comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
co quod ibi recondantur libri.
Nam biblio librorum: theca repositio
interpretatur. b̾ibliothecam ueteris testa¬
nienti esdras scriba post incensam legem
a chaldeis dumudei regressi fuissent in
ierłm diuino afflatus sp̃u reparauit:
cuncta q legis ac ꝓpħarum uolumi¬
na que fuerant a gentib corrupta cor
rexit. totumq uetus testamentum in
uiguiti duos libros constituit: ut tot
libri eẽnt in lege. quot habebantur et
littere. Apud grecos autem bibliothecã
primus instituisse pisistratus creditur.
atheniensium tẏrannus. quam dein¬
ceps ab atheniensib auctam. xerxes
incensis athenis euexit in ꝑsas: longo¬
ꝙ post tempore seleuchus uichanor rur¬
sus in greciam retulit. Hine studium
regib urbibusq ac ceteris natum est
comparandi uolumina diuersarum
gentium. et ꝑ interpretes ingrecã lin¬
guam uertendi. De hinc magnꝰ alexan¬
der uel successores eorum in struendis
omnium librorum bibliothecis animũ
intenderunt. maxime ptolomeus cog¬

Expanded text:
o quod ibi reconduntur libri. Nam biblio liber, theca repositio interpretatur. Bibliothecam veteris testamenti Esdras scriba post incensam legem a Chaldeis, dum Iudei regressi fuissent in Hierusalem divino afflatus spiritu reparavit; cunctaque legis et prophetarum volumina, qurexit, totumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut tot libri essent in lege quot habebantur et litterae. 3. Apud Graecos autem bibliothecam primus instituisse Pisistratus creditur, Atheniensium tyrannus; quam deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes, incensis Athenis, avexit in Persas, longoque post tempore Seleucus Nicanor rursus in Graeciam retulit. 4. Hinc studium regibus urbibusque caeteris natum est comparandi volumina diversarum gentium, et per interpretes in Graecam linguam vertendi. 5. Dehinc magnus Alexander, vel successores ejus, instruendis omnium librorum bibliothecis animum intenderunt, maxime Ptolemaeus cog
Abbreviated transcription (Latin):
itus soli consecͣtus ẽ. apagans᷑.uiii.
pͥncipalit̾. cuiꝰ edes medio sꝑatio &
isfigies de fastigio edisis emicat. qd ũ pi¬
tauetunt subiecto consecrandum. q̃ in
apto bñt. Est aut̃ cutꝰ omne illd̾ spati
qͣd eireure equi solent. bunc romam
dictum putant a circuitu e quorum e
ꝗͦd ibi circum metus eqͥ currant. G̃ciũ a
airce solis filia q̃ patͥ suo hoc genꝰ certam¬
ab ea circi apꝑellationẽ argumentant᷑
fuit ant̃ tnaga od uenefica. & sacerdos de¬
monum incuiꝰ habitu ⁊ ope & magice
artis. & cultus idolatrie recognoscitu¬
circi sunt. oua. meti. oboliseꝰ. caras.
Dua honori pollucis. & castoris ascribĩt
qͥ illos ouo editos credendo decigno ione
ħ̃ crubescũt. fingũt aut̃ circensia romi

Expanded text:
us soli consecratus est a paganis principaliter, cuius edes medio spatio et effigies de fastigio edis emicat, quod non putaverunt sub tecto consecrandum, quem in aperto haberent. Est autem circus omne illud spatium quod circumire equi solent. Hunc Romani dictum a circumitu equorum, eo quod ibi circum metas equi currant. Greci vero a Circe solis filia, que patri suo hoc genus certamab ea circi appellationem argumentantur. Fuit autem maga et venefica et sacerdos daemonum, in cuius habitu et opera magicae artis et cultus idolatriae recognoscitucirci: ova, meta, oboliscus, carcer. Ova honori Pollucis et Castoris adscribunt, qui illos ovo editos credendo de cygno Iove non erubescunt. Fingunt autem Circensia Rom
Abbreviated transcription (Latin):
ferat micas farris. tuiꝰ soscrtia multa. F¬
uidet cnim infuturũ. et pͣpat estate qd
ticum. ordeum ñ tangit. dum pluit tis
suꝑ frum̃tum totum cicit. Dicunt᷑ incti¬
opia eẽ sormice ad formam canisꝰ hare
unt nequis auferat. captantesq ad ne
quia ẽ. uł formicarũ leo: ułderte formica
paruer oe leo. Est enim anmnal paruũ

Expanded text:
ferat micas farris. Cuius sollertia multa; pferat micas farris. Cuius sollertia multa; providet enim in futurum, et praeparat aestate quod iticum, hordeum non tangit; dum pluit ei super frumentum, totum eicit. Dicuntur in Aethiopia esse formicae ad formam canis quae unt ne quis auferat, captantesque ad nquia est, vel formicarum leo, vel certe formica pariter, et leo. Est enim animal parvu
Abbreviated transcription (Latin):
est: constituta a cesare augusto. quan¬
do primum censum exegit. ac romanũ
orbem descripsit. Dicta autem cra. ex

Expanded text:
 constituta est a Caesare Augusto, 230 quando primum censum exegit, ac Romanum orbem descripsit. Dicta autem aera ex
Abbreviated transcription (Latin):
bat:l. mare et terrã. tegat. stubes autt̃
acris densitas facit. uenti autẽ acrem
conglobant: nubemꝙ faciunt. Uñe. illis.¬
Q uło nuerlum ngratuter conutt
pminia itant oclum d ssisse indea
bib se repen mmerserit. turbine iiina
sie cum bon  lostagore destrtur ad au¬
res. Qu l mirari quis ñdebeat. cumir¬
sicula quiuynisparna magnum tam̃
autem suil  d sulgura expͥmnt s llimo
quia cdatli ẽ lumen: tonitruum aũ
ad aurts tanlius pucinit. adinstar secu¬
ris abore peul calñtis. cuius quidem
ante ccrins iccipn quam ad aures pue

Expanded text:
t mare et terram tegat. Nubes autem aeris densitas facit. Venti enim aerem conglobant nubemque faciunt; unde ester concutit omnia ita ut caelum discississe videatur nubibus se repente inmiserit, turbine invalesic cum horrendo fragore defertur ad aures. Quod mirari quis non debeat, cum vesicula quamvis parva magnum tamenautem simul et fulgura exprimi: sed illud quia clarum est lumen, tonitruum autem ad aures tardius pervenit. ris arborem procul caedentis, cujus quidem ante cernis ictum quam ad aures pe
Abbreviated transcription (Latin):
tas motum explicent. s alternis intente.
conatib latera suniosa circumferunt.
ut ꝑ exteriorem spine curuaturã rigentẽ
costarum aciem tendant. costis aut̃e na¬
tura ad suminũ rectis sequamarũ ungu¬
las figant quo uicissim ce celeriter agñ¬
do non solum plana plabantur. s. etiã
conuexa conscendant: tot uestigiisin¬
aliquo collidant᷑. debiles reddite. cur¬
sum hab̾e non possinit. quia ubic̃ꝙ illis
ictus incidit spinam soluit ꝑ quã costa¬
rum pedes et motꝰ corꝑis agebantur. Sca¬

Expanded text:
tas motum explicat, sed alternis intenta tas motum explicat, sed alternis intenta conatibus latera sinuosa circumfert, at per exteriorem spinae curuaturam rigentem costarum aciem tendat, costis autem natura ad summum rectis squamarum ungulas figat; quod uicissim et celeriter agendo non solum plana perlabitur, sed etiam conuexa conscendit, tot uestigiis inaliquo conlidatur, debilis reddita cursum habere non possit; quia ubicumque ille ictus inciderit spinam soluit, per quam costarum pedes et motus corporis agebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
uacitate qͣlam sñsus serpñs excellit.
Iñ ce logitur ingentil. Serpñs autẽ
erat sapientior omnib peccorib terte.
Dic̃ autẽ plimus. si credit᷑ qͦd scrpñtib
caput etiam. si cum dnob euascrit
digitis nichilominus uiuit: uñ ecco¬
tum corpus obicit ꝓ pite sericntibua.
Anguib umũsis hebes uislis ẽ: raro
madisum contucntur. nec frustra: c̃
oculos ñ infronte habeant s intimpo¬
tibus. adco ut citius audiant quã as.¬
ꝑiciant. Nullum autẽ animal intan¬
taccleritate linguam mouet ut str¬
pñs ad cout tripliotm linguã habere.
iudeat᷑: cum una sit. Scrpĩtnsi uda
sunt corꝑa. adco ut quocũꝙ eunt uam
humore designent. Sestigia serpsitium
talia sunt: ut cum pedib carere udean¬
tur. costis tam̃ & squamarũ nisibire.¬
ꝑant: quas asõma guiture usꝙ adymã
aluũ parili mͦ dispositas hñt. ita instru
tum corpusculi sui partes gradatim por¬
rigñdo contractas contrabñdo porrrec

Expanded text:
vacitate quadam sensus serpens excellit. vacitate quadam sensus serpens excellit. Unde et legitur in Genesi3, 1: 'Serpens autem erat sapientior omnibus pecoribus terrae.' Dicit autem Plinius, si creditur, quod serpentis caput etiam si cum duobus evaserit digitis, nihilominus vivit. Unde et totum corpus obicit pro capite ferientibus. Anguibus universis hebes visus est. Raro in adversum contuentur, nec frustra, cum oculos non in fronte habeant, sed in temporibus; adeo ut citius audiant quam aspiciant. Nullum autem animal in tanta celeritate linguam movet ut serpens, adeo ut triplicem linguam habere videatur, cum una sit. Serpentium humida sunt corpora, adeo ut quaque eunt, viam humore designent. Vestigia serpentium talia sunt ut, cum pedibus carere videantur, costis tamen et squamarum nisibus repant, quas a summo gutture usque ad imam alvum parili modo dispositas hatum corpusculi sui partes gradatim porrigendo c
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt ce alia serpñtiũ genã. ut amodĩ.¬
te elefantic camedraconits. Postirmo
quantꝰ nominũ. tantꝰ mortũs numef᷑
Om̃s aũ serpñtes. natura sua frigide st̃
noc ꝑcutiunt nͥ quando calestunt. Nã
quando sunt frigide: nullum tangt.
Uñ et uenena earum plusdie qͣm noc¬
te nocent: Torpent enim noctisalgore.
et nĩto: quia frigide sunt nocturno
rore. Ise enim adducunt uaporem cor¬
poris gelide pestes et natura srigide.
Uñ ce hicme innodis torpũt. estate sol¬
ueneno ꝑcutitur pͥmum obstupescit.
& pꝰca ubi uullo calefactum ipsũ uirꝰ
erar serit statim hominem extinguit:
Uencinim autem dictum eo quod ꝑue
nas uadit. In fusa enim pestisciͦ pue.
nas. uegeiatione corpis aucta discur.¬
rit. ce animam exigit. Uñ ñ posseue¬
nenum nocere: nisi hominis cecigerit
sanguinem. Lncanus. Noria serpũtũ
c̃ admixto sanguine pestis. Omẽ aute
turalib bonis que nob̃ et irrationalib

Expanded text:
Sunt et alia serpentium genera; ut ammodytaSunt et alia serpentium genera; ut ammodytae, elefantiae, camedracontes. Postremo quantus nominum, tantus mortium numerus. Omnes autem serpentes natura sua frigidi sunt, nec percutiunt, nisi quando calefiunt. Nam quando sunt frigidi, nullum tangunt. Unde et venena eorum plus die qte nocent. Torpent enim noctis algore, et merito, quia frigidae sunt nocturno rore. In se enim adducunt vaporem corporis gelidi pestes et natura frigidae; unde et hieme in nodos torpent, aestate solpercutitur, primum obstupescit, et postea ubi in illo calefactum ipsum virus exarserit, statim hominem exstinguit. Venenum autem dictum quia per venas vadit. Infusa enim pestis ejus per venas, vegetatione corporis destructa, discurrit, et animam exstinguit. Unde non potest venenum nocere nisi hominis tetigerit sanguinem. Unde Lucanus: Noxia serpentum est admisto sanguine pestis. Omne autemturalibus bonis, quae nobis et irrationab
Abbreviated transcription (Latin):
dria. saura. stellio. Botraea dicta. quod
rane habeat speciem. Nam g̃ci ranam¬
⁊ ꝑotracam uocant. Salamandra uoca¬
ta quod contra incendia ualeat cinꝰm
terominia uenenata uis maxima est.
Ectera enim singłos feriuint ħ plurmu
pariter int̾iit. Namsi arbori irrepse¬
rit. omnia ponia inficit ueneno: et cos
qui edint occidit. qui etiam siułmpu
teum cadat: uisueneni potantes intͣ¬
ficit. Ista contra incendia repugnans.
ignes sola aĩalium extinguit. uiuit
enum in mediis flaminis. sinedolore ⁊
consumptione: &r ñ solum qr ñ urituꝵ:
s extinguit incendiũ. Saura lacert qͥ
quando se nescit exurant᷑ ocłltnis. et
intrat inforamen parietis aspicientis
contra orientem: et orcum solis inten¬
dñs illumiat᷑. Stellio de colore indi¬
tum nom̃ ht. Est emm tergo depictꝰ.
lucentib guitis: in modum stellarum.
scorpionib a deo contrariꝰ tradit᷑. ut ui¬
soco p auorem his asserat ce torporem.

Expanded text:
dra, saura, stellio. 35. Botrax dicta, quod dra, saura, stellio. 35. Botrax dicta, quod ranae habeat faciem; nam Graeci ranam βότραχον vocant. 36. Salamandra vocata, quod contra incendia valeat; cujus inter omnia venena vis maxima est. Caetera enim singulos feriunt: haec plurimos pariter interimit; nam si arbori irrepserit, omnia poma inficit veneno, et eos qui ederint octeum cadat, vis veneni eius potantes interficit. Ista contra incendia repugnans, ignes sola animalium extinguit; vivit enim in mediis flammis sine dolore et consummatione, et non solum quia non uritur, sed extinguit incendium. Saura lacertus, qui quando senescit, caecantur oculi eius, et intrat in foramen parietis aspicientis contra Orientem, et orto sole intendit et inluminatur. Stellio de colore inditum nomen habet; est enim tergore pictus lucentibus guttis in modum stellarum. scorpionibus adeo contrarius traditur ut viso eo pavorem his adferat et torporem.
Abbreviated transcription (Latin):
g̃ges arm̃torũ. c bubalos. & plurimo
lacte. irriguis seub̃ib inneccit. et sugĩs
int̾unit: atꝙindea boum depopula¬
tione boas nom̃ accepit. Iaculus serpñs
uolans. de quo lucanus. Iaculiq uo¬
lucris. Exiliunt enim in arborib et
dum aliquod animal obiuum suit
iactant se sim illud etpimunt. uñ et
inculi dicti sunt. In arabia autẽ ser¬
pñtes sunt cum alis quȩ syrene uocan¬
tur. quȩ plus currunt ab equis. S ctiã
dolor. Ouites dicta. quod colorem hare¬
ne habeat. Dequa pocta. Quam parspic¬
tus maculis theõpbanus obites concolor
exutis atq indiscretis harenis admodit᷑
Seps exigua serpñs quȩ ñ solum corpu
s c ossa ueneno consumit: tuiꝰ poeta sie
memunt. Ossaq dissoluens cũ corpore
uidetur. Cccula dicta. quod paruasit ⁊
ñ habeat ocłos. Cetupeda a multitudi¬
ne pedum. dicta. Lacerpt᷑ reptilegenꝰe
uocatꝰ ita quod bracbia babcat. Genã
lacertorum plura. ut botraca. salamã.¬

Expanded text:
greges armentorum et bubalos, et plurimo greges armentorum et bubalos, et plurimo lacte riguis se uberibus innectit et sugens interimit, atque inde a boum depopulatione boas nomen accepit. Iaculus serpens volans. De quo Lucanus9, 720: Iaculique volucres. Exiliunt enim in arboribus, et dum aliquod animal obvium fuerit, iactant se super eum et perimunt; unde et iaculi dicti sunt. In Arabia autem sunt serpentes cum alis, quae sirenae vocantur, quae plus currunt ab equis, sed etiam dolor. 30. Ammodytes dicta, quod colorem arenae habeat. De qua poeta: Quam parvis pictus maculis Thebanus Ophites Concolor exustis, atque indiscretus arenis Ammodytes. 31. Seps, exigua serpens, quae non solum corpus, sed, et ossa veneno consumit. Cujus poeta sic meminit: Ossaque dissolvens cum corpvidetur. Caecula, dicta, eo quod parva sit, et non habeat oculos. Centupeda, a multitudine pedum dicta. 34. Lacertus, reptilis genus est, vocatus ita, quod brachia habeat. 70 Genera lacertorum plura, ut botrax, salaman
Abbreviated transcription (Latin):
capita extrescebant. S hoc fabulosumẽ.
Nam constat ydĩ locum fuisse cuo¬
m̃tem aquas uastantes uicinam ciuita¬
tem inquo uno incatu clauso multie¬
rumpebant. quod hercules iudñs loca
ipsa exussit: et sic aquȩ clausit meatur.
Namydra ab aqua dictaẽ. Celidros ser.¬
pens quice cer sidros. quasi cermim qr
son dicunt terram g̃ci. Ydros aquam.
Hic ꝑ quam labitur t̾ram fumare facit
Quam sic macer describit. Seu terga ex¬
pirant spumaiitia uirꝰ. seu terra sumat
ambulat. Nam sicorserit se dum currit:
statim. crepat. Rinatrix serpñs. aquam
ueneno ĩe ficiens. In quocunq enim
fonte suerit eum ueneno ininiscet. De
quo lucanus. Rinatrix uiolator aque.
Cencris serpñs inflexuosa. que sempiter
rectum efficit. De qua lucanus. Et semp
recptolapfurus. limite cencris. Parias
serpñs quȩ semꝑ incauda ambulat. ⁊¬
sulcum fac̾c uidet᷑. Dequa idem lucanꝰ.
Quo content᷑ iter cauda sulcare parias

Expanded text:
capita excrescebant, sed hoc fabulosum est. capita excrescebant, sed hoc fabulosum est. Nam constat hydram locum fuisse evomentem aquas vastantes vicinam civitatem, in quo, uno meatu clausorumpebant aquam, quod Hercules videns, loca illa combussit et sic aquNam ydra ab aqua dicta est. Celidros serpens, qui et cersidros quasi cerigni, qui rson Graeci dicunt terram, ydros aquam. Hic quam sic Macer describit 8: Seu terga expirant spumantia virus, seu terra fumat,  autem directus ambulat; nam si torserit se, dum currit, statim crepat. Natrix serpens aquam veneno inficiens; in quocumque enim fonte fuerit, eum veneno inmiscit. De quo Lucanus9, 720: Natrix violator aquae. Cenchris serpens inflexuosa, quae semper rectum iter efficit. De qua Lucanus9, 712: Et semper recto lapsurus limite cenchris. Parias serpens quae semper in cauda ambulat et sulcum facere videtur. De quo idem Lucanus9, 721: Quo contentus iter cauda sulcare parias.
Abbreviated transcription (Latin):
anunalia capit. Est autẽ flexnosus plꝰ
quam alii serpłites. ita ut spinã ñ hab̾e
ia presulget tergi uarictate ut notaꝵ
grĩa aspicientes retardet: re quia reptã¬
dopigͥorẽ: quos assequi ñualet miracło
sui stupnites capit. Tanti autẽ struoris ẽ:
ut etiam hicinis tempore exuuias cor¬
poris struentis exponat. Dequo lucanꝰ
E scitalis psis ctiam nc̃ sola priuns ex¬
mas possiurasuas. Ansinena dicta. eo gͦo
duo capita habeat unum in loco suo.
alt̾̃m inoauda: turrens exutrꝙ. capite
tractn corporis cutulato. Hec sola serpłi¬
tinum frigori se cominittit. ꝑͥma onsiũ
ꝓcrdñs. Dequa idm lucanus. Et graup
ingominũ sigens caput austucna. Cuꝰ
octi lucent: ueluti lucerne. Enidros co¬
lub̃ maqua uiuens. Grecienim aquani¬
ꝑdor uocant. Idros aquatilis serpnł. a
quo uti obturgestunt cuius qͥdã morbũ
boamdicũt. coquod simo boitis remedie.¬
suit ilerna palule ꝓiuncie arch ie.

Expanded text:
animalia capit. Est autem flexuosus, plus animalia capit. Est autem flexuosus, plus quam alii serpentes, ita ut spinam non habere ta praefulget tergi varietate, ut notarum gratia aspicientes retardet, et quia reptando pigrior est, quos assequi non valet, miraculo sui stupentes capit. Tanti autem fervoris est, ut etiam hiemis tempore exuvias corporis ferventis exponat. De quo Lucanus: Et scytale sparsis etiam nunc sola pruinis Exuvias positura suas. 20. Amphisbaena dicta, eo quod duo capita habeat, unum in loco suo, alterum in cauda, currens ex utroque capite, tractu corporis circulato. Haec sola serpentium frigori se committit, prima omnium procedens. De qua idem Lucanus: Et gravis in geminum vergens caput Amphisbaena. Cujus oculi lucent veluti lucernae. 21. Enhydris, coluber in aqua vivens. Graeci enim ὕδωρ aquam vocant. 22. Hydros, aquatilis serpens, a quo icti obturgescunt, cujus quidam morbum Boam dicunt, eo quod fimo bovis remedie Lerna palude provinciae Arcadiae;
Abbreviated transcription (Latin):
cotusi sugit: quem ille ꝓsequitu ecox¬
cidit. Nicha crum partus ille Qni
sine remalio. constituit. Est antẽ longi¬
tudine scimpedalis albis maculisline.
atus. Rguli añ sic̃ screpiones artutia
quioꝙ sutant᷑ a postquã adaquasuent.¬
fibilus planẽ qui et regulus. Sibilocũ
ouudit anquiã monliat ułexurat. ui.¬
ꝑa cicta qued in pariat. Nam cũ nẽceꝵ
enis ad partum intumicrit: catuliñ
expectantes maturam nature solutio
nem. corrosis cius laterib iũ crumpũt.
masculus ore inserto iupe sem̃ expuat
Iua autẽ exuoluptate libidinis in rabi¬
em sisa. caput marisore receptũ p̃cĩoit
numdicunt. Et inde aspis. qͦd morsu
uenenato intĩmat. Huns diũsa gena
et sꝑccies. &e dispart seistitus ad noccudĩ.
fentur autẽ aspis cumcepit patuncã¬
tacortin qui eam quibdã carminibus
ꝓpͥis enocat ut eam decauina ꝓducat il¬
la cum exirr noluerit. unam auremĩ
ptrramp̃tnt aliam canda obturatet

Expanded text:
eo visu fugit, quem illa persequitur et oceo visu fugit, quem illa persequitur et occidit. Nihil enim parens ille rerum sine remedio constituit. Est autem longitudinarentia quaeque sectantur, et postquam ad aquas veneSibilus idem est qui et regulus. Sibilo enim occidit, antequam mordeat vel exurat. Vipera dicta, quod vi pariat. Nam et cum venter eius ad partum ingemuerit, catuli non expectantes maturam naturae solutinem, corrosis ejus lateribus vi erumpunt cmasculus ore inserto vipere semen expuat, illa autem, ex voluptate libidinis in rabiem versa, caput maris ore receptum precidat: num vocant: et inde aspis, quod morsu venenato interimat. Hujus diversa genera et species, et dispar effectus ad nocendum. Fertur autem aspis cum ceperit pati incantatorem, qui eam quibusdam carminibus propriis evocat, ut eam de caverna producat. illa cum exire noluerit, unam aurem in terram premit, alteram cauda obturat et
Abbreviated transcription (Latin):
scrunt. In mari angues. interra ser¬
ꝓñtes. intemplo dincones: ut ungi¬
lius. Tranquilla pacta angues. Et pau.¬
lopost. Serpñs amplexus uterꝙ. Item.
Pclubra ad sumina dracones. Anguis¬
uocabulum ominum serpñtiu genꝰ.
quod plicari et cont utri potest. Et iñ
anguis quod angulosus sit: et siquam
pectus. Aangnes autem apuo gñtileꝓ
geniis lucorum erant habiti semp. Uñ
et psius. Pinge dnos angues pucris. accr
umbras. et inlubricos tractus nlexibsi¬
nuoss labatur. Nam lubricũ dr quicgͥo
labitur dumtenctur. ut piscis strpũs.
occult is accessib serpit. si aptis passib. si

Expanded text:
 In mari angues, in terra serpentes, in templo dracones. Vt Vergilius «Tranquilla per alta angues», et paulo post «Serpens amplexus uterque»; item «Delubra ad summa dracones». INCIvocabulum omnium serpentium genus, quod plicari et contorqueri potest. Et inde anguis, quod angulosus sit, et nunquam rectus. Angues autem apud gentiles pro geniis locorum erant habiti semper, unde et Persius: Pinge duos angues, pueri, sacerumbras, vel quod in lubricos tractus flexibus sinuosis labatur. Nam lubricum dicitur quidquid labitur dum tenetur, ut piscis, occultis accessibus serpit; non enim aperti
Abbreviated transcription (Latin):
deposita ueq̃ tumca sencitutẽ depone̾
atꝙ mnuuentam redire ꝑhibeantur. Tu¬
nice scrpñtiũ exiuue ñcupant᷑. eo quod
his qñ senescunt sese exuunt: quib exub
imuuentutẽ redeunt. Dicuntur enim¬
ce exuiue et induine quia exuunt᷑ etł
duuntur. Pycagoras dic̃. de medulla
hominis mortui quȩ inspina ẽ. serpũ¬
tem cirari. Quod etiam ouidiꝰ in ineta¬
morfoscorum libris cominemorat dicp̃.
Sunt qui concluso putrefactas spina
sepulcro mutari cidant bumanas
angue medulias. Quod si credit᷑ merito
ꝑuenit ut sic̃ ꝑ setpsattm mors hominis
ita et ꝓhominis mort̾e serpñs. Fẽrtirr
autẽ quod serpñs hoĩem nudum ñsit

Expanded text:
e tunica senectutem deponere atque in iuventam redire perhibeantur. Tunicae serpentium exuviae nuncupantur, eo quod his, quando senescunt, sese exuunt, quibus exuti in iuventam redeunt. Dicuntur enim exuviae et induviae, quia exuuntur et induuntur. Pythagoras dicit de medulla hominis mortui, quae in spina est, serpentem creari; quod etiam Ovidius in Metamorphoseorum libris commemorat dicens15, 398: Sunt qui cum clauso putrefacta est spina sepulchro mutari credunt humanas angue medullas. Quod si creditur, merito evenit ut sicut per serpentem mors hominis, ita et hominis morte serpens. Fertur autem quod serpens hominem nudum non sit
Abbreviated transcription (Latin):
posite aliis ꝯsonantib deficiunt: et a
metro excluduntur. Ex quibꝰ due apud
latiuos liquescunt. l. &.r: ut flatꝰ fragor.
Relique .m. & N. apud grocos liquescũt:
ut uinestens. Decem et septem litteris lati¬
tine nominant᷑: illa ratione scił ut quod
abe. uocali incipiant. et inmucũ sonũ
desinant. ut sunt consonantes: ut
qd̾ a suo sotio incipiant & inuocalem: e.
desmant. ut sunt mute.H. autẽ lict̾a ꝓ¬
sola aspiratione a diecta postea ẽ: undẽ &
aplerisq aspiritio. putatar ẽẽ. ñ lict̾a.
Que pinde afpirationis noca dđr: qͥa no¬
oem eleuat. Aspiratio enim est: somis tibe¬
liter flexꝰ. R. licterã salustins ladi magist̃
postea latiis ad ieçit. ut in sono discrimen
udicat᷑. ꝑ .c. enim: uniu̾sa expͥmimꝰ. Q
lita̾m nec greci resonant nͨ hebrei. E xocp
tis enim latiis. hanc nulla alia lingna
est uocata: qr ꝑ .e. cuncta uet̾es seripsert̃.¬
.X. lict̾a usq ad augusti tempꝰ. non dum

Expanded text:
posite aliis consonantibus, deficiunt et a posite aliis consonantibus, deficiunt et a metro excluduntur. Ex quibus due, apud Latinos liquescunt l et r ut flatus, fragor. Relique m et n apud Grecos liquescunt, it. Decem et septem literis latitime nominantur illa ratione, scilicet vel quod ab e vocali incipiant et in mutum sonum desinant, ut sunt semivocales. Vel quod a suo sono incipiant et in vocalem e desinant, ut sunt mute. H, autem litera sola aspiratione posita est, unde a plerisque aspiratio putatur esse, non littera; quae proinde aspirationis nota dicitur, quia uocem eleuat. Aspiratio enim est sonus ubealiter flexus. K litteram Salvius ludimagister primus Latinis adiecit, ut in sono discrimen iudicatur: per C enim universa exprimimus. Q litteram nec Graeci resonant, nec Hebraei. Exctis enim Latinis hanc nullam alia lingua est uocata, quoniam per c cuncta ueteres scripserX, litera usque ad Augusti tempus nondum
Abbreviated transcription (Latin):
tur. qm̃ natliralit̾ sole mediũ sont̃i hũt:
ut ilus. unus. Coniuncte aliis pingnius
sonant. ut ianꝰ. uanus. Sole enimalit
sonant: aliter iuncte.I. uero ꝓpt̾a intep¬
dum duplex dr: quia quotiencũq ĩme¬
tro inter duas uoNcales inueuit᷑. ꝓduatꝰ
consonantib habetar: ut troia. Gemi¬
uatar eñi somis eiꝰ. U. quoq littera ꝓin¬
de interdũ nichil est: qr alicubi nec uo¬
calis nec consonans est: ut quis. Uocalis
enuim non est: qr . i. sequitur. Consona¬
ns nou est: quia. q. p̾cedit. Id̃oq qͣndo
nec nocalis nec consonans ẽ: sine dubio
nichil est. Eacdem & digãmon a grecis
uocatur. qñ sibimet aluisq .o.i.e. uocali¬
tuplex est iustar .f. lutere quȩ duplicẽ
gãniam ħt: ad cuiꝰ similitudinẽ coniũc¬
tas uocales digãmon appellari grãmati¬
ci uoluerunt: ut uocũ uirgo. Inter se¬
mniuocales autẽ quedã liquide dicunt᷑.¬
ꝓpt̃a quia interdũ inuna sillaba post¬

Expanded text:
tur, quoniam naturaliter solae medium sonum habent, tur, quoniam naturaliter solae medium sonum habent, ut 'illius', 'unius'. Coniunctae aliis pinguius sonant, ut 'Ianus', 'vanus'. Solae enim aliter sonant, aliter iunctae. I vero propterea interdum duplex dicitur, quia quotienscumque inter duas vocales invenitur, pro duabus consonantibus habetur, ut 'Troia'. Geminatur enim ibi sonus eius. V quoque littera proinde interdum nihil est, quia alicubi nec vocalis nec consonans est, ut quis. Vocalis enim non est, quia I sequitur; consonans non est, quia Q praecedit. Ideoque quando nec vocalis, nec consonans est, sine dubio nihil est. Eadem  sibimet aliisque vocaliuplex est instar f litere, que duplex gamma habet, ad cuius similitudinem coniunctas vocales, digammo appellari grammatici voluerunt ut votum, virgo. Inter semivocales autem quedam liquide dicuntur, quia interdum in una syllaba, post
Abbreviated transcription (Latin):
ant. nulla alia ad herente consouante. Cõ¬
sonantes sunt: quȩ diuerso motu lingue
uł impressione labroꝵ. efficiunt᷑. Et uocat
consonantes. qr ꝑse non sonant: s uinctis
uocalib consonant. He iuduab partib
diuidunt᷑ in semiuocalib & in mutis. Se¬
miuocales dicte. eo qd̾ quidd̃a semis de uo¬
calibꝰ habeant. Ab e qitippe uocali incipi¬
unt ⁊ desinunt innaturalem sonum: ut.
f. l.m. ⁊ cet̾e̾. Mute autẽ clicte qr nͥ subiec¬
tis s uocalib nequaqͣm erumpunt. Si
enun eis extremum uocalis decraxeris so¬
num. inclusum. lictere murmͣ sonabit:
ut . B.c. d. &. cx̧t̾e. Uocales autẽ & semi¬
uocales et mutas. auet̾ib sonas & semi.¬
souas. et insonas dictas. Int̾ uocales autẽ
i.&̾.ti. apud grãmaticos uarias habent
significationes. Nam mͦ uocales sunt:
modo semiuocales modo medie sunt. Uo¬
cales ideo sunt: qr sole posite silabas fa¬
habent post se nocales inhisdem sillabis

Expanded text:
ant, nulla adhaerente consonantes. Conant, nulla adhaerente consonantes. Consvel inpressione labrorum efficiuntur. Et vocatae consonantes quia per se non sonant, sed iunctis vocalibus consonant. Haec in duabus partibus dividuntur: in semivocalibus et in mutis. Semivocales dictas eo, quod quiddam semis de vocalibus habeant. Ab E quippe vocali incipiunt, et desinunt in naturalem sonum ut F, L, M et ceterae. Mutae autem dictae, quia nisi subiectis sibi vocalibus nequaquam erumpunt. Si enim eis extremum vocalis detraxeris sonum, inclusum litterae murmur sonabit ut B, G, D et ceterae. Vocales autem et semivocales et mutas a veteribus sonas et semisonas et insonas dictas. Inter vocales autem I et U apud Grammaticos varias habent significationes. Nam modo vocales sunt, modo semivocales, modo mediae sunt. Vocales ideo sunt, qhabent post se vocales in eisdem syllabis
Abbreviated transcription (Latin):
habentur. Latini autem numeros ad litte¬
ras non computant. s solo uerbo cõponunt:
exceptis aliquib quȩ numeros figura demo¬
nstrant: tit .c. ꝓcentũ. d. ꝓqͥngentis .i. pro
et .x. littera quȩ & infigura crucem signisi¬
cat. et innumero decem demonstrat. De lit¬
carmentis nẏmpha. pͥma italis tradidit.
Carm̃tis autẽ dicta qr carminbꝰ futum
canebat. oxterũ ꝓprie uocata nioostrate.
Litt̾e aucem aut cõmunes sunt: aut libera¬
les. Cõmunes dicte. qr multi eas incõmu¬
ni utuniturꝯ et scribere & legere. Liberales
quia eas tantũ illi nouerunt qui libros cõ¬
scribunt: recteq loquendi dictandiq rati¬
onem nouerunt. Licterartĩ modꝰ duplex ẽ.¬
Diuichuit᷑ enim pͥncipalit̾ induias partes
inuocales et ꝯsonantes. Uocales funt: Aͣ
directo hiata fauciam sine ulla collissone
uarie enuittunt᷑. Et dicte uocales. qõ ꝑ
se uocem impleant. et ꝑse sillabam faei¬

Expanded text:
habentur. Latini autem numeros ad litehabentur. Latini autem numeros ad literas non computant, sed solo verbo componunt, exceptis aliquibus, que numeros figura demonstrant, ut C pro centum, D pro quingentis, I pro et X litera, que et in figura crucem significat et in numero decem demonstrat. ViCarmentis nympha prima Italis tradidit. Carmentis autem dicta, quia carminibus futura canebat. Ceterum proprie vocata est Nicostrate. Litterae autem aut communes sunt aut liberales. Communes dictae, quia multi eas in commune utuntur, ut scribere et legere. Liberales, quia eas tantum illi noverunt, qui libros conscribunt recteque loquendi dictandique rationem noverunt. Litterarum duplex dividuntur enim principaliter 8 in duas partes, in vocales et consonantes: vocales sunt quae directo hiatu faucium sine ulla collisione varie emittuntur. Et dictae vocales, quod per se vocem impleant, et per se syllabam faci
Abbreviated transcription (Latin):
De qua sic ꝑsius ait. Et tibi quas sainiꝰ
deduxit littera ramos. surgentẽ dextro
monstrauit linnte. calcem. Quinq aũ¬
ẽẽ. apud grecos misticas licteras. Prima
a morte. Unde ꝙ habet ꝑmedium telum:
id ẽ. mortis signum. Deqͥua qͥd am ait.
Omultũ ante alias infelix lictera theta.
Tercia. ͫ figuram demonstrans dñice cru¬
frontib uiroꝵ. gem̃tium et dolentiũ. Reli¬
quas uero duas sunmã et ultimã sͥ uendi¬
cat. xp̃c. Ipse enim pͥncipium. ipse & finis:
dicens ego sum. a.&.i. Concurrentib
eiuim inter se inuicẽ alfa ad u. usq deduci¬
tur: et rursus u ad alfa replicatur. ut osteu¬
cderet in se dñs & initii decursum ad finem:
& finis decursum aditium. Om̃s autẽ lit¬
tere apud grecos & uerba componunt. &¬
numeros faciunt. Nam. alpha. A. litte¬
ra apud eos uocatur muumeris unum.
Ubi autẽ scribunt. Sͫ uocat᷑ duo. Ubi
iiͦiͦi. Et sic om̃s lictere apud eos innumeris

Expanded text:
De qua sic Persius ait3, 56: Et tibi qua Samios De qua sic Persius ait3, 56: Et tibi qua Samios deduxit littera ramos, surgentem dextro monstravit limite callem. Quinque autem esse apud Graecos mysticas litteras. Prima  est a morte. Unde et habet per medium telum, id est mortis signum. De qua quidam: O multum ante alias infelix littera theta. Tertia Τ figuram demonstrans Dominicae crufrontes virorum gementium et dolentium.' Reliquas vero duas summam et ultimam sibi vindicat Christus. Ipse enim principium, ipse finis, dicens 'Ego sum Α et Ω.' Concurrentibus enim in se invicem alpha ad ω usque devolvitur, et rursus ω ad alpha replicatur: ut ostenderet in se Dominus, et initii decursum ad finem, et finis decursum ad initium. 10. Omnes autem litterae apud Graecos et verba componunt et numeros faciunt. Nam alpha littera apud eos vocatur in numeris unum; ubi autem scribunt beta, vocantur duo; ubi quatuor et sic omnes litere apud eos in numeris
Abbreviated transcription (Latin):
breis et numero et sono concordant. so¬
lis carecterib discrepant. E gyptioꝵ. lit¬
teras ysis regina in achi filia de greciaue¬
mens inegyptum repꝑit. et egiptiis tra¬
didit. d̾ pud egyptios autẽ alias habuis¬
se litteras sacerdotes. alias uulgus. Sac̃¬
Grecarũm litterarum usum pͥmi fenices
inuenerunt. Unde et lucanus. Fenices pͥ¬
mi magni si creditur ausi: mansurã rudi¬
b uocem signare figuris. Hinc est qͦͥl et fe¬
niceo colore libroꝵ. capita scribunt᷑ qr ab
ipsis primum littere mitiuĩ habuerunt.
Cathinꝰ a genoris filiꝰ grecas litteras a feni¬
pytagoras samius ad exemp̾lum uite hu¬
mane pͥmꝰ formauit cuiꝰ uirgula sisoterior
pͥmam etatem significat. incertam quippe
et que adhuc se nec uitiis nec uircutibus
dedit. Bnuum autẽ qd̃ supra ẽ ab ad oles¬
ceutia incipit. cuiꝰ clextera pars ardua ẽ.
s ad beatam uitam tendens: sinistra fa¬
cilior. s ad labem int̾icumq deducens.

Expanded text:
braeis et numero et sono concordant, sobraeis et numero et sono concordant, solis characteribus discrepant. Aegyptiorum litteras Isis regina, Inachis filia, de Graecia veniens in Aegyptum, repperit et Aegyptiis tradidit. Apud Aegyptios autem alias habuisse litteras sacerdotes, alias vulgus; saceGraecarum litterarum usum primi Phoenices invenerunt; unde et Lucanus3, 220: Phoenices primi, famae si creditur, ausi mansuram rudibus vocem signare figuris. Hinc est quod et Phoeniceo colore librorum capita scribuntur, quia ab ipsis litterae initium habuerunt. Cadmus Agenoris filius, grecas literas a Pheniteram Pythagoras samius ad exemplum vite humane primus formavit, cuius virgula subterior primam, etatem signiet quae adhuc se nec vitiis nec virtutibus dedit. Bivium autem, quod superest, ab adolescentia incipit: cuius dextra pars ardua est, sed ad beatam vitam tendens: sinistra facilior, sed ad labem interitumque deducens.
Abbreviated transcription (Latin):
gentib ideo prior ẽ. littarum ꝓ co qͦd
ipsa prior nascentib uocem aꝑiat. No¬
mina aucẽ licta̾rtun gentes ex sono ꝓpͥe
lingue delerunt. notatis oris sonis atq
discretis. Nam postquã eas ammadũte¬
runt: & nõia illis & figuras imposuer̃t.
figuras autẽ partun explacito. partun
ex souo litt̾arum formauerũt. ut puta .i.
& o: quarũ um sicut exilis sonus. ita ten¬
uis uirgła alt̾itis pinginis sonꝰ sicait n⁊ ple¬
na figura. Potestatẽ autẽ nacura dedit.
uoluitas ordinẽ ꝙ apicem. Inter figuras
uitarum ⁊ apices: ueteres distuixer̃t. api¬
cem dictum ꝓpt̾ qd̾ longe sit a pedibꝰ. & ĩ
cacumine lictere apponatur. Est enm
liuea iacens suꝑ licteram equaliter ducta.
N. figum aucẽ est: qua tota lict̾a scribi

Expanded text:
gentibus ideo prior est litterarum, pro eo quod ipsa prior nascentibus vocem aperiat. Nomina autem litterarum gentes ex sono propriae linguae dederunt notatis oris sonis atque discretis. Nam postquam eas animadverterunt, et nomina illis et figuras inposuerunt: figuras autem partim ex placito, partim ex sono litterarum formaverunt: ut puta I et O, quarum uni sicut exilis sonus, ita tenuis virgula, alterius pinguis sonus, sicut et plena figura. Potestatem autem natura dedit, voluntas ordinem et apicem. Inter figuras litterarum et apicem veteres dixerunt, apicem dictum propter quod longe sit a pedibus, et in cacumine litterae adponatur. Est enim linea iacens super litteram aequaliter ducta. Figura autem, qua tota littera scribi
Abbreviated transcription (Latin):
latinitas.y. &.⁊. ꝓpt̾ nomina scił greca
et he apud romanos usq ad augusti tẽ¬
pus non scribebant᷑. s ꝓz. duas .s.s. po¬
nebant ut uulgarissat: s ꝓx. uero .i.
scribebant. U̾nicuiq autẽ lictere tria
aceidunt. Nomen quomͦ uocetur. figu¬
ra quo carxctere signetur. pocestas que
nocalis que consonans habeatur. A qͥb¬
cdam & ordo adicitur. idẽ. que p̃cedat.

Expanded text:
Latinitas, Y et Z, propter nomina scilicet Graeca, et haec apud Romanos usque ad Augusti tempus non scribebantur, sed pro Z duas S ponebant, ut 'hilarissat'; pro Y vero I scribebant. Unicuique autem litterae tria accidunt: nomen, quomodo vocetur; figura, quo caractere signetur; potestas, quae vocalis, quae consonans habeatur. A quibusdam et ordo adicitur, id est quae praecedit,
Abbreviated transcription (Latin):
arbores loq̃nces indricimꝰ. ꝑsonam impo¬
nences rei que ñ habet naturam loq̃ndi:
qͦd & tragedis usitactun ẽ. & in orationibꝰ
frequentissime inuenit᷑. De thopeia .xiiii.

Expanded text:
arbores loquentes inducimus, personam imponentes rei, que non habet naturam loquendi; quod et tragedis usitatum est et in orationibus frequentissime invenitur. Ethopeiam vero i
Abbreviated transcription (Latin):
dominum głe crucifixissent. filium
ergo dei crucifixum fatemur. non
ex uirtute diuinitatis. sed ex infir¬
mitate humanitatis: non ex sue
nature ꝑmansione. sed ex nostra
susceptione. De spũ sc̃o. iii.
ex patre filio q procedit: ꝙ sub¬
stantiam eorum habet. Neq enĩ aliud
de patre ꝓcedere potuit: quam quod
ipse est pater. Sp̃s sc̃s autem dictus
scđm id quod ad aliquid refertur sꝑi¬
rans. Et spirans utiq sp̃u inspirans ẽ.:
& ex eo appellatus sp̃s est. Proprio au¬
tem modo quodam dicitur sp̃s sc̃s.
um: quod eorum sp̃s sit. Nam & hoc
nomen quod sp̃s dicitur. non semper
scđm id quod refertur ad aliqͥd: s scdm
id quod aliquam naturam signifi¬
cat. Omnis enim incorporea natura.
sp̃s in seripturis sacris appellatur. Un¬
de non tantum patriet filio & sp̃ui
sc̃õ. sed omni rationali creature & aĩc
hoc uocabulum congruit. Ideo igit᷑
sc̃s. tanquam sc̃itas coessentialis & con¬

Expanded text:
Dominum gloriae crucifixissent. Filium Dominum gloriae crucifixissent. Filium ergo Dei crucifixum fatemur, non ex virtute divinitatis, sed ex infirmitate humanitatis; non ex suae naturae permansione, sed ex nostra susceex Patre Filioque procedit, et substantiam eius habet. Neque enim aliud de Patre procedere potuit quam quod ipse est Pater. Spiritus autem dictus secundum id quod ad aliquid refertur spiratus; et spirans utique spiritu inspirans est, et ex eo appellatus Spiritus est. Proprio autem modo quodam dicitur Spiritus saum, quod eorum spiritus sit. Nam et hoc ndum id quod refertur ad aliquid, sed secundum id quod aliquam naturam significat. Omnis enim incorporea natura spiritus in Scripturis sacris appellatur, unde non tantum Patri et Filio et Spiritui sancto, sed omni rationali creaturae et animae hoc vocabulum congruit. Ideo igitursanctus, tamquam sanctitas coessentialis et con
Abbreviated transcription (Latin):
ipse nichilominus in sui integritate per¬
maneat.Sp̃s sc̃s nomine aque appella¬
tur in euangelio dño clamante ac di¬
cente. Si quis sitit. ueniat ad me & bibat.
Qui credit in me: flumina de uen
sta autem exposuit unde dicerit. Sccu¬
tus enu ait. Hoc enim dicebat de sp̃u
quem accepturi crant credentes in cũ.
Scd aliud est aqua sacramenti: aliud¬
est aqua que significat spm̃dei. a qua
enim sacramenti uisibilis est: aqua
sp̃s inuisi bilis eit. Ista abluit corpus
et significat quod fit in anima: ꝑ illũ
autem sp̃m sc̃m ipsa anima mundat᷑
&. saglnatur. Sp̃s sc̃s ideo unctio dici
naturali pondere suꝑfertur omni li¬
quori: ita in principio suꝑferebatur
sp̃s sc̃s aquis. Unde & dñs oleo exulta¬
tionis hoc est sp̃u scõ legitur fuisse
ctionem uocat dicens. Et nos inquit
unctionem quam accepistis ab eo ꝑ¬
maneat in uobis. Et necesse non ha¬
betis ut aliquis doceat uos: sed sic̃

Expanded text:
ipse in sua nihilominus integritate peripse in sua nihilominus integritate permaneat. Spiritus sanctus nomine aquae appellatur in Evangelio, Domino clamante et dicente: Si quis sitit, veniat ad me, et bibat. Qui credit in me, flumina aquae sta autem exposuit unde diceret; secutus enim ait: Hoc enim dicebat de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum . Sed aliud est aqua sacramenti, aliud aqua quae significat Spiritum Dei. Aqua enim sacramenti visibilis est, aqua Spiritus invisibilis est. Ista abluit corpus, et significat quod fit in anima: per illum autem Spiritum sanctum ipsa anima mundatur et saginatur. Spiritus sanctus ideo unctio dicitnaturali pondere superfertur omni liquore, ita in principio superferebatur Spiritus sanctus aquis. Unde et Dominus oleo exsultationis, hoc est Spiritu sancto, legitur fuisse ctionem vocat, dicens: Et vos, inquit, unctionem, quam accepistis ab eo, permaneat in vobis; et necesse non habetis, ut aliquis doceat vos, sed sicut
Abbreviated transcription (Latin):
diuidens singulis ꝓut uult. Sicut au¬
tem ꝑ baptismum in xp̃o morimur
et renascimur. ita spu signamur:
quod est digitus dei & spiritale signa¬
culum. Sp̃s sc̃s iccirco in columbe
specie uenisse seribitur. ut natura eiꝰ
ꝑ auem simplicitatis et innocentie de¬
bens tantum innocentiam ꝙ amorẽ.
Sp̃s sc̃s inde nomine ignis appellat᷑.
ꝓ eo quos in apłorum actib ꝑ diuisi¬
onem linguarum ut ignis apparuit:
qui & iusedit suꝑ unumquemq eorũ.
Propterea autem diuersarum lingua¬
rum gr̃am apłis dedit. ut idonei
efficerentur fidelium cruditione popło¬
rum. Quod uͦ supͣ singulos sedisse memo
ratur id cause est: ut intelligatur ꝑ plu¬
res non fuisse diuisus. sed mansisse us
singulis totus: sicut fere ignib mosẽ.
Hanc enim habet naturam ignis ac¬
census. ut quanti ad eum quanti ad
crinem purpurei splendoris aspexeriq̃.
tantis uisum sue lucis imꝑtiat. tantis
ministerium sui muneris tribuat. ꝙ

Expanded text:
dividens singulis prout vult . Sicut audividens singulis prout vult . Sicut autem per baptismum in Christo morimur, et renascimur, ita spquod est digitus Dei et spiritale signaculum. Spiritus sanctus idcirco in columbae specie venisse scribitur, ut natura eius per avem simplicitatis et innocentiae debens tantum innocentiam et amorem. Spiritus sanctus inde nomine ignis appellatur, pro eo quod in Apostolorum Actibus per divisionem linguarum ut ignis apparuit, qui et insedit super unumquemque eorum. Propterea autem diversarum linguarum gratiam apostolis dedit, ut idonei efficerentur fidelium eruditioni populorum. Quod vero supra singulos sedisse mratur, id causae est ut intelligatur per plures non fuisse divisus, sed mansisse in singulis totus, sicut fere ignibus mos est. Hanc enim habet naturam ignis accensus, ut quanti ad eum, quanti ad crinem purpurei splendoris aspexerint, tantis visum suae lucis impertiat, tantis mysterium sui muneris tribuat, et
Abbreviated transcription (Latin):
quia naturaliter cos a quib procedit
coniungit. et se unum cum eis esse
ostendit: uel quia in nobis id agit.
ut in deo maneamus et ipse in nob̾.
unde et indonis dei nichil maius est
caritate: & nullum maius est donum
dei quam sp̃s sc̃s. Ipse est et gr̃ã. que qͥa
non meritis nr̃is sed uoluntate sua di¬
uina gratis datur. inde gr̃a nuncu¬
patur. Sicut autem unicum dei uer
bum proprie uocamus nomine sapi¬
entie. cum sit uniuersaliter ꝙ sp̃s sc̃s
et pater ipse sapientia: ita sp̃s sc̃s pro¬
prie nuncupatur uocabulo caritatis.
cum sit et pater & filius uniuersalit̃
enimunus cuangelista dixisset. si in
digito dei eicio demonia: alus hoc
idem ita dixit. si in sp̃u dei eicio demo¬
ma. Unde & digito dei scripta lex est.
data die quinquagesimo ab occisi
Ideo autem digitus dei dicitur. ut eiꝰ
oꝑatoria uirtus cum patre & filio signi¬
ficetur. Unde & paulus ait. Hec autẽ
omina oꝑatur unus atq idem sp̃s:

Expanded text:
quia naturaliter eos, a quibus procedit, quia naturaliter eos, a quibus procedit, coniungit et se unum cum eis esse ostendit, vel quia in nobis id agit ut in Deo maneamus, et ipse in nobis. Unde et in donis Dei nihil maius est caritate, et nullum est maius donum Dei quam Spiritus sanctus. Ipse est et gratia, quae quia non meritis nostris, sed voluntate divina gratis datur, inde gratia nuncupatur. Sicut autem bum proprie uocamus nomine sapientiae, cum sit uniuersaliter spiritus sanctus et pater sapientia, ita spiritus proprie nuncupatur uocabulo caritatis, cum sit et pater et filius uniuersaliter enim unus evangelista dixisset: In digito Dei ejicio daemonia, alius hoc idem ita dixit: In Spiritu Dei ejicio daemonia. Unde et digito Dei scripta lex est, data die quinquagesimo ab occisionctus. 22. Ideo autem Digitus Dei dicitur, ut ejus operatoria virtus cum Patre et Filio significetur. Unde et Paulus ait: Haec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus,
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sapientie & intellectus. sp̃s consilu
ꝙͥ fortitudinis. sp̃s scientie & pietatis. sp̃s
timoris dñi. Sp̃s autem principalis in
psalmo quinquagesimo legitur. Ubi qr
tereio sp̃s repetitur. nonnulli trinita¬
tem intellexerunt: ideo quia scriptũ
et tamen est: uidetur restare ut sp̃s
sit. Intelligunt enim ibi nonnulli tri¬
nitatem significari: in sp̃u principali
patrem. in sp̃u recto filium. in sp̃u sco
co quod cdatur.A dando enm: donũ
est nuncupatum. Notissimum est
tes repleti linguis omnium gentium
loquebantur. Intantum autem do¬
num dei est. in quantum datur eis
qui ꝑeum diligunt dm̃. Apud seau¬
tem deus est: apud nosuͦ donum est.
Sed sempiterne salutis sp̃s sc̃s donũẽ.
distribuens singulis ꝓut nult gr̃arũ
dona. Nam et ꝓphetias quib uult im¬
ꝑtit. et peccata quib nult dimittit. Nã
peceata sine sp̃uscõ non donant᷑. Sp̃s
sc̃s inde ꝓpͥe caritas nuncupatur: uł

Expanded text:
spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientitimoris Domini. Spiritus autem principalis in Psalmo quinquagesimo legitur, ubi quia tertio spiritus repetitur, nonnulli Trinitatem intellexerunt ideo quia scriptum et tamen est, videtur restare ut spiritus sit. Intellegunt enim ibi nonnulli Trinitatem significari: in Spiritu principali Patrem: in Spiritu recto Filium: in Spiritu seo quod datur. A dando enim donum est nuncupatum. Notissimum est tes inpleti linguis omnium gentium loquebantur. In tantum autem donum Dei est, in quantum datur eis qui per eum diligunt Deum. Apud se autem Deus est: apud nos donum est; sed sempiterne Spiritus sanctus donum est, distribuens singulis, prout vult, gratiarum dona. Nam et prophetias quibus vult inpertit, et peccata quibus vult dimittit. Nam peccata sine Spiritu sancto non donantur. Spiritus sanctus inde proprie caritas nuncupatur, vel
Abbreviated transcription (Latin):
de et ioħs in apocalipsi proprie ipsã
litteram ponens ait. Ego sum alfa¬
ꝙ u: primuis & nouissimus. Primus.
quia ante cum nichil est. Nouissimꝰ:
quia iudicium nouissimum ipse sus¬
cepit. Mediator: quia inter deum et
hominem medius constitutus est: ut
hominem ad dm̃ ꝑduceret. Unde & il¬
lum greci messiten uocant. Paraclytꝰ
idest aduocatus: quia pro nobis urt̃¬
grecum est. quod latine dicitur adno¬
catus: quod nomen et filio & spm̃ scõ¬

Expanded text:
de et Iohannes in Apocalypsi proprie ipsam de et Iohannes in Apocalypsi proprie ipsam litteram ponens ait22, 13: 'Ego sum A et Ω, primus et novissimus.' Primus, quia ante eum nihil est. Novissimus, quia iudicium novissimum ipse suscepit. Mediator, quia inter Deum et hominem medius constitutus est, ut hominem ad Deum perduceret; unde et illum Graeci μεσίτην vocant. Paracletus, id est advocatus, quia pro nobis interGraecum est, quod Latine dicitur advocatus. Quod nomen et Filio et S
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ipsum facta sunt. Hic et dextera ꝓpt̃
effectum oꝑis totiꝰ creature: que ꝑ ipfũ
formata est. Brachium: quia ab ipso
omnia continentur. Uirtus. ꝓ eo quod
omnem potestatem patris in semet ip¬
sum habeat. et omnem celi terreq cre¬
aturani gubernet. contineat atq regat.
Sapientia. ꝓ eo quod ipse reuelet my¬
steria scientie. et archana sapientie.S
his nominib filius nuncupatur. Splen¬
dor autem appellatur: ꝓpter quod ma¬
nifestat. Lumen: quia illuminat. lux:
quia ad ueritatem contemplandam
cordis ocłos reserat. Sol: quia illumi¬
nator. Oriens. quia luminis fons & il¬
lustrator est rerũ. et quod oriri nos
faciat ad uitam eternant. Fons: quia
rerum omnium origo ost: uel quod
saciat sitientes. Ipse quoq alfa et co.
Alfa enim litceram nulla precedit.
Prima est enim litterarum: sicut ꝙ fi¬
lius dei. Ipse enim se principium iu¬
deis interrogantib eẽ respondit Un¬

Expanded text:
per ipsum facta sunt. Hinc et dextera propter per ipsum facta sunt. Hinc et dextera propter effectum operis totius creaturae, quae per ipsum formata est. Brachium, quia ab ipso omnia continentur. Virtus, pro eo quod omnem potestatem Patris in semetipso habeat, et omnem caeli terraeque creaturam gubernet, contineat atque regat. Sapientia, pro eo quod ipse revelet mysteria scientiae et arcana sapientiae. Sed his nominibus Filius nuncupatur. Splendor autem appellatur propter quod manifestat. Lumen, quia inluminat. Lux, quia ad veritatem contemplandam cordis oculos reserat. Sol, quia inluminator. Oriens, quia luminis fons et inlustrator est rerum, et quod oriri nos faciat ad vitam aeternam. Fons, quia rerum origo est, vel quod satiat sitientes. Ipse quoque A et Ω. Alpha enim litteram nulla praecedit; prima est enim litterarum, sicut et Filius Dei; ipse enim se principium Iudaeis interrogantibus esse respondit. Un