comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipera nequissimum genus bestie. & super
ominta que serpentin sunt generis astutior. uͥ
oeumndi cupiditatem assumpserit: murene marity¬
me notam sibi requirit copulam. uel notiam ĩparat᷑.¬
Lessaq ad littis: sibilo testisicata presentiam fiti. ad cõ¬
ingalem amplexum illam euocat. Murena autẽ inuita¬
ta non deesse: &o uenenate serpenti expetitos usussue
di. nisi ferenos esse moret coniugum: & si absens est eꝰ
opientam presentiams Dit hoet aspet: fallax incon¬
dicus lubricas temulentus. Quto peius ueneno: Oa
in conuge murena non refugit. Llocata non deẽ: et
serpentis lubricum seduila caritate complectitur. Ille
ttia mala portat & leuitatis feminee facilitatem: tu ui¬
rum tacim non potes mulier sustinere: Adam per
euamĩ qect pris est: non eua per aram. Quem uocauut᷑
ad culꝑam intiller: iustam est ut eam gubernatorem
assumat. ne itertim feminea facilitate labatur. Sed
horridus & incultus est. Semel placant. Numquid itir

Expanded text:
ipera, nequissimum genus bestiae et super ipera, nequissimum genus bestiae et super omnia quae serpentini sunt generis astutior, ubi coeundi cupiditatem igitur, muraenae maritimae notam sibi requirit copulam uel nouam praeparat progressaque ad litus sibilo testificata praesentiam sui ad coniugalem amplexum illam euocat, muraena autem inuitata non deest et uenenatae serpenti expetitos usus suadi nisi ferendos esse mores coniugum et, si absens est, eius operiendam praesentiam ? sit licet asper fallax inconditus lubricus temulentus: quid peius ueneno, quod in coniuge muraena non refugit? uocata non deest et Ioui lubricum sedula caritate conplectitur. ille tua mala portat et leuitatis femineae facilitatem, tu uirum tuum non potes, mulier, sustinere? Adam per Euam deceptus est, non Eua per Adam. quem uocauit ad culpam mulier, iustum est ut eum gubernatorem assumat, ne iterum feminea facilitate labatur. sed horridus et incultus est: semel placuit. numquid uir
Abbreviated transcription (Latin):
est popultis. Exil supra undas o homo quia piscis
es: non te: oprimant scłi istius flactus. Di tempe¬
stas est: pete altum in ꝓfundum. di serenitas. lude
in flactibtis. Si procella: cane ab scopuloso litore. ne te
in ruyem surens estus illidat. De coniugiis.¬
criptam est enim. Estate astiti sicitt serpentes.
Go quia de serpentibus astutis ꝓposicum exemplã
estr simis astuti cira querenda oseruanda. conitigia.
oiligamus tribita nobis consortia. Eo si hi qui longni¬
quis fuerant ortus sui tempore regomibtis separati. int̾
se contienerint: & si tur ad peregrina contenderit:
nulla longinquitas nulla absentia complacitam mi¬
ntiat caritatem. Eadem lex presentes absentesq co¬
necͦtit. idẽq nature uinculum inter distantes & cons¬
sistentes coningalis caritatis iura construxit. eodem
igo benedict nis utriusq colla consotiantur etram¬
sialiter obeat separatartim regiontm longa diuorta:
quia non corporis ceruice s mentis iugum gratie recepunt.

Expanded text:
eam . Exsili super undas, o homo, quia piscis es: non te opprimant saeculi istius fluctus: si tempestas est, pete altum et profundum: si seneritas, lude in fluctibus: si procella, cave a scopuloso littore; ne te in rupem furens aestus illidat. criptum est enim: Estote astuti sicut serpentes . 18. Et quia de serpentibus astutis propositum exemplum est, simus astuti circa quaerenda et servanda conjugia, diligamus tributa nobis consortia. Et si ii qui longinquis fuerant ortus sui tempore regionibus separati inter se convenerint, et si vir ad peregrina contenderit, nulla longinquitas, nulla absentia complacitam minuat charitatem. Eadem lex praesentes absentesqnectit, idem naturae uinculum inter distantes et consistentes itaque caritatis iura constrinxit, eodem iugo benedictionis utriusque colla sociantur, etiamsi alter obeat separatarum regionum longa diuortia, quia non corporis ceruice, sed mentis iugum gratiae receperunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tem mittit s in dexteram sicut iissus a xp̃o ẽ. Noli
timere sinus eitis quia dictam ẽ ei. Ex hoc erisho¬
mines uicuficans. Ioco misit retia & complexus ẽ stepha¬
num qui de etiangłio prinius ascendit. babens in orpi
sto staterem iusticie. Unde confessione constanti cla¬
mauit dicens. Ecce indeo celos aptos: & filium homi¬
nis stantem a dextris dei. ꝓ hoc pisce stabat dñs iħc
sciebat enim esse in ore eitis pretum sui census. De
niq glorioso martyrio. & pecri iudiciam atq doctonu
& xp̃i gratiam locuples assertor impleuit. Nec te mo¬
ueat. quod pto mari euangłium posui. Etangelumi
est in quo xp̃o ambulauit: ecrangłm est in quo licet
titubauerit petrus quando negauit. tamen ꝑ dexte¬
ram xp̃i fide munimentum stationis intienit id
Euangelitm ẽ de quo marryr ascendit: etangłm
est mare in quo piscantur apłi an quo mtccitur
rete. quod simile est regno celorum. Euangelitm

Expanded text:
tem mittit, sed in dextram, sicut iussus a Christo est. noli tem mittit, sed in dextram, sicut iussus a Christo est. noli timere sinus eius, quia dictum est ei: ex hoc eris homines uiuificans. ideo misit retia et conplexus est Stephanum, qui de euangelio primus ascendit habens in ore suo statera iustitiae. sua confessione constanti clamauit dicens: ecce uideo caelos apertos et filium hominis stantem ad dexteram dei. pro hoc pisce stabat dominus Iesus; sciebat enim esse in ore eius pretium sui census. denique glorioso martyrio et Petri iudicium atque doctrinam et Christi gratiam locuples adsertor inpleuit. Nec te moueat, quod pro mari euangelium posui. euangelium est, in quo Christus ambulauit: euangelium est, in quo, licet titubauerit Petrus, quando negauit, tamen per dexteram Christi fidei munimentum, stationis inuenit gratiam: euangelium est. de quo martyr ascendit: euangelium est mare, in quo piscantur apostoli, in quod mittitur rete, quod simile est regno caelorum: euangelium
Abbreviated transcription (Latin):
malos demedio iustorum. &o mittent eos in caminũ
ignis. Dunt ergo & bomi & mali pisces. Bomi seruant᷑
ad prequm: mali statim ardent. Bontm piscem nec
retia inuoluunt. s eleuant. nec hamus internecat atq
interficit. s pritiosi itulneris ꝓfaindit sangaine: in cri¬
ius oris confessione bontim pregam reꝑtitur. quo tri¬
butum apłicum &o census xp̃i possit ex solui. Sic enim
scriptum est cdicente dño. Reges terre a quibtis acci
Et respondente petro ab alienis: ait dñs. Ulade ad ma¬
re & mitte hamum & eum piscem qui pͥmus ascenderit
tolle & apto ore eius inuemies staterem. Illum sumens
da cis prome & te. Noli igitur o bone piscis petri ha¬
mum timere. Non occidit: sed consecrat. Noli qua¬
si tulem te contempnere: quia uides corpuis infirmum.
Habes in ore ttio. quod os pro petro & praxp̃o offe¬
ras. Noli timere petri retia: cui dicit dñs. Duc in
altum. & laxate retia. Non enim in sinistram par¬

Expanded text:
malos de medio jusmalos de medio jusignis . Sunt ergo boni et mali pisces, boni servantur ad pretium, mali statim ardent. Bonum piscem nec retia involvunt, sed elevant; nec hamus internecat atque interficit, sed pretiosi vulneris perfundit sanguine, in cujus oris confessione bonum pretinm reperitur, quo tributum apostolicum, et census Christi possit exsolvi. Sic enim scriptum est, dicente Domino: Reges terrae a quibus accipEt respondente Petro, ab alienis, ait Dominus: Vade ad mare, et mitte hamum, et eum piscem qui primus ascenderit, tolle, et aperto ore eius inuenies ibi staterem; illum sumens dabis pro me et te. noli igitur, o bone piscis, proprios amum timere; non occidit, sed consecrat. noli quasi uilem te contemnere, quia uides corpus infirmum. habes in ore tuo quod et pro Petro et pro Christo offeras. noli timere Petri retia, cui dicit Iesus: duc in altum et laxato retia; non enim in sinistram par
Abbreviated transcription (Latin):
ceris. iniusto iniustior. & inigno iniguior. auaro auarior.
Ulide ne ioem te qui piscem illum finis inueniat. Ha¬
mtm caue caue retia. S presumis de potentia. quod
nemo tibi possit resistere. Presumebat do filurtis quod
hamum sibi nemo iaceret. nemo tenderet retia: & si
incidisset uniuersa difrumperet. Et tamen fusciram
non euasit: aut nexus uinculi talidioris incurrit. quibꝰ
se non possit extiere. Sine dubio & hominum iniquitaᷤᷤ.
quo grauiora cominiserit eo magis scelere suio tuta esse
non poterit. quin aliquando dissoluat quod pro scele-¬
rum precio constat difficile posse uitari. Iuxta auagogen
iscis ergo es o homo. Andi quia piscis. Simile est
regnum celortm retimisso in mari: quod ex omni
genere piscium congregauit. Cum autẽ esset impletã.
dixerunt id ad litus. Et sedentes elegerunt optimos
innasis fiis: malos autẽ foras miserunt. Dic erit in
consuminatione seculi. Exibunt angłi & separabunt

Expanded text:
ceris, injusto injustior, et iniquo iniquior, et avaro avarior. ceris, injusto injustior, et iniquo iniquior, et avaro avarior. Vide ne idem te qui piscem illum finis inveniat: hamum cave, cave retia. Sed praesumis de potentia, quod nemo tibi possit resistere: 85 praesumebat et silurus quod hamum nemo sibi jaceret, nemo retia tenderet, et, si incidisset, universa dirumperet; et tamen fuscinam non evasit, aut nexus vinculi validioris incurrit, quibus se non posset exuere. Sine dubio et hominum iniquitas quo graviora commiserit, eo magis scelere suo tuta esse non poterit; quin aliquando dissolvat quod pro scelerum pretio constat difficile posse vitari. CAPUT VI. Piscis ergo es, o homo. Audi quia piscis es: Simile est regnum coelorum reti misso in mare, quod ex omni genere piscium congregavit. Cum autem esset impletum, duxerunt id ad littus, et sedentes elegerunt optimos in vasis suis, malos autem foras miserunt. Sic erit in consummatione saeculi. Exibunt angeli, et separabunt
Abbreviated transcription (Latin):
t tu piscis es qui uiscera intiadis ahena: qui de¬
mergis infirmum. qui credentem psequeris usq
in ꝓfundum. Cane ne dum illtim sequeris incidas ipse
inualidiorem. & deducat te in alienas insidias qui tuaᷤᷤ
uitat inuirias: priusq tuiam ex ꝑectet erumpnam.
qui de ꝑsequente ꝓpriam reforimdabat.
uid inter est inter diuitem improbe capidita¬
tis ingltttie absorbentem infirmorum patrimo¬
nia o silurum minorum piscium uisceribus altio reple¬
tum:. Desunctus ẽ dies. & nichil ei sua spolia ꝓfuert̃:
imino magis eum rapinarum suarum decestabiliorẽ
fecit infamia. Captus ẽ silurus: & iniitilis preda de¬
tecꝰta ẽ. Quanti in eo reperiuntur qui alios detiora-¬
tierant : & ti diues habes in finti tuo alterits pre-¬
deitorem. Ille habebat facultates pauꝑis quas intiase¬
rat : tu eum oppͥmens duo patrimonia tuis facultatils
addidisti. & ad huc tanto non sadaris augiento. & di¬
cis quod alios uindicas. cum eadem cominittas que ulcis¬

Expanded text:
t tu piscis es, qui viscera invadis aliena, qui demergis infirmum, qui cedentem persequeris usque in profundum. Cave ne dum illum persequeris, incidas ipse in validiorem, et deducat te in alienas insidias, qui tuas vitat, priusque tuam spectet aerumnam, qui te persequente propriam reformidabat. uid interest inter divitem improbae cupiditatis ingluvie absorbentem infirmorum patrimonia, et silurum de minorum piscium visceribus alvum repletum? Defunctus est dives, et nihil ei sua spolia profuerunt, imo magis eum rapinarum suarum detestabiliorem fecit infamia. Captus est silurus, et inutilis praeda detecta est. Quanti in eo reperiuntur, qui alios devoraverant? Et tu dives habes in sinu tuo alterius praedatorem. Ille habebat facultates pauperis quas invaserat: tu eum opprimens duo patrimonia tuis facultatibus addidisti, et adhuc tanto non satiaris augmento; et dicis quod alios vindicaveris, cum eadem committas quae ulcis
Abbreviated transcription (Latin):
futura sunt quasi ꝑfecta iam laudat. que adhuc in
pͥmi opis exordio sunt: finem oꝑis cognitione prece¬
niens. Nec mirum: apud quem rerum ꝑfecto ñ
in consuminatione oꝑis. s in sue predestinatione
ẽ uoltintatis. Laudat singłã quasi conuenientia fut᷑ĩs:
laudat plenitadinem singlortini uenustate compositã.
a est enim uera pulchrit᷑ado. & in singłis menbris
esse quod deceat. & in toto ut insingalis gratia. in om¬
nibus forme conuenientis pulchritudo laudetur. S
iam etiam sccdẽ nobis clandatur dies: ne dum opus
astruimus firmamenti. infirmiores eos qui andicint
dicendi proliritate faciamus. dum in noctẽ sermo ꝓdu¬
citur. que adhuc carens lune stellarumq luimine. non¬
dum enim luminaria creata sunt. celi obscaritatem
possit afferre remeantibus simul ut cibo pottiq cu¬
renttir corpora. ne animis epulantibus. fragilitas carnᷤ
de nocttrno quoq ieiunio queratur. E xplic̃ dies sed s

Expanded text:
futura sunt, quasi perfecta jam laudat, quae adhuc in futura sunt, quasi perfecta jam laudat, quae adhuc in primi operis exordio sunt, finem operis cognitione praeveniens. Nec mirum si apud quem rerum perfectio, non in consummatione operis, sed in suae praedestinatione est voluntatis, laudat singula, quasi convenientia futuris: laudat plenitudinem singulorum venustate compositam. Illa est enim vera pulchritudo, et in singulis membris esse quod deceat, et in toto; ut in singulis gratia, in omnibus formae convenientis plenitudo laudetur. Sed jam etiam secundus nobis claudatur dies, ne dum opus astruimus firmamenti, infirmiores eos, qui audiunt, dicendi prolixitate faciamus; dum in noctem sermo producitur, quae adhuc carens lunae, stellarumque lumine, nondum enim luminaria creata sunt coeli, obscuritatem possit afferre remeantibus: simul ut cibo, potuque curentur corpora, ne animis epulantibus, fragilitas carnis de nocturno quoque jejunio conqueratur. LIBER TERTIUS.
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Dicut audio iudico: & indicium meum uerum ẽ
quia solus non sum. s ego & qui me misit pater: Hoc
iusticum est illud: morale. Ulidit michi: probauit mͥ.
Quod deus probauit. tu reprehensibile ne dixeris: qm̃
quod decis mundaiit tu ne cominue dixeris. scͥptum
tibi esse meministi. Ergo bonum nomen qͥei ne blasphe¬
mes. Si firmamentum bonum: quantomagis bonꝰ
eits creator. etiam si arriani noluit. eunominiani
reclament radicis degeneris fructus deterior: Uidit
inquit decis quia bonum. Dolent artifices singula pͥ¬
us facere. & postea habili commissione conectere: ut qͥ
uultus hominum uel corꝑora exculpunt de marmore.
uel ere fingunt. uel ceris expͥmunt. non tamen scuit
quemadmodum sibi possint menbra singula conue-¬
nire. & quid gratie afferat futura conexio. & ideo
aut laudare non audent aut pro parte laudant. Ds̃
uero tanquã estimator uniuersitatis. preuidens quȩ

Expanded text:
eait: sicut audio et iudico, et iudicium meum uerum est, eait: sicut audio et iudico, et iudicium meum uerum est, quia non sum solus, sed ego et qui me misit pater. hoc mysticum est, illud morale. uidit mihi, probauit mihi. quod deus probauit tu reprehensibile ne dixeris, quoniam quod deus mundauit, tu commune ne dixeris scriptum tibi esse meministi. ergo bonum dei nemo blasphemet. et si firmamentum bonum, quanto magis bonus eius creator, etiamsi Ariani nolint, Eunomiani reclament, radicis degeneris fructus deterior. uidit inquit deus quia bonum est. solent artifices singula prius facere et postea habili commissione conectere, ut qui uultus hominum uel corpora excudunt de marmore uel aere fingunt uel litorali exprimunt, non tamen sciunt quemadmodum sibi possint membra singula conuenire et quid gratiae adferat futura conexio. et ideo aut laudare non audent aut pro parte laudant, deus uero tamquam aestimator uniuersitatis praeuidens quae
Abbreviated transcription (Latin):
utiq cognouit quod nesciebat. s ꝓbauit quod placebeit.
Non quasi incognitum placuit opus: quia nec quasi in¬
cognitus pater. qui complacaut in filio. sicit scriptum ẽ.
Hic est filius metis dilectus: in quo complacui. Scit aũt
semꝑ filicis uoluntatem patris. & pater filii: & audit pa-¬
trem filius semꝑ. & pater filium. ꝑ unitatem nature tio¬
luntatis atq stibstantie. Demq testatur hoc in etian¬
gelio suo filius. dicens ad patrem. Sciebam. quod semper
me audis. Imago est enim inuisibilis dei filius: omina
patris quasi ymago expͥmit. omnia eitis ꝗuasi splendor
glorie illuminat nobis atq manifestat. Uidet & filius
patris optis sicut & pater filii: sicut ipse filius declarauit.
Non podest filius facere a se quicquam: nisi quod uiderit
facientem patrem. llidet ergo facientem patrem. & uidet
per secrettim inuisibilis nature : & qudit similiter. Demq¬

Expanded text:
utique cognouit quod nesciebat, sed probauit quod placebat. utique cognouit quod nesciebat, sed probauit quod placebat. non quasi incognitum placuit opus, quia nec quasi incognitus pater, qui conplacuit in filio, sicut scriptum est: hic est filius meus dilectissimus, in quo conplacui. scit autem semper filius uoluntatem patris et pater filii, et audit patrem filius semper et pater filium per unitatem naturae, uoluntatis atque substantiae. denique testatur hoc in euangelio suo filius dicens ad patrem: sciebam quod semper me audis. imago est enim laudantium dei filius. omnia patris quasi imago exprimit, omnia eius quasi splendor gloriae inluminat nobis atque manifestat. uidet et filius patris opus sicut et pater filii, sicut ipse dominus declarauit: non potest filius facere a se quidquam nisi quod uiderit facientem patrem. uidet ergo facientem patrem et uidet per secretum inuisibilis naturae et audit similiter. deniqu
Abbreviated transcription (Latin):
ferimus: sed ad ueritatem. Latidant etiam dracones do
mininum uel decoris offundit. uel inesse rationis ostendit
laudat pater quod facit filits. Nichil in illo nature de¬
generis inuenitur: cuitis opus a paterna non degenerat
uolantate. Ulidit utiq non oculis corporalibus intendit:
s definitut plenitudini gratie contienire. ut michi eius
iudicium cognoscere daretur. Nos enim solemus et iam
de his que dituna stint disputare. Et quid mirum fi
de oꝑe tractare possint: qui de ipsius oꝑatoris genera¬
tione facuuint questiones. Ipstim in iudicium uocant:
ipsum inequalem atq degenerem disserere conantur.
Ioeo legis: & dixit deus. & fecit deus. Eodem pater & filiꝰ
maiestatis honorantur nomine. Et uidit detis quia bo¬
num dixit. tanquam omnia que pater uellet sciens: et
uidit. tanquã omnia que filius faceret scientia tenens.
& efficiens oꝑatione consorti. Llidit quia bonum ẽ: non

Expanded text:
ferimus, sed ad veritatem. Laudant etiam dracones Domferimus, sed ad veritatem. Laudant etiam dracones Domminimum vel decoris offundit, vel inesse rationis ostendit.laudat Pater, quod facit Filius. Nihil in illo naturae degeneris invenitur, cujus opus a paterna non degenerat voluntate. Vidit utique, non oculis corporalibus intendit: sed definivit plenitudini gratiae convenire, ut mihi ejus judicium cognosceretur; nos enim solemus etiam de iis, quae divina sunt, disputare. Et quid mirum si de opere retractare possint, qui de ipsius operatoris generatione faciunt quaestiones? Ipsum in judicium vocant, ipsum inaequalem atque degenerem asserere conantur. Ideo legis: Et dixit Deus, et fecit Deus. Eodem Pater et Filius majestatis honorantur nomine. Et vidit Deus quia bonum. Dixit tamquam omnia quae Pater vellet scienti, et vidit tamquam omnia quae Filius faceret scieet efficiens operatione consorti. uidit quia bonum. non
Abbreviated transcription (Latin):
ofirmamentum dicitar quod non sit intralidum nec
remissum. Unde & de tonitribus que concepto intra
sinum nubium sp̃u cum se uehementer erupturtis.
eliserit. magno concrepant sonitu: ait scriptura. lir
nuncitpatum: uel quod diuina uirtute firmatum
sit. sicut scriptura nos docet dicens. Laudate etim in fir
celos celorum ad intelligibiles uirtates. firmament itm
ad oꝑatorias: & ideo laudare celos uel enarrare głam
dei. anuntiare firmamentum. d non quasi spirita.¬
lia s quasi opa mundi enarrant: quemadmodum suꝑͣ
diximus. Alii quoq purificatorias uirtutes interp̃ta.¬
ti sunt aquas. que suꝑ celos sunt. Accipiamus hec qͣsi
adtractatus decoi ẽ: nobis tamen non alienum udetur.
atq absurdum. si aquas ueras ꝓpter illam causam quam
dyximis intelliganus. Nam & ros & gela & frigas
& estas. sodm̃ hẏmntim ꝓphecicum benedicunt dñn:¬
benedicit & terra. Et illa non intelligibiles naturas re-¬

Expanded text:
et firmamentum dicitur, quod non sit inualidum nec et firmamentum dicitur, quod non sit inualidum nec remissum. unde et de tonitribus, quae csinum nubium spiritu cum se vehementer erupturus eliserit, magno concrepant sonitu, ait Scriptura: Firmnuncupatum, vel quod divina virtute firmatum sit, sicut Scriptura nos docet, dicens: Laudate eum in firmse aliquos coelos coelorum ad intelligibiles virtutes, firmamentum ad operatorias. Et ideo laudare coelos, vel enarrare gloriam Dei, annuntiare firmamentum: sed non quasi spiritalia, sed quasi opera mundi enarrant, quemadmodum supra diximus. Alii quoque purificatorias virtutes interpretati sunt aquas, quae super coelos sunt. Accipimus haec quasi ad tractatus decorem: nobis tamen non alienum videtur atque absurdum, si aquas veras propter illam causam, quam diximus, intelligamus. Nam et ros et gelu et frigus et aestus, secundum hymnum propheticum benedicunt Det seq.: et illa non ad intelligibiles naturas re
Abbreviated transcription (Latin):
puli ifrł dixit deus. Erit tibi celum suꝑ captit tuum
ereum: & terra tua ferrea: quando pretium perfidie
ltiens popls̃ indeoruim. intemperie celi & terre in fecundi¬
tate multatur. De celo enim est causa omnis fertilitati
Deniq & moyses benedictiones tribus ioseph. a finibus
lis cursii & contienientibus mensibus. & a uertice montiũ
& collium eternorum dedit. eo quod moderatione celesti
terrarum fecunditas nutriatur. Ferreum ergo celum ẽ
quod nullum exudat humorem: quando nullis excluf¬
nubibus ymber rumpitur. Est etiam ferreum celum
sub obscurus aer. pressus atq nuibilosus colore: ferrugi¬
neo. Quando rigore frigoris stringitur terra: tunc ue¬
luti suꝑ caput nr̃m humor suspensus uidetur. & per
momenta innumera imminere. Plerumq etiam gla-¬
tialibus uentorum flatibus rigentes aque solidantur.
in nytiem: & rupto acre nix funditur. Neq enim fir¬
nramentum hoc ꝑotest sine aliquo rumpi frigore: ideo

Expanded text:
puli Istrahel dixit deus: erit tibi caelum super caput tuum puli Istrahel dixit deus: erit tibi caelum super caput tuum aereum et terra tua ferrea, quando pretium perfidiae luens populus Iudaeorum intemperie caeli et terrae infecunditate multatur; de caelo enim causa fertilitatis. denique et Moyses id benedictionibus tribui Ioseph a finibus clis cursu et a conuenientibus mensibus et a uertice montium et collium aeternorum dedit, eo quod moderatione caelesti terrarum fecunditas nutriatur. ferreum ergo caelum, quod nullum exundat umorem, quando nullus nubibus imber rumpitur. est etiam ferreum caelum subobscurus aer pressus atque nebulosus colore ferrugineo, quando rigore frigoris stringitur terra. tunc ueluti super caput nostrum umor suspensus uidetur et per momenta inminere. plerumque etiam glacialibus uentorum flatibus rigentes aquae solidantur in niuem et rupto aere nix funditur. neque enim firmamentum hoc potest sine aliquo rumpi fragore. ideo
Abbreviated transcription (Latin):
huius exterioris soliditatem. quod dicitur celi firmam̃tũ
sicut legimus in hymno ꝓphetico. Benedictus es in firma¬
mento celi. Nam celum quod oypanoc grece. dicitur la¬
tine quia impressa stellarum lumina uelut signa habeat
tanquam celatum appͤllatur: sicut argentum quod qtasi¬
stellis eminentibus refulget. celatum dicimis. Oypanoc¬
autẽ ãnotoy opa ce aĩ dicitur quod udeatar. lypotanti.¬
cctpatur. quia lucidus est tanquã uisibisio. Ullde puto &
celi: eo quod potestates que sunt in illo uisibili loco spec-¬
tent hec omnia. & subiecta suis habeant conspectibus.
Deniq clatsum celum dictum ẽ temporibus helye. qͣndo
achab & iez abel ꝑfidia regnabat: ctm popls̃ regali sacrile¬
gio deseruiret. eo quod nemo ad celos oculos erigebat. Ne¬
mo eitis auctorem uenerabattr: s ligna & Iapides adora¬
bant. Lbide hoc colligimus: quia & in maledictionibus po¬

Expanded text:
huius exterioris soliditatem, quod dicitur caeli firmamentum, huius exterioris soliditatem, quod dicitur caeli firmamentum, sicut legimus in hymno prophetico: benedictus es in firmamento caeli. nam caelum, quod οὺρανός graece dicitur, latine, quia inpressa stellarum lumina uelut signa habeat, tamquam caelatum appellatur, sicut argentum, quod signis eminentibus refulget, caelatum dicimus, paasat dicitur, quod uidetur. zpo; ἀντcupatur, quia lucidus est, tamquam uisibilis. unde puto et caeli, eo quod potestates, quae sunt in illo uisibili loco, spectent haec omnia et subiecta suis habeant conspectibus. denique clausum caelum dictum est temporibus Heliae, quando in Achab etlezabel perfidia regnabat, cum populus regali sacrilegio deseruiret, eo quod nemo ad caelum oculos erigebat, nemo eius auctorem uenerabatur, sed ligna et lapides adorabant. unde hoc colligimus? quia et in maledictionibus po
Abbreviated transcription (Latin):
ex solis quadam diidicatione fieri ꝑhibetur: qui quod
purum ac leue & sibi rapit. quod gratie ac terrenuim re¬
linquit. ex quo remanet illud salsum atq arioum. quod
sine usti & suauitate potandi sit. S reuertamur ad ꝓposi¬
tum. liat firmamentum inter medium aque. Non mo¬
ueat sicut iam dixi. quia supra celum ait. hic dicit fir-¬
mamentum: qm̃ & dauid dicit. Celi enarrant głam dei:
& oꝑa manuum eius annuntiat firmamentum. Hoc est
mundi opus cum uidetur. suum laudat auctorem. Intrisi¬
bilis enim maiestas eius. ꝑ ea que uidentur agnoscitur. E
tudettr michi nomen celorum cominune esse. qua pluri-¬
mos celos scripture testificantur: nomen autẽ esse spetiale
firmamentum.Diquidem & hic ita habet. & uocauit ds̃¬
firmamentam celum: ut uideatur supra generaliter dixiᷤᷤ¬
se inpͥncipio celum factum. ut omnis celestis creature fa¬
bricam comprehenderet: hic autẽ specialem firmamenti

Expanded text:
ex solis quadam diiudicatione fieri perhibetur, qui quod ex solis quadam diiudicatione fieri perhibetur, qui quod purum ac leue est sibi rapit, quod graue atque terrenum relinquit, ex quo remanet salsum illud atque aridum, quod sine usu et suauitate potandi sit. Sed reuertamur ad propositum. fiat firmamentum inter medium aquae. non moueat, sicut iam dixi, quia supra caelum ait, hic dicit firmamentum, quoniam et Dauid ait: caeli enarrant gloriam dei, et opera manuum eius adnuntiat firmamentum, hoc est: mundi opus, cum uidetur, suum laudat auctorem; inuisibilis enim maiestas eius per ea quae uidentur agnoscitur. et uidetur mihi nomen caelorum commune esse, quia plurimos caelos scriptura testificatur, nomen autem esse speciale firmamentum, siquidem et hic ita habet: et uocauit firmamentum caelum, ut uideatur supra generaliter dixisse in principio caelum factum, ut omnem caelestis creaturae fabricam conprehenderet, hic autem specialem firmamenti
Abbreviated transcription (Latin):
componunt: quia nichil interest. utrum ex nattra calo¬
rem quis habeat. an ex passione. aut aliqua ex causa.
quia omnis ignis consumptor humoris est uel huuismo¬
di materie quam flamina consueuit exurere. Nam si¬
ue ex lignis haut quaqͣ. semiustulatis. s inter se collisis. ig¬
nis excussus excipiatur foliis. etiam flamina adolet. ac si
de igne accendas facem siue de flamine lumine lumen
accendas. eadem species & natura est luminis. ac si illud
non naturalis ignis adoleuerit. s quem accidens causa ge¬
neratierit. Llel hinc saltem contemplentur solis calorem:
quod diuersa ei qdͥs̃ constituit cursus sui loca & tempora.
ne si semꝑ in hispem moraretur locis. cotidiano ea tiapore
exureret. ¶are ipsum ideo fertint ipsi salsam atq ama-¬
ram aquasi habete. quod ea que de flutiis in freta insltrat.
calore abstimatur: tantumq uapore diurno consumi. qͣntũ
cotidie ex ditiersis fluuorum cursibus inueniatur. Quod

Expanded text:
componunt, quia nihil interest utrum ex natura calocomponunt, quia nihil interest utrum ex natura calorem quis habeat an ex passione aliquaue ex causa, quia ignis omnis consumptor umoris est uel huiusmodi materiae, quam flamma consueuit exurere. nam siue ex lignis hautquaquam semiustulatis, sed inter se inflexerit ignis excussus excipiatur foliis, etiam flamma adolet, ac si de igne accendas facem, siue de flammae lumine lumen accendas, eadem species et natura est luminis, ac si illud non naturalis ignis adoleuerit, sed accidens causa generauerit. uel hinc saltem contemplentur solis calorem, quod diuersa ei deus constituit cursus sui loca et tempora, ne, si semper in isdem moraretur locis, cottidiano ea uapore exureret. mare ipsum ideo ferunt ipsi salsam atque amaram aquam habere, Quod ea quae fluuiis in freta influat calore absumatur, tantumque uapore diurno consumi quantum cottidie ex diuersis fluuiorum cursibus inuehatur. quod
Abbreviated transcription (Latin):
feruens uapore. inflaminaret atq exureret omnia:. nsi
lege quadam sui cohiberetur auctoris. ut nec flumina
nec lacus. nec ipsa maria uim eius possent restinguere:
Et ideo desuꝑ aqua impetii quodam descendens. in tã-¬
tos plerumq imbres rumpitur. ut flumina. lactis. re-¬
ꝑente repleantur. ipsa maria exundent. Unde & freq̃n¬
ter solem uidemus madidum atq rorantem. in quo eui¬
dens dat indicium. quod alimentam sibi aquartm ad
temperiem sui sumpserit. Cantum autẽ est illis im¬
pugnande ueritatis studium: ut solem ipstm negent
calide nature esse. eo quod albus sit non rubicundus.
aut rutilus in speciem ignis. Et ideo auint quod nec
ignitus natura sit: & siquid habet caloris ferunt ex
nimio motu conuersionis accidere. Quod ideo dicen¬
dum putant. ut nichil uideatur humoris confumere:
quia calorem quo humor uel minuitur uel plerumq hau¬
ritur non habet naturalem. D nichil agunt cum ista

Expanded text:
feruens uapore inflammaret atque exureret omnia, nisi feruens uapore inflammaret atque exureret omnia, nisi lege quadam sui cohiberetur auctoris, ut nec flumina nec lacus nec ipsa maria uim eius possent restinguere ? et ideo desuper aqua inpetu quodam descendens in tantos plerumque imbres rumpitur, ut flumina < ac > lacus repente repleantur, ipsa maria exundent. unde frequenter et solem uidemus madidum atque rorantem. in quo euidens dat indicium, quod elementum sibi aquarum ad temperiem sui sumpserit. tantum autem inest illis inpugnandae ueritatis studium, ut solem ipsum negent calidae naturae esse, eo quod albus sit et non rubicundus aut rutilus in speciem ignis. et ideo aiunt quod nec ignitus natura sit et si quid habet caloris, ferunt ex nimio motu conuersionis accidere. quod ideo dicendum putant, ut nihil uideatur umoris consumere, quia calorem, quo umor uel minuitur uel plerumque exhauritur, non habet naturalem. sed nihil agunt, cum ista
Abbreviated transcription (Latin):
atq estu soluta fatiscit in pultierem. miserand agricole
labore consumpto. ut frequenter ad potum siccatis ꝓuteis
arido gurgite. subsiditim uitale deficiat. Et erit quidem
quando dicat abysso. deserta eris. & omnes fluiios ficcabs.
sicut ꝑ ysaiam futurum anniuitiauit. S etiam anteꝗͣ.
dies ille adueniat. ditiino prestitutiis arbitrio: non mi-¬
nimum & inter serpsa elementorum natura discernit.
Crebro itaq aut inundationibus mundus is quatitur.
auit minio estu & ariditate uexatur. Noli igitur incre-¬
dibilem oꝑmari aquarum multitudinem: sed respice ad
uim caloris. & incredulus non eris multum esse quod ig¬
nis absorbet. Quod uel ex illo nobis debet esse manifestũ
cum medici uasa quedam angusta ore. planiora desuper
intus concaua leui lucerne concepto lumine affigunt cor¬
pori. quemadmodum calor ille omnem in serapiat hamo¬
rem. Quis igitur dubitet. quod ignitus ether: & mamno

Expanded text:
atque aestu soluta fatiscit in puluerem miserandi agricolae atque aestu soluta fatiscit in puluerem miserandi agricolae labore consumpto, ut frequenter ad potum siccatis puteis arido gurgite subsidium uitale deficiat. et erit quidem quando dicat abysso: deserta eris, et omnes fluuios siccabo, sicut per Esaiam futurum adnuntiauit. sed etiam antequam ille dies adueniat diuino praestitutus arbitrio, non minimum inter se ipsa elementorum natura decernit. crebro itaque aut inundationibus mundus inclementiam quatitur aut nimio aestu et ariditate uexatur. Noli igitur incredibilem opinari aquarum multitudinem, sed respice ad uim caloris et incredulus non eris. multum est quod ignis absorbet quod uel ex illo nobis debet esse manifestum, cum medici uasa quaedam angusta ore, planiora desuper, intus concaua, leui lucernae concepto lumine adfigunt corpori, quemadmodum calor ille omnem in se rapiat umorem? quis igitur dubitet quod ignitus aether et magno
Abbreviated transcription (Latin):
&onecessarium reseruaret. Itaq cum tanta de terris erum¬
pant maximorum fluenta amnium. nylus effiiso egyptum
instagnans flumine. danubiis de occidentalibus partibus
barbaroeum atq romanos inter secans poplõs. donec ponto
ipse condatur renus de iugo alpitim tisq in occeani ꝓfunda
cursus stos dirigens. romani mnemorandus aduersus feras
gentes murus imperii paduis maritimorum conmeattium
italicis subsidiis fidis inuector. rodantis rapido concitus cur¬
su tyrreni equoris freta scindit. in quo non mediocre fert᷑
nauigantium perictilum. dum inter se maris fluctus &
amnis fluenta decertant. itemq de septentrionali parte
eiuri e talicaseis montibus fusus cum plaribus aliĩs in eioxinũ
se precipitat mare prolixum est. singlorum ꝑsequi fluuioꝵ
nomina qui uel in nr̃m mare diritiantur. uel exmani¬
untur occeano: cum tanta igitur ubertas aquarum sit
tamen plertmq terra meridiane plage torretur ardorib

Expanded text:
et necessarium reseruaret. itaque cum tanta de terris erumet necessarium reseruaret. itaque cum tanta de terris erumpant maximorum fluenta amnium, Nilus effuso Aegyptum stagnans flumine, Danubius de occidentalibus partibus barbarum atque Romanorum intersecans populos, donec ponto ipse condatur, Renus de iugo Alpium usque in oceani profunda cursus suos dirigens, Romani memorandus aduersus feras gentes murus imperii, Padus maritimorum commeatuum Italicis subsidiis fidus inuector: Rodanus rapido concitus cursu Tyrreni aequoris freta scindit, in quo non mediocre fertur nauigantum periculum, dum inter se maris fluctus et amnis fluenta decernunt, itemque de septentrionali parte Phasis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Euxinum se praecipitat mare — prolixum est singulorum persequi fluuiorum nomina, qui uel in nostrum mare deriuantur uel exinaniuntur oceano —, cum tanta igitur ubertas aquarum sit, tamen plerumque terra meridianae plagae torretur ardoribus
Abbreviated transcription (Latin):
ternus quidam ignis uaporat. Vnde enim aut arboees
germinarent: aut frumenta uel sata ꝓrumperent. uel orta
coquerentur: nisi ea interior quoq ignis ammaret.e Qui
etam de saxis frequenter excutitur: & de ipso sepe dum ce-¬
ditur ligno exilit. Ergo ficut necessario ignis creatur. ut or-¬
dinata & dispensata ꝑmaneant. celiq clementia temꝑet
aurarum rigorem: ita etiam aquarum redundantia ñ suꝑ¬
fltia. ne alterum altero consumeretur: quia nisi contienien
utriusq mensura sit. sicut ignis aquam exsiccat. ita & aqͥ
restinguit ignem. Ideoq pondere & mensura examinauit
uniuersa. mimerata enim funt ei & stillicidia plutiarum.
sicut in libro iob legimus: sciens uel rerum facile defectum
fore uel solutionem untiersitatis. si alterum exuparetur¬
ab altero. Ita ttriusq temꝑauit dispendia ut neq plus
ignis exioqtieret neq exuiparet aqua. quam imminutio
fieret ut riusq moderata. que & suꝑfluum detiaheret.

Expanded text:
ternus quidam ignis vaporat? Unde enim aut arbores ternus quidam ignis vaporat? Unde enim aut arbores germinarent, aut frumenta vel sata prorumperent, vel orta coquerentur; nisi ea interior quoque ignis animaret? Qui etiam de saxis frequenter excutitur, et de ipso saepe, dum caeditur, ligno exsilit. Ergo sicut necessaria ignis creatura, ut ordinata et disposita permaneat, coelique clementia temperet aquarum rigorem; ita etiam aquarum redundantia non superflua, ne alterum altero consumeretuutriusque mensura sit, sicut ignis aquam exsiccat ita et aqua restinguit ignem. ideoque pondere et mensura examinauit uninersauniuersa; numerata enim sunt ei et stilicidia pluuiarum, sicut in libro Iob legimus. sciens uel rerum facilem defectum fore uel solutionem uniuersitatis, si alterum exsuperaretur altero, ita utriusque temperauit dispendia, ut neque plus ignis exquoqueret neque exuberaret aqua quam inminutio fieret utriusque moderata, quae et superfluum detraheret
Abbreviated transcription (Latin):
quia aqua supra celos suspensa sit. Nam quo uerbo
dicunt terram in medio esse suspensam & immobilem
manere. cum utiq grauior sit: quam aqua. ea ratione
possunt dicere. non precipitari aquam orbis illuis cele¬
stis conuersione que suꝑ celos est.Dicut enim terra
inanis suspenditur: uel pondere librato undiq immobił
ꝑsenerat: ita & aqua aut grauioribus. aut equis cum
terra ponderibus examinatur. Ideoq non facile fuper-¬
funditur mare terris: nisi cum iubetur exire. Deinde
cum ipsi dicant uolui orbem celi. stellis ardentibus restil
gentem: nonne diuina prouidentia. necessario prospexit.
ut intra orbem celi & supra orbem redundaret aqua. que
illicis feruentis axis incendia temperaret. ꝓꝓterea quia
exundat ignis & feruet. etiam aqua exundauit in ter-¬
ris: ne eas surgentis solis & stellarum micantium ardor
exurereti & tenera rerum exordya insolitus uapor ledẽt
Quanti fontes. fluuii. lacus irrigant terras: quia eas in¬

Expanded text:
quia aqua super caelos suspensa sit? nam quo uerbo quia aqua super caelos suspensa sit? nam quo uerbo dicunt terram in medio esse suspensam et immobilem manere, cum utique grauior sit quam aqua? ea ratione possunt dicere non praecipitari aquam orbis illius caelestis conuersione, quae super caelos est. sicut enim terra <in> inani suspenditur uel pondere librato undique immobilis perseuerat, ita et aqua aut grauioribus aut aequis cum terra ponderibus examinatur. ideoque non facile superfunditur mare terris, nisi cum iubetur exire. deinde cum ipsi dicant uolui orbem caeli stellis agentem, nonne divina providentia necessario prospexit, ut intra orbem coeli, et supra orbem redundaret aqua, quae illa ferventis axis incendia temperaret? Propterea quia exundat ignis et fervet, etiam aqua exundavit in terris, ne eas surgentis solis et stellarum micantium ardor exureret, et tenera rerum exordia insolitus vapor laederet. Quanti fontes, fluvii, lacus irrigant terras; 28 quia eas in
Abbreviated transcription (Latin):
cum labitur inusitatum est: rursum redire in suꝑiora
sine ullo repagulo impossibile habetur. d quid impossi¬
bile ei qui dedit posse quibus uoltut: dedit posse infir¬
mitatibus. ut infirmus dicat. omnia possum in eo qui
me confirmat: Dicant certe quemadmodum aer co¬
gatur in nubenr. utrum. nusbus pluuua generetitr.
ansinu nubitm colligatur. Ulidemus plerumq exire
ntbes de montibus: queio utrum de terris ascendat
aqua. an ea que suꝑ celos est largo imbre descendat.
i ascendit: utiq contra naturam ẽ ut ascendat in su¬
periora qui grauior est. & portetur aere. cum aer sub¬
tilior sit. At si conciti orbis totius motii rapitur aqtia sĩc
imo orbe rapituit ita sumino orbe disfunditur. di fundi
ut uolunt non desiit. utiq non dispnt rapi: qura sicut
axis celi semꝑ mouetur. ita & aqua semꝑ hauritur
Si descendit. manet ergo iugiter suꝑ celos. que habet
unde descendat. Deinde quid obstat si confiteantur.

Expanded text:
cum labitur inusitatum; rursum redire in superiora cum labitur inusitatum; rursum redire in superiora sine ullo repagulo impossibile habetur. Sed quid impossibile ei qui dedit posse infirmis ut mis, ut infirmus dicat: omnia possum in eo qui me confortat. dicant certe quemadmodum aer cogatur in nubem, utrum pluuia nubibus generetur an sinu nubium colligatur. uidemus plerumque exire nubes de montibus. quaero utrum de terris ascendat aqua an ea quae super caelos est largo imbre descendat. si ascendit, utique contra naturam est, ut ascendat in superiora quae grauior est et portetur aere, cum aer subtilior sit. aut si conciti orbis totius motu rapitur aqua, sicut imo orbe rapitur ita summo orbe diffunditur. si fundi, ut uolunt, non desinit, utique non desinit rapi, quia si axis caeli semper mouetur, et aqua semper hauritur. si descendit, manet ergo iugiter supra caelos, quae habet unde descendat. deinde quid obstat, si confiteantur
Abbreviated transcription (Latin):
te. quis inuestigare facilis: Iste dicit filio. idest dicit bra¬
chio suo. dicit uiruiti sue. dicit sapientie sue. dicit iusticier
oo facit filius quasi potens. facit quasi uirtus dei. facit qͣsi
sapientia dei . facit quasi iusticia diuina. Cum hec audis:
quid miraris si supra firmamentum celi potuit tante
maiestatis oꝑatione unda suspendi: De aliis hec collige.
de hic ÷ uiderunt oculi hominum: quomodo ad iudeorũ
transitum fi rationem queris se unda diuiserit. Non so¬
let hoc esse nature. ut aqua se discernat ab aqua in pro¬
fundo: aut ut interfusiones aquarum terre. medio se-¬
parentur. Gelauerunt inquit fluctus in medio mari¬
& firmamenti spetie cursum suum in solido fine frena¬
runt. Nonne potuit etiam aliter hebreum popłm li¬
berare:ͤ d tibi uoluit ostendere: ut eo spectaculo o̾
illa que non iudisti estimares esse credenda. Iordanis qͦ
reffexo amne in faum fontem reuertitur. Herere aquã

Expanded text:
tiae quis investigare facilis? Iste dicit Filio, id est, dicit bratiae quis investigare facilis? Iste dicit Filio, id est, dicit brachio suo, dicit virtuti suae, dicit sapientiae suae, dicit justitiae suae. Et facit Filius quasi potens, facit quasi virtus Dei, facit quasi sapientia Dei, facit quasi justitia divina. Cum haec audis, quid miraris si supra firmamentum coeli potuit tantae majestatis operatione unda suspendi? 11. De aliis haec collige, de iis quae viderunt oculi hominum, quomodo ad Judaeorum transitum, si rationem quaeris, se unda diviserit. Non solet hoc esse naturae, ut aqua se discernat ab aqua, et in profundo interfusiones aquarum terrae medio separentur. Gelaverunt enim fluctus, et firmamenti specie cursum suum insolito fine frenarunt. Nonne potuit etiam aliter Hebraeum populum liberare. Sed tibi voluit ostendere, ut eo spectaculo etiam illa quae non vidisti, aestimares esse credenda. Jordanis quoque, reflexo amne, in suum fontem revertitur. Haerere aquam,
Abbreviated transcription (Latin):
Quid hoc manifestitis:. Qui iussit discerni aquam
inter iecto & medio firmamento: ꝓuidet quiemadmodũ
dicusa atq discreta manere possit᷑. Dermo dei. uirtus
nature est. & dititurntatis substantia. quo adusq ue¬
lit ea manere que statuit: siccit scriptum ẽ.dtatuit
ea in scł̃m seculi: preceptum posuit. & non preceribit.
Et ut scias quia de istis aquis hoc dixit. quas tu ne¬
gas posse in suꝑioribus celis esse: audi sutꝑiora. Latidate
eum celi cclortim: & aque que suꝑ celos sunt laudent
nomen dm̃. Nonne quasi adtier santi tibi dixit. qm̃ ipse
dirit. & facta sunt. ipse mandauit & creata sunt. stattut
ea in scłm sectili. preceptum posinit & non preceribit.
Annon udetur tibi auctor idoneus: qui legem suo
oꝑi dãret. Deus est qui dicit: uenerabilis natura inesti¬
mabilis magnitudine. immensus in remuneratz ombus
incomprehensibilis in opibiis. Cuitis altitudinem sapien¬

Expanded text:
Quid hoc manifestius? Qui jussit discerni aquam Quid hoc manifestius? Qui jussit discerni aquam interjecto et medio firmamento, providit quemadmodum divisa atque discreta manere possit. Sermo Dei virtus naturae est, et diuturnitatis substantia quoadusque velit eam manere qui statuit, sicut scriptum est: Statuit ea in saeculum saeculi, praeceptum posuEt ut scias, quia de istis aquis hoc dixit, quas tu negas posse in superioribus coeli esse, audi superiora: Laudate eum, coeli coelorum, et aquae, quae super coelos sunt, laudent nomen Domini . Nonne quasi adversanti tibi dixit: Quoniam ipse dixit et facta sunt; ipse mandavit et creata sunt: statuit ea in saeculum saeculi, praeceptum posuit, et non praeteribit . An non videtur tibi auctor idoneus, qui legem suo operi daret? Deus est qui dicit, venerabilis natura, in aestimabilis magnitudine, immensus in remunerationibus, incomprehensibilis 27 in operibus, cujus altitudinem sapien
Abbreviated transcription (Latin):
dam illis quod postulant. & scdm̃ eorum opinones
illis respondeam. negare possint in illa altittidine et
prosundo. & longituoinem esse & latitudinem: quam
nemo potest comprehendere. nisi his qui impletur in
omnem plenittidinem dei. ut ait apls. Quis enim
do in ipsa celt altitudine. unt etiam ut de his dica¬
mus que scire possimus. pleraq edificia foris rotunda.
intus quadrata. & foris quadrata. intus rotuinda: qtubꝰ
suꝑiora plana sunt. in quibus aqura herere soleat. Que
tamen ideo dicimus. ut auertant opinionesstiat ueri
summilioribus retunci posse: &e definant tantum optid
dei humane oꝑationis os nr̃e possibilitatis contemplatio¬
ne meteri. Nos autẽ scripturarum seriem. atq ordinẽ
sequimur: & optis contemplatione estimamus acictoris.
quit firmamentum in medium aque: & sit discernens
inter aquas. Audio firmamentum fieri. preceptam qͦ
dituderetur aqua. & ab inferiore suꝑior discerneret᷑.

Expanded text:
damus illis quod postulant et secundum eorum opiniones damus illis quod postulant et secundum eorum opiniones illis resprofundo et longitudinem esse et latitudinem, quam nemo potest comprehendere, nisi is qui impletur in omnem plenitudinem Dei, ut Apostolus ait Eph.,do in ipsa coeli altitudine. Sunt etiam, ut de his dicamus quae scire possumus, pleraque aedificia foris rotunda, intus quadrata, et foris quadrata, intus rotunda, quibus superiora sunt plana, in quibus aqua haerere soleat. Quae tamen ideo dicimus, ut advertant opiniones suas opinionibus verisimilioribus revinci posse, et desinant tantum opus Dei, humanae operationis et nostrae possibilitatis contemplatione metiri. Nos autem Scripturarum seriem atque ordinem sequimur, et opus contemplatione aestimamus auctoris, equit, firmamentum in medio aquae, et sit discernens inter aquas. Audio firmamentum fieri per praeceptum quo divideretur aqua, et ab inferiore superior discerneretur.
Abbreviated transcription (Latin):
ris anungitur. Et enim sic scriptum est. Et discreũ
ds int̾ mediũ aquę. que erat sub firmam̃to: & int̾
medium aque que erat suꝑ firmam̃tum.
It primo uoltut id destruere. quod frequenti
scripturarum lecdione inolittm nr̃is & imp̃s¬
sum est mentibus. quia aque suꝑ celos esse non posfint.
dicentes rotundum esse orbem illum celi. cuius in me¬
dio terra sit. &. in illo circitu aquã stare non posse.
quod necesse est profluat & labatur. cum de sciꝑioribꝰ
ad inseriora decursus ẽ. Quomodo enim aqua suꝑ
orbem stare ut auint potest: cum orbis ipse uoluat᷑:
Hec est illa uersutia dialectice artis. Da michi: unde
tibi respendeam. Quod si non uidetur: nullum uer-¬
bum refertur. Pecunt sibi concedi axem celi torq̃ri
motti concito. orbem autẽ terre esse immobilem: ut
astruant aquas suꝑ celos esse non posse. quod omnes
eas uoluendo se axis effunderet. Quasi uero ut conce¬

Expanded text:
ris adiungitur. sic enim scriptum est: et discreuit ris adiungitur. sic enim scriptum est: et discreuit deus inter medium aquae, quae erat sub firmamento, et inter medium aquae, quae erat super firmamentum. et primo uolunt id destruere quod frequenti scripturarum lectione inolitum nostris et inpressum est mentibus, quia aquae super caelos esse non possunt, dicentes rotundum esse orbem illum caeli, cuius in medio terra sit, et in illo circuitu aquam stare non posse, quod necesse est defluat et labatur, cum de superioribus ad inferiora decursus est. quomodo enim aqua super orbem stare ut aiunt potest, cum orbis ipse uoluatur? haec est illa uersutia dialecticae. da mihi unde tibi respondeam. quod si non detur, nullum uerbum refertur. petunt sibi concedi axem caeli torqueri motu concito, orbem autem terrae esse inmobilem, ut astruant aquas super caelos esse non posse, quod omnes eas uoluendo se axis effunderet, quasi uero, ut conce