comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad caritatem . & ꝑfecta cari : tas
faias mittit cimorem. Time . at
aũ xpĩanus ñ eos qͥ corpus occidunt
& postea ñ habent quid faciant. s eũ
qui habet pocestatẽ & aorpus & animã
quẽ caritas foras mittit. ꝓpterea pun¬
git anunam. ne amittatur aliquid
qͣd incicatura diligit᷑. uel ipsa salus
& requies corporalis aut aliquid cale
ros pene & dolores ac torm̃ta gehenna¬
tum. Cũ uͦ cauet antma ne cls̃ illam
desertus descrat: cimar ẽ castus ꝑma¬
nens inscłm scłi. Uide gͦ bonitatem¬

Expanded text:
ad charitatem, et perfecta charitas ad charitatem, et perfecta charitas foras mittit timorem. Timeat autem christianus, non eos qui corpus occidunt, et postea non habent quid faciant; sed eum qui habet potestaquem foras charitas mittit, propterea pungit animam, ne amittatur aliquid, quod in creatura diligitur, vel ipsa salus et requies corporalis, aut aliquid tale ros poenae et dolores ac tormenta gehennarum. Cum vero cavet anima, ne Deus illam desertus deserat, timor est castus permanens in saeculum saeculi. De quo lat
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. qͥ se ipsum inse ipso amat & laudat.
s elatus & ferar ñ nouit dicere. indño
laudabit᷑ anima mea. audiant mites
& litent᷑. Quid enim boni amat. qui
forte hoc ipsum ꝓpt̃ hoc ipsũ amat.
nichil timere Pocest enĩ hoc sͥ ꝑsua¬
dere. ñ sinitate s ummanitati. Uer¬
bi grã. Est aliquis audacissimꝰ latro.
quanto ꝑuerse fortior. tanto ꝑiculo¬
qͦ amat nichil timere. ingentia faci¬
nora moliatur. ut qͦd amat excrocat.
& excrcendo cotroboret. Quanto eiꝰ
fuerint maiora cõmissa : tanto ma¬
ior erit ñtimentis audacia. Non
hoc gͦ ꝓ magno bono amandũ . ẽ.
qͦad in homine pessimo inueniti po¬
quam ꝑfccta caritas fias mittat
tunorem: credat & intelligat se ꝑe¬
grinari a dño. qͣmdui uruit incor¬
pore qͦd cortumpit᷑ & aggrauit a¬
nimam: tanto minor sit timoꝵ qͣu¬
co patria quo tendimꝰ ꝓpior. oaor
enĩ timor debet cẽ ꝑegrinantiũ.
minor ꝓpinquanttm. nullus
puenientium. Sic & cimor ꝑdricit

Expanded text:
est, qui se ipsum in se ipso amat et laudat: sed elatus et ferox, non novit dicere, In Domino laudabitur anima mea; audiant mites, et jucundentur . Quid enim boni amat, qui forte hoc ipsum propter hoc ipsum amat nihil timere? Potest enim hoc sibi persuadere, non sanitate, sed immanitate. Verbi gratia, est aliquis audacissimus latro, quanto perverse fortior, tanto periculo quo amat nihil timere, ingentia facinora moliatur, ut quod amat exerceat, et exercendo corroboret: quanto ejus fuerint majora commissa, tanto major erit non timentis audacia. Non hoc ergo pro magno bono amandum est, quod et in homine pessimo inveniri poquam perfecta charitas foras mittat timorem: credat et intelligat se peregrinari a Domino, quamdiu vivit in corpore quod corrumpitur et aggravat animam. Tanto minor sit timor, quanto patria quo tendimus propior. Major enim timor debet esse peregrinantium, minor propinquantium, nullus pervenientium. Sic et timor perducit
Abbreviated transcription (Latin):
ati sumus dõ ꝑ mortem filii eius. mł¬
comagis reconciliati salui erimus in
uita ipsuis. Quia uͦ etiam cũ peccato¬
ribꝰ pęna debita redditur. ñ. ẽ. iniqͥ¬
tas ap̃ dm̃. sic dicit. Quid dicemꝰ¬
stũquid iniquus ds̃ qui infert trã᷑
Uno aũ loco & bonitatem & seuerita¬
tem ab illo eẽ breuit᷑ ammonuit
dicens. Uides gͦ bonitatẽ & seuerita¬
tem dĩ : In eos qͥdẽ qui ceciderunt
seueritatem: in te aũ bonitatẽ. si ꝑ

Expanded text:
em Filii ejus; multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsius . Quia vero etiam cum peccatoribus poena debita redditur, non est iniquitas apud Deum, sic dicit: Quid dicemus? Numquid iniquus Deus, qui infert iram ? Uno autem loco et bonitatem et severitatem ab illo esse breviter admonuit, dicens: Vides ergo bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui ceciderunt, s
Abbreviated transcription (Latin):
quam inscrutabilia sũt uidicia eiꝰ
& inuestigabiles uis eius: Itẽ qr
bonitate dĩ donant᷑ peccatis cõtur¬
sis hoc ipsum qͦd xp̃c missiis t̃ sa¬
tis ostendit. qui ñ in sua natura qua
ds̃ ẽ. s in nr̃ã quam de femina assũp¬
sit. ꝓ nobis mortuus .t̃. Quam dĩ boni¬
tatem circa nos & dilect̾ionẽ sic p̃dicat

Expanded text:
nscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Item quia bonitate Dei donantur peccata conversis, hoc ipsum quod Christus missus est, satis ostendit; qui non in sua natura qua Deus est, sed in nostra quam de femina assumpsit, pro nobis mortuus est: quam Dei bonitatem circa nos et dilectionem sic praedicat
Abbreviated transcription (Latin):
nͥequari angdis. ⁊ uuidere dm̃:
Quantum p̃stat ccco qui illi oculi
sanauerit. ut ucrat banc lureati. Sũ
santis tactus fuerit illo set inenit
quid dignum repencdat sanatori suo.
Quantuimlibet enm illectet. qͥclda¬
p̃stia. Ut nouerit ille quuchildat:
uicdeat intenebris qddat. Quidgͦ da¬
bimus nos mectico illi. oculos interious
ur̃i sananti ad uidenctum quanctam
lucemȩtnam qͦd ẽ ipse᷑ Quictillictabi¬
mus: Queramus inueniamus si pos¬
sumus ⁊ mangustiis inquisitionis intẽ
exclamemus. Quid retribuam dnõ.
ꝓomĩb quȩ reiribuit mͥ : Et quid in¬
uenit: Calicen salutaris accipiam Ino

Expanded text:
aequari Angelis, et videre Deum? Quantum praestat caeco, qui illi oculos sanaverit, ut videat hanc lucem? Cum sanus factus fuerit ille, nec invenit quid dignum rependat sanatori suo: quantumlibet enim illi det, quid dapraestitit. Ut noverit ille quia nihil dat, videat in tenebris quod dat. Quid ergo dabimus nos medico illi, oculos interiores nostros sananti, ad videndam quamdam lucem aeternam, quod est ipse? quid illi dabimus? Quaeramus, inveniamus, si possumus; et in angustiis inquisitionis nostrae exclamemus: Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi? Et quid invenit? Calicem salutaris accipiam
Abbreviated transcription (Latin):
ait. corpus moriturum . ẽ: s corpus
mortuum. ẽ. Acdhuc habet uitam
utiq corpus nrm. Et tam̃ cõparatũ
opori illi qͦd fututum ẽ. qualia st̃
angelorum corpora: iuuenitur corpꝰ
hominis mortuum. quãuus adhric

Expanded text:
ait: "corpus moriturum est" sed: corpus mortuum est. adhuc habet uitam utique corpus nostrum; et tamen comparatum corpori illi, quod futurum est qualia sunt angelorum corpora, inuenitur corpus hominis mortuum, quamuis adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
nima iampia quȩ fuit impia.
ꝓpt̃ iustitiam fidei dicitur ex
morte reuirise atq uiuere. Corpus
aũ non tantũ moriturum ꝓpt̃ animȩ
abscessum qͥ futurus. ẽ: s ꝓpt̃ tantam
qͥde inqͥt mortuum ẽ. ꝓpt̃ peccatum :
sp̃c aũ uita .ẽ. ꝓpt̃ iustitiam. hec uita
ex ficde facta ẽ: qm̃ iustus ex fide ui¬

Expanded text:
 iam pia, quae fuit impia, propter iustitiam fidei dicitur ex morte reuixisse atque uiuere. corpus autem non tantum moriturum propter animae abscessum qui futurus est, sed propter tantam quidem, inquit, mortuum est propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam. haec uita ex fi
Abbreviated transcription (Latin):
sic debet sormictare xpĩanus quam
separi a corpore xp̃i. Si enim scparat᷑¬
u1
a corpore xp̃i: non . ẽ. menbrum eius. di
ñ .ẽ. menbrum eius: non uegetat᷑ spũ

Expanded text:
im debet sie formidare christianus quam separari a corpore Christi. Si enim separatur a corpore Christi, non est membrum eius; si non est membrum eius, non vegetatur spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
occulta dĩgrã .ẽ. qua hominũ m̃tes
qͦdammꝰ reuiuiscunt. ut possint aqͥbꝰ¬
libet eius ministris p̃cepta sanitatis
audire. Quam grãm cõm̃dat inȩu̾gło
dicens. Nlemo pot̾̃ uenire ad me: nͥ pat̾
qͥ misit me traxerit eum. Quantũlibis.¬
gͦ crcellentes uerbi p̃dicatores. et ueri¬
tatis etim ꝑmiracula suasores. tamꝗͣ
magni medici agant cum hominibus.
si mortui sũt. & tua grã non reuirerĩt.
nũqͥd mortuis facies mitabilia. aut me¬
dici erfuscitabũt. et hii quos exsuscita¬
bũt conficebunt᷑ tͥ Hec enĩ confessio
indicat uiuos. Namsic̃ alibi scͥptũ
.ẽ amortuo udut qui ñsit. perit con¬

Expanded text:
occulta Dei gratia est, qua hominum mentes quodam modo reviviscunt, ut possint a quibuslibet ejus ministris praecepta sanitatis audire. Quam gratiam commendat in Evangelio dicens, «Nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum:» etergo excellentes verbi praedicatores, et veritatis etiam per miracula suasores, tanquam magni medici, agant cum hominibus; si mortui sunt et tua gratia non revixerunt, «Numquid mortuis facies mirabilia; aut medici exsuscitabunt, et» hi quos exsuscitabunt, «confitebuntur tibi?» Haec enim confessio indicat vivos: non sicut alibi scriptum est, «A mortuo, velut qui non sit, perit con
Abbreviated transcription (Latin):
Ita qͦd notum ẽ dĩ. manifestauit eis
ipse: cũ ab eis inuisibilia eiꝰ ꝑ ea quȩ
facta sũt intellecta conspetiunta st:
sẽpitͣna qͦ uirtus eius ⁊ duunitas.
a qͦ etiã uisibilia ⁊ tẽꝑalia cuncta cre

Expanded text:
Ita quod notum est Dei, manifestauit eis Ita quod notum est Dei, manifestauit eis ipse, cum ab eis inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspecta sunt: sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas; a q
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ melior illo eẽt. Hȩc species sine tumo¬
re molis. sine strepitu uocis. sine
spatio uel loci uł tẽporis ẽ. S ibi qͦꝙ
nͥ mutabilis eẽt.: ñ alius alio melius
de sp̃ecie sensibili uidicaret: meliꝰ
ingeniosior quã tardior̾ melius ꝑitior ꝗ
imꝑitior: melius exercitatior qͣm minꝰ
exercitatus. ⁊ idem ipse unꝰ cũ ꝓficit.
meliꝰ utiq pꝰea quã pͥuo. Qđ aũ recipit
tabile ẽ. Unde ingeniosi ⁊ docti. ⁊ ĩhis
exercitati homines. facile collegerunt
ñ eẽ in eis rebus pͥmã speciem. ubi muta¬
bilis ẽẽ conuincit᷑. Cũ gͥ in eoꝵ conspecꝰ¬
tu ⁊ corpus ⁊ animꝰ maiuis minus q
speciosa eẽnt: siaũ omĩ specie carere¬
possent. omĩno nulla ẽẽnt : uiderũt
ẽẽ aliqͥd uͥ pͥma eẽt ⁊ ĩcõmutabilis. ⁊
idõ nec cõꝑabilis: atq ibi eẽ rerũ pͥnci¬
pium rectissime crediderũt. qͦd fac¬
t ũ ñ eẽt: ⁊ ex quo facta cuncta cẽnt.

Expanded text:
nisi melior in illo esset hec species, sine tumonisi melior in illo esset hec species, sine tumore molis, sine strepitu vocis, sine spatio, vel loci vel temporis. Sed ibi quoque nisi mutabilis esset, non alius alio melius de specie sensibili iudicaret; melius ingeniosior quam tardior; melius peritior quam imperitior; melius exercitatior quam minus exercitatus et idem ipse unus cum proficit, melius utique postea quam prius. Quod autem recipit tabile est. Unde ingeniosi et docti et in his exercitati homines facile collegerunt, non esse in eis rebus primam speciem, ubi mutabilis esse convincitur. Cum igitur in eorum conspectu et corpus et animus magis minusque speciosa essent, : uiderunt esse aliquid ubi prima esset incommutabilis et ideo nec conparabilis; adque ibi esse rerum principium rectissime crediderunt, quod factum non esset et ex quo facta cuncta essent.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posse. qͥ simplicit̾ ẽ q ñ aliud illi e ẽt̃.
aliud uiuere. qͥsi possit eẽ. ñ uiuens:
nec aliud ẽ illi uiuere. aliud incellig̾e.
qͣsi possit uiuere. ñ intelligens: nec ali
Iud illi c̃ intelligere. aliud beatũ eẽ.
qͥsi possit intelligere. ñ beatus: q qͦd ẽ
illi uiuere. intelligere. beatũ ẽt. hoc
t̃ illi ẽt. Propt̃ hanc ĩcõmutabilitatr̃
⁊ simplicitatẽ intellexerut eũ ⁊ omĩa
ista fecisse: ⁊ ipsũ anullo fieri potuisse.
Considauerũt enĩ qͥcqͥd c̾. uł corpus
ẽẽ quã corpus : speciemq corporis ẽc̃
sensibilem intelligibilẽ uite. Pind̾
intelligibilem spẽm. sensibili p̃tu¬
lerut. Sensibilia dicimꝰ quȩ uisu
cactuq carporis sentiri queut: intel¬
ligibilia. q̃ conspectu mentis intel¬
ligi. Nulla ẽ enĩ pulchritudo corꝑa¬
lis fiuc in statu corpous. sic̃ ẽ figura.
siue in motu. sic̃ ẽ cantilena. de qua
ñ animꝰ uidicet. qͣd ꝓfecto ñposset.

Expanded text:
non posse, qui simpliciter est; quia non aliud illi est esse, aliud uiuere, quasi possit esse non uiuens; nec aliud illi est uiuere, aliud intellegere, quasi possit uiuere non intelest illi intelligere, aliud beatum esse, quasi possit intelligere non beatus; sed quod est illi vivere, intelligere, beatum esse, hoc est illi et esse. Propter hanc incommutabilitatem et simplicitatem, intellexerunt eum et omnia illa fecisse et ipsum a nullo fieri potuisse. Consideraverunt enim quicquid est, vel corpus vitam, quam corpus speciemque corporis esse sensibilem, intelligibilem vite; proinde intelligibilem speciem sensibili pretulerunt. Sensibilia dicimus, que usu tactuque corporis sentiri queunt. Intelligibilia, que conspectu mentis intelligi. Nulla est enim pulchritudo corporis, sive in statu corporis, sicut est figura; sive in motu, sicut est in cantilena, de qua non animus iudicet quod profecto non posset,
Abbreviated transcription (Latin):
x p̃s ide statuẽs. pactũ uitꝰ cuacuaũ.
I t̃ uttꝙ diufuit alt̃ sacͥficãdi
Agnꝰ enĩ legis carnales crprat actꝰ
agnũ designans qͥ nos lauat hostia fact
Hoc semel oblato. csũ pͥor ille ꝑegit.
Qͦ dq fuit signũ p̃scs effictꝰ abeg̃.

Expanded text:
s idem statuens, pactum vetus evacuavit. Inter utrumque diu fuit alter sacrificandi Agnus enim legis, carnales diluit actus. Agnum praesignans, qui nos lavat hostia factus. Hoc semel oblato, cursum prior ille peregit. Quodque fuit signum, praesens effectus abegit.
Abbreviated transcription (Latin):
Q uod non ad aliquam differentiam
dictum c̃ tanqͣm aliua sit ex fide aliud
ꝑ fidem. s ad uarietatem locutionis
Alio qͥppe loco cum de gentib dicerer
hoc ẽ de p̃putio: p̃uidens inqͥt scͥpt᷑a
qr ex fide uistificat gentes dõ. Itemq¬

Expanded text:
 . Non ad aliquam differentiam dictum est, tanquam aliud sit ex fide, aliud per fidem; sed ad varietatem locutionis. Alio quippe loco, cum de gentibus diceret, hoc est de praeputio: Praevidens, inquit, Scriptura quia ex fide iustificat omnes gentes Deus. Itemq
Abbreviated transcription (Latin):
taq oꝑa nr̃a tunc ꝑficient᷑: quan¬
doita spũi caro consenserit ut aduer¬
sus erm etiam ipsã non cõcupiscat. Hoc
enim uolunus cũ ꝑfectionẽ nuistitie cõ¬
cupiscimus hoc intentione non uter¬
missa uelle debemus. S qr id ꝑficere¬
in ista corruptibili carne ñ possumus.

Expanded text:
a nostra tunc perficientur, quando ita spiritui caro consenserit, ut adversus eum etiam ipsa non concupiscat: hoc enim volumus, cum perfectionem justitiae concupiscimus, hoc intentione non intermissa velle debemus: sed quia in ista corruptibili carne non possumus,
Abbreviated transcription (Latin):
nMulla ẽ anima qͣmuis ꝑu̾sa mõte.
quȩ tam̃ ullomͦ ratiocinari pot̃.
in cuius conscientia non loquat᷑ as.
Quis enim scripsit incordibus homi¬
nũ naturalem legem nͥ ds̃. de quale¬
ge apło ait. Cum enĩ gentes quȩ legẽ
ñ habent. naturalit̃ quȩ legis sũt fa¬
ciũt. hiĩ legem ñ habentes ipsi sibi¬
sũt lex qͥ ostendũt opus legis scͥptũ
in cordili suis. contestante conscien¬
tia ipsoꝵ. & int̾ se inuicẽ cogitatio¬
num accusantiũ aut etiã excusanti¬
um in die qua udicabit dõ occulta
hominu. Quaꝓpt̃ omĩs anima ra¬
tionalis etiã cupiditate cecata tam̃
cum cogitat & ratiocinat᷑. qͥcqͥd in
ea ratiocinatione uerũ ẽ. ñ ei tribu¬
endum ẽ .s̃ ipsi lumini ueritatis.
a quo uel tenuit᷑ ꝓsui capacitate
illustratur. ut uerũ aliqͥd ratioci¬

Expanded text:
nullam esse animam quamuis peruersam, quae tamen ullo modo ratiocinari potest, in cuius conscientia non loquatur deus? quis enim scripsit in cordibus hominum naturalem legem nisi deus? de qua lege apostolus dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem nsunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, contestante conscientia ipsorum, et inter se invicem cogitationum accusantium, aut etiam excusantium, in die qua judicabit Dominus occulta hominum . Quapropter si omnis anima rationalis etiam cupiditate caecata, tamen cum cogitat et ratiocinatur, quidquid in ea ratiocinatione verum est, non ei tribuendum est, sed ipsi lumini veritatis, a quo vel tenuiter pro sui capacitate illustratur, ut verum aliq
Abbreviated transcription (Latin):
ollimur e medio. fatis urgentibꝰ om̃s.
I& chrabimꝰ qͦ nos uita ꝑacta uocat.
Iũ nũqͣm. hii semꝑ. alii plectunt᷑ ad horã.
urgatisq dat᷑ transitus ad requiem.
Hanc illis altare sacrum. uł cͥminis expers
Uita. uł obsequiis emptus amicus emit.
ꝑfectos. ualdeq malos. nil uota suoꝵ.
N. il impensa p̃cum. ml holocausti iuuãt.
Nam nec iuistus egit. nec pessimꝰ istamẽt᷑.
In medio. t̃ ueniã cui sacra m̃sa parit.
Ipsa eñ uiuos a uite calle uagantes.
Ut redeanc saltĩ sero. iuiuare pot

Expanded text:
ollimur e medio fatis urgentibus omnes. Et trahimur quo nos vita peracta vocat. Hi nunquam, hi semper, alii plectuntur ad horam, Purgatisque datur transitus ad requiem. Hanc illis altare sacrum, vel criminis expers Vita, vel obsequiis emptus amicus emit. Perfectos, valdeque malos nil vota suorum, Nil impensa precum, nil holocausta juvant. Nam nec justus eget, nec pessimus ista meretur In medio est, veniam cui sacra mensa parat. 1150 Ipsa tamen vivos a vitae calle vagantes, Ut redeant, saltem sero juvare solet.
Abbreviated transcription (Latin):
mortis sola in quolib& homine grã
detuit aluatoris quȩ outa ẽ. etiã
in antiquis scĩs: quicq antequã xp̃c¬
in carne ueniret. ad eius tam̃ acquuã¬
temgrãm. non acdlegis luteram quȩ
iubere tantũ non achuuare poterat
ꝑtinebant. Hoc namq occultabatur
in ueteti testam̃to ꝓ temporum ctepł̃¬
.satione iustissima: qͦs nũc reuelatur
in nouo. Frgo in omĩli tegnauit mais
ab aclam usq ad moysen: qui. xp̃i grã
non adiuti sut. ut ucis regnũ mortis¬
S destrueref᷑. Etiam in eis qui ñ perca¬
uerunt instmilitudinẽ p̃tiaricationis

Expanded text:
homine gratia destruit saluatoris, quae operata est in antiquis sanctis, quicumque, antequam in carne Christus ueniret, ad eius tamen adiuuantem gratiam, non ad legis litteram, quae iubere tantum, non adiuuare poterat, pertinebant. hoc namque occultabatur in uetere testamento pro temporum dispensatione iustissima, quod nunc reuclatur in nouo. ergo in omnibus regnauit mors ab Adam usque ad Mo ysen, qui Christi gratia non adiuti sunt, ut in eis regnum mortis destrueretur, ergo et in eis qui non peccauerunt in similitudine praeuariea
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑ acdamt qi sup direrat ctiam
ac peccato illo qͦa subintrante lege
habundauit. Et hoc utiq non est
cngnis. s iam ꝓpͥe uoluntatis. Cũ
aũ dirissit. sic &̃ grã regnet ꝑiusti¬
ciam inuitam gfͣnam. addidit. ꝑ

Expanded text:
aut per Adam, quia supra dixerat etiam de peccato illo, quod subintrante lege abundavit, et hoc utique non est originis, sed jam propriae voluntatis. Cum autem dixisset sic, et gratia regnet per justitiam in vita
Abbreviated transcription (Latin):
acdam unus ẽ in quo om̃s peccauetũt.
qr non sola cius unitatio peccatores
facit. s ꝑ carnem generans pena. Ob
recte dictum ẽ: qr sic̃ nulliꝰ carnalis
ltus mũ ꝑapm̃n. Hamisi aliqui possent
om̃s. sluc hic sine ibi diccitnt᷑. Eostit
qͥppc maliquate om̃s cẽ qͥ pauci sũt.
d multos habet generatio carnalis:
multos & spũalis. quãiuis non tam
multos hoc spu̾alis quã illa carnalis.
uetumtam̃ quc̃a amoctũ illa om̃o
habet homunes. ac ista om̃s iustos homi¬
nes : qr sic̃ nemo p̃t illam homo. sic ue¬
mo ptͣ istam iustus homo. Et in utta¬
ꝙ multi. Sicut enim ꝑ mobedientiã
unius hominis peccatores constituti
sut̃ multi. ita ꝑ obectientiam unius

Expanded text:
Adam unus est, in quo omnes peccaverunt, quia non sola ejus imitatio peccatores facit, sed per carnem generans poena. Ob recte dictum est, quia sicut nullius carnalis tum. nam si aliqui possent \'omnes\' siue hic siue ibi dicerentur. eosdem quippe in aliqua re omnes esse qui pauci sunt. sed multos habet generatio carnalis, multos et spiritalis, quamuis non tam multos haec spiritalis quam illa carnalis. uerum tamen quemadmodum illa omnes habet homines sic ista omnes iustos homines, quia sicut nemo praeter illam homo sic nemo praeter istam iustus homo et in utraque multi. sicut enim per inoboedientiam unius hominis peccatorcs constituti sunt multi, ita per oboedientiam unius
Abbreviated transcription (Latin):
torum. Sunul itaꝙ peocato a mar¬
ti pͥmi hominis obuoris nasctat᷑
secundi hominis sociati. renascuntut
in haptismo. Sic & in eccllastico sc̃ͥp¬
tume̾. Amuliere mitium factim
ẽ peccati. & p illam oms morimur.¬
Siue aũ amuliere. siue ab aclam di¬
catut. utrumq ad pͥmum hominẽ
ꝑtinet : qm̃ sicut nouimus. mulier
ex uiro facta ẽ. & utriusq una caro
ẽ. Unde & illud qͦł scͥptũ ẽ: & erũt
duo in carne una. Igitur iam non
duo inqͥt dñs. s una caro. Er libro

Expanded text:
tur. simul itaque peccato et morti primi hominis obnoxii nascunturue aeternae secundi hominis sociati renascuntur in baptismo; sic et in Ecclesiastico scriptum est: a muliere initium faetum est peccati et perillamomnesmorimur.siueautem a muliere siue ab Adam dicatur, utrumque ad primum hominem pertinet, quoniam, sicut nouimus, mulier ex uiro est et utriusque una caro est. unde et illud quod scriptum est: et erunt duo in carne una. igitur iam non duo, inquit dominus, sed una caro. Quapro
Abbreviated transcription (Latin):
multi iusti homines & mntandi: iustꝰ
aũ & iustificans. nemo uͥ xp̃c. Unde di¬
citur. credenti in eum qͥ iustiaĩcat un
puim: deputatur fides cius ad iustici¬
stifico te: consequens ẽ. ut cdicat etiam
crecie mine. Quod nemo scõrum recte
& in me crectite. ut qr ipse iustificat
impium. deputet᷑ sĩdes eius ad iusti¬
ciam. Nam s sola unitatio fecit pecca¬
tores ꝑ adam. cur ñ etiã ꝑ apĩn sola
imitatio iustos facit. Porto si ꝓpterea

Expanded text:
t et fuerunt multi iusti homines et imitandi, iustus t et fuerunt multi iusti homines et imitandi, iustus autem et iustificans nemo nisi Christus. unde dicitupium, deputatur fides ejus . » Quistifico te, consequens est ut dicat etiam: Crede in me: quod nemo sanctorum recte et in me credite, » ut quia ipse justificat impium, deputetur fides ejus ad justitiam. Nam si sola imitatio fecit peccatores per Adam, cur non etiam per Christum sola imitatio justos facit? Porro si propterea
Abbreviated transcription (Latin):
natur. ut cum acdam cousenserit ad
peccatum suacdenti ñ cedant isti cuã
cogenti & qͥd ẽ multomag̃ inuita
regnabũt. cum martis regnum multo
plures nngt̃nam penam trabat: nͥ in¬
telligamus eos ipsos in utͦq dici qui
te ad uitam: qr inuita et̃na sinc fine reg¬
nabut. magis quã in eis mors temꝑalit᷑
dlictum inoiñs homines ad concẽpna¬
tionem: ita ꝑ uniuis iustificationem
in om̃s homines ad iustificationẽ uitȩ.
hoc unius delictum. si unitationem
attencdamus. nonerit nͥ diaboli. S qi
manifestum ẽ ac adam non de diabo¬
lo dici : restat intelligenda non mita¬
tios ꝓpagatio peccati. Nam & qͦd ait
de xp̃o. ꝓ unius iustificationẽ: magis
hoc exp̃ssit. quã nĩ ꝑ unuis iusticiam
diceret. Eam qͥppe iustificationem¬
dicit. qua xp̃c iustificat impim:
quam ñ mmitandam ꝓposuuit. s solus
hoc potest. Nam potuit apłs tecte
cticcre: imitatores mei estote sicut &
ego xp̃i: numquã aũ diceret. iusti¬

Expanded text:
natur, ut cum Adam consenserit ad natur, ut cum Adam consenserit ad peccatum suadenti, non cedant isti etiam cogenti? Et quid est, multo magis in vita regnabunt, cum mortis regnum multo plures in aeternam poenam trahat, nisi intelligamus eos ipsos in utroque dici qui te ad vitam, quia in vita aeterna sine fine regnabunt, magis quam in eis mors temporaliter nes homines ad condemnationem, ita per unius justificationem in omnes homines ad justificationem vitae. » Hoc unius delictum, si imitationem attendamus, non erit nisi diaboli. Sed quia manifestum est de Adam, non de diabolo dici restat intelligenda, non imitatio, sed propagatio peccati. Nam et quod ait de Christo, « per unius justificationem, » magis hoc expressit quam si per unius justitiam diceret. Eam qdicit, qua Christus iustificat impium, quam non imitandam proposuit, sed solus hoc potest. nam potuit apostolus recte dicere: imitatores mei estote, sicut et ego Christi, numquam autem diceret: \'iusti
Abbreviated transcription (Latin):
rorum quȩ ipsi addictimꝰ peccatorũ
remissionem consequimtir. Ideo non
ac᷑ ꝑ unum peccatũ. ita & donum.
Nam iudiciũ qͥdẽ ex uno delicto s̃
nͣ remitit᷑. ict ẽ onginali. incõdepͥna¬
tionẽ iam pot̃ ctucere: grã uͦ ex multis
aelictis remissis. hoc ẽ non solũ origi¬
nali uerum etiã omili ceteris ad iusti¬
ficationẽ ꝑctucit. Si enim ob uimꝰ
alictum moio regnauit ꝑunum.
multomag̃ qͥ habundantiã gix̃ et.
iusticiȩ accipiiuit. inuita regnabt̃
delictam mors regnauit ꝓunum:
nͥ q mortis uinculo tenebant᷑ iuillo
uno. in qͦ om̃s peccauerũt. ctiamũ
non adderent ꝓpͥa peccata : Alioquin ñ
ob unius delictum mois ꝑ unũ regnaũ
s ob cielicta multoꝵ ꝓ unumquemq
peccantem. Quid ẽ aũ habundantiã
grẽ et iusticiȩ accipiũt: nͥ qͦd non eis
tantum peccatum in qͦ om̃s peccauet t̃.¬
s etiam quȩ addiderũt. grã remissionis
clatur eisq hominib tanta iusticia do¬

Expanded text:
catorum remissionem consequimur. ideo non sicut per unum peccantem ita est et donum. nam iudicium quidem ex uno delicto, si non remittitur, id est originali, in condemnationem iam potest ducere, gratia uero ex multis delictis remissis. hos est non solum illo originali, uerum etiam omnibus ceteris, ad iustificationem perducit. Si enim ob unius delictum mors regnauit per unum, multo magis qui abundantiam gratiae et iustitiae accipiunt in uitdelictum mors regnavit per unum, quia mortis vinculo tenebantuuno, in quo omnes peccaverunt, etiamsi non adderent propria peccata? Alioqui non ob unius delictum mors per unum regnavit, sed ob delicta multorum per ununquemque peccantem. Quid autem « abundantiam gratiae et injustitiae accipiunt, » nisi quod non eis tantum peccatum in quo omnes peccave eis quae addiderunt, gratia remissionis datur, eisque omnibus tanta justitia do
Abbreviated transcription (Latin):
in hominib nͥ originale peccatum. Qłn¬
uis enĩ cõcdẽp̃natio gͣuior sit eoꝵ. qͥ ori¬
ginali delicto etiam ꝓpͥa cõiintertunt.
qͥs peccauit : tam̃ etiã illud solum qͦa
origmalit᷑ tractum ẽ non tantũ a reg¬
no ctĩ separat. quo paruulos sine accep¬
ta xp̃i grã desunctos tutrare ñ posse
ipsi etiam confitent᷑. uerũ & a salute
ac uita et̃na facit alienos. Que nulla
ẽẽ alia potast ptͣ regnum dr̃. qͦ sola
rpi societas introducit. Ac ꝑ hoc ab
acdam in qͦ om̃s peccauimꝰ ñ omnra
urã peccata. s tantũ originale tratu¬

Expanded text:
in hominibus nisi originale peccatum. quamuis enim condemnatio grauior sit eorum, qui originali delicto etiam propria coniunxerunt, quisque peccauit, tamen etiam illud solum, quod originaliter tractum est, non tantum a regno dei separat, quo paruulos sine accepta Christi gratia defunctos intrare non posse ipsi etiam confitentur, uerum et a salute ac uita aeterna facit alienos, quae nulla esse alia potest praeter regnum dei, quo sola Christi societas introducit. Ac per hoc ab Adam, in quo omnes peccauimus, non omnia nostra peccata, sed tantum originale tradu
Abbreviated transcription (Latin):
peccauerũt : certe manifestum ẽ. alia
eẽ ꝓpͥa cuiq peccata. in quib hiĩ tan¬
tum peccant. quorũ peccata sũt: altud
hoc unum in quo om̃s peccauerunt.
quando om̃s ille unus homo fuerant.
gelligitur. in quo uno homine. om̃s
pͣeccanirũt. qͥcd etiam ista manifesta¬
i fegede manifestius : N empe leginus
nistificari in xp̃o qͥ credũt in eũ ꝓpt̃
occultam cõmunicationẽ & inspnra
lo. aut inpetro. aut in quolibe hoꝵ.
quorum in populo cũ magna excellit
auctoritas. nͥ qd in abraham didicim
dicit. cum hoc idem ita dicitur. bene¬
dicent᷑ in semine tuo oms gentes.
Dictum aũ quẽquam diuinis eloqͥp
parasse. uel peccare in diabolo. cũ eum
iniqui & impii om̃s imitentur. nescio
utrum quisquam reꝑiat. Quod tam̃
cum aplł de pͥmo homine auerit: acten¬
S concluat scͥtuta omiã sub peecato:
tili. Peccatum aũ ñ deputabat: cum¬
⁊ ler ñ cẽt. Quid t̃ non deputabatur. nͥ
ignorabatur: a peccatum cẽ ñ putabat᷑:

Expanded text:
peccauerunt, certe manifestum est alia esse propria cuique peccata, in quibus hi tantum peccant, quorum peccata sunt, aliud hoc unum, in quo omnes peccauerunt, quando omnes ille unus homo fuerunt. telligitur, in quo uno homine omnes peccaverunt, quid etiam ista est manifestatione manifestius? Nempe legimus justificari in Christo qui credunt in eum, propter occultam communicationem et inspiralo aut in Petro, aut in quolibet horum, quorum in populo Dei magna excellit auctoritas; nisi quod in Abraham dicimur dicitur, cum hoc idem ita dicitur: Benedicentur in semine tuo omnes gentes . Dictum autem quemquam divinis eloquiis, peccasse vel peccare in diabolo, cum eum iniqui et impii omnes imitentur, nescio utrum quisquam reperiat: quod tamen cum Apostolus de primo homine dixerit, adiunxit: usque enim ad legem peccatum tibus . Peccatum autem non deputabatur, cum lex non esset. Quid est, non deputabatur; nisi, Ignorabatur, et peccatum esse non putabatur?
Abbreviated transcription (Latin):
incticnum ex uno incõdẽp̃nationem:
grã il ex muliis cadictis inuistisieatio¬
nt̃ Nonne añ nullum ẽ ariginal de¬
lictum. ñ solum ad iustiicationẽ grã.
s etrim indicium ad condẽpnationẽ.
exmulus clictis homines ducit:
hec enim grã multa delicta clonat.
& ñ etam iudiciũ mnulta delicta cõ¬

Expanded text:
emnationem, gratia uero ex multis delictis in iustificationem? nonne, si nullum est originale delictum, non solum ad iustificationem gratia, sed etiam iudicium ad condemnationem ex multis delictis homines ducit? neque enim gratia multa delicta donat et non etiam iudicium multa delicta con
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum ac mortem cõmemoiaret
que ab uno mom̃s ꝓpagatione tran¬
sisset: eum pͥncipem posuit. a quo
ꝓpagatio generis humani sup̃sit
enndium. Imitant᷑ qͥdẽ adam: qͣt¬
qͦt ꝑ inobedientiam transgrectum¬
tur manctatum dĩ. d aliutẽ qͦt
eremplum ẽ. uoluntate peccanti¬
bus: aliu qͦd origo .ẽ. cum peccato
nascentil. Nam &. xp̃m mitantur
scĩ cius᷑ ad sequendam iusticiam.
Unde et idem paulus dicit. Imitatores
merestote. sicut & ego xp̃i. S preter
hane imitationẽ. grã eꝰ. illtiminatioẽoꝰ
iustificationẽ ꝙ nr̃am. etiã intrinsecꝰ

Expanded text:
peccatum ac mortem commemoraret, quae ab uno in omnes propagatione transisset, eum principem posuit, a quo propagatio generis humani sumpsit exordium. Imitantur quidem Adam, quotquot per inoboedientiam transgrediuntur mandatum dei; sed aliud est quod exemplum est uoluntate peccantibus, aliud quod origo est cum peccato nascentibus. nam et Christum imitantur sancti eius ad sequendam iustitiam. unde et idem apostolus dicit: imitatores mei estote sicut et ego Christi. sed praeter hanc imitationem gratia eius inluminationem iustifi
Abbreviated transcription (Latin):
cꝰdicit. Neq qui plantat ÷ aliquid neq
qui rigat :s qui incrementũ dat deus
hec enim grã. baptiratos quoꝙ paruu¬
los. suo inserit coepori: qui certe imi¬
in quo om̃s uitiicant᷑. pcͣ qͦa se ad
iuticiam exemplum unitantib p̃buit.
aat etiamsiu pt̃ occultissimam ficeti¬
nus grãm. quain latent᷑ intunait et
concupistentie suȩ. tabiacauit inse
om̃s cresua stirpe uenturos. Hinc om¬
nino. noc aliunde apłs dicit. Punũ
hominem peccatum intrauit inhũc
mundum. & ꝑ peccatum mors & ita
in om̃s homines ꝑtransĩt. Deunde¬

Expanded text:
qui pla n tat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. hac enim gratia baptizatos quoque paruulos suo inserit corpori, qui certe imiin quo omnes uiu ficantur, praeter quod se ad iustitiam exemplum imitantibus praebuit, dat etiam sui spiritus occultissimam fidelibus gratiam, quam latenter infundit et concupiscentiae suae tabificauit in se omnes de sua stirpe uenturos. hinc omnino nec aliunde apostolus dicit: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors; et ita in omnes homines
Abbreviated transcription (Latin):
sut. adctierilt̃. grã sua soluit atq
cdonauit. Quoi euidentiꝰ inconse¬
quentib cticit. Uerum illua dili¬
gentiꝰ ituere. qͦdait : ob uniꝰ delic
tum multos mortuos. Cur enum ob
illius unuis. & not potiꝰ ob delicta
sua ꝓpͥa᷑ ñ hoc loco intelligenda est
miitatio non ꝓpagatio: S attencte

Expanded text:
sunt, addiderunt gratia sua soluit atque sunt, addiderunt gratia sua soluit atque donauit, quod euidentius in consequentibus dicit. Verum illud diligentius intuere, quod ait ob untum multos mortuos. Cur enim ob illius unius, et non potius ob delicta sua propria, si hoc loco intelligenda est imitatio, non propagatio? Sed attende
Abbreviated transcription (Latin):
nauit mois ab aclam usq ad moystn.
in eos qͥ peccauerunt insimlutiamẽ
p̃uaricationis acdȩ. Quod ctiã ipsin
qͥ ita legunt. ad ecundem restrunt
intellectum᷑: ut ins̃militudinẽ p̃na¬
ticationis aqe peccasse accipiant. qͥ
in illo peccauerũt: ut cistmiles crea¬
rent᷑. sicut ex homine homines ita
ex puratore peccatons. ex maritiro
morituri dampnatoq cdampnanci.
Greci aũ codices unde in latinã ling¬
uam intpͣtatio facta ẽ. aut om̃s aut
pene om̃s ici qđ ainc pͥmo positũ
c̃ habent. S non in qͥt sicut delictum
ita a cdonatio. Si enim ob uniꝰ delic̾¬
tum multi mortui sũt. multomag̃
grã dĩ & donum ingrãm unius ho¬
minis ilu xp̃i inmultos abundabit..
Non magis multos. icdẽ. inulto plu¬
res homines. ñ eq enĩ plures ustificã¬
tur quã condep̃nant᷑. s multoma¬
gis habundabit. Aciam qͥppe exu¬
no suo delicto tros genuit : xpc̃ aũ
etiã quiȩ homines delicta ꝓpͥȩ uo¬
luntatis ad ougiale in quo nati

Expanded text:
Adam usque ad Moysen in eos qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, quod etiam ipsum, qui ita legunt, ad eumdem referunt intellectum; ut in similitudinem praevaricationis Adae peccasse accipiant, qui in illo peccaverunt, ut ei similes crearentur, sicut ex homine homines, ita ex peccatore peccatores, ex morituro morituri, damnatoque damnati. Graeci autem codices, unde in latinam linguam interpretatio facta est, aut omnes aut pene omnes, id quod a me primo positum est, habent. 14. Sed non, inquit, sicut delictum, ita et donatio. Si enim ob unius delictum multi mortui sunt, multo magis gratia Dei et donum in gratia unius hominis Jesu Christi in multos abundavit: non, magis multos, id est, multo plures homines, neque enim plures justificantur quam condemnantur —, sed \'multo magis abundauit\'. Adam quippe ex uno suo delicto reos genuit; Christus autem etiam quae homines delicta propriae uoluntatis ad originale, in quo nati
Abbreviated transcription (Latin):
iusquis carualem cdelectationẽ
aduersus rectam uoluntatem
suam rebellare seutit ꝑ consuetudi¬
nẽ peccatorum. cuius indomite uio¬
lentia trahitur incaptiutatem: re¬
colat quantũ pot̃. qualem pacem pec¬
canclo amiserit. ⁊ exclamet. Infelir
ego homo qͥs me libabit cle corpore
minũ nr̃m. Ita enim cumse infelicẽ
erclamat. lugendo implorat conso¬
lators aurilium. Hec paruus ẽ ad
beatitudinem accessuẜ cognitio in¬
felicitatis suȩ: ⁊ ideo beati ctiam lu¬
gentes qm̃ ips̃ consolabunt᷑.

Expanded text:
isquis carnalem delectationem aduersus rectam . uoluntatem suam rebellare sentit per consuetudinem peccatorum, cuius indomitae uiolentia trahitur in captiuitatem, recolat, quantum potest, qualem pacem peccando amiserit, et exclamet: infelix ego homo; quis me liberabit de corpore ristum. ita enim, cum se infelicem exclamat, lugendo implorat consolatoris auxilium, nec paruulus est ad beatitudinem accessus cognitio infelicitatis suae, et ideo beati etiam lugentes, quoniam ipsi consolabunt
Abbreviated transcription (Latin):
iuicit̃imis. x p̃c ꝓ nobis mortinis
t: multomagis teconciliati. salui cri¬
mus abira ꝑ ipsum. Hoo e. inictissi¬
ͥ mũscutũ quo repellit̾ iumicus. des¬
perationem salutis suggerens multi¬
tudine tribulationim⁊ temptationũ.

Expanded text:
obis mortuus est; multo magis reconciliati, salvi erimus ab ira per ipsum . Hoc est invictissimum scutum, quo repellitur inimicus desperationem salutis suggerens multitudine tribulationum et tentationum.
Abbreviated transcription (Latin):
cce misccłia & uidicium. Mise¬
ricordia in electionem. quȩ cõ¬
secuta ẽ iusticiam dĩ: iudicium uͦ
inceteros qui excecati st̃. Et tam̃ illi
qr uoluerunt crediderũt: illi qi
noluerũt non crediderũt. Miscdia¬
gͥ & iudicium: in ipsis uoluntatibꝰ
fact᷑a sunt. flectio quippe ista grẽ. ẽ.
ñutiq meritorum. Suꝑius enĩ di¬
xerat. Sicͤ & in hoc tempoie reliquie
ꝑelecꝰtionem grẽ saluȩ facle sunt.¬
Si aũ grã ĩam ñ exoꝑib Alioquin
grã. iam ñ ẽ. grã. Gratis gͦ consecuta
.e. qͣd consetuta ẽ elect̾io. Non p̃ces¬
sit eorum aliquid qͦd priores clarẽt
& retribueret᷑ illis. Pro nichilo saluos
fecit eos. Ceteris aũ qui excecati sũt.
sicut ibi nontacitum ẽ in retͥbu¬
tionem factũ ẽ. Uniuersȩ iue dñi:
misedia & ueritas. Inuestigabiles

Expanded text:
cce misericordia et judicium: misericordia in electionem quae consecuta est justitiam Dei; judicium vero in caeteros qui excaecati sunt: et tamen illi quia voluerunt, crediderunt; illi quia noluerunt, non crediderunt. Miseriet judicium in ipsis voluntatibus facta sunt. Electio quippe ista gratiae est, non utique meritorum. Superius enim dixerat, Sic enim in hoc tempore reliquiae per electionem grn ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Gratis ergo consecuta est, quod consecuta est electio: non praecessit eorum aliquid, quod priores darent, et retribueretur illis: pro nihilo salvos fecit eos. Caeteris autem qui excaecati sunt, sicut ibi non tacitum est, in retributione factum est. Universae viae Domini misericordia et veritas . Investigabiles
Abbreviated transcription (Latin):
aũ aliud iusticia cũ in nobis
. ẽ. uel quelib& uirtus. qua recte sapien¬
terq uiuitur: quam interioris homi¬
nis pulchritudo  Et certe sed̾m hauc
pulcͥtuduiẽ magis quam corpus sumꝰ
ad unagineni dĩ. Unde nobis dicit᷑.
Nolite confarmari huic
scło. s reformamini in no¬
uitate m̃tis uix̃. ad ꝓbandum uos.
quȩ sit uoluntas dĩ. qͦd bonum. et
beneplacitum. & ꝑfectum. Si gͦ ñ in
mole. neq in distantib ꝑloca sua par¬
tib. sicut corpora siue cernuntur. sie
cogitantur. s in uitture intelligibili
qualis. ẽ iustitia m̃tem dicumis. scu
nouimus. seu uolumꝰ pulchram. se¬
cundum hanc pulcͥtudinẽ resermaisi

Expanded text:
m aliud iustitia, cum in nobis est, uel quaelibet uirtus, qua recte sapienterque uiuitur, quam interioris hominis pulchritudo? et certe secundum hanc pulchritudinem magis quam corpus sumus ad imaginem dei. unde nobis dicitur: nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in nouitate mentis uestrae ad probandum uos, quae sit uoluntas dei, quod bonum et placitum et perfectum. si ergo non in mole neque in distantibus per loca sua partibus, sicut corpora siue cernuntur siue cogitantur, sed in uirtute intellegibili, qualis est iustitia, mentem dicimus seu nouimus seu uolumus pulchram et secundum hanc pulchritudinem reformamur
Abbreviated transcription (Latin):
Lex aũ. ñ .ẽ. exfide s qͥ fecerit ea.
uiuet in illis. Non ait. qͥ fecerit eã
uiuet in illa. ut intelligas legem
hoc loco ꝓ ipsis oꝑibus positã. Qui
uel crucem. uel aliqͥd huiusmodi
paterent᷑. Ergo qui fecerit ea in¬
qͥt uiuet millis. id.ẽ. habebit p̃¬
mium. ne ista morte puniat᷑. sł
gͦ ap̃ dm̃. cuius ex fide si quis in
hac uita uirerit. cũ hinc excesse¬
rit tũc eum magis habebit p̃sen¬
tissimũ p̃miũ. Non itaq ex fide
iuiuit. qͥsqͥs p̃sentia que uidentur
uel cupit uel timet. qr fides dĩ¬
ad inuisibilia ꝑtinet. quȩ pꝰ da-¬
bunt᷑. Nam .ẽ. & ista quȩdam in
oꝑib legis iusticia. quando sine
suo p̃mio relicta ñ. ẽ: ut qͥ fece¬
rit ea uiuat in illis. Unde &e di
cit. Si enim abraham ex oꝑibus
uat quȩ temꝑale habent p̃mi¬
um. nec illa quȩ et̃num. Qui
aũ in oꝑib legis iustificat᷑. ñ ap̃
dm̃ iustificatur. qr temꝑalem
inde erpectat uisibilemq mer

Expanded text:
Lex autem non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis. Non ait, Qui fecerit eam, vivet in ea; ut intelligas Legem in hoc loco pro ipsis operibus positam. Qui vel crucem, vel aliquid hujusmodi paterentur. Ergo qui fecerit ea, inquit, vivet in illis; id est, habebit praemium, ne ista morte puniatur. Non ergo apud Deum, cujus ex fide si quis in hac vita vixerit, cum hinc excesserit, tunc eum magis habebit praesentissimum praemium. Non itaque ex fide vivit, quisquis praesentia quae videntur, vel cupit, vel timetad invisibilia pertinet, quae post dabuntur. Nam est ista quaedam in operibus legis justitia, quando sine suo praemio relicta non est, ut qui fecerit, vivat in eis. Unde ad Romanos dicit: Si enim Abraham ex operibuvat, quae temporale habent praemium, nec illa quae aeternum. Qui autem in operibus legis justificatur, non apud Deum justificatur, quia temporalem inde exspecta
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. ñ sic̃ dm̃ glorificauerũt. Hanc tam̃
ueritatem sicut uidemus apud impi¬
os ⁊⁊ sacrilegos inuentã ñ destruits
confirmat apłs : eiusq utitur testimo¬
nio ad docendos eos qͥ ista nesciebant.
Multo aũ mirabilius ẽ qͦd fecit apł.
ut eoꝵ fana circũ iens aram quandã
int̾ aras demonũ inuentã. in qua scͥp¬
tum ẽẽt. ignoto dõ. neq hoc uegando
⁊ refellendo destrut᷑it. s potiꝰ confir¬
mando hinc etiam repererit oportu¬
nissimũ suȩ disputationis exordiũ
dicens. quẽ uos ignorantes colitis.
hunc ego annuntio uob. Hanc itaq
⁊ nos ꝑ maiores nrõs traditam nobis.
sequentes apłicam regulam: Si quid¬
÷ rectr etiam in ꝑuersis inueneri¬
mus. eaꝵ ꝑuersitate correcta. illud
qͦd rectum ẽ minime iuolamus: ut
in uno homine es his quȩ uera tena
etiam falsa emendent̃. ñ ex falsi cõ-¬
uitiis. etiam uera destruant᷑.

Expanded text:
deum non sicut deum glorificauerunt. hanc tamen deum non sicut deum glorificauerunt. hanc tamen ueritatem, sicut uidemus, apud impios et sacrilegos inuentam non destruit, sed confirmat apostolus eiusque utitur testimonio ad docendos eos, qui ista nesciebant.Multo autem mirabilius est quod fecit Apostolus, ut eorum fana circumiens, aram quamdam inter aras daemonum inventam, in qua scriptum esset, Ignoto Deo; neque hoc negando et refellendo destruxerit, sed potius confirmando hinc etiam repererit opportunissimum suae disputationis exordium dicens: quem uos ignorantes colitis, hunc ego annuntio uobis. Hanc itaque et nos per maiores nostros traditam nobis sequentes apostolicam regulam si quid recti etiam in peruersis inuenerimus, eorum peruersitate correcta illud quod rectum est minime uiolamus, ut in uno homine ex his quae uera tenet etiam falsa emendentur, non ex falsis conuictis etiam uera destruant
Abbreviated transcription (Latin):
dictus in scła : ueritas qͥppe creatͣx
a dõ ẽ. ñ ẽ dõ : quã illi in m̃datium
conuerterũt. canqͣm dõs. colentes
solem ⁊ lunam. ⁊ qͣcũq celestia. atq
cͣrestria : qͦd gͦ ĩmutauerũt inm̃¬
÷datium suũ. culpat : detestat᷑: e¬
uertit. qͦd aũ uerum in doctrina
quãius multis falsitatib ꝑmirca
confusaq seruauerũt. approbat. ces¬
.tat᷑. affirmat. Nam ⁊ hic ciuidẽ locũ
ita cepit ut diceret. Reuelat᷑ en im
ira dĩ de celo suꝑ omcłn inpietatt̃
⁊ iniuisticiã hominũ eoꝵ qͥueritatt᷑
in iniquitate detinent: ñ ab negão
ueritatt̃ quãus in iniquitate at¬
tentam. Et in actibus apłoꝵ. cum
de dõ uno ⁊ uero athenicuses docera.
qͦa in illo uiiumus. mouem. ⁊ sumꝰ:
continuo subiunrit. sic̃ quidã scam
uos dicerũt. Hoc gͥ qͦd in dõ uiuimꝰ.
⁊ mouem. ⁊ sumus: ex illa ueritate oͣ
quam ⁊ illi impii symula chraꝵ cultares
in iniquitate detinent: qͥ cognoscentẽ

Expanded text:
in saecula; ueritas quippe creaturae a deo est, non est deus, quam illi in mendacium conuerterunt, tamquam deos colentes solem et lunam et quaecumque caelestia atque terrestria —: quod ergo immutauerunt in mendacium suum, culpat detestatur euertit, quod autem uerum in doctrina quamuis multis falsitatibus permixta confusaque seruarunt, approbat attestatur affirmat. nam et hic eundem locum ita coepit, ut diceret: reuelatur enim ira dei de caelo super omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum, qui ueritatem in iniquitate detinent, non abnegans ueritatem quamuis in ini- quitate detentam, et in Actibus apostolorum cum de deo uno et uero Athenienses doceret, quod in illo uiuimus, mouemur et sumus, continuo subiunxit: sicut quidam secundum uos dixerunt. hoc igitur, quod in deo uiuimus et mouemur et sumus, ex illa ueritate est, quam et illi impii simulacrorum cultores in iniquitate detinent, qui cognoscentes
Abbreviated transcription (Latin):
lis dĩ insimilitudinẽ imaginis cor-¬
ruptibilio hominis. ⁊ uolucrũ ⁊ ꝗͣ¬
drupedũ ⁊ serpentiũ. Talia quippe
nouimꝰ fuisse sy mulachra egyptior:
uͥ ⁊ instituta eẽ multiplicior multoq
ignominiosiai ydolatria ꝑhibet᷑.
Nũqͥd tam̃ cognitionẽ denegauit
illio fuisse. ac ñ potius confirmauit
dicens: cognoscenteo dm̃ ñ ut dm̃
glouficauerũt. Sigͦ istam cogniti¬
onem tanqͣm m̃dactum repellere. ⁊ de¬
struere conaret᷑. qͦd eam in sacrilegis in¬
uenisset: non ne qͦd absit ueritatis ini¬
micus existeret: Ideoqia qͦd ĩmuta¬
uerũt in m̃daciũ suũ: nã ⁊ hoc dix̃.
ĩmucauerũt głam dĩ insimilitudi¬
nẽ imaginis cortuptibilis hominis :
talem scilica fingentes dm̃ qͣlis ñ ẽ
ds̃ : ⁊ ñ sicut eum cognouerũt tradẽ¬
tes hominib: & paulopꝰ de talibus
dicit: qͥ ĩmutauerũt ueritate᷑ in m̃¬

Expanded text:
lis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. talia quippe nouimus fuisse simulacra Aegyptiorum, ubi et instituta esse multiplicior multoque ignominiosior idolatria perhibetur. numquid tamen cognitionem dei negauit in illis fuisse ac non potius confirmauit dicens: cognoscentes deum non ut deum glorificauerunt? si ergo istam cognitionem tamquam mendacium refellere et destruere conaretur, quod eam in sacrilegis inuenisset, nonne, quod absit, ueritatis inimicus existeret? ideoque id quod immutauerunt in mendacium suum — nam et hic dixit: immutauerunt gloriam dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis, talem scilicet fingentes deum, qualis non est deus, et non sicut eum cognouerunt tradentes hominibus, et paulo post de talibus dicit: qui immutauerunt ueritatem dei in me
Abbreviated transcription (Latin):
tionem qua dilexit nos. & cũ ẽẽmus
mortui delictis. conui iuficauit nos
xp̃o. cuius grã sumus saluati. Hȩc gͥ¬
xp̃i grã sine qua uec infantes uec xta¬
te grandes salui fieri possunt. non
meritis reddit᷑. s gratis datur. ꝓpt̃
qͦd grã nominat᷑. Iustificati in qͥt
gratis ꝑ gram ipsius. Undo hii qͥ ñ
ꝑ illam lib̾ant᷑. siuc qr audire nũdũ
potuerũt. siue qr obedire noluerũt.
siue etiã cũ ꝑ etatem audire ñ possent
lauachruni regenerationis qͦd acciꝑe
possent ꝑ qͦd salui fierent non acceꝑũt.
iuste utiq dãpuaut᷑ : qr sine peccato ñ
sut̃. uel qͦd originalit᷑ trarerunt. uel
qͦd malis morib addiderunt. Omẽs
enĩ peccauerut. siue in adam fiue in
se ipsĩs. & egent gła dĩ. Uniuersa gͥ
massa penas deb&. Et si omĩb cdlãp
nationis supplicium redderet᷑ : non
inuiste ꝓcul dubio redderet᷑. Qui gͦ
inde ꝑ grãm liberant᷑. ñ uasa meri
tores saluos facere qͦs p̾sciuit a pͣdesꝰ¬

Expanded text:
tionem, qua dilexit nos, et cum essemus mortui delictis. conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus saIuifacti. Haec ia, sine qua nee infantes nec aetate grandes salui fieri possunt, non meritis redditur, sed gratis datur. propter quod gratia nominatur. iustificati, inquit, gratis per sanguinem ipsius. unde hi qui non per illam liberantur. sicut quia audire nondum potuerunt siue quia oboedire noluerunt sine etlauacrum regenerationis quod accipere possent, per quod salui fierent, non acceperunt, iuste utique damnantur: quia sine peccato non sunt, uel quod originaliter traxerunt uel quod malis moribus addiderunt, omnes enim peccauerunt, siue in Adam siue in se ipsis et egent gloria dei. Vniuersa igitur Massa poenas debet; et si omnibus debitum damnationis supplicium redderetur, non iniuste procul dubio redderetur. qui ergo inde per gratiam liberantur, non uasa merittores saluos facere, quos praesciuit et praedes
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qͦd & si non cdet iustus. ẽ: &
ñ dat quib ñ uult. ut notas faciat
diuitias głȩ suȩ inuasa miscdiȩ.
dando enim quibꝰdam qͦd ñ meren¬
tur. ꝓfecto gratuitã. & ꝑ hoc uerã
suam gram eẽ uoluit: ñ omĩbus
dando qͥd om̃s merent᷑ ostendit.
Bonus in beneficio certorum: iustꝰ
insupplicio certorum. Et bonus
in omĩb qm̃ bonũ.ẽ. cũ debitum
redditur : & iustus in omĩli. qm̃
iustum .ẽ. cũ debitum sine cuius

Expanded text:
 quod et si non det, justus est: et non dat quibus non vult, ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae. Dando enim quibusdam quod non merentur, profecto gratuitam, et per hoc veram, suam gratiam esse voluit. Non omnibus dando, quid omnes merentur ostendit, bonus in beneficio certorum, justus in supplicio certorum; et bonus in omnibus, quoniam bonum est cum debitum redditur: et justus in omnibus, quoniam justum est cum indebitum sine cujus