comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenientib possessionẽ. s etiã uiuã
p̾bere se uolute uenientib: ad pͥn¬
cipiũ uiarũ uoluit carne̾ assume¬
re. Unde. ẽ. etiã illud. Dñs creaute
me in pͥncipio uiarũ suarũ: ite in¬
de inciperent qui uellent uenire.
apłs igitur quã uis ad hue ambularet
in uia. & ad palmã suꝑne uocatio¬
nis sequeretur. uocantẽ dm̃: tam̃
ea que retro st̃ obliuiscens & in ea
que ante sunt extentus. iã pͥnci¬
piũ uiarũ transierat. hoc ẽ eo
non indigebat. aquo tam̃ aggre¬
diendũ & ex ordiendũ iter. ẽ om̃ib
hͥadueritatẽ ꝑuenire & in utta et̾ua
ꝑ manere desiderant. Sic enĩ ate.
Ego sũ uia. & ueritas & uita. hoc .ẽ.
ꝑme uenitur. ad me ꝑuenit᷑. in me
ꝑmanetur. Cũ enĩ ad ipsũ ꝑuenitur.¬
etiã ad patrẽ ꝑuente᷑: Quia ꝑ equalẽ.
ille cu i. ẽ. equalis. agnoscitur. uinci¬
ente & tanqͦ agglutinante nos scõ sp̃u.
quo in sũmo atq in comutabili bono
ꝑmanere possimꝰ. Ex quo in telligit᷑.

Expanded text:
entibus possessionem sed etiam uiam se praebere uoluit uenientibus, ad principium uiarum noluit carnem assumere. unde est etiam illud: dominus creauit me principium uiarum suarum, ut inde inciperent qui uellent uenire. apostolus igitur, quamuis adhuc ambularet in uia et ad palmam supernae uocationis sequeretur uocantem dominum, tamen ea quae retro sunt obliuiscens et in ea quae ante sunt extentus iam principium uiarum transierat, hoc est eo non indigebat, a quo tamen aggrediendum et exordiendum iter est omnibus, qui ad ueritatem peruenire et in uita aeterna permanere desiderant. sic enim ait: ego sum uia et ueritas et uita, hoc est "per me peruenitur, ad me peruenitur, in me permanetur". cum enim ad ipsum peruenitur, ad patrem peruenitur, quia per aequalem ille cui est aequalis agnoscitur uinciente et tamquam agglutinante nos sancto spiritu, quo in summo atque incommutabili bono permanere possimus. ex quo intellegitur,
Abbreviated transcription (Latin):
psalomonis tres. ꝓu̾bioꝵ. cantica ean¬
ticor. ⁊ ecclesiastes. Nam illi duo li¬
bri. unꝰ qui sapiencie ⁊ aliis qui ecele¬
siasticus in scribit᷑ : dequadã similitu¬
dine salomonis. ẽẽ. dieuntur. Nam
iesus filiꝰ sirac eos conseripsisse cõ

Expanded text:
Salomonis tres, Proverbiorum, Cantica canSalomonis tres, Proverbiorum, Cantica canticorum, et Ecclesiastes. Nam illi duo libri, unus qui Sapientia, et alius qui Ecclesiasticus inscribitur, de quadam similitudine Salomonis esse dicuntur: nam Jesus Sirach eos conscripsisse c
Abbreviated transcription (Latin):
oribus haberi: qua qua hoc inuen¬
ire ñpossit. aequalis tamen auet¬
oritatis eas habencłas puto. Iocuͤ
aut̃ canon scripturarũ. in quo ist¬
ã considetionẽ uersandã dicimꝰ:
his librũ couciuet᷑. quinoꝵ moy¬
seos idẽ. genesi. ex odo. leuitico.
numeri. deutero nomio. et uno
libro hiesu nauȩ. uno iudic̃u.
uno libello qui appellatur ruch
qui magis ad regnorũ princip¬
ia uidet᷑ ꝑtinere. Demde quat¬
cuor regnorũ & duob parali¬
pomenon non consequentibus.
seclquasi alatere adiunctis si¬
mul q: ꝑ gentibui. Hec ẽ hibo¬
ria quȩ uibinet aunera. tẽpora
continet : atꝙ orcline rerum.
Sunt alie tanꝙ᷑ꝵ ex diuerso ordine. que
neq huic ordini neq in ter se connee¬
iudith. ⁊ machabeoꝵ libri duo. ⁊ hes¬
dreduo. qui magis subsequi uident᷑ ordina¬
tam ilłã historiã usq ad regnoꝵ uł
paralepomenon t̾minatã. Deinde ꝓpͥħe:
in quib dauid unꝰ liber psalmorũ. &

Expanded text:
oribus haberi, quanquam hoc facile invenoribus haberi, quanquam hoc facile invenire non possit, aequalis tamen auctoritatis eas habendas puto. 13. Totus autem canon Scripturarum, in quo istam considerationem versandam dicimus, his libris continetur: Quinque Moyseos, id est Genesi, Exodo, Levitico, Numeris, Deuteronomio; et uno libro Jesu Nave, uno Judicum, uno libello qui appellatur Ruth, qui magis ad Regnorum principium videtur pertinere; deinde quatuor Regnorum, et duobus Paralipomenon, non consequentibus, sed quasi a latere adjunctis simulque pergentibus. Haec est historia, quae sibimet annexa tempora continet, atque ordinem rerum: sunt aliae tanquam ex diverso ordine, quae neque huic ordini, neque inter se connecJudith, et Machabaeorum libri duo, et Esdrae duo, qui magis subsequi videntur ordinatam illam historiam usque ad Regnorum vel Paralipomenon terminatam: deinde Prophetae, in quibus David unus liber Psalmorum; et
Abbreviated transcription (Latin):
agator: qui primo totas leg¬
erit. notasq habuerit. et sin¬
ondũi intellectu: ĩa tam lectio¬
ne dũtaxat easq appellant᷑
canocͥe.Nam cecerai securi¬
us leget fide ueritatis instr¬
uctꝰ nep̃ occupent in becillũ
annñu. et pieulo sis m̃clatii
atq phantas maticis eluden¬
ces p̃iudicent aliquid contr¬
a saña intelligentiã. Incano¬
nicis aut scripturis. eccłãru
catholicoͣꝵ qua plurim̃ũ an¬
ctoritatẽ s̃equatur. Iñt quas
ĩane illȩsint : quȩ apłicaĩ s̃ede¬
s hab̃e et epłai accipere me¬
ruerurnt. Teu̾bit igitur hu¬
nc modũ iuscripturũ canom¬
cũ. ut eaĩ quȩ ab om̃ib accipi¬
ũtur ecclesĩis catholicis: p̃po¬
nat eis quas quidã non accinNt.
Inen uͦ que non accipiuntur a
dom̃ib : p̃pouat cas quas plu¬
res grauioreiq accipiunt. eñ
quas pautiores imnorri q aucto¬
recatis eccłȩ tenent. Siaut̾e alias
inuenerit apluribus alias agraui¬

Expanded text:
agator, qui primo totas legagator, qui primo totas legerit, notasque habuerit, et si nondum intellectu, jam tamen lectione, duntaxat eas quae appellantur canonicae. Nam caeteras securius leget fide veritatis instructus, ne praeoccupent imbecillem animum, et periculosis mendaciis atque phantasmatibus eludentes praejudicent aliquid contra sanam intelligentiam. In canonicis autem Scripturis, Ecclesiarum catholicarum quamplurium auctoritatem sequatur; inter quas sane illae sint, quae apostolicas Sedes habere et Epistolas accipere meruerunt. Tenebit igitur hunc modum in Scripturis canonicis, ut eas quae ab omnibus accipiuntur Ecclesiis catholicis, praeponat eis quas quaedam non accipiunt: in eis vero quae non accipiuntur ab omnibus, praeponat eas quas plures gravioresque accipiunt, eis quas pauciores minorisque auctoritatis Ecclesiae tenent. Si autem alias invenerit a pluribus, alias a gravi
Abbreviated transcription (Latin):
cis illius incipiat apparere
menigmate: ad huc tam̃ &.
ꝑspeculũ uideri dr̃. quia
magis ꝑ fidẽ qua ꝑ speciem
ãbulatur. cũ inac uita pere¬
grinam᷑. qua uis conuersatio¬
nẽ habeamꝰ incęlis. In hoc qu¬
te gradu. ita purgat oeulũ
cordis : ut ueritatĩ neipsũ qu¬
idẽ p̃ferat. aut conferat pro¬
xiiiiui. Ergo nec seipsũ: quił
nec illũ qũe diligit sicut se¬
ipsũ. Erit ergo iste sc̃s tam
simplicib corde. atꝙ muncla¬
to: ut neꝙ hominib placen¬
di studio decorqueatur aue¬
ro. nec respectu dee uitando¬
rũ quorũ libet in c̃õmodoꝵ
suorũ quȩ aduersantur hui¬
c uitę. Talis filius ascendit
ad sapientiã quȩ ultima &
septima ẽ: qua pacatus tran¬
quillusq ꝑfruitur. Initiũ
em̃i sapientie: cinor dm̃i. A¬
billo enim usq ad ipsã ꝑhos
dis serere quod dñs sugges¬
serit atq tractare institu¬
imus. Erit igitur diuinarũ
scriturarũ sol lertis simꝰ ind¬

Expanded text:
cis illius incipiat apparere; in cis illius incipiat apparere; in aenigmate adhuc tamen et per speculum videri dicitur , quia magis per fidem quam per speciem ambulatur, cum in hac vita peregrinamur , quamvis conversationem habeamus in coelis In hoc autem gradu ita purgat oculum cordis, ut veritati ne ipsum quidem praeferat aut conferat proximum; ergo nec seipsum, quia nec illum quem diligit sicut seipsum. Erit ergo iste sanctus tam simplici corde atque mundato, ut neque hominibus placendi studio detorqueatur a vero, nec respectu devitandorum quorumlibet incommodorum suorum, quae adversantur huic vitae. Talis filius ascendit ad sapientiam, quae ultima et septima est, qua pacatus tranquillusque perfruitur. Initium enim sapientiae timor Domini . Ab illo enim usque ad ipsam per hos disserere quod Dominus suggesserit, atque tractare instituimus. Erit igitur divinarum Scripturarum solertissimus ind
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ec̃ norũ : in cõmutabilem
scilie̾& unitatẽ eandemq tri¬
nitatem. Qũa ubi aspexit. qu¬
antũ potest in longniqua ra¬
diante suiq as pectus infir¬
mitate sustinere se illã luc¬
ẽ nõ posse ꝑ senserit: Inq¬
into gradu. hocẽ. in con¬
silio misccłĩe purgat ani¬
m̃ã: tumultuantẽ quo dã¬
modo atq ob strepentem
sibi de appetitu in ferioꝵ c̃õ¬
ceptis sordibus. Hic uͦ se indi¬
lect̾ione ꝓximi grauit ex¬
ercet. meaq ꝑ ficitur. et
spe iã plemis atq integer
iuribus. cũ ꝑ uenrit usꝙ ad
inimici dilectiñe: asc̃edit
in sextũ gradũ. ubi ĩa ocu¬
lũ ipsũ purgat. quo uideri
deus potest. quantũ potest
abeis quihiuic scło moriun¬
tur. quantũ possunt. Nã in
tͣatũ uident : in quantũ in¬
oriuntur. ꝗ huic seculo. In q¬
uantũ hic uiuunt non uid¬
ent: & ideo quã uis ĩa certi¬
or et nousolũ tolerabilior.
secdecĩa iocundior speties lu¬

Expanded text:
nem aeternorum, incommutabilem nem aeternorum, incommutabilem scilicet unitatem eamdemque Trinitatem. 11. Quam ubi aspexerit, quantum potest, in longinqua radiantem, suique aspectus infirmitate sustinere se illam lucem non posse persenserit; in quinto gradu, hoc est in consilio misericordiae, purgat animam tumultuantem quodammodo atque obstrepentem sibi de appetitu inferiorum conceptis sordibus. Hic vero se in dilectione proximi guaviter exercet, in eaque perficitur; et spe jam plenus atque integer viribus, cum pervenerit usque ad inimici dilectionem, ascendit in sextum gradum, ubi jam ipsum oculum purgat, quo videri Deus potest, quantum potest ab iis qui huic saeculo moriuntur quantum possunt. Nam in tantum vident, in quantum moriuntur huic saeculo; in quantum autem huic vivunt, non vident. Et ideo quamvis jam certior, et non solum tolerabilior, sed etiam jucundior species lu
Abbreviated transcription (Latin):
ctio ꝓxiimi. sic̃ etiã nr̃i dilecꝰ¬
tio referat᷑ in dm̃. De qͥb du¬
ol p̃ceptis cũderebus ageremꝰ
libro suꝑiore tractauimꝰ. Nec¬
esse ẽ. ergo ut primo sequisq in
scripturis inueniat. amore huiꝰ
scłi hoc est tẽporaliũ rerũ in¬
plicatũ: longe seiunctũ esse
a tanto a more dĩ. et tanto amo¬
re proximi. quantũ scriptura
ipsa p̃ scribit. Tñ uͦ ille timor
quocogitat deiuditio dĩ. et illa
pietas qua non potest nisi cre¬
dere te obędire auetoritatis cõrum
librorũ: cogit eũ se ipsũ lugere
Nã istiꝰ scientia bone spei ho¬
mine non se iac tandem sed
laĩntantem facit: quo affectu
impetrat se dulis precib cõ¬
solationẽ diini adiutorii.
Nedesperatione frangatur
et ẽẽ. incipit in quarto gradu
hoc ẽ. fortitudinis. quo esurĩ¬
tur & sititur iustitia. Noc em̃.
affectu: ab om̃i mortifera io¬
cũditate rerñ transeuntiu
sese ex trahit: et inde se aue¬
rtenĩ conuertit ad dilectio¬

Expanded text:
proximi, sicut etiam nostri, dilectio referatur in Deum. De quibus duobus praeceptis, cum de rebus ageremus, libro superiore tractavimus. Necesse est ergo, ut primo se quisque in Scripturis inveniat amore hujus saeculi, hoc est, temporalium rerum, implicatum, longe sejunctum esse a tanto amore Dei et tanto amore proximi, quantum Scriptura ipsa praescribit. Tum vero ille timor quo cogitat de judicio Dei, et illa pietas qua non potest nisi credere et cedere auctoritati sanctorum Librorum, cogit eum seipsum lugere. Nam ista scientia bonae spei hominem non se jactantem, sed lamentantem facit: quo affectu impetrat sedulis precibus consolationem divini adjutorii, ne desperatione frangatur, et esse incipit in quarto gradu, hoc est fortitudinis, quo esuritur et sititur justitia. Hoc enim affectu ab omni mortifera jucunditate rerum transeuntium sese extrahit, et inde se avertens convertit ad dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
Quibꝰ tam̃ qͥasi machinistan-¬
ta fidĩ. ⁊ spei. ⁊ caritatis in
eis surrexͣ instructio : ut ꝑ¬
fectũ aliquid tenentes. ea quͤ
sunt ex parte non querant.
ꝑfectũ sane. qͥantũ in hac ui.¬
ta potest. Nã inconparatione
future uitȩ : nulliꝰ iusti et
scĩ ẽ: uita ista ꝑfecta. Ieleo
manent inquit fides. spes.
caritas .tͥa. hee. Maior autẽ
horũ. caritas : quia ⁊ cũquis¬
q adet̾na ꝑuenerit. luob
istis clececlentib caritas au-¬
ctior & certior ꝑmanebit.
Qua ꝓpt. cũ qͣisq cognouerit
finẽ p̃cepti ee̾. caritatem cle
corde puro. ⁊ conscientia bo
na e non fieta : ome̾m intel¬
lectũ diuinarũ scͥpturarũ.

Expanded text:
Quibus tamen quasi machinis tanQuibus tamen quasi machinis tanta fidei et spei et charitatis in eis surrexit instructio, ut perfectum aliquid tenentes, ea quae sunt ex parte non quaerant: perfectum sane, quantum in hac vita potest; nam in comparatione futurae vitae nullius justi et sancti est vita ista perfecta. Ideo manent, inquit, fides, spes, charitas; tria haec: major autem horum est caritas, quia et cum quisque ad aeterna peruenerit, duobus istis decedentibus caritas auctior et certior permanebit. Quapropter cum quisque cognouerit finem praecepti esse caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, omnem intellectum diuin
Abbreviated transcription (Latin):
uielere ceperimꝰ. & si sꝑando
diligimꝰ. quo non dũ ꝑuenimꝰ:
Qto magis cũ ꝑuenerimꝰ. Int̃
tẽporalia quippe atq aet̃na hoc
int̾ est: qd̾ temporale aliquid
płꝰ diligitur. ante quã habea¬
tur uilescit autem. cũ ael¬
uenerit. Non enĩ saciat ani.¬
mã.  cuiuera ẽ. ⁊ certa sede̾
at̾nitas. Aetͥnũ aut̃ ardentiꝰ
diligit᷑ adeptũ: quã desiele¬
ratũ. Hulli enĩ desideranti
concedit᷑ pł de illo existuna¬
re. quã se habet ut ei iules¬
cat cũ minꝰ inuenerit : s ꝗͣ¬
tũ quisq ueniens existimare
potuerit. pł ꝑueniens inuen¬
turus est. Nomo itaq fide.¬
⁊ spe. & caritate. subnixus.
eaq inconeusse retinens. non
iniget scripturas. nͥ ad alioͦ
instr uenelos. Itaq multi ꝑ heᷤ
tria. etiã insolitueline sine eo¬
dicibꝰ uiunt: Unde in illis ar.¬
bitror iã impletũ e̾e. qd̾ dictũ
est. Siue ꝓphetie euaenabu¬
ntur: siue lingue cessabũt.
ciue scientia enaenabitur.

Expanded text:
uidere coeperimus? et si sperando diligimus quo nondum peruenimus, quanto magis, cum peruenerimus ? inter temporalia quippe atque aeterna hoc interest, quod temporale aliquid plus diligitur, antequam habeatur, uilescit autem, cum aduenerit — non enim satiat animam, cui uera est et certa sedes aeternitatis — aeternum autem ardentius diligitur adeptum quam desideratum. nulli enim desideranti conceditur plus de illo existimare quam se habet, ut ei uilescat, cum minus inuenerit, sed quantum quisque ueniens existimare potuerit, plus perueniens inuenturus est. Homo itaque fide, spe et caritate subnixus eaque inconcusse retinens non indiget scripturis nisi ad alios instruendos. itaque multi per haec tria etiam in solitudine sine codicibus uiuunt. unde in illis arbitror iam impletum esse quod dictum est: siue prophetiae, euacuabuntur, sine linguae, cessabunt, siue scien
Abbreviated transcription (Latin):
conualescimꝰ: ipsa eũ ad nos uente. qͣsi
in firma existimata. ẽ. S qͦd stultũ ẽ. Lepi
encnis e. hominib Et qͥd in firmĩ ł. dei
tortius ẽ homiib. Cũgͥ ipsa sit ꝑatariuiã
rt qui oeulũ illũ infirmũ in mundũcy
habent oculis eciã carneis apparere dig¬
nata ẽ Quia eñ in sapientia di. ñ pot̾at
nundus ꝑ lagienciã eognoscere dm̃: pla¬
cute des ꝑstiuitia pͥdicationis saluoi face lu
rendo uenisie ad nos dr. Iiluc s̾ uente
ubi erat: quia in hoc mundo erat & mĩu
dus ꝑeã factus.ẽ. S qm̃ eupiditate fruen¬
di ꝓipso creatore creatura. homines eorfi¬
gurati huic mundo. & mundi nomine
congruentissime uocati. ñ eã cognouer

Expanded text:
conualescimus, ipsa, cum ad nos uenit, quasi conualescimus, ipsa, cum ad nos uenit, quasi infirma existimata est. sed quod stultum est deis est hominibus: et quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . Cum ergo ipsa sit patria, viam eorum qui oculum illum infirmum immundumque habent, oculis etiam carneis apparere dignata est. Quia enim in Sapientia Dei non poterat mundus per Sapientiam cognoscere Deum, placuit Dearendo uenisse ad nos dicitur. illuc ergo uenit, ubi erat, quia in hoc mundo erat et mundus per eum factus est. sed quoniam cupiditate fruendi pro ipso creatore creatura homines configurati huic mundo et mundi nomine congruentissime uocati non eam cognouer
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ quasi cõtrariis flatib ab ipsa pa¬
tria ꝑeueiunt᷑ homines post̾iora atep
in feriora sectantes. qũa illud qd̃. ẽẽ.
melius atqs p̃staneiꝰ eonfitent᷑. Quaꝓpt.¬
incomittabilit᷑ uinit. & iea tͥnitas
deui auctor & cõditor uniu̾sitatis reb
quas condaidit consulat: purganus
est animuis. ut & ꝑpicere illã lucem
ualeat. & inherere ꝑspete. Qũa purga¬
tionẽ. quasi ambulationẽ quandã. & cͦssi
nauigationẽ ad patͥam. ẽẽ. arbitremur.
Non eni ad eũ qui ubiq p̃sens est locis mo¬
uemur: sed bono stridio bonis m̾orib.
Qa ñ possemꝰ: nisi ipsa sapientia tante
etiam nr̃e infirmitati congrue dignas¬
retur & uiuendi nob̾ p̃beret exemplũ.
non alit̾ qũa in homine. qͣm & nos honu¬
nes sumꝰ. S quia nos eũ ad ilłã uenimꝰ
sapient᷑ facimꝰ ipsa cũ ad nos uenit
ab hominib suꝑb̾ quasi stulte fecisse
putata est. Et qͣm nos cũ ad ilã uenimꝰ

Expanded text:
morum quasi contrariis flatibus ab ipsa pamorum quasi contrariis flatibus ab ipsa patria repercutiuntur homines; posteriora atque inferiora sectantes, quam illud quod esse melius atque praestantius confitentur. CAPincommutabiliter uiuit, et in ea trinitas deus, auctor et conditor uniuersitatis, rebus, quas condidit, consulat, purgandus est animus, ut et perspicere illam lucem ualeat et inhaerere perspectae. quam purgationem quasi ambulationem quandam et quasi nauigationem ad patriam esse arbitremur. non enim ad eum qui ubique praesens est locis mouemur, sed bono studio bonisque moribus. Quod non possemus, nisi ipsa sapientia tantae etiam nostrae infirmitati congruere dignaretur et uiuendi nobis praeberet exemplum non alitnes sumus. sed quia nos, cum ad illam uenimus, sapienter facimus, ipsa, cum ad nos uenit, ab hominibus superbis quasi stulte fecisse putata est. et quoniam nos, cum ad illam uenimus,
Abbreviated transcription (Latin):
epta sapienciã: ante qũa adipisceret
nonerat sapiens. at uero ipsa sapien¬
cia nec fuit unꝙͥ insipiens: nec. ee u̾¬
qũa ꝑ otest. Qũa si ñ uiderent. millo
modo plena ficlucia uitã in cõmuta¬
biltter sapientẽ. cõmittabili uite aute¬
ꝑonerent. Ipłam quippe regulam ueri¬
tatis qua ilła. elamant ẽẽ. melioꝵẽ in¬
comittabilẽ uident: nec uspiã nisi
cupra suã naturã uident. quanelo¬
quitsie se uident mittabiles. Nemo¬
emi E tam imprudent̾ insulsus. qui
elicat. U nde sis in cõmittabilit̾ sapien¬
tem uitã. mittabili ẽẽ. p̃ferendam
id ipsũ eñi qͦd in terrogat unde seiã
om̃ib ad eotẽplandũ cõmunit̾ atꝙ in¬
uomutabiltt̃ presto est. Et hoc qui
ĩconuidet: ita ẽ. quasi cecus in sole.
cu nichil ꝓcdest ipsis locis oculoꝵ eiꝰ
tam elare. ac p̃sentis lucis fulgor in¬
fusus. Qui autẽ uidet & refugit: eon¬
suetudine umbrarũ carnaliũ inuali¬
dͥam mentis aciẽ gerit. Prauoꝵ igiͥtur

Expanded text:
epta sapientiam, antequam adipisceretur non erat sapiens; at vero ipsa Sapientia nec fuit unquam insipiens, nec esse unquam potest. Quam si non viderent, nullo modo plena fiducia vitam incommutabiliter sapientem commutabili vitae anteponerent. Ipsam quippe regulam veritatis, qua illam clamant esse meliorem, incommutabilem vident; nec uspiam nisi supra suam naturam vident, quandoquidem se vident mutabiles. est enim tam impudenter insulsus qui dicat: Unde scis incommutabiliter sapientem vitam mutabili esse praeferendam? Idipsum enim quod interrogat, unde sciam, omnibus ad contemplandum communiter atque incommutabiliter praesto est. Et hoc qui non videt, ita est quasi caecus in sole, cui nihil prodest ipsis locis oculorum ejus tam clarae ac praesentis lucis fulgor infusus. Qui autem videt et refugit, consuetudine umbrarum carnalium invalidam mentis aciem gerit. Pravorum igitur
Abbreviated transcription (Latin):
autt̃ qui uocant᷑. si qua forte uera & fidei
nr̃e accõmodata dixerunt: maxume
platouici ũ solũ formidanda ñ sunt:
s ab eis etiã tanqͦđ ab inuitis possessorib
iuusũ nr̃m uindicanda. Sic̃ enĩ egiptii
non tantũ idola habebunt. ⁊ onera gra-¬
uia que popłs isrł de testaret᷑ & fuge¬
ret. s etĩa uasa atq ornamenta deauro

Expanded text:
autem qui uocantur si qua forte uera et fidei nostrae accommodata dixerunt, maxime Platonici, non solum formidanda non sunt, sed ab eis etiam tanquam injustis possessoribus in usum nostrum vindicanda. Sicut enim Aegyptii non tantum idola habebant et onera gravia, quae populus Israel detestaretur et fugeret, sed etiam vasa atque ornamenta de auro
Abbreviated transcription (Latin):
rũ qui ea perite cõputant respon¬
dere consuerunt. De qua tota cogni¬
cione quantũ adusũ eiꝰ attinee: quid mͥ
oꝑationẽ arcificis: ab illo effectum siẽ
domus. & scaminũ. & uas aliqͦd. ateali¬
a huicemodi. uł que ministeriũ q̃d dã
exibent oꝑãti dno sicite medicina. &

Expanded text:
rum, qui ea perite computant, responrum, qui ea perite computant, respondere consueverunt. De qua tota cognitione, quantum ad usum ejus attinet, quid mihi operationem artificis ab illo effectum, sicut domus, et scamnum, et vas aliquod, atque alia hujuscemodi; vel quae ministerium quoddam exhibe
Abbreviated transcription (Latin):
adpassione dñi arniu̾sarie celebra¬
dam solempnit adhibecur. siepan¬
cus uł occasus. uł alia quelibet mo¬
menta sune ullos errore notissuna
nichil ad iuuat tractionẽ diuinarũ
seripcurarũ. & infructuosa inten¬
tione plus impedit. Et quia famili¬
aris ẽ. ꝑniciꝰsissimo errori. fatua
fata cantanciũ cõmodius honefti
contenit᷑. Nlabet autẽ pter demonst̃¬
tionẽ p̃senciũ. etiã p̃titoꝵ narratio¬
ni simile aliquid qd ap̃senti posicio¬
ne motuq siderũ & in p̃t̾ita eoꝵ ueᷤ¬
tigia regularit̾ licet recurrere.
habet etiã futuroꝵ regulares c̃õies¬
turas. non suspiciosas & hominosã.
s ratas. & certas. ñ ut exeis aliqͥd tm¬
here in ur̃a facta & euenta tep̃temũ
qualia geneth liacoꝵ deliramenta
sunt: s quantũ ad ipsa ꝑtinet syde¬
ra. Ham sic̃ is qui computat lunam
cũ hodie inspexerit qͦtta sit: & ante
qd libet annos qͦtta fuerte. & post
quodibet annos quota futura sit.
potest dicere: sic de uno quoq syde¬

Expanded text:
brandam solemniter adhibetur; sic pautus, vel occasus, vel alia quaelibet momenta sine ullo sunt errore notissima.nihil adjuvat tractationem divinarum Scripturarum, et infructuosa intentione plus impedit; et quia familiaris est perniciosissimo errori fatua fata cantantium, commodius honestiusque contemnitur. Habet autem praeter demonstrationem praesentium, etiam praeteritorum narrationi simile aliquid, quod a praesenti positione, motuque siderum, et in praeterita eorum vestigia regulariter licet recurrere. Habet etiam futurorum regulares conjecturas, non suspiciosas et ominosas, sed ratas et certas; non ut ex eis aliquid trahere in nostra facta et eventa tentemus, qualia genethliacorum deliramenta sunt, sed quantum ad ipsa pertinet sidera. Nam sicut is qui computat lunam, cum hodie inspexerit quota sit, et ante quotlibet annos quota fuerit, et post quotlibet annos quota futura sit potest dicere; sic de unoquoque side
Abbreviated transcription (Latin):
etiã seriptura diuina qua totis
morbis humanarũ uoluntatũ
subuenit᷑. ab una lingua ꝓst. fec¬
ta qͥ orportune potuit ꝑ orbem
t̾rarũ disseminuri. ꝑ uarias in-¬
terpͣtũ linguas longe lateq dif-¬
fusa. innotesceret gentib ad
salutẽ. Quã legentes niehil aliuꝰ
appetunt. quã cogitationes uo¬
luntatẽq illorũ. a quib conseri¬
pta ẽ. inuenire: ⁊ ꝑ illas uolu¬
ntatẽ dĩ secłm quã tales hoĩes
locutos credimꝰ. Seed multis et
multiplicib obscuritatib et
ambiguitatib elecipiunt᷑ qui
temere legͣnt : aliuel palio sen¬
tientes. Quib clã aut̃ locis. quid
uł falso suspieent᷑. non inuenuiñ.
simã caliginẽ obelueuN. ođ totũ

Expanded text:
ut scriptura diuina, qua tantis ut scriptura diuina, qua tantis morbis humanarum uoluntatium subuenitur, ab una lingua profecta,» qua opportune potuit per orbem terrarum disseminari, per uarias interpretum linguas longe lateque diffusa innotesceret gentibus ad salutem, quam legentes nihil aliud appetunt quam cogitationes uoluntatemque illorum a quibus conscripta est inuenire et per illas uoluntatem dei, secundum quam tales homines locutos credimus. Sed multis et multiplicibus obscuritatibus et ambiguitatibus decipiuntur qui temere legunt, aliud pro alio sentientes, quibusdam autem locis quid uel falso suspicentur non inueniunt: simam caliginem obducunt. quod totum
Abbreviated transcription (Latin):
um aliqd̃ dedit: ⁊ sacͣmento corpori
& sanguinis sui ꝑgustato significa¬
uit qđ doluit. ⁊ qd̾ mulier tange¬
ndo fimbriã uestimenti eiꝰ sal¬
ua facta ẽ : non niehil signifiea.
Seel in numerabilis multitudo
signoꝵ quib suas cogitationes
nudãthoi̾es exer̃: inu̾b̾ constͣuta ẽ. Nã
illa signa om̃ia. qͥoꝵ gen̾a breui¬
ter attigi : potuit u̾bis enume¬
rare. uerba uͦ illis signis nullo
mͥ possũ. Sed quia uerberato ae.¬
re statim transeunt. nec duitiꝰ
manent. ꝗͣ. sonãta : instituta st̃
ꝑlittãs signa u̾boꝵ. Ita uoces oc¬
cłis ostenelunt᷑. non ꝑ se ipsas:
sed ꝑ signa queclã sua. Ista sign᷑
igit᷑ non potuerͣ conmunia e̾ȩ.
om̃ib gentib. peccato quoelã
clissensionis. humane: eũ ael se
quis que pͥncipatũ rapit. Cuiꝰ
suꝑbie signũ ẽ. erecta illa tur-¬
ris in celũ: ubi hol̃es impii. non
solũ aĩos s etiã uoces dissonas ha-¬
bere meruer̃. Ex qͦ factũ ẽ ut

Expanded text:
um aliquod dedit ; et Sacramento corporis et sanguinis sui praegustato, significavit quod voluit ; et cum mulier tangendo fimbriam vestimenti ejus, salva facta est, nonnihil significat : sed innumerabilis multitudo signorum, quibus suas cogitationes homines exerunt, in uerbis constituta est. nam illa signa omnia, quorum genera breuiter attigi, potui uerbis enuntiare, uerba uero illis signis nullo modo possem. Sed quia uerberato aere statim transeunt nec diutius manent quam sonant, instituta sunt per litteras signa uerborum. ita uoces oculis ostenduntur, non per se ipsas, sed per signa quaedam sua. ista signa igitur non potuerunt communia esse omnibus gentibus peccato quodam dissensionis humanae, cum ad se quisque principatum rapit, cuius superbiae signum est erecta illa turris in caelum, ubi homines impii non solum animos sed etiam uoces dissonas habere meruerunt. Ex quo factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
. Istis autẽ falsis repͣcliatis. qm̃ uera erunt
conexionũ etiã in scolis illis discere
que p̃ter eccłam sunt. Seutenciarũ
autẽ ueritas. in sc̃ĩs libris eccłasticis
uł discere uł docere. Nã ÷ inrerũ
ratione ꝑpetua: & diuinitus insti¬
tuta. Sicut eñi qui narrat ordinẽ
tẽpoꝵ non eũ ipse cõponit. & locoꝵ
situs. aut naturas anmaliũ. uł
qui de monstrat sydera eoꝵq motuꝰ
non ase uł ab homine aliqͦ rem iusti¬
tutã de monstrat: sic etĩa qui dicit
cũ falsũ ẽ. qd sequit᷑: necesse. ẽ. ut
falsũ sit qd̃ p̃cedit uerissume dic̃.
Neq ipse facit ut ita sit: s tantũ ita¬
esse demonstrat. Ex qua regula illud

Expanded text:
. Istis autem falsis repudiatis, quoniam vera erant connexionum etiam in scholis illis discere, quae praeter Ecclesiam sunt. Sententiarum autem veritas in sanctis Libris ecclesiasticis vel discere vel docere: nam est in rerum ratione perpetua et divinitus instituta. Sicut enim qui narrat ordinem temporum, non eum ipse componit, et locorum situs, aut naturas animalium, vequi demonstrat sidera eorumque motus, non a se uel homine aliquo rem institutam demonstrat: sic etiam qui dicit: "cum falsum est quod consequitur, necesse est, ut falsum sit quod praecedit uerissime dicit neque iesse demonstrat. Ex hac regula illud
Abbreviated transcription (Latin):
est aut̃ qui ordinatã habet dilectionẽ:
ne aut diligat qd̾ ñ. ẽ. diligendũ. aute
non diligat qd̃ dilsgendum.ẽ. aut am¬
plius diligat qd̾ minus diligendũ. ẽ
eque diligendũ est. Omĩs peccator in
quantũ peccator ẽ. non est dilgendus
Et om̃is homo in quantũ homo .ẽ. dili¬
sum. Et si d̾s omii homine ampliꝰ dili¬
gendus est: ampliꝰ qͥsq dm̃ debet dili¬
gere quã se ipsũ. Item ampliꝰ homo
diligendus. e. ꝙͣ corpꝰ nr̃m: quia ꝑꝑt̾¬

Expanded text:
est autem qui ordinatam habet dilectionem, est autem qui ordinatam habet dilectionem, ne aut diligat quod non est diligendum, aut non diligat quod diligendum est, aut amplius diligat quod minus diligendum est, aeque diligendum est. Omnis peccator in quantum peccator est, non est diligendus; et omnis homo in quantum homo est, dilisum. Et si Deus omni homine amplius diligendus est, amplius quisque debet Deum diligere quam seipsum. Item amplius alius homo diligendus est quam corpus nostrum: quia
Abbreviated transcription (Latin):
id qd̾ sumus. & id qd̾ in fra nos ad nos
tamen ꝑtinet. in concussa nature le¬
ge diligimꝰ que in bestiis etiã ꝓmul¬
gata est. Nã & bestie se atque corpora
sua diligunt: restabat ut & de illo
qd̾ supͣ nos est. & de illo qd̾ iuxta nos
est p̃cepta sumeremꝰ. Diliges inquid
dñm diñ tuũ ex toto corde tuo. & ex
tota anima tua. & extota mente tua:
& diliges ꝓrimũ tuũ sicut te ipsum
In his duob p̃ceptis. tota lex pendet
& ꝓpħe. Finis itaq p̃ceptũ .ẽ. dilectio:
&  ea gemina id.ẽ. d̾i & primi. Qd̾ site
eius. homo enĩ exanima constat & cor¬
pore: nullũ rerũ diligendarũ genꝰ.
in his duob p̃ceptis p̃ter missũ est.
Cũ enĩ p̃currat dilectiod̾i. eiꝰq dilecꝰ¬
tionis modus p̾scriptus appareat:
ita ut & cet̾a milłu cõfluant. dedi¬
lectione tua nichil dictũ uidetur.
Sed eũ dictũ ẽ. diliges ꝓximũ tancͦͣ¬
pretermissa est. Ille aittẽ iuste & sc̃ẽ ui¬
uit: qui rerũ in teger estimator ẽ. Ipse

Expanded text:
id quod sumus, et id quod infra nos est, ad nos tamen pertinet, inconcussa naturae lege diligimus, quae in bestias etiam promulgata est nam et bestiae se atque corpora sua diligunt; restabat ut et de illo quod supra nos est, et de illo quod juxta nos est, praecepta sumeremus. Diliges, inquit, Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua, et diliges proximum tuum tanquam teipsum. In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Finis itaque praecepti est dilectio , et ea gemina, id est Dei et proximi. Quod si te eius — homo enim ex anima constat et corpore — nullum rerum diligendarum genus in his duobus praeceptis praetermissum est. cum enim praecurrat dilectio dei eiusque dilectionis modus praescriptus appareat, ita ut cetera in illum confluant, de dilectione tua nihil dictum uidetur, sed cum dictum est: diliges proximum trmissa est. Ille autem juste et sancte vivit qui rerum integer aestimator est: ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ñ faciant: tam̃ dc̃t. S alio loco tales
arguens. hypochritȩ in qͥt. qͦmͦ potestis
bona loqͥ. cũ sitismali: ac ꝑ hoc ⁊ ea qͣ
dicunt qͣndo bona diẽt. ñ ipsi dic̃t. uo¬
luntate scłt atq oꝑe negando quod
dicunt. Und̾ contingit. ut homo disestꝰ
& malis sermonẽ qͦ ueritas p̃dicet᷑ dicendũ¬
si ab alio diserco s bono ipse cõponat.
Qd̾ eũfit: ipse ase ipso tͣait alienũ. ille ab
alieno accipit suũ. Cũ uͦ boni fideles bonis
fidelib hanc copiã cõm̃dant. ittͥsq sua di-¬
cunt. qͥa ⁊ ds ipsoꝵ. ẽ. cuiꝰ st̃ illa quȩ dicunt.¬
⁊ ea sua faciunt. quȩ ñ ipsi cõponere potu-¬
er̃. qͥ scd̃m illa cõposite uiuunt. Siue aut̃¬

Expanded text:
cunt tamen. Sed alio loco tales arguens: Hypocritae, inquit, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali ? Ac per hoc et ea quae dicunt, quando bona dicunt, non ipsi dicunt, voluntate scilicet atque opere negando quod dicunt. Unde contingit ut homo disertus et malus, sermonem quo veritas praedicetur, dicendum ab alio non diserto sed bono, ipse componat; quod cum fit, ipse a seipso tradit alienum, ille ab alieno accipit suum. Cum vero boni fideles bonis fidelibus hanc operam commodant, utrique sua dicunt: quia et Deus ipsorum est, cujus sunt illa quae dicunt; et ea sua faciunt, quae non ipsi componere potuerunt, qui secundum illa composite vivunt. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ad alterũ finẽ. ut scilicet qͦd effi¬
cere uolumꝰ cũ gͣndit̃ dicimꝰ. ħ
etiã isto uelimꝰ. id ÷ ut bona
moꝵ diligant᷑. uł deuitent᷑
mala: si ab hac actione ñ sic ali¬
eni sint hoĩes. ut ad eã gͣndi gen̾e
dictionis uideant᷑ urgeri. aut si
iã id agunt. agant studiosius.
atq in eo firmit̾ ꝑseuerent. ita
fit. ut iã tẽꝑati gen̾is ornatu.
ñ iactant̃. s prudent̃ utam̃.
ñ eiꝰ fine contenti. qͦ tantũmͦ¬

Expanded text:
efficere volumus, cum granditer dicimus, hoc etiam isto velimus, id est, ut bona morum diligantur, vel devitentur mala; si ab hac actione non sic alieni sunt homines, ut ad eam grandi genere dictionis urgendi videantur: aut, si jam id agunt, ut agant studiosius, atque in eo firmiter perseverent. Ita fit ut etiam temperati generis ornatu, non jactanter, sed prudenter utamur: non ejus fine contenti, quo tantum
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ. ipse illis p̃cepit. qͥd ⁊ quem¬
admodũ doceant: An intellig̃n¬
dũ:. ⁊ hõiũ officia. ipso scõsp̃u
largiente. in docendis etiã ip¬
sis doctorib ñ deb̾e cessare.
⁊ tam̃ neq qͥ plantat. ẽẽ. aliqͥd
neq qͥ rigat. s dm̃ qͥ incre¬
m̃tũ dat: Und̾ ipsis qͦq mini¬
stris scĩs hõib. uł etiã scĩs angłis
oꝑantib. nemo reote discit quȩ
timotheo idẽ dic̃ apl̃s loq̃ns
utiq ad discipłm doctor. Iu aũ
ꝑseuera in his q̃ didicisti. & tͣ¬
deri potest. cũ sine ipso illa non
possint. ⁊ tam̃ adhibent᷑. ⁊ si hoc
officiose fiat int̾ oꝑa miscđiȩ.¬

Expanded text:
sancti, ipse illis praecipit quid et quemadmodum doceant? An intelligendum est, et hominum officia ipso sancto Spiritu largiente, in docendis etiam ipsis doctoribus non debere cessare; et tamen neque qui plantat esse aliquid, neque qui rigat, sed Deum qui incrementum dat ? Unde ipsis quoque ministris sanctis hominibus, vel etiam sanctis Angelis operantibus, nemo recte discit quae Timotheo idem dicit apostolus, loquens utique ad discipulum doctor: Tu autem persevera in iis quae didicisti, et crderi potest, cum sine ipso illa non possint, et tamen adhibentur; et si hoc officiose fiat, inter opera mise
Abbreviated transcription (Latin):
erint. aut potuerint. legendũ ÷ dictat᷑us:
oret ut d̃s bonũ sermonẽ det in oseiꝰ. Si enĩ
regina orauit hester ꝓ suȩ gentis tẽporaria
salute loqͥt᷑a apd̾ regẽ. ut in os eiꝰ ds̃ congruũ
sermonẽ daret : qͣnͣto magis orare debet. ut
tale mimꝰ accipiat. qͥ ꝓ ȩt̾na hõiũ salute. in
u̾bo ⁊ doctͥna laborat. Illi uͦ qͥ ea dict̾ist̃. quȩ
ab aliis acceꝑunt. ⁊ ante ꝙͣ. accipiant orent p
eis a qͥb accipiunt. ut eis det᷑ qd̵ ꝑ eos accꝑe
ꝑo exitu dictionis. eidẽ gr̃as agant. a quo
ipsi accepisse ñ dubitant. ut qͥ głat᷑ in illo
głet᷑. in cuiꝰ manu ft̃ ⁊ nos ⁊ sermones im̃.¬
Longior euasit lib̵ hic ꝙͣ uolebã. gͣq putaue¬
de longitudine ñ q̃rat᷑. fgo tam̃ gr̃as ago¬
dño nr̃o iħu xp̃o. qd̾ in his qͣtuor libris ñ qͣlis
ego. eẽ. cin multa dest̃. s qͣlis eẽ debeat qͥ
in doctͥna sana id ÷ xp̃iana. ñ solũ sibi.

Expanded text:
 dictaturus; oret ut Deus sermonem bonum det in os ejus. Si enim regina oravit Esther, pro suae gentis temporaria salute locutura apud regem, ut in os ejus Deus congruum sermonem daret ; quanto magis orare debet, ut tale munus accipiat, qui pro aeterna hominum salute in verbo et doctrina laborat? Illi vero qui ea dicturi sunt quae ab aliis acceperunt, et antequam accipiant, orent pro eis a quibus accipiunt, ut eis detur quod per eos accipere ; et de prospero exitu dictionis eidem gratias agant, a quo id se accepisse non dubitant: ut qui gloriatur, in illo glorietur, in cujus manu sunt et nos et sermones Longior evasit liber hic quam volebam, quamque putavede longitudine non queratur. Ego tamen Deo nostro gratias ago, quod in his quatuor libris non qualis ego essem, cui multa desunt, sed qualis esse debeat, qui in doctrina sana, id est christiana, non solum s
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ bona ⁊ scã dic̃. ut intelligent̃. ut
libent̃. ut obȩdient̃ audiat᷑. ⁊ħ
se posse. si potuerit. & in gͣtũ potu¬
erit. pietate magis orationũ. ꝙͣ ora¬
toꝵ facultate ñ dubitet. ut orando
ꝓ se. ac ꝓ illis qͦs ÷ alloqͥturꝰ sit o¬
rator ante ꝙͣ doctor. Ipsa hora iã
dicat accedens pͥusꝙͣ exerat ꝓferẽ¬
tẽ linguã. ad dñm leuet animam
sitientẽ. ut ructet qͦd bibit. uł qͦd
t̃pleuerit: fundat. Cũ enĩ de unaqͣq
re. quȩ scd̾m fidẽ delectationẽq
tͣctanda st̃. multa st̃ quȩ dicunt᷑.¬
⁊multimodi qͥb dicant᷑ ab eis qͥ
hȩc sciunt. qͥs nouit. qͥd ad p̃sens
tẽpus uł nob dic̾e. uł ꝑ nos expe-¬
diat audiri. nͥ qͥ corda oĩũ uidet :
Et qͥs facit. ut qͦd oportet ⁊ quẽ ad¬
modũ oportet. dicat᷑ a nob̃. nͥ in
cuiꝰ manu st̃.⁊ nos. ⁊ sermones
nr̃i: Ac ꝑ hoc discat qͥd̾ om̃ia quȩ
docenda ft̃. qͥ & nosse uult ⁊ docẽ.
facultatẽq dicendi. ut decet

Expanded text:
 cum ista dicit, ut intelligenter, ut libenter, ut obedienter audiatur: et haec se posse, si potuerit, et in quantum potuerit, pietate magis orationum, quam oratorum facultate non dubitet; ut orando pro se, ac pro illis quos est allocuturus, sit orator antequam dictor. Ipsa hora jam ut dicat accedens, priusquam exserat proferentem linquam, ad Deum levet animam sitientem, ut eructet quod biberit, vel quod impleverit fundat. Cum enim de unaquaque re, quae secundum fidem dilectionemque tractanda sunt, multa sint quae dicantmulti modi quibus dicantur ab eis qui haec sciunt; quis novit quid ad praesens tempus, vel nobis dicere, vel per nos expediat audiri, nisi qui corda omnium videt? et quis facit ut quod oportet, et quemadmodum oportet, dicatur a nobis, nisi in cujus manu sunt et nos et sermones nostri ? Ac per hoc, discat quidem omnia quae docenda sunt, qui et nosse vult et docere; facultatemque dicendi, ut decet
Abbreviated transcription (Latin):
deurtandis. uł respuendis.
uult utiq obedient᷑ audi¬
ri. Si aut̃ ñ audit᷑ intelli¬
gent̃: nec libent̃ potest.
ꝓind̾ illa tͥa ut intelligant qͥ
audiunt. ut delectent᷑. ut
obediant.etiã in hoc gen̾e̾
agendũ ÷ uͥ tenet delectatio

Expanded text:
devitandis vel respuendis, devitandis vel respuendis, vult utique obedienter audiri. Si autem non auditur intelligenter, nec libenter potest. Proinde illa tria, ut intelligant qui audiunt, ut delectentur, ut obediant, etiam in hoc genere agendum est, ubi tenet delectatio
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uincula. s qͣsi necessaria. atq
ut ita dicã ipsis reb extorta nume¬
rositas clausularũ. tantas exclama¬
tiones excitat. ut uyx intelligat᷑
eẽ submissa. Ñ enĩ qͥa neq ince¬
dit ornata. neq armata.s
adu̾sanũ neruis lacertisq
collidit. ⁊ obsistentẽ subriuit.
ac destruit m̃bris forassimis falꝰ¬
sitatẽ. Und̾ aut̃ erebro ⁊ mulaĩ
acclamat᷑ ita dicendo nͥ qͥa ue¬
ritas sic demonstrata. sio defen¬
sa. sic inuicta delectat: Et
in hoc gͥ gen̾e sũmisso. iste
nr̃ doctor⁊ dictor id age de¬
bet. ut ñ solũ intelligent᷑. ue¬
rũ etiã libent̃ ⁊ obȩdient᷑
audiat᷑. Illa qͦq eloquentia
gen̾is tẽꝑati. a pd̾ eloq̃ntẽ
eccłiasticũ neo mornata
relinqͥt᷑. nec indecent᷑ orna¬
tur. nec solũ hoc appetit
ut delectet. qͦd solũ apd̾
aliosꝓfitet᷑. uerũetiã in
his quȩ laudat. siue uitu¬
ꝑat. istis appetendis. uel
firmiꝰ tenendis. illis autẽ

Expanded text:
ticula, sed quasi necessaria, atque, ticula, sed quasi necessaria, atque, ut ita dicam, ipsis rebus extorta numerositas clausularum; tantas acclamationes excitat, ut vix intelligatur esse submissa. Non enim quia neque incedit ornata, neque armata, sed adversarium nervis lacertisque collidit; et obsistentem subruit ac destruit membris fortissimis falsitatem. Unde autem crebro et multum acclamatur ita dicentibus, nisi quia veritas sic demonstrata, sic defensa, sic invicta delectat? Et in hoc igitur genere submisso iste noster doctor et dictor id agere debet, ut non solum intelligenter, verum etiam libenter et obedienter audiatur. 57. Illa quoque eloquentia generis temperati apud eloquentem ecclesiasticum, nec inornata relinquitur, nec indecenter ornatur: nec solum hoc appetit ut delectet, quod solum apud alios profitetur; verum etiam in iis quae laudat, sive vituperat, istis appetendis vel firmius tenendis, illis autem
Abbreviated transcription (Latin):
ad tẽꝑandũ libent̃. ad gnde ꝑtincat
obedient̃ audiri. s sic potiꝰ. ut hȩc tͥa
hoc uolumꝰ. ñ solũ intelligent̃. uerũ
etiã libent̃ audiri. Qd ant̃ agimꝰ diui¬
nis testimoniis docendo qͦd dicimꝰ. nͥ
ut obȩdient̃ audiam᷑. id÷ ut credat᷑
eis. opitulante illo cui dictũ. ẽ. testi¬
monia tua credita facta st̃ ualde:
eͥd etiã q̃rit. nͥ credi. qͥ aliqͥd licet
sũmisso eloqͥo discentib narrat.
& qͥs eũ uelit audire. nͥ anditorẽ non¬
nulla etiã suauitate detincat : naĩ
si ñ intelligat᷑. qͥs nesciat. nec libent̃
eũ posse. nec obȩdient̃ audiri: Ple
rũq dictio ipsa sũmissa dũ solunit
difficillimas q̃stiones. & inopinata
manifestatione demonstrat. dũ
sententias acutissimas de nescio
qͥb qͣsi cauernis. unde ñ sꝑabant᷑
erint. ⁊ ostendit. dũ adu̾sarii con¬
umeit errorẽ. ⁊ docet falsũ. eẽ. qd
ab illo dici indebat᷑ inuictũ. ma¬
xime qͣndo ad÷ eiꝰ qd̾dã decus ñ appetitũ.

Expanded text:
atum libenter, ad grande pertineat obedienter audiri; sed sic potius ut haec tria hoc volumus non solum intelligenter, verum etiam libenter audiri. Quid autem agimus, divinis testimoniis docendo quod dicimus, nisi ut obedienter audiamur, id est ut credatur eis, opitulante illo cui dictum est, Testimonia tua credita facta sunt valde ? Quid etiam cupit nisi credi, qui aliquid, licet submisso eloquio, discentibus narrat? et quis eum velit audire, nisi auditorem nonnulla etiam suavitate detineat? Nam si non intelligatur, quis nesciat nec libenter eum posse, nec obedienter audiri? Plerumque autem dictio ipsa submissa, dum solvit difficillimas quaestiones, et inopinata manifestatione demonstrat; dum sententias acutissimas de nescio quibus quasi cavernis, unde non sperabatur, eruit, et ostendit; dum adversarii convincit errorem, et docet falsum esse quod ab illo dici videbatur invictum; maxime quando adest ei quoddam decus non appetitum,
Abbreviated transcription (Latin):
ab eiꝰ morib aliena st̃. Fos itaq dyx̃ dõ
furari uerba sua: qͥ boni uolt̃ udi loq̃n¬
do quȩ dĩst̃. cũ mali sint faciendo q̃ su
st̃. Nec sane ipsi dict̃ bona quȩ dicunt:
si diligent̃ attendas. Qmͦ eñ dic̃t uerbis.
qͦd negant factis: Non enĩ frust᷑ de talib
ait apłs. Confitent᷑ se nosse dm̃. factiaut̃
negant. Modo gͦ qͦdã ipsi dict̃. & rursus

Expanded text:
moribus aliena sunt. Eos itaque dixit Deus furari verba sua, qui boni volunt videri, loquendo quae Dei sunt; cum mali sint, faciendo quae sua sunt. Nec sane ipsi dicunt bona quae dicunt, si diligenter attendas. Quomodo enim dicunt verbis, quod negant factis? Non enim frustra de talibus ait Apostolus: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Modo ergo quodam ipsi dicunt, et rursus
Abbreviated transcription (Latin):
dient̃ audiunt. qͥ ait. quȩ dicunt
facite. quȩ aut̃ faciunt. fac̾e̾ no¬
lite. dicunt enĩ. & ñ faciunt: idõ
Sua enĩ q̃rere student. s sua docere
ñ audent. De loco scilic& suꝑiore
sedis ȩccłiasticȩ. quã sana doctͥna con-¬
qd̾ cõmemoraui dicet: p̃misit.
Cathedrã moysi sedent. Illa gͦ cathe¬
dra ñ eoꝵ. s moysi: cogebat eos
bona dicẽ etiã ñ bona facientes.
Agebant gͦ sua in uita sua. docere
aut̃ sua : cathedra illos ñ ꝑmitte¬
bat aliena. Multis itaq ꝓft̃ dicen¬
do quȩ ñ faciunt. s longe płib
ꝓdessent faciendo quȩ dic̃t. Ab un¬
dant enĩ qͥ malȩ uite suȩ defen¬
sion ẽ ex ipsis sus p̃positis ⁊ docꝰ¬
torib q̃rant. respondentes corde
suo. aut etiã si ad hoc erũpunt.
ore suo: atq dicentes. qͦd mͥ p̃ci¬
pis. cur ipse ñ facis : ita fit. ut eũ
obedienter ñ audiant. qͥ se ipse ñ
audit. ⁊ dĩ uerbũ qd̾ eis p̃dicatur.
simul cũ ipso p̃dicatore ꝯtẽpnãt.

Expanded text:
dienter audiunt, qui ait, Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt; ideo Sua enim quaerere student, sed sua docere non audent, de loco scilicet superiore sedis ecclesiasticae, quam sana doctrina conquod commemoravi, dicathedram Moysi sederunt . Illa ergo cathedra, non eorum sed Moysi, cogebat eos bona dicere, etiam non bona facientes. Agebant ergo sua in vita sua; docere autem sua, cathedra illos non permittebat aliena. 60. Multis itaque prosunt dicendo quae non faciunt; sed longe pluribus prodessent faciendo quae dicunt. Abundant enim qui malae vitae suae defensionem ex ipsis suis praepositis et doctoribus quaerant, respondentes corde suo, aut etiam si ad hoc erumpunt, ore suo, atque dicentes: Quod mihi praecipis, cur ipse non facis? Ita fit ut eum non obedienter audiant, qui se ipse non audit, et Dei verbum quod eis praedicatur, simul cum ipso praedicatore contemnant.
Abbreviated transcription (Latin):
rũ etiã gͣndit̃ dicit. qͥa ñ contẽpta¬
bilit̾ unnt. Sio nãq elegit bonã uitã:
ut etiã bonã ñ negligat famã. Sed
ꝓuideat bona corã dõ ⁊ hominib
qͣntũ potest. illũ tũdo. his consu¬
lendo. In illo etiã sermone malit
reb plac̾e. quã uerb̾. nec estimet dici
apłs ait. Non in sapientia u̾bi. ne eua¬
cuet᷑ erux xp̃i. Ad hoc ualet etiã qd̾ ait
ad timotheũ. Noli u̾b contende. Ad
nichil enĩ utile ÷: nͥ ad subuersionẽ
audientiũ. Neq enĩ hoc idõ dictũ. ẽ. ut¬

Expanded text:
rum etiam granditer dicit, quia non contemptibiliter vivit. Sic namque eligit bonam vitam, ut etiam bonam non negligat famam, sed provideat bona coram Deo et hominibus , quantum potest, illum timendo, his consulendo. In ipso etiam sermone malit rebus placere quam verbis; nec aestimet dici uod Apostolus ait: Non in sapientia verbi, ne evacuetur crux Christi . Ad hoc valet etiam quod ait ad Timotheum: Noli verbis contendere; ad nihil enim utile est, nisi ad subversionem audientium . Neque enim hoc id
Abbreviated transcription (Latin):
tursi nescit qͦd dicit᷑. aut qͥs
ten et᷑ ut audiat si ñ delectat᷑ :
Und̾ ⁊ in isto gen̾e̾. uͥ ad obȩdientiã cor
durũ dicaonis gͣnditate flectendũ ÷
nͥ & intelligent᷑ ⁊ libent̃ qͥ dic̃ audiat᷑.
ñ potest obedient̃ audiri. habet

Expanded text:
tur, si nescit quod dicitur? aut quis tenetur ut audiat, si non delectatur? Unde et in isto genere, ubi ad obedientiam cor durum dictionis granditate flectendum est, nisi et intelligenter et libenter qui dicit audiatur, non potest obedienter audiri. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
Esuadet in gene tẽꝑato. pulchre
ornateq se dice. qͦ fine nob qͥd o¬
pus. ẽ : Appetant cũ qͥ lingua glo¬
riant᷑. ⁊ se in panegẏricis. talibꝰq
dictionib iactant. uͥnec dũ do¬
cendũ. nec ad aliqͥd agendũ mo¬
uendũ s tantũmꝰ ÷ delectan dꝰ

Expanded text:
suadet in genere temperato, pulchre ornateque se dicere: quo fine nobis quid opus est? Appetant eum qui lingua gloriantur, et se in panegyricis talibusque dictionibus jactant, ubi nec docendus, nec ad aliquid agendum movendus, sed tantummodo est delecta
Abbreviated transcription (Latin):
potiꝰ ꝙͣ gemitii. aliqͣndo etiã lacri¬
mis. postremo uite mutatione.
monstrasse. Sũmisso etiã dicendi
gene̾ st̃ pleriq mutati. S ut qͦd
ñ sciebant. scirent: aut qͦd eis ui¬
debat᷑ in credibile. credent. non
aut̃ ut ag̾ent qd̾ agendũ iã noue¬
rant ⁊ age̾ nolebant. Ad hꝰmodi
nãq duridã flectendã. debet
gͣndit̃ dici. Nã et laudes & uttu¬
ꝑationes qͣndo eloq̃nt̃ dicunt᷑.
cũ suit in gen̾e̾ tẽꝑato. sic affici¬
unt qͦsdã. ut ñ solũ in laudib
& uituꝑationib eloq̃ntia dele¬
ctent᷑. uerũ & ipsi laudabilit̃ a
appetant. fugiantq uituꝑabi¬
lit᷑ iniuere. S id ñqͥd om̃s qͥ de¬
lectant᷑ mutant᷑. sic̃ in gͣndi
gene̾ om̃s qͥ flectunt᷑ agunt. ⁊¬

Expanded text:
potius quam gemitu, aliquando etiam lacrypotius quam gemitu, aliquando etiam lacrymis, postremo vitae mutatione monstrasse. 54. Submisso etiam dicendi genere sunt plerique mutati: sed ut quod nesciebant, scirent, aut quod eis videbatur incredibile, crederent; non autem ut agerent quod agendum jam noverant, et agere nolebant. Ad hujusmodi namque duritiam flectengranditer dici. Nam et laudes et vituperationes quando eloquenter dicuntur, cum sint in genere temperato, sic afficiunt quosdam, ut non solum in laudibus et vituperationibus eloquentia delectentur, verum et ipsi laudabiliter appetant, fugiantque vituperabiliter vivere. Sed numquid omnes qui delectantur, mutantur, sicut in grandi genere omnes q