comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fortis esse cum forti. Rad. enĩ & descensionẽ
& fortitudinẽ significat. Pro quo aquila
gen circundant heretici dm̃ in mendacio.
immo negatione. Quicquid enĩ loquuntur
negatio atq mendaciĩ est. Et circundat
eum inidolo siue in impietate domꝰ isrł:
dum uniuersa quȩ simulant artificioso ser¬
nonsuꝑbit. non inflatur tumore heretico. sea
humisiatur cum dõ. & cum scõrũ choro fidelis
est siue testis. Fidelis est & robustus: dum
edificat domum suam supra petrã. quȩ nul-¬
la tempestate. quatitur. Septuaginta multo¬

Expanded text:
fortis esse cum forte: RAD   enim et descensionem fortis esse cum forte: RAD   enim et descensionem et fortitudinem significat: pro quo Aquila γὴν circumdant haeretici Dominum in mendacio, immo in negatione. Quidquid enim loquuntur, negatio, immo mendacium est: et circumdant eum in dolo, sive in idum universa quae simulant, artificioso sernon superbit, non inflatur tumore haeretico, sed humiliatur cum Deo, et cum sanctorum choro fidelis est. Sive testis fidelis est et robustus, dum aedificat domum supra petram, quae nulla tempestate quatiatur. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
cupientib : solus uidas fidelit̾ ingressus
est mare. unde & regnum meruit acciꝑe.
& hoc esse quod nunc dr̃. ludas testis sermo¬
numdĩ &e astipulator ac uindex descen¬
dit cum dõ inmare. & int̾ scõs fuit fidelis.¬
simus. ut uerbis iubentis crederet dĩ
Hoc illi dicunt. Nos coeptȩ explanationis
sequamur ordinẽ. qͦd circunderͤit dñm¬
ephraim regia trib. & domus isrł popłs
qui tribui regiȩ seruiebat. & circundede.¬
rit eum innegatione siue mendacio
dum dm̃ negant & idola confitent᷑. ludas
aut̃ hoc duȩ trib. quȩ habebant templũ.
legem ꝓpħas. & seruabant prȩcepta legalia:
erant testes gradientesq cum dño. & cum
scĩs fideles. Scõs possumus dicere. uel angłos
uel patriarchas ac ꝓpħas. & cęteros qui dĩ
imꝑio seruiebant. Ad comparationẽ en im
illius temporis quo hȩc dicebant᷑: aberrante
penitus ephraim. & decepto in idolorũ cultu

Expanded text:
cupientibus, solus Juda fideliter ingressus cupientibus, solus Juda fideliter ingressus est mare, unde et regnum meruit accipere, et hoc esse quod nunc dicatur: Judas testis sermonum Dei, et astipulator ac vindex descendit cum Deo in mare, et inter sanctos fuit fidelissimus, ut verbis jubentis crederet Dei. Hoc illi dicunt. Nos coeptae explanationis sequamur ordinem, quod circumdederit Ephraim regia tribus et domus Israel, populus qui tribui regiae serviebat, et circumdederit eum in negatione sive mendacio, dum Dominum negant, et idola confitentur. Judas autem, hoc est, duae tribus, quae habebant Templum, Legem, Prophetas, et servabant praecepta 133 legalia, erant testes, gradientesque cum Deo et cum sanctis fideles. Sanctos possumus dicere vel angelos, vel patriarchas ac prophetas, et caeteros qui Dei imperio serviebant. Ad comparationem enim illius temporis quo haec dicebantur, aberrante penitus Ephraim, et decepto in idolorum cultu
Abbreviated transcription (Latin):
in ȩccła. & habitent in domib suis de quib:
fuerant errore seducti. Aegyptũ idest mes¬
raim. tribulationẽ in terp̾tari & angustiã
nouimus. Assyrios quoq dirigentes. siue
ut melius arbitramur arguentes. Ab his gͦ
liberabuntur heretici cũ habitare coeꝑint
indomib suis. & malis parentib dixerins.¬
Relinquetur uobis domus urã deserta.
Circundedit me in negatione sua ephraim.
& inidolo domus isrł. ludas aut̃ testis de¬
scendit cum dõ. & cum sc̃ĩs fidelis. La .x.¬
I Circundedit me inmendacio ephraim. & in
Simpietate domus isrł & uda. Nunc cogno¬
uit eos ds̃. & popłs sc̃s uocabit᷑ dĩ. Tradunt
hebrei huiuscemodi fabusã. In exitu isrł
ex ȩgypto. quando ex alia parte mons. ex
alia parte rubrũ mare. & ex alia pharao.¬
nis cingebat exercitus. & inclusus popłs
tenebatur : cęteris tribub desꝑantib salu¬
tem. & aut reuerti in egyptum aut bellare

Expanded text:
in Ecclesia, et habitent in domibus suis, de quibus in Ecclesia, et habitent in domibus suis, de quibus fuerant errore seducti. Aegyptum, id est, MESRAIM   tribulationem interpretari, et angustiam novimus: Assyrios quoque, dirigentes, sive, ut melius arbitramus, arguentes. Ab his ergo liberabuntur haeretici, cum habitare coeperint in domibus suis, et malis parentibus dixerinRelinquetur vobis domus vestra deserta . Circumdedit me in negatione sua Vulg. abest sua Ephraim: et in dolo domus Israel: Judas autem testis descendit cum Deo et cum sanctis fidelis. LXX: Circumdedit me in mendacio Ephraim: et in impietate domus Israel et Juda: nunc cognovit eos Deus: et populus sanctus vocabitur Dei. Tradunt Hebraei hujuscemodi fabulam: In exitu Israel ex Aegypto, quando ex alia parte mons, ex alia Rubrum mare, et ex alia Pharaonis cingebat exercitus, et inclusus populus tenebatur, caeteris tribubus desperantibus salutem, et aut reverti in Aegyptum, aut bellare
Abbreviated transcription (Latin):
ra leonum dr̃ esse: ut cum infremuerint
&e rugierint omĩa animalia contremiscant
& firo gradu se mouere non possint. Tant̾
pauor est. tanta fortitudo. ltaq & dñs cũ
instar leonis rugierit. & intonuerit ac
dederit uocem suam : cunctȩ aues & uniuer¬
sa uolatilia phorrescent. & ibunt adni.¬
dos idest addomos suas. in quib dñs habi¬
tabit cumeis. Dicamus &e alit̃. Cũ uerus leo
infremuerit: Falsus leo qui est iuxta apłm
& omne dogna ꝑuersum os suum aꝑire
ñ poterit. Quiq ante abeo capti fuerant:
rugitu leonis soluti & comminatione t̾ribili.
sequentur dnm̃ dm̃ suum. Tunc timebunt
filii maris siue aquarum. quun amaritu¬
dine & falsis hereticorum aquis fuerant
ꝓcreati. & assumptis pennis uolabunt qͣsi
aues exegypto & quasi columbȩ de terra
assyriorum. & dicent. Quis dabit mͥpennas
sicut columbȩ. & uolabo & requiescam:
Ut qui apud hereticos laborauerant requiescans

Expanded text:
ra leonum esse dicitur: ut cum infremuerint ra leonum esse dicitur: ut cum infremuerint et rugierint, omnia animantia contremiscant, et fixo gradu se movere non possint: tantus pavor est et tanta formido. Itaque et Dominus cum instar leonis rugierit, et intonuerit, ac dederit vocem suam, cunctae aves et universa volatilia perhorrescent: et ibunt ad nidos, id est, ad domos suas in quibus Dominus habitabit cum eis. Dicamus et aliter: Cum verus leo infremuerit, falsus leo qui est 132, juxta et omne dogma perversum os suum aperire non poterit: quique ante ab eo capti fuerant, rugitu leonis soluti et comminatione terribili, sequentur Dominum Deum suum. Tunc timebunt filii maris, sive aquarum, qui in amaritudine et salsis haereticorum aquis fuerant procreati; et assumptis pennis, volabunt quasi aves ex Aegypto, et quasi columba de terra Assyriorum, et dicent: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo et requiescam ? ut qui apud haereticos laboraverant, requiescant
Abbreviated transcription (Latin):
leo. De quo & amos ꝓpħa cõmemorat. Dñs
de syon rugi&e. & de ierłm dabit uocem suã.
Rugit aut̃: quando dicit. Sicut adma ponã
te. & ut seboim. Cumq ille rugierit: tunc
formidabunt filii maris. siue aquarum
ut. larx. transtulerunt. Et enĩ uerbu m
maim. quod ꝑtres litteras scribit᷑. mem.
ioth. mem. si legatur maim: aquas signifi.¬
cat. Si meiam: de mari intelligitur. Hȩc
hebrei ad aduentum xp̃i referunt. quem
sꝑant esse uenturũ. Nos iam transacta con¬
uincimus. quia & de egẏpto & de assyris
hoc est aboriente & ab occidente & abaqui¬
lone ae ameridie uenerunt &e cotidie ueni-¬
unt. qui discumbant cum abrahã & isaac
& iacob. Filios autem maris siue aquarũ
eos possumus appellare: qui sagena dnĩ
comp̃hensi sunt. & abstracti demari huius
scłi. Cumq capti fuerint de morte inuitã:
collocabuntur in domib suis. quȩ horrea
uocat euangłium. in quib electa & a pa-¬
leis separata frumenta conduntur. Natu¬

Expanded text:
quo et Amos propheta commemorat: Dominus de Sion rugiet, et de Jerusalem dabit vocem suam . Rugiet autem quando dicit: sicut Adama, ponam te ut Seboim. Cumque ille rugierit, tunc formidabunt filii maris, sive aquarum, ut LXX transtulerunt. Etenim verbum MAIM  , quod per tres litteras scribitur MEM, JOD, MEM: si legatur MAIM, aquas significat: si MEJAM, de mari intelligitur. Haec Hebraei ad adventum Christi referunt, quem sperant esse venturum. Nos jam transacta convincimus; quia et de Aegypto, et de Assyriis, hoc est, ab Oriente et Occidente, et ab Aquilone et a Meridie venerunt, et quotidie veniunt qui discumbant cum Abraham, Isaac et Jacob . Filios autem maris, sive aquarum, eos possumus appellare, qui sagena Domini comprehensi sunt, et abstracti de mari hujus saeculi . Cumque capti fuerint de morte ad vitam, collocabuntur in domibus suis: quae horrea vocat Evangelium , in quibus electa et a paleis separata frumenta conduntur. Natu
Abbreviated transcription (Latin):
fabricata est. Sin aut̃ uoluerimus legere. qͦmͦ
dabo te ephraim. ꝓtegam te isrł : sic intelli¬
gendum est. Quid tibi faciamꝰ Num ꝓ tectione
dignus es. qui tanta fecisti: Notandũ quoque.
qđ ubi contra iudã dr̃ idest popłm dĩ: ñ adama
ponitur & seboim: sed sodoma & gomorra.
Legimꝰ enĩ inisaia ꝓpħa. Audite legẽ dĩ prin¬
cipes sodomorũ. attendite uerbũ dnĩ popłs
gomorrȩ. IN euangłio quoq ciuitas quae

Expanded text:
fabricata est. Sin autem voluerimus legere, quomodo fabricata est. Sin autem voluerimus legere, quomodo dabo te, Ephraim, protegam te, Israel? Sic intelligendum est: Quid tibi faciam? num protectione dignus es, qui tanta fecisti? Notandum quoque quod ubi contra Judam dicitur, id est, populum Dei, non Adama ponitur et Seboim, sed Sodoma et Gomorrha. Legimus enim in Isaia: Audite legem Dei, 130 principes Sodomorum: attendite verbum Domini, populus Gomorrhae . In Evangelio quoque civitas, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ephraim &e isrł sicut adama seboimq positu.¬
rum: mea commota sunt uiscera. Poenituit¬
enim me. meũ quondã popłm delere ꝑpetuo.
Iccirco non faciam scđm furorẽ iracundiȩ meȩ.
nec de mea clementia cõmutabor. ut disꝑdam
ephraim̃. Non enĩ ꝑcutio ut ꝑdam inꝑpetuũ.
sed ut emendẽ. Crudelitas mea. poenitentiȩ
&e pietatis occasio est. Ds enĩ ego sum. & non
homo. Homo adhoc punit: ut ꝑdat. Ds ad
hoc corripit : ut emendet. In medio tui sc̃s.
&e non ingrediar cuutatẽ. Hoc est. ñ sũ unus
de is qui in turrib habitant. qui humanis
legib uiuunt. qui crudelitatẽ arbitrantur
iusticiã. lus sũmũ. sũma malicia est. Mea aut̃
lex meaq iusticia est. saluare correctos.
Possumus & aliter dicere. Quia primus cain
parricida extruxit ciuitatẽ in nomine filii
sui enoch: in huiuscemodi urhẽ dñs ñ ingre.¬
dietur. quł scelere & sanguine ac parricidio

Expanded text:
Ephraim et Israel sicut Adama Seboimque posituEphraim et Israel sicut Adama Seboimque positurum, mea commota sunt viscera. Poenituit me meum quondam populum delere in perpetuum: idcirco non faciam secundum furorem iracundiae meae, nec de mea clementia commutabor, ut disperdam Ephraim: non enim percutio ut perdam in perpetuum; sed ut emendem. Crudelitas mea poenitentiae et pietatis occasio est: Deus enim ego sum, et non homo. Homo ad hoc punit ut perdat, Deus ad hoc corripit ut emendet. In medio tui sanctus, et non ingrediar civitatem, hoc est, non sum unus de his, qui in urbibus habitant, qui humanis legibus vivunt, qui crudelitatem arbitrantur justitiam, quibus jus summum summa malitia est; mea autem lex meaque justitia est salvare correctos. Possumus et aliter dicere: quia primus Cain parricida exstruxit civitatem in nomine filii sui Enoch, in hujuscemodi urbem Dominus non ingreditur, quae ex scelere et sanguine et parricidio
Abbreviated transcription (Latin):
deuorauitq gladius & urbes &e principes &
popłm. & imponet᷑ eis uigum qđ non auferet᷑
abeis. & uidebatur dura sententia nequaquã
eis locum poenitentiȩ derelinquens: nunc ds̃
parentis ad isrł loquit᷑ affectu. Quid tͥ faciam
ephraim: Quomͦ te meo auxilio denudabo:
Quid tͥ faciã : Qua tẽ arte corripiã: Quo po¬
tero sanare medicamine: Sic̃ adama &e sebo¬
im ponã te. Quȩ duȩ sunt quinq urbiũ sic̃
in genesi legimus. sodoma & gomorra ad amã
& seboim. & bale quȩ est segor. & syro sermone
Tora dr̃. Ponam te itaq & uertã in solitudinẽ.
& delebo usq ad cineres ac fauillas. sic̃ dele¬
ui adama ce seboim. Cumq durã immo
crudelem sententiam ꝓtulisset: rursum paren.¬
tis affectu miscdia uincitur. & austeritatẽ iuu.¬
dicis : pietate mitigat patris. Dicit enĩ. Conuer¬
sum est in me cor meum. pariter conturbata
est poenitudo mea. Statim ut locutus sũ me

Expanded text:
devorabit gladius et urbes et 129 principes et devorabit gladius et urbes et 129 principes et populum, et imponetur eis jugum, quod non auferetur ab eis: et quia videbatur dura sententia, nequaquam eis locum poenitentiae derelinquens, nunc Deus parentis ad Israel loquitur affectu: Quid tibi faciam, Ephraim? quomodo te meo auxilio denudabo? quid tibi faciam? qua te arte corripiam? quo potero sanare medicamine? Sicut Adama et Seboim ponam te, quae duae sunt quinque urbium, sicut in Genesi legimus: Sodoma et Gomorrha, Adama, et Seboim et Bale, quae est Segor, et Syro sermone Zoara dicitur. Ponam itaque et vertam te in solitudinem, et delebo usque ad cineres ac favillas, sicut delevi Adama et Seboim. Cumque duram, immo crudelem sententiam protulisset, rursum parentis affectu misericordia vincitur, et austeritatem judicii pietate mitigat patris. Dicit enim: Conversum est in me cor meum: pariter conturbata est poenitudo mea. Statim ut locutus sum, me
Abbreviated transcription (Latin):
uomodo dabo te ephraim. ꝓtegã te isrł:
Quomodo dabo te: Sicut adama ponam tẽ. ut
Iseboim. Conuersũ est inme cormeĩ parit̃. con¬
Sturbata est poenitudo mea. Non faciã furorem
Sirȩ meȩ. non conuertar ut disꝑdam ephraim.
I in grediar ciuitatẽ. Lxx. Quid tibi faciam¬
Sephraim. ꝓtegã tẽ isrł: Quid faciam tibi: Sic̃
Sadama ponam te. & sicut seboim. Conuersum
Iest cor meũ. simul conturbata est poenitudo
Imea. Non faciam uixta iram furoris mei. Non
In eo locoubi nos & .Lxa. int̾pͣtati sumus. ꝓtegã
te isrł. inhebraico scriptũ est. amaggenech.
qđ aquila transtulit. S iłeͤ uͦc̃ cͦo. ctͦi idest scuto¬
te circundabo. Quod cũ inbonã partẽ putaremꝰ
intelligi. & significare ꝓtectionẽ: ex editione
syminachi contrarius nobis sensus subicitur
Ex translatione quoq theodotionis ñ ꝓsꝑa sed
significat. nudabo & auferam a te. oͬtia orͣ.
hoc est scutum quo te ante ꝓtexerã. Et hic sensus

Expanded text:
uomodo dabo te, Ephraim; protegam te, Israel? uomodo dabo te, Ephraim; protegam te, Israel? Quomodo dabo te sicut Adama, ponam te ut Seboim? Conversum est in me cor meum, pariter conturbata est poenitudo mea. Non faciam furorem irae meae: non convertar, ut disperdam Ephraim: n ingrediar civitatem. Post Ephraim: protegam te, Israel? Quid faciam tibi? sicut Adama ponam te, et sicut Seboim: conversum est cor meum in ipso: simul conturbata est poenitudo mea. Non faciam juxta iram furoris mei. Non In eo loco ubi nos et LXX interpretati sumus: protegam te, Israel? in Hebraico scriptum est AMAGGENACH   quod Aquila transtulit, ὅπλῳ κυκλώσω σε, id est, scuto circumdabo te. Quod cum in bonam partem putaremus intelligi, et significare protectionem, ex editione Symmachi contrarius nobis sensus subjicitur, Ex translatione quoque Theodotionis non prospera, sed significat, nudabo te, et auferam a te ὅπλον, hoc est, scutum, quo te ante protexeram: et hic sensus
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝑdita idest xp̃o qui est dĩ uirtus & dĩ sa¬
pientia semꝑ in languore uersatus est. & in.¬
firmus fuit. cunctis demonib ac ꝑturbati¬
onib subiacens. lccirco gladius hoc est senten¬
tia sp̃ualis uel sermo eccłasti uiri uastans atq
debel lans semꝑ uersãbit᷑ in urbib eiꝰ. quas
impie extruxit contra dm̃. & ipse gladius
requiescet inmanib eius. ut occisus ab alio
alium non possit occidere. nec contra aduer¬
sarium leuare manum. Deniq recipient &
uorabunt scđm consilia sua. infelix autem
popłs & uulgus indoctũ suspirabit antiquã
patriam & captũ esse se sentiet. siue pende¬
bit in incolatu suo. nesciens quid agat. &¬
quo uertatur ignorans. Ds uero suꝑ preciosa eoꝵ
aurum uidelicet & argentum quȩ acceꝑant ab̾
eo de quib sepe diximus irascet᷑. & nequaquã
liberabit eumquia suo uitio corruit. Hoc uixta
Lxxx. Fundẽ autem sensũ & hebraico coaptabinꝰ¬

Expanded text:
te perdita, id est, Christo, qui est Dei virtus et Dei sate perdita, id est, Christo, qui est Dei virtus et Dei sapientia, semper in languore versatus est, et infirmus fuit, cunctis daemonibus ac perturbationibus subjacens: idcirco gladius, 128 hoc est, scientia spiritualis, vel sermo Ecclesiastici viri, vastans atque debellans semper versabitur in urbibus ejus, quas impie exstruxit contra Dominum, et ipse gladius requiescet in manibus ejus, ut occisus ab alio, alium non possit occidere, nec contra adversarium levare manum. Denique recipient, et vorabunt secundum consilia sua. Infelix autem populus et vulgus indoctum suspirabit antiquam patriam, et captum se esse sentiet, sive pendebit in incolatu suo, nesciens quid agat, quo vertatur ignorans. Deus vero super pretiosa eorum, aurum videlicet et argentum quae acceperant ab eo, de quibus saepe diximus, irascetur, et nequaquam liberabit eum qui suo vitio corruit. Hoc juxta LXX; eumdem autem sensum et Hebraico coaptabi
Abbreviated transcription (Latin):
machus transtulit. & uide quantũ pondus sit
miseriarum. ut non agri nec possessiones ac
rura uastentur. sed medias ciuitates hostis
introeat & consumat electa eiꝰ. siue brachia
illius ut interpretatꝰ est symmachus. quod
hebraice dr̃ baddau. Cumq consũpserit
miserabilis quȩ ad me reuerti noluit meum
ad se reditũ prȩstolabit᷑. & sero aget poeniten-¬
tiam. hostib cuncta uastantib. Itaq quia
peccata grandia grandib sunt punienda
supplicus: imponet eis qui relicti fuerint de
popło rege eoꝵᷤ ac principib assyrio mucro¬
ne truncatis. uigum grauissimũ seruitutis.
& imponent parit̾. qͦd non auferetur iuxta
litteram. nisi sp̃ualit̾ tollatur in xp̃o. luxta
habere se dicens & ȩccłam dni saluatoris. s
uitus atq peccatis & ꝑuersitate fidei semꝑ
inegypto commoratus est. Quia gͥ habitauit
inegypto: sensus magnus assyrius erit rex
euis. Noluit enim reuerti ad ȩccłam. & uirtu¬

Expanded text:
machus transtulit. Et vide quantum pondus sit machus transtulit. Et vide quantum pondus sit miseriarum, ut non agri vel possessiones ac rura vastentur; sed medias civitates hostis introeat, et consumat electos ejus, sive brachia illius, ut interpretatus est Symmachus, quod Hebraice dicitur BADDAU  . Cumque consumpserit miserabilis quae ad me reverti noluit, meum ad se reditum praestolabitur. Et sero aget poenitentiam, hostibus cuncta vastantibus. Itaque quia peccata grandia grandibus sunt punienda suppliciis, imponent eis qui derelicti fuerint de populo rege eorum ac principibus Assyrio mucrone truncatis jugum gravissimum servitutis, et imponent pariter quod non auferetur juxta litteram, nisi spiritualiter tollatur in Christo. Juxtahabere dicens, et Ecclesiam Domini Salvatoris; sed vitiis atque peccatis et perversitate fidei semper in Aegypto commoratus est. Quia igitur habitavit in Aegypto, sensus magnus Assyrius erit rex ejus: noluit enim reverti ad Ecclesiam, et virtu
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ñ auferetur. Lxax. Habitauit ephraun in
Segypto. & assur ipse rex eiꝰ. quia noluit con¬
Querti. Et infirmatus est gladius in ciuitatib
eiꝰ. & requieuit inmanib illuis. & cõmedent
ex incolati suo. &e ds̃ suꝑ preciosa eiꝰ irascet᷑.¬
& non ex altabit eum. Quando dic̃. non reuer¬
tetur in terrã ȩgypti: ostendit qđ reuerti
cupiat sed ire non possit. Reuerti aut̃ cupie¬
bat isrł abegyptus auxilium flagitans.
sed possessus est abassyrio qui coepitꝰ eum &
dominatꝰ est illius iure uictoris. Et hoc pas¬
sus est. qm̃ conuerti noluit & agere
poenitentiam. Uel certe dicamus. quo d reuer¬
sus sit in terram egypti: quando egyptios
in terra scã adorauit deos. Uel illo sensu acci¬
piendum quo supra dictum est. ȩgyptum in-¬
uocabant. ad assyrios abierunt. Coepit itaq
gladius inciuitatib enis. siue irruet ut inter.¬
pretatus est aquila. aut uulnerabit ut sym.¬

Expanded text:
quod non auferetur. LXX: Habitabit Ephraim in quod non auferetur. LXX: Habitabit Ephraim in Aegypto, et Assur ipse rex ejus: quia noluit converti. Et infirmatus est gladius in civitatibus ejus, et requievit 127 in manibus illius, et comedent ex incolatu suo, et Deus super pretiosa ejus irascetur, et non exaltabit eum. Quando dicit: non revertetur in terram Aegypti, ostendit quod reverti cupiat, sed ire non possit. Reverti autem cupiebat Israel ab Aegyptiis auxilium efflagitans; sed possessus est ab Assyrio, qui cepit eum, et dominatus est illius jure victoris, et hoc passus est, quia converti noluit, nec agere poenitentiam. Vel certe dicamus, quod reversus sit in terram Aegypti, quando Aegyptios in terra sancta adoravit deos, vel illo sensu accipiendum, quo supra dictum est: Aegyptum invocabant, ad Assyrios abierunt. Coepit itaque gladius in civitatibus ejus, sive irruet, ut interpretatus est Aquila, aut vulnerabit, ut Sym
Abbreviated transcription (Latin):
ñ puniens sed corrigens & emendans. Iudex
lacerat carnes. torquet funiculis. flagellis
atq ignib cruciat. Qui aut̃ pat̾ est. lasciui¬
non dirit. ero eis alapis uerberans. sed quasi
homo marillas manu ꝑcutiens. Percutit aut̃
ds̃ filios aberrantes cõminatione poenarum
euangłica lectione & testimonus ꝓpħarũ.
Cumq sic ꝑcusserit in maxilla. ut hereticũ
panẽ atq doctrinã excutiat de ore polluto.
tunc respicit adeum. dicente sibi filio uerbe¬
rato. Respice in me & miserere mei. Et ite.¬
rum. Respice &e exaudime dne ds̃ m̃s. Cũq
eos respexerit: prȩualebit siue poterit eis.
idest suꝑabit aduersarios. & de fugitiuis
seruos faciet. Siue dabit eis uerũ ceꝰ dulcẽ
cibum. qui priꝰ hereticorũ mendacia & cibos
a marissimos deuorabant. Non reuertet᷑
uitatib eiꝰ. & consumet electos eiꝰ. & comedet
Icapita eorum. Et popłs m̃s pendebit ad re¬
Iditum meum. uigũ aut̃ imponet᷑ ei simul.

Expanded text:
non puniens; sed corrigens et emendans. Judex non puniens; sed corrigens et emendans. Judex lacerat carnes, torquet funiculis, flagellis atque ignibus cruciat. Qui autem pater est, lascivinon dixit, ero eos alapis verberans, sed quasi homo maxillas manu percutiens. Percutit autem Deus filios aberrantes comminatione poenarum, Evangelica lectione, et testimoniis prophetarum. Cumque sic percusserit in maxilla, ut haereticorum panem atque doctrinam excutiat de ore polluto: tunc respicit ad eum, dicente sibi filio verberato: Respice in me, et miserere mei . Et iterum: Respice et exaudi me, Domine Deus meus . Cumque eo respexerit, praevalebit, sive proderit eis, id est, superabit adversarios, et de fugitivis servos faciet. Sive dabit eis verum et dulcem cibum, qui prius haereticorum mendacia et cibos amarissimos devorabant. Non reverteturvitatibus ejus, et consumet electos ejus: et comedet capita eorum, et populus meus pendebit ad reditum meum. Jugum autem imponetur eis simul,
Abbreviated transcription (Latin):
uenit adme: nisi pater qui misit me traxerit
eũ. Et arbitrati sunt uigum meũ leue. esse gra¬
ussimũ. Et declinauiꝰ eos deserens regna celors.
ut cum eis uescerer assũpta forma hominis.
Siue dedi eis esum corporis mei. ipse & cib &e
Illis immolantib bahalim quẽ de suo corde
finaerunt. & me uocante fugientib a facie
mea. ita enim in. lax continetur: ego clemen¬
tissimus dñs ligabã pedes ephraim ne ame
longius fugeroe. Hoc enĩ significat. e y ẽ¬
tio i lca. ligabat autem testimonus
seripturarum & disputatione magistrorũ
eccłȩ. ut ligatos ꝑ poenitentiam suis brachiᷤᷤ
continer et. ñ intelligentes qd patientia dĩ
salutis eorum esset occasio. Unde incorrupti¬
one hominũ. uidelicet magistrorũ qui eos de¬
ceꝑant contractos ꝑfidiȩ frigore extendi
calorem fidei. & quasi repugnantes uinculis
meȩ dilectionis astrinxi. Et quia ñ sua spon¬
te currebant. sed iuncti funiculis trahebant᷑:
paululum maxillas eoꝵ alapis uerberaui.

Expanded text:
ter qui misit me traxerit eum . Et arbitrati sunt jugum meum leve, esse gravissimum: et declinavi ad eos deserens regna coelorum, ut cum eis vescerer, assumpta forma hominis, sive dedi eis esum Corporis mei: ipse et cibus eIllis immolantibus Baalim quae de suo corde finxerunt, et me vocante, fugientibus a facie mea ita enim in Septuaginta continetur, ego clementissimus Dominus ligabam pedes Ephraim, ne a me longius fugerent: hoc enim significat συνεπόδισα. Ligabam autem testimoniis Scripturarum, et disputatione magistrorum Ecclesiae, ut ligatos per patientiam suis brachiis contineret, non intelligentes quod patientia Dei salutis eorum esset occasio. Unde in corruptione hominum, videlicet magistrorum, qui eos deceperant contractos perfidiae frigore, extendi calorem fidei, et quasi repugnantes vinculis meae dilectionis astrinxi. Et quia non sua sponte currebant, sed vincti funibus trahebantur, paululum maxillas eorum alapis verberavi,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c atq saluator. qui docebit uos iusticiam
quam nunc sꝑatis in lege. finis enĩ legis xpẽ
est adiusticiam omĩ oꝑantibonũ. Proeo quod
nos diximꝰ. metite in ore miscđiȩ: Lax. tran¬¬

Expanded text:
Christus atque Salvator, qui docebit vos justitiam, Christus atque Salvator, qui docebit vos justitiam, quam nunc speratis in Lege: Finis enim Legis Christus est ad justitiam omni operanti bonum . Pro eo quod nos diximus, metite in ore misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse legimus. ut quinq legis panes quos
integros popłs comedere non poterat infru¬
rantẽ sibi laborare. ut fructus capiat sem¬
pit̾nos. Seminate uob̾ in iusticia. &e¬
Smecite in ore miscđiae. Innouate uobis
nouale. Tempus aut̃ requirendi dnm: cum
uenerit qui docebit uos iusticiam.
Lx.x. Seminate uobis iniusticia. uindemiate
fructus uitis. Illuminate uob̾ lum̃ scientiȩ.
Seruat ab agricolis semel coeptam̃ trans lationẽ
Nunc prȩcipit ut seminent sibi ꝑpoenitentiã.
& seminent iniusticia id est in lege. metantq
inmiscđia idest ingrã euangłii. Ibi enim.
ocłm ꝓoculo. dentem ꝑdente. hic legimus.
Qui te ꝑcusserit in dext̾erã maxillã. prȩbe
ei ce alterã. Cumq seminaueritis in iusticia.
& messueritis inmiscđia: innouate uob̾lȩta
noualia. Redditq causas. cur seminent.
cur metant. cur innouent lȩta noualia.
Tempus aut̃ requirendi dñm est cũ uenerit

Expanded text:
fecisse legimus, ut quinque Legis panes, quos fecisse legimus, ut quinque Legis panes, quos integros populus comedere non poterat, in frurantem laborare, ut fructus capiat sempiternos. Seminate vobis in justitia, metite in ore misericordiae. Innovate vobis novale: tempus autem requirendi Dominum, cum venerit qui docebit vos justitiam. LXX: Seminate vobis in justitia, vindemiate fructum vitae: illuminate vobis lumen scientiae, Servat ab agricolis semel coeptam translationem. DNunc praecipit ut seminent sibi per poenitentiam, et seminent in justitia, id est, in Lege, metantque in misericordia, id est, in gratia Evangelii. Ibi enim: Oculum pro oculo, dentem pro dente : hic legimus: Qui te percusserit in dexteram maxillam, praebe ei et alteram . Cumque seminaveritis in justitia, et messueritis in misericordia, innovate vobis laeta novalia. Redditque causas cur seminent, cur metant, cur innovent laeta novalia. Tempus, inquit, requirendi Dominum est, cum venerit,
Abbreviated transcription (Latin):
die ac nocte. coepit diligere contentionem
ae ugũ legis abicere. & contendere contra
eccłasticos insubuersionẽ audientiũ. Vnde
dñs eleuatam ceruicẽ & sibi sullimia ꝓmit.¬
tentẽ uł ugo p̃met: uel ipse transiens cal¬
cabit pedib suis. & ascendet suꝑ eũ. ut sciat
habere se dñm. ludas aut̃ hoc est ȩccłasticꝰ
arabit incoepto oꝑe ꝑseuerans: Siue reticebo
inquit uidam. Non enim sani indigent me¬
dico. sed ii quimale sẽ habent. lacob uͦ qui
int̾ pretatur supplantator. & cotidie sup
dĩ: sulcos glebasq confringet. ut in molli
sinu iactã sementẽ terra suscipiat et faci¬
at centum modios hordei. siue ut habetur
in hebreo centuplum. Neq enĩ credendum
est. qđ patriarcha isa ac hodeo studuerit &
ñ frumento. Usq hodie uir eccłasticus iacob
glebas hystoriȩ &e litterȩ duriciã confringit
inpartes &e sp̃ualit̃ diuidit. ut possint fru¬
ges reddere sp̃uales. Quod qui dẽ & dñm

Expanded text:
die ac nocte, coepit diligere contentionem die ac nocte, coepit diligere contentionem et jugum Legis abjicere, et contendere contra Ecclesiasticos in subversionem audientium. Unde Dominus elevatam cervicem et sibi sublimia promittentem, vel jugo premet, vel ipse transiens calcabit pedibus suis, et ascendet super eum, ut sciat se habere Dominum. Judas autem, hoc est, Ecclesiasticus arabit, in coepto opere perseverans. Sive: Retinebo, inquit, Judam. Non enim sani indigent medico, sed qui male habent . Jacob vero qui interpretatur supplantator, et quotidie suppDei, sulcos glebasque confringet, ut molli sinu jactatam sementem terra suscipiat, et faciat centum modios hordei, sive, ut habetur in Hebraeo, centuplum. Neque enim credendum est quod patriarcha Isaac hordeo studuerit, et non frumento. Usque hodie vir Ecclesiasticus Jacob glebas historiae et litterae duritiam confringit in partes, et spiritaliter dividit, ut possint fruges reddere spiritales. Quod quidem et Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
cos iacob. Hic iacob ad distinctionẽ isrłis
ere. ut emollita recipiat sementẽ. & foecun¬
da post modicũ seges pululet. Pro tritura
uel area. contentionẽ .Lxcx. transtulerunt.
Et est sensus. Quia ephraim ñ uult legis iugũ¬
recipe: ego transibo &e ascendam suꝑ pulchri¬
tudinẽ colli eiꝰ. ut discat contentiosa uacca
atq sascuuens laborare quod ñ uult. ludas
aut̃ arabit sponte sua. quia habet templũ
& morat᷑ inlege. ut totȩ certatim duodecĩ
tribus arua prȩparent ad serendũ. Qͦd que
iacob: hic esse sensus potest. Ephraim qͥ con-¬
tentiosus est & ñ uult legis onera portare:
imponam captiuitatẽ. ludã aut̃ parumꝑ
relinquã & nichil loquar de eo. Quicunq
aut̃ tam de ephraim quã de uida mea pͣce¬
pta seruauerit: roborabitur sibi & uocabit᷑
iacob. Scđm anagogen hoc dici potest. qđ
ephraim qui eruditꝰ fuerat in lege dĩ ut tere¬
ret aream scriptura aͥ meditaretur in illa

Expanded text:
cos Jacob. Hic Jacob ad distinctionem Israel cos Jacob. Hic Jacob ad distinctionem Israel ere: ut emollita recipiat sementem, et fecunda post modicum seges pullulet. Pro tritura, vel area, contentionem Septuaginta transtulerunt, et est sensus: Quia Ephraim non vult Legis recipere jugum, ego transibo et ascendam super pulchritudinem colli ejus: ut diseat contentiosa vacca atque lasciviens laborare, quod non vult. Judas autem arabit sponte sua: quia habet templum, et moratur in lege, ut tota certatim duodecim tribus arva praeparent ad serendum. Quodque bitur sibi Jacob, hic esse sensus potest: Ephraim qui contentiosus est et non vult Legis onera portare, imponam captivitatem. Judam autem parumper relinquam, et nihil loquar de eo: quicumque autem tam de Ephraim, quam de Juda mea praecepta servaverit, roborabitur sibi et vocabitur Jacob. Secundum ἀναγωγὴν hoc dici potest, quod Ephraim qui eruditus fuit in lege Dei, ut tereret aream Scripturarum, et meditaretur in ea
Abbreviated transcription (Latin):
phoram hystoriȩ ex pͥmat ueritatẽ. Igitur
ephraim similis uaccȩ uel uitulȩ quȩ a iuuen-¬
tute sua didicit aream terere. & ferreos or.¬
bes suꝑ aceruos segetũ trahere. ut paleȩ atri.¬
tico separentur. & non solum didicit: uerum
nimia consuetudine coepit amare qđ docta
est. Et ego inquit transiui suꝑ pulchritudinẽ
colli eius. Uerbum hebraicũ ha barthi idest
transiui. maxime quando a dõ dr̃: semꝑ plagas
&e aduersa significat. Deniq &e exterminator
in egypto transisse memorat᷑. Quia gͦ ephraĩ
uacca uel uitula didicit areã terere. ego
inquit transiui suꝑpulchritudinẽ colli eius.
& tumentes ceruicũ toros iugo imposito edo.¬
mui. Quid memorẽ legis uigũ. Ipse ascendi suꝑ
eã. & me ita laborante: uidas hoc est duȩ
trib coeꝑunt arua scindere uomere. & in
sulcos terrã reclinare. Portante autẽ uigũ
ephraim &e arante uida: confregit sibi sul.¬

Expanded text:
phoram historiae exprimat veritatem. Igitur phoram historiae exprimat veritatem. Igitur Ephraim similis est vaccae vel vitulae, quae a juventute sua didicit aream terere, et ferreos orbes super acervos segetum trahere, ut paleae a tritico separentur: et non solum didicit, verum nimia consuetudine coepit amare, quod docta est. Et ego, inquit, transivi super pulchritudinem colli ejus. Verbum Hebraicum ABARTHI  , id est, transivi, maxime quando a Deo dicitur, semper plagas et adversa significat. Denique et exterminator in Aegypto transisse memoratur. Quia ergo Ephraim vacca vel vitula 116 diligit aream terere, ego, inquit, transivi super pulchritudinem colli ejus, et tumentes cervicum toros jugo imposito edomui. Quid memorem Legis jugum? ipse ascendi super eam, et me ita laborante, Judas, hoc est, duae tribus coeperunt arva scindere vomere, et in sulcos terram reclinare. Portante autem jugum Ephraim, et arante Juda, confregit sibi sul
Abbreviated transcription (Latin):
correptionẽ ꝓpt̃ duas iniquitates. quia &e
ȩccłam fontẽ anĩ reliquerunt. & fodert̃
sibi lacus contritos. speluncas scilicae here¬
ticorum. qui non possunt aquas idest doctri¬
nam saluatoris & sacramentũ baptismi con¬
tinere. E phraim uitula docta dili¬
gere trituram. Et ego transiui suꝑpulchri¬
tudinẽ colli eiꝰ. &e ascendam super¬
ephraim. Arabit uidas. confringet sibi sulcos
iacob. L.xix. Ephraim uitula siue uacca. Et enĩ
im gͦ uitula docta diligere contentionem.
Ego autem ueniam suꝑ pul chritudinẽ colli eiꝰ
suꝑ ponam ephraui. reticebo uidã. roborabitur
sibi iacob. Locus iste. unmo omĩa quȩ hoc capłm
sequuntur. magnis obscuritatib inuoluta sunt.
Unde & nos qui explanare conam᷑ & prudentis.
simus lector attendat. ut si non ueritatẽ qđ
difficillimũ est. saltem suspicionẽ ueri simili¬
ũ inuestigare ualeamꝰ. Hanc habet consuetudi.¬
nem sermo diuinus. ut ꝑtropologiã & meta¬

Expanded text:
correptionem propter duas iniquitates, quia et correptionem propter duas iniquitates, quia et Ecclesiam fontem Domini reliquerunt, et foderunt sibi lacus contritos, speluncas scilicet haereticorum, qui non possunt aquas, id est, doctrinam Salvatoris et sacramentum baptismi continere. Ephraim vitula docta diligere trituram: et ego transivi super pulchritudinem colli ejus, et ascendam superEphraim: arabit Judas: confringet sibi sulcos Jacob. LXX: Ephraim vitula sive vacca: etenim im ergo vitula edocta diligere contentionem: ego autem veniam super pulchritudinem colli ejus: superponam Ephraim, et reticebo Judam: roborabitur sibi Jacob. Locus iste, immo omnia quae hoc capitulum sequuntur, magnis obscuritatibus involuta sunt. Unde et nos qui explanare conamur, et prudens simul lector attendat, ut si non veritatem, quod difficillimum est, saltem suspicionem verisimilium investigare valeamus. Hanc habet consuetudinem sermo divinus, ut per tropologiam et meta
Abbreviated transcription (Latin):
cliuos descendit hereticos. doctiorem se pu¬
tans quã eccłia est. & sullimius aliqͥd rep¬
perisse. Ibi steterunt. hoc est in errore ꝑ seue.¬
rauerunt. Quodq sequit᷑. ñ comp̃hendet
eos in colle proeliũ: quidam sic int̾p̾tati st̃.
Quia genuert filios iniquitatis. & de ȩccłia
recedentes coeꝑunt esse in collib: cũ ꝑsecutio
uenerit ñ eos comp̃hendet proeliũ. diabolo
suos impugnare nolente. Alii ita. Qm̃ ex
dieb collium peccauit isrł & ibi stetit. &¬
ultra ambulare non potuit: nonne oportet
eum in collib a proelio comp̃hendi: Nonne
debent pugnare aduersum eũ uiriȩccłastici.
ut illos destruant suꝑfilios iniquitatis.
Qui si fuerint comp̃hensi & suꝑati ultra gene¬
rare non poterunt. Simulq dñs pollicetur
qͦd corripiat eos atq erudiat. ut suꝑati fu¬
eruit magistri congregent᷑ aduersus eos
discipłi suĩ quos ante deceꝑant. & uideant

Expanded text:
clivos descendit haereticos: doctiorem se puclivos descendit haereticos: doctiorem se putans quam Ecclesia est, et sublimius aliquid reperisse: ibi steterunt, hoc est, in errore perseveraverunt. Quodque sequitur: Non comprehendet eos in colle praelium, quidam sic interpretati sunt: quia genuerunt filios iniquitatis, et de Ecclesia recedentes, coeperunt esse in collibus, cum persecutio advenerit, non eos comprehendet praelium, diabolo suos impugnare 115 nolente. Alii ita: Quoniam ex diebus collium peccavit Israel, et ibi stetit et ultra ambulare non potuit: nonne oportet eum in collibus a praelio comprehendi? Nonne debent pugnare adversus eum viri Ecclesiastici, ut illos destruant super filios iniquitatis? qui si fuerint comprehensi et superati, ultra generare non poterunt. Simulque Dominus pollicetur, quod corripiat eos atque erudiat, ut cum superati fuerint magistri, congregentur adversus eos discipuli sui, quos ante deceperant, et videant
Abbreviated transcription (Latin):
ptiuitas sicut ipsi putant. ibi enĩ bene fecert̃
ut ꝑsequerent᷑ filios iniquitatis.: sed
corripiam inquit eos atq erudiam tota mei¬
animi uoluntate. & congregabo aduersũ
illos popłorũ multitudinẽ. quia duas fecer̃
iniquitates. uindicando hominẽ. & dĩ sui
in iuriã neglegendo. Siue duas iniquitates.
quia primũ peccauerunt in idolis micha. sed̾o
duos uitulos samariȩ indan &e bethel. Possu-¬
mus duas iniquitates appellare. de quib ie-
remias loquitur. Duo hȩc pessima fecit popłs
m̃s. Me dereliquer̃t fontẽ aquȩ uiuȩ. & fode¬
runt sibi lacus contritos. qui ñ possunt aquas
continere. Hȩ duȩ iniquitates contra duo
decalogi erupere prȩcepta. in quib dr̃. Ego
sum dñs ds̃ tuus. non erunt tͥ dii alii absq
me. Septuaginta ꝓgabia colles int̾ pretati
sunt. A dieb gͦ collium peccauit isrł. quando
montes ȩccłȩ dereliquit. & adeolles siue

Expanded text:
ptivitas, sicut ipsi putant; ibi enim bene fecerunt ptivitas, sicut ipsi putant; ibi enim bene fecerunt ut persequerentur filios iniquitatis; sed corripiam, inquit, eos atque erudiam tota animi mei voluntate, et congregabo adversus illos populorum multitudinem, quia duas fecerunt iniquitates, vindicando hominem, et Dei sui injuriam negligendo. Sive duas iniquitates: quia primum peccaverunt in idolis Michae, secundo os vitulos Samariae in Dan et Bethel, possumus duas iniquitates appellare, de quibus et Jeremias loquitur: Duo pessima fecit populus meus: dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi lacus contritos, qui non possunt aquas continere . Hae duae iniquitates contra duo Decalogi erupere praecepta, in quibus dicitur: Ego Dominus Deus tuus: non erunt tibi dii alii absque me . Septuaginta Gabaa, colles interpretati sunt: A diebus ergo collium peccavit Israel: quando montes Ecclesiae dereliquit, et ad colles, sive
Abbreviated transcription (Latin):
montes & colles humiliabunt᷑. Ea dieb
gabaa peccauit isrł. lbisteterunt. Non com
p̃hendet eos ingabaa proeliũ suꝑ filiis iniqͥ¬
tatis. urta desiderium meũ corripiam eos.
Congregabuntur suꝑeos popłi. cum corripient᷑¬
Sꝓpt̃ duas iniquitates suas. La .x. Eaquo colles
Isunt. peccauit isrł. Ibi steterunt. Non cõp̃hen¬
Idit eos in colle bellum. Suꝑ filios iniquitatis
iquitatib suis. E x eo die quo uxorẽ leuitȩ
turpit̾ atq crudelit᷑ interfecit beniamin
inurbe gabaa: peccauit mͥ omĩs isrł. Nonqͥa
est ultus in iuriã. & scelus sanguinis uindi¬
cauit: sed quia dolore maritali ꝓsiliuit ad
pugnam. & sacrilegiũ in dm̃ suum noluit
uindicare. eo qđ in domo miche ephod & the¬
raphin quȩ ꝓidolis adorabantur neglexerit.
Hic gͥ stetit isrł. ibi suum repressit gradum.
ne ultra ambularet inuiis dni. Iccirco non
eos comp̃hendet ꝓpt̾ gaba proeliũ siue ca¬

Expanded text:
montes et colles humiliabuntur. Ex diebus montes et colles humiliabuntur. Ex diebus Gabaa peccavit Israel: ibi steteprehendet eos in Gabaa praelium super filios iniquitatis. Juxta desiderium meum corripiam eos: congregabuntur super eos populi, cum corripientsuper duas iniquitates suas. LXX: Ex quo colles sunt, peccavit Israel: ibi steterunt: non comprehendit eos in colle bellum super filios iniquitatis: iquitatibus suis. Ex eo die quo uxorem Levitae turpiter atque crudeliter interfecit Benjamin in urbe Gabaa, peccavit mihi omnis Israel : non quia ultus est injuriam, et scelus sanguine vindicavit; sed quia dolore maritali prosilivit ad pugnam, et sacrilegium in Deum suum noluit vindicare: eo quod in domo Michae ephod et theraphim quae pro idolis adorabantur, neglexerint. Hic igitur stetit Israel: ibi suum repressit gradum, ne ultra ambularet in viis Domini: idcirco non eos comprehendet propter Gabaa praelium, sive ca
Abbreviated transcription (Latin):
spinȩ sunt quȩ suffocant sementẽ & crescere
ñ sinunt. quȩ nascunt᷑ iumanu temulenti.
quas ꝓuuis fecit isrł. Dñs enĩ expectauit ut
faceret uuas. & fecit spinas. siue labruscam
habentẽ uuȩ similitudinẽ. & amaro gustu
uescentiũ ora torquentẽ. Ideo cũ udicii tempus
aduenerit & fuerint cuncta subuersa: dicent
montib quos prius ex celsos putabant. &
magistris quondã suis. oꝑite nos. collib: que.
cadite suꝑ nos. Sed quia in montib posuit
oꝑite. & in collib cadite : sacratius aliqu̾a
explanandũ est. Montib id est sc̃ĩs qui uerã
habent &e non fictã altitudinẽ. dicent. oꝑite
nos. Beati enĩ. quorũ oꝑtȩ sunt iniquitates.
& collib qui non habent altitudinẽ naturalẽ.
quos dudũ putabant habere aliquid sũmi¬
tatis. loquentur. cadite suꝑ nos. Montes enĩ
oꝑient. & colles cadent. Hec aut̃ fient pre
pauore & incredibili formidine. ꝑquam ꝙ

Expanded text:
spinae sunt, quae suffocant sementem, et crescere spinae sunt, quae suffocant sementem, et crescere non sinunt quae nascuntur in manu temulenti, quas pro uva fecit Israel. Dominus enim exspectavit ut faceret uvas, et fecit spinas, sive labruscam habentem uvae similitudinem, et amaro gustu vescentium ora torquentem. Ideo cum judicii tempus advenerit, et fuerint cuncta subversa, dicent montibus, quos prius excelsos putabant, et magistris quondam suis, operite nos: collibusque, cadite super nos. Sed quia in montibus posuit, operite nos: et in collibus, cadite, sacratius aliquid explanandum est. Montibus, id est, sanctis qui veram habent et non fictam altitudinem, dicent: operite nos. Beati enim quorum opertae sunt iniquitates . Et collibus qui non habent altitudinem naturalem, quos dudum putabant habere aliquid summitatis, loquentur: cadite super nos: montes enim operient, et colles cadent: haec autem fient prae pavore et incredibili formidine, per quam et
Abbreviated transcription (Latin):
siuie cum udicii dies uenerit ut alii suspicant᷑.
dicant magno horrore metuentes. oꝑite nos
optantes quam cernere quȩ afferunt morte.
S ed & spũalis nequiciȩ samaria quȩ se a popło
dĩ diuiserat fecit regem suum transire uelo¬
cit̾: sermonẽ uidelica hereticord atq doctri¬
nam quasi spumã siue gremium suꝑfaciem
aquȩ. quorum aliuddum uidet᷑ repente
dissoluitur. aliud facile ÷ tollere de aqua.¬
rũ sũmitatib & inignẽ mittere. Tales sunt
heretici spumantib uerbis tumentes. &
arsura prȩcepta ap̃i baptismati ac sermonib
illiꝰ cõmiscentes. Quȩ omĩa ꝑtransibunt. &
uerba magnifica in qͥb laborauerunt qđ
interp̃tat᷑. on. ilico disꝑgentur. in qͥb pecca¬
uit isrł. Tantaq erit solitudo doctriai ae
pessime: ut spinȩ & tribuli ascendant suꝑ
aras eorum. Spinas & tribulos ibi nasci ubi
agrorũ nulla cultura est: omĩb patet. Istę

Expanded text:
sive cum judicii dies venerit, ut alii suspicantur, 113 sive cum judicii dies venerit, ut alii suspicantur, 113 dicant magno horrore metuentes, montibus, optantes quam cernere quae afferunt mortem. Sed et spiritalis nequitiae Samaria, quae se a populo Dei diviserat, fecit regem suum transire velociter, sermonem videlicet haereticorum, atque doctrinam quasi spumam, sive cremium super faciem aquae, quorum aliud dum videtur, repente dissolvitur, aliud facile est tollere de aquarum summitatibus, et in ignem mittere. Tales sunt haeretici spumantibus verbis tumentes, et arsura praecepta Christi baptismati ac sermonibus illius commiscentes. Quae omnia pertransibunt, et verba magnifica in quibus laboraverunt, quod interpretatur ὢν, illico dispergentur, in quibus peccavit Israel: tantaque erit solitudo doctrinae pessimae, ut spinae et tribuli ascendant super aras eorum. Spinas et tribulos ibi nasci, ubi agrorum nulla cultura est, omnibus patet. Istae
Abbreviated transcription (Latin):
stulerunt. aridas herbas siccaq uirgulta.
quȩ camino & incendio pͣparantur. Symina.¬
feruentis ollȩ suꝑiores aquas & spumam
bullasq surgentes. quas greci. FIOͦ ͫCpͥo̾
Qycac. uocant. Sicut gͥ spuma quȩ super
aquã est cito dissoluit᷑: sic regnũ decẽ tribuũ
uel ocit᷑ finietur. Et ꝑibunt excelsa idest
bamoth. de quib scriptum est. Ueruntamen
ad huc popłs immolabat & adolebat in excel¬
sis. Ipsa autem excelsa. on. sunt siue aueN
idest idoli. qđ int̾ pretat᷑ in utile. Qđ idolũ
& inutile peccatum est isrł. Dissipato autem
idolo &e excelsis eius: lappa & tribulus ascen¬
ut ne pͥarietes quidẽ & extrema edificiorum
uestigia reliquantur. Eo tempore dicent mon-¬
tib. oꝑite nos. & collib. cadite suꝑ nos. qđ dñs
inultimo tempore captiuitatis udaicȩ dicit. ẽẽ.
complendũ. Quicquid gͦ nunc contra decem
etiam ad totũ popłm posse transferri. ut qͣndo

Expanded text:
stulerunt aridas, scilicet herbas siccaque virgulta, quae camino et incendio praeparantur, Symmaferventis ollae superiores aquas, et in spumam bullasque assurgentes, quas Graeci πομφόλυγας vocant. Sicut igitur spuma, quae super aquam est, cito dissolvitur: sic regnum decem tribuum velociter finietur, et peribunt excelsa, id est, BAMOTH  , de quibus scriptum est: Verumtamen adhuc populus immolabat et adolebat in excelsis . Ipsa autem excelsa ὢν sunt, sive AVEN  , id est, idoli, quod interpretatur inutile, quod idolum et inutile peccatum est Israel. Dissipato autem idolo et excelsis ejus. Lappa et tribulus ascenut ne parietes quidem et extrema aedificiorum vestigia relinquantur. Eo tempore, dicent montibus, operite nos, et collibus, cadite super nos. Quod Dominus in ultimo tempore captivitatis Judaicae dicit esse complendum. Quidquid ergo nunc contra decem τυπικῶς etiam ad totum populum posse transferri, ut quando
Abbreviated transcription (Latin):
landa est. Hȩc breuit̃ ut in cõmentariis di¬
ximus. nunc ad reliqua curramꝰ.
t ego quasi nutricius ephraim portabã eos
in brachiis meis. & nescier̃t qđ curarẽ eos.
In funiculis adam traham eos. inuinculis ca¬
ritatis. & ero eis quasi exaltans uigũ suꝑ ma

Expanded text:
landa est. Haec breviter ut in Commentariis dilanda est. Haec breviter ut in Commentariis diximus: nunc ad reliqua recurramus. Et ego quasi nutritius Ephraim, portabam eos in brachiis meis, et nescierunt quod curarem eos. In funiculis Adam traham eos, in vinculis charit
Abbreviated transcription (Latin):
sara &e agar. fecisse conuincimꝰ. Neq enĩ non
est syna mons. & non est syon. non fuit sara
&e non fuit agar : quia hȩc apłs paulus ad
duo retulit testamenta. Sic gͥ hoc qͦd scriptum
est. paruus isrł & dilexi eum. & ex egypto uo.¬
caui filium meũ: dr̃ quidẽ de popło israhel
qui uocatur exȩgypto. qui diligit᷑. qui eo tem.¬
pore post errorem idolatriȩ quasi infans &
paruulus est uocatus. sed ꝑfecte refertur ad
xp̃m. Nam &e isaac intypo xp̃i fuit. qđ futu¬
rȩ mortis ligna sibi ipse portauerit. Et iacob
quia liam dolentẽ ocłos. & rachel pulchram.
habuerit uxorẽ. Inlia quȩ maior erat ceci.¬
tatem intelligimꝰ synagoge. in rachel pulchri-¬
tudinẽ ȩccłȩ. & tamen qui ex parte typi fu¬
ert̃ dni saluatoris: ñ omĩa quȩ fecisse narrant᷑
in typo eiꝰ fecisse credendi sunt. Typus enim
partẽ indicat. Qͦd si totum pͣcedat intypo:
iam non est typus. sed hystoriȩ ueritas appel¬

Expanded text:
Sara et Agar fecisse cognovimus. 124 Neque enim non Sara et Agar fecisse cognovimus. 124 Neque enim non est Sina mons, et non est Sion: non fuit Sara, et non fuit Agar; quia haec apostolus Paulus ad duo retulit Testamenta . Sic igitur hoc quod scriptum est: Parvulus Israel, et dilexi eum, et ex Aegypto vocavi filium meum, dicitur quidem de populo Israel, qui vocatur ex Aegypto, qui diligitur, qui eo tempore post errorem idololatriae quasi infans et parvulus est vocatus: sed perfecte refertur ad Christum. Nam et Isaac in typo Christi fuit quod futurae mortis ligna sibi ipse portaverit : et Jacob quia Liam dolentem oculos, et Rachel pulchram habuerit uxorem . In Lia quae major erat, caecitatem intelligimus Synagogae, in Rachel pulchritudinem Ecclesiae: et tamen qui ex parte typi fuerunt Domini Salvatoris, non omnia quae fecisse narrantur, in typo ejus fecisse credendi sunt. Typus enim partem indicat: quod si totum praecedat in typo, jam non est typus, sed historiae veritas appel