comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
niẽte cicritate ordinatur ⁊ cũ mala quidẽ pe¬
nitꝰ respũtur. bonis uero meliora preferũt᷑.
net bona nisi ꝓpter meliora appetãtur. exd
cũ plane ꝑ dei grãm assuetũ fuerit: dilige¬
tur corpus et uniuersa corꝑis bona tm̃ ꝓpter¬
nis cõtupistẽtia nastimur ⁊ necesse ẽ cupidi¬
ditas uel amor ñr s trirne incipiat: que si
recto ordine dirigitur qͥbusdã suis gradibus
nẽ terrestris: deinde celestis. In pͥmis ergo di¬
ligit seip̃m hõ ꝓpter se. Caro q̃ppe ẽ: et nil
sape ualet p̃ter se. Cumq se uidet ꝑse nõ pos¬
se ꝓsistere: deũ quasi sibi necessariũ incipit ꝑ
fidem ĩg̾rere et diligere. Diligit itaq ĩ stdo
gradu deũ. sed ꝓpter se: nõ ꝓpter ip̃m. At uero
t ip̃m ceperit octasione ꝓprie necessitatis co¬
lere et frepͣtare. togitando. legẽdo. oraando. obe¬
dic̃do: quadã huitemodi familiaritate.

Expanded text:
niente charitate ordinatur, cum mala quidem peniente charitate ordinatur, cum mala quidem penitus respuuntur, bonis vero meliora praeferuntur, nec bona nisi propter meliora appetuntur. Quod cum plene per Dei gratiam assecutum fuerit, diligetur corpus, et universa corporis bona tantnis concupiscentia nascimur, necesse est ut cupiditas vel amor noster a carne incipiat; quae si recto ordine dirigitur, quibusdam suis gradibus nem terrestris, deinde coelestis. In primis ergo diligit seipsum homo propter se; caro quippe est, et nil sapere valet praeter se. Cumque se videt per se non posse subsistere, Deum quasi sibi necessarium incipit per fidem inquirere, et diligere. Diligit itaque in secundo gradu Deum, sed propter se, non propter ipsum. At vero cum ipsum coeperit occasione propriae necessitatis colere et frequentare, cogitando, legendo, orando, obediendo, quadam hujuscemodi familiaritate
Abbreviated transcription (Latin):
quiẽ sed laborẽ ĩuenietis cuĩabus uris. Bona
uicer suauiterq portatur. sed eciã seruorũ et
mettenarioꝵ leges portubiles at leues reddi
quas utiq nõ destruit. sed facit ut ĩplecant᷑
dicẽte dño: nõ ueni soluere sed adĩplere. Illã
tẽperat istũ ordinat: utrãq se leuigat. Nũpp̃
erit taritas sine timore. sed casto nũꝙͣ sine cu¬
pditate sed ordinata. ĩplet exgo taritus legẽ¬
legẽ serui cũ infundit deuotionẽ: ĩplet et mer¬
cẽncarii cũ ordinca cupiditate. Pͥorro timore
ꝑinixta deuotio: ip̃m nõ ãnullat. sed castigat.
Pena tranẽ tollitur.sine qua esse nõ potuit
dũ fuit seruilis: et timor manet ĩ scłm setuli
tastus et filialis. Nã qd̾ legitur ꝑfecta cari¬
tas forcis mittit timorẽ: ꝓena ĩtelligẽda est.
q̃ seriuli ut diximꝰ. nũꝙͣ deest timori. illo sci¬
licet genere lotutiõis quo sepe trusa ponitur
ꝑ effectu. Deinde cupiditas tũt recte a suꝑue¬

Expanded text:
em invenietis animabus vestris. 7. Bona viter suaviterque portatur, sed etiam servorum et mercenariorum leges portabiles ac leves reddit, quas utique non destruit, sed facit ut impleantur, dicente Domino: Non veni legem solvere, sed adimplere . Illam temperat, istam ordinat, utramque levigat. Nunquam erit charitas sine timore, sed casto; nunquam sine cupiditate, sed ordinata. Implet ergo charitas legem servi, cum infundit devotionem; implet et mercenarii, cum ordinat cupiditatem. Porro timori permixta devotio ipsum non annullat, sed castificat. Poena tantum tollitur, sine qua esse non potuit dum fuit servilis; et timor manet in saeculum saeculi castus et filialis . Nam quod legitur, Perfecta charitas foras mittit timorem ; poena intelligenda est, quae servili, ut diximus, nunquam deest timori, illo scilicet genere locutionis, quo saepe causa ponitur pro effectu. Deinde cupiditas tunc recte a superve
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enĩ mala crbor in ꝑadiso extitit. quã deus
hoĩ ne tangeret int̾dixit. Sed ut melius ꝑ obediẽtie
meritũ hõ bene conditus tresceret. dignũ fuerat
ut hũc etiã a bono ꝓhiberet: quatenus tãto ueriꝰ
hoc qd̾ ageret uirtus esset .⁊ qnͣto et a bono cessans
auctori suo se subditũ hũilius exhiberet. Sed quia¬
uersa. sciendũ sũmoꝑe ẽ. qd̾ obediencia ciliqñ si de suo
aliq̃d habeat nulla est: aliq̃n autẽ si de suo aliꝙͣ
nõ habert minuna. Nã tũ huiꝰ mũdi suctessus
p̃cipitur. tũ locus suꝑior ĩꝑator. is q̃ ad ꝑcipienda¬
encia dirigit: quĩ ad ꝑcipienda huiꝰ uite ꝓspera
libidin ꝓprie ambitionis scruit. Rursus tũ mũ¬
di despectus p̃cipitur. tũ ꝓbra udipisti et tõtume¬
diẽtia ducitur tũ mẽtem ad suscipienda ꝓbra hꝰ
seculi. neqͣꝙͣ ex ꝑte siliqͣ etiã sua pota tomitãtur.
tenus et in aduersis tanto sit głosior. qnͣto diuini

Expanded text:
Neque enim mala in paradiso arbor exstitit, quam Deus homini ne contingeret interdixit . Sed ut melius per obedientiae meritum homo bene conditus cresceret, dignum fuerat ut hunc etiam a bono prohiberet, quatenus tanto verius hoc quod ageret virtus esset, quanto et a bono cessans, auctori suo se subditum humilius exhiberet. Scriversa, sciendum summopere est quod obedientia aliquando, si de suo aliquid habeat, nulla est; aliquando autem, si de suo aliquid non habeat, minima . Nam cum hujus mundi successus praecipitur, 1157 cum locus suentia dirigit, qui ad percipienda hujus vitae prospera libidini propriae ambitionis servit. Cum saeculi hujus despectus praecipitur, cum probra adipisci et contumedientia ducitur, cum mentem ad suscipienda probra hujus saeculi nequaquam ex parte aliqua, etiam sua vota comitantur. abere, quatenus et in adversis tanto sit gloriosior, quanto divino
Abbreviated transcription (Latin):
nis ⁊ ut iã nuil carnale haberet cogiture: sed
totus in spũmẽoraretur iusticie sue solius.
Tũc pro terto singula xp̃ mẽbra dicere pote¬
rũt de se: qd paulus iuebat de crꝑnte. Et si
illit futura nõ sit. sed ꝙ tarnalis omĩs neces¬
situdo sit de futura: tarnus q ranor amore
spiritus absorbẽdus. et infirine q̃ nũt sũt hu¬
mane affectiones ĩ diuinas quasdã habent
tõmutari. Tũt sagena caritatis que nũc trͣ¬
ta ꝑ hoc mare mãgnũ et spatiosũ ex oĩ genẽ
pisciũ congregare nõ desinit. cũ ꝑducta ad litus
fuerit: malos foras mittẽs. bonos solũmodo re¬
tinebit. Siquidẽ ii hac uita ex om̃i genere pis¬
ciũ intra sinũ sue latitudĩs. taritatis uethe cõ¬

Expanded text:
us: ut jam nil de carne haberet cogitare, sed totus in spiritu memoraretur justitiae Domini solius. 40. Tunc pro certo singula Christi membra dicere poterunt de se, quod Paulus aiebat de capite: Etsi  futura non sit; sed quod carnalis omnis necessitudo sit defutura, carnisque amor amore spiritus absorbendus; et infirmae, quae nunc sunt, humanae affectiones in divinas quasdam habeant commutari. Tunc sagena charitatis, quae nunc tracta per hoc mare magnum et spatiosum ex omni genere piscium congregare non desinit, cum perducta ad littus fuerit, malos foras mittens, bonos solummodo retinebit . Siquidem in hac vita ex omni genere piscium intra sinum suae latitudinis charitatis rete con
Abbreviated transcription (Latin):
mõ ftitiens: nõ solũ grudere cũ grudẽtibꝰ. sed e¬
tiã flere cũ flentibꝰ consueuit. Sed cũ ꝓuenerit
ad litus uelud malos pisces. om̃e qdͣ triste pa¬
titur fortis mutes: sola que placere et iocũda
esse poterũt retinebit. Nũꝙͥ enĩ tũc uerbi gr̃a
palus aut ĩfirmabitur tũ infirmis. aut u¬
retur ꝓ scandalizatis. ubi scandala et ĩfirmi¬
tas ꝓculdubio nõ erũt: Aut terte lugebit eos
flumĩs ĩpetus letificat: cuiꝰ diligit dñs portas
suꝑ omĩa tabernacła iatob. qd̾ uidelicet ĩ tr¬
bernatulis. et si qñ grudetur de uittoria. labo¬
rsitur tranẽ ĩ pugna et plerũq ꝑiclitatur de
uita: in illa tranẽ patria nulla ꝓrsus admit¬
tatur aduersitas siue tristicia ꝙ̃padinodũ de
illa irautur. Sicut letantiũ oĩm habitatio
est in te. Et rursũ. Leticia sẽpiterna erit eis. De¬

Expanded text:
o faciens, non solum gaudere cum gaudentibus, sed etiam flere cum flentibus consuevit . Sed cum pervenerit ad littus, velut malos pisces omne quod triste patitur, foras mittens, sola quae placere et jucunda esse poterunt, retinebit. Nunquid enim tunc, verbi gratia, Paulus aut infirmabitur cum infirmis, aut uretur pro scandalizatis , ubi scandala et infirmitas procul erunt? Aut certe lugebit eos fluminis impetus laetificat, cujus et diligit Dominus portas super omnia tabernacula Jacob: quod videlicet in tabernaculis, etsi quandoque gaudetur de victoria, laboratur tamen in pugna, et plerumque periclitatur de vita: in illa autem patria nulla prorsus admittatur adversitas sive tristitia, quemadmodum de illa canitur, Sicut laetantium omnium habitatio est in te : et rursum, Laetitia sempiterna erit eis . De
Abbreviated transcription (Latin):
rationalis: qui ꝓpter se nẽmẽ diligere nouerat.
et deũ uel ꝓpter se amare incipiat ⁊ ꝙ in ip̃o ni¬
nurũ ut sepe exꝑtus ẽ omĩa possit: que posse tñ
ꝓpter se interĩ adhuc nõ ꝓpter ipsũ. est
tñ quedã prudẽtia scire quidẽ ex te. qd̾ ex
bulatio. ob quã frequẽs ad deũ cõuersio fiat et
s deo eque frequẽs liberatio cõsequatur: nõne ⁊ si
fue̾it fecreũ pectus uel tor lapideũ totiens libera¬
ti emolliri necesse est ad grcãn liberãtis ⁊ qua¬
tenus deũ homo diligat nõ ꝓpter se tantũ. sed
x occasione q̃ppe frequẽtiũ neces se diligit᷑¬
sitatũ crebris necesse ẽ interpellationibꝰ
deũ ab honũe frequẽtari. freꝙ̃tando gustari:
gustando ꝓbari. qm̃ suaus est dñs. Ita sit ut
sid diligendũ pure dcũ. plus ir̃ ip̃ius allitiat¬
gustata sucuitas. qmͣ urgeat nr̃a necessitas:

Expanded text:
carnalis, qui praeter se neminem diligere noverat, carnalis, qui praeter se neminem diligere noverat, etiam Deum vel propter se amare incipiat, quod in ipso nimirum, ut saepe expertus est, omnia possit, quae posse tamen  jam Deum, sed propter se interim adhuc, non propter ipsum. Est tamen quaedam prudentia scire quid ex te, quid ex bulatio, ob quam et frequens ad Deum conversio fiat, et a Deo aeque frequens liberatio consequatur; nonne, etsi 595 fuerit ferreum pectus, vel cor lapideum toties liberati, emolliri necesse est ad gratiam liberantis, quatenus Deum homo diligat, non propter se tantum, sed x occasione quippe frequentium necessitatum crebris necesse est interpellationibus Deum ab homine frequentari, frequentando gustari, gustando probari quam suavis est Dominus. Ita fit ut ad diligendum pure Deum plus jam ipsius gustata
Abbreviated transcription (Latin):
diuisũ. Ut tñ ꝑfecta iustitia sit dilige̾ ꝓximũ:
pure diligere quõ potest᷑: qͥ in deo nõ diligit:
Horro in deo diligere nõ p̃t: qui deũ nõ diligit.
eportet ergo diligi prius: ut in deo diligi pos¬
sit et ꝓcimus. facit ergo etiã se diligi deus:
qui et retera bona facit. facit aũt sic. eui na¬
turã condĩdit: ip̃e et ꝓtegit. Nũ et ita cõdita
fuit. ut habeat iugiter necessariũ ꝓtectorẽ: que ̃
habuit et conditorẽ ⁊ ut que nisi ꝑ ip̃m non
ualuit esse: nec sine ip̃o ualeat oĩno subsistere.
QQuod ne sane de se treatura ignoret. at ꝑiũ
sibi qd̾ absit suꝑbe arroget bñfitia treatõris:
uult hoĩem idẽ conditor alto quidc̃ scilubrq cõ¬
silio tribulationibꝰ exexteri: ot cũ hõ defecerit
et subuenerit deus. dũ hõ liberatur ⁊ deo: Deus
ab hoĩe ut dignũ ẽ honocetur. Hoc eñ dicit. Inuo¬
tame in die tribulatiõĩs: exuã te et honorifita
bis me.fit itaꝙ hic tali mõ ut hõ trarnalis et

Expanded text:
. Ut tamen perfecta justitia sit diligere proximum, pure diligere quomodo potest, qui in Deo non diligit? Porro in Deo diligere non potest, qui Deum non diligit. Oportet ergo Deum diligi prius, ut in Deo diligi possit et proximus. Facit ergo etiam se diligi Deus, qui et caetera bona facit. Facit autem sic. Qui naturam condidit, ipse et protegit. Nam et ita condita fuit, ut habeat jugiter necessarium protectorem, quem habuit et conditorem: ut quae nisi per ipsum non valuit esse, nec sine ipso valeat omnino subsistere. Quod ne sane de se creatura ignoret, ac proinde sibi quod absit superbe arroget beneficia creatoris, vult hominem idem conditor alto quidem salubrique consilio tribulationibus exerceri: ut cum defecerit homo, et subvenerit Deus, dum homo liberatur a Deo, Deus ab homine, ut dignum est, honoretur. Hoc enim dicit: Invoca me in die tribulationis, eruam te, et honorifi hoc tali modo, ut homo animalis et
Abbreviated transcription (Latin):
tulatã. ꝙ nil sibi de ꝓp̾o retinere cõsueuit. cũ
inẽpe de ꝓprio nichil ẽ: totũ ꝓfecto qd̾ habet
dei est. estuod rutẽ dei ẽ: ĩmũdũ esse nõ potest.
lex ergo diũ ĩmatulata cõuertens cãss.
que non ꝙ sibi utile ẽ querit. sed qd multis
lex aũt dnũ dicitur. siue qd̾ ip̃e ex es uiuat:
liuic o eũ nullꝰ nisi eius dono possideat. Nec
absurdũ uideatur ꝙ dixi deũ etit ꝑuiere ex le¬
ma et illa beata trinitate sũmã et ĩeffabi¬
lẽ illã cõseruat unitatẽ nisi caritas: Lex est
ergo et lex dnĩ taritas: que trinitatẽ ĩ unitate
quodãmõ tohibet et colligat ĩ uuitulo patis.
Nemo tamẽ me estimet hic actiꝑe qualita¬

Expanded text:
aculatam, quod nil sibi de suo retinere consuevit. Cui aculatam, quod nil sibi de suo retinere consuevit. Cui nempe de proprio nihil est, totum profecto quod habet, Dei est: quod autem Dei est, immundum esse non potest. Lex ergo Domini immaculata, charitas est, quae non quod sibi utile est quaerit, sed quod multis. Lex autem Domini dicitur, sive quod ipse ex ea vivat, sive quod eam nullus nisi ejus dono possideat. Nec absurdum videatur quod dixi etiam Deum vivere ex lema et beata illa Trinitate summam et ineffabilem illam conservat unitatem, nisi charitas? Lex est ergo, et lex Domini, charitas, quae Trinitatem in unitate quodammodo cohibet, et colligat in vinculo pacis. Nemo tamen me aestimet charita
Abbreviated transcription (Latin):
non querit que sua sũt. Quãobrẽ de illa dic
tũ est. Lex dnũ ĩmatulata tõuertẽs aĩas: ꝙ
sola uidelitet sit que ab amore sui et mũdi
auertere possit cũm. et ĩdeũ dirigere. Nec ti¬
mor qppe nec amor priuatus cõuertũt rãm.
Mutanit interdũ uultũ pel actũ: affectum
nũꝙͣ. ẜacit quidẽ nõnũꝙs etiã seruus opus¬
dei. Ded qr nõ sponte ĩ sua adhut duritia. ꝑmãe¬
ie tognostitur. Sacit et mertẽnarius: sed q
nõ gratis ꝓpria trcchi cupiditate cõĩtitur
porro ubi ꝓͥprictas ibi singularitas. ¶bi aũt
singularitas: ibi angulus. Obi pero angu¬
luo: ibi sine dubio sordes siue rubigo. Siti¬
taq seruo sua lex timor ip̃e quo constrĩgitur.
dit sua mertẽncrio tupiditas. qua et ipẽ ar
harũ nulla aut sinc macula est: aũt aĩas
tõuertere potest. Caritas uero cõuertit aĩas: q̃d
fatit et uolũtarias. Porro in eo eñ dixeri ime¬

Expanded text:
non quaerinon quaeritum, Lex Domini immaculata, convertens animas : quod sola videlicet sit, quae ab amore sui et mundi convertere possit animum, et in Deum dirigere. Nec timor quippe, nec amor privatus convertunt animam. Mutant interdum vultum, vel actum; affectum nunquam. Facit quidem nonnuDei: sed quia non sponte, in sua adhuc duritia permanere convincitur. Facit et mercenarius; sed quia non gratis, propria trahi cupiditate cognoscitur. Porro ubi proprietas, ibi singularitas; ubi autem singularitas, ibi angulus; ubi vero angulus, ibi sine dubio sordes sive rubigo. Sit itaque servo sua lex timor ipse, quo constringitur; sit mercenario sua cupiditas, qua et ipse arctus. Sed harum nulla aut sine macula est, aut animas convertere potest. Charitas 30 vero convertit animas, quas facit et voluntarias. 4. Porro in eo eam dixerim imm
Abbreviated transcription (Latin):
fatilius ad manũ habeã tnͣsscribere iã dit¬
tuta᷑ qͣm noua iterũ dictare. Illa ĩqm uersi
et sincera ẽ caritus. et oĩno de corde puro et cõ¬
scientia bona et fide nõ ficta fatenda ꝓcedere. qͣ
magis aut certe solũ diligit suũ: cõiũtitur nõ
tuste diligere bonũ: qd̃ utiq ꝓpter se diligit
nõ ꝓpter ip̃m. Et hic talis non p̃t obedut n̾
fitetur qͥdẽ qr fortuasse bonus ẽ sibi: nõ aũt qr
bonus ẽ inse. Qua ꝓpter nouerit ĩ se dirigi il¬
lud ab eodẽ ꝓpħa obpbriũ. sonfitebitur tibi cũ
benefeteris ei. ost qui confitetur dnõ qm po¬
tens est: et ẽ qui cõfitetur dnõ qm̃ bonus ẽ¬
sibi. et itẽ qui cõfitetur q̃m simpliciter bonͦ
est. Primus seruꝰ est: et tunet sibi. Serũdus
mertẽntarius: et cupit sibi. ẽertius filius:
et defert prĩ. Itaq et qui tumet et q̃ tupit:
terq pro se agũt. Sola que in filio ẽ caritas:

Expanded text:
facilius ad manum habeam transcribere jam dicfacilius ad manum habeam transcribere jam dictata, quam nova iterum dictare. Illa, inquam, vera et sincera est charitas, et omnino de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta fatenda est procedermagis, aut certe solum diligit suum, convincitur non caste diligere bonum, quod utique propter se diligit, non propter ipsum. Et hic talis non potest obedirefitetur quidem, quia fortasse bonus est sibi, non autem quoniam bonus est in se. Quapropter noverit in se dirigi illud ab eodem propheta opprobrium: Confitebitur tibi, cum benefeceris ei . Est qui confitetur Domino quoniam potens est, et est qui confitetur quoniam sibi bonus est, et item qui confitetur quoniam simpliciter bonus est. Primus servus est, et timet sibi; secundus, mercenarius, et cupit sibi; tertius, filius, et defert patri. Itaque et qui timet, et cupit, utrique pro se agunt. Sola quae in filio est charitas,
Abbreviated transcription (Latin):
di.Tũt prorsus ĩebriat km̃os suos. tũt torrẽte
uoluptatis sue potat: qm̃q̾dẽ in cõplexu illo
actissimo et castissimo sponsi et sponse: flu¬
mĩs ĩpetus letifuat cuuitatẽ dei. euod nõ a¬
liud esse arbitror. qmͣ dei filiũ qui trãsiẽs mi¬
nistrat quẽadmodũ ip̃e ꝓmisit: ut ex hoc iũ
iusti epulẽtur et exultent in cõspectu dc̃i et de¬
lectẽtur in letitia. Hinc illa sonietas sine fas¬
tidio ⁊ hinc insatiabilis illa sine ĩq̾etudine
riũ nesciens ⁊ egestatẽ ⁊ huit deniq sobria
illa ebrietas uero nõ mero ĩgurgitans: nõ
madens uino sed ardens deo. Ex hot iam qͣx¬
tus ille amoris gradus ꝑpetuo possidetur
tũ sume et solus diligitur deus: quia nec
nos ip̃os iã nisi ꝓpter ip̃m diligim ꝰ ut sit
ip̃e p̃nuiũ sanãciũ se: p̃miũ eternũ canã¬
tiũ ĩeternũ. Niemĩ me dudũ ad stõs frẽs¬
cartusienses scͥpsisse epłam: at de huis ip̃is
in ea gradibus inter cetera disseruisse. For¬

Expanded text:
di . Tunc prorsus inebriat charissimos suos, tunc torrente voluptatis suae potat : quoniam quidem in complexu illo arctissimo et castissimo sponsi et sponsae, fluminis impetus laetificat civitatem Dei . Quod non aliud esse arbitror quam Dei Filium, qui transiens ministrat, quemadmodum ipse promisit : ut ex hoc jam justi epulentur et exsultent in conspectu Dei, et delectentur in laetitia . Hinc illa satietas sine fastidio: hinc insatiabilis illa sine inquietudine  desiderium, nesciens egestatem: hinc denique sobria illa ebrietas, vero, non mero ingurgitans, non madens vino, sed ardens Deo. Ex hoc jam quartus ille amoris gradus perpetuo possidetur, cum summe, et solus diligitur Deus: quia nec nos ipsos jam nisi propter ipsum diligimus, ut sit ipse praemium amantium se, praemium aeternum amantium iCartusienses scripsisse epistolam, ac de his ipsis in ea gradibus inter caetera disseruisse . For
Abbreviated transcription (Latin):
ritatẽ: substãtiua attidẽtalẽ. Wbi dantẽ signi¬
ficat nomẽ substantie ẽ: ubi donũ qualitati
Het est lex eterna trcatrix et gubernatrix ii¬
uersitatio. Diq̃dem ĩpondere et mẽsura et nu¬
mero ꝑ eũ facta sunt uniuersa: et nichil sine
non tamẽ alia ꝙͣ seĩpa. Nͣ et seip̃am et si non
rius habent legẽ nõ u dño. sed quã ip̃i fecerũt
ille deũ non amando. iste plus ałuid camãdo.
Mubẽt ĩqͣm legẽ nõ dñi sed suã illi tñ que dñi
est subiectam. eꝑ q̾dem suã sibi quiq legẽ fu

Expanded text:
accidentalem. Ubi dantem significat, nomen substantiae est: ubi donum, qualitatis. Haec est lex aeterna, creatrix et gubernatrix universitatis. Siquidem in pondere, et mensura, et numero per eam facta sunt universa, et nihil sine non tamen alia quam se ipsa: qua et seipsam etsi non rius habent legem, non a Domino, sed quam ipsi sibi fecerunt: ille Deum non amando, iste plus aliud amando. Habent, inquam, legem non Domini, sed suam; illi tamen, quae Domini est, subjectam. Et quidem sua
Abbreviated transcription (Latin):
litritẽ. nõne studia doctrine et discipline assidu¬
itus mitigare pñt qͣslibet egritudĩes passio¬
nũ. Sedne puerilis uita uariis lapsibus ui¬
tietur. oꝑtet teneros ũnos. p̃fatis diligẽter
mãtipari uirtutibꝰ: quatenꝰ bona tonsue¬
tudo tũ etate accrestat simul. Et igrtur cla¬

Expanded text:
alitatem, nonne studia doctrinae et disciplinae assidualitatem, nonne studia doctrinae et disciplinae assiduitas mitigare posset quaslibet aegritudines passionum. Sed ne puerilis vita variis lapsibus perdatur, oportet teneros annos praefatis diligenter mancipari virtutibus, quatenus bona consuetudo cum aetate accrescat simul.
Abbreviated transcription (Latin):
tia qppe plures ꝙͣ futura p̃ferũt: sed menũs
Uñ quo p̃stancior causa. eo debet cura esse ut¬
tentior. Infelix qui legẽ uite et discipline sibi¬
cit: et maiorũ gubernari magisterio resugit.
Iste uero nõ scõm deũ. sed sid̃m se uiuit. qui si
dat et bibit quando et qd uuit. et qnͣtũ uult.
ridet at iocatur inter quos ubi et quãdo uult.
dĩt blandum: qcq̃d otulis delectabile: q̃cq̃d
teteris sensibꝰ carius sue iotũdũ exertet at seu̾¬
tur. Ille uero qui scd̃m deũ uiuit. nõ qd eũ troc¬
naliter delectat. sed qd spũaliter edificat fatit:
et ꝯͥcqͣd cupit ruit agit. nõ uult ex sua sed ex dei
uolũtate. iiuoꝵo suoꝵ iussione ꝓcedere. Nẽo
tñ positus inadolestentie uel ĩ tẽperãtie lubrito:
de sui cõuersatõe desperet. eleaster enĩ oliue
insertꝰ amissa agiritudĩe efficitur fructuo¬
sus.Si ergo agri qiltura ponertit stirpiũ qͣ¬

Expanded text:
tia quippe plures quam futura praeferunt. Illi autem tia quippe plures quam futura praeferunt. Illi autem Unde quo praestantior causa, eo debet esse tentior. Infelix qui legem vitae tenet, disciplinae abjicit, et majorum gubernari magisterio refugit. Iste vero non secundum Deum, sed secundum se vivit: qui si cat et bibit quando vult et quantum vult; ridet et jocatur turpiter inter quos vult et quando vult. tactu blandum, quidquid oculis delectabile, quidsibus carnis suae jucundum exercet ac sequitur. Ille autem qui secundum Deum vivit, non quod eum carnaliter delectat, sed quod spiritualiter aedificat facit; et quidquid cupit aut agit, non vult ex sua, sed ex Dei voluntate majorumque suorum jussione procedere. Nemo tamen positus vel in adolescentiae vel intemperantiae lubrico, de sui conversione desperet. Oleaster enim olivae insertus, amissa amaritudine, efficitur fructuosus. Si ergo agricultura convertit stirpium qu
Abbreviated transcription (Latin):
spũ accinatr: tam p̃cipiti ĩpetu ꝑ abrupta ui¬
ciorũ turrũt ad mortem: ut eos aurign pre¬
sidens nullo freno discipline ualeat tohibere.
Deberẽt ptiq in domo dei ad tultũ diuini hono¬
ris suꝑ omẽm ornatũ. tamꝙͣ uasa curea ue¬
ducati sũt. tr̃ta cura. tãtoq labore ĩdigẽt: i¬
si ut fortes in bellofacti.tontra mũdũri eiꝰ ꝯtu
pugnẽt. ded qd r̃mirãdũ est et dolendũ. plus eis
qmͣ teteris grauis et austera uidetur discipli¬
ne regula. ENuare hoc. nisi qr setularẽ mu¬
gis diligũt uitam: Certe uel nullꝰ uel raarus
inter eos ĩuenitur. qui libenter sequatur pr̃is
institutũ: et incuorũ uitũ diligut. aut qr lr¬
bor eũ deterret ⁊ aut qr in lubrita etate diffici
lior est abstinẽtia. aut qr alatri sidolestẽtie
uidetur uita obsturior: et idco ad ea cõuertũtur
studia que plausibiliora arbitrãtur. Presen¬

Expanded text:
spiritu armati, tam praecipiti impetu per abrupta vispiritu armati, tam praecipiti impetu per abrupta vitiorum currunt ad mortem, ut eos auriga praesidens nullo freno disciplinae valeat cohibere. Deberent utique in domo Dei ad cultum divini honoris super omnem ornatum tanquam vasa aurea reducati sunt tanta cura tantoque labore, nisi ut fortes in bello facti contra carnem et ejus pugnent? Sed, quod admirandum est et dolendum, plus eis quam caeteris gravis et austera videtur disciplinae regula. Quare hoc? nisi quia saecularem magis diligunt vitam. Certe vel nullus vel rarus inter eos invenitur, qui libenter sequatur Patris institutum, et majorum vitam diligat, aut quia laboriosus deterret actus, aut quia in lubrica aetate dlior abstinentia, vel quia alacri adolescentiae videtur vita obscurior; et ideo ad ea convertuntur studia, quae plausibiliora arbitrantur. Praesen
Abbreviated transcription (Latin):
ligio sancta destruitur. Post indoctos nũq¬
malos q p̃latos in stã ecclesia nulla pestis
ad notendũ infirmis ualẽtior ĩuenitur. Wẽi¬
q taliũ hoĩm genus ista de quibꝰ apłus p̃dix
mẽ que bona sunt et sancta pessundari ton¬
fundiq uidemus. Et qm̃ senes in melius mu¬
tari ab illa molita uitiorũ cõsuetudĩe diffia¬
limũ ẽ: debemꝰ adolescentibꝰ manũ porrige̾.
qui si dare uolũt oꝑam. om̃i depulso tepore
cõponere: uctusq suos in omĩbꝰ meliorare. Id¬
tirto diu ẽ ꝙ desideraui. ꝓpter uniorũ salutẽ
eorũ p̃cipue tũ quibꝰ uius. ex opustulis patꝵ.
pauca quedã deflorando tolligere: que tenere
etati eorũ uideãtur spetialiter consulere. Est
enĩ mͥ fateor tristicia magna et cõtinuus do¬
lor suꝑ tecitate tordis eorũ : quia tũ didicerĩt
in scola xp̃i. qualiter debecant et uitia ꝓpulsi¬
re. et sanctis uirtutibꝰ ĩsudare: heu rebelliõĩs

Expanded text:
ligio sancta destruitur. Post indoctos ligio sancta destruitur. Post indoctos malosque praelatos in sancta Ecclesia nulla pestis ad nocendum infirmis valentior invenitur. Denique talium hominum genus ista de quibus Apostolus pme quae bona sunt pessumdari confundique videmus; et quoniam senes in melius mutari ab illa inolita vitiorum consuetudine difficillimum est, debemus adolescentibus manum porrigere; qui si dare operam volunt, omni depulso tepore,componere, actusque suos in omnibus meliorare. Idcirco diu est quod desideravi propter juniorum salutem, eorum praecipue cum quibus vivo, ex opusculis Patrum pauca quaedam deflorando colligere, quae tenerae aetati eorum specialiter videantur consulere. Est enim mihi, fateor, tristitia magna et continuus dolor super caecitate cordis eorum: quia, cum didicerint in schola Christi qualiter debeant et vitia propulsare, et sanctis virtutibus insudare, heu! rebellionis
Abbreviated transcription (Latin):
lestentes et iuueniles sũos maxĩe decet. Tres ue¬
ro uirtutes sũt. que pueris et adolestentibꝰ ma¬
gis congriuit: ueretundia tatiturnitas et obe¬
diẽtia. Non ẽ autẽ dubiũ. si has studeãt habe¬
ue: qͦn possint xp̃o duce ad culinẽ ꝑfectionẽq
uututũ ascendere. Morũ enĩ insignia. et orna¬
mẽta uirtutũ in illis ꝓculdubiõ ternimꝰ seĩ¬
bus qui abip̃o tirotinio p̾meue etatis. usq ad
ꝑfectũ uirũ disciplinis celestibꝰ exertitati: ꝑ uĩ
diũ fortiter tucurrerũt. eruorũ scilicet sapiẽ¬
tia tm̃ uiget et lucet. qnͣtũ senectus ip̃a etate
fit doctior. usu tertior. ꝓcessu tꝑis prudentior.
Hec autẽ ueterũ studiorũ dustissimos fructus
edit: et alios reficit. Multi nõq senes diu ui¬
uẽtes et nichil ꝓfitientes: qr nullas sibi ĩ opor¬
tuni tꝑe diuitias congregauer̃t: inopes oãm
tiũt. Dicut enĩ ꝑ senẽ uitiosũ et fatuũ. ita
et ꝑadolestentẽ inueretũdũ et temerariũ. re¬

Expanded text:
lescentes et juveniles animos maxime decet. Tres vero virtutes sunt quae pueris et adolescentibus magis congruunt: verecundia, taciturnitas et obedientia. Non est autem dubium, si has studeant habere, quin possent, Christo duce, ad culmen perfectionemque virtutum ascendere. Morum enim insignia et ornamenta virtutum in illis procul dubio cernimus senibus qui, ab ipso tirocinio primaevae aetatis usque ad perfectum virum disciplinis coelestibus exercitati, per viam Domini fortiter cucurrerunt. Quorum scilicet sapientia jam tantum viget et lucet, quantum senectus ipsa aetate fit doctior, usu tritior, processu temporis prudentior. Haec autem veterum studiorum dulcissimos fructus edit, et alios reficit. Multi namque senes diu viventes et nihil proficientes, quia nullas sibi in opportuno tempore divitias congregarunt, inopes omnium ciunt. Sicut enim per senem vitiosum et fatuum, ita et per adolescentem inverecundum et temerarium re
Abbreviated transcription (Latin):
ũ et ip̃i diligere diligere debeant. Nũ ut breui¬
ter q̃ suꝑ hoc dicta sũt iterẽtur ⁊ quis uel ĩfide¬
lis ignoret suo corꝑi nõ abalio in hac mortali
uita supradicta illa netessaria mĩstrari: unde
uidelicet subsistat. unde uideat. unde spiret. ꝙͣ
abillo qui dat estã emũ carni ÷ qui solẽ suũ
oriri facit suꝑ bonos et malos. et pluit suꝑ iuis¬
tos et ĩustos: Quis itẽ uel ĩpius putet aliũ eiꝰ
que in aĩa splendet humane dignitatis oait¬
torẽ ⁊ p̃ter illũ ip̃m. qui ĩgenesi loquitur. fa¬

Expanded text:
um et ipsi diligere debeant. Nam ut breviter, quae super hoc dicta sunt, iterentur: quis vel infidelis ignoret, suo corpori non ab alio in hac mortali vita supradicta illa necessaria ministrari, unde videlicet subsistat, unde videat, unde spiret, quam ab illo, qui dat escam omni carni ; qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos? Quis item vel impius putet alium ejus, quae in anima splendet, humanae dignitatis auctorem, praeter illum ipsum, qui in Genesi loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
dñe nõ nobis. sed nõi tuo da głam. Noc est.
Nul nobis o dñe de sciẽtia. nil nobis de dig¬
nitate tribuumꝰ: sed tuo totũ a quo totũ est
nõi deputamꝰ. Ccterũ pene a ꝓposito lõge nimis
digͥssi sumꝰ dũ demr̃are scitagimꝰ eos quo q̃¬

Expanded text:
Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam . Hoc est: Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam . Hoc est: Nil nobis, o Domine, de scientia, nil nobis de dignitate tribuimus; sed tuo totum, a quo totum est, nomini deputamus. 6. Caeterum pene a proposito longe nimis digressi sumus, dum demonstrare satagimus, eos quoq
Abbreviated transcription (Latin):
petoribus. ꝑ istã et dc̃onibꝰ sociemur. Est qͥp¬
pe suꝑbia et delictũ maximũ. uti dactis tñ¬
ꝙͣ ĩnatis: et in cucteptis benefiais głam usur¬
pare benefiti. ouã obrem cũ duabꝰ istis. dig¬
nitate ut scientia. opus ẽ et uirtute. que utri¬
usꝙ fruitus ẽ: ꝑ quã ille ĩquiritur as tenet.
qui oĩm auctor et dator merito głificetur de
oibus. Aliog̾nstiens et nõ fatiẽs dignar mł¬
Luit ĩtelligere ut bene ageret. Magis autẽ u¬
quitatẽ meditatꝰ ẽ ĩ cubili suo. astitit oĩ uie¬
dono certissiẽ cõꝑit. boni drũ głam seruus ĩ¬
pius captare sibi: ñmo et raptare molitur.
Liquet igitur et ubsq scic̃tia dignitatẽ esse oĩ¬
modo ĩutilẽ: et scĩam absq uirtute dãpna¬
bilẽ. Uerũ homo uirtutis. cui nec dãpnosa
stiẽtia. net ĩfructuosa dignitas muniet: cla¬
mat deo et ĩgenue cõfiretur: nõ nobis ĩq̾ens

Expanded text:
pecoribus, per istam et daemonibus sociemur. Est quippecoribus, per istam et daemonibus sociemur. Est quippe superbia et delictum maximum, uti datis tanquam innatis; et in acceptis beneficiis gloriam usurpare beneficii. 5. Quamobrem cum duabus istis, dignitate atque scientia, opus est et virtute, quae utriusque fructus est, per quam ille inquiritur ac tenetur, qui omnium auctor et dator merito glorificetur de omnibus. Alioquin sciens et non faciens digna, mluit intelligere ut bene ageret: magis autem iniquitatem meditatus est in cubili suo , dum dedono certissime comperit, boni Domini gloriam servus impius captare sibi, imo et raptare molitur. Liquet igitur et absque scientia dignitatem esse omnino inutilem, et scientiam absque virtute damnabilem. Verum homo virtutis, cui nec damnosa scientia, nec infructuosa dignitas manet, clamat Deo et ingenue confitetur: Non nobis, inquiens,
Abbreviated transcription (Latin):
merito cõꝑatur petoribꝰ: uelut quibusdã pñi¬
tio sue torruptiõis et mortalitatis cõsortibꝰ. Sit
igitur ut se se nõ agnoscẽdo. egregia uõis mu¬
conformãda foris rebus sensibilibꝰ sua ip̃ius
turiositate adducitur. efficiturq una de ceteris:
nobis forte sentimꝰ ⁊ sed nõ minus. ỹmo et
plꝰ illa qm plus nobis tribumꝰ: qd̾ fit sibo¬
nũ ꝗdcũq in nobis esse. et a nobis decepti pu¬
temꝰ. At uero suꝑ otraq ignorãtiã delinãdã
et execranda illa p̃sũpcio ẽ: qua sciens et pru¬
dens forte audeas de bonis nõtuis tuã q̃rere
glam:: et ꝙ certus es a te tibi nõ esse: inde tñ
quidẽ sed nõ cipud deũ ⁊ teterũ hoc t̾ciũ malũ:
qđ iũ scienter cõmittitur psurpat et contra de¬
ũ. In tantũ demq ignorãtia illa posteriori. h
arrogãtia grauior at ꝑitulosior apparet quo
et priori deterior et detestabilior: ut cũ ꝑ illã

Expanded text:
merito comparatur pecoribus, velut quibusdam praemerito comparatur pecoribus, velut quibusdam praesentis suae corruptionis et mortalitatis consortibus. Fit igitur ut sese non agnoscendo egregia rationis muntus est, conformanda foris rebus sensibilibus, sua ipsius curiositate abducitur: efficiturque una de caeterisnobis forte sentimus: sed non minus, imo et plus illa qua plus nobis tribuimus: quod fit, si bonum quodcunque in nobis esse et a nobis decepti putemus. At vero super utramque ignorantiam declinanda et exsecranda illa praesumptio est, qua sciens et prudens forte audeas de bonis non tuis tuam quaerere gloriam: et quod certus 586 es a te tibi non esse, inde tamequidem, sed non apud Deum. Caeterum hoc tertium malum quod jam scienter committitur, usurpat et contra Deum. In tantum denique ignorantia illa posteriori haec arrogantia gravior atque periculosior apparet, quoet priori deterior ac detestabilior, ut cum per illam
Abbreviated transcription (Latin):
bere te nestias qũa głam habet: Porro nosse
qd habeas. sed qr a t̃e nõ habeas ignorare. ha¬
bet głcan: sed nõ habet cꝑuit deũ. Apud se
aũt gloriãti dicitur ab apło. ediud habes qd̾
nõ ctepisti: Si rutẽ accepisti ⁊ qͥd głaris qua¬
si nõ acteꝑis: Non eat simpliciter quid głaris.
sed addit quasi nõ accepis⁊ ut asserat rep̃hẽsi¬
bilẽ nõ qui habitis: sed q̃ tãꝙͣ ĩ nõ acceptis gła¬
tur. Merito uana gła nũtupatur hꝰmodi. ue¬
ritatis nimirũ solido cacens fundamẽto. Derã
enĩ głam ab hac ita discernit. erui głatur a¬
it in dño głetur: hoc ẽ ĩ beritate. Ueritas q̃ppe
dñs ẽ. Utrũq ergoscias necesse est. et qͥd sis. et qd
s te ip̃o nõ sis. ne aut oĩno uidelicet nõ głeris.
at ĩaniter głeris. eeniq si nõ cognoueris
inqt teip̃am. egredere pꝰ greges sodaliũ tuoꝵ.
Reueraita fit. Homo frctus in honore. cum
honorẽ ip̃m nõ ĩtelligit ⁊ talis sue ignorãtie

Expanded text:
bere te nescias, quam gloriam habet? Porro nosse quod habeas, sed quia a te non habeas ignorare, habet gloriam, sed non apud Deum. Apud se autem glorianti dicitur ab Apostolo: Quid habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? Non ait simpliciter: Quid gloriaris? sed addit, quasi non acceperis, ut asserat reprehensibilem, non qui in habitis, sed qui tanquam in non acceptis gloriatur. Merito vana gloria nuncupatur hujusmodi, veritatis nimirum solido carens fundamento. Veram enim gloriam ab hac ita discernit: Qui gloriatur, ait, in Domino glorietur , hoc est in veritate. Veritas quippe Dominus est. 4. Utrumque ergo scias necesse est, et quid sis, et quod a te ipso non sis: ne aut omnino videlicet non glorieris, aut inaniter glorieris. Denique si non cognoveris, inquit, te ipsam, egredere post greges sodalium tuorum . Revera ita fit. Homo factus in honore, cum honorem ipsum non intelligit, talis suae ignorantiae
Abbreviated transcription (Latin):
nificans. qui de mortis gelu ĩter uernalẽ qnͣ¬
dũ noue uite tẽperiẽ resolutꝰ. ecce ait noua fa¬
tio oĩa. Cuiꝰ caxo semũata ẽ ĩ morte: refloruit
in resurrectiõe. Ad cuiꝰ mox odorẽ in cãpo cõ¬
uallis nr̃e reiirescũt arida: recalescũt frigida.
mortua reuiuiscũt. Horũ autẽ nouitate flo¬
rũ at fructuũ. et pulchritudĩe agri suauissi¬

Expanded text:
vernalem quamdam novae vitae temperiem resolutus, Ecce, ait, nova facio omnia : cujus caro seminata est in morte, refloruit in resurrectione; ad cujus mox odorem in campo convaliis nostrae revirescunt arida, recalescunt frigida, mortua reviviscunt. 9. Horum ergo novitate florum ac fructuum, et pulchritudine  a
Abbreviated transcription (Latin):
odor filii mei sicut odor agri pleni: cui bene¬
dixit dñs. Toene ꝓleni: de tuiꝰ plenitudine
om̃es accepiniꝰ. Oponsa tamẽ familiarius
ex es sibi cũ uult flores legit et craꝑit poma.
quibus ꝓprie asꝑgat intũna constie: ut intrã¬
tisponso. cordis lectulꝰ suaue redoleat. Oporiz
enĩ nos si crebrũ uolumꝰ habere hospitẽ xp̃m.
torda nr̃a semꝑ habere munita. fidelibꝰ testi¬
moniis ⁊ tã de mĩa scilicet moriẽtis. ꝙͣ de po¬
tentia resurgentis: quomõ dauid uiebał.
Suo het gudiui: quia potestas dei ẽ et tibi

Expanded text:
agri pleni, cui benedixit Dominus . Bene pleni, de cujus plenitudine omnes accepimus. Sponsa tamen familiarius ex eo sibi, cum vult, flores legit, et carpit poma, quibus propriae aspergat intima conscientiae, et intranti sponso cordis lectulus suave redoleat. Oportet enim nos, si crebrum volumus habere hospitem Christum, corda nostra semper habere munita fidelibus testimoniis, tam de misericordia scilicet morientis, quam de potentia resurgentis; quomodo David aiebat: Duo haec audivi, quia potestas Dei est, et tibi
Abbreviated transcription (Latin):
beo ꝓ me facto: qͥd uddã iũ et ꝓ refecto et refat¬
to hot modo. Net enĩ tã facle refegus qm fat¬
tus. siqͥdẽ nõ solũ de me. sed de omĩ qͦ ꝙ frctũ ẽ.
scͥptũ est. Dixit et facta sũt.it pero q̃ me tãtũ
et semel ditendo fecit: in reficiẽdo ꝓfecto et dix¬
it multa. et gessit mira. et ꝑtulit dura ⁊ nec
tm̃ dura: sed etiã ĩdigna. eduid ergo retribuã
dño ꝓ omibus que retribuit michi᷑ In primo
oꝑe me michi dedit: in secũdo se. Et ubi se dedit
me m reddidit. Datus ergo et redditus. me ꝓ
me debeo: et bis debeo. euid deo retribuũ pro
se: Nã sime milies repẽdere possẽ: qͥd sũ ego ad

Expanded text:
dam jam et pro refecto et refecto hoc modo? Nec enim tam facile refectus, quam factus: siquidem non solum de me, sed de omni quoque quod factum est, scriptum est, Dixit, et facta sunt . At vero qui me tantum et semel dicendo fecit, in reficiendo profecto et dixit multa, et gessit mira, et pertulit dura; nec tantum dura, sed et indigna. Quid ergo retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi? In primo opere me mihi dedit; in secundo, se: et ubi se dedit, me mihi reddidit. Datus ergo, et redditus, me pro me debeo, et bis debeo. Quid Deo retribuam pro Nam etiam si me millies rependere possem, quid sum ego ad
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ creature eius:: qm̃ expedit ꝓfecto nobis ma¬
gis oĩio nõ fuisse: ꝙͣ nr̃os ꝑmanere. Nã qui uo¬
luerũt sui esse ptiq sicut dii scientes bonũ et ma¬
lũ. facti sũt nõ tm̃ iã sui. sed et diaboli. Itaq li¬
bera uolũtas nos facit nr̃os: mala diaboli. bona
dei. Ad hoc ꝑtinet qđ dicitur. Nouit dñs qui sũt
eius. Nã illis qui eius nõ sũt. cinẽ dico uobis nes
tio uos. Dũ ergo ꝑmalã uolũta tẽ sumꝰ dicboli
potest duobus diũs serure. Seterũ sine dei sumꝰ
uie diaboli: nõ tñ similites desinimus esse nẽi.
maneat et causa meriti: quatenus merito ual
pincinir małi. qd tamꝙ liberi exapria uolũ¬
tate efficimur ⁊ uel głificemur boni. ꝙris eie
uolu̾tieii esse nõ possumus. Sane dicebolo nuis¬

Expanded text:
aliquod creaturae ejus: quoniam expedit profecto nobis maaliquod creaturae ejus: quoniam expedit profecto nobis magis omnino non fuisse, quam nostros permanere. Nam, qui voluerunt sui esse, utique sicut dii, scientes bonum et malum; facti sunt, non tantum jam sui, sed et diaboli. Itaque libera voluntas nos facit nostros; mala, diaboli; bona, Dei. Ad hoc pertinet quod dicitur: Novit Dominus qui sunt ejus . Nam illis qui ejus non sunt, Amen dico vobis, cio vos . Dum ergo per malam voluntatem sumus diaboli, potest duobus dominis servire . Caeterum sive Dei sumus, sive diaboli, non tamen similiter desinimus esse et nostri. maneat et causa meriti, quatenus merito vel puniamur mali, quod tanquam liberi ex propria voluntate efficimur: vel glorificemur boni, quod nisi aeque voluntarii esse non possumus. Manet ergo eti
Abbreviated transcription (Latin):
ni in mũdũ. et dilexerũt hoĩes magis tenebras
ꝙͣ lucẽ. ceto postulat spõsa ĩ cũtius dicẽs. edr dina¬
te in me caritatẽ.Siłiter quoq de ĩ ordinata no¬
lũtate arguebãtur: quibus dicebatur. Mescitis
ꝙ petatis. Ded ad lineã rectitudĩs edocti sũt distor¬
tũ uolũtatẽ redutere cũ audierũt. Potestis bibe¬
re calitẽ quẽ ego bibiturus sũ: Et tũt quidẽ uer¬
bo. sed postinodũ etiã exemplo uolũtatẽ ordina¬
re docebat: cũ orans instãte passione ut tñsfer¬
retur ab eo talix statĩ subiceret. Uerũptamen
nõ qd ego polo: sed qd tu pis. Adeo igitur pelle
quomõ et timere. quõ et canaare actepimꝰ ĩ con¬
ditione nature: ut essemus aliqua trectur.
quodãmõ nri in liberã uolũtatẽ: quasi dei effi¬
cunur ꝑ bonã uolũtatẽ. Porro bonã facit qui
liberã fecit: et ad hoc bonã ut simus aliqd̾ initi

Expanded text:
ni in hunc mundum; et dilexerunt homines magis tenebras, ni in hunc mundum; et dilexerunt homines magis tenebras, quam lucem . Idcirco postulat sponsa in Canticis, dicens: Ordinate in me charitatem . Similiter quoque de inordinata voluntate arguebantur, quibus dicebatur: Nescitis quid petatis. Sed ad lineam rectitudinis edocti sunt distortam reducere voluntatem, cum audierunt: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? Et tunc quidem verbo, sed postmodum etiam exemplo voluntatem ordinare docebat, cum orans instante passione ut transferretur ab eo calix, statim subjiceret: Verumtamen non quod ego volo, sed quod tu vis . A Deo igitur velle, quomodo et timere, quomodo et amare, accepimus in conditione naturae, ut essemus aliqua creatura: quodammodo nostri in liberam voluntatem, quasi Dei efficimur per bonam voluntatem. Porro bonam facit, qui liberam fecit; et ad hoc bonam, ut simus initium
Abbreviated transcription (Latin):
ficiat ip̃m se deicit. Itaq liberũ carbitriũ nos fa¬
tit uolentes. gr̃a bẽuĩolos. Ex ip̃o nobis ẽ uelle: ex
re simpliciter. aliud timere deũ et aliud amare.
aliud amcre deũ. tumere qͥ ꝓpe et amare simpli¬
titer quidẽ ꝓlata affectiones cũ additranẽto cũt
ud est uelle bonũ. Sĩplices nãq affectiones insũt
naturaliter nobis: tũꝙͣ ex nobis additamẽta ex
grã. Net aliud ꝓfecto ẽ nisi qd̃ grã ordinat qͣs do¬
nauit creatio: ut nichil aliud sint uirtutes. iu¬
si ordinate affectiones. Drriptũ est deq̃busdã qd̾
illic trepidassent timore: ubi nõ erat timor. Timor
suit sed ĩordinatus. Ordinare illũ uolebat dñs
in discipulis cũ diceret. estendã uobis: quẽ ti¬
mere debeatis. et dauid. Benite ait filii cuidite
me: timorẽ dnĩ docebo uos. Itẽ de amore ĩ ordi¬
nato arguebat homĩes: qui dicebat. ego lux ue¬

Expanded text:
ficiat, ipsum se dejicit. Ipsum liberum arbitrium nos faficiat, ipsum se dejicit. Ipsum liberum arbitrium nos facit volentes, gratia benivolos. Ex ipso nobisre simpliciter, aliud est timere Deum. Aliud est amare, aliud est amare Deum. Et timere et amare simpliciter prolata, affectiones sunt: cum additamento, ud velle bonum. 17. Simplices namque affectiones insunt naturaliter nobis, tanquam ex nobis: additamenta ex gratia. Nec aliud profecto est, nisi quod gratia ordinat, quas donavit creatio: ut nil aliud sint virtutes nisi ordinatae affectiones. Scriptum est de quibusdam, quod illic trepidassent timore, ubi non erat timor . Timor fuit, sed inordinatus. Ordinare illum volebat Dominus in discipulis, cum diceret: Ostendam vobis quem timere debeatis ; et David: Venite, ait, filii, audite me, timorem Domini docebo vos . Item de amore inordinato arguebat homines qui dicebat: Ego lux ve
Abbreviated transcription (Latin):
uo libertate consiliis fruũtur etiã quilibet iusti: ex
ꝑte quidẽ nõ modicu. Ceterũ libertas arbitrii ut
supra liquido apparuit ⁊ cũctis ꝑiter ratiõe uten¬
tibus cõuenit: nõ minor qntũ in se est in malis
ꝙͣ in bonis tam plena in hoc seculo ꝙͣ in futuro
Sed et hoc aperte monstratũ esse puto: ꝙ hec ĩpa
tñ libertas tam diu quodãmõ captiua tenetur
ꝙͣ diũ illã due alie libertates nũme. aut minus
p̾lene comitãtur⁊ nec aliũde ñr̃ille defectus ue¬
nit de quo apłus: ut nõ q̃tũq uultis ait illa fa¬
tiatis. Uelle siq̾dẽ in est nobis ex libd̾o arbitrio:
nõ etiã posse qd̃ uolumꝰ.Nõ dico uelle bonũ aut
uelle malũ: sed uelle tm̃. Uelle etenĩ bonũ ꝓfectꝰ
est. uelle malũ defectus: uelle uero simpliciter.
ip̃m est qd̾ uel ꝓficit. uel deficit. Porro ip̃m ut esset.
treans grã fecit. ut ꝓficiat saluãs gr̃a fecit: ut de¬

Expanded text:
ro libertate consilii fruuntur etiam quilibet justi; ex ro libertate consilii fruuntur etiam quilibet justi; ex parte quidem, sed non modica. Caeterum libertas arbitrii, ut supra liquido apparuit, cunctis pariter ratione utentibus convenit; non minor, quantum in se est, in malisquam in bonis, tam plena in hoc saeculo, quam in futuro. Sed et in hoc aperte monstratum esse puto, quod haec ipsa tamen libertas tamdiu quodammodo captiva tenetur, quamdiu illam duae aliae libertates minime, aut minus plene comitantur; nec aliunde noster ille defectus venit, de quo Apostolus: Ut non quaecumque vultis, ait, illa faciatis . Velle siquidem 610 mest nobis ex libero arbitrio, non etiam posse quod volumus. Non dico velle bonum, aut velle malum: sed tantum vellest, velle malum defectus, velle vero simpliciter ipsum est quod vel proficit, vel quod deficit. Porro ipsum ut esset, creans gratia fecit ut proficiat, salvans gratia facit ut de
Abbreviated transcription (Latin):
at rerũ euẽtibus uitissim sibi grauia leuiaq
succedũt. minorũ exꝑientia siliqua miserie ui¬
detut interpolatio ut tũ aliq̃ñ post experta
plura grauissima in minu̾s forte molesta e¬
uaditur: felicitas putetur. At tñ fatendũ ẽ
eos qui ꝑ extessũ cõtemplatioĩs rapti q̃nq in
spũ qnͣtulũtũq de suꝑne felicitatis dulcedĩe
degustare sufficiũt: tociens esse liberos a mise¬
ria. quociens sic excedũt: Hni plane qd negã¬
dũ nõ est. etiã in hac carne. uaro licet raptimq
cõplatiti libertate fruũtur: qui tũ maria opti¬
mã ꝑtem elegerũt. que nõ auferetur ab eis.
orui enĩ iã tenẽt qd auferẽdũ nõ est: exꝑuĩt᷑
ptiq qd̾ futurũ ẽ. Sed qd̾ futurũ ẽ felicitas est.
Porro felicitas et miseria. eodẽ tꝑe sił esse non
istã nõ sẽtĩt. Itaq in hac uita soli cõtẽpla¬
tuu possũt uttũq frui libertate cõplaciti et hoc
ex parte. et ꝑte satis modico: uiceq rrccissima. Por¬

Expanded text:
ac rerum eventibus vicissim sibi gravia, leviaque succedunt, minorum experientia aliqua miseriae videtur interpolatio, ut, cum aliquando post experta plura gravissima in minus forte molesta evaditur, felicitas putetur. Attamen fatendum est eos, qui non expertes contemplationis, rapti quanuantulumcunque de supernae felicitatis dulcedine degustare sufficiunt, toties esse liberos a miseria, quoties sic excedunt. Hi plane quod negandum non est etiam in hac carne, raro licet raptimque, complaciti libertate fruuntur, qui cum Maria optimam partem elegerunt, quae non auferetur ab eis . Qui enim jam tenent quod auferendum non est, experiuntur utique quod futurum est. Sed quod futurum est felicitas est: porro felicitas et miseria eodem tempore simul esse non istam non sentiunt. Itaque in hac vita soli contemplativi possunt utcunque frui libertate complaciti: et hoc ex parte, et parte satis modica, viceque rarissima. Por
Abbreviated transcription (Latin):
rente xp̃o uita nr̃a apparebimꝰ et nos cũ ip̃o in
gła. Cum igitur cõsũmatio fieri habeat de nob
siue etiã in nobis. nõ a nobis treatio uero frcta
et sine nobis. sola que nobistũ quodãmõ fit. ꝓpt̾
tõsensũ uolũtariũ nr̃m ĩmerita nobis reputa.
ta curis. de ymis paulatĩ ad suꝑna resurgit:
et affectio tirta carnis desideria lãguẽs sensim
in amorẽ spũs cõualescit ⁊ et memoria uete¬
rũ oꝑan turpitudĩe sordens: nouis boĩsq ac¬
tibꝰ tandidata in dies hilarescit. In hiis nẽpe
tribus ut interior renouacio cõsistit. rectitudi¬
ne stilicet intẽtionis : puritate affectiõis. retor¬
dacione bone oꝑationis: ꝑ quã sibi bene cõscur
mẽoria enitescit. Uerũ hoc cũ certũ sit diuino ĩ
nobis actitari spũ dei sũt munera. eruia ue¬
ro tũ nr̃e uolũtatis assensu: nr̃a sũt merita.
Nõ enĩ ait uos estis qui loqͥnũ: sed sp̃us pr̃is

Expanded text:
rente Christo vita nostra, apparebimus et nos cum ipso in gloria . Cum igitur consummatio fieri habeat de nobis, sive etiam in nobis, non autem a nobis; creatio vero facta sit et sine nobis: sola, quae nobiscum quodammodo fit propter consensum voluntarium nostrum, in merita nobis reputabita curis, de imis paulatim ad superna resurgit; et affectio circa carnis desideria languens, sensim in amorem spiritus convalescit; et memoria veterum operum turpitudine sordens, novis bonisque actibus candidata in dies hilarescit. In his namque tribus interior renovatio 623 consistit: rectitudine scilicet intentionis, puritate affectionis, recordatione bonae operationis, per quam sibi bene conscia memoria enitescit. 50. Verum haec cum certum sit divino in nobis actitari Spiritu, Dei sunt munera: quia vero, cum nostrae voluntatis assensu, nostra sunt merita. Non enim vos est