comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oma est punetum cum uirgicla sur¬
sum ducta quando nec sententia net
constructio est perfecta. Et talis distuictis
olum est punctum siue ulla uirgula
quando uidelieet constructio est per¬
fecta sed adhuc pendet intentio dictatoris
et calis disoiictio uotatur media siue
coustans¬

Expanded text:
oma est puctum cum virgula sursum ducta, quando nec sententia nec constructio est perfecta; et. talis distinctio olum est punctum sine ulla virgula, quando videlicet constructio est perfecta sed adhuc pendet intentio dictatoris; et talis distinctio vocatur «media» sive «constans
Abbreviated transcription (Latin):
tior ssnmus. Uñ honeste tiusane aduerbiũ ⁊ h ͨ hones¬
tadi tatis. i ꝓpetuus honor qr̃ͣ honoris statũs. Et
It ab honestus honesto. stas. honesium fcere uel¬
reddere . Et ꝯponit᷑ dehonesto. stas. in honesto stas .i.
ualde dehonestare ł poꝰ diffamare ꝓiupare abho¬

Expanded text:
tior -simus, unde honeste -stius -sime adverbium, et hec honestas -tis, idest perpetuus honor, quasi honoris status; et Item ab honestus honesto -as, honestum reddere, et componitur dehonesto -as, inhonesto -as, valde dehonestare vel potius diffamare, vituperare, ab ho
Abbreviated transcription (Latin):
reb p̾ciosis impugnas ⁊ adornans quã post
pauces dies u̾ mes deuorati  in sepulcio aiam
bero tus̃ cur nõ adornas bonis̾ oꝑib qͣ do̾ ⁊ ãgłis
p̾sentanda est in celis.qre aiãm tuam uibpendis
⁊ carne e pponis ducm̃ ancillari ⁊ ancillam
dñar in agͣͥna abusio est Totꝰ ilde mundꝰ ad

Expanded text:
s impinguas et adornas, quam post paucos dies vermes devoraturi sunt in sepulcro? Animam vero tuam cur non adornas bonis operibus, que deo et angelis presentanda est in celis? Quare animam tuam vilipendis et ei carnem proponis? Dominam ancillari et ancillam dominari magna abusio es
Abbreviated transcription (Latin):
ons qiͣ bilterio .i gestitulator ioculator qui di¬
ũsos gestꝰ ⁊ hĩtꝰ hom̃ scit repĩitare. uñ hstri¬
ones dicebantur repñtatores ꝯmẽdaꝵ qui in
recitatione laruas sue faciei apponẽtes repñta¬
bant hĩt Ie gestꝰ diuersoꝵ¬

Expanded text:
erio, idest gesticulator, ioculator, qui diversos gestus et habitus hominum scit representare, unde hystriones dicebantur representatores comediarum, qui in recitatione, larvas sue faciei apponentes, representabant habitus et gestus diversor
Abbreviated transcription (Latin):
sit ꝙ ⁊ nomen dei iu ramĩ assumt ⁊ ꝓrͫ dolo capit¬
talia uerta ura iudicant qͣlia foris sonant dĩna u ͦ iudi¬
cia talias foris audiunt qͣlia eo nitinus ꝑferunt oide ĩ ꝑui
humana fas lex diuina transire ad agrũ alieuũ fas
Item leges humane iura diuma sunt It̾ iꝰ gn̾ale ẽ

Expanded text:
t Dei nomen in vanum assumit et proximum dolo capittalia verba iudicant, qualia foris sonant. Divina iudicia talia foris audiunt, qualia ex intimis proferuntur, quihumana, fas lex divina: transire per alienum agrum fas Item leges humane, iura divina sunt. Item ius generale, lex
Abbreviated transcription (Latin):
todex ł caudet dĩ N codex libeĩ quidam i quo ꝯtmnẽt᷑
diuersa precepta uisticie situt in codiee trurico continentur
multi itum et appllãtio ista ampliata est modo ut etiam
quilibet liber dicatur codex. drñt tamen bibey et coder qr
illa carta in qua scriptum erat testamentum alicuius

Expanded text:
uidam in quo continentur diversa precepta iustitie, sicut in codice trunco continentur diversi rami, et appellatio ista modo ampliata est ut etiam quilibet liber dicatur codex; differunt tamen codex et liber, quia carta illa in qua scriptum erat testamentum alicuius
Abbreviated transcription (Latin):
solet intelligi. Sapientes uero huius scłe a lute teritatis
exclusi qiͣ umbras quasdam de teritis inquisitione tene¬
re conati sunt. unde cocciton. fluuium currere apud infe¬
ros putauerunt uid designantes ꝙ hii qui digna dolori
opera filcumt in infermim ad luctum deturrunt. S ed
nos despitimus umibram carnalis sapĩe qui iam de uĩta¬
te lucem tenemus et congregamus bote bĩ biri cocciton

Expanded text:
solet intelligi. Sapientes vero hujus saeculi, a luce veritatis exclusi, quasi umbras quasdam veritatis inquisitione tenere conati sunt. Unde Cocytum fluvium currere apud inferos putaverunt, videlicet designantes quod hi qui digna doloribus opera faciunt, in infernum ad luctum decurrunt. Sed nos despiciamus umbram carnalis sapientiae, qui jam de veritate lucem tenemus et cognoscamus voce beati viri Cocyton
Abbreviated transcription (Latin):
Desso a cedo dis cessum .u. in o. fit cesso fessas. ⁊
frequenter cedere. Et mnuenitur pro peccare
unde uerbalia ⁊ cessabundus. da. dum s. simi¬
lis̾ cessanti łꝰ qui seꝑe cessot

Expanded text:
 a cedo cessum, u in o, fit cesso -as idest frequenter cedere, et invenitur pro peccare, unde verbalia, et cessabundus -a -um, idest similis cessanti vel ille qui sepe cessat.
Abbreviated transcription (Latin):
.iii. penult̾ tort̾ quedam arbor ut dicunt genus est q̃r¬
tum. unde ħ balatium balam pro fructu et ꝓ uugũeto
inde facto unde balanatus. ta. tiu. balano unefus.¬
Tioculator. unde ortius. in sermonibus mendici nime
mentionem in ultimo sermone. S secundum hãc signi¬
ficationem melius dicitur balatrones. a baratrum. Et¬

Expanded text:
nus quedam arbor et, ut dicunt, genus est quercuum, unde hoc balanum pro fructu et pro unguento inde facto, unde balanatus -a -um, idest balano unctus.ioculator, unde Oratius in Sermonibus: ‘mendici, mime,mentionem facit in ultimo Sermone; secundum hanc tamen significationem melius dicuntur baratrones a baratro,
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Nota hic dilãter ordinem in cognatione pater auus ꝓauiꝰ
abauus atanus trianus qd est ultumũ et superius nomen co¬
gnatõnus familia enim oritur a pr̃e et terminatur in tri¬
q̃i longe ab uepote Namsi iungitur a nepote medio ꝓne¬
pote atuepos trmepos qiͣ tetranepos qr pt̾ nepotem est
quartus in ordine pea ditimus uimores

Expanded text:
 Nota ergo diligenter ordinem in cognatione: pater, avus, proavus, abavus, attavus et tritavus, quod est ultimum superius nomen cognationis. Familia enim oritur a patre et terminatur in triquasi longe a nepote, nam seiungitur a nepote medio pronepote, atnepos, trinepos quasi tetranepos, quia post nepotem est quartus in ordine; postea dicimus minores
Abbreviated transcription (Latin):
nus austerna. ⁊ium. ꝑ eodem australis plaga
et brimabis dicitur Et austro austras uerbum¬
austerno. nas. i corrimpere uitiare macrum faceres
et est auster uentus adeo calidus qr etiam pisces dñr
Austerus ab auster dr̃ austerus. ra. rum pemat̾
ꝓd̾. et ħ et ħ austeris ec ħ austere in eodem sensu⁊
asper qr uentus ille asper et nisuaius est Et ꝯꝑat᷑¬
austerior ssimus unde austere ł austeriter ⁊ mez
aduerlia et ħ austentas tatis .i. asperitas¬

Expanded text:
inus -a -um, pro eodem: australis plaga, et brumalis dicitur; et austro -as, humaustrino -as, idest corrumpere, vitiare, macrum facere: est enim auster ventus adeo calidus quod etiam pisces dicit. Item ab auster austerus -a -um et hic et hec et hoc austeris -re, in eodem asper, quia ventus ille et asper et insuavis est, et comparatur -rior -simus, unde austere vel austeriter -rius -me adverbium et hec austeritas -tis, idest asperi
Abbreviated transcription (Latin):
fassus esset ĩlle rersus Cloto colluiũ bauilat lathesis tͣ hit
produci. Alii uero dñt ꝙ est compõitum ex basis ⁊ mnlus
tauilare .q. uilun pertare et sustentare et ponitur ibi¬
siuplr̃ pro pertare ł bauilare dicitur cibasis et ulus
qr ipse fuit basis .i sustentanentum patris et sit p̾mã

Expanded text:
at. Unde versus: Cloto colum baiulat, Lachesis attrahit, produci. Alii vero dicunt quod est compositum ex basis, quod esbaiulare quasi Iulum portare et sustentare, sed ponitur simpliciter pro portare; vel baiulare dicitur a basis et Iulus, quia ipse fuit basis et
Abbreviated transcription (Latin):
cum et ⁊ fit crautoro tas i extra auctoritatem facerel
poner̃e. dude quintilianus de caĩs exauteratus man d
amnis agresti labore sbegit. Ex aũttoratus hic poiitur
ꝓ excia mictoritatem poĩtas acci etiam pro delexe. uĩ
macrobus de samrnalibus exautorata taruẽ sequenti
etate

Expanded text:
autoro -as, idest extra autoritatem facere vel ponere, unde Quintilianus De causis ‘exautoratus armis manus agresti labore subegit’: exautoratus hic ponitur pro extra auctoritatem positus. Accipitur etiam pro delere, unde Macrobius De Saturnalibus ‘exautorata tamen sequenti etate
Abbreviated transcription (Latin):
declinatur augustus. sta stiuu.i nobilis illustris in
licebat olim gustare aues. Et tunt ꝯparntur: scior. samus.
Cun uero declinatur ꝑ qͣrͣtaui declinatõe. ħ augustus stus¬
stui est quedami spẽs diatõins que fiebat in gustu auiũ
Et est ꝯpõitum ab aue et gustu. Solebant enim estas sꝑ
gere gallims et in gustu et in capt̃one illius esce accipe
auguriu quod dicitur augustus.

Expanded text:
dicitur augustus, idest nobilis, illustris, licebat gustare aves, eCum vero declinatur per quartam declinationem, hic augustus -tus -tui, est quedam species divinationis que fiebat in gustu avium et est compositum ab ave et gustu. Solebant enim spargere escam gallinis et in gustu et acceptione illius esce capere augurium, quod dicitur augustus.
Abbreviated transcription (Latin):
importãt plus exaudire ꝙͣ audire Et .ii. eraudire quod
rogatur intelligere. et ad effectum deducere Item ꝯponit᷑
cum ob et dr̃ obciudio dis i male audire ł ꝯtra iuenit᷑
audio componitur cum sub et fit sibaudio dĩs. ⁊ aliqͥ
auris fien ab audio. ut auris qͣi auldis

Expanded text:
importat plus exaudire quam audire: est enim exaudire quod rogatur intelligere et ad effectum ducere; componitur cum ob et fit obaudio -is, idest male audire vel contra; invenitur audio componitur cum sub et fit subaudio idest subtus aauris fieri ab audio quasi audis
Abbreviated transcription (Latin):
eit assentus astensim predere. unde assentio. oris ⁊ ħ as¬
seutia. ne i consensus in qualilet re. Et ħ asfensus
sus et assentaneus canen. neum qui cito preb alsensum
et asseusor rine ⁊ adulari nam adulatoꝵ est essentue
Et scias ꝙ iui enitur assentior tiris. assensus sum in eod

Expanded text:
tur assentio -is, assensum prebere, unde hec assensio -nis et hec assentia -e, idest consensus in qualibet re, et hic assensus -sus, et assentaneus -a -um, qui cito prebet assensum, et assentor -aris, idest adulari, nam adulatorum est assentire; et nota quod invenitur assentior -iris assensus, in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
uicium ꝙ sicut dicit beda fidem tollit ꝯcordiam dissipat
caritatem muelat et numanerabilia in ala genent. tẽ¬
ste apło qui ait̾ radix ominum malorum estͦ cupiditas
cit matrem ignouit. fidem et auititiam non custodit. ꝓ¬
pniquo t̃ prorimo non miseretur. Sec ꝓpniquos uelut
extraneos abiicit dñte sałone. leue facit amne sue ui

Expanded text:
vitium avaritiae, quod fidem tollit, concordiam dissipat, charitatem violat, et innumerabilia mala generat, teste Apostolo qui ait: « Radix omnium malorum est cupiditas, cit, matrem ignorat, fidem et amicitiam non custodit, proximo vel propinquo non miseretur, sed propinquos velut extraneos efficit, dicente Salomone: « Bene f
Abbreviated transcription (Latin):
Siuis cooꝑtum inde dcm qr erigit᷑ se qñ spinis suis clau¬
dinir quib uudiq procectus est̃ qͣ insidias Nam statim
ut aliquid preseubrl pͥus se surgit et in globu some̾sꝰ
Se nĩ sua recolligit arma hꝰ pruden quedam est. q ui
tem ascendit et biam eratiriat ut atrim cadant supei
terram tunt suppinis dobitat sic suꝑ terram suꝑ illos
ciꝰ ł irinatius quidam dicunt ꝙ st̃ dici̾sa aĩalia dnt̃
emm ꝙ ermaci st̃ aĩalia de cau̾eris petrarum ag̾ga

Expanded text:
inis coopertum, inde dictum quia erigit se quando spinis suis clauditur quibus undique protectus est contra insidias. Nam statim ut aliquid presenserit, prius se subrigit et, in globum conversus, se in sua recolligit arma. Huius prudentia quedam est quia vitem ascendit et uvam exacinat ut acini cadant supra terram; tunc supinus volutat se super illos cius vel irinacius; quidam dicunt quod sunt diversa animalia; dicunt enim quod erinacii sunt animalia de cavernis petrar
Abbreviated transcription (Latin):
.XII. i qui facit cancellos. Et cancellarius dt᷑ ĩ auia
imperatoris ał illa significatione secãdũ quã cilucel¬
esset in custodia ip̃ius. ppẽ iurta tł̾aꝵ manebat qͥ
erat repõitus in tancello ł dr̃ cancellarus a can¬
cello secundum illam significationẽ s quã cancellꝰ
dł nĩti sticium muralim. Et fuit ħ tractum a
palestina regione ubi tecta desuper caom̃ta non erãt
s iacebant in planum prostrata. Eleuabatitur uero
parietos cutumq ad modum muralium illa uoro
in tristitia que sunt inter ꝓpugnatula dnr proprie
cancelli qui uero epla̾s missas recitare uolelont po¬
pulo in regione palestina antiquitus ascentebat
super tectum et de cancellis recitabat. Et nide iuo¬
leuit usus ut qui lias principibus atussas hñt er¬
ponere cantellarii usitato nomine dicantur prog
ħ cancellaria tam pro illa que habet illuo offiti¬
um ꝙ pro urore cancellarii et eiꝰ dignitute
cellus ala palatii paruum foranien parietis inff̃¬

Expanded text:
, ille qui facit cancellos, et cancellarius dicitur in curia imperatoris ab illa significatione secundum quam cancelessent in custodia eius, ipse iuxta thesaurum manebat, qui erat repositus in cancello. Vel dicitur cancellarius a cancello secundum illam significationem secundum quam cancellus dicitur interstitium muralium, et fuit hoc tractum a Palestina regione, ubi tecta desuper cacuminata non erant, sed iacebant in planum prostrata; elevabantur enim parietes circumquaque ad modum muralium; illa vero interstitia que sunt inter propugnacula dicuntur proprie cancelli. Qui vero missas epistolas recitare volebat populo in regione Palestina, antiquitus ascendebat super tectum et de cancellis recitabat. Et inde inolevit usus ut, qui litteras principibus missas habent exponere, cancellarii usitato nomine dicantur; unde hec cancellaria tam pro illa que habet illud officium, quam pro uxore cancellarii et eius dignitatecellus ala palatii, parvum foramen parietis, inter
Abbreviated transcription (Latin):
.10. ĩ di ꝯuertũt p̃terito et aperio aperui operio oꝑui¬
cooperio cooperui. reperio uers duplicauit . p. ĩ p̃cercto
Quippe dnnita una fillaba reperio repperi. silẽ ẽ pt̾itũ
¶ Sũt alia ex ꝑio ꝯpoita deponentia. Experior oꝑior
quoꝵ partierpiagoptus et oꝑtus õudũt apario esse
ꝯpõi cuiꝰ participiũ ꝑtus est ¶ Salio sałĩ uel salii⁊

Expanded text:
 in ui conuertunt in praeterito, ut aperio aperui, cooperio cooperui; reperio uero duplicauit p in praeterito, quippe deminuto una syllaba, reperio repperi. simile est praeteritum  sunt alia ex hoc ipso composita deponentia: experior, opperior, quorum participia expertus et oppertus ostendunt a pario esse composita, cuius participium partus est, salio saliui uel salii
Abbreviated transcription (Latin):
uarte quigatoĩs berba oĩã actiua ueł neut᷑ lia
s.o. desimĩt. Exceptis eo ut queo et ueneo ⁊
pt̾itũ ꝑsc̃m ut unicio uuroi sanctio sauoi. Uetustissum
tamẽ etiã sancun uel sancii proferebãt qd mͦnł est
¶ Alia uero oia supradẽe quigõis uerba ẜe ꝓ p̃ẜ ab

Expanded text:
uartae coniugationis uerba omnia actiua uel neutralia in io desinunt, exceptis eo et queo et ueneo et ctum, ut uincio uinxi, sancio sanxi uetustissimi ta3 Alia o
Abbreviated transcription (Latin):
ꝵ fibra est ipã corda ille folliculus ꝑ quem sangues
discurrit dena ip̃a sanguinis curslis ł fibre st̃ ietons
ext̾mitates sic dc̃e qr apud gentiles in sacris a febi
fibix etiam dicuntur uene interiores ł rene setons .ł
iuscera b̾ menbrorum iiicture ⁊ inde fibros. si.

Expanded text:
 fibra ipsa corda, ipse folliculus per quem sanguis discurrit, vena ipse sanguinis cursus; vel fibre sunt iecoris extremitates, sic dicte quia apud gentiles in sacrificiis adFibre etiam dicuntur vene interiores vel iecoris vene vel viscera vel membrorum iuncture; et hinc fibrosus -a
Abbreviated transcription (Latin):
guuis. S ita u̾iend̾ est nobis ut puenire ud e¬
di hois interestis ne ab ecerua solemntate cepauũ
quad prodest: interẽẽ festis homnnium. b̃i deesle con¬
tingat festis angelorum. ũb uenture solẽntatis
qd illam q̃ ñ ẽ ãnua s contimia ꝑducamur ide

Expanded text:
mus. Sed ita videndum nobis est, ut pervenire ad aeibus interestis, ne ab aeterna solemnitate separemini. Quid prodest interesse festis hominum, si deesse contingat festis angelorum? Umbra venturae solemnitatis ad illam quae
Abbreviated transcription (Latin):
nas. naut nare .i. accelerare. bnr̃ enim tigna ad
festum celepcire Et ideo tunt tũ ẽ nñ festinare qrͣad
festum nare. uñ festimus . na. nimi. festino ueutritm¬
alterius berbi. ut festino cibum .i festinsnter paro.ł
cupienti nichꝰ satis festinatur uñ festinatus ta. tũ ꝑticĩ

Expanded text:
-as, idest accelerare; videntur enim tigna ad festum celerare, et ideo tractum est inde festinare, quasi ad festum nare, unde festinus -a -um et festialterius verbi, ut ‘festino cibum’ idest festinanter paro vel cupienti nil satis festinatur’; unde festinatus -a -um participium.
Abbreviated transcription (Latin):
tum componitur tum con ⁊ ad ⁊ dr̃ cognatus ta. tum et
h̾ cognatus et ħ cognata et agnatus .ta. tum Et hic
gn̾e̾ natus ł natũ ł natum tamen ibi est driã qr agna¬
succedunt loco natorim dum desunt filiĩ S cognati
ħ cognatio cognatõnis. Et ab agnatus ħ agnatio
tioms idest pentela consangumitatis s distingue
Cognonien muns cõẽ nomen tocius cognationis uñ
gnouimis ł nominis Et tunt ꝯponitur a con et nomen Et
cognomino uac cognontine a ppellare ł cognomie ĩ pon̾e¬
noscere unde cogintor toris. dr̃ a cognoscendo rationes
utruisq partis. Cognostere sutem dr̃ in aħio sensu ut
ubi cognouit adam uxorem suam Cognosto ꝯponitur

Expanded text:
-um componitur cum con- et ad et dicitur cognatus -a -um et hic cognatus et hec cognata, agnatus -a -um et hic genere natus vel nata vel natum. Est tamen ibi differensuccedunt loco natorum dum desunt filii; sed cognati cognatio -nis, ab agnatus agnatio -nis, idest parentela, consanguinitas, sed distinguecognomen -is, commune nomen totius cognationis; unde gnominis, vel nominis, et tunc componitur a con- et nomen; et cognomino -as, cognomine appellare vel cognomen imponenoscere, unde cognitor dicitur a cognoscendo rationes utriusque partis. Cognoscere etiam dicitur in alio sensu, ut ibi ‘cognovit Adam uxorem suam’. Cognosco componitur
Abbreviated transcription (Latin):
sigͣtonem iuuenitur in draletita. inferre. ⁊ ꝯqͥu¬
dẽre illatio conelisio. Cum emm aliquid conclu¬
ditur inRertur .i. contra oppõitionem ⁊ opiuionẽ¬
alicꝰ fertur. unde condicio qd̾ est signimi tonclu¬
sionis diatur illatiua quas ꝯportatuia

Expanded text:
significationem invenitur in dialetica inferre idest concludere; illatio, conclusio, quia cum aliquid concluditur infertur, idest contra oppositionem alicuius fertur, unde coniunctio que est signum conclusionis dicitur illativa, quasi contra
Abbreviated transcription (Latin):
homo ratione uigens ⁊ ratione ñ uigens¬
et ratione non uiuens. nam pecus qͥd̃ si se ranone nou
regat excusationem habet a nstura a q̃ ħ ei penitis
minus negatum eit. Har̾it non h homo cui aib
ipã speciali p̃ rogatiã donatum est ierito piñ eo
ip̃o censetui homo egredi et post ire g̾galib am
experti a minorib ⁊ affectib nuitatur cum uicit¬
gͣ ire post g̾ges homo ⁊ ninc quid̃ depͣuatione

Expanded text:
homo ratione vigens, et ratione net ratione non vivens? Nam pecus quidem si se ratione non regat, excusationem habet a natura, a qua ei hoc penitus munus negatum est. Non habet homo, cui ab ipsa speciali praerogativa donatum est. Merito proin eo ipso censetur homo egredi, et postire gregalibus anexpertis moribus, et affectibus imitatur. Convincitur autem post greges ire homo, et nunc qu
Abbreviated transcription (Latin):
am uocant. Si qͥs insidiaꝵ p̾senbit spinis slus
clauditur atq in sua arma se colligit ut qͥꝯq¬
tamen eum conting̾e putaui̾t uulneretur Item¬
qr hectiis futuri prouidens geminas s̾ its¬
ponderi uias niuint ut qñ loream flaturutm
it decegi aeris nubila ad septẽtrionalem se con¬
ferat ut flatus declinet obiuos ⁊ e. regione no

Expanded text:
um uocant, si quid insidiarum praesenserit, spinis suis clauditur atque in sua se arma colligit, ut quicumque eum contingendum putauerit uulneretur. idemque echinus futuri prouidens geminas sibi respirandi uias munit, ut quando boream flaturum rit detergi aeris nubila, ad septentrionalem se conferat, ut flatus declinet obuios et e regione no
Abbreviated transcription (Latin):
nec plelierar in eis traullata ad gñs grã. ex ipõ
enim orti st̃ hebrei ⁊ dc̃ĩ ab heber aut dnuat᷑ he¬
⁊ receder l ħ noĩe indei uotati st̃ ei q̃ mare ridnũ.¬
ñ transierunt. uñ hebrei dc̃i sẜ̃ quid̾ herett qiͣ tͣnͣsi¬
tores quo noie ãmonẽtur ut de peiorib ad melio¬
ya transeant ⁊ p̾stinos errores relinquat. Et ab
hebreus hebraitꝰ. ca tum

Expanded text:
nec perseveraret in eis, translata ad gentes gratia; ex ipso enim orti sunt Hebrei et dicti. Ab Heber heet recederet; vel hoc nomine Iudei vocati sunt ex quo Mare Rubrum transierunt; unde Hebrei dicti sunt quidam heretici quasi transitores, quo nomine admonentur ut de peioribus ad meliora transeant et pristinos errores relinquant. Et ab hebreus hebraicus -a -um
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ semipeladalis pisciculus sic dt̃s qr herendo na¬
ueui retineat l enm ruant uenti l seuiant ꝓ¬
celle uauis tñ q. radicata in mari stare ui᷑ nec
inoueri ñ retinendo s tũm adherendo. Et em̃
dicit bs̃ augustimis ñ contingit h ͨ ex ꝓpria for¬

Expanded text:
 semipedalis pisciculus, sic dictus quia herendo navem retineat: licet ruant venti, licet seviant procelle, navis tamen quasi radicata in mari stare videtur nec moveri, non retinendo sed tantummodo adherendo, ut enim dicit beatus Augustinus ‘non contingit hoc ex
Abbreviated transcription (Latin):
detundum ꝙ est parncipium facłiis .i. deceptus Setitud̾
Agnosceris si falsa confingis mendie esse uideus.
Et dr̃ falsitas ⁊ falsus qr fando aluid ꝙͣ gu uerum
decipiat Item falsum differt a ficto qr flm ad ora¬
tores ꝑtinet bbi ieruas ita seꝑe ui᷑ ut q̃ facta litut
negentur s fictum ad poetas dbi ꝙ̃ facta non sunt
fassa dicuntur. alsum iterum gꝰ elt qd̾ iterum non est¬

Expanded text:
quod est participium, falsus idest deceptus; secundum agnosceris, si falsa confingis mendax esse videris’; et dicitur falsitas et falsus quia fando aliud quam sit verum decipiat. Item falsum differt a ficto, quia falsum ad oratores pertinet ubi veritas ita sepe luditur ut que facta sunt negentur, sed fictum ad poetas ubi que facta non sunt facta dicuntur; falsum ergo est quod verum non est
Abbreviated transcription (Latin):
mulatur nobis dum ad modum famule discurrẽ¬
do rumores de nobis portat ꝑ diuersas terras ⁊
sine adruncto sepus accipitur in bono ⁊ describitur
sic. Fuma est ꝯme certo autore inuentus rumor att
malignitas dedit iitium fides aut intrementi mi
⁊ inde famosits sa. sim de quo fama loquitur sũ
bene. Suie male. bñ quq accipitur ̃ fono. d Sepiꝰ
in.malo .s. pro infanii. Et compatur. a fama dr̃ famo

Expanded text:
mulatur nobis dum, ad modum famule, discurrendo rumores de nobis portat per diversas terras sine adiuncto sepe accipitur in bono; et describitur sic: fama est sine certo auctore inventum, cui malignitas dedit initium, fides autem incrementum. Et inde famosus -a -um, de quo fama loquitur sive bene sive male, unde quandoque accipitur in bono, sed sepius in malo, scilicet pro infami, et compar
Abbreviated transcription (Latin):
unstenum spiritual e eligendi sunt cleriti qui digne
domiica scitramenta tractare. mehus est enim Dĩi¬
sacerdoti paucos hr̃e muustros qui possint digne opꝰ
dei exeitere ꝙ̃ multos mutiles qui ordinatõn ontis
simplex frater. Ideo se sanctum putet si nich nouerit
nec ꝓiͣtus ⁊ elõquens in lingua extimet sanctitatem
mustoq melius est e duobũpfõ ĩ rusticitatem hrẽ
sanctam ꝙͣ eloquentia peccatoleem. Item quedã glosa¬

Expanded text:
ministerium spirituale eligendi sunt clerici, qui digne possint dominica sacramenta tractare. Melius est enim episcopo paucos habere ministros qui possint digne opus Dei exercere, quam multos inutiles, qui ordinatori grave simplex frater ideo se sanctum putet, si nihil noverit: nec peritus et eloquens, lingua aestimet sanctitatem. MULTOQUE MELIUS EST e duobus imperfectis, rusticitatem habere sanctam, quam eloquentiam peccatricem. 10. Templo
Abbreviated transcription (Latin):
enim capitis est emmentia mentis dendatio raꝑitis
est reuelatio mentis Cleritus enim secretorum del nõ
tondentur enim capilli usq ad reuelationem sensiuũ
.s. oculorum ⁊ aurium ut uicia ni corde in opere
reddetur in excelsis corona Item figna rotunda uł¬

Expanded text:
enim capitis est eminentia mentis. Denudatio capitis est revelatio mentis. Clericus enim secretorum Dei non Tondentur etiam capilli usque ad revelationem sensuum, scilicet, oculorum et aurium, ut vitia in corde et opere reddetur in excelsis corona. Tonsurae au
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ compõ. S siue sit ethimologia suic sit compofitiõ
dolumi ꝑ foramen superius causa furandi uinu
Item tlepsedra dr̃ illud instrumentũ per qs hore col¬
ligitutui .s. hiorologium unde clepsedam dm iłi qui
per illud horas costigunt cdepsedra etiam dnĩ uasci

Expanded text:
 compositio; sed, sive sit ethimologia sive compositio,  dolium per foramen superius causa furandi vinum. Item clepsedra dicitur illud instrumentum per quod hore colliguntur, scilicet horologium, unde clepsedrarii dicuntur qui per illud horas colligunt. Clepsedre etiam dicuntur vasa
Abbreviated transcription (Latin):
mneipiũt ułrie uelpenult sillale sedtũc penult̾
cũ et ip̃a penuls ĩ uocale desinie et ułtiã a uocali
ĩcipit. ut seruꝰ serui ẜuiꝰ eeriuł ueruiliꝰ agellus.
agolli agellius oilua erluus uirgła uirgilius.
mars martis marti ꝰ nĩtio mĩcius santio sanoiꝰ

Expanded text:
t ultimae uel paenultimae syllabae, sed tum paenultimae, cum et ipsa paenultima in uocalem desinit et ultima a uocali incipit, ut seruus serui Seruius, seruilis Seruilius, agellus agelli Agellius, silua Siluius, uirgula Virgilius, Mars Martis Martius, nuntio nuntius, saucio saucius,
Abbreviated transcription (Latin):
sticum officium commtter ordinandum Ip̃ẽ gͤ
sciens hieiominim in lugua lamia g̾ca hebra¬
ta perfectum ⁊ in ommi scientitĩ sumuutmi eidem
p̾dictum offitium cominisit. hieronimus ergo psal¬
teuu per ferias dismixit ⁊ untuiq ferie no¬
cturmm ꝓprium aissignauit ac gła prĩ in fine
auuslib psalmi dd̾ instituit deinde eplãs ⁊ emia

Expanded text:
sticum officium committeret ordinandum. Ipse igitur sciens Hieronymum in lingua latina, graeca et hebraea perfectum in omnium sapientia summum, eidem praedictum officium committit. Hieronymus igitur Psalterium per ferias distinxit, et unicuique feriae Nocturnum proprium assignavit, et Gloria Patri in fine cujuslibet Psalmi dicendi institu
Abbreviated transcription (Latin):
cerenu qlitates etislm elementoꝵ naturales do¬
ciis quedam sit emulato ditatis. ⁊ dñari uitia
dii ditebantur ł hymeners diũs est ⁊ qͣd̾ athemẽ¬
si huneneo nomine qui flr̃ usus est nuꝑtus. ei¬
quidem hymeneus athemensis iuuenis amo¬
ix cuusdam forma paris . s nobilitate supio¬
rro marserat. s gn̾is in piliͭ ͤ repulsti passus ĩt̾
uirgines uirgnali habitu comisatus ⁊ apiratis int̾
uirgnes captiuatus. Et tandem uir ẽt dep̾hiensus
ad p̃uos remisłus est pentib uirginim eapum
fatile dicat reditum. Ea tamen lege ut eiꝰ tͣ pet̾et
rn comugio concedetur conceditur Redduntur uiy¬
gines fit ille uoti sui compos salicl lege gue ton¬
ditionis. unde moleuit consuetudo ut quitunq nu¬
ler eum tamꝙͣ deum inpꝑtiaꝵ inuocaret qr feliti

Expanded text:
Cererem. Qualitates etiam elementorum voiis quedam sit emulatio deitatis, idest dominari vitia, dii dicebantur. Vel Hymeneus dictus est a quodam atheniensi Hymeneo nomine, qui feliciter usus est nuptiarum: siquidem Hymeneus atheniensis iuvenis amore cuiusdam, forma paris sed nobilitate superioris, inarserat; sed generis imparitate repulsam passus, inter virgines virginali habitu conversatus et a piratis inter virgines captivatus et tandem vir esse deprehensus, ad suos remissus est. Parentibus virginum earum facilem dictat reditum, ea tamen lege ut eius quam peteret uti coniugio concederetur. Conceditur. Redduntur virgines, fit ille sui voti compos, salva lege sue condicionis, unde inolevit consuetudo ut quicumque nuberent eum, tamquam deum nuptiaru
Abbreviated transcription (Latin):
uiri. Uñ hiebuseus a. um hiebusei edificauerit
Qiit ideo hierustilem dicta est hieb Siquidem
ihulrũ primo dicta est salem a conditore qͥ dicebã
bnpliatore qui uotatus est hyebus uel a hiebuse¬
is habitatorib. Postea illis duob nomimbus

Expanded text:
minis; unde hyebuseus -a -um. Hyebusei edificaveruntavit, Hyerusalem dicta est Hyebus; siquidem Hyerusalem primo dicta est Salem a conditore qui dicebatur ampliatore qui vocatus est Hyebus, vel a Hyebuseis habitatoribus. Postea, illis duobus nominibus
Abbreviated transcription (Latin):
hierosolomonia. Et noͣ ꝙ muertur h hierosoli¬
mis indeclinabile inr eodem sẜ̃u s ꝓ illa auitate
⁊ poetis zolima dicta est. Et postea ab helio. ciͣ¬
driano notatu ełt helia in ip̃łi est syon q̃ hebrs¬
Et de longe uementia contemplatur hiericsalem¬

Expanded text:
Hyero Salomonia. Et nota quod invenitur hec Hyerosolimis indeclinabile, in eodem sensu, scilicet a poetis Solima dicta est et postea ab Helio Adriano vocata eet de longe venientia contempletur. Ubi e
Abbreviated transcription (Latin):
lementum cib yle dr̃ hoc elementim. ti qiͣ ylementũ
qr deus pͦ loco de nich crestuit ylem et ex yse fetit ele¬
menta et ex elementis omnist alici ⁊ dr̃ elementum
Pelementum qi allunentum qr omna aminalia aluntiu
in elementis quedam in terra. quedam in elere q̃d̾ inuẽtia
hic ⁊ hec eleuentans ⁊ ħ re .i. res elementi ł qd̾ per
Et qr elementum est priia pars corporis in compoitr̃e
⁊ ultuna ñ resolutidue inde Est ꝙ qͥd̃ modo loquendi
qͥ est prunia pars alicuuis iũ compõne et ulama in resolit¬
aquã frigida et hũida Aeo huĩdꝰ et talidus. ignis calioꝰ¬

Expanded text:
lementorum; et hoc elementum -ti, quasi ylementum, quia deus primo loco de nichilo creavit ylem, ex yle fecit elementa, ex elementis omnia alia. Vel dicitur elementum Vel elementum quasi alimentum, quia omnia animalia aluntur in elementis: quedam in terra, quedam in aqua, quedam hic et hec elementaris -re; et, quia elementum est pret, quia elementum est prima pars corporis in compositione et ultima in resolutione, inde est quod quodam modo loquendi quicquid est prima pars alicuius in compositione, sed ultima in resolutaqua frigida et humida, aer humidus et calidus, ignis cali
Abbreviated transcription (Latin):
h cadũ Item nio ꝙ iste ludꝰ est turpis et rȩplatus
Ut qr est contra deum et omna uira. uñ ꝓpter talem
ludim nillus potest aliquid acquirere nec titulum
uec lonam fidem habere Inustus enim tutulus pio uͦ
titulo est habendus et male fidei possessor dititur qui¬

Expanded text:
sit. Item cum iste ludus sit turpis et reprobatus, uta quia est contra deum et omnia iura per talem ludum nullus potest aliquid acquirere, nec titulum nec bonam finem habere. Iniustus enim titulus est pro non titulo habendus et male fidei possessor di
Abbreviated transcription (Latin):
ł ꝑtinens ad deos e diuimi celestes deificati et duumi
qui tractant de deo qui mag̃ ꝓprie dnr theologi. et
diuem qui diuinsdat qiͣ dĩm deo plem diuinitate
enim se esse plenos simulant et astutia quadã frau¬
dulenta honimib futura comectant. Et a diuitus ii.¬

Expanded text:
vel pertinens ad deos, et divini, celestes deificati, et divini qui tractant de Deo, qui magis proprie dicuntur theologi, et divini qui divinant, quasi deo pleni: divinitate enim se esse plenos assimulant et astutia quadam fraudulenta hominibus futura coniectant; et duo s
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ rade solutus ł ena solictionem poĩtus unde ⁊ elisii in infer¬
no dicitatur campi. ubi requiestunt amme beatorum ẜm¬
fabulas poetarum ⁊ dicuntur illi camꝑi eliii qiͣ̃ solutorit
ł qiͣ extra solutioneni poitorum. Sunt enu commorantes¬
ibi brati et ita mmꝙͣ pacientur dissolutionem bͥ dicuntur
elisii qĩ extra lesionem põiti ab .e. et lesio secindum emin¬

Expanded text:
est valde solutus vel extra solutionem positus; unde et elisii in inferno dicuntur campi ubi requiescunt anime beatorum, et dicuntur illi campi elisii quasi solutorum vel quasi extra solutionem positorum: sunt enim ibi commorantes beati et ita numquam patientur dissolutionem; vel dicuntur elisii quasi extra lesionem positi, ab e et lesio. Item li
Abbreviated transcription (Latin):
alites fere ⁊ st̾ ĩ omnib leonib similes pt̾ ãlas¬
p̾t᷑ alias ⁊ facies quib aqͥlis conuenunt ⁊ multu
equos infestant ⁊ eis mtantur adeo ꝙ equitem au¬
ẜ Fientigium ꝙ griphes st̃ anmalia terribilia ⁊ for¬
tia q̃ corpus hñt ledutuum pedes autem ⁊ iostrum
alas et aquila. Ideoq ꝑ terram currunt ut leonos.

Expanded text:
alites fere, et sunt in omnibus leonibus similes, preter alas et faciem, quibus aquilis conveniunt; et multum equos infestant et eis inimicantur adeo quod equitem a custodiunt gryphes, animalia terribilia et ferocia, quae corpus habent leoninum, pedes autem, rostrum et alas, ut aquila: ideoque per terram currunt ut leones,
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ grandia st̃ graua solent esse Et est gͣue de nͣ¬
s graud̾ de acc̃nti feꝯditate ut arbor grauida
pornis ⁊ nuclier grauda fetu. Item graues. dnis
leui motu dissilit ⁊ fissa constantie grauitate con¬
sistit. Eo ꝯpatur gͣuior gissimes. uñ grauite r
ben̾abilitas maiesias ⁊ hͨ grauedo. dinis giaitus ex
pondere animi ⁊ ħña constat. S grauedo ł guitudo
corporis ełt.I tem ꝙͣta etas dr̃ grauitas q̃ est decłi¬
nanio a Iuuentute in senectutem mind̾ senectus

Expanded text:
grandia sunt gravia solent esse. Et est grave de natura, gravidum de accidenti fecunditate, ut arbor gravida pomis, et mulier gravida fetu. Item graves dicimulevi motu desilit, sed fixa constantie gravitate consistit; et comparatur -vior -simus; unde gravitervenerabilitas, maiestas, et hec gravedo -nis: gravitas ex pondere animi et sententie constat, sed gravedo -nis gravitudo corporis est. Item quinta etas dicitur gravitas, que est declinatio
Abbreviated transcription (Latin):
Acrio cis. tieo et cico compõit᷑ ꝯ ad et dicitur acaco. es accum
dntes aruolare aruene arcio. nos dnns aduolare aoue¬
ne actio acas mutantes in compõe . d. in .s. seꝙ̃tes. C. sit
gꝰ dicitur accio accis. ẜm modornes arcio arcis ẜm ãtiques
in eodem sensu et ab utioq istorum descendit uerbũ desto̾¬
anuinti i .so. ab arcio artis antiquo debet dici arceslõ. sħs.
Sed quia arccio descendit ab arreo ces. ideo sausa drie mu¬
tatum est primũ .s. in r. in eo ꝙ desbedit ab arcio antiquo
et dititur atcerso. As. Item ab accio moderno descendit atces¬
sio.ssis. s quia ab acced̾o accedis ẜmusr destendit accesno. Qe¬

Expanded text:
re. Item cieo et cio componuntur cum ad et dicitur accieo -civi entes arvolare, arvene, arcio, sed nos dicimus advolare, advene, accio, d mutantes in compositione in c sequente c: sic ergo dicitur accio -cis secundum modernos, arcio -cis secundum antiquos et in eodem sensu. Et ab utroque istorum descendit verbum desiderativum in -so; ab arcio antiquo deberet dici arcesso -sis, sed quia arcesso descendit ab arceo ideo, causa differentie, mutatum est primum s in r in eo quod descendit ab arcio antiquo, et dicitur arcerso -sis. Item ab accio moderno descendit accesso -sis, sed quia ab accedo -dis accessi descendit s
Abbreviated transcription (Latin):
proprios foetus habere in clenientiam quia ubi eos adu̾terit̃ ostẽ¬
tare uolatus pͥmordia indis eiciũt sius contines quill elimmant
at si moreretur pulsant pẽnis atq p̾cipitant uerberant alis to¬
gunt q aude̾ ꝙ trepidant nec eis pea deferunt munꝰ aliuionie.
Quid nurũ tamẽ si rapere assueti nutrire fastiduit. Conside̾¬
mus ad ħ ꝙ eos ẽẽ gn̾atos ut etiam aues ad cauend̾̃. formndo
eterceat nec pasam curas relaxent. s pericula a p̾donib de¬
clinando. prospitiauit. Demde cum hiis natura qͥdam p̾dan¬
di umus moleui̾t magis a tenero pullos suos instituere
uideretur ad p̾dam quã pastuꝰ abdirire ꝯpendiis. caueret
ne meternia etilte pigrestant ne soluantur deliciis ne mͣ̃tes¬
cant ocõne distant sibum nulgis expectare ꝙͣ qrere ne na¬
ture sue deponant iugorem intermittunt audia nutriendi
ut in usus rapiendi audere compelbant. ecoee ca

Expanded text:
proprios fetus habere inclementiam, quod ubi eos aduerterint temptare uolatus primordia, nidis eiciunt suis continuoque eliminant ac, si morentur, propulsant pinnis atque praecipitant, uerberant alis coguntque audere quod trepidant nec ullum postea deferunt his munus alimoniae. quid mirum tamen, si rapere adsueti nutrire fastidiunt? consideremus ad hoc eos esse generatos, ut etiam aues ad canendum formido exerceat, ne passim curas relaxent, sed pericula a praedonibus declinanda prospiciant. deinde cum his natura quadam praedandi munus inoleuerit, magis a tenero pullos suos instituere uidentur ad praedam quam pastus abdicare conpendiis. cauent ne in tenera aetate pigrescant, ne soluantur deliciis, ne marcescant otio, ne discant cibum magis expectare quam quaerere, ne naturae ansa deponant uigorem. intermittunt studia nutriendi, ut in usum rapiendi audere conpellant. a
Abbreviated transcription (Latin):
ordinentur tamen exordum narratio et petitio ꝑo sst
naturalem ordinem ꝑmutare. Q non salutatio. ñ
concusio qr illa prios᷑ semꝑ ⁊ h ultima esse d. Nam
penitio potest p̃pomi exordio ut si dico dmnicitiam tuam
rogo qͣtmus tuum equum michi alccõmodes usq ioniã
cum omnia que habeo suit expõita semꝑ ad tuũ bũplaci¬
num et mandatum similiter narratõ potest p̾mitti exor¬
dio ut si dicam ũtiatis me sine uestro aicxillo nͥ posse
m studio ꝑmitnere qr michi estis spãlis dñs. et pussi¬
nus benefactor. petitio qñq narrationem ancitipat. ut

Expanded text:
ordinentur; tamen exordium, narratio et petitio possunt naturalem ordinem permutare; sed non salutatio, nec conclusio, quia illa prior semper et hec ultima esse debet. Nam petitio potest preponi exordio, ut si dicam: Amicitiam tuam rogo quatinus equum tuum michi acommodes usque Romam, cum omnia que habeo sint exposita semper ad tuum beneplacitum et mandatum. Similiter narratio potest premitti exordio, ut si dicam: Sciatis me sine vestro auxilio non posse in studio permanere, quia michi estis specialis dominus et piissimus benefactor. Similiter petitio narrationem anticipat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sineresim .i. proferitur secui sectus ⁊ fritut᷑
frictus. Aneco qͦ berbonecatus et nectꝰ inuẽitur
ꝑticipiũ s uecatus dicctur prope ferro nectus alłia
di ꝑemptus. In sia ꝙ quie excipitur ĩ ui dĩsas
p̾teritũ definentia q̃ penult᷑. I ĩ ꝑticipiis nõ hũt
ħ docui doctus. tenui tentus. censiu census. Taiẽ

Expanded text:
synaeresin i proferuntur, secui sectus et fricui frictus. a neco quoque uerbo necatus et nectus inuenitur participium. sed necatus proprie dicitur ferro, nectus alianiugatione excipiuntur in ui diuisas praeteritum desinentia, quae paenultimam i in participiis non habent, haec: docui doctus, tenui tentus, censui census; tertiae
Abbreviated transcription (Latin):
qpr ehendere nõ incongiuũ uidetur esse ¶ omĩa g̾
questus uelin sus ut risus lusus iũssus uelin prus
ut lapsus uel in xus. ut flious fleous plirus eoo
N. tus. disinũt oia q̃ p̾teritũ ĩui t̾iant sillam. mu¬
due causa tria a songã ĩ au quertentia st saui sautꝰ
faui fautus, caui cautus ne si latus fatus catus
dremus alias signes habere putarentur. Tĩ scias ꝙ¬

Expanded text:
prehendere non incongruum uidetur esse. omnia igitur quaestus; uel in sus, ut risus, morsus, lusus, iussus; uel in psus, ut lapsus; uel in xus, ut fluxus, flexus, pexus. in tus desinunt omnia, quae praeteritum in ui syllabame causa tria a longam in au conuertentia: lāui lautus, fāui fautus, cāui cautus, ne, si latus, fatus, catus diceremus, alias significationes habere putarentur. et sci
Abbreviated transcription (Latin):
et accuui faciũt preteritũ¶ In uiut᷑ ⁊̃ uelĩ ui
per id tp̃t ereiuitia ñ hũt i ĩ participiis ut dese¬
ro deserui desertus. dissers differui differtus ĩ¬
sero nnserui inisertus aperio aperis apertus mẽ¬
sui q̃z mensus facit et censu census ¶ In lui
uero desinentia ĩ tus ꝯuertũt ĩ participio ut colo
facit qr nouẽ est parcicipale quõ colui cultꝰ qũ est¬
ĩ pñti ĩ uo desinũt i extrema preceriti ĩ t̾ꝰ ꝯũsa
facuit participia polluo. luis lutus exuo is.

Expanded text:
 accinui faciant praeteritum. in rui etiam et in xui per idem tempus exeuntia non habent i in participiis: desero deserui desertus, dissero disserui dissertus, insero inserui insertus, aperio aperui apertus, nesui quoque messus facit, ut censui census. in lui uero desinentia ui in tus conuertunt in participio, ut colo facit, quod nomen est participiale, quomodo colui cultusin praesenti in uo desinunt, i extrema praeteriti in tus conuersa faciunt participia: polluo pollui pollutus, acuo acui
Abbreviated transcription (Latin):
nos. exĩi usq ad ie. annos ẽ 2ͥ etas. Pu̾itia est pura
necd̾ ad generand̾ apta. uñ puer dr̃ a puritate qr purꝰ
est necd̃ lamuginem et florem genarum hi .3ͥ. etas
est adolestentiã ad gignend̃ aꝑta ⁊ aduclta q̃ po̾rrigit᷑
Quarta. est Iuuentus firmillimua ominũ etatũ firẽs
in quinquagermo anno. Quenta a semoris .i. g̾uitas

Expanded text:
et pueritia, idest pura, nondum ad generandum apta, unde puer dicitur a puritate, quia purus est necdum lanuginem et florem genarum habet; tertia etas est adolescentia, ad gignendum apta et adulta, que porrigitur quarta est iuventus, firmissima omnium etatum, finiens in quinquagesimo anno; quinta est etas
Abbreviated transcription (Latin):
sius daturũs est fid̾elibus. Porro desertum islud in quo
lapides reperumit᷑ significat corda sanctoru qui se a
terreius ⁊ huiꝰ mondi curis longe fatunt ut in setreta
cordis sui quiete dño seriuire posañt. Unde unus illori
dicit ecte elongaui fugiẽs ⁊ mansi iun solitudine in quoꝵ¬

Expanded text:
suis daturus est fidelibus. Porro desertum illud in quo lapides reperiuntur, significat corda sanctorum, qui se a terrenis et hujus mundi curis longe faciunt, ut in secreta cordis sui quiete Domino servire possint. Unde unus eorum dicit: Ecce elongavi fugiens, et mansi in solitudine . In quo
Abbreviated transcription (Latin):
aristor staris collige aristas
Sristoforum ab areo et foros qd̾ est fere. dicitur. ħ
cinstoforum .ri. uas ad potus ⁊ prandia deferenda
rustitis in agros aꝑtum. et dicitur ab areo ꝑ ꝯtrariũ
eo ꝙ non sit arid̾ qr operarii semper indigent u̾t ummũ
baqua sint in eo qua utantur . ł uas ubi reliquie ci¬
borum poninitur. et cort̾ fo.

Expanded text:
aristor -aris colligere aristasItem ab areo et foros, quod est ferre, dicitur hoc aristoforum, idest vas ad potus et prandia deferenda rusticis in agros aptum, et dicitur ab areo per contrarium, eo quod non sit aridum, quia operarii semper indigent ut vinum vel aqua sit in eo qua utantur; vel vas ubi reliquie ciborum ponuntur. Et secundum
Abbreviated transcription (Latin):
cultas ratõnis ⁊ uolinitas. qua bonumi elititur gratia
asistente. ł malumeadem desistente. Et scisis ꝙ triplex est¬
pectatum et post. eque liberum est arbitium. Sicut enim
tunc cregi non poterat.iͣ nͦ modo. Ideoq uoluntas merito
apud deii iudicatur que semper a ncͣcitate lilera eft. Et
uimꝙͣ cogi pt̃ ubi nͣcͣcitas. ibi non est libertas. uibi non est
libeitas nec uoluntus. et ideo net meritum hec libertas m
omnib est tam in homs. ꝙͣ in malis et alia libertas a pcc̃d

Expanded text:
cultas rationis et voluntatis, qua bonum eligitur gratia assistente, vel malum eadem desistente. Et dicitur peccatum et post aeque liberum est arbitrium. Sicut enim tunc cogi non poterat, ita nec modo. Ideoque voluntas merito apud Deum judicatur, quae semper a necessitate libera est, et nunquam cogi potest. Ubi necessitas, ibi non est libertas; ubi non est libertas, nec voluntas, et ideo nec meritum. Haec libertas in omnibus est, ta
Abbreviated transcription (Latin):
Actus ctił arctos grece. fe. ge. pro uesa.s.¶
pro illo signo celesti. Et interpretatur ursa latine. unde
artitus dr̃ tam polus uec̾ arctum ꝙͣ cutulus meludens
illani que et septẽtuional dicitur. Simłr arctatitus dĩ tam
polus oppõitus ꝙͣ circulus oppõitus. Picitur etiam ħ artꝰ¬

Expanded text:
Artus -ti, vel Artos grece pro Ursa pro illo signo celesti, et interpretatur artus, ursa latine, unde articus dicitur tam polus iuxta Artum quam circulus includens illam, qui et septentrionalis dicitur; similiter antarticus dicitur tam polus oppositus quam circulus oppositus. Et componitur art
Abbreviated transcription (Latin):
nauta et dic̾ ħ argonauta te .et dtĩ it argonaute os̃
illi qui in illa naue ierant pro aureo uellere. Unde
argonauntur. ca cum possessiuu et ħ argononta
te. liliꝰ ꝯpõitus ad appossine de argoͭ.¬
fieri potuit ut comedie cerentii. Dicitur eticon argumentũ
parium opus smllu i quo tota materia subseq̃tis oꝑis

Expanded text:
nem hic argonauta -te, et dicti sunt Argonaute omnes illi qui in illa nave iverunt pro aureo vellere, unde argonauticus -a -um possessivum, et hec Argonautica -ce liber compositus ab Apollonio de Argofieri potuit, ut comedie Terentii: dicitur etiam argumentum parvum opus premissum, in quo tota materia subsequentis operis
Abbreviated transcription (Latin):
ra ab aro. auis ħ ara . are. qr ut aroĩ bene prouemret
solebat aua inftituti. Alii dolunt ꝙ deriuetur ab ardeo
rabia ab ara .re. dicitur ħ arabia. bie que satra intptat᷑
qr regio illa thure hũndat. Hunt greci eisdemon nũi bamn
nommauorunt. Eadem est noniniata et saba a filio qͥ dcus
est saba.

Expanded text:
 ab aro hec ara -re, quia, ut aratori bene proveniret, solebat ara institui. Alii volunt quod derivetur ab ardeo,  ab ara hec Arabia -e, que sacra interpretatur quia regio illa thure abundat: hinc Greci eam eudomon nostri beatam nominaverunt; eadem est et Saba a filio Chus, qui dictus est Saba;
Abbreviated transcription (Latin):
Artuo. artuas ab artus dititur artuo . as. qd̾ non est in
ułii. s componitur gartuo. exituas .i diuidere et dear¬
cuo .as. simib̃ ꝓro diuidere ⁊ pͥe est diuidere ⁊ seꝑcre.
artus a se miucem ut de galliis et consimilibus. ⁊
hinc uerbalia. Bnde plantus in captiuis ego erumpne¬
tus ⁊ deartuatus summi uriser¬

Expanded text:
us -a -um. Ab artus artuo -as, quod non est in usu, sed componitur exartuo -as, idest dividere, et deartuo -as similiter pro dividere, et proprie est dividere et separare artus a se invicem ut de gallinis fit ed de similibus, et hinc verbalia, unde Plautus in Captivis ‘ego erumpnatus et deartuatus sum mise
Abbreviated transcription (Latin):
ctura ad aras ł dititur ab areos.i amare. Mude etiam
in grege mastuli mares uocarturi ł dititur ab ares qd̾
est irtus qr maioris uirtutis sit in grege. Nnde ħ
qͣ impugnant muruiu in modum abietum puglitiũ
i. qr fit iu simimio cum comib ad sumlitudinem arietis. Uude
arietare dind ci illo iustriuento percutere Et arietare ꝑ¬

Expanded text:
ctatur ad aras’; vel dicitur ab areos idest a mare, unde et in grege masculi mares vocantur; vel dicitur ab ares quod est virtus, quia maioris virtutis sit in grege; unde hiquia impingit murum in modum arietum pugnantium, vel quia sit in summo cum cornibus ad similitudinem arietis; unde et arietare dicimus cum illo instrumento percutere, et arietare p
Abbreviated transcription (Latin):
dinei lapides reperumtur in stichia regione deserti quos tq̃
custodiunt griphes ałia terribila et fortia que coru̾s hñt
leoninum pedes autem et rostrum et alas ut aqulla. Ierõ
ꝑ terram currunt ut leones per aera dolenit ut aues q̃
bestie tustodiunt iꝑam deserti regionem et seruant ipõs
lapides. Non ꝙ ipẽ in suaui cos conuertunt utilitatem
s hominib ipõs auferunt cum quib qm̾napsi homnes
uiumi ocudum hũtes bellum gerut. ipõs q sapstes eio

Expanded text:
dinei lapides reperiuntur in Scythia, regione deserta, quos tamen custodiunt gryphes, animalia terribilia et ferocia, quae corpus habent leoninum, pedes autem, rostrum et alas, ut aquila: ideoque per terram currunt ut leones, per aera volant ut aves. Quae bestiae custodiunt ipsam deserti regionem, et servant ipsos lapides, non quod ipsae in suam eos convertant utilitatem, sed hominibus eos auferunt. Cum quibus Arimaspi, homines unum oculum habentes, bellum gerunt, ipsosque lapides ejus
Abbreviated transcription (Latin):
onnies. Cimneus etiam dr̃ ꝙd̾ instrumentũ lignẽñ
ad finderidum ligna ⁊ ad fumandumi stilum᷑ uel
feruamonto seliquo ł in glia re similiter a cceo qr
corat in simnitate ł qr sui interpõitione diu̾si fał¬
ciat cont ⁊ tocrtari ad cuius sumlitudinem dut
cinicum in expeditione diti.

Expanded text:
 instrumentum ligneum ad scindendum ligna et ad firmandum stilum in ferramento aliquo vel alia re, similiter a coeo quia coeat in summitate, vel quia sui interpositione divisa faciat coire et coartari, ad cuius similitudinem dicunt cuneum in expeditione dici.