comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illis rebus adeo usertas. Item illud
bã sic g̾minat. sic illa etas parit illa
łi non: homo loqͥt᷑. pecꝰ ñ pot̾. horũ
⁊ talium modoꝵ rationes ñ tañtũ
aridũ floreat. fructũ ginguat. ut
femina iniuuentute sterilis. in se¬
nectute pariat. ut asina loqͥtur. et.
similia. dedit qͥdem nat̾is quas creauit.
ut ex eis ⁊ hec fieri possent ñ ut haberẽt
in nat᷑ali motu. Habet gͦ dñs inseinet¬
ipso absconditas quordam factoꝵ causas
quas rebꝰ conditis ñ inseruit easq implet
nou illo oꝑe prudentie qͦ nat᷑a substitu
it ut suit. s illo qͦ eas administrat ut
uolu̾it. qͦs ut uoluit condidit Luoꝵ si
unt̾ erat qđ ita mulier facta ẽ delimo
latere uiri dormientis ñ habcut hoc pͥ¬
ma rer̃ condicio. ut femuna om̃ino sic
fieret. s tantũ hoc habiit qͥa fiere̾ poss¬
sic Sic̃ corpꝰ mulieris de corꝑe uri tra
ductum fuit. ita qͥdam qd̾ aĩa ipsuis e¬
aĩe pͣter pͥmam detraduce ẽẽnt sic̃ &

Expanded text:
illis rebus a Deo insertas. Inter haec illud ba sic germinat, sic illa aetas parit, illa vero non; homo loquitur, pecus non potest. Horum et talium modorum rationes non tantum aridum floreat, et fructum gignat; ut femina in juventute sterilis in senectute pariat; ut asina loquatur, et similia, dedit quidem naturis quas creavit, ut ex eis et haec fieri possent, non ut haberent in naturali motu. Habet ergo Dominus in semetipso absconditas quorumdam factorum causas, quas rebus creatis non inseruit easque implet, non illo opere prudentiae, quo naturas substituit 1070 ut sint, sed illo quo eas administrat ut voluerit, quas ut voluit condidit. Quorum unum erat, quod ita mulier facta est de latere viri dormientis. Inde habuit hoc prima rerum conditio, ut femina omnino sic fieret; sed tantum hoc habuit, quia sic fieri posset. Sicut corpus mulieris de corpore ductum fuit, ita putaverunt aliqui ipsius aanimas praeter primam, de traduce esse, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
rer̃ ꝗͦ facta ẽ insex diebꝰ eas dt̃ uiseruit
rebꝰ. Et sic̃ creatũre mutabiles sunt:
ita ⁊ he cause mutabiles sunt. Cum
nescat. mutari taiũ si potest. s ille qͦ
indeo suut ꝙ increate. ⁊ inmuta¬
biles sunt. Pispositio enĩ dei mu-¬
tari ñ potest quia ds̃ luutabilise᷑.
Apparet itaq ex his quod onũũ rerũ
cause incleo sunt quardã uͦ innaturis
rerũ. Sic̃ ostendimꝰ desemine. de ar¬
bore hec dicunt᷑ fieri scłm naturam.¬

Expanded text:
rerum quae facta est in sex diebus eas Deus inseruit rerum quae facta est in sex diebus eas Deus inseruit rebus et sicut creaturae mutabiles sunt; ita et hae causae mutabiles sunt. Cum nescat, mutari tamen potest. Sed illae quae in Deo sunt, et increatae, et immutabiles sunt. Dispositio enim Dei mutari non potest, quia Deus immutabilis est. Apparet itaque ex his quod omnium rerum causae in Deo sunt. Quaedam vero in naturis rerum sicut ostendimus de semine, de arbore; et haec dicuntur fieri secundum naturam
Abbreviated transcription (Latin):
ipsã multiplicare. Idem dicunꝰ de
illis qͥnq panibꝰ engłicis. Qrit̾ ut̃r
in natura illiꝰ coste eẽt ut inde
qd om̃tũ rerũ qͦ fuĩt cause indeo
sunt ab et̾uo. Ut enĩ homo sic fieret
uel equus ⁊ similia. uidei disspotio¬
ne abet̾no fuit. Et ista ᷤ dicunt᷑ u
script᷑a pͥmordiales cause qͥa ista
alie ñ precedunt. ⁊ qͥmiis una sit
Unde eciam induc̃ similitudinẽ ar¬
tificis incuiꝰ dispositione ẽ qͣl fut᷑a
sit archa.ł qͦdiata uel oblonga ⁊ in¬
causa ⁊ dispositio et̾nali̾t ꝓcessit.
Iucreat̾is uͦ qͦrũdã rer̃ ⁊ ñ om̃ium
calse p̾cedint. inseruit nãq ds̃
hoc semine tale grauũ. de hac arbore
talis fructus. ut qui iuenis mͦ ẽ tali
temꝑe senescat et similia. he qͦ appellã¬
tur pͥmordiales cause. licet ñ multũ
.ꝓpͥe uicat᷑. Habeut enĩ causas aute se¬
te sunt. Uniũsalit̾ pͥme ñ iunt. s tam
in suo gen̾e pͥme fiuit. Ad posteriora
diales dicunt᷑. qͥa in pͥma conditione

Expanded text:
ipsam multiplicare. Idem dicimus de illis quinque panibus evangelicis . Quaeritur utrum in natura illius costae esset ut inde quod omnium rerum quae fiunt, causae in Deount. Ut enim homo sic fieret, et equus, et similia, in Dei dispositione ab aeterno fuit. Et istae dicuntur in Scriptura primordiales causae; quia istas aliae non praecedunt. Et quamvis una sit Unde etiam inducit similitudinem artificis in cujus dispositione est qualis futura sit arca vel quadrata vel oblonga. Ihaec dispositio aeternaliter processit. In creaturis vero quarumdam rerum et non omnium causae procedunt. Inseruit namque Deuhoc semine tale germen, de hac arbore talis fructus; ut qui juvenis modo est, tali tempore senescat, et similia: et hae quoque appellantur primordiales causae, licet non multum proprie dicantur; habent enim causas aturis sunt, universaliter primae non sunt, sed tamen in suo genere primae sunt, ad posteriora diales dicuntur; quia in prima conditione
Abbreviated transcription (Latin):
iusibiles inuisibilium solꝰ poude¬
pare potuit: quia omĩa in numerõ põ¬
tere ⁊ mensura fecit. Qͤ rit̾ si om̃s eidẽ
ordinis pares sint & equales qͦd qͥbꝰdã
uisum ẽ. s illud ñ pot̾ stare cum scrip
tura dicat luciferum cunctis excelle¬
tiorẽ quẽ constat fuisse de ordine suꝑ
gic̃ enĩ om̃s u̾gines unius ordinis.¬
et tam̃ unꝰ excellit alium inuirgini¬
tate sic & in angłis potͣ eẽ. Legit᷑ qͦd
decimꝰ ordo de hominibꝰ compleri debe-¬
at. Mali enĩ angłi cũ de singłis ordini¬
bus caderent. fecerunt uuũ ordinẽ
qͥa in malicia similes. Licet in ꝓpͥe meiꝰ
rlicat᷑ ordo.⁊ ille de honunibꝰ restaura¬
tur. unde script̾a dicit. decimũ ordi¬
nẽ: compleri ex hominibꝰ. S cum gͣg
dines angłoꝵ qͥdam uiordine suꝑioꝵ¬

Expanded text:
visibiles invisibilium solus pondevisibiles invisibilium solus ponderare potuit: Qui omnia in numero et pondere et mensura fecit . Quaeritur an omnes ejusdem ordinis pares sunt et aequales. Quod quibusdam visum est. Sed illud non potest stare cum Scriptura dicat Luciferum cunctis aliis excellentiorem, quem constat fuisse de ordine supeSicut enim omnes virgines unius ordinis unus excellit alium in virginitate; sic etiam in angelis potest esse. Legimus quod decimus ordo de hominibus compleri debeat; mali namque angeli cum de singulis ordinibus caderent, fecerunt unum ordinem, quia in malitia similes, licet improprie in eis dicatur ordo, et ille de hominibus restauratur. Unde Scriptura decimum ordinem compleri ex hominibus indicat. dines angelorum, quidam in ordinem su
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatẽ. Ita ⁊ in angłis. undeᷤ eͤx
poni pot̃. illa auctoritas. huiꝰ rei. no¬
mine censet᷑ qͣm in inunere pleniꝰ
accepit. Non pleniꝰ aliis angłis oĩbꝰ
s aliis douis. Hic restat inquirere
si ordines isti acreatione eoꝵ fr̾unt
qd ita fuisse constat. cum auctori¬
tas dicat desingłis ordinibꝰ alios
cecidisse. s exalia parte ñ pot̃ dici.
quod tunc caritate arderent Nõ
ergo iudet᷑ qđ tunc ẽẽt saraphin.
tam̃ inhoc ille ordo discretꝰ ab aliis
quia ad diligendũ habibior cẽtis erat
Sic̃ enĩ uidemꝰ in corꝑibꝰ qđ in na¬
tura sui qͦlam st̃ aliis mag̃ solida
⁊ firma. mag̃ etiam aliis ⁊ firma
& clara. sic etiam illis spu̾alibꝰ nat̾is
conueuit᷑ibꝰ sue puritate̾ ⁊ excellen¬
tie.⁊ in essentia ⁊ informã differẽcie
gradus. In ipso exordio conditiõis
potuerunt ẽẽ. ꝯĩribꝰ alii suꝑiores alĩi
inferiores. Suꝑores qͥ nat̾a magis sub
oiti sunt. S istas discretiones in¬

Expanded text:
in angelis. Unde sic exponi potest illa auctoritas: Ejus rei nomine censetur quam in munere plenius accepit, non plenius aliis angelis omnibus, sed aliis donis. Hic restat quaerere, si ordines isti a prima creatione fuerint: quod ita fuisse constat, cum auctoritas dicat de singulis ordinibus aliquos cecidisse; sed ex illa parte non potest dici quod tunc charitate arderent; non ergo videtur quod tunc essent seraphim. tamen in hoc erat ille ordo discretus ab aliis, quia ad diligendum habilior caeteris erat. Sicut enim videmus in corporibus quod in natura sua quaedam sunt aliis magis solida et firma, magis etiam aliis munda et clara; sic et in illis spiritualibus naturis convenientes eorum puritati et excellentiae et in essentia et in forma differentiae gradus in ipso conditionis exordio potuerunt esse, quibus alii superiores, alii inferiores. Superiores qui natura magis subtditi sunt. Sed istas discretiones in
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ de hoĩe dixit: hoc ⁊ de anglis in¬
telligi uoluit. dicit᷑ ⁊ alit̾. Homo ad
magine̾ cdei. qͥa sic̃ exdeo omĩa: ita ex
adam om̃t homines. S hoc mͦ ẽẽ ad
imaginẽ dei. ñ cõpetit nisi pͥmo hõi.
inlibro dequtitate aĩe. Anuna ẽ facꝰ¬
ta similis deo. qͥa inmortalẽ .i. indis¬
solubilẽ fec̃ eã ds̃ nec de substantia
sua ut qͥdam heretici uoluerunt
fec̃ eam ds̃ s ex nichilo. Aũg. qͥde¬
cuuiꝰ ipse ẽ ac ꝑhoc etiam immuta
Si autẽ de nulla alia re facta ẽ ꝓ
culdubio de uichilo facta ẽ s ab ip¬
so dõ Corpꝰ uͦ formauit delimo t̾re.

Expanded text:
e dicit, hoc et de angelis intelligi voluit. Dicitur et aliter homo ad imaginem Dei; quia sicut ex Deo omnia, ita ex Adam omnes homines. Sed hoc modo esse ad imaginem Dei; non competit nisi primo hominin libro De quantitate animae: Anima est facta similis Deo; quia immortalem, id est indissolubilem fecit eam Deus. Nec de substantia sua, ut quidam haeretici voluerunt, fecit eam Deus, sed ex nihilo. Augcujus ipse est, ac per hoc etiam immutabSi autem de nulla re alia facta est, procul dubio de nihilo facta est, sed ab ipso Deo. Corpus vero formavit de li
Abbreviated transcription (Latin):
noiut̾ creatꝰ eẽt. officiũ loquendi a dõ
accepisse putauit. Hoc mͦ temptatio
facta ẽ ꝓͥmũ int̾rogationẽ agg̃ sus ẽ aglus
ut ex rẽponsione eiꝰ colligeret. qlit̃ eã
de cẽtero alloqui debiusset. Cur ñ come¬
ditis de ligno scientie bom ⁊ mali. ad
queni mulier. ne forte moriam᷑ ⁊ cẽt᷑a
in quo u̾bo dedit locum temptancli
cum dix̃ ne forte. unde diabolus mor
inquid. Comedite. ⁊ eritis sic̃ dii sc̃ie
ꝑgulam cum dixit comedite: eritis¬
appetitꝰ edendi. Uana głia: amor ꝓͥe
laudis. auaricia innocdatꝰ amor
habendi. Cum temptatio alia sit it̃ior
alia exterior. exteriori temptatione tẽ
ptatus ẽ homo. Temptatio ext̾ior foris
fit signo. uel u̾bo ut ille cui fit ad
consensum peccati uicliuet᷑. Tempta¬
tio intior ẽ modus praue delectatio¬
nis ꝑquam animꝰ ad peccandum in

Expanded text:
noviter creatus esset, officium loquendi a Deo accepisse putavit. Hoc modo tentatio facta est. Primum interrogatione aggressus est, ut ex responsione ejus colligeret qualiter eam de caetero alloqui debuisset. Cur non comeditis de ligno scientiae boni et mali? Ad quem mulier: Ne forte moriamur . In quo verbo dedit locum tentanti cum dixit: Ne forte. Unde diabolus mox inquit: Comedite et eritis sicut dii . gulam cum dixit: Comedite; perappetitus edendi; vana gloria, amor propriae laudis; avaritia, immoderatus amor habendi. Cum tentatio alia sit interior, alia exterior, exteriori tentatione homo tentatus est. Tentatio exterior foris fit signo vel verbo, ut ille cui fit, ad consensum peccati inclinetur. Tentatio interior est motus pravae delectationis, per quem animus ad peccatum i
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ nicħ nouũ addit᷑ cũ ⁊ pͥꝰ aĩa fu̾rt
ta reqͥeuit qͥa etiam sex diebꝰ om̃ia
cõpleuit. ⁊ quod die septimo reqͥeu̾it. qͥa
sexta die consirmata ⁊ septima inchoa¬
ta. agen̾ibꝰ rerũ distinguendis cessaũ
quare ꝓcedimꝰ num̃rando dies usq
distiunctione rer̃ qͥañ fuit inea alicꝰ
oꝑis distinctio facta sic̃ in alus sex.
facerẽ enĩ septimã diẽ ñ fuit facẽre
aliud genꝰ rerum. qͥa iam p̃cesserat di¬
es. Ad qđ pot̃ dici. qđ licet inseptima
die ñ fu̾it aliqͦd opꝰ factum. tam̃ fuit
sibi alius statꝰ rer̃. scł confiriatio om¬
nium.Et ideo itsq ad eam ꝓcedimꝰ: pꝰ
eam statim reincipimꝰ.
hominẽ aclimaginẽ: simlitudinẽ rirã
Ad unaginẽ dei factꝰ ẽ homo scđm aĩam.
Sic̾ enĩ imago rei ternit᷑ inspecło. ita aĩa
in sua ratione dm̃ cognoscere pot̾ Unde illud
facie cognoscit᷑ homo. ita in sua ratioẽ

Expanded text:
tamen novum additur, cum et prius anima fuerit. ta requievit; quia in sex diebus omnia complevit; et quod die septima requievit, quia sexta die consummata et septima inchoata a generibus rerum distinguendis cessavitquare procedimus numerando dies usquedistinctione rerum, quia non fuit in ea alicujus operis distinctio facta, sicut in aliis sex diebus. Facere enim septimam diem, non fuit facere aliud genus rerum, quia jam praecesserat dies. Ad quod potest dici, quod licet in septima die non fuerit aliquod opus factum, tamen fuit ibi alius status rerum, scilicet consummatio omnium, et ideo usque ad eam procedimus, eam statim reincipimus.hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Ad imaginem Dei factus est homo secundum animam. Sicut enim imago cernitur in speculo, ita anima in sua ratione Deum cognoscere potest. Unde illud:facie cognoscitur homo, ita in ipsa ratione,
Abbreviated transcription (Latin):
eua. s sic̃ apłs dicit. Adam ñ ẽ seduc¬
mulier iuitrogata inquid. serpens
mnulier seduxttͭ ᷤs dedit mͥ & manduca¬
iii. Mulier in hoc dicit᷑ seducta. qđ au¬
uitis uerbis illis. eritis sic̃ dii.⁊ cẽta ad¬
eo intumuit ut crederet u̾ um eẽ qđ

Expanded text:
. Sed sicut Apostolus dicit: Adam non est seducMulier interrogata inquit: Serpens Mulier seduxit me, sed dedit mihi et manducavi . Mulier in hoc dicitur seducta, quod auditis verbis illis: Eritis sicut dii, adeo intumuit ut crederet verum esse, quod
Abbreviated transcription (Latin):
et ille appetitꝰ nat̾alis ẽ. ⁊ modat᷑ fam¬
es uero in mocłatꝰ appetitꝰ edendi ẽ
De hoc statu quẽ ostendimꝰ. erat tnͣs¬
ferendus homo. cũ om̃i ꝓle fua. fine
mortis dolore. adillud sũmũ bonũ
qđ incelis ei p̃ꝑatum fu̾at. Sic̃ enĩ
oue nat̾e sunt in homine corꝑał.¬
bat uos̃. temꝑale ⁊ et̾num. Et qͥa pͥus
quod animale deinde qđ spũale. temꝑa.¬
datum. s ꝓꝰpositũ fuit ad illiꝰ qđ ded̾at
custodiam: p̃ceptum nat̾e apposuit ds.
Preceptio nat᷑atis fuit discretio ꝑ quã

Expanded text:
Et ille appetitus naturalis est et moderatus; famEt ille appetitus naturalis est et moderatus; fames vero immoderatus appetitus edendi est. De hoc statu quem ostendimus erat transferendus homo cum omni prole sua sine mortis dolore ad illud summum bonum quod in coelis eis paratum erat. Sicut enim duae naturae sunt in homine, corrat Deus, temporale et aeternum. Et quia prius quod animale, deinde quod spirituale; tempordatum, sed propositum fuit. Ad illius quod dederat custodiam praeceptum naturae apposuit Deus. Praeceptio naturalis fuit discretio per quam ei
Abbreviated transcription (Latin):
inde iufirmitati m̾itis congruit hec¬
onũno infirmitas carnis. S cum aug̃
in hoc nicħ assereudo dicat. ñ ab sũrde
inparuuilis etas ad illa facienda ⁊
similia. Non quod exuntio tam̃ ñ
possent. s ex conditione nat᷑e sicut
acibo. ñ penitꝰ abstinere pot̾ant.
nec tam̃ erat illud exieio. s exnat᷑a
condicionis. Hic pot̃ sic exponĩ si nõ
peccarent. nunqͥuã morerent᷑. Igit᷑
morent᷑. Pot̾ant itaq sine altiioui¬
a uiuere. ad quod dicunꝰ. qđ ñ solũ
peccarent. s deligno uetito comedẽt
s etiam si concessis ĩniterent᷑. cum
nat̾alit̾ appeterent. In hoc euĩ face¬
rent contra nat̾alẽ ratiouẽ. qͦ ad hoc
data erat ut licitis uterent᷑. Item oꝑ¬
ponit̾. cum fames sit pena peccati
nisi peccassent: fam̃ ñ paterẽt᷑ S si¬
ne faiue fuꝑfluũ uidetur cõmede
Ad qd̃ dieit᷑. qđ licet ñpeccassent ap¬
petitũ cõmedendi haberent. qͦ habito
ut fam̃ p̾uenirent: concessis uterẽt᷑

Expanded text:
haec infirmitas carnis. Sed cum Augustinus in hoc nihil asserendo dicat, non absurde aetas in parvulis ad illa facienda et similia. Non quod ex vitio tunc non possent, sed ex conditione naturae, sicut a cibo non penitus abstinere poterant; nec tamen illud ex vitio, sed ex natura conditionis. Hic potest sic opponi: Si non peccarent nunquam morerentur, et morerentur: poterant itaque sine alimonia vivere. Ad quod dicimus quod non solum peccarent si de ligno vetito comederent, sed etiam si concessis non uterentur cum naturaliter appeterent. In hoc enim facerent contra naturae rationem, quae ad hoc data erat ut licitis uterentur. Item opponitur: Cum fames sit poena peccati, nisi peccassent famem non paterentur; sed sine fame superfluum videtur comedere. Ad quod dicitur quod licet non peccassent, appetitum comedendi haberent, quo habito, ut famem praevenirent concessis uterentur.
Abbreviated transcription (Latin):
mi hominiis uidet᷑ dicere qđ extra
corpꝰ facta fu̾it ⁊ pͥa uoluntãte is¬
tud intrauit. S sic̃ ipsemet dicit
inag querendo suꝑgenesim ꝙͣ asse-¬
rendo locutꝰ fuit. S qͥcqͥcd de aĩa
gͦtuiꝰ dic̃. Adami continuo factꝰ ẽ
sine ullo ꝓgresfu m̃broꝵ metate
uirili. Ut̾ uirga de mani moy si

Expanded text:
imi hominis videtur quod extra corpus facta fuerit, et propria voluntate illud intraverit. Sed, sicut ipsemet dicit, magis quaerendo super Genesim, quam asserendo, locutus fuit. Sed quidquid de anima gustinus dicit: Adam continuo factus est sine ullo progressu membrorum, in aetate virili, ut vir
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ repugnantes adu̾sus istos incento¬
res ⁊ iuncentes minuant exercitũ demo¬
nec ultͣ fas sit illũ sp̃ĩn qui ab illo sc̃o¬
qͥ caste ⁊ pudice uiuendo instꝰ ẽ. ipu¬
gnare it̾m alium hominẽ Sciendũ

Expanded text:
sancti repugnantes adversus istos incentosancti repugnantes adversus istos incentores, et vincentes eos, minuunt exercitum eonec ultra fas sit illum spiritum, qui a sancto caste et pudice vivente victus est, impugnare iterum alium hominem. Sciendu
Abbreviated transcription (Latin):
creatorẽ suũ uitanto suꝑ biuit. ue¬
iectꝰ ẽ inistũ caligiosum aerẽ. cum
om̃ibꝰ illis qͥ ei consenserunt. Et hoc
ad nr̃am ꝓbationẽ ut sint nobis ãmi¬
iculum exercitationis. Non ẽ coucesfr̃ĩ
habitare iucęlo. qͤͦ ẽ clara patria. nec ui
tra. ne homines nuis infestarent.
s inaere caliginoso qͥ ẽ quasi carcer us¬
q ad tempꝰ iudicũ. Tunc enĩ detru¬
dent̾ inbaratrũ inferni scđm illud.
ite maledicti in ignẽ etnum. qͥ paratꝰ ẽ
dubitatio ẽ utrͣ modo onis inisto ae¬
re sint usq adiudicium. an aliqͥ eoꝵ
iunferno inferiori iani suit. qđ de
auctoritate multũ certũ habemus.
Quidam tam̃ uolunt dicere qđ luci¬
fer qͥ plꝰ ceteris peceauit. statim illic
dem̾sus sit. ⁊etiam qͥdam exaliis. Uri¬
genes etiam dic̃ qđ illi qͥ ascĩs iuste¬
pudice uiuentibꝰ uincunt᷑. ñ habent
potestatẽ ampliꝰ temptandi alios s
statim illic dem̃gant᷑ qđ satis ueri si¬
nule ẽ. Urigenes. Puto etiam sane qͥa

Expanded text:
Creatorem suum in tantum superbivit, dejectus est in istum caliginosum aerem cum omnibus illis qui ei consenserunt, et hoc ad nostram probationem, ut sint nobis adminiculum exercitationis. Non est eis concessum habitare in coelo, quod est clara patria, nec in terra, ne homines nimis infestarent, sed « in aere caliginoso, qui est eis quasi carcer » usque ad tempus judicii. Tunc enim detrudentur in barathrum inferni, secundum illud: « Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est dubitatio est, utrum modo omnes in isto aere sint usque ad judicium, an aliqui in inferno inferiori jam sint, quod de auctoritate non multum certum habemus. Quidam tamen volunt dicere, quod Lucifer, qui plus caeteris peccavit, statim illuc demersus sit, et quidam ex aliis. Origines etiam dicit quod illi qui a spie viventibus vincuntur, non habent potestatem amplius tentandi alios, sed statim illuc demergantur. Quod satis verissimile est. Origenes: Puto etiam sane quod
Abbreviated transcription (Latin):
Ns ẽ iste qui uenit de edom tiuctis ues¬
tibꝰ debosra: Et inpaalmo. Qs ẽ iste rer
głie: Itaq dici pot̃ qd eoꝵ cognitio ñ de¬
crescit qͥa nichil obluuscunt᷑. eum sint
alogoꝵ. qͥd ẽ qd ibi nesciant. ubi scientem
omĩa sciunt: S potest dici qł⁊ si udeãt
imnio habent eũ inqͦ om̃s thesauri sapiẽ¬
cie sunt. ñ tam̃ ibi cognofeunt nisi qͣntũ
iuilt eis aꝑire. ⁊ tam dicunt̾ omĩa scire
.i. nichil ignorare. Nichil enĩ ignorat
diuine concordat uoluntati. nec aliud
uolunt scire nisi qđ eos scire cognos¬
fuit ante diem Restat gͥ uidere qͦmͦ ꝑ
expositores dicunt. qͦd lux ista fu̾it
qđdam splendũ corpꝰ. quasi lucicda nu-¬
bes quedam que sic̃ sol mͦ circũ ferebat᷑.
ortu ⁊ occasu fuo diem ⁊ noctem faciens.
Alii uero dicunt. qđ lux ista qͦ facta ẽ
pͥma die. fuerit angłica nat᷑a. ad creato¬
r̾em conu̾sa sic̃ iam diximꝰ Scd̃a clie
factum ẽ firm̾am̃tũ. ut diuidet aqͥsab¬

Expanded text:
s est iste qui venit de Edom tinctis vestibus de Bosra? Et in psalmo: Quis est iste rex gloriae? Itaque dici potest quod eorum cognitio non decrescit, quia nihil obliviscuntur cum sint alogorum: Quid est ibi quod nesciant ubi scientem omnia sciunt? Sed potest dici quod, etsi videant imo habent eum in quo omnes thesauri sapientiae sunt non tamen ibi cognoscunt nisi quantum ipse vult eis aperire; et tamen dicuntur omnia scire, id est nihil ignorare. Nihil enim ignorat eorum divinae concordat voluntati; nec aliud volunt scire nisi quod eos scire cognosfuit ante omnem diem. Restat igitur videre quomodo per ecorpus, quasi lucida nubes quaedam, quae, sicut sol modo, circumferebatur, ortu et occasu, noctem et diem faciens. Alii vero dicunt, quod lux illa quae facta est prima die, fuerit angelica natura ad Creatorem conversa, sicut jam diximus. « Secunda die factum est firmamentum, ut divide
Abbreviated transcription (Latin):
ext̾ioris officũ. ñꝙͣ habent. Istis aucto¬
ritatibꝰ dicunt. Nͥdam qđ ñ mittunt᷑
uisi inferiores. s eis opponit᷑ illud qd̾
isaias dicit. Uolauit ad me unꝰ de
saeraphin: qͦd ita soluit dionisirs.

Expanded text:
exterioris officii nunquam habent. Istis auctoritatibus dicunt quidam quod non mittuntur nisi inferiores. Sed eis opponitur illud quod Isaias dicit: Volavit ad me unus de seraphim . Quod ita solvit Dionysius:
Abbreviated transcription (Latin):
ori ordine. sic opponit᷑. Ure gͦ ñ om̃s
appellant̾ angłi.s duo tantilm or
officio in uincto. hoc habent illi duo
ordines. Nec debet indiguũ uideri.
si etiam suꝑiores mittunt᷑. cum ⁊il¬
le qͥ creator ẽ omnuun. Ad hec infe¬
riora descendit. A nde iuidet̾ qđ mi¬
chael. gabriel. raphael de suꝑiore or
dine suit. nec funt nomina ordinũ
diam hominũ. ut in euuangelio.
Angeli eoꝵ semꝑ uideant faciẽ patͥs.
Gregoriꝰ etiam dicit. qđ qͥsq habet unũ
bonimm angłm sibi adcustodiã depu¬
tatum.⁊ unũ malũ adexercitandũ.
Cum enĩ om̃s boni angłi desiderent
bouũ nr̃m & cõmint saluti om̃iũ stu¬
deant. ille tam̃ qͥ deputatꝰ ẽ alicui adcꝰ¬
todiam eum potiꝰ ad bonũ hortatur.
Sic̃ legimꝰ de angło tobie. de angło pet̾

Expanded text:
ori ordine. Sed opponitur: Quare ergo non omnes appellantur angeli, sed duo tantum ordofficio injuncto hoc habent illi duo ordines; nec debet indignum videri si etiam superiores mittuntur, cum ille, qui Creator est omnium ad haec inferiora descenderit. Unde videtur quod Michael, Gabridine sint. Nec sunt nomina ordinum d custodiam hominum, ut in Evangelio: Angeli eorum semper vident faciem Patris . Gregorius etiam dicit quod quisque habet unum bonum angelum sibi ad custodiam deputatum; et unum malum ad exercitandum. Cum enim omnes boni angeli desiderent bonum nostrum et communiter saluti omnium studeant; ille tamen qui deputatus est alicui ad custodiam, eum potius ad bonum hortatur, sicut legimus de angelo Tobiae, de angelo Petri
Abbreviated transcription (Latin):
lud donũ aqͦ nominat᷑. Tunc cheru
citur qͣntum diligit᷑ ds̃. Itaq seraphĩ
ñ solum incaritate s etiã inscientia
pͥminet. Unde qͥdam sic exponunt.
auctoritatẽ illam. eiꝰ rei nomĩne qͥsq¬

Expanded text:
num illud a quo nominatur, tunc cherubnum illud a quo nominatur, tunc cherubquantum diligitur. Itaque seraphim non solum charitate, sed etiam in scientia praeeminent. Unde quidam sic exponunt auctoritatem illam: Ejus rei nomine quisq
Abbreviated transcription (Latin):
hii qͥ hoc pociꝰ cet̾is in suo ordine acce¬
perunt. ut uͥtes adu̾se eis subiecte eo¬
rum refrenent᷑ potestate. ne hoĩes tẽ¬
ptare ualeant qnͣtũ desidant. Uircu¬
tes ꝑ qͦs signa ⁊ micła frequentiꝰ fiunt
archangłi: qͥ maiora nunciant. Angłi
qͥ minora ⁊ qđ maiꝰ donũ ẽ caritas ꝙͣ.
scientia Ideo suꝑior ordo adigniori
accepit nom̃. Item maiꝰ scire qͣm ui¬
dicare. Scientia namq informat uidi¬
cium. sic ⁊de aliis. ⁊ ita sccłm excellentiã
donoꝵ assignat᷑ excellentia ordinũ.
Et tam̃ sic̃ g̾goriꝰ ait. illa dona om̃ibꝰ
sunt cõmunia. Om̃s enĩ ardentes ca-¬
ritate ⁊ scientia pleni funt. S qͣnͣto su¬
periores: taito excelientius p̾aliis ea
possident. Gregoriꝰ. In illa sũma ciui¬
tate qͥsq ordo eiꝰ rei noĩe censet᷑. quam
in nuinere pleniꝰ accepit. Hic orit᷑ qͤstio
huꝰ mocti. Siqͥs ordo pleniꝰ possidet il¬

Expanded text:
i, qui hoc potentius caeteris in suo ordine accei, qui hoc potentius caeteris in suo ordine acceperunt, ut virtutes adversae eis subjectae refrenentur potestate, ne homines tentare valeant, quantum desiderant. Virtutes, per quos signa et miracula frequentius fiunt. Archangeli, qui majora nuntiant. Angeli, qui minora; et quia majus donum est charitas quam scientia, ideo superior ordo a digniori nomen accepit. Item majus est scire quam judicare; scientia namque informat judicium. Sic et de aliis, et idonorum, assignatur excellentia ordinum. Et tamen sicut Gregorius ait: Illa dona omnibus sunt communia. Omnes enim ardent charitate, et scientia pleni sunt; sed quanto superiores, tanto excellentius prae aliis ea possident. Gregorius: « In illa summa civitate quisque ordo ejus rei nomine censetur, quam in munere plenius accepit. » Hic oritur quaestio hujusmodi. Si quisque ordo plenius possidet do
Abbreviated transcription (Latin):
in istis ordinibꝰ t̾riat̾na eẽ.⁊ in uno qͦq
tres ordines. tit trinitatis similitudo
tres medui. Suꝑiores: serapħin. cherubĩ.
troni. Medii: donunationes. pͥncipatꝰ. potes¬
tates. Inferiores: uͥtiies archangłi. ange¬
li. Hic iudendum ẽ qͥd appellemꝰ ordi¬
nem.⁊ utrum abipsa creatione fuerit
illa discrecio ordinm. Ordo angłoꝵ
dicit᷑: multitudo celestiu sp̃ĩtum
qui inter se p̾aliis in aliqꝰ dono assi¬
mulant᷑. ut seraphin qͥ paliis ardet
caritate. Seraphin eni int̾pretat᷑ ar¬
dens. Cherubin qͥ p̾alũs inscientia ẽ¬
minẽt. Cherubin namq int̃p̃tant᷑
plenitudo scientie. Tronꝰ int̾pretat᷑
sedes. Tromi uocant᷑ ut gregorꝰ ait qͥ
tanta duunitatis gr̾a replent᷑. ut
in eis sedeat ds. ⁊ ꝑ eos iudicia sua de¬
cernat. Dñationes qͥ potestatẽ pͥnci¬
patͥum tnscendunt. Principatus uo¬
cant᷑: qͥ sibi subiectis. dumq ͤ sunt agẽ¬
da disponunt: eis ad ex plenda di¬
uina misteria pͥncipant᷑. Potestates:

Expanded text:
in istis ordinibus tria terna esse; et in unoquoque tres ordines, ut Trinitatis similitudo tres medii. Superiores: seraphin, cherubin, throni; medii: dominationes, potestates, principatus; inferiores: virtutes, archangeli, angeli. Hic igitur videndum est quid appellemus ordinem, et utrum ab ipsa creatione fuerit illa distinctio ordinum. Ordo angelorum dicitur multitudo coelestium spiritualium qui intra se prae aliis in aliquo dono assimilantur: ut seraphin qui prae aliis ardent charitate; seraphin enim interpretatur ardens. Cherubim, qui prae aliis in scientia eminent, cherubin namque interpretatur plenitudo scientiae. Thronus interpretatur sedes. Throni ergo vocantur, ut Gregorius ait, qui tanta divinitatis gratia replentur, ut in eis sedeat Deus, et per eos judicia sua decernat. Dominationes qui potestatem principatuum transcendunt. Principatus vocantur qui sibi subjectis dum quae sunt agenda disponunt: eis ad explenda divina mysteria principantur. Potestates
Abbreviated transcription (Latin):
rit᷑ utr̃ aliqͦ mora fu̾it. int̾ creatio¬
nem eoꝵ ⁊ cafum. Ad qđ pot̃ dici qͦa
ñ fiuit mora:⁊ tam̃ pͥꝰ illud. istud pos¬
teriꝰ. s sine interuallo. Non enĩ semꝑ
fuerunt mali ut qͥdam dicire uo¬
lunt ꝓilla auctoritate. abinitio ho¬
micida fuit.⁊ inueritate ñ stecit. S ñ
dicit᷑ ininitio homicicła s abinitio .i.
homicida pot̃ lici siu impiꝰ qͥa ⁊ ip̃e
appellat̾ homo. ut inimicus homo ħ
fecit. uel ut aug̃ exponit. abinitio .i.
ex qͦ homo fuit. homcida fuit. qͥa eũ
tra putari pot̃ abinicio temꝑis dia¬
bolum suꝑbia cecidisse. nec fuisse
antea tempꝰ quo c̃ angłis scis paccatꝰ
iuxerit.⁊ beatus. S ab ipso pͥmordio
cregt̾e apostatasse. qͥa ut ait dñs ñste¬
tit : abi nitio hoc ex quo ipse creatꝰ ẽ
s etiam om̃ibꝰ eum fuisse excellen¬
ciorẽ iudent᷑ auctores uelle. qͦm¬
admodum iob dic̃. Ipse ẽ pͥncipi¬
um uiaꝵ dĩ ⁊ in etͬhechiele. Tii sig

Expanded text:
aliqua mora fuerit inter creationem eorum et casum? Ad quod potest dici quod non fuit mora; et tamen illud prius, istud posterius, sed sine intervallo. Non enim semper fuerunt mali, ut quidam dicere volunt pro illa auctoritate. Ab initio homicida fuit; et in veritate non stetit . Sed non dicitur in initio hoc fecit, sed ab initio, id Homicida potest dici sui ipsius, quia et ipse appellatur homo, ut: Inimicus homo hoc fecit . Vel ut Augustinus exponit, ab initio, id est ex quo homo fuit, homicida fuit; quia eum i Non frustra putari potest ab initio temporis diabolum superbia cecidisse, nec fuisse antea ullum tempus quo cum angelis sanctis pacatus vixerit et beatus; sed ab ipso primordio creaturae apostatasse. Quia ut ait Dominus, non stetit ab initio, ex quo ipse creatus essed et aliis omnibus eum fuisse excellentiorem videntur auctores velle. Quemadmodum Job dixit: Ipse est principium viarum Dei . Et in Ezechie
Abbreviated transcription (Latin):
Gregoriꝰ. Ea enĩ suꝑna illa curitas
ex angłis ⁊ hominibꝰ constat. adꝙͣ.¬
dere: quantos illic contigit angłos
remansisse. sic̃ scriptũ ẽ. Statuit t̾¬
gelorum dei.¬

Expanded text:
civitas ex angelis atque hominibus constat: ad qdere, quot illic contigit angelos remansisse, sicut scriptum est: Statuit teliorum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
sum: ita in issas culpa fuit causa.
Uare exiudicio dei iusto gr̾a ñ daret᷑
et tam̃ temꝑe hoc ñ p̃cessit illud. qͥa c̃
deo onũo sint nec eget alicuiꝰ testimo
ricordia ẽ. Illoꝵ culpa in hoc pot̾ conꝰ¬
sidari. qͥa licet sine gr̾a cooꝑante qͣmñ¬
dum acceꝑant. ñpossent ꝓficere: tam̃
ꝑid qcł eis collatũ erat ex gr̾a creatͥce.¬

Expanded text:
sum, ita in istis culpa fuit causa, sum, ita in istis culpa fuit causa, quare ex judicio Dei justo gratia non daretur; et tamen tempore, hoc non praecessit illud, quia, cum Deo omnia sricordia est. Illorum culpa in hoc potest considerari, quia licet sine gratia cooperante, quam nondum acceperant, non possent proficere, tamen per id quod eis collatum fuerat ex gratia creatrice
Abbreviated transcription (Latin):
Iles fuerunt angłi increatione hoc
culo relucere cep̾ dei fapientia. qua
ipsi illuminati sunt. Aut si excecati
fuerint. nec reluxit in eis diuina sa¬
pientia. qͥa aũsi funt alumine. tan¬
quã specłm afacie tridentis. illis
astantibꝰ ⁊ illis ruentibꝰ. Discreuit us̃
lucẽ atenebris. Lucẽ fec̾ ⁊ discreuit
qͥa qđ boni erant: eiꝰ donũ fuit. Tene¬
bras ñ fec̃. s ab eis lucẽ discreuit. Et
ita angłi pͥꝰ creati. unde dictũ ẽ in
creatorẽ conu̾si. unde uictum ẽ fiat
lux. S pot̃ qͦri utr̃ aliqͥd celatũ sit¬
rationalis creat᷑a. Cadere enĩ pot̃ ꝑse
s ꝑficere ñ pot̾ sine gr̾a cooꝑante. un¬
de uideri pot̃ qđ ñsit impitandum
culpa eoꝵ fuit. qđ ñ ẽ data qͥa in eis
nulla culpa ad huc p̾cesserat. Ad qd
pot̃ dici. qđ qͥbꝰ Sata ẽ illa gr̃a. nͥfu¬
it data exm̾ito.qͥa ad huc nullũ erat¬
meritum. S qd aliis ñ ẽ data. culpa
meriti.⁊ temꝑe ũ p̃cessit m̃itum ip¬

Expanded text:
Quales fuerint angeli in creatione, hocculo relucere 1057 coepit Dei sapientia, qua ipsi illuminati sunt. Aversi excaecati sunt, nec reluxit in eis divina sapientia, quia aversi sunt a lumine, tanquam speculum a facie videntis. Illis stantibus, et illis ruentibus discrevit Deus lucem a tenebris. Lucem fecit et discrevit, quia quod boni erant, ejus donum fuit. Tenebras non fecit, sed ab eis lucem discrevit, et ita angeli prius creati. Unde dictum est: «Creatorem conversi sunt. Unde dictum est: « Fiat lux . » Sed potest quaeri utrum aliquid collatum srationalis creatura. Cadere enim potest, sed non proficere sine gratia cooperante. Unde nihil potest, quod non sit imputandum culpa eorum fuit quod non est data, quia in eis nulla culpa adhuc praecesserat. Ad quod potest dici, quod quibus data est illa gratia, non fuit data ex merito, quia adhuc nullum meritum erat; sed quod aliis non est data, culpa meriti, et tempore non praecessit meritum ip
Abbreviated transcription (Latin):
potestate liberi arbitrii ñ ẽ.Non gͥ
erat liberi arbitrii. ut tuinc essent
boni. qđ erat excreatione ł mali qͦd
ñ erant. s in põtesterũ tantũ. sicuti
aliqͥs sedens. inpotestate habet ut
stet. s si tunc. Non enĩ pot̾ ut tunc
stet s infuturũ ⁊ ideo dicimꝰ eos in
pͥncipio creationis ñ habuisse aliqͣm
iurtutẽ. uel iusticiã. uel aliã nisi
acciperemꝰ uirtutẽ nat̾alẽ ut ratio
ingeniũ ⁊ huiꝰ modi. Nec possumꝰ di¬
culpam. Nec tam̃ beati qͥa ñ sunt
creati inbeatitudine. s ad beatitudi
nem. Si tam̃ aliqꝰ auctoritas dicat
eos inipsa creatione iustos tiel beatõ
fuisse. beatitudinẽ ł iusticiã uocat
statum illũ sine miseria ⁊ sine ui¬
cio. Opponit᷑ aꝗbꝰdam hoc mͦ. Si inpͥn¬
cipie creationis ñ habuert̃ urrtutes.
et beatitudinẽ. tunc fec̃ eos ds̃ in ꝑfec¬
bant qͥcqͥd habere tunc debebant.
Dicit᷑ namq ꝑfectũ tribꝰ modis. scd̃
tempꝰ. scd̾m nat̾am. ⁊ uniu̾salit̾ ꝑfect᷑.¬

Expanded text:
potestate liberi arbitrii non est. Non igitur erat liberi arbitrii, ut tunc essent boni, quod erat ex creatione, vel mali, quod non erat; sed inposterum tantum, sicut aliquis sedens in potestate habet ut stet, sed non tunc; non enim potest ut tunc stet, sed in futurum, et inde dicimus eos in principio creationis non habuisse aliquam virtutem, vel justitiam, acciperemus virtutem naturalem, ut ratio, ingenium et hujusmodi. Nec possumus diculpam, nec tamen beati; quia non sunt creati in beatitudine, sed ad beatitnem. Si tamem aliqua auctoritas dicat eos in ipsa creatione justos vel beatos fuisse, beatitudinem, vel justitiam vocat statum illum sine miseria, et sine vitio. Opponitur a quibusdam hoc modo. Si in principio creationis suae non habuerunt virtutes, vel beatitudinem, tunc fecit eos Deus imperfecbant quidquid tunc habere debebant. Dicitur namque perfectum tribus modis: secundum tempus, secundum nat
Abbreviated transcription (Latin):
sociari. ut iuhumanana couditione
ostenꝙͤ Et uoitũ exemplum etnȩ uni¬
creat᷑e ꝯd ñ posset uiriri fuo creatori.
S: cum sp̃c qui ẽ excellentior creat᷑a
tam infine creat̾ẽ sic̃ ẽ corpꝰ intanta
dilectione uniat᷑. ut ñ posfit coarcha¬
ri ad hoc ut uelit eã relinqͤre. Patet
spm creatum eodẽ bano tam sũmo
corꝑibꝰ. ut ieis deo famulent̾ ⁊ uerũ
⁊ sũmũ bonũ ꝓmereant᷑. Cum itaq in
augłos ⁊ in homines distincta sit ratio¬
natis creat᷑a. ⁊ rimũ de angłis agen¬
dum uidet̾. de qͥbꝰ considandum ẽ qͣn¬
do creati fuerint. ubi facti fuerint.
quales etiam facti fuerint. Et am
aucloritates uident᷑ uelle. qđ ante
ouinẽ creat̾am facti sint angłi. ut

Expanded text:
sociari, ut in humana conditione ostenderet novum exemplum aeternae unicreaturam non posse uniri suo Creatori. Sed, cum spiritus, qui est excellentior creatura, tam infimae creaturae, sicut est corpus, in tanta dilectione uniatur, ut non possit coarctari ad hoc, ut velit eam relinquere, patet spiritum creatum eodem modo tam summo corporibus, ut in eis Deo famularentur, et verum et summum bonum promererentur. Cum itaque, et in angelos et in homines distincta sit rationalis creatura, primum de angelis agendum videtur; de quibus considerandum est quando creati fuerint, ubi facti fuerint, quales etiam facti fuerint. Quaedam auctoritates videntur velle, quod ante omnem creaturam facti sunt angeli, ut
Abbreviated transcription (Latin):
fidei adiciendũ uidetur de
pͥma rerum creatione. Cum plato di¬
terit.tria ẽẽ pͥncipia. Mat̾iam. for¬
mam ⁊ oppificẽ. Fides catholica unũ
scł cuꝰ bonitas om̃iũ rer̃ causa fuit
Cum  sumine bonꝰ ⁊ ꝑfecte beatꝰ et̾nalit̃
eẽt. uoluit alios participes ẽẽ sue beati¬
tudinis. et quia ñ poc eiꝰ beatitudo
partic ipari nisi ꝑ intellectum. Ec qͣnte
maĩ intelligit᷑ tanto mag̃ habet᷑. Fecit
rationalẽ creat᷑am ut intellig̾et. intel
ligendo amaret. amando posfidet. pos¬

Expanded text:
fidei adjiciendum videtur de prima rerum creatione. Cum Plato dixerit tria esse principia, materiam, formam et opificem, fides Catholica unum scilicet bonitas omnium rerum causa fuit. Cum enim summe bonus et perfecte beatus aeternaliter esset, voluit alios participes esse suae beatitudinis; et, quia non potest ejus beatitudo participari nisi per intellectum, et quanto magis intelligitur, tanto magis habetur, fecit rationalem creaturam, ut intelligligendo amaret, amando possideret, et pos
Abbreviated transcription (Latin):
facti fuerint querit᷑. ⁊ uident᷑ aucꝰ¬
tores uelle fuisse factos incelo unde
in eugłio. Uidebam satham fic̃ ful¬
gur de cȩlo cadencẽ. nec appellainꝰ
hic celum firmam̃tũ qđ scđa die
didum qđ statini repletũ ẽ angłis
illam. scł fuꝑiorẽ partẽ usq ad quã:
machina illa elem̃tor. Ad huc in¬
disticta porrigebat᷑. simul enĩ ut
diximꝰ. creati sunt angłi. & illa cor¬
ꝑea mat̾ia Unde aũg̃ exponit.ata
inciuꝰ suꝑiori parte facti sunt an
celum. ponam sedem meam ad aqͥlo¬
nen et ero similis altissimo: S ibi
uocat celum sublimitatiem diuni¬
tatis. ascenclam incelum .i. ad eqͣli

Expanded text:
facti fuerunt quaeritur. Et videntur aucfacti fuerunt quaeritur. Et videntur auctores velle eos fuisse factos in coelo. Unde in Evangelio: Videbam Satan sicut fulgur de coelo cadentem . Nec appellamus hic coelum firmamentum quod secunda die didum quod statim repletum est angelis, illam scilicet superiorem partem usque ad quam machina illa elementorum adhuc indistincta porrigebatur. Simul enim, ut diximus, creati sunt angeli et illa corporea materia. Unde Augustinus exponit ita in cujus superiori parte facti sunt coecoelum, ponam sedem meam ad aquilonem: et ero similis Altissimo? . Sed ibi vocat coelum sublimitatem Divinitatis. « Ascen
Abbreviated transcription (Latin):
creairit ds̃ celũ ⁊ terram. Si eiũ in
factum ẽ. Et inꝓpħa. Inĩtio tu dñe
qͥ uruit inẽtnũ creauit omĩa si¬
et ͤ n priꝰ temꝑe creati sunt angłi.¬
mentoꝵ: tam̃ pͥmo om̃iũ creata est sa¬
pientia qͥa sine temꝑe p̾cedit dig¬
nitate. Ieronimꝰ tami in epła ad titũ
Aliud uidet̾ sentire dicens ser milia
nec dum nr̃i temꝑis inplent̾ anti.
est inquibꝰ angłi. tͦni dñationes ser¬
iuerunt deo & absq temꝑũ rucibꝰ
atq m̾suris deo iubente substite¬
runt. Cui auctoritateͥ qͥdam ad¬
herentes dicunt. cum mundo tẽpꝰ
cepisse. qm̃ ñ fuit mutabilitas ante
mundũ & tam̃ fuisse angłos astru¬
unt. ante mundũ. inmutabilit̾ in¬
temꝑalit̾ Non tam̃ qđ dictum ẽ
priꝰ magis approbamnꝰ. ⁊ qd ieronimꝰ¬
dicit. ex dictis origenis fuit. Nec as¬
serendo dictũ ẽ. s dubicando dixit.¬
& inqͥrendo qͣntas et̾nitates : ceta.
Arbitrandũ ẽ pͥus fuisse ⁊ cet̾a. Ubi

Expanded text:
it Deus coelum et terram . Si enim haec in factum est. Et in propheta: Initio tu, Domine, Qui vivit in aeternum creavit omnia siEt ita non prius temmentorum. Tamen primo omnium creata est sapientia, quia si non tempore, praecedit dignitate. Hieronymus tamen in Epistolam ad Titum videtur aliud sentire, dicens: Sex millia necdum nostri temporis implentur anni, est in quibus angeli, throni, dominationes servierunt Deo absque temporum vicibus atque mensuris, Deo jubente, substiterunt. Cui auctoritati quidam adhaerentes dicunt cum mundo tempus coepisse, quoniam non fuit mutabilitas ante mundum, et tamen fuisse angelos astruunt ante mundum immutabiliter, intemporaliter. Nos tamen quod dictum est prius magis approbamus, et quod Hieronymdicit, ex dictis. Origenis fuit, nec asserendo dictum est sed dubitando dixit, inquirendo quantas aeternitates, etc., arbitrandum est prius fuisse, etc. Ubi
Abbreviated transcription (Latin):
einde restat dicere quales
incluuisibilis ⁊ in mat᷑alis. ⁊ ideo inde¬
ficiens. ꝑrationẽ nat̾aliter insitã in¬
telligentia spuałis. Liberum qͦ. arbi¬
trium qͦ poterant sine uolentia. ad
utrũlibet pͥa uoluntate deflecti. So¬
let aqͥbꝰdam queri . utr̃ boni ł mali.
iusti uel iniusti. beati ł miseri. cre¬
ati suit. Eos fuisse inpͥmo irp exor¬
dio creationis constare debet .i. sine
uicio. Non enĩ sine creator optimꝰ po¬
terat auctor mali ẽẽ. s nec iusti nec
inuisti tunc fuer̃t. nec aliquã uir¬
tutẽ tunc habuer̃e. Est enĩ om̃isu
berum arbitrtũ semꝑ ẽ ad fut᷑m ⁊ñ

Expanded text:
einde restat dicere quales indivisibilis et immaterialis, et ideo indeficiens per rationem naturaliter insitam; intelligentia spiritualis; liberum quoque arbitrium, quo poterant sine violentia ad utrumlibet propria voluntate deflecti. Solet a quibusdam quaeri, utrum boni, vel mali; justi vel injusti; liberi vel miseri creati fuerint. Eos fuisse bonos in primo exordio creationis constare debet, id est sine vitio. Non enim Creator optimus poterat auctor esse mali. Sed nec justi, nec injusti tunc fuerunt, nec aliquam virtutem tunc habuerunt. Est enim omnis ber
Abbreviated transcription (Latin):
apostauerunt atq ad priorẽ uomtcũ
fideliũ usq ad satifactionẽ sunt eli¬
minancde ⁊ carceribꝰ tradende. Beatꝰ
uͦ innocenciꝰ de uirginibꝰ dotatis sic
decreuit. Que xͦ spũalit̾ nubunt ⁊ a
sacerdote uelant᷑ si pꝰea ł publice nup¬
seruait. ł se clamcło corruꝑint. n̾eas
ad mittendas eẽ ad agendã penicen¬
ciã nisiis cui se uinxerunt de nũ¬
do exierit. Si enĩ de hõibꝰ hec ratio
rit. habeat᷑ ad ulta. nec ei ageude
penitencie licentia concedat᷑ iusi
unꝰ ex his fu̾it defunctꝰ. qͣnco mag̃¬

Expanded text:
erunt atque ad priorem vomitum fidelium usque ad satisfactionem sunt eliminandae et carceribus tradendae. Beatus vero Innocentius de virginibus velatis sic decrevit: Quae ergo spiritualiter nubunt et a sacerdote velantur, si postea vel publice nupserint vel se clanculo coradmittendas esse ad agendam penitentiam, nisi is, cui se coniunxerat, de mundo recesserit. Si enim de hominibus haec ratio rit, habeatur adultera nec ei agendi poenitentiam licencia concedatur, nisi unus ex his fuerit defunctus, q
Abbreviated transcription (Latin):
corruptores edꝵ iuxerunt. S pociꝰ
intelligendũ ẽ ñ eũ int̾dictũ eẽ
penitenciã nisi qͣmdut nisi qͣmdiu
ipsi eaꝵ corruptores. simul in suo
rint. hoc eiũ sequens similitudo de
muliere ꝓpͥum habente c̃iugẽ sacis¬
declarat. ⁊ c̃ alio fornicante. cui ñ pot̃
negari penitencia. quãius eiꝰ corrup¬
tor uuuat si ab eiꝰ consortio ⁊ acrimi¬
ne recesserit. Uirginibꝰ autẽ ñ uela¬
tis qͣmius uoto se ad continentiã astͥn¬
xeruit: iudet̾ in nocentiꝰ concede pꝰ
nit. Hȩe que ñdũ sacro uelamine tecͥ
te tam̃ inpposito uirginali semꝑ
se simulauerunt ꝑman̾e. licet ue¬
late ñ fiu̾nt si forte nupseruit. his

Expanded text:
nt. Sed potius intelligendum est non eis interdictam esse poenitentiam nisi quandiu ipsae et earam corruptores simul in suo rint. Hoc enim declarat sequens similitudo de muliere proprium habente conjugem et cum alio fornicante; cui non potest negari poenitentia quamvis corruptor ejus vivat si ab ejus consortio et a crimine recesserit. Virginibus autem non velatis, quamvis voto se ad continentiam astrinxerint, videtur Innocentius concedere in vit. Haec quae nondum sacro velamine sunt rectae tamen in proposito vise simulaverunt permanere, licet velate non fuerint, si forte nupserint, his
Abbreviated transcription (Latin):
sat᷑ eñi penitꝰ ꝑ conugiũ. nec usꝙͣ legit᷑ ꝓea
coniuges penã aliqͣm fristinere qsmuis nullũ
peccatum remanet inpunitũ. Uidet᷑ autẽ
ab hac sentencia beatꝰ g̾goriꝰ dissentire ⁊ testa¬
ri qđ coniuges sine pecc̃o ueqͤant cõmisceri.
mixtionẽ coniugis ⁊ lauacri purrificationẽ
querere. & abiugressu eccłiȩ se paululum
temꝑare. Nec hoc dicentes culpam depu¬
tauiꝰ ẽẽ coniugrũ. s qͥa ipsa licita aduuxtio
coniugii sine uoluptate carnis fieri ñ pot̃.
a sacri loci ingressum abstiuendũ ẽ. qr ipsa
uoluptas sine culpa nullatenꝰ pot ẽẽ. Nos¬

Expanded text:
satur enim penitus conjugium, nec usquam legitur pro ea conjuges aliquam poenam sustinere, quamvis nullum peccatum remaneat impunitum. Videtur ab hac sententia beatus Gregorius dissentire et testari quod conjuges sine peccato nequeant commisceri, iae conjugis, et lavacri purificationem quaerere, et ab ingressu ecclesiae paululum temperare. Nec hoc dicentes culpam deputamus esse conjugium: sed quia ipsa licita admixtio conjugis sine voluptate carnis fieri non potest, a sacri loci ingressu est abstinendum, quia voluptas ipsa sine culpa nullatenus esse po
Abbreviated transcription (Latin):
explenla uoluptate culpabił s̃. s ꝓpt̾ conii¬
giũ ueniał ⁊⁊ ꝑ leuẽ satisfactionẽ excusabilis.
Unde aug̃ in libro debono nuptiaꝵ Hoc conui-¬
gati uincti concupiscentia utunt᷑ intucẽ ultra
necessitatẽ libos ꝓcreandi. Ponã uhis ꝓqͥbꝰ cotidie

Expanded text:
explenda voluptate, culpabilis est; sed per conjugium venialis et per levem satisfactionem excusabilis. Unde Augustinus de bono nuptiarum: Hoc quo conjugati victi per concupiscentiam utuntur invicem ultra necessitudinem liberos procreandi, ponam in iis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptum: aug̃ consicd̾aus coniuges causa plis
coeuutes: ñ peccare affirmauit. sic dicens dicẽs
de bono conuigali. Conuigalis concubitꝰ ge¬
nerandi gr᷑a ñ habet culpam. Concupiscentiȩ
uenialẽ ht̃ culpam. Si aut̃ opponat aliqͥs di¬
cens omnẽ carnis delectationẽ ẽẽ malam. ⁊
peccatum. sine qua ñ pot̃ fieri concubitꝰ con¬

Expanded text:
ceptum Augustinus considerans conjuges causa prolis coeuntes non peccare affirmavit, sic dicens in libro De bono conjugali: Conjugalis concubitus generandi gratia non habet culpam; concupiscentiae venialem habet culpam. Si autem opponit aliquis dicens omnem carnis delectationem esse malam et peccatum sine qua non potest fieri coitus con
Abbreviated transcription (Latin):
dum: s negare ñdebet ueritatem.
Opponit̾ nc contͣ illd̾. sibona ẽ in¬
tentio bona ẽ oꝑatio. s. qͥ negat se
iudisse illũ. c̃tam̃ uicłit: ħona in¬
tentione facit. ut lib̾et illũ amor¬
te. Ad qđ pot̃ dici. qđ ñdebet ddici
licet sit pia. Hec eñi debet hab̾e
bona intentio ⁊ ut sit pia & ut sit

Expanded text:
dum; sed negare non debet veritatem. Opponitur contra illud: Si bona est intentio, bona est operatio; sed qui negat se vidisse illum, cum tamen viderit, bona intentione facit ut liberet eum a morte. Ad quod potest dici quod non debet dici licet sit pia. Hoc enim debet habere bona intentio et ut sit pia et ut sit
Abbreviated transcription (Latin):
queras. duig Ysura ẽ plus acripe
quã dare. ¶đd filũ isrł gipriis fece¬
runt ñ fuit furtũ. qͥa ex familia¬
ri mandato. hoc fecerunt. Si enĩ il¬
lȩ qui legem dedit alit̾ p̃cipit. ñ
tͣnsgreditur legem qui ei obedit.

Expanded text:
ustinus: Usura est plus accipere quam dare. Quod filii Israel Aegyptiis fecerunt non fuit furtum, quia ex familiari mandato hoc fecerunt. Si enim ille qui legem edit aliter praecipit, non transgreditur legem qui ei obedit.
Abbreviated transcription (Latin):
.x. p̃cepta scd̾ ꝑfig᷑atiua ut agno pascha¬
li ⁊ similia. Qbꝰ data e. semini habraho
i. duodecẽim tͥbibꝰ que aduodeci filiis
urł ꝓcesserunt. Hic pot quare istis soł
dere qdđ causa fige ⁊ exempli ꝓponebat᷑
adeo. S noua lex om̃ibꝰ imꝑatur. qͣ ñ fig̃a¬
s res ipsius fig̾e. Et cũ esient inpopło illo
̃ꝑfecti aliqͥ mediocres. pesuĩmi. ꝑfecls
infignũ fucit d̾ata sicuti & cͥcũcisio abrar
MHecdiocribꝰ inpedagogũ ut facienda dcc¬
ret. iutanda ꝓhib̾et. errata puunendo
corrig̾et. Pessimłabirato nictice inuudic¬
tam data ẽ ut qͥ sorclidiis ẽ ampliꝰ sor¬
latione agni paschał. Sic ⁊ nouã lex
tinent᷑ ꝓmissa. sac̾m̃ta p̃cepta. ꝓ missa
uet̾is: bona temꝑalia. Unde ⁊ uetꝰ dcit᷑¬

Expanded text:
gno paschali et similia. Quibus data est? Semini Abrahae in duodecim tribus, quae a duodecim filiis Israel processerunt. Hic potest quaeri quare istis solidere, quod causa figurae et exempli proponebatur a Deo. Sed nova lex omnibus imperatur, quae non figres ipsius figurae. Et cum essent in populo illo perfecti aliqui, mediocres, pessimi, perfectis in signum fuit data, sicut circumcisio Abrahae; mediocribus in paedagogum, ut facienda doceret, vitanda prohiberet, errata puniendo corrigeret; pessimis ab irato Judice in vindictam data est, ut qui in sordibus est, amplius sorlatione agni paschalis. Sic et nova lex tinentur: promissa, sacramenta, praecepta. Promissa Veteris, bona temporalia, unde et Vetus dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Ierit᷑ utr̃ debeamꝰ om̃s eqͣlit̾ dilig̾e. rił
unũ plꝰ alio. E dam dicunt qd par affectꝰ
caritatis omibꝰ inpendi debeat. s inoꝑibꝰ
caritatis ordo seruandꝰ ẽ Uude pau̾lꝰ.
opem᷑ bonũ adom̃s. maxime autẽ ad
le ita dicens. Om̃s eqͦ diligendi sunt.
s cũ om̃ibꝰ ꝓdesse ñpossis : his potissi¬

Expanded text:
 debeamus omnes aequaliter diligere, an unum plus alio. Quidam dicunt quod par effectus charitatis omnibus impendi debeat; sed in operibus charitatis ordo servandus est. Unde Paulus: Operemur bonum ad omnes: maxime autem ad le ita dicens: Omnes aeque diligendi sunt; sed cum omnibus prodesse non possis, iis potissi