comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ posterioꝵ obliuiscens ad ea quȩ
priora sunt me extendens: iuxta pro¬
positum ꝑsequor ad brauium suꝑnȩ
uocationis. Quotquot ergo ꝑfecti:
test stare sententia: ut quia dixerat
ñ quia ram accepi aut quia iam ꝑ-¬
fectus sim audeat dicere. quotquõt
ergo ꝑfecti hoc sapiamꝰ : Ex quo ꝑs¬
picuum ẽ: omnẽ hominẽ et un̾iuer¬
sam creaturã. quãuis ad ꝑfectionẽ
tienerit. tamen indigere miscdia
dci: et plenam ꝑfectionem ex gr̃ã.
ñ ex merito possidere. P recipittr
itaq popło t̾rȩ: ut si ingreditur
ꝑ portam aquilonis ut ad oret. egre¬
diatur ꝑ uram porte meridrat ie.
Quis ẽ iste populus. cui hoc p̃cipi¬
tur : Nempe gentilium: ut qui¬
derelinquens portam aquilonis a quo
exardescunt mala suꝑ t̾ram. ingressus
fuerit templũ: ñ egrediatur nisi per
uiam portȩ meridranȩ: ad portam
luminis. ad portam caloris: ad portã
in qua sponsus cubat in meridie. De¬

Expanded text:
autem posteriorum obliviscens, ad ea quae in autem posteriorum obliviscens, ad ea quae in priora sunt me extendens: juxta propositum persequor ad bravium supernae vocationis. Quotquot ergo perfectitest stare sententia, ut qui dixerat, Non quia jam accepi aut quia jam perfectus sum, audeat dicere: Quotquot ergo perfecti sumus, hoc sapiamus? Ex quo perspicuum est omnem hominem, et universam creaturam, quamvis ad perfectionem venerit, tamen indigere misericordia Dei, et plenam perfectionem ex gratia, non ex merito possidere. Praecipitur itaque populo terrae, ut si ingreditur per portam Aquilonis ut adoret, egrediatur per viam portae meridianae. Quis est iste populus cui hoc praecipitur? Nempe gentilium; ut qderelinquens portam Aquilonis, a quo exardescunt mala super terram, ingressus fuerit templuviam portae meridianae ad portam luminis, ad portam caloris, ad portam in qua sponsus cubat in meridie. De
Abbreviated transcription (Latin):
aquilonis. Non reuertetur ꝑ uiam
portȩ ꝑ quam ingressus ẽ: scd e regio¬
ne illits egredietar. Quod ñ solum
his p̃cipitur qui egrediuntur de sodo¬
mis. et dicitur eis. ne respicias retror¬
sum: neq illis qui manũ mittunt ad
aratrum. ut ñ respicrant ea quȩ post
tergum sunt: sed in domo qͦq dm̃i
constitutis iubetur ne post terga res-¬
piciant. et reuertantur ad egena et
infirma elem̃ta: et incipientes sp̃u
carne consumantur: sed ut de spt̃ralib
quoq ad maiora procedant. et dicant
priora me extendens: ut nequaquã
ex parte cognoscant et ex parte pro¬
phetent. sed ueniant ad ꝑfectum. Iu¬
xta eam tamen ꝑfectionem quam
potest caꝑe htimana natura: ut in¬
telligamus illud euangelicum. Et
uos cum omĩa feceritis dicite. serui
inutiles sumꝰ: quod debuimus facere
accepi. aut quia ram ꝑfectus sim:
ꝑsequor autem. si app̃hendam it ⁊¬
quo et comp̃hensus sum axp̃o. Sta¬
timq quasi ꝑfecttis loquitur: unũ

Expanded text:
Aquilonis, non revertetur per viam portae per quam ingressus est, sed e regione illius egredietur. Quod non solum his praecipitur, qui egrediuntur de Sodomis, et dicitur eis, « ne respicias retrorsum , » neque illis qui manum mittunt ad aratrum, ut non respiciant ea quae post tergum sunt, sed in domo quoque Domini constitutis jubetur, ne post terga respiciant, et revertantur ad egena et infirma elementa, et incipientes spiritu, carne consumantur, sed ut de spiritalibus quoque ad majora procedant et dicant cpriora me extendens, » ut nequaquam ex parte cognoscant et ex parte prophetent , sed veniant ad perfectum, juxta eam tamen perfectionem, quam potest capere humana natura, ut intelligamus illud evangelicum: « Et vos cum omnia feceritis dicite, Servi inutiles sumus, quod debuimus facere accepi et quasi jam perfectus sim: persequor autem si apprehendam, in quo et comprehensus sum a Christo . » Statimque quasi perfectus loquitur: Unum
Abbreviated transcription (Latin):
meam ego agnosco. et peccatum me
sacerdotalis gradus: et arrianȩ ꝑse¬
cutionis ardore suꝑatus. ac uerae
postea fidei ne opib careat et poten¬
tia colla sũmittens. sufficere sibi cre¬
stim nominis umbram quandam
et maginẽ teneat : et ñ resupinus
serutans delicras quasi immaculatꝰ
et purus: de excelsissimo throno. no¬
bis imperitię suȩ et barbarȩ garru¬
litatis ructet nausiam. Crunt in¬
quit eis primitiȩ de primitiis trȩ.
hoc ẽ. sacerdotibꝰ: et qui ñ errauert̃
cum errarent filii isrł. et leuitȩ. Pri¬
mitiȩ aut̃ de primitiis : sicut deci-
leuite confinia sacerdotum: sed umbi¬
licum id÷ mediũ eius. et ipsam posses¬
leuitis similit̃ iuxta fines sacerdotũ:
uiginti et quinq milia longitudinis.
et latitudinis decem milia. O m̃is loni¬
gitudo inginti et quinq miliũ: et la¬
titudo decem miliũ. & ñ uenunda¬
bunt ex eo neq mutabunt siue men¬
tientur. nec transferentur primi¬

Expanded text:
meam ego agnosco, et peccatum meumeam ego agnosco, et peccatum meusacerdotalis gradus, et Arianae persecutionis ardore superatus, ac verae postea fidei, ne opibus careat, potentia colla submittens, sufficere sibi stini nominis umbram quamdam et imaginem teneat, et non resupinus eructans delicias, quasi immaculatus et purus de excelsissimo throno nobis imperitiae suae et barbarae garrulitatis ructet nauseam. « Erunt, inquit, eis primitiae de primitiis thoc est sacerdotibus, et qui non erraverunt cum errarent filii Israel et Levitae. Primitiae autem de primitiis, sicut decimaLevitae confinia sacerdotum, sed umbilicum, id est medium ejus, et ipsam possesLevitis similiter iuxta fines sacerdotum viginti quinque milia longitudinis et latitudinis decem milia omnis longitudo viginti et quinque milium et latitudo decem milium et non venundabunt ex eo neqtientur nec transferentur primi
Abbreviated transcription (Latin):
rat. hȩ aut̃ erunt pruntiȩ scũarii
sacerdotũ: ne cõmuni uocabulo om¬
nes sacerdotes uindicarent sibi huiꝰ
loci possessionẽ. et cerimonias obser¬
uandas ponit specralit̃ inferens.
sacerdotib scũarium erit de filiis sadoch
qui int̾pretatur iustus: de quo dicit᷑.
lustus dñs et iusticias dilexit: ȩquita¬
tem uidit uultus eius. Pro quo sa-¬
doch: septuaginta scribunt saduc.
Iste sadoch loquitur in euangłio. Non
enim pat̾ iudicat quẽquam.: sed omne
iudicium dedit filio. Et de hoc sub no¬
mine salomonis. mistice propħa de¬
cantat : ds̃ iudicium tuum regi da:
et iusticiam tuam filio regis. Illi au¬
tem sacerdotes dñi scũarium possi¬
debunt. et custodient cerimonia
eius: qui ñ errauert̃ cum errarent
filii isrł atq leinte. de quib in su-¬
ꝑiorib disputatum ẽ: qui ñ offert̃
uictimas. sed priuilegio nominis
et erroris sui humilitate contenti.
semꝑ loquunt᷑ in corde: miquitatem

Expanded text:
rat, hae autem erunt primitiae sanctuarii rat, hae autem erunt primitiae sanctuarii sacerdotum, ne communi vocabulo omnes sacerdotes vindicarent sibi hujus loci possessionem et caeremonias observandas, ponit specialiter inferens, « sacerdotibus sanctuarium erit de filiis Sadoch, » qui interpretatur justus, de quo dicitur: « Justus Dominus et justitias dilexit, aequitatem vidit vultus ejus . » Pro quo Sadoch Septuaginta scribunt Saduc. Ipse Sadoch loquitur in Evangelio: « Non enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . » Et de hoc sub nomine Salomonis mystice Propheta decantat: « Deus, judicium tuum da regi, et justitiam tuam filio regis. » Illi autem sacerdotes domini sanctuarium possidebunt et custodient caeremonias ejus, qui non erraverunt cum errarent filii Israel atque Levitae, de quibus in superioribus disputatum est: qui non offerunt victimas, sed privilegio nominis, et erroris sui humilitate contenti, semper loquuntur in corde: Iniquitatem
Abbreviated transcription (Latin):
uer̃t et leuitȩ. & erunt eis primitię
arum scũarii describuntur plagae.
quȩ ñ ad popłm nec ad uulgus igno¬
bile. neq ad leuitas inferioris gradus.
sed proprie ad cultum ꝑtinent sacer¬
dotum: aquilonis uidelicet et occiden¬
tis. orientis et austri: et ꝑ partes ꝓfec¬
tuum ordo narratur. ut aquilorus
frigora relinquentes. ueniamꝰ ad oc¬
cidentẽ : quo scilicet occidant nobis
uitia atq intereant. et inde transe¬
amus ad orientem: ortoq nob̾ sole
iusticiȩ ueniamꝰ ad meridiẽ. in qua
clarissimũ lumen atq ꝑfectum ẽ et
tam ab aquilone usq ad mare quã
ab oriente usq ad meridiẽ. uiginti
quinq milia longitudinis et latitu¬
dinis decem milia sint. ut ubiq ea
dem longitudinis et latitudinis men¬
sura seruetur. Scũarium autẽ id ÷
templũ dm̃i in medio erit primitia¬
rum sacerdotaliũ: et ęquo latere ex
onĩ parte uallatum. Et quia dixe¬

Expanded text:
verunt et Levitae et erunt eis primitiae verunt et Levitae et erunt eis primitiae arum sanctuarii describuntur plagae, quae non ad populum, nec ad vulgus ignobile, neque ad Levitas, inferiorem gradum, sed proprie ad cultum pertinent sacerdotum: Aquilonis videlicet, et Occidentis, et Orientis, et Austri: et per partes profectuum ordo narratur, ut Aquilonis frigora relinquentes, veniamus ad Occidentem: quod scilicet occidant nobis vitia atque intereant, et inde transeamus ad Orientem: ortoque nobis sole justitiae, veniamus ad Meridiem, in quo clarissimum lumen, atque perfectum est: et tam ab Aquilone usque ad mare, quam ab Oriente usque ad Meridiem, viginti quinque millia longitudinis, et latitudindem longitudinis et latitudinis mensura servetur. « Sanctuarium autem, » id est templum Domini, « in medio erit » primitiarum sacerdotalium, et aequo latere ex omni parte vallabitur. Et quia dixe
Abbreviated transcription (Latin):
scientiȩ caritatem xp̃i: ut impleami¬
m in omnẽ plenitudinẽ dei. Uice¬
simũ aut̃ quintũ numerũ referri
ad sensus. de quib scriptum ẽ sensũ
diuinum possidebis : et decem mili¬
um ad ꝑfectam consũmatãq uir¬
tutẽ. quȩ decalogo neteris instrum̃ti
ad euangłicum ꝑueniat sacram̃tum:
ut prius breui sermone ꝑstrinximꝰ.
et hic ex parte cõmonebimꝰ. Si enim
ab uno addens numero ad quattuor
ꝑtienias: denariũ implebis numerũ:
atq ita fiet. ut et uetus testam̃tum
constringatur in nouo. et nouum
mn ueterĩ dilatetur. Nȩ autẽ ert̃
primitiȩ sc̃uarii sacerdotũ. Ad aqui¬
lonem longitudims iuginti quinq
milia: et ad mare latitudinis decẽ
milia. Sed et ad orientem latitudinis
decem milia: et ad meridiẽ longitu.¬
dinis uiginti quinq milra. Et erit
sc̃uarium dm̃ in medio eius. Sacerdo¬
tib sc̃uarium erit de filiis sadoch: qͥ
custodiert̃ cerimonias meas. et ñ erra¬
‸ uer̃t cum errarent filii isrł. sicut erra¬

Expanded text:
cientiae charitatem Christi, ut 605 impleamini in omnem plenitudinem Dei : Vigesimum quintum autem numerum referri ad sensus, de quibus dictum est: Sensum divinum possidebitis, et decem millium, ad perfectam consummatamque virtutem, quae Decalogo veteris Instrumenti, ad Evangelicum perveniat sacramentum, et prius brevi sermone perstrinximus, et hic ex parte commonebimus. Si enim ab uno addens numero, ad quatuor pervenias, denarium implebis numerum; atque ita fiet, ut et vetus Testamentum constringatur in novo, et novum in veteri dilatetur. Haec autem erunt primitiae sanctuarii Sacerdotum; ad Aquilonem longitudinis viginti quinque millium, et ad mare latitudinis decem milia sed et ad orientem latitudinis decem milia et ad meridiem longitudinis viginti quinque milia et erit sanctuarium Domini in medio eius sacerdotibus sanctuarium erit de filiis Sadoc qui custodierunt caerimonias meas et non erraverunt cum errarent filii Israhel sicut erra
Abbreviated transcription (Latin):
num ẽ sal. Si aut̃ sal infatuatũ fue
rit in nichil ẽ. utile: ut in ꝑpetuum
frugib careant et uirore: quod et
urbs post rumam sale conspersa de-¬
monstrat. Suꝑ torrentẽ uero fluui-¬
um. orietur m ripis eius ex utraq
parte omẽ lignum pomiferum: si¬
ue ut om̃s uoce consona transtuler̃t
apuiecon quod cibum et escam tribu¬
it. et quod mandi potest. Appellat᷑q
lingua hebraiea machal: et nichil iu¬
ata septuaginta ueterascit in eo. sed
cotidie innouabunt᷑ fruges eius: siue
ñ defluet folium ex eo. et ñ deficiet
fructus eius: iuxta illud quod in
primo psalmo scriptum ẽ & erit
tamqͣm lignum quod plantatum ẽ.
secus decursus aquarum: qđ fructũ
suum dabit in tempore stio: et foliũ

Expanded text:
num est salnum est salrit, in nihil est utile ; » ut in perpetuum frugibus careant et virore, quod et urbs post ruinam sale conspersa demonstrat. Super torrentem vero sive fluvium orietur in ripis ejus ex utraque parte omne lignum pomiferum, sive ut omnes voce consona transtulerunt βρῶμα, quod cibum et escam tribuit et quod mandi potest, appellaturque lingua Hebraica Machal. « Et nihil, juxta Septuaginta, veterescet in eo, » sed quotidie innovabuntur fruges ejus, sive non defluet folium ex eo, et non deficiet fructus ejus; juxta illud quod in primo psalmo scriptum est. Et erit tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ qui de animantiũ scripsere na¬
turis. et proprie qui aITIY Enca tam
latino quam greco didicere sermo¬
ne : de quib appianicus cilex poeta
doctissimꝰ. centum quin quaginta
tria eẽ. genera piscium. Quȩ omĩa
capta sunt ab apłis. et nichil reman¬
sit incaptum : dum et nobiles et ig¬
nobiles. et diuites et pauꝑes. et omẽ
genus hominũ. de mari huius scłi ex¬
trahitur ad salutem. Quod autẽ se¬
quitur. in littorib eius et in palu¬
strib siue in his quȩ extra littora
egrediunt᷑ aquȩ ñ sanabuntur: il¬
lud latent̃ ostendit. quod qui in noc
arca ñ fuerit. pereat regnante dilu¬
uio: et quos iste fluuius ñ attigerit.
ñ suscipiant sanitatẽ. S ed in sali-¬
nas inquit dabuntur: iuxta illud
quod scriptum ẽ: pestilente flagel¬
lato. stultus sapientior erit. E rũdi¬
unt enim bonos: exempla peiorum.
Siue in falinas dabuntur: iuxta il-¬
lud quod in euangłio scriptum ẽ. bo¬

Expanded text:
autem qui de animantium scripsere naautem qui de animantium scripsere naturis et proprietate, qui ἀλιευτικὰ tam Latino, quam Graeco didicere sermone, de quibus Oppianus Cilix est, poeta doctissimus, centum quinquaginta tria esse genera piscium quae omnia capta sunt ab apostolis, et nihil remansit incaptum, dum et nobiles et ignobiles, divites et pauperes, et omne genus hominum de mari hujus saeculi extrahitur ad salutem. Quod autem sequitur: In littoribus ejus, et in palustribus, sive in his quae extra littora egrediuntur, aquae non sanabuntur, illud latenter ostendit, quod qui in Noe arca non fuerit, pereat regnante diluvio: et quos iste fluvius non attigerit, non suscipiant sanitatem; sed in salinas, inquit, dabuntur, juxta illud quod scriptum est: Pestilente flagellato, stultus sapientior erit . Erudiunt enim bonos exempla pejorum. Sive in salinas dabuntur, juxta illud quod in Evangelio scriptum est: Bo
Abbreviated transcription (Latin):
Unde et iosephus in sua narrat histo¬
ria: quod postqͣm dñs crucifixus ẽ.
et uelum templi scissum ẽ siue lum¬
nare templi fractum corruit: audi.¬
ta sit uox in aditis templi uirtutum
cȩlestium : transeamꝰ ex his sedibus.
hoc totum ñ suꝑfluo sed necessario
sit dictum: quare mare mortuum
influente in se flumine drã. dicitur
ẽẽ. curatum. Suꝑ hoc mare ab engad¬
di oculo et fonte hedi. qui pro pecca¬
tis semꝑ offertur. usq ad engallim
fontẽ uituloꝵ qui mactantur dño.
et imitant᷑ uitulum cornua efferen¬
tem et ungulas: qui in tipo salua¬
toris ad altare mactatur : ert̃ pisca
ad me: et facram uos piscatores ho¬
manũ. De quib et ieremias : ecce ego
inquit mittam piscatores. & pluRi.¬
mȩ species immo genera pisciũ er̃e
in mari quondã mortuo: quos pisces
ad dexteram partem iubente dño
extrahet petrus: et erunt centum
quin quaginta tres: ita ut pro mul¬
titudine eoꝵ retia rũpantur. Aiuit

Expanded text:
Unde et Josephus in sua narrat HistoUnde et Josephus in sua narrat Historia, quod postquam Dominus crucifixus est, et velum templi scissum, sive liminare templi fractum corruit, audita sit vox in adytis templi virtutum coelestium: « Transeamus ex his sedibus. » Hoc totum non superfluo, sed necessario dictum sit, quia mare Mortuum influente in se flumine Domini, dicitur esse curatum. Super hoc mare ab Engaddi, oculo et fonte haedi, qui pro peccatis semper offertur, usque ad Engallim fontem vitulorum, qui mactantur Det imitantur vitulum cornua efferentem et ungulas, qui in typo Salvatoris ad altare mactatur, erunt piscatad me, et faciam vos piscatores hominum : de quibus et Jeremias: Ecce ego, inquit, mittam piscatores . Et plurimae species, immo genera piscium erunt in mari quondam mortuo. Quos pisces ad dexteram partem jubente Domino extraxit Petrus, et erant 595 centum quinquaginta tres: ita ut prae multitudine eorum retia rumperentur . Aiunt
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. salsissimũ. et ninna amaritudiNe.
mortuũ. sua morte sanauit : qui dicit
uexit me. euangelizare pauꝑib mi¬
sit me : sanare eos qui contriti sunt
corde. Unde et ꝑ ieremiã clamitat :
conuertimini filii reuertentes : et sa
uit ȩstas: ꝑ transiit messis: et nos sal¬
uati ñ sumus. Unde respondit eis dñs.
Num quid resina non ẽ. in galaad.
aut medici ñ sunt ibi: Quare ergo¬
ñ ascendit sanatio filii populi mei:
& ipse ieremias uociferatur : et dicit.
Sana me dñe et sanabor: saluũ me
facies. et saluus ero. Deniq angeli
qui p̃sides erant popłi uideoꝵ. eo tem¬
pore quando clamauit multitudo
insipiens et ait sanguis eiꝰ suꝑ nos
et suꝑ filios nr̃os: et uelum templi scis¬
sum ẽ et omĩa hebreoꝵ sacram̃ta re¬
serata: responderunt p̃cipiente dño
atq dixert̃. Curauimꝰ babylonem: ẽt
non ẽ. sanata. Relinquamꝰ eam: urbẽ
uidelicet confusionis atq uitiorum.

Expanded text:
est salsissimum et nimia amaritudine est salsissimum et nimia amaritudine mortuum, sua morte sanavit, qui dicitunxit me; evangelizare pauperibus misit me; sanare eos qui contriti sunt corde . Unde et per Jeremiam clamitat: Convertimini, filii convertentes, et sanvit aestas, pertransiit messis, et nos salvati non sumus. Unde respondit eis Dominus: Numquid resina non est in Galaad, aut medici non sunt ibi? Quare non ascendit sanatio filiae populi mei ? Et ipse Jeremias vociferatur, et dicit: Sana me, Domine, et sanabor: salvum me fac, et salvus ero . Denique angeli qui praesides erant populi Judaeorum eo tempore quando clamavit multitudo insipiens, et ait, Sanguis ejus super nos, et super filios nostros ; et, Velum templi scissum est, et omnia Hebraeorum sacramserata: responderunt praecipienti Domino atque dixerunt: « Curavimus Babylonem et non est sanata, relinquamus eam , » urbem videlicet confusionis atque vitiorum.
Abbreviated transcription (Latin):
debam. et ecce quattuor uenti cęli im¬
mittebant in mare magnum: et da¬
uid. mirabiles elationes maris. Et
ex ꝑsona salitatoris in psalmo: ueni
in profundũ maris: et tempestas de¬
mersit me. R ex quoq egipti iuxta
eundem iezechiel. draco appellatur
qui habitat in mari: et uentilat flu¬
mina quasi cornib suis. & iteruim:
hoc mare magnũ et spatiosũ: quod
quã duu ñ susceperit in se aquas flu¬
minis siue torrentis. ome quod in¬
se habet mortificat. Sed dñs de quo
dictum ẽ ꝑcutiet et curabit post duos
dies: et in die tercio resurgemus: et
uiuemꝰ in conspectu eius: ipse loqui¬
tur in eodem propħa osee. Ego col¬
ligaui ephrai. suscepi eum in bra.¬
chio meo: et ñ cognouert̃. quia sana¬
ui eos in corruptione hominũ. Qui
uulneratus ẽ propt̃ peccata nr̃a: et
infirmatꝰ pro miquitatib nr̃is. Dis¬
ciplina pacis eius suꝑ eum: et liuore
eius sanati sumꝰ. Ipse istud mare qđ

Expanded text:
debam, et ecce quatuor venti coeli indebam, et ecce quatuor venti coeli innitebantur in mari magno . » Et David: « Mirabiles elevationes maris . » Et ex persona Salvatoris in psalmo: « Veni in profundum maris et tempestas demersit me . » Rex quoque Aegypti juxta eumdem Ezechiel draco appellatur , qui habitat in mari, et ventilat fluminibus, quasi cornibus suis. Et iterum: « Hoc mare magnum et spatiosum . » Quod quandiu non susceperit in se aquas fluminis sive torrentis, omne quod inse habet, mortificat, sed Dominus de quo dictum est: « Percutiet et curabit post duos dies: » et in die tertio « Surgemus et vivemus in conspectu ejus ; » ipse loquitur in eodem propheta Osee: « Ego colligavi Ephraim, suscepi eum in brachio meo et non cognoverunt quia sanavi eos in corruptione hominis, qui vulneratus est propter peccata nostra, et infirmatus pro iniquitatibus nostris, disciplina pacis ejus super eum, et livore ejus sanati sumus . » Ipse istud mare quod
Abbreviated transcription (Latin):
ne cocleolȩ quidem paruiq uermiculi. et
anguillȩ. et cetera animantiũ siue ser¬
pentium genera: quoꝵ magis corpus¬
cula possumꝰ nosse quam nomina. De.¬
niq si iordanis actus imbrib. pisces il¬
luc influens rapuerit: statim moriunt᷑
et pinguib aquis suꝑnatant Cũ hȩc
itaq nichil utilitatis habeant. ut sim¬
plex sermo testatur: etiam si facta fu¬
te curante habebunt pisces multos: et
uiuent omĩa ad quȩ torrens iste ꝑue-¬
nerit: ita ut piscatores stent suꝑ ripas.
ab engaddi usq ad emgallim. Quorũ
prius. fontem siue oculum hȩdi : se¬
quens. fontẽ oculumue uitulorum so¬
nat. Engallim. in principio ẽ. maris
mortui. ubi iordams ingreditur: en-¬
gaddi uero. ubi finitur atq consumi¬
tur. Mare aut̃ mortuũ illud puto
ẽẽ : de quo tacharras loquitur. In die
illa egredietur aqua uiuens de ierłm:
et medium eiꝰ in mare primũ. Dam¬
el quoq in hȩc uerba consentit. Ui¬

Expanded text:
nec cochleolae quidem parvique vermiculi et nec cochleolae quidem parvique vermiculi et anguillae, et caetera animantium sive serpentium genera, quorum magis corpuscula possumus nosse quam nomina. Denique si Jordanis auctus imbribus pisces illuc influens rapuerit, statim moriuntur, et pinguibus aquis supernatant. Cum haec itaque nihil utilitatis habeant, ut simplex sermo testatur, etiam si facta fute curatae, habebunt pisces plurimos, et vivent omnia ad quae torrens iste nerit. Ita ut piscatores stent super ripas ab Engaddi usque ad Engallim, quorum prius fontem sive oculum haedi, sequens fontem oculumve vitulorum sonat. Engallim in principio est maris Mortui, ubi Jordanis ingreditur: Engaddi vero ubi finitur atque consumitur: mare autem Mortuum illud puto esse de quo Zacharias loquitur: « In die illa egredietur aqua vivens de Jerusalem , » et medium ejus in mare primum. Daniel quoque in haec verba consentit: « Vi
Abbreviated transcription (Latin):
maris: et sanabuntur aquȩ. Aquas.
uel baptismi grãm uel euangelicam
significare doctrinã : dudum diximꝰ.
Quȩ si egrediantur de limine tẽpli
dñi. et apłicam teneant disciplinã:
tumulos sabuli steriles prius et in¬
fertiles. faciunt eẽ. frugiferos : et
omĩa plana atq deserta ita irrigant᷑.
ut exprimant in se hierechuntinis
sacram̃tum. quas heliseus euangeli-¬
co et apłico curauit sale: in tantum.
ut ubi prius sterilitas fuerat et mors:
ibi libertas eẽt et uita. Nec solum
deserta sanart̃. sed intrant mare ori¬
entale: mare uidelicet mortuum. in
quo nichil poterat eẽ uitale: et ma¬
re amarissimũ. quod grece alenͭti
minis uocant. Mirumq in modũ.
aquis euangelicis aquę sanant᷑ mor¬
tuȩ : quȩ ab eo quod niehil m se ui-¬
tale habeant. nomen mortis sortitȩ
sunt. Non enim nouerant eum: qui
litteram. huc usq nichil quod spiret
et possit incedere. p̃ amaritudine ni¬
mia in hoc mari reperiri potest:

Expanded text:
maris, et sanabuntur aquae. Aquas maris, et sanabuntur aquae. Aquas vel baptismi gratiam, vel Evangelicam significare doctrinam, dudum diximus. Quae si egrediantur de limine templi Domini, et Apostolicam teneant disciplinam, tumulos sabuli, steriles prius, et infertiles faciunt esse frugiferos, et omnia plana atque deserta ita irrigantur, ut exprimant in se Jerichontini fluvii sacramentum : quem Elisaeus Evangelico et Apostolico curavit sale, intantum ut ubi prius sterilitas fuerat et mors, ibi ubertas esset et vita. Nec solum deserta sanarunt, sed intrant mare Orientale, mare videlicet mortuum in quo nihil poterat esse vitale, et mare amarissimum, quod Graece λίμνην minis vocant. 593 Mirumque in modum aquis Evangelicis aquae sanantur mortuae, quae ab eo quod nihil in se vitale habeant, nomen mortis sortitiae sunt. Non enim noverant eum qui dlitteram huc usque nihil quod spiret, et possit incedere, prae amaritudine nimia, in hoc mari reperiri potest:
Abbreviated transcription (Latin):
alio loco. flumen dei repletum ẽ aqͥs:
p̃parasti cibum eorum. qm̃ sic ẽ pre¬
paratio tua. Rursumq pluraliter:¬
et eleuauert̃ flumina dñe. eleuauert̃
flumina uoces suas: a uocib aquarũ
multarũ. mirabiles elationes maris.
& m isaia: facram in deserto uiam:
et in inuio flumina. Et in alio eius¬
dem loco manifestius: apparebit iN
sion fluuius decurrens. gloriosus in
t̃ra sitienti. Suꝑ hunc fluuium ar
bores plurimȩ sunt ex utraq parte
ripȩ : ut int̾ duo scilicet instrum̃ta.
uetus et nouumꝰ: clausus curreret
fluuius. Ligna aut̃ multa uel ar¬
bores plurimas et multas nimis: illas
arbitror quas in paradiso scriptura cõ¬
memorat. pomis uariis abundare.
Docetq propħam. doctor p̃uius et ma¬
gister: et dicit. Aquȩ iste quȩ egre¬
diuntur uel in galileam gentium ux
tur ad tumulos sabuli orientalis. et
descendunt ad plana deserti. uel ad ara-¬
biam: intrabunt mare. uel ad exitus

Expanded text:
alio loco: Flumen Dei repletum est aquis, alio loco: Flumen Dei repletum est aquis, praeparasti cibum eorum, quia sic est praeparatio tua . Rursumque pluraliter: Elevaverunt flumina, Domine, elevaverunt flumina voces suas, a vocibus aquarum multarum: Mirabiles elationes maris . Et in Isaia: Faciam in deserto viam, et in invio flumina . Et in alio ejusdem loco manifestius: Apparebit in Sion fluvius decurrens gloriosus in terra sitienti . Super hunc fluvium erant arbores plurimae ex utraque parte ripae; ut inter duo scilicet Instrumenta, vetus et novum, clausus curreret fluvius. Ligna autem multa, vel arbores plurimas et multas nimis, illas arbitror quas in paradiso Scriptura commemorat pomis variis abundare; docetque prophetam ductor praevius et magister, et dicit: Aquae istae quae egrediuntur, vel in Galilaeam gentium, jutur ad tumulos sabuli Orientalis, et descendunt ad plana deserti, vel ad Arabiam, intrabunt mare, vel ad exitus
Abbreviated transcription (Latin):
figura dñi saluatoris. etenim ieze¬
chiel int̃pretatur fortitudo uel im¬
ꝑium dei: uel certe ad cõmonitionẽ
fragilitatis humanȩ. ne obliuiscat᷑
conditionis suȩ dum ei magna mon¬
strantur: et cõmonitum ducit atq
conuertit ad ripam torrentis: ut
qm̃ mediam ꝓfunditatem transire
sunt recognoscat. Cuq ait me
conuertissem. siue ille me conuertis¬
set qui ductor erat et monitor: eoce
in ripa torrentis siue fluuii. ligna
multa uel arbores plurimȩ nimis.
ex utraq parte. Torrens iste qui pro
aquarum abundantia fertur mo¬
re torrentis. et suscipit de cęlo pluui¬
as de quo in p̃terita diximus lectione
ipse a septuaginta appellatur fluuiꝰ.
eo quod ꝑpetuas aquas habeat: nec de
pluuiis hinc inde collectis: sed inuo
et ꝑpetuo fonte manantes. De quo
fluuio multa in scripturis scĩs legi¬
mus: sed in p̃sentiarum pauca dicen.¬
da sunt. Ac primũ illud. fluminis
impetus lȩtificat ciuitatem dei: et in

Expanded text:
figuram Domini Salvatoris; et enim Ezefiguram Domini Salvatoris; et enim Ezechiel interpretatur, fortitudo, vel imperium Dei: vel certe ad commotionem fragilitatis humanae; ne obliviscatur conditionis suae, dum ei magna monstrantur: et commonitum ducit, atque convertit ad ripam torrentis, ut quoniam mediam profunditatem transire sunt recognoscat. Cumque, ait, me convertissem, sive ille me convertisset, qui ductor erat et monitor; ecce in ripa torrentis, sive fluvii, ligna multa, vel arbores plurimae nimis ex utraque parte. Torrens iste qui pro aquarum abundantia fertur more torrentis, et suscipit de coelo pluvias, de quo in praeterita diximus lectione, ipse a LXX 592 appellatur fluvius, eo quod perpetuas aquas habeat: nec de pluviis hinc inde collectas, sed de vivo et perpetuo fonte manantes. De quo fluvio multa in Scripturis sanctis legimus; sed in praesentiarum pauca dicenda sunt, ac primum illud: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . Et in
Abbreviated transcription (Latin):
rum. siue pomiferũ. Non defluet fo¬
ficiet fructus eius. Per singulos men¬
ses afferet primitiua. siue innouabun¬
Cegredientur. Et erunt fructus eiꝰ m
cibum: et folia eiꝰ ad medicinam. siue¬
capitulum quamqͣm prolixum sit si-¬
mul ponere uolui. ne sensum legen¬
tis irrũperem : et lectionis ordo diui-¬
sus in partes. audientis intelligenti¬
am conturbaret. Primũq dicendũ.
quod pro torrente qui in hebraico di¬
citur Nehel. et greco sermone xera-¬
men transtulert̃. Demde pro galilea
que hebraice dicitur galila. aquila
omac int̃pretatus ẽ. quod tumulos
significat harenarum: symiachus
metorio. quod possumꝰ transferre con¬
finium. Pro arabia quoq simmachus
inhabitabilem. aquila humilia uel
plana: theodotio. arabas transtulert̃.
Dicamus ergo. quid nobis uideatur
m singulis. Uir ille qui crat ductor
iez echielis cõmonet propħam. ut di¬
ligentius intueatur et uideat: et oc¬
culta misteria oculis m̃tis attendat.
Uocat aut̃ filium hominis. uel iN

Expanded text:
um pomiferum non defluet foficiet fructus eius per singulos menses adferet primitiva quiaegredientur et erunt fructus eius in cibum et folia eius ad medicinam hacapitulum quamquam prolixum sit, simul ponere volui, ne sensum legentis interrumperem, et lectionis ordo divisus in partes, audientis intelligentiam conturbaret. Primumque dicendum, quod pro torrente in Hebraico dicitur NEHEL  , et Graeco sermone χειμmen transtulerunt. Deinde pro Galilaea, quae Hebraice dicitur GALILA  , Aquila θίνας interpretatus sit, quod tumulos significat arenarum; Symmachus μεθόριον, quod possumus transferre confinium. Pro Arabia quoque Symmachus, inhabitabilem; Aquila, humilia vel plana; Theodotio, Araba transtulerunt. Dicamus ergo quid nobis videatur in singulis. Vir ille qui erat ductor Ezechielis, commonet prophetam, ut diligentius intueatur et videat, et occulta mysteria oculis mentis attendat. Vocat autem filium hominis, vel in
Abbreviated transcription (Latin):
untur ad tumulos sabuli orientalis.
qua ista quȩ egreditur in galileam.
quę uergit ad orientem et descendit
in arabiam. intrabunt mare: et exi¬
bunt et sanabuntur aquȩ. Et omĩs
anima uiuens uel animalium quȩ
serpit. siue serpentium. quocumq ue¬
nerit torrens siue fluuius: uiuet. Et
erunt pisces multi satis. postqͣm uene¬
rint illue aquȩ iste : et sanabuntur et
uient. Omĩa ad quȩ uenerit torrens
siue fluuius. uiuent. & stabunt super
illas piscatores: ab engaddi. usq ad en¬
gallim. Siccatio sagenarum erunt.
Plurimȩ species erunt piscium eius:
sicut pisces maris magni multitudi¬

Expanded text:
untur ad tumulos sabuli Orientis Vuuntur ad tumulos sabuli Orientis Vuqua ista quae egreditur in Galilaeam, quae vergit ad Orientem, et descendit ad Arabiam, intrabunt mare, et exibunt, et sanabuntur aquae. Et omnis anima vivens vel animalium quae serpit sive serpentium, quocumque venerit torrens sive fluvius, vivet: et erunt pisces multi satis postquam venerint illuc aquae istae: et sanabuntur, et vivent omnia ad quae venerit torrens sive fluvius. Et stabunt super illas piscatores ab Engaddi usque ad Engallim, siccatio sagenarum erit. Plurimae species erunt piscium ejus: sicut pisces maris magni, multitudi
Abbreviated transcription (Latin):
ditio. Unde et dauid confitetur iN
psalmo: ecce enim in miquitatib con-¬
ceptus sum: et in peccatis concepit
me mat̃ mea. Non in iniquitatib
matris meȩ. uel certe meis: sed ini-¬
quitatib humanȩ conditionis. Unde
et apłs dicit: regnauit mors ab adam
usq ad moysen : etiam suꝑ eos qui ñ
peccauert̃. in similitudine p̃uaricatio¬
nis ade. Quod cubitos genere masculi-¬
no. et ñ neutrali cubita dicimꝰ. uixta
regulam grãmaticoꝵ: et in suꝑiorib
docui ñ nos ignorantia facere sed cõ-¬
suetudine: propt̃ simplices quosq et
indoctos. quoꝵ in congregatione ȩccłiȩ
maior ẽ numerus. Et dixit ad me. Cer¬
te uidisti fili hominis. Et duxit me: es¬
et conuertit ad ripam torrentis. siue
fluminis. Cumq me conuertissem. si¬
ue conuertisset: ecce in ripa torrentis
siue fluminis ligna multa nimis. si¬
ue arbores multȩ nimis. ex utraq par-¬
te. & ait ad me. Aquȩ iste que egredi¬

Expanded text:
ditio. Unde et David confitetur in ditio. Unde et David confitetur in psalmo: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea . Non in iniquitatibus matris meae, vel certe meis, sed in iniquitatibus humanae conditionis. Unde et Apostolus dicit: Regnavit mors ab Adam usque ad Moysen, etiam super eos qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae . Quod cubitos genere masculino, et non neutrali, cubita dicimus, juxta regulam grammaticorum, et in superioribus docui, non nos ignorantia hoc facere, sed consuetudine propter simplices quosque et indoctos, quorum in congregatione Ecclesiae major est numerus. Et dixit ad me: Certe vidisti, fili hominis; et eduxit me, et convertit ad ripam torrentis sive fluminis. Cumque me convertissem sive convertisset, ecce in ripa torrentis sive fluminis ligna multa nimis sive arbores multae nimis ex utraque parte. Et ait ad me: Aquae istae quae egredi
Abbreviated transcription (Latin):
qui ñ potest transuadari. Et quomo¬
do scriptum ẽ głiante propħa : torren¬
tem ꝑtransiuit anima nr̃a. Sed faci¬
le soluitur : si sciamus hoc scriptum¬
in hebreo. torrens ꝑtransiit animam
meã. De hoc torrente. et isaias loqui¬
tur: ecce ego inclino suꝑ eos sicuti fluui¬
um pacis: et sicut torrentẽ mundantẽ
głiam. & in tricesimo quinto psalmo:
de scĩs dicitur. In protectione alarum
tuarum sꝑabunt: inebriabuntur ab
ubertate domꝰ tuȩ. et torrente delitia¬
rum tuarum potabis eos: qm̃ apud
te ẽ. fons utȩ. Et in centesimo uicesi¬
mo quinto: conuerte dñe captiuita¬
tem nr̃am: sicut torrens in austro.
& suꝑ saluatore: de torrente bibet in
ura. Quis enim hominũ głiari potest
castum se habere cor. uel ad cuiꝰ men¬
tem ꝑ oculorum fenestras mors con
cam. animi titillatio: Mundus enim
i maligno positus ẽ. et a pueritia.
appositum ẽ. cor hominis ad malum:
et ne unius quidem diei a natiuitatis
cxordio. sine peccato sit humana con

Expanded text:
 Al. poterat transvadari. Et quomodo scriptum est, gloriante propheta: Torrentem pertransivit anima nostra ? Sed facile solvitur, si sciamus pro in Hebraeo: « Torrens pertransiit animam meam. » De hoc torrente et Isaias loquitur: « Ecce ego inclino suum pacis, et sicut torrentem inundantem gloriam . Et in tricesimo quinto psalmo de sanctis dicitur: In protectione alarum tuarum sperabunt. Inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente deliciarum tuarum 590 potabis eos; quoniam apud te est fons vitae . Et in centesimo vicesimoquinto: Converte, Domine, captivitatem nostram, sicut torrens in Austro . Et super Salvatore: De torrente bibet in via . Quis enim hominum gloriari potest castum se habere cor ? vel ad cujus mentem per oculorum fenestras, mors conccam animi titillatio? Mundus enim in maligno positus est ; et a pueritia appositum est cor hominis ad malum, ut ne unius quidem diei a nativitatis suae exordio, sine peccato sit humana c
Abbreviated transcription (Latin):
in nocte. fantasmatũ illudit mimi¬
cus. Alumbis uero usq ad caput et
uerticem. p̃ciosissimo metallo electri
fulgore resplendet: ut nichil in se
sordidum. nichil habeat u ilitatis.
Unde nunc quarto dicitur: et m̃sus
ẽ. mille. subauditur cubitos torren¬
tem: quod septuaginta ñ transtule¬
r̃t̃. quem ñ potui ꝑtransire: multo
melius quam septuaginta qui dixe¬
runt. qui ñ potuit ꝑtransiri. Propha
enim et omĩs humana natura. post
lumbos torrentem cogitationum et
incentiua in corde uitiorũ. ñ potest
ꝑtransire : uir aut̃ ille qui indutus
erat baddi et ductor propħȩ. liquido
ꝑtransit: qui peccatum ñ fecit. nec do¬
lus muentus ẽ. in ore eius. Causasq¬

Expanded text:
in noctium phantasmate illudit inimiin noctium phantasmate illudit inimicus. A lumbis vero usque ad caput et verticem pretiosissimo metallo electri fulgore resplendet, ut nihil in se sordidum, nihil habeat utilitatis. Unde nunc quarto dicitur: « Et mensus est mille, » subauditur cubitos torrentem, quod Septuaginta non transtulerunt; « quem non potui pertransire, » multo melius quam Septuaginta, qui dixerunt « quem non potuit pertransire. » Propheta enim et omnis humana natura post lumbos torrentem cogitationum et incentiva in corde vitiorum non potest pertransire. Vir autem ille, qui indutus erat baddim et ductor prophetae, liquido pertransiit, « qui peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus
Abbreviated transcription (Latin):
talum. m̃sus ẽ alios mille cubitos in
aqua: et transduxit me usq ad ge¬
nua. P ost remissionem si quidem pecea¬
toꝵ et iter ꝓfectuum. quando paulu¬
lum de t̾renis ad altiora conamur as¬
cendere : flectimus dño genua. dicen¬
te apło: ut ome genu flectatur cȩle¬
stium t̾restrium et infernoꝵ et om¬
nis lingua confiteatur. quia dñs¬
iħs in głia ẽ dei patris. Tercio men¬
sus ẽ. mille alios cubitos : et transdu¬
xit inquit me ꝑ aquam usq ad re¬
nes. His enim gradib ad sublina ꝑ¬
uenimꝰ. quȩ tamen ipsa sublimia usq
ad lumbos et renes ꝑueniunt: ut
omĩs in nobis libido truncetur: et
possideamꝰ scĩficationẽ corporis. sine
qua nemo uidet dm̃. Unde et in hoc
eodem propħa : a pedib usq ad lum¬
bos. d̃s̃ igneus cernitur. Indigent enĩ
igne et purgatione. oꝑa lumboꝵ di¬
cente iusto. qm̃ lumbi mei impleti st̃
illusionibꝰ: ꝑ quos nobis et in die et

Expanded text:
talum, mensus est alios mille cubitos in talum, mensus est alios mille cubitos in aqua, « et transduxit me ad genua. » Post remissionem siquidem peccatorum et iter profectuum quando paululum de terrenis ad altiora conamur ascendere, flectimus Domino genua, dicente Apostolo: « Ut omne genu flectatur coelestium et terrestrium et infernorum, et omnis lingua confiteatur qus in gloria est Dei Patris . » Tertio mensus est mille alios cubitos « et transduxit, inquit, me per aquam usque ad renes. » His enim gradibus ad sublimia pervenimus, quae tamen ipsa sublimia usque ad lumbos et renes perveniunt, ut omnis in nobis ignobilis libido truncetur, et possideamus sanctificationem corporis sine qua nemo videt Deum. Unde et in hoc eodem propheta a pedibus usque ad lumbos Deus igneus cernitur. Indigent enim igne et purgatione opera lumborum, dicente justo: « Quoniam lumbi mei repleti sunt illusionibus , » per quos nobis et in die et
Abbreviated transcription (Latin):
habebat funiculum in manu sua cũ
eduxisset me ꝑ portam aquilonis fo¬
rinsecus. ad uram quȩ respiciebat ad¬
orientem. et ipse quoq eẽt in eodem
loco: mensus ẽ. eiusdem aquȩ mille
cubitos. et transduxit me ꝑ aquam
usq ad talos: quos aquila et simma¬
stulert̃: sed transiuit in aqua. aquã
remissionis: quod intelligere possu¬
mus. ⁊ prima hominũ significare
peccata. quȩ egredientib nob̾ aquas
drũ. dimittuntur: et baptisim osten¬
dunt grãm salutarem. et initia st̃
profectuum. Demiq ad talos usq ꝑ¬
tingunt. qui plantȩ calcaneoq ui¬
cini sunt: qui patent morsib colu¬
bridicente drio. Tu eius obseruab̃
caput : et ipse obseruabit tuum cal¬
caneum. Q i psalterio. de uida dici-¬
tur proditore : qui edebat panes me-¬
os. magnificauit suꝑ me supplan¬
tationem. siue calcaneum: hoc enim
grecum t̾ptipnia significat. Post mil¬
le aut̃ cubitos qui ꝑueniunt usq ad

Expanded text:
habebat funiculum in manu, cum me habebat funiculum in manu, cum me duxisset per portam Aquilonis forinsecus ad viam, quae respiciebat Orientem, et ipse quoque esset in eodem loco, mensus est ejusdem aquae mille cubitos; et transduxit me per aquam usque ad talos, quos Aquila et Symmastulerunt: et tremissionis. Quod intelligere possumus prima hominum significare peccata, quae ingredientibus nobis aquas Domini dimittuntur, et baptismi ostendunt gratiam salutarem, et initia sunt profectuum. Denique ad talos usque pertingunt, qui plantae calcaneoque vicini sunt, qui patet morsibus colubri, dicente Domino: « Tu ejus observabis caput, et ipse observabit tuum calcaneum . » Et in Psalterio de Juda dicitur proditore: « Qui edebat panes meos, magnificavit super me supplantationem , » sive calcaneum. Hoc enim Graecum πτέρνα significat. Post mille autem cubitos, qui perveniunt usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
lste igitur aquȩ quȩ egrediuntur de
templo dñi ꝑgunt ad orientem: et
descendunt in latus templi dextrum.
ad altaris meridiem: ubi sponsus con¬
inuas suos pascit et accubat. Quod
aut̃ sequitur. et eduxit me ꝑ uram
portȩ aquilonis. et conuertit me¬
ad uiam foras portam exteriorẽ. ui-¬
am quȩ respiciebat ad orientem: il¬
lud latenter ostendit. quod statim
ad portam orientalem ꝑuenire non
possumꝰ: nisi ꝑ uiam portȩ aquilo¬
nis. longo circuitu ꝑueniamus ad
eam. Nisi enim uentum frigidissi¬
mũ uicerimꝰ calore fidei. et calcaue.¬
rimus regiones cius: ut impleatur
illud in nobis apłicum. ds̃ aut̃ conteret
sathanan sub pedib ur̃is uelocit᷑: por¬
tam ꝑ quam egrediuntur aquę et
sunt a latere dextro. in gredi ñ ualebi¬
mus. Et nota. quod aquȩ iste quae
egrediuntur ꝑ portam orientis. IN¬
tantum leuas partes fugiunt: ut a
dextris altaris ad meridiem ꝑgere des-¬
cribantur. Uir aut̃ inquit ille qui

Expanded text:
Istae igitur aquae, quae egrediuntur de Istae igitur aquae, quae egrediuntur de templo Domini, pergunt ad orientem, et descendunt in latus templi dextrum, ad altaris meridiem, ubi sponsus convivas suas pascit et accubat. Quod autem sequitur - « Et eduxit me per viam portae Aquilonis, et convertit ad viam foras portam exteriorem, viam quae respiciebat ad Orientem, illud latenter ostendit, quod statim ad portam Orientalem pervenire non possumus, nisi per viam portae Aquilonis longo circuitu perveniamus ad eam. Nisi enim ventum frigidissimum vicerimus calore fidei, et calcaverimus regiones ejus: ut impleatur illud in nobis Apostolicum: Deus autem conteret satanam sub pedibus vestris velociter , portam per quam egrediuntur aquae, et sunt a latere dextro, ingredi non valebimus. Et nota quod aquae istae quae ingrediuntur per portam Orientis, intantum laevas partes fugiunt, ut a dextris altaris ad Meridiem pergere describantur. Vir autem, inquit, ille qui
Abbreviated transcription (Latin):
erat in nobis: cum exsurgerert ho¬
mines in nos. forte uiuos degluttis¬
sent nos. Cum irasceretur furor
coꝵ suꝑ nos: forsitan aqua absor¬
buisset nos. Et sponsa in cantico cantico¬
rum: aqua multa ñ poterit restinguere
caritatem: et flumina ñ demergent eã.
Ista ẽ. aqua: de qua dicit osee. Contem¬
psit me galaad ciuitas. quȩ oꝑatur ua¬
nitates conturbans aquam: et fortitu¬
do eius. uiri pirate. Quȩ aqua alio no¬
mine uocatur mara. hoc ẽ. amaritudo:
in quam lignum crucis mittit᷑. et ama¬
ra uertuntur in dulcia. Considera le¬
gem moysi. Intelligatur uixta sensũ
carneum iudeoꝵ quomodo amara sit.
effodiens oculum pro oculo. dentẽ pro
dente: iudam in thamar formeatio¬
nem. et osee iunctum formeariȩ: iere¬
pissam. et int̾fectionem egiptii: et mil¬
le alia. Quȩ si intelligamus iuxta oc¬
cidentem litteram. et ñ uixta sp̃m ui
uificantẽ. amara sunt: et lectorem su
um ñ tam edificant. quam destruunt.

Expanded text:
erat in nobis. Cum exsurgerent hoerat in nobis. Cum exsurgerent homines in nos, forsitan vivos deglutissent nos. Cum irasceretur furor eorum super nos, forsitan aqua absorbuisset nos . Et Sponsa in Cantico canticorum: Aqua multa non poterit restinguere charitatem, et flumina non demergent eam . Ista est aqua, de qua dicit Osee: Contempsit me Galaad civitas, quae operatur vanitates, conturbans aquam, et fortitudo ejus viri piratae . Quae aqua alio nomine vocatur MARA, hoc est, amaritudo; in quam lignum Crucis mittitur, et amara vertuntur in dulcia. Considera legem Moysi, si intelligatur juxta sensum carneum Judaeorum, quomodo amara sit, effodiens oculum pro oculo, dentem pro dente : vide in Thamar fornicationem , et Osee junctum fornicariae, Jerepissam, et interfectionem Aegyptii, et mille alia, quae si intelligamus juxta occidentem litteram, et non juxta spiritum vivificantem, um non tam aedificant quam destruunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uiuȩ : et foderunt sibi lacus. qͥ aquã
continere ñ possunt. Sicut igituR
legimus in bonam partem aquas
quȩ egrediuntur de limine templi.
et referuntur ad doctrinam ȩccłiȩ:
sic sunt aquȩ amare. et aquȩ pessimȩ.
ad quas ieremias propħa nos prohi¬
bet accedere. dicens. Quid uobis et
uȩ egipti. ut bibatis de aquis gyon
Quȩ hebraice dicuntur seor. id ÷ turbi¬
dȩ atq cenose. de quib iratus suꝑ he¬
reticis loquitur ds̃. Ecce ego cibabo cos
angustiis: et dabo eis potum aquam
fellis. in qua draco regnat egiptius.
qui dicit mea sunt flumina et ego
feci ea : qui om̃e excelsum uidet: et
ipse ẽ. rex eorum qui in aquis st̃. Un
me. Et iterum: liberer ab his qui
oderunt me. et de profundis aqua¬
rum: ñ me p̃cipitet tempestas aquȩ
neq absorbeat me profundum: neq
urgeat suꝑ me puteus os suũ. & in
alio psalmo: nisi quia dñs erat in
nobis dicat nunc isrł. nisi quia dñs

Expanded text:
vivae, et foderunt sibi lacus, qui aquam vivae, et foderunt sibi lacus, qui aquam continere non possunt . Sicut igitur legimus in bonam partem aquas quae egrediuntur de limine templi, et referuntur ad doctrinam Ecclesiae: sic sunt aquae amarae, et aquae pessimae ad quas Jeremias propheta nos prohibet accedere, dicens : Quid vobis et viae Aegypti, ut bibatis de aquis Geon? quae Hebraice dicuntur SIOR  , id est, turbidae atque coenosae. De quibus iratus super haereticis loquitur Deus: Ecce ego cibabo eos angustiis, et dabo eis potum aquam fellis ; in qua draco regnat Aegyptius, qui dicit: Mea sunt flumina, et ego feci ea; qui omne excelsum videt, et ipse est rex eorum qui in aquis sunt. Unme . Et iterum; Libera me ab his qui oderunt me, et de profundis aquarum: non me praecipitet tempestas aquae, nec absorbeat me profundum, neque urgeat super me puteus os suum . Et in alio psalmo: Nisi quia Dominus erat in nobis, dicat nunc Israel: nisi quia Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
tur : suꝑ aquas refectionis educauit
me : et ietechiel. assumã uos de t̃ris
et de gentib et asꝑgam super uos
aquam mundã: et mundabimini
ex om̃ib ĩmundituis ur̃is. Apparue¬
runt enim fontes aquarũ. Et in no.¬
nagesimo scdo psalmo canitur. Ele¬
mina uoces suas: a uocib aquarum
multarũ. mirabiles elationes maris.
Istȩ sunt aquę siloa. quȩ uadunt cũ
silencio: de quib loquitur isaias.
haurietis aquas de fontib saluato¬
ris: et psalmista. benedicite dño de
fontib ifrł. Et idem isaias de dño
saluatore: iste ait habitabit in ex¬
celsa spelunca petre fortissime: pa¬
nis ei dabitur. et aqua illius fidelis.
Erupit enim in deserto aqua: et ual¬
lis in tra sicienti. Diciturq ereden¬
tibus. Noli timere. qm̃ redemi te:
meus es tu. & si transieris ꝑ aquã
teeum ego sum. Et rursum: qui sititis:
ite ad aquam. & per ieremiam lo¬
quitur ds̃. Duo mala fecit populus
meus. Me dereliquert̃ fontẽ aquȩ

Expanded text:
: Super aquas refectionis educavit me . Et Ezechiel: Assumam vos de gentibus et de terris, et aspergam super vos aquam mundam, et mundabimini ex omnibus immunditiis vestris . Apparuerunt enim fontes aquarum. Et in nonagesimo secundo Psalmo canitur: Elemina voces suas a vocibus aquarum multarum. Mirabiles elationes maris . Istae sunt aquae Siloe, quae vadunt cum silentio, de quibus loquitur Isaias: Haurietis aquas de fontibus Salvatoris . Et Psalmista: Benedicite Domino de fontibus Israel . Et idem Isaias de Domino Salvatore: Iste, ait, habitabit in excelsa spelunca petrae fortissimae. Panis ei dabitur, et aqua illius fidelis . Erupit enim in deserto aqua, et vallis in terra sitienti. Diciturque credentibus: Noli timere, quoniam redemi te; meus es tu, et si transieris per aquam, tecum ego sum . Et rursum: Qui sititis, ite ad aquam : Et per Jeremiam loquitur Deus : Duo mala 587 fecit populus meus. Me dereliquerunt fontem aquae
Abbreviated transcription (Latin):
credentiũ fructus primitiȩ sint. et
singuli menses. singulis apłis deputentur.
Hoc aut̃ eueniet: qm̃ aquȩ eius de scũ¬
ario egredientur. Ne putemꝰ pirarum
eẽ. uel arboꝵ aut m̃sium tantarũ fru¬
gum abundantiam: reddit causas ub̃¬
tatis: et infert. quia aquȩ eiꝰ de scĩa¬
rio egredientur. Non ergo uolentis
neq currentis: sed miserentis dei est.
horũ omĩum lignoꝵ principatũ te¬
net lignum uitȩ. quod intelligitur
sapientia : de qua scriptum ẽ lignum¬

Expanded text:
credentium fructus primitiae sint, et singuli menses singulis apostolis deputentur. Hoc autem eveniet, quoniam aquae ejus de sanctuario egredientur: Ne putemus riparum esse, vel arborum, aut mensium, 596 tantarum frugum abundantiam, reddit causas ubertatis, et infert: Quia aquae ejus de sanctuario egredientur. Non ergo volentis neque currentis, sed miserentis Dei est . Horum omnium lignorum principatum tenet lignum vitae, quod intelligitur sapientia, de qua scriptum e