comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mam serui. qm̃ pat̾ maior me ẽ. Homi¬
nes aut̃ minꝰ intelligentes. quid ꝓ qͥd
dicatur. ea quȩ ꝓpt̾ formã serui di¬
uolunt transferre ad formã dĩ. &
rursus ea quȩ dicta fc̃ ut ad se inuicẽ
ꝑsone referant᷑. uolunt nomina esse
naturȩ atq substantiȩ. & faciunt
errorẽ infide. Sic aut̃ dĩ filio conum¬
cta . ẽ. humana natura. ut ex duab
substantiis fieret una ꝑsona. Solus
Filiũ gͦ dĩ crucifixũ fatem᷑. ñ ex uir¬
tute diuinitatis. sed ex infirmitate
humanitatis. Non ex suȩ naturȩ ꝑ¬
cedit. & substantiã eorũ habet. Heq
enĩ aliud de patre ꝓcedere potuit:
quã qđ ipse. ẽ. pat. Sp̃ssc̃s aut̃ dic̃tꝰ
scđm id qđ ad aliquid refert᷑ spirans¬
& spirans utiq sp̃u spirans. ẽ & ex to
appellatꝰ sp̃s est. Proprio aut̃ mͦ qͦdã

Expanded text:
 'Quoniam Pater maior me est.' Homines autem minus intellegentes quid pro quid dicatur, ea quae propter formam servi divolunt transferre ad formam Dei; et rursus ea quae dicta sunt ut ad se invicem personae referantur, volunt nomina esse naturae atque substantiae, et faciunt errorem in fide. Sic autem Dei filio coniuncta est humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona. SoluFilium ergo Dei crucifixum fatemur, non ex virtute divinitatis, sed ex infirmitate humanitatis: non ex suae naturae procedit, et substantiam eius habet. Neque enim aliud de Patre procedere potuit quam quod ipse est Pater. Spiritus autem dictus secundum id quod ad aliquid refertur spirat spirans utique spiritu inspirans est, et ex eo appellatus Spiritus est. Proprio autem modo quodam
Abbreviated transcription (Latin):
corpus & tam̃ ẽ. uidet᷑ restare ut sp̃s sit
Intelligunt gͦ ibi ñ nulli trinitatẽ si¬
gnificari. In sp̃u principali patrẽ. in spũ
donũ. ẽ. nuncupatũ. Notissimũ ẽ. enĩ
sp̃m scm̃. qͦ credentes impleti. linguis
omniũ gentiũ loquebant᷑. Intantum¬
aut̃ donũ dĩ. ẽ. in quantũ datur eis qui
ꝑeũ diligunt dm̃. Apud se aut̃ ds̃ est.
ternȩ sp̃s sc̃s donũ ẽ. distribuens sin
phetias quib uult imꝑtit. & peccata
quib uult dimietit. Nam peccata. sine

Expanded text:
corpus, et tamen est, videtur restare ut spiritus sit. Intelligunt enim ibi nonnulli Trinitatem significari: in Spiritu principali Patrem, in Spiritu donum est nuncupatum. Notissimum est enim sanctum: quo credentes impleti, linguis omnium gentium loquebantur. In tantum donum Dei est in quantum datur eis qui per eum diligunt Deum. Apud se autem Deus est, terne Spiritus sanctus donum est, distNam et prophetias quibus vult impertit, et peccata quibus vult dimittit. Nam peccata sine
Abbreviated transcription (Latin):
alfa & c primꝰ & nouissimꝰ. Primꝰ. quia
ante eũ nichil. ẽ. Nouissimꝰ: qͥa iudiciũ
nouissimũ ipse suscepit. Mediator. qͥa
int̾ dm̃ & hominẽ medius constitutꝰ. ẽ.
ut hominẽ ad dm̃ ꝑduceret. Unde &illũ
greci mesiten uocant. Paraclitꝰ id ÷ aduo¬
catus. qͥa ꝓ nob̾ int̾cedit apud patrẽ. sicut¬

Expanded text:
 primus et novissimus.' Primus, quia ante eum nihil est. Novissimus, quia iudicium novissimum ipse suscepit. Mediator, quia inter Deum et hominem medius constitutus est, ut hominem ad Deum perduceret; unde et illum Graeci μεσίτην vocant. Paracletus, id est advocatus, quia pro nobis intercedit apud Patrem, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
qđ quęramꝰ ñ habemus. Os dĩ est. qͥa
uerbũ eiꝰ est. Nam sicut ꝓ uerbis quȩ
plinguã fiunt. sepe dicimꝰ illa & illa
lingua. ita & ꝓdĩ uerbo os ponitur.
qͥa mos. ẽ. ut ore uerba formentur.
Uerbũ autẽ ideo dr̃. qͥa ꝑ eũ ꝑat̾ om̃ia
condidit. siue iussit. Ueritas quia ñ
fallit. sed tribuit qđ ꝓmisit. Uita. qͥa
creauit. Imago dr̃. ꝓpt̾ parem simili¬
tudinẽ patris. Eigura. ẽ: quia suscipi¬
ens formã serui. opum uirtutũq si¬
militudinẽ patris. in se imaginem
atq imm̃sã magnitudinẽ designauit
Manꝰ dĩ. ẽ. qđ om̃ia ꝑ ipsũ facta ft̃. Hinc
& dextera. ꝓpt̾ effectũ oꝑis totius cre
aturȩ quȩ ꝑ ipsũ formata. ẽ. Brachiũ.
quia ab ipso om̃ia continent᷑. Uirtꝰ ꝓeo
habeat. & omnẽ cȩli t̾rȩq creaturã gu¬
bernet. contineat atq regat. Sapientia
ꝓeo qđ ipse reuelet mysteria scientiȩ.¬
& archara sapientiȩ. Sed tam̃ cũ sit

Expanded text:
bemus. Os Dei est, quia Verbum eius est. Nam sicut pro verbis, quae per linguam fiunt, saepe dicimus illa et illa lingua, ita et pro Dei verbo os ponitur, quia mos est ut ore verba formentur. Verbum autem ideo dicitur, quia per eum Pater omnia condidit, sive iussit. Veritas, quia non fallit, sed tribuit quod promisit. Vita, quia creavit. Imago dicitur propter parem similitudinem Patris. Figura est, quia suscipiens formam servi operum virtutumque similitudine Patris in se imaginem atque inmensam magnitudinem designavit. Manus Dei est, quod omnia per ipsum facta sunt. Hinc et dextera propter efaturae, quae per ipsum formata est. Brachium, quia ab ipso omnia continentur. 24. Virtuhabeat; et omnem coeli terraeque creaturam gubernet, contineat atque regat. 25. Sapientia, pro eo quod ipse revelet mysteria scientiae et arcana sapientiae. Sed tamen cum sit
Abbreviated transcription (Latin):
appellatꝰ. hoc ẽ. unctꝰ. Preceptum
enĩ fuerat iudeis. ut sacrũ confice¬
rent unguentũ. qͦ ꝑungui possent
hi qui uocabant᷑ ad sacerdotiũ. uł
ad regnũ. Et sicut nunc regib indu¬
mentũ purpurȩ. in signe . ẽ. regi ȩ
dignitatis: sic illis unctio sacri un¬
guenti. nom̃ ac potestatẽ regiã con¬
ferebat. & inde dicti xpiani a chri¬
smate. qđ est unctio. Nam chrisma
grece. latine unctio nuncupatur.
Quȩ etiã dño nom̃ accõmodauit facta
spualis. quia sp̃u unctus. ẽ. a dõ patre.
sicut inactib apłorũ dr̃. Collecti
sunt enĩ in hac ciuitate aduersus sc̃m
filiũ tuũ quẽ unxisti. ñ utiq oleo
uisibili sed grȩ̃ dono. qđ uisibili si¬
gnificatur unguento. Non. ẽ. autẽ
munis nuncupatio potestatis. Dum
lum saluatoris. Xp̃i aut̃ nomeN.
nusquã alibi omĩno nec in aliqua
gente fuit. nisi tantũ in illo regno
rus erat. Messias autẽ hebraice dr̃.

Expanded text:
appellatus, hoc est unctus. Praeceptum appellatus, hoc est unctus. Praeceptum enim fuerat Iudaeis ut sacrum conficerent unguentum, quo perungui possent hi qui vocabantur ad sacerdotium vel ad regnum: et sicut nunc regibus indumentum purpurae insigne est regiae dignitatis, sic illis unctio sacri unguenti nomen ac potestatem regiam conferebat; et inde Christi dicti a chrismate, quod est unctio. Nam chrisma Graece, Latine unctio nuncupatur, quae etiam Domino nomen adcommodavit facta spiritalis, quia Spiritu unctus est a Deo Patre, sicut in Actibus 4, 27: 'Collecti sunt enim in hac civitate adversus sanctum Filium tuum, quem uncxisti': non utique oleo visibili, sed gratiae dono, quod visibili significatur unguento. Non est autem Smunis nuncupatio potestatis. Dum lum Salvatoris. Christi autem nomen nusquam alibi omnino nec in aliqua gente fuit, nisi tantum in illo regno rus erat. Messias autem Hebraice dicit
Abbreviated transcription (Latin):
sentabitur. ut ipsam speciẽ contẽplent᷑.
cuiꝰ nunc uestigia cõprehendere conan¬
tur. hoc ẽ. qđ uideri ꝑ speculũ dicit᷑¬
Nam & situs & habitꝰ. & locus & tẽpus
indm̃. ñ ꝓprie sed ꝑsimilitudinem
trans latȩ dicuntur. Quippe sedere
suꝑ cherubin dr̃. qđ est ad sitũ. & a¬
byssũ tanquã uestim̾tũ amictus. qđ
est ad habitũ. & anni tui ñ deficient
qđ ad tempus ꝑtinet. & si ascendero
in cȩlũ tu ibi es. quod ad locũ. Nam
species ad dm̃ dicit᷑. & hȩc omĩa ꝑfi
guram ds̃. quia nichil. ẽ horũ ad ꝓ¬
prictatem substantiȩ eius. De filio
appellari. in scripturis inuenit᷑
diuinis. Nam ipse dĩ patris unigeni¬
tus filius. dũ esset ęqualis patri. ꝓpt̾
salutẽ nr̃am formã serui accepit.
Proinde quȩdã nomina in illo ex di¬
uinitatis substantia. quȩdã ex dispen¬
satione susceptȩ humanitatis assũ¬
pta sunt. Xp̃c nanq a chrismate est

Expanded text:
sentabitur, ut ipsam speciem contemplentur, sentabitur, ut ipsam speciem contemplentur, cujus nunc vestigia comprehendere conantur, hoc est, quem videre per speculum dicNam, et situs, et habitus, et locus, et tempus in Deum non proprie, sed per similitudinem translate dicuntur, quippe sedere super cherubim dicitur, quod est ad situm; et abyssus, tanquam vestimentum, amictus ejus, quod est ad habitum; et, Anni tui non deficient, quod ad tempus pertinet; et, Si ascendero in coelum, tu ibi es, quod ad locum. 40. species ad Deum dicitur. Et haec omnia per figuram Deus, quia nihil est horum ad proprietatem substantiae eius. De filio appellari in scripturis invenitur divinis. Nam ipse Dei Patris Unigenitus filius, dum esset aequalis Patri, propter salutem nostram formam servi accepit. Proinde quaedam nomina in illo ex divinitatis substantia, quaedam ex dispensatione susceptae humanitatis adsumpta sunt. Christus namque a chrismate est
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is. siue de infertorib. Et quia i
ꝓpria natura. inuisibilis & incorpore¬
us. ẽ. ꝓ efficientiis tam̃ causarũ. in
ipso rerũ species ascribunt᷑. ut more
locutionis nr̃ȩ. facilius se ipsũ insinuet
Ut quia omĩa uidet dicat᷑ oculus. & ꝓpt̃
qđ audit omĩa dicatur auris. Pro eo
aute qđ auertitur ambulat. ꝓ eo qđ
spectat stat. Sic & in cȩteris horũ simi¬
lib abhumanis mentib trahitur si¬
militudo ad dm̃. sicut est obliuiscens
narrat affectu. Nam & facies dĩ inscri¬
pturis scĩs. ñ caro sed diuina cognitio
intelligit᷑. eadẽ ratione. qua ꝑfaciẽ
conspectã quisq cognoscitur. Hoc enĩ
in oratione dicit᷑ dõ. ostende nob̾ faciẽ
tuam. acsi dicatur. da nob̃ cognitionẽ
tuam. Sic & uestigia dĩ dicunt᷑. quia
nunc ds ꝑspeculũ agnoscitur. Ad ꝑfe¬
ctum uͦ om̃ps reperietur. dũ infutu¬
rum facie ad faciẽ quibusq electis prȩ¬

Expanded text:
nostris, sive de inferioribus, et quia in nostris, sive de inferioribus, et quia in propria natura invisibilis, et incorporeus est, pro efficientiis tamen causarum in ipso rerum species ascribuntur, ut more locutionis nostrae facilius seipsum insinuet, ut quia omnia videt, dicatur oculus; propter quod audit omnia, dicatur auris; pro eo autem quod avertitur, ambulat; pro eo quod spectat, stat. 36. Sic, et in caeteris horum similibus ab humanis mentibus trahitur similitudo ad Deum, sicut et obliviscens, narrat affectu. 37. Nam et facies Dei in Scripturis sanctis non caro, sed divina cognitio intelligitur eadem ratione qua per faciem conspectam 299 quisque cognoscitur. Hoc enim innitionem tuam. 38. Sic et vestigia Dei dicuntur, quia nunc Deus per speculum agnoscitur; ad perfectum vero Omnipotens reperietur, dum in futurum facie ad faciem quibusque electis prae
Abbreviated transcription (Latin):
ñtam̃ potest esse & summũ. Incorpo¬
reus autẽ uł incorporalis ideo dicit᷑
ds̃. ut sp̃s credatur uł intelligatur
cuncta concludit. ipse a nullo con¬
cluditur. sed omia intra eiꝰ om̃ĩpoten¬
tiam coartant᷑. Perfectus dr̃ quia
nichil ei possit adici. At tam̃ de con¬
sũmatione alicuiꝰ facti ꝑfectio dr̃.
ds̃ aut̃ qui ñ est factꝰ. quonͦi. ẽ ꝑfe
ctus: Sed hoc uocabulũ de usu nr̃o
sumpsit humana in opia. sicut &
reliqua uerba: quatinꝰ id qđ ineffabi¬
le.ẽ. ut cunq cdici possit. qm̃ de dõ
nichil digne humanꝰ sermo dicit.
sicut st̃ & alia. Creator dictus. ꝓ to¬
tius mundi rebus abipso creatis.
Nichil enĩ ẽ. qđ ñ originẽ a dõ tra¬
xerit. Ipse & unus quia diuidi non
potest. uł quia nichil aliud esse po¬
test. qđ tantundẽ capiat potestatis.
ȩc gͥ quȩ de dõ dicta st̃ ad totã ꝑti¬
nent trinitatẽ ꝓpt̾ unã & coȩternã
substantiã. siue in patre siue infilio
ex usu nr̃o ad dm̃ sumpta de mẽbris

Expanded text:
n esse potest et summum. Incorporeus autem vel incorporalis ideo dicitur Deus, ut spiritus credatur vel intellegatur cuncta concludit, ipse a nullo concluditur; sed omnia intra eius omnipotentiam coartantur. Perfectus dicitur quia nihil ei possit adici. Adtamen de consummatione alicuius facti perfectio dicitur. Deus autem, qui non est factus, quomodo ectus? sed hoc vocabulum de usu nostro sumpsit humana inopia, sicut et reliqua verba, quatenus id quod ineffabile est utcunque dici possit: quomodo Deo nihil digne humanus sermo dicit, sicut sunt et alia. Creator dictus pro totius mundi rebus ab ipso creatis: nihil enim est quod non originem a Deo traxerit. Ipse et unus, quia dividi non potest, vel quia nihil aliud esse potest quod tantumdem capiat potestatis. Haec igitur, quae de Deo dicta sunt, ad totam pertinent Trinitatem, propter unam et coaeternam substantiam, sive in Patre, sive in Filio ex usu nostro ad Deum, sumpta de membris
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupat᷑. Splendor aut̃ appellat᷑.
ꝓpt̃ qđ manifestat. Lum̃: quia illu¬
minat. Lix qͥa adueritatẽ contẽplan¬
lã cordis oculos reserat. Sol. quia
illuminator. Oriens. qͥa luminis
fons. & illustrator. ẽ. rerũ. & qđ oriri
nos faciat acluitã ȩt̾nã : Fons. quia rerũ
origo. ẽ. uł qđ satiat sitientes. Ipse qͦq
alfa &ω. Alfa enĩ littera nulla p̾cedit.
prima. ẽ. enĩ litterarũ. sicut & filius dĩ
pse enĩ se principiũ iudeis int̾rogantib

Expanded text:
or autem appellatur propter quod manifestat. Lumen, quia inluminat. Lux, quia ad veritatem contemplandam cordis oculos reserat. Sol, quia inluminator. Oriens, quia luminis fons et inlustrator est rerum, et quod oriri nos faciat ad vitam aeternam. Fons, quia rerum origo est, vel quod satiat sitientes. Ipse quoque A et Ω. Alpha enim litteram nulla praecedit; prima est enim litterarum, sicut et Filius Dei; ipse
Abbreviated transcription (Latin):
scit. nec ꝓficit quia ꝑfectꝰ. ẽ nec deficit
quia ȩternꝰ. ẽ Eternꝰ. ẽ : quia sine tem¬
pore. ẽ. Non enĩ habet initiũ neq finẽ
Hinc & sempiternꝰ. eo qđ sit semꝑ ȩternꝰ
A quibusdã aut̃ ȩternꝰ ab ȩthere credit᷑¬

Expanded text:
scit: nec perficit, quia perfectus est; nec deficit, scit: nec perficit, quia perfectus est; nec deficit, quia aeternus est. Aeternus est, quia sine tempore est: non enim habet initium neque finem. Hinc et sempiternus, eo quod sit semper aeternus. A quibusda
Abbreviated transcription (Latin):
Dicunt᷑ aut̃ & alia quȩdã indm̃ sub¬
stantialit᷑ nomina. ut immortalis.
incorruptibilis. in cõmutabilis. et̾nꝰ
Unde & merito cunctȩ p̾ponit᷑ creatu¬
rȩ. Immortalis sicut de eo scriptũ ẽ.
quisolus habet immortalitatẽ. qͥa
in eiꝰ natura. nulla . ẽ. cõmutatio.
N am omĩs mutabilitas. ñ in conueni¬
enter mortalitas dr̃. scł̃m quam &
anima dicit᷑ mori. ñ quia in corpus
uł in aliquã alterã substantiã mutat᷑
& uertitur. sed in ipsa sua substantia
quicqͥd aliomͦ nunc ẽ. aut fuit. sccłm
id qđ destitit esse qđ erat: mortalis
utiq dep̃henditur. Ac ꝑhoc solus ds̃
dr̃ immortalis. qͥa solus in cõmutabilis.
Incorruptibilis appellat᷑. quia corrũpi
& dissolui ñ potest. nec diuidi. Quic¬
quid enĩ capit diuisionẽ. & interitũ
capit. Ille nec diuidi potest nec interi¬
re. inde in corruptibilis. ẽ. In cõmuta¬
bilis. ẽ. quia semꝑ manet & mittari ne¬

Expanded text:
Dicuntur autem et alia quaedam in Deum subDicuntur autem et alia quaedam in Deum substantialiter nomina, ut Immortalis, Incorruptibilis, Incommutabilis, Aeternus. Unde et merito cunctae praeponitur creaturae. 19. Immortalis, sicut de eo scriptum est: Qui solus habet immortalitatem, quia in ejus natura nulla est commutatio. Nam omnis mutabilitas non inconvenienter mortalitas dicitur, secundum quam et anima mori dicitur, non quia in corpus, vel in aliquam alteram substantiam mutatur et vertitur, sed in ipsa sua substantia quidquid alio modo nunc est aut fuit, secundum id quod destitit esse quod erat, mortalis utique deprehenditur, ac per hoc solus Deus dicitur Immortalis, quia solus incommutabilis. 20. Incorruptibilis appellatur, quia corrumpi et dissolvi non posset, nec dividi. Quidquid capit. Ille nec dividi potest, nec interire: inde incorruptibilis est. Incommutabilis est, quia semper manet et mutari ne
Abbreviated transcription (Latin):
diuersarũ linguarũ grãm apłis dedit.
ut idonei efficerent᷑ fideliũ eruditione
popłorũ. Qđ uͦ supra singulos eoꝵ se¬
disse memorat᷑. id causȩ. ẽ. ut intelli
gatur ꝑplures ñ fuisse diuisus. s man¬
sisse in singulis totus. sicut fere ignib
mos. ẽ. Hanc enĩ habet naturã ignis
accensus. ut quanti adeũ quanti ad
crinẽ purpurei splendoris aspexerint:
tantis uisũ suȩ lucis imꝑtiat. tantis
ministeriũ sui muneris tribuat &
ipse nichilominꝰ insui integritate ꝑ¬
maneat. Sp̃s sc̃s nomine aquȩ appel¬
latur in euangłio. dño clamante &
dicente. Siquis sicit ueniat ad me &

Expanded text:
diversarum linguarum gratiam apostolis dedit, diversarum linguarum gratiam apostolis dedit, ut idonei efficerentur fidelium eruditioni populorum. Quod vero supra singulos sedisse memoratur, id causa est, utgatur per plures non fuisse divisus, sed mansisse in singulis totus, sicut fere ignibus mos est. Hanc enim habet naturam ignis accensus ut quanti ad eum quantique ad crinem purpurei splendoris ejus aspexerint, tantis visum suae lucis impertiat, tantis ministerium sui muneris tribuat, et ipse nihilominus in sui integritate permaneat. Spiritus sanctus nomine aquae appellatur in Evangelio, Domino clamante et dicente: « Si quis sitit, veniat ad me et
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s digitus dĩ esse. in libris euangłii aꝑ¬
tissime declaratur. Cum enĩ unꝰ euan¬
głista dixisset in digito dĩ eicio demo¬
nia. alius hoc idem ica dixit. in sp̃u dĩ
eicio demonia. Unde & digito dĩ scripta
lex est. data die quinquagesimo ab occi¬
sione agni. & die quinquagesimo uenit¬
paulus ait. Hȩc autẽ omĩa oꝑatur unꝰ
atq idem sp̃s diuidens singulis ꝓut
uult. Sicut aut̃ ꝑbaptismũ in xp̃o mo¬
rimur & renascimur. ita spu signamur
qui . ẽ. digitꝰ dĩ. & sp̃uale signaculum.
Sp̃s sc̃s iccirco in colũbȩ specie uenisse scri¬
bitur. ut natura eiꝰ ꝑ auem simplicitatis
& innocentiȩ declararetur. Unde &¬
dñs. Estote inqͥt simplices sic̃ colũbę
Hec enĩ auis corporalit̾ ipso felle caret.
habens tantũ innocentiã & amorem.
Sp̃s sc̃s inde nomine ignis appellat᷑. ꝓ eo
qđ in apłorũ actib ꝑ diuisionẽ liN¬
guarũ ut ignis apparuit. qͥ & insedit
suꝑ unũquenq eorũ. Propterea autẽ

Expanded text:
s Digitus Dei esse in libris Evangelii apertissime declaratur. Cum enim unus evangelista dixisset: In digito Dei ejicio daemonia, alius hoc idem ita dixit: In Spiritu Dei ejicio daemonia. Unde et digito Dei scripta lex est, data die quinquagesimo ab occisione agni; et die quinquagesimo Paulus ait: Haec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . Sicut autem per baptismum in Christo morimur et renascimur, ita Spquod est digitus Dei et spiritale signaculum. Spiritus sanctus idcirco in columbae specie venisse scribitur, ut natura eius per avem simplicitatis et innocentiae declararetur. Unde Estote,' inquit, 'simplices sicut columbae.' Haec enim avis corporaliter ipso felle caret, habens tantum innocentiam et amorem. Spiritus sanctus inde nomine ignis appellatur, pro eo quod in Apostolorum Actibus per divisionem linguarum ut ignis apparuit, qui et insedit super unumquemque eorum. Propterea autem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ oculis sed corde quȩrendus. ẽ. Impas¬
sibilis. quia nullis ꝑturbationib af¬
ficitur. quib fragilitas humana sue¬
cumbit. Non enĩ attingunt eũ ullę
passiones. ut libido. tracundia. cupi¬
re. nr̃o usu dicit᷑. Apud dm̃ enĩ ꝑtir¬
batio nulla. ẽ. apud quẽ tranquilli¬
tas sũma. ẽ. Simplex aut̃ dr̃. siue ñ
amittendo qđ habet. seu quia ñ ali¬
ud . ẽ. ipse & aliud qđ in ipso. ẽ. sicut
in homine cuiꝰ. ẽ aliud esse & aliud
saꝑe. Nã & esse potest. & sapiens ñ esse.
Ds̃ aut̃ habet essentiã habet & sapien¬
tiam. sed qđ habet hoc & est. & om̃ia¬

Expanded text:
de quaerendus est. 24. Impassibilis est, quia nullis perturbationibus afficitur quibus fragilitas humana succumbit. Non enim attingunt eum ullae passiones, ut libido, iracundia, cupire, nostro usu dicitur. Apud Deum enim perturbatio nulla est, apud quem tranquillitas summa est. 26. Simplex autem dicitur, sive non amittendo quod habet, seu quia non aliud est ipse, et aliud quod in ipso est sicut in homine, cujus aliud est esse, aliud sapere. 27. Nam et esse potest, et sapiens non esse; Deus autem habet essentiam, habet et sapientiam; sed q
Abbreviated transcription (Latin):
na dr̃. audi isrł. dñs ds̃ tuus. ds̃ unꝰ
est. Scilicet ut & trinitas sit. & unꝰ
dñs ds̃ sit. Fides apud grecos de trini¬
tate hoc mͦ est. Una usia. ac si dicat
una natura. aut una essentia. Tres
tres psonas. uł tres substantias. Nam
latinitas ꝓprie ñ dicit de dõ nisi essentiã.
Substantiã uͦ. ñ ꝓprie dici sed abusiue.
qm̃ uere substantia apud grecos. ꝑsona in¬
telligit᷑ ñ natura.
DE ANGELIS

Expanded text:
 'Audi Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est,' scilicet ut et Trinitas sit, et unus Dominus Deus sit. Fides apud Graecos de Trinitate hoc modo est: una οὐσία, ac si dicat una natura aut una essentia: tres tres personas vel tres substantias. Nam Latinitas proprie non dicit de Deo nisi essentiam; substantiam vero non proprie dicit, sed abusive; quoniam vere substantia apud Graecos persona intellegitur, non natura. De angelis
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ. ut angłi. archangłi. principatus
& potestates. cunctiq cȩlestis militiȩ
ordines. quorũ tam̃ ille dñs ẽ. Onis
enĩ subipso st̃. eiusq dominatui sub¬
iacent. Quintũ elion qđ int̾pretat᷑
in latinũ excelsus. qͥa supra cę̧los. ẽ. sic̃
scriptũ. ẽ. de eo. excelsus dñs. supra
cȩlos gła eius. Excelsus aut̃ dictus ꝓ
ualde celsus. ex enĩ ꝓualde ponitur.
sicut eximius quasi ualde eminens.
Sextũ heiel ͤ id ÷ qui . ẽ. Ds̃ enĩ solus qͥa
ȩternꝰ. ẽ hoc ẽ. quia exordiũ habet.
essentiȩ nom̃ uere tenet. Hoc enĩ nom̃
ad scm̃ moysen ꝑangłmest delatum.
Querenti enĩ qđ esset nom̃ eius qui eũ
ꝑgere p̾cipiebat ad popłm ex ȩgypto
liberandũ. respondit. ego sũ qui sum.
& dices filiis isrł. qui est misit me ad
uos. Tanquã in eiꝰ cõparatione qͥ uere

Expanded text:
tae, ut angeli, archangeli, principatus, tae, ut angeli, archangeli, principatus, et potestates, cunctique coelestis militiae ordines, quorum tamen et ille Dominus est; omnes enim sub ipso sunt, ejusque dominatui subjacent. Quintum Elion, quod interpretatur in Latinum excelsus, qui supra coelos est, sicut scriptum est de eo: Excelsus Dominus, super coelos gloria ejus . Excelsus autem dictus pro valde celsus, ex enim pro valde ponitur, quasi eximius, quasi vaSextum, Ieie, id est qui est. Deus enim solus, quia aeternus est, hoc est, quia exordium non habet, essentiae nomen tenet. Hoc enim nomen ad sanctum Moysen per angelum est delatum. Quaerenti enim quod esset nomen ejus qui eum pergere praecipiebat ad populum ex Aegypto liberandum, respondit: Ego sum, qui sum: et dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos
Abbreviated transcription (Latin):
EATISSIMUS IERONIMUS
uir eruditissimꝰ. & mul¬
tarũ linguarũ peritus
hebreorũ nominum
int̾pretationẽ primꝰ
in latinã linguam
conuertit. ex quib
ꝓbreuitate prȩt̾missis multis. quȩclã
huic oꝑi adiectis int̾pretationib int̾¬
ponenda studui. Uocabulorũ enĩ ex¬
positio. satis indicat quid uelint intel¬
ligi. Habent enĩ quandã ex ꝓpriis cui¬
sis nominũ rationẽ In principio aut̃
decẽ nomina ponimꝰ. quib apud he¬
breos ds̃ uocatur. Primũ apud hebreos
ficiens ad omĩa ꝑpetranda. Scđm nom̃
heloy. Terciũ heloe. qđ utrunq iN
latinũ ds̃ dr̃. Est aut̃ nom̃ in latinũ¬
ex greca appellatione trans latũ. Nã
unde tractũ ẽ. ds. qđ eũ colentib sit
timor. Ds̃ autẽ ꝓprie nom̃ ẽ. trinita¬
Quartũ nom̃ dĩ dr̃ sabaoth. qđ uertit᷑
in latinũ exercituũ siue uirtutũ. de
quo inpsalmo ab angłis dr̃. quis. ẽ. iste¬
rex głȩ: Dñs uirtutũ. Sunt enĩ in
huius modi ordinatione uirtutes mul¬

Expanded text:
eatissimus Hieronymus, vir eruditissimus et linguarum multarum peritus, Hebraeorum nominum interpretationem primus in 294 Latinam linguam convertit. Ex quibus, pro brevitate, praetermissis multis, quaedam huic operi, adjectis interpretationibus, interponenda studui. 2. Vocabulorum enim expositio satis indicat quid velint intelligi. Habent enim quaedam ex propriis causis nominum rationem. In principio autem decem nomina ponimus, quibus apud Hebraeos Deus vocatur. 3. Primum apud Hebraeos ficiens ad omnia perpetranda. Secundum nomen, Eloi, tertium Eloe, quod utrumque in Latinum Deus dex Graeca appellatione translatum. Nam unde tractum est Deus, quod eum colentibus sit timor. Deus autem proprie nomen est TrinitaQuartum nomen Dei dicitur Sabaoth, quod vertitur in Latinum exercituum sive virtutum, de quo in Psalmo ab angelis dicitrtutum . Sunt enim in hujusmodi ordinatione virtutes mul
Abbreviated transcription (Latin):
quib cõminus certantes innitunt᷑.
qͥ greca appellatione athletȩ uocantur.¬
luctationis. palestra dr̃ Palestra autẽ.
uł apotiispalesi id ẽ. a luctatione.
uł apotupalein id ẽ. a motu ruinȩ
fortis nominatã dicunt. scilicet qđ
in luctando cũ medios arripiant fere
quatiant. idq apud gretos palin uocat᷑.
Quidã opinantur arte luctandi ursorũ
contentione monstratã. Nanq int̾ cȩte¬
ras feras. eos solos & erigi congressos. &
subsidere celerit̾. ac reuerti. & mͦ ma
abigere sese more luctantium.
qua celebrant᷑. Siquidẽ & omnẽ cȩcũ
atq conuentũ agona dici. Alii qđ
in circulis & quasi agoniis id ẽ sine
angulo locis ederent᷑. nuncupatos
agonas dicunt
DE GENERIB: AGONUM
IGonum genera fuisse immensitas
uiriũ. cursus celeritas. sagittan¬
di ꝑitia. standi patientia. ad citharã
qͦq uł tibias incedendi gestꝰ. De mo¬
rib qͦq de forma. decantandi modu¬
latione. terrestris qͦq belli. & naua¬

Expanded text:
quibus comminus certantes innituntur, qui greca appellatione athlete vocanturluctationis palestra dicitur. Palestram autem vel apo tis palesi, id est a luctatione, vel apo tu pallin, id est a motu ruinfortis, nominatam dicunt, scilicet quod in luctando, cum medios arripiant, fere quatiant; idque apud Graecos πάλλειν vocatur. Quidam opinantur artem luctandi ursorum contentione monstratam: namque inter ceteras feras eos solos et erigi congressos et subsidere celeriter ac reverti, et modo abigere sese more luctantium. qua celebrabantur. Siquidem et omnem coetum atque conventum agona dici; ali quod in circulis et quasi agoniis, id est sine angulo locis, ederentur nuncupatos agonas putant. § 26 De generibus agonum. Agonum genera fuisse: inmensitas virium, cursui celeritas, sagittandi peritia, standi patientia, ad citharam quoque vel tibias incedendi gestus, de moribus quoque, de forma, de cantandi modulatione, terrestris quoque belli et nava
Abbreviated transcription (Latin):
lui uero nomen tractũ. ex more
romano. Tempore enĩ quo causȩ
agebantur. conueniebant om̃s in
unum. communiq intentione
tractabant. Unde & concilium a com¬
muni intentione dictũ. quasi consili¬
um. nam cilia oculorũ sunt Unde &
ra transeunte. Coctus uͦ conuentus
est uł congregatio. a coeundo id est
conueniendo in unum. unde & con¬
uentũ est nuncupatum. sicut conuen¬
tus coetus uł conciliũ a societate

Expanded text:
ilii vero nomen tractum ex more ilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim quo causae agebantur, conveniebant omnes in unum, communique intentione tractabant. Unde et concilium a communi intentione dictum, quasi communicilium. Nam cilia oculorum sunt. Unde et ram transeunte. Coetus vero conventus est vel congregatio a coeundo, id est, conveniendo in unum. Unde et conventus est nuncupatus, sicut conventus coetus vel concilium a societate
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃orum. sub iuniore theodosio au¬
gusto edita. quȩ nestoriũ duas ꝑso¬
nas inxp̃o asserentẽ iusto anathe¬
mate condemnauit. ostendens ma¬
nere in duab naturis. unam dni nr̃i
itͣui xp̃i ꝑsonam. Quarta sinodus
cal cedonensis. sescentorũ triginta
sacerdotũ. sub marciano principe
habita est. in qua euticen constanti¬
nopolitanũ abbatẽ. uerbi dĩ & car¬
nis unam naturã ꝓnunciantẽ. &
eius defensorem dioscorũ quondã
alexandrinũ ep̃m. & ipsum rursũ
nestoriũ cum reliquis hereticis
una patrũ sententia prȩdamnauit
fiteamur naturȩ. Hȩ sunt quattu¬
or sinodi principales. fidei docti
nam plenissime prȩdicantes. Sed
& si qua sunt concilia quȩ scĩ pa¬
tres spĩi dĩ pleni sanxerunt post
istorũ quattuor auctoritatẽ. omi
manent stabilita uigore. quorũ
gesta in hoc oꝑe condita continen¬
tur. Sinodũ autẽ ex greco inter¬
pretari comitatũ uel coetũ. Cona¬

Expanded text:
episcoporum sub juniore Theodosio Auepiscoporum sub juniore Theodosio Augusto edita, quae Nestorium duas personas in Christo asserentem justo anathemate condemnavit, ostendens manere in duabus naturis unam Domini Jesu Christi personam. 9. Quarta synodus Chalcedonensis sexcentorum triginta sacerdotum sub Mhabitum, in quo Euthicem Constantinopolitanum abbatem verbi Dei et carnis unam naturam pronunciantem et eius defensorem Dioscorum quondam Alexandrinum episcopum et ipsum rursus Nestorium cum reliquis hereticis una patrum sententia predampnavitconfiteamur naturae. § 6. Hae sunt quatuor synodi princinam plenissime praedicantes. Sed et si qua sunt alia concilia, quae sancti Patres Spiritu Dei pleni sanxerunt, post istorum quatuor auctoritatem, omnium manent stabilita vigore: quorum gesta in hoc opere condita continentur. Synodum novimus ex Graeco interpretari comitatum vel coetum. Conc
Abbreviated transcription (Latin):
aSchalẽm ciclum. Paschali.¬
yppolitus ep̃s temporibus alexan¬
dri imꝑatoris. primus conscripsit.
Post quem probatissimi auctores. Fu¬
sebius cȩsariensis. theophilus ale¬
xancirinus. prosper quoq natione a¬
quitanus. atq uictorinus. amplifica¬
tis eiusdem festiuitatis rationibus.
multiplices circulos edideruNt.
Cuius quidem rationem beatissimus
cirillus alexandrinȩ urbis ep̃s iN
nonaginta quinq annos ꝑquinquies
decem nouies cal culans. quoto kea¬
lendarum die uł luna debeat pa¬
schalis solennitas celebrari. sum ma
breuitate notauit. Ciclum autem
uocatum. eo qđ in orbe digestum
sit. & quasi in circulo dispositum.
ordinem complectatur annorum.
sine uarietate. & sine ulla arte.
Inde fac̾tũ est. ut cuiq materie car¬
mina simplici formitate facta.
ciclica uocarentur. Hinc & later¬
culum dictum. quod ordiNem
habeat stratum annorum

Expanded text:
aschalem cyclum Hippolytus episcopus temporibus Alexandri imperatoris primus conscripsit: post quem probatissimi auctores Eusebius Caesariensis, Theophilus Alexandrinus, Prosper quoque natione Aquitanus atque Victorinus, amplificatis ejusdem festivitatis rationibus, multiplices circulos ediderunt. Cujus quidem rationem beatissimus Cyrillus Alexandrinae urbis episcopus in nonaginta quinque annos per quinquies decem nolendas, vel luna debeat paschalis solemnitas celebrari, summa brevitate notavit. 3. Cyclus autem vocatus, eo quod in orbem digestus sit, et quasi in circulo dispositum ordinem complectatur annorum sine varietate et sine ulla arte. 4. Unde factum est ut cujusque materiae carmina simplici formitate facta cyclica vocarentur. Hinc et laterculum dictum, quod ordinem habeat stratum annorum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc prȩt̃ hominẽ nullius animalis. ẽ.
Accidens: ut color in corpore. Doctrina
inanimo. Hȩc enĩ temporũ uarietate
accidunt & mutant᷑. & est ex omĩb
his quinq partib oratio plenȩ sententiȩ
ita. homo. ẽ. animal rationale. mortale
risibile. boni maliq capax. sic etiã in om̃i
oratione substantiali. tã diu int̾ponere
debemꝰ species & differentias quã du
seclusis omib quȩ hoc idem esse possunt
ad id ꝑueniat᷑ ut ꝓprietas iã certa tenea¬
tur. Y sagogas aut̃ ex greco in latinũ
transtulit uictorinꝰ orator cõm̃tũq eiꝰ
quinq libris boetius edidit
De cathe

Expanded text:
hoc praeter hominem nullius animalis est. hoc praeter hominem nullius animalis est. Accidens, ut color in corpore, doctrina in animo. Haec enim temporum varietate et accidunt et mutantur: et est ex omnibus his quinque partibus oratio plenae sententiae, ita: Homo est animal rationale, mortale, risibile, boni malique capax. Sic etiam in omni oratione substantiali tamdiu interponere debemus species et differentias, quam diu seclusis omnibus, quae hoc idem esse possunt, ad id perveniatur, ut proprietas iam certa teneatur. Isagogas autem ex Graeco in Latinum transtulit Victorinus orator, commentumque eius quinque libris Boetius edidit. De cate
Abbreviated transcription (Latin):
tis atq seclusis: adiectũ ẽ. ꝓpriũ iN
tio adhominẽ declarandũ. cuiꝰ discipli.¬
nȩ diffinitionẽ plenã existimauerunt.
aristotiles & cullius ex genere & diffe¬
rentiis consistere. Quidã postea plenio.¬
res indocendo eiꝰ ꝑfectã substantialem
diffinitionẽ inquinq partib uelut in
mẽbris suis diuisert̃. quarũ prima ẽ.
de genere Scła de specie. tercia de dif.¬
ferentia. Quarta de ꝓprio. Quinta de
accidenti. Genꝰ ut animal. Est enĩ uoca¬
bulũ generale & cõmune omniũ animã
habentiũ. Species: ut homo. Est enĩ spe¬
cialitas qua separat᷑ a cȩt̾is animantibꝰ.
Differentia: ut Rationale. Mortale.
His enĩ duob: differt homo a cȩteris. cũ
enĩ dicit᷑ rationale. discernit᷑ ab irra¬
tionabilib mutis quȩ ñ habent rati:¬
onem. Cũ est mortale discernit᷑ ab
angłis qui nesciunt mortẽ. Propriũ:
ut risibile. Homo. ẽ. enĩ qđ ridet. &

Expanded text:
tis atque seclusis adiectum est proprium in tis atque seclusis adiectum est proprium in tio ad hominem declarandum. Cuius disciplinae definitionem plenam existimaverunt Aristoteles et Tullius ex genere et differentiis consistere. Quidam postea pleniores in docendo eius perfectam substantialem definitionem in quinque partibus, veluti membris suis, dividerunt. Quarum prima est de genere, secunda de specie, tertia de differentia, quarta de proprio, quinta de accidenti. Genus, ut animal. Est enim vocabulum generale et commune omnium animam habentium. Species, ut homo. Est enim specialitas, qua separatur a ceteris animantibus. Differentia, ut rationale, mortale. His enim duobus differt homo a ceteris. Cum enim dicitur rationale, discernitur ab inrationalibus mutis, quae non habent rationem. Cum dicitur mortale, discernitur ab angelis, qui nesciunt mortem. Proprium, ut risibile. Homo est enim quod ridet, et
Abbreviated transcription (Latin):
os ł phylosophiȩ diffinitiones in qͥb xxu.
generalit̾ omĩa continent᷑: nunc
ysagogas porphyrii expediamꝰ. Isagoga
quippe grece. latine introductio dr̃.
eoꝵ scilicet qͥ phylosophiã incipiunt.
continens in se demonstrationẽ primarũ
rationũ de qualibet re. quid sit.suaq
certa ac substantiali diffinitione decla¬
ratur. Nam posito primo genere. deinde
speties. & alia quȩ uicina esse posst̃ sub
iungimꝰ. ac di seretis cõmunionib separamꝰ.
cãdiu int̾ponentes differentias qͦusq
ad ꝓͣpria eiꝰ de qͦ quęximꝰ signata eiꝰ ex¬
pressione ꝑueniamꝰ. ut pitta. homo est
animalrationale. mortale terrenũ. bi-
pes. risu capax. Genus cũ dictũ. ẽ. animal
substantia hoĩs declarata.ẽ. Est enĩ ad
hominẽ genꝰ animal. sed qͥa late patebat.
.ẽ. quȩ multis petib innitunt᷑. Itẽ ratio¬
nale ꝓpt̃ illa quȩ ratione egeant. Morta.¬
le aut̃: ꝓpt̃ id qđ angłs ñ. ẽ Postea discre¬

Expanded text:
ost philosophiae definitiones, in quibus generaliter omnia continentur, nunc isagogas Porphyrii expediamus. Isagoga quippe Graece, Latine introductio dicitur, eorum scilicet qui philosophiam incipiunt, continens in se demonstrationem primarum rationum, de qualibet re quid sit, suaque certa ac substantiali definitione declaratur. 2. Nam posito primo genere, deinde species, et alia quae vicina esse possiungimus ac discretis communibus separamus; tamdiu interponentes differentias, quousque ad proprium eius de quo querimus, signata eius expressione perveniamus: ut puta, homo est animal rationale, mortale, terrenum, pes, risu capax. Genus animal cum dictum est, substantia hominis declarata est. Est enim ad hominem genus animal, sed quia late patebat, est quae multis pedibus innituntur. Item rationale, propter illa quae ratione egeant: mortale autem propter id quod angelus non est. Postea discre
Abbreviated transcription (Latin):
qui peccatũ cognoscit. nec cognitũ con¬
fitetur. Itaq ex omologesis. ꝓsternendi
& humiliandi hominis disciplina. ẽ. ha¬
bitu atq uictu sacco & cineri incubare.
corpus sordib obscurare. animũ mero¬
rib deicere. illa quȩ peccaute: tristi
tractatione mutare. Letaniȩ aut̃ gro
nomine appellant᷑. quȩ latine dicuntur
rogationes. Int̾ letanias uͦ & exomologe¬
sin hoc differt. qđ exomologesin ꝓsola
confessione peccatorũ aguntur. Leta¬
& impetrandã in aliquo miscdiam eiꝰ
Sed nunc iam utrunq uocabulũ sub
una designatione habetur. nec distat
uulgo utrũ letaniȩ an exomologesin
indicancur Supplicationis autẽ no¬
men quodã mͦ nunc ex gentilitate¬
ł retineturm ferie nit lentitine o¬
rant apud eos. aut indictȩ. Indictȩ
autẽ. quia pauꝑtas antiqua romano¬
rum ex collatione sacrificabat. aut
curte de bonis damnatorũ. unde sup-¬
plicia dicunt᷑ supplicationes. quȩ

Expanded text:
qui peccatum cognoscit, nec cognitum conqui peccatum cognoscit, nec cognitum confitetur. 79. Itaque exomologesis prosternendi et humilificandi hominis disciplina est, habitu atque victu, sacco et cineri incubare, corpus sordibus obscurare, animum moeroribus dejicere, illa quae peccavit tristi tractatione mutare. 80. Litaniae autem Graeco nomine appellantur, quae Latine 293 dicuntur rogationes. Inter litaniam vero et exomologesin hoc differt, quod exomologeses pro sola confessione peccatorum aguntur; litaet inpetrandam in aliquo misericordiam eius. Sed nunc iam utrumque vocabulum sub una designatione habetur, nec distat vulgo utrum litaniae an exomologesis dicantur. Supplicationis autem nomen quodammodo nunc ex gentilitate retinetur. Nam feriae aut legitimae erant apud eos aut indictae. Indictae autem, quia paupertas antiqua Romanorum ex conlatione sacrificabat, aut certe de bonis damnatorum. Unde supplicia dicuntur supplicationes, quae
Abbreviated transcription (Latin):
primũ a gentilitate conuertim᷑. ita re¬
conciliamur. quando post peccatũ poeni¬
tendo regredimur. Ex omologesis greco
uocabulo dr̃. qđ latine confessio int̾preta¬
tur: cuiꝰ nominis duplex significatio. ẽ.
Aut enĩ in laude est confessio. si cut est.
confiteor tͥ pat̾ dñe cęli & t̾rȩ. aut dũ
quisq confitet᷑ sua peccata. ab eo indul
tatur exomologesis. qua delictũ nr̃m dño
confitem᷑. Non quidẽ ut ignaro cuiꝰ cogni¬
tioni nichil occultũ. ẽ. sed confessio est.
rei scilicet eiꝰ quȩ ignoratur ꝓfessa cognitio
U tile enĩ sibi ac iocundũ quisquã esse exi¬
stimauerat. raꝑe. ad ulterari. furari.
sed ubi hȩc ȩternȩ dãnationi obnoxia
esse cognouit. cognitis his confitetur er¬
rorem. Confessio aut̃ erroris: ꝓfessio ẽ
desinenti. Desinendũ gͦ a peccatis. ẽ: du
confessio. ẽ. Confessio aut̃ antecedit.
remissio sequit᷑. Cȩterũ. extra ueniã est.

Expanded text:
primum a gentilitate convertimur, ita reprimum a gentilitate convertimur, ita reconciliamur, quando post peccatum poenitendo regredimur. 75. Exomologesis Graeco vocabulo dicitur, quod Latine confessio interpretatur, cujus nominis duplex significatio est. Aut enim in laude intelligitur confessio, sicut est: Confiteor tibi, Pater, Domine caeli, et terrae. Aut dum quisque confitetur sua peccata ab eo indulgtatur exomologesis, qua delictum nostrum Domino confitemur, non quidem ut ignaro, cujus cognitioni nihil occultum est, sed confessio est rei, scilicet, ejus quae ignoratur professa cognitio. 77. Utile enim sibi ac jucundum quisquam esse existimaverat, rapere, adulterari, furari; sed ubi haec aeternae damnationi obnoxia esse cognovit, cognitis iis, confitetur errorem. 78. Confessio autem erroris professio est desinendi; desinendum ergo a peccatis, dum confessio est. Confessio autem antecedit, remissio sequitur; caeterum extra veniam est
Abbreviated transcription (Latin):
finiũ dñicę passionis. His terciũ genꝰ
quidã adiciunt. quã xerofagiã dicunt.
Unde & nom̃ hoc datũ. eo qđ siccis quidã
escis utantur. Poenitentia appellata qͣsi
punitentia. eo qł ipse homo in se poeni¬
tendo punit. qđ mali admisit. Nã ni¬
chil aliud agunt. quos ueracit̾ poenitet.
nisi ut id qđ mali᷑ fecert̃. impunitũ ẽe
ñ sinant. Eo quippe mͦ sibi ñ parcentib
ille parcit. cuiꝰ altũ iustũq iudiciũ.
nullus contẽptor euadit. Perfecta . ẽ. aut̃
poenitentia. prȩterita deflere. & futu¬
ra ñ admittere. Hȩc scda in similitudi
ne fontis. ẽ. ut si forte impugnante
diabolo aliqđ peccatũ ir repserit. huiꝰ
satis factione purget᷑. Satis factio aut̃ ẽ
causas peccatorũ & suggestiones excludere.
& ultra peccatũ ñ iterare. Reconciliatio
uͦ est. quȩ post cõplem̃tũ poenitentiȩ ad¬
hibetur. Namsicut conciliam᷑ dõ quando

Expanded text:
finium dominicae passionis. 70. His tertium genus finium dominicae passionis. 70. His tertium genus quidam adjiciunt, quam xerophagiam dicunt, Unde, et nomen hoc datum, eo quod siccis quidam escis utantur. 71. Poenitentia appellata, quasi punitentia, eo quod ipse homo in se puniat poenitendo quod male admisit; nam nihil aliud agunt, quos veraciter poenitet, nisi ut id quod male fecerunt impunitum esse non sinant. Eo quippe modo sibi non parcentibus ille parcit, cujus altum justumque judicium nullus contemptor evadit. 72. Perfecta est autem poenitentia, praeterita deflere, et futura non admittere. Haec secunda in similitudinem fontis purgatio est, ut si forte, impugnante diabolo, aliquod peccatum irrepserit, hujus satisfactione purgetur. 292 73. Satisfactio autem est causas peccatorum, et suggestiones excludere, et ultra peccatum non iterare. 74. Reconciliatio vero est quae post complementum poenitentiae adhibetur; nam sicut conciliamur Deo quando
Abbreviated transcription (Latin):
cia libentius. tristicia sollicitius admi¬
nistrat disciplinã. Unde & milites nun¬
quã immemores sacram̃ti. magis statio¬
nib parent. Discernunt aut̃ quidã int̾
ieiuniũ & stationẽ. Nã ieiuniũ. ẽ. in¬
differert̾ cuiuslibet edici abstinentia.
ñ scłm legẽ. sed scđ̾m ꝓpriã uoluntatẽ
Statio autẽ. ẽ. obseruatio statutorũ. uel¬
dierũ uł tẽporũ. Dierũ ut quartȩ feriȩ
& sextȩ feriȩ ieiuniũ ex ueteri lege prȩ¬
ceptũ. de qua statione in euangłio dixit
ille. ieiimobis in sabbato. id ẽ quarta
& sexta sabbati. Temporũ autẽ. quȩ le¬
galib ac ꝓpheticis institutionib ter¬
minatis. temporib statuta st̃. ut ieiu¬
niũ quarti. quinti. septimi ac decimi.
uł sicut in euangłio dies illi in quibus
ablatꝰ . ẽ. sponsus. uł sicut obseruatio
qua dragesimȩ. quȩ in uniuerso orbe
institutione apłica obseruat᷑. circa con-¬

Expanded text:
tia libentius, tristitia sollicitius admitia libentius, tristitia sollicitius administrat disciplinam; unde et milites numquam inmemores sacramenti magis stationibus parent. Discernunt autem quidam inter ieiunium et stationem. Nam ieiunium est indifferenter cuiuslibet diei abstnon secundum legem, sed secundum propriam voluntatem, statio autem est observatio statutorum dierum, vel temporum. 68. Dierum, ut quartae feriae et sextae jejunium ex veteri lege praeceptum, de qua statione in Evangelio dixit ille: Jejuno bis in Sabbato, id est, quarta et sexta Sabbati. 69. Temporum autem, quae legalibus ac propheticis institutionibus terminatis temporibus statuta sunt ut jejunium quarti, quinti, septimi et decimi; vel, sicut in Evangelio, dies illi in quibus ablatus est sponsus; vel sicut observatio quadragesimae, quae in universo orbe institutione apostolica observatur circa con
Abbreviated transcription (Latin):
liticũ sanitati reformauit. Sed &
danihelẽ legimꝰ hȩc tẽpora in oratio¬
ne obseruasse. Et utiq ex israhelis di¬
sciplina. ut ne minꝰ quã ter die adoremꝰ.
orationib. quȩ sine ulla admonicione
debent᷑. in ingressu lucis ac noctis. siue
uigiliarũ. Sed & cibũ ñ prius sumere.
quã int̾posita oratione. Priora enĩ haben¬
da st̃ sp̃s refrigeria. quia priora cȩlestia
quã terrena. Qui aut̃ uult orationẽ suã
uolare ad dm̃. faciat illi duas alas. ieui¬
nium & elemosinã. & ascendit celerit᷑.
& exauditur. Ieiuniũ ẽ. parsimonia ui¬
ctus. abstinentiaq ciborũ. Cui nom̃. ẽ.
inditũ ex quadã parte uiscerũ tenui
unde ieiunii nom̃ creditꝰ᷑ diriuatum.
qđ sui in edia. uscera uacua & ex inanita
existant Ieuniũ autẽ. & statio dicit᷑
Statio aut̃ de militari exẽplo nom̃ acce¬
pit. ꝓ eo qđ nulla leticia obueniens ca¬
stris. stationẽ militũ rescindit. Nam lȩti¬

Expanded text:
lyticum sanitati reformavit. 63. Sed et lyticum sanitati reformavit. 63. Sed et Danielem legimus haec tempora in oratione observasse, et utique ex Israelis disciplina, ut ne minus quam ter 290 die adoremus. orationibus, quae sine ulla admonitione debentur in ingressu lucis ac noctis, sive vigiliarum; sed et cibum non prius sumere quam interposita oratione. 64. Priora enim habenda sunt spiritus refrigeria, quia priora coelestia quam terrena. Qui autem vult orationem suam volare ad Dominum, faciat illi duas alas, jejunium et eleemosynam, et ascendet celeriter, et exaudietur. 65. Jejunium est parcimonia victus, abstinentiaque ciborum, cui nomen est inditum ex quadam parte viscerum tenui Unde ieiunii nomen creditur derivatum, quod sui inedia viscera vacua et exinanita existant. Ieiunium autem et statio dicitur. Statio autem de militari exemplo nomen accepit, pro eo quod nulla laetitia obveniens castris stationem militum rescindit. Nam laeti
Abbreviated transcription (Latin):
& spei nr̃ȩ. ñ scribit᷑ in carta & atra¬
mento. sed intabulis cordis carnali¬
bus. Oratio petitio dr̃. nã orare est
petere. sicut ex orare impetrare. Con¬
stat aut̃ oratio. loco & tẽpore. Loco
necessitas importauerit: Neq enĩ contra
prȩceptũ reputatur ab apłis factũ. qui
in carcere audientib custodib orabant.¬
& canebant dõ. De tempore uͦ dictũ. ẽ.
sine int̾missione orate. sed hoc singula¬
rib. Nam ẽ. obseruatio quarundã ho¬
rarũ cõmuniũ. quȩ diei int̾spacia si¬
gnant. tercia. sexta & nona. similit̾
& noctis. Sed idõ hȩ orandi horȩ diui¬
sȩ st̃. ut si forte aliqͦ fuerimꝰ oꝑe deten¬
ti. ipsũ nos ad officiũ tempus admone¬
discipłis hora tercia infusus. ẽ. Petrus
qua die uisionẽ cõmunicationis in illo
uasculo exꝑtus. ẽ: sexca hora orandi
grã ascenderat. Idem etiã cum ioħe
hora nona templũ aditt. quando para¬

Expanded text:
et spei nostrae non scribitur in carta et atraet spei nostrae non scribitur in carta et atramento, sed in tabulis cordis carnalibus. petere, sicut EXORARE impetrare. Constat autem oratio loco et tempore. Loco,necessitas importaverit. Neque enim contra praeceptum reputatur ab apostolis factum, qui in carcere audientibus custodibus orabant, et canebant Deo. 60. De tempore vero dictum est: Sine intermissione orate, sed hoc singularibus. Nam est observatio quarumdam horarum communium, quae diei inter spatia signant, tertia, sexta, et nona; similiter et noctis. 61. Sed ideo orandi hae horae divisae sunt, ut si forte aliquo fuerimus opere detenti, ipsum nos ad officium tempus admonediscipulis, hora tertia infusus est. Petrus, qua die visionem communicationis in illo vasculo expertus est, sexta hora orandi gratia ascenderat. Idem etiam cum Joanne hora nona templum adiit, quando para
Abbreviated transcription (Latin):
& quasi suꝑ baptismi aquã. tanquã suꝑ
pristinã sedem recognoscens qui escit.
Nam legitur qđ in principio aquis suꝑ¬
ferebatur sp̃s sc̃s. Exorcismus grece. la¬
tine coniuratio. siue sermo increpatio¬
nis. ẽ. aduersus diabolũ. ut discedat.
Sicut. ẽ illud in ⁊ acharia. Et ostendit
mͥ iesum sacerdotẽ magnũ stantẽ corã
angło dñi. & sachan stabat adextris
eius ut aduersaretur ei. Q dixit dñs¬
re aduersus diabolũ. Unde sciendũ.
qđ ñ creatura dĩ in infantib exorcit a¬
tur. aut exufflatur. sed ille sub qͦ st̃
om̃s qui cũ peceato nascuntur. Est enĩ
princeps peccatorũ. Symbolũ plit¬
guam grecã. signũ uł cognitio int̾.¬
pretatur. Discessuri enĩ apłi ad euan¬
gelizandũ ingentib hoc sibi pͣdicati¬
onis signũ. uł indiciũ posuerunt
Continet aut̃ confessionẽ trinitatis.
& unitatẽ eccłȩ. & om̃e xp̃iani do¬
gmatis sacram̃tũ. qđ symbolũ fidei

Expanded text:
et quasi super baptismi aquam tamquam super et quasi super baptismi aquam tamquam super pristinam sedem recognoscens quiescit. Nam legitur quod in principio aquis superferebatur Spiritus sanctus. Exorcismus Graece, Latine coniuratio, sive sermo increpationis est adversus diabolum, ut discedat: sicut est illud in Zacharia3, 1: 'Et ostendit mihi Iesum sacerdotem magnum stantem coram angelo Dei, et Satan stabat a dextris eius, ut adversaretur ei; et dixit Dre adversus diabolum; unde sciendum est quod non creatura Dei in infantibus exorcizatur aut exsufflatur, sed ille sub quo sunt omnes qui cum peccato nascuntur. Est enim princeps peccatorum. Symbolum per linguam Graecam signum vel cognitio interpretatur. Discessuri enim Apostoli ad evangelizandum in gentibus hoc sibi praedicationis signum vel indicium posuerunt. Continet autem confessionem Trinitatis et unitatem Ecclesiae et omne Christiani dogmatis sacramentum. Quod symbolum fidei