comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ma. Ideoq non manducandũ ẽẽ sanguinem.
lex precepit. Et quia de corpore dñi plem¬
or hic tractatꝰ occurrit. breuiter quȩ de sacra¬
mento corꝑis & sanguinis scienda sunt. ui
ad inuisibilia paternȩ maiestatis tnsiturus.
celebrato sacram̃to ueteris paschȩ. post ty¬
picũ agnũ. in ultimo corpꝰ suum & sangui¬
nem in specie panis & iuni. tradidit disci¬
pulis suis. Ubi diligenter animadũtendum
est. quare post typici agni sacram̃tum. sui
apłis: & quare sub alia. specie. & cum sub
alia quare. potiꝰ sub ista. & cum sub ista. qua.¬
re. sub duplici: deinde quare aqua. misceat᷑.
post quid a bonis quid̃ a malis sumatur:
deinde quȩ ibi uidentur esse. uel fieri. utrum
dedisse discipulis. ut ostenderet ueteris legis
sacram̃ta. cessatura. inter quȩ p̃cipuũ erat
agni paschalis sacram̃tum. & noue legis sa¬
cramenta. substituenda. inter que excel¬
lit dñici corporis sacram̃tum. Ideo etiam
pt alia dedit. ut memorię discipuloꝵ¬

Expanded text:
ma . Ideoque non manducandum esse sanguinem lex praecipit. Et quia de corpore Domini plenior hic tractatus occurrit, breviter quae de sacramento corporis et sanguinis scienda sunt videad invisibilia aeternae majestatis transiturus celebrato sacramento veteris Paschae, post typicum agnum in ultimo corpus suum et sanguinem in specie panis, vini tradidit discipulis. Ubi diligenter animadvertendum est quare post typici agni sacramentum sui apostolis, et quare sub alia specie; et cum sub alia, quare potius sub ista; et cum sub ista, quare sub duplici. Deinde quare aqua admisceatur, post quid a bonis et quid a malis sumatur; deinde quae ibi videntur esse vel fieri, utrum t sanguinem suum dedisse discipulis, ut ostenderet veteris legis sacramenta cessatura inter quae praecipuum erat agni paschalis sacramentum, et novae legis sacramenta instituenda inter quae excellit Dominici corporis sacramentum. Ideoque etiam st alia dedit, ut memoriae discipulo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ in carne ñ uita s uicio intellexerit
ostendit. qͣsi. qͥ in carne st̃ ñ placent
dõ. Uos autẽ o romani ñ estis in carne.
id ẽ ñ facitis oꝑa carnus. Quasi.h
id ẽ in his quȩ suadet ratio. ita. tam̃
hoc dico. si sp̃c dĩ habitat in uob̃. Ecce
hic docet. qͥmͦ qͥs ambulet scđm sp̃m.¬

Expanded text:
esse in carne, non vita, sed vitio intellexerit, esse in carne, non vita, sed vitio intellexerit, ostendit. Quasi dicat: Qui in carne sunt, non placent Deo, vos autem, o Romani, non estis in carne, id est non facitis id est in his quae suadet ratio, ita tamen hoc dico, si spiritus Dei habitat in vobis. Ecce hic docet quomodo quis ambulet secundum
Abbreviated transcription (Latin):
potest utiq s prudentia carnis ñ po¬
test. id ẽ natura. potest. uiciũ ñ po¬
test. S medicꝰ ad hoc uenit. ut pellat.
uiciũ. Uenit enĩ saluator ad genꝰ hu¬
manũ. nullũ sanũ inuenit. Ide ma¬
gnꝰ medicꝰ uenit ad sanandũ uiciũ.
quo sanato rep̾ta ẽ natura. Et dr
hoc contͣ manicheos. qͥ uolebant aliã.
contͣ đm inducere naturã mali. hoc.
ũbo apłi suũ confirmantes errorẽ.
S unꝰ hõ ẽ eademq natura a bono
dõ condita. bona. quȩ heri sapiebat.
scdm carnẽ. hodiȩ scd̾m sp̃m sapit. q̃
dũ uiciũ hr̃ ñ potest subici legi dei.
sicut claudicatio ñ potest subici re¬
cte ambulationi. Tolle uͦ daudica¬
tionẽ. & uidebis rectã ambulatio¬
nẽ. Ita exduso uicio. sanata ẽ na¬
tura. Qa autẽ ꝑ singula ĩmorord¬
Qui enĩ in carne st̃. id ẽ qͥ pꝰt concupis¬
centias carnis eunt & carnis uoluptatibꝰ
delectant᷑. do placere ñ posst̃. Uos aut̃
Uerba. ad ipsos romanos conũtit. & qͥͦd

Expanded text:
st utique: sed prudentia carnis non potest; id est natura potest, vitium non potest. Sed medicus ad hoc venit ut pellat vitium. Venit enim Salvator ad genus humanum, nullum sanum invenit, id est magnus medicus venit, ad sanandum vitium, quo sanato, reparata est natura, et dicitur hoc contra Manichaeos qui volebant aliam contra Deum inducere naturam mali, hoc verbo Apostoli suum confirmantes errorem. Sed unus homo eademque natura, a bono Deo condita bona, quae heri sapiebat secundum carnem, hodie secundum spiritum sapit, quae dum vitium habet non potest subjici legi Dei, sicut claudicatio non potest subjici rectae ambulationi. Tolle vero claudicationem, et videbis rectam ambulationem. Ita excluso vitio, sanata est natura. Quid autem per singula immo rorQui autem in carne sunt, id est qui post concupiscentias carnis eunt, et carnis voluptatibus delectantur, Deo placere non possunt. Vos autem. Verba ad ipsos Romanos convertit, et quod
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ualia. ẽ uita. id ẽ causa. uitȩ in futu¬
ro: & hic ẽ pax m̃tis. uel ẽ uita & pax.
id ẽ. uita. cum pace quȩ erit in futuro.
Uere prudentia carnis mors ẽ. qͥa sapi¬
entia. carnis. scił quȩ a. dõ intendit car¬
nalibꝰ inunica ẽ deo. id ẽ qͥ sapit. scdn
carnẽ inunicꝰ ẽ dõ. quẽ sͥ finẽ ñ constitu

Expanded text:
ualia, est vita, id est causa vitae in futuro, et hic pax mentis, vel est vita et pax, id est vita cum pace quae erit in futuro. Vere prudentia carnis est mors, quia sapientia carnis, scilicet quae adeo intendit carnalibus, inimica est Deo, id est qui sapit secundum carnem, inimicus est Deo, qu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa liberata ñ ẽ. nec potest hõ aliqͥd bo¬
ni uelle. nͥ adiuuet᷑ ab eo qͥ malũ ñ potest.
uelle: & ido uigilantissime hic dixit libe¬
ratos a. peccato. & supͣ liberos iusticiȩ. Li¬
berum cni arbitriũ usq adeo in peccatore ñ
pũt. ut ꝑ ipsum peccent maxime om̃s qͥ
cum delectatione peccant. & quibꝰ placet
qͦd eis libet. Lberi gͦ a iusticia ñ st̃. nͥ a¬

Expanded text:
test homo aliquid boni velle, nisi adjuvetur ab eo qui malum non potest velle. Et ideo hic vigilantissime dixit liberatos a peccato, et supra, liberos justitiae. Liberum enim arbitrium usque adeo in peccatore non periit, ut per ipsum peccent, maxime omnes qui cum delectatione peccant, et quibus placet, quod eis libet. Liberi ergo a justitia non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cm̃dati. Bene dixi fidei ur̃ȩ. nam fide. quȩ. ꝑ dilectionẽ oꝑatur.
statis. ñ dñio. Statui autem. Quasi. Parcens ñ ueni ad uos. sed sta¬
id est ita ut iterũ ẽẽt mͥ tristicia. sicut fuit ei auditis eoꝵ peccatis.
Et uere de peccatis ur̃is est mͥ tristicia. quia de. penitentia est mͥ
leticia: & uere. si es  contristo uos. corrigendo. increpando. qͦcumq

Expanded text:
emendati. Bene dixi fidei vestrae. Nam fide, quae per dilectionem operatur, emendati. Bene dixi fidei vestrae. Nam fide, quae per dilectionem operatur, statis non dominio. id est ita ut iterum esset mihi tristitia, sicut fuit ei auditis eorum peccatis. Et vere de peccatis vestris mihi est tristitia, quia de poenitentia mihi est laetitia. Et vere
Abbreviated transcription (Latin):
se uelle cortigere. s: oꝑam ñ dabant ut implerent id. quasi ꝓ leui¬
tate. uel terreno commodo ñ dimisi. s parcens uob̃. Et de hoc
ego inuoco đm testem. non solum cont᷑ corpꝰ. s etiam. in id est con¬
ultra pͥmam uicem. uel ultra id est pꝰtqͣm a uobis discessi: & hoc
feci parcens uobis. scił nẽ contristarem multos asꝑe corripiendo
in quo peꝑcit eis. ne eo asꝑiore. uerterentur in seditionem. Gult
gͦ priꝰ mitigari eos & em̃dari. & ideo ñ ex leuitate uel carnali
cogitationẽ non impleuit quȩ disposuit. sp̃ualis enim t̃c dispo¬
situm ñ implet. qnͣdo ꝓuidentiꝰ aliquid ad salutem meditatur.
Et ne indignentur quasi de dñio. eo qđ dixerat. parceus uobis ñ
ueni. subdit. ñ ideo dico parcens. quia dñamur fidĩ ut̃ę. id est
quia. dñium & coactionem patiatur fides u̾ia. quȩ uoluntatis

Expanded text:
velle se corrigere, sed operam non dabant ut implerent; id quod pro levivelle se corrigere, sed operam non dabant ut implerent; id quod pro levitate vel terreno commodo non dimisi, sed parcens vobis, et de hoc, ego invoco Deum testem, non solum contra corpus, sed et in, id est conultra primam vicem. Vel, ultra, id est postquam a vobis discessi; et hoc feci parcens vobis, scilicet ne contristarem multos aspere corripiendo, in quo pepercit eis, ne eo asperiore verterentur in seditionem. Vult ergo prius mitigari eos et emendari, et ideo non ex levitate vel ex carnali cogitatione non implevit quae disposuit. Spiritualis enim tunc dispositum non implet, quando providentius aliquid ad salutem meditatur. Et ne indignentur quasi de Domino, eo quod dixerat, parcens vobis non veni, subdit, non, ideo dico parcens, quia dominemur fidei vestrae, id est quia dominium et coactionem patiatur fides vestra, quia voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
bilis & inuisibilis ueritas. ꝑ sp̃m animam. & per animam corpꝰ sus¬
cipiens. totũ hominẽ assumptum ab om̃ib infirmitatib sine. sui
contaminatione liberauit: Mentiuntur gͦ illi. ñ mentitur ueritas
manifestatur. quia ꝑ hoc ꝓbamur uera. p̃dicate. Quiꝰ confirmat nos.¬
Quasi. Głam nr̃ãm dico. non tam̃ uobis tribuo. s ds est qui confir¬
mat nos iudeos uobiscum. id est quia & gentes cum iuideis confirma¬
tȩ. sunt. Confirmat dico. in xp̃o id est in uera. p̃dicatione. xp̃i. tẽ
si uos estis firmi in xp̃o. magis constat. de nobis ꝑ quos uos firmi
sp̃m sc̃m credidit. non est dubium quin iam mortalib addat głam.
nobis. Ego autem. Hic aꝑtt quare. ad eos non uut. sicut dixerat. ne
putarent se contẽptos ire distulit ad quos. ut tunc iret cum iam
ꝓpe om̃s em̃datos inueniret: hiis enim loquitur ñc qui uidebant᷑

Expanded text:
bilis et incommutabilis veritas per spiritum animam, et per animam corpus susbilis et incommutabilis veritas per spiritum animam, et per animam corpus suscipiens totum hominem assumptum ab omnibus infirmitatibus sine sui contaminatione liberavit? Mentiuntur ergo illi, non mentitur veritas manifestatur, quia per hoc probamur vera praedicare. Quasi gloriam nostram dico, non tamen nobis tribuo. Sed Deus est qui confirmat nos, Judaeos, vobiscum, quia et gentes cum Judaeis confirmatae sunt. Confirmatae dico, in Christo, id est in vera praedicatione Christi. Tunc si vos estis firmi in Christo, magis constat de nobis per quos firmi Spiritum suum eredidit, non est dubium quin jam immortalibus addat gloriam. nobis. Ego autem. Hic aperit quare ad eos non ivit sicut dixerat, ne putent se contemptos ad quos ire distulit, ut tunc iret cum jam prope omnes emendatos inveniret. His enim loquitur nunc qui videbantur
Abbreviated transcription (Latin):
ipse. quia qđ docuit tantũ p̃dicamꝰ. Uel in illo dĩ filio ñ fuit est & ñ:
quia. nũnqͣm aliud uoluit qͣm qđ utile est. s est fuit in illo. quia uo¬
luntas eiꝰ semꝑ fuit cum utilitate. Quotqͦt enuim. Quasi. Cerax est dĩ
filiꝰ. & uere: quia. ꝓmissiones dĩ ꝗt᷑qͦt suut. in illo est. Uel etiam alia.
littera. id ẽ ueritas & complerio. quĩa in illo exhibitȩ & adimple¬
tȩ sunt: ideo q ñ sunt audiendi. qui ñ uerũ hominẽ dĩ filium
suscepisse dicunt. neq natũ de femina. s falsam carnẽ & imaginem
corpori simulatam ostendisse uidentib: in quẽ errorem ꝓrumpunt.
quia. timent qd fieri ñ potest. scił ne. humana carne ueritas & sub¬
stantia. dĩ inquinetur. & ideo ueritatẽ dicunt ẽe m̃titam. & tam̃¬
gere. & eos mundos & sinceros seruare. Si gͦ uisibilia munda uisibi¬
lib inmundis contingi possunt. & ñ inquinari. qͣntomagis incõmuta.¬

Expanded text:
dicamus. Vel, in illo Dei Filio non fuit, est et non, id est nunquam aliud voluit quam quod utile est. Sed est fuit in illo, quia voluntas ejus semper fuit cum utilitate. Quotquot enim. Quasi dicat: Verax est Dei Filius et vere, quia promissiones Dei quotquot sunt, sunt in illo est, vel etiam, alia littera, id est veritas et completio, quia in illo exhibitae et adimpletae sunt. Ideoque non sunt audiendi, qui non verum hominem Filium Dei suscepisse dicunt, neque natum de femina, sed falsam carnem et imaginem corporis simulatam ostendisse videntibus in quem errorem prorumpunt, quia timent quod fieri non potest, scilicet ne humana carne veritas et substantia Dei inquinetur, et ideo veritatem dicunt esse mentitam. Et tamgere, et eos mundos et sinceros servare. Si ergo visibilia munda visibilibus immundis contingi possunt et non coinquinari, quanto magis invisi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ p̃sentiam. & hoc ipsum scił qđ nemo me letificat. nͥ qui con¬
tristatur ex me scripsi uob̃ mͦ. ut ñ cum uenero habeam de uob
tristiciam. quȩ fit. de incorreptione ur̃a suꝑ tristiciã quã habec
de peccatis. de quibꝰ scił uobis oportuerat me gaudere. ñ solum
ñc s & olim cum contͥstauistis. & sic grauit̃ peccauistis. Gaudi¬
um autem apłi. purificatio est ppłi. Scripsi dico. confidens in
om̃ib uobis. qđ ultra ñ habebotristiciam de uobis. quia em̃da¬
bimim. Uidete gͥ ne. ftustra confidam. qđ meũ gaudiũ ent¬

Expanded text:
praesentiam. Et hoc ipsum, scilicet quod nemo me laetificat, nisi qui contristatur ex me, scripsi vobis modo nunc, non cum venero habeam, de vobis tristitiam, quae sit de incorrectione vestra, super tristitiam, quam habeo de peccatis, de quibus, scilicet vobis, oportuerat me gaudere, non solum nunc, sed et olim cum contristavistis, et sic graviter peccavistis. Gaudium autem Apostoli purificatio est populi. Scripsi dico, confidens in omnibus vobis, quod ultra non habebo tristitiam de vobis, quia emendabimini. Videte ergo ne frustra confidam, quod non mecum gaudium e
Abbreviated transcription (Latin):
ille qui dicit uerũ qđ putat falsum. nec ille est liber a m̃dacio. qui ore
nesciens loquit᷑ uerũ: sciens autẽ ñ ẽe uerum. uoluntate m̃titur.
Nel ita. ut sit. Quasi. Numqͥd leuitate usus sum. aut scđd̃m carnẽ
cogito. ut sit apua me. est & ñ. id ẽ ut p̃ponam uoluntatẽ utilitati:¬
Quasi. Non est apud me. est & ñ: id ẽ ñ aliud egi qͣm sciui esse.
agendum. quia utilitas p̃ponenda. ẽ uoluntati. Fidelis autẽ. uł enim.
Quasi. In hoc ñ sum m̃tiri credendus. quia. in nullo alio sum uob̾ m̃ti¬
tus. & hoc credi potest. quia ds est fidelis id ẽ uerax. qui ꝓmisit
doctores uetitatis. Si gͦ m̃dax essem qͥ sum doctor eiꝰ. ñ eẽt ipse fidelis.
Et quia fidelis est. ꝑ hoc patet. quia in illo ẽ. & cȩtera. Uel ita. Qua
do p̃dicatoꝵ. Uel ñ ẽ in illo. est & ñ. id est ñ aliud egi qͣm sciui ẽe.
agendum. quia utilitas p̃ponenda est uoluntati. Dei eñ filiꝰ. ꝙͣsi.

Expanded text:
ille qui dicit verum quod putat falsum: nec ille est liber a mendacio, qui ore nesciens loquitur verum, sciens autem non esse verum, voluntate mentitur. Vel ita, ut sit. Quasi dicat: Nunquid levitate usus sum? aut secundum carnem cogito? Ut sit apud me, est et non, id est ut praeponam voluntatem utilitatiat: Non est apud me, est et non, id est non aliud egi quam scivi esse agendum, quia utilitas praeponenda est voluntati. Fidelis autem vel enim. Quasi dicat: In hoc non sum mentiri credendus, quia in nullo alio sum vobis mentitus. Et hoc credi potest, quia Deus est fidelis, id est verax qui promisit doctores veritatis. Si ergo mendax essem qui sum doctor ejus, non esset ipse fidelis. Et quia fidelis est, per hoc patet, quia in illo, etc. Vel ita, quasi dopraedicatorum. Vel, non est in illo, est et non, id est non aliud egi quam scivi esse agendum, quia utilitas praeponenda est voluntati. Dei enim Filius. Quas
Abbreviated transcription (Latin):
ne & consecratione sacerdotali sc̃ificaretur. & dñici corporis & sangiu¬
nis sacram̃tum conficcretur. Post celebrationem uͦ sacri misterq̃. &
consectationem panis ac uini. suas oblationes uendicabant. & alus
ñ communicantes soli sumebant. ut inde etiam inebriarentur aliis
quia unusquisq ur̃o p̃sumit ad manducandum suã cȩnã. resu¬
mens totum qđ obtulit: & aliꝰ quidem esurit. alius autem ebriꝰ est.¬

Expanded text:
ne et consecratione sacerdotali consecraretur, et Dominici corporis et sanguinis sacramentum confiteretur. Post celebrationem vero sacri mysterii, et consecrationem panis et vini suas oblationes vindicabant, et aliis non communicantes soli sumebant, ut inde etiam inebriarentur aliis quia unusquisque enim ad manducandum suam coenam, resumens totum quod obtulit, et alius quidem esurit, alius autem ebrius est
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam dei. & cęt̃a. Et hoc cotidianus us¬
ipsum parietesq prodierit uel confugertt:
quib ȩccłiȩ congregatio continet᷑. Uel alit̃
potest legi. unꝰquisq enĩ. & cet̾a. Notat
illos qui munera quȩ offerebant altaribus
gͥ resumebant. nec aliĩs ñ habentibꝰ cõmu¬
nicari sinebant. Offerebant enim diuites
panem & umũ habundant̃. ut benedidio

Expanded text:
esiam dei contemnitis? et hoc cotidianus ipsum parietesque prodierit, vel confugerit, quibus Ecclesiae congregatio continetur. Vel aliter potest legi. Unusquisque enim, etc. Notat illos qui munera quae offerebant altaribus sibi resumebant, nec aliis non habentibus communicari sinebant. Offerebant enim divites panem et vinum abundanter, ut benedictio
Abbreviated transcription (Latin):
& quia hȩc dõ ñ p̃ponunt. salui er̃t ꝑ fundam̃tum. Qui uͦ hȩc dõ prepo¬
nunt. uel crimina cõmittunt. ñ suꝑ edificant s destruunt fundam̃tum.
Et est sensꝰ. Siquis autẽ edificat suꝑ fundam̃tum. hoc: id ẽ suꝑ fidẽ
xp̃i. aurũ contẽplando dm. argentũ diligendo ꝓximũ. lapides p̃ciosos
bona oꝑa faciendo. id ẽ qͥ tales st̃ ut tantũ cogitent. quȩ dĩ sunt: & si
quis edtficat. ligna. fęnũ. stipuilã. id ẽ qui his tẽporalibꝰ infirmitati hu

Expanded text:
Et quia haec Deo non praeponunt, salvi erunt per fundamentum. Qui vero haec Deo praepoEt quia haec Deo non praeponunt, salvi erunt per fundamentum. Qui vero haec Deo praeponunt, vel crimina committunt, non superaedificant, sed destruunt fundamentum. Et est sensus: Si quis aedificat super fundamentum hoc, id est supra fidem Christi, aurum, contemplando Deum; argentum, diligendo proximum; lapides pretiosos, bona opera faciendo, id est qui tales sunt, ut tantum cogitent quae Dei sunt. Et si quis aedificat lignum, fen
Abbreviated transcription (Latin):
uel rapinȩ molitur. nec eaꝵ minuendaꝵ uel a mittendaꝵ metu in aliqđ
crim̃ labitur: ligna. fenũ. stipulam. edificat. Qui autem bene uiuunt.
& dm honorant & laudant. & patientes st̃ in tribulationibꝰ. & deside¬
rant pattiam: aurũ argentũ. lapides p̃ciosos edificant. Hec autẽ tria.
edificant contẽptores scł̃i. qui sua om̃ia. pauꝑibꝰ dant. uel qui tamꝗͣ ñ
habentes habent. Dec frustra. tria. & tria. exp̃ssit. Aurũ enĩ edificat
in contẽplatione dĩ. argentũ in dilectione ꝓximi. lapides p̃ciosos in oꝑib
bonis. quȩ ñ consumunt᷑ ab igne. s: nichil uel parũ sentiunt. Ligna. fenũ
stipulam. edificant. qui & si aliena ñ rapiunt. rebꝰ tam̃ infirmitati concei¬
sis aliqua. dilectione inherent. qui scłm suos amandi hȩc modos. diutiꝰ
ut lignũ. uł minꝰ ut fenum. uł miimũ ut stipula ignen sustinebunt.

Expanded text:
uid rapinae molitur, nec earum minuendarum vel amittendarum metu in aliquod uid rapinae molitur, nec earum minuendarum vel amittendarum metu in aliquod crimen labitur, lignum, fenum, stipulam aedificat. Qui autem bene vivunt, et Deum honorant, et laudant, et patientes sunt in tribulationibus, et desiderant patriam, aurum, argentum, lapides pretiosos aedificant. Haec enim tria aedificant contemptores saeculi, qui omnia sua pauperibus dant, vel qui tanquam non habentes habent. Nec frustra tria et tria expressit. Aurum enim aedificant, in contemplatione Dei, argentum in dilectione proximi, lapides pretiosos in operibus bonis, quae non consumuntur ab igne, sed nihil vel parum sentiunt. Lignum, fenum, stipulam aedificant, qui etsi aliena non rapiunt, rebus tamen infirmitati concessis aliqua delectatione inhaerent, qui secundum suos amandi haec modos, diutius ut lignum, vel minus ut fenum, vel minimum ut stipula ignem sustinebunt.
Abbreviated transcription (Latin):
fidi aliꝰ suꝑ edificat. aurum. argentum. lapides p̃ciosos: is uidelicet qͥ o¬
gitat quȩ d̃i sunt. qmͦ placeat. d̾o:. aliꝰ edificat suꝑ hoc fundam̃tum.
ligna. fenum. stipulam: is uidelicet. qͥ cogitat quȩ mundi st̃. qͦm placeat.
mundo. Non enim hȩc tria de malis oꝑibꝰ accipienda. st̃. quasi fides sine
sdđarium rerũ quamuis licite concessarũ tales cupiditates. ut amitti sine
animi dolore ñ possint. Qui gͦ adhuc amant scłaria. & negociĩs terrenis¬
implicati st̃. & dediti sunt uinculis qͥbusdam. & affectionibꝰ carnis. domi
bꝰ. coniugibꝰ suis. possessionibꝰ. & tam̃ xp̃iani st̃. tta ut cor eoꝵ ñ recedat ã¬
xp̃o & nil p̃ponant xp̃o: edificant qͥdem ligͥna. fenũ stipulã. Et ut aꝑ¬
tius & clariꝰ dicam. qui cuxa. diuitias suas quodam carnali tenet᷑ affectũ.
& tam̃ ex eis multas elemosinas facit. nec ad eas augendas fraudis aliqͥd¬

Expanded text:
fidei, alius superaedificat aurum, argentum, lapides pretiososfidei, alius superaedificat aurum, argentum, lapides pretiososgitat quae Dei sunt, quomodo placeat Deo; alius aedificat super hoc fundamentum, lignum, fenum, stipulam, is videlicet qui cogitat quae mundi sunt, quomodo placeat mundo. Non enim haec tria de malis operibus accipienda sunt, quasi fides sine rerum saecularium, quamvis licite concessarum, tales cupiditates, ut amitti sine animi dolore non possint. Cum implicati sunt, et dediti sunt vinculis quibusdam et affectionibus carnis domibus suis, conjugibus, possessionibus, et tamen Christiani sunt, ita ut cor eorum non recedat anant Christo, aedificant lignum, fenum, stipulam; et ut apertius dicam, qui circa divitias suas quodam carnali affectu tenetur, et tamen ex eis multas eleemosynas facit, nec tamen ad eas augendas fraudem vel aliq
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis autem. Quasi. Fundam̃tum nemo potest mutare. s de
suꝑedificatione. uidendũ est. quia manifestũ cuiꝰq opꝰerit. Et hoc
tum. lapides p̃ciosos. ligna. fenum stipulam: uniꝰ cuiꝰq opꝰ manife.¬
stum erit. qͦd ita. intelligendũ quidã putant. ut illi uideant᷑ edi
quȩ est in xp̃o uĩu bona opera adiciunt: illi autẽ. ligna. fenc̃. sti¬
pulã. qͥ cũ fidẽ eandẽ habeant. male oꝑantur. undẽ arbtrantur
ꝑ quasdam penas ignis posse purgari. ad salutem ꝑcipiendam. me
neq auari. & ceteta. regnum dĩ possidebunt. Illud. deniq qm uerũ est.
fides sine oꝑibꝰ sine oꝑibꝰ mortua ẽ Alit̃ gͦ intelligendum ẽ. qđ hic di¬
at apłs. Hõc autem si subtiliꝰ disserere coner. uereor ne ad intelligendũ
difficilior sit ipsa expositio. Enitar tam̃ qñtum dñs adiuuat. breuit̃ &¬
dilucide q̃ntum potero expedire quȩ sentio. Suꝑ fundam̃tum gͦ xp̃ianȩ

Expanded text:
Si quis autem. Quasi dicat: Fundamentum nemo potest mutare, sed de superaedificatione videndum est, quia manifestum erit cujusque opus, tum, lapides pretiosos, lignum, fenum, stipulam, uniuscujusque opus manifestum erit. Quod ita intelligendum quidam putant, ut illi videantur supquae est in Christo Jesu bona opera adjiciunt, illi autem, ligna, fenum, stipulam, qui cum eamdem fidem habeant, male operantur. Unde arbitrantur per quasdam poenas ignis posse purgari ad salutem percipiendam merineque avari, etc. regnum Dei possidebunt . Illud denique quomodo verum est: fides sine operibus mortua est? . Aliter ergo intelligendum est quod hic dicit Apostolus. Hoc autem si subtilius disserere coner, vereor ne ad intelligendum difficilior sit ipsa expositio. Enitar tamen, quantum Dominus adjuvat, breviter et dilucide, quantum potero, expedire quae sentio. Supra fundamentum Christianae
Abbreviated transcription (Latin):
ertt. tandem. & si ñ mͦ. Et uere. dies enĩ dñi id est dies uidicũ in quo
secreta. patent. declarabit. cuiꝰq opꝰ. Hic est dies hominis ꝓ nutu suo a-¬
labitur quicumq mͦ neget. & uniꝰcuiꝰq opꝰ quale fu̾erit. scđ firmũ uel
solubile. ignis futuri uidicũ ꝓbabit. Duos enim futuros ignes legimꝰ.
alterum. qui p̃cedet. quo exuretur facies huiꝰ mundi. qui emundabit
eos. qui suꝑedificauert. ligna. fęnũ. stipulã. Qui autẽ suꝑedificaue¬
runt. autũ. argentũ. lapides p̃ciosos. de utr̃oq igne securi st̃. ñ solum
de illo ȩt̃no qui in ȩt̾num cruciaturꝰ est impios. s: etiã de illo emunda¬
torio. quo purgabuntur qͥdam saluandi. Ignis enĩ extremi iudicũ tam-¬
dui durabit. qͥuousq purgati sint qͥ saluandi erant. Et si cuiꝰ opus

Expanded text:
 tamen quasi per ignem. Dies enim Domini, id est dies judicii, in quo secreta patebunt, declarabit cujusque opus. Hic est dies hominis pro nutu suo alabitur, quicunque modo 74 neget, et uniuscujusque opus quale fuerit, id est firmum vel solubile, ignis futuri judicii probabit; duos enim ignes legimus alterum qui praecedet quo exuretur facies mundi hujus, qui emundabit eos qui superaedificaverunt lignum, fenum, stipulam. Qui autem superaedificaverunt aurum, argentum lapides pretiosos, de utroque igne securi sunt, non solum de illo aeterno quo in aeternum cruciaturus est impios, sed etiam de illo emendatorio quo purgabuntur quidam salvandi. Ignis enim extremi judicii tandiu durabit, quousque purgati sint qui salvandi erant. Et si cujus opus
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ait mortalia. & ñ ait mortua. qͥa.
in resurrectione cum mortale hoc indu¬
et immortalitatẽ. ñ solũ necessitas mo¬
riendi quã m ht̃. s nec etiã morta¬
litas quã. corpꝰ animale habuit ante.
peccatũ remanebit. Et. hoc fit. ñ ꝓ
nr̃a. dignitate. nec ꝓpt̃ nr̃a merita. s¬

Expanded text:
ergo ait, mortalia, et non ait mortua, quia ergo ait, mortalia, et non ait mortua, quia in resurrectione, cum mortale hoc induet immortalitatem, non solum necessitatis moriendi quam modo habet, sed nec etiam mortalitas, quam corpus animale habuit ante peccatum, remanebit, et hoc fit non pro nostra dignitate, nec propter nostra merita, s
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ dĩ patͥs qͥ suscitauit xp̃m a mor¬
tius: hec ẽ causa. quare suscitabit alios.
quia xp̃c suscitatꝰ ẽ: habitat in uob̃.
dico qͦd qͥ hoc potuit. scił qͥ suscitauit.¬
xp̃m uĩm a mortius sicut dictũ est.
uiuificabit. & id ẽ etiã. corꝑa ur̃a. id ẽ¬
faciet impassibilia. & ĩ mortalia. corꝑa.
ur̃a mortalia. Non ait mortua. quȩ
mͦ st̃. cuni supͣ dixisset corpꝰ mortuũ.
s: ait mortalia. quale fuit corpꝰ hõĩs
etiã. ante pectatũ. Titnc enĩ mortale
erat s ñ mortuũ. qͥa. poterat mori si
peccaret hõ. S ñ habebat in se necessi¬
tatẽ moriendi. sicat hoc corpꝰ nr̃m po¬
test ẽẽ egrotabile qͣuis ñ sit egrũ. Et
ita. illud corpꝰ iam t̃c̃ erat. mortale. s
ꝓpt̾ peccatũ factũ ẽ morttũ. id ẽ neces¬
sario moriturũ. Ante peccatũ gͦ corpꝰ
erat. animale. scił qͦd ñ necesse eẽt mo¬
ri. mͦ mortuũ ẽ. scił qͦd necesse ẽ mo-¬
ri. Animale idem ẽ. qͦd mortale. Bene

Expanded text:
id est Dei Patris, qui suscitavit Christum a mortuis. Haec est causa, quare suscitabit alios, quia Christus suscitatus est. Habitat in vobis, dico quod qui hoc potuit, scilicet qui suscitavitst, vivificabit, et, id est etiam, corpora 39 vestra, id est impassibilia et immortalia corpora vestra; mortalia, non ait mortua, quae modo sunt, cum et supra dixisset corpus mortuum; sed ait mortalia, quale fuit corpus hominis etiam ante peccatum. Tunc enim mortale erat, sed non mortuum, quia poterat mori si peccaret homo, sed non habebat in se necessitatem moriendi, sicut hoc corpus nostrum potest esse aegrotabile, quamvis non sit aegrum, et ita illud corpus jam tunc erat mortale, sed propter peccatum factum est mortuum, id est necessario moriturum. Ante peccatum ergo corpus erat animale, scilicet quod non necesse esset mori, modo mortuum est, scilicet quod necesse est mori. Animale, idem est quod mortale. Bene
Abbreviated transcription (Latin):
cui dat᷑. salua & pacata. & scã. fit. s:
tura. sua mundissimũ. Et hic ẽ eiti
dentissimũ testimoniũ de resurrectiõe.
& tam p̃clara & aꝑta. sententia. ut
ñ expositore s lectore indigeat. Et
notat᷑ hic quartꝰ actꝰ hõĩs. In hac nãq
aplĩ serie. quatuor hoĩs actiones desig

Expanded text:
cui datur, salva et pacata et sancta fit, sed tura sua mundissimum. Ipse enidentissimum testimonium de resurrectione, et tam praeclara et aperta sententia, ut non expositore, sed lectore indigeat. Et notatur hic quartus actus hominis. In hac namque Apostoli serie quatuor hominis actiones desig
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ nos: s ñ sic colimꝰ dm. ut inde melior fiat. Colimꝰ enĩ adorando
eum ñ ornando. ille. autẽ sic colit nos. qͦd meliores nos reddit. Scdm
grãm. Quasi. Dei agricultura & edificatio uos estis. quibꝰ ego po¬
sui p̃dicationẽ fundam̃tum. id ẽ fidem xp̃i ñ aliã. s que ꝑͦ dile¬
ctionem oꝑatur. Posui dico. ut arthitectꝰ id ẽ pͥnceps edificũ. sapi¬
sui fundam̃tum. aliꝰ autẽ suꝑ hoc fundam̃tum edificat bona oꝑa:
edificet. desuꝑ edificatione uidendũ ẽ tantũ. Fundam̃tum enĩ
aliud nemo potest ponere: ad qđ uidentur niti speudo: pret᷑ id.

Expanded text:
 nos; sed non sic colimus Deum ut inde melior fiat. Colimus enim adorando eum, non orando; ille autem sic colit nos, quod meliores nos reddit, secundum gratiam. Quasi dicat: Dei agricultura et aedificatio vos estis, quibus ego posui praedicatione fundamentum, id est fidem Christi, non aliam, sed quae per dilectionem operatur. Posui, dico, ut architectus, id est princeps aedificii, sapisui fundamentum; alius autem, super hoc fundamentum aedificat, bona opera, ealiud nemo potest ponere, ad quod videntur niti pseudo, praeter id
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi: aliqͥs credidit. ñ om̃s. Qdam¬
int̃ se musitant & ubi posst̾ ꝓdam̃at.
& turbulenta. diceptione. contenđt.
dicentes qͥd fecer̃t̃ uidĩ. uel quȩ culpa
eoꝵ fuit. si necesse fuit ut impleret᷑.e¬

Expanded text:
at: Aliquis credidit, non omnis. Qinter se mussitant, et ubi possunt proclamant, et turbulenta disceptatione contendunt, dicentes: Quid fecerunt Judaei, vel quae culpa eorum fuit, si necesse erat, ut sermo impleret
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dicit qui ñ inuidia. & maliuolentia. ut
quibꝰ petrꝰ ait. S cio frẽs qͥa ꝑ ignorantiã
hoc egistis. Illi gͥ dĩ emtilationẽ habentes.
s uoluntatẽ & consiliũ eiꝰ nescientes: contͣ
dm agebant. quẽ se defendẽ testabantur.

Expanded text:
ut Quibus Petrus ait: Scio, fratres, quia per ignorantiam hoc egistis . Illi ergo aemulationem Dei habentes, sed voluntatem et consilium ejus nescientes, contra Deum agebant quem se defendere testabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑationẽ sp̃c scĩ qͥ scõs facit homines qͥ ctĩã
formauit. & sc̃ificauit ipsũ hoĩem in utero
uirginis ex semine mulieris sine semine. ui.¬
ri. Sequitur. Ex resurrectione mortuoꝵ. Hoc
refertur ad illud qͦd dixit. filiꝰ dĩ. qͣsi dicat.
Et qͦd ipse. ẽ filiꝰ dĩ cui humana natura. uni¬
ta est. patet ex resurrectione mortuoꝵ ilłu xp̃i
ponit. s dicit alterũ ordinẽ certiorẽ & melio¬
rem uidĩ. Uel alit̃ potest legi. ut p̃destinatꝰ
ficut p̃scitꝰ accipiat᷑. & refertur hoc ad cognitio¬
nem hominũ. sicut & illud. eto illoꝵ ds̃. id ẽ
in carne. qͥd ẽẽt. p̃destinatꝰ ẽ id ẽ. p̃scitꝰ ab ȩt̃no
manifestari filiꝰ dĩ in uirtute resurgendi. scił
cumi resurgit a. mortuis. Om̃is enĩ ambigui¬
tas & diffidentia. resurrectione ciꝰ calcata est
& comp̃ssa. Nam in morte eiꝰ etĩa discipuli
dubitauer̃t. s: in resurrectione uirtꝰ diuinitatis
um ẽẽ dñs. Prescitꝰ ẽ itaq manifestari filiꝰ dĩ

Expanded text:
tus sancti, qui sanctos facit homines, qui etiam formavit et sanctificavit ipsum hominem in utero virginali ex semine mulieris, sine semine viri. Ex resurrectione mortuorum. Hoc refertur ad illud quod dixit, Filius Dei, quasi dicat: Et quod ipse est Filius Dei, cui humana natura unita est, patponit, sed dicit alterum ordinem certiorem et meliorem videri. Vel ita potest legi, ut praedestinatus sicut praescitus accipiatur et referatur hoc, ad cognitionem hominum, sicut et illud: Ero illorum Deus , id est in carne quid esset, praesdestinatus est id est, praescitus ab aeterno, manifestari Filius Dei in virtute resurgendi, scilicet cum resurgit a mortuis. Omnis enim ambiguitas et diffidentia, resurrectione ejus calcata est et compressa. Nam in morte ejus etiam discipuli ejus dubitavere, sed in resurrectione virtus divinitatis um esse Dominus. Praescitus est itaque manifestari Filius Dei
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd mortuus mortẽ uicit. Hec enĩ maior
uirtꝰ & uictoria. uidet᷑ in xp̃o. qd ea. potesta¬
te oꝑatur mortuus. qua oꝑatꝰ fuerat uiuus.
Perquẽ accepimꝰ. Hic comũdat eũ a lib̾alita¬
te. hic. enĩ ostendit᷑. qͥd aucdor ei contulit.
Quasi dicat. talis ẽ xp̃c. ꝑ quẽ talẽ nõs apłi
cum aliis fidelibꝰ accepimꝰ. id ẽ qͥ talis dedit.
grãm scilicet reniissionẽ peccͤatoꝵ & pacien¬

Expanded text:
quod mortuus mortem vicit. Haec enim major virtus et victoria videtur in Christo quod ea potestate operatur mortuus qua operatus fuerat vivus. Per quem accepimus. Hic commendat eum a liberalitate. Hic enim ostenditur quid auctor ei contulit; quasi dicat, talis est Christus per quem talem nos apostoli cum aliis fidelibus accepimus, id est qui talis dedit gratiam, scilicet remissionem peccatorum et patien
Abbreviated transcription (Latin):
nitas qͥusq se depon̾et. & humuliꝰ ñ habuit ꝙͣ.
suscepta natura. hõis cum infirmitate carnis
usq ad moitẽ crucis. De hoc eodem haimo ita¬
ait. Non de ũbo loquitur hic apłs. s de hõie
qui ñ erat anteꝗͣ factꝰ eet. Humanttas enĩ quȩ

Expanded text:
nitas quo usque se deponeret humilius non habuit, quam suscepta natura hominis cum infirmitate carnis usque ad mortem crucis. De hoc eodem Haimo ait: Non de Verbo loquitur hic Apostolus, sed de homine, qui non erat antequam factus esset: humanitas enim, q
Abbreviated transcription (Latin):
sensꝰ. Nercedem habeo. si ex dilectione. ita facio. ut potiꝰ patiar penu¬
riam. ꝗͣ abutar potestate. qđ utiq facerem. si sumptuosum credentib
eugłm ẽẽ. importune exigendo uel indiscrete accipiendo monstrarem:
qđ dixi faciam. nam & maiꝰ feci. scit cum liber eẽm ex om̃ibꝰ. id est nul¬
lius meritis obnoxius feci me seruũ om̃ium. ut cõmodis om̃ium serui
Si au¬
tem inuitus.
dispensatio
michi cre¬
dita. est.
est ergo
merces
mea. ut
cans. sine

Expanded text:
sensus: Mercedem habeo, si ex dilectione ita facio, ut potius patiar penusensus: Mercedem habeo, si ex dilectione ita facio, ut potius patiar penuriam, quam abutar potestate: quod utique facerem, si sumptuosum credentibus Evangelium esse importune exigendo, vel indiscrete accipiendo monstrarem.  utique quod dixi faciam; nam et majus feci, scilicet cum liber essem ex omnibus, id est nullius meritis obnoxius, feci me servum omnium, ut commodis omnium deservisi autem inuitus, dispensatio mihi credita est. quae est ergo merces mea? ut cans sine
Abbreviated transcription (Latin):
impleatur. querite. pͥmum regnũ dĩ & iusticiam ciꝰ. & hec om̃ia adicient᷑
uobis. Non dixit pͥmum querite regnũ dĩ & iusticiam. & deinde querite
ista. quamuis sint necessaria. s ait hȩc om̃ia adicientur uob̃. id est hȩc
consequentur. Si illa queratis. nec cum ista. queritis illic aũtamini. aut ne
duos fines constituatis: ut & regnũ ꝓpt̃ se appetatis. & ista necessaria. ꝓpt̃
istud. Ergo ꝓpter regnum dĩ tantum debemꝰ oꝑari om̃ia. non solam uel
uoluntate est merces. gͦ uideamꝰ qͦmͦ: qđ dicit sub interrogatione ita
Quȩ est gͦ merces mea. id est qͥd faciendo. & qͥmͦ mercedem̃ ȩt̃nam habe¬
bo d Respondet. ita. scił habebo mercedem. si tantã. regni habeo caritatẽ.
lud ęugłm. & non abutar potestate mea. in ęuiugło p̃dicando. qđ ẽẽt
si acciꝑet. quia t̃c ñ libert argueret. nec infirmis cõpateretur. Et est

Expanded text:
impleatur: Quaerite primum regnum Dei, et haec omnia adjicientur impleatur: Quaerite primum regnum Dei, et haec omnia adjicientur vobis . Non dixit primum quaerite regnum Dei, et deinde quaerite ista, quamvis sint necessaria: sed ait, haec omnia adjicientur vobis, id est haec consequentur, si illa quaeratis; ne cum illa quaeritis, illinc avertamini. Aut ne duos fines constituatis, ut et regnum propter se appetatur, et ista necessaria propter illud. Ergo propter regnum Dei tantvoluntate est merces, ergo videamus quomodo. Quod dicit sub interrogatione ita: Quae est ergo merces mea? id est quid faciendo et quomodo mercedem aeternam habebo? Respondet: Ita, scilicet habebo mercedem, si tantam regni habeo charitatem,lud Evangelium, ut non abutar potestate mea in Evangelio praedicando; Augustsi acciperet, quia tunc non libere argueret, nec infirmis compateretur. Et est
Abbreviated transcription (Latin):
rerum quȩ tẽporali uitȩ sunt necessariȩ p̃dico ȩugłm. alii ꝑ me habebunt mer¬
cedem. ego autem ñ: quia ipsum ȩugłm non diligo.s eiꝰ precium in illis
eugłm. sed tamꝙͣ seruus. cui dispensatio credita est. ut tamꝗͣ alienũ erogans.
nichil inde ipse capiat. p̃ter cibaria. Alibi tam̃ & se dispensatorẽ dicit
apłs. Potest enim & seruus in filioꝵ numero adoptatꝰ. eandem tem in qua
coheredis sortem meruit fidelit̃ dispensare. participibꝰ suis. Hic autem dis-¬
pensatio talis intelligit᷑. ut qͣsi seruus alienum dispenset. unde ipse nil
capiat. p̃ter cibaria. Nibi uͦ ut dictum ẽ dispensator dr̃. qui ut filiꝰ mi¬
nistrat eugłm coheredibꝰ sius. Ergo simplici corde debemꝰ oꝑari bonũ. Non
gͣ debemꝰ iło eugłitare. ut manducemꝰ. sed iło manducare ut eugłirem
ut cibꝰ non sit bonũ qđ appetitur. s necessarium qđ adicitur: ut illud

Expanded text:
rerum quae temporali vitae sunt necessariae, praedico Evangelium, alii per me habebunt merrerum quae temporali vitae sunt necessariae, praedico Evangelium, alii per me habebunt mercedem, ego autem non, quia ipsum Evangelium non diligo, sed ejus pretium in illis Evangelium, sed tanquam servus cui dispensatio credita est, ut tanquam alienum erogans, nihil inde ipse capiat praeter cibaria. Alibi tamen et se dispensatorem dicit Apostolus. Potest enim et servus 90 in filiorum numero adoptatus eamdem rem, in qua cohaeredi sortem meruit, fideliter dispensare participibus suis. Hic autem dispensator talis intelligitur, ut quasi servus alienum dispenset, unde ipse nil capiet praeter cibaria. Alibi vero, ut dictum est, dispensator dicitur, qui ut filius ministrat Evangelium cohaeredibus suis. Ergo simplici corde debemus operari bonum. Non ergo debemus ideo eadjicitur, ut illud
Abbreviated transcription (Latin):
Q ui autem indeuotꝰ aliqͥd facit. ñ uoluntate s necessitate facit. qͥa. facit
inuitꝰ qđ sͥ p̃ceptum est. Uel ita ab illo loco. nam si. ubi dicit głam eua¬
citari suam. s si pro sumptibꝰ quibꝰ sustentetur p̃dicet. qđ utiq uidere¬
ꝑueniam. & finem ȩugłũ in cibo & potu & uestitu collocauero. ñ est mͥ
sitate. & hoc est. quia. necessitas sustentandę huiꝰ uitȩ mͥ incumbit.
malo meo ñ eugłirabo. quia. fame cruciabor. & unde uuã non habebo
Hȩc est gͦ necessitas quȩ. mͥ incumbit ut eugłirem. quia unde uiuam ñ
habeo. uel ut. aquiram tẽporalem fructum. de p̃dicatione ȩt̃noꝵ. Sic
enim necessitas est in eugłitando. ñ uoluntas. Si autem uolens. id est
sine ulla necessitate. huiꝰ uitȩ hoc ago. mercedem habeo sempit̾nam: si
autem inuitꝰ hoc ago. ut qui necessitate. huiꝰ uitȩ. cogatur. dispensatio
mͥ credita. est. id ẽ aliis ꝓuidio. ñ mnͥ. Et ẽ sensꝰ. Si coactꝰ mopia earum

Expanded text:
 aliquid facit, non voluntate, sed necessitate facit, quia facit invitus quod sibi praeceptum est. Vel ita, ab illo loco, nam si, ubi dicit gloriam evacuari suam si pro sumptibus quibus sustentetur praedicet, quod utique videreperveniam, et finem Evangelii in cibo, et potu, et vestitu collocavero, non est mihi pro necessitate. Et hoc est, quia necessitas sustentandae hujus vitae mihi incumbit. malo meo non evangelizabo, quia fame cruciabor, et unde vivam non habebo. Haec est ergo necessitas quae mihi incumbit ut evangelizem, quia unde vivam non habeo. Vel ut acquiram temporalem fructum de praedicatione aeternorum. Sic enim necessitas est in evangelizando, non voluntas. Si autem volens, id est sine ulla necessitate hujus vitae, hoc ago, mercedem habeo, sempiternam; si autem invitus hoc ago, ut qui necessitate hujus vitae cogar, dispensatio est mihi credita, id est aliis provideo, non mihi. Et est sensus: Si coactus inopia earum
Abbreviated transcription (Latin):
li: si & mͦ imꝑfecte diligimꝰ. tunc autẽ ꝑfectissime. E modus dili¬
gendi euacuabitur. Sic gͦ caritas potest dici euacuanda. ut scientia:
Ad qđ illi. Serum quidem est. qđ de caritate sicut de scientia. om̃is
imꝑfectio tolletur. S sicut duo sunt diligenda. id est ds & ꝓximꝰ:

Expanded text:
li: Sic et modo imperfecte diligimus, tunc autem perfectissime. Ergo modus dilili: Sic et modo imperfecte diligimus, tunc autem perfectissime. Ergo modus diligendi evacuabitur. Sic ergo charitas 105 potest dici evacuanda ut scientia. Ad quod illi: Verum quidem est quod de charitate sicut de scientia omnis imperfectio tolletur, sed sicut duo sunt diligenda, id est Deus et prox
Abbreviated transcription (Latin):
Siue scientia. quȩ mͦ ꝑ speculum est. destruetur. cum ꝑ ipsam erit. rem
sunt. ex parte enim id est imꝑfede. cognoscimꝰ.  ex parte. id est imꝑfecte
ꝓpħamꝰ. Cum autem. Quasi. Scientia est ex parte & ꝓpħia. s om̃e qđ
ex parte est euacuabitur. id. est destruetur. cum uenerit qđ ꝑfectum est:¬
id est destruetur imꝑfectio nr̃a. ñ id qđ uerũ est euacuabitur. Destructio
imꝑfectionis est. qndo id qđ uꝑfectum est. impletur in uerũ. Hic oppo-¬
nitur a quibꝰdam. qđ eadem ratione. caritas debeat. dici euacuari. quia
mͥ ex parte est id est imꝑfecta comparatione futuri statꝰ. Qd qđ qͥdam
dicunt. ñ ipsam scientiã id est ipsum donũ scientiȩ euacuari. s modũ:
quia. mͦ cognoscimꝰ in enigiate & ꝑ speculum. id est umbratiliter &
obscure: tunc autem ꝑ speciem id est clarissime. S ad hoc inquiunt il¬

Expanded text:
sive scientia, quae modo per speculum est, destruetur, cum per ipsam rem eritsive scientia, quae modo per speculum est, destruetur, cum per ipsam rem eritsunt. Ex parte enim, id est imperfecte Deum cognoscimus, et ex parte, id est imperfecteas. Cum autem. Quasi dicat: Scientia est ex parte et prophetia, sed omne quod ex parte est, evacuabitur, id est destruetur, cum venerit quod perfectum estid est destruetur imperfectio nostra, non id quod verum est evacuabitur. Destructio imperfectionis est, quando id quod imperfectum est, implebitur in verum. Hic opponitur a quibusdam quod eadem ratione charitas debeat dici evacuari, quia modo ex parte est, id est imperfecta, comparatione futuri status. Ad quod quidam dicunt non ipsam scientiam, id est ipsum donum scientiae evacuari, sed modum, quia nunc cognoscimus aenigmatice, et per speculum, id est umbratiliter et obscure, tunc autem per speciem, id est clarissime. Sed ad hoc inquiunt il
Abbreviated transcription (Latin):
miter portat. altera sua bona ꝓoimis desiderabilit impendit. Mens
quippe scõꝵ in hoc tẽptationis prelio. & munita. patientię clipeo. &
gladio amoris accincta ad mala ferenda. sumit fortitudinẽ. & ad
rependenda bona exigit unitatem: quatinꝰ & odioꝵ tela potenter ex¬
cipiat. & amoris iacula ualenter reddat. Non enim ad bella. armatꝰ
ꝑgit. qui aut dipeum sumens gladĩs ñ utitur: aut utens gladũs clipeo
non munitur. Unde. & miles dei aduersitatis bello dep̃hensus. & scutũ
patientiȩ debet ante. ferre. ⁊ ad p̃dicandum promptꝰ amoris iacula. in
est dignior: quia caritas ñ excidit. id est nec ii hoc scło nec in futuro fini¬
etur. & si opera eiꝰ cessent. Si enim credendo & spando diligimꝰ. qđ nun¬
dum udetur. qͣntomagis cum uidebitur. Non excidet dico. Siue ꝓpħiȩ
sabunt in futuro. Quid enim alicui diceretur. ubi om̃s eadem intelligent:

Expanded text:
miter portat, altera sua bona proximis desiderabiliter impendit. Mens miter portat, altera sua bona proximis desiderabiliter impendit. Mens quippe sanctorum, in hoc tentationis praelio, et munita patientiae clypeo et gladio amoris accincta, ad mala ferenda sumit fortitudinem, et ad rependenda bona exerit benignitatem, quatenus et odiorum tela potenter excipiat, et amoris jacula valenter reddat. Nequaquam quippe ad bella armatus pergit qui aut clypeum sumens, gladiis non communitur. Unde et miles Dei adversitatis bello deprehensus, et scutum patientiae debet anteferre, et ad praedicandum promptus amoris jacula infeignior, quia charitas nunquam excidit, id est nec in hoc saeculo, nec in futuro finietur, etsi opera ejus cessent. Si enim credendo et sperando diligimus quod nondum videtur, quanto magis cum videbitur. Non excidet dico, sive prophetsabunt in futuro. Quid enim alicui diceretur, ubi omnes eadem intelligent,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩn miquitatem: congaudet autẽ ueritati. id est oꝑib iusticiȩ. uel uer¬
bis ueritatis. Om̃ia suffert in actu ꝓ ueritate. sicut in noe apparet
qui multa. sustinuit. O m̃ĩa credit quȩ ueritas suadet:. sic̾ut in abra¬
ham apparuit. qui credidit deo uocanti & ꝓmittenti. Et nota qđ ait
om̃ia. credit. Non om̃ib dicit. quia. ñ om̃ibꝰ.s deo tantũ credit. Om̃ia
sꝑat quȩ ueritas ꝓmittit. ut̃ apparet. in antiquis patrib id est in ppło
isrł qui sꝑauer̃t habere. quȩ ꝓmittebat ds. Om̃ia sustinet. id est ꝓmis¬
sa om̃ia patient̃ expectat. sicut apparet in ipso capite id ẽ in xp̃o. qͥ
patienter expectauit głam resurrectionis & ascensionis. Hȩc sunt arma
quib xp̃i miles armatur. cuiꝰ armature quasi p̃cipua arma p̃misit
patientiã & benignitatem. quaꝵ altera illata. a. ꝓximis mala ęquani¬

Expanded text:
in iniquitatem, congaudet autem veritati, id est operibus justitiae, vel verin iniquitatem, congaudet autem veritati, id est operibus justitiae, vel verbis veritatis, omnia suffert, in actu pro veritate, sicut in Noe apparet, qui multa sustinuit, omnia credit, quae veritas suadet, sicut in Abraham apparuit, qui credidit Deo vocanti et promittenti. Et nota quod ait, omnia credit, non dicit omnibus, quia non omnibus, sed Deo tantum credit, omnia sperat, quae veritas promittit, ut apparet in antiquis patribus, id est in populo Israel, qui speraverunt habere quod promittebat Deus, omnia sustinet, id est promissa omnia patienter exspectat, sicut apparet in ipso capite, id est in Christo, qui patienter exspectavit gloriam resurrectionis et ascensionis. Haec sunt arma quibus miles Christi armatur, cujus armaturae, quasi praecipua arma praemisit patriam et benignitatem. Quarum altera illata a proximis mala aequani
Abbreviated transcription (Latin):
ditur ds caritas. ꝑ quem nos tota inhabitat trinitas. Qu̾ocirca rectissime sp̃s
sc̃s cum sit deus. uocatur etiam donum dĩ. Sequit᷑. Caritas patiens ex̃ cęt̾a
Quasi. Item caritas ideo dignior est. quia. hȩc bona. affert: caritas enĩ patiens
est habitu patientiȩ in anima. Benigna. est. id est larga egenis. Ca¬
ritas ñ emulatur. id est ñ inuidet. quia. ñ causa aliene oont̾stat᷑. felici¬
tatis s alteriꝰ bonum diligit ut suum. Non agit pperam id ẽ ꝑuerse
ñ inflatur si prospe cedit. ñ est ambitiosa. id ẽ ñ uult aliĩs p̃poni. ñ
querit quȩ sua sunt tantũ s quȩ alioꝵ: uel ñ querit quȩ sua. sunt.
id est ablata. sibi ñ repetit. quia. non est amatrix pecunię. Non irrita¬
tur. id. est ñ ꝓuocatur ad iram. Et ñ solum ñ nocet alicui. s non co¬
gitat malum. ñ gaudet suꝑ iniquitate. s dolet uidens aliquẽ ruere

Expanded text:
ditur Deus charitas, per quem nos tota inhabitat Trinitas, quocirca, rectissime Spiritus ditur Deus charitas, per quem nos tota inhabitat Trinitas, quocirca, rectissime Spiritus sanctus cum sit Deus, vocatur etiam donum Dei. Charitas patiens est, etc. Quasi dicat: Item charitas ideo dignior est, quia haec bona affert. Charitas enim patiens est, habitu patientiae in anima, benigna est, larga egenis. Charitas non aemulatur, id est non invidet. Quia non eam aliena contristat felicitas, sed alterius bonum diligit ut suum, non agit perperam, id est perverse, non inflatur, si prospere cedit, non est ambitiosa, id est non vult aliis praeponi, non quaerit quae sua sunt tantum, sed quae aliorum. Vel, non quaerit quae sua sunt, id est ablata sibi non repetit, quia non est amatrix pecuniae. Non irritatur, id est non provocatur ad iram, et non solummodo non nocet alicui, sed non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, sed dolet videns aliquem ruere