comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
relicto pat̾no et nõ secutiua
matie nullã ob aliã causã
mediolamd uenerat. nͥ ut me¬
cũ biueret in fla grãtissimo
studio ueritatis at sapiẽtie
Parit̾ suspirbat. ꝑiterq fluc¬
tuabat. beate uite inqͥsitor ar¬
dens. et questionũ difficili¬
maꝵ scrutator acerrimꝰ Et
erat ora triũ egentiũ et ĩo¬
piã suã sibimet ĩuicẽ a̾he¬
lantud. et ad te expectatiũ.
ut dares eis escã intꝑe oportu¬
no. et ĩ om̃i amaritudĩe que
nostros seculares acta de mi¬
sericordia tua sequebat᷑ intu¬
ẽtibꝰ nõb̃ finẽ cur ea pate̾m᷑.
occurrebant tenebre. et ausa¬
bam᷑. gemẽtes. et dicebamꝰ
Quiã diu h. Et hoc trebrodi,¬
cebamꝮ. et dicẽtes ñ reliq̃ba¬
mꝰ ea. qr nõ elucebat c̾tũ ali¬
quid qd̾ illis relictis a dp̃hen¬
de̾mꝰ Et ego maxime mira¬
bar. satagens et recolens. qmͣ
longũ tempꝯ ess ab bndeuice¬
simo anno etatis mee qͦ ferue¬
re ceꝑã studio sapiẽ. disponõs

Expanded text:
relicta domo et non secutura matre nullam ob aliam causam Mediolanium uenerat, nisi ut mecum uiueret in flagrantissimo studio ueritatis atque sapientiae, pariter suspirabat pariterque fluctuabat beatae uitae inquisitor ardens et quaestionum difficillimarum scrutator acerrimus. et erant ora trium egentium et inopiam suam sibimet inuicem anhelantium et ad te expectantium, ut dares eis escam in tempore opportuno. et in omni amaritudine, quae nostros saeculares actus de misericordia tua sequebatur, intuentibus nobis finem, cur ea pateremur, occurrebant tenebrae, et auersabamur gementes et dicebamus: "quamdiu haec?" et hoc crebro dicebamus et dicentes non relinquebamus ea, quia non elucebat certum aliquid, quod illis relictis adprehenderemus. Et ego maxime mirabar satagens et recolens, quam\' longum tempus esset ab undeuicensimo anno aetatis meae, quo feruere coeperam studio sapientiae, disponens
Abbreviated transcription (Latin):
apud carthagine̾. et medio
die cogitaret inforo qd̾ reci¬
tatiuꝰ erat sicut exerceri sco¬
latici solent. siisti eũ ꝯp̃hẽdi
ab editimis fori tãꝙͣ furẽ. nõ
arbitror aliã obcausã te per¬
misisse deꝰ n̾r. nͥ ut illebu tã¬
nõ facille in cognostẽdis cau¬
sis hõ ab hom̃e dapnãda ess
temerauã crudelitate. Qͥppe
ante tbunal deãbulabat sola
cũ tabulis ac stilo. cũ ecte ado¬
lestens quida ex numẽo stola¬
sticoꝵ fur uerꝰ. securo̾ clam¬
culo adportans. illo nõstiẽte s.¬
igressa ẽ ad cãcellos plũbe/¬
os. qui uico argẽtario desuꝑ
p̃minent. et p̃cide̾ plũbũ ce¬
pit. Sono autẽ securis audi¬
to. submur muraueru̾t arge̾¬
tarii qͥ subt̾ erãt. et miserũt
qͥ apphenderẽt quẽ forte ĩue¬
nissent. Quoꝵ uocibꝰ auditis.¬
relicto instrum̃to ille disces/¬
sic timens ne cũ eo teneretir
Alipius autẽ qͥ nõ iuderat ĩ¬
trãte̾. exeutẽ sensit. et teleri¬

Expanded text:
apud Carthaginem et medio apud Carthaginem et medio die cogitaret in foro quod recitaturus erat, sicut exerceri scholastici solent, siuisti eum conprehendi ab aeditimis fori tamquam furem, non arbitror aliam ob causam te permisisse, deus noster, nisi ut ille uir tannon facile in noscendis causis homo ab homine damnandus esset temeraria credulitate. quippe ante tribunal deambulabat solus cum tabulis ac stilo, cum ecce adulescens quidam ex numero scholasticorum, fur uerus, securim clanculo apportans illo non sentiente ingressus est ad cancellos plumbeos, qui uico argentario desuper praeminent, et praecidere plumbum coepit. sono autem securis audito submurmurauerunt argentarii, qui subter erant, et miserunt qui adprehenderent quem forte inuenissent. quorum uocibrelicto instrumento ille discessit, timens ne cum eo teneretur. Alypius autem qui non viderat intrantem, exeuntem sensit, et celeri
Abbreviated transcription (Latin):
uit et reserauit eiꝰ luũia ut
ess qua feriret᷑: et deicẽtur
audax adhuc potiꝰ ꝙͣ fortis
animꝰ. et eo infirmior quo
de se p̃sũpserat qͥ debuit de
te u̾t enĩ uidit illũ sanguinẽ
ĩmanitate simul ebibitret
nõ se auertit. s fixit aspectũ
et hauriebat furias. et nesa¬
ebat. ⁊ delectabat᷑. stele c̾ta¬
minis. et cruẽta uoluptate
mebriabat᷑. Et nõ erat iam
ille qͥ uenerat s unꝮ de tiuba
ad quã uenerat. et uerus eoꝵ
socia a quibꝰ aducta erat.
Quid plura. Spectauit. cla¬
mauit exarsit. abstulit inde
secũ insamã qua stimulare¬
t. redur. non tãtũ cũ illis
a quibꝰ pͥus abstuicta ẽ. sed
eciã p̃ illis et alios tiuhens.
Et inde tamẽ manu uallidis¬
sima ⁊ misericordissima eriust
eũ tui et dociusti nõ sui habere
ẜ tui fiduciã. sed longe postea
Berũtamẽ iam hoc ad medici¬
nã futurã in eiq memoriã
reponebat᷑. Nã et illud qd̾ cũ
adhuc scuderet ia̾ me audiẽs

Expanded text:
uit et reserauit eius lumina, ut uit et reserauit eius lumina, ut esset, qua feriretur et deiceretur audax adhuc potius quam fortis animus et eo infirmior, quo de se praesumserat, qui debuit de te. ut enim uidit illum sanguinem, inmanitatem simul ebibit et non se auertit, sed fixit aspectum et hauriebat furias et nesciebat et delectabatur scelere certaminis et cruenta uoluptate inebriabatur. et non erat iam ille, qui uenerat, sed unus de turba, ad quam uenerat, et uerus eorum socius, a quibus adductus erat. quid plura? spectauit, clamauit, exarsit, abstulit inde secum insaniam, qua stimularetur redire non tantum cum illis, a quibus abstractus est, sed etiam prae illis et alios trahens. et inde tamen manu ualidissima et misericordissima eruisti eum tu et docuisti eum non sui habere, sed tui fiduciam, sed longe postea. Verum tamen iam hoc ad medicinam futuram in eius memoria reponebatur. nam et illud, quod, cum adhuc studeret iam me audiens
Abbreviated transcription (Latin):
duxerũt in amphiteatrũ
tudeliũ et funestoꝵ ludoꝵ
diebꝰ. hec dicẽtẽ. Si corpus
meũ in locũ illũ trahitis.
et ibi cõstituitis. nĩqͥd et a¬
niiũ et odõs meos ĩ illa
spectacula potestis intẽde̾ᷤ
Adero itaq absens. acsit ⁊
uos. et illa suꝑabo. quibus
auditis illi nchilonuꝰ ad
eu̾ aduxerũt secũ id ip̃ forte
explorare cupiẽtes utrũ pos¬
set efficere Quo ubi uẽtũ ẽ.
et sedibꝰ quibꝰ potuerũt lo¬
cati sũt. feruebant oĩa ĩma¬
nissimis uoluptatibꝰ. Ille
clausis foribꝰ ocłõꝵ medi.¬
xit animo ne in tanta ma¬
la procederet. atz utina̾ et
aures obturauisset. Nain
quodã pugne casu cũ clamor
ingens tociꝰ populi uehem̃¬
ter eũ pulsass. curiositate ui¬
ctus. et qͣiͣ ꝑatus qͥcqͥd illud
ess etiã uisũ cõtempnere et
ẽ griauiore uulnere ĩ aĩa.ꝙ
ille in corꝑe quẽ cͥnere cĩtu¬
piuit. ceciditq miserabilis
quͣ ille. Quo cadente facta
ẽ clamor qͥ ꝑ eiꝯ aures intͣ¬

Expanded text:
erunt in amphitheatrum, crudelium et funestorum ludorum diebus, haec dicentem: Si corpus meum in illum locum trahitis, et ibi constituitis; numquid et animum et oculos meos in illa spectacula potestis intendere? Adero itaque absens, ac sic et vos et illa superabo. Quibus auditis illi nihilo setius eum adduxerunt secum, id ipsum forte explorare cupientes utram posset efficere. quo ubi uentum est et sedibus quibus potuerunt locati sunt, feruebant omnia inmanissimis uoluptatibus. ille clausis foribus oculorum interdixit animo, ne in tanta mala procederet. atque utinam et aures opturasset! nam quodam pugnae casu, cum clamor ingens totius populi uehementer eum pulsasset, curiositate uictus et quasi paratus, quidquid illud esset, etiam uisum contemnere et est grauiore uulnere in anima quam ille in corpore, quem cernere concupiuit, ceciditque miserabilius quam ille, quo cadente factus est clamor: qui per eius aures intra
Abbreviated transcription (Latin):
o. amplisusq illut nõ accessit¬
S deinde patrẽ reluctãtẽ e¬
iuct. ut me ingro utẽt᷑. Cessit
ille atz ꝯcessit. et audire me
rurs incipiens. illa mecã su¬
ꝑstitione ĩuolutꝰ ẽ. amans
ĩ manicheis oscentationẽ cõ¬
tinẽtie. quã uerã et g̾manã
putabat. Erat autẽ illa uoco¬
rs et seductoria. p̃tiosas am¬
mas captans. nũdũ ꝟtutis
altitudinẽ̾ scientes ta̾ge̾. et
suꝑficie decipi faciles. s t̾ñ
adumbrate simultateq u̾tu¬
tis Nonsane relinques in¬
cantatã sͥ aꝑentibꝰ t̾renã
uiã romã processerat utius
disteret. et ibi gladiatorii
spectaculi inhiata incredi¬
bili. et incredibilit̾ abreptꝰ
ẽ Cũ enĩ adu̾saret᷑ ⁊ detesta¬
ret᷑ talia quidã eiꝯ amĩci ⁊
cũdiscipuli cũ forte de paa̾

Expanded text:
o, ampliusque illuc non accessito, ampliusque illuc non accessit. Deinde patrem reluctantem evicit, ut me magistro uteretur: cessit ille atque concessit. Et audire me rursus incipiens, illa mecum superstitione inuolutus est amans in manichaeis ostentationem continentiae, quam ueram et germanam putabat. erat autem illa uecors et seductoria, pretiosas animas captans nondum uirtutis altitudinem scientes tangere et superficie decipi faciles, sed tamen adumbratae simulataeque uirtutis. Non sane relinquens incantatam sibi a parentibus terrenam uiam Romam praecesserat, ut ius disceret, et ibi gladiatorii spectaculi hiatu incredibili et incredibiliter abreptus est. cum enim auersaretur et detestaretur talia, quidam eius amici et condiscipuli, cum
Abbreviated transcription (Latin):
dũ exponcir̾. oportune mͥ ad¬
hibenda bide̾t᷑. similitudo ci¬
censiũ quo illud ꝙ insimuabã
et iocũdiꝰ et plamꝰ fieret cũ
irrisioẽ mordaci eor⁊ quos il
illa peste sanãdo nõ cogitaue¬
rĩ. At ille inse rapuit.meq il¬
lud ñ nͥ pp̃se dixisse credidit
Et qd̃ alius accꝑet ad succẽsẽ¬
duni mͥ accepit honestꝰ adole/¬
stens ad succesendũ sibi.et ad
me arciꝯ diligẽdũ Dixeuas
em̾ tu iã olim et innexeins lit¬
teris tius. corripe sapic̾tẽ ⁊
amabit te Atego illũ non
corripuerã s utens tu oibus
⁊ scientibꝰ et nesciẽtibꝰ ordĩe
quo nosti. et ille ordo iusta est
de corde et lingua mea. carbo¬
nes ardentes oꝑata es. qͥbꝯ
mẽtẽ spei bone adureres ta/¬
bestentẽ. ac sanares Taceat
laudes tuas qͥ miserationes
tuas nõ considerat. q̃ tͥde me¬
gebat᷑. et cũ mirabili uolup¬
tate cecabat᷑. et excussit am¬
mũ forti tẽꝑantia. et resilue¬
rũt om̃s circensiũ sordes ab e¬

Expanded text:
dum exponerem, et opportune mihi adhibenda videretur similitudo Circensium, quo illud quod insinuabam et jucundius et planius fieret, cum irrisione mordaci eorum quos illilla peste sanando non cogitaverim. At ille in se rapuit, meque illud non nisi propter se dixisse credidit. Et quod alius acciperet ad succensendum mihi, accepit honestus adolescens ad succensendum sibi, et ad me ardentius diligendum. Dixeras enim tu jam olim, et innexueras Litteris tuis: Corripe sapientem, et amabit te . At ego illum jam non corripueram; sed utens tu omnibus, et scientibus et nescientibus, ordine quo nosti, et ille ordo justus est, de corde et lingua mea carbones ardentes operatus es, quibus mentem spei bonae adureres tabescentem, ac sanares. Taceat laudes tuas qui miserationes tuas non considerat, quae tibi de megebatur, et cum miserabili voluptate caecabatur; et excussit animum forti temperantia, et resiluerunt omnes Circensium sordes ab e
Abbreviated transcription (Latin):
cati inst te offenderent. qr¬
nõ deseus aliqͥd eoꝵ q̃ feci¬
sti Inte offenderẽt iniusti ⁊¬
iuste uexarent᷑. subtrahẽtes
se lemĩtati tue/ et offendẽtes
in rectitudinẽ tua̾. et cadon¬
tes ĩ asꝑitatẽ tuã uidelicet
nesciũt qd̾ ubiq sis. quẽ mllꝰ
cutũ stribit locꝯ. et sola es p̃¬
sens etiã his qui longe sũt a
te Conu̾tant᷑ ergo et querãt
te. qr nõsicut ip̃i deseruerũt
cͥator ẽ siuĩ. ita tu deseriusti
querant te. et ecce ibi es ĩ
corde eoꝵr. in corde ꝯfitẽtiũ
tͥ. et ꝓicientiũ se inte. etplo¬
rãtiũ in sinu tuo post uias
suas difficiles. et tu facilis
t̾ges lacͥmas eoꝵ/ et magis
plorant et gaudent infle,
mo caro et sangus. s tu.
Dñe qui fecisti. reficis et cõ¬
solans cos Etuba ego eraz
qñ te querebã. et tu cins ã¬
te me Ego autẽ et a me di¬
scesserã. nec me ĩuemiebai.
quãto minq te. Ploquar in¬

Expanded text:
cati in te offenderent cati in te offenderent non deseris aliquid eorum quae fecisti: in te offenderent injusti,juste vexarentur; subtrahentes se lenitati tuae, et offendentes in rectitudinem tuam, et cadentes in asperitatem suam. Videlicet nesciunt quod ubique sis, quem nullus circumscribit locus, et solus es praesens, etiam iis qui longe fiunt a te. Conon sicut ipsi deseruerunt creatorem suum, ita et tu deseruisti quaerant te; et ecce ibi es in corde eorum, in corde confitentium tibi, et projicientium se in te, et plorantium in sinu tuo post vias suas difficiles: et tu facilis tergens lacrymas eorum; et magis plorant et gandent in fletmo caro et sanguis; sed tu, Domine, qui fecisti, reficis et consolaris eos. Et ubi ego eram, quando te quaerebam? Et tu eras ante me; ego autem et a me discesseram, nec me inveniebam; quanto minus te? CAPUT I
Abbreviated transcription (Latin):
ar nõi tuo. et sana oiã ossa
mea. et dicant dne quis sum¬
net manũ tuã repellit duri¬
cia hominũ. s solus eam
cũ uoles. aut miserans. aut
uindicãs. et nõ ẽ qui se abstõ¬
dat a calore tuo S te laudet
aiã mea. ut amet te et cõfi¬
teat᷑ tͥ miserationes tuas
ut laudet te Nõ cessat nec
tacet laudes tuas uniu̾sa
malia.n ͨ corꝑalia ꝑ os cõ¬
siderãtiũ ea. ut exurgat ĩ te
a lassitudine aĩa nostra ĩm¬
tens eis q̃ fecisti. et trãfiens
ad te qui fecisti hͨ mirabilit᷑.
et ibi refectio et uera forti¬
tudo Eant et fugiant a te
inquieta. et mniqͥ et tubides
eos. et distingius umbras.
et ecce pulchra sũt cũ eis õ¬
nia. et ip̃i turpes sũt Et
qͥd nocuerũt tͥ aut ĩ quo ĩꝑa¬
ũ tuũ dehonestauerũt. ace¬
lis usq ad nouissima. iustũ
et integrũ Quo eĩi fugert̃
cũ fugerent a facie tua.
aut ubi tu nõ muenies e¬
os S fugerũt ut nõ uide¬
rent te iudẽte̾ se. atq exte¬

Expanded text:
r nomini tuo, et sana omnia ossa mea, et dicant: domine, quis simnec manum tuam repellit duritia hominum, sed soluis eam, cum uoles, aut miserans aut uindicans, et non est qui se abscondat a calore tuo. sed te laudet anima mea, ut amet te, et confiteatur tibi miserationes tuas, ut laudet te. non cessat nec tacet laudes tuas uniuersa malia nec corporalia per os considerantium ea, ut exsurgat in te a lassitudine anima nostra innitens eis, quae fecisti, et adtransiens ad te, qui fecisti haec mirabiliter: et ibi refectio et uera fortitudo. Eant et fugiant a te inquieti iniqui. et tu uides eos et distinguis umbras, et ecce pulchra sunt cum eis omnia et ipsi turpes sunt. et quid nocuerunt tibi? aut in quo imperium tuum dehonestauerunt a caelis usque in nouissima iustum et integrum? quo enim fugerunt, cum fugerent a facie tua.? aut ubi tu non inuenis eos? sed fugerunt, ut non uiderent te uidentem se atque excae
Abbreviated transcription (Latin):
que utiq nͥ c̾dẽdo sanarinõ
poterat. et ne falsa crederet.
curari recusabat. resistens
mãibꝰ tius qͥ medicãmẽta/
fidei confecisti. et sꝑsisti suꝑ
morbos orbis t̾raro Et ta¬
tam illis auctoi̾tate̾ t̾biusti
Ex hoc tame̾ quoq iã prepo¬
nens. doct̾nã cacholicã mole¬
stia ibi minimeq fallaciter
sentiebã iuberi ut c̾deirt᷑.
qd̾ nõ demostrabat᷑. siue esse
quid sequi cui forte nõ esset.
siue ne quid esset fiue ne qͥd¬
effet quã illic temeraua pol¬
licitatione sciẽtie crudelita¬
tẽ irrideri. et postea tã multa
fabulosissima et absurdissi¬
ma. qr demõstrari nõ pote/¬
rant. credenda ĩꝑan Dein¬
de paulatim tu dñe manu
mitissima et misericordissi¬
ma ꝑtractans et cõponẽs cor
meu̾ considerãti quã ĩmi̾e¬
rabilia crederẽ q̃ nõ uideiẽ.
neq cũ gererẽt᷑. affuissẽ. sit̃
tam multa in historia gẽtiũ
tã multa de locis atq uabibꝰ

Expanded text:
quae utique nisi credendo sanari non quae utique nisi credendo sanari non poterat et, ne falsa crederet, curari recusabat, resistens manibus tuis, qui medicamenta fidei confecisti et sparsisti super morbos orbis terrarum et tantam illis auctoritatem tribuisti. Ex hoc tamen quoque iam praeponens doctrinam catholicam modestius ibi minimeque fallaciter sentiebam iuberi, ut crederetur quod non demonstrabatur — siue esset quid, sed cui forte non esset, siue nec quid esset — quam illic temeraria pollicitatione scientiae credulitatem inrideri et postea tam multa fabulosissima et absurdissima, quia demonstrari non poterant, credenda imperari. deinde paulatim tu, domine, manu mitissima et misericordissima pertractans et conponens cor meum, consideranti, quam innumerabilia crederem, quae non uiderem neque cum gererentur affuissem, sicut tam multa in historia gentium, tam multa de locis atque urbibus,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ uiuificat. cũ ea que ad
litterã ꝑu̾ssitatẽ docẽ̾ bidebã¬
ti᷑ remoto mistico belamẽto
spũalit̾ aperurt. nõ dicens
ꝙ me offenderet quãius ea
diceret. q̃ utrũ uera essent
ad huc ignoraie Tenebam¬
eñ cor meũ ab oñi assensio¬
ne. timens p̃cipitiũ. et suspẽ¬
dio magis necabar Uolebã
enĩ eoꝵ que nõ biderẽ ita.
me c̾tũ ficri. ut c̾ta essẽ. qd̾
septe̾ et tria dece̾sũt. ¶Leq
eni̾ tam insanꝰ eĩ. ut ne h ͦ
quide̾ putarẽ posse cõp̃hedi.
s sicut hoc. ita cetera cupi¬
ebã. siue corꝑalia que cora
sensibꝰ meis nõ adessent.
siue spũalia de qͥbꝯ cogitare
nͥ corꝑalit̾ nesciebã Et sana/¬
ri credendo poterã. utpur¬
gatior acies mẽtis mee di¬
rige̾t᷑. aliqͦmõ in ueritatẽ sua
seꝑ manẽtẽ/ et ex nullo defi¬
ciente̾ S sicut euonire ad¬
solet. ut malũ medicũ exꝑtꝰ.
etiam bono tureat se cõmĩteᷤ.
ita erat ualitudo aiẽmee.

Expanded text:
autem uiuificat, cum ea, quae ad autem uiuificat, cum ea, quae ad litteram peruersitatem docere uidebantur, remoto mystico uelamento spiritaliter aperiret, non dicens quod me offenderet, quamuis ea diceret, quae utrum uera essent adhuc ignorarem. tenebam cor meum ab omni adsensione timens praecipitium et suspendio magis necabar. uolebam enim eorum quae non uiderem ita me certum fieri, ut certus essem, quod septem et tria decem sint. neque enim tam insanus eram, ut ne hoc quidem putarem posse conprehendi, sed sicut hoc, ita cetera cupiebam siue corporalia, quae coram sensibus meis non adessent, siue spiritalia, de quibus cogitare nisi corporaliter nesciebam. et sanari credendo poteram, ut purgatior acies mentis meae dirigeretur aliquo modo in ueritatem tuam semper manentem et ex nullo deficientem; sed, sicut euenire assolet, ut malum medicum expertus etiam bono timeat se conmittere, ita erat ualetudo animae meae,
Abbreviated transcription (Latin):
erat qd̵ inc̾ta essent. et a me
aliquãdo ꝓ c̾tis habita fuis¬
sent cũ catholicã tuã cecis
cõtensiõibꝰ accusare̾. et si ñ¬
ea docentẽ. que grauit᷑ accu¬
sabã. Itaq confũdebar. et
cõuertebar. et gaudebã deꝯ
meꝯ. qd̾ eccł̃ia unica corpus
unici tui in qua mͥ nomẽ
xp̃i infanti ẽ editid inditũ
nõ saꝑet infantiles nugas.
neq hoc haberet in doctͥna
sua sana. qd̾ te t̾atorẽ oñi ĩ
spaciũ loci quãius sũmũ
et amplũ. tamẽ undiq t̾mi¬
natũ. me̾broꝵ hũanoꝵ fi¬
gura contrudet Gaudebã
etiã ꝙ uetera scupta legis ⁊
ꝓphetaꝵ iã nõ illo oculo mͥ
legenda proponerẽt: qͦ an/¬
tea uidebant᷑᷑ absurda. cũ
arguebã tãꝙͣ ita sentie̾tes
stõs tuos. Berũ autẽ nõ ita
sentieba̾. et taquã regulã
diligentissime cõmẽdaret.
sepe in popularib ẜmõibꝰ
sius dicẽte̾ ambrõsiũ letus
audiebã. lrã occidit spũs

Expanded text:
erat, quod incerta essent et a me erat, quod incerta essent et a me aliquando pro certis habita fuissent, cum catholicam tuam caecis contentionibus accusarem, etsi noea docentem, quae grauiter accusabam. itaque confundebar et conuertebar et gaudebam, deus meus, quod ecclesia unica, corpus unici tui, in qua mihi nomen Christi infanti est inditum, non saperet infantiles nugas neque hoc haberet in doctrina sua sana, quod te creatorem omnium in spatium loci quamuis summum et amplum, tamen undique terminatum membrorum humanorum figura contruderet. Gaudebam etiam, quod uetera scripta legis et prophetarum iam non illo oculo mihi legenda proponerentur, quo antea uidebantur absurda, cum arguebam tamquam ita sentientes sanc-. tos tuos; uerum autem non ita sentiebant. et tamquam regulam diligentissime conmendaret, saepe in popularibus sermonibus suis dicentem Ambrosium laetus audiebam: litter.a occidit, spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
erubui. et nõ me tot a̾nos
adu̾sa catholica fidẽ si contra
carnaluẽ cogitationũ fignẽ¬
ta latrasse Eo quippe teme¬
rariꝯ et impia fueid. qd̾ ea
q̃ debebã querẽdo dice̾. accu¬
sando dixerã Tu eñ altissi¬
me et proxime. secretissime
et pñtissime. cui mẽbra nõ
sũt alia maiora et alia mi¬
nora. s bbiq totus es. et.
nustã locorũ es. nõ es utiq
forma ista corꝑea. tamẽ feci¬
sti hominẽ ad imaginẽ tuã.
et ecce ipẽ acapite usq ad
pedes in loco ẽ Cũ gͦ nestire̾
quomõ hͨ. subsisteret im̃ago
tua pulsans ꝓponerẽ qͦmõ
credendũ esset. nõ insultãs
opponerẽ. quasi ita cditũ ess.
tanto igit᷑. a crior cura rodde¬
bat intima mea. quid c̾ti re¬
tinerẽ. quãto me magis pu¬
debat tam diu illusũ ⁊ docep¬
tũ promissione ceteroꝵ pu¬
erili errore et anmositate.
tã multa inc̾ta qiͣ c̾ta garris¬
se Qd em̃ falsa essent. po¬
stea mͥ claruit Certũ tamẽ

Expanded text:
erubui non me tot annos erubui non me tot annos aduersus catholicam fidem, sed contra carnalium cogitationum figmenta latrasse. eo quippe temerarius et inpius fueram, quod ea quae debebam quaerendo discere, accusando dixeram. tu autem, altissime et proxime, secretissime et praesentissime, cui membra non sunt alia maiora et alia minora, sed ubique totus es et nusquam locorum es, non es utique forma ista corporea, tamen fecisti hominem ad imaginem tuam, et ecce ipse a capite usque ad pedes in loco est. Cum ergo nescirem, quomodo haec subsisteret imago tua, pulsans proponerem, quomodo credendum esset, non insultans opponerem, quasi ita creditum esset. tanto igitur acrior cura rodebat intima mea, quid certi retinerem, quanto me magis pudebat tam diu inlusum et deceptum promissione certorum puerili errore et animositate tam multa incerta quasi certa garrisse. quod enim falsa essent, postea mihi claruit. certum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
obtũ debat᷑poterat esse iusti¬
or tacite legendi Quolibet
tamẽ animo id ageret. bono
utiq ille uir agebat. S c̾te mͥ
nulla dabat᷑. copia scistitã¬
di que cupiebã de tã scõ ora¬
culo pectore illiꝯ. nͥ cũ aliqͥd
b̾uiter esset audĩe dũ Estus
autẽ illi mei ociosu eũ ual¬
de cui refunderẽt᷑ reqͥrebãt
n. umꝙͣ inueniebãt. et eum
quidẽ in ppło uerbũ ue̾itatis
recte tranctãtẽ oĩ die dñico
audiebã. et magis mͣgisq
mnͥ ꝯfirmabat᷑. om̃s ꝟ̾sutarũ
calũpnarũ nodos. quos il¬
li deceptores nostri adu̾sa di¬
uinos libros innectebant. pos¬
se dissolui. Bbi uo̾ etiã cõꝑi.
ad imaginẽ tuã hominẽ a
te factũ. a spiritualibꝰ filiĩs
tius. quos de matre catho/¬
lica ꝑ gratiã regenerasti non
sic intelligi ut hũani corꝑis
forma. det̾minatũ crederẽt
se haberet spũalis substãtia.
ne qͥdẽ tenuit̾ at in eingmͣ¬
te suspicabat. Tamẽ gaudẽs

Expanded text:
obtundebatur, poterat esse iustiobtundebatur, poterat esse iustior tacite legendi. quolibet tamen animo id ageret, bono utique ille uir agebat. Sed certe mihi nulla dabatur copia sciscitandi quae cupiebam de tam sancto oraculbreviter esset audiendum. Aestus autem illi mei otiosum eum valde, cui refunderentur, requirebant, nec unquam inveniebant. Et eum quidem in populo verbum veritatis recte tractantem omni die dominico audiebam; et magis magisque mihi confirmabatur omnes versutarum calumniarum nodos, quos illi deceptores nostri adversus divinos Libros innectebant, posse dissolvi. Ubi vero etiam comperi ad imaginem tuam hominem a te factum, a spiritualibus filiis tuis quos de matre Catholica per gratiam regenerasti, non sic intelligi ut humani corporis forma te terminatum crederent se haberet spiritualis substantia, ne quidem tenuiter atque in aenigmate suspicabar; tamen gaudens
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ refiaiebat necessauis
sustẽtaculis. aut lectione a¬
nimũ. Sed cũ legebat. ocł̃ĩ
ducebant᷑ ꝑ paginas. et cor
intellectũ rimabat᷑. Dox
autẽ et lingua quiestebant
sepe cũ adessema son eñ ueta¬
bat᷑ quisꝙͣ ingredi. aut ei beni¬
entẽ nintiari mos erat. Sit
eũ legentẽ uidimꝰ tacite. et a¬
liter nũꝙͣ. sedẽtemiq in diũtur¬
no silentio. Qͥs enĩ t̾a intẽto.
esse oneri auderet. Discedebamꝰ
et coniectabaniꝰ eũ ꝑuo ipo tẽ¬
pore qd̃ reꝑãde mẽtis sue nã¬
cistebat᷑: feriatꝰ abscrepitu.
causaꝵ alienaꝵ nolle maliud
auocari. et cauere for tasse ne au¬
dicore suspẽso et intẽto. si qͣ
obscuriꝰ posusset ille quẽ le¬
geret etiã exponere esset ne¬
cesse. aut de aliquibꝰ diffici¬
lioribꝰ disceptare questiõibꝰ.
atq huic oꝑi temꝑibꝰ ĩpẽsis
minusꝙpͣ uellet uoluminũ e¬
uolueret. qmꝙ et tausa ser¬
uãde uocis que illi facillĩe

Expanded text:
corpus reficiebat necessariis corpus reficiebat necessariis sustentaculis aut lectione animum. sed cum legebat, oculi ducebantur per paginas et cor intellectum rimabatur, uox autem et lingua quiescebant. saepe, cum adessemus — non enim uetabatur quisquam ingredi aut ei uenientem nuntiari mos erat — sic eum legentem uidimus tacite et aliter numquam sedentesque in diuturno silentio — quis enim tam intento esse oneri auderet? — discedebamus et coniectabamus eum paruo ipso tempore, quod reparandae menti suae nanciscebatur, feriatum ab strepitu causarum alienarum nolle in aliud auocari et cauere fortasse, ne auditore suspenso et intento, si qua obscurius posuisset ille quem legeret, etiam exponere esset necesse aut de aliquibus difficilioribus dissertare quaestionibus atque huic operi temporibus inpensis minus quam uellet uoluminum euolueret, quamquam et causa seruandae uocis, quae illi facillime
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ ꝙ talẽ matrẽ haberẽ. ne¬
stiens qualẽ illa me filuẽ
qͥ dubitabã de illis oĩb̃a et
inue niri posse uiã uite mi¬
mine putabã. nec ia̾ inge¬
mistebã orãdo ut subueni¬
res mͥ. s ad querẽdũ intẽta.
et ad disserẽdũ inqͥeta erat
animꝰ meꝯ Ipmq ãbrosiũ
felicẽ quedã hominẽ scdm
seculũ opinabar / quẽ sit tã¬
te potestates honorarẽt.celi¬
batꝰ tm̃ eiꝰ mͥ labouiosus ui¬
debat᷑ Quid autẽ ille spei
gereret adu̾sꝰ ip̃iq excellẽtie
temptamẽta. qͥd luctam̃is
haberet. qͥd ue solam̃is madũ¬
sis. et occultũ os eiꝰ. qd̾ eint
incorde ei9. quã sapida gau¬
dia de pane tuo ruminaret.
nec conice̾ nouerã. n ͨ exꝑti
eiã. n ͨ ille sciebat estus me¬
em̃ quere̾ ab eo potemꝰ quod
uolebã. sic̃ uolebã seducẽtibꝰ
me ab eiꝯ aure. atz ore cater¬
uis negotiose sop hominũ.
quop ĩfirmitatibꝰ ẜuiebat
Cũ quiba quãdo nõ erat. qd̾
ꝑ exiguũ temꝑis erat. aut

Expanded text:
 talem matrem haberem, nesciens, qualem illa filium, qui dubitabam de illis omnibus et inueniri posse uiam uitae minime putabam. Nec iam ingemescebam orando, ut subuenires mihi, sed ad quaerendum intentus et ad disserendum inquietus erat animus meus ipsumque Ambrosium felicem quendam hominem secundum saeculum opinabar, quem sic tantae potestates honorarent: caelibatus tantum eius mihi laboriosus uidebatur. quid autem ille spei gereret, aduersus ipsius excellentiae temtamenta quid luctaminis haberet quidue solaminis in aduersis, et occultum os eius, quod erat in corde eius, quam sapida gaudia de pane tuo ruminaret, nec conicere noueram nec expertus eram. nec ille sciebat aestus meenim quaerere ab eo poteram quod uolebam, sicut nolebam, secludentibus me ab eius aure atque ore cateruis negotiosorum hominum, quorum infirmitatibus seruiebat: cum quibus quando non erat, quod perexiguum temporis erat, aut
Abbreviated transcription (Latin):
ditatorẽ infideliũ tuoꝵ aucto¬
ritate plenoria ꝑsonalit̾ mes
se ꝑsuadere conata ẽ Ita que
cũq de celo acstellis. et de sol
ac lune mociba falsa dixisse
religionis ista nõ ꝑtineãt. ta¬
mẽ ausꝯ eiꝯ sac̾lego spũ fuisse
satis emi neret cũ ea nõsolum
ignorata. s etiã falsata uesana
suꝑbie banitate diceret.ut ea
tamꝙͣ diuine ꝑsone tͥbuere sͥ
interet᷑ Cũ enĩ audio xp̃ianũ
aliqu̾e fratrẽ illũ aut illũi¬
sta nestientẽ. et aliud ꝓ aliose¬
tientẽ. patient̾ intueor opina¬
tẽ homine̾. nec illi obesse ui¬
deo cũ de te duẽ c̾atar õniu̾
nõ crrdat indigna. si pͥforte
sitꝰ et habitꝰ c̾ature corꝑalis
ignoret Obest autẽ si hoc ad.
ip̃a doct̾ue pietatis formã ꝑ/¬
tinere arbitret᷑ et ꝑtinatiq̃ ad¬
firmaie audeat. qd̾ ignorat
S etiã talis infirmitas infi¬
dei cunabulis a caritate ma¬
tre st sustmet᷑ donet assur/¬
gat nouus homo in uira ꝑ¬
fectũ. et circũferu nõ possit

Expanded text:
tatorem fidelium tuorum, auctoritate plenaria personaliter in se esse persuadere conatus est. itaque cum de caelo ac stellis et de solis. ac lunae motibus falsa dixisse religionis ista non pertineant, tamen ausus eius sacrilegos fuisse satis emineret, cum ea non solam ignorata, sed etiam falsa tam uesana superbiae uanitate diceret, ut ea tamquam diuinae personae tribuere sibi niteretur. Cum enim audio christianum aliquem fratrem illum aut illum ista nescientem et aliud pro alio sentientem, patienter intueor opinantem hominem nec illi obesse uideo, cum de te, domine creator omnium, non credat indigna, si forte situs et habitus creaturae corporalis ignoret. obest autem, si hoc ad ipsam doctrinae pietatis formam pertinere arbitretur et pertinacius affirmare audeat quod ignorat. sed etiam talis infirmitas in fidei cunabulis a caritate matre sustinetur, donec assurgat nouus homo in uirum perfectum et circumferri non possit
Abbreviated transcription (Latin):
saltẽ septẽtrionũ guros noue¬
rit. dubitare stultũ ⁊̃ quin u
tiq melior sit quã me̾sor celi.
et numerator syderũ/ et pe̾sor
elemẽtoꝵ. et negligens tus.
qͥ oiã ĩ mẽsura et et numero.
et pondere disposusti S tam
quis querebat moicheũ ne¬
scio quẽ etiã ista stribere/ sine
quop peritia pietas disti po¬
terat. Dixisti eni hõi ecte pie¬
tas ẽ sapientia. quã ille igno¬
ꝑfecte nõ nosset Ista uero qr
nõ nouerat. ĩpudencissime
audens doce̾. prorsꝯ illã nosse
nõ posset Uanitas ẽ eñi ñ¬
dana. ista etiã nota ꝓfiteri.
pietas aute̾ tͥ confiteri Un̾ il¬
le deuis ad hoc ista multid lo¬
cuta ẽ ut quicta ab eis qͥ ista ue¬
re didicissent quis eiq esset sẽ¬
sus i coters q̃ abdiciora sut̾
maĩfeste cognostere̾e᷑: Non
enĩ pariusse existimau uolu¬

Expanded text:
saltem septentrionum gyros nouesaltem septentrionum gyros nouerit, dtique melior sit quam mensor coeli, et numerator siderum, et pensor elementorum, et negligens tui, qui omnia in mensura et numero et pondere disposuisti. Sed tamen quis quaerebat manichaeum nescio quem etiam ista scribere, sine quorum peritia pietas disci poterat? dixisti enim homini: ecce pietas est sapientia. quam ille ignoperfecte nosset: ista uero quia non nouerat, impudentissime audens docere, prorsus illam nosse non posset. uanitas est enim mundana ista etiam nota profiteri, pietas autem tibi confiteri. unde ille deuius ad hoc ista multum locutus est, ut conuictus ab eis, qui ista uere didicissent, quis esset eius sensus in ceteris, quae abditiora sunt, manifeste cognosceretur. non enim paru
Abbreviated transcription (Latin):
equi noctioꝵ. nec dofesctiuũ
luminariũ. nec qͥcqͣdi tale ĩ
libris seculars sapĩe didice¬
rã Ibi autẽ cred̾e̾ iubebar. et ad
illas rationes numens eto¬
culis mas exploratas nõ oc¬
currebat et longe diu̾sũ erat
Nũqͥd duẽ deꝯ ueritatis qͥsqͥs
nouit ista iã plac t̾ Infelix
em̾ hõ qui stit illa oĩa. teautẽ
nestit. Beatꝰ aute̾ qͥ testit.
etiã si illa nestiat. Qui uo̾ et
te etilla nouit. nõ pp̃ illa be¬
atior.s p̃p̃te solũ beatꝰ ẽ.si
cognostens te sic̃ deu̾ glorifi¬
cz etgrãs agat et nõ euane¬
stat in cogitationibꝰ suis.
Sit̃ enĩ melior ẽ qͥ nouit pos¬
sidere arborẽ/ et de usueiq tͥ
grãs agit. quãius nestiat
uel qd̾ cubitis alta sit.uel qn¬
ta latixtudiẽ diffusa quã ille
qͥ eã metit᷑ et om̃s ramos
eiꝯ numerat. et neq possidet
eã. neq t̾atorẽ eiꝯ nouit aut
didicit. sic fidel homo cuiꝰtotꝰ
mũdꝰ diuitiaꝵ ẽ. et qͣiͣ nichil
habens oiã possid inheredo

Expanded text:
 nec defectuum luminarium nec quidquid tale in libris saecularis sapientiae didiceram. ibi autem credere iubebar, et ad illas rationes numeris et oculis meis exploratas non occurrebat et longe diuersum erat. Numquid, domine deus ueritatis, quisquis nouit ista, iam placet tibi? infelix enim homo, qui scit illa omnia, te autem nescit; beatus autem, qui te scit, etiamsi illa nesciat. qui uero et te et illa nouit, non propter illa beatior, sed propter te solum beatus est, si cognoscens te sicut te glorificet et gratias agat et non euanescat in cogitationibus suis. sicut enim melior, qui nouit possidere arborem et de usu eius tibi gratias agit, quamuis nesciat uel quot cubitis alta sit uel quanta latitudine diffusa, quam ille, qui eam metitur et omnes ramos eius numerat et neque possidet eam neque creatorem eius nouit aut diligit, sic fidelis homo, cuius totus mundus diuitiarum est et quasi nihil habens omnia possidet inhaerendo
Abbreviated transcription (Latin):
uit tͥbutũ cesari. Nõ nouerũt
hant uiad qua destendãt ad il¬
lũ a se. et ꝑ eũ astendat cũ nõ
nouerũt hãc uiã. et putãt se
excelsos ẽẽ cũ sideribꝰ et luci¬
dos. et ecce ruorut intrã. et¬
obsturatũ ẽ insipiens cor eoꝵ
Et multa uera de c̾atura di¬
cũt. et ue̾i̾tatẽ c̾atuir artifi¬
cẽ nõ pie querũt et ideo nõ
ĩueniũt Aut si ĩueniũt co¬
gnostentes deũ. nõ sicut deũ
honorãt aut grãs agut̾.et e¬
uanescũt in cogitatĩoibꝰ sius
et dicũt se esse sapiẽtes. sibi
tribue̾do q̃ tua sut. acꝑhoc
studẽt ꝑu̾sissima cecitate etiã
tͥ tribu̾e̾ que sua sũt. m̃datia
sclic inte ꝯferẽtos qͥ ueĩtas

Expanded text:
runt hanc uiam, qua descendant ad illum a se et per eum ascendant ad eum. non nouerunt hanc uiam et putant se excelsos esse cum sideribus et lucidos, et ecce ruerunt in terram, etobscuratum est insipiens cor eorum. et multa uera de creatura dicunt et ueritatem, creaturae artificem, non pie quaerunt et ideo non I inueniunt, aut si inueniunt, cognoscentes deum non sicut ; deum honorant aut gratias agunt et euanescunt in cogitationibus suis et dicunt se esse sapientes sibi tribuendo quae tua sunt, ac per hoc student peruersissima caecitate etiam tibi tribuere quae sua sunt, mendacia sci
Abbreviated transcription (Latin):
luciũ. et quadrupedũ. ctspẽ¬
tiũ Et cõu̾tũt uei̾tatẽ tuã in
mẽdatiũ et colut et ẜuiunt
t̾ature potiꝯ ꝙͣ ciratori mul¬
ta tamẽ ab eis er ipã catura
uera dicta retineba. et occur¬
reba mͥ ratio ꝑ numeros et
ordinẽ tempoꝵ. et uisibales
attestationes syderũ. et cãfere¬
bã cũ dictis manchei que de
his rebꝰ multa scrpsi copiosis¬
fuñe delirans/ et nõ iioccur

Expanded text:
upedum et serpentium, et conuertunt ueritatem tuam in mendacium et colunt et seruiunt creaturae potius quam creatori. Multa tamen ab eis ex ipsa creatura uera dicta retinebam, et occurrebat mihi ratio per numeros et ordinem temporum et uisibiles attestationes siderum et conferebam cum dictis Manichaei, quae de his rebus multa scripsit copiosissime delir
Abbreviated transcription (Latin):
nũ es Qũ autẽ uerissime atz
c̾tissiẽ incorruptibile corrup¬
tibili p̃ponat᷑. sicut etiã ego¬
p̃ponebã. poterã ia̾ cogitatiõe
aliqͥd attinge̾ qd̃ esset meliꝯ
deo meo. nͥ tu esses incorrupti¬
bilis. Ubi igit᷑ udebã nicor¬
ruptibilẽ corruptibili ẽẽ p̃fe¬
rendũ. ibi te querere debeba̾.
atz inde adu̾tere ubi sit malũ
idest unde sit ipã corruptio qͣ
uiolari substãtia tua nullo mͦ
potest Nullo eni prorsꝯ mõ ui¬
olat corruptio dñm nostrũ.
nulla uoluptate/ nulla neces¬
sitate. nullo ĩprouiso casu.
qu̾i ipẽ ẽ deꝰ. et qd̾ sibi uult
bonũ. et ipẽ ẽ idẽ bonũ Cor¬
rũpi aute̾ nõ ẽ bonũ. nec co¬
geus inuitꝰ ad aliqͥd. qr uolũ¬
tas tua nõ ẽ maior quã ꝑo¬
tentia tua Esset autẽ ma¬
ior si te ipõ tu ipẽ maior esses¬
et uolũtas eñi et potontia dei
deꝯ ip̃e est Et quid inproui¬
sũ tͥ qui nosti oĩa Et nulla
natura ẽ nͥ qr nosti eã Et ut

Expanded text:
num es. cum autem uerissime atque num es. cum autem uerissime atque certissime incorruptibile corruptibili praeponatur, sicut ego iam praeponebam, poteram iam cogitatione aliquid adtingere, quod esset melius deo meo, nisi tu esses incorruptibilis. ubi igitur uidebam incorruptibile corruptibili esse praeferendum, ibi te quaerere debebam atque inde aduertere, ubi sit malum, id est unde sit ipsa corruptio, qua uiolari substantia tua nullo modo potest. nullo enim prorsus uiolat corruptio deum nostrum, nulla uoluntate, nulla necessitate, nullo inprouiso casu, quoniam ipse est deus et quod sibi uult, bonum est et ipse est idem bonum; corrumpi autem non est bonum. nec cogeris inuitus ad aliquid, quia uoluntas tua non est maior quam potentia tua. esset autem maior, si te ipso tu ipse maior esses: uoluntas enim et potentia dei deus ipse est. quid inprouisum tibi, qui nosti omnia? et nulla natura est, nisi quia nosti eam. et ut
Abbreviated transcription (Latin):
si rirsꝯ dicebã Q fecit me. nõ¬
nẽ dea meꝯ Non tãtũ bonꝯ sed
ipm bonũ Uude igit᷑. iͥ male
uelle. et bene nolle. ut esset cur
iusce penas luerẽ Qͥs mme
hoc posuit. et inseruit iͥ plã¬
tarũ amaritudinis. cũ totꝰ fi¬
erer adulcissimo deo meosi
diabola auctor unde ip̃e diabo¬
lꝯ Cd si et ip̃e ꝑũsauolũtate.
ex bono agelo diabolꝮ factus ẽ
unde et ĩ ppõ bolu̾tas mala qͣ
diabolꝯ fieret. qn̾ totꝰ ãgelus
aconditore optimo factꝰ esset¬
bonꝯ his cogitatiõibꝰ dep̾me¬
bar iterũ et suffocabar s nõ usq
ad illũ infermĩ subducebar
erroris ubi nemo tͥ confitet᷑.
dũ tu potiꝯ mala pati quã hõ
fac̾e̾ putat᷑. Si eiñ intebar ĩ¬
uenire cetera. ut iã ĩueneram
ideo te qͥcqͥd esses esse ĩcorrupti¬
bilẽ confitebar. Neq enĩ ulla
aĩa unq umꝙͣ potuit poterit¬
ue cogitare aliquid qd̾ sit te
meliꝰ. qͥ sũmũ et oꝑtimũ bo¬

Expanded text:
sed rursus dicebam: "quis fecit me? nonsed rursus dicebam: "quis fecit me? nonne deus meus, non tantum bonus, sed ipsum bonum? unde igitur mihi male uelle et bene nolle? ut esset, cur iuste poenas luerem? quis in me hoc posuit et inseuit mihi plantarium amaritudinis, cum totus fierem a dulcissimo deo meo? si diabolus auctor, unde ipse diabolus? quod si et ipse peruersa uoluntate ex bono angelo diabolus factus est, unde et in ipso uoluntas mala, qua diabolus fieret, quando totus angelus a conditore optimo factus esset?" his cogitationibus deprimebar iterum et suffocabar, sed non usque ad illum infernum subducebar erroris, ubi nemo tibi confitetur, dum tu potius mala pati quam homo facere putator. Sic enim nitebar inuenire cetera, ut iam inueneram ideo te, quidquid esses, esse incorruptibilem confitebar. neque enim ulla anima umquam potuit poteritue cogitare aliquid, quod sit te melius, qui summum et optimum bo
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq secumꝰ eã querebã. et c̃¬
tꝰ nõ esse uerũ qd̾ illi dicerẽt
quos toto animo fugiebã. qr
uideba querendo unde malũ
repletos malicia. qua opina¬
rẽt᷑ tuã potiꝰ substanciẽ mͣ¬
le etiã pati qmͣ sua malefa¬
ce. et intendebã ut c̾nere̾ qd̾
audiebã. liberũ uolũtatis ar
bitriũ causã esse ut malũ fa¬
ce̾mꝰ. ⁊ rectũ iudicudtiud ut
paterem. et ea liquide c̾nere
nõ ualebã Itaq aciẽ mẽtis de
ꝓfundo educe conatꝰ. m̾ege/¬
bar iterũ. et sepe conatꝰ. me̾¬
gebar iterũ atq iteñ Sub¬
leuabat eni̾ me in luce tua
qd tam stiebã me habere uo¬
luntatẽ. qmͣ me uiue̾ Ita cũ
aliquid uellẽ aut nollẽ non
aliud quã uelle me ac nolle
certissimꝰ erã.et ibi esse causã
pectati mei iã iamq animad¬
u̾tebã. qd aute̾ inuitꝰ facerẽ
pati me potiꝯ quã face̾ iudebã.
et id nõ culpãsi penã esse bide¬
bã. qua me nõ ñiuste plecti.
te iustũ cogitans cito fatebar

Expanded text:
itaque securus eam quaerebam et certus non esse uerum quod illi dicerent, quos toto animo fugiebam, quia uidebam quaerendo, unde malum, repletos malitia, qua opinarentur tuam potius substantiam male pati quam suam male facere. Et intendebam, ut cernerem quod audiebfaceremus et rectum iudicium tuum ut pateremur, et eam liquidam cernere non ualebam. itaque aciem mentis de profundo educere conatus mergebar iterum et saepe conatus mergebar iterum atque iterum. subleuabat enim me in lucem tuam, quod tam sciebam me habere uoluntatem quam me uiuere. itaque cum aliquid uellem aut nollem, non alium quam me uelle ac nolle certissimus eram et ibi esse causam peccati mei iam iamque aduertebam. quod autem inuitus facerem, pati me potius quam facere uidebam et id non culpam, sed poenam esse iudicabam, qua me non iniuste plecti, te iustum cogitans, cito fatebar.
Abbreviated transcription (Latin):
oriũt᷑ et occidũt et oriẽdo qͣi ẽe
incipiũt et crestũt ut ꝑficĩãt᷑
et ꝑfecta senestũe et inte̾unt
Et oĩa senestũt etoiã int̾e̾ũt
Ergo cũ oru̾̃t᷑. et tẽdũt ẽẽ. qͦ
magis crestũt celerit̾ ut sint

Expanded text:
oriuntur et occidunt et oriendo quasi esse oriuntur et occidunt et oriendo quasi esse incipiunt et crescunt, ut perficiantur, et perfecta senescunt et intereunt: et non omnia senescunt et omnia intereunt. ergo cum oriuntur et tendunt esse, quo magis ce
Abbreviated transcription (Latin):
gns a corde amãtiu/. etrecla
grratissimos. qͣi fomitibꝰ ꝯfla¬
re animos. et expliu̾bꝰ unũ
fac̾e̾. hoc ẽ qd̾ diligit᷑ in ami¬
cis. et sic diligit᷑ ut rea sͥ sit
hũana ꝯstiã si nõ amauerit
reclamãtẽ. aut si amãtẽ nõ
reclamauerit nichil querens
ex eiꝯ corpe p̃ter indicia be¬
niuolẽtie. Hinc ille luctꝰ siqͥs
moriat᷑ et tenebre dolorũ. et
uersa dulcedine in amantu¬
dinẽ cormadidũ et ex amis
uita moriẽtud. mors uĩue̾¬
ea. Te nemo amictit nͥ qui
dimuctit. et qͥa dĩuttit. qͦit
au quo fugit nͥ a te placido
ad te iratũ sã uͥ nõ ĩuenit
lege̾ tuã inpena sua Et lex
tua ue̾itas. et beĩtas tu. Deꝯ
uirtutũ cõuerte nos et ostẽde
facie̾ tuã et salui ermꝯsscã qͣ¬
quau̾sid se uereerit aĩa hoĩs.
ad dolores figit᷑ alibi p̃terꝙͣ ĩ te
tã et sifigie᷑ alibr inpulchris
extinstte. extra se. q̃ tamõ nul¬
la essent. nͥ essent abste Que

Expanded text:
gnis a corde amantium et redamagnis a corde amantium et redamagratissimos quasi fomitibus flagrare animos et ex pluribus unum facere. Hoc est, quod diligitur in amicis et sic diligitur, ut rea sibi sit humana conscientia, si non amauerit redamantem aut si amantem non redamauerit, nihil quaerens ex eius corpore praeter indicia beniuolentiae. hinc ille luctus, si quis moriatur, et tenebrae dolorum et uersa dulcedine in amaritudinem cor madidum et ex amissa uita morientium mors uiuenea? te nemo amittit, nisi qui dimittit, et quia dimittit, quo it aut quo fugit nisi a te placido ad te iratum? nam ubi non inuenit legem tuam in poena sua? et lex tua ueritas et ueritas tu. Deus uirtutum, conuerte nos et ostende faciem tuam, et salui erimus. nam quoquouersum se uerterit anima hominis, ad dolores figitur alibi praeterquam in te, tametsi figitur in pulchris extra te et extra se. quae tamen nulla essent, nisi essent abs te. quae
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Et me magis qr ille al¬
ter eram uiuere illo mortus
mirabar/ Bñ quidtĩ dixit
dimidiq uiuere. et ideo for¬
te mori metuebã ne totus
ille moreret᷑: quẽ multũ a¬
mauerã. O demẽtiã nestiẽ¬
tẽ dilig̾e̾ homines hũanita
Ostultũ hominẽ ĩmodera¬
te hũana patientẽ qd̾ ego
tunt eĩ. Itaq estuabã sꝯ¬
puabã. flebã turbabar .n.
requies eint nec cõsilud Porm
bã enĩ concisã et cruẽtẽ animã
meã ĩpatientẽ portan a me
et uͥ eã ponereꝰ. nõ ĩuemebã
Nõ ĩ amenis nemoribꝰ. nõ ĩ
ludis atq cantibꝰ. nẽc ĩ sua¬
ue olentibꝰ locis. nͨ in cõuiui¬
is aꝑꝑatis neq ĩ uoluptate
cubilis et lecti. nõ demq in
libris atq carminbꝰ adqͥeste¬
bat. Horrebam enĩ oĩa et ipã
lux. et qͥcqͥd nõ eint qd̾ ille e¬
rat. ĩ probũ et odiosũ erat p̃t̾
genutũ et lac̾mas. Nã in xis
solis: aliquã tula ieqͥes. Ubi au¬

Expanded text:
rat, et me magis, quia ille alrat, et me magis, quia ille alter eram, uiuere illo mortuo mirabar. bene quidam dixit dimidius uiuere, et ideo forte mori metuebam, ne totus ille moreretur, quem multum amaueram. s o dementiam nescientem diligere homines humaniter! o stultum hominem inmoderate humana patientem! quod ego tunc eram. itaque aestuabam, suspirabam, flebam, turbabar, nec requies erat nec coconcisam et cruentam animam meam inpatientem portari a me, et ubi eam ponerem non inueniebam. non in amoenis nemoribus, non in ludis atque cantibus nec in suaue olentibus locis nec in conuiuiis apparatis nec in uoluptate cubilis et lecti, non denique in libris atque carminibus adquiescebat. horrebant omnia et ipsa lux, et quid quid non erat quod ille erat, inprobum et taediosum erat praeter gemitum et lacrimas: nam in eis solis aliquantula requies. ubi au
Abbreviated transcription (Latin):
merꝰ. etita factũ ẽ ut p̃nũci¬
auerũt. et scuipserĩt regulas
indagatas. et legũt᷑ hodie.
atq ex eis p̃mũtiat᷑ qͦ anno.
et quo mẽse anni. et qͦ die mẽẜ.
et qua hora dier et quota ꝑte
lĩs siu defectura sit luña uł
sol. et ita fiet ut põnũtiat: et
nurãt: hf hom̃ies. et stupont
qͥ nestiũt ea.et exultãt at ex¬
tollũt᷑ qui sciũt. et ꝑ iopian
et suꝑbiã recedentes et defi¬
ciẽtes aluũe tuo tanto a̾te
solis defectũ futurũ p̃iudẽt.
in p̃sentia suũ nõ uidẽt. Nõ
eñi religiose querũt uñ habeãt
ingeniũ quo ista querũt Et

Expanded text:
meras. et ita factum est, ut praenuntimeras. et ita factum est, ut praenuntiauerunt, et scripserunt regulas indagatas et leguntur hodie atque ex eis praenuntiatur, quo anno et quo mense anni et quo die mensis et qua hora diei et quota parte luminis sui defectura sit luna uel sol: et ita fiet, ut praenuntiatur. et mirantur haec homines et stupent qui nesciunt ea, et exultant atque extolluntur qui sciunt, et per inpiam superbiam recedentes et deficientes a lumine tuo tanto ante solis defectum futurum praeuident et in praesentia suum non uident - non enim religiose quaerunt, unde habeant ingeni
Abbreviated transcription (Latin):
bã tñ aueĩtate rerũ. quaꝵ di¬
stendaꝵ aiuidꝰ erã. nec qͣli
uastulo ẜmõĩs. si qͥd mͥ sciẽtie
comedẽdũ apponeret. nõina¬
tꝰ erat apud eos eille fausta
intuebar Fama enĩ de illo
p̃locutã mͥ eint qd̾ esset hone¬
starũ om̃i doctͥnaꝵ ꝑitissimꝰ.
et ad p̾me disciplinis libera¬
phorũ legerã. memorieq ma̾¬
data retineba. ex eis q̃da cõ¬
ꝑabã illis manichooꝵ lõgis
fabulis. et mͥ ꝓbabiliora ista
uidebant᷑. que dixerũt illi qͥ
trã potuerũt ualere ut possẽt
magnus es dñe et hĩilia
respicis. excelsa autẽ. alõge
cognostis.n. ꝓpiqͣs nisi ob¬
tritis corde. nͨ inueniris a
suꝑbis. nec si illi curiosa po¬
ritia nunerent stellas. et
plagas. et bestigent uias
astroꝵ mẽte Ceni sua q̃rũt
ista. et ingemo qd̾ tu dedisti
eis. et multa muenerũt. et
p̃nũtiauerũt an̾ młtos ãnos
defectꝰ liu̾nauũ solis et lune.
quodie qͣ hora. quãta exꝑte fu¬
tiũ essẽ. et nõ eos fefollit mi¬

Expanded text:
itate rerum, quarum discendarum avidus eram; nec quali vasculo sermonis, sed quid mihi scientiae comedendum apponeret nominatus apud eos ille Faustus, intuebar. Fama enim de illo praelocuta mihi erat quod esset honestarum omnium doctrinarum peritissimus, et apprime disciplinis liberaphorum legeram memoriaeque mandata retinebam, ex eis quaedam conparabam illis manichaeorum longis fabulis, et mihi probabiliora ista uidebantur, quae dixerunt illi, qui tantum potuerunt ualere, ut possent magnus es, Domine, et humilia respicis; excelsa autem a longe cognoscis : nec propinquas nisi obtritis corde; nec inveniris a superbis, nec si illi curiosa peritia numerent stellas et plagas, et vestigent vias astrorum. 4. Mente enim sua quaerunt ista, et ingenio quod tu dedisti eis: et multa invenerunt et praenuntiaverunt ante multos annos defectus luminarium solis et lunae, quoturi essent, et non eos fefellit nu
Abbreviated transcription (Latin):
go frustũ de illo corꝑe. i¬
mia pu̾sitas S sicerã nec
erubesto deꝯ meꝰ ꝯfiteri tͥ ĩ
me misericordias tuas. et ĩ¬
uocaro te. que̾ nõ erubui tut
profiteri hõibꝰ blasphenuias
meas. et latre adũsid te Cid
gͦ n̾i tũc proderat ingeniũ
ꝑ illas doct̾nas agile. et nul¬
lo adminiculo hũani ma¬
gisterii tot nodosissimi libri
enodati. cũ deformĩt et sacri¬
lega turpitudine ĩ doctria
pietatis eriarẽ Aut qͥd ta̾tũ
oberat ꝑuulis tuis longe
tardiꝯ ingeniũ.cũ a telõge
nõ recederent. ut ĩ indo ecł̃ie
tue tuti plumesterẽt. et alas
caritatis alimẽto fane fidei
et protege nos. et porta nos
ad canos tu portabis. qñ fir¬
mitas nostra quãdo tu es. tuc
ẽ firmitas. cũ autẽ nrã ẽ. in¬
firmitas Niuit apud te semꝑ
bonũ nostiũ Et qr inde ac̾si
sumꝰ. ꝑu̾si sumꝰ Reuertam᷑.
iã dñe. ut nõ euertam᷑ qr ui¬
uit apud te sine ullo defectu

Expanded text:
go frustum de illo corpore? nimia peruersitas! sed sic eram nec erubesco, deus meus, confiteri tibi in me misericordias tuas et inuocare te, qui non erubui tunc profiteri hominibus blasphemias meas et latrare aduersum te. quid ergo tunc mihi proderat ingenium per illas doctrinas agile et nullo adminiculo humani magisterii tot nodosissimi libri enodati, cum deformiter et sacrilega turpitudine in doctrina pietatis errarem? aut quid tantum oberat paruulis tuis longe tardius ingenium, cum a te longe non recederent, ut in nido ecclesiae tuae tuti plumescerent et alas caritatis alimento sanae fideiet protege nos et porta nos.ad canos tu portabis, quoniam firmitas nostra quando tu es, tunc est firmitas, cum autem nostra est, infirmitas est. uiuit apud te semper bonum nostrum, et quia inde auersi sumus, peruersi sumus. reuertamur iam, domine, ut non euertamur, quia uiuit