comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unquid qui hoc dix̃ placebat etiam tam
multis ꝑsecutoribus suis: Sedplacebat om̃i
siue iam intus positis. siue intoducendis
ꝓpt̃ ueritatem placet : non iam ipse il¬
lis: sed ueritas placet. Placerem autem
dixit qͣntum in se ipso. ẽ id. ẽ qͣntũ ad eiuis
uoluntatem attinet. Ac si dicer&. placere
uellem. Non enim si hoc eo non agente
placeat alicui quasi ꝓpt̾ se ipsum et non
ipsius potius quam eius errori cui ꝑuerse
quȩrerem placere : xp̃i seruus non eẽm.
Iubet enim ille seruis suis: ut discant ab
ipso mites eẽ. et humiles corde. Qđ nullo
modo potest: qui ꝓpt̃ se ipsum. id. ẽ ꝓpt̃
suam quasi priuatam & propriam głam

Expanded text:
nim qui hoc dixit, placebat etiam tam multis persecutoribus suis? Sed placebat omni Ecclesia, sive jam intus positis, sive introducendis propter veritatem placet, non jam ipse illis, sed veritas placet. Placerem autem dixit quantum in seipso est, quantum ad ejus voluntatem attinet; ac si diceret, placere vellem. Non enim si hoc eo non agente placeat alicui, quasi propter seipsum, et non ipsius potius, quam errori ejus cui perverse quJubet enim ille servis suis ut discant ab ipso mites esse et humiles corde . Quod nullo modo potest qui propter seipsum, id est propter suam quasi privatam et p
Abbreviated transcription (Latin):
ȩternae et ꝑmanens tolenruerit: maior ei
merces dabitur : qr si cesserit diabolo cũ
illo damnabitur. Sed oꝑa miscđiae cũ pra
humilitate impetrant adño: ut non ꝑ¬
mittat seruos suos temptari plus quam
possud susanere
eramus gͦ qͦd ds̃ nos ferre uoluerit :
qui nobis curtindis atq sanandis
quis etiam dolor sit utilis sic̃ medicus.
nouit Ceste scriptum . ẽ Patientia opꝰ
ꝑfectum habet. Qđ erit aut̃ opus pati¬
entiae : si nic hil aduersi patiamur :
Cur gͦ mala temporalia ꝑpeti recusamꝰ :
An forte ꝑfici formidamus : ded plane
oremus et in gemis camus ad dñm : ut¬

Expanded text:
aeternae et permanens toleraverit, major ei merces dabitur. Quod si cesserit diabolo, cum illo damnabitur. Sed opera misericordiae cum pia humilitate impetrant a Domino, ut non permittat servos suos tentari plusquam possunt sustinereeramus ergo quod nos Deus ferre voluerit; qui nobis curandis atque sanandis, quis etiam dolor sit utilis, sicut medicus novit. Certe scriptum est, Patientia opus perfectum habet : quod autem erit opus patientiae, si nihil adversi patiamur? Cur ergo mala temporalia perpeti recusamus? An forte perfici formidamus? Sed plane oremus et ingemiscamus et ploremu
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Et idõ diũsis diũse ꝓueniunt: scđm
cogitationes et p̃sumptiones suas. Illi enim
sp̃s qui deciꝑe uolunt: talia ꝓcurant cuiq
qualib eum irreatum ꝑsuspitiones et con¬
sensiones eius uident.¶ Om̃a licent: sed ñ¬

Expanded text:
rent, et ideo diuersis diuerse proueniunt secundum rent, et ideo diuersis diuerse proueniunt secundum cogitationes et praesumtiones suas. illi enim spiritus, qui decipere uolunt, talia procurant cuique, qualibus eum irretitum per suspiciones et consensiones eius uident. sicut en
Abbreviated transcription (Latin):
ammȩ salubriter duuna scriptura non
tacuit. Neq ab ea sic deterruit animam.
ut ꝓpt̃ea talia negan& eẽ. sectanda : quia
falsa dicuntur apfessorib eoꝵ: sed etiam¬
si dixerint uob inquit et ita euenerit: ne
nugatoriae uł noxiȩ suꝑstitionis. et qͣdam
pestifera societate bominum et demonũ
qͣsi pacta infidelis et dolosȩ amicitiae cons
tituta. pęnitus st̃ repudianda et fugienda
et non dõ. Nolo uos socios dȩ moniorum
fieri. Qd autem de idolis et de immolationib
quae honori eoꝵ exhibentur dix̃ apłs: hc
de omnibr imaginariis signis sentiendũ. ẽ¬
Quȩ om̃a tantũ ualent: quantũ p̃sũptione
animorũ. qͣsi cõmuni qͣdam litigua cum
demonibus foederata st̃. Quȩ tam̃ plena
st̃ om̃a pestifere curiositatis : crutiantis solli¬
citudine mortifere seruitutis. Non enim qr
ualebant anim aduersa st̃: sed animad¬
uertendo atq signando factum. ẽ ut uale¬

Expanded text:
animae salubriter divina scriptura non animae salubriter divina scriptura non tacuit, neque ab ea sic deterruit animam, ut propterea talia negaret esse sectanda quia falsa dicuntur a professoribus eorum, sed etiamsi dixerint vobis, inquit, et ita evenerit, ne nugatoriae uel noxiae superstitionis ex quadam pestifera societate hominum et daemonum quasi pacta inftituta, penitus sunt repudianda et fugienda et non Deo; nolo autem vos socios daemoniorum fieri . Quod autem de idolis, et de immolationibus, quae honori eorum exhibentur, dixit Apostolus, hoc de omnibus imaginariis signis sentiendum eQuae omnia tantum ualent, quantum praesumtione animorum quasi communi quadam lingua cum daemonibus foederata sunt. quae tamen plena sunt omnia pestiferae curiositatis, cruciantis sollicitudinis, mortiferae seruitutis. non enim quia ualebant, animaduersa sunt, sed animaduertendo atque signando factum est, ut uale
Abbreviated transcription (Latin):
dit quam faciebant pates: p̃figuytentes
sanguinem sacrificii. qͦ nos xp̃c redemit: Sed
carnis e& immunda: utiq et nescientem con¬
taminar&. Neq enim eo minus ipsa e& q̃o¬
minus ab sciente acciꝑetur: sed ꝓpt̃ c̃scien¬
tiam ne dȩ monus communicasse uideatur.
uł ad colendam sicut dm̃ creaturam par¬
temue ullam creaturȩ. uł ad consultationes
et pacta quȩdam significationum cũ dȩmonib:
placita atq foederata : qͣlia st̃ molimina ma¬
giocrum artium. Aruspicum et augur um
libri. Ad hoc genus ꝑtinent om̃s etiam li¬
gaturȩ atq remedia. quaȩ medicorum qͦq
disciplina condemnat᷑ siue iN prcitio¬
nibus. siue i quibusdam notis. qͦs carac¬
teres uocant: siue in quibusq rebus sus¬
pendendis atq ib ligandis Neq illi ab
hoc genere ꝑnitiosȩ suꝑ futionis segregandi
sunt qui genediliaci ꝓpt̃ natalium die¬
rum ẽsiderationes: nẽ aut̃ uulgo matema¬
tici uocantur Nam & ipsiconant᷑ actionũ

Expanded text:
dit, quam faciebant patres, praefigurantes sanguinem sacrificii, quo nos Christus redemit: Sed carnis esset immunda, utique et nescientem contaminaret. Neque enim eo minus ipsa eminus ab sciente acciperetur, sed propter conscientiam, ne daemonibus communicasse uideatur. uel ad colendam sicut deum creaturam partemue ullam creaturae uel ad consultationes et pacta quaedam significationum cum daemonibus placita atque foederata, qualia sunt molimina magicarum artium, libri. ad hoc genus pertinent omnes etiam ligaturae atque remedia, quae medicorum quoque disciplina condemnat, sine in praecantationibus siue in quibusdam notis, quos caracteres uocant, sine in quibusque rebus suspendendis atque hoc genere perniciosae superstitionis segregandi sunt, qui genethliaci, ob natalium dierum considerationes, nunc autem vulgo mathematici vocantur, qui conant
Abbreviated transcription (Latin):
isrł non eã dicendus nisi ex genere car¬
nis : non dicere apłs. Uidetẽ isrł scđm
carnem. Ub ꝓfecto significat ẽẽ isrł scđm
sequentem quȩ illis umbris p̃cedentibus
significata ẽ ueritatem: et immolat dõ iN
corpore xp̃i sacrificium laudis ex qͦds̃ dõꝵ
locutus uoccuut terram a solis ortu rsq
ad occasum. Hȩc quippe eccła est isrł
carnem : qui seruiebat in umbris sacrifi¬
cioꝵ : quib significabat᷑ singulare sacrifi¬
cium qđ nc̃ offert isrł scđm sp̃m. Cuidatum

Expanded text:
Israhel non esset dicendus nisi ex genere carnis, non diceret apostolus: uidete Israhel secundum carnem. ubi profecto significat esse Israhel sequentem quae illis umbris praecedentibus significata est veritatem. corpore Christi sacrificium laudis, ex quo Deus deorum locutus vocavit terram, a solis ortu usque ad occasum. Haec quippe Ecclesia est Iscarnem, qui serviebat in umbris sacrificiorum, quibus significabatur singulare sacrificium quod nunc offert Israel secundum
Abbreviated transcription (Latin):
rum .ẽ idẽ głificatio Huius rei sacra¬
m̃tum. id ẽ unitatis corporis & sangui¬
nis xp̃i alicubi cotidie . Alicubi certis
et dem̃sa dnĩca sumitur: quibusdam
aduitam. quibusdam ad exitium. Res
uͦ ipsa cuius sacramentum. ẽ omni ho¬
mini aduitam nulli ad exitium qͥc̃q
eius particeps fuerit. Caro enim mea¬
in qͥt uere ÷ cibus : & sanguis m̃s uere ÷
potus. Cũ enim cibo et potu id appetañ
homines ut non esuriant neq sitiant.
hoc ueracit᷑ non p̃stat nisi iste cib et
potus. qui eos a quib sumitur immor¬
tales et incorruptibiles facit : id est
societas ipsa scõꝵ ubi pax erit et uni¬
tas plena atq ꝑfacta. P ropt̃ea quippe
sic̃ etiam ante nos hoc intellexerunt
quae ad unum aliquid rediguntur ex
multis. Namq aliud in unum ex multis
grans conficitur : Aliud in unum ex
multis acinis confluit. Qui manducat¬
& illum manentem in se hab̃e. Ac ꝑ hoc qui
dubio nec manducat eius carnem nec bibit
sanguinem. etiam si tante rei sacrbem̃ tum ad

Expanded text:
rum est, id est, glorificatio. Hujus rei Sacramentum, id est, unitatis corporis et sanguinis Christi alicubi quotidie, alicubi certis et de mensa dominica sumitur; quibusdam ad vitam, quibusdam ad exitium: res vero ipsa cujus sacramentum est, omni homini ad vitam, nulli ad exitium, quicumque ejus particeps fuerit. inquit, vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. Cum enim cibo et potu id appetant homines, ut non esuriant, neque sitiant; hoc veraciter non praestat nisi iste cibus et potus, qui eos a quibus sumitur, immortales et incorruptibiles facit, id est societas ipsa sanctorum, ubi pax erit et unitas plena atque perfecta. Propterea quippe, sicut etiam ante nos hoc intellexerunt quae ad unum aliquid rediguntur ex multis. Namque aliud in unum ex multis granis confit: aliud in unum ex multis acinis confluit. 18. Deniqlicet manere, et illum manentem in se habere. Ac per hoc qui dubio nec manducat ejus carnem, nec bibit ejus sanguinem, » etiamsi tantae rei sacramentum ad
Abbreviated transcription (Latin):
. more. cont᷑ naturam ẽẽ qđ ẽ cont᷑ nature usum
mortalib notũ. Nec nos negamꝰ. Sic̃ illud ẽ qđ
apłs ait. Si tu ex naturali incisus dleastro et c̃trti
naturam in sertꝰes in bonam oliuã. Id enimẽtra
naturam dix̃ : qđ ẽ ẽtra consuetudinem natuiꝑ
Qu&̧̃ notitia humana c̃phendit ut oleaster in sertꝰ
in olea ñ oleastribacas sed oliue pmguedinem
ferat. Os̃ aut̃ creator et conditor om̃ĩu natura¬
rũ : nichil contra naturam fecit. Idenim erit
euiq rei naturale: qđ ille fecerit aqͥẽ omis
modus numerꝰ ordo naturȩ Sed contra naturã
contra ĩo qđ nocumꝰ innatura. Hnc enimetia
mirabilia nominant᷑ Contra illam uͦ summã
naturȩ legem a notitia remotã siue impioꝵ
siue ad huc infirmoꝵ tam ds̃ nullo mͦ facit
quã contra se ipsũ ñ facit. Nolo enĩ uos igno¬

Expanded text:
 more contra naturam esse, quod est contra naturae usum mortalibus notum, nec nos negamus: sicut illud est quod Apostolus ait, Si tu ex naturali incisus oleastro, et contra naturam insertus es in bonam oliuam; id esse contra naturam dixit, quod est contra consuetudinem naturae, quam notitia humana conprehendit, ut oleaster insertus in olea non oleastri baccas, sed oliuae pinguedinem ferat. deus autem creator et conditor omnium naturarum nihil contra naturam facit; id enim erit cuique rei naturale, quod ille fecerit, a quo est omnis modus, numerus, ordo naturae. sed nec ipse contra id, quod nouimus in natura. hanc enim etiamirabilia nominantur. contra illam uero summam naturae legem a notitia remotam siue inpiorum siue adhuc infirmorum tam deus nullo modo facit quam contra se ipsum non facit.
Abbreviated transcription (Latin):
in oꝑib bonis quaȩ p̃parauit ds̃ ut in illis am¬
bulemꝰ. In hoc itaq intellectu gr̃ae. in .ẽ. timor:
de qͦ dr̃ noli altũ saꝑe. sed time. Timor aut̃ iste
alius. ẽ Nam. ẽ ille seruilis: quẽ caritas foras mit¬
tit. Illo enim timetur ne incidat᷑ in torm̃tũ sup¬
plicii: isto aut̃ nedimittat᷑ gr̃a beneficii. Qua ꝓpt̃¬

Expanded text:
in operibus bonis, quae praeparavit Deus ut in illis ambulemus . In hoc itaque intellectu gratiae inest timor, de quo dicitur: Noli altum sapere, sed time . Timor autem iste alius est; non est ille servilis quem charitas foras mittit. Illo enim timetur ne incidatur in tormentum supplicii; isto autem, ne amittatur gratia beneficii. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ iĩm quẽ unxisa. herodes et pilatꝰ
et pꝰpłs isrł. facere qͣnta manꝰ tua. et
uos. Tanta quippe ab in imicis uidȩis.
manus dñi et c̃siliũ p̃destinauit fieri:
qͣnta necessaria fuerant eugłio ꝓpter
nos. Sed qͥd ẽ qđ seqͥtur scđn electionẽ
aut̃ dilecti ꝓpt̾ patres : Nunqd illi ini¬
mici qͥ in sius inimicitis ꝑier̃ et aduer¬
santes xẽo de gente ipsa ad huc pere¬
unt. ipsi st̃ electi. atq dilecti: Absit. Quis
hoc uł stultissimꝰ dixerit: Sed utrumq
licet int̃ se contrariũ. id. ẽ in imici et
dilecti qͣm uis ñ in eolem hões tam̃
in eandem gentem conuenit iudȩoꝵ. et
ad idem carnale sem̃ isrł. aliis eoꝵ ad
claudicationẽ. aliis ad benedictionẽ
isrł ipsius ꝑtinentib. Hunc enĩ sensũ
aꝑtius suꝑius explicauit ubi ait. qđ
quȩrebat isrł. hoc ñ ẽ consecutꝰ ele

Expanded text:
uum Jesum quem unxisti, Herodes et Pilatus et populus Israel, facere quanta manus tua et inimici propter vos. Tanta quippe ab inimicis Judaeis manus Dei et consilium praedestinavit fieri, quanta necessaria fuerunt Evangelio propter nos. Sed quid est quod sequitur, Secundum electionem autem dilecti propter patres? Numquid illi inimici, qui in suis inimicitiis perierunt, et adversantes Christo de gente ipsa adhuc pereunt, ipsi sunt electi atque dilecti? Absit: quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed utrumque licet inter se contrarium, id est, inimici et dilecti, quamvis non in eosdem homines, tamen in eamdem gentem convenit Judaeorum, et ad idem carnale semen Israel, aliis eorum ad claudicationem, aliis ad benedictionem Israel ipsius pertinentibus. Hunc enim sensum apertius superius explicavit, ubi ait, Quod quaerebat I
Abbreviated transcription (Latin):
qd substantialit̃ et naturalit̃ factũ ẽ & do¬
nũ benignitatis eiꝰ qua placuit & conciliatũ
ẽ auctori suo ut ñ interiret qͥcqdd ab eo ꝑũbũ
factũ ẽ Unũ dm̃ qͦ creatore uiuimꝰ. ꝑquẽ re¬
formati sapient̃ uiuimꝰ. quẽ diligentes et qͥo
fruentes beate uiuimꝰ: unũ dm̃ ex qͦom̃a per
uẽ om̃a in qͦ om̃a: ipsi cła in scła scłoꝵ am̃

Expanded text:
d substantialiter et naturaliter factum est; et Donum benignitatis ejus, quo placuit et conciliatum est auctori suo, ut non interiret quidquid ab eo per Verbum factum est: unum Deum quo creatore vivimus, per quem reformati sapienter vivimus, quem diligentes et quo fruentes beate vivimus: unum Deum ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, ipsi gloria in saecula
Abbreviated transcription (Latin):
religio uni omni potenti dõ : qr int̾ m̃tem no¬
stram qͣ illũ intelligimꝰ patrem et ueritatem:
idẽ lucem interiorem ꝑ qͣm illum intelligimꝰ
nulla int̃posita creat᷑a . ẽ. Quare ipsam quoq
ueritatem nulla ex parte dissimilem : in ipso
et cũ ipso ueneremur. Quȩ forma ẽ omiũ: qͥe
abuno fundata st̃: et in unũ nitunt᷑. Unde ap¬
paret sp̃itualib animis. ꝑ hanc formam facta eẽ¬
om̃a quae sola implet: qđ appetunt omã Quȩ
tam̃ om̃a neq fierent apatre ꝑfilium : neq suis
finib salua eẽnt. nisi ds̃ sũme bonꝰ e&̃ Qui et
nulli naturȩ quȩ ab ipso bona ẽẽ posset in¬
uidit: & in bono ipso alia qͣntũ uellent. alia
qͣntũ possent ut manerent dedit. Quare ip¬
sum donũ dĩ cũ pr̃ẽ & filio ȩque in cõmuta¬
bile. colere et tenere nos conuenit: unius
substantiȩ trinitatem: Unũ dm̃ a qͦ sumꝰ per
quẽ sumus: in qͦ sumꝰ A qͦ discessimꝰ cui dis¬
similes facti sumꝰ. aqͦ ꝑire ñ ꝑmissi sumus

Expanded text:
religio uni omnipotenti Deo; quia inter mentem nostram qua illum intelligimus Patrem, et veritatem, id est lucem interiorem per quam illum intelligimus, nulla interposita creatura est. Quare ipsam quoque Veritatem nulla ex parte dissimilem in ipso, et cum ipso veneremur, quae forma est omnium, quae ab uno facta sunt, et ad unum nituntur. Unde apparet spiritualibus animis, per hanc formam esse facta omnia, quae sola implet quod appetunt omnia. Quae tamen omnia neque fierent a Patre per Filium, neque suis finibus salva essent, nisi Deus summe bonus esset: qui et nulli naturae, quae ab ipso bona esse posset, invidit; et in bono ipso alia quantum vellent, alia quantum possent, ut manerent dedit. Quare ipsum Donum Dei cum Patre et Filio aeque incommutabile colere et tenere nos convenit: unius substantiae Trinitatem, unum Deum a quo sumus, per quem sumus, in quo sumus: a quo discessimus, cui dissimiles facti sumus, a quo perire non permissi sumus:
Abbreviated transcription (Latin):
qui aut̃ failit malus ẽ dõ aut̃ num quit
dicimꝰ redde mͥ : qr dedi tibi : Quiddedimꝰ
ab illo habemꝰ : nichil gͦ ei dedimꝰ: ñ ẽ quẽ¬
admodũ ista uoce exigamꝰ debitorem am̃is
maxime dicente nob̵ apło. Quis enĩ cogo¬
uit sensũ dñi: aut qͥs c̃siliariꝰ eiꝰ fuit.: Auo
quis prior dedit illi : & retribuet᷑ ei Vlo¬

Expanded text:
Qui enim fallit, malus est, Deo autem numquid Qui enim fallit, malus est, Deo autem numquid dicimus, Redde mihi, quia dedi tibi? Quid dedimusab illo habemus? Nihil ergo ei dedimus. Non est quemadmodum ista voce exigamus debitorem Deum, maxime dicente nobis Apostolo, Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit? aut quis prior dedit illi
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ fiat: intelligamꝰ ad aet̃nitatẽ uerbi dĩ recur¬
rentem scripturȩ intentionẽ łũ .uͦ. audimꝰ &
sic. ẽẽ factũ intelligamꝰ in ereat᷑a intellectuali
factã cognitionẽ rationis quȩ in uerbo dĩ ẽ
condendȩ creaturȩ : qͣ in ea natura prius
cognouit: ut postremo cũ audimꝰ repeti et
dici qđ fecit. ds. iam intelligamꝰ in suo genere
fieri ipsam creaturã Corro cũ audimꝰ et
uidit ds̃ qr bonũ ẽ: intelligamꝰ benignitati
dĩ placuisse qđ factũ ẽ ut pmꝰ sui generis
maneret qđ placuit ut fieret cũ sp̃s dĩ suꝑ¬
ferebat᷑ suꝑ aquã. Aut qͥs prior dedit illi¬
& retribuet᷑ ei: cm̃ ex ipso et ꝑipsũ et in¬
t igit᷑ initiũ fidei m̃ȩ ex qͦ nisi ex ip̃so et
Neq enim hoc excepto ex ipso st̃ cocta:
sed ex ipso & ꝑͥipsũ. et in ipso st̃ omnia¬
Alt̃ enim dicimꝰ homini debesm quae
pinisit dabit ne in malitiam fides conũtat᷑:

Expanded text:
Deus, Fiat; intelligamus ad aeternitatem Verbi Dei recurDeus, Fiat; intelligamus ad aeternitatem Verbi Dei recurrentem Scripturae intentionem. Cum vero audimus, Et sic est factum; intelligamus in creatura intellectuali factam cognitionem rationis, quae in Verbo Dei est, condendae creaturae, ut in ea natura prius cognovit: ut postremo, cum audimus repeti ac dici quod Fecit Deus, jam intelligamus in suo genere fieri ipsam creaturam. Porro cum audimus, Et vidit Deus quia bonum est, intelligamus benignitati Dei placuisse quod factum est, ut pro modo sui generis maneret quod placuit ut fieret, cum Spiritus Dei superferebater ipsum, et inm igitur initium fidei nostrae, ex quo, nisi ex ipso est? Neque enim hoc excepto ex ipso sunt caetera: sed ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omniaAliter enim dicimus homini, Debes mihi quia promisit, dabit, ne in malitiam fides convertatur.
Abbreviated transcription (Latin):
&ꝑ ipsũ et in ipso st̃ om̃a sine dubio pr̃is
test. singula hoꝵtrium referriad singu¬
los uoluit: ex ipso dicens ꝓpt̃ patrem ÷ ꝑ
hanc trinitatẽ unũ dñm dm̃ ñ uultis ag¬
noscere: qͣndo qͥdem ñ ait ex ipsis. et pipͣ¬
sos et in ipsis. sed ait ex ipso & ꝑipsũ et
in ipso. stomã . Nec ait ipsis gła: sed ipsi
Nec mirũ ẽ qđ scis angłis sius in pͥma
lucis conditione formatis priꝰds̃ oftende¬
bat qđ erat deinceps creaturꝰ Neq enĩ
intellectũ dĩ nossent: nisi qͣntũ ipse mon¬
strasset. Quis enim cognouit intellectũ
dñi: aut qͥs c̃siliariꝰ illi fuit. Aut qͥs pͥor
dedit illi : & retribuet᷑ ei : Qm̃ ex ipso &
ꝑipsũ. & in ipso st̃ om̃a Ex ipso gͦ disceban
arigłi cũ in eis fieret cognitio creatura
de inceps faciendȩ. Ac deinde fieret ir
genere ꝓpͥo. Quaꝓpt̃ iã luce facta inqͣ intelli¬
gimꝰ ab at̃na luce formatã rationalem crea¬
turam cũ incȩteris creandis reb audimꝰ. & dix̃

Expanded text:
 ipsum, et in ipso sunt omnia; sine dubio Patris test, singula horum trium referri ad singulos voluit: ex ipso dicens, propter Patrem;hanc Trinitatem unum Dominum Deum non vultis agnoscere? Quandoquidem non ait, Ex ipsis, et per ipsos, et in ipsis; sed ait, ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia: nec ait, Ipsis gloria; sed, ipsi Nec mirum est, quod sanctis angelis suis in prima lucis conditione formatis prius deus ostendebat, quod erat deinceps creaturus. neque enim intellectum dei nossent, nisi quantum ipse monstrasset. quis enim cognouit intellectum domini? aut quis consiliarius illi fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. ex ipso ergo discebant angeli, cum in eis fieret cognitio creaturae deinceps faciendae, ac deinde fieret in genere proprio. Quapropter iam luce facta, in qua intellegimus ab aturam, cum in caeteris creandis rebus audimus, Et dixit
Abbreviated transcription (Latin):
Com̃ã : quando quidem ipse dicit. quȩ c̃q pat̃
facit. hac & filius similit̃ facit : Si aut̃ ita dis¬
tinguis ut ñ sint ꝑ patrem om̃a sed ex patre. ⁊¬
nec om̃a sint ex filio sed ꝑfilium : quis eorũ
tibi uidetur eẽ ille. de qͦ idem apłs dicit.
o altitudo diuitiarũ sapientiȩ & scientiȩ dĩ:
quã inscrutabilia st̃ iudicia eiꝰ & inuesaiga¬
biles uiȩ eiꝰ  & cȩtã ut supͣ. Utrũ pat̃ est

Expanded text:
omnia: quandoquidem ipse dicit, Quaecumque Pater facit, haec et Filius similiter facit ? Si autem ita distinguis, ut non sint per Patrem omnia, sed ex Patre; nec omnia sint ex Filio, sed per Filium: quis eorum tibi videtur esse ille de quo idem apostolus dicit, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabile
Abbreviated transcription (Latin):
sua merita iactaturus ẽ. libatus : cũ sidigna
sus meritis redderentur. ñ eẽ nisi damnatꝰ:
Nullane igitur merita iustorũ : Sunt plane:
quia iusti st̃. Sed ut iustificent᷑ merita ñ fu¬
erunt : iust enim faca st̃ cũ iustificati st̃:
sed sic̃ dicit apłs iusaficati gratis ꝑgrãm ip¬

Expanded text:
sua merita iactaturus est liberatus. cum, si digna sua merita iactaturus est liberatus. cum, si digna suis meritis redderentur. non esset nisi damnatus? nullane igitur sunt merita iustorum? sunt plane, quia iusti sunt. sed ut iusti fierent, merita non fuerunt: iusti enim facti sunt, cum iustificati sunt sed, sicut dicit apostolus, iustificati gratis per gr
Abbreviated transcription (Latin):
Colunt ut sit ipoi ałti in iustificaindis im¬
pis gratuita gr̃a. qͥ eiꝰ ignorantes iustitiam
meriti: qͣsi pͥores uolentes dare. ut retribuat᷑
eis ab illo de qͦ dictũ ẽ qͥs pͥor dedit illi et retri¬
buetur ei & sua putantes prȩ ire merita ad
ullũ de qͦ audiunt aut potiꝰ audire nolunt. qm̃¬
uocat in adoptionem. Quas diuitias notas
uult facere etiam ꝑuasa irȩ: quȩ ꝑfecta surł
in ꝑditionem. Et quae st̃ uiae inuestigabiles:
nsi de quib in psalmo canit᷑ uniũ sȩ uiae
dni miscda et ueritas: Miscđia igit᷑ &ueri¬
tas eiꝰ inuestigabiles st̃: qm̃ cuiꝰ uult mise¬
retur ñ iniuistitia sed misediae grã : et
quem uult obdurat : ñ iniqͥtate sedueritate
uindicte. Quȩ tam̃ miscđia & ueritas ita sibi
occurrunt qr scriptũ ẽ miscđia et ueritas
occurrer̃ sibi: ut nec miscđia impediat ue¬
ritatem qͣ plectit᷑ dignus: nec ueritas mi¬
scđiam qua liberatur indignꝰ. Quae igit᷑

Expanded text:
nolunt ut sit ipsi gloria in justificandis impiis gratuita gratia, qui ejus ignorantes justitiam, meriti. quasi priores uolentes dare, ut retribuatur eis ab illo, de quo dictum est: Quis prior dedit illi et retribuetur ei? et sua putantes praeire merita ad illum, de quo audiunt aut potius audire nolunt: Quocat in adoptionem. quas diuitias notas uult facere etiam per uasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. et quae sunt uiae inuestigabiles. nisi de quibus in psalmo canitur: Uniuersae uiae domini misericordia et ueritas? misericordia igitur et ueritas eius inuestigabiles sunt. quoniam, cuius uult. miseretur non iustitia sed misericordia gratiae e t, quem uult, obdurat non iniquitate sed ueritate uindictae. quae tamen misericordia et ueritas ita sibi occurrunt, quia scriptum est: Misericordia et ueritas occurrerunt sibi, ut nec misericordia impediat ueritatem. qua plectitur dignus. nec ueritas misericordiam. qua liberatur indignus. quae igitur
Abbreviated transcription (Latin):
illo itaq udicio uel cirea illud iudi¬¬
cium has res dicimꝰ ẽẽ. uenturas: eliã
thesbiten. fidem iud ȩoꝵ anti christum
ꝑsecuturũ: xp̃m iudicaturũ: mortuoꝵ
resurrectionem: bonoꝵ maloꝵq di¬
reptionem: mundi conflagrationẽ :¬

Expanded text:
illo itaque iudicio uel circa illud iudicium has res didicimus esse uenturas, Heliam Thesbiten, fidem Iudaeorum, Antichristum persecuturum, Christum iudicaturum, mortuorum resurrectionem, bonorum malorumque diremtdicio uel circa illud iudi
Abbreviated transcription (Latin):
głium quidem in imiciꝓpt̃ uos. nisi qđ eoꝵ
ex dĩ dispositione uenisse : qui bene uti
nouit etiam malis: ñ ut ei ꝓsint uasa trȩ:
sed ut ipso illis bene utente ꝓ̃sint uasis miscđȩ
Quid enĩ aꝑtiꝰ dici potuit. quam id qđ dictũ
peccando hoc uł hoc illa malitia faciant̃.
ñ ẽ in eoꝵ potestate sed dĩ: diuidentis te¬
nebras et ordiantis eas: ut hinc etiam qđ
faciunt contra uoluntatem dĩ. ñ imple
sent ad suos. et indicassent qͣnta eis sacer¬
dotes et seniores dixer̃: leuauer̃ illi uo¬
cem unanimes om̃s ad dñm. et dixert̃

Expanded text:
elium quidem inimici propter vos, nisi quod eorum ex Dei dispositione venisse, qui bene uti novit etiam malis: non ut ei prosint vasa irae, sed ut ipso illis bene utente, prosint vasis misericordiae. Quid enim apertius dici potuit, quam id quod dictupeccando hoc vel hoc illa malitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei dividentis tenebras et ordinantis eas; ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei, non impleasent ad suos, et indicassent quanta eis sacerdotes et seniores dixerunt; levaverunt illi vocem unanimes omnes ad Dominum, et dixerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
ut omiũ misereatur. on hoc idõ dictũ. ẽ qͦd sit
neminem damnaturus : sed suꝑius apparet unde
sit dictũ Nã cũ de uidȩis post ea credituris apłslo
queretur ad gentes: ad quas utiq iam credentes cons¬
cribebat epłcis : sic̃ enim uos inquit aliqͣndo ñ cre¬
didistis dõ. nc̃ aut̃ miscđiã c̃secuti estis. illoꝵ in cre¬
dulitate: sic & hi nc̃ ñ credider̃ in ur̃a miscđia᷑ ut¬
clusit enim ds̃ om̃a in infidelitate : ut omĩũ misereat᷑
Quos om̃s: nisi dequib loqͥȩbat᷑: Tanqͣm dicens. &
uos &illos Dsgͦ & gentiles et iudȩos qͦs p̃sciuit et p̃¬
destinauit c̃formes fieri imaginis filii sui om̃s
in infidelitate conclusit: ut de amaritudine
infidelitatis suȩ poenitendo confusi. et ad dul¬
cedinem miscđiȩ dĩ credendo c̃ũsi clamareNT
illud in psalmo. Quã multa multitudo dulce¬
dinis tuȩ đ: quã abscondisti tim̃tib te. ꝑfecisti

Expanded text:
ut omnium misereatur, non ideo dictum est, quod sit neminem damnaturus, sed superius apparet unde sit dictum. Nam cum de Iudaeis postea credituris apostolus loqueretur ad gentes, ad quas utique iam credentes conscribebat epistulas: Sicut enim uos, inquit, aliquando non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis illorum incredulitate: sic et hi nclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur. Quos omnes, nisi de quibus loquebatur, tamquam dicens: Et uos et illos? Deus ergo et gentiles et Iudaeos, quos praesciuit et praedestinauit conformes imaginis filii sui, omnes in infidelitate conclusit, ut de amaritudine infidelitatis suae paenitendo confusi et ad dulcedinem misericordiae Dei credendo conuersi clamarent illud in psalmo: Quam multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te. perfecisti
Abbreviated transcription (Latin):
id̾. ẽ contempsistis humilem aduentũ filiidĩ:
qr in eo ñ uidistis põpam scłi: ut hi qͦs uocabat
isto humili aduentu facta. ẽ coecitas ex parte
in isrł. ut plenitudo gentiũ intraret: illo
alio fiat qđ sequit᷑ et sic omnis isrł saluus fi¬
eret. Pro udeis enĩ apłs etiã illud isaiae tes¬
timoniũ accepit qͦ dictũ. ẽ ueniet exsion qi
aũtat impietatem ex iacob: sic̃ hic positũ. ẽ
qͥs dabit ex sron salutare isrł. Oftulti: incre

Expanded text:
id est, contempsistis humilem adventum Filii Dei, quia in eo non vidistis pompam saeculi: ut hi quos vocabat, isto humili adventu facta est caecitas ex parte Israel, ut plenitudo Gentium intraret , in illo alio fiat quod sequitur, et sic omnis Israel salvus fieret: pro Judaeis enim Apostolus etiam illud Isaiae testimonium accipit, quod dictum est, Veniet ex Sion qui avertat impietatem ab Jacob ; sicut hic positum est, Quis dabit ex Sion salutare Israel? Cum ave
Abbreviated transcription (Latin):
a patre ꝑfiliũ : qui eiudentissime dicit. Omis
qͥ audiuit apatre & didicit: uenit ad me. Istoꝵ
aut̃ nemo perit : qr omne qđ dedit ei pat̃ ñ ꝑ¬
didit ex eo qͥcquã Quisquis gͦ inde. ẽ omĩno¬
ñ perit: nec erat inde qui perit. Ropt̃ qđ dictũ
ẽ. Ex nob exier̃ : sed ñ erant ex nob̵ slã si fu¬
issent ex nob: mansissent utiq nobcũ
on solum enim dix̃. sine me nichil po¬
testis facere : uerum etiam dix̃ ñ uos me ele¬
gistis sed ego elegi uos. et posui uos ut eatis et
fructũ afferatis et fructꝰ ur̃ maneat. Quibus
uerb̾ eis ñ solũ iustitiam. uerũ etiam in illa
ꝑseuerantiam se dedisse monstrauit. Xpõ enĩ
sic eosponente. ut ent fructũ afferant &
fructus eoꝵ maneat. qͥs audeat dicere ñ ma¬
nebit: Quis audeat dicere forsitan ñ manebixe
S ine poenitentia enĩ st̃ dona & uocatio dĩ Sed
dubio ñ deficiet usq in finem : ac ꝑ hoc ꝑse¬

Expanded text:
a Patre per Filium, qui evidentissime dicit, Omnis a Patre per Filium, qui evidentissime dicit, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Istorum autem nemo perit, quia omne quod dedit ei Pater, non perdet ex eo quidquam . Quisquis ergo inde est, omnino non perit: nec erat inde qui perit. Propter quod dictum est, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent uton solum enim dixit, Sine me nihil potestis facere: verum etiam dixit, Non vos me elegistis, sed ego elegi uos et posui uos,\'ut eatis et fructum afferatis et fructus uester maneat. quibus uerbis eis non solum iustitiam uerum etiam in illa perseuerantiam se dedisse monstrauit. Christo enim sic eos ponente, ut eant et fructum afferant et fructus eorum maneat, quis audeat dicere: "non manebit"? quis audeat dicere: "forsitan non manebit"? sine paenitentia sunt enim dona et uocatio dei, sed dubio non deficiet usque in finem, ac per hoc perse
Abbreviated transcription (Latin):
hȩ dictȩ st̃ ꝓmissiones: et semini eiꝰ Unde et
in ista olea oleaster inseritur gentiũ. lam por¬
ro electionem quam dicat quia scđm gr̃ãm om̃s
ñ scđm debitum: debet utiq occurrere : qm̃ re¬
liquiae ꝑelectionem gr̃ȩ saluȩ factȩ st̃ h ȩc ele¬
ctio consecuta. ẽ: coet̃is excȩcatis. Seđ̾m hanc
electionem israhelitȩ dilecti ꝓpt̃ patres. Non
enim uocatione illa uocati st̃ de qua dictũ. ẽ
multi uocati : sed illa qͣuocant᷑ electi. Unde et
hic pꝰ ea quã dix̃ scđm electionem aut̃ dilecti
ꝓpt̃ patres: continuo subiecit unde agimꝰ: Sine
poenitentia enim st̃ dona et uocatio dĩ: idẽ
sine mutatione stabilit̃ fixa st̃ ad hanc uo¬
cationem qͥ ꝑtinent. om̃s st̃ docibiles dei:
nec potest eoꝵ quisquam dicere : credidi ut
sic uocarer . Prȩuenit eũ quippe miscdia dñi.
qr sic. ẽ uocatꝰ ut credẽt. Om̃s enim docibiles dĩ
ueniunt ad filium: qm̃ audier̃ et didicerua

Expanded text:
e dictae sunt promissiones et semini ejus . Undeet in ista olea oleaster inseritur Gentium. Jam porro electionem quam dicat, quia secundum gratiam, non secundum debitum, debet utique occurrere; quoniam reliquiae per electionem gratiae factae sunt . Haec electio consecuta est, caeteris excaecatis. Secundum hanc electionem Israelitae dilecti propter patres. Non enim vocatione illa vocati sunt, de qua dictum est, Multi vocati ; sed illa qua vocantur electi. Unde et hic poste aquam dixit, Secundum electionem autem dilecti propter patres; continuo subjecit unde agimus, Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei: id est, sine mutatione stabiliter fixa sunt. Ad hanc vocationem qui pertinent, omnes sunt docibiles Dei: nec potest eorum quisquam dicere, Credidi ut sic vocarer; praevenit eum quippe misericordia Dei, quia sic est vocatus ut crederet. Omnes enim docibiles Dei veniunt ad Filium: quoniam audierunt et didicerunt
Abbreviated transcription (Latin):
& rams Nrangant᷑ suꝑbi rami:
humilis inserat᷑ oleaster. Maneat tam̃
radix: illis p̃cisis: istis receptis. Vbi ma¬
Sed huiꝰ arboris radix abrtchã. isaac. iacob:
patriarchȩ sc̃i. Etubi isti : in requie apd dm̃
in honore magno : ut in abrahe sinũ aduitꝰ
ille pauꝑ post corporis exitũ leuaretur
& in abrahȩ sinu de longinqͦ a suꝑbo diuite
uidetur Ergo radix manet : radix laudat᷑ :
sed rami suꝑbi. et p̃cidi et aresci meruer̃:÷
oleaster aut̃ humilis. illoꝵ p̃cisione in ue¬
nit locũ Audi gͦ quẽ ad modũ p̃cidantur
rami naturales ÷ quẽ ad modũ inseratur
oleaster: ex ipso centurione quẽ cõmemo

Expanded text:
 est, frangantur superbi rami, humilis inseratur oleaster: maneat tamen radix, illis praecisis, istis receptis. Ubi mased hujus arboris radix, Abraham, Isaac, et Jacob, patriarchae sancti. Et ubi isti? In requie apud Deum, in honore magno: ut in Abrahae sinum adjutus ille pauper post corporis exitum levaretur, et in Abrahae sinu de longinquo a superbo divite videretur . Ergo radix manet, radix laudatur: sed rami superbi et praecidi et arescere meruerunt; oleaster autem humilis illorum praecisione invenit locum. 6. Audi ergo quemadmodum praecidantur rami naturales, quemadmodum inseratur oleaster, ex ipso centurione, quem pro
Abbreviated transcription (Latin):
ed& Qui se ñ iude ẽfitent᷑ illuminent erq uidsent
ceoi fiant : I ẽ qͥ coecitatẽ suã ñ c̃fitentur grauiꝰ
obdurent᷑. Deniq impletũ ẽ qui uident exxci
fiant legis defensores legis tracta tones legis
doctores: legis intellectores auctorem legis
cruci fixer̃ O coecitas ipsa ẽ que ex parte isrł
facta ẽ. ut crucifigeret᷑ xp̃e: et plenitudo gentiũ
intraret . Cȩcitas ex parte isrł facta ẽ Quid ẽ ut
qͥ ñ uident uideant: Ut plenitudo gentiũ intraret:
coecitas ex parte isrł facta ẽ Totꝰ orb coecus icebat
Seduenit ille: ut qͥ ñuident uideant & qͥuioent
coeci fiant. Ignoratꝰ ẽ a uidȩs : crucifixus ẽ aiudeis
De sangiune suo colliriũ fecit cecis Puriores faca.

Expanded text:
nt: qui se non videre confitentur, illuminentur. Et qui vident, caeci fiant: id est, qui caecitatem suam non confitentur, gravius obdurentur. Denique impletum est, Qui vident, caeci fiant: Legis defensores, Legis tractatores, Legis doctores, Legis intellectores auctorem Legis crucifixerunt. O caecitas! ipsa est quae ex parte Israel facta est. Ut crucifigeretur Christus, et plenitudo Gentium intraret, caecitas ex parte Israel facta est. Quid est, Ut qui non vident, videant? Ut plenitudo Gentium intraret, caecitas ex parte Israel facta est . Totus orbis caecus jacebat: sed venit ille, ut qui non vident, videant; et qui vident, caeci fiant. Ignoratus est a Judaeis, crucifixus est a Judaeis: de sanguine suo collyrium fecit caecis. Duriores facti,
Abbreviated transcription (Latin):
ciliati salui erimꝰ ab ira ipsius. Quia uͦ etiam
cũ peccatorib poena debita reddit᷑ ñ ẽ ini¬
qͥtas apđ dm̃ Sic dicit. Quid dicemꝰ: Nun¬
quid impiꝰ dĩ qui infert iram : uno autẽ
loco & bonitatẽ & seueritatẽ ab illo eẽ:
breuit̃ admonuit dicens. Vides gͦ boni¬
tadem & seueritatẽ dr̃᷑ ini eos q̃uidem
qui cecider̃ seueritatem : inte aut̃ bonitatẽ
si ꝑmanseris in bonitate. Salubrit̃ ñ solum

Expanded text:
salvi erimus in vita ipsius . Quia vero etiam cum peccatoribus poena debita redditur, non est iniquitas apud Deum, sic dicit: Quid dicemus? Numquid iniquus Deus, qui infert iram ? Uno autem loco et bonitatem et severitatem ab illo esse breviter admonuit, dicens: Vides ergo bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui ceciderunt, severitatem; in te autem bonitatem, s
Abbreviated transcription (Latin):
dicat: idõ me uocauit ds̃: qr colui dm̃
Q uomꝰ coluisses : si uocatꝰ ñ fuisses Si ꝓptẽa
te uocauit ds̃ qr coluisti eũ: ergo pͥor de¬
distĩ & retriburt t᷑. Nonne istam uocẽ
eras. quio dõ dedisti: qͣndo qͥ aliquid dares
non eras : Quid gͦ fecit ds̃ quando p̃destinauit
qͥ ñ erat : qđ ait apłs: qui uocat ea quȩ ñ st̃ tanqͣm
ea quȩ st̃. Si iã eẽs ñ p̃destinareris : nisi aũsus
eẽs ñ uocareris : nisi ipsius eẽs ñ iustificareris:
nisi terrenus & abiectus eẽs ñ glificareris. Quis
E prior dedit illi: & retribuetur ei : Qm̃ ex ipso
& ꝑ ipsum. et in ipso st̃ om̃a. Quid gͦ reddimꝰ:¬

Expanded text:
dicat: Ideo me vocavit Deus, quia colui Deum. Quomodo coluisses, si vocatus non fuisses? Si propterea te vocavit Deus, quia coluisti Deum: ergo prior dedisti, et retribuit tibi. Nonne istam tibi veras? Quid Deo dedisti, quando qui aliquid dares, non eras? Quid ergo fecit Deus, quando praedestinavit qui non erat? Quod ait Apostolus: Qui vocat ea quae non suntea quae sunt . Si jam esses, non praedestinareris; nisi aversus esses, non vocareris; nisi impius esses, non justificareris, nisi terrenus et abjectus esses, non glorificareris. Quis ergo prior dedit illi, et retribuetur ei? Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Quid ergo reddim
Abbreviated transcription (Latin):
uitutis intimore: sed idem ipse apłs ole
ñ astro inserto moliua timorem p̃cipit
hoc ẽ gentib additis radici abrtham.
isaac et ia cob ut et ipse fierent isrł .id. ẽ
qͥ ignorantes dĩ iustitiã et suã uolentes ẽsti¬
tuere iustitiȩ dĩ ñ st̃ subiecti. De his qppe
uana electione tum̃tib dictũ . ẽ qđ ibunꝰ
in tenebras ext̃iores. : Quia iactantes se de
semine abrachae sem̃ abrachȩ fieri noluer̃
ut eẽñ filii ꝓmissionis. qr fidem noui
testam̃ti ñ receper̃. ubi dĩ iustitia cõm̃dat᷑:

Expanded text:
uitutis iterum in timore. sed idem ipse apostolus oleastro inserto in oliua timorem praecipit, hoc est gentibus additis radici Abraham, Isaac, Iacob, ut et ipsae fierent Israhel, id est  ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. de his quippe uana elatione tumentibus dictum est, quod ibunt in tenebras exteriores, quia iactantes se de semine Abrahae semen Abrahae fieri noluerunt, ut essent filii promissionis; quia fidem noui testamenti non receperunt, ubi dei iustitia commendatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ electionem gr̃ȩ salue factȩ st̃ Unde sub¬
uingit. Si autẽ grã : iã ñ ex oꝑibus. Alioqͥn
me elegisais: s ego elegiuos Ñ. ẽ ut di¬
casildõ electus sũ: qr̃ iã credebam. Si
enim credebas in eũ : iã elegeras eũ. Sed
audi: ñ uos me elegistis. Ni ẽ ut dicas
anteqͣm crederem : Lã bona oꝑabar :
idõ electꝰ sũ. Quid enĩ bonis oꝑis ante
tis essemꝰ: Ñ ẽ enĩ grã : si p̃cesserant
merita. Est aut̃ gr̃a. Hac igit᷑ ñ inuenit
sed effecit merita. Reliquiȩ pelectio¬
rat. et si numerus fuerit filioꝵ isrł sic̃
arena maris treliquiȩ saluȩ fient. Ad
hoc enim occisus. ẽ xp̃c auidaeis et tra¬
ditꝰ gentib tanqͣm iosepii ȩgyptiis a
frĩb:ut & reliquiae isrł saluȩ fierent᷑ Uni¬
de dic̃ apłs: Nã & ego israhelita sũ : et ut
plenitudo gentiũ intraret & sic omnis isrł
saluus fiere : idẽ ex reliquiis isrł scđm
israheliticȩ. restat fidei plenitudo ex qͣ
erant reliquiae: In quib reliquiis tñc

Expanded text:
e salvae factae sunt. Unde subjungit: Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin me elegistis, sed ego elegi vos. Non est ut dicas, Ideo electus sum, quia jam credebam. Si enim credebas in eum, jam elegeras eum. Sed audi: Non vos me elegistis. Non est ut dicas, Antequam crederem, jam bona operabar, ideo electus sum. Quid enim est boni operis ante tis essemus? Non est enim gratia, si praecesserant merita: est autem gratia; haec igitur non invenit, sed effecit merita. 3. Et videtrat: et si fuerit numerus filiorum Israhel sicut arena maris, reliquiae saluae fient? ad hoc enim occisus est Christus a Iudaeis et traditus gentibus tamquam Ioseph Aegyptiis a fratribus, ut et reliquiae Israhel saluae fierent. unde dicit apostolus: nam et ego Israhelita sum, et: ut plenitudo gentium intraret et sic omnis Israhel saluus fieret; id est: ex reliquiis Israhel secundum Israheliticae restat fidei plenitudo, ex qua erant reliquiae, in quibus reliquiis tunc
Abbreviated transcription (Latin):
erm redditus. Iudei olim uocati ex ȩgypto¬
esari liberati manii potenti ꝑ rubrũ mare¬
sꝑt traiecti ꝑsiccũ euadentes hostib in
io sequentibus carentes : mannã pasa : de
seruitute eruti: ad regnũ ꝑduca: tot
fracti st̃. Oleaster contẽptibił. ꝑtotum
siluestri oleastro: sed tam̃ ꝑhumilitatẽ
ibi meruit inseri: unde oliua suꝑbiendo
p̃cidi. Audi oliuã suꝑbientom et frangi
dignã Nos de seruitute ñ sumꝰ nati pa¬
trem habemꝰ abrcham. Resp̃detur Si filii
abrabam essetis facta abrahe faceretis
Cont᷑ id qđ dictũ ẽ. de seruitute ñ sumꝰ nati:
si uos filiꝰ libauerit tnc̃ uere libi erias
Libos uos eẽ iactatis : om̃is qͥ fac̃ peccatũ:
seruus ẽ peccati. Quanto gͦ mitus homo
seruus eẽs hom̃is: quã ꝑusȩ cupiditatis.
llli tam̃ suꝑbiendo : humilem ñ receꝑuNt
Vide oleastrũ dignũ inseri centurionẽ
illũ : ñ de israhelitis sed de gentib. Dñe¬

Expanded text:
te Judaei olim vocati ex Aegypto, liberati in manu potenti, per Rubrum mare trajecti, per siccum evadentes, hostibus insequentibus carentes, manna pasti, de servitute eruti, ad regnum perducti, tot fracti sunt. Oleaster contemptibilis, amarisilvestri oleastro: sed tamen per humilitatem ibi meruit inseri, unde oliva superbiendo praecidi . Audi olivam superbientem, et frangi dignam: Nos de servitute non sumus nati, patrem habemus Abraham. Respondetur: Si filii Abrahae essetis, facta Abrahae faceretis. Contra id quod dictum est, De servitute non sumus nati: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis. Liberos vos esse jactatis? Omnis qui facit peccatum, servus est peccati . Quanto ergo tutius homo servus esses hominis, quam perversae cupiditatis? Illi tamen superbiendo humilem non receperunt. Vide oleastrum dignum inseri, Centurionem illum, non de Israeliticis, sed de Genti
Abbreviated transcription (Latin):
iđaui : et uetustatẽ inueni. Fiat m̃sa eoꝵ
corã ipsis in muscipulam. qualem muscipulã
mͥ exhibuer̃dando mͥ talẽ potũ : talis mus¬
cipula illis sit. Qua re gͦ corã ipsis : Suffice¬
ret. fiat m̃sa eoꝵ in muscipulam. St̃ tales qͥ
iniqͥtatẽ suam nouer̃ : & in ea ꝑtinacissime
ꝑseuerant: Corã ipsis fit muscipula eorum

Expanded text:
 Fiat mensa eorum coram ipsis in muscipulam. Qualem muscipulam mihi exhibuerunt, dando mihi talem potum, talis muscipula illis sit. Quare ergo, coram ipsis? Sufficeret, Fiat mensa eorum in muscipulam. Sunt tales qui iniquitatem suam noverunt, et in ea pertinacissime perseverant: cor
Abbreviated transcription (Latin):
oliuȩ: id. ẽ eccłam ex gentib uenientẽ
Et quis inserit oleastrũ in oliua: oliua solet
in oleastro : oleastrum in oliua nũ quam ui¬
dimꝰ Nã qͥsqͥs fecerit: ñ inueniet bacas ni¬
si oleastri. Qđ enim inseritur hoc crescit:
Hoc ostendens apłs omnipotentia sua
đm fecisse ut oleaster in radice oliuȩ in¬
serextur : & ñ bacas siluestres sed oliuam
daret: Adomni potentiam dĩ reuocans ait
riari uaquit adũsus ramos: Sed dicis
ait fraca st̃ rami : ut ego inserar. Bene :¬
ꝓ pt̃ in credulitatem fraca st̃: tu aut̃ fide
sta Noli altũ saꝑe sed time Quid enĩ. ẽ
noli altum saꝑe : Noli suꝑbire qr insertꝰ
es: sed time ne frangaris ꝑ infidelitatẽ
sic̃ illi fracti st̃ E Ractos ramos dicit:¬
qui ex ipso popło in xp̃o cređe noluer̃:
et in ipsa oleȩ radice idẽ origine scõꝵ¬

Expanded text:
olivae, id est, Ecclesiam ex Gentibus venientem. olivae, id est, Ecclesiam ex Gentibus venientem. Et quis inserit oleastrum in oliva? Oliva solet in oleastro; oleastrum in oliva nunquam vidimus. Nam quisquis fecerit, non inveniet baccas nisi oleastri. Quod enim inseritur, hoc crescit, Hoc ostendens Apostolus omnipotentia sua Deum fecisse, ut oleaster in radicem olivae insereretur, et non baccas silvestres, sed olivam daret; ad omnipotentiam Dei revocans hoc riari, inquit, adversus ramos. Sed dicis, ait: Fracti sunt rami, ut ego inserar. Bene; propter incredulitatem fracti sunt: tu autem fide sta; noli altum sapere, sed time. Quid enim est, Noli altum sapere? Noli superbire, quia insertus es; sed time ne frangaris per infidelitatem, sicut illi fracti sunt. qui ex ipso populo in Christum credere noluerunt; et in ipsa oleae radice, id est origine s
Abbreviated transcription (Latin):
particeps pinguedinis oleȩ factꝰ es. Noli
głiari adũsus ramos Qđ sigłiaris : ñ tura¬
dicem portas : sed radixte Hacuna arbor
ẽ ꝑtinens ad abcham. isa ac & ia cob: et
qđ plus ẽ magis ad abraham. & isaac. et
ia cob oleaster insertus. qͣm rami confraca
Illi enĩ ꝑfragm̃tũ iã ñ ibi st̃ Oleaster ñ ibi
erat: et ibi ẽ Illi ꝑsuꝑbiã frangi meruer̃:
iste ꝑ humilitatẽ inseri meruit Illi ami¬
serunt radicem : ille tenuit eam.
entes iã credentes in xp̃m. et quasi
paries occurrens in angulo. id ẽ in ipso
xẽo. de diũsouenientẽ pariete p̃putii id
ẽgentiũ: cũ gͦ erigerent se g̃s: sic illas re¬
primit. Si enĩ tũ inquit ex naturali in¬
cisus oleastro. insertus es in illis: noli
głari ad ũsus ramos Nã sigłaris : ñ tu ra¬
dicem portas: sed radix.te Ergo de radi-¬
cepatriarcharũ dic̃ fractos quosdam
ramos ꝓpt̃ infidelitatẽ : et insertũ ibi
oleastrum. ut eẽ particeps pinguedinis

Expanded text:
ticeps pinguedinis olivae factus es. Noli gloriari adversus ramos: quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te» . Haec una arbor est pertinens ad Abraham et Isaac et Jacob; et quod plus est, magis ad Abraham et Isaac et Jacob oleaster insertus, quam rami confracti. Illi enim per fragmentum jam non ibi sunt; oleaster non ibi erat, et ibi est: illi per superbiam frangi meruerunt, iste per humilitatem inseri meruit; illi amiserunt radicem, iste tenuit eam.entes jam credentes in Christum, et quasi ulo venerit alius paries, occurrens in angulo, id est in ipso Christo, de diverso venienti parieti praeputii, id est Gentium: cum ergo erigerent se gentes, sic illas reprimit: Si enim tu, inquit, ex naturali incisus oleastro, insertus es in illis, noli gloriari adversus ramos. Nam si gloriaris: non tu radicem portas, sed radix te. Ergo de radice Patriarcharum dicit fractos quosdam ramos propter infidelitatem, et insertum ibi oleastrum, ut esset particeps pinguedinis
Abbreviated transcription (Latin):
dixit: reliquimͥ. Quid . ẽ reliqui mͥ: Ego
illos elegiͣ Quia uidi m̃tes eoꝵ de me p̃su¬
m̃tes ñ de se nec de baal. Non st̃ mutati:
sic st̃ ut a me fact st̃ Et tu qͥ loqueris. nisi
de me p̃sumeres ubi eẽs : nisi gr̃a mea
plenꝰ eẽs: nonne ante baal etiã ipse ge¬
nu flecteres: Qr̃a aut̃ mea plenꝰ es : qr
nichil detua uirtute : sed totũ de mea
gr̃a p̃sũpsisai Noli gͦ in hoc głari: ut
putes te in seruitio meo ñ habe c̃seruos
St̃ qͦs elegi sic̃ et te: de me p̃sum̃tes srili¬

Expanded text:
dixit, Reliqui mihi. Quid est, Reliqui mihi? Ego illos elegi, quia vidi mentes illorum de me praesumentes, non de se, nec de Baal. Non sunt mutati, sic sunt ut a me facti sunt. Et tu qui loqueris, nisi de me praesumeres, ubi esses? Nisi gratia mea plenus esses, nonne ante Baal etiam ipse genu flecteres? Gratia autem mea plenus es; quia nihil de tua virtute, sed totum de mea gratia praesumpsisti. Noli ergo in hoc gloriari, ut putes te in servitio tuo non habere conservos: sunt quos elegi, sicut et te, de me scili
Abbreviated transcription (Latin):
et recũ beã cũ abrahã. et isaac. et iacob in
regno caeloꝵ. Ita illis patriarchis in radice
uiuentib & in fidelis suꝑbia naturciliũ
ramorũ iusta dĩ seueritate confringitur:
et fidelis humilitas oleastri gr̃a diuinae
bonitatis inseritur ¶uiq culpȩ

Expanded text:
et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno coelorum . Itaque illis Patriarchis in radice viventibus, et infidelis superbia naturalium ramorum justa Dei severitate confringitur, et fidelis humilitas oleastri gratia divinae bonitatis inseritur. 2.