comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit miscđia. qui ab initio hȩc futura co.¬
gnouerit. Uiderunt ait insulȩ idest gen¬
tes incircũ itu. & illius uirtute ꝑ territę
sunt. & extrema terrȩ. sem uidelicet filiꝰ
serat. & usq ad tempus illud fuerat reser.¬
uatus. quẽ melchi sedech intelligi uolunt.
& uenisse obuiam abraham de proelio
reuertenti. & accessisse & benedirisse ei.
ce eum dĩ benedictione roborasse. ipsumq
esse fabrũ aerariũ qui abrahã conflaue-¬
rit. & malleo suȩ artis ad meliora ꝓdu.¬
xerit. & dixisse ei. Bonum est ut timore
dñi glutineris. & uingaris ei. & confor¬
tauit eum. siue solidauit clauis pͣceptor
dnĩ. ut non moueret᷑. sed in timore illius
ꝑmaneret. Ettu isrł serue m̃s.
iacob quem elegi. semen abraham amici
mei in quo app̃hendi te : Abextremis
terrȩ & a longinquis eius uocaui te :¬
& dixi tibi. Seruus m̃s es tu: el egi te
& non abieci te. Ne timeas. quia cgo sim

Expanded text:
fecerit misericordia, qui ab initio haec futura cofecerit misericordia, qui ab initio haec futura cognoverit. Viderunt, ait, insulae, id est, gentes in circuitu, et illius virtute perterritae sunt: et extrema terrae. Sem videlicet fserat; et usque ad tempus illud fuerat reservatus : quem Melchisedec intelligi volunt, 498 et venisse obviam Abraham de praelio revertenti, et accepisse, et benedixisse ei, et eum Dei benedictionibus corroborasse: ipsumque esse fabrum aerarium qui Abraham conflaverit, et malleo suae artis ad meliora produxerit: et dixisse ei, Bonum est, ut timore Domini glutineris et jungaris ei. Et confortavit eum, sive solidavit in clavis praeceptorum Domini, ut non moveretur, sed in tiatur et tu Israhel serve meus Iacob quem elegi semen Abraham amici mei in quo adprehendi te ab extremis terrae et a longinquis eius vocavi te et dixi tibi servus meus es tu elegi te et non abieci te ne timeas quia tecum sum
Abbreviated transcription (Latin):
euangelii. atq idoloꝵ condemnatione
interp̃tati sumus: quidam ad cyrũ regem
ꝑsarũ referunt. quod suscitauerit eũ aduer.¬
sum babilonios de oriente. & parere suȩ fe-¬
cerit iussioni. ꝓsternens ei gentes pluri-¬
mas. & gladio illius & arcui cuncta subi.¬
ciens. & cȩtera quȩ secuntur ad eiꝰ ꝑsonam
referunt. qđ scilicet babilonus idola sua
non ꝓferunt. quȩ humano facta sunt stu¬
dio. & arte aerari i suscitata. Non nulli he¬
breor de abraham dictũ putant. qͥ uocatꝰ
sit iustus aboriente id est de chaldeis. eoqͦd
solus uistus inuentus est & secutꝰ sit eum.
egrediens de patria sua in terrã quã nescie¬
bat. & tradiderit reges inmanu eiꝰ qui ad¬
uersum sodomã & gomorrã uenerant. &
ante gladiũ eiꝰ &e arcũ fecerat eos quasi
stipulam & puluerẽ. ꝑsecutusq sit illos &
reuersus in pace. & longi itineris cursum
non senserit. & hoc non suis uirib sed adnĩ

Expanded text:
icatione Evangelii atque idolorum condemnatione icatione Evangelii atque idolorum condemnatione interpretati sumus, quidam ad Cyrum regem Persarum referunt, quod suscitaverit eum adversum Babylonios de Oriente, et parere suae fecerit jussioni, prosternens ei gentes plurimas, et gladio illius et arcui cuncta subjiciens: et caetera quae sequuntur ad ejus personam referunt, quod scilicet Babyloniis idola sua non profuerint, quae humano facta sunt studio, et arte aerarii suscitata. Nonnulli Hebraeorum de Abraham dictum putant, qui vocatus sit justus ab Oriente, id est, de Chaldaeis, eo quod solus justus inventus est; et secutus est eum, egrediens de patria sua in terram quam nesciebat, et tradiderit reges in manu ejus, qui adversum Sodomam et Gomorram venerant; et ante gladium ejus et arcum fecerit eos esse quasi stipulam et pulverem; persecutusque sit illos, et reversus in pace, et longi itineris cursum non senserit, et hoc non suis viribus, sed Domini
Abbreviated transcription (Latin):
tor est. Et quia dixerat sciscitantis affectu.
quis suscitauit aboriente iustũ & cętera:
cunctis tacentib sibi ipse respondit. Ego sũ
dñs. primꝰ &e nouissimꝰ egosum. Ipse est qͥ
in apocalipsi iohannis loquit᷑. Ego sũ.a.
& .u. principiũ & finis. Uiderunt insulȩ id
est gentes &e eccłiȩ de gentib congregatȩ.¬
inuerunt dñm. Principiũ enĩ sapientię
timor dñi. Om̃s t̾rarũ t̃mini ad apłoꝵ.
uerba tremuer̃t. appropinquantes. & ad
xp̃i euangeliũ parit̃ accedentes. Cumq
se ipsoᷤᷤ cernerent saluatos: id qđ supra au¬
dierant. accedant & tunc loquant᷑. ope
compleuer̃. ut auxili arent᷑ ꝓximis suis.
& fr̃s suos uellent in dño confortare. & di¬
cerent eis. recedite abidolis. simul achra
demonũ antiqua contemnite quȩ humana
finxit manus. quȩ malleo cudente ꝓducta¬
sunt: quȩ compacta glutino. quȩ stabilita
clauis ut non moueantur. & cum steterint

Expanded text:
tor est. Et quia dixerat sciscitantis affectu: tor est. Et quia dixerat sciscitantis affectu: Quis suscitavit ab Oriente justum, etc., cunctis tacentibus sibi ipse respondit: Ego sum Dominus, primus et novissimus ego sum. Ipse est qui et in Apocalypsi Joannis 497 loquitur: Ego sum alpha et ω, principium et finis . Viderunt insulae, id estimuerunt Dominum: Principium enim sapientiae timor Domini . Omnes terrarum termini ad Apostolorum verba tremuerunt, appropinquantes, et ad Christi Evangelium pariter accedentes. Cumque seipsos cernerent esse salvatos, id quod supra audierant: accedant, et tunc loquantur, opere compleverunt; ut auxiliarentur proximis suis, et fratres suos vellent in Domino confortare, et dicerent eis: Recedite ab idolis, simulacra daemonum antiqua contemnite, quae humana finxit manus, quae malleo cudente productasunt, quae compacta glutino, quae stabilita clavis, ut non moveantur; et cum steterint,
Abbreviated transcription (Latin):
pientia & iusticia. & sanctitas & redemptio
inquo uxta eundẽ apłm dĩ iusticia reuelat᷑.
U ocauit aut̃ eũ. ut se in omĩb sequeret᷑. & oꝑa
patris faceret. ut illud impleret dicens.
Ds̃ ut facerẽ uoluntatẽ tuã uolui. In huiꝰ con.¬
spectu reges & gentes colla summittent.
& gladio illius ac sagittis. aduersarię pote.¬
states quasi stipula subicient᷑. Et puluis
ꝑsequet᷑ eos. reges uidelicet & principes
gentium singularũ. Et ꝑtransibit inpace
ad pacẽ cunctos uocans. ut reconcilientur
dõ. Semita inpedib illius ñ parebit. id ÷
uiȩ laborẽ non sentiet. nec aliquã imbecil.¬
litatis humanȩ lassitudinẽ. sed de torrente
in uia bibet. & ꝓpt̾ea exaltabit caput.
Quis est inquit hȩc oꝑatus & fecit: Quis susci¬
tauit iustũ siue usticiã: Quis ei gentes ce
reges tradidit : Quis gladio eiꝰ & arcui.
uniuersa subiecit: Utiq ille qui abinitio
mundi hȩc futura pͣdixit. qui omĩũ condi.¬

Expanded text:
tio . In quo juxta eumdem Apostolum Dei justitia revelatur . Vocavit autem eum, ut se in omnibus sequeretur, et opera Patris faceret; et illud impleret dicens: Deus, ut facerem voluntatem tuam volui . In hujus conspectu reges et ge gladio illius ac sagittis adversae potestates quasi stipula subjicientur et pulvis. Persequetur eos reges scilicet et principes gentium singularum, et pertransibit in pace ad pacem cunctos vocans, ut reconcilientur Deo. Semita in pedibus ejus non apparebit, id est viae laborem non sentiet, nec aliquam imbecillitatis humanae lassitudinem, sed « de torrente in via, et propterea levabit caput . Quis, inquit, haec operatus est et fecit? Quis suscitavit justum, sive justitiam? Quis ei gentes et reges tradidit? Quis gladio ejus et arcui universa subjecit? utique ille, qui ab initio mundi haec futura praedixit, qui omnium condi
Abbreviated transcription (Latin):
x in seruitute xp̃i nequaquã differentiã
sexuum ualere sed mentium. Duodecimꝰ
gͦ in isaiam explanationũ liber. hoc habe.¬
bit exordium. Quare dicis iacob &
loqueris isrł. abscondita est uia mea
a dño. & a dõ meo iudicium meũ tran¬
siuit : Nunquid nescis. aut non audisti:

Expanded text:
et in servitute Christi nequaquam differentiam et in servitute Christi nequaquam differentiam sexuum valere, sed mentium. Duodecimus ergo in Isaiam explanationum liber hoc habebit exordium. Quare dicis, Jacob, et loqueris, Israel, abscondita est via mea a Domino: et Deo meo judicium meum transibit
Abbreviated transcription (Latin):
ULLUS TAM
imperitus scri-¬
ptor est: qui¬
non lectorem
inueniat simi¬
lem sui. Multoq
pars maior est
milesias &e fa¬
bellas reuoluen¬
tium : quam
platonis libros.
In altero enim
ludus &e oblecta¬
tio est: in altero difficultas. & sudori mixtꝰ
labor. Deniq timeum de mundi armo.¬
nia. astroꝵ cursu & numeris disputantẽ:
ipse qui interp̃tatꝰ ÷ tullius se ñ intelligere
confitet᷑. Testam̃tũ aut̃ grunnii como cocte
porcelli decantant in scolis pueroꝵ. agmi.¬
na cachinnantiũ. Igitur & nr̃ lucius lanu.¬
inus fruatur testib immo fautorib suis.
uincatq multitudine: quia forsitan uincit
in genio. Michi sufficit paucor testimoniũ.
& amicor laude contentꝰ sũ: qui in expe.¬
tendis opusculis meis amore nr̃i labuntur.
&e studio scripturarũ. Ac non nullos fore
arbitror. qui hoc ipsum qͦd ad te eustochiũ
sermonẽ facio obtrectationi patere conten.¬
dant. non considerantes holdam & annã.
ac dedboram uiris tacentib ꝓphetasse.

Expanded text:
ullus tam imperitus scriptor est, qui lectorem non inveniat similem sui: multoque pars major est Milesias fabellas revolventium, quam Platonis libros. In altero enim ludus et oblectatio est, in altero difficultas et sudor mixtus labori. Denique Timaeum de mundi harmonia astrorumque cursu et numeris disputantem, ipse qui interpretatus est Tullius, se non intelligere confitetur. Testamentum autem Grunnii Corocottae Porcelli decantant in scholis puerorum agmina cachinnantium. Igitur et noster Luscius Lanuinus fruatur testibus, immo fautoribus suis; vincatque multitudine, quia forsitan vincit ingenio. Mihi sufficit paucorum testimonium, et amicorum laude contentus sum, qui in expetendis opusculis meis, amore nostri labuntur, et studio Scripturarum; ac nonnullos fore arbitror qui hoc ipsum quod ad te, Eustochium, sermonem facio, obtrectationi patere contendant, non considerantes, Holdam et Annam ac Debboram, viris tacentibus, prophetasse:
Abbreviated transcription (Latin):
Ienerunt simul uidices unusqͥsq ꝓximo
siu auxiliari & fr̃i. & dicet. Prȩualuit
ui artifer. & aerarius ꝑcutiens malleo.
simul ꝓducens. Aliquando quidẽ dic̃. soli¬
datio bona est. confortauer̃ eã in clauis.
ponent eã. & non mouebunt᷑. Gentes id ÷
insulȩ quȩ salsis amarisq huius scłi tun¬
duntur fluctib. iubentur audire &e ora
oncludere. & illud nosse qđ ad isrł dictũ
est. audi isrł &e tace. &e mutare fortitudi
ñ ne ꝑimbecillitatẽ pͥstinã dĩ ñ possint
iudire sermonẽ. ut accedant prius ad
dim. ce quia non sint ꝓpͥa salute contentȩ.
quod didicerint cȩteros doceant. & cum
dno disputent. utrum omĩum ds iusta
seruauerit. Sic aut̃ interrogat eas. & ad re¬
spondendum ꝓuocat: ut interrogatione
doceat quod ignorant. Quis suscitauit abo¬
riente iustum. siue iusticiã : Neq enĩ udeor
tantũ ds̃. sed &e gentium. qui uocauit xp̃m¬

Expanded text:
simul, judicans unusquisque proximo suo auxiliari et fratri: et dicet: praevaluit vir artifex et aerarius percutiens malleo simul producens: aliquando quidem dicit, solidatio bona est. Confortaverunt ea, in clavis ponent ea: et non movebuntur. Gentes, id est, insulae, quae falsis amarisque hujus saeculi tunduntur fluctibus, jubentur audire et ora concludere, et illud nosse quod ad Israel dictum est: Audi, Israel, et tace; et mutare fortitudinem, ne per imbecillitatem pristinam, Dei non possint audire sermonem, ut accedant prius ad Dominum, et quod non sint propria salute contentae; sed quod didicerint, caeteros doceant, et cum Domino disputent, utrum omnium Deus justa servaverit. Sic autem interrogat eos, et ad respondendum provocat, ut interrogatione doceat quod ignorant: Quis suscitavit ab Oriente justum, sive justitiam? Neque enim Judaeorum tantum Deus, sed et gentium, qui voca
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ desiderio non laborent. ambulent e
nunquã deficiant. Crebro diximꝰ. aqu¬
larũ senectutẽ reui rescere mutationi
pennarũ. & solas esse quȩ iubar solis assi¬
ciant. & splendorẽ radioꝵ eiꝰ possint mid¬
tib oculis intueri. pullosq suos an degit¬
res sint hoc exꝑĩto ꝓbent. Itaq &e sc̃os
repuerescere. & assumpto immortali cor¬
pore laborẽ non sentire mortaliũ. sed ra
innubib obuiam ap̃o. & nequaquã uito¬
septuaginta esurire: quia pͣsentẽ dũm
habeant cibum. Taceant ad me in
sulȩ. & gentes mutent fortitudinẽ. Aceda
&e tunc loquantur. simul adiudicium
ypinquemus. Quis suscitauit aboriente iii.¬
su  uocauit eum ut sequeret᷑ se: Dabit
inconspectu eius gentes. & reges obtinebit.
Sabit quasi puluerem gladio eiꝰ sicut stipulã
iento raptam arcui illius. Persequetur eos¬
& transibit in pace. semita in pedib eiꝰ non
pparebit. Quis hȩc oꝑatus est & fecit. uo¬

Expanded text:
ejus desiderio non laborent; ambulent, et ejus desiderio non laborent; ambulent, et numquam deficiant. Crebro diximus, aquilarum senectutem revirescere mutatione pennarum, et solas esse quae jubar solis aspiciant et splendorem radiorum ejus possint micantibus oculis intueri: pullosque suos an generosi sint, hoc experimento probent. Itaque et sanctos repuerascere, et assumpto immortali corpore, laborem non sentire mortalium, sed rapi in nubibus obviam Christo, et nequaquam juxta LXX esurire, quia praesentem Dominum habeant sulae, et gentes mutent fortitudinem: Accedant, et tunc loquantur, simul ad judicium propinquemus. Quis suscitavit ab oriente justum, vocavit eum ut sequeretur se? Dabit in conspectu ejus gentes, et reges obtinebit: Dabit quasi pulverem gladio ejus, sicut stipulam vento raptam arcui ejus. Persequetur eos, transibit in pace, semita in pedibus ejus non apparebit. Quis haec operatus est, et fecit, vo
Abbreviated transcription (Latin):
eius. & inuestigabiles uiȩ illius. Siue ut
septuaginta transtulert̃. non esuriet & i
laborabit. Ubi enĩ cib: ibĩ frequent᷑ esins
si cibum detracxeris. Ꝙ ubi esuries: ib s
labor. Cum aut̃ udõ non sint. cur eihuns¬
nas iungis passiones. qui potius ipse esuna¬
tib & lassis dat fortitudinẽ : Et qui udm
in scło esse quasi nichili. uirtutem roburq
tribuit non dolentib merorẽ. Est enĩ ti¬
sticia quȩ ducit ad mortẽ. & est tristicia
quȩ ducit ad uitã. Unde his qui habent u
impoenitens. dat tristiciã ut sua peccata
intelligant. & quia multi gaudent in cor¬
poris sanitate. & adolescentiã atq puerit
putant esse ꝑpetuã: iungit & dic̃. qđ flo.¬
rens ȩtas cito concidat. & corpora robusta
marcescant. qui aut̃ ñ insuis uirib sed i
p̾stolant᷑: mutent fortitudinẽ. & uadant
de uirtute inuirtutẽ. & assumant penni
sicut aquilȩ. & audiant. renouabit᷑ sicut
aquilȩ uiuentꝰ tua. currant addnm̃. ae

Expanded text:
Forte ininvestigabiles viae illius ; sive, ut LXX transtulerunt, non esuriet, et non laborabit. Ubi enim cibus, ibi frequenter esuries, si cibum detraxeris: et ubi esuries, ibi et labor. Cum autem in Deo haec non sint, cur ei humanas jungitis passiones? quin potius ipse esurientibus et lassis dat fortitudinem, et qui videntur in saeculo esse quasi nihili, virtutem roburque tribuit non dolentibus moerorem, est enim tristitia quae ducit ad mortem, et est tristitia quae ducit ad vitam. Unde his qui habent cor impoenitens, dat tristitiam ut peccata sua intelligant. Et quia multi gaudent in corporis sanitate, et adolescentiam atque pueritiam putant esse perpetuam, jungit et dicit, quod florens aetas cito concidat, et corpora robusta marcescant. Qui autem non in suis viribus, sed in stolantur, mutent fortitudinem, et vadant de virtute in virtutem: et assumant pennas sicut aquilae, et audiant: Renovabitur sicut aquilae juventus tua ; currant ad Dominum, et
Abbreviated transcription (Latin):
tuis cunctos illuminauerit. nec morte
contritus sit donec poneret suꝑ t̾rã udi¬
cium. qui loquebatur in euangelio. In iu.¬
dicium ego ueni in mundũ istũ. ut nonui.¬
dentes uideant: & uidentes cecifiant.
Proquo nos interp̃tati sumus. non erit
tristis neq turbulentus. sed ȩqualitatẽ
uultus omĩ tempore conseruabit. Qđ
falso de socrate philosophi głant᷑. nunqͣm
eum plus solito. nec tristem fuisse nec
lȩtum. Pro quo aquila & theodotion in¬
terp̃tati sunt non obscurabit. & noncur.¬
ret. donec ponat in terra uidicium. Et est
sensus. Hullum uultus tristicia de terrebit.
nec festinabit ad poenam. qui uidicu ueri.¬
tatẽ ultimo tẽpore seruabit. Qđq sequit᷑.
& legẽ illius insulȩ expectabunt: manife.¬
stius posuere septuaguita. in nomine eius
gentes sꝑabunt quȩ in scripturis appellan.¬
tur insulȩ. quia exomĩ parte ꝑsecutor.
incursionib patent. Legẽ aut̃ eiꝰ non quȩ

Expanded text:
tuis, cunctos 508 illuminaverit, nec morte tuis, cunctos 508 illuminaverit, nec morte contritus sit, donec poneret super terram judicium: qui loquebatur in Evangelio: In judicium ego veni in mundum istum: ut non videntes videant, et videntes caeci fiant . Pro quo nos interpretati sumus: Non erit tristis, neque turbulentus; sed aequalitatem vultus omni tempore conservabit: quod falso de Socrate Philosophi gloriantur, nunquam eum, plus solito, nec tristem fuisse, nec laetum. Pro quo Aquila et Theodotio interpretati sunt: Non obscurabit, et non curret, donec ponat in terra judicium. Et est sensus: nullum vultus tristitia deterrebit, nec festinabit ad poenam, qui judicii veritatem ultimo tempori reservavit. Quodque sequitur: et legem illius insulae exspectabunt, manifestius posuere LXX in nomine ejus gentes sperabunt: quae in Scripturis appellantur insulae, quia ex omni parte persecutorum incursionibus patent. Legem autem ejus, non quae
Abbreviated transcription (Latin):
minis tiri᷑ sidonis. siue confinio cȩsareȩ
philippi. quȩ nunc uocat᷑ paneas : tam̃
suendum. non esse scriptũ quod ipsas¬
ingressus sit ciuitates. Calamũ quassatũ
siue confractum non conteret. cunctis enim
placabis erit. & ueniam dabit peccatorib.
dicens ad mulierẽ. Confide filia. dimittunt᷑
tibi peccata. Et linum fumigans. siue ut
cȩteri transtulerunt obscurũ atq tenebro.¬
sum non eatinguet. qui uicini erant extin.¬
ctioni dñi clementia seruabant᷑. quȩ
suꝑ uideis& nationib insupradictis¬
opusculis  disseruimus. Sed cũ uerita¬
te omĩa I iudicabit. nequaquã me-¬
tuens scribas & phariseos. quos con-¬
fident er ypocritas appellabat. Qđ
aut̃ sequitur. splendebit & non con.¬
teretur. donec ponat suꝑ terram
uidicium: matheus euangelista
non posuit. siue int̾ iudiciũ & iudiciũ.
Media scriptoris errore sublata sunt.
Significat aut̃ quod resurgens ex mor.¬

Expanded text:
minis Tyri et Sidonis , sive in confinio Caesareae minis Tyri et Sidonis , sive in confinio Caesareae Philippi, quae nunc vocatur Paneas: tamen sciendum non esse scriptum, quod ipsasingressus sit civitates. Calamum quassatum, sive confractum non conteret. Cunctis enim placabilis erit, et veniam dabit peccatoribus, dicens ad mulierem: Confide, filia, dimittuntur tibi peccata . Et linum fumigans, sive ut caeteri transtulerunt, obscurum atque tenebrosum, non exstinguet: qui vicini erant exstinctioni, Domini clementia servabantur quae super Judaeis et nationibus in supradictiopusculis disseruimus; sed cum veritate omnia judicabit; nequaquam metuens Scribas et Pharisaeos, quos confidenter hypocritas appellabat : Quod autem sequitur: Splendebit, et non conteretur, donec ponat super terram judicium, Matthaeus Evangelista non posuit : sive inter judicium et judicium media, scriptoris errore, sublata sunt. Significat autem quod resurgens ex mor
Abbreviated transcription (Latin):
in consequentib. Dedi te in testam̃tum
sederis. in lucem nationũ. aꝑire oculos
ucor. & educere de uinculis alligatos.
& de domo carceris. habitantes intene.¬
bris. Nec mirum si seruus uocet᷑ factus
serui accipiens. & habitus inuentꝰ ut
homo. in quo complacuit sibi anima
dĩ cernens in illo om̃s esse uirtutes. im¬
mo ipsum esse dĩ uirtutẽ atq sapientiã.
Diduinquit sp̃m meũ suꝑeũ. qui descendit
inspecie columbe. ludiciũ gentib ꝓfe
s quod nesciebant antea. Non clama-¬
hit erit enim mitis atq mansuetus. & ñ
accipiet ꝑsonã iniudicio. siue non leua.¬
bit subauditur in altum uocẽ suã. uel
urta simmachũ non decipietur: om̃s insi-¬
dias diaboli intelligens. aut scđm. Laͣr.
nonrelinquet. popłm scilicet uideor..
uocans eum ad poenitentiã. Nec audiet᷑
foris uoa eius. Neq enim extra galileã
atq uideam. in aliis gentib euangeliũ
ƿedicauit. Qđ si legimꝰ fuisse eũ inter.¬

Expanded text:
Et in consequentibus: Dedi te in testamentum Et in consequentibus: Dedi te in testamentum generis, in lucem nationum: aperire oculos caecorum, et educere de vinculis alligatos, et de domo carceris habitantes in tenebris. Nec mirum si servus vocetur, factuservi accipiens, et habitu inventus ut homo . In quo complacuit sibi anima Dei, cernens in illo omnes esse virtutes: immo ipsum esse Dei virtutem atque sapientiam. Dedi, inquit, spiritum meum super eum: qui descendit in specie columbae. nesciebant. Non clamabit: erit enim mitis atque mansuetus; et non accipiet personam in judicio, sive non levabit, subauditur, in altum vocem suam. Vel juxta Symmachum, non decipietur; omnes insidias diaboli intelligens: aut, secundum LXX, non relinquet, populum scilicet Judaeorum: vocans eum ad poenitentiam. Nec audietur foris vox ejus, neque enim extra Galilaeam atque Judaeam in aliis gentibus Evangelium praedicavit. Quod si legimus fuisse eum in ter
Abbreviated transcription (Latin):
Iacob puerm̃s. assumã eũ. isrł elect i
fuscepit eũ anima mea. Dedi sp̃m ma
suꝑ eum. iudiciũ gentib educet. Non
clamabit. neq dimictet. nec audietus
foris uox eius. Calamũ fractũ ñ con
e linum fumigans non eatinguet. sedin
ueritate educet udicium. splendebit & ñ
iinteretur. donec ponat suꝑ terrã iudiciũ.
ꝓ iinomine eiꝰ gentes sꝑabunt. lacob &e
ssł in p̃senti capitulo non habentur. qđ nec
nitheus euangelista posuit. secutus hebraicã
ubritatẽ. hoc dicimus in suggillationẽ eor
uinra contemnunt. De quo pleniꝰ in mathei
ammentariolis. & in libro que algasiam
iupscripsimus disputatũ est. Et interim
nocundum. qđ ubi de apłors scribit᷑ choro.
qub quasi hominib ac seruis consequent̃
diitur. Noli timere uermis iacob. &e par.¬
uulus numero isrł. Ubi aut̃ de xp̃o est
ulticinium: absq iacob & isrł legitur.
ue seruus m̃s suscipiam eũ. electus m̃s
implacuit sibi in illo anima mea.

Expanded text:
puer meus, assumam eum: Israel electus meus, suscepit eum anima mea. Dedi spiritum meum super eum: judicium gentibus educet: non clamabit, neque dimittet: nec audietur foris vox ejus. Calamum fractum non conteret, et linum fumigans non exstinguet: sed in veritate educet judicium: splendebit, et non conteretur, donec ponat super terram judicium: et in nomine ejus gentes sperabunt. Jacob et Israel in praesenti capitulo non habentur, quod nec Matthaeus Evangelista posuit, secutus Hebraicam veritatem. Hoc dicimus in suggillationem eorum, qui nostra contemnunt. De quo plenius in Matthaei Commentariolis, et in libro quem ad Algasiam nuper scripsimus, disputatum est. Et interim notandum, quod ubi de Apostolorum scribitur choro, quibus quasi hominibus ac servis consequenter dicitur: Noli timere, vermis Jacob, et parvulus numero Israel. Ubi autem de Christo est vaticinium, absque Jacob et Israel legitur: Ecce servus meus, suscipiam eum; electus meus, complacuit sibi in illo anima mea.
Abbreviated transcription (Latin):
ut qui ante erant in tenebris. & nunc
credunt in dño saluatore. de uertice
montium clamitent. & aꝑte pͣdicent
xp̃m. quib & supra dictũ est. In montẽ
excelsũ ascende qui euangelizas sion:
&e leua infortitudine uocẽ tuã qui
euangelitas ierłm. Et ponam glameiꝰ
in insulis de quib prius diximus. descri¬
bitq sermo ꝓpheticus gloriosũ saluato¬
ris aduentum. de quo &e lapls loquit᷑.¬

Expanded text:
redentibus, ut qui ante erant in tenebris, et nunc redentibus, ut qui ante erant in tenebris, et nunc credunt in Dominum Salvatorem, de vertice montium clamitent, et aperte praedicentmontem excelsum ascende, qui evangelizas Sion. Eleva in fortitudine vocem tuam, qui evangelizas Jerusalem. Et ponam gloriam ejus in insulis, de quibus prius diximus. Describitque sermo propheticus gloriosum Salvatoris adventum, de quo et Paulos Apost
Abbreviated transcription (Latin):
minos orbis terrȩ uerba eoꝵ. Siue iuxta
septuaginta. glorificate nom̃ eiꝰ in t̾minis
trȩ. ut inuniuerso mundo xp̃i nomen
annunciet᷑ ingentib. Qui sint aut̃ isti
qui canere debeant canticũ nouĩi: sequen¬
tia uerba testantur. Qui descenditis in¬
quit in mare. & nauigatis illud. siue
plenitudo maris. Apłos enĩ uidens iesus
inlitore uixta mare genesareth refici.¬
entes retia : uocauit & misit in magnũ
mare. ut de piscatorib pisciũ faceret᷑
piscatores hominũ. qui de ierłm usq
ad illiricũ & hispanias euangelium
p̾dicarent. capientes in breui tẽpore
ipsam quoq Romane urbis potentiã.
uel certe descendert in mare & nauiga¬
uerunt illud. tempestates & ꝑsecutiones
istius scłi sustinentes. Insulas quoq &
desertũ & uici eiꝰ. & cedar quȩ quondã
inhabitabilis fuit regio trans arabiã
sarracenoꝵ. & habitatores petrȩ. quȩ
&e ipsa urbs palestinȩ est. Hoc aut̃ signi¬
laudes diũ conuertatur. Siue quia cedar

Expanded text:
minos orbis verba eorum. Sive juxta LXX: Glorificate nomen ejus in terminis terrae: ut in universo mundo Christi nomen annuntietur gentibus. Qui sint autem isti qui canere debeant canticum novum, sequentia verba testantur: Qui descendiis, inquit, in mare, et navigatis illud, sive plenitudo maris. Apostolos enim videns Jesus in littore juxta mare Genezaret reficientes retia sua, vocavit et misit in magnum mare ; ut de piscatoribus piscium faceret hominum piscatores, qui de Jerusalem usque ad Illyricum et Hispanias Evangelium praedicarunt: capientes in brevi tempore ipsam quoque Romanae urbis potentiam. Vel certe descenderunt in mare et navigaverunt illud; tempestates et persecutiones istius saeculi sustinentes. Insulas quoque edesertum et vici ejus, et Cedar, quae quondam inhabitabilis fuit regio trans Arabiam Saracenorum. Et habitatores Petrae, quae et ipsa urbs Palaestinae est. Hoc autem signilaudes Domini convertatur. Sive quia Cedar
Abbreviated transcription (Latin):
ippropinquauer̃ & accesserunt. Unusqͥsq
urimosuo auxiliabitur. & frĩ suo dicet.
confortare. Confortauit faber aerarius
pcutiens malleo eũ qui cudebat tunc tẽ¬
poris. dicens glutino. bonum est. & confor.¬
tauit eũ inclauis. ut non moueret᷑. L. xx.¬
mouamini ad me insulȩ. principes enĩ
mutabunt uirtutẽ. appropinquent &
lquantur simul. tunc iudicium annunci.¬
int. Quis suscitauit de oriente iusticiam.
uocauit eam ad pedes suos &e uadet: Dabit
in conspectu gentium. & reges instuporem
mitet. & dabit in terram gladios eoꝵ. &e
sicut stipulam ꝓiectã. arcũs eor ꝑsequet᷑¬

Expanded text:
ropinquaverunt et accesserunt unusquisque proximo suo auxiliatur et fratri suo dicit confortare confortabit faber aerarius percutiens malleo eum qui cudebat tunc temporis dicens glutino bonum est et confortavit eum in clavis ut non moveatur et Innovamini ad me insulae, principes enim mutabunt virtutem: appropinquent et loquantur simul: tunc judicium annuntient: Quis suscitavit de Oriente justitiam: vocavit eam ad pedes suos et vadet? Dabit in conspectu gentium: et reges in stuporem mittet, et dabit in terram gladios eorum: et sicut stipulam projectam arcus eorum: et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinent. nec considerat quid unusquisq
nr̃m gerat. Unde & nos abhostib in iuste
opprimimur. & ium̃tor & pisciũ similitu¬
dine. iuixta abacue absq ullo rectore
disꝑdimur. Quib respondit ds̃. Nunquid
nescis. nec p̃cedentiũ scripturarũ uerba
quia non audisti. qđ ȩtnꝰ ds & creator omi¬

Expanded text:
pertinent, nec considerat quid unusquisque pertinent, nec considerat quid unusquisque nostrum gerat. Unde et nos ab hostibus injuste opprimimur, et in jumentorum et piscium similitudinem, juxta Abacuc, absque ullo rectore disperdimur . Quibus respondit Deus: Numquid nescis; nec praecedentium Scripturarum te verba quia non audisti, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Ice non deficient. Larr. Non enĩ dicas
Iia cob. ce quid locutꝰ es isrł. abscondita est
uia mea a dño. o ds̃ m̃s iudiciũ abstulit
& recessit: Et nunc nescis. & ñ audisti.
D s̃ ȩt̃nꝰ. ds̃ qui creauit t̾minos terrȩ. ñ esuriet
nec laborabit. nec est inuentio prudentię
Ieiꝰ. qui dat esurientib fortitudinẽ. & non
Idolentib merorẽ Esurient enĩ iuiuenes.
I& laborabunt adolescentes. & electi infir.¬
Imi erunt. Qui aut̃ expectant diñ: muta:¬
bunt fortitudinẽ. assument alas quasi
Iaquilȩ: current & non laborabunt. gra¬
dient᷑ & non esurient. Cum omĩpotentis
dĩ tanta sit magnitudo. ut nichil eum
lateat. & omĩa illius arbitrio gubernent᷑:
quare dicis iacob idest duȩ trib quȩ appel¬
labantur uida. & loqueris isrł decẽ aliȩ
trib insamaria. quȩ iam captiuȩ ductȩ̨
estis in assirios. abscondita est uia mea a
dño. & a dõ meo iudicium meũ transiuit:
Et est sensus. Dicitis. ad dñm terrena non

Expanded text:
cas, Jacob: et quid locutus es, Israel: Abscondita est via mea a Deo, et Deus meus judicium meum abstulit, et recessit: et nunc nescis, et non audisti? Deus aeternus, Deus qui creavit terminos terrae: non esuriet, nec laborabit, nec est inventio prudentiae ejus. Qui dat esurientibus fortitudinem: et non dolentibus moerorem. Esurient enim juvenes, et laborabunt adolescentes, et electi infirmi erunt. Qui autem exspectant Deum, mutabunt fortitudinem. Assument alas quasi aquilae: current, et non laborabunt: gradientur, et non esurient. Cum Omnipotentis Dei tanta sit magnitudo, ut nihil eum lateat, et omnia illius arbitrio gubernentur, quare dicis Jacob, id est, duae tribus quae appellabantur Juda; et loqueris Israel, decem aliae tribus in Samaria, quae jam captivae ductae estis in Assyrios: Abscondita est via mea a Domino: et a Deo meo judicium meum transibit? Et est sensus: Dicitis, ad Deum terrena non
Abbreviated transcription (Latin):
uolento confringesnaues tharsis. Et de
his nauib idem isaias loquitur. Ue alis
nauium quȩ sunt trans ȩthiopiã. Sunt
autem e contrario & bonȩ naues. de qͥb
inisdem psalmis dr̃. Qui descendunt
mare in nauib. & faciunt opus in aqͥs
multis : ipsi uiderunt oꝑa dñi. & mira¬
bilia eiꝰ in ꝓfundo. Qui enim inscłi huiꝰ
fluctib non sunt otiosi sed oꝑ antur.
& merces portant dominicas. & ad por-¬
tũ quietis uenire festinant: ipsi uident
oꝑa dñi &e mirabilia eiꝰ in ꝓfundo. qͣndo
ad ꝓfund am scientiam ꝑuenerint. &e
urbem ciliciȩ tharsum arbitratur. Alii
regionem putant indiȩ. & hoc nomine
etiam induodecim gemmis lapidem
appellari. qui apud nos uocat᷑ chrisoli¬
tos. ob marini coloris similitudinem.
Melius est aut̃. tharsis uel mare uel pela¬
gus absolute acciꝑe. Neq enim ionas de
ioppe nauigans ad indiam poterat ꝑue¬
nire. adquam illo mari non potest na¬

Expanded text:
violento confringes naves Tharsis . Et de violento confringes naves Tharsis . Et de his navibus idem Isaias loquitur; Vae alis navium, quae sunt trans Aethiopiam . Sunt autem econtrario et bonae naves, de quibus in eisdem psalmis dicitur: Qui descendunt mare in navibus, et faciunt opus in aquis multis. Ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo . Qui enim in saeculi hujus fluctibus non sunt otiosi, sed operantur, et merces portant dominicas, et ad portum quietis venire festinant, ipsi vident opera Domini, et mirabilia ejus in profundo, quando ad profundam scientiam pervenerint, et urbem Ciliciae Tarsum arbitratur: alii regionem putant Indiae, et hoc nomine etiam de duodecim gemmis lapidem appellari, qui apud nos vocatur Chrysolithus, ob marini coloris similitudinem. Melius autem est, Tharsis vel mare, vel pelagus, absolute accipere. Neque enim Jonas de Joppe navigans, ad Indiam poterat pervenire, ad quam illo mari non potest na
Abbreviated transcription (Latin):
precium fluctuare. Et suꝑ om̃s na¬
ues tharsis: & suꝑ omẽ qđ uisu pulchrũ
est. Pro tharsis quod om̃s similit̃ transtu¬
lerunt: soli septuaginta mare int̾ p̃tati
sunt. Hebrei putant lingua ꝓprie sua
mare tharsis appellari. Quando autẽ dr̃.
iam non hebraico sermone appellari. sed
syriaco. Habuit & iosaphat naues quas
mnittebat in tharsis: sed contritȩ sunt
in asion gabes. Habuit &e salomon quȩ
ibant intharsis: & post tres annos reuer.¬
tebantur. afferebantq regi argentum &e
aurum. ebur & simias. Sed quia rex ut̾q
peccauerat. alius deditus uoluptati. &
ex t̾narũ gentium amans feminas. alius
se cum rege samariȩ copulans. qđ utrunq
ad ethnicos refertur & hereticos. in quib
nichil est aliud nisi fulgor eloquentiȩ &
sensus diabolica arte constructꝰ. & sermo
mortuus qđ interp̃tatur indentib. &
similitudo rationis humanȩ qd sentitur
insimiis: iccirco in psalmis legit᷑. In sp̃u

Expanded text:
pretium fluctuare . Et super omnes napretium fluctuare . Et super omnes naves Tharsis, et super omne, quod visu pulchrum est. Pro Tharsis, quod omnes similiter transtulerunt, soli LXX mare interpretati sunt. Hebraei putant, lingua proprie sua mare THARSIS   appellari, quando autem dicitur IAM  , non Hebraico sermone appellari, sed Syriaco. Habuit et Josaphat naves, quas mittebat in Tharsis , sed contritae sunt in Asiongaber. Habuit et Salomon quae ibant in Tharsis , et post tres annos revertebantur, afferebantque regi argentum et aurum, ebur et simias. Sed quia rex uterque peccaverat, alius deditus voluptati, et externarum gentium amans feminas: alius se cum rege Samariae copulans: quod utrumque ad ethnicos refertur, et haereticos, in quibus nihil est aliud nisi fulgor eloquentiae, et sensus diabolica arte constructus, et sermo mortuus, quod interpretatur in dentibus, et similitudo rationis humanae, quod sentitur in simiis; idcirco in Psalmis legimus, In spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
mus. qđ dñs inuinea sua edificauerit
turrem &e fecerit torcular & maceriam
circundederit. sed hȩc omnia destructa
sint atq uastata. quia uano suꝑbiȩ suꝑci¬
lio intumuerint. Muri quoq extruunt᷑
excelsi ne cito ciuitas destruatur. Ne
hostib pateat qui circundant᷑ ȩccłiȩ a
sapientissimis uiris. & omĩ ratione firman¬
tur. ne quod dogma ꝑuersum prȩualeat
ueritati. De istiusmodi muris. ds loquit᷑
ad ierłm. Ecce suꝑ manus meas depiuxi
muros tuos. & in conspectu meo sunt semꝑ.
S in aut̃ ii qui prius impugnauerant ȩccłam
cognita ueritate transierint ad fidẽ. &
pugnauerint ꝓ ea quam ante impugna¬
uerant: tunc illud implebit᷑ cito. Edifi¬
caberis abiis quib destructa eras. In le¬
uitico quoq legimꝰ. domũ quȩ inurbib
muratis sit si intra annũ redempta non
fuerit. emptori ȩt̃na possessione firmari
qđ si iniuillis & uiculis sit quȩ muros ñ
habeant semꝑ posse redimi. & emptoris

Expanded text:
mus, quod Dominus in vinea sua aedificaverit mus, quod Dominus in vinea sua aedificaverit turrim, et fecerit torcular, et maceriam circumdederit, sed haec omnia destructa sint atque vastata, quia vano superbiae supercilio intumuerint . Muri quoque exstruuntur excelsi, ne cito civitas destruatur, ne hostibus pateat, quia circumdantur Ecclesiae sapientissimis viris, et omni ratione firmantur, ne quod dogma perversum praevaleat veritati. De istiusmodi muris Deus loquitur ad Jerusalem: Ecce super manus meas depinxi muros tuos, et in conspectu meo sunt semper . Sin aucognita veritate, transierint ad fidem, et pugnaverint pro ea, quam ante impugnaverant, tunc illud implebitur: 41 Cito aedificaberis ab his, a quibus destructa eras . In Levitico quoque legimus, domum, quae in urbibus muratis sit, si intra annum redempta non fuerit, emptori aeterna possessione firmari, quod si in villis et in viculis sit, quae muros non habeant, semper posse redimi, et emptoris
Abbreviated transcription (Latin):
cum conuigib ac liberis. auro & argento
que sibi auxilio fore estimabant. in
foueas terrȩ dimersi sint. & ꝓfundissima
antra sectati. Si enim uoraciũ &e luxuriosor.
uent̃ est ds̃. quare non auari aurũ & argen¬
tum appellet᷑ ds̃ : Aliihec ad babilonicã
referunt tempora. Ergo iuxta leges tropo¬
logiȩ. singula queq ꝑcurram. Turris uel
obmunitionẽ urbis edificatur. uel obspe.¬
culam ut longe ueniens cernatur hostis.
Unusquisq gͦ nr̃m debet edificare turrem.
prius sump̾tib supputatis. ne iuxta euan¬
gelicam parabolam cum explere opus ne.¬
qui uerit. irrideatur. Hȩc turris bene con¬
structa ꝑsistit. Sin autem erecta in suꝑbiã
firma non habuerit fundamenta. cadet
suꝑ eum a quo edificata est. sicut illa in
siloa quȩ decem & octo homines int̾fecit.
Unde &e dñs loquitur ad audientes. Et uos
si non egeritis poenitentiam: similiter
ꝑibitis. In consequentib quoq lecturi su¬

Expanded text:
cum conjugibus et liberis, auro et argento cum conjugibus et liberis, auro et argento quae sibi auxilio fore aestimabant, in foveas terrae demersi sint, et profundissima antra sectati. Si enim voracium et luxuriosorum venter est Deus, quare non avari aurum et argentum appelletur Deus? Alii haec ad Babylonia referunt tempora. Ergo juxta leges tropologiae singula quaeque percurram. Turris vel ob munitionem urbis aedificatur, vel ob speculam, ut longe veniens cernatur hostis. Unusquisque ergo nostrum debet aedificare turrim, prius sumptibus supputatis, ne juxta Evangelicam parabolam , cum explere opus nequiverit, rideatur. Haec turris bene constructa persistit. Sin autem erecta in superbiam, firma non habuerit fundamenta, cadet super eum, a quo aedificata est: sicut illa in Siloa, quae decem, et octo homines interfecit. Unde et Dominus loquitur ad audientes: Et vos si non egeritis poenitentiam, similiter peribitis . In consequentibus quoque lecturi su
Abbreviated transcription (Latin):
eligantur cum boni odoris fuerint &
cum apło dixerint. Ap̃i bonus odor sumꝰ
Et suꝑ om̃s montes excelsos. & suꝑ om̃s col.¬
les eleuatos. Sicut in bona parte ꝓuarieta¬
te uirtutum montes appellantur & colles:
sic inter impios ꝓ diuersitate uitioꝵ & ma¬
xime suꝑbiȩ. alii montes sunt alii colles.
suꝑ quos erit dies dnĩ. de quib & in ezechi¬
hel scriptum est. Hȩc dicit adonay dñs
montib & collib. Ecce ego inducam suꝑ
uos gladium & dissipabunt᷑ excelsa ur̃a.
& conterent᷑ arȩ ur̃ȩ. & reliqua.
Et suꝑ omnem turremexcelsam. & super
omnẽ murũ munitũ. Qui ad uespani ad¬
rianiq hȩc referunt tempora: corporalit̃
dicunt impleta quȩ scripta sunt. qđ non
turris excelsa. non firmissimꝰ murus. non
ulla nauium multitudo & negotiationis
industria. aduersumuim Romani exercit
potuerit prȩualere. sed in tantam habita¬
tores udeȩ uenisse formidinẽ. ut &e ipsi

Expanded text:
eligantur, cum boni odoris fuerint, et eligantur, cum boni odoris fuerint, et cum Apostolo dixerint: Christi bonus odor sumus . Et super omnes montes excelsos, et super omnes colles elevatos. Sicut in bonam partem pro varietate virtutum, montes appellantur et colles: sic inter impios pro diversitate vitiorum, et maxime superbiae, alii montes sunt, alii colles, super quos erit dies Domini, de quibus in Ezechiele scriptum est: Haec dicit Adonai Dominus montibus et collibus: ecce ego inducam super vos gladium, et dissipabuntur excelsa vestra, et conterentur arae vestrae, et reliqua . Et super omnem turrim excelsam, et super omnem murum munitum. Qui ad Vespasiani Adrianique haec referunt tempora, corporaliter dicunt impleta quae scripta sunt, quod non turris excelsa, non firmissimus murus, non ulla navium multitudo, et negotiationis industria, adversum vim Romani exercitus potuerit praevalere; sed in tantam habitatores Judaeae venisse formidinem, ut et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
Quam si confusionẽ trans ferre uol uerimust
magis sinchisin idest babilonem significat.
quam basan. Suꝑ om̃s gͦ qui eriguntur in
supbiam &e faciunt oꝑa ignominiȩ. atꝙ
iceno libidinum uolut ant̾ur. dñ iundicta
consurget. Quod si prudens lector quesie¬
rit eur in templo dnĩ cedrina ligna sint
posita. ce incentesimo tcio psalmo legam
uxta hebraicam ueritatẽ. saturabuntur
ligna dñi ce cedri libani quas tu plantasti.
ibi passeres nidificabunt. & int̾ cȩtera ligna
etiam cedri ad saudes dñi ꝓuocent᷑. &e in ad¬
uentu saluatoris quando om̃s arbores &
ligna campi applaudent ramis suis scri¬
ptum sit. ponam in terra in aquosa cedrũ
ce buxum. & cipressum. &e pinum. & nunc
diẽ dni suꝑ cedros libani sermo ꝓpheticus
comminetur: hoc dicendum est qđ exeo.¬
dem genere hominum alii sullimentur
ad regnum. alii detrahentur ad poenam.
& cedrilibani quȩ ꝓpt̾ suꝑbiam conterunt᷑

Expanded text:
quam si confusionem transferre voluerimus, quam si confusionem transferre voluerimus, magis σύγχυσιν, id est, Babylonem significat quam Basan. Super omnes ergo qui eriguntur in superbiam, et faciunt opera ignominiae, atque in coeno libidinum volutantur, Domini vindicta consurget. Quod si prudens lector quaesierit, cur in templo Domini cedrina ligna sint posita, et in centesimo tertio psalmo legamus juxta. Hebraicam veritatem, Saturabuntur ligna Domini, et cedri Libani, quas tu plantasti: ibi passeres nidificabunt ; et inter caetera ligna etiam cedri ad laudes Domini provocentur: et in adventu Salvatoris, quando omnes arbores, et ligna campi applaudent ramis suis, scriptum sit: Ponam in terra inaquosa cedrum et buxum, et cypressum et pinum : et nunc diem Domini super cedros Libani sermo propheticus comminetur? hoc dicendum est, quod ex eodem genere hominum, alii sublimentur ad regnum, alii detrahantur ad poenam, et cedri Libani, quae propter superbiam conterentur,
Abbreviated transcription (Latin):
mem &e arrogantẽ di abolũ dici putant
qui suꝑbiens loquit᷑. Suꝑstellas cęli ponã
sedem ineam. sedebo inmonte excelso suꝑ
om̃s montes excelsos. ad aquilonẽ ascendã
suꝑ nubes. ero similis altissimo. quando ex
ore infantium & lactentiũ ꝑficiet᷑ laus
ut destruatur inimicus & ultor.
Et suꝑ om̃s cedros libani sullimes & eredtis
& suꝑ om̃s quercus basan. Et inuicesimo
octauo psalmo canitur. Uox dnĩ conteren¬
tis cedros. conteret dñs cedros libani. & cõ¬
minuet eas tanquam uitulũ libani. Et in
tricesimo sexto. Uidi impium suꝑ ex altatũ
& eleuatum. quasi cedros libani. Et transiui
&e ñ erat: & quȩ siui eũ & ñ est inuentꝰ locus
eiꝰ. Quercus quoq basan quas aquila deprȩ
sunt glandiferas nouimus. Quȩ & si fece¬
rint fructus. porcoꝵ sunt alimenta & non
hominum.Basan regio est arabiȩ. cuum¬
ꝑauit og qui appellatus est rerbasar
&e interptatur aischine idest ignominia.

Expanded text:
mem, et arrogantem, diabolum dici putant. mem, et arrogantem, diabolum dici putant. Qui superbiens loquitur: Super stellas coeli ponam sedem meam: sedebo in monte excelso, super omnes montes excelsos ad Aquilonem: ascendam super nubes, ero similis Altissimo : quando ex ore infantium et lactentium perficietur laus, ut destruatur inimicus et ultor . Et super omnes cedros Libani sublimes et erectas, et super omnes quercus Basan. Et in vicesimo octavo psalmo canitur: Vox Domini conterentis cedros: conteret Dominus cedros Libani, et comminuet eas quasi vitulum Libani . Et in tricesimo sexto psalmo: Vidi impium exaltatum et elevatum quasi cedros Libani, et transivi, et non erat, et quaesivi eum, et non est inventus locus ejus . Quercus quoque Basan, quas Aquila δρύας, sunt, glandiferas novimus, quae etsi fecerint fructus, porcorum sunt alimenta, non hominum. Basan regio est Arabiae, cui imperavit Og, qui appellatus est rex Basan, et interpretatur αἰσχύνη, id est, ignominia,
Abbreviated transcription (Latin):
uastarit. circũ sederintq agmina bellator
ierłm: tunc nec diuitię nec nobilitas generis
nec potentia dignitatum aliquẽ defendere
poterunt. sed omium erit una captiuitas. &
ds solus ex altabitur. cuiꝰ irã nullis poterit
declinare. Multi hȩc de die iudicii intelli.¬
gunt. qđ omĩs crea tura comparatione duu¬
ne głȩ humilietur & incuruet᷑ & nichilse¬
esse sentiat. Dies enĩ dñi exercituũ
suꝑ omnem suꝑbum & excelsum. &e suꝑ omñ
arrogantẽ. Et reliqua & hȩc pͥorib conumn¬
guntur. In die inquit illa in qua exaltabit᷑
dñs solus. hoc est in die ultionis dominicȩ:
excelsi quiq &e arrogantes atq sullimes ca-¬
ptiuitati & gladio subi acebunt. Metaforicis
autem sermõ de magnis est atq principib
quod quanto magis suꝑbierant: tanto am¬
plius depͥmant᷑. Dñs enim suꝑbis resistit.
&e humilib dat grãm. Qui de die iudicu
intelligunt: suꝑbum &e excelsum &e sulli¬

Expanded text:
vastaverit, et circumsederint agmina bellatorum vastaverit, et circumsederint agmina bellatorum Jerusalem: tunc nec divitiae, nec nobilitas generis, nec potentia dignitatum aliquem defendere poterunt; sed omnium erit una captivitas, et Deus solus exaltabitur, cujus iram nullus poterit declinare. Multi haec de die judicii intelligunt, quod omnis creatura comparatione divinae gloriae humilietur, et incurvetur, et nihil esse se sentiat. Dies enim Domini exercituum super omnem superbum et excelsum, et super omnem arrogantem. Et haec prioribus conjunguntur. In die, inquit, illa in qua exaltabitur Dominus solus, hoc est, in die ultionis Dominicae, excelsi quique et arrogantes atque sublimes captivitati et gladio subjacebunt. Μεταφορικῶς autem sermo de magnis est atque principibus: quod quanto magis superbierint, tanto amplius deprimantur. Dominus enim superbis resistit, et humilibus dat gratiam . Qui de die judicii intelligunt, superbum et excelsum, et subli
Abbreviated transcription (Latin):
aut passus est quȩ supra exposuimus: i deo
pręnuncio uobis quȩ uentura sunt mala.
ce hortor ut ingrediamini petras & abs¬
condamini inspeluncis a facie babilonii
uel romani exercitus quando omĩa uasta¬
bunt᷑. iuxta illud qđ in euangelio legimꝰ.
tunc dicent montib. cadite suꝑ nos. &
petris. abscondite nos. luxta anagogen
uͦ a facie dominicȩ maiestatis p̃cipitur
nobis ut assumamus petrȩ fortitudinẽ
de qua dictum est. petra refugium lepo¬
rib. Et in petra exaltasti me. Moyses qͦq
inforamine p̾onitur petrȩ ut uideat
posteriora dĩ. & bibat popłs de sp̃uali
sequenti eos petra. Ab sconditurq in petra
qui ingreditur cubiculum suũ. & clauso
hostio adorat patrẽ. ut in t̾reno corpore
constitutus transeuntẽ mundi ñ sentiat
tem pestatem Seuli sullimes ho.¬
minis humiliati sunt. & incuruabitur
altitudo uiroꝵ. Ex altabitur aut̃ dñs solus
indie illa. Cum hostes uenerint &e omnem
ꝓuntiam babilonius aut Romanꝰ mucro

Expanded text:
aut passus est, quae supra exposuimus; ideo praenuntio vobis quae ventura sint mala, et hortor ut ingrediamini petras, et abscondamini in speluncis a facie Babylonii vel Romani exercitus, quando omnia vastabuntur, juxta illud quod in Evangelio legimus: Tunc dicent montibus, cadite super nos; et petris, abscondite nos . Juxta anagogen vero a facie Dominicae majestatis praecipitur nobis, ut assumamus petrae fortitudinem, de qua dictum est: Petra refugium leporibus . et, In petra exaltasti me . Moses quoque in foramine petrae ponitur, ut videat posteriora Dei . Et, Bibebat populus de spiritali sequenti eos petra . Absconditurque in petra qui ingreditur cubiculum suum, et clauso ostio adorat Patrem, ut in terreno corpore constitutus, transeuntem mundi non sentiat tempestatem. Oculi sublimes hominis humiliati sunt, et incurvabitur altitudo virorum: exaltabitur autem Dominus solus in die illa. Cum hostes venerint, et omnem provinciam Babylonius aut Romanus mucro
Abbreviated transcription (Latin):
candore resplendent. Si uolueritis &
audieritis bona terrȩ cõmedetis. Si nolu-
ut inutranq partẽ non ex prȩuidicio dĩ.
sed ex meritis singuloꝵ uel poena uel prȩ-¬
mium sit. Bona aut̃ t̾rȩ illa puto dici:
de quib in psalterio leguris. Credo uidere
bona dñi in terra uiuentium. Et. Beati mites.
qm̃ ipsi possidebunt terrã. Uel certe quia ui¬
deis loquebatur qui necdum poterant caꝑe
spualia: pollicetur eis bona p̾sentis scłi. ut
saltem p̾sentib inuitati: faciant quȩ prȩce¬
pta sunt. Et quia noluer̃ audire. sede con
ꝓptea eos gladius deuorabit. id est romanꝰ
delebit crercitus. Et hȩc inquit omĩa
fient. quia os dñi locutum est: cuiꝰ sententia
ꝑmanentib hominũ peccatis non potest
immutari. Quomodo facta est mere.¬
trix ciuitas fidełis. plena uidicii : iusticia
requieuit in ea. nunc aut̃ homicidȩ.¬

Expanded text:
candore resplendent. Si volueritis, et candore resplendent. Si volueritis, et audieritis, bona terrae comedetis: si noluerut in utramque partem non ex praejudicio Dei, sed ex meritis singulorum, vel poena, vel praemium sit. Bona autem terrae illa puto dici, de quibus in psalmo legimus: Credo videre bona Domini in terra viventium ; et: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram . Vel certe quia Judaeis loquebatur, qui necdum poterant capere spiritualia, pollicetur eis bona praesentis saeculi, ut saltem praesentibus invitati faciant quae praecepta sunt. Et quia noluerunt audire: sed e conIsrael: propterea eos gladius devoravit, id est, Romanus delevit exercitus. Et haec, inquit, omnia fient: Quia os Domini locutum est. Cujus sententia, permanentibus hominum peccatis, non potest immutari. Quomodo facta est meretrix civitas fidelis, plena judicii: justitia requievit in ea: nunc autem homicid