comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
b que aoquisicionẽ esfigi¬
unt sibi partem trrciam
retine̾. Si uoluerat licenti¬
am ex antoriorib consti¬
tutionib habetat quasi ꝓ
p̾ciõ quodammodo emau¬
cipatioĩs. Et in humanũ
quidem accidebat ut alliꝰ
rerum suaꝵ ex hac emau¬
cipatioẽ dominio ꝓ ꝑte de¬
fraudetur. Et quod honorĩ
ei ex emancipatione addi¬
tum ẽ quod sui iuris esfix¬
tus ẽ hoc per rerũ dimin̾¬
tionẽ de crestat. Ideoq
strituimꝰ ut parens ꝓ t̾cia
bonoꝵr parte dominui qͣm
retine̾ poterat dimidm
s uslisfructus retineat I¬
taq: etenĩ ⁊ res intartȩ a¬
pud filium remanesput
Etpat̾ ampliore summa
fruatur ꝓ tertia dimidi¬
a potiturus.Item nob̾¬

Expanded text:
 quae adquisitionem effugiunt sibi partem tertiam retinere, si voluerat, licentiam ex anterioribus constitutionibus habebat, quasi pro pretio quodammodo emancipationis, et inhumanum quiddam accidebat, ut filius rerum suarum ex hac emancipatione dominio pro parte defraudetur, et, quod honoris ei ex emancipatione additum est, quod sui iuris effectus est, hoc per rerum deminutionem decrescat. ideoque statuimus, ut parens pro tertia bonorum parte dominii, quam retinere poterat, dimidiam sed usus fructus retineat: ita etenim et res intactae apud filium remanebunt et pater ampliore summa fruetur, pro tertia dimidia potiturus. Item vob
Abbreviated transcription (Latin):
pore quo testrã signaretur
omĩum ꝯsersli. hic testis libe¬
roꝵ loco flũt. nec quisꝙͣ esser
P. Par nec nõ is qui ĩ pote¬
tate ciũs ẽ it̃ duo fies qui me
iud̾ ptĩs potestate sunt utͥꝙ
tesdes in unũ testm̃ ficri po¬
stint. quia nicħ nocet ex u¬
na domo plures testes abieno
negotio adhideri. Iuredtib
autem nõ pot̃ esse qui in

Expanded text:
pore quo testamentum signaretur omnium consensu hic testis liberorum loco fuerit, nec quisquam esset t. Pater nec non is qui in potestate suin potestate sunt, utrique testes in unum testamentum fieri possunt: quia nihil nocet ex una domo plures testes alieno negotio adhiberi. In testibus autem non debet esse qui in
Abbreviated transcription (Latin):
ueluti si qui uina sua con¬
fuderint. Aut massas ar¬
genti uel auri cõflauerĩt
s si diu̾se matl̾e sint ⁊ ob
id ꝓpria sꝑocies facta sit for¬
fe ex uino ⁊ melle mulsũ
Aut ex auro ⁊ argento e¬
lectrum idẽ iuris ẽ Nã ⁊ eo
casu cõmunẽ esse speciẽ nõ

Expanded text:
eluti si qui vina sua confuderint aut massas argenti vel auri conflaverint. sed si diversae materiae sint et ob id propria species facta sit, forte ex vino et melle mulsum aut ex auro et argento electrum, idem iuris est: nam et eo casu communem es
Abbreviated transcription (Latin):
dia possit᷑ent .P. modo scili¬
cet lacitudinis ciusq agͥ.
que latitubo ꝓpe ripam est.
Nonus auctͤm alueus erꝰ
iuiris esse incipit cuiꝰ ⁊iꝑ
sum flnm̃. id est public̃
Quod si post aliquod cẽ¬
pus ad priorem alueum
reuersum fuerit flumen
rursus. nouus alueꝰ coꝵ
esse incipit qui ꝑpe ripam
illuis predia possident
Alia sane cã est si cuiꝰ tot
agei mundatꝰ fuerit ne¬
ꝙ enim inundatio spoci
id si recesserit aqua palã
ẽ cum fundum eius ma¬
nẽ cuiꝰ ⁊ fuit.¶Cum ex
aliena materia specus a¬
liqua facta sit. ab aliquo
turali ratione dominꝰ sit
utrum is qui fecerit an
ille potius qui maitriedo¬
minus fuerit. Ut ecce si
quis cxiuiis alieius. aut
auro uel argenco uł ere
uas aliquod fecerit. uel er
alieno iuno uł melle mu̾l¬
sum miscuerit. Uel ex alie¬
nis medicam̃tis emp̾lau¬
strum aut collirium cõ¬
posuit. uel exalina lana
uestim̃tum fecerit. uel ex¬

Expanded text:
 pro modo scilicet latitudinis cuiusque agri, quae latitudo prope ripam sit; novus autem alveus eius iuris esse incipit, cuius et ipsum flumen, id est publici. quodsi post aliquod tempus ad priorem alveum reversum fuerit flumen, rursus novus alveus eorum esse incipit qui prope ripam eius praedia possident. Alia sane causa est, si cuius totus ager inundatus fuerit. neque enim inundatio speciem id, si recesserit aqua, palam est eum fundum eius manere cuius et fuit. Cum ex aliena materia species aliqua facta sit ab aliquo, turali ratione dominus sit, utram is qui fecerit, an ille potius qui materiae dominus fuerit: ut ecce si quis ex alienis uvis aut auro vel argento vel aere vas aliquod fecerit, vel ex alieno vino et melle mulsum miscuerit, vel ex alienis medicamentis emplastrum aut collyrium composuerit, vel ex aliena lana vestim
Abbreviated transcription (Latin):
ambiguitates placuit
media sententia existimã¬
tiũ siea species ad metĩã.
redigi possit eum uideri
dominum ciłt qui mate¬
rie dominꝰ fuerat si ñ poꝰ¬
sit reduci. cum potius
intelligi dominum qui
fecerit ut etce. uas confla¬
tum ꝓotest ad rudem
massam eris uel argenti
uł auri reduti. uinum
autẽ aut oleum aut fru¬
mentum ad uuas ⁊ oli¬
uas ⁊ spicas reuerti ñ posst̃
acue mulsum quidem ac
uinũ ⁊ meł resolui pocest
Quod si partin ex sua ma¬
trria partĩ ex alicna spe¬

Expanded text:
ambiguitates placuit media sententia existimantium, si ea species ad materiam reduci possit, eum videri dominum esse qui materiae dominus fuerat; si non possit reduci, eum potius intellegi dominum qui fecerit: ut ecce vas conflatum potest ad rudem massam aeris vel argenti vel auri reduci, vinum autem aut oleum aut frumentum ad uvas et olivas et spicas reverti non potest, ac ne mulsum quidem ad vinum et mel resolvi potest. quodsi partim ex sua materia, partim ex aliena spe
Abbreviated transcription (Latin):
traerit ⁊ uirii ꝑdio aꝑ¬
pulit̾ palam est eam tuã
permanere. Plane si longi¬
ore tempore Ruido icini
beserit arboresqr quas secũ
trarerit meo fundo radice
egerint ex eo tempore uidẽ¬
tur uicitui fundo acquisite
esse Insula que in mari
nata ẽ quod raro accidit
occuꝑancis fic. nullius e¬
nim esse creditur. at ĩflu¬
mine nata quod frequen¬
fundi que latitudo ꝓperi¬
ꝑam fit. Quod si alg̾
parti ꝓrimior sit. eoꝵ ẽ
tantum qui ab ea parte
ꝑpe riꝑam p̾dia possident
Quod si aliqua parte¬
flumen diuislim flumẽ
demnde infra unitum a¬
grum alicuiꝰ infromam
insule redegerit etustẽ
permanet is ager cuiꝰ
fuerat. ¶ Quod si natu¬
rali alueo uniuersum de¬

Expanded text:
traxerit et vicini praedio appulerit, palam est eam tuam permanere. plane si longiore tempore fundo vicini haeserit, arboresque quas secum traxerit in eum fundum radices egerint, ex eo tempore videntur vicini fundo adquisitae esse. Insula quae in mari nata est, quod raro accidit, occupantis fit: nullius enim esse creditur. at in flumine nata, quod frequenfundi, quae latitudo prope ripam sit. quodsi alteri parti proximior sit, eorum est tantum, qui ab ea parte prope ripam praedia possident. quodsi aliqua parte divisum flumen, deinde infra unitum agrum alicuius in formam insulae redegerit, eiusdem permanet is ager cuius et fuerat. Quodsi naturali alveo in universum de
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit quisꝙ ueluci eysu¬
ouino ⁊ alicuo melle mul¬
sum. Aut ex sius ⁊alient
medicam̃tis emplaustrũ
aut collirium. Aut exsu¬
a nel aliena lana uectim̃¬
tum fecerit. dubicandũ
non est hoc casu eum es¬
se domĩnum qui feterit.
sum ñ solum oꝑam suã
debit s enam eiustẽ ma¬
Si camen alienam purpu¬
ram quis in teruit suo ue̾¬
tim̃co licet p̾ciosior sit pur¬
pura accessiomꝰ uice cedit
uestim̃to. Et qui dñs fuit
purpure adugsus eum qͥ
subriꝑuit habet furti ac¬
actionem ⁊ cõditioniẽ siue
ipse est qui uestuñtũ fecit
suic alius. Nam exstiicte
res uioct uendicari ñ posst̃¬

Expanded text:
fecerit quisque, velut ex suo vino et alieno melle mulsum aut ex suis et alienis medicamentis emplastrum aut collyrium aut ex sua et aliena lana vestimentum fecerit, dubitandum non est, hoc casu eum esse dominum qui fecerit: cum non solum operam suam dedit, sed et partem eiusdem maSi tamen alienam purpuram quis intexuit suo vestimento, licet pretiosior est purpura, accessionis vice cedit vestimento: et qui dominus fuit purpurae, adversus eum qui subripuit habet furti actionem et condictionem, sive ipse est qui vestimentum fecit, sive alius. nam extinctae res licet vindicari non poss
Abbreviated transcription (Latin):
fuse furrint ł diu̾se ma¬
tĩe. ł que eiusbem gene¬
ris sunt idẽ iuris esse pla¬
cuit. Quod si frum̃tum
ticii tuo frum̃to mixtum
flũt siquidẽ ex uolunte nẽ¬
pria fuerunt excõfensu
liro cõmunicata sunt
Quod sicasti id mirtũ fue¬
rit uł ticiꝰ id miscu̾i̾t siue
uosunte tua ñ uiderur ꝯ¬
in sua substantia durãt¬
durant Nec magis istis
casib commune fit fru

Expanded text:
fusae fuerint vel diversae materiae vel quae eiusdem generis sunt, idem iuris esse placuit. Quodsi frumentum Titii tuo frumento mixtum fuerit, si quidem ex voluntate vespropria fuerunt ex consensu vestro communicata sunt. quodsi casu id mixtum fuerit, vel Titius id miscuerit sine voluntate tua, non videtur in sua substantia durant nec magis istis casibus commune fit fru
Abbreviated transcription (Latin):
mag̃ quam mutui danõe
magis distrahẽ uoluit ne¬
gocium quam ꝯtiahe̾.
temꝰ cui res aliq̃ utenda da¬
tur .i. cõmodatur reobli¬
gatur. ⁊ tenetur ꝯmodati
attĩoe. S is ab eo qͥ mutu¬
um accaꝑit. longe distat.
slamq uo ita res datur.
ut cuis fiat ⁊ ob id de eair
ip̃a restituenda. tenetur ⁊
ii ꝙ qui mutuũ accoit si
apit amisit᷑. ueluti incen¬
dio. riuna. naufragio. a¬
ant satronũ hostium ue
incursu. nichominꝰ obli¬
gat᷑ ꝑmanet. at is quiu¬

Expanded text:
magis quam mutui dationemagis distrahere voluit negotium quam contrahere. Item is cui res aliqua utenda datur, id est commodatur, re obligatur et tenetur commodati actione. sed is ab eo qui mutuum accepit longe distat: namque non ita res datur ut eius fiat, et ob id de ea re ipsa restituenda tenetur. et is quidem qui mutuum accepit, siepit amiserit, veluti incendio, ruina, naufragio aut latronum hostiumve incursu, nihilo minus obligatus permanet. at is qui
Abbreviated transcription (Latin):
cractam diligentiam ais¬
bodiende rei prestare uibet᷑
net susficit ei tantam dili¬
gentiam ad hibiusse quã¬
tam insbis reb ad hibe soli¬
tus simͦ aliꝰ diligentior po¬
tĩt eam rem custõdur .s. pp̃
maiorõ ulĩ maiores ue cas
nõ cenetur si modo ñ hꝰ ip̃si
culpa. is cisus interuenit
Arsquin si id qͥ tibi domi ꝯ¬
maliu̾s. ⁊ ł incuisu hostiũ
p̃donũ ue ł nanfragio ami¬
sił. dubiũ ñ÷ qͥn de restitu¬
enda ea re tenearis. som¬
modata antem res tunc
ꝓpͥe intelligitur. si nulla ac
cepta m̾cede ł ꝯstituta resti¬
biutenda data ẽ. Aboqͥn
m̾cede interueniente. loca
deponitur. reobligatur. ⁊ ac¬
tioe depofiti. qui ⁊ ip̃e de ca
re ꝙͣ acceꝑit restitue̾da te¬
netur. s is ex eo solo tenet᷑

Expanded text:
m diligentiam custodiende rei prestare iubetur, nec sufficit ei tantam diligentiam adhibuisse, quantam in suis rebus adhibere solitus est, si modo alius diligentior poterit eam rem custodire. Sed propter maiorem vim maioresve casus non tenetur, si modo non ipsius culpa is casus intervenerit. Alioquin si id quod tibi commalueris, et vel incursu hostium praedonumve vel naufragio amiseris, dubium non est quin de restituenda ea re tenearis. commodata autem res tunc proprie intellegitur, si nulla mercede accepta vel constituta res tibi utenda data est. alioquin mercede interveniente locatudeponitur, re obligatur et actione depositi, qui et ipse de ea re quam accepit restituenda tenetur. sed is ex eo solo t
Abbreviated transcription (Latin):
ti potest. qr totꝰ isdies arbitrio
soluentis cribui debet. siqq
x̃. aureos anmuos qͦ ad uiuã
dare spondes. Wpure facta
obliglatio incelligitur.⁊ ꝑ¬
petuatur. qr ad temp̃ deberi
nõ pot̾. s hes petendõ pacti er¬
ceptioe submouebitur. Sub
cõoiticẽ stipulatio fit cumuĩ
aliquẽ casum disfertur ob¬
ligatio ut si aliqͥd frm̃ fuit.
aut ñ fui̾t. stipulatõ ꝯmit¬
tatur. ueluti si ticiꝰ ꝯsul fẽs
fuĩt .u. aurcos dare spondes
Siqͥs ita stipulct᷑. s incapito¬
lium ñ ascendõ dare spondes.
ꝑm̃ erit ac si stipulatꝰ ess. cũ
morietur dari sibi. ¶ Ex odi¬
cionali stipulatiõe cm̃ sꝑes: de¬
lrtũ iri eamq: ipam spem tnͣs¬
istat. mors nobis ꝯtigĩt loca
⁊̃ inseri stiꝑulatõi solent. uelu¬
ti. Kartagine dare spondes Q
stipulatio licet pur ficri iu¬
deatur tñ re habet ip̃a tẽpus
miectũ quo ꝓmissor utatur
ad pecuniam kartagine dã¬

Expanded text:
ta est, quia totus is dies arbitrio solventis tribui debet. Neque X aureos annuos, quod vivam dare spondeo et pure facta obligatio intelligitur et perpetuatur, quia ad tempus deberi non potest, sed heres petendo pacti exceptione submovebitur. Sub condicione stipulatio fit, cum in aliquem casum differtur obligatio, ut, si aliquid factum fuerit aut non fuerit, stipulatio committatur, veluti ‘ si Titius consuinque aureos dare spondes? ’ si quis ita stipuletur ‘ si in Capitolium non ascendero, dare spondes? ’ perinde erit, ac si stipulatus esset cum morietur dari sibi. ex condicionali stipulatione tantum spes est debitum iri, eamque ipsam spem transistat, mors nobis contigerit. Loca etiam inseri stipulationi solent, veluti ‘ Carthagine dare spondes? ’ quae stipulatio licet pure fieri videatur, tamen re ipsa habet tempus iniectum, quo promissor utatur ad pecuniam Carthagine da
Abbreviated transcription (Latin):
nobis nẽ dedẽ tess alie cius¬
dem natiie ⁊ qualitatis ud¬
dantur. Uñ etiam mutu¬
um appellatũ ÷ quia ita a
um fiat. ⁊ ex eo ꝯtinctul
nascitur actio q̃ uocatur
condictio ¶Is quoq qui i¬
nõ debitum accepit ab eo

Expanded text:
nobis non eaedem res, sed aliae eiusdem naturae et qualitatis reddantur. unde etiam mutuum appellatum sit, quia ita a um fiat. ex eo contractu nascitur actio quae vocatur condictio. Is quoque, qui non debitum accepit ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
referunt᷑ aut stañ in firmãt
obbgatioẽm. aut om̃ino ñ dif¬
fer̃. ueluti si titiꝰ ꝯsul fuit. ł si
meuiꝰ uiuit dare spondes. Nasi
er ita ñsunt. nichis ualet stipu¬
latio. sin aũ ita se habent statĩ
ualet. Que .n. ꝑ irrum natꝰam
certa s. nõ morantur obligati¬
cẽs licet apud nos incͥci sunt
pulatiõib oꝑtimũ erit ꝑenã
subicẽ ue quantitas stipulan¬
onis nũcerto sit. ac noceisesit¬
tersit. Itaq siguis ut fiat a¬
liquid ut stipuletur ita adici
pena debet. si ita ftm̃ nõ erit

Expanded text:
tim infirmant obligationem aut omnino non differunt: veluti ‘ si Titius consul fuit ’ vel ‘ si Maevius vivit, dare spondes? ’ nam si ea ita non sunt, nihil valet stipulatio: sin autem ita se habent, statim valent. quae enim per rerum naturam certa sunt non morantur obligationem, licet apud nos incerta sintpulationibus optimum erit poenam subicere, ne quantitas stipulationis in incerto sit ac necesstersit. itaque si quis ut fiat aliquid stipuletur, ita adici poena debet: ‘ si ita factum non erit
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ueniat manet eium cog¬
nacio. Nam si marima ca¬
pitis diminucio incurrat
ius cognationis periit ut
pote scruituce alicui cogna¬
uitur. Cum autem ⁊ ad
agnatos tutela pertineat. ñ
simul ad omnes ꝑtinet.s.

Expanded text:
interveniat: manet enim cognatio. nam si maxima capitis deminutio incurrat, ius quoque cognationis perit, ut puta servitute alicuius cognavitur. Cum autem ad adgnatos tutela pertineat, non simul ad omnes pertinet,
Abbreviated transcription (Latin):
di sunt: Et magis ut au¬
diri debeant ⁊ si deficiant¬
uerba constitutionis.S.
cum multas diuislories
huinsmodi constirutioni
de esse persperimus lata a
nobis est plenissima con o¬
stitutio inqua multe spe¬
cies collate sunt quibus
uis huiusmodi successioniꝰ
plenassimum est esfectum
quas er ipsa lectione con¬
stitutionis potest quis e¬

Expanded text:
di sunt? et magis est, ut audiri debeant, etsi deficiantverba constitutionis. Sed cum multas divisiones eiusmodi constitutioni deesse perspeximus, lata est a nobis plenissima constitutio, in quam multae species collatae sunt, quibus ius huiusmodi successionis plenissimum est effectum: quas ex ipsa lectione constitutionis potest quis
Abbreviated transcription (Latin):
nullomͦ ĩtrodurit. S adsiplici¬
tatẽ legib atnicã amplexã silĩ
modo osagnatos sluc masdalos
sũ feminas cuiꝰtũꝙ gdꝰ ad simti¬
litudĩtm suoꝵ. ĩnc̾ ad succes¬
sicẽm uocabat. Media añ iss¬
pͥdentia q̃ erat lege ꝗ̃ xii tabu
laꝵ iurrior ĩꝑiali aũ disposirõe
ant̾ioꝵ. surnlitars qͥdã er cogi¬
tata pͥfitã diffrn̾tiũ ĩ troducebat
⁊ penitꝰ eas a successice agnatoꝵ
rapellebar oĩ alia fucressicẽ ĩ ꝯ¬
tatẽ uiris cuuł corrigẽtes sũ
q̃ dez ad ĩplẽtes. humano ꝓposi¬
to aliũ cidinẽsius edictis ad

Expanded text:
o introduxit, sed simplicitatem legibus amicam amplexa, simili modo omnes adgnatos sive masculos sive feminas cuiuscumque gradus ad similitudinem suorum invicem ad successionem vocabat: media autem iurisprudentia quae erat lege quidem dui autem dispositione anterior, subtilitate quadam excogitata, praefatam differentiam inducebat et penitus eas a successione adgnatorum repellebat, omni alia successione inctatem iuris civilis corrigentes, sive quod deest adimplentes, humano proposito alium ordinem suis edi
Abbreviated transcription (Latin):
mite tue heditas. ad te ꝑtinebat.
litux ita mia ꝯstitui ut plerũ¬
ꝙ hẽditates ad mastulos ꝯfluẽt
ad bonoꝵ possessicẽm admittit
en ꝑge. qͣ ꝓrimnitatis nõe bonor
pessessc̾em pollicetur. Ex q̃ ꝑte

Expanded text:
 pertinebat. batur, ita iura constitui ut plerumque hereditates ad masculos confluerad bonorum possessionem admittebat ea parte qua proximitatis nomine bonorum possessionem pollicetur
Abbreviated transcription (Latin):
tori tradita ñ sit. Itaq si bõ
mortuns sit ł aliqͣ ꝑte corꝑis
lesus fuit. aut edes cote ł ali¬
qua parte incenpio osuĩpte e¬
fĩnt. aut fundꝰ ui fluitũs to¬
ne ctiam inuntutõe aq̃ aut
arborib curbiue deiectis ld¬
gr minor aut detior esse cepe¬
rit. ẽp̃toris dãpnum ÷ cugu
nocesse ẽ licet rem tẽ nactus.
qͥd sine dolo ⁊ culpa uendito¬
ris accidit. in eo uenditor se¬
curus : Si ⁊ si post uenditĩoẽ
fundo aliqd ꝑ allaiuõem ac¬
cessit. ad emptoris ꝯmodũ ꝑ¬

Expanded text:
ori tradita non sit. itaque si homo mortuus sit vel aliqua parte corporis laesus fuerit, aut aedes totae aut aliqua ex parte incendio consumptae fuerint, aut fundus vi fluminis tove etiam inundatione aquae aut arboribus turbine deiectis longe minor aut deterior esse coeperit, emptoris damnum est, cui necesse est, licet rem non fuerit nactus, quid enim sine dolo et culpa venditoris accidit, in eo venditor securus est. sed et si post emptionem fundo aliquid per alluvionem accessit, ad emptoris commodum p
Abbreviated transcription (Latin):
tunt optine opoitet. Nam
nichil a nobis in hunnodi
uẽditioib innouatum cił.
Inhus aũ q̃ scriꝑtura ꝯfici¬
untur ñ alit̾ ꝑfectam esse
tuimꝰ. nisi ⁊ instrur̃ta qꝑ̃¬

Expanded text:
tunt obtinere oportet: nam nihil a nobis in huiusmodi venditionibus innovatum est. in his autem quae scriptura conficiuntur non aliter perfectam esse uimus, nisi et instrumenta emp
Abbreviated transcription (Latin):
p̾toris edicto s co uue qludem
consrasu reciptum÷ ĩtroduc¬
ta ÷ Ecce enuim c̃ pagci famili¬
as se se in ariogatoem dat õ¬
nes res cius corporales ⁊ in coe¬
porales queq ei debite funt ar¬
rogatori anͣ quidem pleno u¬
re debebantur. exceptis hus q̃
ꝑ capitis diminutionem ꝑeñt
quales sunt oꝑar obligattes
⁊ ius agnationis. uslis etem̃¬
⁊ ususfructus licet hus anter
cõnumãbatitur. at tñ capitiᷤᷤ
autem nos eandem ad qͥsitõ¬
nem que ꝑ arrogationem
fiebat. coartauimus ad sitili¬
tudinem nat᷑alium ꝑentũ su¬

Expanded text:
toris edicto, sed eo iure quod consensu receptum est, introducta est. Ecce enim cum paterfamilias sese in adrogationem dat, omnes res eius corporales et incorporales quaeque ei debitae sunt adrogatori ante quidem pleno iure adquirebantur. exceptis his quae per capitis deminutionem pereunt, quales sunt operarum obligationes et ius aicet his antea connumerabantur, attamen capitis autem nos eandem adquisitionem, quae per adrogationem fiebat, coartavimus ad similitudinem naturalium parentu
Abbreviated transcription (Latin):
audiantur. ⁊ ica rescripto di¬
i mͣa ad põpiliũ rufum ꝯtinc¬
t᷑. u̾ba rescripti ita se habẽt Si
sub lib̾tatem quibdam asscb¬
sit nemine successore ab ĩtesta¬
to cristente ĩea cã bona esse cc¬
perunt. ut uenire detͥeant. is
tuendar gũi adideãtur tibi
si ydonce cduorib caueris de
solido ꝙ cuiq: debetur soluẽ¬
do ⁊ bii q̃ quib directa li¬
si he̾ditas adita ẽẽt. hii autẽ

Expanded text:
audiuntur. et ita rescripto divi Marci ad Popilium Rufum continetur. Verba rescripti ita se habent : ‘ suo libertatem quibusdam adscripsit, nemine successore ab intestato existente, in ea causa bona esse coeperunt ut veniri debeant: is tuendarum gratia addicantur tibi, si idonee creditoribus caveris de solido quod cuique debetur solvendo. et hi quidem quibus directa lisi hereditas
Abbreviated transcription (Latin):
quos heres rogatus est ma¬
numittere ate libetatem ꝯ¬
setuantur ita ut si non a¬
sia conditione uel bona ci¬
bi adici quam ut enam qui
dirertam libergatem accepe¬
runt tui libe̾ti fiant nam
huic etiam uoluntati tue
si hii de quorum statu agi¬
tur ꝯsentiant autortatem
nostram accomodauimus
Et nc huius rescriptionis ꝯ¬
nostit emolumentum alia
raatione irricum fiat si fis o¬
cus bona agnosdere uoluerit
et hii qui rebus nostris attẽ¬
dunt. sciant qrͣomodo pe¬
cumiario prefependam liber¬
tatis causar et ita bona co¬
genda. ut libertas hus salua
sit qui cam ad ypisci potue

Expanded text:
est manumittere a te libertatesequantur : nisi si non alia condicione velis bona tibi addici quam ut etiam qui directo libertatem acceperunt tui liberti fiant; nam huic etiam voluntati tuae, si ii de quorum statu agitur consentiant, auctoritatem nostram accommodamus. et ne huius rescriptionis nostrae emolumentum alia ratione irritum fiat, si fiscus bona agnoscere voluerit, et hi qui rebus nostris attendunt scient, commodo pecuniario praeferendam libertatis causam, et ita bona cogenda ut libertas his salva sit qui eam adipisci potue
Abbreviated transcription (Latin):
hisdem nate eorundem st̃
Litor quoq usus puplic̾¬
est ⁊ iuris d̃centium est
sicut ipsuis maris. Et ob
idem quib lib liderum est
casam ibi ponere inqua
se recipiat. Sicut ⁊ retia sic
carr ⁊ ex mari deducere ꝑ¬
prietas autẽ eoꝵ potist᷑ i¬
tesligi nulluis esse s eidẽ
iuris esse cuus ⁊ mare et
que subiacent mari tra ł
arena. uniuersitatis sũt
non singuloꝵ uel uti : q̃
incinitatib sunt ut thea¬
tra stadia. ⁊ similia hiis.¬
⁊ siqua alia sũt cõmunia
ciitatum.¶ Nulliꝰ au¬
tem sunt res sacre ⁊ reli¬
giose. ⁊ saricte. quod eñ
dinim iuris est. io nulli
inboms est. ¶Sacm sunt
que rite ⁊ per pontifice ᷤ de¬
o consecrate sunt ueluti e¬
des satre ⁊dona que rete
ad ministerium dei dedi¬
aita sunt. Que etiam per
nĩm constitutionem a¬
lienari ⁊ obligari ꝓhibemꝰ
excepta cã redẽptionis caꝑ

Expanded text:
isdem nate eorundem sunt. Littorum quoque usus publicus iure gentium est, sicuti ipsius maris et ob id quibuslibet liberum esse casam ibi imponere, in qua se recipiacare et ex mare deducere. proprietas autem eorum potest intellegi nullius esse, sed eiusdem iuris esse cuius et mare, et quae subiacent mari terra vel harena. Universitatis sunt, non singulorum, veluti quae in civitatibus sunt theatra, stadia et similia et si qua alia sunt communia civitatium. Nullius autem sunt res sacrae et religiosae et sanctae: quod enim divini iuris est, id nullius in bonis est. Sacra suque rite per pontifices deo consecrate sunt, ut edes sacre et dona que rite ad ministerium dei dedicata sunt. Que etiam per nostram constitutionem alienari et obligari prohibemus, excepta causa redemptioni
Abbreviated transcription (Latin):
curator habet ercusare ne¬
sit s coeptam tutelam
desere non possunt Item
omnib bonus uel de heredi¬
tite controuersla sit
tem tria onera tutele nõ
affectate A cura p̾stat
nacationem quam dui ã¬
ministrantur ut tamen
plurium pupilloꝵ tutela
ues cura coꝵdem bonor ue
luci fracrum ꝑ una cõpu¬
tatrm excusationem tribu
mꝑit rem se oneri iniuncto
possit docẽ Item ꝓpter ad¬
uersam ualicudineni ppt̃
quã nec suis quidem nego¬

Expanded text:
uam habent, excusare sesit, sed coeptam tutelam deserere non possunt. Item omnibus bonis vel hereditate controversia sit. Item tria onera tutelae non affectatae vel curae praestant vacationem, quamdiu administrantur: ut tamen plurium pupillorum tutela vel cura eorundem bonorum, veluti fratrum, pro una compuertatem excusationem tribui quis imparem se oneri iniuncto possit docere. Item propter adversam valetudinem, propter quam nec suis quidem nego
Abbreviated transcription (Latin):
citur. E. sabind recte platiut.
ꝑ iñ habendam estimatione.
ar si ⁊ hac parce. plurimi uer¬
bum adiectum fiuss siã ple¬
bem romanuam que aquilio
tribuns rogante hãc legẽ tuł
ꝯtentã fuisde qͥ pruna parte e¬
o u̾bo usa ÷ Cet̾m plasuit ita de¬
mũ ey has directam actioem

Expanded text:
citur. sed Sabino recte placuit, perinde habendam aestimationem ac si etiam hac parte ‘ plurimi ’ verbum adiectum fuisset: nam plebem Romanam, quae Aquilio tribuno rogante hanc legem tulit, contentam fuisse, quod prima parte eo verbo usa est. Ceterum placuit, ita demum ex h
Abbreviated transcription (Latin):
dit. hoc cupite actõ ꝗstituit
Iucet̾s quoq oĩb animalib
Itẽ in oĩd reb que cc̃a carẽt
dãpnũ iniuria datum hac
tum aut ruptũ. ac fiactum
pellatcem omnes istas cãs
susficẽ. Nuptũ .n. intelligĩ¬
& qͥ quo quomodo corrupt᷑¬
ẽ uñ nd̃ solũ ustã aut fa¬

Expanded text:
hoc capite actio constituitur. in ceteris quoque omnibus animalibus, item in omnibus rebus quae anima carent, damnum iniuria datum hac ustum aut ruptum aut fractum pellatio in omnes istas causas sufficere: ‘ ruptum ’ enim intellegitur quoquo modo corruptum. unde non solum usta aut f
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ si ex pari mułaꝵ unã ł ex qͣ¬
drigis equoe unil occidi̾t ł ex
comedis unꝰ seruꝰ fuit occisus ñ
id quoꝙ ꝯputatur. quanti de¬
p̾ciati sunt qui suꝑ sunt libum
ẽ aũ ci cuiꝰ seruus fui̾t occisuꝰ &
pͥuato iudicio legis aquilie ĩu¬
sequi ⁊ capitalis crutunis cũ rũ¬
rcum face̾. sap̃ sod̾m legis ad¬

Expanded text:
item si ex pari mularum unam vel ex quadriga equorum unum occiderit, vel ex comoedis unus servus fuerit occisus: non id quoque computatur, quanto depretiati sunt qui supersunt. Liberum est autem ei, cuius servus fuerit occisus, et privato iudicio legis Aquilisequi et capitalis criminis eum reum facere. Caput secundum legis A
Abbreviated transcription (Latin):
Demq responsum ÷. aiquis ĩ
alicnum uinum aut pleĩ
id inmiscuit quo naftł bo¬
nitas uimi ł olti corrũꝑctur.
ex hac parte legis enm tenis
Iland palam ⁊ sicut ex primo
capite ita demũ quisqi tene¬
tur idolo aut culpa eius hõ
aut quadrupes ottisus otasa¬
ue fuit. ita ex hoc capite do
lo aut culpa de cet̾o dãpno
quanti in eo anno. s quãti

Expanded text:
responsum est, si quis in alienum vinum aut oleum id immiserit quo naturalis bonitas vini vel olei corrumperetur, ex hac parte legis eum teneri. Illud palam est, sicut ex primo capite ita demum quisque tenetur, si dolo aut culpa eius homo aut quadrupes occisus occisave fuerit, ita ex hoc capite ex dolo aut culpa de cetero damno quanti in eo anno, sed quanti
Abbreviated transcription (Latin):
roynin. Inmria aũ occidẽ
intelligatur qui nullo uire occi¬
dit. Itaq qͥ latronẽ occidit ñ
tenetur utiq sialit̃ ꝑicłm esfu¬
ge nõ pt̃. Acnc is ꝙͥ hac lege ce¬
lũdit. ł erercitatur: cranscunt᷑s¬

Expanded text:
Iniuria ’ autem occidere intellegitur, qui nullo iure occidit. itaque qui latronem occidit, non tenetur, utique si aliter periculum effugere non potest. Ac ne is quidem hac lege teludit vel exercitatur, transeunt
Abbreviated transcription (Latin):
nia ⁊ porcus puplica sũt
iõq: ius ꝑistandi. om̃ib
commune est inportu flu¬
minib ꝙ Est autem
litus maris qua tenus y¬
bernus fluctus excurrit¬
fluminis. Itaq naues ad
sas appellere funes arbori¬
b ibi natis religare hon
aliquod in hus ceponere
ciulib liberum est sicuti
ꝑer ip̃m flumẽ uaiuigare

Expanded text:
nia et portus publica sunt: ideoque ius piscandi omnibus commune est in portibus fluminibusque. Est autem litus maris, quatenus hibernus fluctus maximfluminis: itaque navem ad eas appellere, funes ex arboribus ibi natis religare, onus aliquid in his reponere cuilibet liberum est, sicuti per ipsum flumen navigare
Abbreviated transcription (Latin):
ex hedatis. Itaꝙ eo caũ. siqͥd
pupillo ex hẽdatis legatisue
aut donatõnib ꝓpinquoꝵ aũ¬
amnicoꝵ ad quisitum fuit id
omne ad substitum ꝑtinit
fuicamqͥ diximus de subiti¬
tutõe inpuberñ liberoꝵ uel lrdr̃
ĩstitureꝵ. ł exheredatoꝵ eadẽ
⁊̃ de postumus intelligimiꝰ u¬

Expanded text:
exheredatis: itaque eo casu si quid pupillo ex hereditatibus legatisue aut donationibus propinquorum adquisitum fuerit, id omne ad substitutum pertinet. Quaecumque diximus de substitutione inpuberum liberorum uel heredum institutorum uel exheredatorum, eadem etiam de postumis intellegem
Abbreviated transcription (Latin):
duarum cansarum .i. du
arum bereditatͣm. Smn a¬
autem quis ita formidolo¬
sus sit ut timcat ne filius e¬
ius pupillus. ad huc ereo q.
palam substitutum arceꝑit
post obitum cuas peritulo ĩ¬
sidiarum subiteretur uul¬
garem quidem substitutio¬
nem palam facre ⁊ inpri¬
mis cestar̾ti partib de¬
bet᷑. Iuam autem substi¬
tutõnem per quam ⁊ si he¬
res estiterit pupillus ⁊m

Expanded text:
duarum causarum, id est duarum hereditatum. Sin autem quis ita formidolosus sit, ut timeret, ne filius eius pupillus adhuc ex eo quod palam substitutum accepit, post obitum eius periculo insidiarum subiceretur: vulgarem quidem substitutionem palam facere et in primis testamenti partibus debet, illam autem substitutionem, per quam et si heres extiteri
Abbreviated transcription (Latin):
i geste aduersus cum qui ge̾¬
sit directa ꝯpetit actio. Nego¬
tiatoriũ autem gestoꝵ ꝯtri¬
ria. quas ex nullo ꝯtractu ꝓpe
uasa manifestum Qmiꝑ
pe ita uascuntur iste attr̃es si
sine mandato qͥsqꝵ alienuis ne
uailitaris causã receptũ : ne ał¬
sentium qui subiga festinati¬
one coacti null demandata

Expanded text:
i gestae adversus eum qui gessit directa competit actio, negotiorum autem gestori contraria. quas ex nullo contractu proprie nasci manifestum est: quippe ita nascuntur istae actiones, si sine mandato quisque alienis negutilitatis causa receptum est, ne absentium qui subita festinatione coacti, nulli demandata
Abbreviated transcription (Latin):
Ita ⁊ istr donationes que
ꝓpt̾ nuptias introducte
sunt. Non solum antece¬
dant matrimoniũ. S e¬
tiam eo contracto ⁊ au¬
genantur ⁊ constituan¬
tur ¶ Frat olim ⁊alius
modꝰ ciuilis acquitioĩs
ꝑ ius accrescendi quod
Est tale. Si communtm
seruum habens aliquis
cum titio. solus lib̾tatẽ
ei mnposuit uel uindicta
uł trstam̃to. ẜo casu ꝑs
o accrescebat. S pessimo

Expanded text:
ita et istae donationes, quae ita et istae donationes, quae propter nuptias introductae sunt, non solum antecedant matrimonium sed etiam eo contracto et augeantur et constituantur. Erat olim et alius modus civilis adquisitionis per ius adcrescendi, quod est tale: si communem servum habens aliquis cum Titio, solus libertatem ei imposuit vel vindicta vel testamento, eo casu pars o adcrescebat. s
Abbreviated transcription (Latin):
dentib quidem penitꝰ erat
incognitum. Posteaaũt
a iuniorb diuĩs pͥntipib
incroductum est. Quod
ante nuptias nocabatu
ft tatitam in se cõditionẽ
habebat. Ut tunc ratum
ess sum matrimonium
fuit insecutum. Ideoq
ante nuptias appellabat᷑.
Quod ante matrimoni¬
um efficiebatur ⁊ nusꝙ
post nuptias celebratas
tes ⁊ post nuꝑtias furrat
permissum ssquid tale e¬
uetut etiam antenupti¬
as donationẽ augeri ⁊ cõ¬
stante matrimonio sua
ꝯstitutione ꝑmisit S ta¬
m̃ nom̃ in conueniens re¬
manebat cum aute nup¬
tias quidem uocabatur
Postnuptias autem tale
accipiebat intrem̃tum
S nos plenissimo finit¬
dere sanctiones cupiente
⁊ consequentia noiã reb
esse stubentis constitium¬
angrantur tantum s et¬
constante matrimonio
initium accipiant. Et
ñ ãte nptias s ꝓpt̾ nup¬
tias uocentur.⁊ cotib
in hoc exequentur. ut q̃.¬
abmod̾um dotes ⁊ cõstan¬
te matrimonio ñ solum
augentur s etiam fuĩt

Expanded text:
dentibus penitus erat incognitum, postea autem a iunioribus divis principibus introductum est, quod ante nuptias vocabatur et tacitam in se condicionem habebat, ut tunc ratum esset, cum matrimonium fuerit insecutum: ideoque ante nuptias appellabatur, quod ante matrimonium efficiebatur et nunquam post nuptias celebratas tes et post nuptias fuerat permissum, si quid tale evenit, etiam ante nuptias donationem augeri et constante matrimonio sua constitutione permisit: sed tamen nomen inconveniens remanebat, cum ante nuptias quidem vocabatur, post nuptias autem tale accipiebat incrementum. sed nos plenissimo fini tradere sanctiones cupientes et consequentia nomina rebus esse studentes, constituaugeantur tantum seconstante matrimonio initium accipiant et non ante nuptias, sed propter nuptias vocentur et dotibus in hoc exaequentur, ut, quemadmodum dotes et constante matrimonio non solum augentur, sed etiam fiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nobis constitutũ ẽ ut ꝑ õ¬
nia fere logatis cõnumen¬
tur Et sic ꝓcedat queadmo¬
dum eam nr̃a formauit
constitutio. In sununa mor¬
tis cã donatio est. Cum ma¬
gis se quis uelit haliͥ quã
eum cui donatur iagisq
eum cui donat quam he¬
dem suum: Sicut apud
homerum teleniatus dona
pirer. Alie autem donati¬
ones sunt. Que sine ulla
mortis cogitatione fuint
Quas inter uiuos appella¬
mꝰ. Que omniuo ñ conpa¬
rantur legatis. Que si fur¬
erint ꝑfecte. teme reuoca¬
ri ñ possunt. ꝑficiuntur
autem cum donator su¬
am uoluntatem scriptis
aut sine scriptis mani fe
laui̾t. Et ad eremplum
onis eas etiam inse hab̾e
necessicatĩn traditionis
uoluit. Ut ⁊ si non cridã¬

Expanded text:
nobis constitutum est, ut per omnia fere legatis connumeretur: et sic procedat quemadmodum eam nostra formavit constitutio. et in summa mortis causa donatio est, cum magis se quis velit habere quam eum cui donatur, magisque eum cui donat quam heredem suum. sic et apud Homerum Telemachus donat Piraeo. Aliae autem donationes sunt quae sine ulla mortis cogitatione fiunt, quas inter vivos appellamus, quae omnino non comparantur legatis: quae si fuerint perfectae, temere revocari non possunt. perficiuntur autem cum donator suam voluntatem scriptis aut sine scriptis manifestaverit: et ad exemplum tutio eas etiam in se habere necessitatem traditionis voluit, ut, et si non trada
Abbreviated transcription (Latin):
ari sas actis int̾uenientib
tiolebãt. Si maioris ducentor
fuerant solidoꝵ. Nr̃a ꝯsti¬
tutio ⁊ quantitatem usoꝵ
ab quingentos solidos. am¬
pliauit quam stare ⁊ sinc ĩ¬
sinuatione statuit ⁊ quas¬
dam donationis inuenit
que penitus insinuatioẽ
ficri mimre desiderant
S in se plenissimam habe¬
ant fumitatem. Alia infu¬
per multa adubiorẽ exitũ
donationum inueninius
que omina er nr̃is constitu¬
tionib quas super his ex¬
posiumꝰ colligenda sunt
Sciendum tamen ee quod
⁊ si plenissime sint dona¬
tiones. tamen ingrati si¬
eristant hominei in quo
beneficium collatum est.
donatorib: per nr̃am con¬
stitutioneni licentiam p̃s¬
tauimꝰ certis ex causis rruo¬
care. Ne qui suas res ma
lios conculerunts habhas
quandam ꝑatiuntur in¬
iuriam. P iacturam secũ¬
dum numeratos inmũ
constitutione modos
Et ⁊ aluid genus int̾ ui

Expanded text:
ari eas actis intervenientibus volebant, si maiores ducentorum fuerant solidorum, nostra constitutio et quantitatem usque ad quingentos solidos ampliavit, quam stare et sine insinuatione statuit, et quasdam donationes invenit quae penitus insinuationem fieri minime desiderant, sed in se plenissimam habent firmitatem. alia insuper multa ad uberiorem exitum donationum invenimus, quae omnia ex nostris constitutionibus, quas super his posuimus, colligenda sunt. sciendum tamen est, quod, etsi plenissimae sint donationes, tamen si ingrati existant homines in quos beneficium collatum est, donatoribus per nostram constitutionem licentiam praestavimus certis ex causis eas revocare, ne, qui suas res in alios contulerunt, ab his quandam patiantur iniuriam vel iacturam, secundum enumeratos in nostra constitutione modos. Est et aliud genus inter vi
Abbreviated transcription (Latin):
donatio est que ꝓpter mor¬
tis fit slisꝑicionem. sum
quis ita conat ut siquid
huntaus ei contigiss ha¬
beret is qui accopit. Sin au¬
tem suꝑiuxiss qui dona¬
uit reciꝑet uł si rum dona¬
tionis penitiusl. aut pri¬
or decesserit is cui donat᷑
sit Mortis cã donationes
Ad exemplum legatoꝵ pe¬
dacte sunt per omĩa Nã
cum prudentib ambigu¬
um fuerat. Utrum dona¬
tionis. an legiꝰ instar cã
obtingre oporcetet. ftut¬
usq: ce quedam habrat ĩ¬
signia ⁊ alii ad aliud ge

Expanded text:
donatio est quae propter mortis fit suspicionem, cum quis ita donat, ut, si quid humanitus ei contigisset, haberet is qui accepit: sin autem supervixisset qui donavit, reciperet, vel si eum donationis poenituisset, aut prior decesserit is cui donatum sit. hae mortis causa donationes ad exemplum legatorum redactae sunt per omnia. nam cum prudentibus ambiguum fuerat, utrum donationis an legati instar eam obtinere oporteret, et utriusque causae quaedam habebat insignia et alii ad aliud ge
Abbreviated transcription (Latin):
bonor possessione. q̃ crat unde¬
sas enarutas. mĩto sublata ut
sex tm̃modo donor possesslones
ordmnric ꝑmaneant stio uge¬
re pollento s septima cas socu¬
ta quam optima ritione p̾tor
ĩtrodiuerunt Noiussime enun
ꝓmuuttitur edicto hus ÷ bonor
possessio quib: ut detur lege uł
senatꝰ ꝯstalto ł constitẽ conpre
hensum: Quam neq bonor e
possessionib q̃. ib intestato ne¬
nurnt. noꝙ huis que ex testam̃¬
to sunt p̃tor stabili iure ꝯmiti¬
merait s quasi ultimũ ⁊ eit¬
ordinarium argilium ꝓut res
erigit accomo daauit s. pͥns qui
ex legibus senatus confu̾to con¬
stitutionib pͥncipum ex nono
iure ł ex testamento ł ad intes¬
troduriss casq per oidinem
dispesiusset ⁊ in una qua ꝙ sꝑe¬
ci successionis. sepe plures ex¬
tent disꝑari gradu persone ne

Expanded text:
bonorum possessione, quae erat undesas enarratas merito sublata: ut sex tantummodo bonorum possessiones ordinariae permaneant suo vigore pollentes. 8 7. Septima eas secuta, quam optima ratione praetores introduxerunt. novissime enim promittitur edicto his etiam bonorum possessio quibus ut detur lege vel senatus consulto vel constitutioneest, quam neque bonorum possessionibus quae ab intestato veniunt, neque eis quae ex testamento sunt, praetor stabili iure connumeravit, sed quasi ultimum et extraordinarium auxilium, prout res exigit, accommodavit scilicet his qui ex legibus, senatus consultis, constitutionibus principum ex novo iure vel ex testamento vel ab intestroduxisset easque per ordinem disposuisset et in unaquaque specie successionis saepe plures extent dispari gradu personae :
Abbreviated transcription (Latin):
terigres principes ⁊ huic canse
ꝓuiderunt ne quis ꝓ peten¬
da bonor possessione curet sed
quecũꝵ modo si admitendi
cam nidicũ intra stituta tã
tum tp̃a ostendit plenurti ha¬
beat earum beneficium

Expanded text:
teriores principes et huic causae providerunt, ne quis pro petendo bonorum possessiones curet, sed, quocumque modo si admittentis eam indicium intra statuta tamen tempora ostenderit, plenum habeat earum beneficium
Abbreviated transcription (Latin):
nͨ fit alii lib̃ti simul ⁊ dediticu
⁊ latinis sublatis c̃ latinor logi¬
tune successicẽs nulle penicus
erãt. Quia licet ut libĩ untam
suã ꝑagebãt actñ ĩ ip̃o ultĩo
spũ simul aiãm atͣ uib̾tatẽ a¬
metebãt ⁊ qi seruor ita bona
cor uire qͦdammodo peculii ex
lege uuna manuunissores de¬
tinebũt. Postea uo̾ senatꝰ ꝯsid̃¬
to largiano caut̃ fua̾t ut libi
matramissoris ñ noĩatĩ ex he̾¬
ꝑ t̃ diui tiani edictũ ꝙͣcundẽ
hoĩem si ĩuito ⁊̃ ignorante pa¬
trono ad ciuitatem uenire
ex bñficio pͥncipis ꝓpabat faci¬
ebat uiiũ q̃ cu̾cm romañ¬

Expanded text:
nt alii liberti simul et dediticiis et Latinis sublatis, cum Latinorum legitimae successiones nullae penitus erant, qui licet ut liberi vitam suam peragebant, attamen ipso ultimo spiritu simul animam atque libertatem amittebant, et quasi servorum ita bona eorum iure quodammodo peculii ex lege Iunia manumissores detinebant. postea vero senatus consulto Largiano cautum fuerat ut liberi manumissoris, non nominatim exher divi Traiani edictum, quod eundem hominem, si invito vel ignorante patrono ad civitatem venire ex beneficio principis festinavit, faciebat vivum quidem civem Roman
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ filie nepti ue. assignare ꝑrnit¬
titur. Dat᷑ aũ ħ assignãdi fa¬
cultas ei qͥ duos plures ue libo
ĩ potãte habebit ut eis qͦs ĩpo¬
tãte ht assignare ei libͥtũ lib̾¬

Expanded text:
etiam filiae neptive adsignare permittitur. Datur autem haec adsignandi facultas ei, qui duos pluresve liberos in potestate habebit, ut eis, quos in potestate habet, adsignare ei libertum lib
Abbreviated transcription (Latin):
tib tã naturalib ꝙͣ. adoptuiᷤ
ĩ petenda bondi possessione ãm
spatium cet̾is autem centum
aliquis bonoꝵ possessionẽ non
petierit cuisdem gradꝰ peisonis
actresait ł si nem̃o sit. deinccp

Expanded text:
tibus tam naturalibus quam adoptivis in petenda bonorum possessione anni spatium, ceteris centum aliquis bonorum possessionem non petierit, eiusdem gradus personis adcrescit: vel si nemo ex eo sit, deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
secundo logitimis hercdibia. t̃¬
cio de .x. persomis quas extrane¬
o manumissori p̾ferebat. sunt
t̾mi. Item filus fuia. nepos noꝑ¬
ris tam ex filio qͣm erfitia
fiater soror. siue consanguire¬
i fiue uteritu. Quarto cogna¬
tis ꝓrimis. Quinto qua ex fa¬
milia. Serto parronõ patro¬
ne libetis tꝑ coꝵ ⁊ parentib Scp¬
natis mauumissoris. S cas q¬
quidem pretoria indiit uriꝰ¬
dicio a nob̾ tat̃ nichil incuri¬
stiturõib omiua corrigentes
noꝵ possessiones admisimus
utpote necessarias cõstitutas
Nec nõ abintestato unde li¬
bi ⁊ unde legitun bonor poᷤᷤ¬
sessionem. Quc aũ inp̃toris e¬
dicto qͥnto loco posita faciut¬

Expanded text:
secundo legitimis heredibus: tertio decem personis quas extraneo manumissori praeferebat sunt terni, item filius, filia, nepos, neptis, tam ex filio quam ex filia, frater, soror, sive consanguinei sive uterini: quarto cognatis proximis: quinto tanquam ex familia: sexto patrono et patronae liberisque eorum et parentibus: sepnatis manumissoris. Sed eas quidem praetoria induxit iurisdictio. nobis tamen nihil incuristitutionibus omnia corrigentes, norum possessiones admisimus utpote necessarias constitutas, nec non ab intestato unde liberi et unde legitimi bonorum possessiones. Quae autem in praetoris edicto quinto loco posita fu
Abbreviated transcription (Latin):
stitutiones pͥncipales sed cum e¬
is p̾tor bonor possesfionẽ ioco he¬
dum ꝯstitiurtur. ⁊ notantur
boneꝵ possessores ¶ Ad huc autẽ
⁊ allios complures gͣdus pretor in
tonoꝵ possasslonib dandis dum
id agebat neq sine sltcessore
moriatur. Ham angustissim¬
mis finibus consaitutum per
legem xi tubulay ius percipicn¬
darum rereditatum pretor ex
bono ⁊ cquo dilataauit funt au¬
tem uonoriuti possesslones exteᷤ¬
tam̃to quidem hec primina q̃
p̾teritis liberis datuta uecatur¬
ꝙ contua tabulas scda quam
omnibus uire scripti heredibus
pretor polacetut. Ideoq uocatras¬
mentis prius locus est ad intes¬
tatos tanuss̃itum fecit. ⁊ pͥmo lo¬
co slus heredibus ⁊ hus qua ex
dicto p̾toris inter suos comui¬
mantur. Dat bonor possessi

Expanded text:
stitutiones principales: sed cum eis praetor dat bonorum possessionem, loco heredum constituuntur et vocantur bonorum possessores. adhuc autem et alios complures gradus praetor fecit in bonorum possessionibus dandis, dum id agebat, ne quis sine successore moriatur: nam angustissimis finibus constitutum per legem duodecim tabularum ius percipiendarum hereditatum praetor ex bono et aequo dilatavit. Sunt autem bonorum possessiones ex testamento quidem hae. prima quae praeteritis liberis datur vocaturque contra tabulas. secunda quam omnibus iure scriptis heredibus praetor pollicetur, ideoque vocatur smentis prius locutus est, ad intestatos transitum fecit. et primo loco suis heredibus, et his qui ex edicto praetoris suis connumerantur,
Abbreviated transcription (Latin):
ces ⁊ alias diffitultares c̃ ip̃is la¬
tũ largianiũ. ⁊ edictũ diui tian
⁊ mirabili modo quibdã ad i¬
tiõib ip̃as uias q̃ in latimtatẽ
ducctũt. adciuitatẽ romanam
capiendã tͥnspositmꝰ a¬

Expanded text:
tates cum ipsis Latum Largianum et edictum divi Traiani et mirabili modo quibusdam adiectionibus ipsas vias quae in Latinitatem ducebant ad civitatem Romanam capiendam transposuim
Abbreviated transcription (Latin):
sonas ꝑtinet ues ad res uel¬
ad res ad actiones. Ac pͥus
de ꝑsonis qͥdem iudeamꝰ. Nã
parum ẽ nis nosse si perso

Expanded text:
sonas pertinet vel ad res vel ad actiones. ac prius de personis videamus. nam parum est ius nosse, si perso
Abbreviated transcription (Latin):
duiturni mores consensu
utentium cõpdati legem i¬
mitantur. ¶ Et non elegã¬
ter induas species ius cuule
distributum esse uidetur.
Nam origo eius ab institu
ita agisolitum erat ut lace¬
demonii qͥdem magis ea que
ꝓlegib obseruarent memori¬
e mandarent. Athenienses
uero ea que in legib scripta ꝯ¬
prehendissent custodirent
S natalia qͥd iura que apd̃
omnes gs ꝑ eque seruantur

Expanded text:
uturni mores consensu utentium comprobati legem imitantur. Et non ineleganter in duas species ius civile distributum videtur. nam origo eius ab institutita agi solitum erat, ut Lacedaemonii quidem magis ea quae pro legibus observarent memoriae mandarent, Athenienses vero ea quae in legibus scripta reprehendissent custodirent. Sed naturalia quidem iura, quae apud omnes
Abbreviated transcription (Latin):
rogante ueluti tribuns tri¬
bino consticuebat. Ples au¬
tem apopulo eo differt. quo
species agenere. ⁊lam appel¬
latione ppͥ uniu̾si ciuet sig¬
nificantur connumetatis ẽ¬
tiam patricus ⁊ senatorib
Plebautem appellatione pã
tricus ⁊ senatorib cetĩ ciuies
significantur. S ⁊ plebiscita
hortensia lata non minus
ualere quam leges ceperunt.
Senatus consultum est. q
cum auctꝰ est populus roma¬
nus meum modum ut diffi¬
cile sit inunum conuocar
legis sanctiende causa: cqũ
iũsum ẽ. senatum uice pꝑ ꝙ
suli ¶ S ⁊ quod pͥncipi pla
cuit logis habet itigorem cͣ̃
loge regia que de imperio ei
lati esf Populus romanus
ei ⁊ in eum omne suum im¬
perium ⁊ potestatem conces¬

Expanded text:
rogante, veluti tribuno, constituebat. plebs autem a populo eo differt quo species a genere: nam appellatione populi universi cives significantur, connumeratis etiam patriciis et senatoribus: plebis autem appellatione sine patriciis et senatoribus ceteri cives significantur. sed et plebiscita, lege Hortensia lata, non minus valere quam leges coeperunt. Senatus consultum est, qucum auctus est populus Romanus in eum modum ut difficile sit in unum eum convocari legis sanciendae causa, aequum visum est senatum vice populi consuli. Sed et quod principi placuit, legis habet uigorem: utpote cum lege regia, quae de imperio eius lata est, populus ei et in eum omne suum imperium et potestatem confe
Abbreviated transcription (Latin):
ħ princeps uult. Nam quod
alicui obmita indulsit uel
si cui penam irrogauit. uel
si cui sine exemplo subuenit
ꝑsonam ñ trans gredietur.A¬
ue autem cum generales sũt
omnes ꝓculdubio tenent
Preter quo ͤ edicta nõ mo¬
dicam uiris obtinent auctori¬
tatem. Hoc etiam ius honora
lum appellamꝰ. quod qui ho¬
norem gerũt idẽm magist᷑¬
tus auctoritatem huic iuri
dederunt. ꝑponebant edi¬
les curules edictum de qͥbusdã
causis quod edictum iuris
honorarii portio ẽ. ¶ Respõ¬
sa prudentium sunt sentẽ¬
cessum erat iura cõppdere.
Nam antiqͥtus institutũ
erat. ut essent qui plublice¬
iura int̾precarentur qͥbus
a cesare ius respondendi da¬
tum. qui uiris ꝯsułti appel¬
labantur eluor omniim
sententie ⁊ oppiniones eam
auctoritatem teciebant ut
iudici a responsis eoꝵ recedẽ
nõ sic̾est ut est constitutũ
¶Ex non scripto ius uenit

Expanded text:
 princeps vult: nam quod alicui ob merita indulsit, vel si cui poenam irrogavit, vel si cui sine exemplo subvenit, personam non egreditur. aliae autem, cum generales sunt, omnes procul dubio tenent. Praetorum quoque edicta non modicam iuris optinent auctoritatem. haec etiam ius honorarium solemus appellare, quod qui honorem gerunt, id est magistratus, auctoritatem huic iuri dederunt. proponebant et aediles curules edictum de quibusdam casibus, quod edictum iuris honorarii portio est. Responsa prudentium sunt sentenmissum erat iura condere. nam antiquitus institutum erat ut essent qui iura publice interpretarentur, quibus a Caesare ius respondendi datum est, qui iurisconsulti appellabantur. quorum omnium sententiae et opiniones eam auctoritatem tenebant ut iudici recedere a responso eorum non liceret, ut est constitutum. Ex non scripto ius venit
Abbreviated transcription (Latin):
ius ctatis homĩb. sicut
inceteris oĩb causis de¬
ceptis. ita ⁊ si teme̾ dãp¬
nõsam heditatẽ suscepit
precor succurrit.¶ Sciẽ¬
endum tam est. duũa¬

Expanded text:
ius aetatis hominibus sicut in ceteris omnibus causis deceptis, ita et si temere damnosam hereditatem susceperint, praetor succurrit. Sciendum tamen est d