comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quo uso fres penitentiam agentes. quod
ei crudelitatis intulissent crimenꝰ auferret
Parati estote fr̃es in hiis que usui refectio¬
nis sunt necessaria: ut hii qui nobis sunt
futuri: absq molestia. ⁊ ut est dignum
hospites suspiciantur. Mox itaq imperata:
sermorinanteq cum beato hieroni¬
mo fr̃ẽs: subito uenit nuntius qui dicẽt
ante ianuas monasterii hospites adesse
qui cenobii patrem uellent uidere. Hoc se¬
pedictus pater audito: ianuas celle pate¬
fieri. eosq ad se ingredi iussit. Qui qͣm¬
qͣm uocati: erubescendo tamen introeun¬
tes: iusoq beato hieronimo eius se prostͣ¬
uere uestigiis: pro culpa ueniam postulã¬
tes.Quos ille ad se clementer eleuans ad¬
monuit. ut suis cum aftionum gr̃a reb
utentes: aliena tangere non usurparent:
ac deinde sub dei p̾sentia caute uiuerent
semꝑ. Quia nimirum p̾dicatione exple¬
ta: precepit ut reficerentur: receptisq came¬

Expanded text:
Quo viso, fratres, poenitentiam agentes, quod Quo viso, fratres, poenitentiam agentes, quod ei crudelitatis intulissent crimen, Parati estote fratres in his quae usui refectionis sunt necessaria: ut hi qui nobis sunt futuri, absque molestia ut dignum est, hospites suscipiantur. Mox utique imperata ssermocinantibus cum beato Hieronymo fratribus, subito venit nuntius, qui diceret ante monasterii fores hospites adesse, qui coenobii patrem vellent videre. Hoc saepe dictus pater audito, portas cellae patefieri, eosque ad se ingredi jussit. Qui quamvis vocati, erubescendo tamen introeuntes, visoque beato Hieronymo, ejus se prostravere vestigiis, pro culpa veniam postulantes. Quos ipse clementer elevans, admonuit, ut suis cum gratiarum actione utentes rebus, alienas tangere non usurparent: ac deinde sub Dei praesentia caute viverent semper. Qua nimirum praedicatione expleta: praecepit ut reficerentur, receptisque came
Abbreviated transcription (Latin):
negotiantes appropinquassent leoni: et¬
ille cognito asino seuum rugiens cum
ingenti strepitu irruit in eos: neminem
nempe ledens eoꝵ. Qui omnib statim
relictis dementesq ut digni fuerant effe¬
cti: in fugam sunt conuersi. Quib uide¬
licet fugientib. terribiliter rugiens leo. ꝑ¬
cutiebat sauda fortiter terram: ꝑterritos¬
q camelos. sicut erant onusti ante se ad
cellam ire coegit. Insolitam gͦ rem fr̃es ui¬
dentes: quod precedens asinus sarcinati in
medio cameli: subsequens eoꝵ terga pari
ter leo ueniret᷑ mox euntes modeste cura¬
uerunt beato nuntiare hreronimo. Quo
audito: foras egrediens ianuas monast̾u
patefieri uissit benigne: summumq im¬
scest camel uel asino auferentes onera sar
cine leuigate: pedesq abluite: escas prebete:
ut dudum huc illuc gratulandus ꝑ clau¬
stra monasterui singuloꝵ se fratrum ue¬
stigiis sternens: ⁊ quas deꝑpetrata qͣm ñ
fecerat culpa alludens. ueniam postulabat.

Expanded text:
negociatores, appropinquassent leoni: ille cognito asino, saevum rugiens, cum ingenti strepitu irruit in eos, neminem nempe laedens, eorum. Qui omnibus statim relictis, dementesque, ut dignum fuerat, effecti, in fugam conversi sunt. Quibus videlicet fugientibus, terribiliter rugiens leo percutiebat cauda fortiter terram, perterritosque camelos, sicut erant onusti, ante se ad cellam ire coegit. Insolitam ergo rem fratres videntes, quod praecedens asinus sarcinatique in medio cameli, et subsequens eorum terga leo pariter veniret, mox exeuntes modeste, curaverunt beato nuntiare Hieronymo. Quo audito, foras egrediens, januas monasterii patefieri jussit benigne: summumque siid est camelis et asino, auferentes sarcinas eos levate, pedesque abluite, escas praebete,ut dudum huc atque illuc gratulabundus per claustra monasterii ire, singulorum se fratrum vestigiis sternens, et quasi de perpetrata, quam non fecerat culpa, alludens cauda, veniam postulabat.
Abbreviated transcription (Latin):
tem atq dilectionem: qr rogantib uob̾.
ne hoc quidem in expertus iudicaui ne¬
gandum. Malui enim excipere ruborẽ
pudoris: quam ñ exequi iussionẽ ur̃am.
quarum p̃cib ñnunqͣm deus noster obe¬
dire uicdecur. Presertim cum habeatis
uobiscum quas ĩmitari uirtutis est: cũ
quib discere potestis: affectum a me po¬
tius qͣm magisterium ad laudem huiꝰ¬
sare non debui. propter obseruã¬
tiam grauitatis: ne impertirer deuotiõi
ur̃e que mandastis. Quod si docere ne¬
quiui: saltem ad laudem tante uirginis
exhortari omnino curaui. Quatinus ñ
de essem uobis quem diligitis in die tante
festiuitatis: sed iungerer p̾̃cib. iungerer
uotis: quomodo mente ad ea uobiscum
eleuari merear ur̃is suffragantib meri¬
tis: ad que ꝑuenit beata ⁊ intemerata uͥ¬

Expanded text:
tem atque dilectionem, quia rogantibus vobis tem atque dilectionem, quia rogantibus vobis ne hoc quidem inexpertus judicavi negandum. Malui enim excipere ruborem pudoris, quam non exsequi jussionem vestram, quarum precibus nonnumquam Deus noster obedire videtur; praesertim cum habeatis vobiscum, quas imitari virtutis est, cum quibus discere potestis: affectum a me potius quam magisterium ad laudem husare non debui propter observantiam gravitatis, ne impartirem devotioni vestrae, quae mandastis. Quod si docere nequivi, saltem ad laudem tantae virginis exhortari omnino curavi: quatenus non deessem vobis quem diligitis in die tantae festivitatis, sed jungerer precibus, jungerer votis, si quo modo mente ad ea vobiscum elevari merear vestris suffragantibus meritis, ad quae pervenit beata et intemerata vi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uidue. immitamini paulam matrem
uiduam: exemplar continentie ⁊ castita¬
tis. immitamini eustochium qͣm habetis
uobiscum uirginem: ⁊ formam ꝑfecte ĩ¬
tegritatis. Quod siminus in illis est qͣm
in matre domini: immo qr est: habetis¬
prole fecundam. ⁊ uirginem ꝑpetuam.
Quia sicut incomꝑatione dei. nemo bo-¬
nus: ita ⁊ in compatione matris domi.¬
ni. nulla inuenitur perfc̃a: qͣmuis uirtu¬
tib eximia conpbetur. ħ nus est pater
u̾r qui in celis est: unus ⁊ magister: una
est ⁊ forma uirginitatis in maria. lectio¬
ui uos omnes ut ymaginem sccła.¬
reformetis integritatis faciem impͥ
nulli potuerunt doli irrumpere: neq
p̃ualuit fraux inimici: s ꝑmansit sc̃a
mente ac corpore: multis donoꝵ priui¬
legiis sublimata. Ilcuro hanc imita¬
mini morib: sequimini castitate: huiꝰ
implorate auxilium. lectiotercia
uod si me quia ita loquor p̃surap¬
tionis uelit arguere inuidoꝵ alqͥs:¬
et quod uobis scripserim: arguat carita¬

Expanded text:
 viduae, imitamini Paulam viduam matrem, exemplar continentiae et castitatis. Imitamini Eustochium, quam habetis vobiscum virginem, et formosam perfectae integritatis. Quod si minus in eis est, quam in matre Domini, immo qprolem secundam, et virginem perpetuam, quia sicut in comparatione Domini nemo bonus, ita in comparatione matris Domini nulla intibus eximiis comprobetur. Unus est Pater noster, qui in coelis est: unus et magister: una est forma virginitatis in Maria, cui vos omnes ut imaginem reformetis integritatis, faciem imprm , ad quam nulli potuerunt doli irrumpere, nec praevaluit fraus inimici, sed permansit sancta mente et corpore, multis donorum privilegiis sublimata. Idcirco hanc imitamini moribus, sequimini castitate, hujus implorate auxilium. XVII. uod si me, quia ita loquor, praesumptionis velit arguere invidorum aliquis, quod vobis scripserim: arguat charita
Abbreviated transcription (Latin):
legerat ⁊ ignorabat quid seq̃retur. Seq̃batur
uero. Infirinum autem infide recipite. Quod
Sed tali admonitione firmatus est: placitoq
ac ꝓposito bono ⁊ congruentissimo suis mori
Indicant illi. Gaudet illa. Narrant quem¬
admodum gestum sit. Exultat ⁊ trumphat
et benedicit dominum qui potens est ultra qͣm
petimus. ⁊ intelleximus facere. Et conu̾tit cds¬

Expanded text:
legeram, et ignorabam quid sequeretur. Sequebatur legeram, et ignorabam quid sequeretur. Sequebatur vero: Infirmum autem in fide recipite . Quod Sed tali admonitione firmatus est, placitoque ac proposito bono et congruentissimo suis moribindicamus; gaudet. Narramus quemadmodum gestum sit; exsultat et triumphat; et benedicebat tibi, qui potens es ultra quam petimus aut intelligimus facere , quia ta
Abbreviated transcription (Latin):
marissima contritione cordis sui. Et repente
audiuit uocem de uicina domo. cum cantu
tato uultu intentissimus cogitare cepit utrũ¬
nam solerent pueri in aliquo genere lu-¬
dendi cantitare tale aliquid nec occiurebat
omnino audisse se uspiam. Repressoq im¬
petu lacrimarum surrexit. nichil aliud int̾¬
pretans diuinitus sibi iuberi nisi ut aperi-¬
ret codicem. ⁊ legeret quod pͥmum caput
taq concitus rediit in eum locum ubi sedebat
alippius. Ibi enim posuerat codicem apostoli
cum unde surrexerat. Arripuit aperuit. et
legit insilentio capitulum quo primum con
opus erat. Statimq cum fine huiuscemodi
sententie quasi luce securitatis infusa cordi eiꝰ:
omnes dubitationis tenebre diffugerunt.
Tunc interiecto aut digito aut nescio quo a¬
lio signo codicem dausit. et tranquillo iam
uultu indicauit alyppio. At ille quid ag̾etur
quod augustinus ignorabat: sic indicauit.
Petit uidere quid legisset. Ostendit augusti¬
nus. Et attendit ille etiam ultra quam ipse

Expanded text:
marissima contritione cordis mei. et ecce audio uocem de diuina domo cum cantu tato uultu intentissimus cogitare coepi, utrumnam solerent pueri in aliquo genere ludendi cantitare tale aliquid, nec occurrebat omnino audisse me uspiam repressoque impetu lacrimarum surrexi nihil aliud interpretans diuinitus mihi iuberi, nisi ut aperirem codicem et legerem quod primum caputtaque concitus redii in eum locum, ubi sedebat Alypius: ibi enim posueram codicem apostoli, cum inde surrexeram. arripui, aperui et legi in silentio capitulum, quo primum coniopus erat. statim quippe cum fine huiusce sententiae quasi luce securitomnes dubitationis tenebrae diffugerunt. 30. Tum interjecto aut digito aut nescio quo alio signo, codicem clausi, et tranquillo jam vultu indicavi Alypio. At ille quid in se ageretur, quod ego nesciebam, sic indicavit. Petit videre quid legissem: ostendi; et attendit etiam ultra quam ego
Abbreviated transcription (Latin):
lacuit augustino non tumultuose
abripere. s lenit̾ subtrahere ministe¬
rium lingue sue mundinis loquacitatis. qͥb¬
pueros docebat. Iam paucissimi dies suꝑerant
ab uindemiales ferias. ⁊ statuit tolerare illos:
tib grariduum dederas sagutas accutas. et
carbones uastatores aduersus linguam sub¬
Dolam. uelud consulendo contra dicentem.
⁊ sicut cibum assolet amarido consumentẽ.
Dagitiau̾as tu cor eorum caritate tua. ⁊ ges¬
tabant uerba tua tnͣfixa uiscerib. ⁊ exem¬
pla seruoꝵ tuoꝵ quos de nigris lucidos ⁊ de
mortuis uiuos feceras. congesta in sin
cogitationis eoꝵ urebant ⁊ assumebant gra-¬
uem tor porem ne in una mergerentur: ⁊ ac¬
cendebiant eos ualide. ut omnis ex lingua sub¬
dola contraditionis flatus inflammare eos a¬
crius posset non extinguere. lectio exa.

Expanded text:
ctu tuo non tumultuose abripere, sed leniter subtrahere ministerium linguae meae nundinis loquacitatis, portune iam paucissimi dies supererant ad uindemiales ferias, et statui tolerare illos, tibus canticum graduum dederas sagittas acutas et carbones uastatores aduersus linguam subdolam uelut consulendo contradicentem et, sicut cibum assolet, amando consumentem. Sagittaueras tu cor nostrum caritate tua, et gestabamus uerba tua transfixa uisceribus et exempla seruorum tuorum, quos de nigris lucidos et de mortuis uiuos feceras, congesta in sinum cogitationis nostrae urebant et absumebant grauem torporem, ne in ima uergeremus, et accendebant nos ualide, ut omnis ex lingua subdola contradictionis flatus inflammare nos acrius posset, non extinguere. uerum ta
Abbreviated transcription (Latin):
stbant carbones. mittentes sub
gratem: ⁊ desuꝑ comprimentes cum
furcis ferreis. Seatus laurentius dixit.
num supplicium. Quia ipse dñs¬
nouit. quia accusatus non negaui:
interrogatus xp̃m confessus sum: as¬
satus gratias ago. Ualerianus p̃fectꝰ
dixit. ubi sunt ignes: quos tu dus
promittebas.: In ipsa hora dicebat
beatus laurentius. O insania uestra.
infelices non cognoscitis: quia carbo¬
nes uestri non ardorem sed refrigeriũ
michi p̃stant: Et ceperunt omnes qͥ¬
aderant mirari: qͦmodo p̃ceperat deciꝰ ui
uum assari. Ille autem uultu pulcer¬
rimo: dicebat. Gratias ago tibi dñe

Expanded text:
bant . carbones . mittentes sub grauatum . et| desuper conpraementes cum ferreis forbipis. Beatus lauren| tius dixit . num supplicium. Quia ipsi dominunouit . qui+ ac| cusatus . non negaui. Interrogatus christum confessus sum . assatus| gratias egi Valerianus praefectus dixit. Ibi sunt Ignis quos| diis promittebas . in ipsa hora dicebat beatus laurentius.| O insania uestra infelicis recognuscetis. Quia carbones| uestri non ardorem . sed refrigerium mihi praestant. Et coe| perunt omnes mirare quomodo praeceperat decius uiuum| eum assari. Illi autem pulcerrimo uultu dicebat. Gra| tias+ ago domine
Abbreviated transcription (Latin):
angelica. s etiam rerum argumento. nullum¬
genus uirtutis beatissime uirgini defuisse.
Depromebant itaq iurtutes in cogitatione ⁊
affectu cordis eius ineffabilem armoniam
quam ipsa creatrix. ⁊ habitatrix euis dersa¬
piensia delectabatur audire. Choruscabãt
foris insuꝑficie sermonis ⁊ actus. unde meri¬
to possent homines glorificare d̃m. et exem

Expanded text:
angelica, sed etiam rerum argumento nullumangelica, sed etiam rerum argumento nullum virtutis beatissimae Virgini defuisse. Depromebant itaque virtutes in cogitatione et affectu cordis ejus ineffabilem harmoniam, quam ipsa creatrix et inhabitatrix ejus Dei sapientia delectabatur audire; coruscabant foris in superficie sermonis et actus, unde merito possent homines glorificare Deum, et exem
Abbreviated transcription (Latin):
ta uirtutum ex uerbis ⁊ factis eius que scrip¬
tura cominemorat: tanto sibi facilius occur
rent. qnͣto ĩquerendo fidelior erit. Sunt aut̃
ex eis quedam: omni fere xp̃iano ꝑspitua.
Quis enim est cui cum iocunda admirati¬
one ñ speculetur ip̃ius nature adolescentis
fortudinem. pͥdentiamq ac fidem in collo¬
quio angelico. ubi tam constant̾ eloquitur.
tam prudenterrogat. tam facile crecdit: Quis
non uideat. ac uidendo miretur. iusticiam
eius qua sic uniuersa p̃cepta diuine legis sa¬
gebat implere. ut nec ad se non ꝑtinentia q̃¬
dam in expleta relinqueret: Terbi gr̃a. Pͥost
ꝑtum enim purificatione legali qͣm agebat.
non egebat. que uirum in concipiendo non
nouerat. De temꝑantia quoq ip̃ius suꝑius
dictum est: que deo uirginitatis lilium. in
humilitatis ualle ꝓduxit. Cum ergo uirtuti¬
bus supradictis facta eius plerta sint atq cdi¬
cta manifestum est non solum atcestatione

Expanded text:
ta virtutum ex verbis et factis ejus quae Scripta virtutum ex verbis et factis ejus quae Scriptura commemorat, tanto sibi facilius occurrent, quanto ipse in quaerendo fidelior erit. Sunt autem ex eis quaedam omni fere Christiano perspicua. Quis enim est qui cum jucunda admiratione non speculetur ipsius maturae adolescentis fortitudinem, et prudentiam, et fidem in colloquio angelico, ubi tam constanter eloquitur, tam prudenter interrogat, tam facile credit? Quis enim non videat ac videndo miretur justitiam ejus, qua sic universa praecepta divinae legis satagebat implere, ut nec ad se pertinentia inexpleta relinqueret? Verbi gratia: post partum enim purificatione legali quam agebat, non egebat, quia virum in concipiendo non noverat. De temperantia quoque ipsius superius dictum est, quae Deo virginitatis lilium in humilitatis valle produxit. Cum ergo virtutibus supradictis facta ejus plena sunt atque dicta, manifestum est non solum attestatione
Abbreviated transcription (Latin):
nunc sit hec ꝑsona. que sic omnib scĩs p̾tan¬
da atq mitanda ꝓponitur. Heraciter respon¬
demus. qr longe ꝑfectior. qͣm nr̃a oratione dẽ¬
monstrari possit. Tamen ne ibi nichil dic̾e
arguamur: ubi maior affluit copia discen¬
dorum. reseruantes multa. atq magna fa¬
cundis. saltem pauca dicamus super hoc: ⁊
facile ꝓbentur audita. Hoc igitur in pͥmis
abstruere fas est: quod anima eius ⁊ caro ꝙͣ
elegit. ⁊ habitaculum sibi fecit sapientia dei
patris. ab omini malicia ⁊ immunditia pu¬
rissima fuit: affirmante scriptura qm ĩ ma¬
liuolam animnam ñ introibit sapientia: nec
habitabit in corpore subdito peccatis. Item econ¬
tra confident̾ asserimus quia nullo uirtum
genere uacabat: cui plenitudinem gr̃e cli nũ¬
tius asserebat inẽẽ. Quod attestante archan¬
gelo. qͣmuis nemo sana mente discredat. tn
si quis adhuc pio desiderio querat argumen¬

Expanded text:
nunc sit, haec persona, quae sic omnibus sanctis spectannunc sit, haec persona, quae sic omnibus sanctis spectanda atque imitanda proponitur? veraciter respondemus, quia longe perfectior quam nostra oratione demonstrari possit. Tamen ne ibi nihil dicere arguamur, ubi major affluit copia dicendorum, reservantes multa atque magna facundis, saltem pauca dicamus super hoc, et quae facile probentur audita. Hoc igitur in primis astruere fas est, quod anima ipsius et caro quam elegit, et habitaculum sibi fecit Sapientia Dei Patris, ab omni malitia et immunditia purissimae fuerunt, affirmante Scriptura: Quoniam in malevolam animam non introibit sapientia, nec habitabit in corpore subdito peccatis . Item econtra confidenter asserimus, quia nullo virtutum genere vacabat, cui plenitudinem gratiae Dei nuntius asserebat inesse. Quod, attestante archangelo, quamvis nemo sana mente discredat, tamen si quis adhuc pio desiderio quaerat argumen
Abbreviated transcription (Latin):
ut pleriq s cdiuina dispensatione nomen
accepit: ita ut ip̃a quoq uocabuli sui figu¬
ra magnum quiddam innueret. Int̾p̃tat᷑
enim maris stella. Quid ergo misticum
hec interp̃tatio gerat: ꝑ similitudinem oftẽ¬
damus. Nautis quippe mate transeuntib
notare opus est stellam haut longe a sup̾mo
celi cardine choruscantem. ⁊ ex respͤtu illius
estimare atq diligere cursum suum. ut por¬
tum destinatum appheridere possint. Sĩmili
modo fratres oportet uniuersos xp̃icolas inter
fluctus huius seculi remigantes attendere ma¬
ris stellam hanc: idest mariam. que sup̃mo re¬
rum cardini deo proxima est: ⁊ respectu exem¬
pli eius. cursum uite dirigere. Quod qui fece¬
rit. non iactabitur uane głe uento: nͨ frange̾t
scopulis adu̾ioꝵ. nec absorbitur scyllea uora¬
gine uoluptatum. sed ꝓspere ueniet ad portũ
quietis et̾ne. hic si quis int̾roget dicens. quod
ergo putas qualis olim in anima fuerit. uel

Expanded text:
ut plerique, sed divina dispensatione nomen ut plerique, sed divina dispensatione nomen accepit, ita ut ipsa quoque vocabuli sui figura magnum quiddam innueret: interpretatur enim maris stella. Quid ergo mysticum haec interpretatio gerat, per similitudinem ostendamus. Nautis quippe mare transeuntibus, notare opus est stellam hanc, longe a summo coeli cardine coruscantem, et ex respectu illius aestimare atque dirigere cursum suum, ut portum destinatum apprehendere possint. Simili modo, fratres, oportet universos Christicolas, inter fluctus hujus saeculi remigantes, attendere maris stellam hanc, id est Mariam, quae supremo rerum cardini Deo proxima est, et respectu exempli ejus cursum vitae dirigere. Quod qui fecerit non jactabitur vanae gloriae vento, nec frangetur scopulis adversorum, nec absorbebitur scyllaea voragine voluptatum, sed prospere veniet ad portum quietis aeternae. Hic si quis interroget dicens, quid ergo putas qualis olim in anima fuerit, vel
Abbreviated transcription (Latin):
Est enim specios forma p̃filiis hominum:
et uitalis refectio. nĩ solum hominum s etiã
angeloꝵ. Hinc breuit asserta ꝓpositionis ꝑti¬
cula prima: quod sequit᷑ attinganus. Nata
est igitur beatissima uirgo. sicut legimus pa¬
tre narareno matre uͭ bethleemita. Quas ur¬
bes xp̃i natiuitati. uel conu̾sationi destina
tas et̃ ꝓpħe ñ tacuerant. Descendit autem
in semine suo. Et ab styrpe dauid: quem deꝰ
ppt̾ notam sibi ꝓbitatem egregia laude subli¬
mauit dicens. Inueni uirum secundum cor
meum. De regali nempe tribu simul: ⁊ sa¬
cerdotali duxit originem. que summum re¬
gem atq pontificem erat ꝑitura. Non tamẽ
hec idcuto dixerimus: quod dominus qui
peccatores uocare uenit. dedignatus sit ma¬
trem suam pectatores habere cognatos inter
quos speciosa. uelut inter spinas lilium ap¬
pareret. Hec itaq electa. ⁊ in signis int̾ filias.
ñ fortuitu quidem aut solo placito ꝑenitum.

Expanded text:
Est enim speciosus forma prae filiis hominum , Est enim speciosus forma prae filiis hominum , et vitalis refectio non solum hominum, sed etiam angelorum. Hinc breviter asserta propositionis particula prima, quod sequitur attingamus. Nata est igitur beatissima Virgo, sicut legimus, patre Nazareno, matre Bethlehemita, quas urbes Christi nativitati vel conversationi destinatas esse prophetae non tacuerant. Descendit autem in semine suo, et ab stirpe David, quem Deus propter notam sibi probitatem egregia laude sublimavit, dicens: Inveni virum secundum cor meum . De regali nempe tribu simul et sacerdotali duxit originem, quae summum Regem atque Pontificem erat paritura. Non tamen haec idcirco dixerimus, quod Dominus qui peccatores vocare venit, dedignatus sit matrem suam peccatores habere cognatos, inter quos speciosa velut inter spinas lilium appareret. Haec itaque electa et insignis inter filias, non fortuitu quidem, aut solo placito parentum
Abbreviated transcription (Latin):
licite. quid significaret tam mirabile factum.
Quod longo post aperire ꝑgens diuinus ysai.¬
as: egrediet᷑ ĩ qͥt iͥga de radice iesse: ⁊ flos de ra¬
dice eius ascendet. ⁊ requiescet suꝑ eum sp̃c do¬
mini. At hec uerba. tanqͣm auditores eius di-¬
cerent. o pat̾ ysaia obscure loqueris. dic nob̾
q̃sumus ip̃am rem manifeste: ad iecit clarita
puer inquit natus nobis: filius datus est nob̃.
et uocabitur nomen eius admirabilis: consi¬
liarius. deus fortis: pater futuri seculi pͥnceps
pacis. Multiplicabitur eius imperium: et
pacis s̃ erit finis. Quoo ergo designauit mi¬
raculo: hoc a secretis eius ꝓdidit uaticinio:
et quod uates cecinit: consequent̾ rei exitus
aꝓpbauit. Nam sicut illa uirga sine racdice.
sine quolibet nature: uel adminicło frusti¬
ficauit: ita uirgo maria sine coniugali oꝑe
filium ꝓcreauit. filium sane. flore designatũ
⁊ fructu. Nore ꝓpt̾ spetiem. fructu ꝓpt̾ utilitatẽ

Expanded text:
licite quid significaret tam mirabile factum, licite quid significaret tam mirabile factum, quod longo post aperiens divinus Isaias: Egredietur, inquit, virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et requiescet super eum Spiritus Domini . Ad haec verba tanquam auditores ejus dicerent: O pater Isaia, obscure loqueris, dic nobis, quaeso, ipsam rem manifeste, adjecit claritatPuer, inquit, natus est nobis, filius datus est nobis, et vocabitur nomen ejus Admirabilis, Consiliarius, Deus fortis, pacis: multiplicabitur ejus imperium et regni ejus non erit finis . Quod ergo Deus designavit miraculo, hoc a secreto Isaias prodit vaticinio. Et quod vates cecinit, consequenter rei exitus approbavit. Nam sicut illa virga sine radice, sine quolibet naturae vel artis adminiculo fructificavit: ita Virgo Maria sine conjugali opere filium procreavit, filium sane flore designatum et fructu; flore, propter speciem, fructu, propter utilitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
mentis. Sicq principali sugestione dyaboli
uicta uitiosum caput: uirtutis pede contriuit.
Nontamen hoc solo s eo qͣm maxime trium¬
phauit: quod de sua mundissima carne cor¬
porata sapientia uincit usqꝙ qͣ maliciam. at¬
tingens a fine usq ad finem fortiter: ⁊ dispo¬
nens omnia suauiter. Hec est ergo mulies
ad qͣm diuinum illud intendebat oraculum.
hanc qͣndoq nascituram innuebat. hanc fi¬
guraliter intimabat. Expedito qͣm paucis
oraculo unum quoq de miraculis absolua¬
tur. Accepte sunt a scõ moyse singule uirge
de singulis tribub isrł nominib earum ĩ¬
scripte iubente deo: ⁊ posite in tabernaculo eiꝰ.
Inter quas una que fuerat aaron. inuenta
est. sequenti die germinasse: floruisse: fron¬
duisse: ac peperisse amigdala. Sciens ergo
dominus. hoc opus suum magni esse misterii:
iussit seruari uirgam admonimentũ. Moniti
enim sunt filu s̾rael p̾sentia uirge querere sol¬

Expanded text:
mentis. Sicque principali suggestione diaboli mentis. Sicque principali suggestione diaboli victa, vitiosum caput virtutis pede contrivit. Non tamen hoc solo, sed eo quam maxime triumphavit, quod de sua mundissima carne corporata sapientia dicit, Usquequaque malitiam attingens a fine usque ad finem fortiter, et disponens omnia suaviter . Haec est ergo mulier ad quam divinum illud intendebat oraculum, hanc quandoque nascituram innuebat, hanc singulariter intimabat. Expedito quam paucis oraculo, unum quodque de miraculis absolvatur. Acceptae sunt a sancto Moyse singulae virgae de singulis tribubus Israel, nominibus earum inscriptae, jubente Domino, et positae in tabernaculo ejus: inter quas una quae fuerat Aaroni inventa est sequenti die germinasse, floruisse, fronduisse, et peperisse amygdala. Sciens ergo Dominus hoc opus suum magni esse mysterii, jussit servari virgam ad monimentum. Monebantur enim filii Israel praesentia virgae, quaerere sol
Abbreviated transcription (Latin):
signata miraculis. Nata uero ꝓgenie diuini¬
tus ordinata priuilegio uirtutum enituit.
saluatorem elidit. A quo glorificata in celo:
nunqͣm terrigenis patrocinari desistit. Pͥro¬
positionem sequatur ordine suo narratio.
Iamq refenimus unum de p̾taxatis oracł̃is:
ac deinde pacis expediamus. Dixit et̾nus ad
ueterem: deus ad serpentem. Inimicitias po¬
nam int̾ te ⁊ mulierem: ⁊ semen tuum et
Quid est in hoc loco serpentis caput cõtere
nisi principalem cyabi sugestionem. idest¬
carnis concupisseiãm resi stendo suꝑare. Si
ergo queratur que nam mulier huiusmo¬
di uictoriam adepta sit: profecto non reꝑitͤ
in linea generationis humanc. donec ꝑueni¬
atur ad illam de qua nunc agius sc̃aꝵ
scãm. Et si intelligitur in quo serpentis ca¬
put uel ip̃a contriu̾it: nimirum in eo quod
uirginitatem simul ⁊ humilitatem sacrifi¬
extinsisse cõcupiscentiam carnis humilita.¬
te que facit paperem sp̃u. concupiscentiam

Expanded text:
signata miraculis, nata vero progenie divinisignata miraculis, nata vero progenie divinitus ordinata, privilegio virtutum insignis enituit, Salvatorem edidit a quo glorificata in coelo, nunquam terrigenis patrocinari desistit. Propositionem sequatur ordine sua narratio. Jamque referamus unum de praetaxatis oraculis, ac deinde paucis expediamus. Dixit Aeternus ad veterem, Deus ad serpentem: Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum, et fratres, in hoc loco serpentis caput conterere, nisi principalem diaboli suggestionem, id est concupiscentiam, resistendo superare? Si ergo quaeratur quaenam mulier hujusmodi victoriam operata sit? profecto non reperitur in linea generationis humanae, donec perveniatur ad illam de qua agimus sanctarum sanctam. At si interrogetur, in quo serpentis caput vel ipsa contriverit? nimirum in eo quod virginitatem simul et humilitatem Deo sacrifiexstinxisse concupiscentiam carnis; humilitate, quae facit pauperem spiritu, concupiscentiam
Abbreviated transcription (Latin):
pprobate consuetudirus lectio¬
est apud xp̃ianos scõꝵ prima
patrum dies natalitios obserua¬
re diligenter: ⁊ tunc p̃cipue uir¬
tutes eoꝵ assignatas litteris in eccl̃ia recitare.
ad dei laudem ex cuius muinere sunt: et ad
instrumenta minoꝵ. Int̾ omnes aut̃ scos
memoria beatissime uirginis eo freq̃ntius
agitur. atq festiuius: quo maiorem gr̃am
apud d̃m creditur inuenisse. Unde post alia
quelam ip̃ius antiquiora sollempnia: non
fuit contenta deuotio fidelium: qͥn natiuita¬
diernum. Hac itaq die petuliariter in ec¬
cesia retitandus eẽ uideretur ille liber: qui
de ortu eius apq uita scriptus inueniebat᷑:
si non iudicassent eum patres int̾ apocri¬
plr numerandum. At qm̃ magnis ac sa¬
pientib uiris. ita uisum est. nos alia que¬
dam s alienigena legentes: eccl̃iasticum mo¬
rem debitis officiis exequimur. Beata ergo
domini mater. ⁊ ꝑpetua uirgo maria prius¬
qͣm nasceretur oraculis enuntiata est: et de¬

Expanded text:
pprobatae consuetudinis est apud Christianos sanctorum Patrum dies natalitios observare diligenter, et praecipue virtutes eorum assignatas litteris in Ecclesia recitare ad laudem Dei, ex cujus munere sunt, et ad instrumenta minorum. Inter omnes sanctos, memoria beatissimae Virginis eo frequentius agitur atque festivius, quo majorem gratiam apud Dominum creditur invenisse. Unde post alia quaedam ipsius antiquiora solemnia, non fuit contenta devotio fidelium, quin nativitadiernum. Hac itaque die peculiariter in Ecclesia recitandus esse videtur ille liber, qui de ortu ejus et vita scriptus inveniebatur, si non judicassent eum Patres inter apocrypha numerandum. At quoniam magnis ac sapientibus viris ita visum est, nos alia quaedam, sed non aliena legentes, ecclesiasticum morem debitis officiis exsequamur. Beata ergo Domini Mater et perpetua Virgo Maria, priusquam nasceretur oraculis enuntiata est, et de
Abbreviated transcription (Latin):
eleuatum cum patre in sede maiestatis
Egimus ergo qͣm sepe ad fimera
et ad sepulturas quoꝵ libet scõꝵ¬
angelos aduenisse. ⁊ ad exequia
eoꝵ obsequia p̃stitisse ñnon ⁊ animaᷤ
electoꝵ usq ad celos cum hymnis et
laudib cleculisse. Ibi ⁊ utriusq sexus
chori commerantur: frequent̾ auditi
laudes cecinisse. Interea ⁊ quod ꝑ spicat
est: multo ñnunqͣm lumine eosdem
resplenduisse: insuꝑ ⁊ adhuc iuuentes
in carne ibidem miri odoris fraglanti¬
ꝓbanda: talia ⁊ tanta dignatus est ex¬
hibere ꝑ suos celi ministros circa de-¬
functos: qnͣtomagis credendum. hodi¬
erna die militiam celoꝵ cum suis ag¬
minib. festiue obuiam aduenisse geni¬
trici dei: eamq ingenti lumine circum¬
fulsisse: ⁊ usq ad thronum olim sibi
etiam aute mundi constitutionem
ꝑatum cum laudib ⁊ canticis spiri

Expanded text:
elevatum cum Patre in sede majestatis enim quam saepe ad funera et ad sepulturas quorumlibet sanctoruangelos advenisse, et exsequiis eorum obsequia praestitisse: necnon et animas electorum usque ad coelos, cum hymnis et laudibus detulisse: ubi et utriusque sexus chori commemorantur frequenter auditi, laudesque cecinisse: interea et quod perspicacius est, multo nonnumquam lumine eosdem resplenduisse; insuper et adhuc viventes in carne, ibidem miri odoris fragrantiprobanda, talia et tanta dignatus est exhibere per suos coeli ministros circa defunctos: quanto magis credendum est hodierna die militiam coelorum cum suis agminibus festive obviam venisse genitrici Dei, eamque ingenti lumine circumfulsisse, et usque ad thronum olim sibi etiam ante mundi constitutionem paratum, cum laudibus et canticis spiri
Abbreviated transcription (Latin):
ullidubium: omnen illam celestẽ
iheruisalem cunc exultasse in effabili le¬
ticia: tunc iocundatam esse mnestima¬
bili caritate: tunc cum omni gratula¬
tione iubilasse qm̃ festiuitas hec q̃
nobis hodie reuoluitur aiinua: illis
omnib fc̃a est continua. Nec immerito.
Creditur enim quod saluator ipse qͣntũ
datur intelligi. per se totus festinus oc¬
currit: et cum gaudio eam secum ĩ thro¬
no collocauit. Alias autem quomodo
impleuisse creditur quod in lege ipse

Expanded text:
ulli dubium, omnem illam coelestem Jerusalem, tunc exsultasse ineffabili laetitia, tunc jucundatam esse inaestimabili charitate, tuncque cum omni gratulatione jubilasse: quoniam festivitas haec quae nobis hodie revolvitur annua, illis omnibus facta est continua. IX. Nec immerito: creditur enim quod Salvator omnium ipse, quantum datur intelligi, per se totus festivus occurrit, et cum gaudio eam secum in throno collocavit. Alias autem quomodo implevisse creditur quod in lege ipse
Abbreviated transcription (Latin):
dagentibium nominis miraculis qm p̃¬
dicationib obtineret. Et cum sepissime
ab ydoloꝵ pontificib contra eum seditio
excitaretur in ppłos. ita ut plebes in mu¬
nere etiam ⁊ de uicinis regionib cum ar¬
mis. ac bellico apparatu ꝓpter fideles qui
iam ꝑ illum in xp̃m crediderant. ad per¬
dendum eum congregatim ubi ip̃r esse

Expanded text:
da gentilium non minus miraculis quam praedicationibus obtineret. Et cum saepissime ab idolorum pontificibus contra eum seditio excitaretur in populis, ita ut plebes innumerae, etiam et de vicinis regionibus cum armis ac bellico apparatu, propter fideles, qui jam per illum in Christum crediderant, ad perdendum eum gregatim, ubi ipsum esse
Abbreviated transcription (Latin):
chano.Quem inquit clicunt ho¬
mines esse filium hominis: Pulcre
homines appellat eos. qui de filio ho¬
minis tantum loqui nouerant: qui

Expanded text:
cano. Quem, inquit, dicunt homines esse Filium hominis? Pulchre homines appellat eos qui de Filio hominis tantum loqui noverant, qui
Abbreviated transcription (Latin):
cum et ip̃i eadem saluati sunt gratia:
siquidem constat tempus non p̃iudicas¬
se sacramentum uniti hominis ac cl̃i:
ita ut iam esset in illo ꝑunitatem per¬
sone ab initio seculi: qui necdum erat
natus de maria uirgine. Quod mul¬
tis scripturam declaratur indicus. In¬
de dominus ad iudeos. Antequam
itaq uerbis ostendit se qui loquebat᷑.
in eo semꝑ fuisse misterio unitatis. Qm
quit ego sum. Nam abraham ante¬
qm fieret: humanitatis est breuitas.
Ego sum autem: eternitas nature cle¬
claratur. In qua nimirum eternita¬
te: iam fuisse qui loquebatur. ꝑ sacra¬
mentum sue incarnationis insinuat.
uolens dilucidare apertius: ih̃c
inquit ppłm ex egypto saluans: sccl̃o
eos qui non crediderunt perdidit. Et
alibi paulus. Neq temptemus xp̃m:
sicut quidari eoꝵ temptauerunt.
Non quod iam esset ih̾c. aut xp̃c natͥ
ex maria: s quia in illo unico filio cl̃i.

Expanded text:
cum et ipsi eadem salvati sint gratia. Unde constat tempus non praejudicasse sacramentum uniti hominis ac Dei, ita ut jam esset in illo per unitatem personae ab initio saeculi, qui necdum erat natus de Maria virgine: quod multis Scripturarum declaratur indiciis. Unde Dominus ad Judaeos: Antequam utique verbis ostendit se qui loquebatur, in eo semper fuisse mysterio unitatis. Quam  fieret, inquit, ego sum . Nam, Abraham antequam fieret, humanitatis est brevitas. Ego autem sum, aeternitas naturae declaratur: in qua nimirum aeternitate jam se fuisse qui loquebatur, per sacramentum suae incarnationis insinuat.olens dilucidare apertius, Jesus, inquit, populum ex Aegypto salvans, secundo eos qui non crediderunt, perdidit . Et alibi Paulus: Neque tentemus Christum, sicut quidam eorum tentaverunt , non quod jam esset Jesus aut Christus natus ex Maria
Abbreviated transcription (Latin):
reca lingua ꝯu¬
archangeli uero sumii mintii uo cantur.
quaqͣm possunt. Quia tunc solum sunt
angeli: cum ꝑ eos func aliqua nuntiantur.
Hude ⁊ ꝑ psalmistam clicitur. Qͥ facit age¬
los suos suos sp̃c. Ac si patent̾ dicat. Qui eoᷤ
quos semꝑ habet sp̃c: etiam cum uoluerit
angelos facit. Hii autem qui minima min¬
tiant angeli: qui uero summa antuntiant.
archangeli uocantur. Hinc est enim quod
ad mariam uirginem non quilibet ange

Expanded text:
eca lingua archangeli uero 'summi nuntii', uocantur. quaquam possunt, quia tunc solum sunt angeli, cum per eos aliqua nuntiantur. Unde et per psalmistam dicitur: «Qui facit angelos suos spiritus»; ac si patenter dicat: qui eos, quos semper habet, spiritus, etiam, cum voluerit, angelos facit. Hi autem, qui minima nuntiant, angeli, qui vero summa annuntiant, archangeli vocantur. Hinc est enim, quod ad Mariam virginem non quilibet ange
Abbreviated transcription (Latin):
nus unus. Sed ciuis omnimodo. per¬
egrinus autem per reuelationem
quid adhiberet qñ doleret aucliuit.
et cum hoc fecerit dolor continuo
conquiescit. Autulꝰ nomen est fũcli.
ubi eccłia scita erat. ⁊ in eo memo¬
ria est martyris stephani. Puerũ
quendã puulum cum in area lu¬
deret. exorbitantes boues qui ue¬
hiculum trahebant rote obtriue¬
runt: et confestim palpitauit expi¬
rans. Hunc mater arreptum ad e¬
andem memoriam posuit. ⁊ non
solum reuixit: uerum etiam illesus
apparuit. lectio quinca.

Expanded text:
nus unus: sed ciues omni modo; peregrinus autem per reuelationem, quid adhiberet quando doleret, audiuit; et cum hoc fecerit, dolor continuo conquiescit Audurus nomen est fundi, ubi ecclesia et in ea memoria martyris Stephani. Puerum quendam paruulum, cum in area luderet, exorbitantes boues, qui uehiculum trahebant, rota obtriuerunt, et confestim palpitauit exspirans. Hunc mater arreptum ad eandem memoriam posuit, et non solum reuixit. uerum etiam inlaesus apparuit. Sanctimonia
Abbreviated transcription (Latin):
acliuua nos deus salutaris noster: ꝓp¬
ter honorem nominis tui domine libe¬
ra nos ⁊ ꝓpicius esto peccatis nostris ꝓpt̾
nomen tuum: ne forte dicant gentes u¬
bi est deus eoꝵ. Quibz hec orantib exili¬
ens gutta plumbi struentis in oculum
rictiouari graui illum dolore crutians:
excecauit afflictum. At is fremens posses¬
sus insania: dum medelam corporis
animeq debuit implorare: mortem sibi
accelerauit insairam. Nam picem. adi
pem. oleumq simul iussit feruere: et
sanctos denuo martyres in eam p̃cipita¬
ri quasi consumendoᷤ pena p̃cepit. At
ubi ministri obtemperantes ꝑfecerunt
cunctaq sibi ab impio fuerant impera¬
ta. sancti martyres spei suẽ imobiliter
incombentes: alacres fiducialiter deo in

Expanded text:
Adiuua nos deus salutaris| noster . propAdiuua nos deus salutaris| noster . propter honorem nominis tui domine libera nos. Et| propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum.| Ne forte dicant gentes ubi est deus eorum quibus haec| orantibus . exiliens gutta plumbi feruentes in oculum| riciouari graui illum dolore crucians excecauit.| adflictum adis+ fremens+ possessus insania dum me| dillam corporis animaeque dibuit inplorare . mor| tem sibi adcelerauit insaniens. Nam picem . adi| pem . oleumque simul iussit feruere . et sanctos denuo| martyres in eam precipitari . quasi consummen| dos +poenam precipit. Ad ubi ministri obtemperan| tes perfecerunt cuncta que sibi ab impio fuerant| imperata Sancti martyres spei sue inmobiliter| incumbentes alacres fiducialiter deo in
Abbreviated transcription (Latin):
Huis itaq orantib: exilierunt sudes de
ctiouarus furore insaniens: molas ĩ sin¬
gulorum colla iubet suspendi: ⁊ autũni
tempore in fluiuo cuius uocabulum est
axone uelut sub glaciedimergi. At illi
scuto diuine protecti uirtutis: licebant
domino leti. Suꝑ aqͣm refectionis: educa
bis nos domine. S famulante creatura
sua deo. martyres eius nec aqua merg̾e.
nec petra p̃mere. nec frigus potuit strĩ¬
gere: s potius quasi estiuis lauacris de¬
lectati. ꝓiecto molari honere: ad alteram
natantes in lesi ꝑuenerunt fluminis ri¬
pam. Hoc uiso Rictiouarus miracło:
instigante dyabolo exagitatus ira. ussit
eos rursus uinctos custodiri: dones plum¬
bum iniectũ igni liquefieret. in quo mar¬
tyres sanctos consumendos demergeret.
in lesos reddit ignis. Qui etiam mas¬
tyres sancti. electos pueros int̾ calclatias
flamnias. hymnum imitabantur can¬
tantes: orabant dominum aic dicebant.

Expanded text:
His itaque orantibus| exilierunt sudes de His itaque orantibus| exilierunt sudes de ciouarus furore insaniens molas ad singulo| rum colla iubet suspendi. Et hiemis tempore in fluuio .| cuius uocabulum est axona uelut sub glaciae| demergi. At illi scuto diuine protecti uirtutis di| cebant domino laeti super aquam refectionis educa| bis nos domine. Sed famulante creatura sua deo mar| tyres eius nec aqua mergeret. nec petra premere . nec| frigos potuit stringere. Sed potius quasi \e/stiuis la| uacris delectati proiecto molari oneri ad alteram| natantes inlesi peruinerunt fluminis ripam hoc| uiso . Ritiouarus miraculo instigante diabulo exa| gitatus ira iussit eos rursus uinctos custoderi donec| plumbum iniectum +igni liquifierit. In quo marty| res sanctos consummendos demergeret. inlesos reddidit ig| nis qui etiam matyres sancti electos pueros inter caldai| cas flammas ymnum imitabantur cantantes ora| bant dominum ac dicebant.
Abbreviated transcription (Latin):
misit indebite: cuius regnum uane in ter¬
ris decertans conaris destruere. Huis audi¬
tis maximianus furens indignatione rie¬
tiouaro eos sub coniurationis uinculo:
iure tradidit cͥruciandos dicens. Per uir¬
tutes te dyane que orbem cerre sue sub¬
didit ditioni coniuro: ut hos furcis feros
diuersis penis affligens: pessima mor¬
te consumas. Tunc impii principis mi¬
nister impuis impietatis iussis optem¬
perans: p̾claros martyres extensos tro¬
clea cedi fustib iussit. At hu in tormen¬
tis constituti: mente celestia contemplã¬
amus opus tuum sine macula. lectio.
udiens autem sictiouarus ĩ tor¬
sit sudes in ungues eoꝵ mitti: ⁊ lora sin¬
gula de dorso tolli. Quam iussionem
dum ministri efficacit̾ conarentur im¬
plere: martyres sancti int̾ accerrimos
penarum dolores. spe gaudentes. ĩ tri¬
bulatione patientes orabant dñm ac
dicebãt. Iudica domine iudicium nr̃m:
⁊ libera nos ab homine iniquo ⁊ doloso.

Expanded text:
misit indebitae.| Cuius regnum uane in termisit indebitae.| Cuius regnum uane in terris decertans conares dis| truere. His auditis maximianus . furens indignacionem| Riciouaro eos sub coniurationis uinculo. dure tradedit| cruciandos dicens. Per uirtute iste diane que orbem| terrae suae subdidit ditioni coniuro. Vt hos furciferos| diuersis poenis adfligens . pessima morte consumas.| Tunc impii principes minister impius +pietatis ius| sis optemperans preclaros martyres extensos +troclea| cede fustibus iussit. At hi in tormentis constituti| mente celestia contemplanamus opus tuum sine macula christe. Au| diens autem eos Riciouarus in torsit sudis in ungulis eorum mitti.| et loreis singulis de dorso tolli. Quam iussionem dum| ministri efficaciter conarentur inplere . martyres| sancti inter acerrimos poenarum dolores . spe gauden| tes . in tribulacione pacientes . orabant dominum ac di| cebant. Iudica domine iudicium nostrum . et libera| nos ab homine iniquo et doloso.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdurau̾itis multis uos afflictos male ꝑ¬
clam tormentis: ut sitis ceceris exemplũ:
pessima morte consumpti. Nam si resi¬
piscentes diis sacrificaueritis meis: dita¬
re uos opib multis. ⁊ honore sublimari
uidebo insigni. Prefati sc̃i martyres: res¬
pondentes maximiano dixerunt. Non
potes nos illatis minis terrere: quib ui
uero tuam ⁊ honores quos polliceris
tuis dona: ista olim pro amore xp̃i.
nos gaudentes fatemur reliquisse. Quẽ
si ⁊ ipse cognoscens diligeres: non solũ
diuitus ac imperio. uerum etiam demo
num uane deuotissime renuntiares cul¬
ture: a quo renumerante uite p̾mium ꝑ
ciꝑes sempit̾ne. Nam si in istis uanis ꝑͥ¬
sisteris: similis simulacroꝵ cum diabo¬
lo cruciandus in infernum demergeris.
Maximianus dixit. Sufficiat actenus
ur̃is plures perisse maleficiis. Inclyti sc̃i
martyres dixerunt. Misericordem impie
ignoras deum qui te regnare impium ꝑ¬

Expanded text:
perduraueritis multis uos| adflictus mali pperduraueritis multis uos| adflictus mali perdam tormentis. Vt sitis ceteris| exemplum pessima morte consumpti. Nam si resipis| centes . diis sacrificaueritis meis ditare uos opibus| multis et honori sublimari iubebo insigni prefati| martyres. Respondentes maximiano dixerunt. Non| potes nos inlatis minis terreri . quibus uuero tua et honores quos pol| leceritis tuis dona . ista olim pro amore christi nos gau| dentes fatemur reliquisse quem si et ipse cognos| cens diligeris non solum diuiciis ac imperio. Verum| etiam uana demonum deuotissime renuntiares| cultura. A quo remnerante . uitae praemium per| ciperis sempiterne . nam si in istis uanis persisteris.| similis simulacrorum . cum diabulo cruciandos in in| fernum demergeris. Maximianus dixit suffici| at actinus uestris plures perisse maleficiis incli| ti sancti martyres dixerunt . misericordem impie igno| ras deum . qui te regnare impium per
Abbreviated transcription (Latin):
q dei constantissime ꝓtestantes cultoreᷤᷤ
clixerunt. Iouem. ⁊ apollinem. mercu¬
rium. ac saturnum. aut quemlibet
horum quos gentili deos creditis errore
decepti: nec colimus. nec adoramus. ct̃o¬
iis auditis rictiouarus. cathe¬
nis eos uinctos maximiano im¬
pio duci p̾sentandos p̃cepit. Qui adue¬
niens a maximiano int̾rogatꝰ an contẽp¬
tores p̃ceptoꝵ imperialium. crispinum.
uidelicet ac crispinianum sibi presentã¬
dos aciduxerit: respondit adesse utrũq
Quib conclucti intro fuissent: idemaxi¬
mianus ait. Ex quo genere estis: aut cui
deoꝵ famulatum impenditis: Sancti uͦ
martyres fulti suꝑni regis p̾sidio: impio
audacit̾ regi respondentes dixerũt. Rome
nobili orti progenie: in gallias pro xp̃i
P
cdei fatemur nos uenisse amore: qui est
deus uerus creator omnium cum patre
ne deuoti: in cuius etiam usq in finem
tis: ira repletus maximianus ait. Per
uirtutes deoꝵ: quia si in hac stulticia

Expanded text:
quae dei constantissime protes| tantes cultores quae dei constantissime protes| tantes cultores dixerunt. Iouem et apollonem.| mercorium ac saturnum uel quemlibet horum .| quos gentili deos creditis errore decepti nec colimus| nec adoramus. His auditis ritiouarus catines eos uinctos . maximiano impio duci presentandos .| precipit. Qui adueniens a maximiano interrogatus .| an contemptoris praeceptorum imperialium. Crispi| num uidilicet ac crispinianum sibi presentandos| adduxerit. Respondit adesse utrumque quibus| cum introducti fuissent. Idem maximianus dixit| Ex quo genere estis . aut cui deorum famulatum| inpenditis. Sancti uero martyres fulti superni regis| presidio impio audaciter regi. Respondentes di| xerunt romae nobili orti progeniae. In gallias au| tem pdei fatimur nos uenisse amore. Qui est| deus uerus . creatur omnium cum patre ne deuotae. In cuius etiam usque in finem| tis| ira repletus maximianus. Ait per uirtutes deorum| quia si in hac stulticia
Abbreviated transcription (Latin):
ualde erat miraculum: ut cum omnib
pene elegantius operarentur artificib.
anulo mercedem ꝑacti oꝑis exigerent co-¬
aste. Qua gentiles animi ratiõne remo¬
ti: ita horum mox sunt deuincti amore.
ut nulli eoꝵ non tam necessitate artifi¬
ci. qͣm amore uerbi dei: ad beatos mar¬
tyres uenirent frequent̾. Et ita suꝑna per
eos operante uirtute. multi relicto gentili¬
tatis errore. ablicatisq ydolis manu fc̃is:
de ceperunt. Audiens hec maximianus
impius concito ad ꝑquirendos eos. rictio
in p̃dicta urbe pauperum sarcientes re¬
perti. Quib accersitis: proprus compel
latis nominib ait. Crispine ⁊ crispinia¬
ne cuius dei cultores. cuius ue religionis
uos ueneratores fatemini: Utrum iouẽ.
an dyanam: Apollinem ne colitis. aut
merturium. uel saturnum: Sanctiuͦ
crispinus ⁊ crispinianus. quib erat
fidei immobile supͣ petram soliclissimã
positum fundamentum: unius se ueri¬

Expanded text:
ualde erat miraculum ut \cum/ omnibus ualde erat miraculum ut \cum/ omnibus pene elegancius| operarentur artificibus a nullo mercedem per“ac”ti| operis exigerint quoacticie qua gentiles admira| tione permoti . ita horum mox sunt deuincti amore| Vt nonnulli eorum non tam necessitati artificii quam| amore uerbi dei. Ad beatus martyres ueniebant.| frequenter. Et ita superna per eos operante uirtute.| Multi relicto gentilitatis errore abdicatisque| idolis manufactis. de coeperunt. Audiens autem haec maxi| mianus impius concete ad perquirendos eos. Ricio| in predicta urbe pauperum| sarcientes reperti quibus arcessitis propriis\que/ conpel| latis nominibus Ait Crispine et crispiniane . cuius| die cultores. Cuius uel religionis. uos ueneratores| fatimini utrum iouem an dianam appollonem ne co| litis. Aut mercorium uel saturnum. Sancti uiro cris| pinus et crispinianus . quibus erat fidei inmobile| supra petram solidissimam positum fundamen| tum unius si ueri