comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erat rectũ cũ eo: nec fideles habitis u¬
stam̃to eiꝰ Aliud in lingua eoꝵ. aliud
corde eoꝵ inueniebat. cui secreta hominũ nu-
& sine ullo obstaculo. quid potius a-¬
marent uidebat . Rect¬
cũ dõ ẽ : quando ꝓpter
Unã quippe concupiuit a
dicit corfideliũ
Saturabor non ollis carnium egyptioꝵ. nec
melonib ⁊ peponib ⁊ alliis ⁊ cępis. quȩ
generatio praua & amaricans etiã pani cȩle¬
fa p̃ferebat. nec manna uisibili atq ipsis uo¬
latilib pennatis: sed saturabor cũ manifesta¬
bit᷑ ła tua hȩc ẽ enĩ hereditas testam̃ti¬
noui in quo illi in fideles habiti nons : cuius
tam̃ fides etiã tunc quando uelabat᷑ erat
in electis & nunc qͥndo ũ reuelata ẽ. ñ ẽ in
multis uocatis Multi enĩ s̃ uocati: pauci uͦ electi
Talis gͦ erat generatio praua & amaricans:
etiã cũ dm̃ quęrere uideat᷑. diligens in ore & in
lingua : mentiens aut̃ incorde ñ recto cũ dõ. ubi

Expanded text:
erat rectum cum eo, nec fideles habiti sustamento ejus. » Aliud in lingua eorum, aliud in corde eorum inveniebat, cui secreta hominum nuda t sine ullo obstaculo quid potiumarent videbat. Rectcum Deo est, quando propter Unam quippe concupivit a dicit cor fidelium: Saturabor, non ollis carnium Aegyptiorum, nec melonibus et peponibus, et allio et cepis, quae generatio prava et amaricans etiam pani coelesti praeferebat , nec manna visibili atque ipsis volatilibus pennatis; sed saturabor, cum manifestabitur gloria tua . Haec est enim haereditas Novi Testamenti, in quo illi fideles habiti non sunt, cujus tamen fides etiam tunc quando velabatur erat in electis, et nunc quando jam revelata est, non est in multis vocatis: Multi enim sunt vocati, pauci autem electi . Talis ergo erat generatio prava et amaricans, etiam cum Deum quaerere videretur; diligens in ore et in lingua mentiens; in corde autem non recta cum Deo, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
transcurrentib tanqͣm uolatilib pascere : Ñ tam̃
ab aqͥlone uenientib ubi frigus & caligo p̃ua-¬
lent id ÷ eloquentia quȩ huic scło sati& sed trans¬
ferendo austrũ de celo quo. nisi ad t̾ras : ut qͥ in fide
s̃ paruuli : audiendo t̃restria nutriant᷑ ad capien¬
tus enĩ erat ille de cȩlo qͦdã mͦ ubi m̃te excesserat
dõ: ut tẽꝑans eẽt eis qͥb dicebat Ñ potui uob loqͥ
quasi spiritalib: : sed quasi carnalib ibi enĩ audi¬
erat in effabilia uerba quȩ in t̾ra illi ñ licebat loqͥ
ꝑ uerba sonantia quasi ꝑ uolatilia pennata : & in-¬
ducendo in uirtute sua a fricũ. hoc ẽ ꝑuentos men-¬
dianos feruentes & lucentes p̃dicantiũ sp̃s & hoc
inuirtute sua : ne sibi tribuat a fricꝰ qđ hab& exdõ
Ueniunt aut̃ ultro isti uenti ad homines. & apportanT
eis uerba diuinitꝰ missa : ut in suis sedib & circa tab̃¬
nacula sua colligant eiꝰmodi uolatilia. & ad or&

Expanded text:
: non tamen ab Aquilone venientibus ubi frigus et caligo praevalent, id est, eloquentia quae huic saeculo placet; sed transferendo Austrum de coelo. Quo, nisi ad terras? ut qui in fide sunt parvuli, audiendo terrestria nutriantur ad capientus enim erat ille de coelo quodammodo, ubi mente excesserat Deo; ut temperans eis esset quibus dicebat: Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus . Ibi enim audierat ineffabilia verba , quae in terra illi non licebat loqui per verba sonantia, quasi per volatilia pennata; et inducendo in virtute sua Africum, hoc est, per ventos meridianos, ferventes et lucentes praedicantium spiritus; et hoc in virtute sua, ne sibi tribuat Africus quod habet ex Deo. Veniunt autem ultro isti venti ad homines, et apportant eis verba divinitus missa; ut in suis sedibus et circa tabernacula sua colligant ejusmodi volatilia, et adoret
Abbreviated transcription (Latin):
in corniptibilit̃ pascit: qđ ut manducar& homo¬
& caro factꝰ ẽ & habita uit in nob̵. Ipse enĩ panis ꝑ
nubes euangłicas uniuerso orbi pluit᷑ & aꝑtis
p̃dicatorũ cordib: tanqͣm cȩlestib ianuis ñ mur¬
muranti ⁊ tẽptanti synagogȩ. sed credenti ⁊ in il¬
lo spem ponenti ȩccłȩ p̃dicat᷑. Qui transtulit au¬
saũ de cȩlo & indux̃ in uirtute sua africũ & pluit
suꝑ eos sic̃ puluerẽ carnes & sic̃ arenã maris uo¬

Expanded text:
incorruptibiliter pascit; quod ut manducaret homoincorruptibiliter pascit; quod ut manducaret homo, caro factum est, et habitavit in nobis . Ipse enim panis per nubes evangelicas universo orbi pluitur; et apertis praedicatorum cordibus tanquam coelestibus januis, non murmuranti et tentanti Synagogae, sed credenti et in illo spem ponenti Ecclesiae praedicatur. Qui « transtulit Austrum de coelo, et induxit in virtute sua Africum, et pluit super eos sic
Abbreviated transcription (Latin):
tab̾nacula eoꝵ. Et manducauer̃ ⁊ saturatis ni
mis. ⁊ desideriũ eoꝵ attulit eis : ñ s̃ fraudati
a desiderio suo. Ecce quare distulerat qͥd aut̃ di¬
sculerat: audicimꝰ Adhuc ȩscȩ eoꝵ erant in ore
ipsoꝵ : ⁊ iradĩ ascendit suꝑ eos. Ecce qđ distulerat
Prius enĩ distulit : ⁊ postea ignis accensus ẽ in iacob
& ira ascendit in isrł. Distulerat gͦ ut priꝰ facene
qđ eũ facere ñ posse crediderant : deinde infern&e
qđ pati oportebat eos: Nã si ponerent indõ spemsiã
ñ solũ eis illa desideria carnis. sed etiã sp̃s impleret᷑
Qui enĩ mandauit nabib desuꝑ & ianuas cȩli ape¬
ruit.
& pluit illis manna ad man¬
ducandũ & panẽ cȩli dedit
eis. ut panẽ angłoꝵ man¬
ducar& homo qͥ cibaria
misit eis in abundantia.
ut satiar& incredulos: ñ
ẽ in efficax dare credentib uerũ ipsũ de
cęlo panẽ. quẽ mag̾na signi ficabat qͥ uere
cibus ẽ angłoꝵ qđ dĩ uerbũ corniptibiles

Expanded text:
nacula eorum. Et manducaverunt, et saturati sunt nimis; et desiderium eorum attulit eis: non sunt privati a desiderio suo. » Ecce quare distulerat. Quid autem distulerat, audiamus: Adhuc esca erat in ore ipsorum, et ira Dei ascendit super eos. Ecce quod distulerat. Prius enim, distulit; et postea, ignis accensus est in Jacob, et ira ascendit in Israel. Distulerat ergo, ut prius faceret quod eum facere non posse crediderant, deinde inferret quod eos pati oportebat. Nam si ponerent in Deo spem suam, non solum eis illa desideria carnis, sed etiam spiritus, implerentur. Qui enim mandavit nubibus desuper, et januas coeli aperuit, et pluit illis manna ad manducandum, et panem coeli dedit eis, ut panem Angelorum manducaret homo, qui cibaria misit eis in abundantia, ut satiaret incredulos, non est inefficax dare credentibus verum ipsum de coelo panem quem manna significabat; qui vere cibus est Angelorum, quos Dei Verbum incorruptibiles
Abbreviated transcription (Latin):
petit. Nã qđ ẽ suscitauit testimoniũ hoc ẽ legẽ
posuit : & qđ ẽ in iacob. hoc ẽ in isrł Nã sic̃ ista
duo nomina s̃ hominis unuis: ita lex & testi¬
moniũ duo s̃ nomina rei unius lnit̃ ẽ aliqͥd
ait qͥspiã int̃ suscitauit & posuit : ita sane
diuersis causis. uni homini suat impo¬
sita Ia cob propter supplantationẽ.
uisionẽ dĩ. Sic aliud ẽ suscitauit : aliud posuit
Nã suscitauit testimoniũ quantũ ex istimo dictũ ẽ
qđ illo aliqͥd suscitatũ ẽ Sine lege enĩ ait apłs
peccatũ mortuũ ẽ Ego autt̃ uiuebã aliqͣndo sine

Expanded text:
t. Nam quod est, Suscitavit Testimonium; hoc est, Legem posuit: et quod est, in Jacob; hoc est, in Israel. Nam sicut ista duo nomina sunt hominis unius, ita Lex, et Testimonium duo sunt nomina rei unius. Interest aliquid, ait quispiam, inter suscitavit et posuit. Ita sane;diversis causis uni homini sunt imposita; Jacob propter supplantationem, opter visionem Dei . Sic aliud est, suscitavit, aliud posuit. Nam, suscitavit Testimonium, quantum existimo, dictum est, quod illo aliquid suscitatum est. Sine Lege enim, ait Apostolus, peccatum mortuum est. Ego autem vivebam ali
Abbreviated transcription (Latin):
eis hȩc omĩa collata ẽẽ cõmemorat. cũ ipsi ñ
fuerint ꝑducti in t̃ra ꝓmissionis qͥ ab egypto
liberati sunt qm̃ illi mortui s̃. qͥd respondebimꝰ
nisi eos dictos qͥa idem ipse popłs fuit ꝑ succes¬
sionẽ filioꝵ : Si gͦ cũ audiuimꝰ maxime qͥa fu¬
turi tẽporis uerbas. & ꝓpitius fiet peccatis

Expanded text:
collata esse commemorat, cum ipsi non fuerint perducti in terram promissionis, qui ab Aegypto liberati sunt, quoniam illi mortui sunt? quid respondebimus, nisi eos dictos, quia idem ipse populus fuit per successionem filiorum? Sic ergo, cum audimus, maxime quia futuri temporis verba sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ ȩtatẽ curãq pietatis sic̃ paulus senior dicit
q̃ ut confundã uos hȩc scribo : sed ut filios meos
carissimos moneo: Cũ scin& utiq ad ño dietũ eẽ
ne uob dicatis patrẽ int̾ra : unꝰ ẽ enĩ pat̃ ur̃ ds̃ qđ¬

Expanded text:
propter aetatem curamque pietatis: sicut Paulus senior dicit, propter aetatem curamque pietatis: sicut Paulus senior dicit, Non ut confundam vos, haec scribo; sed ut filios meos charissimos moneo; cum sciret utique a Domino dictum, Ne vobis dicatis patrem in terra; unus est enim Pater vest
Abbreviated transcription (Latin):
praua loqͥt᷑ qđ oblitis beneficioꝵ dĩ & mirabiliũ eiꝰ
quȩ oftendit eis. qđ addidit & dicit. corã patrib eoꝵ
quȩ fec̃ mirabilia : qͣb patrib cũ isti sint patres. quoꝵ
ñ uult posteros eẽ similes : si illos acceꝑimꝰ ex qͥb
ifti nati erant uelut abrahã isaac & ia cob: iã olim
dormierant. qͣndo mirabilia ds̃ oftendit in ȩgypto
Seqͥt᷑ enĩ In t̾ra egypti in cãpo thaneos. Ubi dicit
ostendisse dm̃ istis mirabilia corã patrib eoꝵ:
anforte spũ p̃sentes erant qr de ipsis dñs in eugłio
ait om̃s enĩ illi uiuunt: an ac cõmodatius accipimꝰ
patres moysen & aaron. aliosq seniores qͥ cõmemo¬
rant᷑ in eadẽ scriptura etiã spm̃ accepisse. unde
acceꝑat & moyses. ut eum adiuuarent ad eundẽ
popłm regendũ ac ferendũ : cur enĩ ñ appellaren¬
tur patres ñ sic̃ ds̃ pat̃ unꝰ ẽ. qͥ regenerat sp̃ũ scõ
qͦs facit filios ad ȩcnã hereditatẽ : sed honoris gr̃a

Expanded text:
r quomodo obliti sunt beneficiorum Dei, et mirabilium ejus quae ostendit eis, quod addidit et dicit: Coram patribus eorum quae fecit mirabilia. Quibus patribus, cum isti ipsi sint patres, quorum non vult esse posteros similes? Si illos acceperimus ex quibus isti nati erant, velut Abraham, Isaac et Jacob; jam olim dormierant, quando mirabilia Deus ostendit in Aegypto. Sequitur enim, In terra Aegypti, in campo Thaneos: ubi dicit ostendisse Deum istis mirabilia coram patribus eorum. An forte spiritu praesentes erant, quia de ipsis Dominus in Evangelio ait: Omnes enim illi vivunt ? An accommodatius accipimus patres, Moysen, et Aaron, aliosque seniores qui commemorantur in eadem Scriptura etiam spiritum accepisse, unde acceperat et Moyses, ut eum adjuvarent ad eumdem populum regendum ac ferendum ? Cur enim non appellarentur patres? Non sicut Deus Pater unus est qui regenerat Spiritu suo quos facit filios ad aeternam haereditatem; sed honoris gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
gi uoluit: locutio ẽ a parte totũ significans.
& ideo fortasse electa ẽ ista pars ex qua ille
popłs totus significaret᷑ : quia dehis potissimũ
boni aliqͥd expectandũ fuit. qͥa ex illo nati sunt
maiori
frĩ arcana benedictione pre
illa culpat᷑ nec apparuisse in ea qđ illa be¬
nedictio promittebat ostendit᷑ : satis intelliga¬
mus qđ etiam tunc ex uerbis patriarchȩ
iacob longe aliud figurabatur. qͣm pruden.¬
tia carnis ex p̾ectat figurabat᷑ enĩ qđ futuri eẽnt
nouissimi qͥ erant primi. & primi futuri eẽnt qͥerant
qui post me uenit: ante me factus ẽ Sic abel iu¬
stus maiori p̃latꝰ ẽ frĩ: sic is maheli isaac. Sic esiu
congemino suo sed tam̃ priꝰ nato ipso iacob. Sic
phares. & ipse congeminũ suũ : qͥ priꝰ manũ ex utero
miserat & cȩperat nasci. etiã nascendo p̃cessit Sic

Expanded text:
gi voluit, locutio est a parte totum significans. gi voluit, locutio est a parte totum significans. Et ideo fortasse electa est ista pars, ex qua ille populus totus significaretur, quia de his potissimum boni aliquid exspectandum fuit; quia ex illo nati sunt,majori fratri arcana benedictione praeilla culpatur, nec apparuisse in ea quod illa benedictio promittebat ostenditur, satis intelligamus quod etiam tunc ex verbis patriarchae Jacob longe aliud figurabatur, quam prudentia carnis exspectat. Figurabatur enim quod futuri essent novissimi qui erant primi, et primi futuri essent qui erant Qui post me venit, ante me factus est . Sic Abel justus majori praelatus est fratri , sic Ismaeli Isaac , sic Esau congemino suo, sed tamen prius nato, ipse Jacob ; sic Phares et ipse congeminum suum, qui prius manum ex utero miserat, et coeperat nasci, etiam nascendo praecessit ; sic
Abbreviated transcription (Latin):
& conuerti in die belli. nisi attendere & ꝓmitte¬
re in die auditionis. & deserere in die tẽptati¬
onis : armis quasi ꝓlude re & ad horã certa¬
mituis nolle pugnare : qđ sane ait tendentes
& mittentes artus cũ debiusse dicere uideat᷑: ten¬
dentes aicus & mutentes sagit tas ñ enĩ arcꝰ mit
tit᷑ aut illa locutio ẽ de quã suꝑius disserumꝰ ubi
dictũ ẽ suscitauit testimoniũ qͥa suscitauit aliqͥd
testimonio ita & hic mittentes arcus. qͥa miser
aliqͥd arcubus: aut obscurus ordo uerboꝵ ẽ cũ
ut iste ordo sit. Filii effrem intendentes arcus:
& mitentes & sub audiat᷑ sagitas Pleniusq sit
tendentes arcus & mitentes sagittas : qͥa etiã sĩdi¬
cer& tendentes & mitentes sagittas. ñ utiq sa-
dictũ non nulli sane codices grece habere dicunt᷑
tendentes & mitentes arcub : ut sine dubitati¬
one sub audiamꝰ sagittas. Qđ uero ꝑfilios effrem
uniuersa illã generationẽ amaricantẽ intelli¬

Expanded text:
et converti in die belli, nisi attendere et promittere in die auditionis, et deserere in die tentationis; armis quasi proludere, et ad horam certaminis nolle pugnare? Quod sane ait, tendentes et mittentes arcus; cum debuisse dicere videatur, tendentes arcus, et mittentes sagittas; non enim arca locutio est de qua superius disseruimus, ubi dictum est, Suscitavit Testimonium, quia suscitavit aliquid Testimonio; ita et hic, mittentes arcus, quia miserunt aliquid arcubus: aut obscurus ordo verborum est, endum est, ut iste ordo sit, Filii Ephraem intendentes arcus, et mittentes, et subaudiatur, Sagittas; pleniusque sit, Tendentes arcus, et mittentes sagittas: quia etiam si diceret, Tendentes, et mittentes sagittas, non utique, ictum non fuerit. Nonnulli sane codices graeci habere dicuntur, tendentes et mittentes arcubus, ut sine dubitatione subaudiamus Sagittas. Quod vero per filios Ephraem universam illam generationem amaricantem intelli
Abbreviated transcription (Latin):
de se unde etiã dicit. Nunqͥd reppulit ds̃ plebẽ
sua  ab sit : hã & ego israhelita sũ ex genere issł
de tribu beniamin: hebrtus ex hebreis hos igit᷑
serptura p̃ uidit. qͥ in xpm fuerant ex ifto popło
credituri. & accepturi peccatoꝵ remissionẽ: usq
ad illũ maximũ qͦ in sanientes ipsũ medicũ ꝑeme¬
sunt hinc om̃ino dictũ ẽ. Ipse aut̃ ẽ misericors:

Expanded text:
s plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex genere Israel, de tribu Benjamin, Hebraeus ex Hebraeis » . Hos igitur Scriptura praevidit qui in Christum fuerant ex isto populo credituri, et accepturi peccatorum remissionem, usque ad illud maximum quo insanientes ipsum medicum peremerunt. Hinc omnino dictum, « Ipse autem est misericors,
Abbreviated transcription (Latin):
quit᷑ : de sp̃ũ quẽ accepturi erant credentes in eũ
Ad quẽ uelut uirga lignũ passionis accessit. ut e
ei id ÷ ñ credere. Nã hoc ẽ peccatũ de qͦ arguit
& sp̃s mundũ : sic̃ dñs dicit De peccato qͥdem : qͥa
ñ credider᷑ inme. Et exacerbauer᷑ altissimũ
in siccitate. qđ alii codices habent in in aqͦso ⁊
qđ degreco ẽ exp̃ssius: nec aliud quã siccitatẽ
significat. Utrũ in illa heremi siccitate an potius
in sua : qr lic& bibissent de petra: ñ uentres sed
m̃ tes aridas habebant. nulla uirentes fȩcundita¬
te iustitiȩ In qua sic citate magis fidelit̃ dõ sup¬

Expanded text:
egitur, de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum . Ad quem velut virga lignum passionis accessit, ut emei: id est, non credere. Nam hoc est peccatum de quo arguit Spiritus mundum, sicut Dominus dicit: De peccato quidem, quia non crediderunt in me . Et exacerbaverunt Altissimum in siccitate: quod alii codices habent, in inaquoso, quod de graeco est expressius, nec aliud quam siccitatem significat. Utrum in illa eremi siccitate, an potios in sua? Quia licet bibissent de petra, non ventres, sed mentes aridas habebant, nulla virentes fecunditate justitiae. In qua siccitate magis fideliter Deo sup
Abbreviated transcription (Latin):
obliti s̃ beneficioꝵ dĩ & mirabiliũ eiꝰ quȩ ostendit
eis : corã patrib eoꝵ quȩ fecit mirabilia in t̾ra egypti
in cãpothaneos. Et incipit eadẽ mirabilia cõme¬
morando recexere : quȩ si
parabolȩ s̃ & ꝓpositiones
tentionis debemꝰ auferre
ab eo qđ psalmꝰ ipse intendit:
ostendere hunc eẽ fructũ om̃iũ quȩ dicutitur
& quare ammoniti sumꝰ hȩc intentissime audire
dõ dicente. Attendite popłs m̃s legẽ meã: incli¬
nate aurẽ uram in uerba oris mei: ut ponamꝰ in
data eiꝰ exqͥramꝰ: ne fiamꝰ sic̃ patres illi. gene

Expanded text:
obliti sunt beneficiorum Dei, et mirabilium ejus quae ostendit eis, coram patribus eorum quae fecit mirabilia in terra Aegypti, in campo Thaneos. Et incipit eadem mirabilia commemorando retexere. Quae si parabolae sunt et propositiones,  intentionis debemus auferre ab eo quod psalmus ipse intendit ostendere, hunc esse fructum omnium quae dicuntur, et quare admoniti sumus haec intentissime audire, Deo dicente, Attendite, populus meus, legem meam; inclinate aurem vestram in verba oris mei; ut ponamus in data ejus exquiramus; ne fiamus, sicut illi
Abbreviated transcription (Latin):
Aiudeis occisus ẽ xp̃c hoc p̃siguratũ ẽ enĩ etiã cũ
ia cob decussatĩ porrectis manib dextera tetigit
effrem ad sinistrã c̃stitutũ : eũq p̃posuit manas¬
se ad dexterã constituto quẽ sinistra ipsẽ tange
id aꝑtissime exposuit Ñ custodier̃ inqͥt testam̃tũ dĩ:
& in lege eiꝰ noluer̃ ambulare. Ecce qđ ẽ conuersi
s̃ in die belli : ñ obseruauer̃ testam̃tũ dĩ Vbi arcus
tendentes & mitentes. etiã ꝓmissionis ꝓmptissime
uerba ꝓtuler̃ : dicentes : quȩcũq locutꝰ ẽ dñs dr̃¬

Expanded text:
iam cum Jacob decussatim porrectis manibus, dextera tetigit Ephraem ad sinistram constitutum; eumque praeposuit Manasse ad dexteram constituto, quem sinistra ipse tangebid apertissime exposuit: Non custodierunt, inquit, testamentum Dei, et in lege ejus noluerunt ambulare. Ecce quid est, Conversi sunt in die belli: non observaverunt testamentum Dei. Ubi arcus tendentes et mittentes, etiam promissionis promptissimae verba protulerunt, dicentes: Quaecumque locutus est D
Abbreviated transcription (Latin):
fieri rectũ qđ inse fuit prauũ cor hominis Vt aut̃
cor cũ illo sit & ꝑhoc rectũ eẽ possit. accedit᷑ ad eũ
ñ pede. sed fide Ideo dr̃ etiã in epła ad hebreos:
de illa ipsa generatione praua & a maricante q̃
ꝓfuit sermo auditꝰ illiꝰ: ñ cõtẽꝑatis fidei eoꝵ qͥ
cor fiat rectũ. Quȩ fides p̃ueniente & uocante
mĩa dĩ. ꝑ obȩdientiã suscitat᷑ & applicare incipit
ad dm̃ cor ut dirigat᷑ ut qͣntomagis magisq diri¬
git᷑. tantomagis uid& qđ ñ uidebat & ualet qđ
ñ ualebat. hoc ñ fecerat symon: cui petrus apłs
ñ ẽ rectũ cũ dõ Ibi enĩ ostendit qͥa ñ potest cẽ
rectũ sine dõ: ut incipiant homines tanquam
serui sub lege ambulare metuentes. sed in lege
tanqͣm filii uolentes. in qͣ illi ambulare noluer
& sub illa reimanser̃. hanc enĩ uoluntatẽ ñ timor
sed caritas hab& : quȩ diffundit᷑ in cordib cre¬

Expanded text:
fieri rectum quod in se fuit pravum cor hominis. Ut autem fieri rectum quod in se fuit pravum cor hominis. Ut autem cor cum illo sit, et per hoc rectum esse possit, acceditur ad eum, non pede, sed fide. Ideo dicitur etiam in Epistola ad Hebraeos de illa ipsa generatione prava et amaricante: Non profuit sermo auditus illis non contemperatis fidei eorum qui cor fiat rectum. Quae fides, praeveniente et vocanteia Dei, per obedientiam suscitatur; et applicare incipit ad Deum cor, ut dirigatur; et quanto magis magisque dirigitur, tanto magis videt quod non videbat, et valet quod non valebat. Hoc non fecerat Simon, cui Petrus apostnon est rectum cum Deo . Ibi enim ostendit quia non potest esse rectum sine Deo, ut incipiant homines, non tanquam servi sub lege ambulare metuentes, sed in lege tanquam filii volentes, in qua illi ambulare noluerunt, et sub illa rei remanserunt. Hanc enim voluntatem non timor, sed charitas habet, quae diffunditur in cordibus cre
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ in hoc uerbo nos quęrere uoluisse. qđ maluit
dicere noluer̾ ãbulare. qͣm ñ ambula uer̃. Pote¬
rat enĩ putari lex oꝑum quasi sufficere ad iusti¬
ficationẽ : cũ ea quȩ p̃cipiunt᷑ forinsecꝰ fiunt ab
eis hominib qͥmallent ñ p̃cipi quȩ ñ excorde
faciunt. & tam̃ faciunt. Ac ꝑ hoc quasi uident᷑
ambulare in legedĩ: sed nolunt am bulare.
ñ enum ex corde faciunt. Ex corde aut̃ nallom
fieri potest : qđ for midine fit penȩ ñ dilectione
iustitiȩ Nã quantũ attin& ad facta quȩ forinses
aguntur : & qͥ timent penã & qͥamant iustitiã
ñ furant᷑ Et ideo paress̃ manu: dispares corde
Pares oꝑe : dispares uoluntate. Ideo illi sic notatis
generatio inqͥt quȩ cor ñ direx̃ suũ Ñ dictũ ẽ operi
sed cor. Directo enĩ corde : recta s̃ oꝑa : Cũ aut̃ cor
directũ ñ ẽ : oꝑa recta ñ s̃. etiã si recta uideant᷑ &
unde cor ñ direx̃ praua generatio. satis apuit : cũ

Expanded text:
c verbo nos quaerere voluisse, quod maluit dicere, noluerunt ambulare, quam, non ambulaverunt. Poterat enim putari lex operum quasi sufficere ad justificationem, cum ea quae praecipiuntur, forinsecus fiunt ab eis hominibus qui mallent non praecipi quae non ex corde faciunt, et tamen faciunt; ac per hoc quasi videntur ambulare in lege Dei, sed nolunt ambulare: non enim ex corde faciunt. Ex corde autem nullo modo fieri potest, quod formidine fit poenae, non dilectione justitiae. Nam quantum attinet ad facta quae forinsecus aguntur: et qui timent poenam, et qui amant justitiam non furantur; et ideo pares sunt manu, dispares corde; pares opere, dispares voluntate. Ideo illi sic notati sunt: Generatio, inquit, quae cor non direxit suum. Non dictum est, opera: sed, cor. Directo enim corde, recta sunt opera: cum autem cor directum non est, opera recta non sunt, etiamsi recta videantur. Et unde cor non direxit prava generatio, satis aperuit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ur÷ & hoc ñ fit. nisi credendo in eũ qͥ iustificat ĩpiũ
quã fidẽ ñ habuit generatio praua & a maricans:
& ideo de illa dictũ ẽ. ñ ẽ creditꝰ cũ dõ sp̃s eiꝰ: Multo
eñ hoc expressius dictũ ẽ ad significandã gr̃am di
quȩ nꝰ solũ oꝑat᷑ remissionẽ peccatoꝵ. seđ etiã coope¬
rantẽ sibi facit hominis sp̃m̃ in opere bonoꝵ factoꝵ

Expanded text:
tur; et hoc non fit, nisi credendo in eum qui justificat impium . Quam fidem non habuit generatio prava et amaricans; et ideo de illa dictum est: Non est creditus cum Deo spiritus ejus. Multo enim hoc expressius dictum est, ad significandam gratiam Dei, quae non solum operatur remissionem peccatorum, sed etiam cooperantem sib
Abbreviated transcription (Latin):
& non disꝑd& eos. Et abundauit ut auerten& irã
suam : & ñ accendit om̃em irã suã & recordatus
ẽ quia caro s̃ : sp̃s uadens & ñ reuertens. in his
uerbis multi sibi iniqͥ impunitatẽ de diuina mi¬
scđia pollicent᷑ : etiã si tales eẽ ꝑstiterint qualis
generatio ista describit᷑ praua & a maricans
quib consentire ñ expedit. Si enĩ ut scđm ipsos
loquar. ds̃ fortasse ñ ꝑdet nec malos: sine dubio
ñ ꝑ det bonos: Cur gͦ ñ potiꝰ id eligimꝰ. ubi dubita¬
tio Nulla ẽ : Nã qͥ in lingua suam̃tiunt᷑ illi. cum
aliud habeat cor eoꝵ: putant utiq qͥa nolunt.
quarido penã ȩc̃nã talib cõminat᷑. etiã dm̃ eẽ
menida cẽ. Sed cũ ipsi eũ m̃tiendo ñ fallunt :¬

Expanded text:
ertat iram suam, et non accendet omnem iram suam. Et recordatus est quia caro sunt; spiritus vadens, et non revertens. » In his verbis multi sibi iniquitatis impunitatem de divina misericordia pollicentur, etiamsi tales esse perstiterint, qualis generatio ista describitur prava et amaricans quibus consentire non expedit. Si enim, ut secundum ipsos loquar, Deus fortasse non perdet nec malos, sine dubio non perdet bonos. Cur ergo non potius id eligimus, ubi dubitatio nulla est? Nam qui in lingua sua mentiuntur illi, cum aliud habeat cor eorum, putant utique et volunt, quando poenam aeternam talibus comminatur, etiam Deum esse mendacem. Sed cum ipsi eum m
Abbreviated transcription (Latin):
ipse facen&. Et oblitis bene factoꝵ eiꝰ & mi
rabiliũ eiꝰ quȩ ostendit eis: corã patrib eoꝵ
quȩ fecit mirabilia quid sit hoc: ñ ẽ qu estio
negligenda De ipsis patrib paulo ante
cuiꝰ initationẽ eo mͦ cauendũ p̃cipit alteri generati¬
om ut ponant in dõ spem suã & ñ obliuiscant᷑ ope¬
nĩdi. ⁊i mandata eiꝰ exqͥrant. De qͥb iã satis qđ uisũ¬

Expanded text:
 Et obliti sunt beneficiorum ejus, et mirabilium ejus quae ostendit eis, coram patribus eorum quae fecit mirabilia. Quid sit hoc, non est quaestio negligenda. De ipsis patribus paulo antecujus imitationem eo modo cavendam praecipit alteri generationi, ut ponant in Deo spem suam, et non obliviscantur operum Dei, et mandata ejus exquirant: de q
Abbreviated transcription (Latin):
cũdõ spm̃ creditũ : ñ credere spm̃ suũ posse facere
sine dõ uisticiã sed cũ dõ Hoc ẽ enĩ credere indm̃: qđ
utiq plus ẽ qͣm credere dõ Nã & homini cuilib&
plerũq credendũ ẽ: qͣmuis in eũ ñ sit credendũ
hoc ẽ gͥ credere indm̃: credendo adherere. ad
bene cooꝑandũ bona oꝑanti dõ Quia sine me
in qͥt : nichil potestis facere. quid aut̃ plus hinc
apłs dicere potuit. qͣm qđ ait qͥ aut̃ adher&e dõ¬

Expanded text:
re sine Deo justitiam, sed cum Deo. Hoc est etiam credere in Deum; quod utique plus est quam credere Deo. Nam et homini cuilibet plerumque credendum est, quamvis in eum non sit credendum. Hoc est ergo credere in Deum, credendo adhaerere ad bene cooperandum bona operanti Deo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere . Quid autem plus hinc Apostolus dicere potuit, quam quod ait: Qui autem adhaeret Do
Abbreviated transcription (Latin):
& ds̃ excelsus redemptor eoꝵ ẽ Sed hoc
totũ ꝓpt̃ ad qͥrenda tẽporalia bona: & ui¬
lia mala Nã qͥ ꝓpt̃ beneficia trena dm̃
querebant : ñ utiq dm̃ sed illa quȩre banit
Lomꝰ timore seruili : ñ liberali dilectione ds̃

Expanded text:
 est. » Sed hoc totum propter acquirenda temporalia bonlia mala. Nam qui propter beneficia terrena Deum quaerebant, non utique Deum, sed illa quaerebant. Et modo timore servili, non liberali dilectione Deus
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃ apłs: cas dic̃ iste psalmꝰ qͣntũ existimarẽ pos¬
sumꝰ parabolas & ꝓpositiones Nin eo habentes fi¬
dẽ qd contiger: sed in eis reb ad quas rationaibi li
cõparatione ferunt᷑. Attendamꝰ gͦ legẽ dĩ popłs
eius: & inclinemꝰ aurẽ nrãm in uerba oris eius

Expanded text:
dixit Apostolus, eas dicit iste psalmus, quantum existimare posdixit Apostolus, eas dicit iste psalmus, quantum existimare possumus, parabolas et propositiones: non in eo habentes finem, quod contigerunt; sed in eis rebus ad quas rationabili comparatione referuntur. Attendamus ergo legem Dei, populus ejus, et inclinemus aurem nostram in verba
Abbreviated transcription (Latin):
nob̵ gͦ potiꝰ i sta cantata s̃ Unde in hoc psalmo int̃
cetera dictũ ẽ. Ut cognoscat generatio altera: filii
qͥ nascent᷑ & exurgent. Porro sulle interitꝰ a serpen¬
tib & ab ext̾minatore illa ꝑditio & gladii truci¬
datio figurȩ fuer̃ sic̃ cuident̃ dic̃ apłs cũ illa om̃ia
c̃agissẽ manifestũ sit . ñ enĩ ait in figura dicebant᷑.
uł in figura scripta s̃ sed in figura in qͥt contingebaNt
illis: quanto maiore diligentia pietatis cauendȩ
s penȩ. quarũ figure illȩ fuer̃ : ꝓcul dubio certe
sic̃ in bonis reb multo ampliꝰ boni ẽ in eo qđ figu¬
ra significat᷑ qͣm in ipsa figura : ita & in malis lon¬
ge uiq peiora s̃ quȩ significant᷑ figuns cũ tanta
mala sint eciã significantes figurȩ Nã sic̃ t̃ra pro¬
missionis qͦ ille popłs ducebat᷑ in cõparationẽ regni
illȩ figurt fuer̃ cũ tã sint a troces in cõparationẽ
penarũ qͦs significant nichil s̃ quas aut̃ figuras

Expanded text:
Nobis ergo potius ista cantata sunt. Unde in hoc psalmo inter caetera dictum est: Ut cognoscat generatio altera, filii qui nascentur et exsurgent. Porro si ille interitus a serpentibus, et ab exterminatore illa perditio, et gladii trucidatio, figurae fuerunt, sicut evidenter dicit Apostolus, cum illa omnia contigisse manifestum sit; non enim ait, In figura dicebantur, vel, In figura scripta sunt; sed, In figura, inquit, contingebant illis: quanto majore diligentia pietatis cavendae sunt poenae quarum figurae illae fuerunt! Procul dubio quippe, sicut in bonis rebus multo amplius boni est in eo quod per figuram significatur, quam in ipsa figura; ita et in malis longe utique pejora sunt quae significantur figuris, cum tanta mala sint etiam significantes figurae. Nam sicut terra promissionis, quo ille populus ducebatur, in comparatione reillae quae figurae fuerunt, cum tam sint atroces, in comparatione poenarum quas significant nihil sunt. Quas autem figuras
Abbreviated transcription (Latin):
sona sua primũ uerba fieri uoluit: ne uerba eiꝰ
loquens homo c̃tem neret᷑ ut homo Ita enĩ se ha¬
bent locutiones dĩ : quȩ nob̵ insinuant᷑ ꝑ sensum
corporis nr̃i. Creaturã subditã oꝑe in uisibilicre¬
ator mou& ñ eiꝰ substantia in aliqͥd corporale &
tẽporale conuertit᷑: ut corporalib & tẽporalib
signis siue ad oculos siue ad aures ꝑtinentibus
quantũ capere homines poss suã faciat in no¬
tescere uoluntatẽ. Si enĩ angłs uti potest ȩchere
aere nube igne. & alia qualib& natura uł spe¬
cie corporali. & homo uultu lingua manu cala¬
mo litteris. aliisue significantib rebus ad suȩ
m̃tis indicanda secreta. postremo cũ homo sit
nutitios homines mitit. & dicit alii uade &
uadit. & alii ueni & uenit. ⁊ seruo suo fac hoc
& facit. quanto maiore & efficatiore potestate
ds̃ cui dño uniuersa subiecta sunt & ipso angło
& homine utit᷑ ut qđ ei plac& annunti&
quã uis itaq iã homo dicat. qͣnta audiuimꝰ & cog¬

Expanded text:
sona sua primum verba fieri voluit, ne verba ejus loquens homo, contemneretur ut homo. Ita enim se habent locutiones Dei, quae nobis insinuantur per sensum corporis nostri. Creaturam subditam opere invisibili Creator movet; non ejus substantia in aliquid corporale et temporale convertitur, ut corporalibus et temporalibus signis, sive ad oculos sive ad aures pertinentibus, quantum capere homines possunt, suam faciat innotescere voluntatem. Si enim angelus uti potest aethere, aere, nube, igne, et alia qualibet natura vel specie corporali; et homo vultu, lingua, manu, calamo, litteris, aliisve significantibus rebus ad suae mentis indicanda secreta; postremo cum homo sit, nuntios homines mittit, et dicit alii, Vade, et vadit; et alii, Veni, et venit; et servo suo, Fac hoc, et facit : quanto majore et efficaciore potestate Deus, cui Domino universa subjecta sunt, et ipso angelo et homine utitur, ut quod ei placet annuntiet! Quamvis itaque jam homo dicat, Quanta audivimus, et cog
Abbreviated transcription (Latin):
apparee in consequentib Non erũ exquo factũ
ẽ celũ & t̾ra. uł ex quo ertatũ ẽ. in primo homine
tgenus humanũ: sed ex quo popłi c̃gregatio quȩ
Addueta ẽ ex egypto ut serasus ꝑtineat ad
a saphi qđ int̃p̃tat᷑ congregatio Sed utinam
qui dixit. apiam in parabolis os meũ. etiã
intel lectũ nr̃m in eas aꝑi re dignetur si
Sienĩ sic̃ ossuũ aꝑuit in parabolis. ita aꝑin& etiã
ipsas parabolas & sic̃ eloqͥt᷑ ꝓpositiones ita elo¬
queret᷑ & earũ expositiones ñ hic estuaremꝰ Nunc
uero ita obĩecta &e clausa s̃ om̃ia : ut etiã si ad aliqͥd
ipso adiuuante unde salubrit̾ pascam᷑ ꝑuenire
possimꝰ in sudore tam̃ uultꝰ nr̃i edamꝰ pͥanẽ & pȩ
nã definitionis antiquȩ ñ corporis tantũ sed & cor¬
iã enĩ hominis uerba s̃ quanta audiuimꝰ & cogno¬

Expanded text:
entibus. Non enim ex quo factum est coelum et terra, vel ex quo creatum est in primo homine genus humanum; sed ex quo populi congregatio quae adducta est ex Aegypto: ut sensus pertineat ad Asaph, quod interpretatur Congregatio. Sed utinam qui dixit, Aperiam in parabolis os meum, etiam intellectum nostrum in eas aperire dignetur! Si enim sicut os suum aperuit in parabolis, ita aperiret etiam ipsas parabolas; et sicut eloquitur propositiones, ita eloqueretur et earum expositiones; non hic aestuaremus: nunc vero ita obtecta et clausa sunt omnia, ut etiamsi ad aliquid ipso adjuvante, unde salubriter pascamur pervenire possimus, in sudore tamen vultus nostri edamus panem ; et poenam definitionis antiquae, non corporis tantum, sed et corJam enim hominis verba sunt, Quanta audivimus, et cogno
Abbreviated transcription (Latin):
uł certe tã etiã nob ista dicant᷑ Cũ enĩdixis¬
set apłs. sed ñ in om̃ib illis benepla citũẽ do
ita ostendens fuisse ibi etiã illos in qͥbi beneplaci¬
tũ ẽ dõ continiuo subiecit. ꝓstrati enĩ s̃ in deserto
simꝰ concupiscentes mala sic̃ & illi concupier̃: Neq
idolis seriuentes sic̃ qͥdã eoꝵ: sic̃ scriptũ ẽ: Sedit

Expanded text:
 certe tam etiam nobis ista dicantur. Cum enim dixisset Apostolus, Sed non in omnibus illis beneplacitum est Deo, ita ostendens fuisse ibi etiam illos in quibus beneplacitum est Deo; continuo subjecit, « Prostrati enim sunt in deserto: simus concupiscentes mala, sicut et illi concupierunt: neque idolis servientes, sicut quidam eorum; sicut scriptum est, Sedit
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalẽ biber̃. Bibebant enĩ de spiritali
sequenti eos petra: petra aut̃ erat xp̃c. Idem
itaq in mysterio cibus & potus illoꝵ qui nr̃:
sed significatione idem ñ specie. Quia idem
ipse xp̃c illis in petra figuratꝰ : nob̵ in carne

Expanded text:
iritualem biberunt: bibebant enim de spirituali consequente eos petra; petra autem erat Christus. » Idem itaque in mysterio cibus et potus illorum qui noster; sed significatione idem, non specie; quia idem ipse Christus illis in petra figuratus, nobis in carne
Abbreviated transcription (Latin):
TTENDITE POPLS MS̃ LIGTMMTAM
Quem hic credamus loqui nisidm̃:
ipse enĩ legẽ dedit popło suo: quẽ
liberatũ ex ȩgypto coni¬
gregauit. Quae congregatio proprie
synagoga nuncupatur : quod inter¬
pretatur a saph. Utrum ergo ita di¬
ctum ẽs untellectus a saph. qͣuod ipse

Expanded text:
it, populus meus, legem meam. Quem hic credamus loqui nisi Deum? Ipse enim legem dedit populo suo, quem liberatum ex Aegypto congregavit, quae congregatio proprie Synagoga nuncupatur, quod interpretatur Asaph. Utrum ergo ita dictum est, Intellectus Asaph, quod ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ad uetus. alterũ ad nouũ testam̃tũ ꝑtinentiũ Nã qđ
ait. quanta mandauit patrib nr̃is nota facere ea fi¬
liis suis mandata eiꝰ accepisse dix̃ nota facere ea fi¬
acceper̃ ipsi : ut cognoscat generatio altera qđ illi
tẽ cognouit filii qͥ nascent᷑ & exurgent Na ili
qͥa atis̃ ñ ex surrexer̃ : quia ñ sur sũ cor
sed in t̃ra potius habuer. Cũ xp̃o enĩ ex suntit᷑:
unde dictũ ẽ : Si ex surrexistis cũ xp̃o : quȩ sur¬
sũ s̃ sapite & narrent in qͥt filus siuis : ut ponaã
indõ spem suam ita enĩ ñ suã iustitiã iusti
uolunt constituere : sed reuelant ad dm̃
uiã suã & sperant in eũ ut ipse faciat
Et ne oblius catitur openĩ di Magnifiando
sclic& & iactando oꝑa sua. tanquã ipsi faciant.
cũ ds sit qͥo ꝑat᷑ in eis qͥ bona oꝑant᷑ & uelle &
opariꝓ bona uoluntate : Et mandata eiꝰ exqͥrant :¬

Expanded text:
ad Vetus, alterum ad Novum Testamentum pertinentem: nam quod ait, Quanta mandavit patribus nostris nota facere ea filiis suis, mandata eos accepisse dixit, nota facere ea fiut cognoscat generatio altera, quod illa non cognovit. Filii qui nascentur et exsurgent. Nam illi qui nati sunt, non exsurrexerunt, quia non sursum cor, sed in terra potius habuerunt. Cum Christo enim exsurgitur: unde dictum est, Si exsurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite . Et narrent, inquit, filiis suis, ut ponant in Deo spem suam. Ita enim non suam justitiam justi volunt constituere, sed revelant ad Deum viam suam, et sperant in eum, ut ipse faciat . Et non obliviscantur operum Dei: magnificando scilicet et jactando opera sua, tanquam ipsi faciant; cum Deus sit qui operatur in eis qui bona operantur, et velle, et operari, pro bona voluntate . Et mandata ejus exq
Abbreviated transcription (Latin):
nes ab initio. Initiũ ẽ gͦ uetꝰ testa m̃tũ. finis nouũ
Timor enĩ p̃ual& in lege: & initiũ sapientiȩ timor
dñi. Finis aut̃ legis xp̃c : ad iustitiã om̃i credenti
quo donante diffundit᷑ caritas in cordib nr̃is: ꝑ¬
spm qͥ datus ẽ nob̵ Et consummata caritas mittit
timorẽ: qm̃ nunc sine lege iustitia dĩ manifesta
in isrł Nã & illud qđ tã in signi & pleno tantis signi¬
ficationib oꝑe. tab̵ naculũ constitutũ ẽ tab̃naculũ
testimonii nominat᷑ : in qͦ erat uelam̃ contra ar¬
cã legis sic̃ uelam̃ contra faciem ministrilegis
qͥa in illa dispensatione parabolȩ & ꝓpositiones
erant hȩc quippe quȩ p̃dicabant᷑ & faciebant
uelatis significationib condebant᷑: & ñ reuela¬
tis manifestationib cernebant᷑ Cũ aut̃ transie

Expanded text:
Initium est Vetus Testamentum, finis Novum. Timor enim praevalet in lege, et initium sapientiae timor Domini. Finis autem legis Christus ad justitiam omni credenti: quo donante diffunditur charitas in cordibus m qui datus est nobis ; et consummata charitas foras mittit timorem , quoniam nunc sine Lege justitia Dei manifestatin Israel. Nam et illud quod tam insigni et pleno tantis significationibus opere tabernaculum constitutum est, tabernaculum Testimonii nominatur , in quo erat velamen contra arcam Legis, sicut velamen contra faciem ministri Legis; quia in illa dispensatione parabolae et propositiones erant. Ea quippe quae praedicabantur et fiebant, velatis significationibus condebantur, et non revelatis manifestationibus cernebantur. Cum autem transie
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑ in nouo. Audita cũ ꝓphetarent᷑: cognita cũ im¬
plerent᷑. Ubi ꝓmissio reddit᷑ : ñ fraudat᷑ auditio
hȩc ẽ nr̃a generatio: in qua nob̵ donata ẽ regene¬
ratio. Annuntiantes laudes dñi & potentias eiꝰ :
& mirabilia eiꝰ quȩ fecit. Ordo uerboꝵ ẽ Et patres

Expanded text:
cuntur in Novo; audita cum prophetarentur, cognita cum implerentur. Ubi promissio redditur, non fraudatur auditio.Haec est nostra generatio, in qua nobis donata est regeneratio. Annuntiantes laudes Domini, et potentias ejus, et mirabilia ejus quae fecit. Ordo verborum est, Et patres
Abbreviated transcription (Latin):
nat humilitas. ñ cuiꝰ erigit ceruicẽ suꝑbia qđ enĩ
in fundit᷑ coricauo humilitatis excipit᷑ : en unen¬
tia tumoris expellit᷑. Vnde alio loco inclina in qͥt
aurẽ tuã : excipe uerba intellectꝰ. Satis itaq am¬
moniti sumꝰ. etiã istũ psalmũ huiꝰ intellectus a saph
qͥa genitiuo casu in titulo positũ ẽ huiꝰ intellectꝰ.
ñ hic intellectꝰ. inclinata aure suscipere. id ÷hu-
militate pietate. Nec ipsius asaph dictũ ẽ. sedipi
asaph: qđ greco articulo appay& & in qͥbusdũ
latinis codicib in iuenit᷑. Uerba igit᷑ ista in¬
tellectꝰ s̃ id ÷ in telligentiȩ s̃. quȩ data ẽ ipsi asipho
dĩ. unde nequa quã nos alienare debemꝰ: Quãuis
uocatio uͦ magis hominũ intelligi sol& : tam̃
& illã dictã inuenimꝰ eccłam & nob̵ fortasse
& congrega nos de nationib : ut confiteam᷑
nomini sc̃o tuo Neq dedignarinos oportet im¬

Expanded text:
nat humilitas; non cujus erigit cervicem superbia. Quod enim nat humilitas; non cujus erigit cervicem superbia. Quod enim infunditur, concavo humilitatis excipitur, eminentia tumoris expellitur. Unde alio loco: Inclina, inquit, aurem tuam, et excipe verba intellectus . Satis itaque admoniti sumus etiam istum psalmum hujus intellectus Asaph quia genitivo casu in titulo positum est, hujus intellectus; non, hic intellectus inclinata aure suscipere, id est humili pietate. Nec, ipsius Asaph dictum est; sed, ipsi Asaph: quod graeco articulo apparet, et in quibusdam latinis codicibus invenitur. Verba igitur ista intellectus sunt, id est, intelligentiae sunt quae data est ipsi Asaph; Dei, unde nequaquam nos alienare debemus. Quamvis vocatio vero magis hominum intelligi solet: tamen et illam dictam invenimus Ecclesiam, et nobis fortasst congrega nos de nationibus, ut confiteamur nomini sancto tuo . Neque dedignari nos oportet, im
Abbreviated transcription (Latin):
munis erat om̃ib gr̃a quȩ sacram̃toꝵ uirtꝰ ẽ:
Sic̃ & nunc reuelata fide quȩ tune uelabat᷑.
patatis. cõmũne ẽ lauachrũ regeneratio¬
nis: sed ipsa gr̃a cuiꝰ ipsa s̃ sac ram̃ta.
qua m̃bra corporis xp̃i cũ suo ca pite
regenerata sunt: ñ cõmunis ẽ om̃ib
Nam & heretici habent eundẽbaptis¬
mũ: & falsi fr̃s in cõmunione catholici
nominis. Ergo & hic recte dr̃: sed ñ in om̃ib
illis bene placctũ ẽ dõ. Neq tunc tam̃ neq nunc
in fructuosa ẽ uox dicentis: attendite popłs
ms legẽ meã. quȩ locutio nota ẽ in om̃ib litteris:
qđ ñ ait aitende. sed attendite. Ex multis enĩ po¬
pulis constat : qͥb: multis qđ seqͥt᷑ pluralit̃ dr̃ la
clinate aurẽ uram: in uerba oris mei qđ ẽ attendi¬
te : hoc ẽ inclinate aurẽ ur̃am. Et qđ illi ait legẽ
meã : hoc ait in uerba oris mei. Ille nãq pie
attendit legẽ dĩ. & uerba oris eiꝰ : cuiꝰ aurẽ incli.¬

Expanded text:
munis erat omnibus gratia, quae sacramentorum virtus est; sicut et nunc jam revelata fide, quae tunc velabatur, ptizatis , commune est lavacrum regenerationis; sed ipsa gratia cujus ipsa sunt Sacramenta, qua membra corporis Christi cum suo capite regenerata sunt, non communis est omnibus. Nam et haeretici habent eumdem Baptismum, et falsi fratres in communione catholici nominis. Ergo et hic recte dicitur: Sed non in omnibus illis beneplacitum est Deo. 3. Neque tunc tamen, neque nunc infructuosa est vox dicentis: Attendite, populus meus, legem meam. Quae locutio nota est in omnibus litteris, quod non ait, Attende; sed, Attendite. Ex multis enim populus constat; quibus multis quod sequitur pluraliter dicitur: Inclinate aurem vestram in verba oris mei. Quod est, Attendite; hoc est, Inclinate aurem vestram: et quod illic ait, legem meam; hoc ait hic, verba oris mei. Ille namque pie attendit legem Dei et verba oris ejus, cujus aurem incli
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ synagoga hoc ẽ idem popłs intellexent
cui dr̃. attendite popłs is legẽ meã : quid ẽ
gͦ qđ eundẽ popłm ꝑ ꝓphetã increpat di¬
cens. isrł autẽ me ñ cognouit. & popłs me ñ in¬
tellexit: sed ꝓfecto erant etiã iN illo popło
qͥ intelligerent: habentes fidẽ quȩ postea
reuelata ẽ. ñ ad legis litterã. sed ad gram sp̃s
futurã reuelationẽ p̃uidere & p̃nuntiare potu¬
er̃: cũ & illa uetera sacram̃ta significantia fu¬
erint futuroꝵ. An soli prophete habebanthanc
fidẽ. ñ & popłs : immo uͦ etaã qͥ ꝓphetas fide¬
lit̃ audiebant eadẽ adiuuabant᷑ gr̃a: ut intel¬
ligerent qđ audiebant. Sed utiq sacram̃tũ regni
cȩloꝵ uelabat᷑ in ueteri testam̃to: qđ plenitudi¬
ne tẽporis reuelaret᷑ in nouo Nolo enĩ uos ait

Expanded text:
s intellexerit, cui dicitur, Attendite, populus meus, legem meam? Quid est ergo quod eumdem populum per prophetam increpat, dicens: Israel autem me non agnovit, et populus meus non intellexit ? Sed profecto erant etiam in illo populo qui intelligerent, habentes fidem quae postea revelata est non ad Legis litteram, sed ad gratiam Spfuturam revelationem praevidere et praenuntiare potuerunt; cum et illa vetera sacramenta, significantia fuerint futurorum. An soli Prophetae habebant hanc fidem, non et populus? Imo vero etiam qui Prophetas fideliter audiebant, eadem adjuvabantur gratia, ut intelligerent quod audiebant. Sed utique sacramentum regni coelorum velabatur in Veteri Testamento, quod plenitudine temporis revelaretur in No
Abbreviated transcription (Latin):
Salmi huius titulus ẽ : canticũpsalmi a siph
lã sepe diximꝰ qͥd int̃p̃tat᷑ a saph id ÷ congregatio hono
gͦ ille qͥ uocabat᷑ a saph: infigura congregationis popłi
dĩ in multoꝵ psailmoꝵ titulis ponit᷑. Grece aut̃ con¬
gregatio : synagoga dr̃: qđ uelut ꝓpriũ nom̃ iudeoꝵ
popłs tenuit ut synagoga appellet᷑: sic̃ popłs xp̃ĩ¬
anus usitati uocat᷑ ȩccła cũ & ipse utiq congreget᷑¬

Expanded text:
nticum Psalmi Asaph.» Jam saepe diximus quid interpretetur Asaph, id est, Congregatio. Homo ergo ille qui vocabatur Asaph, in figura congregationis populi Dei in multorum psalmorum titulis ponitur. Graece autem congregatio synagoga dicitur, quod velut proprium nomen Judaeorum populus tenuit, ut Synagoga appellaretur; sicut populus Christianus usitatius vocatur Ecclesia, cum et ipse utique congreget
Abbreviated transcription (Latin):
& illud qđ pleriq codices habent dexterã tuã no¬
siue ad ȩt̾nã felicitatẽ: Nã ds̃ ita ñ hab& corporalis
alii codices ñ habent cõpeditos sed eruditos. Uerbũ
enĩ grecũ ita in utraq significatione simileresonat.
ut una sillaba paululũ differat. Sed cũ illi eni¬
diant᷑ in sapientia. qͥ initiunt sic̃ scriptũ ẽ pedẽ in
cõpedes eiꝰ : ñ utiq pedẽ corporis sed pedẽ cordis
& eiꝰ uelut aureis uinculis illigati. auia dñi ñ ex.¬
orbitant: nec fiunt ab illo fugitiui. qđ lib& honĩ
legat᷑. salua ẽ sententia ueritatis & apsõs enĩ cõpe¬
ditos uł eruditos corde in sapientia sic notos ds̃ fec̃
in nouo testam̃to. ut ꝓfide qͣm uidȩoꝵ & gentiũ de¬
testabat᷑ impieta somia contẽnerent & eisse priua¬
rent ut illa contẽnerent. & desiderandis ȩt̃nis ꝑ
suas passiones testimoniũ ꝑhib̾ent. unde & testes

Expanded text:
. Et illud quod plerique codices habent, «Dexteram tuam no. Et illud quod plerique codices habent, «Dexteram tuam nosive ad aeternam felicitatem: nam Deus ita non habet corporalis alii codices non habent, «compeditos,» sed, «eruditos.» Verbum enim graecum ita in utraque significatione similiter sonat, ut una syllaba paululum differat. Sed cum illi erudiantur in sapientia, qui injiciunt, sicut scriptum est, «pedem in compedes ejus» non utique pedem corporis, sed pedem cordis, et ejus velut aureis vinculis illigati a via Dei non exorbitant, nec fiunt ab illo fugitivi; quodlibet horum legatur, salva est sententia veritatis. Et ipsos enim «compeditos,» vel «eruditos corde in sapientia» sic notos Deus fecit in Novo Testamento, ut pro fide quam Judaeorum et Gentilium detestabatur impietas, omnia contemnerent; et eis se privarent, ut illa contemnerent, et desiderandis aeternis per suas passiones testimonium perhiberent unde et testes
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑare p̃mia fidei. quȩ ñ apparent in ueteri testa m̃o
sed renouant᷑ in nouo Ne arbitrent᷑ ꝓmagno haben¬
dã & cupiendã uł amandã eẽ t̾renoꝵ ac tẽporaliũ
bonoꝵ felicitatẽ: & cõmoueant᷑ pedes eoꝵ cũ eã ui
derint & in eis qͥte ñ colunt. & gressus effundant᷑ in
lapsũ dũ nesciunt dinumerare irã tuã. Deniq: scđm
hanc orationẽ hominis sui sic notũ fecit xp̃m suũ.
ut suis passionib: demonstrar& : ñ ea munera quȩ
uident᷑ sonare in ueteri testam̃to ubis̃ umbrȩ fu¬
turoꝵ. sed ȩt̾̃na eẽ concupiscenda. Potest in isto sensu
etiã dĩ dextera intelligi. in qͣ iustos ab impis segre¬
gabit: quia & ipsa bene sic in note scit. cũ flagellat
om̃em filiũ quẽ recipit. Nec in peccatis suis ꝓspe¬
rari sinit plus irascendo. sed in mansuetudine sini¬
stra flagellat. ut emundatũ ad dexterã ponat

Expanded text:
sperare praemia fidei quae non apparent in Vetere Testamento, sperare praemia fidei quae non apparent in Vetere Testamento, sed revelantur in Novo; ne arbitrentur pro magno habendam et cupiendam vel adamandam esse terrenorum ac temporalium bonorum felicitatem, et commoveain eis qui te non colunt; et gressus eorum effundantur in lapsum, dum nesciunt dinumerare iram tuam? Denique secundum hanc orationem hominis sui, sic notum fecit Christum suum, ut suis passionibus demonstraret, non ea munera quae videntur sonare in Vetere Testamento, ubi sunt umbrae futurorum, sed aeterna esse concupiscenda. Potest in isto sensu etiam Dei dextera intelligi, in qua justos suos ab impiis segregabit: quia et ipsa bene sic innotescit, cum flagellat omnem filium quem recipit, nec in peccatis suis prosperari sinit plus irascendo, sed in mansuetudine, sinistra flagellat, ut emendatum ad dexteram ponat