comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quo tum cũ ydoneis ẽẽ dice̾t argiendũ Non eñ iusti et sapientis urri
domꝰ illustribus debet pac̾e̾ s humilib ⁊ abiectis. Nam illustres ilłi
ac potentes nuilla re possunt indig̾e/ quos opulentia fua ⁊ nniunt et
honorat Nichil aũs a uno iustõ faciendum est nͥ quod sic bñsicũ Be¬
nesiou᷑ aũt si refert᷑ int̾ĩt atq finitur Nec eiũ possunꝰ id habere

Expanded text:
quo tum, cum idoneis esse diceret largiendum. Non enim justi et sapientis viri domus illustribus debet patere, sed humilibus et abjectis. Nam illustres illi ac potentes nulla re possunt indigere; quos opulentia sua et munit, et honorat. Nihil autem a viro justo faciendum est, nisi quod sit beneficium. Beneficium autem si refertur, interit, atque finitur; nec enim possumus id h
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ sempit᷑ua sunt Siquidem aut bno tremoretie dissipant᷑ ⁊ corrũ¬
unit aut fortulto cõsimũtur incendio aut hostili aliquo impetu diri¬
mit᷑ aut certe uecustace ip̃a dissdluca labinitur / Nichil est emm
ut aitͣ orator oꝑe ⁊ manu factũ / quod̾ nõ cofitiat ⁊ cõsumuat ueas¬
tas ad hes institia ⁊ lenicas florestet coctidie magis illi ago me¬
lius quiꝰ cribulibus sus/ aut clientibus largiũt᷑: Aliquid eiũ pscant¬

Expanded text:
eorum sempiterna sunt: siquidem aut uno tremore terrae dissipantur et corrueorum sempiterna sunt: siquidem aut uno tremore terrae dissipantur et corruunt, aut fortuito consumuntur incendio, aut hostili aliquo impetu diruuntur, aut certe vetustate ipsa dissoluta labuntur. « Nihil est enim ut ait orator, opere et manufactum quod non conficiat et consumat vetustas. at haec iustitia et lenitas florescet cottidie magis. illi ergo melius, qui tribulibus suis aut clientibus largiuntur — aliquid enim pra
Abbreviated transcription (Latin):
sine dampno suo uolunt/ pac̾monia sua effimdiuit ut aut ꝑicura ⁊ su¬
gilia sibi cõꝑarent aut certe maximis suis dampiuis inchil cõsequã¬
cur Qutõ ẽm̃ dicendũ est de hus qui populari leuitate ductines
magnis urbib suffeccuras opes exhibendis numi̾bus imꝑendiuit
ñ eõs dementes acq furiosos qui p̃stent id ppło quod ⁊ ip̃i ꝑdant
⁊ nemo coꝵ quib psdatur accipiat itaq ut diis boluptas caduca
⁊ breuis oculor maxĩe ⁊ auriu / aut obliistũt᷑ hoĩes ⁊ alc̾ius dina
ꝑiugratis habent aut eciã offendutur si nõ est libidini milgi si¬
ris foctũ ut eciã hoĩes scultissimi malũ sibi malo coꝑauerit aut
si adeo placuerunt nehil ampl̾ius ꝙͣ manẽ fauorẽ paucoꝵ q die
urtis memoriã nõĩ suo querunt/ Ad isti quidem recte bona sua
nẽra repelunt quia liec memoria quitꝙͣ morous confert nec oꝑa

Expanded text:
damno suo volunt, patrimonia sua effundunt, ut aut peritura et frdamno suo volunt, patrimonia sua effundunt, ut aut peritura et fragilia sibi comparent, aut certe maximis suis damnis nihil consequantur. Quid enim dicendum est de iis, qui populari levitate ducti, vel magnis urbibus suffecturas opes exhibendis muneribus impendunt? nisi eos dementes atque furiosos, qui praestent id populo, quod et ipsi perdant, et nemo eorum, quibus praestatur, accipiat. Itaque ut est omnis voluptas caduca et brevis, oculorum maxime et aurium, aut obliviscuntur homines, et alterius damna pro ingratis habent; aut etiam offenduntur, si non est libidini vulgi satisfactum: ut etiam homines stultissimi malum sibi malo comparaverint; aut si adeo placuerunt, nihil amplius, quam inanem favorem paucorumque dierum uctis, memoriam nomini suo quaerunt? ne isti quidem recte bona sua in terra sepeliunt; quia nec memoria quidquam mortuis confert, nec opera
Abbreviated transcription (Latin):
no exigit si pp̃ se ut diatis expete uda et Sgo intitia maciẽn
pũcipemq uututũ suo pcio nõ cuo comodo estima / ei potissua eri¬
bne aquo inch̃is pees suud ꝑsouas eligis srso mebra sspitiocp
homie tibi habendus est qui qs rdeo ẜtacur quia te hosem ptost
abice unibras illas ymagines q iusticie acq ipam geram x ͫ e p̃nã
tone largire cecis debilibus clandis desaitis quib ñ largiare i¬
nendũ est / Iuitiles sunc hom̃ibus ẜ uailes deo qui cos̾ retinet᷑ n
bica qui spũ donat qui luce dignat᷑ fone qnͣtũ inte ept᷑ 2  cnas tiõn
ie excinguãt᷑ quanicate suscenta qui suct̾ieie ꝑiaur potest᷑ s e cõ lr¬
currerit occidit : uerũ iti quia neq nacurã recinent neq p̾snũ s
eo quod sit sauiit dũ ꝑdere timent ꝑdunt ⁊ in id quod marre cauẽt
maidũt ut quicqͥd largint᷑ aut ꝑeat᷑ omino aut adcempꝰ brenssluũ
Ist Ram qui exigna stipem aiseris negant qui cõp na ẽ hualutate¬

Expanded text:
it, si propter se, ut dicis, expetenda est, ergo iustitiam matrem principemque uirtutum suo pretio, non tuo commodo aestima, ei potissimum tribue a quo nihil speres. quid personas eligis? quid membra inspicis? pro homine tibi habendus est quisquis ideo precatur, quia te hominem putet. abice umbras illas imaginesque iustitiae atque ipsa ueram et expressam tene. largire caecis debilibus claudis destitutis; quibus nisi largiare moriendum est. inutiles sunt hominibus, sed utiles deo, qui eos retinet in uita, qui spiritu donat, qui luce dignatur. foue quantum in te est et animas hominum ne extinguantur humanitate sustenta. qui succurrere perituro potest, si non succurrerit, occidit. uerum isti quia neque naturam retinent neque praemium in eo quod sit sciunt, dum perdere timent, perdunt et in id incidunt, ut quidquid largiuntur, aut pereat omnino, aut ad tempus brevissimum prosit. Nam qui exiguam stipem miseris negant, qui conservare humanitate
Abbreviated transcription (Latin):
Sie legit᷑ sircutis officuũ est nõ peccae Qruo ꝑfecte fuugi nõ ꝓt̃
qui denm nestit qm̃ ignoratio eius aquo bona oriñt impradẽtẽ
inpinggͣat᷑ inbicia nccesse est Itaq ut bieuꝰ ⁊ sigiificainciꝰ ut̃ usꝙ¬
rei siumua officia detͥminem scĩa est deũ norse uirtus colere nillo
sapia in hoc insticia continẽtur ⁊¬
Ior qusserat p̃nuisciam bom nõ erte uirtutẽ deuide guidsic

Expanded text:
e igitur uirtutis officium est non peccare. quo profecto fungi non potest qui deum nescit, quoniam ignoratio eius a quo bona oriuntur, inprudentem inpingat in uitia necesse est. itaque ut breuius et significantius utriusqurei summa officia determinem, scientia est deum nosse, uirtus colere: in illo sapientia, in hoc iustitia continetur. Dixi, quod erat primum, scientiam boni non esse uirtutem, deinde, qui
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ quod est insimiũ s cãquã docendum susceꝑimꝰ euu qui apud illosũ
pfectus ee uideat᷑ alauencib ei p̃coptis eoꝵ que solent ad pbitatẽ
urcte da̾e ignoca illis suꝑstruemꝰ /ad ꝑficiendam cõsimandiuq ins¬
ticiam quã ñ cenent Ea uend que possunt cũ ilł esse comuina ẜteru¬
tanii nequid ab hus uidear mucuari quoꝵ errores dargue acq apue

Expanded text:
mus, quod est infinitum, sed tamquam docendum susceperimus eum qui aput illos iam mus, quod est infinitum, sed tamquam docendum susceperimus eum qui aput illos iam perfectus esse uideatur. manentibus enim praeceptis eorum quae solent ad probitatem recte dare, ignota illis superstruemus ad perficiendam consummandamque iustitiam, quam non tenent. ea uero quae possunt cum illis esse communia praetermittam, ne quid a
Abbreviated transcription (Latin):
oclo/ hic ueris et culcus in quo mẽns colentis se ipãm deo imaoila¬
cam uictimam siscit Idant ipm quomiꝰ cõsequendium quo mͦ p̃standũ
sit docebit huiꝰ libri disꝑucatio ⁊ richil em tam p̃claꝵ hoĩ q cõueiẽt
potest ẽẽ qua erudire hoĩes ad iustician apud̃ ccõnem catulus n
horcensio pħiam rebus omib p̃ferens malle se dicit uł uiut puũ de
officio libellim qũã lougam or̃onẽ ꝑsedicioso hoie coruelio deue se¬
centia ñ uciq catucisi qui illud foriãsse ñ dixit s ꝯc̾onis est putand
qui sc̾psit credo uł libios quos de officus erat seꝑuirus comendat et
inquib ip̃is nchil esse cestat᷑ in oñi pħia melius ⁊ fruc tuosius quam
p̃cepta uice dare Quod si hoc illi faciũt Quib nõ est beritas cocon¬
ta ꝙͣco magis nos fac̾e debemꝰ qui adco eruditi ⁊ illmati possumũs
sera p̃ciꝑe/ Nec cam̃ sic docebunꝰ ut qrͣ pͥma uirtutis elem̃ta crada¬

Expanded text:
elo, hic uerus est cultus, in quo mens colentis se ipsam deo inmaculatam uictimam sistit. id autem ipsum quomodo consequendum, quomodo praestandum sit, docebit huius libri disputatio. nihil enim tam praeclarum hominique conueniens potest esse quam erudire homines ad iustiHortensio philosophiam rebus omnibus praeferens, malle se dicit vel unum parvum de Officio libellum, quam longam orationem pro seditioso homine Cornelio. Quae sententia non utique Catuli, qui illut fortasse non dixit, sed Ciceronis est putanda, qui scripsit, credo ut libros quos de officiis erat scripturus commendaret: in quibus ipsis nihil esse testatur in omni philosophia melius et fructuosius quam praecepta uitae dare. quodsi hoc illi faciunt quibus non est ueritas cognita, quanto magis nos facere debemus qui a deo eruditi et inluminati possumus uera praecipere! nec tamen sic docebimus ut quasi prima uirtutis elementa trada
Abbreviated transcription (Latin):
oculis manuq cractabłe est ibecillum fiagile mortale est cuꝰst̃
illa onũa bona q̃ cuꝑiditati ac miraculo sunt opes honor es imꝑia
st̃ uiuꝰ uꝰ in quo solo est homo qm̃ subiectus oculis ũ est nec bona
eius aspiti possunt que in sola uircute sunt posita et ides tam stabi¬
tis ⁊ coustaus ⁊ ꝑperuis sit necesse ẽ sicuti ip̃a uirtus ĩ qͣ est aĩ bonũ
dugñ est uniu̾sas uirtutũ species ꝑmere ut de siuguilis
doceam quã necce sit sapientẽ ac̃ iustũ uirũ longe abil¬
bonis abhorrẽ quib qr frmuit᷑ iniusci deoꝵ cillus ueri
⁊ efficates esse cedunt᷑ quod ad pñcem ꝑonet questionem

Expanded text:
oculis manuque tractabile est, inbecillum fragile mortale est: cuius sunt illa omnia bona quae cupiditati ac miraculo sunt, opes honores imperisum. animus uero, in quo solo est homo, quoniam subiectus oculis non est, nec bona eius aspici possunt, quae in sola uirtute sunt posita, et ideo tam stabilis et constans et perpetuus sit necesse est sicut ipsa uirtus, in qua est animi bonum. Longum est uniuersas uirtutis species promere, ut de singulis doceam, quam necesse sit sapientem ac iustum uirum longe ab ilbonis abhorrere: quibus quia fruuntur iniusti, deorum cultus ueri et efficaces esse creduntur. quod ad praesentem perti
Abbreviated transcription (Latin):
Itoneis rlepe hũs qui restitue̾ ac refene gram̃ possunit Sĩ ñt aco
uiue̾s exclamarem ꝑfecto hic hic marce culli ab errasti abera iuiti¬
aa eam q uno serbo sustulisti /cum pietatis ⁊ hũauitatis officia ãsi¬
licate meticus es No eñ ydoneis homibus largiendũ est si qu̾tũ pt̃
iõ ydoneis id em̃ iurte id ꝑie id quane sit quod sie spe reopiendi R¬
teris hec est uera illa ⁊ germaua insticia / ciuꝰ solidam ⁊ exp̃ssanses¬
igiem nullam ten̾e̾ uos dicis ip̃e plurib locis clamas m̃cenuarian
ioẽẽ untuce faterisq mlibris legu cuaꝵ libalitatẽ graciuta rẽ
hus uerbis Nec est dubm̃ quin is qm lib̃alis uenignus q dicet᷑ offi¬
aũ no fructũ sequatur cur gͦ ydoneis pocius largiris ũ ut post̾ ea
meicedem recipias Te g auc̃tore ac p̃ceptore nuiticie quieqͣs ueone¬
us nõ erit iditate sici fame cõficiet᷑ nec hoĩes copiosi.  s  tõde¬

Expanded text:
idoneis? nempe iis qui restituere ac referre gratiam possint. si nunc Cicero idoneis? nempe iis qui restituere ac referre gratiam possint. si nunc Cicero uiueret, exclamarem profecto: hic, hic, Marce Tulli, aberrasti a uera iustitia eamque uno uerbo sustulisti, cum pietatis et humanitatis officia utilitate metitus es. non enim idoneis hominibus largiendum est, sed quantum potest non idoneis. id enim iuste, id pie, id humane fit. quod sine spe recipiendi feceris. haec est uera illa et germana iustitia, cuius solidam et expressam effigiem nullam tenere uos dicis. ipse pluribus locis clamas mercennariam non esse uirtutem faterisque in libris legum tuarum liberalitatem gratuitam esse his uerbis: nec est dubium quin is qui liberalis benignusque dicitur, officium, non fructum sequatur. cur ergo idoneis potius largiris, nisi ut postea mercedem recipias? te igitur auctore ac praeceptore iustitiae quisquis idoneus non erit, nuditate siti fame conficietur nec homines copiosi et
Abbreviated transcription (Latin):
relatures / egentes añt quia nõ ppant pire arlitraut᷑ quicquid eiusine¬
di hom̃ibus iuꝑtiant hiic est ilła p̾sancti decestanda sina mala
ue̾tur qui mẽndico dat quod edat nã ⁊ ullud quõ dat perit ⁊ ilłi
yducit uicam admiseriam At enĩ poeta fortasse ꝑ ꝑsona locutus
t olus martus tullius in siuis officialib libris nõne hoc idem sua¬
det no esse om̃io largiendum dic̃ eñ dixit᷑ largicio quesit corefa¬
mliar fontẽ ip̃m benigintatis exhaurit Ita bonitate beignitas
tolłitur. Qua quo inplures usus sis eo minus in mulcos uti possis et
icẽ paulo post/ Quid añt est scultius qũa quod libent᷑ facias cura̾e
manitate monet q ut rem famliarem diligent̾ cuscodiant mactit¬
q arraui qua iusticiam coẜnare Quod cũ intelligeret in hũanũ ese
est largiendũ nec hoc benignitatis genus om̃mo repudiandu/ sere
ytoneis hõmibus egencibus dere fauiliari imꝑtiendum Qucd Ex

Expanded text:
ire arbitrantur quidquid ejusmodi hominibus impertiant. Hinc est illa Plauti detestanda sententia: Male meretur, qui mendico dat, quod edat. Nam et illud, quod dat, perit; Et illi producit vitam ad miseriam. Atenim poeta fortasse pro persona locutus est. Quid Marcus Tullius in suis Officialibus libris, nonne hoc idem suadet, non esse omnino largiendum? Sic enim dixit: « Largitio quae fit ex re familiari, fontem ipsum benignitatis exhaurit; ita benignitate benignitas tollitur, qua quo in plures usus sis, eo minus in multos uti possis. » Et idem paulo post: « Quid autem est stultius, quam quod libenter facias, curaremanitate, monetque ut rem familiarem diligenter custodiant; malintque arcam, quam justitiam conservare. Quod cum intelligeret inhumanum esse, est largiendum; nec hoc benignitatis genus omnino repudiandum, et saepe idoneis hominibus egentibus de re familiari impertiendum. » Quid est
Abbreviated transcription (Latin):
futura est quid fugimꝰ actribuca uobis bona quasi ant iugra¬
tiant iudigni qui dimius mome ribus ꝑfruam̃ Qne bona ut
habeamꝰ scelerate impieq iuendum ẽst quia bircutẽ id est
ꝑposica hũs bonis quibus seti utunt᷑ in uita labores ⁊ crucias
es mnisenas anceponat Si aut uirtus ut abħus rectissime di¬
tituo capessenda est quia constet ad eam nasci hoĩem subesse de¬
bez syes aliqua maior que malor ⁊ labor/ quos ꝑferre uiraute
est magnũ afferat p̃claꝵ q solacin nec alicer uirtus cũ pse.
dura sit haberi ꝑ bono pocestussi acerbitate sua maxio bonõ pen¬
set/ eque nõ alit̾ hus bonis pñtib abstineudũ est quã si sunit a¬
lia maiora ꝑꝑt̾ que tanti sis ⁊ uoluptaces omicte ⁊ mala omĩa
pstare quis pocest n deus qui birtutẽ ip̃am posunt Sgo indei
aguicione ⁊ oulcũ reꝵ suma u̾sat᷑ In hoc est spes om̃is ac sali

Expanded text:
futura est, quid fugimus attributa nobis bona, quasi aut ingrafutura est, quid fugimus attributa nobis bona, quasi aut ingrati, aut indigni qui divinis muneribus perfruamur? Quae bona ut habeamus, scelerate impieque vivendum est; quia virtutem, id est, proposita iis bonis quibus ceteri utuntur in uita, labores et cruciatus et miserias anteponat. si autem uirtus, ut ab ns rectissime dicitur, capessenda est, quia constet ad eam nasci hominem, subesse debet spes aliqua maior, quae malorum et laborum, quos perferre uirtutis est, magnum adferat praeclarumque solacium. nec aliter uirtus cum per se dura sit, haberi pro bono potest, quam si acerbitatem suam maximo bono penset. aeque non aliter his bonis praesentibus abstinendum est, quam si sint alia maiora, propter quae tanti sit et uoluptates omittere et mala omnia ae. hanc autem praestare quis potest nisi deus, qui uirtutem ipsam proposuit ? ergo in dei agnitione et cultu rerum summa uersatur: in hoc est spe
Abbreviated transcription (Latin):
dei singilaris enarrat Quare nõ est dubm̃ quin ipius sic quiaie
dñi nõ agnouerit om̃s ꝙ uircutes enis quas hab̾e aut̾ tenere ⁊
pucat᷑ iñ ilła mortifera ma reꝑiunt᷑ que est coca tenebraꝵ Qua
ꝓp nncluł est quod sibi aliquis gr̃aculet᷑ si has manes uutuces ad¬
eptus est quia non tantũ miser qui bonis ꝑñtib careat s eciam
stultus sit necesse est qui labores in sita sua maxinos sustipiet
in cassum rlam dempta spe inmnortalitatis qua deus pollicet᷑¬
in sua religione uersancibus onꝰ assequende gr̃a uirtus appetẽ¬
da est ⁊ quicquio maloꝵ ocaderit ꝑferendimi maxĩa crit ꝑẜec¬
co uanitas os sequi uelle uirturib q̃ne frustra hdi calauntates
afferiunt ⁊ labores ⁊ rom si uirrus est egestatẽ exiliũ dolorem
mortem que tument᷑ acet̾is pati fortit᷑ ac subire quid candem in¬
rum suꝑnacius ⁊ mamb penos deleccant᷑ quibus licet agere ꝓ¬
cranquille Si gñ mortales suis aĩe si uircus disso luco corꝑe u

Expanded text:
dei singularis enarrat. quare non est dubium quin impius sit quisquis deum non adgnouerit, omnesque uirtutes eius, quas habere aut tenere se putat., in illa mortifera uia reperiuntur, quae est tota ten nihil est quod sibi aliquis gratuletur, si has inanes uirtutes adeptus est, quia non tantum miser, qui bonis praesentibus careat, sed etiam stultus sit necesse est, qui labores in uita sua maximos suscipiat in cassumin sua Religione versantibus, cujus assequendae gratia virtus appetenda est et quidquid malorum acciderit perferendum, maxima erit profecto uanitas obsequi uelle uirtutibus, quae frustra homini calamitates adferunt et labores. nam si uirtus est egestatem exilium dolorem mortem, quae timentur a ceteris, pati fortiter ac subire, quid irum supervacuis et inanibus poenis delectantur, quibus licet agere tranquille. Si enim mortales sunt animae, si virtus dissoluto corpore nihil
Abbreviated transcription (Latin):
idc̾to iusti eiunt quia parent iusticutis hom qui ipi aut errarẽ
auc in iuisti esse potuerũt sunt illi duodeami tabulaꝵ condicores
aut cerce publice ucilitati ꝑ condicdus cempoꝵ ẜuiert̃ aliud
et igit᷑ tiuile nis qued ꝓmorib ubiq uariatur aliud est uera
insacia / quã uinformẽ ac simplicẽ ꝑꝑosuit om̃ib deus quẽ quiig¬
uolat et ip̃am insticia ignoret / necesse est S pucemꝰ fieri posse
it aliquis nãcurali et ingenico bono ueras birtuces capiat / qua¬
lem fuisse thumnonẽ achenis accepimꝰ qui ⁊ egentib scipem dedit
et paupes inuicant ⁊ idos indunit / Lãm cũ illud unũ quod est
maximũ de est agnicio deriam bona illo om̃ia suꝑnacna sunt / et

Expanded text:
idcirco iusti erunt, quia parent institutis hominum, qui ipsi aut errare idcirco iusti erunt, quia parent institutis hominum, qui ipsi aut errare aut iniusti esse potuerunt, sicut illi duodecim tabularum conditores, aut certe publicae utilitati pro condicione temporum seruierunt? aliut est igitur ciuile ius, quod pro moribus ubique uariaiustitia, quam uniformem ac simplicem proposuit omnibus deus: quem qui ignorat, et ipsam iustitiam ignoret necesse est. sed putemus fieri posse ut aliquis naturali et ingenito bono ueras uirtutes capiat, qualem fuisse Cimonem Athenis accepimus, qui et egentibus stipem dedit et pauperes inuitauit et nudos induit, tamen cum illud unum quod est maximum deest, agnitio dei, iam bona illa o
Abbreviated transcription (Latin):
leracius cõmicti potest huic iam ꝓcłiuis est ad maliciam gradꝰ
pagnoranciam ueri ac singnlaris bomi/ qr deus quẽ nosse resugit
fous est ipe bonicatis ut si iusticiam seqmi uolet dei diuini cam
iuris ignarus gentis sue leges cꝙͣ uerũ nis amplectit᷑ quas ñ uti¬
q iusticia s utilitas reꝑit Cur eĩ ꝓ õĩs ppłos diu̾sa ⁊ uaria ira
sunt condita nͥ quod una queq gens / id sibi sauxit quod ꝓncauit re-¬
bus suis ucile/ Quantũ añt a iusticia recedat ucilitas pp̃is ip̃e io¬
manus docet qui ꝑfecciales uella indicendo ⁊ legictime iuirias
faciendo semꝑ q aliena cupiendo / acq rapiendo possessionẽ sibi co¬
cius ordis copauit : berum hii iistos se pucant si concra leges suas
sceleribus abscineant S concedamꝰ sane̾ ut id natura uł ut ait
philosophus sua sponce faciant quot̾ legib face̾ cognitur: Nun

Expanded text:
leratius committi potest. hinc iam procliuis est ad malitiam gradus leratius committi potest. hinc iam procliuis est ad malitiam gradus per ignorantiam ueri ac singularis boni, quia deus, quem nosse refugit, fons est ipse bonitatis: uel si iustitiam sequi uolet, diuerum ius amplectetur, quas non utique iustitia, sed utilitas repperit. cur enim per omnes populos diuersa et uana iura sunt condita, nisi quod una quaeque gens id sibi sanxit quod putauit rebus suis utile? quantum autem ab iustitia recedat utilitas, populus ipse Romanus docet, qui per fetiales bella indicendo et legitime iniurias faciendo semperque aliena capiendo atque rapiendo possessionem sibi totius orbis comparauit. uerum hi iustos se putant, si contra leges suas sceleribus abstineant. sed concedamus sane ut id natura uel, ut ait philosophus, sua sponte faciant quod legibus facere coguntur. num
Abbreviated transcription (Latin):
et maximas penas ecĩa siceta supplicia que pucaut᷑ effugerit
Quis sacͣmentũ dei saiens cam significant̾ en arra̾e legemi dei pos¬
sec qua illam homo louge a ueritatis uotitia remotus exp̃ssit Ego
cos qui uera imprudences loquũt᷑ sic habendos puco cãquã diuinẽt
spũ aliquo insoncti Quod si ut lege̾s sancte uimꝙ racõnẽ puidit
ita illud quoq scisset / auc explicasset in quib p̃ceptis lex ip̃a con
siscẽchant ph̃i functus fuisset offitio s ꝓpħe Quod quia fuc̾e ille
u poterat nobis faciendum est quib ip̃a lex cradica est ab illo
uno magid ⁊ imꝑacore ominũ deo hmiꝰ legis caput p̃mium est
q̃m deũ nosse soli obcemꝑare solum colerẽ / ⁊ lõ pt̃ euĩ racõnem
honus optine qui ꝑencem amie sue deũ nestit ꝙ est sm̃ũ ne¬
fas Que ignoratio facit ut dñs alienis sermat / quo nicħil st̃e¬

Expanded text:
et maximas  poenas, etiamsi cetera supplicia quae putantur effugerit. et maximas  poenas, etiamsi cetera supplicia quae putantur effugerit. quis sacramentum dei sciens tam significanter eDarrare legem dei posset quam illam homo longe a ueritatis notitia remotus expressit? ego uero eos qui uera inprudentes loquuntur sic habendos puto, tamquam diuinent spiritu aliquo instincti. quodsi ut legis sanctae uim rationemque peruidit, ita illut quoque scisset aut explicasset, in quibus praeceptis lex ipsa consisteret, non philosophi functus fuisset officio, sed prophetae. quod quia facere ille non poterat, nobis faciendum est, quibus ipsa lex tradita est ab illo uno magistro et imperatore omnium deo. Huius legis caput primum est ipsum deum nosse, soli obtemperare, solum colere. non potest enim rationem hominis obtinere qui parentem animae suae deum nescit; quod est summum nefas. quae ignoratio facit ut diis aliis seruiat, quo nihil sce
Abbreviated transcription (Latin):
pdũcat Sustipienda igit᷑ dei ler est que nos ad hoc̃ ie dugat
illa sancta illa celestis qua martus tulliq in libro de re publica
c̃cio pene diuina uote degmuxit Ciuꝰ ego ne plura dicem uerba sub¬
ieci: Est quidem uera lex recta racio uacure congrue̾us dissusãm
oũis consdans sempic̾na que nocet ad officiũ inb̾endo necando a sr¬
ande decreat Que tam̃ neq ꝓbos frustra iubet / aut uocat᷑ nec iu¬
ꝓbos iubendo aut uecando mouet᷑ / huit legi nec ad rogari fas esn
neq derdgari aliquid ex hac licet ueq totã abrogari potet Nec
aua nũc alia post has S ⁊ õm̃s gences ⁊ onũ cꝑe una les ⁊ sen¬
pit̾ua ⁊ inumicabilis cotiebit uñꝰq erit cõmunus qiͣ ingr̃ et
imꝑacor ominũ deus ille legis huiꝰ iuuencor discepcacor sator au
quĩ uo parebit ip̃e se sugiet ac naturã hoĩs asꝑuatus hoc ip̃o lu¬

Expanded text:
perducat. suscipienda igitur dei lei est, quae nos ad hoc iter dirigat, perducat. suscipienda igitur dei lei est, quae nos ad hoc iter dirigat, illa sancta, illa caelestis, quam Marcus Tullius in libro de re publica tertio paene diuina uoce depinxit: cuius ego, ne plura dicerem, uerba subieci. est quidem uera lei recta ratio, naturae congruens, diffusa in omnis, constans, sempiterna, quae uocet ad officium iubendo, uetando a fraude deterreat, quae tamen neque probos frustra iubet aut uetat nec inprobos iubendo aut uetando mouet. huic legi nec obrogari fas est neque derogari aliquid ex hac licet neque tota abrogari potest, nec alia nunc alia posthac, sed et omnes gentes et omni tempore una lex et sempiterna et inmutabilis continebit unusque erit communis quasi magister et imperator omnium deus: ille legis huius inuentor disceptator lator, cui qui non parebit, ipse se fugiet ac naturam hominis aspernatus hoc ipso lu
Abbreviated transcription (Latin):
s ideo nõ iuueniũt qr int̾ra põcius ob̃i appore̾ nõ pt querunt Erꝰ¬
rant gͦ uelut in mari magno nec quo ferant᷑ incelligñt quia n ͨ
uiam termunt nec ducem sequũtͣullum: Eadem nãq racione hanc
uice uiam queri oporcet qua in alco iter nauib querit᷑ que uͥ ali¬
quod celi luĩ obsernent incertis cursib uagant᷑ Quis quis aũt
rectu iter uice cen̾e uititur ñ t̾ram debet aspic̾e s celumm/ ẽc ut aꝑ¬
cius loquar nõ hõiem sequi debet /s deum / no q̃us c̾restrib sumła¬
chris s deo ẜuire celesti nõ ad corpus referre ouna s admentẽ / no
huic uite dare operam s ec̃ne Itaq si oculos incelũ semꝑ intendas
⁊ solem qua orit᷑ obẜnes / eñq habeas uice quasi nauign duce sua
sponte in mã ped̾es dingentur ⁊ illud celeste lum̃ ꝙ sanis mẽtib
nustoocsarion solest ano suc quẽ carme mortali uidemꝰ sic regẽ
sd guteruabit us ad siũ sap̃ie uircutisq portũ sine ulło ee

Expanded text:
sed ideo non inueniunt, quia in terra potius ubi apparere non potest quaerunt. errant ergo uelut in mari magno nec quo ferantur intellegunt, quia nec uiam cernunt nec ducem sequuntur ullum. eadem namque ratione hanc uitae uiam quaeri oportet qua in alto iter nauibus quaeritur: quae nisi aliquod caeli lumen obseruent, incertis cursibus uagantur. quisquis autem rectum iter uitae tenere nititur, non terram debet aspicere, sed caelum et, ut apertius loquar, non hominem sequi debet, sed deum, non his terrestribus simulacris, sed deo seruire caelesti, non ad corpus referre omnia, sed ad mentem, non huic uitae dare operam, sed aeternae. itaque si oculos in caelum semper intendas et solem qua oritur observes eumque habeas uitae quasi nauigii ducem, sua sponte in uiam pedes dirigentur et illut caeleste lumen, quod sanis mentibus multo clarior sol estsic gubernabit, ut ad summum sapientiae uirtutisque portum sine ullo errore
Abbreviated transcription (Latin):
mat̾ est Ideoq pocius lllud effic̾e debeniꝰ ut appectus quib praue
un uiciu est dirigamꝰ in rectu/ ⁊am iste concicationes aiosꝰ unato¬
currui similes sunt inquo recte moderando sũmũ rectoris oqerł
est ut uiam nom̃t Cĩã s cenebit quãlibet contitate ier ifiõ
offendit Si ant ab errau̾it / licet placide ac leuit᷑ eat aut pcosr a¬
gosa sexabitur / aut ꝑ p̃cipicia sabetur aut certe quo nõ est  opuses¬
fererur. Sic cursus ille uite qui affectib uelut qquis puicibus ducit
i recta uiam ceneat fumgetur officio mietus g᷑ ⁊ oĩprditas s pici¬
aoir int̾ra uicia fient uirtuces aũt si ad diuiua referant᷑ ꝭ parsou¬
ce uirtus quia in augendis uł cuenois t̾restrib bonis cotas
satur Nos aũt simitͣ bonũ/ nõ referuꝰ ad corpus s onc. ꝯfioum
solius anine Gu̾sacione mecinur. Quõd si ut supͣ docu pat̾momo miume

Expanded text:
mater est. ideoque illut potius efficere debemus, ut adfectus, quibus praue mater est. ideoque illut potius efficere debemus, ut adfectus, quibus praue uti uitiucurrui similes sest ut uiam nouerit: quam si tenebit, quamlibet concitate ierit, non offendet, si autem aberrauerit, licet placide ac leniter eat, aut per confragosa uexabitur aut per praecipitia deferetur. Sic currus ille vitae, qui affectibus, velut equis pernicibus ducitur, ur, si uiam rectam teneat, fungetur officio. metus igitur et cupiditas si proiciantur in terram, uitia fient, uirtutes autem, si ad diuina referantur. parsimon potest esse uirtus, quia in augendis uel tuendis terrestribus bonis tota uersatur. nos autem summum bonum non referimus ad corpus, sed omne officium solius animae conseruatione metimur. quodsi, ut supra docui, patrimonio minime
Abbreviated transcription (Latin):
Recordari cũ inuaniũ bestiaꝵ ustra ip̃am mortẽ carifitina pan¬
erit has cam̃ epecrabiles corꝑor lacerationes selix acꝙsntta pa¬
andelitas uince̾t᷑ at qum hanc sirtutẽ inchil᷑ alirͫ qua metus
meois s ica ut is solus relinquat᷑ qui qm̃ leictimꝰ ac delils ẽ
polus efficit ut possint cet̾a om̃ia nõ tuueri Cupidicas quõꝙ iẽ
dicia mim̾atur S si hec / que t̾rena sunt cocupistat bcõt ^̃ ͦnis
sempit̃nõ eaq omia que deus hõi pollicet᷑ dseqm eapis opes n¬
tas ⁊ honores ⁊ pocencatus et regua ip̃a cõtempnẽt ꝓctoꝵ fon¬
casse seoicus uolunicate opus ẽẽ adhec cõsequenta ñõ cõcutolcãte
Ino icͦ parũ est uelle / multi eĩ uolunt s dum doloi uicaulricaꝵ
cesserit nolinicas ced̾it/ oupidicas ꝑsen̾at Que si efficit᷑ ut coerotu
suit om̃ia que aceri̾s appenuit᷑ sua uirtus est siquidem: oõnipci

Expanded text:
recordari, cum inmanium bestiarum ultra ipsam mortem carnificina saerecordari, cum inmanium bestiarum ultra ipsam mortem carnificina saeuierit. has tamen exsecrabiles corporum lacerationes felix atque inuicta paatientia crudelitas uinceretur. atquin hanc uirtutem nihil aliut quam metus metus, sed ita ut hic solus relinquatur: qui quoniam legitimus ac uerus est, solus efficit ut possint cetera omnia non timeri. cupiditas quoque inter uitia numeratur: sed si haec quae terrena sunt concupiscat, uitium est, pollicetur consequi cupit, opes istas et honores et potentatus et regna ipsa contemnet. dicet fortasse Stoicus uoluntate opus esse ad haec consequenda, non cupiditate. immo uero parum est uelle. multi enim uolunt, sed cum dolor uisceribus accesserit, uoluntas cedit, cupiditas perseuerat: quae si efficit ut contemptui sint omnia quae a ceteris adpetuntur, summa uirtus est, siquidem continentiae
Abbreviated transcription (Latin):
siũam q nbecillitatẽ ers ẽẽ aĩ ꝑucant em̃ sit contria pornat¬
do que si sic in hõie / locũ timori eẽ nullũ/ Oredit ne eͥ aliquis fiei
posse ut idem metus sũma sic forcitudo/ Mimine/ neq enĩ uidetur
caꝑe nacura ut aliquis inconcͣriũ reciait Quin ego / nõ ariuta ałiq̃
conclusione ut apud platonẽ socrates facit qui cos contͣ quos
dipputat cogit ea que negarent conficeri s̃ simplitit᷑ ostendã sum¬
ui metũ sĩiã ee uirtutẽ Nemo dubitat qñi cuudi ⁊ mibetili
sit anni aut dolore mecũe aut egestatẽ aut exillũ aut carterẽ
aut mortẽ Que om̃nia quih̾s nõ exhorruerit forcissimꝰ uldicatur
am aũt deũ mecuit illa uniu̾sa tio metuit ad quod ꝓbandũ aril¬
mentis opus nõ est Epectate sunt em̃ semꝑ spectant᷑ q adhut᷑ ꝑ
orbem pene culcor de in quib ex cruciandis nona ⁊ musitata ł¬
corm̃ta excogitata sunt. U̾am de noms gen̾ib horret amnrq

Expanded text:
nt, cui sit contraria fortitudo; quae si sit in homine, locum timori esse nullum. creditne ergo aliquis fieri posse ut idem metus summa sit fortitudo ? minime. neque enim uidetur capere natura ut aliquid in contrarium reccidat. atquin ego non arguta aliqua conclusione, ut aput Platonem Socrates facit, qui eos quos contra disputat cogit ea quae negauerant confiteri, sed simpliciter ostendam summum metum summam esse uirtutem. nemo dubitat quin timidi et inbecilli sit animi aut dolorem metuere aut egestatem aut exilium aut carcerem aut mortem: quae omnia quisquis non exhorruerit, fortissimus iudicatur. qui autem deum metuit, illa uniuersa non metuit. ad quod probandum argumentis opus non est: spectatae sunt enim semper spectanturque adhuc per orbem poenae cultorum dei, in quibus excruciandis noua et inusitata tormenta excogitata sunt. nam de mortis generibus horret animus
Abbreviated transcription (Latin):
n ꝰ em̃ p̃cursor eius uie oua ius ⁊ pocestas om̃is infallendo ẽ uniuer¬
sos in fraudem posset indut̾e̾ / nisi ueri suilia homibus ostencaret
deus eñ/ uc in mortale illud archanũ eius ioꝑto dẽt poffẽt᷑ posuit
ibia sua que honũes ꝑ malis ⁊ turpibus aspũarent᷑ ut auersia sa¬
piencia ⁊ ueritate quam sine ullo duce requirebant in idip̃m in¬
aderent quod uicare ac fug̾e eupiebant itaq illam ꝑdiconis ac
mortis uiam młaplicem ostendit᷑ / uł quod multa sunt gen̾a uite
ał quod dii mula qui coliit᷑ huiꝰ dux p̃uaricator ac subdolus/ ut
bideat᷑ ẽẽ dist̃mẽ aliquod falsi ⁊ ueri mali ⁊ bom alia ducit lux¬
uriosos ałia eos qui frugi appellant᷑ alia imꝑicosialia doctos alia
mertes alia stremios/ alia siultos/ alia ph̃os ⁊ eos quiden õ bno
tramite. Intos em̃i qui aut uoluptates aut diuicias no resugnut ad

Expanded text:
odo enim praecursor eius uiae cuius uis et potestas omnis in fallendo est, uniuerodo enim praecursor eius uiae cuius uis et potestas omnis in fallendo est, uniuersos in fraudem posset inducere, nisi ueri similia hominibus ostentaret? deus enim, ut immortale illud arcanum eius in operto esset, posuit in uia sua quae homines pro malis et turpibus aspernarentur, ut auersi a sapientia et ueritate, quam sine ullo duce requirebant, in id ipsum inciderent quod uitare ac fugere cupiebant. itaque illam perditionis ac mortis uiaui multiplicem ostendit, uel quod multa sunt genera uitae uel quod dii multi qui coluntur. huius dux praeuaricator ac subdolus, ut uideatur esse discrimen aliquod falsi et ueri, mali et boni, alia ducit luxuriosos alia eos qui frugi appellantur, alia inperitos alia doctos, alia inertes alia strenuos, alia stultos alia philosophos, et eos quidem non uno tramite. illos enim qui aut uoluptates aut diuitias non refugiunt, ab
Abbreviated transcription (Latin):
corre est quia que sit uera uirtus scie nõ pocest / insi iustus ⁊ sapĩes
iustus ant ac sapiens nemo est ñ qũe deus p̃ceptis celestibus eru¬
dut. Nami illi om̃s qui ꝑ alloꝵ confessam sculaciam sapientes ee¬
isnmantur specie uirtutis inducti umbras ⁊ ymagines apphendiũ
ncħił ueꝵ Quod ea fit iaicõne qm̃ uia ilła mendaꝵ que fert ad
occasumm mulcos tramices habet pp̃ srudioꝵ ⁊ disciplinaꝵ uarietatẽ
que sunt in uita homi dissimiles atq dñise ⁊tam sicut ma illa
sapiencie / habet aliquid simile pultitie/ quod libro p̃cedente mon¬
trauimiꝰ ita hec cũ sit cota sculticie habet aliquid simile saꝑiencie
qod arripiant hii qui sculacia publicam incelligunit/ Et ut habet
bicia moifesta sic habet aliquid quoᵈ suile uedeat᷑ esse uirtuti
it habet aꝑcũ scelus sic imaginem quandam ꝓpeciẽ q iusticie̾ Ouuo¬

Expanded text:
cesse est, quia quae sit uera uirtus scire non potest nisi iustus ac sapiens. cesse est, quia quae sit uera uirtus scire non potest nisi iustus ac sapiens. iustus autem ac sapiens nemo est nisi quem deus praeceptis caelestibus erudiuit. Nam illi omnes qui per aliorum confessam stultitiam sapientes existimantur, specie uirtutis inducti umbras et imagines adprehendunt, nihil uerum. quod ea fit ratione, quoniam uia illa mendax, quae fert ad occasum, multos tramites habet propter studiorum et disciplinarum uarietatem, quae sunt in uita hominum dissimiles atque diuersae. nam sicut uia illa sapientiae habet aliquid simile stultitiae, quod libro praecedente monstrauimus, ita haec cum sit tota stultitiae, habet aliquid simile sapientiae, quod adripiant ii qui stultitiam publicam intellegunt: et ut habet uitia manifesta, sic habet aliquid quod simile uideatur esse uirtuti, ut habet apertum scelus, sic imaginem quandam speciemque iustitiae. quom
Abbreviated transcription (Latin):
morem q cuilem quã nõ esse iusatiã ⁊ res indicat ⁊ ipẽ ticoͣ
tertaois est/ S nos inquit ueri iuris germanẽꝙ insticie Ioh
solidam ⁊ exp̃ssam effigiem nullam cenemꝰ / mubra ⁊ ymaginibus
u̾cimur eas q ip̃as bc̃ma sequerennt fermut᷑ eñ ab optimus na¬
cue ⁊ beritatis exemplis/ umbra est gͫ ⁊ ymago iusticie quã illi
uisciciã pucauerũt Quid sapĩam nõne idem cõficetur in phis esse
nulłam aut cñ fabri cuis inquit/ ait ariscides instus nõmiat᷑ abil¬
Nemo eñi hoꝵ sic sapiens ut sapientem uolimꝰ incelli. Nec hni
sapiences habiti ⁊ nõmiati mareus cato ⁊ caculus lelius sapiences
sierunt ne illi quidem sepcem s ex medioꝵ officioꝵ frequẽtia simili¬
adiũe quandam gerebant speciẽq sapiẽtiũ Si gͦ ⁊ philoso phi ip¬
soꝵ cõfessione adempta sapiencia est ⁊ ln qui iusti habiti sunt
adempta insticia est dñis gͣ ille uircutis desc̾pcones false suit ne¬

Expanded text:
moremque civilem, quem non esse justitiam, et res indicat, et ipse Cicero testatus est. « Sed nos, inquit, veri juris, germanaequae justitiae, solidam et expressam effigiem nullam tenemus. Umbra et imaginibus utimur; easque ipsas utinam sequeremur! Feruntur enim ab optimis naturae ac veritatis exemplis. » Umbra est igitur et imago justitiae, quam illi justitiam putaverunt. Quid sapientiam? nonne idem confitetur in phisosophis esse nullam? « Aut cum Fabricius, inquit, aut Aristides justus nominatur, aut ab ilNemo enim horum sic sapiens, ut sapientem volumus intelligi. Nec ii qui sapientes habiti et nominati, M. Cato et C. Laelius, sapientes fuerunt, ne illi quidem septem: sed ex mediorum officiorum frequentia similitudinem quamdam gerebant speciemque sapientium. » Si ergo et philosophis ipsorum confessione adempta sapientia est, et adempta iustitia est, omnes igitur illae uirtutis descriptiones falsae sint ne
Abbreviated transcription (Latin):
mber Ag̾e̾ aut p̃encẽtiam nchil alud est quã ꝑficeri ⁊ affir mare
se ulc̃ius nõ peccaturũ Ignoscitur itaꝙ hus qui ad pccm imprudent᷑
incanteq labunt᷑ uemani no habet qui sciens peccat Nec tam̃ sia

Expanded text:
jubet. Agere autem poenitentiam, nihil aliud est, quam profiteri et affirmare, jubet. Agere autem poenitentiam, nihil aliud est, quam profiteri et affirmare, se ulterius non peccaturum. Ignoscitur itaque iis qui ad peccatum imprudenter incauteque labuntur: veniam non habe
Abbreviated transcription (Latin):
ri abi puces ut rem familiarẽ triam mimias ⁊ exhaurias ẜ que insuꝑ¬
uacua fueras impensurus ad meliora conu̾tas uñ bestias eiuis huic¬
aptos rediine nude feras pastis inde pauꝑes ale und̾e hoĩes ad gładũt
comꝑab huic innocences mortuos sepeli/ Quid ꝑdest ꝑdite nequitie
besniarios fac̾e̾ locupletes ⁊ instruere ad flagitia/ Trauffer ad mact¬
missurũ Si audieris inquit p̃ces suppłicis tui /⁊ ego audia cias si miẜ¬
tus laboranou fũis ⁊ ego in cuo labore nuserebor Si aũt nõ respex¬
eris nec adimieris ⁊ ego animũ contͣ ce geram tuis q ce legib iudica¬
bo Quocies gͦ rogaris temꝑtari te adeõ crede an sis dignus audditi
sangicione collunt᷑ dari tibi licentĩa peccandi puces abolentur ełm si
deo largiare qr peccauas Nam si fiducia largiendi pecees nõ aboleu¬
our deus eñt ꝑurccari hoiem a perib mnabĩe cupit ideoq agi penitẽtiã

Expanded text:
ri tibi putes, ut rem familiarem tuam minuas, vel exhaurias: sed quae in supri tibi putes, ut rem familiarem tuam minuas, vel exhaurias: sed quae in supervacua fueras impensurus, ad meliora convertas. Unde bestias emis, hinc captos redime; unde feras pascis, hinc pauperes ale; unde homines ad gladium comparas, hinc innocentes mortuos sepeli. Quid prodest perditae nequitiae bestiarios facere locupletes, et instruere ad flagitia? Transfer ad magmissurum. Si audieris, inquit, preces supplicis tui, et ego audiam tuas. Si misertus laborantium fueris, et ego in tuo labore miserebor. si autem non respexeris nec adiuueris, et ego animum tuum contra te geram tuisque te legibus iudicabo. Quotiens igitur rogaris, temptari te a deo crede an sis dignus audiri. largitione tolluntur, dari tibi licentiam peccandi putes. Abolentur enim, si Deo largiare, quia peccaveris; nam si fiducia largiendi pecces, non abolentur. Deus enim purgari homines a peccatis maxime cupit, ideoque agi poenitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
au sgloras quo sis quot casisꝯcum qus masis oꝑisoe souceas
cme rcn gene aent si sue clio cruore cũsieruit du ueio p̃da
omistꝰ mardis ⁊ spolia geris que irricent ammos eciã tuoꝵ siuud engo du¬
bices bene colocare is quod t̾ forsan cripiet aut unũ lac᷑tinũ aut᷑ exisis¬
cens repente ꝓse̾pcio aut hostilis aliqua direptio Quid uidẽ fluxiunꝰ
⁊ fragile bomũ̃ fac̾e sempitnũ aut th̃esauros cuos custodi deo credere
abi nõ ficie p̃donẽq cumeas nõ rubigine nõ toranau Qui aputõ deum
dines est panꝑ eẽ nũꝙͣ pocest/ Si iusticiam canti putas sequ̾e abiectis¬
om̃b que te piuuit liba ce ip̃m cumpedibus et cachenis ut expedi¬
cus ad deum curras magni ⁊ excelsi aniuu est despic̾e ⁊ calcare mor¬
talia S sihanc uirote nõ capis / ut diuicias tuas in arch̃a dei cõferas
ut fragilibus t̾ comꝑes firmiora liberabo te meti om̃ia uta p̃cepta
nõ ribi soli dautꝰ ĩs om̃i ppło qui mente cõmuctus est ⁊ coheret sicut

Expanded text:
s malis opibus subiaceas? quae tecum bene agent, si sine tuo cruore transierint. tu uero praeda onustus incedis et spolia geris, quae inritent animos etiam tuorum. quid ergo dubitas bene collocare id quod tibi forsan eripiet aut unum latrocinium aut existens repente proscriptio aut hostilis aliqua direptio? quid uerere fluxum et fragile bonum facere sempiternum aut thesauros tuos custodi deo credere, ubi non furem praedonemque timeas, non rubiginem, non tyrannum? qui aput deum diues est, pauper oneribus quae te premunt: libera te ipsum compedibus et catenis, ut expeditus ad Deum curras. Magni et excelsi animi est despicere et calcare mortalia. Sed si hanc virtutem non capis, ut divitias tuas in aram Dei conferas, ut fragilibus tibi compares firmiora, liberabo te metu. Omnia ista praecepta non tibi soli dantur, sed omni populo, qui mente conjunctus est, et cohaeret sicut
Abbreviated transcription (Latin):
boniiut ad eos suꝑandos ñ com uirtus sit quã felicitas nece / u¬
sͣ pat aliquis ignorat quociens melior instiorq pars ucta
set huii semp dñacõnes acerbe in cines exticeriuit pleni t
exemplis iica hystoria ẜ nos cõtenti ermmiꝰ uno. Guens pomue¬
nis bonoꝵ uoluit ase defensor si quidem ꝓ re publica ꝓsenabue
ꝓ libercate qrina susceꝑit idem tñ uictus ip̃a libertate occta
Laspadembuo egiptũs decriitacus in sepultus abiectus es
para putũs intrertis casib no ꝑt qre subiecta Somosa p̃tena
pare pma pucare sub laca honñ concordia nchil est ͦ dnõ corue

Expanded text:
boni, ut ad eos superandos non tam uirtus sit quam felicitas necessaria. an ahquis ignorat quotiens melior iustiorque pars uicta sit? hinc semper dominationes acerbae in exemplis omms historia, sed nos contenti erimus uno. Gnaeus Pompeius bonorum uoluit esse defensor, siquidem pro re publica, pro senatu, pro libertate arma suscepit. idem tamen uictus cum ipsa libertate occidit et a spadonibus Aegyptiis detruncatus insepultus abiectus estquia uirtus incertis casibus non potest esse subiecta. commoda praeterea patriai prima putare subl
Abbreviated transcription (Latin):
adlinꝰ q̃ostis iisidias tł aꝑcos impetus uigilare qui nos / sicut pe¬
ut opis suis caꝙͣ c̃ pedibus illigacos a bia ueritatis extuciat
Alios inplamat ire scimulis ut ad nocendũ pocius nicentos adei
dtemplatõe decorqueat / alios inmoderatis libidiuib ĩ mergit
ut Gosuptati et corꝑi sermentes ad uirtutẽ respit̾e nõ possunt. Ra¬
lis uero inspirat in udiam ut suis ip̃i gorment̾is occupati nichil
cobirent alut ñ coꝵ q̃uos oderint felicitatẽ alios inflamat am¬
bicionib ħn sũt qui adgerendos magistracus om̃em uite sue o¬
uecam eurã q at ũtunt ut fastos signent ⁊ anius nom̃ imponant
peuoꝵSanꝰ cupidicas cendit alcus ũ ut ꝑuincias cemꝑali gladio
Raont s nc infinita ⁊ ꝑꝑean pocestate dños se dici ueluit uiũsi
re iñs snam/ drnos aut pios biderit uaius implicat religionibus
pingit ut spenie sucis excecet / ne quis cõphendat ac teneat uerica¬

Expanded text:
ad unius hostis insidias uel apertos impetus uigilare, qui nos, sicut pead unius hostis insidias uel apertos impetus uigilare, qui nos, sicut peut opibus suis tamquam conpedibus inligatos a uia ueritatis excutiat, alios inflammat irae stimulis, ut ad nocendum potius intentos a dei contemplatione detorqueat, alios inmoderatis libidinibus inmergit, ut uoluptati et corpori seruientes ad uirtutem respicere non possint, aliis uero inspirat inuidiam, ut suis ipsi tormentis occupati nihil cogitent aliut nisi eorum quos oderint felicitatem. alios inflat ambitionibus: ii superam curamque convertunt, ut fastos signent, et annis nomen imponant. Quorumdam cupiditas tendit altius, non ut provincias temporali gladio ant, sed ut infinita et perpetua potestate dominos se dici uelint uniuersi generis humani. quos autem pios uiderit, uariis inplicat religionibus,  in oculos inpingit, ut specie lucis excaecet, ne quis conprehendat ac teneat uerita
Abbreviated transcription (Latin):
Dreocpabit em̃ aduersarrus nõ resisten⁊ in uostabiut᷑ ag̾ dipiet᷑
bomi in prean uyor ac liberi uemient ip̃e int̾ficͥere aut̃ capiere
Que omia ne accidant ꝓñs cõmodimi differondum ẽ ut maiꝰ longi¬
ns q pariat᷑ Sic in onũ ac uita qr nobis adu̾sarĩu deus reseruauit
ut possemꝰ caꝑe uiciutẽ omictenda est pñs uoluptas ne hostis
oipmat / uigilandũ scaciones agende milltares expediciones obeñ¬
or fundendus adultimũ cruor om̃ia demq amara ⁊ grauia paci¬
eut ferenda eo quidem ꝓmpcius ꝙ nobis imꝑacor nr̃ deus p̃mia ꝑ
daborib ec̃ua cõstituit Et cũ inhat t̾renã iulicia cm̃ hoiẽs laͥ¬
boris ex hauriant ut ea sibi pariant que possunt eodem niꝰ ꝑur quo
uita suuit terte nobis nullus labor recusandus est/ quib is ac qͣni¬
tur ꝙͣ iuisło mͦ possit amicti / uoluit eñt deus qui hoiem ad hanc
uuliciam genuut expedicos in acie scare ⁊ intentis acrit᷑ animuis

Expanded text:
praeoccupabit enim adversarius non resistentem; vastabuntur agri, diripietur domus, in praedam uxor ac liberi venient, et tu ipse interficiere, aut capiere: quae omnia ne accidant, praesens commodum differendum est, ut majus longiusque pariatur —: sic in omni hac uita, quia nobis aduersarium deus reseruauit, ut possemus capere uirtutem, omittenda est praesens uoluptas, ne hostis opprimat, uigilandum, stationes agendae, militares expeditiones obeundae, fundendus ad ultimum cruor, omnia denique amara et grauia patienter ferenda, eo quidem promptius, quod nobis imperator noster deus praemia pro laboribus aeterna constituit. et cum in hac terrena militia tantum homines laboris exhauriant, ut ea sibi pariant quae possunt eodem modo perire quo parta sunt, certe nobis nullus labor recusandus est, quibus id adquiritur quod nullo modo possit amitti. uoluit enim deus, qui hominem ad hanc militiam genuit, expeditos in acie stare et intentis acriter animis
Abbreviated transcription (Latin):
onẽe dum m ꝭ sciamꝰ illus ad hoiem hoc ad deũ ꝑciuere Popña gͥ¬
oirus qͥoppitalitas ꝙ pħi quoq auint ẜ eam dcctorquent aberaius¬
cicis et ad comõdii rapunnt Recte inquit citõ achcofrastro ẽ lau¬
data hospitalitas est em̃ ut iñ quidem bidec᷑ bald̾e decoꝵ patere
douias hominũ illusdũ hospitib illustrib eodem inͦ rursus cirauit¬

Expanded text:
uiuere, dummodo sciamus illut ad hominem, hoc ad deum pertinere. praod philosophi quoque aiunt, sed eam detorquent a uera iustitia et ad commodum rapiunt. recte inquit Cicero a Theophrasto est laudata hospitalitas. est enim, ut mihi quidem uidetur, ualde decorum patere domus hominum inlustrium hospitibus inlustribus. eodem
Abbreviated transcription (Latin):
dos Quos aut̃ pͥmi a dicus difficultas dec̾ruent eos in issam uicior
Tiam labiacq deflect̾e / que ꝑmo ingressir sit quasi amena mułcoꝙ
tritior denide ãĩ in eam ꝑaulo ulãq̃ ꝑcesseruit amenitatis eus ẜpẽ
repente subduci exorri añt uiam p̾cipitenꝰ nũt saxis osꝑam nñt.
s pductam fentib ñs gutib incercisam uł torrencib labił ẽ ut
laborae here lab cade̾ sit necce / Que omuia eo ꝑferiit᷑ ut appeati
birontis capiendis labores ee maximos in ꝑce̾ptis mũt mabimos
puctus /. spfisas atq incorruptas boluptates uicia uero quibusdẽ
Selungĩtis nacuralib illice̾ animos hõmi ⁊ muaniũ iocũdita ĩ sẽ
capcos ad aterbas amaricudines iserias q ꝓduc̃e Capiens ꝓrius
dispucatio st uirrutũ ip̃as formas acq t̾mios scirent mio em didie

Expanded text:
primi aditus difficultas deterruerit, eos in eam vitiorum viam labi atque deflectere, quae primo ingressu sit quasi amoena, multoque tritior, deinde cum in eam paulo ulterius processerint, amoenitatis ejus speciem repente subduci: exoriri autem viam praecipitem, nunc saxis asperam, nunc obductam sentibus, nunc gurgitibus intercisam, vel torrentiblaborare haerere labi cadere sit necesse. quae omnia eo proferuntur, ut appareat in uirtutibus capiendis labores esse maximos, in perceptis autem maximos fructus et solidas atque incorruptas uoluptates, uitia uero quibusdam delenimentis naturalibus inlicere animos hominum et inanium iucunditatum specie captos ad acerbas amaritudines miseriasque perducere. sapiens prorsus disputatio, si uirtutum ipsarum formas ac terminos scirent. no