comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sanaueric contritionẽ popłi sui isrł siue
iacob: sed absolute popłi sui. ut om̃s dõ
significet seruientes. Quidã locũ istum.
&̃ om̃ia quȩ in hoc repmissionũ capitulo
continent᷑ ad cęlestẽ referunt ierłm &
ad reuersionẽ popłi eius. quando imple¬
bitur illud qͦd scriptũ ÷. cęlũ &e terroc
ꝑtransibunt: alii adheliȩ tempora. łe
ipsũ dicunt. eẽ de quo supra scriptũ ÷:¬
& erunt oculi tui uidentes p̃ceptorem
tuũ. & aures tuȩ audient uerbũ post
tergũ monentis. Tunc de montib & col¬
lib iuxta fabulas poetarũ. & saturni
aureũ scłm. lactis riuos fluere : oe de
arborũ foliis stillare mella purissima.
Quȩ qui recipiunt. mille quoq anno¬
rũ fabulã. & terrenũ saluatoris impe¬
rium udaico errore suscipient: ñ in tel¬
ligentes apocalẏpsin ioħis insuꝑficie
litterȩ. medullata eccłȩ sacram̃ta con¬
texere.

Expanded text:
sanaverit contritionem populi sui Israel, sive Jacob; sed absolute, populi sui, ut omnes Deo significet servientes. Quidam locum istum et omnia quae in hoc repromissionum capitulo continentur, ad coelestem referunt Jerusalem, et ad reversionem populi ejus, quando implebitur illud quod scriptum est: Coelum et terra pertransibunt . Alii ad Eliae tempora, et ipsum dicunt esse, de quo supra scriptum est: Erunt oculi tui videntes praeceptorem tuum et aures tuae audient verbum post tergum monentis: tunc de montibus et collibus, juxta fabulas poetarum, et Saturni aureum saeculum lactis rivos fluere, et de arborum foliis stillare mella purissima. Quae qui recipiunt, mille quoque annorum fabulam, et terrenum Salvatoris imperium Judaico errore suscipient, non intelligentes Apocalypsim Joannis in superficie litterae, medullata Ecclesiae sacramenta contexere.
Abbreviated transcription (Latin):
tis & corꝑis imbecillitate confectus. nota¬
riorũq penuria qui me possent sius mini¬
steriis adiuuare. in eodẽ adhuc luto hesi¬
tem. & uix partẽ isaiȩ mediã in hoc uolu¬
mine finiturũ esse me credam. Quod si te
orante compleuero: arripienda erunt &
reliqua. quȩ a quarto decimo iez echielis
anno habebunt initiũ. Ecce nomen dñ
uenit de longe. ardens furor eius: & grauis
ad portandũ. Labia eius repleta sunt indi¬
gnatione: & lingua eius quasi ignis deuo

Expanded text:
tis et corporis imbecillitate confectus, notatis et corporis imbecillitate confectus, notariorumque penuria, qui me possent suis ministeriis adjuvare, in eodem adhuc luto haesitem, et vix partem Isaiae mediam in hoc volumine finiturum esse me credam. Quod si, te orante, complevero, arripienda erunt et reliqua, quae a quartodecimo Ezechiae regis anno habebunt initio. Ecce nomen Domini venit de longe: ardens furor ejus et gravis ad portandum. Labia ejus repleta sunt indignatione, et lingua ejus quasi ignis
Abbreviated transcription (Latin):
liber quẽ nc̃
habemus in
manib no¬
no & undeci¬
mo minor e
sacis &e et echiȩ regis historia. quȩ nec ungi
cũ p̃cedentib poterit. ꝓpt̃ enormẽ uolumi¬
continentiã. Itaq ut uoliusti uirgo xp̃i eu¬
stochiũ. ⁊ ut in cõmune placuit. sic & supi¬
ores ante dictaui.⁊ hunc ⁊ reliquos si xp̃s
annuerit dictabo libros: ut ꝓphetias sibi
copulẽ. nec eas int̾ se lacerem. atq discerpã.
in alterius finem ⁊ alterius principium.
Audio p̃terea scorpiũ mutũ ammal.⁊ ue¬
nenatũ. suꝑ responsionẽ quondã comm̃tari¬
oli mei. in danielẽ ꝓpħam nescio qͥd musita¬
re. immo ferire conari in suo oꝑe moriturỹ.
cuiꝰ neniae & lugubres cantilenȩ. nec dum
michi ꝓditȩ sunt. & id circo dilata respon¬
sio. ẽ. magisq obȩdiendũ tibi. ẽ ⁊ sc̃o atq
eruditissimo uiro fr̃i tuo paminachio. qͥ
insatiabili studio me ꝑ litteras cogit. ex ple¬
to isaia transire ad ierechiel: cũ ego ⁊ ȩta¬

Expanded text:
Liber, quem nunc habemus in manibus, nono et undecimo minor ersacis, et Ezechiae regis historia, quae nec jungi cum praecedentibus poterit, propter enormem volumicontinentiam. Itaque ut voluisti, virgo Christi Eustochium, et ut in commune placuit, sicut et superiores ante dictavi, et hunc et reliquos, si Christus annuerit, dictabo libros: ut prophetias sibi copulem, nec eas inter se lacerem atque discerpam, in alterius finem, et alterius principium. Audio praeterea scorpium, mutum animal et venenatum, super responsione quondam Commentarioli mei in Danielem prophetam, nescio quid mussitare, immo ferire conari in suo pure moriturum. Cujus naeniae et lugubres cantilenae necdum mihi proditae sunt, et idcirco dilata responsio: magisque obediendum tibi est, et sancto atque eruditissimo viro fratri tuo Pammachio, qui insatiabili studio me per litteras cogit, expleto Isaia, transire ad Ezechiel, cum ego et aeta
Abbreviated transcription (Latin):
Tamim¬
peritus
scriptor
est: quin
lectorẽ
inueniat
similẽ
sur. Multoq pars maior ẽ. milesias & fa¬
bellas reuoluentiũ: quã platonis libros. In
altero enĩ ludus & oblectatio ẽ: in altero

Expanded text:
tam imperitus scriptor est, qui lectorem non inveniat similem sui: multoque pars major est Milesias fabellas revolventium, quam Platonis libros. In altero enim ludus et oblectatio est, in altero
Abbreviated transcription (Latin):
septimꝰ
post de¬
cimum
numery
ad quem
contineat: uellem uirgo xp̃i eustochi¬
um breui sermone ꝑcurrere. Sed
quia ñ possum omĩa in omĩb locis
dicere : hoc strictu ammoneo qđ
salmus qui huiꝰ numeri titulo p̃notat᷑.¬
uerba cantici in die qua eripuit eũ
dñs de manu om̃ium inimicorũ suo¬
rũ. ⁊ de manu saul: ⁊ dix̃. Diligam
te dñe fortitudo mea. ⁊ reliqͣ. Puer
aut̃ dñi ille ẽ: cui pat̾ loquitur in
isaia. Magnũ tibi ẽ. uocari puerũ
meũ. & in alio loco. Ecce puer m̃s
quẽ elegi. dilectus m̃s in quo compla¬

Expanded text:
septimus post decimum numerus, ad quem contineat, vellem, virgo Christi Eustochium brevi sermone percurrere. Sed quia non possum omnia in omnibus locis dicere, hoc strictim admoneo, quod psalmus, qui hujus numeri titulo praenotatuverba Cantici, in die qua eripuit eum Dominus de manu omnium inimicorum suorum et de manu Saul, et dixerit: Diligam te, Domine, fortitudo mea, et reliqua. Puer autem Domini ille est, cui Pater loquitur in Isaia: Magnum tibi est vocari puerum meum . Et in alio loco: Ecce puer meus quem elegi, et dilectus meus in quo compla
Abbreviated transcription (Latin):
uus liber. ad
ceptã interp̃¬
tationẽ reuer¬
titur: & historiã
&e tropologiam
iuxta utrãq editi¬
onẽ pariter disserit. Quȩ si longua tͥ
uidebunt᷑ o uirgo xp̃i eustochiũ. non
mͥ imputes sed scripturȩ sc̃ȩ difficultati.
p̃cipueq isaiȩ ꝓpħȩ qui tantis obscuri¬
tatib inuolutus ÷. ut p̃magnitudine rei
breuẽ explanationẽ putem. quȩ ꝑ se
longa. ẽ. Certe nos studiosis scribimꝰ:
& scãm scripturã scire cupientib. non
fastidiosis & ad singula nausiantibus.
Qui si flum̃ eloquentiȩ & concinnas
declamationes desiderant: legant cul¬
lũt. quintilianũ. Gallionẽ. Gabinianũ.

Expanded text:
iber, ad coeptam interpretationem revertitur, ut et historiam et tropologiam juxta utramque editionem pariter disserat. Quae si longa tibi videbitur, o virgo Christi Eustochium, non mihi imputes, sed Scripturae sanctae difficultati, praecipueque Isaiae prophetae, qui tantis obscuritatibus involutus est, ut prae magnitudine rei, brevem explanationem putem, quae per se longa est. Certe nos studiosis scribimus, et sanctam Scripturam scire cupientibus, non fastidiosis, et ad singula nauseantibus. Qui si flumen eloquentiae, et concinnas declamationes desiderant, legant Tullium, Quintilianum, Gallionem, Gabinianum,
Abbreviated transcription (Latin):
bitur libernẽscienti litteras. dice¬
turq ei. Lege. & respondebit. Nle¬
scio litteras. Siue igit᷑ hunc librũ
dederis nescenti lĩtteras popło na¬
tionũ. respendebit ñ possum lege¬
re. quia ñ didici litteras scriptu

Expanded text:
nescienti litteras: diceturque ei, lege, et respondebit, nescio litteras . Sive igitur hunc librum dederis nescienti litteras Populo nationum, respondebit: Non possum legere: quia non didici litteras Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
de se & de ceteris euangelistis ait
Quã speciosi pedes euangelitanti¬
um bona. euangelizantiũ pacem.
& ad ipsũ quasi ad apłm loquit᷑
ds̃. Quẽ nuitã & quis ibit ad popłm
istũ: Et ille respondit. Ecce ego
mitte me. Nullusq putet me
uoluminis istius argum̃tũ breui
cupere sermone comp̃bendere. cũ
un iuersa dñisa cram̃ta presens
scriptura contineat: & tam natus
de uirgine emmanuel. quã illus¬
trium patrator oꝑum atq signoꝵ
mortuus ac sepultus. & resurgens
ab inferis. & saluator uniuersarũ
gentiũ p̃ dicatur. Quid loquar de
physica ethica. theologica: quicqͥd
scãrum. ẽ. scripturarũ. quicqͥd po¬
test humana lingua ꝓferre. & mor¬
taliũ sensus acciꝑe: isto uolumine
continet᷑ de auus misteruis testatꝰ
ipse qui scriisit. & erit uobis ui

Expanded text:
de se et de caeteris evangelistis ait: de se et de caeteris evangelistis ait: Quam speciosi pedes evangelizantium bona, evangelizantium pacem . Et ad ipsum quasi ad Apostolum loquitur Deus: Quem mittam, et quis ibit ad populum istum? Et ille respondit: Ecce ego, mitte me . Nullusque putet, me voluminis istius argumentum brevi cupere sermone comprehendere: cum universa Domini sacramenta praesens Scriptura contineat; et tam natus de Virgine Emmanuel, quam illustrium patrator operum atque signorum: mortuus ac sepultus, et resurgens ab inferis, et Salvator universarum gentium praedicetur. Quid loquar de physica, ethica et logica? Quidquid sanctarum est Scripturarum: quidquid potest humana lingua proferre, et mortalium sensus accipere, isto volumine continetur. De cujus mysteriis testatur ipse q
Abbreviated transcription (Latin):
longo uix cem¬
pore in duode¬
cim prophetas
uiginti expla¬
nãtionũ libris.
& in danielem
comm̃tariis. cogis me uirgo xp̃i eu¬
stochium transire ad isaiam. & qͦd
sc̃ȩ matri tuȩ paule dum uiueret
pollicitus sum tibi reddere. Quod
quidẽ & eruditissimo uiro fri tuo
panmachio ꝓmisi SSe me memini.
Cumq it affectu par sis: iuncis
p̃sentia. ltaq & tibi & illi: per te
reddo quod debeo oboediens. xp̃i pre¬
ceptis qui ait. scrutamini scripturaᷤ.
& querite. & inuenietid: ne illud audiã
cit dĩ uirtutẽ eiusq sapientiã igno¬
ratio scripturarũ ignoratio. xp̃i. ẽ.
Unde orationũ tuarũ fultus auxi¬
lio. quȩ dieb ac noctib in dĩ lege
meditaris. & templũ es sp̃s scĩ: imita¬
bor patrẽ familias qui de thesauro
suo profert noua & uetera: & spon¬
sam dicentẽ in canico canticorũ.
noua & uetera fratruelis m̃s seruauit
michi. Sicq exponam isaiam. ut
illũ non solũ ꝓpħam: sed euange¬
listam & apłm doceam. Ipse enim

Expanded text:
longo vix tempore in duodecim Prophetas viginti explanationum libris, et in Danielem Commentariis, cogis me, virgo Christi Eustochium, transire ad Isaiam: et quod sanctae matri tuae Paulae, dum viveret, pollicitus sum, tibi reddere. Quod quidem et eruditissimo viro fratri tuo Pammachio promisisse me memini; cumque in affectu par sis, vincis praesentia. Itaque et tibi et illi per te reddo quod debeo, obediens Christi praeceptis, qui ait: Scrutamini Scripturas ; et, Quaerite, et invenietis . Ne illud audiam cit Dei virtutem ejusque sapientiam: ignoratio Scripturarum, ignoratio Christi est. Unde orationum tuarum fultus auxilio, quae diebus ac noctibus in Dei lege meditaris, et templum es Spiritus sancti, imitabor patremfamilias, qui de thesauro suo profert nova et vetera; et sponsam dicentem in Cantico Canticorum: Nova et vetera, fratruelis meus, servavi tibi ; sicque exponam Isaiam, ut illum non solum Prophetam, sed evangelistam et Apostolum doceam. Ipse enim
Abbreviated transcription (Latin):
bris obscurat᷑. Possumꝰ cȩlos obuolutos
tenebris.⁊ sacco oꝑtos sic interp̃tari: ut
dicamꝰ om̃s esse sub peccato. ⁊ scõs quoq
indigere miscđia dĩ.

Expanded text:
bris obscuratur. Possumus coelos obvolutos tenebris, et sacco opertos, sic interpretari, ut dicamus omnes esse sub peccato, et sanctos quoque indigere misericordi
Abbreviated transcription (Latin):
erit. sp̃uale struerẽ
edificium. & imposito culmine ꝑfectȩ
ecclesiȩ ornam̃ta monstrarem : hoc in
consequentib duob libris. ouirgo xp̃i
eustochium orationib tuis & domini
nuscđia facere conabor: ut eod ẽ labo¬
re quo quintus liber historiã compre¬
hendit. sextus & sextimus ꝑstringat
anagogen: non om̃ia disserentes ne
multã fiant uolumina. sedꝰ ecclesiasti¬
ci uiri ante nos senserint breuit̃ indi
magnũ. pondus babyloni sit imponen¬
dum. Et quia babylon quȩ hebraice

Expanded text:
eret, spirituale exstruerem aedificium, et imposito culmine perfectae ecclesiae ornamenta monstrarem, hoc in sequentibus duobus libris, o virgo Christi Eustochium, orationibus tuis, et Domini misericordia facere conabor, ut eodem labore quo quintus liber historiam comprehendit, sextus et septimus perstringat anagogen: non omnia disserentes, ne multa fiant volumina, sed quid Ecclesiastici viri ante nos senserint, breviter ind grande magnumque pondus Babyloni sit imponendum. Et quia Babylon, quae Hebraice
Abbreviated transcription (Latin):
quin iudȩos significet ꝑseuerantes in
blasphemus. & uicissitudinẽ hostib
suis: quando eos romanꝰ cinxit exer¬
citus. Quib uincentib dñs pugnas¬
se monstratur. Hoc testimonio usus
est paulus scribens ad ephesios : uo¬
lens nos indui armatura xp̃i quo pos¬
simus ignitis diaboli iaculis resistere.
Quodq in septuaginta interp̃tib ñ
habetur. insulis uicẽ reddet: urbes
iudeȩ significat: quas romanꝰ uasta.¬
uit exercitus. Nam ⁊ supra habitato
dente nom̃ dm̃. ⁊ qui ab ortu solis
głam eius. Cũ uenerit quasi fluuius
sion redemptor. ⁊ eis qui redeunt ab
iniquitate in iacob. dicit dñs. Hoc
fedus meũ eis dicit dñs. sp̃s m̃s qui ẽ.¬
in te. ⁊uerba mea quȩ posui in ore
tuo ñ recedent de ore tuo. ⁊ de ore
seminis tui dixit dñs. amodo ⁊usq
in sempit̃nũ. LX t timebunt¬

Expanded text:
quin Judaeos significet, perseverantes in blasphemiis: et vicissitudinem hostibus suis, quando eos Romanus cinxit exercitus. Quibus vincentibus, Dominus pugnasse monstratur. Hoc testimonio usus est Paulus scribens ad Ephesios: et volens nos indui armatura Christi, quo possimus ignitis diaboli jaculis resistere . Quodque in Septuaginta Interpretibus non habetur: Insulis vicem reddet, urbes Judaeae significat, quas Romanus vastavit exercitus. Nam et supra habitatordente nomen Domini, et qui ab ortu solis, gloriam ejus: cum venerit quasi fluvius Sion redemptor, et eis qui redeunt ab iniquitate in Jacob, dicit Dominus. Hoc foedus meum cum eis, dicit Dominus:  et verba mea quae posui in ore tuo non recedent de ore tuo, et de ore seminis tui, dixit Dominus, amodo et usque in sempiternum. » Semen
Abbreviated transcription (Latin):
terq ad notabo quȩ didici funda¬
m̃ta iaciens scripturarũ. Cȩterũ si
aut tu uolueris. aut spaciũ fuerst.
ale supra struendum÷ ȩdificium
ut imposito culmine ꝑfecta eccłis
ornam̃ta monstremus. Proposiusti
de isaia uisionẽ babylonis ⁊ philisti
serti maris. & idumeȩ. & arabiȩ. &¬
uallis uisionis. & tyri: quas si latiꝰ
nitar exponere. multis libris opus

Expanded text:
terque annotabo quae didici, fundaterque annotabo quae didici, fundamenta jaciens Scripturarum. Caeterum si aut tu volueris, aut spatium fuerit, ale supra struendum est aedificium, ut imposito culmine, perfecta Ecclesiae ornamenta monstremus. Proposuisti de Isaia Visionem B deserti maris, Idumaeae et Arabiae, Vallis visionis, et Tyri: quas si latius nitar exponere, multis libris opus
Abbreviated transcription (Latin):
condider̃: hebraicam panderẽ ueni¬
tatẽ. Meq retractantẽ & molestis¬
mũ explanationũ genus in tempus
aliud differentem. sȩpissume cõmone¬
bas. Hoc autẽ anno misisti filium
nr̃m heracliũ diaconũ: qui me ma¬
nu conserta in uis uocaret: &e ꝓmiss
ꝑ mom̃ta exigeret. Quid igitꝰ fãciã:
Subeanine opus in quo uiri eruditis¬
simi sudauer̃: Origenem loquor &e
eusebiũ pamphili. quorũ alter libenꝰ
allegoriȩ spaciis euagatur. & in terp̃¬
tatis nominib singulorũ. ingenium
suũ facit eccł̃ȩ sacram̃ta: alter histo¬
ricam expositionẽ titulo repmutens.
interdũ obliuiscitur ꝓpositi. & or
genis scita concidit: An taceam.
& aꝑte buius generis expositionẽ
nescire me dicam: & quando tͥ pote¬
ro ꝑsuadere me ñ potuisse magis
quã noluisse: Quoꝵ alterũ in becil¬
litatis. ẽ alterũ suꝑbiȩ. Quibus ab¬
ductus causis: malui ate ingenium
meũ quã uoluntatẽ quęri. Breui¬

Expanded text:
condiderunt, Hebraicam panderem vericondiderunt, Hebraicam panderem veritatem: meque retractantem, et molestissimum explanationis genus in tempus aliud differentem, saepissime commonebas. Hoc autem anno misisti filium nostrum Heraclium diaconum, qui me manu conserta in jus vocaret, et promissum per momenta exigeret. Quid igitur faciam? subeamne opus in quo viri eruditissimi sudaverunt, Origenem loquor, et Eusebium Pamphili, quorum alter liberis allegoriae spatiis evagatur, et interpretatis nominibus singulorum, ingenium suum facit Ecclesiae sacramenta, alter historicam expositionem titulo repromittens, interdum obliviscitur propositi, et in Origenis scita concedit? An taceam, et aperte hujus generis expositionem nescire me dicam? et quando tibi potero persuadere, me non potuisse magis quam noluisse: quorum alterum imbecillitatis est, alterum superbiae? Quibus adactus causis, malui a te ingenium meum quam voluntatem quaeri: brevi
Abbreviated transcription (Latin):
TRESA¬
NISUNT QUOd
a scẽ memoriae
uiro amabili
ep̃o rogatus. ut
cũ decem isaie
scribere uisiones
pro angustia illius
temporis quid michi uideretur in solis
breui sermone ꝑstringerem. historiam
tantũ qͦd petebat edisserens. nunc ate¬
totũ propħam comm̃tarios scribere.
est. de quib ante iam dixi. Suꝑfluum
autẽ michi uisum ÷. aut eadem rursus
iterare : aut in uno opere diuersas sen¬
tentias promere. Unde quintus in isai¬
am liber hic est: qui quondã solus ẽdi¬
tus. ẽ. Quo ad calcem usq ꝑ lecto: sext
uoluminis iuxta tropologiam arripu¬
imus exordium: & eadẽ te dñm depre¬
cante. sp̃ualis intelligentiȩ culmina
ꝑsequimur. Hucusq papa amabilis¬
& columen caritatis & nom̃. ac michi
om̃ium quos terra genuit amantissime
ꝑ litteras flagitabas: ut tibi decẽ ui¬
siones quȩ inisaia obscurissime sunt
historica dispositione dissererem: & o¬
missis nr̃orum comm̃tariis qui uarias
opinationes secuti multa uolumina¬

Expanded text:
res anni sunt quod a sanctae memoriae viro Amabili episcopo rogatus, ut in decem Isaiae scriberem Visiones, pro angustia illius temporis quid mihi videretur in singulis brevi sermone perstrinxi: historiam tantum quod petebat, edisserens. Nunc atotum prophetam Commentarios scribere, est, de quibus ante jam dixi. Superfluum autem mihi visum est, aut eadem rursus iterare, aut in uno opere diversas sententias promere. Unde quintus in Isaiam liber erit hic, qui quondam solus editus est, quo ad calcem usque perfecto, sexti voluminis juxta tropologiam arripiemus exordium, et eadem te Dominum deprecante, spiritalis intelligentiae culmina persequemur. « Hucusque papa Amabilis, columen charitatis et nomen, ac mihi omnium quos terra genuit amantissime, per litteras flagitabas, ut tibi decem visiones quae in Isaia obscurissimae sunt, historica expositione dissererem, et omissis nostrorum Commentariis, qui varias opiniones secuti, multa volumina
Abbreviated transcription (Latin):
ut iuste trrus expleto pęnitentiae
tempore in antiquũ redeat statũ.
De hac arbitror meretrice. & illud
in ꝓuerbis salomonis: mistico sermo¬
ne signari. Ne attendas pessimã mu¬
lierẽ. Mel enĩ distillat de labus mu¬
lieris meretricis. quȩ ad breue ĩpin¬
guat fauces tuas. & postea amarius
felle repperies. ꝑfenestrã enĩ domꝰ
suȩ in plateis ꝓspicit: quia lata &e
spatiosa uia ⁊ quȩ ducit ad mortẽ.
& quẽcunq insipientẽ uidit iuuenẽ¬
sapientẽ quippe temptare ñ audet: &e

Expanded text:
ut juste Tyrus, expleto poenitentiae ut juste Tyrus, expleto poenitentiae tempore, in antiquum redeat statum. De hac arbitror meretrice et illud in Proverbiis Salomonis mystico sermone signari: Ne attendas pessimam mulierem; mel enim distillat de labiis mulieris meretricis, quae ad breve impinguat fauces tuas, et postea amarius felle reperies . Per fenestram enim domus suae in plateas prospicit : quia lata est et spatiosa via quae ducit ad mortem, et quemcumque insipientem viderit juvenesapientes quipp
Abbreviated transcription (Latin):
fertur. Astitit regina ad extr̃is tuis
in uestitu deaurato: circũ amicta ua¬
riecate. Q itm. Om̃is gła filiȩ regis in¬
crinsecus. Si autẽ concupiuit rex pul¬
chritudinẽ trriȩ pęnitentis. & uaria¬
rũ habentis ornam̃ta uirtutũ. qͣnto
magis merces eiꝰ & negotiatio ñ tyro
ꝑmanentib sed eoꝵ est qͥ habitant
in conspectu dñi. qui postquã egeritł
pęnitentiã. audient a dño saluatore.
Comedite amici. & bibite: & in ebria¬
mini carissimi. Quid sit autẽ comedere
& bibere & saturari om̃iũ collatione
uirtutũ: fidelis lector intelligit. Lxx
annis desolatũ fuisse templũ: &e iere¬
mias. & danel. & tacharias docent.
In ietechiele de sodoma legimꝰ. quod
restituat᷑ in antiquũ: & de egipto qͦd
post desolationẽ terre egipti & aridi¬
tatẽ septẽ fluminũ. uẽterẽ recipiat
ub tatẽ. Septenariꝰ autẽ. & septuage
uł de septẽ conficit᷑ de cadib ꝑfectã
significat & consũmatã pęnitentiã :

Expanded text:
a dextris tuis, in vestitu deaurato, circumdata varietate . Et iterum: Omnis gloria filiae regis intrinsecus . Si autem concupivit rex pulchritudinem Tyriae poenitentis, et variarum habentis ornamenta virtutum, quanto magis merces ejus et negotiatio, non in Tyro permanentium, sed eorum erit qui habitant in conspectu Domini! Qui postquam egerint poenitentiam, audient a Domino Salvatore: Comedite, amici mei, et bibite, et inebriamini, charissimi . Quid sit autem comedere et bibere, et saturari omnium collatione virtutum, fidelis lector intelligit. Septuaginta annis desolatum fuisse templum, et Jeremias et Daniel et Zacharias docent. Et in Ezechiele de Sodoma legimus, quod restituatur in antiquum, et de Aegypto, quod post desolationem terrae Aegypti et ariditatem septem fluminum, veterem recipiat ubertatem. Septenarius autem et svel de septem conficitur decadibus, perfectam significat et consummatam poenitentiam:
Abbreviated transcription (Latin):
NI SUNT QUOd
a scẽ memoriae
uiro amabili
ep̃o rogatus. ut
cũ decem isaiȩ
scribere uisiones
pro angustia illius
temporis quid michi uideretur in solis
breui sermone ꝑstringerem. historiam
tantũ qͦd petebat edisserens. nunc a te¬
totũ propħam comm̃tarios scribere.
est. de quib ante iam dixi. Suꝑfluum
autẽ michi uisum :. aut eadem rursus
iterare : aut in uno opere diuersas sen¬
tentias promere. Unde quintus in isai¬
am liber hic est: qui quondã solus edi-¬
tus. ẽ. Quo ad calcem usq ꝑ lecto : sexti
uoluminis iuxta tropologiam arripu¬
imus exordium: & eadẽ te dñm depre

Expanded text:
ni sunt quod a sanctae memoriae viro Amabili episcopo rogatus, ut in decem Isaiae scriberem Visiones, pro angustia illius temporis quid mihi videretur in singulis brevi sermone perstrinxi: historiam tantum quod petebat, edisserens. Nunc ad tetotum prophetam Commentarios scribere, est, de quibus ante jam dixi. Superfluum autem mihi visum est, aut eadem rursus iterare, aut in uno opere diversas sententias promere. Unde quintus in Isaiam liber erit hic, qui quondam solus editus est, quo ad calcem usque perfecto, sexti voluminis juxta tropologiam arripiemus exordium, et eadem te Dominum depre
Abbreviated transcription (Latin):
longo uix tem¬
pore in duode¬
cim prophetas
uiginti expla¬
nãtionũ libris.
& in danielem
comm̃tariis. cogis me uirgo xp̃i eu¬
stochium transire ad isaiam. & qͦd
sc̃ȩ matri tue paule dum uiueret
pollicitus sum tibi reddere. Quod
qui dẽ & eruditissimo uiro fri tuo
pammachio ꝓmisis Se me memini.
Cumq iN affectu par sis: iuncis

Expanded text:
longo vix tempore in duodecim Prophetas viginti explanationum libris, et in Danielem Commentariis, cogis me, virgo Christi Eustochium, transire ad Isaiam: et quod sanctae matri tuae Paulae, dum viveret, pollicitus sum, tibi reddere. Quod quidem et eruditissimo viro fratri tuo Pammachio promisisse me memini; cumque in affectu par sis, vincis
Abbreviated transcription (Latin):
legimus ualidũ & ualidã: ualido illud
uos uirginẽ castam exbibere. xp̃o.
Fortitudo autẽ panis & fortitudo aq̃
ꝓ om̃i cibo &epotu accipit᷑. Legimus
qđ morses fuerit in monte sinai: &
quadraginta dieb panẽ ñ comede¬
cõmedes panem tuũ donec reuerta¬
ris in terrã de qua sumptus es : simi¬
lit̃ audiendũ. Nec non qđ asaluato¬
re dicit᷑ non in pane solo uiuit homo.
sed in om̃i uerbo qđ egredit᷑ ꝑos dĩ.
Fortitudo gͥ panis auferet᷑ ab eis. ille
qui dic̃: ego sũ panis qui de cȩlo descendi.
Et fortitudo aquȩ : de quã idem dñs
magno aliquo reputatus. ẽ licet imp̃¬
sentiarũ uideat᷑ ut homo. & spiramen
habere in naribus sic̃ oe cȩter spirant¬
homines

Expanded text:
legimus validum et validam; valido illud legimus validum et validam; valido illud vos virginem castam exhibere Christo . Fortitudo autem panis, et fortitudo aquae, pro omni cibo, et potu accipitur. Legimus quod Moses fuerit in monte Sinai, et quadraginta diebus panem non comedecomedes panem tuum, donec revertaris in terram, de qua sumptus es , similiter audiendum. Nec non quod a Salvatore dicitur: Non in pane solo vivit homo, sed in omni verbo quod egreditur per os Dei . Fortitudo igitur panis auferetur ab eis: ille qui dicit: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Et fortitudo aquae, de qua idem Dominus magno aliquo reputatus est; licet impraesentiarum videatur ut homo, et spiramen habere in naribus, sicut et caeteri spiranthomines
Abbreviated transcription (Latin):
feret abierłm. ⁊ ab iuda. ualidum &
fortem. om̃e robur panis. & om̃e robur
aquȩ. Huc usq de udicio diciputan.
Quod sequit᷑ de captiuitate uentura:
quã alii ad babylonios. alii referunt
adromanos. sed melius. ẽ ut supradi¬
ximus cuncta referri ad dñicam pas¬
sionẽ. Post interfectionẽ quippe illiꝰ
om̃s gratie & dominationes sublatȩ st̃
auidȩis: scđm qđ in euangłio scriptũ
est. Lex & ꝓpħhȩ usq ad ioħem baptistã
Et est ordo. Qm̃ noluistis qui escere ab
homine cuiꝰ sp̃s in narib eius. qui excel¬
sus reputatus. ẽ. sed econtrario fudis¬
tis sanguinẽ iusti. & cogitastis consiliũ
pessimũ dicentes. alligemꝰ iustũ qua
inutilis. ẽ. nobis: ideo fructũ ad inuen¬
tionũ ur̃arum comedetis. Nichil apqͥ
uidȩos post passionẽ dñi forte nicbil
ualidũ. est: sed om̃ia infirma & langui¬
da. nec aliquis potest apud eos dicere
om̃ia possum in eo qui confortauit me¬
xp̃o iħu dño nr̃o. Et quia uixta .lxx.

Expanded text:
feret ab Jerusalem, et ab Juda validum, et fortem: omne robur panis, et omne robur aquae. Hucusque de judicio dici putant. Quod sequitur, de captivitate ventura; quam alii ad Babylonios, alii referunt ad Romanos. Sed melius est, ut supra diximus, cuncta referri ad Dominicam passionem. Post interfectionem quippe illius, omnes gratiae et donationes sublatae sunt a Judaeis: secundum quod in Evangelio scriptum est: Lex et Prophetae usque ad Joannem Baptistam . Et est ordo: Quoniam noluistis cessare ab homine, cujus spiritus in naribus ejus, qui excelsus reputatus est: sed econtrario fudistis sanguinem justi, et cogitastis consilium pessimum, dicentes: Alligemus justum, quia inutilis est nobis ; ideo fructum adinventionum vestrarum comedetis. Nihil apud Judaeos post Passionem Domini forte, nihil validum est: sed omnia infirma et languida. Nec aliquis potest apud eos dicere: Omnia possum in eo, qui me confortat omino nostro. Et quia juxta LXX
Abbreviated transcription (Latin):
primo uolumine
quod ut potui ñ ut
ne dictaui: sensũ
rens. nunc transcendã ad scđm : &
quicqͥd in me uirium ÷ pronȩq in do¬
minũ uoluntatis offeram ei qui per
propħam locucus. ẽ Ego uisiones
multiplicaui: & in manib ꝓpħarum
assimilatus sum. Unde obsecro te
uirgo xp̃i eustochiũ. ut nobis inscrip¬
turarũ explanatione certantib tu
cũ moyse ad dñm eleues manꝰ ut qui
exeuntes de egipto mare transiuimꝰ
rubrũ. uincamꝰ amalech qui int̾pre¬
tatur deuorans ⁊ lingens. & possimꝰ
tecũ dicere. benedictus dñs ds̃ m̃s qͥ

Expanded text:
primo volumine, quod ut potui, non ut ne dictavi: sensum uirens: nunc transcendam ad secundum; et quidquid in me virium est, pronaeque in Dominum voluntatis, offeram ei qui per Prophetam locutus est: Ego visiones multiplicavi: et in manibus Prophetarum assimilatus sum . Unde obsecro te, virgo Christi Eustochium, ut nobis in Scripturarum explanatione certantibus, tu cum Mose ad Dominum eleves manus: ut qui exeuntes de Aegypto, mare transivimus Rubrum, vincamus Amalec, qui interpretatur devorans et elingens; et possimus tecum dicere: Bened
Abbreviated transcription (Latin):
munt na¬
uigantes.
Si uehem̃¬
tior flaue¬
rit uentus.
tempestas formidini est. Si aura mode¬
ratior sumina ucentis elem̃ti terga cris.¬
esse cęlestes. quȩ int̾ cęlũ t̾ramq discur¬
runt. uł certe induit᷑ cęlũ tenebris qͣn¬
do obtexitur nubib. luxta illud quod
scriptũ est qui operit cęlũ nubib ⁊ dat
terrȩ pluuiã. & in cõminatione siccita¬
tis loquit᷑ ds̃. Ponam cęlũ aeneũ ⁊ t̾ram
ferreã. Non qͦd elem̃torũ natura mute¬
tur: sed qͦd ꝑ aes ⁊ ferrũ penarũ mag¬
nitudo monstrata sit. Aiunt philosophi
non amplius decẽ stadus a terra nubes
cęli lumine. aer qui subt̃ est nubis tene¬
bris obscurat᷑. Possumꝰ cęlos obuolutos
tenebris. ⁊ sacco oꝑtos sic interp̃tari: ut
dicamꝰ om̃s esse sub peccato.⁊ scõs quoq
indigere miscđia dĩ.¬

Expanded text:
munt navigantes. Si vehementior flaverit ventus, tempestas formidini est. Si aura moderatior summa jacentis elementi terga crisesse coelestes, quae inter coelum terramque discurrunt. Vel certe induitur coelum tenebris, quando obtexitur nubibus. Juxta illud quod scriptum est: Qui operit coelum nubibus, et dat terrae pluviam . Et in comminatione siccitatis loquitur Deus: Ponam coelum aeneum, et terram ferream . Non quod elementorum natura mutetur, sed quod per aes et ferrum poenarum magnitudo monstrata sit. non amplius decem stadiis a terra nubes coeli lumine, aer ibris obscuratur. Possumus coelos obvolutos tenebris, et sacco opertos, sic interpretari, ut dicamus omnes esse sub peccato, et sanctos quoque indigere misericordi
Abbreviated transcription (Latin):
uicesimo
in isaiam
extremus
liber. tuo
filia eusto¬
chium &
tuȩ paulȩ nomine dedicatur: ut qͣs
pari honore suspexi. ȩqua cõmemora¬
tione nunc recolam. PResertim cũ &
illa dum uiueret. hoc opus tecũ crebriꝰ
postularit: ⁊ uir eruditissimꝰ frater
tuiis pammachius. ⁊ tunc ⁊ postea fre¬
quentib scriptis cogere ñ destiterit.¬

Expanded text:
icesimus in Isaiam, immo extremus liber, tuo, o filia Eustochium, et tuae Paulae nomini dedicatur, ut quas pari honore suspexi, aequa commemoratione nunc recolam: praesertim cum et illa dum viveret, hoc opus tecum crebrius postularit, et vir eruditissimus frater tuus Pammachius et tunc et postea frequentibus scriptis cogere non destiterit
Abbreviated transcription (Latin):
etechiȩ regum uida. Pro iuda in quo
significantur duȩ tribus: lxx. & the¬
odotio posuere iuideam. quȩ totã
terrã duodecim tribuũ ostendit.
& ꝓ eo quod nos ex hebreo uertimus

Expanded text:
Ezechiae, regum Juda. Pro Juda, in quo significantur duae tribus, LXX et Theodotio posuere, Judaeam, quae totam terram duodecim tribuum ostendit. Et pro eo quod nos ex Hebraeo vertimus
Abbreviated transcription (Latin):
li: & frenũ errare faciens. quod erat in ma¬
xcillis populoꝵ. Canticũ erit uob̾ sicut
uox scĩficate solemnitatis. ⁊lȩcicia cordis:
sic̃ qui ꝑgit cũ tibia. ut intret in montẽ
dñi. ad fortẽ isrł .lxx. Ecce nomen dñi
uenit post tempus multũ. ardens furor cũ
gła eloquiũ labiorũ eius eloquitim irae

Expanded text:
lum: et frenum erroris quod erat in maxillis populorum. Canticum erit vobis sicut nox sanctificate solemnitatis: et letitia cordis sicut qui pergit cum tibia, ut intret in montem Domini ad fortem Israel. LXX: Ecce nomen Domini venit post tempus multum: ardens furor cum gloria, eloquium labiorum ejus, eloquium irae
Abbreviated transcription (Latin):
& ierłm in dieb otie. ioathan. achat.
ezechie regum uida. Pro uida in quo
significantur due tribus: lxx. & the.¬
odotio posuere iudeam. quȩ totã
terrã duodecim tribuũ ostendit.
& ꝓ eo quod nos ex hebreo uertimus
suꝑ uidã & ierłm: illi int̃pretati st̃
contra uideã & ierłm. Syminachus
more suo manifestiuᷤ de uĩdã & ierłm.
ut nec ꝓspera nec aduersa uelit titu¬
lo demonstrari: sed ea que de iuda &
ierłm in utramq partẽ propheticꝰ
sermo p̃dixerit. Ergo isaias princi¬
palit̾ de duab loquit̾ tribub iuda
& beniamin: exceptis decẽ quȩ insa¬
maria erant. & uocabant᷑ efraim &
isrł. & quas sub oria rege iudae. &
ierłm. phul rex assiriorũ uastare
iam ceperat. Deniq quinquagesimo
& scđo imꝑii eius anno. regnante apd
samariã phaceae filio romeliȩ: ue¬
nit theglathphalasar rex assirioꝵ.
& cepit achion. & abel domũ maacha

Expanded text:
em, in diebus Oziae, Joatham, Achaz et Ezechiae, regum Juda. Pro Juda, in quo significantur duae tribus, LXX et Theodotio posuere, Judaeam, quae totam terram duodecim tribuum ostendit. Et pro eo quod nos ex Hebraeo vertimusi interpretati sunt, contra Judaeam et Jerusalem. Symmachus more suo manifestius, de Juda et Jerusalem; ut nec prospera, nec adversa velit titulo demonstrari: sed ea quae de Juda et Jerusalem in utramque partem Propheticus sermo praedixerit. Ergo Isaias principaliter de duabus loquitur tribubus, Juda et Benjamin: exceptis decem, quae in Samaria erant, et vocabantur Ephraim et Israel; et quas sub Ozia rege Juda, et Jerusalem, Phul rex Assyriorum vastare jam coeperat. Denique quinquagesimo et secundo imperii ejus anno, regnante apud Samariam Phacee filio Romeliae, venit Teglathphalasar rex Assyriorum, et cepit Ajon
Abbreviated transcription (Latin):
locutus fuero: cum isaias duodecim
propħis iuxta numerũ uersuũ aut
equalis aut maior sit. Sicubi autem
p̃termissis .Lxx. de ebraico disputaui:
illud in causa. ẽ. qđ aut eadem. aut
similia sunt pleraq cũ ceteris. & du¬
plici editione ꝓposita: nolui libros
explanationis extendere. qui etiã
insimplici expõsitione modũ breui¬
tatis excedunt. Sed iã ꝓpositũ ꝑseqͣm᷑.¬

Expanded text:
locutus fuero; cum Isaias duodecim locutus fuero; cum Isaias duodecim Prophetis juxta numerum versuum, aut aequalis, aut major sit. Sicubi autem praetermissis LXX de Hebraico disputavi, illud in causa est quod aut eadem, aut similia sunt pleraque cum caeteris, et duplici editione proposita, nolui libros explanationis extendere, qui etiam in simplici explanatione modum brevitatis excedunt. Sed jam propositum exsequ
Abbreviated transcription (Latin):
tiolumina. equib uigesimus sextus
liber non inuenit᷑. Ferunt᷑ & alii sub
nomine eius de uisione temptati o¬
dan duo ad gratam libri. qui pseu¬
dogrophi putant᷑: & uiginti quinq
cerpta possumꝰ appellare. Cusebius
quoq pamphili uixta historicam ex¬
planationẽ quindecĩ edidit uolumi¬
na. Et didius cuius amiciis nuper
usi sumus: ab eo loco ubi scriptum. ẽ.
consolamini. consolamini popłm meũ
sacerdotes. loquimini ad cor ierłm.
usq ad finem uoluminis. decẽ & octo
edidit tomos. Apollinaris aut̃ more
suo sic exponit om̃ia: ut uiuuersa cͣnͣs¬
currar. & punctis quibusdã atq int̾¬
uallis. immo compendiis. grandis uiȩ
spacis p̃teruolet. ut non tam comm̃¬
tarios quã indices capitulorũ nos le¬
gere credamꝰ. Ex quo anima uertis
quante diffucultatis sit. ut latini no¬
stri quoꝵ aures fastidiose sunt. et
ad intelligendas scripturas sc̃as nau¬
siant. plausuq tantũ eloquentiae
delectant᷑. michi ignoscant si ꝓlixius

Expanded text:
olumina, e quibus vicesimus sextus liber non invenitur. Feruntur et alii sub nomine ejus de Visione τετραπόδων, duo ad Gratam libri, qui pseudographi putantur; et vigintiquinque cerpta possumus appellare. Eusebius quoque Pamphili juxta historicam explanationem quindecim edidit volumina; et Didymus, cujus amicitiis nuper usi sumus, ab eo loco ubi scriptum est: Consolamini, consolamini populum meum, sacerdotes: loquimini ad cor Jerusalem , usque ad finem voluminis, decem et octo edidit tomos. Apollinaris autem more suo sic exponit omnia, ut universa transcurrat, et punctis quibusdam atque intervallis, immo compendiis grandis viae spatia praetervolet: ut non tam Commentarios quam indices capitulorum nos legere credamus. Ex quo animadvertis, quantae difficultatis sit, ut Latini nostri, quorum aures fastidiosae sunt, et ad intelligendas Scripturas sanctas nauseant, plausuque tantum eloquentiae delectantur, mihi ignoscant, si prolixius
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudo quȩ
in explanatione
ubi aliquid p̃ter¬
mittere damnũ
est intelligentie.
Quamobrem in singulis libris. quae
tantũ numerũ ordinemq significent.

Expanded text:
magnitudo, quae in explanatione ubi aliquid praetermittere, damnum est intelligentiae. Quamobrem in singulis libris, qui tantum numerum ordinemque significant,
Abbreviated transcription (Latin):
primo uolumine
quod ut potui ñ ut
uolui celeri sermo¬
ne dictaui : sensũ
potius scripturarũ
quã compositȩ orationis uerba ꝑ qui¬
rens: nunc transcendã ad scđm: &
quicqͥd in me uirium ÷ pronȩq in do¬
minũ uoluntatis offeram ei qui per
propħam locutus. ẽ. Ego uisiones
multiplicaui: & inmanib ꝓpħarum
assimilatus sum. Unde obsecro te
uirgo xp̃i eustochiũ. ut nobis inscrip¬
turarũ explanatione certantib tu
cũ moyse ad dñm eleues manꝰ ut qui
exeuntes de egipto mare transiuimꝰ
rubrũ. uincamꝰ amalech qui int̃pre¬
tatur deuorans ⁊ lingens. & possimꝰ
tecũ dicere. benedictus dñs ds̃ m̃s qͥ

Expanded text:
primo volumine, quod ut potui, non ut volui, celeri sermone dictavi: sensum potius Scripturarum, quam compositae orationis verba perquirens: nunc transcendam ad secundum; et quidquid in me virium est, pronaeque in Dominum voluntatis, offeram ei qui per Prophetam locutus est: Ego visiones multiplicavi: et in manibus Prophetarum assimilatus sum . Unde obsecro te, virgo Christi Eustochium, ut nobis in Scripturarum explanatione certantibus, tu cum Mose ad Dominum eleves manus: ut qui exeuntes de Aegypto, mare transivimus Rubrum, vincamus Amalec, qui interpretatur devorans et elingens; et possimus tecum dicere: Bened
Abbreviated transcription (Latin):
uus liber. ad
ceptã interp̃¬
tationẽ reuer¬
ticur: & historiã
&e tropologiam
iuxta utrãq editi¬
onẽ pariter disserit. Quȩ si longua tͥ
uidebunt᷑ o uirgo xp̃i eustochiũ. non
mͥ imputes sed scripturȩ sc̃ȩ difficultati:
p̃cipueq isaiȩ ꝓpħȩ qui tantis obscuri¬
tatib inuolutus ÷. ut p̃magnitudine rei
breuẽ explanationẽ putem. quȩ ꝑse
longa.ẽ. Certe nos studiosis scribimꝰ:
& scãm scripturã scire cupientib:. non
fastidiosis & ad singula nausiantibus.
Qui si flum̃ eloquentiȩ &e concinnas
declamationes desiderant: legant tul¬
liũ. quintilianũ. Gallionẽ. Gabinianũ.
um. hylariũ. Nobis ꝓpositũ. ẽ. isaiã
ꝑ nos intelligi. & nequaquã sub isaie
occasione nr̃a uerba laudari. Ecce¬

Expanded text:
iber, ad coeptam interpretationem revertitur, ut et historiam et tropologiam juxta utramque editionem pariter disserat. Quae si longa tibi videbitur, o virgo Christi Eustochium, non mihi imputes, sed Scripturae sanctae difficultati, praecipueque Isaiae prophetae, qui tantis obscuritatibus involutus est, ut prae magnitudine rei, brevem explanationem putem, quae per se longa est. Certe nos studiosis scribimus, et sanctam Scripturam scire cupientibus, non fastidiosis, et ad singula nauseantibus. Qui si flumen eloquentiae, et concinnas declamationes desiderant, legant Tullium, Quintilianum, Gallionem, Gabinianum, um, Hilarium. Nobis propositum est Isaiam per nos intelligi, et nequaquam sub Isaiae occasione nostra verba laudari. C
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ głam patͥs. Et alib ds̃ pat̃ adfiliũ dicit. Ecce ꝓseliti uenient adte ꝑme.
bi. Si autẽ ꝑ spm̃facta carnis mortificaueritis: uiuetis. Et supͣ. Qui suscita¬
uit xp̃m exmortuis. uiuificabit ⁊ mortalia corpora ur̃a ꝑ inhabitantẽ spm
eiꝰ inuobis. S fortasse dicat. Ostend mͥ specialit̃ lectũ. quia exfilio om̃ia.
uł ex spũ omĩa. At ego refero. ut ⁊ illic mͥlectũ eẽ ostendant. quia ꝑpatrẽ

Expanded text:
 VI, 4. Et alibi Deus Pater ad Filium dicit: Ecce proselyti venient ad te per me . 98. bi: Si autem per Spiritum facta carnis mortificaveritis, vivetis ; et supra: Qui suscitavit Christum ex mortuis, vivificabit et mortalia corpis . 100. Sed fortasse dicat: Ostende mihi specialiter lectum, quia ex Filio omnia, vel ex Spiritu omnia. At ego refero, ut et illi mihi lectum esse ostendant quia per Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃e sue ac muneris intuentur. scđm qđ scriptũ ÷ Oculs om̃iũ inte sꝑant.
⁊ aꝑies manũ tuã ⁊ inplebis omẽm animã bona uoluntate. De patre quoq
sidicas. idõ ex ipso: quia ex ipso oꝑatͥx sapientia que ⁊ om̃ibꝰ ex sua ⁊ patͥs
uoluntate dedit ẽẽ que ñerant. Per ipsũ. quia ꝑ sapientiã eiꝰ factast̃ om̃ia
in his certũ ÷ declarar. cũ ex filio dicamꝰ ẽẽ pleraq ⁊ multa ꝑ patrẽ. sicut
habes de filio dictũ. ut augeamꝰ in ipso ꝑ om̃ia qui ÷ capt xp̃s. Ex qͦ totum
inqͥt corpꝰ cõpactũ ⁊ conexũ ꝑ omnẽ iuncturã ministrationis. inm̃surã
uniꝰ cuiꝰq partis augm̃tũ corporis facit. inedificationẽ su in caritate.
Et iter̃ ad colõsenses de his qͥ ñ haberent cognitionẽ unigeniti filii dĩ. qui a
ñ tenent inquit capt̃ ex quo om̃e corpꝰ ꝑpaginationes ⁊ colligationes
sub ministratũ ⁊ copulatũ crescit increm̃tũ d̃. Caput enĩ xp̃m esse¬

Expanded text:
scriptum est: Oculi omnium in te sperant; et: Aperis manum tuam, et imples omnem animam bona voluntate . 92. De Patre quoque si dicas: ideo ex ipso, quia ex ipso operatrix Sapientia, quae omnibus ex sua et Patris voluntate dedit esse, quae non erant: Per ipsum, quia per Sapientiam ejus facta sunt omnia: in his certum est declarari; cum et ex Filio dicamus esse pleraque, et multa per Patrem, sicut habes de Filio dictum: Ut augeamur in ipso per omnia, qui est caput Christus, ex quo totum, inquit, corpus compactum et connexum per omnem juncturam ministrationis in mensuram uniuscujusque partis, augmentum corporis facit in aedificationem sui in charitate . Et iterum ad Colossenses de his qui non haberent cognitionem unigeniti Filii Dei: Quia non tenent, inquit, caput, ex quo omne corpus per compaginationes et colligationes subministratum et copulatum crescit in
Abbreviated transcription (Latin):
Dic̃ eñs apłc. scđm ꝓpłnã isare. Quis cognouit sensũ dñi. aut qͥs consiliariꝰ
eiꝰ fuit : Et adclidit. Quia ex ipso ⁊ ꝑ ipsũ tin ipso omĩa. Qđ isayas de oꝑa¬
tore om̃iũ dix̃. sicut habes. Quis m̃sus: manuaqũã. ⁊ celũ palmo. ⁊ uni¬
uersã terrã clausa manu: Quis statuit montes in libra. ⁊rupes instatera:
Quis cogno uit senssũ dñi. aut qͥs consiliariꝰ eiꝰ fuit: Et addidit apłs. Qm̃ ex
sit. ⁊ ipse sit auctor om̃iũ que ẽẽ ceꝑunt. Per ipsũ quid÷ Quia ꝑ ipsũ cons¬
titutio ⁊ ꝑseuerantia om̃ibꝰ inꝑtita uideat᷑. In ipso quid÷ Quia om̃ia ad

Expanded text:
dum prophetiam Esaiae: Quis cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit ? Et addidit: Quia ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Quod Esaias de operatore omnium dixit, sicut habes: Quis mensus est manu aquam, et coelum palmo, et universam terram clausa manu? Quis statuit montes in libra, et rupes in statera? Quis cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit ? 91. Et addidit Apostolus: et ipse sit auctor omnium, quae esse coeperunt. Per ipsum, quid est? Quia per ipsum constitutio et perseverantia omnibus impertita videatur. In ipso, quid est? Quia omnia
Abbreviated transcription (Latin):
aut locũ ab instrum̃to cdirimere gestientes. Nũqͥd gͦ alienꝰ scdm nat᷑am filiꝰ
a patre. quia alienũ instrum̃tũ ab oꝑatore ꝓpͥo uł auctore: Aut ñ quid
alienꝰ filiꝰ asp̃n. quia ab instrum̃ti gen̾e aut̃ locꝰ seꝑat᷑ aut tt̃pus. Cõꝑa
nc̃ assertiones nr̃as. Illi uolt̃ exdeo tanꝗͣ ex nat᷑a d̃ĩ cẽ matheriã: ut si
dicas ex ligno factã ẽẽ archã. ex lapid̾ statuã: ita ex dõ matheriã ꝓcessi¬
se. ⁊ candẽ matheriã tanꝗͣ instrum̃tũ aliqđ factã ẽẽ ꝑfiliũ. ut ñtã oꝑa¬
torẽ filiũ quã instcumñtũ oꝑis de clararent. Et omĩa ista facta inspũ. tãꝗͣ
in aliqͦ loco facta uł tempore. ⁊ singula singulis tͥbuunt: in cõmune
omĩa negant. Uer̃ nos ita ostendimꝰ ex dõ patre ẽẽ omĩa. ut nec ami
ipso omĩa sint : ita quoq ꝑdm̃ filiũ ẽe omĩa. ut ñ priuatꝰ sit eo qđ exfilio

Expanded text:
aut locum ab instrumento dirimere gestientes. Numquid ergo alienus secundum naturam Filius a Patre; quia alienum instrumentum ab operatore proprio vel auctore? aut numquid alienus Filius a Spiritu; quia ab instrumenti genere aut locus separatur aut tempus? 87. Compara nunc assertiones nostras. Illi volunt ex Deo tamquam ex natura Dei esse 651 materiam, ut si dicas ex ligno arcam esse factam, ex lapide statuam: ita ex Deo materiam processisse, et eamdem materiam tatorem Filium, quam instrumentum operis esse declarent: et omnia ita facta in Spiritu, tamquam in aliquo loco facta vel tempore: singula singulis tribuunt, in commune omnia negant. 88. Verum nos ostendimus ita ex Deo Patre esse omnia, ut nec amisipso omnia sint: ita quoque per Dominum Filium esse omnia, ut non privatus sit eo, quod ex Filio
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ sillaba: conuinctionis ÷ deniq sepe repperunꝰ in soͥpturis alterã int̾¬
positã. ⁊ alterã iitellectã. sic̃ scͥptũ ÷ Introibo indomũ tuã inholo caustis.
hoc ÷ c̃ holocaustis. Et alibi. Et edux̃ eos in argento ⁊ auro hoe÷¬
nia diuinitati ñ debeat excitar : opus ut ad uisticiã cord̃ credat᷑. ⁊ ex fid̾
cordis fiat ad salutẽ in ore confessio. S qͥ corde ñ credunt. calũnias struunt

Expanded text:
enim syllaba conjunctionis est. Denique saepe reperimus in Scripturis alteram interpositam, et alteram intellectam, sicut scriptum est: Introibo in domum tuam in holocaustis , hoc est, cum holocaustis; et alibi: Eduxit, inquit, eos in argento et auro , hoc esnia divinitati non debeat excitari, opus est ut ad justitiam corde credatur, et ex fide cordis fiat ad salutem in ore confessio . Sed qui corde non credunt, calumniam strunt
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ uenit. Et quia ñdũ infuderat spm̃. paruulos qͦsdã nos degere sine sp̃ũ
de clarauit. Spm dix̃ ẽẽ uentur̃. qͥ faceret exparuulis fortiores. increm̃to
uidelicet sp̃alis etatis. Qđ idõ posuit. ñ quo uirtutẽ sp̃s ante fercet. s ut
incognitionẽ tͥnitatis ostenderet plenitudinẽ ẽẽ uirtutis. Necesse÷ igit᷑
aut quartũ aliquẽ dicatis. quẽ sentire pret̃ spm̃ debeatis. aut certe ñ

Expanded text:
Dei venit, et quia nondum infuderat Spiritum, parvulos quosdam nos degere sine Spiritu declaravit. Spiritum dixit esse venturum, qui faceret ex parvulis fortiores, incremento videlicet spiritalis aetatis. Quod ideo posuit, non quo virtutem Spiritus anteferret, sed ut in cognitioneaut quartum aliquem dicatis, quem sentire praeter Spiritum debeatis: aut certe non
Abbreviated transcription (Latin):
turar̃ głam dñi uideremꝰ. Nc̃ abhac gła que nos conu̾tit adnm̃. in illã celes¬
tẽ głam reformam᷑. Ergo cũ dñs sit adquẽ conu̾timꝰ. dñ autẽ sp̃ssit aquo
cernere potestatis. dnm̃ ipsũ spm̃ confiteris: .XuiI. Quia nontres diz̃ ĩ ¶¬
Ed fortasse iterũ dicas. Si dnm sedi¬
sp̃m dixero. tres dños declarabo. Nũqͥd cũ filiũ dñm dicis. ant
filiũ negas. aut duos dños confiteris: Absit. Ipse eñi filiꝰ dix̃. Nolite duob
dũis seruire. S ñ utiq aut se aut patrẽ. dnm denegauit. Nã ⁊ patrẽ clr̃m

Expanded text:
riam videremus, nunc ab hac gloria quae nos convertit ad Dominum, in illam coelestem gloriam reformamur. Ergo cum Dominus sit ad quem convertimur, Dominus autem Spiritus sit a quo cernere, potestatis Dominum ipsum Spiritum confiteris. CAPUT XV. Etsi ed fortassis iterum dicas: Si Dominum Spiritum dixero, tres Dominos declarabo. Numquid cum Dominum Filium dicis, aut Filium negas, aut duos Dominos confiteris? Absit; ipse enim Filius dixit: Nolite duobus dominis servire . Sed non utique aut se aut Patrem Dominum denegavit; nam et Patrem Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
isse sanari. nͥ moyses serpentẽ suspendisset ereũ. qͦuiso letales illi
morsus. atq insusionẽ ueneni noxii curabant᷑. subiec̃. Hec autẽ
infigura facta sunt illis. scriptas adur̃am correptione̾. Insigura
ereuꝰ serpens. t̃aqͣm confixus cruci. q uerꝰ crucifigendus generi
a dnunciabat᷑ humano. qͥserpentis di aboli uenena uacuaret. In
figura maledictus: inueritate aute qͥ totius nĩudi maledieta dele¬
ret. Alibi qͦq idem ad galatas ait. Qa duos filios habuit abra¬
ã: unũ dean cilla & inũ delibera. & subdidit. Sedĩs qͥ deancilla:¬

Expanded text:
isse sanari, nisi Moyses serpentem suspendisset aereum, quo uiso letales illi isse sanari, nisi Moyses serpentem suspendisset aereum, quo uiso letales illi morsus atque infusiones ueneni noxiae curabantur, subiecit: haec autem in figura facta sunt illis ad nostram conrectionem. in figura aereus serpens tamquam confixus cruci, quia uerus crucifigendus generi adnuntiabatur humano, qui serpentis diaboli uenena uacuaret, in figura maledictus, in ueritate autem qui totius mundi maledicta deleret. alibi quoque, id est ad Galatas ait quia duos filios habuit Abraham, unum de ancilla et unum de libera et subdidit: sed is quide