comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tibi giñge bonos ꝙ si fucris gacrsatianis
eris et dirtutis Picalosum est eñ eã hib ꝙ¬
male uiuñt sociari Melins enĩ est habere
hoc iferatur ex labiis ꝙ añres nõ polnat
andientis Mores homis ligna pandit et
qualis ẜmo pandit᷑ talis animtis ꝯpbat
Ex habimdatia enim cordis os loqtritne¬
Lantñ cura coligere uita tiram quatñ ꝑ spicis
alicnã ꝑmillam falacia ditã alienins deffendas¬

Expanded text:
ueris conversationis, eris et virtutis . Periculosum est cum his qui male vivunt, conversari. Melius est ergo habere Hoc proferatur ex labiis, quod aures non polluat audientis. Mores hominis lingua pandit; et qualis sermo ostenditur, talis animus comprobatur: Ex abundantia enim cordis os loquitTantum cura corrigere vitam tuam, quantum prospicis alienam. Per nullam fallaciam vitam ali
Abbreviated transcription (Latin):
risteat Ualde rarũ ut qui diuicias posit
adeo se sepat. nemo potest implecti dei grauꝰ
simul et scenli difficile est eelestib ct̾ris
et terrenis paritr isistere difficile est deñ sinms
et imñdñ diligere Tota anima odi ꝙ et capna
qͥd diligit mondus tanqr morim̃i alabę et aficta

Expanded text:
nistrat: valde rarum est, ut qui divitias possidet, a Domino se separat. Nemo potest amplecti Dei gratiam simul et saeculi. Difficile est coelestibus et terrenis curis simul insistere. Difficile est Deum simul et mundum diligere. Toto animo odi et damna quod diligit mundus. Tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
dilcete fili dilige lacrimas. noli differte
ꝓpens et ꝓmis ad culpã. Nnla ros de pectato
te securñ faciat. Si nõ potes ira saltẽ tẽpera
Nagna gloria est si eni potinsti notre parcas
Reccanti ĩ te nõ retribuas secñdñ culpã scieus¬

Expanded text:
differre promptus et pronus ad culpam. Nulla res de peccato te securum faciat . 2. Non potes iram vitare, saltem tempera. Magna gloria est, si cui potuisti nocere, parcas; peccanti in te non retribuas secundum culpam, sciens
Abbreviated transcription (Latin):
Sum med me genitrix graurdo gestaret ũ alito
Qaua pareret fertur gsilu ꝯsuliusse deos
Mas est phoebus ait. mars femĩa. Iunoq neutrũ
Cũq forẽ natus hermatroditus eram.
Querenti letũ suno sic ait. occidet armis.
Mars crute. phorbus aquis. sors rata queque fuit
Aibor obumbrat aquas ascendo decidit iconsis¬
Quõ tulerã casu. lape labor & ip̃e super
Pes hesit ramis caput incidit añe tuliq
femĩa uir neutrũ. fluimina tella crucẽ.

Expanded text:
um mea me genitrix gravida gestaret in alvo, Quid pareret? fertur consuluisse Deos. Mas est, Pheobus ait: Mars femina: Funoque neutrum. Cumque forem aeatus, Hermaphroditus eram. Quaerenti lethum: Dea sic ait: occidet armis: Mars cruce: Phoebus aequis. Sors rata quaeque fuit. Arbor obumbrat aquas, ascendo, decidit ensis, Quem casu tuleram, labor et ipse super Petram it haesit, eaput incidit amne, tulique Femina, vit, neutrum, flumina, tela, crucem.
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa dii dceq eripuerĩt ꝙ̃ illud iudiciũ qͦ nõ mõ
hreidi cius que occidi nõ ꝯceẜi qđ ĩ illo nõ tuli sed
ne pri ꝗdõ mio si reuiuiscat ut patiente me plus
legib ac senati possit.An hoc tibi ꝑsirasu est fore
tereros ab eo liberos q muto nobis ÷ ista ciuitate los
nõ sit ꝙ por̾o id qđ petit fieri põt ut impetres do¬
gas .n. uelit nos saluos ẽẽ. uidemur g̾ tͥ salutã ace

Expanded text:
di deaeque eripuerint quam illud iudicium, quo non modo di deaeque eripuerint quam illud iudicium, quo non modo heredi eius quem occidi non concesserim quod in illo non tuli, sed ne patri quidem meo, si revivescat, ut patiente me plus legibus ac senatu possit. an hoc tibi persuasum est, fore ceteros ab eo liberos quo invito nobis in ista civitate locus non sit? qui porro id quod petis fleri potest ut impetres? rogas enim veli
Abbreviated transcription (Latin):
simulet ista ul probare ut̃ ita facile ac demisse p̾ati
Ut. probantis sp̃e habeas. Qt ãt tibi cũ antõĩs pͥuatim
odũs. nempe ꝗa postulabat haet. salutẽ absse peti ꝓse
ambitũ suũ de re pu ᷤ. q̃renda tẽ arma putasti quib
se ĩ eus locũ reponi pate̾tur an ut esset sui funsac
mancipii res pu. nisi forte nõ de ẜuitute s de ꝯlitionẽ
ẜuiendi recusatũ s̃ a nobis. At ꝗ nõ solũ bono dño ꝓotu¬
honorib Ut ꝑticepes frui ꝗͣtis uellemꝰ: ꝗd .n. nenasset
his quoꝵ patientiã uident maxiũ dñaitõis sue p̾sidiã
eẽ. S nihil tanti fuit quo uondẽmus fidẽ nr̃a & li¬
bertate̾. Hic ip̃o puer quẽ cesaris nomẽ intitaro ui¬
det᷑ in tesaris mefectores ꝗͣti extimet si sit ꝯuicio lo¬
cus posse nobis actoribus tantũ ꝙͣũ profecto pot̾it.
mus si mortuo nihilominꝰ ẜuituri eram. S mihi pus¬

Expanded text:
simul et ista vel probare vel ita demisse ac facile pati simul et ista vel probare vel ita demisse ac facile pati ut probantis speciem habeas? quod autem tibi cum Antonio privatim odium? nempe quia postulabat haec, salutem ab se peti, prearbitrium suum de re publica, quaerenda esse arma putasti quibusse in eius locum reponi pateretur, an ut esset sui iuris ac mancipi res publica? nisi forte non de servitute sed de condicione serviendi recusatum est a nobis. atqui non solum bono domino potuitis vellemus. quid enim negaret iis quorum patientiam videret maximum dominationis suae praesidium esse? sed nihil tanti fuit quo venderemus fidem nostram et libertatem. hic ipse puer quem Caesaris nomen incitare videtur in Caesaris interfectores, quanti aestimet, si sit commercio locus, posse nobis auctoribus tantum quantum profecto potent, mus, si mortuo nihilo minus servituri eramus, nu
Abbreviated transcription (Latin):
fateris octauiũ: & illi am̾itus es. aut si me carũ habes uis
rome uideri tum ut ibi esse possem ꝓuero illi fuerĩ
& patiat᷑ rogandum putas: an hoc pro bñficio hñdui
uindici quidẽ aliene dominatõis nõ uitario. & quis
supplitat ut optime meritis de re pu. literit esse sal¬
ius: ista uoͬ imbetilitas & desperato cuiꝰ culpa nõ ma¬
gis inte residet ꝗͣ in oĩb aliis & cesare̾ ĩ cupiditatẽ
regni impulit & antonio post int̾itũ illiuis ꝑsirasit ut
mt̾fecti locũ occupari conaret᷑. & nũt ꝓuerũ istã ex
ulla alia re. & si nos romanos esse meminissemus
nõ audactius cuperẽt dñari postremi hoĩes ꝗ id nos
prohibẽmur neq magis irratatus ẽẽt antonius regno
tesaris ꝗͣ ob eiusdẽ mortẽ det̾itus. tu quidẽ tonsularis
& tantoꝵ sceleꝵ uindex ꝗb opp̃ssis uercor ne ĩ breue
tp̃s dillata sit abste ꝑnicies. qui potes inturri q̃ gesis

Expanded text:
fateris Octavium et illi amicus es? aut, si me carum habes, vis fateris Octavium et illi amicus es? aut, si me carum habes, vis Romae videre, cum ut ibi esse possem commendandus puero illi fuerim? et patiatur rogandum putas? an hoc pro beneficio habendVindici quidem alienae dominationis, non vicario, ecquis supplicat ut optime meritis de re publica liceat esse salvis? ista vero imbecillitas et desperatio, cuius culpa non magis in te residet quam in omnibus aliis, et Caesarem in cupiditatem regni impulit et Antonio post interitum illius persuasit ut interfecti locum occupare conaretur et nunc puerum istum extulla alia re. quod si Romanos nos esse meminissemus, non audacius dominari cuperent postremi homines quam id nos prohiberemus, neque magis inritatus esset Antonius regno Caesaris quam ob eiusdem mortem deterritus. tu quidem consularis et tantorum scelerum vindex, quibus oppressis vereor ne in breve tempus dilata sit abs te pernicies, qui potes intueri quae gesseris,
Abbreviated transcription (Latin):
Articulam lr̃aꝵ tuaꝵ quas misiti octauiano legi
missoꝵ ab attico mͥ. sudiũ tuũ curãq de salute ro¬
ftra nulla me noua uoluptate affecit. nd solum x
nr̃a dignitate fidelit atq honorifice dixis aut feceris
ꝯditois ac foitune. s ta scribendũ ẽ. Comendas onsas
salute illi: que morte.: qua nõ ꝑnitiosior atiusronsie
Uerba tua recognosce: & aude negare ẜuiẽtis aduers regẽ
istas eẽ p̃tes. Unũ esse aus qđ ab ip̃o postulet᷑. & expectit᷑.
ut cos ciues de ꝗb uin boni .po q ro ᷤ bñ existimet sal
uos uelit. Quidsi nolit : nõ erimꝰ : atꝗ nõ eẽ ꝗͣ esse
ꝑ illu p̾stat. Eto mediusfidius nõ existimo tã om̃es deos
adusos eẽ a salute rei puͬ ut octauius orandus sit pro
salute ciuusq tiuis. nõ dicã proliberatorib orbis t̾raꝵ
iuuat n. magnifice loꝵꝗ o e̾te deta adusus igiantes ꝗd
pro q timendũ aut a qq petendũ sit. hoc tu cicero posse

Expanded text:
um tuarum, quas misisti Octavio, legi missam ab Attico mihi. studium tuum curaque de salute mea nulla me nova voluptate adfecit. non solum enim nostra dignitate fideliter atque honorifice dixeris aut feceris.condicionis ac fortunae sed tamen scribendum est: commendas nostram salutem illi, quae morte qua non perniciosior? ut prorsus verba tua recognosce et aude negare servientis adversus regem istas esse preces. Vnum ais esse quod ab eo postuletur et exspectetur, ut eos civos velit. quid si nolit? non erimus? atqui non esse quam esse per illum praestat. ego medius fidius non existimo tam omnis deos aversos esse a salute populi Romani ut Octavius orandus sit pro salute cuiusquam civis, non dicam pro liberatoribus orbis terrarum; iuvat enim magnifice loqui et certe decet adversus ignorantis quid pro quoque timendum aut a quoque petendum sit. hoc tu, Cicero, posse
Abbreviated transcription (Latin):
Ucuis ancus Seneca cordubeñ. phociõis sto¬
ꝯti discĩplus & prũus lucani poctae cõtine¬
tissiẽ uitce suit quẽ nõ ponẽs ĩ catalaeo sc̃or nͥ¬
pauli aidͥ senecã et senace tid ꝑciulũ in quib cũ
cẽt neronis mag ist̃ ꝙ illius ip̃is ꝑitissimꝰ optare
se dicit eiusdẽ c̃o loci apud suos cui sit pauluo
apud xp̃anos. hit añ bieñiu ꝙͣ petrus ꝙ paulus
martirio coronarẽt᷑ a nerone mt̾fectus est

Expanded text:
ucius Annius Seneca Cordubensis, Photini Stoici discipulus et patruus Lucani poetae, continentissimae uitae fuit, quem non ponerem in catalogo sanctoruPauli ad Senecam et Senece ad Paulum; in quibus, cum esset Neronis magister et illius temporis potentissimus, optare se dicit eius esse loci apud socios, cuius sit Paulus apud christianos. Hic ante biennium quam Petrus et Paulus martirio coronarentur, a Nerone interfectus est
Abbreviated transcription (Latin):
dñu fugisse s amiticiorẽ dñu q̃sisse uideberis. quẽ
ꝗ laudas ob ea que adhuc fecit: plane probo. sunt ẽi
laudanda si mõ ꝯͣ alrena potentiã nõ pro sua susce¬
pit cas actões. Cu uõ uidicas tm̃ illi nõ mõ lica s
et a te ip̃o tribue̾dũ c̾e̾ ut rogandus sit ne nolit
eẽ nos saluos nimiũ magnã m̾cedẽ statius td eĩ
ip̃m illi largiris qđ ꝑ illũ habe̾ uidebat᷑ res pu ͣ Neq
hoc tͥ ĩ mente̾ uenit si octauius illis dignus sit hono¬
rib qr cũ anchio bellũ gerat. hiis ꝗ illud malũ exti¬
derĩt cuiꝰ iste reliꝗe st nihil qͥ ex pleri eoꝵ possit mẽ
uidȩ ꝗͣto diligentius hõĩes mretu̾at ꝙ̃ meminenĩt qr
anthonius uiuat at ĩ armis sit. de cesare uõ q̃đ
fieri potiut ac debuit trãsactũ ẽ n iã prouotari ĩ
intearũ põt. Octaunis is est ꝗ ꝗtꝗd de noliis uidicatu¬

Expanded text:
dominum fugisse sed amiciorem dominum quaesisse videberis. quem dominum fugisse sed amiciorem dominum quaesisse videberis. quem quod laudas ob ea quae adhuc fecit plane probo; sunt enim laudanda, si modo contra alienam potentiam non pro sua suscepit eas actiones. Cum vero iudicas tantum illi non modo licere sed etiam a te ipso tribuendum esse ut rogandus sit ne nolit esse nos salvos, nimium magnam mercedem statuis id enim ipsum illi largiris quod per illum habere videbatur res publica, neque hoc tibi in mentem venit, si Octavius ullis dignus sit honoribus quia cum Antonio bellum gerat, iis qui illud malum exciderint cuius istae reliquiae sunt nihil quo explerivide quanto diligentius homines metuant quam meminerint, quia Antonius vivat atque in armis sit, de Caesare vero quod fieri potuit ac debuit transactum est neque iam revocari in integrum potest. Octavius is est qui quid de nobis iudicatu
Abbreviated transcription (Latin):
et pati contumelias peius odoro malis oib aliił. no nẽ
hoc ẽ ĩ casdem tenebras icidisse ab eo ꝗ tyrampnino¬
mẽ asciuit sibi. Cu ingrecis ciuitatib liberi tyrampnoꝵ
opyssis illis codẽ suplicio afficiant᷑. petit᷑ ut uindices
atq opp̃ssores dñatõis salu sint hant ego ciuitatem
uitłẽ uelim haud putẽ ullam q̃ no traditã ꝗłi atq
ĩtultatã libertatẽ recipe̾ possit plusq iieat ĩ puero
nomẽ sublati regis ꝗͣ ꝯfidat sibi. cũ illũ ip̃m ꝗ maxĩas
opes habuerit paucoꝵ ꝟtute sublatã uideat᷑. Me uõ
posthat ne cõmẽdaueris exsari tuo nete ꝗdẽ ip̃m sime
audias ualde care extimas tot años quot ista etas re-¬
cipit si ꝑꝑ eã cã puero isti suplitaturus es. deinde
qđ pulcherime fecisti ac fatis mantaio uide ne ꝯuer¬
tat᷑ a laude maximi ã ad oꝑmionẽ formidmis na
si octauius tͥ placet a qͦ de nr̃a salutẽ petẽdũ sit nõ

Expanded text:
et pati contumelias peius odero malis omnibus aliis. nonne hoc est in easdem tenebras recidisse, si ab eo qui tyranni nomen adscivit sibi, cum in Graecis civitatibus liberi tyrannorum oppressis illis eodem supplicio adficiantur, petitur ut vindices atque oppressores dominationis salvi sint? hanc ego civitatem videre velim aut putem ullam, quae ne traditam quidem atque inculcatam libertatem recipere possit plusque timeat in puero nomen sublati regis quam confidat sibi, cum illum ipsum qui maximas opes habuerit paucorum virtute sublatum videat? me vero posthac ne commendaveris Caesari tuo, ne te quidem ipsum, si me audies. valde care aestimas tot annos quot ista aetas recipit, si propter eam causam puero isti supplicaturus es. deinde quod pulcherrime fecisti ac facis in Antonio vide ne convertatur a laude maximi animi ad opinionem formidinis. nam si Octavius tibi placet, a quo de nostra salute petendum sit, non
Abbreviated transcription (Latin):
antonio nõ mõ reliqui tp̃is glonã eripuit sibi s
in quo iudicii iõ extat qͦr nemiõi magis decet rem
puͫ. amare libertatisq deffenssorẽ esse ul igenio uł
rebus gestis uel studio atq efflagitatõr oĩi Quarenõ
octauius est rogandus ut uelit nos saluos ẽẽ. magis
tute exulita ut cã ciuitatẽ in qua maxĩa gelisti łi¬
berã atq honestã fore putes si nõ sint populo duce
ad resistendũ improboꝵe ꝯsiliis. Uale¬

Expanded text:
o, non modo reliqui temporis gloriam eripuerit sibi sed in quo iudici ratio exstat. quin neminem magis decet rem publicam amare libertatisque defensorem esse vel ingenio vel rebus gestis vel studio atque efflagitatione omnium. qua re non Octavius est rogandus ut velit nos salvos esse, magis tute te exsuscita, ut eam civitatem in qua maxima gessisti liberam atque honestam fore putes, si modo sint populo duces ad resistendum improborum consiliis.
Abbreviated transcription (Latin):
suplitet᷑. ac longe a ẜiuentib mihiq esse iuditabo Ro¬
ma ubicũq liberũ ẽẽ litebit ac uñi mifebor ꝗbus
nec etas nec honores nec uirtus aliena dultedine
uiuendi minuere potuerit. Michi ꝗdẽ ita beatus
esso uidebor si mõ ꝯstantt ac ꝑpetuo placebit ħ cõ¬
sciliũ ut relatã putẽ gr̃a pietati mee ꝗd eĩ est
melius ꝗ̃ memoria recte factoꝵ & libertate ꝯ tentũ
neglieẽ humana: s t̾te nõ sutũba sucũbentib nec
uincar ab hiis ꝗ se unci uolũt. Exꝑiarq & tentabo
oiã n desistã abstrahẽ a ẜuitio cuutatẽ nr̃a. di
sccuta fuerit ꝗ̃ d fortuna gaudebimꝰ om̃s simunꝰ
ego tñ gaudebo. Quib eĩ potꝰ hec uita factis aut
coitationib traducat᷑: ꝗ̃ hiis qͣ ꝑtmuerat ad libe¬
randos ciues meos. to citero rogo atq hortor ne defi¬
neẽ aut idifidas semꝑ in p̃ntib malis prohibendis
pod umdicasti sine ꝯstantia & equabilitate nullũ eõ

Expanded text:
 esse iudicabo Romam ubicumque liberum esse licebit, ac vestri miserebor quibus nec aetas neque honores nec virtus aliena dulcedinem vivendi minuere potuerit. mihi quidem ita beatus esse videbor, si modo constanter ac perpetuo placebit hoc consilium ut relatam putem gratiam pietati meae. quid enim est melius quam memoria recte factorum et libertate contentum neglegere humana? sed certe non succumbam succumbentibus nec vincar ab iis omnia neque desistam abstrahere a servitio civitatem nostram. si secuta fuerit quae debet fortuna, gaudebimus omnes; si minus, ego tamen gaudebo. quibus enim potius haec vita factis aut cogitationibus traducatur quam iis quae pertinuerint ad liberandos civis meos? te, Cicero, rogo atque hortor ne defetigere neu diffidas, semper in praesentibus malis prohibendis publicam vindicasti, sine constantia et aequabilitate nullum esse
Abbreviated transcription (Latin):
tiã excitarẽ: ut qđ hec uiro suo p̾stitit hoc p̾stare
deo nr̃o audeant. ꝗ licet ut iacobus ait a postolus
intentator sit malor & ip̃e nemiẽi temtet pro-¬
bat iñ & sepe nos multis et grauib flagellis exer¬
ceri sinit:. nõ ut aiũi nostrũ sciat quẽ s̾ciuit añꝙͣ
crearemur: s ut nobis nostra fragilitas notis ac
domestitis iudiciis innotescat. habunde constantibi
uiris asonsseri quisquis is fuerit qui pro deo suo
sine murinure patiatur quod pro suo mortali con¬
iuige rustitana hec muliercula passa est. uiuas¬

Expanded text:
tiam excitarem, ut quod hec viro suo prestitit, hoc prestare tiam excitarem, ut quod hec viro suo prestitit, hoc prestare Deo nostro audeant, qui licet ut Iacobus ait Apostolus intentator sit malorum, et ipse neminem temptet. Probat tamen et sepe nos multis ac gravibus flagellis exerceri sinit, non ut animum nostrum sciat, quem scivit ante quam crearemur, sed ut nobis nostra fragilitas notis ac domesticis indiciis innotescat. Abunde ego constantibus viris ascripserim, quisquis is fuerit, qui pro Deo suo sine murmure patiatur quod pro suo mortali coniuge rusticana hec muliercula passa est.
Abbreviated transcription (Latin):
basse ꝯuigẽ nõ dampnasse. occultasse filios nõ mactas¬
se. Hec illa audiens piie gaudio examinis d pieta¬
te amẽs iocũ dissimisq cũ lachrimis suor pignorũ
exornãtq plausus letissimus & fausta oũĩ uerba
circũsonãt. multoq cũ gaudio et fletu dies ille cele¬
berimus fuit: celeb̾rorq ꝙ dies fuerat nuptiarum
multosq post años ingenti pace contordiaq uixere.
Et ualterus in opẽ soccrũ quẽ hactenus neglexisse ui¬
sus erat ne qnͣ concepte animo obstaret experien¬
tre suã in domũ traslatũ ĩ honorẽ hũit. filiã suã
magnificis atq honestis nuptiis collocauit. filiũq¬
Anc historiã nũt stilo alio retexere uisu fuit
nõ tam ideo ut matronas nostri tpr̃is ad imitã¬
dã huius uxoris pacientiã q̃ mihi iux imitabilis ui¬
detur ꝙͣ ut legentes ad imutãdã saltẽ femine ꝯstan¬

Expanded text:
basse coniugem, non damnasse; occultasse filios, non mactasbasse coniugem, non damnasse; occultasse filios, non mactasse». Hec illa audiens, pene gaudio exanimis et pietate amens iocundissimisque cum lacrimis, suorum pignorum exornantque; plaususque letissimus et fausta omnium verba circumsonant, multoque cum gaudio et fletu ille dies celeberrimus fuit, celebrior quoque quam dies fuerat nuptiarum. Multosque post per annos ingenti pace concordiaque vixere; et Valterius inopem socerum, quem hactenus neglexisse visus erat, nequando concepte animo obstaret experientie, suam in domum translatum in honore habuit, filiam suam magnificis atque honestis nuptiis collocavit, filiumqHanc historiam stilo nunc alio retexere visum fuit, non tam ideo, ut matronas nostri temporis ad imitandam huius uxoris patientiam, que michi vix imitabilis videtur, quam ut legentes ad imitandam saltem femine constan
Abbreviated transcription (Latin):
fide te p̾cor ac monco ne hanc illis acculeis agites ꝗ¬
bus alterã agitasti nã ꝙ et iunior & delicatius enu¬
trita est ea pati iqđ ego auguror nõ ualẽt. talia
ditenti alacritate intuens atq cõstantiã totiens tãq
acriter offense mulieris examinas indignã sortem
nõ sic merite misertus: at ferre dutius nõ ualens.
Satis inquit mea griseldis cognita & perspecta mihi
est fides tua nec sub cello aliquẽ esse puto ꝗ tanca
ꝯuigalis amoris experimẽta ꝑceperit. simus hec dicẽs
cara ꝯuigẽ leto supore ꝑfusam &i uelut e somno t¬
bido exꝑrecta cupidis ulnis amplectitur. et tu ait sola
uxor mea es aliam nec habui net hẽo. ista aũt quã
tu sponsam meã reris filia tua ẽ. hit qui cognatus
meus credebatur tuus est filius. que diuisi ꝑdita ui¬
debant᷑ simul omĩa recepisti. Sciant ꝗ contrariũ cre¬
diderũt me curiosum & exꝑientẽ esse nõ impiũ. pro¬

Expanded text:
fide te precor ac moneo: ne hanc illis aculeis agites qfide te precor ac moneo: ne hanc illis aculeis agites quibus alteram agitasti, nam quod et iunior et delicatius enutrita est, pati quantum ego auguror non valeret». Talia dicentis alacritatem intuens, atque constantiam totiens tamque acriter offense mulieris examinans, et indignam sortem non sic merite miseratus, ac ferre diutius non valens, «Satis» inquit «mea Griseldis, cognita et spectata michi fides est tua, nec sub celo aliquem esse puto qui tanta coniugalis amoris experimenta perceperit». Simul hec dicens, caram coniugem leto stupore perfusam et velut e somno turbido experrectam, cupidis ulnis amplectitur et «Tu» ait «tu sola uxor mea es; aliam nec habui, nec habebo. Ista autem quam tu sponsam meam reris, filia tua est; hic qui cognatus meus credebatur, tuus est filius: que divisim perdita videbantur, simul omnia recepisti. Sciant qui contrarium crediderunt me curiosum atque experientem esse, non impium; pro
Abbreviated transcription (Latin):
tenerior esset & nobilior & cognatus tam speciosus
accedẽt. Sic frequente quigii ꝯuiuii apparatu ubiq p̃¬
sens om̃iuq sollicita griseidis net tanto casu deita
aĩo nec obsolete uestis pudore confusa si sereno uultu
Intranti obura puelle bñuenerit dnã mea inꝗt. dem
de dum ceteros quiuas leta facie & uboꝵ mira sua¬
uitate suscipẽt: & mine̾la domũ mira arte disponẽt
ita ut om̃s & p̾stim aduene ea marestatẽ mori atq
cã prudentiã sub tali habitu uehemẽtissime mixarẽtur
Atq ip̃a in pͥmis puelle parit̾ d infantis. laudib sa¬
ciari nullo mõ posset s uitissi mõ ugineã mõ infan¬
tilẽ ellegatiã p̃dicaret ualterus eo ipło ĩ tempore qͦ
assidendu mensis erat ĩ eã uensus clara uoce corã
om̃ibus quasi ludens quid tibi inquit uidet᷑ de hac
mea sponsa: satis pulchra atq honesta ẽ. plane ait il

Expanded text:
hec tenerior esset et nobilior, et cognatus tam speciosus hec tenerior esset et nobilior, et cognatus tam speciosus accederet. Sic fervente convivii apparatu, ubique presens omniumque solicita Griseldis, nec tanto casu deiecta animo nec obsolete vestis pudore confusa, sed sereno vultu intranti obvia puelle, «Bene venerit domina mea» inquit. Dehinc ceteros dum convivas leta facie et verborum mira suavitate susciperet, et immensam domum multa arte disponeret, ita ut omnes et presertim advene unde ea maiestas morum atque ea prudentia sub tali habitu vehementissime mirarentur, atque ipsa in primis puelle pariter atque infantis laudibus satiari nullo modo posset, sed vicissim modo virgineam, modo infantilem elegantiam predicaret. Valterius, eo ipso in tempore quo assidendum mensis erat in eam versus, clara voce coram omnibus, quasi illudens, «Quid tibi videtur» inquit «de hac mea sponsa? Satis pulcra atque honesta est?». «Plane» ait il
Abbreviated transcription (Latin):
yalterus ad se griseldĩ uocans deuotissime uenienti
cupio ait ut puella tras uentura ad prandium
magnifite exciprat᷑. uiriq & matrone qui setum
sunt simul &i nostri ꝗ ꝯuigio intererũt ita ut uer¬
boꝵ locorũq honor integer singulis pro dignitate
ẜuctur. dom̃i tñ feminas ad hot opus idoneas nõ ha¬
beo. proinde tu ꝙͣuis ueste inopi hant tibi que mores
meos nosti optime suscipiendoꝵ locãdoꝵq hospitum
curã assũmes nõ libent̾ mõ inꝗt illa si cupide et
huius reliquie ulle suꝑerũt. & cũ dicto seruilia mox
instiumenta corripiẽs domũ uertere mẽsas instruere
lectos sternere hortariq alias ceꝑat. ancille ĩ morẽ
fidelissime. Proxĩe lucis hora t̾tia comes suꝑuenerat.
certatĩ om̃es & puelle & germani infantis mores
et pultritudinc̾ mirabant᷑: erantq ꝗ dicerẽt pru¬
denter ualterũ ac foelicit̾ ꝑmutasse. ꝙ & hec spola

Expanded text:
Valterius, ad se Griseldim evocans, devotissime venienti, Valterius, ad se Griseldim evocans, devotissime venienti, «Cupio» ait «ut puella cras huc ad prandium ventura magnifice excipiatur, virique et matrone qui secum sunt, simulque et nostri qui coniugio intererunt, ita ut locorum verborumque honor integer singulis pro dignitate servetur. Domi tamen feminas ad hoc opus ydoneas non habeo; proinde tu, quamvis veste inopi, hanc tibi, que mores meos nosti optime, suscipiendorum locandorumque hospitum curam sumes». «Non libenter modo» inquit illa «sed cupide et huius reliquie ulle supererunt». Et cum dicto, servilia mox instrumenta corripiens, domum verrere, mensas instruere, lectos sternere, ortarique alias ceperat, ancille in morem fidelissime. Proxime lucis hora tertia, comes supervenerat; certatimque omnes et puelle et germani infantis mores ac pulcritudinem mirabantur. Erantque qui dicerent prudenter Valterium ac feliciter permutasse, quod et sponsa
Abbreviated transcription (Latin):
tenta nudo capite pedibusq nudis egreditur. atq
ita prosequẽtibus multis ac flentibus fortunaq
culpantib sittis una oculis & honesto ueneranda
silentro ad pat̾nã domũ remeauit. Senex ꝗ has
filie nuptias semꝑ suspectas hũerat neq unꝙͣ tantã
ppẽ mente conceperat semꝑq hoc euẽturũ cogitarat
& atritã senio abdita parue domus ĩ parte ẜuauerat.
Audito igr̃ nõ tã filie redeuntis ꝙͣ comitũ strepitu octu¬
rit ĩ limine ac siminudã antiqua ueste coperuit.
Mansit illa cũ pr̃e pautos dies equaminitate atq
humilitate merabili ita ut nullũ ĩ ea signũ aĩ tnstio¬
ris ullũ ue signũ aĩ prosperioris extaret. ꝓppo cui
ĩ mediis opili mops semꝑ spiritu iuxisset atq humi¬
lis. Campanici comes ꝓpinquabat & de nouis nuptiis
fama undiq ficq̃ns erat. p̃missoq uno ex siuis diẽ
quo salutias ꝑuenturus esset acceperat. Pridie iõr

Expanded text:
tecta, nudo capite pedibusque nudis, egreditur; atque tecta, nudo capite pedibusque nudis, egreditur; atque ita prosequentibus multis ac flentibus fortunamque culpantibus, siccis una oculis et honesto veneranda silentio, ad paternam domum remeavit. Senex, qui has filie nuptias semper suspectas habuerat neque unquam tantam spem mente conceperat semperque hoc eventurum cogitaverat, et attritam senio, abdita parve domus in parte servaverat. Audito ergo non tam filie tacite redeuntis quam comitum strepitu, occurrit in limine et seminudam antiqua veste cohoperuit. Mansit illa cum patre paucos dies equanimitate et humilitate mirabili, ita ut nullum in ea signum animi tristioris, nullum vestigium fortune prosperioris extaret, quippe cum in mediis opibus inops semper spiritu vixisset atque humilis. 8 Iam Panici comes propinquabat, et de novis nuptiis fama undique frequens erat; premissoque uno e suis, diem quo Salutias perventurus esset acceperat. Pridie igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ne spoliata meis tius induta uestib ad to uenerim
neq omĩo alia mihi dos fuit ꝙ̃ fides o nuditas. Ecte
igr̃ ut hãt uestem exua̾ anulũq restituo quo me sub¬
arasti: reliqui anuli uestes & ornamẽta ꝗbus te do¬
nante ad mudiã aucta erã ĩ thalamo tuo sũt. nu¬
da ex domo patris egressa nuda reucrtoꝵ. nisi ꝙ in
dignũ reor ut uterus in quo filii fuerũt quo tu ge¬
niusti populo nudus appareat: ꝙͣ obrẽ si tibi placet
nõ aliter oro atq obsecro ut ĩ preciũ uirginitatis qͣ
huc attuli quãq nõ refero unicã mihi camisiam
liqui iubetis eaꝵ quibus tetũ uti soleo qua uentre
tue quondã uxoris operiã. Habundabãt uiro la¬
crime ut contineri ampluis iã nõ posset. itaq faciẽ
auertẽs ut camisia tibi unicã hẽto ꝟ̾bis trem̃tib
uix expressit. & sic abiit illacrimãs. illa corã cũ¬
ctis sese exuẽs solã sibi retinut tamisiã : qua cõ¬

Expanded text:
ne spoliata meis, tuis induta vestibus ad te veni, ne spoliata meis, tuis induta vestibus ad te veni, neque omnino alia michi dos fuit quam fides et nuditas. Ecce igitur ut hanc vestem exuo, anulumque restituo quo me subarrasti; reliqui anuli et vestes et ornamenta quibus te donante ad invidiam aucta eram, in thalamo tuo sunt. Nuda e domo patris egressa, nuda itidem revertar, nisi quod indignum reor ut hic uterus in quo filii fuerunt quos tu genuisti, populo nudus appareat. Quamobrem si tibi placet, et non aliter, oro atque obsecro ut in precium virginitatis quam huc attuli quamque non refero, unicam michi camisiam linqui iubeas earum quibus tecum uti soleo, qua ventrem tue quondam uxoris operiam». Abundabant viro lacrime, ut contineri amplius iam non possent, itaque faciem avertens, «Et camisiam tibi unicam habeto», verbis trementibus vix expressit, et sic abiit illacrimans. Illa, coram cuntis sese exuens, solam sibi retinuit camisiam, qua con
Abbreviated transcription (Latin):
cole. cosunt mei et papa ꝯsentit uxorẽ me altera
hr̃e. iãq uxor ĩ uia est statĩq aderit. esto ier̃ forti
ão dansq locũ alteri & dotem tuã referens in an¬
tiquã domũ equa mẽte reu̾tere. nulla hõi ꝑpetua
gnitudĩẽ tuã & humilitatẽ meã nullã prorsus eẽ
proportõe. meq nũꝙͣ tuo nõ dicã ꝯuigio s ẜuitio
dignã duxi. Inq hac domo ĩ qua tu me dña fecisti
del testor aĩo semꝑ ancila ꝑmansi. De hoc igitur
tempore quo tecũ multo cũ honore longe supꝰ om̃e
meritũ meũ fui deo et tibi gratias ago. de reliquo pa¬
rata sum bono placatoq aĩo p̾at̾nã domũ repetere atq
ubi pueritiam egi senectutẽ agere & mori foclix semꝑ
atq honorabilis udua que uiri talis uxor fuerĩ. noue
conuigi uolens cedo: que utinã tibi forlix adueniat.
neq eĩ mente excidit ut pat̾ne olim domus ĩ limi¬

Expanded text:
icole. Cogunt mei, et papa consentit, uxorem me alteram icole. Cogunt mei, et papa consentit, uxorem me alteram habere, iamque uxor in via est statimque aderit. Esto igitur forti animo, dansque locum alteri, et dotem tuam referens, in antiquam domum equa mente revertere. Nulla homini perpetua gnitudinem tuam et humilitatem meam nullam esse proportionem; meque nunquam tuo, non dicam coniugio, sed servitio dignam duxi, inque hac domo, in qua tu me dominam fecisti, Deum testor, animo semper ancilla permansi. De hoc igitur tempore quo tecum multo cum honore longe supra omne meritum meum fui, Deo et tibi gratias ago; de reliquo, parata sum bono pacatoque animo paternam domum repetere, atque ubi pueritiam egi senectutem agere et mori, felix semper atque honorabilis vidua, que viri talis uxor fuerim. Nove coniugi volens cedo, que tibi utinam felix adveniat, neque enim excidit ut paterne olim domus in limi
Abbreviated transcription (Latin):
uulgaretur datam sibi licentiã a romano pontifite
ut pro sua et suaꝵ gentiũ quiete primo matrimoio
reiecto aliã duce̾ possẽt uxorẽ. nec operosu sane fuit
alpestribus rudibq aĩs quidlibet persuade̾: que fama
cu ad gniseldis nõtitiã ꝑuenisset tristis ut puto s ut
que de scꝰ suisq de sortibus statuisset ĩ cõcussa cõstitit
expectans quid de se illo decernẽt cui sua tuncta sb¬
iecerat. misserat iã ille bononiã cognatũq iogaue¬
rat ut ad sc filios suos ꝯducẽt. fama undiq difusa
executurus puellam ia nubilem excellentẽ forma
preclaroq ꝯspitua ornatu. germanũq simul suũ
ia anũ septimũ agentẽ ducens cũ eximia nobiliũ
comitiua statuto diẽ iter arripuit. Hec int̾ ualte¬
uus solito ut uxorẽ retentaret ingenio doloris ac
tuo ꝯuigio delectabar mores tuos nõ originẽ respi
uitus magna ẽ nõ mihi licet qđ ciulibet lic̾c̾t agr¬

Expanded text:
vulgaretur datam sibi licentiam a Romano Pontefice, vulgaretur datam sibi licentiam a Romano Pontefice, ut pro sua et suarum gentium quiete, primo matrimonio reiecto, aliam ducere posset uxorem; nec operosum sane fuit alpestribus rudibusque animis quidlibet persuadcum ad Griseldis notitiam pervenisset, tristis, ut puto, sed ut que semel de se suisque de sortibus statuisset, inconcussa constitit, expectans quid de se ille decerneret cui se et sua cunta subiecerat. Miserat iam ille Bononiam, cognatumque rogaverat ut ad se filios suos adduceret, fama undique diffusexecuturus, puellam iam nubilem, excellentem forma preclaroque conspicuam ornatu, germanumque simul suum annum iam septimum agentem ducens, cum eximia nobilium comitiva, statuto die iter arripuit. 7 Hec inter Valterius, solito ut uxorem retemptaret ingenio, doloris ac «tuo coniugio delectabar, mores tuos non originem respic servitus magna est, non michi licet quod cuilibet liceret agr
Abbreviated transcription (Latin):
sufficere. s st qui ubi semel incepoñt nõ desinãt ymo
incumbãt hereantq proposito. Defixis cigo ruxora
oculis annulla eius mutatõ erga se fieret ꝯtempla¬
batur assidue. nec ulla penitus mucnire poterat
nisi ꝙ fidelior in dies illi obseq̃ntior ficbat sit ut
duoꝵ nõ nisi auis unͣus iudc̃tur isq nõ couis amboꝵ
Huir dumtaxat unius. uxor .n. ꝑ se nihil uelle ut
humana duricie humilis penitentia ac pudorẽ cõ¬
uigii filios iussisset if̾fici. nã neq pueri cõparebãt
neq ubmãgentiũ essent ullus audierat. quo se ille
uir alioꝗmi clarus & suis carus multis infamẽ edio¬
sũq reddiderat. neq ideo trux aĩo flectebatur
B insuscepta seueritate experiẽdiq sua dura illa
libidme procedebat: Iraq tu iã ab ortu filie duode¬
cimus anius allapsus esset nũtios romã misit ꝗ
simulatas ltteras a postolicas refenet. quib ĩ popilo

Expanded text:
suffficere; sed sunt qui, ubi semel inceperint, non desinant; imo suffficere; sed sunt qui, ubi semel inceperint, non desinant; imo incumbant hereantque proposito. Defixis ergo in uxorem oculis, an ulla eius mutatio erga se fieret contemplabatur assidue, nec ullam penitus invenire poterat, nisi quod fidelior illi in dies atque obsequentior fiebat, sic ut duorum non nisi unus animus videretur, isque non comunis amborum sed viri duntaxat unius, uxor enim per se nichil velle, uthumana duritie, humilis penitentia ac pudore coniugii filios iussisset interfici, nam neque pueri comparebant, neque ubinam gentium essent ullus audierat; quo se ille vir alioquin clarus et suis carus multis infamem odiosumque reddiderat. Neque ideo trux animus flectebatur, sed in suscepta severitate experiendique sua dura illa libidine procedebat. Itaque cum iam ab ortu filie duodecimus annus elapsus esset, nuntios Romam misit, qui simulatas inde literas apostolicas referrent, quibus in populo
Abbreviated transcription (Latin):
lus acturus poposcit infantẽ. Illa codẽ quo semꝑ uultu
ꝙͣuis aĩo mestissima filiũ forma corporis atq indole
nõ matri mĩ s et̃ cũctis amabilẽ in manũ cepit si¬
gnansq cum signo crutis & bñditens ut filiã fete¬
uat. & diuficuleꝰ oculis inherens atq deostulans nullo
penitus signo doloris edito petenti obtulit: & tene
inquit et ꝰ fac qđ iussus c̃sl es. unũ nũc ẽt p̃cor
ut si fieri põt hos artus teneros infantis egregii
protezas a uexatione uolutrũ atq feraꝵ cu hio
mandatis reuersus ad dñu aũi eius magis at ma¬
qus in stuporẽ egit. ut nuisi cam nouisset amãtissia
filioꝵ paulo minus suspicari poss hoc femineũ yo¬
erat amantior ꝙͣ uiri iussus inde bononiã proficisti
eo illũ tulit quo sororẽ tulerat. poterãt rigidissimo
ꝯuigi hec beniuolentiȩ & fidci ꝯugalis experimẽta

Expanded text:
lus acturus poposcit infantem. Illa eodem quo semper vultu, lus acturus poposcit infantem. Illa eodem quo semper vultu, qualicunque animo, filium forma corporis atque indole non matri tantum sed cuntis amabilem in manus cepit, signansque eum signo crucis et benedicens ut filiam fecerat, et diuticule oculis inherens, atque deosculans, nullo penitus signo doloris edito, petenti obtulit. «Et tene» inquit «fac quod iussus es. Unum nunc etiam precor: ut, si fieri potest, hos artus teneros infantis egregii protegas a vexatione volucrum ac ferarum». Cum his mandatis reversus ad dominum, animum eius magis ac magis in stuporem egit, ut nisi eam nosset amantissimam filiorum, paulo minus suspicari posset hoc femineum roerat amantior quam viri. Iussus inde Bononiam proficisci, eo illum tulit quo sororem tulerat. Poterant rigidissimo coniugi hec benivolentie et fidei coniugalis experimenta
Abbreviated transcription (Latin):
pepcristi. dicunt cĩi et sẽpe ad au̾res meas murmur
minabit᷑ : et tã nobilis prĩa tali dño subracebit. Mul¬
ta quotidie ĩ hanc smnã iactantur ĩ ppło: quib ego &i
quietis auidus & ut uerũ fatear mihi metuẽs promoucõ
ut de hoc infante desponã. qđ de sorore disposui. id tͥ
p̃nuentio ne ĩ opmnus et subitus dolor te turbet. Ad hec
illa & dixi ait & repeto nihil possu seu uelle seu nolle
nisi qđ tu. neq uõ inhis filiis quitꝙͣ hc̃o p̃ter laborem:
tu mei & ip̃oꝵ dñs nus ĩ rebus tũo iure utere: nec
cõsensu moũ queras. in ip̃o cĩ tuc domus introitu.
ut panos sit et uoluntates affectusq meos exui. tuosq
indui: quatũq ergo de re quitꝗd tũ uis ego etiã uolo
id esset et uelle & cupere incipem ãteꝙͣ tu uelles. nũc
aiũ tuũ quẽ p̃uenire nõ possu libens sequor. fac se¬
par amori. Admirans femĩe ꝯstantiã turbato uultu

Expanded text:
peperisti. Dicunt enim — et sepe ad aures meas murmur peperisti. Dicunt enim — et sepe ad aures meas murmur minabitur, et tam nobilis patria tali domino subiacebit”. Multa quotidie in hanc sententiam iactantur in populis; quibus ego, et quietis avidus et — ut verum fatear — michi metuens, permoveor ut de hoc infante disponam quod de sorore disposui. Id tibi prenuntio ne te inopinus et subitus dolor turbet». Ad hec illa «Et dixi» ait «et repeto, nichil possum seu velle seu nolle nisi quod tu, neque vero in his filiis quicquam habeo preter laborem. Tu mei et ipsorum dominus; tuis in rebus iure tuo utere. Nec consensum meum queras, in ipso enim tue domus introitu ut pannos sic et voluntates affectusque meos exui; tuos indui; quacunque ergo de re quicquid tu vis, ego etiam volo. id esset et velle et cupere inciperem, quam tu velles; nunc animum tuum, quem prevenire non possum, libens sequor. Fac senpar amori». Admirans femine constantiam, turbato vultu
Abbreviated transcription (Latin):
et caris morib instruẽda: tanta p̃terea octultandã
cura ut eius filiã esse ancĩe unꝙͣ possit agnosci. Iuit
ille illico et solicite qđ impositũ erat impleuit. Nal¬
terus int̾eu sepe uultũ ꝯuigis ac u̾ba ꝯsiderans nul¬
lu unꝙͣ mutati aĩ perpendit iuditiũ. par alacritas
atq sedulitas: solitũ obsequiũ. idem amor: nulla in¬
stit̾ra: nulla filie mẽtio nũꝙͣ siue ex proposito: siuo
intident᷑ nomẽ eius exore matris auditũ. Transiue¬
rant hoc instatu añi quatuor: dũ ecce grauida
iteꝵ filium ellegantissimũ peperit leticiã pͥatris In¬
gentem atq om̃iũs amicoꝵ. quo nutricis ab ubere
post biẽniu subducto ad curiositatẽ solitã rouersus
pater uxorẽ rursus affatuꝵ. Et olim audisti ait po¬
pulũ meũ egre nostrũ ferre cõnubiũ. preẜti ex qͥͦ
te fecũdã cognouere nũꝙͣ tñ egrius ꝙͣ ex quo marẽ

Expanded text:
et caris moribus instruendam, tanta preterea occultandam et caris moribus instruendam, tanta preterea occultandam cura, ut cuius esset filia a nemine posset agnosci. Ivit ille illico, et solicite quod impositum ei erat implevit. Valterius interea, sepe vultum coniugis ac verba considerans, nullum unquam mutati animi perpendit indicium: par alacritas atque sedulitas, solitum obsequium, idem amor, nulla tristitia, nulla filie mentio, nunquam sive ex proposito sive incidenter nomen eius ex ore matris auditum. 6 Transiverant hoc in statu anni quattuor, dum ecce, gravida iterum, filium elegantissimum peperit, letitiam patris ingentem atque omnium amicorum, quo nutricis ab ubere post biennium subducto, ad curiositatem solitam reversus pater, uxorem rursus affatur: «Et olim» ait «audisti populum meum egre nostrum ferre connubium, presertim ex quo te fecundam cognovere, nunquam tamen egrius quam ex quo marem
Abbreviated transcription (Latin):
quib et si chare occisu in dulcẽ filiã intellige̾t: nec
latrimulã tñ unã nec suspiriũ dedit: in nutrice ꝗđe
ne dũ ĩ matre durissimũ. sub tñquilla fronte puelulã
actipies aliꝙ̃tulũ iͣ spexit. dehinc exostulãs bñdixit
at sienũ crucis impressit. porrexitq sateliti. et uade
ait quodq tibi dñus noster miu̾xit exequere. unũ
oro ne corpusculũ hoc fere lacerent aut uoluiyes.
ita tñ nisi cõtrariũ sit p̾ceptũ. Reuersus ad dnũ
cũ quid dictũ quidue responsu e̾e̾t exposuisset: et
ci filiã obtulisset urhemẽter pat̾nu aiũs pietas cõ¬
mouit. Susceptũ tñ rigorẽ propositi nõ inflexit ius¬
sitq sateliti obuolutã pan̾is ciste iniectã ac iumẽto
impositã ꝗeto om̃i ꝙͣta posset dilligentra bonontam
deferret ad sororẽ suã que illio comiti tepanico it¬
nupta crat. cãq sibi traddẽt alendã mat̾no studio

Expanded text:
quibus etsi clare occisum iri dulcem filiam intelligeret, nec quibus etsi clare occisum iri dulcem filiam intelligeret, nec lacrimulam tamen ullam nec suspirium dedit, in nutrice quidem, nedum in matre, durissimum. Sed tranquilla fronte puellulam accipiens, aliquantulum respexit, et simul exosculans, benedixit ac signum sanete crucis impressit, porrexitque satelliti et «Vade» ait «quodque tibi dominus noster iniunxit exequere. Unum queso: cura ne corpusculum hoc fere lacerent aut volucres, ita tamen nisi tibi contrarium sit preceptum». Reversus ad dominum, cum quid dictum quid ve resi filiam obtulisset, vehementer paterna animum pietas movit; susceptum tamen rigorem propositi non inflexit, iussitque satelliti obvolutam pannis, ciste iniectam, ac iumento impositam quieto, omni quanta posset diligentia Bononiam deferret ad sororem suam, que illic comiti de Panico nupta erat, eamque sibi traderet alendam materno studio,
Abbreviated transcription (Latin):
et hec parua filia tuc sumus de rebus ioĩ tuis fac ut
libet. nil eĩ place̾ tibi potest quod mihi displiceat. ni¬
hil penitus placere habere cupro uł amutere metuo
nisi te. hoc ip̃a mihi ĩ medio cordis affixi / nũꝙͣ inde
uł lapsu tpr̃is uel morte uellendũ. omr̃a pͥus fieri post̾̃
ꝙͣ hit aũis mutari. Letus ille responso s dissimulans
uisu mesto abscessit. & post paululũ unũ suoꝵꝵ fateli¬
tũ fidelissimũ sibi cuius oꝑa grauiorib ĩ negotiis uti
ꝯsueuerat: quid agi uellet edoctũ ad uxorẽ missit ꝗ
ad cã noctu ueniens. parte inꝗt o dnã neq mihi
imputes quod coactus facio: scis quid ẽ esse sub dnũs¬
neq tibi dura parẽdi necessitas ẽ ignota iussus su
hant infantulã accipere atq cã. hoc ẜmone abrupto
qiͣ crudele ministeriũ silentio exprimẽs subtituit. Su¬
speata uiri fama. suspecta facies suspecta erat or̃o.

Expanded text:
et hec parva filia tue sumus; de rebus tuis igitur fac ut et hec parva filia tue sumus; de rebus tuis igitur fac ut libet, nichil placere enim tibi potest quod michi displiceat. Nichil penitus vel habere cupio vel amittere metuo, nisi te; hoc ipsa michi in medio cordis affixi, nunquam inde vel lapsu temporis vel morte vellendum. Omnia prius fieri possunt quam hic animus mutari». Letus ille responso, sed dissimulans visu mestus abscessit, et post paululum unum suorum satellitum fidissimum sibi, cuius opera gravioribus in negotiis uti consueverat, quid agi vellet edoctum, ad uxorem misit, qui ad eam noctu veniens, «Parce» inquit «o domina, neque michi imputes quod coactus facio. Scis, sapientissima, querte dura parendi necessitas est ignota. Iussus sum hanc infantulam accipere, atque eam». Hic sermone abrupto, quasi crudele ministerium silentio exprimens, subticuit. Suspecta viri fama, suspecta facies, suspecta hora, suspecta erat oratio,
Abbreviated transcription (Latin):
ualterũ cũ ia oblactata e̾et infantula mirabilis q̃dam
quã laudabile doctores iuditẽtꝯ cupiditas sat exꝑta
care fidaẽ ꝯuigis exꝑiendi alt̾ius et iterũ atq iteru
retentandi. sola ier̃ ĩ thalamũ euocatã turbida fionte
sit alloquitur. Nostiꝰ o Griseldis e nec .n. pñti fortuna
te p̾t̾iti tui status oblitã credo nosti inꝙͣ qualit̾ ĩ hanc
domũ ueneris. mihi tara satis at dilecta es: at incis
nobilib nõ ita p̃serti ex quo parere incepisti: ꝗ plebe¬
ic dñe subessc̃ animis ferunt iniꝗssimis. mihi ergo ꝗ
cu eis pacẽ cupio necesse ẽ filia mea nõ meo s alie¬
no iuditro obsequi. id enĩuoͬ te ignara nũꝙͣ fecerim¬
uolo aũt tuũ mihi aũĩ accomodes pacientiãq illama
p̾stes: quã ab initio nr̃i ꝯuigii promisisti.his auditis
nec u̾bo mota nec uultu. tu inꝗt noster es dñũs. & ego

Expanded text:
Valterium, cum iam ablactata esset infantula, mirabilis quedam Valterium, cum iam ablactata esset infantula, mirabilis quedam quam laudabilis doctiores iudicent cupiditas, sat expertam care fidem coniugis experiendi altius et iterum atque iterum retentandi. Solam igitur in thalamum sevocatam, turbida fronte sic alloquitur: «Nosti, o Griseldis, — neque enim presenti fortuna te preteriti tui status oblitam credo, — nosti, inquam, qualiter in hanc domum veneris. Michi quidem cara satis ac dilecta es; at meis nobilibus non ita, presertim ex quo parere incepisti, qui plebeie domine subesse animis ferunt iniquissimis. Michi ergo, qui cum eis pacem cupio, necesse est de filia tua non meo sed alieno iudicio obsequi, et ivolo autem tuum michi animum accomodes, patientiamque illam prestes quam ab initio nostri coniugii promisisti». His auditis, nec verbo mota, nec vultu, «Tu» inquit «noster es dominus, et ego
Abbreviated transcription (Latin):
mas quasq prouĩtias suũ nomẽ celebri p̾conio fama
uulgabat ita ut multi ad illam uisendam uiri at ma¬
trone feruente studio ꝯcurerent. Sic ualterus himi¬
ĩ pate extra uõ suma cum gratia hoiũ iuuebat ꝙqi
eximirã iurtutẽ tanta sub inopia lactitatẽ dephendilsi
uulgo prudentissimus habebat᷑. Neq uõ solers sponsa
muliebria tantũ at domestica s ubi res poposterat pilͣ
et obibat officia uiro absente lites prĩc nobiliũq dis¬
cordias dirimens atq componẽs ia grauib respõsis
tantaq maturitate et iuditii equitate / ut om̃es ad
salutem publitã demissa celo feminã pditarẽt. Hec
multu temipus effluxerat cũ grauida effecta pͥmũ¬
subditos anxia expectatione suspendit: dehint filiã enixa
pulcherimã ꝙͣius filiu maluissent tñ uotura fecũditate
nõ uirũ mõ s totã prĩa letã fecit. Cepit ut sit Int̾im

Expanded text:
mas quasque provincias suum nomen celebri preconio fama mas quasque provincias suum nomen celebri preconio fama vulgabat, ita ut multi ad illam visendam viri ac matrone studio fervente concurrerent. Sic Valterius, humiin pace, extra vero summa cum gratia hominum, vivebat; quodque eximiam virtutem tanta sub inopia latitantem tam perspicaciter deprehendisset, vulgo prudentissimus habebatur. Neque vero solers sponsa muliebria tantum ac domestica, sed ubi res posceret, publica etiam obibat officia, viro absente, lites patrie nobiliumque discordias dirimens atque componens tam gravibus responsis tantaque maturitate et iudicii equitate, ut omnes ad salutem publicam demissam celo feminam predicarent. Nec multum tempus effluxerat, dum gravida effecta, prsubditos anxia expectatione suspendit; dehinc, filiam enixa pulcerrimam, quamvis filium maluissent, tamen votiva fecunditate non virum modo sed totam patriam letam fecit. 5 Cepit, ut fit, interim
Abbreviated transcription (Latin):
beriter adimpletũ e. Sic horridulã iuuenẽ inductã la¬
cerãq comã recolectã manibus q pro tempore insigni¬
tã gem̾s & torona uelut subito transformatã iux ppłs
recornouit : quã ualterus anulo p̃tioso quẽ ad hũc usu
detulerat solẽpnit᷑ desponsauit. niueoq equo impolitã
ad palatiũ deduci fecit comitante ppło q gaudente Ad
hũc modũ nuptie celebrate. dresq ute letissimus actus
est. Breui dehint mopi sponse tm̃ diumni fauoris aful¬
xerat ut nõ in cala illa pastoria. s ĩ aula imperatorã
edutata atq edocta uideret᷑. Atq apud om̃es supra fi¬
dem cara ac uenerabilis facta ẽ. Uxq his ip̃is ꝗ ea
ab origine nouerãt ꝑsuaderi pot̾at ianicule natã ẽẽ
tantus erat uite tantus moꝵ accor ea uerboꝵ grauitas
ac dulcedo quib oiũ aĩos nexu sibi magni amorio
astrinxerat. iãq nõ solũ intra patrios fines. s ꝑ finiti¬

Expanded text:
leriter adimpletum est. Sic horridulam virginem, indutam, laleriter adimpletum est. Sic horridulam virginem, indutam, laceramque comam recollectam manibus comptamque pro tempore, insignitam gemmis et corona velut subito transformatam, vix populus recognovit; quam Valterius anulo precioso, quem ad hunc usum detulerat, solemniter desponsavit, niveoque equo impositam, ad palatium deduci fecit, comitante populo et gaudente. Ad hunc modum nuptie celebrate, diesque ille letissimus actus est. Brevi dehinc inopi sponse tantum divini favoris affulserat, ut non in casa illa pastoria sed in aula imperatoria educata atque edocta videretur; atque apud omnes supra fidem cara et venerabilis facta esset, vixque his ipsis qui illam ab origine noverant persuaderi posset Ianicole natam esse, tantus erat vite, tantus morum decor, ea verborum gravitas ac dulcedo, quibus omnium animos nexu sibi magni amoris astrinxerat. Iamque non solum intra patrios fines sed per finiti