comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Plato putauit rationabile nr̃m in
Ecerebro. iram infelle: desid̾ium in
iecore cominemorari. Si aut̃ de cordt
extunt cogitationes male: gͦ aminȩ
ptincipale ñ ẽ scđ̾m platonem in ce¬
rebro. s iuxta xp̃m in corde. Hic
etiam argunntur qui cogitationeᷤᷤ
a diabolo mimitti putant: qui ad¬
uitor ẽẽ potest non actor. Non enim
occulta cordis rnnatiq. s excorporis
habitu rem putat: tit si pulchram
mulierem nos crebro uiderit respicere
intellig̃ cor uult̾atum. Honnicide
sunt ętiã illi: qui fr̃s odio habent usq
ad mortẽ. Unde ioħ̾es. Qiti frẽm su¬
um odit: homicida ẽ. Adulterare c̃:
thoꝵ alt̾ius uiolare. Formcatio effuͦ
amor a legitimo comibio solutus
do licentia. Dicitur ant̾ fornicatio a
fornicib: in quib pagam siam tur¬
picudinẽ exercebant. furtum ẽ qd̾ ẽẽ
alt̾ius dampno acquiritur. Anaritia
aut̃ radix maloꝵ: seruitus ẽ ỹdoloꝵ:
quia sicut uoratum dsͥ ẽ uent̾ ẽ: ita
cuꝑidorum quoq ustissime pecanta

Expanded text:
Plato putavit rationabile nostrum in cerebro, iram in felle, desiderium in jecore commorari. Si autem de corde exeunt cogitationes malae, ergo animae principale non est secundum Platonem in cerebro, sed juxta Cratem in corde. Hic etiam arguuntur, qui cogitationes a diabolo immitti putant: qui adjutor esse potest, non actor. Non enim occulta cordis rimatur, sed ex corporis habitu rem putat, ut si pulchram mulierem nos crebro viderit respicere, intelligit cor vulneratum. Homicidae sunt etiam illi qui fratres odio habent usque ad mortem. Unde Joannes: Qui fratrem suum odit homicida est . Adulterare, est torum alterius violare; fornicatio vero est amor a legitimo connubio solutus . Dicitur autem fornicatio a fornicibus, in quibus pagani suam turpitudinem exercebant. Furtum est omne quod alterius damno acquiritur. Avaritia autem radix malorum, servitus est idolorum ; quia sicut voracium deus venter est, ita cupidorum quoque justissime pecunia
Abbreviated transcription (Latin):
& alia multa quȩ tradita sunt illis
seruare. baptisinata calicum & ur¬
ceorum. & eramentoꝵ & lectorum
& alia similia his faciunt multa.
uentur: non comedant. frustra
sic baptizantui: dum in nomine
saluatoris non abliuint᷑. Baptis¬
mata urceoru & calicum dicit. ablu¬
tiones uasorum. quas faciunt indei. ut
ipfi mundi uideant᷑ in corpore. ñ cu¬
rautes peccata infidelitatis. a se expelłe.
At uͦ in uanum uasorum baptisinata
seruant: qui corditim stioꝵ ⁊ corpoꝵ
sordes negligunt. Uude paulus. Uo¬
ltntas dĩ ẽ. ut austineatis uos a forni¬
catione: ut sciat uirus quisq urm
suum uas possidere. in scĩficatione. &
honore. Suꝑsticiosa homnium tra¬
ditio p̃cipit crebriꝰ lauari obmandu¬
candum. & alia huiꝰ modi in utilta: s
necessaria doctrina neritatis iubet
cos qui panem uitȩ manducare de¬
siderant. crebro elemosinarum. lacͥ¬
marum. aliorumq isticie fructtrũ.
fomento sua oꝑa purgare.o cluiii.

Expanded text:
e tradita sunt illis servare, baptismata calicum et urceorum et aeramentorum et lectorum, et alia similia his faciunt multa. ventur, non comedunt; frustra sic baptizantur, dum in nomine Salvatoris non abluuntur; baptismata urceorum et calicum dicit ablutiones vasorum, quas faciunt Judaei, ut ipsi mundi videantur in corpore, non curantes peccata infidelitatis a se expellere. At vero in vanum vasorum baptismata servant, qui cordium suorum et corporum sordes negligunt. Unde Paulus: Voluntas Dei est, ut abstineatis vos a fornicatione, ut sciat unusquisque vestrum suum vas possidere in sanctificatione et honore . Superstitiosa hominum traditio praecepit saepius lavari ob manducandum, et alia hujusmodi inutilia; sed necessaria doctrina veritatis jubet eos qui panem vitae manducare desiderant, crebro eleemosynarum, lacrymarum, aliorumque justitiae fructuum fomento sua opera purgare. M.
Abbreviated transcription (Latin):
Dicebant gͦ discipłi ad inuicem. Nu¬
quid aliquis attulit ei mandncare:
Quid mitum: si mulier ñ intellige¬
bat potum sp̃c s carnis: Eoce disci¬
puli qui cybos uentris attulerant.
nondum intellignnt magistrum
loqui de cybo mentis: unde eos in¬
struit. ñ ꝑcircuitum ut illam quȩ
uiro. carebat: s aꝑte. Dicit

Expanded text:
cebant ergo discipuli ad invicem: Nunquid aliquis attulit ei manducare? Quid mirum si mulier non intelligebat potum spiritus, sed carnis? Ecce discipuli qui cibos ventris attulerant, nondum intelligunt magistrum loqui de cibo mentis: unde eos instruit, non per circuitum, ut illam quae viro carebat, sed aperte. Dicit
Abbreviated transcription (Latin):
tum phariseoꝵ. furea rationis obtũ¬
dit. id ẽ moysi & ysaie. increpatione:
ut et nos hereticos t̾bis scͥpture.
uincamus. Simulatores in dei stre¬
ꝑitu quidem labiorum dicunt.
magist̾ scinnis quia uerax es. ext̃¬
oremq mundiciam comm̃dant:
s quia unimunda mente ueritati
contra dicunt. nequaqͣm mercedẽ
cum neris cultorib habituri funt.
Et contiocatis ad se turbis: dixit
eis. Andite & intelligite. Non qd̾

Expanded text:
tum Pharisaeorum furca rationis obtundit, id est, Moysi et Isaiae increpatione, ut et nos haereticos verbis Scripturae vincamus. Simulatores Judaei strepitu quidem labiorum dicunt: Magister, scimus quia verax es , exterioremque munditiam commendant; sed quia immunda mente veritati contradicunt, nequaquam mercedem cum veris laudatoribus habituri sunt. Et convocatis ad se turbis, dixit eis: Audite et in
Abbreviated transcription (Latin):
mat̾: ut tunicant acciꝑe deo consecͣta
ne sacrilegii crimen incurrant. Uel
ita potest legi sub interrogatione.
O pat̃. omat̃: munus qd̾ ẽ ex me dat᷑
tibi ad nictum ⁊ uestimentum. ꝓderit
tibi ad saluandam anmiã: Qnumt:
quia tu ñ curas. insi de corpore .R lxx.¬

Expanded text:
mater, ut timeant accipere Deo consecrata, mater, ut timeant accipere Deo consecrata, ne sacrilegii crimen incurrant; vel ita potest legi sub interrogatione: O pater, o mater, munus quod ex me tibi datur ad victum et vestimentum, proderit tibi ad salvandam animam? Minime, quia tu non curas nisi de corpore.
Abbreviated transcription (Latin):
& irritum fecistis mandatum dei
ꝓpt̾ traditionem urãm. P rece:¬
perat dũs imbecillitati & penuriȩ
parentum consulens. ut filii eos ho¬
norarent. in necessariis etiam uitȩ
Hanc legẽ pharisei subu̾tentes. ut
impietatẽ fub nomine pietatis indu¬
cerent: docuerunt filios melius fa¬
cere. si deo patͥ uero uouerent ea que
parentib offerenda erant. Unde
ipsi parentes egeni fiebant: & obla¬
tio liberonun sub occafione qi in lu¬
era sacerdotum cedebant. Sic lege
littam. Deus iussit ꝑ moysen
scilicet honorari parentis: s quiẽq
dixerit patͥ uel matri & cet̾a. uos
illit dicitis: quia quicũq hoc dicat.
nos illam instruitis ad dicendum.
uos inquam in hoc instrrutis ma¬
los filios: ut dicant. Opat̃. o mater
munus quod c̃q ẽ ex me oblatum
sub andis intẽplo: tͥ ꝓderit mani¬
ma. Uel ita. Filios dicere parentib
compellitis: munus qd̾cumq est
ex me offerendum deo ini tuos consu¬
mo cybos. tibiq ppodest o ꝑat̾ &

Expanded text:
ecistis mandatum Dei propter traditionem vestram. Praeceperat Dominus, imbecillitati et penuriae parentum consulens, ut filii eos honorarent in necessariis etiam vitae. Hanc legem Pharisaei subvertentes, ut impietatem sub nomine pietatis inducerent, docuerunt filios melius facere, si Deo vero Patri voverent ea quae parentibus offerenda erant. Unde ipsi parentes egeni fiebant, et oblatio liberorum sub occasione Dei in lucra sacerdotum cedebat. Sic lege litteram: Deus jussit, per Moysen scilicet, honorari parentes; sed quicunque dixerit Patri vel matri, etc., vos illud dicitis, quia quicunque hoc dicat, vos illum instruitis ad dicendum. Vos, inquam, in hoc instruitis malos filios ut dicant: O pater, o mater, munus quodcunque est ex me oblatum, subaudis in templo, tibi proderit in anima. Vel ita: Filios dicere parentibus compellitis. Munus quodcunque est ex me offerendum Deo, in tuos consumo cibos, tibique prodest, o pater et
Abbreviated transcription (Latin):
panis uiuus: qui decelo descendi
Si quas manducanerit ex hoc pa¬
ne: uiuet met̾num. D alem se ex¬
hibuit panis uitus. idẽ uimficans
& eternus descendendo in terram:
ut panem angłorum mar ducaret
homo. Ipsa enim ueritas. sapientia.
uirtus c: cỹb ẽ angłorum ⁊ homi¬
nim. Qui gͦ fide & dilectione man¬
ducauerit. ex hoc pane celesti. ⁊ ei se
iusticiam. ueritatẽ & sapientiam.
Et panis quẽ ego dabo caro mea ẽ.
qd̾ dixit panem carnem Uocat᷑
caro qd̾ non caꝑit caro: & ido magis
non capit caro. quia uocatur caro.
uxta quod atigustinus & albinꝰ erpo¬
nunt. & panem & carnẽ suam uocat
hic dñs. fidelium societatẽ in corpo¬
re suo: qd̾ ẽ ȩccłia. Panẽ: quia eccłia
cotidie reficit quos recipit. & in ea
ꝗuousq ad plenam societatem ꝑ ue¬
mant. alter alterum t̾ibo ⁊ exemplo
pascit. Unde dñs ad petrum. Pasce

Expanded text:
panis vivus qui de coelo descendi. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum. Talem se exhibuit panis vivus, id est, vivificans et aeternus descendendo in terram, ut panem angelorum manducaret homo. Ipsa enim veritas, sapientia, virtus Dei, cibus est angelorum et hominum. Qui ergo fide et dilectione manducaverit ex hoc pane coelesti, et ei se justitiam et veritatem et sapientiam. Et panis quem ego dabo, caro mea est quod dixit panem carnem? Vocatur caro, quod non capit caro; et ideo magis non capit caro, quia vocatur caro. Juxta quod Augustinus et Albinus exponunt, et panem et carnem suam vocat hic Dominus fidelium societatem in corpore suo, quod est Ecclesia. Panem, quia Ecclesia quotidie reficit quos recipit: et in ea quousque ad plenam satietatem perveniant, alter alterum verbo et exemplo pascit. Unde Dominus ad Petrum. Pasce
Abbreviated transcription (Latin):
lia u̾ba carnalit̾ intelligentes. lana¬
mini miundi estote. & mundamini
qui fertis nasa dm̃. non reste accipi¬
ebant hanc mundiciam. Nam hoc
dictum ẽ. de cordis ⁊ oꝑis castigatione:
& uon solum de lauando corpore ut
ipsi putabanit. Igitur aqua exterio¬
ris loti. conscientiȩ liuore polluti:
ñ ad u̾btimn audiendum. non quasi
ad medicum. s ad questionum pug¬
nas concurrunt. De non lotis itaq
manib corporis. intuꝑant discipłos:
cum in oꝑib eorum nichil immun¬
dicrȩ inueniant. Aminarum namq

Expanded text:
alia verba carnaliter intelligentes: Lavamini, mundi estote ; et: Mundamini qui fertis vasa Domini , non recte accipiebant hanc munditiam. Nam hoc dictum est de cordis et operis castigatione, et non solum de lavando corpore, ut ipsi putabant. Igitur aqua exterius loti, conscientiae livore polluti, non ad verbum audiendum, non quasi ad medicum, sed ad quaestionum pugnas concurrunt. De non lotis itaque manibus corporis vituperant discipulos, cum in operibus eorum nihil immunditiae inveniant. Animarum
Abbreviated transcription (Latin):
uictui ⁊ uestimento suꝑ ẽ date pauꝑibꝰ.
iuxta p̃ceptum ioħis. Qui habet du¬
as tunicas: det ñ habenti. Uel ita.
Quod suꝑ ẽ remedium facite. de ur̃o sce¬
lere. Date scilicet elemosinam: quia sic̃
aqua extinguit ignẽ. ita elemosina
excinguit peccatum. Qui uult ordi¬
nate dare elemosinã: a seipso debet
uciꝑe. & eam sibi pͥmum dare. id est
misctiam sibi facere. Est enim elemo¬
sina opus miscłie: uerissimtq dictũ
est. miserere amime tue placens d̾o.
Omna elemosina ẽ cum renascimur.
scda quicquid bom postea facinns.
Mundatis gͦ cordib ꝑfidem: inun¬
da sinit omnta. id ẽ nulla coinqui¬
nant mentem. lxxxiiii. R. lax
Pharisei & quidam describis uenien¬
tes ab hierosolimis. & cum uidissent
quosdam ex discipulis cominiunb
manib. idẽ non lotis manducare pa.¬
nes: intuꝑauerunt dicentes. M.cliiii.¬

Expanded text:
i et vestimento superest, date pauperibus, juxta praeceptum Joannis: Qui habet duas tunicas, det non habenti . Vel ita: Quod superest, remedium facite de vestro scelere. Date eleemosynam, quia sicut aqua exstinguit ignem, ita eleemosyna exstinguit peccatum . Qui vult ordinate dare eleemosynam, a seipso debet incipere, et eam sibi primum dare, id est misericordiam sibi facere. Est enim eleemosyna opus misericordiae, verissimeque dictum est: Miserere animae tuae placens Deo . Prima eleemosyna est, cum renascimur; secunda, quidquid boni postea facimus. Mundatis ergo cordibus per fidem, munda sunt omnia, id est nulla coinquinant mentem. CAPUT LXXXIV R. 70X Pharisaei et quidam de Scribis, venientes ab Hierosolymis, cum vidissent quosdam ex discipulis communibus manibus id est non lotis manducare panes
Abbreviated transcription (Latin):
omͦ quo illi intellexert̃: non ꝓdest.
Carnem qͥppe sic intellexert. qtiomͦ
incadauere dilaniat᷑. aut in macello
uendit᷑: non quomͦ sp̃u uegetat᷑. Pro¬
inde sic dictum ẽ. caro ñ ꝓdest quicqmͣ:
quomͦ dictum ẽ. scientia inflat. Scien¬
tia namq sine caritate inutilis est:
ñ intelligunt: ut ait ꝓpħa. Nisi cre¬
dideritis: ñ intelligetis. Per fidem
coptilam᷑: ꝑ intellectum uiuificam᷑.
Prins hereamꝰ ꝑfidem: ut sit qd̾ ui¬
uificetur. ꝑ intellectum. A. lxxiii.
Et dicebat. ꝑ ropt̾ea dixi uob̾. qͣuia
nemo potest uenire adme: nisi

Expanded text:
o quo illi intellexerunt, non prodest. Carnem quippe sic intellexerunt, quomodo in cadavere dilaniatur, aut in macello venditur, non quomodo spiritu vegetatur. Proinde sic dictum est: Caro non prodest quidquam; quomodo dictum est: Scientia inflat . Scientia namque sine charitate inutilis est; non intelligunt, ut ait propheta: Nisi credideritis, non intelligetis . Per fidem copulamur, per intellectum vivificamur. Prius haereamus per fidem, ut sit quod vivificetur per intellectum. A. 73X Et dicebat: Propterea dixi vobis, quia nemo potest ve
Abbreviated transcription (Latin):
ris ad ẽ: mox unt̾sa uiciorum & ad¬
u̾santis niundi ⁊ malignorũ sp̃t̃
bella quiescunt. Dñs in miraculo
panm se creatorem rerum ostendit:
in ambulando suꝑ undas se hab ere
corpꝰ liberũ ab omni grauedine per¬
catorum: in placando uentos unda¬
rum q rabiem se dominatorẽ elem̃
transit nauis. de fluctu ad soliditate
portus: pt̾ suum claritatis reditũ
tt̾ne excłiȩ pax & tranquillitas indicat᷑.
Et quia tunc manifestus ingła ad ue¬
niet. recte ammirantes unit̾si locuti
sunt. Uere filius dei õ.

Expanded text:
ris adest, mox universa vitiorum, et adversantis mundi et malignorum spirituum bella quiescunt. Dominus in miraculo panum se Conditorem rerum ostendit, in ambulando super undas, se habere corpus liberum ab omni gravedine peccatorum; in placando ventos undarumque rabiem, se dominatorem elementransit navis de fluctu ad soliditatem portus, post suum claritatis reditum aeternae Ecclesiae pax et tranquillitas indicatur. Et quia tunc manifestus in gloria adveniet, recte admirantes universi locuti sunt: Vere Filius Dei es.
Abbreviated transcription (Latin):
dñs qui sunt eius. N otandum quia
non milli doctores aliqua de p̃dictis in¬
cident̾ ad altaris sacramenta referunt:
s incontiia expositione nullius.
Incentesimo aut̾ quinquagesimo sexte
capitulo huns oꝑis: ꝓprie habetur
de sacrificio altaris.L. cxxxu. m. ce. pxtu¬

Expanded text:
Dominus qui sunt ejus . Notandum quia Dominus qui sunt ejus . Notandum quia nonnulli doctores aliqua de praedictis incidenter ad altaris sacramenta referunt, sed in continua expositione nullus. In centesimo autem quinquagesimo sexto capitulo hujus operis proprie habetur de sacrificio altaris. CAPUT LX
Abbreviated transcription (Latin):
mali utunt᷑ bonis di ad malũ: sicut
igne. aqua. & ceceris. Iudas gͦ cum
periit se ext̃minauit. ñ nimerũ
sacratum iuolauit. Hoc totum qd̾
de corpore suo ⁊ sanguine dñs lo¬
cutus ẽ. ⁊ qd̾̃ in eius distributionis
gr̃a uitam nob ꝓmisit ȩt̾nam: &
qd hinc uoluit intelligi mandu¬
catores & potorss carnis ⁊ sangiiins sui
ut in illo maneant. & ipse in illis. &
quod ñ intelie̾runt qui non credidert.
lizati funt. & qd̾ tis scandaliratis &
pereuntib consolatiomi dñs affuit
discipulis. qui remanserunt: hoc iͦ¬
qͣm totum ad hoc nob̾ ualcat dulectis¬
faciunt mali: s usq ad sp̃c participa¬
tionem manduceiniis & bibamus. ut
in corpore drui tanqͣm membra manea¬
inus: ut enis spũ uegetemur. & non
scandalizemur. etiam si multi modo
nobcum manducarit & bibunt tẽpo¬
ralit̾ sacramenta. qui habebunt in fi¬
ne ȩt̃na tormenta. Modo enim corpꝰ
xp̃i mixtum ẽ tanqm area: s nouit

Expanded text:
mali utuntur bonis Dei ad malum, sicut mali utuntur bonis Dei ad malum, sicut igne, aqua et caeteris. Judas ergo, cum periit, se exterminavit, non numerum sacratum violavit . Hoc totum quod de corpore suo et sanguine Dominus locutus est, et quod in ejus distributionis gratia vitam nobis promisit aeternam; et quod hinc voluit intelligi, manducatores et potatores carnis et sanguinis sui ut in illo maneant et ipse in illis; et quod non intellexerunt, qui non crediderunt; lizati sunt; et quod eis scandalizatis et pereuntibus, consolationi Dominus adfuit discipulis qui remanserunt: hoc, inrgo totum ad hoc nobis valeat, dilectiset multi mali; sed usque ad spiritus participationem manducemus in Domini corpore tanquam membra maneamus, ut ejus spiritu vegetemur et non scandalizemur, etiamsi multi modo nobiscum manducant et bibunt temporaliter sacramenta, qui habebunt in fine aeterna tormenta. Modo enim corpus Christi mistum est tanquam area, sed novit
Abbreviated transcription (Latin):
di. Necreante spñ sc̃o intellexit
petrus. Uerba uitx̧ tc̃ne habes. id ẽ
uitam ȩt̃nam habes. in ministratio¬
ne corporis & sanguins tui. Cre¬
didimtis ut cognoscetemus: nam
si prius cognoscere. deinde credere
uellenis. nec cognoscere nec crede¬
re ualeremus. Quid creduntis:
Quia tues xp̃c filius di. Idẽ quia
pꝑsa uita ȩt̾tia tu es. & non das in
carne ⁊ sanguine tuo nisi qd̃ es.
Uns ꝓ omnib loguebatur. A.lxxi.
Nespondit eis iħc. Non ne uos dnode¬
cũm elegi. & unus exuob̾ diabolus ẽ:
Dicebat aut̃ de iuda sẏmonis scario¬
tis. Hic eium traditurus eum. cum
ẽẽt unus deduodecim. Respon¬
dit: causa ꝓbandi eos. Ad ꝑmanen¬
qͥum elegit. undetim: eletione illa
dequa dicitur. multi electi. pauci de-¬
cti. Indam uͦ elegit. idẽ uocanit: ut ꝑ
eum dispensatio diuinȩ miscđiȩ
insalutẽ mundi impleret᷑. Unide
bonitas di benc utebatur malicia
illius: sicut inuenditione io seph.
bene usus ẽ malicia fr̃m. Econtͣ

Expanded text:
T. Recreante Spiritu sancto, intellexit Petrus. Verba vitae aeternae habes, id est, vitam aeternam habes, in administratione corporis et sanguinis tui. Credidimus, ut cognosceremus: Nam nisi Spiritu cognoscere, deinde credere vellemus, nec cognoscere nec credere valeremus. Quid credidimus? quia tu es Christus Filius Dei, id est quia ipsa vita aeterna tu es, et non das in carne et sanguine tuo nisi quod es. Unus pro omnibus loquebatur. A. 75X Respondit eis Jesus: Nonne vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est? Dicebat autem de Juda Simonis Iscariotis. Hic enim erat traditurus eum, cum esset unus de duodecim. Respondit causa probandi eos: ad permanendum elegit duodecim electione illa qua dicitur: Multi vocati, pauci electi . Judam vero elegit, id est, vocavit, ut per eum dispensatio divinae misericordiae in salutem mundi impleretur. Unde bonitas Dei bene utebatur malitia illius, sicut in venditione Joseph bene usus est malitia fratrum . Econtra
Abbreviated transcription (Latin):
nis ext̾ius obsertiatis: & anine turpi¬
tuditĩe retinetis. Calix ẽ uas uitreũ.
catinum fictile de t̾ra. ꝑ hec fignifica¬
tur fragilitas humani corporis in quo
externis p̃tendunt sc̃itatem. & sini¬
lant iusticiam: s nitus sunt uiciorum
sorde deformes. tulti: nonne qui
fecit qd̾ deforis ẽ. etiam id quod de
intus ẽ fecit: Qui utramq ho¬
minis naturam fecit: utiamq mun¬
dare desiderat. Hoc dicit᷑ contra ma¬
nicheos: qui animã tantum adeo.
carnem uͦ putant a diabolo creatam.
Hoc etiam contra illos qui corporalia
peccata fornicationẽ udelicet. furtũ.
rapinan. quasi grauissima detestant᷑.
iram. scilicet. suꝑbiam. & auariciam.
que ẽ ydolornm seruitus. nt leuia
contempnunt. Uerumtam̃ quõd

Expanded text:
nis exterius observatis, et animae turpitudinem retinetis. Calix est vas vitreum; catinum fictile de terra. Per haec significatur fragilitas humani corporis, in quo exterius praetendunt sanctitatem et simulant justitiam, sed intus sunt vitiorum sorde deformes. Stulti, nonne qui fecit quod deforis est, etiam quod de intus est fecit? Qui utramque hominis naturam fecit utramque mundare desiderat. Hoc dicitur contra Manichaeos, qui animam tantum a Deo, carnem vero putant a diabolo creatam. Hoc etiam contra illos qui corporalia peccata, fornicationem videlicet, furtum, rapinam, quasi gravissima detestantur;iram scilicet et superbiam et avaritiam, quae est idolorum servitus , ut levia contemnunt. Verumtamen quod
Abbreviated transcription (Latin):
uitam ȩt̃nam. Ꝙ ego resuscitabo enĩ
in nouissimo die. Per me mecdia¬
torem uult pat̾ credentib dare ut᷑ͣmq¬
nitam. Qui enm uidet ⁊ credit in
me. qui sum uita fic̃ ⁊ pat̾: iam ha¬
bet in mente uitã. ⁊ in corpore restis¬
citabit᷑. Hic ait. qui uidet filium ⁊
credit meum: & alibi. qni audit

Expanded text:
vitam aeternam. Et ego resuscitabo eum vitam aeternam. Et ego resuscitabo eum in novissimo die. Per me mediatorem vult dare Pater credentibus vitam utramque. Qui enim videt et credit in me, qui sum vita sicut et Pater, jam habet in mente vitam, et in corpore resuscitabitur. Hinc ait: Qui videt Filium et credit in eum ; et alibi: Qui audi
Abbreviated transcription (Latin):
dib nr̃is: & hoc uide ꝓuenit quia
suam ñdi noluntatẽ faciunt. Hu¬
iilis uͦ ñ camitit facere uoluntatẽ
di ꝓ sua: ⁊ ideo ñ eiciam foras michi
herentẽ humilem. quia ueni facere
non meã uoluntatẽ solum modo. s
etiam uoluntatẽ patris. & hoc ẽ quod
Descendi de celo. ds̃ factus homo:
ut humilem illdm̃ sequat᷑ ille quẽ
puderet sequi humilem hominem
Hȩc ẽ aut̃ uoluntas ciꝰ qui misit me.
patris: ut omne qd̾ dedit mͥ pater ñ¬
ꝑdam exeo. s resuscitem illum in no¬
uissimo die. Dati sunt ei humiles:
in quo fit pͥma resurrectio. dum am¬
na dm̃ cognoscit. Non ꝑdet ex tis oĩb
quẽqm. quod ec̾t. si foras eiceret᷑: sed
gloriose resuscitabit illũ in scda resur¬
rectione. Tumentes quide ꝑcunt. s
de pusillis nichil: unde alibi. Non ẽ
uoluntas di: ut pereat unus depus¬
illis. Hȩc ẽ enmm uoluntas patris
mei.qui misit me. ut omins qui ui¬
det filium & credit meum. habeat

Expanded text:
 quia  quia suam, non Dei voluntatem faciunt. Humilis vero non omittit facere voluntatem Dei pro sua, et ideo non ejiciam foras mihi haerentem humilem, quia veni facere non meam voluntatem solummodo, sed etiam voluntatem Patris. Et hoc est quod Descendit de coelo Deus factus homo, ut humilem Deum sequatur ille, quem puderet sequi humilem hominem. Haec est autem voluntas ejus qui misit me, Patris, ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo, sed resuscitem illud in novissimo die. Dati sunt ei humiles, in quo fit prima resurrectio, dum anima Deum cognoscit. Non perdit ex eis omnibus quemquam, quod esset, si foras ejiceretur, sed gloriose resuscitabit illum in secunda resurrectione. Tumentes quidem pereunt, sed de pusillis nihil. Unde alibi: Non est voluntas Dei, ut pereat unus de pusillis . Haec est enim voluntas Patris mei qui misit me, ut omnis qui vidit Filium, et credit in eum, habeat
Abbreviated transcription (Latin):
qua dñs dicebat. qd̾ qui eam biberet
Ego sum panis uitȩ. Qui uenit ad
nie non esuriet: & qui credit in me ũ
sitiet imqͣm. S dixi uob̾ quia iudistiᷤ
me & non credidistis. Situt uciure
sdiħ̾m ẽ credere ineum: ita ñ esirire
& non sitire significant eandem iude¬
licet et̾nam satietatẽ. Dixi quia sum
panis reficiens. s adimpꝑium tirẽ in¬
fidelitatis dixi: quia iudetis & ñ credi¬
tis: & ita ẽ culpa ur̃a. Quod aut̃ ue¬
niunt alii quos recipio exgr̾a ẽ: un¬
de sequitur.A.Lui. Omne
qd̾ dat mͥ pat̃ ad me u̾enict: & cum
qui uenit ad me non eiciam foras.
Dater dat filio. id ẽ trahit illos qui
ꝓpt̾ea credunt in filium: quia eum
cogitant patrem habere dm̃. Tales gͦ
non eicientur foras: s intus manebunt
insecreto beatitudinis. Unde dicictii:
Intra uigaudium dm̃i tui. Suꝑbi uert
quorum ẽ foras eici: nichil habent neq
hic. neq infuturo. in int̾iori bono m̃¬

Expanded text:
qua Dominus dicebat, quod qui eam biberet, qua Dominus dicebat, quod qui eam biberet, Ego sum panis vitae. Qui venit ad in me, non sitiet unquam. Sed dixi vobis quia vidistis me, et non credidistis. Sicut venire ad Jesum, est credere in eum, ita non esurire et non sitire, significat eamdem videlicet aeternam satietatem. Dixi quia sum panis reficiens, sed ad improperidulitatis dixi, quia videtis et non creditis, et ita est culpa vestra. Quod autem veniunt alii quos recipio, ex gratia est. Unde sequitur: Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet; et eum qui venit ad me, non ejiciam foras. Pater dat Filio, id est, trahit illos qui propterea credunt in Filium, quia eum cogitant Patrem habere Deum. Tales ergo non ejicientur foras, sed intus manebunt in secreto beatitudinis. Unde dicitur: Intra in gaudium Domini tui . Superbi vero quorum est foras ejici, nihil habent neque hic, neque in futuro in interiori bono me
Abbreviated transcription (Latin):
magnum c̾e̾. qd̃ de quinq panib fe¬
cerat: s huic cybo preferebant man¬
na. Monebat in suꝑ quia plus iħe
ꝓmittebat quam moyses: p̃ponens
se illi ꝓmittendo cybum ꝑmanentẽ
in uitam ȩternam..Liiii.
Patres nr̃i mauna mandrica uerunt
iudeserto: sicut scͥptum ẽ. Panem de
celo dedit eis manducare. Qnasi
dicant. Ne parnum quid putes man¬
na: quod psalimus uocat panem celi.
moyses dedit uob̾ panem de celo. Ue
id ẽ a patre. & tertit᷑ in lac dum des¬
cendit in carnem: qd̾ fuit descend̾e
de celo. Moyses uͦ non fic de celo. s
de aere dedit marnia: infigura hu¬
ius ueri panis. corda uiuificantis.
Angłi purum u̾bum solidum ꝙybũ.
comedunt: nos idem u̾bum. s in
lac u̾sum: quia si non possirmis
comedere. debemus fugere. Nisi
enim incarnaret᷑. a nob̾ ñ agnos¬
çeretur: a nob̃ non gustaretur.
qui eos reficeret querebant & qui
non deficeret. sicut samaritana
carere uolens indigentia aquȩ
corporalem intelligebat aquam. de

Expanded text:
magnum esse quod de quinque panibus fecerat, sed huic cibe praeferebant manna. Movebat insuper quia plus Jesus promittebat quam Moyses, praeponens se illi, promittendo cibum permanentem in vitam aeternam. Patres nostri manna manducaverunt in deserto, sicut scriptum est: Panem de coelo dedit eis manducare . Quasi dicant: Ne parvum quid putes manna, quod psalmus vocat panem coeli . Moyses dedit vobis panem de coelo, seid est, a Patre, et vertitur in lac, dum descendit in carnem, quod fuit descendere de coelo. Moyses vero non sic de coelo, sed de aere dedit manna, in figura hujus veri panis corda vivificantis. Angeli parum Verbum solidum cibum comedunt, nos idem Verbum, sed in lac versum; quia, si non possumus comedere, possumus sugere. Nisi enim incarnaretur, a nobis non agnosceretur, a nobis non gustaretur. qui eos reficeret quaerebant, et qui non deficeret, sicut Samaritana volens carere indigentia aquae, corporalem intelligebat aquam, de
Abbreviated transcription (Latin):
tercio de doctrina apiana
n locutionid siguratis seruabit᷑ hec
regula: ut tamdui u̾setur diligenti
confideratione qd̾ legit᷑. donoc ad reg¬
num caritatis int̾pretatio ꝑdricatur
Nisi manducaueritis inquit̾ carnem
filii hominis. & sanguinẽ biberitis:
non habebitis uitam inuob̾. Facmꝰ
nel flagitium iudetui iubere. figri
ra ẽ p̃cipiens passiom dominioe. eẽ.¬
communicandũ. & suauit̾ atq uti¬
lit̾ recondendum in memoria quod
ꝓ nob̃ caro ens crucisixa & uuln̾ata
sit. Qui manducat meã carnẽ. &
bibit menm sanguiiem. In me ma¬
net ꝑ conformationẽ intȩ: & ego
in illo ꝑ in habundantem gr̃am

Expanded text:
tertio De doctrina Christiana: In locutionibus figuratis servabitur haec regula, ut tandiu versetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum charitatis interpretatio perducatur: Nisi manducaveritis, inqfilii hominis, et sanguinem biberitis, non habebitis vitam in vobis . Facinus vel flagitium videtur jubere: figura est ergo, praecipiens passioni dominicommunicandum et suaviter atque utiliter recondendum in memoria, quod pro nobis caro ejus crucifixa et vulnerata sit. Qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, in me manet per confornationem vitae, et ego in illo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ingalilea ꝓpe stagnum genesareth.
miraculum factum in loco deserto
bechaide: recte intelligitur ñ ipsã
ciuitatẽ dixisse: s locum desertũ
ꝑtinentem ad eam. Narrat ioħes
turbas manducasse uixta tyberiadẽ
& discipulos uenisse incaphar naũ
que ambȩ ciuitates sunt inga¬
lilea nixta stagnum genesarethi:
qd̾ etiam tyberꝗadis uocatur. a¬
ẽ itaq : qd̃ ꝑ bethaidam transierit
in capharnanm. Plene quoq
ros: si quod in descrto bechsaide mi¬
raculum factum ẽ. expresse figu¬
rauit dnm̃ u̾bi pabula largiturũ
indnorto eccłie uirtim ñ habentis.
ctinim int̾pretatur. Hinc ysaias.
Letabitur deserta & inura: & gcul¬
tabit solitudo. & florebit sic̃ lihum.
& pauloptꝰ. Ipsi udebtnt głam

Expanded text:
 in Galilaea prope stagnum Genesareth. miraculum factum in loco deserto Bethsaidae, recte intelligitur non ipsam civitatem dixisse, sed locum desertum pertinentem ad eam. Narrat Joannes turbas manducasse juxta Tiberiadem, et discipulos venisse in Capharnaum, quae ambae civitates sunt in Galilaea juxta stagnum Genezareth quod etiam Tyberiadis a est itaque, quod per Bethsaidam transierint in Capharnaum. Plene quoqueros, sed quod in deserto Bethsaidae miraculum factum est, expresse figuravit Dominum verbi pabula largiturum in deserto Ecclesiae virum non habentis. uctuum interpretatur. Hinc Isaias: Laetabitur deserta et invia, et exsultabit solitudo, et florebit quasi lilium . Et paulo post: Ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
uomodo detur ⁊ quisnã modꝰ
sit. manducandi istum panem
ignoratis: ueruntam̃ nisi mran du¬
caueritis. ñ habebitis uitam in uobis.
Q ne uitam istam incelligerent.
ad iunxit. Qui manducat meã
&̾ qui manducat ⁊ bibit ht̃ uitam.
Non ẽ ita in temporal esca: nam qͥ
eam ñ sumit. non intet. nec tam̃
qui eã simt tiiuet. Cybum & po¬
tum qui dat uitã et̾nam nult in¬
telligi dñs societatem corporis &
membrorum fuoꝵ qd̾ ẽ eccłia: in
p̃destinatis uocatis. iustificatis głi

Expanded text:
uomodo detur et quisnam modus sit manducandi istum panem, ignoratis: verumtamen nisi manducaveritis, non habebitis vitam in vobis. Et ne istam vitam intelligerent, adjunxit: Qui manducat meam et qui manducat et bibit, habet vitam. Non est ita in temporali esca: nam qui eam non sumit, non vivet, nec tamen qui eam sumit, vivet. Cibum et potum, qui dat vitam aeternam, vult intelligi Dominus societatem corporis et membrorum suorum, quod est Ecclesia in praedesti
Abbreviated transcription (Latin):
d ẽ ei obeire: Monent᷑ discipħ.:
quidgͣ mimici: Ecce uentilatur
trititum: s secretum dĩ interitos
debet facere nͣ adu̾sos. Uerba qui¬
dem dñi ita sunt ꝑ funda. ut om̃s
ꝑ uersos turbent. om̃s rectos audi¬
tores exerceant. Sic apud se discipħ
dixerunt. de duricia sermonis dm̃:
ut abeo non auditent᷑. Unde seqͥtur.
Sciens aut̾ ih̾c apud semet ipsum

Expanded text:
d est, ei obedire? Moventur discipuli; quid ergo inimici? Ecce ventilatur triticum, sed secretum Dei intentos debet facere, non aversos. Verba quidem Domini ita sunt profunda, ut omnes perversos perturbent, omnes rectos auditores exerceant. Sic apud se discipuli dixerunt de duritia sermonis Domini, ut ab eo non audirentur. Unde sequitur: Sciens autem Jesus apud se
Abbreviated transcription (Latin):
ubi erat prus. Hinc soluit: quod
illos mouerat. Hinc aꝑit: unde fu¬
erant scandalizati. Hinc plane: si
intelligerent. Illi enim ꝓ utabant
eum crogatitrum corpꝰ firum: ille
aut̃ dixit se ascensurum in cęluta
utiq integrum. Cum uideritis fi¬
Iium hominis ascendentẽ ubi e¬
rat prius: certe uel tunc uidebitis
quia non eo modo quo putatis ero¬
gat corpꝰ fuum: Certe uel tunc ĩ¬
telligetis. quia gr̃a eius non con¬
fumit᷑ morsib. Nulla questio hic
esset: si ita dixiss. Si iuderitis fi¬
litim di ascendentẽ ubi erat prius.
Nnue aut̾ dixit filium homiris. Nun¬
quid filius hominis qui int̾ra ẽẽ cepit.
erat prius: : Alio ant̾ loco ait. Nemo
ascendit iucelum. nisi qui decelo des¬
cendit: filius hominis qui ẽ in celo.
Hic nondix̃ erat. s est: & tam̃ cum hoc
dixit in t̾ra loquebatur. & ñ dexit fi¬
luis di. s filius hommis. Qd̃ totum
ad hoc ꝑtinet: ut intelligamꝰ unam

Expanded text:
us. AUGUST. Hinc solvit quod illos moverat. Hinc aperit unde fuerant scandalizati. Hinc plana, si intelligerent. Illi enim putabant eum erogaturum corpus suum. Ille autem dixit se ascensurum in coelum, utique integrum. Cum videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius, certe vel tunc videbitis; quia non eo modo quo putatis erogat corpus suum. Certe vel tunc intelligetis quia gratia ejus non consumitur morsibus. Nulla quaestio hic esset; si ita dixisset: Si videritis Filium Dei ascendentem abi erat prius. Nunc autem dixit Filium hominis. Nunquid Filius hominis qui in terra esse coepit, erat prius? Alio autem loco ait: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui in coelo est . Hic non dixit, erat, sed est: et tamen cum hoc dixit, in terra loquebatur, et non dixit, Filius Dei, sed Filius hominis. Quod totum ad hoc pertinet, ut intelligamus unam
Abbreviated transcription (Latin):
catio. Huius rei sacramentum
idẽ unitatis corporis ⁊ sanguniiᷤᷤ¬
xxpi alicubi cotidie. alicubi certis
in t̾ualus dierum in dominica
mensa preꝑatur. & de m̃sa dñi
sumtt᷑ quibdam ad uitã. qtubdã
ad exicium. Res uͦ cuius sacram̃tuni ẽ.¬
onini honimi ad uitam: nulli autem
ad ericium. Et ego resuscitabo eũ
in nouissimo die. Hoc fubiecit: ne
cogitaret non mori corporaliteꝵ.
Caro cum mea uere ẽ cyb. & san¬
guis meus ucre ẽ potus. Cum

Expanded text:
catio. Hujus rei Sacramentum, id est, unitatis corporis et sanguinis Christi alicubi quotidie, alicubi certis intervallis dierum in dominica mensa praeparatur, et de mensa dominica sumitur; quibusdam ad vitam, quibusdam ad exitium: res vero ipsa cujus sacramentum eomni homini ad vitam, nulli autem ad exitium. Et ego resuscitabo eum in novissimo die. Hoc subjecit, ne cogitarent non mori corporaliter. Caro enim mea vere est cibus, et sanguis meus vere est p
Abbreviated transcription (Latin):
deo litigabant: quia panẽ. concordie
non intelligebant. Unus panis
unum corpꝰ. siue una caro xp̃i:
multi simms. Uis scire quomͦ
cum xp̃o rinum corpus effiamur:
Si credis ꝗnomodo apħ credidunt:
unum cũ eis corpꝰ xp̃i efficeris. In
noc ut ait ioħes intelliginis qd in
eo manemtis. & ipse in nobis: qm̃
de spũ suo dedit nobis. Qualit̾
quoq panis unus efficiamur: au¬
gustims docet in sermone de sa¬
cramentis fidelium fix scdã pasche.
Comportati inquit estis laborib
boum. idẽ animantium tuuan¬
geliũ: triturati estis quando cate¬
cumini facti funstis. in borreo ser¬
uati estis. quando nomina ur̃a de¬
distis. moli cepistis ieuimis ⁊ gxor¬
cismis: ad aqtiã uenistis. qͣndo con¬
spꝑsi in baptismo antim facti estis.
accedente feruore sp̃c scĩ cocti estis.
&̾ ita facti dominicꝰ panis. Quomͦ
gͦ unum facti estis. sic unum estote¬
tenendo unam fidem. unam spem
indiuiduam caritatem. Quõd¬

Expanded text:
deo litigabant, quoniam panem concordiae non intelligebant. Unus panis, unum corpus, sive una caro Christi, multi sumus. Vis scire quomodo cum Christo unum corpus efficiamur? Si credis quomodo apostoli crediderunt, unum cum eis corpus Christi efficeris. In hoc, ut ait Joannes, intelligimus quod in eo manemus et ipse in nobis, quoniam de Spiritu suo dedit nobis. Qualiter quoque panis unus efficiamur, Augustinus docet in Sermone de sacramentis fidelium, feria secunda Paschae. Comportati, inquit, estis laboribus boum, id est, annuntiantium Evangelium; triturati estis, quando catechumeni facti fuistis; in horreo servati estis, quando nomina vestra dedistis; molli coepistis jejuniis et exorcismis, ad aquam venistis, quando conspersi in baptismo unum facti estis, accedente fervore Spiritus sancti cocti estis, et ita facti Dominicus panis. Quomodo ergo unum facti estis, sic unum estote, unam fidem tenendo, unam spem, individuam charitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
solus d̾s intus sensum aꝑit. intus in¬
struit ueritatis agnitione ⁊ amore.
& ita quicinq andit & discit a
patte: uenit ad me. S nequis se
excuset sic: nunqͣm uidi p atrem.
quomodo disco ab eo: Subaudit.
uidi patrem non uos. & tam̃ non ue¬
nitis ad me. nisi tracti a patre. Trahi
a patre ẽ discere a patre: distere apa¬
tre.ẽ audire a patre. audire apatre.
ẽ audire u̾bum patris. id ẽ mȩ. lxii.
Imen am̃ dico uobis: qui credit in me.
habet ititam et̾nam. H oc ẽ habet me

Expanded text:
solus Deus intus sensum aperit, intus insolus Deus intus sensum aperit, intus instruit veritatis agnitione et amore. Et ita quicunque audit et discit a Patre, venit ad me. Sed ne quis se excuset sic, Nunquam vidi Patrem, quomodo disco ab eo? Subdit: A.. Ego vidi Patrem, non vos, et tamen non venietis ad me, nisi tracti a Patre. Trahi a Patre, est discere a Patre; discere a Patre, est audire a Patre; audire a Patre, est audire verbum Patris, id est, me. A. 62X Amen amen dico vobis, qui credit in me, habet vitam aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
murmurare inuicem. Nemo potest ue
non. quare illum trahat quare non.
nol uelle iudicare: si non uis errare
Nec ista tractio habet iuolentiam: s uolũ¬
tatis excitationẽ. Intrare aliquis potest
nolens. eccłiam. acciꝑe sacramentum
ꝑotest noleus. s credere ñ potest insi
uolens. Tractus ẽ petuꝰ a patre. tam̃
ꝑfilium in carnatum: cum ait. Tues
Beatus es symon bariona: quia caro &
sangins non reuelauit tͥ. s pat̾ meus
qui icelis ẽ. Ista reuelatio: ipsa ẽ attra¬
ctio. Ramum uiridem ostendis oui:
& trahis illam. Nuces monstrantiri.
suscitabo eum ut uideat qd̾ credit.
manducet. qd̵ estirit: habeat qd̃ desi¬
derat dum trabitur. Est scͥptum
nppłus. Q erunt om̃s docibies dei.
Omins qui audiit a patre & didicit:
uenit ad me. In ꝓpħis. id ẽ in aliquo
ꝓpharum. uel pluralit̃ in ꝓpħis: qͥa
iohel ponit u̾ba. ⁊ alii cumꝰ eo senten¬
tiam. Om̃s homines ilhus regni. ide
xp̃iane fidei erunt docibiles di. quia
& si homines fons locuntur. tamen

Expanded text:
test vennon; quare illum trahat, quare illum non; noli velle indicare, si non vis errare. Nec ista tractio habet violentiam, sed voluntatis exercitationem. Intrare aliquis Ecclesiam potest nolens; accipere sacramentum potest nolens; sed credere non potest nisi volens. Tractus est Petrus a Patre tamen per Filium incarnatum, cum ait: Tu es Beatus es, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est . Ista revelatio, ipsa est attractio. Ramum viridem ostendis ovi, et trahis illam. Nuces monstrantur pususcitabo eum, ut videat quod credit, manducet quod esurit, habeat quod desiderat, dum trahitur. Est scriptum in prophetis: Et erunt omnes docibiles Dei. Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit adprophetarum vel pluraliter in prophetis, quia Joel ponit verba, et alii cum eo sententiam. Omnes homines illius regni, id est, Christianae fidei, erunt docibiles Dei , quia etsi homines foris loquantur, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ me. Pat̃ me equalem sibi
misit: idẽ hominẽ fecit. Ut gͦ
ad illum tanqͣm maiorẽ referam
uitam meam: exinanitio mea fe¬
cit in qua me miste. Ut ant̃ quisq
uiuat ꝓpt̾ me: participatio facit quia
id ẽ accipimus ipsum. uitã et̾nam
Uel uiuit filius ꝓꝑt̾ patrẽ: quia ipse
est expatre. Sicut enim pat̾ non ẽ
in digens uita: fic filius non indi-¬
get alterns uite. Uterq enim
nna uita: qua utras d̾s. H ic ẽ
panis: qui de celo descendit. Non
sicut mandncauerunt patres itr̾i
manna: & mortui funt. Qm man¬
ducat hunc pauem: uruet inet̾nũ.
Hic i id ẽ. in hoc loco: nel hic scilicet
filus homimis de quo supͣ: id ẽ pa¬
nis de celo. Non sic morient᷑ in an¬
ma. qui me celestem panẽ mandu¬
cauit: sicut patres ur̃i manducauie¬
runt manna ⁊ mortui sunt. Hȩc

Expanded text:
T. Pater me aequalem sibi misit, id est, hominem fecit. Ut ergo ad illum tanquam majorem referam vitam meam, exinanitio mea fecit, in qua me misit. Ut autem quisquam vivat propter me, participatio facit, quia id est accipimus ipsum vitam aeternam. Vel vivit Filius propter Patrem, quia ipse est ex Patre. Sicut enim Pater non est indigens vita, sic Filius non indiget alterius vitae. Utrique enim sunt una vita, quia unus Deus. Hic est panis, qui de coelo descendit. Nostri manna, et mortui sunt. Qui manducat hunc panem vivet in aeternum. Hic, id est, in hoc loco; vel hic, scilicet Filius hominis, de quo supra est panis de coelo. Non sic morientur in anima, qui me coelestem panem manducant, sicut patres vestri manducaverunt manna, et mor
Abbreviated transcription (Latin):
nos apħ figurantur. & ꝑ apłos chori
sequentitm doctoꝵ: foris quiđt ho¬
minib despecti. s intris ad alenda
humilium corda cybis sabutarib cu¬
mulati. Solent enm oꝑa seruilia geri
cophins. S cdñs cophinos fragrãtis¬
intpleuit: qui ut fortia confumderet.
infirma mund elegit. Ꝙ quia qͥnq
sunt sensus exterioris hominis. qͥnq
milia uirorum secuti dnm designant
eos qui in scło bene nouerunt uti
ext̾iorib quȩ possident. Qui recte
quinq panib altintur: quia tales
necesse ẽ institui legalib adhue p̃crp¬
tis. Nam qui in mundo ad integrũ
renunciant: & quatuor sunt milia.
& septem panib refecti: Hoc ẽ &
euuanglica refectione sublimes. &
culi quinq columpnas deauratas
iussas fieri. ante oraculum uͦ. id est
scãscõrum. quatuor: quia incipi¬
entes ꝑlegem castigant᷑ nec peccent.
ꝑfecti ꝑg̾ram ammõnentui. ut d̾o
tstatim iussit discipuloͥs ascen¬
dere in nauiiculam. & prece¬

Expanded text:
nos apostoli figurantur, et per apostolos chori nos apostoli figurantur, et per apostolos chori sequentium doctorum foris quidem hominibus despecti, sed intus ad alenda humilium corda cibis salutaribus cumulati. Solent enim opera servilia geri cophinis. Sedimplebit, qui, ut fortia confunderet, infirma mundi elegit . Et quia quinque sunt sensus exterioris hominis, quinque millia virorum secuti Dominum, designant eos qui in saeculo bene noverunt uti exterioribus quae possident. Qui recte quinque panibus aluntur, quia tales necesse est institui legalibus adhuc praeceptis. Nam qui mundo ad integrum renuntiant, et quatuor sunt millia, et septem panibus refecti, hoc est, et evangelica refectione sublimes, etculi quinque columnas deauratas jussas fieri; ante oraculum vero, id est, Sancta sanctorum, quatuor; quia incipientes per legem, castigantur ne peccent; perfecti per gratiam admonentur ut Deo Et statim jussit discipulos ascendere in naviculam, et praece
Abbreviated transcription (Latin):
Unde ⁊ in mimeroꝵ libro quotius
sacerdotes ⁊ leuite. ⁊ turbȩ pugnan¬
tium describunt᷑: serus ⁊ mulie¬
res & parinil. & ignobile uulgus
p̃termituntur. N on nonia
creat saluator cybaria. s p̃sentib
benedicit: quia in carne ueniens
non alia p̃dicat. s ꝓpħie dicta my¬
steriis gr̃e grauidã de monstrat.
Unde sequitur. quia fregit: nam clan¬
sa sacramenta legis & ꝓpharum pa¬
tefecit. Panes frangendo multipli¬
cantur : quia multi libri facti st̃
gxponendo legem. Frangens di¬
stribuit discipulis. & illi p̃fractum
frangentes distribuerunt turbis.
quia sc̃ĩs doctorib aꝑuit sensum ut
intelligererit scͥpturas. & intellectas
auditorib toto orbe fidelit̾ dispensa
tunt: quia mysteria quȩ arudib ñ
capintur. a ꝑfectis niquiruntuꝵ
Sunt eium fragmenta quȩ ppłs non
potuit manducare. quędam secretio¬
ra intelligentiȩ: quib impleti funt
apłi quasi cophini dnodecim. ꝑ cophi¬

Expanded text:
Unde et in Numerorum libro quoties Unde et in Numerorum libro quoties sacerdotes, et Levitae et turbae pugnantium describuntur, servi, et mulieres et parvuli, et ignobile vulgus praetermicreat Salvator cibaria, sed praesentibus benedicit; quia in carne veniens non alia praedicat, sed prophetiae dicta mysteriis gratiae gravida demonstrat. Unde sequitur, quia fregit: nam clausa sacramenta legis et prophetarum patefecit. Panes frangendo multiplicentur, quia multi libri facti sunt legem exponendo. Frangens distribuit discipulis, et illi praefractum frangentes, distribuerunt turbis; quia sanctis doctoribus aperuit sensum, ut intelligerent Scripturas , et intellectas auditoribus toto orbe fideliter dispensaunt, quia mysteria quae a rudibus non capiuntur, a perfectis inquiruntur. Sunt enim fragmenta quae populus non potuit manducare, quaedam secretiora intelligentiae, quibus impleti sunt apostoli quasi cophini duodecim. Per cophi
Abbreviated transcription (Latin):
iam uitȩ ȩt̾̃nȩ desiderio suspirant.
Icceptis ant̾ quinq
panib & duob piscib respexit.
in celum. & benedixit illis. & fregit
& distribuit discipulis. discipuli au¬
tem turbis: & manducauerunt &
saturati sunt ninis. Tulerunt re¬
liquias duodecim cophinos fragm̃¬
torum plenos. Manducantinm
aut̃ fuit numeriis quasi quinq
milia uirorimm: exceptis mulierib
& paruulis. In celum dñs respe¬
xit. honorem patris a quo erat ipse
confessus: ut qui ad e̾e̾nt intellige¬
rent a quo tante urtutis accepis¬
set effectum. dirigentes ⁊ ipsi illuc
oculos mentis. S i panes uͭ frange¬
rentur ñ alerent tantam tirrham:
sic & lex si ñ aꝑiretir. non pasceret
multos quos aꝑta pascit. Unus¬
quisq apłorum de reliquiis ĩplet
cophinim suum: ut uel habeat
unde postea gentib cybos prebeat.
uel ex reliquiis ueros fuisse panes
doceat. Quinq milia iurorum:
id ẽ ꝑfectorum. Sexus fragilis. &
minor etas: indigni sunt mimero.

Expanded text:
ternae desiderio suspirant. « Acceptis autem quinque panibus et duobus piscibus respexit in coelum, et benedixit illis, fregit, et distribuit discipulis; discipuli autem turbis. Et manducaverunt omnes et saturati sunt. Tulerunt reliquias duodecim cophinos fragmentorum plenos. Manducantium autem fuit numerus quasi quinque millia virorum, exceptis mulieribus et parvulis. » In coelum Dominus respexit, honorem Patris a quo ipse erat confessus, ut qui adessent intelligerent a quo tantae virtutis accepisset effectum, dirigentes et ipsi illuc oculos mentis. Si panes non frangerentur, non alerent tantam turbam. Sic et lex, si non aperiretur, non pasceret multos, quos aperta pascit. Unusquisque apostolorum de reliquiis implet cophinum suum, ut vel habeat unde postea gentibus cibos praebeat, vel ex reliquiis veros fuisse panes doceat. Quinque millia virorum, id est perfectorum. Sexus fragilis et minor aetas indigni sunt numero.
Abbreviated transcription (Latin):
dͥens ait illis. Quarẽ & uos transgre¬
dimini mandatum dĩ ꝓpt̾ traditio¬
nem ur̃am: Cum uos p̃cepta
dĩ ꝓpt̃ traditionem hominum negli¬
gatis: quare meos argnitis quod se¬
niorum iussa paruipendant. ut dei
scita custodiant: Ham ds dixit.
Honora patrem & matrẽ: & qui ma¬
lechixerit patri uel matri. morte mo¬
riatur. H onor inscͥpturis: non
tantum in salutationib & officiis
deferendis. quantuiti inelemosinis
& munerum oblatione sentitur.
Unde apłs. Honora uiduas: quȩ
uere uidue sunt. Hoc est.da eis.
Quigͦ debitis obsequiis parentes. in¬
dignos indicauerit: morte morietur
eterna. Uos aut̃ dicitis: quic̃q
qͥgrerit patri uel matri minius qd̾

Expanded text:
vos transgredimini mandatum Dei propter traditionem vestram? Cum vos praecepta Dei, propter traditionem hominum negligatis, quare meos discipulos arguitis, quod seniorum jussa parvipendant, ut Dei scita custodiant? Nam Deus dixit: Honora patrem et matrem ; et qui maledixerit patri vel matri, morte moriatur . Honor in Scripturis, non tantum in salutationibus et officiis deferendis, quantum in eleemosynis et munerum oblatione sentitur: Unde Apostolus: Honora viduas quae vere viduae sunt . Hoc est, da eis. Qui ergo debitis obsequiis parentes indignos judicaverit, morte morietur aeterna. Vos autem dicitis: Quicunque dixerit patri vel matr
Abbreviated transcription (Latin):
baptirati sunt. in nube ⁊ inmari: &
omnes eandem escam spũalẽ manduca¬
uerunt. Sp̃ualẽ utiq eamde. non cor¬
poralem alt̾am: s patres nr̃i ñ patres
illorum. Ꝙ aduingit. W om̃s entid
potum sp̃ti alem biberunt. Aliud illi
aliud nos: s specie uisibili. qd̾ tanien
hoc idem significaret uirtute spĩtali.
Quomodo eimde potum: Bibebant
inquit de spũali: sequenti eos petͣ.
Petra aut̃ erat xp̃c. Inde panis: inde
potus. Petra xp̃c in figno: uerus ap̃e¬

Expanded text:
baptizati sunt in nube et in mari, et baptizati sunt in nube et in mari, et omnes eamdem escam spiritualem manducaverunt . Spiritualem utique eamdem, nam corporalem alteram: sed Patres nostri, non patres illorum. Et adjungit: Et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Aliud illi, alliud nos, sed specie visibili, quod tamen hoc idem significaret virtute spirituali. Quomodo eumdem potum? Bibebant, inquit, de spirituali consequente eos petra. Petra autem erat Christus. Inde panis, inde potus. Petra Christus in signo, verus