃a ꝑdu¬
uerimꝰ. In pͥncipio erat ũbũ. Id ip̃m ẽ. eodẽ mͦ
ẽ. sic est. semꝑ sic est: mutariñ p. Hoc est
ds. Qd̾ nomen suũ dixit famulo fuo moysi.
Ego sum qͥ sũ. Et misit me qͥ ẽ. Qͥs gͦ hoc ca¬
piet: cũ iudeatis omnia mortalia. mutabi¬
lia. cũ uideatis ñ solũ corꝑa uariari ꝑ qͣlita¬
tes. nascendo. crescendo. deficiendo. morrendo:
s etiã ip̃as animas ꝑ affeccũ diuersarũ uolup¬
tatũ distendi atꝙ discuidi: cũ uideatis hoĩes
ce ꝑciꝑe posse sapt̃am. si se illiꝰ luci ⁊ calori ad¬
mouerint: ce amitt̃e passe sapĩam ⁊ si inde ma¬
lo affeccu recesserint: Cũ uideatis gͦ ista eẽ om¬
attingat qͣm potest id qd̾ ẽ. & ut cũ id uteũꝙ
uideat qͥsꝙ delongae patͥam ⁊ mare int̾raceat ⁊

Expanded text:
do aliquid ad corda vestra perduxerimus. In principio erat Verbum. Idipsum est, eodem modo est; sicut est, semper sic est; mutari non potest: hoc est est. Quod nomen suum dixit famulo suo Moysi: Ego sum qui sum; et, Misit me qui est . Quis ergo hoc capiet, cum videatis omnia mortalia mutabilia; cum videatis non solum corpora variari per qualitates, nascendo, crescendo, deficiendo, moriendo, sed etiam ipsas animas per affectum diversarum voluntatum distendi atque discindi: cum videatis homines et percipere posse sapientiam, si se illius luci et calori admoverint; et amittere posse sapientiam, si inde malo affectu recesserint? Cum videatis ergo ista omnia esattingat quomodo potest id quod est, ad id quod utcumque videat
Abbreviated transcription (Latin):
ras : ce longe ab illa patͥa ꝓiectꝰ eras: c
seat᷑ ad patͥam ñ est: nͥ ligno porteris. In¬
ꝗͣte iuides eũ qͥ ad teuenit ut credas: qͥa
fesᷤ ẽ uia: & hoo ꝑ mare. Inde in mari ã
spau portare. ligno portare. Srede in erui¬
cifixũ ÷ ce pot̾is ꝑitenire. Ept̾ ce crucifixꝰ
est: uthumilitatẽ doceret. S Et qͥa si sic ire¬

Expanded text:
illa patria projectus eras; et seatur ad patriam non est, nisi ligno porteris. Ingrate, irrides eum qui ad te venit ut redeas! Ipse factus est via, et hoc per mare: inde in mari ambnavi portare, ligno portare: crede in crucifixum, et poteris pervenire. Propter te crucifixus est, ut humilitatem doceret; et q
Abbreviated transcription (Latin):
eit̾ ͥbuere qd̾ uidebant ⁊ ce fci suꝑbi
ad ydola e symulae᷑ ⁊ ad culturas demo¬
nioꝵ: a adoraie creat᷑am ⁊ dtẽpnere cre¬
atorẽ. S iam isti elisi ista fecert. ut aittẽ
eliderent᷑: suꝑbiert̃. Eñ autẽ suꝑbirẽt:
sapientes se eẽ duxit̃. Higͦ de qͥb dixit
qͥ cũ cognouissent dm̃ uideĩt hoc qd̾ di¬
son inuentut᷑ & ista in libͥs phyloso¬
phoꝵ. Et qͥa unigenitũ filiũ ht̃ d̾s̾ ꝑ
quẽ stͥ omnia: illud potuert̃ uidere qd̾ ẽ s
indert̃ delonge. Noluert̃ tenere htimili¬
tatẽ xp̃i : in qua naui securi ꝑuenirẽt ad
id qd longe uidere potuert: ce sorduit eiꝰ

Expanded text:
tribuere quod viderunt; et facti superbi ad idola et simulacra et ad culturas daemoniorum, adorare creaturam, et contemnere Creatorem. Sed jam isti elisi ista fecerunt: ut autem eliderentur, superbierunt; cum autem superbirent, sapientes se esse dixerunt. Hi ergo de quibus dixit, Qui cum cognovissent Deum, viderunt hoc quod diNam inveniuntur et ista in libris philosophorum: et quia unigenitum Filium habet Deus, per quem sunt omnia. Illud potuerunt videre quod est, sed viderunt de longe: noluerunt tenere humilitatem Christi, in qua navi securi pervenirent ad id quod longe videre potuerunt; et sord
Abbreviated transcription (Latin):
ħ̾s. Qre uenit  hic uenit ut testimoniũ ꝑ¬
hib̾et de lumine : ut om̃s crederẽt ꝑ illũ. Qiͣ¬
lis ẽ iste qͥ testimoniũ ꝑhibet de lumine :
Magnũ aliqͥd iste ioħs: ingens m̃itũ. Mag¬
na grã: magna celsittido. Mirare plane mi¬
rare : s tanqͣ montẽ. Mons aũ in tenebͥs
ẽ. nͥ luce uestiat᷑. Ergo tantũ mirare io¬
he̾m: ut audias qd seqͥt᷑. ⁊ Ion erat ille lu¬
men ⁊ ne cũ montẽ putas lum̃ eẽ naufra¬
giũ in monte facias ⁊ ñ solattt̃ inuenias.
S qͥd debes mirari: montẽ tanꝗͣ moutẽ.
Erige aũ te ad illũ qͥ illuminat moutes:
qͥa ad hoc erect᷑ ẽ ut pͥor radiatꝰ excipiat:
crederent ꝑ illũ. Est de qͦ limine testimo¬
mũ ꝑhib̾et: Erat lux ttera. QTre additũ ẽ¬

Expanded text:
ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Qualis iste qui testimonium perhiberet de lumine? Magnum aliquid iste Joannes, ingens meritum, magna gratia, magna celsitudo! Mirare, plane mirare; sed tanquam montem. Mons autem in tenebris est, nisi luce vestiatur. Ergo tantum mirare Joannem, ut audias quod sequitur, Non erat ille lumen: ne cum montem putas lumen esse, naufragium in monte facias, non solatium invenias. Sed quid debes mirari? Montem tanquam montem. Erige autem te ad illum qui illuminat montem, qui ad hoc erectus est, ut prior radios excipiat, crederent per illum. Et de quo lumine testimonium perhiberet? Erat lux vera. Quare additum e
Abbreviated transcription (Latin):
su fcĩ exposint rõnẽ dicens. Si gͦ laui
pedes ur̃os dñs ce magist̾: debetis &.
uos alt̾ alt̾uis lauare pedes. Exẽplũ enĩ
freit̾ frẽm a delicti pot̾it contagiõe m̃da¬
reᷤ Immo uͦ id etiã nos ẽẽ admonitos in
huiꝰ dnĩci oꝑis altitudine nouerimꝰ: tit
confessi iniucẽ delicta nr̃a oremꝰ ꝓ nobis si

Expanded text:
sui facti exposuit rationem, dicens: Si ego lavi sui facti exposuit rationem, dicens: Si ego lavi pedes vestros Dominus et Magister, debetis et vos alter alrem a delicti poterit contagione mundare? Imo vero id etiam nos esse admonitos in hujus dominici operis altitudine noverimus, ut confessi invicem delicta nostra oremus pro nobis, si
Abbreviated transcription (Latin):
si in illoꝵ num̃o sunt qͥb dicit᷑ in hẏn¬
no beatoꝵ tͥũ uirorũ Bñdicite scĩ ce
humiles corde dño. Multo autẽ ẽ me¬
liꝰ ce sie cõtibu̾sia u̾itis. ut etiã mani¬
b fiat : nec dedignet᷑ qd̾ fecit xp̃c face̾¬
xͥanꝰ. Cũ enĩ ad pedes frĩs inclinat᷑ cor¬
pꝰ: etiã corde ip̃o uł excitat᷑. uł si iã in¬
erat confirmat᷑ ipsiꝰ humilitatis af¬
fectꝰ. S excepto isto morali intellectui
ita nos huiꝰ dm̃ fcĩ altitudinẽ cõmen¬
dasse meminimꝰ⁊ qd̾ lauando pedes
cau̾it dñs ꝓpt̾ humanos qͥb in t̾ra cõ¬
uersam̃ affectꝰ: ꝗͣtũlibet ꝓfecerimꝰ
in ad prehensioẽ iustitie ÷ sciamꝰ nos
sine pecc̃o ñ ẽẽ: qd̾ subinde abluit
int̾pellando ꝓ nobis cũ oramꝰ prem
qͥ incelis ẽ: ut debita nrã dimittat no¬
bis: sic̃ & nos dimittimꝰ debitorib noᷤ¬
tris. Qmͦ gͦ ad hc̃ intellectũ poterit
ꝑtinere hoc qd̾ ip̃e postea docuit : uͥ

Expanded text:
si in illorum numero sunt quibus dicitur in hymno beatorum trium virorum, Benedicite, sancti et humiles corde, Domino . Multo autem est melius, et sine controversia verius, ut etiam manibus fiat; nec dedignetur quod fecit Canus. Cum enim ad pedes fratris inclinatur corpus, etiam in corde ipso vel excitatur, vel si jam inerat, confirmatur ipsius humilitatis affectus. 5. Sed excepto isto morali intellectu, ita nos hujus dominici facti altitudinem commendasse meminimus, quod lavando pedes caverit Dominus propter humanos quibus in terversamur affectus, quantumlibet profecerimus in apprehensione justitiae, nos sine peccato non esse, quos subinde abluit interpellando pro nobis, cum oramus Patrem qui in coelis est, ut debita nostra dimittat nobis, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Quomodo ergo ad hunc intellectum poterit pertinere hoc quod ipse postea docuit, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
hic elatio tante celsitudinis: nullũ menda¬
tuũi ũitatis Nobis subiac̾e illilitile ẽ celsitu¬
dini. nobis seruire utile ẽ ce u̾itati. Qd̾ se
qr dixit: cũ om̃is arrogantia odiosa ẽ: tũ
illa ingenuitas eloqñtie multo molestissi

Expanded text:
hic elatio tantae celsitudinis, nullum mendahic elatio tantae celsitudinis, nullum mendacium veritatis. Nobis subjacere illi utile est celsitudini. Nobis servire utile est Veritati. Quod se  nam cum omnis adrogantia odiosa est, tum illa ingeni atque eloquentiae multo molestissi
Abbreviated transcription (Latin):
ut dieat᷑: qd̾ paulo añ dilatũ ẽ. Memor ĩ ꝙ
dñs se ꝓmisisse iã dudũi scientiã fcĩ suitã
inopinati. tã muabilis. tã expasuescen¬
di: Et nͥ uehem̾ter ip̃e t̾ruisset. nullo mͦ
dicens scies aũ postea: qͥd sit qd̾ fecit do¬
cere nẽ incipit. Uos inqͥt uocatis me ma¬
gist̾ ce dñe. ce bñdicitis. Sũ et enĩ. Bñ
dicitis: qr uerũ dicitis. Sũ qͥppe qd̾ dici¬
tis. Homini p̃ceptũ ẽ. ñ te laudet ostu¬
um: s laudet te os ꝓximi tui. Dicło¬
sum ẽ enĩ sͥ placere: c̃ cauendũ est fr̾¬
bire. Ille autẽ qͥ suꝑ omĩa ẽ ꝗͣtũcũq se
laudat. ñ se extollit excelfus: nec potest
recte dici arrogans d̾s. Nobis nãqe ex¬
pedit eũ nosse ñ illi: neꝙ eũ qͥsꝙ cog¬
noscit si ñ se indicet ip̃e qͥ nouit. Si gͦ
ñ se laudando qiͣ arrogantiã uitaie
uoluerit nobis sapĩam denegabit. Et
cũ sint illi etiã scdm secłm ingenur⁊ qͥs
ferat in homine: & d̾s loqͥtur. Sulla est

Expanded text:
ut dicatur quod paulo ante dilatum est. Memor itaque Dominus se promisisse jamdudum scientiam facti sui, tam inopinati, tam admirabilis, tam expavescendi, et nisi vehementer ipse terruisset, nullo modo dicens Scies postea, quid sit quod fecit, docere nunc incipit. Vos, inquit, vocatis me Magister et Domine, et bene dicitis, sum et enim. Bene dicitis, quia verum dicitis, sum quippe quod dicitis. Homini praeceptum est: Non te laudet os tuum, sed laudet te os proximi tui . Periculosum est enim sibi placere, cui cavendum est superbire. Ille autem qui super omnia, quantumcunque se laudet, non se extollit excelsus. Nec potest recte dici arrogans Deus, nobis namque expedit eum nosse, non illi. Nec eum quisquam cognoscit, si non se indicet ipse qui novit. Si ergo non se laudando, quasi arrogantiam vitare voluerit, nobis sapientiam denegabit. Et cum sint illi etiam secundum saeculum ingenui, quis ferat in homine? Sed Deus loquitur, nulla est
Abbreviated transcription (Latin):
dit ecẽplũ. Si enĩ ille qͥ iillũ pecc̾m nec ht̃
nec habuit. nec habebit orat ꝓ pecc̃ĩs mrĩs:
qͣntomagis nos inuicẽ ꝓ nr̃is orare debemꝰ :
Et si dittit nobis ille cͥñ habemꝰ qd̾ di¬
mittamꝰ⁊ qnͣtomag̃ dimect̾e nob̾ d̾bemꝰ ĩuicẽ
qͥ sine pecc̃o hic uiuere ñ ualemꝰ: Qd enĩ

Expanded text:
dit exemplum. Si enim ille qui ullum peccatum nec habet, nec habuit, nec habebit, orat pro peccatis nostris; quanto magis nos invicem pro nostris orare debemus? Et si dimittit nobis ille cui non habemus quod dimittamus; quanto magis dimittere nobis debemus invicem, qui sine peccato hic vivere non val
Abbreviated transcription (Latin):
& uos alt̾ alt̾ius lauare pedes. Exẽplum
enĩ dedi uobis : ut q̃ admodũ ego feci uo¬
bis. ita & uos faciatis. hoc ẽ beate petͤ
qd̾ nesciebas: qñ fieri ñ sinebas. Hoctͥ
pꝰea sciendũ ꝓmisit : qñ ut sineres t̾ru
it magist̾ tiuis & dñs trius : lauans pe¬
des tuos. Didicimꝰ fr̾s humilitatẽ ab ex¬
celso. Faciamꝰ inuicẽ humiles: qd̾ hu¬
milit̾ fecit exceliꝰ. Magna ẽ hec cõmen¬
dat̾o humilitatis: ce facuit hocͥs in¬

Expanded text:
lterius lavare pedes. Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, et vos ita faciatis. » Hoc est, beate Petre, quod nesciebas, quando fieri non sinebas. Hoc tibi postea sciendum promisit, quando ut sineres terruit te Magister tuus et Dominus tuus, lavans pedes tuos. Didicimus, fratres, humilitatem ab Excelso; faciamus invicem humiles, quod humiliter fecit Excelsus. Magna est haec commendatio humilitatis: et faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. Non sum missus nͥ ad oues q̃ ꝑi¬
lias otres q̃ non erant ex hoc ouili quas
oportebat adduci: ut ẽẽt unũ ouile ce
imꝰ pastor. hec aũ scdm p̾destinatõnẽ
dicta sunt. Nam nec oues eiꝰ nec filiĩ
dĩ adhuc erant : qͥ ñdũ crediderant. Ab
illo gͦ die cogitauert̃ ut interficerẽt
eũ. Ihc̃ aũ iam non palã ambulabat
apud iuteos ⁊ s abiit in regionem
uxͣ desertũ in ciuitatẽ q̃ dicit᷑ esphrẽ :
ce ibi morabat᷑ cũ discipłis suis. Non
qͥa potentia eiꝰ defecerat in qͣ utiq si
uellet & palã cũ uideis cõu̾saret᷑ & ni
chil ei facerẽt : s in hominis infirmi¬
tate utuendi exẽplũ discipłis demons¬
trabat ÷ in qͦ appareret ñ eẽ pecẽm si
fideles eiꝰ qͥ sunt m̃bra eiꝰ ocłis ꝑseqñ¬
tiũ se subtͣherẽt: & furorẽ scełatoꝵ
latendo potiꝰ deuitaient: ꝗͣ se offeren¬
do magis accenderent.
erat pascha uideoꝵ: usq ad id qd̾ ait¬

Expanded text:
ssus nisi ad oves quae perilias oves, quae non erant de hoc ovili, quas oportebat adduci, ut esset unum ovile et unus pastor . Haec autem secundum praedestinationem dicta sunt: nam neque oves ejus, nec filii Dei adhuc erant, qui nondum crediderant. 28. Ab illo ergo die cogitaverunt ut interficerent eum. Jesus ergo jam non palam ambeos, sed abiit in regionem juxta desertum, in civitatem quae dicitur Ephrem, et ibi morabatur cum discipulis suis. Non quia potentia ejus defecerat, in qua utique si vellet, et palam Judaeis conversaretur, et nihil ei facerent; sed in hominis infirmitate vivendi exemplum discipulis demonstrabat, in quo appareret non esse peccatum, si fideles ejus qui sunt membra ejus, oculis persequentium se subtraherent, et furorem sceleratorum latendo potius devitarent, quam se offerendo magis accenderent. erat Pascha Judaeorum; usq
Abbreviated transcription (Latin):
ñ moriẽt᷑ ineternũ. Credis᷑ hoc ͭ Aat illi.
qͥ in hẽ inundũ uenisti. Qñ hoc credidi:
Credidi qͥa tues resurrectõ: credidi qͥa tu
es uita: credidi qͥa credit qͥ inte. ce si mo¬
ñ moriet᷑ in et̾nũ. Et cũ hec dixisset: &¬

Expanded text:
dis hoc? Ait illi: qui in mundum venisti. Quando hoc credidi, credidi quia tu es resurrectio, credidi quia tu es vita; credidi quia qui credit in te, etsi mon morietur in aeternum.
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ tñ euangłista diuino tͥbuit sacͣ¬
m̃to: qr pontifex fuit idest sũmꝰ sac̾¬
dos. Pot̃ aũ mouere qͦmͦ dicat᷑ ponti¬
fex anni illiꝰ: cũ d̾s unũ constituerit
sũmũ sacerdotẽ: cui mortuo unꝰ succe¬
deret. S intelligendũ ẽ ꝑ ambitiones
&e contentõnes int̾ iudeos postea consti¬
tutũ ut płes ẽẽnt: & ꝑ annos singłos

Expanded text:
quod tamen Evangelista divino tribuit sacramento, quia pontifex fuit, id est, summus sacerdos. Potest autem movere quomodo dicatur pontifex anni illius, cum Deus unum constituerit summum sacerdotem, cui mortuo unus succederet. Sed intelligendum est, per ambitiones et contentiones inter Judaeos postea constitutum ut
Abbreviated transcription (Latin):
na facit. Si dimutimꝰ eũ sic: om̃s cre-¬
dent in eũ. Et uenient romani. & collet
nrm &e locũ &e gentẽ. Temꝑalia ꝑdere
timuert̃: & uitã et̾nã ñ cogitauert̃: ac
sic utr̃q amifert̃. ⁊ ã &e romani post dm̃
passionẽ &e głificatõnẽ: tuleit̃ eisce locũ
ce gentẽ expugnando & tͣnsferento. Et u¬
lud eos seqͥtur: qd̾ alibi dcm̃ ẽ. filii aut̃
regni huiꝰ: ibt̃ in cenebras ext̾iores. hoc
autẽ timuerãt ne si om̃s in xp̃m crede¬
iẽt: nemo remaneret qͥ adũsus roma¬
nos ciuitatẽ dĩ templũ ꝙ defenderet ⁊
qm̃ cont᷑ ipm̃ tẽplũ. & contͣ suas pat̾nas
leges doctͥnã xp̃i eẽ sentiebãt. Unꝰ autẽ
ex ip̃is caẏphas cũ eẽt pontisex anni ip̃i¬
iis: dixit eis. Uos nescitis qͥcꝗͣ nec cogita

Expanded text:
timus eum sic, omnes credent in eum; et venient Romani, et tollent nostrum locum et gentem. Temporalia perdere timuerunt, et vitam aeternam non cogitaverunt; ac sic utrumque amiserunt. Nam et Romani post Domini passionem et glorificationem, tulerunt eis et locum et gentem, expugnando et transferendo: et illud eoregni hujus ibunt in tenebras exteriores . Hoc autem timuerunt, ne si omnes in Christum crederent, nemo remaneret qui adversus Romanos civitatem Dei templumque defenderet, quoniam contra ipsum templum et contra suas paternas leges doctrinam Christi esse sentiebant. Unus autem ex ipsis Caiphas, cum esset pontifex anni illius, dixit eis:
Abbreviated transcription (Latin):
scdm consuetudinẽ sac̾dotii: sorce exi¬
it ut incensum poneret ingre̾sus in tẽ¬
plũ dñi. Hine apparet plures eos fuis¬
se : ce uices suas habuisse Nã incensũ
ñ licebat pot̾e nͥ sino saedoti. Et for¬
te cetiã unũ annũ płes ministrabãt:
qͥb alio anno alii sucredebãt: ex qͥbꝰ sor¬
te exiba qͥs ut incensũ poneret. Qo ẽ¬

Expanded text:
m consuetudinem sacerdotii, sorte exiit ut incensum poneret, ingressus in templum Domini . Hinc apparet plures eos fuisse, et vices suas habuisse: nam incensum non licebat ponere nisi summo sacerdoti . Et forte etiam unum annum plures administrabant, quibus alio anno alii succedebant, ex quibus sorte exibat quis, ut incensum poneret. Q
Abbreviated transcription (Latin):
ced̾e̾ ͥ nͥ ab occultis uelut exeundo ma¬
nifestari: S ut confitearis d̾s facit
uoce magna clainando: idest magna
uocando. Id̾o cũ ꝓcessit mortuus adhuc
ligatꝰ confitens & adhuc re᷑: ut solueren¬
tͣ peccata eiꝰ. ministͥs hoc dixit dñs. Sol¬
uite illũ: ce sunte abire. Qd ẽ solirite
ce sinite abire: Q̃ solueritis in t̾ra: so¬

Expanded text:
cedere, nisi ab occultis velut exeundo manifestari? Sed ut confitearis, Deus facit voce magna clamando, id est, magna gratia vocando. Ideo cum processisset mortuus adhuc ligatus, confitens et adhuc reus, ut solverentur peccata ejus, ministris hoc dixit Dominus: Solvite illum, et sinite abire. Quid est, Solvite, et sinite abire? Quae solveritis in terra, e
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃i homini dicit᷑ : qͥ p̃mit᷑ pessima cõ¬
suecudine. Uenit ad monum̃tũ. Erat
autẽ spelunca: ce lapis suꝑposit᷑ erat ei.
Mortinis sub lapite: reꝰ sub lege. Scitis
enĩ qr lex q̃ dcita ẽ iudeis: in lapide scͥpta
erat. Om̃s enĩ rer. sub lege sunt. Bñ ui¬
qͣlis lapis ẽ premens. Remouete inqͥt la¬
pidem: remouete legis pondꝰ: grãm p̾di¬
cate. Si enĩ data eẽt lex q̃ posset iustifi¬
care: omĩno ex lege ẽẽt iusticia. S cõ¬
clusit omia sub pecc̃o scͥpt᷑a : ut ꝓmissio¬

Expanded text:
citur, qui premitur pessima consuetudine: « Venit ad monumentum. » « Erat autem spelunca et lapis superpositus erat ei. » Mortuus sub lapide, reus sub lege. Scitis enim quia lex quae data est Judaeis, in lapide scripta est: omnes autem rei sub lege sunt. Bene viquasi lapis est premens. Removete, inquit, lapidem. Removete Legis pondus; gratiam praedicate. Si enim data esset lex, quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Sed conclusit omnia Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m ⁊ nͥ qͥa fides hominis qͥ m̾ito displicñ¬
tis fremere qͦdãm᷑ debet in accusatõne-
maloꝵ oꝑunr: ut uolentie penitudi ce-¬
dat consuetudo peccandi: Et dixit. Uͥ po¬
suistis eũ  Scisti qͥa mortuus sit. & uͥ se
pultꝰ sit ignoras: Et ista significatõ est:
qr sic ꝑditũ hominẽ qͣi nescit d̾s. Non au¬
sus sum dicere nescit. Qdͥ enĩ ille nescitͤ
S qͣi nescit. Unde hoc ꝓbamꝰ: Dñm audi
in uditio dictirũ. Non noui uos: disce¬
dite ame. Qͥd ẽ ñ noui uosi Non nos ui¬
deo in luce meai ñ uos uideo in illa iusti¬
cia qm noui. Sic ce hie tanꝗͣ nesciens ta¬
lẽ peccatorẽ : dixit. Uͥ posinstis eũ : tal
ce laborẽ meũ: ce dimitte omnia peccata

Expanded text:
metipsum, nisi quia fides hominis sibi merito displicenmetipsum, nisi quia fides hominis sibi merito displicentis fremere quodammodo debet in accusatione malorum operum, ut violentiae poenitendi cedat consuetudo peccandi? 20. Et dixit: Ubi posuistis eum? Scisti quia mortuus sit, et ubi sit sepultus ignoras? Et ista significatio est, quia sic perditum hominem quasi nescit Deus. Non ausus sum dicere, Nescit: quid enim ille nescit? Sed quasi nescit. Unde hoc probamus? Dominum audi dicturum in judicio, Non novi vos; discedite a me . Quid est, Non novi vos? Non vos deo in luce mea, non vos video in illa justitia, quam novi. Sic et hic, tanquam nesciens talem peccatorem, dixit: « Ubi posuistis eum? » Talis et laborem meum, et dimitte omnia peccata
Abbreviated transcription (Latin):
ma potestas ẽ sedm̃n uoluntatis nutũ tͣcta¬
tͣ infirmitas ⁊ hoc ẽ tͣbauit seint ip̃m. Dyxi po¬
testatẽ: attendite significatõnẽ. Magnꝰ reꝰ
ẽ quẽ mortis qͣtͥduanũ. ce illa significat se
le peccĩgͣuaris ce p̃meris: Adcendisti enĩ
te. uidisti ce reũ: computasticͥ. Illud
fecii &e peꝑcit mͥ d̾s. Illud cõmisi: ce dis¬
tulit me. Euangłiũ audiui: & contẽpsi.
Babtizatꝰ sũ: & iterũ ad eadẽ reuolutꝰ sũ.
Qͥdͥ facios ͦ eo: unde euado: Qnͣdo ista di
cis iam fremit xp̃c : qr fides fremit. In uo¬
ce frementis: apparet spes resurgentis.
nobis: xp̃c in nobis. Qoͥ enĩ aliud ait apłs:
habitare xp̃m ꝑ fidẽ in cordib itr̃is. gͦ¬
ẽ qd̾ dormiebat in naui. Et cũ ꝑiclitaren¬
t᷑ discipłi. iã ĩminente naufragio accesse¬

Expanded text:
ma potestas est, secundum voluntatis nutum tractatur infirmitas: hoc est, turbavit semetipsum. 19. Dixi potestatem, attendite significationem. Magnus reus est, quem mortis quatriduum et illa significat seple peccati gravaris et premeris? Attendisti enim te, vidisti te reum, computasti tibi: Illud feci, et pepercit mihi Deus; illud commisi, et distulit me; Evangelium audivi, et contempsi; baptizatus sum, et iterum ad eadem revolutus sum: quid facio? quo eo? ucis, jam fremit Christus, quia fides fremit. In voce frementis apparet spes resurgentis. nobis, Christus in nobis. Quid enim aliud ait Apostolus habitare Christum per fidem in cordibus nostris est illud quod dormiebat in navi: et cum periclitarentur discipuli, jam imminente naufragio accesse
Abbreviated transcription (Latin):
domo ce consolabant᷑ eã ⁊ cũ uidissent ma¬
riã qͥa cito surrerit ce exiit: secuti sunt eam
dicentes : qr uadit ad monumentũ: ut plo¬
ret ibi. Qre hoc ꝑtinuit ad euanglistã nar¬
rare. Ut uideamꝰ q̃ occasio fecerit ut plu¬
resi hi eẽnt qñ lararꝰ resuscitatꝰ est. Putan¬
tes enĩ iudei ꝓpt̾ea illã festinare ut doloris
sui solatiũ lacͥmis q̃reret secuti sunt eamr:
ut cã gͣnde miracłm q̃tͥduani mortui re¬
surgentis testes płimos inueniret. Maria
autẽ cũ uenisset uͥ erat ihc: uidens eũ ceci¬
dit ad pedes eiꝰ ce dixit ei. Oñe si fuisses hier

Expanded text:
idissent Mariam quia cito surrexit et exiit, secuti sunt eam dicentes, quia vadit ad monumentum, ut ploret ibi. Quare hoc pertinuit ad evangelistam narrare? Ut videamus quae occasio fecerit ut plures ibi essent, quando Lazarus resuscitatus est. Putantes enim Judaei propterea illam festinare, ut doloris sui solatium lacrymis quaereret, secuti sunt eam, ut tam grande miraculum quatriduani mortui resurgentis testes plurimos inveniret. Maria ergo cum venisset ubi erat Jesus, videns eum, cecidit ad pedes ejus, et dixit e
Abbreviated transcription (Latin):
ferenti seqͥ eũ &e dicenti eũ pͥus sepeli¬
re prẽm sĩi: sine inqͥt mortuos sepe¬
iire mortuos suos tu ueni seq̃re me. E¬
rat ibi mortuiis sepeliendꝰ: erant ibi ce
mortui mortuũ sopultͣi. Ille mortuuis
in carne: illi in anima. Unde mors in
anima: Qͥa ñ est fides. Uñ mors in cor¬
ꝑe: Qͥa ñ ẽ ibi anima. hͣ anime cue a¬
nima fides ẽ. Qͥ credit in me inqͥt etiã¬
si mortuus fuerit in carne uiuet in a¬
nima:. donec resurgat ce caro ñꝗͣ postea
morit᷑a. Hoc ẽ qͥ credit in me licet moria¬
t̾ uiuet. Et omis qͥ uiuit in carne oe cre

Expanded text:
eum, et dicenti, Eam prius sepelire patrem meum: Sine, inquit, mortuos sepelire mortuos suos; tu veni, sequere me . Erat ibi mortuus sepeliendus, erant ibi et mortui mortuum sepulturi: ille mortuus in carne, illi in anima. Unde mors in anima? Quia non est fides. Unde mors in corpore? Quia non est ibi anima. Ergo animae tuae anima fides est. Qui credit in me, inquit, etiamsi mortuus fuerit in carne, vivet in anima; donec resurgat et caro nunquam postea moritura. Hoc est, Qui credit in me, licet moriatur, vivet. Et omnis qui vivit