comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
duxiss ⁊ filium ꝓcreass.⁊ deces.¬
siss. deui de ꝯditio instituti hẽdiᷤᷤ
defeciss. an ad hũc postumũ ne¬
tem eius tãquam suus hẽs n bo.
natura eẽ existimatur.

Expanded text:
 filium procreasset et decessisset, deinde condicio instituti heredis defecisset, an ad hunc postumum netem eius tamquam suus heres neque natura esse existimatur.
Abbreviated transcription (Latin):
is qui inuit̾o ẽ admittet̾ si fu̾it
editus añ solet rememorari in¬
sequẽtes sibi agnatos quib p̃¬
puta fr̃ unus ẽ. ⁊ uterus uł pa¬
trui filius inus natus ẽ.⁊ qui
inut̾o ẽ. ¶Est aũt traccatum
ꝓqua ꝑte faciat. qr exuno ut̃o
ples nasci possũt. placuit sun
rerum natura c̾cum sit hanc q̃

Expanded text:
is qui in utero fuit admittitur, si fuerit editus. inde solet remorari insequentes sibi adgnatos, quibus praeputa frater unus est et uterus, uel patrui filius unus natus et qui in utero est. Est autem tractatum, pro qua partem faciat, quia ex uno utero plures nasci possunt. et placuit, si in rerum natura certum sit hanc, quae
Abbreviated transcription (Latin):
s eiꝰ̃ erit lib̾tus cuiꝰ ꝓxime fu̾it.
ẜuus ⁊ adlegittimã br̃ditatẽ
ip̃e admittet᷑ nsi sicubi qĩ in¬
digno fuĩt denegãda hr̃ditas
¶Si quis lib̾tam sic iuire uirãdo
adegit ne illicite nubat. ñ debe̾¬
eum in cidẽ in legẽ eliescentia
admitti. S si ĩ tra certum̃ tp̃e
ne ducat ne uealiã quidẽ quã
patronus ꝯsenẜit. uł ñ isi col¬
uib̾tam uł patroni cognatadi
cendumẽ incid̾e eum in leger
eliescẽtiam nec adlegittima hr̃¬
ditatem admitti. ¶Si munici¬
pes ẜuum manumisit. admit¬
tent᷑ adlegittimã hr̃ditate ĩ
bonis lib̾ti ut lib̾te intestatoꝵ.¬

Expanded text:
e fuerit seruus et ad legitimam hereditatem ipse admittetur, nisi sicubi quasi indigno deneganda fuerit hereditas. Si quis libertam sic iureiurando adegit 'ne illicite nubat', non debere incidere in legem Aeliam Sentiam. am. sed si 'intra certum tempus ne ducat' 'neue aliam, quam de qua patronus consenserit' uel 'non nisi conlibertam' aut 'patroni cognatam', dicendum est incidere eum in legem Aeliam Sentiam nec ad legitimam hereditatem admitti. Si municipes seruum manumiserint, admittentur ad legitimam hereditatem in bonis liberti uel libertae intestato
Abbreviated transcription (Latin):
antecedant uł soli sint. qr is ẽ
pximus quẽ nemo antecedit.¬
ꝙ qui solus occurrit. ¶Inter¬
dum ult̾iorem agnatum adi¬
mittemus ut puta fecit quis
testm̃ cum br̃et patruum ⁊pa¬
trui filium. delibante hr̃de scͥp¬
to patruus decessit mox hr̃s ĩ¬
stitutus repudiauit hr̃ditatẽ
patrui filius admittet᷑. ergo.
fu̾it cum moreret᷑ pat̃ f. s eu
qui p̃cedebat uł ꝯsãguineus si
nemo eorum cum repudiaret᷑
hr̃ditas niuit. pximũ eum acci¬
pimus qui tũc cum repudiatũ
hr̃ditas ꝓximus ẽl uñ uelle q̃¬
ri põt. an ⁊̃ post repudiationẽ.
adhuc demus successionẽ. ꝓpo¬
ne hr̃dem scriptum ⁊ rogatum
restituẽ hr̃ditatem repudiasse
eam. cum mchominus ꝯpelli
potuit adire hr̃ditatem ⁊ resti¬
tuere ut diuus puis rescripsit.
finge eum suꝑuixisse .c. diebo.
U̾bi grã⁊ int̾im ꝑximũ decessis¬
se. mox ⁊ qui eumiꝗ erat rogat̾
restituẽ.dicendum post̾iore

Expanded text:
antecedant uel soli sint: quia is est antecedant uel soli sint: quia is est proximus quem nemo antecedit, etque, qui solus occurrit. Interdum ulteriorem adgnatum admittimus: ut puta fecit quis testamentum, cum haberet patruum et patrui filium, deliberante herede scripto patruus decessit, mox heres institutus repudiauit hereditatem: patrui filius admittetur: ergo fuit, cum moreretur pater familias, qui praecedebat uel consanguineus, si nemo eorum, cum repudiatur hereditas, uiuit, proximum eum accipimus, qui tunc, cum repudiatur hereditas, primus est. Unde belle quaeri potest, an etiam post repudiationem adhuc demus successionem. propone heredem scriptum rogatum restituere hereditatem repudiasse eam, cum nihilo minus compelli potuit adire hereditatem et restituere, ut diuus Pius rescripsit: finge eum superuixisse centum diebus uerbi gratia et interim proximum decessisse, mox et eum, qui erat rogatus restituere: dicendum posteriorem
Abbreviated transcription (Latin):
licet nõ adierint hr̃ditatem le¬
gittimis nõ defer̃tur. s hoe sic e¬
rit accipiẽdum.sinec sꝑantur
eẽ. cetm̃ si uel nasci ꝯsãgumeus
uł decaptiuita te reu̾ti põt. ag̃¬
ti impediunt. ¶Agnati aũt sũt
cognati uirilis sexus ab eodem
orti. nam post suos ꝯꝯsãguineos
statim michi ꝓ ximus ẽ osagui¬
nei mei filus ⁊ ego ei. patris qͦ
fr̃ qu patruus appellant̾ dem.¬
finitum. ¶Hr̃ditas ꝓrimo a¬
gnato.i. ei quẽ nemo añcedit
defẽrtur ⁊ siplures sint eiꝰdem
unus ex his unum filium. aliꝰ
dios reliquid hr̃ditas mea in
tres ꝑtes diuidet᷑. ¶Paru qͦ
refert agnatus hic niatuutate.
an adoptione q̃situs sit. nam
qui adoptat᷑. hisdem. agnatus¬
fit quib ⁊ pat᷑ ip̃ius fuit ⁊ ie¬
gittimã eorum hr̾ditara hẽbit.
uł ip̃i eius segittima hr̃ditas
tm̃ ꝓxĩmo defert᷑. Nec int̾ est.
unus solus sit an ex duob pͥor
pluribue.anduopses ue abeo¬
dem gradu uenientes. quicetõs

Expanded text:
 adierint hereditatem, legitimis non defertur. sed hoc sic erit accipiendum, si nec sperantur esse: ceterum si uel nasci consanguineus uel de captiuitate reuerti potest, adgnati impediuntur. Adgnati autem sunt cognati uirilis sexus ab eodem orti. nam post suos et consanguineos statim mihi proximus est consanguinei mei filius et ego ei: patris quoque frater, qui patruus appellatur: deinfinitum. Haec hereditas proximo adgnato, id est ei, quem nemo antecedit, defertur, et, si plures sint eiusdem unus ex his unum filium, alius duos reliquit: hereditas mea in tres partes diuidetur. Parui autem refert, adgnatus hic natiuitate an adoptione sit quaesitus: nam qui adoptatur isdem fit adgnatus, quibus pater ipsius fuit, et legitimam eorum hereditatem habebit uel ipsi eius. Legitima hereditas tantum proximo defertur. nec interest, unus solus sit an ex duobus prior pluribusue an duo pluresue ab eodem gradu uenientes, qui uel ceteros
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝯmissum edictum ñ fuiss.
nec eĩ hoc caũ emãcipati p̃t̾iti
debẽt institutum lucrõ affice̾
cum p̃teritus uire suo nutat᷑.
Si ab uno exfilus hr̃de instite¬
tonoĩatim alicui exlibis pare¬
tibq legatum datumsit ⁊ ac¬

Expanded text:
si commissum edictum non fuisset: nec enim occasio emancipati praeteriti debet institutum lucro adficere, cum praeteritus iure suo non utatur. Si ab uno ex filiis herede instituto nominatim alicui ex liberis parentibusque legatum datum sit et ac
Abbreviated transcription (Latin):
atum debi diciͤnus sunstitut᷑
ꝯditione defectus eẽt. q̃ imip̃iꝰ
pot̾ate nõ fuit. Nansi eam q̃
imp̃ius pot̾ate fuit nõ imple¬
uit peo hñdus ẽ. qui noluit
adire br̃ditatem qu niehil hĩ¬
turus emolum̃ti ꝯditioĩ meri¬
to nõparuerit.

Expanded text:
i dicimus, si institutus condicione defectus esset, quae in ipsius potestate non fuit: nam si eam, quae in ipsius potestate fuit, non impleuit, pro eo habendus est, qui noluit adire hereditatem, quando nihil habiturus emolumenti condicioni merito non paruerit.
Abbreviated transcription (Latin):
Furioso titius
riosus ĩ eadem ꝯditio¬
ne ẽ. n institũton substi¬
tuto cedit. n si curator fu¬
riosi noie p̾onem accipere
poͣt. id circo spatium tp̃ris
bitur cedẽ. ¶Nam ⁊ pat̾ infã¬
ti filio põnem accipͤit. quo tam̃
cessante infans nõ excluditur.
Quid ergo si curator accipere
nolit. nõne ustius atq utilius
so substititus cautionẽ pr̃are
cogitur oĩb his quib bona re¬
stitui debent. Si forte ĩstitut
ĩeodem furore decͥesẜit aut cõ¬
pos m̃tis effectus ante mortẽ
obierit quam hr̃ditatem agroͣ
sceret. na⁊ fieri põt ut uiuo
furioso substitutus decedat.
nec tñ furiosus obstet cet̾is si
peius ⁊ ip̃e decesẜit quam hr̃¬
ditatem acquireret.

Expanded text:
Furioso Titius riosus in eadem condicione est, neque instituto neque substituto cedit. nec, si curator furiosi nomine possessionem accipere potest, idcirco spatium temporis, bitur cedere: nam et pater infanti filio possessionem accipit, quo tamen cessante infans non excluditur. quid ergo, si curator accipere nolit? nonne iustius atque utilius so substitutus cautionem praestare cogitur omnibus his, quibus bona restitui debent, si forte institutus in eodem furore decesserit aut compos mentis effectus ante mortem obsceret. nam et fieri potest, ut uiuo furioso substitutus decedat nec tamen furiosus obstet ceteris, si prius et ipse decesserit, quam hereditatem adquireret.
Abbreviated transcription (Latin):
ommodissimeasqui
nõdum natus ẽ.ita hr̃s insti¬
tuitur. siue me uiuo siue nõ¬
tuo natus sitihr̃s esto. Aut⁊
pure neutrius tp̃ris bĩta mẽ¬
tione. Si alterut eñs omiᷤ¬
sus funiteo caũ qui omissus
sit.natus rumpit testam̃tu.
qr hic filius nͨ sub ꝯditione
quidem scriptus hr̃s ĩ telligit᷑
qui in hũc caum nascit᷑. qui
non ẽ testam̃to app̃bensus.
apparẽt ꝯtinuationẽ dñii eo
rem ꝑduc̾e. ut nulla uideat᷑
hr̃ditas fuisse qĩ olim bu do¬
mini eẽnt. qui ⁊̃ uuo patre
quodam mõ dñi existimant᷑.
Uñ etiam filiũs fa. appellat᷑.
sicut pat̾ fa. sola nota hac ad¬
iecta ꝑ quam distinguit᷑ ge¬
intor abeo qui genitus sit.
⁊taq post mortẽ patris nõ

Expanded text:
ime is qui nondum natus est ita heres instituitur: 'siue uiuo me siue mortuo natus fuerit, heres esto', aut etiam pure neutrius temporis habita mentione. si alteruter casus omissus fuerit, eo casu qui omissus sit natus rumpit testamentum, quia hic filius nec sub condicione quidem scriptus heres intellegitur, qui in hunc casum nascitur, qui non est testamento adprehensus. apparet continuationem dominii eo rem perducere, ut nulla uideatur hereditas fuisse, quasi olim hi domini essent, qui etiam uiuo patre quodammodo domini existimantur. unde etiam filius familias appellatur sicut pater familias, sola nota hac adiecta, per quam distinguitur genitor ab eo qui genitus sit. itaque post mortem patris non
Abbreviated transcription (Latin):
p. Si filius fa. miles non sit
testatus debus que meastris
acquisierit. an ea admatre ꝑ¬
tineat uidendum ẽ. S nõ puto.
magis enim uiditio militum
hoc bñfitium xessimẽ. nõ ut
⁊ caus tulerit. ut ñ irduce̾ntur.
matri ius integrum erit ꝙ me¬
dio tẽpore app̃henderit. ueluti si
filio intestato mortuo postumꝰ
ei filius potiit nasci nec natus
sit aut mortuus editus. uł e
tiam ꝙ filius qui ĩ hostium po¬
testate erat. post liminio nõ sit
reuersurus.

Expanded text:
 Si filius familias miles non sit testatus de his, quae in castris adquisierit, an ea ad matrem pertineant, videndum est. sed non puto: magis enim iudicio militum hoc beneficium concessum est, non ut et casus tulerit, ut non inducerentur, matris ius integrum erit, quod medio tempore appenderit: ueluti si filio intestato mortuo postumus ei filius potuerit nasci nec natus sit aut mortuus editus, uel quod etiam filius qui in hostium potestate erat postliminio non sit reuersus.
Abbreviated transcription (Latin):
Er onna exequ¬
ata sunt legata.
cõmissum possẽ
relinquere. qui testandi
quisquis michi exsupra
scriptis hr̃s erit aut si
hr̃s erit seius. uel si br̃di¬
tatem adierit. subiẽctum
legatum uł fideiꝯmissum.
nõ faciunt ꝯditioñale.

Expanded text:
er omnia exaequata sunt legata fcommissum posse relinquere, qui testandi 'quisquis mihi ex supra scriptis heres erit' aut 'si heres erit Seius' uel 'si hereditatem adierit' subiectum legatum uel fideicommissum non faciunt condicionale.
Abbreviated transcription (Latin):
fec̾it. iudetur infiliarum lega¬
to.⁊ depostuma sensisse. ¶Si
quis ita legniũt. Siqua filia
michi genita sit. ei hr̃s meus.
cdato. plurib natis. uidet᷑
ita accipiendum ẽ. insi eiu
¶Siun exhr̃dib fuĩt leg̾atũ.
hoc debi ei offitio uidicis fa¬
milie herciscunde. manifest

Expanded text:
fecit, uidetur in filiarum legato et de postuma sensisse. Si quis ita legauerit: 'si qua filia mihi genitur, ei heres meus centum dato', pluribus natis uidetur ita accipiendum est, nisi euiSi uni ex heredibus fuerit legatum, hoc deberi ei officio iudicis familiae herciscundae manifest
Abbreviated transcription (Latin):
p̃. Grege legato.⁊ q̃ postea
pecora. uiuo testatore mortu¬
a eẽnt. ĩ eorumq locum. aliq̃
ẽent substituta. eundẽ gregẽ
uderi. Et si diminutum exeo
grege pecus ẽẽt. uł unus bos
suꝑeẽt. eum uendicari posse.
admodum insula legata.siꝯ
busta eẽt. area possit ueñdicai
tib restituit᷑.isi mora inter
quicquid illa ancilla pepissesa
meo nasciturum ẽ. uł fetus.
eumꝙ legauerim. nisi postea
ꝓprietatẽ eius nactus sirci. ĩ¬
utile legatum ẽ. ¶ Siquis p̾
testm̃ factum. fu̾dotitiano le
gato. ꝑtem aliquã adiecerit.
gatario põt. Et similis est cã
alluonis.⁊ maxime siexalio
agro qui fuit eiꝰ cum testm̃ fa:
ceret. eam ꝑtem adiecit. Qõ
si post testam̃tum factum. ex
fundo titiano aliquid detraxit.
⁊ alui fundo adiecit. uidendũ
ẽ. utrum ne eã quoq ꝑtem. le¬
gatarius petiturus sit. an hoc
minus. qiͣ fundi titiani eẽ de¬
sierit. cum nr̃ destinatione.
fũdorum noĩa.⁊ domus. nõ na¬

Expanded text:
 Grege legato et quae postea pecora vivo testatore mortua essent in eorumque locum aliqua essent substituta, eundem gregem videri: et si deminutum ex eo grege pecus esset et vel unus bos superesset, eum vindicari posse, admodum insula legata, si combusta esset, area possit uindicari.tibus restituitur, nisi mora interc'quidquid illa ancilla peperisset', meo natum est' uel 'fetus uerim, nisi postea proprietatem eius nactus sim, inutile legatum est.Si quis post testamentum factum fundo Titiano legato partem aliquam adiecerit, gatario potest et similis est causa alluuionis et maxime si ex alio agro, qui fuit eius cum testamentum faceret, eam partem adiecit.Quod si post testamentum factum ex fundo Titiano aliquid detraxit et alii fundo adiecit, uidendum est, utrumne eam quoque partem legatarius petiturus sit an hoc minus, quasi fundi Titiani esse desierit, cum nostra destinatione fundorum nomina et domus, non na
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis infundi uocabulo
errauerit. ⁊ cornelianum ꝓsem¬
promano nominauit. debebi¬
tur sempromamus. S si incõr¬
pore errau̾it. non debebitur. Qõ
siquis cum uellet uestem lega¬
re.suppellectilem scripsit. du
pu̾tat suppellectilis appellatio¬
ne uestemꝯtineri. põp. scripsit.
uestem nõ deberi. Quemadnxo¬
dum siquis putet. auri appell¬
neri: Rerum enimuocabula ĩ¬
mutabilia sũt. hominum. mnu¬
tabilia. ¶ Diquis br̃dem in¬
stitu̾it. ⁊ ita legau̾it. quisquis
michi gallicmarum rerum he
res erit. dampnas esto dare tot.
ab omĩb hr̃dib urd̃i legatu.
qm̃ adom̃s eos.res gallicane
semel dum taxat optare possu¬
mus. ¶Labeo ait. cum cͥta res¬
aut p̾sona legatur ita. qui m̃s
erit cum moriar. hr̃s dato. et
cõmums sit. totum debi. Tre¬
batium u̾o Rendisse. ꝑtem debi.¬

Expanded text:
Si quis in fundi uocabulo errauit et Cornelianum pro Semproniano nominauit, debebitur Sempronianus: sed si in corpore errauit, non debebitur. quod si quis, cum uellet uestem legare, suppellectilem adscribsit, dum putat suppellectilis appellatione uestem contineri, Pomponius scribsit uestem non deberi, quemadmodum si quis putet auri appellneri. rerum enim uocabula immutabilia sunt, hominum mutabilia.Si quis heredes instituerit et ita legauerit: 'quisquis mihi res erit, damnas esto dare", ab omnibus heredibus videri legatum, quoniam ad omnes eos res Gallicanaesemel dumtaxat optare possumus. Labeo ait, cum certa reaut persona legatur ita: "qui meus erit cum moriar, heres dato" et communis sit, totum deberi. Trebatium vero respondisse partem deb
Abbreviated transcription (Latin):
hommnes singulos. certam pe¬
cumam. utrum legatarius ⁊¬
uolet. non põt legatarius: ꝑ¬
nũmos pe̾tẽ. qr unum in alt̾e¬
rutra cã legatum sit. Quẽ ad¬
modum si olei pondo .l. aut ĩ
⁊ uno homine legato. duusio
xcedat᷑ur. Nec int̾ est. diu̾isa
ea sũma. anꝯuicta ponatur.
certa pecuma legata. nõ posse ĩ¬
uitum hr̃dem ꝑtem pecume.
ptem mãcipiorum deber̾e.
posse octauenus scripsit.⁊ pt̾¬
uissu patris.optari posse. nec
ante adittm hr̃o¬
Num filio fa. ul suoalie¬
no legatum uł hr̃ditas datũ.
fidei ꝯmitti patrͦis uł domim
põt.Lac tunc demũ exꝑsona.
eorum. fidei ꝯmissum uires ca¬
pit. cum ip̃is ꝑquos ꝯmodũ
br̃ditatis uel iegati. patri do¬
mino ue querit. fidei ꝯmissũ¬
iuł. nõ insubtili ratione mo¬
tus. patrem cuiꝰ filuis hr̃s ui

Expanded text:
homines singulos certam pecuniam, utrum legatarius volet", non potest legatarius panummos petere, quia unum in alterutra causa legatum sit, quemadmodum si olei pondo quinquagintibus etiam uno homine legato divisio concedatur. nec interest, divisa ea summa an iuncta ponatur: certa pecunia legata non posse invitum heredem partem pecuniae, partem mancipiorum debere. Pposse Octavenus scripsit et postiussu patris optari posse nec ante aditam hCum filio familias uel seruo alieno legatum uel hereditas datur, fidei committi patris uel domini potest ac tunc demum ex persona ipsorum fideicommissum uires capit, cum ipsis, per quos commodum hereditatis uel legati patri dominoue quaeritur, fideicommissuIulianus non insuptili ratione motus patrem, cuius f
Abbreviated transcription (Latin):
uł. Etichum quim̃s erit cum
moriar. hrs meus dato. mãgis
ꝯditionẽ legato ĩ iecisse. quam
demonstrare uoluisse. patrẽ fa.
apparet. eoꝙ si demonstrãdi cã
hec oratio ponẽtur.ita ꝯcepta
eẽt. Stichum qui meũs ẽ. nõ ꝗ
meus erit. S ꝯditio talis. ae¬
cipi d. quatenus meus erit. ut
si totum alienau̾it: legatum
extinguat᷑. si ꝑtem: ꝓea paͣte
debeatur que testatoris mor
testator ꝑtem alienass. reliquã
duni taxat ꝑtem debi placet.
qr. ⁊ si adiẽciss aliquid ei fũdo.
augm̃tum legatario accedẽt.¬
¶Siita scriptum sit. lutius titiꝰ
hr̃s meus aut meuius heres
meus .x. seio dato. cum utro:
uelit. seius aget. Ut si cumuno
actum sit ⁊ solutum. Alt̾ lib̾et᷑.
obligati fuissent. Quid ergo.
si ãbalt̾o ꝑtem petierit. lib̃m ei
erit. ab alterutro reliquum pe¬
tere. Idem erit. ⁊ si alt̾ ꝑtem.¬

Expanded text:
um "Stichum, qui meus erit cum moriar, heres meus dato": magis condicionem legato iniecisse quam demonstrare voluisse patrem familias apparet eo quod, si demonstrandi causa haec oratio poneretur, ita concepta esset " Stichus qui meus est", non "qui meus erit". sed condicio talis accipi debet "quatensi totum alienauerit, legatum exstinguatur, si partem, pro ea parte debeatur, quae testatoris morttestator partem alienasset, reliquam dumtaxat partem deberi placet, quia etiam si adiecisset aliquid ei fundo, augmentum legatario cederet.Si ita scriptum sit: 'Lucius Titius heres meus aut Maeuius heres meus decem Seio dato', cum utro uelit, Seius aget, ut, si cum uno actum sit et solutum, alter liberetu solidum obligati fuissent. quid ergo si ab altero partem petierit? liberum cui erit ab alterutro reliquum petere. idem erit et si alte
Abbreviated transcription (Latin):
quid dep̃dus sensiss. ueru si
eam̃te emꝑtiones ibi loret.
ut bis legatarie datis ꝓprie¬
tas p̃diorum prarent᷑. posse
duas leues.quas desigillarib
eri. dari uolo. is. desigillarib.
leues quidẽ nõ emerat. lances
aut emptis hẽbat. ⁊ dietaue¬
rat testam̃tum ante triduu
quã moreret᷑. Quesitum ẽ. an
hee lances quas eptas desigil¬
larib habuit. legato cede̾nt.

Expanded text:
nsisset, uerum si ea mente emptiones ibi haberet, ut his legatariae datis proprietas praediorum praestaretur, posse duas leues, quas de sigillaribus emi, dari uolo': is de sigillaribus leues quidem non emerat, lances autem emptas habebat, et dictauerat testamentum ante triduum quam moreretur: quaesitum est, an hae lances, quas emptas de sigillaribus habuit, legato cederent,
Abbreviated transcription (Latin):
ea que ꝓponentur. po̾sse. Edẽ
testator lib̾to militiã hus ue̾¬
bis legauit. seio lib̾to meo mi¬
litiam.do. lego illam. quam.
militiã ⁊ testator hũit. quesi¬
tum ẽ. an honera oĩa ⁊ introi¬
tus militie abhr̃dib sint dã¬
da.ꝑr. danda.¬
Si pat exhrdato filio sub¬
stituit hr̃dem extraneũ. deiñ
ille extraneus. hunc filiumi
hr̃dẽ ĩstituit. ⁊ br̃s factusintͣ
pub̾tatem decedat.puto asb̾¬
stituto ei filio oĩo legata pr̃aĩ
non debere. quia nõ directo s
ꝑsuccessionẽ adfilium hr̃di:¬
tas patris puenit.¶Plus ergo
infrẽ qui cum hr̃s extitisset
patri. exhr̃datum frẽm bẽde
instituit. accepi. scił. substitu¬
tum eiꝰ.legatum nõ debere./ac
ne᷑ quide si intestito fr̃e sue¬
cesẜit. quia nõ principalit s
ꝑsuccessionẽ bona frĩs adeũ

Expanded text:
ea quae proponerentur posse. Idem testator liberto militiam his uerbis legauit: 'Seio liberto meo militiam do lego illam', quam militiam et testator habuit: quaesitum est, an onera omnia et introitus militiae ab herede sint danda.Si pater exheredato filio substituit heredem extraneum, deinde ille extraneus hunc filium heredem instituit et heres factus intra pubertatem decedat, puto a substituto ei filio omnino legata praestari non deberi, quia non directo, sed per successionem ad filium hereditas patris pervenit. Plus ego in fratre, qui, cum heres exstitisset patri, exheredatum fratrem heredem instituit, accepi substitutum eius legatum non debere ac ne quidem si intestato fratri successerit, quia non principaliter, sed per successionem bona fratris ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ instituit. ita. trebellianus. si
ci̾̃it colonie phylippesium. si
sine lib̾is mor̾iet᷑. quantacũq
pecuma exhr̃ditate deboĩs me¬
is adeum puenit. eam peciua
omnẽ adcoloniam phylippesi
mo ⁊ fructũs quos exbr̃dica¬
te ꝑcepit restitue̾ eũ deb̾e. ꝑ ĩde
qi spalt̾er hoc testator exp̃ssis¬

Expanded text:
dem instituit ita: "Rebellianus si caverit coloniae Philippensium, si sine liberis morietur, quantacumque pecunia ex hereditate deve bonis meis ad eum pervenit, eam pecuniam omnem ad coloniam Philippensimo etiam fructus, quos ex hereditate percepit, restituere eum debere, perinde quasi specialiter hoc test
Abbreviated transcription (Latin):
quadrãtem bo. penes ꝯ sobrinã
meã remãsit. supplere ei debe¬
am dum taxat ne p̾tẽ dimi¬
diam hr̃ditatis quãtitas que
restituẽtur excedat. anu̾o sic̃
publius meuius desiderat. ꝗc¬
quid se poĩto quadrãte. bo. eiꝰ
quadrantis fruc̾tibs ꝑceptu
ẽ restitui ei debet R ꝙ supra¬

Expanded text:
nam meam remansit, supplere ei debeam, dumtaxat ne partem dimidiam hereditatis quantitas quae restitueretur excedat? an vero, sicut Publius Maevius desiderat, quidquid seposito quadrante bonorum eiusque quadrantis fructibus perceptum est restitui ei debet? resp
Abbreviated transcription (Latin):
accepit nulla iatio ẽ ꝯpellendi
Br̃dis adrestituendã hroitate
Et sic̃ n legatan fideiꝯmissa
cet̾a pr̃are cogĩtur ita nec adre¬
stitutionẽ quidem hr̃ditatis ꝯ¬
pelli debet. ¶Marcellus. plane
non ẽ opellendus adire suam.
fili bõru possessionem ne int̃¬
cidat fidei ꝯmissũ mortuo br̃de
torib hr̃ditarus sue abeo pe¬
tatur. exceptione restitute hẽdi¬
tatis adiuuari uel sũmoueri
potĩt actiones aũt fideiꝯmis¬
sario ꝯpetũt quas hũit hr̃s eo
tp̃r quo fidei ꝯmissario restitue
bat. Marcelł. S eas quoꝙ acti¬
ones que subꝯditione erant ⁊¬
quarum dies eo tp̃r ñ cessit. fid̾i¬
ꝯmissario ꝯpetẽ placet. S an¬
quam restituet᷑ hr̃ditas excep¬
tiore aliqua hr̃s adiuuandus

Expanded text:
accipit, nulla ratio est compellendi heredis ad restituendam hereditatem et sicut neque legata neque fideicommissa cetera praestare cogitur, ita ne ad restitutionem quidem hereditatis compelli debet. Marcellus: plane non est compellendus adire, si iam filius bonorum possessionem, ne intercidat fideicommissum mortuo herede toribus hereditariis siue ab eo petatur, exceptione restitutae hereditatis adiuuari uel summoueri potest. actiones autem fideicommissario competunt, quas habuit heres eo tempore, quo fideicommissum rebat. Marcellus: sed eas quoque actiones, quae sub condicione erant et quarum dies eo tempore non cesserat, fideicommissario competere placet. sed antequam restitueretur hereditas, exceptione aliqua h
Abbreviated transcription (Latin):
caũ actĩones diuroũtur int̾
hr̃dem ⁊ si dei ꝯmissariũ. poste¬
riore nõ apud fidei ꝯmissariũ
hr̃s institutus rogatusq hr̃¬
ditatẽ restitũe ꝑcepta aliqua:
sũma uł re. ⁊̃ si in p̃ceptione mi¬
nus quã quarta ps eẽt. nõ am¬
plius principẽ pati uendica:¬
turu. S si sine ulla p̾ceptioẽ
rogatus fui̾t hr̃ditatẽ restitũe.
plerũq q̃rta donata ẽ aprinci¬
ꝓibaz ita diuus traianꝰ ⁊ adria

Expanded text:
casu actiones dividuntur inter heredem et fideicommissarium, posteriore vero apud fideicommissarium res institutus rogatusque hereditatem restituere praecepta aliqua summa vel re, etiamsi in praeceptione minus quam quarta pars esset, non amplius principem pati vindicaturum. Sed et si sine ulla praeceptione rogatus fuerit hereditatem restituere, plerumque quarta donata est a principibus: et ita divus Tr
Abbreviated transcription (Latin):
tuere rogatus fuisses. Ideoq
⁊ si suspectam meuii hr̃ditatẽ
dixeris cogite nõ oportet eã
adireEQd̾ simeuius te roga
br̃ditatem. uteris legis falci¬
dieꝯmodo ⁊ ꝑtem quar̾ta me¬
uiane br̃ditatis retinebis. di¬
midiã ⁊ quartam exfidiꝯmis¬
so restitues. nec int̾ erit. eidez
utramq hr̃ditate an alume¬
uianã. alu titianã rogatꝰ fu̾i̾s
restituẽ. S si suspectã meiua
nã hr̃ditatem dixeris cogeris
eamadire ⁊ restitue ei. cui roga¬
tus fũis. Is aũt cui titianam
hr̃ditatem restituẽ rogatus.
fũis nõ poterit te ꝯpellẽ adad¬
eundũ. ¶Si extrebelliano hr¬
ditatem restituit hr̃s ⁊ fructꝰ¬
cum p̃dio retinet uł ip̃a p̃dia.
eum actione fidei ꝯmissarioi
dari. Mucellus hoc idẽ neccĩo
faciẽdum᷑ ẽ cum ꝑte hr̃ditatis
restituta familie herciscunde
uiditium int̾ eum qui restitu¬
it hr̃ditatẽ. ⁊ qui receꝑit. acci¬
pietur. ¶Qui rogatus ẽ emã¬
cipato filio restitue̾ hr̃ditatẽ.¬

Expanded text:
tuere rogatus fuisses: ideoque et si suspectam Maeuii hereditatem dixeris, cogi te non oportet eam adire. Quod si Maeuius te rogauis hereditatem, uteris legis Falcidiae commodo et partem quartam Maeuianae hereditatis retinebis, dimidiam et quartam ex fideicommisso restitues, nec intererit, eidem utramque hereditatem an alii Maeuianam, alii Titianam rogatus fueri‹s› restituere. sed si suspnam hereditatem dixeris, cogeris eam adire et restituere ei, cui rogatus fueris: is autem, cui Titianam hereditatem restituere rogatus fueris, non poterit te compellere ad adeundum. Si ex Trebelliano hereditatem restituit heres et fructus praediorum retinet vel ipsa praedia, eum fideicommissario dari. Marcellus: hoc idem necessario faciendum est, cum parte hereditatis restituta familiae erciscundae iudicium inter eum qui restituit hereditatem et qui receperit accipietur. Qui rogatus est emancipato filio restituere hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
dem. fideiq eĩ ꝯmisit ait quic¬
quid ad eum exhr̃ditate eiꝰ ꝑ¬
ueniss. cum moreret᷑ restitueͣ¬
⁊Buba adiecit. Satis aseio pa¬
tre meo exigiueto. Questtu ẽ
cum iste seius sub̾am sia dis¬
sipat ⁊ ueret᷑ p̃at̾ fidei ꝯmissa¬
ri. neĩ ane fidei ꝯmissũ ꝯstitr¬
at᷑. anad sat̾dationẽ fid̾iꝯmis

Expanded text:
em fideique eius commisit, ut, quidquid ad eum ex hereditate eius pervenisset, cum moreretur, restituet haec verba adiecit: "satis a Seio patre meo exigi veto". quaesitum est, cum iste Seius substantiam suam dissipat et veretur pater fideicommissarii, ne inane fideicommissum constituatur, an ad satisda
Abbreviated transcription (Latin):
Ar. Si duo eiꝰ dem noĩs dele¬
gato ꝯtendãt.utrisq satisca¬
turum nec honerari hr̃dem.
cum possit cosdem si deuissoẽs
adutramq stipulationẽ ad¬
hibere. qr ⁊ ip̃i nõ honerãtur.
cum futurum sit ut unitẽn᷑e¬
legatum ẽẽt. si ꝑs cobr̃dis ac¬

Expanded text:
ale Si duo eiusdem nominis de legato contendant, utrisque satisdatur: nec onerari heredem, cum possit eosdem fideiussores ad utramque stipulationem adhibere, qui et ipsi non onerantur, cum futurum sit, ut uni tenerelegatorum
Abbreviated transcription (Latin):
si amarito omissum sit. uidex
tanti eumꝯ dẽpnabit quanti
mulieris int̃fuĩt eas impẽsaᷤ
numata. si obid res male gesta
ẽ Itiq si fulẜit ĩ sulã ruentẽ ea¬
q exusta sit. impesas ꝯsequit. si
nõ fecit. deusta eanieb prabit.¬

Expanded text:
si a marito omissum sit, iudex tanti eum damnabit, quanti mulieris interfuerit eas impensas arum ita, si ob id res male gesta est: itaque si fulserit insulam ruentem eaque exusta sit, inpensas consequitur, si non fecerit, deusta ea nihil praest
Abbreviated transcription (Latin):
Aulꝰ N eluti si nouelletum
infũdo factum sit. aut si ĩ do.¬
mo pistrinum aut tab̾nam
iuptatem fecĩt ⁊ que spẽs ex¬
ornãt .Quarum utiles non
quidẽ minuñt ip̃o iire dotẽ.
Uerumtr̃ bñt exactionem.
endam deductionẽ Quida
dicũt. siuolunt᷑aͣte mulieris
facte sunt. inquum enim
eẽ ꝯpelli muliere rem uendẽ
ut impensas ĩ enn factasi
soluẽt si aliunde solue̾ ñ põt

Expanded text:
um. ueluti si nouelletum in fundo factum sit, aut si in domo pistrinum aut tabernam luptatem fecit et quae species exornant. quarum utiles non quidem minuunt ipso iure dotem, uerumtamen habent exactionem. endam deductionem quidam dicunt, si uoluntate mulieris factae sint: iniquum enim esse compelli mulierem rem uendere, ut impensas in eam factas solueret, si aliunde soluere non pot
Abbreviated transcription (Latin):
Inuoluptuarus aũt aĩ¬
sto scribit. nec si uoluntate
mulieris facte sut. exactioe
parere. ¶Donationẽ int̾ uiꝵ
⁊ uxorem circampensas quo¬
uł. ¶mĩno ⁊ ĩ edificãdis
ecdibꝰ ⁊ ĩ reponendis ꝓpagan¬
disꝙ uineis ⁊ ĩualitudine:
mãcipiorum. modicas impẽ¬
sas nõ debet arbit̾e curare alio¬
quin neg̃orum.g̃. potius quã
de dote iuiditum in debitur.
Deq stipẽdiu̾m neq tri¬
butum obdotalem fundum
hec imrpendia sunt.
aggeres facere.flumina ad¬
uertere. edifitia uetã fulcire.
Itemq refic̾earbores ĩ lecu
mortuarum repone Utiles
sunt ueluti pecora p̃dus im¬
ponẽ. ide stercorare.Uolup
sunt. dotem dimnuẽ. Ita ĩ¬
t̃pretandum ẽ. ut siquid exͣ¬

Expanded text:
In uoluptariis autem Aristo scribit nec si uoluntate mulieris factae sunt, exactionem parere. Donationem inter uirum et uxorem circa impensas quoum. Omnino et in aedificandis aedibus et in reponendis propagandisque uineis et in ualetudine mancipiorum modicas impensas non debet arbiter curare: alioquin negotiorum gestorum potius quam de dote iudicium uidebitur.e stipendium neque tributum ob dotalem fundu‹mhaec impendia sunt. aggeres facere, flumina auertere, aedificia uetera fulcire itemque reficere, arbores in locum mortuarum reponere. Utiles sunt ueluti pecora praediis imponere, id est stercorare. Uolupsunt, dotem deminuere, ita interpretandum est, ut, si quid ex
Abbreviated transcription (Latin):
les impesum sit. io nõinea cã
sit. nan tueri res dotales. uir
suo sumptud. alioquin ta
cibaria dotalib mãcipus da¬
ta ⁊ q̃ uis modica edifitioru
dotalium refectio ⁊ agrorum
quoq cultura dotẽ minuẽt.
Om̃ia enim hec in spẽ necc̃ia¬
rum imp̃esarum sũt. s ip̃e res
facile ẽ inumu̾sum diffini¬
ri.quam ꝑsingula ex̃gñe ⁊
exmagintudine impendio¬

Expanded text:
les impensum est, ‹id› in ea causa sit: nam tueri res dotales uir suo sumptu debet. alioquin tam cibaria dotalibus mancipiis data et quaeuis modica aedificiorum dotalium refectio et agrorum quoque cultura dotem minuent: omnia enim haec in specie necessariarum inpensarum sunt. sed ipsae res facile in uniuersum definiri, quam per singula ex genere et magnitudine inpendio
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e res corporalit̃ diminuãt.
ut puta fundus uł qd̃cumq
aluid corpus. Et enim absur¬
dum ẽ dimimutionẽ corporis
fieri ꝓpt̾ pecuniam. Cctum ħ
res faciet ᷑ desinẽ ẽẽ fundu do¬
tale̾m uł ꝑtem eius. Manebit
igitur maritus ĩrerum detẽ¬
tione. donec ei satisfiet. ñ enĩ
ip̃o uire. corporum. s dotis fit
diminutio. Igitur ib̃i admit¬
timus dimimitionẽ dotis ɨ¬
ip̃o uire fier. abi nõ sũt corꝑa
s pecuna. Nam ĩpecuñia ra¬
tio admitrit dumpniti onei
fieri. Prom̃ si estim᷑ata corpa
ĩ totem data sĩt .ip̃o iure dos
diminuet᷑ ꝓpt̃ impeͬnsas ne¬
cessarias hoc dehis impensis
dictum ẽ que in dotẽ ip̃am fcẽ
sut. Cetum si extrm secus. ñ
minuẽnt dotem. S si impen¬
sis nec̃cus mulier satisfeceĩt.
utrum dos crescat. an ũo dici.¬
mus exintegrouideri dotem
ditam.⁊ ego ubi pecunia ẽ nõ¬

Expanded text:
ipsae res corporaliter deminuantur, ut puta fundus uel quodcumque aliud corpus: etenim absurdum est deminutionem corporis fieri propter pecuniam. ceterum haec res f‹a›ciet desinere esse fundum dotalem uel partem eius. manebit igitur maritus in rerum detentationem, donec ei satisfiat: non enim ipso iure corporum, sed dotis fit deminutio. ubi ergo admittimus deminutionem dotis ipso iure fieri? ubi non sunt corpora, sed pecunia: nam in pecunia ratio admittit deminutionem fieri. proinde si aestimata corpora in dotem data sint, ipso iure dos deminuetur per inpensas necessarias. hoc de his inpensis dictum est, quae in dotem ipsam factae sint: ceterum si exstrinsecus, non imminuent dotem. Sed si inpensis necessariis mulier satisfecerit, utrum dos crescat an uero dicimus ex integro uideri dotem? et ego, ubi pecunia est, no
Abbreviated transcription (Latin):
Mpens. arum q̃dam sũt
necc̃ie.q̃dam utiles. que¬
dam ño uoluptarie: Ne¬
cessarie hee dicunt᷑ que
hñt in se nec̃citãtem̃ in¬
pendendi. Cetum sinulla
fuit neccĩtas. alio uire hñ¬
tur. ¶Inneccus impẽsis hees
sciendum ẽ eas demũ impen¬
sũt. Cet̾um si indotẽ facte nõ
sunt nõ habent inse reputitõ¬
nem. ¶Int neccias im pensas
ẽẽ labeo art. moles ĩ mare uel
influm̃ ꝑiẽct᷑as. S ⁊ si pistri¬
num uel horreum neccio fac¬
tum sit. innec̃cus imperisis
hñdumait. ¶ Prom̃ fulcim̃
ait. si edifitum ruens ꝙ br̃e
mulieri utile erat refecerit.at¬
ut si oliueta reiecta restauraue¬
ritrul quid exstipulationei
dampni infecti noĩe ne ꝯmit¬
Auł. U el ĩ ualitudine ẜuo
arbores curam̃t. uł semiñaria
putilitate agri fecĩt. impẽsas
necc̃ias fecisse uidebit᷑. ¶Nos
gn̾aliter diffiniemus multũ
int̾ ẽẽ an adppetuam utilita.¬
tem agriuł adẽam que nõ ad
p̃sentis tp̃ris ꝑtineat. an uõ

Expanded text:
mpensarum quaedam sunt necessariae, quaedam utiles, quaedam uero uoluptariae. Necessariae hae dicuntur, quae habent in se necessitatem inpendendi: ceterum si nulla fuit necessitas, alio iure habentur. In necessariis impensis hoc sciendum est eas demum inpensunt: ceterum si in dotem factae non sint, non habent in se reputationem. Inter necessarias inpensas esse Labeo ait moles in mare vel flumen proiectas. Sed et si pistrinum vel horreum necessario factum sit, in necessariis impensis habendum ait. Proinde Fulcinius inquit, si aedificium ruens quod habere mulieri utile erat refecerit, aut si oliveta reiecta restauraverit, vel ex stipulatione damni infecti ne commitum. uel in ualetudinem seruorarbores curauerit uel seminaria pro utilitate agri fecerit, necessarias inpensas fecisse uidebitur. Nos generaliter definiemus multum interesse, ad perpetuam utilitatem agri uel ad eam quae non ad praesentis temporis pertineat, an uero
Abbreviated transcription (Latin):
pos. si eo gradu hr̃s scriptꝰ sit
ꝯtra quẽ peti põt bõrum posso.¬
¶Non ẽ nouum ut emãcipat
p̃teritus plus iuris scriptis
hr̃dib patris sui tribuat quã
bĩturi eẽnt si soli fuissẽt. qppe
si filiꝰ qui ĩ pot̾ate pr̃is sui ẽ ex

Expanded text:
o, si eo gradu heres scriptus sit, contra quem peti potest bonorum possessio.Non est nouum, ut emancipatus prae‹te›ritus plus iuris scriptis heredibus fratribus suis tribuat, quam habituri essent, si soli fuissent: quippe si filius qui in potestate patris est ex
Abbreviated transcription (Latin):
a ꝯstitutum pat̃ naturalis ex¬
hr̃daũit. dem̃ sit filius emã¬
ciꝑatus. nõcebit ei exhr̃datio.
¶Inadoptionẽ datos filios nõ
sũmoueri p̃tor uoluit. simõ
br̃des instituti sit̃. ⁊ hec iustis¬
sime eum fecisse. labeo ait. yec
enim ĩ totum extrãnei sũt. Er¬
gosi fui̾nt hr̾des scripti.accu¬

Expanded text:
stitutum pater naturalis exheredaverit, deinde sit filius emancipatus, nocebit ei exheredatio. In adoptionem datos filios non summoveri praetor voluit, modo heredes instituti sint, et hoc iustissime eum fecisse Labeo ait: nec enim in totum extranei sunt. ergo si fuerunt heredes scripti, acci
Abbreviated transcription (Latin):
emãcipatũ filium exhr̃da¬
uerit. eumq postea arrogau
hrdatio. ei arrogato poster.
ñ noceat post liminio aũt re¬
u̾so filio. dicẽdum ẽ exhr̃da¬
tionẽ antea factam nocere.
¶Si filium ĩ adoptiua famili
¶institutus.¬

Expanded text:
emancipatum filium exheredauerit eumque postea adrogaueheredatio ei adrogato postea non noceat. Postliminio autem reverso filio dicendum est exheredationem ante factam nocere. Si filium in adoptiva familia constitutu
Abbreviated transcription (Latin):
futurus pãtris eẽt.⁊ si depote¬
state aui nõ exisset. ¶ Filio emã¬
cipato sinepos retentus sit et
sustulit. nec nepos quidẽ adbo.
S ⁊si emãcipãtus filius ꝓc̾a¬
tis nepotib madoptionẽ se¬
se dederit. ire eum filu seq̃uã¬
tur.idem erit/Piane sus qui¬
apud adoptiuum auũs ꝓc̾a¬
tus ẽ emacipatus sit ueniet¬

Expanded text:
futurus patri, si potestate aui non exisset. Filio emancipato si nepos retentus sit et sustulerit, ne nepos quidem ad bonsed et si emancipatus filius procreatis nepotibus in adoptionem se dederit, ut eum filii sequantur, idem erit. plane sapud adoptiuum auum procreatus est, emancipatus sit, ueniet
Abbreviated transcription (Latin):
ns sũt curam p̃tor
huit.ita ⁊̃ eos qui nõ dum nati
sunt. ꝓpt̾ spemi nascendi nõ ne¬
glexit. nam ⁊ hac ꝑte edicti eos
tuitusẽ dum uentrẽ mittit ĩ¬

Expanded text:
s sunt, curam praetor habuit, ita etiam eos, qui nondum nati opter spem nascendi non neglexit. nam et hac parte edicti eos tuitus est, dum uentrem mittit i
Abbreviated transcription (Latin):
mittet᷑ qr aliquo eaũ suus br̃s
fuiturus ẽ. Et sane benigniorẽ
eẽ p̃torem ĩ hac ꝑte oportebit.
ne qui spat̾. in te uitam necetũ.¬
¶ Rectissime aũt p̃tor nusqua¬

Expanded text:
mittetur, quia aliquo casu suus heres futurus est: et sane benigniorem esse praetorem in hanc partem oportebit, ne qui speratur ante uitam necetur.Rectissime autem praetor nusqua
Abbreviated transcription (Latin):
abĩstitutis p̃t̾itus sit uenter.
asubstitutis ex hr̃datꝰ. uiuis
ora adeũ gradũ deuolutas hr̃¬
ditas ẽ aquo exhr̃dat̾ ẽ. ¶Si fi¬
lĩ ab hostib̾ captꝰ sit. uxor eiꝰ p̃gñaᷤ.

Expanded text:
ab institutis praeteritus sit uenter, a substitutis exheredatus, uiuis quia ad eum gradum deuoluta hereditas est, a quo exheredatus est.Si filius ab hostibus captus sit, u
Abbreviated transcription (Latin):
Pregnantẽ ẽẽ mulierẽ oportet
oĩ modo.nec dicẽ se p̃gnante
sufficit. Quare nec tenet datio
exhr̃datus ⁊ io ꝙ inutõ erit ĩt̾
suos hr̃des futurum erit. s ⁊
si ĩcertum sit. aliquo tñ caũ poᷤ¬
sit existe̾. quo qui edit̾ suus
futurus sit uentrẽ mittemus.
Equius em ẽ. uł frustra nõ nũ¬
quam ĩpendia fieri quã dene.¬
giri aliqñ alim̃ta ei qui dñs.
borum aliquo caũ futurus est.¬
Quare si ita exhr̃datio fcã sit.
simichi filius unus nascẽtur
exhr̃s esto. qr filia nasci pot.¬

Expanded text:
Praegnatem esse mulierem oportet omnimodo nec dicere se praegnatem sufficit: quare nec tenet datio exheredatus et id quod in utero erit inter suos heredes futurum erit. sed et si incertum sit, aliquo tamen casu possit existere, quo qui editur suus futurus sit, uentrem mittemus: aequius enim est uel frustra nonnumquam impendia fieri quam denegari aliquando alimenta ei, qui dominus bonorum aliquo casu futurus est.Quare et si ita exheredatio facta sit: 'si mihi filius unus nascetur, exheres esto', quia filia nasci pot
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ⁊ enim subĩcerto eiꝰ qui edit᷑
ali ⁊̃ eum qui exhr̃datus sit ꝙͣ
eum quinõ sit exhr̃datus fa¬
me necari. ratumq ẽẽ debet ꝙ
dimimitũ sit. quãius is nasca¬
tur qui repellit̾. ⁊dem eiͣt dicẽ¬
dum. ⁊ si mulier que fuit ĩ po-¬
ne abortum feciss s ⁊ si sub cõ¬
ditione postumus sit exhr̃dat.
pendẽte ꝯditione pedii sniam
admittimus extimãtis posse.
uentrẽ in pone mitti. qr subĩe̾¬
to utilius ẽ uentrẽ ali. ¶ Siuẽ-

Expanded text:
est enim sub incerto eius qui edetur ali etiam eum qui exheredatus sit, quam eum qui non sit exheredatus fame necari: ratumque esse debet, quod deminutum est, quamuis is nascatur, qui repellitur.Idem erit dicendum et si mulier, quae fuit in possessione, abortum fecisset.Sed et si sub condicione postumus sit exheredatus, pendente condicione Pedii sententiam admittimus existimantis posse uentrem in possessionem mitti, quia sub incerto utilius est uentrem ali.Si
Abbreviated transcription (Latin):
abeo fuo quicum eẽt alienus ĩ
fidem eiꝰ deuenit. Et em ille
⁊ si nõ gratuitum bñfitiũ tñ
p̃stitit. iste nichil amplius ꝙͣ
opam su̾ã accõmodare uidipõt.¬

Expanded text:
ab eo seruo, qui cum esset alienus in fidem eius deuenit. etenim ille etiamsi non gratuitum, beneficium tamen praestitit, iste nihil amplius quam operam suam accommodare uideri pot
Abbreviated transcription (Latin):
Ceũ. Intestata relĩquit sororẽ
septitiã diu̾so patrenatã. ⁊ p̃¬
gnante matrẽ exalio marito¬
q̃ro simat hr̃ditate repudia¬
uerit dumad hue p̃gnans ẽ.

Expanded text:
um. Intestata reliquit sororem Septiciam diuerso patre natam et praegnatem matrem exquaero, si mater hereditatem repudiaverit, dum adhuc praegnas est,
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ hr̃i deḃe / Nam suta in¬
stitutus eẽt. sititio .x. dẽdis¬
set nõ alit̾ coget᷑. quã si ei pe¬
cuma offerat. P ⁊ salutis.
ac dignitatis ratio hũda eĩt.
quid enim si morbo ĩ plicatꝰ
ris ferre.¬

Expanded text:
am si ita institutus esset '‹si› Titio decem dedisset', non aliter cogeretur, quam si ei pecunia offeratur. sed et salutis ac dignitatis ratio habenda erit: quid enim si morbo adplicitus ris ferre
Abbreviated transcription (Latin):
tuere. Iulzait. ubiabẽ/ Plane
siquis petierit ad delibatioẽ
delibationis adieĩt ꝯrestitĩt
hr̃ditatem nõ uidetur coactus
b̾ fecisse. nec enĩ suspectã coact
adit. s sponte post delibatiõe.
Qd̾ si suspectam dicit. ꝓ fiteri
debet. nõ sibi expedire adire.
br̃ditatem. Neqo hoc dici opor¬
tere non eẽ soluendo. s ꝓfiteĩ
eum oportet ꝙ nõ pu̾tat sibi
expedire hr̃ditatem adire. Si
Siquis subꝯditione fuit hr̃s
scriptus pendẽte ꝯditione ni¬
hditionẽ restituta sit hr̃ditas
nõ tranfferunt᷑ actiones. qr ñ
restituit᷑ it᷑a hr̃ditas ut cestatõ
rogauit. Plane postea quam.
excit̾it ꝯditio ul dies uenerit
siratam hãt restitutionẽ hr̃¬
ditatis benigniis ẽ intelligi..
tũe translatas uideri ĩ eũ actões.
Lp̃. Apud u̾ił. relatum ẽ. si le¬
gatum fu̾it hr̃di instituto re¬
uctum sihr̃s nõ erit. ⁊ obhoc su¬
spectam dicat hr̃ditatem ne ꝑ¬
dat legatum. offerriei oportere
quantitatẽ legati a fideiꝯmis

Expanded text:
tuere Iulianus ait, ubi abest. Plane si quis petierit ad deliberationem deliberationis adierit et restituerit hereditatem, non uidetur coactus hoc fecisse: nec enim suspectam coactus adit, sed sponte post deliberationem. Quod si suspectam dicit, profiteri debet non sibi expedire adire hereditatem, neque hoc dici oportere non esse soluendo, sed profiteri eum oportet, quod non putat sibi expedire hereditatem adire. Si quis sub condicione fuit heres scriptus, pendente condicione nicondicionem restituta sit hereditas, non transferuntur actiones, quia non ita restituitur hrogavit. plane posteaquam exstiterit condicio vel dies venerit si ratam habeat restitutionem hereditatis, benignius est intellegi tunc translatas videri actiones. . Apud Iulianum relatum est, si legatum fuit heredi instituto relictum 'si heres non erit' et ob hoc suspectam dicat hereditatem ne perdat legatum, offerri ei oportere quantitatem legati a fideicommi
Abbreviated transcription (Latin):
ditatem.q̃ritur an cogenda ẽ
adire ⁊ restituẽ hr̃ditatem ⁊
delib̾ari pot. S uerius ẽ cogẽ¬
dum ẽum qr int̃ ẽẽ sẽpronii.
pot̃. exrestitutione magis ꝙ̃
exsubstitutione hr̃e br̃dita
tem. uł legatis uł lib̾tatib
nonerata substitutione.Nã
⁊ si legittimus hr̃s fu̾it is cui
fideiꝯmissaria hr̃ditatis relie¬
caẽ. idem dicit᷑. ¶Siꝗs alio
loco restituẽ hr̃ditatẽ uissus
sit. ⁊ suspectam eam dicat. aur
scribit cogendũ eum̃ eẽ simi¬
lemq ei qui ĩ diem rogatus
est restituere.

Expanded text:
ogendus est adire et restituere hereditatem. et deliberari potest: sed uerius est cogendum eum, quia interesse Sempronii potest ex institutione quam ex substitutione hereditatem habere, uel legatis uel libertatibus onerata substitutione: nam et si legitimus heres fuerit is, cui fideicommissaria hereditas relicta est, idem dicitur. Si quis alio loco restituere hereditatem iussus sit et suspectam eam dicat, Iulianus scribit cogendum eum esse similemque ei, qui in diem rogatus est restituere.
Abbreviated transcription (Latin):
restitutionẽ facẽ. ¶Item simu¬
incipes hr̃ditatem suspectam
dicant hr̃des instituti.dicen¬
dum erit cogi eos agnosce̾ hr̃¬
ditatem ⁊ ⁊ restitũe. Idẽꝙ e
rit ⁊ ĩcolleg̾io dicendũ. ¶Ti¬
tius hr̃s institutus sẽp̃romo
substituto regatus ẽ ip̃i sẽpro¬
mo hr̃ditatem restitue̾. Insti

Expanded text:
restitutionem facere. Item si municipes hereditatem suspectam dicant heredes instituti, dicendum erit cogi eos adgnoscere hereditatem et restituere: idemque erit et in collegio dicendum. Titius heres institutus Sempronio substituto rogatus est ipsi Sempronio hereditatem restituere: i
Abbreviated transcription (Latin):
¶Iui lib̾is impubĩb sb̾¬
stituit. aut pure. aut sub cõ¬
ditione solet substituere. Pu¬
re fit sicͦ.si filius ms̃ intrapu¬
b̾tatem decesẜit. seuis hr̃s esto.
siue seius iste hr̃s institutꝰ sit.
⁊ impubi substitutus. nulla
ht̃ ꝯditionẽ. siue sit solu̾s sub¬
stitutus. Subꝯditione aũt.
institutum si substituat. rdẽ¬

Expanded text:
ui liberis impuberibus substituit, aut pure aut sub condicione solet substituere. pure sic: 'si filius meus intra pubertatem decesserit, Seius heres esto': siue Seius iste heres institutus sit et impuberi substitutus, nullam habet condicionem, siue solum substitutus. sub condicione autem institutum si substituat, id e
Abbreviated transcription (Latin):
U̾.Lacet omͦnẽ masculurs
posse postumũ hr̃dem scribe̾.
siue iam maritus sit. siue nonẜ¬
dum uxorem dux̃it.nam etis
maritus repudiare uxorem
põt.⁊ qui nõ duxit uxorem.
postea põt maritus effici. nã
⁊ cũmarituᷤ postumũ hr̃dem
scribat. nõ utiq is solus pos¬
stumus scriptus uidet᷑. qui
exea quam ht̃ uxorem einatꝰ
ẽ. ul is qui tũc imutõ est. ueris
is queꝙ qui ex quacumq uxcso
testam̃tum factumamitauit
matrimorumas institutus
iudetur. qui expostĩore matri¬
monio natus ẽ.¬

Expanded text:
um.Placet omnem masculum posse postumum heredem scribere, siue iam maritus sit siue nondum uxorem duxerit: nam et maritus repudiare uxorem potest et qui non duxit uxorem, postea maritus effici. nam et cum maritus postumum heredem scribit, non utique is solus postumus scriptus uidetur, qui ex ea quam habet uxorem ei natus est, uel is qui tunc in utero est, uerum is quoque, qui ex quacumque uxoretestamentum factum mutauit matrimonium, is institutus uidetur, qui ex posteriore matrimonio natus e
Abbreviated transcription (Latin):
recte putat. ueluti. primꝰ. hẽs
esto exsemisse. ⁊ si primus he¬
res nonerit. seds exsemisse.
hr̃s esto. tt̾uis exalio semisse
br̃s esto. ⁊ filium exbr̃do⁊ si t̃¬
tius hr̃s non erit. quartus fi¬
lius ex br̃s esto. nam abutroq
gradu sũmotus ẽ. ¶Si ita
testatus sit pat̾ famił. ut apͥ¬
mo quidem gradu filium p̃i¬
teriret.ascd̾o solõ exhr̃daret.
sabinus ⁊ cassius ⁊ iul. putãt.
pempto primo gradu. cesta¬
m̃tumabeo gradu exordiu
cap̾e. Uñ filius exhrdatus ẽ.

Expanded text:
at, ueluti: 'Primus heres esto ex semisse. si Primus heres non erit, Secundus ex semisse heres esto.Tertius ex alio semisse heres esto. filius exheres esto. si Tertius heres non erit, Quartus heres esto': nam ab utroque gradu summotus est.Si ita testatus sit pater familias, ut a primo quidem gradu filium praeteriret, a secundo solo exheredaret, Sabinus et Cassius et Iulianus putant perempto primo gradu testamentum ab eo gradu exordium capere, unde filius ex