comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uariẽ moueri Et nõ modo lucis acq tenebraꝵ mucue incissicudies fie¬
rent quibꝰ laboris et qui etis alcerua spacia cõstarent sedetiã frigo¬
ris et caloris et diũsoru cempoꝵ bis ac pc̃as gen̾andis uł macurns
frugibꝰ coueniret ¶orña solercia diuine ptatis in machmnaudis ituũ¬
bus ascroꝵ quia phi no uidebant aiałia ee sydera putauerut/ apͣ pedib
et sponte aõ diuina Racone procedereut cur aut illa ce cogicauerit de¬
Deus quis uon inte lligit stilicet pie solio lunũs decedente miniũ ceca uoyite
tris atq horrentibꝰ tẽnebris ingͣnesceret / noceret q iiuentibꝰ itaq ⁊ celum
simu mira uarietate discixit ⁊ tenebras ĩpas multis inimitis q luiib
temperauit ¶ Quanco igit᷑ naso prudenciꝰ/ quã illi qui sapĩe scudere
se pucant qui sensit adeo lumia illa Ot errorẽ cenebrar depellerent ĩ¬

Expanded text:
uarie moueri, ut non modo lucis atque tenebrarum mutuae uicissitudines fieuarie moueri, ut non modo lucis atque tenebrarum mutuae uicissitudines fierent, quibus laboris et quietis alterna spatia constarent, sed etiam frigoris et caloris, ut diuersorum temporum uis ac potestas uel generandis uel maturandis frugibus conueniret. quam sollertiam diuinae potestatis in machmandis itineribus astrorum quia philosophi non uidebant, animalia esse sidera putauerunt, tamquam pedibus et sponte, non diuina ratione procederent. cur autem ilia excogitauerit deus, quis non iiuentibus. itaque et caelum simul mira uarietate distinxit et tenebras ipsas multis minutisque luminbus temperauit. quanto igitur Naso prudentius quam illi qui sapieutiae studere se putant, qui sensit a deo lumina illa ut horrorem tenebrarum depellerent in
Abbreviated transcription (Latin):
les motus ⁊ celescibus siiles cõu̾sionibꝰ singusis quasi diebꝰ effice¬
rent et nõ modo accessus solis ac recessus uł int̾menta demuuiciones¬
ꝑ lue uerũ ecia scellaru uel in errancui uł uagaru dispares cursus or¬
bis ille dum uercitur exhibe̾t deus ergo illa uera nõ potuit machinari
et effic̾e̾ q̃ potuit solercia homis imitatoe sumilare ¶ utrũ ne g᷑ sedicus
si ascroꝵ siguras in illo ere pictas / effictasq uidisset suo illa cõsilio mo¬
neri dice̾̃t ac nõ pocius arcificis ingenio In est ergo syderibꝰ racio in ꝑa¬
gendo meacus suos aꝑta ẜ dei est illa rato q̃ ec fecit ⁊ regit om̃ia nõ
ipoꝵ soderu que mouent᷑ Aam si solem scare uoluisset ꝓpecuus uciq di¬
es esset Ite si motus astra no herent quis dubitat sempit̾ua noctẽ fũ¬
curã fuusse Sed̾uc dici aic uoctis uices eent moueri ea uoluit it tam

Expanded text:
ales motus et caelestibus similes conuersionibus singulis quasi diebus efficeales motus et caelestibus similes conuersionibus singulis quasi diebus efficerent et non modo accessus solis ac recessus uel incrementa deminutionesque lunae, uerum etiam stellarum uel! inerrantium uel uagarum dispares cursus orbis ille dum uertitur exhiberet, deus ergo illa uera non potuit machinari et efficere quae potuit sollertia hominis imitatione simulare? utrumne igitur Stoicus si astrorum figuras in illo aere pictas effictasque uidisset, suo illa consilio moueri diceret ac non potius artificis ingenio? inest ergo sideribus ratio ad peragendos meatus suos apta, sed dei est illa ratio qui et fecit et regit omnia, non ipsorum siderum quae mouentur. nam si solem stare uo! uisset, perpetuus utique dies esset. item si motus astra non haberent, quis dubitat sempiternam noctem futuram fuisse? sed nt diei ac noctis uices essent, moueri ea uoluit et tam
Abbreviated transcription (Latin):
Sed cũ dispucaret de cursibus siderũ quos ex ipa rerũ ac cempoꝵ con¬
gruencia incelligat nõ esse fortuicos exiscunauit espe uoluncarios ce
qua nõ possent rã disposite tam ordinate moneri nisi sensus illis in eẽt
officii sui sciens ¶ E qua difficil est ignorantibꝰ ueritas et facilis sciẽtib
Si motus inquit astroꝵ forcuiti no sunt nnchil aluid restat nͥ ue uolin¬
carii suit Inmo uero ut no esse forcuicos maifestũ est ata nec uolunta¬
rios Quomio g᷑ in coficiendis icu̾bꝰ ꝯstancia stia seruant Rimtũ deq
uniu̾si arcisex sic illa disposuit sic machinacus est ut ꝓspacia celi di̾ua
⁊ admirabili rucõe decurrerent ad efficiendas succedenciũ sibi cepoꝵ
uariecaces ¶ An archimedes siculus cocauo ere similitudine mundi ac
figura potuit machinariim quo ita solem lunãq composuit ut in eqͣ¬

Expanded text:
Sed cum disputaret de cursibus siderum, quos ex ipsa rerum ac temporum conSed cum disputaret de cursibus siderum, quos ex ipsa rerum ac temporum congruentia intellegebat non esse fortuitos, existimauit uoluntarios esse, tamquam non possent tam disposite, tam ordinate moueri, nisi sensus illis inesset officii sui sciens. o quam difficilis est ignorantibus ueritas et quam facilis scicntibus! \'si motus\' inquit \'astrorum fortuiti non sunt, nihil aliut restat nisi ut uoluntarii sint\'. immo uero ut non esse fortuitos manifestum est, ita nec uoluntarios. \'quomodo igitur in conficiendis itineribus constantiam suam seruant?\' nimirum deus uniuersi artifex sic illa disposuit, sic machinatus est, ut per spatia caeli diuina et admirabili ratione decurrerent ad efficiendas succedentium sibi temporum uarieta-tes. an Archimedes Sicu- !ns concauo aere similitudinem mundi ac figuram potuit machinari, in quo ita solem lunamque composuit, ut inaequ
Abbreviated transcription (Latin):
paulo suꝑiꝰ rescat inquit ut mocus astror sic uoluncarius q̃ qni bidẽ¬
at ñ in docte solum setũ ecia iupie fuciet sidcos esse neget ¶ nos g̃
et quidem cost ancer negamꝰ ec nos ophilosophi no solum iudoctos et
pũcatis ¶ Tradite igit nob stellaꝵ nusteria ut aras ac templa sign¬
lis erigauius ut sciamꝰ quo quãq ricu quo die colamus quibꝰ uoib̾ꝰ
quibꝰ pcibꝰ ad uocemꝰ u̾ forte nullo disc̾ue tam ñum̾abiles tã muni¬
tos deos acernaci colere debemꝰ ¶ Quid quod argnuetum illud quo
colligunt uniu̾sa celestia deos esse incõtrariũ ualet ¶ Dam si deos id
arco esse opinant᷑ quia c̾tos ⁊ racionabiles cursus habent errant s
hoc eñi apparet Deos no ẽẽ quod exorbitare illis ap̃stitutis itueribus
uagantur Et libet ⁊ quo ꝙͣq mens duxit eo fertur ¶Dõ est ucit᷑ astroꝵ
motus uoluncarrꝰ sed̾ necessariꝰ quia psticutis legibus officusq deseruu

Expanded text:
paulo superius: « Restat, inquit, ut motus astrorum sit voluntarius; quae qui videat, non indocte solum, verum etiam impie faciat, si deos esse neget. » Nos vero et quidem constanter negamus, ac vos, o philosophi, non solum indoctos et putatis. Tradite igitur nobis stellarum mysteria, ut aras et templa singulis erigamus; ut sciamus quo quamque ritu, quo die colamus, quibus nominibus, quibus precibus advocemus; nisi forte nullo discrimine tam innumerabiles, tam minutos deos acervatim colere debemus. Quid quod argumentum illud, quo colligunt universa coelestia deos esse, in contrarium valet. Nam si deos esse idcirco opinantur, quia certos et rationabiles cursus habent, errant. Ex hoc enim apparet deos non esse, quod exorbitare illis a praestitutis itineribus vagantur, ut libuit, et quo quamque mens duxerit, eo fertur. Non est igitur astrorum motus voluntarius, sed necessarius, quia praestitutis legibus officiisque deserviunt.
Abbreviated transcription (Latin):
hadaptũ Ei crgo excomutacõe ac sine macĩa collugit᷑ /i buisre pũcipi¬
alis se asta pendet que ilłlũ mutato disoluat Exse nm̃o est iot ni
psio dixmiꝰ slbro et lo tał et quale este se uofiut impassisilar
puucabitis ĩ corruptus beatus et̾mis Iam uero illa cõclusio ¶ smam
raquide ⁊ aqua ⁊ cer et iguis a deo stũs est srña calide piculum

Expanded text:
ptum. si ergo ex commutatione ac fine materia colligitur habuisse principialiqua re altera. pendet, quae illum mutata dissoluat. ex se ipso est, ut in primo diximus libro, et ideo talis est qualem esse se uoluit, inpassibilis inmutabilis incorruptus beatus aeternus. iam uero illa conclusio qua senterra quidem et aqua et aer et ignis a deo factus est. quam callide pericul
Abbreviated transcription (Latin):
dissoliut: interibit ty incerit orcum sit uecesre est ꝙ ortũ est ħabus
oritdentia ptace bircuce pditus est ⁊ animancis et in gt̃a treare ⁊ effi

Expanded text:
dissolvitur, interit. Quod interit, ortum sit necesse est. Quod ortum est, habuit dissolvitur, interit. Quod interit, ortum sit necesse est. Quod ortum est, habuit providentia, potestate, virtute praeditus est, et animantia, et inanima creare
Abbreviated transcription (Latin):
et que admodũ constet plyͣ fuerit effc̃m deuq is facit aliquĩ̃ qui
ht bolutatẽ ad faciendũ ⁊ manus ad id ꝙ uoluit implendũ: Quoo
uĩt insensibile ẽ mers ⁊ corpidũ semꝑ iacet nich̃ił inde oriri pt̃ obi
nullus est mocꝰ uoluntarius ¶ drã si om̃e aĩał racoe cõscat certe nas¬
ti ñ p̃t ex eo nͦ rãcoe p̃ditũ it est n ͨ aliunde accipi p̃t it qd ibi bude
petit᷑ ñ est / Rec tan cõmoneat alique ꝙ aĩalia q̃dã det̃ra nastĩ
udens/ hec eñ ñ t̾ra ꝑse giguit sed sp̃t dei siue quo nͭ gignitur
Ao ergo deus exmacĩa quia seusu p̾ dic̃s exinsensibili sapiens exbru¬
e mupassibile depassi bili/ expers corꝑis Ie corꝑali nĩꝙͣ pocest oriri
ses mãtia pocius exdeo est ł suicquid eiũ est solido et incõtretͥa¬
sli corpe accpit exc̾ua uiii quod accipit uĩi dissolubile est qs

Expanded text:
et quemadmodum fiatet quemadmodum fiathabet voluntatem ad faciendum et manus ad id quod voluit implendum. Quod autem insensibile est, iners et torpidum semper jacet, et nihil inde oriri potest, ubi nullus est motus uoluntarius. nam si omne animal ratione constat, certe nasci non potest ex eo quod ratione praeditum non est, nec aliunde accipi potest id quod ibi unde petitur non est. nec tamen commoneat aliquem quod animalia quaedam de terra nasci uidentur. haec enim non terra per se gignit, sed spiritus dei, sine quo nihil Non ergo Deus ex materia, quia sensu praeditum ex insensibili, sapiens ex bruto, impatibile de patibili, expers corporis de corporali numquam potest oriri: sed materia potius ex Deo est. Quidquid enim est solido et contrectabili corpore, accipit externam vim. Quod accipit vim, dissolubile est. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
uer sine ligno nichil eͤ ficabit quie lignũ ip̃m facẽ ñ p̃t Nõ posse aũt
imbecillitatis hũane ess deus uero facit sibi ip̃e matĩa qr pt̃ ¶ posse eni
imbecillis est ꝑmibecillitatẽ diffiuite ac modice ptatis Deus aũt facit
sine ac modo careat᷑ sicut uica factoris ¶eruid ergo nurũ si facturus
oñua ¶ Nam si ẽ aliquio añ illũ si sc̃m est quitꝙͣ nõ as ip̃o siã ⁊ ptate¬
dei ⁊ nõm̃ amitrer / Et en matĩa unꝙͣ fc̃o est sicut deus q ex macĩo
facit hunc mũdũ Quo ergo cõscicuunt ec̃ua et quidẽ int̾se cõtͣria
ꝙͦ fieri sine discordia ⁊ ꝑuicieñopocest ¶ Collidant emi uecesse ẽ ea quop
om̃nia uelut exfonce destendũit/ Itaq aut deus ex mac̾ia ortus est a̾
macĩa ex deo / quid hoꝵ sit uerius facile ẽ incelligi¶/ Ex hus eiũ duobꝰ
in eo quod sentit ꝙ sapit ꝙ cogitat ꝙ mouet᷑/ Rec incipi aut fieĩ auc

Expanded text:
ber sine ligno nihil aedificabit, quia lignum ipsum facere non potest; non posse autem ber sine ligno nihil aedificabit, quia lignum ipsum facere non potest; non posse autem inbecillitatis humanae est. deus uero facit sibi ipse materiam, quia potest: imbecillis est, per imbecillitatem, definitae ac modicae potestatis: Deus autem faciotestatis immensae, quae fine ac modo caret, sicut vita factoris. Quid ergo mirum, si facturus omnia. Nam si est aliquid ante illum, et si  sicut Deus, qui ex materia fecit hunc mundum. Duo igitur constituuntur aeterna, et quidem inter se contraria; quod fieri sine discordia et pernicie non potest. Collidant enim necesse est ea quorum omnia, velut ex fonte, descenderint. Itaque aut Deus ex materia ortus est, aut materia ex Deo. Quid horum sit verius, facile est intelligi. Ex his enim duobus esse, nisi in eo quod sentit, quod sapit, quod cogitat, quod movetur. Nec incipi, aut fieri, aut
Abbreviated transcription (Latin):
pt̃as q faciendi ¶ Melius gͣ seneca oĩ̃ sroitoꝵ acucissimꝰ qui uidit n ͭ
alindesse nacura ꝙͣ deũ gͦ inquit deĩt no laudabimꝰ cui nacutalis est
uirtus ¶Nec eñ illam didicit ex ullo ẜmo laudabimꝰ: Qũaiuẜ eiũ nacu¬
ralis illi sit sibi illam dedit qñ deꝰ ipẽ nacura est ¶ Cũ gͣ ortũ rerũ
cribunature ac detrahis deo in eod̃ luco hesicant uersurã solius gca
Aq̃ eiũ fiei̾ negas ab eod plane fieri mucato nõie cõficeris Sequit᷑ inep¬
cissuua cõꝑacõ Et faber inquit cũ qͥd edificaturꝰ ẽ ñ ip̃e facit maciã si
ucit᷑ ea q̃ sic ꝑaca fictor q Icẽ ceras sic isti ^ ꝓũidenoie diuine macia p̃s¬
to ẽẽ opportuit sno qua ipe faceret /s quã herẽt ꝑatã Inimo uero non
opportuit ¶ Erit em̃ deus inmoris pr̃ãtis si ex ꝑaco facit quod ẽ hoĩs fa¬

Expanded text:
potestasque faciendi. melius igitur Seneca omnium Stoicorum acutissimus, qui uidit nihil potestasque faciendi. melius igitur Seneca omnium Stoicorum acutissimus, qui uidit nihil aliut esse naturam quam deum. ergo inquit deum non laudabimus, cui naturalis est uirtus? nec enim illam didicit ex ullo. immo laudabimus. quamuis enim na.turalis illi sit, sibi illam dedit, quoniam deus ipse natura est. cum igitur ortum rerum tribuis naturae ac detrahis deo, in eodem luto haesitans uersura soluis, Geta. a quo enim fieri negas, ab eodem plane fieri mutato nomine confiteris. sequitur ineptissima comparatio. ut faber inquit cum quid aedificaturus est, non ipse facit materiam, sed utitur ea quae sit parata, fictorque item cera, sic isti prouidentiae diuinae materiam praesto esse oportuit, non quam ipsa faceret, sed quam haberet paratam. immo uero non oportuit: erit enim deus minoris potestatis, si ex parato facit; quod est hominis. fa
Abbreviated transcription (Latin):
cogitanti plus ec̃ aliquid in do quẽ ꝓfecto admibetillicatẽ hoĩs
redigis tu̾i inthil alucd̃ quã opisiciũ cõtedis. Quo igit᷑ ab ho¬
mui  dnima illauis diferet si ut ħo sic etia deus opẽ
indiget ahena Indiget autem si nichił moliri pocest n ab alts illi matĩa
nũstret᷑ ss si fit imꝑfecte utiq uircũtis est / et erit iã potencior iudican¬
dus imat̾ĩe iusticutõr Quo ergo noie appellabit᷑ qui pocentia dm̃i uincit
te aua nacura muillo generance Si hũic uimab aliquo eam sumpsit
d quo aut simĩe nͥ adeo pocuit Si habuit nacura que utiq anascendo
dicit᷑ nata est dquo aut ñ adeo potuit ꝓcreari ¶ Nacura eñ qͣ dicitis
orta esse omia si cõsiliũ ã ħt̃ effice̾ nͭ potest Si aut genaudi ⁊ faciẽdi
potens est habet ergo cõsiliũ et ꝓꝑte̾a deꝰ sic nccẽ / est nec alio noie
appellari potest ea ius in qua in est ⁊ ꝓuidencia excogicandi et solertia

Expanded text:
e aliquid in Deo, quem profecto ad imbecillitatem hominis redigis; cui nihil aliud, quam opificium concedis. Quo igitur ab homine divina illa vis differet, si ut homo, sic etiam Deus ope indiget aliena? Indiget autem, si nihil moliri potest, nisi ab altero illi materia ministretur. Quod si fit, imperfectae utique virtutis est, et erit jam potentior judicandus materiae institutor. quo ergo nomine appellabitur qui potentia deum uincit? te, quam naturam nullo generante? si habuit uim, ab aliquo eam sumpsit. a quo autem sumere nisi a deo potuit? si habuit naturam, quae utique a nascendo dicitur, nata est. a quo autem nisi a deo potuit procreari? natura enim, qua dicitis orta esse omnia, si consilium non habet, efficere nihil potest: si autem generandi et faciendi potens est, habet ergo consilium et propterea deus sit necesse est, nec alio nomine appellari potest ea uis, in qua inest et prouidentia excogitandi et sollertia
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ et ilła / eodem mo pencuit / et minidi partes sũt at hoc colerabi¬
le est Aam et hec colunt egipai / S res eo ꝑuenit / ot ⁊ rane ⁊ culi¬
ces et foriĩce dn esse uideantur/ quia et ip̃is inest sensii et exꝑte
mdi sut/ Ita semꝑ argumẽca ex falro pecita /iuepcos ⁊ absurdos
exitus habent / Quid quod id̾e ip̃i anuuit deoro et hõi tã mudũ eẽ
cõstrucũ qͣ cõminiẽ domũ / Ergo mundꝰ nec deus est amiũas con¬

Expanded text:
mundi partes sunt. at hoc tolerabile est; nam et haec colunt Aegyptii. sed res eo peruenit ut et ranae et culices et formicae dii esse uideantur, quia et ipsis inest sensus et ex parte mundi sunt. ita semper argumenta ex falso petita ineptos et absurdos exitus habent. quid quod idem ipsi aiunt deorum et hominum causa mundum esse constructum quasi communem domum? ergo mund
Abbreviated transcription (Latin):
ta et sedicionibus et oscentis tũ reꝑtui ẽet in caluũbꝰ sibilliuis ati¬
quissimã cerere debe̾ placari legati sũc hemuam missi hec igit ceres
Sel religiosissima que uide̾ maribꝰ ne adorandi quidẽ grm licebat
te antiquissima que seuatꝰ ppłusq Romanus sac̃ficus donis q pła¬
cauerat ux arch̃auis ac uetustis penetͣlibus agaio uerre ĩmissis
lacrouibꝰ ferme impime sublata est ¶ Idem uero tu affirmaret sẽ
asialis ue cam ꝓuicie ꝓiũ cie susciet oratu hũs diu est uerbie he
isicuse dc̃os quide iħ sius uibibꝰ ad quos cosgeñt habe qͦs coꝵ
se maracħra scissima gauis uerres ex delubris Religiosissus susculiss
srgero si berres ex urbibꝰ delubris q sustulerat Recelo quoq susta¬
Eorde s tud̃e aꝑꝑet iitos deos nichil habe iuse amplius ꝙ iuaciaui de

Expanded text:
ca. et seditionibus et ostentis cum repertum esset in carminibus Sibyllinis antica. et seditionibus et ostentis cum repertum esset in carminibus Sibyllinis antiquissimam Cererem debere placari, legati sunt Hennam missi. haec igitur Ceres uel religiosissima, quam uidere maribus ne adorandi quidem gratia licebat, uel antiquissima, quam senatus populusque Romanus sacrificiis donisque placauerat, ex arcanis ac uetustis penetralibus a Gaio Verre inmissis latronibus semis inpune sublata est. idem uero cum adfirmaret se a Siculis ut causam pronmciae susciperet oratum, his usus est uerbis: sese ia.m ne deos quidem in suis urbibus ad quos confugerent habere, quod eorum simulacra sanctissima Gaius Verres ex delubris religiosissimis sustulisset: quasi uero si Verres ex urbibus delubrisque sustulerat, de caelo quoque sustulisset. unde apparet istos deos nihil habere in se ampliu
Abbreviated transcription (Latin):
ymagibꝰ suis nõ arguerũt/ Cur ecia sacris rebus ablatis ꝓspere
namgauit Quõd Ioco ip̃e testatus est ut solebat Bidetis ne inquit
ip̃is dus in mortalibꝰ tribuat᷑ Sed hic fortasse a platone didicerat
deos nichil ẽẽ ¶ouid gauis nerres qũẽ culliꝰ accusacor eius erdem
dionisio et falaridi ⁊ cyrãnis om̃bꝰ coꝑat nõne omem siciłia copila¬
uit sublatis deoꝵ similachris oruauientis q fauoꝵ Ociosũ est ꝑse qui
sugula bnu libet cõmemorare / in quo accusator/ om̃ibꝰ eloꝙ̃cie biriba
dmi demq ornatu uotis et corporis deplorauit deçere tł caciuẽsi uel
hennensi quaꝵ alt̾ius canta fuit religio / ut adire cepli eiꝰ secreta
penetrałia mris nefas ẽẽt alcĩus auciquitas tanta ut omes hosto¬
rie loquant᷑ ip̃am deam fruges in ħ enue solo ꝑ̾mũ reꝑisse filia q eiꝰ
uirdaem ex code loco rap̃ta ¶ Deuiq gcͣcauis tẽꝑibꝰ curbata re publi¬

Expanded text:
imaginibus suis non arcuerunt? cur etiam sacris rebus ablatis prospere imaginibus suis non arcuerunt? cur etiam sacris rebus ablatis prospere nauigauit? quod ioco ipse testatus est, ut solebat. 26\'uidetisne\' inquit ipsis diis inmortalibus tribuatur?\' sed hic fortasse a Platone didicerat deos nihil esse. quid Gaius Verres, quem Tullius accusator eius eidem Dionysio et Phalaridi et tyrannis omnibus comparat? nonne omnem Siciliam compilauit sublatis deorum simulacris ornamentisque fanorum? otiosum est persequi singula, unum libet commemorare in quo accusator omnibus eloquentiae uiribus, omni denique conatu uocis et corporis deplorauit de Cerere uel Catinensi uel Hennensi: quarum alterius tanta fuit religio, ut adire templi eius secreta penetralia uiris nefas esset, alterius antiquitas tanta., ut omnes historiae loquantur ipsam deam fruges in Hennae solo primum repperisse filiamque eius uirginem ex eodem loco raptam. denique Gracchanis temporibus turbata. re publi
Abbreviated transcription (Latin):
deos ipos sui mudices ẽẽ sat si huilis quid tale comiserit/ huic p̾sto
sunt flagella ignes eculei cruces et qcquid excogitare iratis ac fu¬
locũ si eos posse aliquid arbicrant᷑ Quin eciã putant illoꝵ miine
accidisse uc p̃dones rerũ sacͣrũ cõprehensi ceneant᷑ et semũt nõ tã
ira qua mecu ne si deoꝵ ĩmria nõ uiudicarint ip̃os expctãt pene¬
ucredibili scilicet uauitate q̃ noticuros sibi deos putant ob aliena
stelera qui ĩpĩs a quibꝰ molati spoliatiq sunt ꝑse ipõs uchił uod̾e
potuerũt / at ẽn sepe ip̃i quoq in sac̃legos muidicauerũt. potest
id ał casu accidisse quod aliquando nõ semꝑ E cam paulo pͥost quo¬
modo id acciderit oscendã ¶ Nuc interim quero cur illa cot ac canta
sac̾legia in dionisio nõ unidicau̾intqui nõ furcini sed palam ludibrio
deos habuit / Cur hñt tam pocẽtẽ saclegũ atemplis acerimonũs al

Expanded text:
deos ipsos sui uindices esse. at si humilis quid tale commiserit, huic praesto deos ipsos sui uindices esse. at si humilis quid tale commiserit, huic praesto sunt flagella ignes eculei cruces et quidquid excogitare iratis ac fulocum, si eos posse aliquid arbitra-ntur? quin etiam putant illorum numine accidisse, ut prapdones rerum sacrarum conprehensi tenerentur, et saeuiunt non tam ira quam metu, ne si deorum iniuriam non uindicauerint, iincredibili scilicet vanitate, qui nocituros sibi deos putent ob aliena scelera, qui ipsis, a quibus violati spoliatique sunt, per seipsos nihil nocere potuerunt. At enim saepe ipsi quoque in sacrilegos vindicaverunt: potest id uel casu accidisse, quod aliquando, non semper, sed tamen paulo post quomodo id acciderit ostendam. nunc interim quaero cur illi tot ac tanta sacrilegia in Dionysio non uindicauerint, qui non furtim, sed palam ludibrio deos habuit. cur hunc tam potentem sacrilegum a templis a caerimoniis ab
Abbreviated transcription (Latin):
crãua pose uichoriã grecia ponitus deos fales cotempsit ppoliauit
illusit Siquide sac̾legia sua noclaribꝰ eciã dictis ꝑsequebat᷑ Rani
a ioui olympio aur̃eu amiculũ decraxisset laueã iussit npõi
dicens estate ee gͣue aurũ hyeme srigidũ / laneũ uero ut̾q tẽpori
ap̃tũ Idem aur̃ea barbam dechens esculapio sm̃cõgruens et iiquũ
esre ait cum apollo pat̾ eius imberbis adhuc esset ac leuis priorẽ
fllĩ quã pr̃em barbatũ bideri ¶ It̃ẽ paceras ex et exuiuas ⁊ ꝑua
queda sigilla q̃ suulachroꝵ ꝑtentis maibꝰ tenebant᷑ decͣhebat¬
et accipe se illa ñanfferre dicebat / Per ꝙͣ eñ stultũ cẽ et ingratũ
nolle acc̃ipe ab hus ulcro porrigencibꝰ a quibꝰ boua sibi hoĩes p̃carẽt᷑
ghec ille fecit npue quia rex et uctor fuit / quin eciã secuta est eũ
solita felicitas / bixit eiu usq ad seuectutẽ / regnũq ꝑ manus filio sͣdi¬
dit In co igic̾ quia hoĩes sacrilegia nindicare nõ potuerũt oportuit

Expanded text:
rannus, post victoriam Graecia potitus, deos tales contempsit, spoliavit, illusit: siquidem sacrilegia sua jocularibus etiam dictis prosequebatur. Nam cum Jovi Olympio aureum amiculum detraxisset, laneum jussit imponi, dicens, aestate grave esse aureum, hyeme frigidum, laneum vero utrique tempori aptum. idem auream barbain detrahens Aesculapio incongruens et inicum esse ait, cum Apollo pater eius inberbis adhuc esset ac leuis, priorem filium quam patrem barbatum uideri. item pateras et exuuias et parua quaedam sigilla, quae simulacrorum protentis manibus tenebantet accipere se illa, non auferre dicebat; perquam enim stultum esse et ingratum, nolle accipere ab his ultro porrigentibus, a quibus bona sibi homines precarentur. Haec ille fecit impune, quia rex et victor fuit. Quin etiam secuta est eum solita felicitas: vixit enim usque ad senectutem, regnumque per manus filio tradidit. in eo igitur, quia homines sacrilegia uindicare non poterant, oportuit
Abbreviated transcription (Latin):
pͥhos peue unũsos cõuenit Id eiũ picagorei stoiti peripateciti q̃ sũt
pñcipales om disaplie Demiq ap̃mis illis septẽ sapiẽtibꝰ a socrate
uisq ad placone ꝓfessĩ et indubicatũ hĩcum est Bouec iuis niultis
post secusis exscicit delirus epicurus qui auderet negare id quod
uos eiudencissiuct studio sailicet inuemendi nona / ut noĩe suo costi¬
eneret disciplia / Et qr ichil nom pocus repire be cam̃ disent̾ie¬

Expanded text:
phos paene uniuersos conuenit; id enim Pythagorei Stoici Peripatetici, quae sunt principales omnium disciplinae. denique a primis illis septem sapientibus ad Socraten usque ac Platonem pro confesso et indubitato habitum est, donec unus multis post saeculis extitit delirus Epicurus, qui auderet negare id quod est euidentissimum, studio scilicet inueniendi noua, ut nomine suo constitueret discipli
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui ꝓuidẽcia nẽ esse dixun̾t / idem nc̃ quasi ꝓdicor aliquis aut
craussuga / puidentia conaci est toliere / Inquo si cõtra dicere ue¬
lis nec agitacone opus est iuec labore /sua illi dicta recicand̾a
sunt dec eni poc̾it ab ullo cicero ꝙͣ acicerone ueheniẽtius refu¬
cari E cõcedamꝰ hoc mori et insacuto acħa denieoꝵ Et liceat
honibꝰ ualde liberis / dice̾ ac sencire q̃ ueluut / Sentẽcias ip̃ius
cõsideremꝰ / Ron eit inquit ꝓbabile maciã ierꝰ adeo factã qui

Expanded text:
uidentiam non esse dixerunt, idem nunc quasi proditor aliquis aut trans fuga prouidentiam conatus est tollere. in quo si contra dicere uelis, nec cogitatione opus est nec labore: sua illi dicta recitanda sunt; nec enim poterit ab ullo Cicero quam a Cicerone uehementius refutari. sed concedamus hoc mori et instituto Academicorum, ut liceat hominibus ualde liberis dicere ac sentire quae uelint: sententias ipsas consideremus. non est inquit probabile materiam rerum a deo
Abbreviated transcription (Latin):
cet uiribꝰ dei pr̃is p̾dicus / ar̃nomo aũt id uoluerit in qrͣto libro doc̾e
conabuũ uenide fecit alcerũ inquo iudoles dñne scirris nõ ꝑmãsi
Itaq snapte inuidia cꝙͣ ueneno infectus est / et ex bono ad malũ tuͣscẽ¬
du isueq arbicrio quod illi adeo libeꝵ fuerat dacũ cõtͣriũ sibi nolũ
ad sonit ¶ unde aꝑꝑet cuctoꝵ maloꝵ fonte ee liuore Inuidit enẽ¬

Expanded text:
tris dei praeditus. quomodo autem id uoluerit, in quarto libro docere conabimur. deinde fecit alterom, in quo indoles diuinae stirpis non permansit. itaque suapte inuidia. tamquam ueneno infectus est et ex bono ad malum transcendit suoque arbitrio, quod illi a deo liberum fuerat datum, contrarium sibi nomen a.dsciuit. unde apparet cunctorum malorum fontem esse liuorem. inuidit en
Abbreviated transcription (Latin):
neb ecobo euuid facies muior eo ne potius an ratone seq̃ris q̃ quiden¬
çibi non ab alio insinnata sed ace ipo iuenta et elaca est scũ om̃es
religiones radicitus eriusei Si raconẽ manis discedere uc̃ce est ab
insatutis et auctoĩtate maioꝵ / qñ id solũ rectũ est ꝙ rac̃o p̃sebit
Mi aũt piecas maiores sequi suadet fat̾e / it᷑ et illos sculcos sinsre
qu excogicatis concͣ racoem religionibus serunt ⁊ te meptũ / qrhld̃
Spaopas ducit᷑ ¶ omulus urbem cõdicurꝰ pascores / int̾ quos a doleuẽ¬
ras cũnocauit Eñq is mimerꝰ cõdende brbi ꝑaꝵ ydoneus bideretur

Expanded text:
nes deorum. Quid facies? majoresne potius, an rationem sequeris? qtibi non ab alio insinuata, sed a te ipso inventa et electa est, cum omnes religiones radicitus eruisti. Si rationem mavis, discedere te necesse est ab institutis et auctoritate majorum; quoniam id solum rectum est quod ratio praescribit. Sin autem pietas majores sequi suadet, fatere igitur, et stultos illos fuisse, qui excogitatis contra rationem religionibus servierunt, et te ineptum qui id di nefas ducitur. Romulus urbem conditurus pastores inter quos adoleuerat conuocauit cumque is numerus condendae urbi parum idoneus uideretur,
Abbreviated transcription (Latin):
cuꝰ deos lĩo ee/ maiestate sũa ꝑseps oscendisse ⁊ ꝓdigus et cõmĩs
et augurus ⁊ oraculis et sane multa emmuerari possũt digna mi¬
racło In p̃mis illid quod actus namiꝰ sñmꝰ angur en carq̃mũ pristũ
mone̾t ut inchil nom face̾ maiꝑet nͥ priꝰ eẽt manguratꝰ eiq rex¬
ortis eiuꝰ eleuans fidem dicẽt ut cõsulcis ambꝰ renũciaret sibir
cape gͣ inquit hanc cotẽ / eamq nouacła dissice at ille incinictãt᷑ ac¬
cepit᷑ ac secuit/ Deinde illud quod cascor et pollux bello lacuio apd
lacum incͣue nisi sũt equoꝵ sudorẽ fudo abluences cũ edes eoꝵ que
incta fonti eras sua pponce pacuisser/ Idem bello macedonico cquis

Expanded text:
cuimus deos non esse, maiestatem suam persaepe ostendisse et prodigiis et somniis cuimus deos non esse, maiestatem suam persaepe ostendisse et prodigiis et somniis et auguriis et oraculis. et sane mu!tA enumerari possunt digna miraculo, in primis illut, quod Attus Na-uius.summus augur cum Tarquinium Priscum moneret, ut nihil noui faceartis eius eleuans fidem diceret ut consultis auibus renuntiaret sibi, osse, \'cape igitur inquit \'hanc cotem eamque nouacula dissice\'. at ille incunctanter accepit ac secuit. deinde illut, quod Castor et Pollux bello Latino aput lacum Iuturnae uisi sunt equorum sudorem abluentes, cum aedes eorum quae iuncta fonti erat sua sponte patuisset. idem bello Macedonico equis
Abbreviated transcription (Latin):
erroribus decipi cãꝙͣ ip̃m racoĩs exꝑt̃e Dedit omibꝰ deus ꝑiuiril
porcoe sapiam ut et in audita in ueragore possent / et audita ꝑpende̾
cãꝙ lux et claritas solis quia ut sol oculoꝵ sic sapĩa liuũe ẽ cordis
quani/ Enãe cũ saꝑe id est ueĩtate̾ Querẽ omubꝰ sit in natũ sapiam
sibi adiuunt / qui sine ulło iudicio inuẽta maioꝵ ꝓbant/ rab alus pẽ¬
aidũ more ducũt᷑ / Sed hoc fallit quod maioꝵ nõie posito nõ putant
fieri posse̾ uc aut ipi plus sapiant quia mũoreꝰ uocant᷑ aut illi de sipue¬
uerũ mnuenimꝰ posteris meliora cradamꝰ ¶ Suꝑest urges questid
cuiꝰ dispucacio nõ abiugemo sed ascia ueuit que plu̾ibꝰ explicanda
erit nquid omino dubĩ ieluquat᷑ Nõ fortasse aliquis adilla con¬
sugiat que a multis nõ dubus tradunt᷑ auctoribus / eos ip̃os quos do¬

Expanded text:
erroribus decipi tamquam ipsum rationis expertem. dedit ommbus deus pro uirili erroribus decipi tamquam ipsum rationis expertem. dedit ommbus deus pro uirili portione sapientiam, ut et inaudita inuestigare possent et audita perpenderetamquam lux et claritas solis, quia ut sol oculorum sic sapientia lumen est cordis humani. quare cum sapere id est ueritatem quaerere omnibus sit innatum, sapsibi adimunt, qui sine ullo judicio inventa majorum probant, et ab aliis pecudum more ducuntur. Sed hoc eos fallit, quod majorum nomine posito, non putant fieri posse, ut aut ipsi plus sapiant, quia minores vocantur, aut illi desipueverum invenimus, posteris meliora tradamus? Superest ingens quaestio,  ingenio, \' sed a scientia uenit: quae pluribus explicanda erit, ne quid omnino dubium relinquatur. nam fortasse aliquis ad illa confugiat, quae a multis et non dubiis traduntur auctoribus, eos ipsos quos do
Abbreviated transcription (Latin):
cum eos qui etate ance ibãt ⁊ pres appellauit quoꝵ cõsilio gerẽt diã
oe quo fenatu ꝑpertinꝰ esigiaꝵ sc̃ptor / hec eloquit᷑/ Ducina cogebat᷑
sstos ad uerba q̃rites / Cencũ ilłi in ꝑrato sepe senatus erat / curia p̃cexi
fcq ntet alta senatu /pellic̾os hũit rustita corda pres : hni sũt prẽs
quoꝵ decretis eruditi ac prudences uiri denocissiẽ sermat / idq uerum
Atq inuuitabile om̃s posteritas iudicet / quod centũ pessiti senes sca¬
uc ee soluerut ¶ Quos cũ ut inp̃mo libro dc̃m est pompiliꝰ illexit
ot uerã esse crederet satra / que ip̃s tradebat / Est bero quod iłoꝵ
auctoitas canti habeat᷑ aposteris / qͦs nemo cũ iueret / neq sũꝰ neq
ifius affinitace dignos indicauit / Quare oportet in ea ie mayie ł
quã nite raco uersat᷑ sibi quẽ ꝙ des cõfid̾e̾ / suoq iudicio ac ꝓp̃us seusibꝰ
mti adinnestigandam et ꝑpendendam ueritate/ ꝙͣ credente alieis

Expanded text:
res appellauit, quorum consilio gereret omnia. de quo senatu Propertius elegiarum scriptor haec loquitur: bucina cogebat priscos ad uerba Quirites, centum illi in prato saepe senatus erat. curia, praetexto nunc quae nitet alta senatu, pellitos habuit, rustica corda, patres. hi sunt patres quorum decretis eruditi ac prudentes uiri deuotissime seruiant, idque uerum atque inmutabile omnis posteritas iudicet quod centum pelliti senes statutum esse uoluerunt: quos tamen, ut in primo libro dictum est, Pompilius inlexit, ut uera esse crederent sacra quae ipse tradebat. est uero quod illorum auctoritas tanti habeatur a posteris, quos nemo cum uiuerent neque summus neque infimus adfinitate dignos iudicauit. Quare oportet in ea re maxime in qua uitae ratio uersatur, sibi quemque confidere suoque iudicio ac propriis sensibus niti ad muestiga-ndam et perpendendam ueritatem, quam credentem alienis
Abbreviated transcription (Latin):
atͣ ¶ Ecorsus gͥ deus fabricam nndi illũ p̾nãt ⁊ maxiuiũ fi¬
lul p̃fecit operi unuso io ꝙ suł et cõsiliatore usꝰ est / et arcifice m
ercogicandis ornaud̃is ꝑficiendis q rebꝰ / qm̃ is et ꝑuidẽtia ⁊ rãcoe᷑
et ptate ꝑfictus est / Iequo ut parcius ꝙ alio locõ et uirtus eius
⁊ nom et rac̃o enarranda nobis erit fRemo querat exquibꝰ ista
macerus cam mag̃na tam nurifica oꝑa deus fec̃t suua eĩ fecit

Expanded text:
deferat. Exorsus igitur Deus fabricam mundi, illum primum et maximum Filium praefecit operi universo, eoque simul et consiliatore usus est, et artifice in excogitandis, ornandis, perficiendisque rebus, quoniam is et providentia, et ratione, et potestate perfectus est; de quo nunc parcius, quod alio loco et uirtus eius et nomen et ratio enarranda nobis erit. nemo quaerat ei quibus ista materiis tam magna, tam mirifica opera deus fecerit: omnia enim fecit
Abbreviated transcription (Latin):
int᷑ est quod maiora ludumꝰ : Ergo hũs ludicris ⁊ oruatis ⁊ gnͣ¬
dibus pupis miguẽta rchura et odores inferũt Hus opinias⁊
p̃ignes hostias ĩmolant quibꝰ est quide os sed careus officio dẽ¬

Expanded text:
interest, quod maiora nos ludimus. ergo his ludicris et ornatis et graninterest, quod maiora nos ludimus. ergo his ludicris et ornatis et grandibus pupis unguenta et tura et odores inferunt, his opimas et pingues hostias immolant, quibus est quidem os, sed carens officio den
Abbreviated transcription (Latin):
censit cõsecracoe supserut Nõ placebat ꝑsio quod autea basa tepłis
inferant᷑᷑ suꝑ uaciu pucanti eẽ mt̾ religiones quod nõ sc̃icatis sed
auaricie sit inscriuutũ Illa ẽĩ sacius est deo quẽ recte colas un¬
ferre ꝓmiu̾e ¶ Cõpositũ nis fasq amino sc̃us q recessꝰ: Mentis
et incoctũ gu̾oso pectus honesto: Egrege sapiẽt᷑ q seusit berũ ĩ
ridicłe subdidit hoc c̃e auru in cẽpłis qd sinit ueneri douate a
uirgie pupe quas ille ob mumeie fortasse cotempserit  Nõ iude¬
bat eñ siuilachra ip̃a et effigies deoꝵ policleci ⁊ eufrauoris ⁊⁊ si¬
die mau̾it ex auro acq ebore ꝑfectas nichil aluid̃ eẽ ꝙͣ gauides
pupas nõ a iurginibꝰ qͣrum lusibꝰ uenia dari pocest s abarbatis
ħomubus cosecͣtas ¶ Merito igit᷑ ecia seri sculcicia seneca deri¬
det uo inquit bis pueri sumus ut bulgo dicit᷑ sed semꝑ Serũ hr̃

Expanded text:
sensum consecratione sumpssensum consecratione sumpsinferantur, supervacuum putanti esse inter religiones, quod non sanctitatis, sed avaritiae sit instrumentum. Illa enim satius est Deo, quem recte colas, inferre pro munere. Compositum jus, fasque animi, sanctosque recessus Mentis, et incoctum generoso pectus honesto. Egregie, sapienterque sensit. Verum illud ridicule subdidit: hoc esse aurum in templis, quod sint, Veneri donatae a virgine pupae: quas ille ob minutiem fortasse contempserit. Non videbat enim, simulacra ipsa et effigies deorum, Polycleti, et Euphranoris, et Phidiae manu ex auro atque ebore perfectas nihil aliut esse quam grandes pupas non a uirginibus, quaj-um lusibus uenia dari potest, sed a barbatis hominibus consecra.tas. merito igitur etiam Renum stultitiam Seneca deridet. non inquit bis pueri sumus ut uulgo dicitur, sed semper: uerum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uecustate labentibus seꝑe cõminui solent let cosupta incendio di¬
labutur in cmem et plerũq uͦsua illis magnicudo subucii̾t aut
cũstodia diligens sepẜit ip̃dam furibꝰ cedũt ⁊ue igit̾ insania ẽ
ea cuuere ꝓ quibꝰ aut rumua auc ignes aut furta timeauiꝰ Que
tibus iuidicent᷑ obi ergo ueritas est sbi nulla uis ad hiberi pt
⁊eligioni ñ nichil quid uiolari possit apparet ubi sacrilegiũ fieri
ab dͭ racoe ĩmortalitatis alienũ est ¶frustra igt᷑ hores auro ebo¬
re gẽmis deos excolũt et adornat qͣ uero ex hus rebꝰ ullam pos¬
suit caꝑe uoluptace  Qm usus est pciosoꝵ mumerũ nichil fencien¬
cibus An ille qui mortuis Pari em̃ racõe defiuictoꝵ corꝑa odo¬
ribꝰ ac bestibꝰ p̃ciosis illica ⁊ cõuoluta huiui cõitunt / qua deosꝰ
honorant ¶ neq cũ fieret sentie bat neq cũ coliuit᷑ souit nec enim

Expanded text:
vetustate labentibus saepe comminui solent, et consumpta incendio divetustate labentibus saepe comminui solent, et consumpta incendio dilabuntur in cinerem, et plerumque nisi sua illis magnitudo subvenerit, aut custodia diligens sepserit in praedam furibus cedunt. Quae igitur insania est, ea timere, pro quibus aut ruinae, aut ignes, aut furta timeantur? Quae tibus uindicentur? ubi ergo ueritas est? ubi nulla uis adhiberi potest religioni, ubi nihil quod uiolari possit apparet, ubi sacrilegium fieri ab omni ratione immortalitatis alienum est. frustra igitur homines auro ebore gemmis deos excolunt et exornant, quasi uero ex his rebus ullam possint capere uoluptatem. qui usus est pretiosorum munerum nihil sentientibus? an ille qui mortuis? pari enim ratione defunctorum corpora odoribus ac uestibus pretiosis inlita. et conuoluta humi condunt qua deos honorant, qui neque cum fierent sentiebant neque cum coluntur sciunt; nec enim
Abbreviated transcription (Latin):
ue cepuurꝰ detegarius gead igiẽ maietatis possiuc h̃e siunulachra qus
fuerut in herciplt ¶tãte ał ut aluao fieret uel ut om̃̃mo no fierent Id¬
cirto cipito oras a p̃apus ita loquitur ¶Dlim tiriicus er̃a ficuliuis in¬
uale luiu/ ¶aDfaber incertus scamui faceret ne p̾apu Maluit esse
deu deus inde ega surũ amil q maxĩa formido Quis nõ sit hoc
canco orscodesecurus/ sures em̃ taui sculci sũt ut p̃api tentigiem ti¬
meant eñ aues ipe quas t̾rore fac  aut ingniuis abigi exiscuuãt
flaccus ut satyrici carmuis sc̾pcor derisit homi nauitate Berũ hũ qui
pacuit sseriã rem facere se opinant᷑ Demq poeta mapinꝰ hꝰ ĩcet̾is
prudeus in hoc soło no poecite seᵈ auilit̾ desipuit tñ in ilłis eudatis
simis libris ecĩa freĩ hoc iubet et custos furu acq aui iłaͣł falcesuo¬
singua helles potiaci seruet tucela p̾api/ Adorant ergo morcalia
ut a mortalibus fc̃a fraugi emi cremari ꝑire possint Na et coctis

Expanded text:
maiestatis possunt habere simulacra, quae fuerunt in homunculi potestate uel ut aliud fierent uel ut omnino ne fierent? idcirco aput Horatium Priapus ita loquitur: olim truncus eram ficulnus, inutile lignum cam faber incertus scamnum faceretne Priapum, maluit esse deum. deus inde ego, furum auiumque maxima formido. quis non sit hoc tanto custode securus? fures enim tam stulti sunt, ut Priapi tentiginem timeant, cum aues ipsae, quas terrore falcis aut inguinis abigi existimant,  inquinent. sed Flaccus ut satirici carminis scriptor derisit hominum uanitatem, uerum u qui faciunt, seriam rem facere se opinantur. demque poeta maximus, homo in cetens prudens, in hoc solo non poetice, sed aniliter desipit, cum in illis simis libris etiam fieri hoc jubet: Et custos furum atque avium, cum falce saligna, Hellespontiaci servet tutela Priapi. Adorant ergo mortalia, ut a mortalibus facta. Frangi enim, cremari, perire possunt. Nam et tectis
Abbreviated transcription (Latin):
pa derre so fuit᷑ illa dampuatio se d uacaco anꝯuadinodu dioiisio
imo oepodia gestanti en in mortales bona dedan̾t noniga oue st eta
drori uonia quiete tribiusse bideaut᷑ inqua sacligis sũis cũsquille srui
ẽeret Eiam remẽtibꝰ postea bellis auili peoeꝰ ce optentu domip¬
possors agoi ꝑituło ac metu remotus asioro graues casi etirabiles
uocoios iudiebat  t qui ceadispet sesꝰ uiũsis cadentibe scecit solue aõ¬

Expanded text:
 Verrem non fuit illa damnatio, sed vacatio? ut quemadmodum Dionysio deorum spolia gestanti dii immortales bonam dederant navigationem, sic etiam rri bonam quietem tri}uisse uideantur, m qua. sacrilegiis suis tranquille frui posset? nam frpmentibus postea bellis ciuilibus sub obtentu damnationis ab omni periculo ac metu remotus aliorum graues casus ac miserabiles exitus audiebat et qui cecidisse solus uniu
Abbreviated transcription (Latin):
cra Ram et aues et ex nutis pene oia celũ uident E nob̾ ꝓp̃e da¬
cum est exłimi rigidis ac stantibꝰ intueri nt religione ibi querauis
ut deumiꝰ illit sedẽs est quẽ oculis nõ possiuuꝰ aĩo contemple ĩ/ quod
cto no facit qui es aut lapide que sũs t̾rena beuerat᷑
st ante prauissimũ cum racio corporis recta sit quod est teru¬
porale ip̃m uero aniuu cum sit eteruus huilem fieĩ cu figã¬
et scacus nichis aluid significent nisi mentẽ hõĩs eo specta
cusos suos ab alto deiciunt soloq defigut ac timẽt opera digitorũ
suor quasi sero ꝙꝙͣ esse possit artisice suo maiꝰ¬

Expanded text:
tra. nam et aues et ex mutis paene omnia caelum uident, sed nobis proprie datra. nam et aues et ex mutis paene omnia caelum uident, sed nobis proprie datum est caelum rigidis ac stantibus intueri, ut religionem ibi quaeramus, ut deum, cuius illa sedes est, quoniam oculis non possumus, animo contemplemur: quod profecto non facit qui aes aut lapidem, quae sunt terrena, ueneratur. est autem prauissimum, cum ratio corporis recta sit, quod est temporale, ipsum uero animum, qui sit aeternus, humilem fieri, cum figuet status nihil aliud significent, nisi mentem hominis eo spectareculos suos ab alto dejiciunt, soloque defigunt, atque timent opera digitorum suorum, quasi vero quidquam esse possit artifice suo maju
Abbreviated transcription (Latin):
curam corporis suũ feruet /dam cum ceteri aĩances prouis corpori¬
bꝰ in hulũ spectent qui racõnẽ ac̃ sapiencia no alceperut Nob
aũt cum scatus rectus sublimis uulcus ab artifice deo datus sic
apparet istas religiones deoro nõ esse racõnis hũane qr curuant
celeste aial ad ueneranda t̾rena parens eñi ille noster bnus et so¬
lus cum fingeret hoĩem idest aial incelligens et raconis capax
eum ex humo sublenatũ / ad cotemplãcõnẽ sui artifitis erexit sinõ
optime ingeniosus poeta signauit ¶ prona q cũ spectent ałiã
ceca cerras os hoi sublime dedit celũq uidere Iussit et¬
Iussit et
erectos adsidera tossere Gultus hunc utiq antropon greci appella
uerunt ꝙ suirsum spectet¬
ͫ. Isi ergo sibi renũciant seq hominũ noie abdicant quifpr̃ai
qu non sur sum aspiciunt sed deoẜeisi forte id ipm ꝙ recli sumꝰ sũ¬
ansa actributũ pucant Epectare uos celu deus noluit / utiq no frus¬

Expanded text:
imantes pronis corporibus in humum spectent, quia rationem ac sapientiam non acceperunt, nobis autem status rectus, sublimis uultus ab artifice deo datus sit, apparet istas religiones deorum non esse rationis humanae, quia curuant caeleste animal ad ueneranda terrena. parens enim noster ille unus et solus cum fingeret hominem id est animal intellegens et rationis capax, eum uero ex humo subleuatum ad contemplationem sui artificis erexit. quod optime ingeniosus poeta signauit: pronaque cum spectent animalia cetera terram, os homini sublime dedit caelumque uidere iussit et erectosrunt, quod sursum spectet. Ipsi ergo sibi renuntiant, seque hominum nomine abdicant, qui non sursum aspiciunt, sed deorsum: nisi forte id ipsum, quod recti sumuni adtributum putant. spectare nos caelum deus uoluit utique non frus
Abbreviated transcription (Latin):
canco: ꝑe suscipiant fabros qui illa fecere ꝯcempiuũt auid it̾ se ca
cotrarium ꝙͣ stacuariu despicere stacua adorare et eum ne ĩquictũ
quidẽ aduncte̾ qui ribi dẽos faciat auã ergo uiui qũs pt̃ate heͣre

Expanded text:
haec tantopere suspiciant, fabros, qui illa fecere, contemnunt. Quid inter se tam haec tantopere suspiciant, fabros, qui illa fecere, contemnunt. Quid inter se tam contrarium, quam statuarium despicere, statuam adorare, et eum ne in convictum quidem admittere, qui tibi deos faciat? Quam ergo vim, quam potestate
Abbreviated transcription (Latin):
debet eẽ simulacrũ ꝙ si aslłicudĩe io nom̃e accepit quomodo ꝑũt
ista simulatra deo similia indicari que nec sencuit nẽc mouet᷑¬
Itaq simulacru dei uõ illud est ꝙ digicis homis ex lapĩde ant ex ere a¬
lia ue macĩa fabricat᷑ Sed ip̃e homo qm̃ et sentit et mouet᷑ et mulcas
magnasq accones habet. Nec incelligunt hoĩes ineptissimi ꝙ si sentire
simulacra et moueri possent / ultro adoracuri hoĩem fuissent a quo sũs
expolita q eent aut incultus et horridus lapis/ aut mac̾ia ĩformis
ac rudib nisi fuissent ab hoĩe formata
or qui fecit ꝙͣ ea q̃ fc̃a sunt et cãmẽ storem ip̃m aeuio susai¬
pit aut peret᷑ que facit eiient canꝙͣͣ plus possit esse in oꝑe ꝙͣ ĩ opi
sice ¶ Recte eni seneca in libris moralibus Silatra inquit deor
uenerant᷑ Illis supplicant genu põito Illa adorant Illis ꝑ cotũ assi¬
dent die aut adscant Illis scipem iacunt uictimas cediuit et cu

Expanded text:
debet esse simulacrum. quod si a similitudine id nomen accepit, qui possunt ista simulacra deo similia iudicari quae nec sentiunt nec mouentuitaque simulacrum dei non illut est quod, digitis hominis ex lapide aut aere aliaue materia fabricatur, sed ipse homo, quoniam et sentit et mouetur et multas magnasque actiones habet. nec intellegunt homines ineptissimi quod, si sentire simulacra et moueri possent, ultro adoratura hominem fuissent a quo sunt expolita: quae essent aut incultus et horridus lapis ant materia informis ac rudis, nisi fuissent ab homine formata. or qui fecit quam illa quae facta sunt. et tamen factorem ipsum nemo suspicit aut ueretur: quae fecit timent, tamqufice. Recte igitur Seneca in libris moralibus: Simulacra, inquit, deorum venerantur, illis supplicant genu posito, illa adorant, illis per totum assident diem, aut astant, illis stipem jaciunt, victimas caedunt; et cum
Abbreviated transcription (Latin):
rent eamq̃ uera ẽẽt ab hõmibꝰ nõ ceneri. S mouerĩt eos fortasse
illudd quod si qua ẽẽt uera religio exereret sac uindicaret nec pa¬
teret᷑ esse aluti quicꝙͣ bidẽ eni nullo modo potan̾t quare aut a quo uł
ꝙadinodũ religio uera oppmẽtur quod est diuim sacramẽti et ce¬
lescis archani Id uero ñ doceat᷑ aliquis stire nullo patto pocest
Suma rei hec est Iimperiti et iusipiences falsis religiones ꝓ ueris
habent quia neque uera sc̃int neq falsam incellig̃nt prũdẽciores
aũt quia uera nestũit aut ĩ hus quas falsas esse incelligit ꝑseue¬
rant ut aliquid tenere uideant᷑ aut omnio uichil colunt ne miadãt
in errorẽ cũ ip̃m maximi sic erroris uitã pecudũ sub siga honas¬

Expanded text:
rent eam quae uera esset ab hominibus non teneri. sed mouerit eos fortasse illut, quod si qua esset uera religio, exereret se ac uindicaret nec pateretur esse aliut quicquam. uidere enim nullo modo poterant quare aut a quo et quemadmodum religio uera opprimeretur, quod est diuini sacramenti et caelestis arcani: id uero nisi doceatur, aliquis scire nullo pacto potest. summa rei haec est. mperiti et iusipieutes falsas reiigioucs pro ueris habent, quia neque ueram sciunt neque falsam intellegunt, prudentiores autem quia ueram nesciunt, aut in his quas falsas esse intellegunt perseuerant, ut aliquid tenere uideantur, aut omnino nihil colunt, ne incidant in errorem, cum id ipsum maximi sit erroris, uitam pecudum sub figura ho
Abbreviated transcription (Latin):
uere uenia possunt / quia sũmũ hõis offĩciũ et si nõ re ip̃a ppestto
tanẽ ꝓposico tenent Siquidẽ hõm̃ atq nuitorũ ał solũ uł cerce
maximũ in religione disc̾nie est ¶hu sero quãto fuerũt sapiẽtiors
ius mudicare quã de suis dum alioꝵ p̃cipitiũ udeñt nõ ꝓspexerunt
quid aũ pedes suos ẽẽt ¶ Inucratq igit᷑ parte et sumã sculatia
ĩneuit᷑ et odor quidã sãpĩe ut possis dubitare quos dicas potissimũ
stulciores fillos ne q̃ falsam religionẽ suscipiũt au eos qui nullamE
ut dixi uenia concedi pocest imperitis et qui se sapiẽtes ẽẽ nõ face¬
autur que hus uero nõ p̃t qui sapĩam ꝑsessi scultitiã poeius exhibẽt

Expanded text:
bere veniam possunt, quia summum hominis officium, etsi non reipsa, bere veniam possunt, quia summum hominis officium, etsi non reipsa, tamen proposito tenent: siquidem hominum atque mutorum, vel solum, vel certe maximum in religione discrimen est. Hi vero quanto fuerunt sapientiores, nis judicare, quam de suis; dum aliorum praecipitium vident, non prospexerunt quid ante suos pedes esset. In utraque igitur parte, et summa stultitia invenitur, et odor quidam sapientiae: ut possis dubitare, quos dicas potissimum stultiores, illosne qui falsam religionem suscipiunt, an eos qui nullam. Sed ut dixi venia concedi potest imperitis, et qui se sapientes non esse fateantur: his vero non potest qui, sapientiam professi, stu