comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Discunt gaudere. cum gaudentibus
flere cum flentibus: sed non est ple¬
num gaudium: quod fletuuari ante
miscetur: Plenum quippe gaudium
fit : ubinemine flente cum solisdatur
gaudere gaudentibus : Ait itaque ⁊
Pecite et accipi&is. ut gaudium ur̃m
sit plenum: Acsipatenter dicat:
non fluxa saeculi gaudia quae et
merore sempermixta. et certo sunt
fine obnoxia : sedillud singulare gau¬
dium apatre pecite: cuius plenitudo
nullo cuius libet inquietudinis ad¬
tactu minuitur : Reternitas: nullo
um quam termino dissoluitur: sienĩ ꝑ¬
perstꝑteritis inpetendo : proculdu¬
bio quae p&itis accipietis Dehuius
plenitudine gaudii petrus fidelibus
scribit dicens : Credentes autem exul¬
tabitis laetitia inenarrabili. et glo¬
rificata reportantes finem fidei urae
salutem animarum ur̃arum : Pete¬
re autem huiusmodigaudium est : non
uerbis tantummodo patriae caelestis
introitum flagitare : sed et digna ope¬
ratione pro eius perceptionem cer¬

Expanded text:
discunt gaudere cum gaudentibus, et discunt gaudere cum gaudentibus, et flere cum flentibus. Sed non est plenum gaudium quod fletu variante miscetur. Plenum quippe gaudium fit, ubi, nemine flente, cum solis datur gaudere gaudentibus. Ait itaque: Petite et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum. Ac si patenter dicat: Non fluxa saeculi gaudia, quae et moerore semper mista, et certo sunt fine obnoxia, sed illud singulare gaudium a Patre petite, cujus plenitudo nullo cujuslibet inquietudinis attactu minuitur, aeternitas nullo unquam termino dissolvitur. Si enim perstiteritis in petendo, procul dubio quae petitis accipietis. De cujus plenitudine gaudii Petrus fidelibus scribit, dicens: Credentes autem exsultabitis laetitia inenarrabili et glorificata, reportantes finem fidei vestrae salutem animarum vestrarum . Petere autem hujusmodi gaudium est, non verbis tantummodo patriae coelestis introitum flagitare, sed et digna operatione pro ejus perceptione cer
Abbreviated transcription (Latin):
dumipsum saluatorem uisibilia
praesentia conplecterentur : minus
ad inuisibilia salutis donmentis in¬
tuitum erexerant: Sed et nr̃a fra¬
gilitas patrem p&ens non in nomine
ihũ idẽ saluatoris petit : dum con¬
tra rationem suaep&it salutis: Non
ut apłorum simplitascorporali ui
suis aluatoris ab aeternae salutis peti¬
tione retardat&  sed obstaculo pro¬
priae cupiditatis ab intuitu domini¬
cȩ uoluntatis in pedita : Quid autem
principaliter petendum acsine ulla
dubietate eis qui fideliter inpetendo
perstiterint sit parandum a patre
Dñs subdendo manifestat dicens : pe¬
tite. et accipi&is ut gaudium ur̃m sit
plenum. Ordo quippe sensus est
ergo¬
atitudinem perp&uae pacis appel¬
lat : Namut taceamus degaudiore¬
proborum quo sibi luctum mercan¬
tur acternum : Habent sc̃i etiamin
praesenti gaudium despecael estium
bonorum : cumprodño terrenis exer¬
centur aduersis: Habent gaudium
cum amore fraternitatis suadente

Expanded text:
dum ipsum Salvatorem visibili dum ipsum Salvatorem visibili praesentia complecterentur, minus ad invisibilia salutis dona mentis intuitum erexerant. Sed et nostra fragilitas Patrem petens non in nomine Jesu, id est, Salvatoris petit, dum contra rationem suae petit salutis, non ut apostolorum simplicitas corporali visu sui Salvatoris ab aeternae salutis petitione sit retardata, sed obstaculo propriae cupiditatis ab intuitu dominicae voluntatis impedita. Quid autem principaliter petendum, ac sine ulla dubietate eis qui fideliter in petendo perstiterunt sit parandum a Patre, Dominus subdendo manifestat, dicens: Petite et accipietis ut gaudium vestrum sit plenum. Ordo quippe sensus est:ergoatitudinem perpetuae pacis appellat. Nam ut taceamus de gaudio reproborum, quo sibi luctum mercantur aeternum, habent sancti etiam in praesenti gaudium de spe coelestium bonorum, cum pro Domino terrenis exercentur adversis: habent gaudium cum amore fraternitatis suadente,
Abbreviated transcription (Latin):
congruo sumus accepturi: Quod
pia prouisione nr̃i conditoris con¬
stat actitari: Ṽuidelic& desi¬
deria nrãe deuotionis dilatione
crescant : et eremente cotidia po
madis magisque prouecta tandem
perfectius capiant gaudia quaere¬
quirunt: Interquȩ notandum quiacũ
propeccantibus oramus et sicorum
saluationem impetrare nequimus
nequaquam tamen fructue praecis
nrae priuamur : Quia et sulli non sunt
dignis aluari : nostamen amorisquem
illis inpendimus mercede donabimur :
Sicque intali quoque petitione im¬
plebitur nobis illa dñipr omissio qua
ait : Si quid petieritis patremin nomi¬
nemeo : dabit uobis: Intuendum enim
quia non ait simpliciter dabit : sed cla
bit inquid uobis. Quia et sinon eis pro
quibus petimus dabit nobistamen cum
pro aliorum erratibus misericorditer
interuenimus. praemium nrãe benig¬
nitatis restituet. Sequituꝵ.
Usque modo non petistis quic quam
in nominemeo. Non petierunt eate¬
nus in nominesaluatoris quia

Expanded text:
congruo sumus accepturi. Quod congruo sumus accepturi. Quod pia provisione nostri Conditoris constat actitari, ut, videlicet, desideria nostrae devotionis dilaticrescant, et cremento quotidiano magis magisque provecta tandem perfectius capiant gaudia, quae requirunt. Inter quae notandum, quia cum pro peccantibus oramus, et si eorum salvationem impetrare nequimus, nequaquam tamen fructu precis nostrae privamur, quia, etsi illi non sunt digni salvari, nos tamen amoris quem illis impendimus mercede donabimur. Sicque in tali quoque petitione implebitur nobis illa Domini promissio, qua ait: Si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis . Intuendum enim, quia non ait simpbit, inquit, vobis, quia etsi non eis pro quibus petimus dabit, nobis tamen, cum pro aliorum erratibus misericorditer intervenimus, praemium nostrae benignitatis restituet. Sequitur: Usque modo non petistis quidquam in nomine meo. Non petierunt eatenus in nomine Salvatoris, quia
Abbreviated transcription (Latin):
bis quod inepte p&imus negatur : quod
eidem apło paulo contigisse proba¬
tur : Cui ter petenti responsum est:
Sufficittibi gratiamea: nam uirtus
in infirmitate perficitur : V uti¬
lia quidem et quae adueram salutẽ
respiciant petimus : sed ipsimale
uiuendo auditum a nobis iusti iudicis
a uertimus incidentes in illud salomo¬
nis : Qui auertit aurem suam neau¬
di at legem. oratio eius erat execra¬
bilis : Veldum propeccantibus qut¬
lusenuns ut resipiscant oramus qđ quã uis
sa lubriterpetanus at que ex nr̃o
merito dignisi mus auditu: ĩpsorũ
tamen peruersitas. neimpetremus
obsistit : fit etiam aliquando ut sa¬
lutaria prorsus et precibus sollici¬
tis et deuotis queramus actionibus:
Nec tamen statim quae petimus obti¬
neamus sed infuturum petitionis
nr̃ae differatur effeccus : Sicut
genibus flexis cotidierogamus
patrem dicentes : Adueniatregnũ
tuum: Idem tamen regnum non
mox oratione finita : sed tempore

Expanded text:
bis quod inepte petimus negatur, quod bis quod inepte petimus negatur, quod eidem apostolo Paulo contigisse probatur, cui ter petenti responsum est: Sufficit tibi gratia mea, nam virtus in infirmitate perficitur; vel utilia quidem, et quae ad veram salutem respiciant petimus, sed ipsi male vivendo auditum a nobis justi Judicis avertimus, incidentes in illud Salomonis: Qui avertit aurem suam ne audiat legem, oratio ejus erit exsecrabilis; vel dum pro peccantibus quibusdam, ut resipiscant, oramus, et si salubriter petimus, atque ex nmerito digni simus auditu, ipsorum tamen perversitas ne impetremus obsistit. Fit etiam aliquando ut salutaria prorsus et precibus sollicitis et devotis quaeramus actionibus, nec tamen statim quae petimus obtineanostrae differatur effectus, sicut cum genibus flexis quotidie rogamus Patrem, dicentes: Adveniat regnum tuum, idem tamen regnum non mox oratione finita, sed tempore
Abbreviated transcription (Latin):
tores quomodo in capite
lectionis huius euangelicae
discipulis saluator promittat : si quid
nemeo dabit uobis: Cum non solum
nrĩ similes multaq̃ patrem in xp̃i
nomine uidentur petere non acci¬
piant : uerum ctiam ipsea płs paulus
certio dnm̃ rogauerit. ut a seange¬
lus satanȩ a quo tribulabatur absce¬
der& nec imperare potuerit : Sed
huiusmotio quaestionis antiquaiam
patrum explanatione ser eaata est
quiuera citer intellexerunt illosso¬
lum in nomine salua toris petere.
pertinent p&unt: Ideo que a posto
lum non in nomine saluatoris pe¬
tisse ut temptatione carer&: quã
obcustodiam humilitatis acciperũ.
quiasi haccaruiss& : saluus esse
non posset : Ipso ad firmante cum
ait. Et nemagnitudo reuelationũ
extollatme datus est mihistimulus
carnis meae. angelus satanȩ ut me
colafizet : Quotiescumque ergo
petentes non ex audimur ideo fit:
quiapl cont̃ra auxilium nraesa¬
lutis p&imus Ac̃ propterea a mise¬
ricorde patre benefitii gracia no¬

Expanded text:
tores quomodo in capite lectionis hujus evangelicae discipulis Salvator promittat: Amen, amene meo, dabit vobis, cum non solum nostri similes multa quae Patrem in Christi nomine videntur petere non accipiant, verum etiam ipse apostolus Paulus tertio Dominum rogaverit, ut a se angelus Satanae, a quo tribulabatur, abscederet, nec impetrare potuerit. Sed hujus motio quaestionis antiqua jam Patrum explanatione reserata est, qui veraciter intellexerunt illos solum in nomine Salvatoris petere, pertinent petunt; ideoque apolum non in nomine Salvatoris petiisse, ut tentatione careret, quam ob custodiam humilitatis acceperat; quia si hac caruisset, salvus esse non posset, ipso affirmante, cum ait: Et ne magnitudo revelationum extollat me, datus est mihi stimulus carnis meae angelus Satanae, qui me colaphizet . Quotiescunque ergo petentes non exaudimur, ideo fit, quia vel contra auxilium nostrae salutis petimus, ac propterea a misericorde Patre beneficii gratia no
Abbreviated transcription (Latin):
ususest uerbis: quando postannos pluri¬
mos futurum fuerat quod dicebat. fo¬
derunt in quid manusmeas et pedesmeos:
dinumerauerunt omnia ossa mea
met ipsum : clarita tem̃ quam habui pri¬
sicut tunc ita et nuno ⁊ sicut tunc depredis¬
tinatione : Ita et nunc perfectione : fac
inmundo : quod apud tefuerat antemun¬
dum ꝯ fac in suo tempore : quod anteom¬
nia tempora statuisti: Intellegamus¬
prae destinationem claritatis humanȩ
quae inillo est naturae. exmortali in¬
mortalis apud patrem futurae. ethoc
iampraedistinando factum fuisse ante¬
quammundus esset. quod inmundo
etiam suo tempore fier&. Si enim deno¬
bis dixit apostolus sicut elegit nosinip¬
so antemundi constitutionem e quur
abhorrere putatur a uero ⁊ situnc pat̃
caput nr̃m glorificauit quando nos in
ipso ut membra eius essemus elegit.:
Hinc audiamus apłm insuarum exordio
litterarum : Namet prima epistola¬
rumeius est adromanos et ipsius epistole

Expanded text:
usus est verbis, quando post annos pluriusus est verbis, quando post annos plurimos futurum fuerat quod dicebat: Foderunt, inquit, manus meas et pedes, dinumeraverunt omnia ossa mea mesicut tunc, ita et nunc. Sicut tunc praedestinatione ita et nunc perfectione fac in mundo, quod apud te jam fuerat ante mundum. Fac in suo tempore quod ante omnia tempora statuisti. praedestinationem claritatis humanae quae in illo est naturae, ex mortali immortalis apud Patrem futurae; et hoc jam praedestinando factum fuisse antequam mundus esset, quod in mundo etiam, si toto tempore fieret. Si enim de nobis dixit Apostolus: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem , cur abhorrere putatur a vero, si tunc Pater caput nostrum glorificavit, quando nos in ipso, ut membra ejus essemus, elegit? hinc audiamus Apostolum in suarum exordio Litterarum. Nam et in prima Epistolarum ejus, quae est ad Romanos, et ipsius Epistolae
Abbreviated transcription (Latin):
quem misi stiihmm xp̃m: Ordo uerborũ
est utte et quemmisi stiihm̃xpm : cog¬
substantialis et consubstantialis ambo¬
rum qmnon duo dii pater et filius.
idem tamen pater quifilius. necidem
filius quipater. necidem sp̃ssc̃s : sed ipsa
perterram: opus consummaui quod de¬
distimihi ut faciam: Nonait iussisti: sed
dedisti ⁊ ubi commendatur euidens gratia.
Quidenim habet quod non accepit. etiã
inunigenito humana natura : Annon
accepit ut nihilmali sed bona faceret
omnia. quando inunitate personaesus¬
cepta cst a uerbo perquod facta sunt om¬
nia : sed quomodo consummauit opus¬
facere quod accepit ut faciat. cum
restat adhuc passionis experimentũ
ubimarteribussuis maximȩ praebuit
quod sequerentur exemplum. Vnde
est relin quens nobis exemplum ut
sequa murues tigia eius : Nisi quia con¬
summasse sedicit. quod se consum matu¬
rum esse certissime nouit: sicut longe
ante in proph&ia pr&eriti temporis

Expanded text:
quem misisti Jesum Christum. Ordo verborum quem misisti Jesum Christum. Ordo verborum est: ut te, et quem misisti Jesum Csubstantialis et consubstantialis amborum. Quoniam non duo dii, Pater et Filius; idem tamen Pater, qui Filius; nec idem Filius, qui Pater; nec idem Spiritus saper terram: opus consummavi quod dedisti mihi, ut faciam. Non ait jussisti, sed dedisti, ubi commendatur evidens gratia. Quid enim habet, quod non accepit, etiam in unigenito humana natura? An non accepit ut nihil mali, sed bona faceret omnia, quando in unitatem personae suscepta est a Verbo, per quod facta sunt omnia? Sed quomodo consummavit opus, quod accepit ut faciat, cum restet adhuc passionis experimentum, ubi martyribus suis maxime praebuit quod sequerentur exemplum; unde relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus : nisi quia consummasse se dicit quod se consummaturum esse certissime novit? Sicut longe ante in prophetia praeteriti temporis
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc quippe aperit ordo ipse uerborum
elarificain quit filiumtuum : ut filius tuus
clarificette : Tam quam dicer& ⁊ resusci¬
tame : ut in notescat toto orbi perme
Deinde magis magisq: pandens quomodo
darificet patrem filius : sicut dedisti in¬
quit ei potestatem omnis carnis. ut om¬
ne quod dedistiei deceis uitam a &ernã :
Omnem carnem dixit omnem hominẽ¬
a parte totum significans. quemadmo¬
dum rursus a perte superiore signifi¬
catur homo totus. Vbiait apłs ⁊ omnis
anima : potestatibus sublimioribus sub¬
ditasit : Quid enim dixit omnis anima.
nisi omnis homo: hoc autem quod potes¬
ta sxp̃o a patredata est omniscarnis se¬
cundum hominem intellegendum est :¬
S. cut ergo dedistiei potestatemin quit
omnis carnis : ita teglori ficet filius: Id
est notum tefaciat omnicarni: quam
dedistiei: Sic enim dedisti : ut omne
quod dedistiei deceis uitam aeternam:
Haecest autem uita aeterna inquiđ
ut cognoscantte solum uerum dm̃. et

Expanded text:
Hoc quippe aperit ordo ipse verborum. Hoc quippe aperit ordo ipse verborum. Clarifica, inquit, Filium tuum ut Filius tuus clarificet te, tanquam diceret: Resuscita me, ut innotescas toti orbi per me. Deinde magis magisque pandens, quomodo clarificet Patrem Filius: Sicut dedisti, inquit, ei potestatem omnis carnis, ut omne, quod dedisti ei, det eis vitam aeternam. Omnem carnem, dixit omnem ania parte totum significans, quemadmodum rursus a parte superiore significatus est homo totus, ubi ait Apostolus: Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit . Quid enim dixit omnis anima, nisi, omnis homo? Hoc autem, quod potestas Christo a Patre data est omnis carnis, secundum hominem intelligendum estSicut ergo dedisti ei potestatem, inquit, omnis carnis, ita te glorificet Filius, id est, notum te faciat omni carni, quam dedisti ei. Sic enim dedisti, ut omne quod dedisti ei det eis vitam aeternam. Haec est autem vita aeterna, inquit, ut cognoscant te solum verum Deum, et
Abbreviated transcription (Latin):
lorificatum a patrefilium se¬
cundum formam serui quampat̃
suscitauit a mortius. et ad suam dexterã
collocauit: resipsa indicat. et nullus
ambigit xp̃ianus : Sedqm̃ non tantum
dixit ꝑ ater clarifica filium tuum: sed ad¬
didit etiam. ut filiustuus clarificette :
Merito quaeritur quomodo patrem cla¬
rificauerit filius. cum sempiterna claritas
patris nec deminuta fuerit in forma huma¬
na nec augeri poterit insuaperfectione
diuina. sed inseipsa claritas patris nec mi¬
nui nec augeri potest: Apud homines aut̃.
procul dubio minor erat : Nondum a solis
ortu usque ad occasum : laud ab antpueri
nomen dñi: Hoc autem qui a per euangeliũ
xp̃i factum est ut perfilium pater in notesce¬
r& gentibus : profecto patrem clarifica¬
uit et filius: Si autem tantum modo mortu¬
us fuiss& filius necresurrexiss&: procul
dubio necapatreclarificatus esset. nec pa¬
trem clarificass& : Nunc autem resurrec¬
tione clarificatus a patre : resurrectio¬
nissuae predicatione. clarificat patrem ⁊

Expanded text:
lorificatum a Patre Filium secundum formam servi, quam Pater suscitavit a mortuis, et ad suam dexteram collocavit, res ipsa indicat, et nullus ambigit christianus. Sed quoniam non tantum dixit, Pater, clarifica Filium tuum, sed addidit etiam, ut Filius tuus clarificet te; merito quaeritur quomodo Patrem clarificaverit Filius, cum sempiterna claritas Patris nec diminuta fuerit in forma humana, nec augeri potuerit in sua perfectione divina. Sed in seipsa claritas Patris nec minui nec augeri potest; apud homines autem procul dubio minor eraortu usque ad occasum laudabant pueri nomen Domini . Hoc autem quia per Evangelium Christi factum est, ut per Filium Pater innotesceret gentibus, profecto Patrem clarificavit et Filium. Si autem tantummodo mortuus fuisset Filius, nec resurrexisset, procul dubio nec a Patre clarificatus esset, nec Patrem clarificasset. Nunc autem resurrectione clarificatus a Patre, resurrectionis suae praedicatione clarificet Patrem.
Abbreviated transcription (Latin):
audiendum est uere ⁊ quodenim dixit
do et crediderunt : Hoc itaq: credi¬
derunt uere : quod cognouerunt uere
i denim efe a te exiui: quod esttume mi¬
sed prohis quos de distimihi iMundum
uult modo intellegi. quiuiuunt sec un¬
dum concupiscentiam mundi : et non
sunt in ea sorte gratiae. ut ab illo eligan¬
tur exmundo :Nonitaque promundo
sed prohis quos ei pater dedit rogare
sedicit ⁊erhocenim quod eosillipa¬
ter iam dedit: factum est ut non per¬
tineant ad eum mundum. proquonon
rogat. Deinde subiungit : quiatuis un
Nequeenim quia pater eos filio dedit
Amisit ipse quosdedit : Cum adhuc
filius sequatur acdicat: Et meaom¬
niatua sunt : et tua mea : Vbi satis
apparet : quomodo unigeniti filusun
omnia quae sunt patris : per hocutiq
quod etiamipseds̃ est et depatre
patriest̃ natus aequalis : et clarifica

Expanded text:
audiendum est, vere: quod enim dixit,audiendum est, vere: quod enim dixit,do, et crediderunt. Hoc itaque crediderunt vere, quod cognoverunt vere: id enim est a te exivi, quod est, tu me mised pro eis quos dedisti mihi. Mundum vult modo intelligi, qui vivunt secundum concupiscentiam mundi, et non sunt in ea sorte gratiae, ut ab illo eligantur ex mundo. Non itaque pro mundo, sed pro his quos ei Pater dedit rogare se dicit. Per hoc enim quod eos illi Pater jam dedit, factum est ut non pertineant ad eum mundum, pro quo non rogat. Deinde subjungit: Quia tui sunt. Neque enim quia Pater eos Filio dedit, amisit ipse, quos dedit, cum adhuc Filius sequatur, et dicat: Et mea omnia tua sunt, et tua mea. Ubi satis apparet quomodo unigeniti Filii sint omnia quae sunt Patris; per hoc utique, quod etiam ipse Deus est, et de Patre Patri est natus aequalis, non
Abbreviated transcription (Latin):
tamen habebat uniuersacumpatre : qua¬
propter quod dixit. tuierant : non seinde
separauit difilius sine quonihilu quam
pater habuit : sed solet ei tribuere omne
illo paterfuit ⁊ Quoditaque ait Et mihi
eos dedistis hominem seaccepisse hancpo¬
testatem ut eos haber& ostendit : Qm̃qui
semper omni p̃s fuit : non semper homo
fuit ⁊ Quam obrem cumpatripotius tri¬
buisse uideatur. ut abeo illos acceperit
qm̃ &x ipso eit quicquid eft de quo est.
etiam ipse sibi eosdedit: hoc est cumpatre
et sermonem tuum seruauerunt ⁊ Nunc
cognouerunt quia omnia quae dedisti
mihi abstesunt : Id est cognouerunt. quia
absce sum : Simulenimpater deditomnia.
cum genuit quihaeber& omnia ⁊ quia
uerbagiin quit quae de distimihi dedieis:
et ipsiacceperunt. id estintellexerunt at¬
Tunc enim uerbum accipitur : quando
mnente er percipitur ⁊ et cogno ueruũ
inquit uere quia ateexiui : eteredide¬
runt quiatume misisti ⁊ Et hinc sub¬

Expanded text:
tamen habebat universa cum Patre; quatamen habebat universa cum Patre; quapropter dixit Tui erant. Non se inde separavit Deus Filius, sine quo nihil unquam Pater habuit; sed solet ei tribuere omne illo Pater fuit. Quod itaque ait: Et mihi eos dedisti, hominem se accepisse hanc potestatem, ut eos haberet, ostendit, quoniam qui super omnes fuit non semper homo fuit. Quamobrem cum Patri potius tribuisse videatur ut ab eo illos acceperit, quoniam ex ipso est quidquid est, de quo est, etiam ipse sibi eos dedit, hoc est, cum Patre Et sermonem tuum servaverunt: nunc cognoverunt quia omnia quae dedisti mihi, abs te sunt: id est, cognoverunt quia abs te sum. Simul enim Pater dedit omnia, cum genuit qui haberet omnia. Quia verba, inquit, quae dedisti mihi, dedi eis, et ipsi acceperunt: id est, intellexerunt atTunc enim verbum accipitur, quando mente percipitur. Et cognoverunt, inquit, vere quia a te exivi, et crediderunt quia tu me misisti. Et hic sub
Abbreviated transcription (Latin):
bitur in prouerbis : quurergodictum ẽ
palam adnuntiabo nisi quia in pro uerbus
non est palam: Quod autem non in pro¬
uerbuis occultatur : sed uerbis manifesta¬
tur : procul dubio palam: Quomodo
ergomanifestauit quod nondum palam
dixit: Proinde sic intellegendum est
protempore futuro pr&eritum posi¬
tum : Quem admodum illuchomnia
qua eaudiui a patremeo nota feciuobis
quod nondumfecerat: sed Mloque¬
batur quasi feciss& ⁊ quodinmutabilicer
esse praefixum sciebat ut facer& :Quid
est autem. quo sdedistimihi demundo : dic¬
tumestenim de illis quod non essent demup¬
do: sed hoc eis regeneratio praestitit : non
ge neratio : Quidest etiam quod sẽquitur
Tuierant et mihi eos dedisti : an aliquando
erant patris. aliquando nonerant unige¬
nitifilii eius: Et habuit aliquando pater
aliquid sine filio: absit Verum tamenha¬
buit aliquid aliquando difilius. quod non¬
dum habuit idem ipsehomo filius : quia non¬
dum erat homo factus ex matre quando

Expanded text:
bitur in proverbiis? Cur ergo dictum est, bitur in proverbiis? Cur ergo dictum est, Palam annuntiabo vobis, nisi quia in proverbiis non est palam? quod autem non in proverbiis occultatur, sed verbis manifestatur, procul dubio palam dicitur. Quomodo ergo manifestavit quod nondum palam dixit? Proinde sic intelligendum est, pro tempore futuro praeteritum positum, quemadmodum illud, Omnia quae audivi a Patre meo, nota feci vobis : quod nondum fecerat, sed loquebatur quasi fecisset, quod immobiliter esse praefixum sciebat ut faceret. 5. Quid est autem, Quos dedisti mihi de mundo? Dictum est enim de illis quod non esset de mundo. Sed hoc illis regenerageneratio. Quid est etiam, quod sequitur: Tui erant, et mihi eos dedisti? An aliquando erant Patris, quando non erant unigeniti Filii ejus? et habuit aliquando Pater aliquid sine Filio? Absit; veruntamen habuit aliquando aliquid Deus Filius, quod nondum habuit idem ipse homo Filius, quia nondum erat homo factus ex matre, quando
Abbreviated transcription (Latin):
rogotantum : sed et proeis qui credituri sunt
per uerbum eorum in me : Vbimanifes¬
tius ostendit quod non de omnibus ad eum
pertinentibus superius loquer&ur ab eo
loco ubiait. Manifestaui nom entuum ho¬
minibus quos dedistimihi : sed dehistantum
quieum cum illa dicer& audiebant. Iam¬
nunc ergo uideamus quid deillis ałiquib:
tunc audiebatur discipulissuis dicat:
Manifestaui inquit nomentuum hominib:
quos dedistimihi IN onergonouerant dĩ
nomen cum essent iuda ei ne tubi est quod
legitur. Notus iniudea ds̃ in isrł magnũ
nomeneius Ergo manifestaui nomentuũ
hominibus istis quos dedistimihi demundo:
qui me audiunt haec dicentem : Non illud
nomen tuum quouo caris ds̃: sed illad quo
uocaris patermeus : Sed quomodo mani¬
festauit si non dumuenithora de quasu¬
perius dixerat. quod uenir& hora cum
iamnoñ in prouerbiis inquid loquar uobis
sed palam depatre meo ad nunti ab o uobis
Anuero adnuntiatio manifestaputa¬

Expanded text:
rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt in me per verbum eorum; ubi manifestius ostendit quod non de omnibus ad eum pertinentibus superius loqueretur, ab eo loco ubi ait: Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi, sed de his tantum qui cum eum illa diceret audiebant. Anunc ergo videamus quid de illis a quibus tunc audiebatur discipulis suis dicat: Manifestavi, inquit, nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi. Non ergo noverant Dei nomen, cum essent Judaei? et ubi est, quod legitur: Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus ? Ergo manifestavi nomen tuum hominibus istis, quos dedisti mihi de mundo, qui me audiunt haec dicentem, non illud nomen tuum, quo vocaris Deus, sed illud quo vocaris Pater meus, festavit, si nondum venit hora de qua superius dixerat, quod veniret hora cum jam non in proverbiis, inquit, loquar vobis, sed palam de Patre meo annuntiabo vobis ? An vero annuntiatio manifesta puta
Abbreviated transcription (Latin):
cognouerunt uere quia a teexiui. et cre¬
diderunt quiatumemisisti ⁊ Quam quã
et haccomnia dehxonibus fucuris fidelib:
dicipotuerant specie perfecta : cum
adhuc essent futura ⁊ sed ut dehissolis
quos tunchabebat discipulis haecloqui
intelligatur : Illud magisurguet
quod paulo post ait ⁊ Cũm essem cumeis:
ego sertiabameos in nomine tuo : quo es
de distimihi custodiui : et nemo ex hispe¬
rut. nisi filius perditionis : Vt scripta¬
raimpleatur iudam significans qui
tradidit eum : Existo quippeduode¬
uenio: undemꝰanifestum est eum decor¬
porali suadixisse praesentia tum
essem cumeis ego seruaba meos: ueluti
iamcumeis ea praesentia non ess&:¬
Nonitaque recte intelleguntur dequi¬
bus dexerit cum essem cumeis egoser¬
uabameos : nisihi quos in secredentesser¬
uare iameoeperat prae sentia corporali¬
ł & ut quos relicturus fuerat absentia corpo¬
rali. quam quam apud patrem seruar&
praesentia spiritali : Post uero adiungit
et cȩterossuo ubidicit INon prohis autem

Expanded text:
i, et crediderunt, quia tu me misisti. Quanquam et haec omnia de omnibus futuris fidelibus dici potuerunt specie perfecta, cum adhuc essent futura, sed ut de his solis quod tunc habebat discipulis haec loqui intelligatur, illud magis urget, quod paulo post ait: Cum essem cum eis, ego salvabam eos in nomine tuo. Quos dedisti mihi, custodivi; et nemo ex iis periit, nisi filius perditionis, ut Scriptura impleatur. Judam significans, qui tradidit eum. Ex isto quippe duodevenio. Unde manifestum est eum de corporali sua dixisse praesentia: Cum essem cum eis, ego servabam eos, veluti jam cum eis ea praesentia non essNon itaque recte intelliguntur de quibus dixerit, Cum essem cum eis, ego servabam illos, nisi hi quos in se credentes servare jam coeperat praesentia corporali, et quos relicturus fuerat absentia corporali, ut eos cum Patre servaret praesentia spirituali. Post vero adjungit et caetero
Abbreviated transcription (Latin):
sentiam suam cito futuram. illorũ
autem tardius. perhoc ostendens
quod se iam non hicesse. Illo sautem
hic seessedixit cumetipsehic et illi
adhuc essent. Sic enim est locutus
homo congruens hominibus. ut mos
loquendi se sehab& humanus.
An non cortidie dicimus iam nonest.
hic dealiquo quantotius habituro:
et maxi mehoc demoriturissolet dici.
quam quamet ipsedpĩs tam quam
praeuidens quid lecturo sinouere
possee adiecit. Ego ad teuenio.
sic exponens quod am modo quur
dixerit iam nonsum inmundo.

Expanded text:
sentiam suam jam cito futuram, illorum sentiam suam jam cito futuram, illorum autem tardius, per hoc ostendens, quod se jam non hic esse, illos autem hic esse dixit, cum et ipse hic et illi adhuc essent. Sic enim est locutus, homo congruens hominibus, ut mos loquendi sese habet humanus. An non quotidie dicimus, Jam non est hic, de aliquo quantocius abituro? Et maxime hoc de morituris solet dici. Quanquam et ipse Dominus tanquam praevidens quid lecturos movere posset adjecit, Et ego ad te venio: sic exponens quodammodo cur dixerit, Jam non sum in mundo.
Abbreviated transcription (Latin):
esse iam factum: ostenditiam fuisse
praedistinatum⁊ et certum haberi
uoluit: quod esset futurum : Etiam
inquit non suminmundo: et huinmas¬
dosunt : Si horam prorsus illam qua
loquebatur adtendas : utriquea diu
inmundo erant ⁊et ipsescilic& : et illi
dequibus hoc dicebat :Nonenimse¬
cundum prouectum cordis et uitae
id accipere possumus uel debemus ut
illi propterea esse adhucdicantarin
mundo quod mundana ad huc sapi¬
ant. ille autem iamnonesse intiapbo¬
iam non esse diuina :ositum est
hic enim unum uerbum : quod nosita
intelligere omnino nonsinat. quia
non ait et non suminmundo: sed
iam non sum inmundo i per hoc osten¬
dens fuisse se inmundo : iamnon esse :
Numquid ergo fasest ut eum creda¬
mus Aliquando mundana sapusse¬
se et ab hoc errore liberatum iam
illa non sapere : quis tamimpio
sensu semduerit : restat igitur ut
secun dumid quod etiam ipse in mup¬
do priuserat : in mundo sedixerit
et iamnon esse. profecto praesentia
corporcli. Amundoscilic& ab¬

Expanded text:
esse jam factum, ostendit jam fuisse praedestinatum, et certum haberi voluit quod esset futurum. Et jam, inquit, non sum in mundo, et hi in mundo sunt. Si horam prorsus illam qua loquebatur attendas, utrique adhuc in mundo erant, et ipse, scilicet, et illi de quibus hoc dicebat. Non enim secundum profectum cordis et vitae id accipere possumus vel debemus, ut illi propterea esse adhuc dicantur in mundo, quod mundana adhuc sapiant; ille autem jam non esse in mundo, sapiendo divina. Positum est enim hic unum verbum quod nos ita intelligere omnino non sinat, quia non ait: Et non sum in mundo, sed: Jam non sum in mundo, per hoc ostendens se fuisse in mundo, jam non esse. Nunquid ergo fas est ut eum credamus aliquando mundana sapuisse, et ab hoc errore liberatum, jam illa non sapere? Quis tam impio sensu se induerit? Restat igitur ut secundum id quod etiam ipse in mundo prius erat, in t jam non esse; profecto praesentia corporali, a mundo scilicet ab
Abbreviated transcription (Latin):
secundum carnem: Qui predistina¬
tus est filiusdi inuirtute secundum spm̃
sci ficationis: ex resurrectionemor¬
orum Secundum hancergo praais¬
tinationem etiam cdarisicatus es ante¬
iquam mundus esset : ut esset claritas
eius exresurrectione mortuorum
apud patrem. ad cuius dexteram sedet:
Cumergo uideret illius predestinatȩ
suae clarificationis uenisseiam tempus.
ut et nuncfier& in redditione quod fu¬
erat in praedistinatione iamfactum.
or̃ auit dicens: Et nunc clarificame
tupater apud temet ipsum : claritatẽ¬
quam habui prius quam mundus ess&
apudte : Idest illam claritatem quam
habui a pudte in praedistinationetua:
tempus est ut apudte habeam et iam ui¬
uens indexteratua : Manifest aui no¬
mentuum hominibus : quodedistimihi

Expanded text:
ui praedestinatus est Filius Dei in virtute secundum Spiritum sanctificationis, ex resurrectione mortuorum. Secundum hanc ergo praedestinationem etiam clarificatus est, priusquam mundus esset, ut esset claritas ejus, ex resurrectione mortuorum, apud Patrem, ad cujus dexteram sedet. Cum ergo videret illius praedestinatae suae clarificationis venisse jam tempus, ut et nunc fieret in redditione quod fuerat in praedestinatione jam factum, oravit, dicens: Et nunc clarifica me, tu Pater, apud temetipsumquam habui priusquam mundus esset apud te, id est, illam claritatem quam habui apud te in praedestinatione tua. Tempus est ut apud te habeam etiam vivens in dextera tua. Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi
Abbreviated transcription (Latin):
ris incorruptibiles incaelis darethes¬
aurosualeret : Surgens inquid secutiis
esteum : Surrexit ut sequer&ur: di¬
misitcaduca quae gerebat᷑ ut conseque¬
returaeterna. Adqĩillum ueritaes
inuitabat. qualeẽ illudesaie. Surge

Expanded text:
ris, incorruptibiles in coelis dare thesris, incorruptibiles in coelis dare thesauros valeret. Surgens, inquit, secutus est eum. Surrexit, ut sequeretur; dimisit caduca quae gerebat, ut consequeretur aeterna, ad quae illum veritas invitabat, quale est illud Ephe
Abbreviated transcription (Latin):
canum: etqui a miserando atq eligen¬
do uidit: aitilli: sequereme: Se¬
quere autẽ dixit tmitare Sequere
dixit : non tamin cessupedum quam
ex secutione morum: Quienim dicit se
inxp̃omanere : debec sicut illeambula¬
uit etipseambulare : Quadẽ non¬
nambire terrena : non caduca lu¬
cra sectari. fuger ehonores infimos
contemptummundi omnem procaeles¬
tigloria libenter amplecti Cunctis
prodesse a mare iniurias nullun¬
ferre : Atsibiin latas patienter suf¬
sed conditoris semꝑ gloriã quaerere:
quot quotualet secum ad a morem
supernorumerigere: Haecethuius¬
modigerere xp̃i ẽ uestigia sequi o
surgen sinquit secutus est cam Non
est mirandum quod publicapius adpr¬
mamiubentis dñi uocem terren aq̃
curabat lucra reliquerit. Opibusq
neglectis illius comitatiu. quemnil
diuitiarum haberecernebat adht¬
serit. Ipseenim dñs qui eum foris
uerbo uocauit : intusi unui sibili
instinctu ut sequerctur edocug
in fundens mentullius lumen

Expanded text:
canum, et quia miserando atque eligencanum, et quia miserando atque eligendo vidit, ait illi, Sequere me. Sequere autem dixit imitare. Sequere dixit non tam incessu pedum, quam executione morum. Qui enim dicit se in Christo manere, debet sicut ille ambulavit, et ipse ambulare: quod est non ambire terrena, non caduca lucra sectari, fugere honores, contemptum mundi omnem pro coelesti gloria libenter amplecti, cunctis prodesse, amare, injurias nulli inferre, at sibi illatas patienter sufsed Conditoris semper gloriam quaerere, quotquot valet secum ad amorem supernorum erigere. Haec est hujusmodi gerere, Christi est vestigia sequi. Et surgens, inquit, secutus est eum. Non est mirandum quod publicanus ad primam jubentis Domini vocem terrena quae curabat lucra reliquerit, opibusque neglectis, illius comitatui, quem nil divitiarum habere cernebat, adhaeserit. Ipse enim Dominus, qui eum foris verbo vocavit, intus invisibili instinctu ut sequeretur edocuit, infundens menti illius lumen
Abbreviated transcription (Latin):
perhibet᷑. Inter pretaturenm ad ditussiue
ad sumptus. signifioans quĩ ad sumptus est
perdefone a dño etadditus ad numerum
gradus a postolici: Hocautem illu nomine
marcus educas inhadectione magis appeł¬
hare uoluerunt. Ne consorte ropennseuan¬
gdici depris caconuersatione palam nota¬
bilem redderent: Atuero ubiad desero¬
bendum duo decima postolorum catalo¬
rum peruenerunt: Tacitole iuuo cabua¬
Po rinacheum illum a pertenun cupa ueit
Hor roipsematheus uxtethoe ꝗ esclsc rup¬
Thomasinquit. et matheus publicanus
quatenus maioren perhoc publicanis et
peecatoribus adipiscen desalutis confi¬
dentiam prebeat quam docendifor¬
molã paulus quoque secutus ait. Quia
xp̃sihs uenit in hunc mundum pecia¬
tores saluos facere quorum primus
egosum ⁊ sed ideo misericordiam con¬
secutussum: ut in me primo ostende
retx p̃sihs̃ omnempatientiam adex¬
emplum eorum quicredituri stntilli
inuitam aeternam : Viditergo publi¬

Expanded text:
perhibet. Interpretatur enim additus, sive perhibet. Interpretatur enim additus, sive assumptus, significans quia assumptus est per electionem a Domino, et additus ad numerum gradus apostolici. Hoc autem illum nomine Marcus et Lucas in hac electione magis appellare voluerunt, ne consortem operis evangelici de prisca conversatione palam notabilem redderent. At vero ubi ad describendum duodecim apostolorum catalogum pervenerunt, tacito Levi vocabulo, Matthaeum illum aperte nuncupaverunt. Porro ipse Matthaeus, juxta hoc quod scripThomas, inquit, et Matthaeus publicanus, quatenus majorem per hoc publicanis et peccatoribus adipiscendae salutis confidentiam praebeat. Quam docendi formulam Paulus quoque secutus, ait: Quia Christus Jesus venit in hunc mundum peccatores salvos facere, quorum primus ego sum. Sed ideo misericordiam consecutus sum, ut in me primo ostenderet Christus Jesus omnem patientiam, ad exemplum eorum qui credituri sunt illi in vitam aeternam . Vidit ergo Jesus publi
Abbreviated transcription (Latin):
tem intheloneo madeum nomine: ec ait
illi. sequereme: Vidit autem nontam
corporei intuitus : quaminternemisera¬
tionis aspectibus: Qiubus et pecrum ne¬
gantem ut reacũ suũ cognoscere ac̃ deflere
posset respicere dignatus est: qui¬
bus populum suum a egyptia seruitute
de pressum uteriperet aspexit dicens
admorsen: Videns uidi afflictionem
populimei qui estin aegepto et gemitum
eorum audiui et descendiliberareeos n
Viditergo hominem miseratusesteum
quihumanis itantu scudus deditus necdũ¬
qu angelico nomine dignus extiterat : Eli¬
dit sedentemintheloneo. ꝑtinaci uidelic&
animo temporedibus lucris inhiante pa
matheum inquit nomine: MLatheus hebra¬
na  latine diciturdonatis: Quedprofec¬
tonomenilli apte congrute : quitantumgra¬
tiae supernȩ munus accepit + Neepr etere¬
undum: quod deminatheuserat d. nom̃os
Namecleui uocabatur: quo detiam nomen
cidem gratiae quado natus est testimonsuno

Expanded text:
tem in telonio, Matthaeum nomine, et ait tem in telonio, Matthaeum nomine, et ait illi: Sequere me. Vidit autem non tam corporei intuitus, quam internae miserationis aspectibus, quibus et Petrum negantem ut reatum suum cognoscere ac deflere posset, respicere dignatus est: quibus populum suum Aegyptia servitute depressum, ut eriperet aspexit, dicens ad Moysen: Videns vidi afflictionem populi mei, qui est in Aegypto, et gemitum ejus audivi, et descendi liberare eum . Vidit ergo hominem et miseratus est eum qui, humanis tantum studiis deditus, necdum angelico nomine dignus exstiterat. Vidit sedentem in telonio, pertinaci, videlicet, animo temporalibus lucris inhiantem, Matthaeum, inquit, nomine. Matthaeus Hebraice, Latine dicitur donatus: quod profecto nomen illi apte congruit qui tantum gratiae supernae munus accepit. Nec praetereundum est quod idem Matthaeus erat binomius, nam et Levi vocabatur, quod etiam nomen eidem gratiae, qua donatus est, testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
adthelonee matheum nomine : et ait illi
egimus a postolo dicente quia omnes
peccauerunt et egent gloria dĩ : Iustifi¬
catigratis pergratiamipsius quietiterũ
in a estimabilem eiusdem gratiae magnitu¬
dinem commendat ait: Vbiautem abunda¬
dauit peccatum : super abundauit gratia:
Qui animirum quanto grauiorqmdñs
inelectissuis peccatorum languorem
curauit . tanto ampliorem cunctis gratiȩ
ex lectione a angelica audiuimus : quia
sedentem rtheloneo matheum actempo¬
ralibus curis intentum repente fniseratus
proficientibus eius dem gratiae cre¬
mentis: de communi discipulor umnu me¬
ro ada postolatus gradum promouit:
N ec solum predicandi. uerum etiam scri¬
ciperet: Quod obidutique prouidentia
superna fieri disposuit : ut nullum enor
lerum asperancdã ueniã reuocaret:
Cum hunc tantis mundi nexibus absolutũ
tam cadestem factum conspiceret:
Vt cominunicato cumangelicis spiritib:
uocabulo: euangelisti nomina r&ur pi
et e& : Vidit in quit ihs hominem seden¬

Expanded text:
elonio, Matthaeum nomine, et ait illi: egimus, Apostolo dicente: Quia omnes peccaverunt et egent gloria Dei, justificati gratis per gratiam ipsius. Qui et iterum inaestimabilem ejusdem gratiae magnitudinem commendans, ait: Ubi autem abundavit peccatum, superabundavit et gratia ; quia nimirum quanto graviorem Dominus in electis suis peccatorum languorem curavit, tanto ampliorem cunctis gratiae ex lectione evangelica audivimus quia sedentem in telonio Matthaeum, ac temporalibus curis intentum, repente miseratus proficientibus ejusdem gratiae incrementis, de communi discipulorum numero ad apostolatus gradum promovit, nec solum praedicandi, verum etiam scriinciperet. Quod ob id utique providentia superna fieri disposuit, ut nullum enormlerum, a speranda venia revocaret, cum hunc tantis mundi nexibus absolutum, tam coelestem factum conspiceret, ut, communicato cum angelicis spiritibus vocabulo, evangelista nominaretur et esset. Vidit, inquit, Jesus hominem seden
Abbreviated transcription (Latin):
et caenabocum illo et ipsemecum: Stat quip¬
pea dostium dñs et pulsat. cum memoriã
sua e uoluntatis. uel ꝑ os docentis hominis
uel ꝑ suamintus inspirationẽ nr̃o cordiin¬
fundit: Audita aui emꝰ uoceeius unuam
ut recipiatur aperimus. quando illius siue
secretis seua pertis ad monitionibus li¬
benter ad sensum praebemus. et his quae fa
damus : Intratuero ut et ille nobiscum. et
noscum illo cenemus. quia in cordibus electo¬
rum peramorissui gratiamin habitat.
ut etea semper lucesuae praesentiȩ reficiat

Expanded text:
et coenabo cum illo, et ipse mecum. Stat quipet coenabo cum illo, et ipse mecum. Stat quippe ad ostium Dominus et pulsat, cum memoriam suae voluntatis vel per os docentis hominis, vel per suam intus inspirationem nostro cordi infundit. Audita autem voce ejus, januam ut recipiatur aperimus, quando illius sive secretis sive apertis admonitionibus libenter assensum praebemus, et his perficiedamus. Intrat vero, ut et ille nobiscum, et nos cum illo coenemus, quia in cordibus electorum per amoris sui gratiam inhabitat, ut et ea semper luce suae praesentiae reficiat
Abbreviated transcription (Latin):
debant. Test ante euangelista marco quidic̃
Maltipublicani et peccatores discumbebant
cumihũ et discipulis eius. Eran tonimmulti
qui et sequeb antur eum : N ot andum autẽ
quodlucas haecreferens dicit. quia d ñs in
domo eius demmathei cumpublicanis dis¬
cubuerit. et quia ipse conuiuium illimago¬
numparauerit. Quiquidem matheus
quantum ad generale iudicium respicit.
congruam beneficiis caelestibus uicemre¬
pendit. Vt a quo perenniabona spera¬
bat illi suatem poralia commodcret.
eumq: corporalibus epulis reficeret:
quo ipsedon antegustum spiritedis acce¬
perat suauitatii: Porrosialtiore intel¬
lectu quaegesta sunt indagarecupinius:
non tantum modo sua terrestri conuiuiũ
dño corporals ex hibuit. sed multo grati¬
us illi conuiuium indomopectoris sui
perfidem ac dilectionem parauit Ipso
ad testante quiait: Ecceego sto ad osti¬
um et pulso. siquis audierit uocemmeam
et a peruerit ianuam intrabo ad illum.

Expanded text:
debant, teste evangelista Marco, qui dicit: debant, teste evangelista Marco, qui dicit: Multi publicani et peccatores discumbebant cum Jesu et discipulis ejus . Erant enim multi qui et sequebantur eum. Notandum autem quod Lucas haec referens dicit quia Dominus in domo ejusdem Matthaei cum publicanis discubuerit, et quia ipse convivium illi magnum paraverit. Qui quidem Matthaeus, quantum ad generale judicium respicit, congruam beneficiis coelestibus vicem rependit, ut a quo perennia bona sperabat, illi sua temporalia commodaret, eumque corporalibus epulis reficeret, quo ipse donante gustum spiritualis acceperat suavitatis. Porro si altiore intellectu, quae gesta sunt indagare cupimus, non tantum in domo sua terrestri convivium Domino corporale exhibuit, sed multo gratius illi convivium in domo pectoris sui per fidem ac dilectionem paravit, ipso attestante qui ait: Ecce ego sto ad ostium, et pulso . Si quis audierit vocem meam, et aperuerit januam, intrabo ad illum,
Abbreviated transcription (Latin):
et peccatores uenientes discumbebant
cumihũ et discipulis eius: Vniuspub¬
licaniconuersio nultis exemplum pȩ¬
nitentiae. et indulgentia epublica¬
nis a peccatoribus cribuit: Nomenĩ
dubitandum que niblicanac pecca¬
tores eẽdesieran: qui cumihũ et disu¬
pulise us discumbebant. Nec sinpec¬
catisperseuerare decernerent : ei qui
sine peccato est conuesciauderent
Publicani quippe uocant ir. qui uel
publicesceleribus foedantir. uel pub¬
licis implicantur negotis. quae sine
peccato autur autnullatenus ualent
administrari: Et pulchrouere preIuii¬
sagio quia apłs et doctorgentium
erat futurus In prima sua conuersi¬
one peccantium post segregem trahit
ad salute: officiumq: euangelizan¬
di quod pro ficiente merito uirtutũ
erat expleturus a primisiam fideisuȩ
rudimentis incipit: Neque enim solũ
quifratremũrboerudit sed etiam
quiexemplo ad melior a conuertit mi¬
nisterium geritdocoris. Denique
adimitationem mathei illum sequi gau¬

Expanded text:
et peccatores venientes discumbebant cum Jesu et discipulis ejus. Unius publicani conversio multis exemplum poenitentiae ac indulgentiae publicanis et peccatoribus tribuit. Non enim dubitandum quia publicani ac peccatores esse desierant, qui cum Jesu et discipulis ejus discumbebant; nec si in peccatis perseverare decernerent, ei qui sine peccato est, convesci auderent. Publicani quippe vocantur, qui vel publice sceleribus foedantur, vel publicis implicantur negotiis, quae sine peccato aut vix aut nullatenus valent administrari. Et pulchro satis praesagio, qui Apostolus et doctor gentium erat futurus, in prima sua conversione peccantium post se gregem trahit ad salutem, officiumque evangelizandi, quod proficiente merito virtutum erat expleturus, a primis jam fidei suae rudimentis incipit. Neque enim solum qui fratrem verbo erudit, sed etiam qui exemplo ad meliora convertit, ministerium gerit doctoris. Denique ad imitationem Matthaei illum sequi gau
Abbreviated transcription (Latin):
desit quod alterac: sequitur. Et quia sem¬
perinuidia abon auolunta tediscordat.
mox ut haec mentem coeperit. illa disce¬
dit: Vn de predicatoresscĩ ut possint pro¬
ximos diligere. studuerunt in hoc sacculo
nilamare nilum quam appetere nil
uel sine appecitu possidere: Quos benȩ
esaias intuensait: Qui sunt istiꝗ:

Expanded text:
desit quod alter assequitur. Et quia semdesit quod alter assequitur. Et quia semper invidia a bona voluntate discordat, mox ut haec mentem ceperit, illa discedit. Unde praedicatores sancti ut possent proximos perfecte diligere studuerunt in hoc saeculo nihil amare, nihil unquam appetere, nihil vel sine appetitu possidere. Quos bene Isaias intuens, ait: Qui sunt isti,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ds̃ uotatua. quaerendam lauda¬
tionestibi: Acsia pertedicat. Et si ex¬
terius munera offerenda non habeo
ineramemet ipsum tamen inuenio ꝗd in
aratuae laudisinpono. Quia quinrã da¬
tione non pasceris. oblatione cordisme¬
lius placcaris. Nil quippeofferturdõ
ditius uolunta tebona: Voluntas enim
bona est sic aduers a alterius sicut nr̃a
pertimescere. sic deprosperitate pro¬
ximi. sicut denro profectugratulari:
Alienad amna nr̃a credere. Aliena
lucranrã deputare: Amicumnon prop¬
termundum sed propterdm̃ diligere:
In imicum etiam amando colerare. Nulli
desseetiam ultrauires uelle : Quidergo
istoholocausto locupletius . quando per
hoc quod dõ immolat in ara cordis anima
semetipsammactat: Sed hocbone uolun¬
tatis sacrificium numquã plenepersol¬
uitur. nisimundihuius cupiditas perfec¬
tedeseratur : Nam quic quid ieo concu¬
piscimus. hoc procul dubio proximis in¬
uidemus : Videtur et enim quod nobis

Expanded text:
sunt, Deus, vota tua quae reddam, laudasunt, Deus, vota tua quae reddam, laudationes tibi . Ac si aperte dicat: Etsi exterius munera offerenda non habeo, intra memetipsum tamen invenio quod in ara tuae laudis impono, quia qui nostra datione non pasceris, oblatione cordis melius placaris. Nihil quippe offertur Deo ditius voluntate bona. Voluntas autem bona est sic adversa alterius sicut nostra pertimescere, sic de prosperitate proximi sicut de nostro profectu gratulari, aliena damna nostra credere, aliena lucra nostra deputare, amicum non propter mundum, sed propter Deum diligere, inimicum etiam amando tolerare, nulli desse etiam ultra vires velle. Quid ergo isto holocausto locupletius, quando per hoc quod Deo immolat in ara cordis anima semetipsam mactat? 4. Sed hoc bonae voluntatis sacrificium nunquam plene persolvitur, nisi mundi hujus cupiditas perfecte deseratur. Nam quidquid in eo concupiscimus, hoc procul dubio proximis invidemus. Videtur etenim quia nobis