comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corpus xpĩ : siuolunt uiuere despũ xp̃i¬
Intelligite fr̃s mei. quid dixerim: ho¬
mo es & sp̃m habes & corpus habes: sp̃m
dico qui anima uocatur : qua constat¬
qđ homoes Constas enĩ exanima: et cor¬
pore Habes itaq sp̃m inuisibilem: cor¬
pus uisibile Dic mihi quid ex quo uiuat:
sp̃s tuus. uiuit excorpore tuo. ancorpus
tuũ exspũ tuo: respondit om̃is quiuiuit:
Quiautẽ hoc non potest respondere: nescio
siuiuit Quid respondet. om̃is quiuit:
Corpus utiq meum. uiuit despũ meo
pore xp̃i Nũquid enĩ corpus meũ uiuit.
despũtuo: meũ uiuit despũ meo: & tuum
paulus huncpanem. Unuspanis inquit.
unũ corpus multi sumus O sacramentũ
pi&atis. o signũ unitatis. ouinculũ carita¬
tis: Quiuult uiuere hab& ubi uiuat.
hab& unde uiuat accedat. credat: In¬
corpor&lir : ut uiuific&ur Non abhor¬
reat a cõpagemembrorum: nonsit putre
mẽ brũ quod resecari mereatur: non sit

Expanded text:
corpus Christi, si volunt vivere de spicorpus Christi, si volunt vivere de spiIntelligite, fratres mei, quid dixerim. Homo es, et spiritum habes, et corpus habes. Spiritum dico quae anima vocatur, qua constatod homo es: constas enim ex anima et corpore. Habes itaque spiritum invisibilem, corpus visibile. Dic mihi quid ex quo vivat: spiritus tuus vivit ex corpore tuo, an corpus tuum ex spiritu tuo? Respondet omnis qui vivit: qui autem hoc non potest respondere, nescio si vivit: quid respondet omnis qui vivit? Corpus utique meum vivit de spiritu meohristi. Numquid enim corpus meum vivit de spiritu tuo? Meum vivit de spiritu meo, et tuum Paulus hunc panem, Unus panis, inquit, unum corpus multi sumus . O Sacramentum pietatis! o signum unitatis! o vinculum charitatis! Qui vult vivere, habet ubi vivat, habet unde vivat. Accedat, credat,; incorporetur, ut vivificetur. Non abhoreat a compage membrorum, non sit putre membrum quod resecari mereatur, non sit
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s inuerbo etdncar ne Et qͦmͦ biber̃: ꝑcussa
est petra de uirgabis Gemina ꝑcussio. duo
ligna crucis significat hic ÷ gͦ panis decaelo
descendens: ut siquis exipsomanducauerit.
nonmoriatur: Sed qđ ꝑtinet aduir tutem
sacram̃ti: non qđ ꝑtin& ad uisibilesacra¬
m̃tũ: qui manducat intus nonforis: qui
manducat in corde: non qui p̃mit dente
Igo sum panis uiuus: qͥ decelo descendi Ideo
uiuus : q decaelo descendi Decȩlo descen¬
dit et manna : sed manna umbra erat:
Iste ueritas est. Siquis manducauerit ex
hoc pane : uiu& in a&ernum & panisquẽ
ego dabo: caromea est ꝓmundiuita hoc
quando caper& caro. quod dixit panẽ car¬
nem: Nocatur caro: qđ non capit caro:
& ideo magis non capit caro. quia uocatur
caro Hoc enĩ exhorruerunt᷑: hoc ad se¬
multum ẽẽ dixerunt: boc non posse¬
fieriputauer̃: Caro mea est inquit. pro
si corpus xp̃i. eẽ. non ne glegant fiant

Expanded text:
Christus in verbo et carne. Et quomodo biberunt? Percussa Christus in verbo et carne. Et quomodo biberunt? Percussa est petra de virga bis. Gemina percussio duo ligna crucis significat. Hic est ergo panis de coelo descendens. » « Ut si quis ex ipso manducaverit, non moriatur. » Sed quod pertinet ad virtutem sacramenti, non quod pertinet ad visibile sacramentum: qui manducat intus, non foris: qui manducat in corde, non qui premit dente. « Ego sum panis vivus qui de coelo descendi. » Ideo vivus, quia de coelo descendi. De coelo descendit et manna; sed manna umbra erat, iste veritas est. « Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum. Et panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. » Hoc quando caperet caro, quod dixit panem carnem? Vocatur caro, quod non capit caro. Et ideo magis non capit caro, quia vocatur caro. Hoc enim exhorruerunt, hoc assimulatum esse dixerunt, hoc non fieri putaverunt. « Caro mea est, inquit, pro si corpus Christi esse non negligunt. Fiant
Abbreviated transcription (Latin):
ducauerunt. & mortui sunt : Nonquia
malum erat manna. sedqr male man¬
ducauerunt. Hic est panis qui decȩlodes¬
cendit. Hunc panẽ significat altare dĩ
sasunt : in re quae significatur. paria sunt
Apłm audi Nolo enĩ uosinquit ignora¬
re fr̃s. quia patres nrĩ omnes subnube
fuer̃. et om̃s mare transier̃ : et om̃s in mo¬
ysen baptizatisunt innube & in mari :¬
& om̃s eandẽ escã spirit᷑alem manducaue¬
runt Spiritalem utiq eandem : nã cor¬
poralem alterã : quia illi manna nos aliud :
spiritalem uero quam nos Sed patres nr̃i.
non patres illorum : quibus nos similes
sumus. non quib illi similes fuerunt
& adiungit &om̃s eundem potũ spiri¬
talem biber̃ Aliud illi aliud nos.
Sed specie uisibili: qđ tam̃ hoc idem sig¬
nificare᷑ uir tute spiritali Quomodo enĩ
eundem potũ : bibebant inqͥt despiritali.
sequentiꝰ eospetrã. Petra autẽerat xp̃s in de
panis inde potus: ꝓ&raxp̃c in signum : uerus

Expanded text:
ducaverunt, et mortui sunt: non quia ducaverunt, et mortui sunt: non quia malum erat manna, sed quia male manducaverunt. 12. Hic est panis qui de coelo descendit. Hunc panem significavit manna, husa sunt; in re quae significatur paria sunt. Apostolum audi: Nolo enim vos, inquit, ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt, et omysen baptizati sunt in nube et in mari; et omnes eamdem escam spiritalem manducaverunt ; spiritalem utique, quia poralem alteram, quia illi manna, nos aliud: spiritualem vero, quam nos. Sed patres nostri, non patres illorum: quibus nos similes sumus, non quibus illi similes fuerunt. Et adjungit: Et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Aliud illi, aliud nos; sed specie visibili, quod tamen hoc idem significaret virtute spirituali. Quomodo enim eumdem potum? Bsequente eos petra: petra autem erat Christus . Inde panis, inde potus. Petra Christus in signo, verus
Abbreviated transcription (Latin):
bonum. male malus accepit Uid&egͦ
ducarte: In nocentiam ad altare a łpor¬
tate Peccata & sisunt qͣtidiana: uel ñ
sint mortifera Antequã ad altare ac¬
cedatis: ad tendite quiddicatis. Dimitte
nobis debita nrã : sicut & nos dimittimꝰ
debitorib nr̃is. Simittis : dimit t&ur
tibi Securus accede: panis ÷ nonuene¬
num: sed uide si dimittis Nam sinon
dimittis. mentiris : et eimentiris. quẽ non
fallis Mentiri dõ potes. fallere dãon
potes Nouit ille quid agat: intuste uid&:
intus te examinat: intus inspicit: intus
iudicat. Intus aut dampnat. aut coronat
Patres autẽ istorũ: idest mali patres malo¬
rumꝰ infideles patres infidelium . mur¬
muratores patres murmuratorũ : Rnt¬
Nam denullare magisdm̃ offendisse
Ille popłs dictus est : quã contra dm̃mur¬
murando Ideo & dñs eos uolens ostendere
taliũ filios : hinc ad eos coepit. Quid mur¬
muratis in inuicẽ murmuratores. filii
murmuratorũ : patresurĩ manna man¬

Expanded text:
bonum male malus accepit. Videte bonum male malus accepit. Videte ducate, innocentiam ad altare apportate. Peccata etsi sunt quotidiana, vel non sint mortifera. Antequam ad altare accedatis, attendite quid dicatis: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Dimittis, dimittetur tibi: securus accede, panis est, non venenum. Sed vide si dimittis: nam si non dimittis, mentiris, et ei mentiris, quem non fallis. Mentiri Deo potes, Deum fallere non potes. Novit ille quid agat. Intus te videt, intus te examinat, intus inspicit, intus judicat, intus aut damnat, aut coronat. Patres autem istorum , id est, mali patres malorum, infideles patres infidelium, murmuratores patres murmuratorum. Nam de nulla re magis Dominum offendisse ille populus dictus est, quam contra Deum murmurando. Ideo et Dominus eos volens ostendere talium filios, hinc ad eos coepit: Quid murmuratis in invicem, murmuratores, filii murmuratorum? Patres vestri manna man
Abbreviated transcription (Latin):
istam uisibilem & corporalem.Nũ quid
nos non morimꝰ. qͥ manducamꝰ panẽ declo
descendentem : sic sunt mortui & illi.
quẽ ad modum nos sumꝰ morituri: ꝗtũ
adtin& ut dixi ad mortẽ huiꝰ corporis.
uisibilẽ. atq carnalẽ: Quantũ autem
ꝑtin& ad illã mortem. deqͣ terr& dñs.
q& mor tui sunt patres istorũ Mandu¬
cauit manna & moyses. manducauit
manna et aaron. manducauit mana
& finees . manduca uer̃ ibi multrqui
dño placuer̃: & mortui non sunt. Quare.
quia uisibilẽ cibũ. spiritaliter intelle¬
xer̃ Spiritaliter esurierunt. spirita¬
liter gustauer̃ : ut spiritaliter satiaren¬
tur Nam & nos hodie accoͥpimꝰ uisibilẽ
cibũ : sed aliud estsacramentũ. aliud
uirtus sacramenti : quã multi dealtari
accipiunt. et moriuntur : & accipiendo
moriuntur. Unde dicit apłs: Iudici¬
umsibi manducat. & bibit Nonenim
bucella dominica uenenum fuit uidae.
intrauit : non quia malũ accepit. sedqr

Expanded text:
istam visibilem et corporalem, numquid istam visibilem et corporalem, numquid nos non morimur qui manducamus panem de coelo descendentem? Sic sunt mortui et illi, quemadmodum nos sumus morituri; quantum attinet, ut dixi, ad mortem hujus corporis visibilem atque carnalem. Quantum autem pertinet ad illam mortem, de qua terret Dominus, qua mortui sunt patres istorum; manducavit manna et Moyses, manducavit manna et Aaron, manducavit manna et Phinees, manducaverunt ibi multi qui Domino placuerunt, et mortui non sunt. Quare? Quia visibilem cibum spiritualiter intellexerunt, spiritualiter esurierunt, spiritualiter gustaverunt, ut spiritualiter satiarentur. Nam et nos hodie accipimus visibilem cibum: sed aliud est Sacramentum, aliud virtus Sacramenti. Quam multi de altari accipiunt et moriuntur, et accipiendo moriuntur? Unde dicit Apostolus, Judicium sibi manducat et bibit . Non enim buccella Dominica venenum fuit Judae. intravit: non quia malum accepit, sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
& qui it in me. hab& me Quid . ẽ. au¬
tẽ habereme: babere uitã aeternam
Uita aecerna mortẽ assupsit : uita ȩt̃na
moriuoluit: sed de&uo non de suo Ac¬
cepit ate. ubi moreret᷑ ꝓte Ab homi¬
nib enĩ carnẽ ad sumpsit: sed non
more hominũ Nampatrẽ habens in
caelo: matrẽ elegit in terra: & illic
natus sine matre: & hic sine patre
Assupsit gͦ uita mor tem: ut uita occi¬
der& mortem Namqͥ in me credit
inquit. hab& uitã a&ernã: Non qđ
uerbũ in printipio erat apud dm̃ &
ds erat uerbũ : & uita erat lux homi¬
num Ipse uita a&erna : dedit & carni
susceptȩ uitã a & ernã : mori uenit :
sed die tertio resurrexit Inter uer¬
bũ suscipiens. & carnem resurgentem :
mors media consumpta est E&ut.
bitis : manducauer̃ manna. & mor¬
tuisunt. Quare manducauer̃ & mor¬
tui sunt : quia qđ uidebant credebant.
qđ non uidebant non intelleͥgebat
Ideo patres urĩ: qr similes estis illis
Namquantũ ꝑtin& fr̃s mei ad mortem

Expanded text:
 Quid est autem habere me? Habere vitam aeternam. Vita aeterna mortem assumpsit, vita aeterna mori voluit; sed de tuo, non de suo: accepit a te, ubi moreretur pro te. Ab hominibus enim carnem assumpsit, sed non more hominum. Nam Patrem habens in coelo, matrem elegit in terra: et illic natus sine matre, et hic sine Patre. Assumpsit ergo vita mortem, ut vita occideret mortem. Nam qui in me credit, inquit, habet vitam aeternam: non quod Verbum: in principio erat apud Deum, et Deus erat Verbum et vita erat lux hominum . Ipse vita aeterna, dedit et carni susceptae vitam aeternam. Mori venit, sed die tertio resurrexit. Inter Verbum suscipiens, et carnem resurgentem, mors media consumpta est. 11. Ebitis? Manducaverunt manna, et mortui sunt. Quare manducaverunt, et mortui sunt? Quia quod videbant, credebant: quod non videbant, non intelligebant. Ideo patres vestri, quia similes estis illorum. Nam quantum pertinet, fratres mei, ad mortem
Abbreviated transcription (Latin):
Ronquia patrem uidit quisquã: nisi
is quiest ado. hic uiditpatrem Quid est
qđ ait. egouidi patrẽ.Sos non uidistis
patrẽ. & tamen ñ uenttis ad me. nisi
tra hamini a patre. quid est autẽ uobis
trahi apatre. nisi discere a patre: quid
est discere apatre. nisi audire apatre:
Quid est audire apatre. nisi audire uer¬
bum patris. id est me : Neforte ergo cũ
dico uobis. om̃is qui audiuit apatre et
didicit. dicatis apuduos. sed nũquam
uidimꝰ patrẽ. qͦmͦ discere potuimꝰ apatre:
ameipso audite. Non quia patrẽ uidit
quisquam: sed qui est adõ hicuiditpatrẽ:
ego noui patrem: ab illosum : Sed qͦmͦ
uerbũ ab illo. Cuius est uerbum: non
qđ sonat et transit : sed qđ man& cũ
dicente & trahit audientẽ: admoneat
qđ sequiturHIE. Amen
a mendicouobis : quicredit in me ha¬
b& uitã aeternã. Leuelare seuoluit.

Expanded text:
Non quia Patrem vidit quisquam, nisi Non quia Patrem vidit quisquam, nisi is qui est a Deo, hic vidit Patrem. Quid est quod ait? Ego vidi Patrem, vos non vidistis Patrem; et tamen non venitis ad me, nisi trahamini a Patre. Quid est autem vos trahi a Patre, nisi discere a Patre? quid est discere a Patre, nisi audire a Patre? quid est audire a Patre, nisi audire Verbum Patris, id est me? Ne forte ergo cum dico vobis, Omnis qui audivit a Patre et didicit, dicatis apud vos, Sed nunquam vidimus Patrem; quomodo discere potuimus a Patre? a meipso audite: Non quia Patrem vidit quisquam, sed qui est a Deo, hic vidit Patrem. Ego novi Patrem, ab illo sum: sed quomodo verbum ab illo cujus est verbum; non quod sonat et transit, sed quod manet cum dicente, et trahit audientem. 10. Admoneat quod sequitur: Amen, amen dico vobis, qui credit in me, habet vitam aeternam. Revelare s
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s nihil docuit. Quid qđ patrem
magistrum homines nonuiderunt :
filium uiderunt : filius dicebat. sed
pater docebat. Ego cũ homosim. quẽ
doceo. quẽ fr̃s. nisicum qͥ audit uer¬
bũ meum : siego cũ homosim illũ do¬
ceo. qui audit uerbum meum: illũ
doc& & pater. qui audit uerbũ eiꝰ¬
Si illum doc& pater qͥ audit uerbueiꝰ :
quaere quid sit xp̃s. & inuenies uer¬
bũ eiꝰ In principioerat uerbũ Non
in principio ds̃ fecit uerbũ : quomodo
in principio fecit ds̃ cȩlũ. & terram
Ecce quia non est creatura : disce trai
ad filium apatre Doceat tepater.
audi uerbum eius. Qđ uerbũ eius
inquis audio: In principio erat
uerbũ Nonfactum.ẽ : sederat
& uerbum erat apud dm̃ : & dserat
uerbum Quomo do homines incarne
constituti. audiant tale uerbũ : quia
uerbũ caro factũ est & habitauit in nob
Exponit hoc & ipse. ẽt ostendit nobis
quid dixerit. Qui audiuit apatre. & di¬
dicit. uenit adme. Continuo subiecit.
qđ cogitare possimus

Expanded text:
 hic docuit? Quid quod Patrem magistrum homines non viderunt, Filium viderunt? Filius dicebat, sed Pater docebat. Ego cum homo sim, quem doceo? quem, fratres, nisi eum, qui audivit verbum meum? Si ego cum homo sim, illum doceo qui audit verbum meum; illum docet et Pater, qui audit Verbum eSi illum docet Pater, qui audit verbum ejus: quaere quid sit Christus, et invenies Verbum ejus: In principio erat Verbum. Non, In principio fecit Deus Verbum; quomodo, In principio fecit Deus coelum et terram : ecce quia non est creatura. Disce trahi ad Filium a Patre; doceat te Pater, audi Verbum ejus. Quod Verbum ejus, inquis, audio? In principio erat Verbum; non factum est, sed erat: Et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Quomodo homines in carne constituti audiant tale Verbum? Quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . 9. Exponit hoc et ipse, et ostendit nobis quid dixerit, Qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Continuo subjecit quod cogitare possemus:
Abbreviated transcription (Latin):
meum & credit ei qui misitine : mͦau¬
tem qui uid& filium &credit in eũ
Non dixẽ uid& filium : & credit in pa¬
trem hoc est enĩ credere infilium
qđ et in patrem : quia sicut hab& pa¬
ter uitã insemet ipso. sic dedit & filio
uitã habere insem& ipso: ut om̃isqͥ
uidet filium etcredit ineũ. habeat
uitã aeternam: Credendo & tran
resurrectione : & quia non est sola :¬
& resuscitabo eũ ego inquit. in no¬

Expanded text:
 credit ei qui misit me; modo autem: Qui videt Filium, et credit in eum. Non dixit, videt Filium et credit in Patrem: hoc est enim credere in Filium, quod et in Patrem. Quia sicut habet vitam Pater in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso . Ut omnis, qui videt Filium, et credit in eum, habeat vitam aeternam. Credendo et tranresurrectione. Et quia non est sola, et resuscitabo, inquit, eum in no
Abbreviated transcription (Latin):
Nam huic tanquam salutari laboriboni
operis. qui ꝑtinet ad quadragenariũ
numerũ: additur qͥetis et felicitatis de¬
narius. ut quinquagenarius fi at̾
Significauit hoc et ipse dñs iħs multo
aptius : quando post resurrectionem
i  diebus conuersatus. ẽ. in terracũ
discipłis suis . Quadragesimo autẽ die¬

Expanded text:
Nam huic tanquam salutari labori boni Nam huic tanquam salutari labori boni operis, qui pertinet ad quadragenarium numerum, additur quietis et felicitatis denarius, ut quinquagenarius fiat. 5. Significavit hoc et ipse Dominus Jesus multo apertius, quando post resurrectionem quadraginta diebus conversatus est in terra cum discip
Abbreviated transcription (Latin):
ranter et iuste. et pieuiuamus in hoc
scło Huic ieiunio quã mercedem addit
apłs : sequitur & dicit Expectantes
illambeatam spem: in manifestationẽ
głȩ beati dĩ. et saluatoris nr̃i iħu xp̃i¬
In hoc gͦ scło quasi quadragesimam absti¬
nenti&e celebramus. cumbene uiuimus.
cũ abiniquitatibus et illicitis uoluptatib
abstinemus. Sedquia haec abstinentia.
sinemercede nonerit. expectamus bea¬
tam illã spem. et reuelationem głȩ mag¬
cum fuerit despe factares: accepturi
sumus mercedem denarium Ipsa enim
merces. redditur operariis. inuinea labo¬
rantibus : scđm euangelium qđ uoscre.¬
do reminisci Neq enĩ omĩa cõmemoran¬
dasunt : tanquã rudibus et imperitis
Denarius gͦ qui accepit nomen anumero
decimi redditur: & coniunctus qͣdra¬
genario. fit quinqua genarius. Unde
cum labore celebramus quadra gesimã
ante pascha: cũ lȩitia uͦ tanquã accepta
mercede. quinquagesimã post pascha

Expanded text:
ranter, et juste, et pie vivamus in hoc ranter, et juste, et pie vivamus in hoc saeculo. Huic jejunio quam mercedem addit Apostolus? Sequitur, et dicit: Exspectantes illam beatam spem, et manifestationem gloriae beati Dei, et salvatoris nostri In hoc ergo saeculo quasi Quadragesimam abstinentiae celebramus, quum bene vivimus, quum ab iniquitatibus et illicitis voluptatibus abstinemus. Sed quia haec abstinesine mercede non erit, exspectamus beatam illam spem, et revelationem gloriae magcum fuerit de spe facta res, accepturi sumus mercedem denarium. Ipsa enim merces redditur operariis in vinea laborantibus secundum Evangelium , quod vos credo reminisci: neque enim omnia commemoranda sunt, tanquam rudibus et imperitis. Denarius ergo qui accepit nomen a numero decem, redditur, et conjunctus quadragenario fit quinquagenarius: unde cum labore celebramus Quadragesimam ante Pascha; cum laetitia vero, tanquam accepta mercede, Quinquagesimam post Pascha.
Abbreviated transcription (Latin):
paulo diligentius exponendũ est Inten¬
tos uos uolo: aderit dñsut congrue loquar:
et sufficienter audiatis : quia quad rage¬
narius numerus sacratus. nobis inquadã
ꝑfectione cõm̃datur: Notum. eẽ. arbitror.
Karitati uraẽ Testant᷑ sepissimȩ scriptu
r& diuin&e: ieiunium hoc numero conse¬
ieiunii numerũ impleuit. Permoysen.
significatur lex: Perheliam : signifi¬
cantur ꝓphecȩ Perdñm. significatur
euangelium Ideo in illo monte tres ap¬
paruerunt: ubi sediscipulis ostendit
inclaritate uultus etuestis suae Apparu.¬
it enĩ medius inter moysen etheliam:
tanquã euangelium testimonium habe.¬
alege & prophetis. Siuegͦ in lege siue
inꝓphetia. siue in euangłio: qͣdragena¬
rius nobis numerus in ieiunio cõmenda¬
tur. Ieuinium autem magnum & ge¬
nerale est abstinere abiniquitate. &
illicitis uoluptatibus scłi: qđ est ꝑfec¬
tum ieiunium. ut abnegantes in pie¬
tatẽ et seculares cupiditates. tempe¬

Expanded text:
paulo diligentius exponendum est. Intenpaulo diligentius exponendum est. Intentos vos volo; aderit Dominus, ut congrue loquar, et sufficienter audiatis. Quadragenarius numerus sacratus nobis in quadam perfectione commendatur. Notum esse arbitror Charitati vestrae: testantur saepissime divinae Scripturae. Jejunium hoc numero consejejunii numerum implevit . Per Moysen significatur Lex, per Eliam significantur Prophetae, per Dominum significatur Evangelium. Ideo in illo monte tres apparuerunt, ubi se discipulis ostendit in claritate vultus et vestis suae. Apparuit enim medius inter Moysen et Eliam , tanquam Evangelium testimonium haberLege et Prophetis . Sive ergo in Lege, sive in Prophetis, sive in Evangelio, quadragenarius numerus nobis in jejunio commendatur. Jejunium autem magnum et generale est, abstinere ab iniquitatibus et illicitis voluptatibus saeculi quod est perfectum jejunium: ut abnegantes impietatem et saeculares cupiditates, tempe
Abbreviated transcription (Latin):
mittebat se unus qui poterat: et sanaba¬
tursolus. Post illum quisquis semitteret:
frustra faceret. Quid sibi hoc uult: nisi
quiauenit unus xp̃s ad popłm iudeorũ.
etfaciendo magna. docendo utilia. tur¬
bauit peccatores: Turbauit aquam p̃¬
sentia sua: & excita uit adpassionem
suam: Sed latens turbauit. Sieñ cogno¬
uissent: nũquã dñm głae crucifixissent
Bescendere gͦ inaquã turbatã: hoc est
humiliter credere in dnĩpassionem lbisa¬
nabatur unus : significans unitatem:
Postea quisquis ueniret non sanabatur: quia
quisquis p̃ter unitatem fuerit. sanari non
poterit Uideamus gͦ quid uoluerit sig¬
nificare in illo uno : quẽ &iam ipseseruans
unitatis misteriũ. sicut p̃locutus sumde
tot languentib. unum sanare dignatus
est Inuenit in annis eiꝰ numerum quen¬
dam languoris: detere. unt. annis. ha¬
bebat᷑ ininfirmitate Hic numerus qͦmͦ
magis ad languorẽ ꝑtineat quã ad sanitatẽ:

Expanded text:
mittebat se unus qui poterat, et sanabamittebat se unus qui poterat, et sanabatur solus: post illum quisquis se mitteret, frustra faceret. Quid sibi ergo hoc vult, nisi quia venit unus Christus ad populum Judaeorum; et faciendo magna, docendo utilia, turbavit peccatores, turbavit aquam praesentia sua, et excitavit ad passionem suam? Sed latens turbavit. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Descendere ergo in aquam turbatam, hoc est humiliter credere in Domini passionem. Ibi sanabatur unus, significans unitatem; postea quisquis veniret, non sanabatur: quia quisquis praeter unitatem fuerit, sanari non poterit. 4. Videamus ergo quid voluerit significare in illo uno, quem etiam ipse servans unitatis mysterium, sicut praelocutus sum, de tot languentibus unum sanare dignatus est. Invenit in annis ejus numerum quemdam languoris: Triginta octo annos habebat in infirmitate. Hic numerus quomodo magis ad languorem pertineat, quam ad sanitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
illi libri ꝓdebant languidos. non sana¬
bant kex enimpeccatores conuincebat.
non absoluebat edeo littera sinegrã
reos faciebat : quos confitentes grã libe¬
rãbat Nã hoc dicit apłs. Sienim data
ess& lex quȩ posset uiuificare: omĩnoex
lege esset iustitia Quare gͦ data estlex:
sequitur & dicit. Sed conclusit scriptura.
omĩa subpeccato: ut ꝓmissio exfide iħu
xp̃i. daretur credentibus. Quid euiden¬
tius : nonne uerba hȩc exposuerunt no¬
bis. etquinq porticus. & languentium
multitudinem: quinq porticus: lex est
Quare quinq porticus non sanabant
languentes: Quia sidata essedex qua
poss& uiuificare. omĩno exlege. eẽt.
iustitia Quaregͦ continebat. quos non
illa turbata sanaretur. qui inpor ticib:
sanari non poterant: subito enĩ uideba-¬
tur aqua turbata : et a qͦ turbabatur
non uidebatur Eredas hoc angłica uir¬
tute fierisolere : non tamensine signi fican¬
te aliqͦ sacramento Post aquã turbatam.

Expanded text:
illi libri prodebant languidos, non sanailli libri prodebant languidos, non sanabant. Lex enim peccatores convincebat, non absolvebat. Ideo littera sine gratia reos faciebat, quos confitentes gratia liberabat. Nam hoc dicit Apostolus: Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo data est Lex? Sequitur, et dicit: Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Quid evidentius? Nonne verba haec exposuerunt nobis et quinque porticus, et languentium multitudinem? Quinque porticus Lex est. Quare quinque porticus non sanabant languentes? Quia si data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo continebant quos non illa turbata sanarentur, qui in porticibus sanari non poterant? Subito enim videbatur aqua turbata, et a quo turbabatur, non videbatur. Credas hoc angelica virtute fieri solere, non tamen sine significante aliquo sacramento. Post aquam turbatam
Abbreviated transcription (Latin):
donare dignatur. ad tentis uobis & orando
ad iuuantibus infirmitatẽ nrãm. loquar
utpotero Quicquid autem non possum:. sup¬
plebit in nobis ipse. qͦ ad iuuante facio q̃o
possum De hac piscina quaequinq porticib
cingebatur. in quibus iacebat magna
multitudo languentium assiduȩ nos
tractasse memini: Reindicturus sum.
quã mecum plures recognoscant: potius
quã cognoscant Uerum nihil est ab re
etiã nota repetere: et ut qui non nouerant
instruantur: etquinouerant confirm̃t᷑
Pinde tanquã nota. breuiter ꝑstrin¬
genda sunt: non otiose inculcanda
Piscina illa. & aqua illa. popłm mihi
uidetur significasse iudeorum Signifi¬
cari enĩ aquȩ nomine popłm. aꝑtenobis
indicat apocalipsis ioħis. Ubi ei cum
ostenderentur aquae multȩ. et inter¬
rogass& quid essent. responsum acce¬
pit. popłos. ẽẽ Aquagͦ illa. idestpo¬
płs ille quinq libris moysi tanquam
quinq porticib claudebatur: Sed

Expanded text:
donare dignatur, attentis vobis et orando donare dignatur, attentis vobis et orando adjuvantibus infirmitatem nostram, loquar ut potero. Quidquid autem non possum, supplebit in vobis ipse, quo adjuvante facio quod possum. 2. De hac piscina quae quinque porticibus cingebatur, in quibus jacebat magna multitudo languentium, assidue nos tractasse memini; et rem dicturus sum quam mecum plures recognoscant potius quam cognoscant. Verum nihil est ab re, etiam nota repetere, ut et qui non noverant instruantur; et qui noverant confirmentur. Proinde tanquam nota breviter perstringenda sunt, non otiose inculcanda. Piscina illa et aqua illa populum mihi videtur significasse Judaeorum. Significari enim populos nomine aquarum, aperte nobis indicat Apocalypsis Joannis: ubi ei cum ostenderentur aquae multae, et interrogasset quid essent, responsum accepit, populos esse . Aqua ergo illa, id est populus ille, quinque libris Moysi, tanquam quinque porticibus claudebatur. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s uno uerbo erigere Quid gͦ intelliͥgen¬
dumest. nisi quia potestas illa. et bonitas
illa. magis agebat quid animȩ infactis eiꝰ
ꝓsalute sempit̾na intellegerent: quã quod
ꝓtemporali salute corpora mererentur:
Corporumenĩ salus quȩ uera exspectatur
adnõ. erit infine. in resurrectione mortia¬
orum Tunc q̃d uiuet non morietur : tunc
qđ sanabitur non egrotabit : tunc qđ sacia¬
bitur non esuri& aut sitiȩt : tͥunc q̃d reno¬
uabitur non ueterꝰ se & : Nunc uero in illis
aꝑtioculimorte clausi sunt. et paraliticoꝵ
membra constricta morte dissoluta sunt.
et quicquid sanatũest tẽporaliter in mẽ¬
bris mortalibus. infine defecit: Anima uͦ
qua credidit. aduitã &ternã transitũ fecit
Q mȩ ergo crediturȩ cuiuspeccata dimit te¬
re uenerat. ad cuius languores sanandos
se humiliauerat: de hoc languidosanato.
magni signumdedit Cuius rei. etcuius
signi ꝓfundum sacram̃tũ : quantũ dñs

Expanded text:
et uno verbo omnes erigere. Quid ergo intelligenet uno verbo omnes erigere. Quid ergo intelligendum est, nisi quia potestas illa et bonitas illa magis agebat quid animae in factis ejus pro salute sempiterna intelligerent, quam quid pro temporali salute corpora mererentur? Corporum enim salus quae vera exspectatur a Domino, erit in fine in resurrectione mortuorum: tunc quod vivet, non morietur; tunc quod sanabitur, non aegrotabit; tunc quod satiabitur, non esuriet aut sitiet; tunc quod renovabitur, non veterascet. Nunc vero in illis et caecorum aperti oculi, morte clausi sunt; et paralyticorum membra constricta, morte dissoluta sunt; et quidquid sanatum est temporaliter in membris mortalibus, in fine defecit: anima vero quae credidit; ad vitam aeternam transitum fecit. Animae ergo crediturae, cujus peccata dimittere venerat, ad cujus languores sanandos se humiliaverat, de hoc languido sanato magnum signum dedit. Cujus rei et cujus signi profundum sacramentum, quantum Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
est: quã qđ diuina inter homines ds̃
fecit Plus est enĩ ad salutẽ nrãm qđ¬
factus est ꝓpterhomines: quã qđ fecit int̃
homines. Etplus est qđ uiciasanauit ani¬
marum : quã qđ sanauit languorescor¬
porum moriturorũ Sed quia ipsa ani¬
ma non eum nouerat a quosananda
erat. Et oculos habebat in carne. unde
facta corporalia uideret. nondũ habebat
sanos incorde. unde dm̃ latentem cognos¬
cer& Pecit qđ uidere poterat. ut sanare¬
tur undeuidere non poterat Ingressus est
locum. ubi iacebat magna multitudo lan¬
guentium: caecorum. claudorũ. aridorũ:
& cum essetmedicus et animarum etcorpo¬
rum: etqui ueniss& sanare om̃s animas cre¬
diturorum: deillis languentibus unum
elegit quemsanaret. ut unitatem signifi¬
caret Si medioeri corde etquasi humano
captu & ingenio consideremus facientem:
etqđ ad potestatẽ ꝑtinet non magnũ aliqͥd
ꝑfłcit. & qđ ad benignitatẽ. parũ fecit
Tot iacebant etunus curatus est: cũ poss&¬

Expanded text:
est, quam quod divina inter homines Deus fecit. Plus est enim ad salutem nostram qfactus est propter homines, quam quod fecit inter homines: et plus est quod vitia sanavit animarum, quam quod sanavit languores corporum moriturorum. Sed quia ipsa anima non eum noverat a quo sananda erat, et oculos habebat in carne unde facta corporalia videret, nondum habebat sanos in corde, unde Deum latentem cognosceret; fecit quod videre poterat, ut sanaretur unde videre non poterat. Ingressus est locum ubi jacebat magna multitudo languentium, caecorum, claudorum, aridorum; et cum esset medicus et animarum et corporum, et qui venisset sanare omnes animas crediturorum, de illis languentibus unum elegit quem sanaret, ut unitatem significaret. Si mediocri corde, et quasi humano captu et ingenio consideremus facientem, et quod ad potestatem pertinet, non magnum aliquid perfecit; et quod ad benignitatem, parum fecit. Tot jacebant, et unus curatus est, cum poss
Abbreviated transcription (Latin):
quia per euangelium qđ quatuor libros
hab&. impleturlex: quia in euangelio
dictum est: Fonueni soluere legem. sed
adimplere Siuegͦ illa siueista causa.
siue alia aliqua ꝓbabiliore quȩnos lat&.
doctiores nonlatet Certumest tamen
qua dragenario numerosignificari.
quandamꝑfectionẽ in operibus bonis.
que maximȩ oꝑabona exercentur in
abstinentia quadã. ab illicitis uolup¬
tatib sȩculi. hoc est generali ie uinio
Audix apłm dicentẽ: plenitudo legis
caritas Caritas unde:. ꝑ grãm dĩ: ꝑ spm̃
scm̃ Nonenĩ haberemus illã exnobis.
quasi facientes illã nobis. Donũ dĩ est:
& magnũ donũ: qm̃caritas dĩ in quit
diffusa est in cordibus nr̃is. ꝑ spm̃ scm̃¬

Expanded text:
quia per Evangelium quod quatuor libros quia per Evangelium quod quatuor libros habet, impletur Lex: quia in Evangelio dictum est, Non veni solvere Legem, sed adimplere . Sive ergo illa, sive ista causa, sive alia aliqua probabiliore, quae nos latet, doctiores non latet; certum est tamen quadragenario numero significari quamdam perfectionem in operibus bonis, quae maxime opera bona exercentur in abstinentia quadam ab illicitis cupiditatibus saeculi, hoc est, generali jejunio. Audi et Apostolum dicentem, Plenitudo Legis charitas . Charitas unde? Per gratiam Dei, per m. Non enim haberemus illam ex nobis, quasi facientes illam nobis. Dei donum est, et magnum donum: Quoniam charitas Dei, inquit, diffusa est in cordibus nostris per S
Abbreviated transcription (Latin):
mercedem misit sp̃s scĩ. Significata sunt
ista: etqͥbus dam significationib. res ipsȩ
p̃uentȩ sunt. Significationib pascimur.
ut ad res ipsas durantes ꝑuenire possi¬
mus. Operarii enĩ sumus : & ad huc
inuinealaboramus. Einito die. finito
oꝑe: merces restituetur Sed quisope¬
rarius ꝑdurat ad accipiendam mer¬
cedem. nisi qͥ pascitur cũ laborat :
Nonenĩ et tu operario tuo mercedem
solã daturus esꝰ Son etiam asdferes
illi unde uires reparet in labore. pas¬
cis utique. cui mercedem daturus es
Proinde & nos dñs. istis scripturarũ
significationib laborantes pascit
Nam si ista intellegendorum sacram̃¬
torũ lecitia subtrahatur anobis: de¬
fici łmus in labore : et nonerit qͥ ꝑue¬
inde. quialex indecem p̃ceptis data
est & ꝑtotũ mundũ p̾dicanda erat
lex : quia totus mundus quatuor par¬
tibus cõm̃datur. oriente. et occiden¬
te. meridie. & aquilone. Unde dena¬
catus. ad quadragenarium ꝑuenit: Uel

Expanded text:
mercedem Spiritus sancti . Significata sunt ista, et quibusdam significationibus res ipsae praeventae sunt. Significationibus pascimur, ut ad res ipsas perdurantes pervenire possimus. Operarii enim sumus, et adhuc in vinea laboramus: finito die, finito opere, merces restituetur. Sed quis operarius perdurat ad accipiendam mercedem, nisi qui pascitur cum laborat? Non enim et tu operario tuo mercedem solam daturus es: non etiam afferes illi unde vires reparet in labore? Pascis utique cui mercedem daturus es. Proinde et nos Dominus in istis Scripturarum significationibus laborantes pascit. Nam si ista intelligendorum sacramentorum laetitia subtrahatur a nobis, deficimus in labore, et non erit qui perveideo, quia Lex in decem praeceptis data est, et per totum mundum praedicanda erat Lex: qui totus mundus quatuor partibus commendatur, Oriente et Occidente, Meridie et Aquilone, unde denacatus, ad quadragenarium pervenit. Vel
Abbreviated transcription (Latin):
fili. Nunͤaũt qđ ait qͥ credit in me. ñ credit in me
s neũ qͥ misit me. qͦmꝰdo intellecturi sumꝰ: nisi qu̾a
hono apparebat hominib eũ later& ds̃  & ne
puarent hoc eũ. eẽ. tantũmͦͥdo qđ uidebant: ta¬
lẽic tantũ se uolens credi. quał & quantꝰ ÷ pater:
Qu credit in me inqͥt ñ credit in me. id÷ ĩ hoc qđ.
erit eũ patrẽ. necesse. ẽ ut credat eũ habefi
li: Ac ꝑ hoc qͥ credit in patrẽ: necesse ẽ. ut cre-¬
de infiliũ. Sed neqͥsquã hoc credat deunigeni¬
t filio qđ dehis qͥ dicti s̃ filii dĩ. scđm gr̃am ñ
⁊turã. sic̃ ait euangelista. dedit eis potestatẽ fi¬
os dĩ fieri Wnde & illud ÷. qđ dĩs cõmemoraut¬

Expanded text:
it: Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui misit me; quomodo intellecturi sumus nisi quia homo apparebat hominibus, cum lateret Deus? et ne putarent hoc eum esse tantummodo quod videbant, talem ac tantum sed volens credi qualis et quantus est Pater: Qui credit in me, inquit, non credit in me, id est, quod credat eum habere Filium: ac per hoc qui credit in Patrem, necesse est ut credat in Filium. Sed ne quisquam hoc credat de unigenito Filio, quod de iis qui dicti sunt filii Dei secundum gratiam, non naturam, sicut ait Evangelista, Dedit eis potestatem filios Dei fieri ; unde et illud est quod ipse Dominu
Abbreviated transcription (Latin):
magis quã głi dĩ. Videte que ad modũ neuerit
euangelista. & ĩpbauerit qͦsdã. qͦs tam̃ in ei cre¬
didisse  ꝗͥ i hoc ingressu fidei si ꝓficeren. a mo¬
rẽ quͦq humanȩ głȩ ꝓficiendo suꝑarent : que
suꝑauerat apłs dicens: Mihi aũt absit głari.
dĩs crucẽ suã: ubi eũ dem̃tia suꝑbȩ ĩpietatis
irrisit. in eoꝵ qͥ millũ credent frontib fixit :
llbi ÷ qͦdã modo sedes uerec̃diȩ. ut dõiomine
fides ñ erubescat. &magis dĩ głam q hons

Expanded text:
i. Videte quemadmodum notaverit evangelista et improbaverit quosdam, quos tamen in eum dixit credidisse, qui in hoc ingressu fidei, si proficerent, amorem quoque humanae gloriae proficiendo superarent, quem superaverat Apostolus, dicens: Mihi autem absit gloriari, Dominus crucem suam, ubi eum dementia superbae impietatis irrisit, in eorum qui illum crederent frontibus fixit, ubi est quodammodo sedes verecundiae, ut se nomine ejus fides non erubescat, et magis Dei glo
Abbreviated transcription (Latin):
tribuit ds̃ intellectũ cognoscendi creatorẽ suũ:
dinoscendi & distingendi int̾ bonũ & malũ.
hoc ẽ. int̾ iustũ & in iꝰtũ. Quanta agit ꝑ corpus:
attendite uniũ sũ orbẽ terrarũ. ordinatũ in ipsa
humana re publica. qͥb ãministra b qͥb

Expanded text:
tribuit Deus intellectum cognoscendi Creatorem suum, tribuit Deus intellectum cognoscendi Creatorem suum, dignoscendi et distinguendi inter bonum et malum, hoc est inter justum et injustum: quanta agit per corpus! Attendite universum orbem terrarum ordinatum in ipsa humana republica: quibus administrationib
Abbreviated transcription (Latin):
opulentia t̃̾rȩ : fȩc̃ditas maris. Omiã hȩc quȩ
hȩc Et sit̃ in nob̵ sp̃s ipsius. sic nob placent.
aũtamur : Et faciẽ qͦdãmodo ponentes adea
quidẽ uidemꝰ & ad iacent oculis: quid illa quȩ
ñ uidemꝰ: Sic̃ s̃ angłi. uirtutes. potestates. do¬
minationes. omĩsq habitator fabricȩ huiꝰ suꝑ¬
cȩlestis ñ ad iacens oculis nr̃is : quã quã sepe &
angłi : quando opõtiuit demonstrauer̃ se hõib:
ipsa anima humana quȩ ñ uidetͦ. Et ꝑ oꝑa
quȩ exhib& in carne: magnã preb& ã mirationẽ
bene c̃siderantib: A qͦ facta . ẽ. nisi adõ : & ꝑquẽ
facta ẽ. nisi ꝑ filiũ dĩ. Ñdũ dico deanima
hõis : cui uis pecoris anima. qͦ modo regit molẽ
cernendos: m̃bra deniq ipsa. ad ꝑ agenda
officia sua : sũqͥd hȩc corpꝰ & ñ anima id ẽ
habitatrix corporis agit: Hec tam̃ uidet᷑ oculis.
& ex his quȩ agit. ãmirationẽ mouet. Accedat
iã c̃sideratio tua &iã ad animã humanã. cui

Expanded text:
s maris; omnia haec quae haec, et si est in nobis Spiritus ipsius, sic nobis placent  artifice avertamur, et faciem quodammodo ponentes ad ea quidem videmus, et adjacent oculis: quid illa quae non videmus, sicut sunt Angeli, Virtutes, Potestates, Dominationes, omnisque habitator fabricae hujus supercoelestis, non adjacens oculis nostris? Quanquam saepe et Angeli, quando oportuit, demonstraverunt se hominibus. ipsa anima humana, quae non videtur, et per opera quae exhibet in carne, magnam praebet admirationem bene considerantibus, a quo facta est, nisi a Deo? et per quem facta est, nisi per Filium Dei? Nondum dico de anima hominis. Cujusvis pecoris anima quomodo regit molem cernendos, membra denique ipsa ad peragenda officia sua. Numquid haec corpus, et non anima, id est, habitatrix corporis agit? Nec tamen videtur oculis, et ex his quae agit, admirationem movet. Accedat jam consideratio tua etiam ad animam humanam, cui
Abbreviated transcription (Latin):
excitaret. Mortuus resurrex̃ : miratis hoẽs.
Iot cotidie nascunt᷑ : & nemomiratur. Si c̃¬
sideremꝰ prudentius : maioris miraculi est
eẽ qͥñ erat. quã reuiuiscere qͥerat: Idẽ tam̃¬
hȩc & fegit: qͥ creauit. Priora miracula fecit
ꝑũbũ suũ dm̃ apud se: posteriora miracula
fecit. ꝑ ipsũ ũbũ suũ in carnatũ. & ꝓpt̃ nos
hominẽ factũ. Sic̃ miramur quȩ factas ꝑ¬

Expanded text:
excitaret. Mortuus resurrexit, mirati sunt homines: excitaret. Mortuus resurrexit, mirati sunt homines: tot quotidie nascuntur, et nemo miratur. Si consideremus prudentius, majoris miraculi est esse qui non erat, quam reviviscere qui erat. Idem tamhaec, et regit qui creavit. Priora miracula fecit per Verbum suum Deum apud se: posteriora miracula fecit per ipsum Verbum suum, incarnatum, et propter nos hominem factum. Sicut miramur quae facta
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i ihũ. qđ deaquauinũ fecit: ñ ẽ mirũ eis
quinouerunt quia ds̃ st̃cit. Ipse enĩ fec̃ illo
uno dic innuptias insex illis hydriis quas ĩ¬
ĩpleriaqua p̃cepit: qͥ omĩ anno facit hoc inuitib
Sic̃ enĩ qđ miser ministri in hydrias. inuinũ
cũ sũ ẽ oꝑe dnĩ : sic & qđ nubes fundunt. in
qr om̃i anno fit. Assid uitate : amisit ãmira¬
tionẽ. Nã c̃siderationẽ maiorẽ inuenit: q̃uã
id qđ factũ ẽ. in hydris aquȩ. Quis ẽ. enĩ
qui c̃siderat oꝑa dĩ qͥb regit᷑ & ã ministratur
totus mundus & ñ obstupescit. obruiturq mira¬
culis: Sic̃ siderit uĩ unius grani seminis cuiꝰ¬
lib& : magna quȩdã resẽꝰ horror .ẽ. c̃sideran¬
ti: Sed qr homines in aliud intenti: ꝑdider̃
c̃siderationẽ oꝑũ dnĩ. inqua darent laudẽ
cotidie creatori: tanquã seruauit dr̃s sibi
inusitata quędã quȩ faceret: ut tanꝗ dor¬
mientes homines ad se colendũ mirabibus

Expanded text:
de aqua vinum fecit, non est mirum eis qui noverunt quia Deus fecit. Ipse enim fecit vinum illo die in nuptiis in sex illis hydriis, quas impleri aqua praecepit , qui omni anno facit hoc in vitibus. Sicut enim quod miserunt ministri in hydrias, in vinum conversum est opere Domini; sic et quod nubes fundunt, in mur, quia omni anno fit: assiduitate amisit admirationem. Nam et considerationem majorem invenit, quam id quod factum est in hydriis aquae. Quis est enim qui considerat opera Dei, quibus regitur et administratur totus hic mundus, et non obstupescit obruiturque miraculis? Si consideret vim unius grani, cujuslibet seminis, magna quaedam res est, horror est consideranti. Sed quia homines in aliud intenti perdiderunt considerationem operum Dei, in qua darent laudem quotidie Creatori; tanquam servavit sibi Deus inusitata quaedam quae faceret, ut tanquam dormientes homines, ad se colendum mirabilius
Abbreviated transcription (Latin):
lem scđ̾m carnẽ : non scđm maiestatẽ
Et de ipsoxp̃o. illã dñi promissionem
habere intellectam. Aꝑte in actibus
apłoꝵ exponitur & legitur : & ipse
uerbo dĩ ꝓph&at Cum ꝓph&is uerbũ
priora tempora ꝓph&as afflatos & im¬
pl&os uerbodĩ : meruimus nosꝓphe¬
tam ipsũ uerbũ dĩ. Sic autem pro
se dictus est. magni consilii angelus
Uerũ tamen alibi quiddicit ꝓph&a :
quia non legatus. neq angłs. sed ipse
ueniens saluos facit eos :: Id .ẽ. ad sal¬
uos eos faciendos non mittitꝰ angłm:¬
legatum. ñ mittits

Expanded text:
em secundum carnem, non secundum majestatem. Et de ipso Christo illam Domini promissionem habere intellectum, aperte in Actibus Apostolorum exponitur et legitur . Et ipse Verbo Dei prophetat: cum Prophetis Verbum priora tempora Prophetas afflatos, et impletos Verbo Dei: meruimus nos prophetam ipsum Verbum Dei. Sic autem propse dictus est magni consilii Angelus . Verumtamen alibi quid dicit propheta? Quia non legatus neque angelus, sed ipse veniens salvos faciet eos : id est, ad salvos eos faciendos non mittet legatum, non mittet
Abbreviated transcription (Latin):
pessendam uitã aeternã: aliquid p̃sens
ad nuntiauit: aliquid futurũ p̃diaeit
Exeo qđ p̃sens ad nuntia uit. angłserat :
exeo qđ futurũ p̃dixeit. ꝓph&la erat
Ex eo qđ uerbũ dĩ carofactum est: et

Expanded text:
 aeternam: aliquid praesens annuntiavit, aliquid futurum praedixit: ex eo quod praesens annuntiavit, angelus erat; ex eo quod futurum praedixit, propheta erat: ex eo quod Verbum Dei caro factum est, et
Abbreviated transcription (Latin):
& uoluntariam : ut prius omĩa conplerentur.
quȩ ante passionem ipsius compleri oporte.¬
bat. Nam qͦmodo subfatinecessitate positus
erat. qͥ alio loco dix̃. potestatẽ habeo po¬
nendi animã. & potestatẽ habeo iterum su-¬
m̃di eam: Nemo tollit eam ame. sed ego
ipse pono eam a me. & iterũ sumo eam:
Ostendit hanc potestatẽ: quan eũ iudȩr
quȩrebant. Quem quȩritis inqͥt.: & illi
sħm, & ille łgo sum. Qua uoce audita :
redier̃ retro & ceciderunt. Dicet aliquis
Si hec illo potestas erat: quare cũ uidei in¬
sultarent pendenti & dicerent. si filius
dĩ ẽ. descendat decruce. ñ descendit. ut eis
suam potestatẽ descendendo monstrar&.¬
Quia pacientiam docebat:¬
ideo potentiã differebat. Si enĩ quasi
cõmotus ad eoꝵ descender&: uictus¬
conuicioꝵ dolore putaretur ꝓrsus non
descendit: fixus ꝑmansit: quando uel¬
decruce descenđe. qͥ potuit desepul¬
cro resurgere: Intelligamus ergo nos

Expanded text:
et voluntariam: ut prius omnia complerentur, et voluntariam: ut prius omnia complerentur, quae ante passionem ipsius compleri oportebat. Nam quomodo sub fati necessitate positus erat, qui alio loco dixit: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me, sed ego ipse pono eam a me, et iterum sumo eam ? Ostendit hanc potestatem, quando eum Judaei quaerebant. Quem quaeritis, inquit? Et illi: Jesum. Et ille: Ego sum. Qua voce audita, redierunt retro et ceciderunt . 10. Dicit aliquis, Si haec in illo potestas erat, quare, cum Judaei insultarent pendenti et dicerent, Si Filius Dei est, descendat de cruce , non descendit, ut eis suam potestatem descendendo monstrarQuia patientiam docebat,deo potentiam differebat. Si enim quasi commotus ad eorum verba descenderet, victuconviciorum dolore putaretur. Prorsus non descendit, fixus permansit, quando velde cruce descendere, qui potuit de sepulcro resurgere? Intelligamus ergo nos
Abbreviated transcription (Latin):
nouimus. Prius accepit fel: accepit gustauit.
& dispuit: postea incruce pendens. ut oĩa
p̃dicta complerentur: ait sitio. Acceperuss
spongiam aceto plenam: in aruntdine ligauer̃
& admouer̃ pendenti. Accepit ille: & ait:
ꝑfectũ .ẽ. Quid ẽ ꝑfectum .ẽ.  Impleta s̃
om̃ĩa: quȩ ante passionem meã fuerant
ꝓpħata. Ergo ad huc qͥd hic facio : Deniq
postea quam dix̃ ꝑfectum . ẽ: inclinato
capite tradidit sp̃m. Numqͥd illi latro¬
nes iuxta confixi. quando uoluerunt ex¬
pirauer̃. & tenebantur uinculis carnis: quia
ñ erant creatores carnis. Clauis confix diu
cruciabant᷑ : quia infirmitati ñ dominabaÑ
Dñs autẽ quando uoluit carnem in utero
uirginali accepit: quando uoluit ad homi¬
nes ꝓcessit: quandiu uoluit int̃ homines
uixit : quando uoluit: a carne discessit: hoc
est potestatis ñ netessitatis. hanc ergo horã
ille expettabat. ñ fatalem sed oportunam

Expanded text:
novimus. Prius dederunt fel; accepit, gustavit, novimus. Prius dederunt fel; accepit, gustavit, et despuit: postea in cruce pendens, ut omnia praedicta complerentur, ait, Sitio: acceperunt spongiam aceto plenam, in arundine ligaverunt, et admoverunt pendenti; accepit ille et ait, Perfectum est. Quid est, Perfectum est? Impleta sunt omnia quae ante passionem meam fuerant prophetata: ergo adhuc quid hic facio? Denique posteaquam dixit, Perfectum est, inclinato capite tradidit spiritum . Numquid illi latrones juxta confixi, quando voluerunt, exspiraverunt? Tenebantur vinculis carnis, quia non erant creatores carnis: clavis confixi diu cruciabantur, quia infirmitati non dominabantur. Dominus autem quando voluit, carnem in utero virginali accepit: quando voluit, ad homines processit; quamdiu voluit, inter homines vixit; quando voluit, a carne discessit: hoc est potestatis, non necessitatis. Hanc ergo horam ille exspectabat, non fatalem, sed opportunam
Abbreviated transcription (Latin):
fecit qđ ñ erat: ante qͥd erat: In princi¬
pio erat ũbum. Et unde cȩlũ & t̾ra
Omia ꝑ ipsũ facta sunt. Tu ergo ponis
Inordine & conũsionib: syderum. Quo modo
ergo fatum hab& ꝑquẽ factũ ẽ. cęlũ & sr¬
da: cũ tua uoluntas sirecte sapias transcen¬
dit & syđa. : anqͥa nosti xp̃i carnẽ fuisse
subcelo idõ putas & potestatẽ xpĩ subditã
cęlo. : Audi stulte: ñdũ uenerat hora eiꝰ:
ñ qua cogeretur mori : sed qua dignaret᷑
occidi. flouerat enĩ ipse quando deber&
mori Intendit omiã quȩ p̃dicta sunt de
illo & expectabat finiri omĩa quȩ p̃dicta
sunt ante eiꝰ passionem futura: ut cum im¬
pleta essent. tunc uenir& passio. dispo¬
sitionis ordine ñ falt necessitate deniq
audite ut ꝓb& is. Int̾ c&era quȩ de illo
ꝓpħata sunt. scriptũ ẽ &iam : Dederunt
in escã meã fel. & insiti mea potauer
me aceto Quomodo facta sunt: in euangło

Expanded text:
fecit quod non erat, ante quid erat? In princifecit quod non erat, ante quid erat? In principio erat Verbum. Et unde coelum et terra? Omnia per ipsum facta sunt . Tu ergo ponis in ordine et conversionibus siderum. Quomodo ergo fatum habet, per quem factum est coelum et sidera; cum tua voluntas, si recte sapias, transcendat et sidera? An quia nosti Christi carnem fuisse sub coelo, ideo putas et potestatem Christi subditam coelo? 9. Audi, stulte: Nondum venerat hora ejus, non qua cogeretur mori, sed qua dignaretur occidi. Noverat enim ipse quando deberet mori: intendit omnia quae praedicta sunt de illo, et exspectabat finiri omnia quae praedicta sunt ante ejus passionem futura; ut cum impleta essent, tunc veniret et passio, dispositionis ordine, non fatali necessitate. Denique audite, ut probetis: inter caetera quae de illo prophetata sunt, scriptum est etiam, Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto . Quomodo facta sint, in Evangelio