comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uersi ꝗͣ monachi ad magnũ altar̃ cõmunicent nͥ ali¬
t̃ multitudo exegerit. Diãc aũ tot hostias ꝯsecͣndas
apponat ut et ip̃a die fribꝰ oĩbꝰ sacͣ cõmunio sufficiat
tã ꝓ officio seqñtis diei ꝗͣ ꝓ infir mis. pars sacre cõ¬
muniõis reser uaripossit. Post pacẽ uͦ cõpꝰ dñi de
uuseło supͣ altar̃ sumat᷑. ⁊ sr̃ patenã illa hora sumen¬
dũ ponat᷑. Linteũ ⁊ mox de eõs uascło auferat᷑. aliut¬
to absac sta ella hor a p̾sentaiũ inco ponat᷑ illocy muta¬

Expanded text:
ersi quam caeteri ad magnum altare communicent; nisi aliter multitudo exegerit. Diaconus autem tot hostias consecrandas apponat, ut et ipsa die fratribus omnibus sacra communio sufficiat: et tam pro officio sequentis diei, quam pro infirmis pars sacrae communionis reservari possit. Post pacem vero corpus Domini de vasculo supra altare sumatur: et super patenam illa hora sumendum ponatur. Linteum etiam mox de eodem vasculo auferatur, aliudque a sacrista illa hora praesentatum in eo
Abbreviated transcription (Latin):
exadi nos: tu es sce conditor omnium
luminũ. Genedic dñe hoc lumen quod
ate scĩficatũ atq benedictũ est. qui illu¬
minasti omnẽ mundũ: ut ab eo lumine
accendamur & illumine mur igne clarita¬
tis tue: & sicut igne illuminasti moysen.

Expanded text:
, et sancte conditor omnium luminum, bene+dic hoc lumen, quod a te sanctificatum atque benedictum est, qui illuminasti omnem mundum, ut ab eo lumine accendamur et illuminemur igne claritatis tuae; et sicut igne illuminasti Moysen,
Abbreviated transcription (Latin):
Idesto dñe supplicationibꝰ nrĩs: ut sicut
humani generis saluatorẽ consedere te¬
cum in tua maiestate confidimꝰ: ita usq ad
consũmationẽ scl̃i manere nobiscũ quemad¬
modũ ẽ pollicitꝰ sentiamꝰ R eund.¬

Expanded text:
desto, Domine, supplicationibus nostris, ut sicut humani generis Salvatorem consedere tecum in tua Majestate confidimus, ita usque ad consummationem saeculi manere nobiscum, quemadmodum est pollicitus, sentiamu
Abbreviated transcription (Latin):
oñe libens suscipe : & fructũ nos uiri¬
ditatis habere concede: quatinꝰ tius ym¬
bribus irrigati. meream᷑ tibi suauiũ fruc¬
tuum ubertate placere : & sicut illi tibi ꝓ

Expanded text:
onem libenter suscipe, et fructum nos viriditatis habere concede quatenus tuis imbribus irrigati mereamur tibi suavium fructuum ubertate placere, ut in tui
Abbreviated transcription (Latin):
isericors ac piissime deus qui ubiq¬
famulos tuos tueris semꝑ & adiuuas:.
horum seruoꝵ tuoꝵ fratrũ nostroꝵ in
honum acrumula uotũ ÷ auge desideriũ
ut recte fratribꝰ suis impendant seruitia:

Expanded text:
isericors, ac piissime Deus, qui ubiqufamulos tuos tueris et adjuvas; horum servorum tuorum fratrum nostrorum in bonum accumula votum, auge desiderium, ut recto corde fratribus impendant servitia
Abbreviated transcription (Latin):
ili ent terminus rogationum.
De termino aduentus domini.
orum sit omĩbꝰ hominib ut quicũq
aduentum dnĩ diligñt̾ uult celebrare.
euueat ut nec ante.U. Re decemb nec p̃t¬
ii. nonas ip̃iꝰ mensis traraeat. sed in his
septem dic̾b ubicũq dies dñieus adue¬
nerit. ibi siue dubio & alsq ullo er¬

Expanded text:
ibus. Terminus Rogationum eDe Adventu Domini. Notum sit omnibus hominibus ut quicunque adventum Domini diligenter vult celebrare, videat ut nec ante V Kalend. Decemb., nec post Nonas ipsius mensis transeat, sed in his septem diebus ubicunque dies Dominicus advenerit, ibi sine dubio et absque ullo
Abbreviated transcription (Latin):
N one aprilis. norunt quinos.
None qualerne. ñque dipodio.
II
I tem undene. unbuint quinos.u
Quutuor idus. capiunt ternos. ui
Gerne kalende. ticulatt senos. ui
Qu attuor done. eubant in qͥdris. iiu¬
Seꝑtene dul. leptem eligunt. uii¬
Siu kalendi. sortiunt ternos. ii¬
Dene septene. conant assim.
Pudis nonatum. ꝓrro qͣterius. iii¬
N ouine notantur. nanu seꝑtenis uii
Pridie idus. patiditur quinis.u
O uodene namꝙ. docte quatnis. iii¬
Speciem quintã. speramꝰ duabꝰ.i¬
Quatͣne kalende. quinq erniciũt.

Expanded text:
Non. Apr. norunt quin. Nonae quaternae namque dipondio II. Item undenae ambiunt quin. V. IV. Id. capiunt ternos III. Ternae Kal. titulant senae VI. Quatuor denae cubant in quadris. Septenas Idus septus elegunt. Senae Kalendae sortiunt ternos. Denas septenas danamassi. Pridie Nonarum porro quaternis. Novenae notantur namque septenis. Pridias Idus panditur quinis. Duodenas namque docte quaternis. Speciem quintam speramus duobQuaternae Kalendae quinque coniciunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nignissime respice: & hos cineres quos
causa preferende humilitatis atq prome¬
rende uenie. capitib nr̃is imponi decerni¬
mus. benedicere pro tua pietate digneris:
ut qui nos cinerem ẽẽ. & ob prauitatis nr̃e
meritum in puluerem reuersuros cognosci¬
mus: peccatoꝵ omĩum ueniam. & premia
penitentib repromissa. misericorditer conse¬

Expanded text:
nignissime respice: et hos cineres quos causa proferende humilitatis: atque promerende venie: capitibus nostris imponi decrevimus: bene + dicere pro tua pietate digneris: ut qui nos cinerem esse: et ob pravitatis nostre meritum in pulvere reversuros cognoscimus: peccatorum omnium veniam: et premia penitentibus repromissa misericorditer conse
Abbreviated transcription (Latin):
latur iustitia. si iudex sccularis in
şcclesiasticam personam manum
mitter&. Scđm causam. si cccless asti¬
ca negotia gcaminanda susciperet.
Sidm mensuram. si mencdacium uel ma¬
ledictum suspendio puniret. Sed̃m locũ.
si loca sca uiolare p̃sũmeret. & cõfugien¬
tib ad illa ctiam reis & pro suss sclerib
condempnandis mordinate uiolentiam
inferre temptaret. Scłm tempus. si sa¬
cris & sollempnib dieb reuerentiam nõ
eehiberet. quando & his parcendum
est. quib pro culpis suss suplicia debentur.
His ergo modis sccularis potestas iustitĩa
exercere debet. legum iustituta sequens.
et nichil preter iusticiam & ueritatẽ
approbet iniudicando. Secularis aũt
potestas. capud habet regem siue impe¬
ratorem. ab illo per subiectas potestates.
duces. & comites. & p̾fectos. & ma¬
gistratus. alios descendens. qui tam̃
omnes a prima potestate auctoritatẽ
sũmunt. in eo quod subicctis prelati
De ornamentis resiis

Expanded text:
laretur; si judex saecularis in laretur; si judex saecularis in ecclesiasticam personam manum mitteret. Secundum causam, si ecclesiastica negotia examinanda susciperet. Secundum mensuram, si mendacium vel maledictum suspendio puniret. Secundum locum, si loca sacra violare praesumeret; et confugientibus ad illa etiam reis et pro suis sceleribus condemnandis inordinate violentiam inferre tentaret. Secundum tempus si sacris et solemnibus diebus reverentiam non exhiberet, quando et his parcendum est quibus pro culpis suis supplicia debentur. His igitur modis secularis potestas justitiam exercere debet, legum instituta sequens, et nihil praeter justitiam et veritatem approbans in judicando. Saecularis autem potestas caput habet regem sive imperatorem ab illo per subjectas potestates duces, et comites et praefectos, et magistratus alios; descendens qui tamen omnes a prima potestate auctoritatem sumunt in eo quod subjectis praelati De ornamentis regiis
Abbreviated transcription (Latin):
CIENOUO
uero est. qued iusticia
illa que terrenȩ po¬
testati in subiectis
data est. quinq modis determinatur.
pus. Nam quod alique modo licet.
qued licet ꝑspiciendum est diligenter
quomodo licet. Considerandi sunt
modi quib iusticie forma determi¬
natur. Seł̃m personam aliquid licet
ce aliquid non licet. quẽ admodum
secculari iudici in personam lalcam
si peccauerit. manum mittere licet.
in clericum non licet. Scd̃m causam
iustitia determinatur. ut uidelicet¬
humana negocia & sicularia. a potesta¬
te terrena. spiritualia uero & ecclesia¬
stica aspirituali potestate examinent᷑.
Sedm modum siue mensuram deter¬
minatur. cum uidelicet quelibet cul¬
pa congrua ce graui. sibi conuenienti
pena multatur. ut nec priuatus amor
in uindicta equitatis aliquid sub¬
trahat. niq odium priuatum adi¬
uat debite seucritati. Scd̃m locum
& tempus determinatur iusticia. si
ubi & quando conuenit iudicium
exercetur & profertur ueritatis sen¬
tentia. Scd̃m personam igitur uio¬

Expanded text:
ciendum vero est quod justitia illa quae terrenae potestati in subjectis data est, quinque modis determinatur, pus. Nam quod aliquo modo licet, quod licet perspiciendum est diligenter quomodo licet, et considerandi sunt modi quibus justitiae forma determinatur. Secundum personam aliquid licet; et aliquid non licet, quemadmodum saeculari judici in personam laicam si peccaverit manum mittere licet, in clericum non licet. Secundum causam justitia determinatur, ut videlicet negotia saecularia a potestate terrena; spiritualia vero et ecclesiastica a spirituali potestate examinentur. Secundum modum sive mensuram justitia determinatur, cum videlicet quaelibet culpa congrua et sibi convenienti poena multatur, ut nec privatus amor in vindicta aequitatis aliquid subtrahat, neque odium privatum adjiciat debitae severitati. Secundum locum et tempus determinatur justitia; si ubi et quando convenit judicium exercetur, et profertur veritatis sententia. S
Abbreviated transcription (Latin):
petestatem habet a principe terreno. se
habere cognoscat. & iplas possessiones
nũquam ita a regia potestate clonga¬
ri posse intelligat. quin si ratio postu¬
lauerit. & necessitas. & ipsis ipsa po¬
testas debeat patrocinium. & illi
ipse possessiones debeant in necessitate
obsequium. Sicut enuim regia potestã
patrocinium qued debet alteri non
potest dare. sic ipsa possessio etiam ab
ccelesiastiacis personis obtenta. obse¬
quium quod regie potestati ꝓ patro¬
cinio debetur. iure negare non potest.¬

Expanded text:
potestatem habet a principe terreno se habere agnoscat; et ipsas possessiones nunquam ita a regia potestate elongari posse intelligat, quando si ratio postulaverit et necessitas, et illis ipsa potestas debeat patrocinium, et illi ipse possessiones debeant in necessitate obsequium. Sicut enim regia potestas patrocinium quod debet alteri non potest dare; sic ipsa possessio etiam ab ecclesiasticis personis obtenta, obsequium quod regiae potestati pro patrocinio debetur jure negare non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. aliquando & utilitatem &e pote¬
statem. Utilitatem sine potestate concedũt.
quando fructum quidem possessionis ad
usum ecelesie transferri discernunt. sed po¬
testatem iustitie cxercende in ipsa possessio¬
ne ail qus ditionem transire non ꝑmit¬
tunt. aliquancdo & utilitatem &e pote¬
titem simul tribuunt. Qbi tam̃ dili
fructum terrene possessionis in usum
aecipiat. potestatem tamen exercende
lonas. ꝑ quas iura & iudicia ad ter¬
penam potestatem ꝑtinentia. scđm te¬
norem legum. & debitum iuris terre¬
ni cerreat. sie tam̃ ut ce ipsum quod

Expanded text:
tatem; aliquando et utilitatem et potetatem; aliquando et utilitatem et potestatem. Utilitatem sine potestate concedunt, quando fructum quidem possessionis ad usum Ecclesiae transferri decernunt; sed potestatem justitiae exercendae in ipsa possessione ad ejus jurisdictionem transire non permittunt. Aliquando et potestatem et utilitatem simul tribuunt. Ubi tamen dilisia fructum terrenae possessionis in usum accipiat; potestatem tamen exercendaesonas per quas jura ac judicia ad terrenam potestatem pertinentia secundum tenorem legum, et debitum juris terreni exerceat. Sic tamen ut et ipsum quod
Abbreviated transcription (Latin):
terrenis bonis ad ter¬
renam uitam ꝑtinen¬
tib quȩ uel possident prdati in subiectis
uel subiecti possident a prelatis. queilam
xcelesiis xp̃i deuotione fidehum concessa
possidenda. saluo tamen terreno iure
potestatis. Sic enim rationabile estͣ bo¬
num. quia ds̃ nr̃ pacis amator est. &
nichil mordinatum ad probare potest
uera iustitia. Spiritalis siquidẽ pote¬
stas non ideo presidet. ut terrenȩ in suo
iure pͣiudicum faciat. sicut ipsa pote¬
stas terrena quod spiritali debetur nũ¬
quam sine culra usurrat. Sic ergo qͣn¬
do ciusmodi quȩ ad terrenam spectant
potestatem ecclesiis xp̃i conceduntur:
Hii quidẽ quidẽ qui largitores sut̃ muneris.
sulentur alienos possessores in ducere. hoc ẽ
ut nec prelati id quod subiectoꝵ est tribu¬
ant. nec subiecti ul quod p̃latoꝵ est ĩmui¬
tare presũmant. Notandum tam̃ quod
prineipes terreni in terrenis possessionibus
quas in subiectis uel sine subiectis possident
xelesie. aliquando concedunt solam utili¬

Expanded text:
terrenis bonis ad terrenam vitam pertinentibus, quae vel possident praelati in subjectis, vel subjecti possident a praelatis; quaedam Ecclesiis Christi devotione fidelium concessa sunt possidenda; salvo tamen jure terrenae potestatis. Sic enim rationabile est et bonum; quia Deus noster pacis amator est, et nihil inordinatum approbare potest vera justitia. Spiritualis siquidem potestas non ideo praesidet ut terrenae in suo jure praejudicium faciat, sicut ipsa terrena potestas quod spirituali debetur, nunquam sine culpa usurpat. Sic igitur, quando hujusmodi quae ad terrenam spectant potestatem Ecclesiis Christi conceduntur, ii quidem largitores sunt muneris, sidentur alienos possessores inducere. Hoc est ut nec praelati id quod subditorum est aliis tribuant, nec subjecti id quod praelatorum est immutare praesumant. Notandum tamen quod principes terreni in terrenis possessionibus quas vel in subjectis, vel sine subjectis possident, Ecclesiae aliquando concedunt solam utili
Abbreviated transcription (Latin):
stitiam impugnantium defenilat. Sic̃
auteri p̃latoꝵ est debitum subiectis
possilenda iuste dispensare. &e cos contͣ
iniustitiam defendere. sic subiectorum
debitum est sccuudum instituta legũ
& rationabiles consuetudines prelatis
& in se & in suis serurtium exhibere.
Est autem seruitium aliud determi¬
natum sicut census. & tributum.
que annuatim soluuntur. alud for
legib scłm mensuram peccati deter¬
iinatum sit. in hoc tam̃ q̃dãmodo
determinatum non est. quia euentus eius
certus non est. neq exigi iure potest. nisi
cum acciderit culpa pro qua ꝑsoluendũ
est. E ec est ergo diseretio terrene po¬
testatis. ut sciatur quid p̃lati subiectis.
uel quid subiecti prelatis exhibere debent.
utrumq debitum pensatur.

Expanded text:
titiam impugnantium defendat. Sicut autem praelatorum debitum est subjectis possidenda juste dispensare, et eos contra injustitiam defendere, sic subjectorum debitum est secundum instituta legum et rationabiles consuetudines, praelatis et in se et in suis servitium exhibere. Est autem servitium aliud determinatum, sicut census et tributum quae annuatim solvuntur. Aliud forsecundum mensuram peccati legibus determinatum sit; in hoc tamen quodammodo determinatum non est, quia eventus ejus certus non est, neque exigi jure potest, nisi cum acciderit culpa pro qua persolvendum est. Haec ergo est discretio terrenae potestatis, ut sciatur quod Praelati subjectis, vel quod subjecti praelatis exhibere debent utrique debitum pensatur.
Abbreviated transcription (Latin):
lamradem si inertinguibilem serua¬
uerit. int̾ uirgines sapientes cũ spon¬
tismum offerunt. &¬
pro ipsis spondendo
quasi fidenussores ad dm̃i siU nt.
Fii yyterea patrins uecantur.
quia regenerandos ad uitam
nouam offerunt.  quedãmo¬
do auctores fiunt regenerationĩ
noue. de quib placuit patrib
ut por singulos baptizandos. patrini
iiguli amitterentur. id est unus tantul

Expanded text:
lampadem si inexstinguibilem servaverit, inter virgines sapientes cum spontismum offerunt, et pro ipsis spondendo quasi fidejussores ad Deum fiunt. Hi propterea patrini vocantur, quia regenerandos ad vitam novam offerunt et quodammodo auctores fiunt ipsius regenerationis novae. De quibus placuit patribus ut per singulos baptizandos patrini singuli admitterentur, id est unus tantu
Abbreviated transcription (Latin):
dinem accipiat ad portandum one
fidei trina mersione a sordib uetustatis
abluitur & nouum hominem indu¬
tus. triduane mortis. xp̃i consepelitur.
sicut ait apostolus. Quicũq in xp̃obis
uzati sumus in morte ipsius baptiz as
sumus. Consepulti enim sumus cũ xp̃i
ꝑ baptismum in mortẽ. ut quomodo
xp̃s surrexit amortuis. ita & nos il
nouitate uite ambulemus. T rma
etiamĩ mersio. trina est cogitationis
locutionis. operationis emendatio.
Completis autem baptismi sacram̃tis
postquam baptiz atus i fonte ascendi
sacro crismate in uertice ungiturus
spiritum xp̃i participando merito
deinceps. xp̃ianus appelletur. coheres
regni & glorię sacra unctione esfrctꝰ.
E xinde traditur. ep̃iano uestis cond¬
aa. ut qui prime natiuitatis decorem
uctustatis pannis obfuscauerat. habitu
ngenerationis alorie preferat indum̃tũ.
Tegitur etiam post saeram unctionem eiꝰ
caput sacro uellamine. ut intelligat se
tate potiri. A dultimum datur cereus

Expanded text:
udinem accipiat ad portandum onus udinem accipiat ad portandum onus e, trina mersione a sordibus vetustatis abluitur, et novum hominem indutus triduanae morti Christi consepelitur, sicut ait Apostolus: Quicunque in Christo baptizati sumus, in morte ipsius baptizati sumus. Consepulti enim per baptismum in mortem, ut quomodo Christus resurrexit a mortuis, ita et nos in novitate vitae ambulemus . Trina enim immersio, trina est cogitationis, locutionis et operationis emundatio. Completis autem baptismi sacramentis, postquam baptizatus a fonte ascendit, sacro chrismate in vertice ungitur, ut spiritum Christi participando merito deinceps Christianus appelletur, cohaeres regni et gloriae sacra unctione effectus. Exinde traditur Christiano vestis candida, ut qui primae nativitatis decorem vetustatis pannis obfuscaverat, habitu regenerationis, gloriae praeferat indumentum. Tegitur etiam post sacram unctionem ejus caput sacro velctum est, dignitate potiri. Ad ultimum datur cereus
Abbreviated transcription (Latin):
consecratur fons in no¬
mine patris & filii.
spiritus sancti ut sanctitas sacramenti.
non er eo qui ministrat. sed exeo qui
sanctificat constare sciatur. sicut scrip¬
tum est. hie est qui baptiz at. Sicut
enim non a bono melius datur. nec
amalo peius accipitur. quia lanetitã
saeramenti dei non in merito ministrã¬
tium. sed sanctificantis uirtute perfi¬
citur. T̃ raditur etiã nouȩ uitę audi¬
iutorib srinbolum sidei: in quo apo¬
stolice doctrine forma consistit. Post¬
remo oblatus ad baptismum paruu¬
lui. & interrogatus a sacerdote si ab¬
renuntiat sathane. & omnib operi¬
b erus atq omnib pompis eius.
per ora gestantium respondet. ut
ui aliena iniquitate obligatus est.
aliena fide & confessione soluatur.
Post abrenuntiationem factam un¬
gitur oleo saero in pectore. tanquã
muniatur aduersus hostem ne ei dem¬
ceys inmunda & noxia ꝑsuadere pos¬
sit. Ungitur &e inter scapulas. ubi ii¬
gor portanda honeris est. ut fortim¬

Expanded text:
consecratur fons In noconsecratur fons In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti; ut sanctitas sacramenti non ex eo qui ministrat, sed ex eo qui sanctificat constare sciatur, sicut scriptum est: Hic est qui baptizat . Sic enim nec a bono melius datur, nec a malo pejus accipitur, quia sanctitas sacramenti non in merito ministrantium, sed in Dei sanctificantis virtute perficitur. Traditur etiam novae vitae auditoribus symbolum fidei, in quo apostolicae doctrinae forma consistit. Postremo oblatus ad baptismum parvulus, et interrogatus a sacerdote an abrenuntiet Satanae, et omnibus operibus ejus, atque omnibus pompis ejus, per ora gestantium respondet, ut qui aliena iniquitate obligatus est, aliena fide et confessione salvatur. Post abrenuntiationem factam, ungitur oleo sacro in pectore tanquam muniatur adversus hostem, ne ei deinceps immunda et noxia persuadere possit. Ungitur et inter scapulas, ubi vigor portandi oneris est, ut fortit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcul fiat uniuersa maligni spiritꝰ
illusio. F orma igitur exorcisini. oe¬
in hunc modum ꝑficitur. Signat᷑
prius baptiz audus crucis signaculo.
in froute. in pectore. in oculis. in
narib. in auribus. io ore ut totius
corporis sensus hoc signaculs mu¬
mãtur. cuius uirtute omnia nr̃a
sacramenta complentur. & omnia
diaboli fignienta frustrantur. Postea
datur sal benedictũ in os eius. ut
sapientia conditui. fetore careat
iniquitatis. & ultra non putre¬
scat auermib uitioꝵ. Deiide
exsusflatur malignus fortis. ut
spiritus spiritu pellatur. Postra
tanguntur ei aures. & nares cũ¬
saliua. ut tactu supernȩ sapicntię.
& aures cius aperiantur ad audi¬
endum uerbum dei. & nares si¬
militer ad discerdum odorem
uite &e mortis. Hoc est sacra¬
mentum apertiouis. quod deus
in euangelio significauit quando aures &e
os titigit surdi & muti dicens. esfeta
zacionem sequitur in baptismo:
is igitur complctis.
uenit sacrlos ad fontẽ.

Expanded text:
procul fiat universa maligni spiritus procul fiat universa maligni spiritus illusio. Forma igitur exorcismi in hunc modum perficitur. Signatur primo baptizandus crucis signaculo in fronte, in pectore, in oculis, in naribus, in auribus, in ore, ut totius corporis sensus hoc signaculo muniantur, cujus virtute omnia nostra sacramenta complentur, et omnia diaboli figmenta frustrantur. Postea datur sal benedictum in os ejus, ut sapientia conditus fetore careat iniquitatis, et ultra non putrescat a vermibus vitiorum. Deinde exsufflatur malignus fortis, ut spiritus spiritu pellatur. Postea tanguntur ei aures et nares saliva, ut tactu supernae sapientiae, et aures ejus aperiantur ad audiendum verbum Dei, et nares similiter ad discernendum odorem vitae et mortis. Hoc est sacramentum apertionis quod Dominus in Evangelio significavit, quando aures et os tetigit surdi et muti, dicens; Ephpheta, zationem sequuntur in baptismo. His ergo completis, venit sacerdos ad fontem:
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis & spei ꝑ se intelligere uale¬
ant ce seruare. d e exortismo
xorcismus de
greco in latino adiu¬
ratio dicitur. Exorci¬
ste enim sunt. qui
suꝑ cathecuminos
siue suꝑ energuminos. id est cos qui
habent sp̃m inmundum inuocãt
nomen dñi iħu diuina uirtute ob¬
iecta. achiurantes eum ut egredia¬
tur ab illis. Recte gͦ post cathezi¬
zationem exorcismus scquitur. ut
ab eo qui iam fide instructus est
aduersaria uirtus pellatur. Tria
quippe sunt usq ad susceptionem¬
nem nouitatis ꝑficiencla quib bap¬
trandus quasi concipitur. &e nu¬
tritur. & usq ad integritatem no¬
ui uite ꝓmoueatur. Fł ec autem
lunt cathecismi. exorcismi. oratio¬
nes. Primum itaq cathet iz atur
luptiz andus. ut ad fidem proprio
uoluntatis arbitrio deinde exorziza¬
tur. ut ab eo diaboli potestas iniqua
pellatur. Additur etiam oratio. ut
gratia preueniat &e subsequatur. quȩ
uires prebeat libero arbitrio. & qua

Expanded text:
et charitatis et spei per se intelligere valeet charitatis et spei per se intelligere valeant et servare. CAP. X. De exorcismo. Exorcismus de Graeco in Latinum adjuratio dicitur. Exorcistae enim sunt qui super catechumenos sive super energumenos; id est eos qui habent spiritum immundum, invocant nomen Domini Jesu divina virtute objecta; adjurantes eum ut egrediatur ab illis. Recte ergo post catechizationem exorcismus sequitur, ut ab eo qui jam fide instructus est, adversaria virtus pellatur. Tria quippe sunt usque ad susceptionem novitatis perficienda, quibus baptizandus quasi concipitur et nutritur, et usque ad integritatem novae vitae promovetur. Haec autem sunt catechismi, exorcismi, orationes. Primum itaque catechizatur baptizandus, ut ad fidem proprio moveatur voluntatis arbitrio. Deinde exorcizatur ut ab eo diaboli potestas iniqua pellatur. Additur etiam oratio ut gratia praeveniat et subsequatur, quae vires praebeat libero arbitrio, et qua
Abbreviated transcription (Latin):
inadigni repellerentur. Adoptinendã
quippe salutem ud circo arbitriũ homi¬
nis consulendum est. quoniam opus
salutis uoluntar ium esse oportet. &
hoc quidem a principio sic factum
est. Postquam autem ad fidem multi¬
tudo gentium introiuit iam nunc
etiã in his qui asidelib generantur.
paruulis eadem forma seruatur. quẽ
& ipsos mater ȩcclesia yuida dispensa¬
tione sacramento salutis interim care¬
re non uult. ne forte ipsa dilatione
a salute alieni sierent. sine ꝑcepto
sacramto salutis subito ab hac uita
exirent. Congrue ergo ꝓui sa est &
illis medicina salutis ut in sacram̃to
sidei baptizentur. & per alterius fide.
deo reconcilientur. quos ꝑ alterius pee¬
catum alienatos constat esse a deo.
Institutum est itaq adhoc nouũ sacia¬
mentum ad cathe: i⁊ andos par uilõ
ciortr andos. initiandos. & deinde bap.¬
tc andos. ii quib pro paruulis au¬
dit cclesia & interrogata respondit.
e spondet donec ipsi ad intelligibiles
annos ꝑueniant. & sactam̃ta fidei

Expanded text:
indigni repellerentur. Ad obtinendam quippe salutem idcirco arbitrium hominis consulendum est, quoniam opus salutis voluntarium esse oportet. Et hoc quidem a principio sic factum est. Postquam autem ad fidem multitudo gentium introivit jam nunc etiam in iis qui a fidelibus generantur parvulis; eadem forma servatur, quos et ipsos mater Ecclesia provida dispensatione sacramento salutis interim carere non vult, ne forte ipsa dilatione, a salute alieni fierent, si non percepto sacramento salutis subito ab hac vita exirent. Congrue ergo provisa est in illis medicina salutis, ut in sacramento fidei baptizentur, et per alterius fidem Deo reconcilientur, quos per alterius peccatum alienatos constat esse a Deo. Institutum est itaque ad hoc novum sacramentum ad catechizandos parvulos, exorcizandos, initiandos, et deinde baptizandos, in quibus pro parvulis audit Ecclesia, et ad interrogata respondet et spondet donec ipsi ad intelligibiles annos perveniant, et sacramenta fidei
Abbreviated transcription (Latin):
eterne glorie subtilitate discordat:
rant pro inimicis sius
co temyore quo possunt
ad fruatuosam penitentiam eoꝵ corda
conuertere. atq ipsa conuersione sal¬
uare. Quid enim aliud pro mnimiciꝰ
oraudum est. nisi hoc quod apostolus
ait. ut det illis ds penitentiam ad
cognoscendam ueritatem. & resipi¬
scant a diaboli laqueis a quo captiui
tenentur. ad iysius uoluntatem

Expanded text:
aeternae regulae subtilitate discordat. aeternae regulae subtilitate discordat. rant pro inimicis suis eo tempore quo possunt ad fructuosam poenitentiam eorum corda convertere, atque in ipsa conversione salvare. Quid enim aliud pro inimicis orandum est, nisi hoc quod Apostolus ait, ut det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant a diaboli laqueis, a quo captivi tene
Abbreviated transcription (Latin):
t ubi est quod scĩ funt
si ꝓ inimicis suis quos tũc
ardere uidebunt non
orabunt. quib dictum est utiq pro
non crctur tunt pro hominib eterno
ique dampnatis. que nunc etiam cau¬
sa est. ut non oretur pro diabolo ange¬
lisq cius xterno supplitio deputatis. que
nuue etiam causa est. ut non orent sc̃i
hominies pro homiuib iufidelib: impũq
aefiuictis. nisi quia de cis utiq quos
eterne supplitio deputatos iam nouerũt
auit illum iusti iudicis conspectum ora¬
tionis sue meritum cassari refugiunt.
Qued si nune quoq uiuentes iusti
& mertuis dampuatis iniustis minime
cõpatiuntur. quando ailhuc aliud iudi¬
cabile de causa sua sese perpeti etam
ipsi nouerunt. quanto districtius
tunc iniquoꝵ. toriñta respiciunt.
quando ab omui uitio corruptionis
exuti. ipsi iam iustitie uieinius atq
artius inherebunt . Sie quippe coꝵ
mentes ꝑ hoc qued iustissimo inherent.
iudicium districtionis absortet. ut em¬
nino eis noulibeat. quicquid ab illius

Expanded text:
t ubi est, quod sancti sunt, si pro inimicis suis, quos tunc ardere viderint non orabunt, quibus utique dictum est: Pro non oretur, tunc pro hominibus igne aeterno damnatis, quae nunc etiam causa est ut non oretur pro diabolo, angelisque ejus, aeterno supplicio deputatis. Quae nunc etiam causa est ut non orent sancti homines pro hominibus infidelibus impiisque defunctis, nisi quia eis utique quos aeterno supplicio deputatos jam noverunt ante illum judicis justi conspectum orationis suae meritum cassari refugiunt? Quoniam nunc quoque viventes justi et mortuis et damnatis et injustis minime compatiuntur, quando adhuc aliquid judicabile de sua causa sese perpeti etiam ipsi noverunt. Qui tanto districtius tunc iniquorum tormenta despiciunt, quanto ab omni vitio corruptionis exuti ipsi jam justitiae vicinius atque arctius inhaerebunt. Sic quippe eorum mentes per hoc quod justissimo inhaerent judici, vis districtionis absorbet ut omnino eis non libeat quidquid ab illius
Abbreviated transcription (Latin):
lue mulier. ꝓptiria fortassis ne sp̃u alis
cognatio eui reuerentiam echibere opor¬
tebat. passim diffusa in matrimonii
cepula obeste potuisset. Sed quedam
ccclesis hant consuetudinem non seruãt.
plures ad susceptionem paruuloꝵ. ad¬
mittentes Foc similiter sanctitum est.
ut alium in baptismate. uel in crisma¬
te. hoc est confirmatione. in filiolũ non
suscipiat. qui ipse baptiz atus non est. uel
confirmatus. sed nec monachi cõpatres. uel
cõmatres facere possunt. quib huiusmõdi
cõmertia familiaritatis ꝓhibentur. Iatrins
sidenussores sunt ꝓ his quos inb iptismo
suscoperunt. ut eos cum ad legiptimam
xtatem peruenerint admoneant fidem
rectam. & conuersationem bonam
custodire. Ante ommia simbelũ .
orationem dominicam & ipsi tencãt.
& cii insinuent. ꝓ quoꝵ fude spon¬
POSẼOLUS
dicit. Unus deus.
una fides. unũ bap¬
tisma. Quod ergo
unum est: geminari
non potest. Qua ꝓpter ualde ratio¬
nabili diffinitione a sanctis patribus

Expanded text:
e mulier. Propterea fortassis ne spiritualis cognatio, cui reverentiam exhibere oportebat, passim diffusa, in matrimonii copula obesse potuisset. Sed quaedam Ecclesiae hanc consuetudinem non servant, plures ad susceptionem parvulorum admittentes. Hoc similiter sancitum est, ut alium in baptismo vel in chrismate, hoc est confirmatione, in filiolum non suscipiat, is qui baptizatus non est vel confirmatus. Sed nec monachi compatres aut commatres facere possunt, quibus ejusmodi commercia familiaritatis prohibentur. Patrini fidejussores sunt, pro iis quos in baptismo susceperunt, ut eos, cum ad legitimam aetatem pervenerint, admoneant fidem rectam et conversationem bonam custodire. Ante omnia symbolum et orationem Dominicam ipsi teneant, et eis insinuent, pro quorum fide sponApostolus dicit: Unus Deus, una fides, unum baptisma . Quod ergo unum, geminari non potest, quapropter valde rationabili definitione a sanctis Patribus
Abbreviated transcription (Latin):
um diffinitum est
ut nulla ratione iteretur. sicut nec
baptismus est. oe si forte factum fucrit
graui penitentia plectendum est. Hoc
quoq statutum est. ut impositionis
manuum sacram̃tum non nisi a
icuinis uel detur uel accipiatur. si¬
hii qui accipiunt perfecte ctatis fuerĩt.
ut mundi donum spiritus sancti
accipiant. Sicut enim auob tempo¬
rib pascha uideł.  pentecostes bap¬
tisina quod his solis temporib genera

Expanded text:
um definitum est, um definitum est, ut nulla ratione iteretur, sicut nec baptismus; et si forte id factum fuerit gravi poenitentia est plectendum. Hoc quoque statutum est, ut impositionis manuum sacramentum, non nisi a jejunis, vel detur vel accipiatur; filii qui accipiunt perfectae aetatis fuerint, ut mundi donum Spiritus sancti accipiant. Sicut enim duobus temporibus in Pascha videlicet et Pentecoste baptisma, quod illis solum temporibus gen
Abbreviated transcription (Latin):
rib omnis unetio crismatis ꝑ solos
pontifices fiebat: sed postea quam insti¬
tutum est. ut baptiz atum in uertice
liniat sacerdos. consigiatio tantũ fron¬
tis solis pontificib reseruatur. Solus
enim pontifex frontem consignare ac
linire potest. & sp̃m paraclitũ tradere.
Quod sit maius sacramentum impo¬
sitio manus an baptismus:
ESAERACIENITO
confirmationis. ul est
impositionis manuũ.
& quecitur utrum
maius sit sa¬
ciamentum quam baptismus. Sed sicut
iacri canones dissiniunt. utrũq mag¬
num est omnino sacram̃tũ. & sũma
deuotione pensandum. quanuis tam̃
alterum. idist impositio in auuũ in eo
quod a solis sũmisq pontificib celebrat᷑.
maiori uidcatur reucrentia colendũ.
S ed hec duo ita coniuncta sunt in ope¬
ratione salutis. ut nisi morte interue¬
niente omnino separari non possunt.
Q uod non debeat iterari manus
inposio sicut nee baptismus ox q ieiu¬
nis celebranda
SSACRAMENTO
impositionis manu¬

Expanded text:
ribus omnis unctio chrismatis per solos ribus omnis unctio chrismatis per solos pontifices fiebat. Sed et posteaquam institutum est, ut baptizatum sacerdos in vertice liniat, consignatio tamen frontis solis pontificibus reservatur. Solus enim pontifex frontem consignare et linire potest, et Spiritum sanctum tradere.t, impositio manus an baptismus. De sacramento confirmationis, id est impositionis manuum etiam quaeritur utrum majus sit sacramentum quam baptismus. Sed sicut sacri canones definiunt, utrumque magnum omnino est sacramentum, et summa devotione pensandum. Quamvis tamen alterum, id est impositio manuum in eo quod a solis pontificibus celebratur, majori videatur reverentia colendum, sed haec duo ita conjuncta sunt in operatione salutis, ut nisi morte interveniente omnino separari non possint. CAP. V. Quod non debeat iterari manus impositio sicut nec baptismus, et quod a jejunis celebranda sit. De sacramento impositionis manu
Abbreviated transcription (Latin):
tice crismate liniat. ꝓpter occasi¬
oncm quidem mortis. ne forte per
absentiam episcopi. & difficultatẽ
cum consequendi. sine manus impositio¬
ne baptiz atum ab hac uita migrare con¬
nigret. Quod quidem omnino pericu¬
losum et. quia sicut in baptismo remis¬
ho pecatoꝵ. accipitur. ita ꝑ manus im¬
positionem spiritus paraditus datur. Illic
hi gra datur ad confirmationem. Quid
auttni ꝓdest. si alapsu erigeris. nisi etiam
alstandun confirmeris:. P ropterea tim̃¬
ium at. his qui ꝑ negligentiam amit¬
tunt qiscopi presentiam. & non susci¬
piunt manus impositionem. ne forte
ꝓptara dampnc̃tur. quia sestinare de¬
buerunt. dum potuerunt. Pi opter
cos enim qui articulo temporis p̃uens¬
untur. instituta est illa qua lacerdos
baptizatum statim in uertice liuit
sacri crismatis unctio. ut in hoc ipso
ostendatur. quantum s̃acram̃tũ istuel
ipso ab hac uita subtrahantur. Aani¬
festum est autem qued primis tempo¬

Expanded text:
tice chrismate liniat, propter occasitice chrismate liniat, propter occasionem quidem mortis, ne forte per absentiam episcopi, et difficultatem eum consequendi, sine manus impositione baptizatum ab hac vita migrare contingeret. Quod quidem omnino periculosum esset. Quia sicut in baptismo remissio peccatorum accipitur, ita per manus impositionem Spiritus Paracletus datur; illic torum, hic gratia datur ad confirmationem. Quid autem prodest si a lapsu erigeris, nisi etiam ad standum confirmeris? Propterea timendum est iis qui per negligentiam amittunt episcopi praesentiam, et non suscipiunt manus impositionem, ne forte propterea damnentur; quia festinare dbuerunt dum potuerunt. Propter eos enim qui articulo temporis praeveniuntur, instituta est illa qua sacerdos baptizatum statim in vertice linit, sacri chrismatis unctio, ut in hoc ipso ostendatur quantum sacramentum istud nipso ab hac vita subtrahantur. Manifestum est autem quod primis tempo
Abbreviated transcription (Latin):
NRISMATIS uuCTIO¬
nem iam ab antiquo
in ueteri testamento
institutam legimus.
qua tunc quidem reges selum & sacerlo¬
tes liniebantur: quoꝵ. unctione singula¬
ris ille unctus p̃sigurabatur. qui pre
cunctis participib suis unctus est. ut
cum illo participarent in nomine. qui
participes Alius mererentur iłe in unen¬
one. A crismate eium xp̃s dicitur. &¬
⁊ xp̃o xp̃ianus nominatur. Propterea
ex quo nomen omnes cõmunicare cepet᷑
omnes unctionem accipere debucrunt.
quia in xp̃o omnes genus electum su¬
mus. & regale sacerdotium. Crisma
ex oleo & balsamo conficitur. quia ꝑ
olcum infusio gratie. ꝑballamũ oder
bonȩ fame designatur.
Quood impositio manus per solos
atus imyeoricie
que uutato nomine
confirmatio uecatus.
praditum tradant. sicut in primitiua
cidcsia spiritum sanetum ꝑ impositionẽ
manuum dandi soli apostoli potestatem
Nsestis eoteiniealibus
legitur. quod siluester papa institu¬
it. ut baptiz atum p̃sbiter in uer¬

Expanded text:
rismatis unctionem jam ab antiquo in Veteri Testamento institutam legimus, qua tunc quidem reges solum et sacerdotes liniebantur. Quorum unctione singularis ille unctus praefigurabatur, qui prae cunctis participibus suis unctus est , ut cum illo participerant in nomine, qui participes illius esse mererentur in unctione. A chrismate enim Christus dicitur,  Christianus nominatur. Propterea ex quo nomen omnes communicare coeperunt, omnes unctionem accipere debuerunt, quia in Christo omnes genus electum sumus, et regale sacerdotium . Chrisma ex oleo et balsamo conficitur, quia per oleum infusio gratiae, per balsamum odor bonae famae designatur. CAP. II. Quod impositio manus per solos Manus impositio quae usitato nomine confirmatio vocatur, Paracletum tradant; sicut in primitiva Ecclesia Spiritum sanctum per impositionem manuum dandi soli apostoli potestatem estis pontificalibus legitur quod Sylvester papa constituit ut baptizatum presbyter in ver
Abbreviated transcription (Latin):
cessit. ubi in figura sal¬
uandoꝵ. octo anime
ꝑ ligium saluaͣsunt.
Similiter & in mari rubro ubi aqua
baptisium.  rubor sanguinem p̃fere¬
bat. Similiter & in aqua asꝑsionis.
cui cinnis rufe uitule miscebatur quȩ car¬
nem xp̃i figurabat. quȩ femineo sexu
designatur ꝓpter infirmitatem. rufa
ꝓpter sanguinem
De i onsirmatione

Expanded text:
cessit, ubi in figura salcessit, ubi in figura salvandorum octo animae per lignum salvatae sunt. Similiter et in mari Rubro, ubi aqua baptismum, et rubor sanguinem praeferebat. Similiter in aqua aspersionis cui cinis rufae vitulae miscebatur, quae carnem Christi figurabat, quae feminino sexu designatur propter infirmitatem, rufa propter sanguinem. DE CONFIRMATIONE
Abbreviated transcription (Latin):
seminando. siue alud quodcũq agendo
dixissem. dixi. in nomine patris  fi¬
li oe spiritus sancti. Tu uenis & di¬
cis michi. quia baptiz atus est filius
meus. ego balneatum scio. bapti⁊ atum
nescio. Quod si ulcirro baptiz atum
putas. quia cum mergerem illum¬
dixi. in nomine patris . filii & sp̃s
sancti. ergo oe offa baptizata est. qͥa
cum mergerem illam dixi. in nomi¬
ne patris oe filii & sp̃s sancti. Uide
ergo & considera. quoniã rationa¬
bile asse oportet opus inynisterioꝵ
dei. nee ꝓpter solam formam p̃iudi¬
elemento aque. sacra¬
mentum baptismi
consecrari institutũ
est. quia sola plenam hec habet &
perfectam mundationem. Alis liquo¬
res omnes aqua purificantur.
siquid alio quolibet li quore tactũ
fuerit. aqua abluitur ut emundet᷑.
ꝓpterea in sola aqua sacramentum
emundationis constat sicut scriptũ
est. Nisi quis renatus fuerit & aqua &¬
citera. De forma baptismi.
APTISMI FORMA
iam olim in dilurnio pre¬

Expanded text:
seminando, sive aliud quodcunque agendo seminando, sive aliud quodcunque agendo dixissem, dixi: In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Tu venis et dicis mihi, quod baptizatus est filius meus. Ego balneatum scio, baptizatum nescio. Quod si idcirco baptizatum putas, quia cum mergerem dixi: « In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti; » ergo et offa baptizata est quia cum mergerem illam dixi: « In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. » Vide ergo et considera quod rationale esse oportet opus ministeriorum Dei, nec propter solam formam praejudielemento aquae sacramentum baptismi consecrari institutum est, quia sola haec plenam habet et perfectam mundationem. Alii vero liquores omnes aqua purificantur. Et si quid alio quolibet liquore tactum fuerit, aqua abluitur, ut emundetur. Propterea in sola aqua sacramentum emundationis constat, sicut scriptum est: Nisi quis renatus fuerit ex aqua XV. De forma baptismatis. Baptismi forma jam olim in diluvio prae
Abbreviated transcription (Latin):
dieat᷑ ꝓpter specicm quandã assimila¬
tam operi. non ꝓpter hoc assumptã.
sed forte ꝓuenientem. ex alio quocũq.
E iumodi est quod quidam imperiti
eristimant. uerba illa quȩ ad eueba¬
ristiam conficiendam instituta sunt.
a quacũq persona. hue in quocũq
loco. & qualicũq intentione supͣ
pancm & uinum prolata. effectum
conserationis. & sanctificationis ha¬
bere sacramenta quasi dei sic institu¬
to sunt ut nullam operandi ratio¬
nem admittant. sed tumultuosa
quadam & uiolenta atq irrationa¬
bili pertinacia sine omui intentio¬
ne. aut uoluntate operantium ad
iffectum ꝓcedant. Ego filiũ meũ
forte ad balnea tuleram. ueni ad
aquam non ut baptizatẽ sed ut
balucarem. non ut sacramentũ
darem. sed ut iotdes abliierem uel
urnem fouerem. Posui paruulum
mcum in aquam. & quia uolui
ut bene cresceret. & ꝓdesset. Aixi
forte sicut dixissẽ in manducando
e bibendo. sicut in arando o

Expanded text:
dicatur, propter speciem quamdam assimiladicatur, propter speciem quamdam assimilatam operi, non propter hoc assumptam, sed forte provenientem ex alio quocunque. Ejusmodi est quod quidam imperiti existimant verba illa quae ad conficiendam Eucharistiam instituta sunt: a quacunque persona sive in quocunque loco et qualicunque intentione super panem et vinum prolata, effectum consecrationis et sanctificationis habere, quasi sacramenta Dei sic instituta sint, ut nullam operandi rationem admittant; sed tumultuosa quadam et violenta atque irrationabili pertinacia sine omni intentione aut voluntate operantium ad effectum procedant. Ego filium meum forte ad balnea tuleram. Veni ad aquam non ut baptizarem, sed ut balnearem: non ut sacramentum darem, sed ut sordes abluerem, vel carnem foverem. Posui parvulum meum in aquam, sed quia volui ut bene cresceret, et prodesset, dixi forte sicut dixissem in manducando et bibendo, sicut in arando et
Abbreviated transcription (Latin):
baptizatos uesciunt. & sui bapis¬
matis testes non habent. sine eunctan
bapti zare¬
ne pti stae tum dici non debet. qd̃
factum esse nescitur. Queritur oe de
hs mimice idest iocose baptiz antus.
utrum plenum & uerum sacramen¬
tum baptismi percipiant. Sed seien¬
dum est quia aliual est aliqͥs ual luso¬
rie dare siue accipere. & tam̃ non¬
ĩ uelle dare & accipere. & hoc om¬
nino iutendere. ut detur & acei¬
piatur. quod iocose uel datur
uel accipitur. ahud autem aliquse
agere. quod formam illius in opt¬
re habeat. & tamen hoc nolle agi¬
re. neq intencde ut hoc agatur.
sed ahiud aliquid quodeũq Ubi
ergo intentio baptizandi est. etuã¬
si reuerentia debita magendo nt¬
non est. sacramentum quidem ĩ
quia omnino agitur. & hoc inten¬
ditur. nec tamen est sine culpa
agentis. quia quicqusd agitur
&ei intenditur. non digne agitils.
R idiculũ autem omnino est. ut ubi
Emnentio agendi nulla constit opusesse

Expanded text:
baptizatos nesciunt, et sui baptisbaptizatos nesciunt, et sui baptismatis testes non habent, sine cunctatione baptizari; quia iteratum dici non debet, quod factum esse nescitur. Quaeritur etiam de iis qui mimice, id est jocose baptizantur, utrum verum et plenum sacramentum baptismi percipiant. Sed sciendum quod aliud est aliquid jocose vel lusorie dare, sive accipere; et tamen velle dare aut accipere, et hoc omnino intendere, ut detur et accipiatur, quod jocose vel datur vel accipitur. Aliud autem aliquid agere quod formam illius in opere habeat; et tamen hoc nolle agere neque intendere ut hoc agatur, sed aliud aliquid quodcunque. Ubi ergo intentio baptizandi est, etiamsi reverentia debita in agendo non est, sacramentum quidem est, quia omnino agitur, et hoc intenditur; nec tamen sine culpa agentis, quia quod agitur et intenditur non digne agitur. Ridiculum autem omnino est ut, ubi intentio agendi nulla constat, opus esse
Abbreviated transcription (Latin):
cumq conditionis. etatis. aut sexus.
persona illud acceperit. tantũ modo¬
si secundum fidem rectani cathelici
baptismatis formam acceperit. ra¬
tum constare debebit. nec ulla ra¬
tione poterit iterari. Quod enĩbo¬
num accepit. quare bonum non
iudicetur. etiam si abono non acce¬
perit. Mon enim illiꝰ erat a qͥ accepit.
uel potius per quem accepit qui bo¬
nus non fuit. sed illius in cuius no¬
mine accepit. qui semper bonus ma¬
lum dare non potuit. Propter hoc
cos qui ab hereticis in nomine trini¬
tatis baptizati sunt. cum ad unita¬
tem ȩcclesie redeunt. non rebaptiz a¬
re. sed ud unctione crismatis. uel
impositione manus reconciliare ca¬
tholicę ecclesiȩ antiqua patrum
traditio instituit. sicut pridem
arrianos ꝑ impositionem manus
occidems. per unctionem uero sa¬
cri crismatis ad ingressum catho¬
lice ecclesie oriens refot mauit. Nam
qui solum sacramentũ foris acceperint
uitus ꝑ impositionem manus s̃piritũ
accipiunt. Uacuit tamen eos qui se

Expanded text:
conditionis, aetatis, aut sexus persona illud acceperit, modo tantum secundum rectam Catholici baptismatis formam acceperit, ratum constare debebit, nec ulla ratione poterit iterari. Quod enim bonum accepit, quare bonum non judicetur etiamsi a bono non accepit? Non enim illius erat a quo accepit, vel potius per quem accepit, qui bonus non fuit, sed illius in cujus nomine accepit qui semper bonus, malum dare non potuit. Propter hoc eos qui ab haereticis in nomine Trinitatis baptizati sunt, cum ad unitatem Ecclesiae redeunt non rebaptizari, sed vel unctione chrismatis, vel impositione manus reconciliari catholicae Ecclesiae antiqua Patrum traditio instituit, sicut pridem arianos, per impositionem manus occidens, per unctionem vero sacri chrismatis ad ingressum Catholicae Ecclesiae oriens reformavit. Nam qui solum sacramentum foris acceperunt, intus per impositionem manus spiritum accipiunt. Placuit tamen eos qui se
Abbreviated transcription (Latin):
secus sunt pollutionum sordes mun¬
dare non potest. uenit post circũcisio¬
nem lauacrum aquȩ totum purgall.
it pesfeta iusticia signaretur. Rursum
qua prioris populi qui sub timore seruie¬
sit. mundatio laboriosa fuit. ꝓpterea sa¬
cramentum circumcisionis in carne. que
dolortm habet illi clatum est. Nouo aũt
ropulo. qui uoluntate & dilectione ser¬

Expanded text:
secus sunt pollutionum sordes munsecus sunt pollutionum sordes mundare non potest, venit post circumcisionem lavacrum aquae totum purgans, ut perfecta justitia signaretur. Rursus quia prioris populi qui sub timore serviebat mundatio laboriosa fuit, propterea sacramentum circumcisionis in carne quae dolorem habet illi datum est. Novo autem populo qui voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
ne uero. boni operis ȩxhibrtio signarctur
Scil erat obseura significatio hec. in sacra¬
mento decimationis. ubi homo de his
que possidebat partem obtulit. parten
retinuit. ut alhunc modum in eo qͦs
erat quod inꝑfectionis . defectus fuit.
sibi tribueret. quod uero adbonitatem
spectabat leo imputaret. Hoc sibi uolue¬
runt nouem partes retente. quia nouena¬
rius signum impertectionis est. a denario
perfecto deficiens. Propyterea autem quia
obscurum signum fuit emundationis i
decimatione data est circũcisio ut uir¬
tutem tustisicationis euidentius demon¬
straret. quando dictũ est homini. ut
portionem carnis sue. non quidem sup¬
nluam. scd illud quod suꝑfluum erat
in homine signum ausferret. ut per
hoc agnosceret. quia culpam quã natu¬
ra ꝑ illam partem corporis traherit.
gratia ꝑ lacramentum circumcisionis
emundaret. Sel quia circumcisio cas
tantum que foris sunt enormitates
amputare potest. cas uero que intrin¬

Expanded text:
autem doni operis exhibitio signaretur. autem doni operis exhibitio signaretur. Sed erat obscura significatio haec in sacramento decimationis, ubi homo de his quae possidebat, partem obtulit, partem retinuit, ut ad hunc modum in eo quod erat quod imperfectionis et defectus fuit sibi trspectabat, Deo imputaret. Hoc sibi voluerunt novem partes retentae, quia novenarius signum imperfectionis est, a denario perfecto deficiens. Propterea autem quia obscurum signum fuit emundationis in decimatione, data est circumcisio ut virtutem justificationis evidentius demonstraret, quando dictum est homini, ut portionem carnis suae, non quidem superfluam, sed illius quod superfluum erat in homine, signum auferret, ut per hoc agnosceret quod culpam quam natura per illam partem corporis traheret, gratia per sacramentum circumcisionis emundaret. Sed quia circumcisio eas tantum quae foris sunt enormitates amputare potest, eas vero quae intrin