comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in esdrȩ principio. qđ ad edictũ cyri regis
ꝑsarum atq medoꝵ. popłi isrł sit laxata
captiuitas & remissio in ierłm. qui redire
uoluerunt sub torobbabel filio salathiel
& iesu filio iosedech sacerdote magno.
Hunc enim dñs inspirauit ut suã faceret
uoluntatẽ. & illius p̃cepta cõpleret. Signan¬
terq ad didit. qui dico ierłm edificabe¬
ris. & templo fundaberis. Sub cyro enĩ
iussũ est ut edificaretur ierłm & templũ.
cuius tantũ illo uiuente iacta sunt fun¬
dam̃ta. cȩterũ subdario anno illius scđo
ꝓphetantib aggeo & ⁊acharia. tẽplum
edificari coeptum est. Hȩc dicit ais¬

Expanded text:
in Esdrae principio, quod ad edictum Cyri regis in Esdrae principio, quod ad edictum Cyri regis Persarum atque Medorum, populi Israel sit laxata captivitas, et remissi in Jerusalem, qui redire voluerunt sub Zorobabel filio Slathiel, et Jesu filio Josedec sacerdote magno. Huic enim Dominus inspiravit ut suam faceret voluntatem, et illius praecepta compleret. Signanterque addidit, qui dico Jerusalem, aedificaberis, et Templo, fundaberis. Sub Cyro enim jussum est, ut aedificaretur Jerusalem et Templum, cujus tantum illo vivente jacta sunt fundamenta. Caeterum sub Dario, anno illius secundo, prophetantibus Aggaeo et Zacharia, Templum aedificari coeptum est. Cap. XLV
Abbreviated transcription (Latin):
antequã destruat᷑. qđ rursum habitetur
cultorib impleant᷑. Qui gͥ dicit ierłm¬
& uideȩ & desertis eiꝰ qđ habitet᷑ & edifi¬
cet᷑. & suscitet᷑: hic dicit ꝓfundo siue abys¬
so idest babiloni. desolare. & flumina
tua arefaciã. & omnẽ regũ potentiam.
siue quia ꝓfundũ & abyssũ dixerat: re¬
cte ꝑtranslationẽ &e flumina posuit.
de quib & psalmista decantat. Suꝑ flu¬
mina babilonis ibi sedimꝰ &e fleuimus.
Et qui ierłm instaurat & babilonẽ destru.¬
it : dicit quoq cyroregi ꝑsarũ qui pͥmus
destruait babilonem atq chaldeos. pa.¬
stor m̃s es. siue ut septuaginta transtuler̃
ut sapiat. Cuius differentiȩ causa mani¬
festa est. Uerbũ enĩ hebraicũ Roi si ꝑ res
litteram dicamꝰ. intelligit᷑ pastor m̃s.
si ꝑ deleth sciens uel intelligens. Quarũ
similitudo paruo apice distinguit᷑. ac ꝑ
hoc sepe confunditur. Scriptum est enim¬

Expanded text:
antequam destruatur, quod rursum habitetur antequam destruatur, quod rursum habitetur cultoribus impleantur. Qui igitur dicit Jer et desertis ejus, quod habitetur et aedificetur et suscitetur, hic dicit profundo sive abysso, id est, Babyloni, desolare et flumina tua arefaciam, omnem regum potentiam. Sive quia profundum et abyssum dixerat, recte per translationem, et flumina posuit, de quibus et Psalmista decantat: Super flumina Babylonis ibi sedimus et flevimus . Et qui Jerusalem instaurat, et Babylonem destruit. Dicit quoque Cyro regi Persarum, qui primus destruxit Babylonem atque Chaldaeos: pastor meus es, sive ut Septuaginta transtulerunt, ut sapiat. Cujus differentiae causa manifesta est. Verbum enim Hebraicum ROI si per RES litteram legamus  , intelligitur pastor meus; si per DALETH  , sciens vel intelligens meus, quarum similitudo parvo apice distinguitur, ac per hoc saepe confunditur. Scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
ipse mandauit &e creata sunt. M. Uerbo
dñi cęli firmati sunt: & sp̃u oris eiꝰ omnis
uirtus eoꝵ. Hȩc frequent̃ ingerimꝰ. ne ulla
blasphemandi xp̃m hereticĩs occasio relin¬
quatur. In stabilitate quoq t̾rȩ. quando illiꝰ
fundam̃ta solidabat: nullus erat cũ dõ p̃t̃
eum qui erat iN eo. Iste gͥ tantus ac talis:
idola destruantur. & dĩ solius noticia pre¬
dicetur in mundo: omĩa uaticinia diuinoꝵ.
& phitonũ. & arioloꝵ signa atq portenta
quib humanũ deceꝑunt genꝰ destruet
atq subuertet. & sapientiã philosophoꝵ¬
quȩ ce ipsa erroris pars maxima est stultã
esse monstrabit. dũ nequaquã cogitationib
etiam uerbũ pueri sui siue serui de quo supͣ
diximus. & consilium nuncioꝵ eiꝰ reb ex¬
pleuit. apłoꝵ scilicet omĩũq doctoꝵ. qui
uoluntatẽ magistri sui gentib nunciabt̃.
pse gͦ qui est tanta facturus cuius potentiã
breui sermone scripsi: etiã ad ierłm quȩ
destruenda erat a babilonus nunc dicit

Expanded text:
sunt ; et: Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus virtus eorum . Haec frequenter ingerimus, ne ulla blasphemandi Christum haereticis occasio relinquatur. In stabilitate quoque terrae, quando illius fundamenta solidabat, nullus erat cum Deo, praeter eum qui erat in eo. Iste igitur tantus ac talis, idola destruantur, et Dei solius notitia praedicetur in mundo, omnia vaticinia divinorum, et pythonum, et hariolorum signa atque portenta, quibus humanum deceperunt genus, destruet atque subvertet; et sapientiam philosophet ipsa erroris pars maxima est, stultam esse monstrabit: dum nequaquam humanis cogitaetiam verbum pueri, sive servi sui, de quo supra diximus, et consilium nuntiorum ejus, rebus explebit: Apostolorum scilicet omniumque doctorum, qui voluntatem magistri sui gentibus nuntiabunt. Ipse ergo qui est tanta facturus, cujus potentiam brevi sermone descripsi, etiam ad Jerusalem, quae destruenda erit a Babyloniis, nunc dicit
Abbreviated transcription (Latin):
e dĩ inpopłm suũ clementia. cunctis gen
tib fecerit dm̃ notiorẽ. Qui gͥ tibi dedi
fortitudinẽ. & solus ds̃ sum: ĩpse res int̾
se contrarias facio. lucẽ &e tenebras. id est
diẽ & noctẽ. pacẽ &e malum. hoc est ociũ
& bellum. ꝑ quȩ significat iratũ se fuisse
popło suo. quando tenebras captiuitatis
malaq sustinuit seruitutis. & rursum

Expanded text:
et Dei in populum suum cet Dei in populum suum ctibus Deum fecerit notiorem. Qui igitur tibi dedi fortitudinem, et solus Deus sum, ipse res inter se contrarias facio, lucem et tenebras, id est, diem et noctem: pacem et malum, hoc est, otium et bellum, per quae significat et iratum fuisse se populo suo, quando tenebras captivitatis, malaque sustinuit servitutis. Et rursum
Abbreviated transcription (Latin):
ne putareris ille esse xp̃c cui assimilatꝰ es.
& in cuiꝰ tẏpo & imagine prȩcessisti.
uaut̃ non cognouisti me. idest simula¬
dra coluisti. ñ dm̃. Accinai te fortitu.¬
aine. multarũ gentiũ feci esse uictorẽ.
ꝙ non cognoiuisti auxiliatorẽ tuũ. In qͦ
lco satis mirari nequeo quȩ stulticia sit
legentiũ. ut hȩc ad xp̃m referant: ꝑquẽ
mundus reconciliatꝰ ÷ dño. Ego ait dñs.
& non est amplius extra me. Prȩt̃ sermo.¬
nẽ quippe atq rationẽ uirtutẽq meã. ce
sapientiã quȩ in me est: nullus est alter
as. Et hȩc feci. ut aboriente & occidente
omĩs orbis agnoscat nullũ esse aliũ absq
me dmñ. Ego diĩs &e non est alter. Pat̾ enim
infilio. & filius in patre. qui loquit᷑ in eu.¬
ingelio. Ego & pat̾ unũ sumꝰ. In esdrȩ uo¬
lumine positũ est scripsisse cyrũ ad om̃s
gentes. nullũ esse dm̃ nisi solũ dm̃ isrt
Suitita intelligendũ. qđ captiuor. laxatio

Expanded text:
ne putareris ille esse Christus, cui assimilatus es, ne putareris ille esse Christus, cui assimilatus es, et in cujus typum et imaginem praecessisti. Tu autem non cognovisti me, id est, simulacra coluisti, non Deum. Accinxi te fortitudine; multarum gentium feci esse victorem, et non cognovisti auxiliatorem tuum. In quo loco satis mirari nequeo, quae stultitia sit legentium; ut haec ad Christum referant, per quem mundus reconciliatus est Deo. Ego, ait, Dominus, et non est amplius extra me. Praeter sermonem quippe atque rationem virtutemque meam et sapientiam, quae in me est, nullus est alter Deus. Et haec feci, ut ab Oriente et Occidente omnis orbis agnoscat, nullum esse alium absque me Deum. Ego Dominus, et non est alter. Pater enim in Filio, et Filius in Patre. Qui loquitur in Evangelio: Ego et Pater unum sumus . Et in Esdrae volumine positum est, scripsisse Cyrum ad omnes gentes, nullum esse Deum, nisi solum Deum Israel. Sive ita intelligendum, quod captivorum laxatio,
Abbreviated transcription (Latin):
& in ꝑphetis meis nolite malignari.
Huiꝰ dexterã apprehendit & tenuit. ut
lus fortitudini eius ualeat resistere.
Legamus renophontis octo librors. eyt
maioris hystoriã. & ꝓphetiã isaiȩ c.¬
nemꝰ explȩtam. Quȩ enĩ ciuitas illina
patuit : Qs ñ regum t̃ga subiecit:
Qui muri prius in ex pug̾nabiles. nillus
obsidione subuersi suntUnde ad ipsũ cyi
ds apostrophã facit. dedi tibi thesaurs
absconditos. opes cunctarũ urbiui us
qu prius colebas idola. beneficus unum
sentires dm̃. prȩsertim cum scias multo
antequam nascereris tuum nom̃ esse prȩ¬
aictum. Qđ quidẽ & iosephus inundecimo
uidaicȩ antiquitatis uolumine refert. le.¬
gille cyrum abisaia de suo uaticinatum
nomine. &e iccirco uideos quasi dĩ familia-¬
ns plurimũ dilexisse. Hȩc aut̃ inquit
tribui tibi ꝓpt̾ iacob seruũ meũ &e isrł
dectum meũ. Et uocaui te nomine tuo.
sicut uocaui abraham. isaac. & iacob. &
nulto ante prȩdixi. ut isaac & iosiam.

Expanded text:
 in prophetis meis nolite malignari . » Hujus dexteram apprehendit et tenuit ut nullus fortitudini ejus valeret resistere. Legimus Xenophontis octo librorum Cyri majoris historiam, et prophetiam Isaiae cernimus expletam. Quae enim civitas illi non patuit? quis non regum terga subjecit? qui muri prius inexpugnabiles, non illius obsidione subversi sunt? Unde ad ipsum Cyrum Deus apostropham facit: « Dedi tibi thesauros absconditos, et opes cunctarum urbium, qui prius colebas idola, beneficiis unum sentires Deum: praesertim cum scias multo antequam nascereris tuum nomen esse praedictum. Quod quidem et Josephus in undecimo Judaicae antiquitatis volumine refert, legisse Cyrum ab Isaia de se certo vaticinatum nomine, et idcirco Judaeos quasi Dei familiares plurimum dilexisse. Haec autem, inquit, tribui tibi propter Jacob servum meum, et Israel electum meum, et vocavi te nomine tuo, sicut vocavi Abraham, Isaac, et Jacob; et multo ante praedixi, ut Isaac et Josiam:
Abbreviated transcription (Latin):
& siluas siue colles qui ꝓuarietate uirtutũ
pruna ce media loca &e ultima posseder̃
merit dñs iacob & in isrł conuersione lȩ.¬
itur. siue ipse isrł aberrore conuersus in.¬
ditus fiat. Hȩc dicit dñs redemptor

Expanded text:
 silvae, sive colles, qui pro varietate virtutum prima et media loca et ultima possederunmerit Dominus Jacob, et in Israel conversione laetetur, sive ipse Israel ab errore conversus, inclytus fiat. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
iebriares me atq satiares. sed obȩdientiã
que est supra sacrificiũ. & sacrificiũ. de quo¬
& inpsalmis dauid canit. Sacrificiũ dño¬
sps contribulat
lui. illa quesiui. Tu aut̃ me seruire & labo¬
tire fecisti inpeccatis tuis. ut cogerer dicere
iboraui sustinens. ut nequaquã ultra ferre
tipossem. Unde &e posee idẽ loquit᷑ ds.
Ia faciam tibi ephraim: Protegã te israel:
Quatibi faciam: Quasi ad amantẽ ponãte.
sed in peccatis tuis defendi te. & ininiquita.¬
tib tuis defendite: sic potest suꝑiorib co¬
aptari. ut labor sit dnĩ & lassituꝰ  defendere
peccatores. Ego sum ego sum ipse qui
deleo iniquitates tuas ꝓpt̃ me: & pecca.¬
tor tuor ultra non recordabor. Reduc ine
in memoriã. & iudicem᷑ simul.

Expanded text:
inebriares me atque satiares. Sed obedientiam, inebriares me atque satiares. Sed obedientiam, quae est supra sacrificium: et sacrificium, de quo in Psalmis David dicit: Sacrificium Dtus contribulalui, illa quaesivi. Tu autem me servire et laborare fecisti in peccatis tuis, ut cogerer dicere: Laboravi sustinens; et nequaquam ultra ferre te possum. Unde et per Osee idem loquitur Deus: Quid tibi faciam, Ephraim: protegam te, Israel ? Quid tibi faciam? quasi Adamam ponam te, sed in peccatis tuis defendi te, et iniquitatibus tuis, sic potest superioribus copulari, ut labor sit Dei, et lassitudo defendere peccatores. Ego sum, ego sum ipse, qui deleo iniquitates tuas propter me, et peccatorum tuorum non recordabor. Reduc me in memoriam, ut judice
Abbreviated transcription (Latin):
ri fei srb. Non acculisti mͥ oues holocausti
ai neꝙ in uictimis tuis magnificasti me.
nsruire te feci in hostiis. nec laborẽ tibi
isbuin thure. Nec emisti mͥ argento thi¬
mina nec adipẽ hostiarũ tuarũ concupi.
nselin peccatis tuis defendi te &e miniqͥ.¬
aib tuis. Bestiis agri. draconib & strucio¬
nb laudantib me: tu ia cob nequaquã
Ne inuocare uoluisti. nec postea laborare.
i peccatum emendares poenitentia. Qđ
ut arbitraris obtusisse te michi uictimas
& aretes immolasse: scias eos ame non eẽ.
sisceptos quia michi &e idolis cõmunes
erant Illumq sensum repetit. de quo supͣ
aaerat. Ut quid mͥ multitudinẽ uicti.¬
mariurarũ dicit dñs. Plenus sũ. Holocau¬
su arietũ. & adipẽ agnoꝵ. & sanguinem¬
ii quippiam requisiui. ut in parandis eis
larare tẽ facerẽ. Non exegi a te oblationes.
nt thura quȩsiui. non calamũ neq incensũ
e aiuersi piginenta generis. quor fumo

Expanded text:
te feci, Israel. Non attulisti mihi oves holocausti te feci, Israel. Non attulisti mihi oves holocausti tui: neque in victimis tuis magnificasti me: nec servire te feci in hostiis, nec laborem tibi praebui in thure, nec emisti mihi argento thymiama, nec adipem hostiarum tuarum concupivi, sed in peccatis tuis defendi te, et in iniquitatibus tuis. Bestiis agri, draconibus et struthionibus laudantibus me, tu Jacob, nequaquam me invocare voluisti, nec postea laborare, ut peccatum emendares poenitentia. Quod autem arbitraris obtulisse te mihi victimas, et arietes immolasse, scias eos a me non esse susceptos, quia mihi et idolis communes erant. Illumque sensum repetit, de quo supra dixerat: Ut quid mihi multitudinem victimarum vestrarum, dicit Dominus? Plenus sum holocausto arietum, et adipe agnorum,  quippiam requisivi: ut in parandis eis, laborare te facerem. Non exegi a te oblationes, nec thura quaesivi: non calamum, neque incensum, et diversa pigmenta generis, quorum 522 fumo
Abbreviated transcription (Latin):
carmine atq mortifero nauigantes scibs
canib lacerandos pͣcipitabant᷑. Hocq sigu¬
ficat. quod uoluptati prius & luxuriȩ de.¬
diti. ad seruitutem dni conuertantus.
Licet melius sit dracones intelligi. quid
uingunt᷑ & struciones. ut quia semel de
bestiis solitudinis loquebatur. hȩc animas¬
tia poneret: quȩ deserco familiaria sunt
Laudabunt aut̃ inquit me &e glorificabuns
bestiȩ agri. & dracones & struciones. quia
dedi in deserto gentium aquas. & in aridi¬
tate nationum flumina. ut biberet pss
uaes meas uirtutesq narraret.
t inuocasti iacob. nec laborasti in me
ooi ostulisti mͥ arietẽ holocaustitui
uonus cuis non glorificasti me. Nor te
muni set in oblatione. nec laborẽ tibi pbiu
pthus e hon emisti mͥ argento calamumo
aulur uictimarũ tuarũ non inebriastime.
aauliren seriure me fecisti in peccatis tius.
quist michi laborẽ ininiquitatib tiuis.

Expanded text:
carmine atque mortifero navigantes Scyllaeis carmine atque mortifero navigantes Scyllaeis canibus lacerandos praecipitabant. Hocque significat, quod voluptati prius et luxuriae dediti, ad servitutem Domini convertantur: licet melius sit dracones intelligi, quia junguntur et struthiones, ut quia semel de bestiis solitudinis loquebatur, haec animantia poneret, quae deserto familiaria sunt. Laudabunt autem, inquit, me, et glorificabunt bestiae agri, et dracones, et struthiones, quia dedi in deserto gentium aquas, et in ariditate nationum flumina, ut biberet popuut laudes meas virtutesque narraret. Non me invocasti, Jacob: nec laborasti in meon obtulisti mihi arietem holocausti tui et victimis tuis non glorificasti me non te servire feci in oblatione nec laborem tibi praebui in ture non emisti mihi argento calamum et adipe victimarum tuarum non inebriasti me verumtamen servire me fecisti in peccatis tuis praebuisti mihi laborem in iniquitatibus tuis
Abbreviated transcription (Latin):
ut inter signa mea atq miracula quib
babilon urbs potentissima diruta est &
quib in mari rubro atq iordane popło
meo aꝑta est uia. nequaquã meminert
ueterum: qm̃ ineuangelio multo sũ nun
facturus. quoꝵ comparatione pͣterita silli
debeant. Ne quaquã enĩ in mari rubrost
in deserto totius mundi reꝑient uiã. nti
unus fluuius siue fons erũpet de petra.
sed multa flumina. quȩ ñ corpora ut pri
sed animas sitientes reficiant. & impleat᷑
illud qđ supra legimus. Bibetis aquas de
fontib saluatoris. Tunc qđ nunquã factũ
est fiet. ut om̃s bestiȩ &e dracones &e stru¬
ciones qui in solitudine gentiũ moralunt.
&e idol atriȩ sanguine morũq feritate
bestiarum similes erant: glorificent me
atq collaudent. Pro draconib quos solus
theodotion ut in hebraico scriptum est ap
pellauit thennim: reliqui sirenas incer¬
p̃tati sunt. animalia portentuosa. quȩ du

Expanded text:
ut inter signa mea atque miracula, quibus ut inter signa mea atque miracula, quibus Babylon urbs potentissima diruta est, et quibus in mari Rubro atque Jordane populo meo aperta est via, nequaquam memineritis veterum, quoniam in Evangelio multo sum majora facturus; quorum comparatione, praeterita sileri debeant. Nequaquam enim ultra in mari Rubro, sed in deserto totius mundi reperiam viam. Nec unus fluvius, sive fons erumpet de petra, sed multa flumina, quae non corpora ut prius, sed animas sitientes reficiant, et impleatur illud quod supra legimus: Bibetis aquas de fontibus Salvatoris . Tunc quod numquam factum est, fiet, ut omnes bestiae et dracones, et struthiones qui in solitudine gentium morabantur, et idololatriae sanguine, morumque feritate bestiarum similes erant, glorificent me atque collaudent. Pro draconibus, quos solus Theodotio, ut in Hebraico scriptum est, appellavit THANNIM  Al. THENNIM , reliqui Sirenas interpretati sunt, animalia portentosa, quae dulci
Abbreviated transcription (Latin):
quia dedi in deserto aquã. & flumina
in inaquoso. ut uiuere faciã genus meũ
electũ. popłm meũ quẽ ad quisiui. ut
uirtutes meas narret. Dñs qui destru&̃
&e abiecit babilonẽ. & fortissimos illius
detraxit de potentia. om̃sq chaldeos
qui influctib huiꝰ scłi felicit̾̃ nauigabant
fecit esse captiuos: ipse in aquis torrentib
maris rubri repꝑit uiã. ut transiret
popłs de egipto liberatus. Siue qui athit
in mari rubro uiam: ipse c&e in aquis tor¬
tib iordanis fluuii reppit semitantort
egressio exegipto &e introitus int̾ra leyi¬
sionis haberet miraculum. ipse currus ua
equos & omnem exercitũ pharaonis de mer¬
sit in ꝓfundum. Qui dormierunt sonuo
ꝑpetuo: contriti sunt & ex tincti quasiliui
in breui temporis spacio. &e inpuncto at
mom̃to. linum enĩ necdum igne corrunti
ꝓ leuitate substantiȩ statim extinctũ in
fauilla dissoluitur. Igitur hoc pͣcipio uobs

Expanded text:
quia dedi in deserto aquam, et flumina quia dedi in deserto aquam, et flumina in inaquoso, ut bibere faciam genus meum electum, populum meum, quem acquisivi, ut virtutes meas narret. Dominus qui destruxit et abjecit Babylonem, et fortissimos illius detraxit de potentia omnesque Chaldaeos qui in fluctibus hujus saeculi feliciter navigabant, fecit esse captivos: ipse in aquis torrentibus maris Rubri reperit viam, ut transiret populus ejus de Aegypto liberatus. Sive qui dedit in mari Rubro viam, ipse et in aquis torrentibus Jordanis fluvii reperit semitam, ut et egressio ex Aegypto, et introitus in terram repromissionis haberet miraculum. Ipse currus et equos et omnem exercitum Pharaonis demersit in profundum, qui dormierunt somno perpetuo. Contriti sunt et exstincti, quasi linum in brevi temporis spatio, et in puncto atque momento. Linum enim necdum igne correptum, pro levitate substantiae statim exstinctum, in favillam dissolvitur. Igitur hoc praecipio vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
Qui eduarit quadrigã &e eqiũi. agmen &
robustum simul. Obdormierunt nec resur.¬
gent. contriti sunt quasi linũ. & extincti
sunt. Ne memineritis pͥoꝵ. & antiqua ne
intueamini. Ecce ego facionoua. & nunc
orientur. utiq cognoscetis ea. Ponã inde.¬
serto uiam. & in inuio flumina. Glorifi¬
Icabit me bestia agri. dracones ce strucio¬
Ines. Quia dedi in deserto aquas. & flumi¬
na in inuio. ut darẽ potũ popło meo. ele
Icto meo. Popłm istum formaui mͥ. laudẽ
meam narrabit. La. Quia sic dicit
dñs qui dat in mariuiam. & in aquaue.¬
Ihementi semitã. Qui abducit currus &
equites. & multitudinẽ robustissimam.
Sed dormierunt & non resurgent. extin.¬
cti sunt quasi linũ extinctũ. Nolite me.¬
minisse pͥor. & uetera ne recogitetis.
Ecce ego faciam noua. quȩ nunc orientur.
ae cognoscetis ea. Et faciam indeserto uiã.
&e in inaquoso flumina. Benedicent mͥ
bestiȩ agri. sirenes &e filii strucionum.

Expanded text:
Qui eduxit quadrigam et equum, agmen et Qui eduxit quadrigam et equum, agmen et robustum: simul obdormierunt, nec resurgent; contriti sunt, quasi linum, exstincti sunt. Ne memineritis priorum, et antiqua ne intueamini. Ecce ego facio nova, nunc orientur; utique cognoscetis ea. Ponam in deserto viam, et in invio flumina. Glorificabit me bestia agri, dracones et struthiones; quia dedi in deserto aquas, flumina in inviocto meo. Populum istum formavi mihi; laudem meam narrabunt. LXX: Quia sic dicit Dominus, qui dat in mari viam, et in aqua vehementi semitam. 520 Qui educit currus, et equos, et multitudinem robustissimam. Sed dormierunt, et non resurgent: exstincti sunt quasi linum exstinctum. Nolite meminisse priorum, et vetera ne recogitetis. Ecce ego faciam nova, quae nunc orientur, et cognoscetis ea, et faciam in deserto viam, et in inaquoso flumina. Benedicent me bestiae agri, sirenes et filiae struthionum,
Abbreviated transcription (Latin):
isrł rex ur̃. Tarx. Sic̃ dicit dñs ds̃ qui
redemit uos sc̃s isrł Propt̾ uos mittam
inbabilonẽ. ce suscitabo fugientes uniuer.¬
sos. & chaldei innauib uincientur.
qui euangeliũ meum prȩdicatis. quib
supra dixi. noli timere quia tecũ egosũ.
qui estis testes meȩ uoluntatis. & ꝑuerũ
meum alterũ testẽ mundo incredulo
nunciatis: misi filium meũ in babilonẽ
oe confusionẽ huius scłi. &e detraxi om̃s
uectes eiꝰ qui hebraice appellant᷑ Saruhm
ce quos theodotion fortes interptatꝰ :
aetraxi. qui in suis głabant᷑ nauib.¬
in his uidelicet qui instar nauium inter
idola fluctuabant. De chaldeis nullus
ambigit. quindemones sonent. Ego dũs
hȩc futura prȩdiai. qui sum creator ur̃
& rex isrł. Poͬro iuxta septuaginta multo
ceꝑant. uincti ꝑmare caspium ad gentes
alias transferentur. Ego dñs hȩc futura
decreui. qui ostendi isrł regẽ credentium
fore. Hȩc dicit dñs qui dedit in mari
uiam. & in aquis torrentib semitam.

Expanded text:
ster. LXX: Sic dicit Dominus Deus, qui redemit vos sanctus Israel: Propter vos mittam in Babylonem, et suscitabo fugientes universos, et Chaldaei in navibus vincientur. qui mecum Evangelium praedicatis, quibus supra dixi: Noli timere, quoniam ego tecum sum, qui estis testes voluntatis meae, et puerum meum alterum testem mundo incredulo nuntiatis, misi Filium meum in Babylonem et confusionem hujus saeculi. Et detraxi omnes vectes ejus, qui Heb quos Theodotio fortes interpretatus est. detraxi, qui in suis gloriabantur navibusin his videlicet, qui instar navium inter idola fluctuabant. De Chaldaeis nullus ambigit, quin daemones sonent. Ego Dominus haec futura praedixi, qui sum Creator vester et rex Israel. Porro juxta LXX multo ceperant, vincti per mare Caspium ad gentes alias transferentur. Ego Dominus haec futura decrevi, qui ostendi Israel regem credentium fore. Haec dicit Dominus, qui dedit in mari viam, et in aquis torrentibus semitam.
Abbreviated transcription (Latin):
conspectu dnĩ. &e dilectꝰ᷑ ab eo. & cunctor
hominũ salus atq popłori qui peos ad
euangeliũ sunt uocati. & reputabuat᷑
in salutẽ animarũ eoꝵ. Undo uĩngit
ce dic̃. Noli timere. ego sum tecũ. qui
uobis incuangelio loquor. Eece ego
ubbiscum sum omnib dieb. usq ad consũ.¬
mationem seculi. Aboriente enĩ & occidente
adducam filios tuos qui requiescant insinu
abrabam: e de cunctis mundi partib filiori
cou̾. & filiarũ populus congregabitur.
qu uel inuocent nomen meũ. uel u̾eent̃
nomine meo ut appellent᷑ xp̃iani. ingłã
citatoris sui. Qđq sequitur. educ foras
popłm cecum ce oculos habentẽ. surdũ &e
aures ei sunt: multi putant dici de popło
punt &e uidere. Sed nos etiam hȩcͣ  disꝑso
intelligam̃ isrł qui uocatꝰ sit ꝑ apłos. pri¬
musq crediderit. Quib loquit᷑ & paulus¬

Expanded text:
conspectu Dei, et dilectus ab eo: et cunctorum conspectu Dei, et dilectus ab eo: et cunctorum hominum salus atque populorum, qui per eos ad Evangelium sunt vocin salutem animarum eorum. Unde jungit et dicit: Noli timere, ego tecum sum, qui vobis in Evangelio loquor: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Ab Oriente enim et ab Occidente adducam filios tuos, qui requiescant in sinu Abraham, et de cunctis mundi partibus filiorum meorum et filiarum populus congregabitur, qui vel invocent nomen meum, vel meo vocentur nomine, ut appellentur Christiani in gloriam conditoris sui. Quodque sequitur: Educ foras populum caecum, et oculos habentem; surdum, et aures ei sunt, multi putant dici de populoerunt et videre. Sed nos etiam haec de disperso intelligamus Israel, qui vocatus sit per Apostolos, primusque crediderit; quibus loquit
Abbreviated transcription (Latin):
chorus. & prima. xp̃i eccłia de iudeorin
popło congregata. ut intelligat creatost
ce factorẽ suum. qui & animȩ &e corpo¬
ris eiꝰ sit conditor. nec timeat ꝑsecutores.
quia redemptꝰ sit xp̃i sanguine quiua.¬
cauerit eum nomine suo. & obfamilia¬
ritatẽ specialit̃ appellet popłinsuum:
sed pͣdicet incunctant᷑. & nulla picula
reformidet. Qđq infert. aquas &e flumi¬
na. & ignẽ. & flaminas. ꝑsecutor impetũ
furorẽq de scribit. qui saluti gentiũ imu.¬
deant. & noluit sermonẽ euangelicum
prȩdicari. Quanquã iudeiin aquis egiptios
influminib babilonios. inigne macedo.¬
nas. in flamina. romanos intelligi uolu
Iccirco aut̃ prȩcepit eis ne timeant᷑: qua
cum eis. qui fecerit cos egipto & echiqi
ce siene. extremis mundi tminis. p̃dicat
Pro siene reliqui interp̃tes posuer̃ saba
unde fuit regina austri quȩ uenit sa.¬
pientiã audire salomonis. Quã obrem
honorabilis factus est apłoꝵ chorus in

Expanded text:
chorus, et prima Christi Ecclesia de Judaeorum populo congregata, ut intelligat Creatorem et factorem suum, qui et animae et corporis ejus sit conditor. Nec timeat persecutores quia redemptus sit Christi sanguine, qui vocaverit eum nomine suo: et ob familiaritatem specialiter appellet populum 517 suum; sed praedicet incunctanter, et nulla pericula reformidet. Quodque infert: aquas et flumina, et ignem et flammas, persecutorum impetum furoremque describit, qui saluti gentium invideant, et nolint sermonem evangelicum praedicari. Quamquam Judaei, in aquis Aegyptios, in fluminibus Babylonios, in igne Macedonas, in flamma Romanos intelligi velint. Idcirco autem praecipit eis ne timeant, quia cum eis, qui fecerit eos Aegypto, Aethiopiae, et Syenae, et extremis mundi terminis praedicare. Pro Syene, reliqui Interpretes posuerunt SABA  , unde fuit regina Austri, quae venit sapientiam audire Salomonis . Quamobrem honorabilis factus est Apostolorum chorus in
Abbreviated transcription (Latin):
ant. Cum hȩc se ita habeant. & idola homi.¬
num scias esse figinenta õ iacob oe puer
nis isrł: ne obliuisearis creatoris tui. tͥq
psi iniuriam facias. ut incurueris oꝑi
manuũ tuarũ. Quȩ quia in aduentum
queri mei quẽ elegi penitꝰ destruenda
sint: ꝓpterea tota mentis auiditate co-¬
nosce. qđ sicut nubes. caligo &e nebula:
uel solis calore dissoluitur: uel uento ra-¬
ytante tenuatur: ita iniquitates tuas &
uniuersa peccata quib prius me offende.¬
us dissolui faciam. Tu tantũ reuertere ad
me & age poenitentiã : quia redimendus
ispcioso sanguine. Ed si feceris: scias in
salute tua cȩlos terrãq lȩtari. & omnia
lementa concinere. siue angelos qͥ moran.¬
tur incęlis. & alias potestates quib t̾rȩ¬

Expanded text:
erit. Cum haec se ita habeant, et idola hominum scias esse figmenta, o Jacob, et puer meus Israel, ne obliviscaris Creatoris tui, tibique ipsi injuriam facias, ut incurveris operi manuum tuarum. Quae quia in adventu pueri mei, quem elegi, penitus destruenda sunt; propterea tota mentis aviditate cognosce, quod sicut nubes et caligo, et nebula, vel solis calore dissolvitur, vel vento raptante tenuatur: ita iniquitates tuas, et universa peccata, quibus prius me offenderas, dissolvi faciam. Tu tantum revertere ad me, et age poenitentiam, quia redimendus es pretioso sanguine. Quod si feceris, scias in salute tua coelos terramque laetari, et omnia elementa concinere. Sive angelos qui morantur in coelis,
Abbreviated transcription (Latin):
munciate quȩ uentura sunt infuturũ:
psemus quia dii estis uos. Bene quoq
aut male si potestis facite. & loqua mur
& uideamꝰ simul. Ecce uos estis ex nichili.
copus urm exeo qđ non est. Abomina.¬

Expanded text:
untiate quae ventura sunt in futurum; et sciemus quia dii estis vos. Bene quoque aut male, si potestis, facite. Loquamur, et videamus simul. Ecce vos estis ex nihilo, et opus vestrum ex eo quod non est. Abominat
Abbreviated transcription (Latin):
De dicit dñs rex isrł &e redemptor eiꝰ. dñs
urcituum. Ego pͥmꝰ. & ego nouissimꝰ &
alsq me non est dĩ. Quis similis mei: Uocet
a anunciet. ordinem exponat michi
exquo constitui popłm antiquũ. Uentura
& quȩ futura sunt annuncient eis. Holite
timere. neq conturbemini. Ea tunc au¬
dire te feci &e annunciaui. uos estis testes
mei. Hunquid est ds̃ absq me. &e formator
quem ego non nouerim : Plastȩ idoli om̃s
nebil sunt: &e amantissima eoꝵ ñ ꝓder̃t
is. lysi sunt testes eoꝵ quia ñ uident. neq¬
ntelligunt. ut confundant᷑. Quis forma.¬
llt dm̃. & sculptile conflauit ad nichil
iale: fece om̃s principes eiꝰ confundent᷑.
Eabrienim sunt ex hominib. Conuenient
om̃s. stabunt & pauebunt. & confundent᷑
simul. faber ferrarius lima oꝑatus est: in
prunis &e in malleis formauit illud. & oꝑatꝰ
est in brachio fortudinis suȩ. Esuriet &
deficiet. non bibet a quam ce lassescet.
Artifex lignarius extendit normã. forma¬

Expanded text:
 dicit Dominus rex Israhel et redemptor eius Dominus exercituum ego primus et ego novissimus et absque me non est deus quis similis mei vocet et adnuntiet et ordinem exponat mihi ex quo constitui populum antiquum ventura et quae futura sunt adnuntient eis nolite timere neque conturbemini ex tunc audire te feci et adnuntiavi vos estis testes mei numquid est deus absque me et formator quem ego non noverim plastae idoli omnes nihil sunt et amantissima eorum non proderunt eis ipsi sunt testes eo. Quis formavit Deum, et sculptile conflavit ad nihil utile? Ecce omnes participes ejus confundentur: fabri enim sunt ex hominibus: convenient omnes, stabunt, et pavebunt, et confundentur simul. Faber ferrarius lima operatus est: in prunis et in malleis formavit illud, et operatus est in brachio fortitudinis suae. Esuriet, et deficiet, non bibet aquam, et lassescet. Artifex lignarius extendit normam Al. forma
Abbreviated transcription (Latin):
Ixerunt. obliti enĩ sunt. ne uideant oculi
sentiunt ut dicant. Mediũ eiꝰ combussit
Signis. &e cari suꝑ carbones eiꝰ panes. coxi
carnes & comedi. & de reliquo idolũ faciã
Ante truncũ ligni ꝓcidã : Pars eiꝰ cinis est:
Icor insipiens adorauit illud. Et ñ liberabit

Expanded text:
xerunt. obliti enim sunt, ne videant oculi sentiunt, ut dicant: Medium ejus combussi igne, et coxi super carbones ejus panes; coxi carnes et comedi, et de reliquo idolum faciam? ante truncum ligni procidam? pars ejus cinis est: cor insipiens adoravit illud, et non liber
Abbreviated transcription (Latin):
Ihabitantẽ in domo. Succidit cedros. tulit
ilicẽ ce quercũ. quȩ steterat int̾ ligna saltꝰ.
Plantauit pinum quã pluuia nutriuit. ce
facta est hominib in focũ. Sũpsit ex eis
&e calefactus est: & succendit. & car̃ panes.

Expanded text:
abitantem in domo. Succidit cedros, tulit ilicem, et quercum, quae steterat inter ligna saltus. Plantavit pinum, quam pluvia nutrivit: et facta est hominibus in focum: sumpsit ex eis, et calefactus est: succendit, et coxit panes.
Abbreviated transcription (Latin):
da in nomine iacoh. ut & ipsi supplantent
uitia atq peccata. Alius scribet manusua.
leyunt scribet inmanu sua dĩsũ: ut nouo
cuocinio seruitutis xp̃i se militẽ głetur.
ꝙ i nomine isrł assimilabitur. Non enim
onis ex isrł. sed magna pars ex gentium
multitudine quȩ in nomine isrł assimila-¬
bitur ut recipiat legẽ & ꝓpħas. om̃sq gr̃as¬

Expanded text:
iam in nomine Jacob; ut et ipsi supplantent iam in nomine Jacob; ut et ipsi supplantent vitia atque peccata. Alius scribet manu sua, lerunt, scribet in manu sua, Dei sum: ut novo tyrocinio servitutis Christi se militem glorietur. Et in nomine Israel assimilabitur. Non enim omnes ex Israel, sed magna pars ex gentium multitudine, in nomine Israel assimilabitur: ut recipiat Legem et Prophetas, omnesque gra
Abbreviated transcription (Latin):
quia effundã aquas suꝑ sitientẽ &e arida
de qua supra dictũ ÷ & effundã siuie poni
spm meum suꝑ semen tiuĩ at beneduili
lio saluator ꝓmisit dicens. Qui sitit ueniat
ane a bibatꝰ. Statimq infert᷑. Hoc aut̃
Qubat de sp̃u sc̃o. quem credentes accepturi
mint. Comparat quoq inbaptismate rena.¬
sentes herbis iurentib & salici quȩ iuxta
Iuentes aquas oritur. & contra rerũ naturã
isent fructus quȩ prius sterilis erat. uel
uius semen in cibo suptũ steriles facit.
Vquidẽ &e in pͥmo psalmo legitur. Et erit
anquã lignum qđ plantatũ secus decursꝰ
iquarũ. qđ fructũ suũ dabit in tẽpore suo.
a folium eiꝰ decidet. Alii int̾ herbas nascen¬
as salices duplicem uocationẽ intelligunt.
it inherbis popłs nationũ sit: in salice ii
quex isrł credider̃t. Sumulq describit
murietatẽ credentiũ. Alius dicet. dnĩ egosũ.
quiusticiȩ oꝑa in se esse confidit. alius uo.¬
abit subauditur peccatores ad poeniten.¬

Expanded text:
 aridam, de qua saepe dictum est: Et effundam, sive ponam spiritum meum super semen tuum, et benedictionem elio Salvator promisit, dicens: Qui sitit, veniat ad me, et bibat. Statimque infertur: Hoc autem dicebat de Spiritu Sancto, quem credentes accepturi erant . Comparat quoque in baptismate renascentes herbis virentibus, et salici quae juxta fluentes aquas oritur: et contra rerum naturam affert fructus, quae prius sterilis erat, vel cujus semen in cibo sumptum, steriles facit. Quod quidem in primo psalmo legitur: Et erit sicut lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructus suos dabit in tempore suo, et folium ejus non decidet. Alii inter herbas et renascentes salices duplicem vocationem intelligunt: ut in herbis populus nationum sit; in salicibus, hi qui ex Israel crediderunt. Simulque describit varietatem credentium: Alius dicet, Domini ego sum, qui justitiae opera in se esse confidit: alius vocabit, subauditur, peccatores ad poenitent
Abbreviated transcription (Latin):
qđ nequaquã ei grande sit redimere iacob
&e isrł. &e instaurare cor rectũ quẽ forma.¬
uit ex utero. Et si hoc alicui parũ uideat᷑.
non sit illi dificile qui extendit cȩlos solu
ab ertensione cȩloꝵ. omĩa enĩ ꝑipsũ facta
sunt &e sine ipso factum est nichil. qđ fa¬
ctum est: sed quod sepe dix imus. ꝑhanc sen

Expanded text:
quod nequaquam ei grande sit redimere Jacob, quod nequaquam ei grande sit redimere Jacob, et Israel instaurare cor rectum, quem formavit ex utero. Et si hoc alicui non parvum videatur, non sit illi difficile qui extenderit coelos solab extensione coelorum: Omnia enim per ipsum facta sunt: et sine ipso factum est nihil, quod factum
Abbreviated transcription (Latin):
i eiꝰ suscitabo. Qui dico ꝓfundo desolare.
& flumina tua arefaciã. Qui dico cyro.
pastor mis es: & omnẽ uoluntatẽ meã¬
Icomplebis. Qui dico ierłm edificaberis. &
Itemplo fundaberis. Lxx. Sic dicit dñs
Squi redemit te & format exutero. Ego dñs
qui compleo omĩa. extendi cȩlum solus. ce
Ifirmaui terram. Quis alius dissipauit signa
Iphitonum. & diuinationes de corde: Qui
auerto potentes retrorsum. & consiliũ eoꝵ
stultum facio. & statuo uerbũ pueri mei.
& consiliũ angłoꝵ eiꝰ uerũ ꝓbo. Qui dico
ficabimini. & deserta illius orientur.
Qui dico abisso desolaberis. & flumina¬
I tua a refaciam. Qui dico eyro ut sapiat.
& om̃s uoluntates meas faciat. Qui dico
ierłm edificaberis. & domum scãm meã
fundabo. Destructis idolis & iniquitatib
isrł peccatisq deletis. quando omĩs simul
creatura gaudebit. & iuxta euangeli i
fidẽ suꝑ poenitentia peccatoꝵ. angeli lȩ̨¬
tabuntur incelis: describit᷑ potentia dĩ.

Expanded text:
fundo: desolare, et flumina tua arefaciam. Qui dico Cyro: pastor meus es, et omnem voluntatem meacomplebis. Qui dico Jerusalem: aedificaberis; et templo: fundaberis. LXX: Sic dicit Dominus qui redemit te, et formans te ex utero. Ego Dominus, qui compleo omnia: extendi coelum solus, et firmavi terram. Quis alius dissipavit signa pythonum, et divinationes de corde? qui averto prudentes retrorsum, et consilium eorum stultum facio. Et statuo verbum pueri mei, et consilium Angelorum ejus verum probo. Qui dico ficabimini, 530 et deserta illius orientur. Qui dico abysso, desolaberis, et flumina tua arefaciam. Qui dico Cyro, ut sapiat, et omnes voluntates meas faciat; qui dico Jerusalem, aedificaberis: et domum sanctam meam fundabo. Destructis idolis et iniquitatibus Israel, peccatisque deletis, quando omnis simul creatura gaudebit; et juxta Evangelii fidem , super poenitentia peccatorum Angeli laetabuntur in coelis, describitur potentia Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
u̾i. ce non crit in uobis alienus. Uos mͥ
testes. & ego dñs as̃ abinitio. & ñ ÷ qͥ de
manib meis cruat. ł aciam. ce quis
auertet illud: Hebrei de secundo
saluatoris hȩc interp̃tantur aducndi
quando post plenitudinẽ gentium om̃ĩs
saluandus sit isrł. Nos aut p̾utamꝰ nc̃iqũ
ad eos fieri reꝓmissionẽ quib supradili
est. quis cetus nisi pueri mei. & surdi. na
qui dominantur eor. & excecati sun ses¬
ui dĩ. ce rursum. factus est popłsuastat
atq direptus. ce his similia. Deniq infeat.
Effudit suꝑ eum indignationẽ furoris su
&e forte bellum. &e combussit eũ in cicũtu

Expanded text:
lienus. Vos mei testes, et ego Dominus Deus ab initio, et non est qui de manibus meis eruat. Faciam, et quis avertet illud? Hebraei de secundo Salvatoris haec interpretantur adventu, quando post plenitudinem gentium omnis salvandus sit Israel. Nos autem nequaquam putamus ad eos fieri repromissionem, quibus supra dictum est: Quis caecus, nisi pueri mei, et qui surdi, nisi qui dominantur eorum? et excaecati sunt servi Dei. Et rursum: Factus est populus vastatus atque direptus, et his similia. Denique infert: Effudit super eum indignationem furoris sui, et forte bellum: et combussit eum in circuitu,
Abbreviated transcription (Latin):
one qui confiditis suꝑ sculptilib. qͥ dicitis
conflatis. uos estis dii nr̃i. Qui prius dixe.¬
nt. quȩ prima fuerunt ecce uener̃t. noua
qloq ego annuncio. antequã oriantur
ulunt esse dicturũ: que sint illa nora¬
sequenti sermone testatur. apłis p̃cipiens
&e apostolicis uiris. ut canant canticum
nouum. nequaquã inuetustate litterȩ
sed in nouitate sp̃s. nec solum in ueteri

Expanded text:
one, qui confiditis super sculptilibus, qui dicitis one, qui confiditis super sculptilibus, qui dicitis conflatis, vos estis dii nostri. Qui prius dixerat: quae prima fuerant, ecce venerunt; nova quoque ego annuntio: antequam orianabant esse dicturum: quae sint illa novasequenti sermone testatur, Apostolis praecipiens, et Apostolicis viris, ut canant canticum novum, nequaquam in vetustate litterae; sed in novitate spiritus. Nec solum in veteri
Abbreviated transcription (Latin):
lr Cantate dño canticum nouũ pͥnci¬
ptus eiꝰ glorificatur. & nomen eiꝰ a sum.¬
nitate terrȩ. Qui descendunt in mare
ꝓ nauigant in eo. insulȩ &e habit᷑ores
tarũ. lȩtare desertũ &e uici eiꝰ. uillȩ ce
habitatores cędar. Lȩtabunt᷑ qui habitant
npetra. de summitate montiũ clamabt̃.
Dabunt dõ głam. uirtutes eiꝰ in insulis
iunciabunt. Dñs ds uirtutum egrediet᷑.
x conteret bellum. Suscitabit telũ &
damabit. suꝑ inimicos suos cũ fortitudine.
Tacui a principio. ñ semꝑ tacebo & sustine.¬
bo. sicut parturiens patient̃ egi. Frupam
a irefaciã. simulq uastabo montes &
alles. & ome foenum eor a refaciam.
lipona flumina in insulas . & paludes
siccabo. & adducã cecos ꝑ uiam quã nesci.
unt. & semitas quas ignorauer̃ calcare
eos faciam. Faciam eis tenebras inlucem.
& prauad in recta. Hȩc uerba faciã illis.
& non derelinquã eos. ipsi uero conuersi
sunt retrorsum. Confundimini confusi.¬

Expanded text:
Cantate Domino canticum novum: principatus ejus glorificatur, et nomen illius a summitate terrae: qui descendunt in mare et navigant illud, insulae et habitatores earum: laetare desertum et vici ejus: villae et habitatores Cedar. Laetabuntur qui habitant in Petra: de summitate montium clamabunt. Dabunt Deo gloriam, virtutes ejus in insulis nuntiabunt. Dominus Deus virtutum egredietur et conteret bellum, suscitabit zelum, et clamabit super inimicos suos cum fortitudine. Tacui a principio, num semper tacebo et sustinebo? sicut pariens patienter egi, erumpam et arefaciam simul, vastabo montes et colles, et omne fenum eorum arefaciam. Et ponam flumina in insulas, et paludes siccabo. Et adducam caecos per viam quam nesciunt, et semitas quas ignoraverunt, calcare eos faciam; faciam eis tenebras in lucem, et prava in recta. Haec verba faciam illis, et non derelinquam eos, ipsi vero conversi sunt retrorsum; confundamini confusi
Abbreviated transcription (Latin):
nouissimus. Ego sum. A. & .ω. & absq
me non est ds̃. quia puer quẽ elegi in me
ds̃ est. de quo supra diri. Ecce puer m̃s
quẽ elegi. electus quẽ suscepit anima mea.
iudiciũ gentib ꝓferet. & in nomine eiꝰ

Expanded text:
novissimus, ego Α et Ω; et absque novissimus, ego Α et Ω; et absque me non est Deus, quia puer quem elegi, in me Deus est. De quo supra dixi: Ecce puer meus, quem elegi: electus meus, quem suscepit anima mea: judicium gentibus proferet: et i
Abbreviated transcription (Latin):
effusionẽ sp̃s scĩ. quẽ cunctis credentib
daturũ se esse ꝓmisit. quando ꝓ uarietate
meritoꝵ alius dicet dni ego sum. alius
uocabit in nomine iacob. alius scribet ma.¬
nu sua esse se dñi. & cum ortus sit in infi¬
deli turba gentilium. in nomine assimila.¬
bit᷑ isrł. ut derelictis idolis unius dĩ cultor
sit: incipit altera pericopẽ quã totã simul
ꝓposuimꝰ. ne unius sensus diuideremꝰ con-¬
tinentiã. & quia septuaginta in hoc capi.¬
tulo exceptis paucis uerbis non discrepant
ab hebraico: nr̃a editione contenti sumus
qua intellecta noscentur & cȩterȩ. Est
aut̃ sermo contra illius temporis idolatras.
contẽpta simulachris ligneis inclinentur.
& ad orent oꝑa manuum suarũ. Curramꝰ
gͦ ꝑsingula. Hȩc dicit dñs rex isrł qui in
me crediturus est. & redemptor eiꝰ. Quis
filii mei suscipiet aduentum : Dñs exerci¬
tuum siue uirtutũ. & omp̃s. hoc enĩ in he¬
braico sonat sabaoth: ego sum pͥmꝰ & ego

Expanded text:
Sancti, quem cunctis credentibus daturum se esse promisit, quando pro varietate meritorum alius dicet, Domini ego sum: alius vocabit in nomine Jacob: alius scribet manu sua se esse Domini, et cum ortus sit de infideli turba gentilium, in nomine assimilabitur Israel, ut relictis idolis, unius Dei cultor sit: incipit altera περικοπὴ, quam totam simul proposuimus, ne unius sensus divideremus continentiam. Et quia Septuaginta in hoc capitulo exceptis 527 paucis verbis non discrepant ab Hebraico, nostra editione contenti sumus, qua intellecta, noscentur et caeterae. Est autem sermo contra illius temporis idololatras, contempta, simulacris ligneis inclinentur, et adorent opera manuum suarum. Curramus ergo per singula. Haec dicit Dominus rex Israel, qui in me crediturus est, et redemptor ejus, qui Filii mei suscipiet adventum: Dominus exercituum atque virtutum, et Omnipotens. Hoc enim in Hebraico sonat SABAOTH  . Ego sum primus, et ego
Abbreviated transcription (Latin):
ligant a quo ista ꝑpessi sunt. causasq suȩ
uastitatis agnoscant. Qui nec audire nec
facere uoluer̃ quȩ lege pͣcepta sunt. Ideo
effudit suꝑ eos totam irã suã &e indignatio.¬
nẽ furoris plenã. ut qui prius tacuerat:
nequaquã ultra reticeret. nec sermonib
eos sed poenis atq torm̃tis corriperet. &
comp̃henderet eos bellum fortissimũ quod
nequaquã possint euadere. ostendens fe¬
rociã Romanor. Cumq ex omĩ parte cõ¬
bustus sit & nichil in se habeat sanitatis.
tamen non intelligit causam poenȩ suȩ.
qđ iccirco punitꝰ sit: quia dĩ filiũ ñ recepit.

Expanded text:
ligant, a quo ista perpessi sint. Causasque suae ligant, a quo ista perpessi sint. Causasque suae vastitatis agnoscant, qui nec audire nec facere voluerunt quae Lege praecepta sunt. Ideo effudit Dominus super eos totam iram suam et indignationem furoris plenam, ut 515 qui prius tacuerat, nequaquam ultra reticeret, nec sermonibus eos, sed poenis tormentisque corriperet, et comprehenderet eos bellum fortissimum, quod nequaquam possint evadere, ostendens ferociam Romanorum. Cumque ex omni parte combustus sit, et nihil in se habeat sanitatis, tamen non intelligit causam poenae suae quod idcirco punitus sit, quia Dei Filium non receperit.
Abbreviated transcription (Latin):
cnĩ corpopłi huius. Dñs inquit uoluit
iit sanctificaret eum. & magnificaret legẽ
suam. & popłm iacentẽ extolleret ac leua.¬
ret. sed ille dĩ facere noluit uoluntatẽ.
Et iccirco ab aduersarus suis direptꝰ ÷ atq
uastat᷑. quos uel demones uel hostes intel¬
ligere debemus . Laqueus iuuenũ om̃s. &e
in domib carcerũ absconditi sunt. siue
ut septuaginta transtuler̃. laqueus in
cubiculis ubiq & indomib simul inqͥb
ibsconder̃ eos. Scribas significat & pha-¬
iscos. qui plebẽ miserabilẽ deceꝑunt.
e ubiq posuer̃ insidias contra dnm sal
nec ipsi intrantes. & alios uolentes introire
ꝓhibentes. Pulchreq pectora ͤ m quib habi.¬
tabant cogitationes pessimȩ. carceres ap¬
pellauit. Ideo facti sunt in rapinã & indi-¬
reptionẽ. nec fuit qui liberaret eos. & ꝓ
eis sermonẽ faceret. Simulq ꝓpħa cohor¬
tatur eos. ut si om̃s audire non possint:
saltem pauci futura cognoscant. & intel¬

Expanded text:
opuli hujus . Dominus, inquit, voluit ut sanctificaret eum, et magnificaret Legem suam, et populum jacentem extolleret ac levaret. Sed ille Dei facere noluit voluntatem: et idcirco ab adversariis suis direptus est atque vastatus, quos vel daemones, vel hostes intelligere debemus. Laqueus juvenum omnes, et in domibus carcerum absconditi sunt. Sive ut LXX transtulerunt, Laqueus in cubilibus ubique: et in domibus simul, in quibus absconderunt eos: Scribas significans et Pharisaeos, qui plebem miserabilem deceperunt, et ubique posuerunt insidias contra Dominum Salnec ipsi intrantes, et alios volentes introire prohibentes. Pulchreque pectora eorum in quibus habitabant cogitationes pessimae, carceres appellavit. Ideo facti sunt in rapinam, et in direptionem: nec fuit qui liberaret eos, et pro eis sermonem faceret. Simulque Propheta cohortatur eos, ut si omnes audire non possint, saltem pauci futura cognoscant et intel
Abbreviated transcription (Latin):
cos meos misi : Haud dubiũ quin ꝓpħas
fuit dni: Cui dr̃. O isrł qui uides multa.
e habes ꝓpħas plurimos ꝑ quos dĩ man.¬
lata cognoscas. nonne custodies quȩ tibi
precepta sunt: Qui aꝑtas habes aures. ñ ne
audies quȩ dicuntur: De quo & supra legimꝰ.¬

Expanded text:
ios meos misi? haud dubium quin Prophetas ios meos misi? haud dubium quin Prophetas fuit Domini? Cui dicitur: O Israel qui vides multa, et habes Prophetas plurimos, per quos Dei mandata cognoscas, nonne custodies quae tibi praecepta sunt? Qui apertas habes aures, nonne audies quae dicuntur, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
Icati sunt serui dĩ : Uidistis sepe. & nu
custodistis aꝑtȩ sunt aures ce ñ auasse¬
niquficaret. & uidi. & erat populus uastat᷑
ma direptus. Laqueus enim in cubiculis
ati sunt in direptionẽ. & non erat
Qs erueret. in prȩdam. ce ñ erat qui dice.¬
u oradle. Quis est in uobis qui hec audiat.
fitura cognoscat: Quis dedit in dep̾da¬
au peccauerunt. Et nolustis inuiis eius
imbulare. neq audire legẽ eiꝰ. Et induã
upeos iram furoris sui. & pͣualuit aduer.¬
us eos bellum. & qui comburebant eos ꝑ
arcũitũ. & non cognouit unusqͥsq. nec
posuer suꝑ animam. Ne quis putaret hoc
dicit᷑. surdi audite & ceciintuemini
duidendum. ad gentiũ popłm ꝑtinere.
prius surdus &e cecus fuerat. ut iudei
ulta int̾p̃tatione appbare contendunt.
ise ꝓpheticus sermo demonstrat. qͥsurdi
ececi intelligi debeant. Quis inquit cetꝰ
nisi serius m̃s. & surdus. nisi adquẽ nun-¬

Expanded text:
aecati sunt servi Dei. Vidistis saepe, et non aecati sunt servi Dei. Vidistis saepe, et non custodistis: apertae sunt aures, et non audis. Et vidi, et erat populus vastatus atque direptus. Laqueus enim in cubilibus derunt eos. Facti sunt in direptionem: et non erat qui erueret praedam: et non erat qui diceret: Redde. Quis est in vobis qui haec audiat, et futura cognoscat? Quis dedit in direptcui peccaverunt? et noluistis in viis illius ambulare, neque audire legem ejus. Et induxit super eos iram furoris sui: et praevaluit adversus eos bellum, et qui comburebant eos per circuitum: et non cognovit unusquisque, nec posuerunt super animam. Ne quis putaret hoc quod dicitur: Surdi, audite, et caeci, intuemini ad videndum, ad gentium populum pertinere, qui prius surdus et caecus fuerat ut Judaei stulta interpretatione approbare contendunt, ipse propheticus sermo demonstrat, qui surdi et caeci intelligi debeant. Quis, inquit, caecus, nisi servus meus: et surdus, nisi ad quem nunt