comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gisse. nicħominꝰ ia ex stipulatu uł
exep̃to agẽ pꝰset ¶ Id̾ nerat̃ ait. uen¬
ditoiẽ in re tradenda. dtbẽ p̃are ep̃¬
toi. ut in litẽ d̾ possõne potior sit. s¬
si suꝑior in possõnẽ ep̃tor futurus ñ
sit. erit igͥ ex ep̃to actio nisi ħ pr̃etut.¬
¶ Cassi ait. eum qui ex duple surꝑulatõ¬
ne litis estimatõñe ꝯsecut᷑ ẽ. auiarũ
reꝵ noĩe d̾ quib in uẽd itõnib cauei

Expanded text:
isse, nihilo minus uel ex stipulatu uel ex empto agere posse.Idem Neratius ait uenditorem in re tradenda debere praestare emptori, ut in lite de possessione potior sit: ssi superior in possessione emptor futurus non sit: erit igitur ex empto actio, nisi hoc praestetur. Cassius ait eum, qui ex duplae stipulatione litis aestimationem consecutus est, aliarum rerum nomine, de quibus in venditionibus caveri
Abbreviated transcription (Latin):
impediat quo minꝰ trad̾et. ⁊ p̃sertĩ si
tet eius loci p̃tia spectari in quo agat᷑.
s eiꝰ ubi uina tradi oportet. ñ aꝙ. aluũ¬
dusio uinũ uenit. ⁊ si ũeditõ alibi fcã sit.
brundusi tradi oportet.
furem uł noxiũ eẽ uendid̾is. qmuis ꝓ¬
eẽt. ¶ Si modris agriminor inuemat᷑
uibi modus minor inuenitur. ño põt
estrinati bonitas loci qui ño exstat. s¬
tũ eo ũcditõe põt s etiã d̾ partib eius.

Expanded text:
impediat, quo minus traderet, praesertim si tet eius loci pretia spectari, in quo agatur, sed eius, ubi uina tradi oportet: nam quod a Brund‹i›sio uinum uenit, etsi uenditio alibi facta sit, Brund‹i›si tradi oportet. furem uel noxium esse, uendideris, quaesset.Si modus agri minor inueniatur, ubi modus minor inuenitur, non potest aestimari bonitas loci qui non exstat. scum venditore potest, sed etiam de partibus eius,
Abbreviated transcription (Latin):
gatur. ¶ Si em̃ptor nacuam possessi¬
oñe tradi stipulatꝰ sit ⁊ ex stipulatu ag¬
at. fractus non uenient in eam actio¬
ue. qi ⁊ qui fundũ dari stipularetur. ua
tio ea stipłone ꝯtinet᷑. neq rursus plͦ
deb eẽ instipulatõne. si er eꝑ̃to suꝑ¬
uiam. aq̃ductũ. ꝑ tuũ fundũ emero.
uacue possõnis traditõ nulla ẽ. itaq

Expanded text:
gatur. Si emptor vacuam possessionem tradi stipulatus sit et ex stipulatu agat, frnem, quia et qui fundum dari stipularetur, uactio ea stipulatione continetur, neque rursus plus debet esse in stipulatione. sed ex empto supuiam aquae ductum per tuum fundum emero, uacuae possessionis traditio nulla e
Abbreviated transcription (Latin):
dem.ꝯ Si uõditor ab ep̃tore cauerĩt
pena petatur. doli exceptõnẽ quidã pu¬
set ratõ faciet. ut iure nõ teneat atipło
si ne manumittẽtur exceptũ ẽ. Nam¬
⁊ incredibile ẽ. d̾ manunuittentis actu.¬
ac nõ potiꝰ d̾ effectu bñficen cogitatũ¶ e¬
ter si non ꝓstituat᷑ exceptũ est. nulla
ratõ occurrit cur pena peti ⁊ ex igr ñ¬

Expanded text:
m.Si uenditor ab emptore cauerit, poena petatur, doli exceptionem quidsed ratio faciet, ut iure non teneat stipulatio, si ne manumitteretur exceptum est: nam incredibile est de actu manumittentis ac non potius de effectu beneficii cogitatum. ceterum si ne prostituatur exceptum est, nulla ratio occurrit, cur poena peti et exigi n
Abbreviated transcription (Latin):
anł ẜ U enditer ⁊ hẽditate int̃posi¬
ta stipiuatõne rem heditai̾am ꝑsecu¬
tus. dliiuẽdidit. qͣr. quid ex stipłatu¬
actõne pĩare debeat. Nambis utiq
non ꝯmittitor stipłatio. ut ⁊ ret ⁊
p̃tium debeat. ⁊ ꝙ si posteaqͣm tem

Expanded text:
num.Uenditor ex hereditate interposit‹a› stipulatione rem hereditariam persecut‹us› alii uendidit: quaeritur, quid ex stipulatione prae stare debeat: nam bis utique non committitur stipulatio, ut et rem et pretium debeat. et quidem si, posteaquam rem
Abbreviated transcription (Latin):
fũ eꝑcõns. ¶Si pupisu ꝑsona
ituer sat quiart si ne tutans aui¬
illi . citor iam ei obligatꝰ fi̾it quis
pupillus nõ tenebat᷑. renouata uẽdi¬
tio estiẽ ut ĩuicẽ obligati fĩt. ꝙ si an
tutoĩs auctoiͣtas int̃uenit. deinde si¬
ne tutoĩs iuctoitate euiit. nicħ ac¬
tũ est postĩore emptõne Io̾ põt queĩ.¬
⁊ s sine tutoris auetoĩt  prctus fu¬
erit ut discedatur ab ep̃tione. an ꝑ¬
inoe sit atq si ab mitio sine tutoris

Expanded text:
ne.Si pupilli persona interuenit, qui ante sine tutoris aucamuis uenditor iam ei obligatus fuit, tamen quia pupillus non tenebatur, renouata uenditio efficit, ut inuicem obligati sint: quod si ante tutoris auctoritas interuenerit, deinde sine tutore auctore emit, nihil actum est posteriore emptione. idem potest quaeri, si sine tutoris auctoritate pactus fuerit, ut discedatur ab emptione: an proinde sit, atque si ab initio sine tutoris
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽẽ deceptũ. ⁊ siuendioi quoq n¬
esciat. ueluti si m̃sas ql citreas emat
q̃ nõ sũt. ¶Cur ꝑ uenditorẽ stetit. qͦ
minꝰ rẽ tradat. omĩt utilitas emptõis
ca rem ꝯsistit. Neq eñi si potuit ex ui¬
no puta negotiari.⁊ lucrum fatere id
esti mãd̾ ẽ. non magis qm si triticũ e¬
merit. ⁊ ob eam rem ꝙ non sit tradi
hr̃et emptor. siue nõ. qm̃ saltẽ hodie dã¬
bi fundũ uendid̾o. ut eum ꝯductũ cer¬
ta sũma hr̃em. ex uẽdito eo noĩe mͥ ac¬
tio ẽ. qͣi in parte p̃cii ea res sit. s si ita sũ¬
dũ tibi uendid̾o. ut nulli alii eũ qmͣ mͥ
uẽderes. accõ eo noĩe exuendito ẽ. si a¬
in uendid̃is ¶ Qui domũ uendedat exc¬
epit sibi habitatõne donec uiue̾t. aut ĩ
singłos annos.x. emptor pͥmo anto

Expanded text:
non esse deceptum, etsi uenditor quoque nesciet: ueluti si mensas quasi citreas emat, quae non sunt.Cum per uenditorem steterit, quo minus rem tradat, omnis utilitas emptoris sam rem consistit: neque enim si potuit ex uino puta negotiari et lucrum facere, id aestimandum est, non magis quam si triticum emerit et ob eam rem, quod non sit tradithaberem emptor, siue non, quoniam saltem hodie dandum vendidero, ut eum conductum certa summa haberem, ex vendito eo nomine mihi actio est, quasi in partem pretii ea res sit. Sed et si ita fundum tibi vendidero, ut nulli alii eum quam mihi venderes, actio eo nomine ex vendito est, si alii vendideris. Qui domum vendebat, excepit sibi habitationem, donec viveret, aut in singulos annos decem: emptor primo anno
Abbreviated transcription (Latin):
terit. cum emꝑtore hrditatis. u ex
stipłatu uł ex uendito recce exꝑietur
oĩnẽ pecuniam hẽditaio noĩe datam eo
manifesins est. ꝙ in iudicio famit her¬
cisẽ. deoticitur. ꝑ quod nicħ̾ amplius
unꝰ quisq a coh̾edib suis conseꝙ potest.
dem. ¶ ultũ intẽ an sub conditõe
aliqua obligõ ueneat. an cũ ip̃a obli¬
gatõ sub aditõne sit. pure ueneat. pͥ¬
dre eñ casu deficiente ꝯditõne nul¬

Expanded text:
terit, cum emptore hereditatis uel ex stipulatu uel ex uendito recte experietur: omnem enim pecuniam hereditario nomine datam eo manifestius est, quod in iudicio familiae herciscundae ‹de›ducitur, per quod nihil amplius unusquisque a coheredibus surum.Multum interest, sub condicione aliqua obligatio ueneat an, cum ipsa obligatio sub condicione si‹t›, pure ueneat. priore casu deficiente condicione nul
Abbreviated transcription (Latin):
etãt Legt fundo uendito dictant si ĩ¬
trac̃tũ dempꝰ p̃tisi solutũ non sit. res in¬
ẽpta sit. de fructib quidꝰ quos itĩm ep̃¬
tor ꝑcepisset. hoc agi inteligñdũ ẽ. u
emptor ntr̃m eos sibi suo quoq iure ꝑci
ueditoĩ d̾ his iudicium i n emptaiẽ dãdũ
ẽẽ. qi nicħ penes eum resid̾e opoite̾t. ex
eare in qua fidem fefalissit. Scl ł ii.R.¬

Expanded text:
Lege fundo uendito dicta, ut, si intra certum tempus pretium solutum non sit, res inempta sit, de fructibus, quos interim emptor percepisset, hoc agi intellegendum est, ut emptor interim eos sibi suo quoque iure peruenditori de his iudicium in emptorem dandum esse, quia nihil penes eum residere oporteret ex re, in qua fidem fefellisset. 6
Abbreviated transcription (Latin):
uoo ⁊ tũc d̾mũ tu in q̃diaris in posses¬
sionẽ ¶ Qui fundũ ealege emerat. ut
indicio ẜuabit nec si partẽ soluat ex
empto cũ ueditoie aget. qm̃ ita ꝯtͣctĩ
es alienũ diuidi ño petuit ¶ frum̃ta q̃
inherbis erant cũ uendioisses dixistit.¬

Expanded text:
o, tunc demum tu ingrediaris possessionem.Qui fundum ea lege emerat, ut iudicio seruabit: nec, si partem soluat, ex empto cum uenditore aget, quoniam ita contractum aes alienum diuidi non potuit.Frumenta quae in herbis erant cum uendidisses dixisti t
Abbreviated transcription (Latin):
fãctum est. aut fiẽt quominus furndr̃.
emptor possid̾at. erit ergo erempto ac¬
tio. non ut uenditor uacnam possessio¬
nem tradat. cum multis modis accid̾e
potĩt. ne trad̾e possit .s. ut siquid dolo
m. fecit aut faciet. dolus malus es estu¬
creuit. an ꝓxim pedes .x. ab aq̃. ruti¬
lie polle iuris sint. ꝓculus Redit. ego
Cristimo ea tenus lacum qũe emit ruti¬
lia polla uenusse. quaten᷑ fue finit. ⁊ curcã
eum .x. pedes qui tũc fuĩt. nec ob eam
rem quod lacus postea creuit. latiꝰ eum

Expanded text:
factum est aut fiet, quo minus fundum emptor possideat. erit ergo ex empto actio, non ut uenditor uacuam possessionem tradat, cum multis modis accidere poterit, ne tradere possit, sed ut, si quid dolo malo fecit aut facit, dolus malus ecreuit, an proximi pedes decem ab aqua Rutiliae Pollae iuris sint.Proculus respondit: ego existimo eatenus l‹a›cum, quem emit Rutilia Polla, uenisse, quatenus tunc fuit, et circa eum decem pedes qui tunc fuerunt, nec ob eam rem, quod lacus postea creuit, latius eum
Abbreviated transcription (Latin):
rum. uł uecturis iumtoꝵ. uł nauiũ.
cruesitũ ẽ: empteui pr̃abit᷑. ⁊ si quid de¬
pecłio eoꝵ accessit. nisi tñ siquid et re
uenditoris. ¶Si titius fundũ inquo
nonagnita igera erant uendid̾it. ⁊¬
in lege emptionis dictũ ẽ infundo .c.¬

Expanded text:
nauium quaesitum est, emptori praestabitur, et si quid peculio eorum accessit, non tamen si quid ex re uenditoris.Si Titius fundum, in quo nonaginta iugera erant, uendiderit et in lege emptionis dictum est in fundo cen
Abbreviated transcription (Latin):
itut exempto. qi dolũ eum pr̃are deb̾e
ostñdimus ¶ Siquis rem uendid̾it.⁊
ei accessurũ quid dixẽt. omĩa quid̾ que
diximus rũ re distracta in hoc quoq se¬
quenda sũt ut tñ euictõnis uoĩe non
in duplũ cepegt᷑. s in ħ tm̃ obligetur.¬

Expanded text:
itur ex empto, quia dolum eum praestare debere ostendimus.Si quis rem uendiderit et ei accessurum qui‹d› dixerit, omnia quidem, quae diximus in re distracta, in hoc quoque sequenda sint, ut tamen euictionis nomine non in duplum teneatur, sed in hoc tantum obligetur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsiutũ ꝯmittit. qr non uendidit. ne¬
q anucꝰ eius. quia p̃sñtem u̾edidit. Emꝑ¬
tor qͦ qui p̃sũtem enut. recte negoriũ gẽ¬
re intelligitur. ¶ Si res uenditã ꝑ furtũ¬
cos d̾ custodia rei ꝯuenãt si ichil appa¬
reat ꝯuenisse. talis custodia d̾ild̾andi ẽ
a uenditore. qualẽ bonis pat̃ .s. suis n¬

Expanded text:
sultum committit, quia non uendidit, neque amicus eius, quia praesentem uendit: emptor quoque, qui praesentem emit, recte negotium gerere intellegitur.Si r‹e›s uendita per furtuos de custodia rei convenerat: si nihil appareat convenisse, talis custodia desideranda est a venditore, qualem bonus pater familias
Abbreviated transcription (Latin):
aus. U eluticum lege locatõnis ꝯp̃tm̃¬
sum est. ꝓt opꝰ arbitrio locatoris fut.
itriũ iuti bonͣs gristimo segñdũ cẽ. eo
magis ꝙ iudiciũ ꝓ socioͭ bõc fidi ẽ
ẽ. ut si manifesta iniquitas eiꝰ appareat.
corrigi põt per iudiciumbone fidi¬

Expanded text:
um.ueluti cum lege locationis comprehensum est, ut opus arbitrio locatoris fiatitrium uiri boni existimo sequendum esse, eo magis quod iudicium pro socio bonae fidei est, ut manifesta iniquitas eius appareat, corrigi potest per iudicium bonae fid
Abbreviated transcription (Latin):
ditor combustã ignoriemꝰ nerira.
sab. ⁊ cass̾. nichil uenisse. qmuis are¬
a maneat. pecuniãq solutã ꝯdici po¬
ssȩ auĩt. sed si pars domꝰ mau̾et. nera¬
tiꝰ an. in hac q̃one multũ int̾ests
qͣnͣta pars doͥmꝰ incendio ꝯsũpte pet.¬
maneat. ut si quid̾ amplib pars do¬
mꝰ exusta ẽ. non cõpellatur emptor

Expanded text:
ditor combustam ignoraremus.Nerua Sabinus Cassius nihil uenisse, quamuis area maneat, pecuniamque solutam condici posse aiunt. sed si pars domus maneret, Neratius ait hac quaestione multum interesse, quanta pars domus incendio consumpta permaneat, ut, si quidem amplior domus pars exusta est, non compellatur emptor
Abbreviated transcription (Latin):
uẽtio nicħ psiciat. s ut eidẽtiꝰ ꝓ baiͥ
possit ꝯuenisie de p̃tio ¶ Illud astat
imꝑfectũ eẽ negm̃i. cũ em̃e ualenti
sic uẽditor diẽ. qͣnti uelis. qnͣti equum
prtauiͣs. qnͣti existimauiͣs. habebis
emptũ. ¶ Uetieni mal ꝗdam putãt
non cc̃hi emptionẽ. qr nec societas a¬
ut mãdatũ flagitiose reiullas iires ht̃.
q̃ sentẽtia saneͤ põt uera uid̾i d̃ his q̃
nullo modo aoiectõne alt̾ius mat̾ie

Expanded text:
ciat, sed ut euidentius probari possit conueniss‹e› de pretio.Illud constat imperfectum esse negotium, cum emere uolenti sic uenditor dicit: 'quanti uelis, quanti aequum putaueris, quanti aestimaueris, habebis emptum'.Ueneni mali quidam puta‹n›t non contrahi emptionem, quia nec societas aut mandatum flagitiosae rei ullas uires habet: quae sententia potest sane uera uideri de his quae nullo modo adi
Abbreviated transcription (Latin):
liber homo a seruo.
cũqi rei si scias alienatõnem in hbitã¬
eẽ. ut puta sacra aut religiosa loca. a¬
ut quoꝵ cõmertiũ non sit. ut publita
que non in pẽtuma ppłi. s inpubli¬
cusu kãntur. ut ẽ campus marcius.¬
Si sundus aunua bima tritua dis ue

Expanded text:
liber homo a seruo. cumque rei si scias alienationem esse: ut sacra et religiosa loca aut quorum commercium non sit, ut publica, quae non in pecunia populi, sed in publico usu habeantur, ut est campus Mar‹ti›us.Si fundus annua bima t
Abbreviated transcription (Latin):
sor bonoꝵ publicatione. si socu bõa
succedat aliũ ꝓ mortuo habetur.¬
¶ Si post distractam societatẽ aliquid ĩ
rem cõem ĩpend̾it sociꝰ. accõne ꝓ soc¬
io id non ꝯ seꝗtur. qi nõ ẽ um. ꝓ soci¬
o cõit̃ ue. id gestũ ẽẽ s cõidiuidundo
indicio. huiꝰ quoq rei tatio habebit᷑.
nam ⁊ si distracta eẽt societas. nigh̾
li  socioꝵ quid absit. cũ eo solo agñd̾
penes quẽ ca pecunia sit. qua deducta.
de reliqũo qd tuiq debertur. om̃s ag¬
ere possũt ¶ non nũqm necefaium
est ⁊ mañẽte societate agi ꝓ socio.⁊
ueluti cum societas uectigaliũ cau
societas maĩete ma tͥmoĩo dõtem mari¬
qui onera s. atinet. quod si iam dissolit
tomaimẽo xietas distrahatur. cadem
die rccipiẽd: ẽ dos. qua ⁊ solui debet.

Expanded text:
rsorum bonorum publicationem, si socii bonarsorum bonorum publicationem, si socii bonasuccedat, pro mortuo habetur. Si post distractam societatem aliquid in rem communem impenderit socius, actione pro socio id non consequitur, quia non est verum pro socio communiterve id gestum esse. sed communi dividundo iudicio huius quoque rei ratio habebitur: nam etsi distracta esset societas, nihilolicuius sociorum quid absit, cum eo solo agendum, penes quem ea pecunia sit: qua deducta de reliquo, quod cuique debeatur, omnes agere possunt. Nonnumquam necessarium est et manente societate agi pro socio, veluti cum societas vectigalium caussocietas manente matrimonio, dotem mariqui onera sustinet: quod si iam dissoluto matrimonio societas distrahatur, eadem die recipienda est dos, qua et solvi debet.
Abbreviated transcription (Latin):
modũ dixmus meo qui ĩocia reqũti¬
ĩ.¶ Morte umiꝰ socusocictas dissobu¬
plures uero suꝑsint. nisi in cocunda so¬
cietate alit̃ ꝯueniͣt. nec hr̃s socu succe¬
dit. s qd̾ ex re cõi pastea q̃situm ẽ. Item
dolus ⁊ culpa in co ꝗqd̾ ex añt gesto pen¬
deat.tam ab hr̃de qm lñrdi prandũ ẽ.
¶Item si alicuiꝰ rersocietas sit. ⁊ fi nis ne¬
gotio impositus sit. finit᷑ secietas .ꝙ.
si integns om̃ib manẽtib alt̃ deceise
etatẽ coierũt. tũc ead̾ districtõne nte¬
mur. q̃ est ĩ m̃adato. ut si ꝗd̾ ignota fu¬
erit mors altͣius. ⁊ paleat sõcictas. si no¬
ta nõ ualeat ¶Sõcietas qũead modĩt
ad hẽdes socu non tͣnͣsũt. ita net ad ar¬
rogatorẽ. ue alioqu inuitus quis soci
esficiatur cui non uult. Ip̃e añt arrogatꝰ
socius ꝑmanet. nam ⁊ si filiꝰ .f. eitian
cipatus fuit. ꝑ manebit sociꝰ ¶ publi¬
catione quoq. distrahi societatem dixi¬
m̃iis quod uidetur spectare ad uniũ¬

Expanded text:
qui socio renuntiat.Morte unius societas dissoluplures uero su‹p›ersint, nisi in coeunda societate aliter conuenerit. nec heres socii succedit: sed quod ex re communi postea quaesitum est, item dolus et culpa in eo quod ex ante gesto pendet tam ab herede quam heredi praestandum est. Item si alicuius rei societas sit et finis negotio impositus, finitur societas: quod si integris omnibus manentibetatem coierunt, tunc eadem distinctione utemur, qua in mandato, ut si quidem ignota fueri‹t› mors alterius, ualeat societas, si nota, non ualeat.Societas quemadmodum ad heredes socii non transit, ita nec ad adrogatorem, ne alioquin inuitus quis soci‹u›s efficiatur cui non uult. ipse autem adrogatus socius permanet: nam et si filius familias emancipatus fuerit, permanebit socius. Publicatione quoque distrahi societatem diximus. quod uidetur spectare ad uniue
Abbreviated transcription (Latin):
atio ftã sit. uelatisi cũ om̃iũ bonar
sociitatẽ minemus. dem̃ cũ obueru¬
fset. ⁊ uni b̃rditas ꝓp̃t ħ renũtiauit.
sotio. qd siqũit post renũtiatõñe. lcͣq¬
sĩt. non erit cõicandũ. qr nec dõlus ad¬
missus ẽ in eo. ¶ Item si socretatẽ inc¬
amus ad aliqͣta rem em̃dam. dem̃ solus
uoluis eam emie. id̾oq renũtiamĩs soci
mea. s si id̾o renuntuuis. qr emptio
tibi displicebat. non tenetis qͣmuis
ego emero. qr hic nulla fraus ẽ.cãq
sociis eo tp̃r quo int̃fuit socus non di
actõñe. Nm si emimꝰ mancipia inita so¬
cietate. deĩ renũties micħ eo tp̃i quo
uend̾e mancipia non expedit. hoc caũ.
quia detͣiorem cãm meam facis. tenĩ te
eẽ. si societati non ip̃tsit diximi socie
etati e x p̃edit. ħ ita accrpienda sunt.
bit portõnẽ. nisi renũtiatõ ex necessi¬
tate quodã ficta sit. ꝙ. si tꝑ̃s finitũ ẽ.
libex ẽ reced̾e. qr sine dolo .m. idfiat¬

Expanded text:
 omnium bonorum societatem inissemus, deinde cum obvenisset uni hereditas, propter hoc renuntiavit: socio. quod si quid post renuntiationem adquisierit, non erit communicandum, quia nec dolus admissus est in eo. Item si societatem ineamus ad aliquam rem emendam, deinde solus volueris eam emere ideoque renuntiaveris socimea: sed si ideo renuntiaueris, quia emptio tibi displicebat, non teneberis, quamuis ego emero, quia hic nulla fraus est: eaqusociis eo tempore, quo interfuit socii non diactione: nam si emimus mancipia inita societate, deinde renunties mihi eo tempore, quo vendere mancipia non expedit, hoc casu, quia deteriorem causam meam facis, teneri te esse ait, si societatis non intersit dirimi socieetati expedit. haec ita accipienda sunt, bit portionem: nisi renuntiatio ex necessitate quadam facta sit. quod si tempus finitum est, liberum est recede
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ mela scͥpsit. Si uitim semiptdes ĩ¬
ter se ꝯtulerũt. ut ibi ꝯgͣticiũ parietẽ
int se edificarẽt. ad onera utriꝰq susti
ti non patiatur. ꝓ socĩo agn̾dũ. Idemq
⁊ si areã incõe emerũt. ne lutamiib¬
¶Si płes sint int eõidem societates coite
ad om̃s societates suffice̾ hoc unũ iudici¬
um ꝯstat. ¶ Siquis er socit̃s ꝓpt socie¬
tatẽ ꝓseaꝰ sit. ueluti ad meites em̃das.
poi dumntarat si ̃ptus societati iputab.¬

Expanded text:
em Mela scribit, si vicini semipedes inter se contulerunt, ut ibi craticium parietem inter se aedificarent ad onera utriusque sustti non patiatur, pro socio agendum. idemque et si aream in commune emerint, ne luminibSi plures sint inter eosdem societates coitae, ad omnes societates sufficere hoc unum iudicium constat.Si quis ex sociis propter societatem profectus sit, ueluti ad merces emendas, eos dumtaxat sumptu‹u›m societati imputab
Abbreviated transcription (Latin):
QMigo em̃di. uendendiq a ꝑmutatiõil
cepit. Olim eñi non ita erat nũmus. ne¬
qr aliud mnere. aliud p̃tium uocabatur
rñutilibi inutilia ꝑrautabat. qm ple¬
rũq euenit. ut quod altiͣ suꝑ est. altiͣ

Expanded text:
igo emendi uendendique a permutationibus coepit. olim enim non ita erat nummus neque aliud merx, aliud pretium uocabatur, rum utilibus inutilia permutabat, quando plerumque euenit, ut quod a
Abbreviated transcription (Latin):
suam partem acꝗst ¶ Sõtietas solu¬
itur ex ꝑsonis. ex reb ex uolũtate ex
actõne. i dõq siue hom̃ies. siue res. si¬
ue uoluntas. siue actõ ĩnterit. diftra¬
hi uidetur societas. Intereũt autem
ñs. cũ aut nulle relinqñt᷑. aut ꝯdi¬
tioñe mutauiͣnt naꝵ eñi eiꝰ rei que
iam nulla sit. qͥsqmͣ sõciꝰ ẽ. ncq eius¬
⁊ unꝰ quisq eoꝵ sibi negotietur. sine
dubio uis societatis dissolut
lat̾ione ant iudicio mutata sit cã soci¬
etatis. ꝓcuł eñĩ ait. ħ ip̃o ꝙ ipdicium
id̾o dictatũ ẽ. ut societas diliat᷑. renũ¬

Expanded text:
suam partem adquisierit.Societas soluitur ex personis, ex rebus, ex uoluntate, ex actione. ideoque siue homines siue res siue uoluntas siue actio interierit, distrahi uidetur societas. intereunt autem euro, cum aut nullae relinquantur aut condicionem mutauerint, neque enim eius rei quae iam nulla sit quisquam socius est neque eiuset unusquisque eorum sibi negotietur, sine dubio ius societatis dissolvitlatione aut iudicio mutata sit causa societatis. Proculus enim ait hoc ipso quod iudicium ideo dictatum est, ut societas distrahatur, renu
Abbreviated transcription (Latin):
m̃sei duũ dedit ¶ Siquis societtẽ od
em̃dũ coierit. deinde ĩtf altius dolo uel-
plane sihditõ sit adiecta. si int̾ illum diẽ
uenit. ⁊ dies sine culꝑa socu p̃tĩerit. ces¬
sabit accõ ꝑsocio ¶Item si in cõeła ri¬
uũ reficiendũ impensa fcã sit ꝓ souo eẽ¬

Expanded text:
minium dedit.Si qui societatem ad emendum coierint, deinde res alterius dolo uel plane si condicio sit adiecta 'si intra illum diem ueniret', et dies sine culpa socii praeterierit, cessabit actio pro socio.Item si in communem riuum reficiendum inpensa facta sit
Abbreviated transcription (Latin):
em̃et. ⁊ metũ oc̃icaret adu̾sus me qui
eini nullam accõnem uicĩno co. npcte.
si ũo id actum ẽ. ut q̃i cõs negotiũ gc̃re¬
tur. societatis iudicio teneboi. ut tibi d̾¬
du̾cta parte qmͣ mandeͭuerã. reliquas p¬
artes pr̃ẽm. ¶ Uenit aũt in hoc iudicio
ꝓsocis bona fides. utrũ ergo tm̃ dolum
An etiam culpã pẽrte socium oportet. qͣr.¬

Expanded text:
aduersus me qui emi nullam actionem uicino competere: si uero id actum est, ut quasi commune negotium gereretur, societatis iudicio tenebor, ut tibi deducta part‹e› quam mandaueram reliquas partes praestem.Uenit autem in hoc iudicium pro socio bona fides.Utrum ergo tantum dolum an etiam culpam praestare socium oporteat, q
Abbreviated transcription (Latin):
demꝯ Meius sue causa genero uel
nurui socenĩ scust᷑ dõare iuenit. quia
mortuo socero nuptie ñ solĩt᷑. nͨ int̾r
an pat̃ silũ uł slliam exhr̃dauĩt. diuo.¬
rtu species cad̾ iatõne diusa ẽ ¶ res in¬

Expanded text:
Mortis suae causa genero uel nurui socerum frustra donare conuenit, quia mortuo socero nuptiae non soluuntur: nec interest, an pater filium uel filiam exheredauerit. diuortii species eadem ratione diuersa e
Abbreviated transcription (Latin):
tes eũt qui distrahũt ñrã ¶ In repudi¬
is qũt .i. rarenũtiatõne cõpbita sunt.
het uerba. tuas res tibi habe̾to. Itemhec
tuas res tibi agite ¶ Iñ sp̃o salibe quoqidi¬
scutiendis placuit renũciatõñe itue¬
nise oportore: nquate ħ ũba ꝑhota

Expanded text:
tes eunt, qui distrahunt matrimonium. In repudiis autem, id est renuntiatione comprobata sunt haec verba: "tuas res tibi habeto", item haec: "tuas res tibi agito". In sponsalibus quoque discutiendis placuit renuntiationem intervenire oportere: in qua re ha
Abbreviated transcription (Latin):
lm̃e adnuei̾t indiui̾gñtia tua .N. ad
expediendas quasdam res meas quie sum¬
ma mͥ numerata ẽ. sub ea ꝯdicõne ut
si ꝑ me meosq mores quid stetͣt. qͦminꝰ
u tͥ sine ulla q̾̃rela misero. diuoertiũ¬

Expanded text:
me, adnuerit indulgentia tua viginti ad expediendas quasdam res meas, quae summa mihi numerata est sub ea condicione, ut, si per me meosque mores quid steterit, quo mum tibi sine ulla querella misero divortiu
Abbreviated transcription (Latin):
mͥn̾u si ex macipia urois in cõi usũ fue¬
rĩt. ¶ sui reł mat̾ris int̃uenire solitꝰ.
pecuna mats ꝯsentiente ip̃ maetrua ⁊
res mercatus emptõnũ instrum̃ta suo no¬
miue ꝯfecit. decessit in petͥs potestate. Q¬
ne uti possit. R. si mat̃ obligatũ fiiũ in¬

Expanded text:
s in communi usu fuerint. Filius rebus matris intervenire solitus pecunia matris consentiente ipsa mancipia et res mercatus emptionum instrumenta suo nomine confecit: decessit in patris potestate. Qne uti possit. Res
Abbreviated transcription (Latin):
ta erstet. Re. locupletiorẽ ẽẽ. erdõatio¬
ue negari nõ põt. Non et̃i querimꝰ qͥd
deducto ere alieno liõm hãt. siquid et re
mulieis possideat. solũ eñi hic seꝑatur.
ab eo cui res dõata ẽ. ꝙ si res mulieris ꝑm¬
anet. ⁊ uẽdicare directo põt. ⁊ erit detĩ¬
or cã uiri. si es pecũa qͣtenꝰ res uaiet. ño
utilẽ mulier in ip̃as res accõmodari.
ii ror iubeo dari. qr illo ꝯualescente cõ¬
ditione teneor m ortus aũt nich̾minꝰ
panꝑior sũ. nõ em̃ habeo ꝙ habitus eem̃¬

Expanded text:
atione negari non potest: non enim quaerimus, quid deducto aere alieno liberum habeat, sed quid ex re mulieris possideat. solo enim separatur hic ab eo, cui res donata est, quod ibi res mulieris permanet et vindicare directo potest: et erit deterior causa viri, si ei pecunia quatenus res valet, non utilem mulieri in ipsas res accommodare. uxori iubeo dari, quia illo convalescente condictione teneor, mortuo autem nihilo minus pauperior sum: non enim habeo quod habiturus es
Abbreviated transcription (Latin):
ũse donatõnes qͣs impediri dirimus.
er oĩone ualebũt ¶ sedsianr̃ uirũ
⁊ iixorẽ societos dõatõnis cansa cõtra¬
eta sit. iuure uulgato mlla ẽ. nec pꝰd̾
cretũ senatꝰ emolum̃tũ ea lipalitas ut

Expanded text:
e donation‹e›s, quas impediri diximus, ex oratione ualebunt. Si inter uirum et uxorem societas donationis causa contracta sit, iure uulgato nulla est, nec post decretum senatus emolumentum ea liberalitas, ut
Abbreviated transcription (Latin):
s. Que iam nupte maĩttis dõauit.
ur manere debẽ ⁊ põt ea uẽdicare. nec
qͥc qm̃ refrit. ꝙ ampla legata ab uxore ei
ad cõem filip̃ uolebat. qui in pocestate
patris erat pꝰ mortẽ ptris fuoñ ꝑueni¬
re eĩ pat tradidit. uti pꝰ mortẽ restit¬
uat᷑ filio Q̃ ro. ondc̃atõ tibi uideat᷑.
uͣt nuhibagetur. an ualeat ꝗdẽ. si mulieĩ
potestas aatur. si uolui̾t eũ pcce. R si col¬
& ir iytulus ut sic dixĩta donatõni qͣlitꝰ
ẽ nihil ualebit traditõ .i. si hoc egit ur¬
or ut ab qͥdes eore intr̃t ꝯmodi sentiret
maitus. alioꝗnsi solo eꝰ miniffio usa est.
⁊id egͣit. ut it reuio care sibi licẽt. ł ut

Expanded text:
 Quae iam nuptae maritus donavit, viri manent et potest ea vindicare: nec quicquam refert, quod ampla legata ab uxore eiad communem filium uolebat, qui in potestate patris erat, post mortem patris fundum peruenire, eum patri tradidit, uti post mortem restituatur filio. quaero, an donatio tibi uideatur, ut nihil agatur, an ualeat quidem, sed mulieri potestas datur, si noluerit, eum repetere.  titulus, ut sic dixerim, donationi quaesitus est, nihil valebit traditio, idem si hoc exigit uxor, ut aliquid ex ea re interim commodi sentiret maritus: alioquin si solo eius ministerio usa est et id egit, ut vel revocare sibi liceret vel ut
Abbreviated transcription (Latin):
ert̃o S iext̃neus rem uiri ignoras
tiꝰ eẽ ignoranti ureri. ac ne uiro quid scien¬
tr eã suã eẽ dõauĩt. mulier recte cã usuea¬
met. id̾qi uiris erit. sus qui in potestate
uiri eras credens se pattẽ .s. eẽ uxori pntis
dõauĩt s. si uit nescietit suã reneẽ. pͥus¬
qm̃ nsucapiat᷑ uedicare caq potiͣt. nec ue

Expanded text:
rum. Si extraneus rem uiri ignorans eius esse ignoranti uxori, ac ne uiro quidem sciente eam suam esse, donauerit, mulier recte eam usucapiet. idemque iuris erit, si is, qui in potestate uiri erat, credens se patrem familias esse uxori patris donauerit. sed si uir rescierit suam rem esse, priusquam usucapiatur, uindicareq
Abbreviated transcription (Latin):
cesusse maritũ pponatur. puto qr in
annuo quoq d. Natõ uertitur. posse di¬
cistipł aneta ꝯurtrari ex senatus ꝯsul¬
co. ¶Siuror meĩto annuũ u̾sa uice p̃¬
stitit. restituetur ei hoc potĩt uendi¬

Expanded text:
cessisse maritus proponatur, puto, quia in annuo quoque donatio uertitur, posse dici stipulationem confirmari ex senatus consulto. Si uxor marito annuum uersa uice praestiterit, restituetur ei hoc et poterit uindi
Abbreviated transcription (Latin):
rogatus a me uxori meẽ relĩqñe. ⁊ non
uidctur ea ẽẽ donatio qr mi hĩ exbaiͬs
meis diminuit᷑. in quo marĩe ininots
donanti succurrisse ꝓcia ait. ita sie ani.¬
ore altius alt̃ despoliaretur. ño maliro¬
los. ne ait̃ locupletioi fieret ¶ Si uit u¬
xon munus in modicũ. lẽlis martus. a¬
ut notali die dedisset dõatio est s si ĩp̃t¬
sas qͣitas facet mulier quo honestiꝰ se ha¬
beret tueret᷑ cont̃ eẽ ¶ Non uidetͣ iocup
letiai fcã ẽẽ mulier. si aut mobsonio. a¬
ut inimgentis. aut in cibarus famslie do¬
natã sibi pecunam impend̾et ¶ Que¬

Expanded text:
meae relinquere et non uidetur ea esse donatio, quia nihil ex bonis meis deminuitur: in quo maxime maiores donanti succurrisse Proculus ait, ne amore alterius alter despoliaretur, non quasi maliuolos, ne alter locupletior fieret. Si uir uxori munus immodicum calendis Martiis aut natali die dedisset, donatio est: sed si impensas, quas faceret mulier, quo honestius se tueretur, contra est. Non uideletior facta esse mulier, si aut in opsonio aut in unguentis aut in cibariis familiae donatam sibi pecuniam impenderit. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
iudicrũ quẽ admod erca fidi ꝯmissa sole¬
nus dicere. uł in legatis cũ de doli excep¬
tõns op xĩta tc̃tamꝰ ut sit̾ ambulatoĩa uo¬
lũtas enis usq ad tuce supp̃mũ gritũ. s ubi
semel dõatorẽ penitoit. h̃di etiã reuocan¬

Expanded text:
iudicium, quemadmodum circa fideicommissa solemus, vel in legatis cum de doli exceptione opposita tractamus, ut sit ambulatoria voluntas eius usque ad vitae supremum exitum. Sed ubi semel donatorem paenituit, etiam he
Abbreviated transcription (Latin):
se peculiũ ht̃. ł qͣi caftrẽse uroꝵi dõet.
filii ꝑsonã ⁊ mortẽ eiꝰ spectabimꝰ ¶ Si
sĩt. dicemꝰ ert̃ctam eẽ dc̃atõnẽ. an qi
maritus iuit. si urori sue suꝑuirit᷑.
admittimꝰ uimhre dõatõnẽ. ut siꝗdẽ
nou̾a ¶ Si socer muru ñttiũ miseit.

Expanded text:
se peculium habet vel quasi castrense, uxori donet, filii personam et mortem spectabimus. Si serit, dicemus exstinctam donationem an, quia maritus uiuit, si uxori suae superuixit, admittimus uim habere donationem? et si quidem noua. Si socer nurui nuntium miserit,
Abbreviated transcription (Latin):
coia essr ca ꝓportõne p̃cu. nec tñ spec¬
tandũ eẽ. quati man̾cipia sint. s q̃ntũ
or p̃tio ooiatõnis causa sit remissura i¬
ne dubia lict aiuro ut ab uxore mi noiͣs
emere. si neti lit ãimꝰ dorandi ¶ Si uir
uron. uł cont̃ quid ũĩo id̾it ueto p̃tõ et
donatõris causa pacisrantig. nequid irẽ¬
ditoi ob eam rem pãet. uidendũ ẽ quid
de ea uẽditõne agatut. utrũ res uemierit.
⁊ totũ negm̃ ualeat. anũo ut ca sola pa¬
ccõ irrita sit quẽadmodũ irrta erit si pꝰ¬
ꝯtcͣtam e mp̃tõñe nouo ꝯsiuo mito id pa

Expanded text:
a esse pro portione pretii nec tandem spectandum esse, quanti mancipia sint, sed quantum ex pretio donationis causa sit remissum: sine dubio licet a uiro uel uxore minoris emere, si non sit animus donandi. Si uir uxori uel contra quid uendiderit uero pretio et donationis causa paciscantur, ne quid uenditor ob eam rem praestet, uidendum est, quid de ea uenditione agatur, utrum res uenierit et totum negotium ualeat, an uero ut ea sola pactio irrita sit, quemadmodum irrita esset, si post contractam emptionem nouo consilio inito id pa
Abbreviated transcription (Latin):
ptũ sit. eius qui dedit ẽ dectim̃tũ. mĩto
qr manet res eiꝰ qui dedit. suãq rem ꝑd¬
id̾it. ¶ Siquid in pueros ex ancillis do¬
talib natos mai̾tus impẽdat. aut ĩ doc¬
ꝯseruatur. ꝙ nuiti dat᷑ ad edticandum
qr ꝓcapite quid dedisset quẽad modũ si
a predonib redemisset ẜuos dotales.
contͣ. in agis placuit nullam hñdam ea¬
rũ ratõnem. ⁊ sane ño amare. nec tan¬

Expanded text:
ptum sit, eius qui dedit est detrimentum, merito, quia manet res eius qui dedit suamque rem perdit. Si quid in pueros ex ancillis dotalibus natos maritus inpenderit aut in docservaturo capite quid dedisset, quemadmodum si a praedonibus redemisset servos dotales. contra, magis placuit, nullam habendam earum rationem: et sane non amare nec ta
Abbreviated transcription (Latin):
cialib p̃cẽnt ¶ deide corneuꝰ sua q̃¬
stiones publicas ꝯstituit. uelutide fal¬
inde. iugustus . xui. p̃tores ꝯstituit. ¶ p̃
dem̃ uõ druus claudins duos p̃tores ad¬
iecit. quid̾ fid̾i ꝯmissd nis dicent. et ꝙ¬
b num duuis titꝰ degͣrit. ⁊ adiecit.
diuns neria qui inter fiscũ ⁊ pruta
ciuitate ius dicũt. Et ħ om̃a qͦtiens
in re.p. sunt magistratus obẜuant᷑.
Quotiens aũt ꝓficiscuntur. unus re¬

Expanded text:
cialibus praeessent. deinde Cornelius Sulla quaestiones publicas constituit, ueluti de falinde Augustus sedecim praetores constituit. post deinde diuus Claudius duos praetores adiecit qui de fideicommisso ius dicerent, ex quibus unum diuus Titus detraxit: et adiecit diuus Nerua qui inter fiscum et priuates in ciuitate ius dicunt. Et haec omnia, quotiens in re publica sunt magistratus, obseruantur: quotiens autem profi‹cis›cuntur, unus re
Abbreviated transcription (Latin):
ssimꝰ quid̃ habitus est. iuris publici ⁊ pͥ¬
uati ⁊ cõpłes utriꝰq opis libros reliqͥt.
Scriont ⁊̃ antiquo aisus offectauit
scbẽ.⁊ id̾o parum libii eiꝰ grati habent᷑.
post hũc marime auccoritatis fuerãt
atteiꝰ capito. qui ofilium secutus ẽ. an
tistius labeo qui om̃s hos audiũt. ĩfti¬
tutus ẽ aũt a trebatio. Ex his atteius cõ¬
sul fuit labeo uoluit. eum offeretur ei a¬
ffectus fieret. ⁊ bonorem susciꝑet. Seo
płm studiis oꝑom dedit. ⁊ totũ annum
ita diuiserat. ut rome.ui. m̃sib cũ stu¬
bendis libais oꝑam dedit. Itaq reliqͥt.
arir. ex quib plima uit manus uersã¬
tur. hn duo primũ ueluti diũsas sectas
secerunt. ham atteius capito in hisq̃
ei tradita fuant. ꝑseuerabat. labeo in¬
genii qualitate. ⁊ fidutia doctrine qui
⁊ cetis oꝑis sapientie oꝑam ded̾at plu¬
rima innouare inftituit. ⁊ ita atteio
aurerũt. hnc etiam nerua cesarts fam

Expanded text:
ssimus quidem habitus est iuris publici et prssimus quidem habitus est iuris publici et priuati et complures utriusque opsermone etiam antiquo usus affectavit scribere et ideo parum libri eius grati habentur. Post hunc maximae auctoritatis fuerunt Ateius Capito, qui Ofilium secutus est, et Antistius Labeo, qui omnes hos audivit, institutus est autem a Trebatio. ex his Ateius cosul fuit, Labeo esse noluit, cum offerretur ei ffectus fieret et honorem susciperet, sed plurimum studiis operam dedit et totum annum ita diviserat ut Rome sex mensibus cum stuibendis libris operam daret. a, ex quibus plurima inter manus uersantur. hi duo primum ueluti diuersas sectas fecerunt: nam Ateius Capito in his, quae ei tradit‹a› fuerant, perseuerabat, Labeo ingenii qualitate et fiducia doctrinae, qui et ceteris operis sapientiae operam dederat, plurima innouare instituit. Et ita Ateio auxerunt. hic etiam Nerua Caesari fam
Abbreviated transcription (Latin):
eq̃stri ordi ne ꝑsenerauit. is fuit cesaris fari¬
illaissimꝰ ⁊ libros de iure ciuili płimos ⁊ ꝙ
dictõne. Iocm edictum p̃coris pͥmꝰ diligñ¬
ad brutitm ꝑ qmͣ drepissimos ad edictũ
cere uoluit. cum illi etiam auguistus consu¬
latũ offertet. ex his trebatins ꝑitior casel¬
lo. cascellus trebatio eloqñtioi fuisse dicit᷑.
ofiliꝰ utroq doccior. caseilui scͥpta non ex
tant. nisl unꝰ liber bñdictoꝵ. T rebatu cõ¬
płes .s. minꝰ freqñtant᷑. post hos quoq qn
tus tibio fuit. qui ofilio oꝑam debit. fuit
aũt patricius. ⁊ tnͣsũt a causts agñdis ad
ius cuule. Maxime post qmͣ ꝗrtũ legari¬
um accusauit. nec optinuit ap̃ gaium
ces areni.⁊s ẽ qntus legatius e cũ affrice
horam ten̾et. infirmũ tiberonem app¬
ueare nen ⁊misit. nee aqm̃ haurite. qͥ
nomĩt eum accusauit ⁊ ciccro defẽdit᷑.¬
⁊ extar enis oratio satis pulcherrima
q̃ inscͥbitur ꝓ qntolegoĩs. T̃ ubero docti¬

Expanded text:
estri ordine perseuerauit. is fuit Caesari familiarissimus et libros de iure ciuili plurimos etdictione idem edictum praetoris primus diligad Brutum perquam brevissimos ad edictum cere voluit, cum illi etiam Augustus consulatum offerret. ex his Trebatius peritior Cascellio, Cascellius Trebatio eloquentior fuisse dicitur, Ofilius utroque doctior. Cascellii scstant nisi unus liber bene dictorum, Trebatii complures, sed minus frequenta‹n›tur. Post ho‹s› quoque Tubero fuit, qui Ofilio operam dedit: fuit autem patricius et transit a causis agendis ad ius ciuile, maxime postquam Quintum Ligarium accusauit nec optinuit apud Gaium Caesarem. is est Quintus Ligarius, qui cum Africae oram teneret, infirmum Tuberonem applicare non permisit nec aquam haurire, quo nomine eum accusauit et Cicero defendit: exstat eius oratio satis pulcherrima, quae inscribitur pro Quinto Ligario. Tubero docti
Abbreviated transcription (Latin):
speritũ alicui indulsit. uł sicui penam᷑
irogauit. uł sicui sine exẽplo subiłenit.
ptrionam non egreditur.
lp̃. In reb nouis ꝯstituendis euidens õe
itilitas deb. ut recedatur ab eo iure ꝙ
diu equum uisum est.

Expanded text:
eritum indulsit, vel si cui penam irrogavit, vel si cui sine exemplo subvenit, personam non egreditur.. In rebus nouis constituendis euidens esse utilitas debet, ut recedatur ab eo iure, quod diu aequum uisum est.
Abbreviated transcription (Latin):
etudine in troduttũ ẽ. sed siqua itre ħ
nec id quidẽ apparet. tũc ius quo urbs ro¬
mana ntitur ẜ udri oportet. ¶ Inuetẽ¬
rata em̃ ꝯsuetudo ꝓ lege nõ ininerito
teneant.qm̃ ꝙ iudicio ppłi recepte sunt᷑¬
mͣto ⁊ sa que sine tillo scripto populus
lud receptũ ẽ. ut loges ñõ solũ susstagio
egis latoris. s d̃ tacito ꝯsensu om̃iũ ꝑdes¬
uetudinem abiogentur.¬

Expanded text:
etudine inductum est: et si qua in re hoc nec id quidem appareat, tunc ius, quo urbs Roma utitur, seruari oportet. Inueterata consuetudo pro lege non immerito teneant, quam quod iudicio pmerito et ea, que sine ullo scripto populus lud receptum est, ut leges non solum suffragio legislatoris, sed eciam tacito consensu omnium per desuetudinem disue
Abbreviated transcription (Latin):
iau̾it. ꝓptc̃a ꝙ tñc rei publice cutam
ꝑ sũtentias partium earum ex pedie¬
bat. ⁊ ita leges quasdam ⁊ ip̃e curiatas
ad ppłm tunt. tulcrũt ⁊ scqñtes reges
q̃ om̃s ꝯscͥpte exstari in ubro sexti pa
sine ordine latas it mr̃a composint.

Expanded text:
auit propterea quod tunc reipublicae curam per sententias partium earum expediebat. et ita leges quasdam et ipse curiatas ad populum tulit: tulerunt et sequentes reges. quae omnes conscriptae exstant in libro Sexti Papsine ordine latas in un‹u›m composuit.
Abbreviated transcription (Latin):
lerat uinditias filis sue ase abdrrisse. et
scd̃m eum qui in ẜ uitatt̃ ab eo supposit᷑
petierat dixisse. captũq amore uirginiᷤᷤ
om̃e fas ac nefas miscuisse indignattis ꝙ
uetustistina iuiris obẜuantia in ꝑsona
filie sue defecisset. ut pote cã brutus ꝗ
pͥmus rome ꝯsul fuit. inditias scdͣm lib¬
tatem dixisset. in ꝑsona uindicis uitelli¬
oꝵ. ẜui. qui ꝓditionis ꝯuiraiõnẽ inditio
suo decererat᷑. ⁊ castitatẽ filie sue uite qͦ
eius p̾fen̾dam putarent. arcepto cultro
de tab̾na lamonis filiam interfecit. In
hoc scilic⁊ ut morte uirginis. ꝯtumeli
militones ꝯfuigit. qui utnũsi de algido u¬
bi tũc belligerandi cã legiões erant. re¬
lictis ducib pͥstinis signa in aduẽtitiũ
tñstulerunt. om̃isq plebs urbana mox
eo dem se ꝯtultt poꝑtiliq ꝯsensu. par¬
trmm in cartere necati. itarrsus res .p.
suũ satũ recepit. ¶ demde eũ pꝰ aliqͣt¬
o

Expanded text:
lerat, uindicias filiae suae a se abdixisse et secundum eum, qui in seruitutem ab eo suppositus petierat, dixisse captumque amore uirginis omne fas ac nefas miscuisse: indignatus, quod uetustissima iuris obseruantia in persona filiae suae defecisset utpote cum Brutus, qui primus Romae consul fuit, uindicias secundum libertatem dixisset in persona Uindicis Uitelliorum serui, qui proditionis coniurationem indicio suo detexerat et castitatem filiae uitae quoque eius praeferendam putaret, arre‹p›to cultro de taberna lanionis filiam interfecit in hoc scilicet, ut morte uirginis contumelimilitones confugit. qui uniuersi de Algido, ubi tunc belli gerendi causa legiones erant, relictis ducibus pristinis signa in Auentinum transtulerunt, omnisque plebs urbana mox eodem se contulit, populique consensu partim in carcere necati. ita rursus res publica suum statum recepit. Deinde cum post aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
atium sextus elius alias accõnes ꝯposu¬
it. ⁊ libũ ꝑpło dedit. qui appellatur un
nes euenit. ut plebs in discordiam cũ
patrib ꝑueniret ⁊ secede̾t: ⁊ sibi iura
astituerit. que iura plebiscita uocant᷑.
oior cũ reuocata est plebs qr multe dis¬
cordie nascebantur. de his plebiscĩtis
ꝑ legib placuit ea obseruari. lege or¬
tensia ⁊ ita factũ ẽ ut int̃ pled̾scita et
legem sp̃es ꝯstituendi int̃ esset. potestaᷤᷤ
autem eadem eẽt. ¶ deiũ qr dissicile p¬
lebs ꝯuenire cepit. populus certe młto
diffici liꝰm tanta turba hõmm necĩtas
ip̃a curam rei .p. adsenatũ deduxit.¬
⁊ ita cepit senatus se int̃ponere. ⁊ quic¬
ut scient ciues ꝙ ins d̾ quacñq re ꝗs¬

Expanded text:
atium Sextus Aelius alias actiones composuit et librum populo dedit, qui appellatur iusnes, euenit, ut plebs in discordiam cum patribus perueniret et secederet sibique iura constitueret, quae iura plebi scita uocantur. mox cum reuocata est plebs, quia multae discordiae nascebantur de his plebis scitis, pro legibus placuit et ea obseruari lege Hortensia: et ita factum est, ut inter plebis scita et legem species constituendi interesset, potestas autem eadem esset. Deinde quia difficile plebs conuenire coepit, populus certe multo difficilius in tanta turba hominum, necessitas ipsa curam reipublicae ad senatum deduxit: ita coepit senatus se interponere et quidut scirent ciues, quod ius de quaque re
Abbreviated transcription (Latin):
ceptũs ẽ. hune nee ample facultates fue¬
rinit. s płmũ asins auditorib susteri¬
tatus est. huie successit gauis cassius iõ¬
gninus natus ex filia tuberonis que fu¬
it reptis ẜu sulpitu. ⁊ id̃o ꝓauũ sirũ¬
asiano diem snñ obut. nerue successit
us filus. ⁊ pͥscus neratits qui utriq con¬
sules fim̃t ⁊ celsus quid̾ itruͣ iaboleno pͥ¬

Expanded text:
ceptus est. huic nec amplae facultates fuerunt, sed plurimum a suis auditoribus sustentatus est. Huic successit Gaius Cassius Longinus natus ex filia Tuberonis, quae fuit neptis Seruii Sulpicii: et ideo proauum suasiano diem suum obit. Neruae successit Celsus filius et Priscus Neratius, qui utrique consules fuerunt, Celsus quidem et iterum: Iauoleno P
Abbreviated transcription (Latin):
mireꝰ qu eũ ad cartaginenses m ssus¬
ẽ legatus cum eẽnt due thessere pos¬
ne una pacs alta belli aburio sibi
doto uiran uellet referri ⁊ romami
uttamq sustulit. dait. cartagiñests¬
petere debere utram mallent accipere.

Expanded text:
ius, qui ad Carthaginienses missus legatus, cum essent duae tesserae positae una pacis altera belli, arbitrio sibi dato, utram uellet referret Romam, utramque sustulit et ait Carthaginienspetere debere, utram mallent
Abbreviated transcription (Latin):
reddit᷑. appllatãre callata abeo ꝙ fit ĩ
eo ubi fict. Qus loctĩ⁊ tnmart ħ mo¬
do possumꝰ. ubi tũq ptor salua maiesta¬
te imꝑu su saluoq more maioꝵ ius di¬
c̃t ꝯstituit is locus rec̾ce ius appllatur.

Expanded text:
ditur, appellatione collata ab eo quod fit in eo ubi fit. quem locum determinare hoc modo possumus: ubicumque praetor salua maiestate imperii sui saluoque more maiorum ius dicere constituit, is locus recte ius appellatur.
Abbreviated transcription (Latin):
n. ge⁊ eiusdem es̃. hos sectatꝰ ad aliqd
farlie cuiꝰ ⁊ libri extant. s. ⁊ płitni fili¬
i eius ex quib ceteri oriuntur. ¶ post
hos fuerunt publiꝰ mutiꝰ ⁊ britus ⁊ in¬
milrus qui fundauerãt ius ciuule. exh¬

Expanded text:
sectatus ad aliquid familiae, cuius et libri exstant: sed plurimi filii eius, ex quibus ceteri oriuntur. Post hos fuerunt Publius Mucius et ‹B›rutus et Manilius, qui fundauerunt ius ciuile. ex h
Abbreviated transcription (Latin):
entiam ãnt tiberũ in coruncanura
nublice ꝓfessum nemine tratur ce¬
teri añtꝰ ad huc uł in latenti ius crui¬
le retinẽ cꝯgitabant. solũq. ꝯsultato¬
rib uacatr potius qm̃ discere. se no¬
lentib p̃stabant ¶ suit aũt in pͥmis¬

Expanded text:
nt, ante Tiberium Coruncanium publice professum neminem traditur: ceteri autem ad hunc uel in latenti ius ciuile retinere cogitabant solumque consultatoribus uacare potius quam discere uolentibus se praestabant. Fuit au
Abbreviated transcription (Latin):
agio creabantur. ¶ Itemq ut eẽnt qui
edib p̃cẽnt. in quib omia p̾ec̃tit scita
sua plebs deferebat. duos ex plebe ꝯfiitu¬
erunt. qui ⁊̃ ediles appeslatisũt. ¶ de¬
inde cum erariũ populi auctius esse ce¬
pisset ut eẽnt qui illi p̃eẽnt ꝯstitni sũt.
me causa creati erant. ¶ Et quia ut d¬
iximus de capite enus romani in ius¬

Expanded text:
creabantur. Itemque ut essent qui aedibus praeessent, in quibus omnia scita sua pleb‹s› deferebat, duos ex plebe constituerunt, qui etiam aediles appellati sunt. Deinde cum aerarium populi auct‹i›u‹s› esse coepisset, ut essent qui illi praeessent, constituti sunt andae pecuniae causa creati erant. Et quia, ut diximus, de capite ciuis Romani inius
Abbreviated transcription (Latin):
atiinet in initio ciuitatis huius ꝯstat
reges om̃eu potestarem habuisse. hisdẽ
tprib ⁊ tribunum scelerum fuisse ꝯstat
is aũt crat qui militib p̃erat. ⁊ ueluti
scd̃m locum a regib optinebat. quo in
numero fuit. iunius butus. qui auctoͣ
fuit regis eiciendi. ¶ ex actis dem̃ regi¬
b ꝯsules ꝯstituti sunt duo. penes quocͤs¬
dicarent. lege lata sc̃m ẽ. ut ab eis ꝓuo¬
catio cẽt. ueut possent in caput ciuis ro¬
mani aĩadũtere.⁊ in iussu ppłi romani.
solum relictũ ẽ illis ut cohettere possit
⁊ inuincła publica duci iub̾ent. ¶post
dcinde cum census iam a maiou tꝑr au
gñdus eẽt. ⁊ ꝯsules non sufficẽnt. hinc
ella. et quedã acriora a finitimis in
mã potestatem habebat. non erat fas
patrib secessisset. aunosete sepntaod̾¬

Expanded text:
attinet, initio ciuitatis huius constat reges omnem potestatem habuisse. Isdem temporibus et tribunum celerum fuisse constat: is autem erat qui equitibus praeerat et ueluti secundum locum a regibus optinebat: quo in numero fuit Iunius Brutus, qui auctor fuit regis eiciendi. Exactis deinde regibus consules constituti sunt duo: penes quos sdicarent, lege lata factum est, ut ab eis prouocatio esset neue posse‹n›t in caput ciuis Romani animaduertere iniussu populi: solum relictum est illis, ut coercere possent et in uincula publica duci iuberent. Post deinde cum census iam maiori tempore agendus esset et consules non sufficerent huic ella et quaedam acriora a finitimis infmam potestatem habebat, non erat fas patribus secessisset anno fere sept
Abbreviated transcription (Latin):
¶uri opam datũm pͥus nosse oportet un¬
de nom̃ rutis desgendat. ẽ aũt a iusticia
ppellatum. Nam̃ut eicgant̃ celsus desi¬
int ans ẽ ars bonĩ equi ciniꝰ mito quis
nos sac̃dotes appsłat. Iusticiã natras cd¬
ab ͣr nͣ quo seꝑantes. lic̃ctũ ab illicito di¬

Expanded text:
uri operam daturum prius nosse oportet, unde nomen iuris descendat. est autem a iustitia appellatum: nam, ut eleganter Celsus definit, ius est ars boni et aequi. Cuius merito quis nos sacerdotes appellet: iustitiam namque coab iniquo sepa
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iscur est in utirbs ꝑmixtũ marima pã¬
te inutilitatas deputata. ¶ Insocõ
aũt anio p̃posta ordinationt pr̃mta parꝰ
legum eis tradebat᷑ quiledam cuictis triu¬
uo ab ea exceptis ałm erat enornt pꝰ iꝑ¬
uõ lectionem instituciones aliqͥd legri.
qͣm qt̾ in logib ⁊ pͥmũ poĩtum est nũcu

Expanded text:
mixtum, maxima parte inutilibus deputata. in secundo autem anno praepostera ordinatione habita prima pars legum eis tradebatur, quibusdam certis titulis ab ea exceptis: cum erat enorme post institutiones aliquod legere, quam quod in legibus et primum positum
Abbreviated transcription (Latin):
inde aiugustus .uui. p̃tores ꝯftituit. ¶ p
dert̃. uõ drius claudins duos p̃tores ad¬
iecit. quid̃ fid̾ ꝯiisso ius dicent. er ꝗ¬
b unum diuiis titiꝰ detͣ̃rit. ⁊ adiecit.
dunis nerua qui inter fiscũ ⁊ priua¬

Expanded text:
Augustus sedecim praetores constituit. post deinde diuus Claudius duos praetores adiecit qui de fideicommisso ius dicerent, ex quibus unum diuus Titus detraxit: et adiecit diuus Nerua qui inter fiscum et priua