comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ aurinꝰ ep̃s aunob̾t̃ ep̃s sagiensis urb̃. celsꝰ abba. audomat᷑ abba: seladiꝰ abba. bosehindꝰ
gu auctoritatẽ ipso scõ pontifice iubente cognouit & subcripsit. Consluentib aitẽ
adse potestatib feruentia xp̃i mandata deuoco aĩo seruari sẽꝑ hortabat᷑ idẽ
prȩ sul uenerandꝰ. Magnasq xp̃o gr̃as sẽꝑ agendas cõmonebat. qͥ morte & resur¬
rectione ꝓpͥa mortẽ nr̃am spe resurrectionis amouit: ȩt̃nã uitã offerens decusso
etno mortis horrore. Sicq uitã suadebat cenendã: ne uitȩ extrema timerent᷑.
sub urbio tirb̾ rotomagensis transtulerit: narrare aggrediar. Cũ itaq de di¬
uersis ꝓ uintus plures ꝯgregasset artifices: ꝯdidit suꝑ eiꝰ sepulehrũ rep̃ã¬
mirȩ magnitudinis pͣtiosis metallis auri argentiq decotatã. gẽmisq pͣciosis
adornatã. sic̃ usq inp̃sens humano uisui apparet. Constituta gͦ die insolennitai

Expanded text:
us episcopus Sagiensis urbis. Celsus abba. Audomarus abba. Scladio abba. Bosochindus gii auctoritatem, ipso sancto pontifice iubente, recognovit et subscripsit. 19 Confluentibus autem ad se potestatibus, ferventia Christi mandata devoto animo servari semper hortabatur isdem praesul venerandus magnasque Christo gratias semper agendas commonebat, qui morte et resurrectione propria mortem nostram spe resurrectionis animavit, aeternam vitam offerens, discusso aeternae mortis horrore. Sicque vitam suadebat tenendam, ne vitae extrema timerentur.suburbano urbis Rotomagensis, transtulerit, narrare adgredimur. Cum itaque de diversis provintiis plures congregasset artifices, condidit super eius sepulchrum repammirae magnitudinis, pretiosis metallis auri argentique decoratam gemmisque pretiosis adornatam, sicut usque in praesens humano visui apparet. Constituta ergo die, in sollemnitate
Abbreviated transcription (Latin):
fuisset: nimio dilectionis feruore quã gͣ p̃dictũ uenerabile coenobiũ sẽꝑ habu
necñ & cheoderici. pͥuilegioꝵꝵ. auctoritates docent. ex semecipsis sibi ꝑheniub.
cẽꝑib abbatẽ eligerent. In qͣ. etiã iustȩ alligationis uerbo pͣsentes futurosq qui
ibidẽ dño militaturi erant ꝯstringit. ut sicuti sub eiꝰ regiminio ita iantea & ipsi
& posteri eoꝵ scđ̾m regła sc̃i patris benedicti fidelit̾ xp̃o deseruirent. Qđ si
aliquãdo peccatis exigentib aut neglegentia pastorali a uia rectitudinis & ob¬
seruati̾o regłe sc̃i benedicti infut᷑o deuiare conatent᷑ aut cogerent᷑: tẽ quocatio

Expanded text:
fuisset, nimio dilectionis fervore, quem erga praedictum venerabile coenobium semper habfuisset, nimio dilectionis fervore, quem erga praedictum venerabile coenobium semper habnecnon et Theoderici privilegiorum auctoritates docent, ex semet ipsis sibi perhennis temporibus abbatem eligerent. In qua etiam iustae alligationis verbo praesentes futurosque, qui ibidem Domino militaturi erant, constringit, ut, sicuti sub eius regimonio, ita in antea et ipsi et posteri eorum secundum regulam sancti patris Benedicti fideliter Christo deservirent. Quod si aliquando peccatis exigentibus aut neglegentia pastorali a via rectitudinis et observatione regulae sancti Benedicti in futuro deviare conarentur aut cogerentur, tunc convocatio
Abbreviated transcription (Latin):
benignissime prb̃is indulsit earũdẽ dei ediũ. Scudebat eciã amore potiꝰ regere: ꝗͣ
t̾rore dñari. deniq ut pͥmũ pontisicali potitꝰ ẽ. gradii. pͥma ei cura concordiȩ fuit :
& pͣcipuus labor fr̃nã dilectionẽ inuiobiłẽ custodire. Iã uͦ illã suã ꝑfiuã in om̃s cari¬
tatẽ: nulla unꝗͦ. adplenũ ualet esfari lingua. Int̾ea dũ multimodã eiꝰ monĩs gr̃am
memoro: etiã suꝑ fontinellensis cȩnobii scã monachoꝵ ꝯgregatione quantã sol¬
licitudinẽ & ꝑuigilẽ curã in desinent̾ hab̾uerit. testat᷑ int̾ reliqͣ pͣrogatus eiꝰ
gesta etiã pͥuilegu sui auctoritas. qͥ. p̾dicti coenobu habitatorib obdei amorẽ ꝙ
sc̃oꝵꝵ reuerentiã sũma deuotione edidit. Ueniq cũ scoꝵ sacerdotũ & om̃iũ eiuiũ
rotamagensis electione. & głosi theoderici regis consensu in pontifice̾ consecrat᷑

Expanded text:
benignissime presbyteris indulsit earundem Dei aedium. Studebat etiam amore potius regere quam benignissime presbyteris indulsit earundem Dei aedium. Studebat etiam amore potius regere quam terrore dominari. Denique ut primum pontificali potitus est gradu, prima ei cura concordiae fuit et praecipuus labor, fraternam dilectionem inviolabilem custodiri. Iam vero illam suam profluam in omnes caritatem nulla umquam adplene valet effari lingua. 18. Interea dum multimodam eius in omnes gratiam memoro, etiam super Pontanellensis coenobii sancta monachorum congregatione quantam sollicitudinem et pervigilem curam indesinenter habuerit, testatur inter reliqua praerogativae eius gesta etiam privilegii sui auctoritas, quam praedicti coenobii habitatoribus ob Dei amorem et sanctorum reverentiam summa devotione edidit. Denique cum sanctorum sacerdotum et omnium civium Rotomagensis electione et gloriosi regis Theoderici consensu in pontificem consecratus
Abbreviated transcription (Latin):
urb̾ ꝯgratulabat᷑ egregio pͣdicatore. & patͥa õis exultabat magnifice intã sco sapiente
& ignobiles introduci iussit adpparata coniuuia. Ubi cũ ordinate & disposite om̃s
fecisset discũb̾e: ipse adm̃sã pauꝑũ resedit. imitans illũ qͥ cũ eẽt diues ꝓpt̾ nos pauꝑ
sactꝰ est qͥ etiã in recributione itoꝵ dicturũ se ante ꝑmisit dicens. Quã dui fecistis
uni de his minimis meis: mͥ fecistis. O quã p̃clarũ pontificẽ qͥ suȩ familiȩ duplicẽ da¬
bat alimoniã cotidie. cũ & corꝑa replebat cibo t̾reno: animasq reficiebat uerbo
uocans. de p̾dicatione popłoꝵ & ȩccłiarũ restauratione & honore: maximã gere¬
re curã sedule cõmonebat. Census etiã qͥ de uicis publicis canonice ordine ad partẽ
pontificis ꝑsolui consueuerant: gratuita benedictione in rastaurationib eccłiarũ

Expanded text:
urbs congratulabatur egregio praedicatori, et patria omnis exultabat magnifice in tam sapiente urbs congratulabatur egregio praedicatori, et patria omnis exultabat magnifice in tam sapiente  et ignobiles, introduci iussit ad praeparata convivia. Ubi cum ordinate et disposite omnes fecisset discumbere, ipse ad mensam pauperum resedit, imitans illum, qui, cum esset dives, propter nos pauper factus est, qui etiam in retributione iustorum dicturum se promisit, dicens: Quamdiu fecistis uni de his minimis meis, mihi fecistis. O quam praeclarum pontificem, qui suae familiae duplicem dabat alimoniam cotidie, cum et corpora replebat cibo terreno animasque reficiebat verbo vocans, de praedicatione populorum et ecclesiarum restauratione et honore maximam gerere curam sedule commonebat. Census etiam, qui de vicis publicis canonico ordine ad partem pontificis persolvi consueverant, gratuita benignitate in restaurationibus ecclesiarum
Abbreviated transcription (Latin):
tudo maxima. Lecta aut̃ scĩ euãgłii lectione. conuersus ad popłm multa coepti
eis uent᷑a pͣdicere: ad uersa simul & ꝓsꝑa ẽẽ. cauenda. Et ut nec unũ frangeret.
nec alterũ extolleret: ȩt̾nȩ selicitatis pͥmia auideͣ intentio̾e ẽẽ quȩrenda cõmo¬
nuit. Et cũ multa eis pͣsentia ac fut᷑a pillustrationẽ sc̃i sp̃s pręnuntiaret:
extã excellenti pͣdicationis grã sibi data om̃s cõpuncti & igne diuini cimoris suc¬
censi. adpenitentiã agendã & cȩc̾a bonoꝵ. oꝑũ exercicia pagenda accensi sunt:
grates o̾imodas agentes sũmo oñiũ bonoꝵꝵ largitori. qͥ talẽ eis ñ suo merito sed¬
ꝓpria pietate concesserat doctorẽ. ut eoꝵ tẽꝑaret multiformit̾ merorẽ: de eo quẽ
nuꝑ corꝑali uisu amiserant pastorẽ. Et qͥdẽ cuncta gaudebat ȩccłia suꝑ pio pastore.

Expanded text:
tudo maxima. Lecta autem sancti euangelii lectione, conversus ad populum, multa coepit tudo maxima. Lecta autem sancti euangelii lectione, conversus ad populum, multa coepit eis Ventura praedicere, adversa simul et prospera esse cavenda, et ut nec unum frangeret nec alterum extolleret , aeternae felicitatis praemia avida intentione esse quaerenda commonuit. Et cum multa eis praesentia ac futura per inlustrationem sancti Spiritus praenuntiaret, ex tam excellenti praedicationis gratia sibi data omnes conpuncti et igne divini timoris succensi, ad paenitentiam agendam et cetera bonorum operum exercitia peragenda accensi sunt, grates omnimodas agentes summo omnium bonorum largitori, qui talem eis non sui merito, propria pietate concesserat doctorem, ut eorum temperaret multiformiter merorem de eo quem nuper corporali visu amiserant pastorem. Et quia cuncta gaudebat ecclesia super pio pastore,
Abbreviated transcription (Latin):
ut ele mosinȩ pia largitio. e sinu sc̃ę matris eccłiȩ cũ piecatis fruetu benigne ꝓced̾et
Nã qͦ otiose diu congesta fuerant. ad repͥmendã ualidȩ famis penuriã qͦ tẽ popłos
undiq grauit̃ p̃mebat : dignis tam̃ indigentiũ usib deputauit. & dudũ defio¬
tis chesauros suos misit. Alieni cẽꝑis uota: dispensationẽ fecit suẽ. Contigit enĩ
tẽ pauꝑũ turbã p̃forib conclamare: elemosinã petendo. Qͥb ille auditis. ac re¬
miniscens diuinę sententiȩ dicentis. qͥ opturat aurẽ suã adclamorẽ pauꝑis: &
ipse clamabit & ñ exaudiet᷑. largit̃ eis elemosinã tribuit: cunctosq gaudentes re¬
dire sec̃ adppria. Sicq pꝰmodũ cũ insede urbis suę missarũ solennia solennit᷑ cele¬
braret : popłi diocesis suȩ undiq ad eũ confluxerant. uiroꝵ ac mulierũ multi¬

Expanded text:
ut elemosinae pia largitio e sinu sanctae matris ecclesiae cum pietatis fructu benigne procederet. ut elemosinae pia largitio e sinu sanctae matris ecclesiae cum pietatis fructu benigne procederet. Nam quae otiose diu congesta fuerant, ad reprimendam validae famis penuriam, quae tunc populos undique graviter premebat, dignis tandem indigentium usibus deputavit et dudum defunctis thesauros suos misit. Alieni temporis vota dispensationem fecit suam. Contigit enim tunc pauperum turbam prae foribus conclamare elemosinam petendo. Quibus ille auditis ac reminiscens divinae sententiae dicentis: Qui obturat aurem suam ad clamorem pauperis, et ipse damabit et non exaudietur, largiter eis elemosinam tribuit cunctosque gaudentes redire fecit ad propria. Sicque postmodum, cum in sede urbis suae missarum sollemnia sollemniter celebraret, populi diocesis suae undique ad eum confluxerant, virorum ac mulierum multi
Abbreviated transcription (Latin):
Ue digentib ciuib p̾fate urbis metropoleos cũ unanimo uoto scõꝵ sacerdotũ.
regis ae pͥncipũ eligit᷑. trahit᷑. atq ineodẽ palatio a scõ lab̾to archiepõ sedis
sedif lugdunensis. atq aliis scĩs prȩsulib qͥ ad hoc generale placitũ ꝯuenetau
inpontisicẽ consecrat᷑ ȩccłiȩ rotomagensis. diuina utiq ꝓuidente ordinatione
ut qͥ inpauca sidelis extiterat. supͥ multa a dño constitutꝰ: ab undantẽ suo in¬
oꝑe sc̃itatis ãpliꝰ clarescere: & pͣdicationis lumine ubiq radiare. & uelut luc̾na
accensa: ñ iã sub modio sed suꝑ candelabrũ posita. erroꝵ tenebris depulsis:
ouarũ & pupillori. causas defende. elemosinarũ distributionẽ largit᷑ & hilartẽ
Creuit gratis: decreuit metallis. Aliqͥdo enĩ ingrediens locũ uͥ eccłię chesauri
reconditi erant: ipsos sibi iussit pͣsentari. & aliqͦ describi: plurima reseruans.

Expanded text:
Tunc, eligentibus civibus praefatae urbis metropoleos, cum unanimo voto sanctorum sacerdotum, Tunc, eligentibus civibus praefatae urbis metropoleos, cum unanimo voto sanctorum sacerdotum, regis et principum eligitur, trahitur atque in eodem palatio a sancto Lantberto archiepiscopo sedis Lugdunensis aliisque sanctis praesulibus, qui ad hoc generale placitum convenerant, in pontificem consecratur ecclesiae Rotomagensis, divina utique providente ordinatione, ut, qui in pauca fidelis extiterat, supra multa a Domino constitutus, abundantem opere sanctitatis amplius clarescere, praedicationis lumine ubique radiare et velut lucerna accensa non iam sub modio, sed super candelabrum posita, errorum tenebris depulsis, ones magnopere studere, elemosinarum distributionem largiter et hilariter Crevit gratiis, decrevit metallis. Aliquando enim ingrediens locum, ubi ecclesiae thesauri reconditi erant, ipsos sibi iussit praesentari et aliqua describi, plurima reservans,
Abbreviated transcription (Latin):
iulla clipiaco: qͥ sita est inparisiaco t̾ritorio. ubi conuentũ magnũ popłi habens
de utilitate ac cutela regni tractabat: ut ad eiꝰ consultũ ueluti agere consueuerat.
nã confessor illiꝰ erat. de regni negotiis tractaret. S cũ supraditꝰ uir dei hoc
audisset: ilico agnouit ñ aliud ista euocatione fieri. nisi electioni ciuiũ rotoma¬
gensiũ in ipso regẽ assensũ pbere uelle. Fert᷑ eciã legatarus respondisse causa
exmue humilitatis in dignũ se fore officio cure pastoralis. Qͥ festinant̃ retulere regi
nutiando: qͥle responsũ acceperant. Sedo qͦ adeũ mittens rex: callide intulit.
nullom contra suã uoluntatẽ pꝰꝗͣ una loquerent᷑ suꝑ ordine pontificatꝰ agere se
uelle. At ille ut erat sc̃ę simplicitatis sapientia plenꝰ: adeũdẽ regẽ ire delib̾aute

Expanded text:
villa Clippiaco, quae sita est in Parisiaco territorio, ubi, conventum magnum populorum habens, villa Clippiaco, quae sita est in Parisiaco territorio, ubi, conventum magnum populorum habens, de utilitate ac tutela regni tractabat, – ut ad eius consultum, veluti agere consueverat, – nam confessor illius erat, – de regni negotiis tractaret. Sed cum supradictus vir Dei hoc audisset, ilico agnovit, non aliud ista evocatione fieri, nisi electione civium Rotomagensium in ipso regi adsensum praeberi velle. Fertur etiam legatariis regis respondisse causa eximiae humilitatis, indignum se fore officii curae pastoralis. Qui festinanter retulerunt regi, nuntiando, quale responsum acceperant. Secundo quoque ad eum mittens rex, callide intulit, nullo modo contra suam voluntatem, postquam una loquerentur, super ordine pontificatus agere se velle. At ille, ut erat sanctae simplicitatis sapientia plenus, ad eundem regem ire deliberavit.
Abbreviated transcription (Latin):
q ñ cantũ uerbis uolant: quãtũ uirtutib constant. S his interĩ omissis nc̃
iiuante suꝑnȩ pietatis gr̃a narrare aggrediat: qͣlit̃ idẽ ueneraudus uir¬
pontisicatꝰ conscenderit gradũ. his enĩ dieb contigit. ut bȩatꝰ audoenus roto¬
magensis urb̾ pontisex plenꝰ uirtutib & sc̃is actib a dño uocatꝰ: migraret e¬
sitionis solennit̾ celebrantes: dignꝰ exeqͥ af honoiarũtałebite seruitutis obseqͥis.
ost cui scm transitũ. ne eccłia de pastore amisso iacturã pateret᷑: cuncti rotoma¬
gensis ciues urb̾ missa pecitione ad cheodericũ głosũ rege̾. cũ eiꝰ ꝑmissu & aueto¬
ritate beatũ sibi elegertint ansb̾tũ consecrari antistitẽ. Quoꝵ electioni congau
cognouerat: ilico eoꝵ. annuens peticioni. extẽplo legatos dirigit. qͥ eundẽ xp̃i
entes. mandata regis pandunt: adaulã regis cõpellunt. morabat᷑ enĩ p̾fatꝰ rex in

Expanded text:
ssis, nunc, iuvante supernae pietatis gratia, narrare adgredior, qualiter isdem vir venerandus pontificatus conscenderit gradum. His enim diebus contigit, ut beatus Audoenus Rotomagensis urbis pontifex, plenus virtutibus et sanctis actibus, a Domino vocatus migraret sitionis sollemniter celebrantes, dignis exequiarum honorarunt debitae servitutis obsequiis. Post cuius sacrum transitum, ne ecclesia de pastore amisso iacturam pateretur, cuncti Rotomagensis urbis cives, missa petitione ad Theodericum gloriosum regem, cum eius permissu et auctoritate beatum sibi elegerunt Ansbertum consecrari antistitem. Quorum electione congaudcognoverat, Uico eorum annuens petitionis electioni, extemplo legatos dirigit, qui eundem Christi enientes, mandata regis pandunt, ad aulam regiam ire compellunt, – morabatur enim praefatus rex in
Abbreviated transcription (Latin):
diurnis nocturnisue indomo dñi residere: orationi ac uacationi diumę de¬
uote insistere ac tẽꝑe sci sacrisici ꝓsalute & saluatione popłi xp̃i. ęccłie chatho¬

Expanded text:
diurnis nocturnisve in domo Domini residere, orationi ac vacationi divinae dediurnis nocturnisve in domo Domini residere, orationi ac vacationi divinae devote insistere ac tempore sancti sacrificii pro salute et salvatione populi Christi ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
studebat sẽꝑ plus amari ꝗͣ. timeri: & ꝑuigil curã animab saluandis animũ desigere
u gͥ eiꝰdẽ beati uiri p̃rogatua meritoꝵ longiꝰ clarescerent: ꝯfluebant passĩ ad eũ
plurim saluationis suȩ expetentes salubria consilia. Et qm̃ sacerdotii dignitate sul¬
sis sita t̾ritoriis. Quȩ cuncta curiosiꝰ lector inspectis testam̃ti seu largitionib
eorũdẽ fideliũ facile repperiet. Quȩ etiã ut multis liquido patet. multimo dã
inscłari quoq argum̃tationis astutia prudens. Ciꝰq bonitatis ac religionis opiio
rabili fontinellensi monasterio int̾felicia bonitatis suę gesta eciã xenodo chiũ
imbecilliũ ac decrepitor. pauꝑũ. adinstar duodeni apłici numeri constituit
debutatis eisdẽ reb qͥ sufsicient̃ pͣberent am ouã. Alias qͦ duas constituit
in eodẽ monasterio pauꝑũ xp̃i debiliũ mansiones: qͦs in octonario ex multis
saerato numero singillatĩ octonos habitare fecit. Qib sine indigentia codi

Expanded text:
studebat semper plus amari quam timeri et pervigili cura in animabus salvandis animum defigere. Cum igitur eiusdem beati viri praerogativa meritorum longius claresceret, confluebant passim ad eum plurimi, salvationis suae expetentes salubria consilia. Et quoniam sacerdotii dignitate fulsis sita territoriis; quae cuncta curiosus lector, inspectis testamentis seu largitionibus eorundem fidelium, facile repperiet. Quae etiam, ut multis liquido patet, multimodam in saeculari quoque argumentationis astutia prudens, eiusque bonitatis ac religionis opinio rabili Fontanellensi monasterio inter felicia bonitatis suae gesta etiam exenodochium inbecillium ac decrepitorum pauperum ad instar duodeni apostolici numeri constituit, deputatis eisdem rebus, qui sufficienter praeberent alimoniam. Alias quoque duas constituit in eodem monasterio pauperum Christi debilium mansiones, quos in octonario ex multis sacrato numero singillatim octonos habitare fecit, quibus sine indigentia cot
Abbreviated transcription (Latin):
uisitationẽ : misit iterũ ad pͣdictũ reliosũ pͥncipẽ humilẽ peticionẽ. ut licitũ foret
eiꝰ corꝑis m̃bra ad conebiũ referri fontinellense: uͥ dudũ regulari ordine dño
militauerat. Qͥ eiꝰ anuuens peticioni: ut ita lib̾e sieret extẽplo concessit. Et licet
pauci cũ eo int̾essent e suis: plurunũ tam̃ confortabat᷑ indño. qͥa ualde minus
indiebat idẽ pat̃ humano solatio qͥ fruebat᷑ angłico obseqͥo. die enĩ qͥtito iduũ
februariarũ ĩminente uocationis suȩ hora: conuocans frm̃ cohortẽ. celebrari
sibi sacra fecit missarũ solennia. Peiñ ꝑceptioͫ corꝑis & sanguinis dtũ se muniens.
ac sc̃ę crucis uexillo se cunictosq circũastantes signans: sonno ultimo exceptꝰ in
mortis qͥete dormiens transut felicit̃ e mundo. Et ab angłicis choris aĩa eiꝰ sc̃ã.
generosa: sincera. & ab om̃i contactu mundi incontaminata: in consortio scõ
& felicitatis ꝑpetuȩ imꝑpetuũ collo canda suscepta est. Gũ aut̃

Expanded text:
rum ad praedictum religiosum principem humilem petitionem, ut licitum foret eius corporis membra ad coenobium referri Fontanellense, ubi dudum regulari ordine Domino militaverat. Qui eius annuens petitioni, ut ita libere fieret, extimplo concessit. Et licet pauci cum eo interessent e suis, plurimum tamen confortabantur a Domino, quia valde minus indigebat isdem pater humano solatio, qui fruebatur angelico obsequio. Die enim quinto Iduum Februarium, inminente vocationis suae hora, convocans fratrum cohortem, celebrare sibi sacra fecit missarum sollemnia. Deinde perceptione corporis et sanguinis Domini se muniens ac sanctae crucis vexillo se cunctosque circumadstantes signans, somno ultimo exceptus, in mortis quiete dormiens, transiit feliciter e mundo, et ab angelicis choris anima eius sancta, generosa, sincera et ab omni contactu mundi incontaminata in consortio sanctorum et felicitatis perpetuae in perpetuum collocanda suscepta est. 25. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
tissimꝰ. hil aritate cordis & corꝑis clarꝰ. patientię uircute ac caritatis obseqͥo. elemosi¬
narũq largitionib abũdantissime cumulat̾. his uͥtutũ sc̃arũ oꝑib adornatꝰ. ime¬
dio frm̃ ueluti lãpas resulgebat accerisa. Qͥdã nãq die cũ more solito edicta
legis diuinȩ inconuentu om̃iũ recitaret: ita exassiuentia eloqͥoꝵ illiꝰ nimio cari¬
tatis ardore reodita sunt audientiũ corda siãmuioma. ut plurimi ex illis ad lacͥinaᷤ
cõpulsi: ĩmensas cunctipotenti deo redderent grãs dicentes. ħ enedictꝰ omp̃s ds¬

Expanded text:
tissimus, hilaritate cordis et corporis clarus, patientiae virtute ac caritatis obsequio elemositissimus, hilaritate cordis et corporis clarus, patientiae virtute ac caritatis obsequio elemosinarumque largitionibus abundantissime cumulatus. His virtutum sanctarum operibus adornatus, in medio fratrum veluti lampas refulgebat accensa. Quadam namque die, cum more solito edicta legis divinae in conventu omnium recitaret, ita ex affluentia eloquiorum illius nimio caritatis ardore reddita sunt audientium corda flammivoma, ut plurimi ex illis, ad lacrimas conpulsi, inmensas cunctipotenti Deo redderent grates, dicentes: 'Benedictus
Abbreviated transcription (Latin):
electione cõpuls: p̃fate metropoleos urbis ordmat᷑ pontifex. Sicq ad eandẽ ꝓuintiam
cũ honore sacerdotii sui condigno directꝰ. humilitatis ac sẽę pͣdicationis pieq ac¬
tionis exẽplis gregẽ xp̃i sedulo moderamine irrephensibilit᷑ uxit. Ibiq a dño
uocat᷑. uncuł trenę corruptionis exutꝰ: ad suꝑnȩ ciuitatis gaudia felicĩt migrauit:
pꝰ susceptã reginunis curã assidue meditabat᷑ qͥle susceꝑat onꝰ. uideł cõmissi a dño gre¬
qis regere aĩãs: & multoꝵ. seriuire morib. Et qͥa erat a pͥme scãrũ scripturarũ sci¬
entia asfatĩ unbutꝰ cõiusso sibi gregi indesinent᷑ erogabat pabula uiriditatis: uerd̃
& actib itinera monstrans sc̃ẽ ꝯuersationis. Erat enĩ sic̃ cȩceris pͣlatꝰ ita cunccis
h umilior. inuestitu uilis: uicibo mediocris: abstinentie iugi deditꝰ. pudiciciȩ orna¬

Expanded text:
electione compulsus, praefatae metropoleos urbis ordinatur pontifex. Sicque ad eandem provintiam electione compulsus, praefatae metropoleos urbis ordinatur pontifex. Sicque ad eandem provintiam cum honore sacerdotii sui condigno directus, humilitatis ac sanctae praedicationis piaeque actionis exemplis gregem Christi sedulo moderamine inreprehensibiliter rexit, ibique a Domino vocatus, vinculis terrenae corruptionis exutus, ad supernae civitatis gaudia feliciter migravit.post susceptam regiminis curam assidue meditabatur, quale susceperat onus, videlicet commissi a Domino gregis regere animas et multorum servire moribus. Et quia erat adprime sanctarum scripturarum scientia affatim imbutus, commisso sibi gregi indesinenter erogabat pabula aeternae viriditatis, verbis et actibus itinera monstrans sanctae conversationis. Erat enim, sicut ceteris praelatus, ita cunctis humilior, in vestitu vilis, in cibo mediocris, abstinentiae iugi deditus, pudicitia orna
Abbreviated transcription (Latin):
genere britco in p̃dicto monasterio fontinella monachieũ deo dignũ & nom̃ assũpserunt ꝙ
habitũ. Piurima enĩ de tanto patre. uisi ad alia festinassemꝰ deo digna &e loco utilia ꝑ eũ
& sub eiꝰ regimine dici poterant: qͦ ineiꝰ gestis olĩ pleniꝰ memoris cradidimꝰ posteris intimanda.
Qͦ s ortine inlugduno celeberruna urbe gallie. pontifex sit subrogat᷑: breui sermone narra
esuncto gͥ scõ genesio p̾sule eiꝰdẽ urbis. cunꝰ deo dignã uitã laudabilia cõmendant
gesta: ilicõ rex piꝰ cheoderic̃ & inclitꝰ princeps pipinꝰ ansegisi filiꝰ. consobrmꝰ uideł beati
patris uuandrogisili cũ ꝓcerib palacii salubre agentes consiliũ: diuia utiq ꝓuidente
nissione. inp̾fata urbe cũ unanimo eiꝰdẽ regionis popłi uoto eiꝰdẽ urbis eũ constituer̃
antistitẽ. S cũ du humilitate nimia renitens nollet susciꝑe. regali ĩsione & sacerdotali

Expanded text:
in praedicto monasterio Fontanella monachicum Deo dignum et nomen assumpserunt et habitum. Plurima enim de tanto patre, nisi ad alia festinassemus, Deo digna et loco utilia, per eum et sub eius regimine gesta dici poterant, quae in eius Gestis olim plenius memoriae tradidimus posteris intimanda. 12. Quo vero ordine in Lugduno, caeleberrima urbe Galliae, pontifex sit subrogatus, brevi sermone narrasancto Genesio praesule eiusdem urbis, cuius Deo dignam vitam laudabilia commendant gesta, ilico pius rex Theodericus et inclitus princeps Pipinus, Ansegisili filius, consobrinus videlicet beati patris Wandregisili, cum proceribus palatii salubre agentes consilium, divina utique providente iussione, in praefata urbe cum unanimo eiusdem regionis populi voto eiusdem urbis eum constituerunt antistitem. Sed cum diu humilitate nimia renitens nollet suscipere, regali iussione et sacerdotali
Abbreviated transcription (Latin):
reducerent᷑ statũ. Si uͦ hac pontisicali auctoritate pꝰposita. qͥ libet cauillatioẽ
simstrã elegissent uitã ac ꝯu̾sagionẽ tenere: sub uncło anathematis ȩtͣnalit̾ se
damnandos seirent.
Facta ÷ aut̃ hęc pͥuilegioꝵ auctoritas sub anuo
anuiꝰ pͣfati głosi regis cheoderici sextꝰ decimꝰ & pͣfati uenerandi pͣsulis pontisicat᷑
anũ qͥnt̾. insitiodo generali rotomago: uͥ plurima deo accepta & scȩ̃ eccliȩ uti¬
itatib ꝓfut᷑a dispitata st̃. Asfuer̃ qͦq & sc̃ĩ pontifices alĩq uenerabiles uiri abipiso¬

Expanded text:
ibet cavillatione sinistram elegissent vitam ac conversationem tenere, sub vinculo anathematis aeternaliter se damnandos scirent. Pacta est autem haec privilegii auctoritas sub anno annus praefati gloriosi regis Theoderici XVI. et praefati venerandi praesulis pontificatus annus quintus, in sinodo generali, Rotomago urbe, ubi plurima Deo accepta et sanctae ecclesiae utilitatibus profutura disputata sunt. Adfuerunt quoque et sancti pontifices aliique
Abbreviated transcription (Latin):
directꝰ: in qͦdã insula aluei ligeris qͦ uocabat᷑ antrũ. iuxta noĩs eiꝰoẽ ꝓpͥetatẽ mona¬
choꝵ uenerabile eoificauit coenobiũ. Incuꝰ largitione p̃dictꝰ antistes pascharius
gatuit. ut pꝰ decessũ eidẽ uenerandi patris hermelandi: ex monasterio fontiuella ꝑ cunela suc¬
scacentia tẽꝑa sibi insticuant rectores uniuersi loci habitatores. ueluiti largitiones eiꝰdẽ loci quȩ
esdssuic in p̾cdicto monasterio fontinella seruant᷑: aptisime declarant. Predicto eciã patre lab̾to

Expanded text:
 iuxta nominis eiusdem proprietatem monachorum venerabile aedificavit coenobium. In cuius largitione praedictus antistes Pascarius statuit, ut post discessum eiusdem venerandi patris Ermenlandi ex monasterio Fontanella per cuncta succedentia tempora sibi instituant rectores universi praefati loci habitatores , veluti largitiones eiusdem loci, quae adhuc in praedict
Abbreviated transcription (French):
s terni flatibus eũri
coł tfluctibus minantem
Curat spernere pontum:¬
Montis cacumen al¬
Bibulas uit& harenas.
Illud proter uus auster.
Totis uiribus urg&.¬

Expanded text:
Sterni flatibus euri, Et fluctibus minantem Curat spernere pontmontis cacumen abibulas uitet harenas; illud proteruus Auster totis uiribus urg
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt qui sumũ bonum in sũma potentia ẽe. constituant. Hiuel
regnare ipsi uolunt: ł regnantib: adherere conantur. Atqͥb
obtimũ quiddã claritas uidetur: hi uł belli ł pancis artib
gloriosum nomen ꝓpagare festinant: Plurimi uero : bonifruc¬
tum gaudio letitiaq me tiuntur : Hi felicissimũ putant. uolup

Expanded text:
Sunt qui summum bonum in summa potentia esse constituant; hi uel regnare ipsi uolunt uel regnantibus adhaerere conantur. At quibus optimum quiddam claritas uidetur, hi uel belli uel pacis artibus gloriosum nomen propagare festinant. Plurimi uero boni fructum gaudio laetitiaque metiuntur; hi felicissimum putant uolup
Abbreviated transcription (Latin):
sẽ. & eusebiũ uercellensẽ. exilio condemnaret. Nequaquã enĩ poterat ante insupera¬
qđ illi concessũ ẽ. Nam et eo tẽpore scõsibi spu reuelante cognouit. qđ beatissimã a
culosibi quereret annectendã. Sed ipse interuentu orationis celestẽ illi sponsũ sine
contaminatione ꝓuiderat. Mox oportunitate reꝑta: manu ꝓpͥa subcriptã filie
pater aurius illi ꝓuidisset: cuiꝰ nobilitas celos ascenderet. pulcritudorosarũ & li¬

Expanded text:
sem, et Eusebium Vercellensem exsilio condemnaret. Nihil enim poterat ante insuperasem, et Eusebium Vercellensem exsilio condemnaret. Nihil enim poterat ante insuperaquid ei illic concessum est . nam et tempore sancto sibi| spiritu reuelante cognouit . et culo sibi quaereret annectendam. Sed ipse interventu orationis assiduae caelestem illi sponsum sine contaminatione providerat. 19 Mox oportunitate reperta manu propria subscriptam filiae anxius pater illi providisset, cujus nobilitas coelos ascenderet, pulchritudo rosarum et li
Abbreviated transcription (Latin):
e si uoluisset latere ñ potuit. quippe necessarus ut alienas tenebras in lucem
transferret. concorclante fauore ppłi. aut fotuis dei spũ ꝓclamante. uir olim¬
dariis mysteriis deputatus. aliqͥndo sacͥs altaribus sacerdos electus est. Cresce¬
tantũ gallias illustrare. sel exteras nationes et regiones implebat meritoꝵ gratia
pcurrente. laq actum est: ut in toto orbe uelo citer beati pontificis hylarii gloria
militaret. Igitur constantiumperatoris tempore cũ arriana heresis uenenata de
radice flore coxico pullularet cunc uir scĩssimus timore nudus fidei feruore uesti¬
tus quasi signifer belligerator ꝑmedias acies inter hostiles fremitꝰ inter hereticos gla¬
lente & ursatio qui praua credulitate eccłam dĩ turbare ꝑtinaciter insistebant
imperatori ꝑsuasũ ẽ ut uirũ eruditissimũ  de quo loquim᷑. & dionisiũ mediolanen¬

Expanded text:
etsi voluisset latere non posset, quippe necessarius, ut alienas tenebretsi voluisset latere non posset, quippe necessarius, ut alienas tenebrtransferret, concordante favore populi, aut potius Dei Spiritu proclamante, vir olim mysteriis deputatus, aliquando sacris altaribus sacerdos electus est. Crescetantum Gallias illustrare, sed exteras nationes, et regiones implebat, meritorum gratia percurrente; sicque actum est ut in toto orbe velociter beati pontificis gloria militaret. 5. Igitur Constantii imperatoris tempore, cum Ariana haeresis, venenata de radice flore toxico pullularet, tunc vir sanctissimus, timore nudus, fidei fervore vestitus, quasi signifer belligerator per medias acies inter hostiles fremitus, inter haereticos glaet ursatio qui praua credulitate ecclesiam dei pertur| bare pertinaciter insistebant imperatori persuasum est . ut ui| rum eruditissimum de quo loquimur . et libe
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ beatꝰ hy larius pictauorũ urbis ep̃s regionis aquitanie oruindus. que aboe¬
ceano britannico fere milib nonaginta se uingit᷑. apud gallicanas familias no¬
bilitatis lampade non obscurus immomagis p̃ceteris grã generositatis ornatꝰ
nitore pectoris addito. quasi refulgens lucifer inter astra ꝓcessit. Cinꝰ acunabu¬
lis tanta sapientia primitiua lactabat᷑ infantia: ut iam tunc potuisset intelligi
xpm̃ insuis causis pro obtinenda uictoria necessariũ sibi uississe militẽ ꝓpagari. ha
mitatores ipsi etia desiderabant sacerdotes. cui non fuit aliud uiuere nͥ xp̃m eũ di
tes adpenã. Credenti succedt̃ p̃mia. recusanti tormenta. Qui tamen nunc illos depio¬
religionis ope comonens nunc alios de confesione in estimabili sc̃e trinitatis infor¬
relanis ñ eriiquos ꝓmissione regni celestis muitans. non cessabat implere uerba uertta¬
tis fru ctufidei redundantia seminare. Qꝰ cognito de scõ hylario. qm̃ tantũ lum̃

Expanded text:
gitur beatus Hilarius Pictavorum urbis episcopus regionis Aquitaniae oriundus fuit, quae ab Oceano Britannico fere millibus nonaginta sejungitur: apud Gallicanas vero familias nobilitatis lampade non obscurus, imo magis prae caeteris gratia generositatis ornatus, nitore pectoris addito quasi refulgens Lucifer inter astra, processit. Cujus a cunabulis tanta sapientia primitiva lactabatur infantia, ut jam tunc potuisset intelligi Christum in suis causis, pro obtinenda victoria, necessarium sibi jussisse militem propagari. Dimitatores ipsi etiam esse desiderant sacerdotes; cui non fuit aliud vivere, nisi Christum tes ad poenam; credenti succedunt preligionis opere commonens, nunc alios de confessione inaestimabilis sanctae trinitatis informans, nunc reliquos promissione regni caelestis invitans, non cessabat in plebe verba veritatis fructu fidei redundantia seminare. 12 Quo cognito de sancto Hilario, quoniam tantum lumen
Abbreviated transcription (Latin):
diluere fonte. & ut eũ eñ enutriret atq lege ĩbueret diuina qͦͥ totꝰ assentiret. dicentes
qd̾ si hoc uir dñi ñ renueret: ꝑ hanc familiaritatẽ liberiꝰ inregno ipsiꝰ uł ubicũq eli¬
geret haberet licentiã pͣdicandi. seu & nationes quã plures ꝑ hanc grãmse posse
conqͥrere fatebant᷑. Iand ẽ gͥ fatigatꝰ p̾cil amboꝵ: facturũ se ce̾. ꝓmisit. Andiens
aut̃ rex qr p̾cib suis sc̃s ñ renueret amandꝰ: statĩ ipsũ puerũ adduci pręcebit.
ui ferebat᷑ ñ ãpliꝰ amitiuitate hab̾e dies. scilicet ꝗͦ quadraginta. Acceptũ gͥ uir sẽs
in manib puerũ: benedicensq eũ. catecuminũ fȩcit. Cũq finita oratione. nemo
excircũstante multitudine respondisset am̃: aperuit dñs os pueri: atq audientib
cunctis clara uoce respondit am̃. Scatĩ eĩ regenerans sacro baptismate: imposuo

Expanded text:
dilui fonte, et ut eum enutriret atque legem inbueret divinam, quantotius adsentiret, dicentesque, dilui fonte, et ut eum enutriret atque legem inbueret divinam, quantotius adsentiret, dicentesque, quod si hoc vir Dei non rennueret, per hanc familiaritatem liberius in regno ipsius, vel ubicumque eligeret, haberet licentiam praedicandi, seu et nationes quam plures per hanc gratiam se posse conquiri fatebantur. Tandem igitur fatigatus praecibus amborum, facturum se esse promisit. Audiens autem rex, quod praecibus suis sanctus non rennueret Amandus, statim ipsum puerum adduci praecepit, qui ferebatur non plus a nativitate habere dies scilicet quam quadraginta. Accepto igitur vir sanctus in manibus puerum benedicensque eum caticuminum fecit. Cumque, finitam orationem, nemo ex circumstante multitudine respondisset : 'Amen', aperuit Dominus os pueri, atque, audientibus cunctis, clara voce respondit: 'Amen'. Statimque eo regenerans sacro baptismate, inpositoque
Abbreviated transcription (Latin):
eum ꝑpetrauerat ueniam largiri dignaret᷑. S ille ut erat mitissimꝰ atꝙ supra
mocdũ patiens cicius eum eleuauit a terra. atq ueniã clem̃tissime inulsit.
Te rex ait aaschi amandũ.Penitet me ualde. qđ stulte aduersũ ce egerĩ. P rȩcor gͥ ne
memineris inuriȩ quã inte irrogaui. ado pre i iee qua a ce sũmoꝑe postulo ne de¬
absuere baptismate: atq ut sit cͥ filiꝰ spũalis inmanib accipe ne deneges. Qđ uir añi
uesem̃ter renuens scilicet sciens eẽ seriptũ militantẽ deo ñ oportere implicari¬
regis ab scessit.  c̃ demũ rex misit adeũ uirũ illustrẽ dadonẽ atq esi eo uenerabilẽ
cerdotes atq p̾claros inmeritis signis qͦq atq iurcutib fuisse nulli dubiũ est. hi uͦ¬
humilit̃ uirũ oei petierunt. ut p̃cib regis daret assensũ: atq filiũ ipsiꝰ saero dignaret᷑

Expanded text:
eum perpetraverat, veniam largire dignaretur. Sed ille, ut erat mitissimus atque supra eum perpetraverat, veniam largire dignaretur. Sed ille, ut erat mitissimus atque supra modum patiens, citius eum elevavit a terra atque veniam clementissime indulsit. nc rex ad sanctum ait Amandum: 'Penitet enim me valde, quod stulte adversum te egerim. Praecor igitur, ne memineris iniuriae, quam in te inrogavi, adque praecem meam, quam a te summopere postolo, ne deabluere baptismate atque, ut tibi sit filius spiritalis, in manibus accipere ne dedigneris'. Quod vir Domini vehementer rennuens, scilicet sciens esse scriptum, militanti Deo nregis abscessit. Statimque rcerdotes atque praeclaros in meritis, signis quoque atque virtutibus fuisse, nulli dubium est. Hi humiliter ad virum Dei petierunt, ut praecibus regis daret adsensum atque filium ipsius sacro dignaretur
Abbreviated transcription (Latin):
cogitare cepit cui ipsum puerum traderet. qui eum sacro baptismate regenerare
deb̾et. Statimq accersitis ministͥs. ut scm̃ ꝑquirerent amandũ sagaci intentione
p̃cepit. Nam dudũ ipse pontifex dũ ꝓ capitalibꝰ criminibꝰ qd̾ nullꝰ ex sacerdo¬
tibus fac̾e ausus est ipsũ redargueret rege̾. infurore accensus iubente eo ñ
absq imuria de regno eius fuerat expulsus. Ille uͦ remotiora ꝑquirens loca:
uerbum dĩ gentibus p̃dicabat. Cumq a mimistris tandẽ fuisset reꝑtus: & ut ad
reg̃e ire deberet ãmonitꝰ. memorans illud apłi p̃ceptũ. potestatibus sublimiori¬
bus se subdi debere: tandem ꝑuenit ad regem. Qui tunc illis diebus in uilla cui
esipiacus uocabulum est morabatur. Uisoq rex beatissimo amando magno reple-¬
tus est gaudio. ꝓstratusq pedibus beati uiri. dep̃cabatur ut tanto sceleri qͦd in

Expanded text:
cogitare coepit, cui ipsum puerum traderet, qui eum sacro baptismate regenerare cogitare coepit, cui ipsum puerum traderet, qui eum sacro baptismate regenerare deberet. Statimque, arcessitis ministris, ut sanctum perquirerent Amandum, sagaci intentione praecepit. Nam dudum ipse pontifex, dum pro capitalibus criminibus, quod nullus ex sacerdotibus facere ausus est, ipsum redargueret regem, in furore accensus, iubente eo, non absque iniuria de regno eius fuerat expulsus, atque remotiora perquirens loca, verbum Dei gentibus praedicabat. Cumque a ministris tandem fuisset repertus et, ut ad regem ire deberet, admonitus, memorans illud apostoli praeceptum, potestatibus sublimioribus se subdi debere, tandem pervenit ad regem, qui tunc illis diebus in villa cui vocabulum Clypiaco est morabatur, visoque rex beatissimum Amandum magno repletus est gaudio, prostratusque pedibus beati viri, depraecabatur, ut tanto scelere, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
nullos conuerci. & adhue maiori estuaret desidio qͥtinꝰ adhuc alii conuerterent᷑
audiuit qđ sc laui nimio errore decepti. a diaboli laqueis cenerent᷑ oppressi.
Maximeq marq rii paliã se assequi posse considens: cranffretato danubio eadẽ
circiuens loca lib̾a uoce euãgłm xp̃i gentib pͣdicabat. Paucisq ex us inxp̃o rege¬
neratis. uidens etiã sibi minime accresc̾e fructũ. & iarqriũ qđ semꝑ quę rebat
minime adepturũ: ad pprias iterũ reuersus est oues. Curãq gerens earũ: ad cȩlest
om̃iq spurcieia libidinis inslãmatꝰ: sobolẽ minimẽ uidebatur habere. Seꝯ tamen
ad dñi confugit auxilium. dep̃cabaturq sedule ut ei filium dare dignaretur qui
pꝰ eum regni sui gubnaret sceptra. Quod ita dante dõ factum est. Cumq ei nung¬
atum fuisset uidelicet quod ei dñs filiũ dare dignatus sit: magno repletꝰ gaudio

Expanded text:
nullos converti, et adhuc maiori aestuans desiderio, quatenus adhuc alii converterentur, nullos converti, et adhuc maiori aestuans desiderio, quatenus adhuc alii converterentur, audivit, quod Sclavi, nimio errore decepti, a diaboli laqueis tenerentur oppressi, maximeque martyrii palmam se adsequi posse confidens, transfraetato Danubio, eadem circumiens loca, |libera voce euangelium Christi gentibus praedicabat. Paucisque ex his in Christo regeneratis, videns etiam sibi minime adcrescere fructum et martyrium, quem semper quaerebat, minime adepturum, ad proprias iterum reversus est oves, curamque gerens earum, ad caelestiomnique spurcitia libidinis inflammatus, sobolem minime videbatur habere, sed tamen ad Domini confugit auxilium depraecabaturque sedule, ut ei filium dare dignaretur, qui post eum regni sui gubernaret sceptra. Quod ita, dante Deo, factum est. Cumque ei nuntiatum fuisset, videlicet quod ei Dominus filium dare dignatus sit, magno repletus est gaudio;
Abbreviated transcription (Latin):
ascribendũ uirtuti. s misdĩȩ dei qͥ in se sꝑantib ubiq dignat᷑ ad eẽ. Loto itaq õi
corꝑe atq cicatricib : carnẽ carni restituit. ita ut de plagis qͦs ande ꝑtulerat: in
eiꝰ corꝑe nullũ indiciũ appareret. sicq cũ ad ꝓpriã remittens domũ: parentib
restituit incolum̃. At uͥ hoc miracłm longe lateq diuulgatũ est: statĩ ineolę
regionis illiꝰ cursu celeri adeũ cucurrerunt. & ut eos faceret xp̃ianos humilĩ
postulabant. Fana etiã ꝗͦ ante adorare consuerant. ꝓpriis destruentes manib.
ad ueri dei cultũ om̃s unamit̃ ꝑuener̾. Nã uͥ fana destruebant᷑. uir dei amandꝰ
tã exmunificentia regis. quã & de collatis reliosoꝵ uiroꝵ. religiosarũq feminarũ
statĩ monasteria aut ȩccłas construebat. Uerbiq sacri papulo popłm reficiens: oĩ¬
ũ corda mandatis cȩlestib illuminabat. Cũq iã uir sẽs uideret pͣdicatione sua ñ¬

Expanded text:
mini, qui in se sperantibus ubique dignatur adesse. Loto itaque omni corpore atque cicatricibus, carnem carni restituit, ita ut de plagis, quas ante pertulerat, in eius corpore nullum indicium appareret, sicque eum ad propriam remittens domum, parentibus restituit incolomem. 15. At ubi hoc miraculum longe lateque divulgatum est, statim incolae regionis illius cursu celeri ad eum cucurrerunt, et ut eos faceret christianos, humiliter postolabant. Fana etiam, quae ante adorare consueverant, propriis destruentes manibus, ad virum Dei cultum omnes unanimiter pervenerunt. Nam ubi fana destruebantur, vir Domini Amandus tam ex munificentia regis, quam et de conlata religiosorum virorum religiosarumque feminarum statim monasteria aut ecclesias construebat, verbique sacro pabulo populum reficiens, omnium corda mandatis caelestibus inluminabat. 16. Cum iam vir sanctus videret praedicatione sua non
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑunt: quod uuium & incolumẽ uidebant. quẽ mortuum fere suspicabant᷑. Sicq
sanum ad monasteriũ direxit. Alia quidẽ sunt multa. quȩ ꝑ eum dñs oꝑari dignatꝰ¬
est: nob̃ quidem incognita. dõ aũt nota ᷤ S quantũ ad nr̃as fidelibus narrantibi is
uiris ꝑlatũ est aures. si omĩa cupiam ꝓseqͥ. dies ut opinor anteqͣm sermo cessabit
titis gressum. lepsis mundiciam. surdis auditũ. a demonibus oppressis restituit
sanitatem : Igit᷑ scĩssimus uir dñi amandus cursu fideliter ꝑacto. repletusꝙ
omniũ bonorũ oꝑͣm fructu. adueniente scĩssimi obitꝰ die. feliciter migrauit
ad xp̃m. sepultusq ÷ magnifico honore in loco cui uocabulũ est helnone. In quo lo¬
comulta fuint orationib eiꝰ beneficia. & laudat᷑ ibi ab om̃ib nomen dñi nr̃i

Expanded text:
res, quod vivum et incolomem videbant, quem mortuum fore suspicabantur. Sie res, quod vivum et incolomem videbant, quem mortuum fore suspicabantur. Sie  atque eum sanum ad monasterium direxit. 26. Alia quidem sunt multa, quae per eum Dominus operare dignatest, nobis quidem incognita, Deo autem nota; sed quantum ad nostras, fidelibus narrantibus viris, perlatum est aures, si omnia cupiam persequi, dies, ut opinor, antequam sermo cessabit.ticis gressum, leprosis munditiam, surdis auditum, a daemonibus obpressis restituit sanitatem? Igitur sanctissimus Domini Amandus, cursu fideliter peracto, repletusque omnium bonorum operum fructum, adveniente sanctissimi obitus die, feliciter migravit ad Christum, sepultusque cummagnifico honore in loco cui vocabulum est Helnone, in quo loco multa fiunt orationibus eius beneficia, et laudatur ibi ab omnibus nomen Domini
Abbreviated transcription (Latin):
in solo pectore uitalis anhelabat sp̃s. Penuiq fiatu consiteri ut ualebat nitebatur.
qd ꝑinobo edientiã & conciunatiã hȩc ꝑpeti merebat᷑. Igit᷑ p̃fatũ monachũ fr̃s
missũ inmari. admonasteriũ cui uocabulũ maiores indidere helnonẽ adiurũ dei
adduxer̃ amandũ. Cũq iã uesꝑacente die finitis missarũ uł etiã uesꝑtinarũ so¬
lenniis. idẽ uir dñi ad reficiendũ iuxta miorẽ isset: subito nuntiatũ est qͥlit̾ idem
monachꝰ egrotaret. Lenit̃q ut aiunt subridens: dixisse fert᷑. Adhuc maiora susti¬
istius & uni. & cras iubente dõ cũ ad eũ uisitandũ ꝑrȩrero obuiã mͥ ꝓcedat. & in lec¬
culo iacere non patiat᷑. Qd̃ ita factũ . ẽ. accepta itaq idẽ monachus ꝑatris benedicꝰ¬
tione: ita omẽn corporis recepit sanitatem. ac si ũquã ullam ꝑtulisset lesionẽ. Adue

Expanded text:
in solo pectore vitalis anelabat spiritus, tenuique flatu confiteri, ut valebat, nitebatur, in solo pectore vitalis anelabat spiritus, tenuique flatu confiteri, ut valebat, nitebatur, quod ob inoboedientiam et contumatiam haec perpeti merebatur. Igitur praefato monacho fratres misso in navi ad monasterium, cui vocabulum maiores indidere Helnonem, ad virum Dei adduxerunt Amandum. Cumque, iam vesperascente die, finita missarum vel etiam vespertinarum sollemnia, idem vir Domini ad reficiendum iuxta morem isset, subito ei nuntiatum est, qualiter hisdem monachus egrotaretur, leniterque, ut aiunt, adridens, dixisse fertur; 'Adhuc maiora susteistius et vini, et cras, iubente Deo, cum ad eum visitandum perrexero, obviam mihi procedat, et in lectulo iacere non patiatur'. Quod ita factum est. Accepta itaque isdem monachus patris benedictionem ita omni corporis
Abbreviated transcription (Latin):
rem & hanc nefandam arborem quantotius succidere festina. ꝑ quã et lumen
amisisti. & anime ꝑdicdisti salutem. Confido enim quod si firmit̃ credideris:
uitȩ suȩ castȩ atq sobrie se exibuit. ac correctiorẽ uitã deincens gereus. mores¬
cõmuta uit in meliꝰ. Hoc quoq qđ adcumulũ laudis eiꝰ dñs ostende dignatꝰ ⁊:
ñ uidet᷑ silentio contegi. Qdã itaq tẽꝑe cũ cuidã monacho uidelicet pͣposito
monasterii sui chrodobaldo cognomine. ꝑmissũ tussisset ut uehicula ad uinũ in
usib fr̃m monasterio deferendũ p̃parare deberet: dicitur in obediens extitisse.
S eũ nocte eadẽ ultio diuina subsecuta est. Nã eo it̃ agente ut adinrũ dei ꝑgeret
excusationis causa: qd uehicła minime haberet. ita dicit᷑ om̃i corporis cõpage
paralisi dissolutꝰ. ut nec manũ quidẽ uł pedẽ posset mouere. Om̃i iã carne p̾mortua.

Expanded text:
rem et hanc nefandem arborem quantotius succidere festina, per quam et lumen rem et hanc nefandem arborem quantotius succidere festina, per quam et lumen amisisti corporis et animae perdidisti salutem; confido enim, quod si firmiter credideris, vitae suae caste atque sobrie se exhibuit, et correctiorem vitam deincemelius. 25. Hoc quoque, quod ad cumulum laudis eius Dominus ostendere dignatus est, non videtur silentio contegi. Quodam itaque temporae cum cuidam monacho, videlicet praeposito monasterii sui, Chrodobaldo cognomine, per missum iussisset, ut vehicula ad vinum in usibus fratrum monasterio deferendum praeparare deberet, dicitur inoboediens extitisse. Sed eum nocte eadem ultio divina subsecuta est. Nam eo iter agente, ut ad virum Dei pergeret excusationis causa, quod vehicula minime haberet, ita dicitur omni corporis conpage paralisi dissolutum, ut nec manum quidem vel pedem posset moveri; omni iam carne praemortua,
Abbreviated transcription (Latin):
fideli uiro narrante didici. Quaclam chie dum uir dñi amandus in pago
pelloacensi uerbum dñi p̃dicaret: ꝑuenit ad quendam locum cui uocabulum
est rossonto. secus orauna fluuiũ. Erat ibi mulier quedam ceca. quȩ longo tp̾r
amisso lumine nich il p̃ter tenebras agnouerat. Ingressus aũt uir dei domum
illam cepit ꝑcunetari ab ea qualit̃ hec ei cecitas euenisset. Respondente aũt illa
quod ñ ob eausam aliam ei cecitas euenisset nisi quod auguria uel idola semꝑ
coluerat. insuꝑ ostendente ei locũ in quo p̃dictum idolum adorare consueue¬
rat. scilicet arborem quȩ erat demoni consecrata: uir dñi ait. Non miror si ꝓ
hac stulticia facta sis ceca. s admiror clementiam dñi qui te iam dudũ expectan¬
do sustentat. ut cum factorem & redemptorem tuum adorare debeas: adores
cdemones & idola muta quȩ nec sibi nec tͥ possunt ꝓdesse. Nunc gͥ accipe secu¬

Expanded text:
fideli viro narrante, didici. Quadam die, dum vir Domini Amandus in pago fideli viro narrante, didici. Quadam die, dum vir Domini Amandus in pago Belloacinse verbum Domini praedicaret, pervenit ad quendam locum, cui vocabulum est Rosonto, secus Oronnam fluvium, eratque ibi mulier quaedam caeca, quae longo iam tempore, amisso lumine, nihil praeter tenebras agnoverat. Ingressus autem vir Dei domum illius, coepit percunctari ab ea, qualiter ei haec caecitas evenisset. Respondente illa, quod non ob causam aliam ei ipsa caecitas evenerat, nisi quod auguria vel idola semper coluerat, insuper ostendente ei locum, in quo praedictum idolum adorare consueverat, scilicet arborem, quae erat daemoni dedicata, vir Domini ait: 'Non miror, si pro hac stultitia caeca facta sis, sed admiror clementiam Domini, qui te tamdiu expectando sustentat, ut, cum factorem et redemptorem tuum adorare debeas, adoras daemones et idola muta, quae nec tibi nec sibi possunt prodesse. Nunc igitur accipe secu