comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
esset. &si se tale iste sentit & nouit ut salua & ꝑmanente
in habitu anuni sui uirtute continentiȩ si ad usũ nuptiarũ
ex aliquo religionis officio descendisset talis maritus & talis
pat̃. eẽt qualis fuit a brabam audeat plane respondere illi
captioso int̾rogatori. & dicere. Non sũ quidẽ melior qũa a¬
brahã in hoc dũ taxat genere continentiȩ. quo ille non care¬
bat &esi non apparebat. sed sũ talis non alud habens. sed aliuc
agens Dicat plane iste: quia & si uoluerit głari nonerit ur¬
sipiens. Ueritatẽ eñi dicet. Si aũt parcit nequis eũ existinet
suꝑ id qđ eũ uidet aut audit aliquid ex illo auferat aꝑsona
sua nodũ questionis. & non de homine sed dere ipsa respon¬
deat & dicat. Qui tantũ potest: talis ẽ. qualis fuit abrahã.
Potest aũt fieri ut minor sit continentiȩ uirtus in animo eius
qui non utitur nuptiis: quib est usus abraham. Sed tamen

Expanded text:
esset. aut si talem se iste sentit et nouit, ut salua et permanente esset. aut si talem se iste sentit et nouit, ut salua et permanente in habitu animi sui uirtute continentiae, si ad usum nuptiarum ex aliquo religionis officio descendisset, talis maritus et talis pater esset. qualis fuit Abraham, audeat plane respondere illi captioso interrogatori et dicere: non sum quidem melior quam Abraham, in hoc dumtaxat genere continentiae, qua ille non carebat, etsi non apparebat; sed sum talis non aliud habens, sed aliud agens. dicat plane ista, quia et si uoluerit gloriari, non erit insipiens; ueritatem enim dicit. si autem parcit, ne quis eum existimet super id quod eum uidet aut audit aliquid ex illo, auferat a persona sua nodum quaestionis et non de homine, sed de re ipsa respondeat et dicat: qui tantum potest, talis est, qualis fuit Abraham. potest autem fieri, ut minor sit continentiae uirtus in animo eius, qui non utitur nuptiis quibus est usus Abraham; sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis qui corrũpunt mores bonos colloquiis in ani& uana
uersutia dicit᷑ homini apĩano. continenti & nuptias recusanti
Tu gͦ melior quã abraham: Quod ille cũ audierit: non per¬
turbetur. Nec audeat dicere melior: nec aꝓposito dilabatur
Illud eñi non uere dicit: hoc non recte facit. Sed dicat. Ego
quidẽ non sũ melior qũa abraham : sed melior. ẽ. castitas cȩlibĩ
qũa castitas nuptiarũ. Quarũ abrahã unã habebat in usum:
ambas in habitu. caste quippe conuigalit̾ uixit. Esse autem
castus sine conuigio potuit: sed tunc non oportuit. Ego uero
facilius non utor nuptiis quibus ẽ usus abrahã : quã sic utor
nuptiis quẽ ad modũ .ẽ usus abraham. Et idõ melior sum
illis qui ꝑ drumi in continentiã non possunt quod ego: non
illis qui ꝓpt̃ tẽporis differentiã non fecer̃ quod ego. Quod
enĩ ego nunc ago. melus illi egissent si tunc agendũ esset
Quod aũt illi egerunt sic ego non agerẽ: & si nunc agendũ

Expanded text:
ab eis, qui corrumpunt bonos mores conloquiis malis, inani et uana uersutia dicitur homini christiano continenti et nuptias recusanti: tu ergo melior quam Abraham? quod ille cum audierit, non perturbetur nec audeat dicere: melior, nec a proposito dela batur — illud enim non uere dicit, hoc non recte facit - sed dicat: ego quidem non sum melior quam Abraham, sed melior est castitas celibum quam castitas nuptiarum: quarum Abraham unam habebat in usu, ambas in habitu. caste quippe coniugaliter uixit; esse autem castus sine coniugio potuit, sed tunc non oportuit. ego uero facilius non utor nuptiis, quibus est usus Abraham, quam sic utor nuptiis, quemadmodum est usus Abraham; et ideo melior sum illis, qui per animi incontinentiam non possunt quod ego, non illis, qui propter temporis differentiam non fecerunt quod ego. quod enim ego nunc ago, melius illi egissent, si tunc agendum esset; quod autem illi egerunt, sic ego non agerem, et si nunc agendum
Abbreviated transcription (Latin):
paruulis necessariã non. ẽẽ. contendunt. dã natores nos
eẽ nuptiarũ oꝑsq diuini quo ex iarib & feminis ds
homines ereat in uidiosisme clamitant: qm̃ dicimꝰ eos qui de tali

Expanded text:
paruulis necessariam non. esse contendunt, damnatores nos paruulis necessariam non. esse contendunt, damnatores nos esse nuptiarum operisque diuini, quo ex maribus et feminis deus homines creat, inuidiosissime cl
Abbreviated transcription (Latin):
aũt de pudicitia coniuigali ut eã quoq inte laudare oe
amare possinius. quid audiremꝰ iusi ab illo uiteriore fa¬
miliari tuo qui uitã tuã non insuꝑficiȩ sed pleniꝰ nosset
De hoc itaq tuo bono di dono: me quoq delectat fanulia¬
rius & aliquanto dutius loqui tecũ. Scio me non. ẽẽ. oneri
tibi si aliquid ꝓximũ muto: quod legendo diutius sis
nobiscũ Nã & hoc cõperi. qđ int̃ tuas multas magnasq
curas facile ac libent̃ legas: nr̃isq opusculis etiã quȩ ad
alios conscripsimꝰ si qua inmanꝰ tuas uenire potueruit. ad¬
modũ delecteris Quancomagis quod adte scribitur
ubi tanꝗ reuera p̃senti loquar & aduercere digna¬
ris attentius & acciꝑe gracius. Ab hac gͦ epła ꝑge ad li¬
brũ que simul misi qui tuȩ reuerentię & conscriptus sit¬
& cur ad te potissimũ missus ipse suo principio cõmodius
qui medicinã xp̃i qua peccata sanantur carnalit̃ natis

Expanded text:
autem de pudicitia coniugali, ut eam quoque in te laudare et autem de pudicitia coniugali, ut eam quoque in te laudare et amare possimus, quid audiremus nisi ab aliquo interiore familiari tuo, qui uitam tuam non in superficie, sed penitus nosset? de hoc itaque tuo bono, dei dono, me quoque delectat familiarius et aliquanto diutius loqui tecum. scio me non esse oneri tibi, si aliquid prolixum mitto, quod legendo diutius sis nobiscum. nam et hoc comperi, quod inter tuas multas magnasque curas facile ac libenter legas nostrisque opusculis, etiam quae ad alios conscripsimus, si qua in manus tuas uenire potuerunt, admodum delecteris. quanto magis quod ad te scribitur, ubi tamquam praesenti loquar, et aduertere dignaris attentius et accipere gratius! ab hac ergo epistula perge ad librum, quem simul misi, qui tuae reuerentiae et cur conscriptus sit et cur ad te potissimum missus ipse suo principio commodius qui medicinam Christi, qua peccata sanantur, carnaliter natis
Abbreviated transcription (Latin):
laudes xp̃i. uide quid mͥ delectationis & lȩciciȩ fuit au¬
dire ab illo qui nec fallere me possit ꝓpt̃ fidẽ suã & eas
ignorare non posset ꝓpt̃ amicitiã tuã. Sed alia & ab aliis
&e sinon tã multa uł certa. uerũ tam̃ audiuimꝰ. fides tua
quã sit sana & catholica. quã pia expectatio futuroꝵ
quȩ dĩ fr̃mq dilectio: quã non suꝑbe sapias in excelsis
honorib nec speres in incerto diuitiarũ sed in dõ uiuo.
a diues sis ui oꝑib: bonis qua sit domus tua reques so¬
latiumq sc̃oꝵ & t̾ror impioꝵ. quanta tibi eura suine
quis induatur membris xp̃i cooꝑtus uel amine nominis
xp̃i siue in ueterib eius siue in recentiorib uumicis. qũaq
sis corumde inuicoꝵ saluti ꝓuidus: in festus errori. hȩc
atq huiꝰmodi ut dixi & ab aliis solemꝰ audire.: sed nunc
ꝑ supradictũ frẽm plura & testatiora cognouimus Porr

Expanded text:
laudes Christi uide quid mihi delectationis et laetitiae fuit aulaudes Christi uide quid mihi delectationis et laetitiae fuit audire ab illo. qui nec fallere me posset propter fidem suam et eas ignorare non posset propter amicitiam tuam. sed alia et ab aliis etsi non tam multa uel certa uerum tamen audiuquam sit sana et catholica, quam pia expectatio futurorum, quae dei fratrumque dilectio, quam non superbe sapias in excelsis honoribus nec speres in incerto diuitiarum, sed in deo uiuo et diues sis in operibus bonis, quam sit domus tua requies solaciumque sanctorum et terror impiorum, quantae tibi curae sit, ne quis insidietur membris Christi, coopertus uelamine nominis Christi, siue in ueteribus eius siue in recentioribus inimicis, quamque sis eorundem inimicorum saluti prouidus, infestus errori. haec atque huius modi, ut dixi, et ab aliis solemus audire; sed nunc ea per supradictum fratrem plura et testatiora cognouimus. Porro
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ. Cũ duu moleste haberẽ qđ aliquoties
scripserim & nulla tuȩ sublimitatis rescripta
meruerim : repente epistolas tres tuȩ benignitatis accepi.
Unã non ad me solũ datã ꝑ coep̃m meũ uindibilẽ : & non
longe post ꝑ conprbm firmũ duas. Quiuir sc̃s nobisq:
ut ab illo scire potiusti familiarissima caritate conuinctꝰ.
multa nobiscũ de tua excellentia colloquendo & ueracit̃
in sinuando qualẽ te in ap̃i uiscerib nouerit: non solũ eas
quas memoratus ep̃s uł quas ipse attulit. sed etiã illas qͥs
non accepisse nos querebam litteras uicit. Et idõ de te nar¬
ratio eius suauior nobis erat: quia ea dicebat quȩ ipse ñ
possis neq me inquirente rescrib̾e. ne tuarũ laudũ qđ
scã scriptura ꝓhibet fieres p̃dicator. Qua qũa & ego ue¬
rear hȩc ad te scrib̾e. ne suspicionẽ adulantis in currã.
dñe illustris &e merito p̃stantissime atq in xp̃i dilectio¬
ne lem̃e fili. laudes itaq tuas in xp̃o suie magis in te

Expanded text:
salutem. 1. Cum diu moleste haberem quod aliquoties scripserim, et nulla tuae Sublimitatis rescripta meruerim, repente epistolas tres tuae Benignitaunam non ad me solum datam per coepiscopum meum Vindemialem et non longe post per conpresbyterum Firmum duas. qui uir sanctus nobisque, ut ab illo scire potuisti, familiarissima caritate coniunctus multa nobiscum de tua excellentia conloquendo et ueraciter insinuando, qualem te Christi uisceribus nouerit. non solum eas, quas memoratus episcopus uel quas ipse adtulit, sed etiam illas, quas non accepisse nos querebamur, litteras uicit. et ideo de te narratio eius suauior nobis erat, quia ea dicebat. quae ipse non possis ne quidem me inquirente rescribere. ne tuarum laudum, quod sancta scriptura prohibet, fieres praedicator. quamquam et ego uerear haec ad te scribere, ne suspicionem adulantis incurram, domine inlustris et merito praestantissime atque in Christi dilectione carissime fili. ,, Laudes itaque tuas in Christo siue magis m te
Abbreviated transcription (Latin):
tegritatẽ ipsam dõ dicantes multo maxime cõmonemus.
ut tanta norint humalitate tuendũ. eẽ. qđ in t̾ra in terim
uiuunt. quantomagis cȩli .ẽ. qđ uouerunt. Nẽpe scriptũ ẽ
Quanto magnus. es: tanto humilia te in om̃ibus. Nr̃m gͦ
est de magnitudine eoꝵ aliquid dicere: illoꝵ de magna
humilitate cogitare. Exceptis igit᷑ quibusdã conugatis
patrib & matrib scĩs. quib idõ isti meliores non sunt. quã¬
ius conugati non sint. quia si conuigati. eẽnt. pares non
essent cȩteros om̃ino huiꝰ tẽporis coniugatos uł post exꝑtum
concubitũ continentes a se suꝑari non dubitent: non quantũ
ab anna susanna. sed quantũ abeata maria suꝑatur. Quod
ad ipsã ꝑtinet scãm carnis in tegritatẽ loquor. Nam quȩ
alia sint mariȩ merita qͥs ignorat: Mores itaq: congruos hui
tanto ad iungant. ut dep̃pollenti p̃mio certã securitatẽ ge¬

Expanded text:
tegritatem ipsam deo dicantes multo maxime commonemus, tegritatem ipsam deo dicantes multo maxime commonemus, ut tanta norint humilitate tuendum esse, quod in terra interim uiuunt, quanto magis caeli est quod uouerunt. nempe scriptum est: quanto magnus es, tanto humila to in omnibus. nostrum ergo est de magnitudine eorum aliquid dicere, illorum de magna humilitate cogitare. exceptis igitur quibusdam illis coniugatis patribus et matribus sanctis, quibus ideo isti meliores non sunt, quamuis coniugati non sint, quia si coniugati essent, pares non essent, ceteros omnino huius temporis coniugatos, uel post expertum concubitum continentes, a se superari non dubitent, non quantum ab Anna Susanna, sed quantum ambae a Maria superantur. quod ad ipsam pertinet sanctam carnis integritatem, loquor; nam quae alia sint Mariae menta, quis ignorat? mores itaque congruos huic tanto proposito adiungant, ut de praepollenti praemio certam securitatem g
Abbreviated transcription (Latin):
libidines seruiens. ne carnalib huicemodi motib ad quiescat
eosq in concubitũ ultra generandi necessitatẽ ꝓlabi aut ꝓgredi¬
non sinat. quantũ ordonaturȩ quantũ morũ consuetudo qͣntũ
legũ scita p̃scribunt. Hoc quippe idõ de illis patrib homines
suspicantur : quia ipsi ꝑ incontinentiã uł nuptias elegerunt.
uł coniugib u tẽperant̃ utuntur At uͦ continentes uł mares
qui defunctis uxorib uł fęmine quȩ defunctis uiris uł
utriq qui pari consensu continentiã dõ uouerunt. sciant
sibi quidẽ mercedis amplius deberi. quã conuigalis casti¬
tus poscit: sed scoꝵ patrũ uuptias qui ꝓphetice conun¬
gebant᷑. qui neq in concubitu nisi ꝓlem. neq in ipsa ꝓle
nisi qđ in carne uenturo xp̃o ꝓficeret requirebant. non
solũ ꝓsuo ꝓposito non contẽnant: uerũ etiã suo ꝓposito
sine dubitatione p̃ponant. Pueros quoq ac uirgines in¬

Expanded text:
libidines seruiens, ne carnalibus huiusce modi motibus adquiescat libidines seruiens, ne carnalibus huiusce modi motibus adquiescat eosque in concubitum ultra generandi necessitatem prolabi aut progredi sinat, quantum ordo naturae, quantum morum consuetudo, quantum legum scita praescribunt. hoc quippe ideo de illis patribus homines suspicantur, quia ipsi per incontinentiam uel nuptias elegerunt uel coniugibus intemperanter utuntur. at uero continentes uel mares, qui defunctis uxoribus, uel feminae, quae defunctis uiris, uel utrique, qui pari consensu continentiam deo uouerunt, sciant sibi quidem mercedis amplius deberi, quam coniugalis castitas poscit; sed sanctorum patrum nuptias, qui prophetice coniungebantur, qui neque in concubitu nisi prolem neque in ipsa prole nisi quod in carne uenturo Christo proficeret requirebant, non solum prae suo proposito non contemnant, uerum etiam suo proposito sine dubitatione praeponant. Pueros quoque ac uirgines in
Abbreviated transcription (Latin):
cheis siue quicũq alii patrib ueteris testam̃ti deplurib ca¬
lũniant᷑ uxorib hoc eẽ. argum̃tũ deputantes quo eoꝵ coniun¬
cant in continentiã. satis suꝑq responsum. ẽ : si tam̃ capiunt
non. eẽ. peccatũ qđ neq contra naturã cõmittit᷑ quia non
lascuuendi sed gignendi causa illis feminis utebant᷑. neq
contra morẽ quia illis tẽporib ea factitabant᷑. neq contra
p̃ceptũ. quia nulla lege ꝓhibebant᷑. Illos uero qui illicite fe¬
muus usi sunt. uł argui inscripturis illa diuina sententia:
uł nobis licet uidicandos atq uitandos. non aꝑꝓbantes imitan¬
dosue ꝓpouit. Nr̃os aũt qui conuiges habent. quantũ possumꝰ
ammonemꝰ ne scđm suã infirmitatẽ de illis scĩs patrib aude¬
ant uidicare: cõparantes ut ait apłssemet ipsos sibimet ipsis. Et
idõ non intelligentes quantas uires habeat animꝰ iustitiȩ contra

Expanded text:
chaeis siue quicumque alii patribus ueteris testamenti de pluribus cachaeis siue quicumque alii patribus ueteris testamenti de pluribus calumniantur uxoribus, hoc esse argumentum deputantes, quo eorum conuincant incontinentiam, satis superque responsum est: si tamen capiunt non esse peccatum, quod neque contra naturam committitur, quia non lasciucontra morem, quia illis temporibus ea factitabantur; neque contra praeceptum, quia nulla lege prohibebantur. Illos vero qui illicite feminis usi sunt, vel arguit in Scripturis illis divina sententia, vel nobis lectio judicandos atqdosue proponit. Nostros autem qui coniuges habent, quantum possumus, admonemus, ne secundum suam infirmitatem de illis sanctis patribus audeant iudicare, conparantes, ut ait apostolus, semet ipsos sibimet ipsis et ideo non intellegentes, quantas uires habeat animus iustitiae contra
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ. Nec ꝓlẽ aũt carnalẽ iã hoc tẽpore querere. ac ꝑhoc
ab om̃i tali oꝑe unmunitatẽ quandã ꝑpetuã retinere. atq
uni uiro xp̃o sp̃ualit̃ subdi. melius ẽ utiq & sanctus: si tañ
ea deuotione sicut ante homines quomͦ scriptũ . ẽ. ut cogi¬
tent quȩ sunt dñi quomͦ placeant dño. id .ẽ. ut ꝑpetim cogitet
continentia ne quid minus habeat obȩdientia. qũa uirtutẽ
tanquã radicalẽ atq ut dici solet matricẽ & plane gene¬
ralem sc̃ĩ antiqui patres in oꝑe exercuerunt: illã uero con¬
tinentiã in animi habitu tenuerunt. Qui ꝓfecto ꝑ obȩdientiam
qua uisti & sc̃i erant. ad om̃e opus bonũ sẽꝑ parati. etiã si ab
om̃i concubitu abstinere iuberent᷑ efficerent. Quanto eñi faci¬
lius possent uł iussione uł exortatione dĩ non concũbere: qui
plẽ cui uni ꝓpagaudȩ concũbendo seruiebant o bȩdiendo po¬
terant immolare. Quȩ cũ ita sint: hereticis quidẽ atq mani¬

Expanded text:
lem autem carnalem iam hoc tempore quaerere ac per hoc ab omni tali opere inmunitatem quandam perpetuam retinere atque uni uiro Christo spiritaliter subdi melius est utique et sanctius; si tamen ea uacatione sic utantur homines, quomodo scriptum est, ut cogitent quae sunt domini, quomodo placeant deo, id est, ut perpetuo cogitet continentia, ne quid minus habeat oboedientia: quam uirtutem tamquam radicalem atque, ut dici solet, matricem et plane generalem sancti antiqui patres in opere exercuerunt, illam uero continentiam in animi habitu tenuerunt, qui profecto per oboedientiam, quia iusti et sancti erant et ad omne opus bonum semper parati, etiamsi ab omni concubitu abstinere iuberentur, efficerent. quanto enim facilius possent uel iussione uel exhortatione dei non concumbere, qui prolem, cui uni propagandae concumbendo seruiebant, oboediendo poterant inmolare! Quae cum ita sint, haereticis quidem, siue Mani
Abbreviated transcription (Latin):
transferant᷑. Hoc gͦ quia dicimꝰ qđ antiquissuna atq firmissima
catholicȩ fidei regula continet᷑: isti nouelli & ꝑuersi dogmatis
assertores qui nichil peccati. eẽ. in paruulis dicunt. qđ lauacro
regenerationis abluatur. tanquã dã nemꝰ nuptias & tanquã
opus dĩ hoc ẽ. hominẽ qui ex illis nascit᷑ opus diaboli. eẽ dicamꝰ
tiarũ bonũ malo originali qđ inde trahit᷑ non potest accu¬
sari : sicut ad ulterioꝵ & fornicationũ malũ bono naturali
qđ in de nascit᷑ non potest excusari. Nã sicut peccatũ siue hinc¬

Expanded text:
t a nobis: Hoc ergo quia dicimus, quod antiquissima atque firmissima catholicae fidei regula continetur, isti novelli et perversi dogmatis assertores, qui nihil peccati esse in parvulis dicunt quod lavacro regenerationis abluatur, tanquam damnemus nuptias, et tanquam opus Dei, hoc est, hominem qui ex illis nascitur, opus diaboli esse dicatiarum bonum malo originali, quod inde trahitur, non potest accusari, sicut adulteriorum malum bono naturali quod inde nascitur, non potest excusari; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
alterã cũ illa fuerit mȩcha nubendo. Ac sic apͥore peccato qͦ eã
mȩchari fecit. suie ꝑ baptismũ siue ꝑ pęnitentiã lib̾atus. sine suo
adiutorio eã sibi hab̾e uideat᷑. quã post pͥoris ad ulteriũ. tanq
hinc soluto matrimonii uinculo alterã duxit. Qđ quidẽ si fuerit
machinatꝰ. & uxorẽ suã mȩchã faciat: & ipse quã uis post ad ul¬
teriũ conuigis. aliã ducendo męchus erit. nichilq illi ꝓderit
qđ tibi crediderit: & non ei potius qͥ nullo excepto ait. Om̃is qui
reliquerit uxorẽ suã & aliã duxerit mȩchatur. Quib om̃ib
considatis atq tractatis: restat ut ab eis qͥ hȩc fidelit̃ audiunt.
dicat᷑ nob̵ qđ dño dictũ. ẽ. Si talis .ẽ. causa cũ uxore: non expedit
uubere. Quib & nos qͥd respondeamꝰ nisi qđ ipse respondit. non

Expanded text:
alteram, cum fuerit illa moecha nubendo, ac sic a priore peccato, quo eam alteram, cum fuerit illa moecha nubendo, ac sic a priore peccato, quo eam moechari fecit, siue per baptismum siue per paenitentiam liberatus sine suo adulterio sibi habere uideatur, quam post prioris adulterium tamquam hinc soluto matrimonii uinculo alteram duxit. quod quidem si fuerit machinatus, et uxorem suam moecham faciet et ipse quamuis post adulterium coniugis aliam ducendo moechus erit nihilque illi proderit, quod tibi. credidit et non ei potius, qui nullo excepto ait: omnis qui reliquerit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur. Quibus omnibus consideratis atque tractatis restat, ut ab eis, qui haec fideliter audiunt, dicatur nobis, quod domino dictum est: si talis est causa cum uxore, non expedit nubere. quibus et nos quid resp
Abbreviated transcription (Latin):
priore. alteri copulari. & hoc .ẽ. mȩchari. Qđ si hoc ista ñ fecerit
tam̃ ille qͣntũ in ipso.ẽ. facere cõpulit. & hoc ei ds̃ peccatũ etiam¬
si illa casta ꝑ maneat imputabit. Sed quis nesciat quã sit raris¬
sime quȩ ita pudice uiuant cũ uiris. ut etiã si ab eis dimittantur
alios non querant: In cõparabilit̃ quippe numerus ẽ. amplior
feminarũ quȩ cũ pudicȩ adhereant maritis. tam̃ si dimissȩ
fueruit amarits non differunt nubere. Cũ gͦ crediderint ho¬
mines dño dicenti. om̃is qui dimiserit uxorẽ suã p̃ter causam
fornicationis facit eã mȩchari. si crediderit & tibi dicenti.
muliere fornicante. licere uiro eiꝰ alterã ducere : quis qͥs uoluerit
ꝓpt̃ alias quas libet molestias carere uxore cui iunctus . ẽ. pͥus eã
mȩchari faciat sine fornicatione dimittendo. ut tunc ducat

Expanded text:
priore viro, alteri copulari, et hoc est moechari. Quod si hoc ista non fecerit, priore viro, alteri copulari, et hoc est moechari. Quod si hoc ista non fecerit, tamen ille, quantum in ipso est, facere compulit, et hoc ei Deus peccatum, etiamsi illa casta simae, quae ita pudice vivant cum viris, ut etiamsi ab eis dimittaalios non quaerant? incomparabiliter quippe numerus est amplior feminarum, quae cum pudice adhaereant maritis, tamen, si dimissae fuerint a maritis, non differunt nubere. cum ergo crediderint homines domino dicenti: omnis qui dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis facit eam moechari, si crediderint et tibi dicenti muliere fornicante licere uiro eius alteram ducere, quisquis uoluerit propter alias quaslisbet molestias carere uxore, cui iunctus est, prius eam moechari faciat sine fornicatione dimittendo, ut tunc ducat
Abbreviated transcription (Latin):
rinc : Iã uͦ ex hoc qđ sapis non . eẽ ad ulteriũ si uir uxorẽ causa for¬
nicationis ab iecerit & alterã duxerit. nonne arbitraris cauendũ.
ne discant uiri uxores suas quas ꝓpt̃ alias innumerabiles causas
ferre non possunt mȩchari cogere. ut ab eis uinculo conuigali ꝑ for¬
nicationẽ sicut putas soluto. liceat eis alteras ducere. & ex eo quod
illas mȩchari coegerunt. aut baptismate ablui. aut penitendo sanari.
non possint. qm̃ illis & gr̃a & medicina negabit᷑ quã diucũ ad ul¬
teris uiuunt si priorib p̃ter causa fornicationis repudiatis. alteras
duxerint. nisi forte quis dicat neminẽ posse uxorẽ suã mȩchari
facere si pudica .ẽ: & tam̃ dñs. Om̃is qui dinuserit in qͥt uxorem
suã p̃ter causã fornicationis: facit eã mȩchari. Utiq ꝓpt̾ea. quia
cũ. eẽt. pudica cũ uiro : tam̃ dimissa cogit᷑ ꝑ in continentiã uiuo

Expanded text:
re? Iam uero ex hoc, quod sapis non esse adulterium, si uir uxorem causa forre? Iam uero ex hoc, quod sapis non esse adulterium, si uir uxorem causa fornicationis abiecerit et alteram duxerit, nonne arbitraris cauendum, ne discant uiri uxores suas, quas propter alias innumerabiles causas ferre non possunt, moechari cogere, ut ab eis uinculo coniugali per fornicationem, sicut putas, soluto liceat eis alteras ducere, et ex eo, quod illas moechari coegerunt, aut baptismate ablui aut paenitendo sanari, quoniam illis et gratia et medicina negabitur, quamdiu cum adulteris uiuent, si prioribus praeter causam fornicationis repudiatis alteras duxerint? nisi forte quis dicat neminem posse uxorem suam moechari facere, si pudica est. et tamen dominus, omnis qui dimiserit, inquit, uxorem suam praeter causam fornicationis facit eam mcum esset pudica cum viro, tamen dimissa cogitur per incontinentiam, vivo
Abbreviated transcription (Latin):
uideri idõ negandũ. eẽ. ad ulteriũ. qͥndo uxore ad ultera ui¬
uente. ducit᷑ altera: quia potest maritus ꝑ hoc cogi ad ulterã
occide. dũ cupit sibi licere illa extincta alterã ducere: si hoc
ea uiuente non licet facere. Quid si eñi & illud dicant ap̃ianȩ
fidĩ detractores. cogi homines occide uxores suas insidiarum
scelerib quas molestas ferre non possunt. siue diuturno languore
laborantes. & pati concubitũ uon ualentes. siue pauꝑes. siue steriles
siue de formes. aliarũ spe ducendarũ. sanarũ. opulentarũ. foecundarũ
pulcherrumarũ. qui eas quas ꝑpeti nolunt p̃ter causã fortucationũ.
repudiare non licet. & alteras ducere. ne ꝑpetuo de uincti ad ulterio
nec baptizari possint. nec penitendo sanari: Hunquid ꝓpt̃ea ne
ista homicidioꝵ scelera ꝑpetrent᷑. dicturi sumꝰ. non . eẽ. adulteri
repudiatis p̃ter causa fornicationis uxorib sibi alteras copulaue¬

Expanded text:
uideri ideo negandum esse adulterium, quando uxore adultera uiuideri ideo negandum esse adulterium, quando uxore adultera uiuente ducitur altera, quia potest maritus per hoc cogi adulteram occidere, dum cupit sibi licere illa extincta alteram ducere, si hoc ea uiuente non licet facere. quid? si enim et illud dicant christianae fidei detractores, cogi homines occidere uxores suas insidiarum sceleribus, quas molestas ferre non possunt, siue diuturno languore laborantes et pati concubitum non ualentes siue pauperes siue steriles siue deformes, aliarum spe ducendarum, sanarum, opulentarum, fecundarum, pulcherrimarum, quia eas, quas perpeti nolunt, praeter causam fornicationis repudiare non licet et alteras ducere, ne perpetuo deuincti adulterio nec baptizari possint nec paenitendo sanari, numquid propterea, ne ista homicidiorum scelera perpetrentur, dicturi sumus non esse adulteria repudiatis. praeter causam fornicationis uxoribus sibi alteras copula
Abbreviated transcription (Latin):
possuit. eẽ. coniugia quȩ uiuis fuerant ad ulteria. nonne id ex¬
aggerando tibi dicturus. ẽ. non mͥ uidet᷑ amantissime pat̾ hic di¬
uinus. eẽ. sensus. ubi non solũ benignitas & pietas excluditur.
sed etiã ingens malignitas & impietas excitat᷑. qͥndoquidẽ multi
.ẽ. leuius & tolerabilius. ut ad ulteras mariti. quã ut maritos ad¬
ultere occidant: Placet ne tibi. ut ꝓpt̾ hanc uanissimã inuidiã.
dñicȩ defensionẽ sententiae differamꝰ. uł etiã insuꝑ accusemus
dicentes. non debere ad ulterã udicari. etiã si ꝓpt̃ causã for
nucationis repudiata aiuro. alteri conuingatur. ne maritũ eĩ
a quo dimissa. ẽ. cõpellat᷑ occide. dũ ad ulterũ inconubiũ cupit
uiri prioris morte conuertere : Scio tibi hoc minime placere.
ut ꝓpt̃ hanc uanissimã inuidiã lex xp̃i cũ uera in ueniatur
& sana: dura & in humana dicatur. Sic itaq non tibi debet

Expanded text:
esse possint conjugia, quae vivis fuerant adulteria; nonne id exesse possint conjugia, quae vivis fuerant adulteria; nonne id exaggerando tibi dicturus est, Non mihi videtur, amantissime frater, hic divinus esse sensus, ubi non solum benignitas et pietas excluditur, sed etiam ingens malignitas et impietas excitatur? Quandoquidem multo est levius et tolerabilius, ut adulteras mariti, quam ut maritos adulteri occidant. Placetne tibi, ut propter vanissimam invidiam, dominicae defensionem sententiae deseramus, vel eam insuper accusemus, dicentes nonicationis repudiata a uiro alteri coniugetur, ne maritum eius, a quo dimissa est, conpellatur occidere, dum adulterium in conubium cupit uiri prioris morte conuertere? scio tibi hoc non placere, ut propter hanc uanissimam inuidiam lex Christi, cum uera inueniatur et sana, dura et inhumana dicatur. sic itaque non tibi debet
Abbreviated transcription (Latin):
crimine fornicationis repudiatã ducere. dicit. eẽ. ad ulte¬
rium: Hic enĩ si parũ quid loquam̃ attendimꝰ. multo gra¬
uiora dici posse quã ipse dixisti. Nã tu dũ non uis. ẽẽ. ad¬
ulteria si aliȩ ducant᷑ dimissis ad ulteris. hoc inuenisti¬
qm̃ si hȩc ad ulteria dixerumnꝰ. cogent᷑ mariti occide ad ulteras
quarũ uita impediunt᷑ alteras ducere. atq ut hoc ex aggerares:
dixisti. Non mͥ uidet᷑ amantissime pat̾ om̃ib his diuinꝰ eẽ. sensus:
ubibenignitas & piecas excludit᷑. Si gͦ quispiã nolens crede. eẽ. ad¬
ulteriũ qͥndo a marito sine fornicationis crunine repudiata
ab altero ducit᷑. & hoc contra te inueniat qͥa ista ratione suadet᷑
hominib: homicidia ꝑpetrare. & earũ maritos quaseo modo re¬
pudiatas duxeruit. uł insidiis quib potuerint. uł calũni is appe¬
tere uł aliquib: ueris criminib accusare & occiđẽ. ut eis mortius

Expanded text:
crimine fornicationis repudiatam ducere, dicit esse adultecrimine fornicationis repudiatam ducere, dicit esse adulterium? 17. Hic enim, si parum quid loquamur attendimus, multo graviora dici possunt quam ipse dixisti. Nam tu dum non vis esse adulteria, si aliae ducantur dimissis adulteris, hoc invenistiiam si haec adulteria dixerimus, cogentur mariti occidere adulteras, quarum vita impediuntur alteras ducere. Atque ut hoc exaggerares, dixisti: Non mihi videtur, amantissime pater, hic divinus esse sensus, ubi benignitas et pietas excluditur. Si ergo quispiam nolens credere esse adulterium quando a marito sine fornicationis crimine repudiata ab altero ducitur, et hoc contra te inveniat, quia ista ratione suadetur hominibus homicidia perpetrare, et earum maritos, quas eo modo repudiatas duxerint, vel insidiis quibus potuerint, vel calumniis appetere, vel aliquibus veris criminibus accusare et occidere, ut eis mortuis
Abbreviated transcription (Latin):
sanatur. Sed nunquid ꝓpt̾ea dicturi sumꝰ ad ulteriũ non. ẽẽ. ad¬
ulteriũ. qđ sine dubio cõmittit᷑. si conuige ad ultera iuuente
altera ducitur: Sed hoc adulterii genere excepto. nẽpe non
dubitas. eẽ. ad ulterium: si quisqu̾a ducat uiuentis uxorem
auiro suo ꝑ libellũ repudii sine ulla mulieris fornicatione
dimissam. Quid gͦ: Cũ uiderit se nec adbaptismũ ad mitti
si cathicuminꝰ. ẽ. nec utilit̃ agere penitentiã si baptizatus
hoo fecit. non corrigendo & relinquendo qđ fecit. si eu uoli¬
erit & potuerit occide cuiꝰ duxerit uxorẽ. & hoc scelus uel
baptismate diluat᷑uł penitendo soluatur atq ita etiam
illud ad ulteriũ non ꝑmaneat. euacuata muliere alege iur
post mortẽ uiri. sed & transacto qđ factũ . ẽ. ꝑ penitentiã
satis fiat uł generatione deleat᷑. nunqͥd ꝓpt̾ea accusan
da .e. lex xp̃i. tanquã cõpulerit fieri homicidiũ. cũ sine

Expanded text:
sanatur. sed numquid propterea dicturi sumus adulterium non esse adsanatur. sed numquid propterea dicturi sumus adulterium non esse adulterium, quod sine dubio committitur, si coniuge adultera uiuente altera ducitur? sed hoc adulterii genere excepto nempe non dubitas esse adulterium, si quisquam ducat uiuentis uxorem a uiro suo per libellum repudii sine ulla mulieris fornicatione dimissam. quid ergo? cum uiderit se nec ad baptismum admitti, si catechumenus est, nec utiliter agere paenitentiam, si baptizatus hoc fecit, non corrigendo et relinquendo quod fecit, si eum uoluerit et potuerit occidere, cuius duxit uxorem, ut hoc scelus uel baptismate diluatur uel paenitendo soluatur atque ita etiam illud adulterium non permaneat euacuata muliere a lege uiri post mortem uiri. sed de transacto quod factum est per paenitentiam satis fiat uel regeneratida lex Christi, tanquam compulerit fieri homicidium, cum sine
Abbreviated transcription (Latin):
utroq abstinen dũ. ẽ. non illicitũ ꝓillicito faciendũ. Si eñi
facturus .ẽ. qđ non licet: iã faciat ad ulteriũ. & non faciat
homicidiũ ut uiuente uxore alterã ducat: & non humanũ
sanguinẽ fundat. Quod si ẽ. utrũq nefariũ: non debet alterum
ꝓ ałtero ꝑpetrare. sed utrũq uitare. hic uideo qͥd dici ab in con¬
tnentib possit. qđ uidelicet qui dimictit & uiuere ꝑmittit
ad ultera. si alterã duxerit quã diu illa prior uiuit. ꝑpetuu
ad ult̃.ẽ.: nec agit penitentiã fructuosã a flagitio non recedens
nec sic cathicuminꝰ adbaptisinũ admittit᷑: qm̃ ab eo qđ impen¬
dit non mutat᷑. nec reconciliari penitens potest. in eadẽ nequiti
pseuerans. Si aũt accusando ad ulterã occiderit hoc peccatũ
qm̃ transactũ .ẽ. &. in eo non ꝑmanet᷑. & si cathecumino factũ. ẽ
baptismate ablutur & si baptizato. penitentia & reconciliatione

Expanded text:
utroque abstinendum est, non inlicitum pro inlicito faciendum. si enim utroque abstinendum est, non inlicitum pro inlicito faciendum. si enim facturus est, quod non licet, iam faciat adulterium et non faciat homicidium, ut uiuente uxore alteram ducat et non humanum sanguinem fundat. quodsi est utrumque nefarium, non debet alterum pro altero perpetrare, sed utrumque uitare. Hic uideo, quid dici ab incontinentibus possit: quod uidelicet qui dimittit et uiuere permittit adulteram, si alteram duxerit, quamdiu illa prior uiuit, perpetuus adulter est nec agit paenitentiam fructuosam a flagitio non recedens; nec, si catechumenus est, ad baptismum admittitur, quoniam ab eo quod inpedit non mutatur; nec reconciliari paenitens potest in eadem nequitia perseuerans: si autem accusando adulteram occiderit, hoc peccatum, quoniam transactum est et in eo non permanetur, et, si a catechumeno factum est, baptismate abluitur et, si a baptizato, paenitentia et reconciliatione
Abbreviated transcription (Latin):
ractere xp̃iano. qui & falsũ dicimꝰ eis licere qđ ñ licet. ut istis
pietatẽ. s ꝓpt̃ aliarũ nuptiarũ liberã potestatẽ: Postremo
quęro abste utrũ marito xp̃iano liceat uł scđm ueterẽ dĩ
legẽ uł romanis legib: ad ulterã occidere : Si licet meluis. ẽ.
ut ab utroq se tẽperet. id.ẽ. & alicito illa peccante supplicio:
& ab illicito illa uiuente conuigio. Qđ si alterũ eligere ꝑ seue¬
rat: satius . ẽ. ei facere qđ licet ut ad ultera puniatur. quã id
qđ non licet. ut ipsa uiua ille mȩchetur. Si aũt qđ uerius dicit᷑
non licet homini xp̃iano adulterã conuigẽ occidẽ. sed tantũ
dimittere : quis ẽ. tã demens qui ei dicat. fac qđ non licet. ut tͥ
liceat qđ non licet: Cũ enĩ utrũq scđm legẽ xp̃i illicitũ sit.
siue ad ulterã occide siue illa uiuente ad ulterã ducere : ab

Expanded text:
ractere christiano? qui et falsum dicimus eis licere, quod non licet, hoc est istis ractere christiano? qui et falsum dicimus eis licere, quod non licet, hoc est istis pietatem, sed propter aliarum nuptiarum liberam potestatem. postremo quaero abs te, utrum marito christiano liceat uel secundum ueterem dei legem uel romanis legibus adulteram occidere. si licet, melius est, ut ab utroque se temperet, id est et a licito illa peccante supplicio et ab inlicito illa uiuente coniugio. quodsi alterutrum eligere perseuerat, satius est ei facere quod licet, ut adultera puniatur, quam id quod non licet, ut ipsa uiua ille moechetur. si autem, quod uerius dicitur, non licet homini christiano adulteram coniugem occidere, sed tantum dimittere, quis est tam demens, qui ei dicat: fac, quod non licet, ut tibi liceat quod non licet? cum enim utrumque secundum legem Christi inlicitum sit, siue adulteram occidere siue illa uiuente alteram ducere, ab
Abbreviated transcription (Latin):
quis ꝓpiciabit᷑ peccatis illius: Et de euangłio. Dimittite. &
dimittet᷑ uobis. Ut possimꝰ dicere. Dintte nob̾ debita nr̃a:
sicut & nos dimitamꝰ debitorib nr̃is. Et de apło. Nulli malũ
ꝓmalo reddentes. Et si qua sunt huiꝰmodi inscripturis sc̃is qui
ad ulciscendũ quando humanꝰ animꝰ excitat᷑. qui xp̃ianus. ẽ.
nutigatur. Quanto in qua ista melius dicimꝰ. qu̾ã ut dicamꝰ
tantũ ad ulteras istas dimittite. & earũ nolite sanguinem
querere : Quid quid doloris ex earũ flagitus habeas: conso¬
labunt᷑ uos aliȩ quas duxeritis. Merito enĩ uelletis istas de
uiuentiũ numero auferre. si earũ uita impedimento. eẽt.
quominꝰ alias duceretis. Nunc uͦ etiã istis uiuentib cũ liceat
alia uob̾ matrimonia ꝓ uide : quid eas tantopere uultis occide.:
Hȩc cũ dicimꝰ nonne attendis qua nr̃a suasio longe sit acha¬

Expanded text:
quis propitiabitur peccatis illius? et de euangelio: dimittite, et quis propitiabitur peccatis illius? et de euangelio: dimittite, et dimittetur uobis — ut possimus dicere: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris — et de apostolo: nulli malum pro malo reddentes et si qua sunt huius modi in scripturis sanctis, quibus ad ulciscendum quando humanus animus excitatur, quia christianus est, mitigatur. Quanto, inquam, ista melius dicimus, quam ut dicamus: tantum adulteras istas dimittite, et earum nolite sanguinem quaerere; quidquid doloris ex earum flagitiis habetis, consolabuntur uos aliae, quas duxeritis; merito enim uelletis istas de uiuentium numero auferre, si earum uita inpedimento esset, quominus alias duceretis. nunc uero etiam istis uiuentibus cum liceat alia uobis matrimonia prouidere, quid eas tantopere uultis occidere? haec si dicimus, nonne adtendis, quam nostra suasio longe sit a cha
Abbreviated transcription (Latin):
se ipsos seducunt. & ueritas in eis non est. Porro si se non seducunt
& .ẽ. in eis ueritas. non erit in eis cruenta seueritas. Scientes
enĩ se non. eẽ. sine peccato: dimittunt ut dimittat᷑ eis nec ab eis
benignitas & pietas excludatur. Magis eñi hȩc excluduntur
si peccatis coniugũ ab eis impetret ueniã licentia libidinis
non cura pietatis id .ẽ. ut ꝓpt̾ea parcant quia licet eis alteras
ducere: & non potius ꝓpt̾ea quia uolunt & sibi dñm parcere
Quanto itaq melius & honestius. xp̃iana deniq ꝓfessione
digniꝰ. ut parcant ad ulterarũ sanguini uxorũ qđ scriptũ .ẽ
eis dicimꝰ. dimitte in iustitiã ꝓximo tuo: & tunc peccanti tibi
peccata soluentur. Homo homini seruat irã. & adño quęrit
medelã: Suꝑ hominẽ similẽ sibi non habet miscđiam & de
peccatis suis dep̃catur : cũ ipse caro sit. seruat iracundiam

Expanded text:
se ipsos seducunt, et ueritas in eis non est. porro si se non seducunt se ipsos seducunt, et ueritas in eis non est. porro si se non seducunt et est in eis ueritas, non erit in eis cruenta seueritas. scientes enim se non esse sine peccato, dimittunt, ut dimittatur eis, nec ab eis benignitas et pietas excluditur. magis enim haec excluduntur, si peccatis coniugum ab eis impetret ueniam licentia libidinis, non cura pietatis; id est ut propterea parcant, quia licet eis alteras ducere, et non potius propterea, quia uolunt et sibi dominum parcere. Quanto itaque melius, honestius, christiana denique professione dignius, ut parcant adulterarum sanguini uxorum, quod scriptum est eis dicimus. dimitte iniustitiam proximo tuo, et tunc precanti tibi peccata soluentur. homo homini conseruat iram et a domino quaerit medellam? super hominem similem sibi non habet misericordiam et de peccatis suis deprecatur? cum ipse caro sit, conseruat iracundiam,
Abbreviated transcription (Latin):
Non mͥ uidet᷑ amantissime pat̃ hic diuinꝰ. eẽ. sensus: ubi benig¬
nitas & pietas excluditur. Ita ista dicis. quasi ꝓpt̃ea mariti par¬
cere debeant ad ulteris feminis: quia licet eis ad ulteras ducere.
aut si non licet non parcant: ut liceat. Qui immo ꝓpt̃ea debent
peccatricib p̃bere miscđiam ut & ipsi ꝓsuis peccatis miscđiam
consequant᷑. & multo magis hoc faciendũ. ẽ.: qui dimissis uxo¬
rib ad ulteris cupiunt uiuere continent̃. Tanto quippe debent
ẽẽ. misericordiores: quanto uolunt. eẽ. sanctiores. ut castitatem
inse ipsis seruando diuinitus aduuent᷑ dũ castitatẽ ab uxorib
iuolatã nec ipsi humanitꝰ ulciscuntur. & maxime uox illa di¬
minica eis. ẽ. in memoriã reuocanda : qui sine peccato .ẽ. pͥor
in illã lapidẽ iaciat. Non qͥ sine ipso peccato ẽ. qm̃ loquimur
de pudicis uiris: s qui sine peccato est. Quod si eẽ. se dixerunit:

Expanded text:
non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi benignon mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi benignitas et pietas excluditur\'. ita istuc dicis, quasi propterea mariti parcere debeant adulteris feminis. quia licet eis alteras ducere, ut, si non licet, non parcant, ut liceat. quin immo propterea debent peccatricibus praebere misericordiam, ut et ipsi pro suis peccatis misericordiam consequantur. et multo magis hoc eis faciendum est, qui dimissis uxoribus adulteris cupiunt uiuere continenter. tanto quippe debent esse misericordiores, quanto uolunt esse sanctiores, ut castitate in se ipsis seruanda diuinitus adiuuentur, dum castitatem ab uxoribus uiolatam nec ipsi humanitus ulciscuntur. et maxime uox illa dominica eis est in memoriam reuocanda: qui sine peccato est, prior in illam lapidem iaciat. non qui sine ipso peccato est. quoniam loquimur de pudicis uiris, sed qui sine peccato est: quod si esse se dixerint.
Abbreviated transcription (Latin):
ulter ũ . eẽ. qui uł diu languente. uł duu absente. uł continent
uiuere cupiente sua uxore. alteri cõmixtus. ẽ. feminȩ. Sic ergo
& dimissa ad ultera ad ult̃ .ẽ. cũ ad ultera: qm̃ non ille aut
ille. sed om̃is qui dimitat uxorẽ suã & ducit alterã mȩchat᷑
Qua ꝓpt̃ si conuigali unculo inmunis minus appetit᷑ uita
scõꝵ: ex horreatur pȩna mȩchoꝵ. & timore saltẽ frenetus
concupiscentia : si amore non eligit᷑ continentia. Si eñi ubi. ẽ
timor oꝑetur labor : ubi erat labor erit & amor. Non eñi con¬
fitendũ . ẽ. de nr̃is uiribus sed oratio ad uingenda conatib
ut impleat bonis qui de t̾ret amalis Respondeamꝰ etiã ad illud
ubi putas maritos ad puniendas ad ulteras sine ulla misera¬
tione cõpelli : cũ uolunt eas mori. si eis uiuentib non eis licet
alteras ducere. Quã crudelitatẽ uolens ex aggerare: dixisti.

Expanded text:
ulterum esse, qui uel diu languente uel diu absente uel continenter ulterum esse, qui uel diu languente uel diu absente uel continenter uiuere cupiente sua uxore alteri commixtus est feminae. sic ergo et dimissa adultera adulter est cum altera, quoniam non ille aut ille, sed omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. quapropter si a coniugali uinculo inmunis minus adpetitur uita sanctorum, exhorreatur poena moechorum et timore saltem frenetur concupiscentia, si amore non eligitur continentia. si enim, ubi est timor, operetur labor, ubi erat labor, erit et amor. non enim confidendum est de nostris uiribus; sed oratio adiungenda conatibus, ut inpleat bonis, qui deterret a malis. Respondeamus etiam ad illud, ubi putas maritos ad puniendas adulteras sine ulla miseratione conpelli, cum uolunt eas mori, si eis uiuentibus non eis licet alteras ducere. quam crudelitatem uolens exaggerare dixisti:
Abbreviated transcription (Latin):
pudiũ coniux acasta coniuge separet᷑: multominꝰ soluit᷑ si non
separata mȩchetur. Ac ꝑ hoc non eã soluit iusi mors conuigis.
non in ad ulteriũ corruentis. sed de corpore exeuntis. Qua ꝓpt̃
si recesserit mulier ab ad ultero uiro. & e reconciliari non uult:
maneat innupta . & si dimiserit uir ad ulterã mulierẽ & eã
non uult reciꝑe nec post pęnitentiã: custodiat continentiam
& si non ex uoluntate eligendi potioris boni: certe ex necessi¬
tate uitandi ꝑnitiosi mali. Ac ꝑ hoc adhoc exhortarer. etiam¬
si uxor. eẽt. in languore in sanabili atq duturno: etiã si ali
cubi. eẽt. corpore separata. quo maritꝰ non posset accedere
Postremo adhuc ex hortarer: etiã si mulier uolens uiuere conti¬
nent̃ quã uis contra disciplinã quia non ex consensu tam̃ pudicũ
pudica dimitteret. Puto eñi xp̃ianũ neminẽ reluctari ad¬

Expanded text:
repudium conjux a casto conjuge separetur; multo minus solvitur, si non repudium conjux a casto conjuge separetur; multo minus solvitur, si non separata moechetur. Ac per hoc non eam solvit, nisi mors conjugis, non in adulterium corruentis, sed de corpsi recesserit mulier ab adultero viro, et ei reconciliari non vult, maneat innupta; et si dimiserit vir adulteram mulierem, et eam non vult recipere nec post poenitentiam, custodiat continentiam, et si non ex voluntate eligendi potioris boni, certe ex necessitate vitandi perniciosi mali. Ac per hoc ad hoc exhortarer, etiamsi uxor esset in languore insanabili atque dcubi esset corpore separata, quo maritus non posset accedere; postremo ad hoc exhortarer, etiamsi mulier uolens uiuere continenter, quamuis contra disciplinam, quia non ex consensu, tamen pudicum pudica dimitteret. puto enim christianum neminem reluctari ad
Abbreviated transcription (Latin):
nuptiarũ aũt uł contẽneret᷑ uł negligeret᷑ bonũ: contiuuo sub¬
iunxit. filios ꝓcreare. matres familias esse. Qui uͦ eligunt conti¬
nere : aliquid utiq inelius eligunt. quã .ẽ. nuptiarũ bonum
hoc ẽ. generatio filioꝵ. Unde si eligit᷑ continentia. ut hono nup¬
tiarũ melius aliqͥd eõ penfatur : qͣndo potius custodiendũ est
ut ad ulteriũ caueatur : Cũ eñĩ dixisset apłs. qđ si se non continet
quã uri. Non . ẽ. igit᷑ ad qđ ex ortem̾ eos qui reconciliari timen
coniuigib ad ulteris pęnitendo sanatis : nisi ad custodiendã
continentiã. qm̃ mulier alligata .ẽ. qũa du siue mȩchus siue
castus uir eius uiuit. mȩchatur si alteri nupserit. Et uir alligatꝰ
quã dui siue mȩcha siue casta uxor eiꝰ uiuit: mȩchat᷑ si alterã
duxerit. hȩc nãq alligatio qͣndo quidẽ non soluit᷑. etiã si re

Expanded text:
nuptiarum autem vel contemneretur vel negligeretur bonum; continuo subnuptiarum autem vel contemneretur vel negligeretur bonum; continuo subjunxit, filios procreare, matresfamilias esse. Qui vero eligunt continere, aliquid utique melius eligunt quam est nuptiarum bonum, hoc est, generatio filiorum. Unde si eligitur continentia, ut bono nuptiarum melius aliquid capessatur; quanto potius custodienda est, ut adulterium caveatur? Cum enim dixisset Apostolus, Quod si se non continet, quam uri\'. Non est igitur, ad quod exhortemur eos qui reconciliari timent coniugibus adulteris paenitendo sanatis nisi ad custodiendam continentiam, quoniam mulier alligata, quamdiu siue moechus siue castus uir eius uiuit, moechatquamdiu sive moecha sive casta uxor ejus vivit, moechatur si alteram duxerit. Haec namque alligatio quando quidem non solvitur, etiamsi per
Abbreviated transcription (Latin):
Si ergo se continet: nec nubat nec generet. Si aũt se ñ continet:
licite nubat ne turpit̾ generet. aut turpius concũbendo non
generet. Qũaqu̾a hoc qđ ultimũ dixi. non nulli faciant etiã
licite coniuigati. Illicite nãq & turpit̾ etiã cũ legitima uxore
ꝓpt̃ hoc ds̃ Propagatio itaq filioꝵ ipsa. ẽ. prima & natura¬
lis & legitima causa nuptiarũ. Ac ꝑ hoc qui ꝓpt̃ in continen¬
tiã conuingunt᷑. non sic debent tẽperare malũ suũ. ut bonũ¬
ex t̾minent nuptiarũ id ẽ ꝓpagationẽ filioꝵ. De in continen¬
tib quippe loquebat᷑ apłs ubi ait. Uolo igit᷑ uiniores. matres
Iã eñi quȩdã conuersȩ sunt retro post satanan. Cũ itaq dicebat
uolo uniores nubere : hoc itaq monebat ꝓpt̾ ruinã continenti
fulciendã. Sed ne forte ab eis sola carnalis concupiscentiȩ cogi¬
taret᷑ infirmitas. cui tantũ modo. eẽt. oꝑe conubi is seruiendum.

Expanded text:
Si ergo se continet, nec nubat, nec generet. Si autem se non continet, Si ergo se continet, nec nubat, nec generet. Si autem se non continet, licite nubat, ne turpiter generet, aut turpius concumbendo non generet. Quanquam hoc quod ultimum dixi, nonnulli faciant etiam licite conjugati. Illicite namque et turpiter etiam cum legitima uxore propter hoc Deus . Propagatio itaque filiorum, ipsa est prima et naturalis et legitima causa nuptiarum: ac per hoc qui propter incontinentiam conjugantur, non sic debent teexterminent nuptiarum, id est propagationem filiorum. de incontinentibus quippe loquebatur apostolus, ubi ait: uolo igitur iuniores nubere, ae quaedam sunt retro post satanam . Cum itaque dicebat, Volo juniores nubere; hoc utique monebat propter ruinam incontinentiae fulciendam. Sed ne forte ab eis sola carnalis concupiscentiae cogitaretur infirmitas, cui tantummodo esset opere connubii serviendum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpagandi necessitas quȩ nunc non ẽ : qm̃ tẽpus amplectendi
sicut scriptũ. ẽ. utiq tunc fuit. & tẽpus continendi ab am¬
plexu nunc. ẽ. De quo tẽpr̃ apłs loquens ait. De cȩxero fr̃s
tẽpus breue est. Reliquũ. ẽ : uti & qui habent uxores tanquã
non habentes sint. Unde nunc certissime dicitur. ꝗͥ potest
capere capiat. qui aũt se non continet nubat. Tunc gͦ etiã
continentia ꝓpt̃ ꝓpagationẽ filioꝵ innuptias descende¬
bat officio. nunc aũt uinculũ nuptiale in continentiae
sub uenit uitio. ut ab eis qui se non continent non ꝑ tur¬
pitudinẽ stuproꝵ. sed ꝑ honestatẽ conuigioꝵ fiãt
ꝓpagatio filiorum. Curgͦ non dixit apłs si filios non
habet nubat: Quia scilicet hoc tẽpore continendi ab amplexu.
non .ẽ. necesse filios ꝓpagare. & quare dix si se ñ continet
nubat: Utiq ꝓpterea. ne ꝑ incontinentiã cogat᷑ ad ulterare

Expanded text:
propagandi necessitas, quae nunc non est, quoniam tempus amplectendi, propagandi necessitas, quae nunc non est, quoniam tempus amplectendi, sicut scriptum est, quod utique tunc fuit, et tempus continendi ab amplexu, quod nunc est. de quo tempore apostotempus breve est; reliquum est ut et qui habent uxores, tanquam non habentes sint . Unde nunc rectissime dicitur, Qui potest capere, capiat : qui autem se non continet, nubat. Tunc ergo etiam continentia propter propagationem filiorum in nuptias descendebat officio: nunc autem vinculum nuptiale incontinentiae subvenit vitio; ut ab eis qui se non continent, non per turpitudinem stuprorum, sed per honestatem conjugiorum, fiat propagatio filiorum. Cur ergo non dixit Apostolus, Si filios non habet, nubat? Quia scilicet hoc tempore continendi ab amplexu, non est necesse filios propagare. Et quare dixit, Si se non continet, nubat? Utique propterea, ne per incontinentiam cogatur adulterare.