comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ex lege . ẽ. elatis ẽẽ regnaturũ. & quia
discipłi supͣ audita dñi passione uel re¬
surrectione ierosolimis implenda ñ intel¬
ligebant quȩ dicebant᷑. ex istimantes con¬
tinuo regnũ dĩ esse uenturũ: hanc eors¬

Expanded text:
est elatis, esse regnaturum. Et quia discipuli supra audita Domini passione, vel resurrectione, Jerosolymis implenda, non intelligebant quae dicebantur, existimantes continuo regnum Dei esse venturum, hanc eor
Abbreviated transcription (Latin):
gentib xp̃m dĩ uirtutẽ & dĩ sapientiã. Qͣm
uidelicet arborẽ pusillus statura ⁊ acheus.
qͦ exaltari possit ascendit: dũ qͥlibet humi
ro transeuntẽ ꝓpe dñm cernit. qr ꝑ hanc
laudabilẽ fatuitatẽ & si necdũ ut est solide.
lã tam̃ raptĩ & qͣsi in transitu luci sapien¬
tiȩ cȩlestis intendit. Et cũ uenisset ad
locũ. suspiciens iħs uidit illũ. ꝑ ãbulans
iericho saluator. uenit ad locũ ubi p̃cur

Expanded text:
gentibus Christum, Dei virtutem, et Dei sapientiam . Quam gentibus Christum, Dei virtutem, et Dei sapientiam . Quam videlicet arborem pusillus statura Zacchaeus, quo exaltari possit, ascendit, dum quilibet humilro, transeuntem prope Dominum cernit, quia per hanc laudabilem fatuitatem, et si necdum, ut est solide, jam tamen raptim, et quasi in transitu luci sapientiae coelestis intendit. Et cum venisset ad locum, suspiciens Jesus, vidit illum. Perambulans Jericho S
Abbreviated transcription (Latin):
de quȩrebat: sed p̃turba ñ poterat: qr
grãm fidĩ quã mundo saluator attulit.
participare cupiebat: sed inolita uitiors
consuetudo : ne ad uotũ ꝑueniret obstiterat.
Eadẽ nanq turba noxiȩ consuetudinis
quȩ supͣ cȩcũ clamantẽ ne lum̃ peteret
increpabat : etiã suspicientẽ publicanũ ne
iħm uideat tardat. Sed sic̃ cȩcus turbarũ
uoces magis ac magis clamando deuicit.
ita pusillus necesse est turbȩ nocentis obsta¬
culũ altiora petendo transcendat. t̾rena re¬
linqt arborẽ crucis ascendat. Si comorus
nanq quȩ ẽ arbor folus moro similis. sed
altitudine prȩstans. unde & a latinis celsa
nuncupat᷑. ficus fatua dr̃. Et eadẽ dñica
crux credentes alit ut ficꝰ. ab incredulis ir¬
ridet᷑ ut fatua. Nos enĩ p̾dicamꝰ inqͥt apłs¬
xp̃m crucifixũ. iudeis quidẽ scandalũ genti¬
b aut̃ stulticiã: ipsis aut̃ uocatis iudeis atq¬

Expanded text:
dere quaerebat, sed prae turba non poterat. Quia dere quaerebat, sed prae turba non poterat. Quia gratiae fidei, quam mundo Salvator attulit, participare cupiebat, sed inolita vitiorum consuetudo, ne ad votum perveniret, obstiterat. Eadem namque turba noxiae consuetudinis, quae supra caecum clamantem ne lumen peteret, increpabat , etiam suspicientem Publicanum, ne Jesum videat, tardat. Sed sicut caecus turbarum voces magis ac magis clamando devicit, ita pusillus, necesse est turbae nocentis obstaculum altiora petendo transcendat, terrena relinquat, arborem crucis ascendat. Sycomorus namque, quae est arbor foliis moro similis, sed altitudine praestans, unde et a Latinis celsa nuncupatur, ficus fatua dicitur. Et eadem dominica crux, quae credentes alit ut ficus, ab incredulis irridetur ut fatua. Nos enim praedicamus Christum crucifixum, Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam; ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
prȩ turba qr statura pusillus erat. Et
p̃currens ascendit in arborẽ si comorũ
ut uideret illũ. qr inde erat tͣnsiturus.
Quȩ impossibilia st̃ apud homines. possibi¬
lia st̃ apud dm̃. Ecce enĩ camelus deposi¬
ta gibbi sarcina. ꝑ foram̃ acus tͣnsit. hoc
est diues & publicanꝰ relicto onere diuiti¬
arũ. contẽpto censu fraudũ. angustã por¬
tã artãq uiã quȩ ducit ad uitã ascendit.
Qui mira de uotione fidei ad uidendũ salua¬
torẽ qđ natura minꝰ habuerat. ascensu
supplet arboris: atq idõ iuste quãuis ip¬
se rogare ñ audeat. benedictionẽ dñicȩ
susceptionis quã desiderabat accepit.
Mysticȩ aut̃ ⁊acheus qͥ int̾p̃tat᷑ iustificatꝰ.
credentẽ ex gentib popłm significat.
Qui quanto curis scł arib occupatior. tan¬
to flagitus de pͥm̃tib erat factꝰ humili¬
or. Sed ablutꝰ. ẽ. sed scificatꝰ. sed iustificatꝰ.
nr̃i. Qui intrantẽ iericho saluatorẽ ui¬

Expanded text:
statura pusillus erat, et praecurrens, ascendit in arborem sycomorum, ut videret illum, quia inde erat transiturus. Quae impossibilia sunt apud homines, possibilia sunt apud Deum . Ecce namque camelus deposita gibbi sarcina per foramen acus transit , hoc est, dives et publicanus, relicto onere divitiarum, contempto sensu fraudium, angustam portam arctamque viam, quae ad vitam ducit ascendit . Qui mira devotione fidei ad videndum Salvatorem, quod natura minus habuerat, ascensu supplet arboris, atque ideo juste, quamvis ipse rogare non audeat, benedictionem dominicae susceptionis, quam desiderabat, accepit. Mystice autem Zacchaeus, qui interpretatur justificatus, credentem ex gentibus populum significat. Qui quanto curis saecularibus occupatior, tanto flagitiis deprimentibus erat factus humilior. Sed ablutus est, sed sanctificatus, sed justificatus ri , qui intrantem Jericho Salvatorem vi
Abbreviated transcription (Latin):
sternunt. qr ꝓpͥi se corporis exuentes amic¬
tu: uiã sĩpliorib dĩ famulis suosanguine
parant. ut uidelicet in offenso gressu m̃tis.
ierosolimã qͦ iħs ducit incedant. Iesus enĩ
asellũ sedens ierłm tendit: qͣndo uel uniꝰ¬
cuiꝰq fidelis animã regens uidelicet ium̃

Expanded text:
sternunt, quia proprii se corporis exuentes amicsternunt, quia proprii se corporis exuentes amictu, viam simplicioribus Dei famulis suo sanguine parant, ut videlicet inoffenso gressu mentis, Jerosolyma quo Jesus ducit, incedant. Jesus enim asellum sedens Jerusalem tendit, quando vel uniuscujusque fidelis animam regens, videlice
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ nullo ei cõmunis est. Qui aut̃ peccator
est & immundꝰ: multoꝵs . ẽ. Multi enĩ demo¬
nes possident eũ. & idõ communis appellatꝰ.
At illi dixert̃ qr dñs eũ necessariũ habet.
Et dipxert̃ illũ ad iħm. Qui soluendo pullo
contradixerant audito dñi nomine quies¬
culis attestantib ueri possessoris ac dñi
uirtꝰ emicuit. At post qͣm fidĩ dñicȩ potes¬
tas apparuit: cedentib passĩ aduersari¬
ors quȩ relis. liber credentiũ coetꝰ qͥ dm̃ cor¬
de portet adducit᷑. Et iactantes uestim̃ta
sua supra pullũ. imposuert̃ iħm. Uestim̃ta
apłors. uel doctrina uirtutũ uel edisserti¬
o scripturarũ. uel certe ȩccłasticors dogina¬
tũ uarietates intelligi possunt: qͥb illi
corda hominũ ante nuda & frigida qͦ xp̃o
sessore digna fiant oꝑiunt. Eunte aut̃
illo. substernebant uestim̃ta sua in uia. Por.¬
tante dñmasino discipłi uestim̃ta in uia

Expanded text:
et cum nullo ei communis est. Qui autem peccator et cum nullo ei communis est. Qui autem peccator est et immundus, multorum est. Multi enim daemones possident eum, et ideo communis appellatur. At illi dixerunt: Quia Dominus eum necessarium habet. Et duxerunt illum ad Jesum. Qui solvendo pullo contradixerant, audito Domini nomine quiesculis attestantibus, veri possessoris ac domini virtus emicuit. At postquam fidei dominicae potestas apparuit, cedentibus passim adversariorum querelis, liber credentium coetus, qui Deum corde portet, adducitur. Et jactantes vestimenta sua supra pullum, imposuerunt Jesum. Vestimenta apostolorum, vel doctrina virtutum, vel edissertio Scripturarum, vel certe ecclesiasticorum dogmatum varietates intelligi possunt, quibus illi corda hominum ante nuda et frigida, quo Christo sessore digna fiant, operiunt. Eunte autem illo substernebant vestimenta sua in via. Portante Dominum asino, discipuli vestimenta in via
Abbreviated transcription (Latin):
ris in biuio inuentũ. lanua aut̃ ipse ÷ qͥait. Ego
sũ ianua ouiũ ꝑ me siqͥs introierit saluabit᷑ &
ingrediet᷑ & egrediet᷑: & pascua inueniet. Quib
uitȩ pascuis iste pullus id ÷ popłs gentiũ care¬
bat. qͣndo adhuc extͣhanc ianuã in biuioliga¬
tꝰ stabat. Et recte inbiuio. qr unã certꝰ uitȩ̃
fideiq uiã tenebat. sed plures dubiosq secta¬
rũ calles sequebat᷑ erroneus. De qͥb apte subiun¬
git᷑. Soluentib aut̃ illis pullũ. dixerunt
dñi eiꝰ ad illos. Quid soluitis pullũ: Multos
qͥppe habebat dñõs. qr ñ uno dogmati & suꝑ¬
stitioni deditꝰ. sed ꝓlibitu immundorũ sp̃uũ
ad uarios diuersosq miser. raptabat᷑ errores.
ad simulacra muta ꝓut ducebat᷑ incedens.
Deniq uernacula quadã scripturȩ consuetu¬
dine cõmune esse dr̃ qđ immundũ est: sicut
& ad petrũ uox de cȩlo dicit. Qđ ds̃ mundauit.
tu ne cõmune dixeris. quia qͥ sc̃s e̾ soliꝰ dĩ est:

Expanded text:
ait: Ego sum janua ovium; per me si quis introierit salvabitur, et ingredietur et egredietur, et pascua inveniet . Quibus vitae pascuis iste pullus, id est, populus gentium carebat, quando adhuc extra hanc januam in bivio ligatus stabat. Et recte in bivio, quia non unam certus vitae fideique viam tenebat, sed plures dubiosque sectarum calles sequebatur erroneus. De quibus apte subjungitur: Solventibus autem illis pullum, dixerunt domini ejus ad illos: Quid solvitis pullum? Multos quippe habebat dominos, qui non uno dogmati et superstitioni deditus, sed pro libitu immundorum spirituum ad varios diversosque miser raptabatur errores ad simulacra muta, prout ducebatur, incedens. Denique vernacula quadam Scripturae consuetudine commune esse dicitur quod immundum est, sicut et ad Petrum vox de coelo dicit: Quod Deus mundavit, tu commune ne dixeris . Quia qui sanctus est, solius Dei est,
Abbreviated transcription (Latin):
certe in abyssũ posset religare concede¬
ret. rem necessariã docere nos uolens. ut
scilicet nouerimꝰ eos multominꝰ posse su¬
a potestate nocere hominib qͥ nec peco¬
rib qualibuscũq potuerunt. Hanc aut̃
potestatẽ ds bonꝰ occulta iusticia nob̾ da-¬
re potest. in iusticia non pocest.
uod ut uiderunt factũ qͥ pascebant.
fugert̃ & nunciauerunt inciuitatẽ
& in uillas. Qđ pastores porcor fugien¬
tes nunciauert᷑ ista. significat qͦsdã etiã
primates impiorũ qͣnquã xp̃ianã legẽ
fugiant: potentiã tam̃ eiꝰ ꝑ gs̃ stupen¬

Expanded text:
certe in abyssum posset relegare, concedecerte in abyssum posset relegare, concederet: rem necessariam docere nos volens, ut scilicet noverimus eos, multo minus sua potestate posse nocere hominibus, qui nec pecoribus qualibetcunque potuerunt. Hanc autem potestatem Deus bonus occulta justitia nobis dare potest, injustam non potest. Quod ut viderunt factum, qui pascebant fugerunt et nuntiaverunt in civitatem et in villas. Quod pastores porcorum fugientes ista nuntiaverunt, significat quosdam etiam primates impiorum, quanquam Christianam legem fugiant, potentiam tamen ejus per gen
Abbreviated transcription (Latin):
tia & ex eodẽ auctore hominũ bestiarũ¬
q sunt animȩ. quomꝰ ob uniꝰ salutẽ ho¬
minis duo milia porcor suffocanturͣ
In quors tam̃ interitu figuralit̾ homi¬
nes immundi uocis & rat̾ionis exꝑtes
indicant᷑ qͥ in monte suꝑbiȩ pascentes
lutulentis uolutant᷑ in actib. Talib
enĩ ꝑcultꝰ idolors. possunt demonia dñari
Nã nͣ qͥs porci more uixerit. nunꝗͣ acci¬
piet in eũ diabolus potestatẽ. Et si ad¬
ꝓbandũ tantũ ñ aut̃ ad perdendũ
accipiet Exierunt gͦ demonia ab ho¬
mine & intrauerunt in porcos. & im¬
petu abut grex ꝑ preceps in stagnũ &
suffocat᷑ est. Significat qđ iã clarificata
ȩccł̃a & liberato popło gentiũ a dñatione
demonũ. in abditis agunt sacrilegos ritꝰ
suos qͥ xp̃o credere noluerunt ceca & pro¬
funda curiositate sũmersi. Et notandũ
qđ sp̃s immundi nec in porcos irent. nͥ hoc
illis benignꝰ ipse saluator petentib qͦs

Expanded text:
tia, et ex eodem auctore hominum bestiarumtia, et ex eodem auctore hominum bestiarumque sunt animae, quomodo ob unius hominiIn quorum tamen interitu figuraliter homines immundi vocis et rationis expertes indicantur, qui, in monte superbiae pascentes, lutulentis oblectantur in actibus. Talibus enim per cultus idolorum possunt daemonia dominari. Nam nisi quis porci more vixerit, nunquam accipiet in eum diabolus potestatem, aut ad probandum tantum, non autem et ad perdendum, accipiet. Exierunt ergo daemonia ab homine, et intraverunt in porcos, et impetu abiit grex per praeceps in stagnum, et suffocatus est. Significat quod jam clarificata Ecclesia, et liberato populo gentium a dominatione daemoniorum, in abditis agunt sacrilegos ritus suos qui Christo credere noluerunt, caeca et profunda curiositate submersi. Et notandum quod spiritus immundi nec in porcos irent, nisi hoc illis benignus ipse Salvator petentibus, quos
Abbreviated transcription (Latin):
in ierosolima est linguarũ uarietas ad¬
unata. Et illa confusio. hȩc uisio pacis in¬
terp̃tat᷑. Quia uidelicet electos in plerisq
linguis & gentib una fides ac pietas paci¬
ficando confirmat. reꝓbos aut̃ plures
sectȩ qm linguȩ dissociando confundunt.
Et rogabant eũ. ne imꝑaret illis ut in
abyssũ irent. Sciebant demones aliqͣn¬
do futurũ ut ꝑ dñi aduentũ mittan¬
t᷑ in abyssũ. Non ipsi futura p̾diuinan¬
tes sed ꝓpħarũ de se dicta recolentes. idoq
dominici aduentꝰ qͣm mirabant᷑ głam.
ad suã reuerebantur tendere ꝑnĩciem.
Erat aut̃ ibi grex porcorũ multorũ
pascentiũ in monte. & rogabatͥ eũ ut
ꝓmiteret eis in illos ingredi et ꝑmi¬
sit illis. Ideo ꝑmisit qđ petebant de moni¬
b. ut ꝑ int̾fectionẽ porcors hominib
salutis occasio p̃beret᷑ Pastores enim
ista cernentes. statĩ nunciant ciuitati
Crubescat manicheus. Si de eadẽ substan¬

Expanded text:
in Hierosolyma est linguarum varietas adin Hierosolyma est linguarum varietas adunata; et illa confusio, haec visio pacis interpretatur: quia videlicet electos in plerisque linguis et gentibus una fides ac pietas pacificando confirmat, reprobos autem plures sectae quam linguae dissociando confundunt. Et rogabant eum ne imperaret illis ut in abyssum irent. Sciebant daemones, aliquando futurum ut per Domini adventum mitterentur in abyssum, non ipsi futura praedivinantes, sed prophetarum de se dicta recolentes, ideoque Domini adventus, quam mirabantur gloriam, ad suam arbitrabantur tendere perniciem. Erat autem ibi grex multorum porcorum, pascentium in monte: et rogabant eum ut permitteret eis in illos ingredi: et permisit illis. Ideo permisit quod petebant daemoniut per interfectionem porcorum, hominibus salutis occasio praeberetur. Pastores enim ista cernentes, statim nuntiant civitati. Erubescat Manichaeus, si de eadem substan
Abbreviated transcription (Latin):
quã sanare uolebat consiliũ qͦ sanaret᷑
accepisse. Si inqͥt oleũ ꝓ infirmis con-¬
secratũ eidẽ medicam̃to asꝑseris. sicq
me ꝑunxeris: statĩ sanitati restituar.
N ã uidi quondã ꝑ sp̃m in quadã posita
longiꝰ ciuitate quã nunqͣm corporali¬
b ocłis uidi puellã qͣndã pari calami¬
tate laborantẽ. talit᷑ a sacerdote cura¬
tã fecit ut illa suggesserat. statĩq uul¬
nꝰ remediũ qđ ante respuerat accipere
consensit. Hȩc contͣ fraudes demonum
paucis explicare curaui. ut quã ñ fru¬
stra dñs nom̃ eiꝰ quẽ expulsurus erat
sp̃s interrogaret intelligas. Qđ uͦ demo¬
nia multa hominẽ intrasse memoran¬
tͦ significat popłm gentium non uni
cuilibet sed innumeris ac diuersis idola¬
triȩ cultib. ẽẽ mancipatũ. cui contra
scriptũ est: qđ multitudinis credentiũ
erat cor unũ & anima una. Unde bene
inbabilonia linguarũ unitas scissa.

Expanded text:
quam sanare volebat, consilium, quo sanaretur, quam sanare volebat, consilium, quo sanaretur, accepisse. Si inquit oleum pro infirmis consecratum, eidem medicamento asperseris, sicque me perunxeris, statim sanitati restituar. Nam vidi quondam per spiritum, in quadam longius posita civitate, quam nunquam corporalibus oculis vidi, puellam quamdam pari calamitate laborantem, taliter a sacerdote curatam. Fecit ut illa suggesserat, statimque ulcus remedium, quod ante respuerat, accipere consensit. Haec contra fraudes daemonum paucis explicare curavi, ut quam non frustra Dominus nomen ejus quem expulsurus erat spiritus interrogaret, intelligas. Quod vero daemonia multa hominem intrasse memorantur, significat populum gentium non uni cuilibet, sed innumeris ac diversis idololatriae cultibus esse mancipatum. Cui contra scriptum est, quod multitudinis credentium erat cor et anima una . Unde bene in Babylonia linguarum unitas scissa,
Abbreviated transcription (Latin):
infando miraculo sp̃s incorporei corpo¬
ris humani concubitũ petere se ac pa¬
trare confingunt & nom̃ demonis qͦ sẽ
censeri dixerit & digerendi modos
quib amoris sui foedꝰ alterutrũ pepi¬
gerint. ꝓdendos eẽ precipiunt. Que men¬
dacio simillima res: sed adeo uera &
plurimors est attestatione notissima.
ut quidã uicinꝰ mͥ presbit᷑ retulerit
se qͣndã sc̃ĩ monialẽ feminã a demonio
curare coepisse. sed qͣmdiu res latebat
nichil apud eã ꝓficere potuisse. confes¬
so aut̃ qͦ molestabat᷑ phantasmate. mox
& ipsũ orationib cęterisq quȩ oporte¬
bat purificationũ generib effugasse.
& eiꝰdẽ feminȩ corpus ab ulcerib quȩ de¬
monis cactu contraxerat medicinalistu¬
dio adiuncto sale benedicto curasse. Sed
dũ unũ de ulcerib qđ altiꝰ lateri infi¬
xũ reppererat. nullatenꝰ posset qͥn con¬
tinuo panderet᷑ obducere. ab eadẽ ipsa

Expanded text:
infando miraculo spiritus incorporei corpoinfando miraculo spiritus incorporei corporis humani concubitum petere se ac patrare confingunt. Et nomen daemonis, quo se censeri dixerit, et dejerandi modos, quibus amoris sui foedus alterutrum pepigerint, prodendos esse praecipiunt. Quae mendacio simillima res, sed adeo vera, et plurimorum est attestatione notissima, ut quidam vicinus mihi presbyter retulerit se quamdam sanctimonialem feminam a daemonio curare coepisse, sed quandiu res latebat, nihil apud eam proficere potuisse. Confesso autem quo molestabatur phantasmate, mox et ipsum orationibus caeterisque quae oportebat purificationum generibus effugasse, et ejusdem feminae corpus ab ulceribus, quae daemonis tactu contraxerat, medicinali studio adjuncto sale benedicto curasse. Sed dum unum de ulceribus, quod altius lateri infixum repererat, nullatenus posset, quin continuo panderetur, obducere, ab eadem ipsa,
Abbreviated transcription (Latin):
in eors re publica peccata cohibentur.
Et ruptis uinculis agebat᷑ a de monio:
in deserto. Qua etiã ipsis transgressis
legib ad ea scelera cupiditate duce¬
bant᷑. quȩ iã uulgarẽ consuetudinẽ
excederent. Interrogauit aut illũ
iħs dicens. Qđ tibi nom̃ est At ille
dixit. legio Quia intrauerant de mo¬
nia multa in eũ. Non uelut inscius
nom inquirit. sed ut confessa corã
peste qͣm furens tolerabat: uirtꝰ curan¬
tis gratior emicaret. Sedͦnr̃i tẽporis
sacerdotes qͥ ꝑ exorcismi gr̃am demo¬
nes ẽicere norunt solent dicere. pati
entes ñ alit̾ ualere curari: nͥ quantũ
saꝑe possunt õne qđ ab immundis
spiritib uisu. auditu. gustu. tactu:
uel alio qlibet corporis uel animi sensu
ugilantes dormiente suc ꝑtulerint.¬
confitendo patent̃ exponant. & ma¬
xime quando uel uiris in specie femi¬
nea uel in uirili habitu feminis appa¬
rentes: qͦs demones gallidu s ios uocant

Expanded text:
in eorum republica peccata cohibentur. in eorum republica peccata cohibentur. Et ruptis vinculis, agebatur a daemonio in deserto. Quia etiam ipsis transgressis legibus, ad ea scelera cupiditate ducebatur, quae jam vulgarem consuetudinem excederent. Interrogavit autem illum Jesus dicens: Quod tibi nomen est? At ille dixit: Legio, quia intraverunt daemonianomen inquirit, sed ut confessa publice peste quam furens tolerabat, virtus curantis gratior emicaret. Sed et nostri temporis sacerdotes, qui per exorcismi gratiam daemones ejicere norunt solent entes non aliter valere curari, nisi quantum sapere possunt omne quod ab immundis spiritibus visu, auditu, gustu, tactu, vel alio quolibet corporis vel animi sensu vigilantes dormientesve protulerint,confitendo patenter exponant. Et maxime, quando vel viris in specie feminea, vel in virili habitu feminis apparentes, quos daemones Galli Dusios vocant,
Abbreviated transcription (Latin):
mi demones credunt & contremiscunt.
Quȩ impietas iudeos. eũ dicere in
principe demonior eiecisse demonia.
quẽ ipsa demonia fatent᷑ nichilsecum
niaci clamauere furorẽ post in delu¬
bris idoloꝵ dicere & confiteri ñ desi¬
nunt. iħm uidelicet ẽe xp̃m filiũ dĩ al¬
tissimi. nec se aliqͥd cũ illo pacis aut
societatis habere. Oꝑ secro te ne me
torqueas. Precipiebat enĩ sp̃ui ĩmun-¬
do ut exiret ab homine. Multis enim
tẽporib arripiebat illũ Hostis huma¬
nȩ salutis ñ exiguũ sibi ducit ẽẽ tor¬
m̃tũ ab hominis lesione cessare. qr qͣm
diutius possidere solebat. eũ difficili
dimittere consentit. Unde studendũ
sũmoꝑe est.: ut & si quando ut homi¬
nes adiabolo suꝑem᷑. mox eiꝰ laqueos
euitare satagamꝰ. Ne si tardiꝰ eiꝰ iuri
resistat᷑: laboriosiꝰ quandoq pellatur
Et uinciebat᷑ catenis. & cõpedib custo¬
diebat᷑. Catenis & cõpedib graues &
dure leges significant᷑ gentiũ qͥb &

Expanded text:
 contremiscunt! Quae impietas Judaeorum eum dicere in principe daemoniorum ejecisse daemonia, quem ipsa daemonia fatentur nihil secumniaci clamavere furorem, post in delubris idolorum dicere et confiteri non desinunt, Jesum videlicet esse Christum Filium Dei altissimi, nec se aliquid cum illo pacis aut societatis habere. Obsecro te, ne me torqueas. Praecipiebat enim spiritui immundo ut exiret ab homine. Multis enim temporibus arripiebat illum. Hostis humanae salutis non exiguum sibi ducit esse tormentum, ab hominis laesione cessare; quoque hunc diutius possidere solebat, eo difficilius dimittere consentit. Unde studendum summopere est ut et si quando, ut homines a diabolo superemur, mox ejus laqueos evitare satagamus, ne si tardius ejus juri resistatur, laboriosius quandoque pellatur. Et vinciebatur catenis, et compedibus custoditus. Catenis et compedibus graves et durae leges significantur gentium, quibus et
Abbreviated transcription (Latin):
gio illa maxime dolebat. & ꝓcuiꝰ salu¬
te plurimũ satagebat. Hȩc uolentes
significare duo ẽuangelistȩ solũ com¬
memorandũ udicaue̾rt᷑. de qͦ facti
huiꝰlatiꝰ p̃clariꝰq flagrauerat. Sed
& allegoriȩ sũma concordat. qr sicut
unꝰ a demonio possessus. sic & duo gen¬
tilis popłi typũ ñ inconuenient᷑ ex¬
pͥmunt. Nã cũ tres filios noe genera.¬
uerit. uniꝰ solũ familia in possessionẽ
ascita ÷ dĩ ex duob reliquis diu̾sarũ na¬
tionũ quȩ idolis manciparent᷑ procre¬

Expanded text:
gio illa maxime dolebat, et pro cujus salugio illa maxime dolebat, et pro cujus salute plurimum satagebat. Hoc volentes significare duo evangelistae, solum commelatius praeclariusque flagraverat. Sed et allegoriae summa concordat: quia sicut unus a daemonio possessus, sic et duo gentilis populi typum non inconvenienter exprimunt. Nam cum tres filios Noe generaverit, unius solum familia in possessionem ascita est Dei. Ex duobus reliquis diversarum nationum, quae idolis manciparentur, procre
Abbreviated transcription (Latin):
rectionisq gła credituris uideȩ tribu¬
b intimabit᷑. Et cũ p̃dicato mortis suę
qͦ mortẽ uicit uex illo credi abhebreis
coeꝑit. qͣsi repetita in qͣ dormierat na¬
ui patriã regredit᷑. Et rogabat illũ
uir a qͦ demonia exierant. ut cũ eo esset
Dimisit aut̃ eũ iħs dicens. Redi domum
tuã. & narra qͣnta tͥ fecerit dñs. Hȩc ex
illa apłi sententia recte possunt intel¬
ligi cũ ait. cupio dissolui & esse cũ xp̃o.
multo magis optimũ manere in carne
necessariũ ꝓpt̃ uos. Ut sic qͥsq intelli¬
gat post remissionẽ peccators redeun¬
dũ sibi esse in conscientiã bonã. & ser¬
uiendũ euangelio ꝓpt᷑ aliors etiã sa¬
lutẽ ut deindẽ cũ xp̃o requiescat: ne
gat ministeriũ p̃dicationis fr̃at̾nȩ
redẽptioni accõmodatũ. Qđ uͦ mathe¬
usduos dicit a demonũ legione curatos.
marcus autẽ & lucas unũ cõmemo¬
rant. intelligas unũ eoꝵ fuisse ꝑsonȩ
alicuiꝰ clarioris & famosioris quẽ re¬

Expanded text:
rectionisque gloria credituris Judaeae tribubus intimabitur, et cum praedicator mortis suae, quo mortem vicit vexillo, credi ab Hebraeis coeperit, quasi repetita, in qua dormierat, navi patriam regredietur. Et rogabat illum vir, a quo daemonia exierant, ut cum eo esset. Dimisit autem eum Jesus, dicens: Redi domum tuam, et narra quanta tibi fecerit Deus. Haec ex illa Apostoli sententia recte possunt intelligi, cum ait: Dissolvi et esse cum Christo, multo magis optimum; manere in carne, necessarium propter vos . Ut sic quisque intelligat post remissionem peccatorum redeundum sibi esse in conscientiam bonam, et serviendum Evangelio propter aliorum etiam salutem, ut deinde cum Christo requiescat: ne gat ministerium praedicationis, fraternae redemptioni accommodatum. XIV. us duos dicit a daemonum legione curatos, Marcus autem et Lucas unum commemorant, intelligas unum eorum fuisse personae alicujus clarioris et famosioris, quem re
Abbreviated transcription (Latin):
tis parentib conscendisse nauẽ. cõpressis¬
q una cũ uento fluctib egressũ mox oc¬
currentẽ sibi curasse demoniacũ. qͦ signi¬
ficari docuimꝰ eũ relictis iude̾e popłis
ex qͣ carnis duxit originẽ trans acta su¬
e passionis tẽpestate gentiũ ꝓcurasse
salutẽ. his ita gestis: patriaᷤ reuertit᷑.
qr cȩcitas ex parte contigit in isrł do¬
nec plenitudo gentiũ intraret & sic oĩs
isrł saluus fieret. Ascendit aut̃ in na¬
ui. sed neq ipse sõno p̃mit᷑. neq nauis

Expanded text:
tis navem ascendisse parentibus, compressistis navem ascendisse parentibus, compressisque una cum vento fluctibus, egressum mox occurrentem sibi curasse daemoniacum. Quo significare docuimus, eum relictis Judaeae populis, ex qua carnis duxit originem, transacta suae passionis tempestate, gentium procurasse salutem. His ita gestis patriam revertitur, quia caecitas ex parte contigit in Israel, donec plenitudo gentium intraret: et sic omnis Israel salvus fieret . Ascendit autem in navem, sed neque ipse somno premitur, neque navis
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ & timuerunt. & cętera. Significat
multitudinẽ uetusta suauitate delecta¬
tã: honorare qͥdẽ sed nolle pati xp̃ianã
legẽ dũ dicunt qđ eã implere ñ possunt.
admirantes tam̃ fidelẽ popłm a pristi¬
na ꝑdita conuersatione sanatũ. Sedere
nanq ad pedes dñi est: rationali quẽ piã
m̃tis examine subnixũ. uestigia salua¬
toris quȩ sequat᷑ intueri. uestitũ resu¬
mere . ẽ: uirtutũ studus quȩ deceptꝰ ami¬
serat ornari. Et rogauert᷑ illũ oĩs
multitudo regionis gerasenors ut dis¬
cederet ab illis. qr timore tenebant᷑. Con¬
scii fragilitatis suȩ geraseni p̃sentia
se dñi iu̾dicabant indignos ñ capientes
dĩ uerbũ. nec infirma ad huc m̃te pon¬
diis sapientiȩ sustinere ualentes. qđ
&e petro ipsi uiso piscium miraculo
contigisse legit᷑. Et uidua sareptana bea¬
ti heliȩ cuiꝰ sensit hospicio benedici nichilo
deres filiũ meũ:  pse aut̃ ascendens
nauẽ. reuersus est. Dixit supͣ dñm relic¬

Expanded text:
et timuerunt, etc. Significat multitudinem vetusta suavitate delectatam honorare quidem, sed nolle pati Christianam legem, dum dicunt quod eam implere non possint, admirantes tamen fidelem populum a pristina perdita conversatione sanatum. Sedere namque ad pedes Domini est, rationali quempiam mentis examine subnixum vestigia Salvatoris, quae sequatur, intueri. Vestitum resumere, est virtutum studiis, quae deceptus amiserat, ornari. Et rogaverunt illum omnis multitudo regionis Gerasenorum, ut discederet ab illis, quia timore magno tenebantur. Conscii fragilitatis suae Geraseni, praesentia se Domini judicabant indignos, non capientes Dei verbum, nec infirma adhuc mente pondus sapientiae sustinere valentes. Quod et Petro ipsi, viso piscium miraculo, contigisse legitur, et vidua Saraptana beati Eliae, cujus se sensit hospitio benedici, nihilomderes filium meum ? Ipse autem ascendens navem, reversus est. Dixerat supra, Dominum relic
Abbreviated transcription (Latin):
re nudati esse legunt᷑: hac stola pͥma
filiꝰ luxuriosus post quã poenitens ad
patrẽ redut induit᷑. N eq in domo
manebat sed in monumtis. Quia in con¬
scientia sua ñ reqͥescebat. sed in mortu¬
is oꝑib. hoc ÷ in peccatis delectabat᷑ Qͥ d
enĩ sunt corpora ꝑfidors nͥ quȩdã de¬
functors sepulchra in quib si dĩ habi¬

Expanded text:
re, nudati esse leguntur. Hac stola prima re, nudati esse leguntur. Hac stola prima filius luxuriosus postquam poenitens ad patrem rediit induitur. Neque in domo manebat, sed in monumentis. Quia in conscientia sua non requiescebat, sed in mortuis operibus, hoc est in peccatis, delectabatur. Quid enim sunt corpora perfidorum, nisi quaedam defunctorum sepulc
Abbreviated transcription (Latin):
sic tam̃ quasi ꝑ ignem.
E
NaVigauerunt aut̃ ad regionẽ
gerasenor quȩ ÷ contra galileam
Gerasa est urbs insignis arabiȩ tͣns
iordanẽ uixta montẽ galaad: quã tenu¬
it trib manasse ñ longe a stagnotis¬
beriadis in qđ porci p̾cipitati st̃. Signi¬
ficat aut̃ nationẽ gentiũ qͣm post p̾as¬
sionis sõnũ resurrectionisq suȩ głam
aduena ꝓpinqͣns int̾pretat᷑. uidelicet
insinuans qr gentiũ popłs & eũ a quõ
nequit̃ incolebat᷑ hoste de suis cordib
eiecerit & qͥ erat longe factꝰ sit ꝓpe in
sanguine xp̃i. Et cũ egressus esset ad
t̾ram: occurrit illi uir quidã qͥ habe¬
bat demoniũ iam tẽporib multis.
Uir iste figurã popłi gentilis accipit qͥ
multis tẽporib hoc ÷ ab ipso pene mun¬
di nascentis exordio uexabat᷑ furore de¬
m̃ti. Et uestim̃to non induebat᷑ Q uia
tegum̃tũ naturȩ suȩ & uirtutis ami¬
sit. Hoc enĩ fidei & caritatis indum̃to.
primo parentes nr̃i post quã peccaue¬

Expanded text:
sic tamen quasi per ignem . Et navigaverunt ad regionem Gerasenorum, quae est contra Galilaeam. Gerasa est urbs insignis Arabiae trans Jordanem, juncta monti Galaad, quam tenuit tribus Manasse, non longe a stagno Tiberiadis, in quod porci praecipitati sunt. Significat autem nationem gentium, quam post passionis somnum resurrectionadvena propinquans interpretatur. Videlicet insinuans quia gentium populus, et eum a quo nequiter incolebatur hostem suis de cordibus ejecerit, et qui erat longe factus sit prope in sanguine Christi. Et cum egressus esset ad terram, occurrit illi vir quidam qui habebat daemonium jam temporibus multis. Vir iste figuram populi gentilis accipit, qui multis temporibus, hoc est ab ipso pene mundi nascentis exordio, vexabatur furore dementi. Et vestimento non induebatur. Quia integimentum naturae suae et virtutis amisit. Hoc enim fidei et charitatis indumento primi parentes nostri, postquam peccave
Abbreviated transcription (Latin):
set: ꝓbasse qͥdẽ dicit᷑ fidẽ & ueritatem
dictorũ: deesse tam̃ uidit aliqͣ & ea
maxime quȩ primo p̃dicationis suȩ tẽ¬
pore dñs gesserat. Certũ ẽ enĩ qđ in su¬
piorib trib euangelistis hȩc uident᷑
sola contineri: quȩ in eo gesta st̃ annoqͦ
ioħs baptista uel inclus: in carcere uł
punitꝰ. Deniq si obserues statĩ ininiti¬
is narrationũ postea qͣm refert mathe
us de qd raginta dierũ ieiunto & de tẽpꝰ¬
tatione eiꝰ continuo subiecit dicens Au¬
diens aut̃ qr ioħs baptista traditꝰ est:
secessit a iudea & uenit in galilta. Sed&
marcus similit̾ post ea qͣm̃ inqͥt traditꝰ¬

Expanded text:
veritatem dictorum, deesse tamen vidit aliqua, et ea maxime quae, primo praedicationis suae tempore, Dominus gesserat. Certum est enim quod in superioribus tribus Evangelistis haec videntur sola contineri, quae in eo gesta sunt anno quo Joannes Baptista vel inclusus est in carcerem, vel punitus. Denique si observes, statim in initiis nade quadraginta dierum jejunio, et de tentatione ejus, continuo subjecit, dicens: Audiens autem quia Joannes Baptista traditus est, secessit a Judaea, et venit in Galilaeam . Sed et Marcus similiter: Posteaquam inquit tradit
Abbreviated transcription (Latin):
ditores nimus necesse  ađ bona cõpelli:
Eed uob̾ dico qͥ auditis diligite inimi¬
Icos ur̃os bene facite iis qͥ uos oderunt.
Quia dixerat supͣ qͥd ab inimicis pati pos¬
sint. nc̃ qualit᷑ ipsi cũ eisdẽ inimicis age¬
re debeant ostendit. Multi autẽ putantꝰ
sufficere uirtutib ñ odisse inimicos: ce¬
terũ diligere plus p̾cipi quã humana
natura patiat᷑. ñ uidentes qͥa & moy ses¬
& samuel & stephanꝰ ꝓ inimicis orabant¬
& mortuos dauid planx̃ in iicos. Neq
enĩ dñs impossibilia sed ꝑfecta iuberet.
Non deficientes gͦ dũ tẽpus ẽ oꝑem᷑ bonũ
ad õs maxime aut̃ ad domesticos fider.
enedicite maledicentib uob. orate ꝓ
calũniantib uos. Et hȩc se suiq similes
egisse testat᷑ apłs qͥ ait. Maledicim᷑ & bene¬
dicimꝰ blasphemam᷑ & obsecramꝰ. Sed hic
merito mouet. quomͦ huic p̃cepto dñi
ñ sit aduersũ. qđ & in ꝓpħis inueniunt᷑
multȩ imp̃cationes aduersũ inimicos

Expanded text:
ditores dico, qui auditis: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos. Quia dixerat supra quid ab inimicis pati possint, nunc qualiter ipsi cum eisdem inimicis agere debeant ostendit. Multi autem putant sufficere virtutibus non odisse inimicos, caeterum diligere plus praecipi, quam humana natura patiatur, non videntes, quia et Moyses, Samuel et Stephanus pro inimicis orabant, et mortuos David planxit inimicos. Neque enim Dominus impossibilia, sed perfecta juberet. Non deficientes ergo dum tempus est, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. Benedicite male dicentibus vobis, orate pro calumniantibus vobis. Et haec se suique similes egisse, testatur Apostolus, qui ait: Maledicimur, et benedicimus. Blasphemamur, et obsecramus . Sed hic merito movet, quomodo huic praecepto Domini non sit adversum, quod et in prophetis inveniuntur multae imprecationes adversus inimicos,
Abbreviated transcription (Latin):
nima poenȩ pars est: sua scelera ñ modo¬
ñ argui sed insuꝑ qͣsi bene gesta laudari.
Unde ꝓ̃uide dñs ñ ait. ue qͥa bene uob di¬
cunt homines. qͣsi distante aliqͣntũ tẽ
peccati nutrix adulatio. sic̃ oleũ flãmis
sic in culpa ardentib solet administi¬
re fomentũ. Maxima ẽ. utiq p̾ena peccan¬
tium. Nã qͦmodo pauꝑes esurientes & flen-¬
tes: malors decet imꝓpbitate ꝓbari: ita di¬
uites pulis risuiq uacantes ꝑ districci
uidicis irã male obsequentiũ clientela ma¬
iorẽ fouent᷑ ad poenã. Scdm hȩc enĩ facie¬
bant pseudo ꝓpħis patres eors. ꝑseudo ꝓpħas
significat. qͥ & ipsi sepe in scriptura sacra

Expanded text:
nima poenae pars est sua scelera non modo nonima poenae pars est sua scelera non modo non argui, sed insuper quasi bene gesta laudari. Unde provide Dominus non ait: Vae, quia bene vobis dicunt homines, quasi distante aliquantum tempeccati nutrix adulatio; sicut oleum flammis, sic in culpa ardentibus solita ministrare fomentum, maxima est utique poena peccantium. Nam quomodo pauperes esurientes et flentes, malorum decet improbitate probari, ita divitiis, epulis, risuique vacantes, per districti judicis iram male obsequentium clientela majorem foventur ad poenam. Secundum haec enim, faciebant prophetis patres eorum. Pseudoprophetas signific
Abbreviated transcription (Latin):
but. nec sꝑauit in peccuniȩ thesauris.
Ie uob qui saturati estis. qr esurietis.
Saturatꝰ erat diues ille purpuratꝰ qͣndo e¬
pulabat᷑ cotidie splendide sed durã ual¬
de sustinebat esuriẽ : qndo de lazari quẽ
despexerat digito guitã aquȩ quȩrebat.
Aliter. Si beati st̃ illi qͥ iusticiȩ seꝑ esuriunt
oꝑa: infelices e contrario st̃ ȩstimandi
qͥ sibi in desiderus placentes. nullã ueri
& in concussi boni famẽ patiunt᷑. satis
se rati beatos si ñ ad tẽpus sua uoluptate
priuent᷑ Ue uob qͥ ridetis nc̃ : qr luge¬
bitis & flebitis. Et salomon ait. Risus do¬
lori miscebitꝰ: & extrema gauduluctꝰ
occupat. Et iterũ. Corsapientiũ ubi tris¬
ticia est: & corstultor ubi lȩticia. Ma¬
nifeste docens. stulticiã ridentib : pru
homines. Hoc ÷ qđ psalmista deplorat.
q̃m laudat᷑ peccator in desideriis animȩ
suȩ ꝙ qͥ inlqͣ gerit benedicit᷑. Cui ñ mi¬

Expanded text:
biit, nec speravit in pecunia et thesauris . biit, nec speravit in pecunia et thesauris . Vae vobis, qui saturati estis, quia esurietis . Saturatus erat dives ille purpuratus, quando epulabatur quotidie splendide, sed dirum vae sustinebat esuriens, quando de Lazari, quem despexerat, digito guttam aquae quaerebat. Aliter. Si beati sunt illi qui justitiae semper esuriunt opera, infelices e contrario sunt aestimandi qui sibi in desideriis placentes, nullam veri et inconcussi boni famem patiuntur, satis se rati beatos, si non ad tempus sua voluptate priventur. Vae vobis qui ridetis nunc, quia lugebitis et flebitis. Et Salomon ait: Risus dolore miscebitur, et extrema gaudii luctus occupat . Et iterum: Cor sapientium ubi tristitia est, et cor stultorum, ubi laetitia . Manifeste docens stultitiam, ridhomines. Hoc est, quod Psalmista deplorat, quoniam laudatur peccator in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit, benedicitur . Cui non mi
Abbreviated transcription (Latin):
de sed sullimĩoris gr̃a dignitatis & auro
interlucente chorusca. & patriarcharũ
ꝑsigula uel exponere uel solũ ꝓponere.
ꝓpru industriam spectat operis:
seruntam̃ ue uobis diuitib qͥ habe¬
tis consolationẽ ur̃am. Qđ sit ue diuiti¬
b affuturũ: a contrario meliꝰ intelli¬
git᷑ ubi pauꝑũ dicit᷑ ẽẽ regnũ dĩ. a quo
se regno ꝑ om̃ia qͥ hic consolariquerunt
Senant audituri a iusto iudicȩ. filu
recordamini qͥa recepistis bona in uita
ur̃a. Ubi notandũ. quod non tã diuiciȩ
quã diuitiarũ amor in culpa est. Non
enĩ om̃is qͥ habet diuitias s ut gecłastes
dicit. qui amat diuitias: fructꝰ ñ capiet
ex eis. Quia qͥ habita tẽporalia uel animo
contẽnere uel pauꝑi nescit erogare: usu
quidẽ horũ delectat᷑ ad prȩsens. sed fruc¬
tu quẽ dando poterat adquirere. carebit
in posterũ. Et alibi legimꝰ. Beatꝰ diues qͥ
inuentꝰ ÷ sine macula qͥ post aurũ ñ ha¬

Expanded text:
dem, sed sublimioris gratia dignitatis, et auro dem, sed sublimioris gratia dignitatis, et auro interlucente corusca, et patriarcharum per singula vel exponere, vel solum proponere, proprii industriam spectat operis. Verumtamen, vae vobis divitibus, qui habetis consolationem vestram. Quod sit vae divitibus adfuturum, a contrario melius intelligitur, ubi pauperum dicitur esse regnum Dei. A quo se regno per omnia, qui hic consolari quaerunt, alienant, audituri a justo judice: Filii, recordamini quia recepistis bona in vita vestra . Ubi notandum quod non tam divitiae quam divitiarum amor in culpa est. Non enim omnis qui habet divitias, sed ut Ecclesiastes ait: Qui amant divitias, fructus non capient ex eis , quia qui habita temporalia vel animo contemnere, vel pauperi nescit erogare, usu quidem horum delectatur ad praesens, sed fructu, quem dando, poterat acquirere, carebit in posterum. Et alibi legimus: Beatus dives, qui inventus est sine macula, qui post aurum non a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfouendi Quãtinꝰ a bonis paulatĩ ad me¬
liora ꝓgressi dũ consistentẽ in planiciȩ
dñm libent̃ auscultant: ad hunc qͣndoq
in monte sedentẽ sullimiter ascendant.
N ã quor adhuc edomandis instruendisq
cordib insistit. hos quasi stans qͥsitus :
laborantis affat᷑ qͦs uͦ longo studi sp̃u¬
alis exercitio prõptos iam: iãq ac dociles
inuenit his lib̾tate ac dignitate magis¬
tri qͣsi quietiꝰ saluator residens: mysti¬
ca queq de suꝑnis intimat. Quȩ sp̃ũaliũ
differentia ꝓfectuũ in israheliticȩ ple¬
bis ẽ habitu pulcherrimis expressa figu¬
ris. Ubi uulgus õne quibus libet uestib
utens: in qttuorangulis palliorũ iacinc¬
tinas sibi fimbrias est facere p̃ceptũ. Sa¬
cerdotes qͣt tuor habere uestes totidẽ mys¬
ticis colorib mira uarietate distinctas
Pontifices & ea quȩ sacerdotes & alia qͣttu¬
or indum̃ti genera colorũ quidẽ eorũ¬

Expanded text:
perfovendi. Quatenus a bonis paulatim ad meperfovendi. Quatenus a bonis paulatim ad meliora progressi, dum consistenti in planitie Domino libenter auscultant, ad hunc quandoque in monte sedentem sublimiter ascendant. Nam quorum adhuc edomandis instruendisque cordibus insistit, hos quasi stans, qui situs est laborantis, affatur. Quos vero longo studii spiritalis exercitio promptos jam ac dociles invenit, his libertate ac dignitate magistri, quasi quietus Salvator residens, mystica quaeque de supernis intimat. Quae spiritalium differentia profectuum, in Israeliticae plebis est habitu pulcherrimis expressa figuris. Ubi vulgus omne quibuslibet vestibus utens, in quatuor angulis palliorum hyacinthinas sibi fimbrias est facere praeceptum. Sacerdotes quatuor habere vestes, totidem mysticis coloribus mira varietate distinctas. Pontifices et ea quae sacerdotes et alia quatuor indumenti genera, colorum quidem eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutionẽ pati nec tam̃ idõ ꝓpħȩ antiqͥ
timore ꝑsecutionis a ueritatis p̃dicatio¬
ne defecerunt. Notandũ sane. qr sicut
matheus ꝑ octo qͥs posuit beatitudines:
octauã sp̃ei nr̃ȩ ꝑfectionẽ quȩ resurret¬
tionis gła dedicat᷑ insinuat. ita lucas¬
ꝑ qͣttuor. quattuor uirtutes ãplectit᷑
cardinales. Beati enĩ pauꝑes qͥ ꝑ tẽꝑanti
ã a mundi refrenantur illecebris: Bea¬
t esurientes qr sua fame cõmoniti. esu¬
uisticiã recte dici testat᷑ psalmista qͥ ait.
Dispsit dedit pauꝑib: iusticia eiꝰ manet
iq tribuimꝰ nemini quicꝗͣ debentes
nͥut in uicẽ diligamꝰ peati qͥ ꝑ prudentiã
inter bonũ dinoscentes & malũ: occidua
flere & ad ȩterna norunt anhelare.
Beati qͥ ꝑ fortitudinẽ fidei. õnia ualent
molesta colerare Igit᷑ qͥ necdũ consũma¬
te urtutis arcẽ conscendere ualent : ge¬
neralis interĩ ꝑfectionis st̃ beatitudine

Expanded text:
persecutionem pati. Nec tamen ideo prophetae antiqui persecutionem pati. Nec tamen ideo prophetae antiqui timore persecutionis, a veritatis praedicatione defecerunt. Notandum sane quia sicut Matthaeus per octo quas posuit beatitudines octavam spei nostrae perfectionem quae resurrectionis gloria dedicatur insinuat, ita Lucas per quatuor virtutes amplectitur cardinales. Beati enim pauperes, qui per temperantiam a mundi refrenantur illecebris. Beati esurientes, qui sua fame commoniti esujustitiam recte dici testatur Psalmista, qui ait: Disperdit pauperibus, justitia ejus manet emini quidquam debentes, nisi ut invicem diligamus. Beati qui per prudentiam inter bonum dignoscentes et malum, occidua flere, et ad aeterna norunt anhelare. Beati qui per fortitudinem fidei omnia valent molesta tolerare. Igitur, qui necdum consummatae virtutis arcem conscendere valent, generalis interim perfectionis sunt beatitudine
Abbreviated transcription (Latin):
N on hoc a quolibet patiente. sed ab eo qui
suꝑnȩ tantũ mercedis intuitui patiur
preceptũ potest impleri. ut scilicet int̾
odia cordiũ int̃ oppbria linguarũ. inter
ipsas ꝑsequentiũ manꝰ equali immolȩti¬
ori adhuc corde uerset᷑ Non ad hoc nr̃i si¬
miles ualent sed eors qͥ ibant gauden¬
tes a conspecai concilu qm̃ digni habi¬
ti st̃ ꝓ nomine cħu contumeliã pati. Qui
g multa in terris ꝓ xp̃o sustinet aduer¬
sa multa in cęlis apͥud xp̃m recipiet do¬
na Cȩterũ quanta ab helra uerbors ia¬
cula falsi sustinuere ꝓpħȩ qͦs deridens ai¬
ebat. Clamate uoce maiore. Ds̃ enĩ est
baal &e forsitan loquit᷑. aut in diuersori¬
o ẽ aut in itinere aut certe dormit: ut
excitet᷑ Quantã dedere stragẽ. qͥ oc tingen¬
ti simul & qͥnqͣginta sunt int̾ empti. Ue¬
rũ qr baal & non xp̃c in causa erat. nec
irrisi gaudebant: nec occisi palmã sed
plo adhortatꝰ est: qͥa uera dicentes solent

Expanded text:
Non hoc a quolibet patiente, sed ab eo qui Non hoc a quolibet patiente, sed ab eo qui supernae tantum mercedis intuitu patitur praeceptum potest impleri, ut, scilicet, inter odia cordium, inter probra linguarum, inter ipsas persequentium manus, aequali, imo laetiori adhuc, corde versetur. Non ad hoc nostri similes valent, sed eorum qui ibant gaudentes a conspectu consilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati . Qui ergo multa in terris pro Christo sustinet adversa, multa in coelis a Christo recipiet dona. Caeterum quanta ab Elia verborum jacula falsi sustinuere prophetae, quos deridens aiebat: Clamate voce majore: Deus enim est Baal, et forsitan loquitur, aut in diversorio est, aut in itinere, aut certe dormit, ut excitetur . Quantam dedere stragem qui octingenti simul et quinquageni sunt interempti? Verum quia Baal et non Christus in causa erat, nec irrisi gaudebant, nec occisi palmam, sedorum. Bene exemplo adhortatus est, quia vera dicentes solent
Abbreviated transcription (Latin):
pati desiderat: beatus est. Multo autem
beatior qͥ has int̾ aduersa uirtutes ser¬
uare ñ trepidat. Licetsodiant homines cor¬
de nefando : dilectũ xp̃o corlȩdere neque¬
unt. Separent & a synagoga depellant:
xp̃c inuenit & confirmat. Exꝓbrent no¬
m̃ crucifixi: ipse commortuos sibi conre¬
suscitat & considere facit in cȩlestibus.
Et eiecerint nomen ur̃m tanquã malũ
ꝓpter filiũ hominis. Nomen ur̃m qđ
dicit nom̃ xp̃ianoꝵ significat: qđ a genti¬
lib iudeisq sepissime quantũ ad ipsos
memoriȩ abrasũ. & ab hominib est eiectũ :
nulla iã existente causa odu nisi ꝓpt̃ fili¬
um hominis qͥa uidelicet nomenꝰ xp̃i cre¬
dentes. suũ uoluerint facere cognomen.
Atq idõ nominis sũmi ꝑsecutorẽs. homi¬
nũ non immerito nomine notantur.
Beati inquit eritis cũ uos oderint homi¬
nes docens eos ab hominib insectandos:
sed ultra homines esse beandos:
audete in illa die & exultate. Ecce
enim merces ur̃a multa est in cȩlo.

Expanded text:
pati desiderat, beatus est. Multo autem beatior, qui has inter adversa virtutes servare non trepidat: quia, odiant licet homines corde nefando, dilectum cor Christo laedere nequeunt; separent, et synagoga depellant, Christus invenit et confirmat; exprobrent nomen crucifixi, ipse commortuos sibi conresuscitat, et consedere facit in coelestibus. Et ejecerint nomen vestrum tanquam malum propter Filium hominis. Nomen vestrum quod dicit, nomen Christianorum significat, quod a gentilibus Judaeisque saepissime quantum ad ipsos memoriae abrasum, et ab hominibus est ejectum, nulla jam existente causa odii, nisi propter Filium hominis, quia, videlicet, nomen Christi credentes suum voluerint facere cognomen, atque ideo nominis summi persecutores, hominum non immerito nomine notantur. Beati, inquit, eritis, cum vos oderint homines, docens eos ab hominibus insectandos, sed ultra homines esse beandos. Gaudete in illa die, et exsultate; ecce enim merces vestra multa est in coelo.
Abbreviated transcription (Latin):
deflere. Quẽ si ut diligimꝰ: consequent̃
illiꝰ & ꝓfectu nos gratulari & defecda
necesse ÷ tribulari. Nec solũ tribulari.
uerũ ad lacrimas usq succendi. Sic enĩ
samuel & dauid peccatũ saulis & inte¬
ritũ lugent: sic peccatricẽ ipse dñs
fleuit suꝑ ciuitatẽ & mestis cõpassus soro¬
rib lazarũ quẽ diuina erat maiestate
resuscitaturus. humana pͥus miseratione
defleuit. mystice significans cos qͥ pecca¬
a morte sopiunt᷑. ut reuiuiscere queant
a ꝓximis esse plangendos. Qđ aut̃ nc̃ flen
tes risuros ẽẽ ꝓmittit: ñ puerilit̃ accipi¬
endũ ÷ sed scripturȩ more risus nomi¬
ne m̃tis exultatio & affectꝰ quidã letior
intelligendus ÷ esse de signatꝰ. sicut sara.
risũ inqͥt mͥ fecit ds̃. Et in iob dictũ est.
Os aut ueraciũ replebit᷑ risu Per quȩ dixi
nomina: gaudiũ animȩ figurat᷑ interius.

Expanded text:
deflere. Quem si ut nos diligimus, consequenter deflere. Quem si ut nos diligimus, consequenter illius et profectu nos gratulari, et defectu necesse est tribulari; nec solum tribulari, verum ad lacrymas usque succendi. Sic enim Samuel et David peccatum Saulis et interitum lugent , sic peccatricem ipse Dominus flevit super civitatem , et, moestis compassus sororibus, Lazarum, quem divina erat majestate resusdeflebat. Mystice significans eos qui peccati morte sopiuntur, ut reviviscere queat a proximis esse plangendos. Quod tes risuros esse promittit, non pueriliter accipiendum, sed, Scripturae more, risus nomine mentis exsultatio et affectus quidam laetior intelligendus est esse designatus. Sicut Sara: Risum, inquit, fecit mihi Deus . Et in Job dictum est: Os autem veracium replebitur risu . Per quae, ut dixi, nomina