comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
o facta s̃ dm̃ non laboras¬
se : sed foste cogitando quid
fieridebuiss quacuraue¬
lud liberatus rerũ ꝑfecio¬
nerequi euerit: & eo meri¬
to diem quo primo factus
ẽ: abhac animi intentio¬
nesecurus benedicere &
scĩ fica reuoluerit: quod¬
si haec sapere multum
desi pereẽ : rerum enim con¬
dendarum tã facultas

Expanded text:
o facta sunt, deum non laboraso facta sunt, deum non laborasse, sed forte cogitando, quid fieri debuisset, qua cura uelut liberatus rerum perfectione requieuerit et eo merito diem, quo primum factus est, ab hac animi intentione securus benedicere et sanctificare uoluerit? quodsi haec sapere multum desipere est — rerum enim condendarum tam facultas
Abbreviated transcription (Latin):
perfectus ẽ : itaq & iamsiis¬
ta non essent: perfectus ille
ista secundũ eum perfecta
nonfierent. Iamuero qđ
scriptũ . ẽ requi euis sedm̃
indie septimo ab omnibus
oporibus sius quȩ fecit. & ideo
eundemdiem benedixisse
tifuerimus intellec tucone¬
mur attingere prius dehoc
carnales hominũ suspiciones
a nostrismentibus abigam
Num quid enimdi ciuel
credifasẽ dm̃ laborassein
operando cum ea que supra
scriptas condidit. quando
dicebat fiant itaquippe nec
homolaborat si aliquid fa¬
ciendum mox ut dixerit
fiat: quam ts enim huma¬
nauerba sonis adminiculata
ita proferantur. ut sermodiu¬
turnus fatiget tam cumtã
paucas. quã paucalegimus
in eo quod scriptum . ẽ. cum
dr̃ dixit fialux. fiatfirma¬
mentum &c&era usque
infinẽ operum quae sexto
die consummauit  nimis
absurdide er amentis
estistũ uel hominis. nedũ
dĩ laborẽ puta re: anfor¬
te quifdiferit dicendoqui¬
dem ut fierent. quȩ continu¬

Expanded text:
perfectus est. itaque, etiamsi isperfectus est. itaque, etiamsi ista non essent, perfectus ille ista secundum eum perfecta non fierent. Iam uero, quod scriptum est requieuisse deum in die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, et ideo eundem diem benedixisse ti fuerimus, intellectu conemur adtingere, prius de hoc carnales hominum suspiciones a nostris mentibus abigamus. numquid enim dici uel credi fas est deum laborasse in operando, cum ea, quae supra scripta sunt, condidit, quando dicebat, et fiebant? ita quippe nec homo laborat, si aliquid faciendum, mox ut dixerit, fiat. quamuis enim humana uerba sonis adminiculata ita proferantur, ut sermo diuturnus fatiget, tamen, cum tam pauca sunt, quam pauca legimus in eo, quod scriptum est, cum deus dixit: fiat lux, fiat firmamentum et cetera usque in finem operum, quae sexto die consummauit, nimis absurdi deliramenti est istum uel hominis, nedum dei, laborem putare. An forte quis dixerit dicendo quidem, ut fierent, quae continu
Abbreviated transcription (Latin):
dã lon gedifferentimodo
quamuis enim seobierter̃
mentis aspectui quasicor¬
pus colorum qua eda insi¬
mulacra. cumsenaruinu¬
meri compositio uel ordo
uel pastitio cogitaturta¬
menualidior & praepo¬
tentior desuꝑratio non
eisannuit interius que
numeriuim contu&us.
perquem contuitũ fident̃
dicit. id quod dicitur unũ¬
tusi in pastes innumera¬
flles diuidi & facilius caelum
& terrã transire quae secun¬
dum senarium numerum
fabricata sunt quã effici
posse ut senarius numerus
non suis pastibus conpleat
Cratias itaque creatorisẽꝑ
agat animus umanus a quo
itacreatus. ẽ. ut hoc possit
uidere. quod auiũ nulla. nul¬
labestia rum qua & amen
nobsscũ uident & caelum
& terrã & luminaria. &
mare & aridã &omniaq̃
in eis sunt . ⁊ quamobrem
non possumus dicereprop¬
terea senarium numerũ
esseperfectũ quia sexdie¬
bus perfecitds̃ omnia ope¬
ra sua: sed propterea dm̃ sec
diebus perfecisse opera sua
quia senarius numerus

Expanded text:
dam longe differenti modo. dam longe differenti modo. Quamvis enim se objectent mentis aspectui quasi corpusculorum quaedam simulacra, cum senarii numeri compositio vel ordo vel partitio cogitatur: tamen validior et praepotentior desuper ratio non eis annuit, interiusque numeri vim contuetur; per quem contuitum fidenter dicit, id quod dicitur unsi in partes innumerabiles diuidi, et facilius caelum et terram transire, quae secundum senarium numerum fabricata sunt, quam effici posse, ut senarius numerus non suis partibus conpleatur. gratias itaque creatori semper agat animus humanus, a quo ita creatus est, ut hoc possit uidere, quod auium nulla, nulla bestiarum, quae tamen nobiscum uident et caelum et terram et luminaria et mare et aridam et omnia, quae in eis sunt. Quamobrem non possumus dicere propterea senarium numerum esse perfectum, quia sex diebus perfecit deus omnia opera sua, sed propterea deum sex diebus perfecisse opera sua, quia senarius numerus
Abbreviated transcription (Latin):
sumdĩ consiliũ inquo eadis¬
posuit mutabiledicimus:a¬
uesterit ips& antũ demen¬
tiamꝰ cumergohiecitadis po¬
nerent᷑ ut haberent in men¬
suras. & numeros. & ponde
ra sua ubi ea cernebat ipsedis¬
ponens: neque enim ex trase¬
ipsum sicut cernimus oculis
corpora quȩ utique nandũ
erant cum dis ponorentur
utfierent: nec intraseip¬
sumista cernebat sicerni¬
mus animophantasiascor¬
porum quae non prestosur
oculis. sed ea que uide musuel
exeis que uidemus imaginas¬
do cogitamus: quo modo er¬
zo ista cernebat ut itadis¬
pone r&: quo nisi eo quoso¬
lus potestuerũ tamen nos
mostales & peccatores. quo¬
ru animas a grabanticor¬
pora corruptibilia & quo¬
rum sensum multa cogitati¬
tem terrena de primit ha¬
bitatio quãquã & sicorda
senarii numeri perfectionẽ
nec extranos ipsos cerni¬
mus sicut oculis corpora:
nec ita intra nos in & ipsos
quemam modũ corporum
phantasias & uisibiliũ ima¬
gines rerum: sed alio quo

Expanded text:
sum dei consilium, in quo ea dissum dei consilium, in quo ea disposuit, mutabile dicimus? auerterit ipse tantam dementiam! Cum ergo haec ita disponerentur, ut haberent mensuras et numeros ra sua, ubi ea cernebat ipse disponens? Neque enim extra seipsum, sicut cernimus oculis corpora; quae utique nondum erant, cum disponerentur ut fierent. Nec intra seipsum ista cernebat, sicut animo cernimus phantasias corporum, quae non praesto sunt oculis, sed ea quae vidimus, vel ex eis quae vidimus imaginando cogitamus. Quo modo ergo ista cernebat, ut ita disponeret? quo, nisi eo, quo solus potest? Uerum tamen nos mortales et peccatores, quorum animas adgrauant corpora corruptibilia et quorum sensum multa cogitantem terrena deprimit habitatio — quamquam, et si corda senarii numeri perfectionem nec extra nos ipsos cernimus, sicut oculis corpora, nec ita intra nosmet ipsos, quemadmodum corporum phantasias et uisibilium imag
Abbreviated transcription (Latin):
habuisse intelleger&ur in
quibus facer& corpora sed
ita acceͥper&ur omniacor¬
pora in coloribus dispo¬
suisti. ac sidicr&ur omnu
corpora sicdis posuisti ut
haberent colores quasiue¬
ro acreatoredõ disposita
in coloribus corpora: idẽ ita
dis posita ut colorata es¬
sent possit aliter intelle¬
gi. nisi aliquaratio colorum
singulis corporum generib
distribuendorum in ipsadis¬
ponenti sapientia non defu¬
isse intellegatur & sicolori
bus non appellatur hoc ẽ
enim quod dixidũres con¬
ditur non eẽ deuocabulis
laborandum⁊ Faciamus
ergo itadictum eẽ omnia
in mensura & numero &
pondere dis posuistitã quã
ditum ẽ& ita disposita ut
haberent proprias mensu¬
ras suas & proprios nume¬
ros & proprium pondus
qua e in eis prosui cuiusque
generis mutabilitate mu¬
tarentur aucmentis & di¬
minutionibus multitudi¬
ne& paucitate leuitate
& gra uitate secundumdis¬
positionẽdi: numquid sicut
ista mutan tur ita ip¬

Expanded text:
habuisse intellegeretur, in habuisse intellegeretur, in quibus faceret corpora, sed ita acciperetur: omnia corpora in coloribus disposuisti, ac si diceretur: omnia corpora sic disposuisti, ut haberent colores. quasi uero a creatore deo disposita in coloribus corpora, id est ita disposita, ut colorata essent, possit aliter intellegi, nisi aliqua ratio colorum singulis corporum generibus distribuendorum in ipsa disponentis sapientia non defuisse intellegatur, etsi color ibi non appellatur. hoc est enim, quod dixi, dum res conceditur, non esse de uocabulis laborandum. Faciamus ergo ita dictum esse: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, tamquam dictum esset ita disposita, ut haberent proprias mensuras suas et proprios numeros et proprium pondus, quae in eis pro sui cuiusque generis mutabilitate mutarentur, augmentis et diminutionibus, multitudine et paucitate, leuitate et grauitate secundum dispositionem dei: numquid, sicut ista mutantur, ita ip
Abbreviated transcription (Latin):
in inferioribus caro: quod¬
si non uubali quis ea uoca
intuentis mentẽ serena¬
reconatur non ẽ urgenđ
ut faciati dum enĩ hoc intel¬
legatur quod intellegendũ
est non magnopere curan¬
dumẽ. quid uoc&ur scire
opost& tamencuius mo¬
di similitodo ẽ. inferiorũ
adsuperiora : non enimalit̃
recte hinc illuc ratiotendit
& nittitur: Iam uero siquis¬
quam dicit creatã ẽẽ men¬
suram & numerum & pon¬
dus inquibus dm̃ omnia
dis posuisse scripturates¬
tatur : siin illis omnia dispo¬
suit: eadem ipsa ubidis po¬
suit ꝯsimaliis quomodo ergo
inipsis omnia quando ipsa
in aliis non itaque dubitan¬
dum ẽ. illa eẽ. extraea
quedis posita sunt. inquib
omnia
ensura & numero & pori¬
uere dis posuisti: acsidicer &:
omnia sicdis posuistiut
haberent merisuram & nu¬
merum a pondus: quia & si
dicer&ur omnia corpora
in coloribus disposuistinon
hinc e& consequens ut ipsa
dĩ sapientia perquã facta
sunt omnia colores inseprius

Expanded text:
in inferioribus caro. quodin inferioribus caro. quodsi non uult aliquis ea uocabintuendis mentem serenare conatur, non est urgendus, ut faciat. dum enim hoc intellegatur, quod intellegendum est, non magnopere curandum est. quid uocetur. scire oportet tamen, cuiusmodi similitudo est inferiorum ad superiora. non enim aliter recte hinc illuc ratio tendit et nititur. Jam uero si quisquam dicit creatam esse mensuram et numerum et pondus, in quibus deum omnia disposuisse scriptura testatur, si in illis omnia disposuit, eadem ipsa ubi disposuit? si in aliis, quomodo ergo in ipsis omnia, quando ipsa in aliis? non itaque dubitandum est illa esse extra ea, quae disposita sunt, in quibus omniain mensura et numero et pondere disposuisti, ac si diceretur: omnia sic disposuisti, ut haberent mensuram et numerum et pondus? quia et, si diceretur: omnia corpora in coloribus disposuisti, non hinc esset consequens, ut ipsa dei sapientia, per quam facta sunt omnia, colores in se prius
Abbreviated transcription (Latin):
merus & affectionum ani¬
mi & uis tutũ quo abs tultiti¬
ae deformitate adsa pien¬
tae formam decus que collegitꝰ.
&est pondus uoluntatis & amo¬
ris:ubia ppar&: quantiquid que
in appetendo fugiendo. prae¬
ponendo. postponendo. quae
pendatur: sed haec animorum
atquementium & mensu¬
ra alia mensuraco hib&ur
& numerus alio numero
formatur & pondus alio pon¬
dererapitur: mensura autẽ
si ne mensura ẽ. cui a equat᷑.
quod deila ẽ. nec aliunde ipsa
ẽ:numerus sinenu mero est:
quo formantur omnia nec
formatur ipsȩpondus sine
pondere ẽ: quo referuntur
ut qui escant quorũ quies
purum gaudium.ẽ: nec illud
iamreferatur ad aliud sed
nomina mensurae & pon¬
deris & numeri quis quis non¬
nisi uisibiliter nouit: seruili¬
ternouit: transcendat ita¬
que omne quod itanouit:
autsinondũ potest: nec ip¬
sis nominibus hereatdequi¬
bus cogitare nisi sordide non
potest:tanto enim magis
cui que ista insuperiorib
cara s̃ quanto ipseminus ẽ

Expanded text:
merus et affectionum animerus et affectionum animi et virtutum, quo ab stultitiae deformitate, ad sapientiae formam decusque colligitur; et est pondus voluntatis et amoris, ubi apparet quanti quidque in appetendo, fugiendo, praeponendo, postponendoque pendatur: sed haec animorum atque mentium et mensura alia mensura cohibetur, et numerus alio numero formatur, et pondus alio pondere rapitur. Mensura autem sine mensura est, cui aequatur quod de illa est, nec aliunde ipsa numerus sine numero est, quo formantur omnia, nec formatur ipse; pondus sine pondere est, quo referuntur, ut quiescant, quorum quies purum gaudium est, nec illud iam refertur ad aliud. Sed nomina mensurae et numeri et ponderis quisquis nonnisi uisibiliter nouit, seruiliter nouit. transcendat itaque omne, quod ita nouit, aut si nondum potest, nec ipsis nominibus haereat, de quibus cogitare nisi sordide non potest. tanto enim magis cuique ista in superioribus cara sunt, quanto ipse minus est
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ appendrnon ẽ dr̃ ista
secundum iduero quod mer¬
sura omni remodum prae¬
figit. & numerus omnirei
speciem praeb&. & pondus
omnem rem adqui&em acs¬
tabilitatẽ trabit ille primitus
& ueraciter & singulariter
ista.ẽ. quiter minat omnia
& format omnia & ordinat
omnia nihilque aliud intel¬
legitur quomodo percor & lin¬
guã humanã potuit
Imnia in mensura & numero
& pondere dispos suisti nisi
omnia ste disposuisti magnũ
ẽ. paucis que concessum: efcede¬
reomnia quae m&iri possunt.
ut uideatur mensuras inm̃¬
sura ex̧cedere. omniaquȩ nume¬
raripossunt. Vt uideatur nu¬
merdis sine nuro excedere om¬
nia qua eappedi pos sunt. utui¬
neque enimmensu ra & nume¬
rus & pondus in lapidibus
tantũ modo & lignis atque
huius modi molibus. & quantis¬
cum que corporlbus uel terres¬
tribus. uel celestibus animad¬
uesti etcogita ripotest: est
&iammensura aliquid agen¬
di nesit in reuocabilis & in mo¬
derata progres sio & ẽ nu¬

Expanded text:
quae appendimus, non est Deus ista: quae appendimus, non est Deus ista: secundum id vero quod mensura omni rei modum praefigit, et numerus omni rei speciem praebet, et pondus omnem rem ad quietem ac stabilitatem trahit, ille primitus et veraciter et singulariter ista est, qui terminat omnia et format omnia, et ordinat omnia; nihilque aliud dictum intelligitur, quomodo per cor et linguam humanam potuit, Omnia in mensura, et numero, et pondere disposuisti, nisi, Omnia in te disposuisti? 8. Magnum est paucisque concessum, excedere omnia quae metiri possunt, ut videatur mensura sine mensura; excedere omnia quae numerari possunt, ut videatur numerus sine numero; excedere omnia quae appendi possunt, ut viNeque enim mensura et numerus et pondus in lapidibus tantummodo et lignis atque hujusmodi molibus, et quantiscumque corporalibus vel terrestribus vel coelestibus animadverti et cogitari potest. Est etiam mensura aliquid agendi, ne sit irrevocabilis et immoderata progressio; et est nu
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo uell&. quis estqui
dicat uoluntati eius aliquid
potuis se resistere: qua psop¬
ter cum eum legimus sex
diebus omnia ꝑfecisse & se¬
narium numerum conside¬
rantes inuenimus . eẽ. per¬
fectum. atqueitacreatura¬
rum ordinem currere. ut¬
&iam ipsarum pastium qui¬
bus istenumerus perficit᷑
appareat quasi gradata
Omnia inmensura & nume¬
ro & pondera disposuistiat¬
que ita cogit& anima quepo¬
test inuocato in auxiliũ dõ
& inpestinente atque ins¬
pirante uires: ut rum haec
tria mensuranumerus pon¬
dus inquibus dm̃ dispo¬
suisse omnia scriptum est
erant ali cubi ante quam cre¬
ar&ur uniuersa creatura.
antiam ipsacreata sunt: & si
erant antea ubi erant ne¬
que enim anteacreaturã
erat aliquid nisicreator: in
ipsoergo erant ⁊ sed quomo¬
doNã & ista quecreatas̃
in ipso eẽ legemus: anilla
sicut ipse ista uero sicut in
illo aquoreguntur & guber
nantur: & quo modo illa ip¬
seneque enim ds̃ mensura ẽ¬
meramus. & pondus in eis

Expanded text:
quomodo uellet. quis est, qui quomodo uellet. quis est, qui dicat uoluntati eius aliquid potuisse resistere? Quapropter, cum eum legimus sex diebus omnia perfecisse et senarium numerum considerantes inuenimus esse perfectum, atque ita creaturarum ordinem currere, ut etiam ipsarum partium, quibus iste numerus perficitur, adpareat quasi gradata omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, atque ita cogitet anima, quae potest. inuocato in auxilium deo et inpertiente atque. inspirante uires, utrum haec tria, mensura, numerus, pondus, in quibus deum disposuisse omnia scriperant alicubi antequam crearetur universa creatura, an etiam ipsa creata sunt; et si erant antea, ubi erant. Neque enim ante creaturam erat aliquid nisi creator. In ipso ergo erant. Sed quomodo? nam et ista. quae creata sunt, in ipso esse legimus . an illa sicut ipse, ista uero sicut in illo, a quo reguntur et guber-_ nantur? et quomodo illa ipse? neque enim deus mensura emeramus, et pondus in eis
Abbreviated transcription (Latin):
pars id est firmamentum
altero inferior idẽ mare&
terra sed pastẽ superiorem
nullis alimentorũ corpora¬
lium generibus impleuit.
quia non ibierat positurus
corpora ta refectione indi¬
gentiaiadinferiorẽ. Quã
sibi congruentibus anima¬
libus ornaturus eratne¬
cessarus eorumindigentie
cibis ante dita uit reliquis
ergo tribus diebus eacrea¬
ta sunt que intramundũ
idẽ in tra istam uniuersi¬
tatẽ uisibilẽ exaelementis
omnibus factã uisibilia su¬
is & congruis motibusage¬
rentur: primo infirma¬
mento lumina ria quia pri¬
us erat factũ firma mentũ
deinde in inferiore animantia
sicut ordo ipse poscebat uno
die aqua rum alio terrarum:
Necquis quã itademens . ẽ.
ut aude atdicere non potusse
dm̃facere unodie cuncta si
uell& aut siuellitbiduo. uno
diespiritalẽ creaturã & ali
ocorporalẽ siueunodie caelũ
cumomnibus pestinentibus.
& alio terrã cum omnibus
quaein ea s: & omnino quan¬
do uell& quandi uuell&. &

Expanded text:
pars, id est firmamentum, pars, id est firmamentum, altero inferior, id est mare et terra . sed partem superiorem nullis alimentorum corporalium generibus inpleuit, quia non ibi erat positurus corpora tali refectione indigentia. at inferiorem, quam sibi congruentibus animalibus ornaturus erat, necessariis eorum indigentiae cibis ante ditauit. reliquis ergo tribus diebus ea creata sunt, quae intra mundum, id est intra istam uniuersitatem uisibilem ex elementis omnibus factam, uisibilia suis et congruis motibus agerentur . primo in firmamento luminaria, quia prius erat factum firmamentum, deinde in inferiore animantia, sicut ordo ipse poscebat, uno die aquarum. alio terrarum. nec quisquam ita demens est, ut audeat dicere non potuisse deum facere uno die cuncta, si uellet, aut, si uellet, biduo: uno die spiritalem creaturam et alio die corporalem, siue uno die caelum cum omnibus pertinentibus et alio terram cum omnibus. quae in ea sunt . et omnino quando uellet et quamdiu uellet et
Abbreviated transcription (Latin):
& quat tuor: & septẽ & quat¬
tuordecimꝰ quaesi mulducte :
cundem duo d&ricensimũ
ordo precedit: tanto produc¬
tioribus prorata postione
inter uallis repperiuntur
hunumeri qui suis talibus pastib
se e quorum enimnumero¬
rum tales pastes simulduc¬
te: non implent eosdemnu¬
meros quorũ pastes sunt
imperfecti nominantur:
quorũ autẽ &iã excedunt
plus quã perfecti appellan¬
tur: perfecto ergo nume¬
rodierũ: hoc est senario per¬
fecit ds̃ operafuaque fecit
Ita enim scriptũ est: & con¬
sũma uitds̃ in diesecto ope¬
ra sua quae fecit: magis autẽ
in istum numerũ intentus
fio cum considero &iã ordinẽ
operum ipsorum: sicut enĩ
idem numerus gradatimpar¬
tibus sius intrigonum sur¬
git: Namita sequunturu¬
num duotria Xnullus ali¬
us interponi possit quae
singulae senarii pastess̃
quibus constat unũ sexta
duo tertia triadimidiaita
uno die facta est lux. duobus
autem sequentibũs fabrica
mundi huius uno superior

Expanded text:
et quattuor et septem et quatet quattuor et septem et quattuordecim . quae simul ductae eundem duodetricesimum ordo procedit, tanto productioribus pro rata portione interuallis reperiuntur hi numeri, qui suis talibus partibusfecti. quorum enim numerorum tales partes simul ductae non inplent eosdem numeros, quorum partes sunt, inperfecti nominantur; quorum autem etiam excedunt, plus quam perfecti appellantur. Perfecto ergo numero dierum, hoc est senario, perfecit deus opera sua, quae fecit. ita enim scriptum est: et consummauit deus in die sexto opera sua, quae fecit. magis autem in istum numerum intentus fio, cum considero etiam ordinem operum ipsorum. sicut enim idem numerus gradatim partibus suis in trigonum surgit — nam ita sequuntur unum, duo, tria, ut nullus alius interponi possit, quae singulae senarii partes sunt quibus constat: unum sexta, duo tertia, tria dimidia — ita uno die facta est lux, duobus autem sequentibus fabrica mundi huius: uno superior
Abbreviated transcription (Latin):
si mulductis non ipse consuma¬
tur sed exceditur: amplio rem
quippeduodenario numerum
faciunt: namusque ad sede¬
cim perueniunt hab& enim
eas quinque duodecimã sextã
quastã tertiã dimidiã : nãduo:¬
decima eius unum ẽ: sexta duo
quasta tria tertia quat tuor.
dimidia secunum autem & duo
& tria & quatiuor & sex. insum¬
mam ductaedecim sunt: & ne
multis mores in infinita serie
numerorum: plures numerire¬
periuntur. quitales pastes aut
non habent nisi singulas sicut
ternarius & quinarius & c&e¬
ri eius modiaut ita plures habeN
ultra efcedant sicut duo decim
& duo deuice simus. & multi
tales ⁊plures ergo repperiunt᷑
qui lib& horum quã illiquiper¬
soctiuocantur eoquod si mul¬
suis ductis talibus pastibus con¬
pleantur.: Nam post senariũ
duo d&rice simus inuenitur:
quisimiliter suistalibus pasti¬
bus constat hab& enim easquin¬
que iuicensima & octauam
qua stã decimã: septimã quar¬
tam dimidiã idẽ. unũ & duo

Expanded text:
simul ductis non ipse consummasimul ductis non ipse consummatur, sed exceditur; ampliorem quippe duodenario numerum faciunt: nam usque ad sedecim perueniunt. habet enim eas quinque: duodecimam, sextam. quartam, tertiam, dimidiam . nam duodecima eius unum est, sexta duo, quarta tria, tertia quattuor, dimidia sex: unum autem et duo et tria et quattuor et sex in summam ducta sedecim faciunt. Et ne multis morer, in infinita serie numerorum plures numeri reperiuntur, qui tales partes aut non habent nisi singulas, sicut ternarius et quinarius et ceteri eiusmodi, aut ita plures habent ultra excedant, sicut duodecimus et duodeuicesimus et multi tales. plures ergo reperiuntur quilibet horum quam illi, qui perfecti uocantur, eo, quod suis simul ductis talibus partibus conpleantur. nam post senarium duodetricesimus inuenitur, qui similiter suis partibus talibus constat; habet enim eas quinque: uicesimam et octauam, quartam decimam, septimam, quartam, dimidiam; id est: unum et duo
Abbreviated transcription (Latin):
ior : nultratamen earumdi¬
cipotest quota pars eius sit
senarius uero tres pastes tales
hab&: sextã testiã dimidiam
sefta eiur unu ẽ tertiado
dimidiatria: haec autẽ pastes
in summam ductae idest unum
& duo & tria : simul eundem con¬
summant ꝑficiunt que senariũ
iamseptenarius non hab&ta¬
lempastẽ nisi septimã quod ẽ
unum. ⁊ Octonarius tres: oc¬
tabam quastãdimidiã idestunũ
fra insistentẽ nonergo conpleñ
eundem octonariumꝯ nouena¬
rius duas hab& nonã quod
ẽ. unũ. & tertia quod tria.
heautem simulquaternarium
faciunt: longeno uenari omi¬
noremidenarius tres hab& ta¬
les pastes unũ decimã duoquin¬
tã quinque dimidiã quinume¬
risimul ductiadcto narium
perueniunt non addenariũ.
undenarius non hab& nisisolã
undecimã septenarius solã sep¬
timam & quinarius solam quin¬
tam. & ternarius solã testiã.
& binarius solam dimidiam qđ
in omnibus unum . ẽ: duo dena¬
rius uero pastibus suis talibus

Expanded text:
ior, neutra tamen earum diior, neutra tamen earum dici potest quota pars eius sit. senarius uero tres partes tales habet: sextam, tertiam, dimidiam . sexta eius unum est, tertia duo, dimidia tria. haec autem partes in summam ductae, id est unum et duo et tria, simul eundem consummant perficiuntque senarium. Iam septenarius non habet talem partem nisi septimam,. quod est unum, octonarius tres: octauam, quartam, dimidiam, id est: unum, fra insistentem, non ergo inplent eundem octonarium. nouenarius duas habet: nonam, quod est unum, et tertiam, quod est tria. haec autem simul quaternarium faciunt longe nouenario minorem. denarius tres habet partes tales: unum decimam, duo quintam, quinque dimidiam: qui numeri simul ducti ad octonarium perueniunt, non ad denarium. undenarius non habet nisi solam undecimam, sicut septenarius solam septimam et quinarius solam quintam et ternarius solam tertiam et binarius solam dimidiam, quod in omnibus unum est. duodenarius uero partibus suis talibus
Abbreviated transcription (Latin):
ro inter uallorũ rationib
pauciores inueniuntur qui
suis pastibus conpleantur.
quarum sũma nec titra insiftat
nec ultra efcrescat. sed ad
tantũ occurrat. quantus
ẽipsenumerus cuius pastes
suntghorũ primus. senarius
est mnam unus innumeris nul¬
lepastes sunt: Sic enimdici¬
tur unũ inmeris. quibus nume¬
ramus ut non habeat dimi¬
unum .e. & estdimidia nec ulla
altera ternarius uero duas ha¬
b& namquȩ dicipossit quota
sit quod ẽ unum namtertia ei
ẽ & aliã maiorẽ que non possit
diciquotasit. idẽ. duo: nec hui
ergo pastes conputari poss
diciposs̃ quote sint porro
quaternarius duas hab&
tales nam unum quasta eius ẽ.
duodimidia: sed ambe insũmã
ductȩ id ẽ. unum & duosi mul
ternarium faciunt non qua¬
ternarium: non ergo eumcor¬
plent pastes suae quia in sumã
inore consistunt. quinarius
non hab& talemnisiunam
idẽ ipsum unũ qua e quinta parr
eius est. nã & duo quamuis
pars eius minor sit & triama¬

Expanded text:
em interuallorum rationibus em interuallorum rationibus pauciores inueniuntur, qui suis partibus conpleantur, quarum summa nec citra insistat nec ultra excrescat, sed ad tantum occurrat, quantus est ipse numerus, cuius partes sunt. horum primus senarius est. nam unius in numeris nullae partes sunt. sic enim dicitur et unum in numeris, quibus numeramus, ut non habeat dimiunum est et ea dimidia nec ulla altera. ternarius uero duas habet, unam, quae dici possit quota sit — quod est unum; nam tertia eius est - et aliam maiorem, quae non possit dici quota sit, id est duo; nec huius ergo conputari possudici possunt quotae sint. porro quaternarius duas habet tales: nam unum quarta eius est, duo dimidia; sed ambae in summam ductae, id est unum et duo simul, ternarium faciunt. non quaternarium. non ergo eum conplent partes suae, quia in summa minore consistunt. quinarius non habet talem nisi unam, id est ipsum unum, quae quinta pars eius est; nam et duo quamuis pars eius minor sit et tria ma
Abbreviated transcription (Latin):
enim pass numeri dicipotest
quotasit. : Namternarius nume¬
rus potest dicipars non tantum
senarii cuius dimidi a est sedom¬
nium ãpliorum quamẽ ips&er¬
narius : Nam & quater narii
& qui naripars maior ternari¬
us ẽ: potest enimdiuidi & qua¬
ternarius intria & i: & quina¬
rius intria & duo & septenarii
& octonarii & nouenarii
& quid quid ultra.ẽ. numero¬
rum i pars ẽ. ternarius non ma
iora ueldimidia. sed siminos
nam septenarius quoque diui¬
dipotest. intria & quat tuor
& octonarius intria & quiq
& nouenarius intria & sexf
nullius horum potestdiciter¬
narius quo ta sit pars. nisitan¬
tum nouenarii cuius pars
testia ẽ sicut senarii dimidia:
constat es duobus ternariis.
iste autẽ extribus senarius.
ergonumerus ut dicere coepe¬
ram. pastibus suis connumera¬
tis & in summã ductis ipse con¬
pl&lur: Alunamq sunt nume¬
ri quorũ pastes simul ductae
minorem summam faciunt.
Alii uero ampliorẽ cestis ue¬

Expanded text:
enim pars numeri dici potest enim pars numeri dici potest quota sit. nam ternarius numerus potest dici pars non tantum senarii, cuius dimidia est, sed omnium ampliorum, quam est ipse ternarius. nam et quaternarii et quinarii pars maior ternarius est; potest enim diuidi et quaternarius in tria et unum et quinarius in tria et duo. et septenarii et octonarii et nouenarii et quidquid ultra est numerorum pars est tjor vel dimidia, sed minor. Nam septenarius quoque dividi potest in tria et quatuor, et octonarius in tria et quinque et nouenarius in tria et sex; sed nullius horum potest dici ternarius quota sit pars nisi tantum nouenarii, cuius pars tertia est sicut senarii dimidia. constat ex duobus ternariis, iste autem ex tribus. Senarius ergo numerus, ut dicere coeperam, partibus suis connumeratis et in summam ductis ipse conpletur. alii namque sunt numeri, quorum partes simul ductae minorem summam faciunt, alii uero ampliorem; certis aut
Abbreviated transcription (Latin):
te conditionis quasitermi¬
nus quidamsit: Mane aũ
incipi entis es ordium omnis
enim creatana tura cestis
suis initus & finibus conti¬
n&ur indaga re difficileẽ:
sedsiue hoc siue illud siue ali¬
quid &iam tertium ꝓbabilius
quod dicatur possit inueni¬
ri quod in progressudis puta¬
tionis forsitan appa rebit:
quem ad modum inillis dieb
& nor& ues pera & mane
intellegatur ⁊ non ẽ. tam̃
abre ut consideremus sena¬
rii numeri ꝑfectionem in
ipsa interiora natura nume¬
rorũ quã mente in tuentes
ea qua esensibus &iã corpo¬
ris ad iacent numera mus.
iennumero se que dis ponimus:
Inuenimus ergo senarium
numerũ primũ. eẽ. ꝑfectũ :¬
earatione quod suis pastibus
conpleatur. Sunt enim
& aliinumeri: aliis causisra¬
tionibus que perfecti: Pro¬
indeistum fenariũ earatio¬
ne ꝑfectũ dimus: quod suis
pastibus conpleaturigalib:
dumtaxat pastibus quae
multiplicatȩ possint consumare
numerũs cuius pastes sunt : talis

Expanded text:
tae conditionis quasi termitae conditionis quasi terminus quidam sit. mane autem incipientis exordium — omnis enim creata natura certis suis initiis et finibus continetur —: indagare difficile est. sed siue hoc siue illud siue aliquid etiam tertium probabilius, quod dicatur, possit inueniri, quod in progressu disputationis forsitan adparebit, quemadmodum in illis diebus et nox et uespera et mane in-\' tellegatur, non est tamen ab re, ut consideremus senarii numeri perfectionem in ipsa interiore natura numerorum: quam mente intuentes ea, quae sensibus etiam corporis adiacent, numeramus numeroseque disponimus. Inuenimus ergo senarium numerum primum esse perfectum ea ratione, quod suis partibus conpleatur; sunt enim et alii numeri aliis causis rationibusque perfecti. proinde istum senarium ea ratione perfectum diximus, quod suis partibus conpleatur, talibus dumtaxat partibus, quae multiplicatae possint consummare numerum, cuius partes sunt; talis
Abbreviated transcription (Latin):
atque difficilimum .ẽ.
reutrum pra&eri erintdies
illi. & addito septimo nunc
ꝑuolumina tẽporũ non re.
sed nominere p&anturun
toto enim tempore: multi
dies ueniunt pra&eritis
similis. nullus autẽ idemre¬
dit ⁊utrũ ergo pra&erier̃
dies illi anistis qui eorum uo¬
cabulis & numero censent᷑
intẽporũ ordine cotidie
trans currentibus. illiin
ipsis rerũ conditionibus
maneant ut non solũ in illis
tribus añquã fierent lu¬
minaria. sed &iã in reli¬
quis itẽ tribus diei nomen
intellega mus inspecierei
citur species aliqua matatio¬
ne a forma adinformitatẽ
declinante. atqueuergente:
quȩ mutatio inomni creatu¬
ra siue possibilitate in ẽ
&iam side sit effectur sicut
incellestibus superioribus
siue adimplendã in infimis
rebus pul chritudinem
temporalẽ pordinatas
uices quorũq mutabilium
cersionibus suc cessionibus¬
quã eper agitur sicut mani¬
festum. ẽ. in rebus terrenis
atque mostalibus.: Vespe¬
ra uero inomnibus perfec¬

Expanded text:
atque difficillimum est re. utrum praeterierint dies illi et addito septimo nunc per uolumina temporum non re, sed nomine repetantur. in toto enim tempore multi dies ueniunt praeteritis similes, nullus autem idem redit. utrum ergo praeterierint dies illi, an istis, qui eorum uocabulis et numero censentur, in temporum ordine cotidie transcurrentibus illi in ipsis rerum conditionibus maneant, ut non solum in illis tribus, antequam fierent luminaria, sed etiam in reliquis item tribus diei nomen intellegamus in specie rei, titur species aliqua mutatione a forma ad informitatem declinante atque uergente — quae mutatio in omni creatura siue possibilitate inest, etiamsi desit effectu, sicut in caelestibus superioribus, siue ad inplendam in infimis rebus pulchritudinem temporalem per ordinatas uices quorumque mutabilium cessionibus successionibusque peragitur, sicut manifestum est in rebus terrenis atque mortalibus - uespera uero in omnibus perfec
Abbreviated transcription (Latin):
scõ rumdata est gratia haec
ingentibus annuntiare inues¬
tigabiles diuitias xp̃i & in lu¬
minare quae sitdis positio dis¬
pensatio sacramenti. quod fu¬
it absconditum a sȩculis in dõ
qui uni uersa creauit ut inno¬
tescer& principibus & potestatib
incelestibus ꝑ ecclesum multi¬
formis sapientiae di secundũ

Expanded text:
sanctorum data est gratia haec sanctorum data est gratia haec in gentibus adnuntiare inuestigabiles diuitias Christi et inluminare, quae sit dispositio sacramenti. quod fuit absconditum a saeculis in deo, qui uniuersa creauit. ut innotesceret principibus et potestatibus in caelestibus per ecclesiam multiformis sapientia dei secund
Abbreviated transcription (Latin):
rũ scientiam nuntiis indig&
qua sipereos fiat scientior
sed illo simpliciac mirabili
modo nouit omnia stabiliter
atque in cõmutabiliter.
Hab& autem nuntios prop¬
ternos & propter ipsos quia
illo modo dõ parere & assis¬
tere ut eum deinferio ribus
consulant ensque super¬
nis praeceptis & iussisop¬
temperent᷑ bonum .ẽ. eis in
ordine propriae naturae :¬
atque substantiae: Nuntu
autem grece angelidicunt᷑¬
quo nomine generali uriuers
illa supernaciuitas nuncupa¬
turquem primumdem con¬
ditũm existimamus: Nam
nec illud eoslatuit mysteriũ
regnicelorum quod o postuno
tempore reuelatum ẽ. pro
salute nr̃a. quod exhac peregri¬
natione liberatieorũ co&iu
coniungamur. Neque enim
hoc ignorarent : quando quidẽ
ipsum semen quod oppostuno
tempore aduenit. peripsosdis¬
positum ẽ. in manu mediato¬
ris id ẽ. in eius potestate qui
dñs eorũ ẽ in formadĩ & in
formaserui: Dicit itema pos¬
tolus mihiminimo omnium

Expanded text:
rum scientiam nuntiis indiget, rum scientiam nuntiis indiget, quasi per eos fiat scientior; sed illo simplici ac mirabili modo nouit omnia stabiliter atque incommutabiliter. habet autem nuntios propter nos et propter ipsos, quia illo modo deo parere et adsistere. ut eum de inferioribus consulant eiusque supernis praeceptis et iussis obtemperent, bonum est eis in ordine propriae naturae atque substantiae. nuntii autem graece. angeli dicuntuquo nomine generali uniuersa illa superna ciuitas nuncupatur, quem primum diem conditum existimamus. Nam nec illud eos latuit mysterium regni caelorum. quod oportuno tempore reuelatum est pro salute nostra, quo ex hac peregrinatione liberati eorum coetui coniungamur. neque enim hoc ignorarent, quandoquidem ipsum semen, quod oportuno tempore aduenit, per ipsos dispositum est in manu mediatoris, id est in eius potestate, qui dominus eorum est, et in forma dei et in forma serui. dicit item apostolus: mihi minimo omnium
Abbreviated transcription (Latin):
quod creauit omniasimul.
huius uniuersedĩ creatura e.
multa non nouimus: Siue
quȩ incȩlissunt altius quam ut
noster sensus ea possit atun¬
zere : Siue quȩ in regionibus
terrarum fostassis in habita¬
bilibus siue quaedeor sũla¬
tent uel in profundo abrssi.
Vel in ocultis sinibus terrae:
haecigitur antequam fierent
utique non erant: quomodo
ergo dõ nota erant que non
erant: Et rursus quomodo
ea facer& quȩ sibi nota none¬
rant: Non enim quicquam
fecit ignorans nota ergo fecit.
non facta cognouit. Proin¬
de ante quam fierent: &eraN
& nonerant. Erant indĩ
scientia non erant insua
natura: ac ꝑ hoc factus est
dies ille. cui utro que modo
in notescerenti & indõ & ins
ipsis illa uelud matutina
s̃ uediurna cognitione hacue¬
ro uelud uesꝑtina: Ipsi autẽ
dõ non adeo dicere alio modo
innotuisse cum ea feciss&:
quã illo quo ea norat ut face¬
r& apudquẽ non ẽ commu¬
tatio nec momenti obumbra¬
tio: Non sane propter inferio¬

Expanded text:
quod creauit omnia simul quod creauit omnia simul Huius uniuersae dei creaturae multa non nouimus, siue quae in caelis sunt altius, quam ut noster sensus ea possit adtingere, siue quae in regionibus terrarum fortassis inhabitabilibus siue quae deorsum latent uel in profundo abyssi uel in occultis sinibus terrae. haec igitur antequam fierent, utique non erant. quomodo ergo deo nota erant, quae non erant? et rursus quomodo ea faceret, quae sibi nota non erant? non enim quidquam fecit ignorans. nota ergo fecit, non facta cognouit. proinde, antequam fierent, et erant et non erant: erant in dei scientia, non erant in sua natura. ac per hoc factus est dies ille, cui utroque modo innotescerent, et in deo et in se ipsis, illa uelut matutina siue diurna cognitione, hac uero uelut uespertina. ipsi autem deo non audeo dicere alio modo innotuisse, cum ea fecisset, quam illo. quo ea nouerat ut faceret, apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. Non sane propter inferio
Abbreviated transcription (Latin):
fundauit terrã proquinquat
mentibus nostris: Iamnunc
considere mus ea quae fecit dr̃
omnia simul: aquibus inser¬
to diecon sumatis requi euit
inseptimo postea considera¬
turi opera eius inquibus usq
nunc operatur. Ipse enimante
secula : A seculo autẽ eadicimus
ex quo coepit sȩculũ sicutipsum
mundum: In saeculo autem sicut
eaquenascuntur inmundo
Cum ergo scriptura dixiss&
Omnia ꝑ ipsum facta sunt.
& sineipso factum. ẽ. nihil:
Paulo post aitin hoc mundo
erat & mundus ꝑipsum factus
est̃ de hoc operedĩ. Alio lo coscrip¬
tum est qui fecistimundum de
materia informi: Hic mundus
plerũ que caeli & terrae nomi¬
nenuncupatur. Sicut iam
commemorauimus qua escrip¬
tura dicit dm̃ fecir se cum factus
ẽ dies : De quibus uerbis iam
quantũ uisum ẽ. dis putauimꝰ
quem ammodum congruat
conditioni mundi huius & qđ
sexdiebus consũmatus .ẽ. cum
omnibus quȩ ineo sunt.
Et quod tunc factus cum factus
estdies: ut & illud congruat

Expanded text:
fundauit terram, propinquat fundauit terram, propinquat mentibus nostris. Iam nunc consideremus ea, quae fecit deus omnia simul, a quibus in sexto die consummatis requieuit in septimo, postea\' consideraturi opera eius, in quibus usque nunc operatur. ipse enim ante saecula; a saeculo autem ea dicimus, ex quo coepit saeculum, sicut ipsum mundum, in saeculo autem, sicut ea, quae nascuntur in mundo. cum ergo scriptura dixisset: omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, paulo post ait: in hoc mundo erat, et mundus per eum factus est. de hoc opere dei alio loco scriptum est: qui fecismateria informi . Hic mundus plerumque coeli et terrae nomine nuncupatucommemorauimus, quem scriptura dicit deum fecisse, cum factus est dies . de quibus uerbis iam, quantum uisum est, disputauimus, quemadmodum congruat conditioni mundi huius, et quod sex diebus consummatus est cum omnibus, quae in eo sunt, et quod tunc factus est, cum factus est dies, ut et illud congruat,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt in illo enimuiuimus. & mo¬
uemur & sumus istorũ autem
pleraque remotas amente
nr̃a propter dissimitudinem
siigeneris quoniã corpora¬
lia sunt: Necidonea ẽ ipsa
mens nr̃a in ipsis rationibus
quibus facta sunt eauidere
apuddm̃ : ut ꝑ hoc sciamus quot
& quanta qualia que sint &iã¬
si non ea uideamus percorpo¬
ris sensus remota qluippe
sunt &asensibus corporis nr̃i
quoniam longe sunt uelintes¬
positis aut obpositis aliis anrõ
contuitu actuque separant᷑
Exquo fit ut maior adilla inue¬
nienda sit labor. quã adillum
a quo facta sunt. cumsit in con¬
parabili felicitate praestan¬
tius illũ esquantula cũ que
pasticula piamente sentire
quamilla uniuersa conprae¬
hendere: Vnderec te culpan¬
tur in libro sapientiae inqui¬
sitores huius sȩculi. Sienim
tantum inquid potuerunt
ualere ut possent a estimare
sȩculum quomodo eius dñm
non facilius inuenerunt :¬
gnota enim sunt fundamen¬
ta terrȩ oculis nostris. Et qui

Expanded text:
sunt. in illo enim uiuimus et mosunt. in illo enim uiuimus et mouemur et sumus; istorum autem pleraque remota sunt a mente nostra propter dissimilitudinem sui generis, quoniam corporalia sunt, nec idonea est ipsa mens nostra, in ipsis rationibus, quibus facta sunt, ea uidere apud deum, ut per hoc sciamus, quot et quanta qualiaque sint, etiamsi non ea uideamus per corporis sensus. remota quippe sunt a sensibus corporis nostri, quoniam longe sunt uel interpositis aut obpositis aliis a nostro contuitu actuque separantur. ex quo fit, ut maior ad illa inuenienda sit labor quam ad illum, a quo facta sunt, cum sit inconparabili felicitate praestantius illum ex quantulacumque particula pia mente sentire quam illa uniuersa conprehendere. unde recte culpantur in libro sapientiae inquisitores huius saeculi: si enim tantum, inquit, potuerunt ualere, ut possent aestimare saeculum, quomodo eius dominum non facilius inuenerunt? ignota enim sunt fundamenta terrae oculis nostris, et qui
Abbreviated transcription (Latin):
quo sempiterna atque in comi¬
mutabiliter uiuunt &uitas̃.
facta autẽ comodo quo unaq̃¬
quecreatura in generesuo est.
Quã uis ergo illa aderna in cõ¬
mutabilisq: natura quod dr̃ ẽ:
habens inse ut sit sicut morsi
dictum ẽ: Ego sum qui sum lon¬
gescilic& aliter quã sunt ista
que facta sunt. quoniamillud
uere acprimitus est: quod eo¬
dem modo semꝑ ẽ nec solũ non
commutatur : sed commnuta¬
ri omnino non potest. nihil
orum quȩ fecit existens &om¬
nia primitus habens sicut
ipse ẽ ÷ neque enim ea facer &
nisi ea nos sal antequã facer&
nec nosse nisi uider&ecũt
der& nisi haber& Nec habera
ea que nondũ facta erant. nisi
quem ammodum est ipse non
factusti: quamuis inquã illa subs¬
tantia in effabilis sit ĩ nec dici
utcumque hominis perhomi¬
nem possit. nisiusurpatis qui¬
dam locorum actemporum uer¬
bis cumsti ante omnia tem¬
pora & ante omnes locosta¬
men propin quior nobis ẽ
qui fecit. quam multa quȩ facta

Expanded text:
quo sempiterne atque incomquo sempiterne atque incommutabiliter uiuunt et uita sunt, facta autem eo modo, quo unaquaeque creatura in genere suo est. Quamuis ergo illa aeterna incommutabilisque natura, quod deus est, habens in se, ut sit, sicut Moysi dictum est: ego sum qui sum, longe scilicet aliter, quam sunt ista, quae facta sunt, quoniam illud uere ac primitus est, quod eodem modo semper est nec solum non commutatur, sed commutari omnino non potest, nihil horum, quae fecit, existens et omnia primitus habens, sicut ipse est — neque enim ea faceret, nisi ea nosset, antequam faceret, nec nosset, nisi uideret, nec uideret, nisi haberet, nec haberet ea, quae nondum fquemadmodum est ipse non factus: quamvis, inquam, illa substantia inefutcumque homini per hominem possit nisi usurpatis quibusdam locorum ac temporum uerbis, cum sit ante omnia tempora et ante omnes locos, tamen propinquior nobis est. qui fecit, quam multa, quae facta
Abbreviated transcription (Latin):
seduna sicut un a substantia
Nam& in libro iob: ita ipsa sa¬
pientia ꝑ quam facta sunt
omnia prȩdicatur: Sapientia
uero inquit unde inuenta est
uel quis sitlocus scientia ĩgno¬
rat mostalis uiam eius nec in¬
ueni&ur in hominibus : Et
paulo post. audiuimus inquit
eius gloriã dnr̃ commendauit
uiam eius: &ipsenouit locum
eius. Ipse enim omne quodẽ
subcȩlo perfecit &no uit quȩ
sunt interra omnia quaefecit.
Ulentorũ libra menta coque¬
atque mensuras quando fecit
sicut uidit enumerauit: His
atque huius modi testimoniis
probatur. quod haec omnia
prius quã fierent erant in
notitia facientis &utique
ibi meliora ubi ueriora ubȩ
terna & in commutabilia.
quam quam sufficere debeat
utquis que nouerit uel incon¬
cus secredat. quod ds̃ haec omnia
fecerit: non opin oreum eẽ tam
excordem : utdm quae non noue¬
rat fecisse arbi tr&ur. Porro
si nouerat ea prius qua in facer&
eaprofecto prius quam fieren
apud illum erant eomodo nãta.

Expanded text:
sed una, sicut una substantia. sed una, sicut una substantia. nam et in libro Iob ita ipsa sapientia, per quam facta sunt omnia, praedicatur: sapientia uero, inquit, unde inuenta est? uel quis sit locus scientiae? ignorat mortalis uiam eius nec inuenietur in hominibus. et paulo post: audiuimus, inquit, eius gloriam. dominus commendauit uiam eius et ipse nouit locum eius. ipse enim omne, quod est sub caelo, perspicit et nouit quae sunt in terra omnia quae fecit: uentorum libramenta aquae mensuras quando fecit, sicut uidit, enumerauit. his atque huiusmodi testimoniis probatur, quod haec omnia, priusquam fierent, erant in notitia facientis, et utique ibi meliora, ubi ueriora, ubi aeterna et incommutabilia. quamquam sufficere debeat, ut quisque nouerit, uel inconcusse credat, quod deus haec omnia fecerit, non opinor eum esse tam excordem, ut deum quae non nouerat fecisse arbitretur. porro, si nouerat ea, priusquam faceret ea, profecto, priusquam fierent, apud illum erant eo modo nota,
Abbreviated transcription (Latin):
fecit: sed sicut uita & lux homi¬
num quod ẽ. ipsa sapientia
& ipsum uerbum unigenitus¬
dĩ filius eo modo ergo in illo
uita ẽ: quod factum .ẽ.
Quo modo dictum ẽ sic ut
bab& pater uitã in sem&
ipso sicdedit filio habere
uitam in sem& ipso: Nec p̃¬
termittendum est: quod
emenditiores codices habent.¬
quod factu .e. in illo uitaerat.
uerbum & uerbum erat apud
dm̃ &ds̃ erat uerbum : Quod
ergo factũ ẽ ĩam uita erat in illo
& uita non qualis cumꝙ: nam
& pecoradicuntur uiuere ꝙ̃
frunon possunt pasticipati¬
one sapientiae: Sed uita erai
lux hominum mentes quip¬
perationales purga tagra¬
tia eius: possunt peruenire
ad eius modi uisionem qua nec
superius quicquam sit. Necbe¬
atius : sed &iã si hoc legamus
& in tellega mus quod factu
gatur. Inqua uita uiditom¬
nia quando fecit & sicut ui¬
dit itafecit: non pra&er seip¬
sum uidens sed inse ipso ita e¬
numerauit omnia quȩ fecit
nec alia uisio ipsius & patris

Expanded text:
fecit, sed sicut uita et lux homifecit, sed sicut uita et lux hominum. quod est ipsa sapientia et ipsum uerbum unigenitus filius dei. eo modo ergo in illo uita est, quod factum est, quomodo dictum est: sicut habet pater uitam in semet ipso, sic dedit filio habere uitam in semet ipso. Nec praetermittendum est, quod emendatiores codices habentquod factum est, in illo uita erat,uerbum, et uerbum erat apud deum, et deus erat uerbum. quod ergo factum est, iam uita erat in illo, et uita non qualiscumque — nam et pecora dicuntur uiuere, quae frui non possunt participatione sapientiae — sed uita erat lux hominum. mentes quippe rationales purgatae gratia eius possunt peruenire ad eiusmodi uisionem, qua nec superius quicquam sit nec beatius. Sed etiam si hoc legamus et intellegamus: quod factumgatur, in qua uita uidit omnia, quando fecit et, sicut uidit, ita fecit, non praeter se ipsum uidens, sed in se ipso ita enumerauit omnia, quae fecit. nec alia uisio ipsius et patris,
Abbreviated transcription (Latin):
umabre mundate. Non ergo itap¬
nuntiari opost& quod factũ
est in illo uita ẽ  subdistingua¬
mus quod factũ .ẽ. in illo. Eit
de inde inferamus uita ẽ: Quid
enim non illo factum ẽ. comie¬
moratis multis &iam terrens
creaturis. dicatur in psalmo.
omnia in sapientia secistio
Dicat & aposto lus quoniam in
ipso condi ta sunt omnia ince¬
lo & in terra. uisibilia & inuisi¬
bilia: Consequens ergo erit.
siita distinxerimus. ut &ip¬
sa terra & quecumque in ea
sunt una sit Quaecumab¬
surdedicantur omnia uiuere.
quanto absurdius ut &iam lu¬
tasint. praesestim qui a distin¬
guit dequaliuita loquatur.
Cum addidit & uita eratlux
hominum: Scergo distingen¬
dum ẽ: ut cum dixerimus qđ
factum ẽ. Deinde inferam
in illo uita ẽ: non in se scilic&
hoc ẽ. in sua natura quafac¬
tum ẽ: ut conditio creatura¬
quesit: sed in illo uita ẽ: Quia
omnia quȩ peripsum factas
nouerat antequam fierent:

Expanded text:
errore mundatae. Non ergo ita proerrore mundatae. Non ergo ita pronuntiari oportet: quod factum est in illo, uita est, ut subdistinguamus: quod factum est in illo, et deinde inferamus: uita est. quid enim non in illo factum est, cum commemoratis multis etiam terrenis creaturis dicatur in psalmo: omnia in sapientia fecisti, dicat et apostolus: quoniam in ipso condita sunt omnia in caelo et in terra. uisibilia et inuisibilia. consequens ergo erit, si ita distinxerimus, ut et ipsa terra et quaecumque in ea sunt uita sint. quae cum absurde dicantur omnia uiuere, quanto absurdius, ut etiam uita sint? praesertim quia distinguit, de quali uita loquatur, cum addit: et uita erat lux hominum. sic ergo distinguendum est, ut, cum dixerimus: quod factum est, deinde inferamus: in illo uita est, non in se scilicet, hoc est in sua natura, qua factum est, ut conditio creaturaque sit, sed in illo uita est, quia omnia, quae per ipsum facta sunt, nouerat, antequam fierent,