comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
placuit ut maneret. quantũ cuiq rei existendi siue
manendi. a tanto fabricatore fuerat constituenda m̃¬
sura. Sed aliud ÷ lux qđ est ds̃. aliudlux quã fecit ds̃
In cõparabilit aut̃ melior lux ipse qͥ fecit. nullo indige¬
ret mͦ ea luce quã fecit. &unde iste calũniat᷑. cur non
ista bona tã olĩ quã olim est ipse fecerit ds̃ : hinc potiꝰ
intelligendũ est qđ ñ ea fecerit eorũ indiguus. sine
quib ẽẽ. in sua ꝑfecta beatitudine potuit̃ sine initio
sempitnꝰ. Idõ quippe istorũ faciendorũ causa sola dĩ
bonitas fuit: qr necessitas eiꝰ ulla ñ fuit. Quicqͥd itaq
iste conuitiat᷑ dõ. qͦd uelut tunc pͥmũ lucẽ uiderit qui
fuisset lucis ignarus: quã sit insulsũ & uanũ uideret.
scribentis assignat. qͦd tenebras dixerit sine initio
sẽꝑ fuisse. lucẽ uͦ initiũ sũpsisse de tenebris. Quasi¬
legerit in eolibro cui calũniat᷑ tenebras sempit̾nas. cum

Expanded text:
placuit ut maneret, quantum cuique rei existendi sive placuit ut maneret, quantum cuique rei existendi sive manendi a tanto fabricatore fuerat constituenda mensura. Sed aliud est lux quod est Deus, aliud lux quam fecit Deus. Incomparabiliter autem melior lux ipse qui fecit, nullo modo indigens ea luce quam fecit. Et unde iste calumniatur, cur non ista bona tam olim, quam olim est ipse, fecerit Deus; hinc potius intelligendum est, quod non ea fecerit eorum indigus, sine quibus esse in sua perfecta beatitudine potuit sine initio sempiternus. Ideo quippe istorum faciendorum causa sola Dei bonitas fuit, quia necessitas ejus ulla non fuit. Quidquid itaque iste conviciatur Deo, quod velut tunc primum lucem viderit qui fuisset lucis ignarus, quam sit insulsum et vanum videret,  etiam stultitiae scribentis assignat, quod tenebras dixerit sine initio semper fuisse, lucem vero initium sumpsisse de tenebris: quasilegerit in eo libro, cui calumniatur, tenebras sempiternas; cum
Abbreviated transcription (Latin):
& dix̃ discipłis suis. am̃dico uob̾ ñ inueni tantã fidẽ
inisrł. nesciuit antea fides illa quid esset. ut tunc
eã pͥmũ uidens optimã uidicaret: Aut uͦ aluis eã
in corde centurionis oꝑabat᷑. quã ipse qͥ mirabat᷑: Et
ꝓfecto amplius ÷ unde possint blasphemare insipien
mo pinatũ ate iinꝑuuisũ sibi. eẽ signi ficat qͦd mitatur.
Sed s qom̃ĩa prȩ sciebat: qͥd mirandũ aliis cõmendabat
ferit ut hinc informaret᷑ pietas fideliũ ñ ꝓhumano sen¬
su qͥ sepe etiã bonis reb offendit᷑ quarũ causa satqr oreli¬
Nẽ nescit. de ereatura ui sibili atꝙ inuisibili iudicare.¬
sed laudanti dõ credere & cedere: Tanto enĩ quisꝙ
faciliꝰ aliqͥd ꝓficiendo cognoscit: quanto religiosius ante¬
quã cognosceret dõ credidit. Nidit gͦ ds̃ lucẽ quã fecte
qr bona est. Qm̃ qͦd faciendũ placebat ut fieret: factũ

Expanded text:
et dixit discipulis suis, Amen dico vobis, non inveni tantam fidem et dixit discipulis suis, Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel , nescivit antea fides illa quid esset, ut tunc eam primum videns optimam judicaret. An vero alius eam in corde Centurionis operabatur, quam ipse qui mirabatur? Et profecto amplius est unde possint blasphemare insipientinopinatum atque improvisum sibi esse significat quod miratur. Sed Jesus qui omnia praesciebat, quod mirandum aliis commendabat, fecit; ut hinc informaretur pietas fidelium, non pro humano sensu, qui saepe etiam bonis rebus offenditur, quarum causas atque ordinem nescit, de creatura visibili atsed laudanti Deo credere et cedere. Tanto enim quisque facilius aliquid proficiendo cognoscit, quanto religiosius antequam cognosceret, Deo credidit. Vidit ergo Deus lucem quam fecit, quia bona est, quoniam quod faciendum placebat ut fieret, factum
Abbreviated transcription (Latin):
inquantũ etiã mente atq ratione qͦd bestialis anima
sed & creaͥdos ante prȩuidit. Et qđ ꝑuersa uoluntate &
cȩco errore maligni sunt: ñ ideo uidit qͦd ñ essent cre¬
andi Prȩuidit enĩ. ubi sint ordinandi. Et sic eos ex ea¬
dẽ massa pͥmȩ prȩuar icationis merito dãnata. fecit
uasa irȩ si usq infinẽ in hac malignitate ꝑdurant.
oꝑa dñi. exquisita in om̃s uoluntates eiꝰ. Quid aut̃ mi¬
rũ est. qr displicet humanȩ stulticiȩ. qͦd oꝑa sua pla¬
cent diuinȩ sapientiȩ: Quid ÷ enĩ aliud. uidit lucẽ
blasphemator. qͥ scripsit librũ sacrilegis conuici is
plenũ. in quo utinã opus eiꝰ displiceret ei. & ñ putane
qr bonũ ÷. sed uideret qr malũ est: uidete quid di¬
xerit. Ad eo antea nesciuit in quit lux quid esset:
ut mͦ eã primũ uidens. optimd iudicaret. Ergo &
dñs iħs quando auditis uerbis centurionis miratꝰ est.

Expanded text:
in quantum etiam mente atque ratione, quod bestialis anima in quantum etiam mente atque ratione, quod bestialis anima sed et creandos ante praevidit: et quod perversa voluntate et caeco errore maligni sunt, non ideo vidit quod non essent creandi; praevidit enim ubi sint ordinandi: et sic eos ex eadem massa primae praevaricationis merito damnata fecit vasa irae, si usque in finem in hac malignitate perdurantopera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus . Quid autem mirum est quia displicet humanae stultitiae, quod opera sua placent divinae sapientiae? Quid est enim aliud, Vidit lucem blasphemator, qui scripsit librum sacrilegis conviciis plenum in quo utinam opus ejus displiceret ei, et non putaret quia bonum est, sed videret quia malum est, videte quid dixerit: Adeo antea nescivit, inquit, lux quid esset, ut modo eam primum videns optimam judicaret. Ergo et Dominus Jesus quando auditis verbis Centurionis miratus est,
Abbreviated transcription (Latin):
Non solũ enĩ lucẽ quã uocauit diẽ & firmamentũ quod
uocauit cȩlũ. & solẽ & lunã & cętera sidera. uerum
etiã ligna & herbas. & in aquis ac t̾ris quȩcunq
mortalia. & creauit ds̃ sũme bonꝰ. & uidit ꝗr bona sc̃
in genere atq ordine suo Nec timuit qui sp̃u dĩ re-¬
uelante scripsit hunc librũ. futuros impios rep̾hen¬
sores. uaniloquos & m̃tis seductores. primitꝰ suȩ de¬
inde aliorũ. quos delectat blasphema loquacitas. Quia
& ipsos. inquantũ homines sunt. in quantũ corpore
atq anima rationali constant. in quantũ m̃bra cor¬
poris eorũ suis distingunt᷑ officiis. & concordissima
differentia in unitatẽ suȩ pacis mirabili ordinatione con¬
sentiunt. inqͦntũ anima eis naturali excellentia piestat
atq imꝑat. inquantũ sensus carnis quinqueꝑtitos im¬
plet ac uegetat. dissimili potentia. sociali conuenientia.

Expanded text:
. Non solum enim lucem quam vocavit diem, et firmamentum quod . Non solum enim lucem quam vocavit diem, et firmamentum quod vocavit coelum, et solem et lunam et caetera sidera; verum etiam ligna et herbas, et in aquis ac terris quaecumque mortalia, et creavit Deus summe bonus, et vidit quia bona sunt in genere atque ordine suo. Nec timuit qui Spiritu Dei revelante scripsit hunc librum, futuros impios reprehensores, vaniloquos, et mentis seductores, primitus suae, deinde aliorum, quos delectat blasphema loquacitas: quia et ipsos in quantum homines sunt, in quantum corpore atque anima rationali constant, in quantum membra corporis eorum suis distinguuntur officiis, et concordissima differentia in unitatem suae pacis mirabili ordinatione consentiunt, in quantum anima eis naturali excellentia praestat atque imperat, in quantum sensus carnis quinque partitos implet ac vegetat, dissimili potentia, sociali convenientia,
Abbreviated transcription (Latin):
reat. creatorẽ tam̃ omiũ bonorũ etiã de bonis morta¬
lib laudat. Nã iste ipse qͥ rep̃hendit nec dm̃. ẽẽ. credit.
cuiꝰ t̾rena oꝑa uidet. ẽẽ. mortalia : eundẽ sermonẽ suũ
qͥusq ad eo illi placuit ut eũ litteris memoriȩq man¬
daret. nisi uocib ad sua quȩq uerba ꝑtinentib. &
incipientib tam̃ & deficientib implere ñ posset. Ita
pulchritudinẽ disputationis. qua uult ꝑsuadere. qͥcqͥd
orit᷑ & mortt᷑ bonũ. e̾ẽ. ñ posse. nisi orientib & mori¬
entib syllabis ñ potuit explicare. Quid gͦ mirũ. si intã
magna uniuersitate naturȩ est aliqͦd infimũ bonũ in
ordinib tẽporũ. qđ ñ ꝑmansione rerũ sic̃ nonnulla
sullimia spualia. sed ꝓ decore sui generis imo atq
t̾reno exortu occasuq sit pulchrũ : Quȩ cũ ita suit:
ñ calũ niet᷑ dicentiscripturȩ. Hidit ds̃ lucẽ qr bonũ est

Expanded text:
reat, Creatorem tamen omnium bonorum etiam de bonis mortareat, Creatorem tamen omnium bonorum etiam de bonis mortalibus laudat. Nam iste ipse qui reprehendit, nec Deum esse credit, cujus terrena opera videt esse mortalia, eumdem sermonem suum, qui usque adeo illi placuit, ut eum litteris memoriaeque mandaret, nisi vocibus ad sua quaeque verba pertinentibus, et incipientibus tamen et deficientibus, implere non posset: ita pulchritudinem disputationis, qua vult persuadere, quidquid oritur et moritur bonum esse non posse, nisi orientibus et morientibus syllabis non potuit explicare. Quid ergo mirum si in tam magna universitate naturae est aliquod infimum bonum in ordinibus temporum, quod non permansione rerum, sicut nonnulla sublimia spiritualia, sed pro decore sui generis, imo atque terreno exortu occasuque sit pulchrum? 9. Quae cum ita sint, non calumnietur dicenti Scripturae, Vidit Deus lucem quia bona est
Abbreviated transcription (Latin):
totũ consumunt: nichil natuie remanebit cui noce¬
at᷑ Ac ꝑhoc nec malũ erit a qͦ noceatur. quandonat᷑a
natura. hoc est substantia ꝓrsus ad nichilũ redigat᷑.
disputatio subtilissima est. Sed fides ueracissime
dõ decantat. Mutabis ea. & mutabunt᷑. Tu aut̃ idẽ
ipse es. Nec fecit gͥ nec regit mutabiliabona. nisi im¬
mutabilebonũ: Qđ est ds̃. Porro bona mutabilia
ꝓptẽa bona sunt: quĩ a sũino bono facta sunt ꝓpt̾ea
mutabilia: quia ñ de ipso sed de nichilo facta sunt
Quã obrem. & ipsa mortalia quamuis ex aliqua parte
poenalia sint eis. quib sola immortalias potest ꝑ fectȩ
beatitudinis implere m̃surã: habenttam̃ ꝓpriũ decoris
locũ inpulchritudine tẽporũ. Sed maiorẽ quã humanus
.ẽ. sensus. quo talis pulchritudo sentit᷑. Fides tam̃ illa quȩ
dõ suo dic̃. omĩa in m̾sura & numero & pondere consti¬
tuisti: quãuis amore uiuendi conditionẽ mortis ex hor¬

Expanded text:
totum consumunt, nihil naturae remanebit cui nocetotum consumunt, nihil naturae remanebit cui noceatur; ac per hoc nec malum erit a quo noceatur, quando natura um autem aliqua natura, hoc est, substantia prorsus ad nihilum redigatur, disputatio subtilissima est. Sed fides veracissima Deo cantat: Mutabis ea, et mutabuntur; tu autem idem ipse es . Nec fecit igitur, nec regit mutabilia bona, nisi immutabile bonum, quod est Deus. Porro bona mutabilia propterea bona sunt, quoniam a summo bono facta sunt; propterea mutabilia, quia non de ipso, sed de nihilo facta sunt. Quamobrem et ipsa mortalia, quamvis ex aliqua parte poenalia sint eis quibus sola immortalitas potest perfectae beatitudinis implere mensuram; habent tamen proprium decoris locum in pulchritudine temporum: sed major quam humanus est sensus, quo talis pulchritudo sentitur. Fides tamen illa quae Deo suo dicit, Omnia in mensura, et numero, et pondere constituisti , quamvis amore vivendi conditionem mortis exhor
Abbreviated transcription (Latin):
mala: aut uttia sunt rerũ bonarũ. quȩ omĩno extra res
bonas ꝑse ipsa alicubi. ẽẽ. ñ possint: aut supplicia pecea¬
torũ quȩ de iusticiȩ pulchritudine ueniunt: Sed ipsa
quoq uitia. testimoniũ ꝑhibent bonitati naturarum.
Q d enĩ malũ est ꝑ uitiũ. ꝓfecto bonũ est ꝑnatura. Nitiũ
quippe contra naturã est. qr natuie nocet. Hec noce ret
nisibonũ eiꝰ minueret. Non ÷ gͦ maliĩ. nisi priuatio
bome Acꝑ hoc nusquã est. nisi in re aliqua bona & si ñ
sume bona. Qm̃ sũme bona. incor ruptibilis & immuta¬
bilis ꝑseuerat. ut ds̃ est. Nontam̃ nisi inbona. qmn no
cet nͥ minuendo qͦd bonũ est. Ac ꝑhoc bona sine malis
eẽ. possunt. sicut ipse dĩ & quȩq suꝑiora cȩlestia
Mala uͦ sine bonis. ẽẽ. ñ possunt Si eni nichił nocent:
mala ñ sunt. Si aut̃ nocent : bonũ minuunt. Et si am¬
plius nocent : habent adhuc bonũ qđ minuant. Et si

Expanded text:
mala, aut vitia sunt rerum bonarum, quae omnino extra res mala, aut vitia sunt rerum bonarum, quae omnino extra res bonas per se ipsa alicubi esse non possunt; aut supplicia peccatorum, quae de justitiae pulchritudine veniunt. Sed ipsa quoque vitia testimonium perhibent bonitati naturarum. Quod enim malum est per vitium, profecto bonum est per naturam. Vitium quippe contra naturam est, quia naturae nocet: nec noceret, nisi bonum ejus minueret. Non est ergo malum nisi privatio boni. Ac per hoc nusquam est nisi in re aliqua bona: et si non summe bona, quoniam summe bona incorruptibilis et immutabilis perseverat, ut Deus est; non tamen nisi in bona, quoniam non nocet nisi minuendo quod bonum est. Ac per hoc bona sine malis esse possunt, sicut ipse Deus, et quaeque superiora coelestia: mala vero sine bonis esse non possunt. Si enim nihil nocent, mala non sunt: si autem nocent, bonum minuunt: et si amplius nocent, habent adhuc bonum quod minuant: et si
Abbreviated transcription (Latin):
in fimis eguisse credendus est. Quȩ tam̃ fecit. tanquã
restriũ quȩ uident᷑ exigua. dm̃ creasse & creare sic in¬
dicat. cũ dicit. Sigͦ foenũ agri qͦd hodie est & cras
inclibanũ mitcit᷑. ds̃ sic uestit: quantomagis uos modi¬
cȩ fidei: Unꝰ gͦ atq idẽ dĩ est institutor cęli & t̾rȩ. stel¬
larũ & herbarũ. Quicqͥdmensura. forma. ordine suo.
constat in cȩlo & in t̾ra. Quicqͥd uiuit.
in cȩlo & in
t̾ra. Quicquid sentit. incȩlo & int̾ra. Quicquid intelli¬
git. in cęlo & int̾ra. Quȩ ñsolũ illi a quo sunt condita.
sed nec int̾ se. e̾e̾. oportebat ęqualia. Ꝙidõ sunt om̃ia
Nãsi essent ęqualia: unũ genus bonorũ esset. n̾om̃ia
Nunc uͦ idõ sunt omĩa bona: quia sunt aliis alia meliora.
&e bonitas inferiorũ addidit laudib meliorũ. Et in rerũ
bomarũ in equalitate ipsa est iocunda gradatio. ubi miuor

Expanded text:
infimis eguisse credendus est. Quae tamen fecit tanquam binfimis eguisse credendus est. Quae tamen fecit tanquam brestrium quae videntur exigua, Deum creasse et creare sic indicat, cum dicit: Si ergo fenum agri quod hodie est, et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit; quanto magis vos modicae fidei ? Unus ergo atque idem Deus est institutor coeli et terrae, stellarum et herbarum, quidquid mensura, forma, ordine suo constat in coelo et in terra, quidquid vivit in coelo et in terra, quidquid sentit in coelo et in terra, quidquid intelligit in coelo et in terra. Quae non solum illi a quo sunt condita, sed nec inter se esse oportebat aequalia: et ideo sunt omnia. Nam si essent aequalia, unum genus bonorum esset, non omnia. Nunc vero ideo sunt omnia bona, quia sunt aliis alia meliora, et bonitas inferiorum addit laudibus meliorum: et in rerum bonarum inaequalitate ipsa est jucunda gradatio, ubi minorum
Abbreviated transcription (Latin):
bũ Dicatetiã hic si audet. Hullũ est principium
sine fine. Ut abipsis etiã manicheis. qui eũ fortasse
qr inimicũ legi ꝓphetisq reꝑiunt. libentissi me leg̃t.
est Intelligat itaq dm̃ facere bona posse bonis aũt a
se factis egere ñ posse. Unde nec faciendis eguit. qui
factis ñ eget. Sed sũme bonꝰ fecit om̃ia. sibi quidem
impariã. sed tam̃bona Bonũ quippe etiã ñ summũ.
immou etiã infimũ. nisi a sũmobono. ẽe̾. ñ posset
N imis aut̃ de dõ male sentit: qui ꝓptẽa bonũ ẽẽ. aliqͥd
negat qr ȩquale dõ ñ e̾ẽ. cognoscit. Ita enĩ ñ erit
ille sũmũ sed infimũ bonũ: si quicquid eominꝰ est:
iã ñ est bonũ. Porro si in reb quas condidit. ea su̾nt quȩ
pͥma bona ualde. sunt imparia conditori. qr ille fecit:
hȩc facta sunt: ꝓfecto qui talib ñ eguit ad augendã
beatitudinẽ suã: multominꝰ inferiorib atq omĩno

Expanded text:
bum: dicat etiam hic, si audet, Nullum est principium bum: dicat etiam hic, si audet, Nullum est principium sine fine; ut ab ipsis etiam Manichaeis, qui eum fortasse, quia inimicum Legi Prophetisque reperiunt, libentissime legunt, elligat utique Deum facere bona posse, bonis autem a se factis egere non posse: unde nec faciendis eguit, qui factis non eget. Sed summe bonus fecit omnia, sibi quidem imparia, sed tamen bona. Bonum quippe etiam non summum, imo vero etiam infimum, nisi a summo bono esse non posset. Nimis autem de Deo male sentit, qui propterea bonum esse aliquid negat, quia aequale Deo non esse cognoscit. Ita enim non erit ille summum, sed infimum bonum, si quidquid eo minus est, jam non est bonum. Porro si in rebus quas condidit, ea quae sunt prima bona valde sunt imparia Conditori, quia ille fecit, haec facta sunt; profecto qui talibus non eguit ad augendam beatitudinem suam, multo minus inferioribus atque omnino
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo cȩlũ. ẽẽ. coepit : uł infilio. Qui uideis int̾rogan¬
tib quis esset : principiũ se. e̾ẽ. respondit. Ni si focte
dicturus est. aliud initiũ aliud uͦ esse principium.
Si gͦ ita esset scriptũ. in initio fecit ds̃ celũ & t̾ram:
nichil contra hoc iste moueretur qui dixit. cur ñ
olim ex initio factũ est. quandoquidẽ legeret. in
initio fecit ds̃ Non existimans impiũ si credat᷑ ds̃
habere initiũ. sed ñ habere pͥncipiũ. Qđ si ita est:
emendet᷑ hoc auctore euangłiũ. ubi scriptũ est
In principio erat uerbũ Cũr enĩ non etiam hic
iste dicat. in principio. gͥ quo fiusne quo idẽ
uerbũ. ẽẽ. coepit: Ꝙ qr ds erat uerbũ: potest etiã
sic dicere que admodũ in hoc libro dix̃: ẜuisne
quo idẽ ds̃. eẽ. coepit: Dicat hic si placet etiã illã
definitiuã suã ubi audit. In principio erat uer¬

Expanded text:
ex quo coelum esse coepit, vel in Filio; qui Judaeis interroganex quo coelum esse coepit, vel in Filio; qui Judaeis interrogantibus, quis esset, principium se esse respondit . 5. Nisi forte dicturus est, aliud initium, aliud vero esse principium. Si ergo ita esset scriptum, In initio fecit Deus coelum et terram; nihil contra hoc iste moveretur, qui dixit, Cur non olim ex initio factum est? quandoquidem legeret, In initio fecit Deus; non existimans impium, si credatur Deus habere initium, sed non habere principium. Quod si ita est, emendetur hoc auctore Evangelium, ubi scriptum est: In principio erat Verbum. Cur enim non etiam hic iste dicat, In principio igitur quo? ejusne quo idem Verbum esse coepit? Et quia Deus erat Verbum, potest etiam sic dicere, quemadmodum in hoc libro dixit: Ejusne quo idem Deus esse coepit? Dicat hic, si placet, etiam illam definitivam suam, ubi audit, In principio erat Ver
Abbreviated transcription (Latin):
quippe illi displicet. qͦd non olim ex initio
fecerit ds̃ celũ. cũ dicit. cur non olim ex initio: Tanquã
ex illo initio facere debuerit. ex qͦ est ipse qͥ fecit. Cur ñ
hic timuit. ne dicendo ex initio exquo est ipse dĩ eũ debu¬
isse facere cȩlũ. dicęretur ei. habet gͦ ds̃ initĩ. ac ꝑhoc
scđ̾m sententiã tuã habebit & finẽ : Tu enĩ dixifti.
nullũ. eẽ. initiũ sine fine. Porro si dĩ caret inttio.
qͦmꝰ faceret aliqͥd ex initioͤ qͦ ipse est: Ac ꝑhoc ex
initio fecit. illo ex quo fecit. id est ex quo coepit. ẽẽ. qͦd fecit
Aut gͦ ds̃ ipsorũ nichilbonũ unquã fecit: aut scđm istũ
qͦd cunq boni fecit ex illo initio fecit ex quo ipse est Et
habenti initiũ. metuendus est finis Aut scẽ script᷑ȩ
uerbis debet adquiescere. & intelligere dm̃ qui ex nul¬
lo coepit. ẽẽ. principio. fecisse cȩlũ in principio Uel

Expanded text:
quippe illi displicet, quod non olim ex initio Deus quippe illi displicet, quod non olim ex initio Deus fecerit coelum, cum dicit, Cur non olim ex initio? Tanquam ex illo initio facere debuerit, ex quo est ipse qui fecit. Cur non hic timuit, ne dicendo, ex initio ex quo est ipse Deus, eum debuisse facere coelum, diceretur ei: Habet ergo Deus initium, ac per hoc secundum sententiam tuam habebit et finem; tu enim dixisti, nullum esse initium sine fine? Porro si Deus caret initio, quomodo faceret aliquid ex initio ex quo ipse est? Ac per hoc ex initio fecit illo ex quo fecit, id est, ex quo coepit esse quod fecit. Aut ergo deus ipsorum nihil boni unquam fecit: aut secundum istum, quodcumque boni fecit, ex illo initio fecit ex quo ipse est; et habenti initium, metuendus est finis: aut sanctae Scripturae verbis debet acquiescere, et intelligere Deum, qui ex nullo coepit esse principio, fecisse coelum in principio, vel
Abbreviated transcription (Latin):
initio abeo factũ est qđ melius fuit : Quasi se ipso ali¬
quid melius ds̃ fecerit mundũ Aut ideo ñ debuerit
hoc bonũ fieri: quia non est ȩquale facienti. Quod aut̃
quęrit. cur ñ istud olim ex initio factũ sit: responsũ
habeat. lmmo uͦ olim ex mitio factũ est. Ex untio utiq
suo. ñ dĩ cui nullũ est iniciũ. Si aut̃ hoc initiũ signi¬
ficari potuit eo qͦd dictũ est. in principio fecit ds̃:
quid ÷ qđ calũniat᷑ uelut int̾rogans in quo pͥncipio
fecerit. cũ ipse rursus quęrat cur non olim ex initio
factũ sit : Proinde sua uerba illi replicanda sunt
Nam sicut ipse ꝓpt̾ id qđ scriptũ est. in principio fecit
ds̃ cęlũ & t̾rã. argumentat᷑ &dicit. in principio.
gͥ quo. eiusne quo idẽ ds̃ ẽẽ. coepit. an ex eo quo il¬
camꝰ  Ex initio lgit᷑ quo ẜiusne quoidẽ ds̃ esse
coepit. an ex eo quo illũ. c̾ẽ. uacuũ tęduit: Hoc

Expanded text:
initio ab eo factum est, quod melius fuit? Quasi se ipso aliinitio ab eo factum est, quod melius fuit? Quasi se ipso aliquid melius Deus fecerit mundum: aut ideo non debuerit hoc bonum fieri, quia non est aequale facienti. Quod autem quaerit, cur non istud olim ex initio factum sit; responsum habeat, Imo vero olim ex initio factum est: ex initio utique suo, non Dei, cui nullum est initium. Si autem hoc initium significari potuit, eo quod dictum est, In principio fecit Deus: quid est quod calumniatur velut interrogans, in quo principio fecerit; cum ipse rursus quaerat, cur non olim ex initio factum sit? Proinde sua verba illi replicanda sunt. Nam sicut ipse propter id quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram, argumentatur et dicit, In principio igitur quo? ejusne quo idem Deus esse coepit, an ex eo quo il, Ex initio igitur quo? ejusne quo idem Deus esse coepit, an ex eo quo illum esse vacuum taeduit? Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ nec coepit esse nec desinet. Sed oꝑa eiꝰ quȩdã
incipientia certo fine e̾ẽ. desistunt. sicut tẽpora
& tẽporalia. Quȩdã incipientia ꝑmanebunt. sic̃
ipsa scõrũ hominũ quã ꝑcepturi sunt uita ęt̾na
Qđ iste ñ uidit. qui putauit. ẽẽ. dicendũ ac defi¬
niendũ. nullũ esse sine fine principiũ. Nec ipsũ
potuit attendere numerũ. cuiꝰ iniciũ est abuno. & finis
innullo Hullus qͥppe numerꝰ quãlibet magnꝰ. uł dr̃.
Et puto. qͦd iste quamlibet heresim sub nomine xp̃i te¬
neat contra xp̃m: uttã sibi ꝓmittit in xp̃o. utiꝙ bea¬
tã. Cuiꝰ tunc poterit. ẽẽ. principiũ: cũ uitȩꝰ huiꝰ miserȩ
finis fuerit. Respondeat itaq beata illa quã ñ negat
habiturã uł habere pͥncipiũ. utrũ habitura annon ha¬
bitura sit finẽ Si dixerit habiturã : quomͦ se audebit
dicere xp̃ianũ: Si dixerit ñ habiturã: ubi est qđ ausus
etiã. Si mundus iste bonũ aliquid est. cur non olim ex

Expanded text:
ur nec coepit esse, nec desinet: sed opera ejus quaedam incipientia certo fine esse desistunt, sicut tempora et temporalia; quaedam incipientia permanebunt, sicut ipsa sanctorum hominum, quam percepturi sunt, vita aeterna. Quod iste non vidit, qui putavit esse dicendum ac definiendum, nullum esse sine fine principium: nec ipsum potuit attendere numerum, cujus initium est ab uno, et finis in nullo. Nullus quippe numerus quamlibet magnus, Et puto quod iste, quamlibet haeresim sub nomine Christi teneat contra Christum, vitam sibi promittit in Christo, utique beatam, cujus tunc poterit esse principium, cum vitae hujus miserae finis fuerit. Respondeat itaque, beata illa vita, quam non negat habituram vel habere principium, utrum habitura, an non habitura sit finem? Si dixerit habituram, quomodo se audebit dicere christianum? Si dixerit non habituram, ubi est quod ausus . 4. Quaerit etiam: Si mundus iste bonum aliquid est, cur non olim ex
Abbreviated transcription (Latin):
conatꝰ est. euident̾ seruisse demoniis qui sacrificiis
ea ꝓmeruit. uolens hoc intelligi de scõ dauid: ibi
euidentius quanta fraude imꝑteorũ animis insidi¬
et᷑ ostendit. Adhibuit enĩ apłm testẽ. eo qͦd dixerit.
Hide isrł carnalit᷑. Nonne qͥ edunt hostias. participes
sunt altaris : Quid gͦ dico Quod idolũ sit aliquid:

Expanded text:
conatus est, evidenter servisse daemoniis, qui sacrificiis ea promeruit, volens hoc intelligi de sancto David, ibi evidentius quanta fraude imperitorum animis insidietur ostendit. Adhibuit enim Apostolum testem, eo quod dixerit, Videte Israel carnaliter: nonne qui edunt hostias, participes sunt altaris
Abbreviated transcription (Latin):
cendo de dõ ꝓpħarũ. de ipso se dicere cuiꝰ tã tremendã
seueritatẽ in euangłio formidat offendere:
Quuã fellis & botrũ amaritudinis. & furorẽ draco¬
nũ atq aspidũ. collectas dicit esse dĩ apud se & signatas
in thesauris suis. reddendas intẽpore cũ lapsus fuerit
pes eorũ Ignorans thesauros hic appellatas occultas
disposiciones dĩ qui disponit reddere unicuiq scđm¬

Expanded text:
cendo de Deo Prophetarum, de ipso se dicere, cujus tam tremendam cendo de Deo Prophetarum, de ipso se dicere, cujus tam tremendam severitatem in Evangelio formidat offendere? uvam fellis et botrum amaritudinis, et furorem draconum atque aspidum, collectas dicit esse Deus apud se, et signatas in thesauris suis, reddendas in tempore, cum lapsus fuerit pes eorum : ignorans thesauros hic appellatas occultas dispositiones Dei, qui disponit reddere unicuique s
Abbreviated transcription (Latin):
in ebriabome sanguine. aut manducabo carnes de san¬
guine uulneratorũ Sed quantũ libet hanc utilẽ dĩ cõ¬
minationẽ tanquã facinoris auidã. & ut dicit in
sola crudelitate malis tantũ mͦ gloriantẽ uanꝰ & ue¬
sanꝰ exhorreat: quid aut quantũ ualet uerbis cõparata
dicentis. discedite ame maledicti in ignẽ ȩtñũ qui pa¬
ratꝰ ÷ diabolo & angłis eiꝰ: Ibi ñ sanguine in ebriant᷑
sagittȩ sed ñ satiant᷑ membris omĩb flãmȩ. Hec car¬
nes gladius manducat. sensũ doloris citius auferens
mortuis quã inferens uulneratis : sed nemo cruciatib sal¬
tẽ moriendo subtrahit᷑. ne inmoriente simul etiã ipsa
poena moriat᷑. Cur ñ hic dicit. colendumne istũ. an
potiꝰ execrandũ fugiendũq. e̾ẽ. dicemꝰ: Antimet de xp̃o
ista dicere. ne ipsius ignis ȩ̨t̾ni suppliciũ ñ euadat. quo
ille impios prȩparat mittere. & ignorat miser hȩc di¬

Expanded text:
Inebriabo me sanguine; aut, Manducabo carnes de sanInebriabo me sanguine; aut, Manducabo carnes de sanguine vulneratorum. Sed quantumlibet hanc utilem Dei comminationem tanquam facinoris avidam, et, ut dicit, in sola crudelitate malis tantummodo gloriantem, vanus et vesanus exhorreat; quid aut quantum valet, verbis comparata dicentis, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus? Ibi non sanguine inebriabuntur sagittae; sed non satiabuntur membris omnibus flammae: nec carnes gladius manducabit, sensum doloris citius auferens mortuis, quam inferens vulneratis; sed nemo cruciatibus saltem moriendo subtrahitur, ne in moriente simul etiam ipsa poena moriatur. Cur non hic dicit: Colendumne istum an potius exsecrandum fugiendumque esse dicemus? An timet de Christo ista dicere, ne ipsius ignis aeterni supplicium non evadat, quo ille impios praeparat mittere; et ignorat miser haec di
Abbreviated transcription (Latin):
ueteri testam̃to. longe mitiorib quã legunt᷑ in euangłio.
corporalib poenis. Qđ enĩ diluuiũ cõparari ȩt̾nis ignib
potest: Quȩ cȩdes. quȩ uulnera. quȩ corpoꝵ mortes
cruciatib sempit̾nisꝰ Higinti quiNq milia caden¬
tiũ tanto buccarũ strepitu inflat insanͦ: quasi non
innumerabilia milia cotidie moriant᷑ toto orbe ter¬
rarũ Sed transitoria ista corporis mors est. Quis uero
estimare possit quot milia stabunt ad sinistrã exom̃ĩb
gentib. quȩ semptt̃nis dãnanda sunt ignib : ẜat iste
& clamet ore aꝑto & oculis clausis. quasi confessus sit
ds̃ suã crudelitatẽ. qr dicit ꝑ ꝓpħam. Ex acuã sicut
fulgur gladiũ meũ. in ebriabo sagittas meas san¬
guine. & gladius meus manducabit carnes de
sanguine uulneratorũ. De quib uerbis sic iste accusat dm̃
uelut sẽꝑ humanũ sanguinẽ esurientẽ: quasi dixerit.

Expanded text:
Veteri Testamento, longe mitioribus quam leguntur in Evangelio, Veteri Testamento, longe mitioribus quam leguntur in Evangelio, corporalibus poenis. Quod enim diluvium comparari aeternis ignibus potest? quae caedes, quae vulnera, quae corporum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium, tanto buccarum strepitu inflat insanus, quasi non innumerabilia millia quotidie moriantur toto orbe terrarum? Sed transitoria ista corporis mors est: quis vero aestimare possit, quot millia stabunt ad sinistram ex omnibus gentibus, quae sempiternis damnanda sunt ignibus? 33. Eat iste et clamet ore aperto et oculis clausis, quasi confessus sit Deus suam crudelitatem, quia dicit per prophetam: Exacuam sicut fulgur gladium meum, inebriabo sagittas meas sanguine, et gladius meus manducabit carnes de sanguine vulneratorum . De quibus verbis sic iste accusat Deum, velut semper humanum sanguinem esurientem, quasi dixerit,
Abbreviated transcription (Latin):
quã qđ iste de obsonio sacrifici i pͣgustato. corporalẽ tẽ¬
poralẽq poenã ꝓ sacrilegio sic indignat᷑ ingestã. ubi
uenturũ se dñs & ad sinistrã positis gentib minat᷑. ẽẽ. dicturũ.
ite in ignẽ ȩt̾nũ qͥ parat᷑ diabolo & angłis eiꝰ: Huiꝰ tanti
ducare Ecce ꝓesca tẽporali ñ ablata sed ñdata. ęt̾nũ & or¬
rendũ suppliciũ cõminat᷑. Ꝙ recte. si consulas ueritatẽ
ꝑparuũ est enĩ. qͦd in elemosinis dat᷑. Sedcũ pie dat᷑: et̾nũ
inde meritũ cõparat᷑. E idõ potius qi paruũ est qͦd dat᷑:
magna impretate ñ dat᷑ Unde ñ mirũ ÷. qͦd tantȩ sterili¬
tati uelut infructuosarũ arboꝵ. ignis ęt̾ni suppliciũ
p̾parat᷑. Si aut̃ consulas hominẽ ut de suo respondeattͥ:
quippe ñ uidet m̃te carnali. hanc exhorret carne mortali
Talis ÷ iste in om̃iũ hominũ qͥ puniunt᷑ uł corripiunt᷑ in

Expanded text:
quam quod iste, de obsonio sacrificii praegustato, corporalem temquam quod iste, de obsonio sacrificii praegustato, corporalem temporalemque poenam sacrilegio sic indignatur ingestam? ubi venturum se Dominus et ad sinistram positis gentibus minatur esse dicturum: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Hujus tanti ducare; ecce pro esca temporali non ablata, sed non data aeternum et horrendum supplicium comminatur, et recte, si consulas veritatem. Perparum est enim quod in eleemosynis datur; sed cum pie datur, aeternum inde meritum comparatur: et ideo potius, quia parum est quod datur, magna impietate non datur. Unde non mirum est quod tantae sterilitati, velut infructuosarum arborum, ignis aeterni supplicium praeparatur. Si autem consulas hominem ut de suo respondeat, ubquippe non videt mente carnali, hanc exhorret carne mortali. Talis est iste in omnium hominum qui puniuntur vel corripiuntur in
Abbreviated transcription (Latin):
ui aut̃ dixerit fatue: reus erit gehennȩ ignis Quid
tã paruũ in peccatis. quã frĩ dicere fatue: Quid tã
magnũ in suppliciis. quã gehenna ignis: Si in le¬
ge uł ꝓphetis iste inuenisset aliquẽ. qͥm̃ dixisset
frĩ suo fatue. lapidari ussũ fuisse diuinitꝰ: quantȩ
dm̃ crudelitatis argueret. Quis ñ aut̃ ñ dico lapida¬
ri. sed ꝑ singulos arcus unmo ꝑ singula corporis fru¬
sta paulatim atq minutatĩ iuiuens & sentiens dila¬
niari consumiq maluisset. quã gehennȩ ignib
mancipari: Absit tam̃ ut crudeliorẽ quisquã dicat
euangłii dm̃ quã legis dm̃ intelligens utriusq¬
.ẽẽ. unũ & eundẽ dm̃. In lege terrentẽ carnalib
in euangłio spũalib poenis & ibi & hic fidelẽ.
nusquã crudelẽ. Quid illud. non ne si a xp̃o linguã
reꝑiret alienã in eũq blasphemã & qualis est huiꝰ impia
garrulitate damnabilẽ. acerbius & amariꝰ ex agitaret᷑.

Expanded text:
qui autem dixerit Fatue, reus erit gehennae ignis . Quid qui autem dixerit Fatue, reus erit gehennae ignis . Quid tam parvum in peccatis, quam fratri dicere Fatue? quid tam magnum in suppliciis, quam gehenna ignis? Si in lege vel prophetis iste invenisset aliquem, quoniam dixisset fratri suo Fatue, lapidare jussum fuisse divinitus, quantae Deum crudelitatis argueret? Quis non autem non dico lapidari, sed per singulos artus, imo per singula corporis frusta paulatim atque minutatim vivens et sentiens dilamari consumique maluisset, quam gehennae ignibus nuncupari? Absit tamen ut crudeliorem quisquam dicat Evangelii quam legis Deum! intelligens utriusque esse unum et eumdem Deum, in lege terrentem carnalibus, in Evangelio spiritalibus poenis, et ibi et hic fidelem, nusquam crudelem. Quid illud? nonne si a Christo linguam periret alienam, in eumque blasphemam, et qualis est hujus impia garrulitate damnabilem, acerbius et amarius exagitaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
actendit᷑ pferebant. Non aut̃ ille conuiua sẽ prȩculit
sponso sed tantũ ñ congruit. qͥ nuptialẽ cunicã ñ ha¬
bebat. Ueruntam̃ int̾ ipsas poenas quib utrunq
uindicatũ est. ille quid distet aduertit. quanq incõpa¬
rabilit̾ ista illã uincat intelligit: qͥcorporalib & tẽpo¬
ralib spũalia & sẽpit̾na pͣponit. Uerũ quid opus est
de mysticis significationib sacrificioꝵ uestisq nupti¬
alis. in conuenientẽ carnalib sensib uelle inculcare
sermonẽ  Ecce qͦd ÷ manifestius ꝓferã. Euangłium
legi ueteri cõparans dñs. & ñ illud malũ qͦd homi¬
nes ante didicerant. sed qͦd ipse docebat ꝑfectius esse
contestans: audistis in qͥt qr dictũ ÷ antiquis Hon
occides. Qui aut̃ occiderit : reuserit iudicio Ego
aut̃ dico uobis. Quicunq iratꝰ fuerit frĩ suo: reuserit
iudicio. Qui aut̃ dixerit racha: reus erit concilio

Expanded text:
attenditur, praeferebant. Non autem ille conviva se praetulit attenditur, praeferebant. Non autem ille conviva se praetulit sponso, sed tantum non congruit, quia nuptiarum tunicam non habebat. Verumtamen inter ipsas poenas quibus utrumque vindicatum est, ille quid distet advertit, quamque incomparabiliter ista illam vincat, intelligit qui corporalibus et temporalibus spiritalia et sempiterna praeponit. Verum quid opus est de mysticis significationibus sacrificiorum vestisque nuptialis inconvenientem carnalibus sensibus velle inculcare sermonem? Ecce quod est manifestius proferamus. Evangelium legi veteri comparans Dominus, et non illud malum quod homines ante dedicerant, sed quod ipse docebat, perfectius esse contestans. Audistis, inquit, quia dictum est: Non occides; qui autem occiderit, reus erit judicio. Ego autem dico vobis: Quicunque iratus fuerit fratri suo, reus erit judicio; qui autem dixerit Racha, reus erit consilio:
Abbreviated transcription (Latin):
carnis poena morientiũ. Ubi animȩ de corporib
exeuntes habent causas suas uł malas uł bonas. non
ꝓpt̾ea grauatȩ qr exutȩ. Animarũ uͦ morte. alius ꝓ
alio plectit᷑ nemo. Sed hoc dico. quantũ existimet iste
fuisse peccatũ. qͦd in conuiuio nuptiali inuentꝰ est
homouestẽ ñ habens nuptialẽ. Puto. si humana consi¬
deratione ista metiam᷑. huic aliquantulũ sufficere
debuit erubescere. & ut plurimũ inuitantis indi¬
gnatio ꝓtenderet᷑. uestẽ mutare cõpelli. Ꝙ tam̃ dic¬
tũ est ligate illi manꝰ & pedes. & ꝓicite eũ intene¬
bras exteriores. Ibi erit fletꝰ & stridor dentium.
Sed dicet. Non leuẽ culpã significat uestẽ ñ habuisse
nuptialẽ. qm̃ ista parua magnarũ signa sunt rerũ
Sic gͦ & sacrificia uisibilia. cũ sint in t̾renis reb
exigua : magnarũ qm̃ diuinarũ signa sunt rerũ.
Inquib filii sacerdotis. se ipsidõ cuiꝰ honor in sacrificus

Expanded text:
carnis poena morientium; ubi animae de corporibus carnis poena morientium; ubi animae de corporibus exeuntes, habent causas suas vel bonas vel malas, non propterea gravatae, quia exutae: animarum vero morte alius pro alio plectitur nemo. Sed hoc dico, quantum existimet iste fuisse peccatum, quod in convivio nuptiali inventus est homo vestem non habens nuptialem: puto si humana consideratione ista metiamur, huic aliquantulum sufficere debuit erubescere; et ut plurimum invitantis indignatio protenderetur, vestem mutare compelli: et tamen dictum est, Ligate illi manus et pedes, et projicite eum in tenebras exteriores; ibi erit fietus et stridor dentium . Sed dicet, Non levem culpam significat, vestem non habuisse nuptialem, quoniam ista parva magnarum signa sunt rerum. Sic ergo et sacrificia visibilia, cum sint in terrenis exigua, magnarum, quoniam divinarum signa sunt rerum, in quibus filii Sacerdotis se ipsos Deo, cujus honor in sacrificiis
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid degustassent. Qua in re non disputo. quantũ
& quã ꝑniciosũ elationis uiciũ. tã scõ uiro ut uellet dĩ
popłm numerare subrepserit. eorũq mortib ñ ȩtͣnis
sed iãiãq humana conditione uenturis & celerit̃ transituris
fuerit flagellatꝰ. quoꝵ fuerat multitudine inflatꝰ. Nec dico
filios heli ñ fuisse infantes ut iste loquit᷑ nesciens quid
loquat᷑. sed eiꝰ etatis qua possent & deberent ꝓsacrilego
ausu quo se dño dõ in sacrifici is prȩferebant. digna
coercitione cohiberi. Qđ neglectũ ds̃ non sibi consu¬
lens sed popło cui religio pietasq ꝓfuisset. bello iundi¬
cauit. Ubi dĩ timorẽ potuer̃ augere uicturi. ꝑ eorum
mortes qui fuerant & si senescerent post ñ longa tẽpoꝵ
spacia morituri. Mortib quippe corporũ legimnꝰ alios
etiã mortuos. ꝓpt̾ ñ sua sed aliena peccata Hbi magis ÷
indolore cordis plaga uiuentiũ : quã in resolutione

Expanded text:
aliquid degustassent. Qua in re non disputo quantum aliquid degustassent. Qua in re non disputo quantum et quam perniciosum elationis vitium tam sancto viro, ut vellet Dei populum numerare, subrepserit, eorumque mortibus non aeternis, sed jam jamque humana conditione venturis, et celeriter transituris, fuerit flagellatus, quorum fuerat multitudine inflatus. Nec dico filios Heli non fuisse infantes, ut iste loquitur, nesciens quid loquatur; sed ejus aetatis, qua possent et deberent, pro sacrilego ausu quo se Domino Deo in sacrificiis praeferebant, digna coercitione cohiberi: quod neglectum Deus, non sibi consulens, sed populo cui religio pietasque profuisset, bello etiam vindicavit: ubi Dei timorem potuerunt augere victuri, per eorum mortes, qui fuerant, etsi senescerent, post non longa temporum spatia morituri. Mortibus quippe corporum legimus alios etiam mortuos, propter non sua, sed aliena peccata : ubi magis est in dolore cordis plaga viventium, quam in resolutione
Abbreviated transcription (Latin):
tali genere mortis int̾fici. quis ñ postremo igne consumi.
uł ferinis morsib ꝑ ipsa pudendalaniari. quã mitti in
mortib pu̾niat. ut post corporis interitũ transitoriũ
sequat᷑ ingehenna sine fine suppliciũ : nisiqr testam̃ti
utriuisq unus est ds̃. ñne possent iuidei dicere aduersꝰ
huiꝰ impietatẽ. quantũ libet exaggeret bella. cędes.
uulnera. funera. sanguinẽ. longe in cõparabilit̃ dõ
nrõ dm̃se habere mitiorẽ. longe scilicet mitiuspuni¬
entẽ transitoriis mortib corporũ. quã flãmis ꝑpetuis
gehennarũ: At enĩ ꝓpt̾ea uidet᷑ huic dĩ legis & ꝓ¬
phetarũ qui unꝰ & uerus est ds̃. crimine crudelitatis
arguendus : qr ꝓpt̾ leuissimas causas uł etiã erubes¬
cendas. poenã mortis uł corporalis inflixit. Qđ
dauid popłm numerasset. qͦd infantes sicut istedicit
filii heli sacerdotis. de ollis uł caccabis dõ prȩparatis

Expanded text:
tali genere mortis interfici, quis non postremo igne consumi, tali genere mortis interfici, quis non postremo igne consumi, vel ferinis morsibus per ipsa pudenda laniari, quam mitti in mortibus puniat, ut post corporis interitum transitorium, sequatur in gehenna sine fine supplicium, nisi quia Testamenti utriusque unus est Deus? Nam possent Judaei dicere adversus hujus impietatem, quantumlibet exaggeret bella, caedes, vulnera, funera, sanguinem, longe incomparabiliter Deo nostro eum Deum se habere mitiorem, longe scilicet mitius punientem transitoriis mortibus corporum, quam flammis perpetuis gehennarum. 30. At enim propterea videtur huic Deus Legis et Prophetarum, qui unus et verus est Deus, crimine crudelitatis arguendus, quia propter levissimas causas vel etiam erubescendas, poenam mortis vel corporalis inflixit; quod David populum numerasset ; quod infantes, sicut iste dicit, filii Heli sacerdotis, de ollis vel cacabis Deo praeparatis
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ ꝑdere ingehenna Huiꝰ generis mortes ꝑ qͣs
animȩ mittunt᷑ ingehennã: siqͥs fideli m̃te ut dignũ ÷ cogi¬
tauerit: ualde uilit̃ estimabit quã libet ingentissimã
stragẽ & sanguinis fluuios mortaliũ corporũ. & qͦmcunq
quandocunq moriturorũ. Quas cȩde siste exaggerans. &
scolastica uanitate describens: ad blasphemandũ dm̃ qui
talib mortib eos quib huiꝰmodi t̾ror utilis fuerat flagel¬
labat. horrorẽ incutit mortalib sensib. & aliqͥd se age¬
re putat. calces aduersus stimulũ iaciendo. Ut cũ de morte
carnis accusat dĩ ꝓuidentiã: morte cordis mitat᷑ in
gehennã. Quis aut̃ utriuslibet sexꝰ homo ñ mallet gla¬
dio trucidari. etiã illomͦ quotrucidauit sacerdos finees
fornicarios in ipso cõplexu nefariȩ uoluptatis. t̾ribile
constituens aduersus execrandas libidines ultionis exẽ¬
plũ. ꝓpt̃ qͦd maxime dõ placuit: qui sinquã ñ mallet

Expanded text:
mortes, per quas animae mittuntur in gehennam, si quis fideli mente, ut dignum est, cogitaverit, valde viliter aestimabit quamlibet ingentissimam stragem et sanguinis fluvios mortalium corporum, quomodocumque quandocumque moriturorum. Quas caedes iste exaggerans, et scholastica vanitate describens, ad blasphemandum Deum, qui talibus mortibus eos quibus hujusmodi terror utilis fuerat, flagellabat, horrorem incutit mortalibus sensibus, et aliquid se agere putat, calces adversus stimulum jaciendo: ut cum de morte carnis accusat Dei providentiam, morte cordis mittatur in gehennam. Quis autem utriuslibet sexus homo non mallet gladio trucidari, etiam illo modo quo trucidavit sacerdos Phinees fornicarios, in ipso complexu nefariae voluptatis , terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exemplum, propter quod Deo maxime placuit: quis, inquam, non mallet
Abbreviated transcription (Latin):
q metuit seueritatẽ. In illo intelligens ꝓmissũ xp̃m.
inisto accipiens redditũ xp̃m. Nonne pruis in illis uete¬
rib libris lectũ est ñ reddendũ malũ ꝓmalo. ubi prȩ¬
cipit᷑. ut si ium̃tũ inimici sui errare quisq inuenerit
reuocet dño eiꝰ. & si cecidisse inuia. ñ ꝑtranseat sed le¬
esurierit inimicꝰ tuus ciba illũ. si sitit potũ da illi:
Une ibi priꝰ homo dĩ dõsuo qͦd ei utiq scit placere dicit.

Expanded text:
que metuit severitatem, in illo intelligens promissum Christum, que metuit severitatem, in illo intelligens promissum Christum, in isto accipiens redditum Christum. Nonne ibi prius in illis veteribus libris lectum est non reddendum malum pro malo, ubi praecipitur, ut si jumentum inimici sui errare quisque invenerit, revocet Domino ejus, et si cecidisset in via, non pertranseat, sed leesurit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi? Nonne ibi prius homo Dei Deo suo quod ei utique s
Abbreviated transcription (Latin):
& econtrario de nouo quib ibi cõmendat᷑ dĩ seueri¬
tas. & clamet inuidiosus atq uenenosus. Ecce qui
ds̃ colendus est. misericors & miserator. longani¬
mis & multȩ mi scđiȩ. Qui ñ infinẽ irascet᷑. neq in
ȩt̃nũ indignabit᷑. Qui ñ scđm peccata nr̃a fecit nob̾.
neq scđm iniqͥtates nr̃as retribuit nob̾. sed quantũ
dordentiũ. & qui hominẽ non habentẽ uestẽ nupti¬
alẽ de conuiuio suo tollit. & similit᷑ alligatũ simi¬
li supplicio punit. & qui uenientib ad se & pulsan
& dicentib. dnẽ aꝑi nob̃. respondet ñ uos noui. tantũ quia
cibo ñ accepto. igne dãnat ȩt̃no. Hȩc atq huiꝰmodi siquis
uesana m̃te sacrilegus. inde lȩnia. hinc asꝑa colligat.
seri cordẽ mitẽq conuertere: ñne & huic ipsi qͥ hoc fac̃
ueteri testam̃to. qͦd abhomine similit̾ sacrilego posset
fieri nouo. impurus atq impiꝰ apparebit: Qui aut̃

Expanded text:
et e contrario de Novo quibus ibi commendatur Dei severiet e contrario de Novo quibus ibi commendatur Dei severitas; et clamet invidiosus atque venenosus: Ecce qui Deus colendus est, misericors et miserator, longanimis et multae misericordiae; qui non in finem irascetur, neque in aeternum indignabitur; qui non secundum peccataneque secundum iniquitates nostras retribuit nobis; sed quantum dor dentium , et qui hominem non habentem vestem nuptialem de convivio suo tollit et similiter alligatum simili supplicio punit; et qui venientibus ad se et pulsan dicentibus: Domine, aperi nobis, respondet: Non vos novi ; tantum quia cibo non accepto, igne damnat aeterno . Haec atque hujusmodi si quis vesana mente sacrilegus inde lenia, hinc aspera colligat, sericordem mitemque convertere, nonne et huic ipsi qui hoc facit, Veteri Testamento, quod ab homine similiter sacrilego posset fieri Novo, impurus atque impius apparebit? Qui autem
Abbreviated transcription (Latin):
Apud quẽ sibi enĩ thesauritat irã cor impoenitens. nisi
apud eũ qͥ uiuos ÷ iudicaturꝰ & mortuos: Neq enim¬
nesciunt etiã illi ueteres libri thesaurũ destderabilẽ. de
qͦ ibi scriptũ est. qđ requiescat in ore sapientis. Et in ꝓ¬
uerbi is legit᷑. qr ds̃ thesaurizat diligentib se salutem
& isaias ꝓpħa dicit. In thesauris ÷ salus nr̃a: Ibi sapi¬
entia &e disciplina. & pietas ad dnm̃r Hi sunt thesau¬
ri iusticiȩ. Sed uaniloqui & m̃tis seductores. aduer¬
santes litteris sacris quas intelligere nolunt : eliguut
ex eis asꝑa quȩ ibi legunt᷑ ad cõmendandã seueritatẽ
dĩ. & de litteris euangłicis atq apłicis lenia quę
ibi legunt᷑ ad cõm̃dandã bonitatẽ dĩ. Ꝙ apud ho mi¬
nes imꝑitos hinc inger̾ horrorẽ inde quȩr᷑ fauore.
Quasi difficile sit. ut quisquã similit̾ blasphemꝰ atq
impiꝰ eo mͦ aduerset᷑ nouo testam̃to qͦ iste ueteꝵ i.
carpens de uetere quib ibi cõmendat᷑ dĩ bonitas.

Expanded text:
Apud quem enim sibi thesaurizat iram cor impoenitens, nisi apud eum qui vivos est judicaturus et mortuos? Neque enimnesciunt etiam illi veteres libri thesaurum desiderabilem , de quo ibi scriptum est, quod requiescat in ore sapientis: Et in Proverbiis legitur, quia Deus thesaurizat diligentibus se salutem. Et Isaias propheta dicit: In thesauris est salus nostra, ibi sapientia et disciplina et pietas ad Dominum . Hi sunt thesauri justitiae, sed vaniloqui et mentis seductores adversantes litteris sacris, quas intelligere nolunt: eligunt ex eis aspera quae ibi leguntur ad commendandam severitatem Dei; et de Litteris evangelicis atque apostolicis lenia quae ibi leguntur ad commendandam bonitatem Dei: et apud homines imperitos hinc ingerunt horrorem, inde quaerunt favorem: quasi difficile sit ut quisquam similiter blasphemus atque impius eo modo adversetur Novo Testamento, quo iste Veteri, carpens de Vetere quibus ibi commendatur Dei bonitas,
Abbreviated transcription (Latin):
ũ regẽ decipiendũ misit. sicut micheas ꝓpħa sibi inui¬
sione ꝓpħica demonstratũ. ẽẽ. testat᷑. Heq enĩ dubita¬
uit tale aliqͥd dicere apłs paulus. cũ se sciret uerissime
dicere. ubi ait. Mitctet illisd̃s oꝑationẽ erroris ut cre¬
dant m̃dacio. & uidicent᷑ om̃s qui ñ credider̃ ueritati
sed consenser̃ iniquitatt Hoc de facto ꝑ moisen. cui ds̃
dix̃. Accipe om̃s duces popłi. & uictima illos dño con¬
tra solẽ. Hoc ÷ in manifesto ꝑdiẽ Ue qđ factũ idolũ
moises ita uindicauit ut nec ꝓximo suo quisq par¬
ceret. ferro ꝑimens impios Neq enĩ & dñs iħs non
dix̃. Eos aut̃ qui noluer me regnare sibi. adducite
& int̾ficite corã me. Ubi ꝓfecto qr mortẽ significat
animarũ : magis ÷ utiq illa fidelib horrenda &
metuenda. quã corpoꝵ. Unde idẽ dñs dic̃ Nolite
timere eos qui occidunt corpꝰ. animã aut̃ ñ posst̃

Expanded text:
um regem decipiendum misit, sicut Michaeas propheta sibi in vium regem decipiendum misit, sicut Michaeas propheta sibi in visione prophetica demonstratum esse testatur . Neque enim dubitavit tale aliquid di erroris, ut credant mendacio, et judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati . Hoc de facto per Moysen, cui Deus dixit, Accipe omnes duces populi, et victima illos Domino contra solem : hoc est, in manifesto per diem. Vel quod factum idolum Moyses ita vindicavit, ut nec proximo suo quisque parceret, ferro perimens impios . Neque enim et Dominus Jesus non dixit: Eos autem qui noluerunt me regnare sibi, adducite, et interficite coram me . Ubi profecto, quia mortem significat animarum, magis est utique illa fidelibus horrenda et metuenda quam corporum. Unde idem Dominus dicit: Nolite timere eos qui occidunt corpus, anima