comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat ad iħm autem cum iuenisseut.
ut iuderunt eum iam mortuum. non
fregerunt eis crura: ad hoc pertinet
testimonium. os non comminuetis ex eo.
Quod preceptum ẽ eis. qui celebrare pas¬
cha itssi fuat: otus immolatione in ue¬
tere lege. quȩ dm̃cȩ passionis umbra
precesserat: unde pascha nr̃m immola¬
tus est xp̃c. de quo & ysaias ꝓpheta pre¬
dyxerat. sicut oius ad immolandum
ductus est. Item quia subiunxerat di
cens. s unts militam bancea latus eius
aperuit: ad hoc ꝑtinet alterum testi¬
monum. Uidebunt in quem confixe¬
runt: ubi ꝓmissus est xp̃c. in ea quia
crucifixus est carne uenturus. Post
hȩc autem rogauit pilatum ioseph
ab arimathia. eo quod esset discipls̃
iħu: ut tolleret corpiis ih̃u. Et ꝑmis¬
sit pilatus. Ulenit ergo: & tulit cor¬
pus iħu. llenit autem & nichodemꝰ
qui uenerat ad iħm nocte primum:
ferens myxturam mirre & aloes qͥft
libras centum. Non ita distinguen¬
dũs est tit dicamus. Primum fe¬

Expanded text:
dixerat: Ad Jesum autem cum venissent, dixerat: Ad Jesum autem cum venissent, ut viderunt eum jam mortuum, non fregerunt ejus crura, ad hoc pertinet testimonium: Os non comminuetis ex eo , quod praeceptum est eis qui celebrare pascha jussi sunt ovis immolatione in veteri lege, quae dominicae passionis umbra praecesserat; unde Pascha nostrum immolatus est Christus ; de quo et Isaias propheta praedixerat: Sicut ovis ad immolandum ductus escens: Sed unus militum lancea latus ejus aperuit, ad hoc monium: Videbunt in quem confixerunt , ubi promissus est Christus in ea qua crucifixus est carne venturus. Post haec autem rogavit Pilatum Joseph ab Arimathia, eo quod esset discipulus  ut tolleret corpus Jesu: et permisit Pilatus. Venit ergo, et tulit corpus Jesu. Venit autem Nicodemus, qui venerat ad Jesum nocte primum, ferens mixturam myrrhae et aloes quasi libras centum. » Non ita distinguendum est, ut dicamus, primum fe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter hoc prima mulier facta est de uiri
latere dorientis: & appellata est utta ma¬
torq tiũtioͥtam. Magnum qtuppe significiũ
bonum: ante magnum preuaricationis ma-¬
lum. Hio scdt̾ adam inclinito capite in
cruce dormiuit: ut inde formaretur ei
coniunx. quod de latere dormientis efflur̃.
Omors: unde mortui reuiuiscunt. Quid
isto sangaine mundius: Quid uulnere
isto salubrius: Et qui tudit inquit testi¬
monium perhibuit. & uerum est eius tes¬
timonitim: & ille scit quia uera dicit. ut
&o uos credatis. Non dixit ut &o uos
sciatis: sed ut credatis. Scit enim qui ui¬
dit: caiis credat testimonio qui non ui¬
dit. Magis autem ad fidem credere per¬
tinet: quam uidere. Nam quid ẽ aliud
credere: quam fidem accommodare.
facta sant enim hec inquit: ut scriptura
impleretur. Os non comminuetis er eo.
Et iterum aba scriptura dicit. llidebat̃
in quem confixerunt. Duo testimonia
de scripturis reddidit singulis rebus:
quas factas fuisse narrauit. Nam quia

Expanded text:
Propter hoc, prima mulier facta est de viri latere dormientis, et appellata est vita, materque vivorum. Magnum quippe significavit bonum ante magnum praevaricationis malum. Et hic secundus Adam inclinato capite, in cruce dormivit, ut inde formaretur ei conjux, quae de latere dormientis effluxit. O mors, unde mortui reviviscunt. Quid isto sanguine mundius? Quid vulnere isto salubrius? Et qui vidit, inquit, testimonium perhibuit; et verum est ejus testimonium; et ille scit quia vera dicit, ut et vos credatis. Non dixit: Ut et vos sciatis, sed ut credatis. Scit enim qui vidit, cujus credat testimonio qui non vidit. Magis autem ad fidem credere pertinet, quam videre. Nam quid est aliud credere, quam fidem accommodare? Facta sunt enim haec, inquit, ut Scriptura impleretur: Os non comminuetis ex eo. Et iterum alia Scriptura dicit: Videbunt in quem confixerunt. Duo testimonia de Scripturis reddidit singulis rebus quas factas fuisse narravit. Nam quia
Abbreviated transcription (Latin):
Noli scribere inquiunt rex iudeorum: s
quia ipse dixit rex sum ideorum. Quid
loquimim insanie: Quid ficri contrtidi¬
citis: quod mutare nullo pacto potestis
Numquid enim ꝓpterea non erit uerũ:
quia ihc ait rex sum iudeorũ: Si cor¬
rumpi non potest qd̵ pilatus scripsit:
corrumpi potest quod ueritas dyxit:
S udeorum tantum rex xp̃c est:: an &
gentium : Immo & gentium. Cum
enim dixisset imꝓpheta ego autem
constitutus sum rex ab eo. super syon
montem sc̃m eius. predicans preceptũ

Expanded text:
Noli scribere, inquiunt, Rex Judaeorum; sed Noli scribere, inquiunt, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit, Rex sum Judaeorum. Quid loquimini, insani? Quid fieri contradicitis, quod mutare nullo pacto potestis? Numquid enim propterea non erit verum. quia Jesus ait, Rex sum Judaeorum? Si corrumpi non potest quod Pilatus scripsit, corrumpi potest quod veritas dixit? Sed Judaeorum tantum rex est Christus, an et Gentium? Imo et Gentium. Cum enim dixisset in prophetia, Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus, praedicans praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
Scripsit autem & titulum pilatus. et
posint suꝑ crucem. Erat autem scriptũ:
titulum multi legerunt iudeorum. quia
ꝓpe cuntatem erat locus nbi crucifirus ẽ.
iħc: & erat scriptum hebraice. grece et
latinȩ rex itdeorum. He quippe tres lin¬
guȩ ibi preceteris eminebant. hebrea
ꝓꝑter ideoe in dei lege gloriantes. greca
ꝓpter gentium sapientes: latina ꝓpter
romanos. multis ac pene omnibus iam tc̃
gentibus imꝑantes. Dicebant ergo pili¬
to pontifices. iudeorum. Noli scribere
rex indeorum: s quia ipse dixit rex sum
indeorum. Respondit pilatus. Quod sẽp¬
si scripsi. Oineffabilem um diuine oꝑatio¬
nis: etiam in cordibus ignorantium. Non¬
ne occulta uox quedam pilato intus. qͦ¬
dam si dici potest clamoso filentio ꝑsona¬
bat: quod tanto ante in psalmorum lit¬
teris ꝓphetatum est ne corrumpas tituli
scripsit. scripsit. S etiam pontisices qui
hoc corrumpi uolebant: quid dicebant

Expanded text:
Scripsit autem et titulum Pilatus, et Scripsit autem et titulum Pilatus, et posuit super crucem. Erat autem scriptum: gerunt Judaeorum, quia prope civitatem erat locus ubi crucifixus est Jesus. Et erat scriptum hebraice, graece et latine: Rex Judaeorum. » Hae quippe tres linguae ibi prae caeteris eminebant: hebraea, propter Judaeos in Dei Lege gloriantes; graeca, propter Gentium sapientes; latina, propter Romanos multis ac pene omnibus jam tunc gentibus imperantes. 5. Dicebant ergo Pilato pontifices Judaeorum: Noli scribere, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit. Rex sum Judaeorum. Respondit Pilatus: Quod scripsi, scripsi. O ineffabilem vim divinae operationis, etiam in cordibus ignorantium! Nonne occulta vox quaedam Pilato intus quodam, si dici potest, clamoso silentio personabat, quod tanto ante in Psalmorum litteris prophetatum est, Ne corrumpas tituli scripsit, scripsit. Sed etiam pontifices qui hoc corrumpi volebant, quid dicebant?
Abbreviated transcription (Latin):
tat impietas. grande ludibritm: si pic-¬
tas. grande misterium. Arspectat imp̃te¬
tas. grande ignominie docunientum:
si pietas grande fidei moniimentum.
Si spectat impietas ridet regem pro
uirga regni lignum sui portare supplicũ.
si pietas. uidet regem baulantem lig¬
num ad semet ipsum figendum: quod
fixurus fuerat etiam in frontibus re¬
gum. in eo spernendus oculis impiorum.
in quo erant gloriatura corda scõrtim. Dic¬
ipsam crucem suam suo gestans hume-¬
ro commendabat: & lucerne arsure. qͣ̃
submodio ponenda non erat. candelabrsũ
ferebat. Baiulans ergo sibi cracem. exiit
in eam qui dicitur caluariȩ locum he¬
braicȩ golgatha. ubi eum crucifixert̃:
& cum illo alios duos hinc & hinc. me¬
dium autem iħm. Isti dio latrones erant
sicut alioium euangelistartm narratione
didicimus. cum quibus crucifirus. & int̾
quos fixus est xp̃c: de quo premissa dixe¬
rat ꝓphetia. & inter iniquos deputitus ẽ.

Expanded text:
tet impietas, grande ludibrium. Si pietet impietas, grande ludibrium. Si pietas, grande mysterium; si spectet impietas, grande ignominiae documentum; si pietas, grande fidei monumentum. Si spectet impietas, ridet regem, pro virga regni, lignum sui portare supplicii. Si pietas, videt regem bajulantem lignum ad semetipsum figendum, quod fixurus fuerat etiam in frontibus regum; in eo spernendus oculis impiorum, in quo erant gloriatura corda sanctorum. Dicipsam crucem suo gestans humero commendabat; et lucernae arsurae, quae sub modio ponenda non erat, candelabrum ferebat. Bajulans ergo sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, Hebraice Golgotha, ubi eum crucifixerunt; et cum eo alios duos, hinc et hinc, medium autem Jesum. Isti duo latrones erant, sicut aliorum evangelistarum narratione didicimus , cum quibus crucifixus, et inter quos fixus est Christus, de quo praemissa dixerat prophetia: Et inter iniquos deputatus est .
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i immolatio. quȩ facta est hora se
cundum marcum tercia. non p̃para¬
tionis sed dici eademq sexta non diei
s p̃parationis. sex utiq horis a noctis
nona usq ad diei terciam computa¬
tis. Harum duarum solutionum. istiꝰ
difficilis questionis eligat quisq quã
uolet: meluis autem quid eligat it¬
dicabit. qui de consensu euangelista¬
rum que operosissime disputata st̃.
legerit. Quod si & aliȩ solutiones eius
potuerint inueniri camulatius euange¬
licȩ ueritatis constantia defendetur.
aduersus calumpnias infidelis. atq im¬
piȩ uanitatis. Hunc ad narrationem
iohamus euangelistȩ post ista breuiter
tractata redeamus. Susceperunt autẽ
inquit iħm & eduxerunt: & baiulans
sibi crucem. exiit in eum qui dicitur
caluariȩ locum. hebraicȩ golgatha. tibi¬
eum crucifixerunt. Ibat ergo ad locum
ubi fuerat crucifigendus: portans crucẽ
suam iħc. Grande spectaculum. S si spec¬

Expanded text:
Christi immolatio: quae facta est hora tertia Christi immolatio: quae facta est hora tertia secundum Marcum, non praeparationis, sed diei; eademque sexta non diei, sed praeparationis, sex utique horis a noctis nona usque ad diei tertiam computatis. Harum duarum solutionum istius difficilis quaestionis, eligat quisque quam volet Melius autem quid eligat judicabit, qui de Consensu Evangelistarum quae operosissime disputata sunt, legerit . Quod si et aliae solutiones ejus potuerint inveniri, cumulatius evangelicae veritatis constantia defendetur adversus calumnias infidelis atque impiae vanitatis. Nunc ad narrationem Joannis evangelistae post ista breviter tractata redeamus. 3. Susceperunt autem, inquit, Jesum, et eduxerunt: et bajulans sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Caleum crucifixerunt. Ibat ergo ad locum ubi erat crucifigendus, portans crucem suam Jesus. Grande spectaculum; sed si spec
Abbreviated transcription (Latin):
ergo p̃paratio pasche. Pascha uero nr̃m
sicut dicit apłs: immolatus est xp̃c.
Ctuius pasche p̃parationem. si ab hora
noctis nona computemus. tunc enim
uidentur principes sacerdotum pro-¬
nuntiasse dñi immolationem dicente ᷤ.
reus est mortis. cum adbuo in
domo pon tificis audiretur
unde congruenter accipitur inde ce¬
pisse p̃parationem ueri pasche. cuiꝰ
umbra erat pascha itdeorum id est
immolationis xp̃i. ex quo a sacerdotibꝰ
ꝓnuntiatus est immolandus: ꝓfecto¬
ab ea noctis hora quȩ tunc nona fuis¬
se conicitur: usq ad horam diei terciã
qua crucifixum esse xp̃m marcus euã¬
gelista testatur. sex hore sunt. tres
nocturne. tres diurne. Vnde in hac
parasceue pasche id est p̃paratione
immolationis xp̃i. quȩ ab hora noo¬
tis nona ceperat. quasi sexta agebat᷑
hora: id est peracta quinta iam sexta
occurrere ceperat. quando pilatus
tribunal ascendit. Adhuc enim erat
ipsa p̃paratio. que ab hora noctis nona
ceperat. doneo fieret quȩ p̃parabat᷑

Expanded text:
paratio paschae. Pascha vero nostrum, sicut dicit Apostolus, immolatus est Christus . Cujus paschae praeparationem, si ab hora noctis nona computemus tunc enim videntur principes sacerdotum praenuntiasse Domini immolationem, dicentes: Reus est mortis, cum adhuc in domo pontificis audiretur; unde congruenter accipitur inde coepisse praeparationem veri Paschae, cujus umbra erat pascha Judaeorum, id est, immolationis Christi, ex quo a sacerdotibus praenuntiatus est immolandusab ea noctis hora, quae tunc nona fuisse conjicitur, usque ad horam diei tertiam qua crucifixum esse Christum Marcus evangelista testatur, sex horae sunt, tres nocturnae et tres diurnae. Unde in hac parasceve Paschae, id est praeparatione immolationis Christi, quae ab hora noctis nona coeperat, quasi sexta agebatur hora; id est, peracta quinta jam sexta currere coeperat, quando Pilatus tribunal ascendit: adhuc enim erat ipsa praeparatio, quae ab hora noctis nona coeperat, donec fieret quae praeparabatur
Abbreviated transcription (Latin):
disciptilo. quod opus erat. ut illie etiam bea¬
te marie tanquam matris eitis portio pone¬
retur: magisq sic debenus accipere quod
dictum est ex illa hora fuscepitꝰ eam discipu¬
lus instia. ut ad ens curam quicquid ei
esset necessarium ꝑtineret: Suscepit gͦ
eam in stia. non predia. quȩ nulla ꝓpriȩ
possidebat: sed offitia. quȩ ꝓpria dispensa¬
tione ȩxequenda curabat. Demde subiuin¬
git. Postea sciens iħc. quia omnia constm¬
mata sunt. ut consum maretur scriptura:
dicit. Sitio. llas ergo positum erat: accto

Expanded text:
discipulo quod opus erat, ut illic etiam beadiscipulo quod opus erat, ut illic etiam beatae Mariae tanquam matris ejus portio poneretur; magisque sic debemus accipere quod dictum est, Ex illa hora suscepit eam discipulus in sua, ut ad ejus curam quidquid ei esset necessarium pertineret? Suscepit ergo eam in sua, non praedia, quae nulla propria possidebat; sed officia, sed propria dispensatione exsequenda curabat. 4. Deinde subjungit: « Postea sciens Jesus quia omnia consummata sunt, ut consummaretur Scriptura, dicit: Sitio. Vas ergo posi
Abbreviated transcription (Latin):
enim non ex eis erat qui dixerunt ei:
ecce nos dimisimus omnia. & secuti sumꝰ
te : S ibi quoq audierant: quicumq
ista dimiserit ꝓpten me. accipiet in hoc
sclõ centies tantum. Habebat ergo disci¬
ptilus centupliciter plura quam dimi¬
serat: in quȩ susciperet eius matrem.
qui illa donauerat. S in ea societate
beatus iohannes receperat centuplum:
ubi nemo dicebat aliquid stium. s erat̃
illis omnia cominunia. sicut in apłorũ
actibus scriptum est. Sic enim apłi erq̃t
quasi nichil habentes: & omnia possi¬
dentes. Quomodo ergo matrem magis¬
tri & dñi sin. discipłẽ & famtilas acce¬
pit in sua: ubi aliquid nemo suum dice¬
bate An quia pauilo post in eodem li¬
bro legitur. quot quot enim possessores
prediorum uel domorum erant. uenden¬
tes afferebant pretia eorum. &o ponebat᷑
ad pedes apłõrum. distribuebatur aut̃
unicuiq. pro ut cuiq opis erat intel¬
ligendum est sic distributum ftusse halie

Expanded text:
enim non ex eis erat qui dixerunt ei, enim non ex eis erat qui dixerunt ei, Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te. Sed ibi quoque audierat, Quicumque ista dimiserit propter me, accipiet in hoc saeculo centies tantum . Habebat ergo ille discipulus centupliciter plura quam dimiserat, in quae susciperet ejus matrem qui illa donaverat. Sed in ea societate beatus Joannes receperat centuplum, ubi nemo dicebat aliquid suum, sed erant illis omnia communia; sicut in Apostolorum Actibus scriptum est. Sic enim Apostoli erant, quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Quomodo ergo matrem magistri et Domini sui discipulus et famulus accepit in sua, ubi aliquid suum nemo dicebat? An quia paulo post in eodem libro legitur, Quotquot enim possessores praediorum vel domorum erant, vendentes afferebant pretia eorum, et ponebant ad pedes Apostolorum: distribuebatur autem unicuique prout opus erat , intelligendum est sic distributum fuisse huic
Abbreviated transcription (Latin):
quod docebat. quando dicebat. Siqtus
autem suis &c maxime domesticis non
ꝓuidet: fidem negat. & est infideli
deterior. Quid autem tam coq do¬
mesticum: quam parentes filiis. aut
parentibus filii: Huius itaq saltiber¬
rimi precepti. ipse magister sanctorum
de se ipso constituebat. exemplum: qͥn-¬
do non ut famule dei. quam creauerat.
& regebat. s ut matri homo de qua
creatus fuerat & quam relinquebat
alterum pro se quodammodo filium
ꝓuidebat. Nam cur hoc fecerit: quod
sequitur indicat. Ait enim etange:¬
lista. Et ex illa hora accepit eam disciplẽ
in suauaile se ipso dicens: sic quippe comime¬
morare solet quod eum diligebat iħc. qui
utiq omnes. s ipsum pro ceteris & familia¬
rius diligebat. ita ut in coninuno super
pectus suum discumbere faceret. credo
ut istius euangeliĩ quod per eum fuerat
predicaturus. diuinam excellentiam. hoc
modo altitis commendaret. S in quȩ sua.
iohannes. matrem dm̃ accepite Heq

Expanded text:
quod docebat, quando dicebat: Si quis quod docebat, quando dicebat: Si quis autem suis, et maxime domesticis non providet, fidem negavit, et est infideli deterior . Quid autem tam cuique domesticum quam parentes filiis, aut parentibus filii? Hujus itaque saluberrimi praecepti ipse magister sanctorum de seipso constituebat exemplum, quando non ut famulae Deus quam creaverat et regebat, sed ut matri homo de qua creatus fuerat et quam relinquebat, alterum pro se quodammodo filium providebat. Nam cur hoc fecerit, quod sequitur indicat: ait enim Evangelista, Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua, de seipso dicens. Sic quippe commemorare se solet, quod eum diligebat Jesus: qui utique omnes, sed ipsum prae caeteris et familiarius diligebat, ita ut in convivio super pectus suum discumbere faceret ; credo ut istius Evangelii, quod per eum fuerat praedicaturus, divinam excellentiam hoc modo altius commendaret. 3. Sed in quae sua Joannes matrem Domini accepit? Neque
Abbreviated transcription (Latin):
matri sciȩ. Mulier ecce filitis tuus.
Deinde dicit disciplõ. Ecce mater
tua. Et ex illa hora accepit eam dis¬
ciptilts in sua. Hec nimirum est illa
hora: de qua iħc aquam conuersurus
in tunum. cixerat matri. Quid mͥ &
tibi est mtilier:. Nondum uenit
hora mea. Hanc itaq horam pre¬
dixerat quȩ tunc nondum uenerat: in
qua deberet agnoscere moriturus. de
qua fuerat mortaliter natus. Tunc gͦ
diuma facturus. non diuinitatis s infir¬
mitatis matrem uelut in cognitam re¬
pellebat: nunc autem humana iam
patiens. ex qua factus fuerat homo.
affectu cominendabat humano. Tunc
enim qui orniam creauerat. innotesce-¬
bat uirtute: nunc tiero quod mraria
pepererat. pendebat in crtice. Mora¬
lis igitur insinuatur locus: facit qd̃
faciendum ammonet. Exemplo suo
suos instruxit preceptor bonus. ut a fi¬
lii piis impendatur cura parentibꝰ.
tanquam lignum illud ubi erant
fixa menbra morentis. etiam cathe¬
dra fuerit magistri docentis. Ex hac
doctrina sana didicerat patilus apłẽ.

Expanded text:
s tuus: deinde dicit discipulo, Ecce mater tua. Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua. » Haec nimirum est illa hora de qua Jesus aquam conversurus in vinum, dixerat matri, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea . Hanc itaque horam praedixerat quae tunc nondum venerat, in qua deberet agnoscere moriturus, de qua fuerat mortaliter natus. Tunc ergo divina facturus, non divinitatis, sed infirmitatis matrem velut incognitam repellebat: nunc autem humana jam patiens, ex qua fuerat factus homo, affectu commendabat humano. Tunc enim qui Mariam creaverat, innotescebat virtute: nunc vero quod Maria pepererat, pendebat in cruce. 2. Moralis igitur insinuatur locus. Facit quod faciendum admonet, et exemplo suo suos instruxit praeceptor bonus, ut a filiis piis impendatur cura parentibus: tanquam lignum illud ubi erant fixa membra morientis, etiam cathedra fuerit magistri docentis. Ex hac sana doctrina didicerat Paulus apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
quorum laus non ex hominibus s ex deo
est. ꝑtinentium ad ierłm liberam ma¬
trem nr̃am. eternam in celis saram spi-¬
ritalem. ancillam & filius eius de do-¬
mo libertatis eicientem. Ideo enim pi¬
latus quod scripsit scripsit: quia dñs qd̾

Expanded text:
quorum laus non ex hominibus, sed ex Deo quorum laus non ex hominibus, sed ex Deo est ; pertinentium ad Jerusalem liberam matrem nostram aeternam in coelis, Saram spiritualem, ancillam et filios ejus de domo libertatis ejicientem . Ideo enim Pilatus quod scripsit, scripsit; quia Dominus quod
Abbreviated transcription (Latin):
ũme & dabo tibi gentes. hereditatem
tuam. & possessionem tuam terminos
terrȩ. Vnde & ipse iam per hos ꝓpriũ
loquens apud iudeos: habeo inquit abaᷤᷤ
oues quȩ non sunt de hoc ouili. opor¬
tet me & ipsas ad ducere. & uocem ineã
audient. & erit unus grex & unus
pastor. Cur ergo magnum uolumtis
intelligi in hoc titulo sacramentum. in
quo scriptum erat rex iudcorum: si rex
est xp̃e. & gentium: Quia scilicet ole¬
aster factus est particeps pinguedinis
oleȩ: non olea particeps facta est amari-¬
tudinis. oleastri. Nam in eo quod de
xp̃o ueraciter scriptis est tituliis rex
iudeorum: qui sunt intelligendi iu¬
dei. nisi semen abrabȩ. filii ꝓmissionis
qui funt etiam filii dei : Quoniam
non qui filii carnis ait apls̃. hi filii
der: s qui filĩ ꝓmissionis. deputantar
in semine. Et gentes erant. quibtis dice-¬
men estis. scłm ꝓmissionem heredes.
Rex ergo iudeorum xp̃c. s iudeorum
cirtumcisione cordis. sp̃u non littera:

Expanded text:
tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Unde et ipse jam per os proprium loquens apud Judaeos: Habeo, inquit, alias oves quae non sunt de hoc ovili: oportet me et ipsas adducere, et vocem meam audient, et erit unus grex et unus pastor . Cur ergo magnum volumus intelligi in hoc titulo sacramentum, in quo scriptum erat, Rex Judaeorum, si rex est Christus et Gentium? Quia scilicet oleaster factus est particeps pinguedinis oleae, non olea particeps facta est amaritudinis oleastri . Nam in eo quod de Christo veraciter scriptus est titulus, Rex Judaeorum, qui sunt intelligendi Judaei, nisi semen Abrahae, filii promissionis, qui sunt etiam filii Dei? Quoniam non qui filii carnis, ait Apostolus, hi filii Dei; sed qui filii promissionis, deputantur in semine . Et Gentes erant quibus dicemen estis, secundum promissionem haeredes . Rex ergo Judaeorum Christus, sed Judaeorum circumcisione cordis, spiritu, non littera;
Abbreviated transcription (Latin):
tis omnibus quȩ ante
suam mortem peragi
oportere presciebat. quã¬
do uoluit tradidit sp̃m: quȩ deinde secuita
sint. euangelista narrante uideamus. In¬
dei ergo inquit qm̃ parascene erat tit ñ
remaneret in cruce corpora sabbato. erat
enim magniis ille dies sabbati: rogauert̃
pilatum ut frangerentur eorum crura.
do tollerentur. Non crura tollerentur:
s hi quibus ideo frangebantur. ut more¬
rentur auferrentur ex ligno. ne penden:¬
tes in crucibus magnum diem festum
su diurni cruciatus horrore fedarent.
llenerunt ergo milites. & primi quidẽ
fregerunt crura. & alterius qui cruci

Expanded text:
tis omnibus quae ante suam mortem peragi oportere praesciebat, quando voluit tradidit spiritum, quae deinde secuta sint evangelista narrante videamus. Judaei ergo, inquit, quoniam parasceve erat, ut non remanerent in cruce corpora sabbato erat enim magnus dies ille sabbaPilatum, ut frangerentur eorum crura, et tollerentur. » Non crura tollerentur, sed hi quibus ideo frangebantur ut morerentur, auferrentur ex ligno, ne pendentes in crucibus, magnum diem festum sui diuturni cruciatus horrore foedarent. « Venerunt ergo milites, et primi quidem fregerunt crura, et alterius qui cruci
Abbreviated transcription (Latin):
do sedit pro tribtinali pilatus. quȩ dicta ẽ
a iohanne hora quasi sexta. & cum duce¬
retur & ligno cum duobus latronibus
configeretur. & uixta eius crucem ge-
rerentur. quȩ gesta narrantur. bora sex-¬
ta integra comple.retur: Ex
qua hora usq ad nonam. sole
obsctrato. tenebras factas: trium euan-¬
gelistarum. mathei. Marci. & luce con-¬
testatur auctoritas. S qm̃ iudei facinꝰ

Expanded text:
o sedit pro tribunali Pilatus; quae dicta est a Joanne hora quasi sexta; et cum duceretur ut in ligno cum duobus latronibus configeretur, et juxta crucem ejus gererentur, quae gesta narrantur, hora sexta integra compleretur: ex qua hora usque ad nonam sole obscurato tenebras factas, trium evangelistarum, Matthaei, Marci et Lucae contestatur auctorit
Abbreviated transcription (Latin):
tuȩ potestati tradidit inuidendo: tu
uero eandem potestatem in me exerci¬
turus es metuendo. Neo timendo qui-¬
dem presertim innocentem. homo ho¬
minem debet occidere. s tamen id
telando facere. multomagis malum
est quam timendo: & ideo non ait ue-¬
rax magister qui me tibi tradidit. iꝑ¬
se babet peccatum. tanquam ille non
baberet. s aiti matus habet peccatum.
qpietiu se ballert intelligiet. Ne¬
q enim ꝓpterea illud nullum est:
hoc quod dictum est ex inde: quasi an¬
tea non querebat : Lege fuꝑiora: & in¬
uenies iamdudum eum querere dimit-¬
tere ih̃m. Ex inde itaq intelbgendum
est ꝓpter hoc. id est ex hac catisa. ne¬
haberet peccatum occidendo innocentẽ
sibi traditum: quamuis muius peccans.
quam iudei qui eum illi tradiderant
occidendum. Ex inde ergo id est ideo
ne hoc peccatum faceret: non nunc pͥ

Expanded text:
tuae potestati tradidit invidendo, tu tuae potestati tradidit invidendo, tu vero eamdem potestatem in me exerciturus es metuendo Nec timendo quidem praesertim 629 innocentem, homo hominem debet occidere: sed tamen id zelando facere, multo magis malum est quam timendo. Et ideo non ait verax magister: Qui me tibi tradidit, ipse habet peccatum, tanquam ille non haberet: sed ait, majus habet peccatum, ut etiam se habere intelligeret. Neque enim propterea illud nullum est, hoc quod dictum est, exinde, quasi antea non quaerebat? Lege superiora, et invenies jam dudum eum quaerere dimittere Jesum. Exinde itaque intelligendum est, propter hoc, id est, ex hac cahaberet peccatum occidendo innocentem sibi traditum, quamvis mitius peccans quam Judaei, qui illum ei tradiderant occidendum. Exinde ergo, id est, ideo ne hoc peccatum faceret:
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus me potestatem ullam: nisi tͥ
datum esset desuper. ꝓpterea qui tradi¬
dit me tibi: manis peccatum habet. Ecce
pondit. non ficut reus. siue dolostis: sed
sicuto agnus hoc est fictit simplex atq ui¬
nocens. non aꝑtit os suum. Proinde
tibi non respondebat: sicut ouis silebat.
llbi respondebat: sicut pastor docebat.
Discamui ergo quod dixte. quod oo per
apłm̃ docute. qtuia non est potestas nisi
ã deo: & quia pltis peccat. qui potesta:¬
ti innocentem occidendum litiore tra¬
dit. quam potestas ipsa si eum timore
alterius maioris potestatis occidit. Talẽ
quippe deus pilato dederat potestatẽ:
ut esseo etiam sub cesaris. potestate.
Quappter non haberes inquit aduer.¬
sum me potestatem ullim. id est quan¬
talaumcumq habes: nisi hoc ipsimm
S qm̃ scio quantum sit. non enim tan-¬
tum est tit tibi omiumodo liberum
sit: ꝓpterea qui tradidit me tibi maiꝰ
peccatum habet. Ille quippe me tibi¬

Expanded text:
adversum me potestatem ullam, nisi tibi adversum me potestatem ullam, nisi tibi esset datum desuper. Propterea, qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. « Ecce pondit ; non sicut reus sive dolosus, sed sicut agnus, hoc est, sicut simplex atque innocens, non aperuit os suum. Proinde ubi non respondebat, sicut ovis silebat; ubi respondebat, sicut pastor docebat. Discamus ergo quod dixit, quod et per Apostolum docuit, quia non est potestas nisi a Deo : et quia plus peccat qui potestati innocentem occidendum livore tradit, quam potestas ipsa, si eum cum timore alterius majoris potestatis occidit. Talem quippe Deus Pilato dederat potestatem, ut esset etiam sub Caesaris potestate. Quapropter, non haberes, inquit, adversum me potestatem ullam, id est, quantulamcunque habes, nisi hoc ipsum,  Sed quoniam scio quantum sit, non enim tantum est, ut tibi omni modo liberum sit, propterea qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. Ille quippe me
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i iħa xp̃i. non semel factum collitis
omntum euanglistirum narrationibͦ
repperitar & Apad principes sacerdotũ.
& aputd̃ heroder quo cum sicut lucas
indicait. muiserit pilatus. audiendum
& apuid ipsim pilatum: ut non frustra
de illo ꝓphetia precesserit. Sicut agnus
coram tondente fuit sine tioce. sic non
aperuit os suum: tunc utiq quando in¬
terrogantibus non respondit. Quamuis
enim quibusdam interrogationibus se¬
pe responderio: tamen ꝓpter. illa in qͥb
noluit respondere. ad hoc data est de
agno fimilitudo. ut in stio filentio non
reus s innocens haberetur. Cum ergo
iudicaretur ubicumq non aperuie os
sim. sicut agnus non aꝑuit. id est non
sicut male sibi conscitis qui de peccatis
contuncebatur stns: sed sicut mansuetus
qui pro peccatis iminolabatur alienis.
Dicit ergo ei pilatus. Michi non loque¬
risr Nescis quia potestatem habeo cruci¬
sigere te : & potestatem habeo dimitte
re te: Respondit iħc. Non haberes

Expanded text:
is is omnium Evangelistarum narrationibus reperitur, et apud principes sacerdotum, et apud Herodem, quo eum, sicut Lucas indicat, miserat Pilatus audiendum, et apud ipsum Pilatum : ut non fde illo prophetia praecesserit: Sicut agnus coram tondente se sine voce, sic non aperuit os suum . Tunc utique, quando interrogantibus non respondit. Quamvis enim quibusdam interrogationibus saepe responderit, tamen propter illa in quibus noluit respondere ad hoc data est de agno similitudo, ut in suo silentio non reus, sed innocens haberetur, Cum ergo judicaretur ubicunque non aperuit os suum, sicut agnus non aperuit, id est, non sicut male sibi conscius, qui de peccatis convincebatur suis, sed sicut mansuetus, qui pro peccatis immolabatur alienis. Dicit ergo ei Pilatus: Mihi non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem hretur. Respondit Jesus: Non haberes
Abbreviated transcription (Latin):
conuitiis illustis est. alapis cesus est. feruet
ignominia: frigescat in ualida. S non fri-¬
gescit: mardescit potius. & increscit. Cam
enim tudissent eum pontisices & ministri:
cdamabant dicentes. Crucisige: crucifige.
Dicit eis pilitus. Accipite eum uos: et
crucisigite. Ego enim. non inuemo in
eo causam. Responderunt ei iudei.
Nos legem habemus: & scd̃m legem de¬
bet mori. quia filium dei se fecit. Ecce
altera maior inuidia: parua quippe illa¬
udebatur. uelut affectate inlicito ausa
regiȩ potestatis. Et tamen neutrum
sibi iħc mendaciter tisurpatit: sed citrũ¬
q uerum est & unigenitus dei filits. &
rex ab eo constitutus super syon montẽ
scm eis. Et utrumq nunc demonstra¬
rentur: nisi quanto erat potentior tan¬
to mallet esse patientior. Cum ergo au¬
disset pilatus hoc uerbum: magis timu¬
it. Et ingressus precorium iterum dũr
ad ih̃m. Unde estuc Ihc autem res:¬
ponsum non dedit᷑ Hoc silentitim dm̃¬

Expanded text:
convitiis illusus est, alapis caesus est: fervet convitiis illusus est, alapis caesus est: fervet ignominia, frigescat invidia. Sed non frigescit, inardescit potius, et increscit. Cum enim vidissent eum pontifices et ministri, clamabant dicentes: Crucifige, crucifige. Dicit eis Pilatus: Accipite eum vos, et crucifigite; ego enim non invenio in eo causam. Responderunt ei Judaei: Nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. Ecce altera major invidia: parva illa quippe videbatur, velut affectatae illicito ausu regiae potestatis; et tamen neutrum sibi Jesus mendaciter usurpavit; sed utrumque verum est, et unigenitus est Dei Filius, et rex ab eo constitutus super Sion montem sanctum ejus: et utrumque nunc demonstraretur, nisi quanto erat potentior, tanto mallet esse patientior. 4. Cum ergo audisset Pilatus hoc verbum, magis timuit; et ingressus est praetorium iterum, et dicit ad Jesum: Unde es tu? Jesus autem responsum non dedit
Abbreviated transcription (Latin):
dabatur prius imitanda patientia: sic
regnum quod de hoc mundo non erat.
suꝑbum mandum non atrocitate pug¬
nandi. s patiendi hummilitate uincebat :
sic illud granum multiplicandum semi¬
nabatut horribili contumelia. ut mira¬
bili ptillularet in głã. Etiit iterum
pilattis foras: & dicit ẽis. Ecce add cdaro
eum̃ foras: ut cognoscatis quia in eo
nullam catisam inuenio. Eriit ergo
iħc portans spineam coronam. &o purpu
homo. Hinc apparet non ignorante pi¬
lato hec a militibus facta. siue uisserit
ea. suie ꝑmiserit: illa scilicet causa qũ
supra diximas. ut hec eius ludibria
inimici libentissime biberent. & ulterius
sanguinem non sitirent. Egreditur ad
eos iħc portans spineam coronam & pur¬
pureum uestimentum. non clartis imꝑio
s plentis obprobrio: & dicit eis. Ecce bõ.
Si regi inindetis: iam parcite quia deieo¬
tam uidetis. Nagellatus est. spinis coronatꝰ
est ludibriosa ueste amictas est: amaris

Expanded text:
dabatur prius imitanda patientia; sic dabatur prius imitanda patientia; sic regnum quod de hoc mundo non erat, superbum mundum non atrocitate pugnandi, sed patiendi humilitate vincebat; sic illud granum multiplicandum seminabatur horribili contumelia, ut mirabili pullularet in gloria. 2. Exiit iterum Pilatus foras, et dicit eis: Ecce adduco eum foras, ut cognoscatis quia in eo nullam causam invenio. Exiit ergo Jesus portans spineam coronam et purhomo. Hinc apparet non ignorante Pilato haec a militibus facta, sive jusserit ea, sive permiserit; illa scilicet causa quam supra diximus, ut haec ejus ludibria inimici libentissime viderent, et ulterius sanguinem non sitirent. Egreditur ad eos Jesus portans spineam coronam et purpureum vestimentum, non clarus imperio, sed plenus opprobrio; et dicitur eis: Ecce homo. Si regi invidetis, jam parcite, quia dejectum videtis: flagellatus est, spinis coronatus est, ludibriosa veste amictus est, amaris
Abbreviated transcription (Latin):
iłim &e flagellauit: usq ad id. suscepe
non ib̃m sibi a pilato
dimitti uelle per
pascha. s barraban
latronem. non saluatorem sed interfeo¬
torem. non datorem uitȩ sed adempto
rem: tunc apprchendit pilatus iłm. &
flagellauit. Hoc pilatut non ob aliud
fecisse credendus est: nisi ut eras initiris
iudei satiati. sufficere sibi ȩxistimarent
& usq ad eius mortem seture desisteretẽ.
Ad hoc ꝑtinet. quod idem preses etiam
cobortem suam ꝑmisit facere quiȩ secunt᷑:
aut fortassis & ussit. quamuis hoc euan-¬
gelista tacuerit. Dixit enim quid dein¬
de fecerunt milites: pilatum tamen id
uffisse non dixit. Et milites inquit
ꝑlectentes coronam de fpinis. imposue-¬
runt capiti eius: & ueste purpurea.
circumdederunt eum & ueniebant
ad eum & dicebant. Aue rex iudeoꝵ.
Et dabant ei alapas. Sic implebantur
quȩ  se predixerat xp̃c: sic martires in¬
formabantur. ad omnia quȩ ꝑsecatores
libuisset facere ꝑferenda. Sic paulisꝑ
occultata tremenda potentia cominen¬

Expanded text:
Jesum, et flagellavit; usque ad id, Suscepernon Jesum sibi a Pilato dimitti velle per Pascha, sed Barabbam latronem; non salvatorem, sed interfectorem; non datorem vitrem, Tunc apprehendit Pilatus Jesum, et flagellavit. Hoc autem Pilatus non ob aliud fecisse credendus est, nisi ut ejus injuriis Judaei satiati sufficere sibi existimarent, et usque ad ejus mortem saevire desisterent. Ad hoc pertinet quod idem praeses etiam cohortem suam permisit facere quae sequuntur; aut fortassis et jussit; quamvis hoc evangelista tacuerit. Dixit enim quid deinde fecerint milites, Pilatum tamen id jussisse non dixit. Et milites, inquit, plectentes coronam de spinis, imposuerunt capiti ejus, et veste purpurea circumdederunt eum. Et veniebant ad eum et dicebant: Ave, rex Judaeorum. Et dabani ei alapas. Sic implebantur quae de se praedixerat Christus: sic martyres informabantur ad omnia quae persecutores libuisset facere, perferenda; sic paulisper occultata tremenda potentia, commen
Abbreviated transcription (Latin):
quo posset eis per pascba dimitti. quod
eum ualde uoluisse manifestum est. Auel¬
li tñ ex eitis corde non potuit ih̃m regem
esse iudeorum: tanquam hoc ibi sicuit
in titulo ipsa ueritas fixerat. de qua qͥd
esset interrogatut. S hoc audito: clama¬
uerunt rursum omnes dicentes. Non
hunc: sed barraban. Erat autem barra-¬
bas latro. Non reprehendimus o itdei
quod per pascha liberastis nocentem:
s quod occidistis innocentem. Quod.
tamen nisi fieret: uerum pascha non
fieret. S umbra ueritatis a iudeis
errantibus tenebatur. & mirabili dispẽ¬
satione diuinȩ sapientiȩ. per homines
fallaces eiusdem umbrȩ ueritas imple¬
batur: quia ut uerum pascha fieret.
xp̃c tielut ouis immolabatur. Hinc ea
secuntur quȩ iniuriosa xp̃o pilatus &
cohors eius ingessit: sed alia disputatio¬
ne tractanda sunt. E xplicit sermo¬

Expanded text:
quo posset eis per Pascha dimitti, quod quo posset eis per Pascha dimitti, quod eum valde cupivisse manifestum est. Avelli tamen ex ejus corde non potuit Jesum esse regem Judaeorum, tanquam hoc sibi, sicut in titulo, ipsa Veritas fixerit, de qua quid esset interrogavit. Sed hoc audito, clamaverunt rursum omnes dicentes: Non hunc, sed Barabbam. Erat autem Barabbas latro. Non reprehendimus, o Judaei, quod per Pascha liberatis nocentem, sed quod occiditis innocentem: quod tamen nisi fieret, verum Pascha non fieret. Sed umbra veritatis a Judaeis errantibus tenebatur, et mirabili dispensatione divinae sapientiae per homines fallaces ejusdem umbrae veritas implebatur; quia ut verum Pascha fieret, Christus velut ovis immolabatur. Hinc ea sequuntur quae injuriosa Christo Pilatus et cohors ejus ingessit; sed alia disputatione tractanda sunt. TR
Abbreviated transcription (Latin):
quod tantundem ualeret. si diceret. credit
michi. Cum itaq tp̃c testimonium perhi¬
beat ueritati: ꝓsecto testimonium perhibet
sibi. Eius quippe nox est. ego sum ueritas:
Quod uero ait. omnis qui est ex ueritate.
audit meam uocem: gratiam commenda¬
uit qua scdm̃ ꝓpositum uocat. id est quia¬
hoc illi donum ex ueritate collatam est.
Quod quid est aliud: quam donante xp̃o.
credit in xp̃m : Dixit ei pilatus. Quid
est ueritas: Nec expectauit audire res¬
ponsum: sed cum hoc dixisset. exiit itert̃
ad iudeos: & dicit eis. Nullam inuenio
in eo causam. Est autem constictudo nob̾.
ut unum dimittam tobis in pascha. Uul¬
tis ergo dimittam uobis regem iudeorum:
Credo cum dixisset pilatus. quid est ue-¬
ritas. in mentem illi uenisse continuo con-¬
suctudinem iudeorum. quod solet eis di¬
mitti unus in pascha: & ideo non expec¬
tatit. ut responderet ei iħc. quid est ueri¬
tas. ne mora ficret cum recoluisset morem.

Expanded text:
quod tantumdem valeret si diceret, Credit quod tantumdem valeret si diceret, Credit mihi. Cum itaque Christus testimonium perhibet veritati, profecto testimonium perhibet sibi: ejus quippe vox est, Ego sum veritas :Quod vero ait, Omnis qui est ex veritate, audit vocem meam, gratiam commendavit qua secundum propositum vocat. hoc illi donum ex veritate collatum est. Quod quid est aliud, quam donante Christo credit in Christum? 5. Dixit ei Pilatus: Quid est veritas? Nec exspectavit audire responsum; sed cum hoc dixisset, iterum exivit ad Judaeos, et dixit eis: Ego nullam invenio in eo causam. Est autem consuetudo vout unum dimittam vobis in Pascha. Vultis ergo dimittam vobis regem Judaeorum? Credo, cum dixisset Pilatus Quid est veritas? in mentem illi venisse continuo consuetudinem Judaeorum, qua solet eis dimitti unus in Pascha; et ideo non exspectavit ut responderet ei Jesus quid est veritas, ne mora fieret, cum recoluisset morem
Abbreviated transcription (Latin):
talem se esse fatettir. ctus regnum ptitare¬
tur esse de hoc mundo. Talem qtuppe sen¬
debat qui dixerat. Ergo rex estu: sui
ac si dictum esset carnalis carnaliter dicis.
Deinde ait. Ego in hoc natuo sum & ad
hoc ueni in mundum: ut testimonium perbi¬
beam ueritati. Non est producenda hcuuis
pro nomins fillaba. quod ait in hoc natas
scim. tanquam dixerit in hac re natus sum.
ni in mundum. In greco namq euangelio:
nichil est huius locutionis ambigitum. Uñ
manifestum est eum temporalem natinitatẽ
suam lic commemorase. qua incarnatue
uenit in mundum: non illam sine initio. qtia
deus erat per quem pater condidit mundũ.
In hoc ergo se dixit natum. id est ꝓꝑter hoc
natum. & ad hoc uenisse in mundum utiq
nascendo de uirgine: ut cestimonium ꝑhi-¬
beat ueritati. S quia non omnium est fi¬
des: adiuixit atq ait. Onnis qui est ex
ueritate : audit meam uocem. Audit utiq
interioribus auribus. id est obaudit uoci mc̃e:

Expanded text:
talem se esse fateatur, cujus regnum putetalem se esse fateatur, cujus regnum putetur esse de hoc mundo. Talem quippe ille sentiebat qui dixerat, Ergo rex es tu? cuiac si dictum esset, carnalis carnaliter dicis. 4. Deinde subjungit: Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati. Non est producenda hujus pronominis syllaba, quod ait, In hoc natus sum, tanquam dixerit, In hac re natus sum: ni in mundum. In graeco namque Evangelio nihil est hujus locutionis ambiguum. Unde manifestum est eum temporalem nativitatem suam hic commemorasse, qua incarnatus venit in mundum; non illam sine initio qua Deus erat, per quem Pater condidit mundum. In hoc ergo se dixit natum, id est propter hoc natum, et ad hoc venisse in mundum, utique nascendo de Virgine, ut testimonium perhibeat veritati. Sed quia non omnium est fides , adjunxit, atque ait: Omnis qui est ex veritate, audit meam vocem. Audit utique interioribus auribus, id est, obaudit meae voci:
Abbreviated transcription (Latin):
angeli. & colligent de regno eius omnia
scandala: quod utiq non fieret. si regnũ
eius non esset hic. S tamen non est hic:
quia ꝑegrinatur in mundo. Regno suo
quippe dicit de mundo non estie. sed
ego uoe de mundo elegi. Erant ergo de
mundo: quando regnum eius non erant̃.
s ad mundi principem pertinebant. De
mundo ergo. quicquid hominum a uero qui¬
dem deo creatum. s ex ad im uitiata atq
dampnata stirpe generatum est. factum
est autem regnum non iam de mundo:
quicquid inde in xp̃o regeneratum est. Sic
enim nos deus eruit de potestate tenebra¬
rum: & transtulit in regnum filĩ claritatis
sciȩ. De ꝗto regno dicit. Regnam meum
non est de mundo hoc: uel regnum metim
non est hinc. Dixit itaq pilatus. Ergo rex
estu: Cui responsum est: tu dicis quia rex
sum ego. Non quia se regem timuit confi.¬
teri: sed tu dicis ita liberatum est ut neq
se regem neget. Rex est enim. caitis reg¬
num non est de hoc mundo: neq regem

Expanded text:
Angeli, et colligent de regno ejus omnia Angeli, et colligent de regno ejus omnia scandala ; quod utique non fieret, si regnum ejus non esset hic. Sed tamen non est hinc; quia peregrinatur in mundo: regno suo quippe dicit, De mundo non estis, sed ego vos elegi de mundo . Erant ergo de mundo, quando regnum ejus non erant, sed ad mundi principem pertinebant. De mundo est ergo quidquid hominum a vero quidem Deo creatum, sed ex Adam vitiata atque damnata stirpe generatum est: factum est autem regnum non jam de mundo, quidquid inde in Christo regeneratum est. Sic enim nos Deus eruit de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae : de quo regno dicit, Regnum meum non est de hoc mundo; vel, Regnum meum non est hinc. 3. Dixit itaque ei Pilatus: Ergo rex es tu? Respondit Jesus: Tu dicis quia rex sum ego. Non quia regem se timuit confiteri; sed Tu dicis ita libratum est, ut neque se regem neget rex est enim cujus regnum non est de hoc mundo, neque regem
Abbreviated transcription (Latin):
tram in hoc mundo. Regnum meũ
non est de boc mundo. Nolite metuere
metu uanissimo. quo herodes ille maior
cum xp̃c natus nuntiarettr expauit. &¬
tot infantes ut ad eum mors ꝑueniret
occidit: timendo magis quam irascendo
crudelior. Regnum inquit meum. non
est de hoc mundo. Quid uultis ampliꝰ:
Ulenite ad regnum quod non est de hoc
constitutus sum rex ab eo super syon mõ-
de hoc mundo. Quid est enim eius reg-¬
num. nisi credentes in eum quibus dicit
de mundo non estis. sicut & ego non sum
de mundo: quantus eos esse uelit in
mundo. ꝓpter quod de illis dixit ad
patrem. non rogo ut tollas eos de mun-¬
do. s ut serues eos a malo: Ulnde et
huic non ait regnum meam non est
in hoc mundo: sed non est de hoc man-¬
do. Et cam hoc probaret dicens. si ex hoc
mundo esset regnum meum. ministri uti¬
nem scłi: habens interim commixta xba-¬
nia usq ad messem. Messis enum finis
scłi esti quando messores uenient. id est

Expanded text:
tram in hoc mundo, Regnum meum tram in hoc mundo, Regnum meum non est hoc mundo. Nolite metuere metu vanissimo quo Herodes ille major, cum Christus natus nuntiaretur, expavit, et tot infantes ut ad eum mors perveniret, occidit , timendo magis quam irascendo crudelior, Regnum, inquit, meum non est de hoc mundo. Quid vultis amplius? Venite ad regnum quod non est de hoc constitutus sum rex ab eo super Sion montede hoc mundo. Quod est enim ejus regnum nisi credentes in eum, quibus dicit, De mundo non estis, sicut et ego non sum de mundo? Quamvis eos esse vellet in mundo: propter quod de illis dixit ad Patrem: Non rogo ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos a malo . Unde et hic non ait: Regnum meum non est in hoc mundo, sed non est de hoc mundo. Et cum probaret dicens: Si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri nem saeculi, habens inter se commista zizania usque ad messem. Messis enim est finis est saeculi, quando messores venient, id est
Abbreviated transcription (Latin):
ponsionem pilati. etiam uideis & genti¬
bus oportunitis aptiusq respondens.
regnum meam non est de hoc mundo.
Quod si interrogante pilato continuo
respondisset: non etiam iudeis. s solis
gentibus hoc de se opinantibus respon¬
disse iuderetur. Nunc ergo qmͣ respon¬
dit pilatus. numquid ego udeus sum.
gens tua & pontifices tradiderunt
te michi. quid fecisti: abstulit a se opi¬
a semet ipso dixisse. quod regem iħm
dyxerat esse indeorum. id se audisse de
monstrans. S inde dicendo quid fecisti.
satis ostendit illud ei pro crimine ob¬
icetum. tanquam diceret. Si regem te
negas.: quid fecisti ut tradereris michs.
Quasi mirum non esset: si puniendꝰ
iudici traderetur: qui se diceret regẽ.
Si autem hoc non diceret: querendũ
ab illo esset. quid aliud forte fecisset.
unde tradi udici dignus essec. Audi¬
te ergo iudei & gñs. andi circumcisio.
audi p̃putium: audite omina regna
terrena. non impedio dñationem ues¬

Expanded text:
ponsionem Pilati, jam Judaeis et Gentiponsionem Pilati, jam Judaeis et Gentibus opportunius aptiusque respondens, Regnum meum non est de hoc mundo. Quod si interroganti Pilato continuo respondisset; non etiam Judaeis, sed solis Gentibus hoc de se opinantibus respondisse videretur. Nunc vero quoniam respondit Pilatus, Numquid ego Judaeus sum? Gens tua et pontte mihi: quid fecisti? » Abstulit a se suspia semetipso dixisse quod Jesum regem dixerat esse Judaeorum, id se monstrans. Deinde dicendo, Quid fecisti? satis ostendit illud ei pro crimine objectum: tanquam diceret, Si regem te negas, quid fecisti ut tradereris mihi? Quasi mirum non esset si puniendus judici traderetur, qui se diceret regem: si autem hoc non diceret, quaerendum ab illo esset quid aliud forte fecisset, unde tradi judici dignus esset. 2. Audite ergo, Judaei et Gentes; audi, circumcisio; audi, praeputium; audite, omnia regna terrena: Non impedio dominationem ves
Abbreviated transcription (Latin):
mundo. Si ex hoc mtindo esset regnũ
meum: ministri mei utiq decertarent.
ut non traderer iudeis. Nunc autem
regnum meum non est hinc. Hoc est quod
bonus magister scirẽ nos uolait. s prius
nobis demonstranda fuerat uana homi¬
nuim de regno eitis opinio. siue gentiũ
siue iudeorum. a quibus pilatus audie¬
rat. quaisi ꝓpterea morte stusset plecten¬
dus. quod inlicitum affectauerit regnũ:
uel qm̃ solent regnaturis mnindere reg¬
nantes. & uidelicet cauendum erat. nec
eius regnum siue romanis siue iudeis ẽt̃e
aduersum. Poterat autem dñs quod ait
regnum metim non est de mundo hoc.¬
& cetera. ad primam interrogationem
presidis respondere ubi ei dixit. tu es rex
iudeorum: sed eum uicisim interrogins.
utrum hoc a semet ipso diceret. an audis¬
set ab aliis. illo respondente ostendere
uoltit. hoc sibi apud illum fuisse a iu¬
deis uelut crimen obiectum. patefaciens
nobis cogitationes homintim. quas ipse
nouerat qm̃ uane sunt. eisq post res¬

Expanded text:
esset regnum neum, ministri mei utique decertarent ut non traderer Judaeis. Nunc autem regnum meum non est hinc. Hoc est quod bonus Magister scire nos voluit. Sed prius nobis demonstranda fuerat hominum de regno ejus opinio, sive gentium, sive Judaeorum, a quibus id Pilatus audierat, quasi propterea fuisset morte plectendus, quod illicitum affectaverit regnum, vel quoniam solent regnaturis invidere regnantes. Et videlicet cavendum erat, ne hujus regnum sive Romanis, sive Judaeis, esset adversum. Poterat autem Dominus quod ait: Regnum meum non est de mundo hoc, etc., ad primam interrogationem praesidis respondere, ubi ei dixit: Tu es Rex Judaeorum? Sed cum vicissim interrogans utrum hoc a semetipso diceret, an audisset ab aliis, illo resvoluit hoc sibi apud illum fuisse a Judaeis velut crimen objectum: patefaciens nobis cogitationes hominum, quas ipse noverat, quoniam vanae sunt ; eisque post res