comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis: tam̃ de farinȩ azimis p̃cipiebat. Hec
q de hiniufmoddi eraut sc̃a scõrum. que eum mo¬
ssis portanda ceteris traderet. idẽ rebus et o¬
perib in plencda. eooꝑta tam̃ &. uelata. cõmu¬
ni sermonuĩ tradebat eloquio. Numeri autem
quod op̃m indicium teneant: inmulais sepe¬
ex om̃ib cełi plagis ad solam orientis partem.
conuersi otationem fundimus. non facile pu
tismo uerborum gestorumq & oradmum. atꝙ
explicet rationem. Et tamenom̃a hec o ꝑ¬
ta lieet ce uelata portamis suꝑ humeros
nrõs cum ita iplemꝰ ea & erequimur ut a
magno pontifice atq eius filis tradita & eõ¬
mendata suscepimus. Cuncta gͦ hee & ho¬
rum similia eum gerimus. nec tam̃ eoxium
assequim̃ rationem: leuamus humeris suis
ce portamus adoꝑta & obtecta diuina my¬
steria. nͥ quisit niter nos aaton. aut filii aa¬
ron. quib ista conceditur nuda & rouelata
biuelanda hȩc & operienda. ubi ceteris da
dicitur de leuitis quod operentur aiucesi¬

Expanded text:
ritatis, tamen de farinae azymis praecipiebat. Haec ergo et hujusmodi erant Sancta sanctorum. Quae cum Moyses portanda caeteris traderet, id est, rebus et operibus implenda, cooperta tamen ea et velata communi sermonum tradebat eloquio. Humeri autem quod operum indicium teneant, in multis Sex omnibus coeli plagis ad solam orientis plagam conversi orationem fundimus, non facili cuitismo verborum gestorumque, et ordinum atque explicet rationem? Et tamen omnia haec opera licet et velata portamus super humeros nostros, cum ita implemus ea et exsequimur, ut a magno pontifice atque ejus filiis tradita et commendata suscepimus. Cuncta ergo haec et horum similia cum gerimus, nec tamen eorum assequimur rationem, levamus humeris nostris et portamus adoperta et obtecta divina mysteria: nisi si quis sit inter nos Aaron aut filius Aaron, quibus ista conceditur nuda et revelata bi velanda haec et operienda, ubi caeteris dadicitur de Levitis, quia tolluntur a tricesi
Abbreviated transcription (Latin):
tris erunt. Uenite benedicti patͥs mei.
ꝑcipite regnũ qđ uobis paratũ est. a con-¬
stitutione mundi. & cetã. His autẽ qui
asmistris sunt dicet: ite in ignẽ et̃num
operarii iniquitatis. quẽ p̃parauit pa¬
ter meus diabolo & angłis eius. qm̃ ñ
noui uos. E sunt utiq mortui hii qͥ¬
in ignem mitunt᷑ eternum: sunt au¬
tem uini illi. qui miitunt᷑ ad regnũ.

Expanded text:
mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi. His autem qui a sinistris sunt dicet, Ite in ignem aeternum, operarii iniquitatis, quem praeparavit Pater meus diabolo et angelis ejus , quoniam non novi vos. Et sunt utique mortui, qui in ignem mittuntur aeternum: sunt autem vivi illi qui mittuntur ad regnum.
Abbreviated transcription (Latin):
stat. quem uos nescitis. Puto iohannes gͦ eum
qui uunquam declinauerit ad dextrã neq
aasynistram. diciꝰ posse medium stare. qui
peceatum nonfecit nec inuentus ẽ dolus in
medius stare dicitur. Siquis uero imitator
cuis superius fecimus mentionẽ: stare
aliquando atit addextram quis melinatꝰ¬
sit aut adsynstram Nemo enim iundꝰ
a sorde: nec si uinus diei fuerit uita eius.
Habitare tam̃ dr̃ inmedio populi. Et le¬
uitȩ g assumunt᷑ demedio filiorum isrł.
Leuitȩ enim sunt: qui cognouerunt dexte¬
ram & sẏnistram suani: sẽd sequentes mo¬
ysen. idẽ sequentes legem cłi. non peꝑcert̃
pat̾ aut matri. Et tu ergo ueniente tẽptatio¬
aext̾ram neq ad sinistram. nec p̃uariceris
legem chi . s stes meduus fixus & stabilis. & ñ in¬
elineris. neq curues genua tua percato. nec
pecudis caput. id ẽ stultitiȩ sequaris imagi¬
nem: assumeris de medio filiorum isrł:
& inpͥmitiuorum numero collocaberis.

Expanded text:
stat, quem vos nescitis. Puto ergo eum qui nunquam declinaverit ad dexteram vel ad sinistram, dici posse medium stare, qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in medius stare dicitur. Qui vero imitator stare aliquando aut ad dexteram inclinatur, aut ad sinistram, Nemo enim mundus a sorde, nec si unius diei fuerit vita ejus : habitare tamen dicitur in medio populi. Levitae ergo assumuntur de medio filiorum Israel. Levitae enim sunt, qui non cognoverunt dexteram et sinistram suam, sed sequentes Mosen, id est, legem Dei, non pepercerunt patri vel matri. Et tu ergo si, veniente tentatiodexteram vel ad sinistram, non praevariceris legem Dei, sed stes medius fixus et stabilis, nec curves genua tua peccato, nec pecudis caput, scilicet, stultitiae sequaris imaginem: assumeris de medio filiorum Israel, et in primitivorum numero collocaberis.
Abbreviated transcription (Latin):
intellexistis qui sit ordo pͥmitiuorum. & qd̃ sit
nominis istius sacram̃tum: p̃parate mitine¬
re quanto uales. si forte actib. uita morib.
fide iustitutis q proficias. ut possis accedere
ad eccłiam pͥmitiuorũ que ascripta ẽ incelis.
Quod si ñ tantum uales s es paulus inferi¬
or: accede ad multitudinem anglorum eol¬
laudantium. Quod si uec ad istum ordinem
potes accedere: ad ciuitatẽ dĩ saltem iunuentis
iherusalem cȩlestem ꝓperare cõntende. Si uͦ
nec adhoc aptus es: saltem ad montẽ conten¬
de syon. ut minoute salueris. Tantum ẽ. ne
in terra resideas. ne inuallib remaneas: ue
indemersis & humilib ꝑseueres. Michi itaq

Expanded text:
intellexisti qui sit ordo primitivorum, et quod sit nominis istius sacramentum, praepara te et enitere quantum vales, si forte actibus, vita, moribus, fide, institutisque proficias, ut possis accedere ad ecclesiam primitivorum quae ascripta est in coelis. Quod si tantum non vales, sed es paulo inferior, accede ad multitudinem angelorum collaudantium. Quod si nec ad istum potes accedere, ad civitatem Dei viventis Jerusalem coelestem propera contendere. Si vero nec ad hoc aptus es, solum ad montem contende Sion, ut in monte salveris. Tantum est ne in terra resideas, nec in vallibus maneas, ne in demersis et humilibus perseveres . Levabitur
Abbreviated transcription (Latin):
turis diuinis sequi obseru&. quod pͥncipalib
quib dã causis asscriptus sit: frequent̃ inue¬
niet. Nam uiginti duo pͥma apud hebreos
elementa tradunt ẽẽ luterarum. Uigniti duo
rursus a protoplasto adam usq ad iacob: ex
cunis semine mitium duodecim sumat tri¬
bus. partes fuisse numerantur. T radunt e¬

Expanded text:
pturis divinis si quis observaret, quod principalibus quibusdam causis ascriptus sit, frequenter inveniet. Nam viginti duo primo apud Hebraeos elementa tradunt esse litterarum. Viginti duo rursus a protoplasto Adam usque ad Jacob, ex cujus semine initium duodecim tribus sumunt, patres fuisse numerantur. Sed a
Abbreviated transcription (Latin):
ant qualitates. om̃s tamen intra trinita¬
tis numerum continent᷑. & quod ꝑ totas
has quatuor partes inunum numerũ
colligit᷑ eadem trinitas semꝑ. ꝓeo sine du¬
bio qđ sub uno nomine patͥs d filiĩ & sp̃c
scĩ censentur om̃s. qui ex quatuor orbis
partibus uenientes. inuocant nomen do¬
mini: recumbentes cum abraham isaãc
liter indicata suit: uolentib totius sacri
huius uoluminis continentiam mystic̃a
breuit̾ conp̃hendere: ut ex his intelligen¬
tiȩ sꝑitalis ocoasione suscepta. unusquisq
ei in reliquis similem. aut etiam si cui
amplius ds. reuelat suꝑiorem & excelsiorẽ
ꝓsequatur indaginem. Ego enim uͦ impa-¬

Expanded text:
ant qualitates, omnes tamen intra trinitaant qualitates, omnes tamen intra trinitatis numerum continentur: et quod per totas has quatuor partes in numerum unum colligitur eadem trinitas, semper pro eo sine dubio quod sub uno nomine Patris et Filii et Spiritus sancti censentur omnes qui ex quatuor orbis partibus venientes, invocant nomen Domini, recumbentes cum Abraham, Isaac liter indicata sunt, volentibus totius sacri hujus voluminis continentiam mysticam breviter comprehendere, ut ex his intelligentiae spiritalis occasione suscepta, unusquisque et in reliquis similem, aut etiam si cui amplius Deus revelat, superiorem et excelsiorem persequatur indaginem. Sed ne videa
Abbreviated transcription (Latin):
popłm qui intra se ẽ. sensum scilicet m̃¬
tis. & cogitationum cordis. Sed &. singłis
quibusq tribub unusquisq sotiabit᷑
ꝓhis. quȩ adunam quãq earũ uel in
actibus cognata uel inmorib habuit.
Frunt gͦ huiusmodi quidam ordines
inresurrectione mortuorũ. sic̃ designat
apłs: quoꝵ ordinũ typus in hoc libro
& sigura p̾formari. mͥ uidecur. Sed et¬
illud quod sotiatione quadam tribuũ.
& conexione castrorum. positio & meta¬
tionis ordo describitur. ꝑtinet sine dubi¬
o ad aliquem resurrectionis morcuoꝵ
statum. Quod tres adorientem colloca¬
cȩ dicuntur tribus. tres ad occidentẽ.
tres & iam ad mare. & tres ultimȩ. ad aqͥ¬
lonem qui durus dr̃ uentus. sed & quod
tribus uida quae regalisẽ adorientem
otiosum: et quod isachar huic iungitur
& zabulon: & quoo in quatuor partes tri¬
nus iste numerus ordinatur. que quã¬
uis positionum suarum diuersas habe¬

Expanded text:
populum qui intra se est, scilicet mepopulum qui intra se est, scilicet mentis et cogitationum cordis. Sed et singulis quibusque tribubus unusquisque sociabitur pro his quae ad unamquamque earum vel in actibus cognata vel in moribus habuit. Erunt ergo hujusmodi quidem ordines in resurrectione mortuorum, sicut designat Apostolus. Quorum ordinum typus in hoc libro et figura praeformari mihi videtur. Haeillud quod consociatione quadam tribuum et connexione castrorum, positio et metationis ordo scribitur, pertinet sine dubio ad aliquem in resurrectione mortuorum statum. Quod tres ad orientem collocatae dicuntur tribus, et tres ad occidentem, tres etiam ad mare, et tres ultimae ad aquilonem, qui durus dicitur ventus. Sed et quod tribus Juda, quae regalis est, ad orientem otiosum. Sed quod Isachar huic jungitur et Zabulon, et quod in quatuor partes trinus iste numerus ordinatur Quae quamvis dispositionum suarum diversas habe
Abbreviated transcription (Latin):
qui dormierant. sed simul cum illis uinc¬
tie sotiati rapientur in nubib obuiam
xp̃o in aera. terreui scilicet huius loci
eorruptelam & mortis habitaeula de¬
ad paradisum. aut ad alia quelibet ex
multis mansionibus quȩ apud patrem
sunt transferendi loca. Piuersitas autẽ
trans lationis & głȩ: ex meritis sine dubio
& actib unius ciuusq p̃stabitur. Et e¬
rit unus qͥsq in eo ordine quensibi ge¬
storum merita contulerint: sic̃ & idem
paulus ꝓcestat᷑. dicens de resurgentib.¬
A nus qͥsq autem. in suo ordine. Hinc
ergo accid&. ut in resurrectione. unus¬
quisq aut in tͥbu ruben spĩtalib indi¬
ciis adscribatur. obhoc ꝓfecto qͦd aliqͥd
inmorib aut actib aut uita ipsi ru¬
ben simile & consangumeum habuit:
alius autem intͥbu symeon. fortassis
pro obedientia: alius intribu leui. cre¬
do qr bene p̃fuit sacerdotio. uel qui be¬
ne ministrans gradum sibi bonum ad

Expanded text:
qui dormierunt , sed simul cum illis juncqui dormierunt , sed simul cum illis juncti, rapientur in nubibus obviam Christo in aera: scilicet hujus loci corruptelam et mortis habitacula dead paradisum, aut aliqua quaelibet ex multis mansionibus quae apud Patrem sunt , transferendi loca. Diversitas autem translationis et gloriae ex meritis sine dubio et actibus uniuscujusque praestabitur, et erit unusquisque in eo ordine quem sibi meritorum gesta contulerint, sicut et idem Paulus protestatur dicens de resurgentibus: Unusquisque in suo ordine . Tunc autem accedit in resurrectione unusquisque, ut in tribu Ruben spiritalibus indiciis ascribatur; ob hoc profecto quod aliquid in moribus, aut actibus, aut vita, ipsi Ruben simile et consanguineum habuit. Alius autem in tribus Simeon, fortassis pro obedientia; alius in tribu Levi, credo qui bene praefuit sacerdotio, vel qui bene ministrans, gradum sibi bonum acq
Abbreviated transcription (Latin):
Deseribe hȩc auditor in corde tuo dupli¬
cit̃ & tͥpliciter. Uide quanta tͥ transe¬
unda sunt: quanta toleranda: quot ꝓ¬
fectibus qt cẽptationib quot pliis pug¬
nancum tibi ẽ. & uincendum. ut pos¬
sis addiuinum nmerũ ꝑtinere. ut m¬
compoto aliquo habearis apud dĩr
ut int̾ scãs tͥbus annuimerari mereae
ris. ut uisitari possis & ꝑ di saceraotes
aaron & moysen numerorum censib¬
adscribi. Suscipienda est tͥ primo lex
nre. ẜ go ad huo amplius aliquid in¬
tueoi. in hoc numerorum libro myste¬
rii. Ratio enim tribuum. & distintio
ordinum. sotietas familiarum. atq
orainacio cuncta castrorũ. ingentiũ
mͥ saeramentorum prodit indicia:
apło nobis paulo spĩtalis intelligen¬
tiȩ semina resꝑgente. Et age iam
quid om̃is hec numerorũ ratio. qͥd
Oramũ diuersitas intelligentie my¬
sticȩ contineat uideamꝰ E ypectatio¬
nobis certa est resurrectionis mortuo¬
rum: cum hii qui uiuunt. qui reliqui
sunt. nou p̃uenient in aduentu xp̃i cos

Expanded text:
Describe haec, auditor, in corde tuo dupliciter et tripliciter. Vide quanta tibi transeunda sunt, quanta toleranda, quot profectionibus, quot tentationibus, quot praeliis pugnandum est tibi et vincendum, ut possis ad divinum numerum pertinere: ut computo aliquo habearis apud Deum, ut inter sanctas tribus annumerari dignus habearis, ut visitari possis, et per Dei sacerdotes Aaron et Moysen numerorum censibus scribi. Suscipienda est tibi primo letinere. Ergo adhuc amplius aliquid intueor in hoc Numerorum libro mysterii. Ratio enim tribuum et distinctio ordinum, societas familiarum atque ordinatio cuncta castrorum, ingentium mihi sacramentorum prodit indicia, apostolo nobis Paulo spiritalis intelligentiae semina respargente. Et age jam, quid omnis haec numerorum ratio, quid ordinum diversitas intelligentiae mysticae contineat, videamus. Exspectatio certa est nobis resurrectionis mortuorum, cum hi qui vivunt qui reliqui sunt, non praevenient in adventu Christi eos
Abbreviated transcription (Latin):
matͥs. hoc est synagoge institutionem
positus fuit. sed peccatis intercedentib:
formati. adintegrum uiuificariq non
potuit. Wicło abiectist̃.  uelut auor¬
sus in ꝑfectꝰ et in maturus. : peccato
scilicet consuminante dimidi ũ ut ait
cartus eius E st tamen int̃dum. & auor¬
sus bonus Bonus autem a uorsus dr̃cũ
aliis conparatur: sicut ecclastes ait & dix̃.
ambulat. Nongͦ absolute bonum dicit
auorsum: sed bonum magis quam uita
quȩ inuanitate ducitur. & in tenebris

Expanded text:
matris, hoc est, intra synagogae institutionem matris, hoc est, intra synagogae institutionem positus est; sed peccatis intercedentibus formari ad integrum, vivificarique non potuit. Et ideo abjecti sunt velut aborsus imperfectus et immaturus, peccato scilicet consumente dimidium, ut ait, carnis ejus. Et tamen interdum et aborsus bonus. Bonus autem aborsus dicitur, cum aliis comparatur: sicut Ecclesiastes ait: Et dixi: ambulat . Non ergo absolute bonum dicit aborsum, sed bonum magis quam vita quae in vanitatibus ducitur, et in tenebris
Abbreviated transcription (Latin):
uit uox de nube dicens. Hic est filius meus
dilectus. in quo bene conplacui. Post hoc
gͦ maria facta ẽ leprosa sicut nix. Donec
aderat nubes. maria non est leprosa: sed
cum discessit. Donec eium uisitatio di erat
in populo illo: nonerat leprosus. bi uero
discessit: ignominia uultus sui contexit
eum. Sed & uos timeamus. ne forte effu¬
gemus a nobis hanc nubem. male uiuen¬
do. male agendo. male cogitando: & tunc
apparebit in nobis lepra peccati. cũ deser¬
mariam. & ecce erat leprosa. Et dixit aa¬
ron ad moysen. Precor dñe ne contule¬
ris in nos peccatum: qm̃ ignorauimus
quod peccauimus. Ne fiat simile morti.
& ut auorsus eiectus de uulua matris:
& comedit dimidium carnis eius. Uult
in hoc loco ostendere. quod populus ille
formatus quidem fuerit inuulua matͥs¬
suȩ synagoge: non tamen ꝑ uenire potu¬
erit ad perfectum & integrum partũ.
Sicut enim auorsus in ꝑfectus & incon¬
positus est partus. ita & ille populus a¬
liquanto quidem tempore intra uuluã

Expanded text:
nube dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacuit . Post hoc ergo Maria facta est leprosa sicut nix. Donec aderat nubes, Maria non erat leprosa, sed cum discessit. Donec enim visitatio Dei erat in populo illo, non erat leprosus. Ubi vero discessit, ignominia vultus sui contexit eum. Sed nos timeamus ne forte effugemus a nobis hanc nubem male loquendo, male agendo, male cogitando, et tunc apparebit in nobis lepra peccatMariam, et ecce erat leprosa. Et dixit Aaron ad Moysen: Precor, Domine, ne contuleris in nos peccatum, quoniam ignoravimus quod peccavimus: ne fiat simile morti, et ut aborsus ejectus de vulva matris. Et comedit dimidium carnis ejus. Vult in hoc ostendere, quia populus ille formatus in vulva quidem fuerit suae matris synagogae, non tamen pervenire potuerit ad effectum et integrum partum; sicut enim aborsus imperfectus et incompositus est partus, ita et ille populus aliquanto quidem tempore intra vulvam
Abbreviated transcription (Latin):
to. Hoc ẽ gͦ qd in hoc loco iudicat᷑. q ñ pͥus
scificati siut pͥmogeniti isrł. quã ꝑuerterent᷑
aegyptiorum pͥmogeniti: et quasi causa sc̃ĩfi¬
cationis horum. minteritu & nece ponit illoꝵ.
Unde & hic intelligendum est. eẽ quosdam p̾¬
potestatib. quasi electos inmalitia. & pͥmoge¬
nitos in t̃ demones: qui nͥ ꝑeussi fuerint & ex¬
tincti. scĩficationem ꝑcipere israhelitarum
pͥmogenita omĩno ñ possunt. Quis gͦ est qͥ
pmogenitos aegiptiorum. id ẽ pͥncipatus &
erpatus & potestates ad uersas traduxit. tri¬
umphans eos incruce: Quos utiq nͥ ille ꝑcus.¬
ualis uenire nullatenus potiusset. Ut autẽ
nobis pͥmogenitorũ benedic̃tionẽ donar&e.
efficitur pͥus ipse pͥmogenitus ex mortius:
ut sit in om̃ib ipse pͥmatum tenens. et nos
credentes resurrectioni suȩ assumeret. pro pri¬
mitiuis. & inpͥmitiuorum ordinẽ collocaret:
si tam̃ benedictioniꝰ grãm usq adfinẽ firmũ

Expanded text:
d in hoc loco indicatur: quia non prius sanctificati sunt primogeniti Israel, quam percuterentur Aegyptiorum primogeniti. Et quasi causam sanctificationis, horam in interitu et nece ponit illorum. Unde et hic intelligendum est esse quosdam prpotestatibus quasi electos in malitia, et primos inter daemones: qui nisi percussi fuerint et exstincti, sanctificationem percipere Israelitarum primogeniti omnino non possunt. Quis ergo est qui primogenitos Aegyptiorum, id est, principatus et cipatus et potestates adversas traduxit, triumphans eos in cruce? Quos utique nisi ille percusvalis venire nullatenus potuisset. Ut autem nobis primitivorum benedictiones donaret, efficitur prius ipse primogenitus ex mortuis, ut sit in hominibus ipse primatum tenens ; et nos credentes resurrectionis suae assumeret pro primitivis, et in primitivorum ordinem collocaret, si tamen benedictionum gratiam usque ad finem firmam
Abbreviated transcription (Latin):
Sed post filios isrł. numerantur etiam
leuite seorsum. Nonenim fuerant recensiti
cũ filis isrł: & habetur eorum segregatus qui¬
dam ac p̃cipiuus p̃ceteris numerus: quo refe¬
runtur om̃s simul uiginti duo milia reꝑti:
ita ut neq amplius aliquid. ueq minus hoc
numero inuentum sit. Post hȩc p̃cepit dñs
numerari etiam primogenitos filiorũ isrł.
eodem ordine quo leuitȩ fuerant numerati.
idẽ abuno iense &e supra & inuenuntur pͥ¬
mogeniti filioꝵ. isrł uinguiti duo milia. &¬
ducenti septuaginta tres. Putas ne ꝑhec scła
ninueri hystoriam docere nos uoluit moyses.
& nullum inhis diuersitatibus numerorum.
conclusit solito sibi more mysterium: Nlichil
ne uidebitur uiesse rationi: quod ducenti septu¬
aginta tres tantum habundare dicunt᷑ inpri¬

Expanded text:
septuaginta tres. Numerantur etiam Levitae seorsum; non enim fuerant recensiti cum filiis Israel: et habetur eorum segregatus quidem ac praecipuus prae caeteris numerus quo referuntur omnes simul viginti duo millia reperti, ita ut neque amplius aliquid neque minus hoc numero inventum sit. Post haec praecepit Dominus numerari etiam primogenitos filiorum Israel, eodem ordine quo Levitae fuerant numerati, id est, ab uno mense et supra. Et inveniuntur primogeniti filiorum Israel viginti duo millia ducenti septuaginta tres. Putasne per haec solam numerari historiam docere nos voluit Moyses, et nullum in his diversitatibus numerorum conclusit solito sibi more mysterium? Nihil ne videtur inesse rationis, quod ducenti septuaginta tres tantum abundare dicuntur in pri
Abbreviated transcription (Latin):
nirineris apta ducunt᷑ adoleuerant. Ta¬
bernaculum cestimonii. constituitur.
Seo ne in hoc quidem numerandi. popłi
tempus aduenit. Lex ꝑ moysen datur.
sacrifitiorum mos traditur. purificatio¬
num ritus docetur: scĩficationum le¬
ges. & sacramenta condintur. & tuno¬

Expanded text:
numeris apta dicuntur, adoleverant. Tanumeris apta dicuntur, adoleverant. Tabernaculum testimonii construitur, sed nec ibi quidem numerandi populi tempus advenit. Lex per Moysen datur, sacrificiorum mos traditur, purificationum ritus docetur, sanctificationum leges et sacramenta conduntur.
Abbreviated transcription (Latin):
Nonenum ꝓłfumero. sedpgła exercedur
humana ⁊ st s assy riorum urcus. &e eal¬
deorum. quȩ un astrologie studiis pda¬
catur: sed non ẽ ista uirtus israhelitiea
Q ido ñ ꝑtinet acdm. E st & aegiꝑtiaũ
uirtus mea quam dicunt secreta sapi¬
entie: selhee ñ adiungit᷑ ad calculũ d̃i.
Sola apua dm̃ uircus israbelitica no¬
minatur: hoc ẽ illa uirtus que ado do
centua. que ꝑseripturas diuinas diseit᷑.
tradit᷑. Et ido dicit: illi soli numeren¬
tur qui progrediunt᷑ in uirtute israhel
Secd &. illud consideremus quidẽ.: quod
non statĩ ut egressus ẽ de aegy ꝑto popłs¬
nnmeretur: Ad huc enim ꝑsequebat᷑
pharas. S ed nee cum mare rubrum qui¬
dem transiens uenit in desercũ. dr̃ iu
uersum amalec & uineunt. Sed ue tanc
quidem numerant᷑. N on enim sufficit
adꝑfectionẽ tendenti. una uictoria. Man
accipiunt cibum: & aquȩ poculum. de
sequenti hauriunt petra. Sedueq tunc
numerant᷑. Nondũ euim in his ea quȩ

Expanded text:
o gloria exercetur humana. Est et Assyriorum virtus vel Chaldaeorum, quae astrologiae studiis praedicatur. Sed non est ista virtus Israelitica, et ideo non pertinet ad Deum. Est et Aegyptiorum virtus in ea quam dicunt secreta sapientia, sed haec non adjungitur ad calculum Domini. Sola autem apud Deum virtus Israelitica numeratur, hocetur, quae per Scripturas divinas discitur, traditur. Et ideo dicit ut illi soli numerentur qui progrediuntur in virtute Israel. Sed illud consideremus quid est quod non statim ut egressus est populus de Aegypto numeratur, adhuc enim persequebatur Pharao, sed nec cum mare quidem transiens, venisset in desertum, dicitur adversus Amalec et vincunt, sed nec tunc quidem numerantur: non enim sufficit ad perfectionem tendenti una victoria. Manna accipiunt cibum, et aquae poculum de petra sequenti hauriunt, sed neque tunc numerantur: nondum enim in his ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
mine s in usu est. Ebrictas decipit. quẽ
sodoma non decepit. Uritur ille flaminis
mulierũ. quem sulphurea flamina non
ussit. Frat gͦ loth arte ñ uoluntate decep¬
tus. ideo medius quidem eͣ inter peccato¬
res & iustos. quippe qui ex abrahe quidẽ
cognatione descenderit. in sodomis ramͣ
habitauerit. Nam & hoc quod euadit ex
sodomis sicut scriptura indicat. magis
ad honorem abrahe quã ad meritũ ꝑti¬

Expanded text:
est non in crimine. Ebrietas decipit, quem Sodoma non decepit. Uritur ille flammis mulierum, quem sulphurea flamma non ussit. Erat ergo Lot arte, non voluntate deceptus. Ideo medius quidem inter peccatores et justos, quippe qui ex Abrahae quidem cognatione descenderat, in Sodomis tamen habitaverat. Nam et hoc, quod evadit ex Sodomis, sicut Scriptura indicat, magis ad honorem Abrahae quam ad meritum perti
Abbreviated transcription (Latin):
et uisus & odoratus & tactus. Ut enim ꝑ¬
fectus sit homo dei in omib circuncidenda
sunt menbra. Manus quidem a rapinis.
a furtis. a cedib & ad sola opera dei pan-¬
denda. Circuncidendi sunt pedes. ne uelo¬
ces sint ad effundendũ sanguinẽ. & ñ in¬
trent in consiliũ malignantiũ. s ut rantũ
pro mandatis dĩ circumeant. Circunci¬
dat᷑ & oculus ne concupiscat alienũ. ne
iudeat ad concupiscendũ mulierẽ. Cui
enim erga feminarũ formas lasciuus ob
cisus est oculis. S & si quis est qui siue man-¬
ducet suie bibat sicut apss precipit. ad głam
dei manducat & bibit. iste circumcisus est
gustu. Cuius autem ds̃ uent̾ est. &. suauita¬
tib gule deseruit. huius incircuncisũ dixe¬
rim gustum. Si quis xp̃i odorem bonum ca¬
pit. & in oꝑib miscdiȩ odorem suauitatis
requirit. huius circuncisa e̾ odoratio. Qul
uͦ primis ungentis delibutus incedit. iste
incirtuncisus odoratu dicendus est.S &.

Expanded text:
et visus, et odoratus, et tactus. Ut enim pet visus, et odoratus, et tactus. Ut enim perfectus sit homo Dei in omnibus, cuncta circumcidenda sunt membra: manus quidem a rapinis, a furtis, ac caedibus, et ad sola opera Dei pandendae. Circumcidendi sunt pedes, ne veloces sint ad effundendum sanguinem, et ne intrent in concilium malignantium, sed ut tantum pro mandatis Dei circumeant. Circumcidatur et oculus, ne concupiscat alienum, ne videat ad concupiscendam mulierem. Cujus enim circa feminarum formas lascivus et cisus est oculis. Sed et si quis est, qui sive manducet, sive bibat, sicut Apostolus praecepit, ad gloriam Dei manducet et bibat , iste circumcisus est gustu. Cujus Deus venter est, et suavitatibus gulae deservit, hujus incircumcisum dixerim gustum. Si quis Christi odorem bonum capit, et in operibus misericordiae odorem suavitatis requirit, hujus circumcisa est odoratio. Qui vero primis unguentis delibutus incedit, iste incircumcisus odoratu dicendus est. Sed et
Abbreviated transcription (Latin):
& licitis temꝑat. & tanquã uirgo sponsa
xpiͣ. castis et pudicis uirginib floret. in
quib uera circuncisio carnis pͣputii facta
est. & uere testamentũ dei & testam̃tum
seruat᷑. Suꝑest nobis designare ȩniã cir¬
cuncisionẽ cordis. Si quis est qͥ obscenis
desideriis & foedis cupiditatib aestuar.
et ut breuit᷑ dicam qui mechat᷑ in corde
hic incircuncisus ẽ corde. S & qui hereti¬
cos sensus mente continet. et blasphemas
assertiones contra scientiã xp̃i disponit
in corde. hic incircuncisus est corde. Qui uͦ
purã fidẽ in conscientiȩ sinceritate custo¬
dit. iste circuncisus est corde. De quo dici
porest. Beati mundo corde. qr ipsi dm̃ ui¬
debunt. Ego uͦ audeo ex simili etiam hȩc
ꝓpħicis uocib addere. qr sicut oportet au¬
rib labus & corde & carnis pͣputio scđ̃m ea
que supra diximus circũcidi. ita fortassis et
manus nre̾ indigent circuncisione. & pedes

Expanded text:
et licitis temperat, et tanquam virgo sponsa et licitis temperat, et tanquam virgo sponsa Christi, castis et pudicis virginibus floret, in quibus vera circumcisio carnis praeputii facta est, et vere testamentum Dei et testamentum servatur. Superest designare etiam circumcisionem cordis. Si quis est qui obscenis desideriis et foedis cupiditatibus aestuat, et, ut breviter dicam, qui moechatur corde, hic incircumcisus est corde. Sed et qui haereticos sensus mente retinet, et blasphemas assertiones contra scientiam Christi disponit in corde, hic incircumcisus est corde. Qui vero puram fidem in conscientiae sinceritate custodit, iste circumcisus est corde, de quo dici potest: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Ego vero audeo ex simili, etiam haec propheticis vocibus addere, quia sicut oportet auribus et labiis et corde, carnis praeputio secundum ea quae supra diximus circumcidi, ita fortassis et manus nostrae indigent circumcisione, et pedes,
Abbreviated transcription (Latin):
cendi sunt. Circuncisus uͦ & mundus ẽ.
qui semꝑ u̾bum dĩ loquitur. & sanã docꝰ¬
trinã euangłicis & apłicis munitã regu¬
lis profert. Hoc gͦ modo et circuncisio la¬
bio datur in eccłia dei. Nunc uͦ scd̾m
pollicitationẽ nr̃ãm qualit᷑ etiam carnis
circuncisio suscipi debeat. uideamus. Men-¬
brum hoc in quo pͣputium uidet᷑ ẽẽ. offi¬
morus ñ importunus existat. nec statutos
legib t̾minos superet. nec aliã feminam
quam coniugẽ legitimã nouerit. & in ipsa
legitimis temporib agat. iste circuncisus
yͣputio carnis suȩ dicendus est. Qui uͦ in
omnẽ lasciuã ꝓruit. & per diu̾sos & illi¬
citos passim pendet amplexus. arq in
omne̾ libidinis gurgitẽ fertur infrenis.
iste incircuncisus ẽ pͣputio carnis suȩ.
Nerum eccłĩa xp̃i grã eius qui pro se cru¬
cifixus ẽ roborata. non solum ab illicitis
nefandisq cubilib uerũetiam a concessis

Expanded text:
cendi sunt. Circumcisus vero et mundus, cendi sunt. Circumcisus vero et mundus, qui semper verbum Dei loquitur, et sanam doctrinam evangelicis et apostolicis munitam regulis profert. Hoc ergo modo et circumcisio labiorum datur in Ecclesia Dei. Nunc vero secundum pollicitationem nostram, qualiter etiam carnis circumcisio suscipi debeat, videamus. Membrum hoc in quo praeputium videtur esse, offimotus non importunus existat, nec statutos legibus terminos superet, nec aliam feminam quam conjugem legitimam noverit, et nec quolegitimis temporibus agat, iste circumcisus praeputio carnis suae dicendus est. Qui vero in omnem lasciviam proruit, et per diversos et illicitos passim pendet amplexus, atque in omnem libidinis gurgitem fertur infrenis, iste incircumcisus est praeputio carnis suae. Verum Ecclesia Christi gratia ejus qui pro se crucifixus est roborata, non solum ab illicitis nefandisque cubilibus, verum etiam a concessis
Abbreviated transcription (Latin):
suorum circumcidit infantum. Iste credo
sunt aures: quas in audicorib suis dñs
requirebat dicens. Qui habet aures au¬
diendi audiat. Nemo enim pocest incir¬
cũcisis aurib & immundis: munda uer¬
ba sapientiȩ & ueritatis audire. Ueniamꝰ
si uultis & adlabiorum circuncisionem.
Ego puco quod incircuncisus labiis sit qͥ
nundum cessauit astultiloquio. abscurili¬
tate: qui bonis derogat. qui criminatur
proximos. qui instigat lites. qui calu̾mas
mouet: qui fratres inter se falso loquendo
committit: qui uana. mepta. secularia.
inpudica. turpia. iniuriosa. ꝓc̃ua. blas¬
phemia. & cęcera. quȩ indigna sc̃ xp̃ia¬
no ore ꝓloquit᷑. Siquis uero ab his oĩb
continet os suũ. & disponit sermones
suos in iudicio. uerbositatẽ reprimit.
linguã temꝑat. uerba moderatur: iste
merito circuncisus labiis dr. S & qui
iniquitatẽ in excelso loquunt᷑. & exten¬
dunt in celũ linguã suam sicur heretici
faciunt. incirtuncisi & immundi labiis di¬

Expanded text:
suorum circumcidit infantum. Istae, credo, sunt aures quas in auditoribus suis Dominus requirebat dicens: Qui habet aures audiendi, audiat . Nemo enim potest incircumcisis auribus et immundis munda verba sapientiae et veritatis audire. Veniamus, si vultis, et ad labiorum circumcisionem. Ego puto quod incircumcisus sit labiis, qui nondum cessavit a stultiloquio, a scurrilitate, qui bonis derogat, qui criminatur proximos, qui lites instigat, qui calumnias movet, qui fratres inter se falsa loquendo committit, qui vana et inepta, saecularia et impudica, turpia et injuriosa, proterva, blasphema, et caetera quae indigna sunt Christiano, proloquitur. Si quis vero ab his omnibus continet os suum, et disponit sermones suos in judicio, verbositatem reprimit, linguam temperat, verba moderatur, iste merito circumcisus labiis dicitur. Sed et qui iniquitatem in excelsum loquuntur, et extendunt in coelum linguam suam sicut haeretici faciunt, incircumcisi et immundi labiis di
Abbreviated transcription (Latin):
eam. Ex ipsa narrationes hẏstoricas disce.
dare mores. resecare uitia. purgare ani
Deintus sane et deforis bituminabis eã.
corde fidem gerens. ore confessionẽ ꝓfe-¬
rens. inuis scientiã. fons opera habens.¬

Expanded text:
c est narrationes historicas. Disce dare mores, resecare vitia, nidos in De intus sane et de foris bituminabis illam; corde fidem gerens, ore confessionem praeferens, intus scientiam, foris opera habens
Abbreviated transcription (Latin):
tib uituis conu̾tere se potest a reb fluxis.¬
ac pereuntib & caducis. et audire u̾bum
dei ac pͣcepta cęlestia. hic intra cor suuͣ ar-¬
cham salutis aedificat. & bibliothecã ut¬
ita dicã intra se diuini consecrat uerbi.
Longitudine in ea & lattudinẽ & altitu¬
dinem. fidem et carirate᷑. et spem collo-¬
cat. fidem tͥnitatis ad longitudinẽ uite
immortalitatẽq distendit. latitudine̾ ca¬
ritatis in dulgentie & benignitatis fundat¬

Expanded text:
tibus malis convertere se potest a rebus fluxibus et caducis, et audire verbum Dei, et praecepta coelestia, hic intra cor suum arcam salutis aedificat, et bibliothecam intra se divini conferat verbi. Longitudinem in illa, et latitudinem, et altitudinem, et fidem, et charitatem, et spem collocat. Fidem trinitas, et longitudinem vitae, et immortalitatem ostendit, latitudinem charitatis indulgentiae
Abbreviated transcription (Latin):
lignis. idest nͣ ex scłarium actuũ. sed ex
ꝓpħicis atq aplĩcis uoluminib Ipsi enĩ
resecatis omnib uitiis & excisis. quadra¬
tam continent uitã. et ex omni parte libra¬
tã. Nam auctores scłarium libroꝵ. posst̃
quidem dici ligna excelsa & ligna um¬

Expanded text:
rium auctorum, sed ex propheticis et apostolicis voluminibus. Ipsi enim resecatis universis vitiis et excisis, quadratam continent vitam, ex omnique parte libratam. Nam auctores saecularium voluminum possunt quidem dici ligna excelsa, non
Abbreviated transcription (Latin):
dilinu spectat. nulla potuit tam conue¬
niens & congrua archȩ species dan. qͣni
ut e sumio uelut tecto quodã in an-
imbriũ ruinas. & ima in aquis quadra¬
ta stabilitare consistens. nec impulsu
uentoꝵ nec impetu fluminũ. nec inqͥ¬
etudine animaliũ que intrinsecus erant
aut inclinari possit aut mergi. S his om¬

Expanded text:
dinis. Et vere nulla potuit tam conveniens et congrua arcae species dari, quam ut summo velut e tecto quodam anguimbrium ruinas, et ima in aquis quadrata stabilitate consventorum, nec impetu fluctuum, nec inquietudine animalium quae intrinsecus erant, aut inclinari possit aut mergi. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
diem festum in nouarũ frugum consecͣ¬
tione reperies. et de madianitarũ spoli¬
is dño quinqua gesima delibatur. Cum
sodomitas. & gedeon cum trecentis lin.¬
gua aquam lambentib suꝑat. Ostiu̾¬

Expanded text:
diem et festum in novarum frugum consecratione reperimus, et de Madianitarum spoliis Domino quinquagesima pars debebatur. Cum Sodomitas, et Gedeon cum trecentis viris lingua aquam lambentibus superat. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
da.S munda quidẽ animalia facile
possumus dicere. qđ memoria eruditio.
intellectus. exammatio. &. indicio eorũ
que legimus. &. alia que his similia
intelligi possunt. de immundis uͦ pn¬
tiare difficile est. que & bina bina nomi¬

Expanded text:
da. Sed munda quidem animalia facile possimus dicere, quod memoria, eruditio, intellectus, examinatio, et judicium illorum quae legimus, aliaque his similia intelligunt. De immundis vero pronuntiare difficile est. Puto tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi hereditate possidebunt terram. Istas
gͦ domos. si forte aliquis sieut supra expo¬
suimus lapsus acciderit. semꝑ est recu¬
perandi facultas: ut uerbi grã dicamus.
si nos aliqua culpa mortalis in uenerit.
que non incrimine moitali. non inblas¬
phemia fidei que muro aecclesiastici &
apłici dogniatis cincta ẽ. sed uel in sermo

Expanded text:
ipsi haereditatem possidebunt terram . Istas ergo domos, si forte aliquis sicut supra exposuimus lapsus acciderit, semper est recuperandi facultas. Ut verbi gratia dicam: Si nos aliqua culpa moralis invenerit quae non in crimine mortali, non in blasphemia fidei, quae muro ecclesiastici et apostolici dogmatis cincta est, sed vel in ser
Abbreviated transcription (Latin):
nosin& ipsos & ligna camporum. quȩ
fructum suũ producunt. Quȩ sunt
ista ligna camporum: Dicet fortassis
auditor. Quid iterum hic uersiculus
agit. quid undecũq uerba conquirit:
Ut explanationẽ lectionis effugiat. quo¬
modo intra nos ẽẽ. ligna docebit & ar¬
bores: Si non temere obtrectes: iam nẽ
audies qr non potest arborbona malũ
fructũ facere. neq arbor mala fructum
bonum facere. habemus gͦ arbores in¬
tra nos. si ue bonas. siue malas. E quȩ
bonȩ sunt. fructus malos afferre non
possunt: sicuc quȩ malȩ sunt. fructus ũ
afferent bonos. Uistͥ & arborũ ipsaru̾¬
ficus. nec malus nec uitis. seo itua arbor
iustitia uocatur. alia prudentia.
alia fortitudo. alia temperantia uo¬
catur. Et si uis maiorem adhuc arbo¬
rum multitudinem: disce quibus
forcassis dignus putabit᷑ consitus etiã
paradysus dei. Est enim ibi arbor
pietatis. est & alia arbor sapienciȩ: est
& alia disciplinȩ. est & alia scientiȩ. bo¬

Expanded text:
nosmetipsos et ligna camporum, quae fructum suum producunt. Quae sunt ista ligna camporum, dicet fortassis auditor: quid iterum hic seminiverbius ait? Quid undique verba conquirit, ut explanatione lectionis effugiat? Quomodo intra nos ligna esse docebit, et arbores? Si non temere obtrectes, jam nunc audies: Quia non potest arbor bona malum fructum facere, neque arbor mala bonum fructum facere . Habemus ergo arbores intra nos sive bonas sive malas, et quae bonae sunt fructus malos afferre non possunt, sicut quae malae sunt, fructus non afferre bonos. Vis tibi et arborum ipsarumficus nec malus, nec vitis, sed una arbor justitia vocatur, alia prudentia, alia fortitudo, alia temperantia nominatur. Et si vis majorem adhuc arborum multitudinem, disce quibus fortassis digne putabitur, consitus etiam paradisus Dei est. Ergo alia arbor pietas est, et alia arbor sapientiae est, et alia disciplinae est, et alia scientiae bo
Abbreviated transcription (Latin):
uocare dñs annum acceptum: quo dimit¬
tat confractos in remissionem. & salutem
te ut ego arbitror domus quȩ in celo ẽẽ dr̃.
in ciuitate murata intelligitur. Murus
est enum huiscemodi domib: ipsum ce¬
li firmamentum. Sed talem domũ: rari
quiq habere possunt. Illi fortassis: qui
suꝑ terram ambulantes conuersationem
habent in cęlis. & de quib dic̃ apłs. dei
aedificatio estis. Ceteri autẽ in uicis habt̃
domos. quibus non est murus. Est autem
eis adiacens aget secundus. Illis fortassis
qui sibi habitaculum p̃parant in terra¬

Expanded text:
vocare Dominus annum acceptum, quo dimitvocare Dominus annum acceptum, quo dimittat confractos in remissionem, et salutem te ut ego arbitror, domus quae in coelis est dicitur, in civitate murata intelligitur, murus est enim hujuscemodi domibus, ipsum coeli firmamentum; sed talem domum rari quique habere possunt, illi fortassis qui super terram ambulantes, conversationem habent in coelis; et de quibus dicit Apostolus, Dei aedificatio estis . Caeteri autem in vicis habent domos, quibus non est murus: est tamen eis adjacens ager fecundus, illis fortassis qui sibi habitaculum p
Abbreviated transcription (Latin):
qui non habuerit timorem dei. Que ẽ gͦ
ista donus: &. quale aedificium est: Pau¬
lus apłs exponit aꝑtius cumdicit. Domũ
habemus non mnanu factum. aet̾nam in ce¬
lis. hec gͦ est domꝰ: quã aedificare uenio po¬
test. nisi timeat dm̃. Nec ẽ domus quam
exstruere uł habitare nemo potest. nͥ in si¬
plicitate mentis & puritate cordis. Sed qm
accidere sol&. ut etiam qui bene aedificaue-¬
rit. & domũ celestem sibi bene agendo &. be¬
ne uiuendo ac recte credendo construxerit.
incurrat a licuius peccati debitum. & hãc
a crudelissimo feneratore uenundare co¬
gatur. ac labores suos transfundere in ali¬
um: pietas & clementia legis latoris oceur¬
rit. ut intra certum tempus redimi possit.
si camen inuenerit inquit manus tia p̃ti¬
um quod restituas. Quale pretium: Pe¬
nitentiȩ sine dubio lacͥmnis eongregatum:
et manib id ẽ labore boni oꝑis inuentũ.
Annus autẽ iste intelligi potest. quẽ uenit

Expanded text:
qui non habuerit timorem Dei; quae est ergo qui non habuerit timorem Dei; quae est ergo ista domus? et quale aedificium est?. Paulus apostolus exponit apertius cum dicit: Domum habemus non manufactam aeternam in coelis . Haec est ergo domus quam aedificare nemo potest, nisi timeat Deum; haec est domus quam exstruere, vel habitare nemo potest, nisi in simplicitate mentis et puritate cordis. Sed quomodo accidere solet, ut etiam qui bene aedificaverit, et domum cibi coelestem bene agendo, et bene vivendo ac recte credendo construxerit, incurrat alicujus peccati debitum et hanc a crudelissimo feneratori venundari cogatur, ac labores suos transfundere in alium, pietas et clementia legislatoris occurrit, ut intra certum tempus redimi possit: Si tamen invenerit, inquit, manus tua pretium quod restituas. Quale pretium? Poenitentiae sine dubio lacrymis congregatum, et manibus, id est, labore boni operis inventum. Annus autem iste intelligi potest, quem venit
Abbreviated transcription (Latin):
quibus lex xp̃i si eam sequamͣ nec possessio¬
nes interra. nec in urbib domos habere ꝑ¬
mittit. Et quid dico domos. Nec plures
tunicas. nec multã concedit possidere pe¬
cuniam. Habentes enim uictũ & uesti
datas de domib siue intra ciuitatẽ mura¬
tam positis. siue in uicis. quibus muti ñ
sunt obseruabiinus leges: Inuenunus
inaliis seripturȩ locis. quod sermo diuinꝰ
maiore quodam sacramento nomin& do¬
mũ: ut cum de iacob &. quasi ꝓlaude il¬
lius ponit. erat enim inquit la cob homo
sumplex habitans domũ: & iterum inue¬
nio de obstetricibus hebreorum scriptũ
&. quia inquit timebant deũ obstetrices:
fecerunt sibi domos. Uideamnus gͦ quod
obstetricibus quidem faciendarum do¬
morum causa fuerit timor dei: iacob ue¬
ro simplicitas & innocentia causam dede¬
rit ut habitar& domum. Deniq & esau
quia malus fuit. non ẽ scriptũ de eo quia
habitauerit domũ. Nec de alio aliquo
scriptũ est. qr aedificauerit sibi domum:

Expanded text:
quibus lex Christi si eam sequamur nec possessiones in terra, nec in urbibus domus habere permittit, et quid dico domus? nec plures tunicas, nec multam concedit possidere pecuniam: Habentes enim, inquit, victumdatas de domibus sive intra civitatem muratam positis, sive in vicis quibus muri non sunt observabimus leges? Invenimus in aliis Scripturae locis, quod sermo divinus majore quodam sacramento nominat domum, ut cum dicit de Jacob, et quasi pro laude ejus ponit: Erat enim, inquit, Jacob homo simplex habitans domum . Et iterum invenio de obstetricibus Hebraeorum scriptum: Et quia, inquit, timebant Deum obstetrices fecerunt sibi domos . Videmus ergo quod obstetricibus quidem faciendorum domorum causa fuerit timor Dei: Jacob vero simplicitas et innocentia causam dederit, ut habitaret domum; denique Esau, quia malus fuit, non est scriptum de eo quia habitaverit domum, nec de alio aliquo scriptum est, quia aedificaverit sibi domum,
Abbreviated transcription (Latin):
lignum uitȩ ẽ: sine dubio & aliud lig¬
uum ẽ prudentiȩ. & aliud iustitiȩ. Ne¬
q enim consequent̾ dicetur exomnib
untutib solam sapientiam meruis¬
se. quȩ lignũ uitȩ dicat᷑: ceteras autẽ
uirtutes nequaquã similis sortis susce¬
pisse uocabula. Ligna gͦ campi dabunt

Expanded text:
um vitae est, sine dubio et aliud lignum est prudentiae, et aliud justitiae. Neque enim consequenter diceretur ex omnibus virtutibus, solam sapientiam meruisse quae lignum vitae dicatur, caeteras autem virtutes nequaquam similis sortis suscepisse vocabula. Ligna ergo campi dabunt
Abbreviated transcription (Latin):
mensuram. Quȩ gͦ ista res est: cuius m̃¬
sura & modus nec comp̾hendi potuit
nec nominari.: Decem uerq numerus
ꝑfectus in uenit᷑: totius enim numeri ex
ipso ratio & origo consurgit. Conpetent̃
igit᷑ & auctor & origo omĩum deus: sub
hoc numero uidetur ostendi. S si in ec¬
clesia de solo patre loquar. & ipsius soli¬
us laudes ꝓferam: uniuus decimȩ panẽ
feci. Aut si de xp̃o solo fecero sermonẽ.
& ipsius enumerauero. passiones. & resur¬
rectionem p̾dicauero: unius decimȩ op¬
tuli panem. Si uero clixero quia pater
semꝑ cum filio ẽ. &. ipse facit oꝑa sua.
uel etiam si dixero quia pater in filio
est. & filius in patre. & qui uidet fi¬
lium uidet & patrẽ. &. quia pater &
filius unum sunt. ex duab decimis si¬
milȩ mundȩ optuli unum panem ue
rum. qui uitam dat huic mundo. He¬
retici non faciunt de duab decimis u¬
num panem. Negant enim creatorem
testamentum unum faciunt panem.

Expanded text:
mensuram. Quae ergo ista res est, cujus memensuram. Quae ergo ista res est, cujus mensura et modus nec comprehendi potuit, nec nominari? Decimus numerus ubique perfectus invenitur, totius enim numeri ex ipso ratio et origo consurgit. Competenter igitur auctor et origo omnium Deus sub hoc numero videtur ostendi. Jam si in Ecclesia de solo Patre loquar, et ipsius solius laudes proferam, unius decimae panem feci; aut si de Christo solo fecero sermonem, et ipsius enumeravero passionem, et resurrectionem praedicavero, unius decimae obtuli panem. Si vero dixero quia Pater semper cum Filio ejus, et ipse facit opera sua, vel etiam si dixero quia Pater in Filio est, et Filius in Patre, et qui videt Filium, videt et Patrem, et quia Pater et Filius unum sunt, ex duabus decimis similae mundae obtuli unum panem, panem verum qui vitam dat huic mundo . Haeretici non faciunt de duabus decimis unum panem, negant enim creatorem Testamentum unum faciunt panem,
Abbreviated transcription (Latin):
inbuendus erat & edocendus de occultis
& secretis dei. ille panes eysimilia scri¬
bitur habuisse. Ille uͦ ad quem nichil
sacramenti deferaebatur. sed ratio p̾sen¬
tis saluciss uicȩ : panes cõmunes ex sola
farina seribitur habuisse confectos. Et
tu gͦ si habes scientiam secretoꝵ. si de
fide dĩ. de misterio xp̃i. de scĩ spiritus
uirtute potes scienter cauteq dissere¬
re: panes ex similia offers dño. Siue¬
ro communib uteris ad populũ ino¬
nitis. & morałe scis tantũ mͦ locũ trac¬
tare qui ad om̃s ꝑtinet: cõmunem te
optulisse noueris panem. Sed uideamꝰ
iam quȩ sit confectio in istis pani¬
bus ꝓpositionis: qui ante d̾nm poni
semꝑ iubent᷑. De duab inquit deci¬
mis sit panis unus. Duas quidem de-¬
cimas dixit. sed cuius mensurȩ sint
istȩ decimȩ non cõp̃hendit: cum utiq
consequens fuiss& si de quantitate si¬
milȩ uolebat agnosci. ipsam cuius du¬
as decimas sumi iubebat. nominare

Expanded text:
imbuendus erat et edocendus de occultis imbuendus erat et edocendus de occultis et secretis Dei, ille panes ex simila scribitur habuisse; ille vero ad quem nihil sacramenti deferebatur, sed ratio praesentis salutis et vitae, panes communes ex sola farina scribitur habuisse confectos. Et tu ergo, si habes scientiam secretorum, si de fide Dei, de mysterio Christi, de sancti Spiritus unitate potes scienter cauteque disserere, panes ex simila offeres Domino; si vero communibus uteris ad populum monitis, et moralem scis tantummodo locum tractare qui ad omnes pertinet, communem te obtulisse noveris panem. Sed videamus jam quae sit confectio in istis panibus propositionis qui ante Dominum poni semper jubentur. De duabus, inquit, decimis sit panis unus; duas quidem decimas dixit, sed cujus mensurae sint istae decimae non comprehendit, cum utique consequens fuisset, si de quantitate similae volebat agnosci, ipsam cujus duas decimas sumi jubebat, nominare
Abbreviated transcription (Latin):
disserat. Iste panis mundus est. & exsi¬
milia confectus. Iste in conspectu dñi
semꝑ ponendus est.&. semꝑ mensam mu̾¬
dam ꝓponendus lste soli s sacerdotib
se questratus est. & filiis aaron eterna
munere condonatus. Uerum ne putes
nos hȩc propriis sensibus excogitata nar¬
rare. &. non in duunis obseruasse uolumi¬
nibus. proferam tibi de scripturis. quo¬
modo apud diuersos uiros panis diuer¬
sitas pro merito uniuscuiusq seruataẽ.
Refertur in genesi. quod abraham pa¬
triarcha angłos suscepit hospitio. Si mi¬
liter autem ꝙ loth. Sed abraham qui
meritis p̃cellebat panes ex similia appo-¬
Loth uͦ qđ non habuit similam. ex fari¬
nula panes hospitibus apposuit. ñ qd
ita pauꝑ ẽẽt ut ñ haberet similam. qui
indiuitiis ñ inferior patrło scribitur.
sed utriusq meritoꝵ differentia ꝑ hȩc
designatur in dicia: quod his quidem
cui erant mysteria adño reuelanda.
& ad quem dicebatur non celabo puero
meo abraham quod facturus sum. qͥ

Expanded text:
disserat; iste panis mundus est, et ex simila confectus; iste in conspectu Domini semper ponendus est, et super mensam mundam proponendus; iste solis sacerdotibus sequestratus est, et filiis Aaron aeterno munere condonatus. Verum ne putes haec nos propriis sensibus excogitata narrare, et non divinis observasse voluminibus, proferam tibi de Scripturis quomodo apud diversos viros panis diversitas pro merito uniuscujusque servata est. Refertur in Genesi quod Abraham patriarcha angelos suscepit hospitio, similiter autem et Lot; sed Abraham, qui meritis praecellebat, panes ex simila appoLot vero, eo quod non habuit similam, ex farina panes hospitibus apposuit, non quod ita pauper esset ut non habuerit similam, qui in divitiis non inferior patruo scribitur, sed utriusque meritorum differentia per haec designatur indicia, quod is quidem cui erant a Domino mysteria revelanda, et ad quem dicebatur: Num celabo a puero meo Abraham quod facturus sum? qui
Abbreviated transcription (Latin):
bet: ne ei subripiens prauȩ consuetudinis
uitium. celorum regnũ quod est omniũ
beatitudinum culmen eripiat: quamuis
dominus dixerit. in domo patris mei man¬
siones multe sunt Possumꝰ adhuc addere
giam illud: quod natura peccati similis
est materiȩ que igni consumit᷑: quam

Expanded text:
bet, ne ei subripiens pravae consuetudinis bet, ne ei subripiens pravae consuetudinis vitium, coelorum regna, quod est omnium beatitudinum culmen, eripiat, quamvis Dominus dixerit: In domo Patris mei mansiones multae sunt . Possumus adhuc addere etiam illud quod natura peccati similis est materiae quae igni consumitur, quam