comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hxet expponentis ꝑsona s̃ dicta. Dehinc nc̃ tanꝗ respondentis eon¬
fessio subdit᷑ In custooiendo sermones tuos Contuendũ aut̃ ẽ scđ¬
cũ quẽ in exordio habuimꝰ sermonẽ uera atq ꝑfecta timoris dĩin¬
stiuta sub his elem̃tis littãrũ c̃tineri quib: qͦsi Adusũ c̃fessionis di
ꝑipsa infantiȩ rudim̃ta formam᷑ Ergo intelligendꝰ ẽ ꝓpħa ñ ociose
locutꝰ cẽ. In qͦ corrigit adolescens uiã suã : Om̃em qͥdẽ aetatẽ optabi¬
le ẽ exhis corꝑis suiuitiis adinnocentiȩ stutiũ tranferri qr & sera
licet em̃datio utilis sit obliuione uitioꝵ Sed placiturũ dõ uirũ ꝓpħa¬
confirmans ñ expectat post longã acdiut᷑nt̃ criminũ consuetudinẽ
doctrina dĩ & p̃ceptis timoris institui sed rudes a peccatis annos
letatẽ adhuc criminũ nesciã uult ñ modo studiis aliq̃ndo in no¬
centiȩ sed etiã ipsa adolescentiȩ c̃suetudine imbui. Difficile ẽ e¬

Expanded text:
x proponentis persona sunt dicta. dehinc nunc tamquam respondentis confessio subditur: in custodiendo sermones tuos. contuendum autem um quem in exordio habuimus sermonem, vera atque perfecta timoris Dei instituta sub his elementis litterarum contineri, quibus quasi ad usum confessionis Dei per ipsa infantiae rudimenta formamur. Ergo intelligendus est Propheta non otiose locutus esse: in quo corrigit adulescens uiam suam? omnem quidem aetatem optabile est ex his corporis sui uitiis ad innocentiae studium transferri, quia sera licet emendatio utilis sit obliuione uitioconformans, non exspectat post longam ac diuturnam criminum consuetudinem doctrina Dei et praeceptis timoris institui: sed rudes a peccatis annos, et aetatem adhuc criminum nesciam, vult non modo studiis aliquando innocentiae, sed etiam ipsa adolescentiae consuetudine imbui. Difficile est e
Abbreviated transcription (Latin):
de nubedĩ uoce ñloquendũ sibi ultra eẽ. decreuit. It qͥs erit ausis
dĩ desiđare iudicia. cuiꝰ uocẽ decȩlis nec tantꝰ ꝓpħa sustinuit neq
apłi consistentes in monte cũ dño ferre potuer̃ Tenuit itaq ꝓ¬
pħa humanȩ & naturȩ & conscientiȩ modũ : dicens Cancupiuit
nima mea ut desiderẽ iuticia tua in omĩ tẽpore . Non enĩ iudici
desiđat: sed ut desideret concupiscit. Desiderii eũ cupiditas: non
iudicii continebat. Concupiscit enĩ desiderare : scilicet ut intanta
in nocentia maneat ut tuto iã & sine metu iudicii t̃rorẽ desideret.

Expanded text:
de nube Dei voce non loquendum sibi ultra esse decrevit . Et quis erit ausus de nube Dei voce non loquendum sibi ultra esse decrevit . Et quis erit ausus Dei desiderare judicia, cujus vocem de coelis nec tantus propheta sustinuit , neque apostoli consistentes in monte cum Domino ferre potuerunt ? modum dicens: concupiuit anima mea, ut desiderem iudicia tua in omni tempore. non enim iudicium desiderat, sed, ut desideret, concupiscit: desiderii eum cupiditas, non iudicii continebat. concupiscit enim desiderare, scilicet ut in tanta innocentia maneat, ut tuto iam et sine metuendi iudicii terrore desideret,
Abbreviated transcription (Latin):
Concipiuit anima mea ut desio erẽ iudicia tua in om̃i tẽꝑe: Multis e¬
nĩ uidebit᷑ rectiꝰ dictũ fusse desidat anima mea iudicia tua in onũ tẽꝑe
Et forte quid ẽ existimant io ipsũ sub his dictis contineri. Sed meminit
ꝓpħa arduũ eẽ & naturȩ humanȩ periculosissimũ dĩ desiderare
iudicia Cũ enĩ nemouiuens in conspectu ipsiꝰmuntꝰ sit quomꝰ desi¬
simꝰ prestituri diẽ iudicii concupiscemꝰ in qͦ nob̵ ẽ ille in defessus ignis
sub eundꝰ in qͦ sub eundas grauia illa. ex piandȩ apeccatis animȩ sup¬
plicia: Beatȩ MaRue animã gladiꝰ ꝑ traensibit ut reuelent᷑ multo¬
rũ cordiũ cogitationes. Ubi in iudicii seueritatẽ capax illa d̃ĩ uirgo¬
uentura ẽ desidare qͥs audebit a dõ iuticari : Iob omi humanarũ
calamitatũ militia & uictoria ꝑfunctꝰ qͥ cũ tẽparet᷑ ait. dñs dedi dis̃
Abstulit sit Nom̃ eiꝰ benedictũ inscła cinerẽ se. ẽẽ confessus ⁊ audita

Expanded text:
ima mea, ut desiderem iudicia tua in omni tempore. multis enim uidebitur rectius dictum fuisse, desiderat anima mea iudicia tua in omni tempore. et forte quidam id ipsum sub his dictis contineri. Sed meminit propheta arduum esse et naturae humanae periculosissimum dei desiderare iudicia. cum enim nemo uiuens in conspectu ipsius mundus sit, quomodo desisimus praestituri, diem judicii concupiscemus, in quo nobis est ille indefessus ignis subeundus, in quo subeunda sunt gravia illa expiandae a peccatis animae supplicia? Beatae Mariae animam gladius pretransibit, ut revelentur multorum cordiam cogitationes . Si in judicii severitatem capax illa Duentura est, desiderare quis audebit a deo iudicari? Iob omni humanarum calamitatum militia et uictoria perfunctus, qui cum temptaretur, ait: dominus dedit, dominus abstulit
Abbreviated transcription (Latin):
o uuolata lexeẽt ipsodicente. Non ueni legẽ soluere seda
implere Sed qalex umbra c̃ futuror bonoꝵ iderco phanc
p̃formatã significantiã docuit nos in hoc t̃reni & mortiam cor
poris habitaculo mundos eẽ ñ posse nisi ꝑ ablutionẽ cȩlestis
miscđiȩ emuntationẽ conse qͣm ꝑ demutationẽ resurrectio¬
nis t̃reni corporis nr̃i effecta gloriosiore natͣa Et forte qͥs exsita
digna redditi purititẽ i oħm baptistã dixisse recolat Egoqdutẽ
incorpore meminerit locutũ Adhuc habeo alioba ptismobaptirari
łst gsͦ quantũ licet existimare ꝑfftȩ All emuntatio puritatis etiũ
iudicugne nos decoqͥet quȩ ꝑ mortis iniuriã alabe mortiane
& socieate purgabit quȩ martrrii passionedeuota aeftoeclisangui¬
ne abluct Et it̾ circo sẽsppħa uicturũ sediat et̃ cũ uiuat: ꝑhane¬

Expanded text:
domino uiolata lex esset, ipso dicente: legem soluere, sed domino uiolata lex esset, ipso dicente: legem soluere, sed implere. sed quia lex umbra est futurorum bonorum, idcirco per hanc significantiam dporis habitaculo mundos esse non posse, nisi per ablutionem coelestis misericordiae emundationem consequamur, post demutationem resurrectionis, terreni corporis nostri effecta gloriosiore natura. 5. Baptismata suntdignam redditam puritatem; Joannem Baptistam dixisin corpore, meminerit locutum: adhuc habeo aliud baptisma baptizari. est ergo, quantum licet existimare, perfectae emundatio puritatis etiam iudicii igni nos decoquet, quae per mortis iniuriam a labe morticinae et societate purgabit, martyrii passione deuoto ac fideli sanguine abluet. Et idcirco s
Abbreviated transcription (Latin):
hui caducȩ carnis infirmisq domiclio corruptionis labẽ ex eiꝰ ẽ¬
sortio mutuam̃ ac nisi glorificato innaturã sp̃s corpore uitȩ uere
innob ñ potest cẽ. natã. Audiamꝰ eũ qͥ se memunit in corpore mortis
łtplacebo dnõ inregione uiuentiũ. Scit hanc mundi istiꝰ sedẽ regio¬
nẽ ñ c̃e uuentiũ Sct nos adhuc scđm p̃figurationẽ legis emun¬
danoos ẽẽ Nunceñ ad misem᷑ morticinȩ Et in lege qͥsqͥs mortuũ
contrectat inmnuntꝰ ẽ Sed ab sit istuo utquicꝗ hoꝵ inlege corpo¬
ralit̃ intelligat᷑ tanꝗ ꝑ contrectationẽ mortui qͥsq̃ fiãt in mua¬
dus iosephossa egrediens egiptũ morses ipse lator legis eue¬
xit Eliseus mortuo ut cũ uiuificar& incubuit dñs ipse mor¬
tuos manu a pp̃hensos inuitã retraxit Et contrectatio mortiui
sunmundũ effectura fiussec nequaꝗ neq a tantis uiris neqia

Expanded text:
huius caducae carnis infirmisque domicilio corruptionis labem ex eius conhuius caducae carnis infirmisque domicilio corruptionis labem ex eius consortio mutuamur, ac nisi glorificato in naturam spiritus corpore uerae in nobis non potest esse natura. audiamus eum, qui se meminit in corpore mortis et placebo deo in regione uiuentium. scit hanc mundi istius sedem regionem non esse uiuentium; scit nos adhuc secundum legis emundandos esse. nunc enim admiscemur : et in lege quisquis mortuum contrectat, inmundus est. Sed absit istud, ut quicquam horum in lege corporaliter intellegatur. tamquam per contrectationem mortui quisquam fiat inmundus. Ioseph ossa egrediens Aegyptum Moyses ipse lator legis abstulit, Eliseus mortuo, ut eum uiuificaret, incubuit, dominus ipse mortuos manu in uitam retraxit: et contrectatio mortui si inmundum effectura fuisset, nequaquam neque a tantis uiris neque a
Abbreviated transcription (Latin):
gitat Haec effatur libtatis eios : ut oret. Retribue seruo tuo
meritũ retributionis optasse nec se in corpore sitũ id ẽ in uili atq
in himili sorte meminisse Exclusit aut̃ ppħa omem de se uanitatos
Aciactantiȩ opinionẽ Nã cũ dixiss& retribue exfidutia in nocentiȩ
seruo tuo ex seruitutis officio & exc̃ditionis suȩ confessione subie¬
cit Constant̃ gͥ hȩc postulat : qͥ sẽ di seruũ ñ peccati ẽȩ meminit
qr om̃is qͥ peccat seruus ẽ. peccati. Nia inqͥt: & obseruabo sermones
tuos uuã atq obseruabo ñ p̃sentis tẽporis res ẽ seo significatio
sermonis huiꝰ infuti setẽpꝰ extendit Scitenĩ ꝓpħa qͣn dobeata illa
& usfa uiuentiũ uita sit . Nunc enĩ in puluere mortis manemꝰ: &
in mortis corpore sumꝰ. A quo se liberari a płs orat dicens. Miser
ego homo qͥs me lib̵abit a corporemortis huiꝰ: Habemꝰ aut̃ etiã nẽ
ad mixtã nob̵ materiã quȩ mortis legi & peccati obnoxia ẽ & in

Expanded text:
gitat et effatur, libertatis ejus est, ut oret, Retribue servo tuo.meritum retributionis optasse, nec se in corpore situm, id est, in vili atque in humili sorte esse meminisse. Exclusit autem Propheta omnem de se vanitatis ac jactantiae opinionem. Nam cum dixisset Retribue ex fiducia innocentiae; seruo tuo ex seruitutis officio et ex condicionis suae confessione subiecit. constanter igitur haec postulat, qui se dei seruum, non peccati esse meminit; quia omnis, qui peccat, seruus est peccati. Viuam, inquit, et obseruabo sermones tuos. uiuam atque obseruabo non praesentis temporis res est, sed significatio sermonis eius in futuri se tempus extendit. scit enim propheta, quando beata illa et uera uiuentium sit uita. nunc enim et in puluere mortis manemus et in mortis corpore sumus, a quo se liberari apostolus orat dicens: miser ego homo, quis me liberabit a corpore mortis huius? habemus autem etiam nunc admixtam nobis materiam, quse mortis legi et peccati obnoxia est; et in
Abbreviated transcription (Latin):
solueret᷑ Laborauit bis in sabato ieiunans: suũq corpꝰꝑabfto
nentã cibi ingenti patientiȩ uirtute confeat. Quanto dem¬
de labore auariaiȩ uincendȩ decimas substantiȩ suȩ inusum
egentiũ intulit & uro his p̃clariꝰ: &uid eoꝵ oꝑe difficili ded
inctot in suꝑbiȩ laqueũ : diẽns quia ñsũ sic̃ pecctor iste a publi¬
anꝰ łt̃ infelex hocuitio ex ingentib oꝑib cetidit in crim̃i &ini¬
solens ꝑhanc uirtitũ suaꝵ glam factꝰ iustificato magis pubb¬

Expanded text:
ssnentiam cibi ingenti patientiae virtute confecit. Quanto deinde labore avaritiae vincendae, decimas substantiae suae in usum egentium intulit? Quid his praeclarius? quid eorum opere difficilius? Sed incidit in laqueum dicens: quia non sum sicut peccator iste et publicanus et infelix hoc uitio ex ingentibus operibus cecidit in crimen et insolens per hanc uirtutum suarum gloriam factus iustificato magis publi
Abbreviated transcription (Latin):
docensotiu n ob̵ c̃e debere quin sẽꝑ desiderihuiꝰ euprontate tenea¬
mid ciroe sequit᷑ In crepasti suꝑbos malediei qͥ declinant anun¬
datiscuis Oinfelix suꝑbia quȩ dedignat᷑ subp̃ceptis cȩlestib ui¬
uere quc minata diuma a mmi inftodis tumore fastioit. Pluri¬
mas humanoꝵ uitiorũ crimina ⁊ diuersȩ aq innumerabiles
peccatoꝵ opationes sed nulla magis ꝓuo candȩ innosdĩ requẽ
suꝑpbie calisa et̃ Increpastienĩ ñ auaros ñ lasciuos qͥbiutiq inore¬
patio debita ẽ sed suꝑbos: r plures ꝑsuꝑbiã qͦ humana contẽ¬
pnunt etiã dõ obseqs sꝑnunt Sed sint lic& p̃dlara cȩtã fioei opa
⁊ in oñ diuinoꝵ p̃ceptoꝵ cus todia deuotio mmoret᷑ tam̃ suote¬
pente suꝑbia memoria coꝵ que rece oꝑam̃ abolebithd imalio
euangeli ille pharisȩus labore se iniuitȩ uiã scaturt ne imalieiũ
merapaxeet: ne in quenꝗͣ iniuirios exis ter&. ne adulceniis dis¬

Expanded text:
desiderii huius cupiditate teneamur. Deinde sequitur: increpasti superbos: maledicti, qui declinant a mandatis tuis. o infelix superbia, quae dedignatur sub praeceptis caelestibus uiuere, quae mandata diuina animi infidelis tumore fastidit! plurima sunt humanorum uitiorum crimina, et diuersae atque innumerabiles peccatorum operationes; sed nulla magis in nos dei quam superbiae causa est. increpasti enim non auaros, non lasciuos, quibus utique increpatio debita est, sed superbos; quia plures per superbiam. qua humana contemnunt, etiam deo obsequi spernunt. Sed sint licet praeclara cetera fidei opera et in omni diuinorum custodia deuotio inmoretur, tamen subrepente superbia memoria eorum, recte operamur, abolebitur. quanto euangelicus ille labore se in uitae uiam statuit, ne alienae rei rapax esset, ne in quemquam iniuriosus existeret, ne adulteriis dis
Abbreviated transcription (Latin):
mortuoꝵ delectatꝰ sũ : sic̃ in om̃ib diuitiis Nontime ppħa
uite suȩ testes : sed in lnis delectat᷑ & ei conscientia spectantũ se
& contuentiũ iocunda ẽ Trepidat eni adomẽm int̃cessionẽ pol¬
lutȩ q̃scientiȩ metꝰ Cȩ cerũ ubi c̃stans in nocentis uite fidutia ẽ
pluriũ testiũ intuentio grata.ẽ. Sed ñ de cõmunis consugito¬
doetrinaꝵ fruge ꝑfect᷑ ẽ & legaliũ axꝓphecaliũ institutunũ
facultatib diues ẽ. It anteriorelic& tẽpore : ñtam̃ euangeliuus

Expanded text:
orum delectatus sum, sicut in omnibus divitiis. Non timet propheta vitae suae testes, sed in his delectatur: et ei conscientia spectantium se et contuentium jucunda est. Trepidat enim ad omnem intercessionem pollutae conscientiae metus: caeterum ubi constans innocentis vitae fiducia est, plurium testium interventio grata est. Sed non de communis cousuetuddoctrinarum fruge perfectus est et legis ac prophetalium institutionum facultatibus diues
Abbreviated transcription (Latin):
scłariũ opũ cõpamttione deleccitꝰ eẽ qͥnisi cũ cõtẽptu atq inopia
scli diues in dnm̃ eẽ ñ potuit delectatꝰ aut̃ inuiis tes timonior
di op de lertationis suȩ agere debebat Et non abiguũ ẽ. quin
Agat Ait enĩ septimo uersu inmandatis tius exercebor Consi¬
derebo uias tuas. ꝓxerciatione gͥ & asscorutate qpꝰ ẽ uicusrer̃
necehssariaꝵ retineat᷑: qe periculosa ẽ humanaꝵ m̃tiu se no

Expanded text:
s opum conparatione delectatus esse, qui nisi cum contemptu atque inopia saeculi diues in domino esse non potuit. Delectatus autem in uiis testimoniorum dei opus delectationis agere debebat; et non ambiguum est, quin agat. ait enim in septimo uersu: in mandatis tuis exercebor et considerabo uias tuas. exercitatione igitur et adsiduitate opus est, ut usus rerum necessari
Abbreviated transcription (Latin):
suit m̃bra singulũ qđq: eoꝵ incorpore ꝓut uoluit. Eeds̃ tẽpera¬
uit corpꝰ ei cuide erat maiorẽ honorẽ dans : ut ñ ẽent scissurȩ
incorpore. sed idẽ ipsũ ꝓ inuicẽ sollicita sint m̃bra. Hoc aut̃
qđ sic inmodo & speciẽ & ordine m̃broꝵ carnis laudat apłs
in om̃iũ animaliũ carne inuenis & maximoꝵ & minorũ :
cũ om̃is caro inbonis t̃renis Ac ꝑhoc minimis depucetir
Itẽ qr cuiq: culpȩ qualis & quanta pena debeat᷑: diuini
iudicii ẽ ñ humani sic scriptũ ẽ. OAltitudo diuitiarũ sa¬
pientiȩ & scientiȩ dĩ quã inscrutabilia siudicia eiꝰ: &
inuestigabiles uiȩ eiꝰ Itẽ quia bonitate dĩ donant᷑ peccata con

Expanded text:
suit membra, singulum quodque eorum in corpore prout uoluit et: deus temperasuit membra, singulum quodque eorum in corpore prout uoluit et: deus temperauit corpus ei, cui deerat, maiorem honorem dans, ut non essent scissurae in corpore, sed idem ipsum ut pro inuicem sollicita sint membra. hoc autem, quod sic in modo et specie et ordine membrorum carnis laudat apostolus, in omnium animalium carne inuenis, et maximorum et minimorum, cum omnis caro in bonis terrenis ac per hoc minimis deputetur. Item quia cuique culpae qualis et quanta poena de-. beatur. diuini iudicii est, non humani, sic scriptum est: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inues
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ dĩ Andiuitias benignitatis ⁊ patientiȩ eiꝰ & longani¬
mitatis contẽnis ignorans qm̃ patientia dĩ ad pȩnitentia
te adducit: Scđm aut̃ duritiã cordis tui & cor inpenitens.
thesauritas tibi irã indieirȩ & reuelationis iusti iudiciidĩ:
qui reddet unicuiq scd moꝑa sua. Nec tam̃ cũ indõ sint uniũ¬
sa quȩ condidit in quinant eũ qͥ peccant : decuiꝰ sapientia di¬
cit᷑. Attingit aut̃ omĩa ꝓpt̃ suã mundiciã : & nichil inquina¬
tũ in eã incurrit Oporcet enĩ ut sic̃ dm̃ in corruptibilẽ & in¬
õmutabilẽ : ita consequent̃ etiã in coinqͥnabilẽ credamꝰ. quia
uͦ & minima bona hoc ẽ trena atq mortalia ipse fecit. illo apli
loco sine dubitatione intelligit᷑ ubi loquens dem̃bris carnis
nr̃ȩ quia siglorificat᷑ unũ m̃brũ congaudent om̃ia m̃bra &
si patit᷑ unũ mbrũ cõpatiunt᷑ omia mbra etiã hocibiait. Dspo¬

Expanded text:
cium dei? an diuitias benignitatis et patientiae eius et longanicium dei? an diuitias benignitatis et patientiae eius et longanimitatis contemnis, ignorans, quoniam patientia dei ad paenitentiam te thesaurizas tibi iram in diem irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Nec tamen, cum in deo sint uniuersa, quae condidit, inquinant eum, qui peccant, de cuius sapientia dicitur: adtingit autem omnia propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit. oportet enim, ut sicut deum incorruptibilem et incommutabilem, ita consequenter etiam incoinquinabilem credamus. Quia uero et minima bona, hoc est terrena atque mortalia ipse fecit, illo apostoli loco sine dubitatione intellegitur, ubi loquens de membris carnis nostrae "quia si glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra; et si patitur unum membrum, conpatiuntur omnia membra" etiam hoc ibi ait: deus po
Abbreviated transcription (Latin):
so.ẽ: recte dicit᷑ deipso. Ex ipso enĩ cȩlũ & t̃ra : quia ipse
fecitea Non aut̃ deipso : q ñ de substantia sua Sicut ali¬
quis homo sigignat filiũ ⁊ faciat domũ exipso filꝰ & ex
ipsodomꝰ sed filiꝰdeipso domꝰ det̃ra & deligno Sed hoc quia
homo ẽ qui non pocest aliquid etã denichilo facere Ds autẽ
ex quo om̃ia ꝑquẽ omĩa in quo om̃ia non opꝰ habebat aliqua
materiȩ quã ipse ñ fecerat adiuuari omi potentiã suam.
Cũ aut̃ audimꝰ om̃ia ex ipso & ꝑ ipsũ & mnipso : om̃sutiq na¬
turas intelligere debemꝰ quȩ naturtelit̃ st̃ Neq enĩ ex ipso
s̃peccata quȩ naturã ñ seruant sed uitiant. Quȩ peccata
ex uoluntate eẽ peccantũ multis modisscã scriptura testat᷑
p̃cipue illo qđ dicitapłs Existimas aut̃ hoc ohomo qui
iudicas eos qui taliaagunt & facisea qm̃ tueffugies iudi¬

Expanded text:
so" est, recte dicitur "de ipso;" ex ipso enim caelum et terra, quia ipse so" est, recte dicitur "de ipso;" ex ipso enim caelum et terra, quia ipse fecit ea, non autem de ipso, quia non de substantia sua. -sicut aliquis homo si gignat filium et faciat domum, ex ipso filius, ex ipso domus, sed filius de ipso, domus de terra et de ligno. sed hoc quia homo est, qui non potest aliquid etiam de nihilo facere; deus autem, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, non opus habebat aliqua materia, quam ipse non feceratutique naturas intellegere debemus, quae naturaliter sunt. neque enim ex ipso sunt peccata, quae ua. turam non seruant. sed uitiant. quae peccata ex uoluntate esse peccantium multis modis sancta scriptura testatur, praecipue illo. quo dicit apostolus: existimas autem hoc, o homo, qui iudicas eos, qui talia agunt, et facis ea, quoniam tu effugies iudi
Abbreviated transcription (Latin):
stigͦ aliqͥd : qr nidil fecisti ipsũ enĩ nichil: aliquid est
Habent aut̃ & ipsũ dnm̃ infine sententiȩ ponentẽ hoc uer¬
bũ: ubiait & in occulto loquutꝰ sũ nidnl. Ergolegant : &¬
taceant. Quia gͦ ds̃omĩa quȩ ñ desegenuit seđ ꝑuerbũ suũ
fecit ñ dehis reb: quȩiã erant sed dẽ his quȩ omino nerant
hoc ẽ denidulo fecit : ia dicit apłs. Quiuocat ea quȩ non
st̃ tanquã sint Aꝑtiꝰa ut̃ in libro machabeoꝵ scriptũ ẽ
Oro te fili respice ad celũ & tra : & omĩa quȩ in eis sunt
Vide & sato qr ñ erant: ex quib nos fetit dñsds. Et qõ osal¬
moscriptũ .ẽ. ipse dixit & facta st̃ manifestat qđ non dese
ista genuerit sed uerbo aq imperio fecerit. Qđ aut̃ non
de se: utiq denidnlo Non enĩ erat aliud unde faceret
enĩ deipso ẽ potest dici& ex ipso, Non aut̃ om̃e qđ ex ip¬

Expanded text:
sti ergo aliquid, quia nihil fecisti; ipsum enim nihil aliquid est. sti ergo aliquid, quia nihil fecisti; ipsum enim nihil aliquid est. habent autem et ipsum dominum in fine sententiae ponentem hoc uerbum, ubi ait: et in occulto locutus sum nihil. ergo legant et taceant. Quia ergo deus omnia, quae non de se genuit, sed per uerbum suum fecit, non de his rebus, quae iam erant, sed de his, quae omnino non erant, hoc est de nihilo fecit, ita dicit apostolus: qui uocat ea, quae non sunt, tamquam sunt. apertius autem in libro MachabOro te, fili, respice ad coelum et terram, et omnia quae in eis sunt; vide, et scito quia non erant ex quibus fecit nos Domo scriptum est: ipse dixit, et facta sunt, manifestum, quod non de se ista genuerit, sed in uerbo atque imperio fecerit; quod autem non de se, utique de nihilo. non enim erat aliud, unde faceret.enim de ipso est, potest dici "ex ipso;" non autem omne, quod" ex ip
Abbreviated transcription (Latin):
ordine diceret᷑ sine illo nicdl ẽ factũ: possint nidn lominꝰ dicere
ipsũ nidul aliqͥd eẽ qr factũ ẽ Qd enĩ reuera ẽ Aliqͥd quidiñ¬
ẽ. utrũ ita dicat᷑ sine illo factti ẽ domꝰ ansine illodomꝰ ẽ facta
dũ intelligat᷑ aliqͥd sine illo factũ qđ aliqͥd domꝰẽ lta quia dic¬
tũ ẽ sine iVlo factũ ẽ. nidnl. qm̃ nidulutiq ñ ẽ aliqͥd quando
uere& ꝓprie dicit᷑ : siuedicat᷑ sine illo factũ ẽ. nidil. siue si ne
uelit loqͥ cũ hominib: q hoc ipsũ qđ dixi nidul int̃ ẽ possu&
dicere ergo int̃ ẽ. aliquid qr ipsũ nichil aliqͥd ẽ : Hiaut̃
qui sanũ habent cerebrũ rẽ manifestissimã uident: hoc idẽ
incelligi cũ dixi nidiil int̃ ẽ. qđ in telligeret᷑ sidicerẽ int̃ ẽ
nidnl. Ita & sialicui dicant quid fecisti ⁊ ille respondeat
nidulse fecisse : consequens ẽ ut ei calũnient᷑ dicentes feci¬

Expanded text:
ordine diceretur "sine illo nihil factum est" , possent nihilominus dicere ordine diceretur "sine illo nihil factum est" , possent nihilominus dicere ipsum nihil aliquid esse, quia factum est. quod enim reuera est aliquid, quid interest, utrum ita dicatur "sine illo facta est domus" an "sine illo domus est facta," dum intellegatur aliquid sine illo factum, quod aliquid domus est? ita quia dictum est: sine illo factum est nihil, quoniam nihil utique non est aliquid, quando uere et proprie dicitur, siue dicatur "sine illo factum est nihil" siue "sine velit loqui cum hominibus qui hoc ipsum quod dixi, nihil interest, possunt dicere: Ergo interest aliquid, quia ipsum nihil aliquid est? Hi autem qui sanum habent cerebrum, rem manifestissimam vident, hoc idem intellegi, cum dixi „nihil interest," quod intellegeretur si dicerem "interest nihil." at isti si alicui dicant: quid fecisti? et ille respondeat nihil se fecisse, consequens est ut ei calumnientur dicentes: feci
Abbreviated transcription (Latin):
Apud quẽ non ẽ transmutatio nec mom̃ti obumbratio
Itẽ quia io qđ dese genuit. hoc qđ ipse ẽ : ita ab ipso filio breuit̃
dicit᷑ Ego & pat̃ unũ sumꝰ quia ñ ẽ aut̃ factꝰfiliꝰ quippe cũ ꝑ illũ
facta s̃ om̃ia sic scriptũ .ẽ. in principio erat uerbũ & uerbum
erat apud dm̃ & dserat uerbũ . Hoc erat in principio apud
dm̃. Omia ꝑipsũ facta st̃ & sine ipsofaccũ ẽ nidil id ẽ non .ẽ
factũ sine ipso aliquid Neq enĩ audienda st̃ deliram̃ta homi¬
nũ qͥnichil hocloco aliquid intelligendũ putant: & ad huius¬
modiuanitatẽ ꝓpt̃ ea putant cogiposse aliquẽ quia ipsũ
nidil infine sententiȩ positũ ẽ. Ergo inquiunt factum ẽ
&idõ qr factũ ẽ: ipsũ nidnl aliqͥd ẽ. Sensũ enĩ ꝑdider̃ studio
contradicendi : nec intelligunt nichilint̃ eẽ utrũ dicatur
sine illo faccũ ẽ nidiil ansine illo nidul factũ ẽ qd & suillo

Expanded text:
apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. item quia id, quod de se genuit, hoc, quod ipse est, ita ab ipso filio breuiter dicitur: ego et pater unum sumus. quia non est autem factus filius. quippe cum per illum facta sint omnia, sic scric erat in principio apud deum. omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil, id est non est factum sine ipso aliquid. Neque enim audienda sunt deliramenta hominum, qui nihil hoc loco aliquid intellegendum putant et ad huiusmodi uanitatem propterea putant cogi posse aliquem. quia ipsum nihil in fine sententiae positum est. ergo, inquiunt, factum est et ideo, quia factum est, ipsum nihil aliquid est; sensum enim perdiderunt studio contradicendi nec intellegunt nihil interesse, utrum dicatur "sine illo factum est nihil," an sine illo nihil factum est," quia etsi illo
Abbreviated transcription (Latin):
qua species aliqui s ordo ẽ. aliqđ bonũ & aliqͥ natura ẽ. Vbi
Aut̃ nullus modus nulla species nullusordo ẽ: nullũ bonũ
nullanatura ẽ. Hȩc quȩ nr̃a fides habet & utcũq ratio uesti¬
gauit diuinarũ scripturarũ testimoniis munienda st̃: ut
qui ea minore intellectu asseqͥ ñ posse. diuinȩ a uetoritati cre¬
dant & obhoc intelligere mereant᷑ : Qui aut̃ intelligunc sed
eccłiasticis luteris minꝰ instructi st: magis ea nos ex nro intello¬
tu ꝓferre quã in illis libris eẽ ñ arbitrent᷑ Itaq dm̃ eẽ in cõ¬
mutabilẽ sic scriptũ ẽ in psalmis Mutabis ea & mutabunt᷑
tuaut̃ idẽ ipse es & in libro sapientiȩ : de ipsa sapientia
Inse ipsamanens : innouat om̃ia Vnde & paulus apłs. inui¬
sibili incorruptibili solidõ. Eta płsia cob: Omẽ latũ optimũ
& om̃e donũ ꝑfectũ desursũ ẽ. descendens a patre luminũ

Expanded text:
qua species, aliquis ordo est, aliquod bonum et aliqua natura est; ubi qua species, aliquis ordo est, aliquod bonum et aliqua natura est; ubi autem nullus modus, nulla species, nullus ordo est, nullum bonum, nulla natura est. Haec, quae nostra fides habet et utcumque ratio uestigauit, diuinarum scripturarum testimoniis munienda sunt, ut qui ea minore intellectu adsequi non possunt, diuinae auctoritati credant et ob hoc intellegere mereantur ; qui autem intellegunt, sed ecclesiasticis litteris minus instructi sunt, magis ea nos ex nostro intellectu proferre quam in illis libris esse non arbitrentur. itaque deum esse incommutabilem sic scriptum est in psalmis: mutabis ea. et mutabuntur; tu autem idem ipse es; et in libro sapientiae de ipsa sapientia: in se ipsa manens innouat omnia. unde et apostolus Paulus: inuisibili, incorruptibili soli deo et apostolus Ie donum perfectum desursum est descendens a patre luminum,
Abbreviated transcription (Latin):
danda st ut idõdicant᷑ mala qđ sint aliena & in congrua. ⁊¬
tanquã sidicat᷑ aliquis ñbono modo egisse quiaminꝰ ẽgit
quã debuit . Aut qđ ita egit sic̃ in re cali ñ debuit uł ampli
quã oportebat uł ñ conuenient̃ : ut hoc ipsũ qđ rephendi¬
tur malo modo actũ ñ ob aliud iuste rephendat᷑ nisiqr
non . ẽ ibi seruatꝰ modus . Itẽ species mala tił in cõparatione
dicit᷑ formosioris atq puldirioris qđ ista sit minor species
illa maior ñ mole sed decore : aut qr ñ congruit huic rei cui
adinbita ẽ ut aliena & in conueniens uideat᷑ tanquã sinuoꝰ
homo inforodeãbulet qđ ñ offendit si inbalneo uideat᷑ Si¬
milic̃ & ordo tunc malusdicit᷑ cũ minꝰ ipse ordo seruat᷑. Vnde
nibi ordo sed potiꝰ in ordinatio mala ẽ. Cũ aut̃ minꝰ ordina¬
tũ ẽ quã debuit. Aut sic̃ ñ debuit: tam̃ ubi aliquis modus ali¬

Expanded text:
danda sdanda stanquam si dicatur aliquis non bono modo egisse, quia minus egit quam debuit, aut quia ita egit sicut in re tali non debuit, vel amplius quam oportebat uel non conuenienter: ut hoc ipsum, quod reprehenditur malo modo actum, non ob aliud iuste reprehendatur, nisi quia non est ibi seruatus modus. item species mala uel in comparatione dicitur formosioris atque pulchrioris, quod ista sit minor species, illa maior, non mole, sed decore, aut quia non congruit huic rei, cui adhibita est, ut aliena et inconueniens uideatur: tamquam si nudus homo in foro deambulet, quod non offendit, si in balneo uideatur. similiter et ordo tunc malus dicitur, cum minus ipse ordo seruatur: unde non ibi ordo, sed potius inordinatio mala est, cum aut minus ordinatum est quam debuit, aut non sicut debuit. tamen ubi aliquis modus, ali
Abbreviated transcription (Latin):
Ant᷑ Osaut̃ nec habere modũ dicendus ẽ ne finisciꝰ dici pute¬
t᷑. Nec idõ tam̃ inmoderatꝰ ẽ: a quo modꝰ omĩs reb tribuit᷑ ut ẽẽ.
Aliquo modo possint nec rursũ moderatũ oporte dicidm̃. tan¬
quã ab aliquo modũ acceperit : Si aut̃ dicamꝰ eũ sũmũ modũ
forte aliqͥd dicimꝰ si tam̃ in eo qđ dicimꝰ sũmũ modũ intelliga¬
mꝰ sũmũ bonũ . Omis enĩ mođus in quantũ modus ẽ. bonꝰ.ẽ.
Vnde om̃ia moderata modesta modificata dicisine laude ñ
posst̃ : quã quã sub alio intellectu modũ ꝓfine ponamꝰ &
nullũ modũ dicamꝰ ubi nullus ẽ. finis. Quod aliquando cũ
laudedicit᷑: sic̃ dictũ ẽ ⁊ regnieiꝰ ñ erit finis. Posset enĩ dici
etiã ñ erit modus : ut modus ꝓfine dictꝰ intelligeret᷑ Nã qͥ
nullo modo regnat : ñ utiq regnat. Malus gͦ modus ul
mala speciesuł malus ordo aut̃ idõdicunt᷑ qx minora st̃ quã
eẽ debuer̃ : Aut qr non insreb: accomodant᷑ quib: ac como¬

Expanded text:
 dici putetur. nec ideo tamen immoderatus est, a quo modus omnibus rebus tribuitur, ut aliquo modo esse possint. nec rursum moderatum oportet dici deum, tamquam ab aliquo modum acceperit. si autem dicamus eum summum modum, forte aliquid dicimus, si tamen in eo, quod dicimus summum modum, intellegamus summum bonum. omnis enim modus, in quantum modus est. bonus est: unde omnia moderata, modesta, modificata dici sine laude non possunt, quamquam sub alio intellectu modum pro fine ponamus et nullum modum dicamus, ubi nullus est finis: quod aliquando cum laude dicitur, sicut dictum est: et regni eius non erit finis. posset enim dici etiam "non erit modus," ut modus pro fine dictus intellegeretur; nam qui nullo modo regnat, non utique regnat. Malus ergo modus uel mala species uel malus ordo aut ideo dicuntur, quia minora sunt quam esse debuerunt aut quia non his rebus accomodantur, quibus accommo
Abbreviated transcription (Latin):
faciat sed unde aliquid fiat Nec ista gͦ hle malũ dicenda
ẽ : quȩ non ꝑ aliquã speciẽ sentiri sed ꝑ omimodã specici priua¬
tionẽ cogiari uix potest. Habet enĩ & ipsi capacitatẽ for¬
marũ Nã si capere impositã abarcifice formã non possec
nec materies utiq diceret᷑ Porro sibonũ aliquod ẽ forma
unde qͥea p̃ualene formosi appellant᷑ sic̃ abspetie speciosi
ꝓculdubiobonũ aliqđ ẽ etiã capacitas formȩ sic̃ qr bonũ
ẽ sapientia nemodubitat qđ bonũ sit capacẽ eẽ sapientiȩ
Etquia om̃e bonũ adõ : neminẽ oporte dubrare etiã istã
siqua ẽ materiẽ non eẽ nisi a dõ magnificȩ igit᷑ & diuinȩ
dsnr̃ famulo suo dixit. Ego sũ qui sũ. Et dices̃ filiis isrł
Qui ẽ misit me aduos . Vere enĩ ipse .ẽ qr in cõmucabilis ẽ.

Expanded text:
faciat, sed unde aliquid fiat. nec ista ergo hyle malum dicenda faciat, sed unde aliquid fiat. nec ista ergo hyle malum dicenda est, quae non per aliquam speciem sentiri, sed per omnimodam speciei priuationem cogitari uix potest. habet enim et ipsa capacitatem formarum; nam si capere impositam ab artifice formam non posset, nec materies utique diceretur. porro si bonum aliquod est forma, unde quia ea praeualent, formosi appellantur, sicut a specie speciosi, procul dubio bonum aliquid est etiam capacitas formae; sicut quia bonum est sapientia, nemo dubitat, quod bonum sit capacem esse sapientiae. et quia omne bonum a deo, neminem oportet dubitare etiam istam, si qua est, materiem non esse nisi a deo. Magnifice igitur et diuine deus noster famulo suo dixit: ego sum qui sum et: dices filiis Israhel, qui est, misit me ad uos. uere enim ipse est, quia incommutabilis
Abbreviated transcription (Latin):
puerorũ etiã lux ⁊ tenebrȩ laudant dm̃ id ẽ eiꝰ laudem in¬
bene considerantiũ cordib pariunt Non ẽ gͦmala in quan¬
tũ natura ẽ ulla natura : sed cuiq: naturȩ non ẽ malũ nisi
minuibono Qd siminuendo absuimeret᷑ : sic̃ nullũ bonũ ita
nulla natura relinqueret᷑ non solũ qualẽ inducunt mani¬
chei ubi tantabona inueniunt᷑ ut nimia eorũ cȩcitas mire
sit : sed qualẽ potest quilibet inducere. Neq enĩ uł illa
materies quã hylen antiqͥ dixer̃ : mala dicenda ẽ. Non ea
dico quã manideos hylen appellat dementissima uanita¬
te nesciens quid loquat᷑. forma tricẽ corporũ. Vnde recte
illi dictũ ẽ: qđ alterũ dm̃ inducat. Nemoenĩ formare&
creare corpora: nisi dspotest. Neq enĩ creant᷑ nisi cũ eis
modus & species & ordo subsistit. Quȩ bona eẽ nec esse
posse nisi a dõ : puto qr iã etiã ipsi confitent᷑ Sed hylendico
quã penitꝰ in formem & sine qualitate materiẽ unde istȩ

Expanded text:
puerorum etiam lux et tenebrae laudant deum, id est eius laudem bene considerantium cordibus pariunt. Non ergo mala, in quantum natura est, ulla natura, sed cuique naturae non est malum nisi minui bono. quod si minuendo absumeretur, sicut nullum bonum, ita nulla natura relinqueretur, non solum qualem inducunt Manichaei, ubi tanta bona inueniuntur, ut nimia eorum caecitas mira sit, sed qualem potest quilibet inducere. Neque enim uel illa materies, quam hylen antiqui di- xerunt, malum dicenda est. non eam dico, quam Manichaeus hylen appellat dementissima uanitate nesciens, quid loquatur, formatricem corporum — unde recte illi dictum est, quod alterum deum inducat; nemo enim formare et creare corpora nisi deus potest: neque enim creantur, nisi cum eis modus et species et ordo subsistit, quae bona esse nec esse posse nisi a deo, puto quia iam etiam ipsi confitentur — sed hylen dico quandam penitus informem et sine qualitate materiem, unde istae
Abbreviated transcription (Latin):
cũ inimici essemꝰ reconciliati sumꝰ dõ ꝑmortẽ filii eiꝰ : multo
magis reconciliati salui erimꝰ inuita ipsus . Quia uͦ etiã cũ
peccatorib pena debita reddit᷑. ñ ẽ iniqͥtas apud dm̃ sic di¬
cit. Quid dicemꝰ Nunquid ds̃ iniquus qͣui infert iram:¬
Absit Vno aut̃ loco & bonitatẽ & seueritatẽ a billo ẽẽ. breui¬

Expanded text:
rtem filii eius, multo magis reconciliati salui erimus in uita ipsius. quia uero etiam cum peccatoribus poena debita redditur, non est iniquitas apud deum, sic dicit: quid dicemus? numquid iniquus deus, qui infert iram? uno autem loco et bonitatem et seueritate
Abbreviated transcription (Latin):
legamꝰ tanto ante ꝓphecatũ qͥdiã cernamꝰ impletũ. Marrabo inqͥt nom̃¬
tuũ frib meis in medio ecłȩ cantabote Fr̃s illi sc : de qͥb: in euangłio
Ait. Vade & dic frib meis Eccła illa ẽ quã modo dix tunicã suã hȩc ẽ¬
tunica catholica quȩ coto orbe copiosa diffuntit᷑ quȩ usq: adultimas
gentes crescendo porrigit᷑. Vnde in euangłio dic̃. Et p̃dicabit᷑ hoc euan¬
głiũ in uniũ so orbe intestimoniũ om̃ib: g̃ntib: & tñc uenieo finis

Expanded text:
legamus tanto ante prophetatum, quilegamus tanto ante prophetatum, qui de quibus in euangelio ait: Vade et dic fratribus meis. ecclesia illa est, quam modo dixit unicam suam; haec est unica catholica, quae toto orbe copiosa diffunditur, quae usque ad ultimas gentes crescendo porrigitur, unde in euangelio dicit: Et praedicabitur hoc euangelium in uniuerso orbe in testimonium omnibus genti
Abbreviated transcription (Latin):
nuoꝵ humilitatẽ meã. Idõ qͥppe inuni cornib suꝑbi intelligunt᷑ qr suꝑ¬
Attende ubi sit fructꝰ uł qđ derelictꝰ ẽ ne exaudire᷑ͣ pt̃rena felicitate non
Ad insipientiã sed ut saperemꝰ qͥo noui testam̃ti grã defiderare debeamꝰ¬
uł qđ ñ ẽ derelictꝰ sed exiuditꝰ in eo qđ ait nediscedas ame qͥ dixerat qͣre
me dereliqͥsti. Qđ utiq contrariũ ẽ nisulluo ad aliuo. hoc ad aliud re¬
ferat᷑. Actende & audi quantũ sapis quantũ capis quantũq rẽ tantã
eloqͥualeo immo quantũ tribuit ille qͥ nos exaudit & in xp̃o inquantũ
homo mediator ẽ int̃nos & dm̃ & cũ xp̃õ inquantũ ds̃ ẽ ȩqualis dõ & po¬
tens ẽ. facere ut ait apłs supͣ quã petimꝰ aut intelligimꝰ. Vide in hoc
salmo testam̃ti noui grãm. uide illiꝰ derelictionis tribulationis dep̃ca¬
tionis fructu qͥoagat᷑ qͥd insinuet᷑ qͥd cõm̃ det᷑ qͥd illus trec᷑ incuere qͥd

Expanded text:
um humilitatem meam. Ideo quippe in unicornibus superbi intelliguntur, quia superattende ubi sit fructus: vel quod derelictus est, ne exaudiretur pro terrena felicitate, non ad insipientiam, sed ut saperemus quid Novi gratia Testamenti desiderare debeamuel quod non est derelictus sed exauditus in eo, quod ait: Ne discedas a me, qui dixerat: Quare me dereliquisti? quod utique contrarium est, nisi illud ad aliud, hoc ad aliud referatur. adtende et audi, quantum sapis, hauri, quantum capis quantumque ipse rem tantam eloqui ualeo, immo quantum tribuit ille, qui nos exaudit, et in Christo, in quantum homo mediator est inter nos et deum, et cum Christo, in quantum deus est aequalis deo et potens est facere, ut ait apostolus, supra. quam petimus aut intellegimus, uide in hoc psalmo testamenti noui gratiam. uide, illius derelictionis, tribulationis, deprecationis fructu quid agatur, quid insinuetur, quid commendetur, quid inlustretur. intuere, quid
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑari ꝓbona uoluntate. hȩc ẽ iustita dĩ. hoc ẽ qđ dsdonat homini cũ usfti
ficat impiũ hanc dĩ iustitiã ignorantes suꝑbi iudȩi & suã uolentes c̃fa¬
tuere iusaitiȩ dĩ ñ st̃ subiecti. Hac suꝑbi deiciunt᷑ ut humilis inseratur
oleaster Et illiibunt in tenebras exteriores deqͥb ant̃ alia requisisti :
uenientib: aboriente & oceidente multis qͥ recũbant cũ abrahã isa hac

Expanded text:
operari pro bona uoluntate. Haec est iustitoperari pro bona uoluntate. Haec est iustiticat impium; hanc dei iustitiam ignorantes superbi Iudaei et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti; hac superbia deiciuntur, ut humilis inseratur oleaster. et illi ibunt in tenebras exteriores, de quibus inter alia requisisti, uenientibus ab oriente et occidente multis, qui recumbant cum Abraham, Isaac
Abbreviated transcription (Latin):
nec pęna t̃ret᷑ ñ iustita delectit᷑ hunc foraes carras mittit. quã ñ delec¬
tas iniqͥtas. etiã siꝓponat᷑ impunitas non illũ qͦ timetamma neamitat
ipã grãm qͣ inilla factũ ẽ ut eã peccare ñ delectit qͥ tim& nedseã
deserat etiã sinullis doloꝵ cruciatib punat. hic timor castꝰ ẽ. Non eũ
Etbene istũ castũ dix̃ Hoc enĩ ñ car& amor qͦ anima inhȩr& dõ quȩ dic̃ in
Alio salmo Perdidistiomem qͥ fornicat᷑ abste. Michi aut̃ adherere dõbo¬
nũ ẽ Nã & coniux quȩ adultum animũ gerit. etiã sitimore uiri ñ ꝑpetr&
uirũ sed caste. demiq tim& illa neuir infestꝰ adueniat. ista ne offensus
Abscedat Non amanti enĩ p̃sentia uiri molesta ẽ. amanti aut̃ absentia
Iimore itaq: casto ꝑmanente inscłm scłi timeat dm̃ om̃e sem̃ isrł : Time¬
antquẽ diligunt. ñ alta secpiendo sed humilib: consentiendo cũtimo¬
e & tremore suã iroꝵ salutẽ operent᷑ ds̃ ẽ. enĩ qͥoꝑat᷑ in eis & uelle &

Expanded text:
tur, non iustitia delectatur; hunc foras caritas mittit, quam non delectat iniquitas, etiamsi proponatur impunitas, non illum, quo timet anima, ne amittat ipsam gratiam, qua in illa factum est, ut eam non peccare delectet, quo timet, ne deus eam deserat, etiamsi nullis dolorum cruciatibus puniat. hic timor castus est; non eum et bene istum castum dixit, hoc enim non caret amor, quo anima inhaeret deo, quae dicit in alio psalmo: Perdidisti omnem, qui fornicatur abs te: mihi autem adhaerere deo bonum est. nam et coniunx, quae adulterinum animum gerit, etiamsi timore uiri non perpetuirum sed caste. denique timet illa, ne uir infestus adueniat, ista. ne offensus abscedat; non amanti enim praesentia uiri molesta est, amanti autem absentia. timore itaque casto, permanenti in saeculum saeculi timeat deum omne semen Israhel; timeant. quem diligunt, non alta sapiendo sed humilibus consentiendo; cum timore et tremore suam ipsorum salutem operentur; deus est enim, qui operatur in eis et uelle et
Abbreviated transcription (Latin):
Etadiunx̃ Idõ dico uob̵ : qr multi aboriente & occidente uenient & recũbent
cũ abrahã isahac & ia cob. inregnoceloꝵ. Filii aut̃ regni ibunt in tenebras
exteriores. Illicerit ploratio & stridordentiũ ita significans inseri
oleastrũ ꝓpt̃ humilitatẽ Dixerat qͥppe illecenturio. Non sũ dignꝰut
subtectũ meũ intres: sed tantũ dic ũbo & sainabit᷑ puerm̃s Confrac¬
tionẽ aut̃ ramoꝵ naturaliũ ꝓpt̃ suꝑbiã eoꝵ scilic& qͥ ignorante s di
iustitiã & siũ uolentes constituere iustitiȩ dĩ ñ st̃ subiecti. Dehis
qͥppe uana elatione tum̃tib dictũ ẽ qđ ibunt intenebras exteriores
qr iactantes se de semine abrahȩ sem̃ abrahȩ fieri noluer̃ ut ẽent filii
ꝓmissionis qr fidẽ noui testam̃ti ñ receper̃ ubidĩ iusticia cõm̃dat᷑ sed suã
c̃stituere uolentes id ẽ. tanqͣ desuis meritis & oꝑib p̃fidentes sp̃uer ẽẽ. filui

Expanded text:
ab oriente et occidente uenient et recumbent cum Abraham, Isaac et Iacob in regno caelorum; filii autem regni ibunt in tenebras exteriores; illic erit ploratio et stridor dentium, ita significans inseri oleastrum propter humilitatem — dixerat quippe ille centurio: Non sum dignus, ut sub tectum meum intres, sed tantum dic uerbo et sanabitur puer meus —, confractionem autem ramorum naturalium propter superbiam eorum scilicet. qui ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. de his quippe uana elatione tumentibus dictum est, quod ibunt in tenebras exteriores, quia iactantes se de semine Abrahae semen Abrahae fieri noluerunt, ut essent filii promissionis; quia fidem noui testamenti non receperunt, ubi dei iustitia commendatur, suam c
Abbreviated transcription (Latin):
Sed qͣre sũꝑiꝰ magnificate eũ & posteriꝰ timeat eũ : Magnificatio
lauoi c̃gruit deqͦ dixerat qͥ timetis dnm̃ laudate eũ. Vnde iã mul¬
tadisserui. Ibi qͥppe amor uł caritas di. quȩ ꝑfecta foras miteit
timorẽ. Curgͦ iterũ timeat eũ om̃e sem̃ isrł : Non enĩ accepistis¬
in qͥt apłs spm̃ seruitutis iterũ intimore. Sed idẽ ipe apłs oleastro
in serco in oliua timorẽ p̃cipit. hoc ẽ. gentib: additis radici
A brahã isahac & ia cob ut & ise fierent i srł id ẽ ꝑtinerent ad sem̃ abra¬
hȩ quã insertionẽ ol ea striã putatis ꝓpt̃ infidelitatis suꝑbiã naturalib
raemis etiã ise dñsineuangłio p̃dixit. occasione illiꝰ centurionis qͥ in eũ ex

Expanded text:
sed quare superius magnificate eum\' et posterius \'timeat eum? magnificatio laudi congruit, de qua dixerat: Qui timetis dominum, laudate eum, unde iam multa disserui. ibi quippe amor uel caritas dei, quae perfecta foras mittit timorem. cur ergo iterum: Timeat eum omne semen Isritum seruitutis iterum in timore. sed idem ipse apostolus oleastro inserto in oliua timorem praecipit, hoc est gentibus additis radici Abraham, Isaac, Iacob, ut et ipsae fierent Israhel, id est pertinerent ad semen Abrahae. Quam insertionem oleastri amputatis propter infidelitatis superbiam naturalibus ramis etia
Abbreviated transcription (Latin):
seqͥtur & dic̃ Timeat eũ om̃e sem̃ isrł. quia iacobise & isrł unꝰ homo
erat habens duo nomina ñ in paruosa cram̃to sed uno libro ñ possu¬
mꝰ dicere om̃a in qͦiã multũ ꝓgressi sumꝰ & ñdũ de aliis trib
quȩstionib: aliqͥd diximꝰ hoc ẽ decenebris exteriorib & latitudi

Expanded text:
sequitur et dicit: Timeat eum omne semeu Israhel. quia Iacob ipse et Israhel unus homo sequitur et dicit: Timeat eum omne semeu Israhel. quia Iacob ipse et Israhel unus homo erat habens duo nomina, non in paruo sacramento — sed uno libro non possumus dicere omnia, in quo iam multum progressi sumus et nondum de aliis tribus quaestionibus aliquid di
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ noui testam̃ti in eo qđ scriptũ ẽ. Inisahacuocabit tͥ sem̃ ñutiq
inismad anclle filio inqͥb duob filiis abralȩ seruo & libero & duab
mulierib ancilla & libera scribens ad galathias duo testam̃ta dic̃ in al¬
fili ꝓmissionis ꝑtinentes ad isahac noui testam̃ti gr̃ȩ deputent᷑ breuit
tam attingã. Vnde cã fructuosius cogitab qͦn to magis pie cogitaueris:
p̃sciꝰ futuroꝵ. Rȩdicit gͦ & peccata hominũ quȩ potuit p̃scire ñ facere
Romitit aut̃ quȩ ise facturꝰ ẽ. nec ea mala sed bona. Iunsenĩ ꝓmictit ma¬
la : quã uis itaq mala inferiat malis ñ peccata sed supplicia. minat᷑ ta¬
m̃ ea potiꝰ quã ꝓmitit Oma largit᷑ & p̃scit Sed peccata p̃dic̃ supplicia
minat᷑ beneficia pollicet᷑ filii gͦ ꝓmissioms filiis beneficii. hȩc ẽ gra
quȩ gratisdat᷑ ñ meritis opantis sed miseratione donantis. hinc grãs
Qđ ubi & quano & quomꝰ offerat᷑ cũ fueris baptitatꝰ inuemes . De inde

Expanded text:
utique in Ismahel. ancillae filio. in quibus duobus filiis Abrahae, serno et libero, et duabus mulieribus, ancilla et libera, scribens ad Galatas duo testamenta dicit in alfilii promissionis pertinentes ad Isaac noui testamenti gratiae deputentur. breuiter tamen adtingam, unde tanto fructuosius cogitabis, quanto magis pie cogitaueris. um. praedicit ergo et peccata hominum, quae potuit praescire, non facere. promittit autem, quae ipse facturus est, nec ea mala sed bona. quis enim promittat mala? quamuis itaque mala inferat malis, non peccata sed supplicia, minatur tamen ea potius, quam promittit. omnia largitur et praescit, sed peccata praedicit, supplicia minatur, beneficia pollicetur. filii ergo promissionis filii sunt beneficii. haec est gratia, quae gratis datur non meritis operantis sed miseratione donantis. hinc gratiaquod et ubi et quando et quo modo offeratur. cum fueris baptizatus, inuenies., Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
scrpture eł inhis que ꝑfeca st̃ aduentueꝰ natiuate passione
resurrectione .glorificatione. Qiuuiseni eaiã nincelligirs ipic¬
pliens quando usq adintellectũ etã carnalis multitudims puens¬
phe uã fortase significauit medio uentris sui ut in eĩcorpe qđ
e eccda qͣsiuentris locũ habeat carnalis & in firmior mulios¬
doaut si uentris nom magis interiorib cõpeta ade paiose
nit᷑. Exaruit uelud testa uirtꝰ mea. Testa igne firmata ẽ Sic & uircꝰ cor¬
poris xp̃i ñ sic fenũ igne consumit᷑ sed sic̃ testa passione ueluo igne
frmat᷑ Vasa eñ figuli ꝓbat fornax sic̃ alio loco scriptura dic̃ & ho¬
mines iustos tẽptatio tribulationis : Et lingua mea adhesit faucib
meis Potest qͥdẽ silentiũ eiꝰ significatũ uideri qđ & aliꝰ ꝓpħa cõmen¬

Expanded text:
 aduentu eius, natiuitate, passione, resurrectione, glorificatione. quis enim ea iam non intellegit in prophetis, quando usque ad intellectum etiam carnalis multitudinis peruenerunt? quam fortasse significauit medio uentris sui, ut in eius corpore, quod est ecclesia, quasi uentris locum habeat carnalis et infirmior multitudo, aut, si uentris nomen magis interioribus competit, ad eos potius nitur. Exaruit uelut testa uirtus mea. testa igne firmata est; sic et uirtus corporis Christi non sicut faenum igne consumitur, sed sicut testa passione uelut igne firmatur; uasa enim figuli probat fornax, sicut alio loco scriptura dicit, et homines iustos temptatio tribulationis. et lingua mea adhaesit faucibus meis. potest quidem silentium eius significatum uideri, quod et alius prophe
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdats nob̵. Initiũ aut̃ sapientiȩ timor dñi. Et ea mor nonẽ su
antat sed ꝑfecta caritas forts mitit cimorẽ Proinde p̃misus
tomor in cornrm pellit inde consuetudinẽ maloꝵ oꝑum &fer
łrat qtimetis dim lauddate eũ ue dm̃ ñseruilit̃ sealibere colats
A mure dictte que timetis & poterte lauoare qđ apoaide nuenl
enu diñ hemines uetis testam̃ti ꝓp̃t̃ litam trent̃ ocioente ndũ¬

Expanded text:
ni et timor non est in caritate, sed perfecta caritas foras mittit timorem. proinde praemissus timor in cor nostrum pellit inde consuetudinem malorum operum eErgo, qui timetis dominum, laudate eum. ut deum non seruiliter sed libere colatis, amare discite, quem timetis, et poteritis laudare, quod amatis. timentes enim deum homines ueteris testamenti p
Abbreviated transcription (Latin):
canticũ nouũ : hȩc ad omem t̃rã. Ipse qͥppe cantat in nob̵ cuiꝰ gr̃ã cantamꝰ
nouu : qͥ eo modo cantat ut apłs ad monet dic̃ns. Cantantes & sallen
& audit᷑ Qua uoce laudat᷑ qͥ gratis amandꝰ ẽ toto corde tota anima
totam̃te . Amatorẽq suũ accendit in se grã sp̃s sui sc̃i. Quio enĩ aliud
c. canticũ nouũ quã lausdi deniq sequit᷑ & euioentiꝰ hoc demonri

Expanded text:
canticum nouum, haec ad omnem terram. ipse quippe cantat in nobis, cuius gratia cantnouum, sed qui eo modo cantat, ut apostolus admonet dicens: Cantantes et psalleet auditur; qua uoce laudatur, qui gratis amandus est toto corde, tota anima, tota mente amatoremque suum accendit in se gratia spiritus sui sancti; quid enim aliud est canticum nouum quam laus dei? Denique sequitur et euidentius hoc dem