comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se discrepet. discrepent etiã int̾ se lacrimȩ arborum. quȩ ei usdẽ
aquȩ alluuione generant᷑. & cũ unasit omniũ causa. diuers us
singuloꝵ usus. diuersa natura est. Aliam uim hahet cerasi arboris lacri¬
ma. alia lentisci. Disparẽ quoq balsami guttã. od orata orientis
ligna sudare ꝓdunt᷑. Diuersum quoq lacrimarũ genꝰ. uirgulta
ferularũ in egipto ac libia. quadam ui naturȩ sȩcretioris illacrimant
Quid aut̃ tͥ referam. clem̃tem licet  sermonẽ qđ electrũ lacrima uir¬
gulti sit. & intantȩ materiȩ soliditatẽ lacrima durescat : Nec
leuib id astruit᷑ testimoni is. quando folia aut surculorum
minutissimȩ portiones. aut exigua quȩdã animantium
genera. inelectro sepe reꝑianturꝰ. quȩ uidet᷑ cũ ad huc gutta
esset mollior recepisse. & solidata tenuisse: Sed quid egoꝰ uili
sermone decerno cũ altaatq p̃ciosa ratione naturȩ. cũ iste

Expanded text:
se discrepet, discrepent etiam inter se flumine arborum, quae eiusdem se discrepet, discrepent etiam inter se flumine arborum, quae eiusdem aquae adluuione generantur. et cum una sit omnium causa, diuersus singularum usus, diuersa natura est. aliam uim habet cerasi arboris lacrima, aliam lentisci. disparem quoque balsami guttam odorata orientis ligna sudare produntur, diuersum quoque lacrimarum genus uirgulta ferularum in Aegypto ac Libya quadam ui naturae secretioris inlacrimant. quid autem tibi referam — clementem licet esse sermonem — quod electrum lacrima uirgulti sit et in tantae materiae soliditatem lacnma durescat ? nec leuibus id adstruitur testimoniis, quando folia aut surculorum minutissimae portiones aut exigua quaedam animantium genera in electro saepe reperiantur, quae uidetur cum adhuc gutta esset mollior, recepisse et solidata tenuisse. i Sed quid ego uili sermone decerno cum alta atque pretiosa ratione naturae, cum iste
Abbreviated transcription (Latin):
nucis interiora misceant᷑ : in olei mollẽ naturã facile transfundit᷑.
Cum sit aut̃ altrix omniũ uirgultoꝵ. diuersos singulis usus
ministrat. Si radices alat. uel nubib fusa descendat. discretas
dat omnib uires. Radicẽ impinguat. corticẽ ꝓuehit. ramosdif¬
fundit. folia uirescere facit. fructũ alit. semina pomorũ augere
consueuit. E rgo cũ eadẽ sit omniũ nutrix. alia arboꝵ genera
tristiores ferunt sucos. alia dulciores. alia tardos. alia pręmatu¬
ros. Ipse quoq int̾se discrepant suauitates. Alia suauitas in uinea.
alia suauitas in olea. alia incerasis. alia in fico. discreta inmalo. dispar
indactilo. Tactus ipse aquȩ alibi lenis. alibi asꝑior. plerunq
pinguior ÷. Pondere quoq distat frequent᷑ ut specie. Nã plerisq
locis grauior. plerisq leuior estimat᷑. Non mirũ gͥ sicũ ipsa in

Expanded text:
et nucis interior misceatur, in olei mollem naturam facile transfunditur. et nucis interior misceatur, in olei mollem naturam facile transfunditur. cum sit autem altrix omnium uirgultorum, diuersos singulis usus ministrat. si radices alluat uel nubibus fusa descendat, discretas dat omnibus uires, radicem inpinguat, caudicem prouehit, ramos diffundit, folia uirescere facit, fructum alit semina, pomum augere consueuit. ergo cum eadem sit omnium nutrix, alia arborum genera tristiores ferunt sucos, alia dulciores, alia tardos, alia praematuros. ipsae quoque inter se discrepant suauitates. alia suauitas in uinea, alia in olea, alia in cerasis, alia in fico, discreta in malo, dispar in dactulo. tactus ipse aquae alibi lenis, alibi asperior, plerumque pinguior est. pondere quoque distat frequenter ut specie; nam plerisque locis grauior, plerisque leuior extimatur. non mirum igitur si, cum ipsa in
Abbreviated transcription (Latin):
inter cautes spumea. aut int̾ nemora uiridantior. aut int̾ floru¬
lenta discolor. aut int̾ lilia fulgentior. aut int̾ rosetarutilantior
aut ingramine liquidior. aut inpalude turbidior aut infonte
ꝑspicatior. aut in mari obscurior: Assũpto locorũ quib influit
colore decurrit. Rigorẽ qͦq pari ratione cõmutat. ut int̃ uaporan¬
tia ferueat. int̾ umbrosa frigescat. sole reꝑcussa ex estuet. niuib irri¬
gata glatiali humore canescat. Quẽ ad modũ sapor eiꝰ ipse c̃uertit᷑.
ut nc̃ asperior. nc̃ amarior. nc̃ uehem̃tior. nc̃ austerior. nc̃ dulcior
ꝓspecierum quib infusa fuerit qualitate uarietur:A sꝑatur in¬
maturiorib sucis. Tunso cortice nucis folusq contritis. a marior
fit absinthio. uino uehem̃tior. austerior alliis. Grauescit uene¬
no. melle dulcescit. Si uͦ ei lentiscum terebinthi quoq fructꝰ uel

Expanded text:
inter cautes spumea aut inter nemora uiridantior aut inter floruinter cautes spumea aut inter nemora uiridantior aut inter florulenta discolor aut inter lilia fulgentior aut inter rosas rutilantior aut in gramine liquidior aut in palude turbidior aut in fonte perspicacior aut in mari obscurior assumpto locorum quibus influit colore decurrit. rigorem quoque pari ratione commutat, ut inter uaporantia ferueat, inter umbrosa frigescat, sole repercussa exaestuet, niuibus inrigata glaciali umore canescat. quemadmodum autem sapor eius ipse conuertitur, ut nunc asperior, nunc amarior, nunc uehementior, nunc austerior, nunc dulcior pro specierum quibus infusa fuerit qualitate uarietur! asperatur inmaturioribus sucis, tunso cortice nucis foliisque contritis, amara fit absentio, uino uehementior, austerior aliis, grauescit ueneno, melle dulcescit. si uero ei lentiscum, terebinti quoque fructus uel
Abbreviated transcription (Latin):
foliũ. sane ñ ita ut pampinꝰ uel hora omĩ uel sũmitate crispanti.
Sicut enim in ficulneȩ folio crassitudo ualidior. ita in pampino
species elegantior Crassitudo gͥ folii ꝓficit ad tempestatis iniu-¬
riam repellendã. int̾scissio ad fructus gram uaporandã. Deniq
hoc genus pomi grandinẽ ñcito. maturitatẽ cito sentit: qͥa &
latere uidetur aduersus inuirias. & patere ad grãm. Quid ego
foliorũ describam diuersitates. quẽad mod ũ alia rotunda.
alia longiora. alia flexibilia. alia rigidiora sint. alia nullis fa¬
cile uentis labentia. alialeui motu decutiant᷑ aurarũ : In explica¬
bile ÷ singularũ rerũ exquirere ꝑprietates. & uel diuersitates earũ
manifesta testificatione distinguere. uel latentes ocultasq causas
indeficientib aperire docum̃tis. Una nempe atq eadẽ ÷ aqua. ꝙ¬
indiuersas plerunq sese mutat species. aut int̾ harenas flaua. aut

Expanded text:
folium, sane non ita ut pampinus uel ora omni uel summitate crispanti. folium, sane non ita ut pampinus uel ora omni uel summitate crispanti. sicut enim in ficulneae folio crassitudo ualidior ita in pampino species elegantior. crassitudo igitur folii proficit ad tempestatis iniuriam repellendam, interscissio ad fructus gratiam uaporandam. denique hoc genus pomi grandinem non cito, maturitatem cito sentit, quia et latere uidetur aduersus iniurias et patere ad gratiam. quid ego foliorum describam diuersitates, quemadmodum alia rutunda, alia longiora, alia flexibilia, alia rigidiora sint, alia nullis facile uentis labentia, alia quae leui motu decutiantur aurarum? Inexplicabile est singularum rerum exquirere proprietates et uel diuersitates earum manifesta testificatione distinguere uel latentes occultasque causas indeficientibus aperire documentis. una nempe atque eadem est aqua et diuersas plerumque sese mutat in species: aut inter harenas flaua aut
Abbreviated transcription (Latin):
uideat᷑ ostendere. Ita pars media distincta ÷. ut nͥ inferioru
hereret. separata spectantib uideretur. Ea autẽ ratio uidet᷑
seruata naturȩ. ut & solẽ facilius ad mictat. & umbra obtexat
Deniq ꝓcerius media pars eiꝰ extendit᷑. & in ipsa sũmitate
tenuatur. ut plus pulchritudinẽ quã tegum̃tũ p̃ferat. ẜt enĩ
brauii speciem uidet᷑ effingere. significans qđ uua int̾ penden¬
tes ceteros fructus habeat principatũ. cui tacito qͦdã iudicio
naturȩ sed euidenti indicio innascit᷑ species & p̃rogatiua
uictoriȩ. Secum gͥ habet brauiũ suũ. quo munim̃ sibi prebetur
aduersũ inuirias uel aeris parit̾ imbriũq uiolentiã. & impe.¬
dim̃tũ ñ affert᷑ ad recipiendũ soliscalorem. quote pefacta alit᷑.
colorat᷑. auget᷑. Ficulneȩ quoq foliũ. ȩque ꝓpe ut pampinus
quadrifida int̾scinditur diuisione. qđ eo clarius uidet᷑ qͦ maiꝰ :

Expanded text:
uideatur ostendere; ita pars media distincta est, ut nisi inferioribus uideatur ostendere; ita pars media distincta est, ut nisi inferioribus haereret, separata spectantibus uideretur. ea autem ratio uidetur seruata naturae, ut et solem facilius admittat et umbram obtexat. denique procerius media pars eius extenditur et in ipsa summitate tenuatur, ut plus pulcritudinis quam tegumenti praeferat. etenim brabii speciem uidetur effingere significans quod uua inter pendentes ceteros fructus habeat principatum, cui tacito quodam iudicio naturae, sed euidenti indicio innascitur species et praerogatiua uictoriae. secum igitur habet brabium suum, quo et munimen sibi praebetur aduersum iniurias uel aeris pariter imbriumque uiolentiam et inpedimentum non adfertur ad recipiendum solis calorem, quo tepefacta alitur coloratur augetur. ficulneae quoque folium aeque prope ut pampinus quadrifida rescinditur diuisione, quod eo clarius uidetur quo maius est
Abbreviated transcription (Latin):
& confirmabo oculos meos suꝑ illos inbona. Tanquã delicatos
enim uelut quodam miscđiȩ suȩ ualidiori sepsit tegmine. ne
teneri fructus maturiꝰ interirent. Deniq de ipsis etiã inposte¬
riorib dicit. Delicati mei ambulauer̃ uias asꝑas. Quib infra
ait. Constantes estote filii. & ꝓclamate addnm̃. hoc enĩ solũ
aduersum om̃s ꝓcellas atq iniurias. inuiolabile teginen.
impenetrabile munim̃tum est. Ubi gͦ teneri fructus. ibi cras.¬
siora tegmina & mum̃ta foliorũ. Contraaũt ubi fructꝰ ualidi¬
or est: ibi teneriora folia. ut malus arbor docet Fructꝰ enĩ
ualidus. ñ multo indiget ꝓtectionis auxilio. Nam ipsa ptectionis
crassioris umbra. po mo p̾lus nocere posset. Deniq doceat nos
pampinus nature gr̃ãm. & diuinȩ sapientiȩ int̾na mysteria
Uidemus enĩ eũ ita scissũ atq diuisum. ut triũ flliorũ speciẽ

Expanded text:
et confirmabo oculos meos super illos in bona . Tamquam delicatos et confirmabo oculos meos super illos in bona . Tamquam delicatos enim velut quodam misericordiae suae validiori steneri fructus maturius interirent. denique de ipsis etiam in posterioribus dicit: delicati mei ambulauerunt uias asperas, quibus infra ait: constantes estote, filii, et proclamate ad dominum. hoc enim solum aduersum omnes procellas atque iniurias inuiolabile tegimen, inpenetrabile munimentum est. ubi ergo teneri fructus ibi crassiora tegmina et munimenta foliorum; contra autem ubi fructus ualidiores ibi teneriora folia, ut malus arbor docet. pomum enim ualidius non multo indiget protectionis auxilio; nam ipsa protectionis crassioris umbra pomo nocere plus posset. denique doceat nos pampinus naturae gratiam et diuinae sapientiae interna mysteria. uidemus enim ita scissum atque diuisum, ut trium foliorum speciem
Abbreviated transcription (Latin):
Unde scđm naturam docemur. quia sola nobis esca medicina est.
Herbis certe ulcera aꝑta claudunt᷑. herbis curant᷑ int̾na. Ideoq
medicorũ ÷ opus. herbarũ potestates noscere. Hinc enĩ medendi
quȩ coquunt᷑ sole. quȩ testis & corticib clausa complent᷑. Mala
& pira. uuarũ quoq genera omnia. nuda & obiecta sunt soli.
Nucis autẽ & nucdeȩ nucleiq fructꝰ. & testa optꝰ & corticȩ alit᷑.
Tamen &e calore solis eque nutritus. & quantũ pineȩ densitate
nucleus absconditur. tantũ soliscalore nutrit᷑. Quanta
deinde ÷ dnĩ ꝓuidentia. ut ubi mollior fructꝰ. ibi folii crassi¬
tudo ualidius tegum̃tum tuendo deferat pomo. qđ uidemꝰ infructu
ficulneȩ. Delicatiora itaq ualidiorib munienda sunt. ut & ipse
dñsꝑieremiam docet dicens. Sicut ficus istas bonas. recognoscam
translatos iuida. quos emisi de loco isto int̾ram chaldeor inbona.

Expanded text:
Unde secundum naturam docemur, quia sola nobis esca medicina est. Unde secundum naturam docemur, quia sola nobis esca medicina est. Herbis certe ulcera aperta clauduntur, herbis curantur interna. Ideoque medicorum est opus herbarum potestates noscere. Hinc enim medendi quae coquuntur sole, alia quae testis aut corticibus clausa complentur. Mala et pyra, uvarum quoque genera omnia nuda objecta sunt soli: nucis autem et nucleae, nuclei quoque fructus et testa opertus et cortice, alitur tamen et ipse calore solis atque nutritur; et quantum pineae dnucleus absconditur, tantum solis calore nutritur. 59. Quanta deinde Domini providentia, ut ubi mollior fructus, ibi folii crassitudo validius tegumentum tuendo deferat pomo, quod videmus in fructu ficulneae. Delicatiora itaque validioribus munienda sunt, ut et ipse quoque Dominus per Hieremiam docet, dicens: Sicut ficus istas bonas recognoscam translatos Juda, quos emisi de loco isto in terram Chaldaeorum in bona,
Abbreviated transcription (Latin):
sione desꝑet. Ligna plerunq in meliores uertunt᷑ usus. & ñ posst̃
hominum corda mutari: Socuimꝰ non solũ int̾ diuersi generis
arbores ẽẽ. fructuum diuersitates. sed plerunq in eadẽ ĩpecie
arboꝵ compugnare sibi fructꝰ. Alia ÷ enim species masculinorũ
alia femineoꝵ fructuũ. sicut de dactilis supradiximꝰ. Quis autẽ
possit comprehendere uarietatũ speciẽ grãmq pomoꝵ. singulore
quoq utilitatẽ fructuũ. sucoꝵq ꝓprietatẽ. quȩ cuiq rei apta
uideant᷑ quẽ ad modũ egris uisceribꝰ hominũ amariora poma
medicentur. & inflationẽ asꝑitatẽq interiorẽ tẽꝑent. que admo¬
dũ rursus humorũ asꝑa sucis pomorũ dulcib temperentur.¬
Deniq ea medicina antiquior. que herbis curare consueuit&e sucis.
nec ulla firmior sanitas. quã quȩ̃ salubrib reformat᷑ alimentis.

Expanded text:
sione desperet. ligna plerumque in meliores uertuntur usus: non possunt sione desperet. ligna plerumque in meliores uertuntur usus: non possunt hominum corda mutari ? docuimus non solum inter diuersi generis arbores esse fructum diuersitates, sed plerumque in eadem specie arborum conpugnare sibi fructus. alia enim species masculorum, alia femineorum fructuum, sicut de dactulis supra iam diximus. quis autem possit conprehendere uarietatem, speciem gratiamque pomorum, singulorum quoque utilitatem fructuum sucorumque proprietatem, quae cuique reivideantur, quemadmodum aegris visceribus hominum amariora poma medicentur, et inflationem asperitatemque interiorem temperent, quemadmodum rursus humorum aspera pomorum dulcibus temperenturDenique ea medicina antiquior, quae herbis curare consuevit et succis; nec ulla firmior sanitas, quam quae salubribus reformatur alimentis.
Abbreviated transcription (Latin):
dictum. Ut cortex mali punici genȩ tuȩ. Et infra. Si floruit uitis.
floruerunt malagranata. Eccła enim bone fidei fulgorẽ confes¬
sionisq pretendit: tot martyrum sanguine preciosa: & qđ ÷ am¬
plius xp̃i cruore dotata. simul plurimos intrase fructꝰ. usu is-¬
tius pomi subuna munitione conseruans. & uirtutũ negotia
multa complectens. Sapiens enim sp̃u. celat negotia. Amigdalis
quoq hoc genere medicari ferunt᷑ agricolȩ. ut ex amaris dulces
fructus fiant. uel terebrent eiꝰ radicẽ arboris. & in mediũ in se¬
rant surculũ eiꝰ arboris quam greci. IINUCII. nospiceã dicimꝰ
quo facto suci a maritudo deponit᷑. Ergo si agricultura conuertit
stirpium qualitates. ñ ne studio doctrinȩ & disciplinȩ attentio¬
ne. mitigari possunt quelibet egritudines passionũ : Nemo gͦ
positus uel in adolescentiȩ uel intemꝑantiȩ lubrico. de sui c̃uer¬

Expanded text:
dictum: ut cortex mali Punici genae tuae et infra: si floruerit uitis, dictum: ut cortex mali Punici genae tuae et infra: si floruerit uitis, floruerint mala granata. ecclesia enim bonum fidei fulgorem confessionisque praetendit tot martyrum sanguine speciosa et quod est amplius Christi cruore dotata, simul plurimos intra se fructus usu istius pomi sub. una munitione conseruans et uirtutum multa negotia conplecteosconplectens; sapiens enim spiritu celat negotia. amygdalis quoque hoc genere medicari feruntur agricolae, ut ei amaris dulces fructus fiant, ut terebrent eius radicem arboris et in medium inserant surculum eius arboris, quam Graeci πεύκην, nos piceam dicimus, quo facto suci amaritudo deponitur. ergo si agricultura conuertit stirpium qualitates, nonne studia doctrinae et disciplinae adtentio mitigare possunt quaslibet aegritudines passionum ? nemo ergo positus uel in adulescentiae uel intemperantiae lubrico de sui conuer
Abbreviated transcription (Latin):
uelut confirmet eam partẽ in quã se cõmutata opinione
contulerit. maxime si habeat aliqđ directũ naturȩ. ut uiui
da possit ẽẽ eiꝰ sententia. si adminiculet᷑ ei attentio sobrietatis
obseruantia castitatis. Profunde gͦ circa eũ studiũ tuũ ut
similitudine fructiferȩ illiꝰ ficus de presentia & coniuncti¬
one agrestis illius arboris. tuã possis corroborare uirtutẽ.
Ita enim tua nec dissoluet᷑ intentio. & diligentiȩ fructus &
gr̃ẽ reseruabit᷑. Quã multa st̃ autẽ. quȩ doceant naturalem
duriciam posse diligentie studio temperari. quib affert cultꝰ
ruralis exemplũ. Nam plerunq cito florent malagranata.
& fructũ afferre ñ possunt. nͥ congruis ꝑitoꝵ remedus ex co¬
lantur. Plerunq sucus uanescit interior. & foris eius species pulchra
pͣtendit᷑. Quȩ ñ immerito cõparat᷑ ȩccłȩ. ut habes incanticis ad ȩccłam

Expanded text:
uel confirmet eam partem, in quam se commutata opinione uel confirmet eam partem, in quam se commutata opinione contulerit, maxime si habeat aliquod directum naturae, ut uiuida eius possit esse sententia, si adminiculetur ei adtentio sobrietatis, obseruantia castitatis. profunde ergo circa eum studium tuum, ut similitudine fructiferae illius ficus de praesentia et coniunctione agrestis illius arboris tuam possis conroborare uirtutem. ita enim tua nec dissoluetur intentio et diligentiae fructus et gratiae reseruabitur. quam multa sunt autem quae doceant naturalem duritiam posse diligentiae studio temperari, quibus affert cultus ruralis exemplum. nam plerumque cito florent mala granata et fructum adferre non possunt, nisi congruis peritorum remediis excolantur, plerumque sucus uanescit interior et fonsforis species eius pulchra praetenditur. quae non inmerito conparatur ecclesiae, ut habes in Canticis ad ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
illi feminȩ arbori uelut quidã sensus ꝑfunctionis infundit᷑.¬
& expetiti concubitꝰ grã presentat᷑. Quo munere donata rursus
erigitur. & eleuat ramos suos & inueterẽ statũ comam suam
rursus attollit. De ficu quoq eadẽ ÷ opinio. Ideoq pleriq scđm
domesticã & fructiferam ficũ. agrestẽ ficulneã ferunt᷑ in sere.¬
re. eo qđ cito fructꝰ foecundȩ illius & domesticȩ ficus. uel aura
tẽptati aliqua uel estu. defluere ferant᷑ in terrã. Unde gnari
huius remedii. grossis arboris agrestis ad illam feracẽ arborẽ¬
alligatis. medentur eiꝰ infirmi̾tati ut possit fructꝰ ꝓprios
reseruare. iamiamq si deforent remedia lapsuros. Quo ad mo-¬
nemur ueluit quodam enigmate naturȩ. non refugere eos qui
a nrã fide & consortio separati sunt. eoqđ &e gentilis siqͥs fuerit
adquisitꝰ quo grauior fuerit assertor erroris. eo uehem̃tior

Expanded text:
illi femineae arbori uelut quidam sensus perfunctionis infunditur etilli femineae arbori uelut quidam sensus perfunctionis infunditur et expetiti concubitus gratia praesentatur. quo munere donata rursus erigitur et eleuat ramos suos et in ueterem statum comam suam rursus adtollit. de ficu quoque eadem est opinio ideoque plerique secundum domesticam et fructiferam ficum agrestem ficulneam feruntur inserere, eo quod cito fructus fecundae illius et domesticae ficus uel aura temptati aliqua uel aestu defluere ferantur in terram. unde gnari huius remedii grossis arboris agrestis alligatis ad illam feracem arborem medentur eius infirmitati, ut possit fructus proprios reseruare iamiamque, si deforent remedia, lapsuros. quo admonemur uelut quodam aenigmate naturae non refugere eos qui a nostra fide et consortio separati sint, eo quod et gentilis, qui fuerit adquisitus, quo grauior fuerit adsertor erroris, eo uehementior
Abbreviated transcription (Latin):
dep̃hendit᷑ : Iuniorib enim ex iliores rami. antiquioribus
ualidiora & nodosa sunt brachia. Illis folia leuigata atq
diffusa istis contractiora & asꝑa. Sunt etiã arbores. quȩ
senili atq emortua radice. successionẽ suisi forte cedant᷑.
reparare ñ nouerint. Aliȩ. quib aut iuuentas uiret. aut
natura foecundior est. quib excisio lucro potiꝰ quã detrim̃to
sit ut ꝑplures sui rediuiua successione renouent᷑ heredes.
st etiam qđ mireris . Ipsis sexus in pomis ÷ discretio. sexus in ar¬
borib. Nam uideas palmam quȩ dactilos generat plerunq
inclinantẽ ramos suos & subicientẽ & concupiscentiȩ atq
amplexus speciẽ p̃tendentẽ ei arbori. quã marẽ palmã appel¬
lant pueri rusticoꝵ. Illagͦ palma feminea ÷ & sexum suum
subiectionis specie confitetur. Unde cultores locoꝵ p̃iaciunt
ramis eiꝰ. dactiloꝵ uel palmarum semina masculinoꝵ. quib

Expanded text:
deprehenditur; iunioribus enim exiliores rami, antiquioribus deprehenditur; iunioribus enim exiliores rami, antiquioribus ualidiora et nodosa sunt brachia, illis folia leuigata atque diffusa, istis contractiora et aspera. sunt etiam arbores, quae senili atque emortua radice successionem sui, si forte caedantur, reparare non nouerint, aliae, quibus aut iuuentas uiret aut natura fecundior est, quibus excisio lucro potius quam ullo detrimento sit, ut per plures sui rediuiua successione renouentur heredes. I Est etiam, quod mireris, ipsis sexsus in pomis, est discretio sexus in arboribus. nam uideas palmam, quae dactulos generat, plerumque inclinantem ramos suos et subicientem et concupiscentiae atque amplexus speciem praetendentem ei arbori, quam marem palmam adpellant pueri rusticorum. illa ergo palma feminea est et sexum suum subiectionis specie confitetur. unde cultores lucorum praeiaciunt ramis eius dactulorum uel palmitum semina masculorum, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis. ut unusquisq suis uinculis głetur. sicut & głabat᷑
paulus dicens. paulus uinctꝰ iħu xp̃i : his ligatꝰ uinculis di-¬
cebat. quis nos separabit a caritate xp̃i iħu. uinculis absti¬
nentiȩ. uinculis caritatis: his ligatus uinculis etiã dauidait.
Insalicib in medio eiꝰ. suspendimus organa nr̃a. Buxus qͦq elem̃to
apicib utilis ex pͥm̃dis. leni materia usũ manꝰ puerił informat
Unde ait scriptura. Scribe inbuxo simul. ut ad moneat te ipsa
exuit᷑ suis. ne unquã speituȩ dissimulatione nuderis. sed sẽp tͥ
arbor quã diuersus in singulis & pulcher ornatꝰ quã patulȩ fagi
quã ꝓcere abietes. quã comantes pinꝰ. quã umbrosȩ ilices. quã
populi bicolores. quã nemorosa & rediuiua castanea. quȩ simul
ut excisa fuerit. tanquã siluã ex se pullulare consueuit.
quẽ ad modũ in arborib ipsis etas aut senilis aut nouella

Expanded text:
caritatis, ut unusquisque suis uinculis glorietur, sicut gloriabatur et caritatis, ut unusquisque suis uinculis glorietur, sicut gloriabatur et Paulus dicens : Paulus uinctus Iesu Christi? his ligatus uinculis dicebat: quis nos separabit a caritate Iesu Christi?, uinculis abstinentiae, uinculis caritatis. his ligatus uinculis etiam Dauid ait: salicibus in medio eius suspendimus organa nostra. buxus quoque elementorum apicibus utilis exprimendis leui materia usum manus puerilis informat, unde ait scriptura: scribe in buxo, simul ut admoneat te ipsa exuitur suis, ne umquam spei tuae dissimulatione nuderis, sed semper tarborum, quam diuersus in singulis et pulcher ornatus, quam patulae fagi, quam procerae abietes, quam comantes pinus, quam umbrosae ilices, quam populi bicolores, quam nemorosa et rediuiua castanea, quae simul ut excisa fuerit, tamquam siluam ex se pullulare consueuit, quemadmodum in arboribus ipsis aetas aut senilis aut nouella
Abbreviated transcription (Latin):
quoq cõmendandis fastigiis habilis ÷ cupressus. unde & ecclesia
dicit in canticis. trabes domorũ nr̃arũ cedri. lacunaria nr̃a cup̃ssi.
in his ẽẽ declarans decora sui ornam̃ta fastigui. qui quasi trabes
uerticẽ eccłȩ sua uirtute sustineant. & fastigiũ eiꝰ exornent.
aurus&e palma ad insigne uictoriȩ. Lauro uictors capita
coronantur. palma manꝰ uictricis ornatus est. Unde & ȩccła
tiam uidens uerbi. & sꝑans qđ ad eius altitudinẽ possit ascende
& scientiȩ sũmittitẽ dicit: ascendam in palmã. ut omĩa relinqͣt
inferiora. & ad suꝑiora contendat. ad brauiũ xp̃i. &e suaues eiꝰ
fructꝰ carpat & gustet. Suauis enim ÷ uirtutis fructꝰ. Popłs
quoq coronis arbor umbrosa uictricib. & salixlenta uitib
habilis uinciendis. quid aliud mistice declarant᷑. nͥ bona esse
xp̃i uincula. quȩ nocere ñ soleant. uincula gre̾. uincula

Expanded text:
quoque comendisque fastigiis habilis est cypressus. unde et ecclesia quoque comendisque fastigiis habilis est cypressus. unde et ecclesia dicit in uocauerit: trabes domorum nostrarum caedri, lacunaria nostra cypressi, in uolantes esse declarans decora sui ornamenta fastigii, qui quasi trabes uerticem ecclesiae sua uirtute sustineant et fastigium eius exornent. laurus et palma insigne uictoriae: lauro uictorum capita coronantur, palma manus uictricis ornatus est. unde et ecclestiam uidens uerbi et sperans quod ad eius altitudinem possit ascendere et scientiae summitatem dicit: ascendam in palmam, ut omnia relinquat inferiora et ad superiora contendat, ad brabium Christi, ut suauis eius fructus carpat et gustet; suauis enim uirtutis est fructus. populus quoque coronis arbor umbrosa uictricibus et salix lenta uitibus habilis uinciendis quid aliud mystice declarant nisi bona esse Christi uincula, quae nocere non soleant, uincula gratiae, uuarum
Abbreviated transcription (Latin):
nocere consueuit. quia obumbrat ei grã spũalis. & omĩa mundanȩ
cupiditatis & corporeȩ libidinis restinguit incendia. defendit
ardores. Laudent te quicunq conspiciunt. & agmina ȩccłȩ
uelut quedam palmitũ serta mirentur. Specteñt singuli fide¬
liũ pulchra animarũ monilia. delectent᷑ maturitate pruden-¬
tiȩ splendore fidei. confessionis decore. iusticiȩ pulchritudi¬
ne ubertate miscđiȩ ut dicatur tibi. uxor tua sicut uitis abundans
inlaterib domus tuȩ. eoqđ redundantiã uitis fructiferȩ. copioso
munere liberalitatisim iteris. Sed quid ego insolauittẽ immoroꝵ
cũ omĩa genera arboꝵ utilia sint. alia ad fructũ nata. alia adusũ
data : Nam & quib non ÷ fructꝰ uberior. tam̃ usus preciosior est.
edrus suspendendis tectorũ apta culminib. eo quod huiꝰ modi
materies & ꝓcera sit spaciis. nec onerosa parietib. Lacunaribs

Expanded text:
nocere consueuit, quia obumbrat ei gratia spiritalis et omnia mundanae nocere consueuit, quia obumbrat ei gratia spiritalis et omnia mundanae cupiditatis et corporeae libidinis restinguit incendia, defendit ardores. laudent te quicumque conspiciunt et agmina ecclesiae uelut quaedam palmitum serta mirentur, spectent singuli fidelium pulchra animarum monilia, delectentur maturitate prudentiae, splendore fidei, confessionis decore, iustitiae pulchritudine, ubertate misericordiae, ut dicatur tibi: uxor tua sicut uitis abundans in lateribus domus tuae, eo quod redundantiam uitis fructiferae copiosae munere liberalitatis imiteris. Sed quid ego in sola uite immoror, cum omnia genera arborum utilia sint ? alia ad fructum nata, alia ad usum data. nam et quibus non est fructus uberior tamen usus pretiosior est. caedrus suspendendis tectorum apta culminibus, eo quod huiusmodi materies et procera sit spatiis nec onerosa parietibus. lacunaribus
Abbreviated transcription (Latin):
emit terẽ de quib oriens uua format᷑ paulatimq augescens
immaturi partus retinet acerbitatẽ nec potest nisi matura
iam ce cocta dulcescere. Uestitur interea uiridantib pãpinu
uinea quib & aduersum frigus omnẽq in iuiria ñ exguo
munitur subsidio & a solis ardore defendit᷑. Quid autem eo
uel specta culo gratius uel fructũ dulcius. uidere serta pen¬
dentia uelut qu ȩdã speciosi ruris monilia. carpere uuas
uel aureo colore uel purpureo renitentes: lacinthos cȩterasq
gẽmas fulgere existimes. choruscare indicos. albarũ emicare
grãm. nec aduertis ex his admoneri te homo. ne immaturos
fructꝰ tuos dies supremus inueniat. aut plene tẽpus ȩtatis oꝑa
imparata dedeceant. Acerbus enim fructꝰ amarior ẽẽ consueuitꝰ.
nec potest dulce ẽẽ. nͥ qđ ad maturitatẽ ꝑfectionis adoleuerit.
Huic uiro ꝑfecto nec frigus horride mort̾is. nec sol iniquitatis

Expanded text:
emittere, de quibus oriens uua formatur paulatimque augescens emittere, de quibus oriens uua formatur paulatimque augescens inmaturi partus retinet acerbitatem nec potest nisi matura iam et cocta dulcescere. uestitur interea uiridantibus pampinis uinea, quibus et aduersum frigus omnemque iniuriam non exiguo munitur subsidio et a solis ardore defenditur. quid autem eo uel spectaculo gratius uel fructu est dulcius, uidere serta pendentia uelut quaedam speciosi ruris monilia, carpere uuas uel aureo colore uel purporeo renitentes ? hyacinthos ceterasque gemmas fulgere existimes, coruscare Indicos, albarum emicare gratiam, nec aduertis ex his admoneri te, homo, ne inmaturos fructus tuos dies supremus inueniat aut plenae tempus aetatis opera parua deducat. acerbus enim fructus amarior esse consueuit nec potest dulce esse nisi quod ad maturitatem perfectionis adoleuerit. huic uiro perfecto nec frigus horrendae mortis nec sol iniquitatis
Abbreviated transcription (Latin):
etulun alias armatat alia ꝓpagantur. aeniesionrt et̃ queeinam
estusionȩ lioruriant. ꝓpagantur ea quȩ ponus ague anam
Neson describam grę qic uere atq manifeste egua es uucem
aocent ÷ nemla eiie seruandam ut nemo Tui es ulloneratus
m̃ erigat affertꝰ neq humilis & despicabilis iaceat sed uniplo
mens ad supiora se subrigat. & audeat dicene. nrã aui conuer¬
satio incelus est. Vnde nequib ꝓcellis scłi posut re fieta Nuer¬
pestate deduci: clauiculis itł & circulis quasi amplexib &e ari¬
tatis ꝓximos quosq complectit᷑ & in eorũ cognitione reqͥescti
Carius est gͥ quȩ nos suꝑiorib neccit cełoq inserit. Quli enun
manet incaritate dsꝰ in eo manet Ynde dñsait. Manete inme
se ego in uobis. Sicut palmes ñ potest fructũ afferre ase. nman¬
nẽ a tessendum esse signauit quȩ pͥmũ ueris tepefarstit pie
gẽinare ꝑhibet᷑ deinde ex ipsis sarmentoꝵ arteuea fructu

Expanded text:
tur alia sarmenta, alia propagantur: reciduntur quae inani effusione luxuriant, propagantur ea quae bonus agricola nisque describam gratiam, quae vere atque manifeste aequalitatem docent in Ecclesia esse servandam, ut nemo se dives aut honoratus noster erigatur affectus, neque humi vilis et despicabilis jaceat; sed uniuscujusque mens ad superiora se subrigat, ut audeat dicere: Nostra autem conversatio in caelis est. unde ne quibus procellis saeculi possit reflecti et tempestate deduci, clauiculis illis et circulis quasi amplexibus caritatis proximos quosque conplectitur et in eorum coniunctione requiescit. caritas est igitur, quae nos superioribus nectit caeloque inserimanet in charitate, Deus in eo manet. Unde et Dominus ait: Manete in me, et ego in vobis. Sicut palmes non potest fructum afferre a se, nisi mannem arcessendum esse signauit, quae primum ueris tepefacta temperie gemmare perhibetur, deinde ex ipsis sarmentorum uniuersa fructum
Abbreviated transcription (Latin):
laboriosũ animal aut nasci ñ debuisse. aut sine sangtii pe
debuuse generari: Cuiꝰ uirtꝰ adcultũ agrorũ utilis. adusũ
plaustõrũ habilis. ad alimoniã suauis : diuerso munere fulci
agricolas. qͥb ds si bona sua norint. uniuersa donauit dicen
Germinet t̾ra herbã foeni. spirans sem̃ scđm genꝰ. hon solũ
enĩ spontancã alimoniã cõp̃hendit. quȩ ÷in radicib & herb
atq arborib: reliqͥsq fructib. s etiã eã quȩ industria cõ¬
paratur. & cultu rusticani laboris adquirit᷑. Quã de coꝵ
aut̃. qđ ñ statĩ fundere t̾rassem̃ iussit & fruetꝰ s primo
germinare. deinde herbescere campos statuit: postea
seđ̃m ꝓprictatem sui generis sem̃ ado lescensiut nunꝗ arhorit¬

Expanded text:
laboriosum putet animal aut nasci non debuisse aut sine sanguine laboriosum putet animal aut nasci non debuisse aut sine sanguine debuisse generari, cuius uirtus ad cultum agrorum utilis, ad usum plaustrorum habilis, ad alimoniam suauis diueagricolas, quibus Deus, si bona sua norint, universa donavit, dicens: Germinet terra herbam feni, spirans semen secundum genus. Non solum enim spontaneam alimoniam comprehendit quae est in herbatque arborum reliquisque fructibus, sed etiam eam quae industria comparatur et cultu rusticani laboris adquiritur. quam decorum autem quod non statim fundere terras semen iussit et fructus, sed primo germinare, deinde herbescere campos statuit, postea secundum proprietatem sui generis semen adolescere, ut numquam ar
Abbreviated transcription (Latin):
cerunt: &lolo odore cũ sint rationis ex ꝑtes. rationẽ tani euadi
noras pẽtere herbas atq his remediũ uulneridicant᷑ adsisere
cibis. Illis gͦ medicina est : ut resilire sagittas uideas uudntber¬
&e fugere uenena ñ serꝑe. deniq ceruis cib uenenũ est. Colub
ceruum fugit. lconẽ int̾ficit. draco elefantẽ ligat: cuiꝰ uiisa
morsuictoris est. Et idõ sũme utrinq certat᷑ ale ut pedem
alligu in quo casus uincti sibi nocerȩ ñ possit. iste ne posterio
extremꝰ pede aut calle capiat᷑ angusto. ubi uł ipse se ñ
queat retorquere & draconẽ graui ꝓterere uestigio: uel
seqͣntis elephantis auxiliũ ñ hab̾e. Ergo surrationabuia
animalia norunc. quib sibi aut medicent᷑ herbis. aut sub¬
sidus opẽ afferant. homo nescit cui rationabilis sensus in¬
nascitur : Auc tã alienꝰ a uero ÷ ut quȩ cuiq apta sint usui
minime dephaendat. aut ita nature in gratꝰ bonis. ut qm̃
caurini haustꝰ sanguinis loetalis ÷ homini. propterea put¬

Expanded text:
naturae mysterium, cum sint rationis expertes, rationem tamen euadendi  senserint, notas petere herbas atque his remedium uulneri dicantur adhibere? cibus illis ergo medicina est, ut resilire sagittas uideas ex uulnere, fugere uenena, non serpere. denique ceruis cibus uenenum est: coluber ceruum fugit, leonem interficit: draco helefantum ligat, cuius ruina mors uictoris est. et ideo summa ui utrimque certatur, ille ut pedem alliget, in quo casus uiucti sibi nocere non possit, iste ne posteriore extremus pede aut calle capiatur angusto, ubi uel ipse se non queat retorquere et draconem graui proterere uestigio uel sequentis elefanti auxilium non habere. ergo si inrationabilia animalia norunt quibus sibi aut medicentur herbis aut subsidiis opem adferant, homo nescit, cui rationabilis sensus innascitur, aut tam alienus a uero est, ut quae cuique apta sint usui minime deprehendat, aut ita naturae ingratus bonis, ut quoniam taurini haustus sanguinis letalis est homini, propterea
Abbreviated transcription (Latin):
aut feris innoriũ ministrant pabulũ. deniq sturni uescunt᷑
loetalis euadt̃ Frigida enĩuis eiꝰ: suci. quã subtilib poris in cor¬
dis sui sedẽ ducentib. p̃coqͦ digestionẽ p̃ueniunt. priꝰꝗ uitalia
nicũ eo qđ naturali qͦdã tẽꝑam̃to sui corporis. uĩ pabuli nocen¬
tis euitent. Et enĩ si ratione medicinȩ plerunq adsalubritatẽ
humani qͦq corporis tẽꝑat᷑ qđ uidet᷑ te. contrariũ: qͣnto magis
ꝓpretase nature adcibum ꝑficit. qđ medicinali manu conuer¬
eo cconussimu int̃norũ sepe uiscerum sopiuntur  Nec illud pi
qes conio plerunq furores libidinũ marcuer  hec oroueta¬

Expanded text:
aut feris innoxium ministrant pabulum. denique sturni uescuntur aut feris innoxium ministrant pabulum. denique sturni uescuntur letalis euadunt. frigida enim uis eius est suci, quam subtilibus poris in cordis sui sedem ducentibus praecoci digestione praeueniunt, priusquam uitalia nicum, eo quod naturali quodam temperamento sui corporis uim pabuli nocentis euitent. etenim si ratione medicinae plerumque ad salubritatem humani quoque corporis temperatur, cui uidetur esse contrica manu convereo gravissimi internorum saepe viscerum sopiuntur? Nec illud praeterit, quod conio plerumque furores libidinum marcuerunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
toia siupla ql es coonas a cote ꝑ unreris. Sed forte dicat alied oNud
calqq falsuns freqnt & decipiunt colligentẽ. S hocitus : acesp
adurit dutꝰ gignentiũ pͥma exordia. Luna qͦq uiantib it᷑ mon¬
ftrat: latronũ ꝓdic insidias. Nũ gͥ dignũ est ut in his quȩ utilia
creatoris ꝑspicientiȩ derogemꝰ. qͣsi omĩa gulȩ causa debuerint
ꝓcream aut exigua sinc quȩ uentri nr̃o diuina indulgentia
ministrauerit: definite nob escȩ sunt & notȩ omĩb. quȩ uolup¬
tate generent & corporis salubritatẽ. Singula autẽ eor
que generant᷑ et̃ris. specialẽ qͥndã rationẽ habent: quȩ ꝓuirili
portione cõplenc uniuersa plenitudinẽ creaturȩ. Alia gͦ esui. alia
potui. alia abii nascunt᷑ usui. Nichil uacat: nichil inane ger¬
minat t̾ra. Qđ tͥ putas in utile: aliis utile. lnmo ipsitͥ inter
utendũ nocuũ freqͦnt̃ alii ÷ usui utile: cũ qđ escã ñ adiuuat
medicinã suggerit. Et sepe eadẽ quȩ tͥnoria sunt : aut auibu

Expanded text:
herbam cum oleo coquas et eo te perunxeris. Sed forte dicant aliqui: quid quoque fallunt frequenter et decipiunt colligentem. sed hoc ita est ac si adurit autem gignentium prima exordia. luna quoque uiantibus iter monstrat, latronum prodit insidias. num igitur dignum est, ut in his quae utilia creatoris prospicientiae derogemus, quasi uero omnia gulae causa debuerint procreari aut exigua sint quae uentnuentri nostro diuina indulgentia ministrauerit ? definitae nobis escae sunt et notae omnibus, quae et uoluptatem generent et corporis salubritatem. singula autem eorum quae generantur e terris specialem quandam rationem habent, quae pro uirili por alii nascuntur usui. nihil uacat, nihil inane germinat terra. quod tibi putas inutile aliis utile est, immo ipsi tibi frequenter alio est usu utile. quod escam non adiuuat medicinam suggerit, et saepe eadem quae tibi noxia sunt auibus
Abbreviated transcription (Latin):
quirato deliene reldunt iururia decolorat. Nonne ueru est
quia drait fenũ e flos eiꝰ decidit Alnis abauiꝰ atauilie nõost
& maioro honestatꝰ infulis ꝓsapiȩ ueteris cari anignab naini¬
mole turbatꝰ. desticuit᷑ abomib : a sodalib derelinquit᷑ a pri¬
cuellacͤarescit. ẜst etiã qͥdudũ ubtate affluens copiarũ. ubali¬
tatis fama ꝑ ora uolitans singulorũ : carꝰ hon oriia tnibali
potestatib tribunalib celsus solio sullimis. beatꝰ populis
estimatꝰ dũ p̃conũ clamore deducit᷑ subita rerũ conuersio¬
ne in eũ carcerẽ rapit᷑ qͦ alios ipse decruserat & int̾ rero seroo
eminentis poenȩ iuic erumna. Quantos pͥdie cat̾ua psauden¬
lateris dolor. effusis gaudiis iuctuosa grauis successiontim me¬
obumbrabac repenie destituens & quã intꝰamabat: atq utin¬

Expanded text:
euiratos deliciae reddunt, luxuria decolorat. nonne uerum est quia aruit faenum et flos cecidit? alius auis atauisque nobilis et maiorum honestatus infulismole turbatus, destituitur ab omnibus, a sodalibus derelinquitur,euellatur, arescit. est etiam qui dudum ubertate affluens copiarum, liberalitatis fama per ora uolitans singulorum, clarus honoribus, praeminens potestatibus, tribunalibus celsus, solio sublimis, beatus populis aestimatus, dum praeconum clamore deducitur, subita rerum conuersione in eum carcerem rapitur, quo alios ipse detruserat, et inter reos suos inminentis poenae deflet aerumnam. quantos pridie caterua plaudenlateris dolor effusis gaudiis luctuosam grauis successionem maeobumbrabat repente destituens, et quam intus animabat.
Abbreviated transcription (Latin):
cruditates : nullo hominũ partꝰ labore. s diuino effusus
munere sine ratione frugis. sine semine. tã dulcis &e gratꝰ: ut etiã
repletis uoluptati atq usui sit. deniq ad pͥmas datꝰ mensas:¬
ad scđas remansit. Quid aut̃ creaturȩ huiꝰ attexã miraculũ.
& sapientiȩ oꝑatricis argum̃tũ exprimam : In hac enĩ germinũ
specie. & in illo uirentis herbȩ munere imago ÷ uitȩ humanȩ: &
naturȩ conditionisq nrẽ insigne qđdã spectat᷑. & speculum eluc&.
Illa herba & flos foeni. figura ÷ carnishumane: sic̃ bonꝰ diuinita¬
tis int̾pres. organo suȩ uocis exp̃ssit dicens. Clama. Quid clama¬
uox humana est: ds̃ dicit. clama. Sed qͥ in ipso isaia loqͥc᷑ ipse res
earo foenũ s: uere hintenĩ gla hominu incarit qualiu terum
une putau ee su lumis erguia quar n arbaen quasi senira

Expanded text:
cruditates, nullo hominum partus labore, sed diuino effusus cruditates, nullo hominum partus labore, sed diuino effusus munere, sine satione fruges, fructus sine semine, tam dulcis et gratus, ut etiam repletis uoluptati atqad secundas remansit. Quid autem creaturae hujus attexam miraculum 44, et sapientiae operatricis argumentum exprimam? In hac enim germinum specie, et illo virentis herbae munere imago est vitae humanae, et naturae conditionisque nostrae insigne quoddam spectatur, et speculum elucet. Illa herba et flos feni figura est carnis humanae, sicut bonus divinitatis Interpres organo suae vocis expressit, dicens: Clama. . Quid clamauox humana est. deus dicit: clama, sed in ipso Esaia loquitur. ille respcaro faenum. et uere; uiret enim gloria hominis in carne quasi faenum et quae putatur esse sublimis exigu
Abbreviated transcription (Latin):
pͥiũ ꝓfundũ dĩ debemꝰ ad uertere: qđ etiã minima quȩq non ne¬
glegat: sic̃ euangelirat sapientia dĩ & dic̃. Respicite uolatilia cęli.
qm̃ ñ serunt neq metunt. neq congregant in horrea: & pater
ur celestis pascit illa. Nonne uos pluris estis illis: Cũ eni illa
pascant᷑ dĩ grã: nemo sibi debet de sua in dustria & uirtute blan¬
diri. Deindẽ quia simplicẽ uictũ & naturalẽ cibũ. reliquis cibis
deb& anteferre. hic enĩ sobrietatis cib ÷: reliqͥ deliciarũ atque
luxuriȩ. Hic cõmunis om̃ib animalib cib. ille paucorum
Exemplũ itaq frugalitatis. magisteriũ parsimoniȩ est: herbȩ
simplicis uictu holerisq uilis aut pomi contentos ee̾ omnes
oportere. quẽ natura obtulit : quẽ liberalitas dĩ pͥma dona¬
uit. Ille salubris. ille ÷ utilis cib: qͥ morbos repellat. qͥ resecae

Expanded text:
primum profundum dei debemus aduertere, quod etiam minima quaeque non neprimum profundum dei debemus aduertere, quod etiam minima quaeque non neglegat, sicut in euangelio sapientia dei dicit: respicite uolatilia caeli. quoniam non serunt neque metunt neque congregant in horrea, et pater uester caelestis pascit illa : nonne uos pluris estis illis? cum enim illa pascantur dei gratia, nemo sibi debet de sua industria et uirtute blandiri. deinde quia simplicem uictum et naturalem cibum reliquis cibis debuit anteferre. hic enim sobrietatis est cibus, reliqui deliciarum atque luxuriae, hic communis omnibus animalibus cibus, ille paucorum. exemplum itaque frugalitatis, magisterium parsimoniae est herbae simplicis uictu holerisque uilis aut pomi contentos esse omnes oportere, quem natura optulit, quem liberalitas dei prima donauit. ille salubris, ille utilis cibus, qui morbos repellat, qui resecet
Abbreviated transcription (Latin):
alterius querat auxilium. ñ cuiꝰꝗ indigeat ministerio. Solent erã
pleri Quert Hisi ddem̃tior solis calor tepefecerit t̾ras. &e quoda mͦ
paas suis fouerit: ñ potest germinare tra. Et ppc̃ea es diuinum
honore deputanc soli : qđ uirtute caloris sui t̾rarũ penetret sinus.
sparsaq foueat semina. uł rigentes gelu uenas arboꝵ relaxet.
herbamascdt antiqͥor sic eiꝰ progatiua quã solis. Ne error hominũ
conualescat germinae priꝰt̾ra: quã focũ soł accipiat. Sciant homi¬
nes solsauc torrmnee nascentiũ. di clem̃cia tras relaxat. di indulgen¬
nes prupe facit fructꝰ. Quomͦ sol uiuendi usũ ministrac oriundid
qndo llapris Tiuine opationis uiuificatione sunt ȩdita. qua sol
in hosuiuendi usus ueniret : Iunior ÷ herbis: iunior foeno. It forte
mirent aliqͥ qđ priꝰ pecori pabulũ quã cib homini sit creatꝰ. Inqͦ

Expanded text:
alterius quaerat auxilium, non cuiusquam indigeat ministerio. solent enim alterius quaerat auxilium, non cuiusquam indigeat ministerio. solent enim plerique dicere: nisi clementior solis calor tepefecerit terras et quodam modo radiis suis fouerit, non poterit germinare terra. et propterea gentes diuinum honorem deputant soli, quod uirtute caloris sui terrarum penetret sinus sparsaque foueat semina uel rigentes gelu uenas arborum relaxet. herba nascatur, antiquior sit eius praerogatiua quam solis. ne error hominum conualescat, germinet prius terra quam fotus solis accipiat. sciant omnes solem auctorem non esse nascentium. dei clementia terras relaxat, dei indulgentia prorumpere facit fructus. quomodo sol uiuendi usum ministrat oriundis, quando illa prius diuinae operationis uiuificatione sunt edita quam sol in hos uiuendi usus ueniret? iunior est herbis, iunior faeno. et forte miretur aliqui, cur prius pecori pabulum quam cibus homini sit creatus. in quo
Abbreviated transcription (Latin):
pleriq etiã hoc dicunt eẽ in uisibile qđ speciẽ ñ
habet. & idõ accipiunt trã inuisibilẽ fuisse. ñ quia
uideri ñ possa a sũmo dõ uł angłis eiꝰ. nã adhuc hões
creati non erant uł etiã pecudes: s q sine sua specie erat. Species
aut̃ t̾rȩ : germinatio & uiri ditas agri. Unde ut uisibilẽ & cõ¬
positã eã faceret ds̃ : ait. Germina t̾ra herbã uirente a faciente¬
suũ. cuiꝰ sem̃ in ipso sit. Audiamꝰ uerba ueritatis. quoꝵ seriẽs salꝰ
est audientiũ. Prima enĩ illa uox dĩ singulis creaturis imptita
gignendis. lex naturȩ ÷ : quȩ t̾ris in omẽ euũ remansic futurȩ suc¬
cessionis datura p̾scriptũ : quẽadmodũ uł generandi ł fructifican.¬
di in reliquũ usus ad olesceret. Prima enĩ germinatio ÷: quando nas¬
centia uident᷑ erũꝑe. Deinde cũ ꝓfecerit & eruꝑit germ̃: fic herba.
Herba qͦq ubi paululũ adoleuerit: fit foenũ. Quã utilis. quam

Expanded text:
ique etiam hoc dicunt esse inuisibile quod speciem non habet et ideo accipiunt terram inuisibilem fuisse, non quia uideri non posset a summo deo uel angelis eius — nam adhuc homines creati non erant uel etiam pecudes —, sed quia sine sua specie erat. species autem terrae est germinatio et uiriditas agri. unde ut uisibilem eam et compositam faceret deus, ait: germinet terra herbam faeni seminan uerba ueritatis, quorum series salus est audientum. prima enim illa uox dei singulis creaturis inpertita gignendis lex naturae est, quae terris in omne aeuum remansit, futurae successionis datura praescriptum, quemadmodum uel generandi uel fructificandi in reliquum usus adolesceret. prima itaque germinatio est, quando nascentia uidentur erumpere, deinde cum eruperit et profecerit germen, fit herba; herba quoque ubi paululum processerit, fit faenum. quam utilis, quam
Abbreviated transcription (Latin):
susceptȩ incarnationis decorẽ ꝓbaret. & astrueret ueritatẽ.
Nunc age. quȩ auisquandã rẽ publicã curare uideat᷑ expediã.
atq uitȩ huiꝰ etates agere sublegib. Hic enĩ reipublĩcȩ usus ÷.
leges omnib ẽe̾ cõmunes. atq obseruari eas deuotionẽ cõmu¬
ni. uno om̃s teneri uinculo. ñ aliiuis ẽẽ. qđ aliꝰ sibi intelli¬
gat ñ licere. sed qđ liceat licere omĩb. & qđ ñ liceat omĩb¬
non licere. esse etiã cõmunẽ reuerentiã patrũ. quorum
consilio respublica gub̾net᷑ cõmune omĩb urbis domiciliũ.
cõmunis conuersationis officiũ. unũ p̃scriptũ omĩb. unũ
esse consiliũ. Magna hȩc. Sed quantũ in apib prestantiora.
quȩ solȩ in omĩ genere animantiũ cõmunẽ in omĩb sobolẽ
habent. unã om̃s incolunt mansionẽ. uniꝰ patriȩ claudun-¬

Expanded text:
susceptae incarnationis decorem probaret, astrueret ueritatem? i susceptae incarnationis decorem probaret, astrueret ueritatem? i Nunc age quae aues uelut quandam rem publicam curare uideantur expediam atque uitae huius aetatem agere sub legibus. hinc occurrit rei publicae usus est leges omnibus esse communes atque obseruari eas deuotione communi, uno omnes teneri uinculo, non alii ius esse quod alius sibi intellegat non licere, sed qnon licere. Esse etiam communem reverentiam patrum, quorum consilio respublica gubernetur, commune omnibus urbis domicilium, commune conversationis officium, unum praescriptum omnibus, unum esse consilium. Magna haec, sed quanto in apibus praestantiora, quae solae in omni genere animantium communem omnibus sobolem habent, unam om