comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nterea cum in fimibus dauorũ tam de federe
inter illos et francos confirmando ꝙ̃ de he¬
rioldi rebus tractandum esset et ad hoc tocus pene
saxonie comites sinuil cũ marchionibus illo cõue¬
nissent herioldus rerum gerendarum minis cupi¬
dus condutam et per obsides firmatam pacem ac¬
censis et direptis aliquot normanorũ uillulis in¬
subito contractis copus ad partem illam uenuit et
saxones in rippa egidore flumĩs sedentes ac nichil tale
oppm̃ates transito fluimĩe adortis castris exierũt
cis qz in fugam accis cuncta dirxipiĩt ac se cum
onnibus copiis suis in sua castra recipuĩt Deinde
inito consilio et ulcionem huius facti preuenirent
missa legacione ad imperatorem quã imnti et ꝙ̃ta
nectessitate coacti id feceruit exposuerũt se tamen ad¬
satiffactioñẽ esse paratos et hoc in imperatoris esse
arbitrio qualiter ita fieret emendatum ut de relique
inter partes pax firma posset manere¬

Expanded text:
nterea, cum in confinibus Nordmannorum tam de foedere inter illos et Francos confirmando quam de Herioldi rebus tractandum esset et ad hoc totius pene Saxoniae comites simul cum markionibus illo convenissent, Herioldus rerum gerendarum nimis cupidus condictam et per obsides firmatam pacem incensis ac direptis aliquot Nordmannorum villulis ini contractis subito copiis ad marcam veniunt et nostros in ripa Egidore fluminis sedentes ac nihil tale opinantes transito flumine adorti castris exuunt eisque in fugam actis cuncta diripiunt ac se cum omnibus copiis suis in sua castra recipiunt. Deinde inito consilio, ut ultionem huius facti praevenirent, missa lega-tione ad imperatorem, quam inviti et quanta necessitate coacti id fecerint, exposuerunt, se tamen adsfactionem esse paratos, et hoc in imperatoris esset arbitrio, qualiter ita fieret emendatum, ut de reliquo inter partes pax firma manere
Abbreviated transcription (Latin):
inquiit et habxmus et in nomĩe dom̃ digne eam que¬
rentibus dare parati sumus qui cum quesisset ab illi
quid pro lp̃a peterent responderunt loca opportuna et
ammas ingemosas et sine quibus, Ita peregrinacio
transiri non potest alimentti et quibus tegamur quod¬

Expanded text:
bemus eam et in nomine Domini digne querentibus dare parati sumus'. Qui cum inquisisset ab illis, quid pro ipsa peterent, responderunt: 'Loca tantum oportuna et animos ingeniosos et, sine quibus peregrinatio transigi non potest, alimenta et quibus tegamur'. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
uero cum ad expediciones bellicas urgeretur unum
eorum nomĩe clementem in gallia parisus scilicet¬
Residere fecit cui et pueros nobilissimos mediocres
prout neccessarium habuerunt uictualia m̃istra¬
ri precepit habitaculis opportumis ad legendum¬
cicmensem urbem de legauis ut Illud cum uoluissẽt
ad discendum congregari potuissent Albimis uero

Expanded text:
enuit. Postea vero cum ad expeditiones bellicas urgeretur, unum eorum nomine Clementem in Gallia residere praecepit, cui et pueros nobilissimos, mediocres prout necessarium habuerant, victualia ministrari praecepit, habitaculis opportunis ad Ticinensem urbem delegavit, ut illuc ad eum qui voluissent, ad discendum congregari potuissent. CAPUT II.
Abbreviated transcription (Latin):
tos monachos de hyberma cum mercatõribus bri¬
cotidie cum nl uenale ostenderent ad conuementeᷤᷤ
emendi gracia ad turbas clamare solebant siqui
sapiencĩe cupidus est bemat ad nos et accipiat ẽã
nam uenalis est apud nos. tam diu clamata sunt Ita
donec ab admirantibus uel insanos illos putantibus

Expanded text:
ttos de Hibernia cum mercatoribus Brii cum nihil ostenderent venale, ad convenientes emendi gratia turbas clamare solebant: 'Si quis sapientię cupidus est, veniat ad nos et accipiat eam; nam venalis est apud nos’. donec ab admirantibus vel insanos illos putantibus
Abbreviated transcription (Latin):
In lp̃o namq tempore aiiuale mercatus
ꝙ sit post festiuitatem ipsorum ex cellen¬
tissimorum martirum prope idem monasteriũ
eidem sancto loco et fratribus deo et sanctis mar¬
tiribus ibidem desermentibus concessit et ex inde
huiusmodi preceptum firmare scuduit ut om̃e
theloneum uel quitquid ex eo fisci partibus spera¬
re poterat et quod in ip̃a ciuitate parisieñ uel
in om̃ibus locis reliquis insra Iꝑsum pagum
parisiacum inibi denomĩatis ab ĩsta festiũtate
usqz dii illud mercatum siniretur iure ex igi
quacumq iuridiciaria potestate ualuisset pro
eterna retribucione atq ut eisdem dei serius de¬
uocius pro eo ouni tempore suturo diuina̾ delecta¬
retur exorare clemenciam totum ex integro ab¬
sque ulla exceꝑtione sine diminutione in corum
lsibus perpetualiter sanciret esse iudultum

Expanded text:
In ipso quoque tempore annuale mercatum, quod fit post festivitatem ipsorum excellentissimorum martyrum prope idem monasterium, eidem sancto loco et fratribus Deo et sanctis martyribus ibidem deservientibus concessit et exinde huiusmodi praeceptum firmare studuit, ut omne teloneum, vel quicquid ex eo fisci partibus sperare poterat, et quod in ipsa civitate seu in omnibus reliquis locis infra ipsum pagum Parisiacum inibi denominatis ab ipsa festivitate usque dum illud mercatum finiretur iure exigi quacumque iudiciali potestate valuisset, pro aeterna retributione, atque ut eisdem Dei servis devotius pro eo omni futuro tempore divinam delectaretur exorare clementiam, totum ex integro absque ulla exceptione sive diminutione in eorum usibus perpetualiter sanciret esse indultum
Abbreviated transcription (Latin):
comprimendos destinauit Ante istorum aduentum aizo sax¬
racenorum fretus auxilio multa eiusdem linictis custodibuꝰ
aduersa intulit atq assiduis inicursionibus in tantum fati¬
gauit ut quidem illoram relictis que tueri debuerant ca¬
stellis recederent Defent eo tempore ad eum et filius beram
nomine mulemndus necuon et alii complures nouarum
rerum gentilicia leuitate cupidi iuĩctiq sarratenis ac
mauris teritaniam et ualensem rappinis atqz nicendus
cotidie infestabant Cumq legati imperatoris negonũ
comes aizomis insidus et eorum qui ad eum defecerant frau¬
dulentis machinationibus pertinaciter resisteret atq eiꝰ
ausus temerarios et conatus irritos efficeret excercitus
a rege sarracenorum abdrahman ad auxiliũ aizoni mi¬
ssus ferendum cefarangustam uenisse mĩciatur. Super¬
ipsum excercitum abiarian regis propinquus consti¬

Expanded text:
componendos misit. Ante quorum adventum Aizo Sarracenorum auxilio fretus multa eiusdem limitis custodibus adversa intulit eosque assiduis incursionibus in tantum fatigavit, ut quidam illorum relictis, quae tueri debebant, castellis recederent. Defecit ad eum et filius Berani nomine Willemundus necnon et alii conplures novarum rerum gentilicia levitate cupidi; iunctique Sarracenis ac Mauris Ceritaniam et Vallensem rapinis atque incendiis cotidie infestabant. Cumque ad sedandos ac comes, Aizonis insidiis et eorum qui ad eum defecerant calliditati ac fraudulentis machinationibus pertinacissime resisteret, atque eorum temerarios conatus irritos efficeret, exercitus a rege Sarracenorum Abdiraman ad auxilium Aizoni ferendum missus Caesaraugustam venisse nunciatur, supra quem, Abumarvan, regis propinquus, dux consti
Abbreviated transcription (Latin):
ficit ut abumariam uastastis baranonesum ac ge¬
rũdensium agris uillis qz nicensis cinictis etiam que
extra urbes innenerat dixeptis cum nicolmin excercitu
cesarangustam se prius reciperet quã a nr̃o excercitu
uel uideri potuisset huius cladis presagia credita sũt
uise multociens acies et illi terr ibiles nocturne choru¬
scationes in acre discur sue

Expanded text:
fuit, ut Abumarvan vastatis Barcinonensium ac Gerundensium agris villisque incensis, cunctis etiam, quae extra urbes invenerat, direptis cum incolomi exercitu Caesaraugustam se prius reciperet, quam a nostro exercitu vel videri potuisset. Huius cladis praesagia credita sunt visae multoties in caelo acies et ille terribilis nocturnae coruscationis in a
Abbreviated transcription (Latin):
noctis sccunda terre motus maxinus factus̾ est quo
tota ytalia grauiter concussa est huius motrs iui¬
petuoso impẽtu tectum basilice beati pauli apostoli
magna ex parte cum suis trabibus decidit et in
quibusdam locis montes urbesq ruerunt. Eodem¬
etiam anuo loca quedam circa rhem fliuuũ et lni gasuia
et germania tremuerunt pestilencia etiam ac morta¬

Expanded text:
noctis secunda terrae motus maximus factus est, quo tota Italia graviter concussa est. Quo motu tectum basilicae beati Pauli apostoli magna ex parte cum suis trabibus decidit, et in quibusdam locis urbes montesque ruerunt. Eodem anno loca quaedam circa Rhenum fluvium et in Gallia in Germania tremuerunt. Pestilentia propter mol
Abbreviated transcription (Latin):
ceps satis ad modum cantus et ingenio as¬
tutus cirea bemuolos et fili fideles mausuẽtus re¬
bellantibus uexo seu perfidis iudebatur minium¬
semper bemgnissimum exhibens et quasi leo ferui¬
dus rebellium colla de prmiens exi̾arum etiam gẽ¬

Expanded text:
s satis admodum cautus, et ingenio astutus, circa benevolos et sibi fideles mansuetus, rebellantibus vero seu perfidis nimium videbatur insemet ipsum benignissimum exhibens, ut leo tamen fervidus rebellium colla deprimens, exterarum gentium fe
Abbreviated transcription (Latin):
susceptis̾ saluo et incoliimm excercitu reuertitur pre¬
tet ꝙ in ĩpso pirenei uigo Uasconum perfidiam parũ¬
per in redeundo expertus est Nam cum agnime longo
ut loci et angustiarum situs permictebat porrectus
tret excercitus uascones in sũmo montis uertice i¬
sidias posucrunt Est eñ locus ex oppacitate siluarũ̃
mentorũ partem et eos qui nouissimi agnris incedẽ¬
tes subsidio precedentes tuebantur et de super incux¬
sitantes in subiectam uallem deieuĩt Confectoq
cum cis prelio usq ad unũ om̃s interficuit ac di¬
reptis̃ impedimentis noctis beneficio que iam Iusta¬
bat protecti sũma eum celeritate in diuersa disꝑ¬
guntur. Adiuuabat in hoc facto uasconẽs et leuitaᷤ
armorum et loci in quo gerebatur situs Econtra
francos et armatorum grauitas et soci iiquitaᷤᷤ
galis palacu hrnoldandus britannei lmiitis pre¬
fectus cum alis quam pluxibus interficuitur ne¬
que hoc scelus ad presens uindicari poterat qr ho¬

Expanded text:
ceptis, salvo atque incolumi exercitu revertitur; preter quod in ipso Pyrenei iugo Wasconiam perfidiam paruper in redeundo expertus est. Nam cum agmine longo, ut loci et angustiarum situs permittebat, porrectus iret exercitus, Vascones in summi montis vertice positis insidiis est enim locus ex opacitate silvarum, mentorum partem, et eos qui novissimi agminis incedentes subsidio praecedentes tuebantur, desuper incursantes in subjectam vallem dejiciunt; consertoque cum eis praelio, usque ad unum omnes interficiunt; ac direptis impedimentis, noctis beneficio, quae jam instabat, protecti, summa cum celeritate in diversa disperguntur. Adjuvabat in hoc facto Vascones et levitas armorum, et loci, in quo res gerebatur, situs: e contra Francos et armorum gravitas, et loci iniquitas, latii et Hruodlandus Brittannici limitis praefectus cum aliis conpluribus interficiuntur. Neque hoc factum ad praesens vindicari poterat, quia ho
Abbreviated transcription (Latin):
conscu regis fidei se cõmitere dubitarent tandem ac¬
cepta ab eo quam optabant inipiitatis sponsione¬
atq impetratis quos sibi dari precabantur sue saluti
obsidibus quos eis amalumines unus anlicorum a
rege missus adduxerat cum eodem m̃cio ad eius ꝑre¬
senciã in actumaco uilla uenerunt et baptizati fuerũt

Expanded text:
conscii, regis fidei se committere dubitarent, tandem accepta ab eo, quam optabant, inpunitatis sponsiontque impetratis, quos sibi dari precabantur, suae salutis obsidibus, quos eis Amalwinus, unus aulicorum, a rege missus adduxerat, cum eodem ipso ad eius praesentiam in Attiniaco villa venerunt, atque ibi baptizati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
et filiũ suum karolum cum parte excercitus in uuest¬
falaorum simbus castra tenere precepit/ Ipse per
thoringiam iter agens ueint ad campestria saxome
que albi atq sale flumibus adiacent de populatis¬
q orientalium saxonũ agris ac uillis mcensis destã¬
ingilioc in franciam reuertitur karolus uero filius
eius cum ei iter agenti in pago draigny iuxta lip¬
pium fluũũ saxõnũ occurrisset excereitus cõmisso
tis ad patrem apud unamarciam reuer sus est Rex
ambram fluuiũ in pago hutagore luxta castrum
saronũ quod dicitur slridroburg ad locum uocatum
rim in quo unisara et nuaharña confluũt popula¬

Expanded text:
ercitus in Westfalaorum finibus sedere iussit. Ipse per Thuringiam iter faciens, venit in campestria Saxoniae, quae Albi atque Salae fluminibus adiacent depopulatisque orientalium Saxonum agris ac villis incensis, de Scain Franciam regressus est. Karlus vero filius eius, cum ei iter agenti in pago Draigni iuxta Lippiam fluvium Saxonum occurrisset exercitus, commisso victor ad patrem Wormaciam reversus est. Rex Ambram fluvium in pago Huettagoe iuxta castrum Saxonum, quod dicitur Skidroburg, ad locum vocabulo Rimi, in quo Wisura et Waharna confluunt, popula
Abbreviated transcription (Latin):
ymo addebant maleficio matris cuuisdam mer etri¬
cule que cum clodoneo solita erat cubare eius filuᷤ
ante hospicium clodonei palo precepit infigi ma¬
trem uero eius uerber ibus laceratam uera fuisse
que conficta erant profiteri corgit Cum aut̃ are¬

Expanded text:
 asserentes maleficio matri cujusdam meretriculae, quae cum Clodoveo solita erat cubare, ejus filioante hospitium Clodovei palo praecepit infigi. Matrem vero ejus, verberibus laceratam, vera fuisse quae dicta erant profiteri coegit. Cum a re
Abbreviated transcription (Latin):
abroditorum rex obcuius perfidiam ulciscendam
excercitus saxonũ et orientalium francorũ eodem
anno traus albiam missus fuerat per prefectos sa¬
xonici lumitis et legatos imperatoris qui excercitui
preerant aquis etraui adductus est / quẽ cum primo¬
res populi sui qui simul iussi uenerant multis iri¬
mĩbus accusarent et Ille rationabili defferisione sibi¬
obiecta resellere non ualeret exilio condempnatus
est et regmĩ ceadrago trasconis filio datum arodo¬
berengario tholose et unarino aluerm̃ẽsi comitibus
eodem amo prelis conflixit in quo et fratrem gar¬
sandum singulariẽ amencie homiĩe amisit et ĩꝑse
nil sibi fugĩendo consuluisset prope interitum fuit
a memoratis comitibus ĩmaniter accusabatur se nõ
potuisset purgare et ip̃e temporali est deportatus exilio

Expanded text:
Abodritorum rex, ob cuius perfidiam ulciscendam exercitus Saxonum et orientalium Francorum eodem anno trans Albiam missus fuerat, per praefectos Saxonici limitis et legatos imperatoris qui exercitui praeerant, Aquasgrani adductus est. Quem cum primores populi sui, qui simul iussi venerant, multis criminibus accusarent, et ille rationabili defensione obiecta sibi refellere non valeret, exilio condemnatus est, et regnum Ceadrago, Thrasconis filio, datum. SiBerengario Tolosae et Warino Arverni comite eodem anno proelio conflixit--in quo et fratrem Garsandum singularis amentiae hominem amisit, et ipse, nisi sibi fugiendo consuleret, prope interitum fuit-idia, cuius a memoratis comitibus inmane accusabatur, se purgare non potuisset, et ipse temporali est exilio
Abbreviated transcription (Latin):
ius peritissimus in alus extet operibus huuiscemodi
tamen gẽmaru et inclusoris subtilitate ualea per
multa annorum curricula eo ꝙ de usu recesserit ad
liquidam experienciam consequi Nam et per totam
ecclesiam auro textas uestes margar itaruni uarie¬
tatibus multipliciter exornatas in parietibus
et columpnis atq ariubus suspendi deuotissime ui¬
fsit quatinus aliarum ecclesiarum ornamentis pre¬
cellere uideretur et onnodis incompabili uitore uer¬
nans ouni terrena pulcritudine compta atq in¬
estunabili decore irradiata splendesceret Utqz diui¬
na laus perpetuo a dei cultoribus ibidem ageretur
pluxima et ingencia predia addidit. Ibiq̃ religi

Expanded text:
vis peritissimus in aliis extet operibus, huiuscemodi vis peritissimus in aliis extet operibus, huiuscemodi tamen gemmarii et inclusoris subtilitate valeat per multa annorum curricula, eo quod de usu recesserit, ad liquidum experientiam consequi. Nam et per totam ecclesiam auro textas vestes, margaritarum varietatibus multipliciter exornatas in parietibus et columnis atque arcubus suspendi devotissime iussit, quatinus aliarum ecclesiarum ornamentis praecellere videretur, et omnimodis incomparabili nitore vernans, omni terrena pulcritudine compta atque inestimabili decore inradiata splendesceret. Utque divina laus perpetuo a Dei cultoribus ibidem ageretur, plurima et ingentia predia addidit. 21. Igi
Abbreviated transcription (Latin):
to nou omterent. Ipsi autem centum solidi non
alibi insi in onibus distribuerentur pauper ibu
ꝙ hioc presumeret abstrabere sed quandiu regnum
consisteret aregibus succedentibus suo tempore in
predicto gazophilacio inferrentur ut de ipsa collati¬
one et ꝙ dñs ab alus homĩbus ibidem noluisset ad¬
huc augeri pauperes et peregrim exinde ualerẽt
per inicõmilsa tempora recreari Crucem etiam mag¬
nam que retro altare ameun poneretur ex aure
puro et preciosissimis gẽmis in signi opere ac minu¬
tissima artis subtilitate fabruari iussit quam bea¬
tus eligius eo ꝙ illo in tempore sũmus auxifex ip̃e
in regno haberetur cum et alia ad ipsius basilice
ornãtum pertinebant strenue preperaret elegãti
subtilitatis ingenio sanctiate opitulante mirifice
nxornauit Nampe modermores anrifices aseuerare
solent ꝙ ad presens uir aliquis sit repertus qui quã¬

Expanded text:
to non omitterent; ipsi autem centum solidi non to non omitterent; ipsi autem centum solidi non alibi nisi in omnibus distribuerentur pauperibus, nullusque hoc praesumeret abstrahere, sed, quamdiu regnum consisteret, a regibus succedentibus suo tempore in praedicto gazofilacio inferrentur, ut de ipsa collatione, et quod Dominus ab aliis hominibus ibidem voluisset adhuc augeri, pauperes et peregrini exinde valerent per inconvulsa tempora recreari. 20. Crucem etiam magnam, quae retro altare aureum poneretur, ex auro puro et pretiosissimis gemmis insigni opere ac minutissima artis subtilitate fabricari iussit, quam beatus Eligius, eo quod illo in tempore summus aurifex ipse in regno haberetur, cum et alia, quae ad ipsius basilicae ornatum pertinebant, strenue prepararet, eliganti subtilitatis ingenio, sanctitate opitulante, mirifice exornavit. Nempe moderniores aurifices asseverare solent, quod ad praesens vix aliquis sit relictus, qui quam
Abbreviated transcription (Latin):
studuit ut tam in Ip̃a massilia quam ualẽtia
fossas et lugdunũ uel quocumqz per reliqua
loca transitus erat onne teloneuin de sex plaust¬
ris quibus hoc uidebatur deferri usq ꝙ ad ip̃a
basi licam per accederent oimodis esset indultũ
Gazofilacium quoqz ante cornu altaris eiusdem
ecclesie ex argento fieri iussit ut introducta ab
offerentibus alimo per manũ sacerdotis ipsa
pauperibus errogaretur substancia quatinus
tuxta illud. enuangelicum huiuscemodi elemo¬
omĩa conspicit centuplicata in eterna retributi¬
one unicuiqz restitueret. in quo etiam centum
solidos añua illacione idem rex pro eterna recõ¬
pensacione intromicti de hralendis in kralendas
septembris destinauit. Indeqz tale preceptum edi¬
dit ut deinceps tam ip̃e quam filii sui uel qui
post modumi reges francie succederent recurso
anni crrculo prefuntum solidorum nuimerum
ex errario publico Iuibi inferre tempore preliba¬

Expanded text:
studuit, ut tam in ipsa Massilia quam Valentia, studuit, ut tam in ipsa Massilia quam Valentia, Fossas et Lugdunum, vel quocumque per reliqua loca transitus erat, omne teloneum de sex plaustris, quibus hoc videbatur deferri, usquequo ad ipsam basilicam peraccederent, omnimodis esset indultum. 19. Grazofilacium quoque ante cornu altaris eiusdem ecclesiae ex argento fieri iussit, ut, introducta ab offerentibus alimonia, per manum sacerdotis ipsa pauperibus erogaretur substantia, quatinus iuxta illud euangelicum huiuscemodi elemoi occulta omnia conspicit, centuplicata in aeterna retributione unicuique restitueret. In quo etiam centum solidos annua inlatione idem rex pro aeterna reconpensatione intromitti de Kalendis in Kalendas Septembris destinavit. Indeque tale praeceptum dedit, ut deinceps tam ipse quam filii sui, vel qui postmodum reges Francorum succederent, recurso anni circulo, praefinitum solidorum numerum ex erario publico inibi inferre tempore inliba
Abbreviated transcription (Latin):
agobertus demq deo anuente regnũ
pateenum retinens inter alia que lau¬
dabiliter gessit memior uoti Iam dicti accessit
ad supra memoratum locum sez catuliacum
et sicut in sompnis premonitus fuerat sanctoꝵ
martirum dionisu rustici et elenteru corpora
requireus digesta eorum insarcofagis nomĩa
reperut que et in alium uici locum sũma cu
ueneracione decimo kalendas mayas trãstulit
borumq memorias auro puro et preciosissimi
geñus ex ornauit Et quãius ecclesiam quam
ip̃e afumdamine construxerat intrnisecus miro
decore fabricauerit foris quoqz desuper abscidam
ra tumulauerat ut plemus deuoti anmi ex ple¬
ret desiderium ex argento purissimo mirifice co
aunis ex massilia soluebatur centum solidos in
lumĩaribus eiusdem ecclesie es tenore concessit ut
oleum exinde actores exactores regii secundum
ꝙ ordo catabuli esset quasi ad opũs regis studio¬
se emerent et sic demũ missis ĩpsuis loci amiatũ
traderent preceptumq exinde taliter firmare

Expanded text:
agobertus denique, Deo annuente, regnum paternum retinens, inter alia quae laudabiliter gessit memor voti iam dicti accessit ad supra memoratum locum, et, sicut in somnis praemonitus fuerat, sanctorum martyrum Dyonisii, Rustici et Eleutherii corpora requirens, digesta eorum in sarcofagis nomina repperit, quae et in alium eiusdem vici locum summa cum veneratione decimo Kal. Maias transtulit, eorumque memorias auro puro et preciosissimis gemmis exornavit. Et quamvis ecclesiam, quam ipse a fundamine construxerat, intrinsecus miro decore fabricaverit, foris quoque desuper absidam ra tumulaverat, ut plenius devoti animi expleret desiderium, ex argento purissimo mirifice coongulis ex Massilia solvebatur, centum solidos in luminaribus eiusdem ecclesiae eo tenore concessit, ut oleum exinde actores regii, secundum quod ordo cataboli esset, quasi ad opus regis studiose emerent et sic demum missis ipsius loci annuatim traderent. Praeceptumque exinde taliter firmare
Abbreviated transcription (Latin):
fraude magis quã uirtute oppressit Et certe meniũ eiꝰ pro¬
pugnacula deorum esse structa mani audierannis arti
quoqz sumuilachorum effigies ipsis consecrate ut In expug¬
nabiles contra aduersanciũ maneret incursus Imposite
seruntur Quod uera admũtũ non dicam homĩbus uerum
Ipsis materiarum preberent structuris qui nec una yma¬
ginibus suis opitulati sunt Abiciamus ergo eos quos in¬
utiles sore ꝓbanimus cultum qz deferamus in anem Soli
uero deo patri filio qz eius Ihũ xp̃o socia sancti spñs uirtute
mentes nostras corporaq subdamus unũ in trimitate et triũ

Expanded text:
fraude magis quam virtute oppressit. Et certe moenium illius profraude magis quam virtute oppressit. Et certe moenium illius propugnacula deorum esse structa manu audieramus. Arci quoque simulacrorum effigies ipsis consecratae, ut inexpugnabilis contra adversantium maneret incursus, impositae feruntur. Quod vero adjumentum, non dicam hominibus, verum ipsis maceriarum praeberent structuris, qui nec imaginibus opitulati sunt suis? Abjiciamus ergo eos quos inutiles esse probavimus, cultumque deseramus inanem. Soli vero Deo Patri, Filioque ejus Jesu Christo, socia sancti Spiritus virtute, mentes nostras corporaque subdamus, unum in Trinitate et trinum
Abbreviated transcription (Latin):
Lucressibus largitorem horum dum Iguorat contempnat
rum sane regni atq exercitus se temptaturum sentenciaz
ex hac re que sic fatetur quo quanto magis deuotius xpõ.
cerinces suas subdant quanto plus blandicus quã terroribus
allici se conspexerint Placet conditio et ex regis edicto fit
publica populi euocacio Coneniũt regni primates nec
militaris quoqz manuis defuit Quibus coram positis rex
uos noĩs generis ꝙ uestri decet quibus hucusq seruierimꝰ
dis ad memoriã reducere aminos uestros uirtutem qz deposco
Competens namqz ac utilis uisa est racio ostendendi primũ
quorum cultui inaucipati simius ut dum iuitiles eos fore
constiterit uiuus ueriqz agnicio dei libencius accipiatur
Ciuod tunc rectissime fiẽt si maiorum res geste recẽscũ¬
tur At primũ urbem Illam troiane quondam gloriam gẽ¬
tis intueamur quam tot ut antumabatur miniũ presidio
cunctam in bellis grecorum leuitas illis nil opis ferẽtibuᷤᷤ

Expanded text:
successibus, Largitorem horum dum ignorat contemnatrum sane regni atque exercitus se tentaturum sententiam. Ex hac re quae sit fatetur, quo tanto magis devotius Christo cervices subdant suas quanto plus blanditiis quam terroribus allici se conspexerint. Placet conditio, et ex regis edicto fit publica populi evocatio. Conveniunt regni primates, nec militatis quoque manus defuit. Quibus coram positis rex vos nominis generisque vestri decet, quibus nunc usque servierimus diis ad memoriam reducere animos vestros virtutemque deposco. Competens namque ac utilis visa est ratio ostendendi primum quorum cultu mancipati sumus, ut, dum inutiles eos fore constiterit, unius verique agnitio Dei libentius accipiatur. Quod tunc rectissime fiet, si majorum res gestae recenseantur. Ac primum urbem illam Trojanae quondam gloriam gentis intueamur, quam tot ut autumabatur numinum praesidio cinctam imbellis Graecorum levitas, illis nil opis ferentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendens̃ subdidit post cuius ad imperatorẽ aduẽtũ
enuilati eum om̃e frantorum principes certatim gre¬
gatimqz et obuĩa tre certabant tandemq ad hari¬
scalliũ prospero peruenit itmere et die tricesimo post¬
qua ab aquitana mouit palacio aquisꝰ gram pedẽ
feliciter iitulit

Expanded text:
commendans subdidit. Post cuius ad imperatorem adventum, commendans subdidit. Post cuius ad imperatorem adventum, emulati eum omnes Francorum proceres certatim gregatimque ei obviam ire certabant. Tandemque ad Haristallium prospero pervenit itinere et die tricesimo, postquam ab Aquitania promovit, palatio Aquisgrani pedem feliciter intulit
Abbreviated transcription (Latin):
populo generale quasi quodam indixerat presagio purifi¬
eiẽ qui sepulturam patris curarunt liberis scl et ꝓteri¬
buẽ palatims̃ ut et mortem patris mature cognosceret
dulfus euisdem urbis̃ ẽp̃s uir undecumq doctissimut̃ cau¬
samn eius aduentus persensit et uelocissime dixetto mñcio
Imperatori imotestere studuit hoc tantũ modo ei suger̃ẽ¬
dum tubens̃ utrum prestolaretur uenientẽ in ituiere
an in itinere aliquo sibi occurreret uenturo ad cinitãtẽ
Quam causam ille protuis cõmentatus agnouit
et ipsum uenire ad se iussit inde alium atq alium huiꝰ¬
cemodi rei tristẽs suscipibit̾ mĩcios post quĩtum diem
abeo loco pedẽ mouit et cum quãto passa est angustia
temporis populo Iter arripuit ennebatur em̃ ꝙͣ ma¬
uiie unala sũm apud lrarolum imperatorem habitꝰ
loci ne forte aliquid simistri contra imperatorem moli¬
octur sorr tamer rinssme ad eum beuit et huimsiia
subiectione se euẽ mutui scdm̃ consuctudiñe francorũ

Expanded text:
populo generale quasi quodam indixerat praesagio, purifieis, qui sepulturam eius curarunt, liberis scilicet et proceribus palatinis, ut et mortem eius mature cognosceret dulfus eiusdem urbis episcopus, vir undecumque doctissimus, causam eius adventus persensit et velocissime misso perlatore imperatori innotescere studuit, hoc tantummodo ei suggerendum iubens, utrum prestolaretur venientem in urbem, an in itinere aliquo sibi occurreret venturo ad urbem. Quam causam ille protinus commentatus agnovit et ipsum venire ad se iussit. Inde alium atque alium huiusce rei tristes suscipiens nuntios, post quintum diem ab eodem loco pedem movit et cum quanto passa est angustia temporis populo iter arripuit. Timebatur enim quam maxime Uuala, summi apud Karolum imperatorem Habitus loci, ne forte aliquid sinistri contra imperatorem moliretur. Qui tamen citissime ad eum venit et humillima subiectione se eius nutui secundum consuetudinem Francorum
Abbreviated transcription (Latin):
la ab excercitu edificata unuͣ super rippam flimniinis
sale alterum iuxta fluuiũ albim sclauisq uictis et
paccatis karolus cum excercitu regressus in loco qui
dicitur silli super rippam mosse flumis ad imperatore

Expanded text:
la ab exercitu aedificata, unum super ripam fluminis la ab exercitu aedificata, unum super ripam fluminis Salae, alterum iuxta fluvium Albim. Sclavisque pacatis, Karlus cum exercitu regressus, in loco qui dicitur Silli super ripam Mosae fluminis ad imperatorem
Abbreviated transcription (Latin):
latus et mulleri duces uenecie, Necnon pau¬
lus̾ dux iadere atq donatus eiusdem ciuitatie
epus legati dalmatarum ad presenciam imperatoris
theodoins̃ uilla ordinacio ab ip̃o imperatore de ducibus
et populis tam uenecie ꝙͣ dalmacie Illisq absolutis
connentum habuit imperator cum primoribus et
optimatibus francorum de pace custodienda et obser¬
uanda inter filios suos̾ et diuisione regni facienda in tre
paries ut sciret unusquisque illorum quã partem tu¬
matibus francorum confirmatum et constituciones
data sint et leoni pape ut is sua manai substriberet¬
et perhemhardum missa quibus pontifex lectis et
assensum prebuit et propria manu substripfit¬
lnc ꝑactis imperator diniso utroq filio in Regnũ sibi
deputatum ꝓippino sez et ludonico de uilla theodonis
mosellam et rhemĩ secimida aqua nomomagum naui¬
nde post nõmultos dies aquis graui ueniens¬
imperator harolum filiũ suum in terram
miliduoch sclauorum dux interfectus est duoq castel¬

Expanded text:
leri et Beatus, duces Venetiae, necnon et Paulus dux Iaderae atque Donatus eiusdem civitatis episcopus, legati Dalmatarum, ad praesentiam imperatoris i ordinatio ab imperatore de ducibus et populis tam Venetiae quam Dalmatiae. Illisque absolutis, conventum habuit imperator cum primoribus et optimatibus Francorum de pace constituenda et conservanda inter filios suos, et divisione regni facienda in tres partes, ut sciret unusquisque illorum, quam partem tumatibus Francorum confirmatum, et constitutiones data sunt, et Leoni papae, ut his sua manu subscriberet, per Einhardum missa. Quibus pontifex lectis, et adsensum praebuit, et propria manu subscripsit. Imperator dimisso utroque filio in regnum sibi deputatum, Pippino scilicet et Hludowico, de villa Theodonis palatio per Mosellam et Rhenum secunda aqua Noviomagum naviinde post non multos dies Aquasgrani veniens. Karlum filium suum in terram Miliduoch Sclavorum dux interfectus est, duoque castel
Abbreviated transcription (Latin):
afrancis incolitur duplum in lato habere putatur cũ
ei longitudine possit esse consimilis postquam utranq
pannõmam et auxsitam in altera damibu rippa daciam
hystriam quoq et liburmam atq dalinacĩa exceptis
maritims cinitatibus quae̾ ob amcicia et mctum cum
eo fedus constantinopolim imperatorẽ habere ꝑuisit
nũ et unisulam fluiuos occean qz acq danibiũ posite
hugna quid pene sumles moribus̾ uero atq habitu ual¬
de dissumles germamã nicolunt Ita ꝓdomuit ut eas
tt ibutariac efficeret/ interquas fere precipue sunt
ubesecabi sorabi abrodici boemam cum his nãq bello
confluoit ceteras aũt quarum multo maior est nimerue᷑
indeditionẽ suscepit

Expanded text:
Francis incolitur duplum in lato habere putatur, cum ei longitudine possit esse consimilis; post quam utramque Pannoniam et adpositam in altera Danubii ripa Daciam, Histriam quoque et Liburniam atque Dalmaciam, exceptis maritimis civitatibus, quas ob amicitiam et iunctum cum eo foedus Constantinopolitanum imperatorem habere permisit; num ac Visulam fluvios oceanumque ac Danubium positae, lingua quidem poene similes, moribus vero atque habitu valde dissimiles, Germaniam incolunt, ita perdomuit, ut eas tributarias efficeret; inter quas fere praecipuae sunt Welatabi, Sorabi, Abodriti, Boemani – cum his namque bello conflixit –; ceteras, quarum multo maior est numerus, in deditionem suscepit
Abbreviated transcription (Latin):
eum filio auxelignis prexit in burgumdie¬
ꝙ regnum ꝑgens Ibi om̃s semores pontifices cum
ducibus et primoribus Ipsius regni ad se uenire
precepit cunctosqz sigillatim benignissime actra¬
hens flancatum gẽnere francum maiorem domu
statuit in regno burgundie pontificum et ducum
electione huiusmodi honoris gradu eum stabilien
neptem suam nomĩe ragnebertam eidem despõsauit
Q

Expanded text:
cum filio Aurelianis in Burgundiae regnum venisset, ibi omnes seniores, pontifices cum ducibus et primoribus ipsius regni ad se venire praecepit, cunctosque singillatim benignissime adtrahens, Flaucatum genere Francum maiorem domus statuit in regno Burgundie, pontificum et ducum electione huiusmodi honoris gradu eum stabiliens, neptemque suam nomine Ragnebertam ipsi desponsavit. q
Abbreviated transcription (Latin):
morie dagoberti regis iubente nantilde et ludomo rege
instancia eglam maioris domus presentantur et
equa lance diuiduntur Terciam tamen partem de
onnubus que dagobertus rex acquisierat postquam
nantudis regnia regnare ceperat eidem reseruãtt
Cumbertus uero et pippimus maior domus partẽ
sigiberti metis facuint pexduci Ibiq regisigi¬
berto presentatur atq describitux Post fere deuo¬
luto anni circulo ꝓippinus moxitur nec pariũ
dolorem eius transitus cuuctis generauit in au¬
stria eo ꝙ ab ipsis pro iusticia cultu et bouitate
minium dilectus esset Egla uero anno tercis lu¬
domi regis clippiaco iulla febre uexatus et sp̃e

Expanded text:
moriae Dagoberti regis jubente Nanthilde et Hludowio rege moriae Dagoberti regis jubente Nanthilde et Hludowio rege instantia Egani majoris domus praesentantur, et aequa lance dividuntur. Tertiam tamen partem de omnibus quae Dagobertus rex acquisierat, postquam Nanthildis regina regnare coeperat, eidem reservant. Chunibertus vero et Pippinus major domus partem Sigiberti Mettis faciunt perduci, ibique regi Sigiberto praesentatur atque describitur. Post fere evoluto anni circulo Pippinus moritur, nec parvum dolorem ejus transitus cunctis generavit in Austria, eo quod ab ipsis pro justitiae cultu et bonitate, nimium dilectus fuisset. Ega quoque anno tertio Hludowii re
Abbreviated transcription (Latin):
Ost obitum dagoberti regis francorum
quo ordine eũs thesauri inter filios diuisi
ior domus post decessum regis et ceteri austrasio¬
rum duces qui usq in transitu dagoberti ei fuerãt
ditione detenti sigibertum unammiã conspiracione
cxpetissent pirpinus cun cumberto sicut et prius
Amnciere cultu. inuicem cõumeti fuerant et nuper inter
se sieut et antea ameieiam uchementer firmiterqz perpe¬
tuo conseruandam ligant om̃esq duces austrasiorum
secum uterque pridenter et dulciter actrahentes cosq
beiigne gubernantes eorum auneicia constringunt sẽ¬
per seruandam. Igitur discurrentes legati partem sigi¬
berti debitam de thesauris patris dagoberti nantildi re¬
gine et ludonio sigiberto habendani requirunt ad quam
reddendam placitum iustituitux Cumbertus igitur
pontifex urbis colome et pippimis maior domus cũ
aliquibus ꝓrimatibus austrie asigiberto directi uillã
compendu usque perueniunt Ibiqz thesauri dine me¬

Expanded text:
ost obitum Dagoberti regis, quo ordinquo ordine ejus thesauri inter filios divisi jor domus post discessum regis, et caeteri Austrasiorum duces, qui usque in transitu Dagoberti ei fuerant ditione detenti, Sigibertum unanima conspiratione expetissent, Pippinus cum Chuniberto, sicut et prius amicitiae cultu invicem conjuncti fuerant, et nuper inter se sicut et antea amicitiam vehementer firmiterque perpetuo conservandam ligant: omnesque duces Austrasiorum secum uterque prudenter et cum dulcedine attrahentes, eosque benigne gubernantes, eorum amicitiam constringunt semper servandam. Igitur discurrentes legati partem Sigeberti debitam de thesauris patris Dagoberti, Nanthildi reginae et Hludowio, Sigeberto habendam requirunt, ad quam reddendam placitus instituitur. Chunibertus itaque pontifex urbis Coloniae, et Pippinus major domus, cum aliquibus primatibus Austriae, a Sigiberto directi villam Compendium usque perveniunt, ibique thesauri divae me
Abbreviated transcription (Latin):
sit Tria siquidem exemplaria uno tenore exide
scribi precepit ex quibus uniũ instrinus sepe dicte
ecclesie usq hodie custoditur his Itaq compositis
trico et burgundia regnaret nancildis regina¬
mater euis moritur atq in ecclesia beatorum
martirum diomsu ac sociorum euis luxta dagtobtũ
Rigem et in codem sepulchro sepelitur

Expanded text:
sit. Tria siquidem exemplaria uno tenore exinde scribi praecepit, ex quibus unum in scriniis sepe dictae ecclesiae usque hodie custoditur. His ita compositis in Neptrico et Burgundia regnante, Nanthildis regina moritur atque in ecclesia beatorum martyrum Dyonisii ac sociorum eius iuxta Dagobertum regem in eodem sepulchro sepelitur
Abbreviated transcription (Latin):
mille contra nille uel duos contra duos uel unũ contra
mifit aigolandus ducentos contra ducentos et statim oc¬
laudus secrete et agnouit karoli detrimentum et mandaĩt
si uellet que ab utroque concessa est Tunc astiterunt
quidam ex xpiãnis qui sero ante diem belli arma bel¬
lica sua studiofissime preparantes hastas suas erecta
iuxta prefatum fluuium quas sũmo mane scorticibꝰ
et frondibus decoratas ĩnuemñt hu scl qui in aicie
Et ultra qm dici fas est admirantes tantumq miraculũ
diuine gracie ascribentes abstiderunt eas prope terram et
radices que remanserunt in tellure in modum ꝑticarũ
ex se magna postra generauerũt nemora que ad huc in
illo loco apparent Exant em̃ĩ illorum multe haste de ligni
fraxineis mira res magnũq gaudiu magnu aĩabu¬
ꝓfiguũ ingens q corporibus detrimẽtũ quid plura die
rolus stans pedibus cum duobus milibus xp̃ianorũ¬
spatam suam nomine gaudiosam et multõs sarra

Expanded text:
mille contra mille, vel duos contra duos, vel unum contra misit Aigolandus ducentos contra ducentos, qui statim oclandus secreto, in quibus agnovit Karoli detrimentum, et mandavit ti veniret; quod ab utraque parte concessum est. Tunc astiterunt quidam ex Christianis, qui sero ante diem belli arma sua bellica studiose preparantes hastas suas in terra iuxta prefatum flumen; quas summo mane corticibus et t ultra quam dici fas est, admirantes, tantumque miraculum divinae gratiae ascribentes, absciderunt eas prope terram, et radices quae remanserant in terra in modum perticarum, ex se postea magna generarunt arbusta, quae adhuc in illo loco apparent. Erant enim illorum multae hastae de lignis fraxinis. Mira res, magnumque animabus gaudium, et ingens corporibus detrimentum. Quid plura? dierolus stans pedes cum duobus millibus spatam suam, nomine gaudiosam, et trucidavit
Abbreviated transcription (Latin):
Quam pater eius non denegans cum thesauris
ratu et iugenti gandio eam accepit uxorem Et quia
arriane legi subiecta erat precepit eam rex In nomĩe
sancte trinitatis baptizari et fidem catholuam con
fessa perfecte imbuta est Nuem uidens chilpericus
audiens filiam preffatam cum thesauris Ipĩ chil

Expanded text:
Quam pater eius non denegans, cum magnis thratu et inmenso gaudio eam accepit uxorem. Et quia Arriana lege subiecta erat, eam Sighibertus rex in nomine sanctae Trinitatis baptizare precepit. Hafessa, perfecte imbuta est. Quod videns Chilpericus audiens, filiam suam praefatam cum multis thesauris
Abbreviated transcription (Latin):
eum de regno eicere ueluerunt quod consilium non
tam astu chilperici qͣm ipsa leuitate qua conceptum
antea cognitum tyranno ac franco homin marime
regi penitus incongruum conugem innocuam et
quam ab hostibus raptam uindicari ferro aut mortẽ
pro ea appetere decuerit Hanc securam in cõmuni thoro
cubantem suffocare non erubuisse demens qui illuis
meretricule persuasionibus tantum cõmib ii uiolari deci
cuius frande in prox imo erat ip̃e permendus Post
transitum tamen regine magnũ uirtus diuma ad eiꝰ
sepulchrum dignata est ostendere miraculum nam
uitro in quo ante illud positum oleum accendebatur In
terram decidente duricia aufugit panimenti et sic
in terram ac si in medio sarie est integrum defixum

Expanded text:
mul regno pellere moliti sunt. Quod consilium, non tam astu Chilperici quam ipsa levitate qua coeptum antea cognitum tyranno, ac Franco homini, maxime regi! Penitus incongruum conjugem innocuam, et quam ab hostibus raptam vindicari ferro, aut mortem pro ea appetere decuerit, hanc securam, in communi toro cubantem, suffocare non erubuisse! Demens, qui illius meretriculae persuasionibus tantum connubii violarit decus, cujus fraude in proximo erat ipse perimendus. Post transitum sane Galsontae, magnum virtus divina ad ejus sepulcrum est dignata ostendere miraculum. Nam vitro, in quo ante illud positum oleum accendebatur, in terram decidente, duritia aufugit pavimenti, et sic in terram ac si in modium farinae est integrum defixum.
Abbreviated transcription (Latin):
retulerũt sed nemandatum patris ad effectum perduceretur
morbus febrisqz intercessit et uualam quidem rebus̃ hu¬
manis abduxit lotharium uero lectulo deiciens maximo
tempore lauguere feat imperator uero clementissimꝰ na¬
tura ut filium aduersa ualitudine correptum audunit
per missos fidelissimos hugonẽ uidelicet fratrem suum
Set algarium comitem eum uisitauit atq eius oña
incomoda referre studint ĩmitatus uidelicet beatum dd.
qui multis inuectationibus lacessitus a filio mortem
tamen eus egerrime tulit

Expanded text:
retulerunt. Sed ne mandatum imperatoris ad effectum perduceretur, retulerunt. Sed ne mandatum imperatoris ad effectum perduceretur, morbus febrisque intercessit, et Uualam quidem rebus humanis abduxit, Hlotharium vero lectulo deiciens maximo tempore languere fecit. Imperator vero clementissimus natura, ut filium adversa valitudine correptum audivit, per missos fidelissimos, Hugonem videlicet fratrem suum sed et Adalgarium comitem, eum visitavit atque eius omnia incommoda rescire studuit, imitatus videlicet beatum Dauid, qui multis insectationibus lacessitus a filio, mortem tamen eius egerrime tulit
Abbreviated transcription (Latin):
ugusta iuidith cum consiliarus imperatoris
inito consilio eo ꝙ ualencia ut uidebatur
imperatoris corpus destitueret et si mors ingrueret
et sibi et karolo periculum ĩmmeret nisi aliquẽ frẽm
sibi astisterent comectantesqz nullum filiorum impe¬
ratoris tam connemientem huius ce rei sicut lotharuu
hor tati sunt imperatorem ut ad eum missos pacificos
micteret et ad hoc ip̃m iminitaret qui ut paci semper
studeus semperq dilector pacis atq amator unitati
querebat non modo filios sed et inimicos sibi caritate
uniri incondicta porro uilla et in tempore p̃smnito
quoẽ etiam uuala pͬmus affint Causa aũt supradicta
uentilata atqz ad calcem perducta imperator eum
coningi reconciliari uolinit p̃mũ ip̃i male dimissis
quecumq in eos cõmiserat delictis multa alacritate
et benignitate cordis mandant qz per eum et ceteros
filio missos ut qũatotius ueniret quod si faceret con¬
sultissue sibi futurum sciret qui redierũt et filio rem¬

Expanded text:
ugusta Iudith cum consiliaribus imperatoris inito consilio, eo quod valentia, ut videbatur, imperatoris corpus destitueret, et si mors ingrueret, et sibi et Karolo periculum immineret, nisi aliquem fratrum sibi adscisserentur, coniectantesque nullum filiorum imperatoris tam convenientem huiusce rei sicut Hlotharium, hortati sunt imperatorem, ut ad eum missos pacificos mitteret et ad hoc ipsum invitaret; qui ut paci semper studens semperque dilector pacis atque amator unitatis, querebat non modo filios, sed et inimicos sibi caritate uniri. LV. LV.In condicta porro villa et tempore praefinito ter quos etiam Uuala primus adfuit. Causa autem supradicta ventilata atque ad calcem perducta, imperator cum coniuge reconciliari voluit primum ipsi Uualę, dimissis quaecumque in eos commiserat delictis multa alacritate et benignitate cordis, mandavitque per eum et ceteros filio missos, ut quantocius veniret; quod si faceret, consultissime sibi futurum sciret. Qui redierunt et filio rem
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta flm̃a que et degallia et de germama septrionalẽ
influũt occeãn et qr normani gallicum litus atq ger¬
manicũ assidua infestatione uastabant per om̃s portus
et ostia flimiinũ qua naues recipi posse uidebantur sta¬
cionibus et excubus dispositis ne qua hoqstis exire potui¬
sset munitione prohibuit fecit fdem aparte meridiana
in lictore prouincie narbonensis et septimame toto etiã
lictore ytalie usq romã contra mauros imper piraticã
excercere adgressos at ꝑ hoc nullo graui dampno uel a¬
mauris ytalia uel gallia atq germania mormanis
diebus suis affecta est preterꝙ centum celle ciuitati
etrurie per proditionem mauritanorum capta atq
uastata est Et in frisia quedam insule germanieo lic¬
tori contigue auormains depredate sunt hu namq¬

Expanded text:
iuxta flumina, quae et de Gallia et de Germania septentrionalem influunt oceanum; et quia Nortmanni Gallicum litus atque Germanicum assidua infestatione vastabant, per omnes portus et hostia fluminum, qui naves recipi posse videbantur, stationibus et excubiis dispositis, ne qua hostis exire potuisset, tali munitione prohibuit. Fecit idem a parte meridiana in littore provinciae Narbonensis ac Septimaniae, toto etiam Italiae littore usque Romam, contra Mauros nuper pyraticam exercere adgressos; ac per hoc nullo gravi dampno vel Italia a Mauris vel Gallia atque Germania a Nortmannis diebus suis affecta est, praeter quod Centumcellae, civitas Etruriae, per proditionem a Mauris capta atque vastata est, et in Frisia quaedam insulae Germanico littori contiguae a Nortmannis depraedatae sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Oe anno natus est pippino filius quem
suo nomĩe pippmu uocari iussit sed puer
tinatura morte preuentus tercio post natale suu
anio decessit¬
ini aquitam̃a

Expanded text:
 759. Natus est Pippino regi filius, quem suo nomine Pippinum vocari V luit; sed puer immatura morte preventus, tercio post nativitatem suam anno decessitdux Aquitania
Abbreviated transcription (Latin):
uangelici incurramus sentenciam diuitis qui inno¬
uando horrea et congregando multo accepit respõsũ
non se uisurum diem crastinũ nec se suarum cogni¬
turum heredem rerum Sed propieuis iam potest esse
qui uindicauit et mitior quam si non uindicasset. hac¬

Expanded text:
angelici incurramus sententiam divitis qui, innoangelici incurramus sententiam divitis qui, innovando horrea et congregando multa, accepit responsum se non visurum diem crastinum nec suarum cogniturum haeredem rerum. Sed propitius jam potest esse qui vindicavit et mitior quam si non vindicasset.
Abbreviated transcription (Latin):
Tandem tamen fredegumdis cuius tociens dosor latera
torquebat precordia quotiens semimortua natorum
contemplabatur corpora pristine feritatis oblita hu¬
ins nos met uir mi benefactis respondere conueuit
quos superua non punit clemencia tanto tempore
perseuerantes in malis Ne que em̃ slagella oumpote¬
tio dei sustinunus quasi rei si i uirga filiorum
erudite propheticum illud dictum in nobis sumꝰ
ex ꝑti qr flagellat dñs om̃em filuim queni recipit
Ecce nos namq febribus et uarus sepe uexati cala¬
mitatibus insuper filiorum amplexus anrisimu
gratissimos quos lacrime uiduarum et orphanorum
anobis ĩuiste oppressorum morti reddiderunt peni¬
teat nos tandem aliquando malorum que gessimus
et conuersi ad dim̃i placcabilem illum sũper nostrã¬
serator qr dñs intendamus igitur miquas descrip¬
tiones et quas ad oppressionem constitiumus paupe¬
rum ad nrãm nostrorumq deleamus salutem eiui
bus porxo per tot annorum curricula partos reserua¬

Expanded text:
Tandem Fredegundis, cujus toties dolor lacera torquebat praecordia, quoties semimortua natorum contemplabatur corpora, pristinae feritatis oblita, huvinis nosmet, mi vir, benefactis respondere convenit, quos superna non punit clementia, tanto tempore perseverantes in malitia. Neque enim flagella omnipotentis Dei sustinuimus, quasi rei, sed in virga filiorum uditi, propheticum illud dictum in nobis sumus experti: Quia flagellat Dominus omnem filium quem recipit . Ecce namque nos, et febribus et variis saepe vexati calamitatibus, insuper filiorum amplexus amittimus eratissimos, quos lacrymae viduarum et orphanorum, a nobis injuste oppressorum, morti reddidere proximos. Poeniteat nos tandem aliquando malorum quae gessimus; et conversi ad Dominum, placabilem cum super nostraserator. Incendamus igitur iniquas descriptiones, et quas ad oppressionem constituimus pauperum, ad nostram nostrorumque deleamus salutem. Nihibus porro per tot annorum curricula partos reserva