comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ud in lingua ꝓmere Reperiendũ gͦ
ca nonceciderit dignitate. Loquitur
dñs in euangłio ad discipłos. Qui uult
in uobis maior esse. sit omniũ minor.
Et qui uult esse primꝰ. sit om̃iũ nouis¬
simus. Qđ paulus oꝑe cõplebat dicens.
piebant. apłs paulus infimior erat. &
iccirco maior. Om̃ib enuĩ inquit illis
plus laboraui. non autẽ ego sed gr̃a
dĩ quȩ mecũ est. Propt̃ quã humili¬
tatem dũ omniũ scõꝵ est infimꝰ. data
est ei gr̃ã hȩc ingentib ut euangłizaret
inuestigabiles diuitias xp̃i & doceret
dispensationẽ xp̃i mysterii absconditi
a scłis indõ qui uniuersa creauit: Si
inuestigabiles diuitiȩ. xp̃i st̃. quomodo
euanglizantur in popło: Si abscondi¬
tũ est a scłis mẏsteriũ in dõ. qua ratio¬
ne ꝑ paulũ ꝓfertur ingentes: Sed in¬
uestigabiles & absconditũ dupliciter
sentiendũ. qđ inuestigabiles ante diui¬
tiȩ fuerint: & nunc post dñi aꝑtȩ sint

Expanded text:
ud in lingua promere. Reperiendum ergud in lingua promere. Reperiendum ergca non ceciderit dignitate. Loquitur Dominus in Evangelio ad discipulos: Qui vult in vobis major esse, fiat omnium minor, et qui vult esse primus, sit omnium novissimus . Quod Paulus opere complebat, dicens: piebant, apostolus Paulus infirmior erat, et idcirco major. 593 Omnibus enim, inquit, illis plus laboravi, non autem ego, sed gratia Dei, quae mecum est. Propter quam humilitatem dum omnium sanctorum est infimus, data est ei gratia haec in gentibus, ut evangelizaret ininvestigabiles divitias Christi, et doceret dispensationem mysterii absconditi a saeculis in Deo, qui universa creavit. Si ininvestigabiles divitiae Christi sunt, quomodo evangelizantur in populo? Si absconditum est a saeculis mysterium in Deo, qua ratione per Paulum profertur in gentes? Sed ininvestigabiles et absconditum dupliciter sentiendum. Quod ininvestigabiles ante divitiae fuerint, et nunc post Domini apertae sint
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. & reliqua. Quib breuit̃ respon¬
dendũ est temporib p̾teritis tacitum
xp̃i fuisse mysteriũ. ñ apud eos qui
illud futurũ pollicebantur: sed apud
uniuersas gentes quib postea manifesta¬
tum ẽ. Et parit̾ annotandũ. qđ sacra¬
mentũ fidei nr̃ȩ nisi ꝑscripturas ꝓphe¬
ticas & aduentũ xp̃i ñ ualeat reuelari.
Sciant gͥ qui ꝓpħas ñ intelligunt nec
scire desiderant asserentes se tantũ
euangłio esse contentos xp̃i: nescire
mysteriũ qđ temporib ȩternis genti¬
bus cunctis fuerit ignotũ. Michi in¬
fimo omniũ scõꝵ data est gr̃a hȩc in
gentib euangłizare inuestigabiles
spensatio mysterii absconditi a scłis
indño qui uni uersa creauit. Non pu¬
to apłm paulũ cũ mentis suȩ çoncor-¬
inepheso. qui corinthi. qui thessaloni-¬
ce. uł qui in toto orbe crediderant.
Qđ cũ humilitatis indiciũ sit. se om̃ĩb
scĩs infimũ dicere: mendacii. ẽ reatꝰ.
aliud inpectore clausũ habere. ali¬

Expanded text:
i, et reliqua. Quibus breviter respondendum est, temporibus praeteritis tacitum Christi fuisse mysterium, non apud eos qui illud futurum pollicebantur, sed apud universas gentes quibus postea manifestatum est. Et pariter annotandum, quod sacramentum fidei nostrae, nisi per Scripturas propheticas, et adventum Christi non valeat revelari. Sciant igitur qui prophetas non intelligunt, nec scire desiderant, asserentes se tantum Evangelio esse contentos, Christi nescire mysterium, quod temporibus aeternis gentibus cunctis fuerit ignoratum. Mihi infimo omnium sanctorum data est gratia haec, in gentibus evangelizare investigabiles spensatio mysterii absconditi a saeculis in Deo qui universa creavit. Non puto apostolum Paulum cum mentis suae concorin Epheso, qui in Corintho, qui in Thessalonica, vel qui in toto orbe crediderant. Quod cum humilitatis indicium sit, se omnibus Sanctis infimum dicere, mendacii est reatus, aliud in pectore clausum habere, ali
Abbreviated transcription (Latin):
reuelatũ qđ patriarchis & ꝓpħis fu¬
erit ignotũ: Nunquã enim humi¬
litatis discipłs uerbis arrogantię
intumesceret. euangłiũ cuius mini¬
ster .ẽ. ñ sui meriti dicens fuisse sed
locutos: cũ p̾senti testimonio. illud
qͦq qđ ad romanos in plerisq codicib
inuenit᷑ ad confirmationẽ sui do¬
gmatis trahunt legentes. ei autẽ qui
potest uos roborare uxta euangłiũ
uelationẽ mysterii tẽporib ȩternis

Expanded text:
revelatum, quod patriarchis et prophetis furevelatum, quod patriarchis et prophetis fuerit 592 ignotum. Numquam enim humilitatis discipulus, verbis arrogantiae intumesceret, Evangelium cujus minister est, non sui meriti dicens fuisse, sedlocutos, cum praesenti testimonio, illud quoque quod ad Romanos in plerisque codicibus invenitur, ad confirmationem sui dogmatis trahunt, legentes: Ei autem qui potest vos roborare juxta Evangelium velationem myster
Abbreviated transcription (Latin):
tatis meȩ. Concorporales autẽ illud
significat: ut quẽ ad modũ in uno cor¬
pore plura st̃ membra uerbi causa.
oculi. manus. aures. pedes. uent̃ & g
nua. & cũ in uno sint corpore habeant
differentias suas. ꝓ se inuicẽ lętentur
& doleant: sic licet diuersas habeant
grãs ii qui in xp̃o credidert̃ in uno tam
sint ęccłȩ corpore conglobati. Et in
suꝑiorib quidẽ duob uerbis id÷ in
eo qđ ait cohȩredes & concorporales
poterat in uno corpore diuersũ aliqͥd
suspicari. Ex eo autẽ qđ addidit &
comparticipes ꝓmissionis in xp̃o ieSu
omĩs penitus diuersitas amputata. ẽ.
Ubi enim una comparticipatio. ẽ. uniuer¬
sa cõmunia sunt Pulchre etiã addi¬
dit ꝑ euangłium cuius factꝰ sũ mini¬
ster scđm donũ gr̃ȩ quȩ data est mͥ
iuxta oꝑationẽ uirtutis eius. ut dĩ
gr̃am non suũ meritũ de monstraret
te arrogantiȩ penitus crim̃ excluditꝰ
Suꝑ qua nonnulli eũ reprehendendu
putant. quia sibi dixerit mysteriũ

Expanded text:
tas mea . Concorporales autem illud significat, ut quemadmodum in uno corpore plura sunt membra: verbi causa, oculi, manus, aures, pedes, venter, et genua: et cum in uno sint corpore, habeant differentias suas, et pro se invicem laetentur, et doleant: sic licet diversas habeant gratias, hi qui in Christo credidere, in uno tamen sint Ecclesiae corpore conglobati. Et in superioribus quidem duobus verbis, id est, in eo quod ait, cohaeredes et concorporales, poterat in uno corpore diversum aliquid suspicari. Ex eo autem quod addidit: et comparticipes promissionis in Christo Jesu, omnis penitus diversitas amputata est. Ubi enim una comparticipatio est, universa communia sunt. Pulchre etiam addidit, per Evangelium, cujus factus sum minister secundum donum gratiae quae data est mihi juxta operationem virtutis ejus: ut Dei gratiam, non suum meritum demonstraret. te, arrogantiae penitus crimen excluditur. Super qua nonnulli eum reprehendendum putant: quia sibi dixerit mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
ram poplite magis qđ ab eo poscimus
impetramꝰ. Legimus & paulũ in li¬
core sic orasse. & geni culationes in
orationẽ pͣceptas. Sed sicut illud
edificat simplices: sic uerã genicula¬
tionẽ esse docemus in animo. Quia
multi corporale flectentes genu.
anime nequaquã poplitẽ curuaue¬
runt. Q e regione alii erecto dm̃
corpore dep̾cantes: magis se animo
curuauere. Porro qđ sequit᷑ ad patrẽ
ex quo omĩis paternitas in cęlis & in
terra nominat᷑ : ñ ut in latinis codi

Expanded text:
ram poplite, magis quod ab eo poscimus, ram poplite, magis quod ab eo poscimus, impetramus. Legimus enim et Paulum in littore sic orasse, et geniculationes in oratione praeceptas . Sed sicut illud aedificat simplices: sic veram geniculationem esse docemus in animo; quia multi corporale flectentes genu, animae, nequaquam poplitem curvaverunt. Et contra, alii erecto Deum corpore deprecantes, magis se animo curvaverunt. Porro quod sequitur, ad Patrem ex quo omnis paternitas in coelis, et in terra nominatur, non ut
Abbreviated transcription (Latin):
flectant genua terrestria. nunqͥd &
angłos cęterasq uirtutes quȩ in cȩle¬
stib ꝑseuerant possumꝰ affirmare
spetiẽ habere corporeã ut in nomine
enis flectant genu: Uel apud inferos
animas uinculis corporis liberatas
genu qđ ñ habent. ẽẽ flexuras:
ri flectere ei genu dicit᷑ sic qͥ pecca¬
ti seruus ẽ. & habet sp̃m seruitutis
iterũ in timore. genu scribit᷑ flexis¬
nua ante baal. idolo scilicet atq pec¬
cato. Qui fornicator. ẽ. & ꝑ lupanaria
scortaq discurrit. libidini flectit ge¬
nu suũ. Qui furiosus. flexo adorat᷑
iram genu. Qui mammonã suscipit.
& ds̃ eius est uent̾. flectit genu aua¬
riciȩ atq luxuriȩ. Q quid me neces¬
se.ẽ. singula ꝑagrare: Totiens dia¬
bolo flectimus genu: quotienscunq
peccamꝰ. Hȩc autẽ spualit̾ exponen¬
tes. ñ statim iuxta litterã orandi con¬
suetudinẽ tollimꝰ qua dm̃ genu po¬
sito supplicit̃ adoramꝰ: & fixo in t̃¬

Expanded text:
flectant genu terrestria: numquid et flectant genu terrestria: numquid et angelos caeterasque virtutes, quae in coelestibus perseverant, possumus affirmare speciem habere corpoream, ut in nomine ejus flectant genu? vel apud inferos animas vinculis corporis liberatas, genu quod non habent, esse flexuras? ri, flectere ei genu dicitur: sic qui peccati servus est, et habet spiritum servitutis iterum in timore, genu scribitur flexisaverunt genua ante Baal , idolo scilicet atque peccato. Qui fornicator est, et per lupanaria scortaque discurrit, libidini flectit genu suum. Qui furiosus, flexo adorat iram genu. Qui mammonam suspicit, et Deus ejus est venter, flectit genua avaritiae atque luxuriae. Et quid me necesse est singula peragrare? Toties diabolo flectimus genu, quotiescumque peccamus. Haec autem spiritualiter exponentes, non statim juxta litteram orandi consuetudinem tollimus, qua Deum genu posito suppliciter adoramus, et fixo in ter
Abbreviated transcription (Latin):
liberauit nos: Recte gͥ petit ne defi¬
ciat fides ephesiorũ in pressuris suis
atq angustiis: quas ꝓpterea patitur
quia ephesiis euangłium pͣdicabat.
Quȩ quidẽ pressurę apud incredulos
poenȩ st̃. apud fideles głȩ uictoriȩ.
quia uicisse. ẽ aduersarios in angustus
effigiem corporaliũ luminũ esse ocu¬
los sp̃uales : sic nunc intelligendũ alia
esse exterioris hominis genua alia in¬
terioris. &̾enĩ illud qđ dicit᷑ in isaia
confortamini manus dimissȩ & genua
dissoluta. & in alio loco ipse apłs. ut
innomine inquit iesu om̃e genua fle¬
ctat. cęlestiũ. & terrestriũ. & infer¬
norũ non ad genua corporis sed ad
subiectionẽ mentis & inclinationẽ
animȩ cordisq obsequiũ ꝑtinet t̾rȩ
se coȩquantis. ut psalmista qͦq canit
dicens. Adhȩsit pauim̃to anima mea.
Res enĩ spualis & incorporea anima.
rei corporali pauim̃to qui potuit ad¬
hȩrere: Esto quippe in nomine ies:

Expanded text:
liberavit nos? Recte igitur petit, ne defiliberavit nos? Recte igitur petit, ne deficiat fides Ephesiorum in pressuris suis atque angustiis, quas propterea patitur, quia Ephesiis Evangelium praedicabat. Quae quidem pressurae apud incredulos poenae sunt, apud fideles gloria atque victoria, quia vicisse, est adversariis in angustiis effigiem corporalium luminum esse oculos spirituales: sic nunc intelligendum, alia esse exterioris hominis genua, alia interioris. Etenim illud quod dicitur in Isaia: Confortamini manus dimissae, et genua dissoluta . Et in alio loco ipse Apostolus: Ut in nomine, inquit, Jesu, omne genu flectatur, coelestium, terrestrium, et infernorum , non ad genua corporis, sed ad subjectionem mentis et inclinationem animae, cordisque obsequium pertinet, terrae se coaequantis, ut Psalmista quoque canit, dicens: Adhaesit pavimento anima mea . Res enim spiritualis et incorporea anima, rei corporali pavimento quomodo potuit adhaerere? Esto quippe in nomine Jesu
Abbreviated transcription (Latin):
gellatus totadie. Non itaq mirũ est si
plurib paulo angustiis in epheso & in
asia coartato ephesii temptabantur.
& habebant necessariũ orationũ eius
auxiliũ ne deficerent in pressuris illiꝰ
Qđ autẽ mepheso. in asia fuerit apłs
plura ꝑpessus. scriptũ est quidẽ in acti
epłis discimus in quib ait. Si iuxta
hominẽ ad bestias pugnaui ephesi.
quid mͥ ꝓdest si mortui ñ resurgunt :
Et in scła ad corinthios. Nolo uos ignora¬
re fr̃s̃ de tribulatione nr̃a quȩ facta
est in asia. quia suꝑ modũ suꝑ uirtutẽ
aggrauati sumꝰ : ita ut desꝑaremꝰ etiã
uiuere. Scđ ipsi in nob̾met ipsis respon¬
sum mortis habuimꝰ ut ñ confidentes
essemꝰ in nobis sed in dõ qui suscitauit
mortuos. qui de talib mortib libera¬
uit nos & liberat. Sꝑamus autẽ. quia
& liberaturus sit. Quantũ putas eum
tribulationũ pondus urgnebat ut
diceret. qui de tantis & talib mortib

Expanded text:
gellatus tota die. Non itaque mirum est, si gellatus tota die. Non itaque mirum est, si pluribus Paulo angustiis in Epheso, et in Asia coarctato, Ephesi tentabantur, et habebant necessarium orationum ejus auxilium, ne deficerent in pressuris ejus. Quod autem in Epheso et in Asia fuerit Apostolus plura perpessus, scriptum est quidem et in AcEpistolis discimus, in quibus ait: Si juxta hominem ad bestias pugnavi in Epheso, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt ? Et in secunda ad Corinthios: Nolo vos ignorare, fratres, de tribulatione nostra, quae facta est in Asia: quia super modum, super virtutem aggravati sumus, ita ut desperaremus etiam vivere: sed ipsi in nobismetipsis responsum mortis habuimus, ut non confidentes essemus in nobis, sed in Deo qui suscitat mortuos, qui de talibus mortibus liberavit nos, et liberat: speramus autem, quia et liberaturus sit . Quantum putas eum tribulationum pondus urgebat, ut diceret: qui de tantis et talibus mortibus
Abbreviated transcription (Latin):
sii in suo labore deficiant. Sed & ad
hanc quęstiunculã dissoluendã illud
sumitur exemplũ temptationem
ur̃am in carne mea ñ spreuistis neq
abiecistis. Ostendit᷑ siquidẽ in hoc
dicto. qđ in carne pauli alia sit nata
temptatio. Consideremꝰ totius mun¬
di homines. & quid in cõmune de
om̃ib loquor: eis qui in xp̃m putant᷑
credere discutiamꝰ: & uidebimꝰ hac
eos uł maxime quȩstione tẽptari.
quare scĩs uiris & dõ seruientib mul¬
ta aduerse ueniant. & contra scelera¬
ti. impii. parricidȩ. floreant. uige:¬
ant. sint diuices & potentes. quorũ
uerba sub sua ꝑsona dauid exprimens
ait. Quã bonus isrł ds̃ rectis corde.
mei uͦ pȩne moti st̃ pedes. poene effusi st̃
gressus mei. Qm̃ emulatus sũ suꝑ iniqͥs.
pacẽ peccatoꝵ uidens & reliqͣ. Suꝑ
quȩ infert. Ego autẽ dixi. Ergo sine
causa iustificaui cor meũ. & laui int̾
innocentes manus meas. & factus sũ fla¬

Expanded text:
si in suo labore deficiant. Sed et ad si in suo labore deficiant. Sed et ad hanc quaestiunculam dissolvendam, illud sumetur exemplum: Tentationem vestram in carne mea non sprevistis, neque abjecistis. Ostenditur siquidem in hoc dicto, quod in carne Pauli aliis sit nata tentatio. Consideremus totius mundi homines et quid in commune de omnibus loquor, eos qui in Christum putantur credere, discutiamus, et videbimus hac eos vel maxime quaestione tentari, quare sanctis viris et Deo servientibus, multa adversa eveniant, et contra scelerati, impii, parricidae floreant, vigeant, sint divites et potentes. Quorum verba sub sua persona David exprimens ait: Quam bonus Deus Israel rectis corde. Mei vero pene moti sunt pedes: pene effusi sunt gressus mei. Quoniam aemulatus sum super iniquis, pacem peccatorum videns , et reliqua. Super quae infert: Ego autem dixi: ergo sine causa justificavi cor meum, et lavi inter innocentes manus meas, et factus sum fla
Abbreviated transcription (Latin):
Porro quasi imꝑitus locutus ẽ. ut plu¬
rali tribulationũ numero głam sub¬
iungeret singularẽ. & diceret intri¬
bulationib meis ꝓuobis quȩ . ẽ gła ur̃a.¬
quo habemus fiduciã & accessũ. & fidẽ.
Quȩ fiducia. accessus & fides. ur̃a est
gła sed magis suꝑior sectandus est
sensus. Potest̃ autẽ scđm id qđ latinꝰ
expressit ꝓpt̾ qđ peto ne deficiatis
intribulationib meis ꝓ uobis quȩ est
gła ur̃a illud exponi. qđ ꝓ ephesi is
petat ne in pressuris apłi lassescant.¬
atq deficiant. Si quidem & ea quȩ
sequunt᷑. huic magis sensui congru¬
ad patrẽ. ut det uob̾ scđm diuitias
głȩ suȩ uirtute confortari. Necessa¬
riam quippe habebant foratudinẽ
ne intribulationib uincerent᷑. Dicat
aliquis. Si fuissent ephesi in angustiis
constituti. recte paulus ꝓeis poterat
dep̾cari ne deficerent atq lassesce¬
rent. Nunc uͦ ridiculũ. ẽ paulo intri¬
bulationib posito. rogare eũ ne ephe¬

Expanded text:
Porro quasi imperitus locutus est, ut plurali tribulationum numero, gloriam subjungeret singularem, et diceret: In tribulationibus meis pro vobis, quae est gloriaquo habemus fiduciam, 597 et accessum, et fidem. Quae fiducia, accessus et fides, vestra est gloria. Sed magis superior sectandus est sensus. Potest autem secundum id quod Latinus expressit: Propter quod peto, ne deficiatis in tribulationibus meis pro vobis, quae est gloria vestra, illud exponi quod pro Ephesiis petat, ne in pressuris apatque deficiant. Siquidem et ea quae sequuntur, huic magis sensui congruti, ut det vobis secundum divitias gloriae suae virtute confortari. Necessariam quippe habebant fortitudinem, ne in tribulationibus vincerentur. Dicat aliquis: Si fuissent Ephesi in angustiis constituti, recte Paulus pro eis potuerat deprecari, ne deficerent atque lassescerent: nunc vero ridiculum est, Paulo in tribulationibus posito, rogare cum, ne Ephe
Abbreviated transcription (Latin):
lem. Istũ pollere scientia secretorũ. illũ
simplici tantũ fide esse contentũ. Neq
enim om̃s in exemplũ salomonis de
naturis bestiarũ & uolucrũ & herba¬
rũ similit̃ sunt locuti: ut disputarent
a cedro libani usq ad ysopũ quȩ exit
ꝑ parietẽ. Econtrario salomon ñ ita
forsitan uiderit ut moẏses om̃s species¬
uictimarũ & culturȩ dĩ. nec ei facie ad
faciem dñs sit locutus. nec uasorũ tan¬
tam uł habuerit uł intellexerit sup¬
pellectilẽ quorũ typũ illi in montem

Expanded text:
lem, istum pollere scientia secretorum, illum lem, istum pollere scientia secretorum, illum simplici tantum fide esse contentum . Neque enim omnes in exemplum Salomonis de naturis bestiarum et volucrum, et herbarum similiter sunt locuti, ut disputarent a cedro Libani, usque ad hyssopum, quae exiit per parietem. Econtrario Salomon non ita forsitan viderit, ut Moyses omnes specievictimarum, et culturae Dei; nec ei facie ad faciem sit locutus Dominus, nec vasorum tantam vel habuerit, vel intellexerit supellectilem, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
post te ñ surget similis tͥ Et quomͦ qui¬
dam putant apłis xp̃i reuelatũ esse my¬
sterium qđ ignotũ fuerit salomoni. cũ
apłis om̃ib sapientiorẽ fuisse salomo¬
nem & retro patriarchis uox diuina pol¬
licita sit: quid esset quoq ipse loquit᷑
confident᷑. dñs docuit me sapientiã.
& intellectũ scõꝵ cognoui. Necnon &
dauid de scientia occulti mysterii glo¬
riatur dicens. Incerta & occulta sapien¬
tiȩ tuę manifestasti mͥ. Et ad eũ qui
sibi sapientia supplaudebat. ds̃ loquit᷑
nihele: Aut ille gͥ de quo supra iã dis¬
seruimus tenendus. ẽ. sensus ita patriar¬
chas & ꝓpħas ut nunc apłis reuelatũ. ẽ.
xp̃i ignorasse mysterium. quia aliud
sit tenere qđ in manib aliud futurũ
in sp̃u ꝓuidere: aut dicendũ quomodo¬
ñ sunt similes facies facieb sic nec cor¬
aliũ genera linguarũ. aliũ curationes
donationũ. aliũ opitulationes & guber¬
nationes. Illũ esse sapientẽ. hunc fide¬

Expanded text:
post te non surget similis tibi . Et quomodo quidam putant apostolis Christi revelatum esse mysterium, quod ignotum fuerit Salomoni, cum apostolis omnibus sapientiorem fuisse Salomonem, et retro patriarchis vox divina pollicita sit? qui de se quoque ipse loquitur confidenter: Deus docuit me sapientiam, et intellectum sanctorum cognovi . Necnon et David de scientia occulti mysterii gloriatur, dicens: Incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi . Et ad eum qui sibi de sapientia supplaudebat, Deus loquituniele . Aut ille igitur de quo jam supra disseruimus, tenendus est sensus, ita patriarchas et prophetas, ut nunc apostolis revelatum est, Christi ignorasse mysterium, quia aliud sit tenere quid manibus, aliud futurum in spiritu praevidere. Aut dicendum, quomodo non sunt similes facies faciebus, sic nec coralium genera linguarum, alium dona curationum, alium opitulationes et gubernationes, illum esse sapientem, hunc fide
Abbreviated transcription (Latin):
est enĩ in sp̃u uentura cognoscere. ali
spexerit & digito demonstrarit dics.
ecce agnus dĩ ecce qui tollit peccata
mundi. Iuxta quẽ sensũ & illud expo¬
ni potest. multi ꝓpłȩ & iusti cupie¬
runt uidere quȩ uidetis & ñ uidert̃.
& audire quȩ auditis & non audiert̃.
Hȩc utiq uidere & audire cupiebant.
quȩ futura cognouerant. Qđ si ne¬
sciebant uentura. quomͦ desiderare
poterant quȩ penitus ignorabant.
Legimus in regnorũ libris dñm salo¬
moni in somnio pollicentẽ atq dicentẽ
Proeo qđ petisti ame uerbũ istud & non¬

Expanded text:
est enim in spiritu ventura cognoscest enim in spiritu ventura cognoscspexit, et digito demEcce Agnus Dei: ecce qui tollit peccata mundi . Juxta quem sensum et illud exponi potest: Multi prophetae et justi cupierunt videre quae videtis, et non viderunt, et audire quae auditis, et non audierec utique videre et audire cupiebant, quae futura cognoverant. Quod si nesciebant ventura, quomodo desiderare poterant, quae penitus ignorabant? Legimus in Regnorum libris, Dominum 590 Salomoni in somnio pollicentem atque dicentem: Pro eo quod petiisti a me verbum istud,
Abbreviated transcription (Latin):
hominis quẽ confirmasti tͥ. Aut igit᷑
uxta montanũ patriarchas & ꝓpħas
in extasi locutos accipimus & nescisse
qđ dixerint: aut si hoc impiũ. ẽ. sp̃s
Et si intellexerẽ. quęritur quomͦ nc̃
paulus dicat qđ aliis generationib ñ
fuit notũ. fuisse xp̃i apłis reuelatũ.
Aut gͥ illud respondendũ qđ caute pau¬
lus signantq testatus sit filiis homi¬
num ignotũ fuisse mysterrũ non fili¬
isdĩ adquos loquit᷑ ego dixi dii estis
& filii excelsi om̃s. qđ scilicet ii qui
sp̃m adoptionis acceꝑint de quib pa
triarchȩ & ꝓpħȩ fuerunt dĩ scierunt
sacram̃tũ: Aut si hoc ñ recipitur. &
nimiũ uiolentũ & coactũ uidetur.
illuc sermo transiuit ut dicat non de¬
finite & generalit̾ dixisse paulũ ali is
generatiõnib ignotũ fuisse om̃ino
dñi sacramentũ : sed sic quomͦ nunc
reuelatum. ẽ. scĩs eius & apłis nescisse
patriarchas ueteres & ꝓpħas. Aliud

Expanded text:
hominis quem confirmasti tibi . Aut igitur hominis quem confirmasti tibi . Aut igitur juxta Montanum, patriarchas et prophetas in ecstasi locutos accipiendum, et nescisse quae dixerint: aut si hoc impium est spiriEt si intellexerunt, quaeritur quomodo nunc Paulus dicat, quod aliis generationibus non fuit notum, fuisse Christi apostolis revelatum. Aut igitur illud est respondendum, quod caute Paulus signanterque testatus sit, filiis hominum ignotum fuisse mysterium, non filiis Dei, ad quos loquitur: Ego dixi: dii estis, et filii Excelsi omnes . Quod scilicet hi qui spiritum adoptionis acceperint, de quibetae fuerint, Dei scierint sacramentum. Aut si hoc non recipitur, et nimium violentum et coactum videtur, illuc sermo transibit, ut dicat non definite et generaliter dixisse Paulum aliis generationibus ignotum fuisse omnino Domini sacramentum: sed sic quomodo nunc revelatum est sanctis ejus et apostolis, nescisse patriarchas veteres, et prophetas. Aliud
Abbreviated transcription (Latin):
tum xp̃i & uocationẽ gentiũ scriptu¬
ra cõmemorat. Abrahã quippe uidit
diem eius. & lętatus . ẽ. & dicitur ei.
Benedicent᷑ in semine tuo om̃s gentes.
Et iacob de eo qui oriundus esset ex iuda
ꝓphetice loquit᷑. Q ipse erit expecta¬
tio geritiũ. Moyses qͦq maiores di uiti¬
as ȩgypti thesauris. opprobriũ xp̃i ar¬
bitratus . ẽ. Ꝙ isaias. Ecce inqͥt uirgo
inutero concipiet & pariet & alibi
Erit uirga iesse. & qui surget ad regnan¬
dũ ingentib in ipso gentes sꝑabunt.
xisse sufficiat. Adorabunt in conspe¬
ctu eius om̃s familiȩ gentiũ. Ꝙiterũ
O m̃s gentes seruient eĩ. Et adhuc ma¬
nifestius de popło isrł. & de dño salia¬
tore. Uisita uineã istam. & ꝑfice eã
quam planitauit dextera tua: & suꝑ
filium quẽ confirmasti tibi. Cuius
etiã & corporis dispensatio. in conse¬
quentib indicatur. Fiat manꝰ tua
suꝑ uirum dexterȩ tuȩ. & suꝑ filiũ

Expanded text:
tum Christi et vocationem Gentium, Scriptutum Christi et vocationem Gentium, Scriptura commemorat. Abraham quippe vidit diem ejus, et laetatus est , et dicitur ei: Benedicentur in semine tuo omnes gentes . Et Jacob de eo qui oriundus esset ex Juda prophetice loquitur: Et ipse erit exspectatio gentium . Moyses quoque majores divitias Aegypti thesauris, opprobrium Christi arbitratus est. 589 Et Isaias: Ecce, inquit, virgo in utero concipiet, et pariet . Et alibi: Erit virga Jesse, et qui surget ad regnandum gentibus: in ipso gentes sperabuntxisse sufficiat: Et adorabunt in conspectu ejus omnes familiae gentium . Et iterum: Omnes gentes servient ei . Et adhuc manifestius de populo Israel, et de Domino Salvatore: Visita vineam istam, et perfice eam quam plantavit dextera tua, et super filium quem confirmasti tibi . Cujus etiam corporis dispensatio in consequentibus indicatur: Fiat manus tua super virum dexterae tuae, et super filium
Abbreviated transcription (Latin):
uelationẽ cognitũ est mͥ mysteriũ sic̃
p̾scripsi inmodico. Uere enĩ siquis fuꝑi¬
ora huius epłȩ contẽplatur. uidebit
ci reuelata mysteria quorũ partem
quandã modicã suo sermone ꝑstrin¬
xit. non tam totũ qđ nouerat ꝓferens
quã ostendens ex modico quid taceret
nullã epłarũ pauli tanta habere ii¬
steria tam reconditis sensib inuolutã.
quos & apłs nosse se gloriat᷑. & nobis
indicatos breuit̾ ostendit. ut attentius
quȩ sunt scripta relegamꝰ. Et aliis ge
nerationib non fuit notũ fili is homi¬
des & concorporales & cõparticipes pro¬
sũ minister. scđm donũ gr̃ȩ dĩ quȩ di¬
ta.ẽ. michi iuxta oꝑationẽ uirtutis eiꝰ
Mysteriũ xp̃i qđ ex parte supra apłsexe¬
cutus. ẽ. quomͦꝰ aliis generationib fue¬
rit ignotũ. plenius retractandũ uidet
utrumne abrahã iacob & moyses &
annon: a quib esse prȩdicatũ aduen¬

Expanded text:
ysterium, sicut ysterium, sicut praescripsi in modico. Vere enim si quis superiora hujus epistolae contempletur, videbit ei revelata mysteria, quorum partem quamdam modicam suo sermone perstrinxit: non tam totum quod noverat proferens, quam ostendens ex modico quid taceret.nullam Epistolarum Pauli tanta habere mysteria, tam reconditis sensibus involutam, quos et Apostolus nosse se gloriatur, et nobis indicatos breviter ostendit, ut attentius quae sunt scripta, relegamus. Enon fuit notum filiis homides, et concorporales, et comparticipes proister secundum donum gratiae Dei, quae data est mihi juxta operationem virtutis ejus. Mysterium Christi quod ex parte supra Apostolus exsecutus est, quomodo aliis generationibus fuerit ignotum, plenius retractandum videtur: utrumne Abraham, Jacob et Moyses, Ierint, an non? A quibus esse praedictum adven
Abbreviated transcription (Latin):
tum factũ est mͥ mysteriũ. & reliqͣ.
Si uͦ quis potest etiã iuxta sermones e
loquiiq contextũ docere apłm fuisse
ꝑfectũ & in artis grãmaticȩ uitia non
incurrisse. ille potius auscultandus. ẽ.
Nos quotienscunq soloecismos aut tale
quid annotamꝰ. non apłm pulsamꝰ ut
maliuoli criminantur: sed magis apłi
compositione. & eloqui i uenustate.
nunquã ad fidem xp̃i totũ mundum
transducere ualuisset: nisi euangeli¬
zasset eũ non insapientia uerbi sed in
uirtute dĩ. Nam & ipse ad corinthios
ait. Et ego cũ uenissem aduos fr̃s. ueni
ñ ineminentta uerbi & sapientię an¬
nuncians uob testimoniũ dĩ. & rursũ.
& uerbũ meũ & p̾dicatio mea ñ in sua
soriis sapientiȩ uerbis. sed in ostensi¬
one sp̃s & uirtutis. ut fides ur̃a ñ sit
in sapientia hominũ sed in uirtute dĩ.
ste gͥ qui soloecismos in uerbis facit.
qui ñ potest hyꝑbaton reddere sen¬
tentiaq concludere. audacter sibi uin¬
dicat sapientiã & dicit. Qm̃ scđ̾m re

Expanded text:
reliqua. Si vero quis potest etiam juxta sermonis et eloquii contextum docere, Apostolum fuisse perfectum, et in artis grammaticae vitia non incurrisse, ille potius auscultandus est. Nos quotiescumque soloecismos, aut tale quid annotavimus, non Apostolum pulsamus, ut malivoli criminantur, sed magis Apostoli compositione, et eloquii venustate, numquam ad fidem Christi totum mundum transducere valuisset, nisi evangelizasset eum non in sapientia verbi, sed in virtute Dei. Nam et ipse ad Corinthios ait: Et ego cum venissem ad vos, fratres, veni non in eminentia verbi aut sapientiae 588 annuntians vobis testimonium Dei . Et rursum: Et verbum meum, et praedicatio mea, n ostensione spiritus et virtutis, ut fides vestra non sit in sapientia hominum, sed in virtute Dei . Iste igitur qui soloecismos in verbis facit, qui non potest hyperbaton reddere, sententiamque concludere, audacter sibi vindicat sapientiam, et dicit: Quoniam se
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o. Iuxta donũ gr̃ȩ dĩ quȩ data ẽ apło
ut euangłi zaret inuestigabiles diuiti¬
as xp̃i & doceret ingentib mysteriũ
qđ a scłis fuerat ignoratũ. iccirco idipsũ
sacramentũ ei est reuelatũ. ut non solũ
gentib sed & principatib & potestati¬
bus ꝑeccłam manifesta fieret multi¬
plex sapientia dĩ. quȩ iuxta ꝓpositum
ur̃m scłorum olim destinata. nunc
consũmata uidetur in xp̃o. Si autem
principatib & potestatib in cęlis quas
scãs ministrasq dĩ acciꝑe debemus. licet
quidam principem aeris istius & ange¬
los eius int̾pretent᷑. ignota fuit multi¬
plex scientia dĩ quȩ nunc eis ꝑȩccłam
reuelata. ẽ. quantomagis patriarchis
& ꝓpħis ignota fuit quos supra noN
ignorasse mysteriũ xp̃i sed ita ut apo¬
stolos nescisse monstrauimꝰ: Multi¬
plex quippe sapientia dĩ quȩ sermone
dĩ. nunc & principatib & potestatib

Expanded text:
ro. Juxta donum gratiae Dei, quae data est Apostolo, ut evangelizaret ininvestigabiles divitias Christi, et doceret in gentibus mysterium quod a saeculis fuerat ignoratum: idcirco idipsum sacramentum ei est revelatum, ut non solum gentibus, sed et principatibus et potestatibus per Ecclesiam manifesta fieret multiplex sapientia Dei, quae juxta propositum veterum saeculorum olim destinata, nunc consummata videtur in Christo. Si autem principatibus et potestatibus in coelis, quas sanctas ministrasque Dei accipere debemus licet quidam principem aeris istius et angelos ejus interpretentur, ignota fuit multiplex sapientia Dei, quae nunc eis per Ecclesiam revelata est, quanto magis patriarchis et prophetis ignota fuit, quos supra non ignorasse mysterium Christi, sed ita ut apostolos, nescisse monstravimus? Multiplex quippe sapientia Dei, quae sermone Dei nunc et principatib
Abbreviated transcription (Latin):
Potest unũ baptisma & ita dici qđ licet
ter baptizem᷑ ꝓpt̾ mysteriũ trinitatis.
tam̃ unũ baptisma reputetur. Unũ
baptizari. Et alibi. Baptismate meo
baptizamini. Diuersitas autẽ p̃positio¬
sam intelligentiã sapit. Suꝑ om̃ia enĩ
.ẽ. ds̃ pat̾ qui auctor est omniũ. ꝑ om̃s
filius qui cuncta transcurrit: uaditq
ꝑom̃ĩa in om̃ib sp̃s sc̃s quia nichil absq
eo est Nec uͦ putandũ unũ dm̃ & patrẽ
omiũ esse cõmunit᷑. ut scilicet & ad ir¬
rationabilia ium̃ta nom̃ patris possit
aptari. Sed quomͦ si in decẽ hominib
quinq filiis & quinq seruis parit̃ dice¬
ris & dõ. etiã zeno cũ stoicis suspicatur.
Quẽ secutus uirgilius ait. Dm̃ nanq ire
ꝑ om̃s terrasq tractusq maris. & reliqͣ
Et principio celũ ac terras camposq li¬
quentes lucentemq globũ luna tita¬
niꝰq astra sp̃s intus alit totã. quȩ infu¬
sa ꝑ artus mens agitat molem. & magno

Expanded text:
Potest unum baptisma et ita dici, quod licet Potest unum baptisma et ita dici, quod licet ter baptizemur, propter mysterium Trinitatis: tamen unum baptisma reputetur. Unum baptizari ; et alibi: Baptismate meo baptizabimini . Diversitas autem psam intelligentiam sapit. Super omnia enim est deus pater, qui auctor est omnium. Per omnes filius, qui cuncta transcurrit uaditque per omnia. In omnibus spiritus sanctus quia nihil absque eo est. Nec vero putandum, unum Deum, et Patrem omnium esse communiter, ut scilicet ad irrationabilia jumenta, nomen Patris possit aptari; sed quomodo si in decem hominibus, quinque filiis, et quinque servis, pariter diceris, et de Deo etiam Zeno cum suis Stoicis suspicatur. Quem secutus Virgilius ait : Deum namque ire per omnes Terrasque tractusque maris, etc.; et: Principio coelum ac terras, camposque liquentes, Lucentemque globum lunae, Titaniaque astra, Spiritus intus alit, totamque infusa per artus Mens agitat molem, et mag
Abbreviated transcription (Latin):
solus est ds̃. eadem consequentia solus erit
ne deitas. uł indeitate dominatio. Unus
est dñs & unus est ds̃. quia patris & fili i
dominatio una diuinitas. ẽ Propter ea
& fides una dicit᷑. quia similit̾ in patrẽ
& infiliũ & in sp̃m sc̃m credimus. & ba¬
ptisma unũ. Eodem enĩ modo & inpatrẽ
ter mergimur: ut trinitas unũ pariat
sacram̃tũ. & non baptizam᷑ in nominib
patris & filii & sp̃s scĩ: sed in uno no-¬
mine qđ intelligit᷑ ds̃. Et miror qua
consequentia in uno uocabulo eodẽ oꝑe
& eodẽ sacram̃to naturȩ diuersitatẽ.
arrius. macedonius. & eunomius suspi¬
centur. concordante impietatis discor-¬
dia & creaturę infilio & in sp̃u sco̾ coe¬
nosũ fontẽ tenentes. diuersos hereseon
riuulos duxerint: unũ baptisma. Et
contra ualentinũ facit quia duo baptis¬
ma  esse contendit. & contra om̃s here¬
ticos. ut sciant ñ habere se baptisma.
sed in una xp̃i eccła fontẽ esse uitalẽ

Expanded text:
solus est Deus, eadem consequentia, solus erit solus est Deus, eadem consequentia, solus erit ne deitas, vel in deitate dominatio. Unus est Dominus, et unus est Deus, quia Patris et Filii dominatio, una divinitas est. Propterea et fides una dicitur, quia similiter in Patrem, et in Filium, et in Spptisma unum. Eodem enim modo in Patrem eter mergimur, ut Trinitatis unum appareat sacramentum. Et non baptizamur in nominibus Patris et Filii et Spiritus sancti, sed in uno nomine, quod intelligitur Deus. Et miror qua consequentia in uno vocabulo, eodem opere, et eodem sacramento, naturae diversitatem Arius, Macedonius, et Eunomius suspicentur, concordante in impietate discordia et creaturae in Filio, et Spiritu sancto coenosum fontem tenentes, diversos haereseos rivulos duxerint. Unum baptisma, et contra Valentinum facit, qui duo baptismata esse contendit, et contra omnes haereticos: ut sciant non habere se baptismata, sed in una Christi Ecclesia fontem esse vitalem.
Abbreviated transcription (Latin):
uento doctrinȩ. neq in morẽ stulti qua¬
si lima mutet᷑. nunc diabolo seruiens
nunc dõ. Habeat uͦ unũ corpus bonoꝵ
opum. & semꝑ carnem suã dõ templum
exhibeat. & unũ sp̃m eadem semꝑ sen¬
tiens in una spe uocationis: nequaquam
de repromissionib ambigens. sed in re¬
surrectione & restitutione om̃iũ soli¬
atrib singulis quȩ parit̾ nominant᷑.
Hoc autẽ dico ꝓpt̾ sabelliũ qui eundẽ
dm̃ patrem arbitratur
& filiũ. confunditq ꝑ¬
sons dum eandemꝰ
diuinitatẽ in utroq deprehendit. Ecce
manifestissime unus dñs filius. & unus
ds̃ pat̾ uocantur. Qđ ad corinthios quoq
plenius scriptũ. c̃. Sed nobis unus ds̃ pat᷑
ipse dicatur. ita & filio ñ aufert pater
ne ds̃ sit quia pat̾ ds̃ tantũ modo nominat᷑.
Legimus & in alio loco. & scitote qm̃ dnis
ipse ẽ. ds̃. Et alibi. Dñs ds̃ tuus. dñs unꝰ
est. Si enĩ ut existimant arriani ds̃ pat̃

Expanded text:
vento doctrinae, neque in morem stulti quavento doctrinae, neque in morem stulti quasi luna mutetur , nunc diabolo serviens, nunc Deo. Habeat vero unum corpus bonorum operum, et semper carnem suam Deo templum exhibeat. Et unum spiritum: eadem semper sentiens: in una spe vocationis, ut nequaquam de repromissionibus ambigens, in resurrectione et restitutione omnium, solia tribus singulis, quae pariter nominantur. Hoc autem dico propter Sabellium, qui eumdem Deum Patrem arbitratur et Filium, confunditque personas, dum eamdem divinitatem in utroque deprehendit. Ecce manifestissime unus Dominus Filius, et unus Deus Pater vocantur. Quod ad Corinthios quoque plenius scriptum est: Sed nobis unus Deus Pateipse dicatur: ita et Filio non aufert Pater ut Deus sit, quia Pater Deus tantummodo nominatur. Legimus et in alio loco: Et scitote quoniam Dominus ipse est Deus ; et alibi: Dominus Deus tuus, Deus unus est . Si enim, ut existimant Ariani, Deus Pater
Abbreviated transcription (Latin):
nes a quo una spe uocationis regnũ gȩlo¬
rũ quisi unam domũ dĩ patris esse dicimꝰ.
enim gła solis. alia lunȩ. alia stellarũ.
Aut certe illud subtilius indicatur. qđ
infine & consũmatione rerũ in pristinũ
statũ restituenda sunt om̃ia. quo modo
om̃s unũ corpus efficimur & in uirum
pfectũ reformamur. & oratio ꝓ nobis
saluatoris impletur. Pat̃. da ut quomͦ
ego & tu unũ sumus: sic & isti in nob̾
unũ sint. Non ignoro in eo qđ nunc expo¬
sui solliciti seruare unitatẽ sp̃s in uin¬
culo pacis sp̃m a plerisq non sc̃m acci¬
pi: sed affectũ mentis atq sententiam.
uxta quȩ om̃iũ credentiũ erat anima
& cor unũ. & ab apło uirgini p̾cipitur
ut sit scã corpore & sp̃ũ. carnis uideli¬
cet & oꝑe & mentis affectu. Sed genera¬
lis explanatio & ad specialẽ int̾pretatio¬
nem trahi potest. qđ seruet unitatẽ sp̃s
inuinculo pacis. qui non rapiatur om̃i

Expanded text:
ones. Ad quod, unam spem vocationis, regnum coeloones. Ad quod, unam spem vocationis, regnum coelorum, quasi unam domum Dei Patris esse dicemus enim gloria solis, alia lunae, alia stellarum . Aut certe illud subtilius indicatur, quod in fine et consummatione rerum in pristinum statum restituenda sint omnia, quando omnes unperfectum reformamur, et oratio pro nobis Salvatoris impletur: Pater, da ut quomodo ego et tu unum sumus, sic et isti in nobis unum sint . Non ignoro in eo quod nunc exposui: solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis, Spiritum a plerisque non sanctum accipi, sed affectum mentis atque sententiam, juxta quam omnium credentium erat anima et cor unum . Et ab Apostolo virgini praecipitur: Ut sit sancta et corpore et spiritu : carnis videlicet opere, et mentis affectu. Sed et generalis explanatio ad specialem interpretationem trahi potest, quod servet unitatem spiritus in vinculo pacis, qui non rapiatur omni
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃ȩ & uaria carisiata cũ unitas cu¬
stodienda sit sp̃s. Sunt quidẽ uarię
donationes. sed in eodem sp̃u: & diuer¬
sa ministeria sed idem dñs & multipl¬
ces oꝑationes sed ipse ds̃ qui oꝑatur
om̃ia in om̃ib. Qđ autẽ ait unum
corpus a unus sp̃s. uł simplicit̃ unũ
corpus xp̃i intelligitur quȩ ẽ. ȩccła
uł certe qđ ex uirgine. ẽ. dignatus
assumere: ne illum quidã p̃utent to¬
tiens corporatũ. quotiens in ueteri
apparuerit testam̃to. Et unus sp̃li
Unus quippe largitor & scĩficator e
omniũ. Uel certe unũ corpus ad uit
refertur. & oꝑa. quȩ grece dicuntur
tiam & contemplationẽ quȩ ꝓprie
uersatur in corde. & ab illis appellatꝰ¬
s eupia. Cũ gͦ membrũ quis fueri
ȩccłȩ nec ab uno eius spu separatus co¬
sequent᷑ erit in una spe uocationis:
Q uęrit᷑ quomͦ una spes uocationis sit.
cum apud patrẽ diuersȩ sint mansu¬

Expanded text:
gratiae, et varia charismata, cum unitas cugratiae, et varia charismata, cum unitas custodienda sit spiritus? Sunt quidem variae donationes, sed in eodem spiritu: et diversa ministeria, sed idem Dominus: et multiplices operationes, sed ipse Deus qui operatur omnia in omnibus . Quod autem ait: Unum corpus, et unus spiritus, vel simpliciter unum corpus Christi intelligitur, quae est Ecclesia, vel certe quod ex Virgine est dignatus assumere: ne illum quidem putent toties corporatum, quoties in veteri apparuit Testamento. Et unus Spiritus sanctus: unus quippe largitor, et sanctificator est omnium. Vel certe unum corpus, ad vitam refertur et opera quae Graece dicuntur tiam et contemplationem, quae proprie versatur in corde, et ab illis appellatur θεορία. Cum ergo membrum quis fuerit Ecclesiae, nec ab uno ejus spiritu separatus, consequenter erit in una spe vocationis. Quaeritur quomodo una spes vocationis sit: cum apud Patrem diversae 609 sint mansi
Abbreviated transcription (Latin):
temnit uerba apłi cõmonentis. Debe¬
mus autẽ nos qui fortiores sumꝰ infir¬
mitates imbetillorũ portare. & non
nobismet ipsis placere. Solliciti serua¬
re unitatẽ sp̃s in uinculo pacis. unũ¬
S corpus & unus sp̃s. sicut uocati estis in
una spe uocationis ur̃ȩ. Ephesi is qui ũ
unitatẽ scĩ sp̃s fuerant consecuti. ress
dicit᷑ solliciti seruare unitatẽ sp̃s in umn¬
culo pacis. Qui enim quid habet serinn¬
di illi sollicitudo p̾cipitur: qui autem
non habet studiũ illi ut habere ualer
imꝑatur. Hic locus uł maxime aduer¬
sus hereticos facit: qui pacis uinculo
dissipato atq corrupto putant se tene¬
re sp̃s unitatẽ. cum unitas sp̃s in pacs
uinculo conseruetur Quando enĩ non
idipsũ om̃s loquim᷑. & alius dicit egi
sũ pauli. & ego apollo. & ego cephȩ:
diuidimꝰ sp̃s unitatẽ. & eã in partes
ac membra discerpimꝰ. Nec statĩ aliqͥs
illud opponat: quomͦꝰ gͦ diuisȩ sunt

Expanded text:
temnit verba Apostoli commonentis: Debetemnit verba Apostoli commonentis: Debemus autem nos, qui fortiores sumus, infirmitates imbecilliorum portare, et non nobismetipsis placere . Solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Unum corpus, et unus spiritus, sicut et vocati estis in ununitatem sancti Spiritus fuerant consecuti, recte dicitur, solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Qui enim quid habet, servandi illi sollicitudo praecipitur, qui autem non habet, studium imperatur. Hic locus vel maxime adversum haereticos facit, qui, pacis vinculo dissipato atque corrupto, putant se tenere spiritus unitatem: cum unitas spiritus in pacis vinculo conservetur. Quando enim non idipsum omnes loquimur, et alius dicit: Ego sum Pauli, ego Apollo, ego Cephae , dividimus spiritus unitatem, et eam in partes ac membra discerpimus. Nec statim aliquis illud opponat: Quomodo ergo diversae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
credentiũ sint aliqui qui adhuc inuicẽ
sufferre se debeant. Hoc ipsũ mͥ uide¬
tur significare & illud qđ ad galathas
scribitur alterutrũ onera ur̃a portate
Possumꝰ gͦ utrunq testimonium & alit̃
interp̾tari. ut uł alterutrũ onera por-¬
tare. uł sufferre inuicẽ in caritate eos
complere dicamus: qui diuites sunt &
inopiã pauꝑum subleuant. Siquis e¬
grotanti fr̃i prębet obsequiũ. suffert
eũ in caritate. Siquis incęlibatu beatã
transigens uitã alium qui & uxorem
habet & liberos & se ipsũ uix potest pa-¬
scere adiuuarit. & ut cunq potest fuerit
consolatus : alienũ onus portasse lauda-¬
bitur. Est qui matrẽ uł sororem uiduã
cernens egestate tabescere. ñ potest ad¬
iuuare: huic siquis porrexerit manũ
sustinuit eũ incaritate. Siue autem
suꝑiorem sensũ siue posteriorẽ sequa¬
mur: nec peccantẽ fr̃ẽm nec inopem
consolat᷑ qui ñ habet caritatẽ. & con¬

Expanded text:
credentium sint aliqui qui adhuc invicem credentium sint aliqui qui adhuc invicem sufferre se debeant. Hoc ipsum mihi videtur significare et illud quod ad Galatas scribitur: Alterutrum onera vestra portate . Possumus ergo utrumque testimonium et aliter interpretari: ut vel alterutrum onera portare, vel sufferre invicem in charitate, et eos complere dicamus, qui divites sunt, et inopiam pauperum sublevant. Si quis aegrotanti fratri praebet obsequium, suffert eum in charitate. Si quis in coelibatu beatam transigens vitam, alium qui et uxorem habet et liberos, et seipsum vix potest pascere, adjuverit, et utcumque potest, fuerit consolatus, alienum onus portasse 608 laudabitur. Est qui matrem vel sororem viduam cernens egestate tabescere, non potest adjuvare: huic si quis porrexerit manum, sustinuit eum in charitate. Sive autem superiorem sensum, sive posteriorem sequamur: nec peccantem fratrem, nec inopem consolatur, qui non habet charitatem, et con
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere. uł aliquid esse estimemꝰ
Mansuetudo qͦq illa ẽ. quȩ nulla pas¬
sione turbatur. & specialit̾ ira & fu¬
rore non rumpitur. Quã qui habu¬
erit beatitudinẽ quȩ dñi uoce ꝓmis¬
sa. ẽ. consequetur ut possideat t̾rã
id ÷ imꝑet corpori suo domineturq
subiectõ & hȩc sit eius prima heredi¬
tas in carne ñ carnaliter uiuere.
Non nulli rugata fronte dimisso suꝑ¬
cilio. uerbisq trutinatis auctoritatẽ
sibi doctorũ & iudicũ uindicant: ñ
qđ ipsi dignũ aliquid arrogantia nõ¬
uerint. secd quo simplices quosq fr̃m sui
quȩdã uideant cõparatione nescire.
Sufferentes inuicẽ in caritate. Siquis
intelligit quid sit sufferentes inuicẽ
in caritate. ñ putabit in scõs uiros hoc
conuenire mandatũ: uerũ in eos qui
sufferant: sed ii qui quasi homines aliqͣ
adhuc passione suꝑant᷑. Nec mirũ si
ephesii hȩc audiant. cũ in multitudine

Expanded text:
intelligere, vel esse aliquid aestimemus. intelligere, vel esse aliquid aestimemus. Mansuetudo quoque illa est, quae nulla passione turbatur: et specialiter ira et furore non rumpitur. Quam qui habuerit, beatitudinem, quae Domini voce promissa est, consequetur: ut possideat terram, id est, imperet corpori suo, domineturque subjecto; et haec sit ejus prima haereditas, in carne non carnaliter vivere. Nonnulli rugata fronte, demisso supercilio, verbisque trutinatis, auctoritatem sibi doctorum, et judicum vindicant. Non quo ipsi dignum aliquid arrogantia noverint: sed quo simplices quosque fratrum, sui quaedam videant comparatione nescire. Sufferentes invicem in charitate. Si quis intelligit quid sit, sufferentes invicem in charitate, non putabit in sanctos viros hoc convenire mandatum: verum in eos qui d inter se invicem sufferant: sed hi qui quasi homines aliqua adhuc passione superantur. Nec mirum si Ephesi haec audiant, cum in multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
Digne uocatione dĩ ambulare credendus
est. qui ingreditur ꝑ eũ qui dicit ego
sũ uia. & ñ declinat neq ad dexterã
neq ad sinistrã. & auertit pedem suũ
ab om̃i uia mala. completurq in eo.
a dño gressus hominis diriguntur.
Cum om̃i humilitate & mansuetudine
cũ patientia. Qui terrã & cinerẽ esse
se nouit & post paululũ inpuluerẽ
dissoluendũ: nunquã suꝑbia eleuabit᷑
Et qui dĩ ęternitate ꝑspecta breue &
pęne ad puncti instar humane uitȩ
spaciũ cogitarit: ante oculos suos sẽꝑ
habebit interitũ. & erit humilis atq
deiectus. Corruptibile enĩ corpus ag.¬
grauat animã. & terrenũ hoc taberna¬
culũ sensum opprimit multa cogitan¬
tem. Propt̾ qđ cũ om̃i humilitate di¬
camus. Dñe non ẽ. exaltatũ cor meũ
neq elati sunt oculi mei. Omĩs autem
humilitas ñ tam in sermone quã in
mente. ẽ. & humiles nos esse conscien¬
tia nouerit & nunquã nos uł scire uł

Expanded text:
Digne vocatione ambulare credendus Digne vocatione ambulare credendus est, qui ingreditur per eum qui dicit: Ego sum via , et non declinat, neque ad dextram, neque ad sinistram, avertit pedem suum ab omni via mala , completurque in eo: A Domino gressus hominis diriguntur . Cum omni humilitate et mansuetudine, cum patientia. Qui terram et cinerem esse se novit, et post paululum in pulverem dissolvendum, numquam superbia 607 elevabitur. Et qui Dei aeternitate perspecta, breve et pene ad puncti instar humanae vitae spatium cogitarit, ante oculos suos semper habebit interitum, et erit humilis atque dejectus. Corruptibile enim corpus aggravat animam, et terrenum hoc tabernaculum, sensum opprimit multa curantem . Propter quod cum omni humilitate dicamus: Domine, non est exaltatum cor meum, neque elati sunt oculi mei . Omnis autem humilitas, non tam in sermone, quam in mente est, ut humiles nos esse conscientia, noverit, numquam nos vel scire, vel