comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
praecauendum caesar existimabat: nanq omnium reꝵ quae ad bellum usui erãt
summa erat in eo oppido facultas. Idq natura loci sic minuebat᷑ ut magnam ad du¬
ndum bellum daret facultatem. ꝑꝑea ꝙ flumen Alduas dubius: ut circino circu¬
ductum pene totum oppidum cingit. Reliquũ spatium qͦd est nõ amplius pedum
qua flumen intermittit mons continet magna altitudine: ita ut radices eius
montis ex utraq parte ripae fluminis contingant. hunc murus circundatꝰ arcẽ
efficit: et cum oppido coniungit. Nuc Caesar magnis nocturnis diurnisq itineribꝰ
ntendit. occupatoq oppido ibi praesidia collocat. cum paucos dies ad ueso¬
cionem rei frumentariae cõmeatusq causa moratur. ex percinitatione nr̃oꝵ uo
busq galloꝵ ac mercatoꝵ qui ingenti magnitudine corpoꝵ germanos incred¬
bili uirtute atq exercitatione in armis eẽ praedicabant. saepenumero sese cũ his

Expanded text:
praecavendum Caesar existimabat. Namque omnium rerum quae ad bellum usui erant praecavendum Caesar existimabat. Namque omnium rerum quae ad bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas, idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus contendit occupatoque oppido ibi praesidium conlocat. Dum paucos dies ad Vesontionem rei frumentariae commeatusque causa moratur, ex percontatione nostrorum vocibusque Gallorum ac mercatorum, qui ingenti magnitudine corporum Germanos, incredibili virtute atque exercitatione in armis esse praedicabant saepe numero sese cum his
Abbreviated transcription (Latin):
c eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati abheduis et Treuir
ueniebant. hedui quaestum qđ Arudes tergalii qui nuꝑ in galliam transportati
int fines eoꝵ popularentur sese ne obsidibus quidem datis pacẽ arionisti re¬
mere potuisse. Reuiri autem pagos centum sueuoꝵ ad ripas Rheni consedisse ꝗ
Rhenum transire conabantur his praeesse Nasnam et Cymberiũ fratres. Quibꝰ
ebus Caesar uehementer cõmotus maturandum sibi existimauit. ne si noua m
Sueuoꝵ cum ueteribus copiis arionisti sese cõiunxisset: minꝰ facile resisti posset.
Itaq re frumentaria ꝗͣ celerrime potuit comparata: magnis itineribꝰ ad arioni¬
um contendit. Cum tridiu uiam ꝓcessisset nunciatum ẽ ei arionistũ cum su
copiis omnibꝰ ad occupandum uesdntionẽ quod est oppidũ macimũ sequanoꝵ
ontendere triduiq uiam a suis finibus ꝓcessisse. Id ne accideret magnoꝑe sibii

Expanded text:
Haec eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati ab Haeduis et a Treveris Haec eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati ab Haeduis et a Treveris veniebant: Haedui questum quod Harudes, qui nuper in Galliam transportati essent, fines eorum popularentur: sese ne obsidibus quidem datis pacem Ariovisti redimere potuisse; Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur; his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata magnis itineribus ad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei Ariovistum cum suis omnibus copiis ad occupandum Vesontionem, quod est oppidum maximum Sequanorum, contendere triduique viam a suis finibus processisse. Id ne accideret, magnopere sibi
Abbreviated transcription (Latin):
set uti quicunq galliam ꝓuinciã optineret: qͦd cõmodo . ł.R. facere p
cturum. Ad haec Arionistus respondit ius eẽ belli: ut ꝗ uicissẽt iis qͦs uicis¬
duos sibi qͦniam belli fortunã tentassent. et armis cõgressi ac suꝑati essẽt
stipendiarios ẽẽ factos. Magnã Cesarem ĩ uiriã face̾re ꝗ suo aduẽtu uec¬
tigalia sibi deteriora faceret. heduis se obsides rediturũ non eẽ. neq us neq eoꝵ
cuis iniuria bellum illaturum: si in eo manerẽt qđ conuenisset. stipendiũq quotid¬
nis penderẽt: sud non fecissent. longeiis fraternũ nomen P. Rͥ. abfutuꝵ. quod sibi
aesar denunciaret se heduoꝵ iniurias non neglecturum: neminẽ secum sine sua ꝑn¬
cie contendisse. cum uellet congrederetur. Intellecturus quid inuicti germani exẽ¬
citatissimi in armis qui intra annos. xiiii. tectum non subiissent uirtute possent.

Expanded text:
isset uti quicumque Galliam provinciam obtineret, quod cisset uti quicumque Galliam provinciam obtineret, quod ccturum. Ad haec Ariovistus respondit: ius esse belli ut qui vicissent iis quos vicisduos sibi, quoniam belli fortunam temptassent et armis congressi ac superati essent, stipendiarios esse factos. Magnam Caesarem iniuriam facere, qui suo adventu vectigalia sibi deteriora faceret. Haeduis se obsides redditurum non esse neque his neque eorum sociis iniuria bellum inlaturum, si in eo manerent quod convenisset stipendiumque quotannis penderent; si id non fecissent, longe iis fraternum nomen populi Romani afuturum. Quod sibi Caesar denuntiaret se Haeduorum iniurias non neglecturum, neminem secum sine sua pernicie contendisse. Cum vellet, congrederetur: intellecturum quid invicti Germani, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subissent, virtute possent.
Abbreviated transcription (Latin):
neq exercitum sine magno cõmeatu atq emolumento in unum locum cõtra¬
here posse. Sibi autem mirum uideri ꝗd in sua gallia quam bello uicisset aut
Cȩsari: aut omnino.p .R. negocii ẽẽt. His responsis ad Caesarem legatis re
deuntibus iteꝵ ad eum saesat legatos cum his mandatis mittit: qͦniam tãto
inuitatus gsauaretur. Neq de cõmuni re dicendum sibi et cognoscendũ puta¬
ret. haȩc ẽẽ quae abeo postularet. pͥmum ne quã multitudinẽ hominũ amplius
trans rhenum in galliam traduceret. deinde obsides qͦs haberet ab hedus red¬
deret. sequanisq ꝑmitteret. ut qͦs illi haberent uoluntate eius reddere illis
liceret. ne ue heduos inuiria lacesseret: neue iis sociisq eoꝵ bellũ in ferret.
Siid ita fecisset sibi populoq .R. ꝑpetuã gratiã atq amiciciã cũ eo futuram
Si nõ impetrasset sese quoniã .M. messala et.L. pisone consulibꝰ senatus cẽsu¬

Expanded text:
neque exercitum sine magno commeatu atque molimento in unum locum contraneque exercitum sine magno commeatu atque molimento in unum locum contrahere posse. Sibi autem mirum videri quid in sua Gallia, quam bello vicisset, aut Caesari aut omnino populo Romano negotii esset. His responsis ad Caesarem relatis, iterum ad eum Caesar legatos cum his mandatis mittit: quoniam tantoinvitatus gravaretur neque de communi re dicendum sibi et cognoscendum putaret, haec esse quae ab eo postularet: primum ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traduceret; deinde obsides quos haberet ab Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociisque eorum bellum inferret. Si id ita fecisset, sibi populoque Romano perpetuam gratiam atque amicitiam cum eo futuram; si non impetraret, sese, quoniam M. Messala, M. Pisone consulibus senatus censu
Abbreviated transcription (Latin):
nos consuescere Rhenum transire: et ingalliam magnã eoꝵ multitudinẽ ueni-
ustimabat: ꝗ cum omnẽ galliam occupassent: ut ante cymbri teutoniq
cissẽt in ꝓuinciã exirent: atq inde in italiam contenderẽt: praesertim cũ se¬
quanos a prouĩcia nr̃a rhodanus diuideret. ꝗbꝰ rebus ꝗͣ maturrime occurrẽ¬
um putabat. Ip̃e autem arionistus tantos sibi spiritus tantam arrogan
sumpserat ut ferendus nõ uideretur. ꝙ obrem placuit ei ut ad Arionistũ
legatos mitteret qui ab eo postularent ut̃i aliquẽ Locum medium utriusq col¬
loquio deligeret. Uelle sese dere .p. et summis utriusq rebꝰ cum eo agere. Ei le¬
gationi Arionistus responiit: siquid ipsi a Caesare opus ẽẽt sese ad eũ uen¬
irum fuisse. siquid ille a se uelit illum ad se uenire oportere.Eraeterea
q sine ecercitu in eas pantes galliae uenire audere quas Caesar possi deret

Expanded text:
nos consuescere Rhenum transire et in Galliam magnam eorum multitudinem veninos consuescere Rhenum transire et in Galliam magnam eorum multitudinem veniexistimabat quin, cum omnem Galliam occupavissent, ut ante Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque inde in Italiam contenderent , praesertim cum Sequanos a provincia nostra Rhodanus divideret; quibus rebus quam maturrime occurrendum putabat. Ipse autem Ariovistus tantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur. Quam ob rem placuit ei ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent uti aliquem locum medium utrisque conloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere. Ei legationi Ariovistus respondit: si quid ipsi a Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid ille se velit, illum ad se venire oportere. Praeterea se neque sine exercitu in eas partes Galliae venire audere quas Caesar possideret,
Abbreviated transcription (Latin):
abiis saepius quaereret. neq ullam omnino uocẽ expͥmere posset᷑ idẽ diui¬
ab sentisq Arionisti crudelitatem uelut si coram adẽẽt horrerẽt ꝑꝑea qđ re-
ꝗs tuta fugae facultas daretur. Sequanis uoͣ qui intra fines suos Arion¬
stum receperunt: qͦꝵ oppida oĩa in potestate eius ẽẽnt: omnes cruciatꝰ es¬
sent ꝑferendi. His rebus cognitis Caesar galloꝵ animos uerbis cõfirmauit.
pollicitusq ẽ sibi eam rem curae futuram magnam se habere spem et beneficio
et autoritate adductum Arionistum finem iniuriis factuꝵ. Hac or̃one hĩta
concilium dimisit. et secundum ea multae res eum hortabantur quare sibi eã rem-
cogitandam et suscipiendam putaret. inprimis qđ heduos fratres cõsanguineosq
saepenumero a senatu appellatos in seruitute atq inditione udebat germano¬
ꝵ teneri: hoꝵ q obsides eẽ apud Arionistum ac sequanos intelligebat. qͦd ĩ tan

Expanded text:
ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviabsentisque Ariovisti crudelitatem, velut si coram adesset, horrerent, propterea quod reliquis tamen fugae facultas daretur, Sequanis vero, qui intra fines suos Ariovistum recepissent, quorum oppida omnia in potestate eius essent, omnes cruciatus essent perferendi. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verbis confirmavit pollicitusque est sibi eam rem curae futuram; magnam se habere spem et beneficio suo et auctoritate adductum Ariovistum finem iniuriis facturum. Hac oratione habita, concilium dimisit. Et secundum ea multae res eum hortabantur quare sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret, in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque saepe numero a senatu appellatos, in servitute atque in dicione videbat Germanorum teneri eorumque obsides esse apud Ariovistum ac Sequanos intellegebat; quod in tan
Abbreviated transcription (Latin):
eius imꝑia diutius sustineri. nisi quid in Caesare. E o R. fit auxilii omnibꝰ
gallis idem eẽ faciendum: qͦd heluecii fecerint ut domo emigrent aliud
domicilium alias sedes remotas a germanis petant: fortunãq quaecunq ac¬
cidat expiantur: haec si enunciata Arioiusto sint nõ dubitat᷑ ꝗn de om¬
nibꝰ obsidibus qui apud eum sint grauissimũ suppliciũ sumat. Caesarẽ uel
rere posse ne maior multitudo germanoꝵ rhenũ traducatur: galliãq om¬
nẽ Ariousti iniuria posse defendere. Hac orone ab Diuiciacho hĩta omnes
aderãt magno fletu auxilium a caesare petere caeperunt. Animaduert
Caesar unus eaxc omnibꝰ sequanos nibil eaꝵ reꝵ facere quas ceteri facerẽt
sed tristes capite demisso terram intueri. Fius rei quae causa eẽt miratꝰ ex
ip̃is quaesiit. Nihil sequani respondere: sed in eadem ꝑmãnere taciti. Cum¬

Expanded text:
eius imperia, diutius sustineri. Nisi quid in Caesare populoque Romano sit auxilii, omnibus eius imperia, diutius sustineri. Nisi quid in Caesare populoque Romano sit auxilii, omnibus Gallis idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, ut domo emigrent, aliud domicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur. Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint gravissimum supplicium sumat. Caesarem vel Romani deterrere posse ne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse defendere. Hac oratione ab Diviciaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tristitia taciti
Abbreviated transcription (Latin):
quod Arioiustus Rex germanoꝵ in eoꝵ finibꝰ consedisset. Tertiamq partem
igri sequani qui esset optimus totus galliae occupauisset. et nũc de altei
parte tertia sequanos dcedre iuberet. ꝑꝑea qđ paucis mensibꝰ ante. harudũ
milia hominum .xxiiii.ad eum uenissent: quibus locus ac sedes pararetur
uturum eẽ paucis annis uti omnes ex gallie finibꝰ pellerentur: atq om
germani rhenum transirent. neq conferendum eẽ gallicum cũ germanoꝵ.
agro. neq hanc cõsuetudinẽ uictus cum illa comꝑandam. Arionistũ autem
ut semel galloꝵ copias praelio uicerit: qđ praelium factum sit admatrobie
suꝑbe et crudeliter imꝑare obsides nobilissimi cuiusq liberos poscere: et
eos omnia exempla cruciatusq edere: siqua res non ad nutum: aut adu
luntatẽ eius facta sit: hoĩem eẽ barbarum ira cundum temerariũ non posse

Expanded text:
quod Ariovistus, rex Germanorum, in eorum finibus consedisset tertiamque partem quod Ariovistus, rex Germanorum, in eorum finibus consedisset tertiamque partem agri Sequani, qui esset optimus totius Galliae, occupavisset et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, propterea quod paucis mensibus ante Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam. Ariovistum autem, ut semel Gallorum copias proelio vicerit, quod proelium factum sit ad Magetobrigam, superbe et crudeliter imperare, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium: non posse
Abbreviated transcription (Latin):
galloꝵ hoĩes feri ac barbari adamassẽt traductos plures nunc ẽẽ in gallia ad
centum et uiginti miliũ numeꝵ. Cum his heduos eoꝵq ditionis hoĩes semel atꝙ
iterum armis contendisse magnã calamitatem pulsos accepisse: omnẽ nobilitatem
mnẽ senatum omnẽ equitatum amisisse. quibus praeliis calamitatibꝰq fract
sent coactos eẽ sequanis obsides dare nobilissimos ciuitatis et iure iurando ci-¬
uitatem obstringere sese neq obsides repetituros: neq auxiliũ a populo .ro. im¬
ploraturos: neq recusaturos quominus ꝑpetuo sub illoꝵ imꝑio atq ditione es-
ac suos liberos obsides daret. obeam rem se ex ciuitate ꝓfugisse: et Romam
ad senatum uenisse auxiliũ postulatum: qđ solꝰ neq iure iurando: neq ob-¬
sidibꝰ teneretur. Sed peius uictoribꝰ Sequanis ꝗͣ heduis uictis accidisse. ꝑꝑea

Expanded text:
Gallorum homines feri ac barbari adamassent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad Gallorum homines feri ac barbari adamassent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos eorumque clientes semel atque iterum armis contendisse; magnam calamitatem pulsos accepisse, omnem nobilitatem, omnem senatum, omnem equitatum amisisse. Quibus proeliis calamitatibusque fracsent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros neque auxilium a populo Romano imploraturos neque recusaturos quo minus perpetuo sub illorum dicione atque imperioaut liberos suos obsides daret. Ob eam rem se ex civitate profugisse et Romam ad senatum venisse auxilium postulatum, quod solus neque iure iurando neque obsidibus teneretur. Sed peius victoribus Sequanis quam Haeduis victis accidisse, propterea
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝗs enunciaret nisi ꝗbus cõmuni cõsilio mandatũ esset interse sanxerũt. Eo cõ¬
cilio dimisso iidem pͥncipes ciuitatum qui ante fuerãt ad Caesarem reuerterũt.
petierũtq uti sibi secreto de sua omniũq salute cũ eo agere liceret. Ea re impe¬
trata sese omnes flentes caesari ad pedes ꝓiecerunt: nõminus id se contendere et
iborare ne ea qͦuae dixissẽt enunciarentur: ꝗͣ uti ea quae uellẽt impetrarẽt.¬
qͦd si enunciatum ẽẽt summũ in cruciatum se uenturos uiderẽt. Locutus ꝓhis Di-¬
uicia chus heduus galliae totius factiones eẽ duas: haꝵ alterius pͥncipatum te¬
ere heduos alterius aruernos. hi cum tantoꝑe de potesitatu interse multos añ
cõtenderent factum ẽeuti ab Aruernis sequanisq Germani mercede accerserẽ¬
tur. hoꝵ pͥmo circiter milia.XUi. rhenum transisse. postꝗͣ agros et cultũ et copia

Expanded text:
ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo conne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et laborare ne ea quae dixissent enuntiarentur quam uti ea quae vellent impetrarent si enuntiatum esset, summum in cruciatum se venturos viderent. Locutus est pro his Diviciacus Haeduus: Galliae totius factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos. Hi cum tantopere de potentatu inter se multos annos contenderent, factum esse uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserentur. Horum primo circiter milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ xxiii. boioꝵ xxxui. Ex iis qui arma ferre possẽt ad milia ꝯ⁊ sũma oĩum
ut ad milia.ccclxuiiii. eoꝵ qui domũ redierũt censu habito ut caesar imꝑa¬
rat repertus ẽ numerus miliũ centũ et decem. Bello heluecioꝵ confecto totius
re galli ae legati pͥncipes ciuitatum ad Caesarem gratulatum cõuenerũt. Ini¬
uo florentissimis rebus domos suas heluecii reliquissent: uti toti galliae bellu
inferrẽt. imꝑioq potirentur. Locumq domicilio ex magna copia deligerẽt: quẽ
comni gallia opportunissimũ ac fructuosissimũ iudicassẽt: reliquasq ciuitate
stipendiarias: haberẽt petierunt uti sibi concilium totius galliae in diem certã indi¬
cere. Idq uoluntate Caesaris facere liceret sese babere quasdã res quas ex cõmu
consensu petere uellẽt. Ea re ꝑmissa diem cõcilio statuerũt et iureiurando

Expanded text:
corum XXIII, Boiorum XXXII; ex his qui arma ferre possent ad milia nonaginta duo. corum XXIII, Boiorum XXXII; ex his qui arma ferre possent ad milia nonaginta duo. Summa omnium fuerunt ad milia CCCLXVIII. Eorum qui domum redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium C et X. Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: interea quod eo consilio florentissimis rebus domos suas Helvetii reliquissent uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, locumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. Petierunt uti sibi concilium totius Galliae in diem certam indicere idque Caesaris facere voluntate liceret: sese habere quasdam res quas ex communi consensu ab eo petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando
Abbreviated transcription (Latin):
cosq quos incenderant restituere iussit. Id maxime ratione fecit ꝙ noluit
locũ unde heluecii discesserant uacare. ne ꝑꝑ bonitatẽ agroꝵ Germani ꝗ teͬras
rhenum incolunt e suis finibꝰ in heluecioꝵ fines transirent: et finitimi galliae pro-¬
nciae allobrogibusq ẽent. Boios petentibꝰ heduis: qđ egregia uirtute erãt co¬
ꝯniti ut in finibus sius collocarent cõcessit: quibꝰ illi agros dederũt: quosq po¬
stea in partem iuris libertatisq condicionẽ: atq ip̃i erant receꝑunt. In castris hel¬
cioꝵ tabulae repertae sunt litteris graecis confectae. et ad Caesarẽ relatae: ꝗb
in tabulis nominatim ratio cõfecta erat ꝗ numerꝰ domo exisset eoꝵ ꝗ arma ferre
ossent. et item seꝑatim pueri senes mulieresq: quaꝵ omniũ reꝵ summa erat
pitum heluecioꝵ milia. cclxiii. Tulingoꝵ milia.xxuii. latobrigoꝵ. xxiii. Raura¬

Expanded text:
vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitatem agrorum Germani, qui trans Rhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines transirent et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eorum qui arma ferre possent, et item separatim, quot pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tulingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Raura
Abbreviated transcription (Latin):
seruos qui ad eos profugissent poposcit. Dum ea cõquiruntur et cõferuntur᷑
nocte intermissa circiter hominũ milia sex eius pagi ꝗ vrbigenus appellat᷑
ue timore ꝑterriti ne armis traditis supplicio afficerentur: siue spe salu¬
tis adducti ꝙ in tanta multitudine dediticioꝵ suam fugam aut occultari aut
omnino ignorari posse existimarẽt. pͥma nocte ex castris heluecioꝵ egressi ad
Rhenum finesq germanoꝵ contenderunt. Quod ubi caesar resciit. qͦꝵ ꝑ fi¬
s ierant his uti conquirerent et reducerẽt: si sibi purgati eẽ uellẽt imperaui
Reductos in hostium numero habuit. reliqͦs omnes obsidibus armis profugis tradi¬
tis in deditionẽ accepit. heluecios Tulinges latobrigos in fines suos unde erãt
ofecti reuerti iussit: et ꝙ omnibꝰ frugibus amissis domi nihil erat quo famẽ t¬
lerarẽt allobrogibus imperauit: ut iis frumenti copiam facerẽt. Ipsos oppida

Expanded text:
servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt. Quod ubi Caesar resciit, quorum per fines ierant his uti conquirerent et reducerent, si sibi purgati esse vellent, imperavit; reductos in hostium numero habuit; reliquos omnes obsidibus, armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines suos, unde erant profecti, reverti iussit, et, quod omnibus frugibus amissis domi nihil erat quo famem tolerarent, Allobrogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida
Abbreviated transcription (Latin):
q unus ex filiis captus est. Ex eo praelio circiter hominũ milla cxxx. suꝑfue¬
nt: eaq tota nocte cõtinenter ierũt: nulla ꝑte noctis itinere intermisso: in
fines lingonum die quarta ꝑuenerunt. cum et ꝑꝑ uulnera militũ et ꝑꝑ sepul¬
turam occisoꝵ nr̃i triduũ morati eos sequi nõ potuissẽt. Caesar ad lingones
tteras nũciosq misit ne eos frumento ne ue alia re iuuarẽt: qui si iuuissẽt
se eodem loco quo heluecios habituꝵ. Ipse triduo intermisso cuoi omnibꝰ copiis
eos sequi caepit. Heluecii omnium reꝵ adducti in opia legatos de deditione
l eum miserũt. ꝗ cum in itinere eum cõuenissẽt seq ad pedes ꝓiecissent. sup¬
pliciterq locuti flentes pacẽ petiissẽt. atq eos in eo loco quo tunc ẽẽnt suũ ad¬
entum expectare iussisset paruerũt. Eo postꝗͣ caesar ꝑuenit obsides arma

Expanded text:
tque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuetque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; in fines Lingonum die quarto pervenerunt, cum et propter vulnera militum et propter sepulturam occisorum nostri triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo tum essent suum adventum expectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma,
Abbreviated transcription (Latin):
tem sese receperãt rursus instare et praelium reintegrare caeꝑũt. Romani signa onucisa
bipartita intulerunt. Prima et secunda ut uictis et sũmotis resisteret. Tertia ut anis¬
mientes sustineret. ita ancipiti pr aelio du atq acriter pugnatũ est. Dutius
cum sustinere nr̃oꝵ impetus non possent. alteri se ut cȩꝑant in montẽ receꝑũt. al¬
teri ad impedimenta et carros suos se cõtulerunt: Nam hoc toto praelio cum a
hora septima ad uesperam pugnatum sit: auersum hostem uidere nemo potuit.
Ad multam noctem et ad impedimenta pugnatum ẽ. ꝑꝑea ꝙ pro uallo carros ob-¬
iecerunt etͤ loco suꝑiore in nr̃os uenientes tela cõiiciebant: et nõnulli inter car-¬
ros et rotas amazoras ac tragulas subiiciebant nr̃osq uulnerabãt. Diu cũ es
pugnatum impedimentis castrisq nr̃i potiti sunt. Ibi orgentorigis filia a¬

Expanded text:
tem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Romani conversa signa tem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Romani conversa signa bipertito intulerunt: prima et secunda acies, ut victis ac submotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret. Ita ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est. Diutius cum sustinere nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem videre nemo potuit. Ad multam noctem etiam ad impedimenta pugnatum est, propterea quod pro vallo carros obiecerunt et e loco superiore in nostros venientes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia a
Abbreviated transcription (Latin):
gae tolleret: cohortatus suos praelium cõmisit. Milites loco si ꝑiore pilis missis fa¬
e hostiũ phalangem ꝑfregerunt. Ea disiecta gladiis districtis in eos impetũ fe¬
cerunt. E allis magno ad pugnam erat impedimento ꝙ pluribꝰ eoꝵ scutis uno ic¬
tu piloꝵ transfixis et colligatis cum ferrum se inflexisset. neq euellere: neq si¬
stra impedita satis cõmode pugnare poterãt. multi ut diu iactato brachio prae¬
optarent scutum manu emittere: et nudo corpore pugnare. Tandem uulneribꝰ
fessi et pedem referre. et qđ mons suberat circiter mille passus eo se reciꝑe
caeperunt. Capto monte et succedentibꝰ nr̃is hoii et Tulingi qui hominũ mili¬
bꝰ circiter. xu. hostiũ agmen claudebant: et nouissimis praesidio erant ex itinẽ
nr̃os latere aperto aggressi circũ uenere. et idem cõspicati heluecii qui in¬

Expanded text:
gae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis fagae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberit circiter mille passuum spatio, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto adgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in mon
Abbreviated transcription (Latin):
nõ cõmisissent. siue eo ꝙ re frumentaria intercludi posse cõfiderẽt: cõmuta
consilio. atq itinere cõuerso nr̃os a nouissimo agmĩne inseꝗ aclacesse re
ceperũt. Postꝗͣ id animaduertit Caesar copias suas in ꝓximũ collẽ subducit
eqͥtatumq qui sustineret hostiũ impetum misit. Ipse interim in colle medio
triplicem aciem instruxit legionũ quatuor ueteranoꝵ ita uti supra se in sũmo
uigo duas legiones quas in gallia citeriore ꝓoĩe cõseripserat. et oĩa auxilia
et eum abiis qui in suꝑiore acie constiterant muniri iussit. Heluecii cũ omnibus
suis carris secuti impedimenta in unũ locum cõtulerũt. Ipsi confertissima acie re¬
to nr̃o equitatu phalange facta sub pͥmam nr̃am aciem successerunt. Caesar pͥ¬
mum suo deinde omniũ e conspectu remotis eꝗs ut aequato omniũ ꝑiculo spem fu-¬

Expanded text:
non commisissent, sive eo quod re frumentaria intercludi posse confiderent, commutato non commisissent, sive eo quod re frumentaria intercludi posse confiderent, commutato consilio atque itinere converso nostros a novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum quattuor veteranarum; in summo iugo duas legiones quas in Gallia citeriore proxime conscripserat et omnia auxilia cnum locum conferri et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fu
Abbreviated transcription (Latin):
lioq abstinebat. Multo deniq die ꝑ exploratores Caesar cognouit. et mont
a suis tenerĩ et heluecios castra mouisse: et cõssidiũ timore ꝑterritũ. qͦd nõ
uidisset pro uiso sibi renunciasse. Fodẽ quo consederat interuallo hostes se¬
utur: et milia passuum tria ab eoꝵ castris castra ponit. Postridie eius die
qd omnino biduũ suꝑerat. cũ exercitui frumentum metiri oporteret et qđ
a bibracte oppido heduoꝵ longe maxõ et copiosissimo nõ ampliꝰ milibꝰ passu¬
um .XUIIi. aberat: rei frumentariae ꝓspiciendũ existimauit. iter ab helue-¬
ciis auertit acbibracte ire contendit. Ea res ꝑ fugitiuos. L. & milii decurio¬
nis eꝗtum galloꝵ hostibꝰ nunciatur. heluecii seu qđ ferrore ꝑterritos romanos
discedere a se existimarẽt: eoq magis ꝙ oridie suꝑioribꝰ locis occupatis pliũ

Expanded text:
lioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem lioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movisse et Considium timore perterritum quod non vidisset pro viso sibi renuntiavisse. Eo die quo consuerat intervallo hostes sequitur et milia passuum tria ab eorum castris castra ponit. Postridie eius diei, quod omnino biduum supererat, cum exercitui frumentum metiri oporteret, et quod a Bibracte, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissimo, non amplius milibus passuum XVIII aberat, rei frumentariae prospiciendum existimavit; itaque iter ab Helvetiis avertit ac Bibracte ire contendit. Ea res per fugitivos L. Aemilii, decurnis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, eo magis quod pridie superioribus locis occupatis proelium
Abbreviated transcription (Latin):
quarta uigilia eodem itinere quo hostes ierant ad hostes cõtendit: eꝗtatũ q
omnem ante se mittit. Cõssidius qui rei militaris ꝑitissimꝰ habebat᷑ et in exer¬
citu. L. syllae et postea .M. erassi fuerat: cũ exploratoribꝰ praemittitur. Prima
luce cum summus mons a lito labieno teneretur: et ip̃e abhostiũ castris nõ
ngius mille et ꝗngentibꝰ passibus abesset. neq ut postea ex captiuis comi¬
rit: aut ipsius aduentus aut labieni cognitus esset. Cossidius equo ãmisso ad
eum cu currit dicit montẽ quera a labieno occupari uoluerit ab hostibꝰ teneri
id se ex gallicis armis atq insignibꝰ cognouisse. Caesar suas copias in ꝓximũ
collem subducit: aciem instruit. Labienus ut erat ei praeceptum a caesare ne
aelium cõmitteret nisi ip̃ius copiae prope hostiũ castra uisae ẽẽnt. ut undu
uno tempore in hostes impetus fieret. monte occupato nr̃os expectabat prae¬

Expanded text:
quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a Lucio Labieno teneretur, ipse ab hostium castris non longius mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat ei praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proe
Abbreviated transcription (Latin):
apud se gratiam eẽ ostendit. ut et rei .p. iniuriã et suum dolorẽ eius uolũtati
precibus cõdonet. Dunorigẽ ad se uocat fratrẽ adhibet: quae in eo deprehei¬
dat ostendit: quae ipse intelligat: quae ciuitas quaeratur ꝓponit. Monet ut in
reliquũ tempus suspiciones omnes uitet. praeterita se Diui cia cho fratri cõdona¬
re dicit. Dunorigi custodes ponit: ut quae agat quibꝰ cum loquatur scire possit.
Fodem die ab exploratoribꝰ certior factus hostes sub mõte consedisse milia pas¬
ũ ab ipsiꝯ castris octo. Qualis eẽt natura montis: et qualis in circuitu ascen
qui cognosceret misit. Renunciatũ est facilem ẽẽ. De tertia uigilia Titũ la¬
bienum legatum propraetorẽ cum duabꝰ legionibꝰ et his ducibus ꝗiter cognoue¬
nt summũ iugum montis ascendere iubet: ꝗd sui cõsilii sit ostendit. Ipse

Expanded text:
apud se gratiam esse ostendit uti et rei publicae iniuriam et suum dolorem eius voluntati ac apud se gratiam esse ostendit uti et rei publicae iniuriam et suum dolorem eius voluntati ac precibus condonet. Dumnorigem ad se vocat, fratrem adhibet; quae in eo reprehendat ostendit; quae ipse intellegat, quae civitas queratur proponit; monet ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent misit. Renuntiatum est facilem esse. De tertia vigilia T. Labienum, legatum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de
Abbreviated transcription (Latin):
sione animi: uel ip̃e de eo causa cognita statuat uel ciuitatem de eo sta¬
tuere iubeat. Diuiciachꝰ multis cum lachrymis Caesarẽ complexus obsecra
cepit neꝗd grauius in fratrẽ statueret:scire se illa ẽẽ uera: nec quenꝗͣ
ex eo plusꝗͣ se doloris capere. ꝑꝑea qđ cum ip̃e gratia plurimũ domi atq in
reliqua gallia ille minimũ ꝑꝑ adolescentiã posset ꝑse creuisset. ꝗbꝰ opibus ac
ruis non solum ad minuendã gratiã: sed pene ad ꝑniciem suam uteretur
sese tamen et amore fraterno et existimatione uulgi cõmoueri. qđ siqͥd ei
a Caesare grauius accidisset. cũ ipse eum locũ amiciciae apud eũ teneret: ne¬
minẽ existimatirũ: non sua uoluntate factum. Iua ex re futurũ ut totiꝰ gal¬
liae animi a se auerterentuR. haec cũ pluribus uerbis flens a caesare peteret.
caesar eius dextrã praehendit cõsolatus rogat finem orandi faciat. Tanti eiꝰ

Expanded text:
ensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem staensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem statueret: scire se illa esse vera, nec quemquam ex eo plus quam se doloris capere, propterea quod, cum ipse gratia plurimum domi atque in reliqua Gallia, ille minimum propter adulescentiam posset, per se crevisset; quibus opibus ac nervis non solum ad minuendam gratiam, sed paene ad perniciem suam uteretur. Sese tamen et amore fraterno et existimatione vulgi commoveri. Quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum uti totius Galliae animi a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus rogat finem orandi faciat; tanti eius
Abbreviated transcription (Latin):
accederẽt: qđ ꝑ fines sequanoꝵ heluecios traduxisset:ꝙ obsides inter eos dan¬
s curasset: ꝙ omnia ea nõmodo iniussu suo et ciuitatis: sed etiã inscientibus
ip̃is fecisset: ꝙ a magistratu heduoꝵ accusaretur: satis ẽẽ cause arbitratur
quare in eum aut ipse animaduerteret: aut ciuitatẽ animaduertere iuberet.
sũmamq in se uoluntatem egregiã. fidem. iusticiã. temꝑantiã cognouerat. Nã
eius supplicio Piuiciachi animum offenderet uerebatur.Itaq: priusꝗͣ qͥc¬
ꝗͣ conaretur Diuicdachũ ad se uocari iubet: et qͦtidianis interpretibꝰ remotis
ꝑͥ. E. ualerium arauicillũ pͥncipem galliae prouinciae familiarẽ suũ: cui sum
omnium reꝵ fidem habebat: cum eo colloꝗtur. simul cõmonefacit quae
ip̃o presente in concilio galloꝵ de Dunorige sunt dicta: et ostendit quae
seꝑatim de eo quisq apud se dixerit. petit atq hortatur: ut sine eius of¬¬

Expanded text:
accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos danaccederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis fecisset, quod a magistratu Haeduorum accusaretur, satis esse causae arbitrabatur quare in eum aut ipse animadverteret aut civitatem animadvertere iuberet. summum in se voluntatem, egregiam fidem, iustitiam, temperantiam cognoverat; nam ne eius supplicio Diviciaci animum offenderet verebatur. Itaque prius quam quicquam conaretur, Diviciacum ad se vocari iubet et, cotidianis interpretibus remotis, per C. Valerium Troucillum, principem Galliae provinciae, familiarem suum, cui summam omnium rerum fidem habebat, cum eo conloquitur; simul commonefacit quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur ut sine eius off
Abbreviated transcription (Latin):
nemo. his rebus et suam rem familiarem auxisse et facultates ad largiendu
magnas comꝑasse. magnũ numeꝵ eꝗtatus suo sumptu semꝑ alere et circũ se
habere. neq solum domi: sed etiam apud finitimas ciuitates Largiter posse.
atq huius potentiae causa matrem in butiribꝰ hoĩ illic nobilissimo ac potẽtis¬
simo collocasse. Ipsum ex helueciis uxorẽ habere sororẽ ex matre et ꝓpĩquas
odisse etiã suo nomine Caesarẽ et romanos ꝙ eoꝵ aduentu potentia eius di¬
minuta et Diuiciachꝰ frater in antiquũ locum gratiae atq honoris sit restitutꝰ.
perio . P.R. nõmodo de regno sed etiam de ea quã habeat gratia desꝑare. Re¬
initium eius fuga factum a Dunorige atq eiꝰ equitibus. Nam eꝗtatui quẽ
auxilio Caesari hedui miserant. Dunorix praeerat: eoꝵ fuga reliquum etiam
equitatum ꝑterritum. Quibꝰ rebꝰ cognitis cũ ad has suspiciones certissime r

Expanded text:
nemo. His rebus et suam rem familiarem auxisse et facultates ad largiendum nemo. His rebus et suam rem familiarem auxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere, neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiter posse, atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo ac potentissimo conlocasse; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororum ex matre et propinquas odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. ; imperio populi Romani non modo de regno, sed etiam de ea quam habeat gratia desperare. Reebus esset factum, initium eius fugae factum a Dumnorige atque eius equitibus nam equitatui, quem auxilio Caesari Haedui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliquum esse equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis, cum ad has suspiciones certissimae res
Abbreviated transcription (Latin):
cum reliqua gallia heduis libertatẽ sint erepturi. Ab iisdem nr̃a consilia quaeq ĩ
castris gerantur hostibꝰ enunciari. hos a se coerceri nõ posse. qͥnetiã qđ necessario
rẽ coactus caesari enunciarit: intelligere sese quãto id cum ꝑiculo fecerit: et ob eã
causam ꝗͣdiu potuerit tacuisse. Caesar hac or̃one Lysci Dunorigẽ Diuiciachi fratrẽ
designari sentiebat: sed ꝙ pluribus presentibus ea res iactari nolebat celeriter
isilium dimittit Lyscum retinet: quaerit ex solo ea quae in cõuentu dixera
dicit liberius atq audacius: eadem secreto ab aliis quaerit repperit ẽẽ uera. Ip¬
n ẽẽ Dunorigem summa audacia magna apud plebem ꝑꝑ liberalitatẽ gratia
cupidum rerum nouaꝵ compluris annos portoria reliquaq: omnia heduoꝵ ue.¬
ctigalia paruo precio redempta habere ꝑꝑea qͦd illo dicente cõtradicere audebat

Expanded text:
una cum reliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in una cum reliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto id cum periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit tacuisse. Caesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Diviciaci fratrem, designari sentiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit ex solo ea quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto ab aliis quaerit; reperit esse vera: ipsum esse Dumnorigem, summa audacia, magna apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia Haeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere, propterea quod illo licente contra liceri audeat
Abbreviated transcription (Latin):
stris habebat in his Diuiciacho et Lẏsco qui sũmo magistratui praeerãt quẽ uirgo¬
etum appellant hedui qui creatur annuus et uitae necisq in suos habet potes¬
tem grauiter eos accusat. qđ cum neq emi: neq ex agris sumi posset tam necessa¬
rio tempore tam ꝓpinquis hostibus abhis nõ subleueti ir p̃sertim cũ magna ex ꝑte
ꝵ precibꝰ adductus bellũ susceperit: multo etiam grauius qđ sit destitutꝰ quaeri
Tum demũ lyscus or̃one Caesaris adductus qͦd ante tacuerat ꝓponit. ẽẽ nõ nullos qꝙͦ
toritas apud p̾lebem plurimũ ualeat: qui pͥuatim plus possent ꝗͣ ip̃i magr̃ati
hos seditiosa atq improba or̃one multitudinẽ deterrere ne frumentum cõferant
qͦd praestare debeãt. Si iam pͥncipatum gallie optinere nõ possẽt. galloꝵ ꝗͣ roma no¬
imꝑia ꝑferre satius eẽ. neq dubitare debeãt ꝗn si heluecios suꝑauerĩt romani

Expanded text:
stris habebat, in his Diviciaco et Lisco, qui summo magistratui praeerat, quem vergostris habebat, in his Diviciaco et Lisco, qui summo magistratui praeerat, quem vergobretum appellant Haedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem, graviter eos accusat, quod, cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit; multo etiam gravius quod sit destitutus queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod antea tacuerat proponit: esse non nullos, quorum auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque improba oratione multitudinem deterrere, ne frumentum conferant quod debeant: praestare, si iam principatum Galliae obtinere non possint, Gallorum quam Romanorum imperia perferre, neque dubitare debeant quin, si Helvetios superaverint Romani,
Abbreviated transcription (Latin):
a praelio cõtinebat ac satis habebat impresentia hostẽ rapinis pabulationibꝰ popula¬
onibꝰq ꝓhibere. Ita dies circiter. XUi. iter fecere. uti inter nouissimũ hostiũ a¬
men et nostrũ pͥmum nõ amplius quinis uel senis milibꝰ passuũ intereẽt. Interim
qͥtidie caesar heduos frumentũ qͦd ẽẽnt publice policiti flagitare. Nam ꝑꝑ fri¬
gora qđ gallia sũb septentrionibꝰ ut ante dictũ est posita ẽ nõ modo frumenta ĩ
agris matura nõ erant. sed ne pabuli ꝗdem satis magna copia suppetebat. Eo autẽ
umento quod flumine arari nauibus subuexerat ꝑꝑea uti minus poterat ꝙ it
ab arari heluecii auerterãt: a ꝗbus discedere nolebat. Diem ex die ducere hedui
ferri portari adẽẽ dicere. ubi diutius duci intellexit et diem instare quo di
frumentũ militibꝰ metiri oportebat cõuocatis eoꝵ pͥncipibꝰ quoꝵ magnã copiã in ca¬

Expanded text:
a proelio continebat, ac satis habebat in praesentia hostem rapinis, pabulationibus populaa proelio continebat, ac satis habebat in praesentia hostem rapinis, pabulationibus populationibusque prohibere. Ita dies circiter XV iter fecerunt uti inter novissimum hostium agmen et nostrum primum non amplius quinis aut senis milibus passuum interesset. Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent publice polliciti, flagitare. Nam propter frigora quod Gallia sub septentrionibus, ut ante dictum est, posita est, non modo frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat; eo autem frumento quod flumine Arari navibus subvexerat propterea uti minus poterat quod iter ab Arari Helvetii averterant, a quibus discedere nolebat. Diem ex die ducere Haedui: conferri, comportari, adesse dicere. Ubi se diutius duci intellexit et diem instare quo die frumentum militibus metiri oporteret, convocatis eorum principibus, quorum magnam copiam in ca