comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mo male. ipsiuis est hominis. Quod facit
bene: de benesitio dei facit. Cum ceꝑit
facere bene: non sibi tribuat. Cum non
sibi tribuerit. gratias agat ei ã quo acce¬
perit. Cum autem bene facit. non insil¬
tet illi qui illi non facit: aut extollat se
suꝑ eum. non enim in illo finita est grã
dei ut ad alitm non ꝑuenut. Ult miti¬
ges eum a diebis mabignis: doneo fodiat᷑
peccatori fonea. Mitis ergo esto xp̃ianus
qtuisquis es: a diebus malignis. Mabgs
enim funt dies. quibus indentur flxces
peccatores: & laborare iusti. S lab̾or us¬
torum flagellum patris est: & felicitas pec¬
citorum. fouea ipsorum est. Quia enim
mitigat uos deus a diebus malignis. do-¬
nec fodiatur peccatori fouea: non cogite¬
tisquia modo in aliquo loco stant angeli
cum uidentibus & fodiunt istam foueam:
iniqnorum. Et quia uidetis multos esse
inqtos & dicatis uobis carnaliter. reuera
tantam multitudinem iniquoꝵ. tantam

Expanded text:
mo male, ipsius est hominis: quod facit mo male, ipsius est hominis: quod facit bene, de beneficio Dei facit. Cum coeperit facere bene, non sibi tribuat: cum non sibi tribuerit, gratias agat ei a quo acceperit. Cum autem bene facit, non insultet illi qui illud non facit, aut extollat se super eum: non enim in illo finita est gratia Dei, ut ad alium non perveniat. 16. «Ut mitiges eum a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea.» Mitis ergo esto, quisquis christianus es, a diebus malignis. Maligni enim sunt dies quibus videntur florere peccatores et laborare justi; sed labor justorum flagellum est Patris, et felicitas peccatorum fovea ipsorum est. Quia enim mitigat vos Deus a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea; non cogitetis quia modo in aliquo loco stant Angeli cum bidentibus, et fodiunt istam foveam iniquorum; et quia videtis multos esse iniquos, et dicatis vobis carnaliter: Revera tantam multitudinem iniquorum, tantam
Abbreviated transcription (Latin):
btis erat in bonis factis: ille hamilis
i mailis factis. Ulidete fratres. placait deo
humilitas in malis factis: quam sitperbra
in bonis factis. Sic odit deus superbos:
ideo sic conclusit. Amen dico uobis: dess¬
cendit iustificatus publicantis. magis qũ
pbariseus. & dicit quare: quii oninis qui
se exaltat himuliabituꝵ & ominis qui se
humibat ȩxaltabitur fratres mei uelhinc
solum non dicimus. quia humilitatem
nos docuit xp̃c: quiꝰ deus factus est homo.
ipsa est bumilitas quȩ displicet paganis
unde nobis insultant: qualem deum coli¬
tis qui catus esti. Qualem deum colitiᷤ
qui crucifixus est : Humilitas xp̃i sitꝑb
displicetitibi autem xp̃iano si placet
imitare. Si mutatiis fueris non laborib̃
quia ipse dixit: uenite ad me omnes qui
laboratis & onerati estis. ꝙ discite a me.
quia mitis sum ob humilis corde. Heo est
ergi distiplina xp̃iani. Nemo facit aliqͥd
bene: nisi gratia ipsius. Quod facte ho¬

Expanded text:
bus erat in bonis factis, ille humilis bus erat in bonis factis, ille humilis in malis factis. Videte, fratres, placuit Deo magis humilitas in malis factis, quam superbia in bonis factis: sic odit Deus superbos. Et ideo sic conclusit: «Amen dico vobis, descendit justificatus Publicanus magis quam Pharisaeus.» Et dicit quare: «Quia omnis qui se exaltat, humiliabitur; et omnis qui se humiliat, exaltabitur» . Fratres mei, vel hinc solum nos discimus quia humilitatem nos docuit Christus, quia Deus factus est homo. Ipsa est humilitas quae displicet Paganis; unde nobis insultant: Qualem Deum colitis qui natus est? qualem Deum colitis qui crucifixus est? Humilitas Christi superbis displicet: tibi autem christiano si placet, imitare. Si imitatus fueris, non laborabis; quia ipse dixit, «Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et discite a me, quoniam mitis sum et humilis corde» . Haec est ergo disciplina christiana: nemo facit aliquid bene, nisi gratia ipsius. Quod facit ho
Abbreviated transcription (Latin):
illos. Nam & ille phariseus: gratias
tibi ago inquit. Non dixit ego facio.
De his quȩ faciebat. gratias deo agebat.
Sentiebat ergo & bene se facere: et ab
illo se facere. Unde ergo imꝓbatus este
Quia insultabat publicano. Ut ꝑficia¬
salubris penitentia: quȩ ualeat ad cor-¬
rigendum hominem. non ad irriden-¬
dum deum. Cum autem post penitẽ¬
tiam bene uiuere ceperit: habet ad¬
huc quod cogitet: ne sibi tribuat quod
bene facit. sed illi agit gratias. cuius
aliquid÷ Quid illi deest: Ut non su¬
perbiat super cos qti nondum sio ui¬
uunt: quomodo ipse uitutt. Qui talis
fuerit. securus sit: non illi redditur
retributio de qua dictum est: redde
retributionem suꝑbis. non est inter illos
quuibus foditur fouea. Nam udete illũ
qui dicebat: gratias tibi ago qtua non sũ
sicut ceteri homines. iniusti. maptores.
adulteri: sicut & publicanus iste. Ille
catiebat pectus suum cdiocus. Deuo
ꝓpitiuis esto michi peccatori. Ile super.¬

Expanded text:
illos. Nam et ille Pharisaeus, «Gratias illos. Nam et ille Pharisaeus, «Gratias tibi ago,» inquit: non dixit, Ego facio. De his quae faciebat, gratias Deo agebat: sentiebat ergo et bene se facere, et ab illo se facere. Unde ergo improbatus est? Quia insultabat Publicano. Ut perficiasalubris poenitentia quae valeat ad corrigendum hominem, non ad irridendum Deum: cum autem post poenitentiam bene vivere coeperit, habet adhuc quod cogitet, ne sibi tribuat quod bene facit, sed illi agat gratias, cujus aliquid. Quid illi deest? Ut non superbiat super eos qui necdum sic vivunt, quomodo ipse vivit. Qui talis fuerit, securus sit; non illi redditur retributio de qua dictum est, «Redde retributionem superbis:» non est inter illos quibus foditur fovea. Nam videte illum qui dicebat, «Gratias tibi ago, quia non sum sicut caeteri homines, injusti, raptores, adulteri, sicut et Publicutiebat pectus suum, dicens: «Deus, propitius esto mihi peccatori.» Ille super
Abbreviated transcription (Latin):
huc fouea foditur illi: noli festinare
sepelire. Quid est donec fodiatur
peccatori fonca : ut quem point
peccatorems Unum hominem:
Non. Quid ergo: Omne genus ho-¬
minum peccatorum: sed superborũ.
lam enim premisit: redde retributio¬
nem suꝑbis. Nam & ille peccator fu-¬
it publicanus. qui oculos eliserat in
terram. & ꝑcutiebat pectus suum
dicens: deus ꝓpitius esto michi pecca¬
tori. S quia non suꝑbͥis deus autem
reddet retributionem suꝑbif non illi
sed talibus foditur fouea. donec red¬
dit retributionem suꝑbis. Ergo qd
ait doneo fodiatur peccatori fouea:
suꝑbos intellige. Quis est superbus:
Qui non confessione non agit penitẽ-¬
tum: ut sanari per humilitatem pos¬
sit. Quis est superbus: Qui illa ipsa
pauca quȩ uidetur habere bona sibi
iult erogare: & derogat miscliȩ dei.
Quis est suꝑbus: Qui etiam si deo tri¬
buit bona quȩ fecte: insultat tamen
his qui illa non faciunt. & extollit se suꝑ

Expanded text:
huc fovea illi foditur; noli festinare huc fovea illi foditur; noli festinare sepelire. Quid est, «donec fodiatur peccatori fovea?» Aut quem ponit peccatorem? unum hominem? Non. Quid ergo? Omne genus hominum peccatorum, sed superborum; jam enim praemisit, «Redde retributionem superbis.» Nam et ille peccator fuit Publicanus, qui oculos eliserat in terram, et percutiebat pectus suum, dicens, «Deus, propitius esto mihi peccatori:» sed quia non superbus erat, Deus autem reddet retributionem superbis; non illi, sed talibus foditur fovea, donec reddat retributionem superbis. Ergo quod ait, «Donec fodiatur peccatori fovea,» superbos intellige. Quis est superbus? Qui non confessione peccatorum agit poenitentiam, ut sanari per humilitatem possit. Quis est superbus? Qui illa ipsa pauca quae videtur habere bona, sibi vult arrogare, et derogat misericordiae Dei. Quis est superbus? Qui etiamsi Deo tribuat bona quae facit, insultat tamen eis qui illa non faciunt, et extollit se super
Abbreviated transcription (Latin):
Nam tunescis cogitationes dei qm̃ iuste
sunt: ille scit cogitationes hominum qm̃
uane sunt. Et homines scierunt cogita¬
tiones dei. S quibus iam amicus factus
est: prodit consilium suum. Et uosfr̃s
mei nolite uos contempnere. si cum fide
acceditis ad xp̃m: auditis cogitationes
dei. Eas modo discitis. Hoc tiobis dicit᷑.:¬
& ad hoc instruimim quare parcat modo
deus malis. Ne murmuritis aduersus
deum: qui docet honunem scientian.
Dñs scit cogitationes hominum. qm̃
uane sunt. Relmquite ergo cogitatio¬
nes hominum qm̃ uane suint: ut com¬
prehendatis cogitationes dei quȩ sapi¬
entes sunt. S quis est qui comp̃hen-¬
dit cogitationes dei : Qui ponitur in
sirmamento celi. Iam hoc cantauimus.
iam hoc dixinus: & exposuimus. Deatꝰ¬
uir quem tu erudieris dñe. & ex lege
tua docueris eum: ut mitiges eum a
diebuis malignis. donec fodiatur pecca¬
tori fonea. Ecce habes consilium dei:
quare parcat malis. foditur fouea pec-¬
catori. Tt iamuis illum sepelire. Ad-¬

Expanded text:
 tu nescis cogitationes Dei, quoniam justae sunt; ille «scit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt.» Et homines scierunt cogitationes Dei: sed quibus jam amicus factus est, prodit consilium suum. Et vos, fratres mei, nolite vos contemnere: si cum fide acceditis ad Dominum, auditis cogitationes Dei; eas modo discitis, hoc vobis dicitur, et ad hoc instruimini quare parcat modo Deus malis, ne murmuretis adversus Deum, «qui docet hominem scientiam. Dominus scit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt.» Relinquite ergo cogitationes hominum, quae vanae sunt; ut comprehendatis cogitationes Dei, quae sapientes sunt. Sed quis est qui comprehendit cogitationes Dei? Qui ponitur in firmamento coeli. Jam hoc cantavimus, jam hoc diximus et exposuimus.  «et ex lege tua docueris eum: ut mitiges eum a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea.» Ecce habes consilium Dei, quare parcat malis: foditur fovea peccatori. Tu jam vis illum sepelire: ad
Abbreviated transcription (Latin):
luti ex eadem massa facere altud uas
in honorem: aliud in contumeliam :
ostendit se figulum. Nam quia de limo
hominem fecerat: de limo inunxit cui
miniis in utero oculos fecerat. Ergo quod
dixit numquid tibi adheret sedes iniqͥ¬
tatis. qui fingis dolorem in precepto:
sic dicamus numquid adheret tibi se:¬
des mniquitatis. qui formas dolorem in
precepto. formas inquit dolorem in pre-¬
cepto: id est de dolore preceptum nobis
ficis. ut ipse doloe preceptum sit nobis.
Quom̃ nobis dolor est preceptum : Qn¬
dote flagellat qui prode moetuus est.
& non tibi ꝑmittit beatitudinem in
ista uita & fallere non potest: & hic ñ
dat quod queris. Quid dabit: Ulbi
dabit: Quantum dabit: qtu hic non
dat qui hic erudit qui fingit dolorem
in precepto: Labor est hic tiis: o reqͥes
tibi ꝓmittitur Adtendis te hic habere
laborem: sed adtende qualem ille reꝗtuem
pollicetur. Numquid cogitare poteris :
Si illam posses cogitare. tnderes te nichil
laborare ad conpensationem. Atidi eum

Expanded text:
luti ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contumeliam» ? ostendit se figulum. Nam quia de limo hominem fecerat . Ergo quod dio hominem fecerat . Ergo quod dixit, «Numquid adhaeret tibi sedes iniquitatis, qui fingis dolorem in praecepto?» sic dicamus, Numquid adhaeret tibi sedes iniquitatis, qui formas dolorem in praecepto? Formas, inquit, dolorem in praecepto, id est, de dolore praeceptum nobis facis, ut ipse dolor praeceptum sit nobis. Quomodo nobis dolor est praeceptum? Quando te flagellat qui pro te mortuus est, et non tibi promittit beatitudinem in ista vita, et fallere non potest, et hic non dat quod quaeris. Quid dabit? ubi dabit? quantum dabit, qui hic non dat, qui hic erudit, qui fingit dolorem in praecepto? Labor est hic tuus, et requies tibi promittitur. Attendis te habere hic laborem; sed attende qualem ille requiem pollicetur. Numquid cogitare, potes? Si illam posses cogitare, videres te nihil laborare ad compensationem. Audi eum
Abbreviated transcription (Latin):
formam ficut iam dudum dixit. qui fuixr
oculum non indebit. Numꝗtud finxit
oculum mendatium est:. S intelligitur
plasmauit oculum. fecit oculum. Nonne
sigulus est. cum fragiles infirmos eternos
facit: Audi apłm̃ dicenteni. Habenus
thesauram istum inuasĩs fictilibtis. Sed
focte alitis fecit nobis hec uasa. Ipsum au¬

Expanded text:
formam, sicut jamdudum dixit, «Qui finxit formam, sicut jamdudum dixit, «Qui finxit oculum, non videbit?» Numquid, «finxit oculum,» mendacium est? Sed intelligitur, Plasmavit oculum, fecit oculum. Nonne figulus est, cum fragiles, infirmos, et terrenos facit? Audi Apostolum dicentem: «Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus» . Sed fo
Abbreviated transcription (Latin):
inquus. nec tu sedem inquitatis habebis:
&uinde hoc intelligit reddit rationem.
Qui fingis inquie dolorem in precepto.
Ex hoc enim intelligo quod non tibi adhe¬
ret sedes inquitatis: quia nec nobis peper¬
Tempus est ait inchoationis iudiciĩ ex do¬
mo dm̃: id est tempus est ut modo uidi¬
centur: qui ꝑtinent ad domum dm̃i. Si
flagellantur filii: quid debent sperare
serui nequissimi : Ideoq addidit. Si ant̃
initium a nobisꝰ quis fiuis eorum qui ñ
credunt dei euangelio: Deinde adiun-¬
git illud testimonium. Et si iustus tux
bunt: Quomͦ ergo erunt tecum iniqͥ:
quando nec fidelibus tiis parcis. ut exer¬
ceas & erudias eos: S quia ꝓpter hoc
non parcit ut erudiat eos: ideo dixit.
qui fingis dolorem in precepto. fingis
enim est facis. formas. plasmas. Ulnde &o
figuli dicuntur. Et uis fictile dicitur:
non sictum illud quod mendatium est:
sed quod formatur uit fit. & habeat aliqtã

Expanded text:
iniquus, nec tu sedem iniquitatis habebis. iniquus, nec tu sedem iniquitatis habebis. Et unde hoc intelligat, reddit rationem: «Qui fingis,» inquit, «dolorem in praecepto.» Ex hoc enim intelligo quod non tibi adhaeret sedes iniquitatis, quia nec nobis peper«Tempus est,» ait, «inchoationis judicii ex domo Domini;» id est, tempus est ut modo judicentur qui pertinent ad domum Domini. Si flagellantur filii, quid debent sperare servi nequissimi? Ideoque addidit: «Si autem initium a nobis, quis finis eorum qui non credunt Dei Evangelio?» Deinde adjungit illud testimonium: «Et si justus vix bunt» ? Quomodo ergo erunt tecum iniqui, quando nec tuis fidelibus parcis, ut exerceas et erudias eos? Sed quia propter hoc non parcit, ut erudiat; ideo dixit, «Qui fingis dolorem in praecepto. Fingis» enim est, Facis formas, plasmas; unde et figuli dicuntur, et vas fictile dicitur: non fictum illud quod mendacium est; sed quod formatur ut sit, et habeat aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
Calcat enim & eccłã capita superborum.
S qunia ecclã est & habet infirmitatem
humanam: ut compleretur. Si dicebam
motus est pesmeas. titubauit petrus in
mari & exclamanit: dñe pereo. Quod ergo
hic positum est si dicebam motus est pes
meusi hoc ibi positum est dñe pereo. Et
ihe dicens. Modice fidei. quare dubitasti:
Mirum est quod ꝓbat deus hominibus:
ipsa pericula nr̃a dultiorem nobis faciunt
lberantem. Nam udete quid sequitur:
Qma dixit si dicebam motus est pes meus.
misccdia tua dñe adiuiubat me: dulcis
illi utiq factus est dñs. eripiens illum .a
perulis. Et ideo exponens ipsam dulce¬
dinem dm̃: exclimat dicens. D ñẽ scdm̃
multitudinem dolorum meoetim in corde
meo ȩxhoctationes tuȩ iocundatierunt
animam meam. Multi dolores: sed multe
consolitiones. Amara uulnera. sed staina
sedes inquitatis: qui fingis dolorem in
precepto: Hoc dixit nemo sedit tecum

Expanded text:
Calcat enim et Ecclesia capita superborum; Calcat enim et Ecclesia capita superborum; sed quia Ecclesia est et habet infirmitatem humanam, ut compleretur, «Si dicebam, Motus est pes meus,» titubavit Petrus in mari, et exclamavit: «Domine, pereo.» Quod ergo hic positum est, «Si dicebam, Motus est pes meus;» hoc ibi positum est «Domine, pereo.» Et Jesus dicens, Modicae fidei, utquid dubitasti» ? Mirum est quomodo probat Deus homines: ipsa pericula nostra dulciorem nobis faciunt liberantem. Nam videte quod sequitur. Quia dixit, «Si dicebam, Motus est pes meus; misericordia tua, Domine, adjuvabat me:» dulcis illi utique factus est Dominus, eripiens illum a periculis; et ideo exponens ipsam dulcedinem Domini, exclamat dicens, «Domine, secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo, exhortationes tuae jucundaverunt animam meam.» Multi dolores, sed multae consolationes: amara vulnera, sed suavia sedes iniquitatis, qui fingis dolorem in praecepto?» Hoc dixit, Nemo sedet tecum
Abbreviated transcription (Latin):
dicebam motus ꝑst pes mens: misericoedu
tua dñe adiuiabat me. Uide qnomͦ con¬
fessionem amat deus. Mouetur pestans
& non dicis mouetur pesmeus sed stare
te dicis cum um ruas. inmo si iam cepisa
moueri. si um cepisti fluatiare. consitere
ininserno sit animna ttia. Consesfionem crile
deus: humilitatem uult. Motus esut home
adituit te ille ut deuis: sed dic tamen motꝰ
est pesmets. Quare uniam moueris et
dicissto: Si dicebam motus est pes meus
presumpsit petrus. non in uiribus sitis.
lldebatur dñs ambulare suꝑ mare: cal¬
cans capita onnium suꝑborum in isto sclõ.
Ipsum iter situm calcantis ⁊apita suꝑborũ
significatnt. Ambalins suꝑ tumidos flnctꝰ.
calcat & ȩcclĩ. Nam ipsa est petrus. Non
tamen ausus est pecrus per seipsum ambu¬
lire suꝑ aquas. S quid ait : Dñe situes.
iube me uenire ad te super aquas. Ille po-
testate sua petrus. in tssi illitis. Iube inqͥt¬
tu: uenire me ad te. Respondit ille. llemi.

Expanded text:
pes meus; misericordia tua, Domine, adjuvabat me.» Vide quomodo confessionem amat Deus. Movetur pes tuus, et non dicis, Movetur pes meus; sed stare te dicis, cum jam ruas. Imo si jam coepisti moveri, si jam coepisti fluctuare, confitere in inferno sit anima tua. Confessionem vult Deus, humilitatem vult. Metus es, ut homo; adjuvat te ille, ut Deus: sed dic tamen, «Motus» «est pes meus.» Quare jam moveris, et dicis, Sto? «Si dicebam, Motus est pes meus; praesumpsit Petrus, non in viribus suis. Videbatur Dominus ambulare super mare, calcans capita omnium superborum in isto saeculo. Ipsum iter suum calcantis capita superborum, significavit ambulans super tumidos fluctus. Calcat et Ecclesia: nam ipsa est Petrus. Non tamen ausus est Petrus per seipsum ambulare super aquas: sed quid ait? «Domine, si tu es, jube me venire ad te super aquas.» Ille in potestate sua, Petrus in jussu illius. «Jube,» inquit, «venire me ad te.» Respondit ille: «Veni.»
Abbreviated transcription (Latin):
celi. Siibi est cor: inde lucet. &. An mo-¬
tebitur iniquitatibus subterpositis. Hon
quia ibi est incelo per carnem: sed quia
ibi est per contiersationem. scdm̃ quod
dictum est: nr̃a autem conuersatio in
celis est. Non potescogitare illam citu¬
tatem: quia nondum uides. Ulis cogitare
celtm: librum dei cogita. Audi psal¬
mum. Et in lege enis meditabitur die
ac nocte. Et ibi beatus dicttis est qtinon
abiit in consilio impiorum: & in tua pecca¬
torum non stetit. & in cathedra pestilentie

Expanded text:
coeli. Si ibi est cor, inde luceat, et non mocoeli. Si ibi est cor, inde luceat, et non movebitur iniquitatibus subterpositis: non quia ibi est in coelo per carnem, sed quia ibi est per conversationem, secundum quod dictum est, «Nostra autem conversatio in coelis est.» Non potes cogitare illam civitatem, quia nondum vides. Vis cogitare coelum? Librum Dei cogita. Audi psalmum: «Et in lege ejus meditabitur die ac nocte.» Et ibi «beatus» dictus est «qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilent
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. S: tamen ipsa lex quȩ scripta est:
firmamentum nobis est. Ibi si fit cor nr̃m
non compellitur imquitatibus hominũ.
Dictum est ergo extendit celum sicut
pellem. Cum autem transeunt tempora
necessitatis librorum. quid dictum est:
Clum plicabitur sicut liber. Quiergo
sursum habet cor: ipsum cor ipsuis lumi¬
nare est. In celo fulget: nec uincitur te¬
nebris. Infra enim sunt tenebre. Tene¬
bre autem mniquitas: non in coninutabi¬
les tenebrȩ. lam & hesterno die comie¬
moratumus: sed qui hodie tenebre sunt.
si uelint. eras luxerunt. Qui tenebre
huc ingressi sunt: si uelint. iam lux esse
possunt. A ꝑte enim apłs ne quis puta-¬
ret naturales esse iniquitates quȩ muta¬
ri non possunt: fiustis enim inquit ali¬
quando tenebre nunc autem lux in do¬
mino: sicut filii lucis ambulate. Lux
inquit in dño: non in uobis. Cor ergo
in libro. Si cor in libro: cor in fusnam̃to

Expanded text:
nobis . Sed tamen ipsa Lex, quae scripta est, nobis . Sed tamen ipsa Lex, quae scripta est, firmamentum nobis est: ibi si sit cor nostrum, non convellitur iniquitatibus hominum. Dictum est ergo, «Extendit coelum sicut pellem.» Cum autem transeunt tempora necessitatis librorum, quid dictum est? «Coelum plicabitur ut liber» . Qui ergo sursum habet cor, ipsum cor ipsius luminare est: in coelo fulget, nec vincitur tenebris. Infra enim sunt tenebrae: tenebrae autem iniquitas; non incommutabiles tenebrae. Jam et hesterno die commemoravimus. Sed qui hodie tenebrae sunt, si velint, cras lux erunt: qui tenebrae huc ingressi sunt, si velint, jam lux esse possunt. Aperte enim Apostolus, ne quis putaret naturales esse iniquitates, quae mutari non possunt: «Fuistis enim,» inquit, «aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate» . «Lux,» inquit, «in Domino:» non in vobis. Cor ergo in libro: si cor in libro, cor in firmamento
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod nobis legitur sillabȩ sonant: et
transeunt illa: lux ueritatis non preterit.
s fixa ꝑmanens inebriat corda uidentium.
Quom̃ dictum est inebrubuntur ab uber-¬
tate domus tue: & torrente deliturum
tuarum potabis eos: qm̃ apud tt est dñe
sons uite. Et uide ipsum fontem. In lu¬
mine inquit tuio apdebunis lumen. Modo
ergo lectio necessaria esbł quamdiu ex par¬
teincognoscimus. & ex parte ꝓphetamus.
sicut dicit apłs̃: cum autem uenerit quod
persectum est: auseretur quod ex parte ẽ.
Non enim illa ciuitate ierłm̃ ubi angeli
uniunt tinde nos modo peregrinamur:
& peregrinatio nr̃a genit. Gemit autem:
si scimus quia peregrmantir. Nam odit
ulde patriam: qui putat sibi bene esse
cum peregrinatur. Numquid in illa ci¬
unitate ubi sunt angeli euangelum legte :
aut apłõ: Ulerbo dei pascuntur. Quod
uerbum dei ut sonaret nobis ad tempiis:
uerbum caro factum est & habitatut in

Expanded text:
eo quod nobis legitur, syllabae sonant et eo quod nobis legitur, syllabae sonant et transeunt: illa lux veritatis non praeterit, sed fixa permanens inebriat corda videntium; quomodo dictum est, «Inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente deliciarum» «tuarum potabis eos; quoniam apud te est, Domine, fons vitae.» Et vide ipsum fontem: «In lumine,» inquit, «tuo videbimus lumen» . Modo ergo lectio necessaria est, quamdiu «ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus,» sicut dicit Apostolus: «cum autem venerit quod perfectum est, auferetur quod ex parte est» . Non enim in illa civitate Jerusalem, ubi Angeli vivunt, unde nos modo peregrinamur, et peregrinatio nostra gemit; gemit autem, si scimus quia peregrinamur; nam odit valde patriam, qui putat sibi bene esse cum peregrinatur: numquid in illa civitate ubi sunt Angeli, Evangelium legitur, aut Apostolus? Verbo Dei pascuntur: quod Verbum Dei, ut sonaret nobis ad tempus, Verbum caro factum est, et habitavit in
Abbreviated transcription (Latin):
acerbius indignatar contra falso hono¬
rantem quam contra contumeliosum.
Seruo enim bono. maior contunichu
est iniuria dm̃. Quanta falsa de ip¬
sis lumiaribus quidam dicinte & fe¬
runt: tolerant & non mouentur. Qa¬
re : Quia in celo sunt. Celum autẽ
quod est: Nec hoc preter mittamꝰ¬
Quedam de lima mentiuntur homi¬
nes quando uident obscurari lunam &s
dicunt: malefici illam deponunt. cam
cirtis tempoubus defectum sutim habett
scadm̃ dei cdispositionem. Non curat cam̃
ista uerba hominum illa que in celo est.
s quid est in celo: In firmamento celi
est. Cuitis ergo cor in firmamento libri
legis. Ideo quiodam loco dicitur: extendit
celum sicut pellem. Si extenditur sicut
pellis: tanqtiam liber est extentus ut lega¬
tur. Transacto autem tempore quo legit᷑¬
lex: ꝓpterea enim legitar lex quia nondũ
uenimus ad illam sapientiam. quȩ implet
corda & mentes intuentium: & non opus
erit ut aliquid ibi nobis legatur: quia in

Expanded text:
acerbius indignatur contra falso honoacerbius indignatur contra falso honorantem, quam contra contumeliosum. Servo enim bono major contumelia est injuria Domini. Quanta falsa de ipsis luminaribus quidam dicunt? Et ferunt, tolerant, et non moventur. Quare? Quia in coelo sunt. Coelum autem quid est? Nec hoc praetermittamus: quanta mentiuntur homines, quando vident obscurari lunam, et dicunt, Malefici illam deponunt? cum certis temporibus defectum suum habeat secundum Dei dispositionem. Non curat tamen ista verba hominum illa quae in coelo est. Sed quid est, In coelo? In firmamento coeli est. Cujus ergo cor in firmamento libri Legis. Ideo quodam loco dicitur, «Extendit coelum sicut pellem» . Si extenditur sicut pellis, tanquam liber est extentus, ut legatur. Transacto autem tempore non legitur. Propterea enim legitur Lex, quia nondum venimus ad illam Sapientiam quae implet corda et mentes intuentium: et non opus erit ut aliquid ibi nobis legatur. Quia in
Abbreviated transcription (Latin):
ant dies & noctes: quamius tanta
mala uideant fieri suꝑ terram. S
facile est focte: ut ferant iusti iniqͥta¬
sic ferant & quȩ in ipsos fiunt. Non em̃
ꝓpterea debent ferre & tolerare quia in
alios fiunt. &si in se fiant: non debene
perdere tolerantiam. Nam qui perdide-¬
rit tolerantiam: cecidit de celo. Qui aut̃
habet fixum cor in celo: terra ipsius labo¬
rat in terra. Quanta & de ipsis lumina¬
ribus fingunt homines. & pacienter fe-¬
runt: quomͦ iusti pacienter debent fer¬
re omnes etiam falsas criminationes :
Hoc ipsum quod iam dudum dixi: quia
illa stella mercurii est. & illa stella satur.¬
ni est. & illa stella iouis est: conuitia fi¬
unt stellis. Quid ille cum audiunt tan¬
ta uitia: numquid mouentur aut non
ȩxercent carsus stios: Sic & honro qui
in natione peruersa ob toetuosa habet
uerbum dei: sicut luminare est fulgens
in seculo. Quanta qui sibi uidentur
honorare solem de illo mentiuntur:
Qui dicunt. xp̃c est sol: mentuntur

Expanded text:
ant dies et noctes, quamvis tanta ant dies et noctes, quamvis tanta mala videant fieri super terram. Sed facile est forte, ut ferant justi iniquitasic ferant et quae in ipsos fiunt. Non enim propterea debent ferre et tolerare, quia in alios fiunt: et si in se fiant, non debent perdere tolerantiam. Nam qui perdiderit tolerantiam, cecidit de coelo: qui autem fixum habet cor in coelo, terra ipsius laborat in terra. Quanta et de ipsis luminaribus fingunt homines, et patienter ferunt? Quo modo justi patienter debent ferre omnes etiam de se falsas criminationes. Hoc ipsum quod jam dudum dixi, quia illa stella Mercurii est, et illa stella Saturni est, et illa stella Jovis est, convicia fiunt stellis. Quid? illae cum audiunt tanta convicia, numquid moventur, aut non exercent cursus suos? Sic et homo qui in natione perversa et tortuosa habet verbum Dei, sicut luminare est fulgens in coelo. Quanti qui sibi videntur honorare solem, de illo mentiuntur? Qui dicunt, Christus est sol, mentiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
istum psalmum intelligere. & prenos¬
cere titulum ipsius. Tales enim sancti
in quibus est uerbum uitȩ. de conu̾satio¬
ne quam habent in celo despitiunt.
omnia iniqua que fiunt in terra. Et
quomͦ luminaria in celo per diem &
noctem ꝑcedunt. peragunt itinera siꝑa.
carsus fuos certos habent & cõmit¬
tuntur tanta mala. nec deuiant de¬
super stellȩ fixe in celo agentes per
tractus celestes quȩ illis prestituit &
constituit creator ipsoeum: sic debent
sancti s sim celo figantur corda eorũ
si non frustra audiant & respondeaite
sarsum habere cor: si imitentur eum
qui ait. Nostra autem conuersatio
incelis est. Qui ergo sunt in suꝑtis.
& de suꝑnis cogitant sicite dictum ẽ.
llbi est thesaurtis tuus. ibi & cortuũ.
de ipsis cogitationibus supernorum pa¬
cientes fiunt. & quicquid in terra
committit᷑ sio non carant donec per¬
agant itinera sua: quemadmodum ñ
curant luminaria celi quomͦ exerce¬

Expanded text:
istum psalmum intelligere, et praenosistum psalmum intelligere, et praenoscere titulum ipsius. Tales enim sancti in quibus est verbum vitae, de conversatione quam habent in coelo, despiciunt omnia iniqua quae fiunt in terra: et quomodo luminaria in coelo per diem et per noctem procedunt, peragunt itinera sua, cursus suos certos habent, et committuntur tanta mala, nec deviant desuper stellae fixae in coelo, agentes per tractus coelestes, quae illis praestituit et constituit Creator ipsarum; sic debent sancti, sed si in coelo figantur corda eorum, si non frustra audiant et respondeant sursum se habere cor, si imitentur eum qui ait, «Nostra autem conversatio in coelis est» . Quia ergo sunt in supernis, et de supernis cogitant, sicut dictum est, «Ubi est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum» ; de ipsis cogitationibus supernorum patientes fiunt; et quidquid in terra committitur, sic non curant, donec peragant itinera sua, quemadmodum non curant luminaria coeli, nisi quomodo exerce
Abbreviated transcription (Latin):
de ipso xp̃o dico. Adora leonem quia
dictum est: uicit leo de tribu itida. Adora
petram. quia dictum est: petri autem
erat xp̃c. Si autem non adoras in xp̃o
ista terrena. quamuis de illis similitu¬
do quedam data est ad significandos
sanctos. de quacumq creatura ducta
fuerit similitudo: tu intellige similitu¬
dinem creature. & ad oea artificem crea-
Numquid iste sol quem & minutissi-¬
ma animalia nobiscum uident: Sed
de quo dictum est erat lumen uerum:
quod illuminat omnem hominem ne¬
nentem in hunc mundum. Ham lux
ista non hominem solum illuminat.
s & iumenta & ꝑecora: et omnia ani¬
malia. Qued aute m illumu te omnẽ
in corde ilbaminat: ubi intellectum soltim
habet. Intelligit ergo caritas ur̃a quibꝰ
dixt apls. ii natione tortuosa & peru̾sa.
id est inter iniquos in quibus apparetis
sicut luminaria in mundo. uerbum uitȩ
habentesquodammͦ ad montut nos et

Expanded text:
de ipso Christo dico. Adora leonem, quia de ipso Christo dico. Adora leonem, quia dictum est, «Vicit leo de tribu Juda» : adora petram, quia dictum est, «Petra autem erat Christus» . Si autem non adoras in Christo ista terrena, quamvis de illis similitudo quaedam data est; ad significandos sanctos de quacumque creatura ducta fuerit similitudo, tu intellige similitudinem creaturae, et adora artificem creaturistus : numquid iste sol quem et minutissima animalia nobiscum vident? Sed de quo dictum est: «Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum» . Nam lux ista non hominem solum illuminat, sed et jumenta et pecora et omnia animalia: quod autem illuminat omnem in corde illuminat, ubi intellectum solum habet. 5. Intelligat ergo Charitas Vestra, quibus dixit Apostolus, «In natione tortuosa et perversa,» id est, inter iniquos, «in quibus apparetis sicut luminaria in mundo, verbum vitae habentes:» quodam modo admonuit nos et
Abbreviated transcription (Latin):
& sinccres inmacaliti filiĩ dei. in medio
nationis & tortuose & ꝑuerse. in quibus
apparetis sicut luminarra in mundo uer¬
bum uitȩ habentes. Similitado de lu¬
minaribus cdata est ad sanctos: ut sine
murmuratione fint innatione tortuosa
&o ꝑuersa. S nequisquam ꝓꝑterca pu-¬
tet colenda esse & adoranda luminarra
celiquia inde aliqta similitudo ducta
est: ad significationem sanctorum: prus
hoc explicenus in nomine xp̃i quam ñ
sit consequens. ut ꝑpterea tibi indeat᷑
adorandus sol atit luna & stelle aue. ce-¬
lum: quia aliqua de illis similitudo
ducta est quasi significarentur sancti.
quia multa funt de quibus ducta est
similitudo ad significandos sanctos quȩ
non adorantur. Si enim quicquid est
unde similitudo ducitur ad sanctos
adorandum tibi putas. ad ora montes
& colles: quia dictum est montes exul¬
tauerunt uelut arietes. & colles sicut
agni ouium. Tude sanctis dicis: ego

Expanded text:
et sinceres, immaculati filii Dei in medio et sinceres, immaculati filii Dei in medio nationis tortuosae et perversae, in quibus apparetis sicut luminaria in mundo, verbum vitae habentes» . Similitudo de luminaribus data est ad sanctos, ut sine murmuratione sint in natione tortuosa et perversa. 4. Sed ne quisquam propterea putet colenda esse et adoranda luminaria coeli, quia inde aliqua similitudo ducta est ad significationem sanctorum; prius hoc explicemus in nomine Christi, quam non sit consequens, ut propterea tibi videatur adorandus sol, aut luna, aut stellae, aut coelum, quia aliqua de illis similitudo ducta est, qua significarentur sancti; quia multa sunt de quibus ducta est similitudo ad significandos sanctos, quae non adorantur. Si enim quidquid est unde similitudo ducitur ad sanctos, adorandum tibi putas; adora montes et colles, quia dictum est: «Montes exsultaverunt velut arietes, et colles velut agni ovium» . Tu de sanctis dicis, ego
Abbreviated transcription (Latin):
psalmus iste : psalmtis ipsi datud quarta
sabbatorum. In limine est tittibas: in posti¬
bus fixuis est. Uolunt homines titulum
cognoscere: & sic domum intrare. Reco.¬
limus ergo sanctam scripturam ingene¬
si primo die. quid sit factum intieminus
lucem. Secundo die quid sit fictum:
inuenimus firmamentum quod appella¬
uit detis celum. Tercio die quid sit fac¬
tum: inueniius spetiem terrȩ. & ma¬
ris: & segregationem. ut omnis congre¬
gatio aquarum uocaretur mare. & ari¬
da uocaretur terra. Quarto die lumi¬
naria fecit detis in celo: solem in potesta¬
tem diei: lunam & stellas in potestatẽ
noctis. Hoc quarto die fecte. Quid sibi
ergo nult. quod de quarto die accepit pͣ̃s
titulumr In quo psalmo. docetur paci¬
entia adiiersus felicitates maloenm: & la¬
bores bonorum. Habes patilum apłm̃ di-
centeni. sanctis fidelibuis rͥoboratis in xp̃o.
Omnia ficite sine murmuratione et
disceptatione: ut sitis in repreheasibiles

Expanded text:
psalmus iste, «Psalmus ipsi David, quarta psalmus iste, «Psalmus ipsi David, quarta sabbatorum.» In limine est titulus, in postibus fixus est. Volunt homines titulum cognoscere, et sic domum intrare. Recolamus ergo Scripturam sanctam in Genesi, primo die quid sit factum; invenimus lucem: secundo die quid sit factum; invenimus firmamentum, quod appellavit Deus coelum: tertio die quid sit factum; invenimus speciem terrae et maris, et segregationem, ut omnis congregatio aquarum vocaretur mare, te arida vocaretur terra. Quarto die, luminaria fecit Deus in coelo ; solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis : hoc quarto die fecit. Quid sibi ergo vult quod de quarto die accepit Psalmus titulum; in quo psalmo docetur patientia adversus felicitates malorum, et labores bonorum? Habes Paulum apostolum dicentem sanctis fidelibus roboratis in Christo: «Omnia facite sine murmuratione et disceptatione; ut sitis irreprehensibiles,
Abbreviated transcription (Latin):
hominibus: non ꝓpter uitam eternã.
sed ꝓpter commodum temporale. defe-¬
rebantur eis diumi honores. Uleteres
enin a scło decepti & deciꝑe uolentes
in eorum adulationem qui sibi aliqtud
ostendebant in celo dicentes quod illiꝰ
esset illud sidus & illud ilhus homi:¬
nes autem qui ante non aspererant
ut uiderent quia ibi erant & illa sidã
antequã nascerentur. decepti credide¬
runt: & concepta est opimo uanitatis.
Hanc opinionem errotis diabols con¬
firmatit: xp̃c euertit. Hos ergo se¬
cundum quod loquimur. quarta sab-¬
batorum: quartus dies intelligitur a
sibi uelit iste titulus. Hic grande
misternim: & reuera occaltum. Hã
pleraq ipsius psalmi manifeste sonãt:
& manifeste motient. & cito intelli¬
gantur. Hic autem titulus quod
fatendum est habet non parum obscurita¬
tis: sed aderit dñs & serenabit nubilum.
& tudebitis psalmum: & ex fronte psalnti
cognoscetis eum. In fronte enim habet

Expanded text:
hominibus, non propter vitam aeternam, hominibus, non propter vitam aeternam, sed propter commodum temporale, deferebantur eis divini honores. Veteres enim saeculi decepti, et decipere volentes, in eorum adulationem qui sibi aliquid ostendebant in coelo, dicentes quod illius esset illud sidus, et illud illius: homines autem qui antea non aspexerant, ut viderent quia ibi erant et illa sidera antequam nascerentur, decepti crediderunt; et concepta est opinio vanitatis. Hanc opinionem erroris diabolus confirmavit, Christus evertit. Nos ergo secundum quod loquimur, «quarta sabbatorum» quartus dies intelligitur a sibi velit iste titulus: hic grande mysterium, et revera occultum. Nam pleraque ipsius Psalmi manifeste sonant, et manifeste movent, et cito intelliguntur; hic autem titulus, quod fatendum est, habet non parum obscuritatis: sed aderit Dominus, serenabit nubilum, et videbitis Psalmum, et ex fronte Psalmi cognoscetis eum. In fronte enim habet
Abbreviated transcription (Latin):
cientiam edificat. Hoc habet totus a
capite usq ad finem. Quare ergo talẽ
habet titulum in quarta sabbati : Ulna
sabbati. dies dm̃cus est. Secunda sabbati.
sccdã feria: quem seculares diem lune uo-¬
cant. Tercia sabbati tertia feria: quem
diem illi martis uocant. Quarta ergo
sabbatorum quarta feria: qui mercurii
dies dicitur a paganis & a multis xp̃ia¬
corrigantur & non dicant: sio enim ha-
bent linguam suam qua utantur. Hon
enim & in omnibus gentibus ista dicunt᷑.
Melius ergo de orc ip̃iano ritus loquẽ¬
di ecclisticus procedit. Tamen si quiem
forte consuetado trarerie. ut illud exept
ex ore quod improlut corde: intelligat
illos omnes de qtiorum nominibus ap-¬
pellata funt fidera honunes fuisse: nec
ex eo esse cepisse ista sidera in celo: ex
quo illi ceperunt. Et ante ibi fuerunt:
s per benefitia quedam mortalium.
mortalia illi homines pro tempore suo
quia plurimum potuerunt & eminue.¬
runt in hoc seculo cum cari essent

Expanded text:
tientiam aedificat. Hoc habet totus a tientiam aedificat. Hoc habet totus a capite usque in finem. Quare ergo talem habet titulum, «in quarta sabbati?» Una sabbati, dies dominicus est; secunda sabbati, secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant; tertia sabbati, tertia feria, quem diem illi Martis vocant. Quarta ergo sabbatorum, quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a Paganis, et a multis Christiacorrigant, et non dicant sic. Habent enim linguam suam qua utantur. Non enim et in omnibus gentibus ista dicuntur:Melius ergo de ore christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod improbat corde, intelligat illos omnes, de quorum nominibus appellata sunt sidera, homines fuisse, nec ex eo esse coepisse ista sidera in coelo, ex quo illi coeperunt: et ante ibi fuerunt; sed per beneficia quaedam mortalium mortalia, illi homines pro tempore suo, quia plurimum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, cum chari essent
Abbreviated transcription (Latin):
audit ut sursum cor habeat: inridet¬
& dolet talia murmurantes & dicit
sibi. Deus nouit quid agat: nos non pos¬
sumus nosse consilium ipsius: quare parcit
malis ad tempis. tel quare laborant boni
ad tempis. Sufficit tamenmichi hoc scire:
quia & ad tempiis laborat bonts. & ad tẽ-¬
pus floret malus. Qui ergo talis est securꝰ
est: & pacienter fert omnes felicitates
malorum. & labores bonorum pacienter
fert: tolerat donec fimatur hoc scłm̃.
donec transeat inquitas. Lam talis beatꝰ
est: & erudiuit eum deusde lege sua. &
mitigunt eum a diebiis malignis. donec
fodiatur peccatori fouea. Qui uero non¬
dum est talis: audiat per nos quod dño
placet. Pura autem ipse dicat in corde :
qui mehts uidet uulnus quod curet.
Psalmus hunc habet titulum: idest hanc
in scriptionem. Psalmus ipsi dauid quar¬
ta sabbati. Docturus est psalmus iste pa¬
cientiam in laboribus scõrum contra feli¬
citates iniquorum: pacientiam docet. pa¬

Expanded text:
audit ut sursum cor habeat; irridet etaudit ut sursum cor habeat; irridet et dolet talia murmurantes, et dicit sibi: Deus novit quid agat, nos non possumus nosse consilium ipsius, quare parcit malis ad tempus, vel quare laborant boni ad tempus; sufficit mihi tamen hoc scire, quia et ad tempus laborat bonus, et ad tempus floret malus. Qui ergo talis est, securus est; et patienter fert omnes felicitates malorum, et labores bonorum patienter fert, tolerat, donec finiatur hoc saeculum, donec transeat iniquitas. Jam talis beatus est, et erudivit eum Deus de lege sua, et mitigavit eum a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea. Qui vero nondum est talis, audiat per nos quod Domino placet. Plura autem ipse dicat in corde, qui melius videt vulnus quod curet. 3. Psalmus hunc titulum habet, id est hanc inscriptionem: «Psalmus ipsi David, quarta sabbatorum». Docturus est psalmus iste patientiam in laboribus citates patientiam docet, pa
Abbreviated transcription (Latin):
misit: Ad hoc autem ista dicunt. ut
ostendant se ꝓpterea non facere mala
quia non possunt: aut qtiia non audent.
Nam quid uelit cor: lingne testantur.
Et quidem etiam si lingta ommutesce.
ret & ipsa timore compressa. deus uidẽt
intus quid cogitaret homo: si etiam ad
alium hominem lateret. Tacitas ergo
cogitationes hominum talesatt etiam
erumpentes in uerba uel facta curat
iste psalmus. si curari uelint. Intendant
ergo & curentur. atq titinam in hac
multitudine tota quȩ nunc est inter
istos parietes & audit per nos uerbum
dñi nulla fint talia uulnera que curent᷑:
utinam nulla sint. Non tamen rem su¬
persluam facimus dicere: si ntlla ibi
sunt uulnera. Instruantur corda ad sa¬
nandos alios: cum audire talia ceperint.
Credo enim quia untisquisq xp̃umis
cum audierit aliquem talia dicentem.
si bonͦ. fidelis est. & bene credit deo. &
spes ens est in futuro scło: non in hac
terra. non in hac uita est. & non frustra

Expanded text:
misit? Ad hoc autem ista dicunt, ut misit? Ad hoc autem ista dicunt, ut ostendant se propterea non facere male, quia non possunt, aut quia non audent. Nam quid velit cor, lingua testatur: et quidem, etiamsi lingua obmutesceret et ipsa timore compressa, Deus videret intus quid cogitaret homo, etiamsi alium hominem lateret. Tacitas ergo cogitationes hominum tales, aut etiam erumpentes in verba vel facta, curat iste psalmus, si curari velint. Intendant ergo, et curentur. Atque utinam in hac multitudine tota quae nunc est inter istos parietes, et audit per nos verbum Domini, nulla sint talia vulnera quae curentur; utinam nulla sint. Non tamen rem superfluam facimus dicere, si nulla ibi sunt vulnera. Instruantur corda ad sanandos alios, cum audire talia coeperint. Credo enim quia unusquisque christianus, cum audierit aliquem talia dicentem, si bonus fidelis est, et bene credit Deo, et spes ejus est in futuro saeculo, non in hac terra, non in hac vita est, et non frustra
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam nusticiam diligant. & ex ipsa pla¬
cere deo uelint. ab illo intelligant lace
quadam intelligibili perfundi animã
suam. ut faciant iusta opera. & illam
lucem sapientiȩ omnibuis que in solõ
diligunt᷑ p̃ponant: contra istam doctri¬
nam talia murnura sunt honinum:
& si non ꝓcedunt in uoce. roduntur in
corde. Quid ergo dicunt: Llere placi¬
turus stm deo per iusticiam: aut illi iuti
placent sub eatus imꝑio nali floreat:
Tanta mala comiittunt: & nichil illis
illi cum eis ceperis dicere. Ecce quanta
fecit mala. quomͦ illi redditum est:
qualem exitum habuit e Incipiunt
illi cogitare iustos quibus mala etieneit:¬
& obponunt nobis & dicant. Si illi ꝓpt̾ea
mali accidit aliquid quia iniquis fuit:
illi quare accidit qui tam iuste tuxit. qui
elemosinas tantas fecit:. Qui tam multa
bona oꝑatus est in ȩccłã. quare talem sortẽ
inuenit: Quare talem exitum habuit:
qualem ille homo qui multa nnqua cõ-¬

Expanded text:
ipsam justitiam diligant, et ex ea plaipsam justitiam diligant, et ex ea placere Deo velint; ab illo intelligant luce quadam intelligibili perfundi animam suam, ut faciant justa opera, et illam lucem sapientiae omnibus quae in saeculo diliguntur praeponant: contra istam doctrinam talia murmura sunt hominum; et si non procedunt in voce, roduntur in corde. Quid ergo dicunt? Vere placiturus sum Deo per justitiam? aut justi illi placent, sub cujus imperio mali florent? Tanta mala committunt, et nihil illis illi, cum eis coeperis dicere: Ecce quanta fecit mala, quomodo illi redditum est? qualem exitum habui? Incipiunt illi cogitare justos quibus mala even opponunt nobis, et dicunt: Si illi propterea mali aliquid accidit, quia iniquus fuit; illi quare accidit, qui tam juste vixit? Qui eleemosynas tantas fecit, qui tam multa bona operatus est in Ecclesia, quare talem sortem invenit? quare talem exitum habuit, qualem ille homo qui multa iniqua com
Abbreviated transcription (Latin):
quid ꝓpterti quia non potuit auist it
ĩ cambus terricus innocentior remea¬
init: Decet ergo deus innocentum.
uͥt quisq innoctns sit non timore pene:
s ama isticie. Tunc eniniliber est
inocensꝰ & uerus est innocens. Qui
autem timore innocens fit: non est
ineceli quimius non noceit cati itlt
nocere. Non enim noce t alteri perfeo¬
tum malum: sed fibi plurimum per ca¬
piditatem malam. Nam quomͦ sibi noce¬
at: audi scripturam. Qui autem amit
iniquitatem: odit animam suam. Et
reuera multum errant homines:. qui
ꝑutant in iusticiam suam aliis nocere:
& sibi non nocere. dd alios ꝑcedit inqui¬
tas. cuiissibet ut corpori noceat: tit rem
familiarem ledat: ut uillam inuadat.
ut mancipium abducat. ut aurum aufe¬
rat: ut argentum: nel fiquid aliud pos¬
fideo. Ad hoc ꝓfertur ad alterum illa
iniquitas. Ergo iniquitas tua alieno cor¬
pori nocet: tuo animo non nocet: Con¬
tra istam simplicem ueracemq doctrmã
qua insidiatur hominibus bonis. ut

Expanded text:
quid propterea quia non potuit auferre a canibus territus, innocentior remeavit? Docet ergo Deus innocentiam, ut quisque innocens sit non timore poenae, sed amore justitiae. Tunc enim liber est innocens et verus est innocens. Qui autem timore innocens, fit, non est innocens, quamvis non noceat cui vult nocere. Non enim nocet alteri per factum malum, sed sibi plurimum per cupiditatem malam. Nam quomodo sibi noceat, audi Scripturam: «Qui autem amat» «iniquitatem, odit animam suam» . Et revera multum errant homines qui putant injustitiam suam aliis nocere, et sibi non nocere. Ad alios procedit iniquitas cujuslibet, ut corpori noceat, ut rem familiarem laedat, ut villam invadat, ut mancipium abducat, ut aurum auferat, aut argentum, vel si quid aliud possidet. Ad hoc profertur ad alterum illa iniquitas. Ergo iniquitas tua alieno corpori nocet, tuo animo non nocet? 2. Contra istam simplicem veracemque doctrinam, qua insinuatur hominibus bonis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
& retelationis iusti iudicii dei: qui reddet
imictuq scłm opera sua. Ille ergo auget
longanimitatem: & tu atiges iniquitatẽ.
Erit illius thesauriis in sempiternum:
misericordia in eos qui non contempserunt
mischia: Caris autem thesaurus in ira i¬
uenietur. & quod ponis cotidie per mo-¬
dicum. postea massam intienturus es
Muuitatim ponis: sed cumulum in¬
uenies. Noli ad tendere minuta pecca¬
ta tua cotidiani: de minutis gͣntͣtis
illi faciunt qui respondent & loquen¬
tur iniquitatem: quia faciunt et
parcitur eis: Populum tuum
dñe humiliauerunt: idest omnes
qui iuste uiuunt in quos uolunt su¬
perbire omnes mali. Poptilum tuum
dñe humiliauerunt. & hereditatem
tuam uexauerunt: induam & adue¬
nam interfecerunt: & proselitum
occiderunt: ut est peregrinum adue-¬
selitam. Manifesta sunt ista singala:
nec opus est in his ̃ morari. Et dixe

Expanded text:
et revelationis justi judicii Dei, qui reddet et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua» . Ille ergo auget longanimitatem, et tu auges iniquitatem. Erit illius thesaurus in sempiterna misericordia in eos qui non contempserunt misericordiam; tuus autem thesaurus in ira invenietur, et quod ponis quotidie per modicum, postea massam inventurus es: minutatim ponis, sed cumulum invenies. Noli attendere minuta peccata tua quotidiana; de minutissimis guttis illi faciunt, qui respondent et loquentur iniquitatem, quia faciunt et parcitur eis? «Populum tuum, Domine, humiliaverunt:» id est, omnes qui juste vivunt, in quos volunt superbire omnes mali. «Populum tuum, Domine, humiliaverunt, et haereditatem tuam vexaverunt: viduam et pupillos interfecerunt, et proselytum occiderunt:» id est, peregrinum, adveselytum. Manifesta sunt ista singula, nec opus est in his immorari. 11. «ve