comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bipedalib crabib in missis. ꝯͣntũ eoꝵ tignoꝵ iunctara dista¬
bat binis ucrimq fibulis ab extrema parte destiebantur
Quibr disclusis atq in cõtuariã partẽ reuinctis. tantai erat operis
firmitudo atqs ea rerum natura ut quo maior uĩs aquese icita¬
cusset Hoc aituis issigata tenerẽtur. Hec duxcta matena mieta
cõteoebantur ae longuriis cratibusq cõsternebant᷑ ac in hilo
secaus sublice:⁊ ad iuferoeẽ perrtẽ fluminis obligue agebãtur.
Eue pro ariete subiecte ⁊ cũ omni opere cõiuncte uim fliũnis
eciperent. Et alie item supra pontem mediocri spacio ut si ar¬
borum truici suie naues deicendi operis causa essent ab bar¬
berie misse. Huis defensoribus earum uerum uis minueret᷑.
neu pot nocerent. diebus .x. quib matei̾a cepta erat copor¬
teri oum opere effecto exertitus tnd̾ucitur. Cesar ad utiãq

Expanded text:
bipedalibus trabibus immissis, quantum eorum tignorum iunctura distabipedalibus trabibus immissis, quantum eorum tignorum iunctura distabat, binis utrimque fibulis ab extrema parte distinebantur; quibus disclusis atque in contrariam partem revinctis, tanta erat operis firmitudo atque ea rerum natura ut, quo maior vis aquae se incitavisset, hoc artius inligata tenerentur. Haec derecta materia iniecta contexebantur ac longuriis cratibusque consternebantur; ac nihilo setius sublicae et ad inferiorem partem fluminis oblique agebantur, quae pro ariete subiectae et cum omni opere coniunctae vim fluminis exciperent, et aliae item supra pontem mediocri spatio, ut, si arborum trunci sive naves deiciendi operis causa essent a barbaris missae, his defensoribus earum rerum vis minueretur neu ponti nocerent. Diebus X, quibus materia coepta erat comportari, omni opere effecto exercitus traducitur. Caesar ad utramque
Abbreviated transcription (Latin):
portandum erercitũ pollicebantut. Cesar hiis de causis quas
cõmemoraui rhemũ trãsĩre decreuerat s nauib trãsire neq sa¬
sta tuebat. Itaq ⁊ si summa difficultas faciendi pontis propo¬
nebatiu/ ppter latitudinẽ. rapiditatẽ astitudinẽq fluminis eñ
id sibi contendendum aut aliter nõ traducendũ exercitum ex¬
istimabait Rationẽ pontis hãc instituit tigna bina sẽqiupedalia
paulũ abimo prcacuta dimẽsa ad altitudinẽ fliũs interuallo
red̾um duoꝵ inter se iungebat. Hec cũ machinationib in missa
in flumen defixerat. fistucisq adegerat nõ sublice modo directe
ad perpendiculum. sed̾ proneꝵ ac fastigiate. ut scdm̃ naturam
flumĩs procũberent. Hiis itẽ contraria duo ad eundẽ modirm
uncta inter uallo pedũ quadraginta ab inferiore ꝑte contra
uini atq impetũ fluĩs conuersã statuebat. Hec utraq insuꝑ

Expanded text:
portandum exercitum pollicebantur. Caesar his de causis quas portandum exercitum pollicebantur. Caesar his de causis quas commemoravi Rhenum transire decreverat; sed navibus transire neque sastatuebat. Itaque, etsi summa difficultas faciendi pontis proponebatur propter latitudinem, rapiditatem altitudinemque fluminis, tamen id sibi contendendum aut aliter non traducendum exercitum existimabat. Rationem pontis hanc instituit. Tigna bina sesquipedalia paulum ab imo praeacuta dimensa ad altitudinem fluminis intervallo pedum duorum inter se iungebat. Haec cum machinationibus immissa in flumen defixerat fistucisque adegerat, non sublicae modo derecte ad perpendiculum, sed prone ac fastigate, ut secundum naturam fluminis procumberent, iis item contraria duo ad eundem modum iuncta intervallo pedum quadragenum ab inferiore parte contra vim atque impetu fluminis conversa statuebat. Haec utraque insuper
Abbreviated transcription (Latin):
seq cũ hiis cõunxerat. Ad quos cũ cosar nũtios misisset qͥ postu¬
sarent eos qui sibi gallieqz bellam inculissent sibi dederẽt respõ¬
derunt .p. R. imperium rhenum finire. Si se muito germanos in
galliam transure nõ equum existimauitꝰ cr sui quitqͣ imperii
aut potestatis trans rhemm postularet. Ubii autẽ qui uñi
ex trans rhenaĩs ad cesarem legatos miserãt. amicitiã fece¬
uint obsides dederant magnopere orabant ut sibi auxilium
ferret qd̃ grauiter ab sueius p̃merentur. uel si id facere occupa
tomib p. R. prohiberetur/ exercitum modo rhenũ trãs portaret.
id sibi ad auxilium spemiq reliqͥ temporis satis futurũ. Tantũ
esse nomẽ atq opinionẽ eius. exercitu ariouisti pulso ⁊ hoc no¬
iussimo plio scõ etiã ad ultimas germanoꝵ natiões uti opimõe
et amicitia .p. R.tuti esse possint. Nauium magnã copiã ad trãs¬

Expanded text:
seque cum his coniunxerat. Ad quos cum Caesar nuntios misisset, qui postuseque cum his coniunxerat. Ad quos cum Caesar nuntios misisset, qui postularent eos qui sibi Galliae bellum intulissent sibi dederent, responderunt: populi Romani imperium Rhenum finire; si se invito Germanos in Galliam transire non aequum existimaret, cur sui quicquam esse imperii aut potestatis trans Rhenum postularet? Ubii autem, qui uni ex Transrhenanis ad Caesarem legatos miserant, amicitiam fecerant, obsides dederant, magnopere orabant ut sibi auxilium ferret, quod graviter ab Suebis premerentur; vel, si id facere occupationibus rei publicae prohiberetur, exercitum modo Rhenum transportaret: id sibi ad auxilium spemque reliqui temporis satis futurum. Tantum esse nomen atque opinionem eius exercitus Ariovisto pulso et hoc novissimo proelio facto etiatuti esse possint. Navium magnam copiam ad trans
Abbreviated transcription (Latin):
desperata magno mĩo interfẽcto reliqͥ se in flumẽ precipita¬
uerunt atq ibi timiore et lassitudine et ui fluminis opp̃ssi
perierunt. Nostri omnes ad bnum in columes⁊ per paucis
uulneratis ex tanti belle timiore cũ hostium nunterus capi¬
tum. ãctt . xxu. milium fuisset se in castra receperũt. Cssar
hue quos castris retmerat discedendi potesc̃atem fecit. Illi sup¬
plicia ceuciatris ꝙ grlloꝵ ueriti quoꝵ ageos uexauerũt rema¬
nere sẽ apd̾ eum uelle dixerũt.iis cesar libertatẽ concessit.
Iermanico bello confecto multis de causis cesar statuit sibi rix¬
num esse transeundum quarũ illa fuit instissima qd̾ cũ uĩ¬
deret germarios tam facile impelliut in galliam uenirent suis
quaq rebus eos timere uolut: cum intelligerent et posse
dandi frumẽtandiqz causa mosam trãsisse ⁊ neqr prelio int̾fuisse
post̃ fugã suor se trãs rhenum in fines sigambroꝵ ieceperat/

Expanded text:
desperata, magno numero interfecto, reliqui se in flumen praecipitadesperata, magno numero interfecto, reliqui se in flumen praecipitaverunt atque ibi timore, lassitudine, vi fluminis oppressi perierunt. Nostri ad unum omnes incolumes, perpaucis vulneratis, ex tanti belli timore, cum hostium numerus capitum CCCCXXX milium fuisset, se in castra receperunt. Caesar iis quos in castris retinuerat discedendi potestatem fecit. Illi supplicia cruciatusque Gallorum veriti, quorum agros vexaverant, remanere se apud eum velle dixerunt. His Caesar libertatem concessit. Germanico bello confecto multis de causis Caesar statuit sibi Rhenum esse transeundum; quarum illa fuit iustissima quod, cum videret Germanos tam facile impelli ut in Galliam venirent, suis quoque rebus eos timere voluit, cum intellegerent et posse edandi frumentandique causa Mosam transisse neque proelio interfuisse, post fugam suorum se trans Rhenum in fines Sugambrorum receperat
Abbreviated transcription (Latin):
lium itinere cõfecto/ prius ad̾ hostium castra peruenit quã
quid ageretur germam sentire possent. Qui omĩbe rebus
subito perterriti accelcritate aduentus mr̃i et discessũ sũor
neq cõsilii habendi ncq arma capicudi spacio dato pertur¬
bantur. copias ne aduersũs hostem ducere/ an castra defendẽ
an suga sãlutem petere prestaret. Quor timor dũ fremituͬ
concursũ significaretur militos nr̃i pristim diei perfidia in¬
atati in castra irruperunt. Quo loco qui celeriter arma ca¬
pere potuerũt prulisper mĩs restiterunt. atqr inter carros mi¬
pedimentaq plium cõmiserunt. At reliqͣ multitudo pucioꝵ
mulierũq nã cum ominib suis domo excesserant rheminiq
transierãt. passim fugere cepit. Ad̾ quos cõsectandos cescur eꝯ̃¬
catum msit. Germam post tergum clamore aud̃ito. cũ suos
cum ad fluentem mose ⁊ chem peruenissent reliqua fuga

Expanded text:
lium itinere confecto, prius ad hostium castra pervenit quam lium itinere confecto, prius ad hostium castra pervenit quam quid ageretur Germani sentire possent. Qui omnibus rebus subito perterriti et celeritate adventus nostri et discessu suorum, neque consilii habendi neque arma capiendi spatio dato perturbantur, copiasne adversus hostem ducere an castra defendere an fuga salutem petere praestaret. Quorum timor cum fremitu et concursu significaretur, milites nostri pristini diei perfidia incitati in castra inruperunt. Quo loco qui celeriter arma capere potuerunt paulisper nostris restiterunt atque inter carros impedimenta proelium commiserunt; at reliqua multitudo puerorum mulierumque nam cum omnibus suis domo excesserant Rhenum transierant passim fugere coepit, ad quos consectandos Caesar equitatum misit. Germani post tergum clamore audito, cum suos cum ad confluentem Mosae et Rheni pervenissent, reliqua fuga
Abbreviated transcription (Latin):
teretur summe dementie esse iudicabat. ⁊ cognita galloꝵ
infirmitate quantum iam apud eos hostes uno prelio
auctoritatis essent cõsecuti sencrebat. Quib ad consilia
capienda nihil spacii dandum existimabat. Hiis cõstitutis
rebus ⁊ cõsilio cum legatis. et questore cõmunicato ne quẽ
diem pugne pretermicteret oportunissime res accidit qd̾
postridie eius diei mane eadem ⁊ pegsidia ⁊ simulatione
usi germani frequentib omnib principib maioribusq
natu adibitis ad eum in castra uenerunt. simul ut dice¬
batur smpurgandi causa ꝙ contra atq esset dictum et
ppsi petissent prelium pridie commi sissent. Simul ut¬
si quid possent de inducus fassendi impetrarẽt. Quoe sibi cesar
oblatos giuius illoe retineri iuissit. ip̃e omnnee. copias castris
eduxit. equitatum. id̾ recenti płio perterritũ eẽ existimabat
agmẽ subseꝵ iussit. Acic triplici inscituta et celeriter octo mi¬

Expanded text:
teretur summae dementiae esse iudicabat, et cognita Gallorum teretur summae dementiae esse iudicabat, et cognita Gallorum infirmitate quantum iam apud eos hostes uno proelio auctoritatis essent consecuti sentiebat; quibus ad consilia capienda nihil spatii dandum existimabat. His constitutis rebus et consilio cum legatis et quaestore communicato, ne quem diem pugnae praetermitteret, oportunissima res accidit, quod postridie eius diei mane eadem et perfidia et simulatione usi Germani frequentes, omnibus principibus maioribusque natu adhibitis, ad eum in castra venerunt, simul, ut dicebatur, sui purgandi causa, quod contra atque esset dictum et ipsi petissent, proelium pridie commisissent, simul utsi quid possent, de indutiis fallendo impetrarent. Quos sibi Caesar oblatos gavisus illos retineri iussit; ipse omnes copias castris eduxit equitatumque, quod recenti proelio perterritum esse existimabat, agmen subsequi iussit. Acie triplici instituta et celeriter VIII mi
Abbreviated transcription (Latin):
disiectis. reliquos infugam coniecerunt atq ita perterritos
egerunt. ut nõ prius fuga desisterent quã in cõspectum ag¬
minis nrĩ uenissent. In eo prelio exequitib nrĩs interfue¬
untur .iiiiͦͬ et .lxxͣ. In hiis fortissimus uir piso aquitant
amplissimo genere natus. cuius auus in auitate sua
irgnum optinerat. Amicus ab senatu ño appellatus
hic cum fratri intercluso ab hostibz auxilium ferret illum ex
periculo erpuit. ppe equo uulnerato deiectus quo ad potuit for¬
tissime restitit. Cum circũuentus multis uuluerib acceptis
cecidisset atqz id frater qui iã prelio excesserat piocul aãd¬
uertisset incitato equo. se hostibus obtulit atqr interfectus
est. Hoc facto prelio cesar neq sibi legatos audiendos neq cõ¬
ditiones accipiendas arbitrabatur ab hiis quiper dolum
atq insidias petita pace ultro bellum intulissent. Eopec¬
tare uero dum hostium copie augerẽtur equitatusq reuer¬

Expanded text:
deiectis reliquos in fugam coniecerunt atque ita perterritos deiectis reliquos in fugam coniecerunt atque ita perterritos egerunt ut non prius fuga desisterent quam in conspectum agminis nostri venissent. In eo proelio ex equitibus nostris interficiuntur IIII et LXX, in his vir fortissimus Piso Aquitanus, amplissimo genere natus, cuius avus in civitate sua regnum obtinuerat amicus a senatu nostro appellatus. Hic cum fratri intercluso ab hostibus auxilium ferret, illum ex periculo eripuit, ipse equo vulnerato deiectus, quoad potuit, fortissime restitit; cum circumventus multis vulneribus acceptis cecidisset atque id frater, qui iam proelio excesserat, procul animadvertisset, incitato equo se hostibus obtulit atque interfectus est. Hoc facto proelio Caesar neque iam sibi legatos audiendos neque condiciones accipiendas arbitrabatur ab iis qui per dolum atque insidias petita pace ultro bellum intulissent; expectare vero dum hostium copiae augerentur equitatus rever
Abbreviated transcription (Latin):
agmine ⁊ sub sarcinis infirmiore anmo adoriri cogitabãt.
Hoc cõsilio probato ab duabus productis iomanoꝵ copis
se se castris tenebant. hac re prospecta crassus cũ sua cũcta¬
tione atq opiniõe tummdiores hostes nr̃os milites a lacriores
adpugnandũ effecissent. atq oñn uoces audirentur expec¬
tari diucius non oportere quin ad castra iretur cohortatus
suos omnib cupientib ad hostiũ castra contendit. Ibi cũ
alii fossas complerent alii multis telis comectis defensces
no ampsius actingentes eꝯuites haberent quod imi qui ffimẽtãd.
causa ierant trans mosam/ nõ dum redierãt nihil timentib
ñĩs quod legati coꝵ paulo ante a cesare discesserãt atqz¬
hiis dies induciis erat ab hiis petitus: impetu facto celeriter
nr̃os perturbauerunt. Rursus resistentibus cõsuetudine sua
ad pedes disiluerunt, dusfossis equis compluribusq mnĩs

Expanded text:
agmine et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. agmine et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio probato ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris tenebant. Hac re perspecta Crassus, cum sua cunctatione atque opinione timoris hostes nostros milites alacriores ad pugnandum effecissent atque omnium voces audirentur expectari diutius non oportere quin ad castra iretur, cohortatus suos omnibus cupientibus ad hostium castra contendit. Ibi cum alii fossas complerent, alii multis telis coniectis defensores non amplius DCCC equites haberent, quod ii qui frumentandi causa ierant trans Mosam profecti nondum redierant, nihil timentibus nostris, quod legati eorum paulo ante a Caesare discesserant atque is dies indutiis erat ab his petitus, impetu facto celeriter nostros perturbaverunt; rursus his resistentibus consuetudine sua ad pedes desiluerunt subfossis equis compluribus nostris
Abbreviated transcription (Latin):
munire cõmeatib nros intercludere instituũt. Quod ubi
crassus aĩaiduertit suas copias ꝓpter exiguitatẽ nõ facile
deduci hostem ⁊ uagarii; uias obsidere : castris satis p̃sidii re¬
sinquere. Ob cã causam mimus cõmode frumentũ cõmeatũq
sibi supportari mdies hostium augeri nõ cũtandũ existima¬
uit ꝯum pugna decertaret. Hac re ad cõsilium delata/ ubi õs̃
idem sentire intellexit posterũ diẽ pugne cõstituit. Prima
luce productis omnib copiis duplia acie instituta auxiliis
in media aciem collectis: quid hostes cõsilii caperent expecta¬
bcint Illi et si propter multitudinẽ ⁊ ueterem belli gloriam
paucitatemq nr̃oꝵ se tuto dimicaturos existimabant tñ
tutius esse arbitrabantur obsessis uiis commeatu interdu¬
sor sine ullo uuluere uictoria potiri. Et si ꝓpt̃ mopiã rei
frumentarie iomani se se recipere cepissent impeditos in

Expanded text:
munire, commeatibus nostros intercludere instituunt. Quod ubi munire, commeatibus nostros intercludere instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit, suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem et vagari et vias obsidere et castris satis praesidii relinquere, ob eam causam minus commode frumentum commeatumque sibi supportari, in dies hostium numerum augeri, non cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata, ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit. Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instituta, auxiliis in mediam aciem coniectis, quid hostes consilii caperent expectabat. Illi, etsi propter multitudinem et veterem belli gloriam paucitatemque nostrorum se tuto dimicaturos existimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis viis commeatu intercluso sine vulnere victoria potiri, et si propter inopiam rei frumentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in
Abbreviated transcription (Latin):
uisset. mori recusaret. Cum hiis ad iamtonius eruptionẽ
facere conatus clamore ab ea parte munitionis sublato
au ad arma milites curissent. uehementerqz ibi pug¬
natũ esẜ repulsis in oppidũ tamẽ ut eadẽ dediciõis conditiõe
uteretur a crasso impetrauit. arimis obsidibusq acceptis
crassus in fines uocaturũ ⁊ tarausatiũ profectus est. Tñ¬
ansso uero burbari cõmoti ꝯd oppidum et natura loci ⁊ mami
muntum pauas diebus quib eo uentum erat expugnatũ
cognouerãt segatos quaꝯͣ uersum dimictere cõiurare obsides
inter se dare copias parare cepcrunt. Mutuntur etiã ad eas q¬
uitates legati que sunt citerioris hispanie finitime a quita¬
nie inde auxilia ducesq arcessuntur. Quoꝵ aduẽtu mag¬
na cũ auctoritate ⁊ magna cũ hõim multitudine bellumge¬
rerr conantur. Duces uero hii deligũtur ꝙͥ una cũ quinto
sertorio om̃s annos fuerãt summãq sciam reimilitaris

Expanded text:
set, mortem recusaret— cum his Adiatunnus eruptionem set, mortem recusaret— cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab ea parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent vehementerque ibi pugnatum esset, repulsus in oppidum tamen uti eadem deditionis condicione uteretur a Crasso impetravit. Armis obsidibusque acceptis, Crassus in fines Vocatium et Tarusatium profectus est. Tum vero barbari commoti, quod oppidum et natura loci et manu munitum paucis diebus quibus eo ventum erat expugnatum cognoverant, legatos quoque versus dimittere, coniurare, obsides inter se dare, copias parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt citerioris Hispaniae finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque arcessuntur. Quorum adventu magna cum auctoritate et magna cum hominum multitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii deliguntur qui una cum Q. Sertorio omnes annos fuerant summamque scientiam rei militaris
Abbreviated transcription (Latin):
uertere. Quoꝵ minero magno interfecto crassus exitmere oppi¬
dum sonciatum oppugnare cepit. Quib fortiter resistẽtib
uincas turresq egit. Illi alias eiuptione temptata. alias
amniculis ad aggerem uineasqz actis. auus rei sunt longe
pertissimi aquitami propterea quod multis locis apud eos
erarie sectureqz sunt. ubi diligencia nr̃oꝵ nichil hiis reb
profici posse intellexerunt. legatos ad crassum mittunt.
seq indeditionem ut reapiat petunt. Quare imperata ar¬
aminis. alia ex parte oppidi ad iantoninus qͥ summã
imperii tenebat cum. de. deuotis quos illi soldurios appellãt.
quoꝵ hec est condicio ut omnib inuita commodis una
cum hiis fruantur quoꝵ se amnacie dederint. Si quid hiis
perium accidit. aut eundẽ casum una ferant. aut sibi
mortẽ consiscant. neqz ad huc hominum memoria. reper¬
tus est quisꝙͣ. qui eo inter fecto auus se annacie deuouis¬

Expanded text:
verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppiverterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas turresque egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque actis cuius rei sunt longe peritissimi Aquitani, propterea quod multis locis apud eos aerariae secturaeque sunt, ubi diligentia nostrorum nihil his rebus profici posse intellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in deditionem ut recipiat petunt. Qua re impetrata arintentis animis alia ex parte oppidi Adiatunnus, qui summam imperii tenebat, cum DC devotis, quos illi soldurios appellant, quorum haec est condicio, ut omnibus in vita commodis una cum iis fruantur quorum se amicitiae dediderint, si quid his per vim accidat, aut eundem casum una ferant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovis
Abbreviated transcription (Latin):
esset. atq unde lucius malius procõsul impedimẽtis relictis
profugisset nõ medioctẽ sibi diligenciã ad hibendam intel¬
ligebat. Icriqz ie frumentaria preuisa auxiliis equitatuqz
comparato multis preterea uiris fortibus tolosa ⁊ narbona
duxit. Luus aduentu cognito sonciates magins coyiis coactis
equitatuqz. quo plurimũ balebant mitinere agmẽ nm̃
adorti pͥmũ equestre prelium cõmiserunt. Deinde eqͥtatu
suo pulso atqz insequentibus nĩs subito pedestres copias qͣs
inconualle in insidiis collocauerãt ostenderunt. Ii. nr̃os disiec¬
tos adorti p̃lium renouarunt. Pugnatũq est du atq accit᷑.
Cũ sonciates superiorib uictoriis freti in sua uirtute tatius
aquitane salutem positam putarẽt: nr̃i autẽ quid sine mi¬
peratore ⁊ sine reliquis legionibus adolescentulo duce efficͥe
possẽt perspia aperent. tandẽ confecti uulneribz hostes terga

Expanded text:
esset atque unde L. Manlius proconsul impedimentis amissis esset atque unde L. Manlius proconsul impedimentis amissis profugisset, non mediocrem sibi diligentiam adhibendam intellegebat. Itaque re frumentaria provisa, auxiliis equitatuque comparato, multis praeterea viris fortibus Tolosa et Carcasoduxit. Cuius adventu cognito Sotiates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant, in itinere agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt, deinde equitatu suo pulso atque insequentibus nostris subito pedestres copias, quas in convalle in insidiis conlocaverant, ostenderunt. Hi nostros disiectos adorti proelium renovarunt. Pugnatum est diu atque acriter, cum Sotiates superioribus victoriis freti in sua virtute totius Aquitaniae salutem positam putarent, nostri autem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce efficere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes terga
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute militũ ⁊ suꝑiorũ pugnarũ exercitatiõe. Ut ne unum
quidem nr̃oꝵ impetum ferrent. ac statim terga uerterẽt. Qͦs
impeditos integris uiribus milites nũ cõsecuti magnũ nũm
corum occiderunt reliquos equites cõsectati paucos qͥ exfuga
euaserant; reliquerunt. Sic uno tp̃e ⁊ de nauali pugna sa¬
binus ⁊ de sabini uictoria cesar tercior fcũs est. auitatesq
ommes se statim citurio dediderunt. Nam ut ad bella susci¬
pienda gallor alacer ac prõptus ẽ animus sic mollis ac
mimme resistens ad calamitates perferendas mens eoꝵ
est. Eodẽ fere tpẽ publius crassus cũ aquitamã ꝑueniss
quepars ut ante dictum ẽs ⁊ regionũ latitudine⁊ mmultitudiẽ
homniũ ex tertia parte gallie est estimanda: cũ intelligeret
in hus locis sibi bellum gerendum ubi paucis ante annis
lucius ualerus pc̃onius legatus exercitu pulsõ interfectꝰ

Expanded text:
virtute militum et superiorum pugnarum exercitatione, ut ne unum virtute militum et superiorum pugnarum exercitatione, ut ne unum quidem nostrorum impetum ferrent ac statim terga verterent. Quos impeditos integris viribus milites nostri consecuti magnum numerum eorum occiderunt; reliquos equites consectati paucos, qui ex fuga evaserant, reliquerunt. Sic uno tempore et de navali pugna Sabinus et de Sabini victoria Caesar est certior factus, civitatesque omnes se statim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella suscipienda Gallorum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac minime resistens ad calamitates ferendas mens eorum est. Eodem fere tempore P. Crassus., cum in Aquitaniam pervenisset, quae pars, ut ante dictum est, et regionum latitudine et multitudine hominum tertia pars Galliae est aestimanda, cum intellegeret in iis locis sibi bellum gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius Praeconinus legatus exercitu pulso interfectus
Abbreviated transcription (Latin):
goii bene gerendi ãmittendã non esse. ad castra iri oporte.
multe res ad hoc consilium gallos hortabantur. Superiorũ
dierum sabin cunctatio. perfuge cõfirmatio. inopia ciba
rebus adducti nõ prius nuudonicẽ reliquosq duces ex cõsilio di¬
mittunt quã ab huis sit cõcessum armauti capiãt ⁊ ad castra
contendant. Qua re cõcessa, leti ut explorata uictoria sermẽ¬
tis uirgultisq collectis. quib fossas romanoꝵ compleãt ad
castra pergunt. Iocus erat castrorum editus ⁊ paulatim ab
mio accłius arciter passus mille. Huc magno cuesu contẽ¬
derunt. ut quã miminũ spacii ad se colligendos armandosq
romanos darctur, exammatiqz peruenerunt Sabimis suos
hortatus / cupientibus signum dait. Impeditis hostibus ꝓpter ea
que ferebant ouera subito duabus portis eiuptionẽ fieri iubet
factum est oportuntate loci hostium in saencia ac defagitatiõe

Expanded text:
gotii bene gerendi amittendam non esse: ad castra iri oportere. gotii bene gerendi amittendam non esse: ad castra iri oportere. Multae res ad hoc consilium Gallos hortabantur: superiorum dierum Sabini cunctatio, perfugae confirmatio, inopia cibarrebus adducti non prius Viridovicem reliquosque duces ex concilio dimittunt quam ab iis sit concessum arma uti capiant et ad castra contendant. Qua re concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virgultisque collectis, quibus fossas Romanorum compleant, ad castra pergunt. Locus erat castrorum editus et paulatim ab imo acclivis circiter passus mille. Huc magno cursu contenderunt, ut quam minimum spatii ad se colligendos armandosque Romanis daretur, exanimatique pervenerunt. Sabinus suos hortatus cupientibus signum dat. Impeditis hostibus propter ea quae ferebant onera subito duabus portis eruptionem fieri iubet. Factum est oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione,
Abbreviated transcription (Latin):
se se tenebat. cũ uiridonix contra eum duũ milium spacio
cõsedisset cotidieq productis copus pugnandi potestatem fa¬
ceret. Ut iam nõ solum hostibus in contemptionẽ sabinus uẽ
opimionẽ timoris pbuit. Ut iam ad uallum castror hostes
accedere auderent. Is ea de causar faciebat. ꝙ cũ tanta multi¬
tudine hostium presertim eo absente qͥ sumniã imperii teneret
nisi equo loco aut oportunitate aliꝯͣ data legato dimicandum
nõ exiscimabat. At cõfirmata opimõe timoris ydoncũ quendã
hominẽ et callidum delegit gallum ex hiis quos auxilii cau¬
sa secum habebat. Huic magnis premiis polliatatiomibusq
per suadet. ucilad hostes transcat. et quid fieri uelit edocet. Qui
ubi pro peefuga ad eos uenit. timorem romanoꝵ ꝓponit ꝯͥbus
quin proxima nocte sabimis clam ex castris exercitum
educat et ad cesarem auxilii ferendi causa proficiscatur.
Quod ubi auditum estz conclamant onmnes occasionẽ ne¬

Expanded text:
sese tenebat, cum Viridovix contra eum duorum milium spatio sese tenebat, cum Viridovix contra eum duorum milium spatio consedisset cotidieque productis copiis pugnandi potestatem faceret, ut iam non solum hostibus in contemptionem Sabinus veniopinionem timoris praebuit ut iam ad vallum castrorum hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat quod cum tanta multitudine hostium, praesertim eo absente qui summam imperii teneret, nisi aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non existimabat. Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem et callidum deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. Huic magnis praemiis pollicitationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid fieri velit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem Romanorum proponit, qquin proxima nocte Sabinus clam ex castris exercitum educat et ad Caesarem auxilii ferendi causa proficiscatur. Quod ubi auditum est, conclamant omnes occasionem ne
Abbreviated transcription (Latin):
Itaqz se suaqz ommia cesari dediderunt. In quos eo gͣuius ce¬
sar uindicaindum statuit. quo diligentius in reliquũ tẽpus
alubirs ius segatoꝵ cõseruaret̃. Staꝙ omni seuatu necato ireliqͥs
sub corona uendidit. Dũ hec inuenetis geruntur quintus titurius
sabmns cũ hus copuis qͣs a cesare acceperatz in fines unellorum
perucinit. Is preerat uiridonix ac summã imperii tenebat eaꝵe oñm
ciuitatũ que defecerãt. Ex quib exerctum magnasq copias
coegerat. atqz hiis paucis diebus aulerci. eburonices. lexomiq
senatu suo interfecto. qd auctores belli esse nolebant. portas clause¬
runt. seq cũ uiridouice cõuixerunt. Magnaqz p̃terea multi¬
tudo undiq ex gallia perditorum hom̃m latronũq cõuenerãt.
Quos spes predandi studiũq bellandi ab agricultura cotidia¬
naꝵ labore reuocabat. Sabimus idoneo ommib reb loco castris

Expanded text:
Itaque se suaque omnia Caesari dediderunt. In quos eo gravius CaeItaque se suaque omnia Caesari dediderunt. In quos eo gravius Caesar vindicandum statuit quo diligentius in reliquum tempus a barbaris ius legatorum conservaretur. Itaque omni senatu necato reliquos sub corona vendidit. Dum haec in Venetis geruntur, Q. Titurius Sabinus cum iis copiis quas a Caesare acceperat in fines Venellorum pervenit. His praeerat Viridovix ac summam imperii tenebat earum omnium civitatum quae defecerant, ex quibus exercitum magnasque copias coegerat; atque his paucis diebus Aulerci Eburovices Lexoviique, senatu suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, portas clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea multitudo undique ex Gallia perditorum hominum latronumque convenerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore revocabat. Sabinus idoneo omnibus rebus loco castris
Abbreviated transcription (Latin):
uaues contendebant. Quod postꝙ barbari fieri ammaduerterũt
expugnatis cõpluribus nauib cum ei uei nullum repiretur
auxilium fuga salutem petere contenderũt. Ac iam conuersis
in eam partem nauibus quo uentus ferebat tanta subitoma¬
licia ac tranquillitas extitit. ut se ex loco cõmouere nõ possẽt.
Que quidem res ad negoeium cõficiendum maxime fuit
oportuna. Nam singulas nr̃i cõsectati ꝙpugnauer̃t. ut per¬
pauce ex omni numero noctis interuẽtu ad terrã ꝑuenerint.
cũ ab hora fere quarta usq: ad solis occasum pugnaret᷑ Quo p̃lio
bellum uenctorum totiusqz ore maritime cõfectum est. Nã cũ omĩs
niuentus. ommnes eciã grauiores etatis in quibus aliquid is¬
cõsilii aut dignitatis fuit, eo cõuenerant tũ nauiũ qd ubiq
fuerat in unũ locum coegerant. Quibus amissis. reliqͥ neqz
quo se reciperẽt neq quemadmodũ oppida defenderẽt habebant.

Expanded text:
naves contendebant. Quod postquam barbari fieri animadverterunt, naves contendebant. Quod postquam barbari fieri animadverterunt, expugnatis compluribus navibus, cum ei rei nullum reperiretur auxilium, fuga salutem petere contenderunt. Ac iam conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis interventu ad terram per venirent, cum ab hora fere IIII usque ad solis occasum pugnaretur. Quo proelio bellum Venetorum totiusque orae maritimae confectum est. Nam cum omnis iuventus, omnes etiam gravioris aetatis in quibus aliquid consilii aut dignitatis fuit eo convenerant, tum navium quod ubique fuerat in unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo se reciperent neque quem ad modum oppida defenderent habebant.
Abbreviated transcription (Latin):
ab gallis grauius acciderent. Una erat magno usui res prepa¬
rata a nĩs. falces preacute inserte affixeqz longurus non ab¬
simili forma muealiũ falcium. Hiis cum fune ᷤ qui ãtẽnas
ad malos destine bant compreheusi adductiqz erãt. nauigio
irmis matcito prerumpebantur. Quib abscisis antenne
necossario concidebant. et aim omnis gallicis nauibz spes in
uelis armaniẽtisq cõsiscerent. Hiis ereptis omiis usus na¬
uium uno tpẽ enperetur. reliquũ erat certamẽ positum in uir̃¬
tute qua nr̃i milites facile superabant. Atq eo magis qd in
cõspectu cesaris atq omnis exeratus res gerebantur. ut nul¬
lum paulo fortius factum latere posset. Onmes emim colles ac loca
superiora. Unde erat propinquus despectus in mare ab erceratu te¬
nebantur. Disiectis ut diximus antẽnis cum singulas bine ac
trine naues arcũsteterãt. milites summa in transcedere in hostiũ

Expanded text:
a Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praepaa Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris, falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus navium uno tempore eriperetur. Reliquum erat certamen positum in virtute, qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat propinquus despectus in mare, ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant, milites summa vi transcendere in hostium
Abbreviated transcription (Latin):
dissent ⁊ tempestatem ferent facilius ⁊ in uadis cõsisterẽt
tutiꝰ. ⁊ ab estu relicte nichil saya et cautes tunorẽt. Quare
rerum oĩm nr̃is nauibus casus erat extimelescendus. Cõ¬
pluribus expugnatis oppidis cesar ubi intellexit frustra
cantũ laborem sũm neq hostium fugã captis oppidi re¬
pͥmi. neqz huis nocere posse: statuit expectandũ classem.
ducente .ux. naues eorũ paratissime. atqr omni genere
armor ornatissime profecte exportu nr̃is aduerse cõstite
runt. Neq satis bruto qui classi perat, uel tribums im¬
litum centuriombusqz quibz singule naues erãt attri¬
bute, constabat. quid agerent aut qua ratiõẽ pugne insiste¬
rent. Rostro enim nocere nõ possẽ cognouerãt turrib autẽ
excitatis tñ has altitudo puppium ex birbtis nauibus superabat.
ut neq ex inferiore loco satis commode tela adici possent ⁊ missa

Expanded text:
dissent, et tempestatem ferrent facilius et in vadis consisterent dissent, et tempestatem ferrent facilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil saxa et cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus erat extimescendus. Compluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri posse, statuit expectandam classem. ducentae uiginti naues eorum paratae atque omni genere armorum instructissimae progressae portu ex aduerso construnt; neque satis Bruto, qui classi praeerat, vel tribunis militum centurionibusque, quibus singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem pugnae insisterent. Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa
Abbreviated transcription (Latin):
ũim ⁊ cõtumeliam perferendã. Trãstra ex pedalib in altitudinẽ
trabibus cõfixa clauis ferreis digiti pollicis crassitudine. An¬
chore pro fumbz ferreis cathens reuincte. Pelles prouelis
aluteqz tenuter confecte. Hee siue propter lini mopiã atq
cius usus in scienciã. siue eo qd̃ est magis uerͥsimile qd̾ tãtas
tempestates occeani. tantosqz impetus uentoꝵ sustinere, ac
tanta onera nauium regi uelis nõ satis cõmode posse arbi¬
trabantur. Cum hus nauibus nr̃e classi eiusmodi cõgres¬
sus erat ut ũna celeritate ⁊ pulsu remoꝵ p̃staret. Reliqua ꝓ
loci natura pro ui tempestatum illis essent aptiora et ac¬
cõmodatiora. neq enim hiis nr̃e rostro nocere poterãt. Cã¬
ta in hiis erat fortitudo: neq propter altitudinẽ: facile telũ
adiciebatur. ⁊ eadẽ de causa minus cõmode scopulis cõtine¬
bantur. Accedebat ut cũ se iure uentus cepisset uento de¬

Expanded text:
vim et contumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in altitudinem vim et contumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in altitudinem trabibus, confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine; ancorae pro funibus ferreis catenis revinctae; pelles pro velis alutaeque tenuiter confectae, hae sive propter inopiam lini atque eius usus inscientiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu remorum praestaret, reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et accommodatiora. Neque enim iis nostrae rostro nocere poterant tanta in iis erat firmitudo, neque propter altitudinem facile telum adigebatur, et eadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebat ut, cum saevire ventus coepisset et se vento de
Abbreviated transcription (Latin):
uadis afflictarentur. Ita utraqz ie oppidorum oppugnatio
impediebat᷑ ac si quando magnitudine operis forte suꝑati
extruso mari aggere. ac mollibus atq hiis oppidi menbus
ad equatis suis fortums desperare ceperant magno numero
nauium appulso: auus rei summam facultatem habebãt
sua deportabant: omnia seq in proxima oppida recipiebãt.
Ibi se rursus isdem oportuntatibus loai defendebant. Hec
co facilius magnam partem estatis faciebant. qd nostre
naues tempestatibus decinebantur sumiaq erat uãsto
atoz aperto mari magnis estibus rans ac proye millis
portibus fficultas nauieandi NLam ip̃orum naues ad hunc modũ
facte armateqz erant. Carme aliquãto planiores ꝙͣ nr̃arum na¬
uium quo facilius bada ac decessum estus exapere possent.
Prore admodum erecte/ atq itẽ puppes ad magnitudinẽ fluctuũ
tempestatũqz accomodate. Maues tote facte ex robore. ad ꝙͣuis

Expanded text:
vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum oppugnatio vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudine operis forte superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moenibus adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero navium adpulso, cuius rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod nostrae naves tempestatibus detinebantur summaque erat vasto atque aperto mari, magnis aestibus, raris ac prope nullis portibus difficultas navigandi. Namque ipsorum naves ad hunc modum factae armataeque erant: carinae aliquanto planiores quam nostrarum navium, quo facilius vada ac decessum aestus excipere possent; prorae admodum erectae atque item puppes, ad magnitudinem fluctuum tempestatumque accommodatae; naves totae factae ex robore ad quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
arcessiti dicebantur si perium nauib flumẽ tnͣsire conẽtur
prohibeat. Publium crassum cũ hortibus legionaris duodecĩ
et magno mĩo equitatus in ouitanã proficisci iubet. ne exhiis
natiombus auxilia in galliam mittantur ac tãte nationes
comungantur. Quĩtum tituriũ sabinũ legatum cũ legiõib
tribus munellos. curiosolites. lexobiosq mictit quieã manũ
destinendã curet. Decum brutum adolescentẽ classi gallicis¬
ꝙz nauibus quas ex pictonibus ⁊ santombzreli quisq pacatis
regiomibus cõuenire iusserat prefecit. Et cum pͥmũ posset
iuenetos proficisti iubet. Ip̃e eo podestrib coriis cõcendit.
Erãt eiusmodi fere situs oppidorũ. ut posita in extremis
lingulis promuntoriis q noq pedib aditum haberẽt cũ
exalto se estus maitasset. qd̾ bis semper accidit horarum.
uii. spacio neqz nauibus. qd rursus inniuẽte estunaues in

Expanded text:
arcessiti dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, arcessiti dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibeat. P. Crassum cum cohortibus legionariis XII et magno numero equitatus in Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosque mittit, qui eam manum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus, quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus incitavisset, quod bis accidit semper horarum XII spatio, neque navibus, quod rursus minuente aestu naves in
Abbreviated transcription (Latin):
ces. ambiliatos. mormos. diabrmtres. menapios asciscunt.
auxilia ex brictãnia que contra eos regiões posita est accersũt.
Erant hee difficultates belli gerendi quas ostendimut ẜ mlta
equitum romanoꝵ rebellio facta post deditionẽ defectio datis
obsidibus tot ciuitatũ comuratio. In pͥmis ne hac parte negt¬
lecta. relique nationes sibiidẽ sicere arbitrarentur. Itaq cũ intelli¬
geret omes fere gallos nours rebus scudere: et ad bellũ mobiliter
celeriterqz excitari: om̃s autẽ homines n᷑a libertati studere ⁊ con¬
ditionẽ seruitutis odisse priusꝙͣ plures auitates cõspirarent
parciendũ sibi ac latius discribuendũ exeraitum putauit. Itaq¬
Titũ labienum legatũ intreui̾os qui proxum flumini rheno sũt
cũ eꝯuitatu mictit. Huic mandat remos ieliquosq belgas a¬
deat atq in officio contineat. germnanos qui auxilio ab belgis

Expanded text:
tes, Ambiliatos, Morinos, Diablintes, Menapios adsciscunt; tes, Ambiliatos, Morinos, Diablintes, Menapios adsciscunt; auxilia ex Britannia, quae contra eas regiones posita est, arcessunt. Erant hae difficultates belli gerendi quas supra ostendimus, sequitum Romanorum, rebellio facta post deditionem, defectio datis obsidibus, tot civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes autem homines natura libertati studere et condicionem servitutis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum putavit. Itaque T. Labienum legatum in Treveros, qui proximi flumini Rheno sunt, cum equitatu mittit. Huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat atque in officio contineat Germanosque, qui auxilio a Belgis
Abbreviated transcription (Latin):
ea que ad usum nauiũ pertinẽt prouidere institiũt. h oc maiore
spe qd̾ multum natura loci cõfidebant. pedefiria eẽ itmnera cõcisa
estuariis nauigationẽ impeditã ꝓpter insciẽtiã locoꝵ pauatatẽq
portuũ sciebant. Neq nr̃os exercitus ꝓpter frumẽti mopiã diutiꝰ
apud̃ se morari posse confidebant. at iã ut omĩa cõtͣ opmionẽ
acciderent tamẽ se plurimũ nauibus posse quã romanos nq
ullam faucultatem habere nauiũ neqz corũ locoꝵ ubi bellum
gestur essent. uada. portus. insulas nouisse. al longe aliam
esse nauigationẽ in cõcluso mari. atqz in nastissimo atq aper¬
tissimo ceccano prospiciebant. Hiis mitis consiliis mida oppada
mumũt. frumẽta ex agris in oppida comportant naues mue¬
netiã ubi cesarẽ primũ esse bellum gesturũ cõstabat ꝙͣ pliũãs
possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum osismos lexobios nãne¬

Expanded text:
ea quae ad usum navium pertinent providere instituunt, hoc maiore ea quae ad usum navium pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, navigationem impeditam propter inscientiam locorum paucitatemque porapud se morari posse confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, quam Romanos neque ullam facultatem habere navium, neque eorum locorum ubi bellum gesturi essent vada, portus, insulas novisse; ac longe aliam esse navigationem in concluso mari atque in vastissimo atque apertissimo Oceano perspiciebant. His initis consiliis oppida muniunt, frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum Osismos, Lexovios, Namne
Abbreviated transcription (Latin):
cundemqz omnis fortune exitum esse laturoe. Reliquas
cutates sollicitant. Ut in ca libertate quã a maiorib accepeiũt per¬
manere ꝙͣ iomanoꝵ seruitutem perferir malent. Om̃i oea mari¬
tima celeriter ad suã sententiã perducta cõmunẽ legationẽ ad¬
ad publium erassum mittũt si uelit sues recipe obsides sibi remnt¬
tat. Quibus de rebus cesar ab crasso certior factus: qd̾ ip̃e ab ea
lõgis. Raues interim longas edificaturi in fluĩe ligere qd in
toresqz comparari iubet. Hus rebus celeriter ãministratis ip̃e cũ
pͥmum per ãm tp̃s potuit ad exercitum cõtendit. ueneti. reliqueq
ciuitates cognito cosaris aduẽtu certiores facti simul ꝙ qnͣtum
in se facuis admisissent intelligebant. legatos qd nomẽ ad õs
nationes sc̃iñ muiolatũqz semper fuisset retentos abse ⁊ in uin¬
aila comectos pro magnitudine periculi bellũ parares⁊ maxĩe

Expanded text:
eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus acceperint permanere quam Romanorum servitutem perferre malint. Omni ora maritima celeriter ad suam sententiam perducta communem legationem ad P. Crassum mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat. Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod infatoresque comparari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuit, ad exercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitates cognito Caesaris adventu certiores facti, simul quod quantum in se facinus admisissent intellegebant, legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos, pro magnitudine periculi bellum parare et maxime
Abbreviated transcription (Latin):
dibus hiemauerat. Is quod in hus loais moxia frumenti
erat prefectos tribunosqz militum complures in finitimas
auitates frumenti aausa dimisit. Quo in numero est. Titꝰ
terrasidius missus in eusebios. Marcus trebius gallus in co¬
riosolitas. Quintus uelamus d̃ĩ tito silio in uenetos. Huius¬
enm est ciuitatis longe amplissima auctoritas omnes hore
maritime regionum earũ. qd et naues. habent uoneta plu¬
maris atq aperto pauais portib interiectis quos tenent
ipi omnes fere qui eo mari uti cõsuerunt habent uectigales.
Ab hiis fuit miciũ ietinendi sillii atqz uellanii. quod per eos
suos se obsides quos crasso dedissent recupera turos ex istima¬
bant. Horum auctoritate finitimi adducti. ut sunt gallor
subita ⁊ repentina cõsilia eadẽ de causa trebium. terrasidi¬
umqz retinent. ⁊ celeriter missis legatis per suos prinapes
inter se conurant. nihil inisi cominum cõsilio acturos

Expanded text:
dibus hiemabat. Is, quod in his locis inopia frumenti dibus hiemabat. Is, quod in his locis inopia frumenti erat, praefectos tribunosque militum complures in finitimas civitates frumenti causa dimisit; quo in numero est T. Terrasidius missus in Esuvios, M. Trebius Gallus in Coriosolites, Q. Velanius eum T. Silio in Venetos. Huius est civitatis longe amplissima auctoritas omnis orae maritimae regionum earum, quod et naves habent Veneti plumaris atque aperto paucis portibus interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt habent vectigales. Ab his fit initium retinendi Silii atque Velanii, quod per eos suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos