comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in dũo. &e exultet anima mea in dũo. In¬
duit enĩ me uestim̃to salutis. & tunicam
lȩticiȩ circundedit mͥ sicut sponsũ mitra.
sua germinat: sic dñs ds̃ ꝓfert iusticiam
& laudẽ in conspectu omiũ gentiũ. Prin.¬
cipiũ capituli iuxta septuaginta qͥ dixer̃.
gaudio lȩtabuntur in dño : fini suꝑioris
apituli copulat᷑. luxta hebreos u alterũ
capitis ex ordium est. in quo introducitur
eclia xp̃i respondere sermonib. Gaudens
gaudebo in dño. & exultabit anima mea
indo meo nequaquã in patrib sic̃ uidei
głabantur dicentes. sem̃ abraham sumus
&e nemini unquã seruiuimꝰ. sed in dñoscri¬
ptura dicente. Multitudinis aut̃ creden¬
tiũ. erat cor unũ & anima una. Reddiditq

Expanded text:
exsultet anima mea in Domino. Induit enim me vestimento salutis, et tunicam laetitiae circumdedit mihi. Sicut sponsum mitra, sua germinat: sic Dominus Deus profert justitiam et laudem in conspectu omnium gentium. Principium capituli juxta LXX, qui dixerunt: Gaudio laetabuntur in Domino, fini superioris capituli copulatur. Juxta Hebraeos vero alterius capitis exordium est, in quo introducitur Ecclesia, Christi respondere sermonibus: Gaudens gaudebo in Domino, et exsultabit anima mea in Deo meo. Nequaquam in patribus, sicut Judaei gloriabantur, dicentes: Semen Abraham sumus, et nemini umquam servivimus ; sed in Deo, Scriptura dicente: Multitudinis autem credentium erat cor
Abbreviated transcription (Latin):
fructus illius deuastabant. ita ut cib homi¬
nũ in escas brutor. annnantiũ uerteret᷑.
Hoc ÷ aut̃ triticũ &e hoc uinũ qđ ñ come¬
dunt nisi laudantes dñm. & ñ bibent iis
in atrus sc̃ĩs eius. de quo dñs in passione dedit
A men dico uobis. ñ bibam de genimine uts
huius. donec illud bibam nouũ inregioni¬
tris mei. Quȩ ex parte complent᷑ inȩcelis.
quando dñs dix̃ discipłis suis. Bibite anici ne
& inebriamini fr̃s. Qđ uinũ letificat corhom¬
num. & inplena luce atq meridie bibitur
abioseph cum fr̃ib suis. & complebit᷑ pleniꝰ
quando inebriabitur t̾ra benedictionib dii
Eriticũ quoq de quo cȩlestis panis efficitur.
illud est de quo loquitur dñs. Caro mea uen
est cib. Rursuq de uino. Et sanguis insuen
est potus. Iransite. transite ꝑportas p̃u

Expanded text:
fructus ejus devastabant, ita ut cibus homifructus ejus devastabant, ita ut cibus hominum in escas brutorum animantium verteretur . Hoc est autem triticum, et hoc vinum, quod non comedent nisi laudantes Dominum, et non bibent, nisi in atriis sanctis ejus, de quo Dominus in passione dicebat: Amen amen dico vobis, non bibam de genimine vitis hujus, donec illud bibam novum in regno Patris mei . Quae ex parte complentur in Ecclesia, quando dicit Dominus discipulis suis: Bibite, amici mei, et inebriamini, fratres, quod vinum laetificat cor hominis . Et in plena luce atque meridie bibitur a Joseph cum fratribus suis . Et complebitur plenius, quando inebriabitur terra benedictionibus Domini. Triticum quoque de quo panis coelestis efficitur, illud est, de quo loquitur Dominus: Caro mea vere est cibus. Rursumque de vino: Et sanguis meus vere est potus . Transi
Abbreviated transcription (Latin):
ta apłm. dĩ uirtus dĩq sapientia est. lurat
aut̃ quod triticũ & uinũ ierłm nequaquã
cedat in hostium cibos. nec alienigenȩ la¬
bore illius ꝑfruantur. sed quicunq in la¬
crimis seuerint. in gaudio metant. & qui
messuerint abiectisq paleis purũ frum̃¬
tũ in horrea congregauerint: ipsi come.¬
dant labores manuũ suarũ. & dñm ȩt̃na
mansiones si de futura in regno cęlor. acci-¬
pimꝰ beatitudine. uel certe ȩccłias in toto
orbe diuisas. in qͥb plantati. in domo dñi¬
postea florehimꝰ. Quando aut̃ dic̃. neqͣqͣm
dabo triticum tuũ inimicis tuiᷤ & uinum
tuũ alienigenȩ ñ bibent in quo laborasti:
ostendit laborẽ ante iudeoꝵ & omĩa opa
eoꝵ a demonib fuisse possessa. quando
int̾ dm̃ & idola fluctuabant. quando eis
dicebat helias. Usque quõ claudicatiꝰ utroq
pede: Si dñs est ds̃. sequimini illũ. Et uix¬
ta tipicã historiã quȩ iudicũ libro narrat᷑.
ueniebant madianitȩ. & usq ad gatam

Expanded text:
tolum, Dei virtus est Deique sapientia . Jurat autem quod triticum et vinum Jerusalem nequaquam cedat in hostium cibos, nec alienigenae labore illius pertruantur; sed quicumque in lacrymis seminaverint, in gaudio metant, et qui messuerint, abjectisque paleis, purum frumentum in horrea congregaverint, ipsi comedant labores manuum suarum, et Dominum aeterna mansiones, si de futura in regno coelorum accipimus beatitudine, vel certe Ecclesias in toto orbe divisas, in quibus plantati, postea in domo Domini florebimus. Quando autem dicit: Neqdabo triticum tuum inimicis tuis: et vinum tuum alienigenae non bibent, in quo laborasti, ostendit laborem antea Judaeorum, et omnia opera eorum a daemonibus fuisse possessa, quando inter Deum et idola fluctuabant, quando eis dicebat Elias: Usquequo claudicatis utroque pede? si Dominus est Deus, sequimini illum . Et juxta typicam historiam, quae in Judicum libro narratur, veniebant Madianitae, et usque ad Gazam
Abbreviated transcription (Latin):
Lxx. lurauit dñs in dextera sua. & in brachio
fortitudinis suȩ. Si dedero triticum tuum
ultra cibum inimicis tuis. & biberint filii
alieni uinum tuũ in quo laborasti. Quia
qui congregant illud comedent & lauda¬
in atrus sc̃ĩs meis. Omips dñs qui dixerat
ad eccłiã. suꝑ muros tuos constitui custo¬
des qui ꝑpetuo ñ tacebunt. quibq p̃cipiã
ut nunquã orare desistant nͥ impetraue.¬
rint quȩ p̃cantur: nunc iurat ꝑdexterã¬

Expanded text:
. Juravit Dominus in dextera sua, et in brachio fortitudinis suae: Si dedero triticum tuum ultra cibum inimicis tuis. et si biberint filii alieni vinum tuum, in quo laborasti. Quia qui congregant illud, comedent, et laudaea in atriis sanctis meis. Omnipotens Deus, qui dixerat ad Ecclesiam, Super muros tuos constitui custodes, qui perpetuo non tacebunt, quibusque praecipiam, ut numquam orare desistant, nisi impetraverint quod precantur, nunc jurat per dextera
Abbreviated transcription (Latin):
& inȩccłia. Si gͦ ꝓpt̾ breuitatẽ temporis qđ
in arto est sic debent uiri habere uxores sua
quasi non habeant: quanto magis int̾ sponsũ
& sponsam erit sca coniunctio: Iste est spon¬
sus de quo induodeuicesimo psalmo canit᷑.
& ipse tanquam sponsus ꝓcedens de thalamo
suo. Et ista sponsa quę crebro in cantico scri-¬
bitur canticoꝵ. quȩ non habet rugã nec ma¬
culam. quam paulus desiderat offerre uni
corpore &e sp̃u. De qua & sub nomine learis¬
simi. quadragesimus quartꝰ psalmus canit.
Astitit regina a dextristius in uestitu de au¬
rato. circũ amicta uarietate. Sicut gͥ sponsus
gaudet insponsa. iuuenisq cũ uirgine. in
quib exemplis scã coniunctio est: sic dñs le¬
tabitur uea cuius nomina immutata fue¬
rint. Suꝑ muros tuos ierłm constitui cu¬
stodes. tota die &e tota nocte ꝑpetuo ñ tace

Expanded text:
 in Ecclesia . Si ergo propter brevitatem temporis, quod in arcto est, sic debent viri habere uxores suas, quasi non habeant: quanto magis inter sponsum et sponsam erit sancta conjunctio? Iste est sponsus de quo in duodevicesimo psalmo canitur: Et ipse tamquam sponsus procedens de thalamo suo . Et ista sponsa quae crebrius in Cantico scribitur Canticorum, quae non habet rugam nec maculam . Quam Paulus desiderat offerre uni corpore et spiritu . De qua et sub nomine charissimi, quadragesimus quartus psalmus canit: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumdata varietate . Sicut igitur sponsus gaudet in sponsa, juvenisque cum virgine, in quibus exemplis sancta conjunctio est: sic Dominus laetabitur in ea, cujus nomina fuerint immutata. Super muros tuos, Jerusalem, constitui custodes: tot
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ omĩa habitatã possessãq significu
Hoc aut̃ hebraice consuetudinis. ut exr¬
uocabula semꝑ imponat. Sicut abrã qu
dicebatur pat̾ excelsus. quando audiut
reꝑmissionẽ. & in semine tuo benediccit᷑
om̃is gentes: appellatus est pat̾ multarĩ
gentiũ. id est abraham. & dño saluatori
supra nomen imponitur. cito spolia deta¬
he. uelocit̃ prȩdare. Filii quoq tebedel

Expanded text:
quae omnia, habitatam, possessamque significant. Hoc est autem Hebraicae consuetudinis, ut exocabula semper imponant: sicut Abram, qui prius dicebatur, pater excelsus: quando audivit repromissionem: Et in semine tuo benedicentur omnes gentes appellatus est pater multarum gentium, id est, Abraham. Et Domino Salvatori supra nomen imponitur: Cito spolia detrahe, velociter praedare . Filii quoque Zebedaei,
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicatur dñicũ. &e popłs illiꝰ nequaquan
ueteri nomine appellabitur isrł. sednoui
idest xp̃ianus. Eritq quasi corona decons
in manu diũ. & quasi diadema regii mms¬
nu dĩ sui: quando eã coronauerit turbu
ut filiũ suũ ͤcoronet uictorus. Unde & aps
paulus loquebatur ad scõs. Gaudiũ meun¬
&e corona mea. Non uocaberis ultra dt.¬
relicta. Terra tua non uocabit᷑ ultra desilit
Sed uocaberis uoluntas mea in ea. & t̾ra tua
in habitabit᷑. Lair. Et nequaquã uocabers
ultra derelicta. & t̾ra tua ñ uocabitur ad.¬
huc deserta. Uocaberis enĩ uoluntas mea
& t̾ra tua habitata. Pro sion &e ierłm uxel¬
xp̃iani. Non hoc eris uocabuloꝵ fine contaro
sed quȩ prius uocabaris relicta qđ hebraut
ta. postea uocabitur bula quod aquilaa¬

Expanded text:
ut dicatur Dominicum. Et populus illius nequaquam veteri nomine appelletur Israel, sed novo, id est, christianus. Eritque quasi corona decoris in manu Domini, et quasi diadema regni in manu Dei sui, quando eam coronaverit turba ut filium suum eorum coronet victoriis. Unde et apostolus Paulus loquebatur ad Sanctos: Gaudium et corona mea. Non vocaberis ultra derelicta, et terra tua non vocabitur amplius desolata: sed vocaberis voluntas mea in inhabitabitur. LXX: Et nequaquam ultra vocaberis derelicta, et terra tua non vocabitur adhuc deserta. Vocaberis enim voluntas mea, et terra tua habitata. Pro Sion et Jerusalem vocaChristiani. Nec hoc eris vocabulorum fine contenta; sed quae prius vocabaris relicta, quod Hebrarta, postea vocabitur 740 BULA  , quod Aquila
Abbreviated transcription (Latin):
tate consistat. Ergo quod dic̃ hoc est sla
ds iuistoꝵ diligit pauꝑtatẽ quã diuitim
munera. quȩ de rapinis sunt & iniquitis
Et dabo opus eor. inueritate. & foedu
petuũ feriã eis. & scietur in gentib sen¬

Expanded text:
uitate consistat. Ergo quod dicit, hoc est: Magis uitate consistat. Ergo quod dicit, hoc est: Magis Deus justorum diligit paupertatem, quam divitum munera, quae de rapinis sunt et iniquitate. Et dabo opus eorum in veritate, et foedus perpetuum feriam eis. Et scietur Vulg. s
Abbreviated transcription (Latin):
ad timorẽ dĩ laudare partẽ sua. hui
dubium quin dñm. de quo loquebatur e
scs. Pars mea dñs. Hoc aut̃ nemo potest .ii¬
cere. nisi qui aliã partẽ ñ habet. Quia g
uos suꝑ eis duplicẽ habiustis confusionem
& ruborẽ ꝓpt̃ peccata eor. suꝑquib ipsi
non erubescebant: ꝓpt̾ea in terra sua is:
in t̾ra mitiũ atq uiuentiũ duplicia pisi¬
debunt : cum & p̃sentib crediderint o
futuris. &e habebunt lȩticiam sempituan
ꝓquo in septuaginta legitur sic. Terram
scđo possidebunt. Gaudium sempit̾num
erit suꝑ caput eor. ut qui possederant trĩ
in uideȩ angustissimis finib. postea un¬
uersũ orbẽ possideant. De qua t̾ra. pat lost̾
saluatori. Postula a me &e dabo tibi gentis
hereditatẽ tuã. & possessionẽ tuã t̾mĩnosi¬
Hoc aut̃ p̾stitit dñs qui diligit iudicu ueriti
&e odio habet rapinã inholocausto. ꝓ quo
septuaginta transtuler̃ rapinas de iniqu¬
tate. quasi aliqua sit rapina quȩ ñ exini.¬

Expanded text:
rtem suam. Haud dubium quin Dominum, de quo loquebatur et sanctus: Pars mea Dominus . Hoc autem nemo potest dicere, nisi qui aliam partem non habet. Quia igitur vos super eis duplicem habuistis confusionem et ruborem peccati eorum, super quo ipsi non erubescebant, propterea in terra sua, id est, in terra mitium atque viventium, duplicia possidebunt: cum et praesentibus crediderint, et futuris. Et habebunt laetitiam sempiternam. Pro quo in Septuaginta legitur, sic terram secundo possidebunt. Et gaudium sempiternum erit super caput eorum, ut qui possederant terram in Judaeae angustissimis finibus, postea universum orbem possideant. De qua terra Pater loquitur Salvatori: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminosHoc autem praestitit Dominus, qui diligit judicii veritatem, et odio habet rapinam in holocausto. Pro quo Septuaginta transtulerunt, rapinam de iniquitate: quasi aliqua sit rapina quae non ex iniq
Abbreviated transcription (Latin):
sit cui benedirit dñs. Quis ex ordine uitȩ.
mansuetudine. modestia. continentia. ho¬
spitalitate. cunctisq uirtutib ñ intelligat
popłm dĩ : Ꝙ̾ quis ñ econtrario detestetur
cruentas israelis manus : Aduersũ quos im¬
ỹcatur ꝓpħa dicens. Imple dñe facies eor.
ignominia. Gaudens gaudebo in dño:¬

Expanded text:
sit cui benedixerit Dominus. Quis enim ex ordine vitae, sit cui benedixerit Dominus. Quis enim ex ordine vitae, mansuetudine, continentia, hospitalitate, cunctisque virtutibus non intelligat populum Dei? Et quis non e contrario detestetur cruentas Israelis manus, adversum quos imprecatur Propheta, dicens: Imple, Domine, facies eorum ignominia . Gaudens gaudebo in Do
Abbreviated transcription (Latin):
qui uiderint eos cognoscent eos. quia si
sunt sem̃ cui benedixit dñs. La.a. Et dabi
laborẽ eor iustis. & testam̃tũ meũ ponã
cumeis. Et scietur ingentib sem̃ eor &e
nepotes eor in medio popłoꝵ. Omĩs quiui¬
derit illos cognoscet illos. quia isti sunt
semen benedictũ a dño. Ds qui diligit il¬
sticiã atq uidicium & detestat᷑ holoca¬
sta uiolenta. quicquid enĩ de rapins est
quasi mercedem scorti reputat & prȩciũ
arnis: ipse eoꝵ qui scdo possederint terrã
a quos duplici lȩticia coronarit laborẽ
dabit iustis. siue ut melius habetur in he-¬
hraico inueritate. ut nequaquã sicut in lege
umbra ueritatis. sed ipsa sit ueritas. & pa¬
stũ eis feriet sempit̾nũ. non quale moisi
dederat qđ prȩteriit. sed pactũ euangelii
nequaquã illud dicentes in quo popłs priꝰ
arcuncisionis errabat dicens. Quid enim
aliud. nisi semen quęrit ds̃ : Omĩs qui uide¬
uit eos pͥma fronte cognoscet. quia semen

Expanded text:
os, quia isti sunt semen, cui benedixit Dominus. LXX: Et dabo laborem eorum justis, et testamentum aeternum ponam cum eis. Et scietur in gentibus semen eorum, et nepotes eorum in medio populorum. Omnis qui viderit eos, cognoscet illos, quia isti sunt semen benedictum a Deo. Deus qui diligit justitiam atque judicium, et detestatur holocausta violenta quidquid enim de rapinis est, quasi mercedem scorti reputat, et pretium canis,  Al. carnis ipse eorum qui secundo possederint terram, et quos duplici laetitia coronarit, laborem dabit justis, sive ut melius habetur in Hebraico, in veritate: ut nequaquam sicut in Lege umbra veritatis, sed ipsa sit veritas. Et pactum feriet sempiternum, non quale Moysi dederat, quod praeteriit; sed pactum Evangelii,nequaquam illud dicentes, in quo populus prius circumcisionis errabat dicens: Quid enim aliud, nisi semen quaerit Deus? Omnis qui viderit eos, prima fronte cognoscet, quia semen
Abbreviated transcription (Latin):
Et idõ sponsȩ assimilat᷑ ornatui. quȩ ornat᷑
mundo muliebri. siue ut cȩt̃i transtuler̃.
uasis uel monilib suis. Ponitq alteriꝰ com¬
parationis exempla. quor prius ad spon¬
sum. sequens refertur ad sponsã. Sic̃ t̾ra
ꝓfert germ̃ suũ. &e sicut cę̧lestib pluuis
irrigatur. & sic̃ ortꝰ germ̃ suũ germinat.
qui fontium atq fluuioꝵ aquãs desiderat:
sic inquit dñs germinabit iusticiã atq
lȩticiam corã cunctis gentib. nequaquã
coram israele ut suꝑciliũ decutiat iudeor:¬

Expanded text:
nsae assimilatur ornatui, quae ornatur mundo muliebri, sive ut caeteri transtulerunt, vasis, vel monilibus suis. Ponitque alterius comparationis exempla, quorum prius ad sponsum, sequens refertur ad sponsam. Sicut terra profert germen suum, et coelestibus pluviis irrigatur: et sicut hortus semen suum germinat, qui fontium atque fluviorum aquas desiderat: sic, inquit, Dominus germinabit justitiam atque laetitiam coram cunctis gentibus: nequaquam coram Israel, ut su
Abbreviated transcription (Latin):
lutare illius sic̃ lampas ardebit. Et uide¬
bunt gentes iusticiam tuã. & om̃s reges
głam tuam. Et uocabit te nomine nouo.
qđ os dñi nuncupauit. & eris corona decõ¬
ris in manu dnĩ. & diadema regnimma
eum locum ubi scriptũ ÷. omĩs qui uiderit
eos cognoscet quia isti sunt sem̃ cui bene.¬
dirit dñs. Postquam reꝑmissionẽ respon

Expanded text:
lutare illius sicut lampas ardeat. Et videbunt gentes justitiam tuam, et omnes reges gloriam tuam, et vocabit te nomen novum, quod os Domini nominabit. Et eris corona decoris in manu Domini, et diadema regni in eum locum ubi scriptum est: Omnes qui viderint eos, cognoscent, quia isti sunt semen cui benedixi
Abbreviated transcription (Latin):
nobis sem̃. quasi sodoma essemꝰ. & similes
gomorrȩ fuissemus: uocabimini sacerdo¬
tes &e ministri dĩ. quales erant & filii dđ
de quib scriptura dicit. Filii aut̃ dauid.
erant sacerdotes dĩ. Isti fortitudinẽ gen¬
tium comedent. & in diuitiis earũ ad mi¬
rabiles erunt. Corona enĩ patrũ gła libe

Expanded text:
nobis semen, quasi Sodoma essemus, et similes Gomorrhae fuissemus , vocabimini sacerdotes, et ministri Dei quales erant et filii David. De quibus Scriptura dicit: Filii autem David erant sacerdotes Dei . Isti fortitudinem gentium comedent, et in divitiis earum admirabiles erunt. Corona enim patrum gloria libe
Abbreviated transcription (Latin):
carũ admirabiles eritis. Sic t̾rã scđo possi¬
debunt. & gaudium sempit̾nũ erit suꝑ
caput eoꝵ. Ego enĩ sũ dñs qui diligo iusticiã.
& odio rapinas de iniquitate. Edificatoreᷤ
urbium desertarũ. & pastores gregũ qui
ipsi sunt aratores & uinitores. hoc ÷ filii pe¬
grinor: ipsi quoq sunt sacerdotes di. ad
quos ꝓpħa nunc dic̃. Uos aut̃ uocabimini
sacerdotes dñi & ministri dĩ nr̃i. dicetur
uobis. Haud dubium. quin ȩccłiarũ pͥncipes
significet. Uel certe de apłis intelligendũ::
ut sit ordo. Cum cementarii. pastores. ara¬

Expanded text:
biles. Sic terram secundo possidebunt, et gaudium sempiternum erit super caput eorum. Ego enim sum Dominus, qui diligo justitiam: et odi rapinas ex iniquitate. Aedificatores urbium desertarum et pastores gregum, qui ipsi sunt aratores et vinitores, hoc est, filii peregrinorum, ipsi quoque sunt sacerdotes Dei, ad quos Propheta nunc dicit: Vos autem vocabimini sacerdotes Domini, et ministri Dei nostri, dicetur vobis: haud dubium quin Ecclesiarum principes significet. Vel certe de Apostolis intelligendum est, ut sit ordo: Cum caementarii, pastores, ara
Abbreviated transcription (Latin):
fiat in extremis t̾rȩ. ut passionẽ creatoris
totus mundus audiat: Dicite inquit filiȩ
sion. Quȩ uel ideo appellat᷑ filia sion quia
pͥmũ orta est ex uideis. de qua dic̃ in canti.¬
co canticoꝵ. filii matris meȩ pugnauer̃
contra me: uel certe ꝓpt̾ea filia. quia adõ nom̃¬
lptionis accepit. Quotquot enĩ receꝑunt eum.
dedit eis potestatẽ filios dĩ fieri. Quid est
aut̃ quod iubent᷑ magistri atq doctores
filiȩ sion nunciare : Ecce saluator tuus
uenit. qui inhebraico uocat᷑ iħc. Unde ce
gabriel adioseph. & uocabis nom̃ eiꝰ inqͥt¬

Expanded text:
fiat in extremis terrae, ut passionem omnium Creatoris fiat in extremis terrae, ut passionem omnium Creatoris totus mundus exaudiat. Dicite, inquit, filiae Sion. Quae vel ideo appellatur filia Sion, quia primum orta est ex Judaeis, de qua dicit in Cantico Canticorum: Filii matris meae pugnaverunt adversum me ; vel certe propterea filia, quia a Deo adoptionis nomen accepit. Quotquot enim susceperunt eum, dedit eis potestatem ut filii Dei fierent . Quid est autem quod jubentur magistri atque doctores Sion filiae nuntiare? Ecce Salvator tuus venit, qui in Hebraico dicitur Jesus. Unde et Gabriel ad Joseph: Et vocabis, inq
Abbreviated transcription (Latin):
ut reddat unicuiq scđm opus suũ. Nos aut
scđm coeptã ex planationẽ possumꝰ hȩc &
in pͥmo aduentu intelligere. ut dicamꝰ yͥq
seant ꝑportas quib inferuꝰ non prȩualt
& omia tollant impedimenta de uia. ut
absq aliquo scandalo popłs ȩccłiam salua.¬
toris introeat. Unde & ioħes clamabat in
heremo. Ego sum uox clamantis in deserto.
sicut dixit isaias. Parate uiam dnũ. rectas
facite semitas eius. Omĩs uallis implebit᷑.
& omĩs mons & collis humiliabitur. Alusq
uerbis nunc idẽ sensus dr̃. Eligit lapides
uir eccłiasticus. qui omnẽ emollit de corde¬
credentiũ duriciã: De quib idem baptista
dicebat. Potens est de lapidib istis suscitare
filios abraham. Uel iuxta septuaginta.
ꝓicit de uia lapides: qui infideles a creden¬
tib separat. Qđ ne putarent udei de sẽ dici
iungitur. Leuate signũ ingentes & ad po-¬
płos nationũ. ut nequaquã uniꝰ t̾rȩ udeȩ
ad salutẽ ꝓuocentur angustiȩ. sed auditũ

Expanded text:
dat unicuique secundum opus suum. Nos autem secundum coeptam explanationem possumus haec et in primo adventu intelligere, ut dicamus praenseant per portas quibus infernus non praevalet, et omnia tollant impedimenta de via, ut absque aliquo scandalo populus Ecclesiam Salvatoris introeat. Unde et Joannes clamabat in eremo. Ego sum vox clamantis in deserto, sicut Isaias dixit: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus: omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur . Aliisque verbis nunc idem sensus dicitur, Elegit lapides vir Ecclesiasticus, qui omnem emollit de credentium corde duritiam. De quibus idem Baptista dicebat: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Vel juxta Septuaginta, projicit de via lapides qui infideles a credentibus separat. Quod ne putarent Judaei de se dici, jungitur: Levate signum in gentes, et ad populos nationum, ut nequaquam unius terrae Judaeae ad salutem provocentur angustiae, sed auditum
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ & cęcis uisum. dimitere fractos inlis¬
tatẽ. p̃dicare annum dni acceptũ. Quans
conuolutũ librũ reddidit ministro & seds
omĩum oculi qui erant insinagoga atal¬
bant eũ. Coepitq ad eos dicere. Hodie cont
est scriptura hȩc in aurib ur̃is. & onse

Expanded text:
ractos in libertatem, praedicare annum Domini acceptum. Quando convolutum librum reddidit ministro, et sedit; et omnium oculi qui erant in synagoga, attendebant eum, coepitque ad eos dicere: Hodie completa est Scriptura haec in auribus ve
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ inomĩb diuites facti estis in eo. inom̃
uerbo & inomĩ scientia. sicut testimoniũ
xp̃i confirmatũ ÷ in uobis: ut innullo
indigeatis in ulla gr̃a. Fortitudo autem
gentium. triumphus est martirũ. Et
nos in eor. grã suꝑbi sumus. ñ ea suꝑbia
quȩ in uitio est. cui ds̃ resistit ut humilib
det̾ grãm. sed ea quȩ ꝓpotentia & gła ac¬
cipitur. Unde & moisi cornuta fãcies
erat. qui dicere poterat. In te inimicos

Expanded text:
divites facti estis in eo, in omni verbo, et in omni scientia, sicut testimonium Christi confirmatum est in vobis, ut in nullo indigeatis in ulla gratia . Fortitudo autem gentium triumphus est Martyrum: et nos in eorum gloria superbi sumus, non ea superbia quae in vitio est, cui Deus resistit, ut humilibus det gratiam; sed ea quae pro potentia et gloria accipitur . Unde et Moysi cornuta facies erat , qui dicere poterat: In te inimicos
Abbreviated transcription (Latin):
confusione dupli & rubore. laudabt̃
partẽ suã. Propter hoc interra sua duplicia
possidebunt. lȩticia sempit̾na erit eis.
Quia ego dñs diligens iudicium: & odio ha¬
bens rapinam in holocausto. Laa. Uos aut̃¬

Expanded text:
stra duplici et rubore laudabunt partem eorum propter hoc in terra sua duplicia possidebunt laetitia sempiterna erit eis quia ego Dominus diligens iudicium odio habens rapinam in holocausto et da
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ dificabunt desertas sempit̾nas.¬
& quȩ desolatȩ fuerantssuscitabuntur. Et
innouabunt ciuitates desertas. & desolatas
gaudii & pallium. siue iuata septuaginta
stolam głȩ laudisq susceꝑint: tunc uoca¬
buntur generationes iusticiȩ. plantatio
añi gloriosa. uel iuxta hebraicũ hele

Expanded text:
dificabunt desertas sempiternas, quae desolatae fuerant prius, suscitabuntur, et innovabunt civitates desertas, desolatas gaudii, et pallium, sive juxta Septuaginta, stolam gloriae laudisque susceperint: tunc vocabuntur generationes justitiae, plantatio Domini gloriosa: vel juxt
Abbreviated transcription (Latin):
Sue uxta simmachum & theodotionem
adlisanda uulnera peccatoꝵ. prȩdicare
captiuis remissionẽ. cecis ut uideant. clau¬
sis aptionem. quod manifestius interp̃tatꝰ
est simmachus. uinctis solutionem. de quo
inimo adquem supra dr̃. Ecce posui te in
lucem gentium. aꝑire oculos cecori. educere
de uinculis alligatos. & de domo carceris
sedentes in tenebris. Annum aut̃ accepta¬
bilem & diem retributionis. ome pͣdicati¬
onis eius quo in carne uersatꝰ ÷ tempus intel
ris aduentu interp̃tatus est dicens. Ecce
nunc tempus acceptabile. ecce nunc dies
salutis. De quo supra plenius diximus.
Smaut̃ retributio non inmeritis bonoꝵ s
in poenis accipitur peccatoꝵ. uixta quod
dr̃ dies ultionis: de iudaico popło sentien¬
dum est. inquẽ post passionẽ eiꝰ statim ira
lugentib sion. & daret eis głam coronãq
lugebat sion atq dicebat. Tristicia enim
oleum gaudii susceꝑunt: uidentes de
uideis plurimos credidisse. & stolã acẽt¬

Expanded text:
otionem, ad alliganda vulnera peccatorum, praedicare captivis remissionem, caecis ut videant, vel clausis apertionem, quod manifestius interpretatus est Symmachus, vinctis solutionem. De quo, immo ad quem supra dicitur: Ecce posui te in lucem gentium, aperire oculos caecorum, educere de vinculis alligatos, et de domo carceris sedentes in tenebris . Annum autem acceptabilem, et diem retributionis, omne praedicationis ejus quo in carne versatus est, tempus intellris interpretatur adventu, dicens: Ecce nunc tempus acceptabile: ecce nunc dies salutis . De quo supra plenius diximus . Sin autem retributio non in meritis bonorum, sed in poenis accipitur peccatorum, juxta quod dies dicitur ultionis, de Judaico populo sentiendum est, in quem post passionem ejus, statim Dei lugentibus Sion et daret eis gloriam coronamque lugebat Sion atque dicebat: Tristitia enim oleum gaudii susceperunt, videntes de Judaeis plurimos credidisse, et stolam accipe
Abbreviated transcription (Latin):
banerehem quod inter p̾tatur filu chonad
Quod autem sequitur. quia complacuit dño
intẽ & terra tua in habitabitur: a septuagin¬
ta p̾termissum est. Causasq reddit quare
qm̃ complacuerit sibi dñs insion & terram
ipsius habitabilem fecerit. qm̃ ipsa iud aico
fuerat errore deserta. Siue hoc ipsum refe-¬
ramus ad ȩccłiam. quȩ possessa prius abidolis.
deserta fuerat a dõ. Habitabit enim iuiue¬
niscum uirgine. & habitabunt in te filii tui.
Et gaudebit sponsus suꝑ sponsam: & gaudebit
suꝑte d̃s tuus. Laxx. Et sicut habitans iuue
lȩtatur sponsus suꝑ sponsam: sic letabitur
suꝑ te dñs. Dicit & apłs. Uiri diligite uxores

Expanded text:
 quod interpretatur, filii tonitrui. Quod autem sequitur: Quia complacuit Domino in te, et terra tua inhabitabitur, a Septuaginta praetermissum est, causasque reddidit quare LA  , quoniam complacuerit sibi Dominus in Sion, et terram ipsius habitabilem fecerit, quae prius Judaico fuerat errore deserta. Sive hoc ipsum referamus ad Ecclesiam, quae possessa prius ab idolis, deserta fuerat a Deo. Habitabit enim juvenis cum virgine, et habitabunt in te filii tui. Et gaudebit sponsus super sponsa, gaudebit super te Deus tuus. LXX: Et sicut habitans juvenlaetatur sponsus super sponsa, sic laetabitur super te Dominus. Dicit et Apostolus: Viri, diligite uxores
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ & pietatis. Unde &e saluator cũ uenisst
innatarethinqͤ nutritꝰ erat: postquã bapic
est in iordane ingressus est iurta consit¬
tudinẽ die sabbati sinagogã eor. Cumq
surrexisset adlegendũ: datus est ei liber
isaiȩ ꝓpħȩ. Quo aꝑto : inuenit scriptun¬

Expanded text:
tiae et pietatis . Unde et Salvator cum venisset in Nazareth, in quo nutritus erat postquam baptizatus est in Jordane, ingressus est juxta consuetudinem in die sabbati synagogam eorum. Cumque surrexisset ad legendum, datus est ei liber Isaiae prophetae, quo aperto, invenit scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
glorificandũ. Minimus erit inmille.
& paruulus in gentẽ fortissimã. Ego dñs
intempore eius subito faciam istud.
Larx. Populus tuus om̃s iusti semꝑpossidebt̃
t̃rã. custodiens plantationẽ. oꝑa manuũ
Isuarum in gła. Qui paruus est erit in
milib. & qui minimꝰ ingentẽ magnam.
dium. popłs sion erit omĩs iustus. ñ adbre¬
ue tempus. sed inꝑpetuũ. & qui iustus ÷.
t̃rã mitium possidebit. Hec mirandũ. si ad
recipienda ꝓmissionis bona t̾rã mansue-¬
toꝵ teneat atq uuentiũ. quã ꝓpħa suspi¬
rat dicens. credo uidere bona dni in t̾ra

Expanded text:
glorificandum. Minimus erit in mille, glorificandum. Minimus erit in mille, et parvulus in gentem fortissimam. Ego Dominus in tempore ejus subito faciam istud. LXX: Populus tuus omnes justi semper possidebunt terram: custodiens plantationem, opera manuum suarum in gloriam. Qui parvus est, erit in millibus, et qui minimus, in gentem magnam. dium, populus Sion erit omnis justus, non ad breve tempus, sed in perpetuum, et quia justus est, terram mitium possidebit. Nec mirandum si ad recipienda promissionis bona, terram mansuetorum teneat atque viventium, quam Propheta suspirat, dicens: Credo videre bona Domini in terra
Abbreviated transcription (Latin):
Cahoc capitulo cogimur omĩa quȩ dicta st̃¬
& dicenda adultimũ referre tempus. qͣndo
officium. & erit dñs ipse lum̃ ꝑpetuum.
complenda. nos sp̃ualiter futura credamꝰ.
in qualitate ꝓmissionũ non intempore di¬
meridie. & e contrario tũtib dm̃. semp
oritur sol iusticiȩ. Quare non semꝑ sc̃is ille
qui dicit. ego sum lux mundi qui lucet
intenebris. & tenebrȩ eũ ñ comphender̃t.
Per diem quippe sol non uret nos neq luna
ꝑ noctẽ: quia habemius dñm lucẽ ꝑpetuã. &
dieᷤluctus nr̃i complebuntur nequa quã
plangentib insubuersione ierłm: sed lȩ¬
tantib in extructione ȩccłiȩ. Beati qͥppe
lugentes. quoniã ipsi consolabunt᷑. Beati
flentes. qm̃ ipsi ridebunt. Beati qui esuri¬
unt & situint iusticiam. qm̃ ipsi satura.¬
oꝑa sua regi. Popłs aut̃ tuus om̃s iusti
in ꝑpetuum hereditabunt t̾rã. germen
plantationis meȩ. & opus manꝰ meȩ ad

Expanded text:
Ex hoc capitulo cogimur omnia quae dicta sunt etEx hoc capitulo cogimur omnia quae dicta sunt et dicenda, ad ultimum referre tempus: quandoofficium. Et erit Dominus ipse lumen perpetuum, complenda, nos spiritualiter futura esse credamus, in qualitate promissionum, non in tempore dimeridie, et e contrario timentibus Dominum oritur sol justitiae: quare non semper Sanctis, ille qui dicit: Ego sum lux mundi , qui lucet in tenebris, et tenebrae eum non comprehenderunt ? Per diem quippe sol non uret nos, neque luna per noctem . Quia habemus Dominum lucem perpetuam, et dies luctus nostri complebuntur, nequaquam plangentibus in subversione Jerusalem, sed laetantibus ex instructione Ecclesiae. Beati quippe lugentes, quoniam ipsi consolabuntur. Beati flentes, quoniam ipsi ridebunt. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturaopera sua regi . Populus autem tuus omnes justi, in perpetuum haereditabunt terram, germen plantationis meae: opus manus meae ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhis ait omĩb occupabit pax muros tuos.
siue saluator. qui in hebraico legitur iesus.
qd ꝓprie nom̃ dñi sonat. Ipse est enĩ fortitu¬
domuror eccłiȩ quȩ habet portas in lau-
de dnui. ut qui ingrediunt᷑ eã pͥmũ discant
laudare dñm. &e nom̃ illiꝰ confiteri. Qđ
aut̃ septuaginta ꝓlaude int̃p̃tati sunt
lainima idest sculpturã: hoc possumꝰ dicere.
uirtutib. ꝑ quas in grediamur ad eam.
Uonerit amplius sol tibi adlucendũ. nec¬
splendor lunȩ illuminabit te: sed erit tͥ
dũs in lucẽ sempit̾nã. & ds̃ tuus in głam
tuam. Non occidet ultra soltuus. & luna tua
non minuetur. quia dñs erit inluce in
sempiternam. ce complebunt᷑
dies luctꝰ tui. Larr. & non erit tibi ultra¬
sol inlucem diei. neq: ortus solis lum̃ pͣbebit
tibi nocte. sederit tibi dñs lux sempit̾na.
e ds̃ gła tua. Non enĩ occidet sol tibi. &
luna tͥ non deficiet. Eritq dñs lua sempi.¬
t̃na. & complebuntur dies luctus tui.

Expanded text:
 729 omnibus occupabit salus muros tuos, sive salvator, qui in Hebraico legitur JESUS, quod proprie nomen Domini sonat. Ipse enim fortitudo murorum Ecclesiae, quae habet portas in laude Domini: ut qui ingrediuntur eam, primum discant laudare Dominum, et nomen illius confiteri. Quod autem Septuaginta pro laude interpretati sunt γλύμμα, id est, sculpturam, hoc possumus dicere, virtutibus, per quas ingrediamur ad eam. Non erit tibi amplius sol ad lucendum pesplendor lunae illuminabit te: sed erit tibi Dominus in lucem sempiternam, et Deus tuus in gloriam tuam. Non occidet ultra sol tuus, et luna tua non minuetur, quia Dominus erit in lucem sempiternam, et complebuntur dies luctus tui. LXX: Et non erit tibi sol ultra in lucem diei, neque ortus lunae lumen praebebit tibi nocte; sed erit tibi Dominus lux aeterna, et Deus gloria tua. Non enim occidet sol tibi, et luna tibi non deficiet. Eritque Dominus lux sempiterna, et complebuntur dies luctus tui.
Abbreviated transcription (Latin):
gelitare pauꝑib misit me. sanare contri¬
tos corde. p̾dicare captiuis remissionẽ. ce
cecis ut uideant. uocare annum accepta¬
bilẽ dño & diem retributionis. consolari
ꝓsp̃u meroris. Ille qui supra dixerat: ego
dñs in tempore congregabo eos. siue uixta
hebraicum. ego dñs intempore subito
faciam istud. loquitur consequenter

Expanded text:
re pauperibus misit me, sanare contritos corde: praedicare captivis remissionem et caecis ut videant: vocare annum acceptabilem Domino, et diem retributionis: consolari loriae pro spiritu moeroris. Ille qui supra dixerat: Ego Dominus in tempore congregabo eos, sive juxta Hebraicum: Ego Dominus in tempore ejus, subito faciam istud, loquitur consequenter
Abbreviated transcription (Latin):
meas. & uisitabo illas sicut uisitat pastor
gregem suum. Hȩc dic̃ dñs. Perditã quęrã
& errantẽ reducam. & fractã alligabo. &
infirmã confortabo. fortẽq custodiam.
&e pacam eas cum iudicio. Et ut nossemus
quȩ essent oues: ponit manifestiꝰ. Et scient
absq donis & absq munerib. quo possit

Expanded text:
r gregem suum. Haec dicit Dominus: Perditam quaeram, et errantem reducam, et fractam alligabo, et infirmam confortabo, fortemque custodiam, et pascam eas cum judicio . Et ut nossemus quae essent oves, ponit manifestius: Et scientabsque donis, atque muneribus, quo possit
Abbreviated transcription (Latin):
głam eiꝰ głam quasi unigeniti a patre.
plenũ grẽ & ueritatis. & ambulabunt gc̃s
inlumine tuo. Nos om̃s ambulauimꝰ inluce¬
apłoꝵ. luce quȩ lucet inmundo. & tenebrȩ
eã ñ comp̃hendert̃. Et reges inquit insplen-¬
dore ortus tui. quando primũ in xp̃onata
est. Qđ &e sp̃ualit̃ implet᷑ &e carnalit̃. ut
reges quor cor inmanu dĩ est. & quib ñ
regnat peccatũ inmortali corpore ambu¬
lent in splendore nascentis ȩccłiȩ. siue in eo
qui ortꝰ ÷ in eccłia. & uere reges xp̃i fidei
colla summnittant. Qđ cotidie uidemꝰ exple¬
ri. quando idolatriȩ errore sublato &e ꝑse.¬
cutionis rabie. ad fidem ac tranquillitatẽ
xp̃i romani principes transeunt. Sunt qͥ
hȩc omĩa quȩ nos post pͥmũ saluatoris ad¬
uentum usq ad consũmationẽ mundi
& ex parte completa. &e penitus explend
memoramꝰ: futuro tempore prestoleutur
quando subintrante plenitudins qeuluu

Expanded text:
gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Et ambulabunt gentes in lumine tuo. Nos omnes ambulabimus in Apostolorum luce, quae lucet in mundo, et tenebrae eam non comprehenderunt. Et reges, inquit, in splendore ortus tui: quando primum in Christo nata es. Quod et spiritualiter impletur, et carnaliter, ut reges quorum cor in manu Domini est, et quibus non regnat peccatum in mortali corpore , ambulent in splendore nascentis Ecclesiae, sive in eo qui ortus est in Ecclesia, et veri regis Christi fidei colla submittant . Quod quotidie videmus expleri quando idololatriae errore sublato, et persecutionis rabie, ad fidem ac tranquillitatem Christi, Romani principes transeunt. Sunt qui haec omnia quae nos post primum Salvatoris adventum usque ad consummationem mundi, et ex parte completa, et penitus explenda memoramus, futuro tempore praestolentur, quando subintrante plenitudine gentium,
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitas in t̾ra tua. uastitas &e contritiom
I t̃minis tuis. & occupabit salus muros tus
ae portas tuas laudatio. Lar. Pro hȩre ast
tibi aurũ. & ꝓferro afferã tibi argentum
Et dabo principes tuos in pace. &e ep̃os tuosun
iusticia. Et non audietur ultra iniquid
in terra tua. neq contritio &e miseria uit
tius. sed uocabunt᷑ salutares muri tius
portȩ tuȩ sculptura. Eadẽ res ꝓloco t
rethoricȩ ac di alecticȩ dicere quippiau
dear: ponã exrempla cõmunia. quȩ possit
simplicẽ lectorẽ instruere. Filius mis qul
ad me species est. & me habetꝰ genꝰ: filio
instaurationẽ sp̃ualis ierłm ligna uertent᷑
inhȩs & lapides mutabunt᷑ inferrũ id
bruti quondã &e insensibil es homins n
incas materias mutabuntur quȩ utilitatẽ
aliquã pͥbeant ciuitati. ipsũq hȩs & ferrũ
paugmentũ uirtutũ in aurũ argentũ ꝙ mu¬
tabuntur. ut nequaquã tantũ utilitatis speciẽ.
sed p̃ciũ quoq habeant & decorẽ. De auro &

Expanded text:
quitas in terra tua, vastitas et contritio in terminis tuis, et occupabit salus muros tuos, et portas tuas laudatio. LXX: Pro aere afferam tibi aurum, et pro ferro dabo tibi argentum, Et dabo principes tuos in pace, et episcopos tuos in justitia, et non audietur ultra iniquitas in terra tua, neque contritio et miseria in finibus tuis: sed vocabuntur salutare muri tui, et portae tuae sculptura. Eadem res pro locorhetorica ac dialectica dicere quidpiam videar, ponam exempla communia, quae possint simplicem lectorem instruere. Filius meus, qui ad me species est, et me habet genus, filio instauratione spiritualis Jerusalem, ligna vertentur in aes, et lapides mutabuntur in ferrum, id est, bruti quondam et insensibiles homines, in eas materias mutabuntur, quae utilitatem aliquam praebeant civitati. Ipsumque aes et ferrum per augmenta virtutum, in aurum argentumque mutabuntur: ut nequaquam utilitatis speciem, sed pretium quoque habeant ac decorem. De auro et
Abbreviated transcription (Latin):
dicatis utroq pede: deniq quod difficile
in aliis repꝑitur: hic psalmus tam insami¬
elis quam indierũ historia continet᷑. quate
uno numero ad ebdomadem ꝑ incrementa
ꝓficiens: uenit ad uicesimũ octauũ psalnũ
qui &e ipse inscribitur dauid in consuma¬
ne tabernaculi. quando angelis imꝑatt.
afferte dño filii dĩ. afferte dño filios arũ
& omĩa baptismi salutaris ȩccłiȩ mistera¬

Expanded text:
dicatis utroque pede ? Denique quod difficile in aliis reperitur, hic psalmus tam in Samuelis, quam in Dierum historia continetur . Qui de uno numero ad hebdomadem per incrementa proficiens, venit ad vicesimum octavum psalmum, qui et ipse inscribitur David, in consummationem tabernaculi, quando Angelis imperatur: Afferte Domino filii Dei: afferte Domino filios arietum. Et omnia baptismi salutaris et Ecclesiae myster
Abbreviated transcription (Latin):
quor qui sequitur errorẽ: sub nomine xp̃i¬
ano iudeoꝵ se similẽ ꝓfitetur. Alii autẽ
asser̃t hȩc omĩa iudeis carnalit̃ reꝓmissa.
si recepissent qui dic̃ in euangelio. ego sum
lua mundi. qui illuminat omnẽ hominẽ
uenientẽ in hunc mundũ. ut quomͦ uictimȩ
concessȩ sunt popło isrł. non quo ꝑse bonȩ
essent sed ne demonib offerrent᷑: ita ce
gulosis uideis nichilq aliud quęrentib nͥ
corporis uoluptates ista dñs pollicetur. ut
saltem ꝓ carnalib desiderus & opum abun-¬
dantia. filium dĩ susciꝑent. Quẽ quia non
susceꝑunt: reꝑmissiones quoq irritas fieri.
Deniq chananeę ꝓfilia de p̃canti. non ueni

Expanded text:
quorum qui sequitur errorem, sub nomine Chriquorum qui sequitur errorem, sub nomine Christiano Judaeorum se similem confitetur. Alii autem asserunt haec omnia Judaeis carnaliter repromissa, si recepissent eum, qui dicit in Evangelio: Ego sum lux mundi , quae illuminat omnem hominem venientem in mundum, ut quomodo victimae concessae sunt populo Israel, non quo per se bonae essent, sed ne daemonibus offerrentur: ita et gulosis Judaeis, nihilque aliud quaerentibus nisi corporum voluptates, ista Dominus pollicetur, ut saltem pro carnalibus desideriis, et opum abundantia Filium Dei susciperent, quem quia non susceperunt, repromissiones quoque irritas fieri. Denique Chananaeae pro filia
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat e&tructũ. de insulis quoq &e ma.¬
xime tharsis nauib uolare filias illius ut
columbas. auri &e argenti diuitias conferen¬¬
tes. & edificari muros ierłm ab alienigenis
fore portas ciuitatis. ut dieb ac noctib di.¬
uitiȩ ierłm & uictimȩ deferantur. & omĩa
quȩ deserta sunt cipresso & pino & cedris
sectis in libano construenda p̃cipue tẽplũ
diũ. in quosit lȩticia sempit̾na. ita ut sugat
lac nationum &e regũ diuitias comedat.
tantamq abundantiã rerũ omĩum fore.
ut ꝓ aere aurum habeant. ꝓferro argentũ.
quoq illius ȩt̃na pace fruituros. & ep̃os prȩ.¬
futuros popłis quiescentib in iusticia. sed &
portas futura anaglyphas. & qđ his maiꝰ
est ꝓsole ce luna ip̃sum dnm ȩt̾na luce
fulsurum. & ꝓuno homine habiturã eam
tissimas possessuram. Hȩc illi dicunt qui
terrenas desiderant uoluptates. & uxor
quer̃ pulchritudinẽ & numerũ liberor.

Expanded text:
fuerit exstructum. De insulis quoque, et mafuerit exstructum. De insulis quoque, et maxime navibus Tharsis, volare filias illius ut columbas, auri et argenti divitias conferentes: et aedificari muros Jerusalem ab alienigenis,fore portas civitatis, ut diebus ac noctibus divitiae Jerusalem et victimae deferantur. Et omnia quae deserta sunt cyparisso, et pino, et cedro sectis in Libano, construenda: praecipue Templum Domini, in quo sit laetitia sempiterna: ita ut sugat lac nationum, et regum divitias comedat, tantamque abundantiam rerum omnium fore, ut pro aere, aurum habeant, pro ferro argentum, quoque illius aeterna pace fruituros, et episcopos praefuturos populis in justitia, sed et portas futuras anaglyphas. Et quod his majus est, pro sole et luna, ipsum Dominum aeterna luce fulsurum: et pro uno homine habituram eam tes robustissimas possessuram. Haec illi dicunt, qui terrenas desiderant voluptates, et uxorum quaerunt pulchritudinem, ac numerum liberorum,
Abbreviated transcription (Latin):
eustochium breui sermone ꝑcir a piuis
quia non possum omĩa in omibilers duert
hoc strictim admoneo. qa ꝑ alrdan
eum dñs de manu omiũ inimicor aiorur
de manu saul &e dixit. diligam tsane
fortitudo mea. Et reliqua. Euer ditans¬

Expanded text:
Eustochium brevi sermone percurrere. Sed quia non possum omnia in omnibus locis dicere, hoc strictim admoneo, quod psalmuseum Dominus de manu omnium inimicorum suorum et de manu Saul, et dixerit: Diligam te, Domine, fortitudo me
Abbreviated transcription (Latin):
placuit sibi anima mea. Iste puer quiut¬
p̃tatur fortis manu: in die qualiberauit
eum dñs de manu saul qui in lingua nũ
expetitum uel infernũ sonat . & ãbonib.
inimicis sius qui clamauerunt contraeui
crucifige crucifige talem. quando ad pi¬
trẽ uictor ascendit fulius uestib debosuꝰ
unt̾ cętera triumphantis locutꝰ est uerhi
Fripe me de contradictionib popłi. constiti¬
es me in caput gentium. Popłs quẽ nonciri¬
ui seruiuit michi: in auditu auris oboei

Expanded text:
l. mihi anima mea . Iste puer qui interpretatur, fortis manu, in die qua liberavit eum Dominus de manu Saul; qui in lingua nostra, expetitum, vel infernum sonat, et ab omnibus inimicis suis, qui clamaverunt contra eum: Crucifige, crucifige talem , quando ad Patrem victor ascendit fulvis vestibus de Bosra, inter caetera triumphantis locutus est verba: Eripe me de contradictionibus populi: constitues me in caput gentium. Populus quem non cognovi, servivit mihi: in aud
Abbreviated transcription (Latin):
tare facit. & sedebit diisrex in ȩt̾nũ Rursiq
octauȩ addito sacramento: tricesimum
sex tum psalmum efficit litteratũ ciuus
principium est. noli emulari in mialiguils¬
tibus neq telaueris facientes iniquitatẽ.
Cuius expositio. non p̾fationis sed uoluminis¬
ꝓpri est. Et ne multa nunc replicemus.
usq ad quintũ decimũ numerũ ꝑaugiñtũ
succrescens. in quo psalmi graduum sunt.
& uas electionis apud pet̾rũ ierosolimis cõ¬
moratur. centesimum uicesimũ efficit nu¬
merũ. qui pͥmi in xp̃o fuere credentes. & cũ
apłis cęnaculum fidei conscender̃t. descen.
decimum numerũ ordine gradiens & eu¬
angelicam possidens dignitatẽ: p̃cipiente
dno de deatris partib centum quin qua¬
ginta tres pisces magnos capit. & in ȩccłia
collocat. Cui & nunc isaias ꝓpħa loquitur.

Expanded text:
tare fecit: et sedebit Dominus rex in aeternum. Rursumque octavo addito sacramento, tricesimum sextum psalmum efficit litteratum, cujus principium est: Noli aemulari in malignantibus, neque zelaveris facientes iniquitatem. Cujus expositio, non praefationis, sed proprii voluminis est. Et ne multa nunc replicemus, usque ad quintum decimum numerum per augmenta succrescens, in quo psalmi graduum sunt, et vas electionis apud Petrum Hierosolymis commoratur, centesimum vicesimum efficit numerum, qui primi in Christum fuere credentes et cum Apostolis coenaculum fidei conscenderunt : descendecimum numerum ordine gradiens, et Evangelicam possidens dignitatem, praecipiente Domino de dextris partibus, centum quinquaginta tres pisces magnos capit, et in Ecclesia collocat . Cui et nunc Isaias propheta loquitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Icircũtu oculos tuos &e uide. om̃s isti con¬
I gregati sunt uenert̃ tibi. Filii tui de long
uenient. &e filiȩ tuȩ in latere sugent. Lai
Leua in circũitu oculos tuos. & uide om̃sco¬
gregatos filios tuos. Uener̃ om̃s filii tui
de longe. & filiȩ tuȩ suꝑ humeros portalumtꝰ
quentes alios. uel ipsi loquerentur adcetos
ur̃os. & uidete. quia iam albȩ sunt segetis
ad metendũ. Desion enĩ & nequaquã de
monte sina egredietur lex. & uerbũ dii
de ierłm. Prȩcipit᷑q ut leuatis oculis uibe
suos filios congregatos. qui delonge uent
Cui &e in aliolocõ dr̃. Gaude nimis filiasi
p̃dica filia ierłm: ecce ego uenio & habitla
in medio tui dic̃ dñs. Et uenient gentes
uenimꝰ ad dnm̃. ꝑegrini quondã a testam
aliquando longe. facti estis ꝓpe. Qdꝙ sett᷑
modo nati paruuli rationale & absq dolo
lac desiderate : sugant lac apłoꝵ. Quib
paruulis atq lactentib. loquebatur &
paulus. Filioli mei quos iterũ paurturio

Expanded text:
 vide: omnes isti congregati venerunt tibi. Filii tui de longe venient et filiae tuae in latere sugent. LXX: Leva in circuitu oculos tuos: et vide omnes congregatos filios tuos. Venerunt omnes filii tui de longe, et filiae tuae super humeros portabuntur. quentes alios, vel ipsi loquerentur ad caeteros vestros, et videte, quia jam albae sunt segetes ad metendum . De Sion enim, et nequaquam de monte Sina, egredietur lex, et verbum Domini de Jerusalem. Praecipiturque ut elevatis oculis videat suos filios congregatos, qui de longe veniant. Cui et in alio loco dicitur: Gaude nimis, filia Sion, praedica, filia Jerusalem: Ecce ego venio, et habitabo in medio tui, dicit Dominus ; et, Venient gentes venimus ad Dominum, peregrini quondam a Testamealiquando longe, nunc facti estis prope . Quodque modo nati parvuli rationabile et sine dolo lac desparvulis atque lactentibus loquebatur et Paulus: Filioli mei, quos iterum parturio,