comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scias qͥa sine anima caro nichil ÷. nolite inquit timerȩ eosqͥ
possunt corpꝰ occidere. animã aut̃ non possunt. Quid gͥ in car¬
ne prȩsumis: qui nichił amittis si carnẽ amiseris: Sed illud
time ne animȩ cuȩ defruderis auxilio. Quã enĩ dabit homo
cõmutationẽ ꝓ anima sua. in qua non exigua sui portio.
sed totiꝰ humanȩ uniu̾sitatis substantia est: Hȩc ÷ ꝑ quam
ginẽ dĩ. corpꝰ aut̃ ad spetiem bestiarũ: In hac piũ diuinę
imitationis insigne. in illo cũ feris ac belius uile consortiũ.
Sed tractemꝰ elimatiꝰ. qͥd sit ad imaginem dĩ. Caro nunqͥd ad ima¬
ginẽ di estꝰ Ergo in do terra est. qͥa caro terra est. Ergo corpo¬
reus ds. Prgo infirmꝰ ds̃ ut caro. passionibq subiectꝰ. Et forte
caput tͥ uideatꝰ ad similitudinẽ di qr eminet. aut ocłi qr in¬
pudet nos eo similes dĩ dici. qͥa serpentib cȩterisq reptantibus

Expanded text:
scias quia sine anima caro nihil est, nolite inquit timere eos qui scias quia sine anima caro nihil est, nolite inquit timere eos qui possunt corpus occidere, animam autem non possunt. quid igitur in carne praesumis, qui nihil amittis, si carnem amiseris? sed illud time, ne animae tuae defrauderis auxilio. quam enim dabit homo commutationem pro anima sua, in qua non exigua sui portio, sed totius humanae uniuersitatis substantia est? haec est, per ginem dei, corpus autem ad speciem bestiarum. in hac pium diuinae imitationis insigne, in illo cum feris ac beluis uile consortium. Sed tractemus limatius quid sit ad imaginem dei. caro numquid ad imaginem dei est? ergo in deo terra est, quia caro terra est, ergo corporeus deus, ergo infirmus ut caro passionibusque subiectus? et forte caput tibi uideatur ad similitudinem dei, quia eminet, aut oculi, quia inpudet eo nos similes dei dici, quia serpentibus ceterisque reptantibus
Abbreviated transcription (Latin):
fructꝰ refertur. Illa ÷ enĩ plena sapientiȩ. plena pietatis atque
iusticiȩ. qm̃ om̃is uirtꝰ adeo ẽ: cui dicit deus. Ecce ego ierłm.
pinxi muros tuos. Illa anima a dõ pingitur. quȩ habo inse
uirtutũ grãm renitentẽ. splendorẽq pietatis. Illa anima
benepicta. ẽ: in qͣluc& diuinȩ oꝑationis effigies. Illa anima
bene picta .ẽ: in qua est splendor głȩ. & paternȩ imago sub¬
stantiȩ. Scđm hanc imaginẽ quȩ refulg& pictura p̾ciosa ÷¬
sed ubi lapsus ÷ deposuit imaginẽ cęlestis. sũpsit terrestris ef¬
figiem. Sed fugiamꝰ hanc imaginẽ quȩ intrare ciuitatẽ dĩ
ñ potest. qͥa scriptũ est. dnẽ in ciuitate tua imaginẽ eorum
ad nichilũ rediges: Non gͦ intrat in digna imago. & quȩ intͣ¬
scriptũ est. Anima gͥ nrã. ad imaginẽ di ẽ. In hac totꝰ es ho̾.
qͥa sine hac nichil es. sed es t̾ra. & in terrã resolueris. deniq ut

Expanded text:
fructus refertur. illa est enim plena sapientiae, plena pietatis atque fructus refertur. illa est enim plena sapientiae, plena pietatis atque iustitiae, quoniam omnis uirtus a deo est. cui dicit deus: ecce, Hierusalem, pinxi muros tuos. illa anima a deo pingitur, quae habet in se uirtutum gratiam renitentem splendoremque pietatis. illa anima bene picta est, in qua elucet diuinae operationis effigies, illa anima bene picta est, in qua est splendor gloriae et paternae imago substantiae. secundum hanc imaginem, quae refulget, pictura pretiosa esed ubi lapsus est, deposuit imaginem caelestis, sumpsit terrestris effigiem. sed fugiamus hanc imaginem, quae intrare ciuitatem dei non potest, quia scriptum est: domine, in ciuitate tua imaginem eorum ad nihilum rediges. et non intrat indigna imago et quae intrenim est. amma igitur nostra ad imaginem dei est. in hac totus es, homo, quia sine hac nihil es, sed es terra et in terram resolueris. denique ut
Abbreviated transcription (Latin):
ut coȩt̾nũ credas: quẽ putabas ẽẽ dissimilem. E ternꝰ ⁊ enĩ.
de quodicit moyses. Qui ÷. misit me. Pulchre etiã illud p̃
misit. ego & pater. Nã si patre prȩmisissoe: tuminorem
filiũ iudicares. Sed p̃misit filiũ. qũe ñ conuenit credi patri
superiorẽ. Adrunxit patr̃e. ut aduertas dm̃ patr̃e & fili¬
um eiꝰ. ordinis pre iudicio non teneri. Attende inquit tibi
soli. Aliudem̃ sumꝰ nos. alia sunt nr̃a. alia quȩ curca nos st̃
Nossumꝰ. hoc ẽ. anima & mens. Nr̃a sunt corporis mẽbra
&e sensus eiꝰ. Circa nos aut̃ pecunia ÷. serui sunt. & uitȩ is¬
tius apparatꝰ. Tibi gͥ attende. teipsũ scito. hoc ẽ. non quales
lacertos habeas. noñ quant̾ã corporis fortitudinẽ. non quan¬
tas possessiones. quantã potentiam. sed qualẽ animã ac m̃tẽ.
unde om̃ia consilia proficiscunt᷑. ad quam operũ tuorum

Expanded text:
ut coaeternum credas quem nam esse dissimilem. aeternus est enim ut coaeternum credas quem nam esse dissimilem. aeternus est enim deaemisit: Ego et Pater. Nam si Patrem praemisisset, tu minorem Filium judicares: sed praemisit Filium, quem non convenit credi Patre superiorem. Adjunxit Patrem, ut advertas Deum Patrem et Filium ejus ordinis praejudicio non teneri. 42. Attende, inquit, tibi soli . Aliud enim sumus nos, aliud sunt nostra, aliud quae circa nos sunt. nos sumus, hoc est anima et mens, nostra sunt corporis membra et sensus eius, circa nos autem pecunia est, serui sunt et uitae istius adparatus. tibi igitur adtende, te ipsum scito, hoc est non quales lacertos habeas, non quantam corporis fortitudinem, non quantas possessiones, quantam potentiam, sed qualem animam ac mentem, unde omnia consilia proficiscuntur, ad quam operum tuorum
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ est & erat in principio. Deniq imago ÷ quȩ dicit. ꝑ hi¬
lippe. qui uid& me uid& & patre. & quomͦ tu cũ imaginẽ
uisã patris uiuentis uideas dicis. ostende nobis patr̃e: Noncre¬
dis qr ego inpatre & pat̾ in me. ẽ: Imago dĩ uirtꝰ ÷ ñ infirmi¬
tas. Imago dĩ sapientia est. imago dĩ iusticia ÷. s sapientia di¬
uina. ẽ: & sempit̾na iusticia ẽ. Imago dei ÷ solus ille qui dixit.
ego & pat̾ unũ sumꝰ. Ita hab&e similitudinẽ patris. ut diuini¬
tatis & plenitudinis habeat unitatẽ. Ubi dicit faciamꝰ. quo¬
modo in ȩqualitas. cũ iterũ dicat. adsimilitudinẽ nrãm:
Ubi ÷ dissimilitudo: Sic & in euangłio ubidic̃ ego & pat̾. utiq
ñ una ꝑsona ẽ. Ubi autẽ ait unũ sumꝰ: nulla est discrep an¬
tia diuinitatis aut oꝑis. Nongͥ in utroq una ꝑsona. s uina
substantia. ẽ. & bene addidit sumꝰ. quia sẽper ẽẽ diuinũ.:

Expanded text:
semper est et erat in principio. denique imago est qui dicit: Phisemper est et erat in principio. denique imago est qui dicit: Philippe, qui uidet me uidet et patrem. et quomodo tu, cum imaginem uiuam patris uiuentis uideas, dicis: ostende nobis patrem? non credis quia ego in patre et pater in me est? imago dei uirtus est, non infirmitas, imago dei sapientia est, imago dei iustitia est. sed sapientia diuina est et sempiterna iustitia est. imagooan. X, 30; ita habens similitudinem Patris, ut divinitatis, et plenitudinis habeat unitatem. Ubi dicit, faciamus, quomodo inaequalitas? Cum iterum dicat, ad similitudinem nostram, ubi est dissimilitudo? Sic et in Evangelio ubi dicit: Ego et Pater, utique non una persona etia diuinitatis aut operis. non igitur in utroque una persona, sed una substantia est. et bene addidit sumus, quia semper esse diuinum est,
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ nram̃. Quis hoc dicit: Nonne ds̃ qui te fecit: Quid est
potest. qͥa ipse incorporeus & inuisibilis est: caro aut̃ & cõpre¬
henditꝰ & udet᷑. Cui dic̃: Non sibi utiq qͥa ñ dic̃ faciam sed
faciamꝰ. Non angłis qͥa ministri sunt. Serui aut̃ cum dnõ &e opa
cũ auctore. non possunt oꝑationis habere consortiũ. Sed dicit
filio. etiam si uidei nolint. etiã si arriani repuguent. Sed & ui¬
dei conticescant. & arriani cũ suis patribꝰ ommutescant. qui
dũ unum a consortio diuinȩ oꝑationis excludunt. plures in¬
serunt. & prȩrogatiuã quam filio negant. seruulis donant.
imago cõmunis s: Nunqͥd angłis diceret. faciamꝰ hoĩem ad
audi dicentem. Qui eripuit nos inquit de potestate tenebra
rũ &e transtulit in regnũ filii claritatis suȩ. in quo habemꝰ
redẽptionem in remissionẽ peccatorũ. qͥ ÷ imago dĩ inuisibił.¬
& pͥmogenitꝰ uniuersȩ creaturȩ. Ipse ÷ imago patris. qui

Expanded text:
dinem nostram . Quis hoc dicit? Nonne Deus, qui te fecit? Quid est  esse non potest; quia ipse incorporeus et invisibilis est, 128 caro autem comprehenditur et videtur. Cui dicit? Non sibi utique, quia non dicit, faciam, sed faciamus. Non Angelis; quia ministri sunt; servi autem cum domino, et opera cum auctore non possunt operationis habere consortium: sed dicit Filio: etiamsi Judaei nolint; etiamsi Ariani repugnent. Sed et Judaei conticescant, et Ariani cum suis parentibus obmutescant, qui dum unum a consortio divinae operationis excludunt, plures inserunt; et praerogativam quam Filio negant, servulis donant. 41. imago communis est? Numquid angelis diceret: Faciamus hominem aaudi dicentem: Qui eripuit nos, irum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae, in quo habemus redemptionem in remissionem peccatorum . In hac redemptiet primogenitus uniuersae creaturae. ipse est imago patris, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Quã du aliena dicimꝰ. & nr̃a nescimꝰ: Quã diu de reliqͥs
animantib docemur scientiã. & nosmecipsos ignoramꝰ
sed ordo seruandus : quẽ scriptura contexuit. simul
quia ñ possumꝰ pleniꝰ nos cognoscere. nͥ pͥus quȩ sit omĩũ
natura animantiũ cognouerimꝰ. Producat inqͥt t̾ra

Expanded text:
quamdiu aliena discimus et nostra nescimus, quamdiu de reliquis quamdiu aliena discimus et nostra nescimus, quamdiu de reliquis animantibus docemur scientiam et nosmet ipsos ignoramus? sed ordo seruandus est, quem congregari contexuit, simul quia non possumus plenius nos cognoscere, nisi prius quae sit omnium natura animantium cognouerimus. producat inquit terra
Abbreviated transcription (Latin):
eos circunducit urbis ambitũ. prestantioraq oꝑa de mon¬
strans ñ mediocrẽ colligit grãm. quanto magissine fasti¬
dio acciꝑe debetis. qđ uelut quadã sermonis manu phanc
cõmunem circunduco uos patriã. & singularũ rerum
species & genera demonstro. ex omnib colligere cupiens
quanto uob creator uniersorũ grãm uberiorẽ quam
uniuersis donauerit : Uob̾ gͥ hȩc corona ꝓponit᷑. uos ho¬
die cupio ur̃o iudicio coronare. Non enĩ nos athletarum
more marcentia serta deposcimꝰ. sed uiride urȩ̃ sc̃itatis
exam̃ . quo decernatis ꝑ om̃s quidẽ creaturas ꝓuidentiã
penetrare diuinã. sed cũ cȩteris uob̾ cõmune corporeȩ
fragilitatis ẽẽ consortiũ prȩ cęt̾is tam̃ uos animi uirtu¬
te constare. quȩ sola nichil habet cõmune cũ cȩteris.
Nunc age. bestiarũ naturas dicamꝰ & hominis generati¬
onẽ. Au̾dio enĩ iam dudũ aliquos insusurrare dicentes.

Expanded text:
eos circumducit urbis ambitu praestantiora quaeque opera demoneos circumducit urbis ambitu praestantiora quaeque opera demonstrans, non mediocrem locat gratiam, quanto magis sine fastidio accipere debetis quod uelut quadam sermonis manu per hanc communionem uos circumduco in patria et singularum rerum species et genera demonstro ex omnibus colligere cupiens, quanto uobis creator uniuersorum gratiam uberiorem quam uniuersis iactet. uobis igitur haec corona proponitur, uos hodie cupio uestro iudicio coronare. non enim nos athletarum modo marcentia serta deposcimus, sed uiride uestrae sanctitatis examen, quo decernatis per omnes quidem creaturas prouidentiam penetrare diuinam, sed cum ceteris uobis commune corporeae fragilitatis esse consortium, prae ceteris tamen uos animi uirtute constare, quae sola nihil habet commune cum ceteris. Nunc age naturas bestiarum dicamus et hominis generationem. audio enim iamdudum aliquos insusurrare dicentes:
Abbreviated transcription (Latin):
ut origo concludit᷑. & ideo etiam sermonis nr̃i
Qui & si ꝑquinq iam dies ñ mediocri labore
nobis ꝓcesserit. tam̃ hodierna die maiore cu-
Et enĩ si infidib aut cantib & athletarum
contentionib crebris licet & maximis ludicris. tam̃
suꝑiores dies sine ullo coronȩ transigunt᷑ dispendio.
postremꝰ aut̃ dies habet sortẽ coronȩ. in quo & decer-¬
proemiũ. quantomagis in hocꝰ tanto agone sapientiȩ.
tanto ñ paucorũ sed uniuersorũ iudicio. cũ hodie
nobis uelut quę̧dã certaminis corona ꝓcedat. maior
di conditio : quȩ canendi atq luctandi. cũ in illis ludꝰ
offensionis. in isto lapsus mortis sit. Ilic si pecces. spectan¬
tiũ fastidiũ ÷. hic damnũ est audientiũ. Assistite gͥ mͥ
tanquã coronȩ uidices. & ingredimini mecũ in hoc
magnũ &e ad mirabile tocius uisibilis theatrũ creatu¬
rȩ. Etenĩ si is qͥ explorat nouorũ aduentꝰ hospitũ. ꝑ totũ

Expanded text:
rae origo concluditur, et ideo etiam sermonis nostrqui etsi per quinque iam dies non mediocri labore nobis processerit, tamen hodierno die maiore curaetenim si in fidibus aut cantibus et athletarum contentionibus crebris licet et maximis ludicris tamen superiores dies sine ullo coronae transiguntur dispendio, postremus autem dies habet sortem coronae, in quo et decerpraemium: quanto magis in hoc tanto agone sapientiae, tanto non paucorum sed universorum judicio, cum hodie nobis velut quaedam certaminis corona procedat, major di conditio, quae canendi atque luctandi; cum in illis ludus offensionis, in isto lapsus sit mortis. Illic si pecces, spectantum fastidium est, frigus damnum est audientum. adsistite igitur mihi tamquam coronae iudices et ingredimini mecum in hoc magnum et admirabile totius uisibilis theatrum creaturae. etenim si is qui explorat inrideat aduentus hospitum, dum toto
Abbreviated transcription (Latin):
lilia agri. qͣntꝰ sit candor infoliis quẽ ad modũ stipata ĩpsa
folia abimo ad sũ mũ uideant᷑ assurgere. ut sciphi ex pͥmant
formã. &e auri quedã species intꝰ effulgeat. quȩ camen uallo
ineircuitu floris obsepta nulli pateat iniuries i da qus hunc flout

Expanded text:
lilia agri: quantus sit candor in foliis, quemadmodum stipata ipsa lilia agri: quantus sit candor in foliis, quemadmodum stipata ipsa folia ab imo ad summum videantur assurgere, ut scyphi exprimant formam, ut auri quaedam species intus effulgeat: quae tamen vallo in circuitu floris obsepta nulli pateat injuriae. Si quis hunc florem
Abbreviated transcription (Latin):
delinqͥt: & qͥndo arridet ubercas. fecunde matrisse part᷑ effũdit:
uc nunꝗ ullũ dispendiũ suo inferat creditori. Quȩ uͦ species pleni
agri dodor que suauitas. quȩ uoluptas agricolarũ. qͥđ digne
erplicare possumꝰ sinrõ utamꝰ alloqͥo : seđ habemꝰ scripturȩ
testinonia qͥb agri suauitatẽ benediccioni e grȩ scopaduer
timꝰ cõparatũ dicente s cõ isaac. odo filii mel: otor a gro paduer
&uidgͥ describã purpurascences ui olas candidasilia rubescentes
rosas depita rura nunc dureis nc̃ uariis. ncluteis. nc̃ lactitio¬
rib in qͥb nescias utrũ pulchritudo ampliꝰ florũ. anuis odora
deleccet Pascunt᷑ ocłi grato ex spectaculo longe lateq odor soar¬
git᷑: cuiꝰ suauitate cõplem᷑. Unde diuine dñ sait & pulcritudo
agri mecu̾est. Cũ ipso : enĩ. quã ipse formauit Luis mniali arcistr

Expanded text:
delinquit et, quando arridet, ubertas fecundae matris se in partus effundit, delinquit et, quando arridet, ubertas fecundae matris se in partus effundit, ut numquam ullum dispendium suo inferat creditori. Quae uero species pleni agri, qui odor, quae suauitas, quae uoluptas agricolarum! quid digne explicare possimus, si nostro utamur adloquio? sed habemus scripturae testimonia, quibus agritimus comparatam dicente sancto Isaac: odor fili mei odor agri pleni. quid igitur describam purpurescentes uiolas, candida lilia, rutilantes rosas, depicta rura nunc aureis, nunc uariis. nunc luteis floribus, in quibus nescias utrum species amplius florum an uis odora delectant ? pascuntur oculi grato spectaculo, longe lateque odor spargitur, cuius suauitate complemur. unde digne dominus ait: et species agri mecum est. cum
Abbreviated transcription (Latin):
cedunt qͥdã ordines spicȩ mirabili arte formati. uład sperie du
grani uł adtutam̃ nexi qͦdã incse naturalis colligadionis astricci
qua ꝓuidentia diuina formauit. &ne frugis numerosioris pont¬
ders uelut quedã cedat futura culmoꝵ. uaginis qͥbisds ose culmiꝰ
in cliadit: ut geminacis uirib frugẽ possit multiplice sustinere
ne impar oneri curuet incra łũ sup ipsa spica ualiũ struitur
aristarũ ut qͥsi qͦdã in arce p̃tendat. ne auiũ minoꝵ morsiorspica
elem̃tia lĩ humane ꝓspecerit utilitati: fęneratũ tra refttadit quod
accepit &usurȩ cumulo multiplicatũ. Homines sepe decipiunto
&e ipsa feneratorẽ suũ sorce defraudant: tra fidelis manet Et si
qͣndo ñ soluerit. si forte aduersata fuerit frigoris indem̃tia aut̃
nimia siccitas auc ĩm̃sa uis ĩbriũ anno alio supioris anni damna
cõpensat. Ita & qͦndo ꝓuentꝰ spem desticuit agricolȩ nichidamna

Expanded text:
cedunt quidam ordines spicae, mirabili arte formati, vel ad speciem cedunt quidam ordines spicae, mirabili arte formati, vel ad speciem grati, vel ad tutamen nexu quodam inter se naturalis colligationis adstricti, quos providentia divina formavit. Et ne frugis numerosioris pondere velut quaedam cedat fultura culmorum, vaginis quibusdam ipse culmus includitur, ut geminatis uiribus frugem possit multiplicem sustinere, ne mpar oneri curuetur m terram. tum supra ipsam spicam uallum struitur aristarum, ut quasi quadam in arce praetendat, ne auium minorum morsibus spclementia dei humanae prospexerit uaccepit, et usurarum cumulo multiplicatum. Homines saepe decipiunt, et ipsa feneratorem suum sorte defraudant: tquando non soluerit, si forte aduersata fuerit frigoris inclementia aut nimia siccitas aut inmensa uis imbrium, alio anno superioris anni damna conpensat. ita et, quando prouentus spem destituit agricolae, nihil terra
Abbreviated transcription (Latin):
pectes singula. quẽ ad modũ iacta int̾rã semina resoluantur.
ac nisi mortua fuerint nullũ fructũ afferant. si uͦ fuerine qͥdã
sui morte resoluta. inuberiores fructꝰ resurgant: Suscipit
gͥ granũ tritici putris gleba. & sparsũ cohibet occatio. ac ue¬
luc mat̾no t̾ra gremio fouet &e cõprimit. Inde cũ se granũ
ill ud resoluerit: herba germinat. Grata ipsa iam species herbesco¬
tisiuio idecatis. Que statim genꝰ satiui similitudine sui peroest
inipso suȩ stirpis exordio cũiꝰ generis herbasit recognotas atq¬
inborbis fruetus appareat. paulatĩq adolescit ut focnũ. culmoꝙ
pubescens crigitur & assurgit. Atubi se geniculata iã spͥica susai¬
lerit ⁊ lagine quedã future frugi parant᷑ in qͥb granũ format
intrrius. nẽ tenera eꝰ primordia aut frigus cec at ant sobirag
exurat. aut uentorũ indem̃tia uł imbriũ uis seua cdecutoat. Suc¬

Expanded text:
pectes singula, quemadmodum uel iacta in terram semina resoluantur pectes singula, quemadmodum uel iacta in terram semina resoluantur ac, nisi mortua fuerint, nullum fructum adferant, si uero fuerint quadam sui morte resoluta, in uberiores fructus resurgant. suscipit igitur granum tritici putris glaeba et sparsum cohibet occatio ac uelut materno terra gremio fouet et conprimit. inde cum se granum illud resoluerit, herbam germinat grata ipsa iam species herbescentis uiriditatis, quae statim genus satiui similitudine sui prodit, ut in ipso suae stirpis exordio cuiin herbis fructus appareat; paulatimque adolescit ut fenum, culmoque pubescens erigitur et assurgit. Ast ubi se geniculata jam spica sustulerit, vaginae quaedam futurae frugi parantur, in quibus granum formatur interius; ne tenera ejus primordia aut frigus laedat, aut solis aestus exurat, aut ventorum inclementia, vel imbrium vis saeva decutiat. Suc
Abbreviated transcription (Latin):
oraliarũ arboꝵ radice nascunt᷑. In arundine uidemꝰ. qͦmͦ in extre¬
moeiꝰ uelut qͥdã fic nodus a latere: unde alia arundo germinat.
Est gͦ in radice uis quȩdã seminarii. insitiua qͦꝙ in suꝑiorib gen¬
minant. Aliis gͦ aradice. aliis diuerso munere series successionis
adqͥrit᷑. In est enĩ nascentib singulis aut sem̃ aut uircꝰ aliqua
seminaria. & ea scđm genꝰ. ut qđ nascit᷑ exea. simile eoꝵ quę̧
sata sunt uł quoꝵ de radice sic germinet. de critico dricicũ.
de milio miliũ: de piro pirus albo flore ꝓrũpit. Castanea
qq surgic de radice caftaneȩ. Germinet t̾ra inqͥe herbã foeni se¬
cundũ genꝰ & continuo parturiens t̾ra nouosse fudit in parcꝰ.
induit se amictu uiriditatis. gram foecunditatis assum psit.
diuersisq cõpacta germinib ꝓprios suscepit ornatꝰ. Miramͣ
qđ tã cito germinauerit. quanto maiora miracula sunt si ex¬

Expanded text:
x aliarum arborum radice nascuntur. in harundine uidemus quomodo in extrex aliarum arborum radice nascuntur. in harundine uidemus quomodo in extremo eius uelut quidam fit nodus e latere et inde alia harundo germinat. est ergo in radice uis quaedam seminarii. insitiua quoque in superioribus germinant. aliis ergo a radice, aliis diuerso munere series successionis adquiritur. inest enim nascentibus singulis aut semen aut uirtus aliqua seminaria et ea secundum genus, ut quod nascitur ex ea simile eorum quae sata sunt uel quorum de radice sit germinet, de tritico triticum, de milio milium; de sepias pyrus albo flore prorumpit, castanea quoque surgit de radice castaneae. Germinet inquit terra herbam faeni secundum genus. et continuo parturiens terra nouos se fudit in partus et induit se amictu uiriditatis, gratiam fecunditatis adsumpsit diuersisque compta germinibus proprios suscepit ornatus. miramur quod tam cito generauerit: quanto maiora miracula sunt, si s
Abbreviated transcription (Latin):
malicudine᷑ di farc e  erba generi respondet suo tu ñ respon¬
des generi tuo Tritici granum sparsũ frȩ generis sua grãm
red ait & tu degeneras : fruges ñ adulteranto sui sinceritaoems
seminis. tu adustenas puritatem animeꝰ Uigorẽ m̃tas. corporis
castiraste n agnoscis opus eẽ xp̃i:⁊ Manib suis ut legmꝰ te ule
diemt a filium. faciamꝰ hominẽ ad imagenẽ ce similitdicdieue
nomni xp̃s tucunominiane dicis qi dissimilis ÷ patrisitiꝰe
N amsuimago : ndissimilis utiq sed totũ ex toto ex pͥmens patrẽ.
que pat substantiȩ suȩ unitate signauit. Pater dicle facians
& tu eoopatore negas: Qđ dixit pat̾: filius fecit. & equalem negas
in quo complacuit᷑ pat̃: Germinet inqͥt t̾ra herbam foeni scđn
genus. Inom̃ib quȩ dicunt᷑ nascentia terrȩ. pͥmũ germ̃ ÷ qđ ubi
de paululũ sustulerit fit herba. postea foenum. inde fit fructus.
S unt nascentia quȩ de radice germinant. ut arbores quȩ ñ sunt satȩ.¬

Expanded text:
militudinem dei factus es. herba generi respondet suo: tu non respondes generi tuo. tritici granum sparsum terrae generis sui gratiam reddit: et tu degeneras. fruges non adulterant sui sinceritatem seminis: tu adulteras puritatem animae, uigorem mentis, corporis castitatem. non agnoscis opus esse te Christi? manibus suis ut legimus te ille dicit ad filium: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem  tu, Eunomiane, dicis quia dissimilis est Patri Filius. Nam si imago, non dissimilis utique: sed totum ex toto exprimens Patrem, quem Pater substantiae suae unitate signavit. Pater dicit: Faciamus; et tu cooperatorem negas. quod dixit pater filius fecit: et tu aequalem negas, in quo conplacuit pater. 5 Germinet inquit terra herbam faeni secundum genus. in omnibus quae dicuntur nascentia terrae primum germen est. ubi se paululum sustulerit, fit herba, postea faenum, inde fit fructus. sunt nascentia quae de radice germinant ut arbores quae non sunt satae e
Abbreviated transcription (Latin):
ait illis. Inimicus homo hoc fecit. Aliud est enim sem̃ diaboli.
aliud diabolus seminat. Adeo diuersa natura ÷ utriusq seminis.
ut c̃trariꝰ seminator sit. Qđ seminat xp̃s: regnũ ÷ dĩ. Qđ seminat
diabol: peccatũ est. Quomͦ gͥ potest unius generis ẽẽ regnũ atq
peccatum: Sic ÷ inqͥt regnum dĩ. quẽ ad modũ si homo iactet
sem̃ supt̾ram. Est & homo qui seminat uerbũ. de quoscriptũ:
qui seminat. uerbum seminat. hic homo uerbũ seminauit suꝑ
terram. quando dixit. germinet t̾ra herbã. & subito terrarum
germina pullulauer̃. & diuersȩ rerũ species refulser̾. hinc
p̾ratoꝵ uirens grã. abundantiã pabuli ministrauit. Inde cã-¬
porum spica flauescens imaginẽ pelagi fluctuantis. cõmotione¬
segetis uberioris expressit. Sponte omnes fructꝰ t̾ra suggessit.
in siarota line sultor e ae sibe tesus sondĩ enimerit format ag icel

Expanded text:
ait illis: inimicus homo hoc fecit. aliud enim semen est diaboli, ait illis: inimicus homo hoc fecit. aliud enim semen est diaboli, aliud diabolus seminauit. adeo diuersa natura utriusque seminis, ut contrarius seminator sit quod seminat Christus regnum est dei, quod seminat diabolus peccatum est. quomodo igitur potest unius generis esse regnum atque peccatum? sic est inquit regnum dei, quemadmodum si homo uanum semen super terram. Est et homo, qui seminat uerbum, de quo scriptum est: qui seminat uerbum seminat. hic homo uerbum seminauit super terram, quando dixit: germinet terra herbam: et subito terrarum germina pullularunt et diuersae rerum species refulserunt. hinc pratorum uirens gratia abundantiam pabuli ministrauit, inde camporum spica flauescens imaginem pelagi fluctuantis cosegetis uberioris expressit. Sponte omnes fructus terra suggessit: etsi arata sine cultore esse non poterat, nondum enim erat formatus agricola;
Abbreviated transcription (Latin):
qota uesurinton syecie reuertunt out sole aue ignibr ũ
menta it̃ sui t̃ dlicige nres comisa cultorib seris tẽpie terrarũq
feracuni. tate foueant. Itaq reparat᷑ in sobole. quoad det enera¬
uerei inparentt unde ñ piclitamur ne p̃ceptũ illuddi euuit
ususnatpar moleuit in reliquũ successionis uitio destreutũsit:
cũ hodicq inseminib generis sui sinceritas reseruet: Nam loliũ
ce reliqua adulterina. quȩ frugib sepe miscent᷑ ⁊itania nun cia¬
parl iuangelil lertione cõgnonimꝰ Sed ea ꝓpͥum ꝗđ dam genus hab
Deniq hoc docet dñs dicens. Simile ÷ regnũ cȩloꝵ homini que
seminauit bonũ sem̃ in agro suo. Cum aut̃ dormirent homines
uenit inimicus eiꝰ & suꝑseminauit zirania suꝑ triticũ. Aduer.¬
timus utiq qđ ⁊ izania &e triticũ ut nominib ita & genere uide.¬
ant᷑ ẽẽ discreta. Deniq serui dixer̃ ad patrẽ familias. Dñe ñ ne
bonũ sem̃ seminasti in agro tuo: Unde gͦ habet ⁊izania: Et

Expanded text:
sole aut ignibus torreantur aut diligentibus commissa cultoribus aeris temperie terrarumque feracium ubertate foueantur. itaque reparatur in subole quod degenerauerat in parente. unde non periclitamur, ne praeceptum illud dei, cuius usus naturae inoleuit, in relicum successionis uitio destitutum sit, cum hodieque in seminibus generis sui sinceritas reseruetur. nam lolium et reliqua adulterina semina, quae frugibus saepe miscentur, zizania nuncupari euangelii lectione cognouimus, sed ea proprium quoddam genus habedenique hoc docet dominus dicens: simile est regnum c in agro suo: cum autem dormirent homines, uenit inimicus eius et superseminauit zizania inter triticum. aduertimus utique quod zizania et triticum ut nominibus ita et genere uideantur esse discreta. denique et serui dixerunt ad patrem familias: domine, nonne bonum semen seminasti in agro tuo? unde ergo habet zizania? et
Abbreviated transcription (Latin):
ficaui turrim in medio eiꝰ. Circundedit enĩ ȩccłam uelut uallo
quodam cȩlestium p̃ceptoꝵ. & angłoꝵ custodia. ut illud.
Immittit angłs dnĩ incircuitu timentiũ eũ. Posuit in ȩccła uelut
pretendere. Circum fodit eã. quando ex onerauit t̾renarũ mole
curarũ. Nichil enim magis m̃tẽ onerat. quã istius mundi
solbiestri tͥ on e enipiditas uel pecuniȩ uel potentie. Q uod tibi de¬

Expanded text:
ficaui turrem in medio eius. circumdedit enim uelut uallo ficaui turrem in medio eius. circumdedit enim uelut uallo quodam caelestium praeceptorum et angelorum custodia. inmittet enim angelus domini in circuitu timentium eum. posuit in ecclesia uelut o ecclesiae pace praetendere. circumfodit eam, quando exonerauit terrenarum mole curarum; nihil enim magis mentem onerat quam istius mundi sollicitudo et cupiditas uel pecuniae uel potentiae. q
Abbreviated transcription (Latin):
earũ sucus expressus. poculi genꝰ conficit. qđ & uoluptati & salut
brachiis ligat & circundat lacertis. pampinis uestit. sertis coronat:
uuarum ad imitationẽ uitȩ nr̃ȩ.Primũ uiuam defigit radicẽ.
deinde qͥa natura flexibilis & caduca ÷: quasi brachus quib dã
ita clauiculis qͥcqͥd comp̃hendit stringit. hisq se erigit & attollit.
Huiꝰ est similis plebs ȩccłȩ. quȩ uelut quadã fidei radice plantat᷑. &
repͥmit᷑ humilitatis ꝓpagine. de qua pulchre ait ꝓpħa. Uineam
de egypto transtulisti. & plantasti radices eiꝰ. & impleuit terrã.
puit montes umbra eiꝰ. & arbusta eiꝰ cedros dĩ. E xtendit palmites
suos usq ad mare. & usq ad flum̃ ꝓpagines eius. Et ꝑ ysaiã ipse
dñs locutus est dicens. Uinea facta ÷ dilecto in cornũ in loco
uberi. & maceria circundedi. & circũ fodi uineam sorech: & edi¬

Expanded text:
earum sucus expressus poculi genus conficit, quod et uoluptati et saluti earum sucus expressus poculi genus conficit, quod et uoluptati et saluti brachiis ligat et circumdat lacertis, pampinis uestit, sertis coronat uuarum? quae ad imitationem uitae nostrae primum uiuam defigitdeligit radicem, deinde, quia natura flexibilis et caduca est, quasi brachiis quibusdam ita clauiculis quidquid conprehenderit stringit hisque se erigit et adtollit. huius est similis plebs ecclesiae, quae uelut quadam fidei radice plantatur et reprimitur humilitatis propagine, de qua pulchre ait propheta: uineam ex Aegypto transtulisti et plantasti radices eius, et repleta est terra. operuit montis umbra eius et arbusta eius caedros dei. extendit palmites eius usque ad mare et usque ad flumen propagines eius. et per Esaiam ipse dominus locutus est dicens: uinea facta est dilecto in cornu in loco uberi. et maceriam circumdedi et circumfodi uineam Sorech et aedi
Abbreviated transcription (Latin):
rererat ante forib immirta t̾renis sine spinus porai es pollenti Sun
flossine ulla fraude uernabat. Postea spinasepsit grum floris. tinquã
successde gratulatur meminisse eũ culpȩ conuenit pquam nobis
inparadis amoenitate florentib spinȩ m̃tis anioniq sent ehlenes
conamaiti am escripti sunt Irrutiles gͥ licet ohomo aut splendo
conaenlita caut fastigio potestatis aut fulgore uirtutas. sept spuna
gra mariet breuiun quisq decurso etatis flore marcescit Sane ut
caduat noueris comunia esse cũ florib: ita etiã leta eumuntib
qaasen erat uinũ quocor hominis lȩtificat᷑ Atq utiq ohomo
ꝯͥuus generis imueri sexemplum. ut ipse tͥ lȩticiam iocundicatã
fructi fices Inte ipso suauitatis tuȩ grã ÷ exte pullulat. inte manet
intꝰ tͥ idest in te ipso quȩrenda iocunditas tuȩ ÷ conscientiȩ. Ideo
ait bibe aquã de tuis uasis. & de puteoꝵ tuor fontib. Pramum
omniũ nichil gratius florentis odore uitis. Si quidẽ de flore

Expanded text:
rexerat ante floribus immixta terrenis sine spinis rosa, et pulcherrimus flos sine ulla fraude vernabat: postea spina sepsit gratiam floris, tamquam successibus gratulatur, meminisse culpae eum convenit, per quam nobis in paradisi amoenitate florentibus spinae mentis, animaeque sentes jure condemnationis ascripti sunt. Irrutiles re nobilitatis aut fastigio potestatis aut fulgore uirtutis, semper tibigratia manet. breui unusquisque decurso aetatis flore marcescit. Sane ut caduca tibi noueris communia esse cum floribus ita etiam laeta cum uitibus, quibus generatur uinum, quo cor hominis laetificatur. atque utinam, o homo, huius generis imiteris exemplum, ut ipse tibi laetitiam iocunditatemque fructifices. in te ipso suauitas tuae gratiae est, ex te pullulat, in te manet, intus tibi inest, in te ipso quaerenda iocunditas tuae est conscientiae. ideo ait: bibe aquam de tuis uasis et de puteorum tuorum fontibus. primum omnium nihil gratius florentis odore uitis, siquidem de flore
Abbreviated transcription (Latin):
lapsũq temulentiȩ sibi ascriberet humana conditio. Deniq
& ipse in ebriatus noe. & obdormiuit consopitꝰ auino. Itaq
ꝑuinũ patuit deformitati. qui ꝑ diluuiũ ex creuit ad glãm.
Sed dñs & in eo creaturȩ suȩ grãm reseruauit᷑. ut eiꝰ fructum
ꝓueniret. Unde pie ysaach dixit. Odor iacob odor agriplent id÷
odor naturalis. Quid enim pleno rure suauis: Quid uitis odore
iocundius: Quid fabȩ flore iocundius : Unde quanuis ingeniose
quis ante nos dixerit. ñ uitẽ aut ficũ patriarcha olebat aut frugẽ.
sed uirtutũ spirabat grãm : ego tam̃ & odorẽ ipsum t̾rȩ simplicẽ
atq sincerũ ꝓgrã benedictionis accipio. quẽ fraus nuła cõposuit
sed ueritas indulgentiȩ cȩlestis infudit. Deniq int̾ benedicti¬
ones sacratissimas computatur. ut tribuat nobis dñs de rore
cęli abundantiam uini & olei atq frum̃ti. cui ÷ honor. laus.¬

Expanded text:
lapsumque temulentiae sibi ascriberet humana condicio. denique lapsumque temulentiae sibi ascriberet humana condicio. denique et ipse inebriatus est Noe et obdormiuit consopitus a uino. inquit per uinum patuit deformitati, qui per diluuium excreuit ad gloriam. sed dominus et in eo creaturae suae gratiam reseruauit, ut eius fructum io proueniret. unde pie Isaac dixit: odor lacob odor agri pleni, id est naturalis odor. quid enim pleno rure suauius, quid uitis odore iucundius, quid fabae flore gratius? unde quamuis ingeniose quis ante nos dixerit: \'non uitem aut ficum patriarcha olebat aut frugem, sed spatiosum spirabat gratiam\', ego tamen et odorem ipsum terrae simplicem atque sincerum pro gratia benedictionis accipio. quem fraus nulla conposuit, sed ueritas indulgentiae caelestis infudit. denique inter benedictiones sacraticoeli vim vini, olei, atque frumenti: cui est honor, laus
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ plantatus indomo dnĩ. ut in atriis eius sicut palma floreas.
& ascendat inte grã ȩccłȩ. & sit odor nariũ tuarũ sic̃ mala.
& fauces tuȩ sicut uinũ optimũ. ut in ebrieris in xp̃o. Bene¬
admonuit iste uersiculus repetere poene intermissum.
quia diximus precepto dnĩ uitem etiã pullulasse. quã post diluuiũ
a noe plantatã ẽẽ cognouimꝰ. Sic enim habes quia noe agricola
erat t̾rȩ. & plantauit uitẽ. & bibit de uino eius: & obdormiuit.
Nongͦ noe auctor̾ uitis. sed plantationis. Neq enĩ nͥ eam repperisset
ante generatã. plantare potuisset. Cultor gͦ ñ auctor ÷ uitium.
Ds̃ autẽ qui sciret qđ uinũ sobrie potatũ sanitatẽ daret. augeret
prudentiam. im modice sumptum aduitia causas daret. creatu¬
ram dedit. abundantiã humano arbitrio reseruauit. ut parsi mo¬
nianaturȩ esset magisteriũ sobrietatis. abundantiȩ noxium

Expanded text:
ergo plantatus in domo Domini, ut in atriis ejus sicut palma floreas, ergo plantatus in domo Domini, ut in atriis ejus sicut palma floreas, et ascendat in te gratia Ecclesiae, et sit odor narium tuarum sicut mala, et fauces tuae sicut vinum optimum , ut inebrieris in admonuit iste uersiculus repetere paene intermissum quia diximus praecepto domini uitem etiam pullulasse, quam postea post diluuium a N oe plantatam esse cognouimus. sic enim habes, quia Noe agricola erat terrae et plantauit uitem et bibit de uino eius et obdormiuit. non ergo Noe auctor est uitis, sed plantationis. neque enim nisi eam repperisset ante generatam, plantare potuisset. cultor ergo, non auctor est uitium. deus autem, qui sciret quod uinum sobrie potatum sanitatem daret, augeret prudentiam, inmodice sumptum ad uitia causas daret, creaturam dedit, abundantiam humano arbitrio reseruauit, ut parsimonia naturae esset magisterium sobrietatis, abundantiae noxiam
Abbreviated transcription (Latin):
succedanea pretendunt. suȩ arboris pulchritudine ꝑpetui in¬
tegritate uestitꝰ uicẽ muneris obumbrantes. Palma autẽ uirens
sẽꝑ manet. conseruatione & diuturnitate ñ mutatione folioꝵ
Nam quȩ pͥmo germinauerit folia: ea sine ulla substitutionis
successione conseruat. Imitare gͦ eam ohomo. ut dicat᷑ tͥ. altitudo
tua similis ÷ palmȩ. Serua uiriditatẽ puericiȩ tuȩ. & illiꝰ in nocen¬
tiȩ naturalis quam a pͥmordio recepisti. ut plantatꝰ secus decursus¬
aquarũ fructum tuum intẽpore tuo habeas p̃paratũ. & folium
tuũ ñ defluat. Hanc uiriditatẽ grȩ̃. sẽꝑ frondentẽ in xpõ secu¬
ta ȩccła dicit. inumbram eius confugi & sedi. hanc p̃rogatiuã
doni uirentis acceꝑunt & apłi. quoꝵ nec foliũ unquam potuit
elabi. ut eorũ etiã u̾bra curaret egrotos. Obumbrat enĩ infirmi¬
tati corporis fides mentis. & florentia merita uirtutũ. Mane

Expanded text:
succedanea praetendunt suae arboris pulchritudini perpetui insuccedanea praetendunt suae arboris pulchritudini perpetui integritate uestitus uicem muneris obumbrantes. palma autem uirens semper manet foris et diuturnitate, non inmutatione foliorum. nam quae primo germinauerit folia, ea sine ulla substitutionis successione conseruat. imitare ergo eam, o homo, ut dicatur et tibi: statura tua similis facta est palmae. serua uiriditatem pueritiae tuae et illius innocentiae naturalis, quam a paquarum fructum tuum in tempore tuo habeas praeparatum, et folium tuum non defluat. Hanc viriditatem gratiae semper florentis in Christo secuta Ecclesia dicit: In umbra ejus concupivi, et sedi . Hanc praerogativam doni virentis acceperunt et Apostoli, quorum nec folium umquam potuit elabi, ut eorum etiam umbra curaret aegrotos. Obumbrant enim infirmitates corporis fides mentis, et florentia merita virtutum. Mane
Abbreviated transcription (Latin):
morũ atq insincera. miricis comparauit. Germinet inqͥt t̾ra.
o statim omĩs surgenti germine terra completa ÷. Et homini
cerib. Surdiora corda hominũ st̃. quã duricia saxorum. Terra
indebitos fructꝰ nobis ministrat dum obsecundat auctori.
nos debitum munus negamus dũ ñ ueneram᷑ auctorẽ. Uide ut¬
in paruis ꝑuidentia sit dĩ & quia comp̃hendere ñ potes: mirare
quomͦ alia semꝑ frondentia reseruauit. alia mutationes habere
uoluerit expoliatione amictus. Int̾ canos niuiũ & pruinas
frigorum. uiriditatẽ suam arua conseruant. Etcũ ipsa tecta
sint᷑ gelu: partus suos tam̃ haud exigua uiriditatis specie obtexunt
In ipsis quoq generib arborũ. quȩ diuuturnis frondib uestiunt᷑.
ñ mediocris distantia est. Seruat indum̃tũ suũ sẽꝑ olea uelpinus.
sed tam̃ folia sua sepe cõmutant. Nec ea quasi diuturna sed quasi

Expanded text:
morum atque insincera myricis comparauit. >Germinet inquit terra, morum atque insincera myricis comparauit. >Germinet inquit terra, et statim omnis surgenti germine terra completa est. et homini ceribus. surdiora corda hominum sunt quam dura saxorum. terra indebitos fructus nobis ministrat, dum obsecundat auctori: nos debitum munus negamus, dum non ueneramur auctorem. uide in paruis quae prouidentia sit dei et, quia conprehendere non potes, mirare quomodo alia semper florentia reseruarit, alia mutationes habere uoluerit expoliationis et amictus. inter cana niuium, pruinas frigorum uiriditatem suam arua conseruant et cum ipsa tecta sint gelu, partus sui tamen haut exiguam speciem uiriditatis obtexunt. in ipsis quoque generibus arborum, quae diuturnis frondibus uestiuntur, non mediocris distantia est. seruat indumentum suum semper olea uel pinus, sed tamen folia sua saepe commutant nec ea quasi diuturna, sed quasi
Abbreviated transcription (Latin):
impressamq naturȩ. quẽ ad modũ abipsocentro distantib licet
m̃suris pari assurgat glutino. quo ꝓprios foueat fructus
taq ꝑcircũ itũ eadem species & ordo seruat᷑. & quidã in singulis
plagis nucleorũ partus exuberat. atq in orbẽ redit fructus
&e grã. Itaq inpinea ista imaginẽ sui natura uidet ex pͥmere.
quȩ aprimo illo diuino çȩlestiqi mandato puilegia accepta
custodit. & partꝰ suos quadam annoꝵ uice & ordine refert. donec
consũmatio tẽporis impleat᷑. Sed ut in hoc fructu gratã speciẽ sui
signat: ita etiã inmiricis id ÷ humilib uirgultis. figurã imꝓbȩ
callid ittitis ex pressit. Sicut enim duplici corde uiri ubiq presto st̃.
& grãm simplicitatẽq apud bonos p̃tendunt. & uitiosis semini¬
uerbi is glutinant᷑ ita etiam & in aquosis & indesertis cont᷑rio
quod am usu hȩc uirgulta nascuntur. Unde ieremias. dubia

Expanded text:
inpressamque naturae, quemadmodum ab ipso centro distantibus licet inpressamque naturae, quemadmodum ab ipso centro distantibus licet mensuris pari adsurgat glutino, quo proprios fouet fructus ? itaque per circuitum eadem species et ordo seruatur et quidam in singulis plagis nuculeorum partus exuberat atque in orbem redit fructus et gratia. itaque in pinea ista imaginem sui natura uidetur exprimere, quae a primo illo diuino caelestique mandato priuilegia accepta custodit et partus suos quadam annorum uice et ordine refert, donec consummatio temporis impleatur. sed ut in hoc fructu gratam speciem sui signat, ita etiam in myricis, id est humilibus uirgultis figuram inprobae calliditatis expressit. sicut enim duplici corde uiri ubique praesto sunt et gratiam simplicitatemque apud bonos praetendunt et uitiosissimis glutinantur, ita etiam et in aquosis et in desertis contrario quodam usu haec uirgulta nascuntur. unde et Hieremias dubia
Abbreviated transcription (Latin):
pullulat nonͣ salicis. sed etiã reliquarum ad similitudinẽ huiꝰ¬
modi generis arborũ silua. habent autẽ & radices uirtute᷑
seminis. Unde pleriq ea sagatione increm̃tũ sui nemoris ppa¬
gauer̃. Magna dĩ uirtus in singulis. Nec miret᷑ aliqͥs. si inuir¬
gultis magnã dĩ dixi esse uirtutẽ siquidẽ magnã uirtutẽ
suã in locustis ẽẽ dixit &e bruco. eo qđ diuinȩ maiestatis offen¬
sa magno moderamine sterilitatis iudaicȩ atq in opiȩ solue¬
ret᷑. Magna enim uirtus sapientiȩ. magna uirtus prudentiȩ. Indig¬
ni & enimerant qui uterent᷑ foecunditate t̾rena. qui terrarũ leserant
creatorẽ. Et uere magnꝰ. qui miserabili fame nefastantȩ p̃ietatis
ulciscitur. Itaq si magna uirtute dĩ sterilẽ brucũ tragenerauit.
quanto magis uirtute magnaquȩ foecunda sunt ꝓcreat: Quis
pineam uidens ñ stupeat tantam diuino p̃cepto artẽ inolitam

Expanded text:
pullulat non solum salicis, sed etiam reliquarum ad similitudinem huiupullulat non solum salicis, sed etiam reliquarum ad similitudinem huiusmodi generis arborum silua. habet autem et radicis generatio uirtutem seminis, unde plerique ea satione incrementum sui nemoris propagauerunt. \' Magna dei uirtus in singulis. nec miretur aliquis, si in uirgultis magnam dei dixi esse uirtutem, siquidem magnam uirtutem suam in lucustis esse dixit et bruco, eo quod diuinae maiestatis offensa magna moderamine sterilitatis Iudaicae atque inopiae solueretur. magna enim uirtus patientia, magna uirtus prouidentia. indigni enim erant, qui uterentur fecunditate terrena, qui teitarumterrarum laeserant creatorem. et uere magnus, qui miserabili fame nefas tantae impietatis ulciscitur. itaque si magna uirtute dei sterilem brucum terra generauit, quanto . magis uirtute magna quae fecunda sunt procreat. quis pineam uidens non stupeat tantam diuino praecepto artem inolitam
Abbreviated transcription (Latin):
& prescientiȩ suę maiestate de sinuterrarũ iussit exire.
Et quia iussit dñs ut germinaret t̾ra herbã foeni. & lignum
fructiferũ faciens fructũ scđm genꝰ cuiꝰ sem̃ erit ineo. ne
forte quis dicat in multis arborib neq fructũ neq semen
uideri. & putet diuinũ in aliquo uacillare preceptũ ut aueri¬
tate sit dubiũ : illud aduertat quia nequaquã fieri potest. ut
ñ aut seminib utant᷑ uniuersagignantia. aut habeant
aliqua quȩ uideant᷑ cũ uirtute seminũ conuenire. Idq siqͥs
diligenter intendat. manifesta testificatione pot̾it comp̃hen¬
derẽ. Nichil uident᷑ seminis habere salices. habent tam̃ infoli is
granum qđdam . qđ habeat uirtutẽ seminis. ut eo cõmissot̾ris.
tanquã posito surgat arbor de surculo. & tanquã de semine se
ex suscitet. Grano itaq illo radix prima coalescit. De radice

Expanded text:
 praescientiae suae maiestate de sinu terrarum iussit exire.  praescientiae suae maiestate de sinu terrarum iussit exire. et quia iussit dominus ut germinaret terra herbam faeni et lignum fructiferum faciens fructum secundum genus, cuius semen eius in eo, ne forte quis dicat in multis arboribus neque fructum neque semen uideri et putet diuinum in aliquo uaccillare praeceptum, ut a ueritate sit dubium, illud aduertat, quia nequaquam fieri potest, ut non aut seminibus utantur uniuersa gignentia aut habeant aliqua quae uideantur cum uirtute seminum conuenire, idque si quis diligenter intendat, manifesta testificatione poterit conprehendere. nihil uidentur seminis habere salices, habent tamen in foliis granum quoddam, quod habeat uirtutem seminis, ut eo commisso terris tamquam posito surgat arbos de surculo et tamquam de semine se exsuscitet. grano itaque illo radix prima coalescit; de radice
Abbreviated transcription (Latin):
horti holerũ genera florũ miracula germinare. ripe flu¬
minũ se uestire mirtetis ꝑꝑauer̃. arbores cito surgere. cito
se inflorẽ inducere. uictum hominib. pecori pabulũ mi¬
nistrare : Fructꝰ cõmunis ÷ omnib. usus qͦq est datꝰ omĩb
Simul utrunq arbores germinauer̃ aliud quoues ͤ remur.
aliud quo refrigerante umbra defenderem᷑ asole. Cibus in
fructu est. amoenitas in folus. Tam̃ qͥa p̾scia erat ꝓuidentia
creatoris. qđ fructũ sibi maxime hominũ auiditas uindicaret.
reliquis ꝑuidit animantib. ut specialẽ hisdonaret alimoniã.
Itaq escaꝰ his ñ mediocris infoliis est corticibq siluestrib. E aqͦq
quȩ usum medendi ꝓficerent. id ÷ suci. lacrimȩ. surculi. parit̃
ministrata sunt. Itaq illaquȩ post exꝑim̃to. usu. exemplo.
utilia cognouimꝰ: ea apͥncipio creaturȩ usui apta donauit.¬

Expanded text:
horti holerum genera, florum miracula germinare, ripae fluhorti holerum genera, florum miracula germinare, ripae fluminum se uestire myrtetis, properauerunt arbores cito surgere, cito se in florem induere, uictum hominibus, pecoribus pabulum ministrare. fructus communis est omnibus, usus quoque est datus omnibus. simul utrumque arbores germinarunt, aliud quo uesceremur, aliud quo refrigerante umbra defenderemur a sole. cibus in fructu, usus amoenitatis in foliis; tamen quia praescia erat prouidentia creatoris quod fructum sibi maxime hominum auiditas uindicaret, reliquis prouidit animantibus, ut specialem iis donaret alimoniam. itaque esca his non mediocris in foliis est corticibusque siluestribus; ea quoque quae ad usum medendi proficerent, id est suci lacrimae surculi pariter ministrata sunt. itaque illa quae post experimento usu exemplo utilia cognouimus, ea a principio creator, cui usui apta donaret,
Abbreviated transcription (Latin):
sermo humano alatur ingenio. naturã aut̃ om̃iũ ꝓuidentia
diuina formauerit : Inde uelut habenis quibusdam. uerborũ
cohibenda diffusio ÷ : ne qđ salomoni specialit̾ sapientie mune.¬
re diuinitꝰ uidet᷑ eẽ collatũ : usurpatorie uideamur exponere
differentias arborũ. & uirtutes radicum. & quȩcunq sunt absc̃¬
dita & imꝑuisa sicut scriptũ est. quȩ nec ab ipso tam̃ manifesta
ꝓduntur. ut mͥ uideatur potuisse eum disputare de uirgultoꝵ
generib. ñ potuisse tam̃ plenius om̃s creaturȩ explicare rati¬
ones. Qđ si irriguis aquarũ plerunq & segetes letiores sunt¬
& uirides fabȩ: & hortors multiplex suscitatur & resuscitat᷑
grã. siuiridantib thoris fluuiorũ & exundantiũ ripa deco¬
ratur. quẽ ad modũ ad uerbum dnĩ qđ omĩ aquarũ cursu est
redundantius. subito creatura uirgultoꝵ omnis effloruit.
festinarunt campi ñ commissam sibi frugẽ edere. ignorata

Expanded text:
sermo humano alatur ingenio, naturam autem omnium prouidentia sermo humano alatur ingenio, naturam autem omnium prouidentia diuina formauerit? unde uelut habenis quibusdam uerborum cohibenda diffusio est, ne quod Solomoni specialiter sapientiae munere diuinitus uidetur esse conlatum, usurpatorie uideamur exponere differentias arborum et uirtutes radicum et quaecumque sunt abscondita et inprouisa, sicut scriptum est. quae nec ab ipso tamen manifestata produntur, ut mihi uideatur potuisse eum disputare de uirgultorum generibus, non potuisse tamen plenius omnis creaturae explicare rationes. quodsi inriguis aquarum plerumque et segetes laetiores sunt et uirides fabae et hortorum multiplex suscitatur et resuscitatur gratia, si uiridantibus toris fluuiorum exundantium ripa decoratur, quemadmodum ad uerbum domini, quod omni aquarum cursu est redundantius, subito creatura uirgultorum omnis effloruit! festinarunt campi non commissam sibi frugem edere, ignorata