comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pe: regi congruit. Thus uͦ: in dĩ sa-¬
crificio ponebat᷑. Mirra autẽ: mor¬
tuoꝵ corpora condiuntur. Cum gͦ
magi quẽ adorant. etiã mysticis mu-¬
nerib p̾dicant: auro regẽ. thure
dm̃: mirra mortalẽ. Sunt uͦ ñnulli
heretici qui hunc dm̃ credunt: sed
ubiq regnare nequaquã credunt.
Hi ꝓfecto ei thus offerunt: s offer¬
re etiã aurum nolunt. Et sunt non¬
nulli qui hunc. regẽ existimant: sed
dm̃ negant. Hi uidelicet ei aurum
offerunt: s offerre thus nolunt. Et
sunt ñnulli qui hunc & dm̃ & regẽ
fatentur: s assumpsisse carnẽ mor¬
talẽ negant. Hi nimirum ei aurũ
& thus offerunt: s offerre myrrã
assumptȩ mortalitatis nolunt. Nos
itaq nato dño offeramꝰ aurum: ut
hunc ubiq regnare fateam᷑. Offera¬
mus chus: ut credamꝰ qđ is qui in tem¬
pore apparuit: ds̃ ante tempora ex¬
titit. Offeramꝰ mirrã: ut eum quẽ
credimꝰ in sua diuinitate impassibi¬
lẽ: credamꝰ etiã in nr̃a fuisse carne

Expanded text:
thus vero in Dei sacrificium ponebatur, myrrha autem mortuorum corpora condiuntur. Eum ergo magi quem adorant etiam mysticis muneribus praedicant, auro regem, thure Deum, myrrha mortalem. Sunt vero nonnulli haeretici qui hunc Deum credunt, sed ubique regnare nequaquam credunt. Hi profecto ei thus offerunt, sed offerre etiam aurum nolunt. Et sunt nonnulli qui hunc regem existimant, sed Deum negant. Hi videlicet ei aurum offerunt, sed offerre thus nolunt. Et sunt nonnulli qui hunc et Deum et regem fatentur, sed assumpsisse carnem mortalem negant. Hi nimirum ei aurum et thus offerunt, sed offerre myrrham assumptae mortalitatis nolunt. Nos itaque nato Domino offeramus aurum, ut hunc ubique regnare fateamur; offeramus thus, ut credamus quod is qui in tempore apparuit Deus ante tempora exstitit; offeramus myrrham, ut eum quem credimus in sua divinitate impassibilem credamus etiam in nostra fuisse carne
Abbreviated transcription (Latin):
atus: iudicii. concilii. & gehennȩ
ignis. Nã in iudicio adhuc defen¬
siomi datur locus. In concilio autẽ
quãquã & iudicium ẽẽ soleat: ta¬
men quia int̾esse hoc aliquid loco
fateri cogit ipsa distinctio: uidetur
ad concilium ꝑtinere sententiȩ ꝓ¬
batio. qͣndo ñ iam cũ ipso reo agit᷑
utrũ dampnandus sit: s int̃ se qͥ
iudicant conferunt quo supplicio
dampnari oporteat. quẽ constat
esse dampnandum.¬

Expanded text:
atus, judicii, consilii, et gehennae atus, judicii, consilii, et gehennae ignis. Nam in judicio adhuc defensioni datur locus, in consilio autem quanquam et judicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videtur ad consilium pertinere sententiae probatio quando non jam cum ipso reo agitur, utrum damnandus sit, sed inter se qui judicant conferunt, quo supplicio damnari oporteat quem constat esse damnandum
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ reum iudicio. et reum concilio:¬
& reum gehennȩ ignis: Nã hoc po¬
stremum grauissimum sonat: &¬
admonet gradus quosdã factos
aleiiorib ad grauiora. donec ad
gehennã ignis ueniret᷑ Lc .x.
radus sunt in istis peccatis: ut
pͥmo quisq irascat᷑: & eũ mo¬
tum retineat corde conceptum. Iã
si extorserit uocẽ indignã ipsa com¬
motiꝰ. ñ significantẽ aliquid: s il¬
lum animi motum ipsa eruptione
testantẽ qua feriat᷑ ille cui irascim᷑:
plus ẽ utiq qͣm si surgens ira silen¬
tio p̃meretur. Si uͦ ñ solum uox in¬
dignantis audiatur. s etiã u̾bum
qd̃ iam certã eiꝰ uituꝑationẽ in quẽ
ꝓfertur designet et notet: quis du¬
bitet ampliꝰ hoc ẽẽ. qͣm si solus indi¬
gnationis sonus ederet᷑: Itaq in pͥ-¬
mo unum ẽ: id ÷ ira sola. In scdo duo:
& ira & uax quȩ irã significat. In
t̃cio tria: & ira & uox quȩ ira signi¬
ficat: & in uoce ipsa certe uituꝑati
onis exp̃ssio. Uide nunc etiã tres re-¬

Expanded text:
inter reum judicio, et reum concilio, reumque gehennae ignis. Nam hoc postremum gravissimum sonat et admonet gradus quosdam factos a levioribus ad graviora, donec ad gehennam ignis veniretur. Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum. Jam si extorserit vocem indignanti ipsa commotio, non significantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem, qua feriatur ille cui irascimur, plus est utique quam si surgens ira silentio premeretur. Si vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum, quod certam ejus vituperationem in quem profertur designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse quam si solus indignationis sonus ederetur. Itaque in primo unum est, id est ira sola, in secundo duo, et ira et vox, quae iram significat, in tertio tria, et ira et vox, quae iram signifieat, et inonis expressio. Vide nunc etiam tres re
Abbreviated transcription (Latin):
affligere conemur. Cur gͦ in abstinẽ¬
tia quadragenarius numerꝰ custodit᷑:
nisi quia uirtus decalogi ꝑ libros qua¬
tuor sci euangłii impletur: Denariꝰ
o& enim quat᷑ ductus in quadragena-¬
rium surgit: quia tunc decalogi mã¬
data ꝑficimus: cum ꝓfecto quatuor
libros sc̃i euangłii custodimus. Scd̃m¬

Expanded text:
affligere conemur. Cum ergo in abstinenaffligere conemur. Cum ergo in abstinentia quadragenarius numerus custoditur, quid nisi quia virtus Decalogi per libros quatuor sancti Evangelii impletur? Denarius etenim quater ductus, in quadragenarium surgit: quia tunc Decalogi mandata perficimus, cum profecto quatuor libros sancti Evangelii custodimus. E
Abbreviated transcription (Latin):
otandum ẽ. qđ subditur: quia
recedente diabolo angłi minist᷑¬
bant dño. Ex qua re quid aliud qͣm
uniꝰ ꝑsone utraq natura ostenditur:
Quia & homo ẽ quẽ diabolus tẽptat:
&e idẽ ipse dñs ẽ. cui ab angłis mini¬
quia nisi hunc diabolus hominẽ cer¬
neret. ñ temptaret. Uenerem᷑ in illo
diuinitatẽ suã. quia nisi suꝑ omĩa
ds̃ existeret: ei nullo mͦ angłi mini¬
strarent. S quia dieb his lectio con¬
gruit: nã quadraginta dierũ abs¬
tinentiã nr̃i redemptoris audiuimꝰ:
quadragesimȩ tempꝰ inchoamus: dis¬
cutiendum nobis ẽ cur hȩc ipsa abs¬
tinentia ꝑ quadraginta dierum nu¬
merum custodit᷑. Moyses autẽ ut le¬
gẽ acciꝑet scdo. dieb quadraginta
ieuinauit: helyas in deserto quadra¬
ginta dieb absti it: ipse auetor
hominum aci hon mes ueniens. in
quadraginta dieb nulium omĩno
cibum sumpsit. Nos quoq in quan¬
tum possumꝰ. annuo quadragesimȩ
tempore carnẽ nrãm ꝑ abstinentiã

Expanded text:
otandum vero quod subditur, quia, recedente diabolo, angeli ministrabant ei. Ex qua re quid aliud quam unius personae utraque natura ostenditur? Quia et homo est quem diabolus tentat, et idem ipse Deus est cui ab angelis miniquia nisi hunc diabolus hominem cerneret, non tentaret. Veneremur in illo divinitatem suam, quia nisi super omnia Deus existeret, ei nullo modo angeli ministrarent. 5. Sed quia his diebus lectio congruit, nam quadraginta dierum abstinentiam nostri Redemptoris audivimus, qui Quadragesimae tempus inchoamus, discutiendum nobis est cur haec ipsa abstinentia per quadraginta dierum numerum custoditur. Moyses enim ut legem acciperet secundo diebus quadraginta jejunavit . Elias in deserto quadragihominum ad homines veniens, in quadraginta diebus nullum omnimodo cibum sumpsit. Nos quoque, in quantum possumus, annuo Quadragesimae tempore carnem nostram per abstinentiam
Abbreviated transcription (Latin):
dñm: & conualuerunt animis: ñ
solũ homines s & bestias ferocissimas
& muros ferreos parati penetrare. Ibã
gͥ ꝓmpti: de cęlo habentes adiutorẽ.
& miserantẽ eos dñm. Leonũ autẽ
impetu irruentes in hostibꝰ: ꝓstraue¬
runt ex cis decẽ milia peditum: et
equites mille sexcentos. Uniu̾sos au¬
tẽ in fugã u̾terunt: plures uͦ ex eis
uulnerãti. nudi euaserunt

Expanded text:
num et convaluerunt animis non solum homines sed et bestias ferocissimas et muros ferreos parati penetrare ibant igitur prompti de caelo habentes adiutorem et miserantem eos Dominum leonum autem impetu inruentes hostibus prostraverunt ex eis undecim milia peditum et equites mille sescentos universos autem in fugam verterunt plures vero ex eis vulnerati nudi evaserunt
Abbreviated transcription (Latin):
t. autẽ machabeus & qui cũ
illo erant cognouerunt expu¬
gnari p̃sidia: cum fletu & lacrimis
rogabant dominũ. & om̃is turba
simul. ut bonum angłm mitteret
ad salutẽ isrł. Et ipse primꝰ macha¬
beus sumptis armis cȩteros adhorta¬
tus ẽ. simul secum ꝑicłm subire: &
ferre auxilium frĩb suis. Cumq pa¬
rit̾ ꝓmpto animo ꝓcedent. & adhuc¬

Expanded text:
t autem Macchabeus et qui cum eo erant cognoverunt expugnari praesidia cum fletu et lacrimis rogabant Dominum et omnis turba simul ut bonum angelum mitteret ad salutem Israhel et ipse primus Macchabeus sumptis armis ceteros adhortatus est simul secum periculum subire et ferre auxilium fratribus suis cumque pariter prompto animo procede
Abbreviated transcription (Latin):
nib nunciatur. Hident enim cȩlestẽ
ierłm: ex om̃ib mundi gentib fa¬
bricari. De quo menarrabili diuine
pietatis oꝑe. qͣntum lȩtari debet. hu¬
militas hominum : cũ tantum gau-¬
deat sublimitas angłoꝵ: Agam er-¬
eius in sp̃u scõ: qui ꝓpt̃ multã mise¬
ricordiã suã qua dilexit nos misertus
ẽ nr̃i & cum eẽmus mortui peccatis
conuiuificauit nos xp̃o: ut eẽmus in
ipso noua creatura. nouumq figm̃¬
tum. Deponamꝰ gͦ ueterẽ hominẽ
cum actib suis: & adepti participa¬
tionẽ generationis xp̃i: carnis renũ¬
ciemꝰ oꝑib. Agnosce o xp̃iane digni¬
tatẽ tuam: & diuinȩ consors factꝰ na-¬
turȩ. noli in ueterẽ uilitatẽ degeneri
conuersatione reciđe. Mem̃to cuius
capitis & cuius sis corporis membrũ:
reminiscere quia erutus de potestate
tenebrarum: translatus es in dĩ lum̃
&e regnum. ꝑbaptismatis sacram̃tum:
sps̃ sc̃i factus es templum. Noli habita-

Expanded text:
nibus nuntiatur . Vident enim coelestem nibus nuntiatur . Vident enim coelestem Jerusalem ex omnibus mundi gentibus fabricari: de quo inenarrabili divinae pietatis opere, quantum laetari debet humilitas hominum, cum tantum gaudeat sublimitas angeejus, in Spiritu sancto, qui propter multam misericordiam suam, qua dilexit nos, misertus est nostri; et cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos Christo , ut essemus in ipso nova creatura, novumque figmentum. Deponamus ergo veterem hominem cum actibus suis ; et adepti participationem generationis Christi, carnis renuntiemus operibus. Agnosce, o Christiane, dignitatem tuam, et divinae consors factus naturae, noli in veterem vilitatem degeneri conversatione redire. Memento cujus capitis et cujus corporis sis membrum. Reminiscere quia erutus de potestate tenebrarum, translatus es in Dei lumen et regnum. Per baptismatis sacramentum Spiritus sancti factus es templum: noli tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ptĩo. Salua gͥ ꝓprietate utriꝰq sub¬
stantiȩ. & in unã coeunte ꝑsonam:
suscipitur a maiestate humilitas:
a uirtute infirmitas: ab ȩt̃nitate mor¬
talitas: & ad rependendum conditionis¬
nr̃ȩ debitum. natura inuiolabilis na¬
turȩ ẽ unita passibili: ds̃q uerus. ho¬
mo uerus in unitate dñi temꝑatur:
ut qđ nr̃is remediis congruebat: unꝰ
atq idem dĩ hominumq mediator.
& mori posset ex uno: & resurgere pos¬
set ex altero. Merito uirgineȩ integri-¬
tati nichil corruptionis intulit partꝰ
salutis: quia custodia pudoris fuit.
editio ueritatis. Talis gͦ dilectissimi na¬
tiuitas decuit dĩ uirtutẽ & dĩ sapien¬
tiã xp̃m: qua nob̃ & humanitate con¬
grueret: & diuinitate p̃celleret. Nisi
enim eẽt ds̃ uerus: ñ afferret reme¬
dium. Nisi eẽt homo uerus: ñ p̃beret
exemplum. Ab exultantib angłis na-¬
& pax in tr̃. bonȩ uoluntatis homi¬

Expanded text:
ptio. Salva igitur proprietate utriusque subptio. Salva igitur proprietate utriusque substantiae, et in unam coeunte personam, suscipitur a majestate humilitas, a virtute infirmitas, ab aeternitate mortalitas: et ad dependendum nostrae conditionis debitum, natura inviolabilis naturae est unita passibili, Deusque verus et homo verus, in unitatem Domini temperatur; ut quod nostris remediis congruebat, unus atque idem Dei hominumque mediator , et mori posset ex uno, et resurgere posset ex altero. Merito igitur virgineae integritati nihil corruptionis intulit partus salutis: quia custodia fuit pudoris, editio veritatis. Talis igitur, dilectissimi, nativitas decuit Dei virtutem et Dei sapientiam Christum, qua nobis et humanitate congrueret, et divinitate praecelleret. Nisi enim esset, Deus verus non afferret remedium; nisi esset homo verus, non praeberet exemplum. Ab exsultantibus ergo angelis naet pax in terra bonae voluntatis homi
Abbreviated transcription (Latin):
pore. Et ne suꝑni ignara consilii. ad
inusitatos paueret affatus: qđ in ea
oꝑandum erat a spũ scõ: colloquio
discit anglico. Nec damnum credit
pudoris: dĩ genitris mox futura. Cur
enuum de conceptionis nouitate despe¬
ret: cui efficientia de altissimi uir¬
tute ꝓmittit᷑: Confirmat᷑ credentis
fides. etiã p̃euntis attestatione mira¬
culi: donaturq elisabeth inopina¬
ta fȩcunditas: ut qui conceptũ dede-¬
rat sterili: daturus ñ dubitaret᷑ &
in principio erat apud dm̃: ꝑ quẽ
facta sunt omĩa. & sine quo factum
ẽ nichil. ꝓpt̃ lib̾andum hominẽ ab
ȩt̃na morte factus ẽ homo: ita se ad
susceptionẽ humilitatis nr̃e sine di¬
minutione suȩ maiestatis inclinans:
ut manens qđ̃ erat. assumensq qđ
ñ erat: uerã serui formã ei formȩ in
qua dõ patri ẽ ęqualis uniret: & tan¬
to fede naturã utrãq consereret :
ut nec inferiorẽ consumeret glorifi
catio: nec suꝑiorẽ minueret assum¬

Expanded text:
pore. Et ne superni ignara consilii ad inusitatos paveret effectus, 65 quod in ea operandum erat a Spiritu sancto, colloquio discit angelico. Nec damnum credit pudoris, Dei genitrix mox futura. Cur enim de conceptionis novitate desperet, cui efficientia de Altissimi virtute promittitur? Confirmatur credentis fides etiam praeuntis attestatione miraculi, donaturque Elizabeth inopinata fecunditas; ut qui conceptum dederat sterili, daturus non dubitaretur et in principio erat apud Deum, per quem facta sunt omnia, sine quo factum est nihil, propter liberandum hominem ab aeterna morte factus est homo, ita se ad susceptionem humilitatis nostrae sine diminutione majestatis suae inclinans, ut manens quod erat, assumensque quod non erat, veram servi formam ei formae in qua Deo Patri est aequalis uniret, et tanto foedere naturam utramque consereret, ut nec inferiorem consumeret glorificatio, nec superiorem minueret assum
Abbreviated transcription (Latin):
popłm dñi. & suꝑ domum isrł. qd
corruissent gladio. Dixitq dauid
ad iuuenẽ qui nunciauerat ei. Un¬
de es: Qui respondit. filiꝰ hominis
aduenȩ amalechite ego sum. Et
ait ad eum dauid. Quare ñ timui¬
sti mittere manum tuã ut occides
de pueris suis: ait. Accedens irrue
in eum. Qui ꝑcussit illum: & mor¬
tuus ẽ. Et ait ad eum dauid. San¬
guis tuus suꝑ caput. tuum. Os enĩ
tuum locutum ẽ adũsum te dicers.
lanxit autẽ dauid planctum
huiꝰcemodi suꝑ saul & suꝑ io¬
nathan filium eiꝰ: & p̃cepit ut doce¬
rent filios uida arcũ: sicut scrip
montes tuos int̃fecti sunt. Quomͦ
ceciłunt fortes. Nolite annuncia¬
re in gech: neq annuncietis in cõ¬
petis ascalonis: ne forte letentur
filiȩ philistiim: ne exultent. filiȩ in¬
circũcisoꝵ Nontes gelboe. nec ros
nec pluiuiaeniant suꝑ uos. neq
sint agri pͥiuitiarum : quia ibi ab

Expanded text:
omini et super domum Israhel quod corruissent gladio dixitque David ad iuvenem qui nuntiaverat ei unde es qui respondit filius hominis advenae amalechitae ego sum et ait ad eum David quare non timuisti mittere manum tuam ut occiderede pueris ait accedens inrue in eum qui percussit illum et mortuus est et ait ad eum David sanguis tuus super caput tuum os enim tuum locutum est adversum te dicens lanxit autem David planctum huiuscemodi super Saul et super Ionathan filium eius et praecepit ut docerent filios Iuda arcum sicut scripmontes tuos interfecti sunt quomodo ceciderunt fortes nolite adnuntiare in Geth neque adnuntietis in conpetis Ascalonis ne forte laetentur filiae Philisthim ne exultent filiae incircumcisorum montes Gelboe nec ros nec pluviae veniant super vos neque sint agri primit
Abbreviated transcription (Latin):
dauid dñm dicens. Num ascendam
in unã de ciuitatib iuda: & ait do¬
minus ad eum ascende. Dixitq dauid.
Quo ascendam: & respondit ei. In
hebron. Ascendit gͦ dauid & duȩ uxo¬
res eius: achinoem iet rahelites: & abi¬
gail uxor nabal carmeli. S & uiros
qui erant cum eo duxit. dauid singu¬
loscum lomo sua: & manserunt in
oppidis hebron. Ueneruntq uiri uĩ¬
da: &e unxerunt ibi dauid ut regna¬
ret suꝑ domum uida.

Expanded text:
David Dominum, dicens: Num ascendam in unam de civitatibus Juda? Et ait Dominus ad eum: Ascende. Dixitque David: Quo ascendam? Et respondit ei: In Hebron. Ascendit ergo David, et duae uxores ejus, Ahinoem Jezraelites, et Abigail uxor Nabal Charmeliqui erant cum eo, duxit 303 David singulos cum domo sua: et manserunt in oppidis Hebron. Veneruntque viri Juda, et unxerunt ibi David, ut regnaret super domum Juda.
Abbreviated transcription (Latin):
ad me cum gladio. & hasta & clipeo:
ego audẽ uenio ad de in nomine do¬
min exercituum. dĩ agminũ isrł.
uera castroꝵ philistiim hodie uolati
uersa eccłia hȩc. quia ñ in gladio nec
in hasta saluat dñs. Ipsiꝰ ẽ enim bel¬
lum: & tradet uos in manus nr̃as.
Cum gͦ surrexisset philisteus & ueni¬
ret & apꝓpinquaret contra dauid:
manum suã in perã: tulitq unum
lapidẽ & funda iecit. et ꝑcussit phi¬
listeum in fronte: & infixus ẽ lapis
in fronte eius: & cecidit in faciẽ suã

Expanded text:
 hasta, et clypeo: ego autem venio ad te in nomine Domini exercituum, Dei agminum Israel, vera castrorum Ph in gladio, nec in hasta salvat Dominus: ipsius est enim bellum, et tradet vos in manus nostras. Cum ergo surrexisset Philisthaeus, et veniret, et appropinquaret contra David, manum suam in peram tulitque unum lapidem et funda iecit et percussit Philistheum in fronte et infixus est lapis in fronte eius et cecidit in faciem suam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecuti sunt philisteos usq dum ue¬
nirent in uallẽ. & usq ad portas ac¬
charon. Ceciduntq uulnerati de phi¬
listum in uia sarim ce usq ad gẽth:
ce usq accharon. Et reu̾tentes filii
ifrt postqͣm ꝑsecuti fuerant philiste¬
os. inuaserunt castra eoꝵ. Assumens
autẽ dauid caput philistei. atculit
illud ierłm: arma uͭ eiꝰ posuit in ta

Expanded text:
rsecuti sunt Philisthaeos usque dum venirent in vallem, et usque ad portas Accron, cecideruntque vulnerati de Philisthim in via Sarim usque ad Geth, et usque Accaron. Et revertentes filii Israel postquam persecuti fuerant Philisthaeos, invaserunt castra eorum. Assumens autem David caput Philisthaei, attulit illud in Jerusalem: arma vero ejus posuit in ta
Abbreviated transcription (Latin):
ixit saiil ad dauid. Nade: &
dñs tecum sit. Et indunit saul
dauid uestim̃tis suis: & imposuit ga¬
leam ereã suꝑ caput eius: & uestiuit
eum lorica: Accinctus gͦ dauid gla¬
dio eius suꝑ uestẽ suã: cepit temp¬
tare si armatus posset incedere. Non
enim habebat consuetudinẽ. Dix̃q
dauid ad saul. Non possum sic in¬
cedere: quia nec usum habeo. Et
deposuit ea: & tulit baculum suũ
quẽ semꝑ habebat in manibꝰ. & ele¬
git sibi quinq limpidissimos lapi¬
des de torrente: & misit eos in pa
storalẽ peram quã habebat secum:
& fundã in manu tulit: & ꝓcessit
adu̾sus philisteum. Ibat autẽ phili¬
steus incedens: & apppinquans ad¬
u̾sum dauid: & armiger eiꝰ ante eũ¬
ci. Cumq inspexisset philisteus
& udisset dauid: despexit eũ. Erat
enim adolescens: rufus. & pulcher
aspectu. Et dixit philistens ad dauid.
Nũquid ego canis sum qd̾ tu uenis
ad me cum baculo. Et maledixit
philisteus dauid: in diis suis. Te .uii.¬
ad me. & dabo carnes tuas uo

Expanded text:
 Saul ad David: Vade, et Dominus tecum sit. Et induit Saul David vestimentis suis, et imposuit galeam aeream super caput ejus, et vestivit eum lorica. Accinctus ergo David gladio ejus super vestem suam, coepit tentare si armatus posset incedere, non enim habebat consuetudinem. Dixitque David ad Saul: Non possum sic incedere, quia nec usum habeo. Et deposuit ea, et tulit baculum suum, quem semper habebat in manibus, et elegit sibi quinque limpidissimos lapides de torrente, et misit eos in peram pastoralem quam habebat secum et fundam manu tulit et processit adversum Philistheum ibat autem Philistheus incedens et adpropinquans adversum David et armiger eius ante eum cumque inspexisset Philistheus et vidisset David despexit eum erat enim adulescens rufus et pulcher aspectu et dixit Philistheus ad David numquid ego canis sum quod tu venis ad me cum baculo et maledixit Philistheus David in diis suis dad me et dabo
Abbreviated transcription (Latin):
Unde uenis: Qui ait ad cum. De
castris isrł fugi. Et dixit ad eum da¬
uid. Qđ ẽ u̾bum qd̃ factum ẽ: Indi¬
ca michi. Qui ait. fugit popłs de
p̃lio: & multi corruentes e popło
mortui sunt. S & sauil & ionathan
filius eius interierunt. Le.ii¬
ixit dauid ad adolescentẽ qui¬

Expanded text:
Qui ait ad eum: De castris Israel fugi. Et dixit ad eum David: Quod est verbum quod factum est? Indica mihi. Qui ait: Fugit populus ex praelio, et multi corruentes e populo mortui sunt, sed et Saul et Jonathan filius ejus interierunt. Dixitque David ad adolescentem
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt enim quidã qui dũ uolunt
t̃minos patrum excecde & ad alta
in dĩ ministerio fortitudines. quȩ
absq cura sua. dĩ alunt᷑ ꝓuidentia.
Si hoc ita ẽ. ut intelligi uolunt :
qͦmͦ sequit᷑ dictum ad homines.
ñne uos magis pluris estis illis. Sĩ¬
plicit̃ gͦ accipiendũ ẽ. Qđ si uolati¬
lia absq cura & erumnis dĩ alunt᷑
ꝓuidentia. quȩ hodie sunt & cras
ñ erunt. quoꝵ anima mortalis ẽ.¬

Expanded text:
Sunt enim quidam, qui dum volunt Sunt enim quidam, qui dum volunt terminos patrum excedere, et ad alta que in Dei ministerio fortitudines, quae absque cura sui, Dei aluntur providentia. Si hoc ita est ut intelligi volunt, quomodo sequitur dictum ad homines: Nonne vos pluris estis illis? Simpliciter ergo accipiendum est. Quod si volatilia, absque cura aerumnisque, Dei aluntur providentia, quae hodie sunt, et cras non erunt, quorum anima mortalis est
Abbreviated transcription (Latin):
e solliciti sitis anime ur̃e qͥd
manducetis. neq corpori ur̃o
quid induamini. In m̃nullis codi¬
cib additum ẽ. neq quid bibatis.
Ergo qđ natura omĩb tribuit. &
ium̃tis ac bestiis. hominib quoq
cominune ẽ. huiꝰ cura penitꝰ lib̃a¬
mur: s p̃cipit᷑ nob. ne solliciti simꝰ
quid comedamꝰ. Et quia in sudore
Hoc qđ dicit᷑. ne solliciti sitis amme
ur̃ȩ quid comedatis. neq corpori
ur̃o quid induamini: de carnali
cibo & uestim̃to accipiamꝰ. Cȩterũ
de spũalib cibis & uestim̃tis: sẽꝑ
debemus ẽẽ solliciti. Nonne amma
plus ẽ qͣm esca: & corpꝰ plus qͣm ue
stim̃tum: Qđ dicit: istuismodi est.
Qui maiora p̃stitit: utiq & mino¬
ra p̃stabit¬
latilia cęli: qm̃ ñ serunt neq me¬
tunt. neq congregant in horrea:
& pat̾ ũr celestis pascit illa. Non¬
ne uos pluris estis illis: Apłs p̃ci¬
pit: ne plus sapiamꝰ qͣm oportet
saꝑe. Istud testimonium: in pre¬
senti capitulo conseruandum ẽ.

Expanded text:
e solliciti sitis animae vestrae, quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini. In nonnullis codicibus additum est: neque quid bibatis. Ergo quod natura omnibus tribuit, et jumentis ac bestiis hominibusque commune est, hujus cura penitus liberamur. Sed praecipitur nobis ne solliciti simus quid comedamus: quia in sudore Hoc quod dicitur: Ne solliciti sitis animae vestrae quid comedatis, neque corpori vestro quid induamini , de carnali cibo et vestimento accipiamus. Caeterum de spiritualibus cibis et vestimentis semper debemus esse solliciti. Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus est quam vestimentum? Quod dicit, istius modi est: Qui majora praestitit, utique et minora praestabilatilia coeli, quoniam non serunt, neque metunt, neque congregant 37 in horrea: et Pater vester coelestis pascit illa. Nonne vos magis pluris estis illis? Apostolus praecipit , ne plus sapiamus quam oportet sapere. Istud testimonium et in praesenti capitulo conservandum est.
Abbreviated transcription (Latin):
unc dñe ds̃ isrł: firm̃tur u̾ba
tua quȩ locutus esseruo tuo
dauid patri meo. Ergo ne putandũ
ẽ. qđ uere ds̃ habitet suꝑ tram: Si
enim celum et cęli cęloꝵ te caꝑe non
possunt: quantomagis domus hȩc
quã edificaui: S respice ad oratio
nẽ serui tui & ad p̃ces eius: dñe ds̃
m̃s. Audi ymnum et orationẽ quã
seruus tuus orat corã te hodie: ut
sint ocłi tui aꝑti suꝑ domũ hanc.
die ac nocte. suꝑ domum de qua di¬
xisti. erit nom̃ meum ibi: ut exaudi¬
as orationẽ. quã orat ad te serius tu¬
us in loco isto: ut exaudias dep̃catio¬
nẽ serui tui et popłi tui isrł qđcũq
orauerint in loco isto: & exaudies in

Expanded text:
unc Deus Israhel firmentur verba tua quae locutus es servo tuo David patri meo ergone putandum est quod vere Deus habitet super terram si enim caelum et caeli caelorum te capere non possunt quanto magis domus haec quam aedificavi sed respice ad onem servi tui, et ad preces ejus, Domine Deus meus. Audi hymnum et orationem, quam servus tuus orat coram te hodie, ut sint oculi tui aperti super domum hanc die ac nocte, super domum, de qua dixisti: Erit nomen meum ibi: ut exaudias orationem quam orat ad te servus tuus in loco isto, ut exaudias deprecationem servi tui, et populi tui Israel, quodcunque oraverint in loco isto, et ex
Abbreviated transcription (Latin):
& plantabo eum & habitabo cũ eo:
& non turbabit᷑ ampliꝰ. nec addent
filii iniquitatis ut affligant eum si¬
cut priꝰ ex die qua constitui iudices
suꝑ popłm meum isrł̃: & requiẽ da-¬
bo tibi ab om̃ib inimicis tuis: p̃di¬
cetq tͥ dñs. qd̃ domum faciat tͥ dñs.
Cumq completi fuerint dies tui &
dormieris cum patrib tuis: suscita¬
bo sem̃ tuum pͥost te. qđ egredietur
de utero tuo: & firmabo regnũ eius.
Ipse edificabit domum nomini meo:
& stabiliã thronum regni eiꝰ usq in
sempiternum.

Expanded text:
et plantabo eum et habitabit sub eo et non turbabitur amplius nec addent filii iniquitatis ut adfligant eum sicut prius ex die qua constitui iudices super populum meum Israhel et requiem dabo tibi ab omnibus inimicis tuis praedicitque tibi Dominus quod domum faciat tibi Dominus cumque conpleti fuerint dies tui et dormieris cum patribus tuis suscitabo semen tuum post tde utero tuo, & firmabo regnum ejus. 13. Ipse aedificabit domum nomini meo, & stabiliam thronum regni ejus usque in sempiternum.
Abbreviated transcription (Latin):
bulabam in tabnacło & in tentorio
ꝑ cuncta loca quȩ transiui. cũ om̃ib
filiis isrł. Nũquid locutꝰ sum loquens
ad unam de tribub isrł. cui precepi
ut pasceret popłm meum isrł diceis:
quare ñ edificasti mͥ domum cedri-¬

Expanded text:
naculo et in tentorio per cuncta loca quae transivi cum omnibus filiis Israhel numquid loquens locutus sum ad unam de tribubus Israhel cui praecepi ut pasceret populum meum Israhel dicens quare non aedificastis mihi domum cedri
Abbreviated transcription (Latin):
undiq ab uniuersis ininicis suis: dixit
ad nathan ꝓpħam. Uidesne qͦm ha-
bitẽ in domo cedrina: & archa dĩ po¬
sita sit in medio pellium: Dixitq na¬
than ad regẽ. Omẽ qđ ẽ in corde tuo
uade fac: quia dñs tecum ẽ. Factum ẽ
autẽ in nocte illa: & ecce sermo dñi ad
nathan dicens. Uade & loquere ad ser-

Expanded text:
s suis dixit ad Nathan prophetam videsne quod ego habitem in domo cedrina et arca Dei posita sit in medio pellium dixitque Nathan ad regem omne quod est in corde tuo vade fac quia Dominus tecum est factum est autem in nocte illa et ecce sermo Domini ad Nathan dicens vade et loquere
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc rex nabuchodonosor cecidit in
faciẽ suã: & danielẽ adorauit: & ho¬
stias & incensum p̃cepit ut sacrifica¬
rent ei. Loquens ergo rex: ait cdanie
re sacram̃tum hoc. Tunc rex dame-¬
lẽ in sublime extulit: & munera ma¬
gna & multa dedit ei: & constituit
eum pͥncipẽ suꝑ om̃s ꝓuincias babi¬
lonis: & p̃fectum magistratuũ suꝑ
cunctos sapientes babilonis. Dani¬
el autẽ postulauit a rege. &e consti¬
tuit suꝑ oꝑa ꝓuinciȩ babilonis. si¬
drach. misach. & abdenago: ipse au¬
tẽ daniel erat in forib regis.

Expanded text:
abuchodonosor cecidit in faciem suam, et Danielem adoravit: et hostias et incensum praecepit ut sacrificarent ei. Loquens ergo rex, ait Danieliire sacramentum hoc. Tunc rex Danielem in sublime extulit, munera multa et magna dedit ei: Et constituit eum principem super omnes provincias Babylonis, et praefectum magistratuum super cunctos sapientes Babylonis. Daniel autem postulavit a rege, et constituit super opera provinciae Babylonis, Sidrach, Misach, et Abdenago: ipse autem Daniel erat in foribus regis.
Abbreviated transcription (Latin):
habitant filii hominum. & bestiȩ
agri uolucresq cęli dedit in manu
tua: & sub ditione tua uniu̾sa con¬
stituit: tu es gͦ caput aureum. Et pꝰ
de consurget regnum aliud minꝰ te:
& regnum t̃cium aliud exeũ. qd im¬
ꝑabit uniu̾se t̾rȩ: & regnũ quartũ
erit uelut ferrum. Quomͦ ferrum
comminuit et domat omĩa: sic cõ¬
minuet omĩa et conteret. Porro qͥa
uidisti pedum et digitoꝵ partẽ te¬
ste fictilis & partẽ ferream: regnũ
diuisum erit: qđ tam̃ de plantario
ferri oriet᷑. scđm qđ uidisti ferrum¬
mixtum teste ex luto. Et digitos pe¬
dum ex parte ferreos & ex parte ficti¬
les: ex parte regnum erit solidum:
& ex parte contritum. Quia autem
uidisti ferrum mixtum teste ex luto.
commiscebunt᷑ quidẽ humano semi¬
ne: s ñ adherebunt sibi sicut ferrũ
regnoꝵ illoꝵ suscitabit ds̃ cęli regnũ
minuet autẽ et consumet uniu̾sa
hec: & ipsum stabit in et̃num: se
cundum qđ uidisti qđ demonte ab¬

Expanded text:
bestiae agri volucresque caeli dedit in manu tua et sub dicione tua universa constituit tu es ergo caput aureum et post te consurget regnum aliud minus te et regnum tertium aliud aereum quod imperabit universae terrae et regnum quartum erit velut ferrum quomodo ferrum comminuit et domat omnia sic comminuet omnia haec et conteret porro quia vidisti pedum et digitorum partem testae figuli et partem ferream regnum divisum erit quod tamen de plantario ferri orietmixtum testae ex luto. Et digitos pedum ex parte ferreos, et ex parte fictiles: ex parte regnum erit solidum, et ex parte contritum. Quod autem vidisti ferrum mixtum testae ex luto, commiscebuntur quidem humano semine: Sed non adhaerebunt sibi, sicut ferrum regnorum illorum, suscitabit Deus coeli regnum, minuet autem, & consumet universa regna haec: & ipsum stabit in aeternum. v.45. Secundum quod vidisti, quod de monte ab
Abbreviated transcription (Latin):
atas autẽ quas ahenigenȩ ꝑ plateas
struxtrant itẽq uelubra demołitꝰ ẽ.
Et ytirgato templo aliud altare fece¬
runt: et de ignitis lapidib igne con¬
cepto. obtulerunt sacrificia post bien¬
nium: & incensum. & lucernas. & pa¬
nes ꝓpositionis posuerunt. Quib
gestis: rogabant dnm̃ ꝓstrati in trã.
ne ampliꝰ malis talib incident: sed
& si quando peccassent. ab ipso mitiꝰ
corꝑentur: & ñ blasphemis ac bar¬
baris hominib traderentur. Lc .ii.
uadã die templũ ab alienige¬
nis polliitum fuerat: contigit
eadem die purgationẽ fieri. uicesima
& quinta m̃sis qui fuit casleii: & cũ
leticia dieb octo egerunt in modum
tab̃nacłoꝵ:⁊ recordantes qdđ ante mo¬
dicum temporis diẽ sollennẽ tab̃na¬
re bestiarum egerant. Propt̃ qđ tirsos
&e ramos uirides & palmas p̃ferebant
ei. qui ꝓsꝑauit mundare. locũ sium:
& detreuerunt cominum p̃cepto et
decreto unu̾se genti uidȩoꝵ om̃ib
annis agere dies istos. Et antiochi

Expanded text:
as alienigenae per plateas extruxerant itemque delubra demolitus est et purgato templo aliud altare fecerunt et de ignitis lapidibus igne concepto obtulerunt sacrificia post biennium et incensum et lucernas et panes propositionis posuerunt quibus gestis rogabant Dominum prostrati in terram ne amplius malis talibus inciderent sed et si quando peccassent ut ab ipso mitius corriperentur et non blasphemis ac barbaris hominibus traderentur qua die autem templum ab alienigenis pollutum fuerat contigit eadem die purgationem fieri vicesima et quinta mensis qui fuit casleu et cum laetitia diebus octo egerunt in modum tabernaculorum recordantes quod ante modicum temporis diem sollemnem tabernas et ramos virides et palmas praeferebant ei qui prosperavit mundari locum suum et decreverunt communi praecepto et decreto universae genti Iudaeorum omnibus annis agere dies istos et Antiochi
Abbreviated transcription (Latin):
rum. quib hoc futurum iã olim p̃cine-¬
bant: ut eo cunctis uera. ac sine scrupu-¬
lo dubietatis suscipienda quȩ scribet in¬
pletis. antea p̃scita atq p̃dicta ẽẽ mon-¬
straret: simulq uno eodẽq euangłii
sui pͥncipio. et iudeos qui legẽ ac ꝓpħas
susceꝑant. ad suscipienda etiã euangłii
legis & ꝓpħarum suscipiendã ueneran¬
damq ꝓuocat: ne si quis iuxta hereti-¬
cos. aut uetꝰ solũmodo testam̃tum. aut
solũmodo nouũ suscepisset. alienꝰ a te-¬
stam̃to dĩ remaneret.

Expanded text:
rum quibus hoc futurum jam olim praecinerum quibus hoc futurum jam olim praecinebant. Ut eo cunctis vera ac sine scrupulo dubietatis suscipienda quae scriberet inpletis antea praescita ac praedicta esse monstraret, simulque uno eodemque Evangelii sui principio et Judaeos qui legem ac prophetas susceperant, ad suscipienda etiam Evangeliilegis et prophetarum suscipiendam venerandamque provocat, ne si qui juxta haereticos aut Vetus solummodo Testamentum, aut solummodo Novum suscepisset, alienus a testamento Dei remaneret.
Abbreviated transcription (Latin):
otandum ẽ qd euangłistȩ sci qui
dispensationẽ nobis dñice incar¬
nat᷑ionis scriptã reliquere: uno quidẽ
spũ accensi. ad officium scribendi ac-¬
cesserunt: s diu̾so narrationis suȩ pͥ¬
mordio. singuli diu̾sum statuere ter¬
minũ. Matħs nãq a natiuitate dñi¬
ca exordium sumens: ad tempꝰ usq
diñce resurrectionis seriẽ suȩ narrati¬
onis ꝑduxit. Marcꝰ ab initio euange¬
licȩ p̃dicationis incipiens: ꝑuenit ad
tempꝰ usq ascensionis dñi÷ & p̃dicati-¬
onis discipłoꝵ eiꝰ cunctis gentib ꝑ or-¬
bẽ. Lucas a natiuitate p̃cursoris incho¬
ans euangłium. tminauit in ascensio¬
ne domunca: cum redeuntes discipłi
ierosolimã. aduentum scĩ sp̃s diuinis
in laudib expectant. Ioħs ab ȩtnitate
uerbi dĩ ꝑ qđ omĩa facta sunt. pͥncipi¬
um sumens: & ipse ad tempꝰ usq dm̃-¬
cȩ resurrectionis euangłizando ꝑtingit.
Scripturus gͥ euangłium marcꝰ. congrue
pͥmo omĩum ponit testimonia ꝓpb̃a¬

Expanded text:
otandum quod Evangelistae sancti, qui dispensationem nobis dominicae incarnationis scriptam reliquere, uno quidem spiritu accensi ad officium scribendi accesserunt, sed diversum narrationis suae primordium singuli, diversum statuere terminum. Matthaeus namque, a nativitate dominica exordium sumens, ad tempus usque dominicae resurrectionis seriem suae narrationis perduxit. Marcus, ab initio evangelicae praedicatempus usque ascensionis Domini, et praedicationis discipulorum ejus cunctis gentibus per orbem. Lucas, a nativitate praecursoris inchoans Evangelium terminavit in ascensione dominica, cum redeuntes discipuli Jerosolymam adventum sancti Spiritus divinis in laudibus exspectabant. Joannes, ab aeternitate verbi Dei, per quod omnia facta sunt, principium sumens, et ipse ad tempus usque dominicae resurrectionis evangelizando pertingit. Scripturus ergo Evangelium Marcus, congrue primo omnium ponit testimonia propheta
Abbreviated transcription (Latin):
apientia filiis suis uitã inspi¬
rat: & suscipit inquirentes
se:. & p̃ibit in uia iusticie. Et
qui illam diligit: diligit uitã. Et qͥ
uigilauerint ad illam: complecten¬
tur placorẽ eius. Qui tenuerint il
lam. uitã hereditabunt: & quo in¬
troibit benedicet ds̃. Qui seruiunt
ei obsequentes erunt dõ: & eos qui
diligunt illã. diligit ds̃. Qui audit
illam. iudicat gentes: & qui intuet᷑
derit ei hereditabit illã: & erunt
in confirmatione creature illorum:
qm̃ in temptatione ambulat cũ eo.
& in primis diligit eum.

Expanded text:
apientia filiis suis vitam inspiravit, et suscipit inquirentes se et praeibit in via justitiae. Et qui illam diligit, diligit vitam; et qui vigilaverint ad illam, complectentur placorem ejus. Qui tenuelam, uitam hereditabunt, et quo introiuit bene dicit deus. qui seruiunt ei, obsequentes erunt sancto: et eos qui diligunt illam diligit deus. qui audit illam, iudicat gentes: et qui intuetur derit ei, hereditabit illam et erunt in confirmatione creaturae illorum. quoniam in temptatione ambulat cum eo et in p
Abbreviated transcription (Latin):
serauit: s immaculatum sem̃ inuio-¬
labili utero sp̃s sc̃s infudit. Solus enĩ
ꝑ omĩa ex natis de femina sc̃s dñs iũs:
qui trenȩ contagia corruptele. im¬
maculati partus nouitate ñ senserit:
& cȩlesti maiestate depulerit. Nã si
litterã sequam᷑: qͦmͦ sc̃s om̃is mascłs.
cum multos seleratissimos fuisse ñ la¬
teat: Nũquid sc̃s achab: Nũquid scĩ
pseudo ꝓpħȩ. quos ad helyȩ p̃ces. ul¬
tor cęlestis mniuriȩ ignis absumpsit:
S ille sc̃s ꝑ quẽ figurã futuri myste¬
rii pia legis diuinȩ p̃scripta signabaĩ:
eo qđ solus scẽ eccłiȩ uirginis ad gene-¬
randos popłos dĩ immaculatȩ fęcun¬
ditatis aꝑiret genitale secretum. Hic
gͦ solus aꝑuit sibi uulua. Nc mirũ.
Qui enim dixerat ad ꝓpħam. priꝗͣ
scĩficauit alienã. ut na:ceret᷑ ꝓpħa :
hic ẽ qui aꝑuit matris suȩ uuluam.
ut immaculatus exiret. S lucã¬

Expanded text:
serauit, sed inmaculatum semen inuioserauit, sed inmaculatum semen inuiolabili utero spiritus sanctus infudit; solus enim per omnia ex natis de femina sanctus dominus Iesus, qui terrenae contagia corruptelae inmaculati partus nouitate non senserit et caelesti maiestate depulerit. nam si litteram sequamur, quomodo sanctus omnis masculus, cum multos sceleratissimos fuisse non lateat? numquid sanctus Achab? numquid sancti pseudoprophetae, quos ad Heliae preces ultor caelestis iniuriae ignis absumsit? sed ille sanctus, per quem figuram futuri mysterii pia legis diuinae praescripta signabant, eo quod solus sanctae ecclesiae uirginis ad generandos populos dei inmaculatae fecunditatis aperiret genitale secretum. hic ergo solus aperuit sibi uuluam. nec mirum; qui enim dixerat ad prophetam: prsanctificauit alienam, ut nasceretur propheta, hic est qui aperuit matris suae uuluam, ut inmaculatus exiret. Et ec
Abbreviated transcription (Latin):
xũciditur puer. Quis ille puer.
nisi ille de quo dictum ẽ. puer
natus ẽ nob̃. filius datus ẽ nob̃: Fa¬
ctus ẽ enim sub lege: ut eos qui sub
lege eẽnt lucrifaceret. Qued sit air ẽ
in ierłm sisti dño dicerẽ: uisi in ysaię
comm̃tis ante dixissẽ. Circũ isus enĩ
uiciis dm̃co dignus uidicabat᷑ obtutu.
quia ocłi dñi suꝑ iustos. Nides omnẽ
legis ueteris seriẽ fuisse typũ futuri:
nã & circũcisio purgationẽ significat
fragilitas in extricabilib uiciis impli-¬
catur: en ꝑ octauum circũcisionis diẽ
culpe totius futura purgato resur¬
rectionis p̃figurabatur ȩtate. Hoc ẽ
enim illud: quia omẽ mascłinum
adaꝑiens uuluã: scm dño uocabit᷑.
Nerbis enim legis ꝓmittebat᷑ uirgi-¬
nis partus: & uere sc̃s: quia immacu-¬
latus. Deniq ipsum eẽ qui lege signet᷑:
in eodẽ modo ab angło repetita u̾ba
declarant: quia qđ nascetur inquit
sc̃m uocabitur filius dĩ. Non enim ui¬
rilis coitus uuluȩ uirginalis secreta re¬

Expanded text:
ur itaque puer. quis ille puer nisi ille de quo dictum est: puer natus est nobis, filius datus est nobis? factus est enim sub lege, ut eos qui sub lege essent lucrifaceret. quid sit autem in Hierusalem sisti domino dicerem, nisi in Esaiae conmentis ante dixissem; circumcisus enim uitiis dominico dignus iudicabatur optutu, quia oculi domini super iustos. uides omnem legis ueteris seriem fuisse typum futuri — nam et circumcisio purgationem significat fragilitas inextricabilibus uitiis inplicatur, eo per octauum circumcisionis diem culpae totius futura purgatio resurrectionis praefigurabatur aetate. hoc est enim illud: quia omne masculum adaperiens uuluam sanctum domino uocabitur; uerbis enim legis promittebatur uirginis partus. et uere sanctus, quia inmaculatus. denique ipsum esse qui lege signetur in eundem modum ab angelo repetita uerba declarant: quia quod nascetur inquit sanctum uocabitur filius dei. non enim uirilis coitus uuluae uirginalis secreta re
Abbreviated transcription (Latin):
lingua uulnꝰ dum lingit curat: qͥa
& doctores scĩ dum in confessione pec¬
cati nr̃i nos instruunt: quasi uulnus
m̃tis ꝑ lingũa tangunt. & quia nos
loquendo a peccatis eripiunt: quasi
tangendo uulnera ad salutẽ redu-¬
cunt. Quia enim canum nomine p̃¬
dicatoꝵ lingua signat᷑: dño ꝑ psalmi¬
stam dicit᷑. Lingua canum tuoꝵ: ex ini¬
micis ab ipso.

Expanded text:
lingua vulnus dum lingit, curat, quia lingua vulnus dum lingit, curat, quia et doctores sancti dum in confessione peccati nostri nos instruunt, quasi vulnus mentis per linguam tangunt; et quia nos loquendo a peccatis eripiunt, quasi tangendo vulnera ad salutem reducunt. Quia enim canum nomine, praedicatorum lingua signatur, Domino per Psalmistam dicitur: Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso
Abbreviated transcription (Latin):
conuersus ad dm̃ peccata sua confite¬
ri ñ erubuit. huic uulnꝰ in cute fuit:
In cutis quippe uulnere uirꝰ a iusceri¬
b trahitur: & foras erumpit. Quid
ẽ gͦs peccatoꝵ confessio: nisi quȩdam
uulnerum ruptio: Quia peccati ui¬
rus salubrit aꝑitur in confessione:
qđ pestifere latebat in nĩte. Hulnera
& enim cutis: in suꝑficiẽ trahunt hu¬
morẽ putredinis. & confitendo pec¬
cata. quid aliud agim̾. nisi malũ qd̃¬
in nob̾ latebat aꝑimus:
azarus uulneratus cupiebat sa-¬
turari de micis quȩ cadebant de m̃sa
diuitis et nemo illi dabat: quia genti¬
lẽ quẽq ad cognitionẽ legis ad mitte¬
re. suꝑbus ille p̾opłs despiciebat. Qui
dum doctrinã legis ñ ad caritatẽ ha¬
buit s ad elationẽ: quasi de acceptis
opib tumuit. Et quia ei u̾ba deflue-¬
bant de scientia: quasi micȩ cadebant.
de m̃sa. At contra iacentis pauperis
uulnera lingebant canes. Nonnun¬
quã solent in sacro eloquio ꝑ canes
p̃dicatores intelligi. Canum & enim

Expanded text:
teri non erubuit, huic vulnus in cute fuit. In cutis quippe vulnere virus a visceribus trahitur, et foras erumpit. Quid est ergo peccatorum confessio, nisi quaedam vulnerum ruptio? Quia peccati virus salubriter aperitur in confessione, quod pestifere latebat in mente. Vulnera etenim cutis in superficiem trahunt humorem putredinis. Et confitendo peccata quid aliud agimus, nisi malum quoin nobis latebat aperimus? azarus vulneratus cupiebat saturari de micis quae cadebant de mensa divitis, et nemo illi dabat, quia gentilem quemque ad cognitionem legis admittere superbus ille populus despiciebat. Qui dum doctrinam legis non ad charitatem habuit, sed ad elationem, quasi de acceptis opibus tumuit. Et quia ei verba defluebant de scientia quasi micae cadebant de mensa. At contra jacentis pauperis vulnera lingebant canes. Nonnunquam solent in sacro eloquio per canes praedicatores intelligi. 1653 Canum etenim
Abbreviated transcription (Latin):
circũcisa ñ fuerit: ꝑibit anima illa de
popło suo: quia paccũ meũ irritũ fe¬
cit: id÷ quia pactum uitȩ in paradiso
hominib a me datum. adam p̃uari¬
cante transgressus ẽ. in quo om̃s pec¬
cauerunt: ꝑibit de cȩtu scõꝵ: si ñ ei
fuerit remedio salutari subuentum.
Utraq gͦ purificatio oe circũcisionis
udelicet in lege: & in euangłio ba-¬
ptismatis: tollendȩ p̃uaricationis pͥ¬
mȩ gr̃a posita ẽ. Et ne cui labentis
scłi etati suꝑni respectus munera de¬
eẽnt: illi quoq qui a mundi exordio
usq ad tempora datȩ circũcisionis.
uł post datam circũcisionẽ de aliis
nationib dõ placuerunt: uł hostia¬
rum oblationib. uł certe sola fidei
uirtute suas suoꝵ  animas creatori cõ¬
mendantes: a pͥmi reatus uincłis ab¬
soluere curabant. Sine fide enim im¬
possibile ẽ: placere dõ. Et sicut alias
scriptum ẽ: iuistꝰ autẽ ex fide uiuit.

Expanded text:
uerit, peribit anima illa de populo suo, quia pactum meum irritum fecit , id est, quia pactum vitae in paradiso hominibus mandatum Adam praevaricante transgressus est, in quo omnes peccaverunt: peribit de coetu sanctorum, si non ei fuerit remedio salutari subventum. Utraque ergo purificatio, et circumcisionis videlicet in lege, et in Evangelio baptismatis, tollendae praevaricationis primae gratia posita est. Et ne cui saeculi labentis aetati superni respectus munera deessent, illi quoque qui a mundi exordio usque ad tempora datae circumcisionis vel post datam circumcisionem, de aliis nationibus Deo placuerunt, vel hostiarum oblationibus, vel certe sola fidei virtute suas suorumque animas Creatori commendantes, a primi reatus vinculis absolvere curabant. Sine fide enim impossibile est placere Deo: et sicut alias scriptum est: Justus autem ex fide vivit
Abbreviated transcription (Latin):
uscepit gͥ circũcisionẽ lege decre-¬
tam in carne: qui absq omĩ ꝓr-¬
sus labe pollutionis apparuit in car¬
ne. Et qui in similitudine carnis pec¬
cati. ñ autẽ in carne peccati aduenit:
remedium quo caro peccati consue¬
uerat mundari ñ respuit: sicut etiã
undã baptismatis qua nouȩ grẽ po¬
pulos a peccatoꝵ sorde lauari uoluit:
ipse ñ necessitatis s exempli causa sub-¬
iit. Scire & enim debet ur̃a frat̃nitas:
quia idẽ salutifere curationis auxili¬
um. circũcisio in lege contra origina¬
lis peccati uulnꝰ agebat: qđ nc̃ bap¬
tismus agere reuelatȩ grẽ tempore
consueuit: excepto qđ regni cȩlestis
ianuam necdum intrare poterant:
donec adueniens benedictionẽ da-¬
ret qui legẽ dedit. ut uideri posset ds̃
deoꝵ in syon: tantum in sinu abrahe
post mortẽ beata requie consolatr: su¬
ꝑnȩ pacis ingressum spe felici expe-¬

Expanded text:
uscepit ergo circumcisionem lege decretam in carne, qui absque omni prorsus labe pollutionis apparuit in carne, et qui in similitudine carnis peccati, non autem in carne peccati advenit, remedium quo caro peccati consueverat mundari non respuit: sicut etiam unda baptismatis, qua novae gratiae populos a peccatorum sorde lavari voluit, ipse non necessitatis, sed exempli causa subiit. Scire etenim debet vestra fraternitas, quia idem salutiferae curationis auxilium circumcisio in lege contra originalis peccati vulnus agebat, quod nunc baptismus agere revelatae gratiae tempore consuevit, excepto quod regni coelestis januam necdum intrare poterant, donec adveniens benedictionem daret, qui legem dedit, ut videri posset Deus deorum in Sion, tantum in sinu Abrahae post mortem beata requie consolati supernae pacis ingressum spe felici exspe
Abbreviated transcription (Latin):
rex isrł in ierłm. ad p̃liandum contra
eã: & ñ potuerunt debellare eã. Et
nunciauerunt domui dauid dicen
commnotum ẽ cor eiꝰ & cor popłi eiꝰ. si¬
cut mouent᷑ ligna siluarũ a facie uẽ¬
ti. Et dixit dñs ad ysaiã. Egrede in oc-

Expanded text:
in Jerusalem, ad praeliandum contra eam; et non potuerunt debellare eam. Et nuntiaverunt domui David, dicencommotum est cor ejus, et cor populi ejus, Sicut moventur ligna silvarum a facie venti. Et dixit Dominus ad
Abbreviated transcription (Latin):
seruuli sui manib inclinaret. Quem
uidens ioħs uenientẽ ad baptismum
suũ. ac dñicȩ in eo głe insignia recog¬
noscens: dixit ei. Ego a te debeo bap¬
tizari: hoc terrenus a cȩlesti: mortał
ab ȩt̃no: fragilis apotente: & tu ue¬
nis ad me. ad p̃cursorẽ iudex: ad cre¬
aturã creator: rex ad ministrum ⁊ et
humiliabis te michi exiguo. cum tua
ñ sim dignꝰ calciam̃ta portare: Tu
int̾ peccatores ad baptismum uenis:
in cuiꝰ ore dolus inuentus ñ ẽ. & per
quẽ totiꝰ mundi peccata tolluntur.:
ac tantũ te tuis subicis creaturis. ut
puteris obliuisci qđ ds̃ es:

Expanded text:
servuli sui manibus inclinaret. Quem servuli sui manibus inclinaret. Quem videns Joannes venientem ad baptismum suum, ac dominicae in eo gloriae insignia recognoscens, dixit ei: Ego a te debeo baptizari . Hoc est terrenus a coelesti, mortalis ab aeterno, fragilis a potente. Et tu venis ad me? Ad praecursorem judex, ad creaturam creator, rex ad ministrum? et humiliabis te 101 mihi exiguo, cujus tua non sum dignus calceamenta portare? Tu inter peccatores ad baptismum venis, in cujus ore dolus inventus non est , et per quem totius mundi peccata tolluntur: ac tantum te tuis subjicis creaturis, ut puteris oblivisci quod Deus