comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatũ aliquos creator uoluit ad damnationem non
ad gr̃am ꝑtinere. beatꝰ apłs tanto succinctiore
breuitate. qͣnto maiore auctoritate cõme¬
morat. Dm̃ enĩ dic̃ uolentem ostenđe iram
& demonstrare potentiã suã. attulisse in
multa patientia uasa irȩ quae ꝑfecta st̃ in
pditionem : & ut notas faceret diuitias głȩ
suȩ inuasa miscđiȩ Quẽ suꝑius dixerat
tanqͣm figulũ luti ex eadem massa facere
aliud uas in honorem : aliud in contum eliã
Merito aut̃ uidẽtur iniustũ qđ fiunt uasa
irae ad ꝑditionem : si ñ ee ipsa uniũsa. ex
adam massa damnata. Qđ gͦ fiunt inde nas¬
cendo uasanȩ. ꝑtinet ad debitam poenã :
qđ aut̃ fiunt renascendo uasa miscđiae. ꝑti¬
net ad indebitam gr̃am. Ostendit gͦ ds̃ irã¬
suam: ñ utiq animi ꝑturbationem
sicut eiꝰ quȩ eirca homines nuncupat᷑.
sed iustam fixamq uindictam. qđ de stirpe
in oboedientiae ducitur ꝓpago peccati atq¬
supplicii. Et homo natꝰ ex muliere sic̃ ini

Expanded text:
illi, quos creator nouit ad damnationem non ad gratiam pertinere, beatus apostolus tanto succinctiore breuitate quanto maiore auctoritate commemorat. deum enim dicit uolentem ostendere iram et demonstrare potentiam suam adtulisse in multa patientia uasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. et ut uotas faceret diuitias gloriae suae in uasa misem massa facere aliud uas in honorem aliud in contumeliam. merito autem uideretur iniustum, quod fiunt inde uasa irae ad perditionem, si non esset ipsa uniuersa ex Adam massa damnata. quod ergo fiunt inde nascendo uasa irae, pertinet ad debitam poenam: quod autem fiunt renascendo uasa misenet ad indebitam gratiam. Ostendit ergo Deus iram, non utique animi perturbationem, sicut est, quae circa homines nuncupatur, sed justam fixamque vindictam, quod de stirpe inobedientiae ducitur supplicii; et homo natus ex muliere, sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ mundetur ab oꝑib malis ꝑtimorem dei¬
teli cũ uidet supplicia peccatoꝵ. Dat quib uult¬
de bo q̃m misericors ẽ: qđ et si non det iustus .ẽ. Et nondat
set quib ñ uult: ut notas faciat diuitias głȩ suȩ
randȩ in uasa miscđiae Dando enim quibusdam
qͦd ñ merentur : ꝓfecto gratuitã et ꝑ hoc ue¬
ram suã gr̃am ẽe uoluit: ñ omnib: dando qͥd¬

Expanded text:
st, mundetur ab operibus malis per timorem Dei, cum videt supplicia peccatorum. Quod , quoniam misericors est; quod et si non det, justus est: et non dat quibus non vult, ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae . Dando enim quibusdam quod non merentur, profecto gratuitam, et per hoc veram suam gratiam esse voluit: non omnibus dando, q
Abbreviated transcription (Latin):
tes enĩ dĩ iustitiã. et suã uolentes constituere:
iuftitiȩ dĩ ñ sunt subiecti. Głantes in qͥt tanꝗ
de oꝑibus excludunt a se grãm : & tanꝗ de
sanitate sua falsa p̃sum̃tes respuunt medi¬
cinam. Cont tales enĩ & dñs dixerat: Nueni
uocare iustos: sed peccatores inpoenitentiã
Fiẽ opus sanis medicus : sed male abentib:

Expanded text:
justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Gloriantes, inquit, tanquam de operibus, excludunt a se gratiam; et tanquam de sanitate sua falsa praesumentes respuunt medicinam. Contra tales enim et Dominus dixerat: Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam; non est opus sanis me
Abbreviated transcription (Latin):
ligeneratione formam᷑ : & om̃s unã massã
nicbil aliud petcantib nisi atͥna dãnatio
debeat᷑: qͥd sibi uult homo de hac massa.ut dõ
respondeat & dicat qͣre sic me fecisti : Siuis ista
cognoscere: noli eẽ lutũ. sed efficere filius dĩ ꝑ illiꝰ
miscđiam : qͥ dedit potestatẽ filios dĩ fieri credentib
in nomine eiꝰ. Ñ aut̃ qđ tucupis. anteꝗ credant¬
diuina nosse cupientibus : merces enĩ cognitionis
p̃cedentib data ẽ. Qđ est enim meritũ peccatoris
ẽ : ut ad credenddm ñ merito sed gr̃a uocaremur:
credendo autem meritum etiam collocaremꝰ. Pec¬
catores autem cređe iubent᷑: ut apeccatis credendo
purgent᷑ : nesciunt enim qđ recte uiuendo uisuri
st̃. Qua ꝓpt̃ cũ uidẽ ñ possint nisi rete uiuent
nec recte uiuere ualeant nisi credant: manifestũ
ẽ. a fide incipiendũ : ut p̃cepta quib credentes
a scło hoc aũtunt᷑. cormundũ faciant ubi uidĩ

Expanded text:
li generatione formamur, et omnes una massa lnihil aliud peccantibus nisi aeterna damnatio debeatur, quid sibi vult homo de hac massa, ut Deo respondeat et dicat, Quare me sic fecisti? Si vis ista cognoscere, noli esse lutum, sed efficere filius Dei per illius misericordiam, qui dedit potestatem filios Dei fieri credentibus in nomine ejus; non autant, datur hominibus divina nosse cupientibus. Merces enim cognitionis praecedentibus data est. Quod est enim meritum peccatoris us mortuus est , ut ad credendum non merito, sed gratia vocaremur, credendo autem etiam meritum collocaremus. Peccatores igitur credere jubentur, ut a peccatis credendo purgentur. Nesciunt enim quid recte vivendo visuri sint. Quapropter cum videre non possint, nisi recte vivant, nec recte vivere valeant, nisi credant; manifestum est a fide incipiendum, ut praecepta quibus credentes a saeculo hoc avertuntur, cor mundum faciant, ub
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. damnare iniquos. &quis illi dicat
qͥd fecisti: tu enĩ homo qͥs es qui resp̃deas dõ:
Time gͦ: & treme eiꝰ potestatẽ : sed sꝑa mise
fderstũ damnato : indebita grã lib̃ato: ut nec ille¬
onis et offensionis inuoluit: ut libatus
de ñ lib̃ato discat qđ etiam sibi suppliciũ
conueniret : nisi gr̃a subueniret : Si aut̃
gr̃ã : utiq nullis merits reddita : sed
gratuita bonitate donata Sed iniustũ
est inquiunt in una eademq mala causa
hunc liberari : illũ pumri Nempe E ui
stũ .ẽ. utrũq puniri. Quis hoc negauerit:
cernimus : qđ indanatione similiũ etiã
nob̵ debitũ fuisse cognoscimꝰ. Si enĩ utriq
libarentur : lateret ꝗͥd peccato ꝑiusti¬
tiam debetur Si nemo: quid gr̃a largi¬
retur gͦ in hac dificillima questione
uerb̵ potius utam᷑ apłi : uolens ds̃ osten¬
dere iram & demonstrare potentiã fuã
attulit in multa patientia uasa nȩ quae¬

Expanded text:
tatem damnare iniquos. Et quis illi dicat: Quid fecisti? Tu enim, o homo, quis es, qui respondeas Deo ? Time ergo et treme ejus potestatem; sed spera ejus  damnato, indebita gratia liberato. ut nec illeonis et offensionis inuoluit. ut liberatus de non liberato discat. quod etiam sibi supplicium conueniret, nisi gratia subueniret; si autem gratia, utique nullis meritis reddita sed gratuita bonitate donata. Sed iniustum est°, inquiunt, cin una eademque mala causa hunc liberari, illum puniri\'. nempe ergo iustum est utrumque puniri. quis hoc negauerit? cernimus, quod in damnatione similium etiam nobis debitum fuisse cognoscimus. si enim utrique liberarentur, lateret, quid peccato per iustitiam debeatur; si nemo, quid gratia largiretur. ut ergo in hac difficillima quaestione uerbis potius utamur apostoli. uolens deus. ostendere iram et demonstrare potentiam suam adtulit in multa patientia uasa
Abbreviated transcription (Latin):
D test cur omĩno cyeati st̃. qͦr ds̃ ita peccatd¬
ros. ut aet̃no eẽnt igne damnandi sine du¬
bitatione prȩ sciuit. Quã uis enĩ peccata ñ
fecerit: naturas tam̃ ipsas quȩ ꝑse ipsȩ sine
dubio bonȩ st̃. quib tam̃ ex arbitrio uolun¬
tatis futura eẽa uitia pecc̾atoꝵ. et in multis
talia quib ẽẽnt at̾na poena reddenda: qͥs
nisi ds̃ creauit: Quare nisi qr uoluit: Quare
aut̃ uoluerit: o homo tuqͥs es qui respondeas dõ:
Nunqd dicit figm̃tũ ei qͥ se finxit : quare sic me
fecisti᷑ Aut ñ hab& porestatem figulus luti

Expanded text:
 cur omnino creati sunt, quod deus ita peccaturos, ut aeterno essent igne damnandi, sine dubitatione praesciuit? quamuis enim peccata non fecerit, naturas tamen ipsas. quae per se ipsae sine dubio bonae sunt, in quibus tamen ex arbitrio uoluntatis futura essent uitia peccatorum et in multis talia, quibus esset aeterna poena reddenda, quis nisi deus creauit? quare. nisi quia uoluit? quare autem uoluerit, o homo. tu quis es, qui respondeas deo? numquid dicit figmentum ei. qui se finxit: Quare sic me fecisti?\' annon h
Abbreviated transcription (Latin):
ñcapiunt Sed aliuo dico Iti qͥnatiptũ
ut arbitraris peccauert ã si ñ peccarent
inqus ñ morerent᷑ Quid de illis dicis qͣ in
utero moriunt᷑: d angustia łt ipsunquit
pecctuer̃ idõ moriunt᷑ Mentiris anfalleris
Apło cuedo : quã tibi Nondũ natis na aliqd
agentibi boni aut mali Siait tese te aindo¬
nũ pefellis: uade ÷ͥ potꝰ adillas uagationes
& dic qr in cȩlo peccarunt.: et inde corpora
p̃cipitata st̃. Ndico inquit Quare ñ dicis : qr
dicit apłs. nondũ natis neq aliqͥd agentib
boni aut mali. Si gͦ ñ eos accusas in celo: qͣre
accusas in utero: Ad utrũq respondet apłs:
et eis respondet qui dicunt in caelo peccauer̃:
et eis resp̃det qui dicuNT in utero peccauer̃:
qr ad utrumq ualent uerba illa quae di¬
cunt anteꝗ nascerent᷑ nichil egisse uel boni

Expanded text:
ncti. Sed aliud dico: Isti quia nati sunt, ut arbitraris, peccarunt. Nam si non peccarent, inquis, non morerentur. Quid de illis dicis qui in utero moriuntur? O angustia! Et ipsi, inquit, peccarunt, ideo moriuntur. Mentiris, an falleris? Apostolo credo quam tibi. Nondum natis, nec aliquia agentibus boni aut mali. Si autem hoc testimonium refellis, vade tibi potius ad illas vagationes, et dic: Quia in coelo peccarunt, et inde in corpora praecipitantur. Non dico, inquit. Quare non dicis? Quia dicit Apostolus, Nondum natis, nec aliquid agentibus boni aut mali. Si ergo non eos accusas in coelo, quare accusas in utero? Ad utrumque respondet Apostolus, et eis respondet qui dicunt, In coelo peccaverunt; et eis respondet qui dicunt, In utero peccaverunt, quia ad utrumque valent illa verba quae dicunt, antequam nascerentur, nihil egisse vel boni
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs es qui resp̃deas dõ : & tu homo es sed
ad dm̃ pecus es. Et utinã sis pecus eiꝰ: et
ouis pascuȩ eiꝰ. Agnosce beneficia pastoris
& ñ sequeris lupos erroris. Lupi eramꝰ.
Fuimꝰ & nos nat᷑a filii ire sic̃ & coeteri
Sed mortua ẽ ouis: & fec̃ nos oues. Eece
agnꝰ dĩ: ecce qͥtollit pecpatũ . Ni huius aut
illius sed munidi. Non admerita ho
minũ sed addĩ miscđĩam ꝑtinet : cũ ex
illa massa pͥmi hominis cui merito
mors debetur quisq liberat᷑. Non ẽ snim
iniqͥtas apđ dm̃: qr neq remittendo neq
exigendo qđ debetur iniustus. ẽ & ibi ẽ.
gratuita indulgentia: ubi iusta pos¬

Expanded text:
quis es qui respondeas Deo? Et tu homo es, sed quis es qui respondeas Deo? Et tu homo es, sed ad Deum pecus es: et utinam sis pecus ejus et ovis pascuae ejus! Agnosce beneficia pastoris, et non sequeris lupos erroris. Lupi eramus: Fuimus et nos natura filii irae, sicut et caeteri : sed mortua est ovis, et fecit nos oves. Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum, non hujus aut illius, sed mundminum, sed ad Dei misericordiam pertinet, cum ex illa massa primi hominis, cui merito mors debetur, quisque liberatur. Non est enim iniquitas apud Deum: quia neque remittendo, neque exigendo. quod debetur, iniustus est? ibi enim grata est indulgentia. ubi iusta pos
Abbreviated transcription (Latin):
es augustinũ: qͥ ñ audisti apłm dicentem. o
homo tuqͥs es qui resp̃deas dõ: duo par¬
uulinati st̃. Si debitũ quęras: ambos tenet
massa ꝑditionis. Sedcur aliũ mat̾ por¬
tat ad grãm: alium mat̾ dormiens suffocat:
Dicturus es michi. Quid ille meruit qui
pontatur ad gr̃am: Quid ille meruit qͥem
mat̾ dormiendo suffocat: Ambo nichil
mali meruer̃ Sed bab& figulus luti po¬
testatem ex eadem massa facere aliud uas
inhonorem : aliud inc̃tum eliam: Sed mo¬
Mouet me : mouet tanꝗ hominem: Si uerũ
uis audire : & me mouet᷑ͣ qr homo sũ Sed
si et tu homo. & ego homo: ambo audiamꝰ
dicentẽ &̾ homo. Utiq si idõ mouemur
qr hoẽs sumꝰ: ipsam naturã humanam.¬
infirmã. ac debilem alloqͥt᷑ apłs dicens
O hͦ tu quis es qͥ resp̃deas dõ : ñ quid dic̃
figm̃tũ ei qͥ se fineit. cur me fecisti sic :¬
Si posset loqui pecus & dicere dõ. quare
istũ hominem fecisti & me pecudem: ñ ne
iuste succensẽres et diceres. o pecus. tu

Expanded text:
O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Duo parvuli nati sunt: si debitum quaeras, ambo tenent massam perditionis. Sed cur mater alium portat ad gratiam, alium mater dormiens suffocat? Dicturus es mihi quid ille meruit qui portatur ad gratiam, quid ille meruit quem mater dormiendo suffocat? Ambo nihil boni meruerunt: sed habet figulus luti potestatem, ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contumeliam. Dispmovet me, movet tanquam hominem. Si verum vis audire, et me movet quia homo sum. Sed si et tu homo, et ego homo; ambo audiamus dicentem, O homo! Utique si ideo movemur, quia homines sumus, ipsam naturacens: O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Cur me sic fecisti ? Si posset loqui pecus, et dicere Deo, Quare istum hominem fecisti, et me pecudem? nonne juste succenseres et diceres, O pecus, tu
Abbreviated transcription (Latin):
suppliciũ debebat᷑ facta st̃ uasa inde in ho¬
norem ex eadem massa. Hlab& enim potes¬
tatem figulus luti ex eadem massa. Qua
massa : Certe iã ꝑierat certe iã illi massȩ
iusta dã natio debebat᷑. Gratulare : qr eua¬
sisti. Mortem qͥppe debitã euasifa: et uitã
ñ debitã reperifa. Hab& potestatem figulus
luti ex eadem massa facere aliud quidem

Expanded text:
supplicium debebatur: facta sunt vasa inde in honorem ex eadem massa. Habet enim potestatem figulus luti, ex eadem massa. Qua massa? Certe jam perierat, certe jam illi massae justa damnatio debebatur. Gratulare, quia tu evasisti: mortem quippe debitam evasisti, et vitam non debitam reperisti. Habet potestatem figulus luti, ex eadem massa f
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ & qͥc qd bab& ipsa natura p̃t̃ uitiũ qđ eidem
inflixit suꝑbientis uoluntatis audatia pͣppt̃
hoc adõ pre sciente creati st̃. ut in his ostendet
miscđiae quae ñ suoꝵ oꝑm meritis. sed gratuita
dei gr̃a st̃ ab illa contritione disereta qͥd
sibi collatũ e& ad discerent: ut omne os
¶¶ Quos et uocauit nos ñ solũ ex iudeis sed
etiam ex gentibus. sic̃ in oseȩ dicit. Uocaui
ñ plebem meã plebem meam : &ñ miscđiam
consecutam. miscłiã consecutam ¶na est

Expanded text:
est, et quidquid habet ipsa natura praeter vitium, quod eidem est, et quidquid habet ipsa natura praeter vitium, quod eidem inflixit superbientis voluntatis audacia, propter hoc a Deo praesciente creati sunt, ut in his ostenderemisericordiae, quae non suorum operum meritis, sed gratuita Dei gratia sunt ab illa concretione discreti, quid sibi collatum esset addiscerent, ut omne os am quos et vocavit nos non solum ex Iudaeis sed etiam ex gentibus sicut in Osee dicit vocabo non plebem meam plebem meam et non misericordiam consecutam misericordiam consecutam et
Abbreviated transcription (Latin):
in multa patieñtia uasa irȩ quȩ ꝑfecta st̃
inꝑditionem: & ut notas faceret diuitias głȩ
suȩ in uasa miscđiae. Ecce etiam ratio reddita
ẽ homini: quanta debuit homini Si tam̃ ut
ista capit. qͥ prdsui arbitrii lib̵tate in
tantȩ in firmitatis feruitate contendit. łcce
dicte st̃ causȩ. Tii gͦ quis es qͥ resp̃deas dõ. si
uolens ds̃ oftende iram & demonstrare po¬
tentiã suã. qđ et malis bene uti optimꝰ possit
malis dũ taxat ñ conditione diuina sed ui¬
humana peccata cui nec iustitia creaturȩ
cuiusquã ẽ necessaria: sed ut notas faceret
diuitias głȩ suaȩ in uasa miscđi& : ne se in
bonis oꝑib tanqͣm de ꝓprus extollerent
uirib : sed humiliter intelligerent nisi illiꝰ
dĩ gr̃ã ñ debita sed gratuita subueniret. io
fuisse reddendũ meritis suis : qđ aliis n
eadem massa redditum cernerent. Cȩteri
Aut̃ hões ad istã societatem ñ ꝑtinentes ⁊ qͣoꝵ
tam̃ & animam & corpus dei bonitas oꝑata

Expanded text:
atientia uasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, et ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, ecce etiam ratio reddita est homini, quanta debuit homini — si tamen uel istam capit, qui pro sui arbitrii libertate in tantae infirmitatis seruitute contendit —, ecce dictae sunt causae. tu ergo quis es, qui respondeas deo, si uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam, quod et malis bene uti optimus possit, malis dum taxat non condicione diuina sed uihumana peccata, cui nec iustitia creaturae cuiusquam est necedivitias gloriae suae in vasa misericordiae, ne se in bonis operibus tanquam de propriis extollerent viribus, sed humiliter intelligerent, nisi illis Dei gratia non debita, sed gratuita subveniret, id fuisse reddendum meritis suis quod aliis in eadem massa redditum cernerent: caeteri autem homines ad istam societatem non pertinentes, quorum tamen et animam et corpus Dei bonitas operata
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. siue ultimȩ uisibilis submersionis
erudiri popłs: Cuiꝰ afflictione ille et oceri¬
ltȩ obtunsionis : et manifeste sũb mersio¬
nis meritũ compararet Haec aut̃ uoca¬
tio. quaȩ siue insingulis hominib siue
in popłis. atq in ipso genere humano per
temporũ oportunitates oꝑatur altȩ et
nisi forte ab eis qͥ diligunt dm̃ ex toto corde
et extota anima. et ex tota m̃te sua: & dili¬
gunt ꝓximos tanqͣm se ipsos. Ianta enim
caritate fundati. posst̃ iam fortasse cum
scĩs cõp̃benđe longitudinem. latitudinẽ
altitudinem. et ꝓfundũ: Illud tam̃ cons¬
tantissima fide retinendũ: neq quicquã
dm̃ iniuste facere : neq ullam ẽẽ. naturã

Expanded text:
tionis, sive ultimae visibilis submersionis, tionis, sive ultimae visibilis submersionis, erudiri populus, cujus afflictione ille, et occultae obtusionis, et manifestae submersionis meritum sibi compararet . 6. Haec autem vocatio, quae sive in singulis hominibus, sive in populis, atque in ipso genere humano per temporum opportunitates operatur, altae et to corde et ex tota anima et ex tota mente sua, et diligunt proximos suos tanquam se ipsos . Tanta enim charitate fundati, possunt jam fortasse cum sanctis comprehendere longitudinem, latitudinem, altitudinem et profundum . Illud tamen constantissima fide retinendum, neque quidquam Deum injuste facere, neque ullam esse naturam
Abbreviated transcription (Latin):
ne qrũ sũpplicio illos erudiret io ẽ pharao¬
catores & ꝓpt̃ea ad unã massam ꝑt¬
rent: alit̃ tam̃ tractandi erant qͥ uni dõ
gemuerant. ut eis subueniret: & alit̃
lit gͦ
in multa patientia uasa irȩ que ꝑfecta st̃
ꝑditionem łt eo ipeo qͦ ait in multa patien
satis sienificauit pͥora eoꝵ percaita in qͥb
eos ꝑtulit Et oportunie tñc uiridicauit ÷
qͣndo de illoꝵ uindicta subueniendũ erat
bis qͥ libabantur. Et ut notas faceret diui¬
tias głiae suae in uasa miscđiae quae p̃parauie
quantum bonũ consecute fuereant illȩ t̃rȩ
ꝑaduentũ ioseph: Illius gͦ rei gestȩ cognitio.
tractans non ec̃ungratus. Qđ aut̃ huic uoca¬
dioni obtemꝑare noluit. et exercuit crude¬
litatem in eis quib humanitas et miscđia
debebatur : meruit poenã ut induraret᷑
illi cor & tantã coecitatẽ m̃tis pateretur:
ut tot &tantis. tãq mani festis dĩ signis ñ
cređet : qͦ posset eiꝰ supplicio sua oboura¬

Expanded text:
araoeccatores, et propterea ad unam massam pertinerent; aliter tamen tractandi erant, qui uni Deo ingemuerant, ut eis subveniret: aliter ilit ergo in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. Et eo ipso, quo ait: Isignificavit priora eorum peccata, in quibus eos pertulit; ut opportune tunc vindicaret, quando de illorum vindicta subveniendum erat his qui liberabantur. Et ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praeparavit quantum boni consecutae fuerint terrae illae per adventum Joseph ? Illius ergo rei gestae cognitio, tractans non esset ingratus. Quod autem huic vocationi obtemperare noluit, sed exercuit crudelitatem in eis quibus humanitas et misericordia debebatur, meruit poenam, ut induraretur illi cor, et tantam caecitatem mentis pateretur, ut tot et tantis tamque manifestis Dei signis non crederet; quo posset ejus supplicio, sive obdura
Abbreviated transcription (Latin):
Seinde ostendit gentes ex fide app̃hen¬
disse iustitiã : isrł aut̃ idõ ñ app̃hendisse :
qr ñ ex fide : sed tanꝗ ex oꝑibus. Fides enĩ
habet qđ aliqͣnto post dicit: qm̃ omĩs qui
inuocauerit nom̃ dnĩ saluus erit. Ad qͣm
salutẽ ꝑtinet. ut oꝑa nulla sint. & iustitia¬

Expanded text:
einde ostendit Gentes ex fide apprehendisse justitiam: Israel autem ideo non apprehendisse, quia non ex fide, sed tanquam ex operibus. Fides enim habet, quod aliquando post dicit: Quonium omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit. Ad quam salutem
Abbreviated transcription (Latin):
fragiles. in firmos et t̃renos facit. ludi apłm
dicentem. Habemꝰ thesaurum istũ inuasis
fictilibus. Sed forte alius nob fecit hac uasa
Ipsum audi dicentem. O homo tu quis es
qui respondeas dõ : Nunqͥd dicit figm̃tũ ei
qui se finxit. quare sic me fecisti: Aut ñ¬

Expanded text:
fragiles, infirmos, et terrenos facit? Audi Apostolum dicentem: «Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus» . Sed forte alius nobis fecit haec vasa? Ipsum audi dicentem: «O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? An
Abbreviated transcription (Latin):
I.ic gͦ factus ẽ. homo rectus : ut manere
Siuĩ ea rectitudine posset non sine
diuino adiutorio: et suo fieri ꝑuersus ar¬
bitrio. Utrum libet horũ elegisset ⁊ dei
uoluntas fieret : aut etiam ab illo : aut
certe de illo. Pro inde quia suam maluit
facere quam dĩ. de illo facta ẽ. uoluritas
dei: quia ex eadem massa ꝑditiors quȩ
de illius stirpe ꝓfluxit: facit aliud uas
in honorem: aluid in contumeliam
liam ꝑudicium : ut nemo glietur
iN homine : ac ꝑ hoc nec it i se
Sidemundo in quit essetis: mundus
quod suũ erat diligeret bͥniũsȩ itaq hoc
dicit eccłiae : quam plerũq etiam ipsam
mundi nomine appellat:ͣ sic̃ illud. ẽ.
Ds erat inxp̃o mundũ reconcilians sibi
Itẽq illud. Non enim filius hominis¬
uenit ut iudicet mundũ: sed ut salueair
mundus ꝑipsũ. Et in epła sua ioħsait

Expanded text:
ic ergo factus est homo rectus, ut et manere in ea rectitudine posset non sine adjutorio divino, et suo fieri perversus arbitrio. Utrumlibet horum elegisset, Dei voluntas fieret, aut etiam ab illo, aut certe de illo. Proinde quia suam maluit facere quam Dei, de illo facta est voluntas Dei, qui ex eadem massa perditionis, quae de illius stirpe profluxit, facit aliud vas in honorem, aliud in contumeliam liam, per judicium: ut nemo glorietur in homine; ac per hoc, nec in sSi de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret. Universae itaque hoc dicit Ecclesiae, quam plerumque etiam ipsam mundi nomine appellat, sicut illud est: Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi . Itemque illud: Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Et E
Abbreviated transcription (Latin):
aut illum quam me potiꝰ liabie:
Hoc ñ dico sĩ quȩris quare : quia fateor me
ñ inuenire quid dicam. Si et hoc quȩris quare:
qr in hacre sic̃ iusta.ẽ ira eiꝰ sic̃ magna ẽ mise¬
ricordia eiꝰ: ia inscrutabilia iudicia eius.

Expanded text:
aut illum quam me potius liberabit? » Hoc non dico: si quaeris quare; quia fateor me non invenire quid dicam. Si et hoc quaeris quare; quia in hac re sicut justa est ira ejus, sicut magna est misericordia ejus, ita inscrutabilia judicia ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
s hominis tibi aeqͣlis nosse uoluisses im¬
pudent᷑ faceres : nisi prius in amicitiã
reciperis. Sic̃ gͦ portauimꝰ imaginem t̃reni
pordemus et ĩmaginẽ celestis exuertte
nos ueterem hominem et in duentes noũu:
ut ñdicat᷑ nob̵ quasi luteo figmñto. nuqqͣ
dic̃ figm̃tũ ei qui se finxit. quare me sic
fecisti: nã et ut mani festa sit ñ sc̃ificato¬

Expanded text:
si hominis tibi aequalis nosse voluisses, imsi hominis tibi aequalis nosse voluisses, impudenter faceres, nisi prius in amicitiam recipereris. Sicut ergo portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis , exuentes nos veterem hominem et induentes novum , ut non dicatur nobis quasi luteo figmento: Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me sic fecisti? 3. Et ut manifestum sit, non s
Abbreviated transcription (Latin):
dinem & ꝓfundũ : & coeta quae in eodem loco
exequit᷑. Non gͦ ꝓhibuit aquȩrendo : de qͥb
dic̃ Sp̃itualis aut̃ om̃a iudicat: ipse autem
a nemine iudicatur. Et illud p̃cipue. Nos
aut̃ ñ spm̃ huius murdi accepimꝰ : sed fp̃m
qui ex dõ ẽ : ut sciamꝰ quȩ adõ donata st̃ nob̵.
Quos gͦ ꝓhibuit. nisi luteos atq t̃renos. &¬
Qui nondũ intrinsecus regenerati atque
nutriti i maginem illius hominis por¬
tant: qͥ pͥmus factus ẽ de t̾ra t̃renus. Et qr ei
A qͦ factus ẽ noluit obtemꝑare: in id lapsus
ẽ unde factus: meruitq post peccatũ au¬
dire. t̾ra es et in t̾ram ibis. Talib igitur
hominib dic̃ apłs. Ohomo tu quis es qui
respondeas dõ: INunquid figm̃tum ei dicit¬
qui se fincit. qͥre sic me fecisti : Quamdui
hausisti plenissimam grãm qͣ nob data ete
potestas filios dĩfieri qͣ possis audire iam
ñ uos dicam seruos sed amicos tu qͥs es qui
resp̃deas dõ. et uelis dĩ nosse consiliũꝰ qui

Expanded text:
ae in eodem loco exsequitur . Non ergo prohibuit a quaerendo, qui dicit, Spiritualis autem omnia judicat; ipse autem a nemine judicatur: et illud praecipue, Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Quos ergo prohibuit, nisi luteos atque terrenos, qui nondum intrinsecus regenerati atque nutriti, imaginem illius hominis portant, qui primus factus est de terra terrenus ? Et quia ei a quo factus est, noluit obtemperare, in id lapsus est unde factus est, meruitque post peccatum audire, Terra es, et in terram ibis . Talibus igitur hominibus dicit Apostolus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Quamdiu e quia nondum hausisti plenissimam gratiam qua nobis data est potestas filios Dei fieri , quo possis audire, Jam non dicam vos servos, sed amicos ; tu quis es, qui respondeas Deo, et velis Dei nosse consilium? qui
Abbreviated transcription (Latin):
qua re sic me fecisti : Aut ñ hab& potestatem fi.¬
gulus luti ex eadem c̃sparsione facere: aliud
quidem uas in honorem : aliud in contumeliam :
Expurgate uetꝰ ferm̃tũ : ut sits noua c̃spsio. Et
in ea tosa ñ adhuc paruulus in xẽo ut lacte
potandus sis: sed ꝑueni adiurũ ꝑfectũ : ut sis
int̾ illos de quib dr̃ sapientiã loquimit᷑
ꝑfectos Inc̃ demum recte et ñ p̃postert au¬
dies si qͦ st̃ de animarũ occultissimis meri¬
tis & de gr̃a uł deiustitia secreta om̃i potentais dr
Nã de phanrone facile resp̃det᷑ poribris
mentis quib afflixit in regno suo pegrinos
dignũ effectũ cui obdura retur cor ut nec
mani festissimis signis iubentis di credẽ ge
eademi sͦ massa io ẽ peccatoꝵ & uasa miscłie ꝓtulit¬

Expanded text:
 potestatem figulus luti ex eadem conspersione facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam? Expurga vetus fermentum, ut sis nova conspersio , et in ea ipsa non adhuc parvulus in Christo ut lacte potandus sis ; sed perveni ad virum perfectum, ut sis inter illos de quibus dicitur, Sapientiam loquimur inter perfectos . Tum demum recte et non praepostere audies, si qua sunt de animarum occultissimis meritis, et de gratia vel justitia, secreta omnipotentis Dei. 4. Nam de Pharaone facile respondetur, prioribus meritis quibus afflixit in regno suo peregrinos, dignum effectum cui obduraretur cor, ut nec manifestissimis signis jubentis Dei crederet. Ex eadem ergo massa, id est, peccatorum, et vasa miseri
Abbreviated transcription (Latin):
in głiam. Quid enĩ ꝓdest uasis ꝑfectis
ner. ut ordinate disꝑdat : utaturq illis
ad instrum̃tũ salutis eoꝵ quoꝵ misere¬
tur : Sed illis utiq ꝓdest : ÷ ad quorum
salutẽ sic illis utitur : sic̃ scriptũ ẽ lustꝰ¬

Expanded text:
in gloriam. Quid enim prodest, vasis aptis net, ut ordinate disperdat, utaturque eis ad instrumentum salutis eorum quorum miseretur? Sed illis utique prodest ad quorum salutem sic illis utitur. Ecce et rat
Abbreviated transcription (Latin):
libero uoluntatis arbitrio. tanꝗ ab ipso incipiat
meritũ cui tanqͣm debitũ reddat᷑ p̃miũ. berie o¬
ꝑandi ipsa lib̾tas audiat eundem gr̃ȩ p̃conem di¬
centem. Ds enĩ ẽ. qui oꝑat᷑ in uob et uelle & opari
ꝓbona uoluntate &alio loco. Igit᷑ ñ uolentis Neq
currentis: s miserentis ẽ dĩ: cũ ꝓculdubio si homo
eius ȩtatis ẽ ut ratione iam utatur. ñ possqͣ cređe
sꝑare. diligere. msi uelit: Nec ꝑuenire ad palmam¬
suꝑnȩ uocationis dĩ nisi uoluntate cucurrerit.u
qͦ mͦ gͦ ñ uolentis neq currentis: nisi qr et ipsa uo¬
luntas sic̃ scriptũ. ẽ ad nõ p̃parat᷑ : Alioquin. si

Expanded text:
libero voluntatis arbitrio, tanquam ab ipso incipiat libero voluntatis arbitrio, tanquam ab ipso incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium bene operandi ipsa libertas, audiat eumdem gratiae praeconem dicentem: Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari pro bona voluntate . Et alio loco: Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare et diligere, nisi velit, nec pesupernae vocationis Dei, nisi voluntate cucurrerit. Quomodo ergo non volentis, neque currentis, nisi quia et ipsa voluntas, sicut scriptum est, a Deo praeparatur? Item in li
Abbreviated transcription (Latin):
uolumꝰ impetrare cũ dicimꝰ. fiat uoluntas
tua sic̃ incelo ita & int̾ra: uł ne nos inferas
intẽptationẽ : s lia nos anialo. Ut qd enĩ
ista orando tanto gemitu petimꝰ : si uolents
hoĩs et currentis n miserentis ẽ di÷ ñqr
hoc sine uoluntate nr̃a agit᷑ Sedqr uoluntas
ñ implec qđ agit nisi diuinitꝰ adiluet᷑ Hee
ẽ fidei sanitas quae nos facit orant: quaerere
ut inueniamꝰ : petere ut accipiamꝰ: pulsage
ut apiat᷑ nob̵. Cont᷑ istam qͥ difputat: ẽtra se
ipsum claudit ostiũ miscđiȩ dẽ Nolo plura
dicere de retanta: qr melius ea cõmitto
fideliũ gemitib quã sermonib mer¬
tin dño credamꝰ & piȩ uiuamꝰ ñ uolen¬
ds neq currentis sed miserentis ẽ diplor
q uelle ñ debemꝰ et currere sedqi ipse in
nob & uelle opꝑat᷑ et currere Unde et ipse
dñis iħc eredentes a ñ credentib id ẽ ab irȩ
uasis uasa miscđiȩ discernens nemo inqͥt
uenit acdme. nisi fuerit ei clatũ apatre meo.¬

Expanded text:
ntas tua sicut in caelo ita et in terra. uel: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo. ut quid enim ista orando tanto gemitu petimus, si uolentis hominis et currentis, non miserentis est dei? non quia hoc sine uoluntate nostra agitur, sed quia uoluntas non implet quod agit, nisi diuinitus adiuuetur. haec est fidei sanitas, quae nos facit orare: quaerere, ut inueniamus, petere, ut accipiamus, pulsare, ut aperiatur nobis. contra istam qui disputat, contra se ipsum claudit ostium misericordiae dei. nolo plura dicere de re tanta, quia melius eam committo fidelium gemitibus quam sermonibus mein deum credamus et pie uiuamus. non uolentis neque currentis i sed miserentis est dei, non quia uelle non debemus et currere. sed quia ipse in nobis et uelle operatur et currere. unde et ipse dominus Iesus credentes a non credentibus, id est ab irae uasis uasa misericordiae discernens: Nemo, inquit, uenit ad me. nisi fuerit ei datum a patre meo
Abbreviated transcription (Latin):
Cuirtutẽ meam : etut annuntietur nom̃ meũ
inuniuisa tra Raec scripturȩ uerba & apls
posuit : cũ in eodem loco ꝑdifficili uersaret᷑
Ibi aut̃ et hoc ait.Si aut̃ uolens ds̃ ostenđe ira
et demonstrare potentiam suã. attulit iN
multa patientia uasa irȩ parcendo utiq his
qͦs malos futuros eẽ prȩ scierat : quȩ uasadicrt
ꝑfecta inꝑditionem. Ut notas in qt faceret di¬

Expanded text:
et ut annuntietur nomen meum in uniuersa terra. haec scripturae uerba et apostolus posuit, cum in eodem loco perdifficili uersaretur. ubi autem et hoc ait: si autem uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam attulit in multa patientia uasa irae — parcendo utique his quos malos futuros esse praesciebat: quae nasa dicit perfecta in perditione - et ut notas, inquit, faceret di
Abbreviated transcription (Latin):
gest oe de reo qͥlibatur recte dici oede peo¬
ane qui danat᷑ tole qđ tuũ ẽ ec uade hiuc
aut̃ uolo qđ ñ debetur donare Aut ñ licet
ego bonꝰ su e hic ille si dicat. cur ñ et miebi
Audiet. homo tu qͥses qui resp̃deas dõ. Ma
certe sin uno ur̃m benignissimũ lcrgitoren :

Expanded text:
st et de reo qui liberatur, recte dici reo qui damnatur, Tolle quod tuum est, et vade; huic autem volo quod non debetur donare. An non licet ego bonus sum ? Hic ille si dicat, Cur non et mihi? merito audiet, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo ? Quem certe in uno vestrum benignissimum largitor
Abbreviated transcription (Latin):
Sigͦ uasa irȩ attulit in quib notas faceret
diuitias suas inuasa miscđiae rectissime
circa me habut miscđiã. in illis mͥ de
monstrauit: circa qͦs ñ habui Nisi enim
debitor suspendatur : minꝰ agit gras cui

Expanded text:
go vasa irae attulit, in quibus notas faceret divitias suas in vasa misericordiae, rectissime circa me habuit misericordiam, in illis mihi monstravit, in quibus non habuit. Nisi enim debitor suspendatur, minus agit gratias cui
Abbreviated transcription (Latin):
uł labent᷑ int̾ras con grusq suae ante
accȩ uitae corporeis receptaculis tene¬
rent᷑ : ille utiq meliꝰ ante hoc mortale
corpꝰ uixisse ꝯedenđ. ẽ qͥ eo ñ multũ me¬
ruit p̃grauari : ut et bonũ hab̾et in ge¬
nium: et c̃cupis ceatus eiꝰ mitioribus
qua sola posset a scđȩ mortis ꝑnitiȩ libari :
ille aut̃ pro meritis deteriorib sicut
putant grauiori corpori implicitus. et
ob hoc cordis obtunsi cũ carnis ille cebris
ardentissima cupidine uinceretur. et
ꝑneqͥssimã uitã pecccias pristinis qͥbus do
hoc uenire meruerat adderet peiora
trena: aut incruce tam̃ audiuit hodiȩ
mecũ eris in parae dyso: aut alicui
effectus ẽ ut ubi abundauit peccatũ
Ou ibundare gr̃a. Quio hinc respondead
orrmnino ñ uideo: qru uolentes hum anis con¬
iecturis iustitiam di defenđe et ignorantes
alutudinem graẽ fabulas imꝑbabiler
brororũt qͥ possunt intelligant digram
nescit falli nec fallent Et hout

Expanded text:
uel laberentur in terras congruisque suae ante uel laberentur in terras congruisque suae ante actae uitae corporeis receptaculis tenerentur, ille utique melius ante hoc mortale corpus uixisse credendus est, qui eo non multum meruit praegrauari, ut et bonum haberet ingenium et concupiscentiis eius mitioribus n meruit, qua sola posset a secundae mortis pernicie liberari; ille autem pro mentis deterioribus, sicut putant, grauiori corpori inplicitus et ob hoc cordis obtunsi, cum carnis inlecebris ardentissima cupidine uincerctur et per nequissimam uitam peccatis pristinis, quibus ad hoc uenire meruerat, adderet peiora terrena, aut in cruce tamen audiuit: hodie mecum eris in paradiso, aut alicui effectus est, ut ubi abundauit peccatum, superabundaret gratia. quid hinc respondeant omnino non uideo, qujecturis justitiam Dei defendere, et ignorantes altitudinem gratiae, fabulas improbabiles bitror, ut qui possunt, intelligant, Dei gratiam nescit falli nec fallere: et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
¶Cã enim nondum nati fuissent: aut
aliquid egissent bonũ aut malum.¬
¶ũ isaac dm̃ roganti ut pareret uxor
eius quȩ sterilis erat. concessisset dñs
qđ petebat atq hab̾et illa conceptũ: ges¬
tiebant gemini ad huc inutero eius in¬
clusi. Quamolestia cũ agitaretur dñm
in t̾rogauit: accepitq responsũ. Duae
gentes in utero tuo st̃: et duo popłi de
uentie tuo separabunt᷑ Et popłs popłm
suꝑabit: et maior seruiet minori: Quod
apõstolus magnum uult intellig ere
docum̃tũ : qr ñdũ illis natis nec aliquid
pares erant. Anforte illudiam explosũ¬
repudiatũq sciendũ ẽ qđ animae prꝰ
in cȩlesti habitatione peccantes grada¬
tim atq: paulatĩ ad suorũ meritorum
corpora ueniant: ac ꝓante gesta uita.
maeis minusue corporeis pestibus affu¬
gantur : Cui opinioni quã uis sca ser¬
pura aptissime contͣdicat : quȩ cũ grari
cõm̃laret. nondũ natis in qͥꝰ ne si qua
aliquid gerint boni aut maliut sectm

Expanded text:
Cum enim nondum nati fuissent, aut aliquid egissent bonum ac malumum illi Deum roganti ut pareret uxor eius, quae sterilis erat, concessisset Dominus quod petebat, adque haberet illa conceptum, gestiebant gemini adhuc in utero eius inclusi. Qua molestia cum angeretur, Dominum interrogauit accepitque responsum: Duae gentes in utero tuo sunt et duo populi de uentre tuo separabuntur et populus populum superabit et maior seruiet minori. Quod Paulus apostolus magnum uult intellegi gratiae documentum, quia nondum illis natis nec aliquid pares erant; repudiatumque sentiendum est, quod animae prius in caelesti habitatione peccantes gradatim atque paulatim ad suorum meritorum corpora ueniant ac pro ante gesta uita magis minusue corporeis pestibus adfligantur? cui opinioni quamuis sancta scriptura apertissime contradicat. quae cum gratiam commendaret, nondum natis, inquit, nec qni aut mali, ut secundum
Abbreviated transcription (Latin):
Pord si dicere xp̃ianꝰ nullus audebit ñ miserentis
ẽ dĩ sed uolentis ẽ hõis : ne apło paulo aꝑtissime
c̃tradicat: restat ut ꝓpt̃ ea recte dictũ intelligat᷑.
ñ uolentis neq currentis sed miserentis ẽ dĩ. ut totũ
det᷑ do qͥ hominis uoluntatem bonã et p̃parat

Expanded text:
s dicere Christianus audebit, Non miserentis Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat, restat ut propterea recte dictum intelligatur: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum de
Abbreviated transcription (Latin):
enim traens gressione pͥmi hominis :
uniũsũ genus humanũ natum cum
obligatione peccati. uictor diabolus pos¬
sidebat. Sienim sub captiuitate ñ tenerem᷑ :
redemprore ñ indigeremꝰ. Uenit ad capti¬
uos: non captus. Uenit ad captiuos redi¬
m̃dos: nichilin se captiuitatis. hoc est
iniqͥtatis babens : sed carne mortali p̃¬
cium nr̃m portans. Si enim carnem mor¬
talem ñ hab̾et : unde in uerbo sanguis
quem ꝓcciptiuis funderer : Iue autem
ad captiuitatẽ nyõem uenit cũ simi

Expanded text:
enim transgressione primi hominis, universum genus humanum natum cum obligatione peccati, victor diabolus possidebat. Si enim sub captivitate non teneremur, Redemptore non indigeremus. Venit ad captivos non captus: venit ad captivos redimendos nihil in se captivitatis, hoc est, iniquitatis habens, sed carne mortali pretium nostrum portans. Si enim carnem mortalem non haberet, unde in Verbo sanguis, quem pro captivis funderet? Ille autem qui ad captivitatem no
Abbreviated transcription (Latin):
mundus sub captiuitate tenebat᷑ be¬
ne dictũ ẽ Miserebor cui misertus fu¬
end: et miscđiã p̃stabo cui misereus
fuer. Si enim totus munđ sub captiui¬
tate : totus mundꝰ in peccato: totꝰ mundꝰ
iufussime supplicio destinatꝰ: sed ex parte
ꝑmiscdiam liberatus. Quis dicat õ
qͣre damnas mundũ : euomͦ accusat᷑ iu¬
dex ds̃ : ꝗdo damnat᷑ mundꝰ reus: Reus
es S quid debeas consides poena uo¬
catur. Nec cũ ate debitũ exigit᷑ ex accor
iuste rep̃hendat᷑ Rep̃hendatur exactor
si indebitũ exigit Cũ uͦ debitum exigito
qͥs rep̃hendat ex actorem : quam uis ex pe¬
ad buc conqͣrit᷑ : Nã uoluntati eiꝰ quis
resifait: O homo tu qͥs es qui respdeas dõ:
Qui sit ille attende: qͥssis tu attende. Iile
ds̃ ẽ tu homo Sed iustitiã loqͥuideris tu&
fons ille iustitiaȩ siccatꝰ ẽ Si iustũ loqueris ÷
unde tibi : Aut iniustũ loqueris. et debes
tacere : aut iustũ loqueris: et ñ habes nsi

Expanded text:
tate tenebatur, bene dictum est, Miserebor cui misertus fuero, et misericordiam praestabo cui misertus fuero. Si enim totus mundus sub captivitate, totus mundus in peccato, totus mundus justissime supplicio destinatus, sed ex parte per misericordiam liberatus, quis dicat Deo, Quare damnas mundum? Quomodo accusatur judex Deus, quando damnatur mundus reus? Reus es: si quid debeas consideres, poena vocatur; nec cum a te debitum exigitur, exactor juste reprehenditur. Reprehendatur exactor, si indebitum exigit: cum vero debitum exigit, quis reprehendat exactorem, quamvis exspeadhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Quis sit ille, attende: quis sis tu, attende. Ille Deus est, tu homo. Sed justitiam tibi loqui videris tu, et fons ille justitiae siccatus est? Si justum loqueris, unde tibi? Aut injustum loqueris, et debes tacere: aut justum loqueris, et non habes nisi
Abbreviated transcription (Latin):
respondet rebeccae. duȩ gentes in ut̃o tuo st̃
et duo popłi de uentre tuo separabunt᷑. et
popłs popłm suꝑabit. et maior serui et mi¬
nori : sp̃ituali intelligentia carnales in popło
intelligi hoc qđ dictũ. ẽ ut in esau figurat᷑
sit maior popłs dĩ hoc ẽ isra heliticꝰ scđm car¬
nem: ꝑ iacob aut̃ figuratus sit ipse ia cob
scđm sp̃ĩtualem ꝓgeniem. Sed etiam hysto¬
rica ꝓpͥetate ho responsũ inuenit᷑ eẽ. cõple¬
tũ: libi popłs isrł hoc ÷ ia cob minor filius
suꝑatut idumȩos hocõ gentem quam ꝓpa¬

Expanded text:
respondit Rebeccae, Duae gentes in utero tuo sunt, et duo populi de ventre tuo separabuntur, et populus populum superabit, et major serviet minori, spirituali intelligentia carnales in populointsit major populus Dei, hoc est, Israeliticus secundum carnem per Jacob autem figuratus sit ipse Jacob, secundum spiritalem progeniem. Sed et historica proprietate hoc responsum invenitur esse completum, ubi populus Israel, hoc est Jacob minor filius superavit Idumaeos hoc est, gentem quam propa
Abbreviated transcription (Latin):
intersit nescio. Et tam̃ fortius ille ipse
ĩbi sensus ẽ qđ aut ipsius miscđiae suȩ
repetitio somnii pharconis pluraq si¬
milia : aut in utriusq popłm id. ẽ gentib
et hebyeis hoc mͦ ds̃ p̃ntiauit miscłiam
uos aliq̃ndo ñ credidistis dõ. nc̃ autem
miscđiam consecuti estis illoꝵ in credu¬
litate : sic et isti nc̃ ñ cedider̃ in ur̃a mi¬

Expanded text:
ideretur. et tamen fortius ille ipse ibi sensus est, quod aut ipsius misericordiae suae repetitio somnii Pharaonis pluraque similia — aut in utrisque populis, id est gentibus et Hebraeis, hoc modo deus praenuntiauit misericoruos aliquando non credidistis deo, nunc autem misericordiam consecuti estis illorum incredulitate, sic et ipsi n
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s enĩ unꝰ fuer. dic audio dicentẽ. mortem
hõis depeccato eẽ Ninqͥt. Et ꝗͥd dicis:omẽm
hominem ds mͦ imortalem creat mi
rabilis nouitas. Quid dicis: Prorsus inqt
omnem hominẽ ds̃ immortalem creat. Qua¬
re gͦ moriunt᷑ paruuli infantes: nã si dicã
quã re moriunt᷑ grandes hoes : dicturus
esmͥ Pecauer̃ Ergo de maiorũ atate ñ di¬
sputabo. Paruuloꝵ infantiã contͣ te testem
chilsecũ nisi qđ de primo homine traxer
ut in xp̃o uiiuficent᷑ qui in ada mortiu st
ut qr inqͥnati st̃ genenttone : purgentur
regenenitione Ipsos gͦ testescitabo Respon¬
demͥ quare moriunt᷑ si om̃s hões immorta¬
les nascunt᷑ : & q̃m̃ peccant idõ morunt᷑
Qiudputatis dici potiusse : Quae morsipar

Expanded text:
fuerunt. Sic te audio dicentem mortem hominis de peccato esse? Non, inquit. Et quid dicis? Omnem hominem Deus immortalem creat modo. Mirabilis novitas. Quid dicis? Prorsus, inquit, omnem hominem Deus immortalem creat. Quare ergo moriuntur parvuli infantes? Nam si dicam, Quare moriuntur grandes homines? dicturus es mihi, Peccaverunt. Ergo de majorum aetate non disputabo: parvulorum infantiam contra te testem hil secum nisi quod de primo homine traxeruut in Christo vivificentur, qui in Adam mortui sunt; ut quia inquinati sunt generatione, purgentur regeneratione. Ipsos ergo testes citabo. Responde mihi: Quare moriuntur, si omnes homines immortales nascuntur, et quoniam peccant, ideo moriuntur? Quid putatis d
Abbreviated transcription (Latin):
ibi iniqͥtas ñ potest. Expectas a mefortasse ut
dicã tibi : qua re cui uult miseret᷑. & quem
uult obdurat. Expectas ame homo. Si et tu
homo & ego homo. ambo audiuimꝰ: o̾ homͦ
tu qs es qui resp̃deas dõ: Melior gͦ fidelis ig¬
norantia : quã temeraria scientia. Ds̃mͥ diõ ꝑapo
deas dõ : Itego indign or qr ñ noui iustitiã dĩ
Si homo sũ: ego indignior Excedã hominẽ si
possũ: & fontem attingã. Sed &si attigero: ho¬
mini ñ dicã Ixcedat & ipse : & attingat mecũ¬
ego pauli: ego apollo: nonne hões estis: Quio
eos facere uolebat : quib exꝓbrat qđ hões
erant : Homo es: ad adam ꝑtines Ptine ad

Expanded text:
 non potest. Exspectas a me fortasse ut dicam tibi, quare cui vult miseretur, et quem vult obdurat? Exspectas a me, homo? Si et tu homo et ego homo, ambo audiamus, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Melior est enim fidelis ignorantia, quam temeraria scientia. Deus mihi dicit,deas Deo? Et ego indignor, quia non novi justitiam Dei? Si homo sum, non indigner: excedam hominem, si possum, et fontem attingam. Sed et si attigero, homini non dicam: excedat et ipse, et attingat mecuEgo Pauli, ego Apollo, nonne homines estis ? Quid eos facere volebat, quibus exprobrabat quod homines erant? Homo es, ad Adam pertines. Pertine ad
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ qr ꝓpt̃ apłi euidentem sententiam
respuit catholica fides qđ animae in caet
prius uiuant & c̃uersent᷑ & illic recipienda¬
rũ corporũ merita assu mant: Modo isti
nouelli ñ audent dicere. Sed quid dicunt:¬
Aliqͥ sic̃ audiummꝰ ipsoꝵ. ita difputant. Rorsus
inquiunt ꝓmeritis sius om̃s hões moriunt᷑: qr
peccauer̃ Non enĩ ẽ& mors : nsi ueniens de
audio idõ laudo: qr illã pͥmã mortẽ in tueor :¬
et illiꝰ pͥmi hoĩs peccatũ. Audio enim apłm.
Sic̃ enim in adã om̃s moriunt᷑. sic & in x̃p̃o
om̃s uiui ficabunt᷑. Punũ hominẽ peccatũ
intrauit in mundũ : et ꝑpeccatũ mors: et

Expanded text:
propter Apostoli evidentem sententiam respuit catholica fides, quod animae in coelis prius vivant et conversentur, et illic recipiendorum corporum merita assumant, modo isti novelli non audent dicere. Aliqui, sicut audivimus, ipsorum ita disputant: Prorsus, inquiunt, pro meritis suis omnes homines moriuntur, quia peccaverunt; non enim esset mors, nisi veniens de audio, ideo laudo, quia illam primam mortem intueor et illius primi hominis peccatum. Audio enim Apostolum: Sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur . Per unum hominem peccatum in
Abbreviated transcription (Latin):
transiit ad patrem de hoc scło. parare il¬
lis mansiones regnicaeloꝵ: quas dabit eis
in resurrecti onẽm mortuoꝵ: qm transi¬
et uocabo nomine dñi inc̾spectu tuo:
tanꝗ inc̃spectũ popłi isrł cuius morses cũ
haec audiret trpũ gerebat. In confpectu enim
gentis ipsius ubiq disꝑsae uocatur dñs xe
ñ uocabor. actiuum uerbum ꝓpassiuo po¬
nens : genere locutionis in usitato. In quo
Nimirum magnus sensus latet Sic enim
fortasse significare uoluit se ipsum hac
facere : id. ẽ. gr̃a sua fieri. ut uocetur dño
in omnib gentib Qđ uero addidit et
exp̃ssius ostendit uocationem qua nos uo¬
cauit in suũ regnũ & głiam. ñ ꝓmenitas¬
nr̃is sed ꝓmiscđia sua. Qm̃ enĩ se gentes
introdueturũ pollicebat᷑ dicens. uocabo
nomine dñi in c̃spectu tuo. cõm̃dauit

Expanded text:
transiit ad patrem de hoc saeculo parare iltransiit ad patrem de hoc saeculo parare illis mansiones regni caelorum, quas dabit eis in resurrectione mortuorum, quoniam transiet uocabo nomine domini in conspectu tuo, tamquam in conspectu populi Israhel, cuius Moyses cum haec audiret typum gerebat. in conspectu enim gentis ipsius ubique dispersae uocatur dominus non" uocabor," actiuum uerbum pro passiuo ponens genere locutionis inusitato: in quo nimirum magnus sensus latet. sic enim fortasse significare uoluit se ipsum hoc facere, id est gratia sua fieri, ut uocetur dominus in omnibus gentibus. Quod uero addidit: etexpressius ostendit uocationem, qua nos uocauit in suum regnum et gloriam, nonricordia sua. quoniam enim se gentes introducturum pollicebatur dicens: uocabo nomine domini in conspectu tuo, commendauit