comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
itaq nocte dum instratu suo quies¬
ceret. iudit ꝑsominiũ ante eueam
se astare saluatoris effigiẽ. que erat an¬
te palatu portam. exqua emissa ẽ uox
adeum dicens. Date mauriciũ. Et te¬
nentes eum quidã iudiciaru minis¬
stri: exhibuert̃ ei. Tunc ait ad eum
saluatoris imago. Ubi ius reddam tͥ¬
niala que meriusti. hic an infuturo
scło: Et ille. Oamator hominũ dñe:
hic potius qm millo. Tunc uissit di¬
uina uor tradi illum. & constantiã
eiꝰ urorem. & omnẽ eoꝵ cognationẽ:
phoce militi. Exꝑgefactus uͦ: misit
ad accersiendum philippicũ generũ
suũ. Cui sibi assistẽti: dicit manriciꝰ.
Stis int̾ agmina nr̃a aliquẽ militẽ
Et imꝑator. Cuiꝰ ẽ qualitatis: Quiait.
Iuuenis. tumidꝰ. & temeraruis. Tunc
reuelatione. Post hec aut̾ mauritius
angustus in hostili t̾ra positus. cum
milites suos ferro & rapinis abstine̾
compellerat. nec tam̃ eis consueta sti¬
pendia largiret᷑. phocatẽ rogare cepe¬

Expanded text:
itaque nocte cum in stratu suo quiesitaque nocte cum in stratu suo quiesceret, vidit per somnum ante aeneam se astare Salvatoris effigiem, quae erat ante palatii portam, ex qua emissa est vox ad eum dicens: Date Mauritium, et tenentes quidam judiciarii ministri exhibuerunt ei. Tunc ait ad eum Salvatoris imago: Ubi vis reddam tibi mala quae meruisti? hic an in futuro saeculo? Et ille: O amator hominum, Domine, hic potius quam in illo. Tunc jussit divina vox tradi illum, et Constantiam ejus uxorem, et omnem eorum cognationem Phocae militi. Expergefactus vero misit ad accersendum Philippicum generum suum. Cui sibi assistenti dixit Mauritius: Scis inter agmina nostra aliquem militem, Et imperator: Cujus est qualitatis? Qui ait: Juvenis, tumens, et temerarius. Tunc revelatione. Post haec autem Mauritius Augustus, in hostili terra positus, cum milites suos ferro et rapinis abstinere compelleret, nec tamen eis consueta stipendia largiretur, Phocam rogare coepe
Abbreviated transcription (Latin):
genere capadocus romanũ as¬
secutus imꝑiũ. hunos magna suꝑa¬
uit incdustria. Hac p̃terea tempestate
sc̃s gregorius septiformen letaniam
ꝓpt̾ pestilentiam qmͣ inguinariam
uocabant instituit. & celerit᷑ ẽ. ppłs
lib̾atus. Septiformis letana ideo
dicta ẽ. qd̃ omĩs ppłs septiformit̃ fuit
diuisus. In pͥmo dioro: fuit omins
clerus. In scdo: om̃s albes cum mona¬
chis sius. Int̾tio: om̃s abbatisse cum
congregationib sius. Inquarto: om̃s
infantes. Inqͥnto: om̃s laici. In sexto:
om̃s iudue. In septimo: om̃s conui¬
gate. Is etiam sc̃s gregoriꝰ augustinũ
melitum. & ioħ̾em cum alus plurib
ũterent. xp̃i. Quã gente̾ p̃fatoꝵ labo¬
re inroꝵ deo lucri fecit. Porro man¬
ritius augustus dum eẽt uir dm̃ ti¬
mens. malebat in hoc scło facinoꝵ suoꝵ
corꝑali supplicio undictam ꝑsoluere:
qͣm torm̃tis geliennalib cruciari. Qd̾
cum uigit̾ insius orationib dũm
p̃caretur. meruit eraudiri. Quadã

Expanded text:
genere Cappadox, Romanum assecutus imperium, Hunnos magna superavit industria. Hac praeterea tempestate sanctus Gregorius septiformem litaniam propter pestilentiam, quam inguinariam vocabant, instituit, et celeriter est populus liberatus. Septiformis litania ideo dicta est, quod omnis populus septiformiter fuit divisus. In primo choro fuit omnis clerus; in secundo, omnes abbates cum monachis suis; in tertio, omnes abbatissae cum congregationibus suis; in quarto, omnes infantes; in quinto, omnes laici; in sexto, omnes viduae; in septimo, omnes conjugatae. Is etiam sanctus Gregorius Augustinum, Melitum et Joannem cum aliis pluribus verterent Christi. Quam gentem praefatorum labore virorum Deo lucrifecit. Porro Mauritius Augustus dum esset vir Deum timens, malebat in hoc saeculo facinorum suorum corporali supplicio vindictam persolvere, quam tormentis gehennalibus cruciari: quod cum jugiter in suis orationibus Dominum precaretur meruit exaudiri. Quadam
Abbreviated transcription (Latin):
itaq transactis. rex gothoꝵ alaricus
obsedit. ꝙ cepit. dato priꝰ p̾cepto. ut
si qui in loca sc̃a confugissent. liberi
& inuiolati ꝑsisterent. & ñ multo ptꝰ.
alaricus qui & athalaricus defunctus
ẽ. Cui successit athanulfus eiꝰ ꝑꝓin¬
quuis. qui & ipse romã irrupit᷑. In qͦ
irruptione placidiam theodosii filiã.
archadii & honoru germanã capti¬
uam abduxit. & eam sibi matͥmonio
copulanit. Qd̃ postmodũ ualde rei¬
publice ꝓfuit. Nam idem athanul¬
to militauit. Archadius uͦ imꝑator
postqm cum patre theodosio .xiii. an
relicto theodosio octo annoꝵ filio de¬
functus ẽ. Sub quo orta ẽ heresis pͥs¬
cillianistaꝵ. qua qui inuoluuntur.
astruere conant᷑. fatalib stellis honu¬
nes colligatos. pelagiana qͦ heresis.
qua qui polluunt᷑ destruere conaut᷑

Expanded text:
itaque transactis rex Gothorum itaque transactis rex Gothorum oepit, dato prius praecepto, ut si qui in loca sancta confugissent, liberi et inviolati persisterent. Et non multo post Alaricus, qui et Athalaricus defunctus est. Cui successit Athanulphus ejus propinquus, qui et ipse Romam irrupit. In qua irruptione Placidiam Theodosii filiam; Arcadii et Honorii germanam, captivam abduxit, et eam sibi matrimonio copulavit. Quod postmodum reipublicae valde profuit. Nam idem Athanulrio militavit. Arcadius vero imperator postquam cum patre Theodosio tredecim aimperasset, relicto Theodosio octo annorum filio defunctus est. Sub quo orta est haeresis Priscillianistarum, qua qui involvuntur, astruere conantur fatalibus stellis homines colligatos. Pelagiana quoque haeresis, qua qui polluuntur, destruere conant
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑator theodosio patre .ix.¬
defuncto. potitus imꝑio. cũ honorio
fr̃e suo imꝑauit annis .xiii. uerũ
archadius imꝑabat inpartib orien¬
tis. & honornus in partib occidentis.
utriusq tam̃ cura palatu. duob po¬
tentissimis uiris credita manebat.
rufino & stiliconi. Porro milites qui
contra eugeniũ tyrannũ uiuente
theodosio imꝑatore ꝓfecti fuerant.
cum p̃fato pͥncipe rufino constanti¬
nopolim reu̾si sunt. Quib dum
scđm consuetudinẽ ad portas occur¬
riss imꝑator. statim milites rufinũ
p̃fectum int̾emer̾t. Erat em̃ suspec¬
tus imꝑatori. quasi qui tyrandẽ
posset assumere. Ptefectiis aut̃ stilico
comes. gothos. alanos. Wandalos. atqi
burgundiones. in arma sollicitans.¬
gallias bello pulsare cepit. spans sub
hac necessitate eleutherio filio suo
posse romanũ imꝑiũ tradere. Quod
ubi imꝑatori honorio patefactum ẽ.
ussit enm int̾fici. Occisuis ẽ quoq in
illis dieb eleutherius filius eiꝰ. his

Expanded text:
perator Theodosio patre defuncto, potitus imperio cum Honorio fratre suo imperavit annis tredecim. Verum Arcadius imperabat in partibus Orientis, et Honorius in partibus Occidentis. Utriusque tamen cura palatii duobus potentissimis viris credita manebat, Rufino et Stiliconi. Porro milites, qui contra Eugenium tyrannum vivente Theodosio imperatore profecti fuerant, cum prefato Rufino principe Constantinopolim reversi sunt. Quibus dum secundum consuetudinem ad portas occurrisset imperator, statim milites praefatum Rufinum interemerunt; erat enim suspectus imperatori, quasi qui tyrannidem posset assumere. Praefectus autem Stilico comes Gothos, Alanos, Vandalos, atque Burgundiones in arma sollicitanGallias bello pulsare coepit, sperans sub hac necessitate Eleutherio filio suo posse Romanum imperium tradere. Quod ubi imperatori Honorio patefactum est, jussit eum interfici. Occisus est quoque in illis diebus Eleutherius filius ejus. His
Abbreviated transcription (Latin):
do. inde ꝑ om̃s ꝓuincias emanauit.
S dum hec initalia gerunt᷑. ualens
deo odibilis imꝑator inorientis par¬
tib crudeli p̃cepit edicto. ut monachi
militarent. & nolentes uissit int̾fici.
Qua ꝑsecutione furente: multa scõꝵ
cłias pastore nudasset. incesaream
capadotie uenit. Ubi basiliũ magnũ

Expanded text:
do inde per omnes provincias emanavit. do inde per omnes provincias emanavit. Sed dum haec in Italia geruntur, Valens, Deo odibilis imperator in Orientis partibus crudeli praecepit edicto, ut monachi militarent, et nolentes jussit interfici. Qua persecutione furente, multa sanctorum clesias pastore nudasset, in Caesaream Cappadociae venit, ubi Basilium Magnum
Abbreviated transcription (Latin):
captus. atq int̾fectus ẽ. Arbogastes pͦ
sua sese manu ꝑcussit. Sicq horum
duoꝵ sangume. bellum ciuile restin¬
ctum ẽ. Demq fidelissimꝰ imꝑator.
contra errorem gentiliũ insurgens.
eũ funditus eũtere curauit. Lege gͥ
data. p̃cepit ydoloꝵ templa solotenꝰ
en̾ti. Nam usq ad eius temꝑa. ad
aras u̾doloꝵ ignis accendebat᷑ ⁊ liba¬
mina atq sac̾ficia offerebant᷑. S ħ oĩa the¬
odosiꝰ catholicꝰ ĩꝑator extirpare radicitꝰ
ro theodolius inꝑator bene iam tnͣ¬
quillia republica. apd̃ mediolanũ
egritudinẽ incurrit. Qua ingͣuescẽ¬
te. quietẽ naturalis mortis inuenit.

Expanded text:
captus atque interfectus est. Arbogastes vero captus atque interfectus est. Arbogastes vero sua sese manu percussit. Sicque horum duorum sanguine bellum civile restinctum est. Denique fidelissimus imperator contra errorem gentilium insurgens, eum funditus evertere curavit. Lege igitur lata praecepit idolorum templa solo tenus everti. Nam usque ad ejus tempora ad aras idolorum ignis accendebatur, et libamina atque sacrificia offerebantur. Sed haec omnia Theodosius, catholicus imperator, exstirpare radicitus ro Theodosius imperator bene jam tranquilla republica apud Mediolanum aegritudinem incurrit. Qua ingravescente quietem naturalis mortis invenit
Abbreviated transcription (Latin):
lacrinaꝵ lacias reliquit. fiducialit̾
arnia corripuit. Solusq sciens se ẽẽ
ñ solum. signũ crucis p̾lio dedit. ac
se inbellum etiam si nemo sequeret᷑.
uictor immisit futurus. Prima sa¬
lutis uia. exticit arbitio. hostilium
partiũ comes. Qui cum ignaꝵ im¬
ꝑatorẽ circũpositis excepiss insiduis.
conũsus ad reu̾entiam p̃sentis augꝰti.
ñ solum ꝑiculo lib̾auit. uerũ etiam
instrugxit auxilio. Atubi ad contigua
miscende pugne spacia ꝑuentum ẽ.
magnꝰ turbo uentoꝵ in ora hostiũ
irruit. ferebant᷑q ꝑ aeria spicula nr̃oꝵ
atq ultra m̃suram humani ictus
ꝑinane deportata. mis qͣm cadere
priusqͣm inpingerent sinebantur.
& que ipsi uehement in torserant. ex¬
cepta uentis. impetu supmata retror¬
sum. ipsos infelicit̾ configebant. Pro¬
spexit itaq sibi. humane conscienie
pauor. Nam contm̃uo sese partia
suoꝵ manu fusa. uictori theodosio
hostilis ꝓstrauit exertitus. eugenꝰq

Expanded text:
lacrymarum lacunas reliquit, fiducialiter lacrymarum lacunas reliquit, fiducialiter arma corripuit. Solusque sciens se esse non solum, signum crucis praelio dedit, ac se in bellum, etiam si nemo sequeretur, victor immisit futurus. Prima salutis via exstitit Arbitio hostilium partium comes. Qui cum ignarum imperatorem circumpositis excepisset insidiis, conversus ad reverentiam praesentis Augusti, eum non solum periculo liberavit, verum etiam instruxit auxilio. At ubi ad contigua miscendae pugnae spatia perventum est, magnus turbo ventorum in ora hostium irruit, ferebanturque per acrem spicula nostrorum, atque ultra mensuram humani ictus per inane deportata nusquam cadere, priusquam impingerent, sinebantur; et quae ipsi vehementer intorserant, excepta venti impetu supinata retrorsum, ipsos infeliciter configebant. Prospexit itaque sibi humanae conscientiae pavor. Nam continuo sese, parva suorum manu fusa, victori Theodosio hostilis prostravit exercitus, Eugeniusque
Abbreviated transcription (Latin):
sui ut ferunt strangulatus ẽ. Mortuo
quoq ualentimano augusto. arboga¬
stes eugeniũ tyraniuͣ mox imꝑatorẽ
creare austis ẽ. Legit itaq hominem
dacia. potentiaq nimius. contraxit
innumeras copras. uel romanoꝵ p̃¬
sidus. uel auxilus barbaroꝵ alibi sibi
ꝑotestate. alibi uͦ cognatione subinxas.
heodosins De theodosio magno.
sicut dictum ẽ. int̾fecto iumore ua¬
lentimano. erigemus & arbogastes
instructas acies campis expecdierant
& alpiũ alta latera. ineiutabilesq
transitus. p̃missis callide insiduis
occupauerant. & si nimero uel uiri¬
b impares. sola tam̃ belli positione
uictores. At uͦ theodosius in suminis
alpib constitutꝰ. expers somni ac
cibi. sciens qd̾ destitutus sins. nesciens
qd clansus alienis. dñm xp̃m solus
solum qui possit omĩa corꝑe humi
fusus. mte celo fixus orabat. Dehinc
uͦ postqmͣ in somnẽ noctem p̃cum
contuniatione transegit. & testes qͥs

Expanded text:
sui, ut ferunt, strangulatus est. Mortuo sui, ut ferunt, strangulatus est. Mortuo igitur Valentiniano Augusto, Arbogastes Eugenium tyrannum mox imperatorem creare ausus est. Legit itaque hominem, dacia, potentiaque nimius, contraxit innumeras copias vel Romanorum praesidiis vel auxiliis barbarorum alibi sibi potestate, alibi vero cognatione subnixas. CAP. VIII. De Theodosio Magno. sicut dictum est, interfecto juniore Valentiniano, Eugenius et Arbogastes instructas acies campis expedierant, et Alpium alta latera, imperviosque transitus praemissis callide insidiis occupaverant, etsi numero vel viribus impares, sola tamen belli positione victores. At vero Theodosius in summis Alpibus constitutus, expers somni ac cibi, sciens quod destitutus a suis, nesciens quod clausus alienis, Dominum Christum solus solum qui possit omnia, corpore humi fusus, mente coelo fixus orabat. Deinde autem postquam insomnem noctem precum continuatione transegit, et testes, quas
Abbreviated transcription (Latin):
ibritamue partib. maximꝰ quidã
uir strenuus & imꝑio dignus.si ñ
contra rem publicam aspirasset. ty¬
rannidem arripuit. Cuiꝰ p̃fectus an¬
dragatus. gr̃anum dolo & insidus uit̾¬
fecit. At ualentinianꝰ fr̃is nece comꝑta
fugit milliricũ. dicens qd̃ hoc malũ
matris merito que arriana erat sus¬
tiuerer. Theodosius uͦ archadiũ filiu̾
suũ apd̃ coustantinopolim imꝑatorẽ
relinquens. aduindictã gr̃ani ꝓꝑanit.
Et dum aditaliã uenit. occurrit ei ua¬
lentimanꝰ. Quẽ theodosuis pat̾na pie¬
tate suscepit. ac demũ alpes transmea¬
uit. & maximũ cepit. & occidit. Andra¬
gatus uͦ maximi nece comꝑta. p̃ciꝑite
sese in undas dedit. Igitur ualentim¬
anꝰ uinior in regno constitutus. extine¬
to maximo enisq filio unico. quem
imꝑatorẽ gallus maximus reliq̃rat.
ipse ingallus transut. Ubi cum tran¬
quillã rem publicam in pace ageret.
apd̃ uienniã dolo arbogastis comitis

Expanded text:
in Britanniae partibus Maximus quidam, in Britanniae partibus Maximus quidam, vir strenuus et imperio dignus, si non contra rempublicam aspirasset, tyrannidem arripuit. Cujus praefectus Andragatus Gratianum dolo et insidiis interfecit. At Valentinianus, fratris nece comperta, fugit in Illyricum, dicens quod hoc malum matris causa, quae Ariana erat, sustineret. Theodosius vero Archadium suum filium apud Constantinopolim imperatorem relinquens, ad vindictaEt dum ad Italiam venit, occurrit ei Valentinianus. Quem Theodosius paterna pietate suscepit, ac demum Alpes transmeavit, et Maximum cepit et occidit. Andragatus vero, Maximi nece comperta, praecipitem sese in undas dedit. Igitur Valentinianus junior in regno constitutus, exstincto Maximo, ejusdem filio victo, quem imperatorem Gallis Maximus reliquerat, ipse in Gallias se recepit, ubi cum tranquillam rempublicam in pace ageret, apud Viennam dolo Arbogastis comitis
Abbreviated transcription (Latin):
paucos ex alanis quos auro sibi de¬
itixerat anferret. iaffrice partib
firmus quidã excitatis circa se mau¬
roꝵ gentib. purpuram sũpsit. & af¬
fricam. & mauritaniã denastare cep̃.
Cesaꝵ augustam etiã hyspanie ciuita¬
tem nobilissimã dolo captam. barba¬
ris inp̃dam dedit. Qd̾ audiens gr̃anꝰ
augustus. & considerans afflictum &
desolatum rei publice statũ. accersuut
abliyspania theodosiũ. uirũ morib
& etate maturũ. & militia strenuũ.
Iste siquidẽ nuꝑ a ualentiniano mag¬
no ad hyspaniam destinatus. effusas
mauroꝵ gentes ꝑaffricam & maurita¬
niã multis p̃lus ed omau̾at. Hunc gͥ¬
iuirũ ꝓpria uirtute nominatissimũ.
gr̃anus apd̃ firmiũ ordinauit imꝑa¬
torẽ. Theodosius aut̃ mox ut factus
ẽ imꝑator. subactis barbaroꝵ gentib
moriente. traciã ab om̃i belloꝵ strepi¬
tu lib̾auit. S & grãnꝰ hunos & gothos
magnis p̃lus suꝑauit. Int̾ea uero¬

Expanded text:
paucos ex Alanis, quos auro sibi depaucos ex Alanis, quos auro sibi devinxerat, anteferret, in Africae partibus Firmus quidam excitatis erga se Maurorum gentibus purpuram sumpsit, et Africam et Mauritaniam devastare coepit. Caesaraugustam etiam Hispaniae civitatem nobilissimam dolo captam barbaris in praedam dedit. Quod audiens Gratianus Augustus, et considerans afflictum et desolatum reipublicae statum, accersivit ab Hispania Theodosium virum moribus et aetate maturum, et militia strenuum. Iste siquidem nuper, a Valentiniano Magno ad Hispaniam destinatus, effusas Maurorum gentes per Africam et Mauritaniam multis praeliis edomuerat. Hunc igitur virum propria virtute nominatissimum Gratianus contra Firmum ordinavit imperatorem. Theodosius autem, mox ut factus est imperator, subactis barbarorum gentibus in Oriente, Thraciam ab omni bellorum strepitu liberavit. Sed et Gratianus Hunnos et Gothos magnis praeliis superavit, et ur
Abbreviated transcription (Latin):
& utrũq testam̃tũ in linguã ꝓpriam
transtulit. & scd̾m arrianoꝵ sectam
deprauauit. Ipsi deniq gotln post
modicũ int̾ uallum auaritia maxi¬
imi ducis faine compulsi. a ualente
defecerunt. & ꝑtraciam sese diffuder̃t.
Contra quos ualens egressus de antio¬
chia bellum instructissimũ ꝑauit.
ubistatim pͥmo congressionis impe¬
tu conturbate militũ turme. mida
peditũ deseruere p̃sidia. Moxq legi¬
ones eoꝵdem peditũ. equitatu hosti¬
um undiq cincte. sagittaꝵ nabib¬
obrute ꝑierunt. Ipse imꝑator saucia¬
tus cũ inciiꝰdam uillule casa lateret
absconditus. ab insequẽtib hostib
dep̃liensus. subiecto igne case. consũp¬
functo: imꝑauit cũ fr̃e suo uiniore
ualentimano annis .ui. Iste fuit uir¬
fide catholicus. & modestus. & admodũ
lict̾atis. parcus quoq cibi & iini. &¬
libidims uictor. S cum cxercitum
suũ neglig̾et. & romanis militibus

Expanded text:
et utrumque Testamentum in linguam propriam et utrumque Testamentum in linguam propriam transtulit, et secundum Arianorum sectam depravavit. Ipsi denique Gothi post modicum intervallum avaritia Maximi ducis fame compulsi, a Valente defecerunt, et per Thraciam sese diffuderunt. Contra quos Valens egressus de Antiochia bellum instructissimum paravit. Ubi statim primo congressionis impetu, conturbatae equitum turmae nuda peditum deseruere praesidia. Moxque legiones eorumdem peditum equitatu hostium undique cinctae, sagittarum nubibobrutae perierunt. Ipse vero imperator sauciatus cum in cujusdam villulae casa lateret absconditus, ab insequentibus hostibus deprehensus, subjecto igne casae consumpre suo juniore Valentiniano annis sex. Iste fuit vir catholicus, et modestus, et admodum litteratus, parcus quoque cibi, et libidinis victor. Sed cum exercitum suum negligeret, et Romanis militibus
Abbreviated transcription (Latin):
eum arectitudine fidei declinare ñ
ualeret. in exiliuͣ eũ mitt̾e decreuit.
Cumq legem qmͣ de eius erilio scribi
p̃ceꝑat. manu ꝓpͥa roborare uoluissi.
c̾cio inmanib euis calamꝰ ẽ confrastꝰ
Tunc eius animo t̾rore completo:
gippedes. & wandali. una lingua u¬
tentes. & nicduil aliud nͥ tantũ nomͣ
mutantes. biꝑtito agmime damibi¬
um tͣnsiert. Si quide gens hunoꝵ
his gentib duo duces. frindernus
& athalicus. Qui cum iit̾ se disside¬
rent. ac bello deseuirent. athalacus
ad ualentẽ confugiũ fecit. Ualens
aut̾ memorato athalico adu̾sus frm¬
dernũ augiliũ tulit. Itaq ualentis
augusti fretus auxilio. frmdernum
athalacus suꝑauit. Cuiꝰ beneficu gr̃a
gothii supplices poposcert̃. ut eis ep̃i
aquib regulam fidei disc̾ent nutt̾en¬
tur. Tunc ualens usus maligna pra¬
uitate. doctores arriam doginatis
nusit eis. aquib pͥme rudim̃ta ficłi
susceꝑunt. S & uulfida quidã eoꝵ
obseruabant. gothicas litt̾as adiuuenit.

Expanded text:
cum a rectitudine fidei flectere non valeret, in exsilium cum mittere decrevit. Cumque legem, quam de ejus exsilio scribi praeceperat, manu propria roborare voluisset, tertio in manibus ejus calamus est confractus. Tunc ejus animo terrore completo, Gippedes, et Vandali una lingua utentes, et nihil aliud nisi tantum nomen mutantes, bipartito agmine Danubium transierunt. Siquidem gens Hunnorum his gentibus duo duces, Frigidernus et Athalicus. Qui cum inter se dissiderent ac bello desaevirent, Athalicus ad Valentem confugium fecit. Valens autem memorato Athalico adversus Frigidernum auxilium tulit. Itaque Valentis Augusti fretus auxilio Frigidernum Athalicus superavit. Cujus beneficii gratia Gothi simplices poposcerunt, ut eis episcopi, a quibus regulam fidei discerent, mitterentur. Tunc Valens usus maligna pravitate doctores Ariani dogmatis misit eis, a quibus prima rudimenta fidei susceperunt. Sed et Vulfida quidam eoruconservabant, Gothicas litteras adinvenit,
Abbreviated transcription (Latin):
exac. & ex. i. te. in carcerem. Adu̾¬
rius carnalib desideruis inp̾senti
uita. aquo lib̾atur qui p̃ceptis eius
humilit̾ subdit᷑. alioqͥn ex sermone
contẽpto reus mexamine uidicis te¬
nebitur peccator. qmͣ uidex exactori
idẽ diabolo tradet eum. qͥa ꝑmittet
ut diabolus ammnã eiꝰ adpenam tra¬
hat. & ipse exactor trudet eam inge

Expanded text:
exactor mittat te in carcerem . Adverius carnalibus desideriis in praesenti vita, a quo liberatur qui praeceptis ejus humiliter subditur. Alioquin ex sermone contemptu reus in examine judicis tenebitur peccator. Quem judex exactori, id est, diabolo tradet, quia permittet ut Diabolus animam ejus ad poenam trahat et ipse exactor eam re
Abbreviated transcription (Latin):
tetͣ cor ppłi huiꝰ ad dñm suũ roboã¬
ũtent᷑ ad eum. Et ex cogitato consi¬
lio fecit duos intulos aureos. & dixit
eis. Nolite ascendere ultra. muerłm.
Ecce du tui isrł. qui eduxerui.t te
de t̾ra egypti. Ieroboam qui decem
trib a templo dĩ seꝑans. ad ydolatri¬
am ꝑduxit. significat hereticos qui
unitatem fidei catholice heresibus
scindunt. ac sic cultui malignoꝵ
sp̃uum subdunt. Ieroboami int̾pre¬
tatur duudicaus ppłm. Nam here¬
tici diidicare ppłm udent᷑. cum
erroris sui sequacem faciunt. Tollũt
olando corrumpunt. Et una trib
cum sobole dauid remansit. dumn
sors electoꝵ inregula fidei catholice
ꝑmansit. quia unus dñs. una fides.
domꝰ etus. Demetit dñs. uel huiꝰ¬
et̾nis cruciatib dampnat. Quicũq
gͦ usq infinem uite in prauis oꝑib
ꝑseuerat. post̾iora illius demetent᷑.¬

Expanded text:
 cor populi hujus ad dominum suum Roboavertetur ad eum. Et excogitato consilio, fecit duos vitulos aureos, et dixit eis: Nolite ascendere Jerusalem. Ecce dii tui, qui eduxerunt te de terra Aegypti . Jeroboam qui decem tribus a templo Dei separans ad idololatriam perduxit, significat haereticos qui unitatem fidei catholicae haeresibus scindunt, ac sic cultui malignorum spirituum subdunt. Jeroboam interpretatur dijudicans. Haeretici enim dijudicare populum videntur, cum erroris sui sequaces faciunt. Tollunt olando corrumpunt. Et una tribus cum sobole David remansit, dum sors electorum in regula fidei catholicae permansit, quia unus Dominus, una fides, domus ejus . Demetit Dominus posteriejus aeternis cruciatibus damnat. Quicunque ergo usque in finem vitae suae in pravis operibus perseverat, post
Abbreviated transcription (Latin):
alteri ꝓmitteret se aliquid datu¬
rum habens uoluntatem dandi
cum ꝓmitteret: postea uͦ mutata
noluntate dare nollet. mendatiũ
ẽẽt. ñ quia inꝓmissione cor dupplex
fuit: s quia ꝓmittens cor postea du¬
plicauit. ꝑiurium ẽ mendatium:
sacrosca attestatione inducta confir¬
matum. De constructione tab̾nacłi.

Expanded text:
alteri promittens se aliquid daturum, habens voluntatem dandi cum promitteret, postea vero mutata voluntate dare nollet, mendacium esset; non quia cor in promissione duplex fuit, sed quia promittens cor postea duplicavit. Perjurium, est mendacium sacrosancta attestatione inducta confirmatum. CAP. IX. De constructione tabernac
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Que bene coccus bis tinctus d̾x.
quia ꝑduplicem dilectionem dĩ. ui¬
delicet & pximi colorat᷑. Byssus. qͥa
candet castitatem designat. Pelles
res. Pelles iacinctine. niros intam¬
celestem agentes. Ligna sechun: ui¬
ros infide firmos. Oleum quia ce¬
teros liquores excellit. nuscdiam
guentum. duscedinem & pingue¬
dinem. siue suauitatem precendit
int̾nam. Lapides p̃ciosi ꝓpt̾ suum
fulgorem. miraculoꝵ significant
oꝑationem. longe lateq coruscan¬
tem. Atrium. significat rudimenta
saga illos designant. qui post tns¬
gressionem legis asꝑam agunt pe¬
nitentiam. Undenarius namq¬
qui denarium transgredit᷑. signifi¬
cat decalogi. transgressionem. & saga
asꝑitatem. Ansule quib cortine co¬
pulabant᷑: uirtutes sunt sc̃oꝵ. quib
ipsi sibi comungunt᷑. Cirtuli aurei.
ꝑpetuum fulgorem futurȩ retri¬
butionis insintant. ꝑpetiuim qͥa

Expanded text:
cit. Qui coccus bis tinctus dicitur, cit. Qui coccus bis tinctus dicitur, quia per duplicem dilectionem, Dei videlicet et proximi coloratur. Byssus, quia candet, castitatem significat. Pelles. Pelles hyacinthinae, viros coelestem vitam agentes; ligna Sethim, viros in fide firmos. Oleum, quia caeteros liquores excellit, misericorguentum, dulcedinem et pinguedinem, sive suavitatem praetendit internam. Lapides pretiosi propter suum fulgorem, miraculorum significant operationem, longe lateque coruscantem. Atrium, significat rudimenta saga, illos significant, qui pro transgressione legis, asperam agunt poenitentiam. Undenarius namqqui denarium transgreditur, significat Decalogi transgressionem; et quia peritatem. Ansulae, quibus cortinae copulabantur, virtutes sunt sanctorum quibus ipsi conjunguntur. Circuli aurei, perpetuum fulgorem futurae retributionis insinuant. Sancta, pra
Abbreviated transcription (Latin):
abernaculum significat .ix.¬
eccłiam. tabule. designant ant¬
conuenient̾ plures sunt: quia umi¬
cuiq distribuit d̾s suam m̃suram
fidei. Aluis habet fidem cognitione
& affectu. magnam. Alius cognitiõe
& affectu paruam. Alius cognitione
magnam: & affectu paruam. Alius
cognitione paruam. & affectui mag¬
nam. Due bases singulis tabulis
supponebant᷑. quia fides induob
constat. cognitione & affectu. uel
quia dm̃ credimus ẽẽ creatorem
uniũsoꝵ. & redemptorem elector.
In constructione huiꝰ tab̾naculi of
ferre debemus aurum. argentum.
suum fulgorem sapientiam expri¬
mit. quȩ in cordib fidelium reni¬
tescit. Argentum qutia clarum &
dulcem habet tumitum. eloquen¬
tiam fi gurat. Es quia ꝑcussũ mag¬
num reddit souum. designat p̃dica¬
tionem ꝑ orbem t̾rarum longe late¬
qr sonantem. Iaciictus quia aerium
siue celestem p̾tencdit colorem. celesti¬
um bonorum significat spem. siue
celestem conũsationem. Purpura.¬
corꝑis significat passionem. ad qmͣ

Expanded text:
abernaculum significat Ecclesiam. Tabulae designant aniconvenienter plures sunt, quia unicuique distribuit Deus secundum mensuram fidei. Alius habet fidem et cognitione et affectu magnam; alius cognitione et affectu parvam; alius cognitione magnam, et affectu parvam; alius cognitione parvam, et affectu magnam. Duae bases singulis tabulis supponebantur, quia fides in duobus consistit, cognitione et affectu; vel quia Deum credimus esse Creatorem universorum, et Redemptorem electorum. In constructione tabernaculi hujus offerre debemus aurum, argentum, pter fulgorem, sapientiam exprimit, quae in cordibus fidelium relucescit. Argentum, quia clarum est et dulcem habet tinnitum, eloquentiam designat. Aes, quia percussum magnum reddit sonitum, significat praedicationem per orbem terrarum longe lateque sonantem. Hyacinthus, quae aerium sive coelestem praetendit colorem, coelestium bonorum significat spem, sive coelestem conversationem. Purpura significat corporis passionem, ad quam
Abbreviated transcription (Latin):
bona. Quam multa sunt quȩ de¬
lus & aluis dici possent. nisi nr̃i sen¬
sus breuitatem exced̾ent. S qͦdam
exom̃ib breuit ꝑstringimus. ne
totum p̃terire uideam᷑. Qd̃ uero hy¬
storic narrationis ordinem plerũqi
trans gredim᷑. ñ mireris. Nichil eñi
ordims obest ista transpositio: si ta¬
men hystorie ueritas conseruẽtur:
Nam huiꝰ modi transpositio: maio¬
rem ñnunqͣm intelligentiã parit.

Expanded text:
habere. Perquam multa sunt, quae dehabere. Perquam multa sunt, quae de his dici possent, nisi nostri sensus brevitatem excederent. Sed quaedam ex omnibus breviter perstrinximus, ne totum praeterire videamus. Quod historicae narrationis ordinem plerumque transgredimur nihil impedit. Nihil enim obest ordinis ista transpositio, si tamen historiae veritas conservatur. Nam hujusmodi transpositio, majorem nonnunquam intelligentiam parit,
Abbreviated transcription (Latin):
& officus dño seruientes. Introitus
tab̾naculi expͥmit initium scħ postĩ¬
or pars tab̾naculi finem mundi. Pa¬
ries australis iudeos insinuat. ab
antiquo diuine radus cognitionis
illustratos: paries septemtrionalis
gentiles. a claritate diuine cognitio¬
nis abmitio longe remotos. Isti erãt
ꝑfidem clari. & calidi: illi ꝑ infidelita¬
tem obscuri & frigidi. Tabernaculũ
gͥ ecclia: singule tabule. singule am¬
nie: bases fides: decem cortine. sc̃i de¬
calogum complentes. Undecim sa¬
ga. iusti de transgressione legis:. pe¬
ntentie satisfactionem ex hibentes.
ansule uirtutes. Cirtuli rotundi
Moyses sine a aron xp̃c. ueseleel. &
olyab. doctores & predicatores. In
constructionem huiꝰ tab̾naculi de¬
bemus offerre aurum ꝑsapientiã.
argentum ꝑ eloquentian: es ꝑ pre¬
dicationem: iacinctum ꝑ spem. uel¬
bis tinctum. ꝑ geminam dilectionẽ.
byssum ꝑcastitatem: thus ꝑ oratio¬
tha ꝑbonam famam: & sic cet̾a que¬
cumq poterimus habere iusticie

Expanded text:
us servientes. Introitus tabernaculi, exprimit vitium saeculi, posterior pars tabernaculi finem mundi. Pars australis, Judaeos significat ab antiquo radiis divinae cognitionis illustratos. Pars septentrionalis, gentiles a claritate divinae cognitionis ab initio longe remotos. Illi erant per fidem clari et calidi; isti per infidelitatem, obscuri et frigidi. Tabernaculum igitur, Ecclesia; singulae tabulae, singulae animae; bases, fides; decem cortinae, sancti Decalogum complentes. Undecim saga, justi de transgressione legis poenitentiae satisfactionem exhibentes. Ansulae, virtutes; circuli rotundi,Moyses sive Aaron, Christus; Beseleel et Oliab, doctores et praedicatores. In constructione hujus tabernaculi debemus offerre aurum per sapientiam; argentum per eloquentiam; aes per praedicationem; hyacinthum per bis tinctum per geminam dilectionem; byssum per castitatem; thus per oratioper bonam famam; et sic caetera quaecunque poterimus bona justitiae
Abbreviated transcription (Latin):
lonia. magunciatus. salreburch. radis
bona. herbipolis. argentina. basileia.
rothomagus. remis. arelas. uienna.
tarenthasia. ebredimũ. bituris thuro¬
uis. burdela. tholosa. narbona. In hys¬
pama st̃. panpilo. os ca. barcinona t̾ra¬
cona. tortosa. carthago. iyppus. megala.
cesarea. leptis. bissantium. cliphea. Duo¬
decim alexandrie. Alexandria bucefala.
alexandria montuosa. alexandria apud
porũ. alexandria inscitia. alexandria a¬
pud babylonẽ. alexandria inegypto. a¬
lerandria apud massagetas. alexandria
apud orgalas. alexandria apud granicũ.
alexandria apud troadem. alexandria
uixta tygrim. alexandria apud sc̾m. His
gͥ desitu t̾rarum breuit̾ expeditis. ad se¬

Expanded text:
lonia, Magunciacus, Salzeburgus Ratisblonia, Magunciacus, Salzeburgus Ratisbona Ratispona, Herbipolis, Argentina, Basilea Rothomagus, Remi, Arelas, Vienna, Parentasia, Ebredunum, Bituri, Turoni, Burdegala, Tolosa, Narbona. In Hispania sunt Pampilonia, Osca, Barzinona, Tarracona, Tortosa, Carthago, Hippus, Megala, Caesarea, Leptis, Bysantium, Cliphea. Duodecim Alexandriae: Alexandria bucephala, Alexandria montuosa, Alexandria apud Porum, Alexandria in Scythia, Alexandria apud Babylonem, Alexandria in Aegypto, Alexandria apud Massagetas, Alexandria apud Orgalas, Alexandria apud Granicum, Alexandria apud Troadam, Alexandria juxta Tigrim, Alexandria apud Xanthum, His igitur de situ terrarum breviter expeditis, ad se
Abbreviated transcription (Latin):
incaldea. niniue massyria. uisa. in
india. media. in miedia. ꝑsipolis. insusis
in ꝑside. Hictesiphon in parthia. In me¬
sopotanna. carra. edesse. calamne. Hec
ẽ. seleutia. pliyladelphya. In scitia. hor¬
rogorra. samarcam. aritpi. alexandria.
scitopolis. uicus saphiri. In syria. auti¬
ochia. damascus. seleucia. Inphenitia.
tyrus. & sydon. In cilitra. tharsus. In asia
minori. nichomedia. nicea. calcidonia.
sardis. ylum. ephesus. ꝑgamꝰ. tyatire.
In samaria. bethauen. samaria. cesarea
Ingalilea. nararth. cororaini. bethsaida
tyberias. cana. capharnaũ. naini. In ui¬
dea ihersem. bethleem. iherico. & ebron.
Intracia constantinopolis. panisus. nico¬
polis. In macedomia pliylippis. sestos.
Iuegypto. thebe. tapnes. menphis. elyo¬
ꝑolis. pelusium. alexandria. Inlibia
cyrenensis: cyrene. parthemiũ. beroni¬
ce. apollonia. ptholomaas. ad rumetum.
In italia roma. alba. capua. beneuentũ.
ua. Inualeria aquileia. Incalabria. ta¬
rentũ. Iste sunt ciuitates. cisalpine. co¬

Expanded text:
in Chaldea, Ninive in Assyria, Nysa in India, Media in Media, Persepolis et Susa in Perside, Ctesiphon in Parthia, in Mesopotamia Carra, Edesse, Calamiae. Haec est Seleucia, Philadelphia. In Scythia Hortogoria, Samarcam, Aripti, Alexandria, Scythopolis, vicus Saphiri. In Syria Antiochia, Damascus, Seleucia. In Phoenicia Tyrus, et Sidon. In Cilicia Tarsus. In Asia minori Nicomedia, Nicaea, Chalcedonia, Sardis, Ilium, Ephesus, Pergamus Tijatire. In Samaria Bethaniae, Samaria, Caesaria. In Galilaea Nazareth, Chorozaim, Bethsaida, Tiberias, Cana, Capharnaum, Naim. In Judaea Jerusalem, Bethlehem, Jerichus et Hebron. In Thracia, Constantinopolis, Panisus, Nicopolis. In Macedonia Philippi. In Aegypto Thebe, Taphnes, Memphis, Heliopolis, Pelusium, Alexandria. In Libya Cyrenensi, Cyrene, Parthemium, Beronice, Appollonia, Ptolemais, Adrimetum. In Italia Roma, Alba, Capua, Beneventum, na. In Valeria Aquileia. In Calabria Tarentum. Istae sunt civitates transalpinae. Co
Abbreviated transcription (Latin):
quoq antiquus hostis. ab instantia
Duplici reatu diabolus constringit᷑
suꝑbia qua cecidit. inuidia qua ali¬
os deicere contendit. Phylistum
mus hic mauentem ciuitatem.

Expanded text:
quoscunque potest ab instantia duplici reatu diabolus constringitur: superbia, qua cecidit; invidia, qua alios dejicere contendit. Philisthiimus hic manentem civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
indomo. lacentẽ recent̾ mortuam
resuscitasse legit᷑. resuscitando uͦ la¬
tarum inmonum̃to. quatͥduamĩ
fremuisse. turbatus fuisse: lacͥmasse.
uoce magna clamasse. ꝑhibet᷑. Non
qd̃ dño tam facilis ñ fuerit resusci¬

Expanded text:
omo jacentem recenter mortuam suscitasse legitur. Resuscitando vero Lazarum in monumento quatriduanum, fremuisse, turbatus fuisse, lacrymasse, et voce magna clamasse, perhibetur: non quod Domino tam facilis non fuerit resusci
Abbreviated transcription (Latin):
quaibet anima. in ux chaldeoꝵ
idest incendio uicioꝵ posita. Istius
pat̾ diabolus ẽ. sicut de ipsa & aliis
malis scriptum ẽ. uos expatre dia¬
bolo estis. Terra eins: t̾rena delecta¬
tio ẽ. cui inheret. Cognatio euis de¬
mones sunt. quib ꝑculpam quasi
ꝑsanguinem ꝓpinqua dinoscitur.
Domus patris eiꝰ. praua conũsatio ẽ.
in qua sub patre diabobo dui pͥmũ
mansit. Terra adqmͣ in uitat᷑. uita
sꝑitalis ẽ. ad qmͣ cum anima diino
sermone conpũcta declinans a malo
& faciens bonum transit. figit in ea
tab̾naculum ꝑhonestam conũsati¬
onem. & edificat altare lapideunr.
ꝑfirmam fidem. & offert sacrifici¬
um ꝑ bonam actionem. & dilatat᷑
circumquaq ꝑmultiformem uir¬
tutum exercitationem. & bonorum

Expanded text:
is anima, in Ur Chaldaeorum, id est in incendio vitiorum posita. Istius pater diabolus est, sicut de ipsa et de aliis malis scriptum est: Vos ex patre diabolo estis . Terra ejus terrenorum delectatio est, cui inhaeret. Ejus cognatio daemones sunt, quibus per culpam quasi per sanguinem propinqua dignoscitur. Domus patris prava conversatio est, in qua sub patre diabolo diu primum permansit. Terra ad quam invitatur vita spiritualis est, ad quam cum anima divino sermone compuncta, declinans a malo et faciens bonum, transit: figit in ea tabernaculum per honestam conversationem, et aedificat in ea altare lapideum per firmam fidem; offert sacrificium per bonam conversationem, et dilatatur circumquaque per multiformem virtutum exercitationem et bo
Abbreviated transcription (Latin):
Ieges babylonie sunt. merocdach.
Abaladam. nabuchodonosor. nabu¬
chodonosor. eiuulmerodach. egesar.
labosordach. balthasax. Isti sunt reges
chaldeoꝵ. qui qͣmuis gestis fuerint in¬
signes. innumero tam̃ regum illustei¬
uum ñ computant᷑.

Expanded text:
oniae. Reges Babyloniae sunt Merodach, Baladam, Nabuchodonosor. Nabuchodonosor, Evilmerodach, Egesar, Labosordach, Balthasar. Isti sunt reges Chaldaeorum, qui, quamvis gestis fuerint insignes, in numero tamen regum illustrium non computant
Abbreviated transcription (Latin):
& sydoms. & ecce mrilier chananea
a finib illis egressa clamauit dicẽs.
Miserere mei dñe fili dauid. Muli¬
er gentilis s cum fide ad dñm ueni¬
ens. gentium designat eccłiam. que
rogat ꝓfilia demoniaca. idẽ ꝑgente
sua. nondum saluata. ut adiaboli
fraudib absoluta. uere diuinitati
seruiat lib̾ata. fines tẏri & sydonis
atq ad pedes eiꝰ ꝓcidisse dicit᷑. ut ex
utroq colligatur. quia illi soli fidelit̾
& recte perrantib orant. qͥ priscas
ꝑfidie sue mansiones relinquunt.
humili acpia deuotione sese tranffe¬
runt. Non ẽ bonum sumere panẽ
filioꝵ & mittere canib. Mensa scͥptã.
panis scientia. filii nidei. canes genti¬
les. Quasi dicat. Non ẽ bonum ut
noticiam fidei. S mulier gentilis. ꝑ
responsum humilitatis meruit filie

Expanded text:
 Sidonis. Et ecce mulier Chananaea a finibus illis egressa, clamabat dicens: Miserere mei, Domine, fili David . Mulier gentilis, sed fide ad Dominum veniens, gentium designat Ecclesiam; quae rogat pro filia daemoniaca, id est pro gente sua nondum salvata, ut diaboli fraudibus absoluta, verae divinitati serviat liberata. Fines Tyri, et Sidonis,atque ad pedes ejus procidisse dicitur ut ex utroque colligatur; quod soli fideliter et recte pro errantibus orant, qui priscas perfidiae suae mansiones relinquunt, humili ac pia sese devotione transferunt. Non est bonum sumere panem filiorum, et mittere canibus. Mensa, est Scriptura: panis, scientia; filii, Judaei; canes, gentiles: quasi diceret: Non est bonum, utnotitiam Dei, sed mulier gentilis: per responsum humilitatis meruit fili
Abbreviated transcription (Latin):
tatione etiam ꝓuentum. ut possimꝰ
sustinere. Ne nos inducas intemp¬
Libera nos amalo. Multa sunt
mala quib humana conditio sub¬
iacet: & quoꝵ p̾ssuram ꝑ se minime
enadere ualet. Que generalit̾ consi¬
derata. sex modis distinguere pos¬
sumꝰ. Malum enim aliud ẽ corꝑis:
aliud amme. Item aliud ẽ malum
ꝗd̾ ẽ culꝑa. aluid malũ qd ẽ pena.
Item aliud ẽ malũ p̾sentis scli: ali¬
ud malum futuri. Ab om̃ib istis
& sub istis continent᷑ petimꝰ lib̾ari:
quando oramꝰ dicentes: lib̾a nos a
malo. Quasi diceremꝰ. Lib̾a nos ꝑa¬
lib

Expanded text:
tatione provectum, ut possimus sustinere . Ne nos inducas in tenlibera nos a malo. Multa sunt mala, quibus humana conditio subjacet, et quorum pressuram per se minime evadere valet; quae generaliter considerata sex modis distinguere possumus. Malum enim aliud est corporis, aliud animae. Item aliud est malum, quod est culpa, aliud quod est poena. Item aliud praesentis sud malum futuri. Ab omnibus istis,  sub istis continentur petimus liberari, quando oramus dicentes: Libera nos a malo, quasi diceremus: Libera nos, Palib
Abbreviated transcription (Latin):
collatas ꝑ gr̃am. Picture imaginum
exempla significant sc̃oꝵ. que diligẽ¬
ter in nob pingere debemꝰ. uirtutes
eoꝵ cogitando. innocentiã abel. iusti¬
ciam noe. fidem abrahe. ꝑseuerantiã
ẏsaac. tolerantiam iacob. castitatem
ioseph. mansuetudinẽ moysi. con¬
stantiã iosue. caritatem sainuelis.
humilitatem danid. zelum helye.
abstinentiam damelis. p̃cipuam
sc̾itatem ioħis baptiste. humilitatẽ
s̃ castitatem beate maxie. S & crucẽ
in nob̃ pingamꝰ. cogitando continue
passionem dñi. qm ꝓ nob̾ sustimuit.
Sic pigamꝰ innobis alioꝵ unagi¬
nes scõꝵ. cogitando & imitando uir¬
tutes & exempla eoꝵ. In hac itaq fr̃s
mystica significatione uitree fenestre
lignum ẽ corpꝰ. uitrum sp̃c. ferrum
seueritas. plumbũ graiitas. singule
lamme singuli sensus anime. prici¬
tas uitri uirtutes nob̃ date. ꝑnat᷑am.
colores additi uirtutes nob collate ꝑ
gr̾am. picture imaginum. exein¬

Expanded text:
collatas per gratiam; picturae imaginum collatas per gratiam; picturae imaginum exempla significant sanctorum, quae diligenter in nobis pingere debemus, virtutes eorum cogitando: innocentiam Abel, justitiam Noe, fidem Abrahae, perseverantiam Isaac, tolerantiam Jacob, castitatem Joseph, mansuetudinem Moysi, constantiam Josue, charitatem Samuelis, humilitatem David, zelum Eliae, abstinentiam Danielis, praecipuam S. Joannis Baptistae humilitatem, et castitatem B. Mariae. Sed et crucem in nobis pingimus, cogitando continue passionem Domini, quam pro nobis sustinuit. Sic pingamus in nobis aliorum imagines sanctorum, cogitando et imitando virtutes et exempla eorum In hac itaque, fratres, mystica significatione vitreae fenestrae lignum est corpus, vitrum spiritus, ferrum severitas, plumbum gravitas, singulae laminae singuli sensus animae, puritas vitri virtutes nobis datae per naturam, colores additi, virtutes nobis collatae, per gratiam, picturae imaginum exem
Abbreviated transcription (Latin):
& fructu spͥtum ẽ. Cum dederit dilec¬
tis sius sonnnũ. ecce hereditas dñi:
filii merces. fructus uentris. Concipi
actionem. gaudebimꝰ denato filio.
ꝑȩt̾nam rectibutionem. Sciendũ
est aut̃ qd̾ carnalis anima ñ potest
conciꝑe xp̃m. sicut lignea fenestra
ñ potest susciꝑe inse solarem radiũ.
q sicut uitrea fenestra inse suscipit
radium solis. & ipse raditis eam in¬
trat & penetrat. sic amma sp̃ualis.
quid uitrum insi sp̃c: ferrum aut̾
qd̾ panellos ligat. eo qd̃ ferro dom̃t᷑
onĩa. significat rigorem seueritatis
& plumbũ ꝓpt̾ ponderositatem. iui¬
tutem grauitatis. Diũse lamine di¬
u̾si sunt sensus amie. quoꝵ alii
dispomuntur sursum ꝑcontempla¬
tionem dei. alii deorsum ꝑcurã sui.
alii dextrorsum ꝑdilectionẽ amicoꝵ.
alũ sinistrorsum ꝑdilectiorẽ mui¬
coꝵ. alii incirtuitum ꝑcirtũspectio¬
nem moꝵ. Naturalis puritas iuutri.
designat uirtutes nob̾ datas. ꝑnatu¬
ram. colores suꝑadiliti. uirtutes nob

Expanded text:
fructu scriptum est: Cum dederit dilectis suis somnum, ecce haereditas Domini, filii merces, fructus ventris . Concipiactionem, gaudebimus de nato filio per aeternam retributionem. Sciendum autem est quod carnaiis anima non potest suscipere Christum, sicut lignea fenestra non potest suscipere in se solarem radium. Et sicut vitrea fenestra in se suscipit radium solis, et ipse radius eam intrat et penetrat: sic anima spiritualis, Quid vitrum, nisi spiritus? Ferrum autem quod panellos ligat, eo quod ferro domantur omnia, significat rigorem severitatis, et plumbum, propter ponderositatem, virtutem gravitatis; diversae laminae diversi sunt sensus animae, quorum alii disponuntur sursum per contemplationem Dei, alii deorsum per curam sui, alii dextrorsum per dilectionem amicorum, alii sinistrorsum per dilectionem inimicorum, alii in circuitum per circumspectionem motuum. Naturalis puritas vitri significat virtutes nobis datas per naturam; colores superadditi, virtutes nobis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ssure. ñ recordat᷑. Sic insp̃nali ge¬
neratione. inqua d̾s masẽ. animna
femina. quando ipse d̾s amume con¬
iungitur. concipit anima . xp̃m ꝑ
fidem. fides namq ẽ pͥma om̃ium
bonoꝵ. sine qua impossibile ẽ. placẽ
deo. sicut impossibile ẽ nature. ut
sine semine generetur homo. De¬
inde sequit᷑ parturitio. quando con¬
cepta cognitio boni ꝑbonã uolunta¬
tem. augmentat᷑. & ꝑaffectionem sen¬
sificatur. & quasi m̃bratim ꝑ deside¬
rium oꝑandi disponit᷑. Sequit̃ par¬
tus. quando foris bonum ꝑactionẽ
manifestatur. qd prus intus in bo¬
na uoluntate continebat᷑. inqua ẽ.
labor & clamor matris: quia grauat᷑
tunc amina ꝓꝑt̾ infirmitatem &
murimurationem carms. S qmͣ¬
duu durat partus iste: Qmͣdui iu¬
uit᷑ semꝑ fetus iste editur. quia qmͣ¬
diu ẽ. tempꝰ uiuendi. semꝑ ẽ tempꝰ
bene agendi. Quando uͦ homo mo¬
ritur. tunc ꝑfeste puer nascit᷑. quia

Expanded text:
pressurae non recordatur. Sic in spirituali gepressurae non recordatur. Sic in spirituali generatione, in qua Deus masculus est, anima femina. Quando ipse Deus animae conjungitur, concipit anima Christum per fidem. Fides namque prima est omnium bonorum, sine qua impossibile est placere Deo, sicut impossibile est naturae ut sine semine generetur homo. Deinde sequitur parturitio, quando concepti cognitio boni per bonam voluntatem augmentatur, et per affectionem sensificatur, et quasi membratim per desiderium operandi disponitur. Sequitur partus, quando foris bonum per actionem manifestatur, quod prius intus in bona voluntate continebatur; in qua est labor et clamor matris, quia gravatur tunc anima propter infirmitatem et murmurationem carnis. Sed quandiu durat partus iste, quandiu vivitur, semper fetus iste editur, quia quandiu est tempus vivendi, semper est tempus bene agendi. Quando vero homo moritur, tunc perfecte puer nascitur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Icce concipies &
pendiosum uob̾ sermonẽ faciemꝰ.
ne ur̃am dilectionem oneremꝰ. Et
quia modũ sacratissime conceptio¬
nis. multis scripturis exponentib
nostis. placet ipsum modũ illiba¬
tum p̃terire. & aliquid qd̾ ur̃os mo¬
res edificet ꝓferre. Debemus fr̃s nos¬
metipsi mater eẽ xp̃i. si uolumꝰ ẽẽ
iusti. si uolunius ẽẽ beati. iusti ꝑ¬
ta nati possessio. inqua ẽ gaudiũ.
quia natus ẽ homo inmundo. nec
Insp̾uali aut̃ hac generatione. pri¬
na ẽ fides. scła bona uoluntas. t̾cia
bona astio. quarta et̃na beatitudo
Incarnali generatione pͥma ẽ con¬
ceptio incõmixtione maris & fe¬
mine. quando femina retento se¬
mine fecundatur. Deinde partu¬
ritio. idẽ partus paratio. fetus ui¬
delicet concepti. augmentatio. ue¬
getatio. menbroꝵ formatio. & dis¬
positio. sensifieatio hominis atq
dolor angustia. labor. & clamor. Ad
ultimum sequit᷑ nati filii possessio
inqua p̾minio gaudio qd natus ẽ.
homo in mundo. mat̾ preterite

Expanded text:
cce concipies, et pendiosum vobis sermonem faciemus, ne vestram dilectionem oneremus. Et quia modum sacratissimae conceptionis, multis Scripturis exponentibus, nostis, placet ipsum modum illibatum praeterire, et aliquid quod vestros mores aedificet proferre. Debemus, fratres, nosmetipsi mater esse Christi, si volumus esse justi, si volumus esse beati: justi pta nati possessio in qua est gaudium, quia natus est homo in mundum, nec ali autem hac generatione prima est fides, secunda bona voluntas, tertia bona actio, quarta aeterna beatitudo. In carnali generatione prima est commistio maris et feminae quando femina, retento semine, fecundatur. Deinde parturitio, id est partus paratio, fetus videlicet concepti augmentatio, vegetatio, membrorum formatio et dispositio, sensificatio hominis atquedolor, angustia, labor et clamor. Ad ultimum sequitur nati filii possessio, in qua prae nimio gaudio quod natus est homo in mundum, mater praeteritae
Abbreviated transcription (Latin):
hennam. Dico tibi ñ exies inde do
nec. idẽ nunqm. donec etiã nouissi
mis peccatis puniaris. & reddas sẽꝑ
penas ꝓpeccatis paciendo ñqͣ ueniã

Expanded text:
hennam. Dico tibi, non exies inde, id est nunquam: donec etiam novissimmis peccatis puniaris, et reddas semper poenas pro peccatis patiendo nunquam venia
Abbreviated transcription (Latin):
tilis mater. Que prius exꝑũso ope
consentiendo callidi sp̃c ꝑsuasioni.
quasi quendam nummũ peccati a
creditore acceꝑat. & duos qͦs infide ge¬
nuit amittere filios timebat. Sed
ꝓpħe ũbis. idẽ sacre scripture p̃ceptis
obediens. exparuo qd̾ habebat olei.
nasa uacua infudit. quia dun ab
unius ore doctoris patrum qͥd de
amore diuinitatis multoꝵ uacue
mentes haurunt. exub̾ante gr̃a
unguentoꝵ diini amoris usq ad
toꝵ corda quȩ prius erant uacua
uascula. unguento sp̃c plena sunit
que expaucitate olei solummͦ infusa
uidebant᷑. qd̃ cum aliis atq aliis
datur. & abauditorib fides accipit᷑
erepta mulier. idẽ sc̃a eccłia subcre¬
ditoris sui iam debito ũ tenentur.

Expanded text:
tilis. Quae prius ex perverso opere, consentiendo callidi spiritus persuasioni, quasi quemdam nummum peccati a creditore accepit, et duos, quos in fide genuit amittere filios timebat, sed prophetae verbis, id est sacrae Scripturae praeceptis obediens, ex paulo quod habebat olei, vasa vacua infudit, quia dum ab unius ore doctoris parum quid de amore Divinitatis multorum vacuae mentes audiunt, exuberante gratia, unguento divini amoris usque ad nunc corda, quae prius fuerant vacua vascula, unguento spiritus plena sunt, quae ex paucitate olei solummodo infusa videbantur. Quod 1195 dum aliis atque aliis datur, et ab auditoribus fides accipitur, Sareptana mulier, videlicet sancta Ecclesia, sub creditoris sui jam debito non tenetur.