comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed ad uerũ querendũ carnales. & ad uerũ aꝑiendũ sꝑua-¬
les catholicos excitando. Sunt enĩ innumerabiles in sca
eccła deo ꝓbati uiri. sed manifesti ñ fiunt int̾ nos quandiu
imꝑitiȩ nr̃e tenebris delectati. dormire maliumus quam
lucẽ ueritatis intueri. Qua ꝓpter mutti ut ueritatem
dei uideant. & gaudeant. ꝑ hereticos de somno exeitantur.
Utamur gͦ etiã hereticis ñ ut eoꝵ apꝓbemus errores. sed
ut catholica disciplinã aduersus eoꝵ insidias asserentes. ui¬
gilantiores & cautiores simus. etiam si eos ad salutẽ reuoca¬
uamuis int̾ se dissentiant & iudei ab hereticis &
ipsi heretici alii ab aliis. una tam̃ conditione serui¬
tutis uel ad aliquã attestationẽ uel ad aliquã ꝓbationem
utiles sunt eccłe. Nam & de hereticis dictum ẽ. O portet
& hereses ẽẽ. ut ꝓbati manifesti fiant int̾uos. Ex ie p̃.uii.¬
asa moitis in arcu dñm parasse. Queri potest que

Expanded text:
sed ad verum quaerendum carnales, et ad verum aperiendum spirituased ad verum quaerendum carnales, et ad verum aperiendum spirituales catholicos excitando. Sunt enim innumerabiles in sancta Ecclesia Deo probati viri; sed manifesti viri non fiunt inter nos, quamdiu imperitiae nostrae tenebris delectati dormire malumus, quam lucem veritatis intueri. Quapropter multi, ut diem Dei videant et gaudeant, per haereticos de somno excitantur. Utamur ergo etiam haereticis, non ut eorum approbemus errores, sed ut catholicam disciplinam adversus eorum insidias asserentes, vigilantiores et cautiores simus, etiamsi eos ad salutem revocauamuis inter se dissentiant, et Iudaei ab haereticis et ipsi haeretici alii ab aliis, - una tamen condicione seruitutis uel ad aliquam adtestationem uel ad aliquam probationem utiles sunt ecclesiae. nam et de haereticis dictum est: oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant inter uos. is dixit in arcu Dominum parasse, quaeri potest quae
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sꝑu sapientiȩ sed impatientiȩ quo solent herecicoꝵ
feruere primordia & pacẽ ꝑturbare sc̃oꝵ. Sed hec in usum
cedunt ꝓficientiũ iuxta illud apłi. O portet & hereses ẽẽ ut
ꝓbati manfesti fiant in uobis. Elnde eciã scriptũ ẽ. Bilius
eruditus sapiens erit. Imprudente autẽ ministro utetur.
ulta quippe ad fidẽ catholic̃a ꝑtinentia dũ herecicoꝵ
calida in quietudine exagitantur ut aduersus eos
defendi possint & considerantur diligentius. & intelligũ¬
tur clarius. & instantius p̃dicantur. Et ab auersario
mota questio. discendi existit occasio. Sed malus fr̃ in
filio suo hoc ẽ in oꝑe suo. puer id est seruus ẽ fr̃m suoꝵ.¬
m̃ uerissime dictũ ẽ. oportet multas hereses ẽẽ ut ꝓ¬
ati manifesti fiant int uos. utamur etiã isto diuinȩ
ꝓuidentie beneficio. Ex hiis eñ hominib heretii fiunt.
qui etiã si ẽẽnt in eccła nichilominus errarent. Cũ autẽ
foris sunt. plurimũ ꝓsunt. ñ uerũ docendo qđ nesciunt.

Expanded text:
u sapientiae, sed impatientiae, quo solent haereticorum fervere praecordia, et pacem perturbare sanctorum? Sed haec in usum cedunt proficientium, juxta illud Apostoli: Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in vobis . Unde etiam scriptum est, Filius eruditus sapiens erit, imprudente autem ministro utetur . Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum calida inquietudine exagitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur diligentius, et intelliguntur clarius, et instantius praedicantur: et ab adversario mota quaestio, discendi existit occasio. filio suo, hoc est in opere suo, puer. id est seruus est fratrum verissime dictum est, oportet multas haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos, utamur etiam isto divinae providentiae beneficio. Ex his enim hominibus haeretici fiunt, qui etiam, si essent in Ecclesia, nihilominus errarent. Cum autem foris sunt, plurimum prosunt, non verum docendo, quod nesciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
transitoriamq felicitatẽ a dño deo ꝓ magno munere spandã
y optandam. quando quidẽ in unigenito filio suo qu̾e tan¬
ta illa ꝑpeti uoluit. longe aliud a se peti expectariq oportere
aꝑtissima distinctione declarauit.
oc gͦ sacrificiũ ubi sacerdos¬
ẽ uirtima redemit nos fuso sanguine creatoris. Non
tam nos creauit cũ sanguine. sed redeinit sanguine. Creauit
adiungit. Omnia ꝑ ipsum facta sunt. & sine ipso factum
ẽ nichil. hoc ẽ quo ereati sumus. Quo uͦ redempti: Audi.
O& factum ẽ inquit in eo uita ẽ. & uita erat lux hominũ.
& lux in tenebris lucet. & tenebre eã ñ cõp̃hender̃t. Adhuc
ds̃ ẽ. Adhuc illud dĩt qđ in cõmutabile semꝑ manet. Ad¬
huc illud dr̃. cui uidendo corda mundanda st̃. Ende au-¬
tẽ mundentur. ñ dũ dicit. Lux inquit lucet in tenebris.
& tenebre eã ñ cõp̃hender̃t. Sed ut ñ sint tenebrȩ. possint

Expanded text:
transitoriamque felicitatem a domino deo pro magno munere sperandam transitoriamque felicitatem a domino deo pro magno munere sperandam et optandam: . quandoquidem in unigenito filio suo, quem tanta illa perpeti uoluit, longe aliud a se peti expectarique oportere apertissima distinctione declarauit.oc ergo sacrificium, ubi sacerdos victima, redemit nos fuso sanguine Creatoris. Non tamen creavit nos cum sanguine, sed redemit sanguine. Creavit adjungit, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Hoc est quo creati sumus. Quo vero redempti, audi: Quod factum est, inquit, in eo vita erat, et vita erat lux hominum; et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Adhuc Deus est: adhuc illud dicitur, quod incommutabile semper manet; adhuc illud dicitur, cui videndo corda mundanda sunt: unde autem mundentur, nondum dicit. Lux, inquit, lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt. Sed ut non sint tenebrae, possint
Abbreviated transcription (Latin):
t locutus ẽ inquit dñs ad moysen ꝙ aaron dicens.
Ista distinctio logis quecunq constituit dñs. P rocul
dubio ñ ẽ distinctio nisi int̾ aliqua duo uel plura Nã
singularitas distinctionẽ ñ requirit. N ec distinctionẽ
cuiusubet rei cõmemoraiit sed addidit legis. & secutus ad
iunxit. quecunq constituit dñs p̃cipiendo utiq ñ creando.
Na etiam ñ nulli int̾p̃tes quecunq p̃cepit dñs transtuler̃t.
Sigͦ hec ẽ distinctio legis quecunq p̃cepit dñs. ꝓculdubio
magna ẽ ista distinctio & recte intelligitur duo testam̃ta
distinguere. Eadẽ quippe st̃ in uetere & nouo. Ibi obũ¬
brata. hic reuelata. Tbi p̃figurata. hic manifestata. Nam
ñ solũ sacram̃ta diuersa sunt. uerum eti ã ꝓmissa ibi ui¬
dentur tẽporalia ꝓponi. quib sꝑuale p̃miũ oeeuste signi¬
ficetur. Hic autẽ manfestissime sꝑualua ꝓnitunt᷑ ꝙ ecna.¬
Temporaliũ autẽ bonoꝵ atq carnaliũ & sꝑualiũ atq

Expanded text:
ad Moysen et Aaron dicens: ista distinctio legis, quaecumque constituit dominus. procul dubio non est distinctio nisi inter aliqua duo uel plura; nam singularitas distinctionem non requirit. nec distinctionem cuiuslibet rei commemorauit, sed addidit: legjunxit: « Quaecunque constituit Dominus, » praecipiendo utique, non creando. Nam etiam nonnulli interpretes: « Quaecunque praecepit Dominus, » transtulerunt: Si ergo haec est distinctio Legis, quaecumque praecepit Dominus; procul dubio magna est ista distinctio: et recte intelligitur duo Testamenta distinguere. Eadem quippe sunt in Vetere et Novo: ibi obumbrata, hic revelata; ibi praefigurata, hic maninon solum sacramenta diuersa sunt uerum etiam promissa. ibi uidentur temporalia proponi, quibus spiritale praemium occulte significetur ; hic autem manifestissime spiritatemporalium autem honorum atque carnalium et spiritalium atque
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt recũbebat cũ duodeti. & manducantib dixit. Dm̃¬
Sad manducandũ & bibendũ. aut eccłam dei cõntẽpnitis.
N ꝙ confunditis eos quiñ habent: Ex ł questionũ leuiti
ccła homines sunt de quib dr̃ci titulo .li.x.¬
Sut exhiberet sibi głosam ȩccłam. Hoc tam̃ uocari etiam
ĩpsam domũ orationũ ide apłs testis ẽ ubi ait. Nunquid
domos ñ habetis ad manducandum & bibendũ. an ȩccłam
dei contẽpnitis: Et hoc cotidianus usus loquendi optinu¬
it. ut in ȩccłam ꝓdire aut ad eccłam confugere ñ dicatur.
nisi qui ad locũ ipsum parietesq ꝓdierit. ud confugerit.
quib eccłe congregatio continetur. Ego eñĩ accepi adño¬
qđ & tradidi uobis. qm̃ dñs nr̃ iħc xꝑc in qua nocte tͣ¬
debatur accepit panẽ. ꝙ grãs agens fregit & dixit. H oc est¬
Ncorpus meũ qł ꝓ uobis tradetur. hoc facite in meã cõmemora
Stionẽ. Similit̃ & calicẽ post quã cenauit dicens. H ic calix

Expanded text:
c ipsam acceptionem eucharistiae dominicam cenam uocans — illud maget liquido apparet, quando primo acceperunt discipuli corpus et sanguinem domini, non eos accepisse ieiunos. Numquid tamen a homines sunt, de quibus dicitur: Ut exhiberet sibi gloriosam Ecclesiam . Hoc tamen vocari etiam ipsam domum orationum, idem apostolus testis est, ubi ait: Numquid domus non habetis ad manducandum et bibendum? an ecclesiam dei contemnitis? et hoc cotidianus loquendi usus obtinuit, ut in ecclesiam prodire aut ad ecclesiam confugere non dicatur, nisi qui ad locum ipsum parietesque prodierit uel confugerit, quibus ecclesiae congregatio continetur. scriptum est ntius commendaret mysterii illius altitudinem, ultimum hoc uoluit infigere cordibus et memoriae discipulorum, a quibus ad passionem digressurus erat; et ideo non praecepit, quo deinceps ordine sumeretur, ut apostolis, per quos ecclesias dispositurus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ iniqͥtas. cuiꝰ sũma potestas ẽ qͥ ñ tantũ qͣlis qͥsq sit uidet. uerũ.
etiã qͣlis futurꝰ sit p̃uidet. qͥ solus potest in iudicando ñ labi: qr
cos urõs. benefacite eis qͥ uos oder̃. & orate ꝓ eis qͥ uos psequunt᷑.
ut sitis filii prĩs ur̃i qͥ in celis ẽ: qͥ fac̃ solẽ suũ oriri suꝑ bonos et
malos & pluit suꝑ iustos s iniustos. Hac indulgentia s lenitate
diuina multos abuti ad ꝑniciẽ suã qͥs nesciat: Qs arguens apl̃s
ꝙ grauit̃ in crepans dicit. Existimas aut̃ ohomo om̃is qͥ iudicas eos
qͥ talia agunt. & eãdẽ facis. qm̃ tu effugies iudiciũ dr Andiuitias

Expanded text:
est iniquitas, cuius summa potestas est, qui non tantum, qualis quisque sit, uidet, uerum etiam, qualis futurus sit, praeuidet, qui solus potest in iudicando non labi, qucos uestros, benefacite eis, qui uos oderunt, et orate pro eis, qui uos persequuntur, ut sitis filii patris uestri, qui in caelis. est, qui facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. hac indulgentia et lenitate diuina multos abuti ad perniciem suam quis nesciat? quos arguens apostolus et grauiter increpans dicit: Existimas autem, o homo omnis, qui iudicas eos, qui talia agunt, et facis ea, quoniam tu effugies iudicium dei? an diuitias
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ ẽ. in eis aut̃ qͥ ñ potuer̃ pęnapeccati. Ergo in utrisq ñ ẽ
iusta exeusatio s iusta dãpnatio. Scriptũ ẽ de hereticis qđ¬

Expanded text:
peccatum est, in eis autem, qui non potuerunt, poena peccati. ergo in utrisque non est peccatum est, in eis autem, qui non potuerunt, poena peccati. ergo in utrisque non est iusta excusatio sed iusta damnatio. Ideo autem diui
Abbreviated transcription (Latin):
cusatã se putat. qͣndo ignorantiȩ ñ uoluntatis uidet᷑ eẽ qđ peccat.
Scam hanc exeusationẽ in excusabiles dic̃ seript᷑a diiuna. qͦscunꝙ
scientes peccare conuineit. Dĩ tñ iustũ iudiciũ nec ilis parcit qͥ
ñ audier̃. Quicũq enĩ sine lege peccauer. sine lege pibunt Et
quãuis se ipsi excusare uideant᷑. ñ admittit banc excusationẽ
qͥ seit se fecisse hominẽ rectũ: eiq obedientiȩ dedisse p̃ceptũ Ilec
nͥ eiꝰ qͦ male usus ẽ libero uoluntatis arbitrio. etiã qđ tͣnsiret
in posteros manasse peccatũ. neq enĩ dãpnant᷑ qͥ ñ peccauert̃:
qͣndo qͥde illud ex uno in om̃s ꝑtͣusiit. in qͦ ante ꝓpria in singłis
qͥbusq peccata om̃s cõmunit̃ peccauer̃. Ac ꝑ hoc inexcusabilis ẽ
om̃ĩs peccator. uł reatu originis uł additam̃to etiã ꝓpriȩ uolun¬
tatis. Siue qͥ nouit. siue qͥ ignorat. siue qͥ iudieat. siue qͥ ñ iudicat.
Qa s ipsa ignorantia in eis qͥ intelligere noluer̃ sine dubitatione

Expanded text:
is uidetur esse, quod peccat. Secundum hanc excusationem inexcusabiles dicit scriptura diuina. quoscumque scientes peccare conuincit. dei tamen iustum iudicium nec illis parcit. qui non audierunt; quicumque enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt. et quamuis se ipsi excusare uideantur. non admittit hanc excusationem, qui scit se fecisse hominem rectum eique oboedientiae dedisse praeceptum nec nisi eius, quo male usus est. libero uoluntatis arbitrio, etiam quod transiret in posteros. manasse peccatum. neque enim damnantur, qui non peccauerunt, quando quidem illud ex uno in omnes pertransiit, in quo ante propria in singulis quibusque peccata omnes communiter peccauerunt. ac per hoc inexcusabilis est omnis peccator uel reatu originis uel additamento etiam propriae uoluntatis. siue qui nouit siue qui ignorat siue qui iudicat sine qui non iudicat, quia et ipsa ignorantia in eis. qui intellegere noluerunt. sine dubitatione
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ẽ benedict᷑ in scła. Non te ꝓhibet as̾ amare ista.s ñ diligere ad be.¬
atitudinẽ:s apꝓbare & laudare ut ames creatorẽ. Ergo dedit łͥ ds
ista om̃a. Ama illũ qͥ fec̃ ẜ lus ẽ qđ tͥ uult dare. id ÷ se ipsũ qͥ ista fec̃.
iedimꝰ etiã q sedet xp̃c ad dexterã pr̃is nec ideo tũ qͣsi huma¬
na forma circũ seriptũ eẽ dm̃ patrẽ arbitrandũ ẽ ut de illo cogitan¬
tib dextrũ aut sinistrũ latus animo occurrat. aut id ipsũ qđ sede.¬
re pat̃ dicit᷑ flexis poplitib fieri putandũ ẽ: ne illud incidamꝰ sa¬
erilegiũ in qͥ execrat᷑ apłs eos qͥ cõmutauer̃ głam in corruptibilis
ai in similitudinẽ corruptibilis hominis. Tale enĩ simulaerũ dõ
nefas ẽ xp̃iano in tẽplo collocare. Multomagis nefariũ ẽ in cor-¬
de iͥ uere tẽplũ di ẽ: si a t̾rena cupiditate atq errore mundet.¬

Expanded text:
qui est benedictus in saecula. Non te prohibet Deus amare ista, sed non diligere ad beatitudinem, sed approbare et laudare ut ames creatorem. Ergo dedit tibi Deus ista omnia, ama illum qui fecit. Plus est quod tibi vult dare, id est seipsum qui ista fedimus etiam, quod sedet ad dexteram patris. nec ideo tamen quasi humana forma circumscriptum esse deum patrem arbitrandum est, ut de illo cogitantibus dextrum aut sinistrum latus animo occurrat; aut id ipsum, quod sedere pater dicitur, flexis poplitibus fieri putandum est, ne in illud incidamus sacrilegium, in quo exsecratur apostolus eos, qui commutauerunt gloriam incorruptibilis dei in similitudinem cornefas est in templo collocare. Multo magis nefarium est in corde, ubi verum Dei templum est, si a terrena cupiditate atque errore mundetu
Abbreviated transcription (Latin):
luerunt ꝙ seruier creaturȩ potiꝰ ꝙͣ ereatori Intelligit prudent᷑.
aut sumnulaerĩ enĩ colunt. aut ereaturã. Qui si mulaerũ colit con¬
uertit ueritatẽ qi in m̃daciũ. Nã mare ueritas ẽ. Neptunꝰ autẽ
aut̃ simulacrũ neptuni. Sic ds fecit solẽ. homo aut̃ simulaerũ solis
faciendo. conuertit ueritatẽ dĩ in nĩdaciũ. S ne dicant ñ eolo simu¬
ille pulchrior qͥ ista formauit: Intendat caritas ur̃a. ne surrepat uo.¬
bis satanas dicens qđ solet dicere. Bene nob̾ sit in ereaturadi. Ere
illã fec̃ as. ñ ut bene nob̾ sit: ẜ inebriant᷑ & ꝑeunt. & obliuscunt᷑¬

Expanded text:
luerunt, et servierunt creaturae potius quam Creatori . Intelligite prudenter. Aut simulacrum enim colunt, aut creaturam. Qui simulacrum colit, convertit veritaautem, simulacrum Neptuni. Sic, Deus fecit solem: homo autem simulacrum solis faciendo, convertit veritatem Dei in mendacium. Sed ne dicant, Non colo simuille pulchrior qui ista formavit. Intendat charitas vestra. Ne surrepat vobis Satanas, dicens, quae solet dicere. Bene nobis sit in creatura Dei. Quare illam fecit Deus, nisi ut bene nobis sit? et inebriantur, et pereunt, et obliviscunt
Abbreviated transcription (Latin):
lis di in similitudinẽ imaginis corruptibilis hominus. Lã si
mulacra sẽ & ista qͥdẽ om̃iũ grecoꝵ aliarũq gentiũ. q̃ simi¬
litudinẽ hominũ habent. Q aũ ñ ẽ maior & suꝑsticiosior
idolatria quã egiptioꝵ. Nã egiptꝰ ꝑfudit mundũ figmentis
talib qͣlia deinceps dic̃ apłs. Cũ enĩ dixisset in similitudinẽ
imaginis corruptibilis hominis addidit: & uoluerum. et
quadrupedũ & serpentiũ. Nũqͥa enĩ fr̃s in aluis tẽplis uidistis
simulacrũ capite canino uł taurino. ceteroꝵq animaliũ irratio¬
nabiliũ figm̃ta: Hȩc enĩ idola egiptioꝵ st̃. Utrũqi enĩ genꝰ cõplexꝰ

Expanded text:
lis Dei in similitudinem imagilis Dei in similitudinem imagidem omnium Graecorum aliarumque gentium, quae similitudinem hominum habent. Quia vero non est major et superstitiosior idololatria quam Aegyptiorum: nam Aegyptus perfudit mundum figmentis talibus, qualia deinceps dicit Apostolus: cum dixisset, In similitudinem imaginis corruptibilis hominis; addidit, et volucrum, et quadrupedum, et serpentium. Numquid enim, fratres, in aliis templis vidistis simulacrum capite canino vel taurino, caeterorumque animalium irrationabilium figmenta? Haec enim idola Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
tes enĩ inqͥt se ẽẽ sapientes stulti facti ft̃. Non enĩ debebant
sibi arrogare qđ ille donauerat. nec se iactare ex eo qd ñ ase.
ipsis s ab illo habebant. Qđ illi utiq reddendũ fuit. ut ad
hoc tenendũ qđ uidere poterant ab illo sanarent᷑ qͥ dederat
ut uiderent. Si enĩ hoc facerent. humilitatẽ seruarent.
Et possent purgari. atq illi beatissimȩ contẽplationi cohe¬
rerent. ͥa uͭ suꝑbia erat in eis. int̾posuit se falsus & fallax
& suꝑbus qͥ eis ꝓmitteret qd ꝑ artes nescio qͣs suꝑbiȩ purga.¬
rent᷑ animȩ illoꝵ & fecer̃ cultores demonioꝵ. Inde sacra om-¬
nia quȩ celebrant᷑ a paganis. q̃ ualere dicunt ad purgatio¬
nẽ animarũ suarũ. & audi apłm consequent̃ hȩc dicentẽ.
Qa ꝓ mercede suꝑbiȩ ista receper̃. qͥa ñ sic honorificauert̃
am̃ ut honorificand̾ ẽ ds. Et mutauer̃ głam incorruptibi¬

Expanded text:
tes se esse sapientes, stulti facti sunt. Non enim debebant tes se esse sapientes, stulti facti sunt. Non enim debebant sibi arrogare quod ille donaverat, nec se jactare ex eo quod non a se ipsis, sed ab illo habebant. Quod illi utique reddendum fuit, ut ad hoc tenendum quod videre poterant, ab illo sanarentur qui dederat ut viderent. Si enim hoc facerent, humilitatem servarent, et possent purgari, atque illi beatissimae contemplationi cohaererent. Quia vero superbia erat in eis, interposuit se falsus et fallax et superbus, qui eis promitteret quod per partes nescio quas superbiae purgarentur animae illorum, et fecit cultores daemoniorum. Inde sacra omnia quae celebrantur a Paganis, quae valere dicunt ad purgationem animarum suarum. Et audi Apostolum consequenter haec dicentem, quia pro mercede superbiae ista receperunt; quia non sic honorificaverunt Deum, ut honorificandus est Deus. Et mutaverunt gloriam incorruptibi
Abbreviated transcription (Latin):
na q̃q uirt̾ eiꝰ & diuinitas. utiq subaudiamꝰ. intellecta conspi¬
citur. Cur enĩ attendat oꝑa. & ñ querat artificẽ.: Attendis c̾iã
fructificantẽ. attendis mare plenũ animalib suis. attendis
aerẽ plenũ uolatilib. attendis celũ fulgere stellis. & cetera.
& ñ queris tanti oꝑis artisicẽ: S dicis mͥ. lsta uideo. illũ ñ ui¬
deo. Adista uidenda corporis ocłos dedit. ad se uidendũ mñtẽ
dedit. Nleq enĩ & animã hominis uides. Sic̃ enĩ ex motib ꝙ ad¬
ministratione corporis animã ꝗ̃ ñ uides intelligis. sic ex admi-¬
nistratione totiꝰ mundi & ex regimine ipsarsi animarũ intel.¬
lige ereatorẽ. S parũ ẽ intelligere. Nã illi intellexer̃. s uide
qͥa ait apłs. Ea cognoscentes am̃. ñ ut dm̃ magnificauer̃ aut
grãs egert̃. s euanuer̃ in cogitationib suis. & obscuratũ ẽ in¬
piens cor eoꝵ. Quo merito nͥ suꝑbiȩ: Nã uide seq̃ntia. Bicen¬

Expanded text:
 ejus virtus et divinitas. Utique subaudimus, intellecta conspicitur. Cur enim attendat opera, et non quaerat artificem? Attendis terram fructificantem, attendis mare plenum animalibus suis, attendis aerem plenum volatilibus, attendis coelum fulgere stellis, et caetera, et non quaeris tanti operis artificem? Sed dicis mihi: Ista video, illum non video. Ad ista videnda corporis oculos dedit, ad se videndum mentem dedit. Neque enim et animam hominis vides. Sicut ergo ex motibus et administratione corporis animam, quam non vides, intelligis: sic ex administratione totius mundi, et ex regimine ipsarum animarum intellige Creatorem. Sed parum est intelligere. Nam illi intellexerunt; et vide quid ait Apgratias egerunt; sed evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. Quo merito, nisi superbiae? Nam vide sequentia: Dicen
Abbreviated transcription (Latin):
sita ꝙ tanta celeritate contingens ut estimari comparariq ñ pos¬
sit. Nempe bic ꝙ illa omnia tam ampla inm̃saq spatia simul
uno ietu transiri manifestũẽ. Et quid prius posteriusq tran¬
seatur nichilominus certum ẽ. Merito resurrectionis nr̃e ce¬
leritatem cum exprimere uellet apłs in ietu oculi dixit fieri.
Neq enĩ aliquid in rerũ corporearũ motib uel ictib podest ce¬
lerius inueniri.

Expanded text:
sita tanta celeritate contingens, ut aestimari conpararique non possita tanta celeritate contingens, ut aestimari conpararique non possit. nempe hic et illa omnia tam ampla inmensaque spatia simul uno ictu transiri manifestum est et. quid prius posteriusque transeatur, nihilo minus certum est. Merito resurrectionis nostrae celeritatem cum exprimere uellet apostolus, in ictu oculi dixit fieri. neque enim aliquid in rerum corporearum motibus uel ictibus potest celerius inueniri.
Abbreviated transcription (Latin):
aer is ilius qui su mare qd primum occurri. extenditurł aci¬
amis iam post ilas transinerin ast̾ras ñ nisi ocranum remanere
unquid ꝯ aerem qui suꝑ occanum diffunditur potest trausirt
aeies nĩa. nisi prius cransierit quicquid aeris eita ottani supra
tra ẽso cceam autẽ magnitudo in cõparabilis ꝑhibetar. Sea quan¬
tacunq sit. prius oportet aerem qui supra ẽ transeant radunron
ant quem uidemus. Numgͥ quia totiens hic diximus prius &
postea. ideo ñ simul omnia uno ictu transit nr̃ obtutus: S i
enim clausis oculis faciem contra iuisuri solem ponamus. ñ ne
mox ut eos aꝑuerimus ibi potius aciem nr̃am nos inuenisse q̃
illuc eam ꝑcuxisse putabimus. ita ut nec ipsi oeuli prius apti
fuisse uideantur quã illo quo intenderant ꝑ uenisse. Et certe
corporeȩ lucis ẽ. rodius emicans ex oculis nr̃is. & tam ionge po¬

Expanded text:
aeris illius, qui super mare, quod primum occurrit, extenditur. faciaeris illius, qui super mare, quod primum occurrit, extenditur. faciamus iam post illas transmarinas terras nonnisi oceanum remanere. numquid et aerem, qui super oceanum diffunditur, potest transire acies nostra, nisi prius transierit quidquid aeris citra oceanum supra terram est? oceani autem magnitudo inconparabilis perhibetur; sed quantacumque sit, prius oportet aerem, qui supra est, transeant radii nosant, quem uidemus. num igitur quia totiens hic diximus „prius" et "postea-, ideo non simul omnia uno ictu transit noster obtutus? si enim clausis oculis faciem contra uisuri solem ponamus, nonne mox, ut eos aperuerimus, ibi potius aciem nostram nos inuenisse, quam illuc eam perduxisse putabimus, ita ut nec ipsi oculi prius aperti fuisse uideantur quam illa quo intenderat peruenisse? et certe iste corporeae lucis est radius, emicans ex oculis nostris et tam longe po
Abbreviated transcription (Latin):
no seminis tam paruulo grano omnia que laudantur in ar-¬
bore tanquã liciata latuisse quã mundi huus tam ingentem
sinum que de corporalib humanis delabuntur ab sumpta re¬
surrectiomi futurȩ tota & integra redditurũ. Ex ł de gen aiui.¬
um solem intuemur orientem. certe manifestũ ad sntrm
est qd ad eum acies nĩa ꝑuenire ñ posset. nͥ transiret
totum aeris celiq s patium qd inter nosꝙ ipsumẽ. ħ oc aute:
euius longinquitatis sit. quis estimare sufficiat Nec utiq ꝑ¬
ueniret eadem aties uel radiis oculoy nr̃oꝵ ad transeundũ aerẽ
qui ẽ suꝑ mare nisi prius transisset eum quiẽ suꝑ t̾ram. inqͥ¬
ubet madit̃ra nea rggione simꝰ ab eo loco ubi sumus usq ad litus
maris. Deinat si ad eandem sincam contuitus nĩi ahue post
mare terre acdiacent eum quoq aeram qui suꝑ ulas transiari¬
nas teris ẽ transire aeres nũ ñ potest. nisi prius pacto spatio

Expanded text:
no seminis tam paruulo grano omnia, quae laudamus in arno seminis tam paruulo grano omnia, quae laudamus in arbore, tamquam liciata latuisse, quam mundi huius tam ingentem sinum, quae de corporibus humanis, dum dilabuntur, absumit, resurrectioni futurae tota et integra redditurum. Quo modo auum solem intuemur orientem, certe manifestum est, quod ad eum acies nostra peruenire non posset, nisi transiret totum aeris caelique spatium, quod inter nos et ipsum est. hoc autem cuius longinquitatis sit, quis aestimare sufficiat? nec utique perueniret eadem acies uel radius oculorum nostrorum ad transeundum aerem, qui est super mare, nisi prius transisset eum, qui est super terram, in qualibet mediterranea regione simus, ab eo loco, ubi sumus, usque ad litus maris. deinde, si ad eandem lineam contuitus nostri adhuc post mare terrae adiacent, eum quoque aerem, qui super illas transmarinas terras est, transire acies nostra non potest, nisi prius peracto spatio
Abbreviated transcription (Latin):
Sxpi corpus ñ dissolutum
tabe atq putredine die tertio resurrent. nr̃a uͦ post lon¬
gum tempus ex quadam qua soluta discesserint collaptione
reparabuntur. humanȩ facultati utrunq impossibile ẽ. diui¬
ne autem potestati utrunq facillimum. Qt enim radius oculi
nr̃i ñ citius ꝑuenit ad ꝓpinquinra. tardius ad longĩquiora.
sed utraq int̾ualla parili celeritate contingit. ita cũ in ictu
oculi sicut apłs dicit. fit resurrectio mortuoꝵ. omnipotentiȩ
dei & ineffabili nutuitam facile est queq recentia quã diutur¬
no tempore dilapsa cadauera suscitare. Incredibilia st̃ hec
quibidam. quia inerꝑta. eum omnis natura rerum tã sit
plena miraculis ut ñ quasi facili ꝑuestigatione rationis sed
uidendi consuetudine mira ñ sint. Que ob hoc nec consi¬
deratione nec inquisitione digna uidentur. Nam ego &
mecum quicunq inuisibilia dei ꝑ ea que facta sunt intel¬
lecta conspiciunt aut ñ minus aut amplius admirantur in u¬

Expanded text:
sti corpus non dissolutum tabe atque putredine die tertio resurrexit, nostra uero post longum tempus ex quadam, quo soluta discesserint, confusione reparabuntur, humanae. facultati utrumque inpossibile est, diuinae autem potestati utrumque facillimum. ut enim radius oculi nostri non citius peruenit ad propinquiora tardius ad longinquiora, sed utraque interualla parili celeritate contingit, ita cum in ictu oculi, sicut apostolus dicit, fit resurrectio mortuorum, omnipotentiae dei et ineffabili nutui tam facile est quaeque recentia quam diuturno tempore dilapsa cadauera suscitare. incredibilia sunt haec quibusdam, quia inexperta, cum omnis natura rerum tam sit plena miraculis, ut non quasi facili peruestigatione rationis sed uidendi consuetudine mira non sint atque ob hoc nec consideratione nec inquisitione digna uideantur. nam ego et mecum quicumque inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellegere moliuntur, aut non minus aut amplius admiramur in u
Abbreviated transcription (Latin):
ui cȩlis quidem ꝙ ipse erat leuata illo carne sua a mor¬
lo clamaret quid me ꝑsequeris: Ergo ille iacebat: qr
humilitatem p̃fcrebat. Iue offendebat: qi ñ uidebat.
Et totum hoc ñ uidere: unde erat: De tumore suꝑ biȩ.
de illis dicit ipse apłs: Quia ñ inquit ex fide: sed tan¬
quam ex oꝑib. Quasi ip̃si. q uasi iustitia sua offende.¬
runt in lapidem offensionis.¬

Expanded text:
in coelis quidem et ipse erat, levata illo carne sua a morlo clamaret, Quid me persequeris? Ergo ille jacebat, quia humilitatem praeferebat: ille offendebat, quia non videbat. Et totum hoc non videre, unde erat? De tumore superbiae. de illis dicit ipse Apostolus? Quia non, inquit, ex fide, sed tanquam ex operibus. Quia ipsi quasi sua justitia offenderunt in lapidem offensionis
Abbreviated transcription (Latin):
is reducere. Sed quid dicit: Prope ẽ uerbum inore
tuo: & in corde tuo. Hoc ẽ inquit uerbum fidei qđ¬
tuis. saluus eris. In tantum iustus: in quantũ saluus.
Per hanc enim fidem credimus qdđ etiam nos ds̃ a mor¬
tuis excitet. Interim sꝑu ut in nouitate eius gr̃e tẽꝑant
ad immortalitatem resurrectura. Consepulti enĩ sumꝰ¬

Expanded text:
is reducere. sed quid dicit? prope te est uerbum, in ore is reducere. sed quid dicit? prope te est uerbum, in ore tuo et in corde tuo. hoc est. inquit, uerbum fidei qtuis, sauus eris. in tantum iustus, in quantum saluus. per hanc enim fidem credimus, quod etiam nos deus a mortuis excitet: interim spiritu, ut in nouitate eius gratiae tempea.l inmortalitatem resurrectura, quod ei m
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ tanquam eam ꝑ semet ipsos oꝑantes ñ in se creden¬
tes oꝑari dm̃. O s̃ ẽ enim qui oꝑatur in uobis & uel¬
le & oꝑari ꝓ bona uoluntate. Ee ꝑ hoc offenderun¬
iustitie dei ñ sunt subiecti. Einis enim legis xꝑc ad
iustitiam omni credenti. Quia ipsum ñ concupisces & ce
tera eusmodi mandata sc̃a & bona sibi tribuebant.
ih̃u xꝑi. qui finis ẽ ad iustitiam omni credenti. id ẽ cui
ꝑ spm incorporatus factusq menbrũ euis. potest quis¬
q illo increm̃tum intrinsecus dante oꝑari iustitiã. De
cuius oꝑib etiam ipse dixit. qr sine me nichil potestis
facere. Ideo quippe ꝓponitur iustitia legis. qđ qui
fecerit eam uiuet in illa. ut cum quisq infirmitatẽ suã
cognouerit. ñ ꝑ uires suas neq ꝑ litter̃a ipsius legis qd
fieri ñ potest sed ꝑ fidem concilians iustificatorem. ꝑue¬
niat & faciat & uiuat in ea. O pus enim qđ quife¬
cerit uiuet in eo: ñ fit nisi a iustificato. Iustificatio au

Expanded text:
n se credentes operari deum. deus est enim qui operatur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate. ac per hoc offenderuniustitiae dei non sunt subiecti. finis enim legis Christus ad iustitiam t caetera mandata ejus sancta et bona sibi tribuebant: fidem Jesu Christi, qui finis est ad justitiam omni credenti; id est, cui per spiritum incorporatus factusque membrum ejus, potest quisque illo incrementum intrinsecus dante, operari justitiam: de cuius operibus etiam ipse dixit, quia sine me nihil potestis facere. Ideo quippe proponitur iustitia legis, quod qui fecerit eam, uiuet in illa, ut cum quisque infirmitatem suam cognouerit, non per suas uires neque per litteram ipsius legis, quod fieri non potest, sed per fidem concilians iustificatorem perueniat et faciat et uiuat in ea. opus enim, quod qui fecerit uiuet in eo, non fit nisi a iustificato. iustificatio aut
Abbreviated transcription (Latin):
dixisset. scimus qm̃ diligentib am̃ omia cooꝑan¬
tur in bom̃i. sciens ñ mullos diligere dm̃s in eo
bono usq in finẽ ñ ꝑmanere: mox addidit hũs
qui scãm ꝓpositũ uocati sunt. H ii eñ in eo qd¬
ciligunt dmñ ꝑmanent usq in finem
Qt qui ad tẽpus inde deuant:reuertuntur
ut usq in finẽ ꝑducant. qd in bono ẽẽ cepert. D ssẽ¬
dens autem quid sit scdm̃ ꝓposit̃i uocari: moxad.¬

Expanded text:
dixisset, Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum; sciens nonnullos diligere Deum, et in eo bono usque in finem non permanere, mox addidit, his qui secundum propositum vocati sunt. Hi enim in eo qudiligunt Deum, permanent usque inEtsi ad tempus inde declinant, revertuntur, ut usque in finem perducant quod in bono esse coeperunt. Ostendens autem quid sit secundum propositum vocari, mox ad
Abbreviated transcription (Latin):
Agit tam̃ quantum potest ut ab hiis etiam quib
ꝓ malis bona retribuit. id recipiat qđ impendit.
Optamus quippe fieri amicum. quem ueracit dilgi¬
mus immicũ. Quia ñ eum diligimtis nͥ uelimus
bonum. Qd utiq ñ erit. nisi amiserte inmiciarum
malum. Non gͦ sio sic impenditur. caritas: ut pecu¬
augetur: etiam illo inter se differut. qđ pecuniam
cu dederimus. tunc ei bentuolentiores erimus. si reciꝑe
ñ queramuł. Non autẽ potest ẽẽ uerus caritatis im¬
pensor. insi fuerit benignus exactor. qm̃ pecuna cum
recipitur. accedit cui datur. sed recedit a quo danͣ Ca-¬
ritas uͦ ñ solum aptid eũ crescit qui hanc ab eo quẽ
diligit exigit. etiam si ñ recipit. sed etiam ille a quo eã
recipit: tunc incipio habere cum reddit. Promde do¬
mine frãt mutuam tibi caritatem libens recddo: gau¬
densq recipio. Quam recipio adhuc repeto: quam
reddo adhuc debeo. Qnum em̃ magistrñ apud qu̾e

Expanded text:
Agit tamen quantum potest, ut ab his etiam quibus Agit tamen quantum potest, ut ab his etiam quibus pro malis bona retribuit, id recipiat quod impendit. Optamus quippe fieri amicum, quem veraciter diligimus inimicum: quia non eum diligimus nisi velimus bonum; quod utique non erit, nisi amiserit inimicitiarum malum. 2. Non ergo sic impenditur charitas, ut pecuaugetur; etiam illo inter se differunt, quod pecuniam cui dederimus, tunc ei benevolentiores erimus, si recipere non quaeramus: non autem potest esse verus charitatis impensor, nisi fuerit benignus exactor. Quoniam pecunia cum recipitur, accedit cui datur, sed recedit a quo datur: charitas vero non solum apud eum crescit, qui hanc ab eo quem diligit, exigit, etiamsi non recipit; sed etiam ille a quo eam recipit, tunc incipit habere cum reddit. Proinde, domine frater, mutuam tibi charitatem libens redensque recipio; quam recipio, adhuc repeto, quam reddo, adhuc debeo. unum enim magistrum, apud quem
Abbreviated transcription (Latin):
ligentius p̃cepta dñ cogitemus: reddimus potiusqu̾a
donamus. si nemini quicquam debendum ẽ insuit
inuicem diligamus. Ipsa quippe dilectio exigit de¬
bitum. ut fraternę caritati sermentes. eum qui se ad¬
uiuari recte uelit. in quo possumus adiuuemus. sẽꝑ¬
existentes debitores caritatis. Ipsa ẽ enĩ quȩ semꝑ
debitam reldo. semꝑ autẽ debeo caritatem. Quȩ so¬
la etiam reddita semꝑ detinet debitorẽ. Redditur
eñ cum impenditur. Debetur autem atiã si reddita
fuerit. qr nullũ ẽ tempus quando impendenda ĩã
ñ sit. Nec cum redditr amittitur: sed potius red¬
dendo multiplicatur. Habendo enim redditur. ñ
carendo. Et cum reddi ñ possit isi habeatur: nec
haberi potest nisi reddatur. Immo etiam cũ red¬
ditur ab homine. crescit in homine. Eit tanto maior
adquiritur. quanto plurib redditur. Quomodo
autẽ negetur amicis: que debetur & mimicise. Sed
immicis cauta impenditur: amicis secura rependit᷑.

Expanded text:
ligentius praecepta dominica cogitemus, reddimus potius quam donamus, si nemini quicquam debendum est, nisi ut inuicem diligamus. ipsa quippe dilectio exigit debitum, ut fraternae caritati seruientes eum, qui se adiuuari recte uelit, in quo possumus, adiuuemus. sema debitam reddo. Semper autem debeo charitatem, quae sola, etiam reddita, semper detinet debitorem. Redditur enim cum impenditur, debetur autem etiamsi reddita fuerit; quia nullum est tempus quando impendenda jam non sit. Nec cum redditur amittitur, sed potius reddendo multiplicatur: habendo enim redditur, non carendo. Et cum reddi non possit nisi habeatur, nec haberi potest nisi reddatur: imo etiam cum redditur ab homine, crescit in homine; et tanto major acquiritur, quanto pluribus redditur. Quomodo autem negetur amicis, quae debetur et inimicis? Sed inimicis cauta impenditur, amicis secura rependitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ulla distantia. & alia mnordine uitȩ huitis tanquã in
ta. ne nom̃ dm̃ & doctrma blasphemetur. Et hoc
ñ solum ꝓpter nam ut effugiamus offensionẽ hon
num. sed etiam ꝓꝑter
mus: sed pura dilectionis conscientia ꝓpt̃ dm̃.
qui omnes homines uult saluos fieri. & in agnitio¬
nem ueritatis tienire. Nemini quioquã debeatis.¬
nͥ ut intuc̃ẽ diligatis. Caritatem tantomagis debe

Expanded text:
ulla distantia, et alia in ordine vitae hujus tanquam in ulla distantia, et alia in ordine vitae hujus tanquam in via, ne nomen Dei et doctrina blasphemetur. Et hoc non solum propter iram, ut effugiamus offensionem hominum; sed etiam propteta faciamus, sed pura dilectionis conscientia propter Deum, qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis nisi ut invicem diligatis. Charitatem tanto magis debe
Abbreviated transcription (Latin):
In fide xꝑi ũ ẽ distantia uidei. neq greci. ñ serm. naꝙ
liberi. ñ masculi & feminȩ. In quantum enĩ om̃s fide¬
les sunt: om̃s unum sunt in xꝑo ih̃u. Elt si hoc fa¬
cit fides. ꝑ qũa in hac uita iuste ambulatur. quanto
ꝑfectius atq cumulatius id species ipsa factura ẽ: cũ
uidebimus facie ad faciem: Nam nunc quauis primi
adhuc mortuum ẽ corpuis ꝓpt̾ peccatum. differentia ista
uel gentium. uel conditionis. uel sexus. iam quidemabla¬
ta ẽ ab unitate fidei. sed manet in conuersatione mor¬
tali. Eiisq ordinẽ in huius uite itinere seruandũ
ẽẽ & apłi p̃cipiunt. Qui etiam regulas saluberrimas
tradunt qũeadmodũ secũ unuant. & ꝓ differentia
gentis uidei ꝙ greci & ꝓ differentia conditionis dm̃ &
serui. &. ꝓ differentia sexus uiri & tixoris. uel si qua
talia cetera occurrunt. Et ipse prior dñs qui ait.
Reddite cesari quȩ cesaris sunt: & deo quȩ dei sunt.
Aia sunt enim quȩ seruamus in unitate fidei. sine

Expanded text:
est distantia Judaei, neque Graeci, non servi neque liberi, non masculi et feminae: in quantum enim omnes fideles sunt, omnes unum sunt in Christo Jesu. Et si hoc facit fides, per quam in hac vita juste ambulatur; quanto perfectius atque cumulatius id species ipsa factura est, cum videbimus facie ad faciem ? Nam nunc quamvis primitadhuc mortuum est corpus propter peccatum , differentia ista vel Gentium, vel conditionis, vel sexus, jam quidem ablata est ab unitate fidei, sed manet in conversatione mortali; ejusque ordinem in hujus vitae itinere servandum esse, et Apostoli praecipiunt, qui etiam regulas saluberrimas tradunt, quemadmodum secum vivant pro differentia gentis Judaei et Graeci; et pro differentia conditionis, domini et servi; et pro differentia sexus, viri et uxores, vel si qua talia caetera occurrunt: et ipse prior Dominus, qui ait, Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt . Alia sunt enim quae servamus in unitate fidei sine
Abbreviated transcription (Latin):
sentientẽ gemitib feriunt. Hoc enĩ fac̃ ꝙ qͦdã mͦ extorquet illa fi¬
gura m̃broꝵ. ut animꝰ uiuens in sensib corporis magis arbitretur
sentire corp̃ qđ suo corpori simillimũ uidet: ꝙͣ rotundũ solẽ undas¬
q diffusas. S̾ qͥcqͥd ñ eisdẽ liniam̃tis formatũ conspicit qͥb illa for-
gentiores grauioresq romani:S contͣ consuetudinẽ ciuitatis q̃
demonicis ritib fuerat obligata parũ ualebant. qͥa & ipsi etiã¬
si illa uana eẽ sentiebant. nat᷑ȩ tñ rerũ sub uniꝰ ueri ai regimine
atq imꝑio constitutȩ religiosũ cultũ qͥ do debet̾ exhibendũ
rent᷑ scĩ uiri & ueracit̃ pii: qͥ ꝓ uera religione morerent᷑. ut
p̃dicationẽ. ꝑ fidẽ martirũ ꝓ ueritate morientiũ & cũ ueri¬
tate uiuentiũ. ñ solũ in cordib religiosis uerũ etiã in edibꝰ

Expanded text:
sentientem gemitibus feriunt. Hoc enim facit et quodammodo extorquet illa fisentientem gemitibus feriunt. Hoc enim facit et quodammodo extorquet illa figura membrorum, ut animus vivens in sensibus corporis, magis arbitretur sentire corpus quod suo corpori simillimum videt, quam rotundum solem undasque diffusas, et quidquid non eisdem lineamentis formatum conspicit, qgentiores gravioresque Romani; sed contra consuetudinem civitatis, quae daemoniacis ritibus fuerat obligata, parum valebant: quia et ipsi etiamsi illa vana esse sentiebant, naturae tamen rerum sub unius veri Dei regimine atque imperio constitutae, religiosum cultum, qui Deo debetur, exhibendum rentur sancti viri et veraciter pii, qui pro vera religione morerentur, ut icationem, per fidem martyrum pro ueritate morientium et cum ueritate uiuentium non solum in cordibus religiosis, uerum etiam in aedibus
Abbreviated transcription (Latin):
in m̃daciũ. & coluer̃ s seruiert̃ creature potiꝰ ꝙͣ creatori qͥ ẽ be¬
nedictꝰ in scła. Nã pͥore parte huiꝰ sententiȩ simulacra dãpnauit
posteriore aut̃ int̾pretationẽ simulacroꝵ. Effigies enĩ a fabro fa¬
ctas appellando nominib earũ rerũ qͣs fabricauit as. tͣnsmutais
ueritatẽ cdi in m̃daciũ. Res aut̃ ipsas ꝓ diis habendo s uene¬
rando seruiunt ereaturȩ potiꝰ ꝗͣ creatori qͥ ẽ benedietꝰ in scła.
Qͥs aut̃ adorat aut orat intuens simulacrũ qͥ ñ sic afficiat᷑ ut
ab eo se exaudiri putet: ab eo sibi p̃stari qđ desiderat sꝑet: Itaq
homines talib suꝑsticionib obligati plerũq ad ipsũ solẽ dor¬
sũ ponentes p̃ces fundunt statuȩ ꝙͣ solẽ uocant. & cũ sonitu ma¬
ris a tergo feriant᷑: neptuni statuã quã ꝓ ipso mari colunt quasi

Expanded text:
in mendacium, et coluerunt et servierunt creaturae, potius quam Creatori, qui est bein mendacium, et coluerunt et servierunt creaturae, potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula» . Nam priore parte hujus sententiae, simulacra damnavit; posteriore autem, interpretationes simulacrorum: effigies enim a fabro factas appellando nominibus earum rerum quas fabricavit Deus, transmutant veritatem Dei in mendacium; res autem ipsas pro diis habendo et venerando, serviunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula. 5. Quis autem adorat vel orat intuens simulacrum, qui non sic afficitur, ut ab eo se exaudiri putet, ab eo sibi praestari quod desiderat speret? Itaque homines talibus superstitionibus obligati, plerumque ad ipsum solem dorsum ponunt, preces fundunt statuae quam solem vocant; et cum sonitu maris a tergo feriantur, Neptuni statuam quam pro ipso mari colunt, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ religionis qͥ dicunt. nec simulacrũ nec demoniũ colo s¬
ꝑ esfigiẽ corporalẽ eiꝰ rei signũ intueor ꝙͣ colert debeo. Itaq
significant᷑ simulacra. ut alio dicant significari t̾rã unde
tẽplũ solent appellare telluris alio mare sic̃ neptun simulacro.
alio aerẽ sic̃ iunonis alio ignẽ sic̃ uulcani. alio luciferũ sic̃ ue¬
neris alio solẽ. alio lunã. quoꝵ simulaeris ẽadẽ nomina sic̃ tellu¬
ris imponunt. Alio illud alio illud sidus. uł illã aut illã creatu¬
rã: neq enĩ cuncta enumerare sufficimꝰ. De qͥb rursũ cũ exa¬
gitari cȩꝑint. qđ corpora colunt. maximeq t̾rã & mare. & aerẽ
pore contrectare ac contingere nͥ ocłoꝵ radiis ñ ualem ñ ita
erubescunt. audent respondere ñ seipsa corpora colere. s quȩ
illis regendis p̃sident numina. Itaq apłi una sententia penã
istoꝵ dãpnationẽq testat᷑. Qui tͣnsmutauer̃ inqͥt ueritatẽ dei

Expanded text:
esse religionis, qui dicunt, nec simulacrum, nec daemonium colo, sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque interpretantur simulacra, ut alio dicant significari terram, unde templum solent appellare Telluris; alio mare, sicut Neptuni simulacro; alio acrem, sicut Junonis, alio ignem, sicut Vulcani; alio luciferum, sicut Veneris; alio solem, alio lunam, quorum simulacris eadem nomina sicut Telluris imponunt; alio illud, alio illud sidus, vel illam vel illam creaturam: neque enim cuncta enumerare sufficimus. De quibus rursus cum exagitari coeperint, quod corpora colant, maximeque terram, et mare, et aerem, pore contrectare atque contingere, nisi oculorum radiis non valemus, non ita erubescunt; respondere audent non se ipsa corpora colere, sed quae illis regendis praesident numina. Itaque Apostoli una sententia poenam istorum damnationemque testatur: «Qui transmutaverunt,» inquit, «veritatem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
uentẽ uidere. atq in nob̃met ipsis sentire consueuimꝰ quanꝗͣ ut
illi asserunt in signo aliqͦ fabre facto. atq eminenti collocata sug¬
gestu. cũ adorari atq honorari a multitudine ceꝑit. parit in
talẽ motũ. credat num̃ occultũ. effigiẽ tñ uiuenti corpori sium¬
lẽ seductꝰ forma & cõmotꝰ auctoritate qͣsi sapientiũ institutoꝵ
obseq̃ntiũq turbarũ sine uiuo aliqͦ habitatore ẽẽ ñ putat hinc
& mala demonia ad possidendagentiũ simulacra talis homi¬
nũ affectꝰ inuitat. Quoꝵ p̃sidentiũ uaria fallacia mortiferi se¬
minant᷑ & multiplicant᷑ errores. Aliis itaq locis cont ista diui¬
nȩ litterȩ uigilant. ne qͥsꝙͣ dicat cũ irrisa fuerint simulacra
ñ hoc uisibile colo. s num̃ qđ illic inuisibilit᷑ habitat. Ipsa gͣ
numina in alio psalmo eade scriptura sic cdamnat. Qm̃ dii gen¬
tiũ inqͥt demonia. dñs aut̃ cȩlos fecit. Dic̃ & apłs. Non qđ ido¬

Expanded text:
ventem videre, atque in nobismetipsis sentire consuevimus, quanquam, ut illi asserunt, in signum aliquod fabrefacta atque eminenti collocata suggestu, cum adorari atque honorari a multitudine coeperit, parit in talem motum, credat numen occultum; effigiem tamen viventi corpori similem, seductobsequentiumque turbarum, sine vivo aliquo habitatore esse non putat? Hinc et mala daemonia ad possidenda Gentium simulacra talis hominum affectus invitat, quorum praesidentium varia fallacia mortiferi seminantur et multiplicantur errores. Aliis itaque locis et contra ista divinae Litterae vigilant, ne quisquam dicat, cum irrisa fuerint simulacra: Non hoc visibile colo, sed numen quod illic invisibiliter habitat. Ipsa ergo numina in alio psalmo eadem Scriptura sic damnat: «Quoniam dii Gentium,» inquit, «daemonia; Dominus autem coelos fecit» . Dicit et Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
paret uestiguim. In illa eiuim trinitate summa origo
ẽ rerum omnium. &̾ ꝑfectissima pulchritudo & beatissima
det hoc uel ex parte uel ꝑ speculum & in enignate:
gaudeat cognoscens dm̃. sicut dm̃ honoret & gr̃as agat.
Qui autem ñ uidet. tendat ꝑ pietatem ad uidendum.
ñ ꝑ cecitatem ad ca lumniandum. qm̃ unus ẽ ds̃. sed
tñ trinitas. Nec confuse accipiendum ẽ. ex quo om̃ia.
ꝑ quem omuia. in quo omnia. nec diis multis. sed ipsi
ñ de se genuit. sed ꝑ uerbum suum feciti ñ de hnis re¬
b que iam erant. sed de hus quȩ omnino ũ erant.
hoc ẽ de mehilo fecttr ita dicit apłs. Qui uocat ea
que ũ surt. tanquam sint. Aꝑtius atitem in libro
machabeon scriptum ẽ. Oro te fili. respice ad cȩlum
& terram & omina quȩ in eis sunt. Uide & scito.
qr ñ erant ex quib fecit nos dñs ds. & illud qd in

Expanded text:
paret vestigium. In illa enim Trinitate summa origo paret vestigium. In illa enim Trinitate summa origo est rerum omnium, et perfectissima pulchritudo, et beatissima det hoc vel ex parte, vel per speculum et in aenigmate , gaudeat cognoscens Deum, et sicut Deum honoret, et gratias agat: qui autem non videt, tendat per pietatem ad videndum; non per caecitatem ad calumniandum. Quoniam unus est Deus, sed tamen Trinitas. Nec confuse accipiendum est, Ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: nec diis multis, sed ipsinon de se genuit, sed per uerbum suum fecit, non de his rebus, quae iam erant, sed de his, quae omnino non erant, hoc est de nihilo fecit, ita dicit apostolus: qui uocat ea, quae non sunt, taMachabaeorum scriptum est: Oro te, fili, respice ad coelum, et terram, et omnia quae in eis sunt: vide, et scito quia non erant, ex quibus nos fecit Dominus Deus . Et illud quod in
Abbreviated transcription (Latin):
uel succedit scientiȩ dei. Non enim hec que creata sunt
ideo sciuntur a deo qr facta sunt. ac ñ potius ideofac¬
ta sunt uel nutabilia. quia immutabilit̃ a deo sciunt᷑.
Ille gͥ inesfabilis quidam complexis patris & imagiis
ñ ẽ sine ꝑfructione. sine cartate. sine gaudio. Illa gͦ dli¬
lectio delectatio. felicitas. uel beattudo. si tñ humana ali
sed genitoris genitiq suauitas. ingenti largitate atq ub̃¬
tate ꝑfcindens om̃s creaturas ꝓ captu earum ut ordiñe
suum teneant. & locis sins adquiescant. Hec gͥ omina.
ingemaq animarum. Et aliqua specie formatoꝵ sic̃
sunt figure uel qualitates corpoꝵ. doctrinȩ uel artes
ammarum. Et ordinem aliquem petit ac tenet. sic̃
sunt pondera. uel collocationes corpoꝵ. atq amores aut
delectationes ammarum. Oporteo gͥ ut creatorem ꝑ ea
que facta sunt intellectum conspicientes. trinitatem in¬
telligamꝰ: cunis in creatura quomodo dignum ẽ ap¬

Expanded text:
vel succedit scientiae Dei. Non enim haec quae creata sunt, vel succedit scientiae Dei. Non enim haec quae creata sunt, ideo sciuntur a Deo, quia facta sunt: ac non potius ideo facta sunt vel mutabilia, quia immutabiliter ab eo sciuntur. Ille igitur ineffabilis quidam complexus Patris et imaginis non est sine perfruitione, sine charitate, sine gaudio. Illa ergo dilectio, delectatio, felicitas vel beatitudo, si tamen aliqua sed genitoris, genitique suavitas, ingenti largitate atque ubertate perfundens omnes creaturas pro captu earum, ut ordinem suum teneant et locis suis acquiescant. 12. Haec igituingenia animarum; et aliqua specie formatur, sicut sunt figurae vel qualitates corporum, ac doctrinae vel artes animarum; et ordinem aliquem petit aut tenet, sicut sunt pondera vel collocationes corporum, atque amores aut delectationes animarum. Oportet igitur ut Creatorem, per ea quae facta sunt, intellectum conspicientes , Trinitatem intelligamus, cujus in creatura, quomodo dignum est, ap