comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dem mettumus : ne tales amici uel mor¬
te nos sira uel de prauatione contristed̾
S quia nobis ñ ea qua homines famibi¬
ritate miscentur. quod etiam ipsum a
erumpnas buius ꝑtinet uite. & aliqͣnͣ
sathanas sicut legimus transfigurat se
ficut angłm lucis. ad tẽptandos eos qͦ
ita uel erudiri opus ẽ. uel decipi iustũ
est: magna dei miscdĩa necessaria ẽ. ne
quisꝗͣ cum bonos angłos amicos se ha¬
bere pcitat. habeat malos demones fi¬
tos amicos. eosq tanto nocentiores. quĩ¬
to astutiores ac fallatiores patiat᷑ inini¬
cos. Et cui magna ista dei miscdĩa ne¬
cessaria ẽ: nisi magne humanȩ mise¬
riȩ. que ignorantia tanta p̃mititr. ut
facile istorum simulatione fallatur. :¬
Neq sc̃i & fideles unius ueri dei sum¬
miq cultores: ab eortm fallatiis & mil¬
ti formi temptatione secari sunt. In
hoc enĩ infirmitatis & diebus malignuis.
etiam ista sollicitudo ñ ẽ inutilis: ut il¬
la securitas. uͥ paxx plenissima atq certissi¬

Expanded text:
dem metuimus, ne tales amici uel morte nos sua uel deprauatione contristent. Sed quia nobis non ea, qua homines, familiaritate miscentur quod etiam ipsum ad aerumnas huius pertinet- uitae et aliquando Satanas, sicut legimus, transfigurat se uelut angelum lucis ad tentandos eos, quos ita uel erudiri opus est uel decipi iustum est: magna Dei misericordia necessaria est, ne quisquam, cum bonos angelos amicos se habere putat, habeat malos daemones fictos amicos, eosque tanto nocentiores, quanto astutiores ac fallaciores, patiatur inimicos. Et cui magna ista Dei misericordia necessaria est nisi magnae humanae miseriae, quae ignorantia tanta premitur, ut facile istorum simulatione fallatur? neque sancti et fideles unius veri Dei summique cultores, ab eorum fallaciis et multiformi tentatione securi sunt. In hoc enim loco infirmitatis et diebus malignis etiam ista sollicitudo non est inutilis, ut illa securitas, ubi pax plenissima atque certissi
Abbreviated transcription (Latin):
lectionis beneficientia caueantur. Esca
st alia malitia diei: que utinam suf¬
ficiat ei. Reficimus enim cotidianas
riuinas corporis. edendo. bibendo. priusquã
escas. & uentrem destruas. cum occideris
indigentiã sacietate mirifica. & corrupti¬
bile hoc indueris in corruptione. sempi¬
uoi fuerit salus ꝑfecta in isto corpo¬
re: corruptio ñ erit. quȩ intelligit᷑
nomuine carnis & sanguinis. Ipsa est enim
ꝑfecta sanitas corporis. Nam modo quomͦ
sanum ẽ: quod labitur. quod indiget. qd̃
habet ꝑpetuã quandam egritudinem. fa¬
mis o sitis: Hȩc tunc ñ erunt. qr esca uen¬
tri ouenter escȩ: ds̃ autẽ & hunc & benic
deo: absorta morte uictorra. nulla rema¬
fectione. Nullis mutata etatibus. nullo
labore lassata: ut nullo cibo fulciatur. &
aliqua esca refitiattur. S ñ erimꝰ sine esca
nr̃. Solus ille cibus reficiet: nec defitiet.

Expanded text:
lectionis beneficentia caulectionis beneficentia cauEt alia malitia diei, quae utinam sufficiat ei. Reficimus enim quotidianas ruinas corporis edendo et bibendo, priusquam escas et ventrem destruas, cum occideris indigentiam meam satietate mirifica, et corruptibile hoc indueris incorruptione sempium fuerit salus perfecta in isto corpore, corruptio in eo non erit, quae intelligitur nomine carnis et sanguinis: ipsa est enim perfecta sanitas corporis. Nam modo quomodo sanum est quod labitur, quod indiget, quod habet perpetuam quamdam aegritudinem famis et sitis? Haec tunc non erunt: quia esca ventri, et venter escis . Deus autem et hunc et Deo, absorpta morte in victoriam , nullafectione, nullis mutata aetatibus, nullo labore lassata ut cibo fulciatur, et aliqua esca reficiatur. Sed non erimus sine esca tus noster. Solus ille cibus reficit nec deficit.
Abbreviated transcription (Latin):
que ita late patet. ut etiam iumenta
quãuis suit rationis exꝑtia. tam̃ plerũq
dicanius debere uapulare cum peccant.
Pectare autẽ ꝓpͥe non est nisi eius qui uti¬
tur rationali uoluntatis arbitrio: quod
in omnibus mortalibus animantibtis ñ¬
insi homini ẽ diuinitus attributum. S
aluid ẽ cum ꝓprie loquimur: aliud cum
uerba ex aliis rebus tranfferendo uel ab¬
utendo mutuamus. Ut igit᷑ si possumus
certo fine distinguere. ea mͥ uidentur
licere & non expedire q̃ ꝑ iusticiã qui¬
dem q̃ coram ... deo est ꝑmittunt᷑. s ꝓpt̾
offensionẽ hominum. ne ab hoc impe¬
diantur a salute uitanda sunt: ea uero
ñ licere. & ideo ñ expedire quȩ sic ipsa iꝰti¬
cia uetant᷑ ut facienda non sint. etiam¬
si ab eis quibus innoticiam fuerint ꝑlata
laudenttir. Qd si ita est: ideo non nͥ illcita
ꝓhibentur a dño: ut ea quȩ licita sunt &
non expediunt. ñ legis uincalo. s libera di¬

Expanded text:
quae ita late patet, ut etiam iumenta, quae ita late patet, ut etiam iumenta, quamuis sint rationis expertia, tamen plerumque dicamus debere uapulare cum peccant; peccare autem proprie non est nisi eius, qui utitur rationali uoluntatis arbitrio, quod in omnibus mortalibus animantibus nonnisi homini est diuinitus adtributum. sed aliud est, cum proprie loquimur, aliud, cum uerba ex aliis rebus transferendo uel abutendo mutuamur. Vt igitur, si possumus, certo fine distinguere, ea mihi uidentur licere et non expedire, quae per iustitiam quidem, quae coram deo est, permittuntur, sed propter offensionem hominum, ne ob hoc inpediantur a salute, uitanda sunt; ea uero non licere et ideo non expedire, quae sic ipsa iustitia uetantur, ut facienda non sint, etiamsi ab eis, quibus in notitiam fuerint perlata, laudentur. quod si ita est, ideo nonnisi inlicita prohibentur a domino, ut ea, quae licita sunt et non expediunt, non legis uinculo, sed libera di
Abbreviated transcription (Latin):
expedit. etiam non licet. Sunt quippe
licita quȩ non expediunt: sicut apło
teste discimus. S inter id quod illicitũ
est & ideo non expedit. atq id quod li¬
citum est nec tamen expedit. quid int̾
sit: aliqtia uniuersali regula definire
difficile est. Citius enim quisq dixerit.
omne quod fieri non expedit peccatũ
est: oune autẽ peccatũ illicitum ẽ. Om¬
ne ergo quod non expedit. illicitum est.
Et ubi erunt illa quȩ licita esse s non
expedire apls dixit: si omne quod ñ
expedit licitum non est: Quappter. q
uerum dixisse apłm dubitare non pos¬
sumus. & aliqua peccata ẽẽ licita dic̾e
non audemus: restat ut dicamus fieri
aliquid quod non expediat. & tam̃ si li¬
citum est non esse peccattm. quanuis
qm̃ ñ expedit. non fit utiq faciendum.
Quod si absurdum uidetur. ut aliquid
fiat quod non expedit. & dicatur non¬
peccasse qui id fecerit: intelligendum ẽ
hoc ex consuetuidine rationis absurdũ.

Expanded text:
expedit etiam non liceexpedit etiam non licelicita quae non expediunt, sicut Apostolo testante didicimus. Sed inter id quod illicitum est et ideo non expedit, atque id quod licitum est nrsit, aliqua uniuersali regula definire difficile est. citius enim quisque dixerit: omne quod fieri non expedit, peccatum est; omne autem peccatum inlicitum est. omne ergo quod non expedit, inlicitum est. et ubi erunt illa, quae licita esse, sed non expedire apostolus dixit, si omne quod non expedit, licitum non est? quapropter quia uerum dixisse apostolum dubitare non possumus et aliqua peccata esse licita dicere non audemus, restat, ut dicamus fieri aliquid, quod non expediat, et tamen, si licitum est, non esse peccatum, quamuis quoniam non expedit, non sit utique faciendum. quodsi absurdum uidetur, ut aliquid fiat quod non expedit et dicatur peccasse qui fecerit, intellegendum est hoc ex consuetudine sermonis absurdum:
Abbreviated transcription (Latin):
suint. ut quamuis sint licita non expe-¬
diant. non in eis dici potest. bonum est
hoc. sed illud melius: sicut dictum est.
qui dat nuptum bene facit. & qui non
dat nuptum melius facit. Ibi enim u¬
trumq licet. Ec hoc aliquando: aliquã-¬
do illud expedit. Nam illis qui se non
continent: utiq expedit nubere. Et
quod licet: expedit. Quȩ autẽ uoue-¬
ruit continentiam: nec licet nec expedit.
Porro licet discedere ab infideli comuge.¬
s non expedit. Manere atitẽ cum illo si
coliabitare consentit. & licet & expedit:
quia si non liceret. expedire non posset.
Potest ergo aliquid licere: & non expe¬
dire. Expedire autẽ quod non licet: non
potest. Ac ꝑ hoc non omnia quȩ licita
sunt expeditint. Omna illicita non
expediunt. Sicut enim omnis qui xp̃i
sanguine redemptus est homo ẽ. non tam̃
omnis qui homo est etram sanguine xp̃i
redemptus est: ita omne quod non licet
non expedit. nec tamen omne quod ñ

Expanded text:
sunt, ut quamvis sint licita non expesunt, ut quamvis sint licita non expediant, non in eis dici potest, Bonum est hoc, sed illud melius: sicut dictum est, Qui dat nuptum, bene facit; et qui non dat nuptum, melius facit . Ibi enim utrumque licet, et hoc aliquando, aliquando illud expedit. Nam illis quae se non continent, utique expedit nubere; et quod licet, expedit: quae autem voverint continentiam, nec licet, nec expedit. Porro discedere ab infideli conjugesed non expedit; manere autem cum illo, si cohabitare consentit, et licet et expedit, quia, si non liceret, expedire non posset. potest ergo aliquid licere et non expedire; expedire autem quod non licet non potest. ac per hoc non omnia quae licita sunt, expediunt, omnia uero inlicita non expediunt. sicut enim omnis, qui Christi sanguine redemptus est, homo est, non omnis qui homo est, etiam sanguine Christi redemptus est: ita omne quod non licet non expedit, nec tamen omne quod non
Abbreviated transcription (Latin):
omnia inquit michi licita sunt: s
ego sub nullitis redigar potestate Esca
uentri & uent̾ escis: deus autẽ o hunc
& has euacuabit. Item alibi de hoc ipso.
Omnia licita sunt: sed non omnia expedi¬
unt. Omnia licita sunt: sed non omnia
edificant. Nemo quod srum est querat:
s id quod alterius est. Atq ut ostende¬
ret unde loqueretur: omne inquit quod
in macello uenit manducate. nichil inter¬
rogantes ꝓpter conscientiam. Ee tamen
alibi dicit. Non manducabo carnem in
eternum: ne fratrem meum scandelydem.
Itemq alibi. Omnia quidem munda:
s maltim est homini. qui ꝑ offensionem
unt: ipsum est sed malum est hominl.
qui ꝑ offensionem mandticat. Ita ostendit
ea que licita sunt. id est nullo p̃cepto dñi
prohibentur. sicut expedit potius esse
tractanda: non prescripto legis. s confibio
caritatis. Hec funt quȩ amplius erogant᷑
santio: qui curandus ad stabulam sama¬
mino moneant᷑ offerri: ut tanto intelli
gantur esse gratiora. quantomagis osten-¬

Expanded text:
i licita sunt, sed ego sub nullius redigar potestate. esca uentri et uenter escis, deus autem et hunc et has euacuabit. item alibi de hoc ipso: omnia licita sunt, sed non omnia expediunt; omnia licita sunt, sed non omnia aedificant. nemo quod suum estquaerat, sed id quod alterius est. atque ut ostenderet unde loqueretur, omne, inquit, quod in macello uenit, manducate, nihil interrogantes propter conscientiam. et tamen alibi dicit: non manducabo carnem in aeternum, ut non fratrem meum scandalizem, itemque alibi: omnia quidem munda, sed malum est homini qui per offensionem unt\', ipsum est sed malum est homini qui per offensionem manducat\\ ita ostendit ea quae licita sunt, id est nullo praecepto domini prohibentur, sicut expedit, potius esse tractanda non praescripto legis, sed consilio caritatis. haec sunt, qusaucio, qui curandus ad stabulum Samamino moneantur offerri, ut tanto intelgantur esse gratiora, quanto magis osten
Abbreviated transcription (Latin):
It cum dixisset. aliis quidẽm sumꝰ
odor utte in nitã. aliis odor mortis
in mortem: subiecit statim. eo ad hec qͥs
idoneus: Idest quis idoneus intelligere:
quã iuste fut qd idem dñs dicit. Egꝓ
nem tt qui ñ uident uideant: & qui uidẽt
ceci fiant. Ipsa ẽ enim alcitudo diuitiarũ
sapientie dei: qua fit ex eadem massa. aliud
tuis in honoren. aliud incontumeliam. Ex
dicitur carm & sanguimi. O homo tuquis
es. qui respondeas deo: Quis gͦ & in hac
re cognoscit intellectum dm̃: aut quis con¬

Expanded text:
t cum dixisset: aliis quidem sumus odor uitae in uitam, aliis odor mortis in mortem, subiecit statim: et ad haec quis idoneus? id est quis quam juste fiat quod Dominus ait: « Ego veni ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant? » Ipsa est enim altitudo divitiarum sapientiae Dei, qua fit ex eadem massa aliud vas in honorem, aliud in contumeliam ; et dicitur carni et sanguini: O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Quis ergo et in hac re cognoscit intellectum Domini, aut quis con
Abbreviated transcription (Latin):
Quod cognoscebantur. quod gaudebant.
quod multos ditabant: quod onnna pos¬
sidebant. Sinistra uero: quod ignobiles
& male fame habebantur. quod seducto¬
res putabantur. quod ignorabantur. occi
chil habere udebantur. Et quid mirũ :¬
si milites xp̃i & dextris & sinistris armis
diabolum expugnant : Sicut autẽ pax
hominibus bone uoluntatis. & quando st̃
aliis odor mortis in mortem sic interitus
hominibus male uoluntatis. & quando
ustis arma simstra funt ad salutẽm.¬

Expanded text:
on mortificabantur, quod gaudebant, quod multos ditabant, quod omnia possidebant. Sinistra vero, quod ignobiles et malae famae habebantur, quod seductores putabantur, quod ignorabantur, occidhil habere videbantur. Et quid mirum si milites Christi et dextris et sinistris armis diabolum expugnant? Sicut autem pax hominibus bonae voluntatis , et quando sunt aliis odor mortis in mortem; sic interitus hominibus malae voluntatis, et quando justis arma sinistra sunt ad salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
ficet᷑. scm̃ esse innotescat. Ita qͦ cũ tͣdiderit
regnũ dõ & patri. idest cum patrẽ regnare
monstrauerit. ut ꝑ spetiem manifestationẽq
clarescat qd̃ nc̃ a fidelibus credit᷑. & ab infideli¬
buis ñ putat᷑: euacuabit autẽ omnẽ pͥncipa¬
tum & potestatẽ. manifestando utiq regnũ
ꝑałͥs. at om̃ibꝰ notum sit nulbũ pͥncipatitum
&o potestatũ. site celestiũ siue t̾restriũ ꝑ se ba¬
biuisse aliqͥd pͥncipatꝰ & potestatis. s ab illo ex
qͦ sunt oĩa. Non solum ut sint: uerũ ettã cit
ordinata fint. In illa enim manifestatione
ntilli spes aliqta remanebit in quoquã pͥnci
pe. ant in quoꝗͣ homine: quod etiã nc̃ ꝓpħa
canit. Bonũ ẽ sꝑare in dño: qm sꝑare in pͥnci¬
pibus. Ut ista meditatione anima. iam in
regnũ patͥs assurgat. Hec ciniꝰꝗͣ. potestatẽ
p̃ter illum magnifaciens: nec sua sibi ipse
ꝑnitiosissime blandiens: Tradet gͦ regnum¬

Expanded text:
ctum esse innotescat, ita quoque cum tradiderit regnum Deo et Patri, id est, cum Patrem regnare monstraverit, ut per speciem manifestationemque clarescat, quod nunc a fidelibus creditur, et ab infidelibus non putatur. Evacuabit autem omnem principatum, et potestatem, manifestando utique regnum Patris: ut omnibus notum sit, nullum principum et potestatum, sive coelestium, sive terrestrium, per se habuisse aliquid principatus et potestatis: sed ab illo, ex quo sunt omnia, non solum ut sint, verum etiam ut ordinata sint. In illa enim manifestatione nulli spes aliqua remape, vel in quoquam homine. Quod etiam Propheta canit: « Bonum est sperare in Domino quam sperare in principibus , » ut ista meditatione anima jam in regno Patris assurgat, nec cujusquam potestatem praeter illum magnificans, nec de sua sibiipsi perniciosissime blandiens. Evacuabit e
Abbreviated transcription (Latin):
altud ñ ampliꝰ ꝑmanere. Non ampliꝰ mani¬
festari ẽ ñ fieri manifestius: ñ amplius
ꝑman̾e. ñ fieri ꝑsecierantiꝰ. Quando autẽ
manifestias erit regnũ xp̃i: quã cũ om̃ibꝰ
claruerit inunicis: Nouissima autẽ inimi¬
ca destrue̾t̾ mors. Non enĩ erit aliqͥd quod
destruat᷑: postea quam mortale hoc induerit
immortalitatẽ. Omĩa enĩ fubiecit sub pedibꝰ¬

Expanded text:
aliud non amplius permanere. Non amplius manialiud non amplius permanere. Non amplius manifestari, est non fieri manifestius: non amplius permanere, non fieri perseverantius. Quando autem manifestius erit regnum Christi, quam cum omnibus claruerit inimicis? 6. Novissima inimica destruetur mors. Non enim erit aliud quod destruatur, posteaquam mortale hoc induerit immortalitatem. Omnia enim subjecit sub pedib
Abbreviated transcription (Latin):
pedibꝰ suis. ñ sit postea regnaturtis. S opor¬
tet eũ regnare: donec ponat om̃s inimicos
suos subpedibus suis. Oportet eũ inqͥt ad
tantã euidentiã fuũ regnũ ꝑducere: donec
iminaici eiꝰ nullomͦ audeant negare qd̃ reg¬
net. Nam scͥptum ẽ. Ita occili nr̃i ad dñin
deũ nr̃m: donec misereat᷑ nr̃i. Nec ideo
tam̃ cum misertꝰ nr̃i fuerit: oculos ab eo
debemus auertere. In tantũ eni ẽ beatitu¬
do nr̃a: in quantũ eiꝰ contẽplatione ꝑfriumͦ.
Die gͦ & hoc dictũ ẽ. Ocalorũ nr̃orum intẽ¬
tio ad dm ñ porrigit᷑: nͥ usq ad impetratio¬
nem miscdĩe ipsuis. Non ut postea inde
auertat᷑: s ut nichil inde amplitis reqͥrat᷑.
Donec gͦ ꝓ eo positum ẽ: ut amplius intelli¬
gas. Quo enim ampliꝰ idest usq ad quam
maiorem manifestationẽ manifestabit᷑ reg-
nq̃ xp̃i: nͥ quotisq om̃s iniuci eũ regnare
fateant᷑: Aliud est gͦ ñ ampliꝰ manifestari:

Expanded text:
pedibus suis, non sit postea regnaturus: sed, Oporpedibus suis, non sit postea regnaturus: sed, Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis; oportet eum, inquit, ad tantam evidentiam regnum suum perducere, donec inimici ejus nullo modo audeant negare quod regnet. Nam scriptum est, Ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nostri : nec ideo tamen, cum misertus nostri fuerit, oculos ab eo debemus avertere. In tantum enim est beatitudo nostra, in quantum ejus contemplatione perfruimur. Sic ergo et hoc dictum est. Oculorum nostrorum intentio ad Dominum non porrigitur, nisi usque ad impetrationem misericordiae ipsius, non ut postea inde avertatur, sed ut nihil inde amplius requirat. Donec ergo pro eo positum est, ut non amplius, intelligas. Quo enim amplius, id est, usque ad quam majorem manifestationem manifestabitur regnum Christi, nisi quousque omnes inimici eum regnare fateantur? Aliud est ergo non amplius manifestari,
Abbreviated transcription (Latin):
posfide nos. Neq enim ñ ipse poffidet omĩa:
sd̃m quod dicit᷑ etiam illud. Ctm sertu esse¬
tis peccati: liberi eratis iusticie. Euacuabit gͦ
omnem pͥncipatũ & omnẽ potestatẽ & uir¬
tutẽ: ut nulli patrẽ intuenti ꝑ filium opͦ
sit aut hbeat. in cuiisquã creature uelin sua
conqͥesc̾e̾ potestate. Oportet enim eũ regna¬
re: donec ponat om̃s inimicos stios sub pedibꝰ
strs. Idest oportet regnum eiꝰ in tantũ mani¬
festari: donec om̃s mimici eiꝰ ipsum regnare
fateant᷑. Hoc enĩ intelligitur: fub pedibus
eiꝰ. futuros inimicos. Quod si de iustis accepe¬
rimꝰ: i deo dictum ẽ inimicos. quia ex iniustis
rustificant᷑. & ei credendo subdunt᷑. De inur¬
stis autẽ qͥ ad itistorum beatitudinẽ fut᷑am
ñ ꝑtinent: sic accipiendũ ẽ. qm̃ eũ & ipsi
regnare ipsa regni eiꝰ manifestatione conftisi
fatebunt᷑. Ergo oportet eũ regnare. donec
ponit om̃s innicos fub pedibus suis: ñ ita
dictimẽ quasi cum postierit inmicos sub

Expanded text:
Posside nos . Neque enim non ipse possidet omnia. Secundum quod dicitur etiam illud: Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae . Evacuabit ergo omnem principatum et omnem potestatem et virtutem, ut nulli Patrem intuenti per Filium opus sit aut libeat in cujusquam creaturae vel in sua conquiescere potestate. 5. Oportet enim eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis: id est, oportet regnum ejus in tantum manifestari, donec omnes inimici ejus ipsum regnare fateantur. Hoc enim intelligitur, sub pedibus ejus futuros inimicos. Quod si de justis acceperimus, ideo dictum est, inimicos, quia ex injustis justificantur, et ei credendo subduntur. De injustis autem qui ad justorum beatitudinem futuram non pertinent, sic accipiendum est, quoniam et ipsi eum regnare ipsa regni ejus manifestatione confusi fatebuntur. Ergo, Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus suis, non ita dictum est, quasi cum posuerit inimicos suos sub
Abbreviated transcription (Latin):
posuerit: ñ sit regnaturꝰ. Nec intellexer̃
ita dictã: sicitti ẽ illad. Confirmatũ ẽ
cor eiꝰ: ñ cõmouebit᷑ donec uideat suꝑ ininu¬
cos suos. Non enim cum uiderit: iam com¬
ã dextris meis: donec ponam omnes inimi¬
cos tuos sub pedibus tiuis. Non enun cum
fuerint inimici stib pedibꝰ pofiti: desinet il¬
le sedere ad dexteram. Nec cum positi fue¬
oportet eũ regnare donec ponat om̃s inimi

Expanded text:
regnaturus, nec intellegunt ita dictum, sicut est illud: confirmatum est cor eius; non commouebitur, donec uideat super inimicos suos; non enim, cum uiderit, iam comad dexteram meam, donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis ; non enim cum fuerint inimici sub pedibus positi, desinet ille sedere ad dexteram: aut illud Apostom regnare, donec po
Abbreviated transcription (Latin):
ictum ẽ cum tradiderit regntun
deo & patri: quasi nunc ñ teneat
& ad hoc ualeat quod supradictum ẽ. deinde
sins. Quod saclega opimone heretici accipiut.
erit finis. Postremo quod dictum ẽ. cũ autẽ
ei omĩa subiecta fuerint. tunc & ipse filius
subiectas erit ei. qͥ illi subiecit oĩa: sic uolũt¬
intelligi quasi nc̃ auo aliqͥd filio ñ sit subiectũ.
aut patri ñ sit ipse subiectꝰ. Genere gͥ locutio¬
nis soluit questio. Sic eñ plerũq scͥptura loqͥt.
ut qd̾ semꝑ ẽ tunc fieri dicat᷑ in aliquo. cũ ab
eo cognosci ceperit. Ita enĩ dicimus in oratione

Expanded text:
ictum est, Cum tradiderit regnum Deo et Patri; quasi nunc non teneat et ad hoc valeat quod supra dictum est, Deinde finis. Quod sacrilega opinione sic accipiunt, non erit finis . Postremo quod dictum est, Cum autem ei omnia subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qintelligi, quasi nunc aut aliquid Filio non sit subjectum, aut Patri non sit ipse subjectus. Genere igitur locutionis solvitur quaestio: sic enim plerumque Scriptura loquitur, ut quod semper est, tunc fieri dicatur in aliquo, cum ab eo cognosci coeperit. Ita enim dicimus in oratione
Abbreviated transcription (Latin):
uamditi sumtis in corpore: ꝑegrina¬
mur a dño. Nondũ sumus in pa¬
tria. Quando erimꝰ in patria᷑ Quando
truimphabimꝰ deuicto inimico diabolo.
Quando mors nouissua inunica. destruet᷑.
¶tino fiet sermo qui scͥptus ẽ. Absorta ẽ
mors in uictoria. llbi ẽ mors contentio tua ͦ

Expanded text:
uamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino» . Nondum sumus in patria: quando erimus in patria? Quando triumphabimus devicto inimico diabolo, quando «mors novissima inimica destruetur: tunc fiet sermo qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam.
Abbreviated transcription (Latin):
Nigenitus filius idemq mediator
ita uidet patrem. ficut indectir a patre.
Nos autẽ ad illam uisionem dei q̃ nobis
in resurrectione ꝓmittitur: ñ ex hoc mũ¬
do istam concapiscentiã oculorum trans¬
ferre conemur: sed itindandis cordibtis
pio stadeamts affectti. Nec corporalem
cie dm̃ cognoscemis: corporali nunc eiis
facie cogniti sumus. Tunc enim cognoscã
unde eum uidemus: respondeo. Unde an-¬
geli uident: quibus tunc erimꝰ equales
Sicut enim uident᷑ ista que uisibilia no¬
minantur. deum nemo uidit uniquam.
nec uidere potest: qm̃ lucem habitat
in accessibilem & est natitra in nisibilis.
sicut incorruptibilis. Quȩ contextim
apłs posuit : dicens. Regi autẽ sclõrum
inuiabili: incorraptibili. Quia sĩc naine
incorruptibilis nec postea corruptibilis: ita
ñ solum nunc. s etiam semꝑ inuisibilis.
lligenitus autẽ filius qui est in sinu ꝑa¬
tris: deitatis naturã atq substantiam
insonabiliter narrat. Et ideo dignis idoneis.¬

Expanded text:
diator ita uidet patrem, sicut uidetur a patre. nos autem ad illam i uisionem dei, quae nobis in resurrectione promittitur, non ex hoc mundo istam concupiscentiam oculorum transferre conemur, sed mundandis cordibus pio studeamus affectu, nec corporalem facie cognoscemus, corporali nunc eius facie cogniti sumus; tunc enim cognoscam, unde eum uidebimus, respondeo: unde angeli uident, quibus tunc erimus aequales; sicut enim uidentur ista, quae uisibilia nominantur, deum nemo uidit umquam nec uidere potest, quoniam lucem habitat inaccessibilem et est natura inuisibilis sApostolus posuit dicens, « Regi autem saeculorum invisibili, incorruptibili , » quia sicut nunc incorruptilis nec postea corruptilis, ita non solum nunc, sed etiam semper invisibilis.Unigenitus autem Filius, qui est in sinu Patris, deitatis naturam atque substantiam insonabiliter narrat, et ideo dignis idoneisq
Abbreviated transcription (Latin):
sum sĩc ꝑ corpus nunc uidemꝰ solem. lipsiã.
stellas. mare. ac t̾ram. & quȩ sunt in ea:
ñ parua questio ẽ. Durum ẽ enim dicẽ qd̃
sc̃i talia corpora tunc habebunt: ut ñ pos¬
sint oculos claudere aq aꝑire cum uolet̃.
durius autẽ quod ibi deum quisqͥs oculos
cdauserit ñ uidebit. Si enim ꝓpħa ehelysens
ptierum siũ giezi absens corpore indit ac¬
cipientẽ mtnera. que dedit ei naãman sy¬
rus: quantomagis in illo corpore sp̃uali ui¬
debunt scĩ omnia. ñ soltim si oculos claudant.
uerum etiã unde funt corpore absentes ͤ Et
facie ad faciem: ñ cogit ut deum ꝑ hanc faciẽ
corporalem uͥ sunt oculi corporales nos uisu¬
ros esse credamus. quẽ sp̃u sine intermissio¬
ne uidebimtis. Nisi enim esset etram inte¬
rioris hominis facies: non diceret idem apłs̃.
Nos autẽ reuelata facie głãm decim specti¬
lantes: in eandem imaginem transformaui.

Expanded text:
sum, sicut per corpus nunc videmus solem, lunam, sum, sicut per corpus nunc videmus solem, lunam, stellas, mare, ac terram, et quae sunt in ea, non parva quaestio est. Durum est enim dicere, quod sancti talia corpora tunc habebunt, ut non possint oculos claudere atque aperire cum volunt: durius autem, quod ibi Deum quisquis oculos clauserit non videbit. Si enim propheta Elisaeus puerum suum Giezi absens corpore vidit accipientem munera, quae dedit ei Naaman Syrat, quanto magis in illo corpore spiritali uidebunt sancti omnia, non solum si oculos claudant, uerum etiam unde sunt corpore absentes. tFacie ad faciem, non cogit ut Deum per hanc faciem corporalem, ubi sunt oculi corporales, nos uisuros esse credamus, quem spiritu sine intermissione uidebimus. Nisi enim esset etiam interioris hominis facies, non diceret idem apostolus: Nos autem reuelata facie gloriam Domini speculantes in eandem imaginem transformamur,
Abbreviated transcription (Latin):
nificate. intelligi possint : q̃ accõmodate
sunt adintelligendũ dm̃. eomodo qͦ potest.
nichil tam̃ ẽ accõmodatiꝰ. quã id qd̵ imago
eiꝰ ñ frustra dicitur. Nemo itaq miret᷑.
etiã in isto uidendi mͦ qͥ concessus ẽ huic
uite ꝑ speculum scilicet in enigmate labora.¬
re nos: ut quomͦcũq uideamts. Nomen
qͥppe huic ñ sonaret enignatisi si esset
quod angłi eorum semꝑ in celis
uident faciem patris mei qͥ uicelis ẽ. Sĩc
ergo illi tudent: ita & nos usuri suimꝰ
S nondum ita tudemus. ꝓꝑter quod ait
apls. Uidemus nuinc ꝑ specultm in enigna¬
te: tunc autẽ facie ad faciem. Premium ita¬
loquens: cum apparuerit inqͥt similes ei
erimꝰ. qmͣ uidebimus eñ ficati ẽ. facies autẽ
dei. manifestatio eiꝰ intelligenda ẽ: ñ aliqđͣ
tale menbrum quale nos habemꝰ in corpore.
atq isto nomine nuncupamus. Itaq uisuri¬
sunt deum sc̃i: in isto corpore. S utrũ ꝑ iꝑ¬

Expanded text:
nificatae intelligi possint, quae accommodatae nificatae intelligi possint, quae accommodatae sunt ad intelligendum Deum, eo modo quo potest; nihil tamen est accommodatius quam id quod imago ejus non frustra dicitur. Nemo itaque miretur etiam in isto modo videndi qui concessus est huic vitae, per speculum scilicet in aenigmate, laborare nos ut quomodocumque videamus. Nomen quippe hic non sonaret aenigmatis, si esset quia angeli eorum semper in caelis uident faciem patris mei, qui in caelis est. sicut ergo illi uident, ita et nos uisuri sumus; sed nondum ita uidemus.  Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Praemium itannes apostolus loquens: Cum apparuerit, inquit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est; facies autem Dei manifestatio ejus intelligenda etale membrum quale nos habemus in corpore, quod utique isto nomine nuncupamus. sunt Deum in ipso corpore. Sed utrum per ip
Abbreviated transcription (Latin):
liis abrahe uno de ancilla. altero de lib̾a¬
ꝗ o ñ tantum dictum. s etiã factum fait.
duo testam̃ta intelligenda monstrauit.
Quod anteꝗͣ expon̾et: obscurum fuit.
ꝓinde allegoria talis quod est gen̾ale nom̃:
posset spetialiter enignia nominari. S qi
ñ soli qui eas litteras nesciunt. qͥb dicantar
tropi. querunt quid dixerit apłs muinc in
enigmate nos uidere. uerum etiam qͥ sciunt:
tanien quod sit illud enigna uͥ nunc uide¬
nitis nosse defiderant. ex utroq una ẽ inue-
nienda sententia. Et ex illo scilicet quod
ait. uidenus nunc ꝑ speculum: & ex isto
qd̃ addidit in enigate. Ulna ẽ enim: cum
tota sic dr̃ llidemus muinc ꝑ spectilum in
enigmate. Pinde quiantum michi uidet᷑:
sĩc nomine speculi imaginem uoluit intel¬
ligi. ita nomine enigniatis. quãuis similitu¬
dinem tamen obscuram & ad ꝑspitiendũ
difficilem. Cum gͥ speculi & enigmatis no¬
mine. quectiniq similitudines ab apło sig¬

Expanded text:
liis Abrahae, uno de ancilla, altero de liberaliis Abrahae, uno de ancilla, altero de libera, quod non dictum, sed etiam factum fuit, duo Testamenta intelligenda monstravit; quod antequam exponeret, obscurum fuit: proinde allegoria talis, quod est generale nomen, posset specialiter aenigma nominari. 16. Sed quia non soli qui eas litteras nesciunt, quibus discuntur tropi, quaerunt quid dixerit Apostolus, nunc in aenigmate nos videre; verum etiam qui sciunt, tamen quod sit illud aenigma ubi nunc videmus, nosse desiderant: ex utroque invenienda una est sententia; et ex illo scilicet quod ait, Videmus nunc per speculum; et ex isto quod addit, in aenigmate. Una est enim cum tota sic dicitur, Videmus nunc per speculum in aenigmate. Proinde, quantum mihi videtur, sicut nomine speculi imaginem voluit intelligi; ita nomine aenigmatis quamvis similitudinem, tamen obscuram, et ad perspiciendum difficilem. Cum igitur speculi et aenigmatis nomine quaecumque similitudines ab Apostolo sig
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ tropi allegorie plures sunt species:
in qͥb ẽ etiam qd̃ dicitur genigina. De fi¬
nitio autẽ ipsius nominis generalis om̃s
etiam species complectat᷑ necesse ẽ. Ac
ꝑhoc. sic̃ omnes equus animal est. ñ om̃e
animal equius ẽ: ita omne enigma alle¬
goria ẽ. ñ omnis allegoria enigma ẽ. Qͥd
est gͦ allegoria: nisi tropus. uͥ ex alio aliud
intelligitur: Quale illud est.: adthessa¬
lonicenses. Itaq ñ dormiamꝰ fĩc & ceteri.
s tugilemꝰ & sobrĩ simus. Nam qtui dar¬
miint nocte dormiunt. & qͥ ebriant
nocte ebrii fsunt: nos atitẽ qͥ diei fumꝰ.
sobrii simus. S hec allegoria ñ ẽ enigrna.
Nam nͥ multum tardif iste sensus inꝑmp¬
ta ẽ. Eniga ẽ autẽ ut breuius expli¬
cem obscara allegoria: sicuti ẽ sanguisu¬
ge tres erant filie. Ec quecumq similra.
S uͥ allogoriã nominatit apl̃s. ñ in uerb
eam repperit s in facto: cum ex duobus fi¬

Expanded text:
autem tropi, id est allegoriae, plures sunt species, autem tropi, id est allegoriae, plures sunt species, in quibus est etiam quod dicitur aenigma. Definitio autem ipsius nominis generalis, omnes etiam species complectatur necesse est. Ac per hoc sicut omnis equus animal est, non omne animal equus est: ita omne aenigma allegoria est, non omnis allegoria aenigma est. Quid ergo est allegoria, nisi tropus ubi ex alio aliud intelligitur, quale illud est ad Thessalonicenses: Itaque non dormiamus sicut et caeteri: sed vigilemus, et sobrii simus. Nam qui dormiunt, nocte dormiunt; et qui inebriantur, nocte ebrii sunt: nos autem qui diei sumus, sobrii simus ? Sed haec allegoria non est aenigma. Nam nisi multum tardis iste sensus in promptu est. Aenigma est autem, ut breviter explicem, obscura allegoria, sicuti est, Sanguisugae erant tres filiae ; et quaecumque similia. Sed ubi allegoriam nominavit Apostolus, non in verbis eam reperit, sed in facto, cum e duobus fi
Abbreviated transcription (Latin):
ingłam: tanquam a dñi fp̃u. Specalan¬
tes dyxit ꝑ fpectilam tudentes: ñ de spe¬
cula ꝓspitientes. Quod in greca lingua
ñ ẽ ambiguum: unde in latinam linguã¬
tͣnsiate sunt apłige lictere. Ibi quipps
specalum uͥ apparent imagines rerum:
ab specula de cuiꝰ altitudine longius ali¬
quid intuemur. eciam sono uerbi distat
omnino. Satisq apparet apłm ab spe¬
culo ñ ab specula dixisse. głãm dm̃i specti¬
tis hoc incognitum ẽ qui eas litteras nes¬
ciunt in quib ẽ doctrina quedã de locu¬
tionum modis. quos greci tropos uocant.
Eoq greco uocabulo etiam nos utimur.
ꝓ latino. Sicut enim schemata usitatius
dicimus quã figuras: ita usitatius tropos
quam modos. Singulorũ autẽ modorũ
siue troporum nomina: ut singłis singła re¬
ferantur. difficillimũ ẽ & insolentissimũ
latine nuntiare. Unde quidã interp̃tes
nolentes grecum uocabulum ponere. cir¬
cumloquendo interp̃tati funt dicentes.
Que sunt aliud ex alio significantia. Huiꝰ

Expanded text:
iam, tanquam a Domini Spiritu . Speculantes dixit, per speculum videntes, non de specula prospicientes. Quod in graeca lingua non est ambiguum, unde in latinam translatae sunt apostolicae Litterae. Ibi quippe speculum ubi apparent imagines rerum, a specula de cujus altitudine longius aliquid intuemur, etiam sono verbi distat omnino; satisque apparet Apostolum a speculo, non a specula dixisse, gloriam Domini specutis hoc incognitum est qui eas litteras nesciunt, in quibus est doctrina quaedam de locutionum modis, quos Graeci tropos vocant, eoque graeco vocabulo etiam nos utimur pro latino. Sicut enim schemata usitatius dicimus quam figuras, ita usitatius dicimus tropos quam modos. Singulorum autem modorum sive troporum nomina, ut singula singulis referantur, difficillimum est et insolentissimum latine enuntiare. Unde quidam interpretesnolentes graecum vocabulum ponere, circumloquendo interpretati sunt dicentes, Quae sunt aliud ex alio significantia. Hujus
Abbreviated transcription (Latin):
conceptione fetatur. Desponsam inqͥt
nos uni uuro: uirginem castam exhib̃e
xp̃o. llos inquit uirgnẽ: a plurali ad
singclarẽ concludens. Peo & turgiies
dici posfunt: & uirgo. S indemtis nunc¬
Et nunc ex parte: tunc autẽ ex toto.
Ipsum autẽ in enigmate & exparte nc̃
in scͥptaris aliquid cernere. quod tamen
sit scd̃m catholicam fidem: ex illo pignar
contingit. quod accepit turgo eccłã hu¬
mili adtientti sponsi sui. Que illo ulti¬
mo aduentu cũ ueniet in claritate nup¬
tura ẽ: cum omnia facie ad faciem contie¬
bitur. Dedit enim nob̃ pignus sp̃m: sicito¬

Expanded text:
conceptione fetatur. desponsaui, inquit, conceptione fetatur. desponsaui, inquit, uos uni uiro uirginem castam exhibere, Christo; uos, inquit, uirginem, a plurali ad singularem concludens; ideo et uirgines dici possunt et uirgo. cur autem quinqet nunc ex parte, tunc autem ex toto . Ipsum autem in aenigmate et ex parte nunc in Scripturis aliquid cernere, quod tamen sit secundum catholicam fidem, ex illo pignore contingit, quod accepit virgo Ecclesia humili adventu sponsi sui, quae illi ultimo adventu cum veniet in claritate nuptura est, cum jam facie ad faciem contuebitur. Dedit enim nobis pignus Spirit
Abbreviated transcription (Latin):
paucortim uirorum scĩtas. Integͥtas etiã
corporis ẽ in eccłã: &e honoeabilius men-¬
brum ẽ. Alta autẽ menbra: non in cor¬
pore. s omnia inmente seruant uirgi¬
nitatẽ. Que ẽ uͥginitas mentis: In te¬
gra fides. solida spes: sincera caritas.
Hanc uirginitatẽ timebat ille: qͥ tela¬
bat sponso. a serpente corrumpi. Sicut
enim menbrũ corporis inolatur. in quo¬
dam loco: sic seductio lingue tiolat uir¬
ginitatẽ cordis. In mente ñ corrumpat᷑.
que ñ uult sine causa tenere corporis
uirginitatem. Quid ergo dicam fr̃es:
Ec heretici habent uirgines: oomulte
sunt uirgines herecicorum. Uideamus
si sponsum amat: ut uirginitas ista custo¬
diatur. Cui custoditur: Xp̃o inquit.
llideamus si xp̃o: non donato. Ex tract᷑¬
omnitm debet esse in corde.
llirginitas carnis: corpus in tactum.
llirgmitas codisa fides incorrcipta.
Ergo dicitur uirgo. tota eccłia. Et libͦ¬
cum se continet a corruptione scłari.
Illo autẽ tempore nubet: quo unitier.

Expanded text:
irorum sancta integritas etiam corporis est in Ecclesia, et honorabilius membrum est: alia autem membra non in corpore, sed omnia in mente servant virginitatem. Quae est virginitas mentis? Integra fides, solida spes, sincera charitas. Hanc virginitatem timebat ille, qui zelabat sponso, a serpente corrumpi. Sicut enim membrum corporis violatur in quodam loco, sic seductio linguae violat virginitatem cordis. In mente non corrumpatur, quae non vult sine causa tenere corporis virginitatem. 13. Quid ergo dicam, fratres? Et haeretici habent virgines, et multae sunt virgines haereticorum. Videamus si sponsum amant, ut virginitas ista custodiatur. Cui custoditur? Christo, inquit. Videamus si Christo, non Donato: videamomnium debet esse in corde. Virginitas carnis, corpus intactum; virginitas cordis, fides incorrupta. Ergo dicitur virgo tota Ecclesia, et cum se continet a corruptione saeculari. Illo autem tempore nubet, quo universa
Abbreviated transcription (Latin):
abet ergo hic sponsam quam rede¬
mit sanguie scio: & cui pignus
dedit sp̃m sc̃m. eruit eam de mancipatu
diaboli. Moitutis ꝓpter delicta eitis.
resurrexit ꝓpter iustificationẽ eiꝰ. Quis
offert tanta sponse sue : Licet offerãt
homines quelibet ornam̃ta t̾rarum.
aurũ. argentum. lapides pretiosos. equos.
mancipia fundos. p̃dia: nunquid aliqͥs
offeret sanguinem suum: Si enim san¬
gaiem suũ sponse dederit: ñ erit qui
ducat urorem. Dñs autẽ secuirus mori¬
ens dedit sangumem sitũ. ꝑ ea quã re-¬
surgens haberet: ꝗtam sibi iam conum¬
xerat in utero uirginis. Uerbum enini
sponstis. & sponsa caro humana: ut utrũ¬
q unus filius dei. & idem filius homi-¬
nis uͥ factus est eaput eocħȩ. Ille uterus
hargiis maris thalamus eiꝰ. inde ꝓces¬
sit tanꝗͣ sponsas de thalamo scio: ficut
scͥptura p̃dixit. Et ipse tanꝗͣ sponsus

Expanded text:
Habet ergo hic sponsam quam redemit sanguine suo, et cui pignus dedit Spiritum sanctum . Eruit eam de mancipatu diaboli: mortuus est propter delicta ejus, resurrexit propter justificationem ejus . Quis offeret tanta sponsae suae? Offerant homines quaelibet ornamenta terrarum; aurum, argentum, lapides pretiosos, equos, mancipia, fundos, praedia: numquid aliquis offeret sanguinem suum? Si enim sanguinem suum sponsae dederit, non erit qui ducat uxorem. Dominus autem securus moriens, dedit sanguinem suum pro ea quam resurgens haberet, quam sibi jam conjunxerat in utero Virginis. Verbum enim sponsus, et sponsa caro humana; et utrumque unus Filius Dei, et idem filius hominis: ubi factus est caput Ecclesiae, ille uterus virginis Mariae thalamus ejus, inde processit tanquam sponsus de thalamo suo, sicut Scriptura praedixit, E
Abbreviated transcription (Latin):
mnis eccłĩa: uirgo appellata est.
Dmersa esse mepbra eccłẽ dit̾i¬
sis donis pollere uidetis: atq galidere.
Alii conugati: alie conugate. Alii ui¬
duati ixoribus: ultra ñ querunt. Alie
udiate maritis: ultrañ querunt. Alii

Expanded text:
mnis Ecclesia virgo appellata est. Diversa esse membra Ecclesiae, diversis donis pollere videtis atque gaudere: alii conjugati, aliae conjugatae, alii viduati uxores ultra non quaerunt, aliae viduatae maritos ultra non quaer
Abbreviated transcription (Latin):
cem sponsi. Ergo amictis sponsi stat: & an¬
dit eum. Quaro stat: Qua ñ cadit. Quare
ñ cadit: Quta humilis ẽ. llide stantẽ in
solido. Non si̾m dignus: corrigiã caltiam̃ti
eius soluere. Bene te htimilias. Merito ñ

Expanded text:
e Verbum. Ergo amicus sponsi stat et audit eum. Quare stat? Quia non cadit. Quare non cadit? Quia humilis est. Vide stantem in solido: Non sum dignus corrigiam calceamenti ejus solvere . Bene te humilias, merito non
Abbreviated transcription (Latin):
ponsus infans de tbaalamo suio boc
ẽ utero uirginali: illesa matris
humanam sibi dignattis ẽ coningare ni¬
turam: ut sͥ capiti mmmaculato immaci¬
latam consotiaret ecclãm. Quam patił
apłs uirginem uocat: non solas in ea con¬
siderans coepore uirgines. s incorruptas
desiderans omniũ mentes. Desponsam¬

Expanded text:
ponsus infans de thalamo suo, hoc est utero virginali, illaesa matris humanam sibi dignatus est conjungere naturam, ut sibi capiti immaculato immaculatam consociaret Ecclesiam: quam Paulus apostolus virginem vocat, non solas in ea considerans etiam corpore virgines, sed incorruptas omnium desiderans mentes. Desponsav
Abbreviated transcription (Latin):
suam S qura ñ sibi s dea: ideo addidt
emulatione dei. Hanc ꝗtuppe suo sp̃u fideli-¬
bus fuis inspirat ds̃ amoris enim ẽ ñ litio¬
tis. Nam quȩ funt causa. uo hoc apl̃ dic̾et:
aptam enim nos inquit uni uiro uirginẽ
castam exhibere xp̃o: Timeo autẽ ne sic̃
serpens euam sedurit uersutia sua: sic &
ur̃e mentes corrumpantur a simplicitate
& castitate. que ẽ in xp̃o. Comedebat eũ
zelus domus dei: quam tam̃ ⁊elabat xp̃o
non fibi. Sponsus enim sibi ⁊ elat sponsam
suam: amicus autẽ sponsi ñ eam sibi debet

Expanded text:
id est, non sibi, sed Deo; ideo addidit, aemulatione Dei.» Hanc quippe suo Spiritu fidelibus suis inspirat Deus: amoris enim est, non livoris. Nam quae fuit cura ut hoc Apostolus diceret? «Aptavi enim vos,» inquit, «uni viro virginem castam exhibere Christo: timeo autem ne sicut serpens Evam seduxit versutia sua, sic et vestrae mentes corrumpantur a simplicitate et castitate quae est in Christo» . Comedebat eum zelus domus Dei, quam tamen zelabat Christo, non sibi. Sponsus enim sibi zelat sponsam suam: amicus autem sponsi non eam sibi zelare
Abbreviated transcription (Latin):
te. intelligamus p̃destinationem claritatis
humane. que in illo ẽ nature ex mortali.
inmortalis apud patrẽ future. Et hoc
etiam p̃ilestinando factũ fuisse anteꝗͣ mun-¬
dus esset: quod in mundo etiã suo tempore
fieret. Si enim de nob̃ dixit apls. sic̃ elegit
nos in ipso ante mundi constitutionẽ: cur
abhorrere putat᷑ a uero si tunc pat̾ caput᷑
nr̃m glorificaiit. quando nos in ipso udmen¬
bra eiꝰ essemꝰ elegit: Sic enim nos electi
qtiom᷑ ipse clarificatꝰ: quia pͥtisquã mundͦ
esset nec nos eramꝰ. neo ipse mediator dĩ &
fecit. & uocat ea q̃ ñ sunt tanquã suit: ꝑ
fecto scdm id quod mediator dĩ & homint
homo ẽ ante mtndi constitutionẽ ꝓ nob̃ dt̃
pater glonsicauit ipsum. si tõ elegit etiã nos

Expanded text:
te, intelligamus praedestinationem claritatis te, intelligamus praedestinationem claritatis humanae quae in illo est naturae, ex mortali immortalis apud Patrem futurae; et hoc jam praedestinando factum fuisse antequam mundus esset, quod in mundo etiam, si toto tempore fieret. Si enim de nobis dixit Apostolus: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem , cur abhorrere putatur a vero, si tunc Pater caput nostrum glorificavit, quando nos in ipso, ut membra ejus essemus, elegit? Sic enim nos electi, quomodo ipse clarificatus, quia priusquam mundus esset, nec nos eramus, nec ipse Mediator Dei et fecit, et vocat ea quae non sunt, tanquam sint ; profecto secundum id quod mediator Dei et hominum homo est, ante mundi constitutionem pro nobis Deus Pater glorificavit ipsum, si tunc elegit etiam nos
Abbreviated transcription (Latin):
ait: & nc̃ clarifica me. Hoc ẽ: sicut tẽ ebita
nc̃. Sicut tẽ p̃destinatione: ita & nunc per¬
fectione. fao in mundo: qd apud te iam ftre¬
rat ante mundũ. Fac in suo tempore: qd
ante omĩa tempora statiusti. Hoc quidam
sic intelligendũ putauerunt: tanquã nat᷑a
humana. que suscepta ẽ a uerbo conu̾teret
in u̾bt̃& homo mutaret᷑ in dm̃. Immosi
diligentiꝰ quod opinati st̃ cogitemꝰ. hõ piret
indẽ. Non enĩ quisꝙͣ ex ista mutatione
hominis. nel duplicari dĩ uerbum dictarus
ẽ uel atigeri: ut atit dno sint quod tinum
stat. aut ampłitis sit quod muiꝰ fciit. Porro
si nat᷑a humana in uerbum mutata atq
conuersa. u̾bum dei quantũ erat. & quod
erat hoc erit: uͥ ẽ ħo siñ periit. S ad hane
opimonẽ quã ueritati prorsus ñ tudeo con¬
uentre. nichil nos urget si filio dicente. &
nc̃ clarifica me tu pater apud temetipsũ.
claritate quã habui pͥusꝗͣ. mundꝰ esset apud

Expanded text:
ait, Et nunc clarifica me; hoc est, sicut tunc, ita ait, Et nunc clarifica me; hoc est, sicut tunc, ita et nunc; sicut tunc praedestinatione, ita et nunc perfectione: fac in mundo, quod apud te jam fuerat ante mundum; fac in suo tempore, quod ante omnia tempora statuisti. Hoc quidam sic intelligendum putarunt, tanquam natura humana quae suscepta est a Verbo, converteret et homo mutaretur in Deum, imo si diligentius quod opinati sunt cogitemus, homo periret in Deo. Non enim quisquam ex ista mutatione hominis vel duplicari Dei Verbum dicturus est, vel augeri, ut aut duo sint quod unum fuit, aut amplius sit quod minus fuit. Porro si natura humana in Verbum mutata atque conversa Verbum Dei quantum erat, et quod erat? Hoc erit: ubi est homo, si non periit? Sed ad hanc opinionem, quam veritati prorsus non video convenire, nihil nos urget, si Filio dicente: Et nunc clarifica me, tu Pater, apud temetipsum claritate quam habui priusquam mundus esset apud
Abbreviated transcription (Latin):
rexisset a mortius. Illi autẽ qͥputant hrimna.¬
nam in eo naturã. in dĩtatis substantiã mu¬
tari atq conuerti. & ita dictum tc̃ & ipse
filius subiecttis erit ei. qͥ illi stibiecit omĩ.
ac si diceret᷑. tunc & ipse filus hominis & a
uerbo dei suscepta nat᷑a humana comuta¬
bitur in eiꝰ nattirã qͥ ei subiecit omnia : tc̃
futurum putant. cum pꝰ uidiciĩ diẽ tradi¬
derit regnum deo & patri. Ac ꝑ hoc etiã
scd̾m istam opinionem. adhuc pater maior
Quod si aliqui & hoc affirmant. quod iam
fuerit in dei substantiã mutatꝰ homo xp̃c
iħc: illud certe negare ñ possunt. qd̃ ad huc
nat᷑a homiinis manebat. quando ante passio¬
nem dicebat qm̃ ꝑater maior me ẽ. Unde
nulla cunctatio ẽ: scdm̃ hoc e̾e̾ dictam quod
forma serui maior ẽ pater. cui informa dei
claritate quã babui priusquã mundus c̾et
apud te. Ordo tierborũ ẽ: quã habiti apud
te pͥusquã mundus e̾t̃t. Ad hoc ualet qd

Expanded text:
rexisset a mortuis. illi autem qui putant humarexisset a mortuis. illi autem qui putant humanam in eo naturam in deitatis substantiam mutari atque conuerti et ita dictum: tunc et ipse filius subiectus erit ei qui illi subiecit omnia, ac si diceretur: tunc et ipse filius homVerbo Dei suscepta humana natura, commutabitur in ejus naturam qui illi subjecit omnia: tunc futurum putant, cum post diem judicii tradiderit regnum Deo et Patri. Ac per hoc etiam secundum istam opinionem, adhuc Pater major Quod si et aliqui hoc affifuerit in dei substantiam mutatus homo Christus Iesus, illud certe negare non possunt, quod adhuc natura hominis manebat, quando ante passionem dicebat: quoniam pater maior me est. unde nulla cunctatio est secundum hoc esse dictum, quod forma serui maior est pater, cui in forma dei Claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te. Ordo verborum est, quam habui apud te, priusquam mundus esset. Ad hoc valet quod
Abbreviated transcription (Latin):
cum autẽ ei omiia subiecta fue¬
rint. tc̃ d ipse filius subiectas erit ei qui
illi subiecit omnia: aut ideo dictum ẽ. ne
quisquã putaret habitũ xp̃i qͥ ex humana
creatura susceptꝰ ẽ. conu̾sum iri postea in ip¬
sam diuinitatẽ. uel ut certius exp̃sserim dĩ¬
tatem q̃ ñ ẽ creat᷑a. s est unitas tͥnitatis in cor¬
porea & incõmutabił. &o sibunet consubstan¬
tialis & coet̾na natura. aut si qͥsquã conten¬
ditut aliqͥ senserunt. ita dictum o ipse filiꝰ
subiectus erit ei qͥ illi fubiecit omĩa. ut ipsã
fubiectionẽ cõmutationẽ & conuersionem
credant futtirã creaturȩ. in ipsam substan¬
tiam uel essentuã creatoris: idest ut quȩ
fuerat stibstantia creature siat substantia
creatoris. certe uel hoc concedit quod ñ ht̃
ullam dubitationẽ. nondum hoc fuisse
factum. cum dũs dic̾e̾t. pater maior me ẽ.
Pxcit enim hoc ñ solum antequiã ascendiset
in celum: uerum etiam anteꝗͣ passus refur¬

Expanded text:
Cum autem ei omnia subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia; aut ideo dictum est, ne quisquam putaret habitum Christi, qui ex humana creatura susceptus est, conversum iri postea in ipsam divinitatem, vel, ut certius expresserim, deitatem, quae non est creatura, sed est unitas Trinitatis incorporea et incommutabilis et sibimet consubstantialis et co3aeterna natura. Aut si quisquam contendit, ut aliqui senserunt, ita dictum, Et ipse Filius subiectus erit qui illi subiecit omnia, ut ipsam subiectionem commutationem et conuersionem credat futuram creaturae in ipsam substantiam uel essentiam creatoris, id est ut quae fuerat substantia creaturae fiat substantia creatoris, certe uel hoc concedit quod non habet ullam dubitationem, nondum hoc fuisse factum, cum dominus diceret: pater maior me est. dixit enim hoc, non solum antequam ascendisset in caelum, uerum etiam antequam passus resur
Abbreviated transcription (Latin):
alis enmerat illa susceptio: que
deũ hominem fac̾et. & hominem
deum. Quid tñ ꝓpter quid. & quid sedm̃
q dicat᷑: adititante dño prtidens & dili¬
gens & pitis lector intelligit. Nam scd̾m

Expanded text:
alis enim erat illa susceptio quae Deum hominem faceret, et hominem Deum. Quid tamen, propter quid, et quid secundum quid dicatur adjuvante Domino, prudens et diligens et pius lector intell