comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uincente delectatione iustitiȩ: Hlaec sunt tertiȩ bonȩ
spei hominis Inquib sipia ꝑseuerantia quisq ꝓficiat.
postrema pax restat. quȩ posthancuitã in requie sp̃s
deinde in resurrectione &iã carnisimplebit᷑ Hlarum
quattuor differentiarũ prima est ante legẽ. Secun¬
da sublege: Tertia sub gratia: Quarta in paceplena
atq ꝑfecta. Sic est & dipopulus ordinatus ꝑ interualla
derecuncta disponit. Nam fuit primitus antelegem.
Secundo sublege quȩdata est ꝑmoysen: Deinde subgr̃a
que reuelata est ꝑprimũ mediatoris aduentũ. Quȩ qui¬
dem gratia nec ante defuit quib eã oportuit imꝑtiri.
quãuis ꝓtẽporis dispensatione uelata & occulta. Neq eñĩ
antiquorũ quicũq iuistorum . p̃ter xp̃i fidẽ salutẽ potu¬
it inuenire: Aut uero nisi &s illis cognitus fuiss&. potuis¬
s& nob̵ ꝑ eorũ ministeriũ alias aꝑtius alias occultius ꝓro¬

Expanded text:
vincente delectatione justitiae. Haec sunt tertia bonae vincente delectatione justitiae. Haec sunt tertia bonae spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema pax restat, quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace plena atque perfecta. Sic est et Dei populus ordinatus per temporum ro et pondere cuncta disponit . Nam fuit primitus ante Legem; secundo sub Lege, quae data est per Moysen; deinde sub gratia, quae revelata est per primum Mediatoris adventum . Quae quidem gratia nec antea defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispensatione velata et occulta. Neque enim antiquorum quicumque justorum praeter Christi fidem salutem potuit invenire, aut vero nisi et illis cognitus fuisset, potuisset nobis per eorum ministerium alias apertius, alias occultius pro
Abbreviated transcription (Latin):
carita s in cordib nr̃is iuberelex poterit ñ iuuare
& p̃uaricatorẽ in suꝑ facere . qͥdeignorantia seeccu¬
sare non possit Regnat em̃ carnalis cupiditas. ubi
nulla resistenteratione scđm carnẽuiuit᷑. Hec sunt
prima hominis. Deinde cũ ꝑlegẽ cognitio fuerit facta
peccati. ñ dũ diuinus adiuuat sp̃s. Secundũ legẽ uolens uiuere.
uincit᷑ . & sciens peccat. peccatoq: subditus seruit A quo eñĩ
quis deuictus est. huic & seruus ad dictus est Idagentesci¬
entiam andati. ut peccatũ operet᷑ in homine omnẽ concu¬
piscentiã. cumulo pͣuaricationis adiecto Atq: ita qđ scrip¬
tũ ẽ impleat᷑. Lex subintrauit ut abundaret delictum
Haec sunt secunda hominis Siaũ respexerit ds ut adim¬
plenda quȩ mandat ipsea diuua recredat᷑. & agi homo coe¬
perit dĩspũ. quo concupiscit᷑ aduersus carnẽ. fortiorero¬
horecaritatis. ut quã uis ad huc sit qđ homini repugnet
exhomine. ñdũ tota infirmitate sanata exfidẽtamen

Expanded text:
charitas in cordibus nostris , jubere lex poterit, non juvare; et praevaricatorem insuper facere, qui de ignorantia se excusare non possit. Regnat enim carnalis cupiditas, ubi nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccati, si nondum divinus adjuvat Spiritus, secundum legem volens vivere vincitur, et sciens peccat, peccatoque subditus servit: A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scriptum est impleatur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . Haec sunt secunda hominis. Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare credatur, et agi homo coeperit Dei Spiritu, concupiscitur adversus carnem fortiore robore charitatis ; ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoꝵ. detẽptatione uitanda. Atuero qđille inulti¬
moposuit sed libera nosamalo istem̃ posuit. ut intellege¬
remꝰ ad illũd superius qđ de tẽptationedictũ est ptinere
Ideo quippeait. sed libera. ñ ait & libera. tãquã unã peti¬
tionẽ essede monstrans. Nolihoc sed hoc sciat unusquis¬
q: in eose liberariamalo. qđ ñ infert᷑ intẽmptationem
IT CARITATE
in quo est Cũ eñiqueritur utrũ quisq sit homobonꝰ
nonquȩrit᷑ qid credat aut speret. sed qđ amet Nãquirec¬
te amat. ꝓculdubio recte credit &sperat. Qui uero non
amat in anit̃ credit. &iã si sunt uera quȩ credit . In anit̃
sperat. & iãsi aduerã felicitatẽ doceat᷑ ꝑtinerequȩspe¬
rat Nisi & hoc credat acsperet. qđ sibi petenti donaripos¬
sit ut am&. Quãuis eñi sperare sine amore ñ possit. fie¬
ritam̃ potest ut id non am& sinequo ad id qđ sperat ñ

Expanded text:
peccatorum, de tentatione vitanda. At vero quod ille in ultipeccatorum, de tentatione vitanda. At vero quod ille in ultimo posuit: Sed libera nos a malo, iste non posuit ut intelligeremus ad illud superius quod de tentatione dictum est pertinere. Ideo quippe ait: sed libera; non ait: Et libera, tanquam unam petitionem esse demonstrans, noli hoc, sed hoc, ut sciat unusquisque in eo se liberari a malo, quod non infertur in tentationem.  charitas, in quo est. Cum enim quaeritur, utrum quisque sit homo bonus, non quaeritur quid credat, aut speret, sed quid amet. Nam qui recte amat, procul dubio recte credit et sperat: qui vero non amat, inaniter credit, etiamsi sint vera quae credit; inaniter sperat, etiamsi ad veram felicitatem doceantur pertinere quae sperat: nisi et hoc credat ac speret, quod sibi petenti donari possit ut amet. Quamvis enim sperare sine amore non possit, fieri tamen potest ut id non amet, sine quo ad id quod sperat non
Abbreviated transcription (Latin):
bunt: Panis uero cotidianus ideo dicendus ẽ quiahic est
necessarius. quantus animȩ carniq tribuendus est. siue
sp̃italit̃. siuecorporalit̃. siue utroq intellegatur modo
Hic est &iãquã poscimꝰ remissio. ubi est cõmissio peccatorũ
Hic tẽptationes quȩ nos ad peccandũ alliciunt ł impellunt
Hicdeniq malũ undecupimꝰ liberari. Illicaũ. nihilistorũ ẽ
Fuangelista uero lucas in oratione dominica petitiones
ñ septẽ sed quinq cõplexus est. Nec ab isto utiq discre¬
pauit. Sed quomodo ista septẽ sint intellegenda ipsa sua
breuitate cõmonuit. Nom̃ quippeđdi. scĩficat᷑ in spũ Dĩ
aũ regnũ in carnis resurrectioneuenturũ ẽ Ostendens
ergolucas t̃tiãpetitionẽ duarũ superiorũ ẽẽ quod am modo
repetitionẽ magis eã p̃t̃ mittendo fecit in tellegi Dem¬
detres alias adiungit Depane cotidiano. deremissione

Expanded text:
bunt. Panis vero quotidianus ideo dictus est, quia hic est bunt. Panis vero quotidianus ideo dictus est, quia hic est necessarius quantus animae carnique tribuendus est, sive spiritaliter, sive corporaliter, sive utroque intelligatur modo. Hic est etiam quam poscimus remissio, ubi est omnis commissio peccatorum. Hic tentationes, quae nos ad peccandum vel alliciunt vel impellunt. Hic denique malum, unde cupimus liberari. Illic autem nihil istorum est. Evangelista vero Lucas in oratione dominica petitiones non septem, sed quinque complexus est. Nec ab isto utique discrepavit, sed quomodo ista septem sint intelligenda, ipsa sua brevitate commonuit. Nomen quippe Dei sanctificatur in spiritu, Dei autem regnum in carnis resurrectione venturum est. Ostendens ergo Lucas tertiam petitionem duarum superiorum esse quodammodo repetitionem, magis eam praetermittendo fecit intelligi. Deinde tres illas adjungit, de pane quotidiano, de remissione
Abbreviated transcription (Latin):
roinde apud euangelistã matheũ septẽ petitiones c̃tine¬
re dominica uidet oratio. Quarũ intrib: aet̃na poscunt᷑
Reliquisquattuor tẽporalia Quȩ tam̃ ꝓpt aet̃na c̃sequen¬
da s̃necessaria: Nã qđ dicimꝰ sc̃ificet᷑ nom̃tuũ. Adueniat
regnũtuũ. fiat uoluntas tua sic̃ incaelo & int̾ra: Qđ non
abitir deqͥd ã intellexerunt in spũ & corpore. omnino
siņ fineretinenda sunt : Et hic inchoant᷑ quantumq
ꝓficimᷤ augent᷑ in nob̵: Perfecta uero qđ in alia uitaspe¬
randũ ẽ sc̃ꝑ possidebunt᷑. Qđ uero dicimꝰ Panẽ n r̃ mco¬
tidianũ da nob hodie & dimitte nob debita nr̃a sicut¬
& nosdimitimus debitorib nr̃is. ne nos inferas intẽp¬
tationẽ sed liberanos amalo: quis nonuideat adp̃sen¬
tis uitae indigentiã ꝑtinere : In illaitaq uita aet̃na ubi
nos sẽ ꝑsperamꝰ futuros. & nominis di sc̃ificatio & regnũ¬
ei in nr̃o spũ& corpore ꝑfecte atq inmortalit̃ ꝑmane¬

Expanded text:
roinde apud evangelistam Matthaeum septem petitiones continere dominica videtur oratio: quarum tribus aeterna poscuntur, reliquis quatuor, temporalia, quae tamen propter aeterna consequenda sunt necessariregnum tuum; fiat voluntas tua, sicut in coelo et in terra; quod non absurde quidam intellexerunt in spiritu et corpore, omnino sine fine retinenda sunt, et hic inchoantur, quantumque proficimus, augentur in nobis: perfecta vero quod in alia vita sperandum est semper possidebuntur. Quod vero dicimus: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie; et dimitte nobis debita net nos dimittimus debitoribus nostris; et: Ne nos inducas in tentationem; et: Sed libera nos a malo. Quis non videat ad praesentis vitae indigentiam pertinere? In illa itaque vita aeterna, ubi nos semper speramus futuros, et nominis Dei sanctificatio, et regnuiritu et corpore perfecte atque immortaliter permane
Abbreviated transcription (Latin):
ud q dẽ uas in honorẽ aliud in c̃tumelia : Hocdocoemq
dĩstultiputant a pł̃m inresponsione defecisse & inopiared¬
denderationis reppressisse c̃tra dictoris audaciã Stdmig¬
nũ hab& pondus qđ dictũ ẽ o homotuqͥses : etintalib ques¬
tionib ad suȩca pacitatis c̃siderationẽ reuocat hominẽ
Verbo qdẽ breui sed reipsa magna ẽ redditio rationis .
eñ hec ñ capit. qͥs ẽ qͥ respondeat dõ : Siaũ capit magis ñin¬
uenit qiđ respondeat: Vid &s eñi sicapit uniuersũ gen̾huma¬
nũ tã iusto iudicio diuino in apostaticaradicedãnatũ. ut
&iã sinullus inde liberaret᷑. nemorecte posset diui tupera¬
reiustitũ Et qͥ liberant᷑ sic oportuis seliberari ut explurib
ñ liberatis atq indaĩnationẽ iustissimã derelictis. ostende¬
ret᷑ qid meruiss& uniuersa c̃sparsio : Et qđ &iã istos debitũ

Expanded text:
ud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? Hoc loco enim ud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? Hoc loco enim quidam stulti putant Apostolum in responsione defecisse, et inopia reddendae rationis repressisse contradictoris audaciam. Sed magnum habet pondus quod dictum est, O homo, tu quis es? Et in talibus quaestionibus ad suae capacitatis considerationem revocat hominem verbo quidem brevi, sed re ipsa magna est redditio rationis. Si enim haec non capit, quis est qui respondeat Deo? Si autem capit, magis non invenit quid respondeat. Videt enim, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiamsi nullus inde liberaretur, nemo recte posset Dei vituperare justitiam; et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non liberatis, atque in damnatione justissima derelictis, ostenderetur quid meruisset universa conspersio, et quo etiam istos debitum
Abbreviated transcription (Latin):
cõm̃daret: qm̃ in qͦ ñ fit miã ñ in iqͥtassit sediudicium
Non ẽ quippeiniqͥtas apud dm̃: Continuo subiunã atqit
Dic̃ eñi scriptura pharaoni qr ad hoc te excititui. utosten¬
dã intepotentiã meã & ut ad nunciet᷑ nom̃ meũ in uniuer¬
sat̃ra . Quib dictis ad utrũq c̃cludens. id ẽ & ad miãm&s
durat Miseret̃sclic& magnabonitate. & obdurat nul¬
la iniqͥ tate: Vt nec liberatus desuis meritis gloriet᷑. nec
dãnatus desuis meritis c̃querat᷑. Sola eñi grã redẽptos
discernit aꝑditis. quos una ꝑditionis massa c̃creuerat abo
rigine ducta causa cõmunis Hoc aũ qͥeo modo auditut di¬
cat. qiđ ad huc c̃querit᷑  Nã uoluntatiei qͥs resistit: Tãquã
ꝓpt̃ea malus ñ uideat᷑ eẽ culpandus qr ds̃ c̃ uult miseret᷑.
& quẽ uult obdurat: Absit ut pudeat nos hoc respondere
qđ respondisse uidemꝰ apłm. O homo tuquis es qͥ responde¬
asdõ : Nũ qiđ dic̃ figm̃tũ ei qͥ sefinx̃. quare mesic fecisti :

Expanded text:
sed judicium; non est quippe iniquitas apud Deum, continuo subjunxit, atque ait: Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Quibus dictis ad utrumque concludens, id est, et ad miserdurat. Miseretur scilicet magna bonitate, obdurat nulla iniquitate; ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conqueratur. Sola enim gratia redemptos discernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea malus non videatur esse culpandus, quia Deus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: absit ut pudeat nos hoc respondere, quod respondisse videmus Apostolum: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me fecisti sic?
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tam̃ c̃tineat miserationes suas. non aet̃no supplicio finẽ
dando. sed leuam̃ ad hibendo. ł int̃ponendo cruciatib
Quianet psalm̾ ait ad finiendã irã suã. ł postirã suã. sed in
ira sua. Quȩsisola e&. quanta ibi minima cogitaripotest.
Perirearegnodi. Exulariaciuitatedi. Alienari auitadĩ:
Careretã magna multitudine dulcedinis dĩ quã abscondit
tim̃tib se: ꝑfecitaũ sperantib inse Tãgrandis ẽpoena.

Expanded text:
non tamen contineat miserationes suas; non aeterno supplicio finem non tamen contineat miserationes suas; non aeterno supplicio finem dando, sed levamen adhibendo vel interponendo cruciatibus. Quia nec Psalmus ait, Ad finiendam iram suam, vel, post iram suam; sed, in ira sua. Quae si sola esset quanta ibi minima cogitari potest; perire a regno Dei, exsulare a civitate Dei, alienari a vita Dei, carere tam magna multitudine dulcedinis Dei quam abscondit timentibus se, perfecit autem sperantibus in se , tam grandi
Abbreviated transcription (Latin):
rustraitaq: ñ nulli immoquã plurimi aet̃nãdãnatoꝵ poenã
& cruciatus sineint̃missione ꝑpetuos humano miserant᷑ affec
flectendo sententiã quȩputant in eis t̾ribilius ẽẽ dicta. quã
uerius. Neñĩ obliuiscit᷑ inquiunt misererids. aut c̃tinebi
inira sua miserationessuas Hoc qͥdẽ in psalmolegit᷑ sc̃õ.
rant᷑. Aut si hocadom̃s existimant ꝑtinere. ñ ideo necesse
ẽ ut damnationẽ opinent᷑ posse finiri eorũ deqͥb dictũ
est sic ibunt isti insuppliciũ aet̃nũ. Neisto modaputetur
habitura finẽ quandoq felicitas &iã illorũ. deqͥb ec̃tra¬
rio dictũ ẽ iustiaũ inuitã aet̃nã: Sed poenas dãnatorũ
certistẽporũ int̃uallis existiment si hoc eisplac& aliqua¬
tenus mitigari. Et iã sic quippe intellegi potest mane¬
reinillis iradi. hoc ẽ ipsa damnatio. hec eñĩ uocat᷑ iradi
ñ diuini animiꝑt᷑̾batio. ut in ira sua hoc ẽ manente ira sua.

Expanded text:
rustra itaque nonnulli, imo quam plurimi, aeternam damnatorum poenam et cruciatus sine intermissione perpetuos humano miserantur affecflectendo sententiam, quae putant in eis terribilius esse dicta, quam verius. Non enim obliviscetur, inquiunt, misereri Deus, aut continebit in ira sua miserationes suas . Hoc quidem in psalmo legitur sancto; rantur. Aut si hoc ad omnes existimant pertinere, non ideo necesse est ut damnationem opinentur posse finiri eorum de quibus dictum est, Et ibunt isti in supplicium aeternum: ne isto modo putetur habitura finem quandoque felicitas etiam illorum, de quibus e contrario dictum est, Justi autem in vitam aeternam . Sed poenas damnatorum certis temporum intervallis existiment, si hoc eis placet, aliquatenus mitigari. Etiam sic quippe intelligi potest manere in illis ira Dei , hoc est ipsa damnatio haec enim vocatur ira Dei, non divini animi perturbatio, ut in ira sua, hoc est manente ira sua,
Abbreviated transcription (Latin):
ossines habebunt ciuitates duae. Unaxp̃i altera diaboli
nũ. istis uoluntas. illis facultas ñ poterit esse peccandi Tulla
c̃ditio moriendi istis in aẽt̃nauita uerefelicit̃ uiuentib
illis infelicit̃ in morte sine moriendi potestate durantib
qm̃ utriq: sine fine. sed inbeatitudine isti alius alio p̾stabili¬
us. inmiseria uero illi alius alio tolerabilius ꝑmanebunt

Expanded text:
o fines habebunt civitates duae, una scilicet Christi, anum. Istis voluntas, illis facultas non poterit ulla esse peccandi vel ulla conditio moriendi. Istis in aeterna vita vere feliciterque viventibus, illis infeliciter in aeterna morte sine moriendi potestate durantibus, quoniam utrique sine fine. Sed in beatitudine isti alius alio praestabilius, in miseria vero illi alius alio tolerabilius permanebunt
Abbreviated transcription (Latin):
Haec s̃magna opera dñi exqͥsita in om̃s uoluntates ẽi Ettã sa¬
pient̃ exqͥsita ut cũ angelica & humana creatura peccass&.
id ẽ ñ qđ ille sed qđ uoluit ipsa fec iss&s. &iã ꝑ eandẽ creaturȩ
uoluntatẽ qua factũ ẽ qđ creatornoluit. impleret ipseqđ
uoluit. Beneutens & malis tãquã sũ mebonꝰ ad eox dãnati¬
ore. quos iuste p̃destinauit ad poenã. & ade& salutem
quos benigne p̃destinauit ad grãm. Quantũ eñĩ adipsos
attinet qđ dinoluit fecer̃: Quantũ uͦad omni potentiã
dĩ. nullomodo id efficere ualuer̃ . Hoc qͥppeipso qđ ẽtra
uoluntatẽ fecerantẽi. de ipsis facta ẽ uoluntas ẽiꝰ Propt̃

Expanded text:
a opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus, et tam sapienter exquisita, ut cum angelica et humana creatura peccasset, id est, non quod ille, sed quod voluit ipsa fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem, qua factum est quod Creator noluit, impleret ipse quod voluit, bene utens et malis, tanquam summe bonus, ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad poenam, et ad eoruquos benigne praedestinavit ad gratiam. Quantum enim ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt; quantum vero ad omnipotentiam ei, nullomodo id efficere valuerunt. Hoc enim ipso quod contra Dei voluntatem fecerunt, de ipsis facta est voluntas ejus. Prop
Abbreviated transcription (Latin):
nationis obstricti. sed qͥdiã Miserebor cui misertero.
um debitũ: Qđ cũ deberet᷑ ambob: in altero alt̃ agnouit
ñ desuis di stantib meritissibi eẽgloriandũ : qđ in eadẽ
causa idẽ suppliciũ ñ incurrit. sed dediuinȩ graẽ largi¬
õmittere. sed nec uoluntatẽ posset haberȩ peccandi fd ꝑ
minendũ sinepeccato sic̃ facterat ꝑpetuã uoluntatẽ habi¬
turũ eẽp̃scisset: Quia uͦeũ maleusurũ libero arbitrio. hoc ẽ
peccaturũ eẽ p̃sciebat. ad hoc potius p̃parauit uoluntatẽ
suã ut beneipse faceret &iã demalefaciente . Ac sic hominis
bona. Sic eñĩ oporteb at pͥus hominẽ fieri. ut & beneuellepas¬
set dmale Nec gratissibene. nec in pune simale Postea uͦsic
erit ut male uelle ñ possit. nec ideo libero carebit arbitrio
Multo qͥ ꝓpe liberius erit arbitriũ . qđ omnino ñ poterit ser¬
uirepeccato . Neq eñculpanda ẽ uoluntas. aut uoluntas ñ ẽ.

Expanded text:
nationis obstricti. Sed qui dixit, Miserebor cujus misertus ero, nationis obstricti. Sed qui dixit, Miserebor cujus misertus ero, um debitum. Quod cum deberetur ambobus, in altero agnovit alter non de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa supplicium non incurrit, sed de divinae gratiae largiposset habere peccandi, si ad permanendum sine peccato, sicut factus erat, perpetuam voluntatem habiturum esse praescisset. Quia vero eum male usurum libero arbitrio, hoc est peccaturum esse praesciebat, ad hoc potius praeparavit voluntatem suam, ut bene ipse faceret etiam de male faciente, ac sic hominis bona. Sic enim oportebat prius hominem fieri, ut et bene velle posset et male; nec gratis, si bene; nec impune, si male: postea vero sic erit, ut male velle non possit, nec ideo libero carebit arbitrio. Multo quippe liberius erit arbitrium, quod omnino non poterit servire peccato. Neque enim culpanda est voluntas, aut voluntas non est,
Abbreviated transcription (Latin):
Sentiensaũ quẽ ad modũ poss& hoc qđ dictũ ẽ ꝑmouereeos
q penetrart intellegendo ñ poss̃ hanc altitudinẽ gr̃ȩ
Qiđ ergo dicimꝰ ait Nũ qiđ iniqͥtas ã pud dm̃ : Iniquum
enĩ uidet᷑ ut sine ullis bonoꝵ malorũ ue o perũ meritis
uinũ dsdiligat. oderit alterũ. Qua inre si futura opera
ł bonahui ł mala illius. quȩdsutiq p̃sciebat uella intel¬
legi nequaquã diceret ñ exoperib: sed diceret exfuturis
operib Eoq modo istã solueret quȩstionẽ. immonullam
quã solui opͥ esset faceret quȩstionẽ : Nuncuero cũ respon¬
fuero: Quis eñi nisi insipiens dm̃ iniquum putet siueiudi¬
ciũ poenale ingerat digno. siuemiãm p̃stet in digno : De¬
niq infert & dic̃ Igit᷑ ñ uolentis neq currentis. sed mise¬
rentis ẽ dĩ Ambo itaq gemini natura irȩfilii nascebant᷑
Nullis qͥdẽ operib: ꝓpriis. sed originalit̃ ex adã uinculodã¬

Expanded text:
Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc altitudinem gratiae, Quid ergo dicemus? ait; numquid iniquitas apud Deum? Absit. Iniquum enim videtur, ut sine ullis bonorum malorumve operum meritis, unum Deus diligat, oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala illius, quae Deus utique praesciebat, vellet intelligi, nequaquam diceret, non ex operibus: sed diceret, ex futuris operibus; eoque modo istam solveret quaestionem; imo nullam, quam solvi opus esset, faceret quaestionem. Nunc vero cum responfuero. Quis enim nisi insipiens Deum iniquum putet, sive judicium poenale ingerat digno, sive misericordiam praestet indigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Ambo itaque gemini natura filii irae nascebantur , nullis quidem operibus propriis, sed originaliter ex Adam vinculo dam
Abbreviated transcription (Latin):
tissimꝰ qđ uolebat. Etubi ẽ illa omnipotentia qua incaelo
& int̃ra om̃a quȩcũq uoluit fec̃ Si collegere filios hierusa¬
lẽ uoluit & ñ fec̃ : An potius illa qͥdẽfiliossuos ab ipso colligi
noluit. sed ea quoq nolente filios ei collegit ipse quos uolu¬
it. quia incaelo &int̃ra ñ quȩdã uoluit & fec̃. quedã uͦ uolu¬
it & ñ fec̃. sed om̃aquȩcũq uoluit fec̃. Quis porrotã impie
desipiat ut dicat dm̃ malas hominũ uoluntates quas uolu¬
erit . quando uoluerit. ubi uoluerit inbonũ ñ posse c̃uer¬
illis rebeccae utero geminis fuerat iã locutꝰ: Quib: ñdũna¬
tis nec aliqiđ agentib boniseu mali . ut scđmelectionẽ ꝓpo¬
sitũdĩ maneret ñ exoperib: sed exuocante dictũ ẽ. qm̃ ma
ior seruiet minori Propt̃ qđ adhibuit alterũ ꝓpheticũ
testimoniũ ubi scriptũ ẽ. lacob dilexi. esauaũ odio habui

Expanded text:
tissimus quod volebat. Et ubi est illa omnipotentia, qua in coelo tissimus quod volebat. Et ubi est illa omnipotentia, qua in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit; si colligere filios Jerusalem voluit, et non fecit? An potius illa quidem filios suos ab ipso colligi noluit, sed ea quoque nolente filios ejus collegit ipse quos voluit? quia in coelo et in terra, non quaedam voluit et fecit, quaedam vero voluitdesipiat, ut dicat Deum malas hominum voluntates quas voluerit, quando voluerit, ubi voluerit, in bonum non posse converillis in Rebeccae utero geminis fuerat jam locutus, quibus nondum natis, nec aliquid agentibus boni seu mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori. Propter quod adhibuit alterum propheticum testimonium, ubi scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui.
Abbreviated transcription (Latin):
sinerent᷑ ab omp̃ibono cui ꝓculdubio quã facile ẽ qđ uult fa¬
cere tã facile ẽ. qđ ñ uult eẽ ñ sinere: Hoc nisi credimꝰ peri¬
clitat᷑ ipsũ nr̃e c̃fessionis initiũ. qua nos indm̃ patrẽ om̃ poten¬
tẽ crederec̃fitem᷑ Neq enĩ obaliud ueracit̃ uocat᷑ omp̃s nisi
uidet᷑ utiq ñ fieri qđ ds uult fieri. humana scilic& uoluntate
impediente uoluntatẽdĩ DEUOLVNTATEDI QUAOM̃S¬
qr hoc ipsi nolunt. qđ qͥdẽ dicideparuulis ñ potest. quoꝵ ñdũ ẽ
uelle seu nolle. Nã qđ infantili motufaciunt. si eoꝵ uoluntati
iudicaret᷑ eẽ tribuendũ quando baptizant᷑ cũ resiftunt quan¬
tũ possunt &iã nolentes eossaluosfieri dicerem̃ Sed apti¬
usdñs in euanglio cõpellans impiã ciuitatẽ. Quotie sinquit
uoliucolligere filios tuos. sic̃ gallina pullossuos & noliusti
Tã quã di uoluntas superata sit hominũ uoluntate: Et in fir¬
missimis nolendo impedientib: ñ potuerit facere poten¬

Expanded text:
ipotente bono: cui procul dubio quam facile est quod vult facere, tam facile est quod non vult esse non sinere. Hoc nisi credamus, periclitatur ipsum nostrae Confessionis initium, qua nos in Deum Patrem omnipotentem crederevidetur utique non fieri quod Deus vult fieri, humana scilicet voluntate impediente voluntatem Dei. Quando enim quaeritquia hoc ipsi nolunt. Quod quidem dici de parvulis non potest, quorum nondum est velle, seu nolle. Nam quod infantili motu faciunt, si eorum voluntati judicaretur esse tribuendum, quando baptizantur, cum resistunt quantum possunt, etiam nolentes eos salvos fieri diceremus. Sed apertius Dominus in Evangelio compellans impiam civitatem, Quoties, inquit, volui colligere filios tuos sicut gallina pullos suos, et noluisti ! tanquam Dei voluntas superata sit hominum voluntate, et infirmissimis nolendo impedientibus non potuerit facere poten
Abbreviated transcription (Latin):
ergo sine fine mors illa ꝑpetuadãnatoꝵ id ẽ abienatio
auita di & omnib: eritipsa cõmunis. Quȩlib& homines
deuarietate poenarũ. dedolorũ releuatione. łinter¬
missione ꝓsuis humanis motib suspicent᷑. sic̃ manebit
cõmunit̃ omniũ uita aet̃na scõꝵ. qualib& bonoꝵ distan¬
tia concordit̃ fulgeant. Excista fidei c̃fessione quȩ bre¬
uit̃ symholo c̃tinet᷑. & carnalit̃ cogitata lac paruuloꝵ
est. sp̃italit̃ aũ c̃siderata atq tractata cibus ẽ fortiũ
Nascit᷑ spesbona fideliũ. cui caritas scã comitatur
ed dehis omnib quȩ fidelit̃ sunt credenda. eatantũ ad
spem ꝑtinent quȩ orationedominicac̃tinent᷑ Male¬
dictus aũ om̃is sic̃ diuinatestant᷑ eloquia qͥ spẽponitin

Expanded text:
ergo sine fine mors illa perpetua damnatorum, id est, alienatio a vita Dei, et omnibus erit ipsa communis, quaelibet homines de varietate poenarum, de dolorum relevatione vel intermissione pro suis humanis moribus suspicentur; sicut manebit communiter omnium vita aeterna sanctorum, qualibet honorum distantia concorditer fulgeant. viter Symbolo continetur, et carnaliter cogitata lac parvulorum est, spiritualiter autem considerata atque tractata cibus est fortium, nascitur spes bona fidelium, cui charitas sancta comitatur. s omnibus quae fideliter sunt credenda, ea tantum ad spem pertinent quae oratione dominica continentur. Maledictus enim omnis, sicut divina testantur eloquia
Abbreviated transcription (Latin):
parũ erat uelle. nisiilleqͥ eũ fecerat ad iuuaret. Sed post
Nec omnino ꝑseipsũ. sed ꝑsolã digrãm quȩ in fide xp̃i posi¬
ta ẽ liberat᷑. ut uoluntasipsa sic̃ scriptũ ẽ ad nõ p̃paretur.
quacetera dimunera capiant᷑ ꝑquȩueniat᷑ ad munꝰ aet̃nũ¬

Expanded text:
parum erat velle, nisi ille qui eum fecerat adjuvaret. Sed post parum erat velle, nisi ille qui eum fecerat adjuvaret. Sed post Nec omnino per seipsum, sed per solam Dei gratiam, quae in fide Christi posita est, liberatur; ut voluntas ipsa, sicut scriptum est, a Domino praeparetur , qua caetera Dei munera capiantur, per quae veniatur ad munus aeternu
Abbreviated transcription (Latin):
ma nr̃a &siã nolle infelicitatẽ. itanolle in iqͥtatẽ sẽꝑ habitura. ẽ.
Sed ordo p̃t̃mittendus ñ fuit in qͦds uoluit ostendere quãbonũ
sit animalrationale qđ &iã ñ peccare possit. sic̃ minor fuit
futura sit inqͣ ñ possit mori. Illã natura humanaꝑdidit ꝑli
berũ arbitriũ. hanc ẽ acceptura ꝑ grãm. quã fuerat siñ pec¬
casset acceptura ꝑ meritũ: Quãuissinegr̃a nec tc̃ullũ meri¬
tũ eẽ potuisset Quia essipeccatũ in solo erat libero arbitrio
c̃stitutũ. ñ tam̃ iustitiȩ retinendȩ sufficiebat liberũ arbitriũ.
nisi participatione inmutabilis boni diuinũ adutoriũ
p̃beret᷑ : Sĩc enĩ mori ẽ in hominis potestate cũ uelit. ne¬
mo ẽ eñi qͥ ñ seipsũ ut nihil aliudicã. ł ñ uescendo possit oe¬
cidere. Ad tenendã uero uitã uoluntas ñsatis ẽ. siadiuto¬
ria siue alim̃toꝵ siue quorũ cũq tutam inũ desint. Sicho¬
mo in paradỹso ad seoccidendũ relinquendo iustitiam

Expanded text:
a nunc habet nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo servandus fuit, quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal rationale quod etiam peccare possit, quamfutura sit, in qua non possit mori. Illam natura humana perdidit per liberum arbitrium, et hanc est acceptura per gratiam, quam fuerat, si non peccasset, acceptura per meritum: quamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset. Quia etsi peccatum in solo erat libero arbitrio constitutum, tamen justitiae retinendae non sufficiebat liberum arbitrium, nisi participationeenim mori est in hominis potestate cum velit, nemo est enim qui non seipsum, ut nihil aliud dicam, vel non vescendo possit occidere: ad tenendam vero vitam voluntas non sat est, si adjutoria sive alimentorum, sive quorumcunque tutaminum desint. Sic homo in paradiso ad se occidendum relinquendo justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
digna ẽ ł reqͥe łerũna: ꝓ eo qđ sortita ẽ in carnecũ uiuer&s
N eq negandũ ẽ defunctoꝵ animas pietate suoꝵ uiuentiũ re
leuari. cũ ꝓillissacrificiũ mediatoris offert᷑ ł elemosynȩ in¬
ꝓdesse merueruñ. Estem̃ qͥdã uiuendi modus nectã bonꝰ
ut ñ reqͥrat ista post mortẽ. Nec tã malus ut eiñ ꝓsint ista post
mortẽ. Estuero talis inbono. ut his ñ reqͥrat: Et ẽ rursus ta¬
lis inmalis ut nec hisualeat cũ hȩcuita transierit adiuuari

Expanded text:
ie vel aerumna, pro eo quod sortita est in carne dum viveret. Neque negandum est defunctorum animas pietate suorum viventium non relevrai cum pro illis sacrificium mediatoris offertur-vel eleemosynaodessent meruerunt. Est enim quidam vivendi modus, nec tam bonus ut non requirat ista post mortem; nec tam malus, ut ei non prosint ista post mortem: est vero talis in bono, ut his non requirat; est et rursus talis in malo, ut nec his valeat, cum haec vita transierit, adjuvari.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽuerũ si aliqͣuoluit & ñ fec̃ Et qđ ẽ in dignius. ideo ñ fecit
qm̃ nefieret qd uolebat om̃ps. uoluntas hominis impediuit¬
onergo fit aliqiđ̃ nisi om̃p̃sfieriuelit ł sinendo ut fiat ł ipse fa
ciendo Nec dubitandũ ẽ dm̃ facerebene &iã sinendo fieri
quȩcũq fiunt male. Neñi hoc nisi iusto iudicio sinit. Et ꝓfecto

Expanded text:
erum, si aliqua voluit, et non fecit; et, quod est indignius, ideo non fecit, quoniam ne fieret quod volebat omnipotens, voluntas hominis impediviton ergo fit aliquid nisi omnipotens fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel ipse faciendo. Nec dubitandum est Deum facere bene, etiam sinendo fieri quaecumque fiunt male. Non enim hoc nisi iusto iudicio sinit. Et profecto
Abbreviated transcription (Latin):
quã istefuerit assũptus. cuĩcausa una e&̃ ambob Cur
apud quosdã ñ factȩ sint uirtutes. Quȩ sifacte fuissent.
egissent illi homines paenitentiã. Et factȩ sapud eos qͥñ fue¬
r̃ credituri. Aꝑtissimenãq: dñs dic̃. Vaetibi cororum¬
Vartibi bethsaida. qr si intrro & sydonefactae eent uirtutesquȩ¬
factȩ s in uob. olimincilicio & cinere paenitentiã egissent. Nec
utiq đsiniustenoluit saluosfieri. cũ possent salui eẽ siuell&:
Tunc inclarissima sapientiȩ luce uidebit᷑. qđ nc̃ pioꝵ fides hab&
ante quã manifesta cognitione uideat᷑. quã certa & inmutabi¬
lis & efficacissima sit uoluntasdĩ. quã multa possit & ñ uelit.
Nihilaũ uelit qđ ñpossit . quãq situerũ qđ in psalmo canit᷑¬

Expanded text:
quam iste fuerit assumptus, cum causa una esset ambobus: cur apud quosdam non factae sint virtutes, quae si factae fuissent, egissent illi homines poenitentiam, et factae sint apud eos qui non fuerant credituri. Apertissime namque Dominus dicvae tibi, Bethsaida, quia si in Tyro et Sydone factae essent virtutesfactae sunt in vobis, olim in cilicio et cinere poenitentiam egissent . Nec utique Deus injuste noluit salvos fieri, cum possint salvi esse, si vellent. Tunc in clarissima sapientiae luce videbitur, quod nunc piorum fides habet, antequam manifesta cognitione videatur, quam certa, immutabilis, efficacissima sit voluntas Dei; quam multa possit et non velit, nihil autem velit quod non possit: quamque sit verum quod in Psalmo canit
Abbreviated transcription (Latin):
re atq dinoscere cũ sesatanas transfigurat łutangelũ
lucis. nefallendo ad aliqua ꝑ neciosa seducat. Nã quando
sensus corporis fallit. m̃tẽ ueroñ mouet auerarettaq sen
tentia quaquisq uitã fidelẽgerit. nullũ ẽ in religionepe¬
riculũ ł cũ sebonũ fingens ea fac̃ si uedic̃ quȩ bonis angłis
c̃gruunt &iã sicredat᷑bonꝰ ñ esterror xp̃iane fidei peri¬
culosus aut morbidus Cũ uero ꝑhȩc aliena ad sua incipit
ducere. tc̃ eũ dinoscere nec ire posteũ magna etnecessa¬
mortiferos dolos ei euadere. nisi regat atq: tueat᷑ ds
Etipsahũi rei difficultas adhoc ẽ utilis. nesit spessibiquisq
aut homo alt̃ alteri sed đssuis omnib. Ideñ nob potius
expedire prorsuspioꝵ ambigitnemo Hȩc gͦ quȩ insc is
ei c̃iuncti fuerimꝰ infine ad simul habendã beatitudinẽ
sẽpit̃ nã istauero quȩ ab illa peregrinat᷑ int̃ris eo nob
notior ẽ qd in illa sumꝰ & qr hominũ ẽ qđ & nossumus.

Expanded text:
re atque dignoscere, cum se satanas transfigurat velut angelum lucis , no fallendo ad aliqua perniciosa seducat. Nam quando sensus cotentia qua quisque vitam fidelem gerit, nullum est in religione periculum. Vel cum se bonum congruunt, etiam si credatur bonus, non est error christianae fidei periculosus aut morbidus. Cum vero per haec aliena ad sua incipit ducere, tunc eum dignoscere, nec ire post eum, magna et necessamortiferos ejus dolos evadere, nisi regat atque tueatur Deus? Et ipsa hujus rei difficultas ad hoc est utilis, ne sit spes sibi quisque, aut homo alter alteri, sed Deus suis omnibus. Id enim nobis potius expedire prorsus piorum ambigit nemo. CAPUT LXI. Ecclesia in ei conjuncti fuerimus in finem, ad simul habendam beatitudinem sempiternam. Ista vero quae ab illa peregrinatur in terris, eo nobis notior est, quod in illa sumus, et quia hominum est, quod et nos sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
quis explic&. cũ qualib: corporib: apparuerint hominib:
ut ñ solũ cernerent᷑. uerũ &iã tangerent᷑ Etrursus ñso¬
lida corpulentia. sed sp̃italipotentia quasdã uisiones
ñ oculis corporis. sed sp̃italib ł m̃tib ingerant. łdicant
aliqiđ Nadaurẽforinsecus. sed intus animȩ hominis &iã¬

Expanded text:
quis explicet cum qualibus corporibus apparuerint hominibus, ut non solum cernerentur, verum etiam tangerentur; et rursus non solida corpulentia, sed spirituali potentia quasdam visiones, non oculis corporeis, sed spiritualibus, vel mentibus ingerant, vel dicant aliquid non ad aurem forinsecus
Abbreviated transcription (Latin):
sed inme: Vel appareant in somnis. & conloquant᷑ more
somniorũ Habemꝰ quippe in euangło Ec̃ angłsdm̃ appa¬
ruit illi in somnisdicens His eñimodis. ł ut indicant se
angłi c̃trectabilia corpora ñ habere faciuntq difficilli¬
mã questionẽ. quomodo patres eis pedes lauer̃. quo modo
ia cobcũ angło tã solida ẽtrectationȩ luctat᷑ sit: Cũ istaquȩ¬
runt᷑. & ea sic̃ potest quisq c̃iectat:. Ninutilit̃ exxerceant᷑
ingenia sed adhibeat᷑ disceptatio moderata Etabsit er

Expanded text:
sed, in me. Vel appareant et in somnis, et colloquantur more somniorum: habemus quippe in Evangelio, Ecce Angelus Domini apparuit illi in somnis, dicens . His enim modis velut indicant se angeli contrectabilia corpora non habere: faciuntque difficillimam quaestionem, quomodo patres eis pedes laverint , quomodo Jacob cum angelo tam solida contrectatione luctatus sit . Cum ista quaeruntur, et ea sicut potest, quisque conjectat, non inutiliter exercentur ingenia, si a
Abbreviated transcription (Latin):
cũq baptizati sumꝰ inxp̃o iħu. in morte ipsius baptiza¬
iergo hinc ostendim mortui eẽ peccato qr in mortexp̃i
baptizatisum: ꝓfecto & paruuliqͥbaptizant inxp̃o pec¬
catomoriunt᷑. qr in morte ipsius baptizant᷑. Nullo enim
excepto dictũ est. quicũq baptizati sumꝰ inxp̃o iħu. in
morte ipsius baptizati sumꝰ: Etideo dictũ ẽ ut ꝓbaret᷑
mortuosnos eẽ peccato. Cui aũpeccato paruulirenas:¬
cendo moriunt᷑. nisi qđ nascendo traxert̃ : Ac ꝑ hoc &iã
ad ipsosꝑtinet qđ seqͥt᷑ dicens: Consepulti ergo sumꝰ illi
ꝑbaptismũ in mortẽ. ut quẽ ad modũ surrex̃ xp̃samor¬

Expanded text:
quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizaquicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizastendimur mortui esse peccato, quia in morte Christi baptizati sumus; profecto et parvuli qui baptizantur in Christo, peccato moriuntur, quia in morte ipsius baptizantur. Nullo enim excepto dictum est, Quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus. Et ideo dictum est, ut probaretur mortuos nos esse peccato. Cui autem peccato parvuli renascendo moriuntur, nisi quod nascendo traxerunt? Ac per hoc etiam ad ipsos pertinet quod sequitur dicens: Consepulti sumus ergo illi per Baptismum in mortem, ut quemadmodum surrexit Chris
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ unũ hominẽ poena & ꝑunũ hominẽ gra. cũ locut fuisset
quantũ illi epłȩ suȩ loco sufficereiudicauit Deinde sacri
baptismatis incrucexp̃i grandem ysteriũ cõm̃dauit . Eo
modo ut intellegamꝰ nihil aliud eẽ in xp̃obaptismũ. nisi
mortis xp̃i similitudinẽ Nihilaũ aliud mortẽ xp̃i crucifto
nisi remissionis peccati similitudinẽ . ut quẽ ad modũ in il¬
louera mors facta ẽ. sic in nobuera remissio peccatorum:
Etquẽ ad modũ in illo ueraresurrectio. ita in nobuera iusti¬
ficatio Ait eñi Qiđ ergo dicimꝰ: ꝑmanebimꝰ inpeccato ut
grã habundet: Dixerat eñi superius. ubi abundauit pec
catũ suꝑ abundauit gr̃a. Et ideo questionẽ sibi psiꝓpo¬
suit. utrũ ꝓpt̃ abundantiã gr̃aẽ c̃sequendã inpeccatosit
ꝑmanendũ: sed respondit. Absit: atq: subiet̃ Simortui
sum peccato. quomodo uiuemꝰ in eo. Deinde ut ostende¬
ret mortuos nosessepeccato: Anignoratis inquit. qm̃qͥ

Expanded text:
r unum hominem poena et per unum hominem gratia cum locutus fuisset, quantum illi Epistolae suae loco sufficere judicavit, deinde sacri baptismatis in cruce Christi grande mysterium commendavit eo modo, ut intelligamus nihil aliud esse in Christo baptismum, nisi mortis Christi similitudinem; nihil autem aliud mortem Christi crucifixi, nisi remissionis peccati similitudinem: ut quemadmodum in illo vera mors facta est, sic in nobis vera remissio peccatorum; et quemadmodum in illo vera resurrectio, ita in nobis vera justificatio. Ait enim, Quid ergo dicemus? Permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Dixerat enim superius, Ubi, enim abundavit pecionem sibi ipse proposuit, utrum propter abundantiam gratiae consequendam in peccato sit permanendum. Sed respondit, Absit: atque subjecit, Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Deinde ut ostenderet nos mortuos esse peccato: An ignoratis, inquit, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
cõpleat᷑ quȩds .ẽ. Deinde scã cõmemorat᷑ ecła. undedat̾ intellegi
ntionalẽcreaturã ad hierusalẽ liberã ꝑtinentẽ postcõmemora¬
tionẽtreitoris idest sũmȩ illius trinitatis fuisse subdendũ Qñquc
quȩ tota hic accipienda ẽ. nsolũ expartequa peregrinat intris.
a solisortuusq ad occasu laudansnõm dñi. Et postcaptiuitaiẽ ue¬
iustatis cantans canticũ nouum: Verũ &iã exilla que incaelissep
ex quo c̃dita ẽ cohesitđõ. necullũ malũ sui casus exꝑta est: Hec
in scĩs angłis beata ꝑsistit. &suȩparti peregrinanti si coportet opi¬
tulat᷑. Quȩutraq una erit c̃sortio aet̃nitatis e̾i. &nc̃una ẽ uin¬
culo caritatis. que tota instituta ẽ ad colendũ dm̃. Vnde necto¬
eñi sũma creatura Et ideo in regula fidei ñ poneret᷑ anteecłam¬

Expanded text:
a. Unde datur intelligi rationalem creaturam ad Jerusalem liberam pertinentem , post commemorationem Creatoris, id est summae illius Trinitatis, fuisse subdendam. QuoniaQuae tota hic accipienda est, non solum ex parte qua peregrinatur in terris, a solis ortu usque ad occasum laudans nomen Domini , et post captivitatem vetustatis cantans canticum novum; verum etiam ex illa quae in coelis semper, ex quo condita est, cohaesit Deo, nec ullum malum sui casus experta est. Haec in sanctis Angelis beata persistit, et suae parti peregrinanti sicut oportet opitulatur; quia utraque una erit consortio aeternitatis, et nunc una est vinculo charitatis, quae tota instituta est ad colendum unum Deum. Unde nec toenim summa creatura. Et ideo in Regula fidei non poneretur ante Ec
Abbreviated transcription (Latin):
Anignoratis qm̃ quicũq baptizati sumꝰ in xp̃o iħu. inmorte
ipsius baptizati sumꝰ ͤ Sicitaq totũ istũ locũ clausit ut coepit.
Mortẽ quippe xp̃i sic insinuauit. ut &iã ipsũ mortuũ diceret
eẽpeccato. Cui peccato nisicarnis : Inqua erat ñ peccatũ.
sed similitudo peccati. & ideo nom ine appellata peccati.
Baptizatis itaq in mortẽ xp̃i. inqua ñ solimaiores uerum
&iã paruulibaptizant᷑. ait Sic &uos idẽ quẽ ad modũ

Expanded text:
m quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus? Sic itaque totum locum istum clausit, ut coepit. Mortem quippe Christi sic insinuavit, ut etiam ipsum mortuum diceret esse peccato. Cui peccato, nisi carni, in qua erat, non peccatum, sed similitudo peccati, et ideo nomine appellata est peccati? Baptizatis itaque in morte Christi, in qua non solum majores, verum etiam parvuli baptizantur, ait, Sic et vos, id est quemadmodu
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ hoc ẽ sacrificiũ ꝓpeccatis ꝑ qđ rec̃ciliare ualeremꝰ
Ipseergo peccatũ ut nos iustitia. Nec nr̃a sȩd dĩ. Nec in nob
sedinipso. sic̃ ipsepeccatũ ñ suũ sed nr̃m: Nec inse sed in nob
c̃stitutũ similitudine carnis peccati inquacrucifixus est
peccato morȩret᷑. dũ morit᷑ carni in qua erat similitu¬
do peccati: Et cũ scđm uetustatẽ peccati nũ quã ipse uixis¬
siss& nr̃am ex morte uetere qua inpeccato mortui fuera¬
mꝰ reuiuescentẽ uitã nouã sua resurrectione signaret
Ipsũ ẽ qđ in nob̵celebrat᷑ magnũ baptis matissacram̃tũ.
ut qͥcũq ad istãꝑtinent grãm moriant᷑ peccato. sic̃ ipse
peccato mortuus dr̃ qr mortuus ẽ carni hoc ẽ pecca¬
tisimilitudini. & uiuant lauacro renascendo sic ipse
a sepulchrore surgendo. quã libet corporisaetatẽ ge
sic̃ nullus ẽ ꝓhibendus ab aptismo. Ita nullus ẽ qͥpeccato¬
ñ moriat᷑ in baptismo sed paruuli tantũ originali

Expanded text:
sumus, hoc est, sacrificium pro peccatis, per quod reconciliari valeremus. Ipse ergo peccatum, ut nos justitia; nec nostra, sed Dei; nec in nobis, sed in ipso: sicut ipse peccatum, non suum, sed nostrum; nec in se, sed in nobis constitutum, similitudine carnis peccati, in qua crucifixus est,peccato moreretur, dum moritur carni, in qua erat similitudo peccati; et cum secundum vetustatem peccati nunquam ipse vixisset, nostram ex morte veteri, qua in peccato mortui fueramus, reviviscentem vitam novam sua resurrectione signaret magnum Baptismatis sacramentum, ut quicumque ad istam pertinent gratiam, moriantur peccato, sicut ipse peccato mortuus dicitur, quia mortuus est carni, hoc est, peccati similitudini: et vivant a lavacro renascendo, sicut ipse a sepulcro resurgendo, quamlibet corporis aetatem gesicut nullus est prohibendus a Baptismo, ita nullus est qui non peccato moriatur in Baptismo: sed parvuli tantum originali,
Abbreviated transcription (Latin):
c̃cupiscentiȩ seminatussiuec̃ceptꝰ. & ideonullũ peccatũ
originalit̃ trahens Dĩquoq grã uerbo patrisunige¬
nito ñ grãfilio sednatura inunitatẽ ꝑsonȩ. modomira¬
bili& ineffabili adiunctus atq c̃cretus. & id eonullũ peca¬
tũ & ipse cõmittens. Tam̃ ꝓp̃t similitudinẽ carnis peccatiin
qua uenerat dictus ẽ & ipsepeccatũ sacrificandus ad diluen¬
dapeccata Inueteriquippelege peccata uocabant᷑ sacri¬
ficia ꝓpeccatis qđ uere istefactꝰ ẽ cui umbreerantille

Expanded text:
concupiscentiae seminatus sive conceptus, et ideo nullum peccatum originaliter trahens; Dei quoque gratia Verbo Patris unigenito, non gratia Filio, sed natura, in unitate personae modo mirabili et ineffabili adjunctus atque concretus, et ideo nullum peccatum et ipse committens; tamen propter similitudinem carnis peccati in qua venerat , dictus est et ipse peccatum, sacrificandus ad diluenda peccata. In vetere quippe lege peccata vocabantur sacrificia pro peccatis : quod vere iste factus est cujus umbrae erant illa.
Abbreviated transcription (Latin):
nascit᷑ possedici Sĩc ñ om̃s quidicunt᷑ alicuius filii. c̃¬
sequens ẽ ut deillo &iã natiessedicant᷑ sic̃ s̃qui ad¬
optant Dicunt᷑ &iã filuigehennae. ñ exillanati. sed
in illã p̃parati. sic̃ filii regni pͣparant᷑ in regnũ: Cũtta¬
q dealiquo nascat᷑ aliqđ &iã ñ eo modo ut sitfilius. Nec
rursus om̃is qui dr̃ filius de illo sitnatus cui dr̃ filius
Profecto modus iste quonatus ẽ xp̃s despũ sc̃õ ñsic̃fili
us & de maria uirgine sic̃ filius Insinuat nob̵ gramdĩ
qua homo nullis pͣcedentib meritis in ipso exordio na¬
ture suȩ quo ẽẽ coepit uerbodi copularet᷑ intanta
ꝑsone un itate. ut idẽ ipse e&̃ & filiusdĩ qui filius homi¬

Expanded text:
nascitur, posse dici, sicut non omnes qui dicuntur alicujus filii, conascitur, posse dici, sicut non omnes qui dicuntur alicujus filii, consequens est, ut etiam de illo nati esse dicantur, sicut sunt qui adoptantur. Dicuntur etiam filii gehennae, non ex illa nati, sed in illam praeparati, sicut filii regni praeparantur in regnum. Cum itaque de aliquo nascatur aliquid etiam non eo modo ut sit filius, nec rursus omnis qui dicitur filius de illo sit natus cujus dicitur filius, profecto modus iste quo natus est Christus de Spiriu sancto non sicut filius, insinuat nobis gratiam Dei, qua homo nullis praecedentibus meritis in ipso exordio naturae suae, quo esse coepit, Verbo Dei copularetur in tantam personae unitatem, ut idem esset Dei filius
Abbreviated transcription (Latin):
mine dđ scđm Sed cũ illã creaturã quã uirgo c̃cepit & peperit.
quã uis ad solã ꝑsonã silu ꝑtinentẽ tota trinitas fecerit.
Meq eñĩseparabilia sopera trinitatis. Cur in ea facienda so¬
lus sp̃s sc̃s nominatus ẽ : An & quando unꝰ triũ in aliquo
opere nominat᷑ uniuersa operari trinitas intellegitur :
Itauero ẽ & exemplis doceri potest. sed ñ est in hocdiuti
dũ istũ fec̃ ds̃ dici eũfas ẽ dĩfiliũ. auteũnatũ dedõ sed
factũ ł creatũ ł c̃ditũ. ł institutũ ab illo. ł siqiđ huius mo¬
redificile est. Proculdubio quippe ñsic de illo utde
patre: Sicaũ de illa ut dematrenatus ẽ. Nonigit᷑ c̃ce¬
dendũ ẽ quicqiđ dealiqua renascit᷑. c̃tinuo e̾idẽ rei
filiũ nuncupandũ Vtenĩ omittã alit̃ de hom inenasci
V tergo hȩc omittã qm̃ tantȩ reideformit̃ cõparantur:
rit quispiã sed plane dicunt᷑ filiidĩ patris. & matrisecłȩ
moneam̃ ñom ne qđ dealiquo nascit᷑ &iã filiũ ei dequo

Expanded text:
ed cum illam creaturam quam Virgo concepit et peperit, quamvis ad solam personam Filii pertinentem, tota Trinitas fecerit; neque enim separabilia sunt opera Trinitatis; cur in ea facienda solus Spiritus sanctus nominatus est? An et quando unus trium in aliquo opere nominatur, universa operari Trinitas intelligitur? Ita vero est, et exemplis doceri potest. Sed non est in hoc diutidum istum fecit Deus, dici eum fas est Dei filium, aut eum natum de Deo; sed factum, vel creatum, vel conditum, vel institutum ab illo, vel si quid hujusmore difficile est. Procul dubio quippe Patre; sic autem de illa, ut de matre natus est. Non est autem concedendum quidquid de aliqua re nascitur, continuo ejusdem rei filium nuncupandum. Ut enim omittam aliter de homine nasci ut ergo haec omittam, quoniam tantae rei deformiter comparantur, rit quispiam, sed plane dicuntur filii Dei Patris, et matris Ecclesiae. moneamur non omne quod de aliquo nascitur, etiam filium ejus de quo
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ misit inmundũ. hoc ẽ inuniuersũ genꝰ huma
nũ. Nisi qđ ille un unũ peccatũ misit inmundũ. isteer¬
go unꝰ ñ solũ illud unũ. sed cuncta simul abstulit quȩ
ita ẽ & donũ Nã iudiciũ quidẽ ex uno inc̃demnationẽ:
Gratiaaũ exmultis delictis in iustificationẽ : quia utiq
illud unũ qđ originalit̃ trahit᷑ &iã si solũ sit ob noociosdã¬
nationifac̃ Grã uero ex multis delictis iustificat hominẽ
quipt̃ illud unũ qđ cõmunit̃ cũ omnib: originalit̃ traxit
sua quoq ꝓpria multa cõmisit: Verũ tam̃ qđ paulo post

Expanded text:
peccatum misit inpeccatum misit in. Nisi quod ille unus unum peccatum misit in mundum, iste vero unus non solum illud unum, sed cuncta simul abstulit quae ita est et donum: nam judicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in justificationem. Quia utique illud unum quod originaliter trahitur, etiam si solum sit, obnoxios damnationi facit: gratia vero ex multis delictis justificat hominem, qui praeter illud unum quod communiter cum omnibus originaliter traxit, sua quoque propria multa commisit. CAPUT LI. A damnat