comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim qđ in ea quidam martyrius no¬
mine uttȩ ualde uenerabilis monachus
fuit: qui ex suo monasterio uisitationiᷤs
grã ad aliud monasterium tendebat. cui
sp̃ualis pater preerat. Pergens itaq le¬
prosum quendam quẽ densis uulneri¬
bus elephantinus morbus ꝑ membra
fedauerat. inuenit in uia: uolentem ad
suum hospitium redire. & pre lassitudi¬
ne ñ ualentem. Ipso uͦ itinere se habere
ꝑhibebat hospitium: quo idem marty¬
rius monachus ire festinabat. Uir autẽ
dei eiusdem leꝑsi lassitudinẽ miseratꝰ.
pallium quo uestiebatur in terram ꝓ¬
tinus ꝓiecit & expandit. ac desuꝑ leꝓ¬
sum posuit. eumq suo pallio undiq
constrictum. suꝑ humerũ leuauit. se¬
cumq reuertens detulit. Cumq iam
monasterii forib ꝓpinquaret: spualis
nasterii citius aperite: quia fr̃ marty¬
rius uenit dñm portans. Statim uero
ut martyrius ad monasterii aditum
ꝑuenit: is qui lepsus ẽẽ putabatur

Expanded text:
enim quod in ea quidam, Martyrius noenim quod in ea quidam, Martyrius nomine, vitae valde venerabilis monachus fuit, qui ex suo monasterio visitationis gratia ad aliud monasterium tendebat, cui spiritualis pater praeerat. Pergens itaque, leprosum quemdam, quem densis vulneribus elephantinus morbus per membra foedaverat, invenit in via, volentem ad suum hospitium redire, sed prae lassitudine non valentem. In ipso vero itinere se habere perhibebat hospitium quo idem Martyrius monachus ire festinabat. Vir autem Dei ejusdem leprosi lassitudinem misertus, pallium quo vestiebatur in terram protinus projecit et expandit, ac desuper leprosum posuit, eumque suo pallio undique constrictum 1651 super humerum levavit, secumque revertens detulit. Cumque jam monasterii foribus propiaret, spiritualis asterii citius aperite, quia frater Martyrius venit Dominum portans. Statim vero ut Martyrius ad monasterii aditum pervenit, is qui leprosus esse putabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
fatemur. quia princeps huius mundi
habet in nob̾ multa: sed tam̃ mortis nr̃e
timpore iam nos rapere ñ ualet. quia eiꝰ
membra effecti sumus. in quo ñ habet
quicquã. Sed quid ꝓdest quod eidem ex.¬
demptori nr̃o ꝑ fidem iungimur. si ab
eo morib disuingannur: Ip̃se enĩ ddicit.
bit in regnum cęloꝵ Recta ergo opera
rectȩ fidei iungenda sunt. Mala quę
fecimus ꝑ cotidiana lamenta diluamuᷤ.
transactas nr̃as nequicias surgentia ab
amore dĩ & ꝓximi recta oꝑa superent.
Nulla que possumus fr̃ib impendere
bona recusemus. Neq enim aliter re-¬
demptoris nr̃i membra efficimur: ni¬
si inherendo & compatiendo proximiᷤ.
Sed quia ad amorem dei & proximi
plerinq corda audientiũ plus exẽpla
quam uerba excitant: caritati ur̃ȩ in-¬
dicare studeo qđ is qui presto est filius
m̃s epyphanius dẏaconus. hysauria ꝓ¬
uincia exortus. in uicinia factum terre
licaoniȩ solet narrare miraculũ. Ait

Expanded text:
fatemur, quia princeps hujus mundi fatemur, quia princeps hujus mundi habet in nobis multa, sed tamen in mortis nostrae tempore jam nos rapere non valet, quia ejus membra sumus effecti, in quo non habet quidquam. Sed quid prodest quod eidem Redemptori nostro per fidem jungimur, si ab eo moribus disjungamur? Ipse enim dicit: bit in regnum coelorum . Recta ergo opera rectae fidei jungenda sunt. Mala quae fecimus per quotidiana lamenta diluamus, transactas nostras nequitias surgentia ab amore Dei et proximi recta opera superent, nulla quae possumus fratribus impendere bona recusemus. Neque enim aliter Redemptoris nostri membra efficimur, nisi inhaerendo Deo, et compatiendo proximo. 10. Sed quia ad amorem Dei et proximi plerumque corda audientium plus exempla quam verba excitant, charitati vestrae indicare studeo quod is qui praesto est filius meus Epiphanius diaconus, Isauria provincia exortus, in vicina factum terra Lycaoniae solet narrare miraculum. Ait
Abbreviated transcription (Latin):
reddidit qd ñ debebat. Qui enim ꝓ nob̾
mortem carnis indebitam reddidit: nos
a debita morte animȩ liberauit. Ait gͦ.
Uenitenim princeps mundi hinus: &
in me si habet quicquã. Unde curan¬
dum nobis ẽ. & cum magnis cotidie fle¬
tib cogitandum. quã seuus. quã terri¬
bilis. sua in nos opera requirens. in die
nr̃i exitus princeps mundi buius ueniet.
si etiam ad dm̃ carne moriente uenit.
& in illo aliquid quesiuit. in quo inue¬
nire nil potuerit. Quid itaq nos mise¬
ri dicturi. quid acturi sumus: qui in¬
numera mala cominisimus: Quid re¬
quirenti aduersario & multa sua in noᷤᷤ
inuenienti dicemus. nisi solũ qđ nob̃
ẽ certum refugiũ. solida spes. quia unũ
cum illo facti sumus. in qua princeps.
huuis mundi & suũ aliquid quesiuit.
et inuenire minime potuit. qmͣ solus ẽ
int̾ mortuos liber. & a peccati iam ser¬
uitio ueraci libertate soluim᷑: quia ei
qui uera libertas ẽ unimur: Constat
enim nec negare possumus. sed ueraciter

Expanded text:
reddidit quod non debuit. Quia enim pro nobis mortem carnis indebitam reddidit, nos a debita animae morte liberavit. Ait ergo: Venit enim princeps hujus mundi, et in me non habet quidquam. Unde curandum nobis est, et cum magnis quotidie fletibus cogitandum, quam saevus, quam terribilis sua in nos opera requirens, in die nostri exitus princeps hujus mundi veniat, si etiam ad Deum carne morientem venit, et in illo aliquid quaesivit in quo invenire nil potuit. Quid itaque nos miseri dicturi, quid acturi sumus, qui innumera mala commisimus? Quid requirenti adversario, et multa sua in nobis invenienti dicemus, nisi solum quod nobis est certum refugium, solida spes: quia unum cum illo facti sumus, in quo princeps hujus mundi et suum aliquid requisivit, et invenire minime potuit, quoniam solus est inter mortuos liber, et a peccati jam servitio veraci libertate solvimur, quoniam ei qui vera libertas est unimur? Constat enim nec negare possumus, sed veraciter
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi nos seducimus. et ueritas in nobis
ñ est. Hinc iacobus ait. In multis enĩ
offendimus om̃s. Constat enĩ quia om̃s
qui de carnis delectatione concepti st̃.
in eoꝵ ꝓculdubio uel actione uel locuti¬
one uel cogitatione aliquid suum prin¬
ceps huius mundi habuit. sed iccirco illos
uel post rapere uel prius tenere ñ potuit.
quia eos ille a debitis suis eripuit. qui
ꝓ nob̾ sine debito mortis debitum soluit.
ut nos ideo sub iure hostis nr̃i debita

Expanded text:
ipsi nos seducimus, et veritas in nobis ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est . Hinc Jacobus ait: In multis enim offendimus omnes . Constat enim quia omnes qui de carnis delectatione concepti sunt in eorum procul dubio vel actione, vel locutione, vel cogitatione aliquid suum princeps hujus mundi habuit. Sed idcirco illos vel post rapere, vel prius tenere non potuit, quia eos ille a debitis suis eripuit, qui pro nobis sine debito mortis debitum solvit, ut nos ideo sub jure hostis nostri debita
Abbreviated transcription (Latin):
ullo peccato a mundi corruptione exire:
qui sine peccato ad mundũ uenit. Hoc de
se contra mundi principẽ nec petrus di¬
cere p̾sumpsit: qui audire meruit. Quȩ¬
cunq ligaueris suꝑ terram erunt liga¬
ta & in cęlis: & qđcunq solueris suꝑ ter¬
ram erit solutum & in celis. Hoc nec
pauluis dicere presumpsit: qui prius¬
iquam mortis debitũ solueret. ad cȩli ter¬
cii secreta ꝑuenit. Hoc nec iohannes di¬
cere ausus est: qui ꝓ amore precipuo
in redemptoris sui pectore in cena recu¬
buit. Nam cũ ꝓpheta dicat. ecce enim in
iniquitatib conceptus sum. & in peccatiᷤ
peperit me mater mea: sine culpa in
mundo ẽẽ ñ potuit. qui in mundo cũ
culpa uenit. Hinc nanq idem ꝓpheta
ait. Non iustificabitur in conspectu
tuo om̃is uiuens. Hinc salomon ait. Non
ẽ homo iustus in terra: qui faciat bo¬
num & ñ peecet. Hinc iohannes dicit.
Si dixerimus quia peccatũ ñ habemuᷤ.

Expanded text:
ullo peccato a mundi corruptione exiit, ullo peccato a mundi corruptione exiit, qui sine peccato in mundum venit. Hoc de se contra mundi principem nec Petrus dicere praesumpsit, qui audire meruit: Quaecunque ligaveris super terram ligata erunt et in coelis, et quodcunque solveris super terram solutum erit et in coelis . Hoc nec Paulus dicere praesumpsit, qui priusquam mortis debitum solveret ad coeli tertii secreta pervenit . Hoc nec Joannes dicere ausus est, qui pro amore praecipuo in Redemptoris sui pectore in coena recubuit . Nam cum Propheta dicat: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea , sine culpa in mundo esse non potuit qui in mundum cum culpa venit. Hinc namque idem Propheta ait: Non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Hinc Salomon ait: Non est homo justus in terra qui faciat bonum, et non peccet . Hinc Joannes dicit: Si dixerimus quia peccatum non habemus,
Abbreviated transcription (Latin):
tunc om̃ium maloꝵ memoria. quȩ obli¬
uio transactȩ felicitatis. quȩ formido
et consideratio iudicis. Quid ergo ẽẽ nob̃
de presentib ad delectationẽ debet: qͣn¬
do cunctis simul transeuntib ñ ualec
transire qđ imminet. quando & hoc
funditus finitur quod diligitur: & il¬
lud incipitur. ubi dolor nunquã finit᷑:
Tunc maligni sp̃s in egrediente anima
sua oꝑa requirunt.tunc mala que sua-¬
serunt replicant. ut sociã ad torm̃tum
trabant. Sed cur hoc de ꝑuersa solum¬
modo anima dicimꝰ. cum ad electos
quoq egredientes ueniant. & suum in illiᷤᷤ
si preualeant aliquid requirant: Unus
autem in hominib extitit: qui ante pas¬
sionem suam libera uoce dixit. Iam non
multa loquar uobiscũ. Uenit enĩ prin¬
ceps mundi hiuus: & in me ñ habet quic¬
quam. Quia enĩ hunc mortalẽ hominẽ
uidit: suum in illo mundi princeps ali¬
quid inrienire posse secredidit. Sed sine

Expanded text:
tunc omnium malorum memoria, quae oblitunc omnium malorum memoria, quae oblivio transactae felicitatis, quae formido et consideratio judicis. Quid ergo esse nobis de praesentibus ad delectationem debet, quando, cunctis simul transeuntibus, non valet transire quod imminet? quando et hoc funditus finitur quod diligitur, et illud incipitur ubi dolor nunquam finitur? Tunc maligni spiritus in egrediente anima sua opera requirunt; tunc mala quae suaserunt replicant, ut sociam ad tormenta trahant. Sed cur hoc de perversa solummodo anima dicimus, cum ad electos quoque egredientes veniant, et suum in illis, si praevaleant, aliquid requirant? Unus autem in hominibus exstitit, qui ante passionem suam libera voce dicit: Jam non multa loquar vobiscum; venit enim princeps mundi hujus, et in me non habet quidquam . Quia enim hunc mortalem hominem vidit, suum in illo mundi princeps aliquid invenire se posse credidit. Sed sine
Abbreviated transcription (Latin):
toris audiuimꝰ. Et quidẽ in hac die tua
quȩ ad pacẽ tibi: nunc autẽ abscondita
sunt ab ocłis tuis. Dum enĩ districtus iu-¬
dex sustinet. & adhuc manũ ñ exerit in
ꝑcussione. dum a retributione ultioniᷤ
ultimȩ ẽẽ quȩdam temporis securitas
uidetur: debemus pensare malũ qđ se¬
quitur. pensantes gemere. gementes ui¬
tare: ea quȩ cõmisimus peccata indesi-¬
nenter aspicere. aspicientes flere: flenteᷤ
abstergere. Nulla nos ꝓsꝑitas transi¬
toriȩ lȩticiȩ dissoluat: nec mentis nr̃e
oculos ea quȩ sunt transitoria obstru-¬
ant. ne cecos ad ignem ducant. Si enim
districte pensetur cuius sit ponderis
imꝓꝑium ex ore ueritatis agnoscitur.
cum negligenti & futura ñ ꝓspicienti
dicitur. etquidẽ in hac die tua quȩ ad
pacẽ tibi: nunc autẽ abscondita sunt
ab ocłis tuis. Nam cogitandũ ualde ẽ
quantũ nob̾ erit terribilis hora nr̃e
resolutionis: qui ꝑauor m̃tis. quanta

Expanded text:
toris audivimus: Et quidem in hac die tua toris audivimus: Et quidem in hac die tua quae ad pacem tibi; nunc autem abscondita sunt ab oculis tuis. Dum enim districtus judex sustinet, et adhuc manum non exerit in percussionem, dum a retributione ultionis ultimae esse quaedam temporis securitas videtur, debemus pensare malum quod sequitur, pensantes gemere, gementes vitare, et quae commisimus peccata indesinenter aspicere, aspicientes flere, et flentes abstergere. Nulla nos prosperitatis transitoriae laetitia dissolvat, nec mentis nostrae oculos ea quae sunt transitoria obstruant, nec caecos ad ignem ducant. Si enim districte pensetur, cujus sit ponderis improperium, ex ore veritatis agnoscitur, cum negligenti et futura non prospicienti dicitur: Et quidem in hac die tua, quae ad pacem tibi; nunc autem abscondita sunt ab oculis tuis. 8. Nam cogitandum valde est quantum nobis erit terribilis hora nostrae resolutionis, qui pavor mentis, quanta
Abbreviated transcription (Latin):
et simpliciter gradientes int̾ficiunt. qͣn¬
do in eos qui in nullo rei sunt. lesionis
gladios defigunt. Mens enĩ fidelium ñ
iam domus orationis sed spelunca latro¬
nis est: quando relicta innocentia et
simplicitate sc̃itatis illud conatur agere.
unde ualeat ꝓximis nocere. Sed quia
contra ꝑuersa hec om̃ia uerbis redemp¬
toris nr̃i ꝑ sacras paginas indesinent̃
instruimur. nunc usq hoc agitur: qđ
factum fuisse ꝓhibetur. cũ dicitur. Et
erat docens cotidie in templo. Cũ enim
mentem fideliũ ad cauenda mala sub¬
tiliter erudit: cotidie ueritas in templo ⁊s¬
docet. Sed sciendũ nobis ẽ. quia ueritatiᷤ
uerbis ueracit̃ erudimtr. si extrema nr̃a
formi dolose & indesinenter aspicimus.
iuxta hoc qd ꝑ quendã saꝑientẽ dicit᷑.
In om̃ib oꝑib tuis memorare nouissima
tua: et in ȩt̾num ñ peccabis. Pensare coti¬
die debemus: qđ eiusdem uoce nr̃i redẽp¬

Expanded text:
et simpliciter gradientes interficiunt, quanet simpliciter gradientes interficiunt, quando in eos qui in nullo rei sunt laesionis gladios defigunt. Mens enim fidelium jam non domus orationis, sed spelunca latronum est, quando, relicta innocentia et simplicitate sanctitatis, illud conatur agere unde valeat proximis nocere. Sed quia contra perversa haec omnia verbis Redemptoris nostri per sacras paginas indesinenter instruimur, nunc usque hoc agitur, quod factum fuisse perhibetur, cum dicitur: Et erat docens quotidie in templo. Cum enim mentem fidelium ad cavenda mala subtiliter erudit, quotidie Veritas in templo docet. Sed sciendum nobis est quia veritatis verbis veraciter erudimur, si extrema mala nostra formidolose et indesinenter aspicimus, juxta hoc quod per quemdam sapientem dicitur: In omnibus operibus tuis memorare novissima tua, et in aetedemp
Abbreviated transcription (Latin):
sumunt: & dum sacroꝵ ordinũ locũ ꝑci¬
piunt. sc̃ẽ religionis officiũ in cõmerciũ
terrenȩ negociationis trahunt. Uenden-¬
tes quippe in templo sunt: qui hoc qđ
quib: dã iure competit. ad p̾mium lar-¬
giuntur. Iusticiã enĩ ueadere est: hanc
ꝓ premii acceptione seruare. Em̃tes uͦ
intemplo sunt. qui dũ hoc ꝑsoluere ꝓxi¬
mo qđ iustũ ẽ nolunt. dumq rem iure
debitam facere contẽpnunt: dato patro¬
nis p̃mio emunt peccatũ. Quib bene
dicitur. Domus mea domus orationis ẽ:
uos autẽ fecistis illam speluncã latro¬
num. quia dũ ñnunquam ꝑuersi bo¬
mines locũ religionis tenent. ibi maliciȩ
suȩ gladiis occidunt. ubi uiuificare ꝓxi¬
mos orationis suȩ int̾cessione debuert̃.
Templũ quoq & domus dĩ est iꝑsa mens
atq conscientia fidelium: quȩ siquando
in lesione ꝓximi ꝑuersas cogitationes
ꝓfert. quasi in spelunca latronis residet.

Expanded text:
sumunt, et dum sacrorum ordinum locum percisumunt, et dum sacrorum ordinum locum percipiunt, sanctae religionis officium in commercterrenae negotiationis tribuunt. Vendentes quippe in templo sunt, qui hoc quod quibusdam jure competit ad praemium largiuntur. Justitiam enim vendere est, hanc pro praemii acceptione servare. Ementes vero in templo sunt, qui dum haec persolvere proximo quod justum est nolunt, dumque rem jure debitam facere contemnunt, dato patronis praemio, emunt peccatum. Quibus bene dicitur: Domus mea, domus orationis est. Vos autem fecistis eam speluncam latronum. Quia dum nonnunquam perversi homines locum religionis tenent, ibi malitiae suae gladiis occidunt, ubi vivificare proximos orationis suae intercessione debuerunt. Templum quoque et domus Dei est ipsa mens atque conscientia fidelium. Quae si quando in laesione proximi perversas cogitationes profert, quasi in spelunca latrones resident,
Abbreviated transcription (Latin):
tat te in carcerẽ. Aduersarius quippe
nr̃ in uia ẽ sermo dĩ: contrarius nr̃is
carnalib desideriis in p̃senti uita. a
quo ipse liberatur qui p̃ceptis eius bu¬
nͥ militer subditur. Alioquin aduersari¬
us iudici & uidex tradet exactori: quia
ex sermone dñi contempto. reus peccator
tenebitur in examine iudicis. Quẽ udex
exactori tradet: quia hunc maligno sꝑi¬
ritui ad ultionẽ trahere ꝑmittet. ut cõ¬
pulsam animã ipse ad penã de corpore
exigat. que ei ad culpã sponte consensit.
Exactor mittit in carcerem: quia ꝑ ma¬
lignum sp̃m in inferno retrudetur.
quousq dies iudicii ueniat. ex quo iam
inferni ignib simul ae ipse crucietur.
Expleta igitur ꝑditione ciuitatis. quam
nos ad pereuntis animȩ similitudinẽ
traximus: ꝓtinus subditur. Et ingressus
intemplum: cepit eicere uendentes &
ementes de illo. Sicut templũ dei in cun¬
tate est: ita & in plebe fideli uita religio¬
sorum. Et sepe ñ nulli religionis habitũ

Expanded text:
tat te in carcerem . Adversarius quippe noster in via est sermo Dei, contrarius nostris carnalibus desideriis in praesenti vita. A quo ipse liberatur qui praeceptis ejus humiliter subditur. Alioquin adversarius judici, et judex tradet exactori, quia ex sermone Domini contempto reus peccator tenebitur in examine judicis. Quem judex exactori tradit, quia hunc maligno spiritui ad ultionem trahere permittit, ut compulsam animam ipse ad poenam de corpore exigat, quae ei ad culpam sponte consensit. Exactor mittit in carcerem, quia per malignum spiritum in inferno retruditur, quousque dies judicii veniat, ex quo jam in inferni ignibus simul et ipse crucietur. 6. Expleta ergo perditione civitatis, quam nos ad pereuntis animae similitudinem traximus, protinus subditur: Et ingressus templum coepit ejicere vendentes et ementes de illo. Sicut templum Dei in civitate est, ita et in plebe fideli vita religiosorum. Et saepe nonnulli religionis habitum
Abbreviated transcription (Latin):
quando ei ñ solum oꝑis. uerumetiã lo¬
cutionis. atq insuꝑ cogitationis ini¬
quitates replicant. ut que prius se ꝑ
multa dilatauit in scelere. ad extremũ
de om̃ib angustecur in retributione.
Sequitur. Et ad terrã consternent te:
& filios tuos qui in te sunt. Tunc anima
ꝑ cogitationẽ reatus sui ad terrã con¬
sternitur: cũ caro quã uitam suam cre¬
didit. redire ao puluerẽ urgetur. Tunc
in mortẽ filii illius cadunt: cũ cogita¬
tiones illicitȩ quȩ mͦ ex illa prodeunt.
in extrema uitȩ ultione dissipantur:¬

Expanded text:
quando ei non solum operis, verum etiam loquando ei non solum operis, verum etiam locutionis atque insuper cogitationis iniquitates replicant, ut quae prius se per multa dilatavit in scelere, ad extremum de omnibus angustetur in retributione. Sequitur: Et ad terram prosternent te, et filios tuos qui in te sunt. Tunc anima per cognitionem reatus sui ad terram consternitur, cum caro quam vitam suam credidit redire ad pulverem urgetur. Tunc in mortem filii illius cadunt, cum cogitationes illicitae quae modo ex illa prodeunt, in extrema vitae ultione dissipantur
Abbreviated transcription (Latin):
qui semꝑ ẽ pauidus. Qui uͦ mentis est
durȩ: corruet in malũ. Sequentis enim
ira iudicii tanto tunc districtior porta¬
bitur: quanto nunc & int̾ culpas mini¬
me timetur: Sequitur. Quia uenient
dies in te: & circũdabunt te imimici tui
uallo. Qui unquã sunt humanȩ animȩ
maiores inimici: quã maligni sp̃s:
Qui hanc a corpore exeuntẽ obsident:
quam in carnis amore positam. decep¬
toriis delectationib fouent. Quã uallo
circundant: quia ante mentis eiꝰ ocłos
reductis iniquitatib quas ꝑpetrauit.
hanc ad societatẽ suȩ damnationis tra¬
hentes coartant. ut in ipsa iam extremi¬
tate uitȩ deprehensa. & a quib hostib
circũclusa sit uideat. et tam̃ euadendi
aditum inuenire ñ possit. quia oꝑara
iam bona ñ licet. quȩ cũ licuit agere
contempsit. De quib adhuc aꝑte quod
sequitur intelligi ualet.Circundabuit
te & coangustabunt te undiq. Maligni
quippe sp̃s undiq animã angustant:

Expanded text:
qui semper est pavidus; qui vero mentis est qui semper est pavidus; qui vero mentis est durae, corruet in malum . Sequentis enim ira judicii tanto tunc districtior portabitur, quanto nunc et inter culpas minime timetur. 4. Sequitur: Quia venient dies in te, et circumdabunt te inimici tui vallo. Qui unquam sunt humanae animae majores inimici, quam maligni spiritus, qui hanc a corpore exeuntem obsident, quam in carnis amore positam deceptoriis delectationibus fovent? Quam vallo circumdant, quia ante mentis ejus oculos reductis iniquitatibus quas perpetravit, hanc ad societatem suae damnationis trahentes coarctant, ut in ipsa jam extremitate vitae deprehensa, et a quibus hostibus circumclusa sit videat, et tamen evadendi aditum invenire non possit, quia operari jam bona non licet quae, cum licuit agere, contempsit. De quibus adhuc apte quod sequitur intelligi valet: Circumdabunt te, et coangustabunt te undique. Maligni quippe spiritus undique animam angustant,
Abbreviated transcription (Latin):
quia rixari secũ incipit. cur damnatio¬
nem quam patitur ñ expauit. cur a pro¬
spiciendis malis sequentib oculos mͣ
tis clausit. Unde ei dicitur. Nunc autẽ
abscondita sunt ab ocłis tus. Peruersa.
quippe anima reb p̾sentib dedita. in ter-¬
renis uoluptatib resoluta. abscondit
sibi mala sequentia. quia p̾uidere fu¬
tura refugit. quȩ p̃sentem leticiam ꝑ¬
turbent. dumq in presentis uitȩ oble-¬
ctatione se deserit. quid aliud quam
clausis oculis ad ignem uadit: Un¬
de bene scriptum est. In die bonorũ:
ne inmemor sis maloꝵ. Et unde ꝑ
paulum dicitur. Qui gaudent tan¬
quam ñ gaudentes sint. quia & siqua
est presentis temporis ita ẽ agenda lȩti¬
cia. ut nunquã amaritudo sequentis u¬
dicii recedat a memoria. quatinus dum
mens pauida extremȩ ultionis timore
transfigitur: quantũ nunc p̃sens leticia
tantum post ira subsequens temperetur.
hinc nanq scriptum ẽ. Beatus homo:

Expanded text:
1647 quia rixari secum incipiet cur damnatio1647 quia rixari secum incipiet cur damnationem quam patitur non expavit, cur a prosntis clausit? Unde et dicitur: « Nunc autem abscondita sunt ab oculis tuis. » Perversa quippe anima rebus praesentibus dedita, in terrenis voluptatibus resoluta, abscondit sibi mala sequentia, quia videre futura refugit, quae praesentem laetitiam perturbant; dumque in praesentis vitae oblectatione se deserit, quid aliud quam clausis oculis ad ignem vadit? Unde bene scriptum est: « In die bonorum ne immemor sis malorum . » Et unde per Paulum dicitur: « Qui gaudent tanquam non gaudentes sint , » quia et si qua est praesentis temporis, ita est agenda laetitia, ut nunquam amaritudo sequentis judicii recedat a memoria, quatenus dum mens pavida extremae ultionis timore transfigitur, quantum nunc praesens laetitia, tantum post ira subsequens temperetur. Hinc namque scriptum est: « Beatus homo
Abbreviated transcription (Latin):
quosdam ex bona uita ad mores reꝓboᷤᷤ
ꝑuenisse considerat. Plangit enim eos
qui nesciunt cur plangantur: quia
iuxta salomonis uerba lȩtanuir cum
male fecerint. & exultant in reb pessi¬
mis. qui si damnationẽ suam quȩ eis
imminet agnouissent: semet ipsos cũ
lacrimis electoꝵ plangerent. Bene autẽ
periturȩ ammȩ. sententia quȩ subdit᷑
conuenit. Et quidem in hac diȩ tua quȩ
ad pacem tibi: nunc autẽ abscondita
sunt ab ocłis tuis. Suam hic diẽ habet
anima ꝑuersa quȩ transitorio gaudet
in tempore: cui ea quȩ assunt ad pacem
sunt. quia dum ex reb temporalib lȩ¬
tatur. dum honorib extollitur. dum in
carnis uoluptate resoluitur. dũ nulla
uenturȩ pęne formidine terretur: pacẽ
habet in die sua. quȩ graue damnatio¬
nis suȩ. scandalũ in die habebit aliena.
Ibi enim affligenda ẽ: ubi iust lȩtabun¬
tur. Et cuncta quȩ ei mͦ ad pacẽ sunt.
tunc in amaritudine rixȩ uertuntur:

Expanded text:
quosdam ex bona vita ad mores reprobos quosdam ex bona vita ad mores reprobos pervenisse considerat. Plangit enim eos qui nesciunt cur plangantur, quia, juxta Salomonis verba: Laetantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis . Qui si damnationem suam quae eis imminet agnovissent, semetipsos cum lacrymis electorum plangerent. Bene autem periturae animae sententia quae subditur convenit: Et quidem in hac die tua, quae ad pacem tibi, nunc autem abscondita sunt ab oculis tuis. Suam hic diem habet anima perversa, quae transitorio gaudet in tempore. Cui ea quae adsunt ad pacem sunt, quia dum ex rebus temporalibus laetatur, dum honoribus extollitur dum in carnis voluptate resolvitur, dum nulla venturae poenae formidine terretur, pacem habet in die sua, quae grave damnationis suae scandalum in die habebit aliena. Ibi enim affligenda est, ubi justi laetabuntur; et cuncta quae modo ei ad pacem sunt, tunc in amaritudinem rixae vertentur,
Abbreviated transcription (Latin):
bant eum: carnalia & certe presentia sp̃u¬
alib ac futuris. et quasi incertis p̃po¬
nentes. Theophilus anthiochenȩ eccłiȩ
septimus post petrum apłm ep̃s. qui
dicta compingens. ingenii sui nob̾ mo¬
nimenta dimisit: hȩc suꝑ hanc parabo¬
lam in suis commtariis ẽ locutus. Di
ues qui habebat uillicũ siue dispensa¬
torem: ds̾ om̃ps est. quo nicbil ẽ ditiuᷤ.
huius dispensator paulus. qui ad pedes
gamalielis sacras litteras didicit: legẽ
dei susceꝑat dispensandã. Qui cũ cȩ-¬
pisset credentes in xp̃o ꝑsequi. ligare.
occidere. & om̃em dñi sui dissiꝑare sub¬
stantiam: correptus a dño ẽ. Saule
saule quid me ꝑsequeris : Durũ tibi¬
ẽ contra stimulũ calcitrare. Dixitq in
conle suo. Quid faciam quia magister
dicens: quia si cognouisses & tu. Hoc se¬
mel egit cum ꝑiturã ciuitatem ẽẽ nun¬
ciauit: hoc cotidie redemptor nr̃ ꝑ ele¬
ctos suos agere nullatenus cessat. cum

Expanded text:
bant eum carnalia et certa et praesentia spirbant eum carnalia et certa et praesentia spiritalibus ac futuris et quasi incertis praeponentes. Theophilus, Anti- . ochenae ecclesiae septimus post Petrum apostolum episcdicta conpingens ingenii sui nobis monumenta dimisit, haec super hac parabola in suis commentariis est locutus: diu e s, qui habebat uilicum siue dispensatorem, deus omnipotens est, quo nihil est ditius. huius dispensator Paulus, qui ad pedes GDei susceperat dispensandam. Qui cum coepisset credentes in Christo persequi, ligare, occidere, et omnem Domini sui dissipare substSaule, quid me persequeris? Durum est tibi contra stimulum calcitrare. Dixitque in corde suo: Quid faciam, qui magister dicens: Quia si cognovisses, et tu. Hoc semel egit, cum perituram civitatem esse nuntiavit. Hoc quotidie Redemptor noster per electos suos agere nullatenus cessat, cum
Abbreviated transcription (Latin):
quo nulla ẽ iniquitas. qui apłis creditꝰ
est. si bene fuerit dispensatus. dispensa¬
tores suos leuabit in celũ: Quamobrẽ
sequitur. Qui fidelis ẽ in minimo. hoc
ẽ in carnalib: & in multis fidelis erit.
idest in sp̃ualib. Qui autem in paruo¬
inquus ẽ ut ñ det frͣib ad utendum
qd a deo ꝓ om̃ib ẽ creatum: iste & in
sp̃uali pecunia diuidenda iniquus
erit. ut ñ ꝓ necessitate sed ꝓ ꝑsonis do
diuitias quȩ labunt᷑ ñ bene dispensetis:
ueras ȩt̃nasq diuitias doctrinȩ dei quis
det uobis: Et si in his quȩ aliena suit.
alienũ autẽ ẽ a nob̃ om̃e qđ seculi est.
infideles fuistis. ea quȩ ur̃a sunt & ꝓ¬
prie homini deputata. quis credet uob:
amat pecuniam dm̃ amare non posse.
Igitur & apłis si uelint amare dm̃ ẽẽ pe¬
cunias contemꝑnendas. Unde scribȩ &
pharisei qui erant auari aduersum se
dictam intelligentes parabolã. subsanna-¬

Expanded text:
quo nulla est iniquitas, qui et apostolis creditus quo nulla est iniquitas, qui et apostolis creditus est, si bene fuerit dispensatus, dispensatores suos leuabit in caelum! quam ob rem sequitur: qui fidelis est in minimo, hoc est in carnalibus, et multis fidelis erit, id est in spiritalibus. quiauteminparuoiniquus est, ut non det fratribus ad utendum, quod a deo pro omnibus est creatum, iste et in spiritali pecunia diuidenda iniquus erit, ut non pro necessitate, sed pro personis docdiuitias, quae labuntur, non bene dispensetis, ueras aeternasque diuitias doctrinae dei quis credet uobis ? et si in his, quae aliena sunt — alienum est autem nobis omne, quod saeculi est — infideles fuistis, ea, quae uestra sunt et proprie homini deputata, quis uobis crederamat pecuniam, deum amare non posse. igitur et apostolis, si uelint amare deum, esse pecunias contemnendas. unde scribae et pharisaei, qui erant auari, aduersum se dictam intellegentes parabolam subsanna
Abbreviated transcription (Latin):
bolȩ textũ posui: ut ñ nobis intellectũ
aliunde queramus. & in parabola certas
nitamur inuenire ꝑsonas. sed interpre¬
temur eã quasi parabolã hoc ẽ similitu¬
dinem. quȩ ab eo uocatur qđ alteri pa¬
rabolȩ assimilatur: quasi umbra ꝓemi¬
um ueritatis. Si gͦ dispensator iniqui
mamonȩ dñi uoce laudatur qđ de re
iniqua sibi iusticiã prepararit. & passus
dispendiũ dñs laudat dispensatoris pru¬
dentiam. qd aduersus dñm quidẽ frau¬
dulenter. sed ꝓ se prudenter egerit:
quantomagis xp̃c qui nullum damnũ
sustinere potest. & ꝑronus ẽ ad clementi¬
am. laudabit discipłos suos. si in eos qui
crediti sibi sunt miscdes fuerint: Deniq
post parabolam intulit. Et ego dico uob̾.
Facite uob̃ amicos: de iniquo mamo¬
na. Mamona autẽ ñ hebreoꝵ sed syroꝵ
lingua diuitiȩ nuncupantur: quod de
iniquitate collectȩ sint. Si ergo iniqui¬
tas bene dispensata uertitur in iusti¬
ciam: quantomagis sermo diuinus in

Expanded text:
huius textum posui, ut non nobis intellegentiam aliunde quaeramus et in parabola certas nitamur inuenire personas, sed interpretemur eam quasi parabolam, hoc est similitudinem, quae ab eo uocatur, quod alteri  assimilatur, et quasi umbra praevium veritatis est. Si ergo dispensator iniqui mamonae, Domini voce laudatur, quod de re iniqua sibi justitiam praepararit: et passus dispendia Dominus, laudat dispensatoris prudentiam, quod adversus Dominum quidem fraudulenter, sed pro se prudenter egerit: quanto magis Christus qui nullum damnum sustinere potest, et pronus est ad clementiam, laudabit discipulos suos, si in eos qui credituri al. crediti  sibi sunt, misericordes fuerint? Denique post parabolam intulit: Et ego vobis dico, facite vobis amicos de iniquo mamona. Mamona autem, non Hebraeorum, sed Syrorum lingua diuitiae nuncupantur, quod de iniquitate collectae sint. si ergo iniquitas bene dispensata uertitur in iustitiam, quanto magis sermo diuinus, in
Abbreviated transcription (Latin):
sicut scriptum ẽ. In illa die ꝑibunt om̃s co¬
gitationes eoꝵ. Quȩ scilicet durȩ cogitatio¬
nes intelligi etiã ꝑ lapidũ significationem
ualent. Nam sequitur. Et ñ relinquent
in te lapidem suꝑ lapidẽ. Peruersa etenĩ
mens cũ ꝑuersȩ cogitationi adhuc ꝑuer¬
siorem adicit: quid aliud quã lapidem
suꝑ lapidẽ ponit: Sed in destructa ciuita¬
te suꝑ lapidem lapis ñ relinquitur: qͥa
cũ ad ultionẽ suam anima ducit᷑. om̃is
ab illa cogitationũ suarũ constructio dis¬
sipatur. Quȩ cur hoc patiat᷑ adiungitur.
ꝑo qđ ñ cognoueris tempus uisitationis
multis uisitare consueuit. Nam assidue
hanc uisitat precepto: aliquando autẽ
flagello. aliquando uero miraculo. ut ce
uera quȩ nesciebat audiat. & tam̃ adbuc
suꝑbiens atq contempnens. aut dolore
compuncta redeat. aut beneficiis deuicta
malũ qd fecit erubescat. Sed quia uisita¬
tionis suȩ tempus minime cognoscit: illiᷤ
in extremo uitȩ inimicis tradetur. cum

Expanded text:
sicut scriptum est: In illa die peribunt omnes cogitationes eorum . Quae scilicet durae cogitationes intelligi etiam per lapidum significationem valent. Nam sequitur: Et non relinquent in te lapidem super lapidem. Perversa etenim mens cum perversae cogitationi adhuc perversiorem adjicit, quid aliud quam lapidem super lapidem ponit? Sed in destructa civitate super lapidem lapis non relinquitur, quia cum ad ultionem suam anima ducitur, omnis ab illa cogitationum suarum constructio dissipatur. 5. Quae cur hoc patiatur adjungitur: Eo quod non cognoveris tempus visitationis multis modis visitare consuevit. Nam assidue hanc visitat praecepto, aliquando autem flagello, aliquando vero miraculo, ut et vera quae nesciebat audiat, et tamen 1648 adhuc superbiens atque contemnens, aut dolore compuncta redeat, aut beneficiis devicta malum quod fecit erubescat. Sed quia visitationis suae tempus minime cognoscit, illis in extremo vitae inimicis traditur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Cumq minor facultatib ꝑditis egere
cepisset. & comedere siliquas porcorũ
cibum: reuersus ad patrẽ susceptus ẽ ab
eo. Frater quoq inuidens senior patris
parabolas contra phariseos et scribas lo¬
cutus ẽ. quia nolebant recipere peccatoꝵ¬

Expanded text:
Cumque minor facultatibus perditis, egere Cumque minor facultatibus perditis, egere coepisset, et comedere siliquas, porcorum cibum, reversus ad patrem, susceptus ab eo est. Frater quoque invidens senior, patris parabolas contra Pharisaeos, et Scribas locutus est, qui nolebant recipere po
Abbreviated transcription (Latin):
ui sit uillicus iniquitatis
qui dñi uoce laudatur.
cuius cũ uellem scire rati¬
onem & de quo fonte ꝓces¬
serit: reuolui uolum̃ euangłicum. et
inter cetera repꝑi. qđ apppinquantib
saluatori publicanis & peccatorib. ut
audirent eum: murmurabant phari¬
sei & scribȩ dicentes. Quare iste peccatores
suscipit: & comedit cum eis: Qui locutꝰ ẽ
eis parabolam centũ ouiũ & unius ꝑditȩ:
quȩ inuenta pastoris humeris reportata
ẽ. Et cur eẽt ꝓposita: statim intulit. Dico
uob̃. qđ ita gaudium erit in cęlo super
uno peccatore pęnitentiã agente: quã
suꝑ nonaginta nouẽ ustis qui non ha
bent opus pęnitentia. Aliam quoq para¬
bolam decem dragmarũ uniusq ꝑditȩ
atq reꝑtȩ. cũ ꝓposuisset: simili eam fine
compleuit. Sic dico uob̃: gaudium erit
coram angłis dei suꝑ uno peccatore pe¬
nitentiam agente.Terciam quoq para¬
bolam ꝓposuit hominis habentis duos
filios: & diuidentis int̾ eos substantiã.

Expanded text:
ui sit uilicus iniquitatis, qui domini uoce laudatus est. cuius cum uellem scire rationem et de quo fonte processerit, reuolui uolumen euangelicum et inter cetera repperi, quod adpropinquantibus saluatori publicanis et peccatoribus, ut audirent eum, murmurabant Pharisaei et scribae dicentes: quare iste peccatores suscipit et comedit cum eis? qui locutus est eis parabolam centum ouium et unius perditae, quae inuenta pastoris humeris reportata est, et, cur esset proposita, statim intulit: dico uobis: sic erit gaudium in caelo super uno peccatore paenitentiam agente magis quam super nonaginta nouebent opus poenitentia. Aliam quoque parabolam decem drachmarum uniusque perditae, et repertae cum proposuisset, simili eam fine complevit. Sic dico vobis, gaudium erit coram Angelis Dei super uno peccatore poenitentiam agente. Tertiam quoque parabolam proposuit hominis habentis duos filios, et dividentis inter eos substantiam.
Abbreviated transcription (Latin):
absurde intelligi possunt: qui scienti¬
am uere fidei ñ habentes. uarias doc̃tri-¬
nas ꝓfitentur erroris. Non enim uel
abscondunt imꝑitiam suã: sed ꝓ sũma
ꝑitia ꝓferunt in lucẽ. & iactantiã ser-¬
monis ostendunt. Nulla porpo falsa
doctrina ẽ: quȩ ñ aliqua uera intermi¬
sceat. Uera gͦ salsis inordinate ꝑ mixtã.
in una disputatione uel narratione

Expanded text:
gi possunt, qui scientiam verae fidei non habentes, varias doctrinas proferunt erroris. Non enim vel abscondunt imperitiam suam, sed pro summa peritia proferunt in lucem, et jactantiam sermonis ostendunt. Nulla porro falsa doctrina est, quae non aliqua vera intermisceat. Vera ergo falsis inordinate permista, in
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatis intrare. Nec sufficere nob̾ ad sa¬
lutem arbitrem᷑. si turbis negligentiũ
uel quoꝵ libet indoctoꝵ fide uel actibus
adȩquem᷑: quib in litteris sacris unica
scripta. sed quotienscũq nob̾ errantiũ in¬
geruntur exempla: nos confestim auer-¬
tentes ocłos m̃tis nͣre ne uideant uani-¬
tatem. magis quid ueritas ipsa decernit
sedulo corde scrutem᷑: sequentes exẽplum
beati petri. qui spretis errantiũ sectis:
uerȩ fidei archanũ qd cognouerat. indu¬
bia oris confessione ꝓtulit: insuperabili
cordis cura seruauit. Nam de fiducia con¬
fessionis hoc loco cognouimꝰ. de uirtute
autẽ unioȩ in xp̃m dilectionis ipse ali¬
bi testatur. Qui cũ discederent ab eo qͥdã
discipłoꝵ eius. diceretq ad duodecim ille:
nũquid & uos uultis abire: respondit ei

Expanded text:
tatis mereamur intrare. Nec sufficere nobis ad satatis mereamur intrare. Nec sufficere nobis ad salutem arbitremur, si turbis negligentium, vel quorumlibet indoctorum fide vel actibus adaequamur, quibus in litteris sacris unica scripta; sed quotiescunque nobis errantium ingeruntur exempla, nos confestim avertentes oculos mentis nostrae ne videant vanitatem, magis quid veritas ipsa decernit, sedulo corde scrutemur, sequentes exemplum beati Petri qui, spretis errantium sectis, verae fidei arcanum quod cognoverat, indubia oris confessione protulit, insuperabili cordis cura servavit. Nam de fiducia confessionis hoc loco cognovimus, de virtute autem unicae in Christum dilectionis ipse alibi testatur, qui cum discederent ab eo quidam discipulorum ejus, diceretque ille ad duodecim: Nunquid et vos vultis abire? respondit ei
Abbreviated transcription (Latin):
alligaueritis suꝑ t̾ram. erunt ligata &
in cȩlo: et quȩcũq solueritis suꝑ t̃ram. er̃t
soluta & in cȩlo. Om̃i igitur electoꝵ eccłiȩ
iuxta modũ culparũ uel pęnitentis. ligan¬
di ac soluendi datur auctoritas: sed idõ
beatus petrus qui xp̃m uera fide con¬
fessus. uero ẽ amore secutus. specialit̃ cla¬
ues regni cȩloꝵ. et principatũ iudiciariȩ
potestatis accipit: ut om̃s ꝑ orbẽ creden¬
tes intelligant. quia quicũq ab unitate
fidei uel societatis illius quolibet modo
semetipsos segregant: tales nec uincłis
peccatoꝵ absolui.nec ianuã possint re-¬
gni cȩlestis ingredi. Unde nos necesse est
cuit sacram̃ta discere. & congruentia fi¬
dei oꝑa demonstrare: necesse ẽ om̃i iugi¬
lantia multiplices subtilesq portarũ in-¬
feri cauere insidias. quatinꝰ iuxta psal-¬
mistȩ uocẽ dehis adiuuante dño eripi:
atq ad annunciandas eiꝰ laudes portas

Expanded text:
e ligaveritis super terram, erunt ligata et e ligaveritis super terram, erunt ligata et in coelo: et quaecusolvendus. Omni igitur electorum Ecclesiae juxta modum culparum poenitentis ligandi ac solvendi datur auctoritas, sed ideo beatus Petrus, qui Christum vera fide confessus, vero est amore secutus, specialiter claves regni coelorum et principatum judiciariae potestatis accipit, ut omnes per orbem credentes intelligant, quia quicunque ab unitate fidei vel societatis illius quolibet modo semetipsos segregant, tales nec vinculis peccatorum absolvi, nec januam possint regni coelestis ingredi, unde nos nececuit, sacramenta discere, et congruentia fidei opera demonstrare. Necesse est omni vigilantia multiplices subtilesque portarum inferi cavere insidias, quatenus juxta Psalmistae vocem, de his adjuvante Domino eripi, atque ad annuntiandas ejus laudes, portas
Abbreviated transcription (Latin):
men dubietate noscendũ ẽ: quia & cete¬
ris apłis datur. ipsoteste qui post passi¬
onis resurrectionisq suȩ triumphũ ap¬
parens eis insufflauit: et dixit om̃ib. Acci-¬
pite sp̃m sc̃m. Quorũ remiseritis peccata
remittuntur eis. & quoꝵ retinueritis re¬
tenta sunt. Necñ euam nc̃ in epͣis ac p̃s¬
biteris om̃i ȩccłiȩ officiũ idem cõmitti¬
tur. ut uidelicet agnitis peccantiũ can¬
sis: quoscũq humiles acuere pęniten¬
tes aspexerit. hos iã a timore ꝑpetuȩ
mortis miserans absoluat: quos uͦ in
peccatis quȩ egerint ꝑsistere cognoue¬
rit. illos ꝑennib suppliciis obligan¬
dos insinuet. Unde alias dñs de correꝑ¬
to semel & iterũ ac tercio sed ñ pęniten-¬
te fr̃e precepit dicens. Si autẽ ȩccłiam
n audierit. sit tibi sicut echnicus & pu¬
blicanus. Et ne leue quisquã putaret
ȩccliȩ iudicio condemnari. mox terribi¬
liter adiunxit.Am̃ dico uob̾. quȩcũq¬

Expanded text:
men dubietate noscendum est quod et caetemen dubietate noscendum est quod et caeteris apostolis datur, ipso teste, qui post passionis, resurrectionisque suae triumphum apparens, eis insufflavit et dixit omnibus: Accipite Spiritum sanctum. Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis: et quorum retinueritis, retenta sunt . Necnon etiam nunc in episcopis ac presbyteris omni Ecclesiae officium idem committitur, ut videlicet agnitis peccantium causis, quoscunque humiles ac vere poenitentes aspexerit, hos jam a timore perpetuae mortis miserans absolvat; quos vero in peccatis quae egerint persistere cognoverit, illos perennibus suppliciis obligandos insinuet. Unde alias Dominus de correpto semel et iterum, ac tertio, sed non poenitente fratre praecipit, dicens: Si autem Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus . Et ne leve quisquam putaret Ecclesiae judicio condemnari, mox terribiliter adjunxit: Amen dico vobis, quaecunqu
Abbreviated transcription (Latin):
nis ȩdificasse. sed iuxta alterius loci parabo¬
lam suꝑ harenã sine fundam̃to posuisse
credendus ẽ: hoc ẽ ñ simplici ac uera in¬
tentione xp̃m sequi. sed terrenã quãli¬
bet fragilẽq ob causã. habitũ p̃tendisse
xp̃iamꝰ. Sequitur. Et tibi dabo claues re¬
gni celoꝵ. Qui regẽ cȩloꝵ maiore p̃ ceteriᷤ
deuotione confessus ẽ: merito pre ceteris
ipse collatis clauib regni cȩlestis donatꝰ
ẽ: ut constaret om̃ib quia absq ea con¬
fessione ac fide regnũ cȩloꝵ nullus pos¬
set intrare. Claues autẽ regni cȩloꝵ ipsã
discernendi scientiã potentiãq nominat.
qua dignos reciꝑe in regnũ. indignos
secludere deberet a regno:unde manife¬
ste subiungit. Et qdcũq ligaueris suꝑ ter¬
ram erit ligatũ & in cęlis: et qd̃cũq solue¬
ris suꝑ terrã. erit solutũ et in cęlis. Quȩ
soluendi ac ligandi potestas quãuis soli
petro data uideatur a dño. absq ulla ta-¬

Expanded text:
abolam , super arenam sine fundamento posuisse credendus est, hoc est, non simplici ac vera intentione Christum sequi, sed terrenam quamlibet fragilemque ob causam habitum praetendisse Christiani. Sequitur: Et tibi dabo claves regni coelorum. Qui regem coelorum majori prae caeteris devotione confessus est, merito prae caeteris ipse collatis clavibus regni coelestis donatus est, ut constaret omnibus quia absque ea confessione et fide regnum coelorum nullus posset intrare. Claves autem regni coelorum ipsam discernendi scientiam potentiamque nominat, qua dignos recipere in regnum, indignos secludere deberet a regno. Unde manifeste subjungit: Et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis: et quodcunque solverissolvendi ac ligandi potestas, quamvis soli Petro data videatur a Domino, absque ulla ta
Abbreviated transcription (Latin):
munerat. cũ eũ scĩ sp̃s filiũ ẽẽ testatur.
a quo ipse dĩ uiui filius asseueratur: quã¬
ius hoc ipsũ multũ dissimilit̃ fieri nul
dei ꝑ naturam. petrus sicut &e ceteri electi
de ipso natus ẽ: petrus filius sp̃s sc̃i. quia
de ipso renatus ẽ. Ap̃e filius dĩ ante tẽ¬
pora. ipse ẽ enim dĩ uirtus & dĩ saꝑientia
quȩ dicit. dñs possedit me in initio uia
rum suarũ. antequã quicquã faceret a
principio: ꝑetrus filius sp̃s sc̃i ex eo tẽ¬
pore quo ab ipso illuminatus. gr̃ãm di¬
uinȩ cognitionis accepit. Et quia una
recte cũ dixisset batus e sẏmon bario¬
na. id est filius gr̃t ꝑiritalis: ꝓtinus ad¬
iunxit. quia caro et sangus ñ reuelaint
tibi. sed ꝑat̾ m̃s qi in cęlis ẽ. Pat̃ quippe
filio columbȩ reuelauit. quia una est
grã patris & sp̃s scĩ. eadem quoq & filii.
qd facillimis sacrȩ scripture ꝓbabitur
exemplis.Dicit nanq de patre apls. Mi¬

Expanded text:
munerat, cum eum sancti Spiritus filium esse testatur, munerat, cum eum sancti Spiritus filium esse testatur, a quo ipse Dei vivi Filius asseveratur, quamvis hoc ipsum multum dissimiliter fieri nullilius Dei per naturam, Petrus sicut et caeteri electi de ipso natus est, Petrus filius Spiritus sancti, quia de ipso renatus est. Christus Filius Dei ante tempora; ipse est enim Dei virtus et Dei sapientia, quae dicit: Dominus possedirum suarum, antequam quidquam faceret a principio . Petrus filius Spiritus sancti ex eo tempore quo ab ipso illuminatus gratiam divinae cognitionis accepit. Et quia una recte cum dixisset, Beatus es, Simon Bar Jona, id est, filius gratiae spiritualis, protinus adjunxit: Quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est. Pater quippe filio columbae revelavit, quia una est gratia Patris et Spiritus sancti, eadem quoque et Filii, quod facillimis sacrae Scripturae probabitur exemplis. Dicit namque de Patre Apos
Abbreviated transcription (Latin):
Nam confitente illo xp̃m filiũ de iiui.
uideamꝰ quid sequitur. Respondens autẽ
ih̾c dixit ei. Beatus es symon bariona.
Constat ergo quia post ueram xp̃i con¬
fessionem. uera beatitudinis p̾mia restart.
fessorem głificat. ut huius etiã nos uera¬
citer eũ confitendo ẽẽ meream᷑ consor¬
tes. Beatus es inquit symon bariona.
Bariona syriace: latine dicitur filius
columbȩ. Filius autẽ columbȩ recte uo¬
catur apłs petrus. quia uidelicet colũ¬
ba multum simꝑlex ẽ animal. Et iꝑse
prudenti ac pia simꝑlicitate dñm se¬
quebatur. memor illius p̃cepti qđ cum
sius condiscipłis ab eodẽ magistro sim¬
plicitatis ac ueritatis acceꝑit. Estote ꝑru¬
dentes sicut serpentes. & simplices sicut
columbȩ. Uel certe quia sp̃s sc̃s suꝑ dñm
columbȩ nuncuꝑatur: qui sp̃uali gr̃a
plenus extitisse monstrat᷑. Et iusta satis
laude dilectorẽ confessorẽq suũ dñs re-¬

Expanded text:
Nam confitente illo Christum Filium Dei vivi, Nam confitente illo Christum Filium Dei vivi, videamus quid sequitur: Respondens autem Jesus, dixit: Beatus es, Simon Bar Jona. Constat ergo quia post veram Christi confessionem, vera beatitudinis praemia restant. fessorem glorificat: ut hujus etiam nos veraciter eum confitendo mereamur esse consortes. Beatus es, inquit, Simon Bar Jona. Bar Jona Syriace, Latine dicitur filius columbae. Filius autem columbae recte vocatur apostolus Petrus, quia videlicet columba multum simplex est animal, et ipse prudenti ac pia simplicitate Dominum sequebatur, memor illius praecepti quod cum suis condiscipulis ab eodem magistro simplicitatis ac veritatis accepit: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . Vel columbae nuncupatur, qui spiritali gratia plenus exstitisse monstratur. Et justa satis laude dilectorem confessoremque suum Dominus re
Abbreviated transcription (Latin):
de utraq eiusdẽ dñi & saluatoris nr̃i na¬
tura ab ipso dño et a fideli eiꝰ discipulo
eẽt ꝓferenda sententia: dñs ipse humi-¬
litatem assumpte humanitatis ꝓfiteat᷑.
discipłs excellentiã diuine et̃nitatis
ostendat. Dñs de se qd minus ẽ. discipu¬
lus de dño intimat qd maius ẽ.Dñs
de se qd̃ factus ẽ ꝓpt̃ nos: discipulus
declarat de dño quia iꝑse ẽ qui fecit nos.
Sic & in euangłio dñs multo crebrius
se filiũ hominis quã filiũ dĩ appellare
consueuit. ut nos admoneat dispensati¬
onis quã ꝓ nob̾ suscepit. Sed nos necesse
ẽ tanto humilius diuinitatis eius alta
uenerari. quanto illũ meminimꝰ ꝓ nr̃a
exaltatione adbumanitatis infima de¬
scendisse. Si enim int sacram̃ta incarna¬
tionis eius quib redẽpti sumꝰ. potentiã
diuinitatis qua creati sumus. pia semꝑ
mente recolimus: fit ut ipsi quoq cũ pe¬
tro suꝑnę beatitudinis mercede donem᷑.

Expanded text:
de utraque ejusdem Domini et Salvatoris nostri nade utraque ejusdem Domini et Salvatoris nostri natura ab ipso Domino, et a fideli ejus discipulo esset proferenda sententia, Dominus ipse humilitatem assumptae humanitatis profiteatur, discipulus excellentiam divinae aeternitatis ostentet. Dominus de se quod minus est, discipulus de Domino intimat quod majus est. Dominus de se quod factus est propter nos, discipulus declarat de Domino quia ipse est qui fecit nos. Sic et in Evangelio Dominus multo crebrius se Filium hominis quam filium Dei appellare consuevit, ut nos admoneat ejus dispensationis quam pro nobis suscepit. Sed nos necesse est tanto humilius divinitatis ejus alta venerari, quanto illum meminimus pro nostra exaltatione ad humanitatis infima descendisse. Si enim inter sacramenta incarnationis ejus, quibus redempti sumus, potentiam divinitatis qua creati sumus pia semper mente recolimus, fit ut ipsi quoque cum Petro supernae beatitudinis mercede donemur.