comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tore andiuit. ł recusantẽ. adsi¬
solurt̃em coartiri. ne deꝑat ul¬
tuna uoluntaᷤ testatoris. fidci bẽ¬
dis ꝯmissa cadẽ obseruare cẽsu¬
unꝰ. ⁊ sia legatario ł fidciꝯmis¬
sario aliq. fumilit relictũ sit Q̃¬
lubtiłiratẽ decurrat onĩm cogẽ¬
ficci ꝯmissũ relinq̃nẽ. uelu¬
ti fundũ. hoit̃m. uestẽ argent.
rogare ut alicui restituat. Nle
gatariũ. qͣuis a legatario lega¬
restator ꝓ fidĩ ꝯmissũ relinque
s. hedis ⁊ legitatii aut fidei ꝯna¬
saru. aut cuilib altius. Itatp ⁊
legatariꝰ ⁊ fidei ꝯmissariꝰ. ñ solum
dẽ ea re regarip̃t. ut eã alicui i¬
restituat que ei relicta sit . s. ⁊̃ de
alia re. suic ip̃iꝰ. suĩ alicna sit ħ
qꝙͣ rogetur alitui restitue quã

Expanded text:
recusantem ad fisolutionem coartari, ne depereat ultima voluntas testatoris fidei heredis commissa. eadem observari censuimus et si a legatario vel fideicommissario aliquid similiter relictum sit. qusubtilitatem decurrat, omnimodo cogefideicommissum relinquere, veluti fundum, hominem, vestem, argentum, rogare ut alicui restituat, vel legatarium quamvis a legatario legatestator res per fideicommissum relinqueedis aut legatarii aut fideicommissarii aut cuiuslibet alterius. itaque et legatarius et fideicommissarius non solum de ea re rogari potest, ut eam alicui restituat, quae ei relicta sit, sed etiam de alia, sive ipsius sive aliena sit. hoc quam roget
Abbreviated transcription (Latin):
batiũ qͦ cuiꝰ tẽ autoritas mari¬
ma erat q̃sisse. an poss ħ recipin
absonas a iuiris ide coditilloꝵ u
sus ess ⁊ t̾batiũ suasisse augus¬
do q. dicẽt ħ utilissimũ ⁊ necessa

Expanded text:
batium quoque, cuius tunc auctoritas maxima erat, et quaesisse, an possit hoc recipi nec absonans a iuris ratione codicillorum usus esset: et Trebatium suasisse Augusto, quod diceret, utilissimum et necessa
Abbreviated transcription (Latin):
Item ei ad quem serui usꝰ
pertinet ipse tantum ope¬
ris atq ministerio eius
uti porest. Ad alium uõ
ferre ei concessum ẽ Ide
scilicet uiris est ⁊ inium̃¬
to. S si pecoris uł usus le¬
gatus fuit neq lacte ne¬
ꝙ agnis neꝙ lana ucet᷑
usuarius quia ea infruc¬
tu sunt. Planr ad sterro¬
randum agrum suñ pe¬
liquo modo ꝯstituta sit.
Noꝵ usus uidecur neq u¬
sts truct᷑ s quasi ꝓprium
aliquod ius quam habi¬
tationẽ habentib ꝓꝓter
rerum utilitatrm. Sec̃

Expanded text:
Item is ad quem servi usus pertinet ipse tantum operis atque ministerio eius uti potest: ad alium vero ferre ei concessum est. idem scilicet iuris est et in iumento. Sed si pecoris vel ovium usus legatus fuerit, neque lacte neque agnis neque lana utetur usuarius, quia ea in fructu sunt. plane ad stercorandum agrum suum peliquo modo constituta sit, neque usus videtur neque usus fructus, sed quasi proprium aliquod ius. quam habitationem habentibus, propter rerum utilitatem secund
Abbreviated transcription (Latin):
ta
frodes autemaut.
nocessarii dicunt᷑
aut sui ⁊ neressarii auͭ
extratiei. Necessaruis he¬
res est. seruus heres insti¬
cutus ideo sic appellatur
quia siur uelit siue nõ¬
lit omnimodo post mor¬
tem cestatoris. ꝓtinus
liber. ⁊ necessarius heit
fit. unbe qui facultate̾
suas suspectas habent
solent seruum primo
aut secunbo aut ⁊ ulti¬
ori gradu heredem insti¬
turre ut si credicorib.
satis non flat. potius ci
sius testatoris a credi¬
torib possidrant᷑. ⁊ ł dil¬
trabantur. ł inter eos
cõmodo illus ei ꝯmod
prestat ut ea que post
mortem patriu sui sibi
rii itm crea causa res eniꝰ
quas sibi acquistuit ñ
ueneũt. Su ⁊ necessa¬
rii heredes sunt ricluti fi¬
luis. filia. nepos. neptisq
ex filia ⁊ sic de inceps ce¬
teri liberi qui modo in
potestate morientis fu¬
erint. s ut nepos nep¬
tisue sii heredes sint
ñ sufficit eum cam ue
inpocestate aui mortis
t̃pr fuisse. s opus est ut
eis uuo patre suo de¬
sierit suus heres esse. au

Expanded text:
A Heredes autem aut necessarii dicuntur aut sui et necessarii aut extranei. Necessarius heres est servus heres institutus: ideo sic appellatur, quia, sive velit sive nolit, omnimodo post mortem testatoris protinus liber et necessarius heres fit. unde qui facultates suas suspectas habent, solent servum suum primo aut secundo vel etiam ulteriore gradu heredem instituere, ut, si creditoribus satis non fiat, potius eius sius testatoris a creditoribus possideantur vel distrahantur vel inter eos commodo illud ei commodum praestatur, ut ea quae post mortem patroni sui sibi rum ex ea causa res eius, quas sibi adquisierit, non veneunt. Sui autem et necessarii heredes sunt veluti filius, filia, nepos neptisque ex filio et deinceps ceteri liberi, qui modo in potestate morientis fuerint. sed ut nepos neptisve sui heredes sint, non sufficit eum eamve in potestate avi mortis tempore fuisse, sed opus est ut pater eius vivo patre suo desierit suus heres esse, aut
Abbreviated transcription (Latin):
personas que extransuer¬
so gradu cognationis iĩ¬
guntur. ẽ quedam simi¬
lis obscruatio. s nõ tanta
Sane enim inter fracrẽ
sroremue nuptie ꝓhibi¬
tesunt suie ab eodem pa¬
tre eadem ꝙ: matre naci
fuerint. siue ex alt̾utio e¬
or ¶S siquis perad op¬
tiõem soror tibi esse ceperit
quam du quidem con¬
stat ad optio. sane inter
te ⁊eam nuptie consistẽ
non possunt. Cum uero
peremancipationem ad¬
optio dissoluca sit. poti̾s
eam uyorem ducẽ.S si
tu emancipatus fueris
nichil estmpedim̃to nup¬
tiis.¶Et ideo constat: si
quis generum adoptare
uelit. debẽ eam añ filiã
suam emancipare. Et si
nim filiam uxorem duce̾
non liceat eiꝰ quoq neptem
ñ ꝑmititur. ¶ Euis uero
mulieris quam pater tu
ce̾ quia neq naturali neq
ciuili iure tibi comungun¬
tur duor autẽ frũm uel
sororum liberi. uel fr̾is ⁊ so¬
roris uingi possunt. Item
amitam licet auoptiuam.
uyorem ducẽ ñ sicet.
tnat̾teram. quia parentũ
loco habetur qua ratioẽ ue¬

Expanded text:
personas, quae ex transverso gradu cognationis iunguntur, est quaedam similis observatio, sed non tanta. sane enim inter fratrem sororemque nuptiae prohibitae sunt, sive ab eodem patre eademque matre nati fuerint, sive ex alterutro eorum. sed si qua per adoptionem soror tibi esse coeperit, quamdiu quidem constat adoptio sane inter te et eam nuptiae consistere non possunt: cum vero per emancipationem adoptio dissoluta sit, poteris eam uxorom ducere: sed et si tu emancipatus fueris, nihil est impedimento nuptiis. et ideo constat, si quis generum adoptare velit, debere eum ante filiam suam emancipare: et si enim filiam uxorem ducere non licet, eius neque neptem permittitur. eius vero mulieris quam pater tuucere, quia neque naturali neque civili iure tibi coniungitur. Duorum autem fratrum vel sororum liberi vel fratris et sororis iungi possunt. Item amitam licet adoptivam uxorem ducere non licet, item materteram, quia parentum loco habentur. qua ratione ve
Abbreviated transcription (Latin):
tem si ad huc p̃uigna tua ẽ
id ẽ si mat̾ eius tĩbi nupta c̃
idoo eam uyorem ducete ñ
dem duoli nubere nou po¬
test Item si ad huc socrus

Expanded text:
item si adhuc privigna tua est, id est si mater eius tibi nupta est, ideo eam uxorem ducere non dem duobus nupta esse non potest: item si adhuc socrus
Abbreviated transcription (Latin):
cessit decisio. qua permisssĩ
est ad exemplum fisie furio¬
si. filiumꝙͦ posse ⁊ sine patris
int̾uentu matͥmonium sibi
copulare. sctundum datũ
constitutionis modum Er¬
go nõ omneᷤ nobis upores
ducẽ licet. Nam quarundã
nuptiis abstinendum est
Inter eas ꝑsonas que pa¬
rentum liberoꝵue locum
int̾ obtinent nupcie ꝯtra
hi non possunt. Ueluti ĩ ter
patrrm ⁊ filiam. uel auũ ⁊
neptem. uel matrem ⁊ fi¬
luim. uel auiam ⁊ nepotẽ
⁊ usq: ad ĩfiitum ¶ Et si ta¬
les persone inter sẽ coheant
nephariam atq incestas
nuptias ꝯtrasse dicuntur
Et bes adeo ita sunt. ut qͣm¬
iuis per ad opticẽm parentũ
liberoꝵ ue loco sibi esse cepe¬
rint nõ possit inter se matͥ¬
monio conungi. in tantũ
ut etiam dissoluta ad opti

Expanded text:
cessit decisio, qua permissum est ad exemplum filiae furiosi filium quoque posse et sine patris interventu matrimonium sibi copulare secundum datum ex constitutione modum. Ergo non omnes nobis uxores ducere licet: nam quarundam nuptiis abstinendum est: inter eas enim personas quae parentum liberorumve locum inter se optinent nuptiae contrainter patrem et filiam vel avum et neptem vel matrem et filium vel aviam et nepotem et usque ad infinitum: et si tales personae inter se coierunt, nefarias atque incestas nuptias contraxisse dicuntur. et haec adeo ita sunt ut, quamvis per adoptionem parentum liberorumve loco sibi esse coeperint, non possint inter se matrimonio iungi, in tantum ut etiam dissoluta adoption
Abbreviated transcription (Latin):
ita inclusi̾t ut fame tecaret᷑.
aut iumãtum tã uepem̃t̾ egit
ut rumperur. aut petꝰ iigtr
epagitnuit ut p̾cipitaret᷑. aui
siquis alieno seruo ꝑsuasst ut
in arborem ascenderet. ł ipu¬
trum. descende̾t. ⁊ is ascenden¬
do ł descendo morcuus fuĩt aut
aliqua parte corpceis lesus ent
utił incum actõ datur .s. siqͥs
alicnũ struum de ponte. ant
de riꝑa influm̃ de rocit ⁊ is suseo¬
carus fui̾t. eo q̃ proictit. corpo¬
re suo dãꝑnum dedisse nõ difi¬
cultꝰ intelligi potit. iõ ꝙ ip̃a le¬
ge aquilia tenetur. S A nõ
corꝑe dapniũ fui̾t datura necꝑ
corpus losum flt salio moco
Dampnum alicui ꝯtigit. cum
non sufficit noꝙ directa ueq
unił aquilia. placuit eum qui
lienũ seruum ꝯpeditũ solui̾t¬
iurx fit. Sp̃alitͥ alias ꝯtinie¬
lia que ꝯtẽpnẽdo dicta ẽ. qͣm
g̾ci ybrin appellant. alias culpa
in lege atulia dãpnum iniu¬
ria acipitur. alias iniquitas ⁊¬

Expanded text:
ita incluserit ut fame necaretur, aut iumentum tam vehementer egerit ut rumperetur, aut pecus in tantum exagitaverit ut praecipitaretur, aut si quis alieno servo persuaserit ut in arborem ascenderet vel in puteum descenderet, et is ascendendo vel descendendo aut mortuus fuerit aut aliqua parte corporisutilis in eum actio datur. Sed si quis alienum servum de ponte, aut de ripa in flumen dejecerit, et is suffocatus fuerit, eo quod projecerit corpore suo damnum dedisse, non difficiliter intellegi poterit ideoque ipsa lege Aquilia tenetur. sed si non corpore damnum fuerit datum neque corpus laesum fuerit, sed alio modo damnum alicui contigit, cum non sufficit neque directa neque utilis Aquilia, placuit eum qui lienum servum compeditum soliure fit specialiter alias contumelia, quae a contemnendo dicta est, quam Graeci ὕβριν appellant; alias culpa, in lege Aquilia damnum iniuria accipitur; alias iniquitas e
Abbreviated transcription (Latin):
cẽm ꝯtingit ut oũm rerũ
obligatõ instppularoẽm dexci¬
tur. ⁊ ea ꝑ arceptilatçẽm tolla¬
tur. Sstipulatt̃ .i. anͥlina re¬
uoc̾ omnes obligattẽs. ⁊ ag¬

Expanded text:
contingit ut omnium rerum obligatio in stipulationem deducatur et ea per acceptilationem tollatur. stipulatio enim Aquiliana novat omnes obligationes et a
Abbreviated transcription (Latin):
tõe tollit᷑ obligatõ. ueluti. Si
dari stipulatꝰ sis nã int̾uẽtu
nout persone noua nascitur
obligatõ. s pͥma tollit᷑. tr̃as¬
lata in possiotm adeo ut in¬

Expanded text:
one tollitur obligatio ueluti si dari stipulatus sim; nam interuentu nouae personae noua nascitur obligatio et prima tollitur translata in posteriorem, adeo ut i
Abbreviated transcription (Latin):
S posteriorem sententiam
confumamꝰ quia multa ac¬
cide̾ solent. ut eam nõ ca¬
ꝑias.¶ Aꝑium quoq na¬
tura fera ẽst. Itaq que ĩ
arbore fua consederint q̃¬
tȩ quam ate malueo cuo¬
includuntur non mage
tue esse intelliguntur ꝙͣ
uolucres que in arbore cu¬
a nidum fecerunt. Ideoꝙ
si alius eas incluserit is
aꝑ dominus erit. Fauos
quoq si quos effecrrunt
quilibet exime̾ potest. ꝑla¬
ne integrair si ꝑuidĩs in¬
gredientem ni fundũ tu¬
um potes eum iure ꝓhi¬

Expanded text:
 posteriorem sententiam nos confirmamus, quia multa accidere solent, ut eam non capias. Apium quoque natura fera est. itaque quae in arbore tua consederint, antequam a te alveo includantur, non magis tuae esse intelleguntur, quam volucres quae in tua arbore nidum fecerint: ideoque si alius eas incluserit, is earum dominus erit. favos quoque si quos hae fecerint, quilibet eximere potest. plane integra re, si provideris ingredientem in fundum tuum, potes eum iure
Abbreviated transcription (Latin):
debebit᷑ ⁊ cetõs creditores ꝓ raca
portõe distribuatur. ⁊ qr dño
ip̃i distributoẽm ꝑmictit Nã
siquis ex creditorib q̃tit qͣi mi¬
nꝰ mi eitributũ sit ꝙͣ. oportuãt
Hanc ei actoẽm accomodat q̃
tributora appellatur. Pnta
ũtͥncta ẽ actio de peculio dece
ius. sine noluntate dñi nego¬
ciũ gestũ erit. Tam̃ siie ꝙ. ĩrẽ¬

Expanded text:
debebitur, et ceteros creditores pro rata portione distribuatur. et quia ipsi domino distributionem permittit, si quis ex creditoribus queratur, quasi minus ei tributum sit quam oportuerit, hanc ei actionem accommodat, quae tributoria appellatur. Praeterea introducta est actio de peculio deque vis sine voluntate domini negotium gestum erit, tam
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ie .i. ĩ rem tuiã u̾si fi̾nt. totoᷤ
.i. aureos ticiũ oseqͥ posse. lic
.N. una ẽ actõ qͣ de pecalio deq
iuder apud quem de ea actõe
agitur. añ dispece solet. an in
rem u̾sum sit ne alit̾ ad pecu¬
li eristimatoẽm terrisit quã
ligit᷑. ant ñ totũ. Cũ aũ

Expanded text:
otos decem aureos Titium consequi posse. licet enim una est actio qua de peculio deque iudex, apud quem ea actione agitur, ante dispicere solet, an in rem domini versum sit, nec aliter ad peculii aestimationem transit quam l
Abbreviated transcription (Latin):
finitorm̃. ex qua hec aꝑtiꝰ possi¬
le c̃sere.  Lex uilia peculatꝰ eo
punis. qͥ pecunũ ł rẽ pubucam
⁊ sacͣmił religiosam furati fuit
nistratoĩs publicas pecunias sub¬

Expanded text:
finitionem, ex qua haec apertius possibile est scire. Lex Iulia peculatus eos punit, qui pecuniam vel rem publicam vel sacram vel religiosam furati fuerinistrationis publicas pecunias sub
Abbreviated transcription (Latin):
pecti Siquis tutor copiã
iui non faciat ut alimen¬
ca pupillo decernantur.Ca¬
uctur epistola diuoꝵ seue¬
ri ⁊ antonini ut inpossessi¬
onem bonoꝵ eus pupillus
mittatur Et que mora de¬
teriora futura sunt dato
curatore distrahi iuibent᷑
Figo ut suspocti remoueri
poterit. qui non prestata¬
limenta. S siquis presen
negat ꝓpter in opiam ali¬
menca posse decerni. Si ħ
per mendatium dicat re¬
mutendiun eum esse ad
presectũ urbis pumendũ
placuit. Sic t̾ ille remitti¬
tur qui data pecunia mi¬
nisterium tutese redemȩ¬
rit lib̾cus quoq si fra¬
dulent̾ gessisse tutelam
fllior ut nepotũ patroni
ꝑbetur ad prefectum urb
remittitur priniendus
Nouissime scienbum est e¬
os qui tutesam uł curam
lrrnc etiam si satis offe¬
rant remouendus a tu¬

Expanded text:
pecti. Si quis tutor copiam sui non faciat, ut alimenta pupillo decernantur, cavetur epistula divorum Severi et Antonini, ut in possessionem bonorum eius pupillus mittatur: et quae mora deteriora futura sunt, dato curatore distrahi iubentur. ergo ut suspectus romoveri poterit qui non praestat alimenta. Sed si quis praesens negat propter inopiam alimenta posse decerni, si hoc per mendacium dicat, remittendum eum esse ad praefectum urbis puniendum placuit, sicut ille remittitur, qui data pecunia ministerium tutelae redemit. Libertus quoque, si fraudulenter gessisse tutelam filiorum vel nepotum patroni probetur, ad praefectum urbis remittitur puniendus. Novissime sciendum est eostrant, etiamsi satis offerent, removendos a tu
Abbreviated transcription (Latin):
sedm̃ legem ꝯductõis face̾¬
debet ⁊ siquid in lege p̾t̾mis¬
sum fuit. id ex bono ⁊ cquo¬
debet p̾stare. Quod ꝓ usu¬
ti. aut iuñti m̾cedem. au¬
dedit. auc ꝓmisit ab oo cũ¬
todia talis desidatur qͣlem¬
diligrntissimũs pat̾ fami¬
lias suis ieb adhibet. Quã¬
si p̾stĩt ⁊ alquo casurẽ ami¬
sit. de restirnda ea ñ tene

Expanded text:
undum legem conductionis faceet, si quid in lege psum fuerit, id ex bono et aequdebet praestare. qui ti aut iumenti mercedem aedit aut promisit, ab eo ctodia talis desideratur qdiligentissimus paterfamlias suis rebus adhibet. quaiterit et aliquo casu rem amrit, de restituenda ea non t
Abbreviated transcription (Latin):
acutorib uel acurato¬
rib satis duri non cura¬
uerint aut nõ idonee
passi sunt caueri ¶ Dac
quidem tã ex prudentiũ

Expanded text:
tutoribus vel curatoribus satisdari non curaverint aut non idonee passi essent caveri. quae quidem tam ex prudentiu
Abbreviated transcription (Latin):
nõis ht ⁊ si łogissimo gͥdu sit
plerũꝙ potioi het᷑ ꝙ primior
ꝯnatus. nã patrui nepos łx
nepos. auĩculo ẜ mattere y¬
fertur sociẽs igit diciꝰ aut
potiorẽ ħi eũ qui pximiorem
gilidił ꝯnatõis obtinet ant
ẽ neq suor hodũ iure qͥsꝙ ĩ t̾¬

Expanded text:
 etiamsi longissimo gradu sit, plerumque potior habetur quam proximior cognatus: nam patrui nepos vel pronepos avunculo vel materterae praefertur. totiens igitur dicimus aut potiorem haberi eum qui proximiorem gradum cognationis obtinet, aut ens neque suor
Abbreviated transcription (Latin):
lu spurii appellari. et a
greca uoce quasi sporadõ
concepti. uel quasi sine ꝑa¬
tre filii¶Sequitur ergo
ut. dissoluto tali cohitu
tiou uoe eractiomi locus
sit.¶ui au̾tem ꝓhibitas
ut nati sunt in potestate
parentum non fiun¶po¬
lea uero redigantur in
est is qui dum naturalis
fuerat postea curie datus.
potestati patris subicitur
Nec non is qui amuliere li¬
bera ꝑcrratus est cuins ma¬
trimonium minime legi¬
b: int̾dictum furrat. Set
ad quam pater consuetu¬
constitutio p̾buit

Expanded text:
i spurii appellari, vel a Graeca voce quasi σπορἀδην concepti vel quasi sine patre filii. sequitur ergo, ut et dissoluto tali coitu nec dotis exactioni locus sit. qui autem prohibitas ut nati sunt in potestate parentum non fiant, postea autem redigantur in est is qui dum naturalis fuerat postea curiae datus potestati patris subicitur. nec non is qui a muliere libera procreatus, cuius matrimonium minime legibus interdictum fuerat sed ad quam pater consuetuconstitutione,
Abbreviated transcription (Latin):
uit postea. ¶ Almnorem
natu non posse maiorem
idoptare placet. adoptio
enim naturam imitatur.
⁊ ꝑ mõstro est ut maior sit
filiꝰ quam pater¶ Detet
itaq: is qui sibi ꝑ arpogati¬
adoptare quamiis filium
quis non habcit. Et tam fi¬
lium alienum. quis in locũ
nepotis potest adoptare ꝗͣ.¬

Expanded text:
vit postea. Minorem vit postea. Minorem natu non posse maiorem adoptare placet: adoptio enim naturam imitatur et pro monstro est ut maior sit filius quam pater. debet itaque is qui sibi per adrogatiadoptare, quamvis filium quis non habeat. Et tam filium alienum quis in locum nepotis potest adoptare
Abbreviated transcription (Latin):
ei a nobis tributa sunt. Si
uero pater natutalis tedĩt¬
s auo filii sui materno uil
si ipse pater naturalis fuit
emancipatus. ⁊̃ auo pat̾no
uel ꝑauo similimodo paccr¬
no uel materno filium su
dederit inadoptiõe in hoc ca¬
su quia munam ꝑsonam
concurrunt ⁊ naturalia:
⁊ adoptionis iura manet
stabile uis patris adoptiu
naturali uinculo copulat᷑¬
⁊ legitimo adoptionis mo¬
do constrictum. ut ⁊ n fa¬
milia ⁊ inpocestate huiꝰ ia
tris acoptui sit. Isum
autem inpubes per princi.¬
pale rescriptum artos at.
causa cognita azrogatio
ꝑmittitur ⁊ erqͥrtur an¬
fausa arrogationis hones
cum qͥbusdam condiciõib
arrogatio fit .i. ut caueat
arrogator personc puplict.
hoc eit tabulario si intra
pubertatem pupillus de¬
cessit. restituturum bona
illi qui si adoptio facta nõ
pater eum exheredauit uł
uiuus sinc iusta causa eũ
emancipauerit. uibetur
quartam partem ei bonor
ter bona que ad patrem
ad optinum transculit ⁊
quoꝵ cõmodum ei acꝗsi¬

Expanded text:
ei a nobis tributa sunt. si vero pater naturalis sed avo filii sui materno, vel, si ipse pater naturalis fuerit emancipatus, etiam paterno, vel proavo simili modo paterno vel materno, filium suum dederit in adoptionem: in hoc casu quia in unam personam concurrunt et naturalia et adoptionis iura, manet stabile ius patris adoptivi, et naturali vinculo copulatum et legitimo adoptionis modo constrictum, ut et in familia et in potestate huiusmodi patris adoptivi sit. Cum autem impubes per principale rescriptum adrogatur, causa cognita adrogatio permittitur et exquiritur causa adrogationis, an honescum quibusdam condicionibus adrogatio fit, id est ut caveat adrogator personae publicae, hoc est tabulario, si intra pubertatem pupillus decesserit, restituturum se bona illis qui, si adoptio facta non pater eum exheredaverit vel vivus sine insta causa eum emancipaverit, iubetur quartam partem ei suorum aeter bona quae ad patrem adoptivum transtulit et quorum commodum ei adquisi
Abbreviated transcription (Latin):
modum potestate liberã¬
cur ex hiis intellige pos¬
sumus que deserias ma¬
numitiendis suꝑnis er¬
posiumꝰ. Hii uero qui
inpocestate parentis st̃
mortuo sun iuiris ꝑo fũt
S hoc distinctionem rete¬
pit alam mortuo patre
sane om̃imodo filii filie¬
si post mortem aui mpo
ri non sunt. Itaq si mo¬
riente auo pat̾ ooꝵ xiu¬

Expanded text:
testate liberantur, ex his intellegere possumus quae de servis manumittendis superius exposuimus. Hi vero qui in potestate parentis sunt mortuo eo sui iuris fiunt. sed hoc distinctionem recipit. nam mortuo patre sane omsi post mortem aui in pri non sunt. itaque si moriente auo pater eo
Abbreviated transcription (Latin):
nepotem in locum filii. G.
siquis nepotis loco acoptet
uel quasi ex eo filio quem
habet iam adopcatum. uel
quasi erillo quem natura¬
lem in̾ suam potestatem
habet inco casu ⁊ filus cõ¬
sentire debet ne ei inuico
suus heres agnastatur S
e contrario si auus ex fi¬
lio nepotem dac inadopti¬
onem non ẽ necesse filiũ
consentire. ¶Inplurimiᷤ
autẽ causis assimulatur
is qui adoptatꝰ uel arroga¬
tus est ei qui exlegitimõ
matmonio natus est. st i¬
reo siquis per imꝑatorem
siue aput p̾torem ueł apo
p̃sidem ꝑuincie. nõ extra¬
neum adoptauĩt pocest
cundem alii inadoptiõem
q adoptionis cõmune ẽ
quod ⁊ hii qui generare:
nõ possunt quales sunt
spadones. adoptare posst̃¬

Expanded text:
nepotem in locum filii. Sed si quis nepotis loco adoptet vel quasi ex eo filio, quem habet iam adoptatum, vel quasi ex illo quem naturalem in sua potestate habet: in eo casu et filius consentire debet, ne ei invito suus heres adgnascatur. sed ex contrario si avus ex filio nepotem dat in adoptionem, non est necesse filium consentire. In plurimis autem causis adsimilatur is, qui adoptatus vel adrogatus est, ei qui ex legitimo matrimonio natus est. et ideo si quis per imperatorem sive apud praetorem vel apud praesidem provinciae non extraneum adoptaverit, potest eundem alii in adoptionem que adoptionis commune est, quod et hi, qui generare non possunt, quales sunt spadones, adoptare poss
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ in potestate
nra sunt uerum
etiam hii quos ad optamꝰ
Adoptio autem duob¬
gradum liberoꝵ obtineãt
qualis at filius filia sure
infrriorem qualis est ne¬
pos neptis. ꝓnepos ꝓnepti
S. hodie ex nr̃a constitutio¬
ne cum filii familias aꝑa¬
tre naturali extranee perso¬
ne madoptionem datur.
iura potestatis naturalis
patris. minime dissoluun¬
cur. Nec quicquam ad pa
adoptinum transit. nec ĩ
pocestatt cius est licet ab
incestito iura successionis

Expanded text:
diximus, in potestate nostra sunt, uerum et hi, quos adoptamus. Adoptio autem duobimum gradum liberorum optineant, qualis est filius filia, sive inferiorem, qualis est nepos neptis, pronepos proneptis. Sed hodie ex nostra constitutione, cum filiusfamilias a patre naturali extraneae personae in adoptionem datur, iura potestatis naturalis patris minime dissolvuntur nec quidquam ad patrem adoptivum transit nec in potestate eius est, licet ab intestato iura successionis
Abbreviated transcription (Latin):
tum liberoꝵ amissoꝵ ad¬
optare possunt. ¶Inud
ros inpotestatem habet. si
se ad rogandum dederit.
non solum ipsempotesta¬
te ad rogatoris subicitur
S etiam liberi euis in e¬
quam nepotes ¶sic enum
optione facta incipiat
germanicus augusti ne¬
pos esst I Apud catonem
bene scriptum refert an¬
tiquitas. Sui si adño
adoptati sunt ex hoc ipso
posse liberari. ¶ undeno
eruditi innr̃a constituti¬
one etiam eum seruum
quem dominꝰ actis inter

Expanded text:
um liberorum amissorum adoptare possunt. Illud ros in potestate habet, si se adrogandum dederit, non solum ipse potestati adrogatoris subicitur, sed etiam liberi eius in equam nepotes. sic enim optione facta incipiat Germanicus Augusti nepos esse. Apud Catonem bene scriptum refert antiquitas, servi si a domino adoptati sint, ex hoc ipso posse liberari. unde et nos eruditi in nostra constitutione etiam eum servum quem dominus actis inter
Abbreviated transcription (Latin):
nec sponsam filii nurura
qui huimddi nuptus se
abstinuerint Ilud¬
uero certum est. scruiles
quoq cognationes in pe¬
dimento esse nuptiis. si
forte pat̾ ⁊ filia aut fẽ ⁊
soror manumissi s̃ fuerũt
¶Sunt ⁊ alie ꝑsone. que
ꝓpt diũsas rationes nupti
misim¶S. si adu̾sum ea
que diximꝰ coierint nec
iur. nec uyor. nec nuptie.
nec mat̾monium. nec doͭ
intelligitur¶Itaq qui ex

Expanded text:
nec sponsam filii nurum equi huiusmodi nuptiis se abstinuerint. Illud certum est serviles quoque cognationes impedimento esse nuptiis, si forte pater et filia aut frater et soror manumissi fuerint. Sunt et aliae personae, quae propter diversas rationes nuptiamisimus. Si adversus ea quae diximus aliqui coierint, nec vir nec uxor nec nuptiae nec matrimonium nec dos intellegitur. itaque ii qui ex
Abbreviated transcription (Latin):
qui uel iam eo tempore
quo manumigtit. soluen¬
do non est: uel datis liber¬
tatib desiturus est soluẽdo
esse. Yreualuisse tamen
dandi manumissor habu¬
it. non impedire liberiatẽ
quamuis bona creditorib¬
eius non sufficiant. Se¬
pe enim de suis facultati
b amplius quam in hus ẽ
sperant homine¶¶Itaq tc
incelligimus inpediri lib̾¬
catem cum utroq modo
fraudantur creditores id
est ⁊ ꝯsilio manumicten

Expanded text:
qui vel iam eo tempore qui vel iam eo tempore quo manumittit solvendo non est, vel qui datis libertatibus desiturus est solvendo esse. praevaluisse tamen dandi manumissor habuit, non impediri libertatem, quamvis bona eius creditoribus non sufficiant: saepe enim de facultatibus suis amplius quam in his est sperant homines. itaque tunc intellegimus impediri libertatem, cum utroque modo fraudantur creditores, id est et consilio manumitten
Abbreviated transcription (Latin):
creditor manumittit nichil
agit. quia lex eliascentia im¬
pedit libertatem Litet
tam̃co sericum sum cum li¬
bertate heredem institue ut
uber fiat heres ei solus ⁊ ne¬
cessarus si modo nemo altꝰ
erco testõ hr̃s exstitĩt aut
quia nemo heres scriptꝰ sit
aut lu is qui sapͥtus qualib
ex causa heres ñ exstiterit
Idq eadem lege heliasden¬
tia ꝓuisumẽ ⁊ recte ualde
enim ꝓspiciendum erat.
ut egentes homines quib: a¬
luis heres extiturꝰ non ess
uel seruum suum necessari¬
nin heredem habeant qui sa¬
tisfacturus ess creditorib
aut hoc non facient eo credi¬
tores res hereditaras s nõ
uendãt ne ĩ uria defunct
efficiatur¶ Ioemq iuris ẽ
⁊ si sine libertate seraus heres
soluendo ñ est s genalit̾ con¬
sticuit noua humanitatis
ratione ut er ipsa scriptura
instituonis etiam libertas ei
miserit libertatis datioem
seruum iemaͣre uoluisse
⁊ nemurem sibi heredem fo¬
re. Insraudem auͣt edigo¬
rum manumitt̾e uidet᷑

Expanded text:
creditorum manumittit nihil agit, quia lex Aelia Sentia impedit libertatem. Licettamento servum suum cum libertate heredem instituere, ut fiat liber heresque ei solus et necessarius, si modo nemo alius ex eo testamento heres extiterit, aut quia nemo heres scriptus sit, aut quia is qui scriptus est qualibet ex causa heres non extiterit. idque eadem lege Aelia Sentia provisum est, et recte: valde enim prospiciendum erat, ut egentes homines, quibus alius heres extaturus non esset, vel servum suum necessarium heredem habeant, qui satisfacturus esset creditoribus, aut, hoc eo non faciente, creditores res hereditarias servi nomine vendant, nec iniuria defunctus afficiatur. Idemque iuris est et si sine libertate servus heresolvendo non est, sed generaliter constituit, nova humanitatis ratione, ut ex ipsa scriptura institutionis etiam libertas ei miserit libertatis dationem, servum remanere voluisse et neminem sibi heredem fore. In fraudem autem creditorum manumittere videtur,
Abbreviated transcription (Latin):
bella horta sunt ⁊ captuta¬
its secute ⁊ seruitutes que
sunt uiti naturali c̃trarie.
Iure enim natuiali ab miti¬
oomnes homines liberi nas¬
cebantur ⁊ er hociure genti
um omues pene cõtractus
introducti sunt ut ep̃tio. lo¬

Expanded text:
etenim orta sunt et captivitates secutae et servitutes, quae sunt iuri naturali contrariae iure enim naturali ab initio omnes homines liberi nascebantur; ex hoc iure gentium et omnes paene contractus introducti sunt, ut emptio ven
Abbreviated transcription (Latin):
renunriandũ ÷. ut aut ꝑ
semetipum aut ꝑ alisi eã¬
dem rem mandator ex eqͣt̾
Nam nidita renuncietur u
integia tã mãcatori reserue¬
in: gandem rom ey plicandi
nichilominꝰ mandati actõ lo¬
ium hab nisi iusta causa ĩ¬
tercessit᷑ aut ñ renuntiandi
aut ñ tempestiue renri furti¬
da. Mandatũ ⁊ in diem. oiste

Expanded text:
renuntiandum est, ut aut per semet ipsum aut per alium eandem rem mandator exsequatur. nam nisi ita renuntiatur ut integra causa mandatori reservetur eandem rem explicandi, nihilo minus mandati actio locum habet, nisi si iusta causa intercessit aut non renuntiandi aut intempestive renuntiandi. Mandatum et in diem diffe
Abbreviated transcription (Latin):
fui̾t aliquis ut rem aliquã e¬
expodiat tͥ eã emisse ł credidi¬
se. nõ tñ tibi mandati tenit᷑.
⁊ adco ħ u sũnt ut q̃sitũ sit
an mandea teneatur qͥ man¬
dau̾ tibi ut ticio pecuniã fen¬
nãres. S obtinuis sabun sen¬
tenca. obligatonũ esse in hoc
casu mandatum. qr ñ alit̾ tici¬
o credidisses quam si tibi m
furto aut dãpno faciendo. a¬
ant de inuiria fcienda tibi
mandet. Licet .n. penã istuis ꝯ¬
habes adu̾sus ticium acticem
ssqui qͥ exequitur mandatũ.
non deb excedẽ fiues manda¬
ti. ut ecct siquis ust ad cẽtũ
auiros inandaui̾t tibi ut fũ¬
diun emẽs. ł ut ꝑ ticio spõde̾s.¬

Expanded text:
erit aliquis, ut rem aliquam eexpedierit tibi eam emisse vel credidisse, non tamen tibi mandati tenetur. et adeo haec ita sunt, ut quaesitum sit, an mandati teneatur qui mandavit tibi, ut Titio pecuniam fenerares: sed obtinuit Sabini sententia, obligatorium esse in hoc casu mandatum, quia non aliter Titio credidisses quam si tibi mafurto aut damno faciendo aut de iniuria facienda tibi mandet. licet enim poenam istius habes adversus Titium actionem. Is qui exsequitur mandatum non debet excedere fines mandati. ut ecce si quis usque ad centum aureos mandaverit tibi, ut fundum emeres vel ut pro Titio sponde
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ fuiꝰs mandatũ. posse te age̾
mandati actõe. alioqn iusta
ꝓbabił ignorantia dapnũ ti
musso dispensacore tien ꝑ ig¬
norantiã lib̾co soluĩt. libari
eos. cum alioqn stricta uiris
rõe nõ poss libari. qr aliis sol¬
uissent quã au solue debũit
Mandatum ñ suscipe libĩm

Expanded text:
 fueras mandatum, posse te agere mandati actione: alioquin iusta et probabilis ignorantia damnum tibmisso dispensatore Titii per ignorantiam liberto solverint, liberari eos: cum alioquin stricta iuris ratione non possent liberari, quia alii solvissent, quam cui solvere debuerint. Mandatum non sus
Abbreviated transcription (Latin):
stnt quam quinquagini¬
ta dies Datus autrm
dem ficri non conpellitur
Idem rescripserunt. ma¬
ritum urori sue cuintorem

Expanded text:
sint quam quinquaginta dies. Datus autem sdem fieri non compellitur,Idem rescripserunt maritum uxori suae curatorem
Abbreviated transcription (Latin):
ad quẽ bona fua ł legͥimo iure
ł gonoraris ꝑtinc̾ intellig̃. ut pe¬
diratem suam totã ꝑ te̾ ue eui
aut rẽ aliqͣ. ueluti flmdũ. ho¬
minẽ. pccumã. alicui restiruat
c̃ alioquin legata nͥ er tesam̃¬
to ñ ualeãt. tũ qͦ cui aliqͥs re¬
saituitur. p̃t rogare: ut id rur¬
sus alii. totũ aut ꝓparte. ł en¬
ã aliud aliqͥd resticuat. ⁊ qr
pͥma fidĩ ꝯmissoꝵ cunabul.
a fide hedũ pẽdẽt ⁊ tã nom̃ ẽ.

Expanded text:
ad quem bona sua vel legitimo iure vel honorario pertinere intellegit, ut hereditatem suam totam partemve eius aut rem aliquam, veluti fundum, hominem, pecuniam, alicui restituat: cum alioquin legata nisi ex testamento non valeant. Eum quoque, cui aliquid restituitur, potest rogare, ut id rursus alii totum aut partem vel etiam aliud aliquid restituat. Et quia prima fideicommissorum cunabula a fide heredum pende
Abbreviated transcription (Latin):
manu ⁊ potestati sub positꝰ est¬
⁊ manumissus est liberatꝰ a
potestate. Quͣe res aiure gen¬
tium origiem sumpsit ut¬
pote cum iure naturali om¬
nes homines liberi nasce̾nt᷑
Nec ess nota man̾missĩo.¬
cum scruitꝰ ess incognitas
postͣm iure gentium seruit
inuasit secutum est benefici
genera esse ceperunt liberi
⁊ hiis ꝯtraru serui. et c̾cium
genus lib̾tini qͥ desierant esse
tem manumissio ꝓceditali
enim exacris constititiõib
sacro sanctis etclesiis. auc

Expanded text:
manui et potestati suppositus est, manumissus liberatur potestate. quae res a iure gentium originem sumpsit, utpote cum iure naturali omnes liberi nascerentur nec esset nota mancum servitus esset incognita: sed posteaquam iure gentium servitus invasit, secutum est beneficiuhominum esse coeperunt, liberi et his contrarium servi et tertium genus libertini, qui desierant esse dis manumissio procedit: aut enim ex sacris constitutionibus in sacrosanctis ecclesii
Abbreviated transcription (Latin):
filii autem suꝑstites tãt̾
ad tutele uł cure mune¬
ris excusationẽ ꝓsunt de¬
functi nõ ꝑsunt. S. si in bel¬
lo amissi sunt quesiti in¬
ẽ an ꝓsunt ⁊ cõstat eos so¬
los p̃desse. qui inacie amit¬
tucur Hu enim p qui pro
re publica cecioerunt inper¬
petuum ꝑ gloriam iuuere
incelliguntur. Item di¬
uus marcꝰ insemenstrib ir¬
se Item qui rti publice
enisa absunt atucela ⁊ cu¬
ra ercusantur. S ⁊ si fuerĩt
cucores uł curatores demnde¬
causa rei publice ab esse ce¬
perunt a tucela ⁊ cura er¬
cusantur quatinꝰ rei pũbli¬
ce causa absunt ⁊ in terea
curagor loco eoꝵ datur.
Quiꝰ reuersi fuerint reci¬
punc onus tucele Nam
nec anm habent uocatõ¬
nem ut paruanus respon

Expanded text:
filii autem superstites tantum ad tutelae vel curae muneris excusationem prosunt: defuncti non prosunt. sed si in bello amissi sunt, quaesitum est, an prosint. et constat, eos solos prodesse qui in acie amittuntur: hi enim, quia pro re publica ceciderunt, in perpetuum per gloriam vivere intelleguntur. Item divus Marcus in semestribus rse. Item qui rei publicae causa absunt, a tutela et cura excusantur. sed et si fuerunt tutores vel curatores, deinde rei publicae causa abesse coeperunt, a tutela et cura excusantur, quatenus rei publicae causa absunt, et interea curator loco eorum datur. qui si reversi fuerint, recipiunt onus tutelae nec anni habent vacationem, ut P
Abbreviated transcription (Latin):
acquiruntur Nam lega¬
tor ius quo ⁊ ipso uur si¬
gule res nobis acquirun¬
tur. Item fidei cominis¬
sor ubi singule res nobis
relinquntur. Oportunui
infrriori loco infrrmuꝰ
Uidemꝰ itaq nũc quib
modis perumũsitatem
res uodis acquiruntur
Si cui ergo heredes facti
sitis siue cuius bonor poꝰ¬
sesslonem petirritis. uei
siquem adrogauitis uł
si cuiꝰ bona libercatumꝯ
seruandar causa uobis
addicta fuin̾t. fuis ir sad¬
prius de hereditatib dis¬
ꝑulamus Quarũ dup
ꝯͣdicio est. Nam url ertes¬
tamĩto. uel ab incesto ad
uos pertineãt. Et prius
est ut cehiis dispiciam
que nob̾ extestam̃to ob¬
urnuĩt Qua in re neces¬
sarium est initio de or¬
dinandis testamtis ex¬
ponere.

Expanded text:
adquiruntur: nam legatorum ius, quo et ipso singulae res vobis adquiruntur: item fideicommissorum, ubi singulae res vobis relinquuntur, opportunius inferiori loco referemus. videamus itaque nunc, quibus modis per universitatem res vobis adquiruntur. si cui ergo heredes facti sitis sive cuius bonorum possessionem petieritis vel si quem adrogaveritis vel si cuius bona libertatum conservandarum causa vobis addicta fuerint, eius res oprius de hereditatibus dispiciamus. quarum duplex condicio est: nam vel ex testamento vel ab intestato ad vos pertinent. et prius est ut de his dispiciamus quae vobis ex testamento obveniunt. qua in re necessarium est, initio de ordinandis testamentis exponere.
Abbreviated transcription (Latin):
rem eius qui in auitate esset
nsuceꝑit ꝓmittitur dño siꝑ
possessor rei .p. causa ab esse
desierit tĩc intia annũ recisa
usucapic̃e eam pet̾e .i. ita pe¬
ce̾ ut dicat possessorem usuñ
cepisse. ⁊ ob id suã esse rem Q̃
aliis simili equtate motus
p̾tor acꝯmodat. sicut ex lati
a creditonb ey sententia p̾sid
possessis. permictit ip̃iꝰ credito¬
rib recisa traditẽe eam rt̃ pe

Expanded text:
rem eius qui in civitate esset rem eius qui in civitate esset usuceperit, permittitur domino, si possessor rei publicae causa abesse desierit, tunc intra annum, rescissa usucapione, eam petere, id est ita petere ut dicat, possessorem usu non cepisse et ob id suam esse rem. quod aliis, simili aequitate motus, praetor accommodat, sicut ex latioa creditoribus ex sententia praesidis possessis, permittitur ipsis creditoribus, rescissa traditione, eam rem pe
Abbreviated transcription (Latin):
net sicur in latiorib diges¬
Ior libris opportimĩ appaareb.
sis descendunt alie aũ sunt
quas pretor ex sua uirisdictõ
ne ꝯꝑatos ht tam inrẽ quam
inpersonam quas ⁊ ip̃as necis¬
sarium ÷ eremplis ostendẽ łc¬
ce plerum̃q ita ꝑmitrit ĩẽ
agere ut uel aucor dice̾t se
quasi usu copisse q̃ usu nõ ce¬
ꝑit. ł ex diuerso qͦndam posse¬
uersarium sanm usli non ce¬
pisse q. usu ceꝑit Namq si
cui er uista eausa res aliqua
crad̾ita fui̾t ueluti ex causa
en. ꝓtõis aut donationus. aut
dotis. aut legatoꝵ. necdum
cus rei dñs effectꝰ :. si ciusre¬
⁊ casu possessioẽm a nusit̾. nul¬
lam hat duectam in rẽ actõm.
ad eam rem persequendam.
quippe ita ꝓbite sunt ure cau¬
li actoẽs ut quis dñiũ suũuẽ¬
dicet. s quia sane durũ ciuit e¬
o casu defice actarm. inuenta
: ap̾tore actio in qua is dicit
qui possessigẽm ai.ulit eamit̃¬
cima appellatur. q̃m primũ
a publicio p̾tore in edictum
posita ÷. dursus exdiuner¬

Expanded text:
net, sicut in latioribus digestorum libris oppotunius apparebit. sis descendunt. aliae autem sunt, quas praetor ex sua iurisdictione comparatas habet tam in rem quam in personam, quas et ipsas necessarium est exemplis ostendere. ecce plerumque ita permittit in rem agere, ut vel actor diceret, se quasi usucepisse quod usu non ceperit, vel ex diverso posseversariam suum usu non cepisse quod usu ceperit. Namque si cui ex iusta causa res aliena tradita fuerit, veluti ex causa emptionis aut donationis aut dotis aut legatorum, necdum eius rei dominus effectus est, si eius rei casu possessionem amiserit, nullam habet directam in rem actionem ad eam rem persequendam: quippe ita proditae sunt iure civili actiones, ut quis dominium suum vindicet. sed quia sane durum erat, eo casu deficere actionem, inventa est a praetore actio, in qua dicit is qui possessionem amisit eamciana appellatur, quoniam primum a Publicio praetore in edicto proposita est. Rursus ex diver
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsꝙ agit aut c̃ eo qui ei obli o
cendit ad u̾sarium ei dare a
monet tñ alitu de aliqua re
achõnes ii rem sunt uetnti si
rem coporalem possideat qͥsꝙͣ

Expanded text:
que aut cum eo qui ei obligatntendit adversarium ei dare famovet tamen alicui de aliqua re actiones in rem sunt. veluti si rem
Abbreviated transcription (Latin):
fcũs ÷ Si filius smmlias scorsũ
a patix habitanit ⁊ q̃ ex cena¬
culo cꝰ deiecturi effussm uei.
suic ꝙ positum suspensum ue
hũit cuũis casus ꝑiculossis:
iulians placuit inpatrem ml¬
lam esse aclocm̃ s. cu ũo fllio a¬
gendum. Quod ⁊ in filio fami¬
lias udice obseruangurn qui
litem suam fecit. ¶ It excci¬
stabili de dolo aut furto ꝙ ĩ na¬
ui aut ĩ ouipona aut staibulo
ftm erit. quasi ex maleficio te¬
neri iudetur. simͦ ip̃iꝰ nullum.
÷ maleficiũ s alicuꝰ coꝵ qͣ oꝑa

Expanded text:
st. Si filius familias seorsum a patre habitaverit et quid ex coenaculo eius deiectum effusumve sit, sive quid positum suspensumve habuerit cuius casus periculosus est: Iuliano placuit, in patrem nullam esse actionem, sed cum ipso filio agendum. quod et in filiofamilias iudice observandum est, qui litem suam fecerit. Item exerstabuli de damno aut furto, quod in naue aut caupona aut stabulo factum sit, quasi ex maleficio teneri uidetur, si modo ipsius nullum est maleficium, sed alicuius
Abbreviated transcription (Latin):
ta. De eo uo̾ ꝙ deiectũ effusũ
ue: dupli quantum dãpm da¬
tum sit ꝯstituta ⁊ actio. ob ho¬
muĩem ub lidu̾m occisum qͥn¬
quaginta aureoꝵ pena ꝯstitu¬
itur. Si u̾o uinet. notumq e
ci dicetur. quantũ ob eã rem c¬
quum uiditi uidetur actõ da

Expanded text:
t. de eo vero quod deiectum effusumve est, dupli quanti damnum datum sit, constituta est actio. ob hominem vero liberum occisum quinquaginta aureorum poena constituitur: si vero vivet nocitumque ei esse dicetur, quantum ob eam rem aequu
Abbreviated transcription (Latin):
suiromiuria facta facta sit.
Defendi .n. uxores a uiris. ñ ui¬
ip̃is quidem nulla iniuria fieri ĩ¬
silligitur. si dño ꝑ cos fieri uide¬
tur. nõ tñ hisdem modis quibus
⁊̃ per libo̾s. urores sit cũ quid a¬
trocius ꝯmissum fuit. ⁊ q̃ aꝑte ad
ꝯtumoliam dñi respicit ueluti si
quis alienum seruum lib̾auit. in
hũc casum actio ꝓponitur.¶At
no eum ꝑcussit. nulla in eum ac̃¬
dio dño ꝯpetit. Si ꝯmuni seruoĩ¬
dñs quist. ÷ estimatoẽm iniuric
ficri. s ex dnoꝵ persona qi ipsis
fit inuir̾ia ¶ Quod si ususfruc
seruit inuiria sicta sit. nulla
tibi actõ dabitur. s suo noĩe id ꝙ¬
pcerus potit nisi in ꝯtumdiam cu¬
uiente ut tociẽs admutatur in¬
urriaꝵ actõ qutiẽs in tuã ꝯtu¬
meliam in uiria ei facta sit. o¬
Pena añ iniuriaꝵ ex lege .xii.

Expanded text:
uiro iniuria facta sit, defendi uxores a uiris, non uisis quidem nulla iniuria fieri intellegitur, sed domino per eos fieri videtur. non tamen iisdem modis quibus etiam per liberos et uxores, sed ita cum quid atrocius commissum fuerit et quod aperte ad contumeliam domini respicit: veluti si quis alienum servum verberaverit, et in hunc casum actio proponitur. at no eum percusserit, nulla in eum actio domino competit. Si communi servo innus quisque est aestimationem iniuriae fieri, sed ex dominorum persona, quia ipsis fit iniuria. Quodsi usus fructservit, iniuria facta sit, nulla tibi actio dabitur, sed suo nomine is expereri poterit: nisi in contumeliam tuviente, ut totiens admittatur iniuriarum actio, quotiens in tuam contumeliam iniuria ei facta sit. P
Abbreviated transcription (Latin):
a cuiꝰ accẽptata ẽe dicerur ⁊ de¬
niq alus plurib modis. adm̾¬
ti inuiriam manifestum: Ra
titur aurẽ quis in iuriam nõ
bõs suos quos in potestate hab
It ꝑ urorem suam id n. magĩ
preualuit. Itaq si fili̾ss alicu¬
ius q̃ ticio nupta ẽ in iuram
feris. non solum filie noĩt tec̃

Expanded text:
cetur: et denique aliis pluribus modis admitti iniuriam manifestum est. Patitur autem quis iniuriam non  per liberos suos, quos in potestate habet: item per uxorem suam, id enim magis praevaluit. itaque si filiae alicuius, quae Titio nupta est, iniuriam feceris, non solum filiae
Abbreviated transcription (Latin):
pertate. S postea p̾toris periͥ¬
tebãt ip̃is qui nuuriam passis
eam estimare. ut iuder ł tinti ꝯ¬
dep̃net quanti inur̾iam passu
fuit. S pena q̃. in uiria que ex

Expanded text:
pertate. sed postea praetores permittebant ipsis qui iniuriam passi sunt eam aestimare, ut iudex vel tanti condemnet, quanti iniuriam passus fuerit. sed poena quidem iniuriae quae ex
Abbreviated transcription (Latin):
flu̾t. ł si srnatori ab humilim
uiria frã sit. aut parenti patͦ¬
aubtris uel libertis. Antͥ .n. se¬
natoris ⁊ parenitis. patronuy
alitͥ ex tumei ⁊ humilis personc
iniuria estimatur. Nõ nũqͣm
⁊ locꝰ uulnl̃s atiocem iniuriam
facit. ueluti si in ocio̾ quis ꝑcus
sit. nam ⁊ atror ħ estimatur
Infumma stiendum ⁊ de oĩ ra¬
niria eum qui passus: posseł¬

Expanded text:
l si senatori ab humili iniuria facta sit, aut parenti pberis vel libertis; aliter enim senatoris et parentis patronique, aliter extranei et humilis personae iniuria aestimatur. nonnumquam et locus vulneris atrocem iniuriam facit, veluti si in oculo quis percusssit: nam et haec atrox aestimabitur. In summa sciendum est de omni inuria eum qui passus est posse
Abbreviated transcription (Latin):
atra cos qui relicta sacroscis ercle¬
sis ł aliis uen̾abilib locis. lega
re. usq adeo ut ⁊̃ in iudiciũ uo¬
cuniam que relicta ÷ dare ꝯpel¬
optine uidentur tam̃ in remꝙͥ.
inpersonam qual est familie ar¬

Expanded text:
 eos qui relicta sacrosanctis ecclesiis et aliis venerabilibus locis, legati rint, usque adeo ut etiam in iudicium vocuniam que relicta est, dare compelobtinere videntur, tam in rem quam in personam, qualis est familie
Abbreviated transcription (Latin):
gitur q ita datur ut enis fi¬
ut ey cui penã dupli ant qua¬
drupli rei recipiende noĩe fu¬
res ÷ hac actõs tencantur. si o¬
apparet cos dare opert̾t qͣmiu

Expanded text:
gatur, quod ita datur, ut nostrum fiut extra poenam dupli aut quadrupli rei recipiendae nomine fures etiam hac actione teneantur: SI PARET EOS DARE OPORTERE, qu
Abbreviated transcription (Latin):
Et hiis modis nõ solum
initalia s in omni teria
que nr̃o impcrio guber¬
natur. Dñm rerum
iussa cã possessionis p̾cedẽ¬
te acquiratur.S. aliquã¬
do ctiã si marime quis bo¬
na fide rem possedit. nõ
tam̃ illi usucapio ullo tẽ¬
pers ꝑcodit ueluti si quis
liberum hominẽ uel rẽ
sarram uel religiosam ł
scruum fugitiuum possi¬
deat furtiue quoꝙ: res ⁊ q̃¬

Expanded text:
et his modis, non solum in Italia sed in omni terra quae nostro imperio gubernatur, dominium rerum iusta causa possessionis praecedente adquiratur. Sed aliquando etiamsi maxime quis bona fide rem possederit, non tamen illi usucapio ullo tempore procedit, veluti si quis liberum hominem vel rem sacram vel religiosam vel servum fugitivum possideat. Furtivae quoque res et q
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ eumꝰ quasi suspectum re¬
moucri. idem iuliãnus
scripsit. ⁊ sccundum eum
ꝯstitutum est Suspect᷑¬
sslio necessarioꝵ suspectos
possunt arguere. Et̃ ita di¬
iu seuctus ⁊ antoninus re¬
scripserunt. Suspectus
scripsit S antequã ĩ¬

Expanded text:
sse eum quasi suspectum removeri, idem Iulianus scripsit, et secundum eum constitutum est. Suspectsilio necessariorum suspectos possunt arguere: et ita divi Severus et Antoninus rescripserunt. Suspectus scripsit. sed et antequam i
Abbreviated transcription (Latin):
erat incuule eos qui alieno
oꝵ tutesam uel curã sub¬
ire Idem ⁊ inmilite
obseruandum est ut nec
uolens ad tutele omis ad¬
mutatur Item rome
grammatici. rethores.⁊ me¬
dici. ⁊ qui in patria sua id
erercent ⁊ qui intra nume¬
rum sunt. a tucela ⁊ cuta
habent uacationem
Qui autem se nult crcu¬
sate si plures habeat ercu¬
sationes ⁊ quibusdam ñ
ꝓbauerit alus uti intra
continuos er quo cognoue¬
runt errusare se debent. cu
cesimum lapidem sunt
ab eo loco ubi tutores dati

Expanded text:
erat incivile, eos qui alieno orum tutelam vel curam subire. Idem et in milite observandum est, ut nec volens ad tutelae munus admittatur. Item Romae grammatici rhetores et medici et qui in patria sua id exercent et intra numerum sunt, a tutela vel cura habent vacationem. Qui autem se vult excusare, si plures habeat excusationes et de quibusdam non probaverit, aliis uti intra continuos, ex quo cognoverunt, excusare se debent cuitesimum lapidem sunt ab eo loco ubi tutores dati
Abbreviated transcription (Latin):
scriꝑti erãt aut pretiti ꝯͣ tabulas
bonor possessoera ex edicto petierãt
llã crtedati nullomͦ repellebãt pa¬
tronum. Postea lege ꝑacpia adũ¬
ta sũt uira pat᷑nor qui locupleti
nis eius quisert̾tioꝵ cẽtũ miliũ pa¬
tͥmoniũ reliq̃tat. ⁊ pauciores qͣ
trr᷑ libos dẽbat siue istestam̃to fiᷤ

Expanded text:
erant aut praeteriti contra tabulas bonorum possessionem ex edicto petierant: nam exheredati nullo modo repellebant patronum. Postea lege Papia adaucta sunt iura patronorum, qui locupletionis eius qui sestertiorum centum milium patrimonium reliquerit et pauciores quam tres liberos habebat, sive is tes
Abbreviated transcription (Latin):
ris gentiu est. Nam apo
omnes pereque gͣs anmad¬
uertere possumus dominis ĩ
seruos nite necisq potestatẽ
qui slib imperio nr̃o sunt.
licet sinc causa legib cogni¬
ta: ⁊ suꝑ modum inseruos
seuire. Nam ex constitutiõe
diuipii ancomni qui sine cã
serinm suum occidĩt nõ mi¬
nꝰ punuiri iubetur quam qm¬

Expanded text:
ium est: nam apud omnes peraeque gentes animadvertere possumus, dominis in servos vitae necisque potestatem qui sub imperio nostro sunt, licet sine causa legibus cognita et supra modum in servos suos saevire. nam ex constitutione divi Pii Antonini qui sine causa servum suum occiderit, non minus puniri iubetur quam q
Abbreviated transcription (Latin):
dem principis consticutione
cobercetur Nam ꝯsultꝰ aqui¬
brdam p̾sidib ꝓuinciaꝵ de
puplice ne quis re sua ma¬
le utatur. cuiꝰ re scripti ad
elium ma̾cianum emissi u̾

Expanded text:
dem principis constitutionem coercetur, nam consultus a quibusdam praesidibus prouinciarum de publicae, ne quis re sua male utatur. cuius rescripti ad Aelium Marcianum emissi