comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pedem. corꝑis motionem: ꝑoculum
cordis intentionem. Multi sunt: qͦs
manus sua male scandalirat. Qui
enim letant᷑ cum male fecerint. &
extltant inreb pessimis: qui delet¬
tant᷑ inuitiis & oꝑib malis. istos
manus sua miserabilit̾ scandalirat.:
& ab introitu regni celestis tardat.
Sunt etiam qui in motu corꝑis & ua¬
gatione delectant᷑. ciuitates. castella.
obpida. uicos ꝑagrant. & t̾ram cir¬
cuieunt & ꝑambulant: nunqm
in uno loco. consistere. nunqͣm pe¬
des ab excursu & discursu cõprime
ualentes. Unde pulchre detali quo¬
dam u̾sificator ait. qd dum fuit in
mando. ꝑ mundũ uixit eundo. &
postrema dies hec sibi sola quies¬
uel pͥma. Quid gͥ tales. qui ñ gr̃a ora¬
tionis aut corꝑalis necessitatis. s so¬
lius causa curiositatis regiones ꝑ¬
uolant. qͥd nisi ꝑ hunc pedem. id est
ꝑhanc uagationem. que multum
placeat: qͥd inqm nisi scandalum.
patuint᷑. & ab ingressu uite impe¬
diunt᷑. Illos quoq oculus scanda¬

Expanded text:
pedem, corporis motionem; per oculum, cordis intentionem. Multi sunt, quos manu sua male scandalizat. Qui enim laetantur cum malefecerint, et exsultant in rebus pessimis . quia delectantur in vitiis et operibus malis: istos manus sua miserabiliter scandalizat, et ab introitu regni coelestis tardat. Sunt etiam, qui in motu corporis, et vagatione delectantur: civitates, castella, oppida. vicos peragrant, et terram circumeunt, et perambulant, nunquam in uno loco sunt vel consistunt, nunquam pedes ab excursu et discursu comprimere valentes. Unde de tali dam versificator ait. Dum fuit in mundo, per mundum vixit eundo. Hic postrema dies, hic quoque prima quies. Quid igitur tales, qui non gratia orationis, aut temporalis necessitatis, sed solius causa curiositatis regiones pervolant, quid nisi per hunc pedem, id est, per hanc vagationem, quae multum placet, quid, inquam, nisi scandalum patiuntur, et ab ingressu vitae impediuntur? Illos quoque oculus scanda
Abbreviated transcription (Latin):
namq: quietem significat. Primi¬
gͦ sunt magro ꝓpt̾ libertatem. scdi
in molendino. ꝓpt̾ laborem: tcii in
lecto ꝓpt̾ quietem. S exhis om̃ib
imus assunet᷑: alt̾ relinquet᷑. Assu¬
metur granũ. relinquet᷑ palea.
assumetur frumentũ: reluquetur
lolium. assumet᷑ agnus.: relinquet᷑
hediis. assumet᷑ piscis. relinquet᷑ ser¬
pens. assumet᷑ bonus inp̃senti per
gr̃am. relinquet᷑ maluis ꝑculpam.
relinquet᷑ ad dãpnationem. Interĩ
tam̃ dum p̃sens agitur uita. inom̃i
mͦ uiuendi semꝑ bonis mali sunt
coniuncti: & sunt inagro. in mola.
ut debeat assumi ñ relinqui.

Expanded text:
namque quietem significat. Priminamque quietem significat. Primi sunt in agro, propter libertatem; secundi in molendino, propter laborem; tertii in lecto, propter quietem. Sed ex his omnibus unus assumetur, alter relinquetur. Assumetur granum, relinquetur palea; assumetur frumentum, relinquetur lolium; assumetur agnus, relinquetur haedus; assumetur piscis, relinquetur anguis; assumetur bonus in praesenti per gratiam, relinquetur malus per culpam; relinquetur ad damnationem. Interim tamen, dum praesens agitur vita, in omni modo vivendi semper boni sunt malis conjuncti, et sunt in agro, in mola, ut debeat assumi, non relinqui.
Abbreviated transcription (Latin):
unus assiuuet᷑. alter relinquetur.
Duo inlecto. iuius assumet᷑ alt̾ re¬
linquet᷑. Possumꝰ ꝑ illos qui inagro
qui incampo ẽ habet potestatem
quolibet diũtendi. sic laici reb suis
licite utentes: potestatem habent qd̾
uolunt faciendi. Comedunt quando
uolunt. bibunt quãdo uolunt: dor¬
miunt quando uolunt. surgunt
lib̾tate sibi concessa. ñ inconuenien¬
ter inagro ẽẽ. dici possunt. ꝑ illas
aut̃ que in mola molentes erunt.
possumꝰ acciꝑe eos. qui rerum eccle¬
siasticaꝵ curam agunt. Qui reste
feminino genere designant᷑. eo qd̃
ꝑinfirmitate & fragilitate sua ar¬
duitatem uite contemplatiue scan¬
dere ñualent: & ext̾iora tam̃ tractare
negotia ꝑmittunt᷑. Qui dum om̃i¬
um sibi cõiissoꝵ curam gerunt.
quasi ꝑcirtulum laboris sui molã
ducunt. ꝑillos uͦ qui in lecto erunt
possumꝰ eos accipere: qui ab actioni¬
b exteriorib quiescentes. solis secre¬
tis celestib uacare: & diuine debent
contemplationi intendere. Lestus

Expanded text:
una assumetur, et altera relinquetur: duo in lecto, unus assumetur, et alter relinquetur . Possumus per illos qui in agro qui in campo est habet potestatem quolibet divertendi, sic laici rebus suis libere utentes, potestatem habent quod volunt faciendi: comedunt quando volunt, bibunt quando volunt, nt ergo libertate sibi concessa, non inconvenienter in agro esse dici possunt. Per illas autem, quae in mola molentes erunt, possumus accipere eos qui rerum ecclesiasticarum curam gerunt: qui recte feminino genere designantur, eo quod infirmitate et fragilitate sua arduitatem vitae contemplativae ascendere non valent, et exteriora tantum tractare negotia permittuntur: qui dum omnium sibi commissorum curam gerunt, quasi per circuitum laboris sui molam ducunt. Per eos vero qui in lecto erunt, possumus eos accipere, qui ab actionibus exterioribus quiescentes solis factis coelestibus vacare, et divinae debent contemplationi intendere. Lectus
Abbreviated transcription (Latin):
glantiis. olfactui satiffacere contendt̾.
alii diu̾saꝵ rerum suauitatib. tactꝰ
uoluptatib deseriniuit. S uusqͥs¬
q sensus. tot seruat languentes: qͦt
appetituum patitur corruptiones.
Aqua inqua languidi sanabant᷑. cõ¬
punctionem significat: angłs uero

Expanded text:
satisfacere contendunt. Alii diversarum rerum suavitatibus, tactus voluptatibus inserviunt. Sed unusquisque sensus tot servat languentes, quot appetituum patitur corruptiones. Aqua, in qua languidi sanabantur, compunctionem significat. Angelus vero,
Abbreviated transcription (Latin):
designat scãm & religiosam. ingna
anima que oius ẽẽ debet. ꝑ innocẽ¬
tiam. lauari debet ꝑpenitentiam.
ut offeratur dño ꝑ oꝑationẽ bonã.
ht̃ ista piscina quinq porticus ꝓpt̾¬
quinq sensus corꝑis. ꝑ quos om̃nis
actio nr̃a ad effectum nel ꝑfectum
ducit᷑. Iuhis aut̃. idẽ sensib nr̃is:
iacet multitudo magna languenti¬
um. quia multiplex ẽ. corruptio sẽ¬
suum corꝑalium. Corrumpit᷑ uisꝰ
ꝑando. Qui delectatur inspectaculis
uanitatis. & multiplici specie rerũ
temꝑalium: qui uidet mulierem
ad concupiscendum eam: qui aurũ
uidet argentum. uestes p̃ciosas. do
time concupiscit multitudinem
languentium ht̃ inuisu. Quotqͦt
enim inuisu illicitos appetitus ht̃:
tot in eodem sensu languentes conti¬
net. Qui delectat᷑ inuanis diũsoꝵ
sonoꝵ aut uocum modulationibus
aut illecebrosis cantib qui aurem
accommodat ut audiat sangͥnem
detractiones libent̾ audiendo: intra
auditus sui ambitũ multitudinẽ

Expanded text:
designat sanctam et religiosam, in qua anima, quae ovis debet esse per innocentiam, lavari debet per poenitentiam, ut offeratur Domino per operationem bonam. Habet ista piscina quinque porticus, propter sensus corporis, per quos omnis nostra actio ad effectum perfectum ducitur. In his autem quinque sensibus nostris jacet multitudo magna languentium, quia multiplex est corruptio sensuum corporalium. Corrumpitur enimubrica operando. Qui delectatur in spectaculis vanitatis et multiplici specie rerum temporalium, qui videt mulierem ad concupiscendum eam ; qui aurum videt, argentum vestes pretiosas, et time concupiscit, multitudinem languentium habet in visu. Quotquot enim in visu illicitos appetitus habet, tot in eodem sensu languentes continet. Qui delectatur in vanis diversorum sonorum aut vocum modulatibus, aut illecebrosis cantibus; qui aurem accommodat ut hauriat sanguinem, detractiones libenter audiendo, intra auditus sui ambitum multitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
actione uel elemosinaꝵ distributio¬
ne manꝰ ñ porrigunt. Multi sunt
infirim. s uus fanat᷑. quia solus qͥ
dm̃ colit iustificat᷑. Qd̃ uͦ quidam ex
solum dñm sine cooꝑatione homi¬
num sanitatem ẽ. adeptus: signifi¬
cat qd̵ aliquando cooꝑante p̃dicati¬
one uel int̾cessione humana. salutẽ
consecunt᷑ aliquando uͦ ꝑsolam as¬
pirationem int̾nam iustificantur.
Tolle grabbatum tirũ & cet̾. Qui lan¬
giierat grabatum domũ reportat.
cum anima peccatoꝵ remissione
curata se ad int̾nam sui custodiam
cum ipso corꝑe refert: ne qͥd iterum
unde feriatur admittat.

Expanded text:
actione, vel eleemosynarum distributione manus non porrigunt. Multi ergo sunt infirmi, sed unus sanatur; quia solus, quDeum colit, justificatur. Quod vero quidam ex solum Dominum sine cooperatione hominum sanitatem est adeptus, significat quod aliquando, cooperante praedicatione, vel intercessione humana salutem consequimur; aliquando vero per solam inspirationem internam justificamur. Tolle grabatum tuum, et vade. Qui languerat, grabatum domum reportat, cum anima peccatorum remissione curata, se ad internam sui custodiam cum ipso corpore refert, ne quid iterum unde feriatur, admittat.
Abbreviated transcription (Latin):
Scipio nasica anno. cccrei. Postumꝰ
& metellus. anno.ccc.xciii. marius &
anno. cecc .xxii. Marcus tullius cicero
anno. cccc. xlix. Pompeius & crassus an¬
no. cccc.Ixii. Istos de temꝑib consulũ
excerpsimꝰ ex eo quo reges urbe pulsi
sime. usq ad uiliũ cesarem. suigulis an¬
nos suos & temꝑa quib post reges rem¬
ꝑublicam tractabant adnotantes. & eos
magis signauimꝰ. quoꝵ temꝑib. uel ab
ipsis uel ab alus. aliꝗtia magna gesta
referunt᷑. ut u̾bi gr̃a temꝑib paperui
constilis. ea que de alexandro magno
scripta sunt. temꝑib scipionũ bella
punica. temꝑib marii iugurtinum.
temꝑib ciceronis catellinaꝵ. Primus
itaq romanoꝵ monarcus uilius cesar
exticit. cuiꝰ gesta paucis expediam.

Expanded text:
Scipio Nasica anno 391. Posthumus Scipio Nasica anno 391. Posthumus et Metellus anno 393. Marius et anno 422. Marcus Tullius Cicero anno 469. Pompeius, Crassus anno 462. Istos de temporibus consulum excerpsimus, ex eo quo reges expulsi sunt usque ad Julium Caesarem singulos annos suos et tempora quibus post reges rempublicam tractabant adnotantes, et eos magis signavimus, quorum temporibus, vel ab ipsis vel ab aliis aliqua magna gesta referuntur, verbi gratia temporibus Papirii consulis ea quae de Alexandro Magno scripta sunt. Temporibus Scipionum, bella punica. Temporibus Marii, Jugurthinum. Temporibus Ciceronis, Catilinarium. Primus itaque Romanorum monarcha Julius Caesar exstitit, cujus gesta paucis expediam.
Abbreviated transcription (Latin):
aoch̃ indicis isrł. usq in annũ .uiii. da¬
rii regis qui ẽ octogesimus post trans¬
migrationem babylonis. decimꝰ post
latini. Ianus. saturnꝰ. picus. faunus.
latinus. eneas. albani. ascanius. siliuiꝰ.
postumꝰ enec filius. siluiꝰ. en eas. siluius
capis. siluiꝰ carpentus. siliiꝰ tybermus.
siluiꝰ agrippa. siluiꝰ aremulus. siluius
auentinꝰ. siluiꝰ procax. siluiꝰ amilius.
Romani. romulus. numa. pompiliꝰ.
tullius. hostilius. anchus. martius. tar¬
quiniꝰ. pͥscus. sermus. tarquiniꝰ. suꝑb
Post hec expulsis ab urbe regib ꝑbru¬
tum. consules rem publicã tractabant.
usq ad uiliũ cesarem. hoc ẽ usq ad an¬
num .xx. hyrcam regis & sacerdotis
Papirius consul anno .c. lxxxui. Manihꝰ
& regłs anno. cc.xliii. Publius. corneliꝰ.
scipio. anno. ec.xc .ii. fabius .ii. aximus
paulus. terentiꝰ uarro. anuo .cc.xc.ix. le¬
uinꝰ & marcellus amio. ecc.iiii. Claudiꝰ
nero. & martus liuiꝰ salimator. anno.

Expanded text:
Aoth Judicis Israel usque in annum octavum Darii regis, qui est octogesimus post transmigrationem Babylonis, decimus post Latini fuerunt Janus, Saturnus, Picus, Faunus, Latinus, Aeneas. Albani, Ascanius, Silvius Posthumus Aeneae filius, Silvius, Aeneas, Silvius Capis, Salvius Capetus, Silvius Tyberinus, Silvius Agrippa, Silvius Aremulus, Silvius Aventinus, Silvius Procas, Silvius Amulius, Romani, Romulus, Numa Pompilius, Tullus Hostilius. Ancus Martius, Tarquinius Priscus, Servius Tarquinius, superbus. Post haec, expulsis ab urbe regibus per Brutum, consules rempublicam tractabant usque ad Julium Caesarem, hoc est, usque ad annum vicesimum Hircani regis et sacerdotisPapirius consul anno 186. Manlius, et Regulus anno 243. Publicius Cornelius Scipio anno 292. Fabius Maximus Paulus. Terentius Varro anno 299. Levinus et Marcellus anno 304. Claudius Nero et Marcus Livius Salinator anno
Abbreviated transcription (Latin):
dolore stimulatus. capitolium cũ acto¬
rib cedis incendere uoluit. apud qͦs
etiam ita postinodũ memorabilis fac¬
tus ẽ. ut om̃s post illum imꝑatores.
cesares nuncupent᷑. Breuit̾ itaq ortꝰ.
cursus. & occasus regnoꝵ mundi. que
a temꝑe quo post diluiuũ dissemina¬
tum ẽ genus humanũ suꝑ t̾ram exti¬
terunt. usq ad tempꝰ hyrcani ponti

Expanded text:
dolore stimulatus capitolium cum auctodolore stimulatus capitolium cum auctoribus caedis incendere voluit. Apud quos etiam post modum memorabilis factus est, ut omnes post illum imperatores, Caesares nuncupentur. Breviter itaque ortus, cursus et occasus regnorum mundi, quae a tempore, quo post diluvium disseminatum est genus humanum super terram, exstiterunt, usque ad tempus Hircani ponti
Abbreviated transcription (Latin):
indicio lorice auree cognitũ fuit. qmͣ
ciu cesaꝵ alexandriam p̃misisset:
alexandrinos desꝑatione ad deditionẽ
coegit. Quib patratis. rursus regnũ
egypti cleopatre dedit. Deniũ uͦ syriã
ꝑuagatiis. pharnacem inꝑonto deui¬
cit. Indeq romã scd̾o regressus. dicta¬
tor & consul ẽ appellatus. Deuide in
affricam transiens. om̃s magni pom¬
peu duices atq nepotes debellauit. cõ¬
fixit apud mnundam cuntatẽ adũsus
pompeii duces. labienũ atq actiouar
peiam. faustum. & sillam. afframum.
& petreium int̾fecit. Cato uͦ. apud u¬
ticam sese int̾emit. Indeq reu̾sus ro¬
mã. rerum sumã ac potestatẽ solus
sibi p̃sumpsit. qd greci mouardnam
uocant. S dum ibi reipublice statũ
coutra morẽ inaioꝵ clement̾ instau¬
rat. actorib bruto & cassio incuria.¬
.xxiiii. uulnerib confossus interut.
post annos tres & menses .ui. qͣm imꝑa¬
scios fuisse ferunt. & omanꝰ uͦ popłs

Expanded text:
indicio loricae aureae cognitum fuit, quem indicio loricae aureae cognitum fuit, quem cum Caesar Alexandriam praemisisset, Alexandrinos desperatione ad deditionem coegit. Quibus patratis rursus regnum Aegypti Cleopatrae dedit. Demum vero Syriam pervagatus, Pharnacem in Ponto devicit. Indeque Romam secundo regressus dictator et consul est appellatus; deinde in Africam transiens, omnes magni Pompeii duces atque nepotes debellavit. Conflixit apud Mundam civitatem adversum Pompeii duces, Labienum atque Accium Vpeiam, Faustum, et Syllam, Affranium et Petreium interfecit. Cato vero apud Uticam sese interemit. Indeque reversus Romam, rerum summam ac potestatem solus sibi praesumpsit, quam Graeci monarchiam vocant; sed dum ibi reipublicae statum contra morem malorum clementer instaurat, auctoribus Bruto et Cassio, in curiatuor vulneribus confossus interiit, post annos tres et menses sex quam imperascios fuisse ferunt. Romanus vero populus
Abbreviated transcription (Latin):
octognita & octo cohortes ordine tripli
cornu sexcenti. & indextro cormi qͥn¬
genti. int̾ quos erant reges multi. se¬
natoresq & equites romani plurimi.
Contra cesaꝵ similit̾ octłngenta cohor¬
tes triplici ordinauit dispositione. In
exercitu cesaris fuere minus qm .xxx.
nulia peditũ. & equites nuille. S dñ
pei fugit exercitus. Cesa sunt ineo
rariam naiim nactus masiam pro¬
ꝑaiit. & inde ꝑtyrum iegyptũ trem¬
siit. ibiq statim ut litus attigit. uissu
ptholomei adolescentis. ingr̃am cesariꝰ
uictoris occisus ẽ. Sompeio int̾fecto
cesaꝵ syriam ꝑuagatus alexandriam
uenit. ubi alexandrinis petentib. p̃¬
fatum ꝑtholomeũ ad olescentem ale¬
xandrie regno donauit. qui tam̃ ilico
contra cesarem rebellauit. & bellum
instruxit. inquo bello referunt᷑ cesa
scapham ascendit. ut fugeret. Sed
multis post eum meandem scaphani
isiłentib. mersus necatusq ẽ. Cuiꝰ
dum corpus ad litus deuolutũ fuisset.

Expanded text:
octoginta et octo cohortes ordine triplicoctoginta et octo cohortes ordine tripliccornu sexcenti, et in dextro quingenti. Inter quos erant reges multi, senatoresque et equites Romani plurimi. Contra Caesar similiter octoginta cohortes triplici ordinavit dispositione. In exercitu Caesaris fuere minus quam triginta millia peditum, et equites mille; sed dum pei fugit exercitus, castraque direprariam navim nactus, in Asiam properavit, et inde per Tyrum in Aegyptum transiit. Ibique statim ut littus attigit, jussu Ptolemaei adolescentis, in gratiam Caesaris victoris, occisus est. Pompeio interfecto, Caesar, Syriam pervagatus, Alexandriam venit, ubi Alexandrinis petentibus praefatum Ptolemaeum adolescentem Alexandriae regno donavit; qui tamen illico contra Caesarem rebellavit, et bellum instruxit. In quo bello referuntur caesscapham ascendit ut fugeret, sed multis post eam in eamdem scapham insilientibus mersus, necatusque est. Cujus dum corpus ad littus devolutum fuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
limitẽ. mare udelicet occeanum. di¬
iatauit. qͦd totum initra decennium
consũmauit. Quo transacto. decerni
sibi asenatu romano postulauit. alte¬
rum consulatũ. Contradictum ẽ amar¬
cello ter consule. adintente pompeio.
Deunde decretum ẽ. a senatii. ut murbẽ
nunqͣm dimisso ueniret exercitu. Qd̾
cesar grauit̾ uilit. & ontractis undiq
uirib romã hostilit̾ contendit. & rubi¬
cone fluuis transmeato ariminũ cep̃.
⁊ rauennam se contulit. Ar pompenis
ꝙ om̃is romanoꝵ senatus. crescentib
cesaris iuribi crepidi. tanqͣm italia
pulsi greciam adierunt. dirachium
gerendi belli sedem eligentes. Cesaꝵ
aut̃ cum iam adu̾sus pompei. duces
multa ꝑegisset certamina. tandem
romã intrauit. & exerario publico
fractis ianuis pecuniã tulit. qm sius
militib erogauit. Int̾ẽa uͦ apud di¬
rachium multi reges orientis. ad pom¬
pemiͣ cum auxilus deuentre. Quod
audiens cesaꝵ. aginne preꝑato ꝑ epy¬
rum inthessaliam uenit. Pompeius

Expanded text:
avit, mare videlicet Oceanum, quod totum intra decennium consummavit. Quo transacto, decerni sibi a senatu Romano postulavit alterum consulatum; contradictum est a Marcello ter consule, adnitente Pompeio. Deinde decretum est a senatu, ne in Urbem nisi dimisso veniret exercitu. Quod Caesar graviter tulit, et contractis undique viribus, Romam hostiliter contendit, et Rubicone fluvio transmisso, Ariminium cepit, et Ravennam se contulit. At Pompeius, et omnis Romanorum senatus, crescentibus Caesaris viribus trepidi, tanquam Italia pulsi Graeciam adierunt, Dyrrachium gerendi belli sedem eligentes. Caesar autem, cum jam adversus Pompeii duces multa peregisset certamina, tandem Romam intravit, et ex aerario publico fractis januis pecuniam tulit, quam suis militibus erogavit. Interea vero apud Dyrrachium multi reges Orientis ad Pompeium cum auxiliis devenere; quod audiens Caesar, agmine comparato, per Epirum in Thessaliam venit. Pompeius
Abbreviated transcription (Latin):
Cuiꝰ grã motus. p̃cellentiorem fuisse oꝑi¬
b temploꝵ suoꝵ fatebat᷑ & qui tam ho¬
nestum ũ nisi dei domiciliũ crederet᷑.
Mirabat᷑ saxorum magnitudinẽ : me¬
talli nitorem. uenustatem oꝑis. gr̃ant
pulchritudinis. Int̾ea unus ex sacer¬
dotib sese dedit. & quedã uasa. luc̃nas
duas. mĩsas. crateras. phialas aureas.
& peripetasma templi. Phinees quoq
custos garophilatii comp̃hensus. osten¬
dit sacerdotum purpurã multam. &¬
coccum. & cynnamoniũ. & tẏmiamatha
& aromata. & uasa. & uestem sacratam
sũmi pontificis. Demiq ioħes tyto se
tradidit: & symon arufo terentio com¬
p̃hensus. tyto ẽ presentatus. Concre¬
mata ẽ gͥ ciuitas. & murus ad solum
usq deiectus. Deniq uespasianus &
tytus magnaficum de ideis agentes
triũphum. romã ingressi sunt. Et con¬
timio: toto romano regno pacem ꝓ¬
nuntiauer̾t. Itaq uesꝑasianum res¬
publica fato quodã ne penitus rueret.

Expanded text:
cujus gratia motus praecellentiorem fuisse opericujus gratia motus praecellentiorem fuisse operibus templorum suorum fatebatur, et quia tam honestum non nisi summi Dei domicilium crederetur. Mirabatur saxorum magnitudinem, metalli nitorem, venustatem operis, gratiam pulchritudinis. Interea unus ex sacerdotibus sese dedit, et quaedam vasa, lucernas duas, mensas, crateras, phialas aureas, et peripetasmata templi. Phinees quoque custos gazophylacii comprehensus, ostendit sacerdotum purpuram multam, coccum, et cinnamomum, et thymiamata, et aromata, et vasa, et vestem sacratam summi pontificis. Denique Joannes Tito se tradidit, et Simon a Rufo Terentio comprehensus, Tito est praesentatus. Concremata est igitur civitas, et murus ad solum usque dejectus. Denique Vespasianus et Titus magnificum de Judaeis reportantes triumphum Romam ingressi sunt, et continuo in toto Romanorum regno pacem pronuntiaverunt. Itaque Vespasianum respublica Romana fato quodam ne penitus rueret
Abbreviated transcription (Latin):
machinis & aliis bellicis instrumitis
muros eiꝰ irrupit. ũ tamͣ sine suorũ
sanguine. Ruꝑto muro. solito t̾tibili¬
or increpuit sonitus tube. Tycus aut̃¬
audito frago
tes irruerant. iam cuncta turbatie¬
rant. fiunt mlnera suꝑ uulnera. gla¬
dius obtundit᷑ ferri rigore. Cerneres
sanguine tanqmͣ fluio. decurrere
tram. ubiq strages. ubiq Auctus.
ubiq ꝑiculum. ubiq clamor. ubiq
desꝑatio. Uerum nocte suꝑuemiente
ucerq requienit exercitus. Mane facto.
p̃cepit cesaꝵ ianuas argento oꝑtas suc¬
cendi. uolebat aut̃ tỹtus templum re¬
seruare. s cum pͥncipes dicerent. radi¬
ces rebellionis funditus eũtendas. unꝰ
de romanis admouit iguem porte tẽ¬
pli. que uocabat᷑ speciosa. & liquefactus
auri rigor. lignum nudauit. ac dem¬
de furor ignis ingrediens. ipenetrabi¬
lib templi sese ꝓripuit. flammna iam
depascebat templi. conclauia: & accurrit
tytus cupiens cuiꝰmodi edes eẽt inspicẽ.

Expanded text:
machinis et aliis bellicis instrumentis machinis et aliis bellicis instrumentis muros ejus irrupit, non tamen sine suorum sanguine. Rupto muro, solito terribilior increpuit sonitus tubae. Titus audito fragortes irruerant, jam cuncta turbaverant, fiunt vulnera super vulnera, gladius obtunditur ferri rigore. Cerneres sanguine tanquam fluvio inundari terram: ubique strages, ubique luctus, ubique periculum, ubique clamor, ubique desperatio. Verum nocte superveniente uterque requievit exercitus. Mane facto praecepit Caesar januas templi argento opertas succendi. Volebat autem Titus templum reservare, sed cum principes dicerent radices rebellionis funditus evertendas, quidam de Romanis admovit ignem portae templi, quae vocabatur Speciosa, et liquefactus auri rigor lignum nudavit, ac deinde furor ignis ingrediens in penetrabilia templi sese proripuit. Flamma jam depascebat templi conclavia, et accurrit Titus cupiens cujusmodi aedes essent inspicere,
Abbreviated transcription (Latin):
infelicis t̾re contagium. manꝰ eleuans
ad celũ talia ꝓtestabat᷑. Adbellum qui¬
dem o cõmilitones uenimꝰ. s adũsus
homines belius crudeliores decertamꝰ.
Diligunt fere fetus suos. qͦs etiã infame
mitriunt. hoc ẽ ultra omnẽ acerbita¬
tem. ut m̃bra que genuuit. mat̾ deuoret.
Ab hoc contagio me tͥ mundꝰ absoluo.
ꝗuecũq incelo potestas es. Scis enim:
quia pacẽ frequent̾ obtuli. Infelix ci¬
uitas. in qua talis officina. tale minis¬
terũi ẽ. Oꝑiant eam ruie sue. & abs¬
condant huiꝰmodi contagiũ. ne sol
uideat. & ne stellaꝵ spectet glob. aut
maculent᷑ auraꝵ spiracula. Chiesteas
dapes fabulam putabamꝰ. Nagitium
uidemꝰ. cerminꝰ ueritatẽ. tragediis a¬
trociorẽ. Maturuis gͥ bellum conficia¬
mus. & exeamꝰ t̾ram exetrabilem & ꝑui¬
ciosam. Et his dictis: admoueri arie¬
tes muro uibet. Euoluto gͥ biennio
postqm obsessa ẽ cinitas. inctor tytus

Expanded text:
infelicis terrae contagium, manusque elevans infelicis terrae contagium, manusque elevans ad coelum, talia protestabatur: Ad bellum quidem, o commilitones, venimus, sed adversus homines belluis crudeliores decertamus. Ferae diligunt fetus suos, quos etiam in fame nutriunt. Hoc est ultra omnem acerbitatem, ut membra quae genuit mater devoret. Ab hoc contagio me tibi mundus absolvo, quaecunque in coelo potestas es. Scis enim quod pacem frequenter obtuli. O infelix civitas, in qua talis officina taleque ministerium est! Operiant eam ruinae suae, et abscondant hujus mundi contagium, ne sol videat, et ne stellarum spectet globus, aut maculentur aurarum spiracula. Thyestaeas dapes fabulam putabamus, flagitium videmus, cernimus veritatem tragoediis atrociorem. Maturius igitur bellum conficiamus, et exeamus terram exsecrabilem et perniciosam. Et his dictis admovere muro arietes jubet. Evoluto igitur biennio postquam obsessa est civitas, victor Titus
Abbreviated transcription (Latin):
auideis pacificũ ferebat᷑. tytus menia
aggredit᷑. Int̾ea. clausis infuderat se
miserabilis fames. Itaq iam moccul¬
tis mandebãt incocta cibaria. Misera¬
bilis esca. lacrimabilis cibi. parentes
filus. filii parentib. deipsis fancib
cibum eruebant. S quid opus ẽ pon¬
dus huiꝰ famis explicare. cũ ibi gestũ
sit facinꝰ. quale nec apud grecos. nec a¬
pud barbaros. ullus accepit auditus:
Manebat inciuitate mulier quedã
infelir. que infantẽ suũ uecauit. assa¬
uit. & comedit. S dum assaret᷑. nidor
incensi. ad pͥncipes seditionis ꝑnenit.
quẽ fame cogente secuti. hospicuini
mulieris ingressi st̃. Comꝑtũ ẽ itaq
qd̃ factum fuerat. &eplenit continuo
cotam urbem tanti sceleris nefas. &¬
uinis quisq ante oculos positũ parri¬
cidalis conuniui cibum. ꝑhorrescebat
S & pleriq horrore ꝑt̾riti: ad hostem
confuger̃t. Quo comꝑto cesaꝵ: execratꝰ

Expanded text:
a Judaeis pacificum afferebatur, Titus moenia a Judaeis pacificum afferebatur, Titus moenia aggreditur. Interea clausis infuderat se mirabilis fames. Itaque jam in occultis mandebant incocta cibaria, miserabilis esca, lacrymabilis cibus, parentes filiis, filiique parentibus de ipsis faucibus cibum eruerant. Sed quid opus etiam pondus hujus famis explicare? Cum ibi gestum sit facinus, quale nec apud Graecos, nec apud Barbaros ullus accepit auditus. Manebat in civitate mulier quaedam infelix, quae infantem suum necavit, assavit et comedit. Sed dum assaretur nidor incensi ad principes seditionis pervenit, quem fame cogente secuti, hospitium mulieris ingressi sunt. Compertum est itaque quod factum fuerat. Replevit continuo totam urbem tanti sceleris nefas, unusquisque ante oculos positum parricidalis convivii cibum perhorrescebat. Sed et plerique horrore perterriti, ad hostem confugerunt. Quo comperto, Caesar exsecratus
Abbreviated transcription (Latin):
ioħis sepulchrũ. uicem tuende urb̾
suscepit. Iudeis itaq audaciã desꝑatio
dabat: romanis głe. cupiditas. uirtu¬
tem addebat. Cytus monebat milttẽ.
consilio pugnate. & eam solam dicebat
uirtutem. cui comes ẽ ꝓuidentia.
Cesi sunt itaq multi mortales.
Arietib aut̃ quatientib paulatim
cedebat murus. Et soluta parte pri
romani introierunt. & murũ ext̾iorẽ
diruert̃. Erat cunitas plena horrore.
Ubiq luctus. pauor ubiq. clamor mu¬
lierum. eiulatus senũ. morientium
gemitus. uiuentiũ desꝑatio. Demq
cesar admoueri arietẽ ad murum
scdm ubet. Tandẽq. iii uisistentis
cesaris. solutꝰ ẽ murus scd̃s. Unꝰ murꝰ
suꝑ erat hoc ẽ t̾cius. cumi iam tytus
tũc tẽꝑare militẽ iubet. suadet u¬
deis ne se incendus urbis inuolu̾ent.
que iam armis teneret᷑. si ueniã p̃sta¬
turũ. si mͦ uel sibi uel patrie. consule¬
rent. Igit᷑ triduo expleto. quia nichil

Expanded text:
Joannis sepulcrum vicem tuendae urbis Joannis sepulcrum vicem tuendae urbis suscepit. Judaeis itaque audaciam desperatio dabat; Romanis gloriae cupiditas virtutem addebat. Titus monebat militem consilio pugnare, et eam solam dicebat virtutem cui comes esset providentia. Caesi sunt itaque multi mortales. Arietibus autem quatientibus, paulatim cadebat murus, et soluta parte primRomani introierunt et murum exteriorem diruerunt. Erat civitas plena horroris. Ubique luctus, ubique pavor, clamor mulierum, ejulatus senum, morientium gemitus, viventium desperatio. Denique Caesar admovere arietem ad murum secundum jubet. Tandemque vi insistentis Caesaris solutus est murus secundus. Unus murus supererat, hic est tertius, cum jam Titus temperare militem jubet, suadet Judaeis ne se incendiis urbis involverent; quae jam armis teneretur, se veniam praestiturum, si modo vel sibi vel patriae consulerent. Igitur triduo expleto, quia nihil
Abbreviated transcription (Latin):
cum apud ideos corrupta ȩẽnt iura
legis. & iuolata religio. deseruit eos
diuina ꝓnidentia. & ñ solum urgebãt¬
cos romani. s & ipsi int̾se. domesticis
seditionib laborabant. Cuiꝰ seditiomꝰ
erant dro pͥncipes. quoꝵ unus erat
quidã ioħes. iir leuis. ppłi lues. doli
callidus. fallendi artifex. qui fallaciã
uirtutẽ putaret. elegantie duceret.
carissimos circũuenire. Alt̾ erat symõ.¬
ñ dispar crudelitate: qmͣuis inferior
opum quantitate. Porro tytus execu¬
tor triumphi pat̾ni. cum ualida manu
abalexandria ad obsidionem iberoso¬
limoꝵ ẽ reu̾sus. Obsecdit gͥ eam die sol¬
lempni pasche. quo frequens eo turba
uideoꝵ. conuen̾at: uisto dei iudicio. ut
qui indie pasche saluatorem nr̃m int̾¬
emerant: impso uelut muno cart̾e̾
conclusi. feralis pene exitiũ qd̾ mere¬
bant᷑ exciꝑent. Deniq cohortati funt¬
se factioniim uiri. conspirantib stu¬
diĩs patriã defendere. Ioħes in castro
cui nom̃ antonia. p̃liabat᷑. symon ad

Expanded text:
cum apud Judaeos corrupta essent jura legis, et violata religio, deseruit eos divina Providentia, et non solum urgebant Romani, sed et ipsi inter se domesticis seditionibus laborabant. Omnis seditionis erant duo principes, quorum unus erat quidam Joannes, vir levis, populi lues, doli callidus, fallendi artifex, qui fallaciam virtutem putaret, elegantiae duceret charissimos circumvenire. Alter erat Simon, non dispar crudelitate, quamvis inferior opum quantitate. Porro Titus exsecutor triumphi paterni cum valida manu ab Alexandria ad obsidionem Jerosolymorum est reversus. Obsedit eam igitur die solemni Paschae, quo frequens eo turba Judaeorum convenerat justo Dei judicio, ut qui in die Paschae Salvatorem nostrum interemerant, in ipso velut in uno carcere conclusi, feralis poenae exitium, quod merebantur, exciperent. Denique cohortati sunt factionum viri conspirantibus studiis patriam defendere. Joannes in castro cui nomen Antonia praeliabatur. Simon ad
Abbreviated transcription (Latin):
rum. In pͥncipio itaq creata st̃ celũ
& t̾ra. io est quatuor elem̃ta: simpla om¬
niũ faciendoꝵ mat̾ia. Denide sub in¬
fert scriptura dicens. Dixit aut̃ deus.
fiat lux: & facta ẽ lux. Lux illa pͥmaria
eo in loco creditur facta. quo sol mͦ coti¬
die orit᷑. & ꝑ eandem uiã ꝑ quam sol
creditur girassẽ. ac sic uesꝑe. & mane
ꝑegisse. & hoc ftusse opus pͥme diei.
Scdã die firmam̃tum factun ẽ. in me¬
dio aquaꝵ. idest iu medio confusionis
illiꝰ triũ elemͣtoꝵ. qͦ inpͥncipio celum.
deuide aqua. deinde tenebre uocata
uocabulo nominat᷑. factum ẽ aut̃ firma¬
m̃tum in medio aquaꝵ. ita ut partem
earum conclud̾et intrase. & hab̾et sub
se. partem uͦ excludet a se. & hab̾et suꝑse.
In massa eñi uniũsitatis. id qd̾ ẽ intimũ.
ẽ infimũ: qd̃ ẽ extremũ. ẽ supremum
Uerbi gr̃a. t̾ra inreb corꝑalib omniũ

Expanded text:
pio itaque creata sunt coelum et terra, id est quatuor simpla elementa omnium faciendorum materia; deinde subinfert Scriptura: Dixit autem Deus: Fiat lux, et facta est lux . Lux illa primaria eo in loco creditur facta quo sol modo quotidie oritur, et per eamdem viam per quam sol creditur gyrasse, ac sic vespere et mane peregisse, et hoc fuisse opus primae diei. cunda die firmamentum factum est in medio, id est in medio confusionis illius trium elementorum, quae in principio coelum, deinde aqua, deinde tenebrae vocatavocabulo nominatur. Factum est autem firmamentum in medio aquarum, ita ut partem earum concluderet intra, et haberet sub se, partem vero excluderet a se, et haberet supra se. In massa enim universitatis id, quod est intimum, est infimum; quod est extremum, est supremum. Verbi gratia: terra in rebus corporalibus omnium
Abbreviated transcription (Latin):
nat. Quartus choeleth: qui ẽ eccłiastes.
Quintus sirasyrmi. idest cantica canti¬
corum. Sextus damel. Septimꝰ dabre¬
miamin: qui ẽ paralipomenon. Oc¬
& alii libri. ut sapientia salomonis.
lib̾ iłni filii syrach. & lib uidith. & tho¬
bias. & lib̾ machabeoꝵ: qui legunt᷑
quidẽ. s ñ scribunt᷑ incanone. his
tur noui. In pͥmo ordine noui testa¬
m̃ti: sunt quatuor eỹgłia. Matħs. Mar
chus. Luicas. ioħes. In scđ̾o similit̾ qua¬
quatuordecim sub uno uolumine. ca¬
nouice epłe apocalypsis. Int̾cio ordine
pͥmum locum optinent. decreta: que
canones appellamꝰ. Deinde sc̃oꝵ patrũ
scripta. idest. iheronu. augustim. gͦ¬
gorii. & alioꝵ que nifinita st᷑. Hec tam̃¬

Expanded text:
nat; quartus Celeth, qui est Ecclesiastes; nat; quartus Celeth, qui est Ecclesiastes; quintus Sira sirim, id est Cantica canticorum; sextus Daniel; septimus Dabreniamin, qui est Paralipomenon; oct praeterea et alii libri, ut Sapientia Salomonis, liber Jesu filii Sirach, et liber Judith, et Tobias, liber Machabaeorum, qui leguntur quidem, sed non scribuntur in Canone. His tur Novi. In primo ordine Novi Testamenti sunt quatuor Evangelia, quae scrcus, Lucas, Joannes. In secundo similiter quaquatuordecim sub uno volumine, canonicae Epistolae, Apocalypsis. In tertio ordine primum locum obtinent decreta, quae canones appellamus; deinde sanctorum Patrum scripta, id est Hieronymi, Augustini, Gregorii, et aliorum, quae infinita s
Abbreviated transcription (Latin):
net legem. & ꝓpħas. & agrogͣphos. No¬
uum aut̃. euangelia. apłos. patres.
Primꝰ ordo uet̾is testam̃ti. idest lex. qͣmͣ
hebrei torath nominant: penthatheu¬
cum. idest quinq libros moysi conti¬
net. In hoc ordine. primꝰ ẽ bresith. idest
genesis. Scd̾s hellesmoth. idest exodus.
Tertins uagecra: qui ẽ leniticus. Quar¬
tus uagedaber. qui ẽ numeri. Quintꝰ
ad aberim: qui ẽ deut̾onomiũ. Scds
ordo ẽ ꝓpħar. hic continet octo uolu¬
mina. Primũ iosuebennũ. idẽ. filiũ
cupat᷑. Scd̾s sopthim. qui ẽ lib̾ uidicũ
Tertium sannel. qui ẽ primus & scds
regum. Quartus malachim. qui ẽ t̾tius
& quartus reguͣ. Quintũ ysaiam. Sex¬
tũ iheremiam. Septimũ ierechiel. Oc¬
cauũ thareastra: qui ẽ liber duodecim
ꝓpħaꝵ. Tertius ordo ẽ. agyographoꝵ.
Hic continet nouem libros. Primius ẽ
iob. Scds psalt̾ium. Terctus masloth.
qui grece parabole. latine ꝓu̾bia so¬

Expanded text:
net legem, et prophetas et agiographos. Nonet legem, et prophetas et agiographos. Novum autem: Evangelia, Apostolos, Patres. Primus ordo Veteris Testamenti, id est, lex quam Hebraei Torath nominant, Pentateuchum, id est quinque libros Moysi continet hoc ordine: Primus est Bresith, id est Genesis; secundus Hessesmot, id est Exodus; tertius Vagethra, qui est Leviticus; quartus Vagedaber, qui est Numeri; quintus Adabarim, qui est Deuteronomion. Secundus ordo est Prophetarum. Hic continet octo volumina: Primum, Josue Hennum, id est filium, cupatur; secundum, Soptim, qui est liber Judicum; tertium, Samuel, qui est primus et secundus Regum; quartum, Malachim, qui est tertius et quartus Regum; quintum, Isaiam; sextum, Jeremiam; septimum, Ezechielem; octavum, Thareastra, qui est liber duodecim prophetarum. Tertius ordo est agiographorum. Hic continet novem libros. Primus est Job; secundus Psalterium; tertius Maslot, qui Graece Parabolae, Latine Proverbia so
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ oꝑatio dei quadrifariam discerintur.
Orimũ opus dei ẽ. couditionis. Scd̾m
opus: dispositionis. Tercium opus. ꝓpaga¬
tionis. Quartũ opus. gubnationis. Pxi¬
mũ fecit ds. ante omnẽ diem. Scđm in
Quartũ nͭ inęt̾ntim facere ñ cesabte. ¶Ca¬
lit̾ accedit sacra scriptira ꝑ opus condi¬
tionis admat̾iam suã idest ad opus res¬
taurationis: de qua mat̾ia triplicit̾ trac¬
tat sicut supra dictum ẽ. scđm hystoriã.
scđm allegoriam. scdmi tropologiam. S
priusqͣm narrationẽ hiystoricã iugre¬
diam᷑: oportet ut desitu t̾raꝵ ñ nulla
dicamꝰ. Primũ naniq summã hystorie.
ñ solũ diuine. s & iundane ꝑstring̾e
ꝓpominus: ac deinceps mysteria alle¬
gorie & tropologie. ꝓposse nr̃o declara¬
bimus. De duobus testamentis. uii¬
mnis diuina scriptura induob
testam̃tis continet᷑. uet̾ iudelicet
& nouo. Utrumiq testam̃tũ. trib ordi¬
nib distinguit᷑. uetus testam̃tũ cong¬

Expanded text:
quod operatio Dei quadrifariam discernitur. Primum opus Dei est opus conditionis, secundum opus dispositionis, tertium opus propagationis, quartum opus gubernationis. Primum fecit Deus ante omnem diem secundum in quartum in aeternum facere non cessabit. Taliter accedit sacra Scriptura per opus conditionis ad materiam suam, id est ad opus restaurationis, de qua materia tripliciter tractat, sicut supradictum est, secundum historiam, secundum allegoriam, secundum tropologiam. Sed priusquam narrationem historicam ingrediamur, oportet ut de situ terrarum nonnulla dicamus. Primum namque summam historiae non solum divinae, sed et mundanae perstringere proponimus, ac deinceps mysteria allegoriae et tropologiae pro posse nostro declarabimus. CAP. IX. De duobus Testamentis. Omnis divina Scriptura in duobus Testamentis continetur, Veteri videlicet et Novo. Utrumque Testamentum tribus ordinibus distinguitur, Vetus Testamentum conti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetius maius ĩmnalisq iocunditas at¬
q sereuitas. ꝑseuerat. In quo erat lignũ
nitȩ. de quo qnãdui homo comedet infir
tia. sic̃ modo ꝑmortẽ: ita tunc sine morte
ad consortiũ angłoꝵ transferret᷑ In quo
erat etiã lignũ scientie boni & mali. ꝑ qd̾
homo debuit exꝑiri bonũ si de eo ñ come¬
deret. malũ si comedet. In hoc itaq loco
posuit ds hominẽ quẽ fecerat. lignũ scił
bom & mali. illi tantũmͦ int̾dicens. De¬
inde cunctis animantib ad adam ad dic¬
tis. & omib ab eo nominib impositis.
fecit qͥs euam quã dedit uiro de qͦ facta
erat sociam. Uiditq ds cuncta que fec̾at
& erant ualde bona. & requieuit die septi¬
mo abomini oꝑe quod patrarat. De qua

Expanded text:
perpetuus Marius, vernalisque jucunditas, atque serenitas perseverat. In quo erat lignum vitae, de quo quandiu homo comederet, nuntia, sicut modo per mortem, ita tunc sine morte ad consortium angelorum transferretur. In quo erat etiam lignum scientiae boni et mali, per quod homo debuit experiri bonum si de eo non comederet, malum si comederet. In hoc itaque loco posuit Deus hominem quem fecerat, lignum scientiae boni et mali illi tantummodo interdicens; deinde cunctis animantibus ad Adam adductis, et omnibus ab eo nominibus impositis, fecit Deus Evam, quam dedit viro, de quo facta erat, sociam: Viditque Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona . Et requievit die septimo ab omni opere quod patrar
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ possessorem omniũ. dñm u¬
niu̾soꝵ: qui quãuis t̾re postior. eausa t̾n
prior. dignitate suꝑior inuenit᷑. fecit
aut̃ d̾s corpus humanũ de limo rubro
t̾re. & inspirauit infaciem eiꝰ spiracrilum
uite. & factus ẽ homo manimã uiuentẽ.
Plantau̾at aut̃ dñs ds̃ paradysum uo

Expanded text:
hominem possessorem omnium, dominum uhominem possessorem omnium, dominum universorum, qui, quamvis tempore posterior, causa tamen prior, dignitate superior invenitur. Fecit autem Deus corpus humanum de limo rubrae terrae, et inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae, et factus est homo in animam viventem. Plantaverat
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse omniũ sunt suprena. In rebus
uͦ mediis quetũq sunt ext̾iora. ipsa st̃
inferiora: & quecũq st̃ ext̾iora ipsa sunt
suꝑiora. firmanientũ uero exstellis sͥ
infixis ẽẽ uolubile comꝓbat᷑. s de qͣ
mat̾ia factum sit ignoratur. Tercia die
iussu diuino moles aquaꝵ quȩ spaciũ
illud qđ nt̾ celum &̾ t̾ram ẽ. occupatũ
tenebat. deorsum t̾isa. in abyssum descen¬
dit: & sic aer in medio purus & serenꝰ
remansit. Deinde uissit d̾s ut t̾ra her¬
bas & arbores scdm speties suas gerim¬
naret: & germinauit. Quarta die fecit
luminaria. que infirmam̃to ꝓbantur
ẽẽ fira. exceptis septem planetis: quoꝵ
ista sunt nomina. luna. uenꝰ. mercuriꝰ
sol. mars. iupit̾. saturnꝰ. Quinta die
fecit de aqua pisces. & aues. S pisces
maqua dumisit. auib uͦ maere man¬
sionẽ habere constictut. Sexta die fec̃
bestras int̾ra. Mundo gͥ creato. disposito.
ornato. & eo qd̃ eẽt humano corꝑi neces¬
sariũ. cõmodum gratũ. ꝑato. fecit ds

Expanded text:
sunt suprema. In rebus vero mediis quaecunque sunt interiora, ipsa sunt inferiora, et quaecunque sunt exteriora ipsa sunt superiora. Firmamentum vero ex stellis sibi infixis esse volubile comprobatur, sed de qua materia factum sit ignoratur. Terra die jussu divino moles aquarum, quae spatium illud quod inter coelum et terram est occupatum tenebat, deorsum versa in abyssum descendit, et sic aer in medio purus et serenus permansit. Deinde jussit Deus ut terra herbas et arbores secundum species suas germinaret, et germinavit. Quarta die fecit luminaria, quae in firmamento probantur esse fixa, exceptis septem planetis, quorum ista sunt nomina: Luna, Mercurius, Venus, Sol, Mars, Jupiter, Saturnus. Quinta die fecit de aqua pisces et aves, sed pisces in aqua dimisit, avibus vero in aere mansionem habere constituit. Sexta die fecit bestias in terra. Mundo igitur creato, disposito, ornato, et eo, quod esset humano corpori necessarium, commodum, gratum parato, fecit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
unũ hominẽ. s onĩs gentes. fecit testañ
ñ agnus ille antiquus occidit᷑. s ipse qͥa
honio erat & mori potuit. moetẽ subut.
& sic̃ ds ad uetus testamͣtum dancdũ uo¬
cauit testes aaron scilicet. & maxiã sororẽ
trres. Uettis de testam̃tum primũ. quu
prius datũ ẽ. uel quia dereb ueterascen
immutabilib & semꝑ nonis loquitu.¬

Expanded text:
um hominem, sed omnes gentes, fecit testamenrmationem non agnus ille antiquus occiditur; sed ipse quia homo erat et mori potuit mortem subiit. Et sicut Deus ad Vetus Testamentum dandum vocaverat testes, Aaron scilicet et Mariam sororem tyres. Vetus dicitur Testamentum primum, vel quia prius datum, vel quia de rebus veterascentimmutabilibus et semper novis loquitu
Abbreviated transcription (Latin):
De creatione mundi mund .uii.
sic refert scriptura. dicens. In pͥn¬
cipio creauit d̾s celum & t̾ram. Celũ
uocat tria elem̃ta. ignem. aerem. aqm.
que erant ni una confusione. ꝑmixta.
siue in una ꝑmixtione confusa. circa
quartũ qd̃ est t̾ra. fluctuantia: quȩ
t̾ra in medio. & inimo triũ. suo pon¬
dere librata subsidebat. Deinde uo¬
cat scriptura sacra tria elem̃ta que si
aquas. Aquas ubi dicit. sp̃s dñi fere¬
bat᷑ suꝑ aquas: tenebras. ubi ait tene¬
bre erant suꝑ faciem abyssi. Cȩlum
ppt̾ suspensionẽ. aquas ꝓpt̾ mobilitatẽ.
& fiustuationẽ: tenebras ꝓpt̾ confusio¬
nẽ. Abyssus ẽ concauitas t̾re: que re

Expanded text:
De creatione mundi sic refert Scriptura, dicens: In principio creavit Deus coelum et terram . Coelum vocat tria elementa, ignem, aerem, aquam, quae erant in una confusione permista, sive in una permistione confusa circa quartum, quod est terra, fluctuantia; quae terra in medio, et in uno trium suo pondere librata subsidebat. Deinde vocat Scriptura sacra tria elementa, quae sim aquas, ubi dicit: Spiritus Domini ferebatur super aquas ; tenebras ubi ait: Tenebrae erant super faciem abyssi . Coelum propter suspensionem, aquas propter mobilitatem et fluctuationem, tenebras propter confusionem. Aby
Abbreviated transcription (Latin):
innouo. unde dicat᷑ testamentum .uiii.¬
estamͣtum dicit᷑ sacra scriptura: huma¬
na confuetudiue dante occasionem.
Antiquitus enͣi qiti carebant lib̾is. adopta¬
bant lib̾os: & cuni constituebant illos he¬
redes. uocabant testes. & scribebant cyrogͣ¬
phumi. ũ tam̃ ita ratinii. qͥn posset muta¬
ri niuente cestatore. Similit̾ d̾s unum
filiũ habens ex natura. multos uoluit
adoptare ex gr̃a: & pͥmitus unũ elegit a¬
brabam. cui precepit exire decognatione
sua. & ꝓmisit ei t̾ram palestinam. Post¬
hec eductis filus ifrł de egypto. eandemn
reꝓmisit: & ue dubitarent fecit testamͣ¬
tum incertitudinẽ ꝓmisse hereditatis:
scił legem. que ꝑ moysen data ẽ. S quia
d̾s ñ pot̾at mori. & testam̃tum morte

Expanded text:
. Unde dicatur Testamentum. Testamentum dicitur sacra Scriptura, humana consuetudine dante occasionem. Antiquitus enim qui carebant liberis, adoptabant liberos, et cum constituebant illos haeredes, testes vocabant, et scribebant chirographum, non tamen ita ratum, quin posset mutari vivente testatore. Similiter Deus, unum Filium habens ex natura, multos voluit adoptare ex gratia, et primitus unum elegit Abraham cui praecepit exire de cognatione sua, et promisit ei terram Palaestinam . Posthaec eductis filiis Israel de Aegypto eamdem repromisit, et ne dubitarent, fecit testamentum in certitudinem promissae haereditatis, scilicet legem, quae per Moysen data est. Sed quia Deus non poterat mori, et testamentu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianoꝵ. ut sic̃ habent ꝑfidem tru
cognitionem: sic quoq habeant ꝑ.
affectum dilestionem. Sc̃ificetur ad¬
huc incordib electoꝵ. ꝑmaiorem cla¬
ritatem cognitionis. & maiorẽ suaru¬
tatem dilestioms. Pat̾ nr̃ẽ qui es in

Expanded text:
ianorum, ut sicut habent per fidem tui cognitionem, sic quoque habeant per affectum et dilectionem. Sanctificetur adhuc in cordibus electorum per majorem claritatem cognitionis, et majorem suavitatem dilectionis: Pater noster, qui
Abbreviated transcription (Latin):
& fiant uristi. & ꝑclaritatem iusticie
om̃ib manifestent᷑ ẽẽ filu regna tui.
Adueniat quoq regnum tuum. ut
lubris: agni abhedis. frum̃ta aryra¬
niis: & eccłia tua que ẽ regnum trũ
dep̃ssura scłi p̃sentis. te uocante tnse¬
at ad głam patrie celestis. Item. Ad¬
uemat regnum tuum. ut sic̃ reg¬
nas iniustificatis: ita cito regnes in
iustificandis. & sicut regnas ĩn illis
qui iam sunt boni: sic expulsa po¬
testate demonũ regnes & inillis qͥ
ad huc sunt mali. Adueniat regnũ
iat uoluntas tua. sicut incelo &

Expanded text:
 fiant justi; et per charitatem justitiae omnibus manifestentur esse filii regni tui. Adveniat quoque regnum tuum, ut lubris, agni ab hoedis, frumentum a zizaniis . Et Ecclesia tua, quae est regnum tuum, de pressura saeculi praesentis te vocante tat in gloriam patriae coelestis. Item: Adveniat regnum tuum, ut sicut regnas in justificatis, ita cito regnes in justificandis, et sicut regnas in illis qui jam sunt boni, sic expulsa potestate daemonum, regnes et in illis, qui adhuc sunt mali: Adveniat regnum Fiat voluntas tua sicut in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
lib qualib multi laici fedant᷑ scele¬
rib. s multo grauiorib. & ñ inedi¬
ficationem s in scandalum. & uirm¬
um. risus. & contemptus facti sunt.
Sciant etiam tales sacerdotes qd̾ coti¬
die quando pͥmam horam deo decan¬
tant. uel semetipsos maledicunt.
uel testimonrũ qdͥmine maledictio¬
nis adu̾sum se dicunt: dum ꝑfer̾t
tur exibit condempnatiis. & oratio
eiꝰ fiet inpeccatum. Pat̾ ñe qui es in
celis. Qui dicit pat̾. captat bensno¬
lentiam: qui dicit ñr̃. exeludit suꝑ¬
biam: qui dicit qui es incelis. exhi¬
bet reuerentiam. Qui dicit pat̾. cap¬
tat beniuolentiam. quia pium cla¬
specialem. s & aliis ẽẽ cõmunem de¬
nuntiat: qui dicit qui es incelis. ex¬
hibet reuerentiam: qͥa ñ solum in¬
fimis. s & summis eum p̃sidere
p̃dicat. Sc̃ificetur nom̃ tirum. Mul¬
ta sitnt nomina diuia. Qd gͦ nom̃
petimus sc̃ificari. cum dicimus. sc̃i¬

Expanded text:
foedantur sceleribus, sed multo gravioribus, et non in aedificationem, sed in scandalum et in ruum, risus et contemptus facti sunt. Sciant etiam tales sacerdotes quod quotidie, quando primam horam Deo decantant, vel semetipsos maledicunt, vel testimonium divinae maledictionis adversum se dicunt, dum proferutur, exibit condemnatus, et oratio hujus fiet in peccatum : Pater noster, qui es in coelis. Qui dicit, Pater, captat benevolentiam; qui dicit noster, excludit superbiam. Qui dicit, qui es in coelis, exhibet reverentiam. Qui dicit, Pater, captat benevolentiam, quia pium claspecialem; sed et aliis etiam communem denuntiat. Qui dicit, qui es in coelis, exhibet reverentiam, quia non solum infimis, sed et summis eum praesidere praedicat. Sanctificetur nomen tuum. Multa sunt nomina divina. Quod ergo nomen petimus sanctificari
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is t̾re cłs. psallite sapient̾: Ergo
tex ẽ łs: & regnum ht̃ dłs. Quare gͦ
petimtis. ut adueniat regnum eiꝰ:
Quando petimus. ut aduemiat reg¬
num eiꝰ. ñ petimuis ut adueniat in
hoc qd̾ iam ẽ. s in hoc qd̾ nundum ẽ:
uel potiris manifestetur meo qd̾ ñ¬
dum manifestunꝑ. Adhuc enim nas¬
cituri sunt multi. qui ad regnũ eiꝰ
st̃ p̃destirati. & qui st̃ p̾destinati nec¬
dum st̃ deregno ipstus eẽ. om̃ib ma cͥ¬
infestati. adueniat gͦ regnum tuũ
o pat̾ celestis: ut ꝑnaturam carms
generent᷑ adregnum tuũ. p̃destina

Expanded text:
s, psallite supienter? Ergo rex est Deus, et regnum habet Deus. Quare ergo petimus ut adveniat regnum ejus? Quando petimus ut adveniat regnum ejus, non petimus ut adveniat in hoc quod jam est, sed in hoc quod nondum est, vel potius manifestetur in eo quod nondum manifestum est. Ad haec et nascituri sunt multi, qui ad regnum ejus sunt praedestinati; et qui praedestinati necdum sunt de regno ipsius esse, omnibus manifestat. Adveniat ergo regnum tuum, o Pater coelestis, ut per naturam carnis generen