comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Mna nos adõ habere quȩcũq
habere possumus. siue innatura qua ab il
facti sumus. siue in instituto. siue in om̃i ci¬
uersatione scã. infide. in spe. incaritate
in bonis moribus. in iustitia. intimore dĩ.
seduxit astuclasua. ici: ne sicue cuabotui
indutus serpente seduxit mulierem sua cal¬
liditate. & ꝑmulierem decepit uirũ: ita
modo corrumpantur sensus urĩ ꝑpseudo¬
apłos. quisuNTministri diaboli: et

Expanded text:
na nos a Deo habere quaecunque habere possumus, sive in natura, quia ab illo facti sumus, sive in instituto, sive in omni conversatione sancta in fide, in spe, in charitate, in bonis operibus, in justitia, in timore Dei, seduxit astutia sua, id est ne sicut diabolus indutus serpentem, seduxit mulierem sua calliditate, et per mulierem decepit virum, ita modo corrumpantur sensus vestri a pseudo-apostolis, qui sunt ministri diaboli, et
Abbreviated transcription (Latin):
Doctores: qui paruulos erudiunt: Uir¬
tutes: quae demones eiciunt. aliaq mira¬
cula patrant: Grãs curationum: qui iN¬
firmos sanitati restituunt: Opitulatio¬
nes: qui uerbis aut factis auxilientur
abhis Gubernationes. sicut in p̃latis et
regib ep̃is. acducib: Genera linguarum:
sicut in exordio fidei Nũ quid int̃pre¬
tantur om̃s scripturas. ut hieronimus.
ꝑmulami Nui caris mata meliora: Iuib

Expanded text:
doctores, qui parvulos erudiunt; virdoctores, qui parvulos erudiunt; virtutes, qui daemones ejiciunt, aliaque miracula faciunt; gratias curationum, qui infirmos sanitati restituunt; opitulationes, qui verbis aut factis auxiliantur aliis; gubernationes, sicut in praelatis et regibus, episcopis aut ducibus; genera linguarum, sicut in exordio fidei. Nunquid omnes interpretantur? Scripturas, ut Hieronymus. Aemulamini autem charismata meliora, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
menbro honorem ꝑ additamentũ uestiũ et
ornam̃toꝵ: quod non habet insitũ ꝑnature
decus: Ut nonsit scisma id ÷ diuisio iN
corpore. quib dã menbris pulchris. quib dã
manentib in honestis: sed . ẽ. corpus iã totũ
honestum. tã natura quã or nam̃torũ gra:
Sed in id ipsum id est alterutrũ. ꝓ inuicẽ
sollicita sint meribra. sicut oculus toti
corpori uidet: et pes toti corpori ambul&.¬
et cet̃ii: Uos aut̃ estis corpus xp̃i. et m̃bra
demenbro: Sicut de humero ꝓcedit cubi¬
tus. manus & digiti : decoxa tibie. pedes.
et articuli : sic sunt subdita menbra dem̃¬
bro id ÷ pendentes exsibi p̃latis: Primũ
mini dõ: Florũ uice: sub rogati sunt ep̃i:
Sed apłi ex precepto drũ cõpellebantur
transire de regno in regnũ: ep̃i uero suis
iNecclesiis auctoritate canonica residere
iubent᷑: obutilitatẽ sibi cõmissorum: Pro¬
phetas qui futura p̃dicant. sicut agabus
& ipsi apłi: siue qui ꝓphetarũ dicta disser̃:

Expanded text:
membro honorem, per additamentum vestium et ornamentorum, quoniam non habet insitum per naturae decus. Ut non sit schisma, id est divisio, in corpore, quibusdam membris pulchris, quibusdam manentibus inhonestis, sed sit corpus jam totum honestum, tam natura, quam ornamentorum gratia, sed in idipsum, id est alterutrum, per invicem sollicita sint membra, sicut oculus toti corpori videt, et pes toti corpori ambulat, etc. Vos autem estis corpus Christi, et membra de membro. Sicut de humero procedit cubitus, manus et digiti, et de coxa tibiae, pedes et articuli, sicut sunt sumpta membra de membro, id est pendentes ex sibi praelatis. Primum mini Deo. Horum vice subrogati sunt episcopi. Sed apostoli ex praecepto Domini compellebantur transire de regno in regnum: episcopi vero suis in Ecclesiis auctoritate canonica residere jubentur ob utilitatem sibi commissorum; prophetas vocat qui futura praedicunt, sicut Agabus et ipsi apostoli, sive qui prophetarum dicta edisserunt;
Abbreviated transcription (Latin):
Quae uia uobis efficitur: quia ꝑ eam ad
patriam celestem ꝑuenitur: Cuius magni¬
tudinẽ : amodo incipit exponere iNqui
eNs
beam: in utilis sum: Haec uerba
Aemulamini carismata meliora: et cẽt̾ci
duabus quae diuise sunt in aedificationem
turris Et si lingius etiã angłorũ loquar
et cariatẽ non habeam dilectionẽ iudelic&¬

Expanded text:
Quae nobis via efficitur, quia per eam ad Quae nobis via efficitur, quia per eam ad patriam coelestem pervenitur. Cujus magnitudinem amodo incipit exponere, inquiens:beam: inutilis sum. Haec verba Aemulamini charismata meliora , etc. Si linduabus, quae divisae sunt in aedificatione turris, et si linguis etiam angelorum loquar et charitatem non habeam, dilectionem videlic
Abbreviated transcription (Latin):
nũm: et cet̾tt: Sed ista quȩ subsecunt᷑: melio¬
rasunt quantũ ad utilitatẽ electorũ attinet
quia ꝑ illa suꝑius posita: tantũ dĩ demonstra¬
tur potentia. ꝑcuius nominis uirtutẽ et
in uocationẽ fuint: Perhoc aut̃ id÷ per
caritatẽ fidem. et spem: hominis iusticia
constat: Gloriabantur corinthu. quasi
sum ma iustitiae haberent: eo qđ qui dam
illorũ demonia eicerent. grãm curatio¬
Num infirmis imꝑtirent. sed ostendit
dicens: Aemulamini carismata meliora:
id ÷ dona gratictrũ meliora: Nam suꝑius p̃¬
missa. possunt habere mali cũ bonis. sicut
iudas apłs fuit. caiphas. et sicut balaham
cũ. eẽt. malus. ꝓphetauit: Multi in die
iudicii dicturi sunt: Dñe. nonne in nomine
tuo ꝓphetauimus. et in nomine tuo mul¬
tas uirtutes fecimus. et demonia eiecimus:
sed audituri sunt: Amen dico uobis: nescio
uos : Et adhuc excellentiorẽ uiã uobis
de monstro: ꝑ quã intelligit᷑ caritas: In quo
precepto: uniuersa lex pendet et ꝓpħȩ:

Expanded text:
tc. Sed ista quae subsequuntur, meliora sunt, quantum ad utilitatem electorum attinet: quia per illa superius posita tantum Dei demonstratur potentia, per cujus nominis virtutem et invocationem fiunt. Per haec autem, id est charitatem, fidem, et spem hominis justitia constat. Gloriabantur Corinthii quasi summam justitiae haberent, eo quod quidam illorum daemonia ejicerent, gratiam curationum infirmis impartirent; sed ostendit dicens: Aemulamini charismata meliora, id est dona gratiarum meliora: nam superius praemissa possunt habere mali cum bonis, sicut Judas apostolus fuit: Caiphas, sicut et Balaam, cum esset malus, prophetavit. Multi in die judicii dicturi sunt: Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus, et in nomine tuo multas virtutes fecimus, et daemonia ejecimus ? sed audituri sunt: Amen dico vobis, nescio vos . Et adhuc excellentiorem viam vobis demonstro. Per quam intelligitur charitas, in quo praecepto universa lex pendet et prophetae .
Abbreviated transcription (Latin):
Phesus: ciui¬
tas est asiae & gre¬
ciȩ: Cuius habi¬
tatores ephesii uo¬
cantur a nomine
ciuitatis quam in¬
colunt : Hii accep¬
to uerbo ueritatis. ab apło ꝑstiterunt in

Expanded text:
phesus civitas est Asiae et Graeciae, cujus habitatores Ephesii nominantur a nomine suae civitatis quam incolunt. Hi accepto verbo veritatis ab Apostolo perstiterunt in
Abbreviated transcription (Latin):
Qua propter necesse ÷ ut subaudiatur ali¬
quid ad completionẽ sensus : Dicatur itaq
hoc modo: Simus igiturnos habentes do¬
nationes scđm grãm quȩ data ÷ nobis adõ
differentes. & ab inuicem distantes. sicut

Expanded text:
quapropter necesse est ut subaudiatur aliquapropter necesse est ut subaudiatur aliquid ad completionem sensus. Dicatur itaque hoc modo: Sumus igitur nos habentes donationes secundum gratiam quae data est nobis a Deo, differentes et ab invicem distantes, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
alterius ministerium: Et tam̃ sicut oculi
uident toto corpori. & aures audiunt.
& os loquitur. et manꝰ cooꝑantur suo cor¬
pori: sic debent agere & spiritalia menbra
ȩccłue: Oculisunt : qui aliis ministrant
spiritale lum̃. sicut doctores Aures boni
auditor es : qui uerba magistrorum humi¬
liter audiunt: Nares: qui scientiã diso.¬
cernendi interfetores uitiorũ. & odores
uirtutũ obtinent: Os: qui alios erudi¬
unt: Manus : qui ailiis ministrant ne¬
cessaria. sicut sunt elemosinaruboni
Pedes: qui ꝓsanguine in noxio liberando. &
ad infirmos uisitandos currunt: Huec enĩ¬
sibi inuicem ꝓspicere et ministrare de¬
bent : Qua ꝓpt̃ : & infert a postolus: Singu¬
li autẽ : alter alterius m̃bra. quia unus quis¬
que iuxta gram diuinitus sibi collatam
alios uiuare debet: ut sint sibi inuicem
menbra & inspiritalib & intẽporalibus:
SApENTES IorIuA DoMatioNeS
differentes : In hoc loco: defectio dictionis :

Expanded text:
alterius ministerium. Et tamen sicut oculi alterius ministerium. Et tamen sicut oculi vident toto corpori, et aures audiunt, et os loquitur, et manus cooperantur suo corpori, sic debent agere et spiritalia membra Ecclesiae. Oculi sunt qui aliis ministrant spiritale lumen sicut doctores: aures, boni auditores, qui verba magistrorum humiliter audiunt; nares, qui scientiam discernendi inter fetores vitiorum et odores virtutum obtinent; os, qui alios erudiunt; manus, qui aliis ministrant necessaria sicut sunt eleemosynarii boni; pedes, qui pro sanguine innoxio liberando, et ad infirmos visitandos currunt. Haec sibi invicem prospicere et ministrare debent. Quapropter et infert Apostolus: singuli autem alter alterius membra; quia unusquisque juxta gratiam sibi divinitus collatam alios juvarra, et in spiritalibus, et in temporalibus. Habentes autem donationes differentes. In hoc loco defectus dictionis est,
Abbreviated transcription (Latin):
Maiorem enim fidem habuerunt apłi mon¬
tes trans ferendo: quã nos habeamus: Siue
intelligitur hȩc mensura indonis fidei. quia
habentibus fidem: alii datur sermo sapien¬
tiue. alii sermoscientiue: & cȩt̃a: Et huius¬
modi mensura scđm rationem fidei datur:
qm̃ non nisi fidem tenentib tribuitur :
Intelligitur et deministerus eccłasticis
quue scđm modũ suum debent ꝑagi: & non
ultralicitum usurpari: Verbigrã: Pres¬
biter es: neusurpes ep̃i ministeriũ: Dia co¬
nus es nolitibi uindicare aliquid ex officio
pres biteri: Sic decȩteris ministerus: et
degradibus intelligendũ, Sicut enim¬
bent ita multi unũ corpus sumus in
xp̃o: Sicut enĩ in uno corpore multa
menbra unum corpus faciunt : ita multitudo
fidelium coniuncta ꝑfidem & dilectionem
officia ut oculi uidendi. aures audiendi: &
reliqua similiter : Et sicut unũ menbrum
alterius menbri non usurpat officium.
sic unus quisq nrm non debet in uadere

Expanded text:
Majorem enim fidem habuerunt apostoli monMajorem enim fidem habuerunt apostoli montes transferendo, quam nos habeamus. Sive intelligitur haec mensura in donis fidei quia habentibus fidem, alii datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae , etc. Et hujusmodi mensura secundum rationem fidei datur, quoniam non nisi fidem tenentibus tribuitur. Intelligitur et fidem ministeriis ecclesiasticis, quae secundum modum suum debent peragi, et non ultra licitum usurpari. Verbi gratia: Presbyter es, non usurpes episcopi ministerium; diaconus es, noli tibi vindicare aliquid ex officio presbyteri. Sic de caeteris ministeriis et gradibus intelligendum est. Sicut enimbent, ita multi unum corpus sumus in Christo. Sicut in uno corpore multa membra unum corpus faciunt, ita multitudo fidelium conjuncta per fidem et dilectionem officia, ut oculi videndi, aures audiendi, et reliqua similiter. Et sicut unum membrum alterius membri non usurpat officium, sic unusquisque nostrum non debet invadere
Abbreviated transcription (Latin):
Quia suꝑius dixerat cipłs conclusit dĩ
nna in incredulitatẽ. ut om̃iũ misereat
ostendens quod siue iudȩi credentes. sii
gentiles nonsus meritis sed miscđia et gr̃a
dĩ saluatisunt : obsecrat modo eos. & om̃s
propt̃ eos quisanam doctrinã non sectan¬
tes. quȩdam falsitatis dogmata compo¬
nunt : quib simpliciũ animos corrũpunt :
Non plus sapere : quã oport& sapere :
Oport& deniq ut uiã p̃cedentiũ doctorũ
imitetur. & ingeniũ p̃cedentiũ magistro¬
rum: adimplens quod dicit sapientia
Netrans grediaris terminos: quos posu¬
erunt patres tui: Sed sapere ad sobrieta¬
tem : id ÷ ad temperantiã: Sobrienamq
sapit : qui agnoscit quod ipsesit: & sicut
coram dõ in xp̃o loquitur: Hoc p̃ceptum:
trans gressisunt om̃s heretici: Et uni¬
cuiq: subaudis dico. sic debere saꝑe: sic ut
ds̃ diuisit m̃surã fidei . : Infide namq men¬
sura ÷: quantũ ad nr̃am capacitatem adti¬
net. quia alius plus: alius minus credit :

Expanded text:
conclusit Deus omnia in incredulitate, ut omnium misereatur, ostendens quod sive Judaei credentes, sive gentiles, non suis meritis, sed misericordia et gratia Dei salvati sunt; obsecrat eos modo, propter eos qui, sanam doctrinam non sectantes, quaedam falsitatis dogmata componunt, quibus simplicium animos corrumpunt, non plus sapere quam oportet sapere. Oportet denique ut viam praecedentium doctorum imitetur et ingenium praesentium magistrorum, adimplens quod dicit Sapientia: Ne transgrediaris terminos quos posuerunt patres tui , sed sapere ad sobrietatem, id est ad temperantiam. Sobrie namque sapit, qui agnoscit quid ipse sit, et sicut coram Deo in Christo loquitur. Hoc praeceptum trangressi sunt omnes haeretici. Et unicuique, subaudis, dico sic debere sapere, sicut Deus divisit mensuram fidei; in fide namque mensura est, quantum ad nostram capacitatem attinet, quia alius plus, alius minus crodit.
Abbreviated transcription (Latin):
ces sum uero apli. lucas euuangelista greco
sermone eam cõp̃hendit: ex quo post mo¬
dum trans lata÷ in latinam linguã sicut
& reliqua:

Expanded text:
cessum vero apostoli Lucas evangelista Graeco sermone eam comprehendit; ex quo postmodum translata est in Latinam linguam, sicut et reliqua
Abbreviated transcription (Latin):
Epłam &iã laodicensiũ idõ p̃cepit colosen¬
sibiis legi: quia lic& ꝑ prauasit & incano¬
ne non habeatur : aliquid tam̃ utilitatis
hab&: Et dicite arcippo: Arcippus: ep̃s erat
tus. id est custodi & intellige qđ accepisti

Expanded text:
ae erat Laodicensium ideo praecipit Colossensibus legi, quia licet perparva sit, et in canone non habeatur, aliquid tamen utilitatis habet. Dicite Archippo. Archippus episcopus erat d est custodi et int
Abbreviated transcription (Latin):
quierat incircumcisus: ut
pote gentilis : Traditus aut̃ litteris eru¬
ditus ÷ tam diuinis scripturis quã libera¬
lib artibus. soc iatusq beato paulo. fac¬
tus ÷ ei comes in p̃dicatione: ac postea ab
illo ordinatus & constitutus est ep̃s Cui
apłs direxit hanc epłam. instruens eũ
deordinatione episcopatus & diaconatus¬

Expanded text:
isus, ut pote gentilis. Traditus autem litteris, eruditus est tam divinis Scripturis quam liberalibus artibus: sociatusque beato Paulo, factus est ei comes in praedicatione: ac postea ab illo ordinatus et constitutus episcopus. Cui Apostolus direxit hanc epistolam, instruens eum de ordinatione episcopatus, diacon
Abbreviated transcription (Latin):
Nam tante potestatis erat apłs tamtãq
rãm habebat: ut recedentes a fide. solo
uerbo trader& eos diabolo:

Expanded text:
ae autem potestatis erat Apostolus, tantamque gratiam habebat, ut recedentes a fide solo verbo traderet diabolo
Abbreviated transcription (Latin):
ad chorinthios multitudinẽ peccatorũ
appellat apłs corpus dicens: ita ut des¬
truat᷑ corpus peccati  Sicut enĩ multa
m̃bra faciunt unũ corpus: ita multa
peccata faciunt unũ corpus. id ÷ unam
sum mã: Et hic iste ÷ sensus: Mortificate
menbra ur̃a: idest malos usus m̃broꝵ¬
ur̃or ũ & malã consuetudinẽ peccandi:
ꝑefficientẽ id quod efficitur ostendens:
Neq p̃cepit ut mortificemus gladio
materiali corpus nrm & m̃bra nr̃a sed
peccata: Tunc enĩ mortificamꝰ m̃bra
nr̃a : cũ desistimꝰ peccare Et quot ꝓeccata
in nobis mortificatmus : quasi tot m̃bra
ium̃to: aut aliquid tale: Ad ulterare
uero alterius thorum uolare: id÷ cum
uxore alterius. aut cũdõ sacrata. quȩ
uxor ÷ dĩ  Libidinem: Om̃is in contr̃¬
nentia : libido appellatur : Concupiscen¬
tiam malã: Idõ dicit concupiscentiam

Expanded text:
ad Corinthios multitudinem peccatorum appellat Apostolus, corpus, dicens ita ut destruatur corpus peccati . Sicut enim multa membra faciunt unum corpus, ita multa peccata faciunt unum corpus, id est unam summam; et est sensus: Mortificate membra, id est malos usus membrorum, et malam consuetudinem peccandi per efficientem, id quod efficitur, ostendens. Neque praecipit ut mortificemus gladio materiali corpus nostrum et membra nostra, sed peccata. Tunc enim mortificamus membra nostra, cum desistimus peccare: et quot peccata in nobis mortificamus, quasi tot membra jumento, aut aliquid tale. Adulterare vero est, alterius torum violare, id est cum alterius uxore, aut cum Deo sacrata, quae Dei uxor est. Libidinem. Omnis incontinentia libido appellatur. Concupiscentiam malam. Ideo dicit concupiscentiam
Abbreviated transcription (Latin):
& actus scripsit apłorum: qui fuit genere
syrus : Et thomas hic ad tempus discessit
abillo: sed emendatus rediit: Salutate fr̃s
qui sunt laodiciȩ : Salutare: est salutem
optare : Et nimpham: Nimphaenobilis quȩ
ddm matrona erat : incuius domo. multi¬
fuerit apud uos epła: facite ut & in laodi¬
cenisium ecła legatur. & eaquę laodicen¬

Expanded text:
 Actus apostolorum; qui fuit genere Syrus; et Demas. Hic ad tempus discessit ab illo, sed emendatus rediit. Salutate fratres qui sunt Laodiciae. Salutare est salutem optare; et Nympham. Nympha nobilis erat quaedam matrona, in cujus domo multifuerit apud vos Epistola, facite ut et in Laodicensium ec
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo subaudis quȩ sunt etiam non in ho¬
nore aliquo sed ad saturitatẽ carnis: Mul
lum honorẽ maiorẽ prest& aries corpori
quam lepus prestaret sieũ comeder& : tan¬
ȩtiam non ad parcendũ corpori dix̃ suꝑius.¬
idest non ad conseruandã sanitatẽ corpo¬
ris: quia dum non uult ea comedere ha
b& et appetit quȩ ñ habet: dicens. nolo
comedere hoc quia in mundũ est: Siha

Expanded text:
atur. Quae sunt etiam, non in honore aliquo, sed ad saturitatem carnis, id est nullum majorem honorem praestat aries corpori quam lepus praestaret, si eum comederet, tanetiam non ad parcendum corpori, id est non ad conservandam sanitatem corporis: quia dum non vult comedere quae habet et appetit quod non habet, dicens: Noli comedere hoc, quia immundum est
Abbreviated transcription (Latin):
epła dicit: Salutatio mea manu pauli:
qđ ÷ signum iNom̃i mea epła Memores
estote uinculor um meorum. id est ac¬
cipite a me exemplũ ut sicut ego Non
timeo ꝓxp̃i nomine uincula & carceres
sustinere: ita nec uos timeatis si necessitas
INbaptis mate: Et est sensus: Grã
filii dĩ. & salus acrenissio peccatorum:
maNeat semper uobiscuIA¬

Expanded text:
patum. Salutatio mea manu Pauli, quod est signum in omni epistola mea. Memores estote vinculorum meorum, id est accipite me in exemplum, ut sicut ego non timeo pro Christi nomine vincula et carceres sustinere, ita nec vos timeatis, si necesse fuorum in baptismate, et est sensus: Gratia Filii Dei et salus ac remissio peccatorum maneat semper vobiscu
Abbreviated transcription (Latin):
implenitudine paternȩ maiestatis: & ubi
est illuc debemus nos anelare. & quȩ sur¬
sum sunt sapere id÷ ꝑpendere & intelli¬
gere. & in his animũ ponere : ñ in his quȩ
suꝑ terram sunt transitoria: Mortui

Expanded text:
in plenitudine paternae majestatis, et ubi est, illuc debemus anhelare: et quae sursum sunt sapere, id est perpendere et intelligere, et in his animum ponere, non in his quae supra terram sunt transitoria. Mortui
Abbreviated transcription (Latin):
& manifestior habetur insensu Uerũ est
quoq quod ipse dixit: Si imperitus sum
sermone. nontam̃ scientia :

Expanded text:
 manifestior habetur in sensu. Verum est quoque quod ipse dixit: Et si imperitus sum sermone, sed non scientia
Abbreviated transcription (Latin):
nos aduos: Sic subaudis date illam donat¬
nem quasi benedictionẽ id ÷ beni uolent¬
& excaritate. non quasi auariciã. id÷ non
uare sed sponte date :¬
ui parce seminat : parce & met&
Parcere aliquando: ꝓdimit tere
ponitur : ut illud uirgilii: Parce citheri

Expanded text:
nos, ad vos. Sic subaudis: Date illam donationem, quasi benedictionem, id est benevolentiam ex charitate, non quasi avaritiam, id est non avare, sed sponte date. Qui parce seminat, parce et metet. Parce aliquando pro dimitte ponitur, ut illud Virgilii: Par
Abbreviated transcription (Latin):
oR ta mur uos: Ne in uacu uor
Egrãmdĩ recipiatis: E xortatio sp̃e¬
ties est doctrinȩ: dum quilib& uerbo aut
exemplo consolationẽ prestat alicui: Uer¬
bigr̃ã : Videt aliquis nr̃m frem suũ iN
merore & tristitia positũ: ꝓpt̾ amissionẽ
filiorũ & uxoris. et ꝓpt̾ dampnũ tempo

Expanded text:
ortamur vos ne in vacuum gratiam Dei recipiatis. Exhortatio species est doctrinae, dum quilibet verbo aut exemplo consolationem praestat alicui; verbi gratia: videt aliquis nostrum fratrem suum in moerore et tristitia positum propter amissionem filiorum et uxoris, aut propter damnum tempo
Abbreviated transcription (Latin):
& aduenȩ sicut proseliti: uel¬
s alieni a consorcio iudȩor ur
uos gentiles. sicut quondã fuistis eo modo
quo suꝑius paululũ diximus: Sed estis e¬
ues scõrum : patriarcharũ. ꝓphetarũ: al¬
orumq iustorũ: & domestici dĩ : Ciues

Expanded text:
 advenae, vel proselyti, vel alieni a consortio Judaeorum, vos gentiles, sicut quondam fuistis, eo modo quo superius paululum diximus, sed estis cives sanctorum, patriarcharum, prophetarum aliorumque justorum, et domestici Dei. Cives
Abbreviated transcription (Latin):
unt pseudo uidelic& apłi & iudȩi qui acci¬
piunt ascribis & pharisa eis pontificibusq ude¬
orum epistolas laudaticias. ut ꝓscĩs & relogi¬
osis p̃dicatorib habeantur: non indigemus ura
laude. neq epistolis laudatiuis: quȩ nobis tes¬
timoniũ laudis ꝑhibeant: Exponit ergo cau¬
sam: quare non indigebant inquiens: Epła
nr̃a uos estis scripta in cordibus nr̃is Epła :
signum salutis: qui a salutẽ mittentis conti¬
n& & de illis salute loquitur : cui mittitur:
Epła inquit nr̃a uos estis ocorinthi scripta
in cordibus nr̃is: quia de urã salute die noc¬
tuq meditamur & cogitamus. & ipla bona¬
intentio nr̃i cordis: ꝑhibet nobis testimoni¬
oculis corporeis sed mente intelligitur illa
epistola: id ÷ hoc quod de ur̃a salute semper
cogitamus: Manifestati qm̃ epła estis xp̃i.¬

Expanded text:
unt, pseudo videlicet apostoli et Judaei, qui acciunt, pseudo videlicet apostoli et Judaei, qui accipiunt a scribis et Pharisaeis pontificibusque Judaeorum epistolas laudatitias, ut pro sanctis et religiosis a Praedicatoribus habeantur? Non indigemus vestra laude, neque epistolis laudatitiis quae nobis testimonium laudis perhibeant. Exponit ergo causam quare non indigeat, inquiens: Epistola nostra vos estis, scripta in cordibus nostris. Epistola signum est salutis, quia salutem mittentis continet, et de illius salute loquitur, cui mittitur. Epistola, inquit, nostra vos estis, Corinthii, scripta in cordibus nostris, quia de vestra salute die noctuque meditamur et cogitamus, et ipsa intentio nostri cordis perhibet vobis testimonioculis corporeis, sed mente intelligitur illa epistola, id est, hoc quod de vestra salute semper cogitamus. Manifestati quoniam epi
Abbreviated transcription (Latin):
puritate & ueritate: & sicut exdõ. id ÷ ex
spũ scõ accepimus: ita p̃dicamus qui unius
subtantiȩ existens cumpatre & filio unus . ẽ.
ds̃ Coram dõ subaudis loquimur. id ÷ sic pre¬
dicamus quasi inp̃sentia dĩ semꝑ simus positi:
& ipse sit noster auctor Reuera enĩ: ipse
ubiq presens ad est In xp̃o ihũ loquimur.
mus iterum nos m& ipsos comm̃dare: ĩdest
laudare: Num quid nonse & alios non lau¬
dauit paulo superius: ł ecit utiq ut superuis.
& iterum isto in loco atq insequentib: Sed
cum sapientia dicat ꝑsalomonẽ. laud& te
alienus & non os tuũ: quare se laudabat apłs:
Nimirũ idcirco. ut corinthios abamore pseu¬
dõ apostoloꝵ retraher& ad suũ amorem. ali¬
orumq ueredicorũ apostolorum: Aut num
ticiis sine laudatiuis. quae ab aliis gentibus
& aecclesus ad uos mittantur. aut ex uobis
ad alias. qui nobis testimoniũ laudis & sanc¬
titatis ꝑhibeant. sicut quidam subaudis faci¬

Expanded text:
puritate et veritate; sed sicut ex Deo, id est ex Spiritu sancto accepimus, ita praedicamus quia unius substantiae existens cum Patre et Filio unus est Deus, coram Deo subaudis loquimur, id est, sic praedicamus quasi in praesentia Dei semper simus positi, et ipse sit noster adjutor. Revera enim ipse ubique praesens adest. In Christo Jesu loquimur, mus iterum nosmetipsos commendare? Id est laudare. Nunquid non se et alios jam laudavit paulo superius? Fecit utique et superius, et iterum isto in loco atque in sequentibus. Sed cum sapientia dicat per Salomonem: Laudet te alienus, et non os tuum , quare se laudabit Apostolus? Nimirum idcirco ut Corinthios ab amore pseudoapostolorum retraheret ad suum amorem, aliorumque veridicorum apostolorum. Aut nunqt laudatitiis, quae ab aliis gentibus et Ecclesiis, ad vos mittantur, aut a vobis ad alias, quae vobis testimonium laudis et sanctitatis perhibeant, sicut quidam, subaudis faci
Abbreviated transcription (Latin):
epistola estis xp̃i. ministrata anobis & scripta.
non atram̃to: sed spũ dĩ uiui: Illud quod atra¬
mento scribit᷑: obliterari siue deleri potest
est: ita fides illa aeterna est: Manifestati
qm̃ estis epła xp̃i. id÷ fidem illius habetis
a quo dicimini xp̃iani: Quae fides a nobis est
ministrata. quia fides exauditu est: & scõ¬

Expanded text:
epistola estis Christi. Ministrata a nobis, et scripta, non atramento, sed spiritu Dei vivi. Illud quod atramento scribitur oblitterari sive deleri potest, est, Christi, id est fidem illius habetis, a quo dicimini Christiani: quae fides a nobis est ministrata, quia fides ex auditu est ,
Abbreviated transcription (Latin):
in tabulis lapideis sicut lex morsi. sed intabu¬
łis cordis carnalibus: Prȩuidens omp̃s ds̃ du¬
riciam cordis iudeorũ. eandem legem quã
eis dabat in lapide scripsit: ut ꝑ lapidem du¬
ricia cordis illorum designaretur: Pertabu¬
las uero lapideas. debemus intelligere dura
corda hominũ & insensibilia. in quib non scri¬
bitur fides xp̃i: quia nulla p̃dicatione. nullis
terroribus emolliri possunt: ꝑhoc uero qđ
dicit sed intabulis cordis carnalibus: debem
intelligere cor molle & sensibile qđ sentit.

Expanded text:
in tabulis lapideis sicut lex Moysi, sed in tabulis cordis carnalibus. Praevidens omnipotens Deus duritiam cordis Judaeorum, eamdem legem quam eis dabat, in lapide scripsit, ut per lapidem duritia cordis illorum designaretur. Per tabulas ergo lapideas debemus intelligere dura corda hominum et insensibilia, in quibus non scribitur fides Christi, quia nulla praedicatione, nullis terroribus emolliri possunt. Per hoc vero quod dicit: Sed in tabulis cordis carnalibus, debemus intelligere c
Abbreviated transcription (Latin):
eato apło p̃dica¬
tione euangelica
intonante inasia.
credidit inter ce¬
teros uir quidam
nobilis nomine pht¬
lemon diuina gr̃a
illustratus. & baptizatus ÷ in sacro acui¬
uifico fonte: Apło aut̃ digrediente
abillis partibus . non ÷ ꝓsecutus eum phi¬
lemon sed mansit in ꝓpria regione. mi
ues enim erat: abundans multis oꝑib::
Habebat tam̃ seruũ nomine onesimũ
adhuc infidelem: qui fugiens eum fu¬
ratus ÷ bona illius: It quia dñs illius
magne potestatis erat atq nobilitatis.
timens conp̃hendi abillo. multisq tor¬
mentis affici. ut pote cui non paruum
dispendiũ intulerat : transiit mare.
& agrecia uenit romam: Ibiq repperi¬
ens apłm retrusum incarcere ꝓfide

Expanded text:
eato Apostolo praedicatione evangelica intonante in Asia, credidit inter caeteros quidam vir nobilis, nomine Philemon, divina gratia illustratus, et baptizatus est in sacro ac vivifico fonte. Apostolo autem degrediente ab illis partibus, non est prosecutus eum Philemon, sed remansit in propria regione, minDives enim erat, abundans multis opibus. Habebat tamen servum nomine Onesimum, adhuc infidelem, qui eum fugiens, furatus est bona ejus. Et quia Dominus illius magnae potestatis erat atque nobilitatis, timens comprehendi ab illo multisque tormentis affici, ut pote cui non parvum dispendium intulerat, transiit mare, et a Graecia venit Romam; ibique reperiens Apostolum retrusum in carcerem pro fide
Abbreviated transcription (Latin):
IBENTER SUFFERTIS INSIPIEN¬
tes: Apostolo transeunte acorinthus
ad alias naciones: eruperunt pseu¬
do apostoli a uidȩis uenientes: Qui in hoc
appellantur insipientes: quia & circũcisi¬
onẽ uolebant obseruare. & sabbati otium

Expanded text:
entes. Apostolo transeunte a Corinthiis ad alias nationes, corruperunt eos pseudo-apostoli a Judaeis venientes, qui in hoc appellantur insipientes, quia et circumcisionem volebant observare, et sabbati otium
Abbreviated transcription (Latin):
& uerum dm̃: Ti motheo: carissimo filio:
Ingreco habetur : germanissimo fratri:
mente pura ab om̃i finctione & simula¬
tione. qđ sine in termissione habeam
tui memoriam: Quidã codices ha¬
bent. quã sine int̾missione : sed melius ÷
dicere quod Legimus ingenest quod
abraham reuertenti acede quatuor
regum occurrerit ei melchisedech

Expanded text:
m . Timotheo charissimo filio, in Graeco habetur germanissimo fratri; mente pura ab omni fictione et simulatione, quod sine intermissione habeam tui memoriam. Quidam codices habent: quam sine intermissione, sed melius est dicere quod legimus in Genesi , quod Abraham revertente a caede quatuor regum, occurrerit ei Melchisedech
Abbreviated transcription (Latin):
APENTES IGITUR DONATIORIES
ScdM GRÃm. Que data ÷ u osis
differentes: In hoc loco: defectio dictionis
Qua propter necesse ÷ ut subaudiatur ali¬
quid ad completionẽ sensus : Dicatur ita
hoc modo : Simus igiturnos habentes do
sum. ethumilis corde : Humilibus nac
consentit : quicũ humilib se humiliat
non proferens se illis sed sotians: expe

Expanded text:
abentes autem donationes secundum gratiam, quae data est nobis, differentes. In hoc loco defectus dictionis est, quapropter necesse est ut subaudiatur aliquid ad completionem sensus. Dicatur itaque hoc modo: Sumus igitur nos habentes dosum et humilis corde . Humilibus autem consentit, qui cum humilibus se humiliat, non praeferens se illis, sed socians et e
Abbreviated transcription (Latin):
orte. eent. Aquib excitatus ÷ hieronimu
augustinus. hilarius. gregorius. aliiq scĩ
doctores : qui multa conscripserunt con¬
tra hȩreticos
oN ueNIENTIB uobis incinu
lamNon: domunicã cenam
manducare: Caena dominica

Expanded text:
ortae essent, a quibus excitatus est Hieronymus, Augustinus, Hilarius, Gregorius, aliique sancti doctores, qui multa conscripserunt contra haereticos. Convenientibus vobis in unum, jam non est Dominicam coenam manducare. Coena Domi
Abbreviated transcription (Latin):
nonsolũ iudeis . sed etiam talib gentilib
Cm̃ ergo seculare uocat locũ atriorum: ubi
gentiles stabant ad orandũ post iudȩos:
ABER Naculum enĩ factũ est
primũ : inquo erant cande labra
&mensa: Quae subaudis mensa ue
ꝓposicio panum: dicitur scã: Non de illo
tabernaculo disputaturus ÷ hic apłs .q
unum candelabrum fuit. sed de templo
qđ postea salomon aedificauit inhierusal

Expanded text:
non solum Judaeis, sed etiam gentilibus. Sanctum ergo saeculare vocat locum atriorum, ubi gentiles stabant ad adorandum post Judaeos. Tabernaculum enim factum est primum, in quo candelabra, et mensa quae, subaudis mensa vel propositio panum, dicitur sancta. Non de illo tabernaculo disputaturus est hic Apostounum candelabrum fuit, sed de templo quod postea Salomon aedificavit in Hierusal
Abbreviated transcription (Latin):
correctionis: hoc ÷ usq ad tẽpus dominici
aduentus: Postea uero in mutata sunt axp̃o
in melius : quia dũ carnaliter obseruabant᷑
munditiã corporis adimplebant: Diu uͦ
spirittilit̾ ceperunt obseruari munditiã
anime : pariterq caeperunt operari:
p̃s autem assistens pontifex fu¬
turorũ bonoꝵ. ꝑ amplius & ꝑ fec¬
tius tabernaculũ non manu fac¬
tum. id÷ non huius creationis Pontifex¬
diceret. ante scła. in scła: & post scła. semꝑ
manebit . sicut de illo ꝓpheta dicit: Tu autẽ
idem ipsees. & anni tui ñdeficient
octrinis uariis & peregrinis. nolite

Expanded text:
correctionis, hoc est ad tempus dominici adventus: postea vero immutata sunt a Christo in melius; quia dum carnaliter observabantur, munditiam corporis adimplebant; dum vero spiritaliter coeperunt observari, munditiam animae pariter coeperunt observare. Christus autem assistens Pontifex futurorum bonorum, per amplius et perfectius tabernaculum, non manu factum, id est non hudiceret: Ante saecula, in saecula, et post saecula, semper manebit: sicut de illo propheta dicit: Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. Doctrinis variis et peregrinis n
Abbreviated transcription (Latin):
l÷ mente ueritatis. quib: inueritatẽ con¬
tigerunt : et manent modo. quia in exẽ¬
plo illorũ eductisumus de aegypto: de
errore uidelicet huiꝰ mundi
ONSIMUS CONCupisceN¬
tes malorũ subaudis ciborũ.
is. et ea qucte in aegrpto habuerunt

Expanded text:
e veritatis; quibus in veritate contigerunt et manent modo, quia in exemplum illorum educti sumus de Aegypto, de errore videlicet hujus mundi. Ut non simus concupistes malorum, subaudis ciborum epones, et ea quae in Aegypto habuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
in dño: & in potencia uirtutis eiꝰ:
Post spetialia p̃cepta quib ad¬
monuit apłs uiros & mulieres. patres &
filios. dominos & seruos: subiunxit ista
generalia. ñsolũ ad ephesios quib mitte¬
bat hanc epłam: sed adomẽm sexũ. & ad
omnẽ conditionẽ: & dixit : Decetero .i.
animalib fuiNT debemus intelligere
dicsta & exempla p̃cedentiũ patrum
Calciatos gͦ pedes habemus. cũ dictis &
exemplis p̃cedentiũ patrũ miniti secir¬
ri ad p̃dicationẽ euangłu pacis accedi¬
mus: ł uangłiũ aut̃ pacis dr̃. quia ibi

Expanded text:
ino et in potentia virtutis ejus. Post specialia praecepta quibus admonuit Apostolus viros et mulieres, patres et filios, dominos et servos, subjunxit illis ista generalia non solum ad Ephesios, quibus mittebat hanc Epistolam, sed ad omnem sexum et ad omnem conditionem et dixit: De caetero, id animantibus fiunt, debemus intelligere dicta et exempla praecedentium patrum. Calceatos exemplis praecedentium patrum muniti, securi ad praedicandum Evangelium pacis accedimus. Evangelium autem pacis dicitur, quia ibi
Abbreviated transcription (Latin):
tole: ut maioris auctoritatis. eẽt.
Uepła: Sic namq solitisunt facere re¬
ges : & principes : Quare ñ seruauit morẽ
suũ ponendo nom̃ a postolatus sui. in hac
inqua idõ p̃ter misit. ne utilitas lectionis
differretur: Philipenses gͦ ut diximus
postquã ꝑ illũ crediderunt. ñ dubitauerunt.
quin ipse. eẽt. apłs & magister gentium :
Idõq ñ fuit necesse ut eis scribens: apłm
se nominar&: Corinthii uͦ seducti apseudo¬
apłis recesser̃ afide: & dubitauer̃ illũ ñ. eẽ.¬
apłm adõ elecstũ & missum dicentes Uere

Expanded text:
tatis esset Epistola. Sic namque soliti sunt agere reges et principes. Quare non servavit morem suum, ponendo nomen apostolatus sui in Epistos? In qua ideo praetermisit, ne utilitas lectionis differretur. Philippenses ergo, ut diximus, postquam per illum crediderunt, non dubitaverunt quin ipse esset Apostolus et magister gentium, ideoque non fuit necesse ut eis scribens, apostolum se nominaret. Corinthii vero, seducti ais, recesserunt a fide, et dubitaverunt illum esse apostolum a Deo electum et missum, dicentes: Vere
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃i Imitari aut̃ : est sequi Imitatio au
est quȩ dam imaginatio  Uerbigr̃a : Iuar¬
do discipulus conatur imitari magistrũ in
aliquo oꝑe excogitat quomodo illũ possi
miinatentẽ : iudeamus : Est ille sapiens. pru

Expanded text:
mi. Imitari autem est sequi. Imitatio autem est quaedam imaginatio; verbi gratia, quando discipulus conatur imitari magistrum in aliquo opere. Quomodo ergo possumus mnipotentem? Videamus. Est ille sapiens, pru
Abbreviated transcription (Latin):
MITATOReS mei estote fr̃s. idest¬
rei : quȩdã imaginatio: & imitari ÷:
sequi Et est sensus: Sixp̃m ñ potestis
imitari & sequi: saltem me imitamini di¬
ipulũ eiꝰ infide. inoꝑe. indoc trina. ut sic ut
go credo operor. doceo: ita & uos credatis.
operemini doceatis : Et obseruate eos id ÷¬
Et est sensus : Ophilipenses. nolite grauit̃
ferre quod om̃s uos inepła mea ñ nomina ui
qm̃ & si in mea epła non estis scripti: in libro
tam̃ uite continemini. quia mei adiuto¬
res estis: Iste est liber uite : de quo dñs dicit:
Gaudete qđ nomina ur̃a scripta sunt iN

Expanded text:
atres, imitatores mei estote. Irei quaedam cognitio: imitari est sequi, et est sensus: Si Christum non potestis imitari et sequi, saltem me imitamini discipulum ejus in fide, in opere, in doctrina: ut sicut ego credo, operor, doceo, ita et vos credatis, operemini, doceatis. Et observate eos. et est sensus: O Philippenses, nolite graviter ferre quod omnes vos in Epistola mea non nominavi, quoniam etsi in mea Epistola non estis scripti, in libro tamen vitae continemini, quia mei adjutores estis. Iste est liber vitae de quo Dominus dicit: Gaudete quod nomina vestra scripta sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
cum om̃ib sc̃is in incor ruptione hoc ÷ in
resurrectione generali: ubi accipient¬
om̃s electi incorruptionẽ & immortalita¬
tem in corpore. & in cõmutabilitatẽ in a¬
nima fulgentes sicut soł iNregNo
patris sui: cum quo felices iNscła¬
scłorum MaNsbiNt.

Expanded text:
cum omnibus sanctis in incorruptione, hoc est in cum omnibus sanctis in incorruptione, hoc est in resurrectione generali, ubi omnes accipient electi incorruptionem et immortalitatem in corpore, et incommutabilitatem in anima , fulgentes sicut sol in regno patris sui : cum quo felices in sasaeculorum manebunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ capite reguntur m̃bra: ita m̃te cogi¬
tationes disponuntur: Ponamꝰ igitur
fiduciã non in nobis ipsis. & ipse tuebitar
om̃s sensus nr̃os: ne a diabolo hoste antiquo
intelligitur uerbũ dĩ ut apłs ait. id ÷ doc
ꝑ spm scm̃ nobis tribuitur: Id circo autẽ
gladius appellatur. quia sicut gladio fu¬
gantur hostes: ita ꝑ cognitionẽ diuinarũ
scripturarũ possumus fagare om̃s insidias.
& om̃ia machinamenta diaboli: appeten¬
do illa quę scriptura sacra doc&. & uitan¬
do quȩ ꝓhib& & ñ solũ demones ꝑ eius
cognitionẽ & ad iutoriũ dĩ possumus fu¬
perare : sed &iã auctoritate illius here¬
ticos conuincere. & errores illorũ des¬
truere: Gracia id ÷ fides & remissio pec¬
catorũ sit uobis in incorruptione: id ÷¬
in integritate fidei: cũ om̃ib quidiligunt
dñm iħm xp̃m Uel alit̾: Grã id ÷ fides re¬
missio peccatorũ. societas aet̾na: sit uobiscu

Expanded text:
sicut capite reguntur membra, ita cogisicut capite reguntur membra, ita cogitationes mente disponuntur. Ponamus igiturfiduciam non in nosipsos, et ipse tuebitur omnes sensus nostros, ne a diabolo hoste antiquo intelligitur verbum Dei, ut Apostolus ait  sanctum nobis tribuitur. Idcirco autem gladius appellatur, quia sicuti gladio fugantur hostes, ita per cognitionem divinarum Scripturarum possumus fugare omnes insidias et omnia machinamenta diaboli, appetendo illa quae Scriptura docet, et vitando quae prohibet: et non solum daemones per ejus cognitionem perare, sed etiam auctoritate illius haereticos convincere, et errorem illorum destruere. « Gratia, » id est fides et remissio peccatorum, « sit in incorruptione, » id est integritate fidei, « cum omnibus qui diliguntm. » Vel aliter: Gratia, id est fides, remissio peccatorum, societas aeterna, sint
Abbreviated transcription (Latin):
taminib sum̃tes scutum fidei in quo pos¬
sitis om̃a tela nequissimi ignea extin¬
guere : Quic quid missile ꝰ & iacitur.
telũ potest appellari ł prie tam̃ illud
qđ in longum ꝓtenditur: ut lancea: llã
telon: dicunt greti longum Uende
mustela dr̃ : mus longum: Dicut ergo¬
scutũ setenentẽ ꝓtegit. & tela repellit
ita fides hominẽ munit. & adiaboli ia¬
culis & infestationib defendit: Illa tam̃¬
maxime : quȩ fuerit bonis oꝑib: adorna¬
ta Tela aut̃ diaboli ignea appellat: sug¬
gestionẽ prauã. qua nos incendit ad ma¬
la oꝑa agenda: quȩ extinguitur id ÷ su¬
peratur ꝑ uirtutẽ fidei: It galeam salutis
assumite: Galeti in capite ponitur. om̃sq
corporis sensus munit & ꝓtegit: iusum
uidelic& moculis auditũ in aurib gus¬
tum inore. olfatũ in narib tactum: into¬
to capite: Quid debemus gͦ intelligere
ꝑgaloã. quȩ ut diximus om̃s sensus corpo¬
nem illius: Per caput gͦ mentẽ quia

Expanded text:
taminibus « sumentes scutum fidei, in quo possitis omnia tela nequissimi ignea exstinguere. » Quidquid missile est et jacitur, telum potest appellari, proprie tamen illud quod in longum protenditur, ut lancea. Nam telon dicunt Graeci longum. Unde mustela dicitur mus longus. Sicut scutum se tenentem protegit, et tela repellit, ita fides hominem munit, et a diabolo jaculis et infestationibus defendit, illa tamen quae fuerit bonis ota. Tela denique diaboli ignea appellat suggestionem pravam, quae nos incendit ad mala opera agenda, et quae exstinguitur per virtutem fidei. Et galeam salutis assumite. Galea in capite ponitur, omnesque corporis sensus munit et protegit, visum videlicet in oculis; auditum in auribus, gustum in ore, olfactum in naribus, tactum in toto corpore. Quid debemus ergo intelligere per galeam, quae, ut diximus, omnes sensus corponem illius. Per caput vero mentem, quia
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. dũ me uidetis tribulari ꝓuobis. quae
tribulatio: est gła ur̃a : Conuenientius di¬
cer&. quȩ tribulationes: sunt głae ur̃ae
Proillis ergo apłs tribulabatur. quia dum
illis p̃dicabat uerbũ : cõp̃hendebat᷑ aꝑsecuti¬
ribus: Sed eius tribulatio gła illorũ erat
quia confortabantur infide. & ꝑpassionem

Expanded text:
i, dum me videtis tribulari pro vobis, quae tribulatio est gloria vestra. Convenientius diceret, quae tribulationes sunt gloria vestra. Pro illis ergo Apostolus tribulabatur, quia dum illis praedicabat verbum, comprehendebatur a persecutoribus. Sed ejus tribulatio gloria illorum erat, qui confor
Abbreviated transcription (Latin):
et separatus adõ: Et subiNfert: Marana¬
tha quod magis ÷ fyrũ quam hebreum. tam¬
et si confinio utrarumq linguarum aliqͥd
hebreum sonet: Interpretatur aut̃ dñs nr̃
uenit : ut sit sensus: Anathema. id ÷ ꝑditio
eis iNaduentu dñi. qui eum non amant:
et uenisse aut uenturũ eẽ . non creduN:¬
missio peccatorũ. & cuncta dĩ dona quae
gratis dantur fidelibus: Caritas mea cũ
omnub uobis: id ÷ ea dilectioNe qua
uos diligo : Diligite uos iNuicem. et ea
caritate qua dm̃ diligo: diligatis eum
AmeN: E iat quod opto. uł uerasinit
omnua.: superius memorata:¬

Expanded text:
et separatus a Deo. Et subinfert maranatha, quod magis est Syrum quam Hebraeum, tametsi ex confinio utrarumque linguarum, aliquid et Hebraeum sonet. Interpretatur autem: Dominus noster venit; ut sit sensus: Anathema, id est perditio, eis in adventu Domini qui eum non amant, aut venisse aut venturum esse non credunmissio peccatorum, et cuncta Dei dona quae gratis dantur fidelibus. Charitas mea cum omnibus vobis; id est, ea dilectione qua vos diligo, diligite vos invicem, et ea charitate qua Deum diligo, diligatis eum. Amen, id est, fiat quod opto; vel, vera sint omnia superius a me dicta
Abbreviated transcription (Latin):
Id est sicut et ego imitator xp̃i sum:
Nonquerens solum modo quod mͥ utile
est sed quod alterius. ita uos me imita
nobis apłos. ut eorũ imitatores simus

Expanded text:
id est, sicut ego imitator Christi sum, non quaerens solummodo quod mihi utile est, sed quod alteri: ita et vos me imitamnobis apostolos ut eorum imitatores simus
Abbreviated transcription (Latin):
NPRior duis huius epłae
dicendũ ÷ quȩ causa extiterit
cur apłs paulus morẽ suum in
hac epła non seruauerit. uide¬
lic& ut uł uocabulũ nominis
sui : uel ordinis describer& digni¬
tatem: Haec igitur causa extitit
qđ nomine suo nontitula uit :
quia iudȩis scribebat suis fr̃ib
quib odiosus erat eo qđ circin¬

Expanded text:
primordiis hujus Epistolae dicendum est, quae causa exstiterit, cur apostolus Paulus morem suam in hac Epistola non servaverit, videlicet ut vel vocabulum nominis sui, vel ordinis describeret dignitatem. Haec igitur causa exstitit quod nomine suo non titulavit eam, quia Judaeis scribebat suis fratribus, quibus odiosus erat, eo quod circ
Abbreviated transcription (Latin):
RECERTODNI
SALUATORIS
AdMoNITUS
APES PAULUS.
UENIT CHORIN¬
thũ quae est metro¬
polis ciuitas achaice ꝓ¬
uintiȩ ORECORUM ubi mora¬
tus ÷ anno integro et meN¬
sibus sex. ibiq instanter p̃di¬
cauit euangeliũ. intantum
ut pene om̃s eius dem ciuitatis
habitatores: ad fidem xp̃i con¬
uerteret: Sed postquã ipse dis¬
cessit ab eis: multi illorũ seduc¬
tisunt a iuidȩis et pseudo apłis:
Qđ audiens apłs. scripsit eis hanc
epistolam abepheso. et misit per
timotheũ: uolens eos ad fidem xp̃i reuocare.
qui ad tempus abea recesserant: et reliquos
epła ad romanios ꝓut melius cognoscere
potiumus auctor itate doctorum: dicere stu¬
duimus: Et quomodo ipse: uocatus sit apłs:
.eẽ. patris et filii Sicut exũ unius sustantiȩ.
unius maiestatis atq potentiȩ sunt pat̃ & filius.
ita unius uoluntatis existuN Et qui uocan¬
et legatus : qui alegatione euangłu functis est
Quib uerbis ꝑcutit pseudo a płos. nec non

Expanded text:
ecepto Domini Salvatoris admonitus Apostolus Paulus, venit Corinthum, quae est metropolis civitas Achaiae, provinciae Graecorum, ubi moratus est anno integro et mensibus sex; ibique constanter praedicavit Evangelium, tantum ut pene omnes ejusdem civitatis habitatores ad fidem Christi converteret. Sed postquam ipse discessit ab eis, multi illorum seducti sunt a Judaeis et pseudoapostolis. Quod audiens Apostolus, scripsit eis hanc Epistolam ab Epheso, et misit per Timotheum, volens eos ad fidem Christi revocare, quia ad tempus ab ea recesserant, et reliquos Epistola ad Romanos, prout melius cognoscere potuimus, auctoritate doctorum dicere studuimus, et quomodo ipse vocatus sit apostoesse Patris et Filii. Sicut enim unius substantiae, unius majestatis atque potentiae sunt Pater et Filius, ita unius voluntatis existunt, et qui vocanet legatus, quia legatione Evangelii functus est. Quibus verbis percutit pseudoapostolos, necnon
Abbreviated transcription (Latin):
ne aliquis dicer& quia unius mendatu
ista ex cogitata sunt: siue ut cõpleret qđ
ipse doceret: dicens quodã loco: Sicui re¬
uelatũ fuerit aliquid sedenti: prior ta¬
ceat Nã quando dictabat epistolas. dis¬
cipuli eius ad erant in presentia : Et si
forte alicui illorũ aliter aut ali reue
in ordinem non inuidens bonus magister
discipłis: et insuꝑ nomen illius in exor¬
dio cũ suo ponebat. quia quandã partem
ibi habebat: Aecclesiue quȩ ÷ corinthii:
Generalit̾ ad omnẽ aeccłam .i. multitu¬
dinem corinthiorũ scribit: quia carebant
illi ad huc ep̃o. cui specialiter scriberet :
ihũ. ꝑpassionẽ eius. ꝑ aquã baptis matis:
Vocatis sc̃ĩs: Non idõ uocati sunt corintbu
fierent. scẽq uiuerent: Cũ om̃ib qui in¬
uocant nomen dñi ihũ xp̃i: Sac erdotũ

Expanded text:
s diceret, quia unius mendacio ista excogitata sunt; sive ut compleret quod ipse docebat, dicens in quodam loco: Si cui revelatum fuerit aliquid sedenti, prior taceat . Nam quando dictabat Epistolas, discipuli ejus aderant in praesentia, et si forte alicui illorum aliter aut alia revein ordinem, non invidens bonus magister discipulis; et insuper nomen illius in exordio cum suo ponebat, quia quamdam partem ibi habebat. Ecclesiae Dei, quae est Corinthi. Generaliter ad omnem Ecclesiam, id est multitudinem Corinthiorum, scribit, quia carebant illi adhuc episcopo cui specialiter scriberet.  passionem ejus, per aquam baptismatis. Vocatis sanctis. Non ideo vocati sunt Corinthii ficarentur sancteque viverent. Cum omnibus qui invoc
Abbreviated transcription (Latin):
unde sint appella
tens ut si uenirent in auxiliũ
eius. ꝑ actobello & potita uic¬
toria : regnum diuider& cum
eis. Qui cũ uenis sent & uictoria potiti
essent : regnũ cũ eis diuisit ut ꝓmiserat:
Appellatiq sunt primũ gallogreci: hoc ÷¬

Expanded text:
e sint appellatttens ut si venirent in auxilium ejus, pacto bello et potita victoria, regnum divideret cum eis. Qui cum venissent et victoria potiti essent, regnum cum eis divisit ut promiserat, appellatique sunt primum Gallograeci, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cator corinthiis fornicatorẽ
qui uxorem patris acceperat suo con¬
uentu expellere. quẽ ille iamtraditun
habebat diabolo ad purgandum: quati¬

Expanded text:
cator Corinthiis fornicatorem, qui uxorem patris acceperat, a suo conventu expellere, quem ille jam traditum habebat diabolo ad purgandum, quat
Abbreviated transcription (Latin):
tatem dei patris & tocius trinitatis. qm̃
sicut una substantia trinitatis est & in diui¬
sa maiestas: ita inseparabilis uoluntas: Et
timotheus frat̃ infide. socius in predicatio¬
ne: non tamen ęqualis indignitate. Aec¬
clesie dĩ quȩ est corinthi. forsitan non

Expanded text:
otius Trinitatis, quoniam sicut una substantia Trinitatis est et indivisa majestas, ita et inseparabilis voluntas. Et Timotheus, frater in fide, sive socius in praedicatione, non tamen aequalis in dignitate. Ecclesiae Dei quae est Corinthi. Forsitan non