comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit oculis intueri. quando tempus dominicȩ resur¬
rectionis eluxit. ut tunc laudes xp̃i tota caneret
sedm exempla scãrum feminarum ȩccłia: quando
genus humanum exemplo sue resurrectionis ani¬
mauit. quando uitam prestitit & lumen creda¬
litatis infudit. Sol uero post occasum corporis oritur.
Hic aquile ad corpus congregantur matres & apłi.
Uident reuolutum lapidem qui est lex mortis. ac
si diceret. Ubi est mors aculeus tuus: Erat quippe ⁊ &rł.
magnus ualde. Qui etiam infantes in utero tangit.
gemitus omĩum & omnibus grauis. C introeuntes
inmonumentum: uiderunt iuuenem. non senem.
non infantem. s iocundum ȩtate. ut dicitur. leta¬
re iuuenis in adholescentia tua: quȩ non est hic
uera. dum cum senio est comnuxta. Sedentem index¬
tris uirtutis. idest regnantem in prosꝑis. Hic uiue¬
nis formam resurrectionis. timentib mortem osten¬
dit. Cooꝑtum stola candida. quȩ uera leticia. est

Expanded text:
lis possit intueri, quando tempus Dominicae resurlis possit intueri, quando tempus Dominicae resurrectionis eluxit. Ut tunc laudes Christi tota caneret secundum exemplum harum feminarum Ecclesia, quando genus humanum exemplo suae resurrectionis animavit: quando vitam praestitit, et lumen credulitatis infundit. Sol vero post occasum corporis oritur. Hic Aquilae ad corpus congregantur: matres et apostoli vident revolutum lapidem, qui est lex mortis, ac si diceret: Ubi, mors, aculeus tuus? et reliqua.uerunt. Qui etiam infantes in utero tangit: gemitus omnium, et omnibus gravis. Et introeuntes in monumentum viderunt juvenem, non senem, non infantem, sed jucundum aetate, ut dicitur: Laetare, juvenis, in adolescentia tua, quae non est hic vera, dum cum senio est commixta. Sedentem in dextris virtutis, id est, regnantem in prosperis. Hic juvenis formam resurrectionis, timentibus mortem ostendit. Coopertum stola candida, quae vera laetitia est,
Abbreviated transcription (Latin):
sponsa & adholescentib. que currunt post eam con¬
spergimus librum: & cubiculum mentis nostre. Qunc
introducit nos rex in cellaria sua. nunc surgit ami¬
ca maria. Hyemps abiit. pluuia recessit. flores uisi
sunt in terra. Uox turturis audita est in terra nr̃a:
uineȩ florentes dederunt odorem. Redit sponsus
de umbra sub qua dormit in medie. Post sabbata
tristia felix irradiat dies qui primatum indieb
tenet luce prima in eo lucescente: & domino meo
cum triumpho resurgente & dicente. Hic ẽ. dies
quem fecit dominus: erultemus & letemur in eo. Et
ualde mane una sabbatorum ueniunt ad monum̃
tum orto iam sole. Ualde mane. quod alius euuan¬
głista diluculo dicit. Diluculum est inter tenebras
noctis. & claritatem diei. in qua salus humano
generi ꝓuenit felici uicinitate declaranda. more
solis qui ꝓxima luce consurgens roseam premutit
auroram: ut grã preclari splendoris preparatis pos¬

Expanded text:
sponsa, et adolescentibus, quae currunt post eam, consponsa, et adolescentibus, quae currunt post eam, conspergimus librum et cubiculum mentis nostrae. Nunc introducit nos rex in cellaria sua. Nunc surgit amica Maria, hiems abiit, pluvia recessit: flores visi sunt in terra: vox turturis audita est in terra nostra. Vineae florentes dederunt odorem. Redit sponsus de umbra, sub qua dormit in meridie. Post sabbata tristia felix irradiat dies, quae primatum in diebus tenet: luce prima in eo lucescente, et Domino meo cum triumpho resurgente, et dicente: Haec est dies, quam fecit Dominus: exsultemus et laetemur in ea. Et valde mane una sabbatotum lapidem. Valde mane, quod alius Evangelista diluculo dicit. Diluculum est inter tenebras noctis, et diei claritatem. In qua salus humano generi provenit, felici vicinitate declaranda, more solis: qui proxima luce consurgens, roseam praemittit auroram, ut gratia praeclari splendoris, praeparatis ocu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i in monum̃tum. Nobilis decurio expectans ꝙ
ipse regnum dei. Intrat ad pylatum: petit corpus
ihu. Ioseph mercatur sẏndonem. inuolutum cor¬
pus in syndone poiit in monumentum qd̾ erat
excisum de petra: aduoluit lapidem ad ostium
monumenti. Marie. aspiciunt ubi poneretur.
Hec omĩa congruunt ad populum iudaicum in
sine credentem qui nobilitatur fide ut abrahȩ
sit filius. deponit desꝑationem. expectat regnum
dei. intrat ad xp̃ianos ut baptiretur. qd̾ significat
nomen pylati. idest malleatoris. qui domat feras
gentes ut regat eas in uirga ferrea. & petit sacrifici¬
um quod donatur penitentibus in fine. idest uia-¬
ticum: & corde mundo & peccatis mortuo in uol¬
uit in munimine fidei stabilitum. & operculo spei
ꝑ oꝑa caritatis concludit. finis enim precepti est
caritas. aspicientibus alonge electis qui sunt stelle¬
maris. quando si fieri potest scandalitabuntur
usq infinem. Nunc aromatibus redolentib cum

Expanded text:
pus in monumentum: nobilis decurio, exspectans et pus in monumentum: nobilis decurio, exspectans et ipse regnum Dei: intrat ad Pilatum, petit corpus Jesu. Joseph mercatur sindonem, involutum corpus in sindone ponit in monumento, quod erat excisum de petra. Advolvit lapidem ad ostium monumenti. Mariae aspiciunt ubi poneretur. Haec omnia congruunt ad populum Judaicum, in fine credentem: qui nobilitatur fide, ut Abrahae sit filius. Deponit desperationem, exspectat regnum Dei: intrat ad Christianos, ut baptizetur. Quod significat nomen Pilati, id est, malleatoris, id est, qui domat ferreas gentes, ut regat eas in virga ferrea, et petit sacrificium: quod donatur poenitentibus in fine viaticum, et corde mundo, et peccatis mortuo: involvit in munimine fidei, stabilitum operculo spei, per opera charitatis concludit. Finis enim praecepti est charitas. Aspicientibus a longe electismaris, quando, si fieri potest, scandalizabuntur ungerent eum. Nunc aromatibus redolentibus cum
Abbreviated transcription (Latin):
uenit similitudinem eorum spongiam cauam infir
mam. aridam: ignibus aptam. Implet aceto: hoc
neam soreth. & quomodo conuersa es in amaritu¬
cdinem uitis aliene: Expectaui ut faceret uuas: fecit
carne: uox inualuit diuma quȩ dicit. Apite michi
portas iusticie: & ingressus in eas confitebor domino.¬
Nos cum una uoce. siue sine uoce morimur qui de
terra sumus: ille uero cum exaltata uoce expirauit
qui de celo descendit. Uelum templi scinditur: idest
celum aꝑitur. Centurio ait. Uere filius dei erat.
Nouissimi primi. nunc efficiuntur. Gentilis popłs
error peior priore. Erant autem & mulieres delon¬
ge aspicientes. & reliqua. Sicut non excluditur mu
liebris sexus a salute ꝑ mariam uirginem: ita non
repellitur a mysterii crucis scientia & resurrectionis
ꝑ uiduam. mariam magdalenam & cȩteras ma¬
tres. Ioseph uenit sero parascheue ab arymathia.
que interp̃tatur deponens: ad deponendum corpꝰ¬

Expanded text:
invenit similitudinem eorum spongiam cavainvenit similitudinem eorum spongiam cavamam, aridam, ignibus aptam. Implet aceto, hoc neam Soreth, et quomodo conversa es in amaritudinem vitis alienae? Et: Exspectavi ut faceret uvas, et fecit it: Aperite mihi portas justitiae, et ingressus in eas, confitebor Domino: cum ima voce, vel sine voce morimur, qui de terra sumus. Ille vero cum exaltata voce exspiravit, qui de coelo descendit: Velum templi scinditur, id est, coelum aperitur. Centurio ait: Vere Dei filius erat. Novissimi primi nunc efficiuntur. Gentilis confiterror pejor priore. Erant autem et mulieres, de longe aspicientes, inter quas liebris sexus a salute per Mariam virginem: ita non repellitur a mysterio crucis scientiae et resurrectionis per viduam Mariam Magdalenam, et caeteras matres. Joseph venit sero parasceve, ab Arimathia, quae interpretatur deponens, ad deponendum cor
Abbreviated transcription (Latin):
rerisrł est: descendat de cruce. Uosipsos consulo:
nos ipsos iudicium peto. Quanto mirabilius est mortuũ
posse resurgere: quam adhuc uiuum de cruoe uelle
descendere : Parua petistis. dum maiora ꝓuenerunt.
Sed infidelitas ur̃a: non potuit sanari signis mul-¬
to fortioribus quam petistis. Hic omnes declinauert̃:
simul mnutiles facti sunt. facta hora sexta: tenebre
facte sunt ꝑ totam terram. Hic adest noe in ebria¬
tus ac nudatus. celo & terra pallio tenebroso tectus.¬
& ab homine irrisus. Hic stillauit sanguis de ligno.
hora nona clamauit iħe uoce magna. Heloy: he
loy: lamasabactany. Hoc est. Ds̃ meus. ds meus.¬
quare me dereliquisti. Inde inscribitur psalmus
iste ꝓ assumptione matutina: qua xp̃c ad crucem
ducitur. Uerba propria sunt filii hominis. Unde
sequitur uxta lucam. In manus tuas commendo
sp̃m meum. Nona hora inuenitur euersa domo: cleci¬
ma dragna que perierat. Currens autem unus in

Expanded text:
rex Israel est, descendat de cruce. Vos ipsos consulo, rex Israel est, descendat de cruce. Vos ipsos consulo, vos ipsos judicium peto: quanto mirabilius est, mortuum posse resurgere, quam adhuc vivum de cruce velle descendere! Parva petistis, dum majora provenerint. Sed infidelitas vestra non potuit sanari signis multo fortioribus, quam petistis. Hic omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt. Facta hora sexta, tenebrae factae sunt per totam terram. Hic adest Noe, inebriatus ac nudatus, coelo et terra pallio tenebroso tectus, et homine irrisus. Hic stillavit sanguis de ligno. Et hora nona, exclamavit Jesus voce magna, dicens: Eli, Eli, lamma Sabacthani, quod estum eum. Inde scribitur psalmus iste pro assumptione matutina, qua Christus ad crucem ducitur. Verba propria sunt filii hominis: unde sequitur juxta Lucam: In manus tuas commendo spiritum meum. Nona hora invenitur eversa domo decima drachma, quae perierat. Currens autem unus ex eis,
Abbreviated transcription (Latin):
eius inscriptus: rex iudeorum. Qđ̃ intitulis
p̃notatur psalmorum: infinem ne corrumpas. & hoc
incrucis citulo consecrate sunt: ut omnis lingua cõ
nes. & reliqua. Cum iniquis ueritas deputata. unũ
reliquit sinistrum. alterum assumit dextrum: sicut
indie iudicii faciet. Ex simili crimine. tam dissimi¬
le sortumtur. Alter antecedit petrum in paracdysum:
alter uidam in infernum. Confessio breuis. uitam
adquisiuit longam: & blasphemia finita pena plec¬
pallium tinguitur in sangiine uue. Hic lacerant
hedi uineam. Blasphemantes eum: & mouebant
capita sua. Emittitur iniquorum sors: quando
excitantur iuncła inferni usq ad ceruicem. qui est
ceruix humani generis. Descende de cruce. Insul¬
tant ne faciat salutem quam inchoauerat. W uide¬
runt postea resurgentem de sepulcro: quem de cru¬
cis descendere non credebant posse patibulo. Ubi est
nidei ifidelitas ura: Adhuc de uiuo: dicebatis. Si

Expanded text:
ejus inscriptus, Rex Judaeorum. Quod in titulis ejus inscriptus, Rex Judaeorum. Quod in titulis praenotatur Psalmorum, in finem ne corrumpas. Et hoc crucis n horam nonam. Cum iniquis veritas deputata: unum reliquit sinistrum, alterum assumit dextrum: sicut in die judicii faciet: ex simili crimine, dissimiles sortiuntur fines. Alter antecedit Petrum in paradisum, alter Judam in infernum. Confessio brevis, vitam acquisivit longam: et blasphemia finita, poena plec ἀναβολαίον, id est, pallium tingitur in sanguine uvae: hic lacerat haedi vineam. Blasphemantes eum, et moventes capita sua. Emittitur in capita iniquorum mors, quando excitantur vincula inferni, usque ad cervicem, qui est cervix generis humani. Descende de cruce: ne faceret salutem, quam inchoarat. Et viderunt postea resurgentem de sepulcro, quem de crucis descendere non credebant posse patibulo. Ubi est, Judaei, infidelitas vestra? Adhuc de vivo dicebatis, si
Abbreviated transcription (Latin):
sigitur salus. ligno pͥmo infixa est mors. lignum
primum. lignum scientiȩ boni & mali. Secundũ
lignum scientie boni tantum nobis & uite lignum est.
Extensio prime manus ad lignum mortem apprehen-¬
dit. Extensio autem secunde: uitam quȩ perierat
inuenit. Ligno hoc uehimur. ꝑ mare undosum: ad
tegitur corpus eius quod est eccłia. Que diuidunt᷑
inter milites gentium ut sint quatuor ordines cum
una fide: idest comugati & uiduati prepositi &
subiecti sortiti tunicam induusam que est pax
& unitas. In consutilis. in modum anuli regalis.
Erat autem hora tercia. & crucifixerunt eum. Hoc
uere & proprie marcus tulit. Nam sexta hora tene¬
bre suffuderunt terram: ut non quis potuisset mo¬
uere caput. Atricesimo namiq fructu marcus ascen¬
dit ad centesimum: idest a tercia hora crucis.
idest ad terciam resurrectionis. que est post tres dies.
Cricesimus fructus est in cruce: sexagesimus in infer¬
no. centesimus in paracdyso. Et erat titulus cause

Expanded text:
igitur salus in ligno, ligno primo infixa est mors. Lignum primum, lignum scientiae boni et mali est. Et secundum lignum boni tantum nobis, et vitae lignum est. Extensio manus primae ad lignum, mortem apprehendit: extensio autem secundae, vitam quae perierat invenit. Ligno hoc vehimur per mare undosum ad ttegitur corpus ejus, quod est Ecclesia, quae dividuntur inter milites gentium, ut sint quatuor ordines cum una fide, id est, conjugati et viduati, praepositi et separati: sortiti tunicam indivisam, quae est pax et unitas, inconsutilis in modum annuli regalis. Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum. Hoc vere et proprie Marcus intulit: nam sexta hora tenebrae suffuderunt terram, ut non quis potuisset movere caput. A tricesimo namque fructu Marcus ascendit ad centesimum, id est, a tertia hora crucis usque ad tertiam resurrectionis post tres dies. Tricesimus fructus, est in cruce: sexagesimus in inferno: centesimus in paradiso. Et erat titulus causae
Abbreviated transcription (Latin):
Nlon solũ gͦ inqͥt ipsa que tantũmodo creatura dicit᷑ in ho¬
minib. qͥ nondũ crediderunt: & ideo ñdũ infilioꝵ dei
numero constituti st̃ congemiscit & dolet: sed etiam

Expanded text:
nquit, ipsa quae tantummodo creatura dicitur in honquit, ipsa quae tantummodo creatura dicitur in hominibus qui nondum crediderunt, et ideo nondum in filiorum Dei numero constituti sunt, congemiscit et dolet: sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tura quȩ tantũmodo creatura est ñdum ꝑfidẽ aggre¬
gata numero filioꝵs dei. Sed tamen in eis qͥ credituri erãt
uidebat apłs qd̃ dicit. qͥa creatura liberabit᷑ aseruitute
interitus: ut interitui ñ seruiat. cui seruiunt peccatores¬
omnes. Peccatori enim dictũ est: morte morieris. Liberabit᷑
autẽ in libertatẽ głȩ filioꝵ dei. id est ut ipsa ꝑueniat ad
creatura congemiscit & dolet usq adhuc. Erant em̃ adbuc
credituri: qͥ etiã. sp̃u subiacebant laboriosis errorib. Sed
ne qͥs putaret de ipsoꝵ tantũ laborare dictũ eẽ: subiungit
etiã de his quiiã crediderant. Quãquam enĩ sp̃u hoc est
mente seruirent legi dei. tamen quia carne seruirent legi
peccati. quãdiu molestias & sollicitaciones mortalitatis nr̃e
patim᷑ ideo addidit dicens. Non solũ autẽ sed & nos ipsipri¬
micias sp̃s habentes: & ipsi in nobismet ipsis ingemiscimꝰ.

Expanded text:
quae tantummodo creatura est, nondum per fidem aggrequae tantummodo creatura est, nondum per fidem aggregata numero filiorum Dei: sed tamen in eis qui credituri erant, videbat Apostolus quod dicit, quia creatura liberabitur a servitute interitus, ut interitui non serviat, cui serviunt omnes peccatores. Peccatori enim dictum est, Morte morieris . Liberabitur autem in libertatem gloriae filiorum Dei, id est, ut et ipsa perveniat ad creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Erant enim adhuc credituri qui etiam spiritu subjacebant laboriosis erroribus. Sed ne quis putaret de ipsorum labore tantum dictum esse, subjungit etiam de iis qui jam crediderant. Quanquam enim spiritu, hoc est, mente servirent Legi Dei, tamen quia carne servitur legi peccati , quamdiu molestias et sollicitationes mortalitatis nostrae patimur, ideo addidit, dicens: Non solum autem ipsi, sed et nos primitias spiritus habentes, et ipsi in nobismetipsis ingemiscim
Abbreviated transcription (Latin):
& nondũ apparuit qͥd erimus. Scimꝰ autẽ qͥa cũ apparu¬
erit similes ei erimꝰ qm̃ uidebimꝰ eũ sicuti est. Hanc ergo
reuelationẽ filioꝵ dei expectat creatura que in hoĩt ñc
uanitati subiecta est: quãdiu dedita est tẽporalib quȩ tͣn-¬
seunt tanquã umbra. Unde & inpsalmo legit᷑. Homo
uanitati similis factus est: dies eius uelut umbra p̾te¬
reunt. De qua uanitate etiam salomon loqͥtur dicens.
re suo quo ipse laborat subsole. De qua idem dauit dicit.
Ut qͥd diligitis uanitatẽ &. queritis mendaciũ: Non sponte
autẽ dicit ẽẽ subiectã uanitati creaturã. qm̃ penalis ẽ
ista subiectio: ñ enĩ homo sicut sponte peccauit. sic etiã
sponte dap̃natus est. Quȩ tam̃ dãpnatio ñ sine spe repa¬
racionis irrogata est naturȩ nr̃e. & ideo ꝓpter eũ inquit
qui subiecit eam inspe: qͥa & ipsa creatura liberabit᷑ a ser¬
uitute interitus in libertatẽ głȩ filioꝵ dei: idẽ. etiã ipsa na-¬

Expanded text:
 nondum apparuit quid erimus: scimus autem quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Hanc ergo revelationem filiorum Dei exspectat creatura quae in homine nunc vanitati subjecta est, quamdiu dedita est temporalibus rebus, quae transeunt tanquam umbra. Unde et in Psalmo dicitur: Homo vanitati similis factus est; dies ejus velut umbra praetereunt . De qua vanitate etiam Salomon loquitur, cum dire suo, quo ipse laborat sub sole ? De qua item David dicit: Utquid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium ? Non sponte autem dicit esse subjectam vanitati creaturam, quoniam poenalis est ista subjectio. Non enim homo sicut sponte peccavit, sic etiam sponte damnatus est: quae tamen damnatio non sine spe reparationis irrogata est naturae nostrae. Et ideo, Propter eum, inquit, qui subjecit in spe; quia et ipsa creatura liberabitur a servitute interitus, in libertatem gloriae filiorum Dei; id est, etiam ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
sationẽ ꝑ quam nos etiã non naturalit̾ filios in adoptionẽ
filiorũ uocare dignatus est. pͥmogenitꝰ dicit᷑ cũ adiuncione
fratrũ. Ubi enĩ primus dicitur: non utiq solus sed cum se-¬
quuturis fratrib in id qd̃ ipse p̾sciuit p̾cessit. Unde & alio lo¬
co primogenitũ eum amortuis dicit: ut sit ipse pͥmatum
tenens. Resurrectio enĩ mortuoꝵ ut iam ñ moriant᷑ ante
illum nulla. post illum autem multorũ scõrum ẽ: quos fr̃s

Expanded text:
doptionem filiorum vocare dignatus est, primogenitus dicitur cum adjunctione fratrum. Ubi enim primus dicitur, non utique solus, sed consecuturis fratribus in id quo ipse praecessit. Unde et alio loco primogenitum eum a mortuis dicit, ut sit ipse primatum tenens . Resurrectio enim mortuorum ut jam non moriantur, ante illum nulla: post illum autem multorum sanctorum est, quos fratres
Abbreviated transcription (Latin):
& adu̾sa quȩ ꝓsꝑa. Nã &e tribulatio quando accidit seruo
dei ad ꝓbationẽ uł em̃dationẽ: uidet᷑ ñnum quã minus
intelligentib mutilis. Sed si referat᷑ ad illd̃ qd̾ dictũ est
da nobis auxilium de tribulatione & uana sal hõĩum:
intelligit᷑ qͥa plerũq de tͥbulatione nos adiuuat deus. & fru-

Expanded text:
et adversa quae prospera. Nam et tribulatio quando accidit servo et adversa quae prospera. Nam et tribulatio quando accidit servo Dei ad probationem vel emendationem, videtur nonnunquam minus intelligentibus inutilis: sed si referatur ad illud quod dictum est, Da nobis auxilium de tribulatione; et vana salus hominis , intelligitur quia plerumque de tribulatione nos adjvuat De
Abbreviated transcription (Latin):
filii dei apellam᷑: tam̃ & ipsi in nobism&e. ipsis ingemisci¬
mus: adoptidnẽ expectantes redẽptionẽ corporis nr̃i. Hec
enim adoptio quȩ iã facta est in his qͥ credidert̃. sp̃u non
corpore facta est. Nondũ enĩ etiã corpus reformatã est in
cȩlestem illam mutationẽ sicut sp̃s lam mutatus ẽ rccõ¬
ciliatione fidei: ab errorib conuersus ad deũ. Ergo etiã
inhis qui credider̃t̃ expectat᷑ adhuc illa manifestatio quȩ ĩ
corporis resurrectione ꝓueniet: quȩ ꝑtinet ad quartũ
illũ gradũ ubi ex toto ꝑfecta pax erit & quies et̾na: nulla
nobis ex aliqua parte corruptione resistente. aut sollici
manifestũ est eũ de sp̃u scõ dicere. Qd̃ in consequentibus
clarum ẽ ubi ait. quia scđdm dm̃ interpellat ꝓ sc̃ĩs. Hhos gͦ
qͥd oremꝰ sic̃ oportet nescimus. duab obres. qd̃ & illud qd̃
futurũ sꝑamꝰ & quo tendimꝰ ñ dũ apparet. & in ipsaliac
uita multa possunt nobis ꝓsꝑa uideri quȩ adu̾sa sunt:

Expanded text:
 tamen et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri. Haec enim adoptio, quae jam facta est in iis qui crediderunt, spiritu non corpore facta est. Nondum enim etiam corpus reformatum est in coelestem illam immutationem, sicut spiritus jam mutatus est reconciliatione fidei ab erroribus conversus ad Deum. Ergo etiam in iis qui crediderunt, exspectatur adhuc illa manifestatio quae in corporis resurrectione proveniet: quae pertinet ad quartum illum gradum, ubi ex toto perfecta pax erit, et quies aeterna, nulla nobis ex aliqua parte corruptione resistente, aut sollicitmanifestum est eum de Spiritu sancto dicere; quod in consequentibus clarum est, ubi ait, Quia secundum Deum interpellat pro sanctis. Nos ergo quid oremus, sicut oportet, nescimus, duas ob res: quod et illud quod futurum speramus, et quo tendimus, nondum apparet; et in hac ipsa vita multa possunt nobis prospera videri quae adversa sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
anima salua sit. Qui gͦ ñdum sub gr̃a sunt. & sub le-¬
ge constituti uincunt᷑ peccatis adobediendũ deside-¬
riis carnalib: & p̾uaricatione augent reatũ criminũ
mortis habet. Nã si sp̃m seruitutis ipsũ sp̃m hominis
intellexerimꝰ: incipit & sp̃s adoptionis ipse intelligi tan
monium reddit spũi nr̃o. Restat ut sp̃m seruitutis illũ
intelligamꝰ cui seruiunt peccatores. ut quẽ admodũ sp̃s
sc̃s a timore mortis uindicat: sic sp̃s feruitutis qͥ potesta¬
tem habet mortis. eiusdẽ mortis terrore eos teneat: ut se
adliberatoris auxiliũ qͥsq conuertat etiã ipso diabolo
inuito qui eum semꝑ inpotestate habere desiderat. Qd̃¬

Expanded text:
anima salva sit . Qui ergo nondum sub gratia sunt, sed sub leanima salva sit . Qui ergo nondum sub gratia sunt, sed sub lege constituti vincuntur peccatis ad obediendum desideriis carnalibus, et praevaricatione augent reatum criminum potestatem mortis habet. Nam si spiritum servitutis ipsum spiritum hominis intellexerimus, incipit et spiritus adoptionis ipse intemonium reddit spiritui nostro; restat ut spiritum servitutis illum intelligamus, cui serviunt peccatores: ut quemadmodum Spiritus sanctus a timore mortis vindicat, sic spiritus servitutis qui potestatem habet mortis, ejusdem mortis terrore reos teneat; ut se ad Liberatoris auxilium quisque convertat, etiam ipso diabolo invito, qui eum semper in potestate habere desiderat.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s est. Sp̃s gͦ seruitutis intimore ille ẽ qͥ potestatẽ
habet mortis: qͥa ipso tempore ꝑ totã uitã rei erant ser¬
uitutis qͥ sub lege agebant. non sub gr̃a. Nec mirandũ est
qd̃ eũ acceꝑunt ꝑ diuinã ꝓuidentiã qui bona tẽporalia
sectabant᷑. ñ quia ipsiꝰ est lex & mandatũ. nã lex sc̃a &
mandatũ scm̃ & iustũ & bonũ. Ille autẽ sp̃s seruitutis¬
ñ utiq bonus. quem accipiunt qͥ p̾cepta date legis imple¬
re ñ possunt dũ seruiunt desideriis carnalib. non dum
gr̃ã liberatoris assũpti infilioꝵ adoptionẽ: qͥa & ipse sp̃s
seruitutis non habet quemquam in potestate nisi qͥ
ei ꝑ ordinem diuinȩ ꝓuidentiȩ traditus fuerit dei
iusticia sua cuiq tͥbuente. Quã potestatem acceꝑat
apłs cũ dicit de qͥbdam. quos tradidi sathanȩ: ut
discãt non blasphemare. Et iterũ de alio. iam iudica¬
ui inqͥt tradere huiꝰmodi sathanȩ: in ĩteritũ carnis. ut

Expanded text:
s sanctus est. Spiritus ergo servitutis in timore, ille est qui potestatem habet mortis; quia ipso timore per totam vitam rei erant servitutis qui sub Lege agebant, non sub gratia. Nec mirum est quod eum acceperunt per divinam providentiam qui bona temporalia sectabantur, non quia ipsius est Lex et mandatum. Nam Lex sancta, et mandatum sanctum, et justum et bonum : ille autem spta datae Legis implere non possunt, dum serviunt desideriis carnalibus, nondum gratia Liberatoris assumpti in filiorum adoptionem. Quia et ipse spiritus servitutis non habet quemquam in potestate, nisi qui ei per ordinem divinae providentiae traditus fuerit, Dei justitia sua cuique tribuente. Quam potestatemApostolus, cum dicit de quibusdam: Quos tradidi Satanae, ut discant non blasphemare ; et iterum de alio: Jam judicavi, inquit, tradere hujusmodi Satanae in interitum carnis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
poris in resurrectione facta fuerit. de qua post dicit.
uobis. Qd̾ autem dicit occasione autẽ accepta peccatũ per
mandatũ oꝑatum est in inomũẽ concupiscentiã: intel¬
ligendum est non omnẽ fuisse concupiscentiã antequã
ꝓhibicio ne aucta eẽt. Auget᷑ enĩ ꝓhibitione. concupiscen-¬
tia: quando deest gr̃a liberantis. Ideo nondũ est oĩs
antequã ꝓhibeatur. Cũ autẽ ꝓhibita fuerit. desistente
ut diximus gr̃a tantũ crescit concupiscentia: ut ita insuo
genert. omĩs idẽ. consũmata fiat ut etiã contͣ legẽ siat. &
p̾uaricatione crimen accumulet. Qd̃ autẽ dicit sine lege
enĩ peccatũ mortuum est: ñ qͥa nonẽ: dixit mortuũ est
sed quia latet. qd̃ inconsequentib manifestat cum dicit.
Sed peccatũ ut appareat peccarũ: ꝑbonũ mͥ oꝑatũ est
mortẽ. Bona est em̃ lex: sed sine gr̃a tantũmͦ ostendit
sine lege: intelligendũ est uiuere mͥ uidebar. quia ante

Expanded text:
poris in resurrectione facta fuerit, de qua post dicit, poris in resurrectione facta fuerit, de qua post dicit, uod autem dicit, Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam, intelligendum est non omnem fuisse concupiscentiam, antequam prohibitione aucta esset. Augetur enim prohibitione concupiscentia, quando deest gratia liberantis: ideo nondum est omnis antequam prohibeatur; cum autem prohibita fuerit, desistente, ut diximus, gratia, tantum crescit concupiscentia, ut ita in suo genere omnis, id est consummata fiat, ut etiam contra Legem fiat, et praevaricatione crimen accumulet. Quod autem dicit, Sine Lege enim peccatum mortuum est, non quia non est, dixit mortuum est, sed quia latet: quod in consequentibus manifestat, cum dicit, Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Bona est enim Lex; sed sine gratia ostendit tantummsine Lege, intelligendum est, vivere mihi videbar; quia ante
Abbreviated transcription (Latin):
tera: animadũtendũ est istam similitudinẽ in hoc dif¬
ferre ab ea re ꝓpt̾quã adhibita est: qd̾ hic uirũ dicit
mori ut mulier nubat cui uolet. liberata utiq alege
uiri: ibi autẽ cũ constituat aĩam quasi mulierẽ. uirũ
ferant morti. idest ut tali coniugio ꝓles digna nascat᷑:
& lex qͥ data ÷ ñ ad auferendũ pecẽm uł ad lib̾ationẽ apec̾co.
s ad ostendendũ pec̾em añ grãm: ꝑ qd̾ factũ ÷ ut sub lege
mulier. passiones peccatoꝵ tanquã uir. & lex tanquã
lex uiri: non ibi tam̃ peccatis mortuis tanquã uiro
mortuo liberari aĩam dicit. sed ipsam aĩam mori peccato.
& liberari alege ut sit alterius uiri. idẽ xp̃i cũ mortua
fuerit peccato: quãuis adhuc quasi uiuente ipso peccato.
qd̾ fit cum adhuc manentib in nobis desideriis & inui-¬
tamentis quibidam ad peccandũ: non obedimꝰ neq con-
peccato. Moriet᷑ autẽ & pectatũ cũ reformatio cor¬

Expanded text:
tera. Animadvertendum est istam similitudinem in hoc diftera. Animadvertendum est istam similitudinem in hoc differre ab ea re propter quam adhibita est, quod hic virum dicit mori, et mulier nubat cui volet, liberata utique a lege viri; ibi autem constituet animam quasi mulierem, virum ferant morti, id est, ut tali conjugio proles digna nascatur, et lex quae data est non ad auferendum peccatum, vel ad liberationem a peccato, sed ad ostendendum peccatum ante gratiam; per quod factum est ut sub Lege mulier, passiones peccatorum tanquam vir, et Lex tanquam lex viri, non ibi tamen peccatis mortuis, tanquam viro mortuo, liberari animam dicit; sed ipsam animam mori peccato, et liberari a Lege, ut sit alterius viri, id est Christi, cum mortua fuerit peccato, quamvis adhuc quasi vivente ipso peccato: quod fit cum adhuc manentibus in nobis desideriis et incitamentis quibusdam ad peccandum, non obedimus tamen, nepeccato. Morietur autem et peccatum, cum reformatio cor
Abbreviated transcription (Latin):
sunt suam carnẽ crucifixerunt: cũ uiciis & concupis¬
centiis. Non gͦ dño maledixit moyses: sed qͥd ostenderer
uobis non dñabit᷑: non enĩ estis sub lege sed sub gr̃a:
utiq ad terciũ illũ gradum iam ꝑtinet. ubi homo
iam mente seruit legi dei quãuis carne seruiat legi
peccati. Non enĩ obaudit desiderio petcati: quamuis
adhuc sollicitent concupiscentiȩ. & ꝓuocent ad consen¬
sionẽ: donec uiuificet᷑ etiam corpus & absorbeat᷑ mors in
uictoriã. Qͥa gͦ ñ consentinus desideriis prauis: in gr̃a su-¬
mus. & ñ regnat peccatũ in nr̃o mortali corpore. Et õm̃o
ex illo loco ubi ait.qͥ mortui sumꝰ peccato quom uiue-¬
mus in eo: eũ de scribit qui est sub gr̃a constitutꝰ. Cui
autẽ dñat᷑ pec catũ quãuis uelit peccato resistere:
lier enĩ sub uiro uiuo marito iuncta ẽ legi: si autẽ
mortuus fuerit uir eius euacuata est alege uiri & ce-

Expanded text:
su sunt, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupissu sunt, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis . Non ergo Domino maledixit Moyses, sed quid ostenderet vobis non dominabitur: non enim estis sub Lege, sed sub gratia, utique ad tertium illum gradum jam pertinet, ubi homo jam mente servit Legi Dei, quamvis carne serviat legi peccati . Non enim obaudit desiderio peccati, quamvis adhuc sollicitent concupiscentiae, et provocent ad consensionem, donec vivificetur etiam corpus, et absorbeatur mors in victoriam . Quia ergo non consentimus desideriis pravis, in gratia sumus, et non regnat peccatum in nostro mortali corpore: et omnino ex illo loco ubi ait, Qui mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo ? eum describit, qui est sub gratia constitutus. Cui autem dominatur peccatum, quamvis velit peccato resistere, lier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi; s i autem mortuus fuerit uir eius, eu
Abbreviated transcription (Latin):
narent᷑. &. in eo supͣ habundare grãm: ut preuacata pec¬
cata dimitterent᷑. Ergo quisquis ad hoc querit agmenta¬
peccati ut augnentũ gr̃e sentiat: ñ intelligit scd̃m
id agere ut nichil in eo gr̃a oꝑet᷑. Opus enĩ gr̃ȩ est: ut
uetus homo nr̃ simul crucifixus est ut euacuaretur
corpus peccati: refert᷑ ad illud qđ ꝑ moysen dictum ẽ.
Maledictus homo qͥ in ligno pependerit. Ueteris enĩ hõis
crucifixio significata est. incruce dñi sicut noui hõis in¬
stauratio in resurrectione significata est. Manifestũ
est autẽ scd̃m eũ nos agere. ueterẽ hoĩem qͥ maleditt̃
est. ꝓpt̾ qd peccatũ & de dño dictũ esse nemo ambi
& de peccato condep̃nauit peccatũ. Quid est autẽ eua¬
cuare corpus peccati. ipse exposuit. ut ultra non seruia¬
mus peccato. & illd̃ qd̃ ait simortui sumꝰ cũ xp̃o: hoc est
si crucifixi sumꝰ cũ xp̃o. Dicit alio loco. Qui enĩ xp̃i iħ̾u¬

Expanded text:
narentur, et in eo superabundasse gratiam, ut praeterita pecnarentur, et in eo superabundasse gratiam, ut praeterita peccata dimitterentur. Ergo quisquis adhuc qupeccati, ut augmentum gratiae sentiat, non intelligit id se agere, ut nihil in eo gratia operetur. Opus enim gratiae est, ut vetus homo noster simul crucifixus est, ut evacuaretur corpus peccati, refertur ad illud quod per Moysen dictum est, Maledictus omnis qui in ligno pependerit . Veteris enim hominis crucifixio significata est in cruce Domini, sicut novi hominis instauratio in resurrectione significata est. Manifestum est autem secundum eum nos agere veterem hominem, qui maledictus est: propter quem peccatum et de Domino dictum esse nemo ambig , et de peccato condemnavit peccatum . Quid est autem evacuare corpus peccati? Ipse exposuit: Ut ultra non serviamus peccato. Et illud quod ait, Si mortui sumus cum Christo, hoc est, si crucifixi sumus cum Christo. Dicit enim alio loco: Qui enim Christi Je
Abbreviated transcription (Latin):
hominis peccatores constituti sunt multi: ita & ꝑ uniꝰ obe¬
dientiam iusti constituent᷑ multi. Hȩc est forma futuri
adam de qua suꝑiꝰ loqͥ ceꝑat. & eius aliquas differentiaᷤᷤ
disponens distulerat ordinẽ: adquẽ nunc redeundo con
tum. ipso uerbo satis significauit nescisse iudeos: qua
dispensatione lex data sit. Non enĩdata est quȩ posset
uiuificare: quia gr̃a uiuificat ꝑ fidem: sed data est lex
ad ostendendum quantis quãq artis uinculis peccatoꝵ
constringerent᷑ qui de suis uirib adimplendũ iusticiam
p̃sumebant. Sic habundauit peccatũ cum & concupiscen¬
tia ex ꝓhibicione ardentior facta est: & peccantib contra
legẽ preuaricationis crimen accessit. Qd̃ intelligit qui
scdm gradum in illis quatuor gradib considerat. Qd̃¬
autẽ ait. qͥd gͦ dicemꝰ. ꝑmanebimꝰ inpeccato ut gr̃a ba
bundet. absit. qͥ mortui sumus peccato. quomͦ uiuemꝰ
ineo: hinc ostendit de preteritis peccatis factũ eẽ ut do-¬

Expanded text:
hominis peccatores constituti sunt multi; ita et per unius obedientiam justi constituentur multi. Haec est forma futuri Adam, de qua superius loqui coeperat, et ejus aliquas differentias interponens distulerat ordinem, ad quem nunc redeundo conctum, ipso verbo satis significavit nescisse Judaeos qua dispensatione Lex data sit. Non enim data est quae posset vivificare; quia gratia vivificat per fidem: sed data est Lex ad ostendendum quantis quamque arctis vinculis peccatorum constringerentur, qui de suis viribus ad implendam justitiam praesumebant. Sic abundavit peccatum, cum et concupiscentia ex prohibitione ardentior facta est, et peccantibus contra legem praevaricationis crimen accessit. Quod intelligit qui secundum gradum in illis quatuor gradibus considerat. ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Absit. Qui mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? hinc ostendit de praeteritis peccatis factum esse ut do
Abbreviated transcription (Latin):
ferri potuisse peccata. Dicit enĩ apls manifestata ẽẽ
peccata ꝑ legem. non autẽ ablata: cum dicit. peccatum
autẽ non imputabat᷑ cum lex non eẽt. Non enim ait
non erat. sed non deputabat᷑: neq cũ lex data est abla¬
tum est. sed deputari cepit idest apparere. Non gͦ putemꝰ
usq ad legem ita dictum ẽẽ quasi iam sub lege ñ eẽt pec¬
catum. sed dictum est sic usq ad legem: ut totũ legis
inhis qͥ ñ peccauer̃t insimilitudinẽ preuaricationis ade
duob modis distinguit᷑. aut insimilitudinẽ p̾uarica¬
tionis adȩ regnauit mors. quia & qͥ non peccauer̃t ex
origine mortalitatis adam mortui sunt: aut certe reg¬
nauit mors & in his qui ñ insimilitudinẽ p̃uaricatioĩs
adȩ peccauer̃t̃. sed ante legẽ peccauert̃. ut illi peccasse
intelligant᷑ in similitudinẽ p̾uaricationis adȩ qͥ leg̃ẽ
accepert̃: quia & adam accepta lege p̾cepti peccauit.

Expanded text:
ferri potuisse peccata. Dicit autem Apostolus manifestata esse ferri potuisse peccata. Dicit autem Apostolus manifestata esse peccata per Legem, non autem ablata, cum dicit, Peccatum autem non deputabatur, cum Lex non esset. Non enim ait, non erat; sed, non deputabatur. Neque cum Lex data est, ablatum est; sed deputari coepit, id est, apparere. Non ergo putemus, usque ad Legem, ita dictum esse, quasi jam sub Lege non esset peccatum: sed sic dictum est, usque ad Legem, ut totum Legis in iis qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, duobus modis distinguitur: aut, In similitudinem praevaricationis Adae regnavit mors; quia et qui non peccaverunt, ex origine mortalitatis Adam, mortui sunt. Aut certe, Regnavit mors et in his qui non in similitudinem praevaricationis Adae peccaverunt, sed ante Legem peccaverunt: ut illi peccasse intelligantur in similitudinem praevaricationis Adae, qui Legem acceperunt; quia et Adam accepta praecepti lege peccavit.
Abbreviated transcription (Latin):
dant mercedem. Nam deus ꝑ grãm dedit quia pecca¬
torib dedit ut ꝑfidem iuste uiuerent: idest bene
oꝑarentur. Quod gͦ bene oꝑamur iam accepta gr̃a: ñ
nobis sed illi tribuendum est qui ꝑ grãm nos iustifica¬
uit. Nam si debitã mercedem uellet reddere: penam
impium. hoc est ex impio pium facit: ut de cetero in
ipsa pietate ꝑmaneat atq iusticia. quia ideo iustificatꝰ
est ut iustus sit: non ut peccare sibi licere arbitret᷑. Qd̃
ait ante deũ cui credidit. significauit fidem in inte riore
homine ẽẽ inconspectu dei non in ostentacione boiũm:
dans glam deo: aduersus illos positũ est qͥ głam suã
gradatim ꝑducit ad caritatẽ dei. Quam caritatẽ dicit
nos habere ꝑ donũ sp̃s: monstrat illa omnia quȩ pos-¬
semus nobis tribuere deo esse tribuenda. qui ꝑ sp̃m
ret gr̃a. Contra eos enĩ dictũ est: qͥ arbitrant᷑ ꝑ legẽ au-¬

Expanded text:
dant mercedem. Nam Deus per gratiam dedit, quia peccadant mercedem. Nam Deus per gratiam dedit, quia peccatoribus dedit, ut per fidem juste viverent, id est bene operarentur. Quod ergo bene operamur jam accepta gratia, non nobis, sed illi tribuendum est, qui per gratiam nos justificavit. Nam si debitam mercedem vellet reddere, poenam impium, hoc est ex impio pium facit, ut de caetero in ipsa pietate permaneat atque justitia; quia ideo justificatus est ut justus sit, non ut peccare sibi licere arbitretur. XXI IV, 17. Quod autem ait, Ante Deum cui credidit, significavit fidem in interiore homine esse in conspectu Dei; non in ostentatione hominum, Dans gloriam Deo, adversus illos positum est, qui gloriam gradatim perducit usque ad charitatem Dei; quam charitatem dum dicit nos habere per donum Spiritus, monstrat illa omnia quae possemus nobis tribuere, Deo esse tribuenda, qui per Spiret gratia. Contra eos enim dictum est, qui arbitrantur per Legem au
Abbreviated transcription (Latin):
grãm non est liberũ arbitriũ ut non peccemꝰ: sed tan-¬
tum ut peccare nolimꝰ. Gr̃a uero efficit ut ñ tantum
uelimꝰ recte facere. sed etiã possimꝰ non uirib nr̃iss
liberatoris auxilio: qͥ nobis etiã ꝑfectam pacem in re-¬
surrectione tribuet. Que pax. ꝑfectam bonã uolun¬
tatem consequit᷑. Gła enĩ iexcelsis deo & in t̾ra pax ho
mus ꝑfidem: Adbsit. Sed legẽ statuimꝰ. id est firmamꝰ.
Sed quẽadmodũ firmanda erat lex nisi ꝑ iusticiam:
Iusticiã autẽ quȩ est ꝑfidem qui ea ipsa quȩ ñ poterant
legis głam conqͥrit. quasi suis uirib legẽ impleat. Cum
adhuc lex ista data ñ esset: dei illa gła ñ sua ẽ. ħon enĩ
merito sui: tanquã ex oꝑib sed dĩ gr̃a fide iustificat᷑. Qd̃¬
autẽ ait. ei autẽ qͥ oꝑat᷑ merces ñ imputat᷑ scdm grãm
sed scd̃m debitũ: dixit quẽadmodũ hoĩes hõib red¬

Expanded text:
gratiam non est liberum arbitrium ut non peccemus, sed tangratiam non est liberum arbitrium ut non peccemus, sed tantum ut peccare nolimus. Gratia vero efficit ut non tantum velimus recte facere, sed etiam possimus; non viribus nostris, sed Liberatoris auxilio, qui nobis etiam perfectam pacem in resurrectione tribuet, quae pax perfecta bonam voluntatem consequitur. Gloria enim in excelsis Deo, et in termus per fidem? Absit: sed Legem statuimus, id est, firmamus. Sed quemadmodum firmanda erat Lex, nisi per justitiam? Justitiam autem quae est per fidem; quia ea ipsa quae non poterant Legis gloriam conquirit, quasi suis viribus Legem impleat, cum adhuc Lex ista data non esset, Dei illa gloria, non sua est. Non enim merito sui tanquam ex operibus, sed Dei gratia fide justificatus Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum, dixit quemadmodum homines hominibus red
Abbreviated transcription (Latin):
regnet peccatũ in ur̃o mortali corpore: ad obediendũ de¬
sideriis eius. Hic enim ostendit ẽẽ desideria. qͥb non
obediendo: peccatũ in nobis regnare ñ sinimꝰ. Sed qm̃
ista desideria de carnis mortalitate nascunt᷑. quȩ trahi¬
mus ex primo peccato pͥmi hõis unde carnalit̾ nascimͦ:¬
nec finiẽt᷑ hȩc nisi resurrectione corporis inmutationem
illam quȩ nobis ꝓmittit᷑ meruimus: ubi ꝑfecta paxent.
cum in quarto gradu constituim᷑. Ideo autẽ ꝑfecta pax:
quia nichil nobis resistet: ñ resistentib deo. Hoc ẽ qd̃
dicit apłs̃. Corpus qͥdem mortuũ est ꝓpt̾ peccatũ. sp̃s
autẽ uita ẽ ꝓpt̾ iusticiã. Si gͦ sp̃s eius qui suscitauit iħm
xp̃m a mortuis babitat in uobis: uiuificabit & mortala
corpora ur̃a ꝑmhabitantẽ sp̃m eus in uobis. Liberũ gͦ
abitriũ ꝑfecte fuit in pͥmo hoĩe. In nobis aut̃ẽ ante

Expanded text:
regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum coregnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum concupiscentiis ejus . Hic enim ostendit esse desideria, quibus non obediendo peccatum in nobis regnare non sinimus; sed quoniam ita desideria carnis, de carnis mortalitate nascuntur, quam trahimus ex primo peccato primi honon finientur haec, nisi resurrectione corporis immutationem illam, quae nobis promittitur, meruerimus, ubi perfecta pax erit, cum in quarto gradu constituemur. Ideo autem perfecta pax, quia nihil nobis resistet non resistentibus Deo. Hoc est quod dicit Apostolus, Corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vituis, vivificabit et mortalia corpora vestra per inhabitantem Spiritum ejus in vobis . Liberum ergo arbitrium perfecte fuit in primo homine, in nobis autem ante
Abbreviated transcription (Latin):
tio peccati est: quia ꝑ solam grãm aufert᷑ pecca
illã se putat implere ñ ꝑ grãm liberatoris sui: nichil
ei ꝑdest ista p̾sumptio. immo etiã tantũ nocet ut &
uehementiore peccati desiderio rapiat᷑: & inpeccauᷤᷤ
etiam prẽuaricator inueniat᷑. Ubi enim non est lex:
nec preuaricatio Sic gͦ iacens cũ se quisq cognouerit
ꝑ se ipsum surgere non ualere: imploret liberatoriꝰ au¬
xilium. Uenit gͦ gr̃a quȩ donet peccata pretenta: & co-¬
nantem adiuuet. & tribuat caritatem iusticiȩ: & au¬
ferat metum. Quod cũ fit tamen desideria qͤdã carniᷤ
dum inhac uita sumꝰ aduersus sp̃m nr̃m pugnant ut
eum ducant in peccatũ. Non tamen his desiderĩs con¬
sentiens sp̃s. qm̃ est fixus ingr̃a & caritate dei: desinit
peccare. Non enim in ipso desiderio prauo: sed in nr̃a con-¬
sensione peccamꝰ. Adhoc ualet: qd̾ dicit apłs. Non ergo

Expanded text:
tio peccati est; quia per solam gratiam aufertur peccattio peccati est; quia per solam gratiam aufertur peccatllam viribus suis se putat implere, non per gratiam Liberatoris sui, nihil ei prodest ista praesumptio: imo etiam tantum nocet, ut et vehementiori peccati desiderio rapiatur, et in peccatis etiam praevaricator inveniatur. Ubi enim non est Lex, nec praevaricatio . Sic ergo jacens cum se quisque cognoverit per seipsum surgere non valere, imploret Liberatoris auxilium. Venit ergo gratia quae donet peccata praeterita, et conantem adjuvet, et tribuat charitatem justitiae, et auferat metum. Quod cum fit, tametsi desideria quaedam carnis, dum in hac vita sumus, adversus spiritum nostrum pugnant, ut eum ducant in peccatum; non tamen his desideriis consentiens spiritus, quoniam est fixus in gratia et charitate Dei, desinit peccare. Non enim in ipso desiderio pravo, sed in nostra consensione peccamus. Ad hoc valet quod dicit idem apo
Abbreviated transcription (Latin):
illis. qui circumrisionem carnaliter quam sp̃uali
enim cognitio peccati. & cetera similia que quidã
putant in contumeliam legis obicienda. sollicite
ablatum. Itaq quatuor istos gradus hõis
distinguamus: ante legem. sub lege. sub gr̃a.
in pace. Ante legenᷤ sequimur concupiscentiã.
carnis. sub lege trahimͦ ab ea: sub gr̃a nec seqͥmͦ
eam nec trahmͦ ab ea. in pace nulla ẽ concupis¬
centia carnis. Ante legẽ gͦ non pugnamꝰ: qͥa non
solũ concupiscimꝰ. & peccamus. sed etiã approbamꝰ
peccata. Sub lege pugnamꝰ sed iuncimur. fatem᷑
enim mala esse quȩ facimus. & fatendo mala
esse utiq nolumꝰ facere: sed quia nondũ ẽ gr̃a
suꝑamur. In isto gradu ostendit᷑ nobis quomͦ
iaceamus: & dũ surgere uolumꝰ & cadimuᷤ: gra¬
uius affligim᷑. Inde hic dicitur: lex sub intrauit
ut habundaret delictum. Inde & qd̾ nunc posi¬
tum ẽ. ꝑ legem enĩ cognicio peccati: nec enĩ abla¬

Expanded text:
illis qui circumcisionem magis carnaliter quam spirituaillis qui circumcisionem magis carnaliter quam spirituaenim cognitio peccati, et caetera similia, quae quidam putant in contumeliam Legis objicienda, sollicite ablatum. Itaque quatuor istos gradus hominis distinguamus; ante Legem, sub Lege, sub gratia, in pace. Ante Legem, sequimur concupiscentiam carnis: sub Lege, trahimur ab ea: sub gratia, nec sequimur eam, nec trahimur ab ea: in pace, nulla est concupiscentia carnis. Ante Legem ergo non pugnamus; quia non solum concupiscimus et peccamus, sed etiam approbamus peccata: sub Lege pugnamus, sed vincimur; fatemur enim mala esse quae facimus, et fatendo mala esse, utique nolumus facere, sed quia nondum est gratia, superamur. In isto gradu ostenditur nobis quomodo jaceamus, et dum surgere volumus et cadimus, gravius affligimur. Inde hic dicitur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . Inde et quod nunc positum est, Per Legem enim cognitio peccati. Non enim abla
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑnitiosam dulcedinem flagitiorum sequens. dũ
impedientes ꝑsonas remouere conatur pergit in
facinus. Sic distinctus est. etiam ille locus insapi¬
entia salomonis. Ubi cum enumerasset suꝑiora
flagitia ait. Circumueniamus pauꝑem iustum:
cum ad mala facta consentiunt. etiam illa quȩ fe¬
cerunt approbant. W ideo de ꝑfectis iam peccatis
dicit. Proꝑterea inexcusabilis es ohomo omnis qui
iudicas. Omnis autem cum dicit subintrat iam
ut monstret non solum gentilem sed etiam iudeũ:
qui scđm legem uolebant iudicare de gentibus.
tre: iram dei ubiq loquitur ꝓ uindicta. id circo
ait. iusti iudicii dei. Notandum autem. qm̃ & ira
dei ponitur in nouo testamento. Quod cum in ue¬
tere audiunt homines qui legi ueteri aduersant᷑.
culpandam eam putant. cum d̃s utiq sicuti nos
ꝑturbationib non subiaceat: dicente salomone.
tu autem dñe uirtutum cum tranquillitate iu-¬
habet littera lex intelligatur. Quod utiq contigit

Expanded text:
perniciosam dulcedinem flagitiorum sequens, dum perniciosam dulcedinem flagitiorum sequens, dum impedientes personas removere conatur, pergit in facinus. Sic distinctus est etiam ille locus in Sapientia Salomonis, ubi cum enumerasset superiora flagitia, ait: Circumveniamus pauperem justumcum ad mala facta consentiunt, etiam illa quae fecerunt approbant: et ideo de perfectis jam peccatis dicit, Propterea inexcusabilis es, o homo omnis qui judicas. Omnis autem cum dicit, subintrat jam ut monstret non solum Gentilem, sed etiam Judaeum qui secundum Legem volebat judicare de Gentibus. irae, iram Dei ubique loquitur pro vindicta. Idcirco ait justi judicii Dei. Notandum autem quia ira Dei ponitur et in Novo Testamento: quod cum in Vetere legunt homines qui Legi veteri adversantur, culpandam eam putant; cum Deus utique, sicuti nos, perturbationibus non subjaceat, dicente Salomone, Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate juhabet littera, Lex intelligatur: quod utique contigit
Abbreviated transcription (Latin):
scđm uos dixerunt. Hac autem intentione prius
arguit impietatem gentium: ut ex hac ꝓbet etiã
ad grãm posse ꝑtingere conuersos. Iniustum est
enim ut penam subeant impietatis: & premium
centes deum non ut deum głificauerunt aut
gras egerunt: hoc caput est peccati de quo dic-¬
cum est. Initium omnis peocati suꝑbia. Qui si
grãs egissent deo qui dederat hanc sapientiam:
non sibi aliquid tribuissent cogitationib suis.
Quaꝓꝑter in desideriis cordis sui traditi sunt a
autem dicit. tradidit: intelligitur dimisit uide¬
sideria cordis eoꝵ. Mercedem autem mutuam
dicit recepisse de deo: ut traderentur in desidĩa
illos deus in repbam mentem & cetera. repletos ait
omni iniquitate. datur intelligi ad nocendum
ꝑtinere ista que nunc dicit idest facinora. Suꝑuis
autem dicebat de corruptelis que flagitia nominan¬
tur. ex quibus ad facinora ꝑuenitur: qm̃ quisq

Expanded text:
secundum vos dixerunt . Hac autem intentione prius secundum vos dixerunt . Hac autem intentione prius arguit impietatem Gentium, ut ex hac probet etiam ad gratiam posse pertingere conversos. Injustam est enim ut poenam subeant impietatis, et praemium centes Deum, non ut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt, hoc caput est peccati, de quo dictum est, Initium omnis peccati superbia . Qui si gratias egissent Deo, qui dederat hanc sapientiam, non sibi aliquid tribuissent cogitationibus suis. Quapropter in desideria cordis sui traditi sunt a Ib. I, 24. Quod autem dicit, Tradidit, intelligitur, dimisit in desideria cordis eorum. Mercedem autem mutuam dicit recepisse de Deo, ut traderentur in desideriaillos Deus in reprobam mentem, etc., repletos, ait, omni iniquitate, datur intelligi, ad nocendum pertinere ista quae nunc dicit, id est facinora. Superius autem dicebat de corruptelis quae flagitia nominantur, ex quibus ad facinora pervenitur; quoniam quisque