comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in meȩ crucis ultionẽ cũ ꝑfidis
ȩt̾na morte dã nemini. dignis lacri-¬
marũ fontib abluite. Notandũ¬
q cũ filias ierłm appellat. qđ ñ so¬
lũ quȩ cũ eo uenerant a galilea:
sed & eiusdẽ urbis ciues ei mulieres
adheserant. Et nunc qͦq quasi
immolandũ iesũ duplex turba
ꝓsequit᷑. Cuiꝰ passionis hystoriã
alii tanqua risu dignas fabulas.
alii ut lacrimantib decet ocłis
legunt. audiunt. recolunt. eiꝰ
carnis sanguinisq mysteria. hi
quasi uiles cõmunesq escas. illi
pectore tanta rẽ digno ꝑcipiunt.
Sed dñs ubi cor contrit̾ũ & hu-¬
miliatũ respicit. mox addita
salutifere cõpunctionis gr̾a. un¬
blandus consolator irrogat.
uia ecce uenuint dies in qͥb

Expanded text:
in meae crucis ultionem cum perfidis in meae crucis ultionem cum perfidis aeterna morte damnemini, dignis lacrymarum fontibus abluite. Notandumque cum filias Jerusalem appellat, quod non solae quae cum eo venerant a Galilaea, sed et ejusdem urbis cives ei mulieres adhaeserint. Et nunc quoque quasi immolandum Jesum duplex turba prosequitur, cum ejus passionis historiam, alii tanquam risu dignas fabulas, alii lacrymantibus ut decet oculis legunt, audiunt, recolunt: ejus carnis sanguinisque mysteria hi quasi viles communesque escas, illi pectore tanta re digno percipiunt. Sed Dominus ubi cor contritum et humiliatum respicit, mox addita salutiferae compunctionis gratia, unconsolator irrogat. Quia ecce venient dies, in
Abbreviated transcription (Latin):
cruc̃ẽ dñi. sed ñ una eadẽq m̃te
sequebat᷑. Nã popłs quidẽ ut
cuiꝰ mortẽ impetrauerat mo-¬
rientẽ lȩtꝰ aspiceret: mulieres
uͦ ut que uiuere desiderabant.
moriturũ morientẽq & mor¬
tuũ plorarent. Noꝰ autẽ ideo
solus mulierũ planctꝰ eũ seque¬
bat᷑. qͥa ñ innumerus etiã creden-¬
tiũ uirorũ coetꝰ de eiꝰ erat pas-¬
sione mestissimꝰ: sed qͥa femine¬
us quasi contẽptibilior sexus
liberiꝰ poterat p̃sentib sacerdo¬
tũ pͥncipib & magistratib qͥd
contra eos senserit᷑ ostendere.
missa ĩa furgitis popłi turba:
ad amantes plangentesq se fe-¬
minas ocłos & ora conuertit dicens.
iliȩ ieͣłm nolite flere suꝑ
me: sed suꝑ uos ipsas flete & suꝑ
filios ur̃os. Ne me in qͥt mori¬
turũ Uatemini. cuiꝰ cito resur-¬
rectio mortẽ soluere potest. cuiꝰ
mors & omnẽ mortẽ & ipsũ mor-¬
tis destructura. ẽ. auctorẽ. Uos
potius ipsas ur̃amq ꝓgeniem. ne

Expanded text:
 sed non una eademque mente sequebatur. Nam populus quidem, ut cujus mortem impetraverat, morientem laetus aspiceret; mulieres vero, ut quem vivere desiderabant, moriturum, morientem, et mortuum plorarent. Non autem ideo solus mulierum planctus eum sequebatur, quia non innumerus etiam credentium virorum coetus de ejus erat passione moestissimus, sed quia femineus, quasi contemptibilior sexus, liberius poterat praesentibus sacerdotum principibus et magistratibus quid contra eos senserit ostentare. rmissa jam furentis populi turba, ad amantes plangentesque se feminas oculos et ora convertit dicens: Filiae Jerusalem, nolite flere super me, sed super vos ipsas flete, et super filios vestros. Ne me inquit moriturum lamentemini, cujus cita resurrectio mortem solvere potest, cujus mors et omnem mortem, et ipsum mortis destructura est auctorem. Vos potius ipsas, vestramque progeniem, ne
Abbreviated transcription (Latin):
contẽptꝰ. infirmitas. & cruy contu-¬
melia. ẽ. uide qͥa ꝑ hȩc filiꝰ hominis
ad dexterã dĩ patris sessurꝰ. exͦ partu
uirginis homo natꝰ. insua cũ caeli
nubib ẽ. maiestate uenturꝰ. Unde
& apłs cũ crucis abiecta descripsis¬

Expanded text:
contemptus, infirmitas et crux contumelia est, vide quia per haec Filius hominis ad dexteram Dei Patris sessurus, et ex partu virginis homo natus, in sua cum coeli nubibus est majestate venturus. Unde et Apostolus, cum crucis objecta descripsis
Abbreviated transcription (Latin):
quia scilicet milites cętera in quatti
or partes iuxta suũ numerũ diuiden¬
tes: de tunica quȩ in consutilis e̾rat de¬
suꝑ contexta ꝑ totũ sortẽ miserint.
Quadriꝑtita enim uestis dñi quadriꝑ.¬
tit᷑a eiꝰ figurauit ȩccłam. toto scilicet
qͥ quattuor partib constat terrarum¬
orbe diffusa. & om̃ib eisdẽ partib equa¬
lit᷑ id ÷ concordit᷑ distribut̃a. Tunica
uͦ illa sortita: om̃iũ partiũ significat
unitatẽ. quȩ caritatis uinculo conti-¬
netur. Si enĩ caritas uxta apłm & suꝑ¬
eminenti orẽ habet uiã & suꝑ eminet᷑
scientiȩ. & suꝑ om̃ia precepta est: merito
uestis qua fignificat᷑. desuꝑ contexta ꝑ-¬
hibet᷑. In sorte enim quid nisi gr̃a cõm̃¬
data est: dic quippe in uno ad omnes
ꝑuenit cũ sors omnib placuit. qͥa &
dĩ gr̃a inunitate ad om̃s ꝑuenit. Q
cũ sors mittit᷑: ñ ꝑsonȩ citiꝰq uł meritis.¬

Expanded text:
quia scilquia scilor partes, juxta suum numerum, dividentes, de tunica, quae inconsutilis erat desuper contexta per totum, sortem miserint. Quadripertita autem vestis Domini quadripertitam ejus figuravit Ecclesiam, toto scilicet orbe qui quatuor partibus constat terrarum diffusam, et omnibus eisdem partibus aequaliter, id est, concorditer distributam. Tunica vero illa sortita omnium partium significat unitatem, quae charitatis vinculo continetur. Si enim charitas juxta Aposeminentiorem habet viam, et supereminet scientiae, et super omnia praecepta est , merito vestis qua significatur desuper contexta perhibetur. In sorte autem quid nisi gratia Dei commendata est? Sic quippe in uno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes pervenit. Et cum sors mittitur,
Abbreviated transcription (Latin):
qm ipsorũ: regnũ cęloꝵ.
esus a utẽ dicebat. Pat᷑. dimitte
Lillis. ñ eni sciunt quid faciunt.
Quia lucas ꝑ uituli typũ sacer¬
dotiũ xp̃i scribere disposuit.
tenti paradysi ianuã pandit.
eq enĩ putandũ ÷ eũ hȩc patrẽ
frustra orasse. sed in eis nimiru
qͥ post eiꝰ passionẽ credidere qđ
orabat impetrasse. Notandũ
dĩ intellexere. crucifigere qu̾a
confiteri maluerunt. sed ꝓ eis
utiq qͥzelũ dĩ habentes sed non
scđm scientiã. nesciere qđ fecer̃t.
patri p̃ces obtulerit. Sed & ioħes
a płsdicit. Est peccatũ ad mortẽ.
ñ ꝓ illo ᷝ ut roget quis. Imitare
gͦ dñm tuũ. ꝓ inimicis int̾cede:
& si ned pͥotes. saltẽ caue ne contͣ
Elos orare p̾sumas. Sic & enĩ co-¬
tidianis ꝓfectib auctus. & ad
illud quandoq dño iuuante
ꝑ uenies. ut etiam ꝓ illis int̃ce¬
dere possis. Diuidentes uͦ¬
uestim̃ta eiꝰ: miserunt sortes.
Et stabat popłs spectans. hȩc
euangłista iohes pleniꝰ exponit.

Expanded text:
m ipsorum est regnum coelorum . Jesus autem dicebat: Pater, dimitte illis, non enim sciunt quid faciunt. Quia Lucas per vituli typum sacerdotium Christi scribere disposuit, tenti paradisi januam pandit. Neque enim putandum est eum haec Patrem frustra orasse, sed in eis nimirum qui post ejus passionem credidere quod orabat impetrasse. Notandum Dei intellexere crucifigere quam confiteri maluerunt, sed pro eis utique qui, zelum Dei habentes, sed non secundum scientiam , nesciere quod fecerunt , Patri preces obtulerit. Sed et Joannes apostolus dicit: Est peccatum ad mortem, non pro illo dico ut roget quis . Imitare ergo Dominum tuum, pro inimicis intercede, et si necdum potes, saltem cave ne contra illos orare praesumas. Sic enim quotidianis profectibus auctus, et ad illud quandoque, Domino juvante, pervenies, ut etiam pro illis intercedere possis. Dividentes vestimenta ejus, miserunt sortes. Et stabat populus spectans. Haec Evangelista Joannes plenius exponit,
Abbreviated transcription (Latin):
foras: fleuit amare. Respiciente
dño petrus ad cor reuersus. ma¬
cula negationis poenitentiȩ¬
lacrimis tergit. Quia ñ solũ
cũ agit᷑ poenitentia. uerũ etiã
ut agatur: dĩ miscđia necessa¬
ria: Respicere nanq eiꝰ. mise¬
reri: Unde psalmista. Usq qͦ
inquit exaltabit᷑ inimicus me¬
us suꝑme: respice & exaudi me
dñe ds m̃s. Id est miserere & adiutia.
Qũa nociua sane alloquia ꝑfidoꝵ.
Petrus int̾ iudeos uł hominẽ se
nosse negauit. qu̾e int̾ condis¬
cipłos dĩ filiũ confessus erat.
Sed nec in atrio cayphȩ retentꝰ.
poterat agere poenitentiam.
Egredit᷑ foras: ut ab impiorũ
concilio secretꝰ. pa uidȩ nega¬
tionis sordes liberis fletib abluat.

Expanded text:
foras, flevit amare. Respiciente Domino Petrus ad cor reversus, maculam negationis lacrymis poenitentiae tergit. Quia non solum cum agitur poenitentia, verum etiam ut agatur Dei misericordia necessaria est. Respicere namque ejus misereri est. Unde Psalmista: Usquequo, inquit, exaltabitur inimicus meus, super me: Respice, et exaudi me, Domine Deus meus , id est, miserere et adjuva. Quam nociva sane alloquia perfidorum Petrus inter Judaeos vel hominem se nosse negavit, quem inter condiscipulos Dei Filium confessus erat. Sed nec in atrio Caiphae retentus poterat agere poenitentiam. Egreditur foras, ut ab impiorum concilio secretus, pavidae negationis sordes liberis fletibus abluat.
Abbreviated transcription (Latin):
rũ legimꝰ. recte ꝑ eũ popłi gentium
designant᷑. qͥ quondã ꝑegrini & hos¬
pites testam̃toꝵ: nunc oboedi¬
endo fidei ciues sunt & domesti¬
cidĩ. Et sicut alibi dicit᷑. hȩre¬
des qͥđe dĩ : coheredes autẽ xp̃i.
Unde pulchre simon oboediens.
cyrene hȩres intp̃tat᷑. Nec p̃tere¬
undũ. qđ symon de uilla uenisse
refertur. Uilla eñi. grece pagos
uocat᷑. Aqua pagani nom̃ trahunt.
eo qđ aciuitate dĩ alieni. & quasi
urbanȩ sint conuersationis igna-¬
ri. Sed de pago symon egrediens
crucẽ portat post iefũ: cũ popłs
nationũ paganis ritib derelictis.
uestigia dñicȩ passionis oboediens

Expanded text:
um legimus, recte per eum populi gentium designantur. Qui quondam peregrini et hospites testamentorum, nunc, obediendo fidei, cives sunt et domestici Dei. Et, sicut alibi dicitur: Haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi . Unde pulchre Simon obediens Cyrene haeres interpretatur. Nec praetereundum quod Simon de villa venisse refertur. Villa enim Graece πάγος vocatur, a qua pagani nomen trahunt, eo quod a civitate Dei alieni et quasi urbanae sint conversationis ignari. Sed de pago Simon egrediens, crucem portat post Jesum, cum populus nationum, paganis ritibus derelictis, vestigia d
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfitenti: decebat eni ut timorẽ t̾nę
negationis ternȩ confessionis amore¬
lueret. tercio uichilominꝰ pascendas
suas oues cõm̃dat. Qui dixit ei. Dñe.
tecũ paratꝰ sũ & in carcerẽ & in mortẽ
ire. At ille dixit. Dico tͥ petre. ñ can¬
tabit hodie gallus donec t̃ ab neges
nosse me. Quia dixerat se dñs ꝓpetri
fide rogasse. conscius ille pͣsentis
affectus fideiq feruentis sed futuri
casus nescius. ñ credit se ullatenus
ab eo posse deficere. Uerũ qͥ solus nouit
qͥd sit in homine. ne qui fideliũ suo
uł de statu in caute confidat. uł de
casu incautiꝰ diffidat. & quasi ds̃ mo¬
dũ. tẽpus & numerũ negationis eiꝰ
p̃dicit. & quasi misericors aux iliũ
¶ Quando misi uos sine sacculo & pera
& calciam̃tis. nunqͥt aliqͥd de fuit

Expanded text:
profitenti decebat enim ut timorem ternae profitenti decebat enim ut timorem ternae negationis, ternae confessionis amor elueret tertio nihilominus pascendas suas oves commendat. Qui dixit ei: Domine, tecum paratus sum et in carcerem, et in mortem ire. At ille dixit: Dico tibi, Petre, non cantabit hodie gallus, donec abneges nosse me. Quia dixerat se Dominus pro Petri fide rogasse, conscius ille praesentis affectus fideique ferventis, sed futuri casus nescius, non credit se ullatenus ab eo posse deficere. Verum qui solus novit quid sit in homine, ne qui fidelium suo vel de statu incaute confidat, vel de casu incautius diffidat, et quasi Deus modum, tempus, ac numerum negationis ejus praedicit, et quasi misericors auxilium  Quando misi vos sine sacculo, et pera, et calceamentis, nunq
Abbreviated transcription (Latin):
afflictionẽ eoꝵ maliciȩ estib anhe-¬
lare. Quo enĩ eors tẽptationẽ in ui-¬
dens. ap̃petit: eo illoꝵ qͦsi ꝓbationẽ
dep̃cans petit. Cũ uͦ petro rogans
saluator ñ ut ñ tẽptet᷑ sed ut ñ
deficiat fides eiꝰ obsecrat. hoc est
ut post lapsũ negationis ad statũ pͥsti¬
num poenitendo resurgat: insinuat
utile sc̃is esse tẽptationũ flãmis exami¬
nari. ut uł tẽptati qua fortes fuerint
appareant. uł cognita ꝑtẽptatiaones
sua infirmitate fortiores fieri discant.
& sic cũ ꝓbatifuerint : accipiant & ipsi
coronã uitȩ. qua reꝓmisit ds̃ diligen¬
tib se. Si tu aliqͣndo conuersus con¬
firma fr̃s tuos. Sicut ipse tuã in qͥt
fidẽ ne sathana tẽptante deficiat
orando ꝓtexi. ita & tu infirmiores qͦsq
fr̃s exemplo tuȩ poenitentiȩ ne de
uenia forte despent. erigere & confor¬
tare mem̾̃to. Qđ idem & post resurrec¬
tionẽ ex hortat᷑. cũ ei t̾cio sese amare

Expanded text:
afflictionem eorum, malitiae aestibus anheafflictionem eorum, malitiae aestibus anhelare. Quo enim eorum tentationem invidens appetit, eo illorum quasi probationem deprecans perit. Cum vero pro Petro rogans Salvator non ut non tentetur, sed ut non deficiat fides ejus obsecrat, hoc est, ut post lapsum negationis ad statum pristinum poenitendo resurgat, insinuat utile sanctis esse tentationum flammis examinari, ut vel tentari quia fortes fuerint appareant, vel cognita per tentationes sua infirmitate fortiores discant, et sic, cum probati fuerint, accipiant et ipsi coronam vitae, quam repromisit Deus diligentibus se . Et tu aliquando conversus, confirma fratres tuos. Sicut ipse tuam inquit fidem, ne Satana tentante deficiat orando protexi, ita et tu infirmiores quosque fratres exemplo tuae poenitentiae, ne de venia forte desperent, erigere et confortare memento. Quod idem et post resurrectionem exhortatur, cum ei tertio sese amare
Abbreviated transcription (Latin):
ministrare conseruis. tunc suꝑ dñi
m̃sã sullimes uitȩ ꝑpetuȩ dapib alant᷑.
Qui hic intẽptationib in iustȩ iudicati.
cũ dño ꝑmanent. illic cũ illo super
contẽptores suos iusti iudices ueniant.
Et quanto huic mundo magna humi
litate despecti sunt. tanto tunc accep¬¬
tis sedib maiore culmine potestatis
Simon ecce sathanas expetiuit uos:
ut cribraret sic ut triticũ. Ego autẽ
rogaui ꝓte: ut ñ deficiat fides tua.
Ne glarent᷑ undecĩ apłi suisue uirib
tribuerent. qđ soli pene int̾ tot mi.¬
lia iudeorũ dicerent᷑ intẽptationib
ꝑ mansisse cũ dño. ostendit & eos
siñ uiuantisse dñi essent opitulati¬
one ꝓtecti. eadẽ ꝓcella cũ cęteris
potuisse conteri. Uerũ cũ sathanas
expecit eos tẽptare. & uelud qͥ triticũ
purgat uentilando concutere. do-¬
cet nulliꝰ fidẽ a diabolo nisi deo
ꝓmittente tẽptari. Sathanȩ qͥppe
ad cribrandũ bonos expetere. ẽ: ad

Expanded text:
ministrare conservis, tunc super Domini ministrare conservis, tunc super Domini mensam sublimes vitae perpetuae dapibus alantur; qui hic in tentationibus injuste judicati cum Domino permanent, illic cum eo super tentatores suos justi judices veniant; et litatate despecti sunt, tanto tunc acceptis sedibus majore culmine potestatis mon, ecce Satanas expetivit vos, ut cribraret sicut triticum. Ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua. Ne gloriarentur undecim apostoli, suisve viribus tribuerent quod soli pene inter tot millia Judaeorum dicerentur in tentationibus permansisse cum Domino, ostendit et eos, si non juvantis se Domini essent opitulatione protecti, eadem procella cum caeteris potuisse conteri. Verum cum Satanas expetit eos tentare, et velut qui triticum purgat ventilando concutere, docet nullius fidem a diabolo nisi Deo permittente tentari. Satanae quippe ad cribrandum bonos expetere est, ad
Abbreviated transcription (Latin):
plantati facti sumꝰ similitudini
mortis eiꝰ. simul & resurrectionis
erimꝰ Acuiꝰ sullimitate ꝓmissi.
iudas infelix excipit᷑. Nã & ante¬
qua hȩc dñs diceret exisse creden-¬
dus est. Qui ñ mͦ permanere cũ
illo intẽptationib spreuit. uerũ¬
ad ipsos tẽptationũ eiꝰ iuit auctores.
Excipiunt᷑& illi. qͥ auditis in cõpͣhen¬
sibilis sacram̃ti uerbis abiert recro.
& iã ñ cũ illo ãbulabant. Non enĩ
rec edentes adño. nisi quotqͦt
poenitendo redieit̃ potuere sal¬
uari. U⁊ edatis & bibatis super
m̃sã meã in regno meo. Mensa hȩc ꝓpo¬
sita om̃ib sc̃is ad fruendũ: cȩlestis. ẽ.
gła uitȩ. eib potus ille de qͦ alias dicit᷑.
Peati qͥ esuriunt & sitiunt iusticiã. qm̃
ipsi saturabunt᷑. Fruendo scilicet
olĩ desiderato & amato gaudio ueri &
inconcussi boni. Ex sedeatis suꝑ thro-¬
nos. iudicantes.xiiͭ. trib ifrł. hȩc ẽ. illa
qu̾a psalmꝰ canit immutatio dexterȩ
excelsi. ut qͥ nunc humiles gaudent

Expanded text:
lantati facti sumus, similitudini mortis ejus, simul et resurrectionis erimus . A cujus sublimitate promissi Judas infelix excipitur. Nam et antequam haec Dominus diceret, exisse credendus est. Qui non modo permanere cum illo in tentationibus sprevit, verum ipsos tentationum ejus juvit auctores. Excipiuntur et illi qui, auditis incomprehensibilis sacramenti verbis, abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant. Non enim recedentes a Domino, nisi quotquot poenitendo redierunt, potuere salvari. Ut edatis et bibatis super mensam meam in regno. Mensa haec proposita omnibus sanctis ad fruen cibus potusque ille de quo alias dicitur: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur , fruendo, scilicet, olim desiderato et amato gaudio veri et inconcussi boni. Et sedeatis super thronos, judicantes duodecim tribus Israel. Haec est illa quam psalmus canit, immutatio dexterae Excelsi , ut qui nunc humiles gaudent
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuintia & regio suas habens ꝓpͥe¬
tates. uernaculũ loquendi sonũ
uitare ñ possit. Unde in actib
om̃tũ gentiũ linguis loquerent᷑.
int̃alios qͥde diuerso mundieli¬
mate conuenerant. etiã qͥ habi¬
tabant in uidea mirantes dixis¬
se referunt᷑. Nonne ecce om̃s
isti qͥloquunt᷑ galilei st̃: Et qͦmͦ
nos audiuimꝰ unꝰquisq lingũa
nr̃am in qua nati sumꝰ: Et ait
petrus. homo. nescio quid dicis.
Et continuo ad huc illo loquente.
cantauit gallus. Solet scriptu.¬
ra sacra sepe meritũ causarũ.
ꝑstatũ de signare temporum.
U nde petrus q̃ media nocte negauit:
ad gallicantum poenituit.
Qui etiam post resurrectionem
diurna subluce dnm qu̾e ter
negauerat. t̃ciose amare ꝓfes¬
sus est. Quia nimirũ qđ indene¬
bris obliuionis errauit. & sꝑatȩ¬
ĩa lucis rememoratione correx̃.
& eiꝰdẽ uerȩ lucis ad epta p̾sen¬
tia plene totũ quicqͥd nutaue¬
rat erexit. hunc opinor gallũ

Expanded text:
provincia et regio suas habendo proprieprovincia et regio suas habendo proprietates, vernaculum loquendi sonum vitare non possit. Unde in Actibusomnium gentium linguis loquerentur, inter alios qui de diverso mundi climate convenerant, etiam qui habitabant Judaeam mirantes dixisse referuntur: Nonne ecce omnes isti qui loquuntur, Galilaei sunt? Et quomodo nos audivimus unusquisque linguam in qua nati sumus? Et ait Petrus: Homo, nescio quid dicis. Et continuo adhuc illo loquente cantavit gallus. Solet Scriptura sacra saepe meritum causarum, per statum designare temporum. Unde Petrus, qui media nocte negavit, ad galli cantum poenituit. Qui etiam post resurrectionem, diurna sub luce, Dominum quem ter negaverat, tertio se amare professus est, quia nimirum quod in tenebris oblivionis erravitjam lucis rememoratione correxit, et ejusdem verae lucis adepta praesentia, plene totum quidquid mutaverat erexit. Hunc opinor gallum
Abbreviated transcription (Latin):
maleus se negare quã xp̃m. Sed
& t̾cio int̾rogatꝰ cũ ait. homo nes¬
cio qͥd dicis. significauit se sacri¬
legia illor nescire. hoc est reꝓbando
& execrando dãnare. Sed hec qu̾a
friuola sit expositio. & dñs qui sẽ
ueridica contestatione ter negandũ
a petro p̾dixerat. & ipse petrus insinu¬
at qͥ se hȩc ñ de industria sed de sur¬
reptione locutũ subsequentib la¬
crimis manifestat. E⁊ post pusillũ
alius uidens eũ: dix̃ĩt. Et tu de illis
es. Petrus uͦait. Ohomo ñ sum.
n hac negatione beati petri discimꝰ.
sit negat se esse xp̃ianũ. Dñs autẽ
ñait. petre discipłm meũ tẽ nega¬
bis. sed me negabis. Negauit gͦ ip¬
sũ cũ se negauit eiꝰ esse discipłm.
int̃uallo facto quasi horȩ uniꝰ.
alius qͥdã affirmat dicens. Uere.
& hic cũ illo erat. Nã & galileus:
Non qđ alia lingua galilei atq alia
loquerent᷑ ierosoli mitȩ. qͥ utriq
fuerunt hebrei. sed qđ una queq

Expanded text:
malens se negare quam Christum. Sed malens se negare quam Christum. Sed et tertio interrogatus, cum ait: Homo, nescio quid dicis, significaverit se sacrilegia illorum nescire, hoc est reprobando et exsecrando damnare. Sed haec quam frivola sit expositio, et Dominus qui se veridica contestatione, ter negandum a Petro praedixerat, et ipse Petrus insinuat, qui se haec non de industria, sed de subreptione locutum, subsequentibus lacrymis manifestat. Et post pusillum alius videns eum dixit: Et tu de aliis es. Petrus vero ait: O homo, non sum. In hac negatione beati Petri, discimus sit, negat se esse Christianum; Dominus autem non ait Petro: Discipulum meum te negabis, sed me negabis. Negavit ergo ipsum, cum se negavit ejus esse discipulum. Et intervallo facto quasi horae unius, alius quidam affirmabat dicens: Vere et hic cum illo erat, nam et Galilaeus est. Non quod alia lingua Galilaei atque alia loquerentur Jerosolymitae, qui utrique fuerunt Hebraei, sed quod unaquaeque
Abbreviated transcription (Latin):
refrigescet caritas multore. Quo
frigore torpens ad horã apłs
petrus. ꝑ secutoꝵ prunis cale fi¬
eri cupiebat. qͥa tẽporalis cõmodi
solatiũ ꝑfidorũ sotiatate quęre¬
bat. S ed non mora respectꝰ ad ño:
cũ ign̾e eoꝵ corpore. tũ infideli-¬
tatt᷑ corde reliqͥt. Quem cum
uid isset ancilla quȩda sedentem¬
Et hic cũ illo erat. Quid sibi uult
qđ prima eũ ꝓdit ancilla. cũ uiri
utiq magis eũ potuerint recognos¬
cere. nisi ut & iste sexus peccasse
in necẽ dñi uideret᷑. & iste sexus
redimeret᷑ ꝑ dñi passionẽs Etideo
inulier resurrectionis accipit pͥ-¬
ma misteriũ & mandata custodit.
ut ueterẽ pͣuaricationis aboleret
Mulier. ñ noui illũ. Quia pio erga
apłm petrũ affectu locũ hunc
ita int̃pͣtant᷑: quasi bene dixerit
se illũ ñ nosse. que mens huma¬
na nescit cõp hendere. quia
nemo scit filiũ nisi pat̾. Iterũ
qͦq inqͥsitꝰ dixerat. o homo ñ sũ:

Expanded text:
refrigescit charitas multorum . Quo refrigescit charitas multorum . Quo frigore torpens ad horam apostolus Petrus persecutorum prunis calefieri cupiebat, quia temporalis commodi solatium perfidorum societate quaerebat. Sed non mora, respectus a Domino, cum ignem eorum corpore, tum infidelitatem corde reliquit. Quem cum vidisset ancilla quipso refrixerat. quid sibi uult quod prima eum prodit ancilla, cum uiri utique magis eum potuerint recognoscere, nisi ut et iste sexus peccasse in necem domini uideretur, ut et iste sexus redimeretur per domini passionem? et ideo mulier resurrectionis accepit prima mysterium et mandata custodit, ut ueterem praeuaricationis aboleret Mulier, non novi illum. Quidam, pio erga apostolum Petrum affectu, locum hunc ita interpretantur, quasi benedixerit se illum non nosse, quem mens humana nescit comprehendere, quia nemo sciat Filium nisi Pater . Iterum quoque inquisitus dixerit: O homo, non sum,
Abbreviated transcription (Latin):
dñm alonge seqͥt᷑ petrus. signi¬
ficabat eccłam secuturã qͥdẽ
hoc est imitaturã passiones dñi:
sed longe different. E ccła enĩ
& circũ sedentib illis: erat pe¬
trus in medio eors. Est dilectio¬
nis ignis: est & cupiditatis. De
hoc dicit᷑. Igne̾ ueni inittere
int̾rã. & quid uolo nisi ut arde¬
at: de illo. Ecce uosom̃s accen¬
deutes ignẽ. acrincti flã mis
ambulate in lumine ignis ur̃i.¬
& in flã mis quas succendistis.
ste suꝑ credentes incenaculo
sẏon de cȩlo descendens uarus
linguis eos dm̃ laudare docuit:
ille t̾rena materia caiphȩ focus
inatrio flãmis negandi dnm̃ tur¬
bas accendit. hoc moyses aureũ
idoli capud: illo sedechias ieremiȩ
ꝓphetantis scripta consũpsit. Qui¬
cunq uitiosũ noxiũq inse extin¬
guit incendiũ. potest dño cantare.
Quia factꝰ sũ sicut uter in pruina.
iustificationes tuas ñ sũ oblitus.
At qͥ flãm̾a uirtutũ ꝑdidit audit

Expanded text:
Dominum a longe sequitur Petrus, signiDominum a longe sequitur Petrus, significabat Ecclesiam secuturam quidem, hoc est, imitaturam passionem Domini, sed longe differenter. Ecclesia enim et circumsedentibus illis, erat Petrus in medio eorum. Est dilectionis ignis, est et cupiditatis. De hoc dicitur: Ignem veni mittere in terram, et quid volo, nisi ut ardeat ? De illo: Ecce vos omnes accendentes ignem accincti flammis, ambulate in lumine ignis vestri et flammis quas succendistis . Iste super credentes in coenaculo Sion de coelo descendens, variis linguis Deum laudare docuit. Ille terrena materia Caiphae fotus in atrio, flammis negandi Dominum turbas accendit. Hoc Moyses aureum idoli caput, illo Sedechias Jeremiae prophetantis scripta consumpsit. Quicunque vitiosum noxiumque in se exstinguit incendium, potest Domino cantare: Quia factus sum sicut uter in pruina, justificationes tuas non sum oblitus . At qui flammam virtutum perdidit, audit
Abbreviated transcription (Latin):
I Sed hȩc ÷ hora ur̃a & potestas tenebrarũ.
Stultũ inquit eũ cũ gladiis & fusti¬
b quȩrere. qui ultroᷤ se ur̃is tradat
manib & in nocte quasi latitantẽ
& ur̃os oculos declinantẽ ꝑꝑdito.¬
rẽ in uestigare. qͥ cotidie intẽplo
doceat. Sed ideo aduersũ me in
tenebris congregamini. qͥa potestas
ur̃a qua contra lucẽ mundi arma¬
mini intenebris. ẽ. Conp̾hen-¬
dentes autẽ eũ. duxerunt ad do¬
mũ principis sacerdotũ. Princi¬
pẽ sacerdotũ caypham significat.
qͥ erat pontifex anni illiꝰ: sicut
ioħes euangłista destat᷑. Petrus
uͦ saequebatur a longe. Merito
a longe sequebat᷑. qͥ ia ꝓximo t̾rat
negaturus. Neq enĩ negare pos¬
set: sixp̃o ꝑximꝰ ad hȩsisset. Uerũ
in hoc maxima nob. ẽ. ad miratio¬
ne uenerandus. qđ dñm ñ reliqͥt
etiã cũ timeret. Qd enĩ timet na¬
ture. ẽ: qđ seqͥt᷑ deuotionis. Quod
negat obreptionis. qđ poenitet
fidei. Alr̃. Qđ ad passionẽ euntẽ

Expanded text:
 Sed haec est hora vestra et potestas tenebrarum. Stultum est inquit eum cum gladiis et fustibus quaerere, qui ultro se vestris tradat manibus; et in nocte quasi latitantem et vestros oculos declinantem per proditorem investigare, qui quotidie in templo doceat. Sed ideo adversum me in tenebris congregamini, quia potestas vestra qua contra lucem mundi armamini, in tenebris est. Comprehendentes autem eum duxerunt ad domum principis sacerdotum. Principem sacerdotum Caipham significat, qui erat pontifex anni illius, sicut Joannes evangelista testatur. Petrus vero sequebatur a longe. a longe sequebatur, qui jam proxime erat negaturus. Neque enim negare posset, si Christo proximus adhaesisset. Verum in hoc maxima nobis est admiratione venerandus, quia Dominum non reliquit etiam cum timeret. Quod enim timet, naturae est; quod sequitur, devotionis; quod negat, obreptionis; quod poenitet, fidei. Aliter, quod ad passionem eumdem
Abbreviated transcription (Latin):
Isacerdotũ & magistratꝰ templi
& seniores. Querit᷑ quomͦ iħs pͥnci¬
pessacerdotũ & magistratꝰ tẽpli &
seniores qͥ ad se uenerant alloqui
dicatur qͥ apud al ios euangłistas
ñ ipsi uenisse. uerũ in atrio cayphȩ
expectantes ministros. mansisse
phibentur. Sed qͥa pontifices pha¬
risei & seniores. itade dñi nece
agebant. ut uel ud ipsi a sangui¬
ne eiꝰ uiderent᷑ in noxii. ñ tradat᷑
ꝑ nos sed ꝑdiscipłm suͣm. ñ cõp̃¬
hendat᷑ a nob̾ sed atribuno curb̾q.
ñ a nob ꝓ illo barabas sed eligat᷑
a popłis. ad extremũ ñ a nob̾ sed
a iudice dã net᷑. neque nr̃a sed
romane militiȩ crucifigatur.¬
manu. uolens euangłista eos
maxime quor cuncta consilio
gerebant᷑ sanguinis eiꝰ ostendere
reos: dicit pͥncipes sacerdotũ &
magistratꝰ tẽpli & seniores ad
cõp̃hendendũ uenisse saluatorẽ.
Ut hinc concederet᷑. qͥa sicut illi
ñ ꝑse ipsos sed ꝑ eos qͦs miserunt

Expanded text:
pli, et seniores. Quaeritur quomodo Jesus principes sacerdotum, magistratus templi, et seniores qui ad se venerint alloqui dicatur, qui apud alios evangelistas non ipsi venisse, verum in atrio Caiphae exspectantes, ministros misisse perhibentur. Sed quia pontifices, Pharisaei et seniores ita de Domini nece agebant, ut velut ipsi a sanguine ejus viderentur innoxii: Non tradatur per nos, sed per discipulum suum, non comprehendatur a nobis, sed a tribuno turbisque; non a nobis pro illo Barabbas, sed eligatur a populis; ad extremum non a nobis, sed a praeside damnetur, neque nostra, sed Romanae militiae manu cruci affigatur: volens evangelista eos maxime quorum cuncta consilio gerebantur sanguinis ejus ostendere reos, dicit principes sacerdotum et magistratus templi et seniores ad comprehendendum venisse Salvatorem, ut hinc conjici daretur quia sicut illi non per seipsos; sed per eos quos mi
Abbreviated transcription (Latin):
Qui etiam si nullus pecuniã det: dñm
argenteis uendunt: qͥa pͥncipis scłi
imaginẽ id ÷ exempla hostis antiqͥ.
neglecta conditoris ad qua creati st̃
imagine sumunt. Nã sicut ioħes
caritas & ueritas ꝓdit. maxime cũ ñ
in firmitate uł ignorantia surripi.¬
ente peccat. sed insimiliniitudine
iudȩ quęrit opportunitatẽ. ut ar.¬
bitris absentib ueritatẽ m̾dacio.
uirtutẽ crimine mutet. UeN autẽ
dies azimorũ in qua necesse erat
occidi pascha. & misit petrũ & ioħẽ
dicens. Euntes parate nob̾ pascha.

Expanded text:
Qui etiam si nullus pecuniam det, Dominum argenteis vendunt: quia principis saeculi imaginem, id est, exempla hostis antiqui, neglecta conditoris, ad quam creati sunt, imagine sumunt. Nam sicut Joanneveritas et charitas, prodit. Maxime cum non infirmitate, vel ignorantia subripiente peccat, sed in similitudinem Judae quaerit opportunitatem, ut arbitris absentibus, veritatem mendacio, virtutem crimine mutet. Venit autem dies Azymorum, in qua necesse erat occidi Pascha. Et misi Petrum et Joannem dicens: Euntes
Abbreviated transcription (Latin):
tiant : qͣnto nc̃ ceruicẽ cordis ad eiꝰ patien¬
tiã non inclinant. Sed quia hȩc contra re¬
ꝓbos dicta sunt: mox ad electors consolatio¬
nem uerba uertunt᷑. Nam subditur.iii.
Iis aut̃ fieri incipientib: respicite & le¬
uate capita ur̃a. q̃m apypinquat redẽpti
o ur̃a. Cũ plagȩ inqͥt mundi crebrescunt. cũ
t̾ror iudicii uirtutib cõmotis ostendit᷑. le¬
uate uos capita id ÷ ex hilarate corda. quia
dũ finit᷑ mundꝰ cui amici ñ estis. ꝓpe fit
redẽptio qͣm quȩsistis. In scriptura & enĩ
sepe caput ꝓ mente ponit᷑ qr sic̃ capite re¬
gunt᷑ membra: ita cogitationes m̃te dispo¬
nunt᷑ leuare itaq est capita. mentes nrãs

Expanded text:
tiant, quanto nunc cervicem cordis ad ejus patientiant, quanto nunc cervicem cordis ad ejus patientiam non inclinant. Sed quia haec contra reprobos dicta sunt, mox ad electorum consolationem verba vertuntur, nam subditur: His autem fieri incipientibus, respicite et levatvestra. Cum plagae, inquit, mundi crebrescunt, cum terror judicii virtutibus commotis ostenditur, levate vos capita, id est, exhilarate corda: quia dum finitur mundus, cui amici non estis, prope fit redemptio quam quaesistis. In Scriptura etenim sacra saepe caput pro mente ponitur: quia sicut capite reguntur membra, ita cogitationes mente disponuntur. Levare itaque capita, est mentes
Abbreviated transcription (Latin):
rus ÷ apło actestante qͥ ait. Cũ enĩ dixe¬
rint pax & securitas: tc̃ repentinꝰ eis suꝑ¬
ueniet interitꝰ. Tc̃ itaq suꝑueniente
uniuerso orbi timore & expectatione dis¬
tricti examinis. multi qͥ in hoc mundo
florere uidebant᷑: cũ se sine fructu con¬
spexerint arescent. Tunc fides quȩ sine
opib uiruerat: ꝓbante se iusti iudicis
igne marcescet. Nec mirũ homines hoc ẽ
uel natura uel sensu terrestres ad eiꝰ iu¬
diciũ curbari. cuiꝰ aspectũ & ipse cȩlorũ¬
uirtutes hoc est angelicȩ trement potestates.
beato quoq iob attestante qͥait. Colũnȩ cȩli
contremiscunt. & pauent ad nutũ eiꝰ. Quid
gͦ faciunt tabulȩ. qͣndo tremunt columnȩ :
Quid uirgula deserti ꝑatit᷑ cũ cedrus parady¬
si concutitur: Et nunc uidebunt
filiũ hominis uenientẽ in nube. cũ potestate
magna & maiestate. In potestate & maiestate
uisuri st̃: quẽ in humilitate positũ audire
noluert̃. ut uirtutẽ eiꝰ tanto tc̃ districtiꝰ sen¬

Expanded text:
um enim dixerint, Pax et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus . Tunc itaque superveniente universo orbi timore et exspectatione districti examinis, multi qui in hoc mundo florere videbantur, cum se sine fructu conspexerint, arescent. Tunc fides quae sine operibus viruerat, probante se justi Judicis inarescet. Nec mirum homines, hoc est vel natura, vel sensu terrestres, ad ejus judicium turbari, cujus aspectum et ipse coeloruvirtutes, hoc est, angelicae trement potestates, beato quoque Job attestante, qui ait: Columnae coeli contremiscunt et pavent ad nutum ejus. Quid ergo faciunt tabulae, quando tremunt columnae? Quid virgula deserti patitur, cum cedrus paradisi concutitur? Et tunc videbunt Filium hominis venientem in nube cum potestate magna et majestate. In potestate et majestate visuri sunt quem in humilitate positum audire noluerunt, ut virtutem ejus tanto tunc districtius sen
Abbreviated transcription (Latin):
gladũ. sufficiunt ad testimonium
sponte passi saluatoris. Vnus. qͥ &
apłis audaciã ꝓ dño certandi. & euul.¬
sa ictu eiꝰ auricula. dño etiã moritu¬
ro pietatẽ uirtutẽ q doceret in e̾ẽ.
medicam̃ti. Alt̃. qͥ neqͦquã uagina
exemptꝰ.ostenderet eos nec totũ
qđ potuere ꝓ eiꝰ defensione facere
perinissos.¬
Et egressus. ibat scđ m consue¬
tudinẽ in mont̾e oliuarũ. Se-¬
cuti st̃ aut̃e illũ & discipuli.
Tradendus a discipło dñs. consueti
secessus locũ qͦ facillime reꝑiri
posset ad iit. Ubi sunt gͦ quieũ mortẽ
timuisse. inuitũq contendunt esse
crycifixum: Et pulchre sui corporis
& sanguinis mysteruis ubutos in mon¬
te oliuarũ discipos educit. ut om̃s
in morte sua baptizatos. altissimo
sc̃i sp̃s chrismate confirmandos. ẽẽ.
defignet. qͥ dicere possint cũ psal¬
mista. dignatũ .ẽ. suꝑ nos lum̃ uultꝰ¬

Expanded text:
gladii sufficiunt ad testimonium gladii sufficiunt ad testimonium sponte passi Salvatoris. Unus qui et apostolis audaciam pro Domino certandi, et evulsa ictu ejus auricula, Domino etiam morituro pietatem virtutemque doceret inesse medicandi. Aliter qui nequaquam vagina exemptus ostenderet eos nec totum quod potuere pro ejus defensione facere permissos.Et egressus, ibat secundum consuetudinem in montem Olivarum. Secuti sunt autem illum et discipuli. Tradendus a discipulo Dominus, consueti secessus locum quo facillime reperiri possit, adit. Ubi sunt ergo qui eum mortem timuisse, invitumque contendunt esse crucifixum? Et pulchre sui corporis et sanguinis mysteriis imbutos in montem Olivarum discipulos educit, ut omnes in morte sua baptizatos altissimo sancti Spiritus chrismate confirmandos esse designet, qui dicere possint cum Psalmista: Signatum
Abbreviated transcription (Latin):
seruo auricula tactu dñi sanaretur.
& bene fica uirtus saluatoris. etiam
ꝓsecutores suos ne ira ꝑcussi sustine¬
re. sed fidẽ resurgentis susciꝑe mal¬
lent ad moneret. Dico enĩ uob. qm
adhuc hoc qđ scriptũ est oportet im¬
pleri in me. Et cũ in iustis deputatꝰ ÷.
Q eñĩ ea que st̃ de me finẽ habent. Et¬
ecce quarediscipłi sacculũ & peram
& gladiũ tollere monent᷑. Uidelicet
quia d ñscũ iniustis erat deputandꝰ
qđ passionẽ eiꝰ describens int̃ cȩtera
ponit isaias. uł latrones utiq in qͦrũ
medio crucifigendus. uł inferos. ad
qͦs ꝑ mortẽ erat descensurus in sinuans.
Et tunc enĩ deputatꝰ ẽ. cũ in iustis: cũ
descendit ad inferos. & qͦs suos ibi
repꝑit reuocauit ad suꝑos. iuxta qđ
eidem alius ꝓ pħa de cantat. Tu qͦq
insanguine testam̃ti tui. emisisti
uinctos tuos de lacu in qͦ ñ est aqua.
It illi dixert. Dñe. ecce gladũ duo
hic. At ille dixit eis. Satis est. Duo

Expanded text:
servo auricula, tactu Domini sanaretur, servo auricula, tactu Domini sanaretur, et beneficia virtus Salvatoris, etiam percussores suos, ne iram percussi sustinere, sed fidem resurgentis suscipere mallent, admoneret. Dico enim vobis quoniam adhuc hoc quod scriptum est oportet impleri in me: « Et cum injustis deputatus est. » Etenim ea quae sunt de me finem habent. Ecce quare discipuli sacculum, peram et gladium tollere monentur, videlicet quia Dominus cum injustis erat deputandus, quod passionem ejus describens inter caetera ponit Isaias , vel latrones utique, in quorum medio crucifigendus, vel inferos ad quos per mortem erat descensurus, insinuans. Et tunc enim deputatus est cum injustis, cum descendit ad inferos, et quos suos ibi reperit, revocavit ad superos. Juxta quod eidem alius propheta decantat: Tu quoque in sanguine testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacu, in quo non est aqua . At illi dixerunt: Domine, ecce gladii duo hic. At ille dixit eis: Satis est. Duo
Abbreviated transcription (Latin):
Magister itaq dñs łirtutũ ut modũ
discretionis insinuet. missis ad pͣdi¬
candũ dispłis. neqͥd tollerent
ut qui euangłitĩ annunciant:
de euangłio uiuant. Mortis uͦ in¬
stante ꝑiculo. & tota simul gente
pastorẽ parit̾ gregẽq ꝑsequente :
congruã tẽpori regulã decernit.
pecuniã scil icet uictui necessariã
donec sopita ꝑsecutorũ in sania tẽpꝰ
euangłizandi redeat. tollere ꝑmit¬
tendo Ubi nob̾ qͦq dat exemplum.
ista ñ nunquã causa instante. quę¬
dã de nr̃i ꝓpositi rigore posse si¬
ne culpa intermitti. Uerbi gr̃a.
cũ ꝑ in hospitales porro regiones
iter agimꝰ. plura uiatici causa quã
domi habeamꝰ licere portari. Gla¬
habitũ iubet emere. ut sciant legentes
ñ facultatẽ resistendi de esse discipłis.
sed magistro aniorẽ potius in esse patiendi.
Ibi & si nrilla. ẽẽt. alia causa euaginandi
gladii. suffecerat illa: ut amputata

Expanded text:
Magister itaque Dominusque virtutum ut modum Magister itaque Dominusque virtutum ut modum discretionis insinuet, missis ad praedicandum discipulis, ne quid tollerent ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant. Mortis vero instante periculo, et tota simul gente, pastorem pariter gregemque persequente, congruam tempori regulam decernit, pecuniam, scilicet victui necessariam, donec, sopita persecutorum insania, tempus evangelizandi redeat, tollere permittendo. Ubi nobis quoque dat exemplum justa nonnunquam causa instante, quaedam de nostri propositi rigore posse sine culpa intermitti. Verbi gratia, cum per inhospitales porro regiones iter agimus, plura viatici causa, quam domi habebamus, licere portare. Glahabitum jubet emere, ut sciant legentes non facultatem resistendi deesse discipulis, sed magistro amorem potius inesse patiendi. Ubi et si nulla esset alia causa evaginandi gladii, suffecerat illa, ut amputata
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ñc qͥ habet sacculũ tollat. similit̃
& perã. Et qͥ ñ habet. uendat tunic̃a¬
suam & e̾mat gladiũ. Quam uste
discretionẽ matr̃e cunctarũ nutricẽq
uitutũ patru sententia definiat.
& ex hoc dñi sermone ꝓbat᷑. qui non
eadẽ uiuendi regula ꝑsecutionis
qua pacis tẽpore discipłos informat.
Sunt nanq uirtutes quȩ sẽꝑ obnixaq
tenendȩ sunt. quȩ ꝓte̾pore locoq
ꝓuida sunt discretione mutandȩ.
Quis & eñi nesciat uiscera miscđiae.
benignatẽ. humilitatẽ. patientiã.
modestiam. castitatẽ. fidẽ. sp̃e. cari¬
tatem & hissimilia. sine ulla tẽpo¬
rũ int̾ca pedine. fidelib. ẽẽ. seruanda:
At uͦ fame. sit̃i. uigilias. nuditatem.
lectionẽ. psal modiã. orationem.
laborẽ oꝑandi. doctrinã. silentium.
& cȩtera huiꝰ modi: siqͥs sẽꝑ exequenda
putauerit. ñ mͦ se horũ fructu pͥua¬
bit. sed &notã obstinationis indiscretę̧
immo stulticiȩ ꝑ uicacis incurret.

Expanded text:
habet sacculum, tollat similiter et peram, et qui non habet, vendat tunicam et emat gladium. Quam juste discretionem matrem cunctarum nutricemque virtutum Patrum sententia definiat, et ex hoc Domini sermone probatur, qui non eadem vivendi regula persecutionis qua pacis tempore discipulos informat. Sunt namque virtutes quae semper obnixeque tenendae, sunt quae pro tempore locoque provida sunt discretione mutandae. Quis etenim nesciat viscera misericordiae, benignitatem, humilitatem, patientiam, modestiam, castitatem, fidem, spem, charitatem, et his similia, sine ulla temporum intercapedine fidelibus esse servanda? At vero famem, sitim, vigilias, nuditatem, lectionem, psalmodiam, orationem, laborem operandi, doctrinam, silentium, et caetera hujusmodi, si qui semper exsequenda putaverit, non modo se horum fructu privabiimo stultitiae pervicacis incurret.
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ. Non inchoatio pati entiȩ.
sed ꝑseuaerantiae cęlestis regni gła
donat᷑. Quia nimirũ ꝑseuerantia
quȩ alio nomine constantia uocat᷑.
robur qddã & fortitudo m̃tis. cunc¬
tarũq ut ita dixer̃ĩ est colũna uir¬
tutũ. Quȩ cũ bene recta & firma
consistit: nichil. ẽ. certius. nichil
tutius bonis morib. Qđ si aliquo
eiciat᷑ impulsa turbine. ñ sola labit᷑.
mĩa eñi ꝓrsus animi bona simuil
corruunt. Sicut gͦ pat̾ disposuit
filio regnũi qu̾e factũ oboedi entẽ
usq ad mortẽ mortẽ aut̾e crucis
exalta uit. & donauit illi nom̃ qđ¬

Expanded text:
 Non inchoatio patientiae, sed perseverantia coelestis regni gloriam donat, quia nimirum perseverantia quae alio nomine constantia vocatur, robur quoddam et fortitudo mentis cunctarumqtutum. Quae cum bene recta et firma consistit, nihil est certius, nihil tutius bonis moribus. Quod si aliquo dejiciatur impulsa turbine, non sola labitur; omnia enim prorsus animi bona simul corruunt. Sicut ergo Pater disposuit filio regnum, quem factum obedientem usque ad mortem, mortem autem crucis, exaltavit, et donavit illi nomen q
Abbreviated transcription (Latin):
forte inelectis repͣhensibile repe-¬
riunt. quasi suas exeo neqͥcias ob¬
tecturi aut ꝓ iusto defensuri. liben¬
tissime solent amplecti. Ideoq
multo ardentiꝰ legunt qđ facta :
contentio int̾ discipłos xp̃i. qͥs eor
uideret᷑. ẽẽ. maior. qua qđ multitu¬
dinis credentiũ erat cor unũ &¬
anima una. Multo recolunt
tenatiꝰ qđ facta ẽ. dissensio inter
PANNasam & paylum. ita ut dis-¬
cederent ab inuicẽ : qu̾a qđ idẽ
paulus ait. Cũ eñi sit int̾ uosze.¬
lus & contentio. nonne carnales

Expanded text:
forte in electis reprehensibile repeforte in electis reprehensibile reperiunt, quasi suas ex eo nequitias obtecturi, aut pro justo defensuri, libentissime solent amplecti. Ideoque multo ardentius legunt quod facta est contentio inter discipulos Christi quis eorum videretur esse major, quam quod multitudinis credentium erat cor et anima una . Multo recolunt tenacius, quod facta est dissensio inter Barnabam et Paulum, ita ut discederent ab invicem, quam quod idem Paulus ait: Cum enim sit inter vos zelus et contentio, nonne
Abbreviated transcription (Latin):
iũs qͥ altarib sacro sc̃is int̾ immo¬
landũ ut pote ꝓposita consecra¬
turus ad esse ñ dubitat᷑: astantib
sibi ministris cę̧lestib queri cogit᷑.
ecce inquiens manꝰ tradentis me
mecũ est in m̃sa. Et ipsi coeper̃t
querere int̾ sẽ. quis esset ex eis qͥ
hoc facturꝰ ẽẽt. Et certe nouerant
undecĩ apłi. qđ nichil tale contra
dñm cogitarent. sed plus credunt
magistro qua sibi. & tim̃tes fragili¬
tatẽ suã. tristes quęrt̃ de peccato:
cuius conscientiã ñ habebant. Quȩ¬
rit & iudas impudens sicut matheus
Marcusq cõmemorant: ut audacia
honã conscientiam mentiretur. car̾.u.¬
aci̾a.ẽ. aut̃ & contentio int̾ eos
quis eoꝵ uideret᷑ esse maior Sicut
bonis. eẽ. moris solet inscripturis
semꝑ exempla patrũ pͣcedentiũ
quib ad meliora ꝓficiant. quib
agnitis de suis actib humilient᷑
inquirere. sic ẽ contrario reꝓbi siqͥt

Expanded text:
Jesus qui altaribus sacrosanctis inter immoJesus qui altaribus sacrosanctis inter immolandum, ut pote proposita consecraturus, adesse non dubitatur, astantibus sibi ministris coelestibus quaeri cogitur: Ecce, inquiens, manus tradentis me, mecum est in mensa. Et ipsi coeperunt quaerere inter se quis esset ex eis qui hoc facturus esset. Et certe noverant undecim apostoli quod nihil tale contra Dominum cogitarent, sed plus credunt magistro quam sibi, et timentes fragilitatem suam, tristes quaerunt de peccato, cujus conscientiam non habebant. Quaerit et Judas impudens, sicut Matthaeus Marcusque commemorant, ut audacia bonam conscientiam mentiretur. Facta est autem et contentio inter eos, quis eorum videretur esse major. Sicut bonis esse moris solet in Scripturis semper exempla Patrum praecedentium, quibus ad meliora proficiant, quibus agnitis, de suis actibus humilientur, inquirere, sic e contrario reprobi, si quid
Abbreviated transcription (Latin):
qũe tradet᷑. Qui de passione pͣ.¬
dixerat. & de ꝓditore pͣdicit. dans
locũ poenitentiae. ut cũ intelle¬
xisset sciri cogitationes suas & oc.¬
culta consilia. poeniteret eũ facti
sui. & tam̃ ñ designat specialit᷑.
ne manifeste correptꝰ impuden
tior fieret. Mittit crim̃ innume¬
ro. ut agat consciꝰ poenitãntiã.
rȩdicit & poenã: ut quẽ pudor
ñ uicerat. corrigant de nunciata
supplicia. Sed & hodie quoq &
in sepit̃nũ ue illi homini qͥ ad
m̃sã dñi malignꝰ accedit. qͥ insidi¬
is m̃te conditis. qͥ p̃cordiis aliquo
scelere pollutis. mysteriorũ xp̃i
sec retis participare ñ metuit.
Et ille mexemplũ tudȩ filiũ ho¬
minis tradit. Non qͥdẽ iudeis
peccatorib. sed tam̃ peccatorib
m̃bris uidelicet suis. qͥb illud
mestimabile & inuiolabile dñi
corpus uiolare p̾sumit. Ille dñm
uendit. qui eiꝰ amore actimore ne¬
glecto: t̾rena & caduca immoetiã
criminosa plus amare & curare

Expanded text:
us est. Qui de passione praedixerat, et de proditore praedicit, dans locum poenitentiae, ut cum intellexisset sciri cogitationes suas et occulta consilia, poeniteret eum facti sui, et tamen non designat specialiter, ne manitior fieret. Mittit crimen in numero, ut agat conscius poenitentiam. Praedicit et poenam ut quem pudor non vicerat, corrigant denuntiata supplicia. Sed et hodie quoque et in sempiternum, vae illi homini qui ad mensam Domini malignus accedit, qui, insidiis mente conditis, qui, praecordiis aliquo scelere pollutis, mysteriorum Christi secretis participare non metuit. Etenim ille in exemplum Judae filium hominis tradit, non quidem Judaeis peccatoribus, sed tamen peccatoribus, membris videlicet suis, quibus illud inaestimabile et inviolabile Domini corpus violare praesumit. Ille Dominum vendit, qui ejus amore ac timore neglecto, terrena et caduca, imo etiam criminosa plus amare et curare
Abbreviated transcription (Latin):
ra cenę usq ad tẽpus resurrecti¬
onis qͦ in regno dĩ erat uenturus:
uinũ bibiturus ñ esset. Postea
nanq illũ cibũ potũq sũpsisse.
testatur apłs petrus qui ait.
Qui manduca uimus & bibimꝰ
cũ illo. postqua resurrexit
amortuis. Sed in ulto conseqͣn¬
tius. ut sicut supra typicũ
angni esum: sic etiã potũ pas¬
chȩ typicũ neget se ultra gus¬
taturũ. donec ostensa & ma¬
nifestata resurrectionis suę
gła regni dĩ fides mundo ad¬
ueniat. ut ꝑ duo maxima
legis edicta esũ uidelicet
potũq paschalẽ sp̃ualiter
immutata disceres om̃ia legis
sacramenta uł issa quȩ carnalit̃
sonare uidebant᷑: ad sp̃ualẽ ĩa
nunc obseruantiã fuisse transfe

Expanded text:
ra coenae, usque ad tempus resurrectira coenae, usque ad tempus resurrectionis, quo in regno Dei erat venturus, vinum bibiturus non esset. Postea namque illum, cibum potumque sumpsisse, testatur apostolus Petrus, qui ait: Qui manducavimus et bibimus cum illo, postquam resurrexit a mortuis . Sed multo consequentius, ut sicut supra typicum agni esum, sic etiam potum paschae typicum neget se ultra gustaturum, donec ostensa et manifestata resurrectionis suae gloria, regni Dei fides mundo adveniat. Ut per duo maxima legis edicta, esum videlicet potumque paschalem spiritaliter immutata, disceres omnia legis sacramenta, vel jussa quae carnaliter sonare videbantur, ad spiritalem jam nunc observantiam fui