comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hostiaria. nun¬
tiauit abbatissae qđ factũ est. Quae cũ uocas set
matrẽ infantis . dĩc̃ ei. Dic mihi inquit soror
teptare nos uenisti huc: Respondit mat᷑ in¬
fantis dicens. ꝑdñm¬
neq:
ambulauit neq locutus ẽ
hic in¬
fans. usq: in pͣsentẽ horã. sed cũ suscepisset
eũ haec dominasoror. mox locutus ẽ. Illa uͦ
piciens eũ int̃rã. stetit obstupescens: infantu¬
lus uͦ surgens. uenit adme ancillã tuã. hicit
ei abbatissa. Ecce ergo habes eũ sanũ. tolle
cũ et uade in pace. Que assumens filiũ suũ.
dixit ad seniores sorores. Quid uob de cu
Filiamea eufraxia. uolo ut isti patienti quae in
monasterio ẽ ꝑmanus tuas cybũ offeras sinon
times et̃t. Cui eufraxia respondit. Non timeo do¬
mina mea quicquid mibi p̃cipis. sumens ergo eu¬
phraxia quoddã uasculũ. misit in euꝰ legumen
& fragmen panis optulit ei. Illa uõ repente
dentib stridens & ualde fremens. fecit impe

Expanded text:
ostiaria, nuntiavit abbatissae quod factum est. Quae cum vocasset matrem infantis, dicit ei: Dic mihi, inquit, soror, tentare nos venisti? Respondit autem mater infantis, dicens: Pneque ambulavit, neque locutus est hic infans usque in praesentem horam. Sed cum suscepisset eum haec domina soror, mox locutus est. Illa vero projiciens eum in terram, stetit obstupefacta; infantulus vero surgens, venit ad me ancillam tuam. Dicit ei abbatissa: Ecce ergo habes eum sanum, tolle eum, et vade in pace. Quae assumens filium suum, dixit afilia mea eufraxia uolo ut pmonasterio est, per manus tuas cibum offeras, si non times eam. Cui Euphraxia respondit: Non timeo, domina mea, quidquid mihi praecipis. Sumens ergo Euphraxia quiddam vasculum, misit in illud legumen et fragmen panis, et obtulit ei. Illa vero repente dentibus stridens, et valde fremens, fecit impe
Abbreviated transcription (Latin):
Veruntam̃ domina mea iulia dũ coquuitur pa¬
anima mea ꝑturbetur. Illa uͦ ꝑgens & stans
foras ianuas. audiuit somniũ abbatissae hoc
modo referentẽ. Vidi inquit. quasi duo ciuius¬
dã scematis uiri huc aduenientes que rebant
euphraxiã tollere dixer̃q mihi. dirige eam
opus habet Rursũ ergo & alii uenientes di¬
xer̃ mihi
Asfumens tecũ euphraxiã deduc eã ante dnm¬

Expanded text:
Verumtamen domina mea Julia, dum coquuntur paanima mea perturbetur. Illa vero pergens, et stans foris ante januas, audivit somnium abbatissam hoc modo referentem: Vidi, inquit, quasi duos cujusdam schematis viros huc advenientes, qui quaerebant Euphraxiam tollere, dixeruntque mihi: Dirige eam, opus habet. Rursum ergo et alii venientes, dixerunt mihi: As
Abbreviated transcription (Latin):
tae deputandi sunt. queita subiecta ẽ uanitati. ut ad¬
ꝓ bent̾ hic falsa ꝓueris. respuant᷑ uera ꝓfalsis. teneant᷑
incerta ꝓcertis. Quãuis enĩ hȩc ab ea fide absint. ꝑ quã
uerã certãq ad et̾nãbeatitudinẽ tendimꝰ. Ab eatam̃
miseria ñ absunt. inqua ad huc sumꝰ Nullomodo quippe
fallerem in aliquo ł animi ł corporissensu. siiã uera
do scit ipse qiđuerũ sit . sed &iã quando errat & fallit᷑
sic̃ homo. hoc deb& loqui qđ animogerit. siue illudue¬
animo sentit loquit᷑ uoluntate fallendi. Etutiq uer¬
ba ꝓpt̃ ea sunt instituta. ñ ꝑquȩ inuicẽ sehomines fallant.
sed ꝑquȩ in alterius quisq notitiã cogitationes suas ꝑferat
Uerbis ergo uti ad fallaciã. ñ ad quod s̃ instituta peccatũ ẽ¬

Expanded text:
tae deputandi sunt, quae ita subjecta est vanitati, ut aptae deputandi sunt, quae ita subjecta est vanitati, ut approbentur hic falsa pro veris, respuantur vera pro falsis, teneantur incerta pro certis. Quamvis enim haec ab ea fide absint, per quam veram certamque ad aeternam beatitudinem tendimus; ab ea tamen miseria non absunt, in qua adhuc sumus. Nullo modo quippe falleremur in aliquo vel animi vel corporis sensu, si jam vera do scit ipse quod verum sit, sed etiam si quando errat et fallitur sicut homo, hoc debet loqui quod animo gerit; sive illud veanimo sentit loquitur voluntate fallendi. Et utique verba propterea sunt instituta, non per quae se homines invicem fallant, sed per quae in alterius quisque notitiam cogitationes suas perferat. Verbis ergo uti ad fallaciam, non ad quod instituta sunt, peccatum e
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tia nominandasit . Inquib aut̃ reb: nihil int̃ ẽ ad ca¬
pessendũ diregnũ utrũ credant᷑ annon. uel utrũ uera
siue sint siue putent᷑ an falsa In hiserrare. id ẽ aliuꝓalio
putare ñ ẽ arbitrandũ eẽ peccatũ. Aut si est mini¬
mũ ẽẽ atq leuissimũ. postremoqualecũq: illud &
quantũ cũq sit ad illã uiã ñ ꝑtinet qua imus ad dm̃. quȩ
gratus ille parentib error. Aut ab hacuia deuiabat
apłs petrus quando se existimansuisũ uidere. Aliud
ꝓalio sic putabat. ut acorporũ imaginib inquib se
ẽẽ arbitrabat᷑ uera inquib erant corpora ñ dinosce¬
ret. nisicũ ab illo angelus ꝑquẽ fuerat liberatus ab¬
scessit Aut ab hac ia deuiabat iacob patriarcha
quando uiuentẽ filiũ ab estia credebat occisũ. In his
atq huius modi falsitatib salua fide quȩ in dm̃ nob ẽ
fallim & uia ñ relicta quȩ ad illũ nos ducit erramus
Qui errores &iã sipeccata ñ sunt. tam̃ in malis huiusui¬

Expanded text:
nihil interest ad capessendum Dei regnum, utrum credantur, an non; vel utrum vera sive sint sive putentur, an falsa: in his errare, id est, aliud pro alio putare, non arbitrandum est esse peccatum; aut si est, minimum esse atque levissimum. Postremo, qualecumque illud et quantumcumque sit, ad illam viam non pertinet, qua imus ad Deum: quaegratus ille parentibus error: aut ab hac via deviabat apostolus Petrus, quando se existimans visum videre, aliud pro alio sic putabat, ut a corporum imaginibus, in quibus se esse arbitrabatur, vera in quibus erat corpora non dignosceret, nisi cum ab illo angelus, per quem fuerat liberatus, abscessit: aut ab hac via deviabat Jacob patriarcha, quando viventem filium a bestia credebat occisum . In his atque hujusmodi falsitatibus, salva fide, quae in Deum nobis est, fallimur, et via non relicta quae ad illum ducit, erramus: qui errores etiamsi peccata non sunt, tamen in malis hujus vi
Abbreviated transcription (Latin):
atoris. qui est ds̃ unus et uerus : Nullãq essenaturã quȩ
ñ aut ipse sit. aut ab ipso: Fumq essetrinitatẽ. patrẽ
hac sũ me & equalit̃ & inmut abilit̃bona trinitate crea¬
ta sunt om̃a: Nec sũ me nec aequalit̃ nec in mutabilit̃
bona sed tam̃ bona &iã singula. Simuluero & uniuer¬
sa ualdebona quia ex omnib c̃sistit uni uersitatisam¬
mirabilis pulchritudo. VNDE FIAT MA LUN
positũ eminentius cõm̃datbona ut magisplaceant &
nꝰ sit ullomodo sineret mali aliqiđ esse in operib suis.
animaliũ nihil ẽ aliudmorbis & uulnerib affici quã
sanitate priuari. Neq enĩ id agit᷑ cũ adhibet᷑ curatio.

Expanded text:
atoris, qui est Deus unus et verus; nullamque esse naturam quae atoris, qui est Deus unus et verus; nullamque esse naturam quae non aut ipse sit, aut ab ipso: eumque esse Trinitatem, Patrem hac summe et aequaliter et immutabiliter bona Trinitate creata sunt omnia, et nec summe, nec aequaliter, nec immutabiliter bona, sed tamen bona etiam singula: simul vero universa valde bona ; quia ex omnibus consistit universitatis admirabilis pulchritudo. CAPUT XI. Mala cur positum, eminentius commendat bona, ut magis placeant et nus sit, ullo modo sineret mali aliquid esse in operibus suis, animalium nihil est aliud morbis et vulneribus affici, quam sanitate privari ; i
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ ergoquerit᷑ qiđ credendũ sit qđ ad religionẽ ꝑtiniat
ñ rerũ natura ita rimanda est quẽ ammodũ ab eis quos
physicos greciuocant : Nec metuendũ ẽ nẽ aliqiđ de ui
a numero elem̃torũ demotu atq: ordine & defectib:
siderũ . defigura celi. Degenerib: & naturis animaliũ.
fruticũ. lapidũ. fentiũ fluminũ montiũ despacus
locorũ & tẽporũ. designis imminentiũ tẽpestatũ. & ta¬
lia serccenta dehis reb quas illi ł inuener̃ ł inuenisse
se excistimant xp̃i anus ignoret. quia nec ipsi omnia
reppererunt tanto excellentes ingenio. flagrantes
studio. ab undantes otio Et quȩdã humana c̃iectura
inuestigantes. quedã uero historica experientia per¬
scritantes. Et in eisquȩ se inuenis segloriant᷑ plura
opinantes potius quã scientes. Satis ẽ xp̃iano rerum
creaturerũ causã siuecaelestiũ. siue t̃restriũ. siue ui¬
sibiliũ. siueihuisibiliũ non nisi honitatẽ credere cre¬

Expanded text:
Cum ergo quaeritur quid credendum sit quod ad religionem pertineat, non rerum natura ita rimanda est, quemadmodum ab eis quos physicos Graeci vocant: nec metuendum est, ne aliquid de vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura coeli, de generibus et naturis animalium, fruticum, lapidum, fontium, fluminum, montium, de spatiis locorum et temporum, de signis imminentium tempestatum, et alia sexcenta de iis rebus quas illi vel invenerunt vel invenisse se existimant, christianus ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et quaedam humana conjectura investigantes, quaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae se invenisse gloriantur, plura opinantes potius quam scientes. Satis est christiano rerum creatarum causam, sive coelestium sive terrestrium, sive visibilium sive invisibilium, non nisi bonitatem credere Cre
Abbreviated transcription (Latin):
qđ absit natũ deuirgine maria tota c̃fiteret eccdesia
Qquȩ imitans eimatrẽ cotidieparit mẽbra ẽi & uirgo est
Lege si placet de uirginitate sc̃ẽ mariȩ m̃eas litteras adin¬
lustrẽ uirũ. quẽ cũ honore acdilectione nomine uolu¬

Expanded text:
quod absit, natum de virgine Maria tota confiteretur Ecclesia; quod absit, natum de virgine Maria tota confiteretur Ecclesia; quae imitans ejus matrem quotidie parit membra ejus, et virgo est. Lege, si placet, de virginitate sanctae Mariae meas litteras ad illustrem virum, quem cum honore ac dilectione nomino Volu
Abbreviated transcription (Latin):
dignũ ẽ tantadicant᷑: quãuis ab homine dicidigne
ñ possint Quis em̃ hoc solũ c̃gruentib explicet uerbis.
qđ uerbũ carofactũ ẽ & habitauit in nõb̾: Vt credere
m̃ indi patris omp̃is unicũ filiũ natũ despũscõ & uirgine¬
maria. It a quippe uerbũ caro sactũ ẽ adiuinitate
carne suscepta . ñ in carnẽ diuinitatemutata Carnẽ
porro hic hominẽ debemꝰ accipere aparta. totum
significante locutione. sic̃ dictũ ẽ. qm̃ ex operib legis.
ñ iustificabit᷑ omĩs caro. id ẽ omis homo Nãnihilna¬
turȩ humanȩ in illa susceptione fas ẽ dicere defuis¬
se. sed naturae humanȩ ab omni peccatinexi omni
modo libere Nqualis deutroq sexu nascit᷑ ꝑc̃cupiscen¬
tiã carnis cũ obligatione delicti. cui reatus regenerta¬
one diluit᷑. sed qualẽ derginenasci oportebat. quẽ fides
matris ñ libido c̃ceperat Qđsiuel ꝑ nascentẽ corrũpe¬
ret᷑ ei integritas. ñ iã ille de uirginenasceret᷑. eũq falso

Expanded text:
dignum est, tanta dicantur, quamvis ab homine dici digne non possint. Quis enim hoc solum congruentibus explicet verbis, quod Verbum caro factum est, et habitavit in novirgine? Ita quippe Verbum caro factum est, a divinitate carne suscepta, non in carnem divinitate mutata. Carnem porro hic hominem debemus accipere, a parte totum significante locutione: sicut dictum est, Quoniam ex operibus Legis non justificabitur omnis caro , id est omnis homo. Nam nihil naturae humanae in illa susceptione fas est dicere defuisse; sed naturae ab omni peccati nexu omni modo liberae: non qualis de utroque sexu nascitur per concupiscentiam carnis cum obligatione delicti, cujus reatus regeneratione diluitur; sed qualem de virgine nasci oportebat, quem fides matris, non libido conceperat: quo si vel nascente corrumperetur ejus integritas, non jam ille de virgine nasceretur; eumque falso,
Abbreviated transcription (Latin):
niti a patre. plenũ gr̃ãe & ueritatis Qđ ait uerbũ caro fac¬
tũ est. hoc ẽ plenũ grãe. Qđ ait gloriã unigenitia patre.
hoc plenũ ẽ ueritatis Ueritas quippe ipsa unigenitus di
filius. ñ grã sed natura Gratia suscepit hominẽ tanta uni¬
tate ꝑsonȩ. ut id ẽ ipse e& etiã hominis filius. Idẽnãq iħs

Expanded text:
plenum gratiae et veritatis . Quod ait: Verbum caro factum est, hoc est plenum gratiae. Quod ait: Gloriam unigeniti a Patre, hoc plenum est veritatis. Veritas quippe ipsa unigenitus Dei Filius non gratia, sed natura. Gratia suscipit hominem tanta unitate personae, ut idem ipse esset etiam hominis Filius. Idem namque Jes
Abbreviated transcription (Latin):
& hominis filius. Idẽ ipse utrũq exutroq unꝰ xp̃s. Quia
cũ in forma e&: ñ rapinã arbitratus.ẽ. qđ natura erat.
id ẽ ẽẽ aequalisdõ. Exinaniuit. aũ se accipiens formã
serui . ñ amitens ł minuens formãdĩ. Acꝑ hoc &minor
hominẽ minor Vndĩ filius. idẽq hominis filius Vnus
hominis filius. idẽq dĩ filius. Ñduo filiidĩ ds& homo. sed
unꝰ dĩ filius Ds̃sine in itio. homo acerto intio dñs nr̃¬

Expanded text:
filius: idemque ipse utrumque ex utroque unus Christus. Quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est, quod natura erat, id est, esse aequalis Deo. Exinanivit autem se, accipiens formam servi , non amittens vel minuens formam Dei. Ac per hoc et minor hominem minor. Unus Dei Filius, idemque hominis filius; unus hominis filius, idemque Dei Filius: non duo filii Dei Deus et homo, sed unus Dei Filius; Deus sine initio, homo a certo initio, Domin
Abbreviated transcription (Latin):
homines ꝑ originale peccatũ. tanto grauius & ꝑnicio¬
sius. quanto maiora ł plura insuꝑ ad dider̃. Necessari
us erat mediator. hoc ẽ rec̃ciliator qui hanc irã sacri¬
ficii singularis cĩ erantum bre om̃a sacrificialegis
& ꝓphetarũ oblatione placaret Vnde dic̃ apł̃s Sieni

Expanded text:
homines per originale peccatum, tanto gravius et perniciosius, quanto majora vel plura insuper adus erat mediator, hoc est reconciliator, qui hanc iram sacrificii singularis cujus erant umbrae omnia sacrificia legis et prophetarum, oblatione placaret. Cum autem Deus
Abbreviated transcription (Latin):
tionalis quȩ in hominib erat. qm̃ peccatis atq supplicus &
originalib & ꝓpriis tota perierat. exe̾iparte reparata
qđ angelicesocietati ruina illa diabolicaminuerat. sup
fortasse regnabit Neq enĩ numerũ aut sc̃oꝵ hominũ
aut in mundoꝵ daemonũ nouimꝰ. inquoꝵ locũ succeden¬
tesfilii scaẽmatris quȩ sterilis apparebat in t̃ris. in eapa¬
cedequa illi cecider̃ sineullo tẽporis t̃mino ꝑmanebuN
Sedilloꝵ ciuiũ numerus siue qͥ est siueqͥfuturus ẽ inc̃tẽ¬

Expanded text:
tionalis quae in hominibus erat, quoniam peccatis atque suppliciis et tionalis quae in hominibus erat, quoniam peccatis atque suppliciis et originalibus et propriis tota perierat, ex ejus parte reparata, quod angelicae societati ruina illa diabolica minuerat, suppfortasse regnabit. Neque enim numerum aut sanctorum hominum, aut immundorum daemonum novimus, in quorum locum succedentes filii sanctae matris, quae sterilis apparebat in terris, in ea pace de qua illi ceciderunt, sine ullo temporis termino permanebunt. Sed illorum civium numerus, sive qui est, sive qui futurus est
Abbreviated transcription (Latin):
ngelis igit᷑ aliquib impia suꝑbia deserentib: dm̃. & inhu¬
ius aeris imã caliginẽ de suꝑnacaelestihabitationedeiectis.
residuus numerus angeloꝵ in aet̃nacũ do beatitudine
& sc̃itate ꝑmansit. Neq eñi exuno angelo lapsoatq dãnato
ceteriꝓpagati s̃ ut eossĩc homines originalem alũ obnoxiȩ
successionis uinculis obligaret. atq uniuersostraheret
addebitas poenas. sed eo qͥdiabolus fact ẽ cũ sociis impieta¬
tiselato. & ipsa cũ eis elatione ꝓstrato. caeteripia oboedien¬
tia dño coheser̃: Accipientes &iã qđ illi ñ habuer certam
scientiã qua eent desua sẽpit̃na & nũquã casura stabilitate
toridõ. ut qm̃ ñ tota multitudo angłoꝵ dm̃ deserendo
perierat. ea quȩ perierat in ꝑpetua ꝑdicione remaneret
Quȩaũ cũdõ illa deserente ꝑstiterat: desua certissime cogni¬
ta sẽꝑfutura felicitate gauderet Alia uero creatura ra¬

Expanded text:
ngelis igitur aliquibus impia superbia deserentibus Deum, et in hungelis igitur aliquibus impia superbia deserentibus Deum, et in hujus aeris imam caliginem de superna coelesti habitatione dejectis, residuus numerus angelorum in aeterna cum Deo beatitudine et sanctitate permansit. Neque enim ex uno angelo lapso atque damnato caeteri propagati sunt, ut eos sicut homines originale malum obnoxiae successionis vinculis obligaret, atque universos traheret ad debitas poenas: sed eo qui diabolus factus est, cum sociis impietatis elato, et ipsa cum eis elatione prostrato, caeteri pia obedientia Domino cohaeserunt, accipientes etiam, quod illi non habuerunt, certam scientiam, qua essent de sua sempiterna et nunquam casura stabilitate tori Deo, ut quoniam non tota multitudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret; quae autem cum Deo illa deserente perstiterat, de sua certissime cognita semper futura felicitate gauderet: alia vero creatura ra
Abbreviated transcription (Latin):
tentiã. Que subministratio siauferat᷑ interibunt
Et hominũ quãuis de ꝓpagineuitiata dãnataq nascen¬
tiũ. formare semina & animare. ordinare mẽbra
ta donare Melius enĩ iudi cauit demalis benefacere.
quã mala nulla eẽ ꝑmittere Et siquidẽ in melius
hominũ reformationẽ nullã ꝓrorsus esse uoluisset
sic̃ impiorũ nulla ẽ angeloꝵ. Nonne merito fieret
ut naturaquȩ dm̃ deseruit. quȩ p̾ceptũ suicreatoris
qđ custo dire facillime posset. sua maleutens potesta¬
te calcauit atq transgressa est. quȩ inse suic̃dito¬
risimaginẽ ab eilumine c̃tumacit̃ auersa uiolauit.
quȩ salubrẽ seruitutẽ ab ei legib male libero abrupit
arbitrio. uniuersa in ẽt̃nũ desereret᷑ ab eo. ut ꝓsuo
merito poenã penderet sẽpit̃nã. Plane ita faceret.
sitantũ iustus ñ &iã misericors e&. suãq indebitã mise¬
ricordiã multo euidentius in in dignoꝵ potius libera¬

Expanded text:
tentiam; quae subministratio si auferatur, intercidit, tentiam; quae subministratio si auferatur, intercidit, et hominum, quamvis de propagine vitiata damnataque nascentium formare semina, et animare, ordinare membra ta donare. Melius enim judicavit de malis benefacere, quam mala nulla esse permittere. Etsi quidem in melius hominum reformationem nullam prorsus esse voluisset, sicut impiorum nulla est angelorum, non immerito fieret, ut natura quae Deum deseruit, quae praeceptum sui Creatoris quod custodire facillime posset sua male utens potestate calcavit, atque transgressa est; quae in se sui Conditoris imaginem ab ejus lumine contumaciter aversa violavit, quae salubrem servitutem ab ejus legibus male libero abrupit arbitrio, universa in aeternum desereretur ab eo, et pro suo merito poenam penderet sempiternam? Plane ita faceret, si tantum justus, non etiam misericors esset, suamque indebitam misericordiam multo evidentius in indignorum potius libera
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentiã inqua in oboedientia poena similis retribu¬
ta ẽ nasceret᷑ Traheret originale peccatũ. quotraheret᷑
ꝑerrores doloresq: diuersos. ad illuextremũ cũ deserto¬
rib angłis uiatorib & possessorib et c̃sortib suis sinefine
suppliciũ Sic ꝑ unũ hominẽ peccatũ intrauit inmundũ.
& ꝑpeccatũ mors. & ita in om̃s homines ꝑtransiit. in quo
om̃s peccauer̃. Mundũ quippeappellauit eo loco apłs.
uniuersũ genꝰ humanũ. Ita ergo seres habebant: lace¬
bat᷑ totius generis humani massa dãnata. & ad iuncta
partieorũ qui peccauerant angeloꝵ luebat impie
desertionis dignissimas poenas Ad irã qui ppedĩꝑti¬
tinet iustã. quicqiđ cȩca & in domita c̃cupiscentia fa¬
ciunt libent̃ mali . & quicqiđ manifestis aꝑtisq poe¬
nis paciunt᷑ inuiti. Non sanecreatoris desistenteboni¬
tate. & malis angelis subministrare uitã uiuacẽq po¬

Expanded text:
cupiscentiam, in qua inobedientiae poena similis retribucupiscentiam, in qua inobedientiae poena similis retributa est, nasceretur, traheret originale peccatum, quo traheretur per errores doloresque diversos ad illud extremum cum desertoribus angelis vitiatoribus et possessoribus et consortibus suis sine fine supplicium. Sic per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homineomnes peccaverunt . » Mundum quippe appellavit eo loco Apostolus universum genus humanum. Ita ergo se res habebant. Jacebatur totius generis humani massa damnata; et adjuncta parte eorum, qui peccaverant, angelorum, luebat impiae desertionis dignissimas poenas. Ad iram quippe Dei pertinet justam, quidquid caeca et indomita concupiscentia faciunt libenter mali et quidquid manifestis apertisque poenis patiuntur inviti; non sane Creatoris desistente bonitate, et malis angelis subministrante vitam, vivacemque po
Abbreviated transcription (Latin):
c̃cupita. quãuis ꝑniciosa ł inania . qm̃ iderroreñ sentit
ł delectatione mor bidauincit᷑. ł uana &iã laetitia uenti¬
lat᷑. Ex his morborũ ñ ubertatis sed indigentiȩ tãquã
fontib: om ĩsmiserianaturerationalis emanat
uȩtam̃ natura inmalissuis ñ potuit amittere beatitudi¬
nis appetitũ Verũ hȩc cõmunia mala s̃ & hominũ & an¬
geloꝵ: ꝓsua malicia dm̃i iustitia dãnatoꝵ. sed homoha¬
b& & poenã ꝓpriã. qr &iãcor poris morte punitus est
Mortis eiquippesuppliciũ ds̃ cõminatus fuerat sipeccaret
sic eũ munerans libero arbitrio. ut tam̃ regeret imperio.
t̃reret exitio. Atq in paradrsi felicitate tãquã inum¬
bra uitȩ unde iustitia custodita in meliora c̃scenderet
suã quã peccando inse. tãquã in radiceuiciauerat Poena
mortis & dãpnationis obstrinxit. ut quicꝗid ꝓlis exillo
& simuldãnata ꝑ quã peccauerat c̃iuge ꝑ carnalẽ con¬

Expanded text:
concupita, quamvis perniciosa vel inania, quoniam id errore non sentit, concupita, quamvis perniciosa vel inania, quoniam id errore non sentit, vel delectatione morbida vincitur, vel vana etiam laetitia ventilatur. Ex his morborum, non ubertatis, sed indigentiae tanquam fontibus omnis miseria naturae rationalis emanat.ae tamen natura in malis suis non potuit amittere beatitudinis appetitum. Verum haec communia mala sunt et hominum et angelorum pro sua malitia Domini justitia damnatorum. Sed homo habet et poenam propriam, qua etiam corporis morte punitus est. Mortis ei quippe supplicium Deus comminatus fuerat, si peccaret: sic eum munerans libero arbitrio, ut tamen regeret imperio, terreret exitio; atque in paradisi felicitate tanquam in umbra vitae, unde justitia custodita in meliora conscenderet,suam, quam peccando in se tanquam in radice vitiaverat, poena mortis et damnationis obstrinxit: ut quidquid prolis ex illo et simul damnata per quam peccaverat conjuge, per carnalem con
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃o ẽ ẽ ñ ñ . Qđ eni ãplius ẽ . amalo. ẽ: Propt̃ qđ malũ
qr subripere in hac mortalitate ñ desinit. &iãipsi cohe¬
redes xp̃i dicunt dimitte no debita nr̃a. Hisitaq¬
scendȩ srerũ bonarũ & malarũ quantũ uiesatis est
quȩnos ꝑducat ad regnũ ubi erit uita sine morte. sine
errore ueritas. sine ꝑt᷑batione felicitas : Nequaquã du¬
bitare debemꝰ rerũ quȩ ad nosꝑtinent bonarũ causã
ñ eẽ nisibonitatẽ dĩ. Malarũ uero abimmutabilibo¬
no deficientẽ bonimutabilis uoluntate. Prius angeli
lũ id ẽ prima priuatioboni Deinde iã &iãnolentib
sub intrauit ignorantia rerũ agendarũ. & c̃cupiscen¬
tia noxiarũ: Quib comites sub inferunt᷑ error &dolor
Quȩduo mala quando imminentia sentiunt᷑. ea fugitan¬
tis animimotus uocat᷑ metus Porro animꝰ cũ ad ipiscit᷑

Expanded text:
on, non: quod enim amplius est, a malo est . Propter quod malum, on, non: quod enim amplius est, a malo est . Propter quod malum, quia subrepere in hac mortalitate non desinit, etiam ipsi cohaeredes Christi dicunt, Dimitte nobis debita nostsunt rerum bonarum et malarum, quantum viae satis est quae nos perducat ad regnum, ubi erit vita sine morte, sine errore veritas, sine perturbatione felicitas: nequaquam dubitare debemus, rerum quae ad nos pertinent bonarum causam non esse nisi bonitatem Dei; malarum vero ab immutabili bono deficientem boni mutabilis voluntatem, prius angeli, lum, id est, prima privatio boni: deinde jam etiam nolentibus subintravit ignorantia rerum agendarum, et concupiscentia noxiarum; quibus comites subinferuntur error et dolor: quae duo mala quando imminentia sentiuntur, ea fugitantis animi motus vocatur metus. Porro animus cum adipiscitur
Abbreviated transcription (Latin):
Nec ideo illũ m̃daciũ putandũ ẽ ñ eẽpeccatũ qr possum ali¬
quando alicui ꝓdessem̃ciendo: Possumꝰ aũ & furando si pauꝑ
cui palãdat᷑ sentit cõmodũ. & diuescuiclã tollit ñ sentit in¬
cõmodũ Nec ideo talefurtũ quispiã dixerit ñ eẽ peccatũ
Possumꝰ & adulterando sialiqua nisi ad hoc ei c̃sentiat᷑ appareat
amando moritura & siuixerit paenitendo purganda.
Nec ideo peccatũ negabit᷑ taleadulteriũ: Si aũ merito nob
placet castitas. qiđ offendit ueritas. ut ꝓpt̃ alienã utili¬
tatẽ illa ñ uiolet᷑ ad ulterando. & iuolet᷑ ista m̃ciendo
Plurimũ quidẽ ad bonũ ꝓfecisse homines qui ñ nisi ꝓsalute
hominis m̃ciunt᷑ ñ ẽ negandũ. sed in eorũ taliꝓuectu
merito laudat᷑. ł &iã tẽporalit̃ remunerat᷑ beniuolentia
ñ fallacia. Quȩ ut ignoscat᷑ sat est . ñ ut &iã prȩdicetur
Maxime in heredib: testam̃ti noui quib: dr̃. Sit in ore

Expanded text:
llum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus aliquando alicui prodesse mentiendo. Possumus enim et furando, si pauper cui palam datur, sentit commodum, et dives cui clam tollitur, non sentit incommodum: nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum. Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit, poenitendo purganda: nec ideo peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas, quid offendit veritas, ut propter alienam utilitatem illa non violetur adulterando, et violetur ista ad bonum profecisse homines, qui non nisi pro salute hominis mentiuntur, non est negandum: sed in eorum tali profectu merito laudatur, vel etiam temporaliter remuneratur benevolentia, non fallacia, quae ut ignoscatur sat est, non ut etiam praedicetur, maxime in haeredibus Testamenti Novi, quibus dicitur, Sit in ore
Abbreviated transcription (Latin):
tũ det̃ dõ qui hominis uoluntatẽ bonã & pͣparat adiu¬
uandã. & adiuuat pͣparatã: Praecedit eñiuoluntas ho¬
minis multadĩdona. sed ñ om̃a: Quȩ aũ ñ pͣcedit ipsa in
eis ẽ & ipsa. nã utrũq legit᷑ in scĩs eloquiis. Et miscđa¬
monem᷑ orare pinimicis nr̃is. utiq nolentib pieuiue¬
re. nisi ut ds̃ in eis operet᷑ & uellẽ Itẽq curam monemꝰ
petere ut accipiamꝰ. nisi ut ab illofiat qđ uolumꝰ a quo

Expanded text:
tum Deo detur, qui hominis voluntatem bonam et praeparat adjuvandam, et adjuvat praeparatam. Praecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia: quae autem non praecedit ipsa, in eis est et ipsa. Nam utrumque legitur in sanctis eloquiis; et, Mismonemur orare pro inimicis nostris nolentibus pie vivere, nisi ut Deus in eis operetur et velle? Idemque cur admonemur petere ut accipiamus, nisi ut ab illo fiat quod volumus, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
lib bona opera defutura. rursũ adiecit. Ipsius eñi sum
figm̃tũ creati in xp̃o iħu in operib bonis. quȩ p̃parauit
ds̃ ut in illis ambulemꝰ. Tunc ergo efficimꝰ uereliberi
cũ ds nosfingit. id ẽ format &creat Ñ ut homines qđiã
fec̃. sed ut bonihominessimꝰ. qđ nc̃gratia sua fac̃. itt sim
crea in meds Neq enĩ corei quantũ ꝑtinetadnaturã
cordis humani ñ iãcreauerat ds. Itẽ nequisquã & si¬
ñ deoperib: deipsogloriet᷑ libero uoluntatis ar¬
bitrio. Tam quã ab ipso inci¬
piat meritũ. cui
tãquã debitũ reddat᷑ pͣmiũ
beneoperandi
ipsalibertas audiat eundẽ gratiȩp̃conẽ dicentẽ
luntate Et alio loco Igit᷑ ñ uolentisneq currentis.
sed miserantis ẽ dĩ. Cũ ꝓculdubio si homo e̾i aetatisẽ ut
rationeiã utat᷑ ñ possit credere. sperare. diligere nisi
uelit. nec ꝑ uenire ad palmã suꝑ nȩ uocationisdi
nisi uolunta tecucurrerit. Quomodo ergo ñ uolen¬

Expanded text:
ius enim sumus figmentum creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Tunc ergo efficimur vere liberi, cum Deus nos fingit, id est, format et creat, non ut homines, quod jam fecit; sed ut boni homines simus, quod nunc gratia sua facit: ut simucrea in me, Deus . Neque enim cor ejus, quantum pertinet ad naturam cordis humani, nnon de operibus, de ipso glorietur libero arbitrio voluntatis, tanquam ab ipso incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium, bene operandi ipsa libertas; audiat eumdem gratiae praeconem dicentem, luntate , et alio loco: Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei , cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare, diligere, nisi velit, nec pervenire ad palmam supernae vocationis Dei, nisi voluntate cucurrerit. Quomodo ergo non volen
Abbreviated transcription (Latin):
uus Ipsa est uera libertas. ꝓpt̃ rectefaciendilaetitiam.
simul & pia seruitus ꝓpt̃ pͣcepti oboedientiã. Sed ad
benefaciendũ istalibertas undeerit homini ad dicto
&uendito. nisi redimat cuiuis illauox ẽ. Siuos filius
liberauerit. tc̃uere liberi eritis Qđ antequã sierun ho¬
mine incipiat. quomodo quis quã delibero arbitrio in
bonogloriat᷑ opere. qui ñdũ est liber ad operandũbene
Misiseuana suꝑbia in flatus extollat. quã cohibet a płsdicens
apłsalio loco sedic̃ ut fidelis e& misericordiã c̃secutum
id quoq adiunxit atq ait Et hoc ñ exuob. sed donũdĩ ẽ.¬

Expanded text:
vus. Ipsa est vera libertas propter recti facti laetitiam, vus. Ipsa est vera libertas propter recti facti laetitiam, simul et pia servitus propter praecepti obedientiam. Sed ad bene faciendum ista libertas unde erit homini addicto et vendito, nisi redimat cujus illa vox est, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis ? Quod antequam fieri in homine incipiat, quomodo quisquam de libero arbitrio in bono gloriatur opere, qui nondum est liber ad operandum bene, nisi se vana superbia inflatus extollat? quam cohibet Apostolus dicens, Apostolus alio loco se dicit ut fidelis esset misericordiam consecutum, hic quoque adjunxit atque ait, et hoc non ex vobis, sed Dei
Abbreviated transcription (Latin):
Verũ hec parsgeneris humani cuiliberationẽ dsregnũq:
ꝓmittit aet̃nũ. Nũ qiđ meritis operũ suoꝵ reparicripo¬
test : ab sit: Qid eñĩ bonioperat᷑ ꝑditus nisiquando fue¬
rit aꝑditionereparatus : Nũ qiđ libero uoluntatis ar¬
am libero arbitrio maleutens homo & seꝑdidit &ipsũ
Sic̃ eñiqͥseoccidit utiq uiuendo seoccidit. sed se occidendo
ñuiuit nec seipsũ poterit resuscitare cũ occiderit. Ita
cũ libero peccaret᷑ arbitrio. uicto repeccato amissũ ẽ¬
& liberũ arbitriũ A quo enĩ quis deuictus ẽ. huic & ser¬
uus addictus. ẽ. Petri certeapłi ẽ ista sententia: Quȩcũ
uerasit. qualis quȩso potest serui ad dicti eẽ libertas.
nisi quando eũ peccare delectat: Liberalit̃ enĩseruit.
qͥ sui dominiuoluntatẽ libent̃ fac̃. Ac ꝑ hoc ad peccandũ
liber est. qͥ peccati seruus ẽ. Vnde adiuste faciendũ liber
ñ erit. nisi apeccato liberatus esseiustitiȩ coeperit ser¬

Expanded text:
Verum haec pars generis humani, cui liberationem Deus regnumque promisit aeternum, numquid meritis operum suorum reparari potest? Absit. Quid enim boni operatur perditus, nisi quantum fuerit a perditione liberatus? Numquid libero voluntatis aram libero arbitrio male utens homo, et se perdidit et ipsum. Sicut enim qui se occidit, utique vivendo se occidit, sed se occidendo non vivit, nec se ipsum poterit resuscitare cum occiderit: ita cum libero peccaretur arbitrio, victore peccato amissum est liberum arbitrium; A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est . Petri certe apostoli est ista sententia: quae cum vera sit, qualis, quaeso, potest servi addicti esse libertas, nisi quando eum peccare delectat? Liberaliter enim servit, qui sui domini voluntatem libenter facit. Ac per hoc ad peccandum liber est, qui peccati servus est. Unde ad juste faciendum liber non erit, nisi a peccato liberatus esse justitiae coeperit ser
Abbreviated transcription (Latin):
tur aduitã beatã quȩ ñnisi aet̾na ẽ ñ potestꝑueniri.
Cũ istis uero utrũ loqui debeamꝰ ignoro. qui ñ uicturos
in aet̃nũ sed in p̃sentia seui uere nesciunt. immo nesci¬
re sedicunt qđ nescire ñ possunt. Neq enĩ quis quã
sinit᷑ nescire seui uere. quando quidẽ siñ uiuit non
potest aliqiđ ł nescire . qm̃ ñ solũ scire uerũ &iã nesci

Expanded text:
tur, ad vitam beatam, quae non nisi aeterna est, non potest perveniri. tur, ad vitam beatam, quae non nisi aeterna est, non potest perveniri. Cum istis vero utrum loqui debeamus ignoro, qui, non victuros in aeternum, sed in praesentia se vivere nesciunt: imo nescire se dicunt, quod nescire non possunt. Neque enim quisquam sinitur nescire se vivere: quandoquidem si non vivit, non p
Abbreviated transcription (Latin):
debeat sapiens ad ꝓbare nein cidat in errorẽ. siꝓueris
ad ꝓbauerit falsa. cũ om̃a sic̃ ad firmat ł occulta sint.
ł incerta. Vn detria c̃feci uolum ina inicio õuersionis
meae. ne inpedim̃to nob e&̃ quȩ tãquã in ostio ẽtradi¬
cebat. Et utiq fuerat remouenda in ueniendȩ despe¬
ratio ueritatis. quȩ illoꝵ uidet᷑ argum̃tationib: robo¬
rari Apud illos ergo error om̃isputat᷑ eẽ peccatum.
qđ uitari ñ posse c̃tendunt. nisi om̃is suspendat᷑ ad¬
sensio Errarequippedicunt eũ. quisquis ad sentit᷑
incertis. Nihilq certũ eẽ in hominũ uisis. ꝓpt̃ indiscre¬
tã similitudinẽ falsi. &iam siqđ uidet᷑ forte situerũ.
acutissimis quidẽ sed inpudentissimis c̃flictationibꝰ
disputant. Apud nos aũ iustus exfideuiuit: At si
tollat᷑ ad sensio fides tollit. quia sine assensione nihil
credit᷑. & sunt uera quã uis ñ uideant᷑. quȩnisicredan¬

Expanded text:
debeat sapiens approbare, ne incidat in errorem, si pro veris debeat sapiens approbare, ne incidat in errorem, si pro veris approbaverit falsa, cum omnia, sicut affirmant, vel occulta sint, vel incerta. Unde tria confeci volumina in initio conversionis meae, ne impedimento nobis essent, quae tanquam in ostio contradicebant. Et utique fuerat removenda inveniendae desperatio veritatis, quae illorum videtur argumentationibus roborari. Apud illos ergo error omnis putatur esse peccatum, quod vitari non posse contendunt, nisi omnis suspendatur assensio. Errare quippe dicunt eum quisquis assentitur incertis: nihilque certum esse in hominum visis, propter indiscretam similitudinem falsi, etiamsi quod videtur, forte sit verum, acutissimis quidem, sed impudentissimis conflictationibus disputant. Apud nos autem, Justus ex fide vivit . At si tollatur assensio, fides tollitur; quia sine assensione nihil creditur. Et sunt vera quamvis non videantur, quae nisi credan
Abbreviated transcription (Latin):
lũ ñpati. sinihil noceat homomalus qui ẽ putatusbonus.
Itẽq aliud ẽ ipsa uiã putare quȩ ñ ẽ ipsa. & aliud ẽ exhoc
erroris malo aliqiđ boni c̃sequi ł ut ẽ ab insidiis maloꝵ
hominũ liberari Nesciosane utrũ &iã huiussit modus¬
erroris. cũ homo demalo homine benesentit qualis
ut ꝓ eis que ꝑsensus corporis capimꝰ occurrunt similia.
quȩ spu tã quã corpore. aut corpore tãquã spũ sen¬
tiunt᷑ . qualeputabat. eẽ apłspetrus quando se existi¬
mabat uisũ uidere. repente declaustris & uinculis
ꝑ angelũ liberatus. Aut in ipsis reb corporeislene
hominẽ cũ sit alius quando duo simillimi sunt. qđ in
geminissepe c̃tingit. Vnde ait illegratusq parentib:
error. & cetera talia &iã peccata dicenda sint Necque¬
stio nodo sissima quȩ homines acutissimos achademicos
tor sit Nunc mihi enodanda suscepta ẽ. utrũ aliquid

Expanded text:
lum non pati, si nihil noceat homo malus, qui est putatus bonus. lum non pati, si nihil noceat homo malus, qui est putatus bonus. Itemque aliud est ipsam viam putare, quae non est ipsa; et aliud est ex hoc erroris malo aliquid boni consequi, velut est ab insidiis malorum hominum liberarierrores: cum homo de malo homine bene sentit, qualis  eis quae per sensus corporis capimus, occurrunt similia, quae spiritu tanquam corpore, aut corpore tanquam spiritu sentiuntur; quale putabat esse apostolus Petrus, quando existimabat se visum videre, repente de claustris et vinculis per angelum liberatus : aut in ipsis rebus corporeis lenehominem cum alius sit, quando duo simillimi sibi sunt, quod in geminis saepe contingit; unde ait ille, Gratusque parentibus error: et caetera talia etiam peccata dicenda sint. Nec quaestio nodosissima, quae homines acutissimos, Academicos torsit, nunc mihi enodanda suscepta est; utrum aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
tat eẽ qđ esseñ dubitat bonũ. & dicens malũ adulterũ
& bonũ castũ. sed hunc bonũ dicens nesciendo adulterũ
eẽ ñ castũ Porro siꝑerrorẽ euaditquisq ꝑneciem. sic̃
superius dixi nob̵ in itinere c̃tigisse. &iã boni aliquid
homini errore c̃fert᷑. Sed cũ dico inquib: dã reb: nullo
malo aliquẽ ł ñnullo &iãbono falli . Non ipsũ errorẽ dico
nullũ malũ. ł ñ nullũ bonũ. sed malũ quoñuenit᷑. ł bonũ
quouenit errando. id ẽ ex ipso errore qiđ ñ eueniat. ł
qiđ ꝓueniat Nã ipse ꝑseipsũ error. aut magnũ in re
magna. aut paruum inre parua. tam̃ sẽꝑ ẽ malum
Quis eñ nisi errans malũ neget ad ꝓbare falsa ꝓueris.
aut in ꝓbare uera ꝓfalsis. aut habere incerta ꝓcer¬
tis. ł certa pincertis: sed aliud ẽ malũ hominẽ putare
qui bonꝰ ẽ. qđ ẽ erroris. & aliud ẽ exhoc malo aliud ma¬

Expanded text:
tat esse quod esse non dubitat bonum, et dicens malum adulterum tat esse quod esse non dubitat bonum, et dicens malum adulterum et bonum castum: sed hunc bonum dicens, nesciendo adulterum esse, non castum. Porro si per errorem evadit quisque perniciem, sicut superius dixi nobis in itinere contigisse, etiam boni aliquid homini errore confertur. Sed cum dico in quibusdam rebus nullo malo aliquem, vel nonnullo etiam bono falli; non ipsum errorem dico nullum malum vel nonnullum bonum; sed malum quo non venitur, vel bonum quo venitur errando, id est, ex ipso errore quid non eveniat vel quid proveniat. Nam ipse per se ipsum error aut magnum in re magna, aut parvum in re parva, tamen semper est malum. Quis enim nisi errans malum neget, approbare falsa pro veris aut improbare vera pro falsis, aut habere incerta pro certis, vel certa pro incertis? Sed aliud est bonum hominem putare qui malus est, quod est erroris; et aliud est ex hoc malo aliud ma
Abbreviated transcription (Latin):
lim᷑ Nã magnomalo fallit᷑ homo cũ hoc ñ credit qđ ad
uitã ducit aet̃ nã. ł hoc credit qđ ad mortẽ ducitaet̃nã
Paruo aut̃ malo fallit᷑ . qui salsũ ꝓuero ad ꝓbando incidit
in aliquas molestias tẽporales. quib tam̃ adhibita fidelis
patientia conuertit easinusũ bonũ Vel ut siquisquã
bonũ hominẽ putando quimalus ẽ aliqiđ ab eopatiat᷑
mali Quiuero malũ hominẽ itabonũ credit ut nihil
ab eo mali patiat᷑ nullomodo fallit᷑. nec in eũ cadit illa
ꝓphetica detestatio: Vaehis quidicunt qđ malũ ẽ bonũ.
Deipsis enĩ reb quib homines mali sunt . ñ dehominibus
dictũ eẽ intellegendũ ẽ: Vn dequi adulteriũ dicit
bonũ. recte arguit᷑ illa uoceꝓphetȩ Qui uero ipsũ
hominẽ dic̃ bonũ quẽ putat castũ nescit adulterum.
ñ indoctrinarerũ bonarũ & malarũ. sed in occultis
humanoꝵ fallit᷑ morũ: uocans hominẽ bonũ in quo pu¬

Expanded text:
limur. Nam magno malo fallitur homo, cum hoc non credit quod ad limur. Nam magno malo fallitur homo, cum hoc non credit quod ad vitam ducit aeternam, vel hoc credit quod ad mortem ducit aeternam. Parvo autem malo fallitur, qui falsum pro vero approbando incidit in aliquas molestias temporales, quibus tamen adhibita fidelis patientia convertit eas in usum bonum. Velut si quisquam bonum hominem putando qui malus est, aliquid ab eo patiatur mali. Qui vero malum hominem ita bonum credit, ut nihil ab eo patiatur mali, nullo malo fallitur: nec in eum cadit illa prophetica detestatio, Vae iis qui dicunt quod malum est bonum. De ipsis enim rebus quibus homines mali sunt, non de hominibus dictum intelligendum est. Unde qui adulterium dicit bonum, recte arguitur illa voce prophetica. Qui vero ipsum hominem dicit bonum, quem putat castum, nescit adulterum, non in doctrina rerum bonarum et malarum, sed in occultis humanorum fallitur morum; vocans hominem bonum, in quo pu
Abbreviated transcription (Latin):
mo. aliud in uerbo Huic uero qualetũq ꝑseipsũ sit qđ
ab eodicit᷑. aliud tam̃ clausũ inpectore. aliuud inligua
promtũ ẽ. qđ malũ ẽ ꝓpriũ m̃cientis. In ipsarũ aut̃
tantũ int̃ est quain requisq fallat᷑ siue m̃ciat᷑. ut cũ
salli quã m̃tiriminꝰ sit malũ. quantũ ꝑtinet ad hominis
uoluntatẽ: Iam̃ longesit tolerabilius inhisquȩ areligi¬
one sunt seiunctam̃tiri. quã in hissine quorũ fide ł no¬
uodut illustret᷑ exemplis intueam᷑ qua MENDACII¬
lesit siquispiã dũm̃tit᷑ uiuere nunciet aliquẽ mortuum
Etalius dũ fallit̾ credat lterũ xp̃m postquãlibet langa
tẽporamoriturũ Nonne illomodom̃tiri quã isto mo¬
do falli in cõparabilit̃ prestat. multoq minoris mali
est in illũ errorẽ aliquẽ inducere. quã in istũ ab aliquo
Inquibus dã nullo malo. In quibdã ñnullo Riã bono fal¬

Expanded text:
mo, aliud in verbo: huic vero qualecumque per se ipsum sit quod mo, aliud in verbo: huic vero qualecumque per se ipsum sit quod ab eo dicitur, aliud tamen clausum in pectore, aliud in lingua promptum est; quod malum est proprium mentientis. In ipsarum autem tantum interest, qua in re quisque fallatur sive mentiatur, ut cum falli quam mentiri minus sit malum, quantum pertinet ad hominis voluntatem; tamen longe tolerabilius sit in his quae a religione sunt sejuncta, mentiri, quam in iis sine quorum fide vel nouod ut illustretur exemplis, intueamur quale sit, si quispiam dum mentitur, vivere nuntiet aliquem mortuum; et alius dum fallitur, credat iterum Christum post quamlibet longa tempora moriturum: nonne illo modo mentiri quam isto modo falli imcomparabiliter praestat, multoque minoris mali est in illum errorem aliquem inducere, quam in istum ab aliquo in quibusdam nullo malo, in quibusdam nonnullo etiam bono fal
Abbreviated transcription (Latin):
luntate m̃tit᷑. Aut uero tantũ nocet . quiuiatorẽ m̃cien¬
do indiuersũ it̃ mitut. quantũ is quiuiã uitȩ m̃dicio
fallente de prauat. Nemo sane m̃tiens iudicandus est.
quidic̃falsũ qđ putat uerũ : qm̃ quantũ in ipso ẽ. ñ fal¬
lit ipse sed fallit᷑. Nitaq m̃dacii sed aliquando teme¬
ritatis arguendus ẽ. qui falsa in cautiuscredit. acꝓue¬
ris habet : Pctiusq eẽ trario quantũ in ipso ẽ illem̃titur
qui dic̃ uerũ qđ putat falsũ. Quantũ eñi ad animũ e̾iat¬
tinet. quia ñ qđ sentit hoc dic̃. ñuerũ dic̃ quãuisuerũ in¬
ueniat᷑ esse qđ dic̃: Nec ullomodo liber est am̃dacio qui
orenesciens uerũ loquit᷑: sciens aũt uoluntatem̃u
N on c̃ sideratisitaq reb ipsis dequib aliqiđ dicit᷑. sed so¬
laintentione dicentis Melior. ẽ. qui nesciens falsũ dic̃
qm̃ iduerũ pitat. quã quim̃ciendi animũ sciensgerit.
nesciens uerũ eẽ qđ dicit Illenãq ñ aliud habet in ani¬

Expanded text:
 aut vero tantum nocet qui viatorem mentiendo in diversum iter mittit, quantum is qui viam vitae mendacio fallente depravat. Nemo sane mentiens judicandus est, qui dicit falsum quod putat verum: quoniam quantum in ipso est, non fallit ipse, sed fallitur. Non itaque mendacii, sed aliquando temeritatis arguendus est, qui falsa incautius credita pro veris habet. Potiusque e contrario, quantum in ipso est, ille mentitur, qui dicit verum quod putat falsum. Quantum enim ad animum ejus attinet, quia non quod sentit hoc dicit, non verum dicit, quamvis verum inveniatur esse quod dicit: nec ullo modo liber est a mendacio, qui ore nesciens verum loquitur, sciens autem voluntate mentitur. Non consideratis itaque rebus ipsis de quibus aliquid dicitur, sed sola intentione dicentis, melior est qui nesciens falsum dicit, quoniam id verum putat, quam qui mentiendi animum sciens gerit, nesciens verum esse quod dicit. Ille namque non aliud habet in ani
Abbreviated transcription (Latin):
addicultũ ꝑtinentib ac si de ipsadinatura falsũ aliqiđ
dicere ñ nũ quã bonũ piũq opus eẽ c̃tendant : Mihi
aũt uidet᷑ peccatũ quidẽ eẽ omnem̃ daciũ. sed multp̃
int̃ ẽẽ quo animo & dequib reb quisq: meiat Neñi¬

Expanded text:
ad Dei cultum pertinentibus ac de ipsa Dei natura falsum aliquid ad Dei cultum pertinentibus ac de ipsa Dei natura falsum aliquid dicere, nonnunquam bonum piumque opus esse contendant. Mihi autem videtur peccatum quidem esse omne mendacium, sed multum interesse quo animo et quibus de rebus quisq
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ae ipsa ueritas uita: ubinemofallit. fallit᷑ nemo
Hicaũt homines fallunt atq fallunt᷑. Miserioresꝙ sunt
cũm̃tiendo fallunt. quã cũ m̃tientib credendo fallunt᷑
Vsq ad eo tam̃ rationalis natura refugit falsitatẽ & quan¬
tũ potest deuitat errorẽ. ut falli nolint &iãquicũq
amant fallere N eñĩ sibi quim̃tit᷑ uidet᷑ errare. sed
aliũ inerrorẽ mittere credentẽ sibi. Et in eare quidẽ
r̃ errat quãm̃tiendo c̃tegit . si nouit ipse qđ uerũ sci
Sed in hoc fallit᷑ qđ putat sibi suũ ñ ob essem̃daciũ. cũ magis
fcienti quã patienti obsit omne peccatũ. Verũ hicdiffi
cillima & latebrosissimagignit᷑ questio Dequa iam
grandẽ librũ cũ respondendi necessitas nos urgueret
ab soluimꝰ : Vtrũ ad officiũ hominis iusti ꝑtineat ali¬
onnulli eñi eo usq ꝓgrediunt᷑ ut & pei erare &dereb

Expanded text:
nostrae ipsa veritas vita: ubi nemo fallit, fallitur nemo. nostrae ipsa veritas vita: ubi nemo fallit, fallitur nemo. Hic autem homines fallunt atque falluntur; miserioresque sunt cum mentiendo fallunt, quam cum mentientibus credendo falluntur. Usque adeo tamen rationalis natura refugit falsitatem, et quantum potest devitat errorem, ut falli nolint etiam quicumque amant fallere. Non enim sibi qui mentitur videtur errare, sed alium in errorem mittere credentem sibi. Et in ea quidem re non errat quam mendacio contegit, si novit ipse quid verum sit: sed in hoc fallitur, quod putat sibi suum non obesse mendacium; cum magis facienti quam patienti obsit omne peccatum. CAPUT cillima et latebrosissima gignitur quaestio, de qua jam grandem librum, cum respondendi necessitas nos urgeret, absolvimus: utrum ad officium hominis justi pertineat alim eo usque progrediuntur, ut et pejerare, et de rebus
Abbreviated transcription (Latin):
tarũ manꝰ armata subsederat. Ato ita factũ ẽ uteo
quotendebamꝰ ꝓ deuiũ circuitũ ueniremꝰ: Cognitisq
insidiis illoꝵ nos graturem errasse. atq: indegrat as age¬
remꝰđõ Qui sergo uiatorẽ sic errantẽ sic ñ errantilatrini
p̃ponere dubitauerit : Et fortasseideo apud illũ sũmũ poe¬
tã loquens quidã miseramator : Vt uidiinquit ut perii
Sed diligentius c̃siderata ueritate. cũ aliud nihilsi terrare.
quãuerũ putare qđ falsũ ẽ. falsũue qđuerũ ẽ. uelcertũ
habere ꝓincerto. incertũue ꝓcerto. siue falsũ siue sit ue¬
rũ ldq tã sit in animo deformeatq: in decens quãpuldirũ
ac decorũ eẽ sentimꝰ. ł in loquendo ł in adsent endo
est est non non. Profecto & ob hocipsũ est uita mise¬
ra ista quauiuimꝰ. qđ ei ñnũquã ut r̃ amittat᷑ error
ẽ necessarius. Absit ut talissit istauita. ubi ẽ animȩ

Expanded text:
starum manus armata subsederat: atque ita factum est ut eo starum manus armata subsederat: atque ita factum est ut eo quo tendebamus, per devium circuitum veniremus; cognitisque insidiis illorum, nos gratularemur errasse, atque inde gratias ageremus Deo. Quis ergo viatorem sic errantem sic non erranti latroni praeponere dubitaverit? Et fortasse ideo apud illum summum poetam loquens quidam miser amator, Ut vidi inquit, ut perii, s considerata veritate, cum aliud nihil sit errare, quam verum putare quod falsum est, falsumque quod verum est; vel certum habere pro incerto, incertumve pro certo, sive falsum, sive sit verum; idque tam sit in animo deforme atque indecens, quam pulchrum et decorum esse sentimus, vel in loquendo, vel in assentiendo, Est, est, Non, non : profecto et ob hoc ipsum est vita misera ista qua vivimus, quod ei nonnunquam, ut non amittatur, error est necessarius. Absit ut talis sit illa vita, ubi est animae