comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
farrago a farit dicta. Est eminherba &¬
deicta ad huc uiridis nec dũ granis ad
maturicatem turgentib. Spicas de ma¬
turis srugib ab usiue dicimꝰ. Namq ꝓpͣ
spicus ẽ cum pculmi folliculũ .i. extre¬
mum cumore mariste ad huc tenuesin
modil spiculi eminent. Arista appelleta
qͥo pꝰ ip̃a arescat. sulmus ẽ ip̃i calammꝰ
interius. Hec suꝑspicam uallo instructa
mumimen pretendit. ne auiũ minorum
moisibus spica suis fructib crua it᷑ autuẽ¬
ne quib culmus ambit᷑ atq fulcit᷑ nepõdẽ
frugis cuructur q̃ ambiũt culmum. Et
dicta stipula. qͣsi usta ⁊ qͣsi ustipula. oti¬
pula dicta ab usto. Collecta enu messe
urit᷑ pꝑculturam agri. Item stipula ł qr
Palea a quibusdam uocari drͣ. qͥd plea
uencilet᷑. ut furinta p̾gentus. Gcuciles
nut̾ paleam aquadã pale frugum in¬
uentrice nõiauerũt. quam cererẽ ceuo
pulo nuncupatam dicũt paleam. qd̃ e
pͥmum sola in pascendis animalib pri¬

Expanded text:
Farrago a farre dicta: est enim herba hordeacea adhuc viridis, necdum granis ad maturitatem turgentibus. Spicam de maturis frugibus abusive dicimus; nam proprie spica est cum per culmi folliculum, id est extremum tumorem, aristae adhuc tenues in modum spiculi eminent. Arista appellata quod prius ipsa arescat. Culmus est ipse calamus interius. Haec super spicam vallo instructa munimen praetendit, ne avium minorum monae, quibus culmus ambitur atque fulcitur ne pondere frugis curvetur, quae ambiunt culmum: et dicta stipula quasi usta, et quasi ustipula. Stipula dicta ab usto; collecta enim messe uritur propter culturam agri. Item stipula vel quia Palea a quibusdam vocari dicitur quod pala ventiletur ut frumenta purgentur. Gentiles autem paleam a quadam Pale frugum inventrice nominaverunt, quam Cererem esse bulo nuncupatam dicunt paleam, quod ea primum sola in pascendis animalibus pra
Abbreviated transcription (Latin):
it habtre segetes translatis aliuñ
Yma dedit frugef alim̃taq mitia terris
do dicta. Nlam trusi dr̃ sũma pars gule¬
Omitie ꝓp st̃. q̃ frugib precerpunt᷑. Triti¬
cũ ł acricum dictum qͦdpurissimum hor¬
reorecondatur. ł qi grauum ciꝰ cõmolit᷑.
ꝙteritur. far dr᷑ eo qd untio frãgtritur
Fp̃o antiqͦs cui molarũ usussidũ eint
s frumentum in pila missum frangebãt
& hoc ernt gñs molendim. Ad orreum tͥtici
hominessiune quĩ sacrifitio ip̃iꝰ grñis paras ad
aras offerebat᷑ uñ ꝙ adorea salficia dnͣt
Siligo genus critici a selecto dictum. nãs
panc species ciꝰ precipua ẽ. T̃ xͥmense cͥci¬
cum so mincupatun. qi satũ p̾ tͥs mẽses
colligr̃. Nã uͥ pꝑ aquã aliam uecausã ma
turatio omissa ẽ. p̃sidiũ ab ħ petit᷑. alica
̃tũ nom̃ẽ. alicastrum sumle s. alict pã¬
dere ⁊ bracutate p̃cipua. Orocum dictõ¬

Expanded text:
t habere segetes translatis aliundeprima dedit fruges alimentaque mitia terris.do, dictae; nam frumen dicitur summa pars guloprie sunt quae frugibus praecerpuntur. Triticum vel a tritura dictum, quo purissimum horreo condeatur, vel quia granum eius conmolitur et teritur. Far dicitur eo quod initio frangeretur; apud antiquos enim molarum usus nondum erat, sed frumentum in pila missum frangebant; et hoc erat genus molendi. Adoreum tritici homines, sive quia in sacrificio ipsius generis panis ad aras offerebatur. Unde et adorea sacrificia dicuntur. Siligo genus tritici a selecto dictum; nam in pane species eius praecipua est. Trimestre triticum ideo nuncupatum quia satum post tres menses colligtura satio omissa est, praesidium ab hoc petitur. Alica Graecum nomen est. Alicastrum simile est alicae, pondere et bonitate praecipua. Hordeum dict
Abbreviated transcription (Latin):
ni siͥcum coq̃ inqua. ⁊ indebis desiuentẽ fucõ
copiosissimum. siuͦ frĩtis ordcũ reltigetbꝰs
pestringeturi. si adusseris id qͦd mc̃ humis
ait p̃gatorium ꝑit austitate ignis. qͥdu̾tt
manserit crit srigiduni. ⁊ siccũ. ħ cum uo
liu̾s resrigerare. ut libet facias. Scͥanduli

Expanded text:
 sic coque in aqua et uidebis defluere sucum copiosissimum. Si uero frixeris, hordeum refrigerabit et restringit. Item si adusseris, it quod inest humidum aut purgatorium perit austeritate ignis, quod uero remanserit, erit frigidum et siccum. Cum ergo uolueris refrigerare quodlibet, facies de
Abbreviated transcription (Latin):
icatiꝰ u ordines hãt. hoꝵ ili. gña. Pmũ ex¬
aticũ uocat᷑. eo qͥd spica eiꝰ bi. or diueshãt. qͥd
quioam canterinum appellant. qm̃ aĩalia
melius quam triticum pascit.⁊ hominess.¬
lubrins. quam ullũ criticum. alterum ai¬
ticum co ꝗd̃ duos ordines nãt. hoc pletiq

Expanded text:
ius ordines habeat. Horum tria genera. Primum hexaticum vocatur eo quod spica eius sex ordines habeat; quod quidam canterinum appellant, quoniam animalia melius quam triticum pascit, et homines salubrius quam malum triticum. Alterum distichon, eo quod duos ordines habeat; hunc plerique
Abbreviated transcription (Latin):
Atlialia annis .uii.
Ioas aniuis .xl.
Nmasias annis .xiii.¬
Ioathan annis .xui.
A chaz annis .xui.
Mauasses annis .lu.
Amon amins .ii.

Expanded text:
Gotholias annis VI. Ioas annis XL. Amessias annis XXVIIIoatham annis XVII. Achaz annis XVI. Manasses annis LV. Amos annis II.
Abbreviated transcription (Latin):
edicine autem artis auctor acreꝑ-¬
tor apud grecos ꝑhibetur apollo.
Hanc filius eius scolapuis laude uel o¬
pere ampliauit. Sed postquam fulmi¬
ius ictu scolapius interiit. interdicta
fertur medendi cura. et ars simul cũ
auctore defecit: latuit q ꝑ annos pe¬
ne quingentos. usq ad tempus artar¬
xersis regis ꝑsarum. Tunc eam reuoca¬
uit in lucem ypocrates asclepio patre
genitus in insula choo. Detrib bere

Expanded text:
edicinae autem artis auctor ac repertor apud Graecos perhibetur Apollo: hanc filius ejus Aesculapius laude vel opere ampliavit. Sed postquam fulminis ictu Aesculapius interiit, interdicta fertur medendi cura, et ars simul cum auctore defecit, latuitque per annos pene quingentos usque ad tempus Artaxerxis regis Persarum: tunc eam revocavit in lucem Ypocras Asclepio patre genitus in insula Choo. Sanitas e
Abbreviated transcription (Latin):
qͥl tosam .i. cauam. Item tubam qͥsi tibiam
nt̾ tribam aut & bucinam: ueteres discer¬
nibant. slam bucina insonans sollicitudint̃
adbella deminciabat. Uirgiħ. qua bucci¬
sonitum. Cuius sonus uarius s. Na int̾dũ
canitur ut bella cõmitant᷑ interdum ut
sequant cos quisugiunt. interdũ receptai
nam receptus dr᷑. qͥ se exercitus recipit. usi
Eiigna teceptui canere dicuntur. Classi¬
ca sũt corntia q̃ conuocandi causa trant.
factat & acaleando classica dicebatur. De

Expanded text:
quasi tofam, id est cavam. Item tubam quasi tibiam. Inter tubam autem et bucinam veteres discernebant. Nam bucina insonans sollicitudinem ad bella denuntiabat. Vergilius sonitum. Cuius sonus varius est. Nam interdum canitur ut bella committantur, interdum ut insequantur eos qui fugiunt, interdum receptui. Nam receptus dicitur quo se exercitus recipit, unde et signa receptui canere dicuntur. Classica sunt cornua quae convocandi causa erant facta, et a calando classica dicebantur. De
Abbreviated transcription (Latin):
uestem q citrosam. uelenensis tunicaẽ:
q̃ assuit᷑ ex insulis. Exotica uestis ꝑegͥna
le fons ueniens: ut in hispania agrecis
Polmita multi coloris. Polimitꝰ enim:
textus mulcor coloꝵ ẽ. Acupicta uestis
acucextilis. ł acu ornata. cad̃ et frigia.
uius enun artis ꝑiti frigii om̃s dicut

Expanded text:
vestemque citrosam. Velenensis tunica est quae affertur ex insulis. Exotica vestis peregrina deforis veniens, ut in Hispania a Graecis. Polymita multicoloris; polymitus enim textus multorum colorum est. Acupicta vestis acu textilis vel acu ornata. Eadem et Phrygia; huius enim artis peri
Abbreviated transcription (Latin):
tegunt. dicti aut̃ renones a reno ger¬
manie fluuio. ut his frequent̾ utũt᷑
Mastruga uestis germanica ex pel¬
liculis ferarum deqͥ cictro proscauro.
Quem p̾pura regalis qñ commouit.
cum sardorum mastruga mutait
qui eain duuntur qͥsi inferarum ha¬
bitu tnformant᷑. Dinoscunt᷑ et gs̃
ita habitui sic̃ it ligua discordes. Per¬
se brachia et crura liniam̃tis caput
tyarategunt. Eminent apiscib fasti¬
giatis alan. hoerent io male tecti cĩ
latratorib linguis eote. sagati sc̃
alamanni. linteati indi. gemina¬
ti ꝑse. sericati seres. pharecͣti Earme¬
dicant. ut uidemꝰ circos germanoꝵ
gͣnos. et cynibar gothoꝵ. stigiiatabi¬
tis capitib gete. nitent albani albenti¬
bus crimib. mauros bt̃ tit᷑ nox corꝑsi
gallos candida cutis. sine eqͥs mertes ex¬
stent alam. Nec ab ẽgens pictoꝵ nom̃
a corꝑe. qͦdminutis opisꝑx acus punctis
it ex p̃ssus natuu gͣminis suc̾ il ludit.

Expanded text:
tegunt. Dicti autem rhenones a Rheno Gertegunt. Dicti autem rhenones a Rheno Germaniae flumine, ubi iis frequenter utuntur 5. Mastruca, vestis Sarda ex pelliculis ferarum, de qua Cicero pro Scauro: Quem purpura regalis non commovit, eum Sardorum mastruca mutavitqui ea induuntur, quasi in ferarum habitum transformentur. 6. Dignoscuntur et gentes ita habitu sicut et lingua discordes. Persae brachia et crura linamentis, caput tiara tegunt. Eminent apicibus fastigiatis Alani; horrent et male tecti cum latratoribus linguis Scoti; sagati sunt Alemanni; linteati Indi; gemmati Persae; sericati Seres; pharetrati Armedicant: ut videmus cirros Germanorum, granos et cinnibar Gotorum, stigmata Britibus intectis Getae, nitent Albani albentibus crinibus. Mauros habet tetra nox corporum, Gallos candida cutis; sine equis inertes extant Alani; nec abest gens Pictorum, nomen a corpore, quod minutis opifex acus punctis et expressus nativi graminis sucus inludit,
Abbreviated transcription (Latin):
bant acãna ꝯ bis. femoralia appella¬
ta eo qͦd fe ił. mora tegant. Ip̃e et bra¬
cce. qͦd sĩt breues. et uerecundia
corꝑis  his ueluntur. Eubracos uo¬
catos qotibias bracas q tegant. T̃u¬
bracci qͦo abraccis ad tibias usq ꝑue
sua cuiq ꝓpa uestis ẽ. ut parchis
sarrali e. gallis linne. germanis reno¬
nes hispanis stringens sardis mastͣge
barabare sũt fluxa ac sinuosa uestim̃¬
ta. de quib legt in daniele et sarrab e
penderunt: Aput qͦsoani aut̾ sarra¬
bare q̃dam capitum tegmuna mĩcu¬
pantur. qͥlia uidemꝰ in capita magoꝵ
picta. limne saga qͣdra et mollia sũt
diquibꝰ plautꝰ. limina cooꝑta ẽ tꝑrtͥno
gallia
Renones st̃ uelamina hum̃oꝵ. et pecto¬
risusq ad umbicusum atq in corcis
uillis ad eohispida ut ymbres respuãt
qͦs uulgo reptos uocant. eo qͦd longi¬
tudo uilloꝵ qͥsi reptat. De quib salustͥ
hermani in tectum renonib corptis

Expanded text:
atis nostris. Femoralia appellaatis nostris. Femoralia appellata eo quod femora tegant. Ipsae et bracae, quod sint breves et verecunda corporis his velentur. Tubrucos vocatos quod tibias bracasqbraci, quod a brachis ad tibias usque persua cuique propria vestis est, ut Parthis sarabara, Gallis lenae, Germanis rhenones. Hispanis stringes. Sardis mastrucae. 2. Sarabara sunt fluxa ac sinuosa vestimenta, de quibus legitur in Daniele: Et sarabarapenderunt? Apud quosdam autem sarabara quaedam capitum tegmina nuncupantur, qualia videmus in capite magorum picta. 3. Lenae, saga quadra et mollia sunt. De quibus Plautus: Lena cooperta est textrina Gallia. 4. Rhenones sunt velamina humerorum et pectoris usque 454 ad umbilicum, atque intortis villis adeo hispida, ut imbres respuant, quos vulgo reptos vocant, eo quod longitudo villorum, quasi reptat. De quibus Sallustius: Germani intectum rhenonibus corpus
Abbreviated transcription (Latin):
lis dr᷑. Interpola uestis illa uocatur. q̃
dum sit uetus ad nouã spt̃m recurrat᷑
Paninicia nuncupata qͦdsit diu̾sis pãm ᷤ
ebsita. Colobium dictũ qr longum ẽ et
sine manicis. antiqͥͣmag hoc utibant᷑
leuiconatium ẽ colobium lancum sine
manicis qͣs egyptii monachi utuntur.
lũbare uocat᷑ qd̾ lũbiꝰ religet᷑. ł qͦt l̃bi hereat¬
ñ tm̃. Hoc inegypto & syria ñtm̃ femine
set et uiri utuntur. Uñ et iereminascͣs¬
cufratem tulit lumbare suitm illudq
in foramine petre abscondit. as pꝰ eascs¬
sum repit. hoc a quibusdam eu renale
q̃ ab umbiculo usq pedes ꝓducitur:
Hec aut̃ uestis ht̃ in extremo sin ppͥu¬
pam lunam .i. flexuosam. uñ et nom̃
accepit. Nam limum obliquium
dicimus. Licinum dictum qͦd textura
eius ligata sit incotum. qͣsi diceret
lignum .c.ꝓ. gilict̾a cõmutata. Arme¬
lausa uulgo uocata. qͦd ante et retro
qͣsi armiclausa .c. littera ab lata. Cami¬
siam uocari qͦo in his dorinimus inca¬

Expanded text:
illa vocatur quae dum sit vetus ad novam speciem recuratur. Pannucia nuncupata quod sit diversis pannis obsita. Colobium dictum quia longum est et sine manicis; antiqui enim magis hoc utebantur. Levitonarium est colobium lineum sine manicis, quale Aegyptii monachi utuntur. Lumbare vocatur quod lumbis religetur, vel quod lumbis haereat. Hoc in Aegypto et Syria non tantum feminae seEuphratem tulit lumbare suum, ibique illud in foramine petrae abscondit, et postea scissum reperit. Hoc a quibusdam et renale que ab umbilico usque ad pedes producitur: hec autem vestis habet in extremo sui purpuram limam, id est flexuosam, unde et nomen accepit: nam limum obliquum dicimus. Licinum vocatum quod textura eius ligata sit in totum; quasi diceret liginum, C pro G littera commutata. Armilausa vulgo vocata quod ante et retro m clausa; quasi armiclausa, C littera ablata. Camisias vocari quod in his dormimus in ca
Abbreviated transcription (Latin):
culo qui longissima ex si fila geuerat.
quoꝵ textura bombicinum dr̃. confe¬
Tramoserica. stamine linco. trama exscrici
Pysia candida confecta ex quodam gñt
ligni grossioris. Sunt et qui genus qͦddamn
uni Uasum ee existimant. fibrina uests¬
pcrocta et mena .i. igra. linca q̃ ex solo
mofit. Linostema: uestis ex lana linoq
concexta. et dicta linostema qr in stame
Segmentata ⁊ onis quibusdam. et qͥsi
p̃cisamentis ornata. Nam et particulasᷤ
cuinscumq materie abscisas p̃segminiᷤᷤ
nocant. leuidensis qͦd raro filo sit leuit̾¬
ꝙ densata. Pauidensis contria leuidẽ si
dicta qͦd grauiter p̾ssa atq calcata sit

Expanded text:
culo, qui longissima ex se fila generat, quorum textura bombycinum dicitur, confiTramoserica stamine lineo, trama ex serico. Byssina candida confecta ex quodam genere lini grossioris. Sunt et qui genus quoddam lini byssum esse existiment. 16. Fibrina . . . Mena . . . Linea, quae ex solo lino fit. 17. Linostema vestis est ex lana linoque contexta. Et dicta linostema, quia in stamine Segmentata zonis quibusdam et quasi praecisamentis ornata. Nam et particulas cuicunque materiae abscissas praesegmina vocant. 19. Levidensis, quod raro filo sit, leviterque densata. Pavitensis contraria levidensi dicta, quod graviter pressa atque calcata sit
Abbreviated transcription (Latin):
uestimentum. etreliqͣ. Tegmnen dictũ
eo qͦd tegat memibra. sic̃ tegumentecta
q̃ tegunt corꝑa. bestimentum uͦ ẽ qͥusq
ad uestigium ꝓ tenditur. qͥsi uestigim̃tĩ
ut ẽ cumca talaris. s et hoc consuetu¬
do sermonis actorum confundit. Indu¬
mentum qͦd intus ad corpꝰ in ouit᷑. qͥsi in¬
nͣmentum amuictus. Discerintur autt̃
uestitus acultu qm̃ lauciꝰ incelligr̃ cult. Itẽ
cultꝰ ab abitu. nã habitus ad nat᷑am ꝑtinet
cultus adhominea. Elereq aut̃ uestiũ.
aut a temꝑt qͦ maxime musli st̃ appeslãt̃.
nt a locis d łpͥmum conficte ł maxime¬

Expanded text:
vestimentum, et reliqua. Tegmen dictum, vestimentum, et reliqua. Tegmen dictum, eo quod tegat membra, sicut tegumen, tecta,  tegunt corpora. Vestimentum vero est quod usque ad vestigium pertenditur, quasi vestigimentum, ut est tunica talaris. Sed et hoc consuetudo sermonis auctorum confundit. Indumentum, quod intus ad corpus induitur, quasi intumentum. Amictus. Discernitur autem vestitus a cultu, quoniam latius intellegitur cultus. Item cultus ab habitu; nam habitus ad naturam pertinet, cultus ad homines. Plerique autem vestium aut a tempore, quo maxime in usu sunt, appellantur, aut a locis, ubi vel primum confect
Abbreviated transcription (Latin):
autem romam aquam et ignem inter¬
dicebant quibusdam damnatis. qͥa aer
et aqua cunctis patit et omnib data ẽ.:
ut illi non fruerentur quod omnibus
que latine temporum scries appel¬
latur. qualem apud grecos euscbius ce¬
sariensis ep̃s edidit: et ieroronimꝰ pres¬
biter in latinam linguam conuertit:
Cronos enim grece. latine tempuis inter¬
precatur. De momentis ⁊ horis .xxix.¬
empora autem: momentis. horis
diebus. mensib. annis. lustris. scłis.
itatib diuidiuitur. Momentum est
minimum atq angustissimum tempꝰ.
a motii siartinsdictum. Est enimex¬
tirmitas hore in breuib interuallis. cũ
aliquid sibi sol cedit atꝙ succedit. Hora
grecum nomen est: et tamen latinum

Expanded text:
autem Romani aquam et ignem interautem Romani aquam et ignem interdicebant quibusdam damnatis, quia aer et aqua cunctis patent et omnibus data sunt; ut illi non fruerentur quod omnibus ur quae Latine temporum series appellatur, qualem apud Graecos Eusebius Caesariensis episcopus edidit, et Hieronymus presbyter in Latinam linguam convertit. Χρόνος enim Graece, Latine tempus interpretatur. § 29 De momentis et horis. Tempora autem momentis, horis, diebus, mensibus, annis, lustris, saeculis, aetatibus dividuntur. Momentum est minimum atque angustissimum tempus a motu siderum dictum. Est enim extremitas horae in brevibus intervallis, cum aliquid sibi cedit atque succedit. Hora Graecum nomen est, et tamen Latinum
Abbreviated transcription (Latin):
patibulo appcustis stañ exanimatua.
cruci autem sufsixus diu cruciatur.
Unde et in euangłio latronib ut more¬
rentur. et de ligno ante sabbatum depo¬
uerentur crura confracta sunt: quia
ligno suspensi eito mori non possunt.
In ipso quoq genere genere necis differt.
Crudelius enim est in aqua sp̃m tor¬
quentis extingui. ignib uri. frigore et¬
fame necari: canib et bestiis exponi. Nã
ferro mori: etas quoq maior optauit.
Gladuis enim sine grauiori cruciatu:
compendiosa morte uitam finire no¬
uit. Culleum est parricidale uasculũ.
ab oculendo idest daudendo dictum.
Est autem uter ex corio factus. in quopar¬
ricide cum suma et gallo et serpente in¬
cuisi in mare precipitantur. Omnium
autem istarum mortium genus anim¬
aduersio nominatur. Animaduersio
cnim est: quando uidex itum punt. Et
dicitur animaduertere. idest animũ
illuc aduertere: intendere utiq ad pu¬
mendum reum. quia uidex est. Ideo

Expanded text:
patibulo appensus statim exanimatur. patibulo appensus statim exanimatur. Cruci autem affixus diu cruciatur.unde et in Evangelio latronibus, ut morerentur, et de ligno ante Sabbatum deponerentur, crura confracta sunt, quia ligno suspensi cito mori non poterant. 33. In ipso quoque genere necis differt. Crudelius est enim in aqua spiritum torquentfame necari, canibus et bestiis exponi. Nam ferro mori aetas quoque maior optavit. Gladius enim sine graviore cruciatu conpendiosa morte vitam finire novit. Culleum est parricidale vasculum ab occulendo, id est claudendo dictum. Est autem uter ex corio factus, in quo parricidae cum simio et gallo et serpente inclusi in mare praecipitantur. Omnium autem istarum mortium genus animadversio nominatur. Animadversio enim est, quando iudex reum punit; et dicitur animadvertere, id est animum illuc advertere, intendere utique ad puniendum reum, quia iudex est. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
extra solum est. Unde postlimimo
redeuntibus. hoc est de exilio reducen¬
dis. qui sint ciecti in iniuria. id est extͣ
limen patrie. Diuiditur autem exiliũ
in relegatis et deportatis. Rlegatus est.
quem bona sua secuntur. Deportatus.
quem non secuntur. P roscriptio exilu.
procul damnatio quasi porro scriptio.
Item ꝓscriptus. quasi palam scriptus.
Metallum est ubi exules deptitantua
ad cruendam uenam marmora q secan¬
da in crustis. Seruitus ascruando ua¬
ta. Apud antiquos enim qui inbitis
morte seruabantur. serui uocabantur.
Hec est sola malorum omnium postre¬
ma. que liberis omni supplicio gram¬
or est. Nam ubi libertas ꝑut una: ibi
pierunt et omina. Mortium uͦ diu̾si
casus. ex quib crux. uel patibulum in
quo homines appensi cruciantur uel
patiuntur: unde et nominra habent.
Patibulum enim uulgo furea dicitur
quasi ferens caput. Sispensum enuim et
strangulatum eo exaninat. Sed pati¬
buli minor pena quam crucis. Nam

Expanded text:
extra solum est. Unde postliminium extra solum est. Unde postliminium redeuntibus, hoc est de exilio reducendis, qui sunt eiecti in iniuria, id est extra limen patriae. Dividitur autem exilium in relegatis et deportatis. Relegatus est, quem bona sua sequuntur: deportatus, quem non sequuntur. Proscriptio exilii procul damnatio, quasi porro scriptio. Item proscriptus, quia palam scriptus. Metallum est ubi exules deportantur ad eruendam venam marmoraque secanda in crustis. Servitus a servando ta. Apud antiquos enim qui in bello a morte servabantur, SERVI vocabantur. Haec est sola malorum omnium postrema, quae liberis omni supplicio gravior est, nam ubi libertas periit, una ibi perierunt et omnia. 33. Mortium vero diversi casus, ex quibus crux, vel patibulum, in quo homines appensi cruciantur, vel patiuntur, unde et nomina habent. 34. Patibulum enim vulgo furca dicitur, quasi ferens caput, suspensum enim et strangulatum ex eo exanibuli minor pena quam crucis. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
Unde et illud est legis. Ocultim ꝑ ocło.
dentem ꝓdente. Talio autem nõ solũ
ad inuiriam referendam. sed etiam
ꝓbenesicio reddendo ponitur. Est enĩ
communis sermo et iniurie & bene-¬
ficientie. Ignominium dictum. eo
quod desinat habere honestatis
nomen is qui in aliquod erimen acp̃¬
henditur. Dictum est audem igno¬
minium quasi sine nomine sicut ig¬
natus sine scientia. sicut ignobilis
sine nobilitate. Hoc quoq et infami
um. quasi sine bona fama. fama au¬
tem dicta. quia fando id est loquendo
ꝑuagatur ꝑ traduces linguarum et
aurium serpens. Est autem nomen et
bonarum rerum et malarum. Nam
fama felicitatis interdum est: ut ilid̾.
Illustris fama. quod laus est. Malorũ.
ut uirgilius. fama malum. qua non
aliud uelocius ullum. fãme autem
nomen certi locum non habet. quia
plurimum mendax est: adiciens mul¬
ta uel demutans de ueritate. que tam
tur non fama. Exilium dictum. qua¬
si extra solum. Nam exul dicitur qui

Expanded text:
Unde et illud est legis: Oculum pro oculo, Unde et illud est legis: Oculum pro oculo, dentem pro dente. Talio autem non solum ad injuriam referendam, sed etiam pro beneficio reddendo ponitur. Est enim communis sermo et injuriae et beneficentiae. 25. Ignominium dictum, eo quod desinat habere honestatis 216 nomen is qui in aliquo crimine deprehenditur. Dictum autem ignominium quasi sine nomine, sicut IGNARUS sine scientia, sicut IGNOBILIS sine nobium, quasi sine bona fama. Fama autem dicta quia fando, id est loquendo, pervagatur per traduces linguarum et aurium serpens. Est autem nomen et bonarum rerum et malarum. Nam fama felicitatis interdum est, ut illud, 'inlustris fama,' quod laus est: malarum, ut Vergilius Aen. 4, 174: Fama, malum qua non aliud velocius ullum. Fama autem nomen certilocum non habet, quia plurimum mendax est, adiciens multa vel demutans de veritate: quae tamtur, non fama. Exilium dictum quasi extra solum. Nam exul dicitur qui
Abbreviated transcription (Latin):
quod prefixi in fossis stent. quos palos
rustici uocant. Uectes dicti quod manibꝰ
uectentur. unde ostia saxaq uellunt᷑.
Sed hi ad penas legum non ꝑtinent. uir
ge sunt suminitates frondium arboꝵ¬
q dicte quod urides suit: uel quod iũ
habeant arguendi. Que silenis fuerit
iuirga est: si certe nodosa uel aculenta
scorpio rectissime nominatur. quia ar¬
cuato uulnere in corpus infigitur. le
tus propric flagellorum futit: ab agi¬
tando uocati Ungule dicte: quod effo¬
diant. Hec et fidicule. quia his rei in
tquuleo torquentur. ut fides inueni
tendat. tormenta lͦ. quod torquendo m̃
inuentum a tarquinio suꝑbo ad penas
sceleratorum. Iste cnim prior lauitunnaᷤ
tormenta. fustes. metalla. atq exllia
adinuenit. et ipse prior ex rrgib exiliũ
meruit. Talio ẽ similitudo tundicte. itt
taliter quis patiatur ut fecit. Hoc enĩ
et natura & legt est institutum: ut
ledentem similis uindicta sequatur.

Expanded text:
quod praefixi in fossis stent, quos palos quod praefixi in fossis stent, quos palos rustici vocant. 17. Vectes dicti, quod manibus vectentur; unde ostia saxaque velluntur, sed hi ad poenas legum non pertinent. 18. Virgae sunt summitates frondium arborumque dictae, quod virides sunt, vel quod vim habeant arguendi: quae si lenis fuerit, virga est; si certe nodosa, vel aculeata, scorpio rectissimo nomine, quia arcuato vulnere in corpus infigitur. 19. Ictus proprie flagellorum sunt ab agitando vocati. 20. Ungulae dictae, quod effodiant; hae et fidiculae, quia iis rei in equuleo torquentur, ut fides inveniatendat. 22. Tormenta vero, quod torquendo mendum aptum inventum a Tarquinio Superbo ad poenam sceleratorum. Iste enim prior latomias, tormenta, fustes, metalla, atque exsilia adinvenit, et ipse prior ex regibus exsilium meruit. 24. Talio est similitudo vindictae, ut taliter quis patiatur ut fecit. Hoc enim et natura et lege est institutum, ut laedentem similis vindicta sequatur.
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod constringant atq retincant.
uel quia in ligant. Compedes diete:
quia continent pedes. Pedice sunt la¬
quei quib pedes illaqueantur. dicte
apedib capiendis. Cathene autem. qd
Manice sunt uincula quib manus
capuntur: licet & manice tunicarũ
sint. Herui uincula uel cathene. Boia
est torques damnatorum. quasi iugũ
in boue. Boia ex genere uinculorum ẽ.
Carcer est. in quo custodiuntur noxii.
et dictus carcer. eo quod ibi coerteantur¬
homines includantur q quasi arcer.
ab arcendo scilicet. Locim autem in qͦ
seruantur noxii carcerem dicimus.
mimero tantum singulari: unde tie¬
ro emitcuntur quadrige earceres uoca¬
mus numero tantum plurali. Uerba
dicta: quia cum agitantur aerẽ uer¬
berant. Hinc flagra. et plage &e flagella.
quia cum flatu et strepitu in corpore so¬
uant. Nam plage quasi flage. Sed plage
et flagra prume positionis sunt: flage¬
la autem ꝑ diminutionem dicta. An
guila est qua cohercentur in scolis pu¬

Expanded text:
eo quod constringant atque retineant; eo quod constringant atque retineant; vel quia vi ligant. Conpedes dicti quia continent pedes. Peducae sunt laquei quibus pedes inlaqueantur, dictae a pedibus capiendis. Catenae autem, quoManice sunt vincula quibus manus capiuntur, licet et manice tunicarum sint. Nervi, vincula vel catene, est torques damnatorum, quasi jugum in bove; ex genere vinculorum est. 13. Carcer in quo custodiuntur noxii. Et dictus carcer, quod eo homines coerceantur, includanturque quasi arcer, ab arcendo scilicet. Locum autem in quo servantur noxii carcerem dicimus numero tantum singulari; unde vero emittuntur quadrigae carceres vocamus numero tantum plurali. 14. Verbera dicta, quia cum agitantur, aerem verberant. Hinc 214 flagra, et plagae, et flagella, quia cum flatu, et strepitu in corpore sonant. Nam plagae quasi flagae; sed plagae et flagra primae positionis sunt; flagella autem per diminutionem dicta. 15. Anguilla est, qua coercentur in scholis pu
Abbreviated transcription (Latin):
missa sunt enim que erant quoquo
ordine explanda. Ppenis in lege con¬
appellatur: uinum quod homo
facit alterum quod patitur. Quod
facit peccatum est: quod patitur
pena. Malum arttem tunc plenum ẽ.
cum et preteritum est: & impendit
ut sit & dolor & metus. Pena dicta qd̾
pumat. Est enim epythetum nomen.
et sine adiectione non habet plenũ
sensum. Adicis pena carceris. pena ex¬
ilii. pena mortis. et implet sensũ. Suꝑ¬
plicium ꝓprie diectur. non quo qͥsq¬
quoquomiodo ꝑunitur. sed ita dam¬
natur ut bona eius conseruentur. et
in publico redigantur. Nam suppli-¬
cia dicebantur supplicamenta: et
supplicium dicitur de cuius aamna¬
tione delibatur aliquid deo. unde et
supplicare. Octo genera penarum in
legib contineri tullius scribit. idest
damnum. inucula. uerbera. talionem.
ignonunum. exilium. seruttrtem. et
mortem. His nanq penis. uindicatur
omne ꝑpetratum peccatiun. Daninũ.
a ctimunctione rei uocatum. Uinen¬
la a uinciendo. idest artando dicta.

Expanded text:
quae erant quoquo ordine expianda. De poenis in legibus conappellatur: unum, quod homo facit, alterum, quod patitur. Quod facit, peccatum est; quod patitur, poena. Malum autem tunc plenum est, cum et praeteritum est et inpendet, ut sit et dolor et metus. Poena dicta quod puniat. Est autem epithetum nomen, et sine adiectione non habet plenum sensum: adicis poena carceris, poena exilii, poena mortis, et inples sensum. Supplicium proprie dictum non qui quoquo modo punitur, sed ita damnatur ut bona eius consecrentur et in publico redigantur. Nam supplicia dicebantur supplicamenta. Et supplicium dicitur, de cuius damnatione delibatur aliquid Deo; unde et supplicare. Octo genera poenarum in legibus contineri Tullius scribit: id est damnum, vincula, verbera, talionem, ignominiam, exilium, servitutem et mortem. His namque poenis vindicatur omne perpetratum peccatum. Damnum a diminutione rei vocatum. Vincula a vinciendo, id est artando dicta,
Abbreviated transcription (Latin):
primꝰ. De disciplina & arte. Prima.
iscipliua a discendo no¬
men accepit. Unde et
scientia dici pocest. Nã
scire dictum a discere.
quia nemo nr̃m seit: nͥ
qui discit. Auter dicta disciplina. qr dis¬
citur plena. Ars uero dicta ẽ: qd̃ artis
grecis hoc tractum est uocabulum a po
tes aretes: idẽ. a uirtute quã scientiã uo¬
cauerunt. Inter artem et cdisciplinã plato
et aristotiles hauc differentiã ẽẽ. uoluer̃t.
dicentes artem ẽẽ. in his que se & aliter
habere possinit: disciplinã uero ẽẽ. que
dehis agit quȩ aliter euenire ũ possunt.
Nam quando ueris disptitationib aliqͥt
disseritur disciplina erit: quando uero a¬
liquid ueri simile atq opinabile tracta¬
tur nom̃ artis habebit. De septẽ lib̾. alibꝰ

Expanded text:
De disciplina et arte . Disciplina a discendo nomen accepit: unde et scientia dici potest. Nam scire dictum a discere, quia nemo nostrum scit, nisi qui discit. Aliter dicta disciplina, quia discitur plenGraecis hoc tractum esse uocabulum, apo tes aretes, id est a uirtute, quam diserti ucaverunt. Inter artem et disciplinam Plato et Aristoteles hanc differentiam esse voluerunt, dicentes artem esse in his quae se et aliter habere possunt; disciplina vero est, quae de his agit quae aliter evenire non possunt. Nam quando veris disputationibus aliquid disseritur, disciplina erit: quando aliquid verisimile atque opinabile tractatur, nomen artis habebit. De septem liberalib
Abbreviated transcription (Latin):
pugnantes accendit. et quanto uehem̃¬
tior fuerit clangor. tanto fit ad certam̃
aminus fortior. Siquidem et remiges
cantus hortatur. ad tolerandos quoq
labores musica animum mulcet. et sii¬
gulorum operum fatigationem inodu¬
latio uocis solatur. Excitatos quoꝙ ani¬
mos musica sedat. sicut de cdauid legitur.
qui ab sp̃u imniundo saulem arde mo¬
dilationis eripuit. Ipsas quoq bestias
necnon et serpentes. uolucres atq delfi¬
nos ad auditum sue modulationis mu¬
sica ꝓuocat. Sed et quiequid loquimur.
uel intrinsecus uenarum pulsib immo¬
uemur. ꝓ musicos richinos armonie uir¬
tutibus ꝓbatur eẽ sociatum. De trib

Expanded text:
pugnantes accendit: et quanto vehemepugnantes accendit: et quanto vehementior fuerit clangor, tanto fit ad certamen animus fortior. Si quidem et remiges cantus hortatur. Ad tolerandos quosque labores musica animum mulcet, et singulorum operum fatigationem modulatio vocis solatur: excitatos quomos musica sedat, sicut de David legitur, qui ab spiritu inmundo Saulem arte modulationis eripuit. Ipsas quoque bestias, necnon et serpentes, volucres atque delphinas ad auditum suae modulationis musica provocat. Sed et quidquid loquimur, vel intrinsecus venarum pulsibus commovemur, per musicos rhythmos harmoniae virtutibus probatur esse sociatum. De trib
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt huius artis inuenisse primor¬
dia: ex malleorum sonitu et cordarum
extensione ꝑcussa. alii linium thebeum
et zetum et anfion: in musica arte pri¬
mos claruisse ferunt. P ost quos paulatĩ
directa est.p̃ cipue hec disciplina & au¬
cta multis modis: eratꝙ tam turpe
iusicam nescire quam litteras. Inter¬
ponebatur autem non modo sacris. sed
et omnib sollemnibus. omnibus ꝙ letis
uel tristioribus rebus. Ut enim in uene¬
ratione diuni hymni. ita in nuiptuis
hẏmenei. ꝙ in funeribus threni & la¬
menta ad tybias canebantur: in con¬
uiuus łi lẏra uel eythara circum fereba¬
tur.et accubantibus singulis orcdina¬
batur conuiuale genus canticorum.
muilla disciplina potest ẽt̃ ꝑfecta. Ni.¬
chil enim sine ila. Nam et ipie mun¬
dus quadam armonia sonorum fertur
cẽ compositus. et celum ipsum sub armo¬
nie modulatione ieuolui. Musica mo¬
uet affectus. ꝓuocat in diuersum habitũ
sensus. In prelus quoq tube concentus

Expanded text:
dicunt huius artis invenisse primordia ex malleorum sonitu et cordarum extensione percussa. Alii Linum Thebaeum et Zetum et Amphion in musica arte primos claruisse ferunt. Post quos paulatim directa est praecipue haec disciplina et aucta multis modis, eratque tam turpe Musicam nescire quam litteras. Interponebatur autem non modo sacris, sed et omnibus sollemnibus, omnibusque laetis vel tristioribus rebus. Ut enim in veneratione divina hymni, ita in nuptiis Hymenaei, et in funeribus threni, et lamenta ad tibias canebantur. In conviviis vero lyra vel cithara circumferebatur, et accubantibus singulis ordinabatur conviviale genus canticorum. lla disciplina potest esse perfecta, nihil enim sine illa. Nam et ipse mundus quadam esse compositus: et coelum ipsum sub harmoniae modulatione revolvitur? Musica movet affectus, provocat in diversum habitum sensus: in praeliis quoque tubae concentus
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor sunt: exordium. narra.¬
tio. argumentatio. conclasio. Harum
pͥma audicdris animũ ꝓtiocat. scd̃a res
gestas explicat: tercia fidem assertionibꝰ.
facit. quarta finẽ totiꝰ oratiois cõplectigͥ
Inchoandũ est itaq talit̾. ut benuoliun
docilem. uł attentum auditorẽ faciamꝰ.
Beniuolũ precando. docilem instruen¬
do. accentũ excitando. Marrandũ ẽ ita.
ut breuit̾ atq aꝑte loquam᷑. Argumen¬
tandũ ẽ ita. ut primũ nr̃a sirmemꝰ: de¬
hinc adu̾sa confringamꝰ. Conclud endũ¬
ẽ ita. ut concitemꝰ animos audientis im

Expanded text:
quattuor sunt: exordium, narratio, argumentatio, conclusio. Harum prima auditoris animum provocat, secunda res gestas explicat, tertia fidem adsertionibus facit, quarta finem totius orationis conplectitur. Inchoandum est itaque taliter, ut benivolum, docilem, vel adtentum auditorem faciamus: benivolum precando, docilem instruendo, adtentum excitando. Narrandum est ita, ut breviter atque aperte loquamur; argumentandum est ita, ut primum nostra firmemus, dehinc adversa confringamus; concludendum ita, ut concitemus animos audientis i
Abbreviated transcription (Latin):
occupata: alii ꝑuellit pedem. alii dat
anulum expecendũ a labris. alium in¬
uocat. cum alio cantat: accam̃ aliis
dat digicos literas. Et salomon. An

Expanded text:
occupata, alii pervellit pedem, alii dat annulum spectandum a labris, alium invocat, cum alio cantat, attamen aliis dat digito litteras. Et Salomon: An
Abbreviated transcription (Latin):
quod aboccasu eroccequo fluit et. rii
ittidem uergit. deide adseptento¬
nemter lit. Quod inde magnum appel¬
later quia cetera in q̃nia nicompatiõe
tius iincra sunt. Istud ẽ ox meditaerta

Expanded text:
quod ab Occasu ex Oceano fluit, et in Meridiem vergit, deinde ad Septentrionem tendit. Quod inde Magnum appellatur, quia caetera maria in comparatione ejus minora sunt. Istud est, et Mediterran
Abbreviated transcription (Latin):
usita o ꝓregionib hoc mare magnum
duisis nominib nuncupm. Nambi¬
pericum ꝙ adriaticum apuiar̃ dic¬
tum. Abinsulia. balcaritum. siculum.
crtacum. &y pͥium. egtum. carpaqum.
Nlam inter tenolum. et chium. sarum
mncupant. nñ cregeum mare ẽ dic̃¬
tum. Sic ꝙ opanum marmr egiꝑ¬

Expanded text:
o regionibus hoc mare magnum diversis nominibus nuncupatur: nam Ibericum et Asiaticum a provinciis dictum: ab insulis, Balearicum, Siculum, Creticum, Cyprium, Aegeum, Carpathium: 126 nam inter Tenedum, et Chium, saxum ncupant, unde, et Aegeum mare est dictum, sic et Carpathium mare i
Abbreviated transcription (Latin):
idos. Indeẽ. diffustis. equ paq. pan¬
sus stringitur. ꝙ facit ꝓpent dcm. qͥ mor
tauit. Inde ponticꝰ sinꝰ amplissimus ater¬
tudine fluminũ dultais quã cactra. ne¬
bulosumq o bremĩ: uũ et pontumm no¬

Expanded text:
dos. Inde diffusus aequore patenti rursus stringitur et facit Propontidem; qui mox copias transportavit. Inde Ponticus sinus amplissimus a tertudine fluminum dulcius quam cetera, nebulosumque et brevius. Unde et Pontum vo
Abbreviated transcription (Latin):
et tenendo nominata. Nam sectas
dicimus habitus animorum ac institu¬
ta cirta disciplinam uel ꝓpositum. q̃
tenendo secuntur longe alia in religi¬
onis cultu opinantes quam ceteri. Scis¬
ma ab scissura animorum uocata. Eo¬
dem enim cultai. eodem ritu credit ut
ceteri: solo congregationis delectatur
discidio. fit autem seisma cũ dicunt
homines. nos iusti sumus. nos sc̃ificamꝰ
inimundos. et cetera similia. Suꝑsti¬
tio dicta est. eo quod sit suꝑflua aut
suꝑinstituta obseruatio. Alii dicunt
a senib. qr multis annis supstites ꝑ eta¬
tem delirant & errant: suꝑstitione
quadam nescientes que uetera colañ.¬
aut que ueterum ignari asciscant.
Lucretius autem suꝑstitionem dicit
suꝑ statium rerum. id est celestium
& diuinorum que superiꝰ stant: sed
male dicit. Hereticorum autẽ dog¬
mata ut facile possint agnosei: cau
sas corum uel nomina demonstrari

Expanded text:
et tenendo nominata. Nam sectas et tenendo nominata. Nam sectas dicimus habitus animorum ac instituta circa disciplinam, vel propositum, quod tenendo sequuntur, longe alia in religionis cultu opinantes quam caeteri. 5. Schisma a scissura animorum vocatum. Eodem enim cultu, eodemque ritu credit, ut caeteri, solo congregationis delectatur dissidio. Fit autem schisma, cum dicunt homines: Nos justi sumus, nos sanctificamus immundos, et caetera similia. 6. Superstitio dicta, eo quod sit superflua, aut superinstituta observatio. Alii dicunt a senibus, quia multis annis superstites per aetatem delirant, et errant superstitione quadam, nescientes quae aut quae veterum ignari adsciscant. Lucretius autem superstitionem dicit superstantium rerum, id est caelestium et divinorum quae super nos stant; sed male dicit. Haereticorum autem dogmata ut facisas eorum, vel nomina demonstrari
Abbreviated transcription (Latin):
at. frustra laborat. Omins autem dilec¬
tio carnalis: non dilectio s magis amor
dici solet. Dilectionis autem nom̃: tm̃
in meliorib reb accipi solet. de heresi et
uocatur. quod scilicet unusqͥsq
id sibi eligit quod melius illi ẽẽ idet᷑.
ut philosophi. peripatetici. academici.
epicurei. & stoici: uel sicut alii qui per¬
uersum dognia cogitantes. arbitrio suo
de eccłia recesserunt. Inde gͦ hereses
dicte greca uoce ex inter pretatione
electionis: quia quisq arbitrio suo
ad instituenda siue suscipienda qͣlibet
ipse sibi eligit. Nob̾ uͦ nichil ex nr̃o ar¬
bitrio inducere licet: s nec eligere qđ
aliqui de arbitrio suo induxerint.
Apłos dei habemus actores. qui nec
ipsi quiequam ex suo arbitrio qđ
indricerent elegerunt. s acceptam
a xp̃o isciplinam fideliter natioĩb
assignauerunt. Itaq etiam si angłs
de celis aliter euangeli ⁊auerit: ana¬
thȩma uocabitur. Secta a sequendo

Expanded text:
at, frustra laborat. Omnis autem dilecat, frustra laborat. Omnis autem dilectio carnalis non dilectio, sed magis amor dici solet. Dilectionis autem nomen tantum in melioribus rebus accipi solet. De haeresi etvocatur, quod scilicet unusquisque id sibi eligat quod melius illi esse videtur, ut philosophi Peripatetici, Academepicurei, stoici vel, sicut alii, qui perversum dogma cogitantes arbide Ecclesia recesserunt. 2. Inde ergo haeresis dicta Graeca voce, ex interpretatione electionis, qua quisque arbitrio suo ad instituenda, sive ad suscipienda quaelibet ipse sibi eligit. Nobis vero nihil nostro ex arbitrio inducere licet, sed nec eligere quod aliquis de arbitrio suo induxerit. 3. Apostolos Dei habemus auctores, qui nec ipsi quidquam ex suo arbitrio, quod inducerent elegerunt, sed acceptam a Christo disciplinam fideliter nationibus assignaverunt. Itaque etiam si angelus de coelis aliter evangelizaverit, anathema vocabitur. 4. Secta a sequendo,
Abbreviated transcription (Latin):
in spe quid sꝑandum: in caritate qͥd
sit amandum. fides est. qua ueraciter
credimus id quod nequaquã uidere
ualens. Nam credere iam ñ possumꝰ
qd̃ uidemus. Proprie autem nomen
fidei inde est dictum. si omnino fiat
quod dictum est aut ꝓmissum: ꝙ in¬
de fides uocata ab eo qd fit illud qd
inter utrosq placitumẽ. quasi int
dm̃ et hominem. Hinc et fedus. Spes ẽ¬
bonorum expectatio futuroꝵ. que expri¬
mit humilitatis affectum: & sedule ser¬
uitutis obsequium. Spes autem uocata.
quod sit pes ꝓgrediendi: quasi est pes.
Unde e contrario desꝑatio. Deest enim
ibi pes. nulla q ꝓgrediendi facultas
est: quia dum quisq peccatum amat.
futuram głam non sꝑat. Caritas grece.
latine dilectio interp̃tatur: qđ̃ duos
inse illiget. Nam dilectio a duob mei.¬
pit. quod ẽ amor dei & ꝓximi: de qua
ior est autem dilectio hec omnb: qr
qui diligit. & credit & sꝑat. Qui antẽ
non diligit: quamius multa bona faci¬

Expanded text:
in spe, quid sperandum; in caritate, quid in spe, quid sperandum; in caritate, quid sit amandum. Fides est qua veraciter credimus id quod nequaquam videre valemus. Nam credere iam non possumus quod videmus. Proprie autem nomen fidei inde est dictum, si omnino fiat quod dictum est aut promissum. Et inde fides vocata, ab eo quod fit illud quod inter utrosque placitum est, quasi inter Deum et hominem; hinc et foedus. Spes bonorum exspectatio futurorum, quae exprimit humilitatis affectum, et sedulae servitutis obsequium. Spes autem vocata, quod sit pes prUnde et e contrario desperatio. Deest enim ibi pes, nullaque progrediendi facultas est; quia dum quisque peccatum amat, futuram gloriam non sperat. Caritas Graece, Latine dilectio interpretatur, quod duos in se liget. Nam dilectio a duobus incipit, quod est amor Dei et proximi; de qua ior est autem haec omnibus, quia qui diligit et credit et sperat. Qui autem non diligit, quamvis multa bona faci
Abbreviated transcription (Latin):
uisio int̾pretatur. Ibi enim absorta om̃i
possidebit obtitu. Synagoga grece. la¬
tinc congregatio dicitur. quod ꝓpriũ
nomen iudeorũ popłs tenuit. Ipsorũ
enim ꝑprie synagoga dici solet: quã
siue discernendi causa. siue quod inter
congregationem unde sẏnagoga. et
conuocationem uiude eccłia nomen ac¬
cepit distet aliquid. quod scilicet con¬
gregari et pecora solent. quoꝵ greges
ꝓprie dicimus. Conuocari autem magi
est utentium ratione: sicut sunt hoĩes¬
ogia. dereligiõe et fide.
a putando phylosophi nominaue¬
runt. idest hoc puto eẽ bonum. hoc ꝑu¬
to ẽẽ uerum. Religio appellata. qd̃ ꝑ eã
uni deq religamus animas nr̃as ad cul¬
tum diuinum uncło seruiendi. quod
uerbum compositum est a relegendo
id est eligendo. ut ita latinũ uideatur
religio sicut eligio. Tria sunt autem
que in religionis cultu ad colendum
dm̃ in hominib ꝑquiruntur: id est fi¬
des. spes. caritas. In fide quid credendũ.

Expanded text:
visio interpretatur. Ibi enim absorpta omni visio interpretatur. Ibi enim absorpta omni aesenti possidebit obtutu. Synagoga Graece congregatio dicitur, quod proprium nomen Iudaeorum populus tenuit. Ipsorum enim proprie synagoga dici solet, quamvsive discernendi causa, sive quod inter congregationem, unde synagoga, et convocationem, unde ecclesia nomen accepit, distet aliquid; quod scilicet congregari et pecora solent, quorum et greges proprie dicimus; convocari autem magis est utentum ratione, sicut sunt homines. § 2 De religione et fide. Dogma a putando philosophi nominaverunt, id est, 'hoc puto esse bonum,' 'hoc puto esse verum.' Religio appellata, quod per eam uni Deo religamus animas nostras ad cultum divinum vinculo serviendi. Quod verbum conpositum est a relegendo, id est eligendo, ut ita Latinum videatur religio sicut eligio. Tria sunt autem quae in religionis cultu ad colendum Deum in hominibus perquiruntur, id est fides, spes, caritas. In fide, quid credendum;
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim sicut conuenticula hereti¬
corum in aliquib regionum partib
dilatata diffunditur. Quod etiam
apłs aꝑꝓbat ad romanos dicens. Gr̃as
ago deo meo ꝓ omnib uob̃: qr fides
ur̃a annuntiatur in unuerso mun¬
do.Hinc et uniuersitas ab uno cog¬
nominata ẽ ꝓpter qd̃ inunitatem
colligitur. Unde dñs in euangelio.
Qui mecum non colligit spargit.
Cur autem eccłia cum una sit. a ioħe
septem scribuntur. nͥ ut una catho¬
lica septiform plena sp̃u designet᷑.
Sicut & de dño nouimus dixisse sa¬
lomonem. Sapientia edificauit sibi
domum. exeidit columnas septem.
Que tamen septem una ẽẽ non am¬
bigitur. dicente apło: eccłia dei ui¬
ui que ẽ columna & firmamentũ
ueritatis. Inchoauit autem eccłia
tione autem p̃senti eccłia syon dicit᷑.
eo qd in huius ꝑegrinationis lon¬
gitudine posita. ꝓmissionem rerũ celesti
uni speculetur: & iccirco sẏon idest specu¬
latio nomen accepit. Pro futura uͦ patͥe
pace: ierłm uocatur. Nam ierłm: pacis

Expanded text:
non enim, sicut conventicula haereticorum, in aliquibus regionum partibus dilatata diffunditur. 2. Quod etiam Apostolus approbat ad Romanum dicens: Gratias ago Deo meo pro omnibus vobis, quia fides vestra annuntiatur in universo mundo : hinc, et universitas ab uno cognominata est, propter quod in unitatem colligitur. Unde Dominus in Evangelio: Qui mecum non colligit, spargit . 3. Cur autem Ecclesia, cum una sit, a Joanne septem scribuntur, nisi ut una catholica septiformi plena Spiritu designetur? Sicut et de Domino novimus dixisse Salomonem: Sapientia aedificavit sibi domum, et excidit columnas septem , quae tamen septem una esse non ambigitur, dicente Apostolo: Ecclesia Dei vivi, quae est columna et firmamentum veritatis . 347 4. Inchoavit autem Ecclesitione autem praesenti Ecclesia Sion dicitur, eo quod ab hujus peregrinationis longituum speculetur; et idcirco Sion, id est speculatio, nomen accepit. Pro futura vero patriae pace Hierusalem vocatur. Nam Hierusalem pacis
Abbreviated transcription (Latin):
suas babilonicis mulierib adhescĩt.
quidam autem isrłiticis tantũ con¬
iugiis contenti uel ex eis geniti. dum
reuersi cẽnt de babilonia diuserunt
se ab omni popło. et assumpserunt
sibi hoc nomen iactantie. Meriste ap¬
pellati. eo quod separent seripturas
non cralentes omnib ꝓpħis. dicentas
aliis & aliis spiritib illos ꝓpħasse. Me¬
rite sunt hi qui ab assirũs translati.
ex parte israelitarum consuectidinẽ.
ex parte gentilium ritum ꝓmixta
obseruatione tenuerunt. Samarite
autem dicti. quod legem solam cus¬
todiant. nam ꝓpħas non recipiunt.
Ymero baptiste. eo quod egtiãie uesti

Expanded text:
suas, Babylonicis mulieribus adhaeserunt; suas, Babylonicis mulieribus adhaeserunt; quidam Israeliticis tantum conjugibus contenti, vel ex eis geniti, dum reversi essent de Babylonia, diviserunt se ab orani populo et assumpserunt sibi hoc nomen jactantiae. Meristaei appellati, eo quod separant Scripturas, non credentes omnibus prophetis, dicentes aliis et aliis spiritibus prophetasse. Merite sunt hii qui, ab Assiriis translati, ex parte Srahelitarum consuetudinem, ex parte gentilem ritum permixta obseruatione tenuerunt. Heae dicti, quod legem solam custodiunt, nam prophetas non recipiunt. Hemerobaptistae, eo quod quotidie vesti
Abbreviated transcription (Latin):
confessores interpretantur. Multos
enim ex his sequitur confessio: quos
autea ꝑfidia possidebat. Hebrei transi¬
tores dicuntur. quo nomine admonẽ
tur ut de peiorib ad meliora transe¬
ant. et pristinos errores relinquant.
Pharisei ꝙ saducei int̃ se contraruft̃.
Nam pharisei ex hebreo in latinũ
int̾̃pretantur dunisi: eo quod tracditi¬
onum et obseruationim quas illide¬
uteresis uocant. iusticiam preferunt.
unde & diuisi uocantur a popło. qsi
ꝓ iusticia. Sacducei int̃pretantur ĩti.
Uendicant enims quod ñ ft̃. Corꝑis¬
resurrectionem negant: & animam
interire cum corpore predicant. Hi
quinq tantum libros legis recipuis
ꝓpħarum uaticinia resꝑuunt. Efnei
dicunt ipsum ẽẽ xp̃m. qui dociat illos
ominem abstinentiam. Marbonei di¬
cunt ipsum cẽ xp̃m. qui docuit illos
in omnire sabbatizare. Geniste dicti.
eo quod de genere abrahe eẽ se glent᷑.
Nam cum in babilonia uenisset po¬
płs dei. pleriq relinquentes uxores

Expanded text:
confessores interpretantur. Multos enim ex his sequitur confessio, quos antea perfidia possidebat. Hebraei transitores dictur, ut de pejoribus ad meliora transeant, et pristinos errores relinquant. Pharisaei et Sadducaei inter se contrarii sunt. Nam Pharisaei ex Hebraeo in Latinum divisi interpretantur, eo quod traditionum et observationum, quas illi deuterosis vocant, justitiam praeferunt: unde divisi vocantur a populo, quasi per justitiam. Sadducaei interpretantur justi. Vendicant enim sibi quod non sunt; corporesurrectionem negant, et animam interire cum corpore praedicant. Hi quinque taprophetarum vaticinia respuunt. Esnaeistae dicunt ipsum esse Christum qui docuit illos omnem abstinentiam. Marbonaei dicunt ipsum esse Christum qui docuit illos in omni re sabbatizare. Genistae dicti, eo quod de genere Abranae esse gloriantur. Nam cum in Babyloniam venisset populus Dei, plerique relinquentes uxores