comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inc enim loquebatur: cũ etiã
illa omĩa diceret. Sicut ergo
qd̾ factus est infirmis infirmus. ñ erat
mendatium: sic & cetera illa suꝑius.
Quam enum dicit infirmitatem suq̃
erga infirmos fuisse: nsi comꝑatien¬
di eis. intantum ut ne uideretur uen¬
ditor euangłii. & uerbi dei carsum
apud imꝑtros in malam suspitionem
dendens impediret. nollet acciꝑe qd̃
uire dm̃co debebatur: Qd̾ si uellet:
non utiq mentiretur. qͥ tiere debebat᷑.
U̾ quia noluit: non utiq mentiras est.
Neq enim dixit: non fibi deberi. S deb̾i
ostendit. & debito se usum non esse. nec
omnino uti uelle ꝓfessus est: eo ipso factꝰ
infirmus. quo potestate sua uti noluit.
tam misericordi scilicet indutus affectu.
ut cogitaret quemadmodum secum agi
uellet. si & ipse ita infirmaretur. ut posset
de illis ꝑ quos sibi euangłium p̃dicaret᷑
si eos uideret sumptiis accipe. quasi mer¬
cimonioꝵ nundinas suspicari. Hic fortas¬
se aliquis dicat. Si corporale optis oꝑaba¬

Expanded text:
inc enim loquebatur, ut etiam illa omnia diceret. sicut ergo quod factus est infirmis infirmus, non erat mendacium, sic et cetera illa superius. quam enim dicit infirmitatem suam erga infirmos fuisse nisi conpatiendi eis in tantum, ut, ne uideretur uenditor euangelii et uerbi dei cursum apud inperitos in malam suspicionem decidens inpediret, nollet accipere, quod iure dominico debebatur? quod si uellet, non utique mentiretur, quia uere debebatur; et quia noluit, non utique mentitus est. neque enim dixit non sibi deberi, sed deberi ostendit et debito se usum non esse nec omnino uti - uelle professus est, eo ipso factus infirmus, quo potestate sua uti noluit, tam misericordi scilicet indutus affectu, ut cogitaret quemadmodum secum agi uellet, si et ipse ita infirmaretur ut posset de illis, per quos sibi euangelium praediearetur, si eos uideret sumptus accipere, quasi mercimoniorum nundinas suspicari. De hase aliquis dicat: si corporale opus operaba
Abbreviated transcription (Latin):
are euangłium. S hominib illuminan¬
dis: paremus lucem uerbi ueritatis.
Sunt enim tanquam lucerne. sicut
dictum est. Sint lumbi urĩ accincti:
& lucerne ardentes. Et nemo accendit
ltcernam. & ponit eam sub modio.
s suꝑ candelabrum: ut luceat om̃ib
qui indomo sunt. Dic luceat ltrmen
ur̃m coram hominibus. ut uideant
oꝑa ur̃a bona: & głificent patrem
urm̃ qui in celis est. Si ergo tibi lucer¬
na accenderet᷑ indomo: nonne adice¬
res oleum. ne extingueretur: Porro
lucerna si accepto oleo non luceret: non
erat plane digna quȩ in candelabro
poneretur. s quȩ continuo frangeretur.
Unde ergo uiuitur. est necessitatis acci¬
ꝑe: est cariratis prebere. Non tanquam
uenale sit euangłium: ut illud sit pre-¬
cium eius quod sumunt. qui annunti¬
ant unde tuuant. Si enim sic uendiuit:
magnam rem uili uendunt. Accipiant
sustentationẽ necessitatis a popło: merce-¬
dem dispensationis adno. Non enim

Expanded text:
are Evangelium; sed hominibus illuminanare Evangelium; sed hominibus illuminandis praebeant lucem verbi veritatis. Sunt enim tanquam lucernae, sicut dictum est, Sint lumbi vestri accincti, et lucernae ardentes ; et, Nemo accendit lucernam, et ponit eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt: sic luvestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent patrem vestrum qui in coelis est . Si ergo tibi lucerna accenderetur in domo, nonne adjiceres oleum ne exstingueretur? Porro si lucerna accepto oleo non luceret, non erat plane digna, quae in candelabro poneretur, sed quae continuo frangeretur. Unde ergo vivitur, necessitatis est accipere, charitatis est praebere. Non tanquam venale sit evangelium, ut istud sit pretium ejus quod sumunt qui annuntiant, unde vivant. Si enim sic vendunt, magnam rem vili pretio vendunt. Accipiant sustentationem necessitatis a populo, mercedem dispensationis a Domino. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
tatis: missum est illi a fr̃ib unde neces¬
sitati & indigentiȩ eius ministraret᷑.
Respondet aittem illis gratias agens:
& dicit. Bene fecistis: cominunicare
necessitatib meis. Ego enim didici
in quibus sum sufficiens esse. Scio ꝙ
habundare: noui & penuriam pati.
Omnia possum. in eo qui me confor¬
tat. Ueruntamen uos bene fecistis:
in eo quod illi bene fecerunt: quid ipse
quereret ne uiter illos esset. qui se ipsos
pascunt non oues: non tam sue gaudet
subuentum esse necessitati. quam illoꝵ
gratulatur fecunditati. Quid ergo
ibi ei querebat: Non quia quero inqͥt
datum: s requiro fructum. Non ut
ego inquit explear: sed ne uos in a
facere quod paulus. ut manibus su¬
is se transigant: accipiant de lacte
ouium. Sustentent suam necessita¬
tem: s non negligant oicium infirmi¬
tatem. Non hoc ibi querant tanquã
cominodum suum: ut ex necessita
te penuriȩ suȩ uideantur annunti¬

Expanded text:
tatis, missum est illi a fratribus, unde necestatis, missum est illi a fratribus, unde necessitati et indigentiae ejus ministraretur. Respondit autem illis gratias agens, et dixit: Benefecistis communicantes necessitatibus meis: ego enim didici in quibus sum sufficiens esse. Scio et abundare, novi et penuriam pati. Omnia possum in eo qui me confortat. Verum tamen vos benefecistis, in eo quod illi benefecequaereret, ne inter illos esset qui se ipsos pascunt, non oves, non tam suae gaudet subventum esse necessitati, quam illorum gratulatur fecunditati. Quid ergo ibi quaerebat? Non quia quaero, inquit, datum, sed requiro fructum . Non ut ego, inquit, explear, sed ne vos inanfacere quod Paulus, ut manibus suis se transigant, accipiant de lacte ovium, sustentent suam necessitatem, sed non negligant ovium infirmitatem: non hoc sibi quaerant, tanquam commodum suum, ut ex necessitate suae penuriae videantur annunti
Abbreviated transcription (Latin):
Nuenimus ergo esse lac gregis: quic¬
quid a plebe distribuitur prepositis
ad sustentandum uictum tempora¬
lem. Inde enim loquebatur apłs:
transigi. & nec ipsum lac querere ab ouibz.
camen lactis ꝑcipiendi potestatem ha¬
bere se dixit. & sic dñm dispositisse.
suos usos fuisse hac potestate. non
usurpata s data. Plus ille fecit: ut
nec qd̾ debebatur acciꝑet. Ipse ergo
donauit & debitum: sed aliud non
tassis enim ipsum significabat: cui
egrum cum adduceret ad stabultm.
dixit. Si quid amplius erogaueris:
in redeundo reddam tibi. De his ergo
qui non indigent lacte gregis: quid
plura dicamꝰ: Misericordiores sunt:
uł potius psius miscdie affectum lar-¬
gius impendunt. Possunt: & quod
possunt faciunt. Laudentur hi: nec
dampnentur illi. Nam & ipse apłs
datum non querebat: fructuosas
tamen ouessuas esse cupiebat: non
steriles sine lactis ubertate. Itaq cã
esset quodam tempore inmagna in¬
digentia uinctus inconfessione ueri¬

Expanded text:
nvenimus ergo lac esse gregis, quidquid a plebe distribuitur praepositis, ad eorum sustentandum victum temporalem. Inde enim loquebatur Apostotransigi, et nec ipsum lac quaerere ab ovibus, tamen lactis percipiendi potestatem habere se dixit, et sic Dominum disposuisse, suos usos fuisse hac potestate, non usurpata, sed data. Plus ille fecit, ut nec quod debebatur, acciperet. Ipse ergo donavit et debitum, sed ab aliis ntassis enim ipsum significabat, qui aegrum cum adduceret ad stabularium, dixit: Si quid amplius erogaveris, in redeundo reddam tibi . De his ergo qui non indigent lacte gregis, quid plura dicamus? Misericordiores sunt, vel potius ipsius misericordiae officium largius impendunt: possunt enim, et quod possunt faciunt. Laudentur hi, nec damnentur illi. Nam et ipse Apostolus datum non quaerebat. Fructuosas tamen oves suas esse cupiebat, non steriles, sine lactis abertate. Itaque cum esset quodam tempore in magna indigentia, vinctus in confessione veri
Abbreviated transcription (Latin):
t he anime quȩ habent uolunta¬
tem nocendi. & rationem cogi-¬
candi. sub diuuns legibus ordinate
sunt ne aliquid iniustum quisq pa¬
tiatur: ita omina & animalia. & cor¬
poralia. in genere suo & in ordine suo.
dicune ꝓindentie legibus subdita ad¬
ministrantur. Ideo dñs dicit. Nonne
duo passeres asse ueneunt: ꝙ uinis eoꝵ
non cadit interram sine uoluntate
patris ur̃i : Hoc enim dixit: uolens
ostendere. qͥcqͥd uilissimum homines
ptitant. om̃ipotentia dñi gubernari.
Sic enim & uolatilia celi ab eo pascil
& lilia agri. ab eo nestiri ueritas loqͥt᷑
que capillos etiam nros. numeratos
esse dicit. S qm̃ mundas animas rati¬
onales. ꝑ se ipse d̾s curat sine in opti¬
mis & magnis angłis. siue in homun¬
bus tota sibi uoluntate serientibus.
cetera uero ꝑ ipsos gubernat: uerissi¬
me dici potuit etiam illud ab apło.
Non enim de bobus cura est deo. In scͥp¬
turis enim scĩs. d̾s homines docet.
quomodo cum hominibus agant:
c ipsi deo seriuant. Quomodo autem

Expanded text:
t hae animae, quae habent uoluntatem nocendi et rationem cogitandi, sub diuinis legibus ordinatae sunt, ne aliquid iniustum quisque patiatur, ita omnia, et animalia et corporalia, in genere suo et in ordine suo diuinae prouidentiae legibus subdita administrantur. ideo dominus dicit: nonne duo passeres asse ueneunt? et unus eorum non cadit in terram sine uoluntate patris uestri. hoc enim dixit, uolens ostendere quidquid uilissimum homines putant omnipotentia dei gubernari. sic enim et uolatilia caeli ab eo pasci et lilia agri ab eo uestiri ueritas loquitur, quae capillos etiam nostros numeratos esse dicit. sed quoniam mundas animas rationales per se ipse deus curat, siue in optimis et magnis angelis siue in hominibus tota sibi uoluntate seruientibus, cetera uero per ipsos gubernat, uerissime dici potuit etiam illud ab apostolo: non enim de bubus cura est deo. in scripturis enim sanctis deus homines docet, quomodo cum hominibus agant et ipsi deo seruiant; quomodo autem
Abbreviated transcription (Latin):
incelo & interra: Celos minc significa¬
ri arbitror: eos qui sedebunt suꝑ duo¬
decim thronos. & cum domino iudica¬
bunt. Cerre autem nomine. ceteram
multitudinem benedictoꝵ qui con
collaudati. recipiantur ab eis in tab̾na¬
cula ȩterna: quos amicos sibi de mam¬
mona iniquitatis in huius uite mor¬
calitate fecerunt. Eis quippe dicit apłs.
Si nos uobis sp̃ualia seminauimus:
magnum est si ur̃a carnalia metamꝰ:
d̾ etiam his uerbis dici potest. Si nos
uobis celestia seminauimus: magnũ ẽ.
si terrena uestra metamꝰ: In celo ergo
respicit celestia seminantes: interra au¬
tem terrena reddentes. Camen humi¬
les ꝙ hos. & illos. Humilia enim respicit
in celo & in terra. Quia meminerunt
utriq quid fuerint ꝑ suam malitiã
quid facti sint ꝑ dm̃ grãm. Ex ser¬
ona sunt ministeria circa pauꝑes:
et maxime circa scõs dei seruitia
debita. obsequia regiosa. Redduntur
enim non dantur: dicente apło. Si nos
uobis sp̃ualia seminauimꝰ: magnum ẽ.

Expanded text:
consideret. Coelos nunc significari arbitror eos qui sedebunt super duodecim thronos, et cum Domino judicabunt ; terrae autem nomine caeteram multitudinem benedictorum, qui cisericordiae collaudati recipiantur ab eis in tabernacula aeterna, quos amicos sibi de mammona iniquitatis in hujus vitae mortalitate fecerunt . Eis quippe dicit Apostolus: «Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus» ? Quod etiam his verbis dici potest: Si nos vobis coelestia seminavimus, magnum est si terrena vestra metamus? In coelo ergo respicit coelestia seminantes, in terra autem terrena reddentes; tamen humiles et hos et illos. «Humilia» enim «respicit in coelo et in terra;» quia meminerunt utrique quid fuerint per suam malitiam, quid facti sint per Domini gratiam. ona sunt ministeria circa pauperes, et maxime circa sanctos Dei servitia debita, obsequia religiosa. Redduntur enim, non dantur, dicente Apostolo, Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est
Abbreviated transcription (Latin):
ni sue tantũ hoc p̃stitisse xp̃m: ut corpo¬
reis oculis uideret deum. Demde ad dide¬
runt: etiam om̃s scõs. receptis in resurree.¬
tione corporibus eodem mͦ deum esse uisu¬
ros. Nunc iam istam possibilitatẽ. et iam
impiis donauerut. Donent sane quantũ
uolunt: & quibus uolunt. Nam quis au-¬
deat contradicere hominibus. de suo do-¬
nantibus: Qui enim loquitur menda¬
tium: de suo loquit᷑. Tuautẽ cum his
qͥ sanam doctͥnam tenent: nichil istorũ au¬
deas usurpare de tuo. S cum legis. beati
mundi cordes qm̃ ipsi deum udebunt:
intellige impios ñ uisuros. Neq enim
beati & mundi cordes. sunt impii. Item
cum legis. uidemus nunc ꝑ speculum in
enignate. tunc autẽ facie ad faciem: in¬
tellige inde nos tunc insuros facie ad fa¬
ciem. unde nunc uidenus ꝑ speculum in
emgmate. Hoc autẽ utrumq: interiores
homnus munus ẽ. Sitie cum in ista pere¬
grinatione adhuc ꝑ fidem ambulat. in qͦ

Expanded text:
ni suae tantum hoc praestitisse Christum, ut corponi suae tantum hoc praestitisse Christum, ut corporeis oculis uideret deum; deinde addiderunt etiam omnes sanctos receptis in resurrectione corporibus eodem modo deum esse uisuros; nunc iam istam possibilitatem etiam impiis donaueruvolunt, et quibus volunt. Nam quis audeat contradicere hominibus de suo donantibus? qui enim loquitur mendacium de suo loquitur: tu autem cum his qui sanam doctrinam tenent, nihil istorum audeas usurpare de tuo. Sed cum legis: « Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt , » intellige impios beati et mundi corde sunt impii. item cum legis: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem, intellege inde nos tunc uisuros facie ad faciem, unde nunc uidemus per speculum in aenigmate. hoc autem utrumque interioris hominis munus est, siue cum in ista peregrinatione adhuc per fidem ambulatur, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
s interior renouatur de die in diẽ.
Ita sane: ut in hac uita quantuncũq ꝓ¬
ciectus sit. longe absit ab illa ꝑfectione si¬
militudinis. quiȩ idonea erit aduidenduni
deum. sicut dicit apls facie ad faciem. In qͥb̃
certe uerbis si corporalem faciem uoluerimꝰ
acciꝑe: conseq̃ns erit ut etiam ds̃ talem
habeat faciem. Oo sit aliquod interuallũ
inter nr̃am & ipsitis: cum eũ udebimus
facie ad faciem. Et si inter uallum utiq¬
& finis. & menbrorum habitus terminatꝰ:
& cetera absurda dictuq &o cogitatu im¬
pra. quibus animalis homo ñ ꝑcipiens q̃
sunt sp̃c̃ dei. fallacissimis uanitatibus lu¬
ditur. Dicant enim quidam eorum qͥ talia
garriunt. sicut ad me potuit ꝑuenire.
nos deam tudere nc̃ mente. tunc corpore:
ita ut etiam impios eum pari mͦ assecie¬
rent. ẽẽ uifuros. Ulide quantũ in pertis
ꝓfecerint: dum sine limite timoris uel
pudoris. hac atq hac tagabunde fertur
impunita loquacitas. Antea dicebant car-¬

Expanded text:
 interior renouatur de die in diem ita sane, ut in hac uita, quantuscumque prouectus sit, longe absit ab illa perfectione similitudinis, quae idonea erit ad uidendum deum, sicut dicit apostolus, facie ad faciem. in quibus certe uerbis si corporalem faciem uoluerimus accipere, consequens erit, ut etiam deus talem habeat faciem et sit aliquod interuallum inter nostram et ipsius, cum eum uidebimus facie ad faciem, et si interuallum, utique finis et membrorum habitus terminatus et cetera absurda dictuque et cogitatu impia, quibus animalis homo non percipiens, quae sunt spiritus dei, fallacissimis uanitatibus luditur. Dicunt enim quidam eorum, qui talia garriunt, sicut ad me potuit peruenire, nos deum uidere nunc mente tunc corpore, ita ut etiam impios eum pari modo adseuerent esse uisuros. uide, quantum in peius profecerint. dum sine limite timoris uel pudoris hac atque hac uagabunda fertur inpunita loquacitas. antea dicebant car
Abbreviated transcription (Latin):
sit etĩ equalitas. Ult in parentibus & filis
inueniret᷑ imago. & equalitas. & sulita¬
do: si intertiallam temporis defuisset.
Ham & de parente expressa ẽ similitado
sili: ut recte imago dicatur. Et potesb
esse tanta ut recte etiã dicatur eqͣlitas:
nͥ quod parens tempore p̃cessit. Ex quo
etũ alquando esse similitudo & equalitas
qtuamtus ñ fit imago. Ut in oitis paribꝰ.
is cõmemoratimꝰ excepto tẽpore qͦ p̃ce¬
dunt parentes. Sic enim eqͣlem sylla¬
bam sollabe dicimtis: quãtiis altera p̃ce¬
dat. alt̾a fubsequat᷑. In deo autẽ qura cõ¬
ditio tẽporis uacat. ñ enĩ potest recte
uideri ds̃ in tẽpore generasse filium ꝑ
lum imago eiꝰ sit. quia de illo ẽ o simili¬
tudo quia imago ẽ. s etiã equalitas tã a¬
ta ut ne temporis interuallum impe¬

Expanded text:
equalitas: ut in parentibus et filiis inveniretur imago et aequalitas et similitudo, si intervallum temporis defuisset: nam et de parente expressa est similitudo filii, ut recte dicatur imago: et potest esse tanta, ut recte etiam dica tur aequalitas, nisi quod parens tempore praecessit. Ex quo etiam aliquando esse similitudo et aequalitas quamvis non sit imago, ut in duobus ovis paribus. is commemoravimus, excepto tempore, quo praecedunt parentes; sic enim aequalem syllabam syllabae dicimus, quamvis altera praecedat, altera subsequatur. In Deo autem, quia conditio temporis vacat: non enim potest recte videri Deus in tempore generasse Filium per lum imago ejus sit, quia de illo est, et similitudo, quia imago est, sed etiam aequalitas tanta ut nec temporis intervallum impe
Abbreviated transcription (Latin):
lium suũ misit dicentẽ. In iudicium ueni
in hunc mundum: ut qui ñ uident uide¬
anti. & qͥuident ceci fuant. Nam & hic sa¬
tis apparet mentibꝰ fideliu̾: quomͦ ds̃ exce¬
cet meutes infidebam. Precedit enĩ aliqͥd
occultũ in occultis. uͥ ds̃ agag iustisimũ
exam̃ iudicii sui: ut quceũa mentes
excecentur. quoeumdã illuniinentur.
Cm uerissime dictum ẽ. Indicii tria abys¬
sus multa. Cuiꝰ ꝓfunditatis in penetrabi¬
lem altitudinẽ. apłs ammiratꝰ exclamit.
Oaltitudo diuitrarũ sapientiȩ o sciente
dei: quã inserutabilia sunt iudicia eiꝰ. ꝙ

Expanded text:
lium suum misit dicentem: in iudicium ueni lium suum misit dicentem: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non uident, uideant, et qui uident, caeci fiant. nam et hic satis adparet mentibus fidelium, quomodo deus excaecet mentes infidelium. praecedit enim aliquid occultum in occultis, ubi deus agat iustissimum examen iudicii sui, ut quorundam mentes excaecentur. quorundam inluminente. cui uerissime dictum est: iudicia tua abyssus multa. cuius profunditatis inpenetrabilem altitudinem apostolus admiratus exclamat: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei; quam inscrutabili
Abbreviated transcription (Latin):
potentiam stiã. attulit in multa pacientia
uasa ire. quȩ ꝑfecta funt in ꝑditionem. oo
ut notas faceret diuitias gle fue in trasa
miscdĩe. quȩ p̃paratut in głim: ob cetera.
Certe hic nullomͦ dici petest. aliũ dm̃ e̾ẽ
qui ostendit iram. & demonstrat potentiã
suã. in uasis quȩ ꝑfecta sunt ad ꝑditio¬
nem: & alicim qui ostendit ditutias in tra¬
sis miscdĩe. Ham tinum eundemq deuni
facere utrũq: apłica doctͥna testatur.
Hinc ẽ & illud. ꝓpter hoc tradidit illos
dẽ in concupiscentust cordis torum in un¬
munditiam: ut contumeliic affitiant cor¬
pora sua in semetiplis. Qc patilo post.
ꝓpterea tradidit illos dẽ in passiones igno
deũ habere in noticũ: tradidit illos detis
in reꝓbum sensum. Ecce quomͦ tierus deus.
& ustus. excecati mentes infidelium. Neq
enĩ unquã in his apłi uerbis quȩ cõmemu¬
raui. alius ds̃ intellectꝰ ẽ: quã ille qui fi¬

Expanded text:
potentiam suam attulit in multa patientia potentiam suam attulit in multa patientia uasa irut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, quae praeparauit in gloriam et cetera. certe hic nullo modo dici potest alium deum esse, qui ostendit iram et demonstrat potentiam suam in uasis, quae perfecta sunt ad perditionem, et alium, qui ostendit diuitias in uasis miserifacere utrumque, apostolica doctrina testatur. Hinc est et illud, Propter hoc tradidit illos Deus in concupiscentias cordis eorum, in immunditiam, ut contumeliis afficiant corpora sua in semetipsis: et paulo post, Propterea tradidit illos Deus in padeum habere in notitia, tradidit illos deus in reprobum sensum. ecce quomodo uerus deus et iustus excaecat mentes infidelium. neque enim umquam in his apostoli uerbis, quae commemoraui, alius deus intellectus est quam ille, qui fi
Abbreviated transcription (Latin):
sententiã pleriq nr̃m ita distin¬
giint: ut deum uerã dicant excecasse
infidelium mentes. Cum enim le.ge¬
rint in quibus deus. suspendunt ꝓnuntia¬
tionem: ac tt̃ inferunt scłi huiis exceca¬
uit mentes infideliũ. Quia & si ita non
distinguas. s exponendi. grã ita uerborum
ordinem mutes. in quibus ds̃ excecauit
mentes infidelium scłi huiꝰ idem qͥ in illa
distinctione sensus elucet. Potest enĩ etiã
talis ex oꝑatio. qua excecantur mentes
infidelum. scd̃m quendam modum ꝑti¬
nere ad uerum deum: quod ñ facit ma¬
litia s iusticia. sic̃ idem apłs patilus alibi
dicit. Nunquid iniquus dz. qui infert
irame Item alibi. Quid gͦ dicimꝰ inqͥt:
Nunqͥd imqͥtas ẽ apud deum᷑ Absiti Ooy¬
ses enim dicit. Miserebor cui misertus
erdi & miscdĩam p̃stabo cui misericors fue¬
ro. Cum gͦ p̃misisset. quod in concusse re¬
tinendũ ẽ non esse inqͥtatẽ apud deum:¬
& paulopost attende quid dicat. Si autẽ
uolens ds̃ ostendere iram. & demonstrare

Expanded text:
sententiam plerique nostrum ita distingunt, ut deum uerum dicant excaecasse infidelium mentes. cum enim legerint: in quibus deus, suspendunt pronuntiationem; at tunc inferunt: saeculi huius excaecauit mentes infidelium. quia etsi ita non distinguas, sed exponendi gratia ita uerborum ordinem mutes: "in quibus deus excaecauit mentes infidelium saeculi huius" idem qui in illa distinctione sensus elucet. potest enim etiam talis operatio, qua excaecantur mentes infidelium, secundum quendam modum pertinere ad uerum deum. quod non facit malitia, sed iustitia, sicut idem Paulus alibi dicit: numquid iniquus deus, qui infert iram? item alibi: quid ergo dicemus? inquit; numquid iniquitas est apud deum? absit. Moses enim dicit: miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. cum ergo praemisisset, quod inconcusse retinendum est, non esse iniquitatem apud deum, paulo post attende quid dicat: si autem uolens deus ostendere iram et demonstrare
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiȩ nouerit in xp̃o occultos: atq in
pauꝑtate caris eiꝰ absconditos: Quia ꝓpt̾
nos pauꝑfactus ẽ cum dites esset: ut illiꝰ
pauꝑtate ditarem᷑. Cum enim mortalita¬
tem assumeret. mortemq costimeret in
pauꝑtate se ostendit. S dicutias dilatas
ꝓmisit: non ablatas amisit. Ex sermone¬

Expanded text:
scientiae noverit in Christo occultos, atque in paupertate carnis ejus absconditos? Quia propter nos pauper factus est, cum dives esset, ut illius paupertate ditaremur . Cum enim mortalitatem assumeret, mortemque consumeret, in paupertate se ostendit: sed divitias dilatas promisit, non ablatas amisit. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
Qui aut̃ occidit: reus erit udicio. Ego aut̃
dico uobis: quicũq iratꝰ fuerit fr̃i suo. retis
erit uidicio. Qui autẽ dixerit racha: reus
erit concilio. Qui autẽ dixerit fatue: reus
erit gehenne ignis. Quid tam paritũ in pec¬
suo fatue. lapidari uissum fuisse diuinitus:
ñ dico lapidari: sed ꝑsingłos artus immo ꝑ
singła corꝑis frusta. paulatim atq mminu¬
tatim uiuens & sentiens dilamari consu.¬
miq malusset: qũa gehenne ignib man¬
cipari : Absit tam̃ ut crudeliorem quisq
dicat euͣngłii dm qũa legis: dm intelligens
utriusq eẽ unũ. Et eundẽ dm in lege terren¬
tẽ carnalibꝰ: in euͣngłio spũialib penis. Q
ibi ⁊ hic fidelem nusqũa crudelem. Ita est¬

Expanded text:
erit judicio. Ego autem dico vobis: Quicumque iratus fuerit fratri suo, reus erit judicio; qui autem dixerit, Racha, reus erit concilio; qui autem dixerit, Fatue, reus erit gehennae ignis . Quid tam parvum in pecsuo, Fatue, lapidari jussum fuisse divinitus, on autem, non dico lapidari, sed per singulos artus, imo per singula corporis frusta, paulatim atque minutatim, vivens et sentiens dilaniari consumique maluisset, quam gehennae ignibus mancipari? Absit tamen ut crudeliorem quisquam dicat Evangelii Deum quam Legis Deum, intelligens utriusque esse unum et eumdem Deum, in Lege terrentem carnalibus, in Evangelio spiritualibus poenis; et ibi et hic fidelem, nusquam crudelem. 32.
Abbreviated transcription (Latin):
quã legunt᷑ u eungłio corporalib penis.
Qd enun diluuiũ. cõparari ecerns ignib
potest Quȩ cedes. que uulnera. que corpo¬
rũ mortes: cruciatib sempit̾ns: Uiginci
quatuor milia cadentiũ: tanto buccarum
strepitu inflat insanus. Quasi non innu¬
merabilia milia: cotidie moriant᷑ toto orbe
t̃rarũ. Ded transitoria ista corꝑis mois est.
Quis uero estimare possit: quot milia stalñt
ad sinistram ex onũb gentib. que sempiter¬
ns clampnanda sunt ignib: Quis autẽ¬
cidari. etiã illomͦ quo trucidauit sacerdos
finees forncarios. intpso coplexu nefariȩ
uoluptatis. terribile constituens aduersus
execrandas libidines ultionis exemplum.
ꝓpter qd̃ maxime deo placuit: quis inquã
non mallet taligenere mortis interfici. quis
non postremo igne consumi uł ferimis mor¬
sib ꝑipsa pudenda laniari. qũa mitti in

Expanded text:
libus poenis. Quod enim diluvium comparari aeternis ignibus potest? quae caedes, quae vulnera, quae corporum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium, tanto buccarum strepitu inflat insanus, quasi non innumerabilia millia quotidie moriantur toto orbe terrarum? Sed transitoria ista corporis mors est: quis vero aestimare possit, quot millia stabunt ad sinistram ex omnibus gentibus, quae sempiternis damnanda sunt ignibus? 33. Ecidari, etiam illo modo quo trucidavit Sacerdos Phinees fornicarios in ipso complexu nefariae voluptatis, terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exemplum, propter quod maxime Deo placuit, quis, inquam, non mallet tali genere mortis interfici? Quis non postremo igne consumi, vel ferinis morsibus per ipsa pudenda laniari, quam mitti in
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs ueniens. ñ eat in manum s tantum in
faciem: nunqͥd dicit mantis non moueo qr
ñ tendit ad me: Sic pes ambulando: oĩbꝰ
menbris nulitat. Menbra cetera tacent:
lingua om̃ib loquitur. Habemus gͦ sp̃m scͥm
compage & caritate consistimus. Nam ipse
apłs cum dyxisset. diuersa dona dari dicier¬
sis hominibus. tanquã offitia quorumq
menbrortim: adhuc inqͥt supeminentiorẽ
uiam tob̃ demonstro. & cepit loqui de cari¬
tate. Preposint eam linguis hominum. &
angłoꝵ. Preposuit miraculis fidei. p̃posuit sci
ꝑatiꝑibꝰ: & ad extremun p̃posuit eam etiã
corporis passioni. His omnibus tam magnis
rebus. p̃p̃ostuit caritatẽ. Ipsam habeto. & cunc¬
ta habebis: quia sine illa nichil ꝓderit qͥcqͥd
habere potueris. Quia uͦ ad sp̃m sc̃m ꝑtinct

Expanded text:
uis veniens non eat in manum, sed tantum in faciem, numquid dicit manus, Non me moveo, quia non tendit ad me? Sic pes ambulando omnibus membris militat: membra caetera tacent, et lingua omnibus loquitur. Habemus ergo Spiritumcompage et charitate consistimus. Nam ipse Apostolus cum dixisset diversa dona dari diversis hominibus, tanquam officia quorumque membrorum, Adhuc, inquit, supereminentiorem viam vobis demonstro, et coepit loqui de charitate. Praeposuit eam linguis hominum et Angelorum, praeposuit miraculis fidei, praeposuit sciepauperibus; et ad extremum praeposuit eam etiam corporis passioni: his omnibus tam magnis rebus praeposuit charitatem . Ipsam habeto, et cuncta habebis: quia sine illa nihil proderit, quidquid habere potueris. Quia vero ad Spiritum sanct
Abbreviated transcription (Latin):
Et hec omĩa tanꝗͣ stellȩ. Om̃a enim hec
oꝑatur tinus atq idem sp̃t. ditudens ꝓpͥa
tinictiq ꝓut uult: & faciens apparete sy¬
dera in manifestationẽ ad utilitatẽ. Sermo
atitẽ scientiȩ qua continentur omĩa sacra¬
menta. q̃ uariantur temporibus tanquã
lina & cetere noticie donorum. q̃ de inceps
tanquã stelle cõmemorata sunt: quantum
differunt ab illo candore sapientie. qͦ gau¬
det p̃dictus dies. tantũ in pͥncipia noctis
sunt. His enim sunt necessaria: quibus ille
prudentissimꝰ seruus tuus ñ potuit loqui
quasi sp̃ualibus. s quasi carnalibus. Ille: qͥ
sapientiam loquitur inter ꝑfectos. Animal
autẽ homo tanquã paruulus in xp̃o. lactiᷤ.¬
q potator. donec roboret᷑ ad solidum cibũ
& aciem firmet ad solis aspectum: ñ habe¬
at desertam noctem suam. s luce lune stel¬
ide etiam ipsam fidem inter dei mu¬
tis: & utrumq tam̃ datum ẽ ꝑ sp̃m fidei
iscretio sane difficilluna ẽ: cũ sp̃c

Expanded text:
haec omnia tamquam stellae. omnia enim haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout uult et faciens apparere sidera in manifestatione ad utilitatem. sermo autem scientiae, qua continentur omnia sacramenta, quae uariantur temporibus tamquam luna, et ceterae notitiae donorum, quae deinceps tamquam stellae conmemorata sunt, qdifferunt ab illo candore sapientiae quo gaudet praedictus dies, tantum in principio noctis sunt. His enim sunt necessaria, quibus ille prudentissimus servus tuus non potuit loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus , ille qui sapientiam loquitur inter perfectos . Animalis autem homo tanquam parvulus in Christo lactisque potator, donec roboretur ad solidum cibum, et aciem firmet ad solis aspectum, non habeat desertam noctem suam, sed luce lunae stelirem etiam ipsam fidem inter Dei mutis; utrumque tamen datum est, propter tio sermonum. Discretio sane difficillima est, cum sp
Abbreviated transcription (Latin):
ccipimus &e nos sp̃m sc̃m si amamus
eccłiam: si caritate compaginamur.
si catholico nomine & fide gaudeamꝰ. Creda¬
mus frẽs: quantuum qͥsq amat eccłiam xp̃i.
apls dicit ad manifestationem. Quam ma¬
nifestationem : Sicut ipse item dicit. qͥa
alii datur ꝑ sp̃m sermo sapientiȩ. aliĩ ser¬
mo scientiȩ scd̃m eundem sp̃m. aliĩ fides in
eodem sp̃u. aliĩ donatio curationum in ano
sp̃u: alii oꝑatio uirtattm in eodem sp̃ti. Mtil¬
ta gͦ dantur ad manifestationẽ. S tu focte
coium omnium quȩ dixi. nichil habes. Si
amas: nichil habes. Si eni amas unita¬
tem: etiam tibi ht̃ quisqͥs in illa aliquid¬
habet. Tolle inuidiam: & tuum ẽ quod
habeo. Tollam initidiam: & metim ẽ qd̃
habes. Liuor separat: sanitas iungit. Otu¬
lus soltis uidet in corpore. S nuinqͥd soli sͥ
oculus uidet: Se maniri uidet. & pedi ui¬
det: & cet̾is menbris uidet. Non enim fi

Expanded text:
ccepimus et nos Spiritum sanctum, si amamus Ecclesiam, si charitate compaginamur, si catholico nomine et fide gaudemus. Credamus, fratres, quantum quisque amat Ecclesiam Christi, s dicit, ad manifestationem. Quam manifestationem? Sicut ipse idem dicit, Quia alii datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum, alii fides in eodem Spiritu, alii donatio curationum in uno Spiritu, alii operatio virtutum in eodem Spiritu. Multa enim dantur ad manifestationem, sed tu forsitan eorum omnium quae dixi nihil habes. Si amas, non nihil habes: si enim amas unitatem, etiam tibi habet quisquis in illa habet aliquid. Tolle invidiam, et tuum est quod habeo: tollam invidiam, et meum est quod habes. Livor separat, sanitas jungit. Oculus solus videt in corpore: sed numquid soli sibi oculus videt? Et manui videt, et pedi videt, et caeteris membris videt: non
Abbreviated transcription (Latin):
abet enim & scientia modum siium
bonũ. si quod in ea inflat uel infla¬
re asolet eternorum caritate uncatur:
q̃ non inflat. s ut sciamꝰ edificat. Sine
scientia quippe: nec uirtutes ipse qtubꝰ
recte uitit᷑. posstint haberi. ꝑquas hȩc ut¬
ta misera sic gubernet᷑: ut ad illam quȩ
uere beata ẽ ꝑueniat᷑ et̾nam. Distat tam̃
ab et̾norum contẽplatione actio. qua be¬
ne utimͣ temporalibus rebtis: & illa sapien¬
tiȩ. hec scientiȩ deputat᷑. Quamius enim &
illa quȩ sapientia ẽ possit scientia nuncu

Expanded text:
Habet enim et scientia modum suum bonum, si quod in ea inflat vel inflare assolet, aeternorum charitate vincatur, quae non inflat, sed, ut scimus, aedificat . Sine scientia quippe nec virtutes ipsae, quibus recte vivitur, possunt haberi, per quas haec vita misera sic gubernetur, ut ad illam quae vere beata est, perveniatur aeternam. 22. Distat tamen ab aeternorum contemplatione actio qua bene utimur temporalibus rebus, et illa sapientiae, haec scientiae deputatur. Quamvis enim et illa quae sapie
Abbreviated transcription (Latin):
nes uirtutum. aliĩ ꝓphetia: alii diudica¬
tio sp̃itum. Aliĩ genera lingnarum: aliĩ
int̾pretatio sermonum. Nichil entm hoꝵ
ẽ: quod ñ inbtuus scłi nocte sit necessariũ.
Que cum transierit: necessaria ista non
terno quippe consilio: ꝓpriis tem¬
poribus bona celestia das suꝑ t̾ram
entie. tanꝙͣ. luminare manis: ꝓpter eos qͥ
ꝑspicne ueritatis lace delectantur tanꝗͣ.¬

Expanded text:
nes virtutum, alii prophetia, alii dijudicanes virtutum, alii prophetia, alii dijudicatio spirituum, alii genera linguarum, alii interpretatio sermonum» . Nihil enim horum est quod in hujus saeculi nocte non sit necessarium: quae cum transierit, necessaria ista non terno quippe consilio, propriis temporibus bona coelestia das super terrentiae, tanquam luminare majus, propter eos qui perspicuae veritatis luce delectantur
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpturarũ testant᷑ eloqͥa. Maxime loq̃nte
scõ iob: ubi quodanimꝰ singła definiuntur.¬
Dicit autẽ homini. ecce pietas est sapientur:
abstinere autẽ ã malo scientia ẽ. Non incon
tione & dilectione eius: quod semꝑ est atq
incõmutabiliter manet quod ds̃ ẽ. Nani
pͥmatur. dei cultus dici potest. Abstinere
autẽ a malo quod dyxit ẽẽ. scientiã: qͥd est
aliud quã in medio nationis tortuose &
ꝑtierse tanqtã in nocte huiꝰ scłi caute
prudenterq uersari. ut abstinendo quisqͥs
ab imqͥtate. ñ confundat᷑ tenebris ꝓprii
cordem gratiarum uarietatẽ in hominibꝰ
dei uellet ostendere: hec in pͥmis duo po¬
suit dicens. Alii quidem datur ꝑ sp̃m̃. ser¬
mo sapientiȩ. Hoc esse arbitror. solem in
potestatẽ diei. Alii sermo scientiȩ. sedm
modo stellas cõmemorari ptito: in eo quod
dicitur. Alii fides in eodem sp̃n. Alii cura¬
tionum donatio. in uno sp̃u. Alii oꝑatio¬

Expanded text:
Scripturarum testantur eloquia, maxime loquente Scripturarum testantur eloquia, maxime loquente sancto Job, ubi quodammodo singula definiunturDixit autem homini, Ecce pietas est sapientia, abstinere autem a malo scientia est» Job XXVItione et dilectione ejus quod semper est, atque incommutabiliter manet, quod Deus est. Nam primatur, Dei cultus dici potest. «Abstinere autem a malo,» quod dixit esse scientiam, quid est aliud, quam in medio nationis tortuosae et perversae, tanquam in nocte hujus saeculi, caute prudenterque versari ; ut abstinendo quisque ab iniquitate non confundatur tenebris, proprii cordem gratiarum varietatem in hominibus Dei vellet ostendere, haec in primis duo posuit dicens, «Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae;» hoc esse arbitror, «Solem in potestatem diei: Alii sermo scientiae secundmodo «stellas» commemorari puto in eo quod dicitur, «Alii fides in eodem Spiritu, alii curationum donatio in uno Spiritu, alii operatio
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpter eternitatem in qua funt: &
fuisse & eẽ & futtira esse dicunt᷑. sine
illa mutabilitate temporum. Non enum fic
fuerunt ut ẽẽ desinerent: aut sic futura
sunt. quisi minc non sint. S idipsum ẽẽ
semꝑ habuerunt: semꝑ habitura sunt.
Qlinent autẽ ñ tanquã in spatiis locorũ
fixa ueluti corpora. s in natura incorporali
sic intelligibita. p̃sto sunt. mentis aspectibꝰ.
ficut ista in locis irsibilia uel contractabi¬
lia corporis sensibus. Ex tract᷑ p̃i cente sum
Sp̃uales scõs suos: quibus non tan¬
tum credere. uerum etiam diuma intelli¬
gere donauit. Hoc gui nondum possunt.¬
& solam fidem firmissimam tenent: tan¬
quã infra celos terre nomine figurantur:
Et qtia in baptismo quem acceperunt
inconcassa credulitate consistunt: ideo dic¬
om̃s thesaciri sapientiȩ oo scientiȩ abscon¬
diti. Hec autẽ duo. idest sapientiã & sci¬
entiam distare inter se aliquid: alia qͦ

Expanded text:
et propter eam aeternitatem in qua sunt, et et propter eam aeternitatem in qua sunt, et fuisse et esse et futura esse dicuntur, sine ulla mutabilitate temporum. Non enim sic fuerunt ut esse desinerent, aut sic futura sunt quasi nunc non sint: sed idipsum esse semper habuerunt, semper habitura sunt. Manent autem, non tanquam in spatiis locorum fixa veluti corpora: sed in natura incorporali sic intelligibilia praesto sunt mentis aspectibus, sicut ista in locis visibilia vel contrectabilia corporis sensibus. Non autem tuales sanctos suos, quibus non tantum credere, verum etiam intelligere divina donavit: hoc qui nondum possunt, et solam fidem firmissimam tenent, tanquam infra coelos terrae nomine figurantur. Et quia in Baptismo quem acceperunt, inconcussa credulitate consistunt; ideo dic«omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi» ; haec autem duo, id est sapientiam et scientiam, distare inter se aliquid, alia quoque
Abbreviated transcription (Latin):
tione. Hoc ẽ enim quod ait apls̃. facie ad
simi nunc filii dei sumus: & nondum aꝑ¬
paruit quod erimus. Scimus quia cum
apparuerit similes ei erunus: qm̃ uidebimꝰ
eum sicuti est. De his atq huuismodi: ser¬
ino ipse michi uidet᷑ ẽẽ sermo sapientiȩ.
Abstinere autem ãmalis: quã iob scientiã
dyxit. ẽẽ rerum ꝓculdubio temporalium ẽ.
abstinere debemius. ut ad illa et̾na bona
ueniamus. Qnamobrem quicqͥd prtident̾
fortiter. temꝑanter. & iuste aginus ad eam
ꝑtinet scientiam sitie disciplinam: qua ieui¬
tandis malis bonisq appetendis. actio nr̃a
uersattr. Et quticqͥd ꝓpter exempla ueler¬
uenda. uel imitanda. & ꝓpter quarumq
rerum quȩ nr̃is accõmadata sunt usibꝰ
necessaria documenta: historica cognitio¬
ne colligimus. De his gͦ sermo cum fit eũ
scientie sermonem puto discernendum a
sermone sapientiȩ: ad quã ꝑtinent ea quȩ
non fuerunt. nec futura suuit. s sunt.

Expanded text:
tione? Hoc est enim quod ait apostolus Paulustione? Hoc est enim quod ait apostolus Paulussimi, nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus; scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . De his atque hujusmodi sermo ipse mihi videtur esse sermo sapientiae. Abstinere autem a malis, quam Job scientiam dixit esse, rerum procul dubio temporalium est.abstinere debemus, ut ad illa bona aeterna veniamus. Quamobrem quidquid prudenter, fortiter, temperanter et juste agimus, ad eam pertinet scientiam sive disciplinam, qua in evitandis malis bonisque appetendis actio nostra versatur; et quidquid propter exempla vel cavenda, vel imitanda, et propter quarumque rerum quae nostris accommodata sunt usibus necessaria documenta, historica cognitione colligimus. 23. De his ergo sermo cum fit, eum scientiae sermonem puto, discernendum a sermone sapientiae, ad quam pertinent ea quae nec fuerunt, nec futura sunt, sed sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
mum erit p̃mium. Tamen uͥdicit. alii qͥ¬
dem datur ꝑ sp̃m sermo sapientiȩ. alii ser¬
mo scientiȩ scd̃m eundem sp̃m. hec utiq
duo sine dubitatione distinguit: licet ñ
ibi explicet quid int̾sit. & unde possit utrũ¬
q dinosci. Ulerum scͥpturarũ scãrum mul¬
tiplicem copiam scrutatꝰ: intieno scͥptum
ẽe in libro iob. eodem sc̃o uiro loquente.
Ecce pietas ẽ sapientia: abstin̾e autẽ ama¬
lis. scientia est. In hac differentia intelli¬
gendum ẽ ad contemplationem sapientiã.
ad actionem scientiam ꝑtinere. Pietatem
qͥppe hoc loco posinit dĩ cultum: quȩ grece
dicit᷑ theosebra. Nam hoc terbtim habet
ista sententra in codicibus grecis. Et quidẽ
inet̾nis excellentitis nͥ ds̃: cuius solius im¬
mutabilis est natura: Et quis cultus eits:
nͥ amor eiꝰ quo nanc defideramꝰ eum udere.
credimꝰq & sꝑamus nos esse uisitros: O
quantum ꝓficimus: uidemus nunc ꝑ specu¬
lum in eniginate. tunc autem in manifesta¬

Expanded text:
icit, Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum ; haec utique duo sine dubitatione distinguit, licet non ibi explicet quid intersit, et unde possit utrumque dignosci. Verum Scripturarum sanctarum multiplicem copiam scrutatus, invenio scriptum esse in libro Job, eodem sancto viro loquente: Ecce pietas est sapientia; abstinere autem a malis est scientia . In hac differentia intelligendum est ad contemplationem sapientiam, ad actionem scientiam pertinere. Pietatem quippe hoc loco posuit Dei cultum, quae graece dicitur θεοσέβεια. Nam hoc verbum habet ista sententia in codicibus graecis. Et quid est in aeternis excellentius quam Deus, cujus solius immutabilis est natura? Et quis cultus ejus, nisi amor ejus, quo nunc desideramus eum videre, credimusque et speramus nos esse visuros; et quantum proficimus videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem in manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus: ratio ꝑueniens ad finem suum.
quã beata uita consequit᷑. Ipsa autẽ uisio:
deũ uidere hoc ẽ deum intelligere contige¬
rit: udeamus utrum adhuc ei tria illa
sint. necessaria. fides quare sit necessaria
cum iam uideat: spes nichilomintis ꝗtria
iam tenet: Caritatiuͦ ñ solum nichil de¬
trahit᷑: s addit᷑ etiam plurimũ. Nam &
illam fingłãrem ueramq pulchritudinẽ
cum uiderit : plus amabit. Et nͥ amore
oculum infixerit. nec ab aspitiendo uspiã
declinauerit: manere in illa beatissima

Expanded text:
virtus, ratio perveniens ad finem suum, virtus, ratio perveniens ad finem suum, quam beata vita consequitur. Ipsa autem visio Deum videre, hoc est Deum intelligere contigerit, videamus utrum adhuc ei tria illa sint necessaria. Fides quare sit necessaria, cum jam videat? Spes nihilominus, quia jam tenet. Charitati vero non solum nihil detrahetur, sed addetur etiam plurimum. Nam et illam singularem veramque pulchritudinem cum viderit, plus amabit; et nisi ingenti amore oculum infixerit, nec ab aspiciendo uspiam declinaverit, manere in illa beatissima
Abbreviated transcription (Latin):
debere interim e̾e̾ contentã: nonne medi¬
cum illum nichilominus respuit: Ergo
no tam necessarium. Sine tribus istis gͥ
anima nulla sanat᷑: ut possit deum suum
uidere. id est intelligere. Cum gͦ sanos
habuerit octilos: restat ut aspitit. Aspectꝰ¬
antinȩ : ratio ẽ. S quia ñ sequit᷑ ut om̃is
qͥ aspicit uideat: aspectꝰ rectꝰ atq ꝑfectus.
idest quẽ uisio seqͥtur: uirtus tocatar. Est
enim uirtꝰ. uel recta uel ꝑfecta ratio. Sed
ipse aspectꝰ quamuis iam sanos octilos com¬
tiertere in lucem ñ podest. nͥ tria illa per¬
maneant. fides qua credat᷑. ita se rem
habere ad quam contiertendꝰ aspectꝰ ẽ. ut
tusa faciat beatum spes. qua ctim bene as¬
pexerit se uisurum ẽẽ p̃sumat. caritas qͣ
tudere ꝑfruiq desideret: iam aspectum se.¬
quitur ipsa uisio dei. qͥ ẽ finis aspectꝰ. Non
qͦ iam ñ sit: s quod nichil amplius habeat
quo se intendat. Et hec est uere ꝑfecta

Expanded text:
debere interim esse contentam; nonne medidebere interim esse contentam; nonne medicum illum nihilominus respuit? A. Prno tam necessarium. R. Sine tribus istis igitur anima nulla sanatur, ut possit Deum suum videre, id est intelligere. 13. Cum ergo sanos habuerit ocautem animae ratio est. Sed quia non sequitur ut omnis qui aspicit, videat: aspectus rectus atque perfectus, id est quem visio sequitur, virtus vocatur. Virtus namque est recta vel perfecta ratio. Sed et ipse aspectus, quamvis jam sanos oculos convertere in lucem non potest, nisi tria illa permaneant; fides, qua creditur ita rem se habere, ad quam convertendus est aspectus, ut visa faciat beatum; spes, qua cum bene aspexerit, se visurum esse praesumat; charitas, qua videre perfruique desideret. Jamque aspectum sequitur illa visio Dei, quae est finis aspectus; non quo jam non sit, sed quo nihil amplius habeat quo se intendat: et haec est vere perfecta
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ habere oculos quod aspic̾e:
aut itam hoc ẽ aspicere. quod uid̾e. Ergo
animȩ tribus qͥbusdam reb opus ẽ: ut
octilos habeat quibꝰ iam bene uti posfit
ut aspitiat. ut uideat. Oculus anime
mens ẽ: ab omni mole corporis pura. id est
a cupiditatibus rerum mortalium iam re¬
mota atq purgata. Quod ei nichil altus
p̃stat. quam fides pͥmo. Quod enĩ adhuc
ei demonstrari ñ potest. uitiis inqͥnate
atq egrotanti. quia uidere nequit nͥ sa-¬
na: si ñ credait aliter se ñ esse uisuram.
ñ dat oꝑam sue sanitati. S quid si cre-¬
dat quidẽ ita se rem habere ut dicitur.
atq ita se si uidere potuerit esse uifurã.
sanari tam̃ se posse desperet: nonne se
prorsus abicit atq contempnit. nec p̃cep¬
eai p̃cepta necesse ẽ ut morbus dura sentiat.
dat ita se habere omĩa. &o se speret posse
sanari. ipsam tamen quȩ ꝓmitit᷑ lucem
ñ amet. ñ desideret. susq tenebris quȩ iã¬
in consuetudine iocunde sunt. se arbitret᷑

Expanded text:
hoc est habere oculos quod aspicere; aut item hoc est aspicere quod videre. Ergo animae tribus quibusdam rebus opus est ut oculos habeat quibus jam bene uti possit, ut aspiciat, ut videat. Oculi sani mens est ab omni labe corporis pura, id est, a cupiditatibus rerum mortalium jam remota atque purgata: quod ei nihil aliud praestat quam fides primo. Quod enim adhuc ei demonstrari non potest vitiis inquinatae atque aegrotanti, quia videre nequit nisi sana, si non credat aliter se non esse visuram, non dat operam suae sanitati. Sed quid, si credat quidem ita se rem habere ut dicitur, atque ita se, si videre potuerit, esse visuram, sanari se tamen posse desperet; nonne se prorsus abjicit atque contemnit, nec praecepea praecepta necesse est ut morbus dura sentiat. R. dat ita se habere omnia, et se speret posse sanari, ipsam tamen quae promittitur lucem non amet, non desideret, suisque tenebris, quae jam consuetudine jucundae sunt, se arbitretur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dixit. Quis militat sius stipendus umꝗͣ:
Quis plautat tineã: & fructum eiꝰ non
edit: Duis pascit gregẽ: & de lacte gre¬
gis non nranducat: Hunquid scd̃m lip¬
minem hec dico: An & lex hiȩc ñ dicit:
Scriptũ ẽ enim in lege moysi: ñ. illiga¬
bis os boui trituranti. Nunqͥd de bobiꝰ
cura ẽ deo: An ꝓpt̾ nos utiq dicit: nã

Expanded text:
et dicit: quis militat suis stipendiis umquam? et dicit: quis militat suis stipendiis umquam? quis plantat e gregis non manducat? Nunquid secundum hminem haec dico? An et lex haec non dicit? Scriptum est enim in lege Moysi: « Non alligabis os bovi trituranti . » Nunquid de bobus cura est Deo? An propter nos utique hoc dicit? Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ad eiusdem potestatis exemplum. cui fide¬
lissime mulieres. talia necessaria de fuis
facultatib ministrabant: Amplius autẽ
fecit apłs paulus: ut de coapłis suis do¬
cumentũ adhiberet. huius licentie adn̾o
ꝑmisse. Neq enim rep̃hendens subicit.
sicut & ceteri apłi. & fratres dñi. ⁊ cephas:
sed ut hinc ostenderet. hoc se acciꝑe no¬
luisse. quod ei liceret accipe. ceterorum
etiam cõmilitonum eiꝰ more ꝓbaretur.
Aut ego & barnabas ñ habemꝰ pocesta
& minstri uerbi dei. habebant
potestatẽ adño acceptam. ut non oꝑa¬
rentur manib suis: s ex euangłio ui¬
cierent. oꝑantes tantũ modo spũalia
in ꝑ̃clicatione regni celoꝵ. & edificatiõ e
pacis eccłie. Omnes pariter habebant
hanc potestatem: qua isti non utebant᷑
amplius impendentes ȩccłiȩ. sicut in il¬
lis locis ubi euangłitabant. infirmis
congruere iudicabant. Et ideo ne co¬
apłos suos rep̃hendisse uideret᷑: subitux᷑

Expanded text:
ad eiusdem potestatis exemplum, cui fidead eiusdem potestatis exemplum, cui fidelissimae mulieres talia necessaria de suis facultatibus ministrabant? amplius autem fecit apostolus Paulus, ut de coapostolis suis documentum adhiberet huius licentiae a domino permissae. neque enim reprehendens subiecit: sicut et ceteri apostoli et fratres domini et Cephas, sed ut hinc ostenderet hoc se accipere noluisse, quod ei licere accipere ceterorum etiam commilitonum eius more probaretur. an ego solus et Barnabas non habemus potestanistri uerbi dei habebant potestatem a domino acceptam, ut non operarentur manibus suis, sed ex euangelio uiuerent, operantes tantummodo spiritalia in praedicatione regni caelorum et aedifi, sed omnes pariter habebant hanc potestatem, qua isti non utebantur, amplius inpendendo ecclesiae, sicut in illis locis, ubi euangelizabant, infirmis congruere iudicabant. et ideo, ne coapostolos suos reprehendisse uideretur, subiungit