comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut describat᷑. Ut ad sciendum de ipsa
qͥd sit ipsa: sufficiat nunc nob̃ scire qͥd
ñ sit ipsa. Et remoueat᷑ ab ipsa quic¬
qͥd fecit: ut uł sic sciatur hoc solum ẽẽ
ipsa qͦd ñ fecit. Quasi om̃ino diu̾sa. om¬
nino alia: suꝑessentialis quedam es¬
sentia. Nam ut intelligentie gr̃a eiuil¬
tis unũ ponamꝰ hic: cũ de increata uñita¬
te hac dr quod ipsa ẽ. et de quouis crea-¬
to qͦd ip̃m est: ꝑ idem uerbum aut id̃e
aut saltem simile uł cõmune qͥd: de in¬
creãta et creato uidet᷑ dici. S dicto reue¬
ra om̃ino dissidens: ⁊ p̾dicationis ratio
hinc inde om̃ino incompacta et disso¬
nans. qͦd etiam parum theologis patenꝰ.
Predicatio reuera om̃ino dissonans.
int̾ hec: ñ minꝰ qmͣ ⁊ int̾ hec alia ut
sidice̾tur. aper est ferus. homo ẽ iustꝰ.
Tanta ẽ essendi distãtia int̾ creatͥcẽ unita¬
cor hoĩs ñ ascñdit: hꝰ ĩ create unitatiꝰ sr̃ eẽntiał

Expanded text:
ut describatur; ut ad sciendum de ipsa ut describatur; ut ad sciendum de ipsa quid sit ipsa, sufficiat nunc nobis scire quid non sit ipsa. Et removeatur ab ipsa quidquid fecit, ut vel sic sciatur hoc solum esse ipsa quod non fecit. Quasi omnino diversa, omnino alia superessentialis quaedam essentia. Nam ut intelligentia gratia e multis unum ponamus, hic cum de increata unitate hac dicitur, quod ipsa est, et de quovis creato quod ipsum est, per idem verbum aut idem aut saltem simile vel commune, quid de increata et creato videtur dici. Sed dicto revera omnino dissidens et praedicationis ratio hinc inde omnino incompacta et dissonans, quod etiam parum theologis patens. Praedicatio revera omnino dissonans inter haec non minus quam et inter haec alia, ut si diceretur: Aper est ferus, homo est justus. Tanta est essendi distantia inter creatricem unitacor hominis non ascendit hujus increatae unitatis superessentialis
Abbreviated transcription (Latin):
exemplari et si sit pͥma ⁊ philosophica.
et si etiã gemino studiose ⁊ acute inspe¬
cta oculo: ad tam inuisibilia tñ et tam
in comp̃hensibilia que in reliquis duob
exemplarib scͥpta sunt: sicut ꝑegrina
⁊ inualida nimis manifestatio hec. Nec
etiam qͣnta sipupilla oculi adͣ lucerna
lichni: mundũ illuminanti solis clari¬
tati comparet᷑. Et his p̾sertim que in
tercio exemplari qͦd liber uite dr scͥp¬
ta sunt: ꝑ creat᷑as ẽ pͥma ista: inualida
nimis pͥme unitatis manifestatio. Nã
ex formationib et similitudinib his.
creatis. ⁊ naturis sensibilib: magis qͥd
ñ sit qmͣ qͥd sit hec pͥma nr̃a unitas:
io: s est totum supra id: et om̃ino extra.
qm id ꝑ quod ꝓbatur. Uñ ⁊ si forte hec
ipsa que sicut incircumscͥptibilis et in¬
descͥptibilis est ut uł aliqua ipsius noti¬
cia comparet᷑. quoqͦ modo describit᷑: ma¬
gis qm ꝑ quid sit: ꝑ quid ñ sit necesse

Expanded text:
exemplari, etsi sit prima et philosophica, exemplari, etsi sit prima et philosophica, etsi etiam gemino studiose et acute inspecta oculo, ad tam invisibilia tamen et tam incomprehensibilia quae in reliquis duobus exemplaribus scripta sunt, sicut peregrina et invalida nimis manifestatio haec: nec etiam quanta si pupilla oculi aut lucerna lychni mundum illuminanti solis claritati comparetur. Et his praesertim quae in tertio exemplari, quod liber vitae dicitur, scripta sunt per creaturas est prima ista invalida nimis primae unitatis manifestatio. Nam ex formationibus et similitudinibus his creatis et naturis sensibilibus, magis quid non sit quam quid sit haec prima nostra unitas de secundum id, sed est totum supra id, et omnino extra quam id per quod probatur. Unde et si forte haec ipsa quae sicut incircumscriptibilis et indescriptibilis est, ut vel aliqua ipsius notitia comparetur quoquo modo describitur magis quam per quid sit, per quid non sit necesse
Abbreviated transcription (Latin):
uidele in pͥncipio apud patrẽ. qͣndam
uelut om̃ĩpotentis di artem ⁊ sap̃iam.
et que cũ ip̃o sunt ⁊ in ip̃o: ⁊ diuine.
sue in cõprehensibilia sapĩe. Et in pͥ¬
mo quidem quod dr hic nature exem¬
plari: duo potissimum inspiciunt ocłi.
Primo inspicit quẽ supͣ pͥmum posui¬
mꝰ ocłs corꝑis: et scd̃o oculus rationis.
S oculus corꝑis sola uisibilia: ocłs uero
rationis: ꝑ uisibilia legit ⁊ uidet in eo
inuisibilem. in crͣatura creatorem. In re
solus quẽ ꝯtemplationis ocłm diximꝰ:
intuetur. Utpote que in exemplarib
his scͥpta: longe niis remota ab ocło
rationis: ⁊ multo longiꝰ adhuc ab oculo
corꝑis. Nec enĩ que in duob his exem¬
plarib sunt: dei nota st̃. Inquib sola
inuisibilium fides ñ uisibilis creatura
ñ ratio: t̾cium hunc nr̃m contẽplatio
nis ocł̃m iuuat. Unde et pͥma illa pͥ¬
me ⁊ principalis unitatis ꝑ oꝑa manife¬
statio que in pͥmo legit᷑ et uidet᷑ nature

Expanded text:
m velut omnipotentis Dei artem et sapientiam, et quae cum ipso sunt, et in ipso divinae suae incomprehensibilia sapientiae. Et in primo quidem quod dicitur hic naturae exemplari duo potissimum inspiciunt oculi. Primo inspicit quem supra primum posuimus, oculus corporis et secundo oculus rationis. Sed oculus corporis sola visibilia, oculus vero rationis per visibilia legit et videt in eo invisibilem in creatura Creatorem. In relsolus quem contemplationis oculum diximus intuetur: utpote quae in exemplaribus his scripta longe nimis remota ab oculo rationis et multo longius adhuc ab oculo corporis. Nec enim quae in duobus his exemplaribus sunt Dei nota sunt. In quibus sola invisibilium fides, non visibilis creatura, non ratio tertium hunc nostrum contemplatima illa pret principalis unitatis per opera manifestatio, quae in primo legitur et videtur naturae
Abbreviated transcription (Latin):
destruunt᷑: s loquim᷑ dĩ sapĩam in
myst̾io que abscondita ẽ qnͣ nemo pͥn-¬
cipum huiꝰ scl̃i cognouit. Quinpotꝰea
am hanc tanqm uilem ⁊ humilem: scli
huiꝰ principes contempsert̃. philosophi
udełe gentium. Qui scientie ⁊ nõis pre¬
minentia: cet̾is quasi pͥncipari uideban

Expanded text:
oquimur Dei sapientiam in mysterio, quae abscondita est, quam nemo principum hujus saeculi cognovit. Quin potius etiam hanc tanquam vilem et humilem saeculi hujus principes contempserunt, philosophi videlicet gentium, qui scientiae et nominis praeminentia caeteris quasi principari videban
Abbreviated transcription (Latin):
rio: in ur̃o turbastis om̃ia. his di¬
ctis: gr̃as retuli referenti. Et hoc
ipsum quod retulit mͥ ipse: alii iam
oensim submurmurabant.
ost paululũ uero uocans archi¬
p̃sulem a turba seorsum: dixiei secre¬
tius. Sic et sic mͥ locutus ẽ: nauis
huiꝰ que nunc applicuit gub̾nator.
Et cũ dñs archip̃sul et ego confer¬
remus de his: de sociis nr̃is ingessit.
se unus. bone memorie Guntariꝰ
noĩe. homo simplex ⁊ timens dm̃.
Qui cũ audisset suꝑ quo contulisse¬
mus: ñ requisitꝰ mox dixit satiꝰ
fore ⁊ consultiꝰ subtrahere se adhuc.
cũ rex audierit. Et dissuasit in an¬
gliam tunc reu̾ti.
Responsũ discipli

Expanded text:
ario in vestro turbastis omnia. » His diario in vestro turbastis omnia. » His dictis, gratias retuli referenti; et hoc ipsum quod retulit mihi ipse, alii jam densim submurmurabant. Post paululum vero vocans archipraesulem a turba seorsum dixi ei secretius: « Sic et sic mihi locutus est navis hujus quae nunc applicuit gubernator. » Et cum dominus archipraesul et ego conferremus de his, de sociis nostris ingessit se unus, bonae memoriae Gunterius nomine, homo simplex et timens Dominum. Qui cum audisset super quo contulissemus, non requisitus mox dixit satius fore et consultius subtrahere se adhuc dcum rex audierit. » Et dissuasit in Angliam tunc reverti. Responsum discipuli
Abbreviated transcription (Latin):
reditu archip̃sulis diceret᷑. Et res¬
ponderunt hoc qͥdem fore gratũ
ualde: ⁊ toti t̾re acceptũ. Uerum
unus eoꝵ. iudebat᷑ mͥ quod ꝓreta:
seorsum me qui scͥpsi hec secretiꝰ
traxit. Miseri inquiens. qͥd que¬
ritis: Quid agitis: Quo ꝓꝑatis:
Certe in mortẽ ut̾am. sic ꝓ certo
dicunt qui nouert᷑: Id ipsum in
t̾ra suspicant᷑ om̃s. Et ecce quia
multi milites in portu quo applica¬
re queritis: certe sic̃ dicit᷑ ut in ar¬
chip̃sulem ⁊ suos mox cũ applicue¬
rint ui̾ciant manꝰ. Cõmota ẽ. siqͥ¬
sum uos. ⁊ p̃sertim regis fideles:
eo qͦd in pͥmo aduentu ur̃o int̾rã.
cõmoiustis ⁊ ꝯturbastis eam. ana-¬
thematizando ep̃os t̾re ⁊ suspen¬
dendo. Presertim ut religiosi ⁊ sapi¬
entes dicunt. indm̃ aduentu qui
nunc est. qui mundo fuit tã frucda¬
osus. tam gratꝰ. tam acceptꝰ: ur̃ nc̃
pariter in t̾ram aduentꝰ tranqͥllita¬
tis deberet ẽẽ. ⁊ pacis. S uos ẽcontͣ¬

Expanded text:
reditu archipraesulis diceretur. Et resreditu archipraesulis diceretur. Et responderunt, hoc quidem fore gratum valde et toti terrae acceptum. Verum unus eorum, videbatur mihi quod proreta, seorsum me qui scripsi haec secretius traxit: « Miseri, » inquiens, « quid quaeritis? quid agitis? quo properatis? Certe in mortem vestram; sic pro certo dicunt qui noverunt, id ipsum in terra suspicantur omnes: et ecce quia multi milites in portu quo applicare quaeritis, certe sicut dicitur ut in archipraesulem et suos mox cum applicuerint injiciant manus. Commota est siqsum vos, et praesertim regis fideles eo quod in primo adventu vestro in terram commovistis et conturbastis eam anathematizando episcopos terrae et suspendendo; praesertim ut religiosi et sapientes dicunt in Domini adventu qui nunc est, qui mundo fuit tam fructuosus, tam gratus, tam acceptus, vester nunc pariter in terram adventus tranquillitatis deberet esse et pacis. Sed vos econtr
Abbreviated transcription (Latin):
tu transfretare uolentes reꝑti st̾:
suspicantes forte quod eis ex in¬
opinato mox accidit. Rogerus in¬
del̃c eboracensis archiep̃c qui in ip̃o
portu suspensus ẽ. Gilebertus
cognomento foliot londoniensiz.
et iocelinus saresberiensis ep̃i: qui
parit̾ in portu ip̃o anathematis
sui litt̾as receꝑunt. Et mox quide
suscepto mandato. paritũ est:
illo auctoritate aplica gerente se sus¬
pensum: aliis uͦ se anathematizatis.
Et cũ nos his p̾missis aurã adhuc
sereniorem expectaremꝰ: nuntia¬
tum ẽ factum sic. Quod cũ audi¬
ret archip̾sul. gaudio magno. ga¬
iusus est. letante iusto. eo qͦd uin¬
dictam desiłatam iam uidisset.
na uͦ dierum exiit archip̃sul su¬
is ⁊ multis aliis comitatꝰ: ut naues
suas in quib tranffretaturi era¬
mus uideret. Et ecce uidimꝰ iam
ꝓpe t̾ram nauẽ qͣndam ab anglia
ad portũ nr̃m uelificantẽ. Que
cũ cito applicusset. a nautis rumo¬
res quesiuimꝰ: ⁊ quid in anglia de

Expanded text:
tu transfretare volentes reperti sunt, tu transfretare volentes reperti sunt, suspicantes forte quod eis ex inopinato mox accidit: Rogerus videlicet Eboracensis archiepiscopus qui in ipso portu suspensus est, Gilbertus cognomento Foliot Londoniensis, et Jocelinus Saresberiensis episcopi, qui pariter in portu ipso anethamatis sui litteras receperunt. Et mox quidem suscepto mandato paritum est, illo auctoritate apostolica gerente se suspensum, aliis vero se anathematizatos. Et cum nos his praemissis auram adhuc sereniorem exspectaremus, nuntiatum est factum sic. Quod cum audiret archipraesul, gaudio magno gavisus est, laetante justo eo quod vindictam desideratam jam vidisset. Una vero dierum exiit archipraesul, suis et multis aliis comitatus, ut naves suas in quibus transfretaturi eramus videret. Et ecce vidimus jam prope terram navem quamdam ab Anglia ad portum nostrum velificantem. Quae cum cito applicuisset, a nautis rumores quaesivimus et quid in Anglia de
Abbreviated transcription (Latin):
ut ubiq ⁊ in om̃i statu suo ꝓbetur
magnus. Et reuera semꝑ ⁊ ubiq
magnus. Magnus in palatio. mag¬
nus in sacerdotio: magnꝰ in aula.
magnus in eccl̃a: magnꝰ in ꝑegri-¬
natione. magnꝰ in ꝑ egrinationis
reuersione: maximꝰ uͦ in ꝑegͥnati-¬
onis con sũmatione. S de hoc ex¬
pectemus adhuc ꝑmodicũ. Siqui¬
dem meliꝰ hoc uiri ⁊ hystorie huiꝰ
consũmatio declarabit.
git᷑ dño rege francoꝵ ⁊ pͥncipib
terre qui deserente nos mundo. tam
benigne tã magnifice nos suscepe-¬
rant salutatis: licentiati ab eis. re¬
patͥantes uenimꝰ in solonensi t̾rito-¬
rio ad portum qͥ dr witsant. Archi-¬
presul uͦ hinc anteqm naues ascen¬
oeret. uiri apłici p̃misit litt̾as : q̃
ut supͣdiximus erant de generali
ep̃oꝵ ꝑangliam suspensione. et
quoꝵdam anathemate. Has itao
festinant p̃misit litt̾as: ep̃is ꝑ
angliam ante suũ aduentũ por¬
rigendas. Quoꝵ aliqui in ipso por¬

Expanded text:
ut ubique et in omni statu suo probetur ut ubique et in omni statu suo probetur magnus. Et revera semper et ubique magnus; magnus in palatio, magnus in sacerdotio, magnus in aula, magnus in ecclesia, magnus in peregrinatione, magnus in peregrinationis reversione, maximus vero in peregrinationis consummatione. Sed de hoc exspectemus adhuc per modicum. Siquidem melius hoc viri et historiae hujus consummatio declarabit. Igitur domino rege Francorum et principibus terrae, qui deserente nos mundo tam benigne tam magnifice nos susceperant, salutatis, licentiati ab eis repatriantes venimus in Bolonensi territorio ad portum qui dicitur Witsant. Archipraesul vero hinc antequam naves ascenderet viri apostolici praemisit litteras quae, ut supra diximus, erant de generali episcoporum per Angliam suspensione et quorumdam anathemate. Has itaque festinanter praemisit litteras episcopis per Angliam ante suum adventum porrigendas. Quorum aliqui in ipso por
Abbreviated transcription (Latin):
putꝰ in sacerdote fuisse ab om̃i cu-¬
piditatis labe affectus. Quem nec
inficere poterat ⁊ si pauꝑtate iam
oui tolerata: diuitiarũ etiam augu¬
stalium iurꝰ. Nec arbitret᷑ qͥs hec et
huiꝰmͦi contra breuitatis regulam
suꝑflue ⁊ sine fructu inserta.
Pauca enĩ uł nulla hucusq inter¬
seruisse me memini: que ñ ꝑtine¬
ant ⁊ si non expͥmat᷑ uł ad edifica¬
tionem ꝓximi. uł ad preconium
uiri. Si ad utrumq: ⁊ hoc młtoma¬
gis meluis est.
De p̃paratione eiꝰ ad patͥ
n crastino uero licentiati am.¬
a rege a castro illo recedentes. ad ci¬
uitatem ꝑegrinationis nr̃e seno¬
nis remeaiumꝰ: et mature ꝓut ad¬
huc pauꝑes ⁊ exules potiumus. no¬
strum ad repatriandum it̾ matu¬
rabamꝰ. Nec ob id pauꝑes nomino.
quin archip̾sul cũ suis in magno
⁊ p̃claro apparatu reuertisset: plus
ni fallor qmͣ cum eqͥtaturis centũ
repatrians. Qͦd ideo memoro hic:

Expanded text:
purus in sacerdote fuisse ab omni cupurus in sacerdote fuisse ab omni cupiditatis labe affectus: quem nec inficere poterat, etsi paupertate jam diu tolerata, divitiarum etiam Augustalium virus. Nec arbitretur quis haec et hujusmodi contra brevitatis regulam superflue et sine fructu inserta, pauca enim vel nulla hucusque interseruisse me memini, quae non pertineant, etsi non exprimatur, vel ad aedificationem proximi vel ad praeconium viri: si ad utrumque, et hoc multo magis melius est. 5. DE PRAEPARATIONE EJUS AD PATRIAM. In crastino vero licentiati a rege, a castro illo recedentes, ad civitatem peregrinationis nostrae Senonis remeavimus, et mature prout adhuc pauperes et exsules potuimus, nostrum ad repatriandum iter maturabamus. Nec ob id pauperes nomino, quin archipraesul cum suis in magno et praeclaro apparatu revertisset, plus, ni fallor, quam cum equitaturis centum repatrians. Quod ideo memoro hic,
Abbreviated transcription (Latin):
ost aliqͦt uero dies archip̃sul
in castro qͦd caluus mons dicit᷑
ꝓpe blesis. regẽ qui illo t̾c uenerat.
reuisere ꝓfectus est. Non quide ut
quicqmͣ exigeret uł repet̾et: sed
solum ut regem uid̾et. ⁊ si poss
fieri sic. antiqmͣ familiaritatem
repararet. Et quide rex ipsum ue¬
nientem sic: honorifice nimis ut
decebat. ⁊ ut uderi pot̾at gratan¬
ter plurimũ ⁊ affectuose excepit.
Qui cũ familiariꝰ colloquerentur
⁊ iocuduis: int̾ alia dixit rex. Om
ñ facis: Et certe om̃ia traderem
in manꝰ tuas. Et post dies archi¬
p̃sul hoc regis uerbũ retulit dis¬
cipło qui scͥpsit hec. adiciens. et
cum rex inquit mͥ dixisset sic: recor¬
datus sum mox uerbi illiꝰ in euangłio.
Hec om̃ia tibi dabo: sicadens adoraue¬
ris me. Hec ⁊ huiꝰmodi de uiro hoc
historie huic sepe ⁊ sepiꝰ curaui int̾¬
serere: ut queadmodũ sicut paulo
añ p̃misimꝰ dep̃hendi sacerdotis po¬
tuit zelus: ita ⁊ nunc audiri potest

Expanded text:
ost aliquot vero dies archipraesul in castro, quod Calvus mons dicitur, prope Blesis, regem qui illo tunc venerat revisere profectus est: non quidem ut quidquam exigeret vel repeteret, sed solum ut regem videret, et si posset fieri sic antiquam familiaritatem repararet. Et quidem rex ipsum venientem sic honorifice nimis ut decebat, et ut videri poterat gratanter plurimum et affectuose excepit. Qui cum familiariter colloquerentur et jucundius, inter alia dixit rex: « Otatem meam non facis? Et certe omnia traderem in manus tuas. » Et post dies archipraesul hoc regis verbum retulit discipulo qui scripsit haec; adjiciens: « Et cum rex. » inquit « mihi dixisset sic, recordatus sum mox verbi illius in Evangelio: Haec omnia tibi dabo si cadens adoraveris me . » Haec et hujusmodi de viro hoc historiae huic saepe et saepius curavi interserere, ut quemadmodum, sicut paulo ante praemisimus, deprehendi sacerdotis potuit zelus, ita et nunc audiri possit
Abbreviated transcription (Latin):
de rege teneat in capite uł aliquis
dñicoꝵ ministroꝵ eiꝰ excõmunicet᷑.
nec t̾re alicuiꝰ eoꝵ sub int̾dicto po¬
nantur: nisi prius rex si in t̾ra fu
erit conueniatur. uł iusticia eiꝰ
si extra regnum fuerit: ut rectũ
de ipso faciat. et ita ut quod ꝑtine-¬
bat ad curiam regiam ibidem ter-¬
minetur. et de eo quod spectabit
ad eccłiasticam curiam. ad eandem
mittatur ut ibidem terminetur.¬
hoc dampnauit. .Ulii.

Expanded text:
de rege teneat in capite, vel aliquis domesticorum ministrorum ejus excommunicetur, nec terrae alicujus eorum sub interdicto ponantur, nierit, conveniatur, vel justitia ejus, si extra regnum fuerit, ut rectum de ipso faciat, et ita ut quod pertinebat ad curiam regiam ibidem terminetur, et de eo quod spectabit ad ecclesiasticam curiam ad eamdem mittatur ut ibidem terminetur.HOC DAMNAVIT.
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ ⁊ cleri decꝰ. a rege benigne ũ uidebat᷑
suscepte: nulla tñ de his uł illis
hinc uł inde facta exp̃ssione.
Hic enĩ ut asserebant uniu̾si. no¬
cerent expressa: utpote que pa¬
cis iam ordinate totũ ꝑturbarent
tranqͥllum. De uerbo uͦ illo adie¬
cto. sciłc saluo honore dei. quo in
colloquiꝰ ꝓximo tota fuerat con¬
tentio. tanta lucta: nulla recorda¬
tio. nulla m̃tio hic. Nec necesse:
Quia nec hoc agebat᷑ nunc. ut ar¬
chip̃sul suꝑ eccl̃astica causa. alio¬
ue: regis uoluntati ⁊ arbitrio se
supponeret. Hoc solum dicebat rex.
ut archip̃sul t̾ram ingredetur:
a qua tñ ut dicebat ipsum ñ ex¬
pulerat: ⁊ ag̾et ibi que archipsu¬
lis ẽẽnt. Et in consuetudinib ⁊ in
aliis regi tanqmͣ regi suo deferret:
nec usurparet p̾textu eccłe que
ñ ẽẽnt s regis: ipso ediuerso non
usurpaturo que ñ ẽent regis s
eccłe¬
.de restitutione ablatoꝵ postu¬
lata a rege.

Expanded text:
rem et cleri decus a rege benigne ut videbatur rem et cleri decus a rege benigne ut videbatur susceptae, nulla tamen de his vel illis hinc vel inde facta expressione. Hic enim, ut asserebant universi, nocerent expressa, utpote quae pacis jam ordinatae totum perturbarent tranquillum. De verbo vero illo adjecto, scilicet salvo honore Dei, de quo in colloquio proximo tota fuerat contentio, tanta lucta, nulla recordatio, nulla mentio hic. Nec necesse. Quia nec hoc agebatur nunc ut archipraesul super ecclesiastica causa aliove regis voluntati et arbitrio se supponeret. Hoc solum dicebat rex, ut archipraesul terram ingrederetur, a qua tamen, ut dicebat, ipsum non expulerat, et ageret ibi quae archipraesulis essent, et in consuetudinibus et in aliis regi tanquam regi suo deferret, nec usurparet praetextu Ecclesiae quae non essent sed regis, ipso e diverso non usurpaturo quae non essent regis sed Ecclesiae. De restitutione ablatorum postulata a rege.
Abbreviated transcription (Latin):
Desicłans si forte dñs daret sic: qͦͣd¬
ꝑ ipsum solum mediatorẽ ad maio¬
rem głam suã pax fieret. Hec siqͥ¬
dem in humanis eo maior qͦ singla¬
rior gła est: si in magnis ⁊ strenuiᷤ
actib nec parem habeat nec consor¬
tem. Mansuetus itaq rex francoꝵ.
pͥncipes parit̃ ⁊ pontifices qui inter¬
fuerant. oꝑose ⁊ attente partes suas
int̾ponunt: diligentissime exequen¬
tes que pacis erant. Unde ⁊ tanqm
mediatores solliciti sepe ⁊ sepiꝰ inter
regem et archip̃sulem eunt ⁊ rede¬
unt:ueniunt ⁊ reuertunt᷑. S quid:
Post multa hinc inde obiecta. post
suasiones multas nt̃ in aure nunc
in audientia. die iam ex maiore par¬
te decursa: om̃ia complanata et ad
pacis tranquillum ꝑducta sunt.
Et consuetudines om̃es male non
expressim tñ s ita in gen̾e. uidełc
quib ancillaret᷑ eccl̃a: a rege sunt
abdicate. Et libertates ad eccł̃e hono¬

Expanded text:
desiderans, si forte Dominus daret sic, quoddesiderans, si forte Dominus daret sic, quod per ipsum mediatorem ad majorem gloriam suam pax fieret. Haec si quidem in humanis eo major quo singularior gloria est, si in magnis et strenuis actibus nec parem habeat nec consortem. Mansuetus itaque rex Francorum, principes pariter et pontifices, qui interfuerant, operose et attente partes suas interponunt diligentissime exsequentes quae pacis erant. Unde et tanquam mediatores solliciti, saepe et saepius inter regem et archipraesulem eunt et redeunt, veniunt et revertuntur. Sed quid? Post multa hinc inde objecta, post suasiones multas, nunc in aure, nunc in audientia, die jam ex majore parte decursa, omnia complanata et ad pacis tranquillum perducta sunt. Et consuetudines omnes malae non expressim tamen, sed ita in genere, videlicet quibus ancillaretur Ecclesia, a rege sunt abdicatae: et libertates ad Ecclesiae hono
Abbreviated transcription (Latin):
mons martyris dr. Capella uͦ illa
obid ut dicunt scm maxtyrium di¬
cta: quod ibi dictus głosus martyr
oionisius. decaluatus fuisset. Ad
illum itaq scĩ martyrii locum:
ad capellam illam declinauimꝰ.
Reges eos qui iam conuenant. et
desid̾ato puero quẽ p̃noĩaĩumus.
foris parisius eis obiuiam delato oc¬
currerant. ⁊ nos p̃uenerant: extra
capellam inquadam campi plani-¬
cie nr̃m p̃stolabant᷑ aduentũ. Et
cum unꝰ archip̃sulem maturaret¬
ad iter. dicens reges solum ipsum nc̃
expectare: respondit ñ decere sacer¬
dotem nisi cũ grauitate incedere.
Eramꝰ itaq nos in sc̃o martirio: re¬
sedis. quem gratiano reu̾so supra
diximꝰ remansisse. cernens nc̃ opor¬
tunitatẽ sic agendi: cepit ꝑ dñm
regẽ francoꝵ ⁊ ꝑ alios magnos. et
minũ rogẽ argloꝵ instant̾ sollici¬
tare. Et eo quidem instantiꝰ. quod
comite una pacis mediatore iam
reuerso: solus ipse remansisset:

Expanded text:
Mons Martyris dicitur. Capella vero illa Mons Martyris dicitur. Capella vero illa ob id, ut dicunt, Sanctum Martyrium dicta, quod ibi dictus gloriosus martyr Dionysius decalvatus fuisset. Ad illum itaque Sancti Martyrii locum ad capellam illam declinavimus. Reges vero, qui jam convenerant et desiderato puero, quem praenominavimus, foris Parisios eis obviam delato occurrerant, et nos praevenerant, extra capellam in quadam campi planitie nostrum praestolabantur adventum. Et cum unus archipraesulem maturaretad iter, dicens reges solum ipsum nunc exspectare respondit non decere sacerdotem nisi cum gravitate incedere. Eramus itaque nos in Sancto Martyrio, resedis, quem Gratiano reverso supra diximus remansisse, cernens nunc opportunitatem sic agendi, coepit per dominum regem Francorum et per alios magnos et pminum regem Anglorum instanter sollicitare. Et eo quidem instantius quod comite una pacis mediatore jam reverso solus ipse remansisset;
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sulis stetit: ꝓ pacis oscło negato. AAla¬
git᷑ post dies paucosiam dictus rex
sicut ex inopinato ⁊ in ꝓuiso. intrat
franciam nec ullum int̾ se ⁊ regem
colloquium querit. sciebat enĩ quod
rex turbatꝰ uitaret hoc: s sub specie
ꝑegrini ad głosum illum martyrẽ
francoꝵ apł̃m dionisuim. uenit spe¬
rans certissime quod rex audito ad¬
uentu suo int̾ram: mox occurre¬
ret̾.Parit̾ ⁊ sꝑans quod et cantuari¬
ensis ad ipsum ꝓperaret: ⁊ ꝓ pace sic̃
semꝑ consueuerat supplicaret Iam
enĩ penituit eum ut ꝓcerto accepi¬
mus. quod in supra descͥpto colloqͥo
ꝓximo: nos de pace etiam in forma
⁊ adiectione prefata. sciłc saluo ho¬
nore dei. ñ audierat.
Et ꝓfecto sicut p̃cogitauerat rex:
sic ⁊ accidit. Occurrit ipse dñs rex
francoꝵ. occurrimꝰ ⁊ nos: ad locum
illum declinantes. qui int̾ sarisiꝰ
⁊ scm̃ dionisium uulgo sc̃m mar¬
tyrium appellatur. Ad capellam
udel̃c quandam sitam in pede
montis. qͥ mons martis uł ut alii.

Expanded text:
SULIS STETIT PRO PACIS OSCULO NEGATO. Igitur post dies paucos jam dictus rex, sicut ex inopinato et improviso, intrat Franciam nec ullum inter se et regem colloquium quaerit; sciebat enim quod rex turbatus vitaret hoc, sed sub specie peregrini ad gloriosum illum martyrem Francorum apostolum Dionysium venit, sperans certissime quod rex audito adventu suo in terram mox occurreret: pariter et sperans quod et Cantuariensis ad ipsum properaret, et pro pace sicut semper consueverat supplicaret. Jam enim poenituit eum, ut pro certo accepimus, quod in supra descripto colloquio proximo nos de pace etiam in forma et adjectione praefata, scilicet salvo honore Dei, non audierat. Et profecto sicut praecogitaverat rex, sic et accidit. Occurrit ipse dominus rex Francorum, occurrimus et nos ad locum illum declinantes, qui inter Parisios et Sanctum Dionysium vulgo Sanctum Martyrium appellatur, ad capellam videlicet quamdam sitam in pede montis qui Mons Martis vel ut alii
Abbreviated transcription (Latin):
uitam tͣnseat. caute ⁊ uirtuose incesse¬
rit: tͥumphale uas nr̃i militis qͦd ipse
habet tͥplicis uite sue signũ: certissime
rehabebit et ipse idem ip̃m uas s spũa¬
le. tͥumphalis mortis sue uexillum.
Ut ei de mundo uictoriose sublato:
ꝓ plumbo suo qͦ bene usus. ꝓaqua sua
qua munde lotus. et ꝓ sanguine suo
quo inpugna ꝓbatus: qͦd tͥumphale
uas militis in figura p̾dicat: ipse a¬
pud deũ et apud homines: simile exre
ipsa et in ipsa consequat᷑ p̃̾conium.
am ex parte auduimꝰ conformitatẽ
ut mͥ u̾isum sic multã: signi ad signũ.
uexilli ad uexillũ. Signi ⁊ uexilli

Expanded text:
vitam transeat, caute et virtuose incessevitam transeat, caute et virtuose incesserit triumphale vas nostri militis quod ipse habet triplicis vitae suae signum certissime rehabebit, et ipse idem ipsum vas; sed spirituale triumphalis mortis suae vexillum, ut ei de mundo victoriose sublato pro plumbo suo quo bene usus pro aqua sua, qua munde lotus et pro sanguine suo, quo in pugna probatus quod triumphale vas militis in figura praedicat ipse apud Deum et apud homines simile ex re ipsa et in ipsa consequatur praeconium. Jam ex parte audivimus conformitatem ut mihi visum sic multam signi ad signum vexilli ad vexillum, signi et vexilli
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m et aqm nr̃am: t̾cio nc̃ sanguis
nr̃. Et ita que uas nr̃m signũ militis
uexillare. in se continet: qͦtqͦt mili¬
tib contubnalib qͥ pꝰ pugnam ĩ fine
palmam quert̃: necessaria tͥa hec. plũ¬
bum uidelc aqua ⁊ sanguis. Nec mur¬
muret qͥs si etiam plumbũ nr̃m nobis
necessariũ dixerim. Tanto qͥppe głosiꝰ
et qͥdem melius ⁊ ꝯmodius: si plumbũ
nr̃m in argentũ u̾tatur. aut supso ex¬
purgato om̃ino: solũ purũ argentũ
examinatũ refulgeat. minime alias
in magni regis thesauro: reponi dig¬
num. Tria gͥ nob̃ necessaria hec. tam
plumbũ uidełc qm aqua ⁊ sangius.
Que etiam duo tantũ ꝓfecto usum
ñ hr̃ent: si plumbi om̃ino fuissemꝰ
ex ꝑtes. Nunc uͦ manent nob̾: tͥa hec.
Et cõmode quide int̾ tͥa hec plumbũ:
quia ñ nisi ꝑ plumbũ emundat᷑ argen¬
tũ. Int̾ que siqͥs neomartyris nr̃i instar.
ordinate et gradatim ut de uita ad

Expanded text:
nostrum et aquam nostram, tertio nunc sanguis nostrum et aquam nostram, tertio nunc sanguis noster. Et ita quae vas nostrum signum militis vexillare in se continet quotquot militibus contubernalibus qui post pugnam in fine palmam quaerunt, necessaria tria haec, plumbum videlicet, aqua et sanguis. Nec murmuret quis si etiam plumbum nostrum nobis necessarium dixerim. Tanto quippe gloriosius et quidem melius, commodius, si plumbum nostrum in argentum vertatur, aut si ipso expurgato omnino, solum purum argentum examinatum refulgeat, minime alias in magni regis thesauro reponi dignum. Tria igitur nobis necessaria haec, tam plumbum videlicet quam aqua et sanguis, quae etiam duo tantum profecto usum non haberent si plumbi omnino fuissemus expertes. Nunc vero manent nobis tria haec; et commode quidem inter tria haec plumbum, quia non nisi per plumbum emundatur argentum. Inter quae, si quis neomartyris nostri instar ordinate et gradatim, ut de vita ad
Abbreviated transcription (Latin):
tͥumphalis. Ut qͦd nc̃ uidemꝰ in xp̃i mi
lite: spent hoc ipsum ꝯmilitones xp̃i
et desid̾ent. hanc qͥppe nec dubium
tͥꝑtitam uitã: cũ tͥumpho mors sequit᷑.
Ita qͦd sine tͥꝑtita hac sicut et supra
de crucis quadriꝑtita ostendimꝰ: ne¬
mo imꝑatoris militũ qui cũ tripudio
moriatur aut triumpho. Ecce enĩ qͥa
pͥmo uita plumbea. uita onerosa et
grauis: sine qua nec uniꝰ diei infans.
Quinpotiꝰ ex sola hac incipit. In qua
etiã siaquis nr̃is ñ lotꝰ moriat᷑: ñ trium¬
phans s potiꝰ tͥumphatꝰ morit᷑. in par¬
tes cedens aduersas. Ita post plu̾bum
nr̃m: aqua nr̃a qmͣ necessaria. Lotus
uͦ iam aqua et mundatꝰ: om̃i uigilantia
necesse ut cirtũspiciat se. ne in nocte
am  bulans offendat. cadat. ⁊ luto
qͦd subi pedib maculet᷑ in casu. uñ
et oportet ⁊ expedit sic: ut in imꝑato¬
ris sui acie fortit᷑ stet. nec cadens nec
cedens. s usq ad sanguinẽ resistens:
si forte necesse sic. Ecce post plumbũ

Expanded text:
umphalis, ut quod nunc videmus in Christi milite, sperent hoc ipsum commilitones Christi et desiderent. Hanc quippe nec dubium tripertitam vitam cum triumpho mors sequitur: ita quod sine tripertita hac, sicut et supra de crucis quadripertita ostendimus, nemo imperatoris militum qui cum tripudio moriatur aut triumpho. Ecce enim quia primo vita plumbea, vita onerosa et gravis, sine qua nec unius diei infans. Quin potius ex sola hac incipit. In qua etiam si aquis nostris non lotus moriatur, non triumphans sed potius triumphatus moritur, in partes cedens adversas. Ita post plumbum nostrum aqua nostra quam necessaria. Lotus vero jam aqua et mundatus omni vigilantia, necesse ut circumspiciat se, ne in nocte ambulans offendat, cadat et luto quod sub pedibus maculetur in casu. Unde et oportet et expedit sic, ut in imperatoris sui acie fortiter stet nec cadens, nec cedens, sed usque ad sanguinem resistens, si forte necesse sic. Ecce post plumbum
Abbreviated transcription (Latin):
imago ⁊ signũ euidentissimũ est.
Solũ inuase hoc intueri uelis: plum¬
bũ. aqm. et sanguinẽ. tria hec. Uas
itaq hoc cũ ꝑ tria hec triplicis uite
militis sit imago ⁊ signum: nichomi¬
nus crucis instar idem ip̃m tumpha-¬
lis mortis militis ẽ uexillum. Qm eti¬
am mortẽ tͥumphalem ip̃ius uexilla¬
ris uasis celãtura ext̾ior: mundo pa¬
lam p̾conizat. In qua scͥptum ẽ. Mor¬
tui resurgunt. leꝓsi mundant᷑. Ut qͥs¬
q cotidie in ea legat. uideat. inuocet:
et laudet tm̃ eccł̃iastice lib̾tatis asser
Et adhuc ut int̾ uexil. ¶torem.¬
lum imꝑatoris ⁊ uexillũ militis simi¬
litudo monstret᷑ exp̃ssior. quo ⁊ me¬
li huiꝰ hec notula auditui dulcior ⁊
osonantior sit: qͦd uas istud ẽ xp̃i mi¬
liti: hoc est id̾e ip̃m contub̾nalib et
cõmilitonib suis xp̃ianis. Uite uide¬
licet ip̃oꝵ tͥꝑtite ut supra distincimꝰ

Expanded text:
imago et signum evidentissimum est. imago et signum evidentissimum est. Solum in vase hoc intueri velis plumbum, aquam et sanguinem, tria haec. Vas itaque hoc cum per tria haec triplicis vitae militis sit imago et signum nihilominus crucis instar idem ipsum triumphalis mortis militis est vexillum. Quam etiam mortem triumphalem ipsius vexillaris vasis caelatura exterior mundo palam praeconizat. In qua scriptum est: Mortui resurgunt, leprosi mundantur . Ut quisque quotidie in ea legat, videat, invocet et laudet tantum ecclesiasticae libertatis assertorem. Et adhuc, ut inter vexillum imperatoris et vexillum militis similitudo monstretur expressior, quo et meli hujus haec notula auditui dulcior et consonantior sit quod vas istud est Christi militi, hoc est idem ipsum contubernalibus et commilitonibus suis Christianis, vitae videlicet ipsorum tripertitae, ut supra dist
Abbreviated transcription (Latin):
suit: s potiꝰ ex quo ad exponendum
paratꝰ fuit. Ecce uiri: uite tres.
Int̾ quas uita uetus gͣuis et plumbea
qͥt᷑ qͥꝑpe mox: homo spiritualis.¬
alis. homo nouus. aqͥs iudełc lota:
uita munda. exuta uetustate: noua.
expedita. plumbea iniqͥtatis gͣuitate
deposita. Que ꝓfecto iniqͥtas m̾ito in
ppħa: suꝑ plumbũ talenti sedere
legit᷑. Demn uͦ nouo homine sensim
in dies ꝓficiente: tnsit in uirũ ꝑfectũ.
occurrens in m̾suram etatis plenitu¬
dinis xp̃i. iam plene etatis et ꝑfecti
roboris. Sicut imꝑator xp̃c: et qui¬
uis miles xp̾ianꝰ. ita ut in acie imꝑ¬
atoris xp̃i etiã usq ad sanguinem
resistat: si ut int̾dum solet accid̃e.
expediat sic.
ee sunt itaq tres uiri uite. ꝑ has or¬
dinate ⁊ gradatim qͣi de uirtute ad uir¬
tutem. de uita ad uitã: ascendentis.
Quarũ sicut ex iam dictis ni fallor
euident᷑ liquet: gestatoriũ ꝑ egͥnati-¬
onis uas de quo nc̃ totus sermo est:

Expanded text:
suit, sed potius ex quo ad exponendum suit, sed potius ex quo ad exponendum paratus fuit. Ecce viri vitae tres. Inter quas vita vetus gravis et plumbea quitur quippe mox homo spiritualis, homo novus, aquis videlicet lota vita munda exuta vetustate nova expedita plumbea iniquitatis gravitate deposita. Quae profecto iniquitas merito in propheta super plumbum talenti sedere legitur. Deinde vero novo homine sensim in dies proficiente, transit in virum perfectum, occurrens in mensuram aetatis plenitudinis Christi jam plenae aetatis et perfecti roboris. Sicut imperator Christus et quivis miles Christianus ita ut in acie imperatoris Christi etiam usque ad sanguinem resistat, si ut interdum solet accidere expediat sic. Hae sunt itaque tres viri vitae per has ordinate et gradatim quasi de virtute ad virtutem, de vita ad vitam ascendentis. Quarum, sicut ex jam dictis, ni fallor, evidenter liquet, gestatorium peregrinationis vas, de quo nunc totus sermo est,
Abbreviated transcription (Latin):
ide gͥ et attende. quia in isto ua-¬
sis signo. tͥa sunt. sicut supra ĩ cru¬
cis signo: quatuor distimimꝰ Sd in
hoc signo: tria. Nlumbũ iudelt. aqua
et sanguis. qͥa aqua tactu sangumis:
scĩficata in sanguine. Tria hec : tria
mystica. In plumbo qͥꝓpe: grauitas.
inaqua. puritas. in sanguine uͦ: mor¬
tis uirtus et forma. ꝑ martyriũ. In
plumbo itaq. uetustas. in aqua. no¬
uitas. in sanguine uͦ: martyrii forti¬
tudo expͥmit᷑. Ecce uetꝰ homo ⁊ gra-¬
us. ette nouul homo et purꝰ: ecce¬
martyr fortis et strenuuis. Et hẽe sunt
sicut ex historie precedentib aꝑte li¬
quet: tres uiri uite: tres uidelc ipsius
uiuendi modi: inuita carnis hac.
Primꝰ uite modꝰ: quasi pͥmꝰ homo ue¬
tus: maula. Scł̃s utte mõdꝰ: quasi
scł̾s homo nouus. in eccł̃a. Terciꝰ uͦ ui¬
te mõdꝰ: iam qͣi t̾cius homo fortis in
palestra. Cuiꝰ t̾cii hominis fortitudo
ñ solum tec̃ cepit quo exiguo illo tem¬
pore qͦd supͣ descͥpsimꝰ aĩam suã expo¬

Expanded text:
itur et attende, quia in isto vasis signo tria sunt, sicut supra in crucis signo quatuor distinximus. Sed in hoc signo tria plumbum videlicet aqua et sanguis, quia aqua tactu sanguinis sanctificata in sanguine. Tria haec, tria mystica, in plumbo quippe gravitas, in aqua puritas, in sanguine vero mortis virtus et forma per martyrium. In plumbo itaque vetustas, in aqua novitas, in sanguine vero martyrii fortitudo exprimitur. Ecce vetus homo et gravis, ecce novus homo et purus, eccemartyr fortis et strenuus. Et haec sunt, sicut ex historiae praecedentibus aperte liquet, tres viri vitae, tres videlicet ipsius vivendi modi in vita carnis hac. Primus vitae modus, quasi primus homo vetus in aula; secundus vitae modus quasi secundus homo novus in Ecclesia; tertius vero vitae modus jam quasi tertius homo fortis in palaestra. Cujus tertii hominis fortitudo non solum tunc coepit, quo exiguo illo tempore quod supra descripsimus animam suam expo
Abbreviated transcription (Latin):
munitiones et honores que archi p̃sul
a rege iam a temꝑe cancellarie in cu¬
stodia habuerat. repetita recipit. Et
nec salutans nec salutatus apontifi¬
cib. imino et nescientib ipsis: clam
et antelucan londonia recedit. Et qͥ¬
sunt secuti. Regis etiam sicut pret̃
archip̃sulis sui coniuentiam et con¬
scientiam. cũ quo ut supͣdiximꝰ priꝰ
steterant: in om̃ib uoluntati paren¬
tes. Si id bene: hñt modo ipsi quot¬
qͦt mortiu iudicem suũ dm̃ uiuen¬
tem. uideat ipse et iudicet. Nec enĩ
m̃sure mee nec mee congruit par¬
uitati: de tantis nr̃i officii uiris sim-¬
stri quippiam dicere. Unũ scio: gra-
ue eẽ. in falsis fr̃ib ꝑiculũ. Qͦd qui¬
dem ab initio cepit: ⁊ usq ad scłi fi¬
nem ñ desinet. Cet̾a quippe ꝑicula
quiescere posst̾. s hoc minime. Qd
int̾ presentis uite tẽptationes ⁊ ago¬
nes. illos qͥ scdm ꝓpositũ uocati sũt
scĩ. exercet iugit̃. Qͦd enĩ fornax au¬
ro. quod flagellũ grano. qͦd lima fer¬

Expanded text:
munitiones et honores quae archipraesul a rege jam a tempore cancellariae in custodia habuerat repetita recepit. Et nec salutans nec salutatus a pontificibus, imo et nescientibus ipsis, clam et antelucanus Londonia recedit. Et quisunt secuti, regis etiam, sicut praeter archipraesulis sui conniventiam et conscientiam cum quo, ut supradiximus, prius steterant, in omnibus voluntati parentes, si id bene, habent modo ipsi quotquot mortui judicem suum Deum viventem: videat ipse et judicet. Nec enim mensurae meae nec meae congruit parvitati de tantis nostri officii viris sinistri quidpiam dicere: unum scio grave esse in falsis fratribus periculum; quod quidem ab initio coepit et usque ad saeculi finem non desinet. Caetera quippe pericula quiescere possunt, sed hoc minime. Quod inter praesentis vitae tentationes et agones, illos, qui secundum propositum vocati sunt sancti, exercet jugiter. Quod enim fornax auro, quod flagellum grano, quod lima fer
Abbreviated transcription (Latin):
dauit. Et confestim omib audien¬
tib ⁊ constupentib. miro modo
compunctus. noce quidẽ flebili et in¬
tentissimo compassionis affectu:
in ipsum angloꝵ regẽ henricum
nominatiuẽ. cõminatorium emisit
edictum. Et nos quid̃e certaminis
sui socii ex mopinato audientes sic:
mox obstupuimꝰ eoqͦd nob̃ in consul¬
tis fecisset sic. Qui qͥdem sicut cito
post nob̃ ipsemet indicauit: sciens
et prudens hoc a nob̃ celauit. ꝑ supͣ¬
oictam causam se excusans: quod
nob̾ inconsultis hoc fecisset.
actum uͦ hoc ex plurimis ⁊ uariis
nationib que ad diem festũ conue¬
nerant et ita ꝓpriis audierant auri-¬
b. mox diuulgatũ ꝑ terras: certis¬
sime ad aures regis ꝑuenit. Uñ et
rex nec sine causa supra qm nunc
oicere aut scribere tempꝰ sit. motꝰ
est et turbatꝰ: ⁊ qͥ cũ eo uniu̾si

Expanded text:
davit: et confestim, omnibus audiendavit: et confestim, omnibus audientibus et constupentibus, miro modo compunctus, voce quidem flebili et intentissimo compassionis affectu in ipsum Anglorum regem Henricum nominative comminatorium emisit edictum. Et nos quidem certaminis sui socii, ex inopinato audientes sic, mox obstupuimus, eo quod nobis inconsultis fecisset sic. Qui quidem, sicut cito post nobis ipsemet indicavit, sciens et prudens hoc a nobis celavit, per supradictam causam se excusans quod nobis inconsultis hoc fecisset. Factum vero hoc ex plurimis et variis nationibus, quae ad diem festum convenerant et ita propriis audierant auribus mox divulgatum per terras citissime ad aures regis pervenit: unde et rex nec sine causa, supra quam nunc dicere aut scribere tempus sit, motus est et turbatus et qui cum eo universi
Abbreviated transcription (Latin):
uñ et ad diem festum ex diuersis reg¬
nis concurrunt nationes plurime.
Temꝑe itaq celebritam festiuo: ac¬
cessimus ad tam celebrem locum.
distantẽ a mansione nr̃a. pontinia-¬
censi monasterio. ꝑdietatam. Acces¬
simꝰ itaq et uenimꝰ ꝓxima ante fe¬
stum die: nobis qui sequebam. acces¬
sus sui causam ignorantib. Nec enĩ
propt̾ hoc quod supradiximꝰ nobis
hoc indicauit: credentib quod solũ
ꝓpter diem festum accessisset. In
crastino uͦ festo uidel̃c die. ad petici¬
onem albatis et conuentꝰ publicam
missam faciens: finito euangłio as¬
cendit pulpitũ. et elegantẽ et fru¬
ctuosum sermonẽ ad popłm habuit.
Dem uͦ in audientia hominũ cau-¬
sam dissensionis int̾ ipsum ⁊ regẽ
exponens. et qmͣ dure ⁊ dire secũ
et cũ suis actum: qualit̾ etiam rex
tociens conuentꝰ et ñ misertꝰ. s eo
ampliuis induratꝰ᷑: eccłe causam et
se et suos ipsoꝵ orationib cõmen¬

Expanded text:
unde et ad diem festum ex diversis regunde et ad diem festum ex diversis regnis concurrunt nationes plurimae. Tempore itaque celebri tam festivo accessimus ad tam celebrem locum distantem a mansione nostra Pontiniacensi monasterio per diaetam. Accessimus itaque et venimus proxima ante festum die, nobis qui sequebamur accessus sui causam ignorantibus, nec enim propter hoc quod supra diximus nobis hoc indicavit, et credentibus quod solum propter diem festum accessisset. In crastino vero, festo videlicet die, ad petitionem abbatis et conventus, publicam missam faciens, finito Evangelio ascendit pulpitum, et elegantem et fructuosum sermonem ad populum habuit. Demum vero in audientia hominum causam dissensionis inter ipsum et regem exponens, et quam dure et dire secum et cum suis actum, qualiter etiam rex toties conventus et non misertus, sed eo amplius induratus, Ecclesiae causam et se et suos ipsorum orationibus commen
Abbreviated transcription (Latin):
mutaret iusticie opꝰ. Suadente gͥ con¬
scientia. ĩmo sicut ab ipsomet accepi
urgente eũ ad hoc: illam qm dixi¬
mus in regẽ cohertionẽ eccl̃iasticã:
in corde suo firmissimã tenuit.
Alioqͥn sͥ uisum qͦd pastor euangłi¬
cus sine causa baculũ. et iudex ec¬
cłasticus sine causa gladiũ. et qͦd
sacerdos dñicus sine causa claues
eccłe accepisset: nisi quẽadmodum
auctoritatẽ ita et haberet uirtutẽ
sicut intͦducendi. ita et excluden¬
oi ab eccła quos deberet.
Et qm̃ quod faciendũ statuerat.
ñ subtecto. ñ clam. s publice ⁊ sol¬
lemnit̾ iudicauit faciendũ: sicut
et causa nr̃a et partis aduerse no¬
xa publica erat. toto iam eccł̃arũ
orbe notissima ÷ accessit ad locum
celebrem et temꝑe celebri. uizeliacum
sciłe. instante festuo pre cet̾is illiꝰ ecclẽ
die. die uidełc festo beate marie mag¬
dalene. incuiꝰ honore eccł̃a loci funda¬
ta: cuiꝰ et ibi corpꝰ głose requiescit.

Expanded text:
mutaret justitiae opus. Suadente igitur conmutaret justitiae opus. Suadente igitur conscientia, imo sicut ab ipsomet accepi urgente eum ad hoc, illam quam diximus in regem coercitionem ecclesiasticam in corde suo firmissimam tenuit. Alioquin sibi visum quod pastor evangelicus sine causa baculum et judex ecclesiasticus sine causa gladium, et quod sacerdos Dominicus sine causa claves Ecclesiae accepisset, nisi quemadmodum auctoritatem ita et haberet virtutem, sicut introducendi, ita et excludendi ab Ecclesia quos deberet. Et quoniam quod faciendum statuerat non sub tecto, non clam, sed publice et solemniter judicavit faciendum, sicut et causa nostra et partis adversae noxa publica erat toto jam ecclesiarum orbe notissima, accessit ad locum celebrem et tempore celebri, Vizeliacum scilicet, instante festivo prae caeteris illius ecclesiae die, die videlicet festo beatae Mariae Magdalenae in cujus honore ecclesia loci fundata, cujus et ibi corpus gloriose requiescit,
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ex diutina et familiari conu̾sati¬
one ueriꝰ et interiꝰ nouerat neqͦqm
fore filiũ dissenssionis s pacis. et qͦd
qͥcqͥd exacerbatꝰ uerbo cõminaretur.
neqͣqͣm tñ matͥs sue eccłe ut se eice̾t.
oirumꝑet uterũ cogitans inqm sic:
firmit̾ in corde suo statuit ipsum ba¬
culo pastorali ꝑcellere. si forte deui¬
ans ⁊ iusticie transgrediens tͣmitem:
reuert̾etur uł sic. Uerebat᷑ tam̃ ne
ut supͣdiximꝰ romana eccła sua que¬
om̃i preest auctoritate euacuaret
penitꝰ quod ipse fecisset: omne iu¬
sticie opꝰ. Uerebat᷑ quidẽ hoc: attñ
quicqͥd faceret romana eccła tanqm
mat̃ et dña. satiꝰ uidicauit officii sui
debitum exequi: qmͣ ipso muto et
dissimulante maliciã relinq̃re im¬
punitam: et fouere transgressionẽ.
Arbitrans nec in merito sanguinẽ
impioꝵ de manu sua minime re¬
quirendũ tunc: et si forte potestas
maior suꝑueniens: ab eo factum um¬

Expanded text:
quem ex diutina et familiari conversatiquem ex diutina et familiari conversatione verius et interius noverat, nequaquam fore filium dissensionis sed pacis, et quod quidquid exacerbatus verbo comminaretur, nequaquam tamen matris suae Ecclesiae ut se ejiceret, dirumperet uterum; cogitans, inquam, sic, firmiter in corde suo statuit ipsum baculo pastorali percellere, si forte devians et justitiae transgrediens tramitem reverteretur vel sic: verebatur tamen ne, ut supra diximus, Romana Ecclesia suaomni praeest auctoritate, evacuaret penitus quod ipse fecisset omne justitiae opus, verebatur quidem hoc, at tamen quidquid faceret Romana Ecclesia tanquam mater et domina, satius judicavit officii sui debitum exsequi quam ipso muto et dissimulante malitiam relinquere impunitam et fovere transgressionem: arbitrans nec immerito sanguinem impiorum de manu sua minime requirendum tunc, etsi forte potestas major superveniens ab eo factum im
Abbreviated transcription (Latin):
clarum doctorẽ ambrosium: theodo¬
sium magnũ imꝑatorẽ excõmini¬
casse. et ab eccłe penitꝰ exclusisse in-¬
gressu. Et ne etiam longe exempla
petant᷑: audierat felicis memorie iuo-¬
nem carnotensem ep̃m. qui uelut
quodda scͥꝑ turarũ armariũ. moder¬
nis temꝑib pastorib magnũ scien¬
tie lum̃ effudit. ⁊ spectabilem seip̃m
formam dedit: audierat inqm ipsũ
francoꝵ regẽ philippũ excõmunicas¬
se. et ab eccl̃a om̃ino ꝓhibuisse. Lege¬
rat itaq archip̃sul et audierat: et hec
et illa. uñ et coarctabat᷑ ex his et illis.
hinc suꝑ om̃ia metuens. qͦd si taceret:
ue sibi. Si uͦ loqueret᷑: discessionis ꝑi¬
culum. Nec enĩ que supͣ contra hoc
inducta sunt adeo uerebat᷑ utpote scͥp¬
turas intelligens: s hoc quid̃e p̾cet̾is
metuebat: grauiꝰ uidel̃c discessionis
ꝑiculum. Ueruntñ et hec et illa in
corde suo uoluens sic: et tandẽ cogi¬
tans regem suũ filiũ suũ et dñm.

Expanded text:
clarum doctorem Ambrosium, Theodoclarum doctorem Ambrosium, Theodosium magnum imperatorem excommunicasse et ab Ecclesiae penitus exclusisse ingressu. Et ne etiam longe exempla petantur, audierat felicis memoriae Ivonem Carnotensem episcopum, qui velut quoddam Scripturarum armarium modernis temporibus pastoribus magnum scientiae lumen effudit, et spectabilem se ipsum formam dedit, audierat, inquam, ipsum Francorum regem Philippum excommunicasse et ab Ecclesia omnino prohibuisse. Legerat itaque archipraesul et audierat et haec et illa, unde et coarctabatur ex his et illis, hinc super omnia metuens quod si taceret vae sibi, si vero loqueretur, dissensionis periculum. Nec enim quae supra contra hoc inducta sunt adeo verebatur, utpote Scripturas intelligens, sed hoc quidem prae caeteris metuebat gravius, videlicet dissensionis periculum: verumtamen et haec et illa in corde suo volvens sic, et tandem cogitans regem suum filium suum et dominum,
Abbreviated transcription (Latin):
tioł uñ ⁊ ꝓph̃a ꝓ peccato mox regem
corripuit: s ideo dixit łͥ solrdeo lo¬
quens: quia sacerdotes et ꝓpħe. uices
dñi tunc gerebant: Et erant ipsi qͣi
ipse dñs. cuiꝰ ipsi uicarii. Uñ et quẽ
ipsi puniebant. dei het soliꝰ punitio:
ipsoꝵ inflicta minist̾io. Et sicut tc̃
ita et nc̃. si eccła. si saceridos regẽ pu¬
nit: solũs tñ cds punire d̃r. Illẽ enĩ
punit qͥ in t̾ra dñi fungit᷑ uice:
qui et in t̾ra quasi cs popło datus ẽ.
Iuxta qͦd dñs ad moysen. Ecce inqͥt
constitui te d̃m pharaoni. Et sacer¬
dotes deos uocari: in scͥptura inueni¬
re creberrimũ. Legerat itaq in lege
et in ꝓpħa sic: ⁊ similit̾ de regib cor¬
ripiendis ꝑ uaria scͥpturarũ loca.
Et ut iam ñ tm̃ diuinis legib s et
orthodoxorũ patrũ et discretoꝵ eccle
rectoꝵ agamꝰ exemplis: audierat iti¬
dem ⁊ legerat rectorem illũ eccle tam
eruditum. tam discretũ. et tam p̃¬

Expanded text:
citio, unde et propheta pro peccato mox regem citio, unde et propheta pro peccato mox regem corripuit, sed ideo dixit: Tibi soli, Deo loquens quia sacerdotes et prophetae vices Domini tunc gerebant. Et erant ipsi quasi ipse Dominus, cujus ipsi vicarii, unde et quem ipsi puniebant Dei haec solius punitio ipsorum inflicta ministerio. Et sicut tunc, ita et nunc, si Ecclesia, si sacerdos regem punit, solus tamen Deus punire dicitur. Ille enim punit qui in terra Domini fungitur vice, qui et in terra quasi Deus populo datus est. Juxta quod Dominus ad Moysen: Ecce, inquit, constitui te deum Pharaoni . Et sacerdotes deos vocari in Scriptura invenire creberrimum. Legerat itaque in lege et in propheta sic, et similiter de regibus corripiendis per varia Scripturarum loca. Et, ut jam non tantum divinis legibus, sed et orthodoxorum Patrum et discretorum Ecclesiae rectorum agamus exemplis, audierat itidem et legerat rectorem illum Ecclesiae tam eruditum, tam discretum, et tam prae