comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do quartũ mandatũ est. nͥ qͥa insep¬
tenario numero. ẽ. primu: Ad dilec¬
tionẽ ꝓximi: primũ est in altera
tabula. Nã ideo duȩ tabulȩ legis
date st̃. Ds enĩ famulo suo moysr: in mon¬
te duas cabulas dedit. Inqͥb duabus
tabulis lapideis conscripta erant decẽ
precepta legis: qđ est psalteriũ decẽ
cordarũ.Hria ina tabuila ad dm̃
ꝑtinentia sepͥtẽ in altera cabula ad ꝓ¬
ximũ. In altera gͦ tabula prinũ est:
honora patrẽ tuũ & matrẽ tuã Scdm
non moechaberis. Terciũ: non occides. Quarq̃.
non furaberis. Quintũ: non falsũ testinonũ
dĩes Sextũ: ñ concupisces uxorẽ ꝓtrimitiũ
Septimũ ñ concupisces rẽ ꝓximitui. P sȩcuin

Expanded text:
do quartum est mandatum, nisi quia in sepdo quartum est mandatum, nisi quia in septenario numero est primum? Ad dilectionem proximi primum est in altera tabula. Nam ideo duae tabulae Legis datae sunt. Deus enim famulo suo Moysi in monte duas tabulas dedit, in quibus duabus tabulis lapideis conscripta erant decem praecepta Legis quod est psalterium decem chordarum; tria in una tabula ad Deum pertinentia, septem in altera tabula ad proximum. In altera ergo tabula primum est, Honora patrem tuum et matrem tuam. SNon moechaberis. Tertium: Non occides. Quartum: Non furaberis. Quintum: Non falsum testimonium dices. Sextum: Non 72 concupisces uxorem proximi tui. Septimum: Non concupisces re
Abbreviated transcription (Latin):
nichił diceret᷑: non esset de chachordũ.
sed trichordũ. Quia uͦ ad didit dñs &̾
diliges ꝓximũ cuĩ tanquã te ipsũ.
& contexuit dicens. inhis duob p̾cep¬
tis totalex pendet & ꝓpħȩ: tota lex
induob p̾ceptis est indilectione¬
dei & dilectione proximi.
d duo itaq p̾cepta. id est ad dilectio¬
nẽ dĩ & ꝓximi. ꝑtinet de talogus
Ad primũ p̾cepͥtũ tres cordẽ
ꝑtinent: qͥa ds̃ est trinitas. Ad alterũ
uͦ preceptũ idest addilectionẽ ꝓximi
septẽ cordȩ. quomͦꝰ uiuat᷑ int̾ homines.
ã ipse numerꝰ septenariꝰ tanꝗͣ
septẽ cordarũ: incipit abhono¬
re parentũ. Honora patrem
tuum & matrẽ tuã. Ad parentes
enĩ suos homo aperit oculos. & hȩc
uita ab eorũ amicitia sumit exordiũ.
Quisqͥs autẽ suis parentib ñ defert ho¬
norẽ qͥb parcere poterit: Honora pa¬
ħonora patrẽ tuũ &̾ matrẽ qđ est
mandatũ primũ. Quomͦ primũ. quan

Expanded text:
nihil diceretur, non esset decachordum, nihil diceretur, non esset decachordum, sed trichordum. Quia vero addidit Dominus, Et diliges proximum tuum tanquam te ipsum; et contexuit dicens, In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae : tota Lex in duobus pDei et dilectione proximi. Ad duo itaque praecepta, id est ad dilectionem Dei et proximi pertinet Decalogus. Ad primum praeceptum tres chordae pertinent, quia Deus est trinitas. Ad alterum vero praeceptum, id est, ad dilectionem proximi, septem chordae: quomodo uiuatur inter homines. nam ipse numerus septenarius tamquam septem chordarum incipit ab honore parentum: honora patrem tuum et matrem tuam. ad parentes enim suos homo aperit oculos et haec uita ab eorum amicitia sumit exordium. quisquis autem suis parentibus non defert honorem, quibus parcere poterit? honora pahonora patrem et matrem, quod est mandatum primum. q
Abbreviated transcription (Latin):
aboperib suis. s in illo uerbo ÷ laboranti
requiẽ ꝓmisit. Ut qͥa fecit oiã ualde bo
na. & sic dicit᷑ reqͥeuit ds̃ intelligat etiã
te post bona requieturũ. & sine fine
requieturũ. Nã oiã superiora que dic¬
ta st̃ idest dies superiores: habent ues¬
perã. S̾eptimꝰ iste dies non habet ues¬
perã : ubi ds scĩficauit reqͥem Dicitur¬
ibi. factũ est mane ut in ciperet ipse
dies. Non dictũ ÷ factũ est uespere
ut finiret᷑ s diccũ est factũ est mane
ut fieret diessine fine. Sic gͦ incipit re¬
quies nr̃a quasi mane s nonfinit᷑: quia
in et̾num uiuemꝰ Ad hanc sp̃e
quicqͥd facimꝰ si facimus: sabbatum
obseruamꝰ. Ipsa ÷ tc̃ia corda huiꝰ de¬
calogi idest psalterii dechacordi. In
trib cordis ad dm̃ ꝑtinent prȩcepta.
Si diceret᷑ nob̾. diliges dnm̃ dm̃ cuũ
extoto corde cuo. & extota anima tua.
&̃ eotota m̃te tua. & de ꝓximo nr̃o

Expanded text:
ab operibab operibrequiem promisit. Vel quia fecit omnia bona valde, et sicut dicitur, requievit Deus, intelligas etiam te post bona opera requieturum, et sine fine requieturum. Nam omnia opera superiora quae dicta sunt, id est dies superiores, habent vesperam. Septimus iste dies non habet vesperam. Ubi Deus sanctificavit requiem, ibi dicitur, factum est mane, ut inciperet ipse dies. Non dictum est, facta est vespera ut finiretur dies: sed dictum est, factum est mane ut fieret dies sine fine. Sic ergo incipit requies nin aeternum vivemus. Ad hanc spem quidquid facimus si facimus, sabbatum observamus. Ipsa est tertia chorda hujus decalogi, id est, psalterii decachordi: in tribus enim chordis ad Deum pertinent praecepta.m tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua, et de proximo nostro
Abbreviated transcription (Latin):
uanũ ut putẽmꝰ eũ factũ idest creaturam
aliquã ꝑquẽ facta st̃ oiã. qͥa ipse unꝰ ds̃ pa
indono dĩ: requies nob̾ sẽpiterna ꝓmitatt᷑.
Inde modo pignꝰ accepimꝰ. Sic eni dicio
apłs. Qui dedit nob̾ pignꝰ sp̃s. Si pignus
accepimꝰ ut incipiamꝰ indnõ & indõnr̃o
.ẽẽ. tranquilli ut simꝰ in dõ nr̃o mites.
simꝰ indõ patientes: erimꝰ etiã in illo un¬
de pignꝰ accepimꝰ in ȩternũ quieti. Qd̃
erit sabbatiĩ sabbatorũ ꝓpt̾ ipsã requiẽ
ꝑtinentem addonũ sp̃s scĩ erciũ itaq
p̃ceptũ de sabbato qđ diximꝰ. qđ carnali¬
ter uidei celebͥrant: nos spiritualit̾ agnos
diẽ sc̃ĩficauit ds̃: quando fecit oiã oꝑa sua
sicͣ legimꝰ ingenesi scripr iĩ. Non ibi habes
nominatã scĩficationẽ: nͥ illo die ubi dr̃
requieuit ds̃ ab operib suis. Non enĩ fa¬
tigatꝰ erat ds̃ ut diceret᷑ requieuit deus

Expanded text:
vanum, ut putemus eum factum, id est, creaturam vanum, ut putemus eum factum, id est, creaturam aliquam, per quem facta sunt omnia: quia ipse unin dono Dei, requies nobis sempiterna promittitur. Inde modo pignus accepimus. Sic enim dicit Apostolus: Qui dedit nobis pignus Spiritum . Si pignus accepimus, ut incipiamus in Domino et in Deo nostro tranquilli esse, ut simus in Deo nostro mites, simus in Deo patientes; erimus etiam in illo unde pignus accepimus, in aeternum quieti; quod erit sabbatum sabbatorum, propter ipsam requiem pertinentem ad donum Spiritus sancti. Tertium itaque praeceptum de sabbato, quod diximus, quod carnaliter Judaei celebrant, nos spiritualiter agnosdiem sanctificavit Deus, quando fecit omnia opera sua, sicut in Genesi scriptum legimus. Non ibi habes nominatam sanctificationem, nisi illo die ubi dicitur, Requievit Deus ab operibus suis. Non enim fatigatus erat Deus, ut diceretur, Requievit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
bert᷑. Meliꝰ gͦ nos amara uob̾ cantamꝰ adtem¬
pus: quȩ postea dul cescant in nob̾. Nec merce¬
dẽ aliquã exigimꝰ nͥ ut faciatis quȩ dicimuis
immo ñ facutis si nos dicimꝰ. Si autẽ om̃ibus
ille dicit qͥ neminẽ cimet: & ꝑ quẽ fit in nomi
citharedũ. eẽ. ꝗͥd uob̾ possum ampliꝰ canereo
Ecce plalteriũ fero: decẽ cordas habet. Hoc uos
paulo ante cantastis. antequã inciperem
cantabo tͥ. in psalterio decẽ cordarũ psal¬
lã tibie Ipsas decẽ cordas modo ꝑcutio
Quare amara est uox psalterii dĩ: Psaliã tͥ
inpsalterio decẽ cordariĩ. non uob̾ hoc
canto qđ uos non faciatis. De calogus enĩ
legis. decẽ prȩcepta habet. Quȩ decẽ prȩ¬
cepta sic st̃ distributa: ut tria ptineant
addm̃ septẽ ꝑtineant ad homines. Iria ad
dm̃ quȩ iã dixi. unꝰ est ds̃ nr̃. & nullam
similitudinẽ debemꝰ facere. & non fornicari
cũ patre. Et ideo non debet a nob̾ accipi in

Expanded text:
berunt. Melius ergo nos amara vobis cantamus ad temberunt. Melius ergo nos amara vobis cantamus ad tempus, quae postea dulcescant in vobis. Nec mercedem aliquam exigimus, nisi ut faciatis quae dicimus: imo non faciatis, si nos dicimus: si autem omnibus ille dicit, qui neminem timet, et per quem fit in nomincitharoedum esse; quid vobis possum amplius canere? Ecce psalterium fero, decem chordas habet: hoc vos paulo ante cantastis, antequam inciperem cantabo tibi, in psalterio decem chordarum psallam tibi ? Ipsas decem chordas modo percutio. Quare amara est vox psalterii Dei? Psallam tibi in psalterio decem chordarum. Non vobis hoc canto, quod vos non faciatis. Decalogus enim Legis decem praecepta habet: quae decem praecepta sic sunt distributa, ut tria pertineant ad Deum, septem pertineant ad homines. Tria ad Deum, quae jam dixi: Unus est Deus noster, ei nullam similitudinem debemus facere, et non fornicari s Dei unum est cum Patre. Et ideo non debet a nobis accipi in
Abbreviated transcription (Latin):
intuemꝰ: non uoluntates urãs adtendimus.
Nã & medicꝰ si uoluntatẽ egri ad tendat: nun
Qui dõ credit: ab ipso audit qđ dicimꝰ. Certe
melꝰ erat qͥbusdã nolentib corrigi. ut uel
huc non ueniremꝰ si ista dicturi eramꝰ. uł qͥa
iã uenimꝰ non ea diceremꝰ. Nudiꝰ terciano
die memini me dixisse sc̃ĩtati urẽ quia si
citharedi essemꝰ. aut huiꝰ modi aliqͥd popu¬
larit᷑ exibentes ꝓstudiis nugacitatis urẽ.
quȩ iã quesumꝰ ut relinquatis. tenuissetis
nos: daremꝰ uob̾ diẽ. & qͥsque ꝓ modulo suo
conferret nob̾ mercedẽ. Quare ãbularemꝰ
delectati uanis canticis nulli rei ꝓfuturis
ad tẽpus dulcib. in posterũ amaris Talib &̃¬
enĩ curpitudinib cantionũ. animi humani il¬
lecti eneruant᷑: & decidunt a uirtute de fluen¬
tes inturpitudinẽ. Et ꝓpt᷑ ipsas curpitudinos
postea sentiunt dolores: & cũ magna amari¬
tudine digert᷑ qđ cũ dulcedine tẽporali bi¬

Expanded text:
intuemur, non voluntates vestras attendimus: intuemur, non voluntates vestras attendimus: nam et medicus si voluntatem aegri attendat, nunqQui Deo credit, ab ipso audit quod dicimus. Certe melius erat quibusdam nolentibus corrigi, ut vel huc non veniremus, si ista dicturi eramus; vel quia jam venimus, non ea diceremus. 5. Nudiustertiano die memini me dixisse Sanctitati vestrae, quia si citharoedi essemus, aut hujusmodi aliquid populariter exhibentes pro studiis nugacitatis vestrae, quae jam quaesumus ut relinquatis, tenuissetis nos, ut daremus vobis diem, et quisque pro modulo suo conferret nobis mercedem. Quare ambularemus delectati vanis canticis nulli rei profuturis, ad tempus dulcibus, in posterum amaris? Talibus etenim turpitudinibus cantionum animi humani illecti enervantur, et decidunt a virtute, defluentes in turpitudinem; et propter ipsas turpitudines postea sentiunt dolores, et cum magna amaritudine digerunt quod cum dulcedine temporali bi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa non licet uiro si gͦ passus fuerit uxo¬
re sua liberiꝰ iã ut dixi murmurantẽ
& dicentẽ sibi. non licet qđ facis. simul audiui¬
m̃. xp̃iani sumꝰ qđ ame exigis readdemͥ. fidem
Naebeo fidẽ mͥ debes fidẽ xp̃o ambo debemꝰ.
& sime fallis. non fallis eũ cuiꝰ sumꝰ. non fallis
eũ quos emit. hȩc atq huiꝰ modi audiens illȩ
quȩ non solet: dũ non uult inse fieri sanꝰ. in me
st insinꝰ irascit᷑ maledicit fortassis etiã dicat
Quomodo factĩ est ut huc ille ueniret. aut uxor
miea ipso die in ȩccłam ꝓcederet: Et hoc credo:
qđ in cogitatione sua dicat. nã libere erũpere
inuocẽ non audet. nec ante solã uxorẽ suam.
Fortassis eni᷑ si eruperit & hoc dixerit: porest
illa respondere & dicere. Quare maledicis.
cui paulo ante ac clamabass Certe coniuges
sumꝰ Cũ lingua tua discordas. mecũ concordit
quomꝰ uiuere poteris: Nos fr̃s pericula ur̃a

Expanded text:
quia non licet viro: si ergo passus fuerit uxoquia non licet viro: si ergo passus fuerit uxorem suam liberius jam, ut dixi, murmurantem, et dicentem sibi, Non licet quod facis; simul audivimus, christiani sumus, quod a me exigis, redde mihi: fidem tibi debeo, fidem mihi debes, fidem Christo ambo debemus; et si me fallis, non fallis eum cujus sumus, non fallis eum qui nos emit. Haec atque hujusmodi audiens ille, quae non solet, dum non vult in se fieri sanus, in me fit insanus, irascitur, maledicit; fortassis etiam dicat, Quomodo factum est ut huc ille veniret, aut uxor mea ipso die in ecclesiam procederet? Et hoc credo quod in cogitatione sua dicat: nam libere erumpere in vocem non audet, nec ante solam uxorem suam. Fortassis enim si eruperit, et hoc dixerit, potest illa respondere, et dicere: Quare maledicis, cui paulo ante acclamabas? Certe conjuges sumus: cum lingua tua discordas, mecum concorditer quomodo vivere poteris? Nos, fratres, pericula vestra
Abbreviated transcription (Latin):
Nec meo ubi dictã est. non occides. immorari
uolui. Non enĩ credo hic ẽẽ. turbã homicidarũ
llud uͦ malũ late serpens plus occupauit. &
in eo uehem̃tius irritat᷑ ad uersarꝰ ille: qͥ ideo
clanat ut sit aliquando amicꝰ. Querelę cotidu¬
nȩ fc̃ quãqmͣ ipse feminȩ nec iã audent conque¬
ri de uiris suis. Ita inuadens oiã consuetudo
plege obseruat᷑. ut iã & mulierib fo e ꝑsua¬
sũ sit licere hocuiris. non licere mulieribus
Solent enĩ audire adductas. et̃. mulieres ad fo¬
rũ quȩ forte cũ seruis inuente sunt: ad duc¬
tũ uirũ ad forũ. qͥa inuentꝰ est cũ ancilla
sua. nũ quã audiert᷑: eũ sit par peccatũ. inpec¬
cato pari: in nocentiorẽ facit uideri uirũ
non diuina ueritas s humana ꝑ uersitass.
Et si forte hodie acriorẽ qͥsquã passus fuert
uxorẽ suã & liberꝰ murmurantẽ cui iã
uidebat᷑ qͥa licebat uiro. & audint inȩccła

Expanded text:
Nec in eo ubi dictum est, Non occides, immorari Nec in eo ubi dictum est, Non occides, immorari volui: non enim credo esse hic turbam homicidarum. Illud vero malum late serpens plus occupavit, et in eo vehementius irritatur adversarius ille, qui ideo clamat, ut sit aliquando amicus. Querelae quotidianae sunt, quanquam ipsae feminae jam nec audent conqueri de viris suis. Ita invadens omnia consuetudo pro lege observatur, ut jam et mulieribus forte persuasum sit, licere hoc viris, non licere mulieribus. Solent enim audire adductas mulieres esse ad forum, quae forte cum servis inventae sunt: adductum virum ad forum, quia inventus est cum ancilla sua, nunquam audierunt; cum sit par peccatum. In peccato pari innocentiorem facit videri virum, non divina veritas, sed humana perversitas. Et si forte hodie acriorem quisquam passus fuerit uxorem suam, et liberius murmurantem, cui jam videbatur quia licebat viro et audivit in Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ urĩ: ut putetis creaturã esse filiũ diꝰ qm̃oñ
ȩqualẽ patri . eẽ. dm̃ dedeo. uerbũ apud dm̃:
uerbũ dñi ꝑ qđ facta st᷑ om̃ĩa. lunĩ delumine.
coeternũ illi qͥ gemut. unũ cũ illo qͥ genun. Et
hoc uerbũ creditis ad sũpsisse creaturã de uir¬
gine mania : ad sũpsisse mortalitatẽ. & passũ fu¬
isse ꝓ nob̾. Et legimꝰ: & credimꝰ ut saluemur
Nec ineo immoratus sũ: ut quicꝗͥd facitis ꝓspe
futura faciatis. Noui enĩ om̃iũ xp̃ianor
m̃tes de futuro scło cogitare. Qui enĩ non de
futuro scło cogitat. nec ꝓpterea xp̃ianꝰ est: ut id
qđ infine ds̃ ꝓmittit accipiat: nondũ xp̃ranꝰ est
Neq in eo ĩmoratꝰ sũ ubi dicit sermo dĩ: honora
patrẽ tũ & matrẽ tuã. Multi enĩ honorant
parentes: & raro inuenimꝰ parentes conque¬
rentes de imꝓbitate filior quã uis non desint.
Sed tam̃ quã raro fit: tã breuit̃ monendũ fuit

Expanded text:
vestri, ut putetis creaturam esse Filium Dei. Quoniavestri, ut putetis creaturam esse Filium Dei. Quoniaaequalem Patri esse, Deum de Deo, Verbum apud Deum, Verbum Deum, per quod facta sunt omnia, lumen de lumine, coaeternum illi qui genuit, unum cum illo qui genuit; et hoc Verbum creditis assumpsisse creaturam, de virgine Maria assumpsisse mortalitatem, et passum fuisse pro nobis: ea legimus, et credimus, ut salvemur. Nec in eo immoratus sum, ut quidquid facitis, pro spe futura faciatis. Novi enim omnium Christianorum mentes de saeculo futuro cogitare. Qui enim non de futuro saeculo cogitat, nec propterea christianus est, ut id quod in fine Deus promittit, accipiat, nondNeque in eo immoratus sum, ubi dicit sermo Dei, Honora patrem tuum et matrem tuam. Multi enim honorant parentes, et raro invenimus parentes conquerentes de improbitate filiorum; quamvis non desint: sed tamen quam raro fit, tam breviter monendum fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ uult caput ire. quo ñ uult ut corpus
sequat᷑: Quare uult ire uir : qͦ ñ uult
ut uxor sequat᷑: Pec iubendo: sermo
dĩ aduersariꝰ est. ¶Nolunt enĩ homi¬
nes ficere : qđ uult sermo dĩ. Et quid
dicã. qͥa aduersariꝰ est sermo dĩ qm ubeto
Timeo ne ego ipse ad uersarius sim quibdã.
quia hȩc loquor. Quid ad me ꝑtinet &
Fortẽ me faciat qͥ terret ut loquar: ut non
timeã quȩ relas hominũ. Nã qͥ nolunt
castitatẽ seruare uxorib suis. & ab un¬
dant tales: nolunt me ista dicere. Sed
uelint nolint: dicturus sũ. Si enĩ uos
ñ exortor ut cũ aduersario concor¬
detis: ego cũ illo inlitẽ manebo. Qui
uob̾ iubet ut fatiatis: ipse nob̾ uibet ut loquamꝰ
Si non faciendo qđ iubet ut fatiatis. aduersm
dixi multis ĩmoratꝰ sũ: Noc enĩ p̃sumuurde
caritate urã : qͥa um̃i deum colitis. Hoc p̃sum¬
mꝰ de fide catholica qͦ in uob̾ est: qͥa fillii eli eni

Expanded text:
ergo vult caput ire, quo non vult ut corpus ergo vult caput ire, quo non vult ut corpus sequatur? Quare vult ire vir, quo non vult ut uxor sequatur? Haec jubendo sermo Dei adversarius est. Nolunt enim homines facere quod vult sermo Dei. Et quid dicam, quia adversarius est sermo Dei, quoniam jubet? Timeo ne ego ipse adversarius sim quibusdam, quia haec loquor. Quid ad me pertinet? Fortem me faciat qui terret ut loquar, ut non timeam querelas hominum. Nam qui nolunt castitatem servare uxoribus suis et abundant tales, nolunt me ista dicere. Sed velint nolint, dicturus sum. Si enim vos non exhortor ut cum adversario concordetis, ego cum illo in lite remanebo. Qui vobis jubet ut faciatis, ipse nobis jubet ut loquamur. Si non faciendo quod jubet ut faciatis, adversarii dixi, multis immoratus sum? Hoc enim praesumimus de Charitate vestra, quia unum Deum colitis. Hoc praesumimus de fide cathol
Abbreviated transcription (Latin):
times iudice̾ hominẽ non qͥa cogitas
dm̃. Ignoras qͥa ille testis est cogitationũ:
Illo inuo quẽ uis mori: te homicidam
tenet in corde. Hicit᷑ t. Non mechabe¬
ris Iaest non ibiẽ ad aliquã aliã. preter
uxorẽ cuã. Tu autẽ exigis hoc abuxore:
& non uis reddere hoc uxori. Et cũ debe¬
as inuirtute p̃cedere uxore᷑. ꝗm̃ casti¬
tas uirtꝰ est tu sub uno inpetu libidi¬
nis cadis & uis uxorẽ tuã uictricẽ ẽẽ
tuuictꝰ iacens. Et cũ tu caput sis uxoris
tuȩ: prȩcedit te addm̃ cuiꝰ caput es. Uis
domũ cuã capite de orsũ pendere
Capitt est enĩ mulieris uir. Ubi autẽ
mneliꝰ uiuit mulier quã uir: cipite de
orsũ pendet domꝰ. Si caput ẽ iur: meliꝰ
debet uiisere uir. & prȩcedere in om̃ib
bonis factis uxorẽ suã ut illa imitet᷑
pitis sui: sic unius cuiꝰq domꝰ habet ca¬
put uirũ & tanquã corpꝰ feminã. Quo
coput ducit: illuc debet corpꝰ seqͥ. Quare

Expanded text:
times judicem hominem, non quia cogitas times judicem hominem, non quia cogitas Deum. Ignoras quia ille testis est cogitationum? Illo vivo quem vis mori, te homicidam tenet in corde. Dicitur tibi, Non moechaberis : id est, non ibis ad aliquam aliam praeter uxorem tuam. Tu autem exigis hoc ab uxore, et non vis hoc reddere uxori: et cum debeas in virtute praecedere uxorem, quoniam castitas virtus est; tu sub uno impetu libidinis cadis, et vis uxorem tuam victricem esse, tu victus jacens: et cum tu caput sis uxoris tuae, praecedit te ad Deum, cujus caput es. Vis domum tuam capite deorsum pendere? Caput enim mulieris est vir: ubi autem morsum pendet domus. Si caput est vir, melius debet vivere vir, et praecedere in omnibus bonis factis uxorem suam; ut illa imiteturpitis sui: sic uniuscujusque domus habet caput virum, et tanquam corpus feminam . Quo caput ducit, illuc debet corpus sequi. Quare
Abbreviated transcription (Latin):
icit᷑ cͥ ut spiritualit᷑ obserues sab¬
batũ : non quomodo udei obser¬
uant sabbatũ carnali ocio. Ua¬
cari enĩ uolunt ad nugas: atq
luxurias suas. Meliꝰ enĩ faceret iu¬
deus in agro suo aliqͥd utile: ꝗͣ inthea¬
tro seditiosus existeret. Et melius
feminȩ eoꝵ die sabbati lanã facerent:¬
I quã toto die in neomeniis suis
impudice saltarent. Tibi autẽ dr̃
ut obserues sptͣual it̃ sabbatũ: inspe
Quisqͥs enĩ ꝓpt᷑ illã qͥetẽ futurã agit¬
quicqͥd potest quã uis laborio sum
uideat᷑ qđ agit tam̃ si ad fidẽ ꝓmis¬
sȩ quietis id refert. nondũ qͥdẽ
sabbatũ inre: s habet inspe
Nu autẽ ad hoc uis requiescere ut labo¬
res: cũ ad hoc debeas laborare ut requi¬
escas. Dicitꝰ tͥ. Honora patrẽ tuũ & ma¬
trẽ tuã. Iu autẽ contumeliã irrogas
parentib quã non uis patiafilus tuis.
Dicit᷑ ÷ͥ. Non occides Tu autẽ occidere uis
inimicũ tuũ. & ideo forte non facis: qͥa

Expanded text:
spiritualiter observes sabbatum: non quomodo Judaei observant sabbatum carnali otio; vacare enim volunt ad nugas atque luxurias suas. Melius enim faceret Judaeus in agro suo aliquid utile, quam in theatro seditiosus existeret: et melius feminae eorum die sabbati lanam facerent, quam toto die in maenianis suis impudice saltarent. Tibi autem dicitur ut observes spiritualiter sabbatum, in spe Quisquis enim quidquid potest, quamvis laboriosum videatur quod agit; tamen si ad fidem promissae quietis id refert, nondum quidem sabbatum habet in re, sed habet in spe. Tu autem ad hoc vis requiescere, ut labores; cum ad hoc debeas laborare, ut requiescas. Dicitur tibi, Honora patrem tuum et matrem tuam. Tu autem contumeliam irrogas parentibus, quam non vis pati a filiis tuis. Dicitur tibi, Non occides. Tu autem occidere vis inimicum tuum: et ideo forte non facis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
F ilꝰ hominis habet imaginẽ patrissui. & hoc. ẽ.
qđ pat̃ eiꝰ quia homo ÷ sicut pat̾ eꝰ. Inspeculo au¬
tẽ imago tua: non hoc. ẽ. qđ tu. Alit̃ est enĩ ima¬
go cua infilio: alit̃ inspeculo. Infilio ÷ imago
tua scđm equalitatẽ sub stantiȩ. Inspeculo
autẽ. quantũ longe est asubstantia: & tam̃ ÷
quedã imago tua. qm uis non talis qualis
infilio tuo scđ̾m substantiã. Sic increatura ñ
hoc ẽ imago dĩ qđ . ẽ. infilio: ꝗͥ hoc ÷ qđ pater
id est uerbũ dĩ ꝑ qđ facta st̃ omĩa. Recipe gͦ si

Expanded text:
Filius hominis habet imaginem patris sui, et hoc est Filius hominis habet imaginem patris sui, et hoc est quod pater ejus, quia homo est sicut pater ejus. In speculo autem imago tua non hoc est quod tu. Aliter est enim imago tua in filio, aliter in speculo: in filio est imago tua secundum aequalitatem substantiae; in speculo autem quantum longe est a substantia, et tamen est quaedam imago tua, quamvis non talis, qualis in filio tuo secundum substantiam. Sic in creatura, non hoc est imago Dei, quod est in Filio, qui hoc est quod Pater, id est, Verbum Dei per quod facta sunt omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
suauicatẽ ut cantet canticũ nouũ s deueçusa¬
te poenas timet. Non dũ concordanit cũ¬
ads enĩ homines plerũq supplantant᷑ cali cogi¬
sione ũt dicant sibi. Si fieri posset. non
nosꝰ men aretꝰ dt non talia ꝑ pħas suos diceret qͦ
set on gehennas. lã qͥa iniquus est: iniquũ uult dm̃
ult te ds facere similẽ sui. & conaris cu
dm̃ facere similẽ cui. ꝑlaceat gͦ tͥ ds̃ qua¬
lseͥ non qualẽ illũ eẽ .uis. Peruersus eñĩ
is. & talẽ uis dm̃ qualis es: ñ qualis ẽ. Si autẽ
placeat tͥ qualis÷: corrigeris & diriges in eã regu
odtt te qualis es. Ideo tui miseret᷑ qͥa odit te
qualis es ut faciat ce qualis nondũ es. faciat ce
qxi. q̃us nidũes Nã illud tͥ non ꝓmittit qͥa faciat
et qualis est. N eris qualis est: s ad quẽdã modũ
idt imitator dĩ uelut imago: s non qualis imago
est filiꝰ Nã etiã imagines in hominib. diuersȩ st̃:

Expanded text:
suavitatem, ut cantet canticum novum; sed de vetustasuavitatem, ut cantet canticum novum; sed de vetustate poenas timet: nondum concordavit cus enim homines, plerumque supplantantur tali cogitatione, ut dicant sibi: Si fieri posset, non nobis minaretur Deus, non talia per Prophetas suos diceret, quret in gehennas. Jam quia iniquus est, iniquum vult Deum. Vult te Deus facere similem sui, et conaris tu Deum facere similem tui. Placeat tibi ersus enim es, et talem vis Deum qualis es, non qualis est. Si autem placeat tibi qualis est, corrigeris, et diriges in eam regulodit te qualis es. Ideo tui miseretur, quia odit te qualis es, ut faciat te qualis nondum es. Faciat te, dixi, qualis nondum es. Nam illud tibi non promittit, quia faciet te qualis est. Nam eris qualis est, sed ad quemdam modum; id est, imitator Dei velut imago, sed non qualis imago est Filius. Nam etiam imagines in hominibus diversae sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
diligebatis. dm̃ diligite. Nugatoria iniqͥta¬
tis. tẽporales uoluptates diligebatis. ꝓximũ
diligite Si dilectione facitis : canticũ nouũ can¬
tatis Si timore faciatis. facitis tam̃. Portatis qͥdẽ
psalterisi: s nondũ cantatis. Si autẽ nec facia¬
tis ꝓicitis ipsũ psalteriũ. Meliꝰ eit uł portare.
qũa ꝑicere. Sed rursus meliꝰ cũ uoluptate
cantare: qͣ cũ onere portare. Nec ꝑuent ad
canticũ nouũ: ñ iã cũ uoluptate cantans. Na
ꝗͥ portat cũ timore ad huc inuetere est set
qͥđ ẽ qd dico fr̃ss Adtendite. Non concordat
cũ aduersario suo qͥ cũ cimore adhue fact.
⁊imet enĩ ne ueniat as & dapnet illũ. Nã nondũ
delectat castitas. nondũ ulũ delectat iustiia
s iuditiũ dr̃ formidans: a factis tẽperat non
concupiscentiã ipsã dãpnat. quȩ sȩuit in eo
Nonclũ illũ delectat qđ bonũ est. non ibi habe

Expanded text:
diligebatis, Deum diligite: nugatoria iniquitadiligebatis, Deum diligite: nugatoria iniquitatis, temporales voluptates diligebatis; proximum diligite. Si dilectione facitis, canticum novum cantatis: si timore facitis, facitis tamen; portatis quidem psalterium, sed nondum cantatis: si autem nec hoc facitis, projicitis ipsum psalterium. Melius est vel portare, quam projicere: sed rursus, melius cum voluptate cantare, quam cum onere portare. Nec pervenit ad canticum novum, nisi jam cum voluptate cantans. Nam qui portat cum timore, adhuc in vetustate est. Et quid est quod dico, fratres, attendite. Non concordavit cum adversario suo, qui cum timore adhuc facit: timet enim ne veniat Deus, et damnet illum. Nam nondum delectat castitas, nondum illum delectat justitia; sed judicium Dei formidans, a factis temperat: non concupiscentiam ipsam damnans, quae saevit in eo. Nondum illum delectat quod bonum est: nondum ibi habet
Abbreviated transcription (Latin):
canticũ nouũ. Ad tendat enĩ caritas ura it
dicã. uł qđ dñs suggerit. Accepit lege pops
udeoꝵ istã indecalogo. ñ obseruabat. st qͥcuꝙ
obtẽperabant: timore obtẽperabant poene
ñ amore iusticiȩ. Portabat psalteriũ ñ canta¬
bat. Cantanti eñi uoluptas. timenti onus est
deo uetꝰ hõ aut non facit: aut timore facit ñ
amore scĩtatis. non dilectione castitatis. d¬
perantiȩ caritatis. s timore. Uetꝰ enĩ homo
ñ nouũ. Ut autẽ cantet canticũ nouũ sit
nouus hõ. Quomͦi autẽ ẽẽ. possit nouus homo:
audi non me s apłm dicentẽ. Exuite uos
ueterẽ hominẽ. & induite nouũ. Et neqͥs
putaret cũ dix̃ exuite uos ueterẽ hominẽ
&̃ induite nouũ. aliqͥd deponendũ ee &
aliqͥd accipiendũ. cũ demutando precipe¬
ret homine: subiecit & ait. Qua ꝓpt̾ depo¬
nentes mendatiũ : loquimini uerttatem.
Hoc est qd̾ ait. ex uite ueterẽ hominẽ & in¬
duite nouũ. H oc dix̃: mutate mores. Scłm

Expanded text:
VII. 8. Attendat enim Charitas vestra, ut dicam quod Dominus suggerit. Accepit Legem populus Judaeorum istam in decalogo: non observavit. Et quicumque obtemperabant, timore obtemperabant poenae, non amore justitiae: portabant psalterium, non cantabant. Cantanti enim voluptas est, timenti onus est. Ideo vetus homo aut non facit, aut timore facit; non amore sanctitatis, non delectatione castitatis, temperantiae, charitatis, sed timore. Vetus enim homn novum. Ut autem cantet canticum novum, sit novus homo. Quomodo autem possit esse novus homo, audi, non me, sed Apostolum dicentem, Exuite, vos, veterem hominem, et induite novum. Et ne quis putaret, cum dixit, Exuite, vos, veterem hominem, et induite novum; aliquid deponendum esse et aliquid accipiendum, cum de mutando praeciperet homine, subjecit et ait, Quapropter deponentes mendacium, loquimini veritatem . Hoc est quod ait, Exuite veterem hominem, et induite novum: hoc dixit, Mutate mores. Saeculum
Abbreviated transcription (Latin):
Uicut enĩ innũmo imago ĩperatoris alit̃
÷ & alit̾ infilio. nã imago & imago. ẽ sed
alit᷑ impressa ÷ in nũmo. alit infilio alit̃
insolido aureo imago imperatoris: sic & tu nũmꝰ
di exhoc melior qͥa cũ in tellectu & cũ quadã utta
nũmꝰ es: ut scias etiã cuiꝰ imaginẽ geras. & ad cuiꝰ
imiginẽ factꝰ sis. Nã nũmꝰ neseit se habere imaginẽ
ĩ peratoris. Ergo ut dicere coeperã odit te ads̃ qualis
es: s amat te qualẽ te. ẽẽ. uult. Et ideo ille de
ut muteris: hortat᷑. Concorda cũ illo & incipe
primo bene uelle: & odisse ce qualis es. Cs̃ coe¬
peris & cu odisse te talẽ qualises sic̃ te talem
odit ds̃: incipis iã ipsũ diligere dm̃ qualis. eͥ

Expanded text:
is aliter est, aliter in filio: nam imago et imago est; sed aliter impressa est in nummo, aliter in filio, aliter in solido aureo imago imperatoris: sic et tu nummus Dei es, ex hoc melior, quia cum intellectu et cum quadam vita nummus Dei es, ut scias etiam cujus imaginem geras, et ad cujus imaginem factus sis: nam nummus nescit se habere imaginem imperatoris. Ergo ut dicere coeperam, odit te Deus qualis es, sed amat te talem qualem te esse vult: et ideo ille te ut muteris hortatur. Concorda cum illo, et incipe primo bene velle, et odisse peris et tu odisse te talem qualis es, sicut te talem odit Deus, incipis jam ipsum diligere Deum qualis e
Abbreviated transcription (Latin):
nobiscũ uł qͥ legert᷑. uł qͥ audierunt
Ergo qͥsest aduersariꝰe Sermo dĩ. Sermo
dĩ ad uersarius cuus est. Quare ad¬
uersarus este Quia contraria iubet¬
iis quȩ cu facis. dicit cꝰ I nus est ds
tuus: unũ dm̃ cole. Tuus dimisso
uno dõ tanquã legitimo uiro animȩ
fornitari ꝑmulta demonia: & qd est
grauius non quasi aꝑte deserens. & re¬
pudians sic̃ apostat᷑ȩ faciunt: s tan¬
quã manens indomo uiri tui admit¬
tis ad ulteros. idest tanqm xp̃ianus
non dimitis ȩccłam. Consulis mathe¬
maticos aut aruspices. aut augures:
aut maleficos & quasi de uiri domo
non recedens ad ultera amma: & ma¬
nens in eiꝰ coniugio fornicaris. Diicit᷑
tͥ ne accipias in uanũ nom̃ dnĩ dĩ tui.

Expanded text:
nobiscum, vel qui legerunt, vel qui audierunt. Ergo quis est adversarius? Sermo Dei. Sermo Dei adversarius tuus est. Quare adversarius est? Quia contraria jubet, quam tu facis. Dicit tibi, Unus est Deus tuus; unum Deum cole. Tu vis dimisso uno Deo tanquam legitimo viro animae, fornicari per multa daemonia: et quod est gravius, non quasi aperte deserens et repudians, sicut apostatae faciunt; sed tanquam manens in domo viri tui admittis adulteros: id est, tanquam christianus non dimittis Ecclesiam, consulis mathematicos, aut aruspices, aut augures, aut maleficos; quasi de viri domo non recedens adultera anima, et manens in ejus conjugio fornicaris. Dicitur tibi, Ne accipias in vanum nomen Dei tui.
Abbreviated transcription (Latin):
de hoc corpore. ꝓducturus es in longũs Sit tͥ
senectꝰ certa si potest. Q ui autẽ poteste Nonne
exqͦ hõ incipit posse uiuere: iã potest & moria
Possibilitatẽ mortis iniciũ uitȩ facit. In hac

Expanded text:
de corpore hoc, producturus es in longum? Sit tibi de corpore hoc, producturus es in longum? Sit tibi senectus certa, si potest: cui autem potest? Nonne ex quo incipit homo vivere, jam potest et mori? Possibilitatem morti
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. łẽpus ẽ concordandi cũ ad uersario cuo
ctto Tam longanimis est ds̃ uitiendo iniqua
& nonpuniendo: ut tanĩ cito sit futurũ uidi¬
cui More qͥppe humanȩ itȩ plixũ est: qd
dõ breue est. Ss & ipsi scło & humano gene¬
ri qđ longe uidet᷑ ꝗd consolat᷑ Nũ qd si cotiꝰ
multi anni euoluti ft̃: multi anni fluxert᷑.
& deinceps fluent. Non qͥdẽ tã multi: sed ta¬
men usq infinẽ scłi transibt̃ anni. sic̃ & illi
transiert᷑. Hongũ uidet᷑ qd restat: quã qm
non erit tantũ quantũ trans actũ est.
non ne qͥcqͥd fuit futurũ p̃teritũ factum estõ
łale habet᷑ acsi non fuerit. Sic erit : qͥcqͥd restat
extremũ. Sed sit & hoc longũ. sit ꝓlixũ quan¬
cũ putaueris: quantũ dixeris. quantũ cogita
ueris ꝗͦ tͥ non format scriptura s fingit cogi¬
tatio: Quantũ uis diẽ iudicn ꝓlonga Nũqͥd
ultimũ diẽ cuũ. id est uitȩ cuȩ qͦ exiturus es

Expanded text:
tum. Tempus est concordandi cum adversario tuo tum. Tempus est concordandi cum adversario tuo cito. Tam longanimis est Deus videndo iniqua et non puniendo, ut tamen cito sit futurum judicium. More quippe humanae vitae prolixum est, quod Deo breve est. Sed et ipsi saeculo et humano generi quod longe videtur, quid consolatur? Numquid si totius multi anni evoluti sunt, multi anni fluxerunt, et deinceps fluent; non quidem tam multi, sed tamen usque in finem saeculi transibunt anni, sicut et illi transierunt: longum videtur quod restat quanquam non erit tantum, quantum transactum est, nonne quidquid futurum fuit, praeteritum factum est? Tale habetur, ac si non fuerit. Sic erit quidquid restat extremum. Sed sit et hoc longum, sit prolixum, quantum putaveris, quantum dixeris, quantum cogitaveris, quantum tibi non format Scriptura; sed fingit cogitatio, quantum vis diem judicii prolonga; numquid ultimum diem tuum, id est, vitae tuae, quo exiturus es
Abbreviated transcription (Latin):
dicerent unũ uerdĩ addidit infine qdđ
att & uerax. St ex cussit letitiã male plli¬
mentiũ se in durꝰ tmorẽ dolentiũ O audea¬
moad miscđiã oñi s timeamꝰ iudiciũ dñi
Par at srnontacet Tacet s non sẽꝑ tacibi
Quoi dũ neacet in uerbo: ne non tͥ uacet audii
cauisontua domponerbe Mnte ultimũ uoi¬
cuusai cua compone causã tuã Non estun¬
at p̃sumas cũ ille uenera N es falsos testes
adduces qͥb ille fallat᷑. nec patronũ fraudulen¬
as circsi uentionib & linguosis attib ad hibe¬
bis nec ãbies aliquomꝰ ut iudicẽ possis cor¬
rũpert. Quid gͦ agis apud tale iudicem:
queꝰ nec fallere nec corrũpere poteris: Et
cam̃ ẽ. qđ agas. ł unc eñi ipse erit uidex cau¬
setuȩ: qͥ modo testis e. uitȩ tuȩ. U lamauimꝰ¬
& laudauimꝰ : cõponamꝰ causã nr̃am. Qui
cestis ẽ. opum urõꝵ: ipse testis . ẽ. uocũ ista¬
rũ Non sint in anes: conuertant᷑ ad gemi¬

Expanded text:
dicerent, unum verbum addidit in fine, quod dicerent, unum verbum addidit in fine, quod ait, Et verax; et excussit laetitiam male praesumentium, et induxit timorem dolentium. Gaudeamus ad mParcit, dum tacet. Tacet, sed non semper tacebit . Audi dum non tacet in verbo, ne non tibi vacet audire Ante ultimum judicium Dei tui compone causam tuam. Non est unde praesumas; cum ille venerit, nec falsos testes adduces, quibus ille fallatur, nec patronum fraudulentis circumventionibus et linguosis artibus adhibebis, nec ambies aliquo modo, ut judicem possis corrumpere. Quid ergo agis apud talem judicem, quem nec fallere, nec corrumpere poteris? Et tamen est quod agas. Tunc enim ipse erit judex causae tuae, qui modo testis est vit laudavimus: componamus causam nostram. Qui testis est operum nostrorum, ipse testis est vocum istarum: non sint inanes, convertantur ad gemi
Abbreviated transcription (Latin):
ATOR
TUN
NCORS
QUAM LARGIIEI
PREROGAT MSCOLAN
inprȩsenti scło: tam seuere minat᷑ iudicium
infuturo scło. Uerba quȩ dixi scripta st̃. &
diuinis auctoritatib continent᷑: qͥa misericors
& miserator dñs longanimis & multũ mise¬
ricors e uerax. Multũ del ectat om̃s pecca
tores & amatores scłi huiꝰ: qͥa misericors &
miserator dñs. qͥa longanimis & multum
misericors. Sed si amas tã multã miscđiam:
time ibi & ultimũ qđ ait. & uerax. Si enĩ
te ad securitatẽ & mpunitatẽ & ad licentiã
peccatoꝵ faceres qđ uelles: utereris scłouł
iussisset. Et si qͥs te bene ammonendo ob¬
iurgaret atq terreret. ut cohiberes te
ab immoderato fluxii. eundo post concu¬
piscentias tuas. & deserendo dm̃ tuũ: inter
medias uoces obiurgantis obsisteres. impu¬
denti qͥdẽ fronte ueluti audita diuina auo¬
toritate & legeres delibro dnĩco. Quid me
t̃res dõ nr̃os Ille misericors. ẽ. & miserator
& multũ misericors. N etalia homines

Expanded text:
ator, tum ricors, quam largiter praerogat misericordiam in praesenti saeculo, tam severe minatur judicium in futuro saeculo. Verba quae dixi scripta sunt, et divinis auctoritatibus continentur, quia, Misericors et miserator Dominus, longanimis et multum misertores et amatores saeculi hujus, quia misericors et miserator Dominus, quia longanimis et multum misericors. Sed si amas tam multa mitia, time ibi et ultimum quod ait, Et verax. Si enim te ad securitatem et impunitatem, et ad licentiam peccatorum; faceres quod velles, utereris saeculoum tibi libido jussisset: et si quis te bene admonendo objurgaret atque terreret, ut cohiberes te ab immoderato fluxu eundo post concupiscentias tuas, et deserendo Deum tuum; inter medias voces objurgantis obsisteres, impudenti quidem fronte, veluti audita divina auctoritate, et legeres de libro dominico: Quid me terres de Deo nostro? Ille misericors est, et miserator et multum misericors. Ne talia homines
Abbreviated transcription (Latin):
dit iste aduersariꝰ. Quis. ẽ. autẽ iste aduer¬
sariuse Aduersariꝰ autẽ iste non ẽ. diabols.
Nã nũ quã ce hortaret᷑ scriptura. ut cũ diabolo
concordares. Est gͦ aliꝰ aduersari. quem
sibi homo facit aduersariũ. Nã ille si ad¬
uersarius. eẽt: tecũ inina ñ ẽẽt. Ad
hoc est tecũ inuia : ut concordet tecũ.

Expanded text:
is est autem iste adversarius? Adversarius iste non est diabolus: nam nunquam te hortaretur Scriptura, ut cum diabolo concordares. Est ergo alius adversarius, quem sibi homo facit adversarium: nam ille si adversarius esset, tecum in via non esset. At hic est tecum in via, ut concordet tecum.
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemũ illũ putauert᷑. expuert̃ in
faciẽ eiꝰ. & colaphis eũ cetidert̃. alupalmas
in faciẽ dedert̃. Impleta ÷ hoc loco ꝓpħia
quȩ ait. Dedi maxillas meas alap̃is: &
conspuentib in me. Sed qͥtẽ ÷ cesus co¬
laphis iudeoꝵ: cedit᷑ etiã nc̃ blasphe¬
mus falsoꝵ xp̃ianor. Quitunc est
consputus saliuis infideliũ: nc̃ & exho¬
norat᷑ atq irrigat᷑ uesanis opprobriis
noĩe tenꝰ fideliũ. Ambrositis. Qui ei in
faciẽ conspuunt: significat eos qͥ p̃sentiã
gr̃ȩ eiꝰ respuunt. Qui colaphis eũ cedt᷑.
figurant illos qͥ honores suos ei p̃fert̃
Palmas ei in faciẽ dant: qͥ cecati ꝑfidia
eũ ñ uenisse affirmant. tanquã prȩ¬
sentiã eiꝰ exterminantes & respuentes
est qͥ te ꝑcussit: in contumeliam
a se ipsis gr̃am cognitionis eiꝰ abscondant:
sic̃ fuit uelũ suꝑ faciẽ moysi qͦdusꝗ
hodie manet nobis autẽ credentibus
ablatũ ẽ. Nos enĩ reuelata facie glam¬

Expanded text:
n faciem ejus, et colaphis eum ceciderunt, alii palmas in faciem ei dederunt. Impleta est hoc loco prophetia, quae dicit: Dedi maxillas meas alapis, et onspuentibus in me . Sed qui tunc est caesus colaphis Judaeorum, caeditur etiam nunc blasphemiis falsorum christianorum. Qui tunc est consputus salivis infidelium, nunc etiam exhonoratur atque irritatur vesanis opprobriis, nomine tenus fidelium. AUGUSTINUS. Qui ei in faciem spuerunt, significant eos qui praesentiam gratiae ejus respuunt. Qui colaphis eum caedunt, significant illos qui honores suos ei praeferunt. Palmas ei in faciem dant, qui caecati perfidia eum non venisse affirmant, tanquam praesentiam ejus exterminantes et respuentes est qui te percussit? a seipsis gratiam cognitionis ejus abscondant, sicut fuit velamen super faciem Moysi, quod usque hodie manet. Nobis autem credentibus ablatum est. Nos enim revelata facie
Abbreviated transcription (Latin):
NTs passionẽ dñi. om̃s animȩ .XLUI.¬
sc̃or in inferno subdebito p̾uarica¬
tionis ade tenebant᷑: donec auctori¬
tate dm̃. ꝑ indebitã eiꝰ mortẽ aseruili con-¬
ditione liberarentiur. IUII¬
animȩ cũ xp̃o st̃: & exeuntes de cor¬
pore ad xp̃m uadunt expectantes re¬
surrectionẽ corporis sui. ut ad integrã
& ꝑpetuã beatitudinẽ cũ ipso parit᷑ immu¬
tentur. sic̃ & peccator animȩ in inferno
subtimore positȩ expectant resurrectio¬
nẽ sui corporis. ut cũ ipso ad poenam
Iter credimꝰ. etiã inultimo uite
spũ si admissa poeniteat. & publica
lamentatione peccata ꝓdant᷑ qͥa ꝓpositũ
dĩ quo decreuit saluare qđ ꝑierat. stat
immobile. & idõ qͥa uoluntas eiꝰ non mu

Expanded text:
nte passionem Domini omnes animae snctorum in inferno sub debito praevaricationis Adae tenebantur, donec auctoritate Domini per indebitam ejus mortem de servili conditione liberarentur. » Ianimae cum Christo sunt, et exeuntes de corpore ad Christum vadunt, exspectantes resurrectionem corporis sui, ut ad integram et perpetuam beatitudinem cum ipso pariter immutentur, sicut et peccatorum animae in inferno sub timore positae exspectant resurrectionem sui corporis, ut cum ipso ad poenam ter credimus, etiam si in ultimo vitae spiritu admissorum poeniteat, et publica lamentatione peccata prodantur, quia propositum Dei, quo decrevit salvare quod perierat, stat immobile; et ideo quia volu
Abbreviated transcription (Latin):
ta excedit᷑. ueniã peccati fidelit̾ p̃sumat᷑
ab illo: qͥ non uult mortẽ peccatoris. sed
ut conuertat᷑ aꝑditione poenitendo & sal¬
uatꝰ miseratione dnĩ uiuat. Siqͥs alit̃ de
iustissima dĩ piecate sentit: ñ xp̃ianus sed
nouatianus est.
Nternas animȩ cogitationes diabolum
non uidere certi sumꝰ: s motieas corpo¬
ris ab illo. & affectionẽ inditiis colligi
exꝑimento didicimꝰ S ecreta autẽ cordis
sołs ille nouit. adquẽ dr̃ cusolus nosti
corda filioꝵ hominũ.

Expanded text:
editur, venia peccatorum fideliter praesumatur ab illo qui non vult mortem peccatoris, sed ut convertatur a perditione poenitendo, et salvatus miseratione Domini vivat . Si quis aliter de justissima Dei pietate sentit, non Christianus sed Novatianus est CAPUT Internas animae cogitationes diabolum non videre certi sumus, sed motibus eas corporis ab illo et affectionum indiciis colligi experimento didicimus. Secreta autem cordis solus ille novit ad quem dicitur: Tu solus nosti corda filiorum hom
Abbreviated transcription (Latin):
dicendõ mascłm & feminã fecit eos: ostendit
uitanda ẽẽ scda coniugia. Non enĩ ait. mas¬
culũ a feminas: qͦd ex repudio prior quȩ¬
rebat᷑. sed ait mascłm & feminã. ut unius
coniugu consortia necterent᷑. & ad idem¬

Expanded text:
Dicendo autem masculum et feminam, ostendit secunda vitanda conjugia; non enim ait masculum et feminas, quod ex priorum repudio quaerebatur, sed masculum et feminam, ut unius conjugis consortia necterentur. Et d
Abbreviated transcription (Latin):
Prȩmiũ qͥdẽ ẽ. nuptiarũ ex duab unam
corporis uir amplecteret᷑ infemina.
Nec ase putaret diuersũ: qͦd a se cognosceret
fabricatũ. E eqr. Quod gͦ ds̃ coniunxit.
hõ ñ separet.MQuod ds̃ coniunxit faci-
ñ potest separare: sed forsitan deus.
Homo separat: qͣndo ꝓ desiderio secundȩ
uxoris prima climnittimꝰ. Deus separat
qui & coniunxit : qͣndo ex consensu ꝑpt̃
seruitutẽ dei. eo qͦd tẽpus in arto sit¬

Expanded text:
Praemium nuptiarum est ex duobus unam corporis vir amplecteretur in femina, nec a se putaret esse diversum, quod de se cognosceret fabricatum. Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet. Quod ergo Deus conjunxit unam non potest separare, nisi solus forsitan Deus. Homo separat, quando propter desiderium secundae uxoris primam dimittit: Deus separat, qui et conjunxerat, quando ex consensu propter servitutem Dei, eo quod tempus in arcto si
Abbreviated transcription (Latin):
mirũ qͥa has deuotio pietatis: illos adduxit
stimulus liuoris. Int̾rogant gͦ utrũ liceat
cdimittere uxorẽ qͣlibet causa. ut qͣsi cornutt
ducendã aliã: p̃dicator pudiciciȩ sibi c̃traria
S ic gͦ responsionẽ tẽꝑat. ut decipulã tͣnseat:¬
scripturã sc̃am ad ducens in testimonium q
naturalẽ legẽ pͥmãq dei sententiã: scđo oppo¬
nens qͦd ñ uoluntate dei s peccantiũ necessi¬
tate concessa ẽ. T etrr. Qui respondens ait
eis. Nonlegistis. Oqͥa qͥ fecit abrinicio mas

Expanded text:
ur: hos devotio pietatis, illos adduxit stimulus livoris. Interrogant ergo, si licet dimittere uxorem ex qualibet causa? ut cornuto capiaducendam, praedicator pudicitiae jam contraria Sed responsionem temperat, ut decipula tScripturam sanctam adducens in testimonium, et naturalem legem primamque Dei sententiam. Secundo opponens quae non voluntate Dei, sed peccantium necessitate concessa est. Qui respondens ait eis: Non le
Abbreviated transcription (Latin):
rlior lanen adorientẽ post & cit᷑ iordanẽ:
qndo uenit iericho & ierłm. Nã cũ õĩs iuleor
yuincia generalit᷑ ad distinctionẽ aliarum
gentiũ udea sit: specialius tn meridiana
eiꝰ plaga appellabat᷑ iudea ad distinctionẽ
samariȩ galileȩ. decapolis & cȩterarũ in eadẽ
inuidea. hilariꝰ. Poterat qͥdẽ ȩgrotoꝵ turbas
ñ fatigare & int᷑ ipsã galileã opẽ debilib gali¬
leis ferre: sed tipica ratio etiã locoꝵ erat explen¬
da pͥuilegus. ut peccata gentiũ in eã ueniam
quȩ udee parabatur admit teret. CAX .L .IIII.¬
At accessert ad eũ pharisei tẽptantes eũ
& dicentes Si licet hõi dimittere uxorẽ

Expanded text:
ordanem, ad orientem; post et citra Jordanem, quando venit Jericho et Jerusalem. Nam cum omnis Judaeorum provincia generaliter ad distinctionem aliarum gentium Judaea sit, specialius tamen meridiana ejus plaga appellabatur Judaea; ad distinctionem Samariae, Galilaeae, Decapolis, et caeterarum in eadem otuerat quidem aegrotorum turbas non fatigare, et intra ipsam Galilaeam opem ferre debilibus, sed typica ratio etiam locorum erat explenda privilegiis ut peccata gentium in eam veniam quae Judaeae parabatur, admitteret. Et accesserunt ad eum Pharisaei tentantes eum et dicentes: Si licet homini dimit
Abbreviated transcription (Latin):
entiã habe in me : & redda tibi oĩa adimrla
sp̃ualit᷑ qͥtqͥdlex p̃cipit. ille autẽ noliit or
carnalis sp̃ualia recusauit: sed potius abiti
carcerẽ id ÷ in artã tribulationẽ done
redderet debitũ: id ÷ donec legẽ carnalt̃

Expanded text:
ientiam habe in me, et omnia reddam tibi, adimplebo ientiam habe in me, et omnia reddam tibi, adimplebo spiritualiter quidquid lex praecipit. Ille autem noluit, id est carnalis spiritualia recusavit, sed potius abiit,carcerem, id est arctam tribulationem, donec redderet debitum, id est donec legem car
Abbreviated transcription (Latin):
soluere. Procidens autẽ seruus ille. cum¬
scilicet sponte nollet: malis coactꝰ pȩni¬
tibi id÷ ꝓsoluã credendo & pęnitendo:
quȩ deliqui p̃cepta tua transgrediendo.
Iuertꝰ autẽ dñs serui illius dimisit eũ:
incepto psistere. Uel alit᷑ dimisit eum:
qͥa pondere carnaliũ obseruantiarũ
absoluit. & debitũ dimisit: qͥa priores
tͣnsgressiones condonauit. E gressus aut̃
seruus ille id ÷ ille supͣdictꝰ de captiuitate
liberatꝰ uel adlib̾tatẽ fidei ꝑmotꝰ. inuẽ¬
nit unũ de conseruis suis. gentilẽ scilicet
popłm. qͥ debebat ei centũ denarios. id:
recognoscere sibi ab eo salutẽ p̾stitã
uel pstandã. Q tenens suffocabat eũ
qͣsi sibi debitorẽ: & dicens gr̃am xp̃iñ ẽẽ¬
sufficientẽ ad salutẽ carnales obser¬
uantias ñ mn ꝑsuasionib. sed etiã tor¬
m̃tis exigebat grauib &e dicebat.
Redde qͦd debes:id ÷ obserua carnales obseru¬
tias. At ille humilis adorabat eũ dicens srt¬

Expanded text:
solvere. Procidens autem servus ille, etc. Cum sponte nollet malus, coactus poenitibi, id est, persolvam credendo et poenitendo, quae deliqui praecepta tua transgrediendo. Misertus autem dominus servi illius, dimisit eum, coepto persistere. Vel aliter. Dimisit eum, quia pondere carnalium observationum absolvit, et dimisit, quando priores transgressiones condonavit. Egressus a Id est ille supradictus de captivitate liberatus, vel ad libertatem fidei promotus, invonit unum de conservis suis, gentilem scilicet populum, qui debebat ei centum denarios, id est recognoscere sibi ab eo salutem praestitam, vel praestandam, et tenens suffocabat eum, quasi sibi debitorem, et dicens gratiam sufficientem ad salutem, carnales observantias non modo persuasionibus, sed etiam tormentis exigebat gravioribus, et dicebat: Redde quod debes, id est observantias carnales observa. At ille humilis adorabat dicens: Pat
Abbreviated transcription (Latin):
siror & maxime palestinoꝵ qͥ ad omnem
sermonẽ suũ parabolas iungt̃: ut qͥd per
simplex prȩceptũ teneri ñ potest. ab
auditõrib similitudine exempli teneat᷑.
seruis suis. Mistice qͥdẽ ille unus qui
debebat decẽ milia talenta. populũ
designat iudaicũ: qui reus multarũ
tͣnsgressionũ legis expletionẽ debuit
decalogi. Sed cũ ñ haberet unde redd̾et:
scilicet cũ uirib suis decãlogũ explere
ñ posset. iussit eũ dñs uenundari: id est¬

Expanded text:
Syrorum, et maxime Palaestinorum, qui ad omnem sermonem suum parabolas jungunt, ut quod simplex praeceptum teneri non potest ab auditoribus, similitudine exempli teneatur. e. Mystice quidem ille unus, qui debebat decem millia talenta, populum designat Judaicum, quia reus multarum transgressionum legis, expletionem debuit Decalogi, sed cum non haberet unde redderet, scilicet cum viribus suis explere Decalogum non posset, jussit eum D