comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et nisi fallor mirum ẽ si ñ omnia
que dr̃ ds̃ tanqͣm ad p̃sens tempꝰ cognoscere.
idõ dr̃ quia cognosci facit. siue ab anglis. siue
ab hominib Modus quippe istẽ locutio¬
nis. cũ ꝑefficientem id qđ efficitur significat᷑
crebro inscripturis scĩs. maxime cũ de dõ
Aliquid dr̃ qđ ei ad ꝓprietatem locutio¬
nis non conuenire. p̃sidens m̃tibus nrĩs
ipsa ueritas clamat S Es autem manifeste

Expanded text:
et. nisi fallor, mirum est, si non omnia, quae dicitur deus tamquam ad praesens tempus cognoscere, ideo dicitur, quia cognosci facit, siue ab angelis siue ab hominibus. modus quippe iste locutionis, cum per efficientem id quod efficitur significatur. creber est in scripturis sanctis, maxime cum de deo aliquid dicitur, quod ei ad proprietatem locutionis non conuenire praesidens mentibus nostris ipsa ueritas clamat. Iam nunc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
integri corporis. debiles. ingeniosos. tardicordes
fatuos diuites pauꝑes. mediocres. mares fe¬
minas. infantes pueros. Adolescentes iuuenes
seniores senes in linguis om̃ib in moribus
omnib in artib omnib: in ꝓfessionib om̃ib
in uoluntatib et in conscientiarum uarietate
in numerebili c̃stitutos: et siqͥd aliud diffe¬
rentiarum. ẽ in hõĩb. Quid ÷ enim eoꝵ unde
hões fieri uelit : Et idõ faciat: qr omp̃s uelle

Expanded text:
integri corporis, debiles, ingeniosos, tardicordes, integri corporis, debiles, ingeniosos, tardicordes, fatuos, divites, pauperes, mediocres, mares, feminas, infantes, pueros, adolescentes, juvenes, seniores, senes; in linguis omnibus, in moribus omnibus, in artibus omnibus, in professionibus omnibus, in voluntatum et conscientiarum varietate innumerabili constitutos, et si quid aliud differentiarum est in hominibus. Quid est enim eorum unde homines velit, et ideo faciat quia omnipotens velle
Abbreviated transcription (Latin):
um audimꝰ et in sacris litteris legimus qđ
uelit om̃s hões saluos fieri. qͣm ius certum
omni potentissimȩ dĩ uoluntati aliquid derogare:
sed ita intelligere qͦd scriptum ÷ qui om̃s hões uult
saluos fieri. tanꝗ diceretur nullum hõem fieri
saluum nisi quem fieri ipse uoluerit: ñ qđ nullꝰ
sit hominum nisi quem saluum fieri uelit÷ sed
qđ nullꝰ fiat nisi quem uelit: et idõ sit rogandus
ut uelit: qr necesse ÷ fieri si uoluerit. De orando
quippe dõ agebat apłs ut hc dicertẽ.Sic enim
intelligimꝰ et qđ in eugłio scriptum ÷ qͥilluminat o¬
mnem hõem. ñ qr nullus ÷ hominum qͥ ñ illuminet᷑
sedqr nisi ab ipso nullus illuminat᷑. Aut certe sic
muecculoꝵ facere noluit apd eos qͦs dic̃ acturos
fuisse poeniteaitiam si fecisset : sed ut om̃s hõẽs
omne genꝰ hominum intelligamꝰ ꝑ qͣscumq dif¬
ferentĩas distributum. reges priuatos nobiles
ignobiles. sublimes humiles doctos indoctos

Expanded text:
um audimus et in sacris Litteris legimus, quod velit omnes homines salvos fieri, quamvis certum omnipotentissimae Dei voluntati aliquid derogare; sed ita intelligere quod scriptum est, Qui omnes homines vult salvos fieri, tanquam diceretur nullum hominem fieri salvum, nisi quem fieri ipse voluerit: non quod nullus sit hominum, nisi quem salvum fieri velit; sed quod nullus fiat, nisi quem velit; et ideo sit rogandus ut velit, quia necesse est fieri si voluerit. De orando quippe Deo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Sic enim intelligimus, et quod in Evangelio scriptum est, Qui illuminat omnem hominem : non quia nullus est hominum qui non illuminetur, sed quia nisi ab ipso nullus illuminatur. Aut certe sic miraculorum facere noluit apud eos quos dicit acturos fuisse poenitentiam si fecisset: sed ut omnes homines omne genus humanum intelligamus per quascumque differentias distributum, reges, privatos, nobiles, ignobiles, sublimes, humiles, doctos, indoctos,
Abbreviated transcription (Latin):
Iste dd ñ posset dicere. ignorans feci in in¬
credulitate. Non enim ignorabat qͣntũ
mali e& contectatio coniugis alienȩ :
aut qͣntũ mali e& int̾fectio mariti nes¬
cientis & nec irascentis. Consecunt᷑ gͦ
entesac̃ secunt᷑ ñ qͣlem libet miscđiam
s magnam miscđiam:¬

Expanded text:
Iste David non posset dicere, Ignorans feIste David non posset dicere, Ignorans feci. Non enim ignorabat quantum mali esset contrectatio conjugis alienae, et quantum malum esset interfectio mariti nescientis, et nec saltem irascentis. Consequuntur eentes, consequuntur non qualemlibet misericordiam, sed magnam miseri
Abbreviated transcription (Latin):
tribuit miscđiam : seruat ueritatem. Vnde
seruat ueritatem : Quã reddet mͥ dñs in
illa die iustus iudex. In dulgentiam dona-¬
uit: coronã reddet. Donator ẽ. inaulgentiȩ
debitor corone. Vnde debitor: Accepit aliqͥd.
Cui debet aliquid ds: Ecce uidemꝰ qui tenet
eũ debitorem. Paulus c̃secutꝰ ẽ. miscłiam:
illo die. Quid tͥ reddet : nisi qđ tibi deb&
Vnde tͥ deb& qͥd ei dedisti: Quis pͥor dedit e¬
illi. et retribuet᷑ ei : Debitorem dñs ipse se
fecit: ñ accipiendo sed ꝓmittendo. Non ei dr̃
redde qđ accepisti: s redde qđ ꝓmisisti
Miscđiam mͥ p̃rogauit. inqͥt: ut faceret me in¬
nocentem. Nã priꝰ fui blasphemꝰ et in iu¬
riosus : sed ex illiꝰ grã factꝰ sũ innocens.
lle aut̃ qͥ p̃rogauit miscłiam. negare po
miscđia tua: multȩ st̃ miserati¬
ones tuȩ. Attendis c̃temptores ut corrigas.
attendis nescientes ut doceas: attendis
c̃fitentes ut ignoscas. Fec̃ hoc qͥdam nes¬
ciens. Et qͥd ait : Fecerat aliqua : et

Expanded text:
ribuit misericordiam, servat veritatem. Unde servat veritatem? «Quam reddet mihi Dominus in illo die justus judex» . Indulgentiam donavit, coronam reddet: donator est indulgentiae, debitor coronae. Unde debitor? accepit aliquid? Cui debet aliquid Deus? Ecce videmus quia tenet eum debitorem Paulus, consecutus misericordiam, «Dominus in illo die.» Quid tibi reddet, nisi quod tibi debet? Unde tibi debet? quid ei dedisti? Quis prior dedit illi, et retribuetur ei ? Debitorem Dominus ipse se fecit, non accipiendo, sed promittendo: non ei dicitur, Redde quod accepisti; sed, Redde quod promisisti. Misericordiam mihi erogavit, inquit, ut faceret me innocentem: nam prius fui blasphemus et injuriosus; sed ex illius gratia factus sum innocens. Ille autem qui praerogavit misericordiam, negare pia tua, multae sunt miserationes tuae. Attendis contemptores ut corrigas, attendis nescientes ut doceas, attendis confitentes ut ignoscas. Fecit hoc nesciens? Quidam fecerat aliqua, et
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑiosius egisse
e inuisibili dõ int̾nos agit᷑. & hoc ÷ qđ
quȩstionem fac̃: qr uos iusibilem solum
patrem dictũ putatis ubi apłs ait immortali.
inuisibili solidõ. Si dixisset soli pr̃i : difficilius
fortasse quȩstio solueretur. Qr uͦ. dix̃ soli dõ:
ñ ẽ utiq c̃tra nos. Et unigenitus qͥppe in dei

Expanded text:
imperiosius egisseimperiosius egissee invisibili Deo inter nos agitur: et hoc est quod quaestionem facit, quia vos invisibilem solum Patrem dictum putatis, ubi Apostolus ait, Immortali, invisibili soli Deo . Si dixisset, Soli Patri; difficilius fortasse quaestio solveretur: quia vero dixit, soli Deo; non est utique contra nos: et Unigenitus quippe in Dei
Abbreviated transcription (Latin):
dicere filiũ et spm scm̃ etiam uigilantib
hoĩb eẽ uisibiles: patrem aut̃ ñ nisi somni¬
quem nemo bominum uidit. nec uidẽ po¬
test: Ancũ dormiuas hoes tnc̃ñ st̃ hões:
Aut qͥ formare similitudinem corporis po-¬
test ad se significanidum ꝑ iusa somniantiũ
ñ potest formare ipsam corpoream creaturam
ad se significandũ ocłis uigilantiũ. ⁊ cum
eiꝰ ipsa substantia q̃ ẽ ipse qđẽ nulla cor¬
poris similitudine dormieni: nulla corporea
specie uigila Ni possit ostendi : nec solum
tiplicem earum intelligentiam. uNde nemo
sani capitis affirmare debet nusꝗ ꝑsonam
tium ocłis demonstratam. sed ut hocꝰ ut
dixi omittam quid dicunt de prẽ nr̃o a¬
brcham. cui certe uigilanti et ministranti
cũ scriptura p̃misisset dicens. uisus. ẽ dñs a¬
brochȩ. ñ unus aut duo sed tres apparuer̃ uiri.
quorum nullus excelsius aliis eminuisse di¬
etus. ẽ. nullus honoratius effulsisse nullus

Expanded text:
dicere Filium et Spiritum sanctum etiam vigilantibus dicere Filium et Spiritum sanctum etiam vigilantibus hominibus esse visibilem, Patrem autem nonnisi somniQuem nemo hominum vidit, nec videre potest? An cum dormiunt homines, tunc non sunt homines? Aut qui formare similitudinem corporis potest ad se significandum per visa somniantium, non potest formare ipsam corpoream creaturam ad se significandum oculis vigilantium? cum ejus ipsa substantia qua est ipse quod est, nulla corporis similitudine dormienti, nulla corporea specie vigilanti possit ostendi: sed non solum tiplicem earum intelligentiam, unde nemo sani capitis affirmare debet, nusquam pertium oculis demonstratam: sed ut hoc, ut dixi, omittam; quid dicunt de Patre nostro Abraham, cui certe vigilanti et ministranti, cum Scriptura praemisisset dicens, Visus est Dominus Abrahae, non unus aut duo, sed tres apparuerunt viri, quorum nullus excelsius aliis eminuisse dictus est, nullus honoratius effulsisse, nullus
Abbreviated transcription (Latin):
siti st̃. et uetustus dierũ sedebat. & indum̃tũ
eiꝰ quasi nix album. & ccipillus capitis eius
quasi lana munda. thibnꝰ eiꝰ flamma ignis. iotȩ
eiꝰ ignis flagrans. et flum̃ ignis trahebat ini
c̃spectu eiꝰ. et mille milia deseruiebant ei
& dena milia denũ milium assistebant ei :¬
& iudiciũ collocciuit. & libri aꝑti st̃. Et coetã
Et paulo post. Aspiciebam in qͥt inuisione
noctis. & ecce cum caeli nubib qͣsi filius
& linguȩ seruien. Potestas eius potestas
petur
N gͦ inc̃uenient̃ creditur etiam ds̃ pat̾ eo mͦ
solere apparere mortalib. nisi forte aliqͥs dicet
carnalib ocłis. aut uidi sp̃s uł humanꝰ potest
qͥ carnem istam uiuificait. uł ipse corporeus
qͥuentꝰ dr̃. Quantominꝰ ille sp̃sdĩ. qͥ omnium
heminum & angłoꝵ m̃tes in effabili excel¬
lentia diuinȩ substantiȩ suꝑgredit᷑. Aut qͥs¬
quam tali p̃cipitetur errore. ut audeat

Expanded text:
siti sunt, et Vetustus dierum sedebat: et indumentum siti sunt, et Vetustus dierum sedebat: et indumentum ejus quasi nix album, et capillus capitis ejus quasi lana munda; thronus ejus flamma ignis, rotae ejus ignis flagrans, et flumen ignis trahebat in conspectu ejus. Et mille millia deserviebant ei, et dena millia denum millium assistebant ei. Et judicium collocavit, et libri aperti sunt, etc. Et paulo post: Aspiciebam, inquit, in visione nocet linguae ipsi servient. Potestas ejus, potestas petur Non ergo inconvenienter creditur etiam Pater Deus eo modo solere apparere mortalibus. 34. Nisi forte aliquis dicet, carnalibus oculis, aut videri spiritus vel humanus possit qui carnem istam vivificat, vel ipse corporeusur; quanto minus ille Spiritus Dei qui omnium hominum et Angelorum mentes ineffabili excellentia divinae substantiae supergreditur? aut quisquam tali praecipitetur errore, ut audeat
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ea quae supͣ diximꝰ ammoness ñ hoc efficit᷑
ut ds̃ pat̃ num qͣm tali aliqua specie patrib
iuissusut Multa enim tilia uisa facta st̃
illis temporib ñ euident̃ nominato et
sed tam̃ ꝑ quasdã ualde ꝓbabiles significationes
non nullis indiciis existentib. ut nimis teme
Hanc enim opinionem illi peperer̃ : qui ñ po¬
tuer̃ inunitate trinitatis intelligere qđ dictũ ÷.
Regi aut̃ scłoꝵ immortali. in usibili. soli dõ:
et quẽ nemo hominum uidit nec uidẽ potest.
qđ de ipsa substantia summa summȩq diui¬
ones aut̃ ille ꝑ creaturam cominutabilem dõ
in cõmutabili subditam factȩ st̃: ñ ꝓpͥȩ sicuti ẽ
sed significatiue sic̃ prerum causis et temporib
filius ms es tu. ego bodie genuite Postula a
me. & dabo tͥ gs hereditatem tuã : & qui omnia
subiecit sub pedib eiꝰ. Sigͦ danieli et pater
dans regnum & filius accipiens apparuer̃
daniel. Aspiciebam in quit donec thyoni po¬

Expanded text:
sicut ea quae supra diximus admonent: non hoc efficitur, ut Deus Pater nunquam tali aliqua specie Patribus visus sit. Multa enim talia visa facta sunt illis temporibus, non evidenter nominato et sed tamen per quasdam valde probabiles significationes nonnullis indiciis existentibus, ut nimis temerHanc enim opinionem illi pepererunt, qui non potuerunt in unitate Trinitatis intelligere quod dictum est, Regi autem saeculorum immortali, invisibili soli Deo ; et, Quem nemo hominum vidit, nec videre potest . Quod de ipsa substantia summa summeque diviones autem illae per creaturam commutabilem Deo incommutabili subditam factae sunt, non proprie sicuti est, sed significative sicut pro rerum causis et temporibus Filius meus es tu, ego hodie genui te: postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam ; et qui omnia subjecit sub pedibus ejus . Si ergo Danieli et Pater dans regnum, et Filius accipiens, apparueruDaniel: Aspiciebam, inquit, donec throni po
Abbreviated transcription (Latin):
uã diu ꝑmixtȩ st̃ ambȩ ciuitates : utimur &
nos pace babylonis. exqͣita ꝑfidem popłs
gibus eiꝰ atq sublimib addens & dicens. ut qui¬
etam & tranqͥllam uitam agamus cũ omni pi¬
etate & cafatate. Et ꝓpħa hieremias cũ popło dĩ ue¬
teri p̃ñtiare captiuitatem. et diuinitꝰ imꝑaret ut
oboedient̃ irent in babyloruam dõ suo etiam ista
tempora ł. quae bonis malisq communis. ẽ Pax aut̃
nr̃a propͥa & hic ÷ cum dõ ꝑfidem: & in ęc̃num erit
cũ illo ꝑspeciem.

Expanded text:
quamdiu permixtae sunt ambae ciuitates, utimur et nos pace Babylonis; ex qua ita per fidem populus gibus eius adque sublimibus, addens et dicens: Ut quietam et tranquillam uitam agamus cum omni pietate et caritate, et propheta Hieremias, cum populo Dei ueteri praenuntiaret captiuitatem et diuobedienter in Babyloniam irent Deo suo etiam ista temporalis, quae bonis malisque communis est. Pax autem nostra propria et hic est cum Deo per fidem, et in aeternum erit cum illo per speciem
Abbreviated transcription (Latin):
ldo extente st̃ manꝰ eiꝰ incruce: ut
manũs m̃ȩ extendant᷑ in bona oꝑa ÷ qr
crux psius miscđiam nob p̃buit. Ecce
leuauit ille manꝰ: et optulit ꝓnob sa.¬
crificiũ dõ se ipsum : et ꝑ illud sacrificiũ
deleta st̃ omnia peccata nr̃a. Leuemꝰ et
nos manꝰ nyũes ad dm̃ in p̃ce: et ñ c̃fun

Expanded text:
Ideo extensae sunt manus ejus in cruce, ut manus nostrae extendantur in bona opera; quia crux ipsius misericordiam nobis praebuit. Ecce levavit ille manus, et obtulit pro nobis sacrificium Deo seipsum, et per illud sacrificium deleta sunt omnia peccata nostra. Levemus et nos manus nostras ad Deum in prece;
Abbreviated transcription (Latin):
tratꝰ subtanto imꝑatore ñ fit. nisi qͣntũ
mundi nichil faciunt nisi qͣntum dñs sinit
tores qͥ st̃ in eiꝰ potestate. Aliqͥd ipso siue
ñ ꝑmittente siue nesciente in subiectis
sibi ꝓsuo gradu reb efficiaN Ñ eis tam̃
rependit᷑ qđ de ipsis iuste fit. sed qͦ animo
ipsi faciaN : qr neq liberam uoluntatem
rationali creaturȩ suae ds̃ negauit: et
tam̃ potestatem qua etiam in iustos iuste

Expanded text:
iste sub tanto imperatore non facit, nisi quantum ti nihil faciunt, nisi quantum Dominus sinit. tores, qui sunt in ejus potestate, aliquid ipso sive non permittente, sive nesciente, in subjectis sibi pro suo gradu rebus efficiant. Non eis tamen rependitur, quod de ipsis juste fit, sed quo animo ipsi faciunt: quia neque liberam voluntatem rationali creaturae suae Deus negavit; et tamen potestatem, qua etiam injustos juste
Abbreviated transcription (Latin):
qui medicũ occidit: QuaNa uͦ. bonitas et
potentia medici. qͥ de sanguine suo in sano
int̾fectori suo medicam̃tũ fec̃ Neq enim ille
qͥuen erat q̃rere & saluare qđ ꝑierat. pendens
sine causa dicebat. Pat̃ ignosce illis: qr
nesciun qr qd faciuñ. In sani st̃ : medicꝰsũ
Seuiant: patient̃ fero. Cũ occiđiñ: tñc sanabo.
pusillos. peccatores saluos facere. Venit
filius hoĩs quȩrere & saluare qͦd ꝑierat.

Expanded text:
qui medicum occidit? Quanta vero bonitas et qui medicum occidit? Quanta vero bonitas et potentia medici, qui de sanguine suo, insano interfectori suo medicamentum fecit? Neque enim ille qui venerat quaerere et salvare quod perierat, pendens sine causa dicebat, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. Insani sunt, medicus sum: saeviant, patienter fero; cum occiderint, tunc sanabo. pusillos, peccatores salvos facere. Venit Filius hominis quaerere et salvare quod perierat.
Abbreviated transcription (Latin):
pitio suscipit hoẽm. Si gͦ humcinꝰ dr̃ qͥ
in domo sua suscepit hoẽm: quã humanꝰ
cere. Attende eũgłm. Uenit enĩ filius hoĩs
q̃ rere et saluare qđ ꝑierat: Si homo ñ perisset:
filius hõis ñuenisset. Ergo ꝑierat homo:
uenit ds̃ homo. et inuentus : bomo
Perierat homo ꝑ liberam uoluntatẽ :
uenit ds̃ homo ꝑ gr̃am liberatricem. Quȩris quid
ualeat ad malum liberũ arbitriũ : recole hõem
peccantem. Quȩris qͥd ualeat ad auxiliũ ds̃
& homo: Attende in eo gr̃alib̾antẽ Nusqͣm
potuit sic ostendi ꝗtum ualeat hõis uoluntas
usurpata ꝑ suꝑbiam. aduitandam sine ad¬
uitorio dei. malum Npotuit plus et mani¬
festius expͥmi qͣm in hõe pͥmo Et ecce ꝑiit
pͥmꝰ hͦ. Et ubi e&. nisi uenisset scđs homo:
Voca et tu itĩm: noli tͥ sanꝰ uidi. Cũ spe ȩgro¬
tat: qͥ medicum suscipit. Desꝑate egrotãt:
qͥ ꝑ insaniã medicũ cedit. Quał x eiꝰ insania

Expanded text:
pitio suscipit hominem. Si ergo humanus dicitur qui pitio suscipit hominem. Si ergo humanus dicitur qui in domo sua suscipit hominem, quam hcere. Attende Evangelium. Venit enim Filius hominis quaerere et salvare quod perierat. Si homo non perisset, Filius hominis non venisset. Ergo perierat homo, venit Deus homo, et inventus est homo. Perierat homo per liberam voluntatem: venit Deus homo per gratiam liberatricem. Quaeris quid valeat ad malum liberum arbitrium? Recole hominem peccantem. Quaeris quid valeat ad auxilium Deus et homo? Attende in eo gratiam liberantem. Nusquam potuit sic ostendi, quantum valeat voluntas hominis usurpata per superbiam, ad vitandum sine adjutorio Dei malum; non potuit plus et manifestius exprimi, quam in homine primo. Et ecce periit primus homo, et ubi esset, nisi venisset secundus homo? Voca et tu Jesum, noli tibi sanus videri. Cum spe aegrotat, qui mendicum suscipit: desperate aegrotat, qui per insaniam medicum caedit. Qualis ergo ejus insania,
Abbreviated transcription (Latin):
dignꝰ: qr xp̃c nͣc uenit inmundũ peccatores
saluos facere. quorũ primꝰ ego sũ Humcinꝰ gͦ
sermo & omni acceptione dignꝰ. Quare hũmanꝰ
& ñ diuinus : Roculdubio nisi iste humanꝰ ser¬
mo etiam diuinꝰ e&̃: dignꝰ om̃ĩ acceptione ñ fu
isset. Sed sic ÷ sermo iste humanꝰ et diuinꝰ:¬
qͦmͦ ipse xp̃c homo & ds̃. Si gͦ recte intelligimꝰ
sermonem istũ ñ solũ humanũ uerũ etiã
diuinũ : qͣre apłs humanum maluit dice na¬
re quã diuinum : Pyocul dubio enĩ qui ñ
m̃tiret᷑ si diceret diuinũ : non sine causa
maluit dicere humanũ. Hoc gͦ elegit: ꝑ
qđ homo erat. Nã ꝑ qđ ds̃ erat: semꝑ hic enet
Ubi enim ñ ÷ ds̃ qui dix̃. caelũ & t̾ram ego
de qͣ dr̃ at tingit a fine usq ad finem
fortit̃. & disponitom̃a suauit̃ Ergo in
hoc mundo enit. & mund ꝑ eum factus ẽ :
& mund eũ ñ cognouit. Et hic erat: & uenit
humcinꝰ Nã & homo ille dr̃humanꝰ
qͥ se exhibet hõem: & maxime qͥ hos¬

Expanded text:
t in mundum peccatores salvos facere, quorum primus ego sum. Humanus ergo sermo et omni acceptione dignus. Quare humanus, et non divinus? Procul dubio nisi iste humanus sermo etiam divinus esset, dignus omni acceptione non esset. Sed sic est sermo iste humanus et divin homo et Deus. Si ergo recte intelligimus sermonem istum, non solum humanum esse, verum etiam divinum; quare Apostolus humanum maluit dicere, quam divinum? Procul dubio enim qui non mentiretur, si diceret divinum, non sine causa maluit dicere humanum. Hoc ergo elegit, quod homo erat. Nam per quod Deus erat, semper hic erat. Ubi enim non est Deus, qui dixit, Coelum et terram ego de qua dicitur, Attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Ergo in hoc mundo erat, et mundus per eum factus est, et mundus eum non cognovit . Et hic erat, et venit:humanus. Nam et homo ille dicitur humanus, qui se exhibet hominem, et maxime qui hos
Abbreviated transcription (Latin):
longͣnmitatem. Morbũ meũ diu ꝑtulit:
et fic abstulit. Tanꝗ bonꝰ medicꝰ frene¬
ticũ patient̃ tolerauit. Suftinuit me
ferientem : s donauit mͥ feriri ꝓse
Omnem inqͥt longnimitatem ostendit
in me: Adinformationem eoꝵ qͥeredi¬
turi s̃ illi inuitam aet̃nam. Nolite gͥ¬
desꝑare. Egroti estis: accedite ad eũm
& sanamini. Cȩci estis: accedite ad eũ
⁊ illuminamini
E⁊qͥ sanati estis ei grc̃s agite : & qͥ egrotatis. ad eũ
sanandi currite.¬

Expanded text:
longanimitatem. Morbum meum diu pertulit, et sic abstulit; tanquam bonus medicus phreneticum patienter toleravit, sustinuit me ferientem se, donavit mihi feriri pro se. Omnem, inquit, longanimitatem ostendit in me, ad informationem eorum qui credituri sunt illi in vitam aeternam. CAPUT desperare. Aegroti estis, accedite ad eum, et sanamini: caeci estis, accedite ad eum, et illuminamini. Et qui sani estis, ei gratias agite: et qui aegrotatis, ad eum sanandi currite
Abbreviated transcription (Latin):
terior renouat᷑ de die indiem. Ex eo qđ inte re¬
moriaris: natꝰ es et yenat es Ille ad huc natꝰ est:
renaius nondũ ẽ Si tu renascendo uiuis : sine
ut ille renascat᷑ &uiuat. Sine inqͣm renascat᷑.
sine renascat᷑ Qucre contͣdicis: Qucire nouis dis¬
putationib antiqͣm fidei regulã frangere conaris:
Quid ÷ enuim qđ dicis. paruuli ñ habed omnino
uł originale pecccitũ: Quid ÷ qđ dicis. nisi ut
puenos uenure ad me Regi aut̃ scłoꝵ im¬
ergam uistutis tuae emittet dns̃ ex
Apparet fr̃s. euid entissime appar&. ñ
Quando enim ñ regnat ia pͥncipio ũbũ ds̃
Apđ dm̃: Dicit᷑ enim. Regi aut̃ scłoꝵ. hoNor

Expanded text:
terior renovatur de die in diem . Ex eo quod in te remoriaris natus es, et renatus es: ille adhuc natus, renatus nondum est. Si tu renascendo vivis, sine ut et ille renascatur et vivat; sine, inquam, renascatur, sine renascatur. Quare contradicis? quare novis disputationibus antiquam fidei regulam frangere conaris? Quid est enim quod dicis, Parvuli non habent omnino vel originale peccatum? Quid est quod dicis, nisi utparvulos venire ad me. Regi autemirgam virtutis tuae emittet Dominus exApparet, fratres, evidentissime apparet non dquando enim non regnat in principio Verbum Deus apud Deum? Dicitur enim:
Abbreviated transcription (Latin):
& filius & sp̃s sc̃s. Qui st̃ hões: Peccatores.
impii. mortales. Int̾ illam trinitatem & ho¬
minum infirmitatem & iniqͥtatem: media¬
tor factꝰ ÷ hꝰ ñ iniquus sed tam̃ infirmꝰ : ut
ex eo qđ ñ iniquus iungete te dõ: ex eo qđ

Expanded text:
itus sanctus. Quid sunt homines? Peccatores, impii, mortales. Inter illam Trinitatem et hominum infirmitatem et iniquitatem, mediator factus est homo, non iniquus, sed tamen infirmus; ut ex eo quod non iniquus, jungeret te Deo; ex eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
nolitͥ dormire iNdulci stratu: s audi
ipsum paulũ dicentem. Surge qͥ dormis :
et exurge a mortuis: et illuminabit texp̃c.
Noli amare stratũ pecceiti. Totũ stratũ eiꝰ
ũsasti in infirmitate eiꝰ.¬

Expanded text:
noli tibi dormire in dulci stratu; sed audi ipsum Paulum dicentem, Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus . Noli amare stratum peccati. Totum stratum ejus vertisti in infirmitate e
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ eius Uenit gͦ ut ipse alio loco dic̃ uenit filius
hõis querere & saluare qͦd ꝑierat. Iotũ enĩ pe¬
rierat: ex qͦ peccauit unus ubi totũ erat. Pe¬
riit totũ. sed uenit unꝰ sine peccato: qui saluos
Quomꝰ enrt primꝰ : Ante illũ ñ fuer̃ peccatores
tot uidxiᷤ Ante illũ ñ fuer̃ peccatores in ge¬
nere humano : ANe illũ in om̃ib hõib ñ
peccato tenebatur adam: Ñ ante illũ fuit

Expanded text:
tur. Venit ergo, ut ipse alio loco dicit, Venit Filius hominis quaerere et salvare quod perierat . Totum enim perierat: ex quo peccavit unus, ubi erat totum periit totum. Sed venit unus sine peccato, qui salvos Quomodo erat primus? Ante illum non fuerunt peccatores tot Judaei? Ante illum non fuerunt peccatores in genere humano? Ante illum in omnibus hominibus nemo peccato tenebatur? Adam non ante illum fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
Dic̃ enĩ ob hoc sibi ueniã datã omnium pec¬
catoꝵ suoꝵ & illius furoris atq insaniae
qͣ ꝑtrahebat xpĩcinos ad necem. qͥ minist̃
erat furoris iudxoꝵ. siue in lapidatione
ad ducendis ad poenam : ut nemo de se
desꝑet qͥ fuerit magnis peccatis inuolutꝰ
& magnis scelerib irretitꝰ. qͣsi ueniam ñ sit ac¬
cepturus. si c̃ũsus fuerit ad eũ. qͥ pendens

Expanded text:
Dicit enim ad hoc sibi veniam datam omnium peccatorum suorum, et illius furoris atque insaniae qua pertrahebat Christianos ad necem, qui minister erat furoris Judaeorum, sive in lapidatione xhibendis et adducendis ad poenam; ut nemo de se desperet, qui fuerit magnis peccatis involutus, et magnis sceleribus irretitus, quasi veniam non sit accepturus, si conversus fuerit ad e
Abbreviated transcription (Latin):
his a quib ꝑsecutionem patiebat᷑ eccła : cũ m̃bra
xẽi ex om̃i eẽnt hominum genere colligenda. VN¬
de & adiungit &dicit. Hoc enim bonum.ẽ et accep¬
tum coram saluatore np̃o dõ. qͥ om̃s hões uult saluos
fieri: et in agnitionem ueritatis uenire. Et ne qͥsꝗ
dicerd posse ẽẽ salutis uiam in hona c̃ũsatione. &
unius dĩ omni potentis cultu sine participatiorie
in tellieatur p̃stari nisi ꝑ mediatorem. ñ dm̃ qđ
semꝑ eret uerbum sed hominem xẽm itĩm. cum
ũbum copo factum ÷ et habitauit in nob. Hoc enĩ

Expanded text:
his a quibus persecutionem patiebatur Ecclesia, cum membra Christi ex omni essent hominum genere colligenda. Unde adjungit, et dicit: Hoc enim bonum est, et acceptum coram saluatore nostro deo, qui omnes homines uult saluos fieri et ad agnitionem ueritatis uenire. et ne quisquam diceret posse esse salutis uiam in bona conuersatione et unius dei omnipotentis cultu sine participatione cintellegatur praestari nisi per mediatorem, non deum, quod semper erat uerbum, sed hominem Christum Iesum, cum uerbum caro factum est et habitauit in nobis. CXCV. EX
Abbreviated transcription (Latin):
Miscđiã diligit: qr mͥ pͥmo subuerit
Hueritatẽ diligit: ut credenti det qđ ꝓmisit
Audi miscđiam et ueritatẽ in apło pau¬
llo priꝰ saulo ꝑsecutor indigebat miscđam :
& dix̃ in se factam. qͥ priꝰ fui blasphemꝰ
& ꝑsecutor. & in iuriosus: s miscđiam õsecutꝰ
sum : ut in me ostenđẽt xp̃c ittc̃ omnem¬
longͣnimitatẽ in eos qͥ credituri st̃ illi iri
uitã a&et̃nam: ut cũ indulgentiã tantorum
scelerum acciꝑet paulꝰ nemo desparet
posse sibi donari quȩc̃q pecccita. Ecce
habes miscđiam. Noluit tnc̃ d̃ exer¬
cere ueritatem : ut punin& peccantem
Et enĩ si puniretur pecccitor  sine ueritas

Expanded text:
iam diligit, qua mihi primo subvenit: veritatem diligit, ut credenti det quod promisit. Audi misericordiam et veritatem in apostolo Paulo, prius Saulo persecutore. Indigebat misericordia, et dixit in se factam: «Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus; sed misericordiam consecutus sum, ut in me ostenderet longanimitatem in eos qui credituri sunt illi in vitam aeternam» . Ut cum indulgentiam tantorum scelerum acciperet Paulus, nemo desperaret posse sibi donari quaecumque peccata. Ecce habes misericordiam. Noluit tunc Deus exercere veritatem, ut puniret peccantem. Etenim si puniretur peccator, nonne veritas
Abbreviated transcription (Latin):
uc id ÷ i qͣntũ aueteri homine ñ ÷
mutatus: sua enim uita uuut. Et idõ
lex supͣ illũ ẽ: qr qui eam ñ ĩplec infra
illam ẽ Nã iusto lex posita ñ ẽ id ÷ im¬
posita sũ supͣ illũ sit In illa enĩ potius
qua subilla qr ñ sua uita uiuit cus cober¬
cende lex imponit᷑. Vt en im sic dicamꝰ
iosam quolam mͦ legem uuut qͥ cm di¬
lectione iustitiȩ iuste uiuit ñ ꝓpco aut
transitorio sed cõmuni aut stabnl. gu¬
fui blasphemꝰ & ꝑsecutor. et in iuriosus

Expanded text:
 in quantum a veteri homine non est mutatus: sua enim vita vivit, et ideo lex supra illum est; quia qui eam non implet, infra illam est; nam justo lex posita non est, id est, imposita, ut supra illum sit. In illa est enim potius quam sub illa, quia non sua vita vivit; cui cohaerendo lex imponitur; ut eipsam quodammodo legem vivit, qui cum delectatione justitiae juste vivit, non proprio aut transitorio, sed communi ac stabili gaufui blasphemus, et persecutor, et contumeliosus
Abbreviated transcription (Latin):
benedicit᷑ et scĩficat᷑. et ad distribuendum cõminuit᷑.
quam totam benedictionem fere omĩs eccłai dnĩ ca
oratione concludit. Int̾pellationes autem siue ut
ur̃i codices habent. postulationes fiunt. cũ popłs
benedicitur. Inc̃ enim antifaites uelut aduocatu
susceptos suos ꝑmanus impositionem mi scđissi¬
me offerunt potestati. Quib ꝑactis. & participato
tanto sacrarm̃to gr̃arum actio cuncta concludit:
qͣm in his etiam uerb̵ ultimam comm̃dauit apłs.
Haec aut̃ ccuisa p̃cipua fuit ista dicendi: ut his
breuit̃ p̃scriptis atq significatis. ñ putaretur ne¬
gligendum eẽ qđ sequitur. ꝓ om̃ib hõib ꝓre¬

Expanded text:
benedicitur et sanctificatur, et ad distribuendum comminuitur, benedicitur et sanctificatur, et ad distribuendum comminuitur, quam totam benedictionem fere omnis Ecclesia Dominica oratione concludit. Interpellationes autem, sive, ut quidam codices habent, postulationes fiunt, cum populus benedicitur. Tunc enim antistites velut advocati, susceptos suos per manus impositionem misericordissimae offerunt potestati. Quibus peractis, et participato tanto sacramento, gratiarum actio cuncta concludit, quam in his etiam verbis ultimam commendavit Apostolus. Haec autem causa praecipua fuit ista dicendi, ut his breviter praescriptis atque significatis, non putaretur negligendum esse quod sequitur, pro omnibus homi
Abbreviated transcription (Latin):
catio estis. I IA Plãne difficillime discernuntur.
secraetiones. orationes. int̃pellationes. g̃rrum acti¬
ones. Precationes et dep̃cationes: multi nr̃m
hoc idem putads: & hocquotidiano usu iãm
omnino p̃ualuit. Qui autem difanctiꝰ latine lo¬
cuti st̃: p̃cationib utebant᷑ in optandis bonis.
dep̃cationib uͦ. in deuitandis mał. Precari e¬
nim dicebaÑ eẽ. p̃cando bona optare. iN¬
p̃cari mala qđ uulgo iam dr̃ maledicere :
dep̃cari aut̃ mala p̃cando depellere: Sed
usitatum iam loquendi modum potius seqͣmur.
et siue p̃cationes siue dep̃cationes inuenerimꝰ
qͦs greci deesis uocant non putemus eẽ em̃dan¬
dum. Multa hinc dici posst̃ quȩ imꝓban¬
da non st̃: sed eligo in his uerb hoc intelligere
qͦd omnis uł poene omnis freqͣentat eccła :
ut p̃cationes accipiamꝰ dictas qͣs facimꝰ in
celebicetione saquem̃toꝵ. antequam illud
qđ est in dñi m̃sa incipiat benedici. Orationes. cũ

Expanded text:
inum. Illa plane difficillime discernuntur, secrationes, orationes, interpellationes, gratiarum actiones: precationem et deprecationem multi nostri hoc idem putant, et hoc quotidiano usu jam omnino praevaluit; qui autem distinctius latine locuti sunt, precationibus utebantur in optandis bonis, deprecationibus vero in devitandis malis. Precari enim dicebant esse, precando bona optare, imprecari mala, quod vulgo jam dicitur, maledicere; deprecari autem mala, precando depellere. Sed usitatum jam loquendi modum potius sequamur, et sive precationes, sive deprecationes invenerimus, quas Graeci δεήσεις vocant, non putemus esse emendandum. Multa hinc dici possunt quae improbanda non sint, sed eligo in his verbis hoc intelligere, quod omnis vel pene omnis frequentat Ecclesia, ut precationes accipiamus dictas, quas facimus in celebratione sacramentorum, antequam illquod est in Domini mensa incipiat benedici; orationes, cum
Abbreviated transcription (Latin):
qr sic solet fieri Ntimes ne dicat tͥ medicꝰ.
tolle hinc tecũ ipso : N .ẽ. opꝰ sanis medicꝰ
paruuli tanꝗ pupilli c̃sidentur : etiam qi
ñdum parentes ꝓpͥos extuler̃ Om̃s p̃desti¬
natoꝵ numerꝰ paruuloꝵ popłm dĩ qͦerit
tutorem : qͥ expectat dñm saluatorem. Uni¬
ũ sã massã generis humani in heminie
renatis agnoscat᷑ xũe Qui adam ñ agnos¬
cit in paruuł natis: nec xp̃m agnoscene
poterit in penatis. Sed qͣre inquiunt iã
baptitatꝰ homo fidelis iam dimissis peccatis. ge¬
nerat eũ cũ primi hõis peccato: qr carne illũ

Expanded text:
Quia sic solet fieri. Non times ne tibi dicat medicus. Quia sic solet fieri. Non times ne tibi dicat medicus. Tolle hinc tecum ipsum; non est opus sanis medicus, parvuli tanquam pupilli considerentur, etiam qui nondum parentes proprios extulerunt. Omnis praedestinatorum numerus parvulorum populum Dei quaerit tutorem, qui exspectat Dominum salvatorem. Universam massam generis humani in homine renatis agnoscatur Christus. Qui Adam non agnoscit in parvulis natis, nec Christum agnoscere poterit in renatis. Sed quare, inquiunt, jam baptizatus homo fidelis, jam dimisso peccato, generat eum qui est cum primi hominis pecca
Abbreviated transcription (Latin):
Quare uenit in mundũ : Peccatores saluos fa¬
cere Alia ccuisa ñ fuit qͣre uenir& in mundum.
Ñ eũ de cȩlo ad t̾ram merita nr̃a bona : sed
peccata dixer̃. Hȩc ÷ cciusa cur uenerit. pec¬
ccitores saluos facere. Et uocab̾ inqͥt nom̃ eiꝰ¬
ĩm. Quare uocabo nom̃ eiꝰ irĩm: Ipse enĩ
saluũ faciet popłm suũ apeccatis eoꝵ. Uocab̃
nomen eius inm. Quare iñm : Quaȩratio. ẽ.
huius nominis : Audi quare Ipse enĩ saluũ faciet
popłm suũ. Vnde : A peccatis eoꝵ. Popłm suũ
apeccatis eoꝵ. Nũ quid ad iftum popłm ñ ꝑti¬
nent paruuli quẽ saluũ faciet iħc apeccatis eoꝵ
Ptinent plane. ꝑtinen fr̃s mei Sic habete iN
corde sic credite : cũ ista fide paruulos ad gr̃am
xp̃i portate ne si hanc fidem in corde ñ habu¬
eritis: ꝓqͥb respondetis lingua ur̃a occidatis
Pyorsus fr̃s. qui ñ cũ ista fide cũ puero cucur¬
rerit fingir. sanꝰ ÷ nichil mali hab&. nichil
uitii habet : sed tollam illũ ad medicũ. Quare :

Expanded text:
Quare venit in mundum? Peccatores salvos facere. Alia causa non fuit quare veniret in mundum. Non eum de coelo ad terram merita nostra bona, sed peccata duxerunt. Haec est causa cur veniret, peccatores salvos facere. Et vocabis, inquit, nomenim salvum faciet populum suum a peccatis eorum . Vocabis nomen ejus Jesum. Quare Jesum? quae ratio est hujus nominis? Audi quare: Ipse enim salvum faciet populum suum. Unde? A peccatis eorum. Populum suum a peccatis eorum. Numquid ad istum populum non pertinent parvuli, quem salvum faciet Jesus a peccatis eorum? Pertinent plane, pertinent, fratres mei. Sic habete in corde, sic credite, cum ista fide parvulos ad gratiam Christi portate; ne si hanc fidem in corde non habueritis, pro quibus respondetis, lingua vestra occidatis. Prorsus, fratres, qui non cum ista fide cum parvulo cucurrerit, fingit. Sanus est, nihil mali habet, nihil vitii habet; sed tollam illum ad medicum. Quare?
Abbreviated transcription (Latin):
dicus : ñ utiq int̾rogat qͥs prior sitata e
Aru qͥs prior sĩ: ꝓfessione.: sed qs pcorsit
arte Quom illi marte primi sio iste in
recolite saulu et inuenieas Attenditis
pclũ oblit ests saulũ Actenelerais al
cus. Nđlcipidandũ stephanũ manꝰsepa

Expanded text:
dicus? Non utique interrogat quis prior sit aetate, aut quis prior sit professione; sed quis prior sit arte. Quomodo illi in arte primi, sic iste in Recolite Saulum, et invenietis. Attenditis Paulum, obliti estis Saulum: attenditis ad cui ad lapidandum Stephanum manus una
Abbreviated transcription (Latin):
XEc̃ in qͥt daturus ueniam cũ sis ad se pec¬
catorib usq ad inimicos suos. me pͥmo
elegit acriorem inimicum: quȩ̃ cũ sana¬
ret nemo in coetĩs desꝑar&. Faciunt
hoc medici. qͣndo ad ea loca ueniur
ubi ignoti st̃. Quos cureñ pͥmitꝰ eligt̃
desꝑatos: ut in eis et beniuolentiam
exerceads et cõm̃dent doctrinã : ut
unusquisq in illo loco dicat ꝓximo
suo. Vade ad illũ medicũ : securus esto:
sanat te Et ille. Me sanat : ñ uides qdd
et de se uolenti desꝑare Qui curauit
me misit me adte : & dix̃ mͥ. Illi des¬
peranti uade et dic qͥd habuisti qd
in te sanaui. qͣm cito sanaui. De caelo
uocaui. una uoce ꝑcussi & deieci : alia
erexi et elegi. Tercia impleui et misi:
qͣrta lib̾auĩ. et coronaui. Uade dic
xegrotis : clama desꝑatis: Fideł sermo.
et omni acceptione dignꝰ: qr xp̃c utc
uenit in mundum peccatores saluos
facere. Quid timetis: Quid trepidatis
Quoꝵ pͥmꝰ ego sum Ego in qt uob loqͦr.

Expanded text:
 inquit, daturus veniam conversis ad se peccatoribus usque ad inimicos suos, me primo elegit acriorem inimicum; quem cum sanaret, nemo in caeteris desperaret. Faciunt hoc medici: quando ad ea loca veniunt ubi ignoti sunt, quos curent primitus eligunt desperatos; ut in eis et benevolentiam exerceant, et commendent doctrinam; ut unusquisque in illo loco dicat proximo suo, Vade ad illum medicum, securus esto, sanat te. Et ille, Me sanat? Non vides quidet de se volenti desperare: Qui curavit me, misit me ad te, et dixit mihi, Illi desperanti vade, et dic quid habuisti, quid in te sanavi, quam cito sanavi. De coelo vocavi, una voce percussi et dejeci, alia erexi et elegi, tertia implevi et misi, quarta liberavi et coronavi . Vade, dic aegrotis, clama desperatis: Fidelis sermo, et omni acceptione dignus, quia Cenit in mundum peccatores salvos facere. Quid timetis? quid trepidatis? Quorum primus ego sum. Ego, inquit, vobis loquor,
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse transitus agitur cũ corrumpuntur exte¬
riora : in nouantur interiora : donec etiam hx
ipsũ qđ exterius corrumpit᷑ reddat debitum
naturȩ. Ueniat in mortem: renouetur & hoc in
resurrectione Inc̃fieꝗ re uera omã noua reliqͣ
quȩ nc̃ st̃ inspe agis gͦ aliquio nc̃. Quio: auete¬
ribus te exuendo. & innoua currendo
ouam creaturam dic̃ uitam nouam ꝑfidem
Difficile enim inueneris creaturam uocarietiam
eos qui iam credendo in adoptionem filiorum
interitus. & pꝰea dic̃ ñ solum aut̃ illa sed et nos
ipsi pͥmitias sp̃s habentes : discernit eos qui cre¬
dider̃ ab appellatione creaturȩ. qͦmͦ eosdem ali¬
quando hões aliquando ñ homines dicit Nam
ex probrans obicit chorintiis quodam loco qđ
adbuc homines eẽq̃. ubi ait Nonne homines es¬
as & scđm hominem ambulatis : Quomodo cun¬
dem dñm etiam post resurrectionem alicubi ñ

Expanded text:
ipse transitus agitur cum corrumpuntur exteipse transitus agitur cum corrumpuntur exteriora, et innovantur interiora; donec etiam hoc ipsum quod exterius corrumpitur, reddat debitum naturae, veniat in mortem, renovetur et hoc in resurrectione. Tunc fient revera omnia nova, reliqua quae nunc sunt in spe. Agis ergo aliquid nunc a veteribus te exuendo, et in nova currendoovam creaturam dicit vitam novam per fidem Difficile enim inveneris creaturam vocari etiam eos, qui jam credendo in adoptionem filiorum interitus; et postea dicit, Non solum autem, sed et nos ipsi primitias Spiritus habentes : discernit eos qui crediderunt ab appellatione creaturae quomodo eosdem aliquando homines, aliquando non homines dicit. Nam exprobrans objecit Corinthiis quodam loco, quod adhuc homines essent, ubi ait: Nonne homines estis, et secundum hominem ambulatis ? Quomodo eumdem Dominum etiam post resurrectionem, alicubi non
Abbreviated transcription (Latin):
repleta ÷ terra creaturti tua.
xetera transier̃ : ecce facta st̃ noua.
Nc in spe : tnc̃ in re inniouati enim
fide & spe qͣnta ad huc ueterci agimꝰ Nori
enim sic xx̃o induti sumꝰ: ut ex adam iam
nichil portemꝰ. Uide uetera scentem adam:
in nouantem xp̃m in nob̵. Et si exterior in¬
ql homo nr̃ corrumpit᷑: sed interior reno¬
uat᷑ dedie indiem. Ergo ad peccatũ. ad mor¬
talitatem. ad p̃t̃uolantia tempora. ad ge¬
mitũ & laborem. et sudorem. ad ȩtates suc¬
cedentes non manentes. ab infantia usq ad
senectutem. sine sensu transeuntes ad hat
aitendentes. uideamꝰ hic ueterem hominem.
ueterem diem. uetus canticũ. uetus testam̃tũ
Conũsi autem ad interiorem. ad ea quae inno¬
uanda st̃ ꝓ his quae immutabuntur. inueni¬
anus hominem nouum. diem nouum. canticũ
nouum. testam̃tum nouum. Et sic amemus istã
nouitatem : ut ñ ibi timeamꝰ uetustatem. Nc̃ gͦ
in hoc cursu traensiuimꝰ aa ueteribus ad noua.

Expanded text:
«Repleta e«Repleta eetera transierunt, ecce facta sunt nova : nunc in spe, tunc in re. Innovati enim fide et spe, quanta adhuc vetera agimus? Non enim sic Christo induti sumus, ut ex Adam jam nihil portemus. Videte veterascentem Adam, et innovari Christum in nobis: Et si exterior, inquit, homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem . Ergo ad peccatum, ad mortalitatem, ad praetervolantia tempora, ad gemitum et laborem et sudorem, ad aetates succedentes, non manentes, ab infantia usque ad senectutem sine sensu transeuntes, ad haec attendentes, videamus hic veterem hominem, veterem diem, vetus canticum, Vetus Testamentum: conversi autem ad interiorem, ad ea quae innovanda sunt, pro his quae immutabuntur, inveniamus hominem novum, diem novum, canticum novum, Testamentum Novum; et sic amemus istam novitatem, ut non ibi timeamus vetustatem. Nunc ergo in hoc cursu transimus a veteribus ad nova:
Abbreviated transcription (Latin):
iera gͥ in xp̃o noua cyeat᷑a uetera tran¬
sier̃ : & ecce facta st̃ omnia noua. Quae
uetera tornsier̃ : Ingentib omnib idolatria :
In ipsis iudais omnis illa seruitus legis. O¬
mnia illa sacrificia. p̃nuntiantia p̃sens sacri
ret opus suũ : uenit qͥ conflare argentum
suum: qͥ formaret monetam suam. Et atten¬
dimꝰ plenam t̃ram xpĩanis credentibus
in dm̃: aũtentes sẽ apriorib suis immuni¬
ditiis & idolatria : & abspe p̃tita ad spem
noui scłi . Eece nondũ. ẽ in ye. et iam tenet᷑
in spe: et ꝑ ipsam spem iam cantamꝰ et
dicimus Repleta ẽ t̃ra creatura tua: Non
dum in patria cantamꝰ hoc: nondum illa
requies qua̧ ꝓmittit᷑. Nondum confirma¬
tis uectib portarũ ierłm : sed ad huc ini
ꝑegrinatione intuentes mundum istũ totũ
et undiq hões currentes ad fidem tim̃tes
gebennas. contemnentes mortem. aman¬
tes uitã et̃nam : sꝑnentes p̃sentem. Et ta¬
libus spectaculis completi gaudio dicimꝰ

Expanded text:
creatura, vetera transierunt; ecce facta sunt omnia nova» . Quae «vetera transierunt?» In Gentibus omnis idololatria, in ipsis Judaeis omnis illa servitus Legis, omnia illa sacrificia praenuntiantia praesens sacrifret opus suum, venit qui conflaret argentum suum, qui formaret monetam suam, et attendimus plenam terram Christianis credentibus in Deum, avertentibus se a prioribus immunditiis suis et idololatria, a spe praeterita ad spem novi saeculi: et ecce nondum est in re, et jam tenetur in spe, et per ipsam spem jam cantamus et dicimus, «Repleta est terra creatura tua.» Nondum enim in patria cantamus hoc, nondum in illa requie quae promittitur, nondum confirmatis vectibus portarum Jerusalem ; sed adhuc in peregrinatione intuentes mundum istum totum, et undique homines currentes ad fidem, timentes gehennas, contemnentes mortem, amantes vitam aeternam, spernentes praesentem, et tali spectaculo completi gaudio dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ars ipsa sum quȩ ñ hab& uitiũ : et in q̃a
quisq non discit nisi ñ facere uitium.
Hic si quęratur qͦmͦ qđ ñ nouerat arguebat.
neq enim pecccita non arguebat. omnia autẽ
quȩ arguuntur sic̃ dicit apts alumine manifes¬
tantur : quomodo igitur a quo arguebantur ig¬
norabantur : Nonne rectissime respondebitur
et nouerat et non nouerat: rectissime omnino.
Nouerat enim ꝑsapientiam : non nouerat per
dam nr̃i int̃p̃tes transferre uoluerun :
ueluti locutionem inusitatam uitantes. et dixer̃
ꝓpeccato ñ in peccatum. eũ sit sensus in ea locuti¬
one qui ñ fuerat ꝑturbandus. In peccatũ qͥppe
dictũ. ẽ qr hoc ipsum qđ ꝓpeccato offerebatur
peccctũ uocabatur. Unde illud ẽ apđ apłm de¬
fecit peccatũ : id.ẽ sacrificiũ ꝓpeccato. Sic gͦ agnꝰ
tare. cũ sit facrificium salutaris. qđ post eas eretena
festat. Nam et illud ꝓpeccato dicit : qđ prius

Expanded text:
ars ipsa sum quae non habet vitium, et in qua ars ipsa sum quae non habet vitium, et in qua quisque non discit nisi non facere vitium. Hic si quaeratur, Quomodo quod non noverat, arguebat? neque enim peccata non arguebat: Omnia autem quae arguuntur, sicut dicit Apostolus, a lumine manifestantur : quomodo igitur a quo arguebantur, ignorabantur? Nonne rectissime respondebitur, et noverat, et non noverat? Rectissime omnino: noverat enim per sapientiam, non noverat per dam nostri interpretes transferre noluerunt ueluti locutionem inusitatam uitantes et dixerunt "pro peccato", non "in peccatum", cum sit sensus in ea locutione, qui non fuerat perturbandus. "in peccatum" quippe dictum est, quia hoc ipsum, quod pro peccato offerebatur, peccatum uocabatur. unde illud est apudfecit peccatum, id est sacrificium pro peccato. Sicut ergo agnus tare, cum sit sacrificium salutaris. Quod postea repetendo manifestat: nam et illud pro peccato dicit, quod prius
Abbreviated transcription (Latin):
in qͥt ur̃a iustitia qͣ mundus arguitur : qr
uado ad patrem ÷ & iam ñ uidebitis me:
qm in eũ quem ñ uidebitis credetis in me
Et qͣndo me uidebitis qđ tnc̃ eio: ñ uidebitis
me qͦd sũ uob̃cũ mͦ. Non uidebitis humilem
sed excelsum: ñ uidebitis mortalem sed sem¬
pit̾num: ñ uidebitis iudicandũ sed iudica¬
turum. Et de hac fide ur̃a id ẽ iustitia ur̃a:
arguet sp̃s sc̃s incredulum mundum.

Expanded text:
tra justitia, qua mundus arguetur, quia vado ad Patrem, et jam non videbitis me: quoniam in eum quem non videbitis credetis in me: et quando me videbitis, quod tunc ero, non videbitis me quod sum vobiscum modo; non videbitis humilem, sed excelsum; non videbitis mortalem, sed sempiternum; non videbitis judicandum, sed judicaturum: et de hac fide vestra, id est justitia vestra, arguet Spiritus sanctus incredulum mundum.
Abbreviated transcription (Latin):
nem xp̃i hoc dixisse apłm. qndo quidem ista
uerba illud prȩcessit. ut qui uiuuq̃ iã ñ sibi
uiuaq̃: s ei qui ꝓ ipsis mortuus ẽ. et resurrex̃
Quid enim aliuo ñ sibi sed illi iuuañ : nsi ut ñ seđm
carnem uiua d̃ inspe t̃renoꝵ et corruptibilium
xẽc mortuus ẽ et resurrexit. et qͥ iã ñ sibi sed illi
uiuud̃. neminem scđm carnem apłs nouerat
ꝓpt̃ spem futurȩ immortalitatis. in cuius expec¬
tatione uiuebã. quȩ inxẽo iam ñ spes sed ies ertit¬

Expanded text:
nem Christi hoc dixisse apostolum, quando quidem ista uerba illud praecessit: ut qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. quid est enim aliucarnem vivant in spe terrenorum et corruptibilium  mortuus est et resurrexit et qui iam non sibi, sed illi uiuunt, neminem secundum carnem apostolus nouerat propter spem futurae inmortalitatis, in cuius expectatione uiuebant; quae in Christo iam non spes, sed res erat
Abbreviated transcription (Latin):
t anima mea inqͥt ipsi uiuet. Ipsi
bono letantiũ et a communi omnium
bono qđ ds̃. ẽ in ani elatione resilien¬
tium. Hoc utiq deuitemꝰ. et cõmuni
potius uͦ omniũ bono ꝑfrui. qͣm pri¬
uato nr̃o gauđe quȩramus : ut qui
uiut iam̃ ñ sibi uiuat sic̃ ait apłs. sedei
qui prd ipsis mortuus. ẽ. & resurrexit.
Fhoc enim mediator effectus ẽ. ut nos re¬
conciliet dõ ꝑ humilitatem : a qͦ ꝑ im-¬
piam suꝑbiam longe recesseramus. Neq
enim illud tantum scriptũ. ẽ initiũ om¬
gitur. initiũ suꝑbiȩ hoĩs apostatare adõ.
Ñ gͦ sibi uiuat quisq sed xẽo: faciens non
suam sed ipsius uoluntatem. & manens
in eiꝰ cciritate. sic̃ & ipse fecit uoluntatem
prĩs. et manet in eiꝰ caritate. Hȩc qͥppe
nos ammonens. et exẽplo suo ex hortans.
luntatem sed pr̃is se facere cõm̃ dauit
qͣnto magis nos propria priuataq nr̃a
mune lum̃ ut illum inem᷑. et uultus nr̃i
ñ erubescaÑ debemꝰ accede qđ illumi¬

Expanded text:
t anima, inquit, mea ipsi vivet: ipsi suo laetantium, et a communi omnium bono quod Deus est, inani elatione resilientium. Hoc utique devitemus, et communi potius vero omnium bono perfrui, quam privato nostro gaudere quaeramus; ut qui vivunt, jam non sibi vivant, sicut ait Apostolus, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit . Pro hoc enim mediator effectus est, ut nos reconciliet Deo per humilitatem, a quo per impiam superbiam longe recenim illud tantum scriptum est, quod supra gitur: Initium superbiae homines apostatare a deo. non ergo sibi uiuat quisque sed Christo faciens non suam sed ipsius uoluntatem et manens in eius caritate, sicut et ipse fecit uoluntatem patris et manet in eius caritate. haec quippe nos admonens et exemplo suo exhortans luntatem sed patris se facere commendauit, quanto magis nos propria priuataque nostmune lumen, ut inluminemur et uultus nostri non erubescant, debemus accedere, quod inlumi
Abbreviated transcription (Latin):
Quia gͦ ñ rec̃ciliam᷑ nisi ablato qđ in medio ẽ.
et posito qđ in medio sit. ẽ. enim mediũ
separans : sed cont᷑. ẽ mediator reconcili.¬
ans. Medium separans ẽ. peccatum. Me¬
xp̃c uiẽ. Ut gͦ tollatur maceria separans
qđ ẽ pecccitum: uenit ille mediator. et factꝰ
ẽ. sacrificium sac̃dos ipse. Et qr sacrificium
factus ẽ ꝓpeccato. offerens se ipsum in olo¬
ccuistum incruce passionis suȩ : sequitur
poterimus reconciliari: Eum inquit

Expanded text:
Quia ergo non reconciliamur nisi ablato quod in medio est, Quia ergo non reconciliamur nisi ablato quod in medio est, et posito quod in medio sit. Est enim medium separans, sed contra est mediator reconcilians; medium separans est peccatum, me . Ut ergo tollatur maceria separans quod est peccatum, venit ille mediator, et factus est sacrificium sacerdos ipse. Et quia sacrificium factus est pro peccato, offerens seipsum in holocaustum in cruce passionis suae, sequitur , quomodo poterimus reconciliari? Eum, inquit