comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
baptizabit in sp̃u sc̃õ & igni. Qui in domo
magna huiꝰ mundi diuersi generis ua-¬
safabricat. immo uasa irȩ sp̃s igne mol¬
liendo. in miscđiȩ uasa cõmutat. Unde
bene malachias cũ ex ꝑsona patris diceret.
ecce mitto angłm meũ & p̾parabit uiam
ante faciẽ tuã & statĩ ueniet ad tẽplum
sc̃m suũ dominator quẽ uos quȩritis post

Expanded text:
baptizabit in Spiritu sancto et igni , qui in domo baptizabit in Spiritu sancto et igni , qui in domo magna hujus mundi diversi generis vasa fabricat; imo vasa irae spiritus igne molliendo in misericordiae vasa commutat . Unde bene Malachias, cum ex persona Patris diceret: Ecce mittam angelum meum, et praeparabit viam ante faciem meam. Et statim veniet ad templum sanctum suum dominator, que
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑ in uerb̾ grȩ quȩ ꝓcedebant de ore
illius. Testimoniũ illi dabant attestando
illũ uere ut dixerat eũ ẽt̃ de qͥ cecinerat
ꝑes cȩcos atq confractos: illiꝰ ꝑõnia indige¬
re munerib. Et dicebant non ne
hic est filius ioseph: Quanta nazare nois
cȩcitas qͥ eũ quẽ in uerb factisq xp̃m et̃.
cognoscunt: ob generis tantũ noticiam
contenunt. Quor tam̃ error salus nr̃a :
&e hereticor condẽnatio. In tantũ enĩ
Fabrũ uel fabri clamarent filiũ. Int̾quȩ
intuendũ. quare xp̃c in carne apparens
fabri filiꝰ immo faber appellari uoluerit.
sanoq intellectu sentiendũ. qđ etiã ꝑ hoc
se eiꝰ ante scła filiũ esse docuerit. qͥ fabri¬
cator õniũ in pͥncipio creauit ds̃ cȩlũ &
terrã. Nã & si humana ñ st̃ cõparanda di¬
uinis. tspus tam̃ integer est: qr pater
xp̃i igne oꝑatur & sp̃u. unde & de ipso tan¬
ꝗͣ de fabri filio p̃cursor suus ait Ipse uos

Expanded text:
bantur in verbis gratiae quae procedebant de ore bantur in verbis gratiae quae procedebant de ore illius. Testimonium illi dabant, attestando illum vere, ut dixerat eum esse de quo cecinere cos, captivos, atque confractos, illius per omnia indigere muneribus. Et dicebant: Nonne hic est filius Joseph? Quanta Nazarenorum caecitas, qui eum quem in verbis factisque Christum esse cognoscunt, ob generis tantum notitiam contemnunt. Quorum tamen error salus nostra est, et haereticorum condemnatio. In tantum enim fabrum, vel fabri clamarent filium. Inter quae intuendum quare Christus in carne apparens, fabri filius, imo faber appellari voluerit. Sanoque intellectu sentiendum quod etiam per hoc se ejus ante saecula filium esse docuerit, qui fabricator omnium in principio creavit terram . Nam etsi humana non sunt comparanda divinis, typus tamen integer est, quia pater Christi igni operatur et spiritu. Unde et de ipso, tanquam fabri filio, praecursor ejus ait: Ipse vos
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsq p̾dicator eiꝰdẽ sit etiã factor: surgat
p̃mia quietis expectet. Et notandũ qͥa librũ
ipse reuolutũ legit: ministro aut̃ plicatũ
reddidit. qr ȩccłam suã misso a patre sp̃u
ueritatis docuit in õnẽ ueritatẽ & tam̃
non õnib oĩa dicenda : sed ꝓ captu audien¬
tiũ uerbũ doctori dispensandũ suo p̾mone¬
bat exẽplocũ ait. Multa habeo uob dicere:
sed non potestis illa portare modo.
Et onium in synagoga ocłi erant inten¬
dentes in eũ. Coepit aut̃ dicere ad illos
qͥa hodie impleta ÷ hȩ scriptura in aurib
ur̃is. In eo utiq impleta: qr sic̃ illa p̃dixe¬
rat & magna faciebat. & maiora dñs euan¬
uoce signauit. remouens sacrilegia ꝑfido¬
rũ. qͥ aliũ dm dicunt ueteris testãm̃ti. aliũ
noui: uel qͥ in itiũ xp̃i dicuntesse de uir¬
gine. ꝗuomodo enĩ coepit ex uirgine. qui
ante uirginem loquebatur:
t oms testimoniũ illi dabant &e mira¬

Expanded text:
quisque praedicator ejusdem sit etiam factor. Surgat, quisque praedicator ejusdem sit etiam factor. Surgat, t, et sic praemia quietis exspectet. Et notandum quia librum ipse revolutum legit, ministro autem plicatum reddidit. Quia et Ecclesiam suam misso a Patre spiritu veritatis, docuit in omnem veritatem, et tamen non omnibus omnia dicenda, sed pro captu audientium verbum doctori dispensandum suo praemonebat exemplo, cum ait: Multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo. Et omnium in synagoga oculi erant intendentes in eum. Coepit autem dicere ad illos: Quia hodie impleta est haec Scriptura in auribus vestris. In eo utique impleta, quia, sicut illa praedixerat: Et magna faciebat, et majora Dominus evanophetis et remoueret sacrilegia perfidorum, qui alium deum dicunt ueteris testamenti, alium noui uel qui initium Christi dicunt esse de uirgine; quomodo enim coepit ex uiante Virginem loquebatur? Et omnes testimonium illi dabant, et mira
Abbreviated transcription (Latin):
pͣdicat dicens. Filiꝰ enĩ hominis uentu¬
rus in gła sua cũ angłis suis. & tõ reddet
unicuiq scđm opus eiꝰ Ad cuncta gͥ hȩc
euangelizanda uel agenda ideo se dicit
missũ. quia sp̃s dñi est super eum.
cũ cõplicuisset librũ reddidit mi¬
qr ipse sicut alibi testat᷑ cũ esset in mun¬
do palã locutꝰ ÷ mundo. sẽꝑ docens in sy¬
nagoga & in tẽplo qͦ os iudei conuenire
consueuerant. sed ad cȩlestia regressurus
iis qͥ ab initio ipsi uideit̾ & minĩstri fuert᷑
sermonis: euangeliz andi officiũ tradidit.
Et bene stans qͥdẽ legit. sed libro reddito r¬
sedit. Stare enĩ oꝑantis. sedere quiescen¬
tis uel iudicantis est. Quia dñs iħs xp̃s ut
discipłos suȩ doctrinȩ sequaces elegit. sẽque
suꝑnȩ quictis solio resticuit. Unde & nunc
occulto iudicio cuncta dispensat. ut in fi¬
ne totiꝰ scłi uidex manifestus appareat.
Simul exẽplũ mysticȩ ꝓponens. ut uerbi

Expanded text:
praedicat, dicens: Filius enim hominis ventupraedicat, dicens: Filius enim hominis venturus est in gloria sua cum angelis suis, et tunc reddet unicuique secundum opus ejus . Ad cuncta igitur haec evangelizanda ideo se dicit missum, quia spiritus Domini est super eum. Et cum plicuisset librum, reddidit miQuia sicut ipse alibi testatur, cum esset in mundo, palam locutus est mundo, semper docens in synagoga et in templo, quo omnes Judaei convenire consueverant. Sed ad coelestia regressurus, his qui ab initio ipsi viderunt, et ministri fuerunt sermonis, evangelizandi officium tradidit. Et bene stans quidem legit, sed libro reddito resedit. Stare enim, operantis; sedere, quiescentis vel judicantis est. Quia Dominus Jesus Chrdiscipulos suae doctrinae sequaces elegit, seque supernae quietis solio restituit, unde et nunc occulta judicio cuncta dispenset, et in fine totius saeculi judex manifestus appareat. Simul exemplum mystice proponens, ut verbi
Abbreviated transcription (Latin):
Sacrificiũ in qͥt dõ sp̃s contribulatꝰ. cor
contritũ & humiliatũ ds ñ sꝑnet. Atq
idõ missũ siue unctũ se dicit ad meden¬
dũ confractis siue contritis corde. iuxta
qđ psalmista de illo. Qui sanat inqͥt con¬
tritos corde. & alligat contritiones eorũ.
Uel certe dimittere confractos in remissio¬
nẽ: eos qͥ legis pondere graui atq impõr¬
tabili fuerant de pressi releuare. atq in
remissionẽ uenit grȩ sp̃ualis uenit admit¬
tere: & hoc ipsũ ÷ p̃dicare annũ dñi accep
tũ. Tunc enĩ uerus iubelei id÷ lib̾tatis
annꝰ aderat̃. tẽpꝰ uidelicet ȩccłȩ qͦ in corpo¬
re uersata peregrinat᷑ a dño de qͦ psalmis¬
ta canit. Benedices coronȩ anni benignita¬
tis cuȩ. Neq enĩ ille quo dñs p̃dicabat so¬
lus fuit acceptabilis: sed etiã iste qͦ prȩdi¬
cat apł̃s dicens. Ecce nc̃ tẽpus acceptabile.
ecce nc̃ dies salutis. Post annũ sane dñi ac¬
ceptabilẽ. etiã diẽ retributionis extremȩ

Expanded text:
inquit, Deo, spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum Deus non spernit . Atque ideo missum sive unctum se dicit, ad medendum confractis, sive contritis corde; juxta quod et Psalmista de illo: Qui sanat, inquit, contritos corde, et alligat contritiones eorum . Vel certe dimittere confractos in remissionem eos qui legis pondere gravi atque importabili fuerant depressi relevare, atque in remissionem venit gratiae spiritalis admittere. Et hoc ipsum est praedicare annum Domitum. Tunc enim verus Jubilaei, id est, libertatis annus aderat tempus, videlicet, Ecclesiae, quo in corpore versata peregrinatur a Domino. De quo Psalmista canit: Benedices coronam anni benignitatis tuae . Neque enim ille, quo Dominus praedicabat, solus fuit acceptabilis, sed etiam iste quo praedicat Apostolus dicens: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis . Post annum sane Domini acceptabilem, etiam diem retributionis extremae
Abbreviated transcription (Latin):
t increpauit illi iħs dicens. Ommutes¬
de. & exi abeo. Qdđ inuidia diaboli mors
intrauit in orbẽ t̾rarũ. idõ contra ipsum
mortis auctorẽ primo debuit medicina
salutis oꝑari. pͥmo lingua serpentina
ne ult᷑ uirus spargeret occludi. ac deu¬
de femina qͤ prima seducta ÷ a carna¬
lis concupiscentiȩ febre curari. tercio
uir qͥ male suadentis dicta coniugis au¬
diuit aberroris sui lepra castigari: ut
ipse apud hc̃ euangłistã esset ordo res¬
taurationis qui fuerat & casus.
t cũ ꝓcecisset illũ demoniũ in me¬
diũ: erut ab illo. nichilq eũ nocuit.
Diina ꝑmissione liberandꝰ a demone
homo picit᷑ in mediũ: ut uirtꝰ pate fac¬

Expanded text:
s dicens: Obmutesce, et exi ab illo. Quoniam invidia diaboli mors intravit in orbem terrarum , ideo contra ipsum mortis auctorem primo debuit medicina salutis operari: primo lingua serpentina, ne ultra virus spargeret occludi; ac deinde femina quae prima seducta est, a carnalis concupiscentiae febre curari; tertio vir, qui male suadentis dicta conjugis audivit, ab erroris sui lepra castigari. Ut ipse apud hunc evangelistam esset ordo restaurationis qui fuerat et casus. Et cum projecisset illum daemonium in medium, exiit ab illo, nihilque illum nocuit. Divina permissione liberandus a daemone homo projicitur in medium, ut virtus patefac
Abbreviated transcription (Latin):
Si uirũ a demonio liberatũ moralit̃ ani¬
mũ ab immunda cogitatione purga¬
tũ significare dixerimꝰ: consequent᷑ fe¬
mina febrib tenta sed ad imperiũ dñi
curata. carnẽ ostendit a concupiscentiȩ
suȩ feruore ꝑ continentiȩ prȩcepta frena¬
tã Omnis enĩ a maritudo & ira & indig¬
natio & clamor & blasphemia sp̃s immun¬
di furor est. Fornicationẽ uͦ. immundi¬
ciã libidinẽ concupiscentiã malã & aua¬
illecebrosȩ carnis intellige

Expanded text:
Si virum a daemonio liberatum moraliter animum ab immunda cogitatione purgatum significare dixerimus, consequenter femina febribus tentata, sed ad imperium Domini curata, carnem ostendit a concupiscentiae suae fervore per continentiae praecepta frenatam. Omnis enim amaritudo, et ira, et indignatio, et clamor, et blasphemia , spiritus immundi furor est. Fornicationem vero, immunditiam, libidinem, concupiscentiam malam, et availlecebrosae carnis intellige.
Abbreviated transcription (Latin):
Abuit gͦ & lauit. & uenit uidens. Agnosce
gͥ magnȩ modũ medicinȩ & gaude: quia
ꝑ hanc illuminari meruisti. Lutũ de t̾ra.
caro xp̃i . ẽ sputũ de ore. diuinitas est. Quia
caput: xp̃i ds̃. ẽ: sputũ luto immixtũ nos
illuminat. In natatoria siloȩ baptitatur.
tib cõprehendere ñ poteramꝰ. Per fabrũ gͦ
creatꝰ ut post uulnera sanꝰ esses qͥ ab irri
dentib quidẽ ciuib se ipsũ curare hoc est
in sua patria uirtutes facere.: an non potuit:
Sed ñ otiose ab euangłista alio excusatur.
qr ñ poterat ibi uirtutẽ ullã facere. nͥ pau¬
cos infirmos impositis manib curauit.
Et mirabat᷑ ꝓpt̃ incredulitatẽ illors. Ne for¬
tasse qͥs uiliorẽ nob fieri debere patriȩ pu¬
taret affectũ: amabat itaq ciues. sed ip¬
si se a caritate patria inuidiȩ liuore putabant.
it autẽ. Amen dico uob̾. qr nemo ꝓpħa
acceptꝰ est in patria sua. Propħã dici in

Expanded text:
Abiit ergo et lavit, et venit videns. Agnosce Abiit ergo et lavit, et venit videns. Agnosce igitur magnae modum medicinae, et gaude, quia per hanc illuminari meruisti. Lutum de terra, caro Christi est sputum de ore, divinitas ejus est, quia caput Christi Deus. Sputum luto immistum, nos illuminat in natatoria Siloe baptizatos, qtibus comprehendere non poteramus. Per fabrum ergo creatus esdentibus civibus quidem seipsum curare, hoc est, in sua patria virtutes facere monetur. Sed non otiose ab evangelista alio excusatur, quia non poterat ibi virtutem facere, nisi paucos infirmos impositis manibus curavit: et mirabatur propter incredulitatem illorum, ne fortasse quis viliorem nobis fieri debere patriae putaret affectum. Amabat itaque cives, sed ipsi se charitate patriaque libere privabant. Ait autem: Amen dico vobis quia nemo propheta acceptus est in patria sua. Prophetam dici in
Abbreviated transcription (Latin):
flans & emundans argentũ. & purga¬
bit filios leui: & conflabit eos quasi au¬
rũ & qͣsi argentũ. Sed huiꝰ sacram̃ti iu¬
dei ignari. diuinȩ uirtutis oꝑa ꝓsapię
carnalis contẽplatione despiciunt sicut
ñ solũ ex p̾cedentib ipsors sed etiã ex sub¬
sequentib dñt uerbis apparet: cũsubdit᷑
t ait illis. Utiq dicitis mͥ hanc simi¬
litudinẽ. Medice cura te ipsũ. Quan¬
ta audiuimꝰ facta in capharnaũ: fac&
hic in patria tua. Quoꝵ insana ꝑfidia.
Faber enĩ : uerus: qr oĩa ꝑ ipsũ facta sunt:
Medicus e̾: qͥa õnia ꝑ ipsum restaurata st̃
in cȩlis & in t̾ra. et sic̃ de se ipse testat᷑.
ñ habent opus sani medico: sed male ha-¬
bentes: Et qr diximꝰ quo instrumto fabri¬
candi dicamꝰ & qͦ utat᷑ genere medican¬
di. Prȩteriens uidit cȩcũ a natiuitate.
expuit in t̾ra & fecit lutũ de sputo: lint¬
uiq suꝑ ocłos cꝰ & dixit ei. Uade & laua
in natatoria syloe: qͦd int̾p̃tat᷑ missus.

Expanded text:
ntum, et purgabit filios Levi, et conflabit eos quasi aurum et quasi argentum. Sed hujus sacramenti Judaei ignari, divinae virtutis opera prosapiae carnalis contemplatione despiciunt, sicut non solum ex praecedentibus ipsorum, sed etiam ex subsequentibus Domini verbis atis mihi hanc similitudinem, Medice, cura teipsum. Quanta audivimus facta in Capharnaum, fac et hic in patria tua. Quorum insana perfidia Faber est enim verus, quia omnia per ipsum facta sunt ; medicus est, quia omnia per ipsum restaurata sunt in coelis et in terra . Et sicut de se ipse testatur, non habent opus sani medico, sed male habentes . Et quia diximus quo instrumento fabricandi, dicamus et quo utatur genere medicandi. Praeteriens vidit caecum a nativitate, exspuit in terram, et fecit lutum de sputo, lin et dixit ei: Vade lava in natatoria Siloe , quod interpretatur missus.
Abbreviated transcription (Latin):
Loquens supͣ de uocatione gentiũ ꝙ ȩccłȩ
confirmatione ꝑ ꝓpħa saluator cũ int̾
cȩtera diceret: ego dñs in tẽpore eiꝰ subi¬
to faciã istud: confesti hoc qđ hic lectũ
habeat dum dm̃. s qͦd iuxta dispensatio¬
nẽ carnis assũptȩ dicat ea quȩ humilia st̃
A d quẽ psalmista iã dixerat. Dilexisti ius¬
ticiã & odisti iniqͥtatẽ. ꝓpt̾ea unx̃ te ds̃
ds tuus oleo leticiȩ p̃consortib tuis.
Quando enĩ consortes nominant᷑. natu¬
rã carnis intellige: qͣ ds̃ consortes sub¬
stantiȩ suȩ nos habet. & qͥa erat unctio
sp̃ualis & nequaꝗͣ humani corporis
sp̃uali & uirtute cęlesti: ut pauꝑtatẽ
conditionis humanȩ thesauro restr¬
rectionis rigaret ȩterno. captiuitatẽ
mentis auferret. cęcitatẽ illuminaret
gnimarũ beati inqͥens pauꝑes qr ur̃m¬

Expanded text:
Loquens supra de vocatione gentium et Ecclesiae confirmatione per prophetam Salvator, cum inter caetera diceret: Ego Dominus, in tempore ejus subito faciam istud , confestim hoc, quod hic lectum habeat Dominum Deum, sed quod juxta dispensationem carnis assumptae dicat ea quae humilia sunt. Ad quem Psalmista jam dixerat: Dilexisti justitiam et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo laetitiae prae consortibus tuis . Quando enim consortes nominantur, naturam carnis intellige, qua Deus consortes substantiae suae nos habet. Et quia erat unctio spiritalis, et nequaquam humani corporis, spiritalis et virtute coelesti, ut paupertatem conditionis humanae thesauro resurrectionis rigaret aeterno, captivitatem mentis auferret, caecitatem illuminaret animorum. Beati, inquiens, pauper
Abbreviated transcription (Latin):
isaiȩ ꝓpħȩ. Indiciũ quidẽ humilli¬
mȩ dispensationis est: qͣ ds int̾ homines
ministrare ñ ministrari uenerat qđ etiã
lectoris susciꝑe ñ dedignat᷑ officiũ s al¬
tiore ꝓuidentia lucase lectione & ex¬
planatione ꝓphȩ gesta dñi scripturus
inchoauit. ꝗuia scilicet onis ꝓphetiȩ scrip¬
tura ad ipsũ usq ꝑtingens ꝑ ipsũ nobis
apienda. &e in ipso consticerit a dimplen¬
da Unde & utrunq hoc in euangłii sui
serie manifestiꝰ explicat. cõposito priꝰ dic¬
to saluatoris. qm necesse est impleri õnia¬

Expanded text:
uidem humillimae dispensationis est, qua Deus inter homines ministrare, non ministrari venerat, quod etiam lectoris suscipere non dedignatur officium. Sed altiore providentia Lucas a lectione et explanatione prophetae gesta Domini scripturus inchoavit, quia scilicet omnis prophetiae Scriptura ad ipsum usque pertingens, per ipsum nobis aperienda, et in ipso constiterit adimplenda. Unde et utrumque hoc in Evangelii sui fine manifestius explicat, cum posito prius dicto Salvatoris: Quon
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatib habiti st̃: qͥa ꝓpemodũ naturale
ẽ ciues sẽꝑ ciuib inuidere. Non enĩ consi¬
derant p̾sentia uiri oꝑa. sed fragilẽ recor
dus ad maturã ętatem uenerint.
N ueritate dico uob̾. multȩ uiduȩ erant
Iin dieb heliȩ in isrł: quando clausũ est

Expanded text:
iti sunt. Quia propemodum naturale est cives semper civibus invidere. Non enim considerant praesentia viri opera, sed fragilem recorddus ad maturam aetatem venerint. In veritate dico vobis, multae viduae erant in diebus Eliae in Israel quando cl
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ueteris instrum̃ti popłs utroq uoca¬
bulo: noui aut̃ tantũ eccła nuncupatur
Quia uidelicet & peccora & in animȩ quȩq
res congregari in unũ possunt. conuoca¬
ri aut̃ ñ nꝰ ratione utentia possunt. Idõq
nouȩ grẽ popłm qͣsi maiori dignitate pre¬
ditũ. rectiꝰ conuocatũ in unitatẽ fidĩ qͣm
congregatũ dicere: id÷ ȩccłam quã sẏna
gogã nominare apłicis scriptorib & doc¬
torib uisũ:. Confluebant aut̃ die sab¬
bati in synagogis. ut iuxta qđ dñs p̾cepit.
uacate & uidete qm ego sũ ds̃. feriati mun¬
di negotus ad meditanda legis monita
quieto corde residerent. Cuiꝰ co die deuoti¬
onis agende hactenꝰ in ȩccła ꝑdurat indi
ciũ de utero nomu. in quo uniuersus ue¬
teris popłi statꝰ qͥd uidelicet offenso qͥd
ꝓpicio dõ meruerit continet᷑. Non nullis
in locis sabbatũ dicere consueuit. Alioqͥn
esset p̃positũ. ut priorib septimanȩ dieb
ꝓpħarũ dictis carminib morsi ultima

Expanded text:
oque vocabulo, Novi autem tantum Ecclesia nuncupatur. Quia videlicet et pecora, et inanimae quaeque res congregari in unum possunt, convocari autem non nisi ratione utentia possunt. Ideoque novae gratiae populum quasi majori dignitate praeditum, rectius convocatum in unitatem fidei, quam cogogam nominare apostolicis scriptoribus et doctoribus visum est. Confluebant vero die sabbati semper in synagogis ut juxta quod Dominus praecepit, Vacate et videte quoniam ego sum Deus , feriatis mundi negotiis ad meditanda legis monita quieto corde residerent. Cujus eo die devotionis agendae hactenus in Ecclesia perducat indicum Deuteronomii, in quo universus veteris populi status, quid videlicet offenso, quid propitio Deo meruit, continetur, nonnullis in locis sabbato dicere consuevit. Alioquin esset praeposterum, ut prioribus septimanae diebus prophetarum dictis carminibus Moysi ultimum
Abbreviated transcription (Latin):
psalmis de me: mox ipse subtunxit. Tc̃
apuit illis sensũ ut intelligerent scri¬
yturas. Surrerit gͥ legere iesus: ut
quos nouia signorũ oꝑatione ñ conuer¬
terat uel ꝓphetiȩ lectionis attestatione:
corrigeret Et ut reuoluit librũ::
inuenit locũ ubi scriptũ erat. Pulchre
librũ ꝓpħȩ clausũ accepit. sed reuolutũ
legit qr mysteriũ in carnationis suȩ

Expanded text:
psalmis de me ; mox et ipse subjunxit: Tunc aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas . Surrexit igitur legere Jesus, ut quos nova signorum operatione non converterat, vel propheticae lectionis attestatione corrigeret. Et ut revolvit librum, invenit locum ubi scriptum erat. Pulchre librum prophetae clausum accipit, sed revolutum legit, quia mysterium Incarnationis suae
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniũ ponã. cũ uenisset inqͥt in ga¬
lileã excepert̃ illũ galilei. cũ uidissent
onia qͣ fecit in ierosolimis in die festo No
primode uirtutib famã egressã & sic
doctrinã magnificatã esse comemorat.
uxta ordinẽ uidelicet quẽ ce in actib apło
rũ breuit̾ cõmendare curauit. quę
coepit isus facere & docere. Priꝰ enĩ face
re postea posuit docere: neqͥs doctor audi¬
torib sius quȩ nondũ factis ipse patrarit.
imꝑare p̾sumat. Et uenit natareth
ubi erat nutritꝰ. & intrauit scđ̾m consu¬
etudinẽ suã dit sabbati in synagoga. Sy

Expanded text:
venisset, inquit, in Galilaeam, exceperunt eum Galilaei, cum vidissent omnia quae fecit in Jerosolymis in die festo . Nprimo de virtutibus famam egressam, et sic doctrinam magnificatam esse commemorat. Juxta ordinem, videlicet, qulorum breviter commendare curavit: Quae coepit Jesus facere et docere . Prius enim facere, et postea posuit docere, ne quis doctor auditoribus suis quae nondum factis ipse patravit, imperare praesumat. Et venit Nazareth ubi erat nutritus, et intravit secundum consuetudinem suam die
Abbreviated transcription (Latin):
miebat. in cuiꝰ ditione & anima recepta
uiuebat: & caro resuscitanda quiescebat
Unde mos xp̃ianꝰ obtinuit ut mortui qͥ
resurrecturi ẽẽ ñ dubitant᷑ dormien¬
re uos de dormientib. ut ñ contristemi¬
ni sic̃ & cȩteri qͥ spẽ ñ habent. Sed & in
parte allegoriȩ cũ anima quȩ peccaue¬
rit ipsa moriat᷑ tam̃ ea qͦ resuscitari
a xp̃o meruerit: nob qͥdẽ mortua fuis¬
se sed ei obdormisse dici pocest. E⁊ de¬
ridebant eũ scientes qr mortua esset.
Quia uerbũ resuscitantis deridere quã
credere malebant merito foras excludunt᷑
indigni qͥ miraculũ resurgentis uiderent.
pse aut̾ tenens manũ eiꝰ clamauit di¬
cens Puella surge. In marco scriptũ est.
dit illi: Tabithacumi qđ interp̃tat᷑ puel¬
la tͥ dico surge & confestĩ surrexit. ubi
diligens lector inquirat. quare uerax
euangłista dictũ saluatoris exponens.
int̾posuerit de suo t dico cũ in syro ser¬

Expanded text:
miebat, in cujus ditione et anima recepta miebat, in cujus ditione et anima recepta vivebat, et caro resuscitanda quiescebat. Unde mos Christianus obtinuit, ut mortui, qui resurrecturi esse non dubitantur, dormienres, de dormientibus, ut non contristemini, sicut et caeteri, qui spem non habent . Sed et in parte allegoriae, cum anima, quae peccaverit, ipsa moriatur, tamen ea, quae suscitari Christo meruerit, nobis quidem mortua fuisse, sed ei obdormisse dici potest. Et deridebant eum, scientes, quia mortua esset. Quia verbum resuscitantis deridere quam credere malebant, merito foras excluduntur, indigni qui miraculum resurgentis viderent. Ipse autem tenens manum ejus, clamavit dicens: Puella, surge. In Marco scriptum est: Ait illi: Tabitha cumi, quod est interpretatum, Puella, tibi dico surge; et confestim surrexit . Ubi diligens lector inquirat, quare verax Evangelista dictum Salvatoris exponens, interposuerit de suo, tibi dico, cum in Syro ser
Abbreviated transcription (Latin):
erit. Et cũ ꝑuenisset domũ: ñ ꝑmi¬
sit intrare secũ quẽpia nͥ petrum. ia¬
cobũ & ioħem. & patrẽ & matrẽ ꝓuellȩ.
Supra publice uiduȩ filiꝰ suscitat᷑: hic
remouent᷑ plures arbitri. Puto gͦ qđ in
eo quoq pictas ibi dñi declaret᷑. qr uidu¬
a mater unici ñ patiebat᷑ moras. & idõ
ne amplius afficeret᷑ maturitas ad¬
dit᷑. Est etiã forma sapientiȩ in uiduȩ
filio cito eccła crediturã. in archisyna¬
gogi filia credituros quidẽ uideos. sed
ex plurib pauciores. Elebant aut᷑
om̃s. & plangebant illã. Nunqͥd possunt
inqt filu sponsi lugere. quã diucũ il¬
lis ÷ sponsus : Uenient aũt diescũ aufe¬
ret᷑ ab eis sponsus. & tc̃ ieiunabunt. Igit᷑
sy nagoga qr sponsi lȩticiã qͣ uiuere pos¬
sit amisit qͣsi int̃ plangentes mortua
lacens. ne hoc qͥde ipsũ qͣre plangat᷑ in¬
telligit. M⁊ ille dix̃. Nolut flerẽ ñ est
mortua sed dormit. Hominib: mortua¬
erat. qͥ suscitare nequiuerant. Dõ dor¬

Expanded text:
enisset domum, non permisit intrare secum quemquam, nisi Petrum, Jacobum et Joannem, et patrem et matrem puellae. Supra publice viduae filius suscitatur, hic removentur plures arbitri. Puto ergo, quod in eo quoque pietas ibi Domini declaretur, quia vidua mater unici non patiebatur moras, et ideo, ne amplius afficeretur, maturitas additur. Est etiam forma sapientiae, in viduae filio cito Ecclesiam credituram, in archisynagogi filia credituros quidem Judaeos, sed ex pluribus pauciores. Flebant autem omnes, et plangebant illam. Nunquid possunt inquit filii sponsi lugere, quandiu cum illis est sponsus? Venient autem dies, cum auferetur ab eis sponsus, et tunc jejunabunt. Igitur synagoga, quia sponsi laetitiam, qua vivere posset, amisit, quasi inter plangentes mortua jacens, ne hoc quidem ipsum, quare plangatur, intelligit. At ille dixit: Nolite flere. Non est mortua, sed dormit. Hominibus mortua, qui suscitare nequiverant, Deo dor
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Siue excutit᷑ puluis ut nichil ab
eis accipiant ne ad uͥctũ quidẽ necessa¬
riũ qͥ euangłiũ sp̃uerint Allegoricȩ
aut̃ qͥ uerbo humilit̾ intendunt. si qͦb
ut homines t̾renȩ leuitatis neuis obscu¬
rant᷑ ꝑ ea mox quȩ recipiunt euangłicȩ¬
pͣdicationis uestigia purgant᷑. Qui u̾ero
ꝑfidia uel neglegentia uel e̾tiã studio
contẽnunt: hors uitanda cõmunio. fu¬
gienda sẏnagoga censet᷑. excutiendꝰ pe¬
dũ puluis. ne gestis in anib & pulueri
cõparandis. m̃tis castȩ uestigiũ polluat᷑.
Egressi aut̾ circũibant ꝑ castella. euan

Expanded text:
rit. Sive excutitur pulvis, ut nihil ab rit. Sive excutitur pulvis, ut nihil ab eis accipiant, ne ad victum quidem necessarium, qui Evangelium spreverint. Allegorice autem, qui verbo humiliter intendunt, si quibus, ut homines terrenae levitatis naevis obscurantur, per ea mox, quae recipiunt Evangpraedicationis vestigia, purgantur; qui vero perfidia vel negligentia vel etiam studio contemnunt, horum vitanda communio, fugienda synagoga censetur. Excutiendus pedum pulvis, ne gestis inanibus et pulveri comparandis mentis castae vestigium polluatur. « Egressi autem circuibant per castella, eva
Abbreviated transcription (Latin):
dere uestim̃tũ. Non qͦ in locis scithiȩ &
glaciali niue rigentib una qͥs tunica
debeat esse contentꝰ. sed qͦ in tunicaues¬
tim̃tũ intelligamꝰ. ne alio uestiti: aliud
nob̾ futurorum timore seruemus.
Et in quãcunq domũ intraueritis ibi
manete & inde ne exeatis. Dat constan¬
diȩ generale mandatũ ut hospitalis ne¬
cȩssitudinis iura custodiant. alienũ a
p̃dicatore regni cęlestis astruens cursi¬
tare ꝑ domos & inuiolabilis hospitu
iura mutare. Nec otiose scđm matheũ
domꝰ qͣm ingrediunt᷑ apłi legenda de¬
cernit᷑. ut mutandi hospitu necessitu¬
dinisq uiolandȩ causa ñ suppetat.
Et qͥ cunq ñ recepint uos: exeuntes
de illa ciuitate. etiã puluere᷑ pedũ ur̃o¬
rũ excuate in testimoniũ supͣ illos.
Puluis excutit᷑ de pedib in testimoni¬
ũ laboris sui qđ ingressi sint in ciuita¬
tẽ. & p̃dicatio apłica ad illos usq ꝑuene¬

Expanded text:
dere vestimentum. Non quod in locis Scythiae et dere vestimentum. Non quod in locis Scythiae et glaciali nive rigentibus una quis tunica debeat esse contentus, sed quod in tunica, vestimentum intelligamus, ne alio vestiti, aliud nobis futurorum timore servemus. Et in quamcunque domum intraveritis, ibi manete, et inde ne exeatis. Dat constantiae generale mandatum, ut hospitalis necessitudinis jura custodiant, alienum a praedicatore regni coelestis astruens cursitare per domos, et inviolabilis hospitii jura mutare. Nec otiose secundum Matthaeum domus, quam ingrediantur apostoli legenda decernitur, ut mutandi hospitii necessitudinisque violandae causa non suppetat. Et quicunque non receperint vos, exeuntes de civitate illa, etiam pulverem pedum vestrorum excutite in testimonium supra illos. Pulvis excutitur de pedibus in testimonium laboris sui, quod ingressi sint in civitatem, et praedicatio apostolica ad illos usque pervene
Abbreviated transcription (Latin):
rent neq portarent huic uitȩ necessa¬
ria nec magna nec minima. Idõ posuit
nec uirgã ostendens a fidelib sius oĩa
deberi ministris suis nulla suꝑflua
requirentib. Ac ꝑ hoc addendo. dignꝰ est
enĩ oꝑariꝰ cibo sud. ꝓrsus aꝑuit & illus¬
testatẽ iirgȩ nomine signaficaut. dum
dixͦ ne qͥd tollerent in uiã nͥ uirgã tantũ
Ut intelligat᷑ qr ꝑ potestatẽ a dño accep¬
tã quȩ uirgȩ nomine significata ẽ: etiã
qͣ ñ portantur ñ deerunt. Hoc & de dua¬
b tunicis intelligendũ ẽ: ne qͥsꝗͣ eor&
pret̾ eã qͣm esset indutꝰ aliã portandã
putaret sollicitꝰ ne opus c̾e̾t. cũ ex illa
potestate possit accipe. Qđ uͦ scđm mar
cũ ñ portari uel haberi duas tunicas
sed expressiꝰ indui ꝓhibet dicens & ne in¬
duerent᷑ duab tunicis. qͥd eos monet nͥ
ñ duplicit᷑ sed sĩplicit᷑ ambulare:: Alit̃.
n duab tunicis uidet᷑ mͥ duplex osten¬

Expanded text:
rent neque portarent huic uitae necessarent neque portarent huic uitae necessaria nec magna nec minima. ideo posuit: nec uirgam, ostendens a fidelibus suis omnia deberi ministris suis nulla superflua requirentibus. ac per hoc addendo: dignus est enim operarius cibo suo, prorsus aperuit et inluse significavit, cum dixit, nequid tollerent in via nisi virgam tantum, ut intelligatur quia potestate a Domino accepta, quae virgae nomine significata est, etiam quae non portantur non deerunt. Hoc et de duabus tunicis intelligendum est, ne quisquam eorum praeter eam quam esset indutus, aliam portandam putaret sollicitus: ne opus esset, cum ex illa potestate possit accipere. Quod vercum non portari vel haberi duas tunicas, sed expressius indui prohibet, dicens: Et ne induerentur duabus tunicis : quid eos monet, nisi non dupliciter, sed simpliciter ambulare? Aliter. In duabus tunicis, vident mihi duplex osten
Abbreviated transcription (Latin):
cipiendũ ÷ a dño apłis dictũ. & ut nec
uirgã ferrent: & ut ñ nͥ uirgã ferrent.
Cũ enĩ scđm matheũ diceret eis. nolite
possidere aurũ neq argentũ & cgtera:
continuo subiecit. Dignꝰ ÷ enĩ oꝑarius
cibo suo. Ubi satis ostendit. cur eos hȩc
possidere acferre noluerit. Non qͦ neces¬
saria ñ sint sustentationi huiꝰ uitȩ. sed
qr sic eos mittebat: ut eis hȩc deberi
monstraret ab illis. qͥb euangłiũ creden¬
tib annunciarent. Claret aut̃ hȩc ñ ita
p̃cepisse dñm tanꝗͣ euangłistȩ uiuere
aliunde ñ debeant. quã eis p̃bentib qͥb
suarũ laborib transigebat. ne cuiquã
gͣuis cet sed potestatẽ dedisse: in qͣ sibi
scirent ista deberi. Cũ aut̃ a dño aliquid
imꝑat᷑ n fiat. in oboedientiȩ culpa est.
ũ hȩc potestas dat᷑. licet cuiq ñ uti. & tan¬
qͣm de suo iure cedere. Hoc gͦ ordinans¬
głiũ annunciant de euangłio uiuere.
illa apłis loquebat᷑. ut securi nͦ posside¬

Expanded text:
 apostolis dictum: et, ut nec virgam ferrent: et, ut non nisi virgam ferrent. Cum enim secundum Matthaeum diceret eis : « Nolite possidere aurum et argentum, » etc., continuo subjecit: « Dignus est enim operarius cibo suo. » Unde satis ostendit cur eos haec possidere ac ferre noluerit, non quod necessaria non sunt sustentationi hujus vitae, sed quia sic eos mittebat, ut eis haec deberi monstraret ab illis, quibus Evangelium credentibus annuntiarent. Claret autem hoc non ita praecepisse Dominum, tanquam Evangelistae vivere aliunde non debeant, quam eis praebentibus, suarum laboribus transigebat, ne cuiquam granis esset — sed potestatem dedisse, in qua scirent sibi ista deberi. cum autem a domino aliquid imperatur, nisi fiat, inoboedientiae culpa est. cum autem potestas datur, licet cuique non uti et tamquam de suo iure cedere. haec ergo domgelium annuntiant de euangelio uiuere, illa apostolis loquebatur, ut securi non posside
Abbreviated transcription (Latin):
dedit illis uirtutẽ & pocestatẽ super
õnia demonia: & ut languores cu¬
rarent. Et misit illos p̃dicare regnũ dĩ
& sanare infirmos. Concessa pͥm̾ũ potes¬
tate signoꝵ. misit p̃dicare regnũ dĩ. ut
ꝓmissors̃ magnitudini attestaret᷑ etiã
magnitudo fãctor. fidẽq uerbdaret
uirtus ostensa. & noua facerent qͥ noua
p̃dicarent. Unde nc̃ qͦq cũ fideliũ nu¬

Expanded text:
statem super omnia daemonia, et ut languores curarent. Et misit illos praedicare regnum Dei, et sanare infirmos. Concessa primum potestate signorum, misit praedicare regnum Dei ut promissorum magnitudini attestaretur etiam magnitudo factorum, fidemque verbis daret virtus ostensa, et nova facerent, qui nova praedicarent. Unde nunc quoque, cum fideliu
Abbreviated transcription (Latin):
sed de se nouit exire. Non gͦ latet eũ qui
fimbriã tetigerit. id ÷ in carnationis¬
eiꝰ mĩ steria donec admaiora capienda
ꝑueniat ꝑ fecte amando crediderit.
Et ipse dix̃ illi. filia. fides tuate sal¬
uã fecit uade in pace. Idõ filia qr fides
te saluã fecit. Nec dix̃ fides te saluã factu¬
ra ÷ sed saluã fecit. in eo enĩ qđ credidis¬
ti iã salua facta es. Adhuc eo loquen¬
uexare illũ. Saluata a ꝓfluuio sangui¬
nis muliere. mox filia principis mortu¬
a nunciat᷑. Quia dũ ȩccła a uitiorũ labe
mundata & obfidei meritũ filia ÷ cog¬
nominata: continuo synagoga ꝑfidiȩ
simul inuidieq lȩto soluta est ꝑfidiȩ
quidẽ qr in xp̃o credere noluit inuidi
ȩ uͦ qr eccłã credidisse doluit. Scriptũ
÷ enĩ in actib apłors. Sequenti autem
sabbato pene uniuersa ciuitas conuenit
audire uerbũ dñi. Uidentes aũt turbas
iudei repleti st̃ zelo. & contra dicebant

Expanded text:
em de me exisse, etc. Non ergo latet cum qui fimbriam tetigerit; id est, incarnationis mysteria donec ad majora capienda perveniat perfecte amando crediderit. At ipse dixit illi: Filia, fides tua te salvam fecit: vade in pace. Ideo filia, quia fides tua te salvam fecit. Nec dixit Fides tua te salvam factura est, sed salvam fecit. In eo enim quod credidisti, jam salva facta es. Adhuc eo loquenvexare illum. Salvata a profluvio sanguinis muliere, mox filia principis mortua nuntiatur, quia dum Ecclesia a vitiorum labe mundata et ob fidei meritum, filia est cognominata. Continuo Synagoga perfidiae simul invidiaeque letho soluta est; perfidiae quidem, quia in Christo credere noluit: invidi Ecclesiam credidisse doluit. Scriptum est enim in actibus Apostolorum: Sequenti autem Sabbato, pene universa civitas convenit audire verbum Domini. Videntes autem turbas Judaei repleti sunt zelo, et co
Abbreviated transcription (Latin):
moyses intelligit᷑. Vnde bene iairus. id ÷
illuminans siue illuminatꝰ uocatur.
Quia qͥ accepit uerba uitȩ dare nob̾ ox
ꝑ hȩc cȩteros illuminat. & ipse a spũ
scõ quo uitalia monita scribe & doce¬
re possit illuminat᷑. Et cecidit ad¬
pedes iħu: rogans eũ ut intraret in
domũ eiꝰ. Si caput xp̃i ds̃. pedes eiꝰ con¬
sequent̃ incarnatio qͣ terrã nr̃ȩ mor¬
talitatis tetigit accipiendi sunt Ceci¬
dit gͥ archisy nagogus ad pedes iħu: qr
legis latorcũ tota patrũ ꝓgenie xp̃m
in carne apparentẽ longe sibi digni¬
tatis gła p̃ferendũ esse cognouit illud¬

Expanded text:
e Jairus, id est illuminans, sive illuminatus, vocatur, quia accepit verba vitae dare nobis, et per haec caeteros illuminat, et ipse a Spiritu sancto, quo vitalia monita scribere vel docere posset, illuminatus est. Qui et in domum ejus. Si caput Christi Deus, pedes ejus consequenter incarnatio, qua terram nostrae mortalitatis tetigit, accipiendi sunt. Cecidit igitur archisynagogus ad pedes Jesu, qui legislator cum tota patrum progenie Christum in carne apparentem longe sibi dignitatis gloria praeferendum esse cognovit. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
Eait ad illos. Nichil tulerits in uia.
neq uirgã. neq perã. neq panẽ. neq
pecuniã. neq duas tunicas habeatis. So¬
let queri quomͦ matheus & lucas com¬
memorauerint dixisse dñm discipłis¬
ut ne uirgã ferrent. cũ dicat marcus.
& p̾cepit eis ne qͥd tollerent inuia. nͥ uir¬

Expanded text:
llos: Nihil tuleritis in via, neque virgam, neque peram, neque panem, neque pecuniam, neque duas tunicas habeatis. Solet quaeri quomodo Matthaeus et Lucas commemoraverint dixisse Dominum discipulis ne virgam ferrent, cum dicat Marcus, et praecepit eis, ne quid tollerent in via n
Abbreviated transcription (Latin):
÷ maledictꝰ ille qui aliena fraude de¬
ceptus . ẽ. Tam̃ quia ñ obseruauit man-¬
datũ dĩ. oꝑũ suoꝵ labore dã nacur.
Maledicit᷑ sane t̾ra. s inoꝑib peccatoris :
& maledicit᷑ donec resoluatur in t̾rã.
Idõ gͦ suscepit iħs carnẽ. ut maledictũ
carnis peccatricis aboleret. Et factus:
ꝓ nob̾ maledictũ. ut benedictio absor¬
beret maledictionẽ. in tegritas peccatũ.
indulgentia sententiã. uita in mortẽ.
Suscepit enĩ & mortẽ ut impleretur
sentencia. sacis fieret iudicato maledi¬
ctũ carnis peccatricis usq ad mortẽ.
Nic hil gͦ factũ : contra sententiã dĩ. cũ
sit diuinȩ conditio impleta sentenciȩ
Maledictũ enĩ usq ad mortẽ. post mor¬
tẽ gr̃a. Mortui gͦ scło sumus. qͥd adhuc
de scło decernimꝰ: Mortui sumꝰ cũ

Expanded text:
est maledictus iste qui aliena fraude deest maledictus iste qui aliena fraude deceptus est; tamen quia non seruauit mandatum dei, operum suorum labore damnatur - maledicitur sane terra, sed in operibus peccatoris - et maledicitur, donec resoluatur in terram. ideo ergo suscepit Iesus carnem, ut maledictum carnis peccatricis aboleret, et factus est pro nobis maledictum, ut benedictio absorberet maledictionem, integritas peccatum, indulgentia sententiam, uita mortem. suscepit enim et mortem, ut impleretur sententia, satisfieret iudicato: male dictum carnis peccatricis usque ad mortem. nihil ergo factum est contra sententiam dei, cum sit diuinae condicio impleta sententiae; maledictum enim usque ad mortem, post mortem gratia. mortui ergo saeculo sumus: quid adhuc de saeculo dec
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ut reuertam᷑ ad ꝓpositũ. qđ malici¬
am ds̃ repͥmendã interĩ qua abolen¬
dã putauerit. ait ad serpentẽ. Inimi
U bi in imiciciȩ sunt. discordia : nocen¬
diq studiũ. ubt nocendi studium:
ibi malicia ponitur Ergo discordia
int̾ serpentẽ & mulierẽ. discordia
maliciȩ sub est. Non⁊ gͦ sublata
ret quo noceat. & uenenũ suũ infundat.
Non gͦ ambulemus int̾renis. & serpens nob̾
nocere ñ poterit. Sumamꝰ euangłicum¬
calciam̃tũ quo uenenũ serpentis exclu¬
ditur. morsus eiꝰ hebetatur: ut simus
calciati pedes in euangłiũ. Et forcasse
idõ moyses iubetur soluere calcia m̃tũ
pedũ suoꝵ ut sumeret calciam̃tum
euangłii. uł qr ñ moy si id ÷ ñ ꝓpħis
s apłis prȩdicatio euangłĩ debebat᷑.
ea est quã supra diximꝰ dicta in serpen-¬
tem sententia. In hominẽ quoq euiꝰ¬
modi directa sit consideremꝰ Malec¬
dictus est ille qui auctor .ẽ. culpȩ s ñ

Expanded text:
Sed ut revertamur ad propositum, quod malitiSed ut revertamur ad propositum, quod malitiam Deus reprimendam interim, quam abolendam putaverit, ait ad serpentem: Et iniUbi inimicitiae sunt, ibi discordia est, nocendique studium: ubi nocendi studium, ibi malitia ponitur. Ergo discordia inter serpentem et mulierem discordiae malitia subest. Non est ergo sublata servet, quo noceat, et venenum suum infundat. Non ergo ambulemus in terrenis, et serpens nobis nocere non poterit. Sumamus Evangcalciamentum, quo uenenum serpentis excluditur, morsus eius hebetatur, ut simus calciati- pedes in euangelium. et fortasse ideo Moyses iubetur soluere calciamentum pedum suorum, ut sumeret calciamentum euangelii, uel quia non Moysi, id esstolis praedicatio euangelii debebatur. ea est, quam supra diximus, dicta in serpentem sententia: in hominem quoque cuiusmodi directa sit consideremus. maledictus est ille qui auctor est culpae, sed non
Abbreviated transcription (Latin):
& obstruentis auressuas. quȩ nꝰ exaudi¬
et uocẽ incantantiũ & uenefici q incan¬
tatur asapiente. ꝑ ropter hoc etiam
illud pulchre dictũ uidetur. quod
in libro ꝓpħico legimꝰ. uentrẽ meu
doleo. uentrem meũ doleo. qua ibi:
malicia. ubi debet ẽẽ innocencia. Et
illud plus laborat quod in nob̾ debet
esse tranquilliꝰ. acq id nequiciȩ uesti¬
giis ꝓculcatur. stimulatur unguib
ꝓcessu quodã imꝓbitatis incremento-¬
q contͣitur ubi est genitale seminariũ
posteritatis ȩtͣnȩ. Uid et᷑ qͥdẽ hoc ad id
ẽẽ. referendũ. qđ dolebat ꝑisse quos
creauit filios & suscepit. d multoma¬¬
gis qđ in uentre suo uerbi seminariũ
non habebat. idõ uentrẽ suũ dicit qͣsi
preciosissimũ. Preciosus enĩ m̃tis ute¬
rus est. in quo seda seges consiliorum
uerbi semine pullulare consueuit.
& uitȩ cotius solent atq uirtutũ ac
disciplinarũ quȩdã mẽbra formari.

Expanded text:
et obstruentis aures suas, quae non exaudiet obstruentis aures suas, quae non exaudiet vocem incantantium; et venefici, cum incantatur a sapiente . Propter hoc etiam illud pulchre dictum videtur, quod in libro prophetico legimus: Ventrem meum doleo, ventrem meum doleo ; quia ibi est malitia, ubi debet esse innocentia: et illud plus laborat, quod in nobis debet esse tranquillius: atque id nequitiae vestigiis proculcatur, stimulatur unguibus, processu quodam improbitatis, incrementoque concutitur, ubi est genitale seminarium posteritatis aeternae. Videtur quidem hoc ad id esse referendum, quod dolebat perisse quos creavit filios et suscepit, sed multo magis, quod in ventre suo verbi seminarium non habebat. Ideo ventrem suum dicit, quasi pretiosissimum. Pretiosus enim mentis uterus est, in quo fecunda seges consiliorum verbi semine pullulare consuevit, et vitae totius solent atque virtutum ac disciplinarum quaedam membra formari. 43.
Abbreviated transcription (Latin):
num. maledictio eiꝰ onerat᷑. Genꝰ autt̃
dã nationis ñ mors. s pena diuturna
Premenda enĩ fuit noxia conscͬentia &
ꝓterenda malicia. fraudulentũq se¬
cretũ tanquã adi facie relegandũ.
simul q ostendit᷑. qđ terrena malicia
sit quȩ int̾rã recuruet. deniq addidit.
& t̾rã edes om̃s dies uitȩ tuȩ. Desc ribi
quidẽ his natura serpentis uidetur.
sed magis om̃e maliciȩ uas describit᷑.
om̃is serpens imꝓbicatis qͥ in uentrẽ
se deicit. atq intra se uenenũ suũ
claudit. & intꝰ inpectore suo uoluit.
cogicationib suis lubricus & suꝑer
fraudes suas ambulans. suis dolis se ipse
implicans. mouens sẽꝑ atq exagitans sua
uenena cum cogicat. uentrem quoq
hoc: seminariũ cordis sui ꝓterens. Unde
pulchre dauid ait. Alienati sunt pec¬
catores ab utero. errauert̃ a uentre. lo¬
cuti st̃ falsa. Furor illis seđ̾m simili
tudinẽ serpentis. sicut aspidis surde

Expanded text:
nium maledictio eius oneratur. genus autem nium maledictio eius oneratur. genus autem damnationis non mors, sed poena diuturna bis. premenda enim fuit noxia conscientia et proterenda malitia fraudulentumque secretum tamquam a dei facie relegandum; simul ostenditur quod terrena malitia sit quae in terram recuruet. denique addidit: e t terram edes omnes dies uitae tuae. Describi quidem his natura serpentis uidetur, sed magis omne malitiae uas describitur, omnis serpens inprobitatis, qui in uentrem se deicit atque intra se uenenum suum claudit et intus in pectore suo uoluit, cogitationibus suis lubricus et super fraudes suas ambulans, suis dolis se ipse inplicans, mouens semper atque exagitans sua uenena, cum cogitat, uentrem quoque, hoc est seminarium cordis sui proterens. unde pulchre Dauid ait: alienati sunt peccatores ab utero, errauerunt a uentre, locuti studinem serpentis, sicut aspidis surdae
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ. Uidebã sachanã sicut fulgur ca-¬
dentẽ de cęlo. Non fulgur inquit
s sicut fulgur. qr suũ lum̃ amisit.
qđ habebat ante quã tibi cuũ lum̃
uellet auferre. Uerũ forte dicas.
qr cde saluatore legimꝰ. qͥa sicut ful.¬
gur choruscans de subcęlo. ita eric
& aduentꝰ filii hominis. Beneͤ hic sicut
recepisti qđ amiseras. Non enĩ ita circa
illũ. sicut circa te soluta. ẽ. sententia
Nam xp̃i grã quȩ cͥ resoluit. illũ astrin¬
xit. Manet enĩ male dictio directa
in serpentẽ ꝓpt̾ tuã deceptionẽ. Sic
enĩ dictu᷑ ad eũ. Maledictus tu abom̃ib
pecorib t̾rȩ. Om̃iũ enĩ cõmunis inimicꝰ
est qui fuit hostis bonoꝵ. & ꝓ his dãnat᷑
quos adhuc ñleserat. qm̃ qui homine̾
lesit. cui illa subiecta sunt omĩa. lesit
om̃ia. Cõmunẽ & enĩ lege̾ soluit: quia
ipse homini cũ cȩteris subditus est.
do cõmuni odio atq execratione om¬

Expanded text:
enim: uidebam Satanan sicut fulgur caenim: uidebam Satanan sicut fulgur cadentem de caelo. non fulgur inquit, sed sicut fulgur, quia suum lumen amisit, quod habebat, antequam tibi tuum lumen uellet auferre. uerum forte dicas quae de saluatore legimus quia sicut fulgur coruscans desub caelo ita erit et aduentus filii hominis. bene et hic sicut recepisti quod amiseras. non enim ita circa illum sicut circa te soluta est sententia; nam Christi gratia, quae te resoluit, illum adstrinxit; manet enim maledictio directa in serpentem propter tuam deceptionem. sic enim dictum est ad eum: maledictus tu ab omnibus pecoribus terrae. omnium enim communis inimicus est qui fuit hostis bonorum et pro iis damnatur quos adhuc non laeserat, quoniam qui hominem laesit, cui illa subiecta omnia sunt, laesit omnia. communem etenim legem soluit, quia ipse homini cum ceteris subditus est. ideo communi odio atque execratione om
Abbreviated transcription (Latin):
centia. Itaq malicia qm illic locũ non
habet. hic circũit. hic seuit. seq effundit.
ñ mundano illo mersa diluuio. ñ sodomi¬
tano exusta incendio. Deniq grauiꝰ postea
in seminariis pullu lauit. usq inidipsũ
parricidales ac sacrilegas iniciens manꝰ
uniuersorũ auctorẽ salutis. Lex factũ
dãnat. ñ aufert maliciam. Ipse dñs iħs
peccatũ donauit. auctorẽ eiꝰ distulit.
ut esset ꝑque iusti ꝓbarent᷑. Et enĩ qr
malũ ds ñ fecit. & nequicia diaboli in¬
seruit: uin dictã ds̃ distulit. ut abhis
ipsis quos deceperat diabolus uinceret᷑.
Exerrentur gͦ decepti. ut & preciũ luant
facilitatis. & sumant studia uirtutis.
industriam cautionis. Unde ait. Estote
astuti ut serpentes. Quare sic̃ serpentes:
t & ille spolietur suo. & qui alios exue¬
re uoluit. amittat quȩ sunc ipsius.
ñ uenena s merica naturȩ. Deniq
deicitur ille cũ tuascenderis. Sciptũ ÷

Expanded text:
centia. itaque malitia, quoniam illic locum non centia. itaque malitia, quoniam illic locum non habet, hic circuit, hic saeuit seque effundit, non mundano illo mersa diluuio, non Sodomitano exusta incendio. denique grauius postea in seminariis pullulauit usque in ipsum parricidales ac sacrilegas iniciens manus uniuersorum auctorem salutis. lex factum damnat, non aufert malitiam. ipse dominus Iesus peccatum damnauit, auctorem eius distulit, ut esset per quem iusti probarentur. etenim quia malum deus non fecit et nequitia diaboli inseruit, uindictam deus distulit, ut ab his ipsis quos deceperat diabolus uinceretur. exercentur ergo decepti, ut et pretium luant facilitatis et sumant studia uirtutis, industriam cautionis. unde ait: estote astuti ut serpentes. quare sicut serpentes? ut et ille spolietur suo et qui alios exuere uoluit amittat quae sunt ipsius non uenena, sed merita naturae. denique deicitur ille, cum tu ascenderis. scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
sunt mundi istiꝰ qͥ nob̾ uarios ingerit
dolores. Exinanit cũ repleuerit. cũ
ex inaniuerit replet. Et hȩc omĩa ina-¬
nia & uacua. inquib null us solidita
tis fructus. Mortuuis est diues & nichil
habet. quia ñ÷ indõ diues. & ideo insi¬
piens. qr sapientia cultura . ẽ. dĩ. abstinere
autẽ a malis disciplina :. Quis gͦ ñ fugiat
maliciȩ locũ. officinã imꝓbitatis. quȩ
interire nesciat: Deniq ñ ociose signũ
positũ est supra cain ne quis eũ occide¬
ret. ut significaretur qđ ñ extinguat᷑
& auferat᷑ e t̾ris malicia. Timebat cain
ne occideretur. quia nesciebat fugere.
Augetur enĩ & cumulat᷑ ipso usu malicia.
& est sine moderatione. sine fine. dolo &
fraude decernens. quȩ factis suis ꝓditur
& sanguine ꝑemptoꝵ. sicut & cain ꝓditꝰ :
Uersatur itaq int̾ris malicia. atq istic
errat. & idõ rogamꝰ uoluntatẽ dĩ fieri
int̾ris sicut & in cęlis. ut & hic sit in no-¬

Expanded text:
sint mundi istius. qui nobis uarios iniungit sint mundi istius. qui nobis uarios iniungit dolores, exinanit cum repleuerit, cum exinaniuerit replet. et haec omnia inania et uacua, in quibus nullus solidus est fructus. mortuus est diues et nihil habet, quia non est in deum diues, et ideo insipiens, quia sapientia cultura est dei, abstinere autem a malis disciplina est. Quis ergo non fugiat malitiae locum, officinam iuprobitatis, quae interire nesciat? denique non otiose signum positum est supra Cain, ne quis eum occideret, ut significaretur quod non extinguatur et auferatur a terris malitia. timebat Cain, ne occideretur, quia fugere nesciebat. augetur enim et cumulatur ipso usu malitia et est sine moderatione, sine fine, dolo et fraude decernens, quae factis suis proditur et sanguine peremptorum, sicut et Cain proditus est. uersatur itaque in terris malitia atque istic errat, et ideo rogamus uoluntatem dei fieri in terris sicut et in caelis, ut et hic sit inno