comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
usitare. Quid est qđ calũpniantur de :omousson uerbo
gieco uia scriptũ ilege minime inuenitur. Cur non undest
culpun siam cur ibi non displicent cum ponunt ins mbolo
uerba itel uomina quȩ non sunt ulla scriptura digestoi oui
disponit apuere nou facut unde alium nittur accutar qui
lha bsciuart feuobo simplicia rationem fil ipleno quslide stpu¬
ba peulum frĩs et suum sauciatum pixter seppenor quia si lestoei
omoriston recte probanus positum. Et in asse tionem fidi qua
endum et. amen & alleliua quodno stno net bratcesci
lieet uisane lingua omnino tins ferre:. hȩbreo cunctas gantes
uocabulo de cantare. Non enim in africa. aut cunctabar¬
baria. sed inseria. uel grȩcia. ubi & ipsa caro uoluit deiur¬
gine nasci dominica. decuit uel oportuit uerba fidei con¬
pendiose firmare. Deniq non latino non barbaro stlo uene¬
ranelus ile morses non propħȩ. non apostoli. non ipsi euuan¬

Expanded text:
visitare . Quid est quod calumniantur de ὁμούσιον verbo visitare . Quid est quod calumniantur de ὁμούσιον verbo graeco, quia scriptum in Lege minime inveniatur? cur non vident culpam suam? cur sibi non displicent, cum ponunt in symbolo verba vel nomina, quae non sunt ulla Scriptura digesta? Qui disponit arguere, non faciat unde alium nititur accusare. Inspiciunt de verbo simplici et ratione fidei pleno, quasi de stipula oculum fratris; et suum sauciatum praeter Scripturas ponendo ὁμούσιον recte probamus positum, et in assertionem fidei, qua endum est, Amen et alleluia, quod nec Latino nec Barbaro licet in suam linguam transferre, hebraeo cunctas gentes vocabulo decantare. Non enim in Africa, aut in cuncta Barbaria, sed in Syria vel Graecia, ubi et ipsa caro voluit de virgine nasci dominica, decuit vel oportuit verba fidei compendiose firmare. Denique non latino, non barbaro stilo venerandus ille Moyses, non Prophetae, non Apostoli, non ipsi Evan
Abbreviated transcription (Latin):
ostendat manentem. Sicut ipse ait. Pater inme manens facit oꝑa
mea. Aut euacuatur. cum sp̃m scm̃ suum pater & filius om̃em
creaturam suam profert inlustrantem. quomodo cogitari non po¬
test. quomodo explicari non potest. Simul secũ unũ est. quod
secundũ in cõmutabilem omino substantiam. intrinitate ds est
E cce quid est omousron. quod exprobratur iniustȩ. Nonenĩ
uerbũ solũ. sedres in uerbo est. Nec solus sermo sonans aurib.
sed substantia una est dĩ. credenda inmentib. Sienim in homi-¬
nes credentes in se totus ds̃ credendus est habitare. quomodo
filium totũ inse pater. aut filius patrem non credatur Ecͥciꝑe.
Ac ꝑhoc ipse inpatre. & pater in eum manet. Et ex patre uł
filio. sc̃s credendis est sp̃s non solũ processisse. sed semper
ad per agenda oꝑa trinitatis omnino procedere. Sicut eadẽ
dinitas abraham amicũ suum. inunitatem nominis dignata:

Expanded text:
ostendat manentem, sicut ipse ait. Pater in me manens facit opera ostendat manentem, sicut ipse ait. Pater in me manens facit opera mea ; aut evacuatur, cum Spiritum sanctum suum Pater et Filius omnem creaturam suam proferat illustrantem. Quomodo cogitari non potest, quomodo explicari non potest, simul secum unum est, quod secundum incommutabilem omnino substantiam in Trinitate Deus est. Ecce quid est ὁμούσιον, quod exprobratur injuste. Non enim verbum solum, sed res in verbo; nec solus sermo sonans auribus, sed substantia una est Dei credenda in mentibus. Si enim in homine credente in se totus Deus credendus est habitare, quomodo Filium totum in se Pater, aut Filius Patrem non credatur excipere? Ac per hoc ipse in Patre, et Pater in eo manet, et ex Patre et Filio sanctus credendus est Spiritus non solum processisse, sed semper ad peragenda opera Trinitatis omnino procedere; sicut eadem Trinitas Abraham amicum suum in unitate nominis dignata est
Abbreviated transcription (Latin):
iustȩ positum est inuisibilissolus pater in srmbolo. Sed inuisibilis
tota trinitas ds̃. excepta carne suscepta afilio. Dequa dicit apłs.
inunibili soli dõ. honor & gła. insȩcula scłoꝵ. Totus ergo habitat
pater infilio. cuius patris formam. idem filius. non exparte.
sed implet inpleno: Hanc apłi puili sententiam qua dicit unti¬
matq di matalib ommino secreta. qui cum informa di essed:
nan sieras patri prorsus ad firmat quod inqiepitio etueon
dacosetorquã cũ ds ueset : non rapina arbiortus et esse se euelom
do possit angustius fidĩ surȩ quilibet qualem cunq ae is debilẽ
dequa sine mora excluderetur spatium inuenire. Nunc uero qͥ
cum in forma di esset dixit. omem macinationis in uistȩ aditum
inter clusit. Ubiest forma. nihil habet prorsus minus om̃ino natura
ut pater filium in se suscipiat habitantem. Afi inse filius patrem

Expanded text:
juste positum est, invisibilis solus Pater in symbolo, sed invisibilis juste positum est, invisibilis solus Pater in symbolo, sed invisibilis tota Trinitas Deus excepta carne suscepta a Filio, de qua dicit Apostolus, Invisibili soli Deo honor et gloria in saecula saeculorum Totus ergo habitat Pater in Filio, cujus Patris formam idem Filius non ex parte, sed implet in pleno. Hanc apostoli Pauli sententiam, qui dicit intimatque Dei mortalibus secreta, Qui cum in forma Dei esset, nam fieri Deo Patri prorsus affirmant: quod inique sendiceret: Qui cum Deus esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo; posset angustiis fidei suae quilibet qualecumque, etsi debile de quo sine mora excluderetur, spatium invenire: nunc vero, quia Cum in forma Dei esset dixit, omnem machinationis injustae aditum interclusit; ubi est forma, nihil habet prorsus minus omnino natura.ut Pater Filium in se suscipiat habitantem, aut in se Filius Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
totus afilio. Ecce enim quȩ scripta non sinit in lege usi iam auob̃
temere ponuntur insembolo uibi nichil magis aliter oportet in sẽ¬
reri. prȩterquã scripturȩ ueridicȩ continet modus . Cur uobis de
omousson uerbo uisum est fidei catholicȩ inuidiam excitare. quȩ¬
hoc est insymbolo. quod est inter animas nr̃as & dm̃. quid uisum est
hominib aliquib ponere. quȩ scripta non repperiuntur inlege.
Neq alicubi ingenitus. aut in capabilis pater. Laudantes enim
dm̃. dicere: solemus in prȩcib Cius magnitudinem ad mirantes
qui capit omiã. quem capit nemo. sed hominum. Nam totus
capitur afilio. cuius formã inplet filius : unius in cõmutabilis
naturȩ secreto. Ergo neq solus in uisibilis pater. sed & filius in uu¬
sililis. sicut hominib in uinbilis pater. ita in uisibilis hominib:
filius. Secundũ illud secretum quod manet in patre. Non ergo

Expanded text:
totus a Filio? Ecce enim quae scripta non sunt in Lege uspiam, a vobis totus a Filio? Ecce enim quae scripta non sunt in Lege uspiam, a vobis temere ponuntur in symbolo, ubi nihil magis aliter oportet inseri, praeter quam Scripturae veridicae continet modus. Cur vobis de ὁμούσιον verbo visum est fidei catholicae invidiam excitare, quhoc est, in symbolo quod est inter animas nostras et Deum, quid visum est hominibus aliquibus ponere quae scripta non reperiuntur in Lege? Neque enim alicubi ingenitus aut incapabilis Pater. Laudantes enim Deum, dicere solemus in precibus, ejus magnitudinem admirantes. Qui capit omnia, quem capit nemo; sed hominum. Nam totus captura Filio, cujus formam implet Filius unius incommutabilis naturae secreto. Ergo neque solus invisibilis Pater, sed et Filius invisibilis. Sicut hominibus invisibilis Pater, ita invisibilis hominibus Filius secundum illud secretum, quo manet in Patre. Non ergo
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo greci. conplecti breuiter maluerunt. Non enĩ nomen est.
sed terribilis res in uerbo huiuiscemodi sonans. Quod uerbum aꝑ¬
te ipse filius declarat. cum dicit. Ego & pater. unum sumus.
INisto uno consiftit substantia una. Nam ex eo quod est una.
xipse filius manet inea. uinde ȩtiam iam circum amietus catnis.
uere trabea dicit. Nemo nouit filium nisi pater. Neq patrem quis
nouit. nisi filius & cui uoluerit filius reuelare. Ecce & filius ꝑ
se ipsum in ausbilis approbatur. Quid ÷ qđ quasi cautius in fidei pͥo¬
nere assertionem nituntur. incapabilem autem. nec legunt
nec iuste defendunt. Quomodo est enim incapabilis pater. quem
capit filius totum. ipso dicente. ego in patre. & pater in me.
Dequo ȩtiam paulus apłs dicit. qm̃ cũ informa dĩ eẽt. non rapi¬
nam arbitratus est. eẽ. ȩqualis dõ. qui formam inplet dĩ. nibil hab&
minus dõ. Quomodo ergo incapabilis pater dicitur. qui capitur

Expanded text:
verbo Graeci complecti breviter maluerunt. Non enim nomen est, verbo Graeci complecti breviter maluerunt. Non enim nomen est, sed res terribilis in verbo hujuscemodi sonans. Quod verbum aperte ipse Filius declarat, cum dicit. Ego et Pater unum sumus . In isto uno consistit substantia una: nam ex eo quod est una, et ipse et Filius manet in ea; unde etiam circumamictus carnis verae trabea dicit: Nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare . Ecce et Filius per seipsum invisibilis approbatur. Quid est autem quod quasi cautius in fidei ponere assertione nituntur, Incapabilem? Hoc nec legunt, nec juste defendunt. Quomodo est enim incapabilis Pater, quem capit Filius totum, ipso dicente, Ego in Patre, et Pater in me ? De quo etiam Paulus apostolus dicit, Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo . Qui formam implet Dei, nihil habet minus Deo. Quomodo ergo incapabilis Pater dicitur, qui capitur
Abbreviated transcription (Latin):
Abilem dixit. cum nec ingenitum. nec incapabilem. scriptura alic¬
ubi testetur. Qui licet ingenitus pater sit. quia hoc ipsud utriq
confitemur: tamen hoc nullius scripture. seu ueteris. seu nouȩ con¬
tinet tȩxtus. Est onim ingenitus. qui anullo est genitus. Sed hoc
est quod ingenitus genitus ut pote dedõ ds̃. Non enim quia adam
approbatur. idcirco est homo. Et abel quia de ipso est genitus. non ÷
homo. Hominem genuit quod est ingenitus homo. ds̃ quod est genu-¬
it. eiusdem substantiȩ. eiusdem essentiȩ. sine tẽpore. sibi coȩternum
genuit. ant̾equẽ nihil est temporis. Non accipit modum. Est igit᷑
ingenus pater. quia ut dictum est anullo est genitus. Sed est geni-¬
to coȩternus. Quomodo ignis in substantia sua inqua est acreatore
creatus. est quidem ingenitus. sed gexuto ase splendori con substan¬
tialis est. & ȩternus. Hanc dĩ trinitatis substantiam unam omousion

Expanded text:
bilem dixit, cum nec ingenitum nec incapabilem Scriptura Patrem alicbilem dixit, cum nec ingenitum nec incapabilem Scriptura Patrem alicubi testetur: qui licet ingenitus Pater sit, quia hoc ipsum utrique pariter confitemur, tamen hoc nullius Scripturae seu Veteris seu Novae continet textus. Est enim ingenitus, quia a nullo est genitus; sed hoc est quod ingenitus genitus, utpote de Deo Deus. Non enim quia Adam ingenitus approbatur, idcirco est homo, et Abel quia de ipso est genitus, non est homo; hominem genuit quod est ingenitus homo: Deus quod est genuit ejusdem substantiae, ejusdem essentiae, sine tempore, sibi coaeternum genuit. Ante quem nihil est, temporis non accipit modum. Est igitur ingenitus Pater, quia, ut dictum est, a nullo est genitus; sed est genito coaeternus: quomodo ignis in substantia sua, in qua est a Creatore creatus, est quidem ingenitus, sed genito a se splendori consubstantialis est et coaeternus. Hanc Dei Trinitatis substantiam unam ὁμούσιον
Abbreviated transcription (Latin):
omousson uerbum habeat. adquam rem ꝑtineat. Cuiq rei recte
hoc uerbum adhibitum uidicetur. lufteq inuentum uel positum.
ipsa fidei ꝑfectio roborabit.
rum ponere diuinarum. Quid est tamen seposito calum niȩ artifitio.
quod dicit uel proponit. Ediuerso defendens fr̃ augastinus. absq
legis auctorita te nos alicubi posuisse uel dicere. Public& palã.
& si conuicerit. Nec omousion in iuste abipsis positum. Ȩtiam
ego iam publicȩ conclamabo. Statimq eoꝵ communioni
socius fio.
& anime congruum. quã longa tergiuersatione. quam potuit sto¬
liditas enutire ocius directa animositatis qua dõ fit in uiria: ob.¬
tinata aliquandiu nebula repellatur. Atq quȩ occulta in linguis
uarus sunt : e uidentiori lucȩ pandantur. Sene in longum negotiũ.
iam prope uictoria patratum. oratio protrahat diurna. quod absq
po situm. Dignare iam augustine uir scissimȩ publicare.

Expanded text:
ὁμούσιον verbum habeat, ad quam rem pertineat, cuique rei recte ὁμούσιον verbum habeat, ad quam rem pertineat, cuique rei recte hoc verbum adhibitum judicetur, justeque inventum vel positum ipsa fidei perfectio roborabit. rum ponere divinarum: quid est tamen, seposito calumniae artificio, quod dicit vel proponit e diverso defendens frater Augustinus, absque Legis auctoritate nos alicubi posuisse vel dicere, publicet palam; et si convicerit, nec ὁμούσιον injuste ab ipsis positum etiam ego jam publice conclamabo, statimque eorum communioni socius fio. et animae congruum, quam longa tergiversatione, quam potuit stoliditas enutrire, ocius derelicta, animositatis, qua Deo fit injuria obstinata aliquandiu nebula repellatur, atque quae occulta in linguis variis sunt evidentiore luce pandantur. Sed ne in longum negotium jam prope victoria patratum oratio protrahat diuturna; quod absque positum, dignare jam, Augustine vir sanctissime, publicare.
Abbreviated transcription (Latin):
spectabilis pascentius. nihil ponendum esse infidei rationem. prȩter¬
quam quod scripturȩ continent adseruit. qui licet fidi catholicȩ
omousion uerbum promacula nominis. secundum suos autores nitat᷑
apponere ex eo quod posuit. uel potius uetuit. Hinc magis. et omo¬
usion. agrecis sacerdotib positum uerbum in ad sertione fidei dici
debere recte defendimus. Et aliqua quȩ script non sint. ab ipsis po-¬
Itius temere posita uel dicta modo probamus.
Haurentius uir clarissimus đ. Cursim ut uideo honorabilis au¬
gustinus. negotii prȩsentis calcem se obtinuisse declarat. Seseq do¬
citurum astruens aliqua. quȩ scripta nonsint. tuȩ pascenti uir spec¬
tabilis auctores fidei posuisse quȩ sequeris. Quȩ si in lege posita a
uobis propria usurpatione fidei merito posita esse docuerit. lam
quȩrendum erit. quia iam licere manifestum erit. quid in intimis

Expanded text:
spectabilis Pascentius nihil ponendum esse in fidei ratione, praeterspectabilis Pascentius nihil ponendum esse in fidei ratione, praeterquam quod Scripturae continent, asseruit; qui licet fidei catholicae ὁμούσιον verbum pro macula nominis secundum suos auctores nitatur opponere, ex eo quod posuit, vel potius vetuit, hinc magis et ὁμούσιον a Graecis sacerdotibus positum verbum in assertionem fidei dici debere recte defendimus, et aliqua quae scripta non sunt, ab ipsis potius temere posita, vel dicta modo probamus. 12. Laurentius vir clarissimus dixit: Cursim, ut video, honorabilis Augustinus negotii praesentis calcem sese obtinuisse declarat, seseque docturum astruens, aliqua quae scripta non sunt tuae, Pascenti clarissime, auctores fidei posuisse quae sequeris. Quae si in lege non posita, et a vobis propria usurpatione fidei merito posita esse docuerit; jam quaerendum erit quia jam licere manifestum erit quid in intimis
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ integre Unde opꝰ non ẽ agnita iam uocabulo sonan-¬
te professione. ulterius quicquã inquirere. Nisi ut ipsum omo¬
usron nobis uenerabilis augustinus. suȩ religionis ep̃s. scriptũ osten-
uir. fidei presidens agnoscere rationẽ. ꝑpende. quia detuo non solum
alii sapientissimi uiri uiditio. iudicabunt: uerum ȩtiam ds̃ uerissi¬
mus: qui est om̃ium iuiditium uidex. plenius iudicabit. Non enim
differentis dĩ. spernendum est iudicium. Nonnũ quã. & in prȩsenti
iudex ultor adsurgit. Fidei ergo ñrȩ. iam dignare rationem inquirere.
Simbolumq quo fides utroꝵq constat. singulos prȩcipe tuis in aurib
coram omib recitare.
patrem. omni potentem. in uisibilem. ingenitum . & incapabilem. dix̃
omnia. Et in sp̃m̃ scm̃.¬
ugustinus .&. Memorem esse amplitudinem ur̃am. indei negotio
Ap̃residens cognitor prosecutionis nr̃ȩ tenorem non dubito. quia iur

Expanded text:
dum est integre. Unde opus non est agnito jam vocabulo sonandum est integre. Unde opus non est agnito jam vocabulo sonante professionem ulterius quidquam inquirere, nisi ut ipsum ὁμούσιον nobis venerabilis Augustinus suae religionis episcopus scriptum ostendafidei vir praesidens, agnosce, rationemque perpende; quia de tuo non solum alii sapientissimi viri judicio judicabunt, verum etiam Deus verissimus, qui est omnium judicum judex, plenius judicabit. Non enim differentis Dei spernendum est judicium: nonnunquam et in praesenti judex ultor assurgit. Fidei ergo nostrae jam dignare rationem inquirere, symbolumque quo fides utcumque constat, singulos praecipe tuis auribus coram omnibus recitare. Patrem omnipotentem, invisibilem, ingenitum, et incapabilem dixit,omnia, et in Spiritumspondit: Memorem esse amplitudinem vestram in Dei negotio, praesidens cognitor, prosecutionis nostrae non dubito; quia vir
Abbreviated transcription (Latin):
tate calcata. illud ponere qđ eadẽ scriptura ñ dixit
quid sua ꝓsitutione design& uł quã integre ꝓsecutio¬
nis modo sententiã suã uirspectabilis pascentiꝰ firm&¬
ugustinꝰ ep̃s dix̃ Catholicũ me omousion in scaitrime¬
ugute redentẽ hac ꝓsecutione respondeo firmae
tantũ modo eiusdem uiri spectabilis pascentiꝰ responsio. Si nibil
preterquam quod scriptũ est quis quã nr̃m debeat uel audeat
in ciepenuone fidei adplcans nominare. Aut enĩ licebit &¬
nulli maxime grecis. ubi fides exortaest denegabitur. aut
non licebit. & calumnia iustissime iustis repelletur. Posteata¬
men. omousson. uerbũ grecum. unitatem oftendens quad conti¬
neat. quid habeat. quid ue maneat exponetur.
sime respondet᷑ Aut enĩ ut ipse ꝓsecutus ẽ licebit aliqͥd
qđ scriptũnon ẽ defendende fidei merito ponere. &
ponendũ ẽ licite. aut non licebit. & utreq penitꝰ de negan¬

Expanded text:
tate calcata, illud ponere quod eadem Scriptura non dixit. tate calcata, illud ponere quod eadem Scriptura non dixit. quid sua prosecutione designet, vel quam integro prosecutionis modo sententiam suam vir clarissimus Pascentius firmugustinus episcopus dixit: Catholicum me ὁμούσιον in sancta Trinitate credentem hac prosecutione respondeo; firmetur tantummodo ejusdem viri spectabilis Pascentii responsio, si nihil praeterquam quod scriptum est, quisquam nostrum debeat vel audeat in defensione fidei applicans nominare. Aut enim licebit, et nulli, maxime Graecis ubi fides orta est, denegabitur; aut non licebit, et calumnia justissime repelletur. Postea tamen ὁμούσιον verbum graecum unitatem ostendens, quid contineat, quid habeat, quidve maneat exponetur. sime respondetur. Aut enim, ut ipse prosecutus est, licebit aliquid quod scriptum non est defendendae fidei merito ponere; et ponendum est licite: aut non licebit; et utrumque penitus denegan
Abbreviated transcription (Latin):
sistentis cui defensionis uerba. augustinus uir grauissimus. se inpen¬
surum ostendit. Postulatio quȩ petiit. quia & rationẽ non ca¬
ret. dignare effectui mancipare. nomenq simul propriȩ religi¬
onis edicere.
Pascentius uir spectabilis dixit. Nec prȩsens prudentissimus
ingenitum. Einfilium genitum. Et in sp̃m scm̃. me credere pro¬
cũ laudabiliter scm̃ uirum & mirȩ scientiȩ augentium nomina.¬
rem. & quẽ idem uir eduob secutꝰ fuiss& utrũ arriũ an
ei momiũ Idem fr̃ aigustinꝰ scrupulosius inquirer& ego
anathemã continuo memoratis arrio & eunomio dice¬
re non dubi taui. flagitans ut ipse quoq omousion anathe¬
matiz ar& eo qđ scriptũ in libris dominicis miniuerp¬
periat᷑ qđ facere omnino innullo concessit. Unde se
ꝓculdubio omousianũ euident̃ ostendit. & ꝑ quam
graue sit ipse prorsus aduertis scripturarũ auctori¬

Expanded text:
sistentis, cui defensionis verba Augustinus vir gravissimus se impensistentis, cui defensionis verba Augustinus vir gravissimus se impensurum ostendit, postulationem quam petit, quia et ratione non caret, dignare effectui mancipare, nomenque simul propriae religionis edicere. 4. Pascentius vir spectabilis dixit: Nec praesens prudentissimus ingenitum, et in Filium genitum, et in Spiritum sanctum me credere procum laudabiliter sanctum virum et mirae scientiae Auxentium nominarem, et quem idem vir e duobus fuisset secutus, utrum Arium an Eunomium, idem frater Augustinus scrupulosius inquireret, ego anathema continuo memoratis Ario et Eunomio dicere non dubitavi, flagitans ut ipse quoque ὁμούσιον anathemaret, eo quod scriptum in libris dominicis minime reperiatur. Quod facere omnino in nullo consensit, unde se procul dubio homusianum evidenter ostendit: et quam pergrave sit, ipse prorsus advertis, Scripturarum auctori
Abbreviated transcription (Latin):
gerebat interius. Tamen fidem reipublicȩ debens uir specta¬
bilis pascentius. quia ipse extitit prouocator. fidei quoq suȩ quã
nomen edicere. quia potestatis. etatis ȩtiam.simulq: prouocati¬¬
onis eius ordo. id fieri iustissimȩ flagitat. Mihi enim pla-¬
cet te iuditio. iudicem prȩsedere. quod etiam si placusse ma¬
nifestissime conprobatur.
Laurentius. uẽ dixit. Tuȩ excellentiȩ merito pascenti uir no¬
bilissime. nos admodum paruisses. atclarum est. Tremens enĩ
in tante rei negotio. paruus prȩsideo cognitor. formidans ne de
tantȩ omĩpotentiȩ natura. secus aliquid credens. reatum incurrã.
Sacramento enĩ me meum animum animamq meminis constrin¬
sisse. nec tuas intentiones. ulla racione palpare. Nec alio quod
aiustitia longe est. conhibere. tua enim dilectione udex in coe¬
nitione fidei. inter utrosq uideor prȩsidere. Partis ergo ediuerso

Expanded text:
gerebat interius. Tamen fidem Reipublicae debens vir spectagerebat interius. Tamen fidem Reipublicae debens vir spectabilis Pascentius, quia ipse exstitit provocator, fidei quoque suae quamnomen edicere; quia potestatis, aetatis etiam, simulque provocationis ejus ordo id fieri justissime flagitat. Mihi autem placet te judicio judicem praesidere, quod etiam ipsi placuisse manifestissime comprolarissimus dixit: Tuae excellentiae merito, Pascenti, vir nobilissime, nos admodum paruisse sat clarum est. Tremens enim in tantae rei negotio praesideo cognitor, formidans ne de tantae omnipotentiae natura secus quid credens reatum incurram. Sacramento enim me meum animum animamque memini constrinxisse ne tuas intentiones ulla ratione palparem, nec aliquid a justitia longius cohiberem. Tua enim delectione judex in cognitione fidei inter utrosque videor praesidere. Partis ergo e diverso
Abbreviated transcription (Latin):
INCIBIT CONLATIO BEATIAUGUSTIU CVM EASCEN¬
NO AERIANO: haBITA IHIDOMO ANI EIA Hiepo ReciO
dĩ discutiendum est negotiũ. natureq eius. inqua pleriq labun-¬
tur. omnes ex aminandã ꝑfectio. Si post illud totum quod pars.
parti. ꝑsona ꝑsonȩ cunuicu intulit pridem. lam inutrisq man&
serenitas animoꝵ uenerande augustine. et pascenti nobilissime.
dignamini ꝓfiteri. dedõ enim disputans animus debet senior in¬
ueniri. quia repulsis animositatis caliginib mentis sese purȩ
Ad intelligemdam naturȩ suȩ magnitudinem facilius offert.
Fidem igetur urãm ex professione opinionum primitus agnos¬
cere uolo. Tunc demum requirere. utrum liceat prȩter scrip¬¬
turarum diuinarũ eloquia. usurpatiuȩ defensionis merito
trib posita in uerbis diuersarum linguarum aliter sonant. alit̃
intus continent insecreto. Sicut ipsa caro xp̃i dĩ. & hominis
pleni. infirmititem ostendebat exterus. diuinitatis uirtutłm

Expanded text:
nt, Collatio Beati AUGUSTINI cum PASCENTIO ariano, habita in domo Anicia Hippone-Regio, Dei discutiendum est negotium, naturaeque ejus, in qua plerique labuntur homines, examinanda perfectio; si post illud totum quod pars parti, persona personae convicii intulit pridem, jam in utrisque manet serenitas animorum, venerande Augustine et Pascenti nobilissime, dignamini profiteri. De Deo enim disputans animus debet serenior inveniri; quia repulsis animositatis caliginibus, menti sese purae ad intelligendam naturae suae magnitudinem facilius offert. Fidem igitur vestram ex professione opinionum primitus agnoscere volo; tum demum requirere, utrum liceat praeter Scripturarum divinarum eloquia, usurpativae defensionis merito,tribus posita, quae in verbis diversarum linguarum aliter sonant, aliud intus continent in secreto; sicut ipsa caro Christi Dei et hominis, hominis pleni infirmitatem ostendebat exterius, et divinitatis virtutem
Abbreviated transcription (Latin):
toaius capar non est humana natura: Inmensus enun u dde rumhociu
de filio dici petistꝰ. Neq enim sic capit ungenitumn uecbum. uit eus
dubitme simesilamii fdam quero abst dequo acerpens quod serip¬

Expanded text:
totius capax non est humana natura; immensus est enim? Verum hoc et totius capax non est humana natura; immensus est enim? Verum hoc et de Filio dici potest. Neque enim quisquam sic capit unigenitum Verbum, ut ejus dubit
Abbreviated transcription (Latin):
absit ut dicam. quia & inmutabilem dico. Restat ergo ut as-¬
pectib humanis quando se ostendit ut uoluit. per subiectam
intelligatur hoc fecisse creaturam. quȩ potest oculis apparere mor-¬
talib. Quid est autem quod cum depatre dixisses. unus est inui¬
sibilis unde iam satis est disputatum. ad disti. unus etiam incapa-¬
bilis atq in mensus. Incapabilem quidem non legimus dm̃. Cur
sane dicas incapabilem: nescio. Sienim capi non potest. quomͦ
non solum filius. uerum etiam pater ueniunt ad hominem sicut
dicit ipse filius. & mansionem faciunt apud eum.: Puto quod
capiat eos aput quem faciunt mansionem. An forte dicis non
extoto. sed ex parte capiuntur. Dic quod uis. Respondetur enĩ
tibi. Non sunt in capabiles . qui sunt uel ex parte capabiles.
Auidõ tibi non sufficit incapabilem dicere. sed ad didisti.
&e minensum. ut exponeris quatenus incapabilem dixeris. d est quia

Expanded text:
absit ut dicam, quia et immutabilem dico. Restat ergo ut asabsit ut dicam, quia et immutabilem dico. Restat ergo ut aspectibus humanis quando se ostendit ut voluit, per subjectam intelligatur hoc fecisse creaturam, quae potest oculis apparere mortalibus. 13. Quid est autem quod cum de Patre dixisses, Unus est invisibilis, unde jam satis est disputatum; addidisti, Unus etiam incapabilis atque immensus? Incapabilem quidem non legimus Deum. Cur sane dicas incapabilem, nescio. Si enim capi non potest, quomodo non solum Filius, verum etiam Pater veniunt ad hominem, sicut dicit ipse Filius, et mansionem apud eum faciunt ? Puto quod capiat eos apud quem faciunt mansionem. An forte dicis, Non ex toto, sed ex parte capiuntur? Dic quod vis: respondetur enim tibi, Non sunt ergo incapabiles, qui sunt vel ex parte capabiles. An ideo tibi non sufficit incapabilem dicere, sed addidisti, et immensum, ut exponeres quatenus incapabilem dixeris? id est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
& in mutabilis est. sed per subiectam sibi creaturam moxtalium oculis
apparuisse cum uoluit. Non itaq sicut accipere uel accipi mea
uerba uoluisti. Ego sic diuinitatem patris ostendisse se dixi. tãquã
eam uoluerim credi uisibilem. quã prius in uisibilem dixeram esse.
Sed dixi. quando se patrib diuinitas ostendebat. per subiectam crea-
turam se uisibilem demonstrabat. Nam per ipsam suam naturam. usq
ad eo inuisibilis est. ut ipse morses ei cũ quo facie ad faciem loquebat᷑
diceret. Si inueni gram ante te ostende mihi temet ipsum manifeste
Ecce quod dixi. relege & inuenies me uerum dicere. Te autem non
intelligere noluisse uel non potuisse quod dixi. Audiergo id ipsum
me aliquanto planius disserentem. Ego diumitatem patris &
filii & sps sc̃i in suam naturam atq: substantiam mortalib:
oculis inuisibilem dico. Eam uero informas uisibiles uertere.

Expanded text:
et immutabilis est, sed per creaturam sibi subjectam mortalium oculis et immutabilis est, sed per creaturam sibi subjectam mortalium oculis apparuisse cum voluit. Non itaque sicut accipere vel accipi mea verba voluisti, ego divinitatem sic patribus ostendisse se dixi, tanquam eam voluerim credi visibilem, quam prius invisibilem dixeram esse: sed dixi, qturam se invisibilem demonstrabat. Nam per ipsam suam naturam usque adeo invisibilis est, ut ipse Moyses ei cum quo facie ad faciem loquebatur, diceret: Si inveni gratiam ante te, ostende mihi temetipsum m. Ecce quod dixi: relege, et invenies me verum dicere; te autem non intelligere voluisse, vel non potuisse, quod dixi. Audi ergo idipsum me aliquanto planius disserentem. Ego divinitatem Patris et Filii et Spiritus sancti in sua natura atque substantia mortalibus oculis invisibilem dico. Eam vero se in formas visibiles vertere,
Abbreviated transcription (Latin):
uisib apparuisse mortalium. sed quorum lib& horum eligas. ad utrũq
respondeo. Si pat̃ erat. apparuit & pat̾ hominibus. Sifilius erat
non mutat᷑ & filius : Ibi enim cum que siss& morses quis &łt qui
eum micter&: ille respondit. Ego sum quisum: Qed qͥd est
Aliuid. nisi mutabilis nonsum sicut ꝓpħicum testimonium ipse
sum mutatus. dixit etiam rursus ad morsen. Ego sum ds abrahã
& ds̃ isaac & ds iacob. Aude si potes negare dm̃ pattem. dm̃ esse a¬
braham &e isac & ia cob Si non ipse de rubo. sed filius loquebat᷑
Siautem pater. confitere etiam patrem dm̃ hominib uisum. Diũ
utorq est ds abrabam. & ds̃isaac: & ds̃ iacob ut esse binus aut am¬
bigis utramq unũ dñ. acob quippe ipse est iscł. cuius filus dicituar¬
Audi isrł. dñs ds̃ tuus. dns unus est. qua propter uerum esse agnosce
quod dixi. diuinitatem non per substantiam suam. inqua in uisibił

Expanded text:
visibus apparuisse mortalium. Sed quodlibet horum eligas, ad utrumque visibus apparuisse mortalium. Sed quodlibet horum eligas, ad utrumque respondeo. Si Pater erat, apparuit et Pater hominibus: si Filius erat, non mutatur et Filius. Ibi enim cum quaesisset Moyses, quis esset qui eum mitteret; ille respondit: Ego sum qui sum. Quod quid est aliud, nisi, Mutabilis non sum: sicut propheticum testimonium ipse tatus? Dixit etiam rursus ad Moysen: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob . Aude, si potes, negare Deum Patrem Deum esse Abraham, et Isaac, et Jacob; si non ipse de rubo, sed Filius loquebatur. Si autem Pater, confitere etiam Patrem Deum hominibus visum. Si vero uterque est Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, quod esse annuis; quid ambigis utrumque unum Deum? Jacob quippe ipse est Israel, cujus filiis diciturAudi, Israel; Dominus Deus tuus, Dominus unus est . 12. Quapropter verum esse agnosce quod dixi, divinitatem non per substantiam suam, in qua invisibilis
Abbreviated transcription (Latin):
tuautem idem ipse es. nichil dici aliud nisi tu non mutaris: Hac ꝑ
ho etiam dõ filio uenit dicere. Egosum qui sum & non sum mu-¬
totus. uel ego enim dñs & non mutor. quod tuidõ soli patri ad sig¬
nast ut insua substantia crederetur esse mutabilis. filius tanquã
ita susceperit hominem: ut in hominem uerteretur. Manc tan¬
tam blas femiam non emendabis. nisi credideris in ad sumptione
hominis accessisse fi lio quod non erat. Non autem recesse uelde-¬
fecisse quod erit. dcinde quȩro quis apparuerit moysi inigns. quan¬
do rubus in flammabatur. & non urebatur. quam quam & illic
angelum apparuisse scriptura de clarat dicens. Apparuit autem
illi angłs dni inflamma ignis derubo. In angło autem diñ fuisse qus
dubitet : Sed quis ds̃ erat. utrum pater anfilius : dicturus es
filius. Nlonuis enim patrem ullo modo uel ꝑ subiectam creaturam

Expanded text:
tu autem idem ipse es; nihil dici aliud, nisi, Tu non mutaris? Ac per tu autem idem ipse es; nihil dici aliud, nisi, Tu non mutaris? Ac per hoc etiam Deo Filio convenit dicere, Ego sum qui sum, et non sum mutatus; vel, Ego enim Dominus, et non mutor. Quod tu ideo soli Patri assignasti, ut in sua substantia crederetur esse mutabilis Filius; tanquam ita susceperit hominem, ut in hominem verteretur. Hanc tantam blasphemiam non emendabis, nisi credideris, in assumptione hominis accessisse Filio quod non erat, non autem recessisse vel defecisse quod erat. 11. Deinde quaero, quis apparuerit Moysi in igne quando rubus inflammabatur, et non urebatur. Quanquam et illic angelum apparuisse Scriptura ipsa declarat, dicens: Apparuit autem illi angelus Domini in flamma ignis de rubo. In angelo autem Deum fuisse, quis dubitet? Sed quis Deus erat? utrum Pater, an Filius? Dicturus es, Filius: non vis enim Patrem ullo modo, vel per subjectam creaturam,
Abbreviated transcription (Latin):
doquidem soli patra putasti esse tribuendum. quod scriptum
uł sp̃s scs sit mutatus quando uisibiliter apparuit. Uel ille
quod constat natus exfemina. uel iste in speciȩ colunibe. aut in¬
igneis linguis se humanis aspectib monstrans. Unde iam respondi
tibi ineo sermone ubi ostendi non te refellisse quȩ dixi. Nunc
uero ut intelligas quomodo dixerit ds̃. Egosum quisum: & non
sum mutatus uel quod scriptum magis inuenitur. Ego enim
quod est ipsa trinitas. Esalmum ad tende ubi legitur: Tuin
principio dnẽ terram fundasti. & oꝑa ianuum tuarum sunt
cęli. ipsi perr. bunt tuaietem ꝑ manebis. & om̃s sicut uestimen¬
tum ueterescent. & uelud tegimentum mutabis eos &muta¬
buntur. tu autẽ idem ipse es.: & anni tui non deficien. hoc
Autm adfilium dictum esse in epła quȩ est ad hebreos. sc̃a scrip¬
tura testatur. qcus uero non intelligat ubi diciaur. cȩli mutabunt᷑

Expanded text:
doquidem soli Patri putasti esse tribuendum quod scriptum doquidem soli Patri putasti esse tribuendum quod scriptum us vel Spiritus sanctus sit mutatus quando visibiliter apparuit, vel ille quod constat natus ex femina, vel iste in specie columbae aut igneis linguis se humanis aspectibus monstrans. Unde jam respondi tibi in eo sermone, ubi ostendi non te refellisse quae dixi. Nunc vero ut intelligas quomodo dixerit Deus, Ego sum qui sum, et non sum mutatus, vel quod scriptum magis invenitur, Ego enim quod est ipsa Trinitas; Psalmum attende ubi legitur: Tu in principio, Domine, terram fundasti, et opera manuum tuarum sunt coeli: ipsi peribunt; tu autem permanebis: m mutabis eos, et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient . Hoc utem ad Filium Dei dictum esse in Epistola quae est ad Hebraeos sancta Scriptura testatur . Quis vero non intelligat, ubi dicitur, Coeli mutabuntur;
Abbreviated transcription (Latin):
nullus illoꝵ uisus est. Ergo ds̃ sicut in firmis hominum sensib
magis significatus quam demonstra tus est. Non itaq uisus est
sicut est. Hoc quippe infigura uita promitatur scĩs. Unde
dicit apostolus iobannes: dilectissimi. nunc filu dĩ sumꝰ
& nondũ apparuit quid erimus. Scimus autem quiacũ
apparuerit. similes ei erimus. qm̃ uidebimus eum sicuti ẽ..
sicut est. Deniq morses eum sibi cupiebat ostendi quam¬
uis cum eum facie ad faciem scriptura indice loq retur.
Quod cum in eꝰ superius ꝓsecutione dixissem. quasi non au¬
dieris prȩteristi. cum tibi eiusdem mȩeprosecutionis recitari ex¬
tabulis uniuersa uoluissem. Non autem discernens quid sit
uideri dm̃ ꝑsubstantiam suam & quid sit uideri dm̃ ꝑ sub-¬
iectam creaturam. Intan tam blasfemiam decidisti. ut unige¬
tum dĩ filium. ꝑ hoc ipsud quod ds̃ est. mutabilem diceris. quan¬

Expanded text:
nullus illorum visus est. Ergo Deus, sicut infirmis hominum sensibus, nullus illorum visus est. Ergo Deus, sicut infirmis hominum sensibus, magis significatus quam demonstratus est. Non itaque visus est sicut est: hoc quippe in futura vita promittitur sanctis. Unde dicit apostolus Joannes: Dilectissimi, nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus autem quia cum apparuerit, similessicut est. Denique Moyses eum sibi cupiebat ostendi, quamvis cum eo facie ad faciem Scriptura indice loqueretur . Quod cum in mea superius prosecutione dixissem, quasi non audieris praeteristi, cum tibi ejusdem meae prosecutionis recitari ex tabulis universa voluissem. Non autem discernens quid sit videri Deum per substantiam suam, et quid sit videri Deum per subjectam creaturam, in tantam blasphemiam decidisti, ut unigenitum Dei Filium per hoc ipsum quod Deus est mutabilem diceres: quan
Abbreviated transcription (Latin):
cere iussus est immolauit abraham. Ita enim homine parci ds̃ uis.¬
sit. ut tamen expecure ꝓpter passionem xp̃i quȩ illo modo prȩ¬
nuntiabatur mysterium sacri sanguinis impleretur. Siergo pu¬
tas ꝓprietatem non figura xp̃m fuisse angelum qui luctatus est
cum iacob potes dicere proprietatem. non figura xp̃m fuisse
arietem quem patriarcha immolauit abrabam. Potes postre:¬
modicere. proprietatem non figura xp̃m fuisse petra. quȩ per-¬
cussa ligno. sitienti popło potum largissimum fudit. Si enim
dicit apłs. bibebant enim de spiritali. sequenti petra. Petra au-¬
tem erat xp̃s. Figure istȩ non res ipsȩ fuerunt. quib figuris
prȩcedentib. res significabantur esse uenturȩ. Quȩ figurȩ.¬
ꝑ sub iectam dõ creaturam & maxime ꝑ angeloꝵ ministerium
mortalium exibebantur aspectib dĩ quidẽ agente potentia.
sed tamen latente natura. Siue patris. siue filii. siue sp̃s scĩ.

Expanded text:
cere jussus est, immolavit Abraham . Ita enim homini parci Deus juscere jussus est, immolavit Abraham . Ita enim homini parci Deus jussit, ut tamen ex pecore, propter passionem Christi, quae illo modo praenuntiabatur, mysterium sacri sanguinis impleretur. Si ergo putas proprietate, non figura, Christum fuisse angelum, qui luctatus est cum Jacob; potes dicere proprietate, non figura, Christum fuisse arietem, quem patriarcha immolavit Abraham: potes postremo dicere proprietate, non figura, Christum fuisse petram, quae percussa ligno, sitienti populo potum largissimum fudit . Sic enim dicit Apostolus: Bibebant enim de spirituali sequente petra; petra autem erat Christus . Figurae istae non res ipsae fuerunt, quibus figuris praecedentibus res significabantur esse venturae: quae figurae per subjectam Deo creaturam, et maxime per Angelorum ministerium, mortalium exhibebantur aspectibus, Dei quidem agente potentia, sed tamen latente natura, sive Patris, sive Filii, sive Spiritus sa
Abbreviated transcription (Latin):
utero supplantauit frẽm suũ & in labore p̃ualuit dõ. & con¬
fortatꝰ est cum angło & potuit: Sicut ergo ingenesi ille qͥluctatꝰ
angłs: Ac ꝑ hoc ita quierat angłs dictꝰ ẽ homo: qͦmͦ illi dicti
receperunt angelos. ds ergo erat in angelo. sicut est d̃ inbo¬
mine. Maxime : quando ꝑhominem loquitur. Ita uero perhunc
angelum figuratus est xp̃s. sicut ꝑ hominem. Nam & is aac filiꝰ
abrahȩ quid erat infigura nisi xp̃s. quando sicut ouis ad immo¬
landum ductus est. et quando sicut dñs crucem suam. ita & ipse
sibi quib fuerat inponendus ligna portabat. Postremo quid
miramur ꝑ angelum figuratum esse iłim. si non solũ ꝑ hominem
uerum etiam ꝑ pecudem figuratus est. Nam quis alius erat
ille aries: qui cornib tenebatur inuepre. nisi xp̃s crucifixus.
uel spinis etiam coronatus : Hunc autem arietem ꝓfilio. cui par¬

Expanded text:
utero supplantavit fratrem suum, et in labore praevaluit Deo, et conutero supplantavit fratrem suum, et in labore praevaluit Deo, et confortatus est cum angelo, et potuit . Sicut ergo in Genesi ille qui luctatangelus. Ac per hoc ita qui erat angelus, dictus est homo, quomodo illi dicti et Loth hospitio receperunt angelos. Deus ergo erat in angelo, sicut est Deus in homine, maxime quando per hominem loquitur. Ita vero per hunc angelum figuratus est Christus, sicut per hominem. Nam et Isaac filius Abrahae, quid erat in figura, nisi Christus, quando sicut ovis ad immolandum ductus est , et quando sicut Dominus crucem suam, ita et ipse sibi quibus fuerat imponendus ligna portabat? Postremo, quid miramur per angelum figuratum esse Jesum, si non solum per hominem, verum etiam per pecudem figuratus est? Nam quis alius erat ille aries qui cornibus tenebatur in vepre, nisi Christus crucifixus, vel spinis etiam coronatus. Hunc autem arietem pro filio, cui par
Abbreviated transcription (Latin):
te dimittam nisi me bedixłfis. dixit autem ei. quod est nomentuũ:
Ille autem dixit. lacob. Et dixit ei. Non uocabitur amplius nom̃
tuum iacob sed isrł erit nomen tuũ. quia ualiusti cũ dõ. Et cum
hominib potens es. Rogauit autem iacob eum dicens. e nuntia mͥ
nomen tuum. & dixit. quare hoc interrogas tu nomen meum: o&
benedixit eum illic. Et appellauit iacob nomen loci illius. aspec¬
tus dĩ. Uidi enim dm̃. facie ad faciem. & salua facta est anuna-
mea. Ex ista lectione unicum dĩ filium. Et antequam uenisset in
carne. uisibiliter apparuisse conaris ostendere. ubi & sinon ab sur-
turum erat. ut ia cob infilussuis qui crucifixerant. xp̃m p̃ualusse
salua fieret Anima israhelitarũ. qui fidelit̃ hoc uiderunt
Tam̃ hunc hõem quiluctatꝰ. ẽ cũ iacob osee ꝓpħa euident̃
angelum dicit: Sienim apud eum scriptum est de iacob: in

Expanded text:
te dimittam, nisi me benedixeris. Dixit autem ei: Quod est nomen tuum? te dimittam, nisi me benedixeris. Dixit autem ei: Quod est nomen tuum? Ille autem dixit: Jacob. Et dixit ei: Non vocabitur amplius nomen tuum Jacob; sed Israel erit nomen tuum, quia valuisti cum Deo, et cum hominibus potens es. Rogavit autem eum Jacob dicens: Enuntia mihi nomen tuum. Et dixit: Quare hoc interrogas tu nomen meum? Et benedixit eum illic. Et appellavit Jacob nomen loci illius, Aspectus Dei: Vidi enim Deum facie ad faciem, et salva facta est anima mea . Ex ista lectione unicum Dei Filium et antequam venisset in carne visibiliter apparuisse conaris ostendere: ubi etsi non absurde turum erat ut Jacob in filiis suis qui crucifixerunt Christum, praevae ad faciem, et salva fieret anima Israelitarum qui fideliter hoc viderunt: tamen hunc hominem qui luctatus est cum Jacob, Osee propheta evidenter angelum dicit. Sic enim apud eum scriptum est de Jacob: In
Abbreviated transcription (Latin):
cum cupiuit uidere. & uidit. & gauisus est. Quam uis & hoc
sic adhuc posset intelligi. quod sc̃s patriarcha. oculis cordis uide¬
rit dĩ filium. non oculis carnis. Unde internos ueratur questio
Sed cũ dixerit xp̃s. Abraham cumcupiuit uidere diem meũ.
& uidit. & gauisus est. Cur non diem xp̃i intelligimus tempus
xpĩ. quo erat uenturus in carne. quod abrabam sicut & aluꝓpͥb̃ȩ¬
inspũ. potuit uidert atq gaudere. Nequȩ hic igitur quod ꝓposu-¬
eris & pollicitus fueras: ꝓbare potuisti. Posthȩc uenisti ad ia cob
quia luctatus est cũ angło quem scriptura ipsa geneseos & ho-¬
minem dicit & dm̃. Nlam ita legitur. Remansit autem ia cob
solus & luctabatur homo cum ilło : usq in mane. Uidit autẽ
quod non potest ad eum. et tetigit latitudinem femoris eius. &
obstipuit latitudo femoris iacob dũ luctaretur cum eo. Et dixit
illi . dimitte me ascendit enim aurora. Ille autem dixit. Non

Expanded text:
concupivit me videre; et vidit, et gavisus est. Quamvis et hoc concupivit me videre; et vidit, et gavisus est. Quamvis et hoc sic adhuc posset intelligi, quod sanctus Patriarcha oculis cordis viderit Dei Filium, non oculis carnis, unde inter nos vertitur quaestio. Sed cum dixerit Christus, Abraham concupivit videre diem meum; et vidit, et gavisus est; cur non diem Christi intelligimus tempus Christi, quo erat venturus in carne, quod Abraham sicut et alii Prophein spiritu potuit videre atque gaudere? Neque hic igitur quod proposueras et pollicitus fueras, probare potuisti. 9. Post haec venisti ad Jacob, qui luctatus est cum Angelo, quem scriptura ipsa Geneseos et hominem dicit et Deum. Nam ita legitur: Remansit autem Jacob solus, et luctabatur homo cum illo usque in mane. Vidit autem quod non potest ad eum, et tetigit latitudinem femoris ejus, et obstupuit latitudo femoris Jacob, dum luctaretur cum eo; et dixit illi: Dimitte me; ascendit enim aurora. Ille autem dixit: Non
Abbreviated transcription (Latin):
sed unũ in om̃ibus qr & loth duos uidit & tam̃ uaiũ dnm̃ ag¬
nouit: Ubi mͥ uident᷑ ꝑ angłos significati filius & sp̃r scs.
qm̃ se illi angłi missos esse dixer̃ . Et detrinitate quȩ ds̃ est : solus
non ideo est diuersa natura. Pam illi uiri ꝑ quos significati sunt: unius
erant eiusdemq naturȩ. Hanc ergo scripturã qua conuinci possis
astuto silentio deuitasti. Et cum dississes. hic ds̃ uisus est abrabȩ
uolens filium solũ uisum putari in eo quod ingenesi legitur ui-¬
sum. ẽẽ. dm̃ abrahȩ. quomodo sit uisus dicere noliusti. neibi ñ
solus filius sed trinitas agnosceretur ds. Dixisti autem. Siuis cre-¬
dere quia filius uisus est abrabȩ. utiq ipse unigenitus. in scõ affir-¬
mauit euuangelio sic. Abrabam pater uester. exultauit ut
uideret diem meum. &uidit. & gauisus est. O disputare.
O probare promissa. Quasi dixerit di filus. abraham pates ur̃

Expanded text:
sed unum in omnibus: quia et Loth duos vidit, et tamen unum Dominum agsed unum in omnibus: quia et Loth duos vidit, et tamen unum Dominum agnovit. Ubi mihi videntur per angelos significarim se illi angeli missos esse dixerunt; et de Trinitate quae Deus est, solus non ideo est diversa natura: nam et illi viri per quos significati sunt, unius erant ejusdemque naturae. Hanc ergo Scripturam qua convinci posses, astuto silentio devitasti. Et cum dixisses, Hic Deus visus est Abrahae: volens Filium solum visum putari in eo quod in Genesi legitur, visum esse Deum Abrahae, quomodo sit visus, dicere noluisti, ne ibi non solus Filius, sed Trinitas agnosceretur Deus. 8. Dixisti autem: Si vis credere, quia Filius visus est Abrahae, utique ipse Unigenitus in sancto affirmavit Evangelio sic: « Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum; et vidit, et gavisus est. » . O disputare, o probare promissa! quasi dixerit Dei Filius, Abraham pater vester
Abbreviated transcription (Latin):
lis unitas: nisi ut nobis insinuaretur. quod ita tres essent.
pater. & filius. & sp̃is sc̃s. ut tamen simul. Non tres dii. & dñi
essent. sed unus dñs ds̃. Tuautem dixisti: hic ds̃ uisus
est abrahȩ. sciens te legisse quod scriptum est: uisum. eẽ.
dĩ abrabiȩ. ad quercũ mambre. &uolens quasi ꝓbare
dm̃ filiũ uisũ eẽ illi patriarchae. Declixasti abillis trib uiris & cos
om̃ino tacuisti. in quib narrat scriptura dm̃ uisũ fuisse abrahȩ:
ne tuipe nos am moneris uniꝰ esse substantiȩ trinitatẽ dm̃. sic̃
uniꝰ erant substantiȩ tres uiri qͦs uidit abraham: cum predixissec
scriptura uisus ÷ ds̃ abrahȩ Nec tam̃ tres deos eẽ qr & iusus
est ds̃ dictum est. Nonuisi sunt .dii. & ipse abraham tres uidit
& unũ adorauit: Aquo p̃teriri noluit. ab uno responsa diuiui¬
tatis accepit. nec aliquos duos corum duos esse deos sensit.

Expanded text:
lis unitas, nisi ut nobis insinuaretur quod ita tres essent lis unitas, nisi ut nobis insinuaretur quod ita tres essent Pater et Filius et Spiritus sanctus, ut tamen simul non tres dii et domini essent, sed unus Dominus Deus? Tu autem dixisti, Hic Deus visus est Abrahae: sciens te legisse quod scriptum est, visum esse Deum Abrahae ad quercum Mambre: et volens quasi probare Dominum Filium visum esse illi patriarchae, declinasti ab illis tribus viris, et eos omnino tacuisti, in quibus narrat Scriptura Deum visum fuisse Abrahae; ne tu ipse nos admoneres unius esse substantiae Trinitatem Deum, sicut unius erant substantiae tresScriptura, Visus est Deus Abrahae, nec tamen tres deos esse, quia et, Visus est Deus, dictum est; non, visi sunt dii: et ipse Abraham tres vidit, et unum adoravit: a quo praeteriri noluit; ab uno responsa divinitatis accepit. Nec aliquos duos eorum duos esse deos sensit,
Abbreviated transcription (Latin):
nib epulas minis trauit. Ergo in omn̾b dm̃ uidit. ꝓ pt̃ quod scrip¬¬
tura predixerat. quod uisus fuerit ds̃ abrahȩ. ad quercũ mam¬
brȩ. Sub cuius umbra arboris tres uiros pauit. quos oculis cor¬
poreis uidit. In eis uero dm̃. Non corporis. sed cordis oculis uidit.
Id est intellexit. atq cognouit. Sicut loth induob. cũ quo non
pluraliter. sed singulariter loquȩ batur. eiq respondebat. etiam
ipse. tam quã unus Primo quippe abraham ꝑtres uiros illum
audiuit. postea ꝑunum. qui duob insodoma euntib manens.
locutus est cum eo. Loth autem ꝑduos. tamen & ipse
unum dnm̃ quem pro liberatione sua rogabat. & qui ei res-¬
pondebat. audiuit. cũ ambo id est & habraham. & loth.
homines putarent eos qui angeli erant. Dm̃ uero in eis in¬
telligerent qui erat. Non putarent esse qui non erant.
Quid sibi ergo uult ista uisibilis trinitas. & intelligibi¬

Expanded text:
nibus epulas ministravit. Ergo in omnibus Deum vidit. Propter quod Scripnibus epulas ministravit. Ergo in omnibus Deum vidit. Propter quod Scriptura praedixerat, quod visus fuerat Deus Abrahae ad quercum Mambre, sub cujus umbra arboris tres viros pavit, quos oculis corporis vidit: in eis vero Deum, non corporis, sed cordis oculis vidit, id est, intellexit atque cognovit; sicut Loth in duobus, cum quo non pluraliter, sed singulariter loquebatur, eique respondebat etiam ipse tanquam unus. Primo quippe Abraham per tres viros illum audivit, postea per unum, qui duobus in Sodoma euntibus manens locutus est cum eo; Loth autem per duos, tamen et ipse unum Dominum, quem pro liberatione sua rogabat, et qui ei respondebat, audivit: cum ambo, id est, et Abraham et Loth, homines putarent eos qui angeli erant; Deum vero in eis intelligerent qui erat, non putarent esse qui non erat. Quid sibi ergo vult ista visibilis Trinitas et intelligibi