comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cõmendaturq fides. quasine p̾cedentib oꝑib
instificat᷑ hõ. que post ꝑdilectionem incipit ope¬
rari. Est gͦ sensꝰ ethiopia .i. gentilitas herens
credendo indm̃. p̾ueniet oꝑa sua. ut pͥus credat.
post ea oꝑatur. Uel ita. ut ꝑegyptum sy nagoga
accipiatur. qͣm p̾ueniet credendo ethiopia .i. ex
trema pars gentium. & est. Uenient legati exegyp
to .i. exsynagoga quȩ erat intenebris. & ethͥopia
.i. extrema pars gentiũ deo .i. addm̃ ueniens. p̾ne¬
niet manꝰ eiꝰ egypti. i. legalia oꝑa syna¬
goge. quia ꝑfidem uistificabit᷑ sine
oꝑib legis. Uel scđm aliam lit̾am. que. ẽ. ethio¬
pia. scił gentilitas nigra. inpeccatis. festinet ma¬
nus dare deo .i. substantie se deo. & est similitu.¬
do auictis. qͥ armis de positis. manꝰ dant uictorib
ne int̾eant. Regna t̾re. Decus omnib que iam
completa cernimꝰ. hortatur ad laudem xp̃i. &
futurũ eiꝰ aduentũ p̾nuntiat. qͣsi dic̾et. & quia

Expanded text:
commendaturque fides qua sine praecedentibus operibus justificatur homo quae post per dilectionem incipit operari . Est ergo sensus; Aethiopia, id est gentilitas haerens credendo in Deum praeveniet opera sua, ut prius credat, postea operetur. Vel ita ut per Aegyptum Synagoga accipiatur, quam praevenit credendo Aethiopia, id est extrema pars gentium. Et est, venient legati ex Aegypto, id est ex Synagoga, quae erat in tenebris; et Aethiopia, id est extrema pars gentium, Deo, id est ad Deum veniens, praeveniet manus ejus, Aegypti, id gogae, quia per fidem justificabitur sine operibus legis. Vel secundum aliam litteram, quae est: Aethiopia, scilicet gentilitas, nigra in peccatis, festinet manus dare Deo, id est subdere se Deo; et est similitudo a victis, qui armis depositis manus dant victoribus, ne intereant regna terrae. Decursis omnibus quae jam impleta cernimus, hortatur ad laudem Christi, et futurum ejus adventum praenuntiat. Quasi dicat: Et quia
Abbreviated transcription (Latin):
est. Dissipa gs̃. ⁊c̾. Uelita continua. illi ita: s ne
alios eis consentientes. quos uocat gs̃. ꝓpt̾ geneta
diu̾sarũ sectarũ. ne ibi series successionis confir.¬
met errorẽ. que bella uolunt quia ñ correctioni.
s contẽptioni student. qͦd fiet quia legati .i. p̾coneᷤ
irconciliationis uenient ad xp̃m. dona fecentes
eregypto .i. extenebris gentium. Egypti uł echi¬
piẽ nomine. fidem omniũ gentiũ significat Aꝑ
te tatũ. nongͦ ex soł uideis. s degentib fututos
p̾cones ꝓpħat. Sequit᷑. ethiopia .÷ gentilita. p̾ue.¬

Expanded text:
em., Aug. Vel ita continua: Illi ita, sed ne cos et alios eis consentientes, quos vocat gentes propter genera diversarum sectarum, ne ubi series successionis, confirmet errorem quae bella volunt, quia non correctioni, sed contentioni student. Quod fiet, quia legati, id est praecones reconciliationis, venient ad Christum, dona ferentes ex Aegypto, id est ex tenebris gentium. Aegypti vel Aethiopiae nomine, fidem omnium gentium significat a parte totum. Non ergo ex solis Judaeis, sed de gentibus futuros praecones p
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsi iam digni disꝑgentur ubiq admandu¬
candum ut alios lucrent᷑. si uͦ non fuerint sa¬
turati fide popłoꝵ ⁊ murmurabunt. tunc uͦ
olim indeserto murmurauert̃. Uel murmu¬
rabunt .i. dolebunt. ⁊ ñ tantũ disꝑgentur. etiã
murmurabt̃ contͣ pigros .i. increpabunt alios.
nolentes credere. ideo uͦdicit. ⁊ murmurabunt.
quia dixerat supͣ murmur eoꝵ dicentium qͣm

Expanded text:
 jam digni, dispergentur utique ad manducandum ut alios lucrentur. Si vero non fuerint saturati fidem populorum et murmurabunt tunc, ut olim in deserto murmuraverunt. Vel, et murmurabunt, id est dolebunt, et non tantum dispergentur. Vel, et murmurabunt, contra pigros, id est increpabunt alios nolentes credere. Ideo vero dicit, et murmurabunt, quia et supra murmur eorum dixit dicentium:
Abbreviated transcription (Latin):
cerdotis custodiunt scientiam. Hanc mensam
habuer̃ iudei. dum mandata dei coluerunt. s
post qͣm afide ieiuni st̃. Hȩc mensa coram
ipsis gentib data ẽ. ut grauiꝰ dolerent. & h. ẽ.
Mensa .i. scriptura eoꝵ. que eis ꝓlata.ẽ. scił
lit̾a legis alios constͥngebant. in ea obligati ca¬
derent. ⁊ in retͥbutiones quia illis ablata. ⁊ gen
clusi ⁊ inscandalum. quia deserentes paus auc¬
torem: rixas sibi ⁊ stndia praua concitant.

Expanded text:
cerdotis custodiunt scientiam, etc. . Hanc mensam cerdotis custodiunt scientiam, etc. . Hanc mensam habuerunt Judaei, dum mandata Dei coluerunt, sed postquam a fide jejuni sunt, haec mensa coram ipsis gentibus data est, ut gravius dolerent. Et hoc est mensa, id est Scriptura eorum, quae eis prolata est, littera legis alios stringebant, in ea obligati caderent. In retributiones. Quia illis ablata, et genclusi. In scandalum. Quia deserentes pacis auctorem, rixas sibi et prava opera concitant.
Abbreviated transcription (Latin):
phetia contra adu̾sarios. qͣsi dicetet. illi pota¬
uerunt me aceto: ⁊ mensa eoꝵ fiat illis inla¬
queum .i. qualem laqueũ mͥ exhibuertint. dan¬
do mͥ talem potum. talis laqueus fic illis.i. ma
litia eoꝵ sit eis laqueus mortis. & ħcoram ipsiᷤ.
quia uident malum. ẽt̃. ⁊ cñ faciunt. niui de¬
scendentes infernũ. Unde. Descendant inin¬
fernum uiuentes. Unde etiam illud. Nisi
quia dñs erat in nob̾. forte uinos deglutisset
nos .i. scientes se non deb̾e consentireillis.⁊ in
quia. Ipsi sibi st̃ inscandalum. ¶ Aliter totuoi.
Mensa sacra scͥptura.ẽ. quia sic̃ in mensa diu̾¬
sa fercula ad refectione corporis ponuntur. ta
insacra scͥptura diu̾se sententie ad saginã ani¬
marum. Unde intab̾naculo dñi post introi¬
tumerat mensa habens quatuor pedes. suꝑ
qͣm erant .xii. panes desimila deo ꝓpositi. atq
suꝑ singłos erat patena aurea cum pugillo
ac uigilare debent. ut parati reddere omni¬
poscenti rationẽ. de fide. & spe. Unde labia sa¬

Expanded text:
phetia contra adversarios. Quasi dicat: Illi potaverunt me aceto. Et mensa eorum fiat illis in laqueum, id est qualem laqueum mihi exhibuerunt dando mihi talem potum, talis laqueus sit illis, id est malitia eorum sit eis laqueus mortis. Et hoc, coram ipsis, quia videt malum esse, et tamen faciunt vivi descendentes in infernum. Unde: Descendant in infernum viventes . Unde etiam illud: Nisi quia Dominus erat in nobis, forte vivos deglutissent nos . Id est scientes se non debere consentire illis, et Ipsi sunt sibi scandalum. Cassiod. Aliter totum, mensa, sacra Scriptura est, quia sicut in mensa diversa fercula ad refectionem corporis ponuntur, ita in sacra Scriptura diversae sententiae ad saginam animarum. Unde in tabernaculo Domini post introitum erat mensa habens quatuor pedes, super quam erant duodecim panes de simila Deo propositi; atque super singulos erat patena aurea cum pugillo ac invigilare debent, ut sint parati reddere rationem de fide et spe . Unde: Labia sa
Abbreviated transcription (Latin):
grauis sum etiã ad uidendũ. Unde inlibro sa¬
enim nob̾ est adudendum. Illi tales st̃. s tam̃¬
mam meã ꝓ nichilo saluos facies illos. loquit᷑
hic eccł̃a xp̃o dicens. Anima mea sustinuit la¬
tͦnes foris. ⁊ intꝰ abscondentes. ⁊ sic̃ ego sustinui
sic tu xp̃e saluos facitᷤ illos .i. sic tu sustine &
ora ꝓ illis ⁊ salui erunt. Saluos facies dico. &
hoc ꝓnichilo. quia nullus inde tͥ labor. qͣsi. nich
sit tͥ. quia ⁊ si ddesꝑati st̃. u̾bo eos curras. Uel ꝓ
tatẽ. uł ꝑ hoc saluabit qͥa confringeᷤᷤ. uł deduceᷤ
popłos inira. scił dum ꝑ flagella dei resipisct̃.
quia scił t̾res tͥbulationib ⁊ sic deducis eos adte:
Est enim ira consũmationis qͥ filii flagellant᷑
ad correctionẽ. ⁊ ira consũptionis qͥ mali puni.¬
unt᷑ ad pemptionẽ. Uel confringes popłos in
ira .i. dum irã dei fuiturã p̾uident suꝑ malos

Expanded text:
 ad videndum. Unde in libro Saenim nobis est ad videndum . Illi tales sunt, sed tammam meam pro nihilo salvos facies. Et loquitur hic Ecclesia Christo, dicens: Anima mea sustinuit foris latrones intus abscondentes et, sicut ego sustinui, sic, tu Christe, salvos facies illos, id est tu sustine et ora pro illis, et salvi erunt. Salvos facies, dico, et hoc, pro nihilo, quia nullus tibi inde labor quasi nihil tibi sit, quia si desperati sunt, verbo eos curas. Vel, pro tatem. Vel, per hoc salvabis, quia confringes. Vel, deduces populos in ira, scilicet dum per flagella Dei resipiscant, quia scilicet terres tribulationibus, et sic deducis eos ad te. Est enim ira consummationis, qua filii flagellantur ad correctionem. Et ira consumptionis, qua mali puniuntur ad peremptionem. Vel, confringes populos in ira, id est dum iram Dei futuram praevident. VERS
Abbreviated transcription (Latin):
suros. scił suꝑ .xiiͫ. sedes. ut iudicent .xiiͫ. trib
discernere popłm suũ .i. ut celũ cum illo discer¬
nat popłm suũ a non suo. Celum enĩ cũ illo
t̾ram discernit. In iudicio enĩ. alii tantũ uidi¬
cabunt. quos hic dicit celũ. alii iudicabuntur
quoᷤ hic dicit t̾ram. s de bis aliqui saluabunt᷑.
quos hic dicit popłm suum de dampnandiᷤᷤ tacet.
Uel ita ut ꝑcelum om̃s iustos saluandos accipia¬
mus. ꝑt̾ram: om̃s peccatores dampnandos. &
legitur desursum sic dñs ueniens. desursum .a.
stos. ⁊ t̾ram .i. om̃s peccatores. Adquid: Discer¬
ta quod pͥmo om̃s myctos cõmunit̾ uocauit.
Asoł ortu usq ad occasum. Tunc autẽ aduo¬
cabit ut discernat. Simuͭ enimꝰ Rizania cum
tͥtico crescunt. non sinit ea eradicari pat̾fami¬
lias. Petrus quoq missis inmare retib pisces
magnos ⁊ paruos conclusit. ⁊ usq ad litus traxit.
dum pene frangeretur rete. Et in euangłio pat¬
familias. misit seruos adexitus utarum uoca¬

Expanded text:
im tribus Discernere populum suum, ut coelum cum illo discernat, populum suum, ante suo. Coelum enim cum illo terram discernit. In judicio enim alii tantum judicabunt, quos hic dicit coelum; alii judicabuntur, quos hic dicit terram. Sed de his aliis salvabuntur, quos hic dicit populum suum: de damnandis tacet. Vel ita ut per coelum omnes justos salvandos accipiamus. Per terram, omnes peccatores damnandos; et legitur, desursum sic: Dominus veniens desursum, id est stos, et terram, id est, peccatores. Ad quid? discerta quod primo omnes mistos communiter vocavit. A solis ortu usque ad occasum. Tunc autem vocabit ut discernat. Simul enim zizania cum tritico crescunt, nec sinit ea eradicari paterfamilias . Petrus quoque missis in mare retibus pisces magnos et parvos conclusit, et usque ad littus traxit, dum pene frangeretur rete . Et in Evangelio: Paterfamilias misit servos ad exitus viarum voca
Abbreviated transcription (Latin):
quid: anumnam meam. qͦ incarnalib desideriis con
cit. qui addiuna conspicienda seerigit. ⁊ odd̃s¬
m̃s ego expartus ininał infirmitatẽ meam iam
inte confido non mine. qui pͥus inme confidens
uolui. ẽe̾. sic̃ ds̃. Inde ad hauc carnis infirmita¬
tẽ ꝑ ductus desuꝑbia mea erubin. Iam gͦ inite
solo confido. ⁊ ideo non erubescã. ꝑ peccatum
qͦd deme ꝓcedat. nec deeo unde confido qͦd esset
si illud ꝑderem. Utra spes enim non confundit.
nec etiam ꝑpeccatũ qͦd fit exinunicoꝵ suggestio¬
ue illud ꝑdam. ⁊ hoc est. N¬

Expanded text:
quid? animam meam, Aug. quae carnalibus desideriis concquid? animam meam, Aug. quae carnalibus desideriis conccit, qui ad divina conspicienda se erigit; et o D ego expertus in malis meam infirmitatem, jam in te confido, non in me, qui prius in me confidens volui esse sicut Deus. Unde ad hanc infirmitatem carnis perductus de superbia mea erubui. Jam ergo, in te solo confido. Et ideo, non erubescam per peccatum quod de me procedat, de eo unde confido: quod esset, si illud perderem. Spes enim non confundit. Nec etiam per peccatum quod fit ex inimicorum suggestione, illud perdam. Et hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
in babilone constituti. hic enum eccła loquit᷑ qͣsi
penitens grauit flagellatus adño qui p̃ponit᷑
aliis in exemplum ne murmurent in adu̾sis
scribunt᷑ illõ significant qui omnib ꝑfecti uar¬
tutib cantant. dei laudes. Qui non ꝑom̃s minuᷤ
ꝑfectos laudatores significant. Et est seusꝰ titu¬
li.Psalmꝰ iste dirigens nõ infinẽ .i. inxp̃m. at¬
penitentis ꝑslagella correcti. Intentione mo¬
net in adu̾sis non murimirare s addm̃ respi¬
cere. Modus. Triꝑtitus. ẽ. psalmꝰ. Iste pͥmo
petit doceri uias dei. quia ad dm̃ erectus est.
agit dect̾nis ostñdens. qͦmͦ habeanttr. ibi. Quiꝰ
est hõ. ⁊c̾. Eccłã itaq ut secure ualcat petere
que secunt᷑. p̾mittit de suo desiderio. ⁊ dilectio¬
ne qͣm habet erga dm̃ sic ad ipsum loquens.¬
Odñe ego leuami sp̃uali desiderio de t̾ra asimi.¬
li grani qͦd.ẽ. int̾ra ortum surgit inaltũ. si uͦ
in imo iaceat conculcat᷑ atq conputrescit. leuaui:¬

Expanded text:
in Babylone graviter constituti. Hic enim Ecclesia loquitur, quasi poenitens graviter flagellatus, qui praeponitur aliis ne murmurent in adversis,scribuntur, illos significant qui omnibus perfecti virtutibus cantant Dei laudes. Qui non per omnes, minus perfectos laudatores significant. Et est sensus tituli: Psalmus iste dirigit nos in finem, id poenitentis, per flagella correcti. Intentio monet in adversis non murmurare, sed ad Deum respicere. Modus tripartitus est 50 psalmus, primo petit doceri vias Dei, quia ad Dominum erectus est. agit de aeternis, ostendens quomodo habeantur, ibi quis est homo. Ecclesia itaque ut secure valeat petere quae sequuntur, praemittit de suo desiderio et dilectione quam habet erga Deum, sic ad ipsum loquensne, ego levavi spirituali desiderio de terra, a similitudine grani quod in terra ortum surgit in altum. Si vero in imo jaceat, conculcatur, atque computrescit,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾am currebas cum eo consentiendo laudando.
& cũ adult̾is portionẽ tuam ponebas. aliquo
consensu. In his duob omnia notat crimina
a parte totũ. Uel sic. Si uidebas furẽ sami intel¬
lectus scͥpture currebas cum eo assentiendo. &
cum adult̾is. scił qui ponunt falsum intellec¬
tum inscͥpturis portionẽ tuam ponebaᷤᷤ aliquo
consensti .i. astipulator facti eras. Os tuum¬

Expanded text:
ug. Ad litteram currebas cum eo, assentiendo, laudando, et cum adulteris portionem tuam ponebas aliquo consensu. In his enim duobus omnia notat crimina, a patre totum. Vel sic: Si videbas furem, sani intellectus Scripturae, currebas cum eo, assentiendo, et cum adulteris, scilicet qui ponunt falsum intellectum in Scripturis, portionem tuam ponebas aliquo consensu, id est astipulator facti eras. Et
Abbreviated transcription (Latin):
dendo adherere ad bene oꝑandũ. Unde apłs.
Qui adhereret deo. unꝰ sp̃s. ẽ. cum illo. Illa au¬
tem generatio cuiꝰ exemplũ cauendũ.ẽ. ⁊ sicre¬
didit deo: non tam̃ indm̃ quia ñ fide ad hesit
deo. ut abeo sanata cooꝑaret᷑. cũ oꝑante in se
ilii effrem intendentes &
mutentes arcum: conu̾si st̃ indie belli.

Expanded text:
dendo adhaerere ad bene operandum. Unde Apostolus: dendo adhaerere ad bene operandum. Unde Apostolus: Qui adhaeret Deo, unus spiritus est cum illo . Illa autem generatio, cujus exemplum cavendum est. Et si credidit Deo, non tamen in Deum, quia non fide adhaesit Deo, ut ab eo sanata cooperaretur, cooperante in se « Filii Ephrem intendentes et mittentes arcum, conversi sunt in die
Abbreviated transcription (Latin):
nua. Ideo ipsa praua.ẽ. generatio: quia est
generatio que non direxit corsuũ: ⁊ si manũ
ad diuina ut se corrig̾et. Distortumͫ cor habet:
qui praue intellecta non corrigit.⁊ que nat᷑a
docet non ꝑficit. Cur talis ẽ. illa generatio
qͣndoq bene suasit. non acquieuit ei. Uel ita.
Ideo talis. ẽ. generatio. quia ñ est creditus cũ
deo sp̃c eiꝰ .i. quia non habebant fidem. quȩ
impetrat quod lex imꝑat. s quasi exoꝑib u¬
iubet. & hoc non fit nisi credendo in eum. qui
iustificat impium. qͦm fiddem non habure ge¬
neratio praua. ⁊amaricans. ⁊ ideo dictum est.
non est creditꝰ cum deo sp̃c eiꝰ. Multo enim exhoc
exp̾ssius dicit. ut significet grãm dei. quȩ non
solum facit remissionem peccatorti. s etiam co¬
oꝑari facit. sibi sp̃m hominis in bonis oꝑib
boni: s cum deo qͦd est credere in dñi. quod uti
q plus.ẽ. qͣm credere deo. Nam credimꝰ etiam
homini s ñ in hominẽ. Indm̃ credere. ẽ. ei cre¬

Expanded text:
nua: Ideo prava est generatio, quia est generatio quae non direxit cor suum, et si manum ad divina, ut se corrigeret. Distortum enim cor habet, qui prave intellecta non corrigit, et quae natura docet, non perficit. Cur talis est illa generatioquandoque bene suasit, non acquievit ei. Vel ita: Ideo talis est generatio, quia, non est creditus cum Deo spiritus ejus, quia non habebant fidem, quae impetraret quod lex imperat, sed quasi ex operibus jujussit impletur; et hoc non fit, nisi credejustificat impium: quam fidem non habuit generatio prava et amaricans. Et ideo dictum est: Non est creditus cum Deo spiritus ejus. Multo enim hoc expressius dicit ut significet gratiam Dei, quae non solum facit remissionem peccatorum, sed et cooperari facit sibi spiritum hominis in bonis operibus, sed cum Deo. Hoc est etiam credere in Deum; quodque plus est quam credere Deo. Nam credimus etiam homini, sed non in hominem. In Deum credere est ei cre
Abbreviated transcription (Latin):
cium tolletur omins tͥsticia ascĩs. lucem tuam
so qͥa mittet angłos seꝑatores qͥ seꝑabunt tͥticum
apaleis ⁊ arizaniis. ut colligant deregno eiꝰ om¬
nia scandala. Emitte. ⁊ ita erit. quia cerci iam
piguꝰ habemꝰ. quia iam ipsa .i. lux ⁊ ueritaᷤᷤ me de¬
duxerunt apeccatis. ⁊ ad duxerunt adcẽplum

Expanded text:
cium tolletur omnis tristitia sanctis; lucem tuam so, quia mittet angelos separatores, qui separabunt triticum a paleis et a zizaniis, ut colligant de regno ejus omnia scandala . Emitte: et ita erit, quia certi jam pignus habemus, quia jam ipsa, id est lux et veritas, me deduxerunt a peccatis, et adduxerunt in montem
Abbreviated transcription (Latin):
rex m̃s. quo regente: moab.i. abutens lege. ẽ.
olla quia infert tͥbulationẽ. & ħ tͥbulatio. ẽ. spei
meẽ. quia facit me plenius sꝑare ñ deficere.
telligunt᷑. ꝑ ollam intelligitur refectio. De
gentib uͦ: quidã st̃ conu̾si. & hii usti sc̃ tͥbula¬
tione. alii non st̃ conu̾si. qͥ alios urunt tͥbu¬
latione. Ytriq uͦ. scił urentes. ⁊ usti st̃ olla .i. re
fectio xp̃i ⁊ eccłȩ qui detistis consolat᷑. deuren¬
rentes alios tͥbulatione. uł usti sr̃ olla .i. refec¬
tio spei mee.: unde spes mͥ inte est.

Expanded text:
tus est rex meus. Quo regente, Moab, id est abutens lege est tus est rex meus. Quo regente, Moab, id est abutens lege est olla, quia infert tribulationem. Et haec tribulatio est spei meae, quia facit me plenius sperare, non deficere. telliguntur. Per ollam intelligitur refectio. De gentibus vero, quidam sunt conversi, et hi usti sunt tribulatione; alii non sunt conversi, qui alios urunt tribulatione. Utrique vero, scilicet urentes et usti sunt olla, id eet Ecclesiae, quia de ustis consolatur, de urenrentes alios tribulatione; vel usti sunt olla, id est refectio spei meae, unde mihi spes vitae est.
Abbreviated transcription (Latin):
ttis est xp̃c. ideo ꝑeum hic bene significatur.
Unde iacob benedicens infigura xp̃i ait. Iuda
te laudabunt fr̃es tui. ⁊c̃. Moab. ẽ. olla spei
meẽ. Moab popłs quidam.ẽ. qui descendit
amoab quẽ genrut maior filia loch abutens
patre ebrio ꝑ quẽ intelligitur abutens lege.
Sic̃ enim filie male utentes patre genuerunt
moabitas. sic qui male utunt᷑ lege generant
mala oꝑa. uͭ qui bene bona amale autẽ uten¬
tib lege oritur olla .i. tͥbulatio eccłs. Hȩc est olla
feruens abaquilone .i. adiabło. Unde ieremi¬
as. Ollam succensam ego uideo. & faciem eiꝰ
a facie aquilonis. Unde alibi. idem ieremias.
Abaquilone pandet᷑ omne malũ .i. adiabło qͥ
dix̃. Ponã sedem meam adaquilonẽ. ⁊c̃. Ab
duce olla iniquitatis ardens. fca est spei non
consũptionis. quia bbulatio oꝑatur pacientiã.
pacientia uͦ ꝓbationẽ. ꝓbatio uͦ spem cũ cari¬
tatis flamia incordib diffusa ardet contra

Expanded text:
istus, ideo per eum hic bene significatur. Unde Jacob ei benedicens, in figura Christi ait: Juda, te laudabunt fratres tui, etc. . Moab olla spei meae. Moab populus quidam est, qui descendit a Moab, quem genuit major filia Loth, abutens patre ebrio, per quem intelligitur omnis abutens lege. Sicut enim filiae male utentes patre genuerunt Moabitas, sic qui male utitur lege, generat mala opera, ut qui bene, bona. A male autem utentibus lege oritur olla, id est tribulatio Ecclesiae. Haec est olla fervens ab aquilone, id est a diabolo. Unde Jeremias: Ollam succensam ego video, et faciem ejus a facie aquilonis . Unde alibi idem Jeremias: Ab aquilone pandetur omne malum , id est a diabolo qui dixit: Ponam sedem meam ad aquilonem, et duce olla iniquitatis ardens facta est, spei non consumptionis, quia tribulatio operatur patientiam; patientia vero probationem; probatio vero spem , cum charitatis flamma in cordibus diffusa ardet contra
Abbreviated transcription (Latin):
Quarta pars. ubi exponit. que inmun¬
do xp̃c oꝑatur: quasi dic̾et. qͦmͦ fecit notam
uirtutẽ: ecce. Uidert̃ te.⁊c̾. Uel ita continua
Quia notam fecit uirtutẽ: ideo ods̃ xp̃e
qui es uirtꝰ ⁊ brachium. Uiderunt te fide
aque .i. popłi. De inde repetit ut ut̾q popłs
intelligatur. Uiderunt te aque ⁊ timueruił
de peccatis. ⁊ abyssi .i. altitudines aquarum
turbate st̃: pungente conscientia. Muli

Expanded text:
Quarta pars ubi exponit quae in mundo Christus operatur, quasi dicat: Quomodo fecit notam virtutem? Ecce viderunt te, etc. Vel ita continua;Quia notam fecit virtutem, ideo, o Deus, qui es virtus et brachium, viderunt te fide aquae, id est populi. Deinde repetit ut uterque populus intelligatur, viderunt te aquae, et timuerunt de peccatis, et abyssi, id est altitudines aquarum turbatae sunt, pungente conscientia, et hi
Abbreviated transcription (Latin):
Et non dabit p̾cium re
minis. quia nulla oblatio potest cõpensari p̾cio xp̃i.
qui confidit inuirtute uł diuiciis. uł amicis. non
dabit deo placationem suam .i. qua flectat dm̃ ꝓ
peccatis. ⁊ non dabit p̾cium redẽptionis amme sue
.i. elemosinas. quib redimat animã. ⁊ ideo hic talis
laborat met̾num. labor nonfinictur. uita ħ fietur.
Nuiet tamen ad huc infinẽ .i. post finem uite ad buc
uinet uł scm in animã. quia non ꝑibit cum cor¬
pore anima s dolori reseruabit᷑. usq quo accepto
corpore utrũq crucietur.

Expanded text:
Et non dabit pretium reminis, quia nulla oblatio potest compensari pretio Chrisqui confidit in virtute, vel divitiis, vel amicis, non dabit Deo placationem suam, id est qua flectat Deum pro peccatis; et non dabit Deo, pretium redemptionis animae suae, id est eleemosynas, quibus redimat animam; et ideo hic talis laborabit in aeternum. Labor non finietur, vita finietur. Vivet tamen adhuc in finem, id est, post finem vitae; vivet secundum animam, quia non peribit anima cum corpore, sed dolori reservabitur, usquequo accepto corpore utrumque crucietur.
Abbreviated transcription (Latin):
qnͣ eum in domũ cordis tui inuitas qͦd pͥus necesse
ẽ. mundari abunu̾isis sordib ⁊ afraudib. Aliter
enim non uere inuocas. Si enim inuocas dm̃ ut
dm̃ auare ut te impleat ipse ds̃. Nũquid sine
Merito gͦ hic rogat non confuncdar qm̃ in uocaui
te. Inuoca gͦ dm̃ si uis non confundi. Sequitur.
rubescant impii ⁊ deducantur in infernum: mu

Expanded text:
quando eum in domum cordis tui invitas, quod prius necesse est mundari ab universis sordibus et fraudibus, aliter enim non vere invocas. Si enim invocas Deum, u ergo Deum invoca avare, ut te impleat ipse Deus. Nunquid sine Merito ergo hic rogat, non confundar quoniam invocavi te. Invoca ergo Deum si vis non confundi. VERS. 21.-- « Erubescant impii, et deducantur
Abbreviated transcription (Latin):
ocaui de .i. notum fac hominib qui putant me
negligi. qͦd facies tua suꝑ me intendat. ⁊ qͦd ego tͥ
seruiam. cum confusio sit mͦ ꝑmyctis mał cum
botus. Acsi diceret. Appareat qui adte ꝑtine.¬
ant. cum mͦ sit confusio. Unde inalio psalmo ait.
Discerne causam meã de gente ñ scã. Netam̃ iusti
Non quia ego dignꝰ sim. s quia tu misericors es.
noli me audire scdm iudiciariã seueritatẽ s scd̃m

Expanded text:
 est, notum fac hominibus, qui putant me negligi, quod facies tua super me intendat, et quod ego tibi serviam, cum confusio sit modo permistis malis cum bonis, ac si diceret: Appareat quid ad te pertinet, cum modo sit confusio. Unde in alio psalmo ait; Discerne causam meam de gente non sancta , ne tamen Non quia ego dignus sim, sed quia tu misericors es, noli me audire, secundum judiciariam severitatem
Abbreviated transcription (Latin):
non attendit. s nouissima. Uñ alibi. hoc labor est
ussimiᷤ eoꝵ. Et ecce ñ erat potens. qͥa ũ est intientꝰ
t̾ pii.⁊ non. ẽ. inuentꝰ locꝰ eiꝰ regnandi. Uel ita abillo
loco. Yidiimpiũ suꝑhumiles. ẽc̃. exaltatũ suꝑ ce¬
altis celsior sit: ⁊ tnͣsuii iniundũ. meliori conu̾̃satio¬
ne addm̃. tendens fc̃s uerꝰ hebreus. bonus. ẽ. iste
tͣnsitus. ħ est mutatio dext̾e excelsi. Unde tͣnscaitis
magis dolent. de imptĩs. qui abeis sc̃ separati. cum

Expanded text:
non attendit, sed novissima. Unde alibi: Hoc labor est etc. Et ecce non erat potens, quia non est inventus regnandi. Vel ita ab illo loco vidi impium super humiles esse exaltatum et elaltis celsior sit. Et transivi, mundum, meliori conversatione ad Deum tendens, factus verus Hebraeus. Bonus est iste transitus: Haec est mutatio dexterae Excelsi . Unde: Transeamus magis dolent de impiis, quod ab eis sunt separati, cum
Abbreviated transcription (Latin):
peperit. fecit diuacias non cum uidicio. indimidio
dicrum suoꝵ derelinquet eum. ⁊ innouissimis eiꝰ
reꝑietur insipiens. Et iohel. Eum qͥabaquilone. ẽ.
ꝑalios exaltatum. hoc maxime antȩ xp̃i aduentum.
tempore añ legẽ. ⁊ sublege. cum homines ueludgre.¬
gem post setrahebat ad pascua mortis. s t̾cio tẽpore

Expanded text:
perit, fecit divitias non cum judicio, in dimidio dierum suorum derelinquent eum, et in novissimis ejus reperietur insipiens . Et Joel: Eum qui ab aquilone est m super alios exaltatum, hoc maxime ante Christi adventum tempore, ante legem, et sub lege, cum homines velut gregem post se trahebat; sed tertio tempore
Abbreviated transcription (Latin):
homines qui uere st̃ mimici hominũ ad dm̃
se conuertñtiũ aquib seꝑat᷑ omnis bonꝰ. non
si. Uelita legi potest. Ideo sic laboro: quia
brũ uet̾is hominis. ⁊ dicit hoc asimili uet̾ĩs
uestis post qͣm nuet̾auit que nec ẽ. usui nec
quis desꝑet de grauitate peccatoꝵ. S unde
hoc: quia ocłs m̃s rationis: turbatꝰ.ẽ. afuro¬
re. pͥmo parenti exerto .i. apena pͥmo homi.¬
ni illata ꝑ que mnuniu̾sam posteritatẽ est tͣns¬

Expanded text:
homines qui vere sunt inimici ad Deum se convertentium, a quibus separatur omnis bonus, non si. Vel ita legi potest: Ideo sic laboro, quia teris hominis. Et dicit hoc a simili veteris vesquis desperet de multitudine peccatorum. Sed unde hoc? Quia oculus meus scilicet turbatus est a furore primo parente experto, id est a poena primo homini illata, per quem universa posteritas est trans
Abbreviated transcription (Latin):
tra dm̃i. nisi. ẽẽ. insumma cecitate. Siquidẽ ds̃
habitat lucem inaccessibilẽ. Hȩ autẽ tenebre. hic
ab int̾iore dei luce secludit᷑. s ñ dum penitus.
dum in hac uita. ẽ. ⁊ ideo: dicit turbatũ non
extinctũ ocłm. Quasi diceret. Ideo lanabo: qͥa
ocłs m̃s. id .ẽ. ratio mea. turbatus. ẽ. a furore
dei. ⁊ futuro qͤm timebo. ⁊ p̾senti qͤm sencio.
Uel asua ira ꝓpͥa. turbatꝰ. ẽ. ocłs. qua contur.¬
bante solem int̾iorẽ. id. ẽ. sapientiã dei non po¬
test uidere. ⁊ quasi occasum inse pati arbitra¬
tur mens. quȩ sua ꝑturbatione illũ uidere
non sinit᷑. Unde apłs. Sol ñoccidat suꝑ ira¬
cundiam ur̃am. Et. ẽ. ideo sic gemo: quia

Expanded text:
i esse in summa caecitate? Siquidem Deus habitat lucem inaccessibilem: hae autem tenebrae hic ab interiore Dei luce secluditur; sed nondum penitus, dum in hac vita est. Et ideo dicit turbatum, non exstinctum oculum quasi dicat, ideo lavabo, quia oculus meus, id est ratio mea, turbatus est a furore Dei, et futuro, quem timeo, et praesenti, quem sentio. Et a sua ira propria turbatus est oculus, qua conturbante solem interiorem, id est sapientiam Dei, non potest videre, et quasi occasum in se pati arbitratur mens quae sua perturbatione illum videre non sinitur. Unde Apostolus: Sol non occidat super iracundiam vestram. Et est, ideo sic gemo, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ror sine ira accipit᷑. hic uel dei uł ipsius ho¬
minis. Item ira dei duplex. ẽ. scił quȩ inuidi¬
cio erit. ⁊ hic inp̃senti. ẽ. incecirate mentis. cũ
dant᷑ peccatores in rȩꝓbum sensũ. Ibi. infut᷑o¬
ext̾ioreᷤ tenebre erunt quia tunc penitus ert̃¬

Expanded text:
ror sive ira accipitur hic, vel Dei, vel ipsius hominis. Item ira Dei duplex est, scilicet quae in judicio erit, et hic in praesenti est, in caecitate mentis, cum dantur peccatores in reprobum sensum. Ibi exteriores tenebrae erunt, quia tunc
Abbreviated transcription (Latin):
ult᷑ quẽ nichil. ẽ. Intentione docet: desicłia &
illecebras scłi calcare. & nil sibi ꝓponere. nisi
illum exquo st̃ omnia. sic̃ ipse facit. Modus
tͣnscendens omnia deũ querit & inuenit.
Scło deliberat. an sit eum redueturꝰ ibi. An¬
ticipauert̃. Tertio dicit. qͥd delib̾ando niue¬
nerit. Et dixi nune cepi. Quarto exponit
que in mundo. xp̃c oꝑat᷑ ibi. Uidert̃ te aque.¬

Expanded text:
ultra quem nihil est. Intentio docet desideria et illecebras saeculi calcare, et nil sibi proponere nisi illum ex quo sunt omnia, sicut ipse facit. Modus:transcendens omnia Deum quaerit et invenit. Secundo deliberat an sit eum reducturus, ibi, anticipaverunt. Tertio dicit quid deliberando invenerit, ibi, et dixi: Nunc. Quarto exponit quae in mundo
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃. Uelira. pͥus dicit ad quẽ clamet. & ñ quid
petit dicens. Uoce mea clamaui addm̃. ñdicit
quod petat. quia non. ẽ opus ei qui nouit. qͦd
expedit. Deinde subdit ꝓpter quid clamau̾it.
& uox mea. ẽ. addm̃. Alia lit̾a. adhoc ẽ. uox. ꝓp¬
frustra clamasse se ostñdat: subdit. & int̾ndit
mͥ. quia semꝑ ad .ẽ. querentib se. s non act est:
querentib aliud ab eo. Unde. Clamauerunł
nec erat qui saluos faceret.⁊c̾. Intendere autẽ¬

Expanded text:
s. Vel ita: Prius dicit ad quem clamet, et non quid petat, dicens: Voce mea ad Dominum. Non dicit quid petat, quia non est opus ei qui novit quod expedit. Deinde subdit propter quid clamaverit: Et vox mea est ad Deum, alia littera, ad hoc est vox propfrustra clamasse se ostendat, subdit et intendit mihi, quia semper adest quaerentibus se: sed non adest quaerentibus aliud ab eo. Unde: Clamaverunt, nec erat qui salvos faceret . Item:
Abbreviated transcription (Latin):
ytulus. In
finem ꝓ ydithum psalmꝰ asaph. ydithi
.ydithũ
sicut sepe supͣ diximꝰ int̾p̾tatur tͣnsiliens eoᷤ.
asaph congregatio. que fidelis hic loquit᷑. &
tͣnsiliens omnia uisibilia. ut ꝑueniat adfinẽ:
qui xp̃c.ẽ. quẽ moyses desiderabat uidere: cũ
dicebat. Dnẽ ostñde mͥ faciem tuam. Qui¬

Expanded text:
In finem pro Idithun, psalmus Asaph. Aug. Idithun, sicut saepe supra diximus interpretatur transiliens eos; Asaph, congregatio, quae fidelis hic loquitur, id est transiliens omnia visibilia, ut perveniat ad finem, qui Christus est, quem Moyses desiderabat videre, cum dicebat: Domine, ostende mihi faciem tuam
Abbreviated transcription (Latin):
rex in uirga ferrea. id. ẽ. iniusticia in flexibili.
uitã tanqͣm uas figuli. id. ẽ. scđm hoc qͦd
sc̃ uas figłi. id. ẽ. lutũ. id ẽ. quicqͥd de pecca.¬
tore limo contraxert. cont̾es ineis. Uel ita.
ut partĩ in malo partĩ inbono accipiatur.
scđm illud symeonis. Ecce hic positꝰ est
in runã. ⁊ in resurrectionẽ multoꝵ. Ut qui
cat adhuc. ⁊ est. Reges cos. id. ẽ. bonos. in
uirga ferrea. hȩc. ẽ. regał potestas xp̃i. ⁊ con¬
fringes eos. id. ẽ. peccatores. ꝑmittendo
amplius sordescere. qͥ st̃ tanqͣm uas figuli.
qͦd luteũ. ẽ. ⁊ facile frangitur.

Expanded text:
 in virga ferrea, id est in justitia inflexibili, vitam, tanquam vas figuli, id est secundum hoc quod sunt vas figuli, scilicet lutum, id est quidquid de peccatore limo contraxerunt, conteres in eis. Vel ita ut partim in bono, partim in malo accipiatur juxta illud Simeonis: Ecce positus est hic in ruinam, et in resEt est, reges eos, id est bonos, in virga ferrea, haec est regalis potestas Christi: et confringes eos, scilicet peccatores, permittendo eos amplius sordescere, qui sunt tanquam vas figuli, quod et luteum est, et facile frangitur.
Abbreviated transcription (Latin):
de quib alibi dr̃. ꝓdiit quasi exadipe iniqͥ¬
tas eoꝵ. ⁊ electos isrł .i. bono ᷤ impediuit. uł
cõpedurit. scdm alios murmur eoꝵ. ut
moysen qui ꝓ illoꝵ murmurationib du¬
bitando dixit. Numquid pot̾imꝰ de petͣ.
aqͣm uob̾ eicere: Uel murmur eoꝵ impedi¬
uit electos. ne illis ꝓdessent: quib pat̾no af¬
fectu consulere cu piebant. Uel potiꝰ cõpedi¬
uit eos. uͭ cum eis qui paciebant᷑ adexem¬
plum iusticie dei: electi quoq molestiam
plum non iusticie dei tantum: s ⁊ pacien¬
tie bonoꝵ. qui sensus aꝑtiorẽ. exgreco: ubi
non legitur impediunͥt s cõpeduit.

Expanded text:
 Prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum . Et electos Israel, id est bonos, impedivit, vel compedivit, sed alios, murmur eorum, ut Moysen, qui pro illorum murmurationibus dubitando dixit: Nunquid poterimus de petra aquam vobis ejicere? Vel murmur eorum impedivit electos, ne illis prodessent quibus paterno affectu consulere cupiebant. Vel potius, compedivit eos, ut cum eis qui patiebantur ad exemplum justitiae Dei, electi quoque sustinereplum, non justitiae Dei tantum, sed et patientiae bonorum. Qui sensus apertior est ex Graeco, ubi non legitur, impedivit, sed compedivit.
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi dic̾et. ita exaudiet.
Qm̃ redimet animã meã collocandã in pace et̾na.
hoc contͣ illos qui ñ amant pacẽ. idõ anima mea
unt qͣm aꝑti ydolatre. Aꝓpinqͣnt gͦ nomine
ne. infestis ⁊ huiꝰmodi. s ñ in paucis erant mecum.
in omnib sacramentiᷤᷤ mecũ. s non infide. spe. &
karitate. sine qua nichil st̃ omnia. Uel uit̾ mul¬
tos erant mecum. siue inmultiᷤ rerũ .i. inpaleis
que mulde st̃ erant mecum. non ingranis que
Erant enum demultitudine uocatoꝵ. ñ depauei¬
tate electoꝵ. Et bene ait mecũ. nam ⁊ ꝓpe est pa¬
lea tritico. De unoenim semine nascuntur. iuno
agro radicant᷑. de una pluuia mituntur. sub
eodem messore collige̾ntur. eadem iͥturatione
utunt᷑ eandem uentilationem expectant. s ñ
intinũ horreum mtͣnt. ita ⁊ illi st̃ mecũ inmul

Expanded text:
Quasi dicat: Ita exaudiet, quia redimet animam meam collocandam in pace aeterna. Haec contra illos qui non amant pacem, ideo anima mea unt quam aperti idololatrae. Appropinquant ergo nomine, ne, in festis et hujusmodi; sed in paucis non erant mecum; in omnibus sacramentis mecum, sed non in fide, spe et charitate, sine qua nihil sunt omnia. Vel inter multos erant mecum, sive in multis, id est in paleis, quae multae sunt. Erant mecum, non in granis, quErant enim de multitudine vocatorum, non de paucitate electorum . Et bene ait, mecum; nam et prope est palea tritico; de uno enim semine nascuntur, in uno agro radicantur, de una pluvia nutriuntur: sub eodem messore colliguntur, eadem trituratione utuntur, eamdem ventilationem exspectant, sed non in unum horreum intrant: ita
Abbreviated transcription (Latin):
ge dñe inauciliũ meum.⁊ ad remunerandũ. ⁊ inten¬
de iudicio meo. scił quo tͥbulatꝰ sum. ꝓlaborib &
dolorib cruciatꝰ sum. s quia ⁊ ista multi mali pa¬
ciunt᷑. addit. In tende incausam meam. ꝓqua pa¬
cior. pena enim simił. ẽ. sceleratis ⁊ bonis. s ñ cau¬
sa. martytẽ itaq non facit pena. s causa.⁊ odnẽ.¬

Expanded text:
randum. Et intende judicio meo, quod tribulatus sum, quod laboribus et doloribus cruciatus sum. Sed quia et ista multi mali patiuntur, addit, intende in causam meam, pro qua patior. Poena enim similis est sceleratis et bonis, sed non causa; martyrem facit itaque non poena, sed causa. Ide
Abbreviated transcription (Latin):
qui timor tam̃ omnib iminet. quia om̃s fatent᷑ se dm̃
timere s iactu ñ ostñdunt. Non est timor dei ante ocłoᷤ
eiꝰ. Qm̃ dolose egit .i. carni obedit non deo. cum ratio ali.¬
tul insinuet. qͦd est in conspectu eiꝰ. scił dei. qͣsi. qͦd uidet
uidet ipse iniustus. adeo scit. ut inueniat᷑ abipso eodẽ
iniquitas eiꝰ adodium .i. quod iniquitas sua habenda ẽ.
odio apuad dm̃ ⁊ om̃s bonoᷤ.¬

Expanded text:
qui timor omnibus imminet, quia omnes fatentur Deum timere, sed in actu non ostendunt. Non est timor Dei ante oculos ejus, quoniam dolose egit, id est carni obedit non Deo, cum aliud ratio insinuet quod est in conspectu ejus, scilicet Dei, quasi dicatvidet ipse injustus, a Deo scit; ut inveniatur, ab ipso eodem iniquitas ejus ad odium, id est, quod iniquitas sua habenda est odio apud Deum et omnes bono
Abbreviated transcription (Latin):
egit .i. incorde suo dolose egit. non quia nescit. imo
cuilt. in hoc dolose egit ut inueniret iniquitatem
suam ⁊ odisset. alia lit̾a .i. de hoc dolose egit. quod
iniquitatẽ suam cum dolo querens. noluit eam ue.¬
re inuenire ⁊ odisse. Multi enim inquir̃t iniquita¬
tes suas. s cum dolo cum nolentes cas uere inueni.¬
re ⁊ odire. qui cum eas cognoscunt ñ dlimittunt s
defendunt. Quod si sincete quererent: inuenirent
ꝯodirent. Latit gͦ cos uere. s uolentes. ⁊ contra se
faciunt. nolentes uere intelligere. cum tam̃ querant.¬
⁊ non excusentur de ignorantia. Aliter ab illo loco.¬
conspectu eiꝰ. scił dei .i. noluit studere legi dei. ut in¬
ueniatur iniquitas eiꝰ adodium .i. ut ꝑeam legem
inueniret. iniquitatẽ suã. ⁊ odiret. qͣsi. ꝑignorantiam
excusari possit. Aliter totum. qͣsi diceret. Dicunt ma¬
li sedelinquere. uł fato. uł constellatione. uł necessi¬

Expanded text:
 dolose, quia non nescit, imo vult; in hoc dolose agit, ut inveniret iniquitatem suam et odisset. Alia littera, id est de hoc dolose egit, quod iniquitatem suam cum dolo quaerens, noluit vere invenire et odisse. Multi enim inquirunt iniquitates suas, sed cum dolo, nolentes eas vere invenire et odisse: qui cum eas agnoscunt, non dimittunt, sed defendunt. Quod si sincere quaererent, invenirent et odirent. Latet ergo illos vere, sed nolentes contra se faciunt, nolentes vere intelligere, cum tamen quaerant nec excusentur de ignorantia. Aliter ab illo lococet Dei, id est noluit studere legi Dei, ut inveniatur iniquitas ejus ad odium, id est ut per eam legem inveniret iniquitatem suam et odiret, quasi per ignorantiam excusari possit. Aliter totum; quasi dicat: Dicunt mali se delinquere, vel fato vel constellatione, vel necessi
Abbreviated transcription (Latin):
aqͣm baptismi unitati catholice ȩccłȩ incorporant.
Unde dictũ. ẽ petro. ostñsis indisco reptilib om¬
nis generis. Macta eu̾tendo mala. ⁊ manduca.¬
Macta in eo quod st̃ mali manduca: edificando
inbonis. qͦd est cõminuere ⁊ bib̾e. sic diabls ammis¬
sis menbris consumit᷑ uelud esca apoplis ethio¬
pum
igentib conu̾sis. hoc idem etiam figuratum. ẽ.
cum draco moysi: dracones magoꝵ absorbuit. Sic
ita. Dedisti escam popłis ethiopum. quia sic̃ esca
mordet᷑ a comedenti: ita credentes ipsum diabłm
mordent. rep̾hendendo. acctisando. inculpando
Uel diabłs dum tẽptat: esca. ẽ. fidelib quia ex eiꝰ
tẽptatione ꝓficiunt: dum ꝑ eiꝰ molimina pur¬
gati qͦd desicdant assecuntur. Uel dedisti eum
escam inqua. scił dilectent᷑ popłis ethiopum.i. no¬

Expanded text:
aquam baptismi unitati catholicae incorporant. aquam baptismi unitati catholicae incorporant. Unde dictum est Petro, ostensis in disco reptilibus omnis generis: Macta evertendo mala, et manducaMacta evertendo mala, et manduca, aedificando in bonis , quod est comminuere et bibere. Sic diabolus amissis membris consumitur, velut esca, a populis Aethiopum, id est gentibus conversis. Idem etiam figuratum est cum draco Mosi dracones magorum absorbuit. Sic ita: Dedisti eum escam populis Aethiopum, quia sicut esca mordetur a comedente, ita credentes ipsum diabolum mordent, reprehendendo, accusando, culpandoVel diabolus dum tentat, esca est fidelibus, quia ex ejus tentatione proficiunt, dum per ejus molimina purgati, quod desiderant assequuntur. Vel, dedisti eum escam, in qua scilicet delectentur, populis Aethiopum, no
Abbreviated transcription (Latin):
mulier .i. eccła. uł sensualitas. obseruare p̾cipit᷑.¬
& dedisti eum scił diabłm. escam popłis ethiopũ.
.i. omniũ gentiũ que pͥus igre erant peccatis. s
post: candore uirtutũ st̃ de albate. quib diabłs¬
esca qͣm nos consumimꝰ. Illud.ẽ. caput iutuli con¬
flatilis. quẽ fecert̃ filii isrł sic̃ legitur in exodo.
uitulum inignẽ: uͭ pͥus confunderet᷑ ipsa forma.
deinde minutatĩ cõminuit. uͭ paulatim consu¬
meret᷑ usq ad puluerẽ. postremo misit maqͣm: &
dedit popłobibere. Quid. ẽ. hoc: nsi quia adora¬
tores diabłi corpꝰ eiꝰ erant. sic̃. xp̃iani corpꝰ. xp̃i st̃.¬
S isrłite .i. apłi. qui depopło illo fuert̃. corpus
diabłi consumunt. formãq eiꝰ inignẽ confundnił:
qͣndo amote dei. abomni spetie mala abstiuere
docent. Deinde minutatĩ cõminuit. cum paula.¬
tim malis renuntiare facuint. deide: mitunt
inaqͣm.⁊ dant popło bib̾e. cum ꝑ ymbrem gr̃e. &

Expanded text:
lesia, vel sensualitas observare praecipitur. Et dedisti eum, scilicet diabolum, escam populis Aethiopum, id est omnium gentium, quae prius nigrae erant peccatis; sed post candore virtutum sunt dealbatae, quibus diabesca est, qua consumimur. Istud est caput vituli conflatilis, quem fecerunt filii Israel, sicut legitur in Exodo. nde misit vitulum in ignem, ut prius confunderetur ipsa forma. Deinde minutatim comminuit, ut paulatim consumeretur, usque ad pulverem. Postremo misit in aquam, et dedit populo bibere . Quid est hoc nisi quia adoratores diaboli corpus ejus erant, sicut Christiani corpus Christ est apostoli, qui de populo illo fuerunt, corpus diaboli consumunt, formamque ejus in igne confundunt, quando amore Dei ab specie mala abstinere docent; deinde minutatim comminuunt. Cum paulatim malis renuntiare faciunt, deinde mittunt in aquam, et dant populo bibere, cum per imbrem gratiae et
Abbreviated transcription (Latin):
.i. non intelligibilit̾ egit dum sepulcͥra. qͣsi. et̾na con¬
struxit ⁊ nomina sua facit inuocari. cum potiꝰ et̾¬
na deberet querere. cũ tam̃ inhonore. ẽẽt .i. ad yma¬
ginẽ dei factus. non quidẽ uirib s rationis intel¬
lectu. Uel ira. qͣsi diceret. ita studet hõ uanitati.¬
⁊ inde non est accusandus ds̃ s homo. quia homo
cũ in bonore. ẽẽt .i. ad ymaginẽ dei fc̃s. non intel¬
non inalia re. s. insapientia ⁊ merito. ⁊ est quia

Expanded text:
 non intelligibiliter egit, dum sepulcra quasi aeterna exstruit, et nomina sua facit invocari, cum potius aeterna deberet quaerere, cum tamen in honore esset, id est ad imaginem Dei factus, non quidem viribus, sed rationis intellectu. Vel ita: quasi dicat: Ita studet homo vanis, et inde non est accusandus Deus, sed homo, quia, homo cum esset in honore, id est ad imaginem Dei factus, non intelnon in alia re, sed in insipientia. Et merito et, id est quia
Abbreviated transcription (Latin):
scl̃iam tẽꝑata. Et notandum quia supͣ ex¬
posuit. qualit̾ eos audiuit.: Hic autẽ dicit.
qͦmͦ iram qͣm distulerat: ascendit dicens.
Ad huc esce. uł esca. scił manna. ⁊ coturni
erant uł erat more ipsoꝵ. ⁊ ira dei ascendit

Expanded text:
mperata. Et notandum quod supra exposuit qualiter eos audivit; hic autem dicit quomodo iram quam distulerat, ascendit, dicens; Adhuc escae vel esca, scilicet manna, et coturnicerant vel erat in ore ipsorum; et ira Dei ascendit
Abbreviated transcription (Latin):
usq admortẽ. erudiuit me in ferior pars mea.
scił carnis assumptio. ut exꝑirer tenebras mor¬
talitatis. qͣs tenebras ille intellectꝰ ũ habet. qͥa
ꝓeis nec turbari nec deficere potuit. Uel ita ab
illo loco. ¶Dñs pars. ⁊ accipit ꝑbereditatem
guinẽ. s eos quidm̃ eligunt partẽ. ⁊ hoc est dñ¬

Expanded text:
usque ad mortem erudivit me inferior pars mea, scilicet, carnis assumptio, ut experirer tenebras mortalitatis, quas tenebras ille intellectus non habet, quia pro eis nec turbari, nec deficere potuit. Vel ita, ab illo loco, Dominus pars, et accepit per haereditatem guinem, sed eos qui Deum eligunt partem. Et hoc est: D
Abbreviated transcription (Latin):
putet seheredicatẽ. nisi p̾claruis sit. quia fu
quo intelligit᷑ diuina electio qua in partẽ
xp̃i cesserunt. sic̃ sors cecidit suꝑ mathiam.
qui ab et̾no. tamen electus erat. Et quisq
capit ad mensurã suam .i. ꝓut dei gra: euiq

Expanded text:
putet se haereditatem, nisi praeclarus sit, quia funquo intelligitur divina electio, qua in partem Christi cesserunt, sicut sors cecidit super Matthiam, qui ab aeterno electus erat, Hier. et quisque capit ad mensuram suam, id est, prout gratia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
inqua eo fauente uicit. ⁊ deresurrectione. ⁊ con¬
fessione. ⁊ hec sr̃ ꝑque hereditas resticuit᷑. ut
ego sũ iexquib scd̾m carnem exiui scił paren¬
tela mea increpuer̃t me inuiriis. ⁊ ꝑtẽptatio¬
nes ⁊ passiones. ⁊ hoc usq ad noctẽ.i. usq ad

Expanded text:
e vicit, et de resurrectione et confessione: et haec sunt per quae haereditas restituitur, ut ego sum, ex quibus secundum carnem exivi, scilicet parentela mea, increpuerunt me injuriis, et per tentationes et passiones. Et hoc est, usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
eos. pͥusqͣm ponat inpatͥam: innube diei ⁊
tota nocte in illuminatione ignis. sic ⁊ fide¬
les post baptisium ducit sp̃uali itinere:
anceqͣm ponat inpatͥam. sacramento eiꝰ ma¬
nifestato in hoc scło: quasi indie ꝑnubem .i.
carnem. in iudicio uͦ. quasi innocte: in ilsumi¬
natione ignis. quia tunc magna tͥbulatio tan¬
qͣm ignis lucebit iustis: ⁊ ardebit inuistis.
Uel alit̾ scdm allegoricum sensum. Eo
deduxit eos.⁊ c̾. heo: futurum iudicabant.
Dies enim xp̃c. ẽ. tamen nube carnis celat᷑
ꝑfidis. Et sic̃ colũpna nub̃ erat illis um¬
braculũ. contͣ calorem soł. sic ꝑ incarnationẽ
dat nob̾ refrig̾ium: contra estum uitioꝵ
⁊ tota nocte .i. toto tẽpore uite huiꝰ. in illu¬

Expanded text:
 priusquam poneret in patriam in nube diei, et tota nocte in illuminatione ignis. Sic et fideles post baptismum ducit spirituali itinere antequam ponat in patria, sacramento ejus manifestato, in hoc saeculo, quasi in die per nubem, id est carnem. In judicio vero quasi in nocte, in illuminatione ignis, quia tunc magna tribulatio tanquam ignis lucebit justis et ardebit injustis. Vel ita secundum allegoricum sensum: Et deduxit eos, etc. Hoc futurum indicabant. Dies enim Christus est, tamen nube carnis celatur perfidis. Et sicut columna nubis erat eis vel illis umbraculum contra calorem solis; sic per Incarnationem dat nobis refrigerium contra aestum vitiorum. Et tota nocte
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi dic̾et. aquib non cog¬
noscentur: abhis quos deduxisti. Nam dedu¬
xisti deegẏpto popłm tuum. scił uideoꝵ. sic̃
oues. quia non uere oues. s hedi.⁊ hoc inmanu
moysi. ⁊ aaron .i. inoꝑatione miraculoꝵ. quȩ
ipsi fecert̃. qͣsi dic̾et. Hoc illi popło fecisti ⁊ te
ipse non nouit: Mirum. ẽ ⁊ est hic increpatio.
fc̃ã eoꝵ. que ipsi egerunt. ⁊ mistica quȩ in eccła
sp̃ualit̾ fiunt. Moyses enim int̾p̾tatur as¬
sũptꝰ deflumine. Aaron: mons fortitudiniᷤᷤ.
quib nominib significant᷑ uirtutes. qͦs ipsi
fecert. Moyses enim int̾ cet̾a: in mari uiã fecit
ebreis. significans ꝑ baptismũ lib̃ari popłm
fideliũ. Aaron eminenti fortitudine: mur¬
murantib restitit. in qͦ ecclȩ tenebat ymagi¬
nẽ. quȩ monti firmissimo comparatU R.

Expanded text:
Quasi dicat: A quibus non cognoscentur? ab his quos deduxisti. Nam deduxisti de Aegypto populum tuum, scilicet Judaeorum, sicut oves, quia non vere oves, sed haedi; et hoc in manu Moysi et Aaron, id est operatione miraculorum quae ipsi fecerunt. Quasi dicat: Hoc illi populo fecisti, et te ipse non novit? mirum est: et est hic increpatio, facta eorum quae ipsi egerunt, et mystica, quae in Ecclesia spiritualiter fiunt. Moyses enim interpretatur assumptus de flumine, Aaron mons fortitudinis. Quibus nominibus significantur virtutes quas ipsi fecerunt. Moyses enim inter caetera in mari viam fecit Hebraeis, significans per baptismum liberari populum fidelium: Aaron eminenti fortitudine murmurantibus restitit, in quo Ecclesiae tenebat imaginem quae monti firmissimo comparatur.
Abbreviated transcription (Latin):
finem. Tercia pars. ubi p̾catur auxilium. ut
hic afflictis tẽpore resurrectionis subueniat xp̃c.
qͣsi dic̾et. Nos tanta patimur. s ut ñ deficiamꝰ
exurge .i. conforta stantes. ideo dico. exurge quia
obdormis dñe .i. neglig̾e uid̾is. hoc uidet᷑ cum
differt qͦd expectatur. ⁊ quare hoc: ⁊ si nescimus
ꝓculpa. ẽ. utinam ab. ẽe̾t. si si ꝓutilitate utinã

Expanded text:
ertia pars ubi precatur auxilium, ut hic afflictis tempore resurrectionis subveniat, quasi dicat: Nos tanta patimur, sed ut non deficiamus, exsurge, id est conforta stantes. Ideo dico exsurge, quia obdormis, Domine, id est negligere videris. Hoc videtur dum differt quod exspectatur. Et quare? hoc etsi nescimus, culpa