comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Abraham enĩ duos filios habuit. Et¬
cet̾a: quib addit. Quȩ sunt allego¬
rica. Nunqͥd sacͣmenta legis eis aꝑuit:
qui neq legunt. neq audiunt legẽ :
Sed legẽ legentib dicebat. Legẽ
ñ audistis. Qmͦ gͦ pot̾o myst̾ia legiᷤ.
& allegorias qͣs ab apło edocti sumꝰ
lectio legis incognita ẽ.:Asꝑior for
parietẽ lapsantẽ. Timeo enim illud:
qͦd scͥptũ est. Popłs ms̃ quibeatisi¬
cant uos. seducunt uos: & semitas
pedum ur̃oꝵ conturbant. Tanqͣm
filios meos kmõs moneo. Miror si
ñdum uobis innotuit uia xp̃i: sine
hoc qͥdẽ audistis qͦdñ ẽ lata & spaci¬
osa. s arta & angusta uia ẽ que du

Expanded text:
Abraham enim duos filios habuit, etAbraham enim duos filios habuit, etc, quibus addit, Quae sunt allegorica . Numquid sacramenta Legis eis aperuit, qui neque legunt, neque intelligunt? Sed Legem legentibus dicebat, Legem non audistis? Quomodo ergo potero mysteria Legis, et allegorias, quas ab Apostolo edoctus sum, lectio Legis incognita est? 2. Exhortaparietem lapsantem. Timeo enim id quod scriptum est: Populus meus, qui beatificant vos, seducunt vos, et semitas pedum vestrorum conturbant . Tanquam filios meos charissimos moneo. Miror si nondum vobis innotuit via Christi, si nec hoc quidem audistis, quod non est lata et spatiosa, sed arcta et angus
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ faciã: uͥ. uel qͣndo. ur̃m tempus in¬
ueniã : Plurimũ ex hoc. imino pene
totũ. mundanis occupationib teritis:
Inforo aliud: aliud innegociatione
consumitis. Aliꝰ agnaliusl itib uacat.¬
Et al audiendum dei uerbũ. nemo
aut pauci ad modũ uacant. Sed qͥd uoᷤᷤ
de ocupationib culpo: Quid de ab¬
sentib conqueror: Presentes etiam
‸in eccłia positi. ñ estis intenti: s com¬
munes & exusu fabulas deritis. & u̾bo
dei uellectionib diuinis terga conu̾titiᷤ.
Uereor ne & uob dicat᷑ a dnõ. illud q¬
ꝑꝓpħam dictum ẽ. Conuerter̃ adme
Dorsa: & ñ facies suas. Quid gͥ ego fa¬
ciam: cui minist̾ium uerbi creditũ
ẽ : Quȩ legunt᷑ mistica sunt: in al¬
legoricis exponenda sunt sacͣm̃tis.
Possũ ne surdis & auersis aurib in¬
gerere. margaritas uerbi dei: Non
ita egit apłs. Uide enim qͥd dicit.
Qui legẽ inqͥt legistis: legẽ ñ audistiᷤᷤ.

Expanded text:
ergo faciam? Ubi, vel quando vestrum tempus inergo faciam? Ubi, vel quando vestrum tempus inveniam? Plurimum ex hoc, imo pene totum mundanis occupationibus teritis: in foro aliud, aliud in negotiatione consumitis; alius agris, alius litibus vacat: ad audiendum verbum Dei nemo, aut pauci admodum vacant. Sed quid vos de occupationibus culpo? Quid de absentibus conqueror? Praesentes etiam et in ecclesia positi non estis intenti; sed communes et ex usu fabulas teritis, et verbo Dei vel lectionibus divinis terga convertitis. Vereor ne et vobis dicatur illud am dictum est: Converterunt ad me dorsa sua, et non facies suas . Quid igitur ego faciam, cui ministerium verbi creditum est? Quae leguntur mystica sunt, in allegoricis exponenda sunt sacramentis. Possumne surdis et aversis auribus ingerere margaritas verbi Dei? Non ita egit Apostolus; vide enim quid dicit: Qui Legem, inquit, legistis, Legem non audistis?
Abbreviated transcription (Latin):
SAAC inquit scͥptura. crescebat &
confortabat᷑ : idẽ gaudium crescebat
debit dep̾sentib abrahã: neq de di¬
uitiis mundi & actib seculi. Sed uis
audire. abraham unde gauder :
Audi dñm adiudeos dicentẽ. Abra¬
diem meũ : & uidit & gauisus ẽ. Per
hoc gͦ crescebat ysaac : ꝑ qͦd abrabe
illa uisio qͣuidebat. xp̃i diẽ. & spes qͦ
in ipso ẽ gaudia cumulabat. Atq
utinam efficeremini etiã uos
isa ac: & essetis gaudium matriᷤ ur̃e ec¬
die. Sed uereor: ne adhuc intristicia
et gemitu. eccłia filios pariat. An nͣ
est ei tristicia & gemit̾. cum uos ñ cõ¬
uenitis ad audiendum dei uerbũ: &
et hoc ñ tam desicłio uerbi. qͣm studio
sollempnitatis: & publice qͦdammͦ
remissionis obtentu: Quid gͦ ego
faciã: cui dispensatio uerbi credi ta ẽ:
qui licet inutilis seruus sim: accepi tñ
a dño distribuendã familiȩ dñice
tritici mensurã. Sed uide quid addit¬
quit intempore. t̾ritici mensurã. Qd

Expanded text:
saac, inquit Scriptura, crescebat et confortabatur : id est, gaudium crescebat debat de praesentibus Abraham, nec de divitiis mundi et actibus saeculi. Sed vis audire Abraham unde gauderet? Audi Dominum ad Judaeos dicentem: Abra. Per hoc ergo crescebat Isaac, per quod Abrahae illa visio qua videbat Christi diem, et spes quae in ipso erat, gaudia cumulabat. Atque utinam efficeremini et vos Isaac, et essetis gaudium matris vestrae Ecclesiae. Sed vereor ne adhuc in tristitia et gemitu filios Ecclesia pariat. Annon est ei tristitia et gemitus, cum vos non convenitis ad audiendum Dei verbum, etet hoc non tam desiderio verbi Dei, quam studio solemnitatis, et publicae quodam modo remissionis obtentu? Quid igitur ego faciam, cui dispensatio verbi credita est? Qui licet inutilis servus sim, accepi tamen a Deo distribuendam familiae dominicae tritici mensuram? Sed vide quid additquit, in tempore tritici mensuram. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
die carnes agnui comedunt: id est car¬
nes uerbi di cotidie sumunt. Pasca
lex pasche talis ẽ ut inuesꝑa comedat᷑:
ꝓpt̾ea inuesꝑa mundi passus ẽ dñs:
ut tu semꝑ manduces de carnib u̾bi:
mane. Et si in hac uesꝑa sollicitꝰ fue¬
ris. et infletu ac ieiuimis. atq in omĩ
labore iusticie uitam duxeris: pot̾is
et tu dicere. Aduesꝑam demorabit᷑
fletus: & admatutinum leticia. Leta¬
beris enim mane. id ẽ in seculo uent᷑o:
si in hoc seculo fructum iusticie infle¬
tu et labore. collegis. Uenite gͦ & nos uobc̃.¬

Expanded text:
die carnes Agni comedunt, id est, cardie carnes Agni comedunt, id est, carnes Verbi Dei quotidie sumunt; Paschalex Paschae talis est, ut in vespera comedatur, propterea in vespera mundi passus est Dominus, ut tu semper manduces de carnibus Verbimane. Et si in hac vespera sollicitus fueris, et in fletu ac jejuniis, vel in omni labore justitiae vitam duxeris; poteris et tu dicere, Ad vesperam demorabitur fletus, et ad matutinum laetitia . Laetaberis enim mane, id est, in saeculo venturo, si in hoc saeculo fructum justitiae in fletu et labore collegeris. Venite ergo vos
Abbreviated transcription (Latin):
rio uerbisemꝑ adsistitis: pacient̾ ac
cipite. donec paululũ negligentes &
desides cominonemꝰ. Habetote pa-¬
cientiã: quia de rebecca nob̾ id ẽ de
pacientia sermo ẽ. & necesse ẽ nos
eos qui collecta negligunt. & audi¬
re de clinant uerbum dei. paulu¬
lum ꝑpacientiam castigare: qͥ ñ desi¬
derant panẽ uite. nec aqͣm uuiã: qͥ
ñ exeunt de castris. nec ꝓcedunt de
domib lutteis. ut colligant sibi
manna: qui ñ ueniunt ad petͣm ut
bis adnegligentes est: et eos qui male
hũt. Sam enim ñ indigent medico: sed
male hñtes. Dicite mͥ uos qui tantũmͦ
festis diebus ad eccłiam conuenitis: cet̾i
des ñ sunt festi:. ñ funt dies dñi ÷ lude-¬
orum est: dies certos. & raros obseruare
sollempnes: & iõ ad eos dicit ds̃: qͥa
neomenias ur̃as. & sabbata. & diẽ
magnũ ñ sustineo: Ieuiniũ & ferias.
& dies festos ur̃os odit anima mea
Odit gͦ d̾s eos: qͥ unam diẽ putant.
festũ diem esse dñi. Xp̃iani omni

Expanded text:
rio verbi semper assistitis, patienter audite; donec paululum negligentes ac desides commoneamus. Habetote patientiam: quia de Rebecca vobis, id est, de patientia sermo est: et necesse est nos eos qui collectam negligunt, et audire declinant verbum Dei, paululum per patientiam castigare: qui non desiderant panem vitae, nec aquam vivam, qui non exeunt de castris, nec procedunt de domibus luteis, ut colligant sibi manna, qui non veniunt ad petram, ut bis ad negligentes est, et eos qui male habent: sani enim non indigent medico, sed male habentes. Dicite mihi vos, qui tantum festis diebus ad ecclesiam convenitis, caeteri dies non sunt festi, aut non sunt dies Domini? Judaeorum est dies certos et raros observare solemnes: et ideo ad eos dicit Dominus, Neomenias vestras et sabbata, et diem magnum non sustineo; jejunium, et ferias, et dies festos vestros odit anima mea . Odit ergo Deus eos qui una die putant festum diem esse Domini. Christiani omni
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝗͣ ñ hñtes sint: & qͥ utunt᷑ hoc
mundo. tanꝗͣ. ñutant᷑. Sine int̾mi-¬
sione orandũ apłs p̃cepit. Uos qͥ
ad orationes ñ conuenitis.: qͦmͦ in
ple tis sine int̾missione qͦd semꝑ
omit titis: Sed & dñs p̃cepit: uigi¬
late & orate. ne intretis intempta¬
tionem. Quod si illi uigilantes. &
orantes. & semꝑ uerbo dĩ adberẽ

Expanded text:
n habentes sint; et qui utuntur hoc mundo, tanquam non utantur . Sine intermissione orandum Apostolus praecipit . Vos qui ad orationes non convenitis, quomodo completis sine intermissione, quod semper omittitis? Sed et Christus praecepit, Vigilate et orate, ne intretis in tentationem . Quod si illi vigilantes et orant
Abbreviated transcription (Latin):
erat pontifex anni illius ꝓpħauit: Pro-
pħat gͦ ibalaham de xp̃o. ⁊ idõ nemo
extollat᷑ etiã si ꝓphetet. ⁊ si p̃scientiã
mereat᷑: s redeat ad apłi dictum. qͦ
ad ista respiciens ait. Siue ꝓpħie abo¬
lebuunt᷑ siue lingue cesfabunt: siue
scientia destruet᷑ Et qͥd ẽ gͦ qd̾ ꝑma¬
sola inquit caritas est que nũꝗͣ cadit:
ritas habenda est. ⁊ caritas excolenda:¬

Expanded text:
erat pontifex anni illius, proerat pontifex anni illius, pro et Balaam de Christo. Et ideo nemo extollatur etiam si prophetet, etiam si praescientiam mereatur, sed redeat ad Apostoli dictum, quo ad ista respiciens ait: Sive prophetiae abolebuntur, sive linguae cessabunt, sive scientia destruetur. Et quid est ergo quod masola, inquit, charitas est quae nunquam cadit; ritas habenda est, et charitas excolend
Abbreviated transcription (Latin):
qui muti erant arguunt loquen¬
tes: Et hoc est: quod dicebat dñs:
Pater gr̃as ago tibi. qm̃ abscon¬
disti hec asapientib & prudenti¬
bus: & reuelasti ea paruulis: Scri¬
be igit᷑ oe pharisei erant qui sedebant suꝑ
asinam hanc: ⁊ tenebant eam uinctã: Ip̾is
gͦ irascitur angłs: &e nisi quodã futuro¬
rum ꝓspectu. illos quidẽ ꝑemisset: asinã
aut̃ suam seruasset: que uidit ⁊ reue¬
rita ẽ eum Que uenit ad uineã. istat
int̾ uineas : compressit tam̃ pedes seden-¬
tis suꝑ se inmaceriam: & idõ forte ñ pot̃
ambulare ille eius sessor antiquus. nec
uenire ad eũ qui dicit. Uenite ad me
om̃s qui laboratis. ⁊ onerati estis Asina
tam̃ uenit adducta acdiscipłis: &e cui tẽ
sedebat balaham mercedis cupidus. ñe
ei sedet iħs: Nec mireris: si eum quem
diximus scribarum ⁊ doctoꝵ popłi.
qui dixit: expedit uobis ut homo unꝰ¬
ꝑeat ꝓ om̃i popło: s hoc inquit cum

Expanded text:
qui muti erant arguunt loquenqui muti erant arguunt loquentes. Et hoc est quod dicebat Dominus: Pater, gratias ago tibi, quoniam abscondisti haec a sapientibus, et revelasti ea parvulis . Scribae igitur et Pharisaei erant qui sedebant super asinam hanc, et tenebant eam vinctam. Ipsis ergo irascitur et angelus; et nisi quodam futurorum prospectu, illos quidem peremisset, asinam autem servasset; quae vidit et reverita est eum, qui venit ad vineam, et stat inter vineas; compressit tamen pedes sedentis super se in maceriam, et ideo non potest ambulare ille ejus sessor antiquus, nec venire ad eum, qui dicit: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, etc. . Asina tamen venit adducta a discipulis; et cui tunc sedebat Balaam mercedis cupidus, nunc ei sedet Deus. Nec mireris, si eum quem diximus scribarum et doctorum populi qui dixit: Expedit vobis ut unus homo pereat pro omni populo . Sed hoc, inquit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
seripturas: & uide quia ꝓpħa de ga-¬
lilea non surgit: Et iterum dicurs
Nos legem habemus. : &e scdm legem
debet mori: quia filium dei se fe-¬
cit: ł que singła uidentur qͥdẽ seri¬
be cepharisei. zelum dei hab̃e: s
simulatum: Asina uero eui secdebat
balaham. qm̃ scriptura dicit. hoĩes
& iumenta saluos facies dñe: ea
pars credentiũ potest intelligi. quȩ
siue ꝓstu ⁊ ticia siue ꝓ innocentia
ammalib comparatur: Sic enĩ apłs
dicit : Hidete aut̃ uocationẽ urãm
fr̃s: quia nõ multi int̾ uos sapienteᷤ:
non multi nobiles: s que stulta sui
elegit ds̃: ut confundat sapientes:
Isti ergo tales: sic̃ euangłica que in
parabolis agebant᷑ gesta designar:
abistis pessimis dñis scribis ac pha-¬
riseis subiecti quodãmodo tene-
nietis asinam alligatam & pullũ
eius⁊ soluentes adducite: Sic̃ ergo
in euangelio: non ipse dñs s disci-¬
puli soluunt asinam: ita &e hic

Expanded text:
Scripturas, et vide quia propheta de GaScripturas, et vide quia propheta de Galilaea non surgit . Et iterum dicunt: Nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit . Per quae singula videntur quidem Scribae et Pharisaei zelum Dei habere, sed simulatum. Asina vero, cui sedebat Balaam, quomodo Scriptura dicit: Homines et jumenta salvos facies, Domine , et pars credentium potest intelligi: quae sive pro stultitia, sive pro innocentia, animalibus comparatur. Sic enim et Apostolus dicit: Videte autem vocationem vestram, fratres, quia non multi inter vos sapientes, non multi nobiles: sed quae stulta sunt mundi, elegit Deus, ut confundat sapientes . Isti ergo tales, sicut evangelica, quae in parabolis agebant, gesta designant, ab istis pessimis Dominis Scribis ac Pharisaeis subjecti quodammodo tenebanietis asinam alligatam, et pullum ejus. Solvite et adducite . Sicut ergo in Evangelio non ipse Dominus, sed discipuli solvunt asinam, ita et hic,
Abbreviated transcription (Latin):
dubio qui aderat filiis isrł: aꝑit os
asine. ut argueretur ꝑ eam balahã:
& muti pecudis uocib confutaret᷑.
is qui diuinus putabat᷑ & sapiens.
Uerũ pꝰhec conueniens iam uidet᷑.
aliqua etiã de allegoria contingere:
Balaham hic qui int̾pretat᷑ ppłs
uanus: uidet᷑ michi habere ꝑsonã
scribarũ & phariseoꝵ. iudaici ppłi
B̾alach uͦ qui exclusio uł deuora¬
cio interp̃tatur: & ipse ꝑsonã ha-¬
bere intelligendus est uniꝰ alicuiꝰ
sp̃alium mundi huiꝰ contͣrie potes¬
tatis: que excludere ⁊ deuorare
cuprat isrł: non eum qui scd̾m car¬
nem ẽ. s eum qui sed̾m sp̃m. Uolens
gͦ potestas illa cont̾ria deleri & pe¬
nitus extingui spalem isrł: non
aliis utitur ministris. nisi pontificib.
cescribis ac phariseis: Ipsos inuitat:
ipsis mercedem ꝓmittit ac p̃mia Illi
uero sic̃ iste balaham faciunt: simu¬
lant se cuncta addm̃ riferre. ⁊zelo
dei agere Dicunt enim: Scrutare

Expanded text:
dubio qui aderat filiis Israel, aperit os dubio qui aderat filiis Israel, aperit os asinae, ut arguatur per eam Balaam et muti pecudis vocibus confutetur is qui divinus videbatur et sapiens. Verum post haec conveniens jam videtur aliqua einterpretatur populus vanus, videtur mihi habere personam Scribarum et Pharisaeorum Judaici populi. Balac vero, qui exclusio vel devoratio interpretatur, et ipse personam habere intelligendus est unius alicujus spiritalium mundi hujus contrariae potestatis, quo excludere et devorare cupiat Israel, non eum qui secundum carnem est, sed eum qui secundum spiritum. Volens ergo potestas illa contraria delere, et penitus exstingui spiritalem Israel, non aliis utitur ministris, nisi pontificibus et Scribis ac Pharisaeis. Ipsos invitat, ipsis mercedes promittit et praemia. Illi vero sicut iste Balaam facit, simulant se cuncta ad Deum referre, et zelo Dei agere. Dicunt enim, scrutare
Abbreviated transcription (Latin):
ge &e uade cũ eis: In quo uoluntati qͥ¬
dem cupiditatis eius cedit ds̃: ut cõ¬
pleatur illud quod scriptum ẽ. di¬
misit eos in desideria cordis eoꝵ ibunt
inuoluntatib suis: s tam̃ consilium
diuine dispensationis expletur:. Dẽ
enĩ ad eum̃. Uerbum quodcũq dede¬
ro in ore tuo: hoc loqueris: Si dignꝰ
fuisset balaham: uerbum suũ ds̾
non inore eiꝰ. s incorde posuisset: Nẽ
aut̃ qm in corde eius desiderium
m̃cedis erat. & cupiditas peccume:
uerbum dei non in corde s inore eiꝰ
ponitur: Agebatur enim mira : ima:
isrłiticã. adgentes ꝑuenire non pote¬
rãt : ꝑ balaham cui fides ab uniu̾sis
gentib habebat᷑. innotescerent etiã
nacionib secreta de xp̃o misteria: et
thesaurũ magnũ ꝑferret ad gentes.
non tam corde. ⁊ sensu ꝗͣ ore ce sermo¬
ne portatum. S ne ꝑsingła immo¬
remur: ñ enĩ tẽporis ẽ cuncta dissol¬
ui: ascensa asina sua balaham ibat
ꝑuiam: Occurrit ei angłs: ille sine

Expanded text:
In quo voluntati quidem cupiditatis ejus cedit Deus, ut compleatur illud quod scriptum est: Dimisi eos in desideria cordis eorum: ibunt in voluptatibus suis . Sed tamen consilium divinae dispensationis expletur. Dicitur enim ad eum: Verbum quod dedero in ore tuo, hoc loqueris. Si dignus fuisset Balaam, verbum suum Deus non in ore ejus, sed in corde posuisset. Hunc autem quoniam in corde ejus desiderium mercedis erat, et cupiditas pecuniae, verbum Dei non in corde, sed in ore ejus ponitur. Agebatur enim mira et magnIsraeliticam, ad gentes pervenire non poterant, per Balaam, cui fides ab universis gentibus habebatur, innotescerent etiam nationibus secreta de Christo mysteria, et thesaurum magnum proferret ad gentes, non tam corde et sensu quam ore et sermone portatum. Sed ne per singula immoremur non enim tempus est cuncta dissolvi, ascensa asina sua, Balaam ibat per viam. Occurrit ei angelus. Ille sine
Abbreviated transcription (Latin):
tum: Balaham hic ut suꝑuis diximus
diuinus erat: demonũ scilicet ministĩo
⁊ arte magica. ñ nũqmͣ futura p̃noscens
Rogat᷑ abalac rege: ad maleticendũ isrł¬
nibus ferunt:. Stant attonite gentes
& anxie expectantes quid respondeat
balaham: de quo ꝑsuasũ habebant. quod
dignus diuinis colloquiis hab̃et᷑. Hide
nunc quomͦ sapientia dĩ uas istud ad cõ¬
tumeliam p̃paratum ꝓficere facit ad
utilitatem: non solũ gentis unius. s pe¬
ne tocius mundi Et huic cui solebant
inderi demones. uidet᷑ ds̃: ꝓ hibens ma-¬
li oꝑis iter: Stupescit balaham: & mira¬
tur ꝓhibentis auctoritatem: Non enim
solebat malum demonibus displicere:
S int̾im remitat legatos: dicens ñ se pos¬
se facere nisi uerbum qd̵ ds̃ dederit in
ore eius Redeunt rursum legati: it̾m
requirit: it̾m molestus est: it̾m cuꝑit
audire. Non enĩ facile cupidus m̃cedib¬

Expanded text:
tc. Balaam hic ut superius diximus, divinus erat, daemonum scilicet ministerio et arte magica, non nunquam futura praenoscens. Rogatur a Balac rege ad maledicendum ti veniunt, stant attonitae gentes, et anxie exspectantes, quid respondeat Balaam, de quo persuasum habebant, quod dignus divinis eloquiis haberetur. Vide quomodo nunc sapientia Dei vas istud ad contumeliam praeparatum, proficere facit ad utilitatem non solum gentis unius, sed pene totius mundi. Et huic cui solebant videri daemones, videtur Deus prohibens mali operis iter. Obstupescit Balaam, et miratur prohibentis auctoritatem. Non enim solebat daemonibus displicere, sed interim remittit legatos, dicens non se posse facere, nisi verbum, quod Deus dederit in ore ejus. Redeunt rursus legati, iterum requirit, iterum molestus est, iterum cupit audire. Non enim facile cupidus, faci
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ ad uiros uirtutis loquit᷑ sermo dĩ᷑
Uiri enim uirtutis sunt: qui adbellum
ꝓcedunt: Si qui uero pugnare nõ uolur.
nec militare: si quis non uult habere cer¬
tamen studioꝵ diuinoꝵ &e abstinentie:
hic non uult implere illud qd̵ apls dixit
Qui aut̃ inagone contendit: ab om̃ibus¬
se abstinet: Qui gͦ non contendit inagone.¬
& ab om̃ib non ẽ continens⁊ neq exerceri
uult in uerbo dei. & in lege dñ meditari
die ac nocte: hic etiã siuir dicat᷑. uir
tam̃ uirtutis non potest appellari At

Expanded text:
quomodo ad viros virtutis loquitur sermo Domini: quomodo ad viros virtutis loquitur sermo Domini: viri enim virtutis sunt qui ad bella procedunt. Si quis vero pugnare non vult nec militare, si quis non vult habere certamen studiorum divinorum et abstinentiae, hic non vult implere quod Apostolus dixit: Qui autem in agone contenditit in agone, ab omnibus non est continens, neque exerceri vult in verbo Dei, et in lege Domini meditari die ac nocte. Hic etiam si vir dicatur, vir tamen virtutis non potest appellari. T
Abbreviated transcription (Latin):
ginta numerum: scm̃ ẽẽ scriptura testat᷑.
Unde & saluator dicebat in euangeliis
Homini cuidã feneratori: Erant duo de¬
bitores: unus ex ipsis debebat denarios
quingentos. & alius quinquaginta: Nõ
habentib aut̃ illis unde redderent: utͥs¬
q donauit: S & septem septimanȩ. mo¬
nada. id ẽ una die addita. quinqͣgesimã¬
diem faciunt: que pentecostes festiuitas
addita unius decadis ꝑfectione: qͥngen¬
tor numerum reddunt: S quanto plu-¬
res sunt. lxxͣ. septimanȩ qͣm septem: tanto
prestantior &e ꝑfectior numerus quingentoꝵ
qͣm quinquaginta: Inde deniq & inpara¬
bola euangelii quam supͣ posuimꝰ. salua-¬
tor nr̃ ꝓnunciat: qd̾ plus diligat ille
bebat: quã ille cui qͥnqͣginta: Deniq in
presenti lectione eleazar sacerdos non scri¬
bitur ad omnẽ popłm loquutus: s ad eos
tantũ qui de prelio redeunt: Ait emm
Et dixit eleazar sacerdos: aduiros uir¬
tutis qui reuertebant᷑ de prelio Uidesgͦ.

Expanded text:
m numerum sanctum esse Scriptura testatur. Unde et Salvator dicebat in Evangeliis: Homini cuidam feneratori erant duo debitores. Unus ex ipsis debebat denarios quingentos, alius quinquaginta. Non habentibus illis unde solverent, utrisque donavit . Sed et septem septimanae monade, id est una, addita, quinquagesimae faciunt diem, quae Pentecostes festivitas addita unius decadis perfectione, quingentorum numerum reddunt. Sed quanto plures sunt septuaginta septimanae quam septem, tanto praestantior et perfectior numerus quingentorum quam quinquaginta. Inde denique et in parabola Evangelii quam supra exposuimus, Salvator noster pronuntiat, quis plus diligat, illequam ille cui quinquaginta. Denique in praesenti lectione Eleazar sacerdos non scribitur ad omnem populum locutus, sed ad eos tantum qui de praelio redeunt. Ait enim: Et dixit Eleazar sacerdos ad viros virtutis qui revertebantur de praelio. Vides ergo
Abbreviated transcription (Latin):
centiarum carnalium que militant
adu̾sus animam describunt᷑: Deniq
hi qui inuiciis regnant. quinq reges
ẽẽ dicunt᷑: ut euidentissime doceam
qͥa om̃e uicium qd̾ reguat in corpore.
ex qͥnq sensib pendet Isti gͦ qͥnq sensꝰ
ꝑimendi sunt de regno macdianitarũ:
ut ultra uicia non regnent ꝑ eos s iu¬
sticia: nec adscandalum uideant quȩ
uident. s ad ecdificationẽ: Apd madi¬

Expanded text:
centiarum carnalium quae militant centiarum carnalium quae militant adversus animam describuntur. Denique hi qui in vitiis regnant, quinque reges esse dicuntur: ut evidentissime doceamur quia omne vitium, quod regnat in corpore, ex quinque sensibus pendet. Isti ergo quinque sensus perimendi sunt de regno Madianitarum, ut ultra vitia non regnent per eos, sed justitia, nec ad scandalum vileant quae vident, sed ad aedificationem. CA
Abbreviated transcription (Latin):
inanitas: Regnat gͦ & intanitas: in ma¬
dianitarũ gente: Est enĩ reuera mul¬
ta inanitas &r uanitas in hoc mundo:
unmo & uanitas uanitatũ. & omnia
uanitas: qͣm d̾i miles suꝑare debet et
uincere Uincit aut̃ inanitatẽ: qͥ nicħ
inanitatis. nicħ suꝑflue. & quod ad rẽ
non ꝑtinet gerit: qui meminit p̃cep¬
ti illius dñici qd̾ ait: qͥa etiã de uerbo
ocioso reddent homines rationẽ in diȩ
iudicii: In hac aut̃ uita. homines pene
ociosum & totum mane ẽ. qd loquun¬
tur: quod agunt: Inanis enĩ dicit᷑. oĩs
actus. & om̃is sermo: in quo non ẽ intͥn¬
Est & alius rex madiam. ur nomine:¬
&e hic interp̃tat᷑ irritatio: Uides q̃les
sunt qui regnant apud madranitas:
quib om̃ibus aduersari oportet. immo
quas ꝑuni conuenit. ab his qui dm̃ se¬
quuntur. & interfici᷑ Non enim tam
regum quam uicioꝵ nomina que reg¬
nant inhominib referuntur in lege: &
non tam gentium bella. qͣm concupis¬

Expanded text:
inanitas. Regnat ergo inanitas in Mainanitas. Regnat ergo inanitas in Madianitarum gente. Est enim revera multa inanitas et vanitas in hoc mundo, imo vanitas vanitatum, et omnia vanitas , quam Dei miles superare debet et sincere. Vincit autem inanitatem, qui nihil inaniter, nihil superflue, et quod ad rem non pertinet gerit, qui meminit praecepti illius Dominici quo ait, quia etiam de verbo otioso reddent rationem homines in die judicii . In hac autem vita homines, totum pene otiosum, totum inane est quod loquuntur, quod agunt. Inanis enim dicitur omnis actus, et omnis sermo in quo non est extrinEst et alius rex Madian Ur, et hic interpretatur irritatio. Vides quales sunt qui regnant apud Madianitas: quibus omnibus adversari oportet, et imo quos perimi convenit ab his qui Deum sequuntur, et interfici. Non enim tam regum quam vitiorum nomina quae regnant in hominibus, referuntur in lege; et non tam gentium bella quam concupis
Abbreviated transcription (Latin):
nomina ꝓ reb aptant᷑: s etiã apud gen¬
tiles &e barbaros: Se scĩs quid̃ notũ est
cur abram abraham uocitatus sit: et
sarai sara. cr iacob isrł. Doceamꝰ aut̃:
quod mos iste habeat᷑ etiã apud biar-¬
baros: Nonne unus ex filiis isrł. apa¬
rentib suis iosepħ nom̃ acceperat: Cũ
aut̃ transiit in egyptum: stecit ante
pharaonem qui cõmutauit nom̃ eiꝰ÷
phanet: quod lingua sua pharao de se¬
cretoꝵ uł sompnioꝵ reuelatione com-¬
posuit Et non solum huric apd phara¬
onem ex re nom̃ aptat᷑: s &e danihel in
babiloma balthasar nominat᷑: a naniã
atq azartas. & misael. sidrae. misac. &¬
abdenago uocitantur: Uides gͦ. qͥa tã
isrłiticoꝵ qͣm ettã barbaroꝵ hominũ
nomina: non fortuitu. s ꝓ reb & causis
aptantur in lege: Igit᷑ madianitarum
reges moy ses appellauit: ꝓ ut ipse cen¬
suit appellandum. Beluina inquit fe¬
ritas ẽ: quȩ regnat in madianitis: Et
non ipse solũ: s & aliud ẽ. apud ipsos

Expanded text:
rebus aptantur, sed etiam apud gentiles et barbaros? De sanctis quidem notum est, cum Abram Abraham vocatus sit, et Sarai Sara, et Jacob Israel. Doceamus autem quod mos iste habeatur etiam apud barbaros. Nonne unus ex filiis Israel, a parentibus suis Joseph nomen acceperat? Cum autem transivit in Aegyptum, et stetit ante Pharaonem, commutavit nomen μφανήχ, quod lingua sua Pharao de secretorum vel somniorum revelatione composuit. Et non solum Joseph huic apud Pharaonem ex re nomen aptatur, sed et Daniel in Babylonia Balthasar nominatur, et Ananias atque Azarias et Misahel, Sidrac, Misac, Abdenago vocitantur. Vides ergo, quia tam Israeliticorum quam etiam barbarorum nomina hominum, non fortuitu, sed pro rebus et causis aptantur in lege. Igitur Madianitarum regem Moyses appellavit, prout ipse censuit appellandum, Belluina, inquit, feritas est, quae regnat in Madianitis. Et non ipsa solum, sed et alius est apud ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
& resistere adu̾sum ueritatis inimied:
re. uł uoluptati &e luxuriȩ oꝑam dare
homines docent: Quigͦ hos expugnat.
&e uel inse uł in ꝑximis suis uicia ꝑimit:
hic accipiet spolia multa qͥnquagies.
multiplicata ꝗͣ ceteri: Intantũ nãq nu-¬
merum quantitas uidet᷑ augeri: ut cũ
sexcentis milib cluodecĩ milia conferan᷑.

Expanded text:
et resistere adversum veritatis inimicos? et resistere adversum veritatis inimicos? re, vel voluptati et luxuriae operam dare homines docent. Qui vero hos expugnat, et vel in se vel in proximis suis vitia perimit, hic accipiet spolia multa, quinquagies multiplicata quam caeteri. In tantum autem numerum quantitas videtur augeri, cum sexcentis millibus duodecim millia conferuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
uersa de xp̃o sentiunt: ce ꝑducere eos
ad obedientiam xp̃i Pauci sunt tam̃¬
qui pugnare possint: &e p̃lia ista con¬
ficere: De sexcentis milib & amplius
armatoꝵ qui uidebant᷑ militare dõ.
sola duodecim milia eligunt᷑: ceteri
relinquuntur in castris: Intueri nũc
libet mͥ ppłm dei. qui ẽ in eccłia: qͣnti
sunt ex his qui possint ꝓueritate¬
contradicunt: qui sciant u̾bi bella tͣc¬
tare: Beati sunt isti qui ꝓ om̃i ppło
pugnare possunt. idefendere plebem¬
dei: &e copiosa dehostib spolia repor¬
tare: Tam̃ & reliqua pars ppłi quȩ
uidetur in bellis: si cum quiete resideat
incastris: si insilentio agat: & non re-¬
cedat a moy se. s ꝑmaneat in lege dei:
partem spolioꝵ etiã ipsa ꝑcipiet fiet
enĩ equa portio: non ꝑnumerũ qͥdẽ:
s quantũ datur om̃i ppło reliquo:
tantũ & illis duodecĩ milib quibus
uincentib capta sunt spolia: Iuis hec
audiens non inuitet᷑ ad miliciam dei
Quis non animet᷑ pugnare ꝓ eccłia.

Expanded text:
a Christo sentiunt, et perducere eos ad obedientiam Christi. Pauci sunt qui pugnare possint et praelia ista conficere. De sexcentis millibus et amplius armatorum quae videntur militare Deo, sola duodecim millia eliguntur, caeteri relinquuntur in castris. Intuere nunc mihi populum Dei qui est in Ecclesia, quanti sunt ex his qui possint resistecontradicunt, qui sciunt verbi bella tractare. Beati sunt qui pro omni populo pugnare possunt, et defendere Dei plebem, et copiosa de hostibus spolia reportare. Tamen et reliqua pars populi quae videtur imbecillis cum quiete resideat in castris, si in silentio agat et non recedat a Moyse, sed permaneat in lege Dei, partem spoliorum etiam ipsa percipiet. Fiet enim aequa portio, non per numerum quidem: sed quantum datur omni populo reliquo, tantum et illis duodecim millibus, quibus vincentibus capta sunt spolia. Quis haec audiens non invitetur ad militiam Dei? Quis non animetur pugnare pro Ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
Isti sunt qui regnabant apud ma¬
dianitas: c quos suꝑare. &e penitꝰ
debet extinguere om̃is qui militat
do. Euiun nãq beluinus uł ferinꝰ¬
nus. int̾pretat᷑. Et qͦmͦ poteris placere ei qͥ
dẽ ꝓbauit: si nõ abscideris ate ⁊ penitꝰ
peremeris belumos er feros mores Quo¬
modo poteris ad mansuecoꝵ beatitudinem
ꝑuenire n prius interficias euiun &e morti
tradas tocius iracundiȩ feritatemᷤ
Ego puto qd nomina hec script᷑a
durina non ꝓhystoria narrauerit:
s ꝓ causis & reb aptauerit: Nam pu¬
tas fuerit aliquis ita stultus: qui
filio suo beluinũ nom̃ imponeret:
S hoc arbitror magis qd̾ instituti¬
om animarũ ꝓspecerit sermo di¬
uinus: tolens nobis ostendere qd̵
&e de habitacłis ea carnis nr̃e depellere:
istos reges fugare de regno corporis

Expanded text:
Isti sunt qui regnant apud Madianitas, quos superare et penitus debet exstinguere omnis qui militat Deo. Evim quoque belluinus vel ferinus interpretatur. Et quomodo poteris placere ei qui te probavit, si non abscideris a te et penitus peremeris belluinos et ferinos mores? Quomodo poteris ad mansuetorum beatitudinem pervenire, nisi prius interficias Evim, et morti tradas totius iracundiae feritatem? Ego puto quod nomina haec divina Scriptura non pro historia narraverit, sed pro causis et rebus aptaverit. Nam putas fuerit aliquis ita stultus, qui filio suo nomen belluini imponeret? Sed hoc arbitror magis quod institutioni animarum prospexerit sermo divinus, volens nobis ostendere, quod et habitaculis ea carnis nostrae depellere, istos reges fugare de regno corporis
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ẽ in hoc mundo: pugna adu̾sum
madiantas ẽ: siue aduersum iuicia carnis
nostre. siue aduexsUm CONt Ra¬
rias potestates: Spectat nos angelorũ
chorus: & uirtutũ celestium pia erga
nos pendet ex pectatio: quando uł quo¬
modo de hoc prelio redeamus. quid unꝰ¬
quisq nr̃m. manubiarum reportet In-¬
tuentur curiosiusac sollicicius ꝑscru-¬
tantur. quis nr̃m auri hinc ampliꝰ ferat:
quis etiã argenti illuc pondꝰ ex hibeat:¬
uł quis lapides deferat p̃ciosos: Requi¬
runt etiam. si qui es deferant aut fer¬
rum. aut plumbum: s &e uas ligneũ:
si fortasse quis aut fic̃tile. aut aluid
huiꝰmodi magne domus usib necessari-¬
um In magna aut̃ domo non sunt tñ-¬
gnea & fictilia: Requirit᷑ ergo dili¬
genter. cum abierimus illuc quid
unusquisq nr̃m deferat: ⁊ scd̃m
ea que detulerit. sed̃m laborẽ unꝰ
cuiusq: ꝓ contemplatione eruupar᷑.¬
ei meritum deputabit᷑. Probant᷑
quale sit. ignis ꝓbabit: Propterea gͦ

Expanded text:
nobis est in hoc mundo: pugna adversum Madianitas, sive adversum vitia carnis nostrae, sive adversum contrarias potestates. Spectat nos angelorum chorus, et virtutum coelestium pia erga nos pendet exspectatio, quando vel quomodo de hoc praelio redeamus, quid unusquisque nostrum manubiarum reportet, et intuentur curiosius ac sollicitius perscrutantur quis nostrum hic auri amplius ferat, quis etiam argenti illuc pondus exhibeat, quisve lapides deferat pretiosos. Requirunt etiam si quis aes deferat, aut ferrum aut plumbum; sed et vas ligneum si forte aliquis defert aut fictile, aut aliud hujusmodi magnae domus usibus necessarium. In magna enim domo non sunt tantugnea et fictilia. Requiritur ergo diligenter, cum abierimus illuc, quid unusquisque nostrum deferat; et sic secundum ea quae detulerit, secundum quod labor ejus per contemplationem exuviaruei meritum deputabitur. Probantuquale sit ignis probabit. Propterea ergo
Abbreviated transcription (Latin):
adpeccandum: Causam gͦ p̃bere peccati:
hoc est scandalizare: Ueruntam̃ datͣ
uindicta s multo grauior in eos qui
scandalizauerunt. qui causam peccati
p̃buert̃: quã in eos qui peccauerunt:
Simul & illud obserua: qd̾ his subiec̃
Nouissime aut̃ inquit: & tu apponeriᷤᷤ
ad ppłm tuum: Si quando samaritis
nobiscũ sermo ẽ. q̃m quid eẽ resurrec¬
tionem mortuoꝵ negant. nec recipiũt
futuri scłi fidem: ꝑurgeamꝰ eos ex his
uerbis quib dñs dicit ad moy sen. quia
apponatur ad popłm suum: Nemo ap
ponitur his qui non sint. Unde cõstat
ẽẽ. aliquem popłm: cui moy ses pꝰ uite
huiꝰ exitum dicit᷑ applicandus Quia
ergo ꝓpħis non credunt samarite. ex
quib possit resurrectionis mortuoꝵ
fides latius approbari: ex his saltun
moysi libris quos recipiunt. & quorũ
auctoritatem fatentur. conuincendi suis
& curandi: si tam̃ oportet. & babiloniam
curari Est gͦ locus hic. resurrectionem

Expanded text:
ad peccandum. Causam ergo praebere peccati, ad peccandum. Causam ergo praebere peccati, hoc est scandalizare. Verumtamen datur vindicta, sed multo gravior in eos qui scandalizaverunt, qui causam peccati praebuerunt, quam in eos qui peccaverunt. Simul et illud observa quod subjecit. Novissime autem, inquit, et tu apponeris ad populum tuum. Si quando Samaritis nobiscum sermo est, quoniam quidem resurrectionem mortuorum negant, nec recipiunt futuri saeculi fidem, perfigamus eos ex his verbis, quibus Dominus dicit ad Moysen quia apponatur ad populum suum? Nemo enim ponitur ad eos qui non sunt. Unde constat esse aliquem populum, cui Moyses post vitae hujus exitum dicitur applicandus. Quia ergo prophetis non credunt Samaritae, ex quibus resurrectionis mortuorum fides latius approbatur, ex his saltem Moysi libris quos recipiunt et quorum auctoritatem confitentur, convincendi sunt et curandi, si tamen oportet et Babyloniam curari. Est ergo locus hic resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
nem filioꝵ isrł de madianitis: & ad ul¬
scandala que acciderant isrłitis. qm̃ ter¬
giuersatione madianitarum acciderãt:
ipsi enĩ sub ornauerant mulieres quȩ eos
deciperent ut peccarent corã dño: illi
quił ꝓpeccato suo ꝑtulerunt uindictã.
mediocrius tam̃ & parcius: hiuͦ qͥ eis
fuerant causa peccandi: multo uehem̃¬
ciori subiacent ultioni Unde edocemur.
qͥa longe sit grauius aliis causã p̃b̃e
peccati. quã ip̃m unum quẽq peccare:
sic̃ & dñs designat cum dicit. qͥa me-¬
lius fuerat homini illi nõ nasci: aut
molam asinariam ligari circa collũ eiꝰ:
& precipitari in ꝓfundũ maris: qͣm ut
scandalizet unum de pilsillis istis: Si
dali a nõ nullis competent̃ p̃sumitur.
illud scandalũ dici. ubi recto itinere
ambulanti deceptio aliqua struit᷑ ad
peccatum: & subicit᷑ causa peccandi: sic̃
& madianite ambulantib in lege dñi
isrłitis &e custodientib castitatẽ. sub or¬
nauerunt mulieres quȩ eos deciperent

Expanded text:
us filios Israel de Madianitis, et scandala quae acciderant Israelitis, quoniam tergiversatione Madianitarum acciderant ipsi enim subornaverant mulieres, quae eos deceperant ut peccarent coram Domino, illi quidem pro peccato suo pertulerunt vindictam, mediocrius tamen et parcius; hi vero qui eis fuerant causa peccandi, multo vehementiori subjacent ultioni. Unde edocemur, quia longe sit gravius causam praebere peccati, quam ipsum unumquemque peccare. Sic et Dominus designat cum dicit, quia melius fuerat hominem non nasci, aut molam asinariam ligari circa collum ejus, et praecipitari in profundum maris, quam ut scandalizet unum de pusillis istis . Sidali a nonnullis incompetenter praesumitur; illud scandalum dico, ubi recto itinere ambulandi deceptio aliqua struitur ad peccatum, et subjicitur causa peccandi: sicut et Madianitae ambulantibus in lege Domini Israelitis, et custodientibus castitatem, subornaverunt mulieres quae eos deciperent
Abbreviated transcription (Latin):
negociis scłarib: &e isti sunt qui ꝓ¬
cedunt ad bellum: &e pugnant ad¬
uersus gentes inimicas. & adu̾sum
& ꝓhis qui infirmiores sunt. siue
ꝑetatem. siue ꝑ sexum. siue ꝑ ꝓpo¬
situm Pugnant aut̃ ce orationibꝰ.
& ieiuniis: ⁊iustitia. ⁊pietate. & mã¬
suetudine. ⁊ castitate. cunctisq conti¬
nentiȩ uirtutib: tamꝗͣ armis belli-¬
cis communiti: Et cum regressi fue

Expanded text:
negotiis saecularibus . Et illi sunt qui pnegotiis saecularibus . Et illi sunt qui procedunt ad bellum, et pugnant adversus gentes iniet pro his qui infirmiores sunt, sive per aetatem, sive per sexum, sive per propositum. Pugnant autem isti orationibus et jejuniis, justitia et pietate, mansuetudine et castitate, cunctisque continentiae virtutibus, tanquam armis bellicis communiti. Et cum regressi fue
Abbreviated transcription (Latin):
cepto dñico afilus isrl aduersum ma¬
dianitas bella confecta sunt: spolta
ex ipsis copiosa referunt᷑ : auri atq
argenti. ceteroꝵq mobilium pondꝰ
immensum: iumentoꝵ uero captiuo¬
cuncta hec apud isrłitas ducuntur
immunda: purificatio singłis qͥb q
cõpetens adhibet᷑. &e ea quid que ex
metallis constant. ignis purificat :
que uͦ fragiliora sunt. & ignem nõ
ferunt: aqua purificari iubentur
fiunt gͦ ex om̃ib spoliis equales
due partes: ut una sit eoꝵ qui ad
bellum ꝓcesserant. & alia eor qͥ in
castris resederant: Iubent᷑ etiã exhĩ
offerri indona dei. illi qui ꝓcesserãt
adbellum. unũ capõ ex quingen-¬
tis: illi uͦ qui in castris remanserãt
unum ex quinquaginta: atq om̃is
simul inunũ collectus numerus
refertur: Hȩc ẽ hystoriȩ continen-¬
cia: s uideamus quid inhis sensus
indicet spiritalis: In popło dei siuit
quidã sic̃ apłs dicto qui militant:
deo: illi sine dubio qui se ñ obligãt

Expanded text:
ceptis Domini filiis Israel adversum Madianitas bella confecta sunt, spolia ex ipsis copiosa referuntur auri atque argenti, caeterorumque mobilium pondus immensum, jumentorum captivocuncta haec apud Israelitas immunda dicuntur, purificatio singulis quibusque competens adhibetur. Et ea quidem quae ex metallis constant, ignis purificat; quae vero fragiliora sunt et ignem non ferunt, aqua purificari jubentur. Fiant ergo ex omnibus spoliis aequales duae partes; ut una sit eorum qui ad bellum processerant et una eorum qui in castris resederunt. Jubentur etiam ex his offerre in dona Dei, illi quidem qui processerant ad bellum, unum caput ex quingentis; illi vero qui in castris manserant, unum ex quinquaginta: atque omnium simul in unum collectus numerus refertur. Haec est historia continentiae. Sed videamus quid in his sensus indicet spiritalis in populo Dei. Sunt quidam, sicut Apostolus dicit, qui militant Deo, illi sine dubio, qui se non obligant
Abbreviated transcription (Latin):
rint adcastia uictores. fruunt᷑ laboribꝰ
eoꝵ etiã imbelles: &e hi qui adpugnã
uł non uocantur. uł exire non possũt:
Sciendum tam̃ ẽ: quod om̃ia que su-¬
muntur ex istis gentib immunda st̃
Et om̃e fortasse qͥuiequid ex hoc scl̃o
assumitus. uł p̃lio capitur. in mundũ ẽ.
&e purificatione indiget: & quedã ex
ipsis ꝑ ignem transitura sunt. aliis
aut̃ sufficiet aquȩ purificatio Assu-¬
menta: cum captiuat᷑ om̃is intellectus.

Expanded text:
rint ad castra victores, fruuntur laboribus eorum etiam imbelles et hi qui ad pugnam vel non vocantur, vel exire non possunt. Sciendum tamen est quod omnia quae sumuntur ex istis gentibus immunda sunt, et omne fortasse quidquid ex hoc saeculo assumitur, vel praelio capitur, immundum est et purificatione indiget. Et quaedam ex ipsis per ignem transitura sunt: aliis autem sufficiet aquae purificatio. Assumenta, cum captivatur omnis intellectus
Abbreviated transcription (Latin):
ser centa milia fuerunt armator. qui
ꝓcesserant aduersum madian: & hi õs
uicti suit. qm̃ peccatum erat in
qui sexcenta milia sugauerant.
uincuntur a duodecĩ milib: ut
scias quia non in multitudine nec
in numero milium uincit isrł. s
Propterea deniq & inbenedictiõib
eoꝵ dicit᷑: quia si seruauerint le¬
gem dei. unus ex ipsis ꝑ sequatur
Uides gͦ quia multo plus ualet
caelum: quomͦ non & hostem uin¬
cat interris: Et idõ om̃i modis stu¬
dendum ẽ querere pͥmo & custodi¬
re iusticiam dei: qͣ si obtinueris. et
seruaueris. om̃s tibi hostes ipsa sub¬
iciet: Si fueris indutus sic̃ apłs
dicit loricam iusticiȩ. & accinctus
ueritatem: sigaleam salutis acceꝑis
& gladium sp̃s : & ante om̃ia scutũ
fidei. in quo possis omĩa tacła ma¬
ligna ignea ex tinguere: talib in
structus armis: uniuersa diaboli
castra omnẽq eius fugabis exerci-¬
tum: &e cum fiducta cantabis: Si
consistant aduersum me castra: nog
timebit cor meum: Si exurgat in¬

Expanded text:
armatorum, qui processerant adversus Madian, et omnes victi sunt, quoniam peccatum in eis qui sexcenta millia fugaverant, vincuntur a duodecim millibus, ut scias, quia nec in multitudine nec in numero militum vincit Israel, sed Propterea denique et in benedictionibus eorum dicitur, quia si servaverit legem Domini, unus persequatur Vides ergo quia multo plus valet coelum: quomodo non et hostem vincat et in terris? Et ideo omnimodis studendum est quaerere primo et custodire justitiam Dei. Quam si obtuleris et observaveris, omnes tibi hostes ipsa subjiciet. Si fueris indutus, sicut Apostolus dicit, lorica justitiae, et accinctus veritate, si galeam salutis acceperis, et gladium spiritus, et ante omnia scutum fidei, in quo possis omnia jacula maligni ignita exstinguere . Talibus enim instructus armis universa diaboli castra omnemque ejus fugabis exerciturm; et cum fiducia cantabis: Si consistant adversum me castra, non timebit cor meum; si insurgat
Abbreviated transcription (Latin):
inquit omnẽ masculinum eorum.
& reges eoꝵ: & balaam filium beor
interfecert̃ gladio: cũ reliquis uul¬
neratis eoꝵ. Quod insuꝑiorib que¬
rebamus. quomͦ ꝓbari de scriptu-¬
ris possit balaam consilio sub or-¬
natas ẽẽ. mulieres madianitarum:
quȩ deciꝑent filios ifrł adfornican-¬
dum. p̃sens hic scripture locus eui¬

Expanded text:
nquit, omnem masculum eorum, et reges eorum, et Balaam filium Beor interfecerunt gladio, cum reliquis vulneratis eorum. Quod in superioribus quaerebamus, quomodo probari de Scripturis possit, Balaam consilio subornatas esse mulieres Madianitarum, quae deciperent filios Israel ad fornicationem, praesens hic Scripturae locus evi
Abbreviated transcription (Latin):
denter ostendit: dicens ein ꝑemptũ
eẽ gladio: uelut auctoren scandali:
quod immissum est filiis srł: Dicit᷑
aut̃ de eo &e in consequenib adhuc
euidentuis. hoc modo: Et ait ad eos
moy ses: Cur uiuam rtseruastis om¬
nem femmam: Ipse enĩ sunt: que fi¬
lios isrł scđm uerlum balaam. a¬
postatas fecerunt: Interficiuntur
&e reges madianitanum: atq illi qui
prius amulierib uicti sunt. nunc
expiatione habita & gesta penitentia
etiã reges iuncunt. Ea hoc intelliga¬
mus quantũ ualeat conuerti addo¬

Expanded text:
denter ostendit, dicens eum peremptum esse gladio, velut auctorem scandali quod immissum est filiis israel. Dicitur autem de eo in consequentibus adhuc evidenter hoc modo: Et ait ad eos Moyses: Cur vivam reservastis omnem feminam? Ipsae enim sunt quae filios Israel secundum verbum Balaam apostatare fecerunt. Interficiuntur et reges madianitarum atque illi qui prius a mulieribus victi sunt, nunc expiatione habita, et gesta poenitentia, etiam reges vincunt. Ex hoc intelligamus quantum valet conversio ad
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ lectionem legis. & ꝓpħarũ: non
uident᷑ bona tabernacula. nec lau
dabiles domus. Ubi aut̃ ablatũ
fuerit uelamen. & intelligi ceꝑit
bone ⁊ admirabiles domus ia cob
&e tunc acdmiranda erunt tabernacła
isrł: cum amota littera que occidit.
puli crecdentis &e ꝑfecti. huius qui a
xp̃o ex gentib congregatus est. corpo-¬
ra simul laudari uideantur & ani¬
me: & iacob quidẽ domus de corpo-¬
rib dicatur. sic̃ &e in libello quodã
legit᷑. quia iacob domus isrł est:
hoc ẽ. corpus eius. iacob dicat᷑. ⁊aĩa¬

Expanded text:
super lectionem legis et prophetarum, non super lectionem legis et prophetarum, non videns. Ubi autem ablatum fuerit velamen, et intelligi coeperit bonae et mirabiles domus Jacob; et tunc admiranda erunt tabernacula Jacob, cum, amota littera quae occidit, puli credentis et profecto hujus, qui a Christo ex gentibus congregatus est, corpora simul laudari videantur et animae. Et Jacob quidem domus de corporibus dicatur, sicut et in libello quodam legitur quia Jacob domus sit Israel, hoc est, corpus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
abillis ce emnndant᷑: atq ad omnẽ
scientiam ⁊ agnicionem sp̃ałium re-¬
rum nutruntur: quamius & salira-¬
tor ñr fluuius sit qui letificat cuii¬
tatem dei÷ &e sp̃s sc̃s non solũ ip̃se flu¬
uiuis sit. s exhis quib datus fuerit
flumina de uentre eoꝵ ꝓcecdant: et
ds̃ pater dicat. me derelinquerunt
fontem aque uiue. ex quo scilicet fon¬
te flumina ista ꝓceclunt: his ergo
mundata fluminib tabernacła isrł.¬
dñs: S intentum fortassis mouere
poterunt. auditorem: quod duas
quas dam species tab̃nacłoꝵ p̃sens
sermo cominemorat: Ait enim Qͣm
bene domus tue. iacob. tab̃nacła
tua isrł: ut nemora umbrancia. et
ut paradisi suꝑ flumina: Et rur
sum tab̃nacła tabernacłis cõparat
&e dicit: ⁊ sic̃ tabernacła quȩ fixit
dñs: Potest gͦ ce alia post illas quaᷤ
supra ꝓtulimus recipi exposicio: ut
isrł. s tab̾nacła eius: & tunc ea lau¬
dat. cum reuelati sunt ocłi eius:
Quamdui enim uelam̃ positum est

Expanded text:
ntur, atque ad omnem scientiam et agnitionem rerum coelestium nutriuntur. Quamvis et Salvator noster fluvius sit qui laetificat civitatem Dei, et Spiritus sanctus non solum ipse fluvius sit, sed et his quibus datus fuerit, flumina de ventre eorum procedant, et Deus Pater dicat: Me dereliquerunt fontem aquae vivae, ex quo scilicet fonte, flumina ista procedunt. His ergo mundata fluminibus tabernacula IsrDominus. Sed intentum fortassis movere poterunt auditorem, quod duas quasdam species tabernaculorum praesens sermo commemorat. Ait enim: Quam bonae domus tuae, Jacob! Tabernacula tua, Israel; ut nemora umbrantia, et ut paradisi super flumina. Eis comparat et dicit: Et sicut tabernacula, quae fixit Dominus. Potest ergo et alia post alias quas supra protulimus recipi expositio, ut Israel, sed tabernacula ejus: et tunc ea laudat, cum revelati sunt oculi ejus. Quandiu enim velamen positum est
Abbreviated transcription (Latin):
ergo est qui exiit de semine ĩsrł scd̃m
carnem: qui quomͦ dñetur gentibus
ex positione non indiget : maxime
cum legat᷑ dictum ei apatre: Pete a
me. & dabo tibi gentes hereditatẽ tuã:
&e possessionem tuam terminos terre: Qd¬
ẽ gͦ qđ ait. exaltabitur gog regnum
eius: Cog suꝑ tecta interpretatur. Et
in loco isto non pro gentis alicuiꝰ noĩe
ut putatur positum est: s ut in aliis
ñ nullis ipse sermo hebreus non int̃pre¬
tatus relictus est: &e obhoc quasi de
gente aliqua dictum uidetur. Est ergo
sermonis consequentia talis: & exaltabit᷑
suꝑ tecta regnum eiꝰ &e crescet regnum
euis: Exaltari aut̃ suꝑ tecta. de ꝓfec¬
tione credentium dicitur: crescere aũ
admultitudines refertur. In his gͦ qͥ
ꝑfecti sunt suꝑ tecta exaltabit᷑ regnũ
cep̃i: id ẽ suꝑ eos etiam qui in supnis
sunt. & in sublimiorib habitant. St̃

Expanded text:
ergo est, qui exiit de semine Israel secundum carnem. Qui quomodo gentibus dominetur expositione non indiget, maxime qui legat dictum ei a Patre: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae em quod ait: exaltabitur Gog regnum ejus? Gog super tecta interpretatur. Et in isto loco non pro gentis alicujus nomine, ut putatur, positum est, sed ut in aliis nonnullis ipse sermo Hebraeus non interpretatus relictus est, et ob hoc quasi de gente aliqua dictum videtur. Est ergo sermonis consequentia talis. Et exaltabitur super tecta regnum ejus, et crescet regnum ejus. Exaltari autem super tecta, de perfectione credentium dicitur; crescere autem, ad multitudines refertur. In his ergo qui perfecti sunt super tecta exaltatur regnum Christi, id est, super eos etiam qui in supernis sunt, et i
Abbreviated transcription (Latin):
&e dicit: Recumbens requieuit ut
leo: &e ut catulus leonis: Quis exci¬
tabit eum: Requieuit ut leo. cũ
in cruce positus principatꝰ. ⁊ po¬
testates exuit. & triumphauit eaᷤᷤ
in crucis ligno: ut catulus aut̃ leonis.
cũ resurrexit a sompno mortis: Quod
tur ⁊ potest adhuc &e ꝑꝑ hoc incelligi: ut in

Expanded text:
et: Recumbens requievit ut leo, et ut catulus leonis; quis excitavit eum? Requievit ut leo, cum in cruce positus, principatus et potestates exuit, et triumphavit eas in ligno crucis. Ut catulus autem leonis, cum resurgeret a somno mortis. Quod tur, potest adhuc intelligi, ut in