comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
perioribus ad inferiora precipitans: ideo molumina¬
sua rex uterq reuocauit.
uero nunc cum dixerit. colligatur aqua in coslec¬
tione tna. quomodo diffusas ꝑ lactis paludes stagna
aquas. & suꝑfusas tastibtis & campis omnibrisq planiortꝰ
locis. currentes fontibus atq fluminibrs tina potuerit
recipere collectio: aut quomodo una collectio cum hodieq
ditiersa sint maria. Nam & occeanum mare dicimus
& tyrrentim. & adriaticum. & indicum. & egyptium.
& pontietim. & ꝓpontide.&. hellespontuim. & espriniuim.
egeum. ionicum. athlant cuim. Pleriq etiam cretictm̃
& septentrionale caspitim appellant mare. Vlnde  consi¬
deremus scripture uerba: que librato stint tratinata ex¬
amine. Colligatur inquit aqua in collectione tina.
Elna aquartim itgisq & contintia congregatio nunc ẽ:¬
s diuersi sints maris. ut quidam de scriptoribꝰ forensibꝰ
ait. Nam porttis maris nr̃i. sintis amplissimus. Merito

Expanded text:
perioribus ad inferiora praecipitans, ideo molperioribus ad inferiora praecipitans, ideo molsua rex uterque revocavit. ero nunc, cum dixerit: Colligatur aqua in collectionem unam; quomodo diffusas per lacus, paludes, stagna, aquas, et superfusas vallibus et campis omnibusque planioribus locis, currentes fontibus atque fluminibus, una potuerit recipere collectio: aut quomodo una collectio, cum hodieque diversa sint maria? Nam et Oceanum mare dicimus, et Tyrrhenum, et Adriaticum, et Indicum, et Aegyptium, et Ponticum, et Propontidem, et HellespontumAegaeum Ionicum Atlanticum; plerique etiam Creticum et septentrionale Caspium adpellant mare. unde consideremus scripturae uerba, quae librato sunt trutinata examine. colligatur inquit aqua in collectionem unam. una aquarum iugisque et continua congregatio est, sed diuersi sinus maris, ut quidam de scriptoribus forensibus ait. namque Pontus maris nostri sinus amplissimus meritoque
Abbreviated transcription (Latin):
qui posiu harenam fines maris: Infir missimo itaq
omnitm uilis sabulonispuluere uis maris in tempestate
cohibetur: & uelut habenis quibusdam celestis imperii¬
a prescripto sibi fine reuo reuocatur uiolentiq equoris
motus in sese frangitar. atq in reducꝰtos sinus suosscin¬
ditur. Ceterum nsi uisstatuti celestis inhiberet: quid
obstaret quin per plana egypti que maxime humiliori¬
bus iacens uallibus campestris asseritur. mare rubrum
egyptio pelago misceretur: Deniq docent hoc quod no¬
luerint hec dto sibi maria conectere atq in se transstn¬
dere. se sostris egyptius qui antiquior fuit : & claricismedꝰ
qui maioris contiitui potentie in effectum uoluit ad du¬
cere. quod ab indigena fuerat ante temptatum. Que
res in indicio est quoo supius est mare indictm in quo
mare rubrum. quam equor egyptitim quod inferitis
alluit. Et fortasse ne latus se mare effunderet de sti¬

Expanded text:
qui posui harenam fines mari? infirmissimo itaque qui posui harenam fines mari? infirmissimo itaque omnium uilis sablonis puluere uis maris intempesta cohibetur et uelut habenis quibusdam caelestis imperii praescripto sibi fine reuocatur uiolentique aequoris motus in sese frangitur atque in reductos sinus suos scinditur. ceterum nisi uis statuti caelestis inhiberet, quid obstaret quin per plana Aegypti, quae maxime humilioribus iacens uallibus campestris adseritur, mare rubrum Aegyptio pelago misceretur ? denique docent hoc qui uoluerunt haec duo sibi maria conectere atque in se transfundere, Sesostris Aegyptius, qui antiquior fuit, et Darius Medus, qui maioris contuitu potentiae in effectum uoluit adducere quod ab indigena fuerat ante temptatum. quae res indicio est quod superius est mare Indicum, in quo mare rubrum, quam aequor Aegyptium, quod inferius alluit. et fortasse ne latius se mare effunderet de su
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & scriptura hoc inter mirabilia constituit dicẽ¬
do. Omes torrentes eunt in mare: & mate non ad-¬
impletur. Ultrumq igitur ex precepto dei: ut & fitrat
a qua & non suꝑstuat. Cirtumscripta igitur imposito
sine maria clauduntur ne suꝑfusa terris mundent
omnia. & destituto aruorum culti munus terrene
fecunditatis impediatur. Cognoscant igitur hoc dicimi
esse precepti. oꝑationisq celestis. Ait enim dñs ꝑ nubẽ
ad iob inter alia. etzam de maris claustro. Postu ei fineq:
apponens clatistra & portas. Dixi autẽ ei. Usq huc uenie.
nec transgredieris: sed in teipso conterentur fluctus ttii.
Nonne ipsi uidemus mare frequenter undosum. itaut
in altum eius fluctus tanquã mons aque preruptus in¬
strgant: impetum suum ad lituis illiserit in sptimas re¬
solm. repagulis quibusdam harene. humilis reꝑcussum.
scđm quod scriptum est. aut non timebis me dicit dñs.

Expanded text:
nam et scriptura hoc inter mirabilia constituit dicennam et scriptura hoc inter mirabilia constituit dicendo: omnes torrentes eunt in mare, et mare non adimpletur. utrumque igitur ex praecepto dei, ut et fluat aqua et non superfluat. circumscripta igitur inposito fine manamaria clauduntur, ne superfusa terris mundent omnia et destituto aruorum cultu munus terrenae fecunditatis inpediant. cognoscant igitur diuini esse praecepti operationisque caelestis. ait enim dominus per nubem ad Iob inter alia etiam de maris claustro: posui ei fines adponens claustra et portas; dixi autem ei: usque huc uenies nec transgredieris, sed in te ipso conterentur fluctus tui. nonne ipsi uidemus mare frequenter undosum, ita ut in altum fluctus eius tamquam mons aquae praeruptus insurgat, ubi impetum suum ad litus inliserit, in spumas resolui repagulis quibusdam harenae humilis repercussum, secundum quod scriptum est: aut non timebitis me, dicit dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
so uento aquas curtere. quod cotidie uidemus in ma-¬
ri. tt inde aque currant unde flauerit uentus. di
tempore moysi excitato austro ualido siccatum ẽ mare.
eodem modo siccari non potuit. congregatio aquarum.
& in mare ꝓstuere aqua que postea. ditusa est a ꝓfun-¬
do: D discant naturam posse conuerti. quando pe-¬
tra aquas fliixit. & ferrum aque suꝑ natauit : quod
utiq helysetis orando facere meruit. non imꝑando.
Di igitur helyseus ferrum leuauit contra naturam:
tuit dicere lazare ueni foras. & mortuum suscitauit.
Dẽ enim quod iubet facit. Itaq pari exemplo dictt̃
accipe: congregetur aqua. & congregata est. Dicendo
autem congregetur. non solum mouit eam de loco.
s etiam statint in loco: ut non precer flueret s man̾et.
oc itaq maioris miraculi est: quomͦͣ De claustris.¬
omes congregationes in tinam congregationem
defluxerint. & una congregatio non adimpleta sit.

Expanded text:
so uento aquas currere, quod cottidie uidemus in maso uento aquas currere, quod cottidie uidemus in mari, ut inde aquae currant, unde flauerit uentus. si tempore Moysi excitato austro ualido siccatum est mare, eodem modo siccari non potuit congregatio aquarum et in mare profluere aqua, quae postea diuisa est a profundo? sed discant naturam posse conuerti, quando petra aquas ornasset et ferrum aquis supernatauit, quod utique peruius orando facere meruit, non imperando. si igitur Helisaeus ferrum leuauit contra naturam, tuit dicere: Lazare ueni foras et mortuum suscitauit; deus enim quod iubet fecit. itaque pari exemplo dictum accipe: congregetur aqua, et congregata est. dicendo autem congregetur non solamsolum mouit eam de loco, sed etiam statuit in loco, ut non praeterflueret, sed maneret. I Hoc itaque maioris miraculi est, quomodo omnes congregationes in unam congregationem defluxerint et una congregatio non adimpleta sit.
Abbreviated transcription (Latin):
ficis ingenio contra naturam suram dicitar & eleuatar
miramin si ditim oꝑatione precepti aliquto ad tistim
nature eiis accessit. quod in usti ante non fuerit: Di¬
cant nunc michi qtiomodo tanquam in utrem congre¬
ganerit aquas maris: ut scriptum ẽ. quomodo edaxe¬
rit de petra aquam. Qui portut de petra edticere aqͣ
que non erat: non potuit aquam educere que erat.
ꝑcussit petram & flierunt aque.clamat dauid. & tor
e magnus in mari motus.ita ut trepidarent apłi nau¬
fragii pericalum. excitauerunt dormientem in ytippi
dñm iłm: & surgens imꝑatut uento & mari. dedata tẽ¬
pestas fit: resusa tranquillitas. Qui potiat imperio to
tam mare sedare: non potuit aquas imꝑio motiere: At¬
qti in diluuo sic accepumus quod ertiperint fontes ab si:
& quod induxerit postea. sp̃m & siccauerit aquam.
Di nolunt obedisse naturam. usumq elementi imꝑio
dei esse conuersum: uel hoc concedant potuisse immis¬

Expanded text:
ficis ingenio contra naturam suam ducitur et eleuatur, ficis ingenio contra naturam suam ducitur et eleuatur, miramini si diuini operatione praecepti aliquid ad usum naturae eius accessit, quod in usnusu eius ante non fuerit? dicant nunc mihi quomodo tamquam in utrem congregauerit aquas maris, ut scriptum est, quomodo eduxerit de petra aquas? qui potuit de petra educere aquam quae non erat non potuit ducere aquam quae erat? percussit petram, et fluxerunt aquae clamat Dauid et torret magnus in mari motus, ita ut trepidarent apostoli naufragii periculum, excitauerint dormientem in puppe dominum Iesum, et surgens imperauerit uento et mari, sedata tempestas sit, refusa tranquillitas. qui potuit imperio mare totum sedare non potuit aquas imperio mouere? atquin in diluuio sic accepimus, quod eruperint fontes abyssi et quod induxerit postea spiritum et siccauerit aquam. si nolunt oboedisse naturam usumque elementi imperio dei esse conuersumconuersura, uel hoc concedant potuisse immis
Abbreviated transcription (Latin):
currere in congregationem: o ex illo currit. fontes labtmn¬
tur in flatuos. in freta currunt fltimina. laciis deriuiat᷑
inmaria: ipsa se aqua precedit urget & sequitar. unus
ẽ dtictus. unum corpus. & cum sit altitudo dicersa. in dis¬
creta tamen dorsi eius est equalitas. Unde & equor ap¬
pelatum arbitror: quod in suꝑficie enis equalitas sit. Res¬
poncti scd̃m ulorum ꝓpositam. Ili nanc respondeant micdor:
ni minouam uiderunt fontes ex inferioribus scaturire. de
panimento aqtã surgere. Quis eam cogit: Unde ꝑrum¬
pite Quemadmodum non deficit: Quomodo fit. ut
ima solidiora undam uomant: Hec scdm occtiste secre.¬
ta nature. Cederum quis ignorat: quod rapido plert̃q
impecti in ima descendens in stipiora se subrigatiatq
in suꝑcilium montis attollat: Plerum etiam canatibꝰ
manti artificis deriuata: quantum descenderit tantũ
rursus ascendit. Itaq si uel impeta suo fertur. uel arti¬

Expanded text:
currere in congregationem: ex illo currit, fontes labuncurrere in congregationem: ex illo currit, fontes labuntur in fluuios, in freta currunt flumina, lacus deriuantur in maria, ipsa se aqua praecedit, urguet et sequitur. unus est ductus, unum corpus. et cum sit altitudo diuersa, indiscreta tamen dorsi eius aequalitas. unde et aequor adpellatum arbitror, quod superficies eius aequalis sit. respondi secundum illorum propositum; illi nunc respondeant mihi, si numquam uiderunt fontes ex inferioribus scaturrire, de pauimento aquam surgere. quis eam cogit ? unde prorumpit ? quemadmodum non deficit? quomodo fit, ut ima soli ora undam uomant? haec secundum occultae secreta naturae. ceterum quis ignorat quod rapido plerumque impetu in ima descendens in superiora se subrigat atque in supercilium montis adtollat, plerumque etiam canalibus manu artificis deriuata, quantum descenderit, tantum rursus ascendat? itaque si uel impetu suo fertur uel arti
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ hanc aquarum fuisse naturam ut laberetur ut flue¬
ret. Non enim ex usu hoc habet ceterorum elementorũ
s specale & ꝓpͥtim non ex quodam ordine s magis ex tiolan¬
tate & oꝑatione dei sumini. Quio iuisserit ds̃ audiunt.
llox autẽ dei efficiens nature est: eam uocem effectus
oꝑationis impleuit. Cepit labi aqua & in unam fluere c̃õ¬
gregationem: que ante erat diffusa ꝑ terras. & plurimi
receptacalis inherebat. Cursum eius ante non legi. motus
eius ante non didici: nec ocultis meus uidit. nec auris au¬
oiuit. Dtabat aqua diuersis locis: ad uocem dei mota est.
Nonne uidetur quia naturam ei huiismodi uox dei fecit.¬
& sectita est creatura preceptum & usum fecit ex lego:
Prtina enim constitutionis lex. formam in posterum dere¬
liquit. Deniq diem semel fecit & noctem: ex illo manet
utriusq successio. & diiturna reparatio. Iussa ẽ etzam aqͣ

Expanded text:
domini hanc aquarum fiiissefuisse naturam, ut laberetur, ut fluedomini hanc aquarum fiiissefuisse naturam, ut laberetur, ut flueret. non enim ex usu hoc habet ceterorum elementorum, sed speciale et proprium, non ex quodam ordine, sed magis ex uoluntate et operatione dei summi. quid iusserit deus audiunt. uox autem dei efficiens naturae est. eam uocem effectus operationis impleuit. coepit labi aqua et in unam confluere congregationem, quae ante erat diffusa per terras et plurimis receptaculis inhaerebat. cursum eius ante non legi, motum eius ante non didici, nec oculus meus uidit nec auris audiuit. stabat aqua diuersis locis: ad uocem dei mota est. nonne uidetur quia naturam ei huiusmodi uox dei fecit? secuta est creatura praeceptum et usum fecit ex lege; primae enim constitutionis lex formam in posterum dereliquit. denique semel diem fecit et noctem: ex illo manet utriusque diurna successio et diurna reparatio. iussa est etiam aqua
Abbreviated transcription (Latin):
appareat auda. Et itertim scriptiura dicit. Congregata
ẽ aqtia in congregationem unam: & appatiit arioa. Q
optis fuit iterare: nisi occurrendum queshionibuis iudicas¬
set ꝓphetti: Nonne uidetur dicere. non dixi iiusibilem
secundũ naturam: s scdm suꝑfuisionem aquartime Ds¬
niq addidit. sublato uelamine appartusse aridam: qrie
ante non iudelantur. Iterum questiones alias serunt di¬
centes. Di in congregationibus diciersis aqta erat: quomͦ
si ille congregationes insupioribus erant non defltebat
aqua ad eum loctim ad quem post dñi imꝑium diriuata ẽ
Natura enim aquarum. sponte in inferiora ꝓlabitur. Si uͦ
in inferioribus erant ille congregationes: quomodo contra
naturam sciam aqua ad suꝑiora conscendit. Itaq aut se
cundum naturales cursiis imꝑio non eguit: aut contra
nattiram imꝑio proficere non potiit. Cui quiestioni facile
respondebo: si michi ipsi ante respondeant. ante preceptã

Expanded text:
appareat arida. et iterum scriptura dicit: congregata appareat arida. et iterum scriptura dicit: congregata est aqua in congregationem unam, et apparuit arida. quid opus fuit iterare, nisi occurrendum quaestionibus obseruant propheta ? nonne uidetur dicere: non dixi inuisibilem secundum naturam, sed secundum superfusionem aquarum? denique addidit sublato uelamine apparuisse aridam, quae ante non uidebatur. iterum quaestiones alias serunt dicentes: si in congregationibus diuersis aqua erat, quomodo si illae congregationes in superioribus erant, non defluebat aqua ad eum locum, ad quem post domini imperium deriuata est? — natura enim aquarum sponte in inferiora prolabitur — sin uero in inferioribus erant illae congregationes, quomodo contra naturam suam aqua ad superiora conscendit? itaque aut naturalis cursus imperio non eguit aut contra naturam imperio proficere non potuit. cui quaestioni facile respondebo, si mihi ipsi ante respondeant ante praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
tionem tinam: & appareat arida. Et factum ẽ sic. for¬
tasse parum crediderit aliquis suꝑioribus sermonibus
nr̃is: quibus tractauuimus intusibilem ideo fcusse terrã.
qnod aquis oꝑta tegeretur ut corporeis occilis non pos¬
ser uideri. Ad se enim ꝓpheta retailit. hoc est ad ñam
conditionem: non ad ditine maiestatem nature. que
utiq omiia uidet. D ut aduertatis quia non quasi
nr̃i ingenii probandi gratia. s uĩe cauisa instructionis
suscepimus hunc tractandi laborem astiptilantem nobis
lectionis seriem testificamtir: que aꝑte probat post congre¬
gationem aque que erat suꝑ terram. & post diritati onẽ
euis in mari. apparuisse aritam. Desinant ergo a nobis:¬
qui dialecticis disputati onbus mouere negotia solent di¬
centes. Quomodo terra inuisibilis: cum omni corpori na¬
turaliter speties & color insit. omnnis autẽ color sit subieo¬
tus aspectui:. Clamat dei uox. Congregentur aqtie: &

Expanded text:
tionem unam, et appareat arida. et factum est sic. fortionem unam, et appareat arida. et factum est sic. fortasse parum crediderit aliquis superioribus sermonibus nostris, quibus tractauimus inuisibilem ideo fuisse terram, quod aquis operta tegeretur, ut corporeis oculis non posset uideri. ad se enim propheta rettulit, hoc est ad nostram condicionem, non ad diuinae maiestatem naturae, quae utique omnia uidet. sed ut aduertatis quia non quasi nostri ingenii probandi gratia, sed uestrae causa instructionis suscepimus hunc tractandi laborem, adstipulantem nobis lectionis seriem testificamur, quae aperte probat post congregationem aquae, quae erat super terram, et post deriuationem eius in maria apparuisse aridam. desinant ergo nobis dialecticis disputationibus mouere negotia dicentes: quomodo terra inuisibilis, cum omni corpori naturaliter species et color insit, omnis autem color sit subiectus aspectui? clamat dei uox: congregetur aqua et
Abbreviated transcription (Latin):
ram & sinistram extendes & semen tuum gentes here-¬
ditate possidebit. & ciuitates desertas in habitabis. Ha
bet ergo aulea quibus attulit bonam uitam: peccata
regit. culpam obumbrat. Hec est eccłia que suꝑ ma-¬
ria fundata est: & suꝑ flumina p̃parata. Dtipra nos
enim firmata est & p̃parata: qui sicut fltimina ꝑtiro
in eam undiq fonte decurritis. de quibus dictum est
Eleuarunt fltimina dñe : eleuauerunt fltmina uocẽ
suam. a uoce aquarum multarcim. Et addidit. Mi¬
rabilis elationes maris: mirabilis in excelsis dñs. Bona
fltimina. Hausistis enim ex illo ꝑhenni & pleno fõte
qui fluitis: qui ait uobis. Qui credit in me : sicut
dicit scriptura. flumina de uentre eius fluunt aq̃
uiue. Hoc autẽ dicebat de sp̃ii: quem incipiebant᷑
acciꝑe qui credituri erant in eum. d iam quasi
bom iordanis fluenta reuertimini mecum in originem
Congregetur inquit aqua que sub celo est in congrega¬

Expanded text:
ram et sinistram extende, et semen tuum gentes haereram et sinistram extende, et semen tuum gentes haereditate possidebit, et civitates desertas inhabitabis bet ergo aulaea, quibus attollit vitam bonam, peccata tegit, culpam obumbrat. Haec est Ecclesia quae super maria fundata est, et super flumina praeparata. Supra vos enim confirmata est in eam mundi fonte decurritis, de quibus dictum est: eleuauerunt flumina, domine, eleuauerunt flumina uoces suas a uoce aquarum multarum. et addidit: mirabiles elationes maris, mirabilis in excelsis dominus. bona flumina; hausistis enim ex illo perenni et pleno fonte, quo adsumpserit, qui ait uobis: qui credit in me, sicut dixit scriptura, flumina de uentre eius fluent aquae uiuae. hoc autem dicebat de spiritu, quem incipiebant accipere qui credituri erant in eum. sed iam quasi boni Iordanis fluenta reuertimini mecum in originem. Congregetur inquit aqua quae sub caelo est in congrega
Abbreviated transcription (Latin):
foteant. & quasi unum corptis diuersa se mensra sustea¬
tent qtos non mortiferi cantus acromatam socipcortum
qui mentem emolliant ad amores. s concentas. eccħs s
consona cuta dei latides popłi tior & pia uita delectet.
quibus non ptirpurea peripetasmata. non aulea pretiosa
spectare uolciptatis sit. s hanc ptilcherrimam iuidi fabri¬
cam. hanc distangum inter se elementorum copulam. celt̃
ficut cameram extensum. ut inhabitantes in hoc mundo
tegat. terram ad oꝑandim datam. diffustm aerem clati¬
sa maria. popłm hunc ditime oꝑationis organum. in quo
diuini modulamen refultet oraculi. & dei sp̃c intus oꝑet᷑
templum istud. sacrarium trinitatis. sanctitatis domici¬
lium. eccli̾am sc̃am. in qua refulgent aulea celestia. de
quibus dictum ẽ. Dilata locum tabernaculorum tuoꝵ.
& auleortim tuortim: fige ne pareas. Longiores fac fu¬
niccilos tuos: & palos tuos confirma. Adhuc in dexte¬

Expanded text:
foveant, et quasi unum corpus diversa se membra sustenfoveant, et quasi unum corpus diversa se membra sustentent: quos non mortiferi cantus, et acroamata scenicorum quae mentem emolliant ad amores, sed concentus Ecclesiae, et consona circa Dei laudes populi vox et pia vita delectet: quibus non purpurea peripetasmata, non aulaea pretiosa spectare voluptati sit, sed hanc pulcherrimam mundi fabricam, hanc distantium inter se elementorum copulam, coelum sicut cameram extensum, ut inhabitantes in hoc mundo tegat, terram ad operandum datam, diffusum aerem, clausa maria, populum hunc divinae operationis organum, in quo divini modulamen resultet oraculi, et Dei spiritus intus operetur, templum istud sacrarium Trinitatis, sanctitatis domicilium, Ecclesiam sanctam, in qua refulgent aulaea coelestia, de quibus dictum est: Dilata locum tabernaculorum tuorum, et aulaeorum tuorum: fige, ne parcas: longiores fac funiculos tuos, et palos tuos confirma: adhuc in dexte
Abbreviated transcription (Latin):
repleta eccłia est. Ulallis est . scena. uallis est cutas: ubi car¬
rit mendax eqtius ad salutem. ubi huimilis & abiecta con¬
tentio. ubi ltrum feda deformitas. Ex his igtuir quicir¬
co inherere consueuerant fides creuit ȩccłiȩ: cocidiantis oetꝰ
augetur. Palus est luxuria. palus ẽ in temꝑantia. paltis est
incontinentia: in qua uolutabra libidinum sunt bestiaram
murmira. latibula passionum ubi uersantat quicamq in.¬
ciderint & non emergunt ubi labuntur pedtim nestigra.
situtant singłorum incessus. ubi ftilice se dtm lauant polsui¬
unt. ubi flebiles desuꝑ gemitus coltimbarum. ubi pigra¬
testudo cenoso heret in gurgite. Deniq aper in palude
ceruns ad fontes. Ex omni igitar ubi quasi rane uecerem
tisq simplicitas: congregata est aqua ex omꝑi lacti & exom.¬
ni fotiea. ut nemo fodiat foneam fratri su ili ptm ipse
incidat. sed omnos se in tucem diligant. buimm se sntõs

Expanded text:
repleta ecclesia est. uallis est scaena, uallis est circus, ubi curntcurrepleta ecclesia est. uallis est scaena, uallis est circus, ubi curntcurrit mendax equus ad salutem, ubi uilis et abiecta contentio, ubi litigium foeda deformitas. ex his igitur qui circo inhaerere consueuerant fides creuit ecclesiae, merularum coetus augetur. palus est luxuria, palus est intemperantia, palus est incontinentia, in qua uolutabra libidinum sunt, bestiarum murmura, latibula passionum, ubi mersantur quicumque inciderint et non emergunt, ubi labuntur pedum uestigia, fluitant singulorum incessus, ubi fulicae se dum lauant polluunt, ubi flebiles desuper gemitus coltestudo coenoso haeret in gurgite; denique aper in palude, cervus ad fontes. Ex omni igitur palude, ubi quasi ranae veteremtisque simplicitas. 5. Congregata est aqua ex omni lacu, et ex omni fovea, ut nemo fodiat foveam fratri suo, in quam ipse incidat: sed omnes se invicem diligant, omnes se invicem
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc enim uere facꝰtum quis ignorat: quod hebreorum trãsi¬
tum mare. fugerit. quando se unda diuisit. : Mransitit ꝑq¬
pultis palen uestigio. perisse mare credens. fugisse ftas¬
casi. Demidrididit hoc egyptius ingressus est: sed illi re¬
oist dncsa que fugerat. Hanc imitemur aquam & unã
congregationem dñi. unam ecclam nouerimus. Congye¬
gata est hic quondam aqua ex omni ualle: ex omni palu¬
de ex omni laca. Llallis est heresis. uallis ẽ gentilitas: qͥa¬
deus montium est non uallium. Deniq in eccłia extiltatio
est in heresi & gentilitate fiectis & metor. Vnde ait. De-¬
posuit in conualle fletuis. Ex omni igitur ualle congre¬
gatus est popls catholicus. Iam non multe congregatione
sunt: s una est congregatio. una eccłia. Dictum ẽ &o hic
congregetur aqua ex omm tialle. & facta ẽ congregatio
spiritalis. factus est tinis popłs: ex hereticis & gentilibꝰ

Expanded text:
Hoc enim vere factum quis ignorat, quod ad Hebraeorum transiHoc enim vere factum quis ignorat, quod ad Hebraeorum transitum mare fugerit, quando se unda divisit; transivit populus pulverulento vestigio, perisse mare credens, fugisse fluctus? Denique credidit hoc Aegyptius, et ingressus est: sed illi reo deus praecepit. hanc imitemur aquam et unam congregationem domini, unam ecclesiam malefica. Congregata est hic quondam aqua ex omni ualle, ex omni palude, ex omni lacu. uallis est haeresis, uallis est gentilitas, quideus montium est, non ualliulDuallium. denique in ecclesia exultatio est, in haeresi et gentilitate fletus et maeror. unde ait: disposuit in conualle fletus. ex omni igitur ualle congregatus est populus catholicus. iam non multae congregationes sunt, sed una est congregatio, una ecclesia. dictum est et hic: congregetur aqua ex omni ualle, et facta est congregatio spiritalis, factus est unus populus. ex haereticis et gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ies tercins nobis hodie in sermone nascatur:
qui ortus est in lectione. Preclarus dies quiter¬
ram a nauifragio liberauit: dicente dño. Congre¬
getur aꝗͣ ꝗ̃ ẽ. sub celo. incõgregatione una. Iuxta anagogen
De quo prefationem adoriri placet. Congregetur aqͣ
dictum ẽ. & congregata est: & frequenter dicitur congre
getur popłs. & non congregatur. Non mecdiocris ptidoris
est imꝑio dei insensibila elementa parere: & homines
non obedire. quibuis sensus ab iꝑso tributus auctore ẽ.
A fortasse hic pudor fecerit ut hodie plures conue¬
mretis: ne quo die congregata est aqua in congregatio¬
ne una. eo die popls nequaquã congregatus in eccłia dm̃i
uiderettr. Nec hoc solum obedientis aque exemplum ha¬
bemus. Nam & alibi scriptum est. Uiderunt te aque dẽ.
uiderunt te aque. & timuerunt. Neq enim ueci simile
non idetur de aquis dictum: quando alibi quoq idem ꝓpha
ait. Mare uidit & fugit: iordanis conuersus est recrorsum.

Expanded text:
ies tertius nobis hodie in sermone nascitur, qui ortus est in lectione, praeclarus dies, qui terram a naufragio liberauit dicente deo: congregetur aqua quae est sub caelo in congregationem unam. de quo praefationem adoriri placet. congregetur aqua dictum est, et congregata est: et frequenter dicitgetur populus, et non congregatur. Non mediocris pudor est imperio Dei insensibilia elementa parere, et homines non obedire, quibus sensus ab ipso tributus est auctore. Et fortasse hic pudor fecerit, ut hodie plures conveniretis; ne quo die congregata est aqua in congregationem unam, eo die populus nequaquam congregatus in Ecclesiam Domini videretur. 2. Nec hoc solum obedientis aquae exemplum habemus; nam et alibi scriptum est: Viderunt te aquae, Deus, viderunt te aquae, et timuerunt . Neque enim verisimile non videtur de aquis dictum, quando alibi quoque idem propheta ait: Mare vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum .
Abbreviated transcription (Latin):
pro nobis habere guber natorem dñm iħm. qͥ uerbo
imꝑet. & tempestatem mitiget. tranquillitatem
maris refuindat. cui est honor gloria laus ppetuitas
a sectilis. & nuinc & semꝑ & in omnia sclła sclorum an.
iscedente aquia. conueniebat ut Itẽ de eodẽ die.¬
speties terre daretur & gratia: ut inuisibilis os
incomposita desineret esse. Nam pleriq etiam hoc di¬
cunt esse inuisibile quod spetiem non habet. & ideo
accipitint terram inuisibilem fcusse. non quia uideri
non posset a sumino deo uel anglis eitis. nam ad huc
homines creati non erant. uel etiam pecudes: sed qi
sine sua specie erat.Dpeties autẽ terre est: germina¬
tio & uiriditas agri. Unde & iusibilem eam & composi

Expanded text:
pro nobis habere gubernatorem dominum Iesum, qui uerbo pro nobis habere gubernatorem dominum Iesum, qui uerbo imperet, tempestatem mitiget, tranquillitatem maris refundat. cui est honor et gloria laus perpetuitas a saeculis et nunc et semper et in omnia saecula saeculorum amen. Discedente aqua conueniebat ut species terrae daretur et gratia, ut inuisibilis et inconposita desineret esse. nam plerique etiam hoc dicunt esse inuisibile quod speciem non habet et ideo accipiunt terram inuisibilem fuisse, non quia uideri non posset a summo deo uel angelis eius — nam adhuc homines creati non erant uel etiam pecudes —, sed quia sine sua specie erat. species autem terrae est germinatio et uiriditas agri. unde ut uisibilem eam et composi
Abbreviated transcription (Latin):
choro. hymnis scõrum ꝑsonent. Ulnde michi ut omnẽ
pelagi pulchritudinem comprehendam quam iudit
oꝑator: Et quid plura : Aut quid aliud ille con¬
centus. undarum: nisi quidam concentus ẽ plebis:
Unde bene mari plerumq comparatur eccłia: que
pͥmo ingredientis popłi agmine totis uestibulis undeᷤᷤ
uomit. deinde in oratione toqus plebis tanquã un¬
dis refluentibus stridet. tum responsoriis psalmorĩ
cantibus uirorum. mulierum. uirginum. paruuloꝵ
consonis. undarum fragor resultat. Nam illud quid
dicam. quod uncda peccatum abluit: & sc̃i sp̃c atira
salutaris aspirat. Det nobis dñs illa successuum flu¬
mina ꝓspero ligno currere. tuto portu consistere: ne¬
quitie spiritalis grauiora quam ferre possumus tẽꝑ¬
tamenta nescire. fidei ignorare naufragia. habere
pacem profundam: & si quando aliquid sit quod
graues nobis seculi huius excitet fluctus. eiugilantẽ

Expanded text:
choro, hymnis sanctorum personent. unde mihi ut omnem choro, hymnis sanctorum personent. unde mihi ut omnem pelagi pulchritudinem conprehendam, quam uidit operator? et quid plura? quid aliud ille concentus undarum nisi quidam concentus est plebis? unde bene mari plerumque comparatur ecclesia, quae primo ingredientis populi agmine totis uestibulis undas uomit, deinde in oratione totius plebis tamquam undis refluentibus stridit, cum responsoriis psalmorum cantus uirorum mulierum uirginum paruulorum consonus undarum fragor resultat. nam illud quid dicam, quod unda peccatum abluit et sancti spiritus aura salutaris aspirat? det nobis illa dominus: successuum flamine propero ligno resoluuntur, tuto portu consistere, nequitiae spiritalis grauiora quam ferre possumus temptamenta nescire, fidei ignorare naufragia, habere pacem profundam et, si quando aliquid sit, quod graues nobis saeculi huius reuiuescunt fluctus, euigilantem
Abbreviated transcription (Latin):
sterilitatis alimentum. Ex hoc pltitua in terras trans¬
fanditur: Siquidem de mari aqua radiis solis hati¬
ritur: & quod subtile eus est rapittr. Deinde quanto
altius eletiatur tanto magis etiam nubium obaimbra¬
tione frigeftit: & fit ymber. qui non solum terrenam
temꝑat siccitatem. s etiam ieuina artia fecundat.
Quio enumerem insulas: quas uelut monilia intẽ¬
plerumq precȩxit: In quibus hii qui se abdicant in¬
temꝑantie secułãris illecebris. fido continentie ꝓposito
eligunt mundum latere: & uide huins declinare dubioᷤ
an fractus. Mare ẽ ergo secretum temꝑantie. exertitium
continentie. grauitatis successus. portus securitatis. tran¬
quillitas sectili. mundi huius sobrietas. tum fidelibus
turis atq deuotis incentinum deuotionis: ut cum un¬
darcim leuiter alluentium sono certent cantus psallẽ¬
tium. plaudant insule. tranquillo fluctuum sonorum

Expanded text:
sterilitatis alimentum. Ex hoc pluvia in terras transsterilitatis alimentum. Ex hoc pluvia in terras transfunditur; siquidem de mari aqua radiis solis hauritur, et quod subtile ejus est, rapitur: deinde quanto altius elevatur, tanto magis etiam nubium obtione frigescit et fit imber, qui non solum terrenam temperat siccitatem, sed etiam ieiuna arua fecundat. ; Quid enumerem insulas, quas uelut monilia plerumque praetexit, in quibus ii qui se abdicant intemperantiae saecularis resoluuntur fido continentiae proposito eligunt mundo latere et uitae huius declinare dubios anfractus? mare est ergo secretum temperantiae, exercitium continentiae, grauitatis secessus, portus securitatis, tranquillitas saeculi, huius mundi sobrietas, tum fidelibus uiris atque deuotis incentiuum deuotionis, ut cum undarum leniter adluentium sono certent cantus psallentium, plaudant insulae tranquillo fluctuum sanctorum
Abbreviated transcription (Latin):
fert colorem. qui emintis spectantibus frequenter offan¬
dittr. quando non iuolentis fluctibus inicina tundit lito¬
ra sed uelit pacificis ambit & salutat amplexibus quan
dulcis sontis. quam iocundus fragor. quam grata & consona
resultatio: ego tamen non occilis estimattim creature. de¬
corem arbitior. s scdm rationem oꝑationis iudicio opato¬
ris conuenire & congrtiere definitum. Bontm igitur
mare. pͥmum quia terras necessario suffuilcit humore.
quibus ꝑ uenas quasoam occulte sucum quendam haui
mutilem subministrat. Bonum mare tanquam hospitũ
flatnorum. fons ymbrium. delibatio alluuionum. inuec¬
to commeantium. quo sibi distantes popłi copuilantar.
quo preliorum remotientur perictula: quo barbaricus
suror clauditur: subsidium in necessitatibus. refugrũ
inperictilis. gratia in uoluptatibus salubritas ualitu¬
omis. separatorum coniunctio. itineris compenoiam.
transfugium. laborantium. subsidium uectigalium.

Expanded text:
fert colorem, qui eminus spectantibus frequenter offunfert colorem, qui eminus spectantibus frequenter offunditur, quando non violentis fluctibus vicina tundit littora, sed velut pacificis ambit et salutat amplexibus, quam dulcis sonus, quam jucundus fragor, quam grata et consona resultatio, ego tamen non oculis aestimatum creaturae decorem arbitror; sed secundum rationem operationis judicio operatoris convenire, et congruere definitum. Bonum igitur mare, primum quia terras necessario suffulcit humore, quibus per venas quasdam occulte succum quemdam haud inutilem subministrat. Bonum mare, tamquam hospitium fluviorum, fons imbrium, derivatio alluvionum, invectio commeatuum, quo sibi distantes populi copulantur, quo praeliorum removentur pericula, quo barbaricus furor clauditur, subsidium in necessitatibus, refugium in periculis, gratia in voluptatibus, salubritas valetudinis, separatorum conjunctio, itineris compendium, transfugium laborantium, subsidium vectigalium,
Abbreviated transcription (Latin):
nec in hebreo putant esse nec in ceteris interp̾tatio¬
nibtis. quia congregata ẽ aqua in collectiones firas.
& apparuit arita. & uocauit deus aridam terram: &
collectiones aquarum uocatut maria. Cum enim di¬
xerit deus quia factum est sic: satis esse putant uocẽ
oꝑatoris accelerate oꝑationis indicium. d quia in aliis
quoq creaturis habet & diffimitionem preceptionis &
repetitum oꝑationis uel indicium uel effectum: ideo
nos non putannis absurdum id quod phibetur addi¬
tum. etiam si ceteris interprecationibus uel ueritas
doceatur suppetere uel auctoritas. ¶ulta enim non
otiose a septuaginta uiris hebraice ueritati addita
ioit ergo deus quia bonum mare. Et si pulchra
sit spetes huius elementi. uel cum surgentibuis
albestit cumulis ac uerticibus undarum. & cautes ninea
rorant asꝑgine. uel cum equore crispanti cdementioribus
auris & blando serene tranquillitatis purpurascentem prȩ¬

Expanded text:
nec in Hebraeo putant esse nec in ceteris interpretationec in Hebraeo putant esse nec in ceteris interpretationibus quia congregata est aqua in collectiones suas et apparuit arida. et uocauit deus aridam terram et collectiones aquarum uocauit maria. cum enim dixerit deus quia factum est sic, satis esse putant uocem operatoris ad celebratae operationis indicium. sed quia in aliis quoque creaturis habet et definitionem praeceptionis et repetitum operationis uel indicium uel effectum, ideo nos non putamus absurdum id quod perhibetur additum, etiamsi ceteris interpretibus uel ueritas doceatur subpetere uel auctoritas; multa enim non otiose a septuaginta uiris Hebraicae lectioni addita it ergo deus quia bonum mare. etsi pulchra sit species huius elementi, uel cum surgentibus albescit cumulis ac uerticibus undarum et cautes niuea rorant aspargine uel cum auris, et blando serenae tranquillitatis purpurascentem prae
Abbreviated transcription (Latin):
iungitur. Ignis quoq cum sit calious & sictus na¬
tura. calore aeri annectitur. siccitate autẽ in com¬
mtinem terre sotietatem resimditur: atq ita sibi per
hunc circuitum & horuim quandam concordie sotie¬
cuntur: que latine elementa dicimus: quoo sibi con¬
ueniant atq cõncinant. Huc autem progressi simꝰ.
quia scriptura ait quod deus uocauerit terram ari¬
ei prerogatiua seruata est. Principalis ergo siccitas. Sub
est etiam ut sit frigioa: s non prefertintur scdã pͥmis.
Ult autẽ humida sit: aquarum affinitate sortitur.
Ergo illud suum: istud alienim. ditum quod arida:
ture: quod humida auctꝰaritate copule. Quod pͥmo
donatuit. hoc denuit: quia istuo ex natura. illud ex
causa. De pͥncipalibus igitur non ex accidentibus t̾re
debuit ꝓpͥetas definiri: ut scdm̃ prerogatiuam qͣli¬
tatis entis. informaretur nr̃a cognitio. Et uidit
deus quia bonum. Non preterimus quia aliqui

Expanded text:
jungitur. Ignis quoque cum sit calidus et siccus najungitur. Ignis quoque cum sit calidus et siccus natura, calore aeri annectitur, siccitate autem in communionem terrae ac societatem refunditur; atque ita sibi per hunc circuitum et chorum quemdam concordiae sociecuntur, quae latine elementa dicimus, quod sibi conueniant et concinant. huc autem progressi sumus, quia scriptura ait quod deus uocauentuocauerit terram ariei praerogatiua seruata est. prinest etiam ut sit frigida: sed non praeferuntur secunda primis. Ut autem humida sit, aquarum id affinitate sortitur. Ergo illud suum, istud alienum: suum, quod arida; quod humida. Auctor itaque naturae quod primo donavit, hoc tenuit; quia istud ex natura, illud ex causa. ex principalibus igitur, non ex accidentibus terrae debuit proprietas definiri, ut secundum praerogatiuam qualitatis eius informaretur nostra cognitio. Et uidit deus quia bonum. non praeterimus quia aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
tus aquarum in sitim: hoc ẽ de terra agnosa
abet ergo terra ꝓpriam qualitatem suam: sicut¬
& singula elementa habent. Nam & aer hamidã
qualitatem & aqua frigidam. & ignis calidam: & hoc ẽ
pͥncipale ꝓprium elementis singłis quod ratione colli¬
gius. Comprehendere autẽ sensibiliter & corporalit̾
sit terra arida & frigida & aqua frigida & humi¬
da. aer calidus & humsotis. ignis calidus & siccus: o
sic sibi ꝑ has ingales qualitates singła miscentur elem̃ta
Nam terra cum sit arida & frigios qualitatis: conec¬
titur aque ꝑ cognͣtionem qualitatis frigide. & per
aqtiam aeri quia humidus est aer. Ergo aqua tã¬
qtiam brachiis quibusdam duobus frigoris & humo¬
ris altero terram altero aerem uioetur amplecti:
frigido terram. aerem humido. Aer quoq meditis
inter duo compugnantia per naturam. hoc ẽ inter
aquam & ignem. utrumq elementum illud con¬
ciliat sibi: quia & aquis humore. & igni calore con¬

Expanded text:
tus aquarum in sitim, hoc est: de terra aquosa tus aquarum in sitim, hoc est: de terra aquosa rgo terra propriam qualitatem suam, sicut et singula elementa habent; nam et aer umidam qualitatem et aqua frigidam et ignis calidam. et hoc est principale proprium elementis singulis, quod ratione colligimus. conprehendere autem sensibiliter et corporaliter si terra arida et frigida, aqua frigida et humida, aer calidus et humidus, ignis calidus et siccus; et sic sibi per has jugales qualitates singula miscentur elementa. Nam terra cum sit aridae et frigidae qualitatis, connectitur aquae per cognationem qualitatis frigidae, et per aquam aeri, quia humidus est aer. Ergo aqua tamquam brachiis quibusdam duobus frigoris et humoris, altero terram, altero aerem videtur amplecti, frigido terram, aerem humido. Aer quoque medius inter duo compugnantia per naturam, hoc est, inter aquam et ignem, utrumque illud elementum conciliat sibi; quia et aquis humore, et igni calore con
Abbreviated transcription (Latin):
& aqts madida. cuipis speqes suꝑfusis aqtus non appa¬
reat: arida autem non solum ad genus s etam ad
spetiem terrarum refertur. ut sit utilis. sicca. habilis
& apta culturis. Simtil prosꝑectum est. ne uideat᷑
sole magis quam dei precepto esse siccata: quia arida
facta est antequã sol crearetur. Vnde & dauid dis¬
cernens mare & terram: ait de dño deo. Qm̃ ipsius
est mare: & ipse fecit illito: & aridam fundatierunt
manus eitis. Aride enim expressio nature ẽ terra
appellatio quedam simplex negotii que in se habeat
ꝓpͥctatem. Dicut enim animal generis significatio ẽ.
cui mest ꝓprium aliquid & excellens rationale autem
ꝓprium est hominis: ita & terra potest cominuniter
dici. uel scatens aliquis. uel deserta & inuia. & sine aqͣ
Ergo & illi que scatet aquis. in est ut habeat aridita¬
tem. Remota enim aꝗta incipit esse arida. sicut
habes scriptum. Posuit flumina in desertum. & xxi.¬

Expanded text:
 aquis madida, cuius species superfusis aquis non appa aquis madida, cuius species superfusis aquis non appareat. arida autem non solum ad genus, sed etiam ad speciem terrarum refertur, ut sit utilis sicca habilis et apta culturis. simul prospectum est, ne uideatur sole magis quam dei praecepto esse siccata, quia arida facta est, antequam sol crearetur. unde et Dauid discernens mare et terram ait de domino deo: quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam manus eius fundauerunt. arida enim expressio naturae est, terra appellatio quaedam simplex negotii, quae in se habeat proprietatem. sicut enim animal generis significatio est, cui inest proprium aliquid et excellens, rationabile autem proprium est hominis, ita et terra potest communiter dici uel scatens aquis uel deserta et inuia et sine aqua. ergo et illi quae scatet aquis inest ut habeat ariditatem; remota enim aqua incipit esse arida, sicut habeahabes scriptum: posuit flumina in deserto et exi
Abbreviated transcription (Latin):
lia tyberiadi quoq in palestina. & ei lacui qui int̾
palestinam & egyptum arabie deserta ꝑtendit. par¬
tibusq ditiersis augusto atq traiano ceterisq per
unuier sum orbem infrisum ad diderit mare. ded
sunt etiam non conftisi. lactis & stagna. que ñ mis¬
centur fluctibus: ut larius. & benactis. albants
quoq. & alii plures. Qtiomodo tina congregatio aqͣ¬
rum: d quemadmodum dicitar quia fecit deus
duo magna luminaria. idest solem et lunat. cum
sint utiq & stellabumꝰ lumina: ita & tina congre-¬
gatio dicitiutãm sint plurime. Neq enim anntime¬
rantur que non confertintur. D ut uidetur qm̃ de
mari loquebamur aliquantum exundauimus: ad ꝑ¬
positum retiertamur.¬
posicum reuertamur. De arida.¬
onsideremus quid sit quod ait dñs. congreget᷑
aqua in unam congregationem. & appareat arida.
& non dyxerit perra: quod preclare positum quis non
aduertat :. Derra enim potest & luto esse ꝓmixta.¬

Expanded text:
lia, Tiberiadi quoque in Palaestina, et ei lacui qui inter lia, Tiberiadi quoque in Palaestina, et ei lacui qui inter Palaestinam et Aegyptum Arabiae deserta protendit, portubusque diversis Augusti atque Trajani, caeterisque per universum orbem infusum addiderit mare? Sed sunt etiam non confusi lacus, et stagna quae non miscentur fluctibus, ut Larius et Benacus, Albanus quoque aliique plures, quomodo una congregatio aquarum? Sed quemadmodum dicduo luminaria, id est solem et lunam, cum sint utique et stellarum lumina, ita et una congregatio dicitur, cum sint plurimae; neque enim adnumerantur quae non conferuntur. \'Sed, ut uidetur, quoniam de mari loquebar, aliquantum exundauimus: ad propositum reuertamurpositum reuertamur eonsideremus quid sit quod ait dominus: congregetur aqua in unam congregationem et appareat arida et non dixit terra. quod praeclare positum quis non aduertat? terra enim potest et luto esse permixta,
Abbreviated transcription (Latin):
spatia diffundere quod aliquatents confirmantes
ꝓprias posuerunt sententias. Ego quid facere pottie¬
rit non pretermitto: quid fecerit quia aꝑte scriptu¬
rarum auctoritate ñ didici quasi secretum precereo
ne forte eciam hinc alias sibi questiones requirant.
Assero tamen scdm scripturas. quia potuit locortim
humilta & camporum aꝑta diffundere sicut ipse ait.
Ante te ambulabo: & montes planos faciam. Pottut
etiam ipsa aquarum iuis ꝓfrindiora ea facere que
insederat. tanto flucꝰtuum motu. tantoq estu cõ¬
citatioris elementi: qui cotidie una pelagi torquere
& harenas uersare soleat de profundo. Quis deinde
sciat. in quantum se illud magnum & mnausum nau-¬
gantibus atq intẽptetum nautisfundat mare: qd̃
britannuas frementi includit. equore. atq inulteriora
& ipsis fabulis maccessa secreta se porrigit.: Qus
deinde colligat. quantum lucrino u auerno in yta¬

Expanded text:
spatia diffundere; quod aliqui ante nos confirmantes, spatia diffundere; quod aliqui ante nos confirmantes, propria posuerunt sententia. Ego quid facere potuerit, non praetermitto: quid fecerit quod aperte Scripturarum auctoritate non didici, quasi secretum praetereo, ne forte etiam hinc alias sibi quaestiones requirant. Assero tamen secundum Scripturas, quia potuit locorum humilia, et camporum aperta diffundere, sicut ipse ait: Ego ante te ambulabo, et montes planos faciam Esa. XLV, 2. Potuit etiam ipsa aquarum vis profundiora ea facere, quae insederat: tanto fluctuum motu, tantoque aestu concitatioris elementi, qui quotidie ima pelagi torquere, et arenas, vertere soleat de profundo. Quis deinde sciat, in quantum se illud magnum et inausum navigantibus atque intentatum nautis fundat mare, quod Britannias frementi includit aequore, atque in ulteriora et ipsis fabulis inaccessa secreta se porrigit? Quis deinde non colligat quantum Lucrino et Averno in Ita
Abbreviated transcription (Latin):
creasti. Et ad iob ipse dñs ait. Conclusi autem
unc quia de una collectione diximus. illud
occurrit. utrum cum ꝑ omnem fere terram
& suꝑ terram fuerint diffuse aque. ꝑ uallestria a¬
grorum. concaua montium. planitiemq camporum.¬
in modum equoris fusas. congregatio una potuerit.
omnes aquas illas recipe. atq exinanire terras. que
ante fuso ꝑ uniuersum flumine stagnabantur. Nã
ita oꝑta erant omnia. Non enim diceret iisa ẽ ter¬
ra: iisi recectam uellec locis omnibus demonstrare
Si dilatitm noe tempore abscondit & montes. qͣi¬
do aquarum iam o suꝑ celos & infra firmamentũ
fuerat facta. discretio: quantomagis dubitari non
potest etiam montium uertices illa suꝑfusione la¬
tuisse : Quo igitur illa omnis aquarum redundã¬
tia deriuata est:. Que receptactila eam tam conti¬
nuam atq conexam absorbere potuerunt.ͤ De
quo multas nobis potest sermo suppetere. Primum.
guia potuit creator omnium & ipsarum terrarq̃

Expanded text:
. Et ad Job ipse Dominus ait: Conclusi autem 8. Nunc quia de una collectione diximus, illud occurrit; utrum cum per omnem fere terram et super terram fuerint diffusae aquae per vallestria agrorum, concava montium, planitiemque camporum, modo aequoris fusa congregatio una potuerit omnes illas aquas recipere atque exinanire terras, quae ante fuso per universum flumine stagnabantur. Nam si ita operta erant omnia; non enim diceret, visa est terra, 39 nisi retectam vellet locis omnibus demonstrare. Si diluvium Noe tempore abscondit et montes, quando aquarum jam et super coelos et infra firmamentum fuerat facta discretio; quanto magis dubitari non potest etiam montium vertices illa superfusione latuisse? Quo igitur illa omnis aquarum redundantia derivata est? Quae receptacula eam tam continua atque connexa absorbere potuerunt? De quo multus nobis potest sermo suppetere. Primum quia potuit creator omnium et ipsarum terrarum
Abbreviated transcription (Latin):
oiit etiam formica explorare serenitatis tempora
Nam cam aduerterit madidatos imbre fractus suᷤᷤ
humescere: explorato diligentius aere quando ingem
possit seruare tempiem. acerus reserat suos. & de cati¬
nis foras siuis humeris exportat. ut itig sole ꝓpria framor¬
ta siccentur. Deniq hant quaquã issis diebus omnibus

Expanded text:
ovit etiam formica explorare serenitatis tempora; nam cum adverterit madidatos imbre fructus suos humescere, explorato diligentius aere quando jugem possit servare temperiem, acervos reserat suos, et de canis foras suis humeris exportat; ut jugi sole propria frumenta siccentur. Denique haud quaquam illis diebus omnibus