comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nota quod sensum ysaie seqͥtur.
ñ uerba. qura ꝓ concipiet dicit
lius: quia utramq naturã expͥmit.
Interp̃tatur enim nobiscũ deus.
quasi diceret. Deus ẽ nobiscum.
sidest in nat᷑a nr̃a. Quod est int̾¬
pretatum. Ne mireris si hebreus
loquens hebreis. exponit hebreũ
ꝑ hebreum: qura etiã apud lati¬
nos multa sunt. que ꝑ alia u̾ba¬
s latina exponunt᷑. Exurgens aũt¬
s ioseph a sompno. fecit non tantũ
quod p̃cepit angls. s etiã sicut
p̃cepit. Deda. Moralitas.
uisquis a deo monetur sol¬
tiat moras. surgat a sompno. faci¬
at quod iubetur. donec peperit.
on & anna de eo ꝓpħauerunt:
eam ñ auderet tangere. Itaq
maior suspitio haberetur. Sicat
dauidi qui dicit. Donec ponam
& cet̾a. filium suũ pͥmogenitũ.
suũ idest de sua substantia pͥmo¬
genitũ. idest genitũ a patre an¬
te om̃ĩa genita. in quibus u̾bis
nat᷑a diunitatis & humanita¬
tis desiguatur. Ulel dictas est
pͥmogenitus scdm̃ usum locutio¬

Expanded text:
Nota quod sensum Isaiae sequitur non verba, pro concipiet, dicit:lius, quod utramque naturam exprimit. Interpretatur enim: Nobiscum Deus; quasi diceret: Deus est nobiscum, id est in natura nostra. Quod interpretatur. Ne mireris si Hebraeus loquens cum Hebraeis, exponit Hebraeum per Hebraeum, quia etiam apud Latinos multa sunt, quae per alia verba Latina exponuntur. Exsurgens autem Joseph. Fecit non tantum quod praecepit angelus, sed etiam sic praecepit. MORALITAS.--BEDA. Quisquis a Deo movetur solvat moras, surgat a somno, faciat quod jubetur. Donec peperit. on et Anna de eo prophetaverunt, eum non audet tangere. Itaque major suspicio haberetur, sicut David qui dicit: Donec ponam , etc. Filium suum primogenitum. Suum, id est de substantia sua. Primogenitum, id est, genitum a Patre, ante omnia genita. In quibus verbis natura divinitatis et humanitatis assignatur. Vel dictus est primogenitus secundum usum locutio
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o impleatur arbitͥo. ut ilba
de qua modo agimus. alia exp̃sci¬
entia deicui nr̃m admiscetur
arbitrium. & cooꝑante gratia
consequim᷑ p̃mium. uel ab ea uti¬
ste relicti. tormentũ. Alia non
ex p̃scientia. s est quedam cõmina¬
tio more humano facta. Sĩc illud.
morieris & ñ uiues: & illud. Ad¬
huc quadraginta dies. & niniue
subuertet᷑. Qndo ñ ĩplet᷑. iuxta
hoc quod uerba sonare indentur.
& tñ uera est. scłm quod intel¬
ligitur. Sicut enim cõminando
seruo nr̃o dicimus. int̾ficiam te.
tñ intelligendo nͥ te correxeris. sic
ds̃ loquens more humano ait.
Adhuc quadraginta dies o nini¬
ue subuertet᷑. intelligendo nͥ ni¬
niuite corrigant᷑. Et illud. Morie¬
ris & non uites. nͥ fleueris. que

Expanded text:
nostro impleatur arbitrio, ut illa nostro impleatur arbitrio, ut illa de qua modo agimus. Alia ex praescientia Dei, cui nostrum admiscetur arbitrium, et cooperante gratia consequimur praemium, vel ab ea juste relicti, tormentum. Alia non ex praescientia, sed est quasi quaedam comminatio more humano facta. Sicut illud: Morieris et non vives . Et illud: Adhuc quadraginta dies, et Ninive subvertetur . Quae non implentur juxta hoc quod verba sonare videntur, et tamen vera est secundum quod intelligitur. Sicut enim comminando servo nostro dicimus: Interficiam te, tamen intelligendo, nisi te correxeris; sic Deus, loquens more humano, ait: Adhuc quadraginta dies, et Ninive subvertetur, intelligendo, nisi Ninivitae corrigantur. Et illud: Morieris
Abbreviated transcription (Latin):
fide non abhostibuis corporalibꝰ
sic iostie & dauid. s a peccatis eoꝵ
quod non est hominum s dei so.¬
lius. Hoc autẽ totũ factum est.
quod uirgo desponsaret᷑. quod
casta seruaretur. quod gratuda
inueniretur. quo ꝑ angłm ioseph
reuelaret᷑. quod concepisse & pa¬
ritura diceretur esse. hoc inꝗͣ.¬
S totum factum ẽ. ut adimpleret᷑¬
s quod dictum ẽ ꝑ ꝓpħam ysaram.¬
Non enum hoc impleretur quod
uirgo concipet & pareret: nisi
desponsata esset. ne lapidaret᷑.
& insi inuenta esset ut postea
ã ioseph occulte dimittere tur.
&o ita ꝓpalata. ñ lapidaret᷑. & nisi
ab anglõ secretũ detegeret᷑. & ita
eam acciꝑet. ne aliquo modo eam
esse dimissam ꝑ aliquã famã efflue¬
ret. & tunc lapidatione periret.
Si ergo ante partũ ꝑiret. cassa¬
retur ꝓphetia. que ait. pariet
filitim quod necessariũ erat im¬
pleri. ꝓphetia alia ex p̃destina¬
tione dei. quod necessarium est
euenire modis omnibus. ut sine

Expanded text:
fide, non ab hostibus corporalibus, fide, non ab hostibus corporalibus, sicut Josue et David, sed a peccatis eorum, quod non est hominum, sed solius Dei. Hoc autem totum factum est, quod virgo desponsaretur, quod casta servaretur, quod gravida inveniretur, quod per angelum Joseph revelaretur, quod concepisse et paritura esse diceretur. Hoc, inquam, totum factum est, ut impleretur, quod dictum est aNon enim hoc impleretur, quod virgo conciperet et pareret, nisi desponsata esset, ne lapidaretur, et nisi inventa esset gravida, ut postea a Joseph occulte dimitteretur, et ita propalata non lapidaretur, et nisi ab angelo secretum detegeretur, et ita eam acciperet, ne aliquo modo eam esse dimissam per aliquam infamiam efflueret, et tunc lapidatione periret. Si ergo ante partum periret, cassaretur prophetia, quae ait: Pariet filium. Quod necessarium erat impleri. Prophetia alia ex praedestinatione Dei, quod necessarium est omnibus modis evenire, ut sine
Abbreviated transcription (Latin):
tatione. contiocet eam coniugẽ
suã. Scd̾m angustinũ hoc
exemplo magnifice insimuat᷑ fide
libus coniugatis etiam seruata
pari consensu continentia ꝑma
nere posse: uocariq comugium
ñ ꝑmixto corporis sexii. s ctistodi¬
Sto mentis affectu. Quod enim.
non est malum. Quod enĩ in ea
aliud nasci ab ea. Nasci ab ea ẽ.
ꝓdire in lucem: nasci in ea conci¬
pi. Pariet autẽ. Et ne uideret᷑
sibi ioseph amplius conugio ñ¬
esse necessarius: conceptio esset
facta sine offitio eius. ostendit
quod quamuis non sit necessariꝰ
conceptiomi. tamen utilis ẽ ꝓcura¬
tioni. Quia ipsa pariet filium.
Et tunc matri &̃ fibio erit ne¬
cessaritis. Matri ut ab infamia¬
eam defendat . filio. ut eum nutͥat.
& circumcidat. quȩ circumcisio
notatur ubi dicit. Et uocabis no¬
men eiꝰ iħm. In circtuncisione enĩ
solet dari nomen. quasi diceret.
uocabis & non imꝑones. quia ab
non qtiostibet. s popłm fuum. in

Expanded text:
tatione. Cum vocet eam conjugem tatione. Cum vocet eam conjugem suam, secundum Augustinum hoc exemplo magnifice insinuatur fidlibus coniugatis etiam seruata pari consensu continentia posse permanere uocarique coniugium non permixto corporis sexu, sed custodito mentis affectu, praesertim non est malum. Quod enim in ea aliud ab ea. Nasci ab ea, est prodire in lucem; nasci in ea, concipi. Pariet autem filium. Et ne videretur sibi Joseph amplius conjugio esse necessarius, cum conceptio esset facta sine officio ejus, ostendit quod quamvis non sit necessarius conceptui, tamen utilis est procurationi, quia ipsa pariet filium, et tunc matri et filio erit necessarius. Matri, ut ab infamia defendat; filio, ut eum nutriat et circumcidat; quae circumcisio notatur ubi dicit: Et vocabis nomen ejus Jesum. In circumcisione enim solet dari nomen. Quod dicit vocabis, sed non impones, quia ab non quoslibet, sed populum suum in
Abbreviated transcription (Latin):
cã nollet traducere eam in do¬
mum suã. ad cõmunẽ & assiduã¬
uit: in quo notatur aninius sa¬
pientis. qͥ nichil temere uult in¬
cipere. Et hec eo cogitante me¬
ruit diuinum consilium. Angls̃
impressit imaginationẽ suã dor¬
inientis animȩ. ñ quod animus
uideret aliquod corpꝰ. s uidebat᷑
iuidere. Duobus modis fit annuntia¬
tio angłica. Lligilanti assumen¬
do aerium corpus. & dormienti
impͥmendo imaginationem. &
tamen angłs qui p̃sens ioseph
erat. nullum corpus habebat.
He uisiones iudeis erant note.
ne malignus putet᷑. E ait io¬
seph. Cum ex nomine uocat.
quasi notum & familiarem
s ostendit. & ad tentũ reddit.¬
s cum dicat. fili dauid quodã¬
mͦ hortat᷑ ut ad memoriã reuo¬
cet se & mariam esse de stirpe
dauid. cui ꝓmissio facta ẽ: &
ideo ntillatenis diffidat illam
ꝓmissionẽ posse cõpleri in oya¬
uia cum subdat. Noli timere.
Ostendit quare hoc cogitabat.
quia scilicet timebat se reim
li conuentu & assidrra cohabi¬

Expanded text:
 traducere in domum suam ad cohabitationem assiduavit. In quo notatur animus sapientis, qui nihil temere vult incipere. Haec autem eo cogitante meruit divinum consilium. Angelus impressit imaginem suam dormientis animae non quod animus videret aliquod corpus, sed videbatur videre. Duobus modis fit apparitio angelica: Vigilanti, assumendo aereum corpus; dormienti, imprimendo imaginationem, et tamen angelus qui praesens Joseph erat nullum corpus habebat. Hae visiones Judaeis erant notae ne malignus putetur. Et ait: Joseph. Cum ex nomine vocat, quasi notum et familiarem sibi ostendit, et attentum reddit cum dicat: Fili David. Quodammodo hortatur, ut ad memoriam revocet se, et Mariam esse de stirpe David cui promissio facta est, et ideo nullatenus diffidat illam promissionem posse implere in Maria, cum subdit: Noli timere. Ostendit quare hoc cogitabat, quia scilicet timebat se rei ili conventu et assidua cohabi
Abbreviated transcription (Latin):
teri inuificant᷑ anima. ipse xp̃c
amina nuificatus ẽ. Quaminᷤᷤ
hec oꝑatio sp̃m sc̃o attribuat᷑:
tamen toti trinitati cõmunis
bonitas amor. & concordia dĩ
uocatur: quia ab utraq ꝑsona
a deo mirabilem inueniat ioseph.
indubiũ ponit᷑. quid faciat. Cñ
enim eam castam nouisset. &¬
unde malum posset suspicari
de ea nesciret: impium esset.
si eam diffamaret. Ex altera
parte iusticia ñ exigebut. ut rei
incognite se copularet: quia aut
bona erat aut mala. Si mala e¬
rat: rei male sotiari non debebat.
Si bona tantum. timebat quod
non esset dignus. Itaq medium
consilium elegit: ut occulte eã
dimittat: ut eam dimissam ñ ui
men in assidua cohabitatione eã¬
non recipiat. Cum uellet eam
dimitt̾e iustus erat: cũ occulte
piꝰ notatur. eam ab infamia de¬
fendens. & hoc ẽ. Cum esset ui
stus uoluit eam dimitt̾e. cũ nol¬
let eam traducere. idest in puibli¬

Expanded text:
teri vivificantur anima, ipse Christus anima vivificatus est. Quamvis haec operatio Spiritui sancto attribuatur, tamen toti Trinitati communis bonitas amor et concordia Dei vocatur, quia ab utraque persoadeo mirabilem inveniat Joseph, in dubium ponitur quid faciat. Cum enim eam castam novisset, et unde malum posset suspicari de ea, nesciret, impium esset si eam diffamaret. Ex altera parte justitia non exigebat, ut rei incognitae se copularet, quia aut bona erat aut mala. Si mala erat, rei malae sociari non debebat. Si bona erat, timebat quod non esset dignus. Itaque medium consilium invenit, ut occulte eam dimittat, ut eam dimissam non vimen in assidua cohabitatione non recipiat, cum vellet eam dimittere, quia justus erat, occulte, pius nominatur, eam ab infamia defendens, et hoc est, cum justus esset voluit dimittere; cum nollet traducere i
Abbreviated transcription (Latin):
est quod alio modo natus est xp̃c
de oraria: alio modo de spũ scõ.
Cum enĩ dicit᷑ de oyaria natꝰ
est xp̃c. de substantia eiꝰ intelli¬
gendum ẽ. & tunc de materia¬
le est. Cum autẽ de sp̃u sc̃o na-
tus dicitur: quasi ex potestate
sp̃c sc̃i natiuitas illa intelligitur¬
fuisse. & tunc de potentiale est.
Iurta illud. Ex quo omĩa idest
ex potestate. cuiꝰ non ex substã
mundauit. loctm etrã p̃paratiit.
in quo ditunitas incarnaretur.
& fictit concupiscentia libidimᷤᷤ

Expanded text:
est quod alio modo natus est Christus de Maria, alio modo de Spiritu sancto. Cum enim dicitur de Maria natus est, de substantia ejus intelligendum est, et tunc de materiale est. Cum autem de Spiritu sancto natus esse dicitur, quasi ex potestate Spiritus sancti nativitas illa fuisse intelligitur, et tunc de potentiale est. Juxta illud: Ex quo omnia, id est ex potestate, cujus non ex substantmundavit. Locum etiam praeparavit in quo divinitas incarnaretur. Et sicut concupiscentia li
Abbreviated transcription (Latin):
a matheo p̃ter¬
mittuntur. que
a luca referuntur. annuntiatio
tione exurgenas mraria abiit in¬
montana cum festinatione inci¬

Expanded text:
a Matthaeo praetermittuntur, quae a Luca referuntur, annuntiatio tione exsurgens Maria abiit cum festinatione in M
Abbreviated transcription (Latin):
quod uirgo noliit anntintiationẽ
angłi marito suo aꝑire. Si enim
puel la ei reuelaret: non facile
sͥ crederet. ĩmo aliquã culpam
forfitan in ea suspicaretur. ideo sͥ
celandum erat: donec angłica de¬
monstratione illud secretum ⁊ͥ de¬
tegeretur. Sequit᷑. de sp̃u scõ.
Hoc ex parte sua euangłista ad.¬
iunxit. ut condiceret᷑ habere in
utero. omnis mala remoueretur
suspitio a cordibus audientium.

Expanded text:
quod virgo noluit annuntiationem quod virgo noluit annuntiationem angeli marito suo aperire. Si enim puella ei revelaret, non facile sibi crederet, imo aliquam culpam forsitan suspicaretur. Ideo sibi celandum erat, donec angelica demonstratione illum secretum sibi detegeretur. Sequitur: De Spiritu sancto. Hoc ex parte sua evangelista adjunxit, ut cum diceretur habere in utero, omnis mala removeretur suspicio a mentibus audientium.
Abbreviated transcription (Latin):
q est alia pͥncipalis causa. ut dia¬
bolo partus uirginis cela retur.
ut cum eam gͣuidam uideret. ã
sponso cui liceret etiam in despõ¬
sationis tempore grauidatã esse
putaret. Significatur etiã per
marram eccłia: que uirgo & spõsa
s ẽ. Dicit gͦ. Cum orauia mat̾ iħti.
ñ quod iam esset mater. s eam ma¬
trem euangłista scd̃m suum tẽpꝰ¬
suocat. Desponsata esset ioseph.
ut iam dictum ẽ anteꝙͣ. conueni¬
rent. idest nuptiarũ sollempnia
celebrarent. llel anteꝗͣ cõmuni
cohabitatione conuenirent. uel
uenirent. ñ tam̃ ideo dictum est
quod postea conuenissent. s hio
modꝰ locutionis similis ẽ illi. si ali¬
quis diceret anteꝗͣ. peniteret mor¬
tuus est. nec tamen sequit᷑ quod¬
s post mortẽ penituisset. Inuenta
est a ioseph sĩc a uiro curioso¬
s circa uxorem suã. habens in u¬
tero. idest grainida post tres men¬
ses. scilicet cum ab elyzabeth re¬
disset. Diuina uoluntate factũ ẽ.

Expanded text:
ique est et alia principalis causa, ut diaique est et alia principalis causa, ut diabolo partus virginis celaretur, ut cum eam gravidam videret, a sponso, cui liceret, etiam in desponsationis tempore gravidatam esse putaret. Significatur etiam per Mariam Ecclesia, quae virgo et sponsa est. Dicit ergo: Cum Maria mater ejus. Non quod jam mater esset, sed eam matrem evangelista secundum suum tempus vocat. Desponsata esset Joseph, ut jam dictum est. Antequam convenirent, id est, nuptiarum solemnia celebrarent. Vel antequam communi cohabitatione convenirent, vel non tamen ideo dictum est quod postea convenissent, sed hic modus locutionis similis est illi, ac si aliquis diceret, antequam poeniteret mortuus est: nec tamen sequitur, quod post mortem poenituisset. Inventa est. A Joseph sicut a viro curioso circa uxorem suam. Habens in utero, id est, gravida post tres menses, scilicet cum de Elizabeth rediisset. Divina voluntate factum est
Abbreviated transcription (Latin):
ab hoc loco incipit matheus dicenᷤ.
Cum esset desponsata. Desponsa¬
tio fiebat ꝑ aliquod tempꝰ ante as¬
siduam cohabitationem. & interĩ
erat sub custodia mariti uror. &
frequenti uisitatione. donec sollẽp¬
ma nuptiarum celebrarent᷑. Que¬
ritur quare de desponsata uirgi
ne xp̃c uoluit nasci. multis uideli¬
cet de causis. scilicet ut ꝑ ioseph
generatio texeretur. & oiaria ab
infania defenderet᷑. Cum enĩ mu¬
lier sit fragilioris sextis. & magis
pudibundi: uoluit matrẽ suam¬
& non seipsum ab infanra tueri.
Ipse autẽ demoniũ habere dicebat᷑.¬
batur: & tamen hec & alia obpro¬
bria libenter patiebat᷑. Preterea
noluit dare uirginbus occasionẽ
excusationis: eo quod mater dei
infamata fuisset. ꝓpt̾ aliam cau
sam uoluit etiã de nirgine despõ.¬
sata nascr: ne fornicatione dãp¬
nata lapidaret᷑. & etiã ut hab̾et¬
qui eam ꝓcuraret. & ptierum &
eam in egẏptum duceret. & redu¬
ceret. & eius mitriciꝰ esset. Dem¬

Expanded text:
ab hoc loco incipit Matthaeus dicens: Cum esset desponsata. Desponsatio fiebat per aliquod tempus ante assiduam cohabitationem, et interim erat sub custodia mariti sui uxor, et frequenti visitatione, donec solemnia nuptiarum celebrarentur. Quaeritur: quare de desponsata Christus virgine voluit nasci? Multis scilicet de causis, ut scilicet per Joseph generatio texeretur, et Maria ab infamia defenderetur. Cum enim mulier sit fragilioris sexus, et magis pudibundi, voluit matrem suam non seipsum ab infamia tueri. Ipse enim daemonium habere dicebaturbatur, et tamen haec et alia opprobria libenter patiebatur. Praeterea noluit virginibus dare occasionem excusationis, eo quod mater Domini infamata fuisset. Propter etiam aliam causam voluit de virgine desponsata nasci, ne de fornicatione damnata, lapidqui eam procuraret, et puerum et eam in Aegyptum duceret et reduceret, et ejus nutritius esset. Den
Abbreviated transcription (Latin):
tis figuris in antiqͥs temporibus
p̃signatum ẽ. In archa noe. In
mari rubro. In circumcisione.
In multis aliis rebus: qd hic
tandem completum est. De eo qd̃

Expanded text:
tis figuris in antiquis temporibus est praesignatum. In arca Noe, in mare Rubro, in circumcisione, in multis aliis rebus, quod hic tandem completum est. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos abnegamus. cum uitamꝰ
quod ꝑ uetustatẽ fuimts: &
ad hoc nitimur quo ꝑ nouita¬
tem uocamur. Pensemus qͦ
modo se paulus ab negauerat.
qui dicebat. Lliuo autẽ iam
ñ ego. Extinctus quippe sue¬
rat seuissimus ille ꝑsecutor:¬
& uiuere cepit pitis predica¬
tor. Si enĩ ipse esset: puis ꝓ¬
fecto non esser. S qui se t¬
uere denegat: dicat unde est
quod sc̃a uerba ꝑ doctͥnam ueri¬
Ego quidem a memetipso ex¬
tinctus sum. qr carnaliter ñ
uitio. s tamen essentialiter
mortuus ñ sum: qr in xp̃o sp̃ua¬
liter uiuo. Dicat gͦ ueritas.
dicat. Siquis uult uenire pꝰ¬
nͥ quis a semetipso defitiat. ad
etim qͥ fuper cum ẽ ñ appro¬
pinquat. nec ualet apprehend̾e
quod ultra eũ est. si nescierit
mactare quod est. S iam qui
se a uitiis abnegat: exquiren¬
de sunt eis uirtutes in quibꝰ
crescat. Nam cum dictum ẽ.
neget semetipsum: ꝓtinus ad¬
iungitur & tollat crucem fuã¬

Expanded text:
ipsos abnegamus, cum vitamus quod per vetustatem fuimus, et ad hoc nitimur quo per novitatem vocamur. Pensemus quo modo se Paulus abnegaverat, qui dicebat: Vivo autem jam, non ego . Exstinctus quippe fuerat saevus ille persecutor vivere coepit ille pius praedicator. Si enim ipse esset, pius profecto non esset. Sed qui se vivere denegat, dicat unde est, quod sancta verba per doctrinam veriEgo quidem a memetipso exstinctus sum, quia carnaliter non vivo; sed tamen essentialiter mortuus non sum, qui in Christo spiritaliter vivo. Dicat ergo Veritas, dicat: Si quis vult post me seiat, ad eum qui super ipsum est, non appropinquat, nec valet apprehendere quod ultra ipsum est, si nescierit mactare quod est, sed jam qui se a vitiis abnegat, exquirendae sunt ei virtutes, in quibus crescat. Nam cum dictum est: neget semetipsum, protinus adjungitur: Et tollat crucem sua
Abbreviated transcription (Latin):
rent ꝓ anima dampnati nichil
ꝓficeret: qi dñs dabit unicinq
merita parentũ. & hoc est. filiꝰ
enĩ hominis. Scd̃m pͥorem sen¬
tentiam. ita continuat᷑. Nulla
retributio potest xp̃o solui ꝓ aĩa
saluata: quia głã tanta est. qd
gister aliquibꝰ discipłõrum suoꝵ
adhtic in terra degentibꝰ et̾ue
ꝓmissionis gaudia monstrare:
quatinus & ipsi qui iudissent
&omnes qui audire posseut.
ducto. sepits ad mentẽ friture
reͥbutionis mu̾e. quod expecta¬
rent. & hoc innuit in his uerb̾
quasi diceret. dixi qr uenturtis
est in gła patͥs. uultis autẽ scire
qͥnta sit głã: Amen dico nobis
quod funt quidã de hic stantibꝰ.
idest petrus &̾ ioh̃s & iacobus.
qͥ ñ gustabunt mortẽ donec tu¬
deant filium hominis uenien¬
tem. idest apparentẽ in regno¬

Expanded text:
rent pro anima damnati, nihil rent pro anima damnati, nihil proficerent, quia Dominus dabit unicuique merita parentum. Et hoc est: Filius enim hominis, etc. Secundum priorem sententiam ita continuatur: Nulla retributio potest Christo solvi pro anima salvata, quia gloria tanta est, quod it pius Magister aliquibus discipulorum suorum adhuc in terra degentibus, aeternae promissionis gaudia monstrare, quatenus et ipsi, qui vidissent, et omnes qui audire possent lducto saepius ad mentem futurae retributionis munere quod exspectarent. Et hoc innuit in his verbis, quasi dicat: Dixi quia venturus est in gloria Patris. Vultis autem scire quanta sit gloria? Amen dico vobis, quod sunt quidam de hic stantibus, id est Petrus, et Joannes, et Jacobus, qui non gustabunt mortem donec videant Filium hominis in regno venientem, id est apparentem in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter me. & in fut uro innemi¬
eandem: s uitam ꝓ uita. et̾nã
ꝓ mom̃tanea. Hec omnnia de
tempore ꝑsecutionis sunt intel¬
ligenda: qr q̃ secuntur. tempori¬
bus pacis. conueniunt cum ait.
in effiisione sanguinis quod
euenit in dempore ꝑsecutionis.
aliud in mortificandis desideri
quod ẽ in dempore pacis. & ad
idem continuat᷑. Ulere debet
tollere crucem. omnia mala.
lia bona obtinere. & diligere.
si ꝑ hoo patiatur detͥmentum
animȩ : Melius est aduersita¬
tes ẽc dampna pati in mundo:
quã penam pati in inferno.
& hoc ẽ. Quid enĩ ꝓdest. Ait
quam dabit. hoc duobus modis
potest intelligi quã dabit hõ
cõmutationẽ ꝓ amina. idest ꝗͣ
retͥbutionẽ potest soluere dño
ꝓ anima sua. redẽpta & salua¬
ta : Certe non sunt condigne
passiones huiꝰ temporis. & cet̾a.
Aut ꝓ amia ꝑdita in inferno.
que cõmutatio. idest redemp¬
tio potest dari: Certe si paren¬
tes totam pecctiniã mundi de¬

Expanded text:
propter me, in futuro invenipropter me, in futuro invenieamdem, sed vitam pro vita, aeternam pro momentanea. Haec omnia de tempore persecutionis sunt intelligenda, quia quae sequuntur temporibus pacis conveniunt, cum ait. in effusione sanguinis, quod evenit tempore persecutionis, aliud in mortificandis desideriis, quod in tempore pacis ad idem continuatur. Vere debet tollere crucem, omnia mala dlia bona obtinere et diligere, si per hoc patiatur detrimentum animae? Melius est adversitates et damna pati in mundo, quam poenam pati in inferno. Et hoc est: Quid enim prodest, etc. Aut quam dabit, etc. Hoc duobus modis potest intelligi, quam dabit homo commutationem pro anima? id est, quam retributionem potest solvere Domino pro anima sua redempta et salvata? Certe non sunt condignae passiones hujus temporis , etc. Aut pro anima perdita in inferno, quae commutatio, id est redemptio, potest dari? Certe si parentes totam pecuniam mundi da
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ abstinentiam affgitur corpꝰ
aut ꝑ compassionem ꝓximi af¬
fligit᷑ animꝰ. Pensentis qualit̾
utroq mͦ paulus crucem suam
tulerit: qui dicebat. Castigo
corpꝰ metm & inseruitutem
redigo: neforte aliis predicans
ipse reꝓbus effitiar. Ecce in
afflictionem corporis audiuimꝰ
cruicem carnis: nc̃ in compassio¬
ne ꝓrum audiamus crucem
mentis. ait. Quis infirmatur
& ego ñ infirmoe᷑. Qtus scan¬
dalitat᷑ & ego non uror. Perfec¬
tus qͥppe predicator ut exem
plum daret abstinentiȩ. crucẽ
portabat in corpore. Ec quia in
se trahebat dampna infirmi-¬
tatis aliene: crucem portabat
in corde. Qu enĩ uoluerit am¬
mam suam saluam facere: ꝑdet
eam. Ideo debet se abuegare.
& crucem portare. qr qui uo¬
luerit tutam suam seruare
inmundo. si tempus erit mar¬
uitam. quasi diceret. Qui uitã
demporalem noluerit ꝓ xp̃o
ꝑdere: ñ ambigat se uitã eter¬
nam amittere. Postea addit
oppositum. Qui autẽ ꝑdide¬
destraxerit uitã temporalem

Expanded text:
bstinentiam afficitur corpus, aut per compassionem proximi affligitur animus, pensemus qualiter utroque modo Paulus crucem suam tulerit, qui dicebat: Castigo corpus meum et in servitutem redigo, ne forte aliis praedicans ipse reprobus efficiar. Ecce in afflictione corporis audivimus crucem carnis, nunc in compassione proximi audiamus crucem mentis, ait: Quis infirmatur et ego non infirmor? quis scandalizatur et ego non uror? Perfectus quippe praedicator ut exemplum daret abstinentiae, crucem portabat in corpore; et quia in se trahebat damna infirmitatis alienae, crucem portabat in corde. Qui enim voluerit animam suam salvam facere, perdet eam, etc. Ideo debet se abnegare, et crucem portare, quia qui voluerit vitam suam servare in mundo, si tempus fuerit marfuturo, quasi dicat: Qui vitam temporalem noluerit pro Christo perdere, non ambigat vitam aeternam se amittere, et postea addit oppositum: Qui autem perdidedestruxerit vitam temporalem,
Abbreviated transcription (Latin):
int̾rogare. S iam aꝑte cogitãt
illum tradere potestati romanoꝵ
Et notandum uenena inuidie
futatis qͥ sunt dolosi. instruit
istos qͥ idonei sunt: nichilominꝰ
hortans eos subici illis ꝓpter sa¬
cerdotium. & nominis dignita

Expanded text:
illum. Sed jam aperte cogitant illum tradere potestati Romanorum. Et notandum venena invidiae futatis, qui sunt dolosi, instruit istos, qui idonei sunt, nihilominus hortans eos subjici illis, propter sacerdotium et nominis dignita
Abbreviated transcription (Latin):
rogat gͥ xp̃c eos dicens. Quid
est : Scdm̃ carnem etiã dico.
Dicunt illi dauid. quasi dicãt.
Purus ẽ homo filius datud: non
etiã deus dei filitis. Ait illis.
Si purtis ẽ homo ut uos dicitis.
Non in incerto nec in ꝓpͥa uolũ¬
tate. s in sp̃n scõ uocat eum do¬
eum. llocat dico dñm. dicens.

Expanded text:
ristus eos, dicens: Quid est? secundum carnem etiam dico. Dicunt illi: David. Quasi dicant: Purus homo est iste filius David, non etiam Deus, Dei filius. Ait illis: Si purus homo est, ut vos dicitis, non in incerto, nec in propria voluntate, sed in Spiritu sancto vocat eum Doeum. Vocat, di
Abbreviated transcription (Latin):
ut quãtus tẽptantis animo ac¬
cosserit. dm̃ tamen responsione
correctus sit. Aut certe ipsam
tẽptationẽ ñ accipiamꝰ malam.
tanꝗͣ deciꝑe uolentis inmicum:
s cautam potiꝰ tanꝗͣ experiri
enim frustra legitur: qui faci¬
le credit. leuitis corde mmnorabit᷑.

Expanded text:
ut, quamvis tentantis animo acut, quamvis tentantis animo accesserit, Domini tamen responsione correctus sit, aut temtationem non accipiamus malam tamquam decipere uolentis inimicum, sed cautam potius tamquam experiri enim frustra scriptum est: qui facile credit leuis corde minorabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
quidem quia de dilectione. sed
non tamen par indignitate.
In his duobuis mandatis uniuer¬
ibi habent finem. Hotandũ qi
due tabulȩ legis date funt in
quibus erant decem p̃cepta: ꝗ
sunit decacordũ psalterium. In
una tabula tria: quȩ sunt ad dñ
In altera septem: quȩ sunt ad
ꝓrumim. In pͥma pͥmum est.
Ego sum deus tuus qui edan
te de t̾ra egypti. non habebis
deos alienos: quia xp̃c cum pa¬
eum factum ꝑ quẽ omĩa facta
sunt. Quia uͦ unus ẽ deus pat̃¬
idest in dono dei reqͥes nob̃ pro¬
miccitur. unde terciũ seqͥtar.
uͦ tabula: honora patrem tut̃¬
& matrem. ñ occides. ñ mecda.¬
beris. non fciraberis. ñ falstute¬
stimoniã dices. Non concapis
ces urorem ꝓximi tui. Honor¬
cupisces rem ꝓximi tui. Nec
motieat nos quod matheus
ait. tẽptantẽ fuxcisse illum.
a quo dñs int̾rogatus est. lucas
concludit. qd̾ ei dñs sapienter
respondenti dixerit. Non longe
es a regno dei. fieri enim potest

Expanded text:
quidem est, quia de dilectione, sed quidem est, quia de dilectione, sed tamen non par in dignitate. In his duobus mandatis toibi habent finem. Notandum quia duae tabulae legis datae sunt, in quibus erant decem praecepta, quae sunt decachordum psalterium. In una tabula tria, quae sunt ad Deum. In altera septem, quae sunt ad proximum. In prima primum est: Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti. Non habebis Deos alienos , quia Christus cum Paeum factum, per quem omnia facta sunt, quia unus est Patid est in dono Dei requies nobis promittitur. Unde tertium sequitur:vero tabula: Honora patrem et matrem. Non occides, Non moechaberis, Non furaberis, Non falsum testimonium dices, Nons uxorem proximi tui, Non concupisces rem proximi tui ibid. Nec moveat vos quod Matthaeus ait, tentantem finxisse illum a quo Dominus interrogatus est. Lucas concludit quod ei Dominus sapienter respondenti dixerit: Non longe es a regno Dei . Fieri enim potest
Abbreviated transcription (Latin):
mandatũ
magntim in
utilt esse discipls̃: s ñ scire desi¬
derans. s tẽptans. Ait illi iħc. Di¬
liges dñm deum tut̃ ex toto corde
ponso dñs ꝑcutit fictam consci¬
entiam interrogantis dicens.
Diliges dñm dm̃ tut̃ ex toto cor¬
de tuo. idest intellectu ꝑfecto:
ut in confessione diumnitatis
nulltm relinqͦs errori locum.
& in tota anima tua. sdest tota
uoluntate. ut scilicet nichil uelis
ei contrarium. & in tota mente
tua. soest tota memoria tua: m¬
chil reminiscens. qtio minus de
eo sentias. hoc est maximũ digni¬
tate. & pͥmtim in oedine. Magnũ
⁊ maximũ mandatũ dicimꝰ. qͣntũ
ad dignitatẽ mãdatoꝵ: ñ qͦntũ ad
utilitatẽ. Utilitaᷤ enĩ mãdatoꝵ una
ẽ. ⁊ omnia mandata ita sͥ coherent.
ut alterũ sine altero esse. ñ pos
illud quasi unictim pietatis fũ¬
damentum in intimo corde col
ges autẽ ꝓximum. magnũ ẽ qui¬
dem. s pͥmum ñ est. & ideo dixit
simile est ñ niinimũ ẽ. Simile

Expanded text:
mandatum magnum in vult esse discipulus, et non scire desiderans, sed tentans. Ait illi Jesus: Diliges Dominum Deum tuum, etc. Nota pondens, percutit fictam conscientiam interrogantis, dicens: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, id est intellectu perfecto, ut in confessione divinitatis nullum relinquas errori locum. Et in tota anima tua. Id est tota voluntate tua, ut scilicet nihil velis illi contrarium. Et in tota mente tua. Id est tota memoria tua, nihil reminiscens, quo minus de eo sentias, hoc est, maximum dignitate, et primum in ordine. Primum et maximum mandatum dicimus, quantum ad dignitatem mandatorum, non quantum ad utilitatem. Utilitas mandatorum una est, et omnia mandata sibi ita cohaerent, ut alterum sine altero esse non possillud, quasi unicum pietatis fundamentum, in intimo corde collges autem proximum, magnum quidem est, sed primum non est; et ideo dixit simile est, non minimum est. Simile
Abbreviated transcription (Latin):
in euangłio. qui neq peccauit
neq parentes eius s ut mani¬
festarentur oꝑa dei in illo. sicait
lazarus. ciniꝰ mfirmitas ñ fait
ad mortem. s ꝓ gloria dei. ut
glocificaretur filius dei ꝑ eum.
Aut ad inchoationem drĩpna¬
tionis eterne. quod reꝓborum
est ꝓpͥum. sic̃ antiochiis & hero¬
des. qui uterq suo tempore ad¬
uersus deã repugnantes. quod
tuo passuri essent. p̃sentium af¬
flictionum miserisẜ cuiictis ostẽ¬
debant. Quibus congrut illud
ꝓpħȩ. & diuplici contritione cõ¬
tere eos. Et ecce quidam. Cũ
audiunt xp̃m dimitt̾e peccata
quod ẽ solis dei. eum blasphe¬
mare dicebant: quia eum esse
deum non credebant. Blasphe¬
mare. est aliquid diuine poten¬
tiȩ. detrahere. quod indebatur
erat usur pabat. Unde aꝑtis
ab eis in marcho dicitur. quis
potest dimittere peccata nisi so¬
lus deus: Ulerum dicebant qr

Expanded text:
in Evangelio, qui neque ipse peccavit in Evangelio, qui neque ipse peccavit neque parentes ejus, sed ut manifestarentur opera Dei in illo. Sicut Lazarus, cujus infirmitas non fuit ad mortem, sed pro gloria Dei, ut glorificaretur Filius Dei Aut ad inchoationem damnationis suae aeternae quae reproborum est proprium. Sicut Antiochus et Herodes, qui uterque suo tempore adversus Deum repugnantes, quod tuo passuri essent, praesentium afflictione miseriam cunctis ostedebant. Quibus congruit illud Prophetae: et duplici contritione contere eos . Et ecce quidam, etc. Cum audiunt Christum dimittere peccata, quod est solius Dei, eum blasphemare dicebant, quia eum esse Deum non credebant. Blasphemare est aliquid divinae potentiae detrahere, quod videbatur m, usurpabat. Unde apertius ab eis in Marco dicitur: Quis potest dimittere peccata nisi solus Deus ? Verum dicebant, quia
Abbreviated transcription (Latin):
hominem dñs pͥmo peccatortim
uincula dissoluit. ut ostenderet
eum ꝓpt̾ culpas dissolutionem
menbrorũ meruisse. Mira hri¬
militas. filium uocat quẽ sacer¬
dotes ñ dignabantur attingere.
aut recte ideo filium quia dimit¬
tuntur ei peccata. Cum gͦ pec
cata essent. causa infirmitatis.
remouet causam. ut infirmitas
corporalibus affligimr. Aut
enim ad merita augenda ꝓpt̾
pacientiã iusti corporis infirmi¬
tate grauantur. ut beati patres
iob & tobias. oomnumeri mar¬
tyres in utroq testamento.
aut ad custodiam uirtutum
ꝑceptarum. ne suꝑbia tẽptante
ne magnitado reuelationum
extolleret. datus est ei stimulus
carnis sue. qui eum colaphira¬
ret. Aut ad intelligenda & cor¬
rigenda peccata nr̃a. sic̃ maria
soror aaron in heremo. obuerba
temeritatis & suꝑbiȩ lepra ꝑcus¬
sa est. & sic paraliticus de quotrac¬
tamus. qui ñ nisi pͥus dimissis
peccatis potuit ab infirmitate
curari. ut ad głãm dei saluã¬
tis siue ꝑ ipstim. siue ꝑ famulos

Expanded text:
hominem Dominus, primo peccatorum vincula dissolvit, ut ostenderet eum propter culpas dissolutionem membrorum meruisse. Mira humilitas. Filium vocat, quem sacerdotes non dignabantur tangere; aut recte ideo filium, quia dimittuntur ei peccata. Cum ergo peccata causa essent infirmitatis, removet causam ut infirmitas  corporalibus affligimur. Aut enim ad merita augenda propter patientiam justi corporis infirmitate gravantur, ut beati patres, Job et Tobias, et innumeri martyres in utroque Testamento. Aut ad custodiam virtutum perceptarum, ne superbia tentanti ne magnitudo revelationum extolleret, datus est ei stimulus carnis suae, qui eum colaphiret ; aut ad intelligenda et corrigenda peccata nostra, sicut Maria soror Aaron in eremo ob verba temeritatis et superbiae lepra percussa est : sicut paralyticus de quo tractamus qui, non nisi dimissis primo peccatis, potuit ab infirmitate curari; aut ad gloriam Dei salvantis sive per seipsum, sive per famulos
Abbreviated transcription (Latin):
Marchus uͦ non hoc in ciuitate¬
nararech uocatur. s potius in
caphasnaũ. Remanet gͥ que¬
stio inter marchum & matħm.
Que difficilius solueretur. sima¬
theus o narareth nõiaret. Nc̃ uͦcõ
petent̾ potest ipsa galilea dici ci¬
uitas ͥ. quia ingulilea erat nara¬
reth. Sĩc uniuersu n regnũ
in tot ciuitatibꝰ constitutum
dicitur romana citiitas. & si¬
militer cam in tot gentibus cõ¬
stitata sit ciuitas de qua scͥptũ
est. Gloriosa dicta sunt de te
ciuitas dei. Cum gͥ popłs dei¬
in tot cuntatibus habitans.
una donriis dicta sit donitis isrl.
quis dubitauerit in ciuitate
sua hoc fecisse dñm. cum hoc
fecerit in capbarnaun. cruita¬
te galilee. in qua transfreta¬
uerat de regione gerassenorũ.
ut ueniens in galileam dicerẽt
uenisse in ciuitatem siram. in
quocãq opido esset galilẽe.
p̃sertim cum capharnaum
esset metropolis ubi offere¬
bant paralitictm iacentem
infirmitate grauatus. nullius
discretionis erat. s xp̃c indens

Expanded text:
cit non hoc in ejus civitateNazareth vocatur, sed potius in Capharnaum. Remanet ergo quaestio inter Marcum et Matthaeum, quae facilius solveretur, si Matthaeus Nazareth nominaret, nunc vero cum poterit ipsa Galilaea dici civitas Christi, quia in Galilaea erat Nazareth, sicut universum regnum in tot civitatibus constitutum dicitur Romana civitas: cumque in tot gentibus constituta sit civitas de qua scriptum est: Gloriosissima dicta sunt de te, ciinter tot civitates habitans, etiam una domus dicta sit domus Israel, quis dubitaverit in civitate sua hoc fecisse Dominum? Cum enim fecerit in Capharnaum civitate Galilaeae, in qua transfretaverat de regione Gerazenorum, et veniens in Galilaeam diceretur venisse in civitatem suam, in quocunque oppido esset Galilaeae, praesertim cum Capharnaum esset metropolis, ubi offerebant paralyticum jacentem infirmitate gravatus, nullius discretionis erat, sed Christus videns
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsistentes. uisq ad eũ diem qͦ
intrauit in archam noe. & coni¬
tempnentes dei iudicia ñ cogͦ¬
nouerunt. id est cognoscere no¬
luertint. noe etrã predicante.
donec uenit dibuuit̃ & tulit
omnes. ita erit &o aduentus
filii hominis. S nota qr ubi
dicit comedentes & bibentes.
nibentes & nuptũ tradentes.
ñ alimenta & ntptias ħ imo¬
deratũ licitorum arguit usum.
edificat: cum dũs eccłãm de
ueris fidelibꝰ quasi lignis leui¬
gatis adunando constrinit.
Quam ꝑfecte confũmatã
ingreditur: cum hanc in die
iudicii. p̃sentia sue uisionis et̾nꝰ
habitator illustrat. S cum ar¬
cha edificatur unqͥ luxtrian¬
tur. cum uͦ intratur pereunt:
qr qui scĩs hic certantibꝰ insul¬
tant. eis illic coronatis eterna
dampnatione plectentur.

Expanded text:
s, et hoc usque ad eum diem quo intravit Noe in arcam, et contemnentes Dei judicium, non cognoverunt, id est cognoscere noluerunt, Noe etiam praedicante, donec venit diluvium, et tulit omnes, ita erit et adventus Filii hominis. Sed nota, quia ubi dicit: Comedentes et bibentes, et nubentes, et nuptui tradentes, non alimenta et nuptias, sed immoderatum illorum arguit usum. edificat, cum Dominus Ecclesiam de viris fidelibus, quasi lignis laevigatis adunando construit. Quam perfecte consummatam ingreditur, cum hanc in die judicii praesentia suae visionis aeternus habitator illustrat. Sed cum arca aedificatur, iniqui luxuriantur, cum vero intratur, intereunt: quia qui sanctis hic certantibus insultant, eis illic coronatis aeterna damnatione plectentur.
Abbreviated transcription (Latin):
s de his tantum qui funt pau¬
peres sp̃u. qͥ scilicet uoltuitate
ꝓpͥa postposita. uoluntatẽ suꝑ¬
ni regis facunt: Tunc dicet
& his qui a sinistris eiꝰ erunt.
discedite a me maledicti in ig¬
nem et̾mim. Uisi funt mali cũ
nis in p̃senti tempore: sed tan¬
dem tolletur impitis ne uideat
et̾num. qͥ paratus diabolo. ñ¬
stitutione mundi. ut bonis
s qr elemosinis ea redimere no¬
lustis. Cogita quid meretur
qͥ aliena rapit: si et̾nalit̾ dãp¬
natur. qͥ de suo ñ dedit: Tc̃
refpondebunt ei & ipsi dicenteᷤ.¬
entem : Excusari satagunt
quasi dñm fallere possint. qͥ
homines fallebant: s excusatio¬
nem ñ habent. qͥ conuerti a
malis. & agere bona noluert̃.
llnde subdit. Quam dii non
fecistis uni de minoribꝰ his. nec¬

Expanded text:
tantum qui sunt pauperes spiritu, qui scilicet voluntate propria postposita, voluntatem superni Patris faciunt. Tunc dicet et his qui a sinistris erunt: Discedite a me, maledicti, etc. Visi sunt mali cum nis in praesenti tempore, sed tandem tollentur impii, ne videant aeternum, qui praeparatus est diabolo stitutione mundi, ut bonis sed quia ea eleemosynis redimere noluistis. Cogita quid meretur qui aliena rapit, si aeternaliter damnatur, qui sua non dedit. Tunc respondebunt ei et ipsi: Domine,etc. Excusare satagunt, quasi Deum fallere possint, qui homines fallebant, sed excusationem non habent, qui averti a malis et bona agere noluerunt. Unde subdit: Quandiu non fecistis uni de minimis, e
Abbreviated transcription (Latin):
ñ descendat ad infimos actus pͥ¬
stine conuersationis neq desi¬
deria cariis repetat. Et qui
in agro est. Sidest oꝑatur
in ȩccła sic̃ pati lus plantando
& apollo rigan Edo. ñ reuer¬
tat̾ tollere tasͦ. incã suã. N
ñ repetat scłaria. quibꝰ se nuda¬
uerat. Pregnantes uͦ sunt illi qͥ
laborant ꝓ ditutiis ad qͥrendis
quortim anunȩ gͣnes sunt in¬
peccatis. Nutrientes uͦ sunt ill.
qͥ ditutias adepti fouent eas.
fugitint. qͥ fide uel caritate re.¬
frigescente a dẽ elongantur.
In sibbato fugit qui otiosas i
diuino sermone torpescit. Ent
enim tunc tribulatio magna.¬
& cetera... hec temporibuis
do ñ solum torm̃ta crebriora
sunt fidelibꝰ. si gr̃dgratitus
ẽ signorum qͦ osfatia eos qui
torm̃ta ingerent comitabit᷑
teste aplõ. qui ait. Cusadue

Expanded text:
non descendat ad infimos actus prnon descendat ad infimos actus pristinae conversationis, neque desideria carnis repetat. Et qui in agro est, id est qui operatur in Ecclesia sicut Paulus plantando, et Apollo rigando, non revertatur tollere tunicam suam, id est non repetat saecularia, quibus se nudaverat. Praegnantes vero sunt illi qui laborant pro divitiis acquirendis, quorum animae graves sunt peccatis. Nutrientes vero sunt illi, qui divitias adepti fovent eas fugit, cujus fide vel charitate refrigescente, a Deo est elongatus. In Sabbato fugit, qui otiosus in divino opere torpescit. Erit enim tunc tribulatio magna, fient. Haec temporibus non solum tormenta crebriora sunt fidelibus, sed quod gravius est signorum quoque operatio eos qui tormenta ingerunt, comitabitur: teste Apostolo, qui ait, Cujus
Abbreviated transcription (Latin):
terminio cuuitatis accipitur. ad
litteram intelligendumẽ. Ap̃ia¬
ni enĩ appropinquante romano
bello qͥerant in udea celitus am¬
actibus apłorũ mentio fit. Qui
cum ea quȩ sͥ obtemꝑare uole¬
bat parte udeoꝵ. semꝑ romanoe
regno subditus erat: & ad tempꝰ
runt. De illa fuga facit mendo¬
nem cum ait. Tunc qui in ui¬
dea sunt xp̃iam fugient ad
montana: ubi erat regnũ agͥp¬
peslimã tribulitionẽ & det¬
rorem signifi ꝑcat: cum ꝓsua¬
deat ad eo ¶ ꝓperare fugã.
tiel ꝓ tunca reueitatur. Lle
autẽ pregnantibus & nutrien¬
er in ritero. has puer in manibꝰ
ad fugam impediet. Orate au¬
tem ne fiat fuga ur̃a in hieme
uel sabbato. qr in hieme dciri¬
tia frigoris fagam nr̃am impe-¬
diet. In sabbato uͦ p̃ceptum le-¬
gis uos retinebit. Non enim
hec omina de consũmatione
Histice accipienda sunt ut ita
sunt. fugiant ad montes. idest
culmen uirtutũ ascendant &
qͥ stipra tectum ẽ. id est qui car¬
nem qua anima tegit᷑ suꝑatut

Expanded text:
terminatio civitatis accipiatur, ad litteram intelligendum est. Christiani enim, appropinquante Romano bello, qui erant in Judaea coelitus adActibus apostolorum mentio fit, qui cum ea quae sibi obtemperare volebat parte Judaeorum, semper Romanorum regno subditus erat, et ad tempus runt. De illa fuga facit mentionem cum ait: Tunc qui in Judaea sunt Christiani, fugiant ad montana, ubi erat regnum Agrippae. Nimiam tribulationem et terrorem significat. Cum persuadeat a Deo properare fugam, el pro tunica revertatur. Vae autem praegnantibus et nutriener in utero, has puer in manibus ad fugam impediet. Orate autem ne fiat fuga vestra hieme vel Sabbato. Quia in hieme duritia frigoris, fugam vestram impediet, in Sabbato vero praeceptum legis vos retinebit. Non enim haec omnia de consummatione mystice accipienda sunt, ut itasunt, fugiant ad montes, hoc est culmen virtutum ascendant, et qui super tectum est, id est qui carnem, qua anima tegitur, superavit,
Abbreviated transcription (Latin):
ut gͦ iste bonos querens cum
quibꝰ utiliter uiuat. unum pre
ommbus intienit sine peccato.
mediatorem dei & homintm.
xp̃m iħm: aut precepta querens
quibꝰ seruiens recte cum hominibꝰ
conuerset᷑. inuenit dilectionem ꝓ.¬
xim. in quo uno dicit apłs om̃ia
contineri. Singlẽ margarite funt.
ñ mehaberis. ñ furaberis. & cet̾a
talia quȩ in hoc sermone continen¬
tur. diliges ꝓximum tuũ sĩc de¬
ipsum. Ulel aliter. bonos intellectꝰ
querit homo: & inuenit illum
quo cuncti continent᷑. scilicet in
pͥncipio erat uerbum. & uerbum
eratꝰ aptid dñi. Rur sus celeste reg¬
nũm honini ñ egotiatori dr̃. qui¬
celestis uite dulcedinem in quan
dum potest ꝑfecte cognouit. ea q̃
in terris amanerat libenter re-¬
linquit. in cõperatione eius om¬
nia tulescant. deserit habita con¬
gregata disꝑgit. solis celestibus
aminus eiꝰ marcdescit.

Expanded text:
 iste bonos quaerens, cum quibus utiliter vivat, et unum prae omnibus invenit sine peccato, mediatorem Dei et hominum Christum Jesum; aut praecepta quaerens, quibus serviens cum hominibus recte conversetur, invenit dilectionem proximi, in quo uno dicit Apostolus omnia contineri. Singulae margaritae sunt: Non moechaberis, non furaberis, et caetera talia, quae in hoc sermone continentur. Diliges proximum tuum sicut teipsum. Vel aliter: Hos intellectus quaerit homo, et invenit illum, quo cuncti continentur, scilicet: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum. Rursum coeleste regnum homini negotiatori coelestis vitae dultum potest, perfecte cognoverit, ea quae in terris amaverat, libenter relinquit, et comparatione illius omnia vilescunt. Deserit habita, congregata dispergit, solis coelestibus ejus animus inardescit.
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ docebat ꝑfecta mandata sicut
uolebat. oo cõmutandi figuras
firmare miraculis predicationẽ
ixta hoc quod alibi dicitur. Do¬
mino cooꝑante & sermonem con¬
firmante sequentibus signis. Ma¬
theus etiam ad confirmationẽ
sermonis: inter miracala multa
figna annumerat. quȩ tamen
ante sermonem facta sunt. Ulñ
& contiersionem suam mathecis
inter miracula refert. quȩ ante
sermonem non dubitatur fuisse.
cum ipse cum aliis discipłis in
De curatione leꝓsi dissentiunt
lucas os matheus. Matheus enĩ
hanc ande introitum in capbar¬
naum narrat: lucas uero post
introitum. S matheus preci¬
pue iudetur historiam sequi. Cũ
dicat. E ecce. Lncas uͦ non cu¬
rans ordmem: hoc miraculum
inter ceteras uirtutes admim̾at.¬
icit ergo.

Expanded text:
 docebat perfecta mandata sicut volebat, et commutandi figuras firmare miraculis praedicationem, juxta hoc quod alibi dicitur: Domino cooperante, et sermonem confirmante sequentibus signis . Matthaeus etiam ad confirmationem sermonis inter miracula multa signa annumerat, quae tamen ante sermonem facta sunt. Unde et conversionem suam Matthaeus inter miracula refert, quem ante sermonem non dubitatur fuisse, cum ipse in monte cum aliis discipulis in De curatione leprosi dissentiunt Lucas et Matthaeus. Matthaeus enim hanc ante introitum in Capharnaum narrat. Lucas vero post introitum. Sed Matthaeus praecipue videtur historiam sequi, cum dicat. Et ecce. Lucas non curans ordinem, hoc miraculum inter caeteras virtutes annumicit ergo.
Abbreviated transcription (Latin):
argentũ abstulit: es de ⁊ ona
excussit. O quam dira euange¬
listarum conditio. Unde gͦ neces.¬
saria. Austeritatẽ mandatoꝵ
tis sint obend̾et. & eos taliter
confortaret. Et ut insuscipi¬
endis apłis unꝰqͥsq credentium
arbitret᷑ se xp̃m suscepisse:
ait. Qui recipit ꝓpħam in nõie
Et qui recipit iustum. & cetera.
In his uerbis notandum ẽ. qr non

Expanded text:
argentum abstulit, aes de zona argentum abstulit, aes de zona excussit. O quam dura evangelistarum conditio. Unde ergo necessaria? Austeritatem mandatorutis sint, ostenderet, et eos taliter confortaret, et ut in recipiendis apostolis unusquisque credentium arbitraretur Christum suscepisse, ait: Et qui recipit prophetam in nomine et qui recipit justum, etc. In
Abbreviated transcription (Latin):
mat patrẽ aut matrem plusquã
me: non ẽ me digniis. Llnde in¬
dinauio in me caritatẽ. Et qui
ñ accipit crucem stiam & sequit᷑
me: ñ ẽ me digntis. Crux acru¬
tiatu corporis nomen accepit.
Que duobus modis portatur.
cũ aut ꝑ abstinentiã corpus af¬
sligitur: uel ꝑ cõpassionem ꝓpxi¬
mi afficit᷑ amnus. Cracem gͦ
ferre debemus: ita tam̃ ut non
mundũ s xp̃m sequam᷑. Dunt
enim ñnulli qͥ ꝑ ypocͥsim crucẽ¬
Sequit᷑. Qui inuenit animã
suam ꝑdet eam. quasi diceret.
llȩre debet homo deserere seiꝑ¬
sum: ut possit me habere: qr qͥ
semetipsum ñ deserit. seipsũ ꝑ¬
dit. llnde aꝑte subditur. Et
qͥ ꝑdiderit animam suam ꝓpt̾
me: inueniet eam. ꝑdiderit di¬
co. ut ꝓpt̾ me mortẽ subeat tẽ¬
poralem. Ne gͥ ultra modũ
desolati reddantur: confortat.
Et nota ordinem pulchet¬
rimum. Mitcit ad p̃dicationẽ.
ꝑicula ñ tim̃da docuit. Affectꝰ
postponit religioni. aurum &

Expanded text:
mat patrem aut matrem plus quam mat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus, etc. Unde ledinanon accipit crucem suam, et sequitur me, non est me dignus . Crux a cruciatu corporis nomen accepit, quae duobus modis portatur. Cum aut per abstinentiam corpus affligitur, aut per compassionem proximi afficitur animus. Crucem ergo ferre debemus, ita tamen, ut non mundum, sed Christum sequamur. Sunt enim nonnulli qui Sequitur: Qui invenit animam suam, perdet eam, etc. Quasi dicat: Vere debet seipsum homo deserere, ut possit me habere, quia qui seipsum non deserit, seipsum perdit. Unde aperte subditur: Et qui perdiderit animam suam propter me, inveniet eam, etc. Perdidit dico, ut propter me mortem subeat temporalem. Ne igitur ultra modum desolati reddantur, confortat. Et nota ordinem pulcherrimum. Mittit ad praedicationem. Pericula non timere docuit, affectus non praetulit religioni, aurum et