comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetã indomũ suã malũ ẽ quia nec domũ habere deb&
ut qđ melius ẽ faciat qͥ uultadꝑ fectionẽ xp̃i scqui. Sane
uidendũ c̃ alia bona nobis dm̃ dare quȩ p̃t̃ seipsa expetenda
sunt: sic̃ c̃ sapientia salus. amicitia. aliaq quȩ ꝓpt̃aliq a
sunt necessaria sic̃ doctrina. cibus. potꝰ. somnꝰ coniugiũ. con¬
cubitꝰ. horũ enĩ quedã necessaria st̃ propt̃ sapientiã. que¬
dã ppt̃ salutr̃ sic̃ cibus & potꝰ & somnꝰ. quedã propt̃ ami¬
citiã si c̃ nuptie uł concubitꝰ. hinc enĩ subsistit ꝓpagatio
generis humani. in qͦsocirtas amicalis magnũ bonũ e.
Hisitaq bonis queꝓpt̃ aliud necessaria st̃ qͥñ adhocutit᷑
bilit̃. Quisquis uͦ eis ꝓpt̃ hoc utit̾ ꝓpt̃ qđ data st̃ benr facit.
quia melius ẽ ad ipsã humanã socittatẽ hoc oꝑe ñ egere.
Ita enĩ iam sese hab& humanũ genꝰ. ut aliis quisẽ ñ con¬

Expanded text:
prophetam in domum suam, quia nec domum habere debet, prophetam in domum suam, quia nec domum habere debet, ut quod melius est faciat qui uult ad perfectionem Christum sequi. Sane uidendum est alia bona nobis deum dare, quae propter se ipsa expetenda sunt, sicut est sapientia, salus, amicitia, alia, quae propter aliquid sunt necessaria, sicut doctrina, cibus, potus, somnus, coniugium, concubitus. horum enim quaedam necessaria sunt propter sapientiam, icut cibus et potus et somnus, quaedam propter amicitiam, sicut nuptiae uel concubitus; hinc enim subsistit propagatio generis humani, in quo societas amicalis magnum bonum est. his itaque bonis, quae propter aliud necessaria sunt, qui non ad hoc utitubiliter. quisquis uero eis propter hoc utitur. propter quod data sunt, bene facit. quia melius est ad ipsam humanam societatem hoc opere non egere. Ita enim jam sese habet humanum genus, ut aliis qui se non con
Abbreviated transcription (Latin):
qđ martha faciebat occupata circaministeriũ scõꝵ sed
melius quod maria soror eiꝰ sedebat ad pedes dnĩ audiens
uerbũ eiꝰ. itabonũ susannȩ in comugali castitate lau¬
damꝰ. sed tam̃ ei bonũ uiduȩ annȩ ac multo magis mariȩ
uirginis anteponimꝰ. Ponũ erat qđ facirbant quȩ de
substantia sua xp̃o acdiscipulis eiꝰ necessaria ministra¬
bant. sed melius qͥ omnt̃ substantiã suã dimiser̃ ut ex¬
peditiores eundẽ dnm̃ sequerent᷑. Inhis autẽ binis boniꝰ
siue quȩ isti siue quȩ matha & maria faciebant fueriñ
poss&e quod melus ẽ : nisi altero p̃t̾misso aut relicto.
Vnde intellegendũ ẽ. ñ ideo malũ putandũ ẽẽ nup¬
tias quia nisi ab eis abstineat᷑ ñ potest haberi uidualis
castitas aut uirginalis integritas. Neq enĩideo malũ
erat qđ matha facirbat quia suinde abstiner& soror eiꝰ
ñ facera quod melius erat. aut ideo suscipere iustũ aut

Expanded text:
quod Martha faciebat occupata circa ministerium sanctorum, sed quod Martha faciebat occupata circa ministerium sanctorum, sed melius, quod Maria soror eius sedens ad pedes domini et audiens uerbum eius: ita bonum Susannae in coniugali castitate laudamus, sed tamen ei bonum uiduae Annae ac multo magis Mariae uirginis anteponimus. bonum erat, quod faciebant, quae de substantia sua Christo ac discipulis eius necessaria ministrabant; sed melius, qui omnem suam substantiam dimiserunt, ut expeditiores eundem dominum sequerentur. in his autem binis bonis, siue quae isti siue quae Martha et Maria faciebant, fieri non posset, quod melius est, nisi altero praetermisso aut relicto. unde intellegendum est non ideo malum putandum esse nuptias, quia, nisi ab eis abstineatur, non potest haberi uidualis castitas aut uirginalis integritas. neque enim ideo malum erat, quod Martha faciebat, quia, nisi inde abstineret soror eius, non faceret, quod melius erat; aut ideo malum est suscipere iustum aut
Abbreviated transcription (Latin):
bona st̃ quoꝵ caritas melius. Namq scientia destruet᷑¬
ut ait apłs & tam̃ huic tẽpori necessariaẽ: caritas autẽ
nũ quã cad&. Sic & mortalis ista generatio ꝓpt̃ quã fiunt
nuptiȩ destruet᷑. ab omi autẽ concubitu inmunitas &
hic angłica meditatio ẽ & ꝑman& inȩternũ. Sicut aut̃
ieiunus sacrilegorũ meliora st̃ prandia iustoꝵ. itanup¬
tiȩ fidelium uirginitati ante ponitur impiarũ: uerum¬
tam̃ neq ibi prandiũ ieiunio sed iustitia sacrilegio. neq
hic nuptiȩ uirginitati sed fides impietati p̃fertur. Ad
hocenĩ iusti cũ opꝰ ẽ prandent . ut tãquã boni domini
quod iustũ & ȩquũ ẽ seruis corporib p̃beant. ad hoc
sacrilegi iriuinant ut dȩ monib seruiant. sic ad hoc nubunt
fideles ut maritis pudice copulent᷑. ad hoc autẽ sunt uir¬
gines impiȩ ut a uero dõ fornicentur. Sicut gͦ bonũ erat

Expanded text:
bona sunt, quorum caritas melius. namque scientia destruetubona sunt, quorum caritas melius. namque scientia destruetur, ait apostolus, et tamen huic tempori necessaria est; caritas autem numquam cadet. sic et mortalis ista generatio, propter quam fiunt nuptiae, destruetur; ab omni autem concubitu inmunitas et hic angelica meditatio est et permanet in aeternum. sicut autem ieiuniis sacrilegorum meliora sunt prandia iustorum, ita nuptiae fidelium uirginitati anteponuntur inpiarum. uerumtamen neque ibi prandium ieiunio, sed iustitia sacrilegio neque hic nuptiae uirginitati, sed fides inpietati praefertur. ad hoc enim iusti, cum opus est, prandent, ut tamquam boni domini quod iustum et aequum est seruis corporibus praebeant; ad hoc autem sacrilegi ieiunant, ut daemonibus seruiant. sic ad hoc nubunt fideles, ut maritis pudice copulentur; ad hoc autem sunt uirgines inpiae, ut a uero deo fornicentur. sicut ergo bonum erat,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmaculatꝰ. Quod ñ sic dicimꝰ bonũ ut infornicationis
cõparatione sitbonũ. alioquin duo mala erunt quorũ
alterũ peius. aut bonũ erit fornicatio quͥa peius ẽ ad¬
ulteriũ Peuis ẽ enĩ alienũ matrimoniũ uiolare quã
meretrici adhȩrere : et bonũ est adulteriũ qͥa peior ẽ¬
incestus. Peius ẽ enĩ cũ matre quã cũ aliena uxore
concumbere . & donec ad ea ꝑueniat᷑. quȩ sicut ait apłs
turpe ẽ etiam dicere . om̃a bona erunt in cõparatio¬
ne peiorũ. Hoc autẽ falsũ quis dubitet ẽẽ: Nongͦ duo
mala sunt conubiũ & fornicatio quorũ alterũ peius. sed duo
bona sunt conubiũ & continentia quoꝵ alterũ ẽ melius.
sic̃ ista tẽporalis sanitas & imbecillitas ñst̃ duo mala quoꝵ
alterũ peius. sed ista sanitas & immortalitas duo bona
st̃ quorũ alterũ melius. Item scientia & uanitas ñ duo
mala st̃ quoꝵ uanitas ẽ prius. sed scientia & caritas duo

Expanded text:
inmaculatus. quod non sic dicimus bonum, ut in fornicationis inmaculatus. quod non sic dicimus bonum, ut in fornicationis conparatione sit bonum; alioquin duo mala erunt, quorum alterum peius; aut bonum erit et fornicatio, quia est peius adulterium — peius est enim alienum matrimonium uiolare quam meretrici adhaerere - et bonum adulterium, quia est peior incestus — peius est enim cum matre quam cum aliena uxore concumbere — et donec ad ea perueniatur, quae, sicut ait apostolus, turpe est etiam dicere, omnia bona erunt in conparatione peiorum. hoc autem falsum esse quis dubitet? non ergo duo mala sunt conubium et fornicatio, quorum alterum peius, sed duo bona sunt conubium et continentia, quorum alterum est melius, sicut ista temporalis sanitas et inbecillitas non sunt duo mala, quorum alterum peius, sed ista sanitas et inmortalitas duo bona sunt, quorum alterum melius. item scientia et uanitas non duo mala sunt, quorum uanitas peius, sed scientia et caritas duo
Abbreviated transcription (Latin):
infirma mortalitate hominũ quoddã sacram̃tũ adhiberet᷑
qđ deserentib hominũ atq id dissouere cupientib in con¬
cussũ illis maneret idpoenã. Siquidẽ int̾ueniente diuor¬
tior ñ ab olet᷑ illa confoederatio nuptialis. ita ut sibi con¬
iuges sint etiã seperati. cũ illis autẽ adulteriũ cõmitunt.
quib fuerint etiã post suũ repudiũ copulati uł illa uiro
uł ille mulieri. nec tam̃ nisi inciuitate dĩnr̃ inmonte scõ
eiꝰ talis causa cũ uxore. Cęterũ alit̾ sẽ habere iura gen¬
tiliũ quisignorat. ubi int̾ posito repudio sine reatu aliqͦ
ultionis humanȩ & illa cui uoluerit nubit & ille quẽ
uoluerit ducit. Cui consuetudini simile aliquid ꝓpt̃
ifrahelitarũ duritiã uidet᷑ ꝑmisisse moyses delibello
repudii. quainre exꝓbratio magisquã approbatio di¬
nortii appara. Honorabiles gͦnuptiȩ in om̃ĩb: &thorꝰ

Expanded text:
infirma mortalitate hominum quoddam sacramentum adhiberetur, infirma mortalitate hominum quoddam sacramentum adhiberetur, quod deserentibus hominibus atque id dissoluere cupientibus inconcussum illis maneret ad poenam, siquidem interueniente diuortio non aboletur illa confoederatio nuptialis, ita ut sibi coniuges sint etiam separati, cum illis autem adulterium committant, quibus fuerint etiam post suum repudium copulati, uel illa uiro uel ille mulieri. nec tamen nisi in ciuitate dei nostri, in monte sancto eius talis est causa cum uxore. Ceterum aliter se habere iura gentilium quia ignorat? ubi interposito repudio sine reatu. aliquo ultionis humanae et illa, cui uoluerit, nubit et ille, quam uoluerit, ducit. cui consuetudini simile aliquid propter Israhelitarum duritiam uidetur permisisse Moyses de libello repudii. qua in re exprobratio quam approbatio diuortii magis apparet. Honorabiles ergo nuptiae in omnibus et torus
Abbreviated transcription (Latin):
de sem& ipsis in refrenabilẽ carnis insirmitatẽ. denuptus
autẽ indissolubilẽ fidei societatẽ. deipsi ꝓgressũ immo¬
derate coeundi. denuptus modũ caste ꝓcreandi. Et enĩ
siturpe ẽ libidmose uti marito. honestatũ tam̃ nolle mis¬
nũ. ñculpanuptiarũ. Iam in ipsa quoq: moderatiore ex¬
auctione debiti carnalis quã eis ñ scđm imperiũ sed scđm¬
ueniã concedit apłs. ut etiã p̃t̃ causã ꝓcreandi sibi misce¬
ant᷑ . & si eos prauimores ad talẽ concubitũ impellunt.
nuptiȩ tam̃ sẽ ad ulterio seu fornicatione defendunt.
Neq enĩ illud ꝓpt̃ nuptias amittit᷑. sed ꝓpt̃ nuptiasigno
siuł illa alteri nuber&. uł ille alterã ducer&. Quodtam̃ siñ
lic& sic̃ diuina regula p̃scribere uidet. quẽ ñ faciat intentũ
quid sibi uelit tanta firmitas uinculi coniugaliꝰ. quaquam
puto tantũ ualere potuisse. nisi alicuiꝰ rei maioris ex hac

Expanded text:
de se ipsa inrefrenabilem carnis infirmitatem, de nuptiis de se ipsa inrefrenabilem carnis infirmitatem, de nuptiis autem indissolubilem fidei societatem, de se ipsa progressum inmoderate coeundi, de nuptiis modum caste procreandi. etsi enim turpe est libidinose uti uel marito, honestum est tamen nolle mis est hominum, non culpa nuptiarum. Iam in ipsa quoque inmoderatiore exactione debiti carnalis, quam eis non secundum imperium praecueniam concedit apostolus, ut etiam praeter causam procreandi sibi misceantur, etsi eos praui mores ad talem concubitum inpellunt, nuptiae tamen ab adulterio seu fornicatione defendunt. neque enim illud propter nuptias admittitur, sed propter nuptias ignosi uel illa alteri nuberet uel ille alteram duceret. quod tamen si non licet, sicut diuina regula praescribere uidetur, quem non faciat intentum, quid sibi uelit tanta firmitas uinculi coniugalis? quod nequaquam puto tantum ualere potuisse, nisi alicuius rei maioris ex hac
Abbreviated transcription (Latin):
ñ hab& foeduᷤ uxoriũ. Uerũtam̃ siei fidẽ thoriseru&.
& cũ illeuxorẽ duxerit nubere ipsa ñ cogito atq atali
psorsuᷤ oꝑe se continere p̃par&. ad ulterã quidẽ fortassis
facille appellare ñ audeã. ñ peccare tamenquis dixerit:
cũ eãuiro cuiꝰ ñ ẽ uxor miscerisciat: Iamuꝰ si ex illo concubitu
quantũ ad ipsã attin& ñ nisi filios uelit. & quicquid ultra cau¬
sã ꝓcreandi patitur inuita patit᷑ : multiꝰ quidẽ ista matro¬
nis ante ponenda ẽ. quȩ tã & sinon sunt adulterȩ iuiros
suos plerũq etiã continere cupientes ad reddendũ car¬
nale debitũ cogunt ñ desiderio ꝓlis sed ardore concupis¬
centiȩ. ipsosuo ire intẽperant̾ utentes. in quantũ tam̃
nuptiis bonũ ẽ hocipsũ qđ nuptȩ sunt: Ad hoc enĩnup¬
tȩ sunt: ut illa concupiscentia redacta ad legitimum
uinculũ ñ deformes & dissolutȩ fluitarent habentes

Expanded text:
non habet foedus uxorium. uerumtamen si ei tori fidem seruet non habet foedus uxorium. uerumtamen si ei tori fidem seruet et, cum ille uxorem duxerit, nubere ipsa non cogitet atque a tali prorsus opere continere se praeparet, adulteram quidem fortassis facile appellare non audeam; non peccare tamen quis dixerit, cum eam uiro, cuius uxor non est, misceri sciat? iam uero si ex illo concubitu, quantum ad ipsam attinet, nonnisi filios uelit et, quidquid ultra causam procreandi patitur, inuita patiatur, multis quidem ista matronis anteponenda est, quae tametsi non sunt adulterae, uiros tamen suos plerumque etiam continere cupientes ad reddendum carnale debitum cogunt non desiderio prolis, sed ardore concupiscentiae ipso suo iure intemperanter utentes, in quarum ...tamen nuptiis bonum est hoc ipsum, quod nuptae sunt. ad hoc enim nuptae sunt, ut illa concupiscentia redacta ad legitimum uinculum non deformis et dissoluta fluitaret, habens
Abbreviated transcription (Latin):
& fęminã. uig& tam̃ ordo caritatis int̾ martirũ & ixorem.
coniugalẽ pacta acplacita adulterina rescindat. mirorsitã
& femina nec ille maritꝰ nec illa uxor alteruiᷤꝰ sibim& ñ filioꝵ
copulant᷑. ea fide media ut necille cũ altera nec illa cum
altero id faciat: utrũ nuptiȩ sint uocandȩ. Et potest
alicuiꝰ eor id int̃ eosplacuerit. & pli generationẽ quãuiꝰ
ñ ea causa c̃iuncti sint ñtam̃ uitauerint ut uł nolint
sibi nascifilios. uł etiã oꝑe aliquo malonenascant᷑ agant.
Ceterũ siuł utrũq uł unũ horũ desit . ñ inuenio quẽ ad
modũ hasnuptias appellare possimꝰ. Et enĩ si aliquã sibi
uir ad tẽpꝰ adhibuerit donec aliã digna uelhonorib uł
facultatib suis inueniat quã cõparẽ ducat. ipso animo
adult̃ ẽ. neccũ illa solũ quã cupit inuenire sedcũ ista cũ
& hoc sciens ipsa acuolens impudice utiq miscet᷑ ei cũ quo

Expanded text:
et feminam, uiget tamen ordo caritatis inter maritum et uxoret feminam, uiget tamen ordo caritatis inter maritum et uxorconiugalem pacta ac placita adulterina rescindat, miror, si eam  masculus et femina, nec ille maritus nec illa uxor alterius, sibimet non filiocopulantur ea fide media, ut nec ille cum altera nec illa cum altero id faciat, utrum nuptiae sint uocandae. et potest alicuius eorum id inter eos placuerit et prolis generationem, quamuis non ea causa coniuncti sint, non tamen uitauerint, ut uel nolint sibi nasci filios uel etiam opere aliquo malo agant, ne nascantur. ceterum si uel utrumque uel unum horum desit, non inuenio, quemodum has nuptias appellare possimus. Etenim si aliquam sibi vir ad tempus adhibuerit, donec aliam dignam vel honoribus vel facultatibus suis inveniat, quam comparem ducat; ipso animo adulter est, nec cum illa quam cupit invenire, sed cum ista cum ipsa hoc sciens ac volens, impudice utique miscetur ei, cum quo
Abbreviated transcription (Latin):
cõmutatione amortalitate adimmortalitatẽ. ab animali. ad
sp̃ualẽ qualitatẽ : Harũ sententiarũ quȩ uerasit uł si alia uł
aliȩ possunt adhuo ex illis uerbi sexculpi. querere ac disstrere
endi quã nouimꝰ & inqua creati sumꝰ aliquid boni t̾e̾ coniugiũ
masculi & feminȩ. cõmorationẽ uł confoederationẽ ita diuina
scriptura cõm̃dat. ut nec dimissa ea uiro nubere liceat alteri
quã diu uir eiꝰ uiuit: nec dimisso abuxore liceat alterã ducere.
nisi mortua fuerit quȩ recessit. Honũ gͦ coniugu qđ etiã dñs
in eugło confirmauit ñsolũ quia ꝓhibuit dimittere uxorẽ
nisi excausa fornicationis. sed etiã quia uenit inuitatꝰ adnup¬
societatẽ.: Aloquin ñ iã diceret᷑ coniugiũ insenib p̃sertim
siuł amisissent filios. uel minime genuissent. Nc̃ uͦ in bono
lic& annoso coniugio & siemarcuit ardor ȩtatis int̾ masculũ

Expanded text:
commutatione a mortalitate ad inmortalitatem, ab animali ad commutatione a mortalitate ad inmortalitatem, ab animali ad spiritalem qualitatem! Harum sententiarum quae uera sit, uel si alia uel aliae possunt adhuc ex illis uerbis exculpi, quaerere ac disserere boni esse coniugium masculi et feminae: cuius confoederationem ita diuina scriptura commendat, ut nec dimissae a uiro nubere liceat alteri, quamdiu uir eius uiuit, nec dimisso ab uxore liceat alteram ducere, nisi mortua fuerit, quae recessit. bonum ergo coniugii, quod etiam dominus in euangelio confirmauit, non solum quia prohibuit dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis, sed etiam quia uenit inuitatus ad nupsocietatem; alioquin non iam diceretur coniugium in senibus, praesertim si uel amisissent filios uel minime genuissent. nunc uero in bono licet annoso coniugio, etsi emarcuit ardor aetatis inter masculum
Abbreviated transcription (Latin):
intrauit in orbẽ terrarũ & facta ẽ poena peccati. sed ꝑ illã
cõmutationẽ quã significat apłs ubi ait. deinde nos uiuentes
a era. ut illa corpora primi coniugu& mortalia fuisse intel¬
legamꝰ pͥma conformatione & tamen non moritura nisi pec¬
cassent sic̃minatꝰ erat ds̃ tãquã uulnꝰ minaretur qui a uul¬
nerabile corpꝰ erat. qđ tam̃ ñ accidiss& nisi fierae qđ uetuiss&¬
tagͦꝰ possent etiã ꝑ concubitũ taliũ corporũ generationes
sub sistere quȩ usq ad certũ modũ haberent increm̃tũ. nec
uergerent tam̃ in seniũ aut usq in seniũ. nec tam̃ in mortẽ
donec illa benedictionis multiplitione terra impleret᷑. Sienĩ ues
statũ. quanto magis p̃star&e corporib ꝑ oboedientiã p̃cepti sui fe¬
licissimũ quoddã tẽperam̃tũ certi statꝰ donec in melius conuer¬
terentur ñ morte hominis qua corpꝰ abanima deserit᷑. sed beata

Expanded text:
intrauit in orbem terrarum et facta est poena peccati, sed per illam intrauit in orbem terrarum et facta est poena peccati, sed per illam commutationem, quam significat apostolus, ubi ait: deinde nos uiuentes aera, ut illa corpora primi coniugii et mortalia fuisse intellegamus prima conformatione et tamen non moritura, nisi peccassent, sicut minatus erat deus — tamquam si uulnus minaretur, quia uulnerabile corpus erat, quod tamen non accidisset, nisi fieret quod igo possent etiam per concubitum talium corporum generationes subsistere, quae usque ad certum modum, haberent incrementum, nec vergerent tamen in senium; aut usque in senium, nec tamen in mortem, donec illa benedictionis multiplicatione terra impleretur. Si enim vestatum ; quanto magis praestaret corporibus obedientium praecepto suo felicissimum quoddam temperamentum certi status, donec in melius conuerterentur non morte hominis, qua corpus ab anima deseritur, sed beata
Abbreviated transcription (Latin):
homines mortẽ peccando mererentur. qm̃ concu¬
bitus mortaliũ corporũ risuidet᷑: quȩstio magna
carnẽ xp̃i in utero uirginali formare ⁊it etiã ipsis infidelib
loquar qͥ potuit ꝓlẽ apib sine concubitu dare. siue ibi multa
mysticȩ dicta sint. alit̾q intellegendũ quã scriptũ ẽ implete
terra & dominamini eiꝰ. idẽ ut in plenitudine acꝑfectione
uitȩ & potestatis id fier&: ut ipsũ quoq increm̃tũ & multi¬
plicatio qua dictũ ẽ crescite & multiplicamini in ꝓuectu
mentis & copia uirtutis intellegatur: sicut in psalmo positũ e
multiplicabi ᷤ in anima mea uirtutẽ. necdataẽ homini plis
ista successio nisi postea quã causa peccati futura erat in morte
decessio. siue corpꝰ nonspuale illis hominib: sed pͥmo animale
factũ erat ut oboedientiȩ merito postea fierꝙ spũale ad in¬
mortalitat̃s capessendã . ñ post mortẽ quȩ inuidia diaboli

Expanded text:
homines mortem peccando mererentur, quoniam concuhomines mortem peccando mererentur, quoniam concubitus mortalium corporum res uidetur, quaestio magnacarnem Christi in utero uirginali formare et, ut iam ipsis infidelibus loquar, qui potuit apibus prolem sine concubitu dare; sine ibi multa mystice ac figurate dicta sint aliterque sit intellegendum, quod scriptum est: inplete terram et dominamini eius, id est, ut plenitudine et perfectione uitae ac potestatis id fieret, ut ipsum quoque incrementum et multiplicatio, qua dictum est: crescite et multiplicamini, prouectu mentis et copia uirtutis intellegatur, sicut in psalmo positum est: multiplicabis me in anima mea in uirtutem, nec data sit homini prolis ista successio, nisi posteaquam causa peccati futura erat in morte decessio; siue corpus non spiritale illis hominibus, sed primo animale factum erat, ut oboedientiae merito postea fieret spiritale ad inmortalitatem capessendam non post mortem, quae inuidia diaboli
Abbreviated transcription (Latin):
sacrarũ uirginũ meritũ ȩquando pudicitiȩ coniugali
tantũ ualuit in urbe roma. ut non nullas etiam sc̃imo¬
niales dequarũ inpudicitia suspicio nulla prȩcesserat
deiecisse innuptias diceretur. hoc maxime arnum̃to
cũ eas urger& dicens. tugͦ melior quã sara. melior quã
susanna siue anna. & cetẽra cõmemorando testimonio
scȩ̃ scripturȩ cõmendatissimas feminas quib se ille
meliores uel etiã pares cogitare non possent. Hoc mo¬
monstrat scã ȩccła que ibiẽ : fidelissimȩ ac fortissime
restitit. Remanserant autẽ iste disputationes eiꝰm
quorũdã sermunculis ac susuriꝰ. quaspalã suade¬
re nullus audebat. Sed etiã occulte uenenis re¬
pentib facultate quã donabat dns occurrendũ
fuit. maxime qm̃ iactabatur iouiniano respon¬
deri non potuisse cũ laude sed cũ uituperatione
nuptiarũ. Propt̾ hoc librũ edidi. cuiꝰ inscriptio e
debono coniugali: ubi deꝓpagine filioꝵ pͥus quã

Expanded text:
sacrarum uirginum meritum aequando pudicitiae coniugali tantum ualuit in urbe Romana, ut nonnullas etiam sanctimoniales, de quarum inpudicitia suspicio nulla praecesserat, deiecisse in nuptias diceretur hoc maxime argumento, cum eas urgeret dicens: tu ergo melior quam Sarra, melior quam Susanna siue Anna?\' et ceteras commemorando testimonio sanctae scripturae commendatissimas feminas, quibus se illae meliores uel etiam pares cogitare non possent. hoc momonstro sancta ecclesia, quae ibi est, fidelissime ac fortissime restitit. remanserant autem istae disputationes eius in quorundam sermunculis ac susurris, quas palam suadere nullus audebat. sed etiam occulte uenenis repentibus facultate, quam donabat dominus, occurrendum fuit, maxime quoniam iactabatur Iouiniano responderi non potuisse cum laude, sed cum uituperatione nuptiarum. propter hoc librum edidi, cuius inscriptio est: de bono coniugali. ubi de propagine filiorum, priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
bitu habitu habebat. Illo itaq tempr̃ cũ & lex dies patra¬
archarũ subsequens maledictũ dixit qͥ ñ excitar& semen
inisrł. ⁊ qͥ poterat ñ ꝓmebat s tam̃ habebat ex qͦ aut̃ uenit
plenitudo temporis ut dicẽret᷑ qͥ potest capere capiat. ex
illo usq adhuc ⁊ de inceps usq infinẽ qͥ hab& oꝑat᷑. qui
opari noluerit ñ se habere mentiat᷑. acꝑ hoc abeis qui
corrũpunt mores bonos colloquiis malis in ani ⁊uana
uersutia dr̃ homini xp̃iano continenti. nuptias recusantis
tu gͦ melior quã abrahã. Quod ille cũ audierit ñ ꝑturbe¬
tur. nec audeat dicere melior. nec apposito dilabatur.
illud enĩ ñ uere dicit. hoc ñ recte facit sdicat. Egos
quidẽ ñ sũ melior quã abrahã: sed melior castitas cęlibũ
quã castitas nuptiarũ. quarũ abrahã unã habebat in
usu. ambas in habitu. Castȩ quippe conuigalit̾ uixit.
eẽ aut̃ castȩ sine c̃iugio potuit. ẜ tẽ ñ oportuit. ł go

Expanded text:
abitu habebat. Illo itaque tempore, cum et lex dies patriarcharum subsequens maledictum dixit, qui non excitaret semen in Israhel, et qui poterat non promebat, sed tamen habebat; ex quo autem uenit plenitudo temporis, ut diceretur: qui potest capere, capiat, ex illo usque adhuc et deinceps usque in finem qui habet operatur, qui operari noluerit, non se habere mentiatur. ac per hoc ab eis, qui corrumpunt bonos mores conloquiis malis, inani et uana uersutia dicitur homini christiano continenti et nuptias recusanti: tu ergo melior quam Abraham? quod ille cum audierit, non perturbetur nec audeat dicere: melior, nec a proposito dela batur — illud enim non uere dicit, hoc non recte facit - sed dicat: ego quidem non sum melior quam Abraham, sed melior est castitas celibum quam castitas nuptiarum: quarum Abraham unam habebat in usu, ambas in habitu. caste quippe coniugaliter uixit; esse autem castus sine coniugio potuit, sed tunc non oportuit. ego
Abbreviated transcription (Latin):
acceperis uxorẽ ñ peccasti. & sinupserit uirgo ñ peccat. &
qđ uult faciat ñ peccat sinubat. satis declarauit nuptias
nullũ e̾e̾ peccatũ. ꝓpt̾ sacram̃ti autẽ scĩtate᷑ sic̃ feminactiã¬
sicathecumina fuerit uiciata ñ potest post baptismũ int̾
dĩ c̃secrari. ita ñ absurde uisũ t̃ eũ qͥ excessit uxorũ numerũ
singularẽ ñ peccatũ aliquod cõmississe sed normã quandã
sacram̃ti amisisse: ñ ad uitȩ bonȩ meritũ sed ad ordinationiꝰ
ȩccłasticȩ signaculũ necessariũ. acꝑ hoc sic̃ plures uxores
antiquoꝵ patrũ significauer̃ futuras nrãs ex om̃ib gentib
manifestauerit cogitationes cordis. ut tunc sit unicuiq¬
laus adõ. Nunc autẽ ẽ manifeste latentes dissensiones
etiã salua caritate int̾ eos qͥ unũ & inuno futuri st̃ quȩ tẽ
utiq nullȩ erunt. Sicut gͦ saeram̃tũ pluraliũ nuptiarũ

Expanded text:
acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo non peccat, et: acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo non peccat, et: quod uult faciat. non peccat, nubat, satis declarauit nuptias nullum esse peccatum. propter sacramenti autem sanctitatem sicut femina, etiamsi catechumena fuerit uitiata, non potest post baptismum inter dei uirgines consecrari, ita non absurde uisum est eum. qui excessit uxorum numerum singularem, non peccatum aliquod commisisse, sed normam quandam sacramenti amisisse. non ad uitae bonae meritum, sed ad ordinationis ecclesiasticae signaculum necessariam. ac per hoc sicut plures uxores antiquorum patrum significauerunt futuras nostras ex omnibus gentibus manifestauerit occulta cordis, ut tunc laus sit unicuique a deo. nunc autem sunt manifestae, sunt latentes dissensiones etiam salua caritate inter eos, qui unum et in uno futuri sunt: quae tunc utique nullae erunt. sicut ergo sacramentum pluralium nuptiarum
Abbreviated transcription (Latin):
cio uescebantur. aut xorũ qͥ quã uis licitas ȩscas tamen im¬
moderatius ab sumebant. sic patres ueteris testam̃ti con¬
sulendi officio concũbebant. quoꝵ delectatio illa natura¬
lis nequaquã usq ad irrationalẽ aut nefariam libidinẽ re¬
laxata nec turpitudini stupri nec c̃iugatorũ intẽperantiȩ
conferenda ẽ. Eadẽ quippe uena caritatis nc̃ spũ alit̃ tunc
carnalit̾ ꝓpt̾ illã matrẽ hierłm ꝓpagandi erant filui: Sic
repugnabunt: ꝓpterea sacram̃tũ nuptiarũ temporis nr̃i sic
adunũ uirũ & unã uxorẽ redactũ ẽ. ut ȩccłȩ dispensatorẽ s¬
ñ liceat ordinari nisi unius uxoris uirũ. Quod acutius in¬
tellexerunt. qͥ nec si cathecummnꝰ uł paganꝰ habuerit alterã
ordinandũ ẽẽ consuert̃. De sacram̃to enĩ agit᷑ ñ depeccato
Nam in baptismo omĩa precata dimittunt᷑. Sed qͥdixit si

Expanded text:
cio uescebantur, aut eorum, qui quamuis licitas escas tamen incio uescebantur, aut eorum, qui quamuis licitas escas tamen inmoderatius absumebant, sic patres temporis ueteris testamenti consulendi officio concumbebant, quorum delectatio illa naturalis nequaquam usque ad inrationalem aut nefariam libidinem relaxata nec turpitudini stuprorum nec coniugatorum intemperantiae conferenda est. eadem quippe uena caritatis nunc spiritaliter, tunc carnaliter propter illam matrem Hierusalem propagandi erant filii; sed repugnabunt: propterea Sacramentum nuptiarum temporis nostri sic ad unum virum et unam uxorem redactum est, ut Ecclesiae dispensatorem non liceat ordinare, nisi unius uxoris virum . Quod acutius intellexerunt, qui nec eum qui catechumenus vel paganus habuerit alteram, ordinandum esse censuerunt. De Sacramento enim agitur, non de peccato. Nam in Baptismo peccata omnia dimittuntur. Sed qui dixit, Si
Abbreviated transcription (Latin):
illicitꝰ cibus. hoc ẽ inquerenda ꝓle fornicationis uł ad ulterinꝰ
concubitꝰ. & qđ ẽ inluxuria uentris & guituris illicitꝰ cibus.
in cibo ñ nullis immoderatior appetitꝰ. hocẽ in con iugib ueni¬
alis ille concubitꝰ. Sicut gͦ satius fame emori quã idolotitiᷤ
uesci. ita satius ẽ defungi sine liberis. quã ex illicito coitu
stirpẽ querere. Vndscũq autẽ nascantur homines sipa¬
rentũ uicia ñ sectent᷑ & dm̃ recte colant. honesti & saluiert̃.
Semen enĩ hominis exqualicũq homine dĩ creaturaẽ. &
ea male utentib male erit. ñ ipsũ aliquando malũ erit. Sic̃
autẽ boni filii adulterorũ nulla defensio ẽ. simali filii c̃¬
iugatoꝵ nullũ crimen sunt nuptiarũ. Proinde sic̃ patres
temporis noui testam̃ti ex officio c̃sulendi alimenta sum̃¬
tes quã uis ea cũ delectatione naturali carnis acciperent.
nullomͦ tam̃ cõparabantur. delectationi eoꝵ qͥ immolati¬

Expanded text:
cibus, hoc est in quaerenda prole fornicarius vel adulterinus concubitus. Et quod est in luxuria ventris et gutturis illicitus cibus, d est in cibo licito nonnullis immoderatior appetitus, hoc est in conjugibus venialis ille concubitus. Sicut ergo satius est emori fame, quam idolothytis vesci; ita satius est defungi sine liberis, quam ex illicito coitu stirpem quaerere. Undecumque autem nascantur homines, si parentum vitia non sectentur, et Deum recte colant, honesti et salvi erunt. Semen enim hominis ex qualicumque homine, Dei creatura est, et eo male utentibus male erit, non ipsum aliquando malum erit. Sicut auteiugatorum nullum crimen est nuptiarum. proinde sicut patres temporis noui testamenti ex officio consulendi alimenta sumentes, quamuis ea cum delectatione naturali carnis acciperent, nullo modo tamen conparabantur delectationi eorum, qui inmolati
Abbreviated transcription (Latin):
ut sit scã & corpore & spũ. quȩ autẽ nuptat̃ sollicita ẽ
quȩ st̃ mundi quomͦ placeat uiro. Undemͥ uidet᷑ hoc tẽ¬
pore solos eos qͥsẽ ñ continent c̃iugari oportere scđm
illã eiꝰdẽ apłi sententiã qđ si sẽ ñ continent nubant. meliu̾e
enĩ nuþere quã uri nec ipsis tam̃ peccatũ st̃ nuptiȩ. quȩ si in
cõparatione fornicationis eligerent᷑ minꝰ peccatũ e̾ent quã
fornicatio sed tam̃ peccatũ ee̾nt. Nunc autẽ quid dicemꝰ
aduersus euidentissimã uocẽ apłi dicentis. qđ uult faciat
ñ peccat sinubat. & si acceperis uxorẽ ñ peccatis. si aut̃

Expanded text:
ut sit sancta et corpore et spiritu; quae autem nupta est, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. unde mihi uidetur hoc tempore solos eos, qui se non continent, coniugari oportere - secundum illam eiusdem apostoli sententiam: quodsi se non continent, nubant; melius est enim nubere quam uri. Nec ipsis tamen peccatum sunt nuptiae, quae, si in conparatione fornicationis eligerentur, minus peccatum essent quam fornicatio, sed tamen peccatum essent. nunc autem quid dicturi sumus aduersus euidentissimam uocem apostoli dicentis: quod uult faciat; non peccat, nubat, et: si acceperis uxorem, non peccasti;
Abbreviated transcription (Latin):
ueniã concedit. Nam quis ambigat absurdissime dici
non eos peccassẽ quib ueniatlatur : Sed illũ concubitũ
scđm ueniã concedit. qͥfit ꝑ in continentiã ñ solacausa
ꝓcreandi & aliquando nulla causa ꝓcreandi. Quẽ uͦ¬
nuptiȩ fieri ñ cogunt sed ignis coitꝰ imperat sitam̃ non
ita sit minius ut impediat quȩ se posita e̾e̾ ñ debent tt̃¬
pora orandi nec immutet̾ in eũ usũ qͥẽ contra naturã
& impioꝵ hominũ loqueretur. concubitꝰ enĩ necessariuiᷤᷤ
causa generandi inculpabilis & solus ipse nuptialis ẽ.
lle autẽ qͥ ultra necessitatẽ ꝓgreditur. iã ñ rationi sed
libidini obsequitur . & hunc tam̃ ñ exigere sed reddere
coniugi: ne fornicando dãpnabilit̾ pecc&. ad ꝑsonã ꝑ¬
tin& coniugalẽ. Si autẽ ambo tali concupiscentiȩ subi¬
gunt᷑. rẽ faciunt ñ plane nuptiarũ uerũtam̃ simagiꝰ¬

Expanded text:
Apostolus. Nam quis ambigat absurdissime dici non eos peccasse, quibus venia datur? Sed illum concubitum secundum veniam concedit, qui fit per incontinentiam, non sola causa procreandi, et aliquando nulla causa procreandi: quem nuptiae non cogunt fieri, sed ignosci impetrant, si tamen non ita sit nimius, ut impediat, quae seposita esse debent tempora orandi, nec immutetur in eum usum, qui est contra naturam. et inpiorum hominum loqueretur. concubitus enim necessarius causa generandi inculpabilis et solus ipse nuptialis est. ille autem, qui ultra istam necessitatem progreditur, iam non rationi, sed libidini obsequitur. et hunc tamen non exigere, sed reddere coniugi, ne fornicando damnabiliter peccet, ad personam pertinet coniugalem. si autem ambo tali concupiscentiae subiguntur, rem faciunt non plane nuptiarum. uerumtamen si magi
Abbreviated transcription (Latin):
in eadẽ forma ponentes pedẽ. uerũ tamen in eisoẽ semitis gradi¬
entes. Sed ecce ille agnus graditur itinere uirginali: quomodo
post eũ ibunt qͥ hoc amiserunt. qđ nullo modo recipiunt. Uos
gͦ uosite post eũ uirgines eiꝰ. uos illud ite post eũ. quia ꝓpt̃ hoc
unũ quocũq uerit sequimini eũ. Ad quod lib& enĩ aliud scĩtatis
donũ quo eũ sequant᷑ hortari possumꝰ coniugatos. p̃t̃ hoc qd̾ in¬
reparabilit̾ amiserunt. Uositaq sequimini cũ tenendo peꝵ¬

Expanded text:
in eadem forma ponentes pedem, uerumtamen in eisdem semitis gradiin eadem forma ponentes pedem, uerumtamen in eisdem semitis gradientes. Sed ecce ille agnus graditur itinere uirginali. quomodo post eum ibunt qui hoc amiserunt, quod nullo modo recipiunt? uos ergo, uos ite post eum, uirgines eius; uos et illuc ite post eum, quia propter hoc unum quocumque ierit sequimini eum. ad quodlibet enim aliud sanctitatis donum quo eum sequantur hortari possumus coniugatos praeter hoc quod inreparabiliter amiserunt. uos itaque sequimini eum tenendo pe
Abbreviated transcription (Latin):
cũq ille ierit. sed quousq ipsi potutrint. Possunt autẽ ubiq p̃teꝵ¬
eũ qui in decore uirginitatis incedit. Peati pauperes spũ. imitamini
eũ qͥ ꝓpt̃ uos pauꝑ factꝰ ẽ cũ diues e̾e̾t. Beatimites imitamini eũ qͥ
dix̃discite ame quia mitissũ & humilis corde. Beati lugentes imita¬
mini eũ qͥ fleuit suꝑ hierłm. Beati qͥ esuriunt & sitiũnt iustitiam.
imitamini eũ qͥ dixit. ms̃ cib ẽ ut faciã uoluntatẽ eiꝰ qͥmisit me :
Deati misericordes. imitamini eũ qͥ uulnerato a latronib & inuia
iacenti semiuiuo desperatoq subuenit. Peati mundo corde imita¬
mini eũ qͥ peccatũ ñfecit. nec inuentꝰ ẽ dolus in ore eiꝰ. Beati paci¬
fici. imitamini eũ qͥ pro suis ꝑsecutorib dix̃. pat̾ ignosce illis quia
certe etiã coniugati possunt ire ꝑ ista uestigia. & sinon ꝑfecte

Expanded text:
cumque ille ierit, sed quousque ipsi potuerint. possunt autem ubique, praetcumque ille ierit, sed quousque ipsi potuerint. possunt autem ubique, praeter cum in decore uirginitatis incedit. beati pauperes spiritu, imitamini eum, qui propter uos pauper factus est, cum diues esset. beati mites, imitamini eum, qui dixit: discite a me, quoniam mitis sum et humilis corde. beati lugentes, imitamini eum, qui fleuit super Hierusalem. beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam, imitamini eum, qui dixit: meus cibus est ut faciam uoluntatem eius qui misit me. beati misericordes, imitamini eum, qui uulnerato a latronibus et in uia iacenti semiuiuo desperatoque subuenit. beati mundicordes, imitamini eum, qui peccatum non fecit nec inuentus \'est dolus in ore eius. beati pacifici, imitamini eum, qui pro suis persecutoribus dixit: pater, ignosce illis, quia certe etiam coniugati possunt ire per ista uestigia, etsi non perfecte
Abbreviated transcription (Latin):
cȩteris non uirginib. sed acȩteroꝵ om̃iũ gaudiũ sorte distincta.
ꝓpt̃ xp̃m. Gaudia ꝓpria uirginũ xp̃i. non sunt eadẽ non
uirginũ. quãuis xp̃i. Ilam sunt aliis alia. sednullis talia:
Ite in hȩc sequimini agnũ. quia nagni caro utiq uirgo. Hoc
Merito eũ sequimini uirginitate cordis & carnis. quoeũq
ierit. Quid ẽ enĩ sequi nisi imitari: quia xp̃e ꝓnobis. relin
passus
gia eiꝰ. Hunc in eo quisq sequit᷑ in quo imitatur: non inquan¬
tũ ille filius di ẽ imꝰ ꝑquẽ facta sunt om̃ia. sed inquantũ
filius hominis quia oportebat inse p̾buit imitanda: &¬
multa in illo adimitandũ om̃ib ꝓponunt᷑: Uirginitas aut̃
carnis non om̃ib Ulon enĩ habent quid faciaͥt. ut uirgines
sint : in quib iã factũ ẽ ut uirgines ñ sut. Dequantus
itaq agnũ cȩteri fideles. qui uirginitatẽ corporis amiserunt. Non quo¬

Expanded text:
ceteris non uirginibus, sed a ceterorum omnium gaudiorum sorte distincta, ceteris non uirginibus, sed a ceterorum omnium gaudiorum sorte distincta, tum. gaudia propria uirginum Christi non sunt eadem non uirginum, quamuis Christi; nam sunt aliis alia, sed nullis talia. ite in haec, sequimini agnum, quia et agni caro utique uirgo. hoc merito eum sequimini uirginitate cordis et carnis, quocumque ierit. quid est enim sequi nisi imitari? quia Christus pro nobis passus gia eius. hunc in eo quisque sequitur, in quo imitatur: non in quantum ille filius dei est unus, per quem facta sunt omnia, sed in quantum filius hominis, quia oportebat, in se praebuit imitandamulta in illo ad imitandum omnibus proponuntur, uirginitas autem carnis non omnibus; non enim habent quid faciant, ut uirgines sint, in quibus iam factum est, ut uirgines non sint. Sequantur itaque agnum ceteri fideles, qui uirginitatem corporis amiserunt, non quo
Abbreviated transcription (Latin):
sũ ualer& eoꝵq belumũ impetũ ab ouili suo in expugna¬
bili munitione repeller&. Cũ enĩ dixiss& despadonib
dabo eis in domo mea & inmuro meo locũ nominatũ me¬
liorẽ multo quã filioꝵ atq filiarũ. nequis nimiu carna¬
lis existimar& aliquid in his uerbis temporale sperandũ
continuo subiecit. Nom̃ ȩternũ dabo eis. nec ũqua deeris
Tamq dicer&. Qid tergi uersariis impia cȩcitas. quid terꝗ¬
uersaris: quid serenitati ueritatis. nebulas tuȩ ꝑuersitati
abat mirabilia suꝑ cȩlestia uerbũ dĩ. Ipse uos uidit duo decies
duodena milia scõꝵ cytharedorũ illibatȩ uirginitatis incorpore.
in uiolatȩ ueritatis in corde Et quia sequimini agnũ quocũq
ierit. scripsit ille deuobis. Quo ilłe putamꝰ hunc agnũ quone mo
eũ sequi uel audeat uł ualeat nisi uos. qͣuoputamꝰ eũ ire : in quos
saltus &e prata: ubi credo sunt gramina gaudiae . ñ gaudia scłi
huiꝰ uana. insaniȩ mendaces. nec gaudia qualia in pso regnodi

Expanded text:
sum ualeret eorumque beluinum inpetum ab ouili suo inexpugnabili munitione repelleret. cum enim dixisset de spadonibus: dabo eis in domo mea et in muro meo locum nominatum, meliorem multo quam filiorum atque filiarum, ne quis nimium carnalis existimaret aliquid in his uerbis temporale sperandum, continuo subiecit: nomen aeternum dabo eis, nec umquam deerit, tamquam diceret: quid tergiuersaris inpia caecitas?- quid tergiuersaris? quid serenitati ueritatis nebulas tuae peruersitatiabat mirabilia super caelestia uerbum dei. ipse uos uidit duodecies duodena milia sanctorum citharoedorum inlibatae uirginitatis in corpore, inuiolatae ueritatis in corde; et quia sequimini agnum quocumque ierit, scripsit ille de uobis. quo ire putamus hunc agnum. quo nemo eum sequi uel audeat uel ualeat nisi uos? quo putamus eum ire? in quos saltus et prata? ubi credo sunt gramina gaudia; non gaudia saeculi huius uana, insaniae mendaces, nec gaudia qualia in ipso regno dei
Abbreviated transcription (Latin):
tunc fuit. qͥndo et parturientib coniugib alias ꝓpt̃
copiosiorẽ posteritatẽ suꝑducere licebat. Nam tantum
affert oportunitatis ad aliqͥd iuste agendũ seu ñ agendũ
tẽporũ secreta distinctio. ut nc̃ melius faciat qͥ nec uiã
duxerit. nisi se continese ñ possit: tunc autẽ plures
etiã inculpabilit̃ ducebant. et qͥ se multo facilius con¬
tinẽse possent. nisi aliud pietas illo tẽpore postularet.
Sicut enĩ sapiens & iustus qui iã cõcupiscit dissolui & eẽ
cũ xp̃o & obboc magis optimo delectatur non hic uiuendi
cupiditate sed consulendi officio sumit alim̃tũ ut ma¬
neat in carne qđ necessariũ ẽ ꝓpt̾ alios. sic misceri femintᷤᷤ
iure nuptiarũ officiosũ tunc fuit scĩs uiris ñ libidmosũ.
Quod enĩ ẽ cibus ad salutẽ hominiᷤᷤ. hocẽ concubitꝰ ad
salutẽ generis. & utrũq ñ ẽ sine delectatione carnali

Expanded text:
tunc fuit, quando et parientibus coniugibus alias propter tunc fuit, quando et parientibus coniugibus alias propter copiosiorem posteritatem superducere licebat, quod nunc certe non licet. nam tantum adfert oportunitatis ad aliquid iuste agendum seu non agendum temporum secreta distinctio, ut nunc melius faciat qui nec unam duxerit, nisi se continere non possit, tunc autem etiam plures inculpabiliter ducebant et qui se multo facilius continere possent, nisi aliud pietas illo tempore postularet. sicut enim sapiens et iustus. qui iam concupiscit dissolui et esse cum Christo et hoc magis optimo delectatur, non iam hic uiuendi cupiditate, sed consulendi officio sumit alimentum, ut maneat in carne, quod necessarium est jure nuptiarum, officiosum fuit sanctis viris non libidinosum. Quod enim est cibus ad salutem hominis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali,
Abbreviated transcription (Latin):
a quib parcit apłs nullo iã cogente humane societatis
officio sustinere: Sedcũ dominante concupiscentia fue¬
rint copulati. sieam postra uicerint quia ñ ita lic& dis¬
soluere coniugiũ sic̃ licebat ñ colligare. fiunt talesqua¬
les ꝓfitetur forma nuptiarũ. itaut uł pari consensu as¬
cendant celsiorẽ scĩtatis gradũ. aut siñ ambo ft̃ tales.
erit qui talis ẽ non exactor sed redditor debitiseruans in
om̃ib castã religiosamq concordiã. Illis uͦ temporib cũ
ad huc ꝓpheticis sacram̃tis salutis nr̃ȩ mysteriũ uelabat᷑¬
liceat. Quodsi fecerint. cũ eis quib se copulauerint adul¬
teriũ cõmittunt. ipsi autẽ conuiges manent. Plane uxo¬
ris uoluntate adhibere aliã unde filii nascantur unius
cõmixtione ac semine. alterius autẽ iure ac potestate
apud antiqͦs patres faserat. utrũ & nunc fassit : non
temere dixerĩ. Non ẽ enĩ ꝓpagandi necessitas quȩ

Expanded text:
a quibus parcit apostolus nullo iam cogente humanae societatis a quibus parcit apostolus nullo iam cogente humanae societatis officio sustinere? sed cum dominante concupiscentia fuerint copulati, si eam postea uicerint, quia non ita licet dissoluere coniugium, sicut licebat non conligare, fiunt tales, quales profitetur forma nuptiarum, ita ut uel pari consensu ascendant celsiorem sanctitatis gradum aut, si non ambo sunt tales, erit, qui talis est non exactor, sed redditor debiti, seruans in omnibus castam religiosamque concordiam. illis uero temporibus, cum adhuc propheticis sacramentis salutis nostrae mysterium uelabatliceat. quod si fecerint, cum eis, quibus se copulauerint, adulterium committunt, ipsi autem coniuges manent. plane uxoris uoluntate adhibere aliam, unde communes filii nascantur unius conmixtione ac semine, alterius autem iure ac potestate apud antiquos patres fas erat; utrum et nunc fas sit, non temere dixerim. non est enim propagandi necessitas, quae
Abbreviated transcription (Latin):
cuplex ẽ. Mamsic quedã scẽ mulieres que in dño sperabant
ornabant sẽ obsequentes uiris suis. quomͦ sara obaudiebat
abrahȩ dominũ illũ uocans. cuiꝰ factȩ esti filiȩ bene facienteᷤ
et ñ timentes ullũ uanũ timorẽ. Uirisimili ratione con¬
cordes. & caste uiuentescũ uxorib ur̃is. & tãquã ua¬
si infirmiori et subiecto tribuite honorẽ quasi coheret¬
dib gr̃ae. et uidete ne ĩpediant᷑ orationes ur̃ȩ. Itane uͦ
coniuigia talia ñ cogitant ea quȩ sunt dnĩ quomͦ placeant
iuncti tales factisunt. Quienĩ nr̃i tẽporis homines xp̃iam
nuptiarũ uinculo liberi ualentes ab omĩ se concubitu conti¬
nere . cũ iam tẽpꝰ e̾e respicerent sic̃ scriptũ ẽ ñ amplectendi
se abstinentes abamplexu ñ potius eligerent uł uirgina¬
lẽ uł uidualẽ continentiã conseruare quã tribulationẽ
carnissine qua conuigia ẽẽ ñ possunt ut alia taceantur.

Expanded text:
cuples est. nam sic quaedam sanctae mulieres, quae in dominum sperabant, cuples est. nam sic quaedam sanctae mulieres, quae in dominum sperabant, ornabant se, obsequentes uiris suis, quomodo Sarra obaudiebat Abrahae, dominum illum uocans, cuius factae estis filiae benefacientes et non timentes ullum uanum timorem. uiri simili ratione concordes et caste uiuentes cum uxoribus uestris et tamquam uasi infirmiori et subiecto tribuite honorem quasi coheredibus gratiae, et uidete ne inpediantur orationes uestrae. itane uero coniugia talia non cogitant ea quae sunt domini, quomodo placeant iuncti tales facti sunt. Qui enim nostri temporis homines christiani, nuptiarum uinculo liberi ualentes ab omni concubitu se continere, cum iam tempus esse perspicerent, sicut scriptum est, non amplectendi, sed abstinendi ab amplexu, non potius eligerent uel uirginalem uel uidualem continentiam conseruare quam tribulationem carnis, sine qua coniugia esse non possunt — ut alia taceantur
Abbreviated transcription (Latin):
uerũtam̃ quod attin&e ad quandã distinctionẽ & quasi p¬
prietatẽ innuptarũ at nuptarũ sic̃ nimiũ detestanda ẽ
quȩ continens anuptiis idẽ are concessa. ñ contin& adelictis
uel luxurix uł superbiȩ uł curiositatis & uerbositatis. ita
rara quoq nupta ẽ quȩ in ipso quoq obsequio coniugali
ñ cogitat nisi quomꝰ placeat dõ ornando se nintortis crinib
aut auro & margaritis & ueste p̃tiosa. sed qđ deco& muluere
ꝓmittentes pietatẽ ꝑ bonã conũsationẽ. Talia quippe ẽ¬
iugia petrus quoq apłs p̃cipiendo deseribit. similit̾ inquit
mulieres obaudientes maritis suis. ut siqui ñ credunt u̾bo
ꝑmulieris conũsationẽ sine loquela lucrifieri possint.
uidentes timorẽ & castã conũsationẽ uram : ut sint quȩ
a foris ornantur capilloꝵ incrispationib aut circũdate
auro aut ueste decora. sed ille absconditꝰ cordis nr̃i homo
in illa ꝑpetuitate quieti & modesti spc̃ qui & apud dm̃ lo¬

Expanded text:
d quandam distinctionem et quasi proprietatem innuptarum atque nuptarum, sicut nimium detestanda est, quae continens a nuptiis, id est a re concessa, non continet a delictis uel luxuriae uel superbiae uel curiositatis et uerbositatis, ita rara nupta est, quae in ipso quoque obsequio coniugali non cogitat nisi quomodo placeat deo, ornando se non intortis crinibus aut auro et margaritis et ueste pretiosa, sed quod decet mulieres promittentes pietatem per bonam conuersationem. talia quippe coniugia Petrus quoque apostolus praecipiendo describit. similiter, inquit, mulieres obaudientes maritis suis, ut et si qui non credunt uerbo, per mulieris conuersationem sine loquella lucrifieri possint, uidentes timorem et castam conuersationem uestram: ut sint non quae a foris ornantur capillorum incrispationibus aut circumdatae auro aut ueste decora, sed ille absconditus cordis uestri homo in illa perpetuitate quieti et modesti spiritus, qui et apud dominum lo
Abbreviated transcription (Latin):
urãs inpendendũ habebatis illi rependite. bene qđ interiorem
urãm pulchitudinẽ quȩrit ubi uobis dedit potestatẽ filias dĩ
fieri. nonquȩrit a uob̾ pulchrã carnẽ sed puleros mores quib
refrenatis & carnẽ. Nonẽ cui deuob̾ quisꝗ m̃tiat᷑. & faciat sex¬
uire zelantẽ. Uidete cũ quanta securitate ametis. cui displi¬
cere falsis suspicionionib nontimetis. Uir & uxor. amant se
qm̃ uident se. & qđ ñ undent timent se. Nec certi gaudent
exeo qđ inmanifesto ẽ. dũ inocculto suspicant᷑ plerũq qđ ñ eiibos
inisto quẽ oculis ñudetis. & fide conspicitis. nec habitis ułrũ quod
nosuistis quantũ amare debetis t̃oto uob figat᷑ merde ⁊̃ prtuo

Expanded text:
uestras inpendendum habebatis, illi rependite. Bene, quod interiorem uestras inpendendum habebatis, illi rependite. Bene, quod interiorem uestram pulchritudinem quaerit, ubi uobis dedit potestatem filios dei fieri, non quaerit a uobis pulchram carnem, sed pulchros mores, quibus refrenatis et carnem. non est cui de uobis quisquam mentiatur et faciat saeuire zelantem. uidete, cum quanta securitate ametis, cui displicere falsis suspicionibus non timetis. uir et uxor amant se, quoniam uident se, et quod non uident, timent in se; nec certi gaudent ex eo, quod in manifesto est, dum in occulto suspicantur plerumque quod non est. uos in isto, quem oculis non uidetis et fide conspicitis, nec habetis uerum quod noluistis, quantum amare debetis! toto uobis figatur in co