comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oquentui cui debent uerba seruire ab euangelista utroq monstratasit. uihilint est
qua diuersus interambos fuerit narrandimodus. dũ ab eadem ueritate neuter absce¬
e pocestetiam hoc intellegi qđ sicut dicit marcus prius eos deuxore dimittenda in¬
tetregantes dñs uicissim interrogare qiđ eis preceperit moyses. quicu respondis sene
mrsen ꝑmisisse libellũ repudũ scribere & dimittere. responditcis deipsa lege ꝑmor¬
sendata quomodo ds̃ instntuerit coniugium mastuli & femine dicens ea quaepo¬
nit mattheus. idest. non legistis quia quifecit abinitio masculũ & feminam fec
eos. & cet᷑ quibus audistis illiid quod ciprimo interroganti responderant repetiue
dicentes. quid ergomorses mandauit dari libellum repudii & dimittere . tunc
ihim causam ostendisse duritiae cordis ipsorũ. quam marcus breuitatis causa pͥ¬

Expanded text:
loquentium, cui debent uerba seruire. ab euangelista utroque monstrata sit, nihil interest, loquentium, cui debent uerba seruire. ab euangelista utroque monstrata sit, nihil interest, quam diuersus inter ambos fuerit narrandi modus, dum ab eadem ueritate neuter abscederet. Potest etiam hoc intellegi, quod, sicut dicit Marcus, prius eos de uxore dimittenda interrogantes dominus uicissim interrogarit, quid eis praeceperit Moyses, qui cum respondissent Moysen permisisse libellum repudii scribere et dimittere. respondit eis de ipsa lege per Moysen data, quomodo deus instituerit coniugium masculi et feminae, dicens ea quae ponit Mattheus, id est: non legistis, quia qui fecit ab initio masculum et feminam fecit eos? et cetera, quibus auditis illi id quod ei primo interroganti responderant repetiuerunt dicentes: quid ergo Moyses mandauit dari libellum repudii et dimittere? tunc Iesum causam ostendisse duritiae cordis ipsorum, quam Marcus breuitatis causa pri
Abbreviated transcription (Latin):
em prohibenti et sentenciam suam delege firmanti ipsu ntulerint quaestionẽ delibello
pudi ꝓcundem morsen sibi ꝑmisso. ꝑquem & illud scriptum est quod ds coniunxe¬
it masculũ & femina. An hoc idemilli depcepto moysi eos interrogant responderint.
Vam& uoluntas cius ita se habet ut non eis redd&. rationem cur illud moyses ꝑmiscrit
Visi prius ipsihoc cominemorissent. que uoluntas eius caquamarcus posuit interroga¬
nc significataest: & illorũ uoluntas ipsaerat utdeauctoritaete moysi qm mandauit
diri libellum repudii taquã concluderent cum separat onę sine dubio uetaturum. hoc
enim dicturi. etiam teptantes accesserant. quae uoluntas corũ sic expressaest ꝑmat¬
iicum ut non eos eẽ comiemorar& interrogitos. sedultro intulisse demandato mon
quo uelud conuincerent dnm separationẽ conuigũ ꝓhibentẽ. Cumergo uoluntas

Expanded text:
nem prohibenti et sententiam suam de lege firmanti ipsi intulerint quaestionem de libello nem prohibenti et sententiam suam de lege firmanti ipsi intulerint quaestionem de libello repudii per eundem Moysen sibi permisso, per quem et illud scriptum est quod deus coniunxerit masculum et feminam, an hoc idem illi de praecepto Moysi eos interroganti responderint. nam et uoluntas eius ita se habebat, ut non eis redderet rationem, cur illud Moyses permiserit, nisi prius ipsi hoc commemorassent, quae uoluntas eius ea quam Marcus posuit interrogatione significata est, et illorum uoluntas ipsa erat, ut de auctoritate Moysi, quoniam mandauit dari libellum repudii, tamquam concluderent eum separationem sine dubio uetaturum: hoc enim dicturi etiam temtantes accesserant. quae uoluntas eorum sic expressa est per Mattheum, ut non eos esse commemoraret interrogatos. sed ultro intulisse de mandato Moysi, quo uelut conuincerent dominum separationem coniugum prohibentem. cum ergo uoluntas
Abbreviated transcription (Latin):
saci temptantes cum & dicentes. silicet homini dimittere uxoremsuam quacumq
excausa. & cet usq ad illud ubiait. qui potest capere capiat. hoc & marcus commem¬
sat cundemordinem tenens. sane uidendue nepugnare uideatur. quodidẽ mar¬
cus ad nõ dicit interrogatos pharissaeos quideis moẏses p̾ceperit. atq ua illosint᷑¬
togii respondisse deꝑmisso sibi libello repudio. Cumattheus dixerit uobis dñi quib:
enderat exlegedm coniunxisse masculũ &. feminam. & propterea non eos debere ab
homine separari & tulisse responsionẽ. quid ergo morses mandauit dari libellu
repudii & dimittere: quibus it erũ ait qm morses adduritiam cordisuris ꝑmisit uol
dimittere uxores uras. abiniti. aut̃ nonsic fuit. NAm& marcus hanc dnĩ responsionẽ
nontac&. sed postea quaei responder introganti de libello repudii. in quo ordine ł
modo uerboꝵ hoc intellogere debemus ad reueritatem. Nihil intereẽ utrum dño scparatio¬

Expanded text:
emtantes eum et dicentes: si licet homini dimittere uxorem suam quacumque ex causa? et cetera usque ad illud ubi ait: qui potest capere capiat. hoc et Marcus commemorat eundem ordinem tenens. sane uidendum est, ne repugnare uideatur quod idem Marcus a domino dicit interrogatos Pharisaeos, quid eis Moyses praeceperit, adque ita illos interroganti respondisse de permisso sibi libello repudii, cum Mattheus dixerit uerbis domini, quibus ostenderat ex lege deum coniunxisse masculum et feminam et propterea non eos debere ab homine separari, rettulisse responsionem: quid ergo Moyses mandauit dari libellum repudii et dimittere? quibus iterum ait: quoniam Moyses ad duritiam cordis uestri permisit uobis dimittere uxores uestras: ab initio autem non sic fuit. nam et Marcus hanc domini responsionem non tacet, sed posteaquam ei responderunt interroganti de libello repudii. In quo ordine uel modo uerborum hoc intellegere debemus ad rei ueritatem nihil interesse, utrum domino separatio
Abbreviated transcription (Latin):
foliatantũ . & ait illi. nũqua abste fruct̾ nascat᷑ insẽpitnũ. & arefactaẽ continuo
ficulnea pret̃ missis ceteris ad eundẽ diem ꝑtinentib. adiunxit statim & uidentes dis¬
cipuli miratis dicentes. quomodo c̃tinuo aruit qđ alio die uider̃ alio die miratis. In tel¬
legit᷑ aut̃ xontunc aruisse quando uider̃. sed c̃tinuo qđ maledictaẽ. Neq enim ares¬
centẽ sed penitꝰ arefactã uider acsic ea continuo in uerbo dñi aruis se intellexer̃. Sequi¬

Expanded text:
folia tantum, et ait illi: numquam abs te fructus nascatur in sempiternum; et arefacta est continuo folia tantum, et ait illi: numquam abs te fructus nascatur in sempiternum; et arefacta est continuo ficulnea, praetermissis ceteris ad eundem diem pertinentibus adiunxit statim: et uidentes discipuli mirati sunt dicentes: quomodo continuo aruit? quod alio die uiderunt alio die mirati sunt. intellegitur autem non tunc aruisse, quando uiderunt, sed continuo quod maledicta est. neque enim arescentem, sed penitus arefactam uiderunt ac sic eam continuo in uerbo domini aruisse intellexeru
Abbreviated transcription (Latin):
mo die factũ praet̃ miserat. de ceplo scilic& eiectos uendentes & em̃tes. mattheus uͦ¬
cũ commemoras s& quod altero die factuẽ dearbore maledicta: quando mane re¬
ues tebatur abethania inciuitatẽ. prat̾ misit eaquae marc comiemorauit ue¬
nisscillum inciuitatẽ : & uespere exisse ⁊ manecũtransirent. discipuloꝵ. arborẽ ari¬
dam fius semiratos: & ei quosecundo dic gestumerat qͦ arbor maledictae. Ad iunxit
illud quod tercio diegestue eius ariditatẽ miratos eẽ discipulos. & depotencia fidei
ad nõ audisse: sic ea coniungens. ut nisi exmarci narratione cogamꝰ intendere. ubi
& qiđ mattheus p̃ter miserit n possit agnosci. Cuergo dixisset mattheus & relictis
illis abiit foras extraciuitatẽ in bethaniam ibiq mansit maneaut̃ reuestens in ciui¬
tatẽ esurut & uiden suci arborẽ unam secusuiam uenit ad eã. &mhilinuenit nisi

Expanded text:
imo die factum praetermiserat, de templo scilicet ejectos vendentes et ementes: Matthimo die factum praetermiserat, de templo scilicet ejectos vendentes et ementes: Matthcum commemorasset quod altero die factum est de arbore maledicta, quando mane reuertebatur a Bethania in ciuitatem. praetermisit ea quae Marcus commemorauit, uenisse illum in ciuitatem et uespere exisse et mane. cum transirent. discipulos arborem aridam fuisse miratos; et ei quod secundo die gestum erat, quo arbor maledicta est, adiunxit illud quod tertio die gestum est, eius ariditatem miratos esse discipulos et de potentia fidei a domino audisse, sic ea coniungens, ut nisi ex Marci narratione cogamur intendere, ubi et quid Mattheus praetermiserit, non possit agnosci. cum ergo dixisset Mattheus: et relictis illis abiit foras extra ciuitatem in Bethaniam ibique mansit. mane autem reuertens in ciuitatem esuriuit; et uidens fici arborem unam secus uiam uenit ad eam et nihil inuenit nisi
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ambo testantur: miratos autẽ eẽ discipulos qđ arbor aruerit & eis dnm̃ respon¬
disse defide & demonte in mare transferendo. Non ipso scđodie quodixit arbori
ia non dixit amplius in aet̃nũ quisquã extefructũ manduc& : sed tercio dic̃ ipso quip¬
pe diescđo comemorauit idẽmarc̃ detẽplo eiectos uendentes qđ pͥmo die factũ pre¬
termiserat. Ipsoergo secundo die dic̃ facta uespera egressum deciuitate. & cuma¬
ne transirent uidisse discipulos ficũ aridam facta aradicibus &. recordatũ petrũ
dixis seei: rabbi. ecceficus cui maledixisti aruit. Tunc eum depotentia fidei respon¬
disse. Mattheus autẽ taquã scđodie : hoc totũ factusit. idedictũ arbor insepiter nu
& arefactã eẽ continuo & uidentib hoc discipulis at que mirantib illud deuirtute
fidei fuisse responsum. Vndeintellegit᷑ m arcũ qͥdẽ secundo die cõmemorassȩ qđ pͥ¬

Expanded text:
sicut ambo testantur. miratos autem esse discipulos, quod arbor aruerit, et eis dominum responsicut ambo testantur. miratos autem esse discipulos, quod arbor aruerit, et eis dominum respondisse de fide et de monte in mare transferendo, non ipso secundo die, quo dixit arbori: iam non amplius in aeternum quisquam ex te fructum manducet, sed tertio die dicit. ipso quippe die secundo commemorauit idem Marcus de templo eiectos uendentes, quod primo die factum praetermiserat. ipso ergo secundo die dicit facta uespera egressum de ciuitate, et cum mane transiret, uidisse discipulos ficum aridam factam a radicibus et recordatum Petrum dixisse ei: rabbi, ecce ficus, cui maledixisti, aruit, tunc eum de potentia fidei respondisse, Mattheus autem, tamquam secundo die hoc totum factum sit, id est et dictum arbori: nuet arefactam esse continuo; et videntibus hoc discipulis atque mirantibus illud de virtute fidei fuisse responsum. Unde intelligitur, Marcum quidem secundo die commemorasse quod pr
Abbreviated transcription (Latin):
sc uendentes & em̃tes. Noncõ memorat marẽ sed circũ spectis omnib:. Cueniiam
uespera c& exissedic̃ in bethaniam cũ duo deci. & ahadic cũexirent ab erthana e¬
surisse & arbori fici dixisse qđ & mittheus cõmemorit & subiungit idemarẽ qđ¬
ide mare qđ uenerit inerosolymã & cũ introiss& inteplu eiec̃ uendentes & cintes qua¬
ialtero die ñ pͥmo factu ee sed quia mattheus ita conectit. & relictis abiit foras extra
cuunatẽ in badiamã undemane reuertentẽ in qiuitatẽ arbori malȩdixis se come¬
morat ꝓbabilius eredit᷑ ipsẽ potius teniuissẽ ordine tẽperis deuendentib &em̃tib
eiectis derẽplo. Cumeni dic̃ & relictis illis abuit foras. quib relictis intellegi poter:
nisicũquib superius loquebatur indignantib quod pueri clamauer. osanna filiođđ pͥ
ter misitergo marc̃ qđ pͥmo die factũẽ. cũ intrauit inteplum & recordatũ int̃posu¬
it cũ dixissa qđ non inuenerit aliqđ inficulnea pret folia qđ scđo die factume

Expanded text:
um iam uespera esset, exisse dicit in Bethaniam cum duodecim, et alia die cum exirent a Bethania esurisse et arbori fici dixisse quod et Mattheus commemorat. et subiungit idem Marcus, quod uenerit Hierosolyma, et cum introisset in templum, eiecit uendentes et ementes. quasi altero die, non primo factum esset. sed quia Mattheus ita conectit: et relictis illis abiit foras extra ciuitatem in Bethaniam, unde mane reuertentem in ciuitatem arbori maledixisse commemorat, probabilius creditur ipse potius tenuisse ordinem temporis de uendentibus et ementibus eiectis de templo. cum enim dicit: et relictis illis abiit foras, quibus relictis intellegi poterit, nisi cum quibus superius loquebatur indignantibus, quod pueri clamarent: osanna filio Dauid? praetermisit ergo Marcus quod primo die factum est, cum intrauit in templum, et recordatum interposuit, cum dixisset, quod non inuenerit aliquid in ficulnea praeter folia, quod secundo die factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑd& & uinea locabit aliis ꝗreddant ei fructũ tẽporib suis cũ scđm lucam talib uer¬
ba contradixerunt dicentes absit. & reuera qđ secutus dñsait delapidere ꝓbato ab
aedificantib & facto in capite anguli. ite in lanẽ ut hoc testimonio c̃uincerentur
illi parabolae c̃tradicentes: Nax ipse mattheus hoc sic comiemorat dictũ tãquã
c̃tradicenteb cũ ait. Uuĩqua legistis inscripturis. lapidẽ que rȩꝓbauer aedificantes
hic fact est incaput angeli. Quid ẽ enĩnĩquã legistis : insiquia hoc responderant qđ
c& contrariũ. hoc & marc significat qui haec ip̃sa uerba itarefert: nec scripturã
hanc legistis. lapidẽ que rȩꝓbauer̃ acdificantes hic factus ẽ incaput angeli. Que
sentencia secundũ lucã magis appar&. locosuo dicta p̃illoꝵ c̃ tradictionẽ qͥa dixer

Expanded text:
bit aliis agricolis, qui reddant ei fructum temporibus suis, cum secundum Lucam talibus uerbis contradixerint dicentes: absit? et reuera quod secutus dominus ait de lapide reprobato ab aedificantibus et facto in capite anguli, ita inlatum est, ut hoc testimonio conuincerentur illi parabolae contradicentes. nam et ipse Mattheus hoc sic commemorat dictum tamquam contradicentibus, cum ait: numquam legistis in scripturis: lapidem. quem reprobauerunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? quid est enim numquam legistis, nisi quia hoc responderant quod esset contrarium? hoc et Marcus significat, qui haec ipsa uerba ita refert: nec scripturam hanc legistis: lapidem quem reprobauerunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? quae senten
Abbreviated transcription (Latin):
bant quid facerent illi. om̃is eñ populus sus pensus erat audiens illũ. & factũẽ in una
dierii docente populũ intẽplo & euangelizante c̃uener principes sacerdotũ & scri¬
lucci s eniorib: & aiunt dicentes ad illũ . dic nob̵ inqua potestate haec facis. & cetera.
quaeetiã duo illi cominemorant: undcappar& nihileis etiãipso ordine repugna¬
re quando hic quod dic̃ factũ indierũ ea dies intellegit᷑ inquadigeftũ illietiam re¬
tulerunt. Sequit᷑ mattheus
Quud autẽ uob indet᷑. homo quidã habehat duos ilios. & accedens ad pͥmũ dixit illi

Expanded text:
bant quid facerent illi. Omnis enim populus suspensus erat audiens illum. bant quid facerent illi. Omnis enim populus suspensus erat audiens illum. rdotum et scribae cum senioribus et aiunt dicentes ad illum: dio nobis, in qua potestate haec facis? et cetera quae etiam duo illi commemorant. unde apparet nihil eis etiam ipso ordine repugnare, quando id quod dicit factum in una dierum ea dies intellegitur, in qua id gestum illi etiam retulerunt. LXX. Sequitur Mattheus: quid autem uobis uidetur? homo ha
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Respondens iħs dixitillis. int̃rogabo uos & ego unũ sermone quesi dixeritis mihi
& ego uobis dicam inqua potestate haee faciam: baptismꝰ iohannis undeerat: & cet usq ad
llud ubiait. nec ego dico uob inqua potestate haec facio. hoc totiĩ & alii duo marc̃ &
lucas totidem poene uerbis explicauer : Nec mnordine interse uident᷑ abiquid discrepa¬
re xisi unde superius locutus sum qđ pt̃ missis quibusdam mattheus ad alterum di
ptinentib ita contexit narratione ut nisi aduestat᷑ possit putari ipsum seđo die
ad huc uersari. marcũ autem intercio. lucas uero non quasi exordine dies ꝑsequexs
hoc subiunxit. sed cũ comemorass& eiectos de tẽplo em̃tes & uendentes. praet̾misit
qd exibat in bethaniam & regrediebat᷑ inciuitatẽ. & qđ deficulnea factuẽ & qđ mi¬
pantib discipulis defidei urtute responsue : atq hs pt̃ missis intulit dicens & e

Expanded text:
tem? Respondens Jesus dixit illis: Interrogabo vos et ego unum sermonem; quem si dixeritis mihi, et ego vobis dicam in qua potestate haec faciam. Baptismus Joannis unde erat? etc., usque ad illud ubi ait, Nec ego vobis dico in qua potestate haec facio . Hoc totum et alii duo Marcus et Lucas totidem pene verbis explicaverunt : nec in ordine inter se videntur aliquid discrepare, nisi unde superius locutus sum, quod praetermissis quibusdam Matthaeus ad alterum diem pertinentibus ita contexit narrationem, ut nisi advertatur, possit putari ipsum in secundo die adhuc versari, Marcum autem in tertio. Lucas vero non quasi ex ordine dies persequens hoc subjunxit, sed cum commemorasset ejectos de templo ementes et vendentes, praetermisit quod exibat in Bethaniam, et regrediebatur in civitatem, et quod de ficulnea factum est, et quod mirantibus discipulis de fidei virtute responsum est: atque his praetermissis intulit dicens, Et
Abbreviated transcription (Latin):
niu baptiste iohannis deihũ cueu cõmemoras s& isse ingalileã. quando a ut conuer¬
tit inuinuma indep̾ commemorationẽ paucorũ incapharnaum dieru dic eum ascen¬
disse in hierosolymã cue& pascha uidaeoꝵ: & facto flagello deresticulis expulsis se de
tẽ plo uendentes. Unde mamfestũc̃ non semel sediterũ hocesse ad nõfactũ sed illud
pͥmũ cõmemoratũ aiohanne. hoc ultimũ aceteris trib. Seqͥt᷑ matheus.

Expanded text:
nium Baptistae Joannis de Jesu, cum eum commemorasset isse in Galilaeam, quando aquam convernium Baptistae Joannis de Jesu, cum eum commemorasset isse in Galilaeam, quando aquam convertit in uinum, inde post commemorationem paucorum in Capharnaum dierum dicit eum ascendisse in Hierosolymam, cum esset pascha Iudaeorum, et facto flagello de resticulis expulisse de templo uendentes. unde manifestum est non semel, sed iterum hoc esse a domino factum, sed illud primum commemoratum a Iohanne, hoc ultimum a ceteris tribus.
Abbreviated transcription (Latin):
luntate. cui consonandũ & c̃senciendũ est non recedat qđ nosse & morib uale est
ꝓpt̃ cauenda & udicanda mendacia & ipsi fidei neputemus quasi consceratis sonis
namunir ueritatem: tam quads̃ nobis. quȩ ad modũipsarem. sic uerba que propt̃
illa sunt dicenda cõnid&: cũ ponius uares quediscenda est sermonib: ꝑ quos discenda
est p̃feratur. ut istos omino querere non deberem. sicam sinehis nosse possem. sic̃ illa
nouit ds̃ & in ipso angelieius. Sequit᷑ mattheus & dicit.
Etcum trass& hiertisolimã cõmotaest uniuersa ciuitas dicens. qui sesthic: populi
Tautem dicebant hicestihs proph&a anazareth galileae. & intrauit ihs intẽ plũ
di & eiciebat omsuendentes & ementes intemplo & cetera: usq adeum locum ubi
ait. Vosautem fecistis illã speluncã latronũ. Hoc derurb uendentium eiectis
etemplo om̃s commemorant. sediohannes longo diuerso ordine. &am post testimo¬

Expanded text:
luntate, cui consonandum et consentiendum est, non recedat. quod nosse et moribus utile est luntate, cui consonandum et consentiendum est, non recedat. quod nosse et moribus utile est propter cauenda et iudicanda mendacia et ipsi fidei, ne putemus quasi consecratis sonis ita muniri ueritatem, tamquam deus nobis quemadmodum ipsam rem, sic uerba, quae propter illam sunt dicenda, commendet, cum potius ita res, quae discenda est, sermonibus, per quos discenda est, praeferatur, ut istos omnino quaerere non deberemus, si eam sine his nosse possemus, sicut illam nouit deus et in ipso angeli eius. Sequitur Mattheus et dicit: et cum intrasset Hierosolyma, commota est uniuersa ciuitas dicens: quis est hic? peae. Et intravit Jesus in templum Dei, et ejiciebat omnes vendentes et ementes in templo, etc., usque ad eum locum ubi ait, Vos autem fecistis illam speluncam latronum. Hoc de turbis vendentium ejectis e templo, omnes commemorant, sed Joannes longe diverso ordine . Nam post testimo
Abbreviated transcription (Latin):
ginta in nonnullis sealiter habere quã inueniunt᷑ in hebreo qui eã linguã nouer
& qui int̾̃p̃tatis singulieos deinlibros hebreos. huiusitẽ distanciae si queratur.
curtanta auctoritate inter p̃tanonis septua genta multis in locis dist& ab ea ue¬
ritate quae in hebreis codicibus inuenitur. Nihil occurrere ꝓbabilius existimo
quã illos septuaginta eospũ inter pretatos quo& illa queint̃ prętabant᷑ dic̃ta fueraas.
qđ exipsacorũ mirabili que p̾dicatur cfessione firmatũ est. Irgo & ipsa nulla in do¬
quio uariando & ab eadem uoluntatedi cuiusdicta illaerant & cu uerba seruire de¬
bebant non recedando . Nihilaliud demonstrare uoluer quã hoc ipsum qđ nunc ix
euangelistarũ quattuor concordi quadam diuersitate miramur. qua nob ostendi¬
tur non eẽ mendatium. siquis quã ita diuerso modo aliqiđ narrar&: ut ab eius uo¬

Expanded text:
ginta, in nonnullis se aliter habere, quam inueniunt in Hebraeo qui eam linguam nouerunt ginta, in nonnullis se aliter habere, quam inueniunt in Hebraeo qui eam linguam nouerunt et qui interpretati sunt singuli eosdem libros Hebraeos. huius item distantiae causa si quaeratur, cur tanta auctoritas interpretationis Septuaginta multis in locis distet ab ea ueritate quae in Hebraeis codicibus inuenitur, nihil occurrere probabilius existimo quam illos Septuaginta eo spiritu interpretatos, quo et illa quae interpretabantur dicta fuerant, quod ex ipsa eorum mirabili quae praedicatur consensione firmatum est. ergo et ipsi nonnulla in eloquio uariando et ab eadem uoluntate dei, cuius illa dicta erant et cui uerba seruire debebant, non recedendo nihil aliud demonstrare uoluerunt quam hoc ipsum quod nunc in euangelistarum quattuor concordi quadam diuersitate miramur, qua nobis ostenditur non esse mendacium, si quisquam ita diuerso modo aliquid narret, ut ab eius uo
Abbreviated transcription (Latin):
port& : quia unus ita cõmemorait asinam. dequa ceteritacuerunt. ut tamen pul¬
lum n tacer&: dequo illidixer. Ubiergo utrumq factũ potest intellegi. Nulla re¬
ougnanciaest: nec si alius aliud & aliud alius cõmemorar&. quantomin ut alius unu¬
& alius utruq lohannes quoq cũtaceat. que ad modũ dñs discipulos suos. Ad haec ani¬
nalia sibi adducenda miserit. Interponit tam breuit hoc depullo cu testimonio
etiã ꝓ ph&e qđ mattheus adhib&. In quoetiam testimonio ꝓphetico aliquantum
diuers eu angelistarum locutio abea quidem sentencia non recedit: sed potest
mouere ꝗđ hoc mattheus sic adhib& utasinam dicat commemorasse proph&a
usitate cuius reicausa illamihi uidet᷑ quod mattheus hebrea lingua ꝓhibetur
euangeliũ conscripsis se. Manifestuest aut̃ interp̃tationem illã quedicitur septua¬

Expanded text:
oportet, quia unus ita commemorauit asinam, de qua ceteri tacuerunt, ut tamen puloportet, quia unus ita commemorauit asinam, de qua ceteri tacuerunt, ut tamen pullum non taceret, de quo illi dixerunt! ubi ergo utrumque factum potest intellegi, nulla repugnantia est, nec si alius aliud et aliud alius commemoret, quanto minus, ut alius unum, alius utrumque! Iohannes quoque, cum taceat, quemadmodum dominus discipulos suos ad haec animalia sibi adducenda miserit, interponit tamen breuiter hoc de pullo cum testimonio etiam prophetae, quod Mattheus adhibet. in quo etiam testimonio prophetico aliquantum diuersa euangelistarum locutio ab ea quidem sententia non recedit; sed potest mouere, quod hoc Mattheus sic adhibet, ut asinam dicat commemorasse prophetam. usitatae. cuius rei causa illa mihi uidetur, quod Mattheus Hebraea lingua perhibetur euangelium conscripsisse. manifestum est autem interpretationem illam, quae dicitur Septua
Abbreviated transcription (Latin):
Emisit duos discipulos dicens eis. Iteincastellum quod contrauos ẽ & statim inueni¬
ns asinim aligitam & pulli cuea. & cet usq ad eũ locum ubiait. Benedictus
qui uenit in nomine dnĩ osanna in altissim. hocenam marcus narrat eodemordine
custodito : Lucasautem inhiericho immorat᷑. quaedam cõmemorans queisti pregerim¬
serunt de acheo principe prblicanorum. & quaedam in parabolis ditta. p hace
& ipseoacurrit eis ad huius pulli commemorationẽ in quo sedit ihs. Nec moueat qđ
mattheus & asinã dic̃ & pullũ. ceteriaut̃ deasinatacent. Immoetiam recordanda est
illa regula quam de quinquagenis &centenis discu bentib cũ quinq panib turbae
pascerent᷑ supra insinuauim quainsinuata non deber& hociam ꝑ mouere lectore
Vecsimattheus itadepullo tacuiss& quead modũ illi deasina tacuerunt. Cumat the
us c̃trarium putaret᷑ quod un asinã dixit. alii pullũ asinae: quanto minus mouer

Expanded text:
in castellum, quod contra uos est, et statim inuenietis asinam alligatam et pullum cum ea, et cetera usque ad eum locum, ubi ait: benedictus qui uenit in nomine domini, osanna in altissimis. hoc etiam Marcus narrat eodem ordine custodito. Lucas autem in Hiericho inmoratur quaedam commemorans quae isti praetermiserunt de Zaccheo principe publicanorum et quaedam in parabolis dicta. post haec et ipse occurrit eis ad huius pulli commemorationem, in quo sedit Iesus. nec moueat quod Mattheus et asinam dicit et pullum, ceteri autem de asina tacent. immo etiam recordanda est illa regula, quam de quinquagenis et centenis discumbentibus, cum quinque panibus turbae pascerentur, supra insinuauimus. qua insinuata non deberet hoc iam permouere lectorem, nec si Mattheus ita de pullo tacuisset, quemadmodum illi de asina tacuerunt, ut maxime contrarium putaretur, quod unus asinam dixit, alii pullum asinae; quanto minus moueri
Abbreviated transcription (Latin):
quodipsusidum uoluit commemorare marcus. cuĩ inluminatio tamelaram fa¬
mam huic miraculo conparauit quamerat illius nota calamitas. Lucas uero qua¬
ius omino eodem modo factum tamen in alio caeco intellegendus est parcõmemo¬
rare miraculum. & eius demmiraculi parem modum: Ille quippe hoc factum dic
cuad ꝓquar& hieritho Atisti cum egrederet᷑ ab hiericho: sed nom̃ ciuitatis & fac¬
tisimilitudo putari suad& semel eẽ factum. sed etiangelistas in hocsibi aduersari. qđ
alius dicat. Cũad ꝓquar& hiericho aliicũ e grederet᷑ hiericho. Nonsanc hoc ꝑsua¬
d&. nisicis quiꝓcliuius crediuolunt m̃tiri euangelium. quãduo similia similit̾q
miracula fecis scihm. quid aut sit credibilius. & qui potius ueru& omis fidelis filius
euangelii facilli meuid& & omis contentiosus saltem ad monitus fuerit. ł tacendo

Expanded text:
quod ipsum solum uoluit commemorare Marcus, cuius inluminatio tam claram faquod ipsum solum uoluit commemorare Marcus, cuius inluminatio tam claram famam huic miraculo conparauit, quam erat illius nota calamitas. Lucas uero quamuis omnino eodem modo factum tamen in alio caeco intellegendus est par commemorare miraculum et eiusdem miraculi parem modum. ille quippe hoc factum dicit. cum adpropinquaret Hiericho, at isti, cum egrederetur ab Hiericho. sed nomen ciuitatis et facti similitudo putari suadet semel esse factum, sed euangelistas in hoc sibi aduersari, quod alius dicat, cum adpropinquaret Hiericho, alii, cum egrederetur ab Hiericho, non sane hoc persuadet nisi eis qui procliuius credi uolunt mentiri euangelium quam duo similia similiterque miracula fecisse Iesum. quid autem sit credibilius aut quid potius uerum, et omnis fidelis filius euangelii facillime uidet et omnis contentiosus, saltem cum admonitus fuerit, uel tacendo
Abbreviated transcription (Latin):
uer̃ dicentes. D&e miserere nri filiidd. & cẽt usq ad illudubiait & confestim uider
& secuti sunt eum. hoc& marcus cõmemorat. sed deuno cacco factum: quaeita sol¬
uitur quaestio. ut illa soluta c̃ deduob quilegionem demonum paciebantur in re¬
gione geras senorum. Nam duorum &iam caccorum quos modo inter posuit unũ
fuisse notissimum. & in illaciuitate famosissimũ. Exhocetiam satis appar& quod
& nomen eius & patriseiꝰ marciis cõmemorauit. quod in toto superius sanatis ad nõ
non facile occurrit. nisicum iairum archisinagogum &iam nomine expressit
cuius filiam resuscitauit ihs. In quo&iam magisifie sensus apparet : quia & ille
arehi sinagogus utiq: in loco illo nobilis fuit ꝓcul dubio itaq: bartim eus isteti¬
mei filius exaliqua magna felititate deiectus. notissimȩ et famosissi me mi¬
seriac fuit. quod non sum caecus. uerum etiam mendicus sedebat. hinc est ergo

Expanded text:
rere nostri, fili Dauid, et cetera usque ad illud ubi ait: et confestim uiderunt rere nostri, fili Dauid, et cetera usque ad illud ubi ait: et confestim uiderunt et secuti sunt eum. hoc et Marcus commemorat, sed de uno caeco factum. quae ita soluitur quaestio, ut illa soluta est de duobus, qui legionem demonum patiebantur in regione Gerasenorum. nam duorum etiam caecorum, quos modo interposuit, unum fuisse notissimum et in illa ciuitate famosissimum ex hoc etiam satis apparet, quod et nomen eius et patris eius Marcus commemorauit, quod in tot superius sanatis a domino non facile occurrit, nisi cum Iahirum archisynagogum etiam nomine expressit. cuius filiam resuscitauit Iesus. in quo etiam magis iste sensus appareat, quia et ille archisynagogus utique in loco illo nobilis fuit. procul dubio itaque Bartimeus iste Timei filius ex aliqua magna felicitate deiectus notissimae et famosissimae miseriae fuit, quod non. solum caecus, uerum etiam mendicus sedebat. hinc est ergo
Abbreviated transcription (Latin):
cũfiliis suis adorans & petens aliquid abeo. & cet̃ usq ad illud ubiait. filius ho¬
minis nonuenit miniftrari sed ministrare & darcanimã suã redem ptionẽ ꝓmul¬
tis. hunc cuillo hordinẽ & iam arcus tenet. filios rebedei ꝑhibens dixisse quodab
eis nonꝑ eosipsos sed ꝑmatrẽ dictumec̃ matthȩus ex presit. cũ illa coꝵ uoluntatẽ
adtuliss& ad dnm̃: undemagis ipsos quãillã dixisse quo ddictuẽ mareus bet¬
trirespondit. Lucas aut̃ posteaquã eodem exordine cominemorauit quedac passio¬
ne & resurrectionesua duo decim discipulis p̃dixerit. p̃termittit eaque isti com¬
memorant. Postque intposita occurrunt ei ad hierichum quod aut̃ dixcrunt ma¬
theus & marcus deprincipibus gentium quidominant᷑ subiectis non ita futurum
int̃illos. sed eum quierit maior. &iam seruũ alioꝵ futurũ dicit. Talealiquid &
Eturba multa ecceduo caeei sedentes secusuam. Audier̃ qui aiħs transir& & clama¬

Expanded text:
d illud ubi ait: sicut filius hominis non uenit ministrari, sed ministrare et dare animam suam redemtionem pro multis. hunc cum illo ordinem etiam Marcus tenet filios Zebedaei perhibens dixisse quod ab eis, non per eos ipsos, sed per matrem dictum esse Mattheus expressit, cum illa eorum uoluntatem attulisset ad dominum. unde magis ipsos quam illam dixisse quod dictum est Marcus btri respondit. Lucas autem, posteaquam ex eodem ordine commemorauit quae de passione et resurrectione sua duodecim discipulis praedixerit, praetermittit ea quae isti commemorant, post quae interposita occurrerunt ei ad Hierichum. quod autem dixerunt Mattheus et Marcus de principibus gentium, qui dominantur subiectis, non ita futurum inter illos, sed eum qui erit maior etiam seruum aliorum futurum, dicit tale aliquid et et ecce duo caeci sedentes secus uiam audierunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
morat. sed dñm hoc c̃sequent locutũ post introgationẽ suã ipsũ sibi qđ ammodo
respondisse. ltaenim dicit. Quidergo faci& dñs uincae: ueni& & ꝑdet colonos.
& dabit uineam aliis. sed facile potest intellegi. ł illorũ uocem. ita subiunctã &
noninit poneret᷑. illidixerunt. autilli responder̃. sediam̃ intellegeret᷑ aut ideo
responsionẽ istamdño potius ad tributam. quia ciiuenerũ dixer̃. &iam deillis hoc ips
respondit qauerita s est. Sed illud magis mou& : qđ lucas non solũ eos hoc respondiss
non dicit. haecenam uerba ipsã quoq sic marc dño ad tribuens uerũ etia contrariã re¬
tulisse responsionẽ dicentes. ab sit. uta enim narrat. quidergo faci& illis dnis uncae
ueni& & ꝑd& colonos istos. & dabit uineam aliis. qͦͥ audito dixer illi. absit. Illeaute aspi

Expanded text:
morat, sed dominum hoc consequenter locutum post interrogationem suam ipsum sibi quodammodo morat, sed dominum hoc consequenter locutum post interrogationem suam ipsum sibi quodammodo respondisse. ita enim dicit: quid ergo faciet dominus uineae? ueniet et perdet colonos et dabit uineam aliis. sed facile potest intellegi uel illorum uocem ita subiunctam, ut non interponeretur \'illi dixerunt\' aut \'illi responderunt\', sed tamen intellegeretur aut ideo responsionem istam domino potius adtributam, quia, cum uerum dixerunt, etiam de illis hoc ipse respondit qui ueritas est. Sed illud magis mouet, quod Lucas non solum eos hoc respondisse non dicit haec etiam uerba ipse quoque sicut Marcus domino adtribuens, uerum etiam contrariam rettulisse responsionem dicentes: absit. ita enim narrat: quid ergo faciet illis dominus uineae? ueniet et perdet colonos istos et dabit uineam aliis. quo audito dixerunt illi:
Abbreviated transcription (Latin):
N. eo dñe & nomiit. & cet̃ usq ad illud ubiait. & qui occiderit suꝑlapidẽ istũ con¬
fringit᷑. suꝑ que uero ceciderit conteret eũ marcus & lucas non cõmemorant deduo¬
b istis filiis quib imperatũe utirent atq operarent᷑ in uinea. sed quod p hoc nar¬
ratmattheus deuinea quaelocate c̃ agricolis ꝗ ꝑsecutis seruos missos adse. & postea
dilectũ filium occider & ciecer̃ extrauinea. enamilli ambo non tacent codem or¬
dine custodito id ẽ postea qua debaptismo iohannis int̃rogatiuidaei. senescire
dixer̃ & respondit eis. nec ego dico uob̵ inqua potestate haec facio. Mullius ergo
hic repugnanciae questio nascitur. nisiqđ mattheus cũdixiss& quod dñs in¬
t̃rogauerit uidacos. cũuenerit dñs uinee. qđ faciet agricolis illis. illos respon¬
disse subiungit atq dixisse. malos male ꝑdit . & uineam locabit aliis agricolis
qui reddunt ei fructũ temporib: suis: quod marcꝰ non ab ipsis responsui ee cõme¬

Expanded text:
ubi ait, Et qui ceciderit super lapidem istum, confringetur: super quem vero ceciderit, conteret eum . Marcus et Lucas non commemorant de duobus istis filiis, quibus imperatum est ut irent atque operarentur in vinea: sed quod post hoc narrat Matdilectum filium occiderunt, et ejecerunt extra vineam, etiam illi ambo non tacent, eodem ordine custodito , id est, posteaquam de baptismo Joannis interrogati Judaei se nescire dixerunt, et respondit eis, Nec ego dico vobis in qua potestate haec facio. 134. Nullius ergo hic repugnantiae quaestio nascitur, nisi quod Matthaeus, cum dixisset quod Dominus interrogauerit Iudaeos: cum uenerit dominus uineae, quid faciet agricolis illis? illos respondisse subiungit adque dixisse: malos male perdet et uineam locabit aliis agricolis, qui reddent ei fructum temporibus suis. quod Marcus non ab ipsis responsum esse comme
Abbreviated transcription (Latin):
eius. hoc & marcus sub iungit eundem ordinem seruans. sed ipse nondicit defilio homi¬
nis uenturus cũ anglissuis ut reddat unicuiquescđm opussuũ. commemorat tam̃
xiam illud dixisse dm̃. quienĩ meconfessus fueri & meauerba ingeneratione ista
adultera & peccurice. &. filius hominis c̃ fundet᷑ eũ cõhuenerit ingłam suã cũ ange¬
lissuis. quod intellegi potest. ad eandem senten tam ꝑtinere: qui a dixit matꝰ¬
theus. ut reddat unicuique scđm opussuũ. Lucas quoq eadem eodem qordine an nec¬
i non multũ diuerso uerboꝵ modo. eadẽ tamen sentenciarũ ueritate simillim: Seqͥ¬

Expanded text:
eius. hoc et Marcus subiungit eundem ordinem seruans; sed ipse non dicit de filio homieius. hoc et Marcus subiungit eundem ordinem seruans; sed ipse non dicit de filio hominis uenturo cum angelis suis, ut reddat unicuique secundum opus suum. commemorat tamen etiam illud dixisse dominum: qui enim me confusus fuerit et mea uerba in generatione ista adultera et peccatrice, et filius hominis confundetur eum, cum uenerit in gloria sua cum angelis sanctis. quod intellegi potest ad eandem sententiam pertinere, qua dixit Mattheus, ut reddat unicuique secundum opus suum. Lucas quoque eadem eodemque ordine adnectit non multum diuerso uerborum modo. eadem tamen sententiarum ueritate simillimus
Abbreviated transcription (Latin):
cus .xii. discipiilos nominatim cõmemorans dixit appellatos iacobũ & iohannẽ filios
tonitrui arbitrandũẽ nom̃e accepisse petrii quiadixit illic qđ inposuerit ei nom̃
ut uocaret᷑ petrus. hoc enĩ recolendo dixit. non qđ tunc factusit. sequit᷑ mattheus & dic̃.
Iunc p̃cepit discipulis sins ut neminidicerent quia ipseess&. ih sxp̃s. ex indecaepit ihs
ostendere discipulis suis quia o porter&. eure hiero solimã & multa pacia s enioribus a
scribis. & cet̃ usq ad illud ubiait. Non sapis ea quaedisunt. sed ea quachominĩ. hacc
codem ordine subnectunt marcus & lucas. sedlucas depetro qđ passioni xp̃i contra¬
dixerit tac&. Sequitur maitheus
unc iħs dixit discipulis suis: si quisuult post me uenire ab neget semet ipsum & tollat
trucesuam & sequaturme & cet᷑usq ad illud ubiait . & tunc redd& unicinq scđm opͥ

Expanded text:
cus duodecim discipulos nominatim commemorans dixit appellatos Iacobum et Iohannem filios cus duodecim discipulos nominatim commemorans dixit appellatos Iacobum et Iohannem filios tonitrui. arbitrandum est nomen accepisse Petrum, quia dixit illic quod inposuerit ei nomen, ut uocaretur Petrus; hoc enim recolendo dixit, non quod tunc factum sit. Sequitur Mattheus et dicit: tunc praecepit disci- suis suis. ut nemini dicerent, quia ipsuis, quia oporteret eum ire Hierosolyma et multa. pati a senioribus et scribis, et cetera usque ad illud ubi ait: non sapis ea quae dei sunt, sed ea quae hominum. haec eodem ordine subnectunt Marcus et Lucas; sed Lucas de Petro, quod passioni Christi contradixerit. tacet. Sequitur Mattheus: tunc esus dixit discipulis suis: si quis uult post me uenire. abneget semet ipscrucem suam et sequatur me, et cetera usque ad illud ubi ait: et tunc reddet unicuique secundum opus
Abbreviated transcription (Latin):
primo daecieco inluminato quod solus ipse cõmemorat deillo quidixit d nõuideo homi¬
nes sic̃ arbores ambulantes . Lucas aut̃ p̃miraculũ illud dequinq panibus hoc recordat᷑
atq inserit. cui recordationis ordo sic̃ sup iam ostendim̃ nihil repugnat ordiniisto
sed post illud mouere quod lucas dnminterrogasse discipulos suos quemillum dice¬
rent homines. tunc dixit. euess& solus orans& ad essent & iãipsi. porro aut marc̃ inua
dic̃ illos hoc ab eodem interrogatos. sed eum mou& qui putat qđ nũquãorauit mua. Itẽ
&iã dixisse merecolo nequis arbitret᷑ qđ hic petrus nom̃ acceperit. ubiait illi. tues pe¬
trus & suꝑ hanc petra aedificabo ecclesiameã. Non enĩ accepit hoc nom̃ nisi ubi ioħscom¬
memorat eidictũeẽ. tuuocaberis caephas qđ int̃pretat᷑ petrus. Un denec illo loco ubi mair¬

Expanded text:
primo de caeco inluminato, quod solus ipse commemorat, de illo qui dixit domino: uideo homiprimo de caeco inluminato, quod solus ipse commemorat, de illo qui dixit domino: uideo homines sicut arbores ambulantes. Lucas autem post miraculum illud de quinque panibus hoc recordatur adque inserit, cuius recordationis ordo, sicut supra iam ostendimus. nihil repugnat ordini istorum. sed potest illud mouere quod Lucas dominum interrogasse discipulos suos, quem illum dicerent homines, tunc dixit, cum esset solus orans et adessent etiam ipsi, porro autem Marcus in uia dicit illos hoc ab eodem interrogatos. sed eum mouet qui numquam orauit in uia. Iam etiam dixisse me recolo, ne quis arbitretur quod hic Petrus nomen accepit, ubi ait illi: tu es Petrus et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam. non enim accepit hoc nomen, nisi ubi Iohannes commemorat ei dictum esse: tu uocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus. unde nec illo loco, ubi Mar
Abbreviated transcription (Latin):
tebant hoc ẽ daecelo. pret̃misit aut dicere deiona quod mattheus cõmemorauit.
sequit᷑ mattheus. Itrelicnis illis abut. & cũuenis sent discipuli eiꝰ trans fretũ obli
nsunt panes accipere. quidixit illis. intuemini & cauete a ferm̃to pharissaeo .&.
sadducaeoꝵ & cet usq ad illud ubiait. Tunc intelłerunt quia non dixerit cauendum
afermto panum. sed ad octrina pharissacorii ei sadducaeoꝵ: haec eadẽ & iã marcus &
eodemordine digerit. Sequit᷑ mattheus.
enit autem ihs in partes cesareae philippi & interrogabat disapulos suos dicens. quem
dicunt homines eẽ filium hominis. Atillidixerunt aliitohannẽ baptistã. Alnantꝰ
heliã. Alii uero hieremiã : aut unũ ex proph&is. & cet̾usq ad illud ubiait. & qđ cũo sol¬
uerits suꝑterrã erit solutẽ & in caelis. hunc pene ordinẽ mareus narrat. sedint̃ posui

Expanded text:
tebant, hoc est de caelo, praetermisit autem dicere de Iona, quod Mattheus commemorauit. tebant, hoc est de caelo, praetermisit autem dicere de Iona, quod Mattheus commemorauit. Sequitur Mattheus: et relictis illis abiit. et cum uenissent discipuli eius trans fretum, obliti sunt panes aSadducaeorum, et cetera usque ad illud ubi ait: tunc intellexerunt, quia non dixerit cauendum a fermento panum, sed a doctrina Pharisaeorum et Sadducaeorum. haec eadem etiam Marcus et eodem ordine digerit.  Sequitur Mattheus: uenit autem Iesus in partes Caesareae Philippi et interrogabat discipulos suos dicens: quem me dicunt homines esse filium hominis? at illi dixerunt: alrophetis, et cetera usque ad illud ubi ait: et quodcumque solueris super terram, erit solutum in caelis. hoc eodem paene ordine Marcus narrat, sed interposuit
Abbreviated transcription (Latin):
F umis saturba ascendit innaiucula & uenit infines magedan. &cet usq ad illud ubi ait.¬
eeratomala & adultera signui quaerit . & signũ non dabit᷑ei nisi signũ ionȩ. hoc iam
bi dixit idematthens. Undecnam atq enam rennendũc saepius dnm̃ eade dixisse
ut quod existent contrario solui non potuerit bisdictũ intellegitur. hunc sancor dine
& iamarcus tenens post illud desemptẽ panibus miraculũ hocidem subicit quod ini¬
theus. uisi quod dal manutha quod inquibis dã codicibus legitur non dixit mattheus
sedma gedan. xonaui dubitandiie eundẽ locuee sub utroq nomine. Nam pleri¬
que codices non habent &iam scđm marcũ nisi magedan Necillud moutat qđ
marc non dic̃ responsũ eẽ querentibus signũ decaelo idẽ qđ marcus mittheas
deiona sedait dñm respondisse signũ non dabit̾ei. Intellegendũẽ cnĩ quale pe¬

Expanded text:
et dimissa turba ascendit in nauiculam et uenit in fines Magedan, et et dimissa turba ascendit in nauiculam et uenit in fines Magedan, et generatio mala et adultera signum quaerit et signum non dabitur ei nisi signum Ionae. hoc iam et alibi dixit idem Mattheus. unde etiam adque etiam retinendum est saepius dominum eadem dixisse, ut quod existente contrario solui non potuerit bis dictum intellegatur. hunc sane ordinem etiam Marcus tenens post illud de septem panibus miraculum hoc idem subicit quod Mattheus, nisi quod Dalmanutha, quod in quibusdam codicibus legitur, non dixit Mattheus, sed Magedan. non autem dubitandum est eundem locum esse sub utroque nomine. nam plerique codices non habent etiam secundum Marcum nisi Magedan. nec illud moueat, quod Marcus non dicit responsum esse quaerentibus signum de caelo, idem quod Mattheus de Iona, sed ait dominum respondisse: signum non dabitur ei. intellegendum est enim quale pe
Abbreviated transcription (Latin):
unudiemq faciuee. non aut̃ integre & ueraciter siue ab illo siueabalus siuea bomnibus
fuissenarratũ. sed aut illũ ꝓquinq panib septe dii falleret᷑ ci memorasse. Aut illo sep¬
tem quinq aut utrosq mentitos uel obliuione deceptos. hoc& deduo decimcophinis
& deseptẽ sportis opinaretur. quasi contrariũ hocdequinq milib: & quattuormilib
& qui pascerent᷑. sed quia illi quia miraculii deseptẽ panib narrauer. Necillud d:
quinq tacner̃. nemine mouet utrũq factuoms intellegunt. hoc ideo diximus ut si¬
cubi simile imuenit᷑ factũ adno qđ in aliquo alteri euangelistae ita repugnare indeat
omnino solui non possit. Xihilaliud intellegat᷑. quauiriiq factuee & aliud abalio
comemeratũ. sicut decentenis & quinquagenis discũbentibus cõmendauim. quiasinon &iã

Expanded text:
unum idemque factum esse, non autem integre et ueraciter siue ab illo siue ab aliis siue ab omnibus unum idemque factum esse, non autem integre et ueraciter siue ab illo siue ab aliis siue ab omnibus fuisse narratum, sed aut illum pro quinque panibus septem, dum falleretur, commemorasse aut illos pro septem quinque aut utrosque mentitos uel obliuione deceptos? hoc et de duodecim cophinis et de septem sportis opinaretur quasi contrarium, hoc de quinque milibus et quattuor milibus eorum qui pascerentur. sed quia illi qui miraculum de septem panibus narrauerunt nec illud de quinque tacuerunt, neminem mouet et utrumque factum omnes intellegunt. hoc ideo diximus, ut sicubi simile inuenitur factum a domino, quod in aliquo alteri euangelistae ita repugnare uideatur, ut omnino solui non possit, nihil aliud intellegatur quam utrumque factum esse et aliud ab alio commemoratum, sicut de centenis et quinquagenis discumbentibus commendauimus, quia, si non
Abbreviated transcription (Latin):
multos. & ꝓieceruni eos ad pedeseius & curauiteos. Itaut turbae mirarentur. indentes mul¬
tes loquentes clandos ambulantes caecos uidentes. & magnificabant dm̃isrł. Ihs autem
anuocatis discipuilissius dixit. misereor orbac quiatriduo iam ꝑseuerant mecũ & non¬
habeni qd manducent. & cet̃ usq ad illud ubiau. erantaut̃ quimanducauer quatiuor
milia hominũ extraparuulos & mulieres. hoc aliud miraculii septe panibus & paucis
piscibus &iam marcus commemorat. eodem &iam pencordine. nisiquia inter ponit
qd nullis aliud dicit desurdo cuidñs aures aperiut spuens indigitos & dicens. effecta
quodẽ aperire. hocsane non abre fuerit ad monere in hoc miraculo deseptẽ panibus.
qued duo euangelistae mattheiis marcusq posuerunt. quiasialiquis eoꝵ iddixis set qͥ
dcillis quinq panibus non dixiss&. contrarius ceteris putaret᷑. quis eni non existimar&.

Expanded text:
multos et proiecerunt eos ad pedes eius. et curauit eos, ita ut turbae mirarentur uidentes mumultos et proiecerunt eos ad pedes eius. et curauit eos, ita ut turbae mirarentur uidentes mutos loquentes, claudos ambulantes, caecos uidentes, et magnificabant deum Israhel. Iesus autem conuocatis discipulis suis dixit: misereor turbae, quia triduucent, et cetera usque ad illud ubi ait: erant autem qui manducauerunt quattuor milia hominum extra paruulos et mulieres. hoc aliud miraculum de septem panibus et paucis piscibus etiam Marcus commemorat eodem paene etiam ordine, nisi quia interponit quod nullus alius dicit de surdo, cui dominus aures aperuit spuens in digitos et dicens: effeta, quod est adaperire. Hoc sane non ab re fuerit admonere in hoc miraculo de septem panibus quod duo euangelistae Mattheus Marcusque posuerunt, quia si aliquis eorum id dixisset, qui de illis quinque panibus non dixisset. contrarius ceteris putaretur. quis enim non existimaret
Abbreviated transcription (Latin):
post ambulantẽ dmñ mulierẽ illã dep̃catorias uoces emssisse quomodo ergo indo¬
mo: tisi quia mtellegenduiẽ dixis se quide marcus qd in trauerit ubierat ilĩs. cũ cum
predixisset fuis scindomo. sed quia mattheus ait. Non respondit ei uerbũ: dedit
agnoscere quod ambo tacuer̃ in eosilentio egressum fuisseiħm dedomoilla. atq it a
cetur contexunt᷑. queiam in nullo discordant. quod enim marcus cõmemorat eidñm
respondisse panẽ filioꝵ. non mittendo canibus. illis interpositis dictũẽ quemattheus
dicta non tacuit idẽ quia discipuli rogauer eum ꝓilla. & qui arespondit nonse eẽ
dicens. Aduiuame. Iunc deinde dictuẽ. quod euan gelistae ambo cõmemorant. seqͥ¬
tur mattheus ita narrans.
Et cutranssis set in deihs uenit secus maregalileae & ascendens in montẽ sedebat ibi.
& accesser ad cum turhacmultae habentes secũ mutos claudos. eccos. debiles . & alios

Expanded text:
post ambulantem dominum mulierem illam deprecatorias uoces emisisse. quomodo ergo in dopost ambulantem dominum mulierem illam deprecatorias uoces emisisse. quomodo ergo in domo, nisi quia intellegendum est dixisse quidem Marcum quod intrauerit, ubi erat Iesus, cum eum praedixisset fuisse in domo? sed quia Mattheus ait: non respondit ei uerbum, dedit agnoscere, quod ambo tacuerunt in eo, silentio egressum fuisse legum de domo illa. adque ita cetera contexuntur, quae iam in nullo discordant. quod enim Marcus commemorat ei dominum respondisse de pane filiorum non mittendo canibus, illis interpositis dictum est quae Mattheus dicta non tacuit, id est quia discipuli rogauerunt eum pro illa et quia respondit non se essdicens: adiuua me, tunc deinde dictum est quod euangelistae ambo commemorant. Sequitur Mattheus ita narrans: et cum transisset inde Iesus, uenit secus mare GalilEt accesserunt ad eum turbae multae, habentes secum mutos, caecos, claudos, debiles et alios