comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Assyru cͦ & babylonii quidĩ popłm uastauer̃.
habitant in t̾ra aquilonis. Deniq in ieremia
olla quȩ iuxta eteclnel plena est carnib in¬
telligit᷑ aut̃ urbs ierłm. a facie aquilonis ac-
rat angło ꝓphetanti in zacharia ut loqueret᷑
ad puerum. ad comparationẽ enĩ angłicȩ digni-¬
tatis omĩs humana natura puericia nuncupat᷑.
quia ñ angłi innos. sed nos in angłos ꝓficimus.
tant in aquilone. ut auentis quattuor congre¬
gent᷑. in quos fuerant toto orbe disꝑsi. & reuer-¬
tant᷑ in syon. qui habitant in babylone. Uel
fugite de t̾ra aquilonis. Et osyon quȩ nuncha-¬
bitas in babylone. fuge & reuertere ad pristinã
sedem. Qd autẽ tercio casu uocatiuo dr̃ .o. exor-¬
tatio ad fugam est: ut ñ semel. sed crebrius ad
fugiendũ sciant se. eẽ. cõmonitos. Dicendũ &e
alit̾. A quilo uentus durissimus est: qͥ durissi¬
ma habitatoꝵ suoꝵ corda facit: & a quo suc¬

Expanded text:
Assyrii ergo et Babylonii, qui Dei populum vastaverunt, Assyrii ergo et Babylonii, qui Dei populum vastaverunt, habitant in terra Aquilonis. Denique in Jeremia , olla quae juxta Ezechiel plena est carnibus intelligitur autem urbs Jerusalem a facie Aquilonis accerat angelo prophetanti in Zacharia, ut loqueretur ad puerum ad comparationem enim angelicae dignitatis, omnis humana natura pueritia nuncupatur, quia non angeli in nos, sed nos in angelos proficimus, tant in Aquilone: ut a ventis quatuor congregentur, in quos fuerant in toto orbe dispersi, et revertantur in Sion qui habitabant in Babylone. Vel fugite de terra Aquilonis, et, o Sion, quae nunc habitas in Babylone, fuge et revertere ad pristinam sedem. Quod autem tertio, casu vocativo dicitur o, exhortatio ad fugam est, ut non semel, 796 sed crebrius ad fugiendum sciant se esse commonitos. Dicendum et aliter: Aquilo ventus durissimus est, qui durissima habitatorum suorum corda facit, et a quo suc
Abbreviated transcription (Latin):
tam ierłm habitura sit beatitudinẽ. ut prȩ
multitudine hominũ & omĩũ iumentorũ
murũ habere ñ possit: sed murꝰ sit ipsius
dni defensio. & illius in medio habitantis
gła ꝑfruat᷑. Do fugite de t̾ra aquilo-¬
tas apud filiam babylonis. quia hȩc dicit
dñs exercituum. Post głam misit me ad gen¬
tes. quȩ spoliauer̃ uos. Qui enĩ tetigerit uos.:
tangit pupillã ocłi eius. Quia ecce ego leuo
manũ meã suꝑ eos. & erunt predȩ hĩs qui ser-¬
Iuiebant sibi. & cognoscetis quia dñs exercitu¬
um misit me. Laxx. Ooo fugite de terra aqͥ.¬
lonis dicit dñs: quia de quattuor uentis cȩli
congregabo uos dicit dñs insyon. Saluamini.
Igat pupillã ocłi eiꝰ. Ecce ego inferam manum
meã suꝑ eos: & erunt predȩ his qui seruierant
eis & cognoscetis quia dñs omp̃s misit me.
Plagȩ orbis. quas greci appellant. se. Aica
ta. uxta situm ierłm intelligunt᷑ & templi

Expanded text:
tam Jerusalem habitura sit beatitudinem, 795 ut prae tam Jerusalem habitura sit beatitudinem, 795 ut prae multitudine hominum et omnium jumentorum, murum habere non possit; sed murus sit ipsius Domini defensio, et illius in medio habitantis gloria perfruatur. O o fugite de terra Aquilotas apud filiam Babylonis. Quia haec dicit Dominus exercituum, post gloriam misit me ad gentes, quae spoliaverunt vos: qui enim tetigerito manum meam super eos, et erunt praedae his qui serviebant sibi, et cognoscetis quia Dominus exercituum misit me. LXX: O o fugite de terra Aquilonis, dicit Dominus, quia de quatuor ventis coeli congregabo vos, dicit Dominus. In Sion salvamini, tangat pupillam oculi ejus: Ecce ego inferam manum meam super eos, et erunt praedae his qui servierant eis, et cognoscetis quia Dominus omnipotens misit me. Plagae orbis, quas Graeci appellant κλίματα, juxta situm Jerusalem intelliguntur et templi.
Abbreviated transcription (Latin):
Alii autem rationabiles quosq &e scripturarũ
eruditos scientia homines intelligiuolunt.
uimenta uͦ simplices quosq credentium. & de
his dici. Homines & iumenta: saluos facies
dñẽ. Hȩc iumenta & hȩc animantia: audi¬
unt boni pastoris uocem. & cognoscunt &
sequunt᷑ eum. Quia ipse est & pastor quia
regit nos. & hostium quia ꝑ illũ in ȩccłam
uel ad patrem in gredim᷑. & murus ignis in
circũitu. ut credentes & habitantes inmedio
calefaciat qui prius frigore caritatis inte-¬
puerant. & possint sp̃u esse feruentes. lupos
aut̃ & seuissimas bestias de quib scriptũ est
ne tradas bestiis animã confitentẽ tibi. &
quoꝵ fructꝰ ÷ foenum. ligna. stipula. & af.¬
ferunt tribulos & spinas. suo igne confumat.
& quia aduersariᷤ ignis est: sit in medio
& dñs in circũitu popłi sui. Hȩc omĩa uidei
sub messia quẽ sibi spe uanissima reꝑmit.¬
tunt putant carnalit̾. eẽ. uentura: qđ tan-¬

Expanded text:
Alii autem rationabiles quosque et Scripturarum Alii autem rationabiles quosque et Scripturarum eruditos scientia, homines intelligi volunt: jumenta vero simplices quosque credentium, et de his dici: Homines et jumenta salvos facies , Domine . Haec jumenta, et haec animantia audiunt boni pastoris vocem, et cognoscunt, et sequuntur eum: qui ipse est et pastor, quia regit nos; et ostium, quia per illum in Ecclesiam, et ad Patrem ingredimur ; et murus ignis in circuitu, ut credentes et habitantes in medio calefaciat , qui prius frigore charitatis intepuerant, et possint spiritu esse ferventes. Lupos autem et saevissimas bestias de quibus scriptum est: Ne tradas bestiis animam confitentem tibi : et quorum fructus est, fenum, ligna, stipula : et afferunt tribulos et spinas suo igne consumat; et qui adversariis ignis est, sit in medio et Dominus in circuitu populi sui . Haec omnia Judaei sub ἠλειμμένῳ, quem sibi spe vanissima repromittunt, putant carnaliter esse ventura, quod tan
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc omĩa int̾p̃tam᷑ inȩccła: quȩ absq muro
frugũ omiũ abundantia habitet᷑. & habeat
multitudinẽ hominũ ac iumentoꝵ. & dñs
ignis sit in circũitu eiꝰ. & ipse in medio illiꝰ uer¬
set᷑ in gła. Ipsa est ciuitas: de qua alibi dicimꝰ.
Gloriosa dicta sunt de te: ciuitas dĩ. Q rursum.
Magnus dñs & laudabilis nimis. in ciuitate dĩ
nr̃i inmonte scõ eiꝰ. In hac quicunq habitat:
dicere potest. Ego aut̃ sicut oliua fructifera in
domo dĩ . Ꝙ. Dñs regit me. & nichil mͥ de¬
erit. in loco pascuȩ ibi me collocauit. Suꝑ aqͣm
refectionis educauit me. Et habitabit᷑ inquit
ierłm prȩ multitudine hominũ & iumentoꝵ
absq muro : siue frugũ omĩũ abundantia.
Quidã homines & iumenta: duos popłos int̾¬
p̃tant᷑. udeoꝵs̾ atq gentilium qđ illi qͥ in le¬
ge uersati uenerint ad fidẽ xp̃i homines
appellati sint. nos aut̃ qui post idolatriã qͣsi
in deserto legis & solitudine fuimꝰ ꝓpħarũ &

Expanded text:
in Ecclesia, quae absque muro, frugum omnium abundantia habitetur, et habeat multitudinem hominum, ac jumentorum, et Dominus ignis sit in circuitu ejus, et ipse in medio illius versetur in gloria. Ista est civitas de qua alibi legimus: Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei . Et rursum: Magnus Dominus et laudabilis nimis, in civitate Dei nostri, in monte sancto ejus . In hac quicumque habitat, dicere potest: Ego autem sicut oliva frugifera in domo Dei . Et: Dominus regit me, et nihil mihi deerit: in loco pascuae ibiEt habitabitur, inquit, Jerusalem prae multitudine hominum et jumentorum absque muro, sive frugum omnium abundantia. Quidam, homines et jumenta duos populos interpretantur, Judaeorum atque Gentilium, quod illi qui in Lege versati venerint ad fidem Christi, homines appellati sint: nos autem qui post idololatriam quasi in deserto Legis et solitudine fuimus prophetar
Abbreviated transcription (Latin):
stuli iniquitates tuas. & indiute eũ podere: &
Simponite cidarim mundã suꝑ caput eiꝰ. Et cir.¬
cundeder̃ eũ uestim̃tis. Ante quã ueniamꝰ ad
intelligentiã sp̃ualẽ: quomͦ hebrei locũ istum
edisserant strictim breuit̃q dicendũ est. lesum
sacerdotẽ magnũ quẽ greci. aexyn ΡNA. lati-¬
ni pontificẽ uocant: filiũ iosedech intelligi uo¬
lunt. qui cũ ⁊orobbabel popło pͣfuit: ex cuius
dertris stabat aduersariꝰ. Hoc enĩ int̾ p̃tatur
sathan: ut aduersaret᷑ ei. & recte stabat ã
dextris illiꝰ ñ a sinistris: quia uera erat accusa¬
tio. eoqd & ipse cum cȩteris alienigenã accepis¬
set uxorẽ. Qđ in esdra & in malachi. qui hunc
ꝓpłiam sequit᷑. plenissime scriptũ est. Dix̃q dñs
ad sathan: ad accusatorẽ & ad aduersariũ eiꝰ.

Expanded text:
stuli iniquitates tuas. Et induite eum poderem, et imponite cidarim mundam super caput ejus . Icumdederunt eum vestimentis. Antequam veniamus ad intelligentiam spiritualem, quomodo Hebraei locum istum edisserant, strictim breviterque dicendum est. Jesum sacerdotem magnum, quem Graeci ἀρχιερέα, Latini pontificem vocant, filium Josedec intelligi volunt, qui cum Zorobabel populo praefuit. Ex cujus dextris stabat adversarius hoc enim interpretatur Satan  ut adversaretur ei. Et recte stabat a dextris illius, non a sinistris, quia vera erat accusatio, eo quod et ipse cum caeteris alienigenam accepisset uxorem, quod in Esdra et in Malachia, qui hunc prophetam sequitur, plenissimum scriptum est . Dixitque Dominus ad Sat
Abbreviated transcription (Latin):
descendisse memorat᷑ incarne. quȩ edita de ut̃o
uirginali. nullo humani seminis & peccatorum
pondere grauabat᷑. Qđ aut̃ omĩs caro ñ absolu¬
te hominũ &e bestiarũ. & uolatilium. & pisciũ.
sed specialit̃ hominũ accipit᷑: illa scriptura signi¬
uentura est animantiũ. sed illa quȩ donũ scĩ
sp̃s susceptura est: & de qua dr̃. Effundã de sp̃u
meo suꝑ omnẽ carnẽ: & ꝓpħabunt filii ur̃i &

Expanded text:
descendisse memoratur in carne, quae edita de utero descendisse memoratur in carne, quae edita de utero virginali, nullo humani seminis et peccatorum pondere gravabatur. Quod autem omnis caro, non absolute hominum, et bestiarum, et volatilium, et piscium; sed specialiter hominum accipiatur, illa Scriptura signiventura est animantium; sed illa quae donum sancti Spiritus susceptura est, et de qua dicitur: Effundam de spiritu meo super omnem carn
Abbreviated transcription (Latin):
uerterit dñs captiuitatẽ popłi sui: exultabit
iacob & lȩtabitur isrł. Sileat om̃is caro
a facie dñi: quia consurrexit de habitaculo scõ
suo. Lax.x. Timeat om̃is caro a facie dñi: qm̃
surrexit de nubib sc̃is suis. Cum hȩc ita se ha¬
beant. & possessurus sit dñs uidam partẽ suã.
&e electurus ierłm: omẽ humanũ genꝰ dñĩ for¬
midet aduentũ. quia surrexit de habitaculo
de somno: quando consurgit inuindictã popłi
sui. iuxta illud qđ scriptũ est. Exurge. ut quid
dormis dñe: Siue ut uixta. Lxxx. qui dixert̃
surrexit de nubib scĩs suis: patriarchas. ꝓpħas.
ant suꝑ isrł imbrem. Istȩ sunt nubes: de quib
scriptum est. & nubes spargunt iusticiã. Neq
enĩ nubes istȩ corporeȩ. in quas aer densior cogi¬
tur: possunt pluere iusticiam. In his & cũ his
nubib: dñs in euangło uenturũ se. ẽẽ. dicit
&inisaia legimus. qđ dñs in egyptũ uenerit in
nube leui. Agyptus mundꝰ accipit᷑: inquẽ dñs

Expanded text:
inus captivitatem populi sui, exsultabit Jacob, et laetabitur Israel . Sileat omnis caro a facie Domini, quia consurrexit de habitaculo sancto suo. LXX: Timeat omnis caro a facie Domini, quoniam surrexit de nubibus sanctis suis. Cum haec ita se habeant, et possessurus sit Dominus Judam partem suam, et electurus Jerusalem, omne hominum genus Domini formidet adventum, quia surrexit de habitaculo de somno, quando consurgit in vindictam populi sui, juxta illud quod scriptum est: Exsurge, ut quid dormis, Domine ? sive juxta LXX qui dixerunt, surrexit de nubibus sanctis suis, patriarchas, prophetant super Israel imbrem. Istae sunt nubes, de quibus scriptum est: Et nubes spargant justitiam : neque enim nubes istae corporeae, in quas aer densior cogitur, possunt pluere justitiam. In his et cum his nubibus Dominus in Evangelio venturum se esse dicit . Et in Isaia legimus, quod Dominus in Aegyptum venerit in nube levi . Aegyptus mundus accipitur, in quem Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
eliget adhuc ierłm. Et hȩc adhuc ex ꝑsona
dnĩ intelligenda: qđ ortatur popłm suum
de captiuitate in sedẽ pristinã resticutum
gaudere atq lȩtare. qđ ipse dñs ueniat &
habitet inmedio eiꝰ. & multȩ gentes creditu¬¬

Expanded text:
eliget adhuc Jerusalem. Et haec adhuc ex persona Domini intelligenda: quod hortetur populum suum de captivitate in sedem pristinam restitutum gaudere atque laetari, quod ipse Dominus veniat, et habitet in medio ejus, et multae gentes creditur
Abbreviated transcription (Latin):
sed semet ipsũ exinaniuit formã serui acci-¬
piens. & factꝰ ÷ ohoediens patriusq ad mortẽ.
xp̃m. Ubi enĩ nos legimꝰ dñs uirtutũ: in
hebreo scriptũ est sabaoth. qđ a septuaginta
interp̃tib in omĩpotentẽ uertitur. Ex quo
stas incȩlo & in t̾ra. & qui dicit. Omĩa quȩ
patris sunt : mea sunt. Si aut̃ omĩa. id est
omĩpotente omp̃s. Neq enĩ fieri potest. ut
quorũ una natura est: diuersa sit gła.
Missus est gͦ post głam diuinȩ maiestatis ad
gentes quȩ spoliauerant popłm dĩ: ut qͥ eos
fuerant ante predati predȩ sint seruientib
sibi. & om̃is quondã seruientiũ turba¬

Expanded text:
etipsum exinanivit formam servi accipiens, et factus est obediens Patri usque ad mortem, legimus Dominus virtutum, in Hebraico scriptum est SABAOTH  , quod a LXX interpretibus in omnipotentem vertitur. Ex quo stas in coelo et in terra . Et qui dicit: Omnia quae Patris sunt, mea sunt . Si autem omnia, id est, omnipotente omnipotens: neque enim fieri potest, ut quorum una natura est, diversa sit gloria. Missus est ergo post gloriam divinae majestatis ad gentes, quae spoliaverunt populum Dei, ut qui eos fuerant ante praedati, praedae sint servientibus sibi, et om
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus aꝑce accipit᷑. Alii aut̃ temeritate
ñ parua.: hoc ꝗđ manifeste de diabolo dr̃
sepuis dr̃. Nec necesse est dare exempla.
quors magna copia est. Adhunc aut̃ ducu
rigas: Quo uidelicet. mons iste qui ante
faciem zorobbabel est: hoc est quia de torob¬
babel styrpe descendit. & uenit ipse mundũ
corrigere. & de ipso sit qđ sequit᷑. educã lapi-¬
demhereditatis. de quo scriptum est. Tues qui
restitues hereditatẽ meam mͥ. Et in alio loco.
Elegit nobis hereditatẽ suã. pulchritudinem
lacob quam dilexit. & rursum. Facta est pars
añ iacob: funiculus hereditatis eꝰ isrł. Et in
scđo psalmo. Dñs dix̃ adme filius m̃s es tii.

Expanded text:
diabolus accipitur. Alii autem temeritate non parva, hoc quod manifeste de diabolo dicins saepius appellatur. Nec necesse est dare exempla, quorum magna copia est. Ad hunc autem ducunrigas? quod videlicet mons iste qui ante faciem Zorobabel est, hoc est, qui de Zorobabel stirpe descendat, velit mundum ipse corrigere, et de ipso sit quod sequitur: Educam lapidem haereditatis de qua scriptum est: Tu es qui restitues haereditatem meam mihi . Et in alio loco: Elegit nobis haereditatem suam pulchritudinem Jacob quam dilexit . Et rursum: Facta est pars Domini Jacob, funiculus haereditatis ejus Israel . Et in secundo psalmo: Dominus dicit ad me, filius meus es
Abbreviated transcription (Latin):
ierłm: prȩ multitudine hominũ. & iumentors
in medio eiꝰ. & ego ero ei ait dñs murus ignis
in circũitu. & ingła ero in medio eiꝰ. La .x.
Et ecce angłs qui loquebat᷑ in me stabat. & angłi
re. loquere a dolescentulo illi. dicens. Frugifere
Shabitabitur ierłm: a multitudine hominũ &
Iiumentors in medio eiꝰ. & ego ero illi dic̃ dñs
murꝰ ignis incircũitu. & in głam ero in medio
eius. Angłm qui loquebat᷑ in ꝑpħa: & stabat.
siue ut in hebraico legit᷑. egrediebat᷑. hoc eni
significat. iasam̃. hebrei micha elem putant. &
alterũ angłm qui egrediebat᷑ & ueniebat in oc¬
cursum eiꝰ. gabrielem suspicant᷑. Qui loquitur
ad michael. ut loquat᷑ ꝓpħȩ: quantã rerũ om̃iũ
abundantiã & multitudinẽ hominũ &e iumen¬
tors firmitatẽq muroꝵs habitura sit ierłm.

Expanded text:
mentorum in medio ejus. Et ego ero ei, ait Dominus, murus ignis in circuitu, et in gloria ero in medio ejus. LXX: Et ecce angelus qui loquebatur in me stabat, et angelm dicens: Curre et loquere adolescentulo illi, dicens: Frugifera habitabitur Jerusalem a multitudine hominum et jumentorum in medio ejus. Et ego ero illi, dicit Dominus, murus ignis in circuitu, et in gloriam ero in medio ejus. Angelum qui loquebatur in propheta, et stabat, sive ut in Hebraico legitur, egrediebatur, hoc enim significat JASA  , Hebraei Michaelem putant. Et alterum angelum qui egrediebatur et veniebat in occursum ejus, Gabrielem suspicantur, qui loquitur ad Michaelem, ut loquatur prophetae, quantam rerum omnium abundantiam, et multitudinem hominum, et jumentorum, firmitat
Abbreviated transcription (Latin):
catur abeo. qui nouit mensuras & merita
singulors. Qđ de eccła diximꝰ: potest & de
animab accipi credentiũ. quȩ cotidie edifi-¬
cantur a dño. & cernunt pacem eiꝰ quȩ apłis est
relicta.t ecce angłs quiloquebatur

Expanded text:
catur ab eo qui novit mensuras, et merita catur ab eo qui novit mensuras, et merita singulorum. Quod de Ecclesia diximus, potest et de animabus accipi credentium, quae quotidie aedifcantur a Domino, et cernunt pacem ejus quae apostolis est relicta.
Abbreviated transcription (Latin):
tes umbrosos. Et de quo pat̾ loquit᷑. Hic edifi¬¬
cabit ciuitatem meã: cuiꝰ arcifex & conditor.
ds̃ est. Hic & in ezechiel cernitur: habens fu¬
niculum in manu. & calamũ ad mensurã cubi¬
ti uirilis. ut metiat᷑ ierłm. cuiꝰ descriptioneni
idest latitudinẽ & longitudinẽ idẽ ꝓpheta
mystico sermone ꝓsequitur. Quidã putant
hoc ex parte completũ sub zorobbabel. & iesii.
& esdra. & neemia & cęteris ducib. siue regib
qui usq ad aduentum dnĩ saluatoris popłm
rexerunt isrł: alii uͦ & maxime uidei in mil¬
le annorũ regno int̾pretant᷑. corporales corpo.¬
ralia requirentes. Hroꝵ aut̃ pleriq referunt
ad cȩlestem ierłm: & hanc dicunt iterũ extru¬
endam quȩ ꝑruinã animarũ peccatriciũ fue¬
rat destituta. Hoc heretici suspicant᷑. Cȩterum
nos montẽ syon & matrem pͥmitiuoꝵ atq
sc̃ors int̾p̃tem᷑ eccłam. quȩ edificata est in
passione diũ & resurrectione. & cotidie edifi¬

Expanded text:
Pater loquitur: Hic aedificavit civitatem meam , cujus artifex et conditor, Deus est. Hic et ab Ezechiele cernitur, habens funiculum in manu, et calamum 793 ad mensuram cubiti virilis, ut metiatur Jerusalem, cujus descriptionem, id est, latitudinem, et longitudinem, idem propheta mystico sermone prosequitur . Quidam putant hoc ex parte completum sub Zorobabel, et Jesu, et Esdra, et Nehemia, et caeteris ducibus sive regibus, qui usque ad adventum Domini Salvatoris populum rexerunt Israel. Alii vero, et maxime Judaei in mille annorum regno interpretantur, corporales corporalia requirentes. Nostrorum autem plerique referunt ad coelestem Jerusalem, et hanc dicunt iterum exstruendam, quae ruina animarum peccatricum fuerat destituta. Hoc haeretici suspicentur. Caeterum nos montem Sion, et matrem primitivorum atque sanctorum interpretemur Ecclesiam, quae aedificata est in passione Domini et resurrectione, et quotidie aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
&e̾ duo futura. metũ & cupiditatẽ. De quib &
illustris poeta significat. Hinc metiuint. cupi¬
unt. gaudentq dolentque. Aduersus has quat.¬
tuor fabri. & ut ita dicã mediciboniq artifi¬
ces nunc cernunt᷑ a ꝓpħa. Necdum enĩ absq
ostensione dĩ ꝑse eos uidere poterat: sed osten¬
duntur ei a dño. quattuor scilicet uirtutes.
prudentia. iusticia. fortitudo. temꝑantia.
De quib plenissime in officiorũ libris tullius
disputat: scribens ꝓprium quoq de quattuor.
uirtutib librum. Quicqͥd gͦ uitia destruunt:
uirtutes edificant. Om̃sq scĩ dĩ qui hȩc reme.¬
dia possidentes instaurant: semꝑ eccłȩ fabri
appellandi sunt. Unde ce apłs loquebat᷑. Qua.¬
si sapiens architectꝰ fundamentũ posui. & irat̾
dñs: de ierł̾m ablaturũ se. eẽ. dic̃ architestum
latur. Legi incuiusdam cominentariis quat¬
tuor fabros quattuor euangłistas intelligi.
qui oppressum isrł. sensum sci licet uidentẽ¬

Expanded text:
aesentia, et duo futura, metum et cupiditatem, de quibus et illustris poeta significat : Hinc metuunt, cupiuntque, dolent, gaudentque. Adversum has, quatuor fabri, et ut ita dicam medici, bonique artifices, non cernuntur a propheta, necdum enim absque ostensione Dei per se eos videre poterat, sed ostenduntur ei a Domino, quatuor scilicet virtutes, prudentia, justitia, fortitudo, temperantia, de quibus plenissime in Officiorum libris Tullius disputat, scribens proprium quoque de quatuor virtutibus librum. Qui ergo vitia destruunt, virtutes aedificant, omnesque sancti, qui haec remedia possidentes instaurant semper Ecclesiam, fabri appellandi sunt. Unde et Apostolus loquebatur: Quasi sapiens architectus fundamentum posui . Et iratus Dominus de Jerusalem ablaturum esse se dicit architectum latur. Legi in cujusdam Commentariis, quatuor fabros, quatuor Evangelistas intelligi, qui oppressum Israelem, sensum videlicet vidente
Abbreviated transcription (Latin):
Loccx. leuaui ocłos meos & uidi. & ecce uir & in
manu eiꝰ funiculus geometrȩ. & dixi ad eum.
tudo. Qui prius ocłis eleuatis in quattuor cor¬
nib tristia uiderat. nunc rursũ ocłos leuat.
ut uideat uirum de quo scriptũ est. Eece uir
oriens nom̃ eiꝰ. De quo & supra legimꝰ. Et ecce
uir ascen dens suꝑ equum rufũ. & stabat inter

Expanded text:
LXX: Et levavi oculos meos, et vidi: et ecce vir, et in manu ejus funiculus geometrae, et dixi ad eum: tudo. Qui prius oculis elevatis in quatuor cornibus tristia viderat, nunc rursum oculos levat, ut videat virum, de quo scriptum est: Ecce vir, Oriens nomen ejus ; de quo et supra legimus: Et ecce vir ascendens super equum ruf
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet auxilium mͥ. Q leuate ocłos ur̃os
& uidete regiones: qm̃ iã albȩ sunt adme-¬
tendum. Et qđ inisaia legimꝰ. Dix̃ sc̃s leua¬
te oculos ur̃os & uidete quis ostendit hȩc
omĩa. E leuatione gͦ ocłoꝵ opus est & intelli-¬
gentia sp̃uali: ut uideamus contrarias for-¬
ticudines quȩ contra nos eleuauer̃ cornu
suum. & de quib apłs loquit᷑. Non est nob̾
colluctatio aduersus carnẽ & sanguinem:

Expanded text:
veniet auxilium mihi . Et: Levate oculos vestros, veniet auxilium mihi . Et: Levate oculos vestros, et videte regiones, quoniam jam albae sunt ad metendum . Et quod in Isaia legimus: Dixit sanctus, Levate oculos vestros, et videte quis ostendit haec omnia ? Elevatione ergo oculorum opus est et intelligentia spirituali, ut videamus contrarias fortitudines, quae contra nos elevaverunt cornu suum: et de quibus Apostolus loquitur: Non est nobis c
Abbreviated transcription (Latin):
dominicȩ potestati. ut qđ gentes destruxer̃:
istiedificent. Hoc aut̃ ꝓ quõ nos ex hebreo in.¬
terp̃tati sumꝰ. uener̃ isti det̾rere ea. regna
isti exacuere ea manib suis. Exacuere aut̃.
ꝓ det̾rere accipiendũ est. Uel certe det̾rere:
ut omĩa sub. xp̃i ugo colla summittant. &
ñ ut quidã interp̃tat᷑ est cum exacuta fue¬
rint: peiora fiant. Si enĩ ad hoc ueniunt
angłi ut malos peiores faciant: non fabri
appellandi sunt. id est destructores maloꝵ
& edificatores bonoꝵ. sed & ipsi ꝓ malis &
destructorib accipiendi. & hoc notandum
qđ ista quattuor cornua gentiũ. unũ contra
popłmdĩ cornu eleuauerint. Non enim
regnauerunt pariter & simul oppresser̃t
regno macedonũ imꝑium romanors. Hec seqͣn.¬
tes hystoriȩ ordinem diximꝰ. Qđ aut̃ oculos ꝓpħa
leuasse se dixit: illi sp̃ualit̾ sensui coaptan.¬
dum est. Leuaui ocłos meos inmontes. unde

Expanded text:
Dominicae potestati ut quod gentes destruxerant, Dominicae potestati ut quod gentes destruxerant, isti aedificent. Hoc autem, pro quo nos ex Hebraeo interpretati sumus: Venerunt isti deterere ea, regna isti exacuere ea, in manibus suis. Exacuere ea autem, pro deterere accipiendum est. Vel certe deterere, ut omnia sub Christi jugo colla submittant, et non ut quidam interpretatus est cum exacuta fuerint, pejora fiant. Si enim ad hoc veniant angeli, ut malos pejores faciant, non fabri appellandi sunt, id est, destructores malorum, et aedificatores bonorum; sed et ipsi pro malis et destructoribus accipiendi. Et hoc notandum quod ista quatuor cornua gentium, unum contra populum Dei cornu elevaverint; non enim regnaverunt pariter, et simul oppresseruntregno Macedonum, imperium Romanorum. Haec sequentes historiae ordinem diximus. Quod autem oculos propheta levasse se dicit, illi spiritualiter sensui coaptandum est: Levavi oculos meos in montes, unde
Abbreviated transcription (Latin):
cornii salutis nobis indomo dauid pueri sui.
& decem cornua inultimo regnatura : idẽ daniel
ꝓpħa testat᷑. Eo gͦ tẽpore quo hȩc uisio cer-¬
nebatur. iã babyloniors regnũ p̃terierat:
instabat ꝑsarũ atq medor̃. futurum erat
grecoꝵᷤ atq macedonũ &e romanor. Quȩ
babylonii. quȩ medi atq ꝑsȩ. quȩ greci id ÷
cognomento eyiphane sub quo machabe¬
orum hystoria texit᷑. Post aduentum quoq
dñi saluatoris quando circundata est ieru¬
salem. que sustinuerint isrłite: & euangłm
cȩ uernaculus plenissime docet. Ista cornua
uentilauer̃ & disꝑserunt uidam ꝑsingulos
ꝓpemodũ uros. ut nemo eoꝵ grauimaloꝵ
pondere pressus leuaret caput. Quattuor qͦq
fabros siue artifices quos greci tectonoa e.¬
uocant: non ipse ꝓpħa conspicit. sed ei dñs
ostendit & exponit qui sint fabri. uel artifi.¬
ces quos nos angłos intelligimꝰ. oboedienteᷤ

Expanded text:
cornu salutis nobis, in domo David pueri sui . cornu salutis nobis, in domo David pueri sui . Et decem cornua in ultimo regnatura, idem Daniel propheta testatur . Eo ergo tempore quo haec visio cernebatur, jam Babyloniorum regnum praeterierat, instabat Persarum atque Medorum, futurum erat Graecorum atque Macedonum, et Romanorum. Quae Babylonii, quae Medi atque Persae, quae Graeci, id est, cognomento Ἐπιφανεῖ, sub quo Machabaeorum historia texitur. Post adventum quoque Domini Salvatoris, quando circumdata est Jerusalem, quae sustinuerint Israelitae, et Evangelium icae scriptor vernaculus plenissime edocet. Ista cornua ventilaverunt, et disperserunt Judam, per singulos propemodum viros, ut nemo eorum gravi malorum pondere depressus levaret caput. Quatuor quoque fabros, sive artifices quos Graeci τέκτονας vocant, 791 non ipse propheta conspicit, sed ei Dominus ostendit, et exponit qui sint fabri et artifices, quos nos angelos intelligimus obedientes
Abbreviated transcription (Latin):
Ixi. Quid istiueniunt facere: Q dixit. Hȩc sunt
Icornua quȩ disꝑserunt uidã & isrł confregenrt:
& nullus eors leuauit caput. & egressi sunt
Sisti: ut ex acuant eamanib suis. Quattuor cor-¬
nua gentes sunt quȩ eleuauerunt cornu suꝑ
atq psas. & macedonas. ac romanos. & nunc
dñs a ꝓpħa int̾rogatꝰ exponit: & daniel plenis¬
sime replicat. qui inuisione imaginis quȩ la¬
hebat aureũ caput & pectus argenteum. & sub¬
umbilico ȩneum: & crura ac pedes ferreos &
fictiles. has quattuor gentes int̾p̃tatꝰ ÷. & rur¬
sum in alia uisione quattuor bestias. leenã. &
ursum &e pardũ & aliam horribilẽ bestiã ciũ
nomen non posuit. easdem gentes subalia fi¬
gura monstrauit. Medos aut̃ &e ꝑsas unum
fegnum esse post uictoriã cyri non ambiget
& rectissime ꝓregnis cornua posuit. hanc ha¬
bente scripturã scã consuetudinẽ. ut regnũ
semꝑ int̃p̃tet᷑ in cornib. ut est illud. ft̃ exal.¬
tauit cornu axp̃i sui. Et in alio loco. Et erexit

Expanded text:
sunt cornua quae disperserunt Judam, et Israel confregerunt: et nullus eorum levavit caput: et egressi sunt isti ut exacuant ea in manibus suis. Quatuor cornua, gentes sunt quae elevaverunt cornu super atque Persas, et Macedonas, ac Romanos, et nunc Dominus a propheta interrogatus exponit, et Daniel plenissime replicat. Qui in Visione imaginis quae habebat aureum caput, et pectus argenteum, et subumbilicum aeneum, et crura, ac pedes ferreos et fictiles, has quatuor gentes interpretatus est . Et rursum in alia visione quatuor bestias, leaenam et ursum, et pardum, et aliam horribilem bestiam, cujus nomen non posuit, easdem gentes sub alia figura monstravit. Medos autem et Persas unum regnum esse post victoriam Cyri, non ambiget Et rectissime pro regnis cornua posuit, hanc habente Scriptura sancta consuetudinem, ut regnum semper interpretetur in cornibus, ut est illud: Et exaltavit cornu Christi sui . Et in alio loco: Et erexit
Abbreviated transcription (Latin):
ut instante anno septuagesimo misereat᷑ ds
referunt. qđ quã diu uera pax ueniat & saba¬
tisius. & septem decadarum numerus id est
annus septuagesimꝰ impleat᷑. nec ierłm ple.¬
nam recipiat libertatẽ quȩ int̾ptatur uisio
pacis id est ȩccła: nec urbes iuda animȩ dñm
confitentes. Deniq dñs respondit uerba bo-¬
na &e uerba consolatoria: qđ nunc ex parte
cernimus. & ex parte ꝓpłamus. Cũ autem
uenerit qđ ꝑfectum est: destruent᷑ quȩ ex
parte sunt. ut liberati de babylone huiꝰ scłi.
clamemꝰ. In conuertendo dñs captiuitatẽ
syon: facti sumꝰ sicut consolati.

Expanded text:
ut instante anno septuagesimo, misereatur Dut instante anno septuagesimo, misereatur Dreferunt: Quod quamdiu vera pax veniat, et sabbatismus, et septem decadarum numerus, id est, annus septuagesimus impleatur, nec Jerusalem plenam recipiat libertatem, quae interpretatur visio pacis, et est Ecclesia, nec urbes Juda, animae 787 Dominum confitentes. Denique Dominus repromittit verba bona, verba consolatoria: quod nuncernimus, et ex parte prophetamus: Cum autem venerit quod perfectum est, destruentur quae ex parte sunt, ut liberati de Babylone hujus saeculi, clamemus: In convertendo Dominus captivitatem Sion facti sumus sicut consolati.
Abbreviated transcription (Latin):
& angłs quiloquebatur ineo. sensus uidelicet
ꝓmiserit: non ipse respondit. sed alt̾ qui stabat
int̾ myrteta. & dicit. Isti sunt qͦs misit dnis.
ut ꝑ ambularent t̾ram. Adño enim missi sunt
apłi. ut totum orbẽ euangłica pdicatione com¬
plerent. Qui post quã expleuer̃ opus: reuersi
sunt ad magni consilii angłm qui stabat int̾
eos quicum apło loquebant᷑. xp̃i bonꝰ odor su¬
mus in his qui salui funt & in his qͥ ꝑeunt. &
int̾ utriusq uocationis popłos. & dixerunt
adeum. Perambulauimꝰ t̾ram. impleuimus
opus. qđ nob̾ iniunctũ ÷. & ecce om̃is terra
habitatur & quiescit. Quȩ ante deserta erat
a dõ. nunc habitatio eiꝰ est. Quiescit a bellis.
a uitiors proeliis atq peccatis. quia heredita.
tem suscipit dni reuertentis ad patrẽ atque
dicentis. Pacem meam dõ uob̾. pacẽ meam re.¬
linquo uob̾. Qđ aut̃ plena miscłia postulat᷑.

Expanded text:
Et angelus qui loquebatur in eo, sensus videlicet Et angelus qui loquebatur in eo, sensus videlicet . cernit. Cumque promiserit, non ipse respondit, sed alter qui stabat inter myrteta, et dicit: Isti sunt quos misit Dominus, ut perambularent terram. A Domino enim missi sunt apostoli, ut totum orbem Evangelica praedicatione complerent, qui postquam expleverunt opus, reversi sunt ad magni consilii angelum qui stabat inter eos, qui cum Apostolo loquebantur: Christi bonus odor sumus in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt , et inter utriusque vocationis populos. Et dixerunt ad eum: Perambulavimus terram, implevimus opus quod nobis injunctum est, et ecce omnis terra habitatur et quiescit, quae ante deserta erat a Deo: nunc habitatio ejus est, quiescit a bellis, a vitiorum praeliis atque peccatis: quia haereditatem Domini suscepit revertentis ad Patrem, atque dicentis: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis . Quod autem plena misericordia postulatur,
Abbreviated transcription (Latin):
describitur. Qđ aut̃ stare dr̃ int̾ duos mon¬
tes umbrosos. licet in hebreo ñ habet duos.
nouũ & uetus sentiunt instrumentũ. qđ
densissimis foliis & nẽmore &e umbrosis
silus ar̃. eẽ. cooꝑtum. quia multis obscuri¬
tatib in uolutum est. Myrteta aut̃ quȩ
erant in ꝑfundo int̾ quȩ stare describit᷑:
angłicas intelligunt potestates. quȩ ei etiã
in carne posito ministrarunt. Uel certe
montes. ut tollamus qđ scriptũ non est. duos.
absolute & absq numero plurimos scõs sentire
orbem rufi & uarii & albi. ꝑ agrasse memo¬
rantur. Quors alii martirio coronati sunt.
& appellantur rufi. alii oꝑib ac doctrina
ac uarietate signorum & uarii nuncupant᷑.
A lii uirginitatis integroꝵq dogmatũ &e puri
cordis qđ cernit dm̃. p̃mia susceꝑunt. Deniq
int̾rogat ꝓpła eundẽ uirũ &e angłm qͥ stabat
int̾ myrceta. & dicit. Quid sunt isti dñe miꝰ¬

Expanded text:
describitur . Quod autem stare dicitur inter duos mondescribitur . Quod autem stare dicitur inter duos montes umbrosos licet in Hebraeo non habeatur duos , novum et vetus sentiunt Instrumentum, quod densissimis foliis, et nemore, et umbrosis silvis dicitur esse coopertum, quia multis obscuritatibus involutum est. Myrteta autem quae erant in profundo, inter quae stare describitur, angelicas intelligunt potestates, quae ei etiam in carne posito ministrarunt. Vel certe montes ut tollamus quod scriptum 786 non est, duos  absolute et absque numero, plurimos sanctos sentire porbem rufi, et varii, et albi peragrasse memorantur. Quorum alii martyrio coronati sunt, et appellantur rufi. Alii operibus et doctrina, et varietate signorum, varii nuncupantur. Alii virginitatis integrorumque dogmatum, et puri cordis, quod cernit Deum, praemia susceperunt. Denique interrogat propheta eumdem virum et angelum qui stabat inter myrteta
Abbreviated transcription (Latin):
głs qui int̾pellabat ꝓisrł. occasionẽ accipit
ꝓpopło dep̃eandi. & dicit addñm. Cũ omĩs
orbis quietꝰ sit & pacatꝰ. quare dñe ñ misere
beris ierłm & urbiũ uda. maxime cũ scđm
ꝓmissa tua captiuitatis tempus expletũ sit:
Responditq dñs angło qui loquebat᷑ in ꝓpħa
uerba bona. uerba consolatoria. Bona de fu¬
turors ꝓmissi one: consolatoria de p̾sentiũ
necessitate. Hȩc iuxta litteram. ne uiderem᷑
celare nr̃os quȩ a ꝑegrinȩ linguȩ magistris
didicimꝰ. Cȩterũ ȩccłarũ magistri noctem
in qua cernit᷑ uisio obscuritatẽ mysticȩ
uisionis intelligunt. Posuit enim ds̃ tene.
U ir aut̃ qui descendebat suꝑ equũ rufũ. dñs¬
atq saluator est qui dispensationẽ carnis
assumens: audit in isaia. Qua re rubra sunt
uestimenta tua: Hic qui nunc captiuo po¬
pło rufus ostendit᷑. in apocalipsi ioħis ini
candidis uestib. & incandido equo sedere

Expanded text:
elus, qui interpellabat pro Israel, occasionem accipit elus, qui interpellabat pro Israel, occasionem accipit pro populo deprecandi, et dicit ad Dominum: Cum omnis orbis quietus sit et pacatus, quare, Domine, non misereris Jerusalem et urbium Juda: maxime cum secundum promissa tua captivitatis tempus expletum sit? Responditque Dominus angelo qui loquebatur in propheta verba bona, verba consolatoria: bona, de futurorum promissione: consolatoria, de praesentium necessitate. Haec juxta litteram, ne videremus celare nostros, quae a peregrinae linguae magistris didicimus. Caeterum Ecclesiarum magistri, noctem in qua cernitur visio, obscuritatem mysticae visionis intelligunt. Posuit enim Deus teneb. Vir autem qui ascendebat super equum rufum, Dominus Salvator est, qui dispensationem nostrae carnis assumens, audit in Isaia: Quare rubra sunt vestimenta tua ? Hic qui nunc captivo populo rufus ostenditur, in Apocalypsi Joannis in candidis vestibus, et in candido equo sedere
Abbreviated transcription (Latin):
gnificare putant & ꝑsas. quorũ alii demen-¬
tes fuerint ut cyrus. & darus filius hi¬
staspis & assuerus. quem greci artaxersen
uocant sub quo hester impletur hẏstoria.
alii crudel es: ut cambises &e cȩteri. Uiden-
te gͦ ꝓpħa uirũ ascendentẽ suꝑ equum¬
rufum. & post eum equos rufos.¬
& uarios & albos. & ignorante qđ uiderat.
uisionisq suȩ cupientẽ scire rationẽ atq di¬
cente. quid sunt isti dñe mi. angłs qͥ loque¬
batur in eo. ꝓmittit se esse dicturũ. Et illo
reticente. uir qui stabat int̾ mẏrteta cõme¬
morat. Ista sunt regna quib p̃cepit dñs ut
ꝑambularent t̾rã. & suȩ eam subicerent pote¬
stati. Deniq angłi qui regnis ꝙ nationib
p̃sidebant. non ad alium ueniunt. sed ad ipsũ
dicunt. Per ambulauimꝰ t̾ram. & ecce om̃is t̾ra
habitat᷑ & quiescit. Et est sensus. Omĩa sub
nobis regna tuta sunt & pacata. nec aliqua
premuntur angustia. Ex qua responsione an-¬

Expanded text:
gnificari putant et Persas: quorum alii clemengnificari putant et Persas: quorum alii clementes fuerunt, ut Cyrus, et Darius filius Hystaspis, et Assuerus, quem Graeci Artaxerxem vocant, sub quo Esther impletur historia: alii crudeles, ut Cambyses, et caeteri. Vidente ergo propheta virum ascendentem super equumrufum, et post eum equos rufos, varios, et albos, et ignorante quod viderat, visionisque suae cupiente scire rationem, atque dicente: Quid sunt isti, domine mi? Angelus qui loquebatur in eo, promittit se esse dicturum: et illo reticente, vir qui stabat inter myrteta, commemorat. Ista sunt regna quibus praecepit Dominus, ut perambularent terram, et suae eam 785 subjicerent potestati. Denique angeli qui regnis et nationibus praesidebant, non ad alium veniunt, sed ad ipsum myrteta, et dicunt: Perambulavimus terram, et ecce omnis terra habitatur et quiescit. Et est sensus: Omnia sub nobis regna tuta sunt et pacata, nec aliqua premuntur angustia. Ex qua responsione ang
Abbreviated transcription (Latin):
usquequo non misereberis ierłm & urbium
& scõs qui in medio captiui popłi uersabant᷑.
&e erant in ꝓfundo. Uirũ aut̃ idest michae¬
lem equi rufi & uaru & albi sequebantur.
ordine ut estimant cõmutato. ut albi medoᷤ
ꝑsasq significent. quia subipsis dimissa ca¬
ptiuitas & templum restauratũ est. Uarii
macedones. quorũ non nulli amiei. alii ꝑse¬¬
cutores fuerant. Plenissime suꝑ hoc danielis
ultima uisio loquit᷑. Rufi uͦ regnũ romanoꝵ.
cruentum & sanguinariũ. qđ popłm dĩ int̾.¬
fecerit. templũq subuerterit. Alii uͦ ordinẽ
qui scriptus est conseruantes. uirũ qui ascen¬
derit suꝑ equum rufũ. & eqͦs rufos &e uarioᷤ
&e albos. quattuor regna interp̃tant᷑. Primũ
& scđ̾m sanguinariũ assyrios & cͥaldeos:
quors pͥmi decẽ trib sub salmanassar du-¬
aere captiuas. scdđi uidam &e beniamin. in-¬
censa ierłm ciuitate. temploq subuerso.
Tercios & quartos uarios & albos. medos si¬¬

Expanded text:
usquequo non misereberis Jerusalem, et us, qui in medio captivi populi versabantur, et erant in profundo: virum autem, id est, Michaelem, equi rufi et varii, et albi sequebantur, ordine, ut existimant, commutato: ut albi Medos Persasque significent, quia sub ipsis dimissa captivitas et templum instauratum est: varii, Macedonas, quorum nonnulli amici, alii persecutores fuerunt plenissime super hoc Danielis ultima visio loquitur; Rufi vero regnum Romanorum cruentum et sanguinarium, quod populum interfecerit, templumque subverterit. Alii vero ordinem qui scriptus est, conservantes, virum qui ascenderit super equum rufum, et equos rufos, varios et albos, quatuor regna interpretantur. Primum et secundum sanguinarium, Assyrios et Chaldaeos, quorum primi decem tribus sub Salmanasar duxere captivas. Secundi Judam et Benjamin, incensa Jerusalem civitate, temploque subverso. Tertios et quartos varios et albos, Medos si
Abbreviated transcription (Latin):
omib dieb: usq ad consummationẽ scłi.
Et possideat dñs uidã partẽ suã: confitentem
&e credentẽ nomini suo. Et non alibi possideat
nͥ in t̾ra scã quȩ int̾p̃tat᷑ eccła. Ꝙ eligat ad¬
huc ierłm : quã in tẽptationib & in ꝑsecutionib
dereliquerat uideors. Alii putant sub torob¬
babel & iesu &e esdra &e neemia hȩc ex parte
uersentur. Aliiuͦ infuturũ differunt: quod
tunc crediturȩ sunt gentes in eũ qui mittat᷑
ad ñõ. & eligenda sit ierłm cũ utiq iã om̃s
gentes crediderint in dnm saluatorẽ. nec

Expanded text:
 diebus, usque ad consummationem saeculi . Et possideat Dominus Judam partem suam confitentem, et credentem nomini suo, et non alibi possideat, nisi in terra sancta, quae interpretatur Ecclesia, et eligat adhuc Jerusalem, quam tentationi in persecutionibus dereliquerat. Judaeorum alii putant sub Zorobabel et Jesu, Esdra et Nehemia, haec ex parte versantur. Alii vero in futurum differunt, quod tunc crediturae sint gentes in eum qui mittatur a Domino, et eligenda sit Jerusalem, cum utique jam omnes gentes cre
Abbreviated transcription (Latin):
incendia quȩ & a gentib & ab hereticis arrianis
eccłȩ dni ꝑtulerunt pace reddita uidemꝰ dñi
eccłas affluere. & consolatam syon. & el ectam
ierłm quas dudum abiecerat. Hoc ipsum: &
de templo dnĩ. & de uno quoq credentiũ intel.¬
ligi potest. Quidam consolatã syon & electam
ierłm & cȩtera. quȩ in hunc modũ a ꝓpħis
om̃ib p̃dicant᷑ adcȩlestẽ ierłm referunt: qđ¬

Expanded text:
incendia, quae et a gentilibus, et ab haereticis Arianis incendia, quae et a gentilibus, et ab haereticis Arianis Ecclesiae Domini pertulerunt, pace reddita, videmus Domini Ecclesias affluere, et consolatam Sion, et electam Jerusalem, quas dudum abjecerat. Hoc ipsum et de templo Domini, et de unoquoque credentium intelligere possumus. Quidam consolatam Sion, et electam Jerusalem et caetera quae in hunc modum a prophetis omnibus praedicantur, ad coelestem Jer
Abbreviated transcription (Latin):
bitur dñs adhuc syon. & eliget ad huc ierłm.
Angłs qui supra dixerat ad ꝓpħam. clama. hȩc
dicit dñs exercituũ: nunc quoq impellit
ut clamet. non uocis intentione: sed mentis.
& hoc est qđ clamandũ precipit. Adhuc afflu-¬
ent ciuitates meȩ bonis. Quas nunc cernitis
babylonio igne uastatas: rursũ reb omĩb
abundabunt. & p̾sentib bonis p̃teritã mise¬
riã dñs consolabit᷑: &e eliget ierłm quã paulo
ante ꝓiecerat. Qđ si referimꝰ ad ȩccłam cui uera
bona & ꝑpetua pollicetur: illa bona esse cre¬
denda sunt de quib scriptũ legimꝰ. Uideas bo¬
na ierłm. Et in alio loco. Si uolueritis & audie¬
ritis me: quȩ bona sunt t̾rȩ comedetis. & illud.
Fidens eris in dño: & eleuabit te suꝑ bona¬
terrȩ. Quȩ sibi uir sapiens cui dñs incerta &e
obscura suȩ sapientiȩ reuelarat: spe futurorũ
ꝓmittit & dicit. Credo uidere bona dĩi: int̾ra
uiuentium. His bonis post seuissimȩ ꝑsecutionis

Expanded text:
iget adhuc Jerusalem. Angelus qui supra dixerat ad prophetam: Clama: Haec dicit Dominus exercituum, nunc quoque impellit ut clamet, non vocis intensione, sed mentis: et hoc est quod clamandum praecipit: Adhuc affluent civitates meae bonis quas nunc cernis a Babylonio igne vastatas, rursum rebus omnibus abundabunt, et praesentibus bonis praeteritam miseriam Dominus consolabitur, et eliget Jerusalem, quam paulo ante projecerat. Quod si referimus ad Ecclesiam, cui vera bona et perpetua pollicetur, illa bona esse credenda sunt, de quibus scriptum legimus: Videas bona Jerusalem . Et in alio loco: Si volueritis et audieritis me, quae bona sunt terrae, comedetis . Et illud: Fidens eris in Domino, et elevabit te supeterrae. Quae sibi vir sapiens, cui Dominus incerta et obscura suae sapientiae revelarat, spe futurorum promittit, et dicit: Credo videre bona Domini, in terra viventium . His bonis post saevissimae persecutionis
Abbreviated transcription (Latin):
unũ septem ocłi sunt. Nr̃ĩ hoc loco artantur
auideis: qđ iuixta consequentiã textũq ser¬
monis magis debeant iesum sacerdotẽ filiũ
Si enĩ addñm sermo est: & ad xp̃m dicitur.
audi iesu sacerdos magne: quis est de quo
infertur. ecce ego ad ducam seruum meum
orientẽ. qui alio nomine lapis appellatur. &
datus est corã iesu. & suꝑ hunc lapidem septem
ocłi sunt. Econtrario nr̃i nitunt᷑ asserere: &

Expanded text:
unum, septem oculi sunt. Nostri in hoc loco arctantur unum, septem oculi sunt. Nostri in hoc loco arctantur a Judaeis, quod juxta consequentiam textumque sermonis magis debeant Jesum sacerdotem intelliSi enim ad Dominum sermo est, et ad Christum dicitur: Audi, Jesu sacerdos magne: quis est de quo infertur: Ecce ego adducam servum meum Orientem, qui alio nomine lapis appellatur, et datus est coram Jesu, et super hoc lapide septem sunt oculi? Econtrario nostri nituntur as
Abbreviated transcription (Latin):
di conuersari. quȩ est ȩccła dĩ uiuentis: colũ¬
na & firmamentũ ueritatis. & ñ solum iudica¬
bit domũ eiꝰ. sed custodiet atria dnĩ de quibus
alios ꝓocłis habens. alios ꝓmanib alios ꝓ
pedib: iuxta illud qđ legimus. Ds̃ stetit in
sinagoga deoꝵs. in medio aut̃ deos diuidicat.
Dedit quoq ei de angłoꝵs numero ministros. qͥ
cȩlestib est. Si enĩ angłi non nubunt neq
nubuntur. & qͥ in uirginali continentia ꝑse-
etuantes habeant pedes. sed cũ stante stent
dño No di iesu sacerdos magne &e ami¬
ci tui qui habitant corã te: quia uiri por¬
tendentes sunt. Ecce ego adducam seruum
meũ orientẽ: quia ecce lapis quẽ dedi coram
iesu. Suꝑlapidẽ unũ: septẽ ocłi sunt. Laix.
l udi gͦ iesu sacerdos magne & ꝓximi tui qui
sedent ante faciem tuã: quia uiri. t eb̃aclco.¬
so̾c. idest portentor speculatores sunt. Quia
ecce ego ad ducã seruum meũ orientẽ: quia
lapis quẽ dedi ante faciem iesu. suꝑ lapidem

Expanded text:
quae est Ecclesia Dei viventis, columna et firmamentum veritatis . Et non solum judicabit domum ejus; sed custodiet atria Domini, de quibus alios pro oculis habens, alios pro manibus, alios pro pedibus, juxta illud quod legimus: Deus stetit in synagoga deorum, in medio autem deos dijudicat . Dedit quoque ei de angelorum numero ministros, qui coelestibus est . Si enim angeli non nubunt neque nubuntur, et qui in virginali continentia persetuantes habeant pedes, sed cum stante stent Domino? Audi, Jesu sacerdos magne, tu et amici tui qui habitant coram te, quia viri portendentes sunt. Eapis quem dedi coram Jesu, super lapidem unum septem oculi sunt. LXX: Audi ergo, Jesu sacerdos magne, et proximi tui qui sedent ante faciem tuam, quia viri τερατοσκόποι, id est, portentorum spectatores sunt, quia ecce ego adducam servum meum Orientem, quia lapis quem dedi ante faciem Jesu super lapidem
Abbreviated transcription (Latin):
miscui: ut edificarem suꝑ petramꝰ &e ñ suꝑ
harenam ac stabile iacerem fundamentum.
qđ paulus architectus posuisse se scribit.
Tuȩ beniuolentiȩ erit. ñ eruditionẽ nr̃ãm. quȩ
uel nulla uel parua est. sed ꝓnam in te susci¬¬
pere uoluntatẽ. ut nos ad cętera ꝓuoces. & in
longo scripturarũ campo currere cohorteris
Siqui autem sunt quib interp̃tationẽ & horsꝰ
&e alioꝵ uoluminũ ante ꝓmisi. ignoscant
in credibili in te amori meo. & quicqͥd tibi
scripsi sibi scriptum arbitrent᷑. Caritas enĩ
benigna est. caritas non emulat᷑. ñ quęrit
que sua sunt. Sed iam tempus est. ut zacha-¬
riȩ uerba ponentes sp̃ui scõ interp̃tationis ue¬
la pandamus.n mense octauo. in

Expanded text:
miscui, ut aedificarem super petram et non super miscui, ut aedificarem super petram et non super arenam , ac stabile jacerem fundamentum, quod Paulus architectus posuisse se scribit . Tuae benevolentiae erit, non eruditionem nostram, quae vel nulla, vel parva est; sed pronam in te suscipere voluntatem: ut nos ad caetera provoces, et in longo Scripturarum campo currere cohorteris. Si qui autem sunt, quibus interpretationem et horum, et aliorum voluminum ante promisi, ignoscant incredibili in te amori meo, et quidquid tibi scripsi, sibi scriptum arbitrentur: Charitas enim benigna est, charitas non aemulatur, non quaerit quae sua sunt. Sed jam tempus est, ut Zachariae verba ponentes, Spiritui sancto interpretationis vela pandamus. LIBER PRIMUS. In
Abbreviated transcription (Latin):
natio ꝑuenir&e adcalcẽ: susceptum opus dese¬
rere nolui. s qđ &e absq te dictaturus eram.
tuo potissimũ nomini consecraui. Et gaudeo
qđ obscurissimꝰ liber tachariȩ ꝓpħȩ. & inter
duodecim longissimꝰ eo tẽpore disserendus:
quo ob festinationẽ eiꝰ qui reuersurus est nul¬
lam morã patit᷑ int̾ptatio. sed uelim noli.
saltem lucratiuis ꝑ noctem oꝑis atq furtiuᷤ
dictare compellor qđ tibi dirigam. Scripsit
inhunc ꝓpħam origenes duo uolumina:
usq add terciam partẽ libri a principio. Ippo.¬
litus quoq edidit commentarios. & didimꝰ
quinq explationũ libros me rogante dicta.¬
allegorica fuit. & hystoriȩ uix pauca tetige¬
runt. Itaq imitari cupiens illum patrẽ fami¬
lias qui ꝓfert de thesauro suo noua & uete¬
ra &e sponsam de cantico canticoꝵ quȩ dic̃.
noua cum ueterib fratruelis m̃s seruaui
tibi: hystoriȩ hebreoꝵ tropologiam nr̃oꝵ

Expanded text:
natio perveniret ad calcem, susceptum opus desenatio perveniret ad calcem, susceptum opus deserere nolui, sed quod et absque te dictaturus eram, tuo potissimum nomini consecravi; et gaudeo quod obscurissimus liber Zachariae prophetae, et inter duodecim longissimus, eo tempore disserendus est, quo ob festinationem ejus qui reversurus est, nullam moram patitur interpretatio: sed velim nolim, saltem lucrativis per noctem horis atque furtivis dictare compellor, quod tibi dirigam. Scripsit in hunc prophetam Origenes duo volumina, usque ad tertiam partem libri a principio. Hippolytus quoque edidit Commentarios, et Didymus quoque Explanationum libros, me rogante, dictavm ἐξήγησις allegorica fuit, et historiae vix pauca tetigerunt. Itaque imitari cupiens illum patremfamilias, qui profert de thesauro suo nova et vetera : et sponsam de Cantico canticorum, quae dicit: Nova cum veteribus fratruelis meus servavi tibi : historiae Hebraeorum tropologiam nostrorum