comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iile enĩ. testimoniũ xp̃o ꝑhibuit: Sidixeri¬
cũ habent: Sentientes ergo hac atq hac eẽ
Vosdicitis uos nescire. qđ scitis : Ego uobis
nondico qđ quȩritis qͥ exnulla parte exire
ausiestis inur̃is tenebris remansistis : Obtẽ¬
peremꝰ ergo & nossi possumꝰ dicenti uerbi dĩ:¬
capite nob uulpes pusillas. ex terminantes
uincas : Vid eamꝰ si& nos quasdã uulpecula s
capere possumꝰ. Froponamꝰ ad foram̃ utrũq
ut unde uulpes exire uoluerit. capiatur:
Verbigrã : Manicheo facienti sibi dm̃ recen¬
tẽ & incorde suo ponenti qđ nonẽ : Dicamꝰ.
& int̃rogemꝰ eũ : Substantia dĩ. corruptibili s ẽ
anincorruptibilis : elige qđ uis: exiquauis :
sed non effugies : Sidixeris corruptibilis:
non a popło sedate ipso lapidaris. Siautẽ
dixeris in corruptibilẽ dm̃ : incorruptibił
qͦmͦ cimuit gentẽ tenebrarũ: qͥd factura erat
in corruptibili. gens corruptionis: qͥdrestat

Expanded text:
ille enim testimonium Christo perhibuit. «Si dixeriille enim testimonium Christo perhibuit. «Si dixeriophetam eum habent.» Sentientes ergo hac atque hac esse . Vos dicitis vos nescire quod scitis; ego vobis non dico quod quaeritis: quia ex nulla parte exire ausi estis, in vestris tenebris remansistis. Obtemperemus ergo et nos, si possumus, dicenti verbo Dei «Capite nobis vulpes pusillas, exterminantes vineas:» videamus si et nos quasdam vulpeculas capere possumus; proponamus ad foramen utrumque, ut unde vulpes exire voluerit, capiatur. Verbi gratia, manichaeo facienti sibi deum recentem, et in corde suo ponenti quod non est, dicamus et interrogemus eum: Substantia Dei corruptibilis est, an incorruptibilis? Elige quod vis, et exi qua vis, sed non effugies. Si dixeris, Corruptibilis; non a populo, sed a teipso lapidaberis: si autem dixeris incorruptibilem Deum; incorruptibilis quomodo timuit gentem tenebrarum? quid factura erat incorruptibili gens corruptionis? Quid restat
Abbreviated transcription (Latin):
discordent simili tam̃ uanitate conligantur:
Et nostis qr uanitas retro ẽ posterior. ẽ: Ideo ille
qͥretro oblitus ẽ. id ẽ uanita tẽ oblitus in ea quean-¬
to sunt id est inucritatẽ extenditur: sequitur
ase inuicẽ uideantur : Ideo scomson. caudas uul¬
piũ conligauit : Uulpes insidiosos maximeq
hereticos significant : dolosos fraudulentos
cauernosis anfractib: latentes & decipientes
Iste uulpes significantur in canticis canticorũ :
ubi dicit᷑ : Capite nob uulpes pusillas. exter¬
mincntes uineas. latentes in cauernis cortu¬
osis capite nobis : Capis enĩ eũ quẽ defalsita¬
te conuincis: Contra dicentib deniq uulpe
uulpes aucẽ solent habe tales foueas : ut ex
una parte intrent & exalia parte exeant:
Adutrũq foramen: captor uulpiũ recia posuit:
Dicitem : Decȩlo ẽ. anex hominib: sentiunt
illi cũ exutraq par.te detendisse unde caꝑet:¬
diccurus est nobis : Quare ergo ñ eredid istis:

Expanded text:
discordent, simili tamen vanitate colligantur. Et nostis quia vanitas retro est, posterior est: ideo ille quae retro oblitus, id est vanitatem oblitus, in ea quae ante sunt, id est in veritatem extentus, sequitur a se invicem videantur. Ideo Samson caudas vulpium colligavit . Vulpes insidiosos, maximeque haereticos significant; dolosos, fraudulentos, cavernosis anfractibus latentes et decipientes, n omni loco» . Istae vulpes significantur in Canticis canticorum, ubi dicitur: «Capite nobis vulpes pusillas, exterminantes vineas, latentes in cavernis tortuosis» . «Capite nobis,» convincite nobis; capis enim eum quem de falsitate convincis. Contradicentibus denique vulpecVulpes autem solent habere tales foveas, ut ex una parte intrent, et ex alia parte exeant: ad utrumque foramen captor vulpium retia posuit. Dicite mihi, «de coelo est, an ex hominibus?» Sentiunt illi eum ex utraque parte tetendisse unde capedicturus est nobis, Quare ergo non credidistis?»
Abbreviated transcription (Latin):
dentiȩ qđ d s̃ debite. iusteq ꝑmittit : Nam
& nos peccauimꝰ & facti sumꝰ sicut in mundi
om̃s: caratione intelligitur: frecessit enĩ
aliqͥd undeds̃ iustissime iratus. ab eis suum
lumen auferret : ut in peccata quȩ nulla
tergi uersatione defendi possunt non esse
peccata. cȩcitas humanȩ m̃tis offenderet:
abitinere iustitiȩ deuiando. & errando:
Et qđ in alio psalmo scriptũ est his exipsis
egiptiis qđ ds̃ conuerterit corcorũ ut odis¬
sent popłm ciꝰ & dolũ facerent inseruos
ciꝰ. bene creditur ds̃ secisse pillos anglos
malos ut iam uitiosȩ m̃tes filiorũ infide¬
litatis. pcos angłos qͥbus cadem amica st̃
uitia excitarentur in odium popłidĩ :
aq: ad cerrendos & corrigendos bonos
illa mirabilia sequerentur: Illa etiã mala
morũ quȩ his corporalibus plagis signifi¬

Expanded text:
dentiae , quod Deus debite justeque permittit. Nam dentiae , quod Deus debite justeque permittit. Nam erravimus, et facti sumus sicut immundi omnes , ea ratione intelligitur: praecessit enim aliquid, unde Deus justissime iratus ab eis suum lumen auferret, ut in peccata quae nulla tergiversatione defendi possunt non esse peccata, caecitas humanae mentis offenderet, ab itinere justitiae deviando et errando. Et quod in alio psalmo scriptum est de his ipsis Aegyptiis, quod Deus converterit cor eorum ut odissent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus , bene creditur Deus fecisse per illos angelos malos; ut jam vitiosae mentes filiorum infidelitatis per eos angelos, quibus eadem amica sunt vitia, excitarentur in odium populi Dei, atque ad terrendos et corrigendos bonos illa mirabilia sequerentur. Illa etiam mala morum, quae his corporalibus plagis signifi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmalos angłos euerscimeẽ credamꝰ & malos
angłos abra ham & loh hospitio suscepis sẽ
uideantur : Qđ cibsit : ut contra scripturas
a ꝑ cissimas sentiamꝰ : Claret igitur ista¬
hominibus sieri ꝑbonos & malo sangłos postẽ
quid aut qͣndo fierio porieat melatit. illũ uero
qui facit non latet & cuiuolucrit reuelare : Ve¬
rũ tam̃ quantũ nr̃ȩ intentiomi scriptura diuina
moderatur : malis poenas in rogari &ꝑbonos
legimus : Iusto suͦ corporalibus poenis ꝑbonos
angłos tẽptari &ꝓbari nonmihi occurrit:
Qd uero ꝑtinet ad p̃sentẽ psalmihuiꝰ locum.
siea quȩ mirabiliter decreaturis facta sunt
malis angłis tribuere non audemꝰ : habemꝰ
qđ eis tribuere sine dubitatione possimꝰ mor¬
tes pecorũ mortes primiciuorũ : Et illud maxmȩ
ut popłm dĩ nollent dimittere : Hanc enim
iniqͥssimã &malignissimã obstinationem
rendo facit : ut illi o perentur infilus diffi¬

Expanded text:
malos angelos eversam esse credamus, et malos malos angelos eversam esse credamus, et malos angelos Abraham et Lot hospitio suscepisse videantur: quod absit ut contra Scripturas apertissimas sentiamus . Claret igitur istahominibus fieri per bonos et malos angelos posse: quid aut quando fieri oporteat, me latet; illum vero qui facit, non latet, et cui voluerit revelare. Verumtamen quantum nostrae intentioni Scriptura divina moderatur, malis poenas irrogari et per bonos legimus: justos vero corporalibus poenis per bonos Angelos tentari et probari, non mihi occurrit. 30. Quod vero pertinet ad praesentem psalmi hujus locum: si ea quae mirabiliter de creaturis facta sunt, malis angelis tribuere non audemus, habemus quod eis tribuere sine dubitatione possumus; mortes pecorum, mortes primitivorum, et illud maxime um, ut populum Dei nollent dimittere. Hanc enim iniquissimam et malignissimam obstinationem rendo facit, ut illi operentur in filiis diffi
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩcũ ita sint si ꝑ angłos malos ds̃ illas plagas
infixit ȩgipti is: nũqͥd audebimꝰ dicere &a
quã in sanguinẽ ꝑ eosdem angłos uersam.
&ranas ꝑ eosdẽ angłos factas quorũ similia
etiam magi pharaonis ueneficiis siuis facore
potuer̃ ut angłi maili exutraq: parte consis¬
terent: hinc illos ad fligentes. inde fallentes
scđmiudiciũ & dispositionẽ iustssimi & om̃i¬
potentissimidĩ ioste utenas etiã in iqͦrũ malicia :
noniaudeo dicere : Vnde enĩ scinifes facere
magipharaonis minime potuer̃ anquia hoc
ꝑmissi ipsimali angłi non sunt : anqđ ueruis
dicendũ est occulta causa est & iuresnrȩ in qͥ¬
sitionis excedit : namsiꝓpterea ꝑmalos angłos
illa dm̃ fecisse putauerimꝰ qr pene in fligeban¬
tur non beneficia p̃stabantur : tãquã nemini
ds̃ poenas in roget ꝑ angłos bonos sed per
illos uelut malitiȩ cȩlestis carnifices:
consequens erit ut etiam sodor icmum

Expanded text:
Quae cum ita sint, si per angelos malos Deus illas plagas Quae cum ita sint, si per angelos malos Deus illas plagas inflixit Aegyptiis, numquid audebimus dicere, et aquam in sanguinem per eosdem angelos versam, et ranas per eosdem angelos factas, quorum similia etiam magi Pharaonis veneficiis suis facere potuerunt; ut angeli mali ex utraque parte consisterent, hinc illos affligentes, inde fallentes, secundum judicium et dispensationem justissimi et omnipotentissimi Dei, juste utentis etiam iniquorum malitia? Non audeo dicere. Unde enim sciniphes facere magi Pharaonis minime potuerunt ? an quia hoc permissi ipsi angeli mali non sunt? An, quod verius dicendum est, occulta causa est, et vires nostrae inquisitionis excedit? Nam si propterea per malos angelos illa Deum fecisse putaverimus, quia poenae infligebantur, non beneficia praestabantur, tanquam nemini Deus poenas irroget per Angelos bonos, sed per illos velut militiae coelestis carnifices; consequens erit ut etiam Sodomam per
Abbreviated transcription (Latin):
auderet : nisi scȩ̃ scripturȩ auctoritate lege¬
retur : Sed illetur dĩ dono iustus & fortis
& pieperitus. non ait dñs dedit diabolus abs¬
tulit. sed dñs dedit dñs cibstulit. obtime sciens
diabolũ etiã qđ facere deistis elem̃tis poterat:
ñ tam̃ seruodĩ nisi eiꝰdño uolente ac ꝑmittente
fuisse facturũ: Malitiam diabo li onstamone¬
bat qm̃ quis illa in seꝓbando uteretur sciebat :
Infiliis uͦ diffidentiȩ tãquã in sius mancipis
oꝑatur : quẽ ad modũ homin es in pecoribus
suis : Et illic tam̃ : quantũ dĩ iusto iudicio
sinitur. Sed alud est quando potestas eiꝰ
etiam a suis sicut ei placet tractandis maiore
potestate ꝓhibetur: aliud quando ei pocestas
etiã in eos qͥabillo alienisunt datur: Sicut homo
ciat sibi expectat potestatẽ dari abillo : cuiꝰ ẽ.¬
in potestate : Ibiergo potestas quȩ fuerant pro¬
hibetur : hic autẽ quȩ non fuerat tribuitur :

Expanded text:
auderet, nisi sanctae Scripturae auctoritate legeauderet, nisi sanctae Scripturae auctoritate legeretur. Sed ille vir, Dei dono justus, et fortis, et pie peritus, non ait, Dominus dedit, diabolus abstulit; sed, Dominus dedit, Dominus abstulit ; optime sciens diabolum etiam quod facere de istis elementis poterat, non tamen servo Dei, nisi ejus Domino volente ac permittente fuisse facturum; malitiam diaboli confundebat, quoniam quis illa in se probando uteretur, sciebat. In filiis vero diffidentiae tanquam in suis mancipiis operatur , quemadmodum homines in pecoribus suis; et illic tamen quantum Dei justo judicio sinitur. Sed aliud est quando potestas ejus etiam a suis, sicut ei placet, tractandis majore potestate prohibetur; aliud quando ei potestas etiam in eos qui ab illo alieni sunt datur. Sicut homo ciat, exspectat sibi potestatem dari ab illo cujus est. Ibi ergo potestas quae fuerat, prohibetur; hic autem quae non fuerat, tribuitur. 29.
Abbreviated transcription (Latin):
materiã corporalẽ uisibiliũ elem̃torũ: puto
qđ en poss̃ uti angłi boni& mali. quantũ cinq
potestas est quẽ admodũ homines bonimaliq
utuntur talibus quantũ poss ꝓmodulo infir¬
mitatis humanȩ : Nã & terra utim̃ & aqua &
aere &igne ñsolũ innecessariis rebus susten¬
tationis nrȩ uerũ etiã in multis suꝑfluis &
ludicris &imrabiliter artificiosis oꝑibus:
N am innu merabilia quȩ appellant᷑ mechan&¬
mata : his elem̃tis arte tractatis modificant᷑:
Sed in hȩc angłis longeamplior est pocestas
& bonis & malis: quã uisutiq: maiorbonis:
Sed quantũ dĩ nutu atq ordine iubetur aut
sinitur : sic̃ & nob̵ Neq enĩ in his om̃ia quȩ
uolumꝰ possumꝰ : In libro autẽ fidelissimo
legimꝰ diabolũ pocuisse etiã decȩlo ignem
inmittere : ad scĩ uiri tancũ pecorũ numerũ.
mirabili & horrendo in petu consum̃dum:
Qđ diabolo tribuere nemo fideliũ fortassis

Expanded text:
materiam corporalem visibilium elementorum, puto materiam corporalem visibilium elementorum, puto quod ea possunt uti Angeli et boni et mali, quantum cuique potestas est; quemadmodum et homines boni malique utuntur talibus, quantum possunt pro modulo infirmitatis humanae. Nam et terra utimur, et aqua, et aere, et igne, non solum in necessariis rebus sustentationis nostrae, verum etiam in multis superfluis et ludicris, et mirabiliter artificiosis operibus. Nam innumerabilia quae appellantur μηχανήματα, his elementis arte tractatis modificantur. Sed in haec Angelis longe amplior est potestas, et bonis, et malis, quamvis utique major bonis; sed quantum Dei nutu atque ordine jubetur aut sinitur, sicut et nobis. Neque enim in his omnia quae volumus possumus. In libro autem fidelissimo legimus diabolum potuisse etiam de coelo ignem immittere, ad sancti viri tantum pecorum numerum mirabili et horrendo impetu consumendum; quod diabolo tribuere nemo fidelium fortassis
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ mandatũ : Deangelis ergo malis in isto
psalmo cũdeipsis plagis loqueretur sic int̃¬
positũ ẽ: qđ nontransicorie p̃tereundũ est:
tionẽ in missiones ꝑ angłos malos : Esse autẽ
diabolũ &angłos eiꝰ tãmalos utiq ut ei signis
p̃paretur ȩcernꝰ. nullus fidelis ignorat:
Sed inmitti ꝑ eos inmissionẽ suꝑ quos libet
ad ñodõ quos hac poena diudicat dignos
durũ uidetur eis qͥminꝰ i doneisunt cogitare :¬
quẽ ad modũ sũmadĩ iustitia bene utatur
& inalis : Quos quidem quantũ ꝑtinet adeo¬
rũ substantiã : quis alius quã ipse fecit᷑. sed
iniqui creaturis eiꝰ bonis utuntur male :
Vttur ergo ds̃ angłis inalis non solũ ad pu¬
niendos malos. sicuti in istis om̃ibus deqͥb
loqͥtur psclmꝰ sicut in regea hab quẽfalla¬
ciȩ sp̃s exdĩ uoluntate seduxit ut caderet
in bello uerũ etiã ad pbando sa manise ftandos
bonos sicut fecit iniob Qđ autẽ ꝑtinet adistã

Expanded text:
esse Mandatum. De angelis ergo malis in isto esse Mandatum. De angelis ergo malis in isto psalmo, cum de ipsis plagis loqueretur, sic interpositum est, quod non transitorie praetereundum est: tionem, immissionem, per angelos malos. Esse autem diabolum et angelos ejus tam malos utique, ut eis ignis praeparetur aeternus, nullus fidelis ignorat: sed immitti per eos immissionem super quoslibet a Domino Deo, quos hac poena judicat dignos, durum videtur eis qui minus idonei sunt cogitare quemadmodum summa Dei justitia bene utatur et malis. Quos quidem, quantum pertinet ad eorum substantiam, quis alius quam ipse fecit? Sed iniqui creaturis ejus bonis utuntur male. Utitur ergo Deus angelis malis, non solum ad puniendos malos, sicuti in istis omnibus de quibus loquitur Psalmus, sicut in rege Achab, quem fallaciae spiritus ex Dei voluntate seduxit ut caderet in bello ; verum etiam ad probandos et manifestandos bonos, sicuti fecit in Job. Quod autem pertinet ad istam
Abbreviated transcription (Latin):
& decẽ p̃ceptis scribuntur tabulȩ qbus rega¬
tur popłsdĩ : deqͥbus econtrario interse con¬
parandis id est plagis & p̃ceptis. qm̃ a libi
diximꝰ expositionẽ psalmi huiꝰ in hi sone¬
rare non opus est : Tantũ ad monemꝰ qr & hic.
&sinon eodẽ ordine . decẽ tam̃ egiptiorum
plage cõmemorantur . dũ protribus q̃ sunt
in exodo & hic non sunt. id est scinifesulcera
tenebrȩ : aliȩ trescõmemorantur quȩ ibi
non sunt : id est rubigo pruina &ignis. Non
fulgbrũ : sed cui traditaẽ tradica possẽssio eorũ :
qđ ibinonlegitur: Satis autẽ hic ex pressũ :
udiciodi fieri hȩc inillis. ꝑ angłos malos in hoc
scło maligno cãquã inegipto & incã potaneos.
ubi humiles eẽ debemꝰ donec uenut seł m
ubi exaliari exista humilitate mereamur:
Nã & egiptus in hebrea lingua tenebras uel
tribulationes significat inqua lingua tanis
sic̃ supra cõmemoraui humile intellegitur

Expanded text:
et decem praeceptis scribuntur tabulae, quibus regaet decem praeceptis scribuntur tabulae, quibus regatur populus Dei? De quibus e contrario inter se comparandis, id est plagis et praeceptis, quoniam alibi diximus, expositionem psalmi hujus in his onerare non opus est: tantum admonemus quia et hic, etsi non eodem ordine, decem tamen Aegyptiorum plagae commemorantur; dum pro tribus quae sunt in Exodo , et hic non sunt, id est, sciniphes, ulcera, tenebrae, aliae tres commemorantur quae ibi non sunt, id est, rubigo, pruina et ignis, non fulgurum, sed cui dicta est tradita possessio eorum, quod ibi non legitur. 28. Satis autem hic expressum est, judicio Dei fieri haec in illis per angelos malos, in hoc saeculo maligno, tanquam in Aegypto et in campo Thaneos, ubi humiles esse debemus, donec veniat saeculum ubi exaltari ex ista humilitate mereamur. Nam et Aegyptus in hebraea lingua Tenebras vel Tribulationes significat, in qua lingua Thanis, sicut commemoravi, humile intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
i: nascuntur : Nlus autẽ iuicio suo uastatur:
ipseuastator : Pruina significatur uicium:
quo caritas pxime. stultitiȩ tenebris uelut
nocturno frigore congelascit : Ignis uero sinon
hic cõmemoratur qͥerat ingrandine exfulgo¬
rantibus nubibus. qm̃ hic dixit tradidit posses¬
sionẽ eorũ igniubi cã significat utiq incensã
qđ ignis ille fecisse non legitur : in manitatẽ
ergo iracundiȩ muidetur significare : qua
et homicidiũ admuti potest: Morte pecorũ
figuratũ ẽ quantũ arbitror : damnũ pudi¬
citiȩ : Concupiscentiã qͥppe quafetus exori t̃:
cõmunẽ cũ pecoribus habemꝰ: Hanc itaq
domitã habe. oͣrdinatã: pudicitiȩ uirtus est :
Mors primitiuorũ est amissio ipsius iustitiȩ :
quaquisq: humanigeneri socialis est: Sedsiue
ita se habeant harũ rerũ figurate significati o¬
nes: siue aliter melius intellegantur. quẽ non
moueat qđ decẽ plagis ꝑcutiuntur ȩgiptii

Expanded text:
ue nascuntur: plus autem vitio suo vastatur ue nascuntur: plus autem vitio suo vastatur ipse vastator. Pruina significat vitium, quo charitas proximi stultitiae tenebris velut nocturno frigore congelascit. Ignis vero, si non ille hic commemoratur qui erat in grandine ex fulgurantibus nubibus, quoniam hic dixit, Tradidit possessionem eorum igni; ubi eam significat utique incensam, quod ignis ille fecisse non legitur: immanitatem ergo iracundiae mihi videtur significare, qua et homicidium admitti potest. Morte pecorum figuratum est, quantum arbitror, damnum pudicitiae. Concupiscentiam quippe, qua fetus exoritur, communem cum pecoribus habemus. Hanc itaque edomitam habere et ordinatam, pudicitiae virtus est. Mors primitivorum est amissio ipsius justitiae, qua quisque humano generi socialis est. Sed sive ita se habeant harum rerum figuratae significationes, sive aliter melius intelligantur; quem non moveat quod decem plagis percutiuntur Aegyptii,
Abbreviated transcription (Latin):
comedit locusta : Itẽ qđ hic dr̃ a moroscorũ
in pruma: non est in exodo: Multũ enĩ pru¬
inadistat a grandine : Nã serenis hie malib:
noctibus: pruina terra canescit : Qquidergo
ista significent: dicat tractator ut pocest:
iudicetlector & auditor ut iuscũ est : A qua
causis sentre carnaliter : Crnomia canin e
mores sunt : qͥ nec parentes quando nascunt᷑
uident : Rana est : loquacissima uanitas:
Rubigo occulgȩ nocet : quã etiam eruginẽ
non nulli int̃p̃tatisunt : alii caniculam:
Qđ malũ cuiuitiorũ aptius conparatur:
nsi qđ difficillime apparet. sicuti est moltã
desẽ fidere: Aura est enĩnoxia quȩ hoc
infructibus lacenter oꝑatur : sicut in moribus oc¬
culta suꝑbia: quando se qͥsquã putat aliqͥd eẽ.
cũ nihil sic: Locusta est malicia ore lȩdens in¬
fideli scilicet testimoro: Grando estimqͥtas res
alienas auferens : unde frusta rapinȩ p̃dationesq:¬

Expanded text:
comedit locusta . Item quod hic dicitur, Et moros eorum comedit locusta . Item quod hic dicitur, Et moros eorum in pruina, non est in Exodo: multum enim pruina distat a grandine; nam serenis hiemalibus noctibus pruina terra canescit. 27. Quid ergo ista significent, dicat tractator ut potest; judicet lector et auditor ut justum est. Aqua in rerum causis sentire carnaliter. Cynomyia, canini mores sunt, qui nec parentes quando nascuntur, vident. Rana, est loquacissima vanitas. Rubigo occulte nocet; quam etiam aeruginem nonnulli interpretati sunt, alii caniculam: quod malum cui vitiorum aptius comparatur, nisi quod difficillime apparet, sicuti est multum de se fidere? Aura est enim noxia, quae hoc in fructibus latenter operatur; sicut in moribus occulta superbia, quando se quisquam putat aliquid esse, cum nihil sit . Locusta est malitia ore laedens, infideli scilicet testimonio. Grando est iniquitas res alienas auferens; unde furta, rapinae, praedationesq
Abbreviated transcription (Latin):
test putari. sed illud pocius qđ magis debec
aduerti : Sicuti est illud: dominabitur
amariusq ad mare a flumineusq ad ter¬
minos orbisterrȩ : qđ in illius sed omonis regno
constatnon eẽ. conpletũ. dequo putariposset
in plagis ergo egiptiorũ quȩ sunt in libro qui
exodus nuncupatur ubimcxime scriptura
curauit ut ea qͥbus afflict s̃ om̃ia exordine
dicerentur : non inuenitur qđ habet iste psal¬
mꝰ. &d edit erugini fructũ eorũ : Illud etiam
qđ cũ dixisset. & eradidit grandini ium̃ tacorũ.
addidit & possessionẽ corũ igni : Deium̃tis
grandine occisis. legitur in exodo : Qđuero
possessio eorũ igne crematasit om̃in oñ legitꝰ :
quã uis uoces &ignis cũ grandine fierent sic̃
thomitrua cũ fulgoribus solent: non tamen
scriptũ ẽ. aliqͥd traditũ igne ut arderet : Deniq
mollia quȩ ledere grando non poterat : dicunt᷑
non esse ꝑ cussã id est durisictibus lesa quȩ postea

Expanded text:
test putari, sed illud potius quod magis debet test putari, sed illud potius quod magis debet adverti: sicut est illud, Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae . Quod in illius Salomonis regno constat non esse completum, de quo putari posset In plagis ergo Aegyptiorum, quae sunt in libro qui Exodus nominatur, ubi maxime Scriptura curavit ut ea quibus afflicti sunt omnia ex ordine dicerentur, non invenitur quod habet iste psalmus, Et dedit rubigini fructus eorum. Illud etiam quod, cum dixisset, Et tradidit grandini jumenta eorum, addidit. Et possessionem eorum igni: de jumentis grandine occisis legitur in Exodo ; quod vero possessio eorum igne cremata sit, omnino non legitur. Quamvis voces et ignes cum grandine fierent, sicut tonitrua cum fulgoribus solent; non tamen scriptum est aliquid traditum igni ut arderet. Denique mollia quae laedere grando non poterat, dicuntur non esse percussa, id est, duris ictibus laesa; quae postea
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩom̃s ȩgiptiorũ pęnȩ allegorica incerp̃tatione
expomipossunt : ꝓut ea qͥsq: intelligere & rebus
ad quas referendȩ sunt cõparare ualuerit:
Qđ nos quoq facere tẽptabimꝰ. tanto aptius fac¬
turi : quanto magis diuinitus fuerimꝰ adiuti :
Adhoc enĩ. psalmihuiꝰ illa uerba constringunt
ubi dictũ est: aperiam in parabolis osineum.
eloquar ꝓpositiones abimtio: Propt̃ hoc qͥppe
etiã aliqua hic dicta sunt quȩ om̃ino egiptiis
accidisse non legimꝰ cũ om̃seorũ plagȩ mer
exodo diligentissime exordine contexantur:
Ut qm̃ qđ ibi nondictũ est non frustra in psalm o
dictum eẽ. certi sumus. neq int̃p̃tari nisi fi¬
gurate possimꝰ simul intellegamꝰ etiã cetera
quȩ facta cẽ constat. ad aliquã figuratam
enĩ hoc scriptur
locisꝓpheacorũ eloquiorũ dicit aliquio
qđ in illa regestãquã uidetur cõmemorare
non inuenitur : immo aliter eẽ. inuenit᷑
ut hinc intelligatur non hoc dicere qđ po¬

Expanded text:
Hae omnes Aegyptiorum poenae allegorica interpretatione exponi possunt, prout ea quisque intelligere, et rebus ad quas referendae sunt, comparare voluerit. Quod nos quoque facere tentabimus; tanto aptius facturi, quanto magis divinitus fuerimus adjuti. Ad hoc enim psalmi hujus illa verba constringunt, ubi dictum est, Aperiam in parabolis os meum; eloquar propositiones ab initio. Propter hoc quippe etiam aliqua hic dicta sunt, quae omnino accidisse Aegyptiis non legimus, cum omnes eorum plagae in Exodo diligentissime ex ordine contexantur; ut quoniam id quod ibi non dictum est, non frustra in Psalmo dictum esse certi sumus, neque id interpretari nisi figurate possumus, simul intelligamus etiam caetera quae facta esse constat, ob aliquam figuratamcripta. locis Propheticorum eloquiorum. Dicit aliquid quod in illa re gesta, quam videtur commemorare, non invenitur, imo et aliter esse invenitur; ut hinc intelligatur non hoc dicere quod po
Abbreviated transcription (Latin):
uit : qͥclarioribus meritis uidebantur excel¬
lere : Nam ioseph pauit in egipto patrẽ
& fr̃ssuos &impie uenditus. meritopietatis.
castitatis. scipientiȩ. iustissime subleuatus est :
& effremmaiori frĩaui suia cob benedictione
placus cst & tam̃ ds̃reppulit tabnaculũ
io seph & tribum effrem non elegit : Vbi ꝑhȩc
p̃cluri meriti nomina : quid aliud quã uniuer¬
sũ popłmillũ uetusta cupiditate. ad ño terrena
p̃mia reqͥrentẽ repulsũ &r ȩpbatũ intellegi¬
mꝰ. elȩctã autẽ tribũ iudit no ꝓmeritis ipsus

Expanded text:
vit, qui clarioribus meritis videbantur excelvit, qui clarioribus meritis videbantur excellere. Nam Joseph pavit in Aegypto patrem et fratres suos, et impie venditus, merito pietatis, castitatis, sapientiae, justissime sublimatus est ; et Ephraem majori fratri avi sui Jacob benedictione praelatus est : et tamen Deus repulit tabernaculum Joseph, et tribum Ephraem non elegit. Ubi per haec praeclari meriti nomina, quid aliud quam universum populum illum vetusta cupiditate a Domino terrena praemia requirentem, repulsum et reprobatum intelligimus; electam autem tribum Juda, non pro meritis ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
Secretũ scilicet testam̃ti regnũ cęlorũ. ubi est
eternũ uerbũ dĩ: Sed illiqͥ postriora dilexer̃:
exipsis iustissime cruciabuntur : Oppbrium
enĩ sempiternũ dedit illis: Et reppulit in qt¬
tab naculũ ioseph & cribum effrem nonelegit:
&elegit tribum iuda: Nondixit reppulit tabna
culum ruben qui fuit pͥmogenitus ia cob: nec cos
qui secuntur &iudam nascendo p̃cedunt: ut
illis repulsis & nonelectis. tribus iuda eligeret᷑:
Poterat enĩ dici merito illos repulsos: qr & in
benedictione ia cob quasuos filios benedixit
peccata corũ cõmemorata grauiter detestat᷑
quãuis ineis tribus. leui sacerdo talis tribuscẽ
meruerit : undeitiam morses fuit : Nec dixit
dequarex esse iam coeꝑat : Nam in de fuerat
electus sccul: Unde exipsci uicinitate tẽporis
quando illerepulsus est atq rȩpbatus & da¬
uid electus: conuenienter posset hocdici:
Nectam̃ dictũ est: sed eos potissimũ nomina¬

Expanded text:
secretum scilicet testamenti regnum coelorum, ubi est secretum scilicet testamenti regnum coelorum, ubi est aeternum Verbum Dei. Sed illi qui posteriora dilexerunt, ex ipsis justissime cruciabuntur: Opprobrium  sempiternum dedit illis et reppulit tabernaculum Ioseph et tribum Effrem non elegit et elegit tribum Iculum Ruben, qui fuit primogenitus Jacob; nec eos qui sequuntur, et Judam nascendo praecedunt, ut illis repulsis et non electis, tribus Juda eligeretur. Poterat enim dici merito illos repulsos, quia et in benedictione Jacob, qua suos filios benedixit, peccata eorum commemorata graviter detestatur ; quamvis in eis tribus Levi sacerdotalis tribus esse meruerit, unde etiam Moyses fuit . Nec dixit,ex qua rex esse jam coeperat; nam inde fuerat electus Saül : unde ex ipsa vicinitate temporis, quando ille repulsus est atque reprobatus, et David electus , convenienter posset hoc dici; nec tamen dictum est: sed eos potissimum nomina
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt lamentatȩ: Quia neq hoc uacabat
cider̃ enĩ ingladio filiiheli: quorũ unius
uxor uiduata & moix in partu mortua :
popł suũ dat in manꝰ eorũ quos odic ubi
eis dicatur. ubi est ds̃ tuus: Excitatus est
ergo tã quã dormiens dñs: tãquã potenscra¬
pulcitus cinno : Nullus hoc dedõ dicere au¬
deret: nisi sp̃s eiꝰ: Dix̃ enĩ sicut uidetur impis
insultancibus : qđ uelut ebrius diudormiat.
riora : Illo sutiq: qͥgaudebant qđ arcã cius
captiuare potuer̃: ꝑcussi em̃ sunt in sedibus
crucibitur simposteriora respexerit.: que sic̃
apłs estimare debet ut scercora: uienĩ sic susci¬
piunt testam̃tũ dĩ ut uetert uanitate non se exuant:
similes sunt hoscibus popłieiꝰ. qͥarcã testam̃ti
captuatã iuxta sua idola posuer̃ : Et illa qͥdẽ
uetera etiã illis nolentibus cadunt : qr om̃is caro
fenũ. & claritas hominis uc flos feni Fenum

Expanded text:
non sunt lamentatae: quia neque hoc vacabat non sunt lamentatae: quia neque hoc vacabat ciderunt enim in gladio filii Heli, quorum unius uxor viduata, et mox in partu mortua, ppopulum suum dat in manus eorum quos odit, ubi eis dicatur: Ubi est Deus tuus ? Excitatus ergo est tanquam dormiens, tanquam potens crapulatus a vino. Nullus hoc de Deo dicere auderet, nisi Spiritus ejus. Dixit enim, sicut videtur impiis insultantibus, quod velut ebrius diu dormiat, riora: illos utique qui gaudebant quod Arcam ejus captivare potuerunt; percussi enim sunt in sedibus cruciabitur, si in posteriora respexerit; quae, sicut Apostolus, aestimare debet ut stercora . Qui enim sic suscipiunt testamentum Dei, ut vetere vanitate non se exuant, similes sunt hostilibus populis qui Arcam testamenti captivatam juxta sua idola posuerunt. Et illa quidem vetera etiam illis nolentibus cadunt, quia omnis caro fenum, et claritas hominis ut flos feni. Fenum
Abbreviated transcription (Latin):
ab allo filis tẽporeheli sacerdotis. & arcadñi
capta ẽ & magnastrage uastati sunt: Hoc est
qđ dicit : & reppulit tabnaculũ silo tab̃na¬
culũ suũ ubi habittunt in hominibus: Eli¬
ganter exposuit quare reppulerit tabna¬
culũ suũ cũ ait : ubi habittuit in hominibus:
Cũ ergo digni nonessent in qͥbus habitaret :
cur non repelleret tab naculũ qđ utiq non ꝓpt̃
se instituerat sed ꝓpt̃ ipsos quosi amiudicabat
indignos in qͥbus habitaret: & tradidit incapti
uitatt torũ &pulchritudinẽ corũ in manus ini¬
mici: pscm arcã unde sibi uidebantur inuicti
& unde sibi plaudebant : uirtutẽ &pulcricudinẽ
eorũ dicit: Deniq & post ea maleiuuentes &
detẽplo dñigloriantes terret ꝑ prophetam
dicens uidete qͥd fecit silo. ubierat tab naicu
lũ meũ : Et conclusit ingladio popłmsiũ :
& hereditatẽ suam sp̃uit: luuenes eorum
comedic ignis. Id est ira: & uirgines corum

Expanded text:
ab Allophylis tempore Heli sacerdotis, et Arca Domini ab Allophylis tempore Heli sacerdotis, et Arca Domini capta est, et magna strage vastati sunt . Hoc est quod dicit, Et repulit tabernaculum Selom, tabernaculum suum ubi habitavit in hominibus. Eleganter exposuit quare repulerit tabernaculum suum, cum ait, ubi habitavit in hominibus. Cum ergo digni non essent in quibus habitaret, cur non repelleret tabernaculum, quod utique non propter se instituerat, sed propter ipsos, quos jam judicabat indignos in quibus habitautem eorum, et pulchritudinem eorum in manus inimici. Ipsam Arcam unde sibi videbantur invicti, et unde sibi plaudebant, virtutem et pulchritudinem eorum dicit. Denique et postea male viventes, et de templo Domini gloriantes, terret per prophetam, dicens: Videte quid feci Selom, ubi erat tabernacu 63. Et conclusit in gladio populum suum, et haereditatem suam sprevit. Juvenes eorum comedit ignis: id est, ira. Et virgines eorum
Abbreviated transcription (Latin):
dñ s nr̃ faciemꝰ & audiemꝰ: Notandũ sane qđ
ait quẽ ad modũ patreseorũ : cũ ꝑtotũ psalmi
textũ tãquã de hominibus eisdẽ loqͥuideretur :
apparet tam̃ deillis nc̃ dici qͥiam erant intra
ꝓmissionis : & patres corũ dictos. qͥ in heremo
amaricauer̃ : Conuersi sunt inqͥd in arcum
prauum: el sicut alii codices habent in arcũ
ꝑuersũ : uid autẽ hoc sit. in eoqđ seqͥtur magis
apparet ubnait . & in irã concitauer̃ eũ incol¬
libus suis & in ido latria eos ꝓsiluisse significat:
Arcus ergo ꝑuersus est non pronominedm̃ : sed
contra nom̃ dñi. qͥd ix̃ eidẽ popło. nonerunt
tbidii alii p̃terme : Ferarcũ autẽ . significat
animȩ intentionem: Hoc ipsũ deniq planius
expͥmens. &insculclibus suis inqͥd a demula
aduertit & uindicauit: Adnihilũ redegit
nimis isrł. Dõ qͥppe sꝑnente qͥdremanser̃.:
qͥdõ adiuuante fueri qđ fuer̃ : Nimirũ autẽ
remillam gestã cõmemorat: quando uicas

Expanded text:
 audiemus . Notandum sane quod ait, quemadmodum patres eorum: cum per totum Psalmi textum tanquam de hominibus eisdem loqui videretur, apparet tamen nunc de illis dici qui jam erant in terra promissionis, et patres eorum dictos qui in eremo amaricaverunt. 34. Conversi sunt, inquit, in arcum pravum: vel, sicut alii codices habent, in arcum perversum. Quid autem hoc sit, in eo quod sequitur magis apparet, ubi ait: Et in iram concitaverunt eum in collibus suis. In idololatriam eos prosiluisse significat. Arcus ergo perversus est, non pro nomine Domini, sed contra nomen Domini, qui dixit eidem populo: Non erunt tibi dii alii praeter me . Per arcum autem significat animi intentionem. Hoc ipsum denique planius exprimens, Et in scuadvertit, et vindicavit. Et ad nihilum redegit nimis Israel. Deo quippe spernente quid remanserunt, qui Deo adjuvante fuerunt quod fuerunt? Nimirum autem rem illam gestam commemorat, quando victi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ꝑelectionẽ graẽ quȩ non meritis tãquam
merces redditur. sed tã quã donũ gracis dat̃.
ut iustificctur impius & redeacouis ꝑdita
non tam̃ in uirib: suis sed in humeris reportaiti
pastoris. quȩ ꝑdere sepotuit dũ sponte uaga¬
ret᷑. seautẽ inuenire ñ pocit. necom̃ ino inue¬
niretur nisi pascoris miscđia quȩreretur ::
Non enĩ & ille filius ad hanc uocẽ ñ ꝑanet qͥre¬
uersus in semet ipsũ dixit. surgã &ibo ad pa¬
trẽ meũ : Occulta itaq uocatione scuin spi¬
ratione. etiã ipse quȩ sicus est &resuscitatus

Expanded text:
nisi per electionem gratiae? Quae non meritis tanquam merces redditur; sed tanquam donum gratis datur, ut justificetur impius, et redeat ovis perdita; non tamen in viribus suis, sed in humeris reportata pastoris , quae se perdere potuit dum sponte vagaretur, se autem invenire non potuit, nec omnino inveniretur, nisi pastoris misericordia quaereretur. Non enim et ille filius ad hanc ovem non pertinet, qui reversus in semetipsum dixit: Surgam, et ibo ad patrem meum. Occulta itaque vocatione et inspiratione etiam ipse
Abbreviated transcription (Latin):
rũ & trans latus in regnũ terrȩ ꝓmissionis
ꝓsiuentis lac &inl. qđ suauitatẽ significat grẽ: Seqͥt̃
ergo postcõmnemorationẽ plagarũ egiptiarũ
psal nꝰaedicit : Et abstulit sicut oues popłmsuũ :
ꝑduxit eos tãquã gregẽ indeserto. & dedux̃
eo sinspe & nontimuer̃ & minncoseorũ ope¬
ruit mare : Tanto fit hoc melius. quanto
interius. ubi eruti de potestate tenebrarum
in regnodĩ m̃te transferim̃ & scđm pascua spi¬
ritalia efficimur ouesdĩ : ambulantes in hoc
scło uelut indeserto : qm̃ nemini est fides nr̃a
Sienĩ dĩ ꝓnob̵ qͥs contranos: & inimic̃os nr̃os
eccłam: Montẽ quẽ ad qͥsiuit dextera eius:
Quanto est eccła sublimior quã ad qͥsiuit xp̃c
dequo dictũ est: & brachiũ dñicuireuela¬
tũ est: Et eiecit a faciȩ eorũ gentes: Qafacie

Expanded text:
rum, et translatus in regnum terrae promissionis rum, et translatus in regnum terrae promissionis fluentis lac et mel, quod suavitatem significat gratiae. ergo post commemorationem plagarum Aegyptiorum Psalmus, et dicit: Et abstulit sicut oves populum suum, et perduxit eos tanquam gregem in deserto. Et deduxit eos in spe, et non timuerunt, et inimicos eorum operuit mare. Tanto fit hoc melius, quanto interius, ubi eruti de potestate tenebrarum in regnum Dei mente transferimur, et secundum pascua spiritualia efficimur oves Dei, ambulantes in hoc saeculo velut in deserto, quoniam nemini est fides nostrsi enim Deus pro nobis, quis contra nos ? Et inimicos nostros Ecclesiam? Montem quem acquisivit dextera ejus. Quanto est Ecclesia sublimior quam acquisivit Christus, de quo dictum est: Et brachium Domini cui revelatum est ? Et ejecit a facie eorum Gent
Abbreviated transcription (Latin):
conuenientissime creditur: Neq enĩ cũ fic
qđ ait apłs tradidit illos ds in concupiscen¬
tas cordis eorũ ut faciant quȩ non conue¬
niant: non illic mali angłi cãquã in ia¬
teria sui oꝑis uersancur &gaudent : quibus
iustissime subdita est uitiositashumana :
p̃tereos quos liberat grã : Ec adhȩc quis
idoneus: unde cũ dixisset misit in cos iram
indignationis suȩ indignationẽ &iram
& tribulationẽ inmissionẽ ꝑ angłos ma¬
los illut qđ ad didit uiamfecic semitȩ
irȩ suȩ cuiꝰ tandẽ acies sufficit penatrare
ut intellegat. capiatq sententiam in tanta
ꝓfunditate latitantẽ erac enĩ semita
irȩdĩ qua ȩgiptiorũ impietatẽ occulta
ȩquitatẽ puniret. sed eidẽ semitȩ inã fecit
ut eos tãquã ex aibditis ꝑ angłlosin manifesta
scelera ꝓducens: in euidentissimos impios
euidentissime uindicaret: Ab hac potestate
malorũ angłorũ non liberat hominem:
gerebat cũ est erutus depotestate egiptio¬

Expanded text:
cum fit quod ait Apostolus, Tradidit illos Deus in concupiscentias cordis eorum, ut faciant quae non conveniunt , non illic mali angeli tanquam in materia sui operis versantur et gaudent; quibus justissime subdita est vitiositas humana, praeter eos quos liberat gratia. Et ad haec quis idoneus ? unde, cum dixisset, Misit in eos iram indignationis suae; indignationem, et iram, et tribulationem, immissionem per angelos malos, illud quod addidit, Viam fecit semitae irae suae? cujus tandem acies sufficit penetrare, ut intelligat capiatque sententiam in tanta profunditate latitantem? Erat enim semita irae Dei, qua Aegyptiorum impietatem occulta aequitate puniret; sed eidem semitae viam fecit, ut eos tanquam ex abditis per malos angelos in manifesta scelera producens, in evidentissimos impios evidentissime vindicaret. Ab hac potestate malorum angelorum non liberat hominem ngerebat, cum esset erutus de potestate Aegyptio
Abbreviated transcription (Latin):
inttib naculis eorũ tribus isrł: In tab nacuł
in qͥd gentiũ habitare fecit tribus i srł:
Qđ spiritalitersic melius de siderandũ puto.
ut incȩlestẽgłam unde peccantes angli eiec
tio pͥua & amaricans qm̃ istis beneficuis cor¬
Sporalibus non ponebat tunicã uetustacis: tẽpta¬
uer̃ adhuc & exacerbauer̃dm̃ excelsũ & testimo¬
maciꝰ non custo dier̃ : Etauerter̃ se & non serua

Expanded text:
in tabernaculis eorum tribus Israel. In tabernaculis, inquit, Gentium habitare fecit tribus Israel. Quod spiritualiter sic melius disserendum puto, ut ad coelestem gloriam, unde peccantes angeli ejectio prava et amaricans, quoniam istis beneficiis corporalibus non ponebat tunicam vetustatis, tentaverunt adhuc et exacerbaverunt Deum excelsum, et testimonia ejus non custodierunt: et ave
Abbreviated transcription (Latin):
rabolis ossuum : Iam inde etiam qđ seqͥtur
montẽ sionquẽ dilexit : eccłam xp̃i meliꝰ
intelegimꝰ. ñꝓpter p̃sentis cẽporis beneficia
carnalia dm̃ colentẽ : sed futura ȩterna p̃mia
oculis fidei longe speculantẽ : Nam &sion
Et ȩdificauit sicut unicornuorũ scĩficationẽ
sucm: uel sicut qͥdc̃ inter p̃tes uerbũ nouum
fecer̃ sc̃ificiũ suum : Vnꝰi cornui recteintelli¬
guntur : quo rĩ firma spes inunũ illud erigit᷑:
De quo alius dicit psalmꝰ. unã petuadño hanc¬

Expanded text:
m inde etiam quod sequitur, Montem Sion quem dilexit, Ecclesiam Christi melius intelligimus, non propter praesentis temporis beneficia carnalia Deum colentem, sed futura et aeterna praemia oculis fidei longe speculantem: nam et Sion cornuorum sanctificationem suam: vel, sicut quidam interpretes verbum novum fecerunt, sanctificium suum. Unicornui recte intelliguntur, quorum firma spes in unum illud erigitur, de quo alius dicit psalmus, Unam petivi a
Abbreviated transcription (Latin):
iniqͥtatis scriptura loqueretur : om̃s qͥambu¬
lant in ea non reuertentur: Sic enĩ dictũ est
quasi demiqͥs om̃ib desperandum sit : Scrip¬
test in illa ambulare. non potestautẽ ꝑseipsũ
indeserto & in irã concitauer̃ cũ in naquoso:
It conuersi sunt & t̃ptauer̃ dm̃ & scm̃ isrł¬
exa cerbauer̃ : Eandẽ illorũ infidelitatẽ
repetit : quã superius iã cõmemorauerat:
Sed repetendi causa est : ut cõmemorentur
&plagȩ quas infixit ȩgiptiis ꝓpt̃ illos: quȩ
om̃ia utiq recordari debuer̃. neq existere
ingrati : Deniq seqͥtur : Pon sunc recordat
manꝰ eiꝰ die qua redemit eos demanu tribu¬
lantis : Et incipit dicere. quȩ fecit ȩgip¬
tus Iosuit inegipto signa sua & ꝓdigia sua
in campꝯtaneos. & conuertit in sanguinẽ
flumina eorũ &imbres eorũ nebiberent:
uel potius manationes aquarũ. sicut non¬
abimo aquas ebullientes : Foder̃ enĩ egip¬
tii: & sanguinẽ proaquis inuener̃: Misit

Expanded text:
iniquitatis Scriptura loqueretur: Omnes qui ambulant in ea, non revertentur . Sic enim dictum est, quasi de iniquis omnibus desperandum sit: Scriptest in illa ambulare, non potest autem per seipsum in deserto, et in iram concitaverunt eum in inaquoso! Et conversi sunt, et tentaexacerbaverunt. Eamdem illorum infidelitatem repetit quam superius jam commemoraverat; sed repetendi causa est, ut commemorentur et plagae quas inflixit Aegyptiis propter illos: quae omnia utique recordari debuerant, neque existere ingrati. Denique quid sequitur? Non sunt recordati manus ejus, die qua redemit eos de manu tribulantis. Et incipit dicere quae fecit Aegyptiis: Posuit in Aegypto signa sua, et prodigia sua in campo Thaneos. Et convertit in sanguinem flumina eorum, et imbres eorum ne biberent; vel potius, manationes aquarum, sicut nonab imo aquas ebullientes. Foderunt enim Aegyptii, et sanguinem pro aquis invenerunt. « Misit
Abbreviated transcription (Latin):
istt semine facere non poterat in popło cui sicut
homo regnabat : sedille hoc sticit cuirceteanima
fidelis dicere potest intelligere mefacitẽ ꝑꝰscru¬
tabor legẽ tuã: Proinde n cabilloerẽmus
dũ denrã uelut ex nobissit. incelligentia fidimꝰ:
ciꝰ mamibus noscredendo subdamꝰ ipse in nobiscã
faciat ut intellegentia manuũ suarũ nos dedu¬
cat erutos aberrore : coq ꝑducat. ubuam non
possimꝰ errire: Hicest fructus popłidĩ ad ten¬
dentis legẽ dĩ : & indinantis aurẽ suã in uer¬
ba oris eiꝰ ut dirigat in eo corsuũ & siccũillo
creditus sp̃seiꝰ. nem mutetur ingenerationẽ
praucim &a maricantẽ : Sedhis om̃ibus ibi
ad nuntiatis ñ solũ ad p̃sentẽ uitã uerũ etiam
ad ȩternam : nec tantũ ad recipienda bonorũ
operũ p̃mia. sed etiã adipsa bona oꝑa facienda.
ponat indõ spem suam:¬

Expanded text:
iste semine, facere non poterat in populo cui sicut iste semine, facere non poterat in populo cui sicut homo regnabat; sed ille hoc facit, cui recte anima fidelis dicere potest: Intelligere me facito, et perscrutabor legem tuam . Proinde, ne ab illo erremus, dum de nostra, velut ex nobis sit, intelligentia fidimus, ejus manibus nos credendo subdamus. Ipse in nobis eam faciat, ut in intelligentia manuum suarum nos deducat erutos ab errore, eoque perducat ubi jam non possimus errare. Hic est fructus populi Dei, attendentis legem Dei, et inclinantis aurem suam in verba oris ejus, ut dirigat in eo cor suum, et sit cum illo creditus spiritus ejus, ne immutetur in generationem pravam et amaricantem; sed his omnibus sibi annuntiatis, non solum ad praesentem vitam, verum etiam ad aeternam, nec tantum ad recipienda bonorum operum praemia, sed etiam in ipsa bona opera facienda, ponat in Deo spem suam
Abbreviated transcription (Latin):
non habebat: Et in intellectũ manuũ suarum.
deduxit eos: Uel sicut aliqͥ codices habent:
in intellactib manuũ suarũ : Alius putaret
ita congruentius potuissedici: in nocentia
manuum & intellectu cordis: Hic autem
qͥmagis quã alius qͥdloqueretur sciebat : corda
maluit ad iungere in innocentiã : & manibus
intellegentiam : Illud ꝓpterea quantum
existimo : qr multi sibi uidentur in nocentes
qͥ non faciunt mala : cũ timent ne patiantur
si fecerint : Vellent autẽ facere siinpune
potuissent : Tales uideri possunt habere
in nocentiã manuũ : non tam̃ cordis : Et quȩ
tandem aut qualis est ista in nocentia si cordis
non est ubi homo factus est adimaginẽdĩ:
Qduero ait in intellectu uel in incellegentia ma¬
nium suarũ deduxit cos. iudeturm eã dixisse
intellegentiã quã ipse facit in credentibus: ideo
manuum suarũ : Facere qͥppe: ad manꝰꝑtinet :
homo ut etiã ds̃: Hoccerte illedarud decuiꝰest

Expanded text:
non habebat? Et in intellectu manuum suarum non habebat? Et in intellectu manuum suarum deduxit eos: vel, sicut aliqui codices habent, in intellectibus manuum suarum. Alius putaret ita congruentius potuisse dici, In innocentia manuum et intellectu cordis: hic autem qui magis quam alii quid loqueretur sciebat, cordi maluit adjungere innocentiam, et manibus intelligentiam. Illud propterea, quantum existimo, quia multi sibi videntur innocentes, qui non faciunt mala, cum timent ne patiantur si fecerint; vellent autem facere, si impune potuissent. Tales videri possunt habere innocentiam manuum, non tamen cordis. Et quae tandem aut qualis est ista innocentia, si cordis non est, ubi homo factus est ad imaginem Dei? Quod vero ait, In intellectu, vel intelligentia manuum suarum deduxit eos, videtur mihi eam dixisse intelligentiam quam ipse facit in credentibus; ideo manuum suarum: facere quippe ad manus pertinet: homo, ut etiam Deus. Hoc certe ille David, de cujus est
Abbreviated transcription (Latin):
tis. dilectionis dĩ & dilectionis ꝓximi Vnde
steriles non erant in cis : De post hasoues fitan¬
tes dauid nr̃ acceptus: nc̃ alios greges pascit
ingentibus & ipsos ia cob &isrł : Sicenĩ dic¬
tũ est. Pascere iacob seruum suũ &isył here¬
dicatẽ suam: Nonenĩ quia exgentibus sunt
iste oues: ideo abillo semine alienatȩ sunt qđ est
ia cob & isył: Semen est enĩ abrahȩ. semen ꝓmis¬
Exgentibus enĩerant fideles qͥbus dicebat:
si autẽ uos xp̃i.ergo abrahȩ sem̃ cstis. ae scđm
rȩꝓmissionẽ heredes : Qđ uero ait ia cobser¬
uum suũ &iss ł hereditatẽ suam. more suo
scriptura repetiuit eandẽ sententiam : Hisi forte
qͥspiam sic dis tinguere uelit ut hoc tẽ pore iacob
seruiat : tuncsit autẽ ȩterna hereditas dĩ. quan¬
do uidebit dm̃ facie ad faciem: unde isrł nom̃
dissui: Quid illo innocentius: quiullũ peccatũ
non solũ a quo uinceretur. sed etiã qđ iunceret

Expanded text:
tis, dilectionis Dei, et dilectionis proximi: unde tis, dilectionis Dei, et dilectionis proximi: unde sterilis non erat in eis. De post has oves fetantes David noster acceptus, nunc alios greges pascit in Gentibus, et ipsos Jacob et Israel: sic enim dictum est, Pascere Jacob servum suum, et Israel haereditatem suam. Non enim, quia ex Gentibus sunt istae oves, ideo ab illo semine alienatae sunt, quod est Jacob et Israel. Semen est enim Abrahae, semen promisEx gentibus enim erant fideles quibus dicebat, Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis, secundum repromissionem haeredes ? Quod vero ait, Jacob servum suum, et Israel haereditatem suam, more suo Scriptura repetivit eamdem sententiam. Nisi forte quispiam sic distinguere velit, ut hoc tempore Jacob serviat; tunc autem sit aeterna haereditas Dei quando videbit Deum facie ad faciem, unde Israel nomt, in innocentia cordis sui. Quid illo innocentius, qui ullum peccatum, non solum a quo vinceretur, sed etiam quod vinceret
Abbreviated transcription (Latin):
raest non modo xp̃c ablatus est : Inde nunc
gentiũ greges pascit. sane de post fetantes inde
acceptus est : Ille qͥppe priores fuer̃ tales deqͣ¬
libus dicitur incantico canticorũ umecđȩ
quȩ constat exmultis: id ẽ unigregicuiꝰ m̃bra
sunt multi greges : Deta libuis cidicitur. den¬
tes tui id est ꝑquos loqueris uel ꝑquos in cor¬
pus tuũ uelut manducando ceterostraicis:
Hoc itaq significants dentes tuisi cut grex de¬
tonsarũ ascendens delauaro: quȩ om̃s gemi¬
nos creant & stcrilis non est in cis : De posuer̃
cni tunc uelut uellera onera scłi: quando
ante pedes apłorũ uenditarũ rerũ suarũ.
p̃tia posuer̃. Ascendentes delauacro illo
dequo eos ammonet apłspetrus. sollicitos
qđ xp̃i sanguinẽ fuderint & dicit: agite
pęnitentiam & bapatetur unꝰquisq urm
in nomine dñi nr̃i iħuxp̃i. & dimitentur
uobis peccata urã: Geminos autẽ creauer̃:¬
oꝑa scilicet duorũ p̃ceptorũ geminȩ carita¬

Expanded text:
est modo Christus: ablatus est inde; nunc Gentium greges pascit. Sane de post fetantes inde acceptus ost. Illae quippe priores fuerunt tales, de qualibus dicitur in Cantico canticorum uni Ecclesiae quae constat ex multis, id est uni gregi cujus membra sunt multi greges; de talibus ergo dicitur: Dentes tui, id est, per quos loqueris, vel per quos in corpus tuum, velut manducando, caeteros trajicis; hoc itaque significantes dentes tui, sicut grex detonsarum ascendens de lavacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non est in eis . Deposuerunt enim tunc velut vellera onera saeculi, quando ante pedes Apostolorum venditarum rerum suarum pretia posuerunt , ascendentes de lavacro illo, de quo eos admonet apostolus Petrus, sollicitos quod Christi sanguinem fuderint, et dicit. Agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Domini Jesu Christi, et dimittentur vobis peccata rum praeceptorum geminae charita