comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nolle infelicitatem ita nolle iniquitatẽ sc̃ꝑ habitura sunt
sedordo p̃termittendus non fuit in quo ds̃ uoluit ostendere
quãbonũ sit animal rationale qđ &ic̃ ñ peccare possa quã uis
sic melius qđ peccare ñ possit sicut minor fuit in mortalitas sedtam̃
fuit inqua poss& &iã ñ mori. quã uis maior futura sit inqua ñ
ritũ : quã uissine gratia nec tuncillũ meritũ esse potuis s&:
ia &si peccatũ in soloerat libero arbitrio constitutũ ñ ta men
iusticiȩ r&inende sufficiebat liberũ arbitriũ nisi participatione
in mutabilis bonidiuinũ adiutoriũ p̃ber&: sicut enĩ mori ẽ in homi¬
nis potestate cũ uelit nemo ẽ enĩ qͥ ñ seipsũ ut nihil aliud dicã uł non
uescendo possit occidere adtenendã uero uitã uolunas ñ sat ẽsi
adiutoria siue clim̃torũ siue quorũ cũq ut aminũ desintsicho¬
mo in para drso ad se occidendũ relinquendo iustitiã . idoneus¬

Expanded text:
nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo praetermittendus non fuit, in quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal rationale quod etiam non peccare possit, quamvis sit melius quod peccare non possit: sicut minor fuit immortalitas, sed tamen fuit, in qua posset etiam non mori, quamvis major futura sit in qua non meritum: quamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset. Quia etsi peccatum in solo erat libero arbitrio constitutum, tamen justitiae retinendae non sufficiebat liberum arbitrium, nisi participatione nim mori est in hominis potestate cum velit, nemo est enim qui non seipsum, ut nihil aliud dicam, vel non vescendo possit occidere: ad tenendam vero vitam voluntas non sat est, si adjutoria sive alimentorum, sive quorumcunque tutaminum desint. Sic homo in parad
Abbreviated transcription (Latin):
ua propter &ic̃ primũ hominem ds̃ in ea sedute qua
conditus erat custodire uoluiss& eumque oportu¬
no tẽpore post genitos filios sine int̃posione mortis ad me¬
liora ꝑducere ubii am nonsolũ peccatũ committere sec
uoluntatem poss& habere peccandi sicdꝑmanendũ sinepaat
Adhoc potius ppancuit uoluntatẽ suã ut bene ipse facero
&iã demale faciente. acsic homines uoluntate mala ñ eua¬
cuaretur sed nihil hominus implere tur omni potentis¬
bona : sic enĩ oportebat prius hominẽ fieri ut & bene uelle pos¬
sit & male nec gratis sibene Nec in pune simale: postea uero¬
sic erit. ut male uelle non possit. nec ideo carebit libero arbi¬
trio multo quippe liberius erit arbitriũ. quod omni no non
poterit serui repeccato: neque enĩ culpanda ẽ uoluntas
aut uoluntas non ẽ . aut libera dicenda ñ est. quabeati esse
sic uolumus ut et̃ miseri non solũ noli mus: sed nequaquã
prorsus uelle possimus. Sicut ergo cnim & nrã &iã nunc

Expanded text:
uapropter etiam primum hominem Deus in ea salute in qua conditus erat, custodire voluisset, eumque opportuno tempore post genitos filios sine interpositione mortis ad meliora perducere, ubi jam non solum peccatum non committere, sed nec voluntatem posset habere peccandi, si ad permanendad hoc potius praeparavit voluntatem suam, ut bene ipse faceret etiam de male faciente, ac sic hominis voluntate mala non evacuaretur, sed nihilominus impleretur omnibona. Sic enim oportebat prius hominem fieri, ut et bene velle posset et male; nec gratis, si bene; nec isic erit, ut male velle non possit; nec ideo libero carebit arbitrio. Multo quippe liberius erit arbitrium, quod omnino non poterit servire peccato. Neque enim culpanda est voluntas, aut voluntas non est, aut libera dicenda non est, qua beati esse sic volumus, ut esse miseri non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. Sicut ergo anima nostra etiam nunc
Abbreviated transcription (Latin):
r&ꝰ & demons trar& homini quã longe adõ recesserat. cũ ꝑincar¬
natũ dm̃ reuocar& & exemplũ oboedientiȩ ꝑ hominẽ dm̃ con¬
tumaci homini p̃ber&ꝰ &unigento suscipiente formã serui
quȩ nibil ante meruerat fons gratiȩ pander&ꝰ carnis&iã re¬
surrectio redemptis ꝓmissa in ipsoredemtore p̃monstraretꝰ
& ꝑ eadẽ naturã quã se decepisse la&abatꝰ diabolus uinceretꝰ¬

Expanded text:
retur, et demonstrarretur, et demonstrarnatum Deum revocaretur, et exemplum obedientiae per hominem Deum contumaci homini praeberetur; et Unigenito suscipiente formam servi, quae nihil ante meruerat, fons gratiae panderetur; et carnis etiam resurrectio redemptis promissa in ipso Redemptore praemonstraretur; et per eamdem naturam quam se decepisse laetabatur, diabolus vinceret
Abbreviated transcription (Latin):
sũ sed ꝑsolãdi gratiã quae infidexpĩposita ẽ liberat ut uolunas
te merces ẽ operũ bonorũ gratiã di appellat apostolus. stipen
stipen diũ peccati mors. ut mortẽ peccato ñ in merito in latã sed
debitũ demonstrar&. gratia uero nisi gratis ẽ. gratiañ est Inelli¬
gendũ ẽ. igitꝰ &iã ipsa hominis bona merita eẽ dimunera
anere in ea rectitudine.
utrũ lib& horũ elegiss& dĩ uolunas fieraa Aut aicc̃ abillo autcer¬
tedeillo: ꝓ inde qͥa suã maluit facere qua di deillo facta ẽ uo
luntas di qͥ exeadẽ massa ꝑditionis que deillius stirpe ꝓflux̃
moglori& in homine acꝑ hoc nec in se. nã neq:ꝑ ipsũ libera re
erat Cũ uero genus humanũ peccata longe separauer̃ adõ
ꝑmediatorẽ quisolꝰ sine peccato natus ẽ & uixit occisus ẽ re¬
conciliari nos oportebat dõ usque ad carnis resurrectionẽ inui¬
tã a&nã ut humana suꝑbia ꝑ humilitatẽ dĩ argur& ac sana¬

Expanded text:
sed per solam Dei gratiam, quae in fide Christi posita est, liberatur; ut voluntas te merces est operum bonorum, gratiam Dei appellat Apostolus: Stipendium Stipendium peccati mors; ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam demonstraret. Gratia vero nisi gratis est, gratia non est. Intelligendum est igitur etiam ipsa hominis bona merita esse Dei munera; manere in ea rectitudine pUtrum libet horum elegisset, Dei voluntas fieret, aut etiam ab illo, aut certe de illo. Proinde quia suam mquam Dei; cum ex eadem massa perditionis, quae de illius stirpe profluxmo glorietur in homine, ac per hoc, nec in se. » CAPUT VII. Deerat. Cum vero genus humanum peccata longe separaverunt a Deo, per Mediatorem, qui solus sine peccato natus est, vixit, occisus est, reconciliari nos oportebat Deo usque ad carnis resurrectionem in vitam aeternam: ut humana superbia per humilitatem Dei argueretur ac sana
Abbreviated transcription (Latin):
uult miser siue ꝑ iudiciũ quẽ uult obdurat. neq in ique
aliquid facit. pec nisi uolens quic quã facit : & omnia
quaecũq uult facit. Ac ꝑ hoccũ audimus & insacris lit¬
teris legimus qđ uelit omnes homines saluos fieri: Ñ tam̃
ugare sed ita in telligere qđ scriptũ ẽ: qui uult. omnes hom¬
nes saluos fieri. tã quã dicer&ꝰ nullũ bominũ fieri seduũ
dus ut uelit. qđ necesse est fierisi uoluerit. Deorando do¬
quippe agebat. apostolus. ut hoc dicer&. sic enĩ intellege

Expanded text:
quem vult obduret, nec inique aliquid facit, nec nisi volens quidquam facit, et omnia quaecunque vult, facit. Ac per hoc cum audimus, et in sacris litteris legimus, quod velit omnes homines salvos fieri, quamvis gare, sed ita intelligere quod scriptum est: Qui omnes homines vult salvos fieri, tanquam diceretur, nullum hominem fndus ut velit, quia necesse est fieri si voluerit. De orando quippe Deo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Sic enim intellig
Abbreviated transcription (Latin):
ã ds̃ quasdã uoluntatessuas uti que bonas impl&
ꝑmalorũ hominum uoluntates malas. sicut ꝑiudȩos maliuo
occidiuenerat dicer&ur : quã bone apparebant uolunta¬
tespiorũ fidelium. quinolebant a postolũ pculũ hierusalẽ
ꝑgere. ne ibi pater&ur mala quȩ agabꝰ ꝓph&a pnredixe¬
rat & tamen ds̃ haec illũ pati uolebat. propt̃ adnuncian¬
dã fidem xpĩ xeque istã bonã uoluntatem suã impleuit
ꝑxp̃i anorũ uolunta tesbonas. sed periudaorũ malas :
& ad eum pocius ꝑtinebant. quinolebant quod uolebat
quã illi ꝑ quos uolentes factũ est quod uolebat. quia idipsũ
quidẽ sed ipse ꝑeos bona illi autẽ malauoluntate fecer̃:¬

Expanded text:
am Deus quasdam voluntates suas, utique bonas implet per malorum hominum voluntates malas: sicut per Judaeos maleoccidi venerat diceretur . Quam bonae apparebant voluntates piorum fidelium, qui nolebant apostolum Paulum Jerusalem pergere, ne ibi pateretur mala, quae Agabus propheta praedixerat ? et tamen Deus haec illum pati volebat pro annuntianda fper Christianorum voluntates bonas, sed per Judaeorum malas: et ad eum potius pertinebant qui nolebant quod volebat, quam illi per quos volentes factum est quod volebat; quia idipsum quidem, sed ipse per eos bona, illi autem mala voluntate fecer
Abbreviated transcription (Latin):
rentis dĩ sed uolentis est hominis quia idmiseri cordia dĩ
sola non in pla  porrosi nullus dicere xp̃ĩ anus aud&
Non miserentis dĩ sed uolentis ẽ hominis. nene a postolo
a pertissime contradicat restat ut propterea recte dic¬
tum intellegatur. non uolentis Neque currentis. sed mi¬
serentis ẽ dĩ. ut totum d&urdõ qui bominis uoluntatem¬
bonã & proceparat  adiuuandam & cdiuuat prte¬
paratã. Praecedit enimbona uoluntas hominis multa
dĩbona sed nonomnia quae autem non pracecedit ipsa
in eis ẽ. & ipsa Namutrũq: legitur in scĩs eloquus & mise¬
ri cordia eius praceueni& me. Et miseri cordia eius subseque¬
turme. Nolentẽ praceuenit ut uelit: uolentem subse¬
quitur aefrus trauelit. Quur enim iubemur orare pro
picmus. Nisi ut ab illo fiat. quod uolemus a quo factũ ẽ.
ut uelimus : Oramusergo promimicis nr̃is ut misericordu
eius pnreueniat eos sicut priteuenit & nos Oramu sauto
promobis ut miseri cordia eius subsequatur nos

Expanded text:
est Dei, sed volentis est hominis, quia id misericordia Dei sola non implet? Porro si nullus dicere christianus audebit, Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat; restat ut propterea recte dictum intelligatur, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum Deo detur, qui hominis bonam et praeparat adjuvandam et adjuvat praeparatam. Praecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia; quae autem non praecedit ipsa, in eis est et ipsa. Nam utrumque legitur in sanctis eloquiis: Et misericordia ejus praeveniet me ; et: Misericordia ejus subsequetur me . Nolentem praevenit ut velit; volentem subsequitur ne frustra velit. Cur enim admonemur orare pro nemur petere ut accipiamus, nisi ut ab illo fiat quod volumus, a quo factum est ut velimus? Oramus ergo pro inimicis nostris, ut misericordia Dei praeveniat eos, sicut praevenit et nos: oramus autem pro nobis, ut misericordia ejus subsequatur nos
Abbreviated transcription (Latin):
locosuo positum eminentius commendat bona ut magis
placecnt & lcud abiliora sint dummalis conparentus
Neque enimds̃ omñps & quod &iaminfideles fatentur
rerum cui summa potestas cũ sũme bonus sit ullo modo
& bonus ut bene facer& &demalo : quid est cutem aliud
quod malũ dicitur nisi priuatioboni : Nã sicut corporib:
animalium nihil est cliud morbis & uul neribus affici

Expanded text:
loco suo positum, eminentius commendat bona, ut magis placeant et laudabiliora sint dum comparantur malis. Neque enim Deus omnipotens, quod etiam infideles fatentur, rerum cui summa potestas , cum summe bonus sit, ullo modo  esset omnipotens et bonus, ut bene faceret et de malo. Quid est autem aliud quod malum dicitur, nisi privatio boni? Nam sicut corporibus animalium nihil est aliud morbis et vulneribus affici,
Abbreviated transcription (Latin):
contȩgit si nouit ipse quid uerum sit sed in hoc fallitur.
quod putat sibi suum non ob. eẽ mendatium. cũ magis faci¬
enti quã patienti obsit omne peccatum. uerum hoc difficil¬

Expanded text:
contegit, si novit ipse quid verum sit: sed in hoc fallitur, contegit, si novit ipse quid verum sit: sed in hoc fallitur, quod putat sibi suum non obesse mendacium; cum magis facienti quam patienti obsit omne peccatum. CAPUT XVIII
Abbreviated transcription (Latin):
ed diligentius considerxta ueritate. cum aliud nihil sit
errare quam uerũ putare quod silsum est. falsumue
quod uerũ ẽ. uel certum habere proincerto incertum procer¬
to siue falsumsiue siuerum idque tamsit in animo deforme
atque indecens. quampulchrum acdecorum : eẽ sentimus
uel in loquendo uel in adsentiendo. est est non non: ꝓfecto
& ob hoc ipsum ẽ uita miseria quauiuimus. quod ei nonnũ¬
quã ut noniã ammitatur error est necessarius: absit ut
talis sit illauita ubiest animȩ nntẽ ipsa ueritus uita ubinen
fallit nemofall&ur . hic autem homines faliunt atq falluntus
miseriores que sunt cummenciendo fallunt quã cũ mencien¬
tib: credendo falluntur : usque ad eota men recionadis natu¬
ne refugit falsitatem. & quantum potest deuitat errorẽ.
ut fallinolint &ic̃ quicumq: amant fallere : non enĩ sibi qui
mentitur uid&urerrare : sed aliũ inerrorẽ . mittere cre¬
dentem sibi : in ea requidem non errat. qua mentire

Expanded text:
ed diligentius considerata veritate, cum aliud nihil sit errare, quam verum putare quod falsum est, falsumque quod verum est; vel certum habere pro incerto, incertumve pro certo, sive falsum, sive sit verum; idque tam sit in animo deforme atque indecens, quam pulchrum et decorum esse sentimus, vel in loquendo, vel in assentiendo, Est, est, Non, non : profecto et ob hoc ipsum est vita misera ista qua vivimus, quod ei nonnunquam, ut non amittatur, error est necessarius. Absit ut talis sit illa vita, ubi est animae nostrae ipsa veritas vita: ubi nemo fallit, fallitur nemo. Hic autem homines fallunt atque falluntur; miserioresque sunt cum mentiendo fallunt, quam cum mentientibus credendo falluntur. Usque adeo tamen rationalis natura refugit falsitatem, et quantum potest devitat errorem, ut falli nolint etiam quicumque amant fallere. Non enim sibi qui mentitur videtur errare, sed alium in errorem mittere credentem sibi. Et in ea quidem re non errat quam mendacio
Abbreviated transcription (Latin):
sed iniquitates & peccata dicere maluit. quia &iã ill ͣumꝰ
qđ in omnes homines ꝑ transiit at tã magnũ ẽ. ut eo mutd¬
filios nisi gratuita uitã gratia & misericor dia diuina subueni

Expanded text:
sed iniquitates et peccata dicere maluit. Quia et in illo uno, sed iniquitates et peccata dicere maluit. Quia et in illo uno, quod in omnes homines pertransiit, atque tam magnum est, ut eo mutafilios, nisi gratuita gratia et misericordia divina subveni
Abbreviated transcription (Latin):
Parentũ quoq peccatis paruulos obligari p̃ solũ primi¬
Irũ hominũ sed&iã suorũ dequib ipsꝗ nati sunt nonmꝓ¬
babit̃ dicitꝰ. Illa quippediuina sententia. reddã peccata
pãrũ infilios ten& eos utiq: ante quã ꝑregenerationem
ad testa m̃ tũ nouũ incipiant ꝑtinere. quod testam̃tum
ꝓph&abat̃ cũ dicer& ꝑ ezechielem non accepturos filios
Patres manducauerunt uuã acerbã &dentes filiorum
obstipuerunt. Ideo enĩ quisque renascitur. ut soluatur in eo
quicquid peccatiẽ. cũ quo nascitur. Nã peccata quae male
agendo postea cõmittuntur. possent & penitendo sanan
sicut & icc̃post baptis mũ fieriuidemus. Ac ꝑ hoc nonẽ institu¬
ta regeneratio : nisi qui a uitiosaẽ. generatio. usque ad eo ut
& ĩ delegitimo matrimonio ꝓcreatus dicat: In iniquitatii
conceptussum & in peccatis mat̃mea meinutero aluit xeq:
hic dixit. in iniquitate. uel in peccato. cũ & hoc recte diciposs

Expanded text:
ari, non solum primorum hominum sed etiam suorum de quibus ipsi nati sunt, non improbabiiiter dicitur. Illa quippe diuina sententia "Reddam peccata patrum in filios" tenet eos utique antequam per regenerationem ad Testamentum Nouum incipiant pertinere. Quod Testamentum prophetabatur cum dicitur per Ezechielem non accepturos filios Patres manducaverunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt . Ideo enim quisque renascitur, ut solvatur in eo quidquid peccati est cum quo nascitur. Nam peccata quae male agendo postea committuntur, possunt et poenitendo sanari, sicut etiam post Baptismum fieri videmus. Ac per hoc non est instituta regeneratio, nisi quia vitiosa est generatio; usque adeo ut etiam de legitimo matrimonio procreatus dicat, In iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit . Neque hic dixit, In iniquitate, vel peccato, cum et hoc recte dici posset:
Abbreviated transcription (Latin):
Apar uolo enĩ recent̃nato usq ad decrepitũ senẽ suc
nullus ẽ ꝓhibendus ab aptismo. ita nullus ẽ qui nom pecut
moriatꝰ iab aptismo: sed paruulitapũ originali maioris
&iam his omnib: moriuntꝰ peccatis. quȩcũq male uiu¬
do addiderunt adillud qđ nascendo traxerunt: sedidi
&iã ipsimori peccato plerũq dicuntꝰ cũ ꝓculdubio none
sed multis peccatis omnib:q: moriantꝰ. quaecũq iam
ꝓpria cõmi serunt uł cogitatione uł locutione uł op¬
re : quia &ic̃ ꝑ singularem animerũ pluralis numens

Expanded text:
parvulo enim recens nato usque ad decrepitum senem, sicut nullus est probibendus a baptismo, ita nullus est qui non peccato moriatur in baptismo. Sed parvuli tantum originali, majores autem etiam his omnibus moriuntur peccatis, quaecunque male vivendo addiderunt ad illud quod nascendo traxerunt. Sed ideo etiam ipsi peccato mori plerumque dicuntur, cum procul dubio non uni, sed multis peccatis omnibusque moriantur, quaecunque jam propria commiserunt, vel cogitatione, vel locutione, vel opere. Q
Abbreviated transcription (Latin):
illic quia homo insua potius eẽ quã indĩ potestate dilexit:
Et sacrilegiũ qͥa dõ non credidit & homicidiũ : qnm̃ sep̃cipi¬
tauit in mortẽ. & fornicatiospiritalis : qm̃ in tegritas huma¬
nae m̃tis serpentina suasione corrupta ẽ. & furtũ quia cib¬
prohibitus usurpatus ẽ. & auaritia qui aplus quã sufficere
illidebuit app&iuit & siquid aliud hoc inuno ad missidili¬
gendi consideratione in ueniri potest.¬

Expanded text:
illic, quia homo in sua potius esse, quam in Dei potestate dilexit; illic, quia homo in sua potius esse, quam in Dei potestate dilexit; et sacrilegium, quia Deo non credidit; et homicidium, quia se praecipitavit in mortem; et fornicatio spiritualisntis humanae serpentina suasione corrupta est; et furtum, quia prohibitus usurpatus est cibus; et avaritia, quia plus quam sufficere illi debuit appetivit, et si quod aliud in hoc uno admisso diligenti consideratione poterit
Abbreviated transcription (Latin):
plent quãuis multis militib hoc fecerit. ut in nrĩs liu¬
ris legit᷑: ontergo addm̃ ut aufferat a nobis serpennt̃
Non ait serpentes quos patiebatꝰ populus. ut hoc dicer&
& in nuberabilia talia : cum uero & illud originaleus:
pluralinu mero significatꝰ. quando dicimus ixpeccats
remissione baptitari paruulos gecdicimus itert¬
missione peccati: illa ẽ contraria locutio qua ꝑ pluralẽ¬
numerũ significatꝰ singularis. sicut in cuangelio hero¬
demortuo dictũ ẽ. mortui sunt enĩ qui querebant ani¬
mã pueri. Nondictũ ẽ mortuus est : & in exodo feceruns
inquidsibi deos aureos. Cũ unũ uitulũ fecerint. dequo dixer.
hi sunt diituuisrł quieduxerune de terra cegrpti. & hic
pluralẽ ponentes prosingulari.
mundũ & i nomnes homines ꝑ transiuit. propter qđ &iã
paruulibaptizantꝰ. possunt intelligi plura peccata. siunũ
ipsum insua quasi membra singula diuidatꝰ: Nã & suꝑbia ẽ.¬

Expanded text:
ultis militibus fecerint. Et in nostris Litteris legitur, Ora ergo ad Dominum, ut auferat a nobis serpentem ; non ait serpentes, quos patiebatur populus, ut hoc diceret: et innumerabilia talia. Cum vero et illud originale unum plurali numero significatur, quando dicimus in peccatorum remissionem baptizari parvulos, nec dicimus in remissionem peccati; illa est e contrario locutio, qua per pluralem significatur numerus singularis. Sicut in Evangelio Herode mortuo dictum est, Mortui sunt enim qui quaerebant animam pueri : non dictum est, mortuus est. Et in Exodo, Fecerunt, inquit, sibi deos aureos; cum unum vitulum fecerint, de quo dixerunt, Hi sunt dii tui Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti : et hic pluralem ponentes pro singulari.in mundum, et in omnes homines pertransiit , propter quod etiam parvuli baptizantur, possint intelligi plura peccata, si unum ipsum in sua quasi membra singula dividatur. Nam et superbia est
Abbreviated transcription (Latin):
cxu I ulla igitur uoluntate carnalis concupiscentiat
seminatus siue conceptus. & ideo nullũ peccatum ori¬
ginaliter trahens. dĩ quoque gratia uerbo patris
unigenito non gratiafilio. sed naturae inunitate ꝑsi
modo mirabili & inefstbili adiunctus atq: concretus.
ecideo nullũ peccatũ ipse committens. si tamen propto
similitudinem carnis peccati. ix quauenenet dictuss
& ipse peccatum. sacrificandus ad diluenda peccata
Inu& eri quippelege. peccata uocaban tur
sacrificia propeccatis. quoduere iste factus ẽ cuius
umbra erant illa : hinc apostolus cũ dixiss&. obsecra mus
proxp̃oreconciliaridõ : continuo subiunx̃ atq ait eum
quinon nouerat peccatũ. peccatũ ꝓnobis factus ẽ. ut nossi¬

Expanded text:
ctus. Nulla igitur voluptate carnalis concupiscentiae seminatus sive conceptus, et ideo nullum peccatum originaliter trahens; Dei quoque gratia Verbo Patris unigenito, non gratia Filio, sed natura, in unitate personae modo mirabili et ineffabili adjunctus atque concretus, et ideo nullum peccatum et ipse committens; tamen propter similitudinem carnis peccati in qua venerat , dictus est et ipse peccatum, sacrificandus ad diluenda peccata. In vetere quippe lege peccata vocabantur sacrificia pro peccatis : quod vere iste factus est cujus umbrae erant illa. Hinc Apostolus cum dixisset, Obsecramus pro Christo reconciliari Deo; continuo subjunxit atque ait: Eum qui non no
Abbreviated transcription (Latin):
conciliandisumus hocẽ sacrificiũ ꝓpeccatis ꝓ quod re¬
conciliari ualeremus Ipse ergopeccatũ ut nos iustitia
neonrã seddĩ pec in nobis sed in ipso sicut peccatũ non suũ
sed porm̃. xec inse sed in nobis constitu tũ similitu dine
carnis peccati ix qua crucifixus .ẽ. de monstrauit ut qm̃pa¬
catũ nomin erat. ita quodã modo peccatomorir&ꝰ dũ mo¬
ritur carni ixqua erat similitudo peccati : & cũ secundũ
u& ustatẽ peccati nũquã ipse uixiss& nr̃a ex morte
u&ere qua in peccato mostiu fueramus reuiuiscentẽ
bs celebratꝰ magnũ baptis matissa cramentũ. ut quicũ¬
que ad istã ꝑtin&̃ gratiã moriantur peccatõ sicut ip se
catisimilitudine. & uiuant a lauacro renascendo sicut
ipse a sepulchro resurgendo quã lib& corporis a & a tẽo¬

Expanded text:
conciliandi sumus, hoc est, sacrificium pro peccatis, per quod reconciliari valeremus. Ipse ergo peccatum, ut nos justitia; nec nostra, sed Dei; nec in nobis, sed in ipso: sicut ipse peccatum, non suum, sed nostrum; nec in se, sed in nobis constitutum, similitudine carnis peccati, in qua crucifixus est, demonstravit: ut qcatum ei non inerat, ita quodam modo peccato moreretur, dum moritur carni, in qua erat similitudo peccati; et cum secundum vetustatem peccati nunquam ipse vixisset, nostram ex morte veteri, qua inbis celebratur magnum baptismatis sacramentum: ut quicunque ad istam pertinent gratiam moriantur peccato, sicut ipse mccati similitudini, et vivant a lavacro renascendo, sicut ipse a sepulcro resurgendo, quamlibet aetate
Abbreviated transcription (Latin):
cumq: cum creditur: sed melius hanc appellamus fidem
quam diuina eloquia docuerunt: earum sclic& rerum
quae non uidentur. De spequoque a postolus ait. spes
quae uid&ur non ẽ spes: quod enimuid& quis. quid spercot
Siccutem quod non uidemus speramus. perpatienti cõ ex pec¬
tamus cumer gobona nobis futura esse creduntur
uihil ciliud quam sperantur: iã de amore quid dicam.
sine quofides nihil prodest : spes uero sine amore esse¬
non potest. Denique ut ait apostolus ia cobus. & dae mones
credunt : & contre mescunt. nec ta menspera nđuel amant :
sed potius quod speramus & amamus credendo uenturũ
eẽ formidant. propter quod & paculus apostolus fidem
quae dilectionem openatur ad probat atque commen¬
dat. Quae utique sine spe non potest. eẽs proinde nec
amor sine spe ẽ : nec sine amore spes. nec utrumque sine fide

Expanded text:
cunque creditur. Sed melius hunc appellamus fidem cunque creditur. Sed melius hunc appellamus fidem quam divina eloquia docuerunt: earum scilicet rerum quae non videntur. De spe quoque Apostolus ait: Spes quae videtur, non est spes. Quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus, speramus, per patientiam exspectamus . Cum ergo nobis bona futura esse creduntur, nihil aliud quam sperantur. Jam de amore quid dicam, sine quo fides nihil prodest? Spes vero esse sine amore non potest. Denique, ut ait apostolus Jacobus: Et daemones credunt et contremiscunt : nec tamen sperant vel amant, sed potius quod speramus et amamus, credendo venturum esse formidant. Propter quod et apostolus Paulus, fidem quae per dilectionem operatur, approbat atque commendat , quae utique sine spe non potest esse. Proinde nec amor sine spe est, nec sine amore spes, nec utrumque sine fide
Abbreviated transcription (Latin):
& alios atq cilia : nec solum de aliis hominib: multa quae
ad religionem ꝑtinent : Verũ &iam de angelis credimus
spes autem non nisi bonarũ rerum est nec nisi futunrrũ
& ad eum pertinentiũ quiearum spem gerere per hib&ur:
Quce cumita sint propter has causas distinguenda enrt
fides abspe sicut uocabulo : ita rrtionabili differentia
Nam quod adtin& ad nonuidere siue quae creduntur
siue quae speroentur : fidei speiq: commune est : Inepistola
quippe adhebraceos qua teste usisunt inlustres catholicae
regulȩ defensores. fides ẽẽ dicta est confictiorerum
quae non uidentur quãuis quando sequisque non uerbis
Non testibus non denique ullis argumentis sed pracesentium
rerum euidentiae dicit credidisse hoc est fidem accomo¬
dasse : nonita uid &ur absurdus ut recte reprehendatu
in uerbo eique dicatur. ui disti ergo non credidisti : unde
putari potest non e t̃ consequens ut uideatur resque¬

Expanded text:
et alios, atque alia: nec solum de aliis hominibus multa, quae et alios, atque alia: nec solum de aliis hominibus multa, quae ad religionem pertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium qui earum spem gerere perhibetur. Quae cum ita sint, propter has causas distinguenda erit fides ab spe, sicut vocabulo, ita et rationabili diffeNam quod attinet ad non videre, sive quae creduntur, sive quae sperantur, fidei speique commune est. In Epistola quippe ad Hebraeos , qua teste usi sunt illustres catholicae regulae defensores, fides esse dicta est cognitio rerum quae non videntur. Quamvis quandoque se quisque non verbis, non testibus, non denique ullis argumentis, sed praesentium rerum evidentiae dicit credidisse, hoc est fidem accommodasse. Non ita videtur absurdius ut recte reprehendatur in verbo, eique dicatur: vidisti? ergo non credidisti; unde putari potest, non esse consequens ut non videatur res quae
Abbreviated transcription (Latin):
uid autem spentripotest quod non creditun:
porro aliquid &iã quod non speratur
tamen & quis quis eas inminere si bicredit. acfugati
motu animi exhorr& rectius timere dicitur quã sperare:
quae duo quidã distinguens uit: liceat spenare timenti:¬
uirł. non autẽ ab alio po&a quãtis meliore ꝓprie dictũ est
hunc ego si potui tantũ sperare dolorẽ. Denique non nulli
in arte grãmatica uerbi huius utuntur exemplo ad osten¬
dendã in propriã dictionẽ & aiunt: spent redixit proti¬
mere : est itaque fides & malarum rerum : & bonarum.
quia & bona creduntur & mala: & hoc fidebona non mala
est &iamfides & pr&eritarũ rerum. & presentium & fu¬
turaorum: Credimus enĩ mortuũ xp̃m : quod iã pr&erit.
Credimus sedere addexteram patris quod nunc est:
credimus uenturũ adiudicandũ quod futurũ ẽ Itẽ fides
& suarũ ẽ rerum & alienarũ Nam & sequisque credit ali¬
quando eẽ coepisse. nec fuisse utique sempiternum.

Expanded text:
uid autem sperari potest quod non creditur? Porro aliquid etiam quod non speratur,tamen, et quisquis eas imminere sibi credit ac fugaci motu animi exhorret, rectius timere dicitur quam sperare. Quae duo quidam distinguens ait: Liceat sperare timenti. Non autem ab alio poeta, quamvis meliore, proprie dictum est: Hunc ego si potui tantum sperare dolorem. Denique nonnulli in arte grammatica verbi hujus utuntur exemplo ad ostendendam impropriam dictionem, et aiunt, Sperare dixit pro timere. Est itaque fides et malarum rerum, et bonarum: quia et bona creduntur, et mala; et hoc fide bona, non mala. Est etiam fides et praeteritarum rerum, et praesentium, et futurarum. Credimus enim Christum mortuum; quod jam est: credimus venturum ad judicandum ; quod futurum est. Item fides et suarum rerum est, et alienarum. Nam et se quisque credit aliquando esse coepisse, nec fuisse utique sempiternum;
Abbreviated transcription (Latin):
quae in caelo ẽ adfirmare quid possumus. nisi quod nul¬
lus in ea malus ẽ. nec quis quã de inceps cecidit aut casura
est ex quo ds̃ angelis peccantib non peꝑcit sicut a postolis
p&rus ait. sed carcerib: caliginis inferi rarudens. trad¬
dit iniuditio puniendas reseruari : quomodo cutẽ seba¬
beat beatissima illa & suꝑnasoci&us. quae ibi sint dife¬
rentiae p̃positurarũ ut cũ omnes tã quã geneneli no¬
mine angeli nuncupentur. sicut inepistola ad haebre¬
os legimus. cui enim angelorũ dixit aliquando sede
ac dextrismeis hoc quippe modo. significauit omnes un¬
uersalit̃ angelos dici sinit illic tamen ar changeli. &u
trũ idem archangeli appellant̾ uir tutes at que ita
dictũ sit. laudate eum omnes angelieius. laudate eum
omnes uirtutes eius Acsi dicer&ur . laudate eũ omnes
angeli laudate eum omnes archangeli : et quid int̃se
distent quattuor illa uocabula. quib: uniuersa ipsam
caelestem sõci&atẽ uid& a postolus esse conplexus dices¬

Expanded text:
quae in coelo est, affirmare quid possumus, nisi quod nullus in ea malus est, nec quisquam deinceps inde cecidit aut casurus est, ex quo Deus angelis peccantibus non pepercit, sicut scribit apostolus Petrus; sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in judicio puniendos reservari ? CAPUT beat beatissima illa et superna societas, quae ibi sint differentiae praepositurarum, ut cum omnes tanquam generali nomine Angeli nuncupentur sicut in Epistola ad Hebraeos legimus: Cui enim Angelorum dixit aliquando, Sede a dextris meis ? hoc quippe modo significavit omnes universaliter Angelos dici, sint tamen illic Archangeli: et utrum iidem Archangeli appellentur Virtutes; atque ita dictum sit, Laudate eum, omnes Angeli ejus; laudate eum, omnes Virtutes ejus ; ac si diceretur, Laudate eum omnes Angeli ejus, laudate eum omnes Archangeli ejus: et quid inter se distent quatuor illa vocabula, quibus universam ipsam coelestem societatem videtur Apostolus esse complexus, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
amando moritunr. & siuixerit poenitendo purgunda
nec ideo peccatum negabitur adulterium: siautẽ merito
nobis plac& castitas. quid offendit ueritas ut propter alienã
utilitatem illa non ui ol&ur adulterando & uiol&ur istamen¬
tiendo : plurimũ quidẽ ad bonũ proficisse homines quiñ nisi
prosalute hominis mentiuntur non ẽ negandũ sed in eorũ tali
profectu merito laudatur uel &iã temporaliter remunera t᷑
beniuolentia non fallatia. quae ut ignoscatur satis est ñ ut
&icm praedic&ur maxime inheredib: testamenti noui quibus
dicitur sit in ore urõ est est nonnon: quod enim amplius ẽ.

Expanded text:
amando moritura, et si vixerit, poenitendo purganda: amando moritura, et si vixerit, poenitendo purganda: nec ideo peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas, quid offendit veritas, ut propter alienam utilitatem illa non violetur adulterando, et violetur ista mentiendo? Plurimum quidem ad bonum profecisse homines, qui non nisi pro salute hominis mentiuntur, non est negandum: sed in eorum tali profectu merito laudatur, vel etiam temporaliter remuneratur benevolentia, non fallacia, quae ut ignoscatur sat est, non ut etiam praedicetur, maxime in haeredibus Testamenti Novi, quibus dicitur, Sit in ore vestro, Est, est; Non, non: quod enim amplius e
Abbreviated transcription (Latin):
uel corporissensu sii ã uera illa atque ꝑfecta felicitate fruere
catũ quia homo non solum quando scit ipse quiduerũ sit sed &iã
siquando errat & fallitꝰ sicut homo hoc deb& loqui quod ani¬
mogerit. siue illud uerũ sit siue put&ur & non sit: omnis caitẽ
quimentitur. contraid quod animosentit lo quitur uoluntate
fallendi & utique uerba propterea sunt instituta: non per
que inuicem homines fallant. sed ꝑquȩ in alterius quisq:
notitiã cogitationes suas perfenent. uerbis ergo uti ad fal¬
latiam non ad quod sunt instituta: peccatum est XUI
Nec ideo illũ mendaciũ putandũ est non eẽ peccatum
quia possumus aliquando alicui prodesse menciendo: Possumus¬
enĩ & funenda:sipauper cuipalã datursentit commodum.
& diues cuiclam tollitur nonsentit in commodum: nec ideota¬
le furtum quisquã dixerit non eẽ peccatum. possumus &
adultenando si aliqua nisi adhoc ei consenciatur appareat

Expanded text:
vel corporis sensu, si jam vera illa atque perfecta felicitate frueremvel corporis sensu, si jam vera illa atque perfecta felicitate frueremcatum, quia homo non solum quando scit ipse quod verum sit, sed etiam si quando errat et fallitur sicut homo, hoc debet loqui quod animo gerit; sive illud verum sit, sive putetur et non sit. Omnis autem qui mentitur, contra id quod animo sentit loquitur voluntate fallendi. Et utique verba propterea sunt instituta, non per quae se homines invicem fallant, sed per quae in alterius quisque notitiam cogitationes suas perferat. Verbis ergo uti ad fallaciam, non ad quod institetiam ullum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus alicuenim et furando, si pauper cui palam datur, sentit commodum, et dives cui clam tollitur, non sentit incommodum: nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum. Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur, appareat
Abbreviated transcription (Latin):
eque enĩ abhacuia deuiabat in geminis filiis gra¬
tus ille parentibus error. aut abhacuia deuiabat. a pos¬
tolus p&rus. quando  existimans uisũ iuidere aliud ꝓalio
sic putabat ut a corporũ imaginib: inquibusse eẽ arbi¬
trarbatur uera in quib: erat corpora nondinoscer&. nisi
cũ ab illo angelus ꝑquẽ fuenrt liberatus abscessiss&. aut ab
hacui a deui abat iacob patriarcha quando uiuentem
filium ab estia credebat occisum. Inhis atq buius modi falsitatib:
scdua fide quae indm̃ nobis ẽ fallimur & uia non relicta quae
adillũ nos ducit erramus. qui errores &iã sipeccata non sunt.
ta meninmadis huiusuitae deputandisunt. quae ita subiecta ẽ
uanitati ut ad probentur hic filsa proueris respuantur
uera profalsis. teneantur incerta procertis: Quccuis enĩ
hȩc ab ea fide ał sint. per qua muent̃ certumque ad u& nã
beatitudinẽ tendimus ab ea ta men miseria non absunt inqua
ad hoc sumus: nullo modo quippe falleremur in aliquo uel animi

Expanded text:
eque enim ab hac via deviabat in geminis filiis gratus ille parentibus error: aut ab hac via deviabat apostolus Petrus, quando se existimans visum videre, aliud pro alio sic putabat, ut a corporum imaginibus, in quibus se esse arbitrabatur, vera in quibus erat corpora non dignosceret, nisi cum ab illo angelus, per quem fuerat liberatus, abscessit: aut ab hac via deviabat Jacob patriarcha, quando viventem filium a bestia credebat occisum . In his atque hujusmodi falsitatibus, salva fide, quae in Deum nobis est, fallimur, et via non relicta quae ad illum ducit, erramus: qui errores etiamsi peccata non sunt, tamen in malis hujus vitae deputandi sunt, quae ita subjecta est vanitati, ut approbentur hic falsa pro veris, respuantur vera pro falsis, teneantur incerta pro certis. Quamvis enim haec ab ea fide absint, per quam veram certamque ad aeternam beatitudinem tendimus; ab ea tamen miseria non absunt, in qua adhuc sumus. Nullo modo quippe falleremur in aliquo vel animi
Abbreviated transcription (Latin):
umergo quaeritur quid credendũ sit quod adreli¬
gionẽ pertineat : non rerum natura itarimanda est
quem ammodũ ab eis quos fisicos greciuocant: nec m&u¬
endum ẽ ne aliquid deui & numero elementorũ . Demo¬
tu atque ordine & defectibus siderum: Defigura caeli.
de generibus & naturis animalium fruticũ. lapidum¬
montium. fontium fluminum : despatiis locorum & tem¬
porum : designis inminentiũ tẽpestatũ : & clia sexcenta
dehis reb: quas illi uel inuenerunt uel inuenisse existimas i:¬
xp̃ianus ignor& : quia nec ipsi omnia reppererunt
tanto excellentes ingenio. flagaentes studio abundane
otio & quaedã humana coniectura inuestigantes
quaedã uero historica experientia. prȩscrutuantes & ineis
quace seinuenisse gloriantur : plura opinantes potius
quã scientes : scctis est xp̃ianorerum crecturorum causã
siue cȩlestiũ siue ter restriũ siue uisibiliũ siue in uisibiliũ
non nisi bonitatem credere creatoris. quiẽ unus ds̃ & uerus

Expanded text:
um ergo quaeritur quid credendum sit quod ad religionem pertineat, non rerum natura ita rimanda est, quemadmodum ab eis quos physicos Graeci vocant: nec metuendum est, ne aliquid de vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura coeli, de generibus et naturis animalium, fruticum, lapidum, fontium, fluminum, montium, de spatiis locorum et temporum, de signis imminentium tempestatum, et alia sexcenta de iis rebus quas illi vel invenerunt vel invenisse se existimant, christianus ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et quaedam humana conjectura investigantes, quaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae se invenisse gloriantur, plura opinantes potius quam scientes. Satis est christiano rerum creatarum causam, sive coelestium sive terrestrium, sive visibilium sive invisibilium, non nisi bonitatem credere Creatoris, qui est Deus unus et verus;
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ patris & filii abͥac summe & cequaliter & in mu¬
tabiliter bona trinitate creata sunt omnia nec sũme
nec aequaliter nec in mutabiliter bona sed tamen
bona &ic̃ singula : si muluero uniuersa ualde bona
Guc ex omnib: consistit uniuersitas ad mirabilis pul

Expanded text:
sim de origine mali. Ab hac summe et aequaliter et immutabiliter bona Trinitate creata sunt omnia, et nec summe, nec aequaliter, nec immutabiliter bona, sed tamen bona etiam singula: simul vero universa valde bona ; quia ex omnibus consistit universitatis admirabilis pul
Abbreviated transcription (Latin):
quod non infertur intemptationem:
est in quo est Cum enim quaeritur utrum quis que
sit homobonus Nonquaeritur quid credat. Aut quid¬
sperat sed quidamet : nã qui recte amat:
procul dubio recte credit. & sperat
rtinere quae sperat. nisi adhoc credat. acsper&
si potenti donaripossit ut am&. Quamuis enim sperare
sine amore non possit fierita mex potest. ut id non am&
sine quo ad id quod sperat non potest perueniri. Tam quã
sisperaet uitam a&ernam. quamuis non ama: et non
m& iustitiam sine qua nemo adillam peruenit :
Ipsa est autem fides xpi. quem commendat apostolus.
perdilectionem operatur. & quod indilectione nor¬
dum hab&. petit ut accipiat. quaerit ut inueniat.
pulsct ut a periatur ei. fides namque imp&rat.
quod lex imperat.

Expanded text:
quod non infertur in tentationem. quod non infertur in tentationem. est in quo est. Cum enim quaeritur, utrum quisque sit homo bonus, non quaeritur quid credat, aut speret, sed quid amet. Nam qui recte amat, procul dubio recte credit et sperat:pertinere quae sperat: nisi et hoc credat ac speret, quod sibi petenti donari possit ut amet. Quamvis enim sperare sine amore non possit, fieri tamen potest ut id non amet, sine quo ad id quod sperat non potest pervenire. Tanquam si speret vitam aeternam, quam quis non amat? et non amet justitiam, sine qua nemo ad illam pervenit. Ipsa est autem fides Christi, quam commendat Apostolus, quae per dilectionem operatur ; et quod in dilectione nondum habet, petit ut accipiat, quaerit ut inveniat, pulsat ut aperiatur ei . Fides namque impetrat quod lex imperat.
Abbreviated transcription (Latin):
dus ẽ siue spiritaliter siue corporaliter siue utroque intellega¬
turmodo: Hic est&iam quam poscimus remisio ubiẽ omnis com¬
misio peccatorum hic temptationes quae nos ad peccandum uel alo¬
ciunt uel in pellunt. hic denique malum. unde cupimus liberari
illicccutem nihilest istorum. Euangelista uero lucas inora toss
Qi ipsa suabreuitate commonuit nomen quinpeis
ostendensergolucas tertiam p&itionem duarũ suiperiorũ
ec̃ quodam modo rep&itionem : magis eam prader mitter¬
dofecit intelligi. Deinde tres alias adiungit. depane cot¬
diano deremissione peccatorum de temptatione uitans
At uero quod ille in ultimo posuit sed libera nos a malo
Iste non posuit ut in telligeremus ad illud superius quod
de temptatione dictũ est ꝑtinere. Ideo quippeait sed libe¬
ranon ait & libera tã quã unamp&itionẽ esse demonstrans
noli hoc sed hoc ut sciat unus quis que in eo selibereria malo

Expanded text:
dus est, sive spiritualiter, sive corporaliter, sive utroque intelligadus est, sive spiritualiter, sive corporaliter, sive utroque intelligatur modo. Hic est etiam quam poscimus remissio, ubi est omnis commissio peccatorum. Hic tentationes quae nos ad peccandum vel alliciunt vel impellunt, hic denique malum unde cupimus liberari, illic autem nihil horum est. Evangelista vero Lucas in oratione ipsa sua brevitate commonuit. Nomen quippe DOstendens ergo Lucas tertiam petitionem duarum superiorum esse quodam modo repetitionem, magis eam praetermittendo facit intelligi. Deinde tres alias adjungit, de pane quotidiano, de remissione peccatorum, de tentatione vitanda . At vero quod ille in ultimo posuit, Sed libera nos a malo; iste non posuit, ut intelligeremus ad illud superius quod de tentatione dictum est, pertinere. Ideo quippe ait, Sed libera; non ait, Et libera, tanquam unam petitionem esse demonstrans noli hoc, sed hoc: ut sciat unusquisque in eo se liberari a malo,
Abbreviated transcription (Latin):
oinde apud euangelistã matheum. septẽ petiones¬
opter aaerna consequenda sunt necessccria : nam quod dicim:
cĩfic&ur nomentuum. adueniat regnumtuum. fiat uoluntas
ua sicut in caelo & interra Quod non absurde quidam intellexe¬
runt inspũ & corpore omninosine fine r&inenda sunt & ho
inchoantur quantum cumque prificimus augeantur
in nobis : ꝑfecta uero quod in cliauita sperendũ est. semper
possidebuntur : quod uero dicimus. panem nostrum cotidianũ
da nobis hodie & dimitte nobis debita nostra sicut & nosdi¬
mictimus debitoribus nostris. & ne inferas nos in temptationẽ
sed libera nosamalo : Quis nonuideat ad presentis uitae indi¬
gentiam pertinere : in illa itaque uita axerna ubi nosspe¬
ramus semper futuros & nominis dĩ scĩ ficatio & regnũ eius.
& uoluntas eius in nostrospũ & corpore ꝑfecte atque in mor¬
taditer permanebunt: Panis uero cotidianus ideo dictuse
quia hic est necessarius. quantus animae carnique tribuen¬

Expanded text:
oinde apud evangelistam Matthaeum septem petitionesopter aeterna consequenda sunt necessaria. Nam quod dicimus, Sanctificetur nomen tuum, Adveniat regnum tuum, Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra quod non absurde quidam intellexerunt, in spiritu et corpore, omnino sine fine retinenda sunt: et hic inchoata, quantumcumque proficimus, augentur in nobis; perfecta vero, quod in alia vita sperandum est, semper possidebuntur. Quod vero dicimus, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie, Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nsed libera nos a malo, quis non videat ad praesentis vitae indigentiam pertinere? In illa utique vita aeterna, ubi nos speramus semper futuros, et nominis Dei sanctificatio, et regnum ejus et voluntas ejus in nostro spiritu et corpore perfecte atque immortaliter permanebunt. Panis vero quotidianus ideo dictus, quia hic est necessarius quantus animae carnique tribuen
Abbreviated transcription (Latin):
lesit ignis ꝓbadiit: sicuius opus ꝓmanserit quod super¬
aedificauit: mercedẽ accipi&: sicuius opus caitẽ ex¬
ustum fuerit : damnũ paci&: ipsecuitẽ saluus erit sic
tamen quasi ꝑignem. Noner gounius eorum. sed utri¬
usque opus ignis probabit: est quidã ignis tẽptatio
tribulationis. de quoa perte alio loco scriptum est
uasa figuli probat fornax. & homines iustos temptatio
tribulationis : iste ignis in hac interim uita facit. qđ a postolui
dixit si accidat duobus fidelibus uniscilic& cogitantiquȩ
sunt dĩ quomodo placeat dõ. hoc est caedificati superxp
fundamentum. aurũ & argentum lapides p̃ciosos
Alteriautem cogitanti. eaquae sunt mundi quomo do
placeat uxori. idest aedificati super funda mentũ ligna
fuenũ stipulam illius opus non exuritur. quia none¬
adilexit quorum ammissione cruci&ur: exuritur
autem huius. qm̃ sine dolore non pereunt. quaecũ an¬

Expanded text:
le sit, ignis probabit. Si cujus opus permanserit, quod superle sit, ignis probabit. Si cujus opus permanserit, quod superaedificavit, mercedem accipiet. Si cujus opus autem exustum fuerit, damnum patietur: ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Non ergo unius eorum, sed utriusque opus ignis probabit. Est quidam ignis tentatio tribulationis, de quo aperte alio loco scriptum est: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . Iste ignis in hac interim vita facit quod Apostolus dixit, si accidat duobus fidelibus, uni scilicet cogitanti quae Dei sunt, quomodo placeat Deo, hoc est, aedificanti super Christum fundamentum, aurum argentum, lapides pretiosos; alteri autem cogitanti ea quae sunt mundi, quomodo placeat uxori , id est, aedificanti super idem fundamentum ligna, fenum, stipulam: illius enim opus non exuritur, quia non ea dilexit quorum amissione crucietur; exuritur autem hujus, quoniam sine dolore non pereunt, quae cum a
Abbreviated transcription (Latin):
fundamenti merito non peribunt : sic ẽ intellegendum
ut his manifestis non uideatur esre contrariũ : ligna
quippe &fenũ &stipula non absurde accipi possunt
rerũ soculamum quã uis licitȩ concessarum
tales cupiditates. ut amittisine animi dolore non pos¬
sint : cũ autẽ iste dolor urit. sixp̃s incorde fundam̃ti
bab& locũ idestꝰ ut nibil ei aante ponatur & mal it homo
quitalȩ dolore uritꝰ rebus quas it adiligit magis care¬
re quã xpo: ꝑignẽ fit suluus: sicuitẽ reseiꝰ modi tẽpora¬
les ac seculares tẽpore tẽptationis maluerit tenere
quã xpm̃ : eum in fundamento non habuit. quia hoc pri¬
orelo co habuit . cũ in aedifigo prius non sit cliquidfux¬
lamento Ignis enimeo loco dequo est locutus cipostolus
ales deb& intellegiut amboꝑ eũ transeant. idẽ & qui
aedificant suꝑ hoc fundamentũ. aurũ argentum.
lupides p̃ciosos. & quiaedificant ligna faenũ stipulã :
cũ enĩ hoc dixiss&. cadiunxit. unius cuiusque opus qua¬

Expanded text:
fundamenti merito non peribunt. Sic est intelligendum, ut his manifestis non videantur esse contraria. Ligna quippe et fenum, et stipula non absurde accipi possunt rerum saecularium quamvis licite concessarum. Tales cupiditates autem amitti, sine animi dolore non possunt. Cum autem iste dolor urit, si Christus in corde fundamenti habet locum, id est, ut nihil ei anteponatur, et malit homo, qui tali dolore uritur, rebus quas ita diligit, magis carere quam Christo, per ignem fit salvus. Si autem res ejusmodi temporales ac saeculares tempore tentationis maluerit tenere quam Christum, eum in fundamento non habuit, quia hoc priore loco habuit, cum in aedificatione prius non sit aliquid fundamenti. Ignis autem de eo loco, de quo est locutus Apostolus, talis debet intelligi, ut ambo per eum transeant, id est qui aedificant super hoc fundalapides pretiosos, et qui aedificat ligna, fenum et stipulam. Cum enim hoc dixisset, adjunxit: Uniuscujusque opus qua
Abbreviated transcription (Latin):
nũ dĩ ñ possidebunt cotidie ꝑp&randa & elłmosinis
dus dr̃ non ad hoc emendus quodã modo utea semꝑ
liceat inpune cõmittere : nemini enĩ dedit laxam̃¬
tũ peccandi quando miserando deleat lã facta pec¬
cata siñ satisfactio congrua negglegatur

Expanded text:
num Dei non possidebunt, quotidie perpetranda, et eleemosynis num Dei non possidebunt, quotidie perpetranda, et eleemosynis dus Deus; non ad hoc emendus quodam modo, ut ea semper liceat impune committere. Nemini enim dedit laxamentum peccandi : quamvis miserando deleat jam facta peccata, si non satisfactio congrua negligatur