comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deueñunt. Iudei enĩ ltta sequentes
spũalemq intellectũ contempnẽtes fadi
sunt ꝓpħarum int̾emptores acsuu dn ĩ
t̃fectores ⁊ ideo nũc usq fame ꝑennt᷑. ꝙ¬
mambus paleis uacantes. tͥcieum ꝑ̃diͣ.¬
derunt. Tu uero homo dei rade urgat
empore messis int̃ segetes ex
odore intelligit an ordeũ sidm
spica aut tͣticum. Si aũt fuit
ordeum. transit ad aliam spicã. ⁊ oto¬
rat. ⁊ cum senserit quia spica tͣrese
ascendit sursum inspieam ⁊ tollens
inde granum de ponit ⁊ portat in ha¬
bitaculum suũ. Qrdeum enimi bruteꝵ
animalium eibus ẽ. deniq ⁊ob dicit. ꝓ¬

Expanded text:
devenerunt , Judaei enim litteram sequentes, spiritualemque intellectum contemnentes, facti sunt prophetarum contemptores, ac sui Domini interfectores et ideo nunc usque fame pereunt bus paleis uacantes triticum perdiderint. Tu uero, homo dei, rade uirgas empore messis inter segetes ex odore intelligit an hordeum sit spica illa, an triticum. Si autem fuerit hordeum, transit ad aliam spicam et odoratur; et cum senserit quia spica tritici est, ascendit sursum in spicam et, tollens inde granum, deponit et portat eum in habitaculum suum. Hordeum enim brutorum animalium cibus est; denique Hiob dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
ictum eit inlege. honora prẽm
tilũ ⁊ mat᷑ͣm tuam. Et iterum
Qui maiedixĩt patri. uł matͥ
norde moriatur. Phisiologus dacit
li cum uiderint parentes suos senu¬

Expanded text:
ictum est in lege: Honora patrem tuum et matrem tuam; et iterum: Qui maledixerit patri et matri, morte moriatur. Physiologus dicit: lii, cum uiderint parentes suos senu
Abbreviated transcription (Latin):
flatum suum ⁊ ita se inflat ut penitꝰ
nõ tesparet. Aues uero iuidñtes eã sic
inflatam. ⁊ quasi eruentatã iac̃ẽiem
⁊ linguam eius aꝑto ore eiectã: putan
em ẽẽ inpatuam. ⁊ descendunt ⁊ sedẽt
suꝑ eam. Illa i caꝑit eas ⁊ deuorat.
uulpis eĩ figurã habet diciboli. Om̃ibꝰ
emũ sodm carnem uinentibus fingit se
eẽ mortirũ. Cum enim uatra gucturͤ
suũ peatores habeat spirtta u cam̃ ⁊
ꝑfectis infide. uere mortuus ⁊ ad nichi¬
lum redaictus est. Qui uolunt exceteꝰ o¬
satestunoĩa ⁊ eet̾a his similia dicente
apło. Si scd̾m carnem iux̃itis. morie¬
mini. Si aũ spũ oꝑa carnus mortificaũ¬
tis. uiuetis. Qii gͦ cãnatit̃ iuunt. dia¬
bolicis oꝑibus occupati ab eo tenẽtur
obnexii ⁊ꝑticipes eius effect smui eũ
iꝑo ꝑibunt. Dicente dauid. Introibt̃
ĩ feriora t̾re. tradent᷑ in manꝰ gladi
partes nulpiũ ecunt. Demiq ⁊ herode

Expanded text:
flatus suos, ita se inflat ut penitus non respiret. Aues uero uidentes eam sic inflatam et quasi cruentam iacentem, et linguam eius aperto ore foris eiectam, putant eam esse mortuam; et descendunt et sedent super eam: illa uero rapit eas et deuorat. Vulpis igitur figuram habet diaboli: omnibus enim secundum carnem uiuentibus fingit se esse mortuum; cum intra guttur suum peccatores habeat, spiritalibus tamen et perfectis in fide, uere mortuus est et ad nihilum redactus est. Qui autem uolunt exercere osa testimonia, et caetera his similia; dicentedum carnem uixeritis, moriemini; si autem spiritu opera carnis mortificaueritis, uiuetis Qui ergo carnaliter uiuunt, diabolicis operibus occupati, ab eo tenentur obnoxii, et, pares eius effetti, simul cum illo peribunt; dicente Dauid: Intrabunt in inferiora terrae, tradentur in manus gladii, partes uulpium erunt. Denique et Herode
Abbreviated transcription (Latin):
p ᷝ ͤ obse quium sibi prebuerunt ⁊ di¬
cunt illis filii sui. Eccor parentes du¬
esssimi sicut uos ab infamia eenrat¬
ais nos. ⁊ omẽm laborem nrm inpẽ¬
distus irea nos. nũc eadem seruicia

Expanded text:
sequium sibi praebuerint; et dicunt illis filii sui: Ecce, parentes dulcissimi, sicut uos ab infantia educastis nos, et omnem laborem uestrum impendistis circa nos, eadem seruitia
Abbreviated transcription (Latin):
rati sunt uidei. ⁊ uolebant eñ lapida¬
re. Est gͦ aiuis inui die part. que
diertur femx. De hae dieit l slblo¬
gus quia expletis quingnts cotus
replet utiasq alas diuersis ammã¬

Expanded text:
rati sunt Iudaei, et uolebant eum lapidare. Est ergo auis in Indiae partibus quae dicitur phoenix; de hac dicit Physiologus quia, expletis quingentis annis replet utrasque alas diuersis aroma
Abbreviated transcription (Latin):
im uuam ascendit suꝑ uicẽ
inas uuam illã iaut cadant
⁊ uolutat se suꝑ illos doñ om̃s pene.
racemi figantur in spinis eiꝰ⁊ hos
portat escãm filis sius. Tu uero homo
dei custodi diligñter tuam uineã ⁊
om̃s fruclus euss sp̃nales nec te occum
istrus scłi sellititudo ⁊ tẽꝑ alum boho¬

Expanded text:
m bonam, ascendit super uitem exacinat uuam illam, ita ut cadant  uolutat se super illos, ita ut omnes acini figantur in spinis eius; et sic portat escam filiis suis. Tu uero, homo dei, custodi diligenter uineam tuam et omnes fructus eius spiritales, ne te occupet istius saeculi sollicitudo et temporalium bo
Abbreviated transcription (Latin):
en semꝑ defendit oiantes ⁊ dicentes. Sis¬
natum est. su nos lum̃ uultus tui do¬
mĩe. amł ⁊sol ip̃e nisi extñderit
radios suos nõlucẽ. luma si retexĩt eor¬
mia sua ñ lucet. Uoluctes uisiextẽ¬
derint alas suas uolare nõ possunt. Na¬
recta uento flanti nõ mouebunt᷑. De¬
nique dum moyses eleuabat manus
as conualescebat amalech. Sic ꝙ om̃s
ꝑ transenntes ꝑueniũt ad regna celo¬
rum ⁊ quietissumũ portum. Nescien¬
tes aut spũałr natare s t̃renis ac mor¬
talibꝰ oꝑibus uacantes ⁊xelusisunt a
regno  celoꝵ ⁊mortru eũ mortuis ꝑe¬
unt. Sicut dicit dñs ineunͣgelio. di¬
mitte mortuos sepelere mortuos snoꝰ
conuenit̃ gͥ dicit phisiologus. ethimo¬
los Auis iex niliflummis que se¬
in anum suũ aquam fundens. hec
tat¬

Expanded text:
 defendit orantes et dicentes: Signatum est super nos lumen uultus tui, domine. Nam et sol ipse, nisi extenderit radios suos, non lucet; luna si non exierit cornua sua, non lucet; uolucres nisi expanderint alas suas, uolare non possunt; nasua, uento flante non mouebuntur. Denique dum Moyses eleuaret manus as conualescabat Amalech. Sic igitur pertranseuntes, perueniunt ad regna caelorum, uelut quietissimum portum; nescientes autem spiritaliter natare, sed terrenis ac mortalibus operibus uacantes, exclusi sunt a regno caelorum, mortui cum mortuis pereunt; sicut dicit dominus in euangelio suo: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos. Conuenienter igitur Physiologus dis avis Nili fluminis, quae sein anum aquam fundens. Haec ta
Abbreviated transcription (Latin):
pator ipiũ ꝯncarcerarꝰ x̾cipi uiss
donͤ sapiẽtũ cõsilio delberaret
quid de eo fieri oportẽt data est
tur ppissina dapnẽt᷑ audaẽs hoc
pilatus cultello ꝓpĩo se necauit
et ałd morte uitã fiuiuit Cognita
morte cesae pilati dixit Were
mortuus ẽ morte turpissiã cui
ingenti alligat᷑ et in tibrim flu-¬
ãuo ĩ mergit᷑ spiritꝰ maligni
et sordidi corꝑi maligõ et sor¬
dido congaudentes et miẽ daere
grandines an ae̾ t̾ribilit̾ gn̾abãt
ita nt iucti t̾roe̾ mirabili tene¬
rent᷑ Nua ꝓpt̾ Romãi ipsũ
a tybris fluuio exuentes deri-¬
sionis cã ipm uig̃ẽnã de porta¬
uerũt et radono fluuo ĩ merse¬
rũt. Digena eñ dicit᷑ quasi cuia
aehenie quia ea̾t lotus maledctos

Expanded text:
perator ipsum in carcerem recipi iussit, donec ad sapientum consilio deliberaret, quid de eo fieri oporteret. Data esturpissima dampnaretur. Audiens hoc Pilatus cultello proprio se necavit et tali morte vitam finivit. Cognita Cesar morte Pilati dixit: Vere mortuus est morte turpissima, cui ingenti alligatur et in Tyberim fluvium inmergitur. Spiritus vero maligni et sordidi corpori maligno et sordido congaudentes et nunc in aqugrandines in aere terribiliter generabant, ita ut cuncti timore horribili tenerentur. Quapropter Romani ipsum a Tyberi fluvio extrahentes derisionis causa ipsum Vigenna deportaverunt et Rodano fluvio inmerserunt. Vigenna enim dicitur quasi via gehen
Abbreviated transcription (Latin):
ppatibulo infixerũt uenit erco¬
mecũ matrona q̃ ⁊ psius ihũ
ymagmẽ deferens quã si deuo.¬
ce an spexeris moꝵ saitatis
tus bñficiũ obtinebis Cerar ergõ
pãnis serigꝭ uiã sterm fecit᷑
prscunã assecutus pontiꝰ gͦ
pilatus imperio cestaꝭ capitur¬
in romã ꝑ ducit᷑ Audiens ce¬
sar pilatũ romã ad uenisse ni¬
mio conͣ eũ furoe replens eñ
ad se duci fecit Pilatus autẽ
tumcã in cõsutilem secũ detur¬
lit quã in dutã corã imꝑatoe̾
portauit mox ut nuꝑator eũ

Expanded text:
patibulo affixerunt. Venit mecum matrona quedam ipsius Iesu ymaginem deferens, quam si devote prospexeris, mox sanitatis tue beneficium obtinebis. Cesar igitur pannis sericis viam sterni fecit epristinam assecutus. Poncius igitur Pilatus imperio Cesaris capitur, Romam perducitur. Audiens Cesar Pilatum Romam advenisse, nimio contra eum furore repletus, eum ad se adduci fecit. Pilatus autem tunicam Domini inconsutilem detulit, quam indutam coram imperatore portavit. Mox ut imperato
Abbreviated transcription (Latin):
ut sp̃m̃ tradidit unita sue dei-¬
tati amdad inferna pro funda
descendit Cũds tenebraꝵ tũn quasl
quidã dep̃dator splendidus ac terri¬
bilis attigit affrcie̾ͤ Aspiciẽ᷑ eũ
ompii ac tartaree legiones territi¬

Expanded text:
didit, unita suae divinitati anima ad inferorum profunda descendit. Cumque tenebrarum terminum quasi quidam depraedator splendidus ac terribilis attigisset, aspicientes eum impiae ac tartareae legiones, territ
Abbreviated transcription (Latin):
in siguitũ Imaginis ergo hꝰ¬
ini spectu si dñs tuus de uote
ĩtuebit᷑ cõtiͦ sanitatꝭ bñfic̃o po.¬
cietur Uu ille õne huiꝯmoi yr¬
mago auõ uł argẽto comꝑa¬
uilis Qui illa non s pio affitũ
et n̾uertar ueͭ ergo uolusianꝰ
cũ eperonita cromã dixitq d

Expanded text:
insignitum. Ymaginis ergo huius aspectum si dominus tuus devote intuebitur, continuo sanitatis beneficio pocietur. Cui ille: Estne huiusmodi ymago auro vel argento comparabilis? Cui illa: Non, sed pio affectu et revertar. Venit ergo Volusianus cum Veronica Romam. Dixitque
Abbreviated transcription (Latin):
heu domiꝰ̃ mens ⁊ deus meq
tũ cõ dempnauit ⁊ ceucifigi
p̃cepit Tũt ille ins dolens
us dũ p̃dicando c̾tiur et ego
eius̃ ꝑm̃tia m̃s ĩ uite carerẽ uo¬
lui aũ depẽgi ymaginẽ suã ut¬

Expanded text:
meus et deus meus m condempnavit et crucifigi precepit. Tunc ille nimis dolens us cum predicando ciraret, et ego eius presentia nimis invite carerem, volui michi depingi ymagine
Abbreviated transcription (Latin):
scuulatꝰ frem̃ suũ latent̾ occidit
Qd red̃ rex audienis eheniẽt᷑
doluit et ꝯcione ꝯnõta quid de
teleado et honucida faciend̃ sit cõ.¬
silio x̾quisiuit Qui om̃s reum
esse motꝭ unanunit̃ acclania.¬
uert Rex autẽ ad se c̾uersꝰ ui¬
iqtatẽ u iqͥtati Uoluit duplicae
S pĩ pro tributo quod anuatũ
debebat romars ĩ obsiden misit
Camẽ uolens mcropius esse ab
occision filii ⁊ atributo romanio.¬
x̃ cupiẽs libẽari Tũc̃ tempor
exat icon filius regis francorũ
q sclir romã miserat ꝓ tributꝭ᷑
uic pilatꝰ associatꝰ cũ se ab eo
moi̾bus et in dusteia ꝙ̃celli ui¬
deret eñ ĩ cũnie scimolis agitatꝰ
occidit S dũ romaĩ quid de eo
faciẽdi esset in quirerẽt dixerãt
hoc si suꝑmperit qui frem̃ ne¬
cauit obside uigilauit xegi rei
publice plurimũ util erat et col:

Expanded text:
suum latenter occidit. Quode rex audiens vehementer doluit, et contione convocato, quid de scelerato et homicida faciendum sit filio, requisivit. Qui omnes reum esse mortis unanimiter acclamarunt. Rex autem ad se reversus iniquitatem iniquitate noluit dupplicare, sed ipsum pro tributo, quod annuatim debebat, Romanis in obsidem misit, tum volens innoxius esse ab occisione filii, tum a tributo Romano cupiens liberari. Tunc temporis erat Rome filius regis Francorum, quem similiter Romam miserat pro tributis. Huic Pilatus associatur; cum se ab eo moribus et industria precelli videret, eum invidie stimulis agitatus occidit. Sed cum Romani, quid de eo faciendum esset, inquirerent, dixerunt: Hic si supervixerit, qui fratrem necavit, obsidem iugulavit, rei pub
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs nõ rapit᷑ ad spem et ad im
dit corporꝭ dispositã uidet om̃
caput r̾clinatũ ad osculũ bchia
ex tensa ad amplexũ Quanus
per foratas ad larigiendũ latꝰ
apertãi ad diligend̃ pedũ affĩ¬
cõ ad nobiscũ manend Cor¬
poris eptensonẽ ad se snobis

Expanded text:
m at corporis dispositionem, uidelicet caput inclinatum ad osculum, brachia extensa ad amplexum, manus perforatas ad largiendum, latus apertum ad diligendum, pedum confixionem ad nobiscum commanendum, corporis extensionem ad se nobis
Abbreviated transcription (Latin):
et quis offerat Iden ipẽ unꝰ
utriusq mediator ꝑ sac̾ficium
pacꝭ r̾concilias nos deo unũ
cũ ip̃o manet̾ cui offe̾bat unũ
d se faceret pro quibꝰ offerebt᷑
unꝰ apse ẽẽr qui offerebat et¬

Expanded text:
pro quibus offeratur, idem ipse unus verusque Mediator per sacrificium pacis reconcilians nos Deo, unum cum illo maneret cui offerebat, unum in se faceret pro quibus offerebat, unum ipse esset qui offerebat
Abbreviated transcription (Latin):
pilatus dimũ indeis crucifigend
tradidiss trmuens tñ offensã tybe¬
xiĩ regꝭ cesarꝭ̃ eo ꝙr condempãsẜ
sagiomẽ in nocentẽ quẽdã suũ
familiarẽ pro sui excusacon ad
cesare destinauit Inteã cũ tibe¬
riꝯ morbo lepre teneret᷑ nucti¬
atur idem ꝙ iheosoliq̃ medicus
qui ess qui omes morbos solo
et pilatus occidissent dixit itaꝵ
partes marinas dicelq pilato
ut hũc medicũ in outtat qͥ me
priscine sanitati rͦscituat Cum
aut̃ ille ad pilatũ ueniss ⁊ mã¬
datũ imꝑatoris exposuisser ei¬
deni iterritus pilatus pmi die¬
rum In ducias postulait In-

Expanded text:
Pilatus Dominum Iudeis crucifigendum Pilatus Dominum Iudeis crucifigendum tradidisset, timens tamen offensam Tyberii Cesaris, eo quod condempnasset sanguinem innocentem, quendam sibi familiarem pro sui excusatione ad Cesarem destinavit. Interrea cum Tyberius morbo lepre teneretur, nuntiatur eidem, quod Ierosolimis medicus quidam esset, qui omnes morbos solo et Pilatus occidissent. Dixit itaque partes marinas, dicesque Pilato, ut hunc medicum michi mittat, qui me pristine sanitati restituat. Cum autem ille ad Pilatum venisset et mandatum imperatoris exposuisset eidem, teritus Pilatus XIIII dies inducias postul
Abbreviated transcription (Latin):
mabit Sixerũt ergo cũ reꝰ mor¬
tis qabeat᷑ on pontas insule gen-¬
tibus ał qui nullũ paciũt᷑ iudic̃e
iudex p̃ficiat᷑ si forte eius neqͥcia
quod meruit paciat᷑ Rissus qͦ
pilatus ad gentẽ ferotem ⁊ suo¬
rum iudicũ per emptorẽ nõ ĩsciꝰ
ad quos missus sit et quã pen¬
dula uite sue suã tacite rẽ con¬
siderans uitã ẜuae̾ uoluit ⁊̃ gẽ¬
te uequãpta ip̃e nimis ⁊̃ p̃ro¬
missis supplicio ⁊ precio pu-¬
cũ gentꝭ uictor extitit a pontos
insula potus pilatꝰ uomen
accepit Meredes autẽ hoĩs illuis
ut audiuit in dustriõ eiꝰ eer¬
sucirs congaudens ip̃e uersutꝰ
tradidit et ab eo sibu dad quod
ob herode rouiã tenebat munei¬
sit Alia tausa ĩ imititie assignã᷑
enĩ filiũ dei se dicens multoa
de galleleis se duxerãt quos
u dipeat se asconsurũ incelũ
occidit tunẽs ne similit̾ iudeos se¬
ducet̾ obhoc facti sũt in muci qr
herodes ꝙ̃sidebat gallileis̃ ⁊ utq
causa potuit esse uã Cũ autẽ

Expanded text:
Cum reus mortis habeatur, in Ponthos insulam gentibus illis, que nullum paciuntur iudicem, iudex preficiatur, si forte eius nequicia quod meruit paciatur. Missus igitur Pilatus ad gentem ferocem et suorum iudicum peremtricem, non inscius, ad quos missus sit, et quam patibula vite sue sententia, tacite rem considerans, vitam servare voluit, et gentem nequam ipse minis et promissis, supplicio et precio pedure gentis victor extitit, a Ponthos insula Poncius Pilatus nomen accepit. Herodes autem hominis illius ut audivit industriam, eius versutiis congaudens ipse versutusobtulit et ab eo sibi dari quod ab Herode tenebat munerisit. Alia causa inimicitie assignatur enim se filium Dei faciens multos de Galileis seduxerat; quos ubi dixerat se adscensurum in celum, occidit, timens, ne similiter Iudeos seduceret. Ob hoc facti sunt inimici, quia Herodes prescidebat Galileis; utraque causa potuit esse vera. Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
nuis p̃fatꝭ in festacionibus gda¬
ueren ipiũ a se r̾mouerũt ⁊ in
chinatões ebulie cordent᷑ Nõ
tũ quia in historꝭ scolasticꝭ le¬
gitur ꝙ pilatus a iudeis ac¬
cusatus apud tiberiũ deuiolenͣ
ĩ nocentũ aut̾fectoñ et cy iudeis
t̾clamãtibꝰ ymagines gentiliũ
antemplo ponwbat ⁊ qr peciuã
repositã an carbonã ĩ suos re¬
digerat usus inde facies aq̃duc¬
tã in domũ suã et pro hiis oĩbꝰ
de portatis ÷ ĩ exiliũ lugdanũ
unde oriũdus ut . ĩ oꝑꝓbrium

Expanded text:
nimis infestationibus gravarentur, ipsum a se removerunt et in chinationes ebulire videntur. Nota cum, quia in Hystoriis scolasticis legitur, quod Pilatus a Iudeis accusatus est apud Tyberium de violenta innocentum interfectione, et quia Iudeis reclamantibus ymagines gentilium in templo ponebat, et quia peccuniam repositam in corbonam in suos redigeret usus, inde faciens aqueductum in domum suam, et pro hiis omnibus deportatus est in exilium Lugdunum, u
Abbreviated transcription (Latin):
fuit quidã rex noie enrus qͦ
quãdã puellã noiẽ pilã filianii
cuiꝯdam molendarii noĩe atus
carualit᷑ coguit et de ea filiũ ge¬
cõposuit et nato pueo imposuit
nomẽ pilatus Cũ aut̃ ppilatus
tres ãnos g̃rẽt ipiñ pila adre.
gemi transmist habebat aut̾ rex
filiã de reg̃nia coniuge sũa qui
fere pilato coetamꝰ uidebatur
Isti dũ annos disc̾ctõnis attigis.¬
fent sepuis luctannẽ pug̃ne
et fun̾a ad duicẽ colludebant

Expanded text:
rex nomine Tyrus, qui quandam puellam nomine Pilam, filiam cuiusdam molendinarii nomine Attus, carnaliter cognovit et de ea filium geconposuit et nato puero inposuit nomen Pilatus. Cum autem Pilatus tres annos haberet, ipsum Pila a rege ad regem transmisit. Habebat autem rex filium de regina coniuge sua, qui fere Pilato coetaneus videbatur. Isti dum annos discretionis attigissent, sepius luctamine pugno et funda ad invicem colludebant.
Abbreviated transcription (Latin):
u corpus hominis pre cunitis cieatuue tuis
ĩ dornasti tu membra mirie ordinior collocasti
S illi imperio sum ac ferenum spiritũq tui
Capacem ⁊ cõtemplaroiem ceiestiũ staciusti¬
dididisti artes ĩnumeras quibus iuita hec foret
ornatior eterne quoq uite spem dedisti
isten disti uiam qua gradiendum foret et ape¬
ruisti aditum in tabernacula tua mouisti qͥd̃
Cauendum atq unde declinandum sit pa¬
eputasti comitem ppetuum ac ducem gressus
omes e specula cõcemplatus es et errores
peos obseruast
detem sustertasti labentẽ firmasti errãtem
Ireristi ꝓscͣcum sustulisti suscicasti mortuu
iseratus es labores meos totiens ubi nõ mi¬
aricordia sed odio dignus eram
E
⁊ indignus hec accepi
ro luis om̃ib qͥd cibi recribuerim uides uer¬
tamen misere iter et succurre quia sine te
eigrãcitũdinũ meaꝵ ne reministaris am¬
pliuis sz saluã fac aiamaneã Nil iam de pro¬
priis uiribus speracen¬

Expanded text:
u corpus hominis pre cuntis creaturis tuis u corpus hominis pre cuntis creaturis tuis adornasti; tu membra miris ordinibus collocasti. Os illi imperiosum ac serenum, spiritumque tui capacem et contemplatorem celestium statuistiddidisti artes innumeras quibus vita hec foret ornatior: eterne quoque vite spem dedisti. Ostendisti viam qua gradiendum foret; aperuisti aditum in tabernacula tua; monuisti quid cavendum atque unde declinandum sit. Deputasti comitem perpetuum ac ducem; gressus omnes e specula contemplatus es, et errores meos observasti. Cadentem sustentasti, labentem firmasti, errantem direxisti, prostratum sustulisti, suscitasti mortuum. Miseratus es labores meos totiens ubi non misericordia sed odio dignus eram. Et et indignus hec accepi? Pro his omnibus quid tibi retribuerim vides; verumtamen miserere iterum et succurre, quia sine te Ingratitudinum mearum ne reminiscaris amplius, sed salvam fac animam meam, nil iam de propriis viribus speran
Abbreviated transcription (Latin):
indigebas tu michi uicissitudines tẽporũ
cieasti
asolem et lunam Tu dies nottesq tulucẽ
ac tenebras distreuisti
er est opus digitoꝵ tuoꝵ serentatem et
nubes tu fecisti et uentos et pluuias¬
etrum aquis nuoluisti fecist monceo ⁊ an¬
ria ualles ac plannciem fõtes lacꝰ et flumina
c̃m̾tus uariis seminibus fecundasti cirtur
moq mulciplia specie decorasti.
erbie iurencibus uestisti campos distiuist
olles floribus et siluas ramorum foliis
atictato regiem preꝑasti estuanti umbras
arborum ad ocium recessus amems simos
ĩcienti fontes lucidos Rsurienti baccas oñ
gnis et reseccõnis qͣmuultiplicio alimenta
uam inuitifor nbus ammantibus terras et
pelagus implesti et crecum fusos tractus a¬
eris Quis cuncta uiminieret
et omma pedibus subiecisti usq ad oblectati¬
enes uarias amasti hominem
ec me minus Ideo quia cum multis qͥn et
singularia quedam prebusti micm teu¬

Expanded text:
indigebas? —, tu michi vicissitudines temporum indigebas? —, tu michi vicissitudines temporum creasti. solem et lunam, tu dies noctesque, tu lucem ac tenebras discrevisti. er opus digitorum tuorum; serenitatem ac nubes tu fecisti, et ventos et pluviasTerram aquis involvisti, fecisti montes et maria, valles ac planitiem, fontes, lacus ac flumina. Hec intus variis seminibus fecundasti, circum uoque multiplici specie decorasti. Herbis virentibus vestisti campos; distinxisti olles floribus et silvas ramorum foliis. Fatigato requiem preparasti, estuanti umbras arborum, et ad otium secessus amenissimos; sitienti fontes lucidos, esurienti baccas omnis generis, et refectionis quam multiplicis alimenta. Quam multiformibus animantibus terras et pelagus implesti, et circumfusos tractus aeris: quis cunta dinumeret? Hec omnia pedibus hominum subiecisti. Usque ad oblectationes varias amasti hominem. Nec me minus ideo quia cum multis; quin et singularia quedam prebuisti michi. T
Abbreviated transcription (Latin):
ilium cordis mei et metam laborib ĩpone
ui intellectum dederas ut Bene agerem
tribue uoluntatem et in actum dirige ne
exꝑrobatione tui muneris confundar
cipe me seruicio hostis tui ⁊ ne insultet in
ibera me de supplicus eteris sit michi pais
pͣgatois labor meꝰ qͦhuic ꝑ singlos dies ebceor
liquum in hac uita et in hus membris
euige priusꝙͣ uemiat tempus egestatis¬
educ me in uias tuas ante solis occasum
aduesꝑastit em̃ ⁊ nor est ainica predomib¬
dge mẽ ãd te si bocare parum est. demq ut
libet modo ne peream¬
Espice dñe iude miserere succurre quomã
isolus omnes miserias meas nosti
oria ꝑatri et filio et spĩu sc̃o Sicut etͣ in ⁊cͣ¬
Ecordari libet muneꝵ tuoꝵ deus ut
sit mͥ cõfusio añ occłos ⁊ rubor ĩ genis
neis
c enm forte misereberis ubi non prorsus
oblitum uideris om̃ que michi tribiusti lar¬
gicor optime¬
su michi celum et scellas quid enim horum

Expanded text:
silium cordis mei, et metam laboribus impone. silium cordis mei, et metam laboribus impone. Qui intellectum dederas, ut bene agerem, tribue voluntatem et in actum dirige, ne exprobratione tui muneris confundar. Eripe me servitio hostis tui, et ne insultet in hibeat non est. Libera me de suppliciis eternis; sit michi pars purgationis labor meus, quo hic per singulos dies exerceor. Reliquum in hac vita, et in his membris exige, priusquam veniat tempus egestatisReduc me in vias tuas ante solis occasum; advesperascit enim, et nox est amica predonibuge me ad te, si vocare parum est; denique ut libet, modo ne pereaDomine, vide, miserere, succurre; quoniam tu solus omnes miserias meas nosti. Gloria Patri et Filio et Spiritui sancto. Sicut erat in ecordari libet munerum tuorum, Deus, ut sit michi confusio ante oculos, et rubor in genis meis. Sic enim forte misereberis, ubi non prorsus oblitum videris omnium que michi tribuisti, largitor optimeTu michi celum et stellas, — quid enim horum
Abbreviated transcription (Latin):
entes limpidi staturiant ⁊ destẽdãt in uolu¬
tabrum uibi assidue ciux aper ĩmergit᷑¬
Siluantur macqule detuste ut psagere
tͥ possit habitaculũ in me dũ michi displicet
iat michi ꝑnor miseriar meaꝵ recordatõ
et per diem spes salucis apparrat
mperem leta cum tͥstibus sed miseratõnũ
x quantis me malis erueris et ut ammã
ineã non defueris in periculis multis
ligeam penitens de cõmissis ad feliciora
suspirem de meĩpo metuam semꝑ de te nũ
desperem
iat michi thalamus meus purgatorium
ruam in tartara
lserere dolorum meoꝵ dñe satis
M
meorum marcui miser
t quid restat ampluis afflucto tempus muti¬
liter abiit uitam in conciluis expendi
rs ance occulos meos adest ⁊ domus nouis¬
sima sepulcrum et stridor ac gemuitꝰ geliẽne
uãdu me deludet hodiernus dies sub expec¬
tatoe crastim Nuãdo mcipiam ad̾ te Reu̾ti
ste iam fluctus ac procellas aĩ illumina cõ¬

Expanded text:
Fontes limpidi scaturiant et descendant in voluFontes limpidi scaturiant et descendant in volutabrum ubi assidue trux aper immergitudiluantur macule vetuste, ut placere tibi possit habitaculum in me, dum michi displicet. Fiat michi pernox miseriarum mearum recordatio, et per diem spes salutis appareat. Temperem leta cum tristibus, sed miserationum Ex quantis me malis erueris, et ut animam meam non deserueris in periculis multis. Lugeam penitens de commissis, ad feliciora suspirem, de me ipso metuam semper, de te nunquam desperem. Fiat michi thalamus meus purgatorium ruam in tartara: et serere dolorum meorum, Domine; satis m meorum marcui miser. Et quid restat amplius afflicto? Tempus inutiliter abiit; vitam in consiliis expendi. Mors ante oculos meos adest, et domus novissima sepulcrum, et stridor ac gemitus gehenne. uandiu me deludet hodiernus dies sub expectatione crastini? Quando incipiam ad te reverti? ste iam fluctus ac procellas animi; illumina con
Abbreviated transcription (Latin):
sum et refugiũ meũ longe est.
rior in peccatis meis insi auxiliũ miclii
on meriu faceor sed tu dñe miserere et ex
faucibus inferm
loria patri a filio Sicut et rcͫͥ¬
riuocabo quem offendi nͨ timebo Re¬
uocabo quem abieci nͨ erubestam¬
ũem perditam testituam audebo Aursũ ex¬
oño tenebris in cesum occusos attossere
lie babitat redemptor meus qui potens
est ab inferis euellere
Delidis artubus spiritũ infundere et
extrahere Iacẽtem de sepulcro.
go in me perii sed in illo uita michi perma¬
iet et sasus mecernu
Ile niperit morti ille uitam prestat et
⁊ estaurat quis prohibet speraie meliora
uolent qui me terrificant peccatũ meum
de nime sed misatio dm̃i nimensa est
fectaui infelio mala peroribus accignulãs
et michimet hostis a cerrimus
Exum enum uero omnes sordes meãs una
gueta uel tenus sacri sanguinis asterget
etamen unde mͥ genuitus frunge saxũ hoc
dñe ⁊ fontes proruant ex adamãce durissiõ

Expanded text:
sum, et refugium meum longe est. sum, et refugium meum longe est. Moriar in peccatis meis, nisi auxilium michi on merui, fateor; sed tu, Domine, miserere, et exfaucibus inferni! Gloria Patri et Filio et Sprivocabo quem abieci, nec erubescamSpem perditam restituam; audebo rursum exhis tenebris in celum oculos attollere. Illic habitat redemptor meus, qui potens est ab infernis evellere, Et gelidis artubus spiritum infundere, et extrahere iacentem de sepulcro. Ego in me perii, sed in illo vita michi permanet, et salus in eternum. Ille imperat morti; ille vitam prestat et restaurat. Quis prohibet sperare meliora? Avolent qui me terrificant; peccatum meum grande nimis; sed miseratio Domini immensa est. Peccavi infelix, mala peioribus accumulans, et michimet hostis acerrimus. Verumenimvero omnes sordes meas una gutta vel tenuis sacri sanguinis absterget. Attamen unde michi gemitus frange saxum hoc, Domine, et fontes proruant ex adamante durissimo!
Abbreviated transcription (Latin):
excutere meditatus sum s inherẽt ossibus
Si tãdem excidat a collo meo excidet confestĩ
si tu uisseris alcissime
Si michi sic irascor ut te dilictam uł sero
ed multũ timeo qr libertas mea meis ma¬
bus labefacta est
liste crucior consensi la bore torqueoe dig¬
nissimo
uid michi procuraui demens cathenã mẽa
ip̃e cõcerui ⁊ maidi nolens ĩ insidias mortis
etia michi disposuit hostis quacũq iban
⁊ pedibus meis laqueos tetendit
go autem desperi ⁊ incessi securus inter¬
lubrica et in peccatis michi Blandicus sum¬
redidi inuentutis decus aberuae ⁊ seclitus
sum quame tulit impetus
dixi mecum quid ante mediu̾ de extrenus
coggitas labet etas quelibet suos fines
ĩdet ista deus sed irridet facilliuius erit ad
Beniam conuerti poteris cum uoles
line consuetudo pessima suũ uendicat mã¬
cipiũ et micit manus frustra reluctanti
uo fugiam non habeo nam et ego uuntus.

Expanded text:
excutere meditatus sum; sed inheret ossibus. O excutere meditatus sum; sed inheret ossibus. O si tandem excidat a collo meo! Excidet confestim, si tu iusseris, Altissime. O si michi sic irascar ut te diligam, vel sero! Sed multum timeo, quia libertas mea meis manibus labefacta est. Iuste crucior: consensi. Labore torqueor dignissimo. Quid michi procuravi demens? Cathenam meam ipse contexui, et incidi volens in insidias mortis. Retia michi disposuit hostis, quacumque ibam; et pedibus meis laqueos tetendit. Ego autem despexi, et incessi securus interlubrica, et in peccatis michi blanditus sumCredidi iuventutis decus non aberrare, et secutus sum qua me tulit impetus. Et dixi mecum: quid ante medium de extremis cogitas? Habet etas quelibet suos fines. Videt iste Deus, sed irridet; facillimus erit ad veniam. Converti poteris cum voles. Nunc consuetudo pessima suum vindicat mancipium, et vincit manus frustra reluctanti. Quo fugiam non habeo, nam et ego vinctus
Abbreviated transcription (Latin):
Tu michi misero qr Iratum adu̾sus
me cõstitui redemptorem meũ ⁊ lerẽ
suam cõtumaciter neglexi
ler xeccum sponte deserui et per nuua longẽ
lateq arcũactus sum
spera quelibet ⁊ maccessa penetraui et ubiqz la¬
bor et angustie
mis aut alter er Gregibo brutorum et int lu¬
stra ferarum habitatio mea
i anoietatib cum uoluptate uersatus sum
et insentibus cubile meum straui
t obdormmiui in inceritum et speraui Requiẽ
in tormentis
Dnc quid agam et quo me in tantis periculis
uertam spes a dolescencie mee corruerut oms
t̾ faccus sum naufrago simillimus qͥ mersib
amissis nudus enatat iactatus uentis et
pesago
longatus sum a portu et bian salute nõ ap¬
ꝑrehendo sed rapior sunstrorsum
deo tenuiter quidẽ sed huic michi gr̃auius
duellum qr prastor mͥmet ⁊ aĩe mee sũ infestꝰ
uistor pcc̃is meis sed ingenti imẜiaꝵ mole
depressus sum nec est respirandi locus
epe fuitam recentaui et uetustum iugum

Expanded text:
u michi misero, quia iratum adversus me constitui redemptorem meum, et legem suam contumaciter neglexi. Iter rectum sponte deserui; et per invia longe lateque circumactus sum. Aspera quelibet et inaccessa penetravi; et ubique labor et angustie. Unus aut alter ex gregibus brutorum; et inter lustra ferarum habitatio mea. In anxietatibus cum voluptate versatus sum; et in sentibus cubile meum stravi. Et obdormivi in interitum; et speravi requiem in tormentis. Nunc igitur quid agam? Quo me in tantis periculis vertam? Spes adolescentie mee corruerunt omnes. Et factus sum naufrago simillimus, qui, mercibus amissis, nudus enatat, iactatus ventis et pelago. Elongatus ego sum a portu, et viam salutis non aprehendo, sed rapior sinistrorsum. Video tenuiter quidem; sed hinc michi gravius duellum, quia irascor michimet, et anime mee sum infestus. Irascor peccatis meis, sed ingenti miseriarum mole depressus sum; nec est respirandi locus. Sepe fugam retentavi, et vetustum iugum
Abbreviated transcription (Latin):
Ottes mee in merore tͣnseunt ⁊ cerro¬
ribus agitant innumeris constien
concutit insonnien ⁊ male michi est
umipnls meus illusionib uarno tirrbatur
non michi quietem afferens sed laborem
gnũ pestiferi euentus prohibe dñe ⁊ oct᷑
ies meos in amaritudinib euegi consip¬
serunt me cure ĩmortales ⁊ amme mee li¬
igio erasperatus sum
poris mei sarcina de fessus ac curnatus
ingredior ⁊ terram iuitus aspicior
ntus et eoͦᷤ michi ip̃e sum molestus ut̾er
hostes domesticos muem qͥ me pessũdeder̃t
ex secutoribus aliemgenis patint ngͣssa
et muror custodia deietta est.
t ego somno ctrauis atq incautus mnc
tenebrus noctis oppressus sum
ulla mͥ spes salutis nillum presidium
aliunde s in infucordia tua dñe spalo¬
D.
curre accelera fer opem ⁊ miserere mei

Expanded text:
octes mee in merore transeunt et terroribus agitant innumeris. Conscientia concutit insomnem et male michi est. Somnus meus illusionibus variis turbatur, non michi quietem afferens, sed laborem. Signum pestiferi eventus prohibe, Domine, et Dies meos in amaritudinibus exegi; consumpserunt me cure immortales, et anime mee litigio exasperatus sum. Corporis mei sarcina defessus ac curvatus ingredior, et terram invitus aspicio. Intus et extra michi ipse sum molestus; utrobique hostes domesticos inveni, qui me pessundederunt. Persecutoribus alienigenis patuit ingressus, et murorum custodia deiecta est. Et ego somno gravis atque incautus, inter tenebras noctis oppressus sum. Nulla michi spes salutis, nullum presidium aliunde; sed in misericordia tua, Domine, sperabo. curre, accelera, fer opem et miserere mei
Abbreviated transcription (Latin):
sticit hoc prestare deo nr̃o audeant. qui licet
ut̾ Iacobus ait apłs nntẽpcator sit malorũ
Et ip̃e neminem tentet. Probat tñ et sepe
nos multis ac gͣuib flagellis excerteri si¬
uit. Non ut aim nr̃m sciat quẽ sciuit anteꝙͣ
crearenur. S ut nobis nra fragilitas nocis
ac domesticis indiciis innocestat .l labũde cõ
stantib uiris astͥpserim quisqͥs is fuerit qͥ
pro deo suo sine murmure paciatur qͦd ꝓ suo
mortali auige rusticana qi muliercla passa⁊¬

Expanded text:
stitit, hoc prestare Deo nostro audeant, qui licet stitit, hoc prestare Deo nostro audeant, qui licet ut Iacobus ait Apostolus intentator sit malorum, et ipse neminem temptet. Probat tamen et sepe nos multis ac gravibus flagellis exerceri sinit, non ut animum nostrum sciat, quem scivit ante quam crearemur, sed ut nobis nostra fragilitas notis ac domesticis indiciis innotescat. Abunde ego constantibus viris ascripserim, quisquis is fuerit, qui pro Deo suo sine murmure patiatur quod pro suo mortali coniuge rusticana hec muliercula passa
Abbreviated transcription (Latin):
issa audiens pene gaudio eraminis ⁊ pi¬
etate amens Iocũdissimisq cũ lacrmus
suoꝵ pignor amplerus ruit. raptim ẜ¬
matrone alacres ac fauentes circun fuse
uilib exutam suis solicis uestibus indu¬
unt exornantq. plausu s lecissimꝰ ⁊ fau¬
sta omi uerba ciecũsonant. Multoq cum
gaudio ⁊ fletu ille dies celeberrimꝰ fuit.
Cesebrior quo ꝙͣ dies fuerat nupciaꝵ. al¬
cosꝙz post per annos ingenti pace concor¬
diaq iuixere. Et unalterus mopem soce¬
rum quem hattenus neglerisse uisa ẽt
ne quando concepte aĩo obstaret erꝑiẽcie
suam in donũ tͣnslatũ in honore babuit.
filiam suã magnificis atq honestis nuꝑ¬
tus collocauit. filium q suũ dñm sucte sorẽ
li quit ⁊ cõuigio letus et sobole. MIanc by
matronas nri tꝑis ad iitandam huiꝰ uxo¬
ris pacienciam que michi uo mutabilis
udetur ꝙͣ ut legentes admncãda saltẽ feĩe
cõstanciam excicarem ut ꝙ hec nuo suo pre¬

Expanded text:
illa audiens, pene gaudio exanimis et piilla audiens, pene gaudio exanimis et pietate amens iocundissimisque cum lacrimis, suorum pignorum in amplexus ruit, fatimatrone alacres ac faventes circumfuse, vilibus exutam suis, solitis vestibus induunt exornantque; plaususque letissimus et fausta omnium verba circumsonant, multoque cum gaudio et fletu ille dies celeberrimus fuit, celebrior quoque quam dies fuerat nuptiarum. Multosque post per annos ingenti pace concordiaque vixere; et Valterius inopem socerum, quem hactenus neglexisse visus erat, nequando concepte animo obstaret experientie, suam in domum translatum in honore habuit, filiam suam magnificis atque honestis nuptiis collocavit, filiumque sui dominii successorem liquit, et coniugio letus et sobole. 9 Hanc matronas nostri temporis ad imitandam huius uxoris patientiam, que michi vix imitabilis videtur, quam ut legentes ad imitandam saltem femine constantiam excitarem, ut quod hec viro suo pre
Abbreviated transcription (Latin):
bus alteram agitasti Nam ꝙ ⁊ imor ⁊
delicatius enutrita est. pati ꝙͣcũ ego augu¬
ror nõ ũaleret. Talia dicentis alacritatem
intuens atq constancia totiens tãq acri¬
ter offense mulieris eraminans ⁊ indig¬
nam sortem nõ sic merite imẜatus ac fer¬
re dilitius nõ ualens Satis inquit meas̾¬
seldis cognita et sp̾tata michi fides ẽ cua.
nͥ sub celo aliquẽ eẽ puto qui canta cõuuga¬
lis amoris experimenta ꝑceꝑit. Simulhͤ
diceus Garam cõuigem leco scupore ꝑfusã
et uelud e sompno turbido ebperrecta cue¬
pidis ulmo amplectitur. Et tuait tu sola
aucem quam sponsam meã reris. filia tua
est. Hic qui cognatus meus credebatur tu¬
us est filius que diuisim perdita uidebãt᷑.
simul omia recepisti Sciant qui contͣriũ
crediderunt/ me curiosum atq erꝑiẽter
e̾e nõ impium. Probasse conuigem nõ Aĩp¬
nasse bctulcasse filios nõ mattasse l Iec

Expanded text:
ibus alteram agitasti, nam quod et iunior et ibus alteram agitasti, nam quod et iunior et delicatius enutrita est, pati quantum ego auguror non valeret». Talia dicentis alacritatem intuens, atque constantiam totiens tamque acriter offense mulieris examinans, et indignam sortem non sic merite miseratus, ac ferre diutius non valens, «Satis» inquit «mea Griseldis, cognita et spectata michi fides est tua, nec sub celo aliquem esse puto qui tanta coniugalis amoris experimenta perceperit». Simul hec dicens, caram coniugem leto stupore perfusam et velut e somno turbido experrectam, cupidis ulnis amplectitur et «Tu» ait «tu sola quam tu sponsam meam reris, filia tua est; hic qui cognatus meus credebatur, tuus est filius: que divisim perdita videbantur, simul omnia recepisti. Sciant qui contrarium crediderunt me curiosum atque experientem esse, non impium; probasse coniugem, non damnasse; occultasse filios, non mactasse». Hec
Abbreviated transcription (Latin):
lete uestis pudore confusa. si sereno iuiltu
intͣnti obiua puelle Beneuelut dña mea
inquit delime ceteros dũ cõuiuas leta fa¬
cie et uerbor mira suauitate sustiperet
et ĩmerisam domum multa arte dispouet.
ita ut omnes et presertim aduene unde
ea maiestas mor atq ea prudencia sub
tali habitu uehemencissime mirarelicur.
atq ip̃a m pͥmis puelle pariter acq infã¬
tis laudibus saciari nullomͦ posset. s ui¬
cissim modo iirgmeã mͦ infantilt̃ elegã¬
ciam predicaret᷑. Walterus eo ipo in tẽꝑe
quo assidendũ mensis et in eam dersus
clara uoce coram om̃ib quasi illudens
Quid tibi inquit uidetur de hac mea sponsa:
satin pulcra ac honesta est: plane ait illa.
n pulcͥor ulla nͥ honestior muemiri potest.
aut cũ nulla ũꝙͣ aut cum hac tͣnquillam
agere poteris ac felicem uitam. atq ita
sit cupio et spero Amũ bona fide te precor
sie moues. ne liane issis acuseis agites qͥ¬

Expanded text:
lete vestis pudore confusa, sed sereno vultu lete vestis pudore confusa, sed sereno vultu intranti obvia puelle, «Bene venerit domina mea» inquit. Dehinc ceteros dum convivas leta facie et verborum mira suavitate susciperet, et immensam domum multa arte disponeret, ita ut omnes et presertim advene unde ea maiestas morum atque ea prudentia sub tali habitu vehementissime mirarentur, atque ipsa in primis puelle pariter atque infantis laudibus satiari nullo modo posset, sed vicissim modo virgineam, modo infantilem elegantiam predicaret. Valterius, eo ipso in tempore quo assidendum mensis erat in eam versus, clara voce coram omnibus, quasi illudens, Quid tibi videtur» inquit «de hac mea sponsa? Satis pulcra atque honesta est?». «Plane» ait illa «nec pulcrior ulla nec honestior inveniri potest. Aut cum nulla unquam, aut cum hac tranquillam agere poteris ac felicem vitam; utque ita sit cupio et spero. Unum bona fide te precor ac moneo: ne hanc illis aculeis agites qu
Abbreviated transcription (Latin):
lis pro dignitate seruetur. Domi tñ feminas
ad hoc opus ydoneas nõ habeo. Prouide tu
nosti optime suscipiendoꝵ locandoꝵ q hos¬
picum curam sumes. Non libent̾ modo in¬
quit illa s cupide et hoc et quecũq tͥ pla¬
cita sensero faciam semꝑ Aleq in hoc unꝙͣ
facigabor aut lencescã dum spẽ huiꝰ reliqͥe
ulle suꝑerunt. Et cum dicto seruilia mor
nstrumenta corripiens domũ uerre mẽ¬
sas instruere lectos sternere hortari q a¬
lias ceꝑat aucille in morem fidelissime.
Proxmie lucis hora tercia comes suꝑue¬
nerat Certatimqz omes et puelle ⁊ ger¬
mam infantis mores ac pulcͥtudinem̃
mirabatur. Qrantq qui dicerent prudẽ¬
ter ubalceꝵ ac feliciter ꝑmutasse. ꝙ et spõ¬
sa hee tenerior ess et nobilior. Et cognatꝰ
tam speciosus accederet. sic feruente con¬
ugn apparatur ubiq pñs omĩq sollcita
Griseldis. nͨ tanco casu deiecca aiõ nͥ abso¬

Expanded text:
lis pro dignitate servetur. Domi tamen feminas lis pro dignitate servetur. Domi tamen feminas ad hoc opus ydoneas non habeo; proinde tu, nosti optime, suscipiendorum locandorumque hospitum curam sumes». «Non libenter modo» inquit illa «sed cupide et hoc et quecunque tibi placita sensero faciam semper, neque in hoc unquam fatigabor aut lentescam dum spiritus huius reliquie ulle supererunt». Et cum dicto, servilia mox instrumenta corripiens, domum verrere, mensas instruere, lectos sternere, ortarique alias ceperat, ancille in morem fidelissime. Proxime lucis hora tertia, comes supervenerat; certatimque omnes et puelle et germani infantis mores ac pulcritudinem mirabantur. Erantque qui dicerent prudenter Valterium ac feliciter permutasse, quod et sponsa hec tenerior esset et nobilior, et cognatus tam speciosus accederet. Sic fervente convivii apparatu, ubique presens omniumque solicita Griseldis, nec tanto casu deiecta animo nec obso
Abbreviated transcription (Latin):
tus et more nobilium su ꝑbus abiceret. cũc¬
cam eius hispidam et accricã senis abdica
parue donus in parte seruauerat. audito
gͦ non tam filie redeuntis ꝙͣ comitũ stre¬
picu occ̾rit in luie et seminudã autiqua
ueste cooperuit. Mansit illa cum pacre
paucos dies equammitate acq humilitate
nurabili ita ut nullũ in ea signõ aĩ tͥstio¬
ris nullũ uestigiũ fortime prosperioris
excaret. Quippe cũ in mediis opibus ĩops
semꝑ spũ uirisset atq humilie. Iam pa¬
inci comes ꝓpinquabat. et de nouis nuptus
fama undiqz freques euit. premissoq uno
e suis. diem quo Sallucias ꝑuẽturuo esẜ
acceꝑat. Pridie urit̃ walterꝰ ad se Grisel¬
dim euocans deuotissime uementi cupio ait
ut puella cͣs huc ad pͣndium uentura mag.¬
infice ercipiatur. iuriq et matrone qui se¬
cum sunt simulqz et nr̃i qui cõuuuo intert
ica ut locoꝵ uerborqz honor integer singu¬

Expanded text:
tus et more nobilium superbus abiceret, tunitus et more nobilium superbus abiceret, tunicam eius hispidam et attritam senio, abdita parve domus in parte servaverat. Audito ergo non tam filie tacite redeuntis quam comitum strepitu, occurrit in limine et seminudam antiqua veste cohoperuit. Mansit illa cum patre paucos dies equanimitate et humilitate mirabili, ita ut nullum in ea signum animi tristioris, nullum vestigium fortune prosperioris extaret, quippe cum in mediis opibus inops semper spiritu vixisset atque humilis. 8 Iam Panici comes propinquabat, et de novis nuptiis fama undique frequens erat; premissoque uno e suis, diem quo Salutias perventurus esset acceperat. Pridie igitur Valterius, ad se Griseldim evocans, devotissime venienti, «Cupio» ait «ut puella cras huc ad prandium ventura magnifice excipiatur, virique et matrone qui secum sunt, simulque et nostri qui coniugio intererunt, ita ut locorum verborumque honor integer singu
Abbreviated transcription (Latin):
nidus appareat. Quã obrem si tibi placet
et nõ aliter oro atq obsecro ut in preciũ uir¬
ginitatis quam hũc actuli quãq nõ refero
unicam michi cauusiam linqm iubeas earũ
quibus tecum uti soleo qua uentrem tue quõ¬
dam uroris operiam. Habundant irolatͥ¬
me ut cõtineri ampluis iam non possent.
Itaq faciem auertens et Camisia tibiu¬
nicam habeto uerbis trementib iux exp̃s¬
sit et sic abiit illatͥmans. Illa coram cũitꝰ
se se eouens solam sibi retinuit Camisiaz.
qua contecta nido capite pedibusq nudis
egreditur. acq ita prosequentib mulcis
ac flentibus fortunamq culpantibus. sic¬
cis una oculis et honesto uenerlida silencio
ad pat̾nam domum remeauit. Senex quihas
filie nupcias semper suspͤtas habuerat neq
linꝙͣ tantã spem mente conceꝑat semperq
hoc euentuꝵ cogitauerat. ut sacietate spõse
tam humili exorte domo illa qũq uir can¬

Expanded text:
nudus appareat. Quamobrem si tibi placet, nudus appareat. Quamobrem si tibi placet, et non aliter, oro atque obsecro ut in precium virginitatis quam huc attuli quamque non refero, unicam michi camisiam linqui iubeas earum quibus tecum uti soleo, qua ventrem tue quondam uxoris operiam». Abundabant viro lacrime, ut contineri amplius iam non possent, itaque faciem avertens, «Et camisiam tibi unicam habeto», verbis trementibus vix expressit, et sic abiit illacrimans. Illa, coram cuntis sese exuens, solam sibi retinuit camisiam, qua contecta, nudo capite pedibusque nudis, egreditur; atque ita prosequentibus multis ac flentibus fortunamque culpantibus, siccis una oculis et honesto veneranda silentio, ad paternam domum remeavit. Senex, qui has filie nuptias semper suspectas habuerat neque unquam tantam spem mente conceperat semperque hoc eventurum cogitaverat, ut, satietate sponse tam humilis exorta, domo illam quandoque vir tan
Abbreviated transcription (Latin):
cilla permansi. De hoc igitur tempore quo te
et tibi grãs ago de reliquo parrica sum bono
paratoq animo paternam domũ repetere at
ubi puericiam egi senectutem agere et mori
felio semꝑ acq honorabilis mduaq uiri ta¬
lis uror fuerim Noue cõuigi uolens cedo. S
cibi utinam felio adueniat acq limis ubi iocũ¬
dissime degebam quando ita cibi placitũ nõ
inuita discedo. ac qͦd iubes dotem meã mecũ
ut auferam. quale sit uideo Neq enim exci¬
dit ut pacerne olim donnus in limme spoliata
meis tuis induta uestibus ad te uem Neq
oĩo alia michidos fuit ꝙͣ fides. ⁊ nuditas Et¬
ce agitur ut banc uestem exno amilãq re¬
stituo quo me subarrasti Reliqͥ arulum et
uestes et ornamenta quibz te donante ad in¬
udiam aucta eram. in thalamo tuo sunt. Nu¬
da e domo pacris egressa nuda roidem Reuer¬
tar Misi quod tu indignũ Reor ut hic uterus
in quo filii fuerunt quos cu genuisti populo

Expanded text:
cilla permansi. De hoc igitur tempore quo teccilla permansi. De hoc igitur tempore quo tecet tibi gratias ago; de reliquo, parata sum bono pacatoque animo paternam domum repetere, atque ubi pueritiam egi senectutem agere et mori, felix semper atque honorabilis vidua, que viri talis uxor fuerim. Nove coniugi volens cedo, que tibi utinam felix adveniat, atque hinc ubi iocundissime degebam quando ita tibi placitum, non invita discedo. At quod iubes dotem meam mecum ut auferam, quale sit video, neque enim excidit ut paterne olim domus in limine spoliata meis, tuis induta vestibus ad te veni, neque omnino alia michi dos fuit quam fides et nuditas. Ecce igitur ut hanc vestem exuo, anulumque restituo quo me subarrasti; reliqui anuli et vestes et ornamenta quibus te donante ad invidiam aucta eram, in thalamo tuo sunt. Nuda e domo patris egressa, nuda itidem revertar, nisi quod indignum reor ut hic uterus in quo filii fuerunt quos tu genuisti, populo
Abbreviated transcription (Latin):
executurus. puellam iam nubilem excellẽ¬
tem sorma p̾claroq cõspicuam ornatu ger¬
manũq sił suũ annũ iam septimũ agẽtez
ducens cum eonma nobiliũ comitiua statu¬
to die iter arripuit .M Iec int̾ Aualterus so¬
lito ut uxorẽ retentaret ingemio doloris ac
pudoris ad cumulũ in publicum adducte.
tuos nõ orignem respiciens Nunc qm̃ ut
uideo oĩs magna fortuna sernitus magna
est nõ michi licet quod ciil liceret agri¬
cole. Cogunt mei ⁊ ppͣ consentit urõrem
me alteram hre. Iamq uror in uia est sta¬
alteri et dotem tuã referens in antiquam
domũ equa mente reuertere. Nulla hõĩ ꝑ¬
petua sors est. Cont᷑ illa. Ego inquit mi
dñe semꝑ stiu inter magnitũdinem tuam
et humilitatem meam mullã prorsus ẽẽ ꝓpor¬
tõne meq nũꝙͣ tuo nõ dicam conuigio sed
seruicio dignam dioi Inq hac domo in qͣtu
me duaz fecisti deũ tester ammo semper an¬

Expanded text:
executurus, puellam iam nubilem, excellenexecuturus, puellam iam nubilem, excellentem forma preclaroque conspicuam ornatu, germanumque simul suum annum iam septimum agentem ducens, cum eximia nobilium comitiva, statuto die iter arripuit. 7 Hec inter Valterius, solito ut uxorem retemptaret ingenio, doloris ac pudoris ad cumulum, in publicum adducte ctuos non originem respiciens; nunc quoniam, ut video, magna omnis fortuna servitus magna est, non michi licet quod cuilibet liceret agricole. Cogunt mei, et papa consentit, uxorem me alteram habere, iamque uxor in via est stae locum alteri, et dotem tuam referens, in antiquam domum equa mente revertere. Nulla homini perpetua sors est». Contra illa, «Ego» inquit «mi domine, semper scivi inter magnitudinem tuam et humilitatem meam nullam esse proportionem; meque nunquam tuo, non dicam coniugio, sed servitio dignam duxi, inque hac domo, in qua tu me dominam fecisti, Deum testor, animo semper an