comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
V. deccc .xx. Post cuius expletionẽ. ad
primũ exordiũ recurrendũ. Antiquitꝰ
ȩccła pascha quarta decima luna cum
iudeis celebrabat: quocunq die occur¬
reret. Quem ritũ scĩ patres in nicena
sinodo ꝓhibuert᷑. constituentes ñ solũ
lunã paschalem & mensẽ inquirere.
sed etiã & diem resurrectionis dñicȩ
obseruare. & obhoc pascha a quarta
decima luna usq inuicesimã primã
extendert̃. ut dies dominicus ñ omit¬
teretur. Paschȩ autẽ uocabulũ non
grecũ sed hebreũ. ẽ. nec a passione.
qm̃ paschin grece dicit᷑ pati. sed a
transitu hebreo uerbo pascha appel¬
latũ. ẽ: eoqđ tunc popłs dĩ exegy¬
pto transierit. Unde & in euangłio.
Cũ uidisset inquit iH̃c qͥa uenit hora
ut transiret de mundo ad patrem
Cuius nox ideo ꝑuigil ducit᷑. ꝓpt̃
aduentũ regis ac dĩ nr̃i. ut tempus
resurrectionis eiꝰ. nos ñ dormientes
sed uigilantes inueniat. Cuiꝰ noctis
duplex ratio. ẽ. siue qđ in eadẽ uitã

Expanded text:
l. XVI 10. Post cujus expletionem ad primum exordium recurrendum. Antiquitus Ecclesia Pascha decima quarta luna cum Judaeis celebrabat, quocunque die occurreret: quem ritum sancti Patres in Nicaena synodo prohibuerunt, constituentes non solum lunam paschalem et mensem inquirere, sed etiam et diem Resurrectionis dominicae observare, et ob hoc Pascha a quarta decima luna usque ad vigesimam primam extenderunt, ut dies Dominicus non omitteretur. 11. Paschae autem vocabulum non Graecum, sed Hebraeum est; nec a passione, quoniam πάσχειν Graece dicitur pati, sed a transitu Hebraeo verbo Pascha appellatum est, eo quod tunc populus Dei 273 ex Aegypto transierit. Unde et in Evangelio: Cum vidisset, inquit, Jesus, quia venit hora ut transiret de mundo ad Patrem. 12. Cujus nox ideo pervigil ducitur, propter adventum Regis ac Dei nostri, ut tempus resurrectionis ejus nos non dormientes, sed vigilantes inveniat. Cujus noctis duplex ratio est, sive quod in ea vitam
Abbreviated transcription (Latin):
remissio sequit᷑. Cȩterũ. extra ueniã est.
qui peccatũ cognoscit. nec cognitũ con¬
fitetur. Itaq ex omologesis. ꝓsternendi
& humiliandi hominis disciplina. ẽ. ha¬
bitu atq uictu sacco & cineri incubare.
corpus sordib obscurare. animũ mero¬
rib deicere. illa quȩ peccaute: tristi
tractatione mutare. Letaniȩ aut̃ gro
nomine appellant᷑. quȩ latine dicuntur
rogationes. Int̾ letanias uͦ & exomologe¬
sin hoc differt. qđ exomologesin ꝓsola
confessione peccatorũ aguntur. Leta¬
& impetrandã in aliquo miscdiam eiꝰ
Sed nunc iam utrunq uocabulũ sub
una designatione habetur. nec distat
uulgo utrũ letaniȩ an exomologesin
indicancur Supplicationis autẽ no¬
men quodã mͦ nunc ex gentilitate¬
ł retineturm ferie nit lentitine o¬
rant apud eos. aut indictȩ. Indictȩ
autẽ. quia pauꝑtas antiqua romano¬
rum ex collatione sacrificabat. aut
curte de bonis damnatorũ. unde sup-¬

Expanded text:
remissio sequitur; caeterum extra veniam est remissio sequitur; caeterum extra veniam est qui peccatum cognoscit, nec cognitum confitetur. 79. Itaque exomologesis prosternendi et humilificandi hominis disciplina est, habitu atque victu, sacco et cineri incubare, corpus sordibus obscurare, animum moeroribus dejicere, illa quae peccavit tristi tractatione mutare. 80. Litaniae autem Graeco nomine appellantur, quae Latine 293 dicuntur rogationes. Inter litaniam vero et exomologesin hoc differt, quod exomologeses pro sola confessione peccatorum aguntur; litaet inpetrandam in aliquo misericordiam eius. Sed nunc iam utrumque vocabulum sub una designatione habetur, nec distat vulgo utrum litaniae an exomologesis dicantur. Supplicationis autem nomen quodammodo nunc ex gentilitate retinetur. Nam feriae aut legitimae erant apud eos aut indictae. Indictae autem, quia paupertas antiqua Romanorum ex conlatione sacrificabat, aut certe de bonis damnatorum. Unde sup
Abbreviated transcription (Latin):
hibetur. Namsicut conciliam᷑ dõ quando
primũ a gentilitate conuertim᷑. ita re¬
conciliamur. quando post peccatũ poeni¬
tendo regredimur. Ex omologesis greco
uocabulo dr̃. qđ latine confessio int̾preta¬
tur: cuiꝰ nominis duplex significatio. ẽ.
Aut enĩ in laude est confessio. si cut est.
confiteor tͥ pat̾ dñe cęli & t̾rȩ. aut dũ
quisq confitet᷑ sua peccata. ab eo indul
tatur exomologesis. qua delictũ nr̃m dño
confitem᷑. Non quidẽ ut ignaro cuiꝰ cogni¬
tioni nichil occultũ. ẽ. sed confessio est.
rei scilicet eiꝰ quȩ ignoratur ꝓfessa cognitio
U tile enĩ sibi ac iocundũ quisquã esse exi¬
stimauerat. raꝑe. ad ulterari. furari.
sed ubi hȩc ȩternȩ dãnationi obnoxia
esse cognouit. cognitis his confitetur er¬
rorem. Confessio aut̃ erroris: ꝓfessio ẽ
desinenti. Desinendũ gͦ a peccatis. ẽ: du
confessio. ẽ. Confessio aut̃ antecedit.

Expanded text:
hibetur; nam sicut conciliamur Deo quando hibetur; nam sicut conciliamur Deo quando primum a gentilitate convertimur, ita reconciliamur, quando post peccatum poenitendo regredimur. 75. Exomologesis Graeco vocabulo dicitur, quod Latine confessio interpretatur, cujus nominis duplex significatio est. Aut enim in laude intelligitur confessio, sicut est: Confiteor tibi, Pater, Domine caeli, et terrae. Aut dum quisque confitetur sua peccata ab eo indulgtatur exomologesis, qua delictum nostrum Domino confitemur, non quidem ut ignaro, cujus cognitioni nihil occultum est, sed confessio est rei, scilicet, ejus quae ignoratur professa cognitio. 77. Utile enim sibi ac jucundum quisquam esse existimaverat, rapere, adulterari, furari; sed ubi haec aeternae damnationi obnoxia esse cognovit, cognitis iis, confitetur errorem. 78. Confessio autem erroris professio est desinendi; desinendum ergo a peccatis, dum confessio est. Confessio autem antecedit,
Abbreviated transcription (Latin):
institutione apłica obseruat᷑. circa con-¬
finiũ dñicę passionis. His terciũ genꝰ
quidã adiciunt. quã xerofagiã dicunt.
Unde & nom̃ hoc datũ. eo qđ siccis quidã
escis utantur. Poenitentia appellata qͣsi
punitentia. eo qł ipse homo in se poeni¬
tendo punit. qđ mali admisit. Nã ni¬
chil aliud agunt. quos ueracit̾ poenitet.
nisi ut id qđ mali᷑ fecert̃. impunitũ ẽe
ñ sinant. Eo quippe mͦ sibi ñ parcentib
ille parcit. cuiꝰ altũ iustũq iudiciũ.
nullus contẽptor euadit. Perfecta . ẽ. aut̃
poenitentia. prȩterita deflere. & futu¬
ra ñ admittere. Hȩc scda in similitudi
ne fontis. ẽ. ut si forte impugnante
diabolo aliqđ peccatũ ir repserit. huiꝰ
satis factione purget᷑. Satis factio aut̃ ẽ
causas peccatorũ & suggestiones excludere.
& ultra peccatũ ñ iterare. Reconciliatio
uͦ est. quȩ post cõplem̃tũ poenitentiȩ ad¬

Expanded text:
institutione apostolica observatur circa coninstitutione apostolica observatur circa confinium dominicae passionis. 70. His tertium genus quidam adjiciunt, quam xerophagiam dicunt, Unde, et nomen hoc datum, eo quod siccis quidam escis utantur. 71. Poenitentia appellata, quasi punitentia, eo quod ipse homo in se puniat poenitendo quod male admisit; nam nihil aliud agunt, quos veraciter poenitet, nisi ut id quod male fecerunt impunitum esse non sinant. Eo quippe modo sibi non parcentibus ille parcit, cujus altum justumque judicium nullus contemptor evadit. 72. Perfecta est autem poenitentia, praeterita deflere, et futura non admittere. Haec secunda in similitudinem fontis purgatio est, ut si forte, impugnante diabolo, aliquod peccatum irrepserit, hujus satisfactione purgetur. 292 73. Satisfactio autem est causas peccatorum, et suggestiones excludere, et ultra peccatum non iterare. 74. Reconciliatio vero est quae post complementum poenitentiae ad
Abbreviated transcription (Latin):
stris. stationẽ militũ rescindit. Nam lȩti¬
cia libentius. tristicia sollicitius admi¬
nistrat disciplinã. Unde & milites nun¬
quã immemores sacram̃ti. magis statio¬
nib parent. Discernunt aut̃ quidã int̾
ieiuniũ & stationẽ. Nã ieiuniũ. ẽ. in¬
differert̾ cuiuslibet edici abstinentia.
ñ scłm legẽ. sed scđ̾m ꝓpriã uoluntatẽ
Statio autẽ. ẽ. obseruatio statutorũ. uel¬
dierũ uł tẽporũ. Dierũ ut quartȩ feriȩ
& sextȩ feriȩ ieiuniũ ex ueteri lege prȩ¬
ceptũ. de qua statione in euangłio dixit
ille. ieiimobis in sabbato. id ẽ quarta
& sexta sabbati. Temporũ autẽ. quȩ le¬
galib ac ꝓpheticis institutionib ter¬
minatis. temporib statuta st̃. ut ieiu¬
niũ quarti. quinti. septimi ac decimi.
uł sicut in euangłio dies illi in quibus
ablatꝰ . ẽ. sponsus. uł sicut obseruatio
qua dragesimȩ. quȩ in uniuerso orbe

Expanded text:
stris stationem militum rescindit. Nam laetistris stationem militum rescindit. Nam laetitia libentius, tristitia sollicitius administrat disciplinam; unde et milites numquam inmemores sacramenti magis stationibus parent. Discernunt autem quidam inter ieiunium et stationem. Nam ieiunium est indifferenter cuiuslibet diei abstnon secundum legem, sed secundum propriam voluntatem, statio autem est observatio statutorum dierum, vel temporum. 68. Dierum, ut quartae feriae et sextae jejunium ex veteri lege praeceptum, de qua statione in Evangelio dixit ille: Jejuno bis in Sabbato, id est, quarta et sexta Sabbati. 69. Temporum autem, quae legalibus ac propheticis institutionibus terminatis temporibus statuta sunt ut jejunium quarti, quinti, septimi et decimi; vel, sicut in Evangelio, dies illi in quibus ablatus est sponsus; vel sicut observatio quadragesimae, quae in universo orbe
Abbreviated transcription (Latin):
hora nona templũ aditt. quando para¬
liticũ sanitati reformauit. Sed &
danihelẽ legimꝰ hȩc tẽpora in oratio¬
ne obseruasse. Et utiq ex israhelis di¬
sciplina. ut ne minꝰ quã ter die adoremꝰ.
orationib. quȩ sine ulla admonicione
debent᷑. in ingressu lucis ac noctis. siue
uigiliarũ. Sed & cibũ ñ prius sumere.
quã int̾posita oratione. Priora enĩ haben¬
da st̃ sp̃s refrigeria. quia priora cȩlestia
quã terrena. Qui aut̃ uult orationẽ suã
uolare ad dm̃. faciat illi duas alas. ieui¬
nium & elemosinã. & ascendit celerit᷑.
& exauditur. Ieiuniũ ẽ. parsimonia ui¬
ctus. abstinentiaq ciborũ. Cui nom̃. ẽ.
inditũ ex quadã parte uiscerũ tenui
unde ieiunii nom̃ creditꝰ᷑ diriuatum.
qđ sui in edia. uscera uacua & ex inanita
existant Ieuniũ autẽ. & statio dicit᷑
Statio aut̃ de militari exẽplo nom̃ acce¬
pit. ꝓ eo qđ nulla leticia obueniens ca¬

Expanded text:
hora nona templum adiit, quando parahora nona templum adiit, quando paralyticum sanitati reformavit. 63. Sed et Danielem legimus haec tempora in oratione observasse, et utique ex Israelis disciplina, ut ne minus quam ter 290 die adoremus. orationibus, quae sine ulla admonitione debentur in ingressu lucis ac noctis, sive vigiliarum; sed et cibum non prius sumere quam interposita oratione. 64. Priora enim habenda sunt spiritus refrigeria, quia priora coelestia quam terrena. Qui autem vult orationem suam volare ad Dominum, faciat illi duas alas, jejunium et eleemosynam, et ascendet celeriter, et exaudietur. 65. Jejunium est parcimonia victus, abstinentiaque ciborum, cui nomen est inditum ex quadam parte viscerum tenui Unde ieiunii nomen creditur derivatum, quod sui inedia viscera vacua et exinanita existant. Ieiunium autem et statio dicitur. Statio autem de militari exemplo nomen accepit, pro eo quod nulla laetitia obveniens ca
Abbreviated transcription (Latin):
gmatis sacram̃tũ. qđ symbolũ fidei
& spei nr̃ȩ. ñ scribit᷑ in carta & atra¬
mento. sed intabulis cordis carnali¬
bus. Oratio petitio dr̃. nã orare est
petere. sicut ex orare impetrare. Con¬
stat aut̃ oratio. loco & tẽpore. Loco
necessitas importauerit: Neq enĩ contra
prȩceptũ reputatur ab apłis factũ. qui
in carcere audientib custodib orabant.¬
& canebant dõ. De tempore uͦ dictũ. ẽ.
sine int̾missione orate. sed hoc singula¬
rib. Nam ẽ. obseruatio quarundã ho¬
rarũ cõmuniũ. quȩ diei int̾spacia si¬
gnant. tercia. sexta & nona. similit̾
& noctis. Sed idõ hȩ orandi horȩ diui¬
sȩ st̃. ut si forte aliqͦ fuerimꝰ oꝑe deten¬
ti. ipsũ nos ad officiũ tempus admone¬
discipłis hora tercia infusus. ẽ. Petrus
qua die uisionẽ cõmunicationis in illo
uasculo exꝑtus. ẽ: sexca hora orandi
grã ascenderat. Idem etiã cum ioħe

Expanded text:
gmatis sacramentum. Quod symbolum fidei gmatis sacramentum. Quod symbolum fidei et spei nostrae non scribitur in carta et atramento, sed in tabulis cordis carnalibus. petere, sicut EXORARE impetrare. Constat autem oratio loco et tempore. Loco,necessitas importaverit. Neque enim contra praeceptum reputatur ab apostolis factum, qui in carcere audientibus custodibus orabant, et canebant Deo. 60. De tempore vero dictum est: Sine intermissione orate, sed hoc singularibus. Nam est observatio quarumdam horarum communium, quae diei inter spatia signant, tertia, sexta, et nona; similiter et noctis. 61. Sed ideo orandi hae horae divisae sunt, ut si forte aliquo fuerimus opere detenti, ipsum nos ad officium tempus admonediscipulis, hora tertia infusus est. Petrus, qua die visionem communicationis in illo vasculo expertus est, sexta hora orandi gratia ascenderat. Idem etiam cum Joanne
Abbreviated transcription (Latin):
dicta corpora libens a patre descendit.
& quasi suꝑ baptismi aquã. tanquã suꝑ
pristinã sedem recognoscens qui escit.
Nam legitur qđ in principio aquis suꝑ¬
ferebatur sp̃s sc̃s. Exorcismus grece. la¬
tine coniuratio. siue sermo increpatio¬
nis. ẽ. aduersus diabolũ. ut discedat.
Sicut. ẽ illud in ⁊ acharia. Et ostendit
mͥ iesum sacerdotẽ magnũ stantẽ corã
angło dñi. & sachan stabat adextris
eius ut aduersaretur ei. Q dixit dñs¬
re aduersus diabolũ. Unde sciendũ.
qđ ñ creatura dĩ in infantib exorcit a¬
tur. aut exufflatur. sed ille sub qͦ st̃
om̃s qui cũ peceato nascuntur. Est enĩ
princeps peccatorũ. Symbolũ plit¬
guam grecã. signũ uł cognitio int̾.¬
pretatur. Discessuri enĩ apłi ad euan¬
gelizandũ ingentib hoc sibi pͣdicati¬
onis signũ. uł indiciũ posuerunt
Continet aut̃ confessionẽ trinitatis.
& unitatẽ eccłȩ. & om̃e xp̃iani do¬

Expanded text:
dicta corpora libens a Patre descendit, dicta corpora libens a Patre descendit, et quasi super baptismi aquam tamquam super pristinam sedem recognoscens quiescit. Nam legitur quod in principio aquis superferebatur Spiritus sanctus. Exorcismus Graece, Latine coniuratio, sive sermo increpationis est adversus diabolum, ut discedat: sicut est illud in Zacharia3, 1: 'Et ostendit mihi Iesum sacerdotem magnum stantem coram angelo Dei, et Satan stabat a dextris eius, ut adversaretur ei; et dixit Dre adversus diabolum; unde sciendum est quod non creatura Dei in infantibus exorcizatur aut exsufflatur, sed ille sub quo sunt omnes qui cum peccato nascuntur. Est enim princeps peccatorum. Symbolum per linguam Graecam signum vel cognitio interpretatur. Discessuri enim Apostoli ad evangelizandum in gentibus hoc sibi praedicationis signum vel indicium posuerunt. Continet autem confessionem Trinitatis et unitatem Ecclesiae et omne Christiani do
Abbreviated transcription (Latin):
aqua purgat᷑ exterius corpus. ita la
est. Inuocato enĩ dõ descendit sp̃s sc̃s
de cęlis. & medicatis aquis scĩficat eas
de semet ipso. & accipiunt uim purga¬
tionis. ut in eis & caro & anima deli
ctis inquinata mundetur. Chrisma
grece. latine unctio nominat᷑. Ex cuꝰ
crũ scĩficatur. Nam sicut in baptismo
peccatorũ remissio datur. ita ꝑ unctu¬
nem scĩficatio sp̃s adhibetur. & hoc de
pristina disciplina. qua ungui in sacet¬
dotiũ & in regnũ solebant. ex qͦ & aa¬
ron a moyse unctꝰ. ẽ. Quȩ dũ carna¬
baptismi gr̃a uisibilis actus. ẽ. qđ in
aquã mergim᷑. sed sp̃ualis effectꝰ quo
delictis mundamur. Hoc significat il¬
lud unguentũ. qđ peccatrix mulier suꝑ
pedes. & ea quȩ dr̃ ñ fuisse peccatrix.
suꝑ caput iñu fudisse scribunt᷑. Manꝰ
impositio ideo fit. ut ꝑ benedictionem
aduocatꝰ inuitetur sp̃s sc̃s. Tunc enim
ille paraclitus. post munclata & bene¬

Expanded text:
aqua purgatur exterius corpus, ita lataqua purgatur exterius corpus, ita latest. 49. Invocato enim Deo descendit Spiritus sanctus de coelis, et medicatis aquis, sanctificat eas de semetipso; et accipiunt vim purgationis, ut in eis, ut caro, ctis inquinata mundetur. Chrisma Graece, Latine unctio nominatur; ex cuicrum sanctificatur. Nam sicut in baptismo peccatorum remissio datur, ita per unctionem sanctificatio spiritus adhibetur; et hoc de pristina disciplina, qua ungui in sacerdotium et in regnum solebant, ex quo et Aaron a Moyse unctus est. Quae dum carnabaptismi gratia visibilis actus, quod in aqua mergimur, sed spiritalis effectus, quod delictis mundamur. Hoc significat illud unguentum, quod peccatrix mulier super pedes, et ea quae dicitur non fuisse peccatrix, super caput Iesu fudisse scribuntur. Manus inpositio ideo fit, ut per benedictionem advocatus invitetur Spiritus sanctus. Tunc enim ille Paracletus post mundata et bene
Abbreviated transcription (Latin):
neq qui rigat. sed qui increm̃tũ dat
ds̃. Unde & grete mysteriũ dr̃ qđ
secretã & reconditã habeat dispositionẽ.
Baptismũ grece. latine tinctio int̾ptat᷑
Quȩ iccirco tinctio dr̃. quia ibi homo sp̃u
gr̃ę inmelius immutat᷑. & longe aliud
quã erat efficit᷑. Prius enĩ foedi eramꝰ
deformitate peccatorũ. in ipsa tinctio¬
ne reddim᷑ pulchri dealbatione uirtu¬
tum. Vnde & incanticis seribit᷑ canti¬
corũ. Quȩ ẽ. ista quȩ ascendit dealba¬
ta. Cuiꝰ mysteriũ. ñ alit̾ nisi sub trini¬
tatis designatione. id÷ patris & filii
& sp̃s scĩ cognominatione cõpletur.
dicente dño ad apłos. Ite docete om̃s
gentes. baptizantes eos in nomine patris
& filii & sp̃s scĩ. Sicut enĩ intrib testi¬
bus stat om̃e uerbũ. ita hoc sacram̃tũ
confirmat. ternarius numerus nomi
ut res illa inuisibilis. ꝑ congruens &
ꝓfecto contractabile & uisibile impen¬
deretur elem̃tũ. suꝑ qđ etiã in prin

Expanded text:
neque qui rigat, sed qui incrementum dat, Deus'; unde et Graece mysterium dicitur, quod secretam et reconditam habeat dispositionem. Baptismum Graece, Latine tinctio interpretatur; quae idcirco tinctio dgratiae in melius immutatur, et longe aliud, quam erat, efficitur. Prius enim foedi eramus deformitate peccatorum: in ipsa tinctione reddimur pulchri de albatione virtutum. Unde et in Canticis scribitur canticorum: Quae est ista, quae ascendit, quasi dealbata? . Cujus mysterium non aliter, nisi sub Trinitatis designatione, id est, Patris et Filii et Spiritus sancti cognominatione, completur, dicente Domino ad Apostolos: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris iritus sancti. 46. Sicut enim in tribus testibus stat omne verbum, ita hoc sacramentum confirmat ternarius numerus nominut res illa invisibilis, per congruens, sed profecto contrectabile et visibile, impenderetur elementum, super quod etiam in princ
Abbreviated transcription (Latin):
& infoecundũ. Fęnũ dictũ qđ eo flã¬
ma nutritur. Fos enĩ flãma ẽ. Mani¬
pulũ dicimꝰ fascẽ feni. Et dictũ ma
fructu. ẽ Olus ab alendo dictũ eo
qđ primũ homines olerib alerentur.
ante quã fruges & carnes ederent.
Tantũ enĩ pomis arborũ & olerib ale¬
bantur. sicut animalia herbis. Caulis
.ẽ. generalit̾ herbarũ uł olerũ medius
frutex. qͥ uulgo tirsus dr̃ qđ a t̾ra
sursũ conscendat. ex qͦ diriuatũ ẽ ut
specialit̾ quocddã genꝰ olerũ caulis di¬
ceretur. qͥa tirsus ipsius ãplius cȩcers
olerib coalescit. id .ẽ. crescit. Est aut̃
generale nom̃. Omĩs enĩ frutex caulis
olerũ uł arborũ. in qua uigens uirtꝰ
naturalis. ẽ. Malua ex parte greco uo¬
cabulo appellat᷑: a potui malisin eaqd
molliendi aluũ. soluendiq naturam

Expanded text:
et infecundum. Faenum dictum quod eo flamet infecundum. Faenum dictum quod eo flamma nutritur; φῶς enim flamma est. Manipulum dicimus fascem faeni: et dictum manfructu est. Olus ab alendo dictum, eo quod primum homines oleribus alerentur, antequam fruges et carnes ederent. Tantum enim pomis arborum et oleribus alebantur, sicut animalia herbis. Caulis est generaliter herbarum vel olerum medius frutex; qui vulgo thyrsus dicitur, quod a terra sursum conscendat; ex quo derivatum est ut specialiter quoddam genus olerum caulis diceretur, quia thyrsus ipsius amplius ceteris oleribus coalescit, id est crescit. Est autem generale nomen; omnis enim frutex caulis olerum vel arborum, in qua vegens virtus naturalis est. Malva ex parte Graeco vocabulo appellatur molliendi alvum solvendique naturam
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑantibꝰ. Vlua & tipus. herbȩ quȩ
circa fontes & in paludib stagnisq na¬
scuntur. ex quib ulua id ẽ. alga mol¬
lis & quodã mͦ fungus. dicta ab uligine.
Tipus uͦ quȩ se abaqua inflat. Unde etiã
ambitiosorũ & sibi placentiũ hominũ
tumor. tipus dr̃. Carix herba acuta &
durissima. sparto similis. De qͣ uirgiliꝰ
Et carice pastus acuta. Spartͣos. frutex
uirgosus sine foliis ab asꝑitate uocatꝰ
Uolumina enĩ fumniũ quȩ ex eofiunt. asꝑa
sunt. Gramen a situ potius dictũ. qđ
plurimius agrorũ sit. Unde & eum greci
agrestem uociuert̃. licet om̃is herba
gramen uocetur. ab eo qđ germinetur
sicut robor᷑ om̃is ligni cutis & species.
ab eo qđ sit firmissima. Filix a singu¬
laritate foli i dicta. Deniq ex una uir¬
gula altitudine cubitali. una scissa.
foliaͣ gignit᷑. res implicata uelut piana
Auena. loliũ. zizania. quã poetȩ semꝑ
infelix loliũ dicunt. qđ sit inutile

Expanded text:
superantibus. Ulva et typhus herbae quae superantibus. Ulva et typhus herbae quae circa fontes et paludes stagnisque nascuntur. Ex quibus ulva, id est alga mollis et quodammodo fungus, dicta ab uligine. Typhus vero, quae se ab aqua inflat. Unde etiam ambitiosorum et sibi placentum hominum tumor typhus dicitur. Carex herba acuta et durissima, sparto similis. De qua Vergilius Georg. 3, 231: Et carice pastus acuta. Spartus frutex virgosus sine foliis, ab asperitate vocatus. Volumina enim funium, quae ex eo fiunt, aspera sunt. Gramen a situ potius dictum, quod plurimis agrorum sit: unde et eum Graeci ἄγρωστιν vocaverunt. Licet omnis herba gramen vocetur, ab eo quod germinetur; sicut robur omnis ligni cutis et species, ab eo quod sit firmissima. Filix a singularitate folii dicta. Denique ex una virgula altitudine cubitali una scissa folia gignitur, res inplicata velut pinna. Avena. Lolium. Zizania, quam poetae semper infelix lolium dicunt, quod sit inutile
Abbreviated transcription (Latin):
oculo similẽ. unde & a grecis nom̃ acce¬
pit. Est autẽ caulȩ molle. foliis cori¬
ancri similibꝰ. Nascit᷑ iuxta muros ci¬
uitatũ. Flomos quã latini uerbascũ uo¬
cant. quarũ altera. ẽ. masculus. albidio
rib foliis atq angustiorib altera femi¬
na. foli is latiorib atq nigris. Ferula
uocata a medulla. Nam ilum uarro
tradit esse ferulȩ medullã. quã apodelon
greci uocant. Nonnulli a feriendo feru¬
lam dicunt. hac enĩ pueri & puellȩ ua¬
pulare solent. Huiꝰ sucus galbanũ est
Papirũ dictũ. qđ igni & cereis. ẽ. aptũ.
Piron enĩ greci ignẽ dicunt. Iuncus eo
qđ iunctis radicib hȩreat. Scirpus¬
a quo segetes tegunt᷑ sine nodo. de qua
ennius. Quęrunt in scirpo soliti qđ di-¬
cere nodũ. Et in ꝓuerbio. Qui inimicꝰ
est: etiã inscirpo nodũ quęrit Fucus
genꝰ herbe ẽ. de qua tinguit᷑ uestis. Di
pedes. quia crassa. ẽ foliis aquã ex parte

Expanded text:
oculo similem. Unde a Graecis nomen acceoculo similem. Unde a Graecis nomen accepit. Est autem caule molle, foliis coriandri similibus. Nascitur juxta muros civitatum. 94. Phlomos, quam Latini verbascum vocant, quarum altera est mribus foliis atque angustioribus, altera femina, foliis latioribus atque nigris. Ferula vocata a medulla: nam illam Varro tradit esse ferulae medullam, quam ἀσφόδελον Graeci lam dicunt. Ad hanc enim pueri et puellae vapulare solent: huius sucus galbanum est. Papyrum dictum quod igni et cereis est aptum; πῦρ enim Graeci ignem dicunt. Iuncus eo quod iunctis radicibus haereat. Scirpus, quo segetes teguntur, sine nodo; de qua EnniusSat. 70: Quaerunt in scirpo, quod soliti dicere, nodum. Et in proverbio: 'Qui inimicus est, etiam in scirpo nodum quaerit.' Fucus genus herbae est de qua tinguitur vestis, dicpedes, quia crassa est, foliis aquam ex parte
Abbreviated transcription (Latin):
stoecadib nascitur. Unde & nuncupat᷑
Ci claminos grece dicta. a quodã qͥ cielos
uocatꝰ .ẽ. qui primꝰ uirtutẽ huiꝰ herbȩ
inuenit. siue qđ habeat radicẽ rotundã
Greci enĩ cicla. rocundũ uocant. Cuiꝰ ra¬
dix aut sucus. si uino fuerit admixtus
ebrios facit. Nascit᷑ in locis siluosis &
agris. Ampelos. leuce. siue brionia. quã
latini uitẽ alba uocant. uł a qualitate
coloris. uł qđ eiꝰ radix contrita & corpori
infricata. tenuiorem & candidiorẽ cutẽ
redlat. Nam & sucus bacarũ eiꝰ. lac uberib
siccis reddit. Ampelos melana id ẽ. ui¬
tis nigra. eadẽq labrusca. folia ederȩ
similia in omĩb maior quã uitis alba.
bacas similit̾ habens quȩ in maturitate
nigrescunt. unde & uocabulũ sumpsit.
U iticella herba a latinis appellata. qđ
sicut uitis qͥequid ꝓximũ habuerit ap¬
prehendat corimbis. quos anulos appel¬
lamus. Bubtalmon florẽ habet croceũ.

Expanded text:
Staechadibus nascitur, unde et nuncupatur. Staechadibus nascitur, unde et nuncupatur. 89. Cyclaminus Graece dicta a quodam, qui Κύκλος vocatus est, qui primus virtutem hujus herbae invenit sive quod habeat radicem rotundam. Graeci enim κύκλον rotundum vocant. Cujus radix, aut succus, si vino fuerit admistus, ebrios facit. Nascitur in silvosis locis, et agris. 90. Ampelos leuce, sive bryonia, quam Latini vitem albam vocant, vel a qualitate coloris, vel quod ejus radix contrita, et corpori infricata teneriorem et candidiorem cutem reddat. Nam et succus baccarum ejus lac uberibus siccis reddit. 91. Ampelos melaena, id est, vitis nigra, eademque labrusca, habens folia hederae similia, in omnibus major quam vitis alba, baccas similiter habens, quae in maturitate nigrescunt, unde et vocabulum sumpsit. 92. Viticella herba a Latinis appellata, quod sicut vitis quidquid proximum habuerit, apprehendat corymbis, quos annulos appellamus. 93. Buphthalmos florem habet croceum
Abbreviated transcription (Latin):
missa in narib sanguinẽ moueat.
A mbrosia quã latini apiũ siluaticum
Apiaco qdđ florẽ eiꝰ apes maxime appe¬
tunt. Porcilaca
Ros marinũ quã latini ab effectu herbã
salutarẽ uocant. folia feniculi similia
atq asꝑa. & rotatim t̾re ꝓstrata. Coloca
nr̃i uulgo nepetã uocauert̃. maioris uir¬
tutis. & uehemens in calore. Genicularis
herba substernit᷑ ob scorpionũ uim repel-¬
lendã Gladiolus qđ sit foliis gladii si
latini a colore albucinũ uocant. Scilla
qđ nocens sit. de qua suꝑstitio gentiliũ
dicit. qđ si integra adli m̃ suspendat᷑.
omia mala fugat. Cammipetos a grecis
dicta qđ t̾rȩ adhęreat. & odorẽ pini ha¬
beat. Hanc latini cucurbitularẽ uocant
qđ ex parte odorẽ cucurbitȩ referat.
Stafisagria nascit᷑ locis amȩnis. Splenus
dicta qđ splenẽ auferat. siue iscolopen¬
dios. eoqđ folia ipsius iscol oprendo ani¬
mali sint similia. Nascit᷑ inhumidis pe

Expanded text:
missa in naribus sanguinem moveat. missa in naribus sanguinem moveat. Ambrosia, quam Latini apium silvaticum Apiago, quod flores eius apes maxime appetunt. Portulaca Rosmarinum, quam Latini ab effectu herbam salutarem vocant: folia fenuculi similia atque aspera et rotatim terrae prostrata. Colocasnostri vulgo nepetam vocaverunt, maioris virtutis et vehemens in calore. Genicularis herba substernitur ob scorpionum vim repellendam. Gladiolus, Latini a colore Albutium vocant. Scylla, quod nocens sit, de qua superstitio gentilium dicit, quod si integra ad limen, suspendatur, omnia mala fugat. 86. Chamaepitys a Graecis dicta, quod terrae adhaereat, et odorem pini habeat. Hanc Latini cucurbitularem vocant, quod ex parte odorem cucurbitae referat. 87. Staphysagria nascitur in locis amoenis. Asplenos dicta, quod splenem auferat, sive scolopendrios, eo quod folia ipsius scolopendro animali sunt similia. Nascitur in humidis pet
Abbreviated transcription (Latin):
& expirauit. Persius. Dicere sorbitio
tollit quẽ dira cicittȩ Hȩc dũ hominibꝰ
uenenũ sit. capellas efficit pingues. Tri¬
folion quã greci trifillũ uocant. qđ sit
foliis trinis. ꝑsingulas annotationes.
Flomos quã latini herbã lucernarẽ uo¬
cant. ab eo qđ alicinia faciat. eadẽ & lu¬
cubros. qđ lucẽ prȩbeat ũbris. Piretron
grece dicta. qđ habeat radicẽ incendio¬
sam atq coaceruantẽ. Altea malua a¬
grestis. siue maluȩ uiscus Sed altea qđ
in altũ surgit. Et uiscus : qͥa glutinosa
ẽ Origanoͣ. qđ latine colena int̾ptat᷑.
ad radiũ solis circũ acta conuertat. Nã
ex qͦ confectũ est ut titimallũ diceret᷑
Huiꝰ speties septẽ. diuersis in locis nascen¬
tes. Strignos quȩ latine herba salutaris
uocat᷑ ꝓpt̃ qđ dolorẽ capitis. & stomachi
incendiũ mitigat. Fadẽ & uua lupina
ꝓpt̾ sem̃ eiꝰ uuȩ simile. Poligonus quã
latini herbã sanguinariã uocant. qđ

Expanded text:
et expiravit. Persius 4, 2: Dicere, sorbitio et expiravit. Persius 4, 2: Dicere, sorbitio tollit quem dira cicutae. Haec dum hominibus venenum sit, capellas efficit pingues. Trifolion, quam Graeci τρίφυλλον vocant, quod sit foliis trinis per singulas adunationes. Phlomos, quam Latini herbam lucernarem vocant, ab eo quod ad lychnia facit. Eadem et lucubros, quod lucem praebeat umbris. Pyrethron Graece dicta quod habeat radicem incendiosam atque coacervantem. Althaea malva agrestis, sive malvaviscus; sed althaea, quod in altum surgit, viscus, quia glutinosa est. Origanum, quod Latine colena interpretatad radium solis circumacta convertat. Nam ex quo confectum est ut titimallum diceretur. Huius species septem diversis in locis nascentes. Strychnos, quae Latine herba salutaris vocatur, propter quod dolorum capitis et stomachi incendium mitigat. Idem et uva lupina, propter semen eius uvae simile. Polygonos, quam Latini herbam sanguinariam vocant, quod
Abbreviated transcription (Latin):
palmis. Citocacia uocata. qđ uentre
cito depurgat. quã uulgus corrupte
citocociã uocat. Lappa dicta qđ habe¬
at caulẽ ingentẽ. ꝑ terrã dispositã.
qđ uestib hominũ inhȩreat. ob aspi¬
tatem sui. Nascit᷑ iuxta muros. Capi¬
lum ueneris uocatũ. siue qđ elapsis
post alopiciã capillos recreat. uł qdđ
capillorũ fluores coerceat. uł qđ sit
uirgulis nigris lenib cũ splendore qͦsl
capilli. Nascit᷑ in aquosis locis. Rubia
dicta qđ radix eiꝰ sit rubra. Unde &
contrita digitos inficit. Est enĩ color
sanguineo. Unde etiã pictorib ad pur¬
purã effigiendã usui ẽ. Cameleon quȩ
latine uascarago uocat᷑. eo qđ uiscũ gi¬
gnat in qͦhȩrent aues. quȩ ꝓpria uo¬
luntate descendunt ad escam. Cicuta
ꝓpt̾ qđ in tirso geniculatos nodos ha¬
beat occultos ut canna. sicut dr̃ fossa
cȩca quȩ occulta. ẽ. Hȩc potuidata in¬
terficit. Hanc in carcerẽ socrates bibit

Expanded text:
palmis. Citocatia dicta, quod ventrem palmis. Citocatia dicta, quod ventrem cito depurget, quam vulgus corrupte citocotiam vocat. 66. Lappa dicta, quod habeat caulem ingentem per terram disposita. quod vestibus hominum inhaereat ob asperitatem sui. Nascitur juxta muros. 67. Capillus Veneris vocatus, sive quod delapsos post alopeciam capillos recreat, vel quod capillorum fluores coercet, vel quod sit virgulis nigris lenibus cum splendore, quasi capilli. Nascitur in aquosis locis. 68. Rubia dicta, quod radix ejus sit rubra, unde et , cujus radix contrita digitos inficit. Est enim colore sanguineo, unde etiam pictoribus ad purpuram effingendam usui est. 70. Chamaeleon, quae Latine viscarago vocatur eo quod viscum gignat; in quo haerent aves, quae propria voluntate descendunt ad escam. Cicuta, propter quod in thyrso geniculato nodos habeat occultos, ut canna; sicut dicitur fossa caeca, quae occulta est. Haec potui data interficit: hanc in carcere Socrates bibit
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ꝓpt̾ amaritudinẽ Nascit᷑ in cãpis.
Poleiũ apud indos. pipere p̃ciosior est.
Absinthiũ grecũ nom̃ cuius ꝓbabilius
est qđ in ponti regione nascitur. Un¬
de & absinthiũ ponticũ nominatur.
Sĩmatiis grece dictꝰ. eo qđ tantã in ra¬
dice uirtutẽ habeat. ut frusta carnis¬
asꝑsa in caccabo coagulet Poli podion
herba. cu iꝰ radix hirta atq crinita
ut ẽ. polippus. ex qͦ diriuatũ est ut poli¬
podion diceretur. nascit᷑ in teneris
petrarũ terris. siue quercis uicinis. Polios
a grecis a latinis om̃imorbia. qđ mul¬
tis morbis subueniat. Nascit᷑ in montib
& duris locis. Scamonia quã latini
agridiũ uocant. herba suci plena. qui
colligit᷑ sub cauata radice. Deniq tr̃i
rotunda cauitate fodiunt. tũ suppo¬
sitis aut cocleis aut nucis folus exci¬
pitur sucus. atq siccatꝰ aufertur. Unit
aut̃ sepius ꝓbabilis ex misia asiȩ. hiuc
Daucos foliis feniculi similis tirso. bi¬

Expanded text:
tum propter amaritudinem. Nascitur in campis. tum propter amaritudinem. Nascitur in campis. Puleium apud Indos pipere pretiosius est. Absinthium Graecum nomen. Cuius probabilius est quod in Ponti regione nascitur; unde et absinthium Ponticum nominatur. Symphytos Graece dictus eo quod tantam in radice virtuteaspersa in cacabo coagulet. 62. Polypodium, herba cujus radix hirta, atque crinita, ut est polypus, ex quo derivatum, ut polypodion diceretur. Nascitur in teneris petrarum terris, sive quercubus vicinis. 63. Polion a Graecis, a Latinis omnimorbia, quod multis morbis subveniat. Nascitur in montibus et duris locis. 359 64. Scammonia, quam Latini acridium vocant, herba succi plena, quae colligitur sub cavata radice. Denique terram rotunda cavitate fodiunt; tum suppositis, aut cochleis, aut nucis foliis excipitur succus, atque siccatus aufertur. Venit autem saepius probabilior ex Mysia Asiae. Huic  Judaea. 65. Daucus foliis feniculi similis, thyrso bi
Abbreviated transcription (Latin):
foliis longiorib. quã etiã & dactilian
uocant. qđ sit radice robore digitali &
longa. Ericgonon a grecis dr̃. qđ uere
primũ senescat. Unde & eã latini sini¬
tionẽ uocant. Nascit᷑ ꝑ macerias. Plilils
dicta. qđ sem̃ simile pulicis habeat.
Unde & eam latini herbã pulicarẽ uo-¬
cant. Gerabotane ideo a grecis hoc nom̃
accepit: qđ remediis ac ligam̃tis homi-¬
nũ. & purgationib sacerdotũ. a gen¬
tilib apta ꝓbaretur. Unde & eã ponti¬
fices sagmen appellabant: qͣsi sancim̃.
hec & uerbena. qͥa pura P aliurus her-¬
ba asꝑrima & spinosa. Strutios quam
quidã herbã lanariã uocant. eo qđ ple-¬
riq lanã ex ea lauent Hascitur locis
cultis. Splenos dicta qđ splenẽ aufe¬
rat. Cimicia ꝓpt̾ similitudinẽ cimicis
dicta unde & ea greci corionẽ uocaue¬
runt Nascitur in locis asꝑis atq cultis.
Marrubiũ quẽ greti prasiũ dicunt. uoca¬

Expanded text:
foliis longioribus; quam etiam et dactylitin foliis longioribus; quam etiam et dactylitin vocant, quod sit radice robore digitali et longa. Erigeron a Graecis dicitur, quod vere primo senescat: unde et eam Latini senicionem vocant. Nascitur per macerias. Psyllios dicta quod semen simile pulicis habeat: unde et eam Latini herbam pulicarem vocant. Hierobotane ideo a Graecis hoc nomen accepit quod remediis ac ligamentis hominum et purificationibus sacerdotum a gentibus apta probaretur. Unde et eam pontifices sagmen appellabant, quasi sancimen; haec et verbena, quia pura. Paliurus, herba asperrima et spinosa. Struthios, quam quidam herbam lanariam vocant, eo quod plerique lanam ex ea lavent. Nascitur in locis cultis. Splenos dicta quod splenem auferat. Cimicia, propter similitudinem cimicis dicta: unde et eam Graecio κόριον vocaverunt. Nascitur in locis asperis atque cultis. Marrubium, quem Graeci πράσιον dicunt, voca
Abbreviated transcription (Latin):
hibetur inuenta. ut homerus dicte
Hanc quidã glesidẽ uocant. qđ dulcis
saporis sit. uł pentorobinã. a numero
granorũ. uelut alii dactilosꝰ ad digito¬
rum similitudinẽ. Nascit᷑ in siluis. Bo¬
glosus a grecis dicta. eo qđ folia asꝑri¬
ma ad modũ linguȩ bouis habeat. Quȩ
mirũ in modũ obsapientiã nutriendã
uino infundenda a ueterib memorat᷑.
conuiuii qͦq hilaritatẽ p̾bere fertur.
ꝓolere etiã sumit᷑ Agnoglosus idest
agni lingua: quȩ a romanis plantago
dr̃. qđ planta eiꝰ cito adhęreat terrȩ.
Hanc multi ꝓ olere uescunt᷑ Erpulios
quȩ apud nos serpillos uocatur. ꝓeo qđ
radices ipsius longe serpant. eadẽ &
matris animula. ꝓ̃pt̃ qđ menstrua mo.¬
ueat. Aristolotia dr̃ qđ mulierib foe¬
tis optima sit. Nam suꝑsessa post partũ.
matricẽ. beneficio uaporis exfurgat.
Hu iꝰ herbȩ genera st̃ duo. Quarũ una
quia radicẽ longã habet. cũ ramis &

Expanded text:
erhibetur inventa, ut Homerus dicit. erhibetur inventa, ut Homerus dicit. Hanc quidam glycysiden vocant, quod dulcis saporis sit, vel pentorobinam a numero granorum; vel, ut alii, dactylos a digitorum similitudine. Nascitur in silvis. Buglossos a Graecis dicta eo quod folia asperrima ad modum linguae bovis habeat. Quae mirum in modum ob sapientiam nutriendam vino infundenda a veteribus memoratur. Convivii quoque hilaritatem praebere fertur: pro olere etiam sumitur. Arnoglossos, id est agni lingua, quae a Romanis plantago dicitur, quod planta eius cito adhaereat terrae. Hanc multi pro olere vescuntur. Herpyllos, quae apud nos serpillus vocatur, pro eo quod radices ipsius longe serpant. Eadem et matris animula, propter quod menstrua moveat. Aristolochia dicitur quod mulieribus fetis optima sit. Nam supersessa post partum matricem beneficio vaporis expurgat. Huius herbae genera sunt duo; quarum una quia radicem longam habet cum ramis et
Abbreviated transcription (Latin):
tore. radicib aristolaciȩ similib. Na-¬
scitur sub alpib atq galatia asiȩ. Sa¬
tureia. calida & ꝓpe ignita. unde illi
& nom̃ inditũ credunt. qđ pronos facit
inuenerẽ Satirion dicta a satiris.
ꝓpt̾ incendiũ libidinis. quã uulgus
stincũ uocat. Uenerẽ enĩ suscitat. Idẽ
& orcis. qđ radix eiꝰ in modũ testiculo¬
rum sit. quos greci orci uocant. Fadẽ
& leporinia ꝓpt̃ qđ caulẽ mollẽ emit-¬
tat. Urtica ex eo uocata qđ tactus eiꝰ
corpus adurat. Est enĩ igneȩ omnino
naturȩ. & tactu purte. unde & pruri¬
ginem facit. Artemisia herba. dianȩ
a gentilib consecrata. ẽ. unde & nun¬
cupata. Grece enĩ diana artemis dr̃.
Camimelos grece dicta. qđ mali mati¬
ani odorẽ habeat. sitq breuis. t̾req
uicina. Camidrios a grecis appellata
qđ sit breuis. & ꝑ t̾rã strata & minu¬
ta. foliis paruissimis. Peon quidam
medicus fuit. a quo peonia herba p¬

Expanded text:
tore, radicibus aristolochiae similibus. Natore, radicibus aristolochiae similibus. Nascitur sub Alpibus atque Galatia Asiae. Satureia calida et prope ignita. Unde illi et nomen inditum credunt, quod pronos facit in Venerem. Satyrion dicta a Satyris propter incendium libidinis, quam vulgus stincum vocant; Venerem enim suscitat. Idem et orchis, quod radix eius in modum testiculorum sit, quos Graeci ὄρχεις vocant. Idem et leporina, propter quod caulem mollem emittat. Urtica ex eo vocata quod tactus eius corpus adurat. Est enim igneae omnino naturae et tactu perurit, unde et pruriginem facit. Artemisia herba Dianae a gentibus consecrata est, unde et nuncupata; Graece enim Diana Ἄρτεμις dicitur. Chamaemelos Graece dicta quod mali Matiani odorem habeat sitque brevis terraeque vicina. Chamaedrys a Graecis appellata quod sit brevis et per terram strata et minuta foliis parvissimis. Paeon quidam medicus fuit, a quo Paeonia herba p
Abbreviated transcription (Latin):
Unde & in ueteri testam̃to ꝑ isopi fasci¬
culũ asꝑgebant᷑ ani sanguine qͥ mun-¬
dari uolebant. Nascit᷑ inpetris. hȩrens¬
in saxo radicibꝰ. Reubarbarũ siue reu-¬
ponticũ. Illud: qđ transdanubiũ in
solobarbarico. istud: qđ circa pontũ
colligitur nominatũ. Reu aut̃ dictũ qđ
sit radix. qͣsi radix barbara. quasi radix
pontica. Iosquianios a grecis dicta. a
latinis herba calicularis. qđ caliculi eiꝰ
infigurã cantarorũ nascant᷑. ut. ẽ mali
punici. quorũ ora serrata ft̃: habentes
intrinsecus semina papaueris similia.
Hȩc herba & insana uocat᷑. qͥa usus eiꝰ picu¬
losus. ẽ. Deniq si bibat᷑ uł edatur insa¬
niam facit. uł somni imaginẽ torpidã.
Hanc uulgus milimindrũ dicit. ꝓpt̃ qđ
alienationẽ m̃tis inducit. Saxifraga
uocata. qđ sem̃ eius petras in uesica fran-¬
gat atq cõminuat. Gentiana. nomen
sũpsit ut medici memorant abinuen¬

Expanded text:
Unde et in Veteri Testamento per hyssopi fasciUnde et in Veteri Testamento per hyssopi fasciculos aspergebantur agni sanguine, qui mundari volebat. Nascitur in petris haerens saxo radicibus. Reubarbarum sive reuponticum, illud quod trans Danubium in solo barbarico, istud quod circa Pontum colligitur, nominatum. Reu autem dictum quod sit radix, quasi radix barbara, quasi radix Pontica. Hyoscyamos a Graecis dicta, a Latinis herba calicularis, quod caliculi eius in figuram cantarorum nascantur, ut est mali Punici, quorum ora serrata sunt, habentes intrinsecus semina papaveris similia. Haec herba et insana vocatur, quia usus eius periculosus est: denique si bibatur vel edatur, insaniam facit vel somni imaginem turbidam. Hanc vulgus milimindrum dicit, propter quod alienationem mentis inducit. Saxifraga vocata quod semen eius petras in vesica frangat atque conminuat. Gentiana nomen sumpsit, ut medici memorant, ab inven
Abbreviated transcription (Latin):
adipsos. quia sitientib sitim sedat.
Dracontea uocata. qđ hasta eiꝰ uaria sit
in modũ colubri. similitudinẽq dra¬
conis imitet᷑. uł qđ eam herbã uipa
timeat. Celidonia ideo dr̃. uł quod
aduentu irundinũ uidet᷑ erumpe.
uł qł pullis irundinũ si oculi auferan¬
tur. matres eorũ illis ex hac herba me¬
deri dicantur. Eliotropiũ nom̃ acce¬
pit. primo qđ estiuo solsticio floreat.
qđ solis motib folia circũ acta conuer¬
tat. Unde & a latinis soli sequia nun¬
cupatur. Nam & sole oriente flores
suos apit. eadẽ se reclaudit cũ sol oc¬
cubuerit. Ipsa ẽ. quã latini incubum
siluaticũ uocant. Hȩc & uerrucaria
qdđ extinguat uerrucas. ex aqua potata
uł incataplasmate posita abstergat.
Pentafilon anumero foliorũ dicta. Un¬
de & eã latini quinq foliũ uocant.
Herba ad eo munda ut purificationi
& tẽplis adhiberi agentilib solita. ẽẽt
Isopus herba purgandis pulmonibꝰ apta

Expanded text:
ἄδιψος, quia sitientibus sitim sedat. ἄδιψος, quia sitientibus sitim sedat. Dracontea vocata, quod hasta eius varia sit in modum colubri, similitudinemque draconis imitetur, vel quod eam herbam vipera timeat. Chelidonia ideo dicitur vel quod adventu hirundinum videtur erumpere, vel quod pullis hirundinum si oculi auferantur, matres eorum illis ex hac herba mederi dicantur. Heliotropium nomen accepit primo quod aestivo solstitio floreat, vel quod solis motibus folia circumacta convertat. Unde et a Latinis solsequia nuncupatur. Nam et sole oriente flores suos aperit, idem se reclaudit cum sol occubuerit. Ipsa est quam Latini intubum silvaticum vocant. Haec et verrucaria, eo quod extinguat verrucas ex aqua pota, vel in cataplasmate posita abstergat. Pentaphyllon a numero foliorum dicta; unde et eam Latini quinquefolium vocant; herba adeo munda ut purificationi et templis adhiberi a gentibus solita esset. Hyssopum herba purgandis pulmonibus apta.
Abbreviated transcription (Latin):
& eã latini malũ t̾rȩ uocant. Hanc po¬
at radicẽ formã hominis similantẽ.
cuiꝰ cortex in uino missa ad bibendum
datur. quorũ corpus ꝓpt̾ curã secandũ
est. ut soporati dolorẽ ñ sentiant. Huiꝰ
species duȩ. Femina foliis lactucȩ simi¬
libus. mala generans infimilitudine
prunorũ. masculus uͦ foliis betȩ similibꝰ
Papauer herba somnifera. De qͣ uirgiliꝰ
enim languentib facit. Eius alia est
usualis. alia agrestis. ex qua fluit sucus.
quẽ opior appellant. Coloquintis
cucurbita agrestis & uehement̾ ama-¬
ra. quȩ similit̾ ut cucurbita ꝑ terrã
flagella tendit. Dicta aut̃ coloquinti¬
da. qđ sit fructu rotundo. atꝙ foliis
ut cucumis usualis. Centaureã greci
uocant. qm̃ a chirone centauro fertur
mectis nascit᷑. eadẽ & fel terrę. ꝓpt̾
amaritudinẽ. Gliciriza grece ex eo
dicta. qđ dulcẽ radicem habeat. Gli¬
cin enĩ greci dulce dicunt. Eadem

Expanded text:
et eam Latini malum terrae vocant. Hanc poet eam Latini malum terrae vocant. Hanc poat radicem formam hominis similantem. Cuius cortex vino mista ad bibendum datur, quorum corpus propter curam secandum est, ut soporati dolorem non sentiant. Huius species duae: femina, foliis lactucae similibus, mala generans in similitudinem prunarum; masculus vero foliis betae similibus. Papaver herba somnifera; de qua Vergiliuenim languentibus facit. Eius alia est usualis, alia agrestis, ex qua fluit sucus quem opion appellant. Colocynthis cucurbita agrestis et vehementer amara, quae similiter ut cucurbita per terram flagella tendit. Dicta autem colocynthis quod sit fructu rotundo atque foliis ut cucumis usualis. Centauream Graeci vocant quoniam a Chirone Centauro fertur mectis nascitur. Eadem et fel terrae propter amaritudinem. Glycyriza Graece ex eo dicta quod dulcem radicem habeat; γλυκὺ enim Graece dulce dicunt. Eadem
Abbreviated transcription (Latin):
Euforuiũ dictũ qđ eius sucus oculorũ
acuat uisũ. cuiꝰ uis tanta. ẽ. ut duris
carnib suꝑ adiecta citius coqui cõpellat
N ascit̾ in multis locis. sed pluruna in mau¬
ritania. Laser herba nascit᷑ in monte
oscobagi. ubi & ganges fluuius oritur.
cuiꝰ sucus dictꝰ primũ lacsir. qm̃ manat
inmodũ lactis. deinde usu diriuato
laser nominatũ ẽ. Hoc & a quibusdã
oppiũ cirinaicũ appellat᷑. qm̃ & apud
cirinas nascit᷑. Aloen herba amarissimi
sucus. Panaces herba fragrantis odoris.
tirso ferulȩ similis. ex quo ꝓflure sucus
re grauis & amarissimꝰ. Galbanũ sucus¬
cteos. Tantȩ enĩ potentię: ẽ. ut ferrum
a corpore expellat. sagitas excutiat.
Unde & eiꝰ pabulo ferȩ ꝑcussȩ sagittas
a corpore inherentes eiciunt. Hanc qui¬
a in  laciorumłpocium moartis dicunt
ꝓpt̾ belli tela excutiencla. Mandragora
dicta. qđ habeat mala suaue olentia.
in magnitudinẽ mali matiani. Vnde

Expanded text:
Euphorbium dictum quod eius sucus oculorum Euphorbium dictum quod eius sucus oculorum acuat visum. Cuius vis tanta est ut duris carnibus superadiecta citius coqui conpellat. Nascitur in multis locis, sed plurima in Mauretania. Laser herba nascitur in monte Oscobagi, ubi et Ganges fluvius oritur; cuius sucus dictus primum lacsir, quoniam manat in modum lactis, deinde usu derivante laser nominatum est. Hoc et a quibusdam opium Cyrenaicum appellatur, quoniam et apud Cyrenas nascitur. Aloe herba amarissimi sucus. Panaces herba fragrantis odoris; thyrso ferulae similis, ex quo profluit sucure gravis et amarissimus. Galbanuctaeos. Tantae enim potentiae est ut ferrum a corpore expellat, sagittas excutiat; unde et eius pabulo ferae percussae sagittas a corpore inhaerentes eiciunt. Hanc quidam Latinorum puleium Martis dicunt, propter belli tela excutienda. Mandragora dicta quod habeat mala suaveolentia, in magnitudinem mali Matiani: unde
Abbreviated transcription (Latin):
pit. Huiꝰ genera sunt tria. purpureũ.
albũ melinũ. Acantꝰ herba ȩgyptia.
semꝑ frondens. spinis plena. Flexibili
uirgulto in cuiꝰ imitatione arte uestis
ornat᷑ quȩ acantina dr̃ & acantis di-¬
cta. Edera dicta qđ arborib reptando¬
adhereat. De qua uirgilius. Int̾ uictri¬
ces ederã tͥ serꝑe lauros. Alii ederã ai¬
unt uocatã. qđ edis ꝓpt̾ lactis abun.
Nam antiformacon ebrietatis. ẽ. siqui¬
potus edera coronet᷑. Elleborũ memo¬
rant greci circa elleborũ quendã fluui¬
um plurimũ gigni. atq inde a grecis
appellari. Hunc romani alio nomine
ueratrũ dicunt. ꝓ eo qđ sũptũ motam
mentẽ in sanitatẽ reducit. Duo st̃ autẽ
genera. albũ & nigrũ. Acone portꝰ est
bithiniȩ. qͥ ꝓuentũ malorũ graminũ
usq adeo celebris ẽ ut noxias herbas
a conita illinc nominemꝰ. Nam torica
uenena eo st̃ dicta. qđ ex arborib taxeis
exprimunt᷑. maxime apud cantabriã.

Expanded text:
pit. Huius genera sunt tria: purpureum, pit. Huius genera sunt tria: purpureum, album, melinum. Acanthus herba Aegyptia semper frondens, spinis plena, flexibili virgulto; in cuius imitatione arte vestis ornatur, quae acanthina dicitur; et acanthis dicta. adhaereat: de qua Virgilius: Inter victrices hederam tibi serpere lauros. Alii Hederam aiunt vocatam, quod haedis supra lactis abundanam antipharmacon ebrietatis epotus hedera coronetur. Elleborum memorant in Graecia circa Elleborum quendam fluvium plurimum gigni, atque inde a Graecis appellari. Hunc Romani alio nomine veratrum dicunt pro eo quod sumptum motam mentem in sanitatem reducit. Duo sunt autem genera: album et nigrum. Acone portus est Bithyniae qui proventu malorum graminum usque adeo celebris est ut noxias herbas aconita illinc nominemus. Nam toxica venena eo dicta quod ex arboribus taxeis exprimitur, maxime apud Cantabriam.