comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Uod flente domino illa iero¬
solimorum subuersio descri-¬
batur quȩ auespasiano et tito roma¬
nis principibus facta est: nullꝰ qui
hẏstoriam euersionis eiusdem legit
ignorat. Sed querendum prius est
quid sit quod dicitur. uidens ciuita¬
tem fleuit suꝑ illam dicens. quia si
cognouisses et tu. fleuit et enim piꝰ
redemptor rumam ꝑfidȩ ciuitatis.
quam ipsa fibi ciuitas non cognosce¬
bat esse euenturam. Cui aflente do¬
mino recte dicitur: quia si cognouis¬
ses et tu. subaudis fleres: quȩ modo
quia nescis quod imminet exulcas.
piceret: in die sua que ad pac̃e ei ẽẽ poterars
habebat. Cur uͦ bona p̃sentia ad pacem
habuerit manifestat᷑ cũ suddit᷑. Nc̃ aũt
abscondita sunt
ab oculis tuis. Si enim cordis euis
oculis mala quȩ imminerent abscon¬
dita non essent: leta in presentibꝰ
prosperis non fuisset Cuius mox
etiam pena quȩ de romanis sicut
predixi principibus imminebat.
adiuncta est cum dicitur. Quia ue¬
nient dies inte. & circundabunt te

Expanded text:
uod flente Domino illa Hierosolymorum subversio describatur, quae a Vespasiano et Tito Romanis principibus facta est, nullus qui historiam eversionis ejusdem legit, ignorat. Sed quaerendum prius est quid sit quod dicitur: Videns civitatem, flevit super illam dicens: Quia si cognovisses et tu. Flevit etenim pius Redemptor ruinam perfidae civitatis, quam ipsa sibi civitas non cognoscebat esse venturam. Cui a flente Domino recte dicitur, Quia si cognovisses et tu, subaudis fleveras, quae modo, quia nescis quod imminet, exsultaspiceret, in die sua quae ad pacem ei esse poterant, habebat. Cur vero bona praesentia ad pacem habuerit, manifestatur cum subditur: Nunc autem abscondita sunt ab oculis tuis. Si enim cordis ejus oculis mala quae imminerent abscondita non essent, laeta in praesentibus prosperis non fuisset. Cujus mox etiam poena quae de Romanis, sicut praedixi, principibus imminebat, adjuncta est, cum dicitur: Quia venient dies in te, et circumdabunt te
Abbreviated transcription (Latin):
populi maxime ex ctilpa lacerdotũ
fuit. Euersionem quippe describens.
sed uendentes et ementes in templo
feriens. in ipso effectu sui oꝑis ostendit:
unde radix ꝓdiit ꝑditionis. In exs̃ ã¬

Expanded text:
populi maxime ex culpa sacerdotum fuit. Eversionem quippe describens, sed vendentes et ementes in templo feriens, in ipso effectu sui operis ostendit unde radix prodiit perditionis. Sicut a
Abbreviated transcription (Latin):
Nͥgelum nob̃is meticum salutis
iitt̾e de celis raph̾ael ut omn̾es sanẽt
egrotos pͥariterq nõstros dirigãt actꝰ
Hinc dei nostrigenitrix maria totus
& nobis chorus angłoꝵ semꝑ assistat
simul et beata concio tota Prestet hoc

Expanded text:
ngelum nobis medicum salutis Mitte de celis Raphael, ut omnes Sanet egrotos, pariterque nostros Dirigat actus. Hinc Dei nostri genitrix Maria Totus et nobis chorus angelorum Semper assistat, simul et beata Contio tota. Prestet hoc
Abbreviated transcription (Latin):
scribis enim et phariseis dicit alio
loco: qm̃ dicunt & ñ faciunt. Nisigͦ
suꝑ hos abundauerit iusticia ura
idest ut uos ñ solũdica s faciatis potiꝰ
qd̾ docetis: ñ intrabitis inquit in regnũ
p̃cepta noui testam̃ti tanto sunt di-¬
strictiora: quanto sp̃ualia. Illa qua¬
si paruulis & carnalibꝰ. carnalia sunt

Expanded text:
scribis enim et Pharisaeis dicit alio loco: Quoniam dicunt, et non faciunt, — nisi ergo super hos abundauerit iustitia uestra, id est, ut uos non soluatis, sed faciatis potius quod docetis, non intrabitis, inquit, in regnum praecepta Novi Testamenti tanto sunt districtiora, quanto spiritalia. Illa enim quasi parvulis et carnalibus carnalia sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ñ minimũi. In his duobꝰ mandatis.
uniu̾sa lex pendet et ꝓphete. Pendet
dixit. idest illo refertur. ubi habet fi-¬
nem. Hoc et marcus commemorat:
eundem ordinem seruans. Nec moue
hoc tacet: et in fine marcus ita conclu¬
dit qd̾ ei dñs sapient̃ respondenti di¬
xerit. ñ longe es aregno dĩ. fieri enim
potest. ut qũauis temptans accesserit:
tionem ñ accipiamꝰ malam. tanqũa
deciꝑe uolentis inimicũ: sed cautam
potiꝰ tanqũa experiri ampliꝰ uolentis
ignotũ. Neq enim frustra scriptum ẽ:
qui facile credit. leuis corde memora¬
bitur.

Expanded text:
 . In his duobus mandatis universa lex pendet et prophetae. Pendet dixit, id est, illo refertur, ibi habet fie. hoc et Marcus commemorat eundem ordinem seruans. nec mouearcus autem hoc tacet et in fine ita concludit, quod ei dominus sapienter respondenti dixerit: non longe es a regno dei. fieri enim potest, ut, quamuis temtans accesserit, tionem non accipiamus malam tamquam decipere uolentis inimicum, sed cautam potius tamquam experiri amplius uolentis ignotum. neque enim frustra scriptum est: qui facile credit leuis corde minorabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
mina meritis aptissima gestarunt.
re. & ipsam carnem herode trucidan
morᷤᷤ p̃cipui grãm qũa uirgiali gl̃a
meruerat. suꝑ redemptoris sui pectꝰ
in cena recubuit. Tc̃¬
hylippꝰ os lampadis uł lam¬
padarũ int̾pretat᷑. Et recte
quia uocatꝰ adño lum̃ gr̃ȩ quo
ip̃se incorde accensus atq illustratꝰ
est. confestĩ inuento fr̃i ꝑ oris officiũ.
ꝓpinare studuit dicens. Qũe scripsit
moyses in lege et ꝓphetȩ inuenimꝰ iħm
qd̃ se de lumine minꝰ scire sentiebat
supplicit̃ quesiuit: dñe inquiens o¬
stende nob̃ patren et sufficit nob.¬

Expanded text:
mina meritis aptissima gestarunt: mina meritis aptissima gestarunt: re, et ipsam carnem, Herode trucidantmoris praecipui gratiam, quam virginali gloria meruerat, super Redemptoris sui pectus in coena recubuit. Philippus os lampadis sive lampadarum interpretatur. Et recte, quia vocatus a Domino lumen gratiae, quo ipse in corde accensus atque illustratus est, confestim invento fratri per oris officium propinare studuit, dicens: Quem scripsit Moyses in lege et prophetae, invenimus, Jesum quod se de lumine minus scire sentiebat, suppliciter quaesivit, Domine, inquiens, ostende Patrem, et sufficit nob
Abbreviated transcription (Latin):
Quod uͦ sy mon ponens mero¬
rem suie audiens tristiciã int̃pretat᷑.
illi tempori congruit quando post
resurrectionẽ uiso dño uł mortis il¬
lius uł suȩ negationis merorem de¬
posuit. s suȩ confestim mortis tristi¬
ciam audiuit dicente dño. Cũ aũt
senueris extendes manꝰ tuas et aliꝰ
andreas grecũ nom̃ est. ꝙ pͣotoy
anaopoc hoc ẽ auiro uirilis appel¬
Hiduo ob exinũ uirtutis & animi
culm̃ filii tonitrui. hoc ẽ boanerges
fiue ut em̃datiꝰ scribit᷑: banercem st̃
adño cognominati. Nec frustra qͦꝵ
unꝰ ex celestibꝰ intonans uocem illam
theologicã guã nemo priꝰ edere noue
rat emisit. In pͥncipio erat uerbũ. et¬
cetã: que tantoꝵ mole grauida reli¬
quit: ut si aliquanto plus intonare
uoluisset: nec ipse caꝑe mundꝰ pos¬
set. Sed & ambo sepe seorsũ & in mon¬
te adño duci. & aliquando soñu de
nube t̃rificũ ꝑciꝑe meruerunt. hic
ẽ filiꝰ m̃s dilectus. Prisca quoꝙ no¬

Expanded text:
Quod vero Simon ponens moerorem vel audiens tristitiam interpretatur, illi tempori congruit, quando post resurrectionem viso Domino, vel mortis illius vel suae negationis moerorem deposuit, sed suae confestim mortis tristitiam audivit, dicente Domino: Cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius Andreas, Graecum nomen est, ἀπὸ ἀνδρὸς, hoc est a viro, virilis appelqui ob eximium virtutis et animi culmen filii tonitrui hoc est, βοανεργεῖς, sive ut emendatius scribitur, banereem, sunt a Domino cognominati. Nec frustra. Quorum unus e coelestibus intonans vocem illam theologicam, quam nemo prius edere noverat emisit: In principio erat Verbum, etc. Quam tanto pondere gravidam reliquit, ut si aliquavoluisset, nec ipse capere mundus posset. Sed et ambo saepe seorsum et in montem a Domino duci et aliquando sonum de nube terrificum percipere meruerunt: Hic est Filius meus dilectus. Prisca quoque no
Abbreviated transcription (Latin):
nunc quidem tristiciã habebitis. ite¬
rum aũt uidebo uos. & gaudebit cor
ur̃m. e gaudium ur̃m nemo tollet
auobis. Quod de ipsis quidem discipłis
sacile inteligiur: quia tristiciam ha¬
buerunt passo ac sepulto dño. Seci ꝑ¬
acta refurrectionis gła gautisi st̃ inso
dño: o gaudium eoꝵ nemo tollet ab
ꝓrxp̃i nomine ac torm̃ta passi sunt:
spe tam̃ resurrectionis et uisionis ĩl¬
luis atensi libent acluersa queq fe¬
rebant imino om̃e gaucliũ existima¬
bant cũ memptauiones uarias i.¬
ciderent Bemq celi apͥncipibus ut¬
scriptum ẽ ibant gaudentes a conspe¬
ctu concilii: qm̃ digni habiti sunt ꝓ
nomine ihu contumeliam pati. Gau¬
dium eoꝵ nemo tulit ab eis: quia talia
patiendo ꝓ xp̃o. meruerunt regnare
sine fine cum xp̃o. Sed et om̃is eccłia
ꝑ huiꝰ uitȩ labores & angustias. ad et̃¬
na p̃mia celestium tendit gaudioꝵ.¬

Expanded text:
m tristitiam habetis; iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis. Quod de ipsis quidem discipulis facile intelligitur quia tristitiam habuerunt passo ac sepulto Domino; sed peracta resurrectionis gloria gavisi sunt viso Domino, et gaudium eorum nemo tollit ab pro Christi nomine ac tormenta passi sunt, spe tamen resurrectionis ac visionis illius accensi, libenter adversa quaeque ferebant, imo gaudium existimabant, cum in tentationes varias inciderent scriptum est, Ibant gaudentes a conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati . Gaudium eorum nemo tollit ab eis, quia talia patiendo pro Christo meruerunt regnare sine fine cum Christo. Sed et omnis Ecclesia per hujus vitae labores et angustias, ad aeterna coelestium tendit praemi
Abbreviated transcription (Latin):
auci tam̃ & nonmulli ex ep̃is qͥ
ad constituendũ antistitem fu¬
erant euocati. impie repugnabant
dicentes: scilicet contemptibilem eẽ
ꝑsonam: indignũ eẽ episcopatu ho¬
minem uultu displicabilem: ueste
sordidũ. crine deformem. Ita apopło
sententiȩ samoris. hec illoꝵ irrisa de¬
mentia ẽ: qui illustrem uirũ dum
uituꝑare cupiunt p̃dicabant. Nec
uͦ aliud his facere licuit: qͣm quod
popls dño uolente cogebat. łc.¬

Expanded text:
auci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum dum uituperare cupiunt praedicabant. nec uero aliud his facere licuit, quam quod populus Domino uolente cogitabat.
Abbreviated transcription (Latin):
benti debitũ ñ dimisit: & hoc ẽ iussus
exigi. quod ei fuerat iã dimissũ. Ex
quibꝰ uidelicet dictis constat. quia si
hoc qd̾ in nos delinquit᷑ ex corde ñ dimit¬
timꝰ: et illud rursus a nob̃ exigitur. qd̃
nob̃ iam ꝑpenitentiã dimissũ fuisse
gaudebamꝰ Igit᷑ dum ꝑ indulti tem¬
poris spaciũ licet. dũ uidex sustinet.
dũ conuersionem nr̃am is qͥ culpas
examinat expectat. conflemꝰ in lacri¬
mis duriciã m̃tis: formemꝰ in ꝓximiᷤ
grãm benignitatis. Et fident̃ dico:¬
quia salutari hostia post mortem nõ
indigebimꝰ: si ante mortem hostia d̃o¬
ipsi fuerimꝰ.¬

Expanded text:
benti debitum non dimisit, et hoc est iussus benti debitum non dimisit, et hoc est iussus exigi, quod ei fuerat iam dimissum. Ex quibus videlicet dictis conshoc quod in nos delinquitur, ex corde non dimittimus, et illud rursus a nobis exigitur quod nobis jam per poenitentiam dimissum fuisse gaudebamus. Igitur dum per indulti temporis spatium licet, dum judex sustinet, dum conversionem nostram is qui culpas examinat exspectat, conflemus in lacrymis duritiam mentis, formemus in proximis gratiam benignitatis. Et fidentquia salutari hostia post mortem non indigebimus, si ante mortem Deo hostia ipsi fuerim
Abbreviated transcription (Latin):
stulat: qui priꝰ hoc qd̾ in eo delinquit᷑
relaxat. Munꝰ enim ñ accipitur: nsi
ante discordia ab animo pellat᷑. dicen¬
te ueritate. Si offers muꝰ adͣ altare.
q recordatꝰ fueris quia habet aliquid
aduersũ te. frãt tuus. relinque ibi mu¬
nus tuũ ante altare. et uade priꝰ re¬
conciliari frĩ tuo. et tunc ueniens offe¬
res munꝰ tuũ. Qua in re pensandum
ẽ. cum om̃is culpa munere soluat᷑.
qm grauis ẽ culpa discordie: ꝓ qͣ nec
munꝰ accipitur. Debemꝰ itaꝙ ad ꝓxi¬
mum qͣmuis longe positũ. longeꝙ dis¬
iunctum. m̃te ire. & animũ subdere: si¬
p̃sens ẽ humilitate illũ ac beniuolentia pla¬
care. Scilicet conditor nr dum tale
placitũ nr̃ȩ m̃tis aspexerit a peccato
nos soluit. quia munꝰ ꝓ culpa sumit.
Ueritatis uoce attestante didicimꝰ.
quia seruus qui decem milia talenta
debebat. cũ penitentiã ageret. absolu¬
tionem debiti a dño accepit. Sed quia
conseruo suo centũ sibi denarios de¬

Expanded text:
 veniam postulat, qui prius hoc quod in ipso delinquitur relaxat. Munus enim non accipitur, nisi ante discordia ab animo pellatur, dicente Veritate: Si offers munus tuum ad altare, et recordatus fueris, quia habet aliquid adversum te frater tuus, relinque ibi munus tuum ante altare; et vade prius reconciliare fratri tuo et tunc veniens / offeres munus tuum. Qua in re pensandum est, cum omnis culpa munere solvatur, quam gravis est culpa discordię, pro qua nec munus accipitur. Debemus itaque adproximum, quamvis longe positum longeque disiunctum, mente ire eique animum subdere, humilitate illum ac benivolentia placare. Et scilicet conditor noster, dum tale placitum nostrae mentis aspexerit, a peccato nos solvet, quia munus pro culpa sumet. Veritatis autem voce attestante didicimus, quia servus, qui decem milia talenta debebat, cum paenitentiam ageret, absolutionem debiti a domino accepit. Sed quia conservo suo centum sibi denarios de
Abbreviated transcription (Latin):
enit eccłia ad redẽptorẽ lc .iii.¬
et eruditorem suum: ut de
stulticia erroris doctrinam ꝑciꝑet
ierłm cum multo comitatu et diui-¬
tiis. cum camelis portantibus aro
mata. et arum infinitum nimis. et
gemmas preciosas: uenit ad regem sa¬
lomonem: & locuta ẽ ei uniuersa ꝗͦ
habebat in corde suo. Ergo in figura
reginȩ huiꝰ. eccl̃ia uenit ex gentibus
& a finibꝰ t̾rȩ. imponens finem cupi-¬
ditatibus. uitiisq terrenis. ut audiret
sapientiam salomonis: idest ueri paci¬
unum: soluens inimicicias int̾ dm̃
et hominem in carne sua. Uenit post
ueteres et uanas suꝑsticiones audire
et discere de fidei illuminatione. et
iudicio futuro. de uita anime. de spe¬

Expanded text:
enit Ecclesia ad Redemptorem enit Ecclesia ad Redemptorem et eruditorem suum, ut de stultitia erroris doctrinam perciperusalem cum multo comitatu et divitiis, cum camelis portmata, et aurum infinitum nimis, et gemmas pretiosas, venit ad Salomonem, et locuta est ei universa quae habebat in corde suo. Ergo in figura reginae hujus Ecclesia venit ex Gentibus et a finibus terrae, imponens finem cupiditatibus vitiisque terrenis; ut audiret sapientiam Salomonis, id est, veri paciunum, solvens inimicitias inter Deum et hominem in carne sua; venit post veteres et profanas superstitiones audire et discere de fidei illuminatione et judicio futuro, de animae
Abbreviated transcription (Latin):
qui se ecclie filios ẽẽ cognosc̃t.
hec enim om̃ium credentiũ
mater est: quł natos. a morte regene¬
rat ad uitam. Hec est post synagogã
quidem uocata: sed ante synagogã
promissa. hec enim iam in primo
homine prefigurata est. Nam sicut
ex ade latere fabricata ẽ eua: ita
creuit eccł̃ia. Hec intra archam aqͣs¬
diluuio exundante seruata: crucis
beneficium et baptismatis misteri¬
inc sara sterilis & desꝑata lc̃.ii.
in senectute: unico pignore
simũ dõ popłm scło iam senescente
ꝓgenuit. Hec est regina illa de qua
ad dominum dicitur. Astitit regina
adextris tuis. in uestitu deaurato. as¬
cundata uarietate: idest diuersarũ¬
gentiũ circundata precioso decore
uirtutum. Hec est regina illa que
uenit a partibꝰ ethiopiȩ audire sapl¬
entiam salomonis. Sed hec ñ tame
una regione quam de uniuersis
mundi partibus reges paritura con¬
uenit: sicut euglta cominemorat.
Regina austri uenit a finibꝰ t̾rȩ: au¬
dire sapientiã salomonis. R fundata est¬

Expanded text:
lios esse recognoscunt. Haec enim omnium credentium mater est, quae natos ad mortem, regenerat ad salutem. Haec est post Synagogam quidem vocata; sed ante Synagogam promissa. Haec enim jam in primo homine praefigurata est. Nam sicut ex Adae latere fabricata est Eva; ita crevit Ecclesia. Haec intra arcam diluvio exundante servata, crucis beneficium et Baptismatis mysterinc Sara sterilis et desperata in senectute unico pignore simum Dei populum saeculo jam senescente progenuit. Haec est regina illa de qua a Davide dicitur: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato circumamicta varietate ; id est diversarum circumdata pretioso decore virtutum. Haec est illa regina quae venit a partibus Aethiopiae audire sapientiam Salomonis. En haec non tam ex una regione quam ex universis mundi partibus reges quaesitura convenit. Sicut et evangelista commemorat , Regina Austri venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis. V
Abbreviated transcription (Latin):
strat. Recteꝙ illi dicetur: cũ uni ex mi¬
nimis meis fecistis mͥ fecistis. Nec ea
tantũ quȩ ad miscd̃iam ꝑtinent cor-¬
faciens: tunc enĩ erunt bona. qm̃ finis
m̾ unster ẽ xp̃i. usꝙ ad illud opus ma
quia et hoc ꝓpt̾ sua m̃bra dicturus est.
cũ ꝓ istis fecistis. ꝓ me fecistis. De tali
quippe oꝑe:etiam se ministrũ facere et
appellare dignatꝰ est ubi ait. Sicut filiꝰ
hominis ñ uenit ministrari sed mini¬
strare: et anim̃a suã ponere ꝓ multis.
Hinc gͦ est unꝰ quisq minister xp̃i: un¬
de minister et xp̃c. Sic ministrantem
xp̃o honorificabit eũ pat̃ eius. hono¬
re illo magno. ut sit cũ filio eius: nec
umqũã deficiat felicitas eiꝰ.¬

Expanded text:
strat; rectestrat; rectenimis meis fecistis, mihi fecistis. Nec ea tantum quae ad misericordiam pertinent corfaciens. Tunc enim erunt bona; quoniam finis minister est Christi usque ad illud opus magquia et hoc propter sua membra dicturus est: Cum pro istis fecistis, pro me fecistis. De tali quippe opere etiam se ministrum facere, et appellare dignatus est, ubi ait: Sicut Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et animam suam ponere pro multis . Hinc ergo est unest minister et Christus. Sic ministrantem Christo honorificabit Pater ejus honore illo magno, ut sit cum Filio ejus, nec unquam deficiat felicitas e
Abbreviated transcription (Latin):
ret dñs qd̾ facis fac citius: arbitrati st̃
quidam quod eũ iusserit ꝓpt̾ diem
festum necessaria p̃parare. uł indigen¬
tibus aliquid dare. Siquis michi mi
nistrauerit: honorificabit eũ pat̃ m̃s.
Qm̃ iudam talia ministrantem. reꝓ¬
batũ potiꝰ qũã honoratũ uidemꝰ: ut¬
quid gͦ alibi querimꝰ quid sit ministra¬
re xp̃o. & ñ potius in istis ipsis uerbis
agnoscimꝰ: Cum eñi dixit siquis mͥ
ministrat me sequat᷑. hoc intelligi uo¬
luit: ac si diceret. Si quis me ñ sequit᷑
ñ mͥ ministrat. Ministrant gͦ iħu xp̃o
meas ñ suas: sicut alibi scriptum est.
Qui se dicit in xp̃o manere: debet sic̃¬
ille ambulauit et ipse ambulare. Be¬
bet etiã si porrigit esurienti panem: de
et miscdia facere ñ de lactantia: ñ aliud
ibi querere qũa opꝰ bonũ: nesciente
sinstra quid faciat dextera: idest ut
alienetur intentio cupiditatis ab oꝑe
caritatis. Qui sic ministrat xp̃o mini¬

Expanded text:
ret Dominus, Quod facis, fac celeriter; arbitrati sunt ret Dominus, Quod facis, fac celeriter; arbitrati sunt quidam, quod eum jusserit propter diem festum necessaria praeparare, vel indigentibus aliquid dare . Nullo modo inistraverit, honorificabit eum Pater meus: quoniam Judam talia ministrantem, reprobatum potius quam honoratum videmus. Utquid ergo alibi quaerimus quid sit ministrare Christo, et non potius in istis ipsis verbis agnoscimus? Cum enim dixit, Si quis mihi ministrat, me sequatur; hoc intelligi voluit, ac si diceret, Si quis me non sequitur, non mihi ministrat. Ministrant ergo Jesu Chmeas, non suas: sicut alibi scriptum est, Qui se dicit in Christo manere, debet sicut ambulavit ille, et ipse ambulare . Debet etiam, si porrigit esurienti panem, de misericordia facere, non de jactantia; non aliud ibi quaerere quam opus bonum, nesciente sinistra quid faciat dextera , id est, ut alienetur intentio cupiditatis ab opere charitatis. Qui sic ministrat, Christo mini
Abbreviated transcription (Latin):
sum illic et minister m̃s erit: hoc intel¬
ligitur exposuisse cũ dicit: honorifica¬
bit eũ pat̃ m̃s. Nam qũe maiorẽ ho¬
norem acciꝑe poterit adoptatꝰ. quam
ut sit ubi ẽ unicus: ñ equalis factus di¬
uinitati: sed consociatꝰ et̃nitati: łt .uiiii.¬
uid sit aũt ministrare xp̃o. cui
operi merces tanta ꝓmittitur:
hoc potius debemꝰ inquirere. Si enim
hoc putauerimꝰ esse xp̃o ministrare.
ea quȩ sunt corpori necessaria p̃p̃arare.
aut cenanti cibũ quoquere: uł appone¬
re. uł poculũ dare potumq miscere:
fecerunt hoc illi qui potuerunt eum
in corpore habere p̃sentem: sicut mar
tha et maria quando et lazarus unꝰ
erat ex recũbentibꝰ. Sed eo mͦ xp̃o et¬
am iudas ꝑditꝰ ministrauit. Nam et
loculos ipse habebat: et quãuis exeis
quȩ mittebant᷑ sceleratissime furaret̃
ꝑ illum tam̃ etiam necessaria paraban¬
tur. hincẽ enm illud qd̃ cum ei dice¬

Expanded text:
sum, illic et minister meus erit. Hoc intelsum, illic et minister meus erit. Hoc intelligitur exposuisse cum dicit: Honorificabit eum Pater meus. Nam quem majorem honorem accipere poterit adoptatus quam ut sit ubi est unicus, non aequalis factus divinitati, sed consociatus aeternitati? Quid sit autem ministrare Christo, cui operi merces tanta promittitur, hoc potius debemus inquirere. Si enim hoc putaverimus esse Christo ministrare, ea quae sunt corpori necessaria praeparare, aut coenanti cibum coquere vel apponere, vel poculum dare, potumque miscere, fecerunt hoc illi qui potuerunt eum in cotha et Maria, quando et Lazarus unus erat ex recumbentibus. Sed eo modo Christo etiam Judas perditus ministravit; nam et loculos ipse habebat: et quamvis ex eis quae mittebantur sceleratissime furaretur, per illum tamen etiam necessaria parabantur . Hinc est illud quod cum ei dice
Abbreviated transcription (Latin):
um gͦ causȩ articulus uenerit
ut hec conditio ꝓponat᷑: aut faci¬
endum ẽẽ contra di p̃ceptum: aut ex
hac uita emigrandũ: quoꝵ duoꝵ homo
cogat᷑ alterum eligere cõminante mor¬
tem ꝑsecutore: ibi eligat dõ dilecto mori
qua ossenso uituiere Ibi oderit in boc min¬
do aminiã suã.: ut in intã et̃nam ou sto¬
diat cã. Si quis mͥ mimistrat: me sequat
Quid est me sequat᷑: nisi me iniitetur
Xp̃c enim ꝓ nobis passus ẽ ait apłs pe¬
trus. relinquens nobis exemplum ut
sequam̃ uestigia eius. Ecce qd dictũ est
siquis mͥ ministrat me sequat᷑. quo
fructu. qua mercede quo p̃mio. Et u¬
bi sum ego inquit. illic et minister m̃s
erit. Gratis ametur: & oꝑis quo mini¬
stratur illi p̃cium sit. ẽẽ cũ illo. Ubi
enim bene erit sine illo: aut quando
male ẽ̾ẽ poterit cũ illo: Audi euidentiꝰ.
Si quis mͥ ministrauerit: honorifica¬
bit eũ pat m̃s. Quo honore: nisi ut sit
cũ filio eius: Qd̃ enim suꝑiꝰ ait ubi ego

Expanded text:
um ergo causae articulus venerit, ut haec conditio proponatur, aut faciendum esse contra Dei praeceptum, aut ex hac vita emigrandum, quorum duorum homo cogatur alterum eligere, comminante mortem persecutore; ibi eligat Deo dilecto emori, quam offenso vivere: ibi oderit in hoc mundo animam suam, ut in vitam aeternam custodiat eam. 11. Si quis mihi ministrat, me sequatur. Quid est, me sequatur; nisi, me imitetur? Christus enim pro nobis passus est, ait apostolus Petrus, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Ecce quod dictum est, Si quis mihi ministrat, me sequatur. Qfructu, qua mercede, quo praemio? Et ubi sum, inquit, illic et minister meus erit. Gratis ametur, ut operis quo ministratur illi pretium sit esse cum illo. Ubi enim bene erit sine illo, aut quando male esse poterit cum illo? Audi evidentius: Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus. Quo honore, nisi ut sit cum Filio ejus? Quid enim superius ait? Ubi ego
Abbreviated transcription (Latin):
dominicȩ crucis afflicta. lc̃ .iii.¬
iues aũt eiꝰ oderant illum: &
miserunt legationem pꝰ illũ
dicentes. Nolumꝰ hunc regnare suꝑ
bus alibi ꝓtestatur. Nunc aũt & ui¬
derunt & oderunt. & me & patrem
meũ. Qui ñ solum p̃sentem usꝙ ad
mortem crucis oderunt: sed etiã post
resurrectionem eiꝰ miser̃t ꝑsecutionẽ
apłis. & p̃dicationem regni celestis spre-¬
uerunt. Et factum ẽ ut rediret ac¬
cepto regno. Significat tempꝰ quan¬
do in manifestissima & eminentis¬
sima claritate uenturus ẽ. qui eis
humilis apparuit: cũ diceret regnũ
meũ non ẽ de hoc mundo. & iusst
uocari seruos quibꝰ dedit pecumã:
ut sciret quantũ quisq negociat᷑ eẽt.
Ut sciret inquit ñ qͦ eũ quid lateat
cui uerissime dictum ẽ. dñe tu om̃ia
scis: sed sciret dicit. scire om̃s faceret:
tunc enĩ om̃ium oꝑa et cogitationes pa¬
lam om̃ibꝰ ostendunt᷑: quomͦ in deute¬
ronomio demptat inquit uos dñs ds

Expanded text:
dominicae crucis afflicta. Cdominicae crucis afflicta. Cives autem ejus oderant illum. Et miserunt legationem post illum, dicentes: Nolumus hunc regibus alibi protestatur. Nunc autem et viderunt et oderunt et me et Patrem meum . Qui non solum praesentem usque ad mortem crucis oderunt, sed post resurrectionem ejus miserunt persecutionem apostolis, et praedicationem regni coelestis spreverunt. Et factum est ut rediret accepto regno. Significat tempus, quando in manifestissima et eminentissima claritate venturus est, qui eis humilis apparuit, cum diceret: Regnum meum non est de hoc mundo . Et jussit vocari servos, quibus dedit pecuniam, ut sciret quantum quisque negotiatus esset. Ut sciret, inquit, non quod cum quid lateat, cui verissime dictum est: Domine, tu omnia scis. Sed sciret, dicit, scire omnes faceret. Tunc enim omnium opera et cogitationes palam omnibus ostenduntur. Quomodo in Deuteronomio: Tentat, inquit, vos dominus
Abbreviated transcription (Latin):
ocatis aũt decem seruis suis.
dedit illis decem innas. Be na¬
rius numerus ad legem ꝑtinet: ꝓpt̃
decalogũ. Uocat itaꝙ p g̃familias
decem seruos: quia elegit discipłos
ꝑ litteram legis imbutos. Dat illis de-¬
cem mnas: quia legis dicta spũalit
intelligenda reuelat. Post passionẽ qͥppe
resurrectionẽq suã aꝑuit illis sensũ:¬
ut intelligerent scripturas. Mua nãq
qũa greci innam uocant. centũ drag¬
mis appendit᷑: & om̃is scripture sermo
quia uitȩ celestis ꝑfectionem suggerit.
quasi numeri centenarii pondere.
fulgescit. Et ait illis. Negociamini dũ
atq ab eis fidei confessionem. morũq
ꝓbitatem repite: iuxta qd̾ psalmista
sius auditoribꝰ p̃cipit dicens. Sumite
psalmũ & date tympanũ. Hoc ẽ lau¬
dem p̃dicationis in cordis intentione
ꝑcipite: & deuotionem oꝑis in carns
castigatione redigite. Tympanui qͥppe
ẽ pellis in ligno extenta. Pellis uͦ in
ligno extenta caro nr̃a ẽ: ad exemplũ

Expanded text:
ocatis autem decem servis suis dedit illis decem minas, etc. Denarius numerus ad legem pertinet propter Decalogum, vocat itaque paterfamilias decem servos, quia elegit discipulos per litteram legis imbutos. Dat illis decem minas, quia legis dicta spiritualiter intelligenda revelat. Post passionem quippe, resurrectionemque suam aperuit illis sensuut intelligerent Scripturas. Mina namque, quam Graeci innam vocant, centum drachmis appenditur. Et omnis Scripturae sermo, quia vitae coelestis perfectionem suggerit, quasi numeri centenarii pondere fulgescit. Et ait illis: Negotiamini dum atque ab eis fidei confessionem morumque probitatem recipite. Juxta quod Psalmista suis auditoribus praecipit, dicens: Sumite psalmum, et date tympanum . Hoc est, laudem praedicationis in cordis intentione percipite, et devotionem operis in carnis castigatione redhibete. Tympanum quippe est pellis in ligno extenta. Pellis vero in ligno extenta caro est nostra ad exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
qua ad imaginem di facti sunt. sed ho¬
nores et diuitias ueneramur: Cumq
pensamꝰ que circa eos st̃ ꝓfecto interiora
minime p̃uidemꝰ. Tũ ea consideramꝰ quȩ in
picienda sunt: et quȩ despecta sunt ho.¬
reguli ire noluit: ad seruii centurio¬
nis ire paratus fuit. Increpata ẽ gͦ suꝑ¬
bia nr̃a: quȩ nescit pensare homines
stant hominibꝰ pensat. naturam non
aspicit: honorem di in hominibus ñ
agnoscit. Ecce ire ñ uult filiꝰ dĩ ad fi¬
lium reguli: & tam̃ uenire paratꝰ est
ad salutem serui. Certe si nos cuiꝰpiam
seruus rogaret ut ad eũ ire deberemꝰ.
ꝓtinꝰ nobis nr̃a suꝑbia in cogitatione
tacita responderet dicens. Non eas: qͥa
temet ipsum degeneras: honor tuus
despicitur: locus uilescit. Ecce de celo
uenit. qui seruo occurrere int̾ra nõ
despicit. et tam̃ humiliari in t̾ra con¬
tempnimꝰ. qui de t̾ra sumꝰ. Quid uͦ¬

Expanded text:
qua ad imaginem Dei facti sunt, sed hoqua ad imaginem Dei facti sunt, sed honores et divitias veneramur? Cumque pensamus quae circa eos sunt, profecto interiora minime pervidemus. Dum ea consideramus quae in picienda sunt; et quae despecta sunt horeguli ire noluit, et ad servum centurionis ire paratus fuit. Increpata est ergo superbia nostra, quae nescit pensare homines stant hominibus, pensat, naturam non aspicit, honorem Dei in hominibus non agnoscit. Ecce ire non vult Filius Dei ad filium reguli, et tamen venire paratus est ad salutem servi. Certe si nos cujuspiam servus rogaret ut ad eum ire deberemus, protinus nobis nostra superbia in cogitatitacita responderet dicens: Non eas, quia temetipsum degeneras, honor tuus despicitur, locus vilescit. Ecce de celo venit, qui servo occurrere in terra non despicit; et tamen nos humiliari in terra contempnimus. H
Abbreviated transcription (Latin):
x magna parte diffisus ẽ. qui
honorem ñ dedit maiestati:
sed p̃sentiȩ corporali. Salutem itaq
filio petiit: & tam̃ in fide dubitauit.
Quia eũ ad quem uenerat. et poten¬
tem ad curandũ credidit: et tamen
moriente filio ẽẽ absentem putauit
dm̃. S dñs qui rogat᷑ ut uadat: qͥa
ñ desit ubi inuitatur indicat. Solo
iussu salutem reddidit: qui uolunta¬
te om̃ia creauit. Qua in re hoc ẽ no¬
bis sollerter intuendũ. qd̃ sic̃ euglta
alio testante didicimꝰ. centurio uenit¬
raliticus in domo. et male torquetur.
Cui ab iħ̃u ꝓtinꝰ respondet᷑: ego ueniã
et curabo eũ. Quid ẽ qd̃ regulus rogat
ut ad eiꝰ filium ueniat: et tam̃ cor¬
poralit ire recusat: Ad seruũ uͦ cen¬
turionis ñ inuitat᷑. & tam̃ se corpora¬
lit̾ ire pollicetur: Reguli filio ꝑ corpo¬
ralem p̃sentiã ñ dignatur ad esse: cen¬
turionis seruo ñ dedignat᷑ occurrere:
Quid ẽ hoc. Nisi qd̃ suꝑbia nr̃a retun¬
ditur: qui in hominibꝰ ñ naturam

Expanded text:
 ergo parte diffisus est, quia honorem non dedit majestati, sed praesentiae corporali. Salutem itaque filio petiit, et tamen in fide dubitavit, quia eum ad quem venerat, et potentem ad curandum credidit, et tamen morienti filio esse absentem putavit. Sed Dominus, qui rogatur ut vadat, quia non desit ubi invitatur indicat, solo jussu salutem reddidit qui voluntate omnia creavit. 2. Qua in re hoc est nobis solerter intuendum, quod, sicut evangelista alio testante didicimus, centurio ralyticus in domo, et male torquetur. Cui a Jesu protinus respondetur: Ego veniam, et curabo eum . Quid est quod regulus rogat ut ad ejus filium veniat, et tamen corporaliter ire recusat; ad servum vero centurionis non invitatur, et tamen se corporaliter ire pollicetur? Reguli filio per corporalem praesentiam non dignatur adesse, centurionis servo non dedignatur occurrere. Quid est hoc, nisi quod superbia nostra retunditur, qui in hominibus non naturam,
Abbreviated transcription (Latin):
cogitatio cordis nr̃i tanto apud dm̃
in imo ẽ: quanto hominibꝰ in altoͣ. Et
humilitas cordis nr̃i tanto apud dm̃
in alto ẽ: quanto  hominibꝰ in imo
Despiciamꝰ gͦ si quid boni gerimꝰ. nul¬
la nos nr̃a inflet oꝑatio. ñ rerũ ha¬
bunddantia. ñ gla extollat. Si quibꝰ li¬
bet ex bonis affluentibꝰ intumescimus.
dõ despecti sumꝰ. Quo contra psalinista
de humilibꝰ dicit. Custodiens paruu¬
los dñs. Qui quia paruulos humiles
appellat. pꝰ quã sententiã ꝓtulit: consili¬
um subiungit. Nam quasi quereremꝰ
quid ipse adhec faceret: adiunxit hu¬
miliatus sum et liberauit me: In eus̃¬

Expanded text:
cogitatio tanto apud Deum in imo est, quanto hominibus in alto, et humilitas cordis nostri tanto apud Deum in alto est, quanto hominibus in imo. 3. Despiciamus ergo si quid boni gerimus, nulla nos nostra inflet operatio, non rerum abundantia, non gloria extollat. Si quibuslibet ex bonis affluentibus intus intumescimus, Deo despecti sumus. Qde humilibus dicit: Custodiens parvulos Dominus . Qui quia parvulos humiles appellat, postquam sententiam protulit, consilium subjungit. Nam quasi quaereremus quid ipse ad haec fecerit, adjunxit: Humiliatus sum et liberavit me .
Abbreviated transcription (Latin):
tur: quia in utroq popło nouit dñs
qui sunt eiꝰ: eoꝵ q corꝰ fluctibꝰ scl̃i huiꝰ
ad futurȩ uitȩ tranquillitatem qͦsi
ad soliditatem littoris uidendo. hoc
ẽ miscditer uisitando ꝓuehit. Piscato¬
res aũt descenderant: & lauabant re¬
tia. Piscatores sunt eccl̃iȩ doctores. qͥ
nos rete fidei comp̃hensos. & de ꝓfun¬
do ad lum̃ elatos quasi pisces littori.
sic t̾rȩ uiuentiũ aduehunt. Quasi e¬
nim quedam retia piscandi sunt cõ¬
plexe p̃dicantium dictiones: quȩ eos
quos ceꝑint in fide ñ amittunt. Un¬
de et retia quasi retinentia st̃ uocata.
Sed hec retia modo laxant᷑ in captu¬
ram: modo lota plicantur. quia non
om̃e tempꝰ est habile doctrine: s nẽ
exercenda lingua doctoris: nunc sui¬
met cura gerendda.
scendens᷑ iħe in unã naũẽ quȩ

Expanded text:
 populo, novit dominus qui sunt ejus, eorumque corda fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae tranquillitatem, quasi ad soliditatem littoris videndo, hoc est, misericorditer visitando provehit. Piscatores autem descenderant, et lavabant retia. Piscatores sunt ecclesiae doctores, qui nos rete fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, quasi pisces littori, sic terrae viventium advehunt. Quasi enim quaedam retia piscantium sunt complexae praedicantium dictiones, quae eos quos ceperint, in fide non amittant. Unde et retia, quasi retinentia sunt vocata, sed haec retia modo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia non omne tempus est habile doctrinae, sed nunc exerenda lingua doctoris, nunc suimet cura gerenda. Ascendens autem in unam navem, qu
Abbreviated transcription (Latin):
actumẽ cum turbȩ irruerent
in iħm ut audirent uerbũ dĩ:
& ipse stabat secus stagnũ genesareth.
Stagnum genesareth idem dicunt
ẽẽ quod mare galileȩ: uł mare tybe¬
riactii. S mare galileȩ. ab adiacente
ꝓuincia ͤ dictum. mare tyberiadis. a
ꝓxima ciuitate quȩ olim chenereth
uocata. sed ab herode techrarcha in¬
staurata: in honorem tyberii cesaris
tyberias ẽ appellata. Porro genesar
a laci ipsiꝰ natura qua crispantibus
aquis de se ipso sibi excitare auram
ꝑhibetur: greco uocabulo quasi gene¬
rans sibi auram dr̃. Neꝙ enĩ instag.¬
ni morem sterit᷑ aqua: s frequen¬
tibꝰ auris spirantibꝰ agitata turbat᷑.
Haustri ddulcis: & ad potandũ habilis.
Sed hebraicȩ linguȩ consuetudine.
omnis aquarum congregatio siue dul¬
cis siue salsa: stagnũ nuncupat᷑. Qui
lacus int̾fluente iordane centũ qua¬
draginta stadiis in longitudinem. &
quadraginta extendit᷑ in latitudinẽ.
presens scł̃m designat. dñs se¬

Expanded text:
autem cum turbae irruerent in eum, ut audirent verbum Dei, et ipse stabat secus stagnum Genesareth. Stagnum Genesareth idem dicunt esse quod mare Galilaeae, vel mare Tiberiadis. Sed mare Galilaeae ab adjacente provincia dictum, mare Tiberiadis a proxima civitate, quae olim Chennereth vocata, sed ab Herode tetrarcha instaurata, in honorem Tiberii Caesaris Tiberias est appellata. Porro Genesar a laici ipsius natura, qua crispantibus aquis de seipso sibi excitare auram perhibetur, Graeco vocabulo, quasi generans sibi auram dicitur. Neque enim in stagni morem sternitur aqua, sed frequentibus auris spirantibus agitatur, haustu dulcis, et ad potandum habilis. Sed Hebraeae linguae consuetudine, omnis aquarum congregatio sive dulcis, sive salsa, mare nuncupatur. Qui lacus, interfluente Jordane, centum quadraginta stadiis in longitudinem, et quadraginta extenditur in latitudinem. praesens saeculum designat, Dominus se
Abbreviated transcription (Latin):
edicit: de crimine confitet᷑ latronẽ
se fuisse ob scelera ꝑcussum: uulgier¬
rore celebratũ. sibi nichil cũ marty¬
ribus ẽẽ commune: cũ illos gla. se
pena retineret. Mirũ in modum
uocem loquentis qui aderant audi¬
ebant: ꝑsonam tam̃ ñ uidebant. Eũ
martinꝰ quid uidisset exposuit. ius¬
sit ꝙ ex eo loco altare qd̃ ibi fuerat

Expanded text:
edicit, de crimine confitetur: latronem edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
erat haudlonge ab oppido ꝓximus
monasterii locus. que falsa hominũ
opinio. uelut consepultis ibi mar¬
tyribꝰ sacrauerat. Nam & altare ibi
a suꝑioribꝰ episcopis constitutũ ha¬
bebatur. S martinꝰ ñ temere ad¬
hibens incertis fidem. ab his qͥ ma-¬
ioris natu erant prb̃is uł clericis
flagitabat nom̃ sibi martyris. et¬
tempora passionis ostendi: grandi
se scrupulo moueri. qd̃ nichil cer-¬
ti constans sibi maioꝵ memoria
tradidisset. Cũ aliquandui gͦ aloco
illo se abstinuisset. nec derogans re¬
ligioni quia incertus erat. nec aucto¬
ritatem suã uulgo accõmodans. ne
suꝑstitio conualesceret: quodã die
paucis secũ adhibitis fr̃ibꝰ ad locum
ꝑgit. Dem suꝑ sepulchrũ ipsum ad¬
stans. orauit ad dñm: ut quis eẽt uł
cuiꝰ meriti sepultꝰ. ostenderet: Tum
conuersus ad letĩa. uidet ꝓpe assiste¬
re umbr̃a sordidam trucem: impe¬
rat nom̃ meritũ ut loqueret᷑. Nom̃

Expanded text:
erat haut longe ab oppido proximus erat haut longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen
Abbreviated transcription (Latin):
iscipłi uͦ octoginta erant: qui
adexemplũ beati magistri
instituebant᷑. Nemo ibi quicquam
ꝓpͥum habebat: omia in medio con¬
ferebant᷑. Non emere aut uendere:
ut plerisꝙ monachis moris ẽ: quic¬
quã licẽbat. Ars ibi exceptis scripto¬
ribꝰ: nulla habebat᷑. Cui tam̃ operi.
minor etas deputabatur: maiores ora¬
tioni uacabãt. Rarus cuiquã extra
cellulam suã egressus: nͥ cũ ad locũ
orationis conueniebant. Cibũ unũ
om̃s: post hor̃a ieuinii accipiebant.
Uinũ nemo nouerat: nͥ qũe infirmi¬
tas coegisset. Pleriq cameloꝵ setis
uestiebant᷑. Mollior ibi habitus: ꝓ
crimine erat. Qd̾ eo magis fu mirũ.
necesse ẽ qd multi int̾ eos nobiles ba¬
bebantur: qui longe alit̃ educati. ad
hanc se humilitatem & patientiam
coegerant. Pluresq exhis. pꝰea ep̃os
uidimꝰ. Quȩ eñi eẽt ciuitas aut ecclia:
quȩ ñ sͥ de martini monasterio cu¬
peret sacerdotes: Ec.ui.¬
ed ut reliquas uirtutes quas
in episcopatu egit aggrediar:

Expanded text:
iscipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? Sed ut reliquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar,
Abbreviated transcription (Latin):
tanglõ eccłiȩ sardis scribe. Hȩc
dicit qui habet septem sp̃c dei.
& septem stellas.Scio oꝑa tua.quia no¬
men habes qd uiuas: & mortuus es:
Esto uigilans: et confirma cetera quȩ
moritura erant. Non enĩ inuenio o¬
pera tua plena: corã dõ meo. In m̃te gͦ
habe qualit̾ acceꝑis & audieris: & ser

Expanded text:
Angelo Ecclesiae Sardis scribe: Haec dicit qui habet septem Spiritus Dei, et septem stellas: Scio opera tua, quia nomen habes quod vivas, et mortuus es. Esto vigilans, et confirma caetera, quae moritura erant. Non enim invenio opera tua plena coram Deo meo. In mente ergo ha
Abbreviated transcription (Latin):
At ille cũ talia audisset. obstinatosq
in fide xp̃i cerneret animos uirorum.
desꝑans glosam eoꝵ constantiã posse
scelus ꝑpetratũ. ire ꝓpere exercitũ in¬
bet. et circũ fundi imꝑat legionẽ. nul¬
Qui cũ missi ad beatissimã legionẽ ue-¬
nissent. stringunt in scõs impiũ ferrũ:
mori ñ recusantes uitȩ amore. Cede¬
bant᷑ itaꝙ passim gl̃adiis ñ reclaman-¬
tes saltłm aut repugnantes. sed deposi¬
tis armis ceruices ꝑsecutoribꝰ offeren¬
tes: & iugulũ ꝑcussoribꝰ uł intectum
corpꝰ offẽrentes. Non uł ipsa suoꝵ mul¬
titudine. ñ armoꝵ munitione elati
sunt. ut ferro conarent᷑ asserere iusti¬
ciȩ causam: sed hoc solũ reminiscenteᷤ.
se illũ confiteri. qui nec reclamando
ad occisionẽ ductus ẽ. & tanqͣm agnꝰ
ñ aꝑiit os suũ. Ipsi quoꝙ tanqͣm grex
dñicus ouiũ. laniari se tanqͣm ab
irruentibꝰ lupis passi sunt. Laniant᷑¬

Expanded text:
aximianus audisset obstinatosque in fide Christi cerneret animos uirorum desperans gloriosam eorum constantiam posse scelere perpetratum| ire propere exercitum iubet . et circumfundi imperat| legionem. nulQui cum missi ad beatissimam legionem venissent, stringunt in sanctos impium ferrum , mori non recusantes vitae amore. Caedebantur itaque passim gladiis, non reclamantes saltim aut repugnantes, sed, depositis armis, cervices persecutoribus praebentes et iugulum percussoribus vel intectum corpus offerentes. Non vel ipsa suorum multitudine, non armorum munitione elati sunt, ut ferro conarentur adserere iustitiae causam; sed hoc solum reminiscentes, se illum confiteri, qui nec reclamando ad occisionem ductus est et tamquam agnus non aperuit os suum, ipsi quoque tamquam grex dominicus ovium laniari se tamquam ab inruentibus lupis passi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
an̾etdis mau̾ricius iegionem sañctam pr̾e¬
monu̾st uͭt ad celestia regn̾a ꝓ̃perarent
bẽatus exũꝑiu̾s miles candidus & uic̃tor iunctis
meritis sẽ sołiauerunts e uou̾aea Sancta le
gĩo agaunensium martyrum dum resisterent
acduersariis sacro duce maur̾icĩõ interuenĩenͣte
imm̃ortͥalitatis cõmpendium acquisierũnt.
sub m̾aximiano morte̾m d̾ecreue̾runt fuscipe¬
seuouae ã Eece factus est sacer ĩse agaunensi¬
um locus ꝑ sũffragia sãnctoꝵ salus presẽnt̾i¬
um presidium futuroꝵ seyoua ea Ganctoꝵ
corpõra sãcrͥi sangiinis unda ꝑfudit preciosoꝵ¬
c õrpon̾i locietas coͥnsẽcrauit qlie nou̾it rodanis

Expanded text:
anctus Mauritius legionem sanctam praemonuit, ut ad coelestia regna properarent. Beatus Exuperius miles, Candidus et Victor, junctis meritis, se sociaverunt. Ant. Sancta legio Auganensium Agaunensium martyrum, dum resisteret adversariis, sacro duce Mauritio interveniente, immortalitatis compendium acquisierant. Asub Maximiano mortem decreverunt suscipere. Ant. Ecce factus est sacer ille Auganensium Agaunensium locus, per suffragia sanctorum salus praesentium, praesidium futurorum. Ant. Sanctorum corpora sacri sanguinis unda perfudit, pretiosorum martyrum societas consecravit. Quod novit Redonus,
Abbreviated transcription (Latin):
Oꝑta ẽ t̾ra illic ꝓcũbentibꝰ in morte
corporibꝰ iustoꝵ: fluxeruntq p̃cio¬
si sanguinis riii. Quȩ umqͣm rabies
absq bello tantam humanoꝵ corpo¬
rum stragem dedit: Quȩ feritas ex
sententia sua tot simul ꝑire. uł reos¬
ferire iussit: Ne iusti punirentur
multitudo ñ obtinuit: cũ multu ẽẽ
soleat qd̾ multitudo delinquit. Hac
gͥ crudelitate immanissimi tyranni

Expanded text:
est terra illic, procumbentibus in mortem corporibus piorum; fluxerunt pretiosi sanguinis rivi. Quae umquam rabies absque bello tantam humanorum corporum stragem dedit? Quae feritas ex sententia sua tot simul perire vel reos iussit? Ne iusti punirentur, multitudo non obtinuit, cum inultum esse soleat, quod multitudo delinquit. Hac igitur crudelitate inmanissimi tyranni
Abbreviated transcription (Latin):
ultis fr̃s km̃i ipsos  saltꝰ agnosce¬
re: De celo uenit inutero. de u¬
tero uenit in p̃sepi. de p̃sepi uenit in
cruce. de cruce uenit insepulchro:
de sepulchro rediit incelum. Ecce ut
nos post se currere faceret. quos ꝓ no¬
bis saltus manifestata ꝑcarnem ueri¬
tas dedit. Quiaᷤ exultauit ut gygas ad
currendam uiã: ut nos ei ex corde di¬
ceremus. Trahe me post te: curremus
in odorem unguentoꝵ tuoꝵ. Unde
fr̃s kiñi opportet. ut illuc sequamur
corde. ubi eum ascendisse credintis.

Expanded text:
is est ipsos ejus saltus agnoscere. De coelo venit in uterum, de utero venit in praesepium, de praesepio venit in crucem, de cruce venit in sepulcrum, de sepulcro rediit in coelum. Ecce ut nos post se currere faceret, quosdam pro nobis saltus manifestata per carnem Veritas dedit: Quia exsultavit ut gigas ad currendam viam suam , ut nos ei ex corde diceremus: Trahe me post te, curremus in odorem unguentorum tuorum . Unde oportet ut illuc sequamur corde ubi cum corpore ascendisse credimus.
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ etiam uicia uidictamꝙ repro¬
boꝵ adincitam̃tum nob̃ bene agendi
ꝓponimꝰ. Hoc siquidem et ipsiꝰ dñi
docemͣ exemplo. qui ut humanȩ suꝑ-¬
biȩ ceriricem frangat. ac sublime na¬
bis humilitatis iugum imponat. ñ
suȩ tantũ humilitatis formã qũa seqͣ¬
mur insinuat dicens: discite ame qͥa
mitissum et humilis corde: sed etiam
angłice suꝑbie deiectionẽ quã caueamꝰ
ad memoriã nob̃ reuocat dicens. u-¬
debam sathanã quasi fulgur de celo

Expanded text:
ia, vindictamque reproborum ad incitamentum nobis bene agendi proponimus. Hoc siquidem et ipsius Domini docemur exemplo, qui ut humanae superbiae cervicem frangat, ac sublime nobis humilitatis jugum imponat, non suae tantum humilitatis formam quam sequamur, insinuat dicens: Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde , sed etiam angelicae superbiae dejectionem, quam caveamus ad memoriam nobis revocat, dicens: Videbam Satanam quas
Abbreviated transcription (Latin):
d sc̃i ac beatissimi łc.i.
chiep̃i cuiꝰ hodie festa ce¬
lebramꝰ laudes addidisse
aliquid decerpsisse est:
cum si quidem uirtutũ eiꝰ gr̃a non
sermonibꝰ exponenda sit. sed oꝑibꝰ
comꝓbanda. Cũ emĩ dicat scriptura
gła patris ẽ filiꝰ sapiens: quante huiꝰ
sunt gle qui tantoꝵ filioꝵ sapientia

Expanded text:
eatissimi Odonis cuius hodie festa celebramus, laudes addidisse aliquid, decerpsisse est. Cum siquidē virtutum eius gratia non sermonibus exponenda sit, sed operibus comprobanda. Cum enim dicat scriptura, Gloria Patris est Filius sapiens: quantæ huius sunt gloriæ, qui t
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sp̃s sc̃i: quia hoc ante resurrectionẽ.
illud pꝰ resurrectionẽ p̃ceptum est.
Et oportebat pͥmum aduentũ xp̃i
nuntiare iudeis: ne iustã haberent
excusationẽ dicentes. ideo se dñm re¬
iecisse quia ad gentes & samarita nos
aplõs miserit.

Expanded text:
tus sancti . Quia hoc ante resurrectionem, illud post resurrectionem praeceptum est. Et oportebat primum adventum Christi nuntiare Judaeis, ne justam haberent excusationem, dicentes ideo se Dominum rejecisse; quia ad gentes et ad Samaritanos apostolos miserit.
Abbreviated transcription (Latin):
Chana quippe zelus: chananeus dr̃
zelotes. idest emulator. Iudas aũt sca¬
rioth aut auico inquo ortus ẽ. aut
ex tribu ysachar p̃sagrũ suȩ dãpna¬
tionis uocabulũ sumpsit. Usachar qͥp¬

Expanded text:
Chana quippe, zelus. Chananaeus dicitur Zelotes, id est aemulator. Judas autem Scarioth, aut a vico in quo ortus est, aut ex tribu Issachar, praesagium suae damnationis, vocabulum sumpsit. Issachar quip