comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exigere. Uñ nec apłici uiri consili¬
um fuit: ut archip̃sul exigeret
has. Siqͥdem aditiebat uir apłicus.
quod causa qmͣ agebat. causa ẽẽt
iusticie. causa eccl̃ie: parit̃ ⁊ pax
si fieret. eccłe ⁊ iusticie pax. Pro
qua etiam pace facta sicut ⁊ infe¬
cta mori. preciosum ⁊ seturum:
et eo quidem securiꝰ. quo p̃ciosius.
Uñ et dictarũ cautionũ nullam
a sacerdote in eo casu ⁊ ea causa
exigendam: respondit romanuᷤ
pontifex. A mundanis et scłarib
potiꝰ qmͣ a ꝑsonis eccłasticis. a sa¬
cerdotib uidel̃c et pontificib: exi¬
genda hec. Quib si iusticie ha¬
bent causam uiuere detrimentũ
ẽ: et mori lucrum. Scͥpsit itaꝙ
apłicus uir archip̃suli. ut si forte
p̃stante dño uit̾ ip̃m ⁊ regẽ dare¬
tur pax. solo ẽẽt contentꝰ pacis os¬
culo. nulla alia scł̃ari cautione ex¬
acta. Hanc solam. uidełc pacis
oscłm sacerdoti iusticie causam
agenti debere sufficere. nec dece-¬

Expanded text:
exigere, unde nec apostolici viri consiliexigere, unde nec apostolici viri consilium fuit ut archipraesul exigeret has. Et quidem adjiciebat vir apostolicus quod causa quam agebat causa esset justitiae, causa Ecclesiae, pariter et pax si fieret Ecclesiae et justitiae pax; pro qua etiam pace facta, sicut et infecta mori pretiosum et securum, et eo quidem securius quo pretiosius. Unde et dictarum cautionum nullam a sacerdote in eo casu et ea causa exigendam respondit Romanus pontifex. A mundanis et saecularibus potius quam a personis ecclesiasticis, a sacerdotibus videlicet et pontificibus, exigenda haec, quibus si justitiae habent causam, vivere detrimentum est et mori lucrum. Scripsit itaque apostolicus vir archipraesuli ut si forte praestante Domino inter ipsum et regem daretur pax, solo esset contentus pacis osculo, nulla alia saeculari cautione exacta. Hanc solam, videlicet pacis osculum, sacerdoti justitiae causam agenti debere sufficere, nec dece
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑
cum post multas ⁊ uarias ꝓcellarũ
uoragines. sicut uidebat᷑ ⁊ sꝑabat᷑
ab om̃ib ducti essemꝰ iam quasi
ad ipsum portꝰ in gressum: archi¬
presul arege ꝑ mediatores oblate
pacis cautionẽ expostulat. Adicienꝰ
se tñ in hac parte nil sinistri sus¬
picari de rege: s potiꝰ hoĩes regis
ꝓpt̾ tantas que p̃cesserunt inimici-¬
cias. non sine causa fore in suspe¬
cto̾. Presertĩ nisi aliqua cautioĩs
species int̾ueniret: que ẽẽt refor¬
mate pacis et restitute gr̃e signum
euidens. Et ipse qͥdem tanqm uir
ꝓuidus ante ꝑ dies plurimos uirũ
apłicum consultauerat qͥd sibi a¬
gendum. que pacis cautio exigen¬
da: si forte post tantas inimicicias
regi reconciliatꝰ. t̾ram ingredi ꝑ¬
mitt̾etur. et ad suam reu̾ti eccł̃iam.
Ad consultationẽ uͦ hanc respondit.
apłicus uir: minime decere sacer¬
ootem intali causa ⁊ articulo. fide¬
ussoriam seu pignoratitiã aut
iuratoriam etiã cautionẽ a rege suo

Expanded text:
gitur cum post multas et varias procellarum voragines, sicut videbatur et sperabatur ab omnibus ducti essemus jam quasi ad ipsum portus ingressum, archipraesul a rege per mediatores oblatae pacis cautionem expostulat, adjiciens se tamen in hac parte nil sinistri suspicari de rege, sed potius homines regis propter tantas quae praecesserunt inimicitias non sine causa fore in suspecto; praesertim nisi aliqua cautionis species interveniret, quae esset reformatae pacis et restitutae gratiae signum evidens. Et ipse quidem, tanquam vir providus, ante per dies plurimos virum apostolicum consultaverat quid sibi agendum, quae pacis cautio exigenda, si forte post tantas inimicitias regi reconciliatus terram ingredi permitteretur et ad suam reverti ecclesiam. Ad consultationem vero hanc respondit apostolicus vir, minime decere sacerdotem in tali causa et articulo fidejussoriam seu pignoratitiam aut juratoriam etiam cautionem a rege suo
Abbreviated transcription (Latin):
tiliter tam constant̃ repetebat.
Reuera sp̃c iusticie uehemens: ⁊
insacerdote zelus domus dei ardens.
S quid: Iam dicto comite ⁊ aliis
nobilib int̾ponentib se: a rege ite¬
rum restitutio iam sepe dictoꝵ cer-¬
tissime reꝑmissa. uolebat tñ rex
ut ante restitutionẽ ad eccl̃am su-¬
am reuert̾etur: sicut aiebat priꝰ
uidere desiderans. qualem se reg¬
no exhiberet. Et hic colloquii fi¬
nis.
nis. De scł̃o accessu eiꝰ ad regem.

Expanded text:
riliter tam constanter repetebat: riliter tam constanter repetebat: revera spiritu justitiae vehemens et in sacerdote zelus domus Dei ardens. Sed quid? Jam dicto comite et aliis nobilibus interponentibus se, a rege iterum restitutio jam saepe dictorum certissime repromissa. Volebat tamen rex ut ante restitutionem ad ecclesiam suam reverteretur, sicut aiebat, prius videre desiderans qualem se regno exhiberet. Et hic colloquii finis. 4. DE SECUNDO ACCESSU EJUS AD REGEM.
Abbreviated transcription (Latin):
s tarduis. secutiis ẽ. ⁊ ante colloqͥ¬
um consecutꝰ est regẽ. Qui int̾ui-¬
andum mutuo se inuicẽ obuir¬
gantes: ut᷑q uicissim alt̾ alteri
collata pͥdem beneficia ⁊ exhibita
obsequia imꝓꝑauit. Cũ autẽ ue-¬
nissent ad colloquiũ. post diem
multã decursam ꝓꝓter que ad col¬
loquiũ uenerant int̾ regẽ ⁊ comi¬
tem seclatis om̃ib. archip̾sule eti¬
am int̾ ipsos sedulo cũ aliis ⁊ effi¬
caci mediatore: tandem archip̃sul
regẽ suꝑ dictarum possessiomĩ
ꝓmissa s ñ adimpleta restitutio¬
ne. acrit̃ quid̃e ⁊ instant̃ conue¬
nit. frequent̾ tñ ex obliquo assu¬
etam hominis arguens leuitatẽ
in uerbo: ⁊ usitatas deceptiones
in promissis.
ideres certe tunc sacerdotalem
in pontifice zelum. Et uere ze¬
lum: qui in ipsa pacis nouitate
⁊ a tanto pͥncipe uł inuito ĩ cuiꝰ
manupannira ⁊ ñ pax. ĩmo ⁊ uita
nr̃a ⁊ mors: eccł̃ie sue iura tam ui¬

Expanded text:
sed tardius secutus est, et ante colloqused tardius secutus est, et ante colloquium consecutus est regem. Qui inter viandum mutuo se invicem objurgantes, uterque vicissim alter alteri collata pridem beneficia et exhibita obsequia improperavit. Cum autem venissent ad colloquium, post diem multam decursam, propter quae ad colloquium venerant, inter regem et comitem sedatis omnibus, archipraesule etiam inter ipsos sedulo cum aliis et efficaci mediatore, tandem archipraesul regem super dictarum possessionum promissa sed non adimpleta restitutione, acriter quidem et instanter convenit, frequenter tamen ex obliquo assuetam hominis arguens levitatem in verbo et usitatas deceptiones in promissis. Videres certe tunc sacerdotalem in pontifice zelum. Et vere zelum qui in ipsa pacis novitate et a tanto principe vel invito, in cujus manu pax nostra et non pax, imo et vita nostra et mors, ecclesiae suae jura tam vi
Abbreviated transcription (Latin):
t qm̃ nouimꝰ int̾ regem ⁊ nobi¬
lem uirũ blesensem comitẽ
theobaldũ colloquiũ futurũ in ꝓxi¬
mo: accessimus ad colloquium. S
archip̾sul pͥdie ante colloquium:
turonis ad regẽ ꝓcessit. Colloqui¬
um quippe ꝓpe turonis in confinio
carnotusie ⁊ turonie statutũ fuit.
Audiens autẽ rex archip̃sulis ad¬
uentum. quosdam de aulicis in oc-¬
cursum p̃misit: ⁊ demũ ipsemet
ciuitatem exiit ⁊ occurrit. At cũ
conuenirent: ñ oculi s uultus re¬
gis sicut notari poterat poterat su¬
per eum. Uñ ⁊ quod multũ notaba¬
mus. nocte illa in hospitio nr̃o nec
rex respexit nos: nec suoꝵ aliquis:
Quinpotiꝰ rex sũmo mane in capel¬
la sua missam celebrari fecit ꝓde
functis: suspicans ut aiebant. ne
si forte archip̃sul alii misse int̾esset.
in missa osculũ sibi pacis offerret:
qͦd ibi negare ñ eẽt xp̃iani. s pla¬
ne inumici xp̃i. Et missa celebra¬
ta mox rex ciuitatẽ exiit: ad collo¬
quium ꝓperans. Archip̃sul parit̃

Expanded text:
t cum novimus inter regem et nobilem virum Blesensem comitem Theobaldum colloquium futurum in proximo, accessimus ad colloquium. Sed archipraesul pridie ante colloquium Turonis ad regem processit. Colloquium quippe prope Turonis in confinio Carnotusiae et Turoniae statutum fuit. Audiens autem rex archipraesulis adventum, quosdam de aulicis in occursum praemisit et demum ipsemet civitatem exiit et occurrit. At cum convenirent, non oculi, sed vultus regis, sicut notari poterat, super eum: unde et quod multum notabamus nocte illa in hospitio nostro nec rex respexit nos nec suorum aliquis; quin potius rex summo mane in capella sua missam celebrari fecit pro defunctis, suspicans, ut aiebant, ne si forte archipraesul alii missae interesset, in missa osculum sibi pacis offerret, quod ibi negare non esset Christiani, sed plane inimici Christi. Et missa celebrata mox rex civitatem exiit ad colloquium properans. Archipraesul pariter
Abbreviated transcription (Latin):
mutilatores: arboꝵ ⁊ uitium in ra-¬
mis ⁊ palmitib luxuriantib rese¬
candis: in cautis pitatorib similes.
Qui ꝑsepe magis fructuosa ⁊ plus
necessaria resetant: dum putant
se arida uł spuria tãqm suꝑflua
resecasse. Tu gͥ qͥsqͥs es si librũ histo¬
ricum aliumue nosti condere: con¬
de tuũ. non facias de meo uet̾i ⁊ a me
elaboratũ: tuũ illaborate nouum.
Aut si ñ nosti condere tuũ: quomͦ cor¬
rigendo meũ ⁊ que tͥ non mͥ uident᷑
suꝑflua. et forte magis necessaria
resecando: de meo q̃ris facere tuum:
Si potes meipsum conueni: ut me¬
um corrigam. Sin autẽ: meo in ta¬
cto tuũ nouũ cõpone. Unũ dico qͦd
utinã absq mutilatoꝵ offensa dixe-¬
rim: siue hystoricus siue alius liber
mutilatus: nunqmͣ mͥ usq quaq
fidus erit: nec ego ipsi. Etiam ⁊ si
ipse placuerit: semꝑ tam̃ mͥ suspectꝰ
est. nec unqmͣ plenã ipsi adhibiturꝰ¬

Expanded text:
mutilatores, arborum et vitium, in ramutilatores, arborum et vitium, in ramis et palmitibus luxuriantibus resecandis, incautis putatoribus similes; qui persaepe magis fructuosa et plus necessaria resecant, dum putant se arida vel spuria tanquam superflua resecasse. Tu igitur, quisquis es, si librum historicum aliumve nosti condere, conde tuum, non facias de meo veteri et a me elaborato tuum illaborate novum: aut si non nosti condere tuum, quomodo corrigendo meum et quae tibi non videntur superflua et forte magis necessaria resecando de meo quaeris facere tuum? Si potes, me ipsum conveni ut me corrigam: sin autem, meo intacto, tuum novum compone: unum dico, quod utinam absque mutilatorum offensa dixerim, sive historicus sive alius liber mutilatus nunquam mihi usquequaque fidus erit, nec ego ipsi. Etiam et si ipse placuerit, semper tamen mihi suspectus est, nec unquam plenam ipsi adhibitur
Abbreviated transcription (Latin):
contra hystorie legem. ĩmo uerius
scłm legem. De quo tñ alias. uerun¬
tam̃ ⁊ si liber hystoricus hic etiã con¬
tra hystorie legem si excreuerit. oro
tñ ⁊ opto ne ipsum qͥs mutilet aut
excurtet. nisi forte uelit inuide tan¬
ti uiri oꝑm extenuare uirtutẽ:
aut depͥmere głam. Non inqm mu¬
tilet nisi forte aliquid excipiat quod
oignũ iudicet publice in eccła legi.
p̃sertim infestiuo martyris natali¬
cio die. Si nouit melius. corrigat. Hoc
qͥdem placet. s hoc oro ne mictilet.
Pro młtis dico qui dealieno ⁊ uet̾i sirũ
quasi nouũ cudentes: ꝑ sepe que ma¬
gis necessaria tanqm suꝑflua resecant:
aut ipsa suꝑflua tanqmͣ plus neces¬
saria retinent. ꝑ sepe etiã morigina¬
li inuenta: uxta sensum sũũ inter ¶ Cũ iuxtad¬
p̃tando ⁊ mutilando corrũpentes.
Nec in ipsis autoris u̾bis auctoris m̃¬
tem sequentes: s ip̃a ad ꝓpriam su-¬
am trahentes. Huiꝰcemodi qͥdem

Expanded text:
contra historiae legem, imo verius contra historiae legem, imo verius secundum legem. De quo tamen alias. Verumtamen etsi liber historicus hic etiam contra historiae legem sic excreverit, oro tamen et opto ne ipsum quis mutilet aut excurtet, nisi forte velit invide tanti viri operum extenuare virtutem aut deprimere gloriam. Non, inquam, mutilet, nisi forte aliquid excipiat, quod dignum judicet publice in ecclesia legi, praesertim in festivo martyris natalitio die. Si novit melius, corrigat. Hoc quidem placet; sed hoc oro, ne mutilet. Pro multis dico qui de alieno et veteri suum quasi novum cudentes, persaepe, quae magis necessaria tanquam superflua resecant, aut ipsa superflua tanquam plus necessaria retinent; persaepe etiam in originali inventa juxta sensum suum interpretando et mutilando corrumpentes; nec in ipsis auctoris verbis auctoris mentem sequentes, sed ipsa ad propriam suam trahentes. Hujuscemodi quidem
Abbreviated transcription (Latin):
circa hystorie. istius finẽ. oro. op¬
to.⁊ sicut audeo ipsius etiã marty¬
ris noĩe inhibeo: ne qͥs lectoꝵ hanc
martyris hystoriã etiam si cui forte
uideat᷑ ꝓlixior: ullo unqmͣ temꝑe
aut mutilet aut excurtet. Plixior
dico: quia ⁊ ego ipse ꝓlixam fateor.
quam tam̃ absq multoꝵ offensa et
magnoꝵ quoꝵ ego huiꝰ hystorici oꝑis
eram debitor: ñ potui euitare aut
licuit. Qui ñ solũ tanti uiri oꝑa.
s et causas oꝑm. parit̾ ⁊ que ipsis
in erat edificationis uirtutẽ: instan¬
tissime a me describi postulabant.
Quod totũ molesta uerboꝵ breuitate
stringi ñ pot̾at: tam ampla oꝑm
⁊ uirtutũ magnificentia dilatatũ.
Et iñ st̃ crebre quaᷤ ꝑ hystoriam fa-¬
cimꝰ edificationis gr̃a euagando:
digressiones. Quod si forte calump¬
nietur quis hoc contra legemi hysto¬
rie: si placet indulgeat. recolens
factum sic ñ ex młtiloquio meo:
s ꝓ uoto amicoꝵ. Nec tñ si qͥs bene
hystoriarũ inspexerit scemata: hoc

Expanded text:
circa historiae istius finem oro, opto, et sicut audeo, ipsius etiam martyris nomine inhibeo, ne quis lectorum hanc martyris historiam, etiamsi cui forte videatur prolixior, ullo unquam tempore aut mutilet aut excurtet; prolixior dico, quia et ego ipse prolixam fateor, quam tamen absque multorum offensa et magnorum, quorum ego hujus historici operis eram debitor, non potui evitare aut licuit: qui non solum tanti viri opera, sed et causas operum, pariter et quae ipsis inerat aedificationis virtutem instantissime a me describi postulabant. Quod totum molesta verborum brevitate stringi non poterat, tam ampla operum et virtutum magnificentia dilatatum. Et inde sunt crebrae, quas per historiam fecimus aedificationis gratia evagando, digressiones. Quod si forte calumnietur quis hoc contra legem historiae, si placet indulgeat, recolens factum sic non ex multiloquio meo, sed pro voto amicorum. Nec tamen, si quis bene historiarum inspexerit schemata, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
rum iustũ seditiose ꝓstrauerat: iam
ñ dormitat neq dormit: qͥ custodit rex
isrł. uirtutib quas p̾habuerat dño
manũ suã apponente adhuc. et ob dor¬
mitum trahente iam fortuis et ꝓcul
a mouente dormitationẽ etiam: sicut
et sompnũ. Et ita multi ꝑaliqua gr̃a¬
rum dona sibi priꝰ collata: trahunt᷑
primo sic. ut postea plene excitatistre¬
nue currant. ⁊ ita post cursũ ꝑueniat:
et demũ brauiũ głose comp̾hendant.
iuxta illud sponse ad sponsum. trahe
me inqͥt post te: ⁊ curremꝰ in odore un¬
guentoꝵ tuoꝵ. Et sponsus ipse. Hemo
inquit potest uenire ad me: nisi pat̾
m̾s traxerit eũ. Et ita pudicus iuiue¬
nis. ioseph alter. thomas n̾r. pͥmo ꝑ pu¬
dicitiam ⁊ alia gr̃arũ dona tractus:
cucurrit postea modore uirtutũ. do¬
nec sicut nunc cernimꝰ non iam in odo¬
re uirtutũ curreret: s ipsum dñm
uirtutũ. ipsũ regẽ głe comp̃henderet.

Expanded text:
rum justum seditiose prostraverat, jam rum justum seditiose prostraverat, jam non dormitat neque dormit qui custodit rex Israel virtutibus, quas praehabuerat Domino manum suam apponente adhuc et obdormitum trahente jam fortius et procul amovente dormitationem etiam sicut et somnum. Et ita multi per aliqua gratiarum dona sibi prius collata, trahuntur primo sic ut postea plene excitati strenue currant, et ita post cursum perveniant et demum bravium gloriose comprehendant juxta illud Sponsae ad Sponsum: Trahe me, inquit, post te et curremus in odore unguentorum tuorum . Et Sponsus ipse: Nemo, inquit, potest venire ad me, nisi Pater meus traxerit eum . Et ita pudicus juvenis, Joseph alter, Thomas noster primo per pudicitiam et alia gratiarum dona tractus cucurrit postea in odore virtutum, donec, sicut nunc cernimus, non jam in odore virtutum curreret, sed ipsum Dominum virtutum ipsum regem gloriae compre
Abbreviated transcription (Latin):
tes hic eas quib recte uiuit᷑ : s aliqua
dona gr̃e etiã adhuc in iusto data. ꝑ
que crebro in uitiis retentis quasi dor¬
miens adhuc: uocat᷑. mouet᷑. ⁊ trahit᷑:
ut plene excitet᷑. Talis qͥppe habens
cũ uirtutib uitia neqͦqm ꝓfunde dor¬
mit: s quasi dormitat. qui crebro ca¬
put inclinans qͣi iam sompno ĩminen¬
te conqͥniscit. Modo ꝑuirtutũ manꝰ
quas. hinc uelut adextris ht. a t̾renis
et carnalib desideriis retrabit᷑: modo
ex uitioꝵ pondere que inde quasi a si¬
nistris insidiant᷑: illo reuoluit᷑. uicis¬
sim inclinans caput. iam iam nisi ꝑ
quas ht uurtutũ manꝰ retraheretur.
imino nͥdño manũ suã apponente
fortiꝰ traberet᷑: post dormitationẽ qͣi
letargicꝰ nimis ꝓfunde dormiturus.
Luxta qͦd p̾fatus iuuenis nr̃ rex dauid.
priꝰ ꝑ aliqͣs gr̾arum uirtutes a dño tͣ¬
ctus. et postea plene extitatꝰ : si dedero
fece obdormierat. et obdormitꝰ sic ui¬

Expanded text:
tes hic eas quibus recte vivitur, sed aliqua tes hic eas quibus recte vivitur, sed aliqua dona gratiae etiam adhuc in justo data per quae crebro in vitiis retentis quasi dormiens adhuc vocatur, movetur et trahitur ut plene excitetur. Talis quippe habens cum virtutibus vitia nequaquam profunde dormit, sed quasi dormitat, qui crebro caput inclinans quasi jam somno imminente conquiniscit. Modo per virtutum manus, quae hinc velut a dextris, hinc a terrenis et carnalibus desideriis retrahitur, modo ex vitiorum pondere quae inde quasi a sinistris insidiantur illo revolvitur, vicissim inclinans caput jam jam nisi per quas habet virtutum manus retraheretur, imo nisi Domino manum suam apponente fortius traheretur, post dormitationem quasi lethargicus nimis profunde dormiturus. Juxta quod praefatus juvenis noster rex David prius per aliquas gratiarum virtutes a Domino tactus, et postea plene excitatus: Si dedero,fece obdormierat et obdormitus sic vi
Abbreviated transcription (Latin):
mata hec ⁊ uirtutũ thesauros conser¬
uandos. ne a furib uł latronib tollan-¬
tͣ inuia: sicut conseruatͥx ficda: et coad¬
uttͥx ẽ. fortissima. Solet qͥppe hec forti¬
ter ⁊ constant̾ pulsis uitiis: uirtutib
liberũ. quietũ. et pacificum habitacu¬
lum reddere. Et ostio clauso: uttiis
ad huc pulsantib incessant̾ obstare :¬
et reuerberare pulsantia. Que tanqm
minis impudentia: ad ostia maxime
iuuenũ cito etiam pꝰqmͣ pulsa fueruit:
iterũ pulsant. S ostiaria domꝰ cauta
qm diximꝰ continentie uirtꝰ. fortis et
ꝓmpta: mox repellit tam crebro. tã
importune. ⁊ inuerecunde pulsantia.
Ita qͥdem ẽ. si hac retenta: fuerinit in
iuuene uitia copulata uirtutib.
Cuiꝰ ut breuit̾ dicat᷑ in uiuene tanta
uirtꝰ est.⁊ tanta securitas: ut ꝓpt̾ dm̃
habenti hanc iuueni: parũ est qͥn dic̾e
audeam. Habes castitatẽ: Rac quicqͥd
iuis. Lipxurioso uero seni: contrariũ¬
om̃ino et aduersum. Nec dicimꝰ uirtu¬

Expanded text:
mata haec et virtutum thesauros conservandos, ne a furibus vel latronibus tollantur in via, sicut conservatrix fida et coadjutrix est fortissima. Solet quippe haec fortiter et constanter, pulsis vitiis, virtutibus liberum quietum et pacificum habitaculum reddere: et ostio clauso, vitiis adhuc pulsantibus, incessanter obstare et reverberare pulsantia, quae tanquam minus impudentia ad ostia maxime juvenum, cito etiam priusquam pulsa fuerint iterum pulsant. Sed ostiaria domus cauta quam diximus continentiae virtus fortis et prompta, mox repellit tam crebro, tam importune et inverecunde pulsantia. Ita quidem est, si haec retenta fuerint in juvene vitia copulata virtutibus. Cujus ut breviter dicatur in juvene tanta virtus est et tanta securitas, ut propter Dominum habenti hanc juveni parum est quin dicere audeam: Habes castitatem: fac quidquid vis. Luxurioso vero seni contrariuomnino et adversum. Nec dicimus virtu
Abbreviated transcription (Latin):
cens. ⁊ alonge trahens. A regione
dissimilitudinis qͦ iam ꝓcul abierãt:
ad illam penitudinis solitudinem.
cuiꝰ rex penitens mansionẽ optabat.¬
In qua et regionẽ dissimilitudinis fu¬
giens: elongatus manebat. Ecce inqͥt
elongaui furgiens: et mansi in solitu¬
dine. Et miles quicde sicut ⁊ imꝑator
potestates has pal am tͥumphans
in semetipso. In semetipso qͥdem: qͥa
ñ in alio s in sanguine ꝓprio. Et qui¬
dem palam hoc: sicut et imꝑator.¬
S. Adeo etiam palam: quod tũ in sclo
magni et generosi fuissent sacrilegi
occisores hii. multarũ possessionũ dñi.
et uietate illa int̾ etates florida ma¬
gis et lubrica: cito tñ post patͣtum sa¬
crilegium. relictis om̃ib iherosolimã
ꝓfecti. publicam egerunt penitentiã.
Ecce quia in his sicut confident̃ tra-¬
ducti. et palam tͥumphati pͥncipatꝰ
et potestates tenebrarũ.
De morte eo

Expanded text:
cens et a longe trahens. A regione cens et a longe trahens. A regione dissimilitudinis quo jam procul abierant ad illam poenitudinis solitudinem cujus rex poenitens mansionem optabatIn qua et regionem dissimilitudinis fugiens elongatus manebat. Ecce, inquit, elongavi fugiens et mansi in solitudine . Et miles quidem, sicut et imperator, potestates has palam triumphans in semetipso. In semetipso quidem, quia non in alio, sed in sanguine proprio. Et quidem palam hoc sicut et imperator: adeo etiam palam quod cum in saeculo magni et generosi fuissent sacrilegi occisores hi multarum possessionum domini et in aetate illa inter aetates florida magis et lubrica, cito tamen post patratum sacrilegium relictis omnibus Hierosolymam profecti publicam egerunt poenitentiam. Ecce quia in his, sicut confidenter traducti, et palam triumphati principatus et potestates tenebrarum. 6 DE MORTE EO
Abbreviated transcription (Latin):
mine. De quoꝵ uno tradentes hoc.
certius testimoniũ ꝑhibent de illo
qui latus xp̃i aꝑuit: et continuo san¬
guis et aqua exiuit. Cuiꝰ cũ fere cali¬
gassent oculi. sanguine ab imꝑato¬
ris latere emanante casu oculos suoᷤ
tetigit. ⁊ clare mox uidit. Hunc di¬
cunt noĩatum longinũ. Uerũ nos
certa in certis p̾ponentes: in hoc qͦd
iam subdemꝰ. certissime uidemꝰ ui
demus usibili palme mortis imꝑa¬
toris. uisibilem palmam mortis mi¬
litis et si ñ coequatã. assimilatã tñ.
mꝑator siquide in uictoriosa morte
sua pͥncipatꝰ ⁊ potestates expoliat:
traducens ꝯfidenter. & palam tri¬
umphans illos in semetipso. Similit̃
et miles in mortis sue uictoria. Nam
ut de mundi ꝑ tumphalem marty¬
ris mortẽ suscitata fide ⁊ deuotione
de quo p̾missũ. nc̃ taceam: in ꝓpriis
p̃cipue occisorib suis pͥncipatus et
potestates tenebrarũ expoliat. que
tenebant eos: eos confident̾ tradu¬

Expanded text:
mine. De quorum uno tradentes hoc mine. De quorum uno tradentes hoc certius testimonium perhibent de illo qui latus Christi aperuit et continuo sanguis et aqua exivit. Cujus cum fere caligassent oculi, sanguine ab imperatoris latere emanante, casu oculos suos tetigit et clare mox vidit: hunc dicunt nominatum Longinum. Verum nos certa incertis praeponentes, in hoc quod jam subdemus certissime videmus visibili palmae mortis imperatoris visibilem palmam mortis militis, etsi non coaequatam, assimilatam tamen: imperator siquidem in victoriosa morte sua principatus et potestates exspoliat, traducens confidenter et palam triumphans illos in semetipso. Similiter et miles in mortis suae victoria. Nam ut de mundi per triumphalem martyris mortem suscitata fide et devotione, de quo praemissum, nunc taceam, in propriis praecipue occisoribus suis principatus et potestates tenebrarum exspoliat quae tenebant eos, eos confidenter tradu
Abbreviated transcription (Latin):
eruntñ in uictoriose mortis huiꝰ
palma uisibili. int̾ ipsuis uisi¬
biles uirtutes cet̾as. magnas qͥdem
et admiratione dignas. una est qm
discerno studiosuis: intueor attentiꝰ:
et amplector deuotiꝰ. Una est inqmͣ
illa utpote pre cet̾is mire. mirifice.
et in audite pietatis eximie. plena.
Quam ego iubilans et tacere ñ debeo:
et tñ expͥmere ñ sufficio. Nam cum
martyr hic ĩ sanguine suo uictorioso.
diaboli iunctos ut iam ostendimꝰ
eduxerit: adhuc quod supra qmͣ di¬
ci possit aut capi. pietatis suꝑabun¬
dantis plenum ẽ: uirtus effusi san¬
guinis ipsos suos effusores sacrilegii
tam in auditi patratores tetigit.
et lauit eos uirtus sanguinis. Lauit
inqmͣ eos uirtus sanguinis: ut ui¬
detur a sanguine: ipso sanguine lo¬
ti. quo prius adeo maculati. Et in
hoc sanguini effuso imꝑatoris: con¬
similis effusus sangus militis. Si¬
quidem ut ñ nulli tradidert᷑. effusus
sanguis imꝑatoris. crucifix ores mili¬
tes tetigit. lauit. ⁊ mundauit a cri¬

Expanded text:
en in victoriosae mortis hujus palma visibili, inter ipsius visibiles virtutes caeteras, magnas quidem et admiratione dignas, una est quam discerno studiosius, intueor attentius et amplector devotius. Una est, inquam, illa utpote prae caeteris mirae, mirificae et inauditae pietatis eximie plena. Quam ego jubilans et tacere non debeo, et tamen exprimere non sufficio. Nam cum martyr hic in sanguine suo victorioso diaboli vinctos, ut jam ostendimus, eduxerit, adhuc quod supra quam dici possit aut capi pietatis superabundantis plenum est, virtus effusi sanguinis ipsos suos effusores sacrilegii tam inauditi patratores tetigit et lavit eos virtus sanguinis. Lavit, inquam, eos virtus sanguinis, ut videtur, a sanguine, ipso sanguine loti quo prius adeo maculati. Et in hoc sanguine effuso imperatoris consimilis effusus sanguis militis. Siquidem ut nonnulli tradiderunt effusus sanguis imperatoris crucifixores milites tetigit, lavit et mundavit a cri
Abbreviated transcription (Latin):
regis leniret᷑ cor. Uerũ qui missus
fuerat post dies aliquot ad nos reu̾¬
pacificis: ñ nisi a maritudinẽ. asꝑi¬
tatem. et turbationẽ maiorẽ repor¬
tauit᷑: regis corde sic obfirmato con¬
tra nos.
Quałr sccd̾o sit conuentus.

Expanded text:
regis leniretur cor. Verum qui missus regis leniretur cor. Verum qui missus fuerat post dies aliquot ad nos revepacificis, non nisi amaritudinem, asperitatem et turbationem majorem reportavit regis corde sic obfirmato contra nos. Qualiter secundo sit conventus.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc. Priꝰ gͥ quod maxime potentũ
uulnerib mederi solet: suauissimũ
lenitatis oleum infundat᷑. Et in pͥ¬
mis dñs nr̃rex in om̃i lenitate et
humilitate conueniat᷑. si forte uł
sic ira ⁊ indignatione malis nr̃is
satura nunc: in humilitate nr̃a nos
respiciat clementia regia.
Et quidem uerbo hoc ab archip̃sule
ꝓposito nobis sic: placuit uerbum
unus abbatũ ordinis cistercien¬
sis. ad monasteriũ pontiniacense ꝑ¬
tinens speciali quodam iure subiec¬
tionis. Abbas hic. urbanꝰ nomine: et
uere urbanꝰ. Urbanꝰ noĩe: urbanus
et re: urbanꝰ et insermone. Solus
quippe talis idoneus: ut tali funge¬
retur legatione. Is itaq missus.
qui secũ ad dñm regẽ noĩe archip̃¬
sulis suauissimas litt̾as detulit:
supplicationẽ solam. correptionẽ
uͦ nullam. uł modicam. continen¬
tes. Quesierat enĩ archip̃sul uerba
utilia. suauia. et pacificã. et conscͥp¬
sit sermones lenissimos: quib uł sic

Expanded text:
hoc. Prius igitur quod maxime potentum hoc. Prius igitur quod maxime potentum vulneribus mederi solet, suavissimum lenitatis oleum infundatur. Et in primis dominus noster rex in omni lenitate et humilitate conveniatur, si forte vel sic ira et indignatione malis nostris satura nunc in humilitate nostra nos respiciat clementia regia. » Et quidem verbo hoc ab archipraesule proposito, nobis sic placuit verbum, est itaque unus abbatum ordinis Cisterciensis ad monasterium Pontiniacense pertinens speciali quodam jure subjectionis. Abbas hic Urbanus nomine et vere urbanus; Urbanus nomine, urbanus et re, urbanus et in sermone. Solus quippe talis idoneus ut tali fungeretur legatione. Is itaque missus, qui secum ad dominum regem nomine archipraesulis suavissimas litteras detulit, supplicationem solam, correptionem vero nullam vel modicam continentes. Quaesierat enim archipraesul verba utilia, suavia et pacifica, et conscripsit sermones lenissimos, quibus vel sic
Abbreviated transcription (Latin):
ligentiam crescant adeo et ꝓficiant.
ut totũ dñicum ortum oꝑrant. et
nos sic a dño orti tanqmͣ ortolam. pi¬
gri. seu negligentes: desidie uł neg¬
ligentie condeminem᷑. Faciamꝰ gͦ
iuxta qͦd inuinxit orti dñs cuidam
deortolanis: cui orti sui curam cõ¬
miserat. Ecce inqͥt ego hodie consti¬
tui te suꝑ gentes et regna: ut euel¬
las et destruas. et disꝑdas. et dissi¬
pes. et edifices. et plantes. Uerum
fr̃es uos tanqmͣ in scͥpturis exercitati.
et multoꝵ patrum eruditi exemplis:
in his et talib qͥd agendũ. nostis
me multo meluis. Ego tñ conscĩa
mea mͥ dictante sic: dico uobis qͦd
sentio. ueruntñ ut iam dictis ad¬
dam adhuc. mͥ ⁊ hoc uidet᷑ uiter ce¬
tera. si illiꝰ uolumꝰ imitatores eẽ ciuꝰ
et discipłi sumꝰ: quod instar sama¬
ritani euuangłici. custodis ueri et
curatoris. ad peccatoꝵ curanda uul¬
nera pͥus infundendũ sit oleum.
et unũ postea: si tñ postea necesse

Expanded text:
ligentiam crescant adeo et proficiant, ligentiam crescant adeo et proficiant, ut totum Dominicum hortum operiant, et nos sic a Domino horti, tanquam hortulani pigri seu negligentes, desidiae vel negligentiae condemnemur. Faciamus ergo juxta quod injunxit horti Dominus cuidam de hortulanis, cui horti sui curam commiserat: Ecce, ego hodie constitui te super gentes et regna, ut evellas, et destruas, et disperdas, et dissipes, et aedifices, et plantes . Verum, fratres, vos tanquam in Scripturis exercitati et multorum Patrum exemplis, in his et talibus quid agendum nostis me multo melius. Ego tamen, conscientia mea mihi dictante sic, dico vobis quod sentio. Verumtamen, ut jam dictis addam adhuc, mihi et hoc videtur inter caetera, si illius volumus imitatores esse cujus et discipuli sumus, quod instar Samaritani evangelici custodis veri et curatoris, ad peccatorum curanda vulnera prius infundendum sit oleum, et vinum postea, si tamen postea necesse
Abbreviated transcription (Latin):
accepit eccłe claues. Et nunc maxi¬
me uobis fres loquor hec. quia pa¬
trati contra nos facti atrocitas. in
eiectis dico nr̃is et ꝓscͥptis: mnaduer¬
sarios. iusticie accelerat opꝰ. Solet
quippe et iustũ sic. ut duutiꝰ toleret᷑
infirmitas uł negligentia: qmͣ ma¬
licia seiuens. Igit᷑ ꝓ officii nr̃i de¬
bito sic mͦ mͥ uidere uideor. amͦ
oꝑandum nob̃. ñ dormiendum:
Ut una cũ sponsa capiamꝰ uulpes
que demolunt᷑ uineas: ⁊ una cũ
oilecto surgamꝰ a lecto: egrediamur
in agrum. cõmorenuir in uillis:
et oꝑemur inuineis. Iuxta quod
sponsa ueni inqͥt dilecte mi. egre¬
diamur in agrum. cõmoremur
inuillis: surgamꝰ ad uineas. Perit
enĩ nec ualet sponse opꝰ uł oꝑa: si
ñ ferat oꝑem dilectus. uos gͦ dile¬
cti si uobis uidet᷑ sic. surgamꝰ egre¬
diam. et oꝑem. cũ ꝓpħico sarculo e¬
uellentes. destruentes: dissipantes
noxia: ne ꝑ nr̃am desicdiam uł neg¬

Expanded text:
accepit Ecclesiae claves. Et nunc maxiaccepit Ecclesiae claves. Et nunc maxime vobis, fratres, loquor haec quia patrati contra nos facti atrocitas in ejectis dico nostris et proscriptis in adversarios justitiae accelerat opus. Solet quippe et justum sic ut diutius toleretur infirmitas vel negligentia quam malitia saeviens. Igitur pro officii nostri debito, sic modo mihi videre videor amodo operandum nobis, non dormiendum, ut una cum sponsa capiamus vulpes, quae demoliuntur vineas et una cum ilecto surgamus a lecto, egrediamur in agrum, commoremur in villis, et operemur in vineis. Juxta quod sponsa: Veni, inquit, dilecte mi, egrediamur in agrum, commoremur in villis, surgamus ad vineas . Perit enim nec valet sponsae opus vel opera, si non ferat opem dilectus. Nos ergo, dilecti, si vobis videtur sic, surgamus, egrediamur et operemur cum prophetico sarculo, evellentes, destruentes et dissipantes noxia, ne per nostram desidiam vel neg
Abbreviated transcription (Latin):
tacebimꝰ tam̃ sic: Et qui in solitudi¬
ne hac int̾ petras has ⁊ monachos
hos hucusq dormiuimꝰ⁊ ñ adiciemꝰ
ut resurgamꝰ: Bonũ quide et de¬
lectabile nos eẽ. hic. dormire sic.⁊
dulcib iam dudum concupite rache¬
lis amplexib frui. Bonũ quidẽ hoc.
et iocundum. S tñ ut nicħ in p̃senti¬
arum in sanioris consilii p̃iudicium
afferam: mͥ certe uidet᷑ nunc. quod
am ad oꝑandum necessarium nos
sponse negotium trahat. et officii
nr̃i debitum urgeat: cura uidelẽ
qm suscepimꝰ pastoralis. Ecce enun
qͥa uulpes demoliunt᷑ uineas. et lu¬
ꝑi manifeste in caulis ouium gras¬
sari ñ desistunt. Et suꝑ om̃ia hec
ñ sunt int̾ p̾uaricatores qui reuer¬
tant᷑ ad cor. qui forte reuert̾entur
si ꝑcussi. Alioqͥn insi lupos arceat.
pastor sine causa baculũ: et uidex
nisi transgressores repͥmat. sine
causa gladium portat: Et nisi in¬
dignos eiciat: sacerdos sine causa

Expanded text:
tacebimus tamen sic? Et qui in solituditacebimus tamen sic? Et qui in solitudine hac inter petras has, et monachos hos hucusque dormivimus, non adjiciemus ut resurgamus? Bonum quidem et delectabile nos esse hic, dormire sic et dulcibus jamdudum concupitae Rachelis amplexibus frui. Bonum quidem hoc et jucundum; sed tamen ut nihil inpraesentiarum in sanioris consilii praejudicium afferam, mihi certe videtur nunc quod amodo ad operandum necessarium nos sponsae negotium trahat et officii nostri debitum urgeat, cura videlicet quam suscepimus pastoralis. Ecce enim quia vulpes demoliuntur vineas et lupi manifeste in caulis ovium grassari non desistunt. Et super omnia haec non sunt inter praevaricatores qui revertantur ad cor, qui forte reverterentur si percussi. Alioquin nisi lupos arceat pastor, sine causa baculum, et judex, nisi transgressores reprimat, sine causa gladium portat. Et nisi indignos ejiciat sacerdos, sine causa
Abbreviated transcription (Latin):
iri fr̃es inquiens in causa eccl̃e
mecũ xp̾i coaduitores. scitis et
nostis quid̃e me multo melius. quod
om̃ia tempꝰ hñt. tempꝰ sustinendi.
et tempꝰ rebellandi. tempꝰ miseren¬
di. ⁊ tempꝰ udicandi. Cum acceꝑo in¬
quit tempꝰ: ego iusticias iudicabo.
Et magister ad discipłos. Tempori
inqͥt seruientes. Nos uͦ hucusq tem¬
pori seruiuimꝰ. hucusq sustinuimꝰ:
hucusq peccatores supͣ dorsum eccl̃e
fabricantes. portauimꝰ. patientes ad
om̃s. S ip̃i iniqͥtatem suam ꝓlongan¬
tes. nr̃a in dies bonitate abutuntur.
et patientia: et peccata peccatis cu¬
mulantes. solum sibi iram non
misccłiam thesaurizant: Cum dñs
ꝑ ꝓpħ̃am de indurato et ñ resipis¬
cente. s apponente semꝑ peccare ad¬
huc. Nonne inquit in trib ⁊ qua¬
tuor impietatib aduersabor eum:
ꝓinde fr̃es ineatis consilium: uide¬
te qͥd deinceps nob̃ agendum. Nũ¬
quid enĩ quia hucusq tacium᷑. sem¬
tacui. Nunqͥd gͥ exterriti ꝑ ꝓpħam.

Expanded text:
iri fratres, » inquiens, « in causa Ecclesiae mecum Christi coadjutores, scitis et nostis quidem, me multo melius, quod omnia tempus habent, tempus sustinendi et tempus rebellandi, tempus miserendi et tempus judicandi: Cum accepero, inquit, tempus, ego justitias judicabo . Et Magister ad discipulos: Tempori, inquit, servientes. Nos vero hucusque tempori servivimus, hucusque sustinuimus, hucusque peccatores supra dorsum Ecclesiae fabricantes portavimus, patientes ad omnes; sed ipsi iniquitatem suam prolongantes, nostra in die bonitate abutuntur et patientia, et peccata peccatis cumulantes solum sibi iram non misericordiam thesaurizant; cum Dominus per prophetam de indurato et non resipiscente, sed apponente semper peccare adhuc: Nonne, inquit, in tribus et quatuor impietatibus adversabor eum? Proinde, fratres, ineatis consilium, videte quid deinceps nobis agendum. Nunquid enim quia hucusque tacuimus, semtacui . Nunquid igitur exterriti per prophetam
Abbreviated transcription (Latin):
tota m̃te sp̃ualib intendebamꝰ. Ar-¬
chip̃sul uͦ suꝑ om̃s miro discendi fe¬
rebatur ardore: Qui tanqmͣ lumina¬
re magnũ infirmam̃to celi. sacre
scͥpture iugit᷑ inherebat: apłicis in¬
stitutionib. s theologie presertim
sũmam oꝑam dans. Hoc enĩ erat
tempꝰ. qͦd ut supͣdiximꝰ. semꝑ p̃opta¬
uerat: quo iam dudũ ꝑditoꝵ diex̃ re¬
pararet iacturã.: Ut qui electus erat
ad regim̃ animaꝵ: aliquo temꝑe
et sisero scientiam sͥ regendi eas
compararet. Uñ et tantus erat scͥꝑ-¬
turarũ amator. qͦd post horas re-¬
głares cotidie sacri codices ꝑ totam
oiem uix de manu eiꝰ discecłent. Pre¬
sertim sacri illi duo libri. psalte¬
rii uidełc et epłarum: tanqmͣ duo
spuales oculi. misticꝰ et moralis.
hoꝵ quippe uno ut dicebat ꝑfecte
ethicam: altero uͦ theoriam p̾cipue
docebat᷑. Ex amore uͦ hoc scͥpturarũ
et oꝑa. ad eo inbreui ꝓfecit. ut se¬

Expanded text:
tota mente spiritualibus intendebamus. Artota mente spiritualibus intendebamus. Archipraesul vero super omnes miro discendi ferebatur ardore, qui tanquam luminare magnum in firmamento coeli sacrae Scripturae jugiter inhaerebat, apostolicis institutionibuserat tempus quod, ut supra diximus, semper praeoptaverat, quo jam dudum perditorum dierum repararet jacturam, ut qui electus erat ad regimen animarum, aliquo tempore, etsi sero, scientiam sibi regendi eas compararet. Unde et tantus erat Scripturarum amator, quod post horas regulares quotidie sacri codices per totum diem vix de manu ejus discederent: praesertim sacri illi duo libri, Psalterii videlicet et Epistolarum, tanquam duo spirituales oculi, mysticus et moralis. rum quippe uno, ut dicebat, perfecte ethicam, altero vero theoriam praecipue docebatur. Ex amore vero hoc Scripturarum et opera adeo in brevi profecit, ut sae
Abbreviated transcription (Latin):
causa utendi uł appetendi mͦ: uł̃
ꝓbandum ẽ. uł imꝓbandum quod
agimꝰ. Ecce dñe quia mea doctri
paucis his: statim aduertit quid
agendũ. Iuxta qͦd sapiens. Dam
qͥt occasionẽ sapienti: et sapientior
erit. Uñ dño fauente in breui re¬
stitutꝰ incolumis: semꝑ ⁊ in om̃ib
nũra quid̃e ⁊ supͣ modum ad mi¬
rabili qm supra de cum mensa
ipsuis corꝑali ageremꝰ breuiter
ostendimꝰ. sobr̾ietate comite con¬
gruissͥ deinceps alimentis utebatur.
Hoc autẽ de sp̃u scĩ et deuoti pontifi¬
cis tam ꝓmpto et carne ipsuis infir¬
ma ad legentium edificationẽ hic in-¬
t̾serto: deinceps ceptum hystorie or-¬
ouiem ꝓsequamur.
Sicut dicere cepimꝰ. eiectis nr̃is et ꝓ¬
scͥptis miserante dño solatiatis sic.
pontiniaci in solitudine int̾ petras
et monachos solitarii nos delitescen¬
tes. a scło iam remoti: eo liberiꝰ quo
quietiꝰ. et eo fructuosiꝰ quo secretiꝰ.

Expanded text:
causa utendi vel appetendi modo vel causa utendi vel appetendi modo vel probandum est vel improbandum quod agimus. Ecce, domine, quia mea doctrinvero ex paucis his statim advertit quid agendum, juxta quod Sapiens: Da, inquit, occasionem sapienti, et sapientior erit . Unde, Domino favente, in brevi restitutus incolumis semper et in omnibus mira quidem et supra modum admirabili, quam supra cum de mensa ipsius corporali ageremus breviter ostendimus, sobrietate comite congruis sibi deinceps alimentis utebatur. Hoc autem de spiritu sancti et devoti pontificis tam prompto et carne ipsius infirma ad legentium aedificationem hic interserto, deinceps coeptum historiae ordinem prosequamur. Sicut dicere coepimus, ejectis nostris et proscriptis, miserante Domino, solatiis, sic Pontiniaci in solitudine inter petras et monachos solitarii nos delitescentes a saeculo jam remoti, eo liberius quo quietius, et eo fructuosius quo secretius,
Abbreviated transcription (Latin):
cendat᷑. Nam uixta quod ait sapi¬
ens. qui seruũ suũ enutͥerit in de¬
liciis a puericia: postea sentiet eũ
contumacẽ. Tu uͦ es queͥ fecisti sic. qͥ
corpus tuũ semꝑ a puero in deliciis
enutͥsti:. nunc uero qͥa has ipsi sub¬
trahis: ipsum tibi rebelle sentis.
Uñ quia dei uoluntas sic: placeat
tibi deinceps ut quia austeriora ñ
potes: congrius tͥ alimentis utaris.
Et ut mea doctrinañ mea sit: auclias
si placet qͥd suꝑ his doctoꝵ unus.
de escis corꝑalib loquens sic. In om̃i
inculpa est. fieri enĩ potest. ut sapi¬
ens sine om̃i uitio p̃ciosissimo uta¬
tur cibo: insipiens uͦ fechessima gu¬
le flãma. in uilissimũ in arcdescat.
Et sanius quisq maluerit more
oñi pisce uesci: qmͣ lenticula ut e¬
sau aut ordeo. more iumentoꝵ.
Nec enĩ ꝓpterea continentiores no¬
bis st̃ plereq bestie: quia uliorib
utuntur cibis. In huiꝰmͦi ñ enim
ex rerum natura quib utimͣ: s ex

Expanded text:
cendatur. Nam juxta quod ait Sapicendatur. Nam juxta quod ait Sapiens: Qui servum suum enutrierit in deliciis a pueritia, postea sentiet eum contumacem . Tu vero es qui fecisti sic, qui corpus tuum semper a puero in deliciis enutristi, nunc vero quia has ipsi subtrahis, ipsum tibi rebelle sentis, unde, quia Dei voluntas sic, placeat tibi deinceps, ut, quia austeriora non potes, congruis tibi alimentis utaris. Et ut mea doctrina non mea sit, audias si placet quid super his doctorum unus, de escis corporalibus loquens sic: « In omnin culpa est. » Fieri enim potest ut sapiens sine omni vitio pretiosissimo utatur cibo: insipiens vero foedissima gulae flamma in vilissimum inardescat. Et sanius quisque maluerit more Domini pisce vesci quam lenticula ut Esau, an hordeo more jumentorum. Nec enim propterea continentiores nobis sunt pleraeque bestiae, quia vilioribus utuntur cibis. In hujuscemodi enim non ex rerum natura quibus utimur, sed ex
Abbreviated transcription (Latin):
tuã rẽgat. ⁊ ñ uoluntatis tue tetra¬
hat impetꝰ: qui nimis uehement᷑ ad
bonũ iudet᷑ intensus. Iuxta quod
ait sapiens. Noli inquit nimis ẽẽ. iu¬
stus. Et item. Noli plus sapiens eẽ.
qmͣ oportet. Sicut gͥ nec nimis iu¬
stus. nec nimis sapiens: parit̾ ⁊ no¬
li ẽe. nimis abstinens. ꝑ pauca qͥp-¬
pe que exp̃ssa: dat sapiens et mul¬
ta intelligere que ñ expͥmit. Nam
sicut dr: paucis sapiens in notescit.
Nolimꝰ gͦ aliqͥd nimis: nam sicut a-¬
it qͥdam: om̃e qͦd est nuiũ. uerti-¬
tur in uitium. Uñ ⁊ sicut iuixta sa¬
pientem. est uistus qui ꝑit in iu¬
sticia sua: ita ẽ. ⁊ abstinens qͥ ꝑit ĩ
abstinentia sua. In abstinendo qͥp¬
pe estunanda ẽ carnis infirmitas.
nature possibilitas: et dutine con-¬
suetudinis usus. Sepessime quip¬
pe accidit hoc. ut sp̃c ꝓmptus sit:
s caro infirma. natura impotens:
et consuetudo rebellis. Uñ necesse
tunc: ut temꝑato rigore his condes¬

Expanded text:
tuam regat, et non voluntatis tuae te tratuam regat, et non voluntatis tuae te trahat impetus, qui nimis vehementer ad bonum videtur intensus. Juxta quod ait Sapiens: Noli, inquit, nimis esse justus . Et item: Noli plus sapiens esse quam oportet . Sicut igitur nec nimis justus, nec nimis sapiens, pariter et noli esse nimis abstinens. Per pauca quippe quae expressa, dat Sapiens et multa intelligere quae non exprimit. Nam, sicut dicitur, paucis sapiens innotescit. Nolimus ergo aliquid nimis, nam, sicut ait quidam: « Omne quod est nimium vertitur in vitium. » Unde et sicut juxta Sapientem: Est justus qui perit in justitia sua, ita est et abstinens qui perit in abstinentia sua . In abstinendo quippe aestimanda est carnis infirmitas, naturae possibilitas, et diutinae consuetudinis usus. Saepissime quippe accidit hoc ut spiritus promptus sit, sed caro infirma, natura impotens et consuetudo rebellis. Unde necesse tunc ut temperato rigore his condes
Abbreviated transcription (Latin):
paulisꝑ atcende. Nec enĩ humana
quidem: s potiꝰ diabolica iudetur
temptatio hec. Qui quos ñ potest
subu̾tere ꝑgulam: subi̾terequerit
ꝑ ĩmod̃atam abstinentiam. uł ꝑ
insuetam. Contͣ quod magistꝰ non
ignorans illius u̾suti astutias: agen̾
de castigatione corpoꝵ. de mortifica-¬
tione carnis: obsetro inqͥt uos fr̃es¬
ꝑ misccłiam dei: ut exhibeatis corꝑa
ur̃a hostiam uiuam. scãm do pla¬
centẽ. Et adiecit. Rãtionabile inqͥt
obsequiũ nr̃m. Quasi dicat. In hac̃
corpoꝵ castigatione: est adhibenda
oiscretio. Uñ. rationabile inqͥt: sciłc
cũ discretione. uidełc ne qͥd ultra:
ne qͥd citra mensurã. Rationabile
inquit: ut estimet᷑ nature possibi¬
litas: ñ uoluntas abstinentis. Rati-¬
onabile inqͥt: ut et etas estimet᷑ et
conditio. et aptent᷑ cuiq congrua.
Si ergo dñe id desideras ut in corꝑis
tui castigatione rõnabile sit obse-¬
quiũ: necesse ut abstinendo in rõ
comitet᷑ obsequiũ: et uoluntatẽ

Expanded text:
paulisper attende. Nec enim humana quidem, sed potius diabolica videtur tentatio haec. Qui quos non potest subvertere per gulam, subvertere quaerit per immoderatam abstinentiam vel per insuetam. Contra quod Magister, non ignorans illius versuti astutias, agens de castigatione corporum, de mortificatione carnis: Obsecro, inquit, vos, fris corpora vestra hostiam vivam, sanctam, Deo, placentem ; et adjecit: Rationabile, inquit, obsequium vestrum ; quasi dicat, in hac corporum castigatione est adhibenda discretio: unde rationabile, inquit, scilicet cum discretione, videlicet ne quid ultra, ne quid citra mensuram. Rationabile, inquit, ut aestimetur naturae possibilitas, non voluntas abstinentis. Rationabile, inquit, ut et aetas aestimetur et conditio, et aptentur cuique congrua. Si ergo, domine, id desideras ut in corporis tua castigatione rationabile sit obsequium, necesse ut in abstinendo ratio comitetur obsequium et voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ eructuãsem. nisi quia amͦ tempꝰ
est ⁊ hystoria exigit: ut int̾missum
supra hystorie ordinem retexamꝰ. Ad
supͣmissos itaq romipetas nr̃os re¬
uertendum
De romipetis archip̃suł
reu̾sis. ⁊ aduentu cardinaluim ad

Expanded text:
nunc eructuassem, nisi quia amodo tempus nunc eructuassem, nisi quia amodo tempus est et historia exigit, ut intermissum supra historiae ordinem retexamus. Ad supra missos itaque Romipetas nostros revertendum. 22. DE ROMIPETIS ARCHIPRAESULIS REVERSIS ET ADVENTU CARDINALIUM AD
Abbreviated transcription (Latin):
cedinis nos in ebriauit: Ad eo ut pre
dulcedine. ꝓpinate prius a maritu¬
dinis: ñ recordarem maloꝵ. Dulcis
itaq francia: et uere dulcis. Dulciᷤᷤ
inqm ut iam diximꝰ: et adhuc ite¬
rare urget amor dulcis. Dulcis re¬
uera: ꝓpt̾ fructuũ grãm. ꝓpt̾ aeris
clementiam. S uere dulcis ⁊ adhuc
oulcior: ꝓpt̾ eximiam gentis hu¬
manitatẽ. ⁊ inolitam principum
terre benignitatẽ. Dulcissima uͦ:
propt̾ celitus datã regib t̾re man¬
suetudinem. Donũ quippe ꝓprie
desuꝑ datum: in tanta potestate
mansuetudo tanta. Siquide fran¬
corum reges ut ex gestis habet᷑ an¬
tiquis uiri semꝑ fuerunt bellico¬
si: tyranni uͦ uix aut nunqmͣ.
Dulcis itaq francia: dulcior et dul¬
cissima est. De cuiꝰ dulcedine qͥa
nos gustauimꝰ immo plene inebri¬
ati sumꝰ: inebriati de ipsa nunc cũ
tempꝰ est. non eructuare ñ possumꝰ.
Et quidem ad laudem et głam gen-¬
tis illius. de ipsuis dulcedine pleniꝰ

Expanded text:
cedinis nos inebriavit: adeo ut prae cedinis nos inebriavit: adeo ut prae dulcedine propinatae prius amaritudinis non recordaremur malorum. Dulcis itaque Francia et vere dulcis; dulcis, inquam, ut jam diximus, et adhuc iterare urget amor, dulcis. Dulcis revera propter fructuum gratiam, propter aeris clementiam: sed vere dulcis et adhuc dulcior propter eximiam gentis humanitatem et inolitam principum terrae benignitatem. Dulcissima vero propter coelitus datam regibus terrae mansuetudinem. Donum quippe proprie desuper datum in tanta potestate mansuetudo tanta. Siquidem Francorum reges, ut ex gestis habetur antiquis, viri semper fuerunt bellicosi, tyranni vero vix aut nunquam. Dulcis itaque Francia dulcior et dulcissima est. De cujus dulcedine quia nos gustavimus, imo plene inebriati sumus, inebriati de ipsa nunc, cum tempus est non eructuare non possumus. Et quidem ad laudem et gloriam gentis illius, de ipsius dulcedine plenius
Abbreviated transcription (Latin):
per uiris fortissimis ⁊ eloquentissi¬
mis abundau̾it: ita ⁊ illi uet̾i. hoc no¬
ue hystorie copulamꝰ nunc. adden¬
tes qͦd uiris munificentissimis ⁊ ho¬
noratissimis abundantissima sit.
ad illos maxime tales se semꝑ exhi¬
bentes. qui aduene sunt ⁊ oppressi.
Quod uidimꝰ. quod audiuimꝰ. quod
etiam nos ipsi sensimꝰ: hoc testam᷑
de francis. Unde et m̾ito ab antiqͦ
dulcis francia dicta est. Dulcis certe
ꝓpter terre fructus qui p̃cellentis¬
simi sunt. dulcis etiam ꝓpter aerem
qui ibi clementissimꝰ est: s uerius
dulcis ꝓpt̾ terrigenarũ ingenuos
mores. suaues ⁊ iocundos. et iocunda
consortia. Et si gͥ forte ex alia causa
dulcis dicta sit: nos tñ in present̾arũ
ex ea causa dulcem p̃dicamꝰ. qua
eiꝰ dulcedinẽ sensimꝰ: adeo ut ꝑegͥni
nos angustiati ⁊ afflicti: p̾ ipsius
dulcedine ñ recordarem᷑ maloꝵ. Pro¬
pria quippe gens nr̃a nos calice me¬
roris. calice a maritudinis epotauit:
s ista uenientes ad se calice sue dul¬

Expanded text:
per viris fortissimis et eloquentissimis abundaverit, ita et illi veteri hoc novae historiae copulamus nunc, addentes quod viris munificentissimis et honoratissimis abundantissima sit, ad illos maxime tales se semper exhibentes qui advenae sunt et oppressi. Quod vidimus, quod audivimus, quod etiam nos ipsi sensimus, hoc testamur de Francis, unde et merito ab antiquo dulcis Francia dicta est. Dulcis certe propter terrae fructus, qui praecellentissimi sunt, dulcis etiam propter aerem, qui ibi clementissimus est, sed verius dulcis propter terrigenarum ingenuos mores, suaves et jucundos, et jucunda consortia. Etsi igitur forte ex alia causa dulcis dicta sit, nos tamen inpraesentiarum et ea causa dulcem praedicamus, qua ejus dulcedinem sensimus, adeo ut peregrini nos angustiati et afflicti prae ipsius dulcedine non recordaremur malorum. Propria quippe gens nostra nos calice moeroris, calice amaritudinis epotavit, sed ista venientes ad se calice suae dul