comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit lucidum. Si autem nequam fuecit:
etiam corpus tuum tenebrosum erit. Si
inquit pura rectaq intentione quȩ potes
agere bona studueris. lucis ꝓfecto sunt o¬
pera quȩ facis: etiam si coram hominib
imꝑfectionis aliquid habere uideant᷑ quom¬
am diligentib dm̃ omnia cooꝑantur in
bonum: his qui scđm ꝓpositum uocati
sunt scĩ. Si autem ꝑuersa est intentio que
precedit: prauum est omne opus quod se¬
quitur. qͣmus rectum ẽe uideatur. uide
ergo: ne lumen quod in te est: tenebre
suit. hoc est ne ipsa cordis intentio quȩ lu¬
men est anime uiciorum caligine fuscetur
sedula discretione ꝑpende: uixta quod ali¬
bi precipitur. Omni custodia serua tuitm
cor: quoniam ex ipso uita procedit. Si gͦ
corpus tuum totum lucidum fuerit. ñ
habens aliquam partem tenebrarum:
erit lucidum totum. et sicut lucerna ful¬
goris illtminabit te. Totum corpus nr̃m
omnia oꝑa nr̃a dicit. quia et apłs membra

Expanded text:
lucidum erit; si autem nequam fuerit, lucidum erit; si autem nequam fuerit, etiam corpus tuum tenebrosum erit. Si, inquit, pura rectaque intentione quae potes agere, bona studueris, lucis profecto sunt opera quae facis, etiam si coram hominibus imperfectionis aliquid habere videantur. Quonam diligentibus Deum, omnia cooperantur in bonum, his qui secundum propositum vocati sunt sancti. Si autem perversa est intentio quae praecedit, parvum est omne opus quod sequitur, quamvis rectum esse videatur. Vide ergo, ne lumen quod in te est tenebrae sint. Hoc est, ne ipsa cordis intentio, quae lumen est animae, vitiorum caligine fuscetur, sedula discretione perpende. Juxta quod alibi praecipitur: Omni custodia serva tuum cor, quoniam ex ipso vita procedit . Si ergo corpus tuum totum lucidum fuerit, non habens aliquam partem tenebrarum, erit lucidum totum, et sicut lucerna fulgoris illuminabit te. Totum corpus nostrum omnia nostra opera dicit, quia et Apostolus membra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter sabbatum uitellige. uel ꝓpter nume¬
rum sp̃c scĩ. ut quomodo in ysaia suꝑ uirgã
de radice iesse. et florem qui de radice conscen¬
dit. septem sp̃s uirtutum descendisse nar¬
tantur: ita et econtrario uiciorum numerꝰ
in diabolo consecratus sit: xluiii¬
Sactum ẽ auttem cum hec diceret: extollenᷤ
uocem quedam mulier de turba dixit
illi. Beatus uenter qui te portauit. et ubera

Expanded text:
propter sabbatum intellige, vel propter numepropter sabbatum intellige, vel propter numerum Spiritus sancti. Ut quomodo in Isaia, super virgam de radice Jesse, et florem qui de radice conscendit, septem spiritus virtutum descendisse narrantur, ita et e contrario vitiorum numerus in diabolo consecratus sit. Factum est autem cum haec diceret, extollens vocem quaedam mulier de turba, dixit illi: Beatu
Abbreviated transcription (Latin):
et ambulauit ꝑ loca arida. querens sibi re¬
quiem. exptilsus uidelicet a uideis: ambula¬
uit ꝑ gentium solitudines. que cum postea
dño credidissent: ille non inuento loco in
nationib dixit. Reu̾tar in domum meam
pristinam unde exiui: ab eo ad iudeos quos
ante dimisetam. Et ueniens inuenit uacan¬
tem: scopis mundatam. Racabat enim tem¬
plum uideorum. et xp̃m hospitem non ha¬
bebat: dicentem. dimittetur uob̃ domus
ur̃a deserta. Quia gͥ dei et angelorum pre¬
sidia non habebant. et ornati erant super¬
flius obscruationib phariseorum: reu̾titur
ad cos diabolus. et septenario sibi numero
demonum addito. habitat ptistuiam do¬
mum: et fiunt posteriora illius ppłĩ peiora
priorib. Multo enim nunc maiore demo¬
num numero possidentur blasphemantes
gypto posessi fuerant ante legis noticiam.
quia aliud est uenturum non credete: aliud
cum non suscepisse qui uenerit. Septenatiũ
autem numerum adiunctu diabolo. uel

Expanded text:
Et ambulavit per loca arida, quaerens sibi reEt ambulavit per loca arida, quaerens sibi requiem. Expulsus videlicet a Judaeis, ambulavit per gentium solitudines. Quae cum postea Domino credidissent, ille non invento loco in nationibus dixit: Revertar ad domum meam pristinam, unde exivi. Habebo Judaeos, quos ante dimiseram. Et veniens, invenit vacantem, scopis mundatam. Vacabat enim templum Judaeorum, et Christum hospitem non habebat, dicentem: Dimittetur vobis domus vestra deserta. Quia igitur Dei et angelorum praesidia non habebant, et ornati erant superfluis observationibus Pharisaeorum, revertitur ad eos diabolus, et septenario sibi numero daemonum addito habitat pristinam domum et fiunt posteriora illius populi pejora prioribus. Multo enim nunc majore daemonum numero possidentur blasphemantes in Aegypto possessi fuerant ante legis notitiam. Quia aliud est venturum non credere, aliud eum non suscepisse qui venerit. Septenarium autem numerum adjunctum diabolo, vel
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s: unuiersa uuicia designat. Quemcumq
enim post baptisma siue prauitas hereti¬
ca. seu mundana cupiditas arripuerit.
mox omnium ꝓsternet ad tina uiciorũ.
Unde recte nequiores tunc eum sp̃s di¬
cuntur ingressi. quia non solum habebit illa
septem uicia que septem sp̃ualib sunt contra¬
tia uirtutib. s et ꝑ ipocrisin ipsas se uirtu¬
tes habere simulabit. Et sunt nouissuna ho¬
minis illius peiora priorib. Melius quippe
erat ei uiam ueritatis non cognoscere: quã
post agnitionem retrorsum conũti. Qd̃ in
uida traditore uel symone mago ceterisq
talib specialiter legimus impletum. Quo
autem generaliter hec parabola tendat:
ipse scđm matheum saluator exposuit ubi
ea terminata. mox subdidit dicens: sic erit
et generationi huic pessime. Id est quod de
uno quolibet specialiter geri solere narra¬
ui. hoc in tota generaliter huius ppłi gente
geri non desinitur. Inmundus quippe sp̃s
exiuit a uideis: quando acceperunt legem.

Expanded text:
spiritus, universa vitia designat. Quemcunque enim post baptisma, sive pravitas haeretica, seu mundana cupiditas arripuerit, mox omnium prosternet in ima vitiorum. Unde recte nequiores tunc eum spiritus dicuntur ingressi. Quia non solum habebit illa septem vitia, quae Septem spiritalibus sunt contraria virtutibus, sed et per hypocrisin, ipsas se virtutes habere simulabit. Et sunt novissima hominis illius pejora prioribus. Melius quippe erat ei viam veritatis non cognoscere, quam post agnitionem retrorsum converti. Quod in Juda traditore, vel Simone mago, caeterisque talibus, specialiter legimus impletum. Quo autem generaliter haec parabola tendat, ipse secundum Matthaeum Salvator exposuit, ubi, ea terminata, mox subdidit dicens: Sic erit et generationi huic pessimae. Id est, quod de uno quolibet specialiter geri solere narravi, hoc in tota generaliter hujus populi gente geri non desinit. Immundus quippe spiritus exivit a Judaeis, quando acceperunt legem.
Abbreviated transcription (Latin):
te aliis predicans. ipse reꝑb efficiar. Ecce in af
flictione corporis. audiuimus ctucem carnis.
slunc in compassione ꝑximi audiamus cru¬
cem mentis. Ait enim. Quis infirmatur et
ego non infirmor Quis scandalizatur et

Expanded text:
te aliis praedicans, te aliis praedicans, flictione corporis audivimus crucem carnis: nunc in compassione proximi audiamus crucem mentis. Ait enim: Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et
Abbreviated transcription (Latin):
me uenire: ab neget semet ipsum. sulchre
posuit ad om̃s: quia suꝑiora que ad fidem
dominice natiuitatis uel passionis ꝑtinent
cum solis seorsum discipulis egit. lunc autẽ
nosmnet ipsos abnegamus: cum uitamus
quod ꝑ uetustatem fumus et ad hoc inti¬
mur. qui ꝑ nouitatem. uocamur. Dicat ergo¬
ueritas: dicat. Si quis uult post me uenire
abneget semet ipsum. quia nisi quis a semet¬
ipso deficiat: ad eum qui suꝑ ipsum est non
appropinquat. Nec ualet apprehendere quod
ultra ipsum est. si nescierit mactare quod ẽ.
Iam qui se a uitiis ab negat. exquirende eius
uirtutes sunt in quib crescat. slam ꝑtinus
adiungitur. Et tollat crucem suam cotidie &
sequatur me. Duob et enim modis crux tolli¬
tur. cum aut ꝑ abstinentiam afficitur corpꝰ
aut ꝑ compassionem ꝑximi affugitur ani¬
mus. Pensemus qualiter uttoq modo paulus
crucem suam tulerat: qui dicebat. Castigo
corpus meum et in seruitutem redigo. ne for¬

Expanded text:
me venire, abneget seipsum. Pulchre me venire, abneget seipsum. Pulchre posuit, ad omnes, quia superiora, quae ad fidem dominicae nativitatis vel passionis pertinent, cum solis seorsum discipulis egit. Tunc autem nosmetipsos abnegamus, cum vitamus quod per vetustatem fuimus, et ad hoc nitimur quo per novitatem Veritas, dicat: Si quis vult post me venire, abneget semetipsum. Quia nisi quis a semetipso deficiat, ad eum qui supra ipsum est non appropinquat; nec valet apprehendere quod ultra ipsum est, si nescierit mactare quod est. Sed jam qui se a vitiis abnegat, exquirendae ei virtutes sunt, in quibus crescat. Nam protinus adjungitur: Et tollat crucem suam quotidie, et sequatur me. Duobus etenim modis crux tollitur, cum aut per abstinentiam afficitur corpus, aut per compassionem proximi affligitur animus. Pensemus qualiter utroque modo Paulus crucem suam tulerit, qui dicebat: Castigo corpus meum, et in servitutem redigo, ne for
Abbreviated transcription (Latin):
nescire generationis fidem. At ille inctepans
illos: precepit ne eui dicerent. Hoc dicens qr
oportet filium hominis multa pati. et cetera.
Idciteo se ante passionem et resurrectionem no¬
luit predicari: ut completo postea sanguinis
sacramento oportunius apłis diceret. Euntes
docete om̃s gentes baptirantes eos in nomine
patris et filii et sp̃s scĩ. Quia non ꝓdesset eum
publice predicari. et eius uulgari in ppłis ma¬
iestatem quem post paululum flagellatum
uisuri sint et crucifixum multa pati a senio¬
riorib et scribis. et principib sacerdotuu.
Et notandum quod eum qui multa pati. et
occidi. et resurgere debeat filium homitiis ap¬
pellat: quia passo in carne xp̃o diuunitas im¬
passibilis mansit. Nlotandum etiam: quod
ipse se filium hominis. petrus autem xp̃m¬
filium dei confitetur. ut ex hoc utroq uerus
d̃s atq homo probetur. xxxuii.¬
cebat autem ad om̃s. Si quis uult post

Expanded text:
nescire generationis fidem. At ille increpans nescire generationis fidem. At ille increpans illos, praecepit ne cui dicerent hoc, dicens; quia oportet Filium hominis multa pati, et caetera. Idcirco se ante passionem et resurrectionem noluit praedicari, ut, completo postea sanguinis sacramento, opportunius apostolis diceret: Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti . Quia non prodesset eum publice praedicari, et ejus vulgari in populis majestatem, quem post paululum flagellatum visuri sint et crucifixum multa pati a senioribus et scribis, et principibus sacerdotum. Et notandum quod eum qui multa pati et occidi, et resurgere debeat, Filium hominis appellat: quia passo in carne Christo, divinitas impassibilis mansit. Notandum etiam, quod ipse se filium hominis, Petrus autem Christum Dei Filium confitentur, ut ex hoc utroque verus Deus atque homo probetur. Dicebat autem ad omnes: Si quis vult post
Abbreviated transcription (Latin):
tur: quarum semꝑ dubius. iustabilis. uag̾¬
q senstis et sermo est. A quib ut eos distin¬
guat. ꝓtinus infert uos autem quem me
esse dicttis: non sunt enim discipuli xp̃i de
turba: non sunt de turba. qui cum domino
soli gradiuntur. qui eum secretius orantem
iudere merentur. S si quis de turba xp̃m cre¬
diderit. iam mox desinit ẽe de turba. Respon¬
dens simon petrus: docit xp̃m dĩ. licet ceteri
apłi sciant petrus tamen respondit p̃ceceris.
Complexus est itaq omnia qui et naturam et
nomen expressit in quo summa uittictum ẽ
etiam ne nos de generatione dei serumiis que¬
stiones. cum paulus iudicauerit nichil scire
chil amplius quam dei filium putauerit confi¬
tendum. Nos et quando et quomodo natus
sit. et quantus: sit humane infirmitatis con¬
templatione runamut. finis ergo fidei mee
xp̃c est. finis fidei mee dei filius :. Non licet
michi scite generationis seriem: non licet tam̃

Expanded text:
tur, quarum semper dubius, instabilis vagutur, quarum semper dubius, instabilis vagusque sensus et sermo est. A quibus, ut eos distinguat, protinus infert: Vos autem, quem me esse dicitis? Non sunt enim discipuli Christi de turba, non sunt de turba qui cum Domino soli gradiuntur, qui eum secretius orantem videre merentur: sed et si quis de turba Christum crediderit, jam mox desinet esse de turba. Respondens Simon Petrus dixit, Christum Dei. Licet caeteri apostoli sciant, Petrus tamen respondit prae caeteris. Complexus est itaque omnia, qui et naturam et nomen expressit, in quo summa virtutum est. Etiamne nos de generatione Dei ferimus quaestiones? Cum Paulus judicaverit nihil se scirPetrus nihil amplius quam Dei Filium putaverit confitendum nos et quando et quomodo natus sit, et quantus sit, humanae infirmitatis contemplatione rimamur? Finis ergo fidei meae Christus est, finis fidei meae Dei Filius est. Non licet mihi scire generationis seriem, non licet tamen
Abbreviated transcription (Latin):
na. solus nouit filius penetrare. Nusquam enim
nisi fallor. cum discipulis orasse repperttur. Ubiq
solus obsecrat. quia dei consilium humana uo¬
ta non capiunt: nec quisq potest uiteriorum
particeps esse cum xp̃o .xxxui.
E intetrogauit illos dicens. Quem me di¬
cunt ẽe turbe At illi responderunt et di¬
xetunt alii ioħem baptistam. alii autem he¬
liam. alii autem quia ꝓpb̃a unus de priorib
surrexit. fulchre dominus fidem discipuilorum
exploratutus prius turbatum sententiam in¬
tetrogat: ne illorum iudelicet confessio: non
ueritatis agnitione pbata. s uulgi iudeatur
opinione firmata. nec compta credere. s instar
herodis de auditis hesitare putentur. Unde
et petro se xp̃m confitenti sccłm matheum di¬
cit: quia caro et sanguis non reuelauit tibi. hoc
est doctrina humana fidei te ueritatem non
docuit. sulchre etiam qui diuersam de dño
sententiam ferunt turbarum nomine notan¬

Expanded text:
na solus novit Filius penetrare. Nusquam enim na solus novit Filius penetrare. Nusquam enim ni fallor cum discipulis orasse reperitur, ubique solus obsecrat, quia Dei consilium humana vota non capiunt, nec quisquam potest interiorum particeps esse cum Christo. Et interrogavit illos, dicens: Quem me dicunt esse turbae? At illi responderunt, et dixerunt, Joannem Baptistam: alii autem Heliam, alii, quia propheta unus de prioribus surrexit. Pulchre Dominus fidem discipulorum exploraturus, prius turbarumque sententiam interrogat, ne illorum videlicet confessio, non veritatis agnitione probata, sed vulgi videatur opinione firmata, nec comperta credere, sed instar Herodis de auditis haesitare putentur. Unde et Petro se Christum confitenti, secundum Matthaeum, dicit: Quia caro et sanguis non revelavit tibi , hoc est, doctrina humana fidei te veritatem non docuit. Pulchre etiam, qui diversam de Domino sententiam ferunt, turbarum nomine notan
Abbreviated transcription (Latin):
nis duodecim. Quod turbis suꝑest a discipu¬
lis sustollitur: quia secretiora mistetia que a
tudib capi nequeunt. non negligenter omitaen¬
da. s sunt inquirenda ꝑfectis. Nam ꝑ cophinos
torum chori figurantut. foris quidem hotni¬
nib despecti. Intus salutatis cibi reliquiis ad a¬
lenda humilium corda cumulati. Constat enĩ
cophinis oꝑa seruilia geri solere. S ipse cophinoᷤ
panum fragnentis impleuit: qui infirma
huius mundi ut fortia confunderet elegit.
Et factum est eum solus e̾et orans: erant cum
illo et discipuli. Aderant discipuli domino:
sequebantur illum in uia ut marcus indicat.
s ipse patrem solus orauit: quia possunt scĩ
domino fidei amorisq societate conungi. dis¬
cretum cum a ceteris mortalib diuine gła
maiestatis intueri uiam quoq quam uetsatus
in catne docuit passib humilitatis insequi: sed
incomptehensibilia paterne dispositionis archa¬

Expanded text:
ni duodecim. Quod turbis superest, a discipuni duodecim. Quod turbis superest, a discipulis sustollitur, quia sacratiora mysteria, quae a rudibus capi nequeunt, non negligenter omittenda, sed sunt inquirenda perfectis. Nam per cophinos entium doctorum chori figurantur, foris quidem hominibus despecti, sed intus salutaris cibi reliquiis ad alenda humilium corda cumulati. Constat enim cophinis opera servilia geri solere, sed ipse cophinos panum fragmentis implevit, qui infirma hujus mundi, ut fortia confunderet, elegit. Et factum est, cum solus esset orans, erant cum illo et discipuli. Aderant discipuli Domino, et sequebantur illum in via, ut Marcus indicat, sed ipse Patrem solus oravit, quia possunt sancti Domino fidei amorisque societate conjungi; discretum eum a caeteris mortalibus divinae gloria majestatis intueri, viam quoque quam versatus in carne docuit, passibus humilitatis insequi: sed incomprehensibilia paternae dispositionis arca
Abbreviated transcription (Latin):
autem nuierus. de leua transit in dexteram:
quinquageni ad coniuiuum dm̃ discumbunt.
qui adhuc in penitentiam cominissorum po¬
siti uerbi auditum ꝑcipunt Centem autem
qui iam presumpta uenie spe de solo uite eter¬
ne desidetio suspirant. Acceptis autem quinq
panib et duob piscib: respexit in celum et
benedircit illis et fregit. et distribuit discipulis
sius. ut ponerent aute turbas. Lurbis esurienti¬
b saluator non noua creat cibaria: s acceptis
his que habuerunt discipuli benedicit. quia
ueniens in carne. non alia quam quȩ pcedicta
sunt preclicat. s pphetie dicta inisteriis gratie
grauida demonstrat. Respicit in celum: ut
illuc dirigendam mentis aciem. ibi lumen
scientie doceat ẽẽ querendum. fr̃angit et ante
turbas ponenda distribuit discipulis. quia
clausa legis et ꝓphetie sacramenta. eis qui ꝑ
mundum predicent patefacit. Et sublatũ
est quod suꝑfuit illis fragmentorum copbi¬

Expanded text:
autem numerus de laeva transit in dexteram, autem numerus de laeva transit in dexteram, quinquageni ad convivium Domini discumbunt, qui adhuc in poenitentia commissorum positi verbi auditum percipiunt. Centeni autem, qui jam praesumpta veniae spe, de solo vitae aeternae desiderio suspirant. Acceptis autem quinque panibus et duobus piscibus, respexit in coelum, et benedixit illis, et fregit, et distribuit discipulis suis ut ponerent ante turbas. Turbis esurientibus, Salvator non nova creat cibaria, sed acceptis his quae habuerunt discipuli, benedicit, quia veniens in carne, non alia quam praedicta sunt praedicat, sed prophetiae dicta mysteriis gratiae gravida demonstrat. Respicit in coelum, ut illuc dirigendam mentis aciem, ibi lucem scientiae doceat esse quaerendam. Frangit, et ante turbas ponenda distribuit discipulis, quia clausa legis et prophetiae sacramenta eis qui per mundum praedicent patefacit. Et sublatum est quod superfluit illis fragmentorum cophi
Abbreviated transcription (Latin):
tunt. Qui tecte quinq panib aluntur: quia:
tales necesse est legalib adhuc preceptis insti¬
tui. Nam qui mundo adintegrum renunci¬
ant. et quatuor sunt milia. et septem panib
tefecti: hoc est et euangelica ꝑfectione sublunes.
et spiritali sunt gr̃ã docti. Ctuus significande
distantie causa: mistice reor in introitu quidem
tabernaculi quinq columnas deauratas. ante
oraculum uero id est scã scõrum quatuor ficti
uissas. quia uidelicet incipientes ꝑ legem cas¬
tigantur ne peccent: ꝑfecti autem ꝑ grãm
ut deuotus deo iuuant admonentur. Ait
autem ad discipulos suos. factte homines dis¬
cumbere ꝑ conuuua: quinquagenos. Et tta
fecerunt. Diuersi conuiuiantium discubitts
diuersos ꝑ orbem conuentus eccłiaꝵ que unã
catholicam faciuint designant. Qui bene nõ
solum quinquageni: s ad testante marco eci¬
am centeni discubuerunt. Nlam quia quin¬
quagesimus penitentie psalmus ẽ centenarius

Expanded text:
runt: qui recte quinque panibus aluntur, quia runt: qui recte quinque panibus aluntur, quia tales necesse est legalibus adhuc praeceptis institui. Nam qui mundo ad integrum renuntiant, et quatrefecti, hoc est, et evangelica refectione sublimes, et spiritali sunt gratia docti. Cujus significandae distantiae causa mystice reor in introitu quidem tabernaculi quinque columnas deauratas, ante oraculum vero, id est, Sancta sanctorum, quatuor fieri jussas. Quia videlicet incipientes per legem castigantur, ne peccent, perfecti autem per gratiam, ut devotius Deo vivant, admonentur. Ait autem ad discipulos suos: Facite illos discumbere per convivia quinquagenos, et ita fecerunt. Diversi convivantium discubitus diversos per orbem conventus Ecclesiarum, quae unam catholicam faciunt, designant. Qui bene non solum quinquageni, sed, attestante Marco, etiam centeni discubuerunt. Nam quia quinquagesimus poenitentiae psalmus est, centenarius
Abbreviated transcription (Latin):
abyssi tegebantur. atq alebantur occulta. Bene
autem iuxta euangelium iob̃is. panes qui le¬
gem designant ordeacii fuisse referuntur. qui
iumentorum maxime rusticorumq est cib.¬
ac seruorum. quia incipientib necdumꝙ ꝑfec̃¬
tis auditorum asꝑiora. et quasi grossiora sunt
committenda precepta. Animalis enim homo:
non ꝑcipit ea quȩ sunt sp̃s dci. Atq ideo dñs
ꝓ sitis cuiq uirib dona tribuens: semꝑq ad ꝑ¬
fectiora ꝓuocans. pͥmo qͥnq panib qͥnq milia. dedo
septẽ panib. quatuor hominum milia reficit.
tercio discipulis sue carnis et sanguinis miste¬
tiuun credit. ad ultimum magno mun̾e dat e¬
lectis ut edant et bibant suꝑ meusam suam
in regno suo. Erant autem fere uiti quinq
milia. Quia quinq sunt exterioris hominuis
sensus. quinq milia uiri dominum secuti: de¬
signant eos qui in seculari adhuc habitu po¬
siti. exteriorib que possident bene uti noue¬

Expanded text:
abyssi tegebantur atque alebantur occulta. Bene abyssi tegebantur atque alebantur occulta. Bene autem juxta Evangelium Joannis, panes, qui legem designant, hordeacei fuisse referuntur, qui jumentorum maxime rusticorumque est cibus servorum: quia incipientibus necdumque perfectis auditoribus asperiora et quasi grossiora sunt committenda praecepta. Animalis enim homo non percipit ea quae sunt spiritus Dei . Atque ideo Dominus pro suis cuique viribus dona tribuens, semperque ad perfectiora provocans, primo quinque panibus quinque millia, secundo septem panibus quatuor hominum millia reficit. Tertio, discipulis suae carnis et sanguinis mysterium credit. Ad ultimum magno munere dat electis, ut edant et bibant super mensam suam in regno. Ermillia. Quia quinque sunt exteriores hominis sensus, quinque millia viri Dominum secuti; designant eos qui in saeculari adhuc habitu positi exterioribus quae possident bene uti nove
Abbreviated transcription (Latin):
duodecim. dixerunt illi. Duntite turbas:
ut cuntes in castella et uillas que cica sunt.
diuertant et inueniant escas. Die declinata
turbas saluator reficit: quia uel fine seculorum
ꝓpinquante. uelcum sol iusticie ꝓ nobis occu¬
buit a duitina spiritalis medie sumus tabe
saluati. Ait enim ad illos. bos date illis man¬
ducare Prouocat apłos ad fractionem panis. ut
illis se non habere testantib magnitudo signi
notior fiat. sunul insiruans. quia ꝑ eos cotidie
ieuina nr̃a sunt corda pascenda. Quid enĩ agit
petcus cum ꝑ epłas loquitur. nisi ut uerbi pa¬
bulo corda nra male ieuna pascanturr Quid
nisi ut mentes nr̃e celestia alimenta ꝑcipiant
et inedie sue fastidium quo moriebantur uin¬
cant: At illi dixctunt. Non sunt nob plusqͣm
quinq panes et duo pisces. Nondam crant
apłis plusquam quinq panes mosaice legis.
et duo pisces utriusq testamenti: que dutiꝰ
addito misteriorum latentium quasi unda¬

Expanded text:
duodecim, dixerunt illi, Dimitte turbas, duodecim, dixerunt illi, Dimitte turbas, ut euntes in castella, villasque quae circa sunt, divertant et inveniant escas. Die declinata turbas Salvator reficit, quia vel fine saeculorum propinquante, vel cum Sol justitiae pro nobis occubuit, a diutina spiritalis inediae sumus tabe salvati. Ait autem ad illos: Vos date illis manducare. Provocat apostolos ad fractionem panis, ut illis se non habere testantibus magnitudo signi notior fiat, simul insinuans quia per eos quotidie jejuna nostra sunt corda pascenda. Quid enim agit Petrus, cum per Epistolas loquitur, nisi ut verbi pabulo corda nostra male jejuna satientur? Quid nisi ut mentes nostrae coelestia alimenta percipiant, et inediae suae fastidium, quo moriebantur, vincant? At illi dixerunt: Non sunt nobis plusquam quinque panes, et duo pisces. Nondum erant apostolis plusquam quinque panes Mosaicae legis, et duo pisces utriusque Testamenti, quae diutius abdito mysteriorum latentium, quasi und
Abbreviated transcription (Latin):
cura indigebant sanabat. Temptat dominuᷤ
fidem turbarum: et ꝓbatam digno pttino
reconpensat. Ectendo enim solitudinem an
sequi curent explorat ipse sequendo: et non
inuimentis. uehiculis ue diuersis. s ut alii pro¬
dunt cuangeliste ꝓptio labore pedum iter ar¬
ripiendo deserti quantam salutis sue curam
gerant ostendunt. Rursum ipse ut potens pi¬
usq saluator ac medicus excipiendo fatigatoᷤ
docendo inscios. sanando egrotos. teficiendo ie¬
unos. quantum deuotione credentium de¬
lectetur insinuat. Iuxta uero legis allegoriã
petentem deserta gentium xp̃m multe fi¬
delium turbe. relictis menib prisce conuersa¬
tionis. neglectoq uariorum dogmatum
munimine sequuntur. et qui prius notus ui
uidea deus erat postqͣm dentes udeorum ar¬
ma et sagite. et lingua eorum macheta acu¬
ta contta illum facta est: exaltare inquit suꝑ
çelos ds̃. et suꝑ omnem terram gła tua. xxxu.¬
es autem ceperat declinare. et accedentes

Expanded text:
cura indigebant sanabat. Tentat Dominus cura indigebant sanabat. Tentat Dominus fidem turbarum, et probatam digno praemio recompensat. Petendo enim solitudinem, an sequi curent explorat. Illae sequendo, et non in jumentis vehiculisve diversis, sed ut alii produnt Evangelistae, proprio labore pedum iter arripiendo deserti, quantam salutis suae curam gerant, ostendunt. Rursum ipse, ut potens piusque salvator ac medicus excipiendo fatigatos, docendo inscios, sanando aegrotos, reficiendo jejunos, quantum devotione credentium delectetur, insinuat. Juxta vero leges allegoriae, petentem deserta gentium Christum multae fidelium catervae relictis moenibus priscae conversationis, neglectoque variorum dogmatum munimine sequuntur. Et qui prius notus in Judaea Deus, postquam dentes Judaeorum arma et sagittae, et lingua eorum machaera acuta contra illum facta est. Exaltare, inquit, super coelos Deus, et super omnem terram gloria tua . Dies autem coeperat declinare, et accedentes
Abbreviated transcription (Latin):
nophegie. tħm dicit ascendisse. ubi docentem
in templo. querebant inquit eum apprehen¬
dere: et nemo misit in illum manus. quia
nondum uenerat hora eiꝰ. Ac deinde: pro¬
runi pasche tempore crucis consummasse
triumphum. Quod occiso iobe tempus ex¬
pectans recessit scorsum in locum desectum
qui ẽ bethsaida: mystice docens quia derelic¬
ta uidea quie ꝓphetie sibi non credendo caput
abstulcrat in deserto eccłie que uirum non ha¬
bebat nerbi eet pabula largiturus. Unde pul¬
chre bethsaida domus fructuim interpretat᷑.
Ipsa est enim de qua ysaias ait. Letabitur de¬
serta et in uia. et exultabit solitudo. et florebit
quasi liluum. Et parilo post. Ipsi uidetunt głam
ida in galilea cuitas andiee. et petri. et phili¬
ppi apłorum ꝓpe stagnum genesareth: ut in
locorum libris inuenimus. Quod cum cogno¬
uissent turbe. secute sunt illum. et excepit il¬
los et loquebatur illis de regno dci. et eos qͥ

Expanded text:
nopegiae Jesum dicit ascendisse. Ubi docentem nopegiae Jesum dicit ascendisse. Ubi docentem in templo quaerebant, inquit, eum apprehendere; et nemo misit in illum manus, quia nondum venerat hora ejus ; ac deinde proximi Paschae tempore crucis consummasse tropaeum. Quod occiso Joanne, tempus exspectans, secessit seorsum in locum desertum, qui est Bethsaida: mystice docens quia derelicta Judaea, quae prophetiae sibi non credendo caput abstulerat, in deserto Ecclesiae, quae virum non habebat, verbi esset pabula largiturus. Unde pulchre Bethsaida domus fructuum interpretatur. Ipsa est enim, de qua Isaias ait: Laetabitur deserta et invia, et exultabit solitudo, et florebit quasi lilium ; et paulo post: Ipsi videbunt gloriam ida in Galilaea civitas Andreae et Petri et Philippi apostolorum, prope stagnum Gennesareth, ut in locorum libris invenimus. Quod cum cognovissent turbae, secutae sunt illum. Et excepit illos, et loquebatur illis de regno Dei, et eos qui
Abbreviated transcription (Latin):
cius sim precutsor intelligi. Et reuetsi apłi:
nunciauerunt illi quecumq fecerunt. Nõ
solum que ipsi fecerunt et docuerunt apłi
domino narrant: s etiam que ioħs eis in
docendo occupatis sit passus. uel sui uel cius¬
dem ioħis ei discipuli renunciant sicut ma¬
theus insinuat. Unde quod sequitur. Et
assumptis illis secessit seorsum in locum deser¬
tum qui est bethsaida. Non timore mortis
egit. ut quidam arbitrantur: s parcens ini¬
micis siuis. ne homicidio homicidium uin¬
gerent. simul et oportunum sue passionis.
tempus expectans. Nam plusquam anni
spacio ioħis et domini passiones distare:
qui diligenter euangelia legerit inueniet. Si¬
quidem miraculum panum dñs trib conseti¬
tientib euangelistis post decollationem ioħ̃is
impleuit. Quod ioħs miraculum descript᷑us
premisit ẽẽ ꝓxuum pascha diem festum ui¬
deorum. et post hec ad diem festum eorum sce¬

Expanded text:
ejus sim praecursor, intelligi. Et reversi apostoli, ejus sim praecursor, intelligi. Et reversi apostoli, narraverunt illi quaecunque fecerunt. Non solum, quae ipsi fecerunt et docuerunt apostoli, Domino narrant, sed etiam quae Joannes eis in docendo occupatis sit passus, vel Christum, vel ejusdem Joannis discipuli ei renuntiant, sicut Matthaeus insinuat. Unde quod sequitur: Et assumptis illis secessit seorsum in locum desertum, qui est Bethsaida. Non timore mortis egit, ut quidam arbitrantur, sed parcens inimicis suis, ne homicidio homicidium jungerent, simul et opportunum suae passionis tempus exspectans, nam plusquam anni spatio Joannis et Domini passiones distare, qui diligenter Evangelia legerit, inveniet. Siquidem miraculum panum Dominus, tribus consentientibus evangelistis, post decollationem Joannis implevit. Quod Joannes miraculum descripturus praemisit esse proximum Pascha diem festum Judaeorum, et post haec, ad diem festum eorum Sce
Abbreviated transcription (Latin):
laui. Quis autem est iste de quo audio ego talia:
et querebat iudere eum. Hec uerba sunt hesitan¬
tis herodis: de quib supra memoratur quia
eum quem fama magnum comꝑiit etiam
uidere desiderat si forte an ipse sit ioħs agnoᷤᷤ¬
cere possit. Cuius ordinem causamq decolla¬
tionis quam alii euangeliste plenissime des¬
cribunt: lucas more suo cominemorare po¬
tius obstatum temporis intimandum. quȩ
abunde dicta uiderat quam replicare cura¬
uit. Uerum quia decollationis ioħis mentio
est. notandum quod idem ioħs. et dñs. suum
quisq statum et tempore natuutatis. et pas¬
sionis ordine declarant. Nam iob̃s capite
mintus: dñs est in cruce sublimatus. Iob̃s
cum muiui inciperent dies: dominus cum
crescere natus. ut etiam ꝑ hec appareret quid
sit. illum oportet crescere. me autem minui.
hoc est illum qui ppħa putabatur. xp̃m o¬
portet agnosci. et me qui xp̃c estimabar. qd̾

Expanded text:
lavi. Quis autem est iste, de quo audio ego talia? lavi. Quis autem est iste, de quo audio ego talia? Et quaerebat videre eum. Haec verba sunt haesitantis Herodis, de quibus supra memoratur. Quia eum quem fama magnum comperit etiam videre desiderat, si forte, an ipse sit Joannes, agnoscere possit. Cujus alii ordinem causamque decollationis, quoniam Evangelistae plenissime describunt, Lucas more suo commemorare potius ob statum temporis intimandum, quae abunde dicta videret, quam replicare curavit. Verum quia decollationis Joannis mentio est, notandum, quod idem Joannes et Dominus suum quisque statum et tempore nativitatis, et passionis ordine declarant. Nam Joannes capite minutus, dominus est in cruce sublimatus. Joannes cum minui inciperent dies, Dominus cum crescere, natus. Ut etiam per haec appareret, quid sit, illum oportet crescere, me autem minui , hoc est, illum qui propheta putabatur, Christum oportet agnosci: et me, qui Christus aestimabar, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tetur a quibdam. quia iob̃s surrexit a mor¬
tius. Quanta iudeorum inuidia: Qtus ꝯtra
dñm malicie furor extiterit ex omnib pene
locis cuangelii docemur. Ecce enuim iob̃m de
quo dictum ẽ quia signum nullum fecit a
mortuis surgere potusse nullo adtestante
credebant ib̃m autem uirum approbatu
a deo uirtutib et signis. cuiꝰ mortem ele¬
menta tremueriut tesurrectionem uero
atq ascensionem angeli apłi uiri ac femi¬
ne certatim predicabant non surrȩxisse s furtim
fuisse ablatum credete maluerunt. Nec tepug¬
nare putandum est quod lucas ꝑhibet: hcro¬
dem hesitasse. eo quod diceretur ã quibdam qr
ioħ̾s surrexit a mortius cum matheus marcusq
referant. ipsum herodem audita fama iħ̃u
dixisse pueris sius. hic est iob̾s baptista. ipse
surrexit a mortius. et ideo turtutes operant᷑
in eo.S intelligendum post hanc hesitationẽ
eum confirmasse in animo suo: quod ab alis
dicebatut. Et ait herodes. Iohannem ego decol¬

Expanded text:
a quibusdam, quia Joannes surrexit a mortuis. Quanta Judaeorum invidia, qui contra dominum malitiae furor exstiterit ex omnibus pene locis Evangelii docemur. Ecce Joannem, de quo dictum est, quia signum fecit nullum, a mortuis surgere potuisse, nullo attestante credebant; Jesum autem virum approbatum a Deo virtutibus et signis, cujus mortem elementa tremuerunt, resurrectionem vero atque ascensionem angeli, apostoli, viri, ac feminae certatim praedicabant, non resurrexisse, sed furtim fuisse ablatum credere maluerunt. Nec repugnare putandum est, quod Lucas perhibet Herodem haesitasse, eo quod diceretur a quibusdam, quia Joannes surrexit a mortuis: cum Matthaeus Marcusque referant, ipsum Herodem audita fama Jesu dixisse pueris suis, Hic est Joannes Baptista, ipse surrexit a mortuis, et ideo virtutes operantur in eo ; sed intelligendum post hanc haesitationem eum confirmasse in animo suo, quod ab aliis dicebatur. Et ait Herodes: Joannem ego decol
Abbreviated transcription (Latin):
id dare quod petimut:: non enim decipimꝰ
filios nros. et qualiacumq bona damus. ñ
de nr̃o. s de ipsius damus. Aliter. Apłi qui
electionis merito bonitatem generis huma¬
ni multis excesserant modis. suꝑne bonita¬
tis intuctu mali ẽẽ dicuntur: quia nichil
est ꝑsemet ipsum stabile nichil immittabi¬
le: nichil bonum nisi deitas sola. Omnes uͦ
creature ut beatitudinem eternitatis. uel
inmutabilitatis obtineant: non hoc per
suam naturam. s ꝑ creatoris sui partici¬
pationem et gr̃ãm consequuntur: quod
uero dr̃ quantomagis pater ur̃ de celo da¬
bit sp̃m bonum petentib se ꝓ quo matheꝰ
posuit. dabit bona petentib se. ostendit spi¬
eitum scm plenitudinem eẽ bonorum dĩ.
et ea quȩ diuinitus administrantut. non
alia absq eo subsistere quia om̃s utilitates.
quȩ ex donorum dĩ gr̃a suscipiuntur ex is¬
to fonte demanant. liber quartus.

Expanded text:
id dare quod petimur! Non enim decipimus id dare quod petimur! Non enim decipimus filios nostros, et qualiacunque bona damus, non de nostro, sed de ipsius damus. Aliter: Apostoli qui electionis merito bonitatem generis humani multis excesserant modis, supernae bonitatis intuitu mali esse dicuntur, quia nihil est per semetipsum stabile, nihil immutabile, nihil bonum, nisi Deitas sola. Omnes vero creaturae ut beatitudinem aeternitatis vel immutabilitatis obtineant, non hoc per suam naturam, sed per Creatoris sui participationem et gratiam consequuntur. Quod vero dicitur: Quanto magis Pater vester de coelo dabit spiritum bonum petentibus se? pro quo Matthaeus posuit: Dabit bona petentibus se , ostendit Spiritum sanctum plenitudinem esse bonorum Dei, et ea quae divinitus administrantur, non alia absque eo subsistere. Quia omnes utilitates, quae ex donorum Dei gratia suscipiuntur, ex isto fonte emanant. LIBER QUARTUS.
Abbreviated transcription (Latin):
uendo sꝑatur. Cui contrarium posuit scorpio¬
nem: cuius aculetis uenenatus retro timendꝰ
est sicut spei contrarium est retro respicere.
cum spes futurorum in ea que ante sunt ex¬
tencdat. Si ergo uoscum sitis mali nostiᷤ bona
data dare filiis uc̃is. quantomagis pater ur̃
de celo dabit sp̃m bonum petentib se. Quo¬
modo mali dant bona: S malos appellauit:
dilectores adhuc seculi higͦ. ac peccatores:
Bona uero que dant: scdm eorum sensum
bona dicenda sunt quia hec ꝓ bonis habent
quamquam in recum natura. ista bona
sint. s temporalia. et ad istam uitam infir¬
mam ꝑtinentia. Et quisquis ea malus dat
non de suo dat: domini eium est terra. et
plenitudo eius qui fecit celum et terram. et¬
mare. et omnia que in eis sunt. Quantum
ergo sperandum est daturum dm̃ nobis
bona petentib. nec nos posse decipi. ut acci¬
pianus aliud ꝓ alio. cum ab ipso petimus
quando nos etiam cum sunus mali nouimꝰ

Expanded text:
vendo speratur. Cui contrarium posuit scorpiovendo speratur. Cui contrarium posuit scorpionem, cujus aculeus venenatus retro timendus est, sicut spei contrarium est retro respicere, cum spes futurorum in ea quae ante sunt, extendat. Si ergo vos cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris, quanto magis Pater vester de coelo dabit spiritum bonum petentibus se? Quomodo mali dant bona? sed malos appellavit, dilectores adhuc saeculi hujus et peccatores. Bona vero quae dant secundum eorum sensum, bona dicenda sunt, quia haec pro nobis habent, quanquam et in rerum natura ista bona sint, sed temporalia, et ad istam vitam infirmam pertinentia, et quisquis ea malus dat, non de suo dat. Domini est enim terra, et plenitudo ejus, qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt . Quantum ergo sperandum est daturum Deum nobis bona petentibus, nec nos posse decipi ut accipiamus aliud pro alio cum ab ipso petimus, quando nos etiam cum simus mali novimus
Abbreviated transcription (Latin):
tens inuenit et pulsanti aꝑietur: ergo ciui
non datur. et qui non inuenit. et cui non a¬
ꝑietur. apparet quod non bene petierit. que¬
sierit: pulsauerit. Quis autem ex uob̃ pa¬
trem petit panem: numquid lapidem da¬
bit illi: Panis intelligitur caritas ꝓpter ma¬
iorem appetitum: et tam necessarium. ut
sine illa cetera nichil sint: sicut sine pane
mensaͤ in obs. Ciu contraria est cordis du¬
ricia. quam lapidi comparat. Aut si piscẽ.
numquid ꝓ pisce serpentem dabit illi:
liscis est fides inuisibilium: uel ꝓpter aquã
baptismi. uel quia de imusibilib locis ca¬
pittir. Quod etiam fides huiꝰ mundi fluc¬
tib circum latrata non frangitur: recte
pisci comparatur. Cui contrarium posu¬
it serpentem: ꝓptet uenena fallacie. que
ctiam pruno homini male suadendo p̃¬
seminauit. Aut si petierit ouum. numquid
portiget ci scorpionem: In quo indicat᷑ spes.
Otum enuim nom. dum est fecus ꝑfectus: s fo¬

Expanded text:
rens invenit, et pulsanti aperitur, ergo cui rens invenit, et pulsanti aperitur, ergo cui non datur, et qui non invenit, et cui non aperitur, apparet quod non bene petierit, quaesierit, pulsaverit. Quis autem ex vobis patrem petit panem, nunquid lapidem dabit illi? Panis intelligitur charitas propter majorem appetitum, et tam necessarium, ut sine illa caetera nihil sint, sicut sine pane mensa inops. Cui contraria est cordis duritia, quam lapidi comparavit. Aut si piscem, nunquid pro pisce serpentem dabit illi? Piscis est fides invisibilium, vel propter aquam baptismi, vel quia de invisibilibus locis capitur. Quod etiam fides hujus mundi fluctibus circumlatrata non frangitur, recte pisci comparatur. Cui contrarium posuit serpentem propter venena fallaciae, quae etiam primo homini male suadendo praeseminavit. Aut si petierit ovum, nunquid porriget illi scorpionem? In ovo indicatur spes. Ovum enim nondum est fetus perfectus, sed fo
Abbreviated transcription (Latin):
illi quot quot habet necessarios. Etrego uob̃
dico. Petite et dabitur uobis. querite et inueni¬
etis. pulsate et aꝑietur uobis. Compatio est a
minore. Si enim amicus homo surgit de lecto
et dat non amicicia. s tedio compulsus. qͣnto
magis dat. ds̃ qui sine tedio largissime donat
quod pecitur: S ad hoc se peti uult: ut ca¬
paces donorum cuis fiant qui petunt. Nle
itaq deuia uemens amicis. inedia dispe¬
reat. boc ẽ ne anuntis nuꝑ ab erroris sui
uanitate resipiscens: desidetii sp̃ualis diu¬
tius inopia tabescat: petamus epulas u̾bi
quib alatur. queramus amicum qui det.
pulsemus ostium. quo secuantur absconse.
Magnam cnm spem dedit et ddat ille: qui ꝓ¬
mittendo non decipit. Omnis enim inquit
qui petit accipit. et qui querit inuenit. et
pulsanti aꝑietur. Ergo uixta premissam
postulantis amici patabolam. ꝑscuerantia
opus est ut accipiamts quod petunus. ut
inueniamus quod querimus: et quod pulsa¬
mus aꝑiatut. Nam si petenti datur: et que¬

Expanded text:
s. Et ego vobis dico: Petite, et dabitur vobis. Quaerite, et invenietis. Pulsate, et aperietur vobis. Comparatio est a minore. Si enim amicus homo surgit de lecto, et dat non amicitia sed taedio compulsus, quanto magis dat Deus qui sine taedio largissime donat quod petitur? Sed ad hoc se peti vult, ut capaces donorum ejus fiant qui petunt. Ne itaque de via veniens amicus inedia dispereat, hoc est, ne animus nuper ab erroris sui vanitate resipiscens desiderii spiritalis diutius inopia tabescat, petamus epulas verbi quibus alatur, quaeramus amicum qui det, pulsemus ostium quo servantur absconsae. Magnam enim spem dedit, et dat ille qui promittendo non decipit. Omnis enim inquit qui petit accipit, et qui quaerit invenit, et pulsanti aperietur. Ergo juxta praemissam postulantis amici parabolam perseverantia opus est ut accipiamus quod petimus, et inveniamus quod quaerimus, et quod pulsamus aperiatur. Nam si petenti datur, et quae
Abbreviated transcription (Latin):
stagnum. et suffocatus est. Significat qd̾ ram
clarificata eccłia et liberato ppło gentium ã
dñatione demoniorum in abditis agunt sa¬
crilegos ritus suos: qui xp̃o credere noltierunt.
ceca et ꝓfunda curiositate submetsi. Et notan¬
dum quia sp̃c immundi. nec in porcos trent
nisi hoc illis benignus ipse saluator petentib
quos cerce in abyssum posset religare concełet.
rem necessariam docere nos uolens. ut scilicet
nouerimus eos multominus posse sua potes¬
tate nocere hominib qui nec peccorib quali¬
b cumq potuerunt. Hanc autem potestatẽ
ds̃ bonus occulta iusticia nobis dare potest.
iniusta ñ potest. Quod ut uiderunt factum:
qui pascebant fugerunt et nunciauerunt
in ciuitatem et inuillis. Quod pastores por¬
corum fugientes ista nuntiauerunt signi¬
ficat quosdam etiam primantes impiorũ
quãquam xp̃ianam legem fugiant poten¬
tiam. tamen eius ꝑ gentes stupendo et mitan¬

Expanded text:
stagnum, et suffocatus est. Significat quod jam stagnum, et suffocatus est. Significat quod jam clarificata Ecclesia, et liberato populo gentium a dominatione daemoniorum, in abditis agunt sacrilegos ritus suos qui Christo credere noluerunt, caeca et profunda curiositate submersi. Et notandum quod spiritus immundi nec in porcos irent, nisi hoc illis benignus ipse Salvator petentibus, quos certe in abyssum posset relegare, concederet: rem necessariam docere nos volens, ut scilicet noverimus eos, multo minus sua potestate posse nocere hominibus, qui nec pecoribus qualibetcunque potuerunt. Hanc autem potestatem Deus bonus occulta justitia nobis dare potest, injustam non potest. Quod ut viderunt factum, qui pascebant fugerunt et nuntiaverunt in civitatem et in villas. Quod pastores porcorum fugientes ista nuntiaverunt, significat quosdam etiam primates impiorum, quanquam Christianam legem fugiant, potentiam tamen ejus per gentes, stupendo et miran
Abbreviated transcription (Latin):
ibi grȩx porcorum multorum multorum pas¬
centium in monte. et rogabant eum ut per¬
mitteret eis in illos ingredi. Et ꝑmisit illis.
Ideo ꝑmisit quod petebant demonib. ut per
interfectionem porcorum. hominib salutis
occasio preberetur. Pastores enim ista cernentes:
statim nunciant ciuitati. Erubescat maniche¬
us. si de eadem substantia. et ex eodem aucto¬
re hominum. bestiarumq sunt anime: quo
modo obunuis hominis salutem duo milia
porcorum suffocantur. In quorum tam̃ in¬
teritu figuraliter homines ĩmundi uocis
et rationis exꝑtes indicantur. qui in monte
suꝑbie pascentes lutulentis oblectantur in
actib. Talib enim ꝑcultus ydolorum posst̃
demonia dominari. Nam nisi quisporci more
iuxerit. nunquam accipiet in eum diabolus
potestatem. aut adꝓbandum tantum. non
autem ad ꝑdendum accipiet. Exierunt ergo
demonia ab homine: et intrauerunt in gre¬
gem porcorum. et impetu abiit ꝑ preces: in

Expanded text:
ibi grex multorum porcorum, pasibi grex multorum porcorum, pascentium in monte: et rogabant eum ut permitteret eis in illos ingredi: et permisit illis. Ideo permisit quod petebant daemonibus, ut per interfectionem porcorum hominibus salutis occasio praeberetur. Pastores enim ista cernentes, statim nuntiant civitati. Erubescat Manichaeus. Si de eadem substantia et ex eodem auctore hominum bestiarumque sunt animae, quo modo ob unius hominis salutem duo millia porcorum suffocantur? In quorum tamen interitu, figuraliter homines immundi, vocis et rationis expertes, indicantur, qui in monte superbiae pascentes, lutulentis oblectantur in actibus. Talibus enim per cultus idolorum possunt daemonia dominari. Nam nisi quis porci more vixerit, nunquam accipiet in eum diabolus potestatem, aut ad probandum tantum, non autem et ad perdendum, accipiet. Exierunt ergo daemonia ab homine, et intraverunt in porcos, et impetu abiit grex per praeceps in
Abbreviated transcription (Latin):
frustra nomen eius. quem expulsus erat sp̃c
interrogaret intelligas. Qnod uero demo¬
nia multa hominem intrasse memorantur.
significat ppłm gentium. non unicuilibet s
innumeris ac diuersis idolatrie cultib esse
mancipatum cui contra scriptum est. quod
multitudinis credentium erat cor unum¬
et anima una. Unde bene in babylonia lin¬
guarum unitas scissa. in ierosoluna est lin¬
guarum uarietas adunata. et illa confusio.
hec nisio pacis interp̾tatur. quia uidelicet elec¬
tos in plerisq linguis et gentib. una fides
ac pietas pacificando confirmat reꝓbos aũ
plus secte quam lingue dissociando confundt̃.
Et rogabant eum ne iperaret illis: ut in ab¬
issum irent. Sciebant demones aliquando
futurum. ut ꝑ dñi aduentum mittantur
in abyssum. non ipsi futura preduunantes
s ꝓpħarum de se dicta recolentes. ideoq domi¬
inci aduentus quam mirabantur głam ad
suam rebantur tendere ꝑniciem. Erat autem

Expanded text:
Dominus nomen ejus quem expulsurus erat spiritus Dominus nomen ejus quem expulsurus erat spiritus interrogaret, intelligas. Quod vero daemonia multa hominem intrasse memorantur, significat populum gentium non uni cuilibet, sed innumeris ac diversis idololatriae cultibus esse mancipatum. Cui contra scriptum est, quod multitudinis credentium erat cor et anima una . Unde bene in Babylonia linguarum unitas scissa, in Hierosolyma est linguarum varietas adunata; et illa confusio, haec visio pacis interpretatur: quia videlicet electos in plerisque linguis et gentibus una fides ac pietas pacificando confirmat, reprobos autem plures sectae quam linguae dissociando confundunt. Et rogabant eum ne imperaret illis ut in abyssum irent. Sciebant daemones, aliquando futurum ut per Domini adventum mitterentur in abyssum, non ipsi futura praedivinantes, sed prophetarum de se dicta recolentes, ideoque Domini adventus, quam mirabantur gloriam, ad suam arbitrabantur tendere perniciem. Erat autem
Abbreviated transcription (Latin):
tem quo molestabatur phantasmate. mox
et ipsum orationib ceterisq quȩ oportebat
purificationiun generib effugasse. et eus¬
dem femine corpus abulcerib quȩ demo¬
nis tactu contraxerat: medicinali studio
adiuncto sale benedicto curasse.S dum¬
unum de ulcerib quod altius lateri in fixum
repꝑerat. nullatemis posset quin continuo pan¬
deretur obducere. ab eadem ipsa quam sanare
uolebat consilium quo sanaretur accepisse:
Si inquit oleum ꝓ infirmis consecratum
eidem medicamento asꝑseris. sicq me ꝑun¬
xeris. statim sanitati restituar. Nam uidi
quondam ꝑ sp̃m in quadam longuis posi¬
ta cutate quam nunquam corporalib
oculis uidi puellam quandam pari calami¬
tate laborantem: taliter a sacerdote curatã.
fecit ut illa suggesserat. statuq ulcus. reme¬
dium quod ante respuerat accipere consen¬
sit. hec contra fraudis demonum paueis
explicare curaui: ut quia non dominus

Expanded text:
tem quo molestabatur phantasmate, mox tem quo molestabatur phantasmate, mox et ipsum orationibus caeterisque quae oportebat purificationum generibus effugasse, et ejusdem feminae corpus ab ulceribus, quae daemonis tactu contraxerat, medicinali studio adjuncto sale benedicto curasse. Sed dumunum de ulceribus, quod altius lateri infixum repererat, nullatenus posset, quin continuo panderetur, obducere, ab eadem ipsa, quam sanare volebat, consilium, quo sanaretur, accepisse. Si inquit oleum pro infirmis consecratum, eidem medicamento asperseris, sicque me perunxeris, statim sanitati restituar. Nam vidi quondam per spiritum, in quadam longius posita civitate, quam nunquam corporalibus oculis vidi, puellam quamdam pari calamitate laborantem, taliter a sacerdote curatam. Fecit ut illa suggesserat, statimque ulcus remedium, quod ante respuerat, accipere consensit. Haec contra fraudes daemonum paucis explicare curavi, ut quam non frustra