comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uenire omnino non possunt Que
omnia si ita illie corporaliter  uisi¬
biliter esse credimus. preter alia que
ab surda nascuntur. ipsas utiq ans¬
mas etiam a corporib separatas cor¬
pora esse. & ad similitudinem cor¬
porum menbris cõpactas atq di¬
sliuetas confitemur. E go quoddã
quod de hac re uidi tacere non de¬
beo. Quidam probati testimonii
frater narrauit michi se a suo aba¬
te ueraciter hoc affirmante audisse
Quia ille cum aliquando ad quos clam
fratres eniuius constitutos uisitandos per¬
geret. in itinere ut solet quodam loco
hospicium accepit. Qbi factum tune apud
omues qusdem loci habitatores celebre
paucis ante dieb contigisse didicit. eͥ dã
peregriuus orationis causa ad sc̃m iaco¬
bum pergens. in codem loco hospitatus
est. Nocte ut itinerantib mos est. atute
diluculum surrexit. E gressus de uico.
in siluam que eidem uicina erat deue¬
nit. Ibi a comitib itineris casu. ut so¬

Expanded text:
venire non possunt. Quae venire non possunt. Quae omnia si ita illic visibiliter oraliter esse credimus, praeter alia quae absurda nascuntur, ipsas utique animas etiam a corporibus separatas corpora esse ad similitudinem corporum membris compactas atque distinctas confitemur. Ego quidem quod de hac re audivi tacere non debeo. Quidam probati testimonii frater narravit mihi se a suo abbate veraciter hoc affirmante audisse, quod cum aliquando ille ad quosdam fratres eminus constitutos visitandos pergeret, in itinere, ut solet, quodam loco hospitium accepit. Ubi factum tunc apud omnes ejusdem loci habitatores celebre paucis ante diebus contigisse didicit. Quidam peregrinus, orationis causa, ad sanctum Jacobum pergens, in eodem loco hospitatus est. Nocte, ut itinerantibus mos est, ante diluculum surrexit, egressus de vico in silvam quae eidem vicina erat devenit. Ibi a comitibus itineris casu, ut so
Abbreviated transcription (Latin):
maꝵꝑ. angeloꝵ maloꝵ. siue bonoꝵ
preseutiam adesse. qui illam pro
ineritis uel ad tormenta ꝑtrahunt.
ud ad requiem deducunt. Sed &
ipsas animas adhuc in corpore posi.
tas ante exitum multa aliquando
de his quȩ futura sunt que ex respon¬
so conscientiȩ interiori. ue ꝑ reue¬
lationes exterius factas prescisse eog̃¬
nouimus. Raptas etiam aliquando
& iterum ad corpora reductas. uisiones¬
&& quasdan reuelationes factas narras¬
se. siue de tormentis impioꝵ. siue de
gauduis iustoꝵ & in his omnib tamen
nichil nisi uel corporale. uel corporalib
sunide recitasse. flumiua. flaminas.
pontes. naues. domos. uemora. prata.
flores. homiunies nigros. candidos. &
cetera qualia in hoc mundo uideri uł
haberi solent. & uel ad gauchum
amari uel tuneri ad tormentum.
Se quoq solutas corporib. manib
trahi. pedib deduci. collo suspendi.
flagellari. precipitari. o alia huius¬
modi. que nisi corporali nature con¬

Expanded text:
marum angelorum malorum sive bonorum marum angelorum malorum sive bonorum praesentiam adesse, qui illas pro meritis vel ad tormenta pertrahant, vel ad requiem deducant; sed et ipsas animas adhuc in corpore tas ante exitum multa aliquando de his quae futura sunt super eas, sive ex responso conscientiae interiori, sive per revelationes exterius factas praecise cognoscimus. Raptas etiam aliquando et iterum ad corpora reductas, visiones quasdam et revelationes sibi factas narrasse de tormentis impiorum sive de gaudiis justorum: in his tamen nihil nisi vel corporale vel corporalibus simile recitasse flamina, flammas, pontes, naves, domus, nemora, prata, flores, homines nigros et candidos, et caetera qualia in hoc mundo videri et haberi solent, et vel ad gaudium amari, vel ad tormentum timeri. Sic quoque solutas corporibus manibus trahi, pedibus deduci, collo suspendi, flagellari, praecipitari, et alia hujusmodi: qui nisi corporali naturae con
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo recedit. Quando flatus
iste corporeus trahitur: corporaliter
& localiter ingreditur. Quando
autem spiratur corporaliter de localĩt
egreditur. S el alia est natura sp̃s:
alia corporis. Quando primo ho¬
mini data est anima: inspirauit
dẽ in faciem eius spiraculum uite.
Et quis potest dicere. quomodo in¬
do. si ue quia extra creatam ad uiuifi¬
candum ĩmisit. siue quia ibidem fecit
ubi posuit. & abintus creatam in niiui¬
ficatione prodire iussit. nec alia fuit
inspiratio. quam ipsa uiuificatio. Si
ergo nescitur. quomodo inspiratur.
quomodo sciri potest quo modo exspi¬
ratur. Dẽ inspirat: homo exspirat.
Ds unmittit: homo remittit. Qua
uia mittitur cum accedit: cadem re¬
mittitur cum recedit. Foc unum
scimus. quia recedente anima. corpꝰ
moritur. & ipsa separatio anime.
mors corporis est. Fł oe nobis sufficit
scire quia recedit. Quomodo recedat:
er habundanti est ꝑserutari. M ulti
tamen exemplis didicimus in exitu ani¬

Expanded text:
quomodo recedit. Quando flatus quomodo recedit. Quando flatus iste corporeus attrahitur, corporaliter et localiter ingreditur; quando autem spiratur, corporaliter et localiter egreditur. Sed alia est natura spiritus, alia corporis. Quando primo homini data est anima, inspiravit Deus in faciem ejus spiraculum vitae . Et quis dicere potest quomodo indo sive quia extra creatam ad vivificandum immisit, sive quia ibidem fecit ubi posuit, et ab intus creatam vivificationem prodire jussit; nec alia fuit inspiratio quam ipsa vivificatio? Si ergo nescitur quomodo inspiratur, quomodo sciri potest qualiter expiratur? Deus inspirat, homo expirat. Deus mittit, homo remittit. Qua via mittitur cum accedit, eadem remittitur cum recedit. Hoc unum scimus quod, recedente anima, corpus moritur; et ipsa separatio animae, mors corporis est. Hoc nobis sufficit scire quod recedit. Quomodo recedat ex abundanti est perscrutari. Multis tamen exemplis didicimus in exitu ani
Abbreviated transcription (Latin):
mouetur. quare non similiter sapientia
moueri localiter dicitur. quia in corde
equod localiter mouetur ᷤ tlam si dicit᷑
quia per ipsam animam in corde est
sapicntia. cum anima issa ꝑ corpul loca¬
liter motum localiter moueri dicitur.
quare non etiam ꝑ iplam animnam
localiter motam. sapientia que in ipsa
est localiter moueri dicatur:  Si uero
hoc ratio non ꝓbat. ut sapientia lo calit
moueri dicatur. cum sit tam̃ in ani¬
ma. quare anima lo caliter moueri
dicetur. quamuis in corpore sit. quod
lo caliter moueri cerniturꝰ. Euius mo¬
di consideratione ꝓbant. spiritum
lecaliter non moueri. quamuis in
corpore sit quod localiter mouetur.
temporaliter tamen moucri quia
uicissitudini subiacens de alio in
aliud mutatur. Sed nos in eccult̃
nimis curiosos esse non oportet. ne
ferte plus prescmamus quani pos¬
simus. Que sit uia sp̃s ds̾ nouit.
qui fecit cum. nos aũt neq scimus
quomodo uenit. neq conprehendunꝰ

Expanded text:
movetur, quare non similiter sapientia movetur, quare non similiter sapientia localiter moveri dicatur, quia in corde est quod localiter movetur? Nam si dicitur quia per animam ipsam in corde est sapientia, cum anima ipsa per corpus localiter motum localiter moveri dicitur, quare non etiam per ipsam animam localiter motam sapientia quae in anima est localiter moveri dicatur? Si vero hoc ratio non probat ut sapientia localiter moveri dicatur, cum sit tamen in anima, quare anima localiter moveri dicetur, quamvis in corpore sit quod localiter moveri cernitur? Hujusmodi consideratione probant spiritum localiter non moveri, quamvis in corpore sit quod localiter movetur, temperaliter tamen moveri, quia vicissitudini subjacens de alio in aliud mutatur. Sed nos in occultis nimis curiosos esse non oportet, ne forte plus praesumamus quam possimus. Quae sit via spiritus? Deus novit qui fecit eum. Nos autem neque scimus quomodo venit neque comprehendimus
Abbreviated transcription (Latin):
omnni corpore. quia inter ipsam oe¬
enue corpus. uullum ast corpus. Si¬
uero inter ipsam & onine corpus nullũ
corpus. coustat profecto quia inter ipsã
& omne corpus nullus est locus. quia
loeus non et ubi non est corpus. Quan¬
de igitur ertra einne corpus quantum
uillecum equaliter ꝓpe est omin corpo¬
ri. qͥa si extra cerpus osita. uiii corpo¬
ri prior & alteri remotior esset. inter
ipsam ꝓfeto & cerpus sratium esset
Si sratium essit locus aset. Si locus
asset. corpus esset. Si auttm intr ipsã
&e onine corpus. corrus esset. extia omine
corpus corpus essat. quod sieri nonpotest.
Itaq dicunt. quod anima neq ꝑ cotpus
a corpore recedit. neq per corpus ad cor¬
pus acedit. &e ideo nee loco mouetur.̃.
quando accedit adlocum. Etiam quãdo
in corpore posita anima corpus localiter
mouet. ipsa tam̃ lecalit̃ ñ moutur.
Si enim ideireo lo caliter inoueri cristima¬
tur. quia incorpore et quod lo caliter

Expanded text:
omni corpore, quia inter ipsam omni corpore, quia inter ipsam et corpus nullum est corpus. Sero inter ipsam et corpus nullum est corpus, constat profecto quia inter ipsam et omne corpus nullus est locus, quia locus non est ubi non est corpus. Unde igitur extra omne corpus est quantum ad locum, aequaliter prope est omni corpori, quia si extra corpus posita uni corpori propior et alteri remotior esset, intra ipsam profecto et corpus spatium esset. Si spatium esset, locus esset; si locus esset, corpus esset. Si autem inter ipsam et omne corpus, corpus esset, extra omne corpus corpuItaque dicunt quod anima neque per corpus a corpore recedit, neque per corpus ad corpus accedit; et ideo nec loco movetuquando accedit ad locum; etiam quando in corpore posita anima corpus localiter movet, ipsa tamen localiter non movetur. Si enim idcirco localiter moveri existimatur, quia in corpore est quod localiter
Abbreviated transcription (Latin):
in eo qued initus est. siue in liguo siue
in medulla. ut in cortice ipso ñ sit
Tamen omnino erit a cortice: ut in cor¬
tice iam non sit. Naq exit quasi adi ex¬
teriora esfusus. sed exit quasi ad interio¬
ia collectus. Et si forte humor tursũ
ab interiori suc ꝓdeat. ut se ittrum
sundat in corticem. rursum ituire¬
sait cortex iyse. quoniam bumor in
iyso est uita qus. Su queritur de
anima quanlo exit a corpore. utrũ
hoc solum illi cxire sit. quod se retrabit
ad se. a uiusficatione corporis. & in hoc
ipso iam in corpore non est. quod corpꝰ
uiuifieare cessat. In hoc enim uidet᷑
quia iam que dãmodo ȩrtra onine cor¬
yus est. quod in sanctipsa sola subsisten.
ad corporis uiufficationem esfusa non
at. Quando uero in corpore non est. ni
Ql in loco. quia locus non est nisi in cor¬
pore. Q uanilo autem extra corpus est.
e cetia locum est. inter ipiam &e corpus
locus uon est. & equaliter distat ab

Expanded text:
in eo quod intus est, sive in ligno, sive in eo quod intus est, sive in ligno, sive in medulla, ut in cortice ipso non sit. Tunc omnino exit a cortice, ut in cortice non sit, neque extra quasi exteriora effusus, sed exit quasi ad interiora collectus. Et si forte humor rursum ab interiori suo prodeat, ut se iterum effundat in corticem, rursum revirescit cortex ille, quoniam humor in ipso est vita ejus. Sic quaerunt de anima quando exit a corpore utrum hoc solum illi exire sit, quod se retrahit ad se a vivificatione corporis, et in hoc ipso jam in corpore non est, quod corpus vivificare cessat. In hoc enim videtur, quia jam quodammodo extra omne corpus est. quod, in semetipsa sola subsistens, ad corporis vivificationem effusa non est. Quando vero in corpore non est, non est in loco, quia locus non est nisi in corpore. Quando autem extra corpus est, et extra locum est: inter ipsam et corpus non est locus, et aequaliter distat ab
Abbreviated transcription (Latin):
nit. ut remuneretur. Postea adhomi¬
nem pertuct. ut ul solum qued sibi
cõmissum est. uene disponere studeat.
illud uero quod non cõmissum sid per¬
missum est sibi illius arbitrio a quo
illud implcri oporti rlinquat. ulta
querunt dexitu animaꝵ. quomo do
a corporib egrediantur anime. siue
scilicet hoc modo ut essentialittr &
localiter foras egrediantur. ut extra
esse uicipiant. quasi excluse. siue hoc
solum illis egredi sit. quod se auiuifi¬
catone corpoꝵ retrahunt᷑. & quasi se¬
ad se colligentes a uegetatione corpoꝵ.
cessant. ut in scinctipsis subsistant.
Uerbi gr̃a. Quando ilatus iste corpore¬
us spiratur egreditur acorpore. & in¬
cipit essentialiter atq lecaliter ertra cor¬
rus esse. qui prius essentialiter atq
bo caliter infra corpus contindatur.
Quando uero cortex arescere meipit¬
iui in arbore. eeit humor ab illo. &
contrabitur ad interiora. neq foras egre¬
ditur ut xtra sit. sud iiterius remanet

Expanded text:
nit ut remuneretur. Propterea ad hominit ut remuneretur. Propterea ad hominem pertinet ut id solum quod sibi commissum est bene disponere studeat; illud vero quod non commissum, sed promissum sibi est, illius arbitrio a quo illud impleri oportet relinquat. Multi quaerunt de exitu animarum quomodo a corporibus egrediantur animae, sive scilicet hoc modo ut essentialiter et localiter foras egrediantur, ut extra esse incipiant, quasi exclusae: sive hoc solum eis egredi sit, quod se a vivificatione corporum subtrahunt, et quasi ad se colligentes a vegetatione corporum cessant, ut in semetipsis subsistant. Verbi gratia: Quando flatus iste corporeus spiratur, egreditur a corpore, incipit essentialiter atque localiter extra corpus esse qui prius essentialiter atque localiter intra corpus continebatur. Unde vero cortex arescere incipit in arbore, exit humor ab illo, et contrahitur ad interiora, neque foras egreditur ut extra sit, sed interius remanet
Abbreviated transcription (Latin):
debent. quȩ queri pos¬
sunt. Qucrunt ho¬
mines de gritu animaꝵ. acorporib
qualiter ereant. & quo creuntes
pergant. uł cum pcruencrint quo
ꝑgant. quid inueniant. ud quid per¬
cipiant. aut sustineant. S ed hec om¬
nia magis tim̃da sunt quam que¬
renda. Ileo quippe abscondita sunt
ne querantur. aut inuemiantur. sed
tuneantur. Quis enim securus esse
potest in martum ꝑgins: F oc autẽ
solum incertum esse non debet. quia
bonam uitam mala mors sequi nõ
potest. Mala enim mors non est.
nisi ca sola quam mala sequuntur.
Qui ergo bene mori uult: beue ui¬
uat. quoniam ea que post mortem
ueniunt. contra ca disponuntur.
. sccundum ca retribuuntur. que
ante morten in uita precedunt.
Usq ad mortem meritum est. post mor¬
tem uero preinium. Media mors est.
in qua dies diũ incipit: Dies homins
sinicm accipit. Iu die suo homo sibi relin¬
quitur. ut quod uult operetur. In clis
uero dñi. iam in potestate sua non est
homo. sed in illius pottitate ad quen ue¬

Expanded text:
debent quae quaeri possunt. Quaerunt homines de exitu animarum a corporibus qualiter exeant; et quo exeuntes pergant, vel cum pervenerint quo pergunt, quid inveniant, vel quid percipiant aut sustineant. Sed haec omnia magis timenda sunt, quam quaerenda. Ideo quippe abscondita sunt, ne quaerantur aut inveniantur, sed timeantur. Quis enim securus esse potest in incertum pergens? Hoc autem solum incertum esse non debet, quod bonam vitam mala mors sequi non potest. Mala enim mors non est nisi ea sola quam mala sequuntur. Qui ergo bene mori vult, bene vivat, quoniam ea quae post mortem veniunt, contra ea disponuntur, et secundum ea retribuuntur quae ante mortem invita praecedunt. Usque ad mortem meritum est: post mortem vero praemium. Mors media est, in qua dies Domini incipit, dies hominis finem accipit. In die suo homo sibi relinquitur, ut quod vult operetur; in die vero Domini jam in potestate sua non est homo, sed in illius potestate ad quem ve
Abbreviated transcription (Latin):
qui sacramento nouitatis regeneran¬
di sunt fidem salutari confessione pro¬
De cathetizacione.
a thecuminus
instructus. uel
audiens interpre
que sit forma fidei xp̃iane. in qua cos
saluos fieri. & sacramentum salutis
suscipere oportet. sicut scriptum est.
cete. postea baptizate. Docete admini¬
strationem. baptiz ate ad emuudatio¬
nem. docete ad fidem. baptizate ad
peccatorum remisionem. Ideo doce¬
te. quia qui crediderit saluus erit.
ideo baptiz ate quia qui baptizatus
fuerit saluus erit. H igitur forma
cathezizationis a primis temporib
xp̃ianȩ fidei instituta est. Qus tũe
quidem necessario seruabatur. quan¬
do adultis . intelligentiam habentib
prius quam adbaptismi sacramentum
accederent. regula fidei xp̃ianȩ nun¬
tiabatur. ut uel sponte fidei acquie¬
scentes digni regeneratione spiritus
indicarentur uel credere nolentes m¬
rito aperceptione sacramenti dei uelid

Expanded text:
qui sacramento novitatis regeneranqui sacramento novitatis regenerandi sunt, fidem salutari confessione proDe catechizatione. Catechumenus instructus vel audiens interpret quae sit forma fidei Christianae, in qua eos salvos fieri et sacramentum salutis suscipere oportet, sicut scriptum est: cete, postea baptizate. Docete ad instructionem, baptizate ad emundationem. Docete ad fidem, baptizate ad peccatorum remissionem. Idcirco docete quia qui crediderit, ideo baptizate; quia qui baptizatus fuerit, salvus erit . Haec igitur forma catechizationis a primis temporibus Christianae fidei instituta est. Quae tunc quidem necessario servabatur quando adultis et intelligentiam habentibus priusquam ad baptismi sacramentum accederent, regula fidei Christianae nuntiabatur, ut vel sponte fidei acquiescentes digni regeneratione spirituali judicarentur, vel credere nolentes merito a perceptione sacramenti Dei vel
Abbreviated transcription (Latin):
ƿercertionem inissibilium nutriretur.
e erercitaretur ad cegnitienema. Ad
ultimum sexta etate de uirgine nat᷑
est xp̃s. sicut secta die de terra uirgine
primus homo est plaimatus. Ipse
erge quasi consumatus omnia. cum ad
uirilem etatem ꝑuenisset. tricesime eta¬
tis sue anno a iohanne baptizatus est.
non necessitate. sel dispensatione. ut la¬
uacrum emundandis sanctificaret.
O qn apostolos ministios euangelii cõ¬
pro mundi redemptione. in ara cru¬
ii patri offerens mortem sustinuit.
ut ciulentib in se mortis tunorem tolle¬
ret. & a morte resurrexit. ut ꝓ se mori¬
entib spem uite & resurrectionis daici.
Pestra ascensurus in celos discipulos in
mundum uniuersum misit. docere.
x baptizare omnes gentes. ut uocaren¬
tur. qui precedentem sequerentur ad
uitam. Pec sunt sacramenta fides
xp̃ianę. ab inicio condita. in side creden¬
da. sine fine ꝓfutura. Fłee sunt quib
cathezizandas imbuimus. & eoꝵ

Expanded text:
perceptionem invisibilium nutriretur, perceptionem invisibilium nutriretur, et exercitaretur ad cognitionem, ad ultimum sexta aetate de virgine natus est Christus, sicut sexta die de terra virgine primus homo est plasmatus. Ipse ergo quasi consummaturus omnia, cum ad virilem aetatem pervenisset, tricesimo aetatis suae anno a Joanne baptizatus est; non necessitate, sed dispensatione, ut lavacrum emundandis sanctificaret. Dehinc apostolos ministros Evangelii conpro mundi redemptione in ara crucis Patri offerens mortem sustinuit, ut credentibus in se mortis timorem tolleret, et a morte resurrexit ut pro se morientibus spem vitae et resurrectionis daret. Postea ascensurus in coelos discipulos in mundum universum misit docere et baptizare omnes gentes, ut vocarentur qui praecedentem sequerentur ad vitam. Haec sunt sacramenta fidei hristianae ab initio condita in fine credenda, sine fine profutura. Haec sunt quibus catechizandos imbuimus, et eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Proptit hoc qui in sabbato sc̃o pascalis
sellampnitatis baptiz anddi sunt. quarta
cbdomala quadra gesimalis obseruan¬
tie. que centiuentie nobis arma mini¬
strat. & in quarta qusdem ebdoma¬
deferuntur ad scclesiam. ubi audituri.
& instruendi qualitei contra spiritales
nequitias sint pugnaturi. sed tamen
usq in sabbatum sollempnitatis pasca
lis baptismus coꝵ. differtur. hoc atten¬
dente uelesia. quia qui ail agonem
in presenti uita uocantur. in s̾pe future
quietis baptizantur. Quinta etate
poulus ꝓpter peccata sua in babilonẽ
cartiuus ducitur. & rursus miserante¬
ilis post septuaginta annos solluto cap¬
tiuitatis iugo ad terram suam reuoca¬
tur. queniam populus dei qui in hac
uita que septenario dierũ numero
uoluitur uanitati & confusioni sub¬
icctus. mortalitatis iugum portat. post
sinem qius acorruptione liberatur. Sic
igiur ab initio nullo tempore sacram̃ta
dei defucrunt. quib fidlis populus ad

Expanded text:
Propter hoc qui in Sabbato sancto paschalis Propter hoc qui in Sabbato sancto paschalis solemnitatis baptizandi sunt, quarta hebdomada quadragesimalis observantiae, quae continentiae nobis arma ministrat et in quarta ejusdem hebdomadeferuntur ad ecclesiam: ibi audituri et instruendi qualiter contra spirituales nequitias sunt pugnaturi. Sed tamen usque in Sabbatum Paschalis solemnitatis eorum baptismus differtur, hoc attendente Ecclesia quod quid ad agnitionem in praesenti vita vocantur, in spe futurae quietis baptizantur. Quinta aetate populus propter peccata sua in Babylonem captivus ducitur, et rursus Deo miserante post septuaginta annos soluto captivitatis jugo ad terram suam revocatur. Quoniam populus Dei qui in hac vitae quae septenario dierum volvitur, vanitati et confusioni subjectus, mortalitatis jugum portat, post finem ejus a corruptione liberatur. Sic igitur ab initio nullo tempore sacramenta Dei defuerunt, quibus fidelis populus ad
Abbreviated transcription (Latin):
ctate abraham pro filio oblato arictem mu¬
tauit. licut ds pater uerbum suum pee
salute mundi obtulit. in quo tam̃ diuii¬
nitate inuiolabili ꝑmanente. sola huma¬
nitas dolorem mortis sustinuit. Postea
eductus est populus israhel de egẏpto pt
mare rubrum. in columpna ignis &
nubis. sicut fideles dei de tenebris peccm
liberantur. renouati per sacramentum
baptismi ep̃i sanguine consecratum. ipsũ
side sequentes. in quo est &e nubes hu¬
manitatis. & ignis diuinitatis. Quas¬
ta etate in ih erusalem regnum populi
dei sublimatur temporale prefigurans
eternum in quo princers pacis. pater
futuri seculi fideles suos ad ussionem
eterne pacis intreducet. Huius auies
tas trilulationes probatus. & alorifi¬
catus. pacis successorem reliquit filium.
ut ostondatur. quia ad futurs pacis qui¬
etem ꝓuenire non possint. qui in presen¬
ti uita contra tribulationes &e temytati¬
oues uincendas fortes non fueri nt.

Expanded text:
aetate Abraham pro filio oblato arietem maaetate Abraham pro filio oblato arietem mactavit, sicut Deus Pater Verbum suum pro salute mundi obtulit. In quo tantem divinitate inviolabili permanente sola humanitas dolorem mortis sustinuit. Postea eductus est populus Israel de Aegypto per mare Rubrum in columna ignis et nubis, sicut fideles Dei de tenebris peccati liberantur, renovati per sacramentum baptismi Christi sanguine consecratum; ipsum fide sequentes in quo est et nubes humanitatis et ignis divinitatis. Quarta aetate in Jerusalem regnum populi Dei sublimatur temporale, praefigurans aeternum; in quo princeps pacis, pater futuri saeculi , fideles suos ad visionem aeternae pacis introducet. Hujus autem tas tribulationes probatus, et glorificatus, pacis successorem Filium reliquit, ut ostendatur quod ad futurae pacis quietem pervenire non possint, qui in praesenti vita contra tentationes et tribulationes vincendas fortes non fuerint.
Abbreviated transcription (Latin):
etiam sine uisibili sacramento aque pe¬
rire non posset. Multa sunt alia que
suꝑ hoc approbandum adduci potuis¬
sent. sed uoi que superius in tractatu
sacramentoꝵ ad iͦpsum probandum
posuimus nequaquã iterum replicanda
fidem conuersus. siue
rudis in disciplina religiose conuersati¬
onis. Nouiter ad fidem conuersi uist¬
bilib sacramentis instruendi sunt.
ut per ea que uident intelligant q̃d
non uident. Admonendi sunt qus¬
modi. ut conliderent nouam non
csse fidͥem in qua noui sunt ipsi.
quoniam ab initio mundi sicut nullo
tempore defuerunt fideles & iusti men¬
bra xp̃i. ita ab mitio non defuerunt si¬
cramenta salutis. que precesserunt in pre¬
parationẽ. & signum redemptionis
completa est in morte xp̃i. Prima nõs
etate abel agnum obtulit in sacrisicio
siguram mortis xp̃i. Secunda etate
noe archam in diluuio gubernauit.
sicut xp̃e ecelesiam inter iluctus temp¬
tationis regens mergi non sinit. ẽ ereu

Expanded text:
etiam sine visibili sacramento aquae peetiam sine visibili sacramento aquae perire non posset. Multa sunt alia quae super hoc approbandum adduci potuissent, sed nos quae superius in tractatu sacramentorum ad idipsum probandum posuimus: nequaquam iterum replicanda fidem conversus, sive rudis in disciplina religiosae conversationis. Noviter ad fidem conversi visibilibus sacramentis instruendi sunt, ut per ea quae vident, intelligant quae non vident. Admonendi sunt hujusmodi ut considerent novam non esse fidem, in qua novi sunt ipsi; quoniam ab initio mundi sicut nullo tempore defuerunt fideles et justi membra Christi, ita ab initio nunquam defuerunt sacramenta salutis quae praecesserunt in praeparationem et signum redemptionis, quae completa est in morte Christi. Prima namque aetate Abel agnum obtulit in sacrificio figuram mortis Christi. Secunda aetate Noe arcam in diluvio gubernavit, sicut Christus Ecclesiam inter fluctus tentationum regens mergi non sinit. Tertia
Abbreviated transcription (Latin):
baptisini posse habere fidem. sed cum
dicerem inquit uicem baptisini posse
habere passionem. quamuis utrumq
in ipsa una sententia posuisset. Si gͦ
ad il quod dixit uicem baptismi pos¬
se habere passionem exemplum positũ
est. cum ipsum sine ambiguitate ulla
uerum esse constet. patet quia exem¬
plum postinodum correctum est. scd
sententia non est improbata. Oportet
gͦ ut aut confitearis uicem baptismi
in articulo necessitatis fidem ueram
& conuersionem cordis implere pos¬
ie. aut ostencdas qualiter fides uera
& caritas non ficta haberi possit. ubi salus
nen sit. nisi forte dicere uelis. neminẽ sidẽ
ueram & caritatem posse habere. qui ui¬
sibile sacramentũ aque non sit habiturus
qued tam̃ qua ratione. uel auetoritate
probes ignoro. Sed nos ĩter im non con¬
tendimus. utrum aliquis qui baptismi
lacramentum percepturus non est asta
habere possit. hoc solo dumntaxat con¬
stante. quia siquis esset qui hec haberet

Expanded text:
baptismi posse habere fidem, sed cum baptismi posse habere fidem, sed cum dicerem, inquit, vicem baptismi posse habere passionem, quamvis utrumque in ipsa una sententia posuisset. Si ergo ad id quod dixit vicem baptismi posse habere passionem exemplum positum est cum ipsum sine ambiguitate ulla verum esse constet, patet quod exemplum postmodum correctum est, sed sententia non est improbata. Oportet ergo ut aut confitearis vicem baptismi, in articulo necessitatis fidem veram et confessionem cordis implere posse, aut ostendas qualiter fides vera et charitas non ficta haberi possit, ubi salus non sit. Nisi forte dicere velis neminem, fidem veram et charitatem veram habere posse, qui visibile sacramentum aquae non sit habiturus. Quod tamen qua ratione vel auctoritate probes ignoro. Sed nos interim non contendimus utrum aliquis qui baptismi sacramentum percepturus non est; ista habere possit, hoc solo duntaxat constante, quod si quis esset qui haec haberet
Abbreviated transcription (Latin):
sacramentum atq ex necessitate conti¬
git haberi non posse. Sed ne forte con¬
trarictas aliqua tibi esse uideatur in
eo quod postea in libro retractationũ
eremplum de latrone. quod ad hanc
sententiam ii qua dixerat effusionem
sanguinis siue ficlem &e cordis conuer¬
sionem uicem baptismi implere posse
comprobandam assumpserat impro¬
bauit dicens. In quarto libro cum di¬
cirm uicem baptismi posse habere
passionem. non satis idoneum posui
illiuĩ latronis exemplum. qui utrũ¬
non fuerit baptizatus incertum est.
S ed considerare debes. quia in hoc
loco ȩxemplum tantũ quod ad proba:¬
tionem. sententie ad durerat correrit
sententiani non improbauit ipsam.
Q uod si putas idcireo sententiam
iiybandam quia exemplum corree.¬
tum est. ergo falsum est quod dixerat
efsusionem sanguinis uicẽ baptismi
posse habere. quoniam ad illud pro¬
bandum exemplum ipsũ positum ẽ.
Non enim ait. cum dicerem uicem

Expanded text:
sacramentum aquae ex necessitate contisacramentum aquae ex necessitate contigit haberi non posse. Sed ne forte contrarietas aliqua tibi esse videatur, in eo quod postea in libro retractationum exemplum de latrone quod ad hanc sententiam in qua dixerat effusionem sanguinis, sive fidem et cordis conversionem, vicem baptismi implere posse, comparandam assumpserat, improbavit dicens: In quarto libro cum dicerem vicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, qui utrum fuerit baptizatus incertum est. Sed considerare debes quod in hoc loco exemplum tantum quod ad probationem sententiae adduxerat correxit ipsam sententiam, non reprobavit. Quod si putas idcirco sententiam illam improbandam quia exemplum correctum est, ergo falsum est quod dixerat effusionem sanguinis vicem baptismi posse habere, quoniam ad illud probandum exemplum ipsum positum est. Non enim ait cum dicerem vicem
Abbreviated transcription (Latin):
etiam quando non est in possibilitate.
oe idcuto iuste bona uoluntas cum
deuotione fidei sue non despicitur.
quamuis ab eo quod foris est sacra¬
mento aque percipiendo articulo ne¬
cesitatis p̃pediatur. Uis nosse plens¬
us utrumne ħ ratio uel alicubi
auctoritate manifestatiori sẽ ꝓbet.
Quanuis. & ille quas supramemora¬
uimus auctoritates tam manifeste us¬
diantur. ut de ueritate ipsaꝵ dubitari
non possit: auds tam̃ adhuc aliud ñ
forte euidentius tibi demonstrari pos¬
sit. de quo dubitare non debes. Bea¬
tus augustinus in libro de unico bap¬
tismo sic ait. Etiam atqetiam conside¬
rans inuenio. non tantũ passionem
pro nomine xp̃i id quod deerat baptis¬
mo posse implere. s ed etiam fidem
conuersionemq cordis si forte ad cele¬
brandum misterium baptismi in angu¬
stis tempoꝵ suceurri non potest. Ui¬
des quod manifeste tastatur sidem .e
cordis conuersionem bonȩ uoluntati
ad salutem posse sufficere. ubi uisibile

Expanded text:
etiam quando non est in possibilitate; etiam quando non est in possibilitate; et idcirco juste bona voluntas cum devotione fidei suae non despicitur, quamvis ab eo quod foris est sacramento aquae percipiendo articulo necessitatis praepediatur. Vis nosse plenius an ne ratio haec alicubi auctoritate manifestiori se probet, quamvis et illae quas supra commemoravimus auctoritates tam manifestae videantur, ut de veritate ipsarum dubitari non possit? Audi tamen adhuc aliud si forte evidentius tibi demonstrari possit, de quo dubitari non debes. Beatus Augustinus in libro De unico baptismo sic ait: Etiam atque etiam considerans, invenio non tantum passionem pro nomine Christi id quod deerat baptismo posse implere, sed etiam fidem conversionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium baptismi in angustiis temporum succurri non potest. Vides quoniam manifeste testatur fidem et cordis conversionem, bonae voluntatis ad salutem posse sufficere, ubi visibile
Abbreviated transcription (Latin):
aqua & cetera. ipse dixit. qui credit
in me non morietur ineternũ. flut
ergo nega fidem. aut concecle salua¬
tionem. Quid tibi uidẽtur: ubi fi¬
des est ꝰ ubi spes est : ubi caritas
est: deniq ubi plena & perfecta uir¬
tus sacramenti est. salus non est. qua
solum sacramentum non est. et ideone
quia haberi non potest: qui credide¬
rit inquit. & baptizatus fuerit.
saluus erit. Ecce ergo dubium non
est. quia ubi fides est. & baptisius ẽ
salus ẽ Et quid sequit᷑. Qui uero ñ
crediderit: condempnabitur. Quare
ita dicere uoluit .S. Quare non dixit.
qui non crediderit. & baptizatus
non fuerit condempnabit᷑. sicut dixerat.
qui erediderit & baptizatus fuerit sal¬
uus erit. Quare. nisi quia credere uo¬
luntatis est. & quia fides credere uolen¬
ti deesse non potest. & idcirco in eo qui
non credit semper praua uoluntas
arguitur ubi necessitas nulla esse potest.
quȩ ad excusationem pretendatur: bap¬
tizari autem in uoluntate esse potest.

Expanded text:
um Dei; ipse dixit: Qui credit in me, non morietur in aeternum . Aut ergo nega fidem, aut concede salvationem. Quid tibi videtur? Ubi fides est, ubi spes est, ubi charitas est; denique ubi plena et perfecta virtus sacramenti est, salus non est; quia solum sacramentum non est, et ideo non est, quia haberi non potest: Qui crediderit, inquit, et baptizatus fuerit, salvus erit. Ecce ergo dubium non est, quin ubi fides est et baptismus est, salus sit. Et quid sequitur? Qui vero non crediderit, condemnabitur . Quare ita dicere voluit? Quare non dixit: Qui non crediderit et baptizatus non fuerit condemnabitur, sicut dixerat: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit? Quare, nisi quia credere voluntatis est, et quia fides credere volenti deesse non potest. Et idcirco in eo qui non credit semper prava voluntas arguitur ubi necessitas nulla esse potest, quae ad excusationem praetendatur. Baptizari autem in voluntate esse potest,
Abbreviated transcription (Latin):
non est. sub intelligendum est. quã¬
uis dictum non est. quoniã alibi
dictum est. Uidete ergo quod dicũt.
Ideo inquiunt quod dictum non
est subintelligendum est. ubi dic¬
tum non est quoniã alibi dictum ẽ.
Si crgo hoc in loco sub intelligendũ
est. ubi dictum non est. quoniam
alibi dictum est. quare si militer
etiam de fide subintelligendum non
est. quoniã alibi dictum est. Qui
credit inquit in me. mortem non
uidebit ineternum. Idem quippe

Expanded text:
non est subintelligendum tamen est, quamnon est subintelligendum tamen est, quamvis dictum non est, quoniam alibi dictum est: Videte ergo quid dicunt: Ideo inquiunt quod dictum non est; subintelligendum est ubi dictum non est, quoniam alibi dictum est. Si ergo hoc in hoc loco subintelligendum est ubi dictum non est, quoniam alibi dictum est, quare similiter etiam de fide subintelligendum non est; quoniam alibi dictum est: Qui credit inquit, in me mortem non videbit in aeternum?
Abbreviated transcription (Latin):
baptiz ati ñ sut ĩ sanguine suo. & frustra
mortui iunt pro xp̃o. quia humorem
aquę quam intra corpus habuerunt ñ
efsuderunt. Quis hoc dicat: SE igo in
sanguine baptizatur. qui ꝓ xp̃o morit᷑.
qui  si sanguinem non fundat ex uul¬
nere. alat uitam que preciosior est san¬
guine. Nam sanguinem fundere posset¬
cciam si uitam non dlaret. & miuus
esset sanguinem fundere quam uitam
dare. Bene cigo sanguinem fundit qui
uitam ponit pro xp̃o. & habet baptis¬
ma suum in uirtute iacramerti. line
ita cum illa habetur. sacramentum
habere non posse non nocet. Uerui
crgo est. quariuis ibi dictum non est.
tizatur. Ita inquiunt uerum est. quã¬
uis ibi dictum non est. & ideo uerũ
est. quia alibi dictum est. etiam si
ibi dictum non est. Qui enĩ dixit
nisi quis renatus fuerit ex aqua.¬
& cctera. idem ipse alibi dixit. Ꝙ
me confessus fuerit coram homi¬
nib. confitebor & ego eum corã
patre meo. Quod ergo ibi dictum

Expanded text:
baptizati non sunt in sanguine suo, et frustra baptizati non sunt in sanguine suo, et frustra mortui sunt pro Christo, quia humorem aquae quem intra corpus habuerunt non effuderunt. Quis hoc dicat? Ergo in sanguine baptizatur, qui pro Christo moritur; qui et si sanguinem non effundit ex vulnere, dat vitam quae pretiosior est sanguine. Nam sanguinem fundere posset; et si vitam non daret, et minus esset sanguinem fundere quam vitam dare. Bene ergo sanguinem fundit, qui vitam ponit pro Christo, et habet baptisma suum in virtute sacramenti, sive ita cum illa habetur, sacramentum habere non posse, non nocet. Verum ergo est quamvis ibi dictum non est tizatur. Ita, inquiunt, verum est quamvis ibi dictum non est, et ideo verum est quia alibi dictum est; etiam si ibi dictum non est. Qui enim dixit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua Dei; idem ipse alibi dixit: Qui me confessus fuerit coram hominibus: confitebor et ego eum coram patre meo . Quod ergo ibi dictum
Abbreviated transcription (Latin):
abhac uita transierunt. adicere non au¬
dent. qusmodi saluos nou esse. Et cũ
ostenlere non possint hoc in co quod
supra memoratum est scriptum esse.
dicre tamen non audent. quia ibiscri¬
ptum non est. ideo negandum esse. Qui
cium dixit. uisi quis renatus fuerit ex
aqua & spiritu sancto. non addidit
ul effuso sanguine uice aque. & tam
uerum est. quamuis hic scriptũ non
at. Nam si saluus est. qui ꝓpter dñm
aquam suscipit. quare non multo
magis saluus est. qui ꝓpter dm̃n san¬
guinem fudit. Plus est enim sangui¬
nem cdare: quam aquam accipere.
llud enim quod quidam dicunt.
ꝓpterea saluos esse quia sanguinem fude¬
rint. quia cum sanguine aquam fun¬
dunt. & in ipsa aqua quam fundunt
baptisma ꝑcipiunt. quam sit friuolũ
ratet. S i enim ꝓpter humorem aque
qui cum sanguine eruoris de uulneri¬
b manat. baptirati dicuntur. qui ut¬
siquutur. ergo qui suffocantur uel sub¬
merguntur. uel alio quolibet genere mor¬
tis ubi sanguis non funditur occidunt᷑

Expanded text:
dicere non audent ejusmodi salvos non esse. Et cum ostendere non possit hoc in eo quod supra memoratum est scriptum esse, dicere tamen non audent, quia ibi scriptum non est, ideo negandum esse. Qui enim dixit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto; non addidit, vel effuso sanguine vice aquae, et tamen verum est quanquam hic scriptum non est. Nam si salvus est qui propter Deum aquam suscepit, quare non multo magis salvus est, qui propter Deum sanguinem fudit? Plus enim est sanguinem dare quam aquam accipere. Illud enim quod quidam dicunt: propterea salvos esse qui sanguinem fundunt, quia cum sanguine etiam aquam, fundunt, et in ipsa aqua quam fundunt baptisma percipiunt, quam sit frivolum patet. Si enim propter humorem aquae, qui cum sanie cruoris de vulneribus manat baptizati dicuntur, qui interficiuntur, ergo qui suffocantur vel submerguntur, vel alio quolibet genere mortis ubi sanguis non funditur occiduntur,
Abbreviated transcription (Latin):
saluari possit nisi actualiter percepto
sacramento haptismi:
OLẽ E quidam
siue curiose. Nue stu¬
diose inquirere. utrũ¬
ne aliquis post indic¬
tum & publice ꝓpositum baptismatis
lacramentum saluari possit. nisi actua¬
liter ipsum sacram̃tum baptismi ꝑcipi¬
at. Uidentur enim rationes manite¬
ste esse  habent auctoritates multas.
sitam̃ habere dicendi sunt. qui non in¬
telligunt. Primum quia dictum est
nil̃i quis renatus fuerit ex aqua oe
spiritu sancto. non potest. & cetera.¬
Qui crediderit e baptiz atus fuerit
laluus erit. Et sunt alia multa
talia. quib astrui uidentur. nullo
mede saluari posse. eum qui hoc ĩa¬
ctantum non habuit. qͥequid p̃tet
hre saerumentum habuerit. Si sidem per¬
si tam habutrit. si spem. si caritatem habu¬
coit. etam si cor contritum habuerit &
d futuris quicquid habuerit saluus esse
non potest. si hoc non habuerit. & hoc
totum ita ipsis uidetur ꝓpter hoc qued

Expanded text:
iter percepto sacramento baptismi. Solent quidam sive curiose, sive studiose inquirere, utrum aliquis post indictum et publice propositum baptismatis sacramentum salvari possit, nisi actualiter ipsum sacramentum baptismi percipiat. Videntur enim rationes manifeste esse, et habent auctoritates multas, si tamen habere dicendi sunt, qui non intelligunt. Primum quia dictum est: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest intraQui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit . Et sunt alia multa talia, quibus quasi astrui videtur nullo modo salvari posse eum qui hoc sacramentum non habuerit; quidquid praeter hoc sacramentum habuerit. Si fidem perfectam habuerit: si spem, si charitatem habuerit, etiamsi cor contritum et humiliatde futuris, quidquid habuerit salvus esse non poterit si hoc non habuerit. Et hoc totum ita
Abbreviated transcription (Latin):
In quo genere rimen sẏmonie aliquos
non uidetur. quariuis culpa grauis ñ
desit. Quanta autem iniquitas sit in¬
nifestum est. cos qui ad hedificandis.
& custodiendas ecclesias positi sunt a¬
structioni illaꝵt. ce coꝵ que ail illas
pertiuent dispensationi operam dar
maxime si ea que ab alicnantur: tailia
sunt que ad usus alienoꝵ nũquam
liite tranlire possunt. sicut sunt des¬
ię. que abinitio institute sunt ad
coꝵ tantum sustentationem. quita

Expanded text:
In quo genere crimen simoniae esse In quo genere crimen simoniae esse non videtur, quamvis culpa gravis non desit. Quanta enim iniquitas sit, manifestum est eos qui ad aedificandas et custodiendas ecclesias positi sunt, destructioni illarum et eorum quae ad illas pertinent dissipationi operam dare, maxime si ea quae abalienantur talia sunt, quae ad usus alienorum nunquam licite transire possunt, sicut sunt decimae quae ab initio institutae sunt ad eorum tantum sustentationem qui ta
Abbreviated transcription (Latin):
cortam michi &e deteriinatam pensam
censtitui quantum accipit scilicet unus
aliquiscoꝵ. qui eaelisie descruiunt. qui
in titule xclesie conseripti sunt. ỹbendã
peto ad cotidians uietus usum sicut
habet alius qui in eclesia est. qui de caele¬
sia uiuit. & eedesiȩ scruit. dat michi
ccclesia. & concedit illud. mea accipi¬
enl o suo reddens. ĩmo mea non sua
michi dispensans. Quid igitur inde
iudicandum sententiam inquiris.
Ẽgo tibi breuiter respondeo. quia si
ecclesiam in uita tua dispensatricem
facis. aut post mortem heredem re¬
linquis. ego ꝓhibere nee uolo nee pos¬
sum. . si de tuo te pascit. aut pro
tuo. prouidentia est non culpa. neces¬
sitas non iniquitais. sic interim ut
aliud non requiras. nec accipias. Cor¬
poralis tibi necessitudo conceditur.
comertium iniquitatis negatur.
Deco quod sola corporalia uendunt᷑.¬
bona corporalia ꝑ malos prelatos data.
ud uendita. ab usu ccelesiȩ alienentur

Expanded text:
certam mihi et determinatam pensam certam mihi et determinatam pensam constitui, quantum scilicet accipit unus aliquis eorum qui ecclesiae deserviunt, qui in titulo Ecclesiae conscripti sunt. Praebendam peto ad quotidiani victus usum, sicut habet alius qui in ecclesia est, qui de ecclesia vivit, et ecclesiae servit. Dat mihi ecclesia et concedit illud, mea accipiens et sua reddens, imo mea non sua mihi dispensans. Quid igitur inde judicandum sentiam inquiris. Ego tibi breviter respondeo: quod si Ecclesiam in vita tua dispensatricem facis aut post mortem haeredem relinquis, ego prohibere nec volo, nec possum. Et si de tuo te pascit aut pro tuo, providentia est non culpa; necessitas non iniquitas. Sic interim ut aliud non requiras nec accipias, corporalis tibi necessitudo conceditur, commercium iniquitatis negatur. CAP. V. De eo quod sota corporalia venduntbona corporalia per malos praelatos data vel vendita ab usu Ecclesiae alienantur.
Abbreviated transcription (Latin):
tum cius gratis manducares. Satis astu¬
te ingredi cxistimasti. cõmento ridicu¬
loso. Uide ergo quomodo non emeris
quod non habussses. si p̃cium non de-¬
disses. Aut te hoc pariter emisse con¬
sitere. aut si non emisti. noli tollere.
quod cuum non est. Sed dicis michi
iterum. Quid ergo Non possum ab
ccclesia stipem emere. & cotporalis susten¬
tationis impensam precio sine sẏmone
culra comparare.  E cee habeo predia
mea. aut peccuniam meam qua su¬
stentari possim & uiuere. sed forte ti¬
meo uiolentiam principum. aut frau¬
dem familiaꝵ. sue aliud quõcumq
forte etiam defectum ctatis. aut mbe¬
cillitatem uirium mcarum considero.
Uideo quia non possum ipse sicut expe¬
dit res meas disponere. & ꝓpriis utili¬
tatib deseruire. Uenio add ecclesiã cõm̃¬
do ci res meas. &e uite mee ꝓuidentrã
cõmitto ut alat me & sustentet. &
de meo subsidiuni michi ministrãt¬
& ne forte fraudor in ali quo expeto

Expanded text:
fructum gratis manducares. Satis astufructum gratis manducares. Satis astute ingredi existimasti commento ridiculo. Vide ergo quomodo non emeris quod non habuisses, si pretium non dedisses. Aut te hoc pariter emisse confitere, aut si non emisti, noli tollere quod tuum non est. Sed dicis mihi iterum: Quid ergo? Non possum ab Ecclesia stipem emere, et corporalis sustentationis impensam pretio sine simoniae culpa comparare? Ecce habeo praedia mea aut pecuniam meam, qua sustentari possem, et vivere; sed forte timeo violentiam principum, aut fraudem familiarium sive aliud quodcunque. Forte etiam defectum aetatis aut imbecillitatem virium mearum considero. Video quia non possum ipse sicut expedit res meas disponere, et propriis utilitatibus deservire. Venio ad ecclesiam, commendo ei res meas, et vitae meae providentiam committo, et ut alat me, et sustentet, et de meo mihi subsidium ministret, et ne forte frauder in aliquo, expeto
Abbreviated transcription (Latin):
De his qui corporalia in ecclesia cõpa¬
rando cum cis & meis spiritalia emũt.
unt autem quedam in
clesia quȩ dum p̾cio cõ¬
parantur. cum ꝑseptione
corporalis bencficii participatione spiri¬
tualis dignitatis accipitur. Ebi ꝓfecto
quis quis alterum uendere. aut eme¬
te agnoscitur. ncutrum in uenditum
aut mnemptum reliquisse cõpbatur.
S al dicis michi: quomodo hoc esse
potest. S̾ E go in ecdesia uictum ce
uestitum emi. xcl̃am non emi. Stipẽ
eini. prebendam emi. Corporalia tan¬
tum emi. spirituale nichil aut emi
aut emere uolui. Dic ergo michi.
Quis nomen tuum inter nomina
srtrum asscripsit: Quis tibi u
choro incapitulo locum asignauit. S¬
Si hec non enuisti: unde hec habes. S¬
Qus tbi hee dedit d Sedhec inqͥs
gratis accepi. cctera emi. hec gratis data
sunt. bene dicis. Ouem emisti. lanã
non emisti. sed accepisti gratis. tamen
si ouem non emisses. lanam non habu¬
isses. Pro arbore precium dedisti ut fruc

Expanded text:
De iis qui corporalia in Ecclesia compaDe iis qui corporalia in Ecclesia comparando cum eis et in eis spiritualia emunt. Sunt autem quaedam in Ecclesia quae dum pretio comparantur, cum perceptione corporalis beneficii, participatio etiam spiritualis dignitatis accipitur. Ubi profecto quisquis alterum vendere aut emere cognoscitur, neutrum invenditum aut inemptum reliquisse comprobatur. Sed dicis mihi: Quomodo hoc esse potest? Ego in Ecclesia victum et vestitum emi, Ecclesiam non emi. Stipem emi, praebendam emi, corporalia tantum emi, spiritualia nihil emi, aut emere volui. Dic ergo mihi: Quis nomen tuum inter nomina fratrum ascripsit? Quis tibi in choro, in capitulo locum assignavit? Si haec non emisti inde haec habes? Quis tibi haec dedit? Sed haec, inquis, gratis accepi, caetera emi. Haec gratis data sunt. Bene dicis. Ovem emisti, et lanam non emisti, sed gratis accepisti. Tamen si ovem non emisses, lanam non habuisses. Pro arbore pretium dedisti, ut ejus
Abbreviated transcription (Latin):
nister malus est. largitor bonus. ti¬
men minister est. sicut hereticus suc
alius quilibet malus. minister malis
est. & tam̃ minister est malus in
co quod errorem uel malitiam habe
minister in eo quod officium habei.
sic symoniacus. Nam oe ipse herctica
est. quamuis non fide tam̃ opere mi¬
inster malus est. & tam̃ ĩninisti q̃
malus in co quod sẏmoniacus. mi¬
nister in eõ quod in officium orama¬
tus est: malus in co quod prequm
dedit. minister in co quod ordinem
ce officium accepit. Sed dicis mi¬
chi. quomodo ordinem aut officiũ
iccipere potuit. qui precum dedit:
Audi quomodo. Ad perniciem.
ad ꝑditionem officiun emere porullꝰ
gãm accipere non potuit. Tam̃ quia
osfigum accepit. oe habet per iniusste¬
rium qus bonis quid gratia &e offiqũ
datur. amalis uero non gratia scd ossiqu
solum accipitut. ox tam̃ accipitur quã¬
uis ad pernicini qus qui male accipit.
sicut ad perniciem qui male dedit.

Expanded text:
nister malus est largitor, bonus tanister malus est largitor, bonus tamen minister est. Sicut haereticus sive alius quilibet malus minister, malus est, et tamen minister est. Malus in eo quod errorem vel malitiam habet; minister in eo quod habet officium. Sic simoniacus: nam, et ipse haereticus est, etsi non fide, tamen opere: minister malus est, et tamen minister est: Malus in eo quod simoniacus est, minister in eo quod in officium ordinatus est; malus in eo quod pretium dedit, minister in eo quod ordinem et officium accepit. Sed dicis mihi: Quomodo ordinem aut officium accipere potuit qui pretium dedit? Audi quomodo. Ad perniciem, ad perditionem. Officium emere potuit, gratiam accipere non potuit. Tamen quia officium accepit et habet, per ministerium ejus bonis quidem gratia et officium datur. A malis vero non gratia sed officium solum accipitur, et tamen accipitur quamvis ad perniciem ejus qui male accipit, sicut ad perniciem ejus qui male dedit. CAP. IV.