comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne cum illũ uides forte in illis sordib ꝓs¬
ꝑari. duceris taliũ delectatione factoꝵ:
Et si ñ consentis: saltim inuenisti qͦd ex¬
pugnes. Quomͦ gͦ tͥ ñ nocebit: qui laboraᷤᷤ
uint̾e qͦd fecit in corde tuo: Malignꝰ est
gͦ omis iniustꝰ: et necesse ẽ. noxius sit.
siue sit blandus. siue sit ferex. Quisqͥsi
illum in currerit. quisqͥs laqueis eiꝰ finĩt
captus: inuemet qm sit noxiũ. qͦd puta¬
bat lene. & enĩ frẽs. et spine ñ pingunt.
sãradicib. Erue spinas de terra: contre¬
cta radices spinar᷑: et uide si sentis dolo¬
rem. Tam̃ illud unde dolorẽ sentis insu¬
ꝑfitie: de illa radice processit. Itaq ñ
uob placeant homines quasi lenes et
blandi : amatores tam̃ carnaliũ uolup¬
tatũ: et inquinatar᷑ cupitatũ sec̾tato¬
res. Non uob placeant. Et si ad huc ui-¬
dent᷑ lenes: radices spinar st᷑. Nam ta-¬
lib factis. ꝑluxuriam pler̃q effundt̃

Expanded text:
ne cum eum vides forte in illis sordibus prosne cum eum vides forte in illis sordibus prosperari, duceris talium delectatione factorum? Etsi non consentis, saltem invenisti quod expugnes. Quomodo ergo tibi non nocebat, qui laboras vincere quod fecit in corde tuo? Malignus est ergo omnis injustus, et necesse est noxius sit, sive sit blandus, sive sit ferox. Quisquis in illum incurrerit, quisquis laqueis ejus fuerit captus, inveniet quam sit noxium quod putabat lene. Etenim, fratres, et spinae non pungunt in radicibus. Erue spinas de terra, contrecta radices ipsarum, et vide si sentis dolorem: tamen illud unde dolorem sentis in superficie, de illa radice processit. Itaque non vobis placeant homines quasi lenes et blandi, amatores tamen carnalium voluptatum, et inquinatarum cupiditatum sectatores; non vobis placeant. Etsi adhuc videntur lenes, radices spinarum sunt. Nam talibus factis per luxuriam plerumque effundunt
Abbreviated transcription (Latin):
sidet diabolus: s etiam contͣ ip̃m pͥncipẽ
eorũ diabolũ qui oꝑat᷑ infilios diffiden¬
tie. Auiro iniusto erue me. Hoc ÷ abho¬
mine maligno: qͦd ÷ auiro iniusto. Ma-¬
lignũ enĩ ideo dix̃. quia in iustũ: ne for-¬
te putes aliquẽ iniustum bonũ eẽ. St᷑¬
ñ s̃ seui : ñ s̃ asꝑiͥ ñ sunt ꝑsequentes: et
p̾ssuras hominib facientes. S tñ in de
iniusti alio qͦdam mͦ: luxuriosi: ebͥosi:
uoluptatib dediti. Quomͦ nulli nocet.
qͥs ñ parcit: ln nocens enim ille ẽ. qͥñ
nocet: ñ autem qui sibi nocet. Tibi aut̃
autem qͦmͦ pot̾ ñ nocere qui sibi nocet: s
respondes. Inqͦ mͥ nocet: Nonem̃ inuasit
rem meã : aut appetiuit salutẽ meã. Luxu¬
ria sua pascitur: suis uoluptatib delectat᷑.¬
tatur. S in. quinatas ht̃ uoluptates. Ipse
inquinat᷑ : mͥ quid ꝑtinet cui molestus
ñẽ: Nocet tͥ saltim uel exemplo: quia
uiuit tecum: et ad qͦd agit inuitat. Nõ¬

Expanded text:
det; sed etiam contra ipsum principem eorum diabolum, qui operatur in filiis diffidentiae . «A viro injusto erue me.» Hoc est, «ab homine maligno;» quod est, «a viro injusto.» Malignum enim ideo dixit, quia injustum: ne forte aliquem injustum bonum esse putnt saevi, non sunt asperi, non sunt persequentes et pressuras hominibus facientes: sed tamen inde injusti, quia alio quodam modo luxuriosi, ebriosi, voluptatibus dediti. Quomodo nulli nocet qui sibi non parcit? Innocens enim ille est qui non nocet; non autem qui sibi nocet. Tibi autem quomodo potest non nocere qui sibi nocet? Sed respondes: In quo mihi nocet? Non enim invasit rem meam, aut appetivit salutem meam: luxuria sua pascitur, suis voluptatibus delectatinquinatas habet voluptates, ipse inquinatur; mihi quid pertinet, cui molestus non est? Nocet tibi saltem vel exemplo, quia vivit tecum, et ad quod agit invitat. Non
Abbreviated transcription (Latin):
quod sequit᷑.
maligno. Non uno: s ab
ipso gen̾e. Nec auasis
tantũ: s ab ipso pͥncipe.
id: ab ipso diabolo. Qre
gͦ abhomine si adiabolo: Quia ⁊ ipse in
figura homo dictus est. uenit inimicus
hõ: et suꝑ seminauit tirania. Et cum di¬
xissent serui ad patrem familias. ñne bo¬
num sem̃ seminasti: unde apparuer̃ zirania
responsum ẽ. inimicꝰ homo hoc fecit. Ab isto
gͦ homine maligno ora qͣntũ potes ut li¬
beris: quia ñ ẽ tͥ colluctatio adu̾sus carnẽ
et sanguinẽ: s adu̾sus pͥncipes et potesta¬
tes. et rectores mundi tenebrarũ har᷑: id

Expanded text:
quod sequitur.quod sequitur.maligno:» non ab uno, sed ab ipso genere; nec a vasis tantum, sed ab ipso principe, id est, ab ipso diabolo. Quare enim «ab homine,» si a diabolo? Quia et ipse in figura homo dictus est: «Venit inimicus homo, et superseminavit zizania;» et cum dixissent servi ad patremfamilias, «Nonne bonum semen seminasti? Unde apparuerunt zizania?» Responsum est: «Inimicus homo hoc fecit» . Ab isto ergo homine maligno ora, quantum potes, ut libereris: «Quia non est» tibi «colluctatio adversus carnem et sanguinem; sed adversus principes et potestates,
Abbreviated transcription (Latin):
ti. Ergo cũ auditis psalmum dice in finẽ:
corda conu̾tantur ad xp̃m. Tanqͣm enim
p̾co psalmi ẽ. titulus psalmi: ueliti di¬
cens. Ecce ueni: exinde dicturꝰ sum de
xͦ cantaturꝰ. Nam et ipsum dauid ñ intel¬
ligo: nͥ ipsum qui factus ẽ. ex semine da-¬
uid scd̾m carnẽ. Int̾im ꝓpt̾ genus congru¬
Cit nom̃. Genus carnale cdaiid: genꝰ sp̃u¬
ale ante dauid. Et ñ solum ante daũ:
s ante abraham. Nec ante abraham tan¬
tum: s ante adam. Nec ante adam tan¬
tum: s ante terrã et cęlum. ante om̃s
angłos: ante om̃s potestates ⁊ uirtutes:
ante omnia uisibilia ⁊ inuisibilia. Qua¬
re: Quia ut  ẽẽnt. omĩa ꝑ ipm facta st̃:
et sine ipso fcm̃ ẽ nicħ. Ergo qi ex semine
dauid ñ scdm diuinitatem qua creator:
ipsius daũ. s scdm̃ carnem dauid digna¬
tus: uocari inpropħia: in ip̃m finẽ in¬
tende. quia ipsi dauid psalmꝰ canitur: et
corporis eiꝰuocẽ audi: et esto incorpore eiꝰ.
Uex qͣm audisti tua fiat: & ora. et dic

Expanded text:
s Psalmum dicere, «In finem,» corda convertantur ad Christum. Tanquam enim praeco Psalmi est titulus Psalmi, veluti dicens, Ecce veniet; inde dicturus sum, de Christo cantaturus. Nam et, «ipsi David,» non intelligo nisi ipsum qui factus est ex semine David secundum carnem . Interim propter genus congruit nomen. Genus carnale a David; genus spirituale supra David: et non solum ante David, sed ante Abraham; nec ante Abraham tantum, sed ante Adam; nec ante Adam tantum, sed ante coelum et terram, ante omnes Angelos, ante omnes Potestates et Virtutes, ante omnia visibilia et invisibilia. Quare? Quia ut haec essent, omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Ergo quia ex semine David, non secundum divinitatem, qua Creator est ipsius David, sed secundum carnem; David dignatus est vocari in prophetia: in ipsum finem intende, quia «ipsi David» Psalmus canitur; et corporis ejus vocem audi, et esto in corpore ejus. Vox quam audisti tua fiat, et ora, et dic
Abbreviated transcription (Latin):
texuit: s adde. ꝓduce̾. in longum ꝓ¬
tende: ut habeat infine unde illili-¬
gent᷑ manꝰ et pedes. et ꝓiciat᷑ intene¬
bras ext̾iores. Hȩc autẽ pecc̃a sua ten-¬
dunt iustis: qͣndo eis fuadent facere
mala quȩ ipsi faciunt. Ideo dix̃. Re¬
stes extendunt muscipłas pedib mĩs:
id ÷ de peccĩs suis me deic̾e uoluer. Et
uͥhoc: Iuxta semitas scandala posue-¬
runt mͥ. Non ĩ semitis: s uxta semi-¬
tas. Semite tuȩ: p̃cepta dĩ s̃. Illi scã-¬
dala iuxta semitas posuer̾. Tu noli re¬
cede a semitis: ⁊ ñ rues inscandala.
Nec uolo dicas. Et ꝓhib̾et illos deus
pon̾e scandala mͥ iuxta semitas: et ñ¬
ibi pon̾ent. Lmmo ꝑmisit ds pon̾e scanda¬
la illos iuxta semitas: ut tu ñ recedas a se
mitis. Iuxta semitas scandala posuer̃ mͥ.
niala: in istis temptationib ÷ mistis ꝑi¬

Expanded text:
texuit; sed addere, producere, in longum ptexuit; sed addere, producere, in longum protendere: ut habeat in fine unde illi ligentur manus et pedes, et projiciatur in tenebras exteriores . Haec autem peccata sua tendunt justis, quando eis suadent facere mala quae ipsi faciunt. Ideo dixit, «Restes extenderunt muscipulas pedibus meis;» id est, de peccatis suis me dejicere voluerunt. Et ubi hoc? «Juxta semitas scandalum posuerunt mihi:» non in semitis, sed «juxta semitas.» Semitae tuae, praecepta Dei sunt. Illi scandala juxta semitas posuerunt; tu, noli recedere a semitis, et non irrues in scandala. Nec volo dicas: Et prohiberet illos Deus ponere mihi scandala juxta semitas, et nibi ponerent. Imo permisit Deus ponere scandala illos juxta semitas, et tu non recedas a semitis. «Juxta semitas scandala posuerunt mimala, in istis tentationibus, in istis peri
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰqͥsq constringit᷑. dic̃ alia scͥptura. & aꝑ¬
te isayas. Ue his qui trabunt pecc̃a: sicut
restem longã. Quare autẽ clr̾ restis: Quia
onũs peccator ꝑseu̾ans in peccatis suis: ad¬
dit peccã peccatis. Et c̃ deb̾et accusatiõe
peccati sui corrigi: defensione duplicat
qͦd c̃fessione posset auferri. Et pler̃q
aliis peccatis uult munitꝰ eẽ: ꝓpt̾ illa q̃ cõ¬
misit. fec̃ adult̾ium: et ne occidat᷑ pa-¬
rat homicidiũ. Addit pecc̃o peccatum.
Rursus si ei contig̾it fac̾e̾ homicidiũ:
iã qui unũ cͥm̃ timebat. duo timet. Et
utiq cum uideat se plura tim̾e qͣm an¬
tea timebat: ñ cogitat miniiere qͦd fec̃.
s adde qͦd ñdum fec̃. Querit forte &
maleficũ. Tria ecce ht̃. Inde iam quis
cogitat quis finiat restẽ peccatoꝵ: Et
optime dr restis. Ut enim torqueat᷑ re¬
stis additur: ⁊ ñ addunt᷑ recta fila s
torta. Prauitas s conexa ducit᷑ in lon¬
gum. Et ñ cogitat p̾cide qͦd male Eͣ.¬

Expanded text:
 dicit alia Scriptura; et aperte Isaias, «Vae iis qui trahunt peccata sicut restem longam» ! Quare autem dicitur restis? Quia omnis peccator perseverans in peccatis suis, addit peccata peccatis; et cum deberet accusatione peccati sui corrigi, defensione duplicat quod confessione posset auferri, et plerumque aliis peccatis vult munitus esse propter illa quae commisit. Fecit adulterium, et ne occidatur, parat homicidium; addit peccato peccatum. Rursum si ei contigerit facere homicidium, jam qui unum crimen timebat, duo timet: et utique cum videat se plura timere, quam antea timebat, non cogitat minuere quod fecit, sed addere quod nondum fecit; quaerit forte et maleficium. Tria ecce habet. Inde jam quis cogitet? quis finiat restem peccatorum? Et optime dicitur restis: ut enim torqueatur restis, additur; et non adduntur recta fila, sed torta. Pravitas sibi connexa ducitur in longum, et non cogitat praecidere quod male
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it. Qui autẽ ꝑspex̾it in legem ꝑfectam
lib̾tatis: ꝑmanserit ñauditor obliuios.
factus. s. factor oꝑis: hic beatus infacto
suo erit. Talemse iste uult ẽe. ut inspici¬
at tanqͣm inspeculum mandata dei.⁊
ñconfundat᷑: quia ñ auditor eorũ tantũ
uult ẽẽ. s factor. ꝓpt̾ea optat dirigiuias
suas: ad custodiendas iustificationes dei.
Unde diriginͥ gr̃a di: Aloquin legem
dei babebit ñ uͥ gratulet᷑. s uͥ confundat᷑:
siuoluerit mandata inspic̾e. quȩ ñ facit.

Expanded text:
t in legem perfectam libertatis, et permanserit, non auditor obliviosus factus, sed factor operis, hic beatus in facto suo erit» . Talem se iste vult esse, ut inspiciat tanquam in speculo mandata Dei, et non confundatur; quia non «auditor» eorum tantum vult esse, sed «factor.» Propterea optat dirigi vias suas ad custodiendas justificationes Dei. Unde dirigi, nisi gratia Dei? Alioquin legem Dei habebit, non ubi gratuletur, sed ubi confundatur, si voluerit mandata inspicere, quae non facit.
Abbreviated transcription (Latin):
A qͦ enim optandum ÷ nͥabillo. aqͦ patre
luminu omne datũ optimũ & omne
donũ ꝑfectum sc̃a scͥptura teste descendit:
ꝓpt̾ eos autẽ quiputant hoc solo nos ad
faciendam iusticiã diuinitꝰ adiuuari.
qͦd dĩ p̾ceptanobis innoticiã ꝓferuntur.
ut ea cognita iamsine ulla dei gr̃a solis
nr̃ȩ uoluntatisuirib impleant᷑: ñ op¬
tauit dirigi uias suas ad custodiendas
iustificationes dei ÷ nͥiam eiꝰ acceptisip¬
so p̾cipiente mandatis. Adhoc enim
ꝑtinet qͦd p̾misit: tu p̾cepistimanda¬
ta tua custodiri nimis. Tanꝗͣ dic̾et.
Tam legen accepi: iam noui. Tu enim
p̾cepistimandatatua custodiri nimis
Et mandata tua sc̃a. ⁊ iusta ⁊ bona: s

Expanded text:
A quo enim optandum est, nisi ab illo, a quo «Patre A quo enim optandum est, nisi ab illo, a quo «Patre luminum omne datum optimum et omne donum perfectum,» sancta Scriptura teste, «descendit» ? Propter eos autem qui putant hoc solo nos ad faciendam justitiam divinitus adjuvari, quod Dei praecepta nobis in notitiam proferuntur, ut ea cognita, jam sine ulla Dei gratia, solis nostrae voluntatis viribus impleantur; non optat hic dirigi vias suas ad custodiendas justificationes Dei, nisi jam ejus acceptis ipso praecipiente mandatis. Ad hoc enim pertinet quod praemisit, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis.» Tanquam diceret: Jam legem accepi, jam novi; tu enim praecepisti mandata tua custodiri nimis: et mandata tua sancta, et justa, et bona; sed
Abbreviated transcription (Latin):
nimis. fateri potiꝰ qͣm negare debẽ¬
mꝰ. S: aliq̃n latina lingua hoc u̾bo sicͤ uti¬
t᷑: ut nimis ꝓ eo qͦd ÷ ualde ⁊ positũ inue¬
niamꝰ inlitt̾is sacris: et ponamꝰinsermo.¬
nib nr̃is. Nam ⁊ hic tup̾cepistimandata
tua custodirinimis. ñ¬
nͥualde intel¬
ligimꝰ. si recte in telligimuᷤ:
intelligiuolumꝰ. Deniq illa greca sen¬
tentia: ñ ht̃ hoc u̾bum quod hic legit᷑.
Ibienĩ ÷ ãgañ. qͦd ÷ nimis: hic est aut̃¬
ta. S humilis pietas uel pia humilitas. et
fides ñ inmemor gr̃ȩ: quid adiungat atten¬
dite. Utinam inquit dirigant᷑ uiȩ meȩ:
ad custodiendas iustificationes tuas. Prece¬
pisti quidẽ tu: s utinã qͦd p̾cepistifiat mͥ.
Ubi audis utinam: uocem optantis agnoᷤᷤ¬
ce. Et agnita uoce optantis: depone su¬
ꝑbiam p̾sum̃tis. Quis enim se dicat opta¬
re qͦd sicht marbitrii potestate. ut nullo
indigens adium̃to. id possit effice̾: Ergo

Expanded text:
m, «Ne quid nimis,» fateri potius quam negare debemm, «Ne quid nimis,» fateri potius quam negare debemus. Sed aliquando latina lingua hoc verbo sic abutitur, ut nimis pro eo quod est valde, et positum inveniamus in Litteris sacris, et ponamus in sermonibus nostris. Nam et hic, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis,» nonnisi Valde intelligimus, si recte intelligimus: intelligi volumus. Denique illa graeca sententia non habet hoc verbum, quod hic legitur: ibi enim est ἄγαν, quod est nimis; hic est auteta. 2. «vers.» 5. Sed humilis pietas vel pia humilitas, et fides non immemor gratiae, quid adjungat attendite: «Utinam,» inquit, «dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas.» Praecepisti quidem tu, sed utinam quod praecepisti fiat mihi. Ubi audis «Utinam,» vocem optantis agnosce; at agnita voce optantis, depone superbiam praesumentis. Quis enim se dicat optare quod sic habet in arbitrii potestate, ut nullo indigens adjumento id possit efficere? Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sum corpꝰ xp̃i: Et quid ÷ tu p̾cepisti
mandata tua custodirinimis: Utrũ
nimis p̾cepisti. annimis custodiri:
Quodlibet horum intelligamꝰ: contͣ illã me¬
morabilẽ nobilẽq: sententiã hoc dictũ uidet᷑.
qͣm grecilaudant insapientib suis: & latini
laudando consentiunt: nequid nimis. Si it
hoc uer ẽ. ut neqͥd nimis fiat : qͦmͦ uer᷑ ẽ qͦd
hic dr̃. tu p̾cepistimandata tua custodiri
corum sapientium auctoritate t̾reri. intu¬
entes qͦd scͥptũ : ñ ne stultã fec̃ d̾s sapientiã
huiusmundi: et podusistam sencentiã fal¬
sam ẽẽ credemꝰ. qu a dictum ẽ. neqͥd nĩmiᷤ.
ꝗͣ diuinũ ȩloquiũ uͥlegĩmꝰ atq cantamꝰ. tu
p̾cepistĩ mandata tua custo dirinimis: nisi
nos ñ greca elatĩo. s uera ratiõ reuocaret.
Nimis quippe dr̃: quicqͥd pl fuerit quã
oportet. Nampar̃ ⁊ nimiũ: duo sintͣ se
c̃tͣrla. Par̃ ẽ. qͦdminꝰ ÷ qͣm oportet: inimiũ¬
qͦd plusẽ. qͣmoportet. Horu̾in mediõ mo

Expanded text:
us Christi? Et quid est, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis?» utrum, «nimis praecepisti;» an, «nimis custodiri?» Quodlibet horum intelligamus, contra illam memorabilem nobilemque sententiam hoc dictum videtur, quam Graeci laudant in sapientibus suis, et Latini laudando consentiunt: «Ne quid nimis» . Si enim hoc verum est, ut ne quid nimis fiat; quomodo verum est quod hic dicitur, «Tu praecepisti mandata tua custodiri corum sapientium auctoritate teneri, intuentes quod scriptum est, «Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi» ? et potius istam sententiam falsam esse crederemus, qua dictum est, «Ne quid nimis», quam divinum eloquium, ubi legimus atque cantamus, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis;» nisi nos non graeca elatio, sed vera ratio revocaret. Nimis quippe dicitur, quidquid plus fuerit quam oportet. Nam parum et nimium duo sunt inter se contraria. Parum est quod minus est quam oportet; et nimium, plus quam oportet. Horum in medio modu
Abbreviated transcription (Latin):
exaudisti me: & factus es mͥ insalutẽ. Qmͣ
sepe ostendit᷑ laudisẽẽ. ista confessio: non
uuln̾a medico ostendens: sed deꝑceptasa¬
nitate grãs agens. Ipse autẽ medicꝰ salusẽ:¬
ad istum quẽ dicimꝰ. Tapis quẽ reꝓbauert̾
edificantes. Nã hic factus ÷ in cap̃ anguli:
ut duosconderet inse. in unũ nouũ homi-
nem faciens pacẽ: & cominutaret utrosq

Expanded text:
exaudisti me, et factus es mihi in salutem.» Quam saepe ostenditur laudis esse ista confessio, non vulnera medico ostendens, sed de percepta sanitate gratias agens. Ipse autem medicus salusAt istum quem dicimus? «Lapidem quem reprobaverunt aedificantes:» nam «hic factus est in caput anguli; ut duos condenem, faciens pacem, et commutaret utrosque
Abbreviated transcription (Latin):
opusẽ. ad eam rem qͣm sua sponte ap̃petit
excitet᷑ uoluntas eius cũ qͦ agit. ad illud ꝓpt̾
quod ex hortationis adhibetur allo quiũ.
Ut quid gͦ nob̃cum agitur. ut uelimꝰ qͦd
nolle ñ possumus: nͥ quia om̃s quidẽ beati¬
tudinẽ concupiscunt. s qͦmͦ ad eam ꝑueni

Expanded text:
opus est ad eam rem, quam sua sponte appetit aexcitetur voluntas eius cum quo agit, ad illud propter quod exhortationis adhibetur alloquium. Utquid ergo nobiscum agitur ut velimus quod nolle non possumus, nisi quia omnes quidem beatitudinem c
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sed aliud ibi quęrunt: Non enĩuolt᷑
ẽẽ sapientes indei głam: ẜ uolunt uideri
sapientes ꝓpt̾ hoĩum głam. Qͦmͦ enĩ sap̃iã
ñoderunt: quȩ iubet et docet contẽpnẽ¬
dum ẽẽ. qͦd diligunt: ꝓ inde beati imma¬
culati inuia. qui ambulant in lege dñi:
beatiqͥscrutant᷑ testimonia eiꝰ. intoto
corde exquir̃ eũ. Sic enĩscrutando testi¬
monia eiꝰ. ut in toto corde exquirant euͣ:
immaclati ambulant in lege dñi. Nun¬
qͥd tam̃ illȩ ñ scrutabat᷑ testimonia eiꝰ.
nec quȩrebat eum qͥ dicebat: magister
bone quidboni faciã. ut uitã et̾nã conse¬
quar: S qͦmͦ eum intoto corde quesiuit.
cuiꝰ consilio diuitias fuaᷤ p̾tulit: qͦ audito.
tͥstis abscessit: Nã ⁊ ꝓpħa dic̃ isaias. Q ͤ rite

Expanded text:
hoc, sed aliud ibi quaerunt? Non enim volunt hoc, sed aliud ibi quaerunt? Non enim volunt esse sapientes in Dei gloriam, sed volunt videri sapientes propter hominum gloriam. Quomodo enim sapientiam non oderunt, quae jubet et docet contemnendum esse quod diligunt? Proinde, «Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. Beati qui scrutantur testimonia ejus, in toto corde exquirunt eum.» Sic enim scrutando testimonia ejus, ut in toto corde exquirant eum, immaculati ambulant in lege Domini. Numquid tamen ille non scrutabatur testimonia ejus, nec quaerebat eum, qui dicebat, «Magister bone, quid boni faciam, ut vitam aeternam consequar?» Sed quomodo eum in toto corde quaesivit, cujus consilio divitias suas praetulit, quo audito tristis abscessi
Abbreviated transcription (Latin):
testimonia dm̃: ut hrent quȩ dic̾ent
bona. qͣmuis fac̾ent mala. Et hosomit¬
tamꝰ. Recte quippe respondebit᷑ nob̃:
qͦdistiñ scrutantur testimonia dei. Nõ
enim querunt ipsa: s aliud querunt
bus uel ditentur. Non ẽ hocscrutari
testimonia dei: ñ dilig̾e qͦd ostendunt¬
et nolle ꝑuenire qͦ ducunt᷑: id : ad d̾m
Aut srupsi scrutantur testimonia di᷑
qͣmuis nut ipsum ẜut aliud exhis inue¬
niant ⁊ ad quirant: certe ñĩtoto corde
exquirunt eum: qͦd ñ utiq frustra hic
additum c̾nimꝰ. Sciens enim sp̃c quiħ
dicit. multos ꝓpt̾ aliud ñ ꝓpt̾ quod cõ¬
stitutum ẽ. scrutari testimonia eiꝰ: ñ
tantũ dix̾ beati qͥscrutant᷑ testimonia
eiꝰ : s addidit intoto corde exquirũt
eum: tanqͣm docens quẽ ad modum
uelꝓpt̾ qͥd scrutanda sunt testimonia
dñi. Deniq in libro sapientiȩ loqͦns
ipsa sapientia: querent inquit me
mali et noninuenient. Oder̃ enĩsapiã.¬

Expanded text:
testimonia Domini, ut haberent quae dicerent testimonia Domini, ut haberent quae dicerent bona, quamvis facerent mala. Sed hos omittamus: recte quippe respondebitur nobis quod isti non scrutantur testimonia Domini. Non enim quaerunt ipsa, sed aliud quaerunt oc scrutari testimonia Dei, non diligere quod ostendunt, nolle pervenire quo ducunt, id est ad Deum. Aut si et ipsi scrutantur testimonia Dei, quamvis non ut ipsum, sed ut aliud ex his inveniant et acquirant; certe non «in toto corde exquirunt eum,» quod non utique frustra hic additum cernimus. Sciens enim Spiritus qui haec dicit, multos propter aliud, non propter quod constitutum est, scrutari testimonia ejus, non tantum dixit, «Beati qui scrutantur testimonia ejus;» sed addidit, «in toto corde exquirunt eum,» tanquam docens quemadmodum, vel propter quid scrutanda sint testimonia Domini. Denique in libro Sapientiae loquens ipsa Sapientia: «Quaerunt,» inquit, «me mali, et non inveniunt; oderunt enim sapi
Abbreviated transcription (Latin):
frequentationib usq ad cornu altaris: id
÷usq ad int̾iorem domũ d̾i. deqͣuos bene¬
diximꝰ. u̾sunt altaria excelsa. constitiu¬
te diem festum: ñ tepide ac segniter sed
inconfreq̃ntationib. Ipsa: enim uox ex¬
ultationis soni festiuitatem cęlebͣntis: ã¬
bulantium in loco tab̃naculi ad mirabi¬
ł usq ad domũ dĩ. Sienimẽ. ibi spũale¬
testimonia eiꝰ. Et tam̃ nouimꝰ oꝑarioᷤᷤ
iniquitatis. ad hoc scrutari testimonia
dñi: quia malus doctiẽe ꝗͣ iti. Nouimꝰ
et alios ad hoc scrutari testimonia dm̃:
ñ qͦd iã recte uiuant: s ut sciant qͣ ad mo¬
dum uiu̾e debeant. Tales gͦ ñdum im
dumbeati. Qͦmͦgͦ intelligendũ: bea¬
tiqͥscrutant᷑ testimonia eiꝰ: cũ uidea¬
mꝰ homines eiꝰ scrutari testimonia nõ
beatos. quia ñ immaculatos: Nam
scribȩ et pharisei cathedrã moy si se¬
dentes. de quib dñsait. que dicunt fa¬
cite. quȩ autẽ faciunt fac̾e nolite. dict
enim et ñ faciunt: utiq scrutabant᷑

Expanded text:
onibus, usque ad cornua» «altaris:» id est, usque ad interiorem domum Dei, de qua vos benediximus, ubi sunt altaris excelsa. «Constituite diem festum,» non tepide ac segniter, sed «in confrequentationibus.» Ipsa est enim vox «exsultationis, soni festivitatem celebrantis,» ambulantium in loco «tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei.» Si enim est ibi sptestimonia ejus. Et tamen novimus operarios iniquitatis ad hoc scrutari testimonia Domini, quia malunt docti esse quam justi: novimus et alios ad hoc scrutari testimonia Domini, non quod jam recte vivant, sed ut sciant quemadmodum vivere debeant. Tales ergo nondum dum beati. Quomodo ergo intelligendum est, «Beati qui scrutantur testimonia ejus;» cum videamus homines ejus scrutari testimonia non beatos, quia non immaculatos? Nam Scribae et Pharisaei super cathedram Moysi sedentes, de quibus Dominus ait, «Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt» ; utique scrutabantur
Abbreviated transcription (Latin):
suaᷤ. Quer̃ itaq dm̃ ⁊ impii ⁊ miqui: ut
eo inuento ñ sint ĩpii nec iniqͥ Qͦmͦ gͦ iã
beati. c̃ ad huc testimonia eiꝰ scrutantur.
et exquir̃ eũ. ẽ hoc fac̾e possint ⁊ impii.
possint ⁊ iniqͥ: Beatos autẽ ẽẽ impios ⁊
miqͦs. qͥs ł impiꝰ dix̾it. aut iniquus: Gͣ

Expanded text:
uaerunt itaque Deum et impii et iniqui, ut eo invento non sint impii, nec iniqui. Quomodo ergo jam beati, cum adhuc testimonia ejus scrutantur et exquirunt eum, cum hoc facere possint et impii, possint et iniqui? Beatos autem esse impios et iniquos, quis vel impius dixerit aut iniquus? Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
fac: odnẽ ꝓsꝑaiter. Quia dies salutis
es: saluum fac. Quia de longinqua ꝑegͥna¬
tione reu̾tentes se iungim᷑ abeis quiodant
pacẽ. cum quib eramꝰ pacifici: & cum loqͣre¬
mur eis debellabant nos gratis: bene ꝓspa
mini. Maledictus gͦ illȩ quiuenit inno¬
mine suo: sic̃ in euuangłio dicit. Egoue¬
NIinnomine patͥs mei: et ñ accepistis me.
Sialius uen̾it innomine suo: illum accipi¬
etis. Benediximus uos de domo dñi. Cre¬
do qo ista uox magnoꝵ ÷ ad pusillos: eoꝵ
scilicet magnoꝵ qui u̾bũ dm ap̃ dm̃sicut
in hac uita possunt m̃te contingunt: &.
tñ sermonẽ suum ꝓpt̾ paruulos temꝑant:
ut possint sinc̾iter dic̾e qͦd ait apłs. Siue
enimmente excedimꝰ dõ: siue temꝑantes
sumꝰ uobis. Caritas enim xp̃icompellit
nos. Ipsi paruulos benedict de int̾iore do¬
Et iõ uidete quid inde annuncient: Ds̃¬

Expanded text:
ra iter vero». Quia dies salutis est, «salvum me fac:» quia de longinqua peregrinatione revertentes sejungimur ab eis qui oderant pacem, cum quibus eramus pacifici, et cum loqueremur eis, debellabant nos gratis; «bene prospera mini.» Maledictus ergo ille qui venit in nomine suo; sicut in Evangelio dicit: «Ego veni in nomine Patris mei, et non accepistis me: si alius venerit in nomine suo, illum accipietis» . «Benediximus vos de domo Domini.» Credo quod ista vox magnorum est ad pusillos, eorum scilicet magnorum qui Verbum Deum apud Deum, sicut in hac vita possunt, mente contingunt; et tamen sermonem ster dicere quod ait Apostolus: «Sive enim mente excessimus Deo, sive temperantes sumus vobis; charitas enim Christi compellit nos» . Ipsi parvulos benedicunt de interiore doet ideo videte quid inde annuntient.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓalt̾o ponipot̾. uel iudicium ꝓiusticia
uel iusticia ꝓiudicio. Tam̃ si ꝓprie dicat᷑
aliqͥd int̾ ẽẽ ñ dubito. ut iudiciũ custo¬
dire dicat᷑ qͥ recte uidicat: iusticiamuͦ
fac̾e qui recte agit. Nec absurde existi¬
mo intelligiscđm illud quod dictum ẽ
qͦusq iusticia conu̾tatur iniudicium.
etiam hic eos dictos beatos. qͥ iudicium
custodiunt infide: iusticiam faciunt
inoꝑe. Ueniet enim tempꝰ ce iudiciũ
qͦd mͦ custoditur infide. etiã ex̾ceatur
inoꝑe: cum iusticia conu̾sa fuit iniudi¬
cium. id: cum acceꝑint iusti potestatẽ
iudicandi eos rec̾te. a quib mͦ nͣ rec̾te
iudicant᷑. Unde alibi ip̃m corpꝰ xp̃i
intelligitur dicere: cum acceꝑo tempꝰ
ego iusticias iudicabo. Quod u̾bum e
u̾bo magis dic̾etur: ego equitates iu¬
dicabo. Non autem diceret cũ acceꝑo
tempꝰ ego iusticiã faciã. qm̃ omĩ tꝑe

Expanded text:
 justitia, vel justitia pro judicio: tamen si proprie dicantur, aliquid interesse non dubito, ut judicium custodire dicatur qui recte judicat, justitiam vero facere qui recte agit. Nec absurde existimo intelligi secundum illud quod dictum est, «Quousque justitia convertatur in judicium,» etiam hic eos dictos beatos qui judicium custodiunt in fide, justitiam faciunt in opere. Veniet enim tempus ut judicium quod modo custoditur in fide, etiam exerceatur in opere, cum justitia conversa fuerit in judicium, id est, cum acceperint justi potestatem judicandi eos recte, a quibus modo non recte judicantur. Unde alibi ipsum corpus Christi intelligitur dicere, «Cum accepero tempus, ego justitias judicabo» . Quod verbum e verbo magis diceretur, Aequitates judicabo. Non autem dixit, Cum accepero tempus, justitiam faciam; quia omni
Abbreviated transcription (Latin):
filii claritatis suȩ: hȩc atq huiusnuͦ racio¬
cinatꝰ intende animum. et inlitt̾as uet̾is
testam̃ti: et uide quid cantet᷑ in eo psal¬
mo cuiusẽ titulus. qñ domꝰ edificabat᷑
pꝰ captiuitatẽ. Ibi enim dr̃: cantate do¬
mino canticum nouum. Et ne existi¬

Expanded text:
Filii charitatis suae» . Haec atque hujusmodi ratioFilii charitatis suae» . Haec atque hujusmodi ratiocinatus, intende animum et in litteras Veteris Testamenti, et vide quid cantetur in eo psalmo cujus est titulus, «Quando domus aedificabatur post captivitatem:» ibi enim dicitur, «Cantate Domino canticum no
Abbreviated transcription (Latin):
titudinẽ mĩȩ suȩ. Hoc fecit qͦd disposue¬
rat: s contribulatis &e orantib se id con¬
cessurũ ẽẽ p̾sciu̾at: quia et ipsa oratio
eorũ cũ adhuc nͣeẽt s fut᷑a eẽt: dm̃ ꝓcul¬
pluralit̾ misccłias puto dictas. in quaᷤ coᷤ
dedit: quia unusqͥsq ꝓpͥum donum
ht̃ adeo. Alius sic: alius autẽ sic. Dedit
gͦ eosin miscdias: inconspectu omniu
qui ceꝑant eos. Age nunc quisq hȩc lȩ¬
do inapłicis litt̾is. in ꝓpħicis autẽ scru¬
tando cognoscis: et uetꝰ testam̃tũ inno¬
uo reuelatum. & inuetere nouũ uelatũ
uides: recole quem dix̾it apłs paulus
pͥncipem potestatis aeris qui oꝑatur in
filiis infidelitatis: & illud uͥait de qui¬
busdam ut resipiscant de diaboli laq̃iᷤ
captiuati ab ipso. scđm ipsius uolunta¬
pellens de fideliũ cordib ait. nc̃ pͥncep
huius mundi missus ÷ foras: et ipsuis
itidem apłi dicentis. qui eruit nos depo¬
testate tenebrarum. & tͣnstulit in regnũ

Expanded text:
isericordiae suae.» Hoc fecit quod disposuerat, sed contribulatis et orantibus se id concessurum esse praesciverat; quia et ipsa oratio eorum, cum adhuc non esset, sed futura esset, Deupluraliter misericordias dictas, in quas eos dedit, quia unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic . «Dedit» ergo «eos in misericordias, in conspectu omnium qui ceperant eos.» Age nunc, quisquis haec ledo in apostolicis Litteris, in propheticis autem scrutando cognoscis, et Vetus Testamentum in Novo revelatum, in Vetere Novum velatum vides; recole quem dixerit apostolus Paulus principem potestatis aeris, «qui operatur in filiis infidelitatis» , et illud ubi ait de quibusdam, «ut resipiscant de diaboli laqueis, captivati ab ipso secundum ipsius voluntapellens de fidelium cordibus ait, «Nunc princeps hujus mundi missus est foras» ; et ipsius itidem Apostoli dicentis, «Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum
Abbreviated transcription (Latin):
in unum. Habebat enim aliasoues: q̃
ñerant de illo ouili. Istas uniu̾sas oues
et deisraelitis et de gentib: diabol et
eius angłi captiuau̾ant. Expulso itaq
abeis diaboli dñatu: inconspectu ma¬
lignorũ spũum qͥ eas captiuau̾ant. ut
saluentur ce ꝑficiant᷑ mȩt̾num. uox
earum ẽ imꝓpħia. Saluos fac nos dñe

Expanded text:
in unum» . Habebat enim alias oves quae non erant de illo ovili: istas universas oves, et de Israelitis, et de Gentibus, diabolus et ejus angeli captivaverant. Expulso itaque ab eis diaboli dominatu, in conspectu malignorum spirituum qui eas captivaverant, ut salventur et perficiantur in aeternum, vox earum est in prophetia: «Salvos fa
Abbreviated transcription (Latin):
lut in conspectu mimicoꝵ suoꝵ uisibi¬
liũ. qͥ eoᷤ uisibilit̾ captiuau̾ant habituri
sint uisibilẽ głam. Sic credent men¬
datio: quia dilectionẽ u̾itati ñ receꝑũt.
ut ñbona carnalia s spũalia concupis¬
c̾ent. Sic enĩ adiabolo decepti s̃. ut oc
eũ sic. õs credent in eũ & uenient ro¬
mani et tollent nr̃m locum et gentem:
qn caiphas unꝰ ex ip̾iscum ẽẽt pontifexan¬
m illius. dixit eis. Uosnescitis quicqͣm
nec cogitatis: quia expedit nob̾ ut unꝰ

Expanded text:
lut in conspectu inimicorum suorum visibilium, qui eos visibiliter captivaverant, habituri sint visibilem gloriam. Sic credent mendacio, quia dilectionem veritatis non receperunt, ut non bona carnalia, sed spiritualia concupiscerent. Sic enim a diabolo decepti sunt, ut oeum sic, omnes credent in eum, et venient Romani, et tollent nostrum et locum et gentem:» quando «Caiphas unus ex ipsis, cum esset pontifex anni illius, dixit eis, Vos nescitis quidquam, nec cogitati
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sentie suȩ eũ cuiꝰ ẽ. p̾sentia scđm oꝑa¬
tionẽ sathanȩ iomĩ uirtute et signiᷤᷤ
et ꝓdigiis m̃dacii: et in omni seducti¬
one iniquitatis hisqui ꝑeunt. ꝓ eo qͦd
dilectionẽ u̾itatis ñ receꝑunt ut sal¬
ui fierent. Et ideo mittit illis ds oꝑa-¬
tionẽ erroris ut credant m̃datiũ: et
iudicent᷑ om̃s qͥ ñ credidunt u̾itati. s¬

Expanded text:
sentiae suae eum, cujus est praesentia secundum operationem satanae, in omni virtute et signis et prodigiis mendacii, et in omni seductione iniquitatis his qui pereunt, pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent; et ideo mittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, et judicentur omnes qui non crediderunt veritati, s
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃magnus dñs et laudabił ualde. ter¬
ribił ẽ suꝑ om̃s deos. Qm̃ om̃s dii gen¬
tium demonia. Istigͦ inimici: cum re¬
ge suo diabolo. captuum tenebant po¬
płm d̾i. Dequa captiuitate cum redimi¬
mur. et pͥnceps huiusmundi dimittit᷑
foras: edificat᷑ domus pꝰcaptiuitatẽ.
Cuius lapis angularisẽ: xp̃c: qui duoᷤ
condidit inse inunum nouum homi¬
nem faciens pacem: quam dies ex die
ueniens. euuangłizauit eiꝰ qͥ erant ꝓpe.
et eisquierant longe faciens itraq
unum: et adducens alias oues quȩ nꝰ
sunt dehoc ouili. ut sit unus grex et
unꝰ pastor. Et ita dedit d̾s in mĩas pre
destinatos suos: quia ñ uolentis neq
currentis s miserentis ẽ dĩ. inconspec¬
ctu omnium quicȩꝑant eos. Hi gͦ ini¬
mici. diabolus et angłi eiꝰ captiuaue¬
rant p̾destinatos indei regnũ et głã:
a redemptore autẽ nr̃o foras missi. qui
dñari infidelib solebant intͥnsecꝰ. fide¬
les oppugnant extͥnsecꝰ. S oppugnant

Expanded text:
m magnus Dominus et laudabilis valde, terribilis est super omnes deos: quoniam omnes dii Gentium daemonia» . Isti ergo inimici cum rege suo diabolo captivum tenebant populum Dei. De qua captivitate cum redimimur, et princeps hujus mundi mittitur foras, aedificatur domus post captivitatem: cujus lapis angularis est Christus, qui duos condidit in se, in unum novum hominem, faciens pacem, quam dies ex die veniens evangelizavit eis qui erant prope, et eis qui erant longe, faciens utraque unum ; et adducens alias oves quae non sunt de hoc ovili, ut sit unus grex et unus pastor . Et ita Deus «dedit in mises; quia «non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei» : «in conspectu omnium qui ceperant eos.» Hi ergo inimici, diabolus et angeli ejus captivaverant praedestinatos in Dei regnum et gloriam: a Redemptore autem nostro foras missi qui dominari infidelibus solebant intrinsecus, fideles oppugnant extrinsecus. Sed oppugant,
Abbreviated transcription (Latin):
miliati sunt in inquitatib suis. Ds̃ tñ¬
tribularent᷑. cum audiret orationem
eorum. Et memor fuit testam̃ti sui:
eos ꝑditurꝰ uidebat᷑. Et ap̃dm̃ qͥdẽ
disposita. et fixa sunt omĩa: nec aliud
facit qͣsi consilio repentino. qͦd ñ exet̾¬
nitate facturum se ẽẽ p̾sciuit: s incͤa¬
tura temporalib motib quã gub̾nat
mirabilit̾. ipse ñ temꝑalit̾ motꝰ. qͣsi
repentina uoluntate facẽ đr. qͦd or¬
dinatis rerum causis. consilii sui secre¬
tissimi immutabilitatẽ disposuit:
qͣsiuis queq temporib agnita. ce pre-¬
sentia fac̃. et futura iam fec̃. Et ad¬
.iii. hȩc qͥsidoneus: Audiamꝰ itaq sc̃p¬
turã humilit̾ & excelsa dicentẽ. cũ
& paruulis nutͥendis sum̃da porrig̾:
et maiorib exercendis ꝑscrutanda ꝓ¬
ponit. Et iudit cum tribularent᷑.

Expanded text:
is. Et humiliati sunt in iniquitatibus suis. Ettribularentur, cum audiret orationem eorum. Et memor fuit testamenti sui;eos perditurus videbatur. Et apud Deum quidem disposita et fixa sunt omnia; nec aliud facit quasi consilio repentino, quod non ex aeternitate se facturum esse praescivit: sed in creaturae temporalibus motibus, quam gubernat mirabiliter, ipse non temporaliter motus, quasi repentina voluntate facere dicitur quod ordinatis rerum causis consilii sui secretissimi immutabilitate disposuit, qua suis quaeque temporibus agnita, et praesentia facit, et futura jam fecit. Et ad haec quis idoneus? Audiamus itaque Scripturam, humiliter excelsa dicentem, cum et parvulis nutriendis sumenda porrigit, et majoribus exercendis perscrutanda proponit. «Et vidit cu
Abbreviated transcription (Latin):
tate dño inquit omnis t̾ra. cantate dño
benedicite nom̃ eiꝰ annunciate uel po¬
tius bene nunciate. immo ut ip̃m u̾bũ
quod ingreco positumẽ tͣnsferam: euuange¬
lizate diem ex die salutare eiꝰ. hinc enim
euuangłm nuncupatum ẽ. in qͦ annunci¬
filiꝰ expatre. Hoc ẽ enĩ et salutare eiꝰ. quia
salutare dei xp̃c ẽ: sicut et suꝑius iã de¬
.ĩi. monstrauimꝰ. Annunciate in gentib

Expanded text:
t, «Domino, omnis terra; cantate Domino, benedicite nomen ejus, annuntiate,» vel potius, «bene nuntiate,» imo ut ipsum verbum quod in graeco positum est, transferam, «evangelizate diem ex die, salutare ejus.» Hinc enim Evangelium nuncupatum est, in quo annuntiFilius ex Patre. Hoc enim est et «salutare ejus;» quia salutare Dei Christus est, sicut et superius jam demonstravimus . «Annu
Abbreviated transcription (Latin):
auditas faciet om̃s laudes eiꝰ : Id ÷ quis
fiunt. et siñ oĩa quȩ audita s̃ funt.
illȩ laudandus ẽ: qͥ oꝑat᷑ in nob̾ et uel¬
quia ut dictũ ẽ. in quantũ fiunt ipse lau¬
daudusẽ. Quas tam̃ laudes quisnam
sufficit auditas facere. id÷ cum audite
fui̾nt fac̾e om̃s quisẽ idoneus: Beati qͥ¬
custodiunt iudicium: & faciunt iusti¬
ciam in omni temꝑe. Utiq exqͦ incipi¬
I unt: &e uiuunt intempore. Qui enĩꝑ
seu̾au̾it usq in finem: hic saluus erit.
Pot̾ autem uid̃i eusdẽ sententie repe¬
ticio. ut hoc sit fac̾e iusticiam. quod ÷
custodire iudicium: ut etiã insuꝑiori
u̾su subaudiat᷑ in omni tempore. sicut
inpost̾iore sub auditur beati: et reddi¬
tis quȩ sub audiunt᷑ ita dicant᷑. Beati ũ.¬
qͥ custodiunt iudicium in omni tẽꝑe.
beati qͥ faciunt iusticiã inomĩ tẽpore.
S nͥ aliqͥd int̾ eẽt int̾ iudiciũ et iusticiã
ñ in alio psalmo dic̾et᷑. qͦusq iusticia

Expanded text:
auditas faciet omnes laudes ejus?» id est quis fiunt, etsi non omnia quae audita sunt fiunt, ille laudandus est, «qui operatur in nobis et velquia, ut dictum est, in quantum fiunt, ipse laudandus est. Quas tamen laudes, quisnam sufficit auditas facere? id est, cum auditae fuerint, facere omnes quis est idoneus? 4. custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni tempore:» utique ex quo incipiunt et vivunt in tempore. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Potest autem videri ejusdem sententiae repetitio, ut hoc sit facere justitiam, quod est custodire judicium: ut etiam in superiore versu subaudiatur, «in omni tempore;» sicut in posteriore subauditur, «beati;» et redditis quae subaudiuntur, ita dicatur, «Beati qui custodiunt judicium» in omni tempore, beati qui «faciunt justitiam in omni tempore.» Sed nisi aliquid interesset inter judicium et justitiam, non in alio psalmo diceretur, «Quousque justitia
Abbreviated transcription (Latin):
s quidam irã posuerunt. quidã uero
indignationem. quidã animũ int̾p̾ta¬
tisunt. Quodlibet autẽ hoꝵ dicatur.
ꝑturbatio ñ cadit in d̾m: s de consue¬
tudine tͣns latum potentiam uindi¬
candi hoc nom̃ accep̃. Et abhominatꝰ
ẽ. hereditatẽ suã. Et tͣdidit eosinma¬

Expanded text:
sed quidam posuerunt mentem; quidam vero indignationem, quidam animum interpretati sunt. Quodlibet autem horum dicatur, perturbatio non cadit in Deum; sed de consuetudine translatum, potentia vindicandi hoc nomen accepit. 33. «Et abominatus est haereditatem suam. Et tradidit eos in ma
Abbreviated transcription (Latin):
tui: id: ut in eis simꝰ inquib benepla¬
citũ ẽ tͥ: qr ñ inomnib ilł benepla¬
citũ ẽ dõ. Uisita nos in salutari tuo.
Ipẽ ẽ enĩ saluator inqͦ peccata dimittũ¬
tur. ⁊ animȩ sanantur: ut possint
custodire iudicium et fac̾e iusticiam.
Quos cumbeatos ẽẽ intellig̾ent quiħ¬
alii uͦ affectiones uel affectationes: alii
uoluptates dic̾e maluerunt. Et idem ip¬
si qui dix̾unt adinuentiones: alio loco
studia posuer̃. Hoc cominemorare uo¬
lui: ne questionẽ fac̾et nom̃ adinuenti¬
onis ineare qmñ a se ip̃is excogitauer̃

Expanded text:
in eis simus in quibus beneplacitum est tibi; quia non in omnibus illis beneplacitum est Deo. «Visita nos in salutari tuo.» Ipse est enim Salvator, in quo peccata dimittuntur, et animae sanantur, ut possint custodire judicium, et facere justitiam; quos cum beatos esse intelligerent quialii vero affectiones, vel affectationes, alii voluptates dicere maluerunt: et iidem ipsi qui dixerunt adinventiones, alio loco studia posuerunt. Hoc commemorare volui, ne quaestionem faceret nomen adinventionis in ea re, quam non a seipsis excogitaverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
hic intelligitur. qua nemo sine deo
t᷑. ut uel consolentur in miseria uel
abilla etiam lib̾entur: meliusinse
Nisi forte quis audeat dic̾e: etiamhis
turam: ñqͣexilla damnatione libe-¬
rentir. sed ut eis aliqͣtenus mitigetur:
atq ita et̾nam posse intelligi dimĩam.
rem quosdã except᷑os dampnationẽ:
in quordã comparatione legimꝰ. Alicui
uͦ mitigari eam cui ẽ traditꝰ penam
uel quib dam int̾uallis hr̃e aliꝗͣ pau¬
sam. qͥsaudacter dix̾it: qͣndoqͥdẽ unã
stillam diuesillȩ ñm̾uit: S de hac
tanta re diligentiꝰ exotio disserendũ ẽ:
nc̃ qͦd adistum psalmum attinet hac¬
tenus de illa dictum ẽẽ suffec̾it. Quis . iii.¬

Expanded text:
hic intelligitur, qua nemo sine Deo tur, ut vel consolentur in miseria, vel ab illa etiam liberentur; melius «in ebeatur. Nisi forte quis audeat dicere, etiam his turam; non qua ex illa damnatione liberentur, sed ut eis aliquatenus mitigetur: atque ita aeternam posse intelligi Dei miserrem quosdam excepturos damnationem in quorumdam comparatione legimus; alicujus vero mitigari eam cui est traditus poenam, vel quibusdam intervallis habere aliquam pausam, quis audacter dixerit, quandoquidem unam stillam dives ille non meruit Sed de hac tanta re diligentius ex otio disserendum est; nunc quod ad istum psalmum attinet, hactenus de illa dictum esse suffecerit. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
exposcit: quisinquit loquet᷑ poten¬
tias dñi. auditas faciet om̃s laudes
eiꝰ: Subaudiendum ẽ. qͦd supͣ dictũ
ẽ. ut etiam ista sententia ita sit plena:
quisauditas faciet om̃s laudes eius.
id÷ quisnã suffitiat auditas facere õs
laudes eiꝰ: Auditas faciet dic̃. id÷ fa¬
ciet ut audiant᷑: ostendens ita loq̃n-¬
daspotentias dñi. et laudes eiꝰ. ut p̾¬
dicentur audientib. s qͥs pot̾ om̃s:
Anforte qr sequit᷑. beati quicustodi¬
unt iudicium et faciunt iusticias

Expanded text:
loquetur potentias Domini, auditas faciet omnes laudes ejus?» Subaudiendum est quod supra dictum est, ut etiam ista sententia ita sit plena, Quis «auditas faciet omnes laudes ejus?» id est, quisnam sufficiat auditas facere omnes laudes ejus? «Auditas faciet,» dixit, id est faciet, ut audiantur; ostendens ita loquendas potentias Domini et laudes ejus, ut praedicentur audientibus. Sed quis potest omnes? An forte quia sequitur, «Beati qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
dis: in cuiꝰ ħeditate qͦd ipse nob̾ẽ. cũ
ad fruendũ se p̾b̾e dignat᷑. nullas
patiem᷑ c̃ scĩs societatis angͦtias dilec-¬
tione rei nr̃ȩ quasi pͥuate. Głosissi .nͣ.¬
ma quippe illa ciuitas ad epta ꝓmis-¬
sam hereditatẽ inqua nullus mori¬
et᷑. nullus oriet᷑: non habebit ciues
qui singuli gaudeant suis reb: qͥa
ds erit̾ omĩa in omĩb. Cuiꝰ societa¬
tem quisqͥs in hac ꝑegͥnatione fidelit̾ et fla-¬
dm̃ consilio suo. S sꝑans quȩ ñ uidet.

Expanded text:
. In cujus haereditate, quod ipse nobis est, cum ad fruendum se praebere dignatur, nullas patiemur cum sanctis societatis angustias, dilectione rei nostrae quasi privatae. Gloriosissima quippe illa civitas adepta promissam haereditatem, in qua nullus morietur, nullus orietur, non habebit cives qui singuli gaudeant suis rebus, quia Deus erit omnia in omnibus . Cujus societatem quisquis in hac peregrinatione fideliter et flaDeum consilio suo; sed sperans quod non videt,
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ. semini abrabȩ: cantate ei
et psallite ei. Quod intelligimꝰita
dictũ: ac si dic̾et᷑. Bona in eiꝰ laude
id÷ cantandi et psallendi: conueni-¬
re duos sequentes uersus estimamꝰ:
ut qd̾ dictũ ẽ. narrate omĩa mira¬
bilia eiꝰ. hoc sit cantate ei: qͦd uero
dictũẽ. laudamini in nomine scõeiꝰ. hoc
sit psallite ei. Hinc quippe semini: etiã
ipse dñs dic̃. Tuceant oꝑa ur̃a coram ho¬
minib: ut uideant bona facta ur̃a: &
glorificent patrẽ urm qͥ incȩł ẽ. Hic gͦ

Expanded text:
dictum est semini Abrahae, «Cantate ei, et psallite ei:» quod intelleximus ita dictum, ac si diceretur, Bona in ejus laudem bis, id est, cantandi et psallendi, convenire duos consequentes versus, ut quod dictum est, «Narrate omnia mirabilia ejus;» hoc sit, «Cantate ei:» quod vero dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus» ; hoc sit, «Psallite ei.» Huic quippe semini etiam ipse Dominus dicit: «Luceant opera vestra coram hominibus, ut videant bona facta vestra, et glorificent Patr
Abbreviated transcription (Latin):
amantium. Perfecte autẽ amantiũ: qr
facie ad faciẽ contemplantium. Tunc it
ꝑficiet᷑: qͦd impͥmordio psalmi huiꝰ oratũ
ẽ. Mem̃to nr̃i dñe in beneplacito ppłitui:
uisita nos in salutarituo. Aduidendũ łc .ĩ.
inbonitate electoꝵ tuoꝵ: adletandum
inlȩticia gentis tuȩ. ut laudis cum here¬
ditate tua. Nonenim de gentib solascõ¬
gregat oues. que ꝑierunt domꝰ isrł: sed
cas etiam que ñ sunt de illo ouili. ut sit
unus grex ut dictum ẽ. et unꝰ pastor. Iu¬
dei uͦ computant ad suũ regnũ uisibile
istam ꝑtinere ꝓpħiam: quia spe inuisi-¬
bilium bonorũ gaude ñ norunt. Inlaq̃os
illius ruituri sunt: de qͦ dñs ait. Ego
ueni in nomine patris mei. & ñ suscepi-¬
stisme: aliusueniet in nomine suo. hũc
suscipietis. Deqͦ et paulus apłs dic̃. quia
reuelabitur homo pecc̃i. filiꝰint̾it᷑ qui
adu̾satur et suꝑ extollit᷑. supͣ omne
qͦd dr d̾s. aut qͦd colit᷑: ita ut intẽplo

Expanded text:
amantium: perfecte autem amantium, quia amantium: perfecte autem amantium, quia facie ad faciem contemplantium. Tunc enim perficietur quod in primordio psalmi hujus oratum est: «Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui; visita nos in salutari tuo, ad videndum in bonitate electorum tuorum, ad laetandum in laetitia gentis tuae, ut lauderis cum haereditate tua.» Non enim de Gentibus solas congregat oves quae perierunt domus Israel , sed etiam eas quae non sunt de illo ovili; ut sit grex unus, ut dictum est, et unus pastor. Judaei vero cum putant ad suum regnum visibile istam pertinere prophetiam, quia spe invisibilium bonorum gaudere non norunt; in laqueos illius ruituri sunt, de quo Dominus ait: «Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me; alius veniet in nomine suo, hunc suscipietis» . De quo apostolus Paulus dicit, «Quia revelabitur homo peccati, filius interitus, qui adversatur et superextollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur, ita ut in te
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c sanitates in corpore. cui caput ẽ. ipse sal¬
uator corporis: ut in eo ip̃o corꝑe suo t̾ria
consummet᷑. Sic enim dixit. Ecce eicio de¬
monia. && sanitates ꝑsitio hodie et cras: &
t̾cia consummor id÷ ꝑficior: occurrentib¬
a quib captiui tenebam᷑: ꝑficit sanitates.
Ideo &e hic cum dixisset. et dedit eosinmi¬
scdias. inconspectu omniũ qͥ ceꝑant eos:
tanqͣm eiectis demoniis qui cȩꝑant. fit
oratio ut ꝑfitiat sanitates. Saluos fac nos
domine ds nr̃: et congrega nosde natioĩ-¬
bus. Uel sicut alii codices hñt: de genti¬
b. Ut confiteam᷑ nomini scõ tuo: et glo¬
riem᷑ in laude tua. Deinde breuit̾ subie¬
quia sine fine laudabitur abeis de qͥb
dicitur. beati qui habitant indomotua.
in scła scłorum laudabunt te. Ipsa ẽ t̾cia
consummatio. corꝑis xp̃i: eiectis demo¬
niis et ꝑfectis fanitatib usq ad ipsius
corꝑis immortalitatẽ. regnum sempiter¬
num ꝑfecte laudantium. quia ꝑfecte

Expanded text:
s in corpore, cui caput est ipse Salvator corporis , ut in eo ipso corpore suo tertia consummetur. Sic enim dixit, «Ecce ejicio daemonia, et sanitates perficio hodie et cras, et tertia consummor» ; id est, perficior, occurrentiba quibus captivi tenebamur, perficit sanitates. Ideo et hic cum dixisset, «Et dedit eos in misericordias, in conspectu omnium qui ceperant eos;» tanquam ejectis daemoniis qui ceperant, fit oratio ut perficiat sanitates. «Salvos nos fac, Domine Deus noster, et congrega nos de nationibus,» vel, sicut alii codices habent, «de Gentibus; ut confiteamur nomini sancto tuo, et gloriemur in laude tua.» Deinde breviter subjequia sine fine laudabitur ab eis de quibus dicitur, «Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te» . Ipsa est tertia consummatio corporis Christi, ejectis daemoniis et perfectis sanitatibus, usque ad ipsius corporis immortalitatem, regnum sempiternum perfecte laudantium, quia perfecte
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enim p̾cepta legis. sic̃ hic. etiã ibi
accepturi sumꝰ. que custodiamꝰ: s. ipsã
legis ut dixi plenitudinẽ sine ullo pec¬
candi timore seruabimꝰ: quia et deum
ds erit omĩa in omib : nec false cuiqͣm
de ꝓximo suspicioni erit locꝰ. uͥ nullus
ulli erit occultꝰ.¬

Expanded text:
Neque enim praecepta legis, sicut hic, etiam ibi accepturi sumus quae custodiamus, sed ipsam legis, ut dixi, plenitudinem sine ullo peccandi timore servabimus: quia et Deum s erit omnia in omnibus ; nec falsae cuiquam de proximo suspicioni erit locus, ubi nullus ulli erit occult