comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cunt. tanquã prȩterita sint: cũ prę¬
nuncient᷑ futura ñ facta. Nã & de
ipso dño futura passio p̾nunciabat᷑.
& tam̃ foder̃ inquit manꝰ meas & pedes
meos. dinumerauer̃ omĩa ossa eoꝵ.
Nondix̃ fodient & dinumerabunt. Ipsi
uͦ considerauer̃ & conspexer̃ me. ñ dix̃.
considerabunt & aspicient. Diuiserꝰ
sibi uestim̃ta mea: ñ dix̃ diuident.
Omĩa ista tanquã p̃terita dicuntꝰ cũ
futura sint qͥa dõ & futura tã certa
st̃ tanquã p̃terita sint. Nob̾ enĩ ea
quȩ pͣterita st̃ certa st̃: & quȩ futura
incerta st̃. Nouimꝰ enĩ aliqͥd accidisse.

Expanded text:
cunt tanquam praeterita sint, cum praecunt tanquam praeterita sint, cum praenuntientur futura, non facta. Nam et de ipso Domino futura passio praenuntiabatur, et tamen, Foderunt, inquit, manus meas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea: non dixit, Fodient, et dinumerabunt. Ipsi vero consideraverunt et conspexerunt me: non dixit, Considerabunt et conspicient. Diviserunt sibi vestimenta mea : non dixit, divident. Omnia ista tanquam praeterita dicuntur, cum futura sint; quia Deo et futura tam certa sunt, tanquam praeterita sint. Nobis enim ea quae praeterierunt, certa sunt; quae futura, incerta sunt. Novimus enim aliquid accidisse,
Abbreviated transcription (Latin):
uat᷑. tam̃ & si angłi affuer̃: tu manda¬
sti salutẽ iacob: Non solũ ꝑte ades.
sed ꝑquãcunq creaturã tuam affueris.
tumandas. Et hoc fit ꝓpt̾ salutẽ ser¬
uorũ tuoꝵ. qđ cu ipse ꝑ te facis. & hoc
unt quib mandas Cũ gͦ tu ipse sis rex
ms & ds̃ ms. & tu mandas salutẽ iacob.
tantũ narrata st̃ nob̃. De futuro aut̃
ñ .ẽ. aliqͥd tale sꝑandũ. Immo uͦ sꝑandũ.
Inte inimicos nr̃os uentilabimꝰ. Ergo pa¬
tres nr̃i indicauer̃ nob̃. opus qđ õꝑatꝰ
es indieb eoꝵs. in dieb antiquis. quia
manꝰ tua gs̃ disꝑdidit. eiecisti popłos
& plantasti eos Ista p̃terita st̃. de fu
tura talia pͣnunciata. In medio pͣsen¬
tiũ quare laboramꝰ nisi intellectũ
filiis chorȩ: Inte inmicos nr̃os uenti¬
labimꝰ. & in nomine tuo sꝑnemꝰ in sur¬
futuro dicitꝰ. sedidõ tanquã pͣteritũ
dr̃. qͥa tã certũ. ẽ. quasi factũ sit. In¬
tendite quare pleraq ꝓphȩ ita di¬

Expanded text:
 tamen etsi Angeli affuerunt, tu mandas salutem Jacob. Non solum per te ades, sed per quamcumque creaturam tuam affueris, tu mandas hoc propter salutem servorum tuorum quod tu ipse per te facis; hoc unt quibus mandas. Cum ergo tu ipse sis rex meus et Deus meus, et tu mandes salutem Jacob, obis, de futuro autem non est aliquid tale sperandum. Imo vero sperandum. In te inimicos nostros ventilabimus. Ergo patres nostri indicaverunt nobis opus quod operatus es in diebus eorum, et in diebus antiquis: quia manus tua gentes disperdidit, ejecisti populos et plantasti eos. Ista praeterita sunt: de futuro tura talia praenuntiata; in medio praesentium quare laboramus, nisi in intellectum filiis Core? In te inimicos nostros ventilabimus: et in nomine tuo spernemus insurfuturo dicitur: sed ideo tanquam praeteritum dicitur, quia tam certum est quasi factum sit. Intendite quare pleraque Prophetae ita di
Abbreviated transcription (Latin):
distinos: & ñ egredieris ds̃ in uirtutib
nr̃is. Procedimꝰ ad inimicos nr̃os. & tu
illi. & nos inualidi sumꝰ. Ubi .ẽ. illa uirtꝰ
tua. ubi .ẽ. dextera & potentia tua:
Ubi mare siccatũ: Ui ȩgyptii ꝑsequen¬
tes fluctib obruti: Ubiamalech resi¬
stens in crucis signo suꝑatꝰ: & ñ egredie¬
risds̃ inuirtutib nr̃is. Auercisti aut̃¬
nos retrorsũ post inimicos nros. Ut qͣsi
illi ante sint: nos retro. Illi uictores:
nos uicti deputem᷑. Ꝙ qͥ oderant nos:
sumꝰ Hi significant᷑ qͥ sic passi st̃. ut in
corpus gentiũ uerterent᷑. Plangit enĩ
eos ȩccłã. tanquã inẽbra sua deuorata.
Uendidisti popłm tuũ sine p̃cio. Uidimꝰ
enĩ qđ dedisti: ñ uidimꝰ qđ accepisti.
Et ñ fuit multitudo iniubilationib eoꝵ.
Nunqͥd enĩ qͣndo fugiebant xp̃iani pse¬¬
quentib inimicis idolatris fiebant con¬
gregationes & iubilationes dõ: Nunqͥd
concinebant᷑ ymni de eccłus dĩ. qͥ solent

Expanded text:
t non egredieris in virtutibus nostris. Procedimus ad inimicos nostros, et tu illi, nos invalidi sumus. Ubi est illa virtus tua? ubi est dextera et potentia tua? ubi mare siccatum? ubi Aegyptii persequentes fluctibus involuti? ubi Amalech resistens in crucis signo superatus? Et non ingredieris in virtutibus nostris. 11. Avertisti nos retrorsum post inimicos nostros. Ut qilli ante sint, nos retro; illi victores, nos victi deputemur. Et qui nos oderunt, sumus. Hi significantur qui sic passi sunt, ut in corpus gentium verterentur. Plangit enim eos Ecclesia, tanquam membra sua devorata.endidisti populum tuum sine pretio. Vidimus enim quos dedisti, non vidimus quid accepisti. Et non fuit multitudo in jubilationibus eorum. Numquid enim quando fugiebant Christiani persequentibus inimicis idololatris, fiebant congregationes et jubilationes Deo? Numquid concinebantur hymni de ecclesiis Dei, qui solent
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑ tanquã p̃terita. quȩ ad huc futura
st̃ Hȩc gͦ sꝑamꝰ. Saluos enĩ fecisti nos.
ex affligentib nos. & eos qͥoderant nos
futuri tẽporis. ut intelligas & p̃terita
quȩ dicta st̃ de futuro esse p̃dicta. In
dõ laudabim᷑ totadie. & in nomine tuo
confitebim᷑ in scła. Quid laudabimꝰ:
Quid confitebim᷑ Quia ex om̃ĩb affli¬
gentib nos eruisti nos: qͥa regnũ ꝓpe-¬
tuũ dabis nob. qͥa cõplebit᷑ in nobis.
beati qͥ habitant indomotua. in scła¬
cũ certa sint nob̾. & illa p̾tẽrita cũ a
patrib nr̃is audierimꝰ. quid modo ::¬
: Nunc autẽ reppulisti. & confudisti nos.
Confudisti ñ in conscientia nr̃a: sed in fa¬
cie hominũ. Erat enĩ tẽpus qͦ afflige¬
rent᷑ xp̃iani cũ utiq fugerent. cũ ubi

Expanded text:
a, quae adhuc futura sunt. Hoc ergo speramus. Salvos enim fecisti nos ex affligentibus nos, et eos qui oderunt nos futuri temporis, ut intelligas et praeterita quae dicta sunt de futuro esse praedicta. In Deo laudabimur tota die: et in nomine tuo confitebimur in saecula. Quid, laudabimur? quid, confitebimur? Quia ex omnibus affligentibus nos eruisti nos, quia reguum perpetuum dabis nobis, quia complebitur in nobis, Beati qui habitant in domo tua, cum certa sint nobis, et illa praeterita cum a patribus nostris audierimus, quid modo? Nunc autem repulisti et confudisti nos. Confudisti, non in conscientia nostra, sed in facie hominum. Erat enim tempus quo affligerentur Christiani, cum ubique fugerent, cum ubiq
Abbreviated transcription (Latin):
rent: tam̃ ꝑquã libet creaturã tu man¬
dasti salutẽ iacob Ꝙ enĩ illauisio facie
ad faciẽ. liberatis in resurrectione ser¬
uat᷑ Et illi patres etiã noui testam̃ti.
quãuis reuelato mysterio tuo fueriNt.
quãuis reuelata secreta annunciaue¬
rint: tam̃ in speculo se uidere dixer̃
& in enignate. seruari aut̃ uisionem
in futurũ facie ad faciẽ. qͣndo uenerit
de qua apłs ioħes dicit. Dilectissimi.
filii dĩ sumꝰ. & nondũ apparuit qͥd eri¬
mus Scimꝰ qm̃ cũ apparuerit. similes
ei erimꝰ qm̃ uidebimꝰ eũ sicuti. ẽ. & si

Expanded text:
rent; tamen per quamlibet creaturam tu manrent; tamen per quamlibet creaturam tu mandas salutem Jacob. Etenim illa visio facie ad faciem, liberatis in resurrectione servatur. Et illi patres etiam Novi Testamenti quamvis revelata mysteria tua viderint, quamvis revelata secreta annuntiaverint; tamen in speculo se videre dixerunt et in aenigmate: servari autem visionem in futurum facie ad faciem , quando venerit de qua et Joannes dicit: Dilectissimi, filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus; scimus quia cum apparuerit, similes ei eri
Abbreviated transcription (Latin):
dextera tua & brachiũ tuũ. & illumi¬
natio uultꝰ tui. Dextera tua. potentia
tua. brachiũ tuũ. ipse filius tuus. Et
illuminatio uultꝰ tui. Quid. ẽ. hoc
Quia talib signis eis affuisti. ut p̃sens
intelligereris. Nunqͥdenĩ qͥndo nob
aliqͦ miraculo ds̃ adest. faciem ipsius
oculis nr̃is uidemꝰ: Sedeffectu mira¬
culi suã pͣsentiã insinuat hominib
Deniq om̃s qͥ mirant᷑ ad hui modi facta
qͥd dicunt: Uidi dm̃ p̃sentẽ. Sed dex¬
eos attenderet qͦmͦ cũ eis ageret᷑ diceret.
Quid gͦ: Alter erat tunc. & alter est̃ nunc:
mutata uideo. creator tẽporũ non mu¬
tat᷑. Tues ipse rex m̃s & ds̃ ins Tume
soles ducere. tu me soles regere. tumͥ
soles subuenire. Qui mandas salutẽ ia¬
cob Quid . ẽ. qͥ mandas : Etiã si tu ꝑtuã
ꝓrsus substantiã atq naturã qua es
quicqͥd es occultꝰ es. nec phoc qđ es int̾¬
fuisti patrib. ut facie ad faciẽ te uide¬

Expanded text:
dextera tua, et brachium tuum, et illumidextera tua, et brachium tuum, et illuminatio vultus tui. Dextera tua, potentia tua; brachium tuum, ipse Filius tuus. Et illuminatio vultus tui: quid est hoc? Quia talibus signis eis affuisti, ut praesens intelligereris. Numquid enim quando nobis Deus aliquo miraculo adest, faciem ipsius oculis nostris videmus? Sed effectu miraculi suam praesentiam insinuat hominibus. Denique omnes qui mirantur ad hujuscemodi facta, quid dicunt? Vidi Deum praesentem. Sed dexeos attenderet quomodo cum eis ageretur, diceret: Alter erat tunc, et alter est nunc? mutata video, creator temporum non mutatur. Tu es ipse rex meus et Deus meus. Tu me soles ducere, tu me soles regere, tu mihi soles subvenire. Qui mandas salutem Jacob. Quid est, Qui mandas? Etiamsi tu per tuam prorsus substantiam atque naturam qua es quidquid es, occultus es, nec per hoc quod es interfuisti patribus, ut facie ad faciem te vide
Abbreviated transcription (Latin):
deamus. Os̃ aurib nris audiui¬
mus patres nr̃i annunciauer̃ nob̾.
opus qđ opatꝰ es in dieb eoꝵ. indieb
antiqͥs Admirans quare in istis dieb
tanquã deseruerit eos qͦs in passionib
exercere uoluerit. recolit pͣterita. quȩ
audier̃ a patrib tanquã dicentes.
Non ea quȩ patim᷑. nob̾ retuler̃ patres
nr̃i. Nã & in illo psalmo hoc dix̃ Inte
eõs. Ego aut̃ sũ uermis & ñ homo. op¬
ꝓbriũ hominũ & abiectio plebis. Illi
sine causa nom̃ meũ scriptũ. ẽ. apud
te. & nom̃ tuũ scriptũ. ẽ. in me. hȩc gͦ
nob̾ indicauer̃ patres nr̃i. Manꝰ tua gs̾
disꝑdidit & plantasti eos. infirmasti
popłos & expulisti eos. Id .ẽ. popłos
expulisti de t̾ra sua ut istos introdu¬
ceres atq plantares. eoꝵq regnũ tua
tores. qͥa inuicti. quia exercitati. qͥa
S ed qͥd habet nisi qđ sequit᷑: Non enĩ
ingladio suo hȩreditate posseder̃ t̃rã.
& brachiũ ipsoꝵ ñ saluos fecit eos: sed

Expanded text:
s audivimus; patres nostri annuntiaverunt nobis, opus quod operatus es in diebus eorum, et in diebus antiquis. Admirantes quare in istis diebus tanquam deseruerit eos quos in passionibus exercere voluerit, recolunt praeterita quae audierunt a patribus, tanquam dicentes: Non ea quae patimur nobis retulerunt patres nostri. Nam et in illo psalmo hoc dixit: In eos: ego autem sum vermis, et non homo, opprobrium hominum, et abjectio plebis . Illisine causa nomen meum scriptum est apud te, et nomen tuum scriptum est in me? Haec ergo nobis indicaverunt patres nostri. Manus tua gentes disperdidit, et plantasti eos; infirmasti populos, et expulisti eos: id est, populos expulisti de terra sua, ut istos introduceres atque ptores, quia invicti, quia exercitati, quia sed quid habet, nisi quod sequitur? Non enim in gladio suo haereditate possederunt terram, et brachium ipsorum non salvos fecit eos; sed
Abbreviated transcription (Latin):
steret. nemo defenderet. nemo phi¬
beret. quasi auerterit faciẽ suã age¬
mitib eoꝵ. quasi oblitꝰ sit eos. quasi¬
ñ ipse sit ds̃ qͥ inmanu ualida & bra-¬
chio excelso eudentissimaq potentia
patres nr̃os. id. ẽ. illũ popłm sic̃ dixi
abȩgẏpto liberatũ. uictis pulsisq de
t̾ra suagentib constituerit in regno.
mirantib omĩb qđ sepe a paucĩs
multi uicti essent Hoc gͦ in gemitu
confessionis. incipit cantari inpsalmo
isto. Non frustra enĩ ista facta st̃. nisi
ut intelligatꝰ quare facta sint. Pro¬
inde qͥa facta. ẽe. manifestũ. ẽ. quare
sint facta altius quȩrendũ. ẽ ideo
titulus ñ habet tantũ filiis chorȩ̃.
sed in intellectũ filiis chorȩ. Hoc &
in illo psalmo. ẽ. cuiꝰ primũ uersũ
figurans enĩ nos in id qđ dicebat &
corpus suũ. qͥa & nos sumꝰ corpuseiꝰ
ille caput nr̃m uocẽ decruce ñ dix̃

Expanded text:
steret, nemo defenderet, nemo prohisteret, nemo defenderet, nemo prohiberet; quasi averterit faciem suam a gemitibus corum, quasi oblitus sit eos, quasi ipse non sit Deus, qui in manu valida et brachio excelso evidentissima potentia patres nostros, id est illum populum, sicut dixi, ab Aegypto liberatum, victis pulsisque de terra sua gentibus constituerit in regno, mirantibus omnibus quod saepe a paucis multi victi essent. Hoc ergo in gemitu confessionis incipit cantari in psalmo isto. Non frustra enim ista facta sunt, nisi ut intelligatur quare facta sint. Proinde quia facta sunt, manifestum est: quare sint facta, altius quaerendum est. Ideo titulus non habet tantum, filiis Core; sed, In intellectum filiis Core. Hoc et in illo psalmo est, cujus primum versum figurans enim nos in id quod dicebat, et in corpus suum quia et nos sumus corpus ejus, ille caput nostrum, vocem de cruce non dix
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo. & uox martyrũ uidete quã
causã bonã habeat: cũ dicit ꝓpt᷑ te.
Nã & dñs idõ addidit ꝓpt̾ iusticiã.
cũ diceret. beati qͥ ꝑsecutionẽ patiun¬
tur ꝓpt̃ iusticiã: ne quisquã ꝑsecuti¬
onẽ patiens ex ipsa pęnaquȩreret głã
ñ abonã habenscausã. & hinc exhor¬
tatꝰ suos ait. Beati eritis cũ uob̃ illa
& illa fecerint. uł dixerint homines
ꝓpt̃ me . Hinc gͦ uox. ꝓpt̾ te mortifica¬
rationis & magnę ꝓfunditatis consi¬
liũ dĩ. quid cause fuerit. ut cũ patres
nros patriarchas & totũ illũ popłm
isrł eduxerit in manu fortissima de
ȩgypto. & ꝑsequentes inimicos eoꝵ
inmare demerserit. duxeritq ꝑcon¬
tradicentes gentes. debellatisq hostib
in t̾ra ꝓmissionis posuerit uictori¬
asq magnas ex paucitate suoꝵ in ma-¬
gna inimicor multitudine fecerit:
postea placuerit ei quasi auertere se
a popło suo. ut stragẽ occisionis &
mortis paterent᷑ scĩ eiꝰ. & nemo resi¬

Expanded text:
videte quam bonam causam habeat, cum dicit, Propter te. Nam et Dominus ideo addidit, propter justitiam, cum diceret: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam : ne quisquam persecutionem patiens, ex ipsa poena quaereret gloriam, non bonam habens causam. Et hinc exhortatus suos ait, Beati eritis cum vobis illa et illa fecerint vel dixerint homines, propter me. Hinc ergo vox, Propter te mortificarationis et magnae profunditatis consilium Dei, quid causae fuerit ut cum patres nostros Patriarchas, et totum illum populum Israel eduxerit in manu fortissima de Aegypto, et persequentes inimicos eorum in mari demerserit, duxeritque per contradicentes gentes, debellatisque hostibus in terram promissionis posuerit, victoriasque magnas ex paucitate suorum in magna inimicorum multitudine fecerit: postea placuerit ei quasi avertere se a populo suo, ut stragem occisionis et mortis paterentur sancti ejus, et nemo resi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd me dereliqͥsti. Nã sequit᷑ ibi. longe
a salute mea uerba delictoꝵ meoꝵ. &
ostendit ex qua ꝑfona hoc dixerit.
Nonenĩ in ipso delictũ poturt inueniri.
Clamabo inqͥt in ipso psalmo ꝑdiẽ. & ñ
exaudies & nocte. Sub audit᷑ utiq &
ñ exaudies. Et addidit. & ñ ad insipi¬
hoc ipsũ qd ñ exaudies ñ ad insipien¬
tiã michi. sed ad intellectũ. Quid ẽ.
ad intellectũ ñ exaudies: Idõ me
ñ exaudies ad tẽporalia. ut intelli¬
gã a te desideranda sẽpit̾na. Nongͦ
relinqͥt ds̃. & cũ uidet᷑ relinquerẽ.
tollit qđ male desiderasti ut doceat
quid debeas bene desiderare: Si enĩ
sẽꝑds̃ in istis ꝓspitatib faueret nob̾.
ut omia nob abundarent. nullãq
intẽpore isto mortalitatis nr̃ẽ tribu¬
lationẽ. nullas pressuras angustiasq
paterem᷑. ñ diceremꝰ nisi ista esse
sũma bona quȩ pręstat ds̃ seruis suis.
& maiora ab illo ñ desideraremꝰ. Idõ
aut̃ huic uitȩ male dulci. miscet a¬

Expanded text:
quid me dereliquisti? Nam sequitur ibi: Longe a salute mea verba delictorum meorum. Et ostendit ex quorum persona hoc dixerit; non enim in ipso delictum potuit inveniri. Clamabo ad te, inquit in ipso psalmo, per diem, et non exaudies; et nocte, subauditur utique, et non exaudies; sed addidit: et non ad insipihoc ipsum quod non exaudies, non ad insipientiam mihi, sed ad intellectum. Quid est, ad intellectum non exaudies? id est, me non exaudies ad temporalia, ut intelligam a te desideranda sempiterna. Non ergo relinquit Deus, et cum videtur relinquere, tollit quod male desiderasti, et docet quid debeas bene desiderare. Si enim semper Deus in istis prosperitatibus faveret nobis, ut omnia nobis abundarent, nullamque in tempore isto mortalitatis nostrae tribulationem, nullas pressuras angustiasque pateremur; non diceremus nisi ista esse summa bona quae praestat Deus servis suis, et majora ab illo non desideraremus. Ideo autem huic vitae male dulci miscet a
Abbreviated transcription (Latin):
muliere quȩ nupsit septẽ frĩb sibi¬
met succedentib cuiꝰ eoꝵ in resurre¬
ctione erit uxor: deficiebant & re¬
spondere ñ poterant. At uͦ dño qͣndo
ẽ. ꝓposita qͥa nob̾ resurrectio talis ꝓ.¬
mittit᷑. ñ qa repetant᷑ huiꝰ mundi uo¬
luptates. sed qua ęc̃na de ipso dõ gau¬
dia cõparent᷑: respondit dñs & ait:¬

Expanded text:
muliere quae nupsit septem fratribus sibimuliere quae nupsit septem fratribus sibimet succedentibus, cujus eorum in resurrectione erit uxor, deficiebant, et respondere non poterant. At vero Domino quando est proposita, quia nobis resurrectio talis promittitur, non qua repetantur hujusmodi voluptates, sed qua aeterna de ipso Deo gaudia comparent
Abbreviated transcription (Latin):
culturus es qͥa tollit tͥ fundũ: Sed
forte tu dicis. Idõ eũ colã. qͥa dabit
mͥ uillã ñ tam̃ tẽporalẽ. Nichilo minꝰ
corruptã adhuc m̃tẽ geris. Amore
enĩ casto ñ colis. ad huc mercedẽ expe¬
tis. Ea enĩ uis habere infuturo scło:
quȩ hic necesse. ẽ. relinquas. Mutare
uis uoluptatẽ carnalẽ. ñ amputare.
Non laudat᷑ in illo ieiuniũ. qͥ ad luxu¬
riosã cenã seruat uentrẽ suũ. Inuitan.¬
tur enĩ aliqͣndo homines ad cenã magnã
& cũ ad eã uolunt auide uenire. ieiu¬
nant. Nunqͥd hoc ieiuntũ continentiȩ
& ñ potius luxuriȩ deputandũ est:
lia hic te iubet contẽnere. Hȩc enĩ
spabant iudei. idõ turbant᷑ in illa quȩ¬
stione. Nã resurrectionẽ & ipsi sꝑant.
sed ad tales uoluptates corporis se
sꝑant resurrecturos. quales hic amañ
Idõ cũ eis ꝓponeret᷑ quęstio illa a sadu¬
ceis qͥ ñ credunt resurrectionẽ. de illa

Expanded text:
culturus es, quia tollit tibi fundum? Sed culturus es, quia tollit tibi fundum? Sed forte tu dicis: Ideo eum colam, quia dabit mihi villam, non tamen temporalem. Nihilominus adhuc corruptam mentem geris: amore enim casto non colis, adhuc mercedem expetis. Ea enim vis habere in futuro saeculo, quae hic necesse est derelinquas: mutare vis voluptatem carnalem, non amputare. Non laudatur in illo jejunium, qui ad luxuriosam coenam servat ventrem suum. Invitantur enim aliquando homines ad coenam magnam, et cum ad eam volunt avidi venire, jejunant: numquid hoc jejunium continentiae, et non potius luxuriae deputandum est? lia hic jubet contemnere. Haec enim sperabant Judaei, ideo turbabantur in illa quaestione. Nam et ipsi resurrectionem sperant, sed ad tales voluptates corporis se sperant resurrecturos, quales hic amant. Ideo cum eis proponeretur quaestio illa a Sadducaeis, qui non credunt resurrectionem, de illa
Abbreviated transcription (Latin):
ut uideat utrũ gratis colat dm̃. a quo
salutẽ gratis accẽpit:. Si enĩ dicat tͥ¬
ds̃. qͥd michi dedisti ut facerẽ te : Certe
si factꝰ ꝓmeruisti me: ñ me ꝓmerue¬
ras ante quã facerẽ te. Quid dicturi
sumꝰ ei. qͥ primo gratis nos fecit qͥa
bonꝰ. ẽ. ñ qͥa aliqͥd meruimꝰ: De inde
de ipsa reparatione. de scd̃a natiuitate.
qͥd dicturi sumꝰ merita nr̃a fecisse. ut
nob̾ illa salus ꝑpetua mitteret᷑ a dño:
Absit. Si merita nr̃a aliqͥd facerent. ad
dãnationẽ nr̃am ueniret. Nonuenit
ille ad inspectionẽ meritoꝵs. sed adre.
disti: Quid ñ abeo gratis accepisti
Merito & grã nominat᷑: qͥa gratisdat᷑.
Exigit᷑ gͦ a te ut & tũ gratis eũ colas.
ñ quia cdat tẽporalia. sed da prȩstat
ȩt̃̾na. Sed ipsa ȩt̃na uide ne alit̾ cogi¬
tes. & cogitando ęt̾na carnalit̾ nichi¬
lominꝰ diñ gratis ñ colas. Quid enĩ
si idõ colis dm̃ qͥa dat tͥ fundũ. ñ eũ

Expanded text:
ut videatur utrum gratis colat eum a quo ut videatur utrum gratis colat eum a quo salutem gratis accepit. Si enim tibi dicat Deus, Quid dedisti mihi ut facerem te? Certe si factus promeruisti me, non me promerueras antequam facerem te. Quid dicturi sumus ei, qui primo gratis nos fecit, quia bonus est, non quia aliquid meruimus? Deinde de ipsa reparatione, de secunda nativitate quid dicturi sumus? Merita nostra fecisse ut nobis illa salus perpetua mitteretur a Domino? Absit. Si merita nostra aliquid facerent, ad damnationem nostram venirat. Non venit ille ad inspectionem meritorum, sed ad remdisti? Quid non ab eo gratis accepisti? Merito et gratia nominatur, quia gratis datur. Exigitur ergo a te, ut et tu gratis eum colas: non quia dat temporalia, sed quia praestat aeterna. 16. Sed ipsa aeterna vide ne aliter cogites, et cogitando aeterna carnaliter, nihilominus Deum gratis non colas. Quid enim? Si ideo colis Deum, quia dat tibi fundum, non eum
Abbreviated transcription (Latin):
recundia mea contrame. ẽ: & confusio
& obloquentis. Id .ẽ. a uoce insultan¬
tiũ & crim̃ mͥ obicientiũ. qͥa colote
qͥa confiteor tẽ. & crim̃ mͥ obicientiũ
de illo nomine. unde mea om̃ia crimi¬
na delebuntꝰ A uoce ex ꝓbrantis & ob¬
loquentis id .ẽ. contra me loquentis.
A facie inimici & ꝑsequentis. Ꝙ qͥs hic
intellectꝰ Quȩ̃ pͣterita dicta st̃ ñ in
nob̾ fient. quȩ futura sꝑant᷑ ñ appa¬
rent. Prȩterita in magna gła tua eductꝰ
popłs de ȩgypto. liberatꝰ a ꝑsequentib
ductꝰ ꝑgentes. expulsis gen̾tib collo¬
catꝰ in regno. Quid futura: Educen¬
dus popłs de ista ȩgẏpto scłi duce xp̃o
apparente ingła sua. ponendi scĩ ad
dexterã iniqͥ ad sinistrã. Damnandi
iniqui cũ diabolo in ȩt̾̃na poena. acci¬
piendũ regnũ a xp̃o. cũ scĩs in sẽpit̃¬
nũ Hȩc futura. illa p̾terita. in medio.
tribulationes. Quare: Ut appareat
animꝰ colens dm̃ quantũ colat dm̃.

Expanded text:
recundia mea contra me est et con f usio et obloquentis: hoc est, a voce insultantium et crimen mihi objicientium, quia colo te, quia confiteor te: et crimen mihi objicientium de illo nomine, unde mea omnia crimina delebuntur. A voce exprobrantis et obloquentis, id est, contra me loquentis. A facie inimici et persequentis. Et quis hic intellectus? Quae praeterita dicta sunt, non in nobis fient: quae futura sperantur, non apparent. Praeterita: in magna gloria tua eductus est populus de Aegypto, liberatus a persequentibus, ductus per gentes, expulsis gentibus collocatus in regno. Quae futura? Educendus populus de ista Aegypto saeculi, duce Christo apparente in gloria sua; ponendi sancti ad dexteram, iniqui ad sinistram, damnandi iniqui cum diabolo in aeterna poena; accipiendum regnum a Christo cum sanctis in sempiternum. Haec sunt futura, illa praeterita. In medio quid? Tribulationes. Quare? Ut appareat animus colens Deum, quantum colat Deum;
Abbreviated transcription (Latin):
declinant᷑. Multa quidẽ uident᷑ ꝓ
salute aut cõmodo alicuiꝰ. ñ malicia
sed benignitate m̃dacia. Quale illarũ
obstetricũ in exodo. quȩ pharaoni fal¬
sũ renunciauer̃. ut infantes filioꝵ
isrł ñ necarent᷑. Sed eciã ista ñ re sed
indole laudant᷑. Qm̃ qͥ tantũ hoc mͦ
m̃tiunt᷑: merebunt᷑ aliquando ab om̃i
m̃dacio lib̾ari. Nã in iis qui ꝑfecti st̃
nec ista m̃dacia inueniunt᷑. quib dictũ
ẽ. Sit inore urõ. est. est. non. non. Quic¬
quid ãplius. ẽ: a malo est. Non immeri¬
to alioloco scriptũ. ẽ. os qđ mentit᷑ occi¬
dit animã: ne qͥs arbitret᷑ ꝑfectũ &
spũ alẽ hominẽ ꝓista tẽporali uita in

Expanded text:
declinantur. Multa quidem videntur pro declinantur. Multa quidem videntur pro salute aut commodo alicujus, non malitia, sed benignitate mendacia, quale illarum in Exodo obstetricum quae Pharaoni falsum renuntiaverunt , ut infantes filiorum Israel non necarentur. Sed etiam ista non re, sed indole laudantur; quoniam qui tantum hoc modo mentiuntur, meredacio liberari. Nam in iis qui perfecti sunt, nec ista mendacia inveniuntur; quibus dictum est: Sit in ore vestro, Est, est; non, non: quidquid amplius est, a malo est . Nec immerito alio loco scriptum est: Os quod mentitur occidit animam ; ne quis arbitretur perfectum et spiritualem hominem pro ista te
Abbreviated transcription (Latin):
cũ suã noctẽ. id. ẽ. ñ solũ consuetudi¬
nẽ sed etiã amorẽ pec candi. Quȩ nox
si transierit. id .ẽ. si peccare destiterint.¬
& ipse amor atq c̃suetudo fugata fue¬
rit: fit mane. ita ut ñ solũ intelligant
sed etiã inhȩreant ueritati. Odistĩom̃s
qͥ oꝑant᷑ iniquitatẽ. Odiũ dĩ ex illa
locutione intelligendũ. ẽ: qua odit
peccator qͥsq ueritatẽ. Uidet᷑ enĩ. qđ
& illa odit quos in se manere ñ sinit
Non autẽ manent. qͥ eã sustinere ñ ualent.
ꝑdes eos qͥ loquuntur mendaciũ. Hoc ẽ.
enĩ ueritati contrariũ. Sed ne quis pu¬
tet aliquã substantiã uł naturã ueri¬
tati. eẽ. contrariã: intelligat ad id qđ
ñ est ꝑtinere mendaciũ. ñ ad id qđ est.
Si enĩ hoc dicit᷑ qđ est: uerũ dicit᷑. Si
autẽ hoc dicit᷑ qđ ñ. ẽ: m̃daciũ. ẽ deo
inqͥt ꝑdes eos qͥ loquunt᷑ m̃daciũ: qͥa
recedentes abeo qđ est. ad id qđ ñ est

Expanded text:
cum suam noctem, id est, non solum consuetudicum suam noctem, id est, non solum consuetudinem, sed etiam amorem peccandi. Quae nox si transierit, id est, si peccare destiterint, et ipse amor atque consuetudo fugata fuerit, fit mane; ita ut non solum intelligant, sed etiam inhaereant veritati. 7. Odisti omnes qui operantur iniquitatem: odium Dei ex illa locutione intelligendum est, qua odit peccator quisque veritatem. Videtur enim quod et illa odit quos in se manere non sinit: non autem manent, qui eam sustinere non valent. Perdes omnes qui loquuntur mendacium: hoc enim est veritati contrarium. Sed ne quis putet aliquam substantiam vel naturam veritati esse contrariam, intelligat ad id quod non est pertinere mendacium, non ad id quod est. Si enim hoc dicitur quod est, verum dicitur; si autem hoc dicitur quod non est, mendac loquuntur mendacium; quia recedentes ab eo quod est, ad id quod non est
Abbreviated transcription (Latin):
Soꝑant᷑ iniqͥtatẽ ꝑdes om̃s qͥ loquunt᷑
mendaciũ. Uirũ sanguinũ & dolosum
abominabit᷑ dñs. Iniquitas. malignitas.
mendaciũ. homicidiũ. dolus. & quicqͥd
huiꝰmodi. ẽ: ipsa nox. ẽ. qua transeunte
fit mane ut uideat᷑ ds̃. Causã gͦ expo¬
suit. quare mane astabit & uidebit.
Qm̃ ñ ds̃ uolens iniqͥtatẽ inqͥt tues. Si
enĩ ds̃ eẽt qͥ uellet iniquitatẽ: posset
etiã ab iniquis uideri. ut ñ mane uide¬
ret᷑. id ẽ. cũ iniqͥtatis nox transierit.
Non habitabit iuxta te malignꝰ. Hoc est
ñ sic uidebit ut hęreat. Ideo sequit᷑
Neq ꝑmanebunt iniusti ante oculos tu¬
os. Quia oculi eoꝵ id ẽ. mens eoꝵ re¬
uerberat᷑ luce ueritatis ꝓpt̃ tenebras
peccatoꝵs. quoꝵ consuetudine fulgo¬
rem rectȩ intelligentiȩ sustinere non
possunt. Ergo & qui uident aliqͣndo
id ẽ. qͥ uerũ intelligunt. & tam̃ adhuc
iniusti st̃: ñ ibi ꝑmanent. amando ea
quȩ auertunt a uero. Gerunt enĩ se¬

Expanded text:
niquitatem, perdes omnes qui loquuntur mendacium. Virum sanguinum et dolosum abominabitur Dominus: iniquitas, malignitas, mendacium, homicidium, dolus, et quidquid hujusmodi est, ipsa nox est, qua transeunte fit mane ut videatur Deus. Causam ergo exposuit quare mane astabit, et videbit; quoniam non Deus volens iniquitatem, inquit, tu es. Si enim Deus esset qui vellet iniquitatem, posset etiam ab iniquis videri; ut non mane videretur, id est, cum iniquitatis nox pertransierit. 6. Non habitabit juxta te malignus: id est, non sic videbit ut haereat. Ideo sequitur, neque permanebunt injusti ante oculos tuos; quia oculi eorum, id est mens eorum reverberatur luce veritatis propter tenebras peccatorum, quorum consuetudine fulgorem rectae intelligentiae sustinere non possunt. Ergo et qui vident aliquando, id est, qui verum intelligunt, tamen adhuc injusti sunt, non ibi permanent amando ea quae avertunt a vero; gerunt enim se
Abbreviated transcription (Latin):
est etiã ñ de ꝑfectione sed de ꝓgressu
tẽplũ scm̃ tuũ. Q fortasse obhoc addi¬
dit. intimore tuo. qđ magnũ ẽ p̃sidiũ
ꝓcedentib ad salutẽ. Cũ autẽ quisq
puenerit: fiet in eo qđ dictũ. ẽ. Con¬
sũmata dilectio foras mittit timorẽ.
Non enĩ timent iã amicũ quib dictũ ẽ

Expanded text:
etiam est non de perfectione, sed de progressu etiam est non de perfectione, sed de progressu templum sanctum tuum; et fortasse ob hoc addidit, in timore tuo, quod magnum est praesidium procedentibus ad salutem. Cum autem quisque pervenerit, fiet in eo quod dictum est: Consummata dilectio foras mittit timorem , non enim timent jam amicum, quibus dictu
Abbreviated transcription (Latin):
Solent enĩ abominati dici exhȩredeati.
Hic autẽ psalmꝰ ꝓ ea est quȩ hȩreditatẽ
accepit. Quȩ subicit exultationem
ne miserationis tũȩ introibo indomũ
tuã. In multitutine miserationis. for¬
tasse inmultitudine hominũ ꝑfector
& beatoꝵ dicit. quib illa ciuitas con¬
stabit quã nunc parturit & paulatĩ
parit ȩccła. Homines autẽ multos rege¬
neratos atq ꝑfectos recte dici multitũ¬
dinẽ miserationis dĩ quis negat. cũ
uerissime dictũ sit. qͥd .ẽ. homo qđ
memor es eiꝰ. aut filiꝰ hominis qm̃ ui¬
sitas eũ. Introibo indomũ tuã. tanꝗ
lapis credo in ȩdificiũ dictũ. ẽ. Quid
enĩ aliud domꝰ dĩ quã tẽplũ dĩ est.
ris ẽ ille quẽ suscepit coȩt̾na pãtri
uirtꝰ. & sapientia dĩ. Ad orabo ad tẽ¬
plũ scm tuũ intimore tuo. Ad tẽplũ
si ꝓpe templũ intelligimꝰ. ñ enĩ ait.
adorabo intẽplo scõtuo. sed adorabo
ad templũ scm̃ tuũ: intelligendũ

Expanded text:
Solent vero abominati dici exhaeredati. Hic autem psalmus pro ea est quae haereditatem consequitur, quae subjicit exsultationem ne miserationis tuae, introibo in domum tuam. In multitudine miserationis, fortasse in multitudine hominum perfectorum et beatorum dicit, quibus civitas illa constabit, quam nunc parturit et paulatim parit Ecclesia. Homines autem multos regeneratos atque perfectos, recte dici multitudinem miserationis Dei quis negat, cum verissime dictum sit: Quid est homo, quod memor es ejus; aut filius hominis, quia visitas eum ? Introibo in domum tuam: tanquam lapis, credo, in aedificium, dictum est. Quid enim aliud domus Dei quam templum Dei est, dris est ille , quem suscepit coaeterna Patri Virtus et sapientia Dei. 9. Adorabo ad templum sanctum tuum, in timore tuo: ad templum sicut prope templum intelligimus; non enim ait, Adorabo in templo sancto tuo, sed, Adorabo ad templum sanctum tuum. Intelligendum
Abbreviated transcription (Latin):
pemus. Cũ gͦ nomina mutant᷑. qͥd tͥ
dicitꝰ : Clausũ. ẽ. hic aliqͥd. pulsa. Noli
hȩrere in littera. qͥa littera occidit.
sed desidera sp̃m. sp̃s enĩ uiuificat. In¬
tellectꝰ spũ alis. credentẽ saluũ facit.
Quomͦ gͦ dimisit acchis regẽ: Attendite
fr̃s. Acchis dixi int̾pretari. quomͦ est.
Recortlamini euangłm. Quando loque
Nisi qͥs manducauerit carnẽ meã & bibe¬
rit sanguinẽ meũ: ñ habebit in sẽ ui¬

Expanded text:
peremus. Cum ergo nomina mutantur, quid tibi peremus. Cum ergo nomina mutantur, quid tibi dicitur? Clausum est hic aliquid; pulsa, noli haerere in littera; quia littera occidit: sed desidera spiritum; spiritus enim vivificat : intellectus spiritualis credentem salvum facit. 8. Quomodo ergo dimisit Achis regem, attendite, fratres. Achis dixi interpretari, Quomodo est. Recordamini Evangelium: quando loquebNisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vi
Abbreviated transcription (Latin):
crificiũ scđ̾m aaron. ñ tenuer̃ sacrifi¬
ciũ scđm ordinẽ melchisedech. & ami¬
serunt xp̃m. & coeper̃ eũ habere gen¬
tes quo ñ miserat ante p̾cones. Nã ad
illos pcones miserat. ipsũ dauid. abra
miserat. Et pauci inde cognouer̃. & ipsi
pauci in cõparatione ꝑeuntiũ. nã multi
erant. milia enĩ legimꝰ fuisse. Scriptũ. ẽ.
reliquiȩ saluȩ fiant. Sed quęris mͦ circun¬
cisos xp̃ianos. & ñ inuenis. Erant aut̃ de
circuncisione recentib tẽporib fidei mul¬
nis. Merito ñ inuenis. mutauit enĩ uul¬
tũ suũ corã abimelech & dimisit eũ. &
abiit. Et corã achis mutauit uultũ suũ:
& dimisit eũ. & abiit. Idõ enĩ mutata st̃
nomina. ut ad mysterii significationẽ
nos excitaret mutatio nominũ. ne putare¬
mus narrari aut cõmemorari in scriptu¬¬
ris psalmorũ. nisi qđ in libris regnoꝵ
gestũ inuenit᷑. & ñ ibi quȩreremꝰ figu.¬
ras futuroꝵ. sed tanquã resgestas acci¬

Expanded text:
m Aaron, non tenuerunt sacrificium secundum ordinem Melchisedec ; et amiserunt Christum, et coeperunt eum habere Gentes, quo non miserat ante praecones. Nam ad illos praecones miserat, ipsum David, Abrahmiserat, et pauci inde cognoverunt, et ipsi pauci in comparatione pereuntium: nam multi erant. Millia enim legimus fuisse. Scriptum enim est: Reliquiae salvae fient . Sed quaeris modo circumcisos christianos, et non invenis. Erant autem de circumcisione recentibus temporibus fidei mulnis. Merito non invenis. Mutavit enim vultum suum coram Abimelech, et dimisit eum, et abiit. Et coram Achis mutavit vultum suum, et dimisit eum, et abiit. Ideo enim mutata sunt nomina, ut ad mysterii significationem nos excitaret mutatio nominum: ne putaremus non narrari aut commemorari in Scripturis Psalmorum, nisi quod in libris Regnorum gestum invenitur, et non ibi quaereremus figuras futurorum, sed tanquam res gestas acci
Abbreviated transcription (Latin):
speculũ ineniginate: tunc autẽ facie
ad faciẽ. Ante quã gͦ uideamꝰ facie ad
faciẽ uerbũ qđ uident angłi. opus. ẽ
nob̾ adhuc hostiis portȩ. ad quã ꝓcidit
dũs. humilians se usq ad mortẽ. Quid
ẽ. qđ saliuȩ decurrebant suꝑ barbã
eiꝰ In hoc enĩ immutauit uultũ su¬
ũ corã abymelech. uł acchis: & dimi¬
sit eũ & abuit. & ñ intelligentes dimi¬
sit Ad qͦs discessie : Ad gentes. Ergo
nos uitelligamꝰ. qđ ipsi ñ potuerunt.
Decurrebant suꝑ barbã dauid saliuȩ
Quid st̃ saliuȩ. Quasi uerba infanti¬
lia. Saliuȩ enĩ currunt in infantib.
N onne erant canquã infantilia uerba
manducate carnẽ meã. & bibite sangui¬
nẽ meũ. Sed ista infantilia uerba tege¬
bant uirtutẽ ipsius. Uirtꝰ enĩ in barba
tẽ eiꝰ tegentia Intellexit ut arbitror
scĩtas ur̃a titulũ psalmi huiꝰ. Si uelimꝰ
iã psalmũ exponere: tim̃dũ ẽ. ne illa
quȩ audistis. labant᷑ de cordib ur̃is.

Expanded text:
facie ad faciem . Antequam ergo videamus facie ad faciem Verbum, quod vident Angeli, opus nobis est adhuc ostiis portae, ad quae procidit Dominus, humilians se usque ad mortem. 11. Quid est quod salivae decurrebant super barbam ejus? In hoc enim immutavit vultum suum coram Abimelech, vel Achis, et dimisit eum, et abiit. Non intelligentes dimisit. Ad quos abiit? Ad Gentes. Ergo nos intelligamus quod ipsi non potuerunt. Decurrebant super barbam David salivae: quid sunt salivae? Quasi verba infantilia: salivae enim currunt infantibus. Nonne erant tanquam infantilia verba: Manducate carnem meam, et bibite sanguinem meum? Sed ista infantilia verba tegebant virtutem ipsius. Virtus enim in barba tem ejus tegentia? Intellexit, ut arbitror, Sanctitas Vestra titulum psalmi hujus. Si velimus jam Psalmum exponere, timendum est ne illa quae audistis labantur de cordibus vestris.
Abbreviated transcription (Latin):
bat: neq hoc sine causa scriptũ. ẽ & no¬
mine cõmutato. Uidetis certe fr̃s ꝓfun¬
dicatẽ sacram̃toꝵ. Si ñ. ẽ in mysterio
qđ a piiero golias occisus. e: ñ.ẽ. in my¬
sterio qͥa im̃mutauit uultũ suũ. & af¬
fectabat. & tymphani⁊ abat. & cade¬
bat ad hostia ciuitatis. & adhostia
portȩ & saliuȩ decurrebant suꝑbar¬
bã eiꝰ. Unde fieri potest. ut ñ hoc aliqͥd

Expanded text:
bat: neque hoc sine causa scriptum est, et nobat: neque hoc sine causa scriptum est, et nomine commutato. 3. Videtis certe, fratres, profunditatem sacramentorum. Si non est in mysterio, quod a puero Golias occisus est; non est in mysterio, quia immutavit vultum suum, et affectabat, et tympanizabat, et cadebat ad ostia civitatis et ad ostia portae, et salivae decurrebant super barbam ejus. Unde fieri potest
Abbreviated transcription (Latin):
seruaret. Tuuit & illũ. & sic̃ scri¬
ptũ.ẽ. mutauit uultũ suũ corã ipso.
& affectabat & tymphanizabat ad¬
hostia ciuitatis. & ferebat᷑ in manib
suis. & ꝓcidebat adhostia portę. & sa¬
liuȩ decurrebant suꝑbarbã eiꝰ. Uidit
eũ rex ille apud quẽ latebat & ait suis
Ut qͥd mͥ istũ arrepticiũ ad duxistis: Nun¬
quid nã intraturus. ẽ. in domũ meã
Et sic illũ dimisit ꝓiciens illũ. & recessit
inde dauid incolumis ꝓista figuratio¬
ꝑtinere. qđ hic scriptũ.ẽ. psalmꝰ dauid.
cu mutauit uultũ suũ corã ab ẏmelech.
& dimisit eũ. & abiit Sed ille acchis
erat ñ abimelech. Nom̃ enĩ solũ uidet᷑¬
ñ conuenire. Nã res gesta ꝓpe ipsis uer-¬
bis parit̃ designata. ẽ inpsalmis. quib
scriptũ. ẽ in regnorũ. ideo magis monet
nos ad quȩrendũ sacram̃tũ: quia nom̃
mutatũ. ẽ Nã neq illud sine causa factũ
ẽ. quãuis sit factũ. sed qͥa aliqͥd figura¬

Expanded text:
servaret? Timuit et illum, et, sicut scriservaret? Timuit et illum, et, sicut scriptum est, mutavit vultum suum coram ipsis, et affectabat, erebatur in manibus suis, et procidebat ad ostia portae, et salivae discurrebant super barbam ejus. Vidit eum rex ille apud quem latebat, et ait suis: Utquid mihi arreptitium istum adduxistis? numquidnam intraturus est in domum meam? Et sic illum dimisit projiciens illum: et recessit inde David incolumis per istam figuratioinere quod hic scriptum est: Psalmus David, cum mutavit vultum suum coram Abimelech et dimisit eum, et abiit. Sed ille Achis erat, non Abimelech. Nomen enim solum non videtur convenire: nam res gesta prope ipsis verbis pariter designata est in Psalmis, quibus scripta est in Regnorum libro. Ideo magis movere nos debet ad quaerendum sacramentum, quia nomen mutatum est. Nam neque illud sine causa factum est, quamvis sit factum; sed quia aliquid figura
Abbreviated transcription (Latin):
głȩ dauid. maxime qͥa popłs in exulta¬
tione constitutꝰ & choro etiã facto mu¬
lieres cantauer głam dauid. qđ saul
ꝑcussisset inmilib. & dauid indenis
milib. Hinc ille cõmotꝰ. qđ coepat ha¬
bere maiorẽ głam ꝑ unã pugnã puer.
& iã in laudib om̃iũ regi prȩponebat᷑.
ut se habet pestilentia liuoris & sup¬
bia scłi. inuidere coeꝑat & ꝑsequi. Tunc
ille se ut dixi contulerat ad regẽ geth.
qͥ uocabat᷑ acchis. Suggestũ. ẽ. autẽ regi
ipsi. qđ illũ apud se haberet. qͥ magnã
głam habere coeꝑat in popło iudeoꝵ.
& dictũ ẽ. illi. Honne iste. ẽ. dauid cui
chorũ fecer̃ mulieres ifrahelitȩ dicen¬
tes. saul ꝓcussit inmilib. & dauid in
denis milib.ꝰ Si aut̃ ꝓpt̾ hanc głam
inuidere illi coepat saul. nonne metu¬
endũ erat cdauiđ ne & ille rex ad quẽ
confugerat uellet opprimere eũ. quẽ
posset de uicino hoste habere si saluũ

Expanded text:
gloriae David: maxime quia populus in exsultagloriae David: maxime quia populus in exsultatione constitutus, et choro jam facto mulieres cantaverunt gloriam David, quod Saül percussisset in millibus, et David in denis millibus. Hinc ille commotus, quod coeperat habere majorem gloriam per unam pugnam puer, et jam in laudibus omnium regi praeponebatur, ut se habet pestilentia livoris et superbia saeculi, invidere coeperat, et persequi. Tunc ille se, ut dixi, contulerat ad regem Geth, qui vocabatur Achis. Suggestum est autem regi ipsi, quod illum apud se haberet, qui magnam gloriam habere coeperat in populo Judaeorum, et dictum est illi: Nonne iste est David, cui chorum fecerunt mulieres Israelitae, dicentes: Saül percussit in millibus, et David in denis millibus? Si autem propter hanc gloriam invidere illi coeperat Saül, nonne metuendum erat David, ne et ille rex ad quem confugerat, vellet opprimere eum, quem posset de vicino hostem habere, si salvum
Abbreviated transcription (Latin):
scripturis scđm resgestas quȩ nob̾ de
dauid conscriptȩ st̃ quando sit factũ.
Quẽ ad modũ cũ inuenimꝰ intitulo psal¬
mi. cũ fugeret a facie absalon filii sui.
contigit scriptũ. ẽ. & quãuis titulus
psalmi in mysterio sic scriptꝰ sit. tam̃
ductus .ẽ. de re quȩ gesta. ẽ. sic quȩro.
& qđ hic scriptũ. ẽ. cũ mutauit uul¬
tũ suũ corã abymelech. & dimisit eũ
res gestas dauid. sed ñ inuenimꝰ hoc.
& tam̃ aliqͥd inuenimꝰ unde appare¬
at hoc. eẽ. tractũ. Nã scriptũ . ẽ. quia
cũ fugeret dauid ꝑsecutorẽ saul. con
Ibi latitabat: ut ꝑsecutionẽ saulis
euitaret. Recens autẽ erat gła eiꝰ. un¬
de ꝓbene facto meruit inuidiã quando
goliã int̾fecit. In una pugna. głam secu¬
ritatẽq regni. & regi & popło cõpara¬
uit. Saul autẽ cũ ꝓuocante golia estu¬
aret: ꝓstrato golia. hostis. eẽ. coepit
ei pͣmanũ hostẽ necauerat. & inuidit

Expanded text:
Scripturis secundum res gestas, quae nobis de Scripturis secundum res gestas, quae nobis de David conscriptae sunt, quando sit factum: quemadmodum invenimus titulum psalmi: Cum fugeret David a facie Abessalon filii sui .et quod contigit scriptum est; et quamvis titulus psalmi in mysterio sic scriptus sit, tamen ductus est de re quae gesta est. Sic credo et quod hic scriptum est, Cum mutavit vultum suum coram Abimelech, et dimisit eum, res gestas David: sed non invenimus hoc, et tamen aliquid invenimus unde appareat hoc esse tractum. Nam scriptum est quia cum fugeret David persecutorem Saül, contum: ibi latitabat, ut persecutionem Saülis evitaret. Recens autem erat gloria ejus, unde pro benefacto meruit invidiam, quando Goliam interfecit, et in una pugna gloriam securitatemque regni et regi et populo comparavit. Saül autem cum provocante Golia aestuaret, prostrato Golia hostis esse coepit ei, per cujus manum hostem necaverat, et invidit
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ obscurũ. & qđ expositore
indigeat. uidet᷑ habere intextusuo.
litulus autẽ eiꝰ intentos facit. & pulsan¬
tes desiderat: Sed quẽ ad modũ hic scri¬
ptũ. ẽ qͥabeatꝰ uir qͥ spat in eo: sꝑemꝰ
om̃s qđ pulsantib aꝑturus .ẽ. Non
enĩ hortaret᷑ nos ut pulsaremꝰ: si nol¬
let apire pulsantib. Si enĩ aliquando
contingit. ut qui dispondebat sẽꝑ clii¬
dere. tedio cõpulsus ad manũ pulsan¬
tis contra disponsionẽ suã surgat. & api¬
at. ne diu pulsantẽ patiatꝰ: quanto
nagis spare debemꝰ citius aꝑturũ
illũ qͥait. pulsate & apiet᷑ uob̾: Pul¬
so gͦ nunc intentione cordis ad dñm
dm̃. ut dignet᷑ nob̾ hoc mysteriũ re¬
uelare. pulset mecũ & caritas ur̃a
intentione audiendi. & humilitate
orandi ꝓ nob̾. Est enĩ qđ fatendũ est
archanũ : & grande mysteriũ. Sic enĩ
se habet titulus psalmi. Psalmꝰ dauid
cũ mutauit uultũ suũ corã abyme¬
lech. & dimisit eũ & abiit. Quęrimꝰ in

Expanded text:
quidem obscurum et quod expositore indigeat, videtur habere in textu suo: titulus autem ejus intentos facit, et pulsantes desiderat. Sed quemadmodum hic scriptum est, quia beatus vir qui sperat in eum: speremus omnes quod pulsantibus aperturus est. Non enim hortaretur nos ut pulsaremus, si nollet aperire pulsantibus . Si enim aliquando contingit, ut qui disponebat semper claudere, taedio compulsus ad manum pulsantis contra dispositionem suam surgat et aperiat, ne diu pulsantem patiatur : quanto magis sperare debemus citius aperturum illum qui ait: Pulsate, et aperietur vobis? Pulso ego nunc intentione cordis ad Dominum Deum, ut dignetur nobis hoc mysterium revelare: pulset mecum et Charitas Vestra intentione audiendi, et humilitate orandi pro nobis. Est enim, quod fatendum est, arcanum et grande mysterium. 2. Sic enim se habet titulus Psalmicum mutavit vultum suum coram Abimelech, et dimisit eum, et abiit. Quaerimus in
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ds̃ nr̃ qͥa clausũ cor habebamꝰ om̃s
aduersus uitã ęt̃nã. nec poteramus
uidere uerbũ qđ uident angłi. cruce
aꝑiebat corda mortaliũ. qͥa tympha
fieri in homine. qͥs intelligat: Quis enĩ
portat᷑ inmanib suis: Manib alioꝵ
potest portari homo. manib suis nemo
portatur. Quomͦ intelligat᷑ in ipso da¬
inuenimꝰ. Ferebat᷑ enĩ xp̃c inmanib su¬
is qͣndo cõmendans ipsũ corpus suũ. ait
Hoc ẽ corpus meũ. łerebat᷑ illud corpus
Adipsã nos hortat᷑ fr̃s ut uiuamꝰ. idẽ hu¬
militatẽ eiꝰ imitem᷑. ut ꝑcutiamꝰ goliã.
& tenentes xp̃m: uincamꝰ suꝑbiã. Proci¬
debat enĩ ad hostia portȩ. Qu̾id. ẽ ꝓcide¬
bat: Ad humilitatẽ se ipsũ deiciebat.
Quid . ẽ. hostia portȩ: Initiũ fidei. quo
salui efficimꝰ᷑. Nemo enĩ incipit nisi ab
initio fidei. sic̃ dr̃ incanticis canticoꝵ.
enies & ꝑtransies. Abinitio fidei uentu¬

Expanded text:
Deus noster, quia clausum cor habebamus homines adversus vitam aeternam, nec poteramus videre Verbum quod vident Angeli, cruce aperiebat corda mortalium, hoc est, tyfieri in homine, quis intelligat? Quis enim portatur in manibus suis? Manibus aliorum potest portari homo, manibus suis nemo portatur. Quomodo intelligatur in ipso Dainvenimus. Ferebatur enim Christus in manibus suis, quando commendans ipsum corpus suum, ait: Hoc est corpus meum . Ferebat enim illud corpus Ad ipsam nos hortatur, fratres, ut vivamus, id est humilitatem ejus imitemur: ut percutiamus Goliam, et tenentes Christum vincamus superbiam. Procidebat enim ad ostia portae. Quid est, Procidebat? Ad humilitatem se ipse dejiciebat. Quid est, ad ostia portae? Ad initium fidei, quo salvi efficimur. Nemo enim incipit nisi ab initio fidei, sicut dicitur in Canticis canticorum: Venies, et pertransies ab initio fidei Cant
Abbreviated transcription (Latin):
nis. cũ dicit apłs. nolo enĩ uos ignorare
fr̃s. quia patres nr̃i om̃s sub nube fuer̃.
& om̃s in moyse baptizati st̃. & in nu¬
be & inmari. si nichil significat qđ
nichil deniq significant duo filii
abrahȩ nati scđm ordinẽ nascendi ho¬
minũ. & tam̃ ipsos duos filios. duo
st̃ in allegoria. si gͦ illa nichil signifi¬
cant quȩ uidetis auctoritate apłica
in mysterio futurarũ rerũ ẽẽ gesta:
debemꝰ arbitrari nichil significare
etiã hoc qđ uob̃ ex libro regnoꝵ de
cdauid paulo ante narraui. Nũ gͦ nichil
significat. & qđ nom̃ mutatũ. ẽ. & id
dictũ. ẽ corã aby melech: Intendite
mecũ. Omĩa enĩ quȩ dixi modo. quasi
ad manũ ptinent pulsantis. nondũ
aptũ.ẽ. Pulsauimꝰ cũ ista diceremꝰ.
pulsastis & uos cũ ista audiretis. Adhue
hebreo in grecã linguã & deinde in
latinã trans ferrent. Consulentes gͦ
nomina ista. inuenimꝰ int̾pretarĩ abi¬
melech patris mei regnũ. & int̾pretari

Expanded text:
os ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes in Moysen baptizati sunt in nube et in mari: si nihil significat quod nihil denique significant duo filii Abrahae nati secundum ordinem nascendi hominum, et tamen ipsos duos filios duo Tsunt in allegoria : si ergo illa nihil significant, quae videtis auctoritate apostolica in mysterio futurarum rerum gesta esse; debemus arbitrari nihil significare etiam hoc quod vobis ex libro Regnorum de David paulo ante narravi. Non ergo nihil significat, et quod nomen mutatum est, et dictum est coram Abimelech. 4. Intendite mecum. Omnia enim quae dixi modo, quasi ad manum pertinent pulsantis, nondum apertum est. Pulsavimus, cum ista diceremus; pulsastis et vos, cum ista audiretis: adhuc hebraeo in graecam linguam, et inde in latinam transferrent. Consulentes ergo nomina ista, invenimus interpretari Abimelech, Patris mei regnum; et interpretari
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa panẽ angłors manducauit homo.
ut scriptũ. ẽ. panẽ cęli dedit eis. Panẽ
angłoꝵ manducauit homo. id.ẽ. uer¬
bũ illud quo pascunt᷑ angłi sẽpit̾nũ.
qđ . ẽ. ȩquale patri mandũcauit homo
Quia cũ informa dĩ. ẽẽt. ñ rapinã ar¬
bitratꝰ. ẽ. esse ȩqualẽ dõ. Saginant᷑
illo angłi. sed semet ipsũ ex in aniuit
Ut manducaret panẽ angłoꝵ homo.
formã serui accipiens insimilitudinẽ
hominũ factꝰ. & habitu inuentꝰ ut ho

Expanded text:
quia panem angelorquia panem angelorut scriptum est, Panem coeli dedit eis, panem Angelorum manducavit homo : id est, Verbum illud quo pascuntur Angeli sempiternum, quod est aequale Patri, manducavit homo: quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Saginantur illo Angeli: sed semetipsum exinanivit, ut manducaret panem Angelorum homo, formam servi accipiens, in similitudinem hominu