comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sedcario ꝑ b de ẜuitio / q̃d facere uon de¬
bereut ⁊ cansa no dicendi y auutonsa
noneͣ deb diis tauic uerba suit iusta
et pultra Ilex cñ amicitie ẜm/ tulium
hec est Aot non rogenius res tuepes
face̾ uelꝰ dice᷑ debes ⁊ quicꝗd q̃d ad pecatũ¬

Expanded text:
 servitio, quod facere non deberent. Causa vero dicendi pro amico te movere debet, dum tamen verba sint iusta et pulcra. Lex enim amicitie secundum Tullium hec est: ut non rogemus res turpes facere vel dicere debes qu
Abbreviated transcription (Latin):
dultis onorem: Bnuto requnas ql
ditas quis dnro au mole molia enuiauie
etno dira dicenda sunt Ant eñ solamõ
hdis respontio frangit iram hinio quos
durus suscitat furorem Eheto roꝗal
an dicas quid pulccum can deo omrpe cor
masms Naih pulcra u̾ba et bomar dsceñ
multintur pibs et malis pentus enussis
dtan dixit beatus ꝑanlus ir epla ptunus
a corruithios. Dolite seduci corump¬
nut bouos mores Elloquia praus Ele

Expanded text:
equiras an dicas quid durum an molle. Mollia enim verba et non dura dicenda sunt. Ait enim Salomon: « Mollis responsio frangit iram, sermo quoque durus suscitat furorem ». Sexto requiras an dicas quid pulchrum an vero turpe vel malum. Nam pulchra et bona verba dicenda sunt, turpibus et malis penitus omissis. Nam dixit beatus Paulus in epistola prima ad Corinthios: « Nolite seduci: corrumpunt bonos
Abbreviated transcription (Latin):
Cun sculto nõ multum Ioquaris et cum insensato nt abieris. ẜria te ab illo Ut
uõ miolesnam habeas et nõ coniqumateris in pecato illuis deficett ab illo et
uauemes ⁊equiem et nõ accidieris in stultitiam illius
Cuu uno ⁊iligioxo tracta de sauccitate et cum iniusto de iuiustna et cũ mulicie
A his que eiuulat᷑ / cum tinudo dt bello/ cum negotiatort de traiectiont cum
emptore d uenditiont. cum uiro liuido de gratno agcudis  cum impio de
pictate / cum ĩhouesto d honestata/ cum oꝑario agrauo d ouũ operc / t cum
opcrario auali dt ꝯsmuatione auali uc̃e aui / cum ẜuo pigio d multa¬

Expanded text:
Cum stulto non multum colloquaris, et cum insensato ne abieris: serva te ab illo ut non molestiam habeas, et non coinquinaberis peccato illius. Deflecte ab illo et invenies requiem, et non acediaberis in stultitio inreligioso tracta de sanctitate et cum iniusto de iustitia et cum muliere de ea quae aemulatur cum timido de bello cum negotiatore de traiecticio cum emptore de venditione cum viro livido de gratiis agendis cum impio de pietate cum inhonesto de honestate cum operario agri de omni opere cum operario annuali de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ discat ad ꝯtemptũ et irrisiouẽ̾ ꝓperat.
Unde yħs syrac dixit. Ante iudiciu para
isticiam et ante ꝙͣ loquaris disces sigula
gͦ suo loco et tempore dicenda siut ¶pre¬
postero ordine penitus om̃isso. Alam si de
predicatione loqui desideras tempore ꝯgruo
prius ystoriã dicas postra uo alegoriam
terçio tropologiam / si no de eplis tractes
pruuo loco et tempore salutationẽ ponaᷤ.
sscdo exordiũ tercio narrationẽ Iet quarto
petitionez/ et quinto ꝯcluxionẽ / Si autem

Expanded text:
quam discat, ad contemptum et irrisionem properat. quam discat, ad contemptum et irrisionem properat. Unde Jesus Sirac dixit: « Ante iudicium para iustitiam et antequam loquaris disce ». Singula ergo suo loco et tempore dicenda sunt, prepostero penitus ordine omisso. Nam si de predicatione loqui desideras tempore congruo, prius historiam dicas, postea vero allegoriam, tertio tropologiam. Si vero de epistolis tractes, primo loco et tempore salutationem ponas, secundo exordium, tertio narrationem, quarto petitionem, quinto conclusionem. Si autem
Abbreviated transcription (Latin):
tis: Temipus dicendi et tempus taccu¬
di adagua cĩz res est uocis et silẽcii
tempancutũ ut scucca dixit. Scrua
itaq silcuciũ douet loquit᷑ fucrit neces¬
sariu. et non solum tuũ silcuciũ ẜua
Sctiã aliozo silcucium expecta copet¬
tareig debes dicendi tp̃o douec tibi
prebẽat᷑ auditus ait cĩ uħs syrat
Urbi non est auditus non effinidas
ẜuionem. et in portune ueliextoli in
sapiencia tua Iuportuma est cĩz uaratio
ta ⁊ quando tibi non prebet᷑ auditus. et
est quasi musica in luctu. Alam ut idez
ait. Musica in luctu inportuua nara¬
tio et qui uaratꝰ ubu non attendenti
quasi qui excitat dornucntẽ / a graui
sompuo et uon solu in dicendõ aliis
Sctiam in respondeudo tp̃s expectare dͥbes.
Alam scriptũ est. Alle properes respondere
donec fuerit finis Interrogationis. Aa ut
ait salamon. Qui respondet prius qͣui
audiat stultũ se esse demonstrat ꝰ t ꝯfusi¬
one dignũ. Similiter qui prius loquitur

Expanded text:
tis: « Tempus dicendi et tempus tacendi ». Magna enim res est vocis et silentii temperamentum. Ut Seneca dixit: « Serva itaque silentium donec tibi loqui fuerit necessarium ». Et non solum tuum silentium serva, sed etiam aliorum silentium expecta. Expectare ergo debes dicendi tempus donec tibi prebeatur auditus. Ait enim Jesus Sirac: « Ubi non est auditus, non effundas sermonem et importune noli extolli in sapientia tua ». Importuna enim est narratio tua quando tibi non prebetur auditus et est quasi musica in luctu. Nam ut idem ait: « Musica in luctu importuna narratio et qui enarrat verbum non attendenti, quasi qui excitat dormientem a gravi somno ». Et non solum in dicendo aliis, etiam in respondendo tempus expectare debes. Nam scriptum est: « Ne properes respondere donec finis fuerit interrogationis ». Nam ut ait Salomon: « Qui prius respondet quam audiat, stultum se esse demonstrat et confusione dignum ». Similiter qui prius loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
Et si hiiliatus uadat curms non
credas ei. Capitulũ ei unlitate uon
aicitia reuertĩt uoluutate ut erripiat
fugiendo/ quẽ nõ potuit ꝑsequende ua
alibi idem ait/. In oculis tuis lacruuabit
Iuiuicus et si uiderit tpũs nõ sotiabit̃
saingrie tuo. Et petrus al fiuisus
dr̃o/ De assoties Iui micis tiuis quim
alios possis reciptie socios que eniui
male egeus notabuut. que enz boua
fueruit deniabunt ⁊¬

Expanded text:
humiliatus vadat curvus », « non credas illi. Captus enim utilitate non amicitia, revertitur voluntate, ut capiat fugiendo que non potuit persequendo ». Et alibi idem ait: « In oculis tuis illacrimabitur inimicus et si viderit tempus non satiabitur sanguine » tuo. Et Petrus Alfonsus dixit: « Ne associeris inimicis tuis cum alios possis reperire socios: que enim male egeris notabunt, que vero bona fuerint deviabunt
Abbreviated transcription (Latin):
Uerba eñ sagittis sũt quasi suullia/
facille enuetiuit᷑ difficille extiahĩt¬
Euolat e missuz seniel ⁊ euocabile ubuz
Auare in dubiis melues ẽ tactre qua
diccre sicut in sticus dubirs melius est
nõ faccie q̃ faccie / ut auit tuluis hoc

Expanded text:
ittis sunt quasi similia: facile emittuntur, difficile extrahunt« Evolat emissum semel irrevocabile verbum ». Unde in dubiis melius est tacere quam dicere, sicut et in factis dubiis melius est non facere quam facere. Ut ait Tullius
Abbreviated transcription (Latin):
ad poniendu iucitaũt. ẜuic patuie pro¬
diciones huic rerum publicaro encisiots
hũc cum hostib clandescia colloquia
nasci dicebat/ Dulluz demq scellus.
nullum malluz facuius esse sad quod su¬
scipitudum ciuu libido uoluptatis ĩpleat
Struprum ucio et adultcria et onnnc
hor̃ sine natã. sine quis deus nichil
mente stabilus adissit hiũc diuino
nu̾ni ac dono nichil tam esst iuĩmi¬
cum ꝙ̃ efst uoluptatam. ncc ei libidic

Expanded text:
ad potiendum incitarent. Hinc patriae proditiones, hinc rerum publicarum eversiones, hinc cum hostibus clandestina colloquia nasci dicebat. Nullum denique scelus, nullum malum facinus esse, ad quod suscipiendum non libido voluptatis impelleret. Stupra vero et adulteriahomini sive natura sive quis deus nichil mente prestabilius dedisset, huic divino muneri ac dono nichil tam inimicum quam voluptatem, nec enim libidine
Abbreviated transcription (Latin):
humulis esse debet et mansuetus acure¬
ris mallis et uoluptatũ Illecebris ꝓ¬
⁊ sus aliemis dilligens et sedulus nt
anteqͣ radicet/. Discat nõ uideri doctꝰ
ẜ esse querat/. Dicta sapientu ĩ celli¬
gat et ĩ tellecta dilligat/ et ea semper

Expanded text:
humilis debet esse et mansuetus, a curis inanibus et voluptatum illecebris prorsus alienus, diligens et sedulus, ut antequam judicet, discat; non videri doctus et esse quaerat, dicta sapientum intellum intellecta diligat, et ea semper
Abbreviated transcription (Latin):
ei ꝑ se lucet/ dubicatio aũt significatienẽ
ꝯtinet et ĩnirie et alius dixit . Ei quid
dubitas ne feceris Animi eĩ inditis quod
negatũ fuit fugito/ quia ut seneca dipit
Solet eẽ in dubio pro ꝯscilio temeritas/ et
ceits ad intelligentiã et expositionem huus
sillabe mus multa notari possent /Es cistat¬

Expanded text:
enim per se lucet, dubitatio autem significationem enim per se lucet, dubitatio autem significationem continet iniurie ». Et alius dixit: « Si quid dubitas ne feceris. Animi enim iudicio quod negatum fuerit fugito ». Quia ut Seneca dixit: « Solet esse in dubio pro consilio temeritas ». Et certe ad intelligentiam et expositionem huius sillabe « quis » multa notari possent, sed ista
Abbreviated transcription (Latin):
locutionis. Nam quedam abuncio udetur
bona que malum effectũ sunt habitura dix̃
eĩ Ncħ syrac. In omib bonis duplicia mala
ĩuenies s quare nõ solum pͥncipiũ / s etiam
finem et effectum require̾ debes atq cogitae
uide panphilus dixit. Priucipñ finemq
simul prudencia spectat: Ferũ finis habet
ceimen et om̃e decus. Iobi pͥncipiũ fine
circnspice uerbi. Ut melius possis p̃medi
petrus al phunsus qui fint optiius philosoyhꝰ
Si dicere metuas/. unde peniteas/ semꝑ meliꝰ
tacẽ pro se quã loqui ꝯtra se quia uennue
tacendo multos loquendo orcim uentos indi¬
nus. Pba eĩ sunt sagittis quasi similia
Facile emittunt᷑ diffrcile extrahunt᷑. quare
dici ꝯsuenit. Euolat enussum semel ixreno¬
cabile uerbum . Iude in dubiis meluis est
tacere quã loqui i siait et in factis dubris
melius ẽ nõ face̾ quam face̾. It ait. trillius
dicens. Tene pcipunt qui uetant quicꝗͣs
ageres ꝙ dubitet equũ an ĩequũ sit/ eꝗtas

Expanded text:
locutionis. Nam quedam ab initio videntur bona que malum effectum sunt habitura. Dixit enim Jesus Sirac: « In omnibus bonis dupplicia mala invenies »; quare non solum principium sed etiam finem et effectum requirere debes atque excogitare. Unde Pamphilus dixit: « Principium finemque simul prudentia spectat. Rerum finis habet crimen et omne decus. Verbi principium, finem circumspice verbi, ut melius possis premediPetrus Alfonsus, qui fuit optimus philosophus: « Si dicere metuas unde peniteas, semper melitacere pro se quam loqui contra se; quia neminem tacendo, multos loquendo circumventos » vidimus. « Verba enim sagittis sunt quasi similia: facile emittuntur, difficile extrahuntur ». Quare dici consuevit: « Evolat emissum semel irrevocabile verbum ». Unde in dubiis melius est tacere quam dicere, sicut et in factis dubiis melius est non facere quam facere. Ut ait Tullius dicens: « Bene precipiunt qui vetant quicquam agere quod dubites equum an iniquum sit. Equitas
Abbreviated transcription (Latin):
epłis. adinus dicito ꝙͣ facias et dii de¬
liberato cito facito celcritas cĩ beueficiũ
gratũ facit. et salanion dixit. Uidistu
honuner uelorẽ in oĩ oꝑe suo corã regibus
stabit nec exit inter ignobiles. et xħs
srat dixit. IIn oĩb oꝑib tuis uelor este.
et dĩe Iinfremutas non occuret tibi non
per modiun zequiras non multardatẽ¬
do. naz in nuiti loquio non deest pecatũ
et salauion i eccastice dixit. Moultas
cuias scciuit. sompuia et in uiultis
tar dixit Nͥn oĩ ope crit habiuidãtia
ubi ante suntꝰ u̾ba pluruna ibi freq̃nt̾
egestas et scueca dixit. Dichil eque
debes dixit ci panphilus. Ne uiuii¬
uin tattas uec uba suꝑflua dicas
tiuia et locutus fucris panca. IIn qͣlitate
deuiq dicendi modũ requiras. silicetu
dicendo bene scriptum est cuum. Pricipus
amicicie est beue loqui maledicereuo est
ceordiumn mimicitiaꝵ et diceudo ubu leta¬

Expanded text:
epistolis: « Minus dicito quam facias et diu deepistolis: « Minus dicito quam facias et diu deliberato et cito facito »: « celeritas enim beneficium gratum facit ». Et Salomon dixit: « Vidisti hominem velocem in omni opere suo? coram regibus stabit nec erit inter ignobiles ». Et Jesus Sirac dixit: « In omnibus operibus tuis velox esto et omnis infirmitas non occurret tibi ». Nper modum requiras. Non multa dicenda: nam « in multiloquio non deest peccatum ». Et Salomon in Ecclesiaste dixit: « Multas curas sequuntur somnia et in multis In omni opere erit habundantia; ubi autem sunt verba plurima, ibi frequenter egestas ». Et Seneca dixit: « Nichil eque debes. Dixit enim Pamphilus: « Nec nimium taceas nec verba superflua dicas tima et locutus fueris pauca ». In qualitate denique dicendi modum requiras, scilicet dicendo bene. Scriptum est enim: « Principium amicitie est bene loqui, male dicere vero est exordium inimicitiarum ». Et dicenda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ad iram et salauion dixit. Uidisti hõie
uelores ad loquendũ stulticia uagis
Operanda estiꝙͣ illius corectio et cassiodorus
dixit. Ioec est regalis ꝓcul dubio uirtus.
tardius in ꝓba ꝓrumꝑe et celerius uecessari᷑
seutiore sinuliter in iudicando tardus sse
debes scciptũ est cĩ. Eptimũ Indices cesti¬
no qui cto inteligit et tarde Iudicat
deliberare cĩ utilia mora est tutissua.
Inde ctia dici ꝯsucuit. Ad penitendum
ꝓparat qui cito iudicat ꝯpeteus cĩ iora
in talib non est ⁊eprobanda ⁊ naz dici ꝯ sue¬
uit. Mora oĩs odio est iẜ facit sapicnte
ẜimuliter in ꝯsciliis ⁊equiras tarditatotu
E non uelgitatem uel festiuanciã. scuptũ
est cũ. dde ꝯsciliis qd diu tardaueris id
puta rectissumum. Uelox cĩ ꝯsilium scꝗt᷑
pemitentia. et itero. Tria sunt ꝯtraria
ꝯsilie festiuancia et ira atq cupiditas
in faciendo ctiam post deliberatioueu
uelocitatẽ exerceͣ debes iait cĩ scucca. in

Expanded text:
hominem velocem ad loquendum? stultitia magis speranda est quam illius correctio ». Et Cassiodorus dixit: « Hec est regalis procul dubio virtus, tardius in verba prorumpere et celerius necessaria sentire ». Similiter in iudicando tardus esse debes. Scriptum est enim: « Optimum iudicem existimo qui cito intelligit et tarde iudicat ». « Deliberare enim utilia mora est tutissima ». Inde etiam dici consuevit: « Ad penitendum properat qui cito iudicat ». Competens enim mora in talibus non est reprobanda. Nam dici consuevit: « Mora omnis odio est, sed facit sapientem ». Similiter in consiliis requiras tarditatem et non velocitatem vel festinantiam. Scriptum est enim de consiliis: « Quod diu tractaveris, id puta rectissimum ». « Velox enim consilium sequitur penitentia ». Et iterum: « Tria sunt contraria consilio: festinantia et ira atque cupiditas ». In faciendo autem post deliberationem velocitatem exercere debes. Ait enim Seneca in
Abbreviated transcription (Latin):
est prescutia autez sui aliquis laudari
non deb Iscriptũ est cĩ Ilaudare prescu¬
tem noc e ledere decet. In uelocitate et
tarditate similiter modũ requiras. uerutĩ
aliu modũ in dicendo quomã in facienͦ
non cĩ debes esse uelox ad laquendum ẜ

Expanded text:
est ». In presentia autem sui aliquis laudari est ». In presentia autem sui aliquis laudari non debet. Scriptum est enim: « Laudare presentem nec ledere decet ». In velocitate et tarditate similiter modum requiras. Verumtamen aliud in dicendo quam in faciendo: non enim debes esse velox ad loquendum
Abbreviated transcription (Latin):
nichil potest placcre/ qd̾ non dece̾at et ẜm
coro motus Iore uero iuagis / qm̃ labiis
loquendũ est dicenda quoq siuit suuussiã
leuiter iucitata grauiter inflexa moderate
cum magua dicinus granditer ꝓferẽda
sunt. Icu ꝑua. diciuius subtilitꝭ cu medio¬
cra tempate. Ilam in ꝑuis cãĩs uichil grã¬
de nichił sublime dicendũ est Is leui at
pedestra more loquendũ est. In causis uo
maiorib ubi de deo nel hõini salute.
referiuius plus maguificencie et fulgoris
est exibeudũ. In temiꝑatis u̾o causis ubi
nichil agit᷑ uisi ut auditor delectet᷑ iuoderate
non tñ semꝑ grandit dicere deb cum aute
aliꝗd laudat uel uituꝑat temipate dicere
debet. Ilam et seueca de formula houeste
uite dixit. Lauda parce uictuꝑa. ꝑcius.
Similiter eĩ reprendenda est nuuia la¬
udatio. sicut iuiuoderata uictuꝑatio hec
c̃i adulatione illa malignitatẽ suspecta

Expanded text:
nichil potest placere quod non deceat. Et secnichil potest placere quod non deceat. Et seceorum motus; ore vero magis quam labiis loquendum est ». « Dicenda quoque sunt summissa leviter, incitata graviter, inflexa moderate. Cum magna dicimus granditer proferenda sunt, cum parva dicimus subtiliter, cum mediocria temperate. 20 Nam in parvis causis nichil grande, nichil sublime dicendum est, sed levi ac pedestri more loquendum. 21 In causis vero maioribus, ubi de Deo vel hominum salute referimus, plus magnificientie et fulgoris est exibendum. 22 In temperatis vero causis, ubi nichil agitur nisi ut auditor delectetur, moderate non tamen semper granditer dicere debet. Cum autem aliquid laudat vel vituperat, temperate dicere debet ». Nam et Seneca de formula honeste vite dixit:« Lauda parce, vitupera parcius. Similiter enim reprehendenda est nimia laudatio sicut immoderata vituperatio. Hec enim adulatione, illa malignitate suspecta
Abbreviated transcription (Latin):
Marcii tulii in docta actio uel oratio
laudez tñ asequit᷑. si optime ꝓferat᷑/ et
ꝙͣuis exposita si idecenter predicet᷑ ꝯtẽ¬
itaq pͥuiu exerceri deb uocis ⁊ sp̃s mo¬
deratio et corporis et lingue moto uicia
ue u̾ba suit iuflata ⁊ nel alleuiata. uel in
fauçib stridentia/ uec uocis iniuanitate
resonançia non asꝑa frẽdentib uel yauti
leniter et clare ꝓmuiciata ut siuis quoq
sonis enuicient᷑ et unũ quodq uerbum
legittimo acceutu decorent᷑ uec iuiode¬
rãto clamore uociferet᷑/ nec ostentationis
et temporib dispensanda est iuaz alia
simplicitate naxranda siuit alia aucto¬
ritate suadenda alia cuniuidiguatione
depriuienda alia miẜatione flectenda. Ita
obẜuandũ est/ ut recta sit facies ne labia
detorquant᷑ ne iuiuodicus iactus ue suꝑiuuꝰ
ualtus / ne ciecti in terra occuli ue ĩcliuata
ceruis iue eleuata uel depressa suꝑcilia ꝗa

Expanded text:
Marcii Tullii: « Indocta actio laudem Marcii Tullii: « Indocta actio laudem tamen consequitur, si optime proferatur; et quamvis expolita, si indecenter predicetur, contemitaque primum exerceri debet vocis et spiritus moderatio et corporis et lingue motus. 11ne verba sint inflata vel <anhelata> vel in faucibus frendentia nec vocis immanitate resonantia, non aspera frendentibus vel hiantibleniter et clare pronuntiata, ut suis quoque littere sonis enuntientur et unumquodque verbum legitimo accentu decoretur, nec immoderato clamore vociferetur nec ostentationis et temporibus dispensanda est. Nam alia simplicitate narranda sunt, alia auctoritate suadenda, alia cum indignatione depromenda, alia miseratione flectenda, ita iant ». « Observandum est ut recta sit facies, ne labia detorqueantur nec immodicus hiatus nec supinus vultus nec eiecti in terra oculi nec inclinata cervix nec elevata aut depressa supercilia, quia
Abbreviated transcription (Latin):
m ec turpe i ubi duplex est pectatum
g ait ciz scucca. In turpi re pesrarcbis
qt delinqueͬ Innoxie eĩ anicũ defendẽ
deles ut uerus afeusor dicaris sait
en cassiodorue. Ille ꝓprie defeusor di
ceudus Et ꝗ defendit inuoxie ꝓ oĩb u̾o
ẜuitio et humauo conĩo ł anici bitili¬
pareio et licet iuulta exͣ ad cepoxitioũe
hoc aduerbio cur. expositiouem
et intellectũ audias huius dc̃onis quõ
rcquiras / gͦ modũ dicendi. Aa sicut
in reb modus est ẜuandus de quo ꝯsu
cuit dici. Est modus in reb st certi
demq fines. Quos ultra citraq ueꝗd
ꝯsistere rectum. Ita et in dcĩs si modus
omittat᷑ nichil laudabile poterit ĩueniri
ait cĩ cassiodorus. Modus ubiq lau¬
daudus est modus itaq tuus qucuplex
sit. u̃ in promuniciatione in uelocitate
In tarditate in quautitate i qͣlitate.
uidendũ esti gͦ ꝗd sit ꝓu̾ũciatio. P ro¬
nunciatio est uerboꝵ digͥtas reb et
scusib accoiuodata et corporis modera

Expanded text:
e turpi, ubi duplex est peccatum. 35 Ait enim Seneca: «In turpi re peccare bis est delinquere». 36 Innoxie enim amicum defendere debes ut verus defensor dicaris. 37 Ait enim Cassiodorus: «Ille proprie defensor est dicendus qui defendit innoxie». 38 Proservitio et humano commodo et amici utilitate. Et licet multa exempla ad expositionem hoc adverbio « cur », expositionem et intellectum audias huius dictionis « qRequiras ergo modum dicendi; nam sicut in rebus modus est servandus, de quo dici consuevit: « Est modus in rebus, sunt certi denique fines, quos ultra citraque nequit consistere rectum », ita et in dictis si modus omittatur nichil laudabile poterit inveniri. Ait enim Cassiodorus: « Modus ubique laudandus est ». Modus itaque tuus quintuplex sit, videlicet in pronuntiatione, in velocitate, in tarditate, in quantitate et qualitate. Videndum est igitur quid sit pronuntiatio. « Pronuntiatio est verborum dignitas, rebus et sensibus accomodata, et corporis moderat
Abbreviated transcription (Latin):
mior ieq̃r dolor ueq mors ueq aliꝗd
qd extruisecus accedeͬ possit tauiẽ est
ꝯtra nãz ꝙ̃ ex alieuo uicouiodo suum
angere coniodũ et maxime de exegnita¬
te iendici. ait cñ caassiodorus doltea cẽs
ceudelitates est diuitez uelle fieri de ce¬
eguitate ncudici. pro utra autẽ hoc
at ꝓ dei ẜnitio ⁊ huiauo comodo dicũt
uba alii sacerdotes⁊ et leriti seculares.
comodo .iinere eĩ debent de altari ut
dececta clamaut et ctiã paulus in epla
pia ad corrintios ubi dicit. Qui altai
deẜuiuut cũ altari ꝑticipant. Itam t
dñs ordiuauit hiis qui enaugeliũ au¬
unitiãt de cuaugelio niuere./ quidã tauiẽ

Expanded text:
id quod extrinsecus homini accidere possit, tam est contra naturam quam ex alieno incommodo suum augere commodum » et maxime de exiguitate mendici. Ait enim Cassiodorus: « Ultra omnes crudelitates est divitem velle fieri de exiguitate mendici ». Pro utroque autem, id est pro Dei servitio et humano commodo, dicunt verba alii sacerdotes et clerici seculares: commodo. Vivere enim debent de altari, ut decreta clamant. Et etiam Paulus in epistola prima ad Corinthios ubi dicit: « Qui altari deserviunt, cum altari participant. Ita et Deus ordinavit hiis qui evangelium annuntiant de evange
Abbreviated transcription (Latin):
sedcario ꝑ b de ẜuitio / q̃d facere uon de¬
noneͣ deb diis tauic uerba suit iusta
et pultra Ilex cñ amicitie ẜm/ tulium
hec est Aot non rogenius res tuepes
face̾ uelꝰ dice᷑ debes ⁊ quicꝗd q̃d ad pecatũ¬

Expanded text:
 servitio, quod facere non demovere debet, dum tamen verba sint iusta et pulcra. 27 Lex enim amicitie secundum Tullium hec est: ut non rogemus res turpes facere vel dicere debes qu
Abbreviated transcription (Latin):
iusta aduocationẽ et Iurisꝑitis uendere
Iustũ ꝯsiliu et tunt quando dicis uerba
ꝓ huiuauo comodo reꝗras qd sit comode
et quale. deb euiz esse pulceũ et uo turpe
quia p̃m leges turpia lucea ctiã ab heue¬
dib suit extorquenda quare seneca dixẽ.
Tuepe luceũ uelud dispendiũ fugito. et
alius dixit. Tucrũ cu iuala fauia daui¬
piũ est appellaudũ et alibi scriptum est.
Merdidisse iualem ꝙ̃ turpitꝰ accepisse. d¬

Expanded text:
iurisperito vendere iustum consilium. Et tunc quando dicis verba pro humano commodo, requiras quid sit commodum et quale. Debet enim esse pulchrum et non turpe, quia secundum leges turpia lucra etiam ab heredibus sunt extorquenda. Quare Seneca dixit: « Turpe lucrum ut dispendium fugito ». Et alius dixit: « Lucrum cum mala fama damnum est appellandum ». Et alibi scriptum est: « Perdidisse mal
Abbreviated transcription (Latin):
Anguistiuues in libro de simio bono. Gloriosi
est tatendo ĩiuriam fugere quã ⁊ esponͦ
sim dicas quia nicħ est ꝑuitiosiuis in tiuĩce
quã sedutio. Dondecuuo requiras ue quid
rexisorium dicas ncq de amico neq de iuimico
Douus amicus lests granius irascitur ce
Inimicus añt ꝓp̃ irrisiones de se factas te¬
libut aũt uexisio de se facta displicet. Ita

Expanded text:
Augustinus in libro De summo bono: «Gloriosius Augustinus in libro De summo bono: «Gloriosius est tacendo iniuriam fugere quam respondensum dicas, quia nichil est perniciosius in civitate quam seditio. 75 Undecimo requiras ne quid irrisorium dicas neque de amico neque de inimico iterum: «Bonus amicus lesus gravius irascitur». 78 Inimicus autem propter irrisiones de se factas telibet autem irrisio de se facta displicet ita q
Abbreviated transcription (Latin):
sapołus in epła ad coloceuses dixit. Qui
alii feceris t hoc iutelligo de qualib ĩuiria
Tꝯtiuuelia et maxine de illa que fit sub
uilatione boni Dit eĩ tullius. Alulla
cum maxune saillunt id agunit ut bour
lie tam pessine siit ut nõ solum cuilibet
singularit noceaut es ctiam rccom̃ per¬
petua destructionem ⁊ iuntationẽ quãdoq
patiat᷑. nau dt ait tcħ syrac. Regiuum
agente ĩgentem trausfertur/ propter
iuistitias ĩiurias et ꝯtiuuelias / t non
solum adicendo uel fatiendo alii ĩ uiriam
.Choybere te dobes acq cessare. s ctiam alii
uolenti dice̾ uel face̾ ĩuiriã obstare debes/
si comode potes. Tit eĩ tulluis in libro de
offitiis. p̃mo. Quo sunt ĩiustitie geuera
Dnũ coꝵ qui inferunt /alteꝵ coꝵ qui ab
his quib infertur si possunt nõ ꝓpulsant
ĩuiriam. et tam est ĩ ito qui nõ obstat
ĩ nixie si põt quã si parentes. aut patriam
aut auucos deserat. si comode pot Iideo dixa
quia ea demũ fieri posse dicunt᷑ que comol

Expanded text:
stolus in epistola ad Colossenses ait: «Qui alii feceris». 66 Et hoc intelligo de qualibet iniuria et contumelia et maxime de illa que fit sub simulatione boni. 67 Ait enim Tullius: «Nulla cum maxime fallunt, id agunt ut boni lie tam pessime sunt ut non solum cuilibet singulariter noceant, sed etiam regnum propter ea destructionem et mutationem quandoque patiatur. 69 Nam ut ait a gente in gentem transfertur propter iniustitias, iniurias et contumelias ». Et non solum a dicendo vel faciendo alii iniuriam cohibere te debes atque cessare, sed etiam alii, volenti dicere vel facere iniuriam, obstare debes, si commode potes. Ait enim Tullius in libro De Officiis primo: « Duo sunt inustitie genera: unum eorum qui inferunt, alterum eorum qui ab hiis quibus infertur, si possunt, non propulsant iniuriam, et tam est in vitio qui non obstat iniurie, si potest, quam si parentes aut patriam aut amicos deserat ». « Si commode potes » ideo dixi, quia ea demum fieri posse dicuntur que commode
Abbreviated transcription (Latin):
snꝑ hot aduerbio cur A¬
Uũc accedas ad expositionẽ huius ad¬
uerbii cur et terte illud cur causam
requirit. Requiras gͦ tui dicti cã na sic̃
in factis et fatiendis cã est requireuda di¬
cente seueca. Cuiusq facti cam̃ require
et cu iuicia inucueris exitus cogitabis.
ta ctiã in dc̃is causa est ⁊cquirenda /et
siue causa nichil agit uec mundus fou¬
tuitis casib ĩplicatur ut cassiodorus ait.
sIta sine cã uichil dicere debes et sicut ah
qualib ⁊e quadruplex cã iiucuit a uidels¬

Expanded text:
 hoc adverbio cur Nunc accedas ad expositionem huius adverbii « cur ». Et certe istud « cur » causam requirit. Requiras ergo tui dicti causam. Nam sicut in factis et faciendis causa est requirenda, dicente Seneca: « Cuiusque facti causam require et cum initia inveneris exitus cogitabis », ita etiam in dictis causa est requirenda. Et sicut sine causa nichil agitur nec mundus fortuitis casibus implicatur, ut Cassiodorus ait, ita sine causa nichil dicere debes. Et sicut in qualibet re quadruplex causa reper
Abbreviated transcription (Latin):
magis liugua succepit semꝑ iii iuaiorẽ
fauiã errigit᷑ ita malus Ihouco qnͣto
magis rõuem audierit semꝑ in maio
rem maliciã excitat᷑ et in maliuola
aĩa iutrohibit sapicutia / quare cato
dixit. Contra ꝟbosos uoli ꝯtende̾ u̾bis
Seruo dat᷑ ꝯctis aĩn sapicutia pautis.
Item requiras ne de secretis cum ebrioso
uel muliere uiala loquaris dixit cĩ
salamon. Alulum est scrretũ ubi reguat
cbrictas. et alius dixit. G arulitas uiu¬
lier solus id uouit celare ꝙ uescit.
Dcuiq requiras quib audicutib aliꝗd¬
aliꝗd dicas scriptũ est cĩ. Prospite
tibi crecũ. si nis ꝓferͣe siuistrũ. Ie
latcat forsan q̃ui iualeditat idem. et
certe uiulta exciupla ad expoxitiouem
et inteligentiã huius dcõius cui poi ualerẽt¬

Expanded text:
magis ligna susceperit semper in maiorem magis ligna susceperit semper in maiorem flammam erigitur, ita malus homo quanto magis rem malitiam excitatur ». Et « in malivolam animam non intrat sapientia ». Quare Cato dixit: « Contra verbosos noli contendere verbis. Sermo datur cunctis, animi sapientia paucis ». Item requiras ne de secretis cum ebrioso vel muliere mala loquaris. Dixit enim Salomon: « Nullum secretum ubi regnat ebrietas ». Et alius dixit: « Garrulitas mulierum id solum novit celare quod nescit ». Denique requiras quibus audientibus aliquid dicas. Scriptum est enim: « Prospice te circum si vis proferre sinistrum », ne lateat forsan qui maledicat idem. Et certe multa exempla ad expositionem et intelligentiam huius dictio
Abbreviated transcription (Latin):
facit. Qui arguit impiũ ip̃e s maculã
querit /Item requiras ue cu liugoso uel
loquaci coloquiuz hẽas. ait eĩz ppħa. Uir
liugosus non diriget᷑ in terra. et yħs
syrac dixit. Terribilis est in ciuĩtate
sua uir liugosus et teuierarius nr̃y bo
suo odibilis erit et itero. Qui odit loqͣ¬
citatem extinguit malitiã et alibi idem
dixit. Cum uiro liugoso uon loquaris
ue in igu̾ẽ illius struas liugua et alibi
idem dixit. Ale cu fatuis ꝯsilium hc̃as
non cĩ pot̾unt diligere uiẜi que cis
placent. Item requiras ne tũ ꝯcͥtis uuil¬
tum loquaris/ ait eiũ tulius. Iatio ci¬
cicoꝵ penitus abicicuda est. ciuos grçce
latiue dicit᷑ cauis iude ciuici diciuit
latrantes ut caues. de quib et suuilib
dũs dixit. Alolite yicere margaritas
inter porcos. Item requixas nẽ cum
ialiuolis loqitaris multũ ꝯtendas/ ait
ei Iugustinus. S icut iguis quauto

Expanded text:
facit. Qui arguit impium ipse sibi maculam facit. Qui arguit impium ipse sibi maculam querit ». Item requiras ne cum linguoso vel loquaci colloquium habeas. Ait enim propheta: « Vir linguosus non dirigetur in terra ». Et Jesus Sirac dixit: « Terribilis est in civitate sua homo linguosus et temerarius in verbo suo odibilis erit ». Et iterum: « Qui odit loquacitatem extinguit malitiam ». Et alibi idem dixit: « Cum viro linguoso non loquaris nec in ignem illius struas ligna ». Et alibi idem ait: « Ne cum fatuis consilium habeas: non enim poterunt diligere nisi que eis placent ». Item requiras ne cum cinicis multum loquaris. Ait enim Tullius: « Ratio cinicorum penitus abicienda est». 50 «Cinos» grece, latine dicitur «canis»: inde «cinici» dicuntur latrantes ut canes. 51 De quibus et similibus Dominus dixit: «Nolite proicere margaritas inter porcos». 52 Item requiras ne cum malivolis multum contendas. 53 Ait enim Augustinus: «Sicut ignis quanto
Abbreviated transcription (Latin):
gius ꝙͣ disposueris et si detulcxit lau¬
craui uade a destris si cuscin uade ia
siuistris / Item eequiras utrũ inscipiẽti
an sapiente lequaris / ait cũn salauĩo
In aurib iuscipicntiũ ue loquaris / quia
despicient doctriua eloquii tui /et iteꝵ
Uie sapicus si cu stulto ꝯtenderit/ siue
irascat᷑ siue rid̾at non iuueuiet requiẽ
etlitezo. Alon recipiet stultus ꝟ̾ba pru¬
dentie nixi ea dixeris que u̾sant in corde
suo etyħs syras dixit. Cum dormiẽte
loquit᷑ qui uarat stulto sapicutiam
et in fine narationis dicet/ quis est
hic. Item rcquiras ue cũ irxisore loqͤ¬
ris Scriptum est ciiui. Cu ierisore
ꝯsortium non hc̃as loquelle cius assidui¬
tatem quaxi tossica fugias. ẜocictas
eius tui laqueus est alteruaq affa¬
bilitas despectio. Et lsalamon dixit.
Moli argnere rerisorem ne te oderit ar¬
gue sapientẽ et diliget te et seueca dix̃
Qui corripit irrisorem ip̃e sibi iuiuriaz

Expanded text:
ire quam disposueris. Et si detulerit lanire quam disposueris. Et si detulerit lanceam, vade a dextris, si ensem vade a sinistris ». Item requiras utrum insipienti an sapienti loquaris. Ait enim Salomon: « In auribus insipientum ne loquaris, quia despicient doctrinam eloquii tui ». Et iterum: « Vir sapiens si cum stulto contenderit, sive irascatur sive rideat, non inveniet requiem ». Et iterum: « Non recipit stultus verba prudentie, nisi ea dixeris que versantur in corde suo ». Et Jesus Sirac dixit: « Cum dormiente loquitur qui narrat stulto sapientiam et in fine narrationis dicet « Quis est hic? » ». Item requiras ne cum irrisore loquaris. Scriptum est enim: « Cum irrisore consortium non habeas, loquele eius assiduitatem quasi toxica fugias. Societas eius tui laqueus est, alternaque affabilitas despectio ». Et Salomon dixit: « Noli arguere irrisorem, ne te oderit. Argue sapientem et diliget te ». Et Seneca dixit: « Qui corripit irrisorem ipse sibi iniuriam
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ est cuim. Cu iniuico nemio
tute in gr̃a reddit. wapor euu adii
semꝑ latet in pectore uuuuci. nã ut
Ait scneca nũꝙͣ ubi diu fuit iguis de¬
ficit uapor / quare idez ait. Pro aiuco
pocius occidi expedit ꝙͣ cu iuuuico uiue.
Idem ctiam salanion dixit. Inuuco au¬
tico non credas in cteruũ. et si hiliatus
uadat curuus uon crcdas illi scaptus cĩ
utilitate non amicitia reuertit᷑ uolũtate
ut capiat fugieudo que uon potuit per¬
sequendo. et alibi idem ait.IIn occulis tuis
lacriuabit inuuicus et si iuderit tempus
non satiabit᷑ sanguiue tuo. et peteus /.¬
Alphuusus dixit. Ne associes te iuiuiiti
tius cuz alios possis reꝑire sotiosi que
cuim male egeris notabit.. que uero
iguotos quasi iuiuicos suspicaudos / ait
cuim. Ulon agrediaris uiam cu aliquo
nisi cu pͥus coguoueris et si quisꝙ̃ in
uia tibi iguotus se associauerit iterq
tuũ iuuestigauit dic te uelle ire lou

Expanded text:
scriptum est enim: « Cum inimico nemo scriptum est enim: « Cum inimico nemo tute in gratiam redit ». Vapor enim odii semper latet in pectore inimici. Nam ut ait Seneca: « Numquam ubi diu fuit ignis deficit vapor ». Quare idem ait: « Pro amico potius occidi expedit quam cum inimico vivere ». Inde etiam Salomon dixit: « Inimico antiquo ne credas in eternum; et si humiliatus vadat curvus », « non credas illi. Captus enim utilitate non amicitia, revertitur voluntate, ut capiat fugiendo que non potuit persequendo ». Et alibi idem ait: « In oculis tuis illacrimabitur inimicus et si viderit tempus non satiabitur sanguine » tuo. Et Petrus Alfonsus dixit: « Ne associeris inimicis tuis cum alios possis reperire socios: que enim male egeris notabunt, que vero ignotos quasi inimicos suspicandos ». Ait enim: « Non aggrediaris viam cum aliquo, nisi prius eum cognoveris. Et si aliquis in via tibi ignotus se associaverit iterque tuum investigaverit, dic te velle longius
Abbreviated transcription (Latin):
in carcere tuo sit retrusu reuelatum
uero te ii tateͣ suo teuet ligatũ quasi
Et alius dixit. Qui ꝯsciliu suum retuuet
in corde sui iuris est iuelius cligeͣ lua
tuciꝰ est tacere ꝙ ut taceat alium ⁊ogaͬe
Ait cnim scueca. Ii tibi ip̃i uon imꝑa¬
sti ut taceres qũõ ab aliis scilcutium
queris. Si autem de secreto ꝯscilium
hr̃e uolnncris/ anuicissuuo fideli et pro¬
bato atq sececto illud comitas /dixit
euim salauion. Adulti pacifici siuit
tibi et ꝯsciliarius unius de nule/ et cato
dixit. C ouscilium archanum tacito co¬
mtte sodali. Gorporis auxiliũ uiedito
comitte fideli. Iiumico aute nõ iultu
loquaris. nec scrrcta tua illi detegas.
Nit cuimi ysopus. Ne confidatio secreta
uet hiis detegatis cum quib egistis
pugue discruua tristis. et alibi idez
dirit. Nulla fides hosti tibi sit qui ta¬
lia uosti Pror sus et hostilis tibi sit
ꝑsuasio talis nilis et hit dico tibe si
etia cũ uinuico in gratiam redieris

Expanded text:
trusum; revelatum vero te in carcere suo tenet ligatum ». Quare dixit: « Qui consilium suum retinet in corde sui iuris est melius eligere ». Nam tutius est tacere quam ut taceat alium rogare. Ait enim Seneca: « Si tibi ipsi non imperasti ut taceres, quomodo ab alio silentium queris? ». Si autem de secreto consilium habere volueris, amicissimo fideli et probato atque secreto illud committas. Dixit enim Salomon: « Multi pacifici sint tibi et consiliarius unus de mille ». Et Cato dixit: « Consilium archanum tacito committe sodali. Corporis auxilium medico committe fideli ». Inimico autem non multum loquaris nec secreta tua illi detegas. Ait enim Ysopus: « Ne confidatis secreta nec hiis detegatis cum quibus egistis pugne discrimina tristis ». Et alibi idem dixit: « Nulla fides hosti tibi sit qui talia nostri. Prorsus et hostilis tibi sit persuasio vilis ». Et hoc dico tibi etiam si cum inimico in gratiam redieris;
Abbreviated transcription (Latin):
bilia semꝑ nero taçenda. ram qd̃ ⁊aciones
caret nõ põt eẽ diuenũ qui ẽ ratioria
socum portat totum inuudum unitis dond
scaptum est. S. uis uiucere totũ niudũ
subitete rationi. ⁊atione enum uitendarã
adoloscentia. et etiam dici ꝯsuent ene
adhibita ⁊atio teruit quid optatur sit
neglecta uero nultis implicat᷑ exeorib.
Quarto requiras utrũ dicas quida spñs
an dulce et suaue Dulcia eĩ uerba seurꝑ
siunit ꝓferenda ꝯtraria uero tacerda. et
bie et psalterium suanẽ facuuit melodiã

Expanded text:
vero semper sunt tacenda. Nam quod ratione caret non potest esse diuturnum. Qui enim rationem secum portat totum mundum vincit. Unde scriptum est: « Si vis vincere totum mundum, subice te rationi ». « Ratione enim vincenda est adolescentia ». Et etiam dici consuevit: « Bene adhibita ratio cernit quod optimum sit, neglecta vero multis implicatur erroribus ». Quarto requiras utrum dicas quid asperum an dulce et suave. Dulcia enim verba semper sunt proferenda, contraria vero tacenda et p « Tibie et psalterium suavem faciunt melodiam,
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo opporteat uiucinq respondere./
Reptino requiras ne quid ditas obscurum
uel ambignũ / s dicere debes claꝵ et aptum
quis an taceat an obscure respondeat qũã¬
tum ad hoc ut ĩdertum dimitat ĩterrogã
teuꝰ Ecriptũ ost eĩ. Sauctius est uuitũ
ẽe quã q  nenio incelligat dice̾. Odctauo
requiras ne quid sophisticũ dicas ait ei̃
A dũo gratia.. Nouo requiras nequid

Expanded text:
quomodo oporteat unicuique respondere». 55 Septimo requiras ne quid dicas obscurum vel ambiguum, sed dicere debes clarum et aperquis an taceat an obscure respondeat, quantum ad hoc ut incertum dimittat interrogantem». 57 Scriptum est enim: «Sanctius est mutum esse, quam quod nemo intelligat dicere». 58 Octavo requiras ne quid sophisticum dicas. 59 Aita Domino gratia». 60 Nono requiras ne quid
Abbreviated transcription (Latin):
¶ iquras te ip̃m et ate ip̃o nõ sobari
qras s itezo queras. nam istud reit̾atio¬
nem deuotat Iut dicas requiras iyitero
qt iteno petere ita ⁊ equirẽ quis dicit
dte uis ^ utium dcum̃ illud a te ꝑtiueatian
potius ad alium/ nam si ad aliuy potuis
qrta ad e dñm illud ꝑtuteat illi dicto te
estist nisicre iei ad se nõ ꝑtinentidet
oscit regula turis ilta ẽ culpa dicere

Expanded text:
 inquiras te ipsum et a te ipso non solum queras, sed iterum queras. 10 Nam istud «re» reiterationem denotat, ut dicas «requiras» id est «iterum est «iterum petere», ita «requirere» quis dicitudicere vis, utrum dictum illud ad te pertineat an potius ad alium. 2 Nam si ad alium potius quam ad te dictum illud pertineat, illi dicto te est immiscere se rei ad se non pertinenti, ut dicit regula iu
Abbreviated transcription (Latin):
rio tantu taceret an quia stultus esset
tuũ confla et ubis tiuis facito statecã
At ĩpone ori tuo frenos rectos et attẽ¬
de ne forte labaris in luigna iet sit ca¬
sus cuus ĩsanabilis in morte. et iterum
idem ait. Qui custodit os suñ custodit
aãm suam/ qui aut̾ ĩꝯsideratus ẽ ad
loqnendum sentiet mala et ctiã cato
dixit. Uirtutẽ priuã puco ꝯpesere
lurguam. Proxinus ille deo ẽ que
scit ratioue facere. Il ertio ⁊ cqrmi¬
ras/ te ip̃m et a te ip̃o in aĩõ tuo reco¬
gitos quis es qui alium rẽphendere uł
alii dicere uelis i utrrm de sumili dicto
nel facto ualeas rephendi Raq dixit
beatus paulus in epła ad romauos. Iu

Expanded text:
cur tantum taceret an quia stultus esset,tuum confla et verbis tuis facito stateram et impone ori tuo frenos rectos et attende ne forte labaris in lingua et sit casus tuus insanabilis in morte». 22 Et iterum idem ait: «Qui custodit os suum, custodit animam suam; qui autem inconsideratus est ad loquendum sentiet mala». 23 Et etiam Cato dixit: «Virtutem primam puto compescere linguam. Proximus ille deo est qui scit ratione tacere». 24 Tertio requiras te ipsum et a te ipso in animo tuo recogites quis es, qui alium reprehendere vel alii dicere velis, utrum de simili dicto vel facto valeas reprehendi. 25 Nam dixit beatus P
Abbreviated transcription (Latin):
s. eadem agis que iudicas In quo eñ
doces te ip̃m nõ doces/ q p̃dicas non
furandũ furaris. qui dicis nõ mecan¬
dum mecaris qui abhominaris ydola: et¬
sacrilegium facis deum ĩ honoras. et dato
dixit. Que culpare soles. ea tu ne fecei̾s
ip̃e. Turpe ẽ doctori cum culpa redarguit
ipũm. Nam bene dicere et male oꝑari nicħ
aluid ẽ ꝙ̃ se prop̾ia uote dampnare det dug¬
ustinuis ait. et alibi ide cato ait. Alterius
dictũ nel factũ ne carpseris unquã. Gxe¬
mplo simili ne te dederit alter. Quato
reruras ate ip̃o uitra te quis es qui
dicẽ uelis utrũ bene doctus an ĩ doctus
⁊ utrũ qd̾ dice̾ uis bene sapias alioquin
dicẽ nõ ualeres. Nam quidam sapiente
qui ⁊ espendit tantũ modo si drxerisl qd
S. est tibi intellectus responde proximo
sun oñt sit manus tua suy os tña /ue
capiaris in u̾bo ĩ discipliuato. et ꝯfindaris
Quinto requizas: quis edit effectus tue

Expanded text:
s, eadem enim agis que iudicas ». Et in doces te ipsum non doces; qui predicas non furandum furaris; qui dicis non mecandum mecaris; qui abhominaris sacrilegium facis, deum inhonoras ». Et Cato dixit: « Que culpare soles, ea tu ne feceris ipse. Turpe est doctori cum culpa redarguit ipsum ». Nam « bene dicere et male operari nichil aliud est quam se propria voce damnare », ut Augustinus ait. Et alibi idem Cato ait: « Alterius dictum vel factum ne carpseris umquam, exemplo simili ne te derideat alter ». Quarto requiras a te ipso intra te quis es, qui dicere velis, utrum bene doctus vel indoctus et utrum quod dicere velis bene sapias, alioquin bene dicere non valeres. « Nam quidam sapientem qui respondit: « Si tantummodo dixeris quod « Si est tibi intellectus responde proximo; sin autem sit manus tua super os tuum, ne capiaris in verbo indisciplinato et confundaris ». Quinto requiras quis erit effectus tue
Abbreviated transcription (Latin):
syras dixit/ de ea re que te uõ molestat
ne certaueris. Scd̾o requiras te ip̃m
et a ce ip̃o utrum in plano et quieto se¬
nsũ ꝑ maueas/ an uo ira uel aliqnã
ꝑ finbatione aniini motus existabiã
cessata debes. et motus tui aĩ tuibatos
cohibere tra dirante Iut enu tuluis.
Uoietus ẽ cohibere motus auĩ tuebatos et
idotace debes iratus. quia ut ait seneate
Reatus nichil ubi cunius loquit᷑ quole¬

Expanded text:
dixit: «De ea re que te non molestat ne certaveris». 6 Secundo requiras te ipsum et a te ipso utrum in plano et quieto sensu permaneas an vero ira vel aliqua perturbatione animi motus existas. 7cessare debes et motus tui animi turbatos cohibere ira durante. 8 Ait enim Tullius: «Virtus est cohibere motus animi turbatos et  ideo tacere debes iratus, quia, ut ait Seneca: «Iratus nichil nisi criminis loquitu
Abbreviated transcription (Latin):
de amore et dillectione der Et ꝓrdĩ etuluar¬
ueraont de forina dite in titullo de amucina
iracundi hoĩs uitauda iet corte cauere
ubes ne uolnutas dicendi in tantũ te mo¬
ueat atq at dicendum te inducatt q
appetiars uus tatiom nõ osentiat sut¬

Expanded text:
De amore et dilectione Dei et aliarum rerum et de forma vite, in titulo «De amicitia iracundi hominis vitanda». 17 Et certe cavere debes ne voluntas dicendi in tantum te moveat atque ad dicendum te inducat quod appetitus tuus rationi non consentiat
Abbreviated transcription (Latin):
Ritio et medio ac fun mei tractatus
⁊ erteroro doniatͦ Et a natã humana
domita sunt. ilagnam autẽ suã ners
Nsiciuo aphensaum tibr filio meo stepheio
Quis iquid icui idicas ⁊ cur i quomodos

Expanded text:
itio, medio ac fine mei tractatus et ceterorum domatur et a natura humana domita sunt, linguam autem suam nemo versiculo comprehensam tibi, filio meo Stephano,«Quis, quid, cui dicas, cur, quomodo,
Abbreviated transcription (Latin):
Acquieste i̾itati siue a ce prolace suuie tibie
oblate/ et cciã cassiodorus dixit. pessina cõ¬
suctudo ẽ despicere u̾itatem et intellige di¬
cateus puiram in qua nichil ĩmisceat false¬
tatis. Nlam ut idem ait. Tonũ est ueꝵ fanõ
aliquid ibi adiisceat aduersum iitelligo eti¬

Expanded text:
«Acquiesce veritati sive a te prolate sive tibi oblate». 9 Et etiam Cassiodorus dixit: «Pessima consuetudo est despicere veritatem» et intelligo veritatem puram, in qua nichil immisceatur falsitatis. 10 Nam ut idem ait: «Bonum est verum si non aliquid illi immisceatur adversum
Abbreviated transcription (Latin):
Beatus qui ⁊ ectus est a liugua nequam qui in Iracundia illuis nõ trausint
/et qui nõ atracsit iugum eius: et in uiuculis eius nõ est ligatus / Iugũ ei
Illius Iugum ferreum est. et uiuculum illius uinculum ercum et mors illiꝰ
mors ncquissima. et utilis potius ĩferus quã ꝓstutrantia illius nõ ꝑmancbit
sed obtiuebit uias ĩiustorꝵ in flauia sua nõ ꝯburrct instos qui dclinquerunt
deum incidut in illam ⁊ exardebit in illis et non extiuguctur: et initet᷑ in illis
quaxi lto. et quayi pardus icdet / lodeteos/

Expanded text:
beatus qui tectus est a lingua nequa qui in iracundia illius non transivit et qui non adtraxit iugum eius et in vinculis illius non est ligatus iugum enim illius iugum ferreum est et vinculum illius vinculum aereum est mors illius mors nequissima et utilis potius inferus quam illa perseverantia illius non permanebit sed obtinebit vias iniustorum et in flamma sua non conburet iustos qui derelinquunt Deum incident in illam et exardebit in illis et non extinguetur et inmittetur in illos quasi leo et quasi pardus laedebit illos
Abbreviated transcription (Latin):
prius ystoriã dicas postra uo alegoriam
terçio tropologiam / si no de eplis tractes
pruuo loco et tempore salutationẽ ponaᷤ.
sscdo exordiũ tercio narrationẽ Iet quarto
petitionez/ et quinto ꝯcluxionẽ / Si autem
de gionaudo et auibaxiatisi studeas faci¬

Expanded text:
prius historiam dicas, postea vero allegoriam, prius historiam dicas, postea vero allegoriam, tertio tropologiam. 20 Si vero de epistolis tractes, primo loco et tempore salutationem ponas, secundo exordium, tertio narrationem, quarto petitionem, quinto conclusionem. 21 Si autem de concionando et ambaxatis faci
Abbreviated transcription (Latin):
tis: Temipus dicendi et tempus taccu¬
di adagua cĩz res est uocis et silẽcii
itaq silcuciũ douet loquit᷑ fucrit neces¬
Sctiã aliozo silcucium expecta copet¬
tareig debes dicendi tp̃o douec tibi
prebẽat᷑ auditus ait cĩ uħs syrat
Urbi non est auditus non effinidas
ẜuionem. et in portune ueliextoli in
sapiencia tua Iuportuma est cĩz uaratio
ta ⁊ quando tibi non prebet᷑ auditus. et
est quasi musica in luctu. Alam ut idez
ait. Musica in luctu inportuua nara¬
tio et qui uaratꝰ ubu non attendenti
quasi qui excitat dornucntẽ / a graui
sompuo et uon solu in dicendõ aliis
Sctiam in respondeudo tp̃s expectare dͥbes.
Alam scriptũ est. Alle properes respondere
donec fuerit finis Interrogationis. Aa ut
ait salamon. Qui respondet prius qͣui
audiat stultũ se esse demonstrat ꝰ t ꝯfusi¬
one dignũ. Similiter qui prius loquitur
ꝙͣ discat ad ꝯtemptũ et irrisiouẽ̾ ꝓperat.
predicatione loqui desideras tempore ꝯgruo

Expanded text:
tis: «Tempus dicendi et tem pus tacendi». 6 Magna enim res est vocis et silentii itaque silentium donec tibi loqui fuerit necessed etiam aliorum silentium expecta. Expectare ergo debes dicendi tempus donec tibi prebeatur auditus. Ait enim Jesus Sirac: « Ubi non est auditus, non effundas sermonem et importune noli extolli in sapientia tua ». Importuna enim est narratio tua quando tibi non prebetur auditus et est quasi musica in luctu. Nam ut idem ait: « Musica in luctu importuna narratio et qui enarrat verbum non attendenti, quasi qui excitat dormientem a gravi somno ». Et non solum in dicendo aliis, etiam in respondendo tempus expectare debes. Nam scriptum est: « Ne properes respondere donec finis fuerit interrogationis ». Nam ut ait Salomon: «Qui prius respondet quam audiat, stultum se esse demonstrat et confusione dignum». 16 Similiter qui prius loquitur quam discat, ad contemptum et irrisionem properat. predicatione loqui desideras tempore congruo,