comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ginismarie ut in psalmo. Et ip̃e taquam sponsus
procedens de thalamo suo. Thalami corda sanctorum
ut in ezechiele. Osculum reconciliacio hominis ĩdeũ.
sicut de prodigo filio dicitur. Et osculatus ẽ eum. Et
in aplo. Reconciliati sumus deo. ꝑ mortem filii eius.
et in malam ꝑtem. Iuda osculo filium hoĩs tradis.
risus gauduim sempiternum sicut in salonone pro
ecclia dicitur. Et ridebit in die nouissimo. Et in aliã
partem. Ego qͦ interitu ur̃o ridebo. Arrabo dicta qͣsi
arra bona. Quod enim datur pro coniuigio bene dat̾
quia coniugium bonum est. Quod uero causa form¬
cationis aut adulterii malum ẽ id circo arrobo nõ e.
Dicta autem arra a re proqua traditur. Est autem
arra non solum sponsio conuigalis. s eciam pro qua¬
libet promissa xe data ut compleatur. Proci nuptia¬
rum petitores aprecando ⁊ petendo dicti. Pronuba
dicta eoꝙ nubentibus preest queqz nubentem uiro

Expanded text:
ginis Mariae, ut in Psalmo: Et ipse tanquam sponsus ginis Mariae, ut in Psalmo: Et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo . Thalami corda sanctorum, ut in Ezechiele: Osculum reconciliatio hominis in Deum: sicut de prodigo filio dicitur: Et osculatus est eum . Et in Apostolo: Reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus . Et in malam partem: Juda, osculo filium hominis tradis! Risus gaudium sempiternum, sicut in Salomone pro Ecclesia dicitur: Et ridebit in die novissimo . Et in aliam partem: Ego quoque interitu vestro ridebo . Arrabo dicta, quasi arrha bona. Quod enim datur pro conjugio, bene datur: quia conjugium bonum est. Quod vero causa fornicationis aut adulterii, malum est: idcirco arrabo non est. Dicta autem arrha a re, pro qua traditur. Est autem arrha non solum sponsio conjugalis, sed etiam pro qualibet promissa re data, ut compleatur. Proci, nuptiarum petitores, a precando et petendo dicti. Pronuba dicta eoque nubentibus praeest, quaeque nubentem viro
Abbreviated transcription (Latin):
sir serum significat non coniugium nisi ad iece¬
ris uir eius. Maritus uero etiam sine adiectõe
mugem sonat et amare maritus quasi mas.
Est enm nomen prime positionis quod facit ĩdimi¬
nutione masculus in deriuatiõe maritus. dponsus
ab spondendo uocatus. Nam ante usum tabellarum
atrimonu cautões sibi muicem emittebantn
spondebant se inuicem consentire in iura matrimo¬
nu et fidei iussores dabant. Unde et admissum est.
ut sponsum dicamus iurum ab spondendo ⁊ sponsã
similiter. Ceterum proprie sponoere uelle ẽ. Ergo
sponsum non quia promictitur. s quia spondet et
sponsores dat. Sponsus xp̃s ideo quod apatre ab initie
sit re promissus ut in psalmo. Et ip̃e tãquam spon¬
sus procedens de thalamo suo. Sponsa ecclĩa q̃ utiqz
diuimis sponsionibus sit promissa ut incantico caĩti¬
corum. uemi alibano sponsa ueni a libano. hoc ẽ acã¬
dore baptismatis. Nuptie copulatio uerbi dec ⁊ carnis
ut in euuangelio. Simile ẽ regnum celorum homimi

Expanded text:
ir sexum significat, non conjugium, nisi adjeceris, vir ejus. Maritus vero etiam sine adjectione conjugem sonat, et a mare maritus, quasi mas. Est enim nomen primae positionis, quod facit in diminutione masculus, in derivatione maritus. Sponsus ab spondendo vocatus. Nam ante usum tabellarum matrimonii cautiones sibi invicem emittebant, in quibus spondebant se invicem consentire in jura matrimonii, et fidei jussores dabant. Unde et admissum est, ut sponsum dicamus virum ab spondendo, et sponsam similiter. Caeterum proprie spondere velle est. Ergo sponsum, non quia permittitur, sed quia spondet et sponsores dat. Sponsus Christus ideo, quod a Patre ab initio sit repromissus, ut in Psalmo: Et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo . Sponsa Ecclesia, quae utique divinis sponsionibus sit promissa, ut in Cantico canticorum: Veni a Libano, sponsa, veni a Libano , hoc est, a candore baptismatis. Nuptiae copulatio Verbi Dei et carnis, ut in Evangelio: Simile est regnum coelorum homini
Abbreviated transcription (Latin):
sam nescit preter sanctam eccliam catholicam. Ciui ip̃a
sponsa dicit in cantico canticorum. Dilectus meus
michi et ego illi. Qui uxori sue dotem dedit. quando
precium sanguims sui pro ea fudit. Arram tribuit
quando graciam spiritussancti illi dans eternam ĩ
celis hereditatem promisit. Unde aplũs de eodẽ spũ¬

Expanded text:
sam nescit praeter sanctam Ecclesiam catholicam. Cui ipsa sam nescit praeter sanctam Ecclesiam catholicam. Cui ipsa sponsa dicit in Cantico Canticorum. Dilectus meus mihi, et ego illi . Qui uxori suae dotem dedit, quando pretium sanguinis sui pro ea fudit. Arrham tribuit, quando gratiam Spiritus sancti illi dans aeternam in coelis haereditatem promisit. Unde Apostolus de eodem spi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ conunctio xp̃i et eccliẽ multa bona in se habet quia
illud quõd diximus ĩiuro eligendo max iuget in xp̃o
hoc ẽ iuirtus ⁊ sapiẽcia genus ⁊ pulcritudo. De quo ait
Generacõz inquit eius quis enarrabit. Et in ꝓsalmo
de ip̃o legitur. Speciosus. formam pre filus hominum.
In uxore autem eius similiter illa quatuor que ante
numerauimus iueniuntur hoc ẽ pulcritudo genus
diuicie mores. Nam incantieo canticorum de eus pul¬
critudine ita dicitur. Pulcra es amica mea suauis
et decora sicut ihrlm. De genere qͦz eius dicit beatus
petrus apłs. Uos genus regium et sacerdotale. De
diuicus illius scriptum ẽ in oꝑib manuum illius di¬
uicie multe. Honestatem autem morum illius pene
omnis scriptura. sacra predicat. Uñde non ẽ neccesse
aliquid exemplum inde ponere. Hic ergo uit uirgo
carne et monoganius in spiritu quia aliã si¬

Expanded text:
est, conjunctio Christi et Ecclesiae multa bona in se habet, quia est, conjunctio Christi et Ecclesiae multa bona in se habet, quia illud, quod diximus in viro eligendo, maxime viget in Christo, hoc est, virtus et sapientia, genus et pulchritudo. De qua ait Generationem, inquit, ejus quis enarrabit? Et in psalmo de ipso legitur: Speciosus forma prae filiis hominum . In uxore autem ejus similiter illa quatuor, quae ante numeravimus, inveniuntur, hoc est, pulchritudo, genus, divitiae, mores. Nam in Cantico canticorum de ejus pulchritudine ita dicitur: Pulchra es, amica mea, suavis et decora, sicut Jerusalem . De genere quoque ejus dicit B. Petrus apostolus: Vos genus regium et sacerdotale . De divitiis illius scriptum est: In operibus manuum illius divitiae multae. Honestatem autem morum illius pene omnis Scriptura sacra praedicat. Unde non est necesse aliquod exemplum inde ponere. Hic ergo vir virgo est in carne, et monogamus in spiritu, quia aliam spon
Abbreviated transcription (Latin):
eius xp̃s et ecclĩa. Unde dicit apłs. Uui diliteite urores
urãs sicut et xp̃s dilexit ecclĩam. Similiter ⁊ sponsus
et sponsa eamdem rẽ significant. quomã sponsus xp̃s
inde ẽ dictus ut supra ostendimus quia apr̃e abinicio
fuit promissus. Unde et in psalmo legitur. In sole ta¬
bernaculum suum et ip̃e tanquam sponsus procẽdens
de thalamo suo. Sponsa uero eius ẽ ecclĩa qui utiqz di-¬
uimis sponsionibz fuit promissa. Unde in cantico cãticor
dicitur. Ueni de libano sponsa mea. uemi de libano ueĩ.
Libanus candor interpretatur .i. anima bonis actibz
candidata. Quam tercio sponsus hortatur ut ueniat.
Primo uiuentem incarne per bona oꝑa. secundo ab¬
soluta carne ad percipiendam uitam beatam. tercio
recepto corpore ad perfruendum post resurrectionem
gaudio perfecto. Item in contrariam partem uir poiit.
ut ẽ illud in genesi. Pulcra facie ualde iurgo quam¬
non cognouerat .i. diabolus qui plerumq mẽt
cogitacõe corrumpit. Coniugium uero spiritale. hoc

Expanded text:
ia. Unde dicit Apostolus: Viri, diligite uxores vestras, sicut et Christus dilexit Ecclesiam . Similiter et sponsus et sponsa eamdem rem significant: quoniam sponsus Christus inde est dictus, ut supra ostendimus, quia a Patre ab initio fuit promissus. Unde et in psalmo legitur: In sole tabernaculum suum, et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo . Sponsa vero ejus est Ecclesia, quae utique divinis sponsionibus fuit promissa. Unde in Cantico Canticorum dicitur: Veni de Libano, sponsa mea, veni de Libano, veni . Libanus candor, interpretatur, id est, anima bonis actibus candidata. Quam tertio sponsus hortatur, ut veniat; primo viventem in carne per bona opera; secundo absoluta carne ad percipiendam vitam beatam; tertio recepto corpore ad perfruendum post resurrectionem gaudio perfecto. Item in contrariam partem vir ponitur: ut est illud in Genesi: Pulcnon cognouerat, id est diabolus, qui plerumque mentem cogitatione co
Abbreviated transcription (Latin):
um ẽẽ xp̃r. Nullus enim est hominum qui cũctas sus¬
cuciones et uniuersa q̃ accidunt absq dei nõ ingerũ¬
tur uoluntate. id circo dei gurgites dicuntur ⁊ fluctus
qui non oppresserunt ihesum sed transierunt per eũ
minantes tamen naufragium non inferentes. Uni¬
uerse ergo persecucões ⁊ turbines quibz ueratur huma¬
num genus et cuncte nauicule eorum q̃ frangebãt᷑
super meum. inquit de touuere caput. Ergo sustinur
tempestates et fregi turbines seuientes ut securius
nauigarent.

Expanded text:
um esse Christi. Nullus enim est hominum, qui cunctas susum esse Christi. Nullus enim est hominum, qui cunctas suscutiones, et universa quae accidunt, absque Dei non ingeruntur voluntate: idcirco Dei gurgites dicuntur, et fluctus, qui non oppresserunt Jesum, sed transierunt per eum, minantes tamen naufragium, non inferentes. Universae ergo persecutiones et turbines, quibus vexatur humanum genus, et cunctae naviculae eorum quae frangebantur, super meum inquit detonuere caput. Ergo sustinui tempestates, et fregi turbines saevientes, ut securius navigarent.
Abbreviated transcription (Latin):
sicut de aqua illa qui biberit siciet iterum. Oportebat
autem ut xp̃o credens seculo renunciaret. et relicta hidria
cupiditatẽ secularem se reliquisse monstraret non solũ
credens corde ad iusticiã sed eciam ad salutem ore confites
predicaret quod credidit. Item puteus uel diabolum signi¬
ficat uel in fernum ut ẽ illud neqz urgeat super me
puteus os suum. Urgent quoqz peccãtores os suum
concludere cum usqz ad mortis sue tempus in pessima
uoluntate persistunt. Cisterna recta intelligentia ut
in salomone. Bibe aqͣz de asterna tua ⁊ fluenta puter
tui. Cisterna heretia uel praua intelligẽtia ut in hie¬
in flumine significat allegorice turbines
persecucionum que aduersantur electis dei¬
in hoc mundo. Unde in iona scriptum est. Onmes gur¬
gites tui ⁊ de fluctus tur super me transierunt. Qudo
super iouam timentes fluctus maris transierunt et
de tonuerit seua tempestas nulli dubium est misteri¬

Expanded text:
sicut de aqua illa qui biberit sitiet iterum. Oportebat sicut de aqua illa qui biberit sitiet iterum. Oportebat autem ut Christo credens, saeculo renuntiaret, et relicta hydria, cupiditatem saecularem se reliquisse monscredens corde ad justitiam , sed etiam ad salutem ore confitens praedicaret, quod credidit. Item puteus vel diabolum significat, vel infernum, ut est illud: Neque urgeat super me puteus os suum . Urgent quoque peccatores os suum concludere, cum usque ad mortis suae tempus in pessima voluntate persistunt. Cisterna, recta intelligentia, ut est in Salomone: Bibe aquam de cisterna tua, et fluenta putei tui . Cisterna haeretici vel prava intelligentia, ut in Jein flumine, significat allegorice turbines persecutionum, quae adversantur electis in hoc mundo. Unde in Jona scriptum est: Omnes gurgites tui et fluctus tui super me transierunt . Quod super Jonam tumentes fluctus maris transierunt, et detonuerit saeva tempestas, nulli dubium est, mysteri
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃e dei. ex hoc iam ad gentes ibimus. Post hec fodit terciũ
puteũ ysaac. appellauit nomen loci illius latitudo dicẽs.
Nunc dilatauie nos dñs et feat crescere super terrã. Uere
dilatatus ẽ ysaac et impleuit omnem terrã sciẽcia trim¬
tatis ⁊ in toto orbe latitudinem ecclĩe collocauit. Prius
tantũ in iudea notus erat deus ⁊ in israel nominabatur
nunc autem in omnem terram exiit sonus eorum ⁊ ĩfiẽs
orbis terre uerba eorum. Incontrariam uero significa¬
cionem positus est puteus ille super quem legitur sal-¬
uator fagatus exitinere sedisse et mulier samaritana
cum ydria aquam inde haurire uelle. Hidria enĩ fortas¬
se amorem seculi huius significat id ẽ cupiditatẽ quam
ibi hommes de tenebrosa profunditate cuuuis ymaginẽ¬
puteus gerit hoc ẽ de terrena conuersacõe hauriĩt uolup¬
catem qua percepta iterum in eius appetitũ mardescũt

Expanded text:
gratiae Dei, ex hoc jam ad gentes ibimus . Post haec fodit tertium gratiae Dei, ex hoc jam ad gentes ibimus . Post haec fodit tertium puteum Isaac, et appellavit nomen loci illius latitudo dicens: Nunc dilatuvit nos Dominus, et fecit crescere super terram . Vere dilatatus est Isaac, et implevit omnem terram scientia Trinitatis, et in toto orbe latitudinem Ecclesiae collocavit. Prius tantum in Judaea notus erat Deus, in Israel nominabatur : nunc autem in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . In contrariam vero significationem positus est puteus ille, super quem legitur Salvator fatigatus ex itinere sedisse, et mulier Samaritana cum hydria aquam haurire velle. Hydria enim fortasse amorem saeculi hujus significat, id est, cupiditatem, quam ibi homputeus gerit, hoc est de terrena, conversatione hauriunt voluptatem: qua percepta, iterum in ejus appetitum inardescunt,
Abbreviated transcription (Latin):
foderat dauid salomon et prophete libros scapserũt uetie
cestamenti. quos tamen terrena et sordida repleuerat
intelligentia iuideorũ. et eorum os cum uellet purgare
ysaac ut ostenderee. quia quecũqz lex ⁊ prophẽ dixerunt
de ip̃o direrunt rirati sunt cum eo palestin id ẽ udei a
regno dei aliem. sed descendit ⁊ discedit ab eis ⁊ nõ potest
ẽẽ cum his qui in puteis aquam nolunt habere sed terrã
et dicit eis. Ecce relinquetur uobis domus urã deserta. fo¬
dit ergo ysaa nouũ peteũ inimo pueri ysaac fodiunt. Pueri
ui puteum foderũt. et inuenerunt aquam uiuã que fit
aque fons salientes. in uitã eternam. ded pro his adhuc
altercantur illi qui terrena sapiunt nec noua condi pa
ciuntur nec uetera purgari euangelicis puteis contra¬
dicunt apostolis aduersantur. et quõ in omnib contra¬
dicunt litigantes dicitur ad eos. quõ indignos uos fecistis

Expanded text:
foderat, David, Salomon et prophetae libros scripserunt Veteris foderat, David, Salomon et prophetae libros scripserunt Veteris Testamenti: quos tamen terrena et sordida repleverat intelligentia Judaeorum. Et eorum os cum vellet purgare Isaac, ut ostenderet quia quaecunque lex et prophetae dixerunt, de ipso dixerunt, rixati sunt cum eo Palaestini, id est Judaei a regno, Dei alieni. Sed descendit ab eis: non potest esse cum his qui in puteis aquam nolunt habere, sed terram, et dicit eis: Ecce relinquetur vobis domus vestra aeserta . Fodit ergo Isaac, novum puteum, imo pueri Isaac fodiunt. Pueri i puteum foderunt, et invenerunt aquam vivam, quae fit fons aquae salientis in vitam aeternam. Sed pro his adhuc altercantur illi qui terrentiuntur, nec vetera purgari, evangelicis puteis contradicunt, apostolis adversantur: et quoniam in omnibus contradicunt litigantes, dicitur ad eos: Quoniam indignos vos fecistis
Abbreviated transcription (Latin):
Uteus ẽ lacus de fossus ex quo hauritur aqua
apotatione dictus. qui et in bonam significa¬
cõem positus intelligi potest et incontrariam.
Puteus uiramenti quem fodit abraham id ẽ berfabee ĩ
regione geraritica. Puteus iussioĩs ẽ indeserto apudh̃ez
hĩtauit ysaac. puteus iudicu est in presentem diẽ in re¬
gione geraritica. Rursum puteus iuramẽti ubi iura¬
uerunt ysaac et abimelech uocaturq opidum ysaac.
Sunt et alii plures putei in sanctis scripturis qui hodie¬
in regione geraritica et iurta ascalonem demonstratur
In bonam ergo significacõem illud accipi potest quod in
genesi legitur ysaac fodere puteos quos foderunt pueri
patris eius abraham sed in uidentes ei palestin obstru-¬
rerunt eos implentes humo ⁊ reliqua. Quis ẽ iste ysaac
nisi saluator noster. Qui dum descendisset in istum tor¬
rentem gerara primo omnũ illos puteos fodere uoluit
quos foderant pueri patris sui u ẽ moises puteũ legis

Expanded text:
uteus est lacus defossus, ex quo hauritur aqua, a potatione dictus: qui et in bonam significationem positus intelligi potest, et in contrariam. Puteus juramenti, quem fodit Abraham , id est, Bersabee in regione Geraritica. Puteus visionis est in deserto apud quem habitavit Isaac. Puteus judicii est usque in praesentem diem in regione Geraritica. Rursum puteus juramenti, ubi juraverunt Isaac et Abimelech, vocaturque oppidum Isaac. Sunt et alii plures putei in sanctis Scripturis, qui in regione Geraritica, et juxta Ascalonem demonstrantur. In bonam ergo significationem illud accipi potest, quod in Genesi legitur Isaac fodere puteos Gen. XXVI, quos foderunt pueri patris ejus Abraham: sed invidentes ei Palaestini obstruxerunt eos implentes humo, et reliqua. Quis est iste Isaac, nisi Salvator noster? Qui dum descendisset in istum torrentem Gerara, primo omnium illos puteos fodere voluit, quos foderant pueri patris sui, id est, Moyses puteum legis
Abbreviated transcription (Latin):
narrat ꝙ achab rex diceret ad noboth iez rahelitam. Da
michi uineam tuam ut faciam michi ortum olerum
quia uicma est et prope domum meam ⁊ ceta. Naboth
ergo qui interpretatur conspicuus significat domniũ
saluatorem qui est semen quod interpretatur iez rahel
quia uerus est filius dei. hic habuit uineam de qua
in isaia scriptum est. Uiea enim domini sabaoth do
israel ẽ. Hanc concupuut achab qui interpretatur¬
frater patris. populus uim iudaccus de quo up̃s caruẽ
assumere dignatus est. ut fecisset in ea ortum olerũ
hoc est ut ubi uinum gratie spiritalis germiinare de¬
buit. ibi fragilia queqz dogniata per pharisaicam
supersticoẽm transplataret. dSed naboth hanc umeã
dare nolenti id est rp̃o phariseorum supersticiom bus
non consencienti in pia uror iezabet hoc est smagari¬

Expanded text:
narrat, quod Achab rex diceret ad Naboth Jezrahelitam: Da narrat, quod Achab rex diceret ad Naboth Jezrahelitam: Da mihi vineam tuam, ut faciam mihi hortum olerum, quia vicina est et prope domum meam, etc. . Naboth ergo, qui interpretatur conspicuus, significat Dominum Salvatorem qui est semen, quod interpretatur Jezrahel, quia verus est Filius Dei: hic habuit vineam, de qua in Isaia scriptum est: Vinea enim Domini Sabaoth domus Israel est . Hanc concupfrater patris, populus videlicet Judaicus, de quo Christus carnem assumere dignatus est, ut fecisset in ea hortum olerum, hoc est ut ubi virgultum gratiae spiritalis germinare debuit, ibi fragilia quaeque dogmata per pharisaicam superstitionem transplantaret. Sed Naboth hanc vineam danon consentienti, impia Jezabel, id est Syna
Abbreviated transcription (Latin):
Dlera herbarum mediocres ponantur ⁊ humiles que pec
loca iculta copia pullulante consurgunt. et nature
sue agrestem atqz hispidam retinent qualitatẽ. sed et
illud ueloater arescit. et ista cito decidunt. de oleribus i
cum alia terra semel in anno aliquũ gignat. Ortꝰ
nunquam sine fructa est. olus ab alendo dictũ.
eo ꝙ primum hommes oleribus alerentur. anteq̃z fru¬
ges ⁊ carnes ederent. Tantum enim pomis arborũ ⁊ ole¬
ribus alebantur sicut ammalia herbis. Prtus enim
sanctam significat eccliam in qua uarie species uirtutũ
gnuntur. Uñ sponsus de sponsa dicit. ortus cor¬
sus soror mea sponsa: ortus conclusus fons signatus.
Ortus conclusus ecclĩa est quia multifaria spiritaliũ
operum germina gignat. fons ẽ quia doctrina salutani
redundat. Conclusus quia domini protectione uncta
persistat. signatus sermone fidei. Item aliam su¬
cõem habet ortus in hoc testimonio libri regum ubi

Expanded text:
Olera herbarum, mediocres ponantur et humiles, quae per Olera herbarum, mediocres ponantur et humiles, quae per loca inculta, copia pullulante, consurgunt, et naturae suae agrestem atque hispidam retinent qualitatem. Sed et illud velociter arescit: et ista cito decidunt. CAPUT IX. De ocum alia terra semel in anno aliquid gignat, hortus nunquam sine fructu est. Olus ab alendo dictum, eo quod primum homines oleribus alerentur, antequam fruges et carnes ederent. Tantum enim pomis arborum et oleribus alebantur, sicut animalia herbis. Hortus enim sanctam significat Ecclesiam, in qua variae species virtutum gignuntur. Unde Sponsus de sponsa dicit: Hortus conclusus, soror mea sponsa: hortus conclusus, fons signatus . Hortus conclusus, Ecclesia est: quia multifaria spiritalium operum germina gignat: fons est, quia doctrina salutari redundat. Conclusus, quia Domini protectione uncta persistat: signatus sermone fidei. Item aliam significationem habet hortus in hoc testimonio libri Regum, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
tem humane nature. Unde legitur in psalmo de pecca¬
toribus. Quomã tanqͣz fenum uelociter arescent. et si¬
ut olera herbarum cito cadent. fenum pulcra es
dum iuret. dum floret sed cum aruerit mutato protinus
colore marcesct. sie sunt impii qui quasi florid̃a leticia
relucentes prematuro fine siccantur. Primo feno com¬
parati sunt ut arescerent. nunc agrestibz oleribus ut
deciderent non enim dixit olera ortorum sed herbarum.
ut significaret potiꝰ illa uilissima que per agros spõte
nascuntur. fenum historia legis aut temporalia signi¬
ficat ut in psalmo. qui producit in montibus fenum.
fenum peccatores ut in euangelio. si enm fenum ꝙ ho¬
die in agro est. et cras ⁊ clibanum mittitur. Dlera enim
ab olla dicta sunt ubi collecta decoquuntur: qua prop¬
ter fenum mundi nobilib comparemus qui ⁊ facile pro¬
ficiunt. et uiridiatis magna quasi gratia uestiuntur.

Expanded text:
tem humanae naturae: unde legitur in psalmo de peccatem humanae naturae: unde legitur in psalmo de peccatoribus: Quoniam, tanquam fenum, velociter arescent: et, sicut olera herbarum, cito cadent . Fenum pulchra est res, dum viret, dum floret, sed cum aruerit, mutato protinus colore marcescit: sic sunt impii, qui quasi florida laetitia relucentes, praematuro fine siccantur. Primo feno comparati sunt, ut arescerent: nunc agrestibus oleribus, ut deciderent: non enim dixit, olera hortorum, sed herbarum: ut significaret potius illa vilissima, quae per agros sponte nascuntur. Fenum historiam legis aut temporalia significat, ut in psalmo: Qui producit in montibus fenum . Fenum peccatores, ut in Evangelio: Si enim fenum, quod hodie in agno est, et cras in clibanum mittitur . Olera enim ab olla dicta sunt, ubi collecta decoquuntur: quapropter fenum mundi nobilibus comparemus, qui et facile proficiunt, et viriditatis magna quasi gratia vestiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ i ocio fidei ⁊ iusticia floruerũt in mundo crescentt
ecclĩa. Hinc item ip̃a doctorib dicit. fulate me floribus.
tipate me malis quia amore langueo. ac si diceret. con
me exemplis seu maipientium. seu termiinãciun
uiam salutis. dum ad huc in huius peregrinacoĩs tedio
amore superne uisionis languesco. Prata patefacta est
scriptura diuina ut in salomone. Aperta sunt prata et
apparent herbe uirentes. Item in malam partem ut in
salomone. nullum pratum sit ꝙ non pertranseat luyu¬
ria nr̃a. Auena lolium. zizama quam poete semper in fe¬
lix lolium dicunt ꝙ sit inutile ⁊ in secundum. mistice si¬
gnificant peccatores ⁊ uicia. unde in euangelio dicitur
y infegete domini inmicus superseminauerit zizania.
renum dictum ꝙ eo flamima nutriatur. fos enĩ flamina
est. fenum enim iuxta allegoriam significat fragilita¬

Expanded text:
, id est, in otio fidei et justitia floruerunt in mundo, crescente , id est, in otio fidei et justitia floruerunt in mundo, crescente Ecclesia. Hinc item ipsa doctoribus dicit: Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo ; ac si diceret: consolamini me exemplis seu incipientium, seu terminantium viam salutis, dum adhuc in hujus peregrinationis taedio amore supernae visionis languesco. Prata patefacta est Scriptura divina, ut in Salomone: Aperta sunt prata, et apparent herbae virentes . Item in malam partem, ut in Salomone: Nullum pratum sit, quod non pertranseat luxuria nostra . Avena . . . Lolium . . . Zizania quam poetae semper infelix lolium dicunt, quod sit inutile et infecundum. Mystice significant peccatores et vitia, unde in Evangelio dicitur , quod in segete Domini inimicus superseminaverit zizania. Fenum dictum, quod eo flamma nutriatur: phos enim flamma est. Fenum enim autem juxta allegoriam significat fragilita
Abbreviated transcription (Latin):
it saluabitur. et ingredietur ⁊ egredietur ⁊ pase
inuemet. Et per ezechielem in montibus excelsis isract
ubi pascam eas in herbis uirentibz. et econtraris de an¬
ditate mentis sue de uideis per hieremiam dicitur. dest¬
cerunt oculi eorum quia non erat herba. Herba uĩta
carnis est ut in iob pro diabolo. huic montes hoc et
lururiosi diuites herbas ferunt. Herba uita mortaliũ
ut in psalmo. mane sicut herba transeat. Pratum est
ciuius feni copia armenta tuentur: cui beteres roma¬
n nomen indiderunt ab eo ꝙ protinus sit paratus nec
magnum laborem culture desideret. prata autem esse
quẽ secari possunt. Pratum mistice intelligi potest
sancta ecclĩa. uel scriptura sacra in quibus siores dũẽ¬
sarum uirtutum rogiuntur ⁊ pastus spiritalis uiieaũ¬
libus hoc est fidelib hominibz preparatur. unde lix̃a¬
sa incantico canticorum diait. fiores apparucriit itt̃a

Expanded text:
ierit, salvabitur; et ingredietur et egredietur, et pascua ierit, salvabitur; et ingredietur et egredietur, et pascua inveniet . Et per Ezechielem: In montibus excelsis Israel, ubi pascam eas in herbis virentibus . Et econtrario de ariditate mentis suae de Judaeis per Hieremiam dicitur: Defecerunt oculi eorum, quia non erat herba . Herba vita carnis est, ut in Job pro diabolo: Huic montes, hoc est, luxuriosi divites, herbas ferunt . Herba vita mortalium, ut in psalmo: Mane sicut herba transeat . Pratum est, cujus foeni copia armenta tuetur: cui veteres Romani nomen indiderunt ab eo quod protinus sit paratus, nec magnum laborem culturae desideret: prata autem esse quae secari possunt. Pratum mystice intelligi potest sancta Ecclesia, vel Scriptura sacra, in quibus flores diversarum virtutum reperiuntur, et pastus spiritalis piis animalibus, hoc est, fidelibus hominibus praeparatur. Unde sponsa in Cantico canticorum dicit: Flores apparuerunt in terra
Abbreviated transcription (Latin):
mandragora sponsa dicit. in canitico canticorũ. man¬
dragore dederunt odorem in portis nostris. Mandragora
propter multimoda medicaminũ genera sanctorum un¬
tutib comparatur: porte ecclĩe doctores sunt sancti. In
huiusmodi por tis mandragore dant odorem: cum spi¬
ritales quiqz ex se uirtutum palmam longe lateqz spar¬
gunt. Legitur ⁊ in geneseos ꝙ ruben filius lie egressꝰ
in agrum inuenerit mandragoras ⁊ dederit eas lie ma¬
tri sue: ꝙ significat famam bonam. quam quisqz be¬
ne studiosus adipiscitur ex mundanis hominibz. refer¬
re hanc debet ad matrem ecclĩam. Unde dicit aposto¬
lus de episcopo ordinando. oportet eciam illum testiõ¬
num habere bonum ab eis qui foris sunt. qui licet pa¬
un sapiant. redount tamen plerumqz labori eor
per quos sibi consulitur ⁊ splendorem laudis ⁊ honorem
bone oppinionis. Herbe eterne paradisi uiriditas ⁊scãt
ammarum pascua et in euangelio. si quis per me into¬

Expanded text:
mandragora sponsa dicit in Cantico canticorum: Manmandragora sponsa dicit in Cantico canticorum: Mandragorae dederunt odorem in portis nostris . Mandragora propter multimoda medicaminum genera sanctorum virtutibus comparatur. Portae Ecclesiae doctores sunt sancti. In hujusmodi portis mandragorae dant odorem: cum spiritales quique ex se virtutum palmam longe lateque spargunt. Legitur in Geneseos , quod Ruben filius Liae egressus in agrum invenerit mandragoras, et dederit eas Liae matri suae: quod significat famam bonam, quam quisque bene studiosus adipiscitur ex mundanis hominibus, referre hanc debere ad matrem Ecclesiam. Unde dicit Apostolus de episcopo ordinando: Oportet etiam illum testimonium habere bonum ab eis qui foris sunt ; qui licet parum sapiant, reddunt tamen plerumque labori eorum, per quos sibi consulitur, et splendorem laudis, et honorem bonae opinionis. Herbae aeterna paradisi viriditas et sanctarum animarum pascua: ut in Evangelio: Si quis per me intro
Abbreviated transcription (Latin):
mis qui ait. Ego sum uerinis ⁊ non homo. Iudaica plebs
per in fidelitatem exaruit: que quõdam florebat in pa-¬
archis ⁊ prophetis. Galbanum dicta mons creti
apud iuirgilium cerua uulnerata saltus pagrat dictã¬
neos tante enim potentie est ut ferrum a corpore expel¬
lat sagittas excuciat. unde ⁊ eus pabulo fere percus¬
se. sagictas a corpore in herentes eicuint. hanc quidan
latinorum poleium martis dicunt propter belli tela
ercucienda. Mandragora dicta ꝙ habeat mala suaue
olentia in magnitudinem maltinacian. unde et eam
latin malum terre bocant. hanc poete antropomotphe¬
es appellant ꝙ habeat radicem formam hominis simi¬
lantem. cuius corter uino in mirta ad bipendum dat᷑.
quorum corpus propter curam secandum est. ut sopo¬
rati dolorem non senciant. huius species due. femĩa
folus lactuce similibz mala generant in simlitudinẽ
pruarum. masculus uero foliis bete similibus. e¬

Expanded text:
mis, qui ait: Ego sum vermis, et non homo . Judaica plebs mis, qui ait: Ego sum vermis, et non homo . Judaica plebs per infidelitatem exaruit, quae quondam florebat in patriarchis et prophetis. Galbanum succus est ferulaapud Virgilium cerva vulnerata saltus peragrat Dyctaeos: tantae enim potentiae est, ut ferrum a corpore expellat, sagittas excutiat. Unde et ejus pabulo ferae percussae sagittas a corpore inhaerentes ejiciunt. Hanc quidam Latinorum poleium Martis dicunt propter belli tela excutienda. Mandragora dicta, quod habeat mala suave olentia in magnitudinem mali Matiani: unde et eam Latini malum terrae vocant. Hanc poetae anthropomorphon appellant, quod habeat radicem formam hominis simulantem, cujus cortex vino immista ad bibendum datur iis quorum corpus propter curam secandum est, ut soporati dolorem non sentiant. Huius species due sunt: femina, foliis lactuce similibus mala generans in similitudine prunorum; masculus
Abbreviated transcription (Latin):
cistitas uirginalis quã cetere uirtutes sicut n actẽp᷑¬
sipsi ostenditur. Diola propter uim odoris nonc̃ actep
huius genera sunt tria purpureum. album melmũ. Uio¬
la quoqz significat confessores obsimilitudinem libidorũ
corporum. unde scriptum est incantico canticorũ. flores
in terra uisi sunt. quibus etiam regnum celorũ promis¬
sum est. Edera dicta quod arboribz reptando adhereat.
de qua uirgilius. inter uictrices ederam tibi serꝑe lauros.
Alii ederam auint uocatam quod edis supra lactis abũ-¬
danciam in esca a ueteribz prebebatur. Edere frigide t̾re
qui potus edera coronentur. Edera autem tipum iudaici
populi habet qui aliquando florebat. sed non diu in uiro¬
re pristino remanebat. unde in libro ione prophete edera
sub cuius umbraculo ionas sedebat in ascentione uerinis
diliculi in crastinum exaruit in resurrectione illius uer-¬

Expanded text:
castitas virginalis, quam caeterae virtutes, sicut in Apocalcastitas virginalis, quam caeterae virtutes, sicut in Apocalypsi ostenditur. Viola propter vim odoris nomen accepit: hujus genera sunt tria: purpureum, album, melinum. Viola quoque significat confessores ob similitudinem lividorum corporum. Unde scriptum est in Cantico canticorum: Flores in terra visi sunt ; quibus etiam regnum coelorum promissum est. Hedera dicta, quod arboribus reptando adhaereat: de qua Virgilius: Inter victrices hederam tibi serpere lauros. Alii Hederam aiunt vocatam, quod haedis supra lactis abundantiam in esca a veteribus praebebatur. Hederae frigidae terrae atis est, si quis potus hedera coronetur. Hedera autem typum Judaici populi habet, qui aliquando florebat: sed non diu in virore pristino remanebat. Unde in libro Jonae Prophetae hedera sub cujus umbraculo Jonas sedebat in ascensione vermis diluculi in crastinum, exaruit in resurrectione illius ver
Abbreviated transcription (Latin):
men album leue aridum gustu incendens. flos enim
uel cristum significat qui de uiga radias iesse effloruit
uel specimẽ iusticie. ut in psalmo. Iustus inquit ut pal¬
ma florebit. Rosa ab specie floris nuincupata quod ruti¬
lanti colore rubeat. significat autem rosa martires ut
ẽ illũd. sicut rose germinant super humida fluenta. Li¬
lia lactei floris herba. uñ et nuncupata quasi laclia au
dum candor sit in foliis auri tamen species intus esful¬
cret. Lilium autem up̃m significat qui ĩcanitico carti¬
corum ait. Ego flos campi ⁊ lilium conuallum ⁊ itere
ut pascatur in ortis et lilia colligat. ac si diceret. ego
sum decus mundi et gloria humilium. qui despoielar
sua sic ait. sicut lilium inter spinas sic aneai mea i¬
ter filias quia candor castitatis eius tribulaciomihus
probatur et maior est fructus predicacõis ꝙe heuedt
Potest ⁊ in lilio iurginitas exprimi quia exceblentrorẽ

Expanded text:
men album, leve, aridum, gustum incendens. Flos enim men album, leve, aridum, gustum incendens. Flos enim vel Christum significat, qui de virga radicis Jesse effloruit, vel specimen justitiae, ut in psalmo: Justus, inquit, ut palma florebit . Rosa a specie floris nuncupata quod rutilanti colore rubeat. Significat autem rosa martyres: ut est illud: Sicut rosa germinant super humida fluenta . Lilia lactei floris herba: unde et nuncupata, quasi laclia, cujus dum candor sit in foliis, auri tamen species intus effulget. Lilium autem Christum significat, qui in Cantico canticorum ait: Ego flos campi et lilium convallium . Et item: Ut pascatur in hortis, et lilia colligat ; ac si diceret: Ego sum decus mundi, et gloria humilium: qui de sponsa sua sic ait: Sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter filias , quia candor castitatis ejus tribulationibus probatur, et major est fructus praedicationis quam quietis. Potest et in lilio virginitas exprimi: quia excellentior est
Abbreviated transcription (Latin):
mortem libenter suscipimus. Crocum dictum ab oppi¬
do cilie quod uocatur coricium qua nꝙͣ ⁊ alibi nascat᷑.
sed non tantum uel tale quale in cilicia: unde⁊ a potio¬
ri parte nomen accepit. nam multe res nommia sumpse-¬
recte longitudinis integrum. et neqz in fragmenta cõ-¬
minutum in spiracõe bona ⁊ cum carpitur manus infe¬
ciens et leuiter acre. Quod si eusmodi non fuerit aut
uetustum aut infusum cognosatur. Item aprus incor-¬
rupcõem significat: nardus fortitudinem. crocus mar-¬
tires. y sopus herba humilis cuius radices sarum pene¬
trant. quod significat humilitatẽ penitencie siue bap¬
tisimum ut in psaltĩo. asperges me ysopo et mundabor.
Costum radix herbe est nascentis in india arabia ⁊ suia
sed meluis arabicum. est anmalbum ⁊ leue suaue iocũ¬
di odoris: indicum colore atro et leue ut ferula siriacũ
uero pondere graue. colore. bureo. odore acco. sũmum ta¬

Expanded text:
mortem libenter suscipimus. Crocum dictum ab oppimortem libenter suscipimus. Crocum dictum ab oppido Ciliciae, quod vocatur Coricium, quanquam et alibi nascatur: sed non tantum vel tale, quale in Cilicia, unde et a potiori parte nomen accepit: nam multae res nomina sumpserectae longitudinis, integrum et neque in fragmenta comminutum, inspiratione bona, et cum carpitur, manus inficiens, et leviter acre. Quod si ejusmodi non fuerit: aut vetustum, aut infusum cognoscitur. Item cyprus incorruptionem significat: nardus fortitudinem, crocus martyres. Hyssopus herba humilis, cujus radices saxum penetrant: quod significat humilitatem poenitentiae, sive Baptismum, ut in Psalterio: Asperges me hyssopo, et mundabor . Costum radix herbae est, nascentis in India, Arabia et Syria, sed melius Arabicum: est enim album et leve, suave, jucundi odoris: Indicum colore atro, et leve, ut ferula: Syriacum vero pondere grave, colore buxeo, odore acri: summum ta
Abbreviated transcription (Latin):
usibus nostris Mardus autem significat oorem uir¬
tutum sanctorum in ecclĩa. unde sponsa dicitur canti¬
co canticorum. Dum eẽt rex in accubitu suo. nardus
ea dedit odorem suum: hoc ẽ regi casto in beatit
celestis secreti quiescenti sanctorum uirtus in eccliã
magne nobis graciam suauitatis administrat. Item
sronsus dicit de sponse gloria in eodem libro. Emissiões
cue paradisus malorum punicorum cum pomorũ fruc¬
tibus. cipri cum nardo: nardus ⁊ crocus per iragacõe
sac̾ baptismatis sancta ecclia paradisum ex se emise¬
rit malorum punicorum id̃ est sanctorum martirum
cum pomorũ fructibus id est cum sanctorum uirtutũ
fructu. Ciprus arbor aromatica est significans celest
gracie benedictionem. Nardus dominice passionis ty-
pum. crocus caritatis feruorem exprimit: coniũgitur
ciprus nardo cum diuina gracia confortat nos pro up̃o¬
pati. Item nardus croco iungitur: cum caritate xp̃i

Expanded text:
usibus nostris. Nardus autem significat odorem virusibus nostris. Nardus autem significat odorem virtutum sanctorum in Ecclesia: unde sponsa dicit in Cantico canticorum: Dum esset rex in accubitu suo, nardus mea dedit odorem suum , hoc est, rege Christo in beatitudine coelestis secreti quiescente sanctorum virtus in Ecclesia magnae nobis gratiam suavitatis administrat. Item sponsus dicit de sponsae gloria in eodem libro: Emissiones tuae paradisus malorum Punicorum cum pomorum fructibus, cypri cum nardo . Nardus et crocus per irrigationem sacri Baptismatis sancta Ecclesia; paradisus emissiones malorum Punicorum, id est sanctorum martyrum; cum pomorum fructibus, id est cum sanctorum virtutum fructu. Cyprus arbor aromatica est, significans coelestis gratiae benedictionem. Nardus Dominicae ppum, crocus charitatis fervorem exprimit. Conjungitur cyprus nardo, cum divina gratia confortat nos pro pati. Item nardus croco jungitur, cum charitate Christi
Abbreviated transcription (Latin):
nomnia que exaliqua sui causa resonant habẽ¬
tes nominum explanacionẽ: non tamen oñm
herbarum ethimologiam in uenies. nam pro locis mutã¬
tur eciam nominibus. folium dictum quod sine ullardi
ce inuatr̃s in indie litoribus colligatur ꝙ in lino perfor a¬
tum siccant indi atq reponunt. fectur autem paradisi
ẽẽ herba. gustu nardum referens. Nardus herba est spico¬
sa. unde ⁊ agrecis nadostaeos appellata quarum alia
indica alia siricina uocatur. non ꝙ. in siria nascatur
sed quod mons in quo inuenitur alio latere mnd̃iã spectat.
alio siriam. est autem indicum multiforme. sed meluis
siriacum leue fuluum. comosum spica paruum. odoris¬
simum aperum similans: et si multũ in ore tardauerit
liguam siccat. Nardum celticum a regione gallie nõ¬
men traxit. nascitur enm sepus in ligurie alpibus
et in siia frutice paruo radicibus in mampulum col¬
is ligamentis. flos eius tantum propter odoren
honum tirsi eius atqz radicule utiles probantur

Expanded text:
nomina, quae ex aliqua sui causa resonant, habentes nominum explanationem. Non tamen omnium herbarum etymologiam invenies: nam pro locis mutantur etiam nomina. 2. Folium dictuce innatans in Indiae litoribus colligatur. Quod lino perforatum siccant Indi atque reponunt. Fertur autem Paradisi esse herba gustu nardum referens. Nardus herba est spicosa, unde et a Graecis ναρδόσταχυς appellata; quarum alia Indica, alia Syriaca vocatur; non quod in Syria nascatur, sed quod mons, in quo invenitur, alio latere Indiam spectat, alio Syriam. Est autem Indicum multiforme, sed melius Syriacum, leve, fulvum, comosum, spica parvum, odorissimum, cyperum similans. Quod si multum in ore tardaverit, linguam siccat. Nardum Celticum a regione Galliae nomen traxit; nascitur enim saepius in Liguriae Alpibus et in Syria, frutice parvo, radicibus in manipulo collectis ligamentis. Flos eius tantubonum, thyrsi ejus atque radiculae utiles probantur
Abbreviated transcription (Latin):
infirmos quosqz et indoctos qui aliorum indigent sola¬
cio quo fulciantur ne corruant. de cucurbitis in iona
propheta legitur. Apium dictum ꝙ ex eo apex id ẽcapui
antiquorum triumphancium coronabatur. Hercules
autem hanc herbam primus capiti cirtuntulit. nã mĩe
populum capite preferebat. nunt oleastrũ. nunc apĩ
cuius radices efficaciter pugnant contra insidias ue¬
neriorum: eius generis sunt petrosilenon ipposuenon
et oleosilenon. Petrosilenon uocatum quod sit similie
apio ⁊ nascatur in petris montibusq preruptis. quse
petrapium dicere possumus. silenon enim grece a pustu
dicitur. sed est summum ac probabile acedonicũ gustu
suaue et odore aromatico. Feniculum latim uocũt atul
eius tirsi seu radics sucus acuat uisum. cuiue uitae
traditur ut serpentes amiuam senectutẽ eius qustu de po¬

Expanded text:
infirmos quosque et indoctos, qui aliorum indigent solainfirmos quosque et indoctos, qui aliorum indigent solatio, quo fulciantur, ne corruant. De cucurbitis in Jona propheta legitur . Apium dictum, quod ex eo apex, id est, caput antiquorum triumphantium coronabatur. Hercules autem hanc herbam primus capiti circumtulit: nam nunc populum capite praeferebat, nunc oleastrum, nunc apium, cujus radices efficaciter pugnant contra insidias venenorum: ejus generis sunt petroselinon, hipposelinon et oleoselinon. Petroselinon vocatum, quod sit simile apio et nascatur in petris montibusque praeruptis: quod nos petrapium dicere possumus. Selinon enim Graece apium dicitur, sed est summum ac probabile Macedonicum, gustu suave, et odore aromatico. Feniculum Latini vocant, quod ejus thyrsi seu radicis succus acuat visum, cujus virtus traditur, ut serpentes annuam senectutem ejus gustu depo
Abbreviated transcription (Latin):
lactis exuberet seu quod lacte nutrientes feminas implet
hec ⁊ in uirs ueneris usum cohercet. Lactuca agrestis qͣz
sarsiliam nominamus eoꝙ dorsus eius in modum serre ẽ.
preceptũ ẽ ergo filus israel ut lactucas agrestes in pas¬
cha comederent cum assis agni carnbus. laccuce uõ
agrestes ualde amare sunt carnes uero agni cum lac¬
tucis agrestibus sunt ec̃ende ut cum corpus redempto¬
ris accipimius nos pro peccatis nostris in sletibus affu¬
gumus quatenus ip̃a amaritudo penitencie abstergat
amentis stomacho peruerse amorem uite. Cucumeres
ꝙy sint interdum amari qui dulces nasci ꝑibentur silac¬
te mellito eorum semen infundatur. de cũcumeribus
t pepombus in pentatheuco legitur ꝙ eos filii israel et¬
concupierunt spernentes manna. sicut concupiscencia
carnalis fastĩdit cibum spiritalem ⁊ sperint eũ. Cucur¬
bita herba est alieno egens sustenculo. que significat

Expanded text:
lactis exuberet, seu quod lacte nutrientes feminas implet: lactis exuberet, seu quod lacte nutrientes feminas implet: haec et in viris veneris usum coercet. Lactuca agrestis, quam sarraliam nominamus, eo quod dorsum ejus in modum serrae est. Praeceptum est ergo filiis Israel, ut lactucas agrestes in pascha comederent cum assis agni carnibus. Lactucae vero agrestes valde amarae sunt: carnes vero agni cum lactucis agrestibus sunt edendae, ut cum corpus Redemptoris accipimus, nos pro peccatis nostris in fletibus affligamus, quatenus ipsa amaritudo poenitentiae abstergat a mentis stomacho perversae amorem vitae. Cucumeres quod sint interdum amari, qui dulces nasci perhibentur, si lacte mellito eorum semen infundatur. De cucumeribus et peponibus in Pentateucho legitur, quod eos filii Israel concupierunt, spernentes manna: sicut concupiscentia carnalis fastidit cibum spiritalem, et spernit eum. Cucurbita herba est alieno egens sustentaculo: quae significat
Abbreviated transcription (Latin):
manna. Sinapis appellatur ꝙ filiis sit similis napis.
hec herba mistice significat euangelium xp̃t sicut ip̃e
dommius ostendit dicens. Simile est regnum celorũ
granosinapis ⁊ reliqua quod in corde credentium semĩa¬
tum germinatur et recte fidei ac bonorum operum pro¬
fert fructum. Rafanum greci nos radicem uocamus
eo ꝙ totus deorsum nititur. dum reliqua olera in sum¬
ma magis prosiliãt: cuius semine macerato quisq̃s
suas manus infecerit serpentes impune tractabat. si¬
quidem ex ip̃ius radice etiam ebur albescit in cibo quoꝵ
uenens resistit. Ilam contra uenena radices nuces.
lupini citrum. apium prosunt. sed contra futurũ. nõ
contra acceptum uenenum. Unde ⁊ apud ueteres ante
alias exulas hec solebant mensis apponere. hec conti-¬
uentiam figuraliter potest erprmere ⁊ cautelam que
nuieum ualet contra uenenatas suggestiones diaboli et
contra cicia carnis. Lactuca dicta est quod abundancia

Expanded text:
manna . Sinapis appellatur quod foliis sit similis napis. manna . Sinapis appellatur quod foliis sit similis napis. Haec herba mystice significat Evangelium Christi, sicut ipse Dominus ostendit dicens: Simile est regnum coelorum grano sinapis, etc. : quod in corde credentium seminatum germinat, et rectae fidei ac bonorum operum profert fructum. Raphanum Graeci, nos radicem vocamus, eo quod totus deorsum nititur: dum reliqua olera in summa magis prosiliant: cujus semine macerato quisquis suas manus infecerit, serpentes impune tractabit: siquidem ex ipsius radice etiam ebur albescit, in cibo quoque venenis resistit. Nam contra venena hujus radices, nuces, lupini, citrium, apium prosunt; sed contra futurum, non contra acceptum venenum. Unde et apud veteres ante alias epulas haec solebant mensis apponere. Haec continentiam figuraliter potest exprimere, et cautelam, quae multum valet contra venenatas suggestiones diaboli et contra vitia carnis. Lactuca dicta est, quod abundantia
Abbreviated transcription (Latin):
de quo dicitur. dilectus meus descendit in ortum suum ad
areolam aromatis. Rursum ortus quedam ypochritarum
sinulatio ut in isaia. quia mundos se putabant in ortis
Areola iirgo maria incantico canticorum dilectus m̃s
ascendit ad ortum suum. ad areolam aromatis. Areo¬
le corda sanctorum. uirtutum odore fragantes ubi et
supra. Areola aromatum consite apignientarus. olus
simpler est et aperta predicatio ut in apostolo. qui in¬
fumus est olera manducet. Olus mimiium operatio
bona ex qua quidam ypochrite hominibus placere stu¬
dent ut in euangetio. Ue uobis pharisei ypochrite: qui
decimatis mentam et anetum . ciminum et omne olus.
Cepe ⁊ allia corrupcõem mentis et acrẽdinem peccati si¬
gnnficant. que quanto amplius eountur tanto magis
dolore cruciant. unde ⁊ in numerorum libro filii israel
murniurantes leguntur dixisse in mente ueniũt nobis
ueres. et pepones. porriqz ⁊ cepe et allia. Amma
nr̃a arida ẽ nichil aliud respicuint oculi nostri nisi

Expanded text:
ur: Dilectus meus descendit in hortum suum ad areolam aromatum . Rursum hortus quaedam hypocritarum simulatio, ut in Isaia: qui mundos se putabunt in hortis . Areola virgo Maria in Cantico canticorum: Dilectus meus ascendit ad hortum suum, ad areolam aromatis . Areolae corda sanctorum, virtutum odore fragrantes, ubi et supra: Areolae aromatum consitae a pigmentariis . Olus, simplex est et aperta praedicatio, ut in Apostolo: Qui infirmus est, olera manducet . Olus minimum operatio bona, ex qua quidam hypocritae hominibus placere student, ut in Evangelio: Vae vobis, Pharisaei hypocritae: qui decimatis mentam et anethum, cyminum et omne olus . Cepe et allia corruptionem mentis, et acredinem peccati significant, quae quanto amplius eduntur, tanto magis dolore cruciant: unde et in Numerorum libro filii Israel murmurantes leguntur dixisse: In mentem veniunt nobis cucumeres, et pepones, porrique et cepe, et allia. Anima nostra arida est: nihil aliud respiciunt oculi nostri, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
nant. hoc olus greci maratro uocant. Quid autem
olera que cont̾ra uenenum ualent imistice significent
iam superius dictum est. Ligusticum a regione nomẽ
accepit. nascitur enm plurimum in liguria odore a¬
omatico ⁊ gustu acri. Coriandrum ex greco nomine
sumptum quod illi coriam uocant aius semen in dul-¬
a uino datum promores reddit in uenerem. si supra mo¬
dum dederis amentiam nutrit: canos etiam excoriandro
infia traditum est. Legitur in erodo quod manna simile
esset senuni coriandri: album et fublucidum sic ⁊ uerbũ
dei albedinem habet castitatis et lumen scientie spirita
sit feruentissima comprobatur hanc uenenis repugnare
mustele docent que dum cum serpente dimicauerĩt abo
eius armantur. hec fidem cristi significat: que contra¬

Expanded text:
nant: hoc olus Graeci marathron vocant. Quid autem olera, quae contra venenum valent mystice significent, jam superius dictum est. Ligusticum a regione nomen accepit: nascitur enim plurimum in Liguria, odore aromatico, et gustu acri. Coriandrum ex Graeco nomine sumptum, quod illi corion vocant, cujus semen in dulci vino datum proniores reddit in venerem: si supra modum dederis, amentiam nutrit: canos etiam ex coriandro infici traditum est. Legitur in Exodo, quod manna simile esset semini coriandri, album et sublucidum: sic et verbum Dei albedinem habet castitatis, et lumen scientiae spirita ferventissima comprobatur: hanc venenis repugnare mustelae docent, quae dum cum serpente dimicaverint, cibo ejus armantur. Haec fidem Christi significat: quae contra