comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cordib apponere. quȩ ad intelligendum
Sportȩ iunco & palmarũ folus solent
contexi. & significant sc̃os qͥ radicẽ cordis
in ipso uiuo fonte collocant. ne arescant.
ut iuncꝰ in aqua & palmã etiã ȩternȩ
retributionis in corde retinent. Hoc¬
septẽ panib: qͦd duo eugłistȩ matħs¬
&e marcus posuert᷑. Si enĩ aliquis eor
hoc dixisset. qui de illis qͥnq panibus
ñ dixisset: contrariꝰ cȩteris putaretur.
Quis enĩ ñ existimaret unũ idẽq faceũ ẽẽ
ñ autẽ integre & ueracit᷑ siue ab illosiue
morasse. aut illos ꝑ septẽ qͥnq aut utrosq
mentitos. uel obliuione deceptos: Hoc &
de duodec̃i cophinis &e de septẽ sportis
opinaret᷑ quasi contrariũ. hoc de qͥnq
etiã de qͥnq tacuert̃. neminẽ mouet:
&e utrii factũ om̃s intelligunt. Hoc icleo
diximꝰ ut sicubi simile inuenit᷑ factũ a
dño qͥdin aliqꝰ alteri ȩugłistȩ repug¬
nare uideat᷑ ut omnino solui ñ possit :

Expanded text:
ratia ad intelligendum Sportae junco et palmarum foliis solent contexi, et significant sanctos, qui radicem cordis in ipso fonte vitae collocant, ne arescant, ut juncus in aqua: et palmam aeternae retributionis in corde retinent. septem panibus quod duo euangelistae Mattheus Marcusque posuerunt, quia si aliquis eorum id dixisset, qui de illis quinque panibus n dixisset. contrarius ceteris putaretur. quis enim non existimaret unum idemque factum esse, non autem integre et ueraciter siue ab illo siue morasse aut illos pro septem quinque aut utrosque mentitos uel obliuione deceptos? hoc et de duodecim cophinis et de septem sportis opinaretur quasi contrarium, hoc de quinque illud de quinque tacuerunt, neminem movet, et utrumque factum omnes intelligunt. Hoc ideo diximus, ut sicubi simile invenitur factum a Domino, quod in aliquo alteri Evangelistae ita repugnare videatur, ut omnino solvi non possit,
Abbreviated transcription (Latin):
sub ꝑsona mulieris chananitidis ȩccłia
tulis cõparat. Omira rerũ conuersio.¬
Isrł qͦndã filios. nosuͦ canes dicit Prodiu̾i¬
sitate quippe fidei ordo nominũ com¬
mutat᷑. De illis postea dicit᷑. Circũ dedert̃
canes multi. Ꝙ. Uidete canes uidete malos
oparios: uidete concisionẽ. De nobis uero

Expanded text:
Sub persona mulieris Chananitidis, magna ftulis coIsrael quondam filius, nos canes, pro diversitate fidei ordo nominum commutatur. De illis postea dicitur: Circumdederunt me canes multi , et videte canes, videte malos oper
Abbreviated transcription (Latin):
religio in cibis. audito hoc uerbo scan¬
dalizati st̃ id ÷ indignati st̃. Scandalũ
qͥdẽ grece nos offendiculũ uel ruinã uel
pelis impactionẽ possumꝰ dicere. Unde
dr̃ Nui scandaliterit unũ de pusillis

Expanded text:
religio in cibis, qui audito hoc verbo scandalizati sunt, id est indignati sunt. Scandalum quidem Graece, nos offendiculum vel ruinam, vel pedis impactionem possumus dicere; unde dicitur: Qui scandalizaverit unum de pusillis
Abbreviated transcription (Latin):
mandatoꝵ dei pͥuati ꝓtraditionib sius &
st̃ duces cecoꝵ. qui ñ solũ sibi ꝓficiunt: sed
& alios in precipiciũ trahunt᷑ errantes en
errorẽ mittentes. Hespondens autem
petrus dixit. Edisse re nobis parabolã
istã. Quod aꝑte dictum fuerat : petrus
estis: Ex quo animaduertimꝰ uiciolũ ẽi
auditorẽ qͥ aut obscura manifeste uel
manifeste dicta obscure uult intelligere.
Dicit gͦ. Sine intellectu estis qͥ putati msticũ
qͦq ÷ ꝓpͥe dictũ. Seq̃r. Non intelligiti co dñe

Expanded text:
pro traditionibus suis, et sunt duces caecorum, qui non solum sibi prospiciunt, sed etiam alios in praecipitium trahunt errantes, et in errorem mittentes. Respondens autem Petrus, ait: Edissere nobis parabolam istam. Quod aperte dictum fuerat, Petrus estis? Ex quo animadvertimus vitiosum esse auditorem, qui aut obscura manifeste, aut manifesta dicta obscure vult intelligere. Dicit ergo: Sine intellectu estis, qui putatis mysticum quod est praedictum. Sequitur: Non intelligitis quod omne
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ. Pantatio ista doctores legis son
fundamentũ.quare eradicandi ft̃. Sequitꝰ.
cadunt Sinite illos. Quasi diceret. Pnit¬
tite illos suo libero arbitrio. ut eant san
desideria cortdis sui : qͥa irreuocabiles lin
Unde paulus ait. Hereticũ hominẽ post prm̃a

Expanded text:
ur. Plantatio ista doctores legis signfundamentum, quare sunt eradicandi. Sequitur: ur: Sinite illos. Quasi dicat: Permittite eos suo libero arbitrio, ut eant secundum desideria cordis sui, quia irrevocabiles sunt. Unde Paulus: Haereticum hominem post prima
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ appetendarũ & uitandarũ : scđa re¬
frenatio cupiditatis abhis quȩ temporaliter
delectant. tercia firmitas c̃t molesta scłi.
qͥrta quȩ ꝑ om̃s diffundit᷑. dilectio dei ce
pximi. E ibi &e hic mulieres & paruuli¬
rere in uirũ ꝑfectũ uel infirmitate uiriũ
uel leuitate m̃tis. Utraq refectio in monte¬
celebrata ẽ: qͥa utriusq testam̃ti scriptura

Expanded text:
rerum appetendarum et vitandarum, secunda refrenatio cupiditatis ab his quae temporaliter delectantur, tertia firmitas contra molesta saeculi, quarta quae per omnes diffunditur dilectio Domini et proximi. Et ibi et hic mulieres arere in virum perfectum, vel infirmitate virium, vel levitate mentis. Utraque refectio celebrat
Abbreviated transcription (Latin):
uolumina significat in qͥb praui quilibet
inuiste delectati quasi pisces profundis
dediti mentẽ ad suꝑna gaudia ñ intendunt.
Unde bene idẽ mare galileȩ id ÷ roca cognomnt᷑
qͥa nimirũ amor labentis scłi quasi in uetien
corda mictit. quȩ ad ꝑennis uitȩ desidia erin

Expanded text:
volumina significat, in quibus pravi quilibet, injuste delectati, quasi profundi dediti pisces, mentem ad superna gaudia non intendunt. Unde bene idem mare Galilaeae, id est, rota cognominatur. Quia nimirum amor labentis saeculi, quasi in vertiginem corda mittit, quae ad perennis vitae desideria non
Abbreviated transcription (Latin):
nnouo autẽ testam̃to. ipsã qͦq terrã & facul¬
tates tẽporales derelinquere p̃cipim᷑. Uel
certe qͥa mons in quo turba dñicis panibus
ibi suꝑ fenuĩ. hic suꝑ terrã reficit᷑. Ibi enĩ celsi¬
tudo xp̃i ꝓpt̃ carnales hoĩes & ierłm terrenã¬
carnali sp̃e & desidio tegit᷑: hic autẽ remota
om̃i cupiditate carnali conuuas noui testa¬
m̃ti.spei ꝑmanentis firmamentũ tanqua
ipsius montis soliditas nullo fęno int̾posito

Expanded text:
Novo autem Testamento ipsam quoque terram ac facultates temporales derelinquere praecipimur, vel certe quia mons, in quo turba dominicis panibus ibi super fenum, hic super terram reficitur. Ibi enim celsitudo Christi propter carnales homines et Hierusalem terrenarnali spe et desiderio tegitur; hic autem remota omni cupiditate carnali convivas novi testamenti, spei permanentis firmamentum tanquam ipsius montis soliditas, nullo feno interposito
Abbreviated transcription (Latin):
nat hominẽ aꝑtius insinuat : qͦd suꝑuis dr¬
ꝓcedit ex ore. Quod autẽ dixit. de cord
exeunt cogitationes malȩ : notandum edi
Principalis eñi sedes aniniȩ ñ iuxca pladis
incerebro sediuxta xp̃m in corde c̃. u
etiã arguendi hac sententia. qͥ cogiauie
adiaboło immicti putant: &e ñ ex ꝑpiuo
luncate nasci. Diabolus enĩ adiutor
centor malarũ cogitationũ ẽe pocad
quoscla habitꝰ & gestus exteriorei nous
Uerbi gr̃a. si pulchrã mulierẽ nos crebrore
incere uidit cor amoris iaculꝗ uulneratũ
iu̾s secessit in partes tĩri & sidonis.
Scribis &e phariseis relictis intrat fines
tiri &e sidonis ut filiã sirophenissȩ a
demonio liberaret. Out ꝑ fidẽ gentilis feminȩ
scribarũ ꝑfidiã argueret: significans in hoc
ho relictis calũpniatorib post resurrecti¬
onc̃ ꝑ prȩdicatores iret in gentilitatẽ Tirus
enꝰ & hdomn ciuitates st̃ gentiũ. Seq̃r Et ecce

Expanded text:
tius insinuat, quod superius dintrat, etc. Quod autem dixit, de corde exeunt cogitationes malae. Notandum est quod principalis sedes animae, non juxta Platonem in cerebro, sed juxta Christum in corde est. Sunt etiam arguendi hac sententia, qui cogitationes a diabolo immitti putant, et non ex propria voluntate nasci. Diabolus enim adjutor et incentor malarum cogitationum potest quosdam habitus et gestus exteriores novit. Verbi gratia: Si pulchram mulierem vos crebro inspicere viderit, cor amoris jaculo vulneratum sus, secessit in partes Tyri et Sidonis. Scribis et Pharisaeis relictis, intrat fines Tyri et Sidonis, ut filiam syrophoenissae a daemonio liberaret, ut per fidem gentilis feminae Scribarum perfidiam argueret, significatos per hoc, quod relictis calumniatoribus post resurrectionem per praedicatores iret ad gentilitatem. Tyrus enim et Sidon civitates sunt gentium. Sequitur: Et ecce
Abbreviated transcription (Latin):
Hypochritȩ pessimi scilicet simulatores
qͥ simulatis qͥd ñ estis more ꝑsonȩ tea¬
lationẽ uideoꝵ. qͦd in dolo repugna¬
rent eugłio honorabat etiã illum¬
labus dũ dicebat. Magister scimus qͥa
cõmendando exteriorẽ mundiciã illũ
honorabat .s dũ interiori quȩ uera
ẽ. carebat: cor eor longe erat & ille
calis honor inutilis ÷ eis. Unde seq̃r
Sine causa aute colunt me: qͥa ñ habebt̃
mercedẽ cũ ueris cultorib. docentes
doctrinã & mandata hominũ: cont̾ep

Expanded text:
Hypocritae. Pessimi scilicet simulatores, qui simulatis quod non estis, more personae thealationem Judaeorum, quod in dolo repugnarent Evangelio. Honorabat etiam labiis eum, dum dicebat: Magister, scimus quia commendando exteriorem munditiam, illum honorabat; sed dum interiori quae vera est carebat, cor eorum longe erat, et ille talis honor inutilis est eis. Unde sequitur: Sine causa enim colunt me, quia non habebunt mercedem cum veris doctoribus, docentes doctrinam et m
Abbreviated transcription (Latin):
Iuditis autẽ his discipłi mirabant᷑ ualdẽ dice¬
tes. Quis gͥ poterit saluus ẽe: Quo ꝑtut
hȩc int̾rogatio cũ incõparabilit᷑ maior it̃
turba pauperũ. qͣ diuitib ꝑditis poterit saluar:
nͥ qͥa intellextrt̃ cunctos qͥ diuitias amant aei
ñ habeant in diuitũ numero cõputari: Aspiciens
autẽ it̃s dixit. Nota qͥa ipso aspectu suo redait
actentos. Apud hoĩes hoc impossibile ẽ apud
dm̃ autẽ oĩa possibilia st̃. Non ita accipienduĩ ẽ.
qͦd cupidi & suꝑbi qͥ noĩe diuitis st̃ significatin
&e siꝑbia: ded possibile ÷ deo. ut ꝑ uerbũ elꝰ sicit
etiã factũ ẽẽ & cotidie fieri uidemꝰ: acupiditat
tpaliũ ad haritatẽ ȩternoꝵ & aꝑniciosasupha
adhumilitatẽ saluberrimã conuertantur
unc respondens petrus dixit. Eçce no
reliquimꝰ om̃ia : &e secuti sumꝰ te. Quid gͦ eritnas
Grandis fiducia. Petrus piscator erat. duei
non fuerat: cibos manu & arte quȩrebat axtañ

Expanded text:
valde dicetes: Quis ergo poterit salvus esse? Quo pertinet haec interrogatio, cum incomparabiliter major sit turba pauperum, quae perditis divitibus, poterat salvari, nisi quia intellexerunt cunctos, qui divitias amant, etsi non habeant in divitum numero computari. Aspiciens autem Jesus dixit, etc. Nota quia ipse aspectu suo reddit attentos. Apud hominem hoc impossibile est, apud Deum autem omnia possibilia sunt. Non ita accipiendum est, quod cupidi et superbi, qui nomine illius divitis et superbia; sed possibile est deo, ut per uerbum eius — sicut etiam factum esse et cotidie fieri uidemus — a cupiditate temporalium ad caritatem aeternorum et a perniciosa superbia ad humilitatem saluberrimam conuertanturunc respondens Petrus dixit: Ecce nos reliquimus omnia et secuti sumus te, quid ergo erit nobis? Grandis fiducia! Petrus piscator erat, dives non fuerat, cibos manu et arte quaerebat, et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
innotuit & inuenit alios stantes gen
ociosi: Qui enĩ tͣnsacto ta̾ longo mun¬
di tp̃e ꝓuita sua laborare neglexerant:
qͣsi tota die ociosi stabant. & pensandũ
duxit. Nullus qͥppe ad eos patriarcha:¬
nullus ꝓpħa uenerat. Quid ÷ ergo
nisi qa uitȩ uias nullus nobis demonstra¬
uit & Possumꝰ etiã & easdẽ diuersitates
horariradunũ quenq hominẽ ꝑȩtatũ
mom̃ita distinguere. Mane quippe
intellectꝰ nr̃i ꝑuericia est. Hora tercia
est adolescentia: qͥa qͣsi iã sol in altum
ꝑficit. dũ calor ȩtatis crescit. Sexta
iuuentꝰ ẽ. cũ plenitudo roboris solidat᷑
Nona senectꝰ ẽ qͣndo solid ÷ calor ȩtatis
cdescendit. Undecima uͦ decrepita ȩtas ł
ueterana uocat᷑ inhis oĩb aliqui ad
bonã uitã ꝑducunt᷑. Qui uͦ usq ad ȩtate᷑
ultimã deo uiuere negglexit: quasi usq
adundecima ociosus stẽtit᷑. Unde benȩ illis¬
dr̃ Q uidhc statis tota die ociosi : Salte
in ultimis resipiscite & aduitȩ uias iam

Expanded text:
innotuit, et invenit alios stantes gentdie otiosi? Qui enim transacto tam longo mundi tempore, pro vita sua laborare neglexerant, quasi tota die otiosi stabant. Sed pensate,duxit. Nullus qnullus propheta venerat: quid est ergo nisi quia vitae vias nullus nobis demonstravit? Possumus etiam et easdem diversitates horarum ad unumquemque hominem per aetatis momenta distinguere. Mane quippe intellectus nostri pueritia est. Hora tertia est adolescentia, quia quasi sol jam in altum proficit, dum calor aetatis crescit. Sexta juventus est, cum plenitudo roboris solidatur. Nona senectus est, quando sol, id est, calor aetatis descendit. Undecima vero decrepita aetas, vel veterana vocatur. In his omnibus aliqui ad bonam vitam perducuntur. Qui vero usque ad aetatem ultimam Deo vivere neglexit, quasi usque ad undecimam otiosus stetit, unde illis bene dicitur. Quid hic statis tota die otiosi? etc. Saltem in ultimis resipiscite, et ad vias vitae jam
Abbreviated transcription (Latin):
abiert᷑. Prima hora fuit abadam usq
ad noe. Tercia uͦ hora a noe usq ad abra-¬
ham: in qua tercia uidit alios stantes
in foro qͣsi uendibiles. ab om̃i tn bono oꝑe
cessantes & hoc ÷ qͥd dicit ociosos qͦsiterũ
misit in uineã. Iterũ fecit similiter¬

Expanded text:
etc. Prima hora fuit ab Adam usque ad Noe. Tertia vero ad Noe usque ad Abraham. In qua tertia vidit alios stantes in foro, quasi vendibiles, et a bono opere cessantes, et hoc est quod dicit otiosos, quos misit in vinea
Abbreviated transcription (Latin):
tas. Quȩ duȩ partes id ÷ tria & quactuor
Altera ꝑ altera partẽ multiplicata xii faciunt
Inusqͥsq uero fideliũ interiore & exteriore
hoie: hoc septenario numero c̃tinet᷑. Interi¬
ori: memoria intellectu & uoluntate. In
exteriori: carne. humore. flatu & calore.
io: sicco. frigido humido & calido. Quicũꝙ
qui trinitas ẽ. diligat extoto corde. intelle¬
ctu & uoluntate: & om̃s affectiones qͣdriꝑtiti
corporis ꝑ prudentiã. iusticiã: tẽꝑantiã &

Expanded text:
or, altera per alteram partem multiplicata, duodecim faciunt. Unusquisque enim fidelium, interiore et exteriore homine, hoc septenario numero completur. In interiori memoria, intellectu et voluntate. In exteriori carne, humore, flatu et calore, id est, frigido, sicco, humido, calido. Quicunququi Trinitas est, diligati ex toto corde, intellectu et voluntate, et omnes affectiones quadripartiti corporis per pruden
Abbreviated transcription (Latin):
etia popłm gentilẽ canes ẽẽ potius quam
hõies incignũ. eẽ. iudcantes: ut qui ydolis
seriuerant. sibi cõparabiles existerent. Sed
dñs qui non uenit uocare iustos s humiles
penitentes: cui placet ex malis oꝑib humi¬
uis confessio potius quã de honis sũꝑba głatio:
subdit¶Imice ñ facio tibi iniuriã. Nonne¬

Expanded text:
gentilem canes esse potius quam homines, indignum esse judicantes, ut qui idolis servierant, sibi comparabiles existerent. Sed Dominus, qui non venit vocare justos, sed humiles poenitentes, cui placet ex malis operibus humilis confessio, potius quam de bonis superba gloriatio, subdit: Amice, non facio tibi injuriam.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicatores mittere ñ desistit.
Tonuentione autẽ facta cũ oparus
neã suã. Denarius imaginẽ regis
apud antiquos imputabat᷑. lccirco ergo
unusqͥsq accetlit ad cultũ diuini nõis:
ut in xp̃o recipiat imaginẽ deitatis.
quã in paradiso ꝑdidat liuore serpentis.
& qͣntomagis studuerit decalogũ implere:
tanto ampliꝰ reformat᷑ ad imaginem
eius qͥ creauit eũ. Et egressus circa

Expanded text:
ittere non destitit. Conventione autem facta cum operariis c. Denarius imaginem regis apud antiquos computabatur. Idcirco igitur unusquisque accedit ad cultum divini nominis, ut in Christo recipiat imaginem deitatis, quam in paradiso perdiderat livore serpentis, et quanto magis studuerit decalogum implere, tanto amplius reformatur ad imaginem ejus qui creavit eam. Et egressus circa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsaluatore dimiserit: accipiet sp̃ualia
& merito su ita ert̃ quasi si paruo nũo
amore tepesct̃: uel ex integro ad scelerũ
uolutabra relabunt᷑. terribilis sententia
subdit᷑. N ulti autẽ ert̃ pͥmi nouissimi.¬

Expanded text:
pro Salvatore dimiserit, spiritualia et merito sui ita erunt, quasi si parvo numero amore tepescunt, vel ex integro ad scelerum volutabra relabuntur, terribilis mox sententia subinfertur. Multi autem erunt primi novissimi
Abbreviated transcription (Latin):
Non ÷ putandus iste ut qͥdã aiunt uel
deũ teptasse. uel de sua uita mentit¬
ẽe . sed potiꝰ simplicit᷑ ut uixit con¬
noxa reus teneret᷑. neqͣquã ut alius¬
eiꝰ diligere diceret᷑ iñs. Diligit enim
eos qͥ mandata legis custodiunt: sed qͦd
ibi murus ÷ his qui ꝑfecti uolunt esse

Expanded text:
Non putandus iste ut quidam aiunt vel Dominum tentasse, vel de sua vita mentitus esse, sed simpliciter ut vixit, connoxa reus teneretur, nequaqueum diligere diceretur Jesus. Diligit enim eos qui mandata legis custodiunt, sed quod ibi minus est, his qui perfecti esse
Abbreviated transcription (Latin):
dentes iusti: fortes. & tẽꝑantes sint ñ cessat
annunciare . in hoc septenario & duodenario
numero continet᷑. Aioquin : q̃m in locu iudȩ
traditoris mathiam legimꝰ ordinatũ apl̃s
scitis qͣm angłos iudicabimꝰ: De ipsis quoq
rudicandis similis causa ẽ. in hoc duodenario
numero. Non enĩ qͥa dictũ ẽ. iudicantes .xii.¬

Expanded text:
 cessant annuntiare, in hoc septenario numero, et duodenario continetur. Alioquin cum in loco Judae traditoris, Matthiam legimus ordinatum , apostolus scitis quoniam angelos judicabimus? De ipsis quoque judicandis simul causa est in hoc duodenario numero. Non enim quia dictum est, judicantes
Abbreviated transcription (Latin):
torib scłi: quã dilectores scłi ad xp̃m
sponte humiliatꝰ infirmitatis nr̃ȩ onera
sartire dignatus. ẽ: id ÷ reparare post
lapsũ. Alit̃ facilius ÷ gentilẽ populum
gibbo petcatoꝵ deformẽ ꝑ angustã uitȩ
uiam ingredi: quã iudeũ de meritis głiꝰ¬
antẽ & ad subeundũ leue onus xp̃i se
qͥclã porta erat qͥ foram̃ acꝰ dcebat᷑:
ꝑ quã camelus nisi deposito onere &̧ flexis gmb

Expanded text:
toribus saeculi, quam dilectores saeculi ad Christum sponte humiliatus, infirmitatis nostrae onera sarcire dignatus est, id est reparare post lapsum. Aliter: facilius est gentilem populum gibbo peccatorum deformem per angustam vitae viam ingredi, quam Judaeum de meritis gloriantem, et ad subeundum leve onus Christi se quaedam porta erat, quae foramen acus dicebatur, per quam Camelus nisi deposito onere, & flexis genibus
Abbreviated transcription (Latin):
celore Pocest eni fieri s cũ maximo la
hore dei gr̃a iuuante ut pecunias haben¬
tes uel in eis confidentes: exuti phylargi¬
riȩ retinaculis ianuam intrent regni
s t iterũ dico uobis Facilius ÷¬

Expanded text:
 Potest etenim fieri, sed cum maximo labore, juvante Dei gratia, ut pecunias habentes, vel in pecuniis confidentes, exutis philargyriae retinaculis, januam intrent regni t iterum dico vobis: Facilius
Abbreviated transcription (Latin):
Sananda iimanꝰ arida iubetur extendi
qn anfructuosȩ debilitas animȩ nullo meliꝰ
ordine quã elemosinarũ largitate curat᷑
Vndenchibaptista turbis sciscitantib quid
facerent ut ñ uelut arbores aridȩ inignẽ
dñs conclusit qd liceat sabbato bene facere.
postremo circuspectis illis cũ ira sic̃ marcus
dicit contristatus suꝑ cecitate cordis eore
dixit homini. extende manũ tuã. Quȩ¬

Expanded text:
Sananda manus arida jubetur extendi, quia infructuosae debilitas animae nullo melius ordine quam eleemosynarum largitate curatur. Unde Joannes Baptista turbis sciscitantibus quid facerent, ut non velut arbores aridae et conclusisse, quod liceat sabbato bene facere,. postremo circumspectis eis cum ira, sicut Marcus dicit, contristatum super caecitate cordis eorum dixisse homini: extende manum tuam. Se
Abbreviated transcription (Latin):
sedĩa manifestã: qͦd ñ corde fallaci oꝑaret᷑ cũ
demonib ut caluniabant᷑. sed diuersa prius &¬
aduersa uirtute diuinitatis hõies a dȩmonib
liberaret. Id eoq scelus cõmitterent: qͥhoc qͦd
dei cognouerant. diaboli ẽẽ conclamabant.

Expanded text:
 cum daemonibus sicut calumniabantur, sed virtute divinitatis homines a daemonio liberaret; ideoque grande scelus committunt, qui quod Dei esse cognoverant, diaboli esse clamabant.
Abbreviated transcription (Latin):
Quod tunc carnalit᷑ factũ cotidie cõplet᷑
in conuersione credentiũ: ut expulso pͥmũ
demone fidei lum̃ aspiciant. deinde ad
laudes dei ora prius tacentia relaxent᷑.
uo facto: stupebant om̃s turbȩ &
Rdicebant. Nunqͥd hic ÷ filius dauid:
Turbȩ stupebant &e conficebant᷑ esse
dm̃. qui tanta signa faciebat. sed pharisei
calũpniant᷑ oꝑa dei dicentes. hic ñ eicit
demones: n in beel zebub pͥncipe dȩmoni¬
ore. Non hoc aliqui de turba: sed phari-¬
sei & scribȩ caluniant᷑ Turbis enim quȩ
minꝰ eruditȩ uidebant᷑ facca dñi sẽꝑ
mirantib. illi econt᷑ uel hȩc negarẽ
uel quȩ negare netͥuerant. sinistra int̾¬
pretatione ꝑuertere laborabant : quasi
hȩc ñ diuinitatis. sed immundi sp̃s opera
fuissent id ÷ beel tebuh: qͥ deus erat
accaron illius loci unde acharonite
dicunt᷑ Nã heel qͥdẽ ipse ÷ baal ⁊ebub
autẽ musca uocat᷑ Beel ⁊ ebub gͦ baal
muscarũ. id ÷ uir muscarũ siue habens

Expanded text:
otidie completur in conversione credentium, ut, expulso prius daemone, fidei lumen aspiciant, deinde ad laudes Dei ora prius tacentia relaxentur. Quo facto stupebant omnes turbae, et dicebant: Nonne hic est filius David, etc. Turbae stupebant, et confitebantur esse Deum, qui tanta signa faciebat; sed Pharisaei calumniabantur opera Dei dicentes: Hic non ejicit daemonia, nisi in Beelzebub principe daemoniorum. Et non haec aliqui de turba, sed Pharisaei et Scribae calumniabantur. Turbae enim, quae minus eruditae videbantur, facta Domini semper mirantibus, alerant, sinistra interpretatione pervertere laborabant, quasi haec non divini, sed immundi spiritus opera fuissent, id est, Beel, qui Deus erat Accaron illius loci. Unde Accaronitae dicuntur. Nam Beel quidem ipse est Baal; Zebub autem musca vocatur. Beelzebub ergo Baal muscarum, id est, vir muscarum, sive habens
Abbreviated transcription (Latin):
intͣrogantes auariciȩ condẽpnaret. Siuos
in quit in fabbato ouẽ &̃ aliud qͦ̾llibet anil
in foueã decidens eripere festinatis. non
animali s ur̃ȩ auariciȩ consulentes. q̃ro
magis eggo hominẽ qͥ multo melior : ole
cdebeo liberare: Itaq licet sabbati bñ¬

Expanded text:
nterrogantes avaritiae condemnaret. Si vos, inquit, in sabbato ovem, aut aliquodlibet animal in foveam decidens eripere festinatis, non animali, sed vestrae avaritiae consulentes, quanto magis ego hominem, qui multo melior est ove, debeo liberare? Itaque licet sabbatis bene
Abbreviated transcription (Latin):
mo qͥ int̃̾rogatꝰ hinc inde concludit:
& utroq cornu premit. Dicit itaq.¬
Si diabolus malꝰ est : bona oꝑa facere
ñ pocest Si autẽ bona st̃ facta quȩ¬
cernitis: seqͥt᷑ ut ñ sit diabolus qui
ea facit. Non enĩ fieri pocest: ut ex
malobonũ aut exbono oriat᷑ malũ.

Expanded text:
 qui interrogatos hinc inde concludit, et utroque cornu premit. Si, inquit, diabolus malus est, bona opera facere non potest. Si autem bona sunt quae facta cernitis, sequitur ut non sit diabolus qui ea facit. Neque enim fieri potest, ut ex malo bonum, aut ex bono oriatur malum.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩgogã eoꝵ. Ꝙ ecce homo manũ ha¬
bens aridã. De isto qͥ manũ habebat
ariddã etiã marcus & lucas ñ tacent.
Posset autẽ putari eo die factũ de spicis
& de istosanato q̃m sabbatũ & hic cõme¬
morat᷑ n lucas aꝑuiset alio sabbato
factũ eẽ de sanitate aridȩ manꝰ. Proinde qͦd
ait matħs. & cũ inde transisset uenit i
sinagogã eorꝑ: s̃ qͥdẽ uenit nisi cũ inde
transisset. Sed post qͦt dies insinagogam
cor uenerit. postea quã a segete illa
tͣnsut. an recte continuoq illuc ierit:
r̃ ÷ expressũ. Ac ꝑ hoc locꝰ dat᷑ narracion
lucȩ̃ : qui dicit alio sabbato huiꝰ manum
humarũ genꝰ indicat infecunditate bons
oꝑis arefactũ: sei dñi miseratione curati
Cuiꝰ dextera quȩ in pͥmo parente dũueate
arboris poma decerꝑet aruerat : perꝰ
redẽptoris gr̃am dũ insontes manꝰ incru¬
cis arbore tenderet. bonoꝵ oꝑũ sucis
restituta.ẽ saluti. & bene in sinagoga mani
erat arida : qͥa ubi scientiȩ donũ maus.

Expanded text:
gogam eorum, et ecce homo manum habens aridam. De isto homine qui manum habebat aridam etiam Marcus et Lucas non tacent . Posset autem putari eo die factum et de spicis et de ipso sanato, quoniam sabbatum et hic commemoratur, nisi Lucas aperuisset alio sabbato factum esse de sanitate aridae manus. Proinde quod ait Matthaeus, Et cum inde transisset, venit in synagogam eorum, non quidem venit nisi cum inde transisset, sed post quot dies in synagogam eorum venerit, posteaquam a segete illa transivit, an recta continuoque illuc ierit, non expressum est. Ac per hoc locus datur narrationi Lucae, qui dicit alio sabbato hujus manum humanum genus indicat infecunditate boni operis arefactum, sed Domini miseratione curatum. Cujus dextera quae in primo parente dum vetitae arboris poma decerperet, aruerat, per Redemptoris gratiam, dum insontes manus in crucis arbore tenderet, bonorum operum succis est restituta saluti. Et bene in synagoga manus erat arida, quia ubi scientiae donum majus,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ eũ in heelzebub hȩc agere testabant᷑. eoppo
quolocuti st̃ genere condẽpnant᷑. ñ intelli¬
gentes confessos se fuisse heelz ebub diuisum
Qͣsi ad diuisionẽ suã coactꝰ ẽ: ut demor demont
pturharet & aduersus se diuisio illa fieret:

Expanded text:
quo eum in Belzebub haec agere loquebantur, eo ipso quo locuti sunt genere condemnantur, non intelligentes confessos se fuisse Belzebub esse divisum: et si ad divisionem suam coactus est, ut daemon daemonem perturbaret, et advers
Abbreviated transcription (Latin):
sio demonũ in filiis ur̃is deo ñ demonib depu-¬
tat. Quare in meidẽ opus ñ eandẽ habeat cau¬
sat Ergo ipsi iudices ur̃i ert̃ ñ potestate sed
coparatione : dĩ illi expulsionẽ dȩmonũ dec
assenant. Uos gͦ beel tebub ꝑncipi dȩ monioꝵe.¬

Expanded text:
uit daemonum in filiis vestris, Deo, non daemonibus deputatur, quare in me idem opus non eamdem habeat causam? Ergo ipsi vestri judices erunt, non potestate, sed comparatione, dum illi expulsionem daemonum Deo assignant, vos Beelzebub principi daemonio
Abbreviated transcription (Latin):
brosȩq caliginis in uoluebantuR
errorib quẽ ñ solũ ñ extinxit i¬
& redecgit in cinerẽ : sed ẽ contrario
de parua scitilla & pene moriente.
maxima suscitauit incendia: ita ut
tocus orbis arderet igne dñ saluatoris
Sed & qͥ modicã fidei scintillã contẽpnit
in paruulis. hic linũ fumigantẽ extin-¬
guit: qͥd xp̃s ñ fecit. Ad hoc enĩ uenit:
ut saluũ faceret qͥd ꝑierat. Non con¬
fringet dico nec extinguet : doneo iu¬
dicium. scilicet mundi huiꝰ pͥncipẽ qͥ iam
udicatꝰ. ẽ. eiciat de mundo adluctoriã
suã Unde alibi. Nunc pͥnceps huiꝰ mundi
eiciet᷑ foras. Uel donec occultũ iudicium
manifestet. Et in noie eiꝰ gentes sꝑabt̃.
Unde isaias. Erit radix iesse : &e qͥ exurget
regere gentes. in eũ gentes sꝑabt̃. deqͥt᷑¬

Expanded text:
brosaeque caliginis involvebatur brosaeque caliginis involvebatur erroribus, quem non solum non exstinxit, et redegit in cinerem sed econtrario de parva scintilla, et pene moriente, maxima exsuscitavit incendia, ita ut totus orbis arderet igne Domini Salvatoris, et qui modicam fidei scintillam contemnit in parvulis, hic linum fumigans exstinguit, quod Christus non fecit. Ad hoc enim venit, ut salvum faceret quod perierat; non confringet dico, neque exstinguet, donec judicem, scilicet hujus mundi principem, qui jam judicatus est, ejiciat de mundo ad victoriam suam. Unde alibi: Nunc princeps mundi ejicietur foras, vel donec occultum Dei judicium manifestetur, et in nomine ejus gentes sperabunt. Unde Isaias: Erit radix Jesse , et qui exsurget regere gentes, in eum gentes sperabunt. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ regida. & in eugłio. Pat̃ ñ iudicat
quenquã : sed om̃e udiciũ dedit filio.
M hictalis ñ contendet qͥa oblatꝰ ẽ sic̃
ipse uoluit : qͣndo manib ꝑsequentiũ
se ultro tradidit. Neq clamabit: qͥa
sic̃ ouis ad occisionẽ dluctꝰ ẽ: & quasi
agniꝰ corã tondente se obmutescet. sic
nꝰ apuit ossuũ. Net audiet aliquis in
pla̾teis uocẽ eiꝰ qͥa arta & angusta ẽ.
uia quȩ ducit ad uitã : lata uͦ& spaciosa
quȩ ducit ad ꝑditionẽ & multi ingre¬
diunt᷑ ꝑ eam᷑ isti st̃ qͥ uocẽ ñ audiunt
saluatoris: qͥa ñ st̃ in arta uia sed in¬
spaciosa. Unde his qui foris erant:
non sua uoce s ꝑ parabolas loquebat᷑.
etͥt᷑ Arundine quassatã ñ confrin¬
uideos. quos om̃i uento agitatos &
quasi ab inuicẽ dissipatos non statim
condẽpnabit: sed patient᷑ supportabit.
& linũ fumigans ñ extinguet id est
popłm de gentib congregatũ: qui
extincto naturalis legis ardore.
fumi amarissimi & oculis noxii tene¬

Expanded text:
 regis . Et in Evangelio: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Et hic talis non contendet, quia oblatus est, sicut ipse voluit, quando manibus persequentium se ultro tradidit. Neque clamavit, quia sicut ovis ad occisionem ductus est; et sicut agnus coram tondente se obmutescet, sic non aperuit os suum , neque audiet quisquam in plateis vocem ejus quia arcta et angusta est via, quae ducit ad vitam, lata et spatiosa, quae ducit ad perditionem, et multi ingrediuntur per eam . Isti sunt qui vocem non audiunt Salvatoris, quia non sunt in arcta via, sed spatiosa. Unde his, qui foris erant, non sua voce, sed per parabolas loquebatur. Sequitur: Arundinem quassatam non conteJudaeos, quos et a vento agitatos, et quasi ab invicem dissipatos, non statim condemnabit, sed patienter supportabit. Et linum fumigans non exstinguet, id est, populum de gentibus congregatum, qui, exstincto naturalis legis ardore, fumi amarissimi et oculis noxii tene
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑ gradientes int̾ficiunt : qͣndo in eos
qui in nullo reist̃ lesionis gladios de¬
figunt. Mens enĩ fideliũ nꝰ iã domus
orationis s spelunca latronis: qͣndo
relicta innocentia & simplicitate
sci̾tatis illud conat᷑ agerȩ unde
ualeat ꝑximis nocere.¬

Expanded text:
citer gradientes interficiunt, quando in eos, qui in nullo rei sunt, laesionis gladios defigunt. Mens enim fidelium, non jam domus orationis, sed spelunca latronis est, quando relicta innocentia et simplicitate sanctitatis illud conatur agere, unde valeat proximis nocere
Abbreviated transcription (Latin):
speluncã latronũ facta erat: qͥa ad hoc
in tẽplo assistebant. ut aut non dantes
aut dantes sp̃ualit᷑ nec arent. Templũ
etiã & domus dei ÷ ipsa mens &e consci-¬
entia fideliũ. Quȩ si qͣndo in lesione

Expanded text:
speluncam latronum faciunt, qui ad hoc in templo assistere norunt, ut aut non dantes , aut dantes spiritaliter necare. Templum quoque et domus Dei est ipsa mens atque conscientia fidelium, quae et si quando
Abbreviated transcription (Latin):
redeunt iterũ ad mane ut inde cȩtera
contexerent᷑ Attende sollicitudinem
sacerdotũ in malo. Tota nocte uigilauẽ¬
consuetudinẽ: ut quẽ adiudicassent mor¬
ti ligatũ traderent iudici. At tamen
notandũ qͦd ñ tunc pͥmũ ligauert᷑ sȩd
mox cõprehensũ eum in orto ut ioħs
declarat ligauert : &e sigadduxert̃ eũ¬

Expanded text:
redeunt iterum contexant. Attende sollicitudinem sacerdotum in malo. Tota nocte vigilaveruconsuetudinem, ut quem adjudicassent morti, ligatum traderent judici. Attamen notandum, quod non tunc primum ligaverunt, sed mox comprehensum eum in horto, ut Joannes declarat, ligaverunt; et sic adduxer
Abbreviated transcription (Latin):
reuerso in atriũ fit negatio in hac scda ne¬
gatione a duob cõpellat᷑ ab ancilla ut ai
Ꝙ post pusillũ alius ait : & tu ex illis es in hos
pusillo exut. & reuersus stans ad focũ ut ibs
ait: iterũ negat. Exeunte illo ianuã id.
cũ exiret. hoc ÷ cũ exurgeret ut exiret
anim aduertit eũ ancilla. ce dixit his qadͥ
ignẽ erant. Quib rediens iurat petrusñ
noui hominẽ: id ÷ ñ sũ eiꝰ discipłs in quoeo¬

Expanded text:
it , quo reverso in atrium fit negatio. In hac secunda negatione a duobus compellitur. Ab ancilla, ut aiEt post pusillum alius ait: Et tu ex illis es? In hoc pusillo exiit, et reversus stans ad focum, ut Joannes ait, iterum negat. Exeunte autem illo, id est cum exiret, vel exsurgeret, ut exiret, animadvertit eum ancilla, et dixit his qui ad ignem erant, quibus Petrus rediens jurat, Non novi hominem, id
Abbreviated transcription (Latin):
nescio quid dicis. Scđo: cũ iuram̃to negat. łr¬
cio cepit detestari & iurare: qͥa ñ nouerat
hominẽ. ꝑseuerare quippe in peccato dat
incrementũ scelerũ: & qui minima sꝑnit.
cadit in maiora. Ꝙ nota etiã qͥa noxia st̃¬
prauor hominũ colloquia. quȩ coegerinc
apłm petrũ int̾ infideles negare dñm. uel

Expanded text:
quid dicis. Secundo, cum juramento negavit. Tertio caepit detestari et juvare, quia non novisset hominem. Perseverare quippe in peccato, dat incrementum scelerum; et qui minima spernit, cadit in majora. Et nota etiam, quia sunt noxia pravorum hominum colloquia, quae coegerunt apostolum Petrum inter infid
Abbreviated transcription (Latin):
amare. Post terciã negationẽ sequitur
gallicantu pęnitet. Post resurrectionẽ sub
luce quẽ ter negauerat . ter se amare pro¬
fessus ẽ qͥa qͦd in tenebris obliuionis erra¬
uit. spata iam lucis rememoratione cor¬
rexit & eiusdẽ uerȩ lucis p̃sentia plene totĩ
tare paratus. ẽ: ut in eccłȩ pͥncipe remedũ
conderet᷑ penitentiȩ & nemo auderet de
sua uirtute confidere: cũ mutabilitatis
picłm nec beatꝰ petrus potuisset euadere
Mistice gallus aliquis doctorꝓ. ẽ: qͥ sõno¬
lentos increpans ait. Euigilate iusti: &
nolite peccare. Quod petrus ante pͥmũ
gallicantũ negat: eos significat qͥ xpͥm
ante resurrectionẽ dm ẽẽ non putauert̃
mortr es turbati. Quodbis ante scłm

Expanded text:
. Post tertiam negationem sequitur galli cantu poenitet. Post resurrectionem sub luce quem ter negaverat, ter se amare professus est, quia qui in tenebris oblivionis erravit speratae jam lucis rememoratione correxit et ejusdem tare permissus est, ut in Ecclesiae principe remedium consideretur poenitentiae, et nemo auderet de sua virtute confidere, cum mutabilitatis periculum, nec beatus Petrus potuisset evadere. Mystice gallus aliquis doctor est, qui somnolentos increpans ait: Evigilate, justi, et nolite peccare. Quod Petrus ante primum galli cantum negat, eos significat, qui Christum ante resurrectionem Deum esse non putaverunt, morte ejus turbati: quod bis ante secundum
Abbreviated transcription (Latin):
it florinꝰ. nec exmalo & bono cõpacta ur
maniches biãsphemat. Sed cũ sit creatio¬
ne bona: arbitrio animȩ efficit᷑ nobis uł
bona uł mala. non immutatione substan¬
tiȩ. s ex secitionis mercede. Ipsa enĩs que
stabit ante tribunal xp̃iꝰ: inqua ꝑferat
anima ꝓpria corporis ut gessit siue bonũ
siue malum.¬
Nrosurrectione ex mortuis sexus forma
non mutabit᷑: s uir mortuus resurget in
forma uiri. & femina informa feminę.
ditione ñspetiȩ naturali. fonsit uera re¬
surrectio si non id resurget qđ cadit.

Expanded text:
it Florianus; nec ex malo et bono compacta, ut it Florianus; nec ex malo et bono compacta, ut Manichaeus blasphemat. Sed cum sit creatione bona, arbitrio animae efficitur nobis vel bona vel mala, non immutatione substantiae, sed exsecutionis mercede. Ipsa enim est quae stabit ante tribunal Christi, in quo perferat anima propria corporis prout gessit sive bonum sive malumresurrectione ex mortuis sexus forma non mutabitur; sed vir mortuus resurget in forma viri et femina in forma feminae, ditione, non specie naturali, ne non sit vera resurrectio, si non id resurget quod cadit.
Abbreviated transcription (Latin):
Quandoqͥdẽ tã ꝑfecta fidei confessione polles.
eigo cuiꝰ facere dicere. ẽ: dico tibi osimonbeat᷑
es simon dico bariona. id ÷ qͥ pro tali confelioe
acꝑia simplicitate uocari debes filiꝰ coluba
uel filiꝰ diumȩ gr̃ȩ quȩ inspecie colubȩ dict᷑
sꝑipsũ descendisse. Pariona nimirũ siriace.
latine cdicit᷑ filiꝰ colũbȩ. Quod nom̃ recte illi
a dño impositũ ẽ: qͥa coluba multũ simplex
animal ẽ. Q ipse prudenti ac pia simplicitate
dr̃m sequebat᷑ memor illius p̃cepti. Estote
prudentes sic̃ serpentes. & simplices sic̃ colũbe
Filius qͥdẽ sp̃s sc̃i fuit ex eo tp̃e qͦ ab ipso illumnat

Expanded text:
Quandoquidem tam perfecta fidei confessione polles, ego, cujus dicere facere est, dico tibi: O Simon, beatus es, Simon dico, Bar-Jona, id est qui tali confessione ac pia simplicitate vocari debes filius columbae, vel filius divinae gratiae, qui in specie columbae dicitur super ipsum descendisse. Bar-Jona Syriace, Latine dicitur filius columbae, quod nomen illi a Domino recte impositum est, quia columba multum simplex animal est, ac ipse prudenti ac pia simplicitate Dominum sequebatur, memor illius praecepti: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . Filius quidem Spiritus sancti fuit ab eo tempore, quo ab ips
Abbreviated transcription (Latin):
Eilli dixert̃ . ali ioħem baptistã alii¬
aucr heliã alii uͦ ieremiam. alit unũ
ex ꝓpħis. Mirandũ qͦscłã interp̃tes
causas erroꝵ inquirere singłoꝵ & dispu¬
cationẽ longissimã texere: quare xp̃m¬

Expanded text:
i Joannem Baptistam, alii Eliam, alii vero Jeremiam, aut unum ex prophetis. Miror quosdam interpretes causas errorum inquirere singulorum et disputationem longissimam texere, quare dom
Abbreviated transcription (Latin):
ea quȩ tdei st̃. Meȩ uoluntatis ÷ & patris
cuꝰ ueni facere uoluntatẽ ut ꝓ hoiũ
salute moriar. tuu tuã considerans
uoluntatẽ. ñuis granũ tritici in terr̃a
cadere: ut multos fructꝰ possit afferre.

Expanded text:
ed quae hominum. Meae voluntatis est, et Patris, cujus veni facere voluntatem, ut pro hominum salute moriar. Tu tuam tantum considerans voluntatem, non vis granum tritici in terram cadere, ut multos fructus afferat.
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentes aliqui sumunt de supercilio pha
Sunc p̾cepit discipłis suis: ut nemini
dicerent qͥa ipse eet it̃s xp̃s. Hilarius.
Supra mittens discipłossuos ad prȩdicandũ
precepit: ut annunciarent aduentũ suũ:

Expanded text:
intelligentes, aliquid de supercilio PharTunc praecepit discipulis suis ut nemini dicerent, quia ipse esset Jesus Christus. Supra mittens discipulos ad praedicandum, jusserat eis ut annuntiarent adventum suum:
Abbreviated transcription (Latin):
clauibs regni cȩlestis donatꝰ.ẽ. ut constaret õib
celoꝵ posset intrare. Claues autẽ regni cȩ¬
lor ipsã discernendi scientiã ac potentiã nõĩat:
qua dignos recipere in regnũ. indignos debet
secludere a regno. Unde manifeste subiungit
It qͥdcunq ligaueris suꝑ terrã erit
ligatũ & incęlis: & qͥdcunq soluerit suꝑ¬

Expanded text:
clavibus regni coelestis donatus est, ut constaret omnibus, rum nullus potest intrare. Claves autem regni coelorum ipsam discernendi scientiam potentiamque nominat, qua dignos rdere deberet a regno. Unde manifeste subjungit: Et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis: et quodcunque solveris su
Abbreviated transcription (Latin):
Iđ uͥ dñs cũ int̾rogasset discipłos quẽ eum
dicerent ẽẽ hoĩes & illi diuersas diuersore
opiniones respondissent: dicit illis.
Nos autẽ quẽ me eẽ dicitis: Quasi
ab hoiũ generalitate illos seqͦstͣns.
deos & dei filios ꝑ adoptionẽ iam

Expanded text:
ic Dominus, cum interrogasset discipulos quem eum dicerent homines esse, et illi diversas diversorum opiniones praemisissent, dicit illis: Vos autem quem me esse dicitis? Quasi ab hominum generalitate illos sequestrans, et deos ac Dei filios per adoptionem
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ĩa es pecrus ohfortitudinẽ fideicas
confessonis Petriis diceris ame petra erbup
hanc pera id ÷ suꝑ me edificabo ȩcclam me
Quasi diceret. Sic es petrus ame pera ut canis
mͥ reseruet᷑ fundam̃ti dignitas. Sed tu cui ego ut
cognitori meo amatori & confessori participium
dedi mei nõis: suꝑ me fundamentũ mundos lapi¬
des ortinabis & reꝑbos remouebis. Qꝰ portȩ

Expanded text:
autem tu es Petrus, ob fortitudinem fidei, et tuae confessionis, Petrus dico, dictus a me petra. Et super hanc petram, id est super me, aedificabo Ecclesiam meam. Quasi dicat: Sic es Petrus a me petra, ut tamen mihi reservetur fundamenti dignitas. Sed tu, cui ego ut amatori et confessori meo participium mei nominis dedi, super me fundamentum, mundos lapides ordinabis, et reprobos removebis, et portae
Abbreviated transcription (Latin):
& iohes in feruentis olei doliũ missis & i
pathinos relegatꝰ. animo ñ defuert᷑ marto
Sic & multi alii calicẽ dñi bibert᷑: licet pł¬
cutor sanguinẽ eoꝵ ñ fuderit. Quodarĩ
subiungit sedere autẽ ad dexterã mea
& sinistrã ñ ÷ meũ dare uobis s quibis
paratũ ÷ a patre meo: sic intelligends

Expanded text:
es in ferventis olei dolio missus, et in Pathmos relegatus, animo non defuit martyrio. Sic et multi alii calicem Domini biberunt, licet persecutor sanguinem non fuderit. Quod autem subjungit: Sedere autem ad dexteram meam, et sinistram non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo, sic intelligendum est:
Abbreviated transcription (Latin):
cuos arguit postulantes nec tlecẽ reliquos
incdignationis increpat & liuoris: sed tale
ponit exemplũ quo doceat illũ maiorem
ẽe qͥ minor fuerit &e illũ dñm fieri qui
omniũ seruus sit Frustra gͥ aut illi immode:¬
rata quȩ sierant. aut isti dolent cũ ad sũmũ
culm ñ in potentia s humilitate ueniat᷑
uisquis gͣ ut ait maximꝰ cliuinitatis cupit
tenere fastigia. humilitatis seccetur imade
qͥuult frem p̃uenire regnando: prius illũ
p̾ueniat obsequendo. Dicit it ac
Scitis qͥa pͥncipes gentiũ dñant᷑ eore:¬

Expanded text:
duos arguit postulantes, nec decem reliquos indignationis increpat et livoris, sed tale ponit exemplum, quo doceat illum majorem esse qui minor fuerit, et illum dominum fieri, qui omnium servus erit. Frustra igitur, aut illi immoderata quaesierunt, aut isti dolent cum ad summum culmen non potentia, sed humilitate veniant. Quisquis ergo, ut ait, maximus divinitatis cupit maxima tenere fastigia, humilitatis sectetur ima. Et qui vult fratrem praevenire regnando, prius illum praeveniat obsequendo. Dicit itaque: Scitis quia principes gentium, e
Abbreviated transcription (Latin):
Postulat mat̾ filior zebedei errore
muliebri& affectu piȩtatis nesciens qͥd
peteret. Nec mirũ si ista arguat᷑ imꝑitiȩ
cũ de petro dicat᷑ qͣndo facere uult tria
tabernacła nesciens qͥd diceret. Ambrosiꝰ
Ynotandũ qͥa matħs scribit matrem
postulasse hec ꝑfilus. Marcus ipsor
desideriũ attͦ consiliũ aꝑire uolens:
legentib tacet de matre. & ipsos dicit
potius postulare: qͦd ipsor rogatu per¬
bonũ qͥdẽ fuisse desideriũ s inconsidatã
petitionẽ Ideo & si impetrare ñ debebant.¬
ñ tn simplicitas petitionis eorꝑ confundi
merebat᷑ qͥa de amore dñi nascebat᷑.
Propterea ñ uoluntatẽ neꝙ ꝓpositũ
eoꝵ culpauit. sed sołã ignorantiã eor repre

Expanded text:
Postulat mater filiorum Zebedaei, errore muliebri et affectu pietatis, nesciens quid peteret. Nec mirum si ista arguitur imperitiae, cum de Petro dicatur, quando facere vult tria tabernacula, nesciens quid diceret . Et notandum quia Matthaeus scribit matrem postulasse hoc pro filiis; Marcus ipsorum desiderium et consilium aperire volens legentibus, tacet de matre, et ipsos dicit potius postulare quod ipsorum rogatu noverbonum quidem fuisse desiderium, sed inconsideratam petitionem. Ideo etsi impetrare non debebant, simplicitas petitionis eorum non tamen confundi merebatur, quia de amore Domini nascebatur. Propterea non voluntatem neque propositum eorum culpabat, sed solam ignora
Abbreviated transcription (Latin):
Uel alit̾. Non ÷ meũ dare uobis. id: suꝑbis
qd a dhc estis̃ s alis qͥb paratũ ẽ Ergo &
uos noute ẽt suꝑbi s: estote alii id÷ humili¬
aminqiã uultis ex altari & tunc paratũ
ut ioħs ait illi carnalit᷑ peciert. sic & isti
carnalit᷑ concristati st̃. Si eñi utriq sp̃u¬
alit sapent & intelligerent : nec isti tale
quid peterent. nec illi de tali petitione
dolerent Iti gͥ ambitiosi illi inuidiosi utriq

Expanded text:
meum dare vobis, id est superbis, quod adhuc estis, sed aliis paratum est: ergo et vos, nolite esse superbi, sed estote alii, id est humiliamini, qui jam vultis exaltari, et tunc paratum ut Joannes ait, illi carnaliter petierunt, sic isti carnaliter contristati sunt. Si enim utique saperent, et intelligerent, nec isti tale quid peterent, nec illi de tali petitione dolerent. Isti ergo ambitiosi, illi invidiosi, utrique
Abbreviated transcription (Latin):
emplũ: ut si dicta paruipenderent. ad
opa saltẽ erubescerent. dicens. Sicut
filius hõis ñ uenit ministrari id ÷ Et p̃alit̃
dñari s ministrare ñ tantũ p̃dicando.
uel miraculis ammonendo: sed animam
quã ꝓ nobis accepit impendendo. ñ pro

Expanded text:
emplum, ut si dicta parvipenderent, ad opera saltem erubescerent, dicens: Sicut Filius hominis non venit ministrari, id est temporaliter dominari, sed ministrare, non tantum praedicando, vel miraculis admonendo, sed animam quam pro nobis accepit impendendo, non pro
Abbreviated transcription (Latin):
unt qͥd petunt: qui setdẽ głȩ a dño quãnondi
merebant᷑ inquirt᷑. Cos quidẽ delectabat
culmen honoris: sed prius habebant exer¬
cere uiam laboris. Desiderabant sullimiter
regnare cũ xp̃o: sed prius erat patihumilt̃¬
pocestis mecũ ꝑ passionẽ humiliari᷑ Nomnt
calicis passionem designat martirii: quaꝙ
ipsũ & illos decebat consũmari. loħs. Nonigno¬
rabat qͥdẽ dñs: qͥa passionẽ eiꝰ poterant iitari
sed ideo dixit hoc illis: ut dño int̾rogante
ce eis respondentib om̃s nos audiamusqͥa
nemo potest cũ xp̃o regnare. nisi pasuioñ
xp̃i fuerit imitatus. Nicunt ei losumꝰ
Nontantũ confidentiacortis siui qutũ
ignorantia teptationis responderunt.
Nescientib enĩ desiderabile est bellũ dicm
expertis leuis uidet᷑ ẽẽ tẽptatio pasims
ce mortis. Si enĩ dñs potuit dicere pater
si fieri potest. transeat a me calix iste
qͣnto magis ñ fuerant dicturi qͥa posums
siscissent qͣlis ẽẽt tẽptatio mortis Magni

Expanded text:
unt quid petant, qui sedem gloriae a Domino quam nondum merentur inquirunt. Eos quidem delectabat culmen honoris, sed prius debebant exercere viam laboris. Desiderabant sublimiter regnare cum Christo, sed prius erat pati humilitepotestis mecum per passionem humiliari? Nomine calicis passionem designat martyrii, qua et se ipsum, et illos decebat consummari. Non ignorabat quidem Dominus quia per passionem ejus poterant imitari, sed ideo dixit hoc illis, ut Domino interrogante, et eis respondentibus, omnes nos audiamus quia nemo potest cum Christo regnare, nisi passionem ejus fuerit imitatus. Dicunt ei: Possumus. Non tantum confidentia cordis sui, quantum ignorantia passionis responderunt. Nescientibus enim desiderabile est bellum, sic inexpertis levis videtur esse tentatio passionis et mortis. Si enim Dominus potuit dicere: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste , quanto magis non fuerint dicturi, quia possumus, si scirent qualis esset tentatio mortis? Magnum
Abbreviated transcription (Latin):
quidixit ei. Quiduis: loħs. Nonint᷑̾rogat
quasi nesciens qͥd uelit s ut illa ex¬
ponente manifestũ faceret irrationa
hile petitionẽ ẽẽ. Petebant eñĩ quasi
religiosi &cȩlestis głe amatores: non
habentes scientiã utiliũ postulationũ
patit᷑ dñs discipłos suos aliqͥd ñ recte
aut dicere aut agere aut cogitare:
ut ex illors culpa inueniat oc casionẽ
docendi & exponendi regulã pietatis.¬

Expanded text:
Qui dixit ei, etc. Non interrogat quasi nesciens quid velit, sed ut illa exponente, manifestam faceret irrationabilem esse petitionem. Petebant enim quasi irreligiosi et gloriae amatores, non habentes utilium postulationum patitur Dominus discipulos suos, aliquid non recte aut dicere, aut agere, aut cogitare, ut ex illorum culpa inveniat occasiones docendi et exponendi regulam pietatis.
Abbreviated transcription (Latin):
Sicq factũ ÷ ut gentilitas quȩ ꝑegiptũ figurat᷑.
ferri. fidẽ scilic& dñicȩ incarnationis. & eccłe
societatẽ ꝑdoctores scos gentib cõmita. Qguͦ
erat in egipto iisq ad obitũ herodis. figurate
nitudo earũ introeat adfidẽ. & sic oĩs isrł sat¬

Expanded text:
Sicque factum est ut gentilitas quae per Aegyptum figuratur, ferri, fidem scilicet Dominicae incarnationis et Ecclesiae societatem per doctores sanctos gentibus committi. Quod erant in nitudo earum introeat, et sic omnis Israel sal