comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ om̃iũ debemꝰ dilig̃e. Si enĩ plus
diligit aliqͥs salutẽ patͥs ł amici qͣm
alioꝵ. ñ ẽ ħ excaritate s  affectu carna¬
li. qͥ nat̾alis ẽ. nec ẽ culpabił. s hoc ñ ẽ
ꝑfectionis. Opponunt qͥclam qͣm ds̃ ma-¬
gis dilig̃. & nos mag̃ debemꝰ diligere.
Itaq boirũ & iustũ mag̃ clebemꝰ dilig̾e
qm aliũ. Ita etiã ꝓbant qđ mag̃ alios
qmͣ nos ipsos dilig̾e debeaniꝰ qͣndoqͥdẽ¬

Expanded text:
 diligere. Si enim aliquis plus diligit salutem patris vel amici quam aliorum, non est hoc ex charitate sed ex affectu carnali qui naturalis est; nec est culpabilis, sed hic non est perfectionis. Opponunt quidam: Quem Deus magis diligit et nos magis debemus diligere. Itaque bonum et justum magis debemus diligere quam alium. Ita etiam probatur quod magis alios quam nosmetipsos d
Abbreviated transcription (Latin):
lus. ⁊ in hoc etiam pot ordo consid ari.
corde. tota aĩa. tota m̃te. ꝑ ost ipsitm:
nos ipsos. tercio loco alios. unde illud.
Nisi enĩ priꝰ diligat se qͦ mͦ pot̾it alio¬

Expanded text:
 considerari; corde, tota anima, tota mente ; post ipsum nos ipsos; tertio loco alios. Unde illud: Nisi enim prius diligat se, quomodo alio
Abbreviated transcription (Latin):
ex plorator es estis. & dixit se augurari
dicunt qđ mendaciũ fuit. S ñ tale
m̃datiũ qđ peccatũ sit. Dicunt enĩ
qđ ñ om̃e m̃datiũ peccatũ sit: s il¬
lud solũ qđ dicit᷑ inteutione fallen¬
di. Intentio autẽ iacob erat matri
obedire. Similit̾ ioseph ñ utende¬
bat fallere. s si tam cito uolebat se
mani festare. s hoc ñ uidet᷑ uelle. aũg
dixisse. sicuti & ebrei ebrei excusant᷑
afurto ꝓfamiliari mandãto. Cum
matri obediendo. sp̃ñi sc̃o otẽꝑabat
Item opponit̾ siqͥcqͥd dicit᷑ contra ħ¬

Expanded text:
urari quidam quod mendacium fuit, sed non tale mendacium quod peccatum sit. Dicunt enim quod non omne mendacium peccatum sit, sed illud solum quod dicitur intentione fallendi. Intentio autem Jacob erat matri obedire. Similiter Joseph non intendebat fallere; sed non tam cito volebat se manifestare. Sed hoc non videtur velle Augdixisse, sicut et Hebraei excusantur a furto, familiari mandato. Cum ematri obediendo Spiritui sancto obtemperabat. Item opponitur: Si quidquid dicitur contra
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ibi. Ad qđ pot̃ dici. qd uere hoc
Pceptũ bene incellectũ ⁊ actũ ꝓhibet
&e uoluntatẽ. Et qͥ hoc p̃cepto sic̃ in¬
cellecto ⁊ oꝑe.⁊ uoluncate amalo
cessabant: n hoĩes uetis cestamti
lex sic intellecta: ñ uetꝰ s noua erat.
Et sccłm hoc in euangelio. nulla suꝑad¬
ditio facta ẽ s explanat᷑ qdđ ibi occultum
fuerat. s cũ utr̃q phib̾et lex bene uiceͥlecli
sccłm qd ñ lict̾a s spũ dicenda ẽ. Carna¬
les alt̾m tantũ. scł actũ ꝓhib̃i intelligeba
nt. & hoc scłm litt̾am legis. unde ilłtid.
lut̾a occidit sp̃c autẽ riuuu̾ificat. Et sed̾m
hoc facta ẽ suꝑaddicio ineugłio. ut in hoc
p̃cepto ñc̃cupisces rẽ ꝑximi tui. Utrũq ꝓ
tera sonat. scł ñ agas foris ꝑ qd concupisẽe
uideitris. Uoluntas ꝓhibet᷑ in hoc p̃cep¬
to spu̾alit̾ intellecto. Ynde aũg eciãdic̃.¬

Expanded text:
bi. Ad quod potest dici quod vere hoc praeceptum bene intellectum et actum prohibet et voluntatem; et qui hoc praecepto sic intellecto et opere et voluntate a malo cessabant, non homines Veteris Testamenti eis sic intellecta non vetus sed nova erat. Et secundum hoc in Evangelio nulla superadditio facta est; sed explanatur quod ibi occultum fuerat. Sed cum utrumque prohiberet lex bene intellecta, secundum quod non littera sed spiritus dicenda erat; carnalet hoc secundum litteram legis. Unde illud: Littera occidit, spiritus autem vivificat . Et secundum hoc facta est superadditio. Ut in hoc praecepto: Non concupisces res proximi tui; utrumque pum quod littera sonat; scilicet non agas foris per quod concupiscere videaris. Voluntas prohibetur in hoc praecepto spiritualiter intellecto. Unde e
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. Si aliqͤm alt̾i factũ se aliqͥd ma¬
lieirare contigerit. meliꝰ ẽ tran¬
gere uiram̃tũ osm imꝑlere. Debet
autẽ penitere quia temere uiraũ.¬
Isodorus. Non ẽ conseruandũ sacra¬
mentũ quo malũ uicaute ꝓnitutur.
Uelud siqͥspiam adultere ꝑpetuã cũ ea
ꝑmaned ͥ fidem palliceat᷑. Tollerabiliꝰ ẽ enĩ ñ
inplere sacram̃tũ quã ꝑtianere instupro.

Expanded text:
tum. Si aliquem alteri facturum se aliquid mali jurare contingit, melius est frangere juramentum quam implere. Debet autem poenitere quia temere juraIsidorus: Non est conservandum sacramentum quo malum incaute promittitur. Velut si quispiam adulterae perpetuum cum ea permanendi fidem polliceatur: tolerabilius est enim non implere sacramentum quam perman
Abbreviated transcription (Latin):
inlege ꝑs eciã fut᷑a ueritas manifẽstius
qͦm pꝰ monstrabat᷑. ⁊ si adhuc occulta sa
luit. ut popłm in suo cultu exerc̃et.
et eos ab idolatͥa remou̾et. nec scł ea
demoniis imolarent. Nunc de p̃cep¬
tis restat dicere. Inp̃ceptis cõp̾hen¬
dunt᷑ nat᷑alia ⁊ fig̾atiiia. Nat᷑a cdicunt᷑
Nec fc̃ iuscripta lege inchoata. s reno¬
uata: qͥa ꝑpeccatum erant deleta.
Hec sunt illa decẽ mandata qͦ ⁊ mora-¬
talia dicunt᷑. nec sunt t̾minata in no¬
ua lege ĩmo ꝑfectius adimpleca. Figͥa¬
tiua ad tempꝰ data sunt. ad fut᷑ã uerita
impleta finẽ acceꝑũt. In illis decẽ
p̃ceptis dilectio dĩ ⁊ pximi imꝑat᷑ T̃na
que in scda tabula ad dilectionẽ pri¬
ipsum adorabis & illi soli seruies. Hic
uidendũ ẽ. qđ alia ẽ seruitꝰ. qͦ soli deo ex¬
hibenda ẽ. qͦ grece dicit᷑ latria ⁊ alia qͦ

Expanded text:
 etiam futura veritas manifestius quam prius monstrabatur, etsi adhuc occulta. Saluit, ut populum in suo cultu exerceret, et eos ab idololatria removeret, ne scilicet ea daemoniis immolaret. Nunc de praeceptis restat dicere. In praeceptis comprehenduntur naturalia et figurativa. Naturalia dicuntur nt, nec sunt in scripta lege inchoata, sed renovata, quia per peccata erant deleta. Haec sunt illa decem mandata, quae et moralia dicuntur, nec sunt terminata in nova lege, imo perfectius adimpleta. Figurativa ad tempus data sunt, ad futuram veritate adimpleta, finem acceperunt. In illis decem praeceptis dilectio Dei et proximi imperatur; tria quae in secunda tabula, ad dilectionem proxiunus est; ipsum adorabis et ipsi soli servies . Inde videndum est quod alia est servitus quae soli Deo exhibenda est, quae Graece dic
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ insimi habrahe pꝰ morte beata
reqͥe conso lati. suꝑne pacis ingͥssĩt spe
felici exspecłabant.
remedia ante lege in cont̃
peccata. restrat uidere sint ꝙͦ siꝑad¬
oita ꝑ ipsam legem de q ista cõ¬
sidautoa st̃ qͦrẽ sit uata.⁊ qͥle

Expanded text:
tantum in sinu Abrahae post mortem beata requie consolati, supernae pacis ingressum spe felici exspectabant. remedia ante legem contra peccata, restat videre quae sint superaddita per ipsam legem. De quo ista consideranda sunt, quare sit data, e
Abbreviated transcription (Latin):
cide nabal uirũ stultum. s ad pͥmã init¬
cessionẽ abigail femine prudentis. ini¬
nas remisit. ensem inuiagina reuocauit.
sisse doluit. Item dicit Istdorꝰ. qͥ arte uer¬
boꝵ urat. ds qͥ inspector ẽ cogitationũ
sic accipit. ut ille cui uirat᷑ intelligit.
fraudandum aliũ uirat. ds̃ tunc uere¬
uere sic accipit. ut ille qͥ inuiste decipit᷑
anecessitate lib̾et: ueritatẽ diterit: &
taiũ ꝑhanc ueritatẽ aluid occultauerit
qł relatũ ꝑicło foret: ñ peccat. Sic̃ abra¬
haam dicens de sara.Soror mea ẽ. ñ ẽ
mentitꝰ cũ illa eẽt soror .i. cognata. et
s illud iurasset ñ peccasset. Sextũ¬
p̃ceptũ. Nonc̃cupisces urorẽ p̃ximi
tiui. Decimũ ñccupisces rẽ ꝑrimi tui.
Hic opponit̾ de hoc qđ dñs in eugłio
Cũ supleret illd̃ peceatũ ñ mechabe¬
bus dicit. Dictũ ẽ antiqͥs ñ mechab̾is.
Ego autẽ clico uob qͥ uidit mulierẽ
ad cũcupiscendã eam iam mechatꝰ ẽ

Expanded text:
cere Nabal virum stultum; sed ad primam intercessionem Abigail feminae prudentis minas remisit, ensem in vaginam revocavit xisse doluit, . Item dicit Isidorus: Qui arte verborum jurat, Deus qui inspectator est cogitationum sic aspicit ut cui juratur intelligit. fraudandum alium jurat: Deus tunc vere sic aspicit. ut ille qui injuste decipitur a necessitate liberet, veritatem dixerit, et tamen per hanc veritatem aliud occultaverit quod revelatum periculo foret, non peccat: sicut Abraham de Sara, Soror mea est , non est mentitus; cum illa esset soror, id est cognata; et si illud jurasset non peccasset. praeceptum: Non concupisces uxorem proximi tui . Septimum: Non concupisces rem proximi tui . Hic opponitur de hoc quod Dominus in Evangelio, cum suppleret illud praeceptum: Non moechaberis , dicit: Dictum est antiquis: Non moechaberis. Ego autem dico vobis: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moecha
Abbreviated transcription (Latin):
ad patrẽ ꝑtinet. ita istud ad filiũ. In
uanũ etiã assumit qͥ eũ ñ adorat᷑. ⁊
qͥa abeo factꝰ.⁊ qͥa abeo redemptꝰ. Un
de ipse dic̃. Treditis indm̃ ⁊ in me cre¬
dite. ut intelligamꝰ eũ ñsolũ ad oran¬
dum a nob indiuinitate. qua condi¬
dit. s etiam uihurnanitate qͦ redemit
demit: ñ creat᷑am s creatorẽ ad orat.

Expanded text:
ad Patrem, ita istud ad Filium. In vanum assumit, qui eum non adorat, et quia ab eo factus, et quia ab eo redemptus. Unde et ipse dixit: Creditis in Deum? et in me credite . Ut intelligamus eum non solum adorandum a nobis in Divinitate qua condidit, sed etiam in humanitate qua redemit. demit, non creaturam sed Creatorem adorat.
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. ł alias. Constat enĩ coniuges fieri.
qc̃q excõmuni cõsensu se inuicẽ reci¬
piut. qͣmius amore inflãmati. ad ex¬
plendũ desidiũ conueniant. ⁊ enĩ hoc
manifestissime liqͥt ꝑexplũ patriar¬
che iacob qͥ rachel quã liam sibi co¬
pulari uoluit. causa pulcͥcudiuis di¬
cente script̾a. Lia lippis erat occłis ra¬
chel decora faciȩ.⁊ uenusto alpectu.
quã diligens iacob ait. Seruiam tibi

Expanded text:
nem vel alias. Constat enim conjuges fieri quicunque ex communi consensu se invicem recipiunt, quamvis amore inflammati ad explendum desiderium conveniant. Etenim hoc manifestissime liquet per exemplum patriarchae Jacob, qui Rachel magis quam Liam sibi copulare voluit causa pulchritudinis, dicente Scriptura: Lia lippis erat oculis, Rachel decora facie et venusta aspectu, quam diligens Jacob ait: Serviam tibi
Abbreviated transcription (Latin):
esse arbitror ꝓpc̾ quas causas soleat fieri cõ¬
iuiguim. E st gͥ coniugu causa pͥncipalis:
a dũo dicente. crelcite ⁊ multiplicamin.
Scda ẽ pꝰ peccatũ ade. uitacio fornicatiouꝰ.
tuxta apłin dicentẽ. Uñ qͥsq habeat ꝓpͥã¬
uxorem ꝓpt̾ fornicationẽ. Pret̾ea sunt
ł parũ scriptũ inuenit᷑ ueluł mi¬
micoꝵ reconciliatio ⁊ pacis redinte¬
gracio. Sunt ⁊ aliȩ muiꝰ honestȩ sic̃
iuri mulierisue pulcrtudo. que aĩ¬
mos amore inflãmatos: freqͤnt᷑ in¬
pellit ad ineiuidũ contugiũ. ut suũ
ualeant expłe desid̾iura. Nuestꝰ qͦ.
⁊ amor diuiciar̃ freqnt̃ causa ẽ con¬

Expanded text:
est, arbitror, propter quas causas soleat fieri conjugium. Est ergo conjugii causa principalis, i sunt a Domino dicente: Crescite et multiplicamini . Secunda est post peccatum Adae vitatio fornicationis, juxta Apostolum dicentem: Unnt el parum scriptum invenitur, velut inimicorum reconciliatio et pacis redintegratio. Sunt etiam aliae minus honestae, sicut viri vel mulieris pulchritudo; quae animos amore inflammatos frequenter impellit ad ineundum conjugium ut suum valeant explere desiderium. Quaestus quoque et amor divitiarum frequenter causa e
Abbreviated transcription (Latin):
adulta etate uir uirat mulieri qđ eam
accipiet infut᷑o. ⁊mulier idem uirat
uiro. nec ad p̾sens se recipiunt. nec ad¬
huc fidem thori seruat᷑os se ꝓmittunt.
Et ẽ ueri simile qđ uiram̃tũ ꝑtinens ad
fut̾ũ ñ fac̃ conuigiũ. Hoc etiã qđ isidorꝰ¬

Expanded text:
adulta aetate vir jurat mulieri quod eam accipiet in futuro, et mulier idem jurat viro: nec ad praesens se recipiunt nec adhuc fidem tori servaturos se promittunt. Est enim verisimile quod juramentum pertinens ad futurum non facit conjugium. Hoc enim quo
Abbreviated transcription (Latin):
ex iuiram̃to ad fut̾ũ ꝑtinens se iniuicẽ ad
p̃sens recipiunt:⁊efficiuit᷑ conuiges cur
iuraut infutm se factcos qđ ad p̃sens ef¬
ficiunt᷑ : Stultũ ł eciã falsũ ẽ uirare ali¬
qͥd infut̾o ẽẽ faciendũ qđ iup̃senti sit ef
eaudẽ esficiant. S que res ẽ quã ñ pos¬
sunt hoĩes ꝓmitt̾e. ł iurare anteꝙͣ ipsã

Expanded text:
tinente se invicem ad praesens recipiunt et efficiuntur conjuges, cur jurant in futuro se facturos quod ad praesens efficiunt? Stultum vel etiam falsum est jurare aliquid in futuro esse faciendum quod in praesenti sit effeamdem efficiant. Sed quae res est quam non possint homines promittere vel jurare ante
Abbreviated transcription (Latin):
insua ꝑsona respondet. Item c̃ qͣrit
eredis indm̃ & ceta. ⁊ ꝑacrinus respõ¬
deat credo. Simꝑsona pueri respon-¬
det ñ tuidet᷑ uerum. cũ puer non¬
duni credat. si autẽ dicat᷑ fubtali
sensu credo .i. credit̾rꝰ ẽ: temerario
uidet᷑ responsio cũ ñ sit inde certꝰ.
fides. & subtali sensu uer̃ ẽ qđ puer
credit .i. sacram̃tũ fidei suscipit.
lumi .⁊ si ñdum fides illa que incredẽ¬
tium uoluntate consistit. lam tam̃¬
ipsiꝰ fidei sacram̃tũ fidelẽ fac̾. Nlã sic̃
crede respondent᷑ ita etiam fideles
uocant᷑. ñ rem ipsam anruendo:
s ipsiꝰ rei ꝑ sacram̃tũ ꝑcipiendo.
Cum homo inbaptismo lib̾et᷑ aboĩ
peceato. solet queri cur si & apena pec¬
cati. Isydorꝰ de sũmo bono. Si apena
p̃senti hoĩes lib̾ ant̾ ꝑbaptismũ: ip¬
sum putarent baptismi p̃ctum. non
illud et̾num. Ergo soluto reatu pec¬
cati. manet tam̃ quedam temꝑał pe¬
na. utt illa uuita frequentiꝰ queratur:

Expanded text:
in sua persona respondet. Item cum quaerit: Credis in Deum, et patrinus respondeat: Credo; si in persona pueri responderet non videtur verum cum puer nondum credat. Si autem dicatur sub tali sensu: Credo, id est crediturus est; temeraria videtur responsio cum non sit inde certus.fides: et sub tali sensu verum est quod puer credit, id est sacramentum fidei suscipit. lum, etsi nondum fides illa quae in credentium voluntate consistit, jam tamen fidei sacramentum fidelem facit. Nam sicut credere respondetur, ita etiam fideles vocantur, non rem ipsam mente annuendo, sed ipsius rei sacramentum percipiendo. Cum homo in baptismo liberetur ab omni peccato, solet quaeri cur non et a poena peccati. Isidorus de summo bono: Si a poena praesenti homines liberarentur per baptismum, ipsum putarent baptismi pretium, non illud aeternum. Ergo soluto reatu peccati, manet quidam temporalis poena, ut illa vita frequentius quaeratur
Abbreviated transcription (Latin):
ut̾o s exultauit. nec ipsa elizabet
it ista significatio eẽ rei tante ama¬
ioribꝰ cognoscende ñ aparuulo cognite.
De illis qͥ p̾cedunt baptismũ iuicden¬
uum ẽ. qͥd conferat. ut exorcismꝰ cate¬
cismꝰ. ex orcizare ẽ adiurare. ut exi ab
eo sp̃c inmunde. & c̃ catecizare ẽ: in stiu¬
ere. ut de simbolo & aliis rudim̃tis fdi.
Simbolũ dicit᷑ signũ ł collatio. signũ
qͥa eo fideles ab infidelibꝰ discernunt᷑
Collatio qͥa in eo apłi omnẽ ficł̃i integͥ¬
tatẽ contulerunt. Iiscessuri cñ abin¬
uicẽ simbolũ .i. tociꝰ fidei collationẽ
ediderunt. Ista qͦ p̃c edunt bapt̃ ñ cõ¬
feruit remissionẽ. Ad qͥd gͤ ualent:
Minuunt diaboli potestatẽ. ut etiã
pot̃ ineo diabolꝰ Qͥdam tam̃ uolunt.
ut extunc incipiat remissio: qđ ñui¬

Expanded text:
utero, sed exsultavit. Nec ipsa Elizabethit ista significatio esse rei tantae a majoribus cognoscendae non a parvulo cognitae.De illis quae praecedunt baptismum videndum quid conferant ut exorcismus et catechismus. Exorcizare est adjurare, ut exi ab eo, spiritus immunde; et catechizare est instruere, ut de symbolo et aliis rudimentis fidei. Symbolum dicitur signum vel collatio: signum, quia eo fideles ab infidelibus discernuntur; collatio, quia in eo apostoli omnem fidei integritatem contulerunt. Discessuri enim ab invicem symbolum, id est totius fidei collationem ediderunt. Ista quae praecedunt baptismum non conferunt remissionem. Ad quid ergo valent? Minuunt diaboli potestatem, ut de alipotest in eum diabolus. Quidam tamen volunt ut extunc incipiat remissio, quod non vi
Abbreviated transcription (Latin):
Iami qͣndo uoluit ds̃ etiari ium̃tũ
bcutum ẽ. In eodeni dicit᷑ de ierenti¬
a. ꝓͣ qͣm exires de urilua scĩficaui te.
tam̃ illa scĩficatio qua efficimĩ tem¬
unde illa scĩficatio ierene. potest
scđni p̃destinationẽ ñ inconuemiẽt
intelligi sic̃ filios appellat eugłiuim
ñdũi regnat᷑os. Ecce qđ aug̃ indubitã¬
ter loqͣt inde ⁊ nicħ iide asserit Po¬
tuit eiũ esse ut abut̾o apeccato origina¬
li mundarent᷑ s ñ ẽ de hoc in alũs re¬
gła t᷑henda: qͦinistis ꝑmiracłi ẽ fac¬
tum. & hoc ueri similiꝰ. Uł licet ñ¬

Expanded text:
um locutum est. In eodem dicitur de Jeremia: Priusquam exires de vulva, sanctificavi te . Tamen illa sanctificatio qua efficimur temUnde illa sanctificatio Jeremiae potest secundum praedestinationem non inconvenienter intelligi, sicut filios appellat Evangelium nondum regeneratos. Ecce quod Augustinus dubitanter loquitur inde; et nihil inde asserit. Potuit enim esse ut ab utero a peccato originali mundarentur; sed non est de hoc in aliis regula trahenda quod in istis per miraculum est factum. Et hoc verisimilius
Abbreviated transcription (Latin):
dici regeneratio in eũ pot: inquẽ gen̾a¬
tio ñ precessit. Aug̃ acddarilanũ. nec
renasci qͥsqm pot̃ anteqͣm natꝰ sit. S
oppontt᷑ de lohe. de ieremia. qͥ gbitt̾o
scificati suit. Legit em̃ de ioħe meua

Expanded text:
enim regeneratio in eum potest, in quem generatio non praecessit. Augustinus ad Dardanum.: Nec renasci quisquam potest antequam natus sit. Sed opponitur de Joanne et de Jeremia, qui ab utero sanctificati sunt. Legitur
Abbreviated transcription (Latin):
qđ homo ei conuenit᷑. De hoc qđ
dic̃ ambrosiꝰ qͥeqͥd hãbet filiꝰ dei
mensus. in mortalis. Ergo homo ille
et̾nꝰ ⁊ cẽta s homo ille extemꝑe mortalis
passibilis. Ad qđ pot̾ dici. ꝯd̾ sicuti dicit᷑
ds passus. mortuus. crucifixꝰ. unde apłs

Expanded text:
 homo, ei convenit. De hoc quod dicit Ambrosius: Quidquid habet Filius Dei ternus, immortalis, ergo homo ille aeternus, etc. Sed homo ille ex tempore mortalis, passibilis. Ad quod potest dici, quod, sicut dicitur Deus passus, mortuus, crucifixus; unde Apos
Abbreviated transcription (Latin):
Ippouit᷑. Si filiꝰ dei ñ ẽ seꝑatꝰ ab hoĩe
in ipsa morteᷤ ñ tunc desinit eẽ
homo. s homo mortuus. ñ ẽ homo
nec gͥ tunc erat homo. Qđ quã
frtuolum sit. cuilibet manifestũ
mne scdm hunc statum. Item oppo¬
nit᷑. Si tunc erat homo: uel mortalis
uel in mortalis. S mortał non: qͥa mor¬
tuus. in mortalis sĩdum: qͥa pꝰ resurr¬
ectionẽ tantum. qđ nos satis concedimꝰ
Nđ tam̃ mortał nec in mortał. obiciunt
ł liberatum. pꝰ terciã diem amortuis
resurrexissẽ. ñ confitet᷑. fiat. fiat.
Ad qđ dñis anastasiũ tunc loqͥ contra
eos qͥ negabant eiꝰ resurrectionẽ. et pu¬
tabant qđ in morte detineret᷑ ille qui
uiter mortuos liber. ⁊ ideo dix̃ hoĩem
sus uoce magna dicens.ds̃.es m̃s res¬
pice in me. quare dereliqͥsti. Clamat
homo seꝑationẽ diuinitatis morit᷑us.
Nam cum diuinitas mortis libera sit.
utiq mors eẽ ñ pot̾at. nisi uita discede¬
rec. quia uita diuinitas ẽ S ambrosi¬

Expanded text:
 est separatus ab homine in ipsa morte, ergo nunc non desiit homo esse; sed homo mortuus non est homo; nec igitur tunc erat homo, quod quam frivolum sit manifestum mine secundum hunc statum. Item opponitur: Si tunc erat homo, vel mortalis el immortalis; mortalis, non, quia mortuus, immortalis nondum, quia post resurrectionem tantum; quod nos satis concedimus. Quod tamen mortalis nec immortalis, objiciunt vel liberatum post tertiam diem a mortuis resurrexisse non confitetur: Fiat, fiat. Ad quod dicimus Anastasium tunc loqui contra eos qui negabant ejus resurrectionem, et putabant quod in morte detineretur ille qui solus inter mortuos liber est, et ideo dixit hominem sus voce magna, dicens: Deus, Deus meus, respice in me, quare me dereliquisti? » Clamat homo separatione divinitatis mortunam cum diuinitas mortis libera sit, utique mors esse non poterat, nisi uita discederet, quia uita diuinitas est. lam
Abbreviated transcription (Latin):
suit. et hoc omnes religiosi tenent. qd̾
nec ab aniina nec a carne separata
est diuinitas. Post illam in effabilem
unionem. non enĩ diuinitas. bis incar-
ne nec bis assumpsit carnem. In dubi¬
tanter ergo dm̃s ex quo dei filius factꝰ
est homo. semꝑ deus homo. et homo ds̃
uerba. Potestatem habeo ponendi animã
meam.⁊ iterũ sumendi eam. Non du uni¬
tas animã deposuit s caro. ⁊ aĩam po¬
suit in morte. ⁊ aĩam p̾sumpsit inre¬
surrectione. Item in libro ad felicia¬
num dicit aug̃. Sic in sepulero car-¬
nẽ suamᷤ mortendo ñ deseruit sic̃ cũ
Sic gͦ ñ discenente uita: mortuus
est. sic̃ passus ẽ. nã ꝑeunte uite po¬
tentia: erat uno atq eodẽ temꝑe.
totꝰ in inferno. totꝰ in celo. E rat apd
inferos resurrectio mortuoꝵ erat
suꝑ celos uita uiuentiũ. uere
mortuus. ⁊ uere iuuus. iniqͦ ⁊ mortẽ

Expanded text:
suit. Et hoc omnes religiosi tenent, quia suit. Et hoc omnes religiosi tenent, quia nec ab anima, nec a carne separata sit divinitas, post illam ineffabilem unionem. Non enim divinitas bis incarnata est, non bis assumpsit carnem. Indubitanter ergo dicimus: Ex quo Dei Filius factus est homo, semper Deus homo, et homo Deusilla: « Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam . » Non divinitas animam deposuit, sed caro et animam posuit in morte, et animam resumpsit in resurrectione. Idem in libro ad Felicianum dicit Augustinus: Sic in sepulcro carnem suam commoriendo non deseruit, sicut sic ergo non discedente vita mortuus est, sic passus est non pereunte vitae potentia. Erat enim uno atque eodem tempore totus in inferno, totus in coelo. Erat apud inferos resurrectio mortuorum; erat super coelos vita viventium. Vere mortuus, ve
Abbreviated transcription (Latin):
fuit unitꝰ uerbo: peccare ñ potuit:
dampnari pecuit. quia peccatũ se¬
quitur dampnatio. S qͥd ab furcliꝰ
quã quod filiꝰ dei. qđ erat homo ille¬
st̃iliꝰ dei. Primus statꝰ ante peccͣm.
in qͦ fuit hõ conditꝰ. Sed̾s statꝰ ad
quẽ post refurrectionẽ tͦnsfeerẽdꝰ.
ꝑrimꝰ statꝰ possibilitatẽ moriendi ha
litatẽ morienli uel peccandi it pͥmꝰ.
De pͥmo statu habuit xp̃c posse̾ mo¬
ri. posse nͣ mori. sola namꝙ uolũ
tura in mortał qͥa c̃ eẽt fine pec̃co
fectos istos. fam̾. sitim. ⁊ cẽta. Het̾cie
statu habuit ñ posse peccare. Pot̃ qͤri
cũ posset xp̃c mori morte ñ illata
ab aliis ⁊ ñ in ea redimere humanũ
genꝰ. quare uoluit mori tali mor¬
ad dilectionẽ sru : Lnͣto enĩ gͣui¬
orẽ mortẽ ꝓnobis susti nuit. tanto
niag̃ eiim̃ diligere debemꝰ. Pret̾a¬
uolunt dicere quod acarne seꝑata
sit diuinitas. non ab anita quibꝰ non
est credendũ. cum dicat leo papa.
Ex quo hominem asfumpsit non depo¬

Expanded text:
fuit unitus Verbo, peccare non potuit. Et damnari potuit, quia peccatum sequitur damnatio. Sed quid absurdius, quam quod Filius Dei, quod erat homo illescepit Filius Dei. Primus status ante peccatum, in quo fuit homo conditus. Secundus status, ad quPrimus status possibilitatem moriendi hablitatem moriendi, vel peccandi, ut primus. De primo statu habuit Christus posse mori, posse non mori, sola namque volutura immortalis; quia, cum esset sine peccato, fectus istos, famem, sitim, etc. De tertio statu habuit non posse peccare. Potest quaeri, cum posset Christus mori morte non illata ab aliis, et in ea redimere humanum genus, quare voluit mori tali morad dilectionem sui. Quanto enim graviorem mortem pro nobis sustinuit, tanto magis eum diligere debemus. CAvolunt dicere quod a carne separata sit divinitas, non ab anima. Quibus non est credendum, cum dicat Leo Papa: Ex quo hominem assumpsit, non depo
Abbreviated transcription (Latin):
Habitatomĩs plenitudo diuinitatis
corꝑalit̾. Solet aqͥbaisclã queri titr̃
asa xp̃i sapientiã om̃ium rerum ha¬
habuit omnẽ scientiam nec oĩa sciũ.
que ds̃ scit. Qt ita uolunt ꝓbare. aĩa
illa creat᷑a ẽ. s in nullo equatur crea¬
tura creatori ñ gͦ scit qͥc qͥd ds scit.
Item si aĩa illa. cũ deo habet eqͦlẽ
sapientiam falsum er̃. in om̃i bono
maiorẽ habere sufficientiã quã in¬
eiꝰ creat᷑am. Itemi dic̃ apłs. Solꝰ sp̃c¬
Igit᷑ illa aĩa ñ pot̃ scirẽ omĩa. Ryo qđ
pot̃ dici. qd licet aĩa illa unita u̾bo
ꝑgr̃am. Item qđ opponiuit ds̃ in
om̃i bono. maiorẽ habetͣ scientiam.
qtiaui creat᷑a eiꝰ. Hoc ibi dictum sciant.
ubi aliuid creat᷑e bonũ abono creatoris
inuenit᷑. S cum sapientia illiꝰ anime
ñ sit alia quã diuina sapientia. Qmͦ¬

Expanded text:
habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter . Solet a quibusdam quaeri utrum anima Christi sapientiam omnium rerum hahabuit omnem scientiam nec omnia scivit quae Deus scit; quod ita volunt probare: Anima illa creatura est, sed in nullo aequatur creatura Creatori; non ergo scit quidquid Deus scit. Item si anima illa cum Deo aequalem habet sapientiam, falsum erit. Deum in omni bono majorem habere sufficientiam quam ejus creaturam. Item dicit Apostolusigitur illa anima non potest scire omnia. Ad quod potest dici quod, licet anima illa unita Verbogratiam. Item quod opponitur: Deus in omni bono habet majorem sufficientiam quam creatura ejus: hoc ibi dictum esse sciant, ubi aliud creaturae bonum a bono Creatoris invenitur, sed cum sapientia illius animae non sit alia quam divina sapientia, q
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ẽ qͣdã tristicia. Et qͥdam timor qͥ
in tantũ dñant᷑ animo. ⁊ subiugãt
mini p̾ceptũ ducant inpeccatum.
moderatꝰ. qͥnat᷑alit̃ e homini. Et sine
paccato ẽ sic̃ fames. sic̃ sitis.⁊ ille fuit

Expanded text:
quaedam tristitia, et quidam timor, qui in tantum dominatur animo, et subjugat mini praecepto, ut ducat in peccatum, moderatus, qui naturaliter inest homini, et sine peccato est, sicut fames et sitis, et ille fuit
Abbreviated transcription (Latin):
qł idem uolebat cũ patre. Qđ due
uoluntates fuissent ul xp̃o: habemꝰ
amet᷑politana sinodo inqua fuit
machariꝰ archiep̃c dampnat᷑ qͥ as¬
serebat in xp̃o ñ fuisse duas uolũ¬
tates. Solet etiam qͦri. utrum aliqͥd
trauerit. Qͥdam uolunt dicere
quod ñ exaudita illa oratio. qua
tate illũ orabat. similit̃ uolt̾ dic̾e
qd ipse secuudũ humanũ affectũ
uoluerit salutem omniũ. unde
illud. insiti mea potauerũt me
aceto .i. desiderarem fidẽ illoꝵ. s c̃ ip̃e
orauerit nisi ꝓsaluandis. Non enĩ
uidet᷑ coueniens qd̃ eiꝰ oratio exau¬
dita ñ fu̾it uel qđ ipse aliqͥd orau̾it
qđ patͥ sciret ñ placere cum ipse oĩa
sciret. N qͥb̾dam solet qͤri utrũ sit cõ¬
cedendũ. Namiq si creat̾a ẽ. initiũ ht̃.

Expanded text:
qua idem volebat cum Patre. Quod duae voluntates fuerunt in Christo, habemus a metropolitana synodo, in qua fuit Macharius archiepiscopus damnatus; qui asserebat in Christo non fuisse duas voluntates. Solet etiam quaeri utrum aliquid traverit. Quidam volunt dicere quod non sit exaudita illa oratio qua tate illud orabat. Similiter volunt dicere quod ipse secundum humanum affectum voluerit salutem omnium. Unde illud: In siti mea potaverunt me aceto ; id est cum desiderarem fidem illorum. Sed cum ipse oraverit, nisi pro salvandis. Non enim videtur conveniens, quod ejus oratio exaudita non fuerit, vel quod ipse aliquid oraverit, quod Patri sciret non placere, cum ipse omnia sciret. A quibusdam solet quaeri utrum sit concede
Abbreviated transcription (Latin):
tem meã. confident̾ cristiciã no¬
mino. qͥ crȩͥcem p̾dico. Inueniunt᷑
alie auctoritates quȩ uicłet̃ asaliu¬
tore tristiciã ⁊ timorẽ remouere.
Leronimꝰ. Ne passio in illiꝰ animo
ud enĩ est contristari ⁊ aliud inciꝑe
contristari. Item erubescant. qͥ putant
saluatorẽ timuisse mortẽ:⁊ passioĩs
pauiore dixisse ꝑat̾ si fieri pot tͣnseat
ame calix iste. Aug̃. In uifirmos in se

Expanded text:
Confidenter tristitiam nomino qui crucem praedico. Inveniuntur tamen aliae auctoritates quae videntur a Salvatore tristitiam et timorem removere. Hieronymus: Ne passio in illius animo ud enim est contristari; et aliud incipere constristari. Item: Erubescant qui putant Salvatorem timuisse mortem, et passionis pavore dixisse: « Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste . » Augustinus: In se
Abbreviated transcription (Latin):
mo ascendit icelũ: nisi qͥ decelo des
cendit. Ut enĩ gregoriꝰ dic̃. Ipse ẽ tẽ¬
ꝑalis exinatre: ipse et̾uꝰ expatre. Ipse
qui fecit: ipse qͥ factꝰ ẽ. Se hac solet
tus ẽ iinigenitus dĩ filiꝰ ñ uideo qͦ
fronte negari posfit. Qdam tam̃ eiꝰ
negatiua concedunt. ho assumpt᷑ ñ ẽ¬

Expanded text:
in coelum nisi qui descendit de coelo . Ut enim Gregorius dicit: Ipse temporalis ex matre, aeternus ex Patre; ipse qui fecit, ipse qui factus est. De hoc solet tus est unigenitus Dei Filius; non video qua fronte negari posset. Quidam tamen ejus negativam concedunt, homo assumptus non e
Abbreviated transcription (Latin):
ut nos simul omĩa ñ possumꝰ scire
Aui exponunt. Ab surdũ ẽ & cet̾a
ut scu̾t qͦt culices. & cet̾a. ita qđ ha¬
beat inde curam. Ut enĩ dic̃ apłs
ẽ deo cura qͥa ad custocdiã eoꝵ an¬
głos delegat. unde illud. angłi
eoꝵ semꝑꝰ uident faciem patris
rit᷑ utrũ ds̃ hunc lecturũ sciat
uel non. Non possumꝰ dicere eͣu lec¬
turum. quia hoc falsum ẽ qđ ipse
sit lecturu. Aug̃ in libro ad rena¬
tum. Qͥd quod ipsa exmnanit᷑ oĩno
p̾scientia. Si quid p̃scit̾ ñerit: qͦ¬
quod fut᷑um ñ ẽ. Si clixerimꝰ ñ
scit eum lecturum opponit᷑. pot̃
esse ut iste legat. quod si ẽẽt utiq
sciret᷑ adeo. & hoc pot̃ esse. gͦ pot̾ eẽ
ut sciat᷑ adeo. Ergo plꝰ pot̃ scire qͣm
sciat. qđ penitꝰ falsum ẽ. Huiꝰ qͦstio¬
nis solutionẽ alioꝵ iudicio relinqͦ.
nuchi tam̃ uidẽt qđ neutra illaꝵ
sit concedenda Siquis enĩ querit.
scit eum ẽẽ ñ lecturum. Numq
enĩ ds̃ nescit hoc : uel ñscit hoc.

Expanded text:
ul omnia non possumus scire. Alii sic exponunt: Absurdum est, etc., ut sciat quod culices, etc., ita quod habeat inde curam, ut enim dicit Aposest Deo cura, quia ad custodiam eorum angelos delegat, unde illud: « Angeli eorum semper vident faciem Patris ritur utrum Deus hunc lecturum sciat, vel non; non possumus dicere scire eum lecturum, quia hoc falsum est, quod sit ipse lecturus. Augustinus in lib. ad Renatum: Quid quod ipsa existimatur omnino praescientia, si quid praescitur et quod futurum non est? Si dixerimus: Non scit eum lecturum; opponitur: Potest esse ut iste legat, quod si esset utique sciretur a Deo, et hoc potest esse; ergo potest esse, ut sciatur a Deo; ergo plus potest scire quam sciat, quod penitus falsum est. Hujus quaestionis solutionem aliorum judicio relinquo. Mihi tamen videtur quod neutra illarum sit concedenda. Si quis enim quaerit, scit eum non esse lecturum. Nunquam enim nescit hoc, vel nescit hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ qł omĩa possit fac̾e. s qͥa pot̃ ꝑficere
quicqͥd uult. ita ut nichil ualeat re¬
sistere eiꝰ uoluntati qͥncompleat᷑. aut
sit. tam large accepit omĩa. ut ibi et
cõp̾hencleret . mala. que ñutilt ds̃ nec
potest. Idem in libro de sunbolo. Ds̃ om̃i¬
potens ñ pot̃ mori. ñ pot̾ falli. ñ pot̃ mi¬
ser fieri sĩ poẽ tunci. Hec itaq hꝰ modi.
absit. ut posfit omꝑ̃s. Ac ꝑ hoc ñ solũ
ostendit ueritas omĩpotentẽ ẽẽ qͥ hec
pot̃ dici. qd omĩa possit. nec tam̃ pot̃
peccare. qͥa hoc ñ ẽ aliqͥd de onũbus.
S si opponit̾ de actionibꝰ nr̃is ut ambu

Expanded text:
d omnia possit facere; sed quia potest perficere quidquid vult, ita ut nihil valeat resistere ejus voluntati quin compleatur, aut sit, tam large accipit ibi omnia, ut comprehenderet etiam mala, quae non vult Deus nec potest. Idem in libro De Symbolo: Deus omnipotens non potest mori, non potest falli, non potest miser fieri, non potest vinci. Haec itaque et hujusmodi absit ut possit omnipotens! Ac per hoc non solum ostendit veritas omnipotentem esse qui potest dici quod possit omnia, nec tamen potest peccare; quia hoc non est aliquid de omnibus. Sed si o
Abbreviated transcription (Latin):
fuit illa particła munda ⁊ scã. ita
cessoribꝰ. Recta linea usq at mas iõ
conseruata sit. ⁊ hoc dicunt ag̃gorio
se habere. Qt̾ homo ille abipia cor¬
sapientiã. qd augeri ñ pot̾at. multe
auctoritates cestant᷑. Ieremias. Nouã¬
rẽ faciet dũs suꝑ t̾ram. Fenunia cir¬
ciundabit uirum gremio uteri. Ꝙ dẽ
hoc. femina circ̾dabit iirũ. nisi qͥa ab
ipsa conceptione. ꝑfectꝰ homo scdn sa¬
pientiã. Licet ñ sccłui qͣntitatẽ corꝑis
ut uoluer̃t qͥdam .s. qđ cautꝰ uutto qͣnt᷑¬
& incruce. Abipsa enĩ conceptione unc¬
xit euĩ us̃ oleo leticie. p̾participibꝰ suis.
S ad hoc uicdet᷑ oppositum illud qđiuͭ¬

Expanded text:
fuit illa particula munda et sancta, ita cessoribus recta linea usque ad Mariam conservata est, et hoc dicunt a Gregorio se habere. Quod homo ille ab ipsa conat: multae auctoritates testantur. Jeremias: Novum faciet Dominus super terram; femina circumdabit virum gremio uteri sui. Quid est hoc femina circumdabit virum; nisi quia ab ipsa conceptione perfectus homo secundum sapientiam, licet non secundum quantitatem corporis ut voluerunt quidam s in cruce? Ab ipsa enim conceptione unxit eum Deus oleo laetitiae prae participibus suis . Sed ad hoc videtur oppositum illud qu
Abbreviated transcription (Latin):
sensum habͤat. ꝓbant auctoritate ie¬
ronimi. qͥ ait. Uerbũ ẽ ds̃. ñ caro afsũp¬
ta. Eͤ auctoritas nicħ contra nos faẽ.
Nullꝰ enĩ concedit hec u̾ba. Caro as¬
sumpta. ẽ os. uel humana nat̾a ẽ es̃.
Licet enĩ idẽ sit homo assumptꝰ ⁊ hu¬
mana nat̾a. differentiã tam̃ facirnt
in mͦ uicenli. Sicuti ds̃ ñ ẽ aliud ꝗͣ¬
ouunitas. Et cum dicat᷑ hõ ẽ ds. non
tamen dicit᷑ homo ẽ duuiutas. Hoc enĩ dr̃¬
esset dicere: homo ẽ oiinna. Ut enĩ dic am¬

Expanded text:
habeant, probant auctoritate Hieronymi, qui ait: Verbum est Deus, non caro assumpta. Quae auctoritas nihil contra nos facit. Nullus enim concedit haec verba: Caro assumpta est Deus, vel humana natura est Deus; licet enim idem sit homo assumptus et humana natura, differentiam tamen faciunt in modo loquendi, sicut: Deus non est aliud divinitas; et cum dicatur homo est Deus: non tamen dicetur homo est divinitas. Hoc enim esset dicere, homo est divina natura. Ut enim dicit Am
Abbreviated transcription (Latin):
assumeret᷑. E st nãq aĩa ꝑsona siẽ an¬
gelꝰ. Qd enĩ ẽ homo nisi aĩa habens
cor pꝰ: s icdeoͥ assumpfit ꝑsonã qͥa ñ erat
ꝑsona qđ assumpiit. animnã namo
creando assumpsit. & assum̃do creauit
eaclem oppositio fieret fic. Filiꝰ dĩ ho¬
minẽ assumpsit: s nullꝰ e homo ẽ

Expanded text:
assumeretur. Est namque anima persona, sicut angelus. Quid enim est homo nisi anima habens corpus? Sed ideo non assumpsit personam; quia non erat persona quod assumpsit. Animam namque creando assumpsit; et assumendo creavit. Eadem oppositio fieret sic. Filius Dei hominem assumpsit, sed nullus ho
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ ne aliꝰ eẽt filiꝰ uihumanitate.
& aliꝰ indirun itate ⁊ itaee̾nt duo filrĩ
intrinitate. Est gͥ ꝑsona filũ incar¬
nata. ut idẽ qͥerat filiꝰ indutinitate
ẽẽt filiꝰ inhumanitate. erat etiã de¬
cens ut sicuti ꝑsapientiã suã pat
mundum fecit. ita ꝑ eandẽ redime¬
ret. Et qͥa in homine uitq nat᷑a çor ru¬
pta erat. scł anima ⁊ corpꝰ ttrã suscep̃.
ut utrãq liberaret nec tam̃ ꝑsotiã
hominis suscepit. nat᷑ani namq sus¬

Expanded text:
et Filius in humanitate, et alius in divinitate, et ita essent duo Filii in Trinitate. Est igitur persona Filii incarnata, ut idem qui erat Filius in divinitate esset Filius in humanitate. Erat etiam decens ut, sicut per sapientiam suam Pater mundum fecit, ita per eamdem redimeret; et quia in homine utraque natura corrupta erat, scilicet anima et corpus, utramque suscepit ut utramque liberaret, nec tamen personam hominis suscepit; naturam namque sus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbaret᷑ uierum corp᷑ habere fuscep̃ de¬
fectꝰ corꝑis. famẽ. sitim. ⁊ cet̾a. Ut ꝓba¬
ret᷑ ueram aĩam habere. suscep̃ de fecłꝰ
Hic pot̾ opponl qđ ignorantiã ñ habu¬
onũa gͦ nr̃e infirmitatis suscep̃. ad
quod p̾ot̃ oici. quod sicuti concupis
tui. ita ignorantia ñ impiitat᷑. Est ui¬

Expanded text:
baretur verum corpus habere, suscepit defectus corporis, famem, sitim, etc., ut probaretur veram animam habere, suscepit defectusHic potest opponi quod ignorantiam non habuomnia ergo nostrae infirmitatis suscepit. Ad quod potest dici quod, sicuti concupisctui; ita ignorantia peccatum est
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersitati uult. eẽ. ne bonũ unu̾isita¬
tis impediat᷑. Nicħ eiũ fit qđ uniu̾sati
bonũ non sit. quãuis iuidicia dei nobis
lium sine causa de arbore cadit.
Qd ds̃ omĩa posfit. multe auctoritates
oicunt. Aug̃ in libro qͤstionũ uet̾is et

Expanded text:
 vult esse, ne bonum universitatis impediatur. Nihil enim fit quod universitati bonum non sit, quamvis judicia Dei nobis lium sine causa de arbore cadit. s omnia possit, multae auctoritates dicunt.
Abbreviated transcription (Latin):
iungi.Si ideo ñ ẽ ꝑsona assumpta qͥr
ñ fuit homo ille ante quã asfume¬
it assumptꝰ : ꝑsona fuit. Et si homo
ille sit unitꝰ uerbo. ꝑsona ẽ iuuta ũ¬
bo. Et sic ꝑsona. ⁊ inita ẽ ꝑsone. qđ ñ
ẽ concedendum. Non ẽ enĩ alia ꝑso¬

Expanded text:
ungi: Si ideo non est persona assumpta, quia non fuit homo ille antequam assumeit assumptus, persona fuit, et si homo ille sit unitus Verbo, persona est unita Verbo, et sic persona unita est personae; quod non est concedendum. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
stantia sua. ⁊ ideo cũ exsubstantia sua
filiũ genuit. si posset eqͥlẽ generare
⁊ ñ facẽt: uuudus ẽẽt. Alia uero qͦ ñ de
substantia sua fec̃. meliora potuit fa¬
cere. Aug̃ suꝑ genesim. Ialem potuit
ds̃ hominẽ fecisse. qͥ nec peccare poss
nec uellet. ⁊ si talẽ faerisset: qͥs dubitat
eũ meliorẽ fuisse: Querendũ ẽ qͦlit̃

Expanded text:
stantia sua. Ideo cum ex substantia sua Filium genuit, si posset aequalem generare et non faceret, invidus esset. Alia vero quae non de substantia sua fecit, meliora potuit facere. Augustinus super Genesim: Talem potuit Deus hominem fecisse, qui peccare non posset nec vellet, et si talem fecisset quis dubitet eum meliore
Abbreviated transcription (Latin):
unc de illa parte fidei agen¬
dum ẽ. que ad sacranitum
incarnationis ꝑtinet. ut ait apłs. Mi¬
sit ds̃ filium insimilitudinẽ carnis
peccati ut de peccato dampnaret pec¬

Expanded text:
unc de illa parte fidei est agendum, quae ad sacramentum incarnationis pertinet, ut ait Apostolus: Misit Deus Filium suum in similitudinem carnis peccati, ut damnaret pec
Abbreviated transcription (Latin):
Siue ideo ñ pot̃ ẽẽ melior: qͥa maiꝰ bo¬
num qđ er de ẽ ipsa capere ñ pot̃. qđ
si ita ẽ. pot̃ ẽẽ melior si fiat capax ma¬
ioris boni. qđ ⁊ ipse qͥ fecit pot. Illa
eͣniͣ locutione ambigua ds̃ pot̃ meliꝰ
facere. si enĩ ita exponat᷑ pot̃ meliꝰ .i.
maiori sapientia aliqͥd fac̾e falsaẽ.
qͥa ñ pot̃ augeri sua substantia.S ħ¬

Expanded text:
sive ideo non potest esse melior, quia majus bonum quod ei deest ipsa capere non potest; quod si ita est potest esse melior si fiat capax majoris boni, quod ipse qui fecit potest. Illa tamen locutio est ambigua: Deus potest melius facere. Si enim ita opponatur, potest melius, id est majori sapientia aliquid facere, falsa est, quia non potest augeri sa
Abbreviated transcription (Latin):
si enĩ pot̃ ambulare. & tam̃ pot fac̾e
ut ambulet᷑. Considandũ arbitror
si ds plura possit facere quã uelit
facere uel faciat. Aug̃ in encheridion.
Omĩpstentis uoluntas multa pot̃
facere. qͦ nec uult nec facit. Potuit
enĩ ds̃ facere ut duodecim legionẽ
& exibebit mͥ mͦ plꝰ ꝙͣ duocelecim
legiones. angłoꝵ: Ineodem. Limc
bilis:⁊ effica cissima sit uoluntas dei.
quam multa possit & si uelit. nichil
autẽ uelit. qd ñ possit. His auctorita¬
tibꝰ patec qđ multa possit ds̃ qͤ ñiuł.
Ratione ielem pot̃ ꝓbari: ñ uult ds̃
om̃s ustificare. cam̃ qͥs dubitat eii
posse: Aug̃ uilibro de nat̾a ⁊ gr̃a. Dñs
lazarũ suscitauit in corꝑe. sunqͥd di¬
cendum ẽ ñ potrut uidam fuscita¬
re ui mente: Pocuit qͥdem s nolu
ñ pͣot̃ eẽ potest ẽẽ ut nolens faciat
aliqͥd. qͥ cogi ñ pot̃. Item opponit᷑ qͥc¬
qͥd pot̃ us̃ facere. pot̃ uelle.s qͥddã
pot̃ facere qd ñ uult. Pot̃ gͥ uelle qđ¬

Expanded text:
 enim potest ambulare, et tamen potest facere ut ambuletur. Considerandum arbitror, si Deus plura possit facere quam velit facere, vel faciat. Augustinus in Enchiridio: Omnipotentis voluntas multa facere potest, quae nec vult, nec facit. Potuit enim facere ut duodecim legiones et exhibebit mihi modo plusquam duodecim legiones angelorum? » In eodem: Tunc bilis et efficacissima sit voluntas Dei; quam multa possit, et non velit, nihil autem velit quod non possit. His auctoritatibus patet quod multa possit Deus quae non vult. Ratione id potest probari. Non vult Deus omnes justificare, et tamen quis dubitat eum posse? Auzarum suscitavit in corpore; nunquid dicendum est non potuit Judam suscitare in mente? Potuit quidem sed noluinon enim potest esse ut nolens faciat aliquid, qui cogi non potest. Item opponitur: Quidquid potest Deus facere, potest velle; sed quiddam potest facere q
Abbreviated transcription (Latin):
seit.S qu iãmuis supͣdictis responcłe
neqͤ̾ant. ad huc tam̃ nobis opponunt.
Si aĩa illa scit omnia. quia unita scienti omnia. gͦ cieb
dii omni potẽs. qr untta
om̃ipotenti. Ad qd pot dici qđ aĩa
nat᷑aliter ẽ capax scientie. ⁊ illud ei colla¬
tum ẽ. sine mensura. cuiꝰ ipsa nat᷑a¬

Expanded text:
Sed, quamvis supra dictis respondere nequeant, adhuc nobis tamen opponunt: Si anima illa scit omnia, quia juncta est scienti omnia, ergo dici debet omnipotens, quia juncta est omnipotenti. Ad quod potest dici quod anima naturaliter capax est scientiae, et illud ei collatum est sine mensura, cujus ipsa natura
Abbreviated transcription (Latin):
namq ẽ dicendu. qđ alia sapientia
Si enĩ alia eẽt adiurna sapientia mi¬
lior ẽet. Si minor ẽẽt sapientia illius
quã dsͣ. Ideo ut istam ueritatẽ firmit
teneamꝰ. qł illa aĩa nicħ ignorauit:
S: omĩa sciuit: dicencdũ ẽ qđ tĩ alia

Expanded text:
sapientia, si enim alia esset a divina sapientia, minor esset; si minor esset sapientia illius ille homo quam Deus. Ideo ut istam veritatem firmiter teneamus, quod illa anima nihil ignoravit, sed omnia scivit, dicendum est
Abbreviated transcription (Latin):
cedum. qͥa tinc fuint mala eo auctore.
S pot dici ł t  facit ut malũ ẽẽ sit bo¬
num. ipse ñ oꝑat̾ malum inbonũ. De p̃¬
ceptione & ꝓhibitione solet ita opponi.
Preciit ds̃ qđ ñ uult eẽ. qͥa multis p̾cipi¬
rint᷑ boua. que ipsi ñ faciunt. Ut ui¬
deis sepissime p̃cepit. qđ ñ fecerunt
s ñ erat inbeneplacito dei ut nulla fa
sit. illud totũ ẽ. alioqͥn impotens eẽt.
si uellet aliqͥd ẽẽ & illud ñ eet. Simi¬
liter phibet malũ alicui. ut isdem

Expanded text:
dum; quia tunc fierent mala eo auctore. Sed potest dici quod facit ut malum esse sit bonum; ipse enim operatur malum in bonum. De praeceptione et prohibitione solet ita opponi. Praecepit Deus quod non vult esse; quia multis praecipiuntur bona quae ipsi non faciunt, ut Judaeis saepissime praecepit quae non fecerunt; sed nec erat in beneplacito Dei ut illa facesit illud totum est; alioquin impotens esset, si vellet aliquid esse et non esset. Similiter prohibet malum fac
Abbreviated transcription (Latin):
illoꝵ malꝰ eẽt ñ placebat dõ. qͣđ nul
luim iuste. & si placet deo: ut ẽẽt actꝰ
ille. Ita enĩ solent accipi hec uerba.
nerat. gratum habet. Patet gͥ qđ ds̃
ut aliqͥs faciat malũ. quia ñ inde re
pienter exqͥsita. ut cum angłica & hu
uoluntatẽ qͦ factum ẽ qđ creator noluit.
impleret ip̃e qđ uoluit. bene utens. et
malis tanꝙͣ fũme bonꝰ ad eoꝵ dãpuationẽ
quos uste p̾destinauit ad penam. & ad eoꝵ
salutẽ. quos benigne p̃destinauit ad gr̾am
qntũ enĩ ad ipsos attinet. Qd ds̃ noluit fe¬
cerunt. qͣntũ uͦ ad om̃ipotentiã dei: nul¬
lo mͦ id efficere ualuerunt. Hoc namq
ipso qđ contͣ uoluntatẽ eiꝰ fecerunt. de

Expanded text:
 malus esset, non placebat Deo, qui nullum malum vult, etsi placeret Deo ut esset actus ille. Ita enim solent accipi haec verba: nerat, gratum habet. Patet igitur quout aliquis faciat malum, qui non inde rempienter exquisita, ut cum angelica et hvoluntatem, qua factum est quod Creator noluit, impleret ipse qumalis tanquam summe bonis ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad poenam, et ad eorum salutem quos benigne praedestinavit ad gratiam. Quantum enim ad ipsos attinet, quod Deus voluit fecerunt. Quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id efficere voluerunt. Hoc enim ipso quod contra volunt
Abbreviated transcription (Latin):
i sapientia sila om̃ia cam bona
quã mala uiderit inter illa oĩa
uidit quedam qͦ si eẽnt bona in
se eẽnt. & ad aliud. & ea ñ solum
uoluit s eciam uoluit ẽẽ. Uidit & alia
quȩ si eẽnt. licet inse bona eẽnt: ñ tam̃
ad aliud. Et si ea approbet: qui sine
causa nichil uult eẽ tioluitꝰ eẽ. Item
cum uiderit alia gͦ inse mala. et ad
aliud bona uoluit ea ẽẽ. Qiud enim
mels ẽ ẽẽ. Uł ea que sunt bona uise
tantum. aut ea qͤ et ñ st bona in se.¬

Expanded text:
 sapientia sua omnia tam bona quam mala viderit, inter omnia illa vidit ipse quaedam quae si essent bona in se, essent et ad aliud; et ea non solum voluit, sed et esse voluit. Vidit et alia quae si essent, licet in se bona essent, non tamen ad aliud; et ideo etsi approbet, qui sine causa nihil vult esse, noluit ea esse. Item cum viderit alia quae in se mala et ad aliud bona, voluit ea esse. Quid enim melius est esse, an ea quae sunt bona in se tantum, an ea q
Abbreviated transcription (Latin):
li mͦ ñ fiat pͣter eiꝰ uoluntatẽ & qđ eti¬
am contra eiꝰ fit uoluntatẽ. qͥa ñ fieret.
si ñ fineret ueq utiq nolens sinit. s uo¬
lens. nec sineret bonꝰ fieri male nisi om¬
nipotens & de malo posset facere bene.

Expanded text:
ter voluntatem ejus, quod etiam contra ejus voluntatem fit, quod non fieret si non sineret, nec utique nolens sinit, sed volens: nec sineret bonum fieri male, nisi omnipotens et de malo posset facere bene.
Abbreviated transcription (Latin):
facit. hoc mͦ. Qd̾ ñ fac̃ ñdebet nͣdebet
fieri adeo ñ pot̃ abeo fieri Ergo ñ pot̃
facere ea qͤ dimittit facere. s ut mͥ ui-¬
det̾ lub hoc uerbo debet. latet uenenĩ.
si enĩ dicimꝰ ñ debet ds̃ illa facere. in¬
inferunt. gͦ nec pot̃ facere. si dicimꝰ de¬
bet ea facere. gͦ ñ pot̃ tlimittere qͥn faciat.
s neutru de deo ẽ concedendũ. Ut enĩ
dic̃ aug̃. fuit alius modꝰ possibilis dõ.
s nullꝰ nr̃e tuserie sanande conueniẽ¬
tior. si tam̃ dicimꝰ. debute alio mͦ redi¬
misse mundum. uel ñ debiit. qͥa nicħ
exdebito. s sola bonicate facit. Hoĩes ex
debito faciunt qui meliores iule fuĩt.
uel detiores si ñ faciunt. Solent dicere
qͥdã qd ea qͦ fac̃ ds̃ ñ pot meliora fac̾e
qͥ a si posset fac̾e & ñ face̾t uruidꝰ eẽc.

Expanded text:
facit, hoc modo: Quod non facit non debet fieri a Deo non potest ab eo fieri: ergo non potest facere ea quae dimittit facere. Sed, ut mihi videtur, sub hoc verbo debet latet omne venenum. Si enim dicimus: Non debet illa facere Deuinfertur: Ergo non potest facere; si dicimus: Debet ea facere, ergo non potest dimittere quin faciat; sed neutrum de Deo est concedendum. Ut enim dicit Augustinus: Fuit aliussed nullus nostrae miseriae sanandae convenientior. Nec tamen dicemus, debuit alio modo redemisse mundum vel non debuit; quia nihil ipse ex debito sed sola bonitate facit. Homines ex debito faciunt; quia meliores inde fiunt vel deteriores si non faciunt. Solent dicere quidam quod ea quae facit Deus non potest meliora facere; quia si posset facere et non faceret, invidus esset.
Abbreviated transcription (Latin):
fallunt. s hec qͥa ñ habet carisam
plures uoluntates eiꝰ. Unde in ꝓpħa
Magna oꝑa dñi exqͥsita in omĩs uo¬
luntates eiꝰ. Sic̃ idẽ ꝓpħa ꝓpt̾ effec¬
alibi. iusticie dñi recte letificãtes
corda. cũ tam̃ qnͣtũ ad ipsum dnͣi
una sit miscdia una iuisticia qͣ
est hoc quod ipse ẽ Sic & de uolũ¬

Expanded text:
fallunt. Sed haec quia non habet aliam plures voluntates Dei. Unde Propheta: Magna opera Domini exquisita in omnes voluntates ejus . Sicut idem alibi: « Justitiae Domini rectae, laetificantes corda , » cum tamen quantum ad ipsum Deum una sit misericordia, una sit justitia, quae est quod ipse: sic et de volu