comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ om̃s iam p̃sciti ac p̃destinati sũt. et
aũ posuit irifine. illos ⁊ magnͣificauit.
si quidem illa gła. ẽ. hic intelligencta.
de qua idemdicit. cũ xp̃c apparuerit
uita urã. tt̃ ⁊ uoscũ illo apparebitis in
gła. nondum factum ẽ: quamuis et
illa duo ictẽ. uocauit. ⁊ tustificauit.
non inomĩb facta sint. cde qͥbꝰ dictast̃.
Acihuc enim usq insinem scli. multi
uocandi ⁊ iustificandiũt. Et tamen
uerba p̃tetiti temporis posuit de tebꝰ
ctiam futuris. tamquam iam fecctit:
ch̃. quȩ iam ut sicient. ex eoernitate
disposuit. Ideo de illo dicit ⁊ ꝓpħa xsa¬
ias qui fecit quȩ futura sũt. Quicũq
g in cuĩꝓuidentussima dispositione.
psciti p̃ddestinati uocati. iustificati

Expanded text:
ti sunt, et autem posuit in fine, illos et glorificavit siquidem illa gloria est hic intelligenda, de qua idem dicit, Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos cum illo apparebitis in gloria , nondum factum est. Quamvis et illa duo, id est, vocavit et justificavit, non in omnibus facta sint, de quibus dicta sunt; adhuc enim usque in finem saeculi multi vocandi et justificandi sunt: et tamen verba praeteriti temporis posuit de rebus etiam futuris, tanquam jam fecerit Deus, quae jam ut fierent ex aeternitate disposuit. Ideo de illo dicit et propheta Isaias, Qui fecit quae futura sunt . Quicumque ergo in Dei providentissima dispositione praesciti, praedestinati, vocati, just
Abbreviated transcription (Latin):
qr fimietur prudent̃ gratulans. beati¬
habitura . ẽ ficdelit̃ ⁊patient᷑ expectans.
Diabolus uͦ adominatu ⁊ credib ficte¬
liumstias missus. inquorum dãpnati¬
one atq inficldlitate lic& clap̃natus eitã
ipsẽ regnabat. tantum ꝓ couditione
mortalitatis huius actucrsari sinitur
quantum eis expedire nouit. de quo
sacrȩ littre ꝑsonant ꝑ osapłi. Fidelis¬

Expanded text:
quia finietur prudentquia finietur prudenthabitura est, fideliter et patienter exspectans. Diabolus enim a dominatu et a cordibus fidelium foras missus, in quorum damnatione atque infidelitate licet damnatus etiam ipse regnabat, tantum pro conditione mortalitatis hujus adversari sinitur, quantum eis expedire novit, de quo sacrae Litterae personant per os apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
ostendens nͥcos cẽ cõmonitos qͥiamam
bulant iuia iusta. ut intimore dõ
seruiant. ictt̃ non altum sapiant. s
timeant:  Quod significat non suꝑbi¬
ant. s numilessint. i inde alibi dicit.
non alta sapientes. s huinilib consen¬
tientes. Exultent dõ s cũ tremore
inuullo gloriantes quando nr̃m ne¬
chilsit. ut qͥ gloriatur indnõ gloriettr
ne ꝑeant de uiaiusta inqua iam am¬
bulare ceperũt. dum sͥ hoc ipsum as
urãm ipsorum salutem oꝑanum
Et ostendens quare cum timore ⁊ tre¬
uamuis enim ipsa mors carnis
de peccato pͥmihominis ori¬
ginalit uenerit: tamen bonus citis
usus gononssimos martxres fecit. Et
icleo non solum ipsas omiã scłi huiꝰ ma¬
la labores doloresq hominũ quamqͣm
de paratorim ⁊ martine de pecrati o¬
riginalis meritis ueniant. unde facta
.c̃. ⁊ ipsa uita uinculo mortis obstricta.
tanĩ ⁊ remissis peccatis temanere de
scło pp̃aretur miseriam quã meruit
uita ista clap̃nata sapient᷑̃ tolerans. ⁊

Expanded text:
ostendens, nisi eos esse commonitos, qui jam ambulant in via justa, ut in timore Deo serviant, id est, non altum sapiant, sed timeant ? quod significat, Non superbiant, sed humiles sint: unde et alibi dicit, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes : exsultent Deo, sed cum tremore; in nullo gloriantes, quando nostrum nihil sit; ut qui gloriatur, in Domino glorietur : ne pereant de via justa, in qua jam ambulare coepevestram ipsorum salutem operamini , » et ostendens quare cum timore et treuamvis enim et ipsa mors carnis de peccato primi hominis originaliter venerit, tamen bonus ejus usus gloriosissimos martyres fecit, et ideo non solum ipsa, sed omnia saeculi hujus mala labores doloresque hominum, quanquam de peccatorum, et maxime de peccati originalis meritis veniant, unde facta est et ipsa vita vinculo mortis obstricta, tamen et remissis peccatis rempraeparetur, miseriam quam meruit vita ista damnata sapienter tolerans, et
Abbreviated transcription (Latin):
aliam causam boni. quare tempo¬
ralib asfligant᷑ malis. qualẽ habuit iob:
ut dͥipse humanus animus ñt ꝓbatus
ncognitus quanta ui tute pietatis. ga¬
atq ꝓspectis. attende utrum aliquid
mus qm̃ cdiligentib dm̃ omĩa cooꝑant᷑
inbonum. Amiscrũt omĩa quȩ habelũt.
interioris hominis bona: quit̃ ante dm̃
cdiues: Hȩ st̃ opes apĩanoium : quib
opulentus cdicebat apłs. Est aũquestͦ

Expanded text:
aliam causam boni, quare temporalibus adfligantur malis, qualem habuit Iob: ut sibi ipse humanus animus sit probatus et cognitus, quanta uirtute pietatis graadque perspectis adtende utrum aliquid mus quia diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum. Amiserunt omnia quae habebant interioris hominis bona, qui est ante Deum diues? Hae sunt opes Christianorum, quibus opulentus dicebat apostolus: Est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ spm̃ scm qui datus ẽ nobis. Si gͦ in
hac uita uͥ tanta tormenta sũt. posst̃
boni & tusti uiri cum talia patiunt᷑
nĩ solum equo animo tolerate. q etiã
in dei caruate glauari: qͥd cognandũ
ẽ de illa uita que nobis ꝓnuttit᷑. ub̃i
nullam de corpare molestiam sentiemꝰ:
Qm̃ non adboc tesurgit ccipus tustoꝵ
ad qͦd resurgit corpus impioꝵ. sic̃ scͥp¬
tum ẽ: omnes resurgemus. s ñ om̃s mi¬
mutabun᷑. Et ne quisquã putet non
sequit᷑ & dicit. Et mortui resurgent in¬
corrupti. & nos ĩmutabim᷑. Ea lioro¬

Expanded text:
 sanctum, qui datus est nobis. si ergo in hac uita, ubi tanta tormenta sunt, possunt boni et iusti uiri, cum talia patiuntur, non solum aequo animo tolerare, sed etiam in dei caritate gloriari, quid cogitandum est de illa uita, quae nobis promittitur, ubi nullam de corpore molestiam sentiemus? quoniam non ad hoc resurgit corpus iustorum, ad quod resurgit corpus inpiorum, sicut scriptum est: omnes resurgimus, sed non omnes inmutabimur. et ne quisquam putet non nalem, sequitur et dicit: et mortui resurgunt incorrupti, et nos inmutabimur. qui
Abbreviated transcription (Latin):
mali bonis sepe tẽꝑalit̾ noceant. po¬
testatem in eos accipiunt ad maiorem
bonorum utilitatem ꝓpt̃ erercitationt̃
patientie. Itaq antma xp̃iana semper
inuigil& in tribulationib suis sequi
uoluntatem dĩ sui. nȩ orcimationi dĩ
reustendo. acquirat grauius uidiciũ.
Quod enim ipse dñs agens hominẽ
pontio pilato cdirit. hoc & iob posset¬
cliabolo cticere. non haberes in me po¬
testatem nͥ data tͥ eẽt desꝑ. Non gͦ
eiis uoluntas cuius malitiȩ potestas
in bonos clat᷑. s eius uoluntas a quo
hec potestas dat᷑. debet eẽ carissima:

Expanded text:
mali bonis saepe temporaliter noceant, potestatem in eos accipiunt ad maiorem bonorum utilitatem propter exercitationem patientiae. itaque anima christiana semper inuigilet in tribulationibus suis sequi uoluntatem domini sui, ne ordinationi dei resistendo adquirat sibi grauius iudicium. quod enim ipse dominus agens hominem Pontio Pilato dixit, et diabolo hoc Iob posset dicere: non haberes in me potestatem, nisi data tibi esset desuper. non ergo eius uoluntas cuius malitiae potestas in bonos datur, sed eius uoluntas a quo haec potestas datur, debet nobis esse
Abbreviated transcription (Latin):
d constintit᷑. Qui dicit. Ego
qiod sꝑabam ñ inueni. Et merito.
dpabas enim de te: aut sꝑabas cde
homine amico. Malecticttis añ qui
Omĩs enim homo mendar. Si aũ po¬
nas spem tuam in dõ tuo ñ confundẽ¬
ris. qr ille in quo spem posiusti fallere
in tempore malo. in dic tͥbulationis. qr
.lationib scientes qm̃ tͥbulatio patienti¬

Expanded text:
 confunditur? Qui dicit: Ego quod sperabam non inveni. Non immerito: sperabas enim de te, aut sperabas de homine amico: maledictus autem qui omnis enim homo mendax . Si autem ponas spem tuam in Deo tuo, non confunderis; quia ille in quo spem posuisti, falli nin tempore malo, in die tribulationis, quia lationibus
Abbreviated transcription (Latin):
b : si egestatem uitus pateret᷑: uide¬
bant᷑ foris angustie : s untus latitudo
erat. Quid aũ facit malus homo: cũ
ceꝑit tribulari : foris nichil haba. ab¬
lata sut̃ omĩa. in conscientia nullum
solatium ẽ. Nonc̃ qͦ exeat. qr dura st̃:

Expanded text:
 si egestatem intus pateretur? Videbantur foris angustiae, sed intus latitudo erat. Quid autem facit malus homo cum coeperit tribulari? Foris nihil habet, ablata sunt omnia, in conscientia nullum solatium est. Non est quo exeat, quia dura sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
cdirit. traditus ẽ ꝓpt̃ iustificationẽ nr̃am.
& resurrerit ꝓpt̃ delicta nr̃a. In eius tra¬
ditione delictum sonat. in eitis refurrecꝰ¬
tione tusticia sonat. Ergo mouatur cde¬
lictum: & resurgat iusticia. Iustificati

Expanded text:
dixit, Traditus est propter justificationem nostram, et resurrexit propter delicta nostra. In ejus traditione delictum sonat, in ejus resurrectione justitia sonat. Ergo moriatur delictum, et resurgat justitia. 2. Spes di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑba sit. nec dicat sibi. si ex fide quoraodo
gratis: qͦd enim fides meretur cur non
potius redditur qͣm donatut: Non
dicat ista homo fĩdelis: qr cũ dixerit.
ut ineteatur iustificationẽ habet ficdem:
respondet᷑ ei quid enim habis qͦł ñ aoce¬
pisti: Cum gͦ ficdes impetrat iustificatio¬
nem sicut unicuiq dõ partitus ẽ etiam
mensuram fictei. non grãm dĩ aliquid
meriti p̃cectit humani s ipsa grã meret̃
angeri. ut aucta merratur & ꝑfici comi¬
tante non ctucente. pectissequa ñ proiuia
uoluntate. Unde ille qui dicit. fati¬
tuctinem meam adte custodiam. cau¬
samq recididit dicens. qm̃ dõ susceptor
meus es. tanquã requirens quib id meri¬
tis sucrit consecutus nichilꝙ tnse inue¬
niens ante gram dĩ : dõ nicuo inqͥt mi¬
striandia eitis p̃ueniet me. Quantũ cq
inqͥt cogitauero antecedentia merita mea:
misccłia eius p̃uenia me. Puide ab illo
attributam fortitudinem suam. ad illũ
custodiens. eodem saluatore non ꝑdidit.¬

Expanded text:
ba sit: nec dicat sibi, si ex fide, quomodo gratis? Quod enim fides meretur, cur non potius redditur quam donatur? Non dicat ista homo fidelis, quia cum dixerit: Ut merear justificationem habeo fidem, respondetur ei, Quid enim habes quod non accepisti ? Cum ergo fides impetrat justificationem, sicut unicuique Deus partitus est etiam ipsius mensuram fidei, non gratiam Dei aliquid meriti praecedit humani, sed ipsa gratia meretur augeri, ut aucta mereatur perfici, comitante, non ducente, pedissequa, non praevia voluntate. Unde ille qui dixit, Fortitudinem meam ad te custodiam, causamque reddidit dicens, Quoniam Deus susceptor meus es; tanquam requirens quibus id meritis fuerit consecutus, nihilque in se inveniens ante gratiam Dei, Deus meus, inquit, misericordia ejus praeveniet me. Quantumcumque, inquit, cogitavero antecedentia merita mea, misericordia ejus praeveniet me. Proinde ab illo attributam fortitudinem suam ad illum custodiens, eodem servatore non perdidit,
Abbreviated transcription (Latin):
ec nos moueat. qͦd in hac uita
scdin carnem quã portant ui¬
sti. musta grauia & asꝑa tolerant. Hi¬
chil enim mali patiunt᷑. qͥ iam posstint
dicere. qͦd ille uir spũalis exultat a p̃¬
cticat apłs dicens. Gloriamur intri¬
bulationib. scientes qm̃ tribulatio pa¬
tientiam oꝑatur. paticatia ꝓbationẽ.
ꝓbatio sp̃em. spes aũ non confundit.

Expanded text:
ec nos moueat, quod in hac uita secundum carnem, quam portant, iusti multa grauia et aspera tolerant. nihil enim mali patiuntur, qui iam possunt dicere, quod ille uir spiritalis exultat et praedicat apostolus dicens: gloriamur in tribulationibus, scientes, quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem
Abbreviated transcription (Latin):
non solum pat᷑. s abbapat᷑ cdnĩn
dirisse cõmemorat: hoc t̃ ab bahebraice.
qͦcdlatine pat᷑ c̾. Et soxtasse dñs ꝓpt᷑ ali¬
quod sacramentum ui tumq dixerit.
uolens ostendere illamst tͥstitiam in ꝑ¬
sona sui corporis. icdẽ eccłt siscepisse cui
facturẽ angularis lapifuementi ad cũ
partim acler hebreis ad quos ꝑtinet qͦd
ait abba partim ex gentibus adquas
clamamus inqͥt abbapat̃. Et utrum
clamantem abbapat᷑. Oportuit enim
ut bonus magister ⁊uerus saluator in¬
sirmioribus cõpatiens insẽ ipsõ ctemõ¬
straret non clebere suosmartytes des¬
perare: ñi qua faite cordibus eorum ir¬
reperet sib tempuis passionis ex hu¬
manatragilitate iristitia cum eamui¬
cerent uoliutati sux p̃p̃onendo uolim¬
tatem dr̃ qu ille scit quiderpectiat quib

Expanded text:
non solum pater sed abba pater eum dixisse commemorat, hoc est abba Hebraeice, quod est Latine pater. et fortasse dominus propter aliquod sacramentum utrumque dixerit uolens ostendere illam se tristitiam in persona sui corporis, id est ecclesiae suscepisse, cui factus est angularis lapis, uenienti ad eum partim ex Hebraeis, ad quos pertinet quod ait abba, partim ex gentibus, ad quaclamamus, inquit, abba pater, et iterum clamantem abba pater. oportuit enim ut bonus magister et uerus saluator infirmioribus conpatiens in se ipso demonstraret non debere suos martyres desperare, si qua forte cordibus eorum inreperet sub tempus passionis ex humana fragilitate tristitia, cum eam uincerent uoluntati suae praeponendo uoluntatem dei, quia ille scit, quid expediat quibus
Abbreviated transcription (Latin):
itaq cledit nobis potestarem filios cdĩ
ficri ut nonscri s filiĩsimusur miro
quocdam ⁊ inissabilis tam̃ uero modo
strui nonserui et̃ possimus. ser uiscili¬
cet timore casto ad quẽ prmet sernus
intrans idrũ siu gdum. nonscrui
aũ timore stuas mittendo. ad quẽ ꝑti
scit quinescit quidinciat clñs ciuif⁊
cum aliqui bom sacit. sic extollitur
quasi hoc ipse aciat nondũseius. et
glonatur inse. non indnõ gloniatur.
cums ipse cdecepetit que głatut. qͥ t¬

Expanded text:
itaque dedit nobis potestatem filios Dei fieri , ut non servi, sed filii simus: miro quodam et ineffabili, sed tamen vero modo, servi, non servi esse possumus. Servi scilicet timore casto, ad quem pertinet servus intrans in domini sui gaudium; non servi autem, timorem foras mittendo, ad quem pertscit, qui nescit quid faciat dominus ejus: et cum aliquid boni facit, sic extollitur quasi hoc ipse faciat, non dominus ejus; et gloriatur in se, non in Domino gloriatur, cum se ipse deceperit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Illum timorem qͥ nou ẽ incariare atten¬
cdebat apłs cumdicebat: noncium acce¬
pitis sp̃mseruitutis iterum intimorẽ:
slum aũ timrem castum attendebat
cłidicebat. noli altum apere s timne. In
illo timoie quenistuas caritas mutir. ẽ
etamserintus simul soas cumipso tino¬
remittenda. Uitumꝙ enim iuntitapt
hoc ẽ. ⁊struitutm ⁊ timorem diendo.
non cimacrepistis spmseruitutis ite¬
tum intimort. Acdhanc struitutẽ seruũ

Expanded text:
ritate, attendebat Apostolus cum dicebat: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore . Illum autem timorem castum attendebat, cum dicebat: Noli altum sapere, sed time . In illo timore quem foras charitas mittit, est etiam servitus simul foras cum ipso timore mittenda. Utrumque enim junxit Apostolus, hoc est servitutem et timorem, dicendo: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum
Abbreviated transcription (Latin):
de caritatis racdice ꝓceclit. S accepistis
spm̃ adoptionis filiorum in quio clama¬
ualistes ẽ. si pignus tale ẽ : Hcc pi¬
gnus ẜ arra dicendaẽ Pignus enĩ
quancdo ponitur. cum fuerit resipsa
redelita pignus ausertur. arta aũ deip¬
sa te cdatur que clandoꝓmttif: ut res
quando redditur impleat qͦl clatum

Expanded text:
ccepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamas res est si pignus tale est; nec pignus sed arrha dicenda est. Pignus enim quando ponitur, cum fuerit res ipsa reddita, pignus aufertur. Arrha autem de ipsa re datur quae danda promittitur, ut res quando redditur impleatur quod datum
Abbreviated transcription (Latin):
medicꝰ. s egrotantib. Unde
ñ uenit ille uocare uistos.s
peccatores. Ac ꝑ hoc nat᷑a hu¬
mani generis ex illiuis unius
p̾uaricatoris carne ꝓcreata. si po-¬
test sͥ sufficere ad implendã legẽ
ꝑficiendãq iusticiã. de p̃iio de¬
bet ẽẽ secura. hoc. ẽ. de uita et̃¬
na. etiam si in aliqua gente. aut
aliquo suꝑiore tempore. fides
eam latuit sanguinis xp̃i. A
enĩ iniustus. ẽ. ds̃. qͥ iustos
fraudet mercede iusticiȩ. si eis
ñ .ẽ. annuntiatũ sacram̃tum
diuinitatis & humanitatis xp̃i¬
qͦd mauifestatũ. ẽ. in carne. Qͦmͦ¬

Expanded text:
medicus, sed aegrotantibus; unde non uenit ille uocare iustos, sed peccatores. Ac per hoc natura humani generis ex illius unius praeuaricatoris carne procreata, si potest sibi sufficere ad inplendam legem perficiendamque iustitiam, de praemio debet esse secura, hoc est de uita aeterna, etiamsi in aliqua gente aut aliquo superiore tempore fides eam latuit sanguinis Christi. non enim iniustus deus. qui iustos fraudet mercede iustitiae, si eis non est annuntiatum sacramentum diuinitatis et humanitatis Chriquod manifestatu
Abbreviated transcription (Latin):
Nũqͥd ñ audierũt: In omẽm t̃rã¬
exiuit sonus eoꝵ : & infines orbis
trȩ uerba eoꝵ. S antequã hoc in¬
ciꝑet fieri. anteqͣm demiq usq
ad fines totius orbis t̾re p̃dicatio
ipsa ꝑueniat. qm̃ ñ desũt ad huc
ultimȩ gentes. lic& ut ꝑhibetur
paucissimȩ. quib hoc ñcdum fu¬
erit p̃dicatum. qͥd faciat huma¬
na natura. uł qͥd fecit. quȩ uel
ante non audierat hoc futurũ.
uel adhuc ñ cõperit factum. nͥ
credendo in dm̃. qͥ fecit cȩlum
& tr̃am. a quo & se factam nat᷑a-¬
lit̾ sentit. & recte uiuendo. eiꝰ
impleat uoluntatẽ. nulla fide
passionis xp̃i & resurrectionis
imbita: Quod si fieri potuit.
aut pot̃: hoc & ego dico qͦd de
tis mortuus.ẽ. Si enĩ hoc ille
dirit de lege quã accepit gens
una iudeorum: qͣnto iustius dr̃
de lege naturȩ. quã accepit uni-¬
Luersum genus humanum Si
ab ira dĩ iustissima. hoc. ẽ. a um¬

Expanded text:
audierunt? inomnem terramexiit sonus eorujn et in fines orbis terrae uerba eorum. sed antequam hoc inciperet fieri, antequam denique usque ad fines totius orbis terrae praedicatio ipsa perueniat — quoniam non desunt adhuc ultimae gentes, licet ut perhibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatumquid faciat humana natura uel quid fecit, quae uel ante non audierat hoc futurum uel adhuc non comperit factum nisi credendo in deum, qui fecit caelum et terram, a quo et se factam naturaliter sentit et recte uiuendo eius inpleat uoluntatcm nulla fide passionis Christi et resurrectionis imbuta? quod si fieri potuit aut potest, hoc et ego dico, quod de tis mortuus est. si enim hoc ille dixit de lege quam accepit gens una ludaeorum, quanto iustius dicitur de lege naturae. quam accepit uniuersum genus humanum: \'si ab ira Dei justissima, hoc est, a vin
Abbreviated transcription (Latin):
debãt. Suã uͦ uisticiã dicit eos
uolentes cõstituere. quȩ iusti¬
cia .ẽ. ex lege: ñ qr lex ab ipsĩs
.ẽ. cõstituta. s in legẽ quȩ ex dõ
.ẽ. suã iusticiã cõstituerãt. qͣndo
eandem legem suis uiribꝰ se
implere posse credebãt. Ignorã¬
tes dĩ iusticrã. ñ qua iusticia
ds̃ iustus. ẽ: s quȩ iusticia. ẽ.
homini ex dõ. Ea libro de nat᷑a et
& suã uolentẽs cõstituere: iu¬
sticie dĩ ñ st̃ subiecti. Que sit
aũ iusticia dĩ. de qua hic loqͥtur:
cõsequent᷑ aꝑit. adiungens. finis
enim legis xp̃c ad iusticiã õinĩ
credenti. hanc itaq iusticiã dĩ.
ñ in p̃cepto legis quo timor in¬
cutitur. s in adutorio grẽ xp̃i.
ad quã solam utilit᷑ legis uelut
pedagogi timor ducit. cõstitu¬
tã eẽ qͥ intelligit : ipse intelli¬
git quare sit xpĩanꝰ. Nam si
mortuus. ẽ. Si aũ ñ gratis mor¬
tuus. ẽ in illo solo iustificat᷑

Expanded text:
debant. Suam vero justitiam dicit eos volentes constituere, quae justitia est ex lege; non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est, suam justitiam constituerant, quando eamdem legem suis viribus se implere posse credebant: ignorantes Dei justitiam, non qua justitia Deus justus est, sed quae justitia est ht suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti. Quae sit autem justitia Dei de qua hic loquitur, consequenter aperit adjungens, Finis enim legis Christus, ad justitiam omni credenti ? Hanc itaque justitiam Dei, non in praecepto legis, quo timor incutitur, sed in adjutorio gratiae Christi, ad quam solam utiliter legis velut paedagogi timor ducit , constitutam esse qui intelligit, ipse intelligit quare sit christianus. Nam si mortuus est . Si autem non gratis mortuus est, in i
Abbreviated transcription (Latin):
particeps factus helyas. illa
potuit. Sic dr᷑ & dĩ iusticia. quę
nrã . ẽ. s donata a dõ: de qͣ loquẽs
apłs iudeos arguens dicit. Igno¬
uolentes cõstituere: id. ẽ. tãqͣm
Ia se sͥ ꝑatam. Contra quales dic̃.
Qͥd enim habes qͦd ñ accepisti:¬

Expanded text:
particeps factus Elias illa potuit: sic dicitur et Dei justitia quae nostra est, sed donata a Deo. De qua loquens Apostolus, Judaeos arguens dicit: Ignovolentes constituere, id est, tanquam a se sibi paratam. Contra quales dicit: Quid enim habes quod non accepisti
Abbreviated transcription (Latin):
credentes inxp̃m et quisi su¬
ꝑbire cupientes contra uideos qͥctu
alius paries occurrens in angulo. id
t̃ in ipso. xp̃o de diuerso uenienti pa¬
rieti p̃putii. id c̃gentium. Cum gͦ
crigirent sc genus. sic illas reptunit.
di enim tumqͥt ex naturali incisus
oleastro inscitus es in illis noli głari
aduersus tamos. Naisi głaris: nĩ tu
radicem portas. s radix te. frgo de ra¬
dice patriattharum dicit fractos qͦs¬
dam ramos ꝓpt̃ infidelitatẽ. et inser.¬
tum ibi oleastrum. ut ẽẽt particeps
moliua : Oliua solet moleastro: oleastrũ
moliua nũquam uidimꝰ. Namqͥsqͥs
fecerit: non inueniet baccas. nͥ oleastͥ.
Quod enim inserit᷑. hoc crescit: et eius
li. hoc ostendens apłs omĩpotentia
sua dm̃ fecisse. ut oleaster intadice oli¬
ue insereret᷑. & ñ baocas siluestres s oli¬
astro. & contranaturam insertus es in
oliuam. noli głari inqͥt aduersus ra¬
mos. S dicis ait. fr̾acti sũt ramiꝰ. et
inserar. Bene. ꝓpt̃ incredulitatem

Expanded text:
credentes in Christum, et quasi superbire cupientes contra Judaeos qui calius paries, occurrens in angulo, id est in ipso Christo, de diverso venienti parieti praeputii, id est Gentium: cum ergo erigerent se gentes, sic illas reprimit: Si enim tu, inquit, ex naturali incisus oleastro, insertus es in illis, noli gloriari adversus ramos. Nam si gloriaris: non tu radicem portas, sed radix te. Ergo de radice Patriarcharum dicit fractos quosdam ramos propter infidelitatem, et insertum ibi oleastrum, ut esset particeps in oliva? Oliva solet in oleastro; oleastrum in oliva nunquam vidimus. Nam quisquis fecerit, non inveniet baccas nisi oleastri. Quod enim inseritur, hoc crescit, et ejus li. Hoc ostendens Apostolus omnipotentia sua Deum fecisse, ut oleaster in radicem olivae insereretur, et non baccas silvestres, sed oliastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam, noli gloriari, inquit, adversus ramos. Sed dicis, ait: Fracti sunt rami, ut ego inserar. Bene; propter incredulitatem
Abbreviated transcription (Latin):
mus.  Si enim iustitie nichil habentꝰ
nec fidem habemus. Si fidem ñ babe¬
mus fidem: iam aliqͥcd habemus ui¬
stitie. Ipsum aliqͥa uis nosse quantũ
sit. Iustus ex fide uiuit. Iustusm
.quam ex fide uiuit: qui crecdit qͥa¬

Expanded text:
mur. Si enim justitiae nihil habemus, nec fidem habemus: si fidem non habem habemus, jam aliquid habemus justitiae. Ipsum aliquid, vis nosse quantum sit? Justus ex fide vivit : justus, inquam, ex fide vivit; quia credit q
Abbreviated transcription (Latin):
ant iustisicauit: illos ⁊ glorisicauit.
Qͥa gͦ cticemus adhec Si ds̃ ꝓ nobis
qͥs contra nos: dr̃ ꝓnobis ut pdestina¬
ret nos. cłs ꝓ nobis ut uocaret nos. css
ꝓnobis ut iustisicaret nos. cͣ̃ ꝓ nob̃
ut glonficaret nos Si cdõ ꝓ nobis quis
contranos: Prelestinauit antequã
cẽmus. uocauit cum auersi cẽmmus
iustificauit cum peccatines dãmus.¬

Expanded text:
icavit, illos et glorificavit. Quid ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Deus pro nobis, ut praedestinaret nos; Deus pro nobis, ut vocaret nos; Deus pro nobis, ut justificaret nos; Deus pro nobis, ut glorificaret nos. Si Deus pro nobis, quis contra nos? Praedestinavit, antequam essemus; vocavit, cum aversi essemus; justifica
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uolentis neq curtentis. s misett¬
tis .ẽ. dĩ. tãquam diceretur. ñ suf¬
ficit sola uoluntas hominis. si ñ
sit etiam miscdia dĩ : ñ gͦ sufficit¬
& sola misccłia dĩ. si ñ etiamsit uo¬
luitas hominis. Ac ꝑ hoc si recte
dictum . ẽ. ñ uolentis hominis sed
miserentis. ẽ. dĩ. qr id uoluntas
hominis sola ñ implet: cur ñ &
a cõtrario recte creditur. ñ miserẽ¬
tis. ẽ. dĩ. s uoluntatis . ẽ. hominis.
qr id miscdia dĩ sola ñ implet Porro
sĩ nultꝰ dicere xpĩanꝰ audebit. non
miserentis.ẽ. dĩ s uoluntatis. s̃ ho¬
minis. ne apło aꝑtissime cõtradicat.
restat ut ꝓptẽa recte dictũ intelli¬
gatur. ñ uolentis neq currentis
s miserentis. e. dĩ. ut totum det᷑
dõ. qui homuus uoluntatẽ bonã
& p̃pat adiuuandam & adiuuat
p̃patam. Precedit etum bona uo¬
luitas hominis multa dĩ bona.
in eis .ẽ. & ipsã. Nam utrumq le¬
gitur inscũ eloquiis. & muscdia

Expanded text:
s neque currentis, sed miserentis est Dei, tanquam diceretur: Non sufficit sola voluntas hominis, si non sit etiam misericordia Dei: non ergo sufficit sola misericordia Dei, si non sit etiam voluntas hominis: ac per hoc si recte dictum est, non volentis hominis, sed miserentis est Dei, quia id voluntas hominis sola non implet, quare non et e contrario recte dicitur: Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, quia id misericordia Dei sola non implet? Porro si nullus dicere Christianus audebit, Non miserentis Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat, restat ut propterea recte dictum intelligatur: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum detur Deo, qui hominis voluntatem bonam et praeparat adjuvandam, et adjuvat praeparatam. Praecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, in eis est et ipsa. Nam utrumque legitur in sanctis eloquiis; et, Misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta dni cogitemus. teddimus potius
quã donamus. si nemini quicquã debẽ¬
ditm ẽ nͥut inuicem diligamus. Ipsa qͥp¬
pe dilactio erigit debictim siuerne
caritati sermentis cum quisc aduuem
recte uelit. in quo possumꝰ adicuemꝰ. semꝑ¬

Expanded text:
praecepta dominica cogitemus, reddimus potius quam donamus, si nemini quicquam debendum est, nisi ut inuicem diligamus. ipsa quippe dilectio exigit debitum, ut fraternae caritati seruientes eum, qui se adiuuari recte uelit, in quo possumus, adiuuemus. se
Abbreviated transcription (Latin):
nfide xp̃i ñ ẽ distantia N¬
uidei neq greci ñ setui neq liberr non
masculi neq feminȩ. In quantũ enimꝰ fide¬
les sunt om̃s: om̃s unum sũt in xp̃o ihũ.
Et si hoc facit fides ꝑ quam in hac uita ni¬
ste ambulatur: quanto ꝑfectus atq cumu¬
latius id species ipsa factura . ẽ. cum uide¬
biis facie ad faciem: Nam nunc quã¬
uis pͥmitias habentes sp̃c qͥ uita ẽ. ꝓpt̃¬

Expanded text:
fide non est distantia Judaei, neque Graeci, non servi neque liberi, non masculi et feminae: in quantum enim omnes fideles sunt, omnes unum sunt in Christo Jesu. Et si hoc facit fides, per quam in hac vita juste ambulatur; quanto perfectius atque cumulatius id species ipsa factura est, cum videbimus facie ad faciem ? Nam nunc quamvis primitias habentes spiritus, qui vit
Abbreviated transcription (Latin):
sõ laurentius malum fecetat.
ut apotestate occideretur: Quomͦ uullo un¬
plecum. ẽ bonum fac. & habebis laudem er
illa: quando faciendo bonum cantos cruci¬
si ñ haberet laudem ex illa. hodie ñ bonora¬
ritur. ñ a nobis p̃dicaretur. ñ canto p̃conio
appendit. moderatus. ẽ circumcidit. Disci¬
te qͦd audistis. Bonum fac & habebis lau
dem ex illa. Si enim iusta. ẽ. potestas. habe¬
bis laudem ex illa. etiam ipsa laudante..
Si aũ iniqua. ẽ: mortuis ꝓfide. ꝓ iustitia.
ꝓueritatt habebis laudem ex illa. etiam
ipsa seuiente. Fx illa enim habebis non
ipsa landante. s ipsa cͥ laudis occasionem

Expanded text:
s Laurentius malum fecerat, ut a potestate occideretur? Quomodo in illo impletum est, Bonum fac, et habebis laudem ex illa, quando propter bonum tantos crucion haberet laudem ex illa, hodie non honoraretur, non a nobis praedicaretur, non tanto praeconio appendit, moderatus est, circumcidit. Discite quod audistis: Bonum fac, et habebis laudem ex illa. Si enim justa est potestas, habebit laudem ex illa in ipsa laudante. Si autem iniqua est, mortuus pro fide, pro justitia, pro veritate, habebis laudem ex illa; etiam saeviente illa. Ex illa enim habebis, non ipsa laudante, sed ipsa tibi laudis occasionem
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ñ sine causa ꝗladium geratis.
& ministri dĩ sitis. uindices in cos qui male
agunt. S alia causa ẽ. ꝓiunciȩ. abia
causa. ẽ eocłȩ. Iilius c̃ribilit̾ gcrenda
Uadmnustratio: huius clam̃t᷑ con¬
m̃danda ẽ mansuctudo. ne sernoꝵ¬

Expanded text:
n sine causa gladium geratis et ministri dei sitis, uindices in eos, qui. male agunt. sed alia causa est prouinciae, alia est ecclesiae: illius terribiliter gerenda est administratio, huius clementer commendanda est mansuetudo. s
Abbreviated transcription (Latin):
gentium uł conditionis. uł serus. iam qͥdẽ
ablata. ẽ ab unitate fidei. s manet inconu̾¬
satione mortali: enisq ordinem in huius
qͥ etiam regulas salub̃rimas tradũt. quẽ¬
admodum secum uiuant & ꝓ differentia
gentis. uidei & greci & ꝓ differentia con¬
ditionis. domini & serui. & ꝓ differentia
serus. uiri & uroris. uł si qua talia cetera
occurrunt. Et ipse pͥor dñs qui ait. Red¬
dite cesari. quȩ cesaris sunt: & dõ quȩ dĩ
sũt. Alia sũt enim que seruamꝰ munita¬
te fidei sine ulla distantia: & alia in ordi¬
ne uite huiꝰ tanquã in uia. ne nom̃ dñi
& doctrina blasphemetur. Et hoc ñ solũ
ꝓpt̾ iram. ut esfugiaunus offensionem
hominũ. s etiam ꝓpt̃ conscientiam. ut
ñ simulate quasi adoculos hominum
ista faciamus. s pura dilectionis consciẽ¬
tia ꝓpt̃ dm̃. qui om̃s homines uult sal¬
uos fierr& ad agnitionem ueritatis ueni

Expanded text:
itionis, vel sexus, jam quidem ablata est ab unitate fidei, sed manet in conversatione mortali; ejusque ordinem in hujus cipiunt, qui etiam regulas saluberrimas tradunt, quemadmodum secum vivant pro differentia gentis Judaei et Graeci; et pro differentia conditionis, domini et servi; et pro differentia sexus, viri et uxores, vel si qua talia caetera occurrunt: et ipse prior Dominus, qui ait, Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt . Alia sunt enim quae servamus in unitate fidei sine ulla distantia, et alia in ordine vitae hujus tanquam in via, ne nomen Dei et doctrina blasphemetur. Et hoc non solum propter iram, ut effugiamus offensionem hominum; sed etiam propter conscientiam, ut non simulate, quasi ad oculos hominum ista faciamus, sed pura dilectionis conscientia propter Deum, qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem ve
Abbreviated transcription (Latin):
partem ꝓuidentiorem leuioremq sententã.
qͦd licet tudicib facere. etiam ñ in causis ec¬
Cum enim cu facis. eccła facit ꝓpt̃ quã facis.
& cuius filius facis. Contende bonitate
cum malis. Illi scelere ĩmani. m̃bra de corpo¬
re uiuo uulserunt. tu oꝑe miscłiȩ effice.
ut illa quȩ nefandis oꝑibꝰ excicebant. alicui
utili oꝑi integra eoꝵ m̃bra deseruiant.
Illi ñ peꝑcerunt correctionẽ sͥ p̃dicantib
dei seruis: cu parce conp̃hensis. parce per¬
ductis parci conuitꝰtis. Ii unpio ferro
fuderunt sanguinem xp̃ianoꝵ: tu ab eoꝵ
sanguine etiam iuridicum gladium co¬
hibe ꝓpt̾ xp̃m. Illi ministro eccłe occiso
extorserunt spacium uiuendi: tu muni¬
cis eccłe uiuentib relara spacium peni¬
tendi. Talem ce oparcet et̃ in causa eccłȩ
iudicem xp̃ianum. petentib monentib
int̾cedentib nobis. Ideo necessitate sub

Expanded text:
partem prouidentiorem lenioremque sententiam, quod licet iudicibus facere etiam non in causis eccum enim tu facis, ecclesia facit, propter quam facis et cuius filius facis. contende bonitate cum malis. illi scelere immani membra de corpore uiuo auulserunt, tu opere misericordi effice, ut illa, quae nefandis operibus exercebant, alicui utili operi integra eorum membra deseruiant; illi non pepercerunt correctionem sibi praedicantibus dei seruis, tu parce comprehensis, parce ductis, parce conuictis; illi impio ferro fuderunt sanguinem Christianum, tu ab eorum sanguine etiam iuridicum gladium cohibe propter Christum; illi ministro ecclesiae occiso extorserunt spatium uiuendi, tu inimicis ecclesiae uiuentibus relaxa spatium paenitendi. talem te oportet esse in causa ecclesiae iudicem Christianum petentibus, monentibus, intercedentibus nobis. sole
Abbreviated transcription (Latin):
bus. i̾uide non liberatur homo siue
grã saluatoris: nec quando pͦmortẽ
corporis ctiscectit a corpore. Non enĩ
cticit libarise cuꝑe de corpore mortis
huius: cũ etiam ocporis sicut auine
natura. ctõ bono auctor tribuenda
sit: s utiq de uitiis corporis dicit. Nã
de corpore. mors corpans seꝑat: s cõ¬
tracta ex illo uitia coherent. quib
iusta pena debetur: quam etiã in
inferno ille cdiues inuenit. huic su
non potãt utiq libare qͥdicit: qͥs
me libabit cde apore mortis hutusͦ¬
An ꝓpt̃ cõmissa p̃terita: ut ea tantũ
ignoscant᷑. quȩ fieri infecta ñ possũt:
dimitte hominẽ: clamet qͦd clama¬
bat: non enĩ tantũ desicdãt. ut ꝑ
incdulgentiã sit de p̃teritis impu¬
nitus. ẜ etiã ut sit de cetero act non
peccanctum fortis ⁊ ualidus. Con¬
delectat᷑ enim legi dĩ scłin interi¬
cem homiuẽ: uidet aũ aliam legẽ
minenbris lus repugnantem legi

Expanded text:
bus, unde non liberatur homo sine bus, unde non liberatur homo sine gratia saluatoris nec quando per mortem corporis discedit a corpore. et dicit liberari se cupere de corpore mortis huius, cum etiam corporis sicut animae natura deo bono auctori tribuenda sit, sed utique de uitiis corporis dicit. nam de corpore mors corporis separat; sed contracta ex illo uitia cohaerent, quibus iusta poena debetur, quam etiam in inferno ille diues inuenit. hinc se non poterat utique liberare qui dieit: quis me liberabit d e corpore mortis huiusAn propter commissa praeterita, ut ea tantum ignoscantur, quae fieri infecta non possunt? Dimitte hominem, clamet quod clamabat. Non enim tantum desiderat, ut per indulgentiam sit de praeteritis impunitus, sed etiam ut sit de caetero ad non peccandum fortis et validus. Condelectatur enim legi Dei secundum interiorem hominem, videt autem aliam legem in membris suis repugnantem legi
Abbreviated transcription (Latin):
corpore mortis huius. non omĩs
liberatut qui finit hauc uitami: s qͥ
inhac uita susceꝑit grãm. ⁊ ne iniua¬
num suscipiat. bonis oꝑili egerit.
Aliuch ẽ enum exire de corpore. quod
om̃s homines dies uite huius ultimus
cogit : aliut ẽ. aũ lib̾ari cde corpore mor¬
tis huiis. qͦđ sola dĩ grã ꝑilm xp̃m¬
Post hanc aũ uitam. merces ꝑficiens
recicdit᷑: s eis tantum a quil tu hac
uita ciusciam mercedis meritũ com¬
parat᷑. Honenuim ad saturiatẽ iusti.¬
ciȩ cum huic exierit qͥsq ꝑueniet:
nͥ ad eam cũ hic ẽ. esuriendo ⁊ sitien¬
do cucurterit. Beati qͥppt̾ qͥ estiriũt
ꝯsittũt iustitiã : quoniam ips̃ satu¬
icdeles enim orantes dicunt. ne nos
inferas iutemptationem: s liba nos
amalo. Si actẽ. possibilitas: ut qͥd orãt:
Aut a quo malo se libari oiant: nͥ ma¬
xune de corpore mortis huius. uncde
strum: Non utiq cde substantia cor¬
poris quȩ bona .ẽ s de uitiis carnali¬

Expanded text:
corpore mortis huius non omnis liberatur, qui finit hanc uitam, sed qui in hac uita susceperit gratiam et, ne in uanum suscipiat, bonis operibus egerit. aliud est enim exire de hoc corpore, quod omnes homines dies uitae huius ultimus cogit, aliud est autem liberari de corpore mortis huius, quod sola dei gratia pPost hanc autem vitam merces perficiens redditur, sed eis tantum a quibus in hac vita ejusdem mercedis meritum comparatur. Non enim ad saturitatem justitiae, cum hinc exierit, quisque perveniet, nisi ad eam cum hic est, esuriendo et sitiendo cucurrerit. Beati quippe qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi satuideles enim orantes dicunt: ns o nos inferas in temptationem, sed libera nos malo. si adest possibilitas ut quid orant? aut a quo malo se liberari orant nisi maxime de corpore mortis huius, unde nstrum ? non utique de substantia corporis, quae bona est, sed do uitiis carnali
Abbreviated transcription (Latin):
habuit. Quoilddo pugnat conira eã
quam non ocdit : Itt a malitia trahit᷑.
nec pugnat. Sunt aũ qͥ prignare incipiũt:
s qr cde uiribus siiis p̃sumũt. ut ostericdat
illis ds̃. qr ipse iuiucit ñ se homo subiuga

Expanded text:
habuit; quomodo pugnat contra eam quam non odit? Iste a malitia trahitur, nec pugnat. Sunt autem qui pugnare incipiunt; sed quia de viribus suis praesumunt, ut ostendat illis Deus quia ipse vinc
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. qui uiuificat. Sp̃c enĩ facit uiua
menbra. Nlec uiua menbra spc̃ facit :
nͥ quȩ incorpore qͦd uegetat ipse spc̃ in¬
uenerit. Ham spc̃ qͥ ẽ. inte ohomo.
qͦ constas ut homo sis. nũqͥd uiuificat
menbrũ. qͦd seꝑatum uitienerit a car¬
ne tua  Spm̃ tuum dico animã tuã
Anima tua non uiuificat nͥ menbra
quȩ sut̃ in carne tua. uiuam sĩ tollas
unitati corporis tui non copulatur.
hec dicunt᷑ ut amenius unitatem:
⁊ timeainus seꝑationem. Hichil enĩ

Expanded text:
 qui vivificat, spiritus enim facit viva membra, nec viva membra spiritus facit, nisi quae in corpore, quod vegetat ipse spiritus, invenerit. Nam spiritus, qui est in te, o homo, quo constas ut homo sis, numquid vivificat membrum, quod separatum invenerit a carne tua? Spiritum tuum dico animam tuam. Anima tua non vivificat nisi membra quae sunt in carne tua. Unum si tollas, unitati corporis tui non copulatur. Haec dicuntur, ut amemus unitatem et timeamus separationem. Nihil eni
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendauit inmanctucatione
carnis suȩ. ⁊potatione sanguinis sui:
ut in illo maneamus ⁊ ipse ui nobis. Ma¬
nemus aũ in illo cum sumus m̃bra eiꝰ.:
manet aũ ipse in nobis cum suimus
templum eius. Ut aũ siinus menbra¬
ĩ eius unitas nos cõpaginat. Ut cõpa¬
ginet unitas: quȩ facit nͥcaritas: Et¬
caritas dĩ unde ᷑ apłm interroga. Ca¬
ritas in qͥt ctĩ diffusa .ẽ. incorctibus nr̃is:

Expanded text:
commendasse in manducatione carnis suae, et potatione sanguinis sui, ut in illo maneamus, et ipse in nobis. Manemus autem in illo, cum sumus membra ejus. Manet autem ipse in nobis, cum sumus templum ejus. Ut autem simus membra ejus, unitas nos compaginat. Ut compaginet unitas, quid facit nisi charitas? Charitas Dei unde? Apostolum interroga. Charitas, inquit, Dei diffusa est in cor
Abbreviated transcription (Latin):
dem ipse dicit. quec̃q pat̾ facit. hȩc
& filiꝰ similit̾ facit : Si aũ ita distin¬
guis ut ñ sint ꝑ pactẽ omĩa s ex pa¬
tre. nec omĩa sint ex filio s ꝑ filium:
qͥs eorum tͥ uidet᷑ cẽ ille. de qͦ idem
apłi dicit. o altitudo diuitiatũ sapi¬
entiȩ & scientie dĩ. quã inscrutabilia¬

Expanded text:
idem ipse dicit, Quaecumque Pater facit, haec et Filius similiter facit ? Si autem ita distinguis, ut non sint per Patrem omnia, sed ex Patre; nec omnia sint ex Filio, sed per Filium: quis eorum tibi videtur esse ille de quo idem apostolus dicit, O altitudo divitiarum sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
ipso sũt omĩa. Quid gͦ teddimus  Ipsi
gła. Quia ñ eramꝰ quando sumus p̃desti:¬
natiꝰ quia auersi etamꝰ quando sumus
remaneamus ingrati. Quoniã ex ipso
⁊ & ꝑ ipsum & inipso sunt omĩa: ipsi gła

Expanded text:
is. Quid ergo reddimus? « Ipsi gloria, » quia non eramus, quando sumus praedestinati; quia aversi eramus, quando sumus ne simus ingrati. « Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia, ipsi g
Abbreviated transcription (Latin):
licer enĩ dicimus homini debes
mͥ quȩ decdi tͥ: & alit̃ dicimꝰ debes
michi qr ꝓmisistimͥ. Quando dicis de¬
bis mͥ q dedi tͥ: a ce ꝓcessit bencficiũ.
s mutuatum. ñ cdonatim. Quando aũ
dicis debes mͥ ꝙ ꝓmissti mͥ: cu nichil¬
dedisti. & tam̃ exigis. Bonitas enim eius
qui ꝓmisit dabit: ne inmalitiam fides
comuertatur. Qui aũ fallit: malus. ẽ. Nõ
dedimꝰ dõ. quando cotum qͦd sumꝰ & qͦd
habemus boni. ab illo habemus: Nicħ
gͦ ei dedimus. Non .ẽ. quẽ admodũ ista
uoce exigamꝰ debitorem dm̃: maxime
dicente nobis apło. Quis enĩ cognouit
sensum dñi. aut quis consiliarius eius
fuit: aut quis pͥor dedit illi & retribue
cur ei : Illo gͦ modo possumus exigere
cisti. qui laborantes iuuisti. Nemo gͦ di

Expanded text:
liter enim dicimus homini, Debes mihi quia dedi tibi: et aliter dicimus, Debes mihi, quia promisisti mihi. Quando dicis, Debes mihi, quia dedi tibi: a te processit beneficium, sed mutuatum, non donatum. Quando autem dicis, Debes mdedisti, et tamen exigis. Bonitas enim ejus qui promisit dabit, ne in malitiam fides convertatur. Qui autem fallit, malus est. Deo dedimus Deo, quando totum quod sumus, et quod habemus boni, ab illo habemus? Nihil ergo ei dedimus. Non est quemadmodum ista voce exigamus debitorem Deum, maxime dicente nobis Apostolo, Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit? aut quis prior dedit illi, ec ergo modo possumus exigere cisti, qui laborantes juvisti. Vide eni
Abbreviated transcription (Latin):
sius in pͥmaliiis cõnditione farmatis
pͥus css ostendebat qd erat deinceps
cieaturus. Ne enĩ incellectum dĩ nos¬
sent: ñ qͣntum ipse monstrassit. Quis
enim cognouit ĩntallectum cñi. aut
quis consiliariis illi fuit : Aut quis pͥo
dedit illi & recribuetur ci ᷑ qm̃ ex ipso
& ꝑ ipsum a in ipso sũt omĩa. fx ipso
inde fieret ingenere ꝓpͥo. Quaꝓpt̃ iam
luce facta. in qua intelligimꝰ ab gtna buce
formatam rationalem creaturam. cũ in
ceteris rebus creandis audimiꝰ ⁊ dixit
ds̃ fiat. intelligamꝰ ad etͣntatẽ uerbi dĩ
recurrentẽ scͥpcure nitentionẽ: cũ uͦ au¬
dimꝰ. & sic. ẽ. fact̾um. intelligamꝰ in cre¬
acura incellectuali fact᷑am cognitionẽ
rationis quȩ inuerbo dĩ ẽ. condende
creaturx. ut inea. natura pͥus quodãmͦ
facta sit. quȩ anteriore quodam motu
in ipso dĩ uerbo pͥoi faciendam eẽ cog
nouit: ut postremo cũ audimꝰ tepeti
& dici. qͦd fecit ds̃. iam intelligamus
insuo gencie ficri ipsam creaturam

Expanded text:
suis in prima lucis conditione formatis prius deus ostendebat, quod erat deinceps creaturus. neque enim intellectum dei nossent, nisi quantum ipse monstrasset. quis enim cognouit intellectum domini? aut quis consiliarius illi fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. ex ipso inde fieret in genere proprio. Quapropter iam luce facta, in qua intellegimus ab aeterna luce formatam rationalem creaturam, cum in ceteris creandis rebus audimus: et dixit deus: fiat, intellegamus ad aeternitatem urecurrentem Scripturae intentionem. Cum vero audimus, Et sic est factum; intelligamus in creatura intellectuali factam cognitionem rationis, quae in Verbo Dei est, condendae creaturae, ut in ea natura prius quodam modo facta sit, quae anteriore quodam motu in ipso Dei Verbo prior faciendam esse cnouit, ut postremo, cum audimus repeti et dici, quod fecit deus, iam intellegamus in suo genere fieri ipsam creaturam.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃destinareris quando ñ eras. quid deo
dedisti. quando qui aliquid dares ñeras
Quid gͦ fecit ds̃: qͣndo p̃destinauit qͥ ñ
erat: Quod ait apłs. Qͥ uocat ea que ñ
ris: nͥ auersus cẽs. ñ uocareris : nͥ impius

Expanded text:
destinareris, nisi quando non eras? Quid Deo dedisti, quando qui aliquid dares, non eras? Quid ergo fecit Deus, quando praedestinavit qui non erat? Quod ait Apostolus: Qui vocat ea quae non ris: nisi aversus esses, non vocareris; nisi impius
Abbreviated transcription (Latin):
apłs uoluerit hoc loco intelligi ex ipso
inqͥt & ꝑ ipsum & in ipso sunt omnia s
Si gͦ siue dde patre. siue de filio. uerissi¬
me tam̃ dicit᷑. qͦd ex ipso & ꝑ ipsum &
inipso fũt omĩa. sine dubio patris & filii
demonstratur equalitas. Si aũ qm̃ nou
nominauit pacrem & filium & spm̃ scm̃¬
s dm̃ & dñm qͦd & ipsa cͥnitas dicipot̃.
singula horum cͥum referri ad singulos
uoluit. ex ipso dicens ꝓpt̃ patrem. ꝑ ip

Expanded text:
s voluerit hoc loco intelligi, Ex ipso, inquit, et per ipsum, et in ipso sunt omnia? Si ergo sive de Patre sive de Filio, verissime tamen dicitur, quod ex ipso et per ipsum, et in ipso sunt omnia; sine dubio Patris et Filii demonstratur aequalitas. Si autem quoniam non nominavit Patrem et Filium et Spiritum Dominum, quod et ipsa Trinitas dici potest, singula horum trium referri ad singulos voluit: ex ipso dicens, propter Patrem; et p
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd etiam peccatum appellat apłs
cum dicit. ñ gͦ regnet peceatũ inurõ
mortali corpore ad ohectienctum desi¬
deriis eius. non sic manet in menbͥs
eorum qui ex aqua ⁊ spũ renati sũt.
tamqͣm non sit eius facta remissio.
uͥ omĩno plena ⁊ ꝑfecta sit remissio
peccatoꝵ. omĩb inunicitiis int̾̃rectis
quib seꝑabamur adõ: s manet inue¬
tustate carnis tãquã suꝑatũ ⁊ pemp¬
tum si non illicitis consensionib quo¬
.cdãmodo reuiuiscat. ⁊ in regnumꝓ
pͥum dominationemq reuocetur.
Ab hac aũ uetustate carnis inqua. ẽ.
lex ista peccati uel peccatum iam re¬
missum. usq acdeo uita spc̃ cdiscerni¬
tur. incuius nouitatem baptizati
ꝑ cdĩ grãm renascunt᷑. ut parum fu¬
erit apło dicere. tales non cẽ in pecc̃o:
nͥ etiam diceret. in ipsa carne illos
ñ cẽ. antequã ex hac mortali uita mi¬
‸ grarent. Qui enim in carne sunt
inqͥt: ctõ placere non possũt. Uos aũ

Expanded text:
d etiam peccatum appellat apostolus, cum dicit: non ergo regnet peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, non sic manet in membris eorum, qui ex aqua et spiritu renati sunt, tamquam non sit eius facta remissio, ubi omnino plena et perfeeta fit remissio peccatorum omnibus inimicitiis interfectis, quibus separabamur a deo, sed manet in uetustate carnis tamquam superatum et peremptum, si non inlicitis consensionibus quodam modo re- . uiuescat et in regnum proprium dominationemque reuocetur. ab hac autem uetustate carnis, in qua est lex ista peccati uel peccatum iam remissum, usque adeo spiritus uita discernitur, in cuius nouitate baptizati per dei gratiam renascuntur, ut parum fuerit apostolo dicere tales non esse in peccato, nisi etiam diceret in ipsa carne illos non esse, antequam ex hac mortali uita emigrarent; qui enim magis i m in carne sunt, inquit, deo placere non possunt; uos autem
Abbreviated transcription (Latin):
ius nou possit nͥ inhabitate meo. qͣm¬
dui mortale corpus.ẽ. Pͥmo enĩ nou
regnat cuin mente seruimus legi
dĩ. quãiis carne legi peccati. ictẽ
penali consuetudii. cum ex illa ex¬
istunt denderia quib tam̃ ñ obedi¬
mus postea uͦ ex omĩ parte exom̃t¬
bitat in nobis. qui suscitauit xp̃m a
Nunc gͦ implendus .ẽ. gradus sub
grã. ut faciamus qͦd uolumus spũ
etiam si carne nonpossumus. id t̃ ñ
obȩctiamus desicderiis peccati ad p̃¬
bencla illi menbra nra arma iniqͥta¬
tis etiam si non ualemus efficere. ut
eadem desideria non existant: ut
quãius ñctũ simus inpace illa etña¬
ꝯ ex omĩ hominis parte ꝑfecta. iam
tam̃ desinamus eẽ sublege. uͥ m̃ens¬
p̃uaricationis rea t̃eneat᷑. cdum eam
concupiscentia carnis inconsensiont̃
peccati captiuam ducit. Simus aũ
sub grã. uͭ nulla. ẽ conclẽpnatio his

Expanded text:
inhabitare in eo, quamdiu mortale corpus est. Primo enim non regnat, cum mente servimus Legi Dei, quamvis carne legi peccati , id est, poenali consuetudini, cum ex illa existunt desideria, quibus tamen non obedimus. Postea vero ex omni parte exstbitat in nobis, qui suscimplendus est gradus sub gratia, ut faciamus quod volumus spiritu, etiamsi carne non possumus; id est, non obediamus desideriis peccati ad praebenda illi membra nostra arma iniquitatis , etiamsi non valemus efficere ut eadem desideria non existant: ut quamvis nondum simus in pace illa aeterna ex omni hominis parte perfecta, jam tamen desinamus esse sub Lege, ubi praevaricationis rea mens tenetur, dum eam concupiscentia carnis in consensionem peccati captivam ducit; simus autem sub gratia, ubi nulla est condemnatio iis