comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
primo de cęlis dicit: postea de terra:
Laudatur enum ds̃ qͥ fecit cȩlũ & tram:
cȩlestia tranquilla sunt pacata sunt:
ibi semꝑ gaudium. nulla mors. nulla
egritudo nulla molestia. Iaudant
dm̃ beati: nos autẽ iusum ad huc sumꝰ.
Sed cũ cogitamꝰ quomꝰ ibi laudit᷑ ds cor
ibi habeamus: & non sine causa au¬
diamꝰ sursum cor. leuemꝰ cor sursum.
ne putrescat in t̾ra. qm̃ placent nob̾
qđ ibi agunt angłi. modo nos spe.
postea re. sed cũ illuc uenerimus
Taudate ergo eũ in excelsis. Laudate¬
stellȩ & Lum̃. Laudait eũ cęli
LAuDEN Nom dũ Quando explicat
om̃ia numerando : sed tam̃ summatim
& quasi om̃ia ꝑstrinxit & conclusit
om̃ia cȩlestia laudantia creatorẽ suũ.
& quasi diceret᷑ ei. quare illũ laudant.
quid illi debent : Quid illis contulit
ut laudent eum: Sequit᷑. qm̃ ip̃e
DiXIT& PACTASCINT Ipe mandauit
& cpeatasunT Non mirum: si opera
laudant oꝑatorem: Non mirũ est :¬

Expanded text:
Primo de coelis dicit, postea de terra: Primo de coelis dicit, postea de terra: laudatur enim Deus qui fecit coelum et terram. Coelestia tranquilla sunt, pacata sunt; ibi semper gaudium, nulla mors, nulla aegritudo, nulla molestia; semper laudant Deum beati: nos autem adhuc jusum sumus, sed cum cogitamus quomodo ibi laudetur Deus, cor ibi habeamus, et non sine causa audiamus, Sursum corda. Levemus cor sursum, ne putrescat in terra; quoniam placet nobis quod ibi agunt Angeli. Modo nos spe; postea re, cum illuc venerimus. «Laudate» ergo «eum in excelsis.» 6. «vstellae et lumen. Laudate eum coeli laudent nomen Domini.» Quando explicat omnia numerando? Sed tamen summatim et quasi omnia perstrinxit, et conclusit omnia coelestia laudantia Creatorem suum. 7. Et quasi diceretur ei, Quare illum laudant? quid illi debent, quid illis contulit, ut laudent eum? sequitur: «Quoniam ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt.» Non mirum si opera laudant operatorem, non mirum est
Abbreviated transcription (Latin):
nos gemere ex defectu. ex mobilitate
rerũ. ex fragilitate carnis humane :
tationes. contendunt quotidie dele¬
ctationes & si non consentimꝰ tamen
molestiã patim᷑: & contendimꝰ : &
magnũ periculũ .ẽ. ne qui contendit
uincatur si autẽ non consentiendo
uncamꝰ  molestiã tam̃ patimꝰ. Ne.¬
sistendo delectationib non cessat
& ñ morit᷑ hostis nisi in resur rectio¬
ne mor tuoꝵ. Sed p̃sumamꝰ fidamus.
erigunt nos aggeus & tacharias.
cantant futurã liberationẽ urãni
Si illi popło cantauer̃ & impletũ ẽ¬
xp̃iano popło qđ cantat᷑ ñ implebit᷑:
securi estote tantũ mͦ in ista peregrina¬
tione uitȩ. quomꝰ agatis : uidete. Non
uob placeat amor babrloniȩ : Ne
obliuis camini ciuitatẽ iherłm & si
corpus ur̃m adhuc in babylonia tenet᷑:
ergo tota creatura dñm : quia hoc ibi
facturi sumꝰ qđ hic p̃meditam᷑. Lauda¬
te dñm de cęlis: Tauda te eũ IN exCELSiS

Expanded text:
nos gemere ex defectu et mutabilitate nos gemere ex defectu et mutabilitate rerum, ex fragilitate carnis humanae? tationes, contendunt quotidie delectationes: etsi non consentiamus, tamen molestiam patimur, et contendimus, et magnum periculum est ne qui contendit vincatur; si autem non consentiendo vincamus, molestiam tamen patimur resistendo delectationibus. Non cessat, et non moritur hostis, nisi in resurrectione mortuorum. Sed praesumamus, fidamus, erigunt nos Aggaeus et Zacharias; cantant futuram liberationem nostram. Si illi populo cantaverunt, et impletum en implebitur? Securi estote: tantummodo in ista peregrinatione vitae quomodo agatis, videte. Non vobis placeat amor Babyloniae, ne obliviscamini civitatem Jerusalem. Etsi corpus vestrum adhuc in Babylonia tenetur,atur. Laudet ergo tota creatura Dominum; quia hoc ibi facturi sumus, quod hic praemeditamur. 5. «Laudate Dominum de coelis; laudate eum in excelsis.»
Abbreviated transcription (Latin):
gem̃imus it et peregrinatione : exul¬
e tabimus autẽ in patria qui du¬
tem non gemit peregrinus: non gau¬
Mtdebit ciuis quia desiderium non est
i illo: Prophetȩ ergo isti scĩ magnã
consolationẽ p̃buerunt tunc captiuo
popło scđm carnẽ : id ẽ consticuto in
babylonia sub regib alienigenis
ostendebant erum ꝑ ꝓphetiã fatirũ
tempus liberationis a captiuitate
instaurationis iherłm: sed illa om̃ia
infigura gesta sunt. habent ueritatẽ
suam Figurata sunt in antiquis: pre¬
sentia ostendunt᷑ in nobis Modo ergo
qͥd dicit apłs : quandiu sumꝰ in cospore
peregrinam᷑ ad ño. nondũ sumꝰ in patria
quando erimꝰ inpatria: quando tri¬
um phabimꝰ deuicto inimico diabolo.
quando mors nouissima inimica des¬
truet᷑ tunc fi& sermo qͥ scriptus. ẽ.
absorta .ẽ. in uictoria: ubi ẽ mors
contentiotua : ubi ẽ mors aculcus
tuus : quando ergo nulla erit mor¬
tis contentio. quȩ modo.ẽ. & facit

Expanded text:
gemimus in peregrinatione, exsulgemimus in peregrinatione, exsultabimus autem in patria. Qui autem non gemit peregrinus, non gaudebit civis; quia desiderium non est in illo. Prophetae ergo isti sancti magnam consolationem praebuerunt tunc captivato populo secundum carnem, id est, constituto in Babylonia sub regibus alienigenis. Ostendebant enim per prophetiam, futurum tempus liberationis a captivitate, instaurationis Jerusalem. Sed illa omnia in figura gesta sunt ; habent veritatem suam: figurata sunt in antiquis, praesentia ostenduntur in nobis. Modo ergo quid dicit Apostolus? «Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino» . Nondum sumus in patria: quando erimus in patria? Quando triumphabimus devicto inimico diabolo, quando «mors novissima inimica destruetur: tunc fiet sermo qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus» ? Quando ergo nulla erit mortis contentio, quae modo est, et facit
Abbreviated transcription (Latin):
eo qđ laudabant & placuit ei quasi
adiungere hortationẽ suam : quomͦ
si ueniãs ad homines bonũ aliqͥd ope¬
rantes cũ gaudio siue in uinea. siue in
messe. siue inraliqua agri cultura pla¬
c& tibi qđ sfaciunt: & dicis facite
agite non ut tunc incipiant
facere quanido dicis sed qͥa plac&tibi
a qđ faciertes inueneris adiungis
gratulationem & exortationẽ tuam
dicendo enĩ facite. & exortando facien¬
tes: uoto quasi facis cũ illis. In hac ergo
exortatione plenus spũ ꝓpheta dicit
hȩc : & psalmus ẽ. aggei & tacharię
sic hab& titulum. Isti duo ꝓphetae
eo tempore quo captiuus popłr in
raret᷑ ciuitas iherłm quȩ bello cecide¬
rat : significauer̃ ergo nobis inmiste¬
rio uitam futurã ubi laudabimus
dm̃ post captiuitatẽ uitȩ p̃sentis:
ubierit innouatio ciuitatis
illius magnȩ iherłm unde
peregrinie suspiramꝰ captiuitate
Sad huc sub onere & sarcina cor¬
poris mortalis: Vnde ad huc

Expanded text:
eo quod laudant, et placuit ei quasi eo quod laudant, et placuit ei quasi adjungere hortationem suam. Quomodo si venias ad homines bonum aliquod operantes cum gaudio, sive in vinea, sive in messe, sive in aliqua agricultura; placet tibi quod faciunt, et dicis, Facite, agite: non ut tunc incipiant facere, quando dicis; sed quia placet tibi quod facientes inveneris, adjungis gratulationem et exhortationem tuam. Dicendo enim, Facite, et exhortando facientes, voto quasi facis cum illis. In hac ergo exhortatione plenus Spiritu Propheta dicit haec. 4. Et Psalmus est «Aggaei et Zachariae:» sic habet titulum. Isti duo prophetae, eo tempore quo captivus populus traretur civitas Jerusalem , quae bello ceciderat. Significaverunt ergo nobis in mysterio vitam futuram, ubi laudabimus Deum post captivitatem vitae praesentis; ubi erit innovatio civitatis illius magnae Jerusalem unde peregrini suspiramus, captivati adhuc sub onere et sarcina corporis mortalis; unde adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
nos ut nonsimus sicut pecora sine intel¬
lectu: ostendit nobis quia homini tribuit
intellectũ addlaudandũ dm̃ Arbores nũ¬
quid uł uitã ipsã habent. qua sentiant
sicut peccora : Nã peccora & fisensum
petendi cibũ. uttilia sum̃di noxia
res puendi. sensus corporalia discer¬
nendi: uisum ad colores. Auditũ aduo¬
ces olfactũ ad odores gustatũ ad sapo¬
res motus uł ad uoluptates uł amobestias
incelligimus ẽ. hȩç : & uidemus ante
oculos nr̃os. non habent rationẽ in tel¬
ligendi. sed habent spm̃ corporis ani¬
mati & uitã manifestam: Arbores
autem. nec ipsam habent: & tam̃ om̃ia
laudant dm̃ : quare laudant dm̃
quia cũ ista uidemus & consideram
creatorem qui easfecit: de illis nascit᷑
uin nobis laus dĩ & cũ ipsoꝵ considera¬
tione laudat᷑ dc̃ om̃ia laudant dm̃
cȩpit ergo iste de cęlo. Haudant om̃ia
& dicit : Laudate: quare cũ laudent
dicit. laudate : quia delectatus. ẽ. in

Expanded text:
nos ut non simus sicut pecora, sine intelnos ut non simus sicut pecora, sine intellectu, ostendit nobis quia homini tribuit intellectum ad laudandum Deum. Arbores numquid vel vitam ipsam habent, qua sentiant sicut pecora? Nam pecora, etsi sensum petendi cibum, utilia sumendi, noxia respuendi; sensus corporalia discernendi; visum ad colores, auditum ad voces, olfactum ad odores, gustatum ad sapores, motus vel ad voluptates; vel a molestiis. Intelligimus haec, et videmus ante oculos nostros. Non habent rationem intelligendi; sed habent spiritum corporis animati, et vitam manifestam: arbores autem nec ipsam habent; et tamen omnia laudant Deum. Quare laudant Deum? Quia cum ista videmus, et consideramus Creatorem qui ea fecit, de illis nascitur in nobis laus Dei; et cum ipsorum consideratione laudatur Deus, omnia laudant Deum. Coepit ergo iste de coelo: laudant omnia, et dicit, «Laudate.» Quare, cum laudent, dicit, «Laudate?» Quia delectatus est in
Abbreviated transcription (Latin):
dandi dm̃: in ed affectu quod eis placet deus:
Nemo enĩ laudat: nisi quod ei placet: Sunt
auit alia: quȩ spm̃ uite & intellectũ adlau-¬
dandũ dm̃ non habent: Sed quia & ipsa bona
sunt & in ordine suo integrȩ disposita. et
adpul chritudinẽ uniuersitatis referuntur
quã condidit ds: ipsa quidem ꝑse sua uoce
ipsa laudant dm̃ uerbi gã laudant dm̃
in celis omĩa quȩ habent spm̃ uitȩ. & incel¬
lectũ purũ. ad eũ contẽ plandũ: & sine
defectu & fastidio diligen&dum: Lau¬
dant aut̃ dm̃ in terra: ꝑintellectũ discer¬
nendi honũ & malũ. & ꝑ intellectũ cog¬
noscendi creatorẽ & credtura hominis:
qui ista cogitant & quib tribuit dñs intẽ
discernendiista delectandi atq: laudandi
homines pos sunt. Peccora nũquid habers
huius modi intellectũ Sihaberent
huius modi incellectũ pecora: non nob
dicera dđs Nolite esse sicut equus & mulus
quib non .e. intellectus: Iuando hortatur

Expanded text:
dandi Deum in eo affectu quo eis placet Deus. dandi Deum in eo affectu quo eis placet Deus. Nemo enim laudat, nisi quod ei placet. Sunt autem alia quae spiritum vitae et intellectum ad laudandum Deum non habent, sed quia et ipsa bona sunt, et in ordine suo integre disposita, et ad pulchritudinem universitatis referuntur, quam condidit Deus; ipsa quidem per se voce ipsa laudant Deum. Verbi gratia, laudant Deum in coelo omnia quae habent spiritum vitae, et intellectum purum ad eum contdefectu diligendum. Laudant autem Deum in terra per intellectum discernendi bonum et malum, per intellectum cognoscendi creaturam et Creatorem, homines qui ista cogitant, quibus tribuit Dominus mentem discernendi ista, delectandi atque laudandi. Homines possunt: pecora numquid habent hujusmodi intellectum? Si haberent hujusmodi intellectum pecora, non nobis diceret Deus: «Nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus» . Quando hortatur
Abbreviated transcription (Latin):
lus mala iub&: & mala fiunt: Cum ibi
sedĩt xp̃s. quid potest iubere nisibona
Cum possidet diabolus: Qiud potest iube¬
re nisi mala  Intuo aut̃ arbitrio
ds te ẽe. uoluit : Cui pares locum dõ an
diabolo Cũ paraueris: quo posside¬
bit ipse imperabit: Ergo fr̃s notantũ
ad sonũ adtendite : cũ laudatis dm̃. toti
laudate: Cantet uox. cantet & uita: can-¬
tent facta : & siest adhuc gemitꝰ. tribu¬
latio tẽptatio: sperał transitura om̃a.
& illum uenturũ diem. quosine defectu
lauda uimꝰ: Ecce iste pꝰalmus qm̃ mani¬
festus e currendus .e. nobis Distribuit
eni uniuersã creaturã laudantẽ dm̃: &
tanꝗ hortatur ut laudet. quasi inuenerit
cacentẽ.
audate dnm decȩlis : Quasi in uene.¬
rit tacentes incęlis laudem dñi: & exhor-¬
tatur ut surgant & laudent: Num quam cȩ¬
lestia laudes conditoris sui tacuerurit:
numquã terrestria dm̃ laudare cessa run:
sed plane sunt quȩdã quȩ habent spm̃ lau:¬

Expanded text:
lus mala jubet, mala fiunt. Cum ibi lus mala jubet, mala fiunt. Cum ibi sedet Christus, quid potest jubere, nisi bona? Cum possidet diabolus, quid potest jubere, nisi mala? In tuo autem arbitrio Deus esse voluit, cui pares locum, Deo, an diabolo: cum paraveris, qui possidebit, ipse imperabit. Ergo, fratres, non tantum ad sonum attendite: cum laudatis Deum, toti laudate; cantet vox, cantet vita, cantent facta. Etsi est adhuc gemitus, tribulatio, tentatio; sperate transitura omnia, et illum venturum diem quo sine defectu laudabimus. Ecce iste psalmus, quoniam manifestus est, currendus est nobis. Distribuit enim universam creaturam laudantem Deum, et tanquam hortatur ut laudet, quasi invenerit tacentem. audate Dominum de coelis.» Quasi invenerit tacentes in coelis laudem Domini, exhortatur ut surgant et laudent Nunquam coelestia laudes Conditoris sui tacuerunt, nunquam terrestria Deum laudare cessarunt. Sed plane sunt quaedam quae habent spiritum lau
Abbreviated transcription (Latin):
dare dm̃. Non cess& bene uiuere: &
semꝑ laudat dm̃ Tunc desinis dm̃ lau.¬
dare : quando aiustitia & ab ex quod
illi plac& declinas. Namsi auita bona
nũ quã declinas: lingua tua tac&. uita
tua clamat: & aures dĩ ad cor tuum
Quo modo enim aures nr̃ȩ ad uoces nr̃as
sic aures dĩ ad cogitationes: Non potest
autem fieri ut habeat mala facta: qui
hab& cogitationes bonas Facta erum
decogitationes ꝓcedunt. nec quis qͣm
potest aliquid facere. autͣ aliquid
faciendum membra mouere: nisi pri-¬
mo p̃cesserit iussio cogitationis.
quomodo de interiore palatio quic¬
quid iusserit imperator : ꝑ imperium
romanũ emanat: quicqͥd uidetis agi
ꝑ ꝓuincias. quantus motus fit ad
unã iussionẽ imꝑatoris. in tus seden¬
tis ⁊ mou& solum ille labia cũ loqͥtꝰ
& mouet᷑ om̃is ꝓuincia cũ fit qđ lo¬
quit᷑. Sic & in uno quoq horũ intus
.ẽ. imperator incorde: sed & sibonus
bona iub& & bona fiunt sima¬

Expanded text:
dare Deum. Non cesset bene vivere, et dare Deum. Non cesset bene vivere, et semper laudat Deum. Tunc desinis laudare Deum, quando a justitia, et ab eo quod illi placet, declinas. Namnumquam declinas, lingua. tua tacet, uita tua clamat et aures Dei ad cor tuum. Quomodo enim aures nostrae ad uoces nsic aures Dei ad cogitationes nostras. Non potest autem fieri ut habeat mala facta, qui habet bonas cogitationes. Facta enim de cogitatione procedunt; nec quisquam potest aliquid facere, aut ad aliquid faciendum membra movere, nisi primo praecesserit jussio cogitationis: quomodo de interiori palatio, quidquid jusserit Imperator, per imperium Romanum emanat, quidquid videtis agi per provincias. Quantus motus fit ad unam jussionem Imperatoris intus sedentis? Movet solum ille labia, cum loquitur; et movetur omnis provincia, cum fit quod loquitur. Sic et in unoquoque hominum intus est imperator, in corde sedet: si bonus bona jubet, bona fiunt; si ma
Abbreviated transcription (Latin):
presentis necessitatis. qua oportet & labo¬
rare & tribulari & ad extremum mori  re¬
surrectio uero & clarificatio dñi. ostendit
nobis uitã quã accepturi sumus: cum ue¬
nerit retribuere digna dignis. Mala malis :
Bona bonis: & quidem modo mali om̃s¬
cantare nobiscum possunt alleluia: Si
aut̃ inmalitia sua ꝑ seuera uerint: can¬
erunt. ipsam uero uitã quȩ tunc erit in
ea uenitate quȩ nunc signisicatus obtinere
non possunt : quia noluer meditari an¬
tequam uenerit teneri quod uenturum
erat : Nunc ergo fr̃s : ex ortamus uos¬
ut laudetis dñm & hoc est quod nobis
om̃s dicimus. quando dicimus alleluia:
Laudate dñm dicis tu alteri: dicit
ipse tibi: cum se om̃s hortantur:
om̃s faciunt qđ hortant᷑. Sed lau¬
date deuotis uotis: id .ẽ. ut non solũ
lingua & uox ur̃a laud& dm̃ sed &
& enĩ laudamus modo in eccła.
quatido congregamur. Cum quisq
discedit ad ꝓpria: quasi cessat lau¬

Expanded text:
praesentis necessitatis, quia oportet labopraesentis necessitatis, quia oportet laborare, et tribulari, et ad extremum mori: resurrectio vero et clarificatio Domini ostendit nobis vitam quam accepturi sumus, eum venerit retribuere digna dignis, mala bona bonis. Et quidem modo mali omnes nobiscum cantare possunt Alleluia. Si autem in malitia sua perseveraverint, cancere; ipsam vero vitam quae tunc erit in ea veritate quae nunc significatur, obtinere non possunt, quia noluerunt meditari, antequam veniret, tenere quod venturum erat. Nunc ergo, fratres, exhortamur ut laudetis Deum; et hoc est quod nobis omnes dicimus, quando dicimus, «Alleluia.» Laudate Dominum, dicis tu alteri, dicit ipse tibi: cum se omnes exhortantur, omnes faciunt quod hortantur. Sed laudate de totis vobis; id est, ut non sola lingua et vox vestra laudet Deum, sed et Etenim laudamus modo in ecclesia quando congregamur; cum quisque discedit ad propria, quasi cessat lau
Abbreviated transcription (Latin):
& exultatione ꝑpetua
Instituta est nobis etiam
celebratio duoꝵ tempoꝵ
ante pascha: & post pascha Illud quod
est ante pascha: significat tribulatio¬
nem in qua modo sumus : quod uero nunc
agimuse Post pascha: significat beatitu¬
dinẽ in qua postea erimus: Ante pascha
ergo quod celebramus. hoc & agimus ÷
Post pascha aut̃ quod celebramus. signifi¬
camus quod nondũ tenemus: Propterea
illud tempus. inieiuniis & orationib
exertemus : Hoc uero tempus relaxatis
ieiuniis in laudib: agimus: Hoc ẽ enĩ
alleluia quod cantamus : quod latine
int̃pretatur ut nostis: laudate dñms
deo illud tẽpus ante resurrectionem :
Hoc tẽpus post resurrectionẽ dñi est Iuo
tẽpore significatur uita futura : quam
nondũ tenemus : Qui a quod significamꝰ
post resurrectionẽ dñi: tenebimus post
resurrectionẽ nrãm In capite enĩ nr̃o
nobis utrũq figuratũ est : utrũq demons¬
tratũ est Passio dñi ostendit nobisuitã

Expanded text:
et exsultatione perpetua, et exsultatione perpetua, instituta est nobis etiam celebratio duorum temporum, ante Pascha, et post Pascha. Illud quod est ante Pascha, significat tribulationem in qua modo sumus: quod vero nunc agimus post Pascha, significat beatitudinem in qua postea erimus. Ante Pascha ergo quod celebramus, hoc et agimus: post Pascha autem quod celebramus, significamus quod nondum tenemus. Propterea illud tempus in jejuniis et orationibus exercemus; hoc vero tempus relaxatis jejuniis in laudibus agimus. Hoc est enim, «Alleluia,» quod cantamus; quod latine interpretatur, ut nostis, Laudate Dominum. Ideo illud tempus ante resurrectionem, hoc tempus post resurrectionem Domini est. Quo tempore significatur vita futura, quam nondum tenemus; quia quod significamus post resurrectionem Domini, tenebimus post resurrectionem nostram. In capite enim nostro nobis utrumque figuratum est, utrumque demonstratum est. Passio Domini ostendit nobis vitam
Abbreviated transcription (Latin):
Cecitas enum ex parte facta . ẽ. ut ple¬
nitudo gentium intran&. De iacob:
factus ẽ isrł quid .ẽ. isrł : Iam om̃s
audiamus. Om̃s usrł. siue qui hic estis
in m̃bris xp̃i. siue quiforis & nonforis
& ꝑ om̃s gentes ubiq. foris : ubiq
in tus. Audiat ipse isrł: qui ex ia¬
cob factas.ẽ. isrł quid ẽ isrł  ui¬
dens dm̃. Ubi uidebit dm̃ : in pace.
Inqua pace: pacem iherłm. quia
posuit inquit fines tuos pacẽ. Ibi
laud abimus om̃s: unus in uno
Ad unũ erimus: quia de inceps
multi dispersi non erimus
Editatio presentis uitȩ
quia exultatio sempit̃nȩ
turȩ uitȩ: qui non se ad illã modo
exertuerit. Modo ergo laudamꝰ dm̃
sed & rogamꝰ dm̃. laus nr̃a: leticiã hab&¬
oratio gemitũ. Promissũ ẽ enĩ nob
spei gaudemus quia tamen¬
nondum¬
derio gemimus: Bonũ est nobis persẽ
niat quod promissum est & transeat ge
mitus
succedat sola laudatid.
Propter hȩc duo tempora
Unum est quod nunc est.
nibus huius uite Alterum
quod tunc erit insecuritate:

Expanded text:
 Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret» . De Jacob factus est Israel. Quid est Israel? Jam omnes audiamus, omnes Israel, sive qui hic estis in membris Christi, sive qui foris et non foris, et per omnes gentes ubique foris, ubique intus; audiat ipse Israel, qui ex Jacob factus est Israel. Quid est Israel? Videns Deum. Ubi videbit Deum? In pace. In qua pace? Pace Jerusalem; quia, «Posuit,» inquit, «fines tuos pacem.» Ibi laudabimus, omnes unus in uno ad unum erimus; quia deinceps multi dispersi non erimus.editatio praesentis vitae quia exsultatio sempiterna e, qui non se ad illam modo exercuerit. Modo ergo laudamus Deum: sed et rogamus Deum. Laus nostra laetitiam haboratio gemitum. Promissum est nobis al spe gaudemus; quia tamennondumderio gemimus. Bonum est perseverare iec veniat quod promissum est, et transeat gemitus, succedat sola laudatio. Propter haec duo tempora unum quod nunc est nibus hujus vitae, alterum quod tunc erit in securitate
Abbreviated transcription (Latin):
frum̃tũ seruari hic frum̃tũ ñ potest
cito corrũpit᷑ quia om̃i anno datur
ibi : & quia raro & multũ dat᷑. & diu
seruat᷑. Sed forte putas qͥa ibi deserit
dĩ homines aut ñ ibi scđm iocunditatẽ
suã & laudant & glorificant dm̃
App̃hende inde getulium pone in ter
istas arbores amoenas: fugere hinc
uult & redire ad nudã geculiam¬
In om̃ib ergo ds̃ locis regionib tempo¬
rib sua quȩq distribuit & ordinauit
& longũ ẽ cõmemorare diligentiorẽ
considerationẽ om̃iũ rerũ quis illã
explicat: tam̃ quia oculos habent:
multa ibi uiderit: cũ uiderint.
placent Cũ placuerint : laudant᷑
non tanqͣm ipa sed ille qͥ fecit: ita
om̃ia laudabunt dm̃. Hec conside¬
rans sp̃s ꝓphetiȩ : cũ dixiss& ignis
grando .nix. glaties. sp̃s tempestatis
quȩ om̃ia turbata uideNtun¬

Expanded text:
frumentum: servari hic frumentum non potest, frumentum: servari hic frumentum non potest, cito corrumpitur; quia omni anno datur: ibi, quia raro, et multum datur, et diu servatur. Sed forte putas quia ibi deserit Deus homines, aut non ibi secundum jucunditatem suam et laudant et glorificant Deum? Apprehende inde Getulum, pone inter istas arbores amoenas; fugere hinc vult, et redire ad nudam Getuliam. Omnibus ergo Deus locis, regionibus, temporibus, sua quaeque distribuit et ordinavit. Et longum est commemorare diligentiorem considerationem omnium rerum. Quis illam explicat? Tamen qui oculos habent, multa ibi vident: cum viderint, placent; cum placuerint, laudantur, non tanquam ipsa, sed ille qui fecit: ita omnia laudabunt Deum. 11. Haec considerans spiritus Prophetae, cum dixisset, «Ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis,» quae omnia turbata videntu
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾ra uermiculum sed angłm incęlo
ꝓ habitudine cęlesti: uermiculũ in
tra ꝓhabitatione trestri Num quid
angłm fecit repere in ceno. & uermi¬
culum in cȩlo : Distribuit sedib ha¬
bitatores: In corruptionẽ incorrup¬
tis dedit sedib: corruptibilia cor¬
ruptibilib locis: totũ attende :¬
tum lauda. Qui ergo dispo-¬
suit
m̃bra uermiculi. non
guber nat nubes : & quaste
in mare pluit. quasi non sint
in mari qui alant᷑ pluuia: quasi
non ibi fecit pisces quasi non ibi fecit
animalia :: Attendite quomͦ curruNt
pisces ad aquã dulcem: & quare in qͥt
pisci pluit &mͥ aliquando non pluit:
ut cogites te in regionem eẽ deserti
& in peregrinatione uitȩ. & amarescat
tibi p̃sens uita. ut futurã desideres. aut
ut flagelleris & corripiaris. & corriga¬
ris: quomͦ autẽ distribuit ꝓpria regio¬
nũ : Ecce qͥa de getulia locuti sumꝰ.
pluit hic ꝓpe om̃i anno. & om̃i annodat

Expanded text:
in terra vermiculum: sed angelum in coelo in terra vermiculum: sed angelum in coelo pro habitatione coelesti, vermiculum in terra pro habitatione terrestri. Numquid angelum fecit repere in coeno, et vermiculum in coelo? Distribuit sedibus habitatores; incorruptionem incorruptis sedibus dedit, corruptibilia corruptibilibus locis. Totum attende, totum lauda. Qui ergo disposuit membra vermiculi, non gubernat nubes? Et quare in mare pluit? Quasi non sint in mari, quae alantur pluvia; quasi non ibi fecit pisces, quasi non ibi fecit animalia. Attendite quomodo currunt pisces ad aquam dulcem. Et quare, inquit, pisci pluit, et mihi aliquando non pluit? Ut cogites te in regione esse deserti, et in peregrinatione vitae; et amarescat tibi vita praesens, ut futuram desideres; aut ut flagelleris, et corripiaris, et corrigaris. Quomodo autem distribuit propria regionum? Ecce, quia de Getulia locuti sumus, pluit hic prope omni anno, et omni anno dat
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiam : qm̃ ipsi saturabunturu
Iste enĩiã saturatus .ẽ. qui talia dis¬
putat quasi doctus sibi uidet᷑. nec
uult discere : ideo ñ sitit : Nam sisitir&¬
uell& discere : & inuenin&. quia totum
dĩ ꝓuidentia sit in t̾ra . & miraret᷑ dis.¬
posita etiã m̃bra pulicis. Attendat
caritas ur̃a. Quis disposuit m̃bra puli¬
cis & culicis. ut habeant ordinẽ suũ. ha¬
beant uitã suã. habeant motũ suum:
unã bestiolam breuẽ. minutissimã. con¬
sidera quã uolueris : si consideres mem¬
broꝵ ipsius & animationẽ uitȩ qua mo.¬
uet᷑ ut ꝓse fugiat mortẽ. amat uitã.
app&it uoluntates deuitat molestias.
exerit sensus diuersos Vlegeti. motu.
congruo sibi qͥs dedit aculeũ culicis.
quo sanguinẽ sugat : quã tenuis fistu¬
la .ẽ. quã sorbet : quis disposuit ista:
qͥs fecit ista: ex pauescis in minimis:
lauda magnũ hoc itaq tenete fr̃s mei:
nemo uos de fide excutiat. sanã doctri¬
nã . qui fecit incȩlo angłm: ipse fecit

Expanded text:
ipsi saturabuntur» . Iste enim jam saturatus est, qui talia disputat; quasi sibi doctus videtur, nec vult discere, ideo non sitit. Nam si sitirvellet discere; et inveniret quia totum Dei providentia fit in terra; et miraretur disposita etiam membra pulicis. Attendat Charitas vestra. Quis disposuit membra pulicis et culicis, ut habeant ordinem suum, habeant vitam suam, habeant motum suum? Unam bestiolam brevem, minutissimam considera, quam volueris. Si consideres rum ipsius, et animationem vitae qua movetur; ut pro se fugit mortem, amat vitam, appetit voluptates, devitat molestias, exserit sensus diversos, viget in motu congruo sibi! Quis dedit aculeum culici, quo sanguinem sugat? Quam tenuis fistula est qua sorbet! Quis disposuit ista? quis fecit ista? Expavescis in minimis; lauda magnum. Hoc itaque tenete, fratres mei; nemo vos de fide excutiat, et de sana doctrina. Qui fecit in coelo angelum, ipse fecit
Abbreviated transcription (Latin):
gubern&. nec regat. sed casib regant᷑.
quomꝰ possunt. qua possunt: & mouent
illos quȩ dicunt aliquando sibi. sed
Ñ dicant tibi: id ẽ. ne audiendo con¬
sentias quando ista dicunt: Blasphe¬
maenĩ sunt & execrabilia dõ. Si ds̃
pluerst̃. nunquid pluer& in mare.
qualis in quiunt ꝓuidentia getulia
sitit & mare compluit᷑ : acute sibi
uident᷑: tractare quib hoc dicendum
.ẽ. Eecuilia uł sitit : tu ne sitires.
bonũ erat ut diceres dõ. anima mea
uelut tra sine aquatibi: qđ alio loco

Expanded text:
gubernet, nec regat: sed casibus regantur, gubernet, nec regat: sed casibus regantur, quomodo possunt, qua possunt: et movent illos quae dicunt aliquando sibi sed non dicant tibi, id est, ne audiendo consentias quando ista dicunt; blasphema enim sunt et exsecrabilia Deo, Si Deus plueret, numquid plueret in mare? Qualis, inquiunt, providentia? Getulia sitit, et mare compluitur. Acute sibi videntur tractare: quibus dicendum est hoc, Getulia vel sitit; tu, nec sitis. Bonum enim erat ut diceres Deo: «Anima mea velut t
Abbreviated transcription (Latin):
autem speluncȩ aquarũ latentium :
unde fontes. unde flumina procedunt:
ec alia ꝓcedunt ut fluant suꝑ t̃ram.
alia occulta subter eunt: & totũ hoc atq
om̃is ista umida natura aquarũ simal
cũ mari. & isto infimo aere. abrssus uł
abrssi uocant᷑. Vbi uiuunt dracones
& laudant dm̃ . Quid putamꝰ quia cho¬
ros faciunt dracones & laud ant dm̃
abrssi sed uos considerantes dracones
attendite artificẽ draconũ : creatorẽ
draconũ & cũ miramini dracones &
dicitis. magnus ds̃ qui hȩc fecit dra¬
cones laudant dm̃ de uocib uris Dra¬
nix. glaties. Sp̃s tem pestatis: quȩ
faciuN uerbũ eius. Quare hic ad di¬
dit quȩ faciunt uerbũ eiꝰ : multi
stulti ñ ualentes contẽplari. & discer¬
nere creaturã locissuis & ordine suo
sub nutu & iussu dĩ agentẽ motus suos
uisum ẽ. illis quia sũperiora om̃ia ds̃
gubernat. inferiora uero despicit.
deserit. abicit. ut nec cur& ista. nec

Expanded text:
autem speluncae aquarum latentium, autem speluncae aquarum latentium, unde fontes, unde flumina procedunt; et alia procedunt, ut fluant super terram, alia occulte subter eunt: et totum hoc, atque omnis ista humida natura aquarum, simul cum mari et isto infimo aere, abyssus vel abyssi vocantur, ubi vivunt dracones et laudant Deum. Quid? putamus quia choros faciunt dracones, et laudant Deum? Absit. Sed vos considerantes dracones, attendite artificem draconum, creatorem draconum; et cum miramini dracones, et dicitis, Magnus Deus qui haec fecit, dracones laudant Deum de vocibus vestris: «Dranix, glacies, spiritus tempestatis, quae faciunt verbum ejus.» Quare hic addidit, «quae faciunt verbum ejus?» Multi stulti non valentes contemplari et discernere creaturam locis suis et ordine suo, sub nutu et jussu Dei agentem motus suos, visum est illis quia superiora omnia Deus gubernat, inferiora vero despicit, abjicit, deserit, ut nec curet ista, nec
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ : qͥ nunc operatur in filus diffi¬
dentiȩ & alius apłs dicit. Si enĩ ds̃
angłis peccantib ñ peꝑcit sed carce¬
rib caliginis inferi retrudens tradi¬
dit in uidicio puniendos seruari: in¬
fernũ hoc appellans. qđ inferior pars
mundi sit. noli enĩ cogitare qͥd ac ce¬
pit diabolus: sed ꝗͥd ꝑdidit. Om̃ia
ergo ista: uidetis qualia sunt. Muta¬
bilia. turbata t̃ribilia. corruptibilia
tam̃ habent locũ suũ : habent ordi¬
nẽ suũ. implent & ipsa uniuersi
pulchritudinẽ ꝓ modo suo & ideo
laudant dñm. Conuersus ergo ad illa
tanquã exortans & ipsa immo exor¬
tans nos ut eoꝵ considerationẽ lau.¬
demꝰ dm̃. Sic enĩ laudant dm̃. cum
considerata pariunt laudẽ dĩ tepit
dicere. Laudate dnm de t̃ra draco¬
nes & om̃s abrssi. Dracones circa aqͣm
uersant᷑: de speluncis ꝓcedunt. ferun¬
tur in aere. concitat᷑ ꝓpt̃ eos aer.
cȩpit. dracones & om̃s abyssi Sunt

Expanded text:
hujus, qui nunc operatur in filiis diffihujus, qui nunc operatur in filiis diffideangelis peccantibus non pepercit, sed carceribus caliginis inferni retrudens, tradidit in judicio puniendos servari» : infernum hoc appellans, quod inferior pars mundi sit. Noli enim cogitare quid accepit diabolus, sed quid perdidit. Omnia ergo ista videtis qualia sunt, mutabilia, turbata, terribilia, corruptibilia: tamen habent locum suum, habent ordinem suum, implent et ipsa universi pulchritudinem pro modo suo, et ideo laudant Dominum. Conversus ergo ad illa, tanquam exhortans et ipsa; imo exhortans nos, ut eorum consideratione laudemus Dominum sic enim laudant Deum, cum considerata pariunt laudem Dei, coepit dicere, «Laudate Dominum de terra, dracones et omnes abyssi.» Dracones circa aquam versantur, de speluncis procedunt, feruntur in aera; concitatur propter eos aer: coepit dicere, «Dracones et omnes abyssi.» Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
celestiũ: Laudate dũm deterraSu
perius enĩ undecepit: Laudate dñm de
celis: & enarrauit cȩlestia : modo auditer¬
restria: dracories & oMs AySSi
Abyssi ꝓfunditates aquarũ sunt : mariã
omnia: Nubilosus isteaer. ad abyssum
ꝑtinet: Vbi nubes. ubi uenti. ubi tẽpestates
ubi pluuiȩ corus cationes. tonitrua. grandi
hoc t̾rȩ nomine appellauit: qua ni¬
mis mutabile .ẽ. atq. mortale. Nisi
foste putatis quia pluit sursũ stellis:
om̃ia ista funt ꝓpe ad t̃ram & aliquan¬
do sunt homines in cacuminib mon¬
tium : & nubes sub se uident. & funt
plerũq pluuiȩ : & appan& bene inten¬
tis om̃ia ista quȩ ꝑturbato aere conci¬
tant᷑ hic fieri in ista mundi parte
infima Propterea ad ista caliginosa
id .ẽ. ad hunc aerem tanquã ad car¬
cerem. damnatus . ẽ. diabolus: de ap¬
paratu superioꝵ angłoꝵ lapsus cum
angłis suis Nam apłs hoc de illo di¬
cit : scđm principẽ potestatis aeris

Expanded text:
coelestium. «Laudate Dominum de terra.» coelestium. «Laudate Dominum de terra.» Superius enim unde coepit? «Laudate Dominum de coelis;» et enarravit coelestia: modo audi terrestria. «Dracones et omnes abyssi.» Abyssi, profunditates aquarum sunt: maria omnia, nubilosus iste aer ad abyssum pertinet. Ubi nubes, ubi venti, ubi tempestates, ubi pluviae, coruscationes, tonitrua, grandinhoc terrae nomine appellavit, quia nimis mutabile est atque mortale: nisi forte putatis quia sursum pluit stellis. Omnia ista hic fiunt prope ad terram. Et aliquando sunt homines in cacuminibus montium, et nubes sub se vident, et fiunt plerumque pluviae: et apparent bene intentis omnia ista, quae perturbato aere concitantur, hic fieri in ista mundi parte infima. Propterea ad ista caliginosa, id est ad hunc aerem, tanquam ad carcerem, damnatus est diabolus, de apparatu superiorum Angelorum lapsus cum angelis suis: nam Apostolus hoc de illo dicit, «Secundum principem potestatis aeris
Abbreviated transcription (Latin):
mortalis : Iuia uicturus es in ȩt̃num
Non credes : crede plus ẽ iã quod fecit qã
quod ꝓmisit Iuid fec̃ Mortuus ẽ ꝓte
Quid ꝓmisit  ut uiuas cũ illo: Incredbiliꝰ
est quod mortuus est ȩt̃nus. quã ut in ec̃nũ
uiuat mortalis: lam quod incredibili est
tenemus: si propt̃ hominẽ mortuus ẽ ds̃ ñ ẽ¬
uicturus homo : Cũdõ non ẽ mortalis uic
& unde mortuus ẽ dr̃ & potest mori
ds̃: accepit ex te : unde moreretur
ꝓte.Non poss& mori nisi caro. non
poss& mori : nisi mortale corpus
Induit se ubi ꝓte moreret᷑ : induc&
te ubi cũ illo uiuas. ubi se induit mor¬
tem : inuirginitate matris ubi te
induit uita: in ȩqualitate patris.
Elegit hic sibi talamũ castum : ubi con¬
iungeret᷑ sponsus sponse Verbũ caro
factumest ut fieret caput eccłe: sed ut e&
iam sursum .e quod hic accepit ubimor¬
tuus. ẽ. ubi crucifixus est lã quȩdã primitie
tuȩ p̃cesser̃. dubitas quia secuturus es : Erto

Expanded text:
mortalis? Quia victurus es in aeternum. mortalis? Quia victurus es in aeternum. Non credis? Crede, crede. Plus est jam quod fecit, quam quod promisit. Quid fecit? Mortuus est pro te. Quid promisit? Ut vivas cum illo. Incredibilius est quod mortuus est aeternus, quam ut in aeternum vivat mortalis. Jam quod incredibilius est tenemus. Si propter hominem mortuus est Deuet unde mortuus est Deus? et potest mori Deus? Accepit ex te, unde moreretur pro te. Non posset mori, nisi caro; non posset mori, nisi mortale corpus: induit se ubi pro te moreretur, induet te ubi cum illo vivas. Ubi se induit morte? In virginitate matris. Ubi te induet vita? In aequalitate Patris. Elegit sibi hic thalamum castum, ubi conjungeretur sponsus sponsae. Verbum caro factum est , ut fieret caput Ecclesiae. Verbumjam sursum est, quod hic accepit, ubi mortuus est, ubi crucifixus est: jam quaedam primitiae tuae praecesserunt, et dubitas quia secuturus es! 9. «v
Abbreviated transcription (Latin):
tuus est : : unicus Proquib mortuus
e. i utinã ꝓbonis utinã ꝓiustis Sed
Erigat se ergo humana fragilitas ndis¬
peret ñ seconlidat. ñse auertat: ñdicat.
non ero Quid ꝓmisit ds̃:  Est : &uenit ut
ꝓmit teret Apparuit hominibus: uenit
suscipere mortẽ nostrã. ꝓmittere uitam
suã : Venit ad regionẽ peregrinationis
nr̃e: accipere hic qđ habundat obꝓbria
crucẽ. mortẽ: hȩc abundant in regionẽ
nostrã ad talia cõ mertia uenit Edhic
dedit : Quid hic accepit ÷ dedit ex hor¬
tationẽ. dedit doctrinã. dedit remissio¬
nẽ peccatorũ : ac cepit contumeliã mor¬
tem. crucẽ: Attulit nobis deilla regione
bona & in regione nr̃a ptulit mala : Pro¬
misit nobis tam̃ quod ibi futuri simus
unde uenit & ait: Pat̃ uolo ut ubi ego
sum: & ipsi sint mecũ: Tanta pcessit dilec¬
tio : quia ubinos eramus fuit nob̾cũ Ubupse
ẽ. erimus cũ illo : qͥd tibi ꝓmisit ds̃. ohomo

Expanded text:
tuus est? Unicus. Pro quibus mortuus tuus est? Unicus. Pro quibus mortuus est? Utinam pro bonis, utinam pro justis. Sed Erigat ergo se humana fragilitas, non desperet, non se collidat, non se avertat, non dicat, Non ero. Qui promisit, Deus est: et venit, ut promitteret; apparuit hominibus, venit suscipere mortem nostram, promittere vitam suam. Venit ad regionem peregrinationis nostrae, accipere hic quod hic abundat, opprobria, crucem, mortem. Haec abundant in regione nostra; ad talia commercia venit. Quid hic dedit, quid accepit? Dedit exhortationem, dedit doctrinam, dedit remissionem peccatorum; accepit contumelias, mortem, crucem. Attulit nobis de illa regione bona, et in regione nostrapertulit mala. Promisit tamen nobis quod ibi futuri simus unde venit; et ait: «Pater, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum» . Tanta praecessit dilectio! Quia ubi nos eramus, fuit nobiscum; ubi ipse est, erimus cum illo. Quid tibi promisit Deus, o homo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc .ẽ. negotiũ. laudare dm̃ : non arante
ñ seminant. ñ molunt. ñ quoquent oꝑa
enĩ s̃ ista necessitatis Ibi neces sitas Ñ
ẽ ñ furant᷑. ñ dep̃dant᷑ ñ ad ulterantur
opera enĩ s̃ ista iniqͥtatis : Ibi iniquitas
ñ .ẽ. Non frangunt panẽ esurienti. ñ
uestiunt nudũ ñ suscipiunt peregrinũ
ñ uisitant egrõtũ : ñ concordant sitigio¬
sum ñ sepeliunt mortuũ. Opera enim
s ista miscđiȩ Ibi nulla miseria . ẽ: in qua
fut miscđia. O beati. Putamꝰ erimus
nos sic : heia suspiremꝰ de suspirio
gemamꝰ & qͥd sumꝰ ut illudsimus:
mortales ꝓiecti ab iecti t̃ra cinis:
sed qͥ ꝓmisit om̃i potens .ẽ. Siad nos
adtendamus quid sumus: siad illũ ds̃ẽ.
mine. qui fecit hominẽ exmchilo: Aut
uero ꝓminimo habet ds̃ hominẽ ꝓpter
quẽ mori uoluit unicũ suũ: Ad cendamͦ
ad indiciũ dilectionis ꝓmissionis dei :¬
tales arras accepimus : Tenemus mortẽ
xp̃i: tenemus sanguinẽ xp̃i Quis mor¬

Expanded text:
oc est negotium, laudare Deum. Non arant, non seminant, non molunt, no coquunt: opera enim sunt ista necessitatis; ibi necessitas non est. Non furantur, non depraedantur, non adulterantur: opera enim sunt ista iniquitatis; ibi iniquitas non est. Non frangunt panem esurienti, non vestiunt nudum, non suscipiunt peregrinum, non visitant aegrotum, non concordant litigiosum, non sepeliunt mortuum: opera enim sung ista misericordiae; ibi nulla miseria est in qua fiat misericordia. O beati! Putamus, erimus et nos sic? Eia, suspiremus, de suspirio gemamus. Et quid sumus, ut ibi simus? Mortales, projecti, abjecti, terra et cinis. Sed qui promisit omnipotens est. Si ad nos attendamus, quid sumus? si ad illum, Deus mine, qui fecit hominem ex nihilo? aut vero pro minimo habet Deus hominem, propter quem mori voluit Unicum suum? Attendamus ad indicium dilectionis. Promissionis Dei tales arrhas accepimus; tenemus mortem Christi, tenemus sanguinem Christi. Quis mor
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ quid dictũ ẽ : In semine tuo bene¬
dicentur om̃s gentes: hoc idem dictũ
ẽ ad isaac: hoc & ad iacob quia ꝑti¬
nemus ergo ad iacob: quia ꝑtinemꝰ ad
isaac ptinemꝰ ad abraham semen
enim abrahȩ non me uel quolib&

Expanded text:
autem quid dictum est? «In semine tuo beneautem quid dictum est? «In semine tuo benedicentur omnes gentes.» Hoc idem dictum est ad Isaac, hoc et ad Jacob . Pertinemus ergo ad Jacob; quia pertinemus ad Isaac, pertinemus ad Abraham. Semen enim Abr
Abbreviated transcription (Latin):
credunt dĩ euangelio &si iustus uix
saluus fit : pecc̾ator & impius ubi
sic uniuersȩ genti Nemo uos fallat non
nuntia tũ est alicui genti hoc iudiciũdĩ
Iuomodo patiantur. & iusti & iniusti. quo
modo promerito om̃s. quomodo in grãdei:
Non in meritis suis liberentur ipsi ĩusti
Non ad nuntiatũ . ẽ hoc uniuerse genti
sed soliiacob solisrahel: Iuid ergo nos
facimus sinon adnuntiauit uniuersȩ
genti sed tantũ ia cob tantũ isrł : tbi
erimus nos iniacob & inisrł: Iudicia
SuA NoN ManifeSTAUITEIS quib
om̃ib gentib & quomꝰ uocatȩ sunt niues
soluto tristallo: quomͦ uocatȩ sunt gen¬
tes iustificato paulo quomodonisi ut
eõnt in iacob: precisus ẽ. uleaster : ut
insereret᷑ in oliuam̃ Iam ad olitiã ꝑtin&
iam non debent dicigentes sed una
gens in xp̃o gens in iacob gens inort
quare gens iacob & gens inł : quiꝗlacob
de isa ac lsaac de abraham Abrahȩ

Expanded text:
credunt Dei Evangelio? et si justus vix credunt Dei Evangelio? et si justus vix salvus fit, peccator et impius ubi sic universae genti.» Nemo vos fallat: non nuntiatum est alicui genti hoc judicium Dei, quomodo patiantur et justi et injusti: quo modo pro merito omnes; quomodo in gratia Dei, non in suis meritis liberentur ipsi justi. Non annuntiatum est hoc universae genti; sed soli Jacob, soli Israel. Quid ergo nos facimus, si non annuntiavit universae genti, sed tantum Jacob, tantum Israel? Ubi erimus nos? In Jacob et in Israel. «Judicia sua non manifestavit eis.» Quibus? Omnibus gentibus. Et quomodo vocatae sunt nives, soluto crystallo? quomodo vocatae sunt gentes, justificato Paulo? Quomodo, nisi ut essent in Jacob? Praecisus est oleaster, ut insereretur in olivam . Jam ad olivam pertinent; jam non debent dici gentes, sed una gens in Christo, gens Jacob, gens Israel. Quare gens Jacob et gens Israel? Quia Jacob de Isaac, Isaac de Abraham. Abrahae
Abbreviated transcription (Latin):
quia & iusti qui hic sunt. labores molestias.
pericula passiones promerito patiuntur
isto iudicio dei: quia ille solus potest
dicere sinecausa hic passus sum: Quã uis
ideo non sine causa : quia propt̃ nos qui solus
potest dicere: quȩ non rapui tunc ex solue¬
bam : Quisolus dicere potuit : ecce uenit
princeps huius mundi : & in me nihil in¬
ueniet & quasi diceretur ei Quare ergo
pateris ⁊ Sequitur & dicit: Sed ut sciant
quia uoluntatẽ patris mei facio: Surgite
eamus hinc: Cȩteriom̃s merito suo uidi-¬
ciodei & proiustitia: Quȩ patiuntur
non sibi arrogent quasi passionẽ in nocen¬
tie: qualis in xp̃o erat: Audi apłm petrũ:
Tempus est inquit : ut iudiciũ incipiat
adomo drãi Exhortans martires & tes-¬
tes dei : ut om̃s minas frementis sȩculi
patientissime tolerent Ait illis tempꝰ
est inchoationis iudicii ex domo dĩ Si
aut̃ in itiũ anobis: quis finis illoꝵ quiñ

Expanded text:
quia et justi qui hic sunt, labores, pericula, quia et justi qui hic sunt, labores, pericula, molestias, passiones pro merito patiuntur, justo judicio Dei. Quia ille solus potest dicere, sine causa hic se passum; quamvis ideo non sine causa, quia propter nos: qui solus potest dicere, «Quae non rapui, tunc exsolvebam» ; qui solus dicere potuit, «Ecce venit princeps hujus mundi, et in me nihil inveniet.» Et quasi diceretur ei, Quare ergo pateris? sequitur et dicit: «Sed ut sciant omnes quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc» . Caeteri omnes merito suo, judicio Dei, et pro justitia qui patiuntur, non sibi arrogent, quasi passionem innocentiae, qualis in Christo erat. Audi apostolum Petrum: «Tempus est,» inquit, «ut judicium incipiat a domo Domini.» Exhortans martyres et testes Dei, ut omnes minas frementis saeculi patientissime tolerent, ait illis: Tempus est «inchoationis judicii ex domo Dei. Si autem initium a nobis, quis finis eorum qui non
Abbreviated transcription (Latin):
amus quia uerissime in palmocantat᷑
Priusquam humiliarer ego deliqua.
Sed qui dicit. prius quã humiliarer ego de¬
iustificationes adõ didicit iacob: qui fecit
ipsum iacob luctare cũ angło: incuiꝰ angłi
psona: ipse dñs erat luctatus: Tenuit uim
fecit ut teneret Inualuit: ut teneret fecit
seteneri miscđia: non infirmitate: Lucta¬
tus ergo iacob: p̃ualuit tenuit & quem
uidebatur uicisse : rogat ut benedicatur
ab eo: Quomͦ intelligebat. cũ quo luctatus
fuerit. quẽ tenuerit: quare uiolent̃ est luc¬
tatus. & tenuit.  Quia regnũ cęloꝵ iuimpa-¬
titur. & qui uĩ faciunt: diripiunt illud Ergo
quare luctatus : qui a cũ labore: Iuare uix
tenemus quod facile amisimus: : Nefacile
recipiendo quod amisimus. discamus ꝑdere
qđ tenemus: Laboret homo ut teneat: te¬
nebit adfirmitatẽ. quod tenuerit post
laborem : Ergo hȩc iudicia sua ds̃ mani-¬
festauit iacob & isrł: Apertius dicam : Id ẽ

Expanded text:
amus quia verissime in psalmo cantatur: amus quia verissime in psalmo cantatur: «Priusquam humiliarer, ego deliqui.» Sed qui dicit, «Priusquam humiliarer, ego dejustificationes a Deo didicit Jacob, qui fecit ipsum Jacob luctari cum Angelo; in cujus Angeli persona ipse Dominus erat luctatus. Tenuit, vim fecit ut teneret, invaluit ut teneret: fecit se teneri misericordia, non infirmitate. Luctatus ergo Jacob praevaluit, tenuit; et quem videbatur vicisse, rogat ut benedicatur ab eo . Quomodo intelligebat cum quo luctatus fuerat, quem tenuerit? Quare violenter est luctatus, et tenuit? Quia «regnum coelorum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud» . Ergo quare luctatus? Quia cum labore. Quare vix tenemus quod facile amisimus? Ne facile recipiendo quod amisimus, discamus perdere quod tenemus. Laboret homo ut teneat; tenebit ad firmitatem quod tenuerit post laborem. Ergo haec judicia sua Deus manifestavit Jacob et Israel. Apertius dicam: id est,
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Solui cristallũ: uenite niues: Emitcet
uerbũ suũ & tabe faciet ea spirauit sp̃s euis¬
& profluent aquȩ: Ecce cristallũ & nseus
resoluuntur : eunt inaquas Quisitiunt:
ueniant & bibant: Saulus durus ut cristal¬
lum: stephanũ est ꝑsequutus ad mortem:
Paulus iam inaqua uiua gentes uocat ad
fontẽ: Spirauit sp̃s eius & profluent aquȩ
sp̃s feruens : unde dictũ est in alio psalmo
Conuerte dñe captiuitatẽ nrãm : sicut
torrens in austro: Captiuitatẽ enĩ hierłm:
tanquã congelauerat inbabilonia: Flat
auster: Sołuit ur rigor captiuitatis : &
currit indm̃ feruo caritatis: Spirauit spr
eius & ꝓfluent aquȩ: fi& in eos fons
aquȩ salientis inuitã ȩt̃nam. AdNuu
TIAS & IUDICIA SUA ISRAHEL
Quas iustitias : quȩ iudicia : quia &
quicquid hic humanũ genus ante
cristallum: merito ꝑpessum est
suꝑbiȩ & elationis indm̃ Recurra¬
mus ad originem casus nr̃i. & uide¬

Expanded text:
tes: Solvi crystallum, venite nives. «Emittet tes: Solvi crystallum, venite nives. «Emittet verbum suum, et tabefaciet ea; spirabit spiritus ejus, et fluent aquae.» Ecce crystallum et nives resolvuntur, eunt in aquas; qui sitiunt, veniant et bibant. Saulus durus ut crystallum, Stephanum est persecutus ad mortem; Paulus jam in aqua viva gentes vocat ad fontem. «Spirabit spiritus ejus, et fluent aquae.» Spiritus fervens: unde dictum est in alio psalmo, «Converte, Domine, captivitatem nostram, sicut torrens in austro» . Captiva enim Jerusalem tanquam congelaverat in Babylonia: flat auster, solvitur rigor captivitatis, et currit in Deum fervor charitatis. «Spirabit spiritus ejus, et fluent aquae.» Fiet in eos fons aquae salientis in vitam aeternam . tias et judicia sua Israel.» Quas justitias? quae judicia? Quia et quidquid hic humanum genus ante crystallum, merito perpessum est superbiae et elationis in Deum. Recurramus ad originem casus nostri, et vide
Abbreviated transcription (Latin):
faciet ea: Eccȩ uenit illud cristallum
saulus post cedem & lapidationẽ ste¬
phani: duritia quadam stupidus in
xp̃m: petiit litteras a sacerdotib: ut undiq
exhibeat xp̃ianos anhelans cedes durus est
iste & gelĩ contra ignem dei: Sed quantum
e&̃ durus quantũ gelidus: ecce ille qui emit¬
tet uerbũ suũ & tabe faciet ea clamaunt
decȩlo feruidus: Saule saule quid me ꝑse¬
queris: : Una illa uoce tanta duritia cris¬
talli resoluta est Emittet ergo uerbũ suũ:
& tabe faciet ea Non disperetur decristallo:
quanto minus deniuib: uł denebulis : deipsõ
cristallo non desperetur: Audi uocẽ quanda
cristalli: Quiprius fuiblas phemus & ꝓsecũ¬
tor & iniuriosus: Sed quare soluit eristallũ
ds : nedese nix ipsa desperet : Ait eni : Ideo
enim miscđam consequtus sum : ut in me
ad informationẽ eoꝵ qui credituri sunt :¬
illi inuitã ȩternã Clamat ergo ds̃ adgen¬

Expanded text:
faciet ea.» Ecce venit illud crystallum faciet ea.» Ecce venit illud crystallum Saulus post caedem et lapidationem Stephani, duritia quadam stupidus in Christum, petiit litteras a sacerdotibus, ut undique exhibeat Christianos, anhelans caedes. Durus est iste et gelidus contra ignem Dei. Sed quanquam esset durus, quanquam gelidus, ecce ille qui «emittet verbum suum, et tabefaciet ea,» clamavit de coelo fervidus, «Saule, Saule, quid me persequeris» ? Una illa voce, tanta illa duritia crystalli resoluta est. «Emittet» ergo «verbum suum, et tabefaciet ea.» Non desperetur de crystallo; quanto minus de nive, vel de nebula? De ipso crystallo non desperetur. Audi vocem quamdam crystalli: «Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus.» Sed quare solvit crystallum Deus? Ne de se nix ipsa desperet. Ait enim, «Ideo misericordiam consecutus sum, ut in me ad informationem eorum qui credituri sunt illi in vitam aeternam» . Clamat ergo Deus ad gen