comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mit qualit̃ eũ qͥa iã hora tardior erat. in crastino inta
pͥuaret: Cui deniq ad uesꝑam diu̾soᷤ ciboᷤ. uina qͦa p̃¬
cipua. uariaq potionũ genera transmisit. ut eũ me¬
briare posset: quatmꝰ multa potatione resolutus.
iunoq scpultuᷤ̃. ad suã nichil salutẽ cogitare ualeret:
ri ferculũ regiũ attulisset. quasi eũ salutaturuᷤ. in
m̃sa caput mittens. eidẽ secrete qͥarer eũ occid̾e dis¬
poneret nunciauit: Berthari uͦ stati suo pincer¬
ne p̃cepit. ut sibi in fiala argentea ñ aliud quã ali¬
quantulũ aquȩ ꝓpinaret: Cũq hi qͥ diui̾si generis
potiones a rege. deferebant. de u̾bo regiꝰ eũ roga¬
rent. ut totã fialãb iberet. ille in honore regis
se totã bibere. ꝓmittens. parũ aquȩ bibebat de
argenteo calice: Q munstri regi dũ hȩc mincia¬
rent. qd̾ ille auidissime biberet. rex lȩtꝰ respon¬
dit: Bibat ebriosuᷤ ille: Crã enĩ parit᷑ iuna eadẽ

Expanded text:
it, qualiter eum, quia jam hora tardior erat, in crastinum vita privaret. Cui denique ad vesperam diversos cibos, vina quoque praecipua, variaque potionum genera transmisit, ut eum inebriare posset, quatinus multa eadem nocte potatione resolutus, vinoque sepultus, de sua nihil salute cogitare valeret. rido ferculum regium attulisset, quasi eum salutaturus, sub mensa caput mittens, eidem secrete, quia rex eum occidere disponeret, nuntiavit. Bertaridus vero statim suo pincernae praecepit, ut sibi in phiala argentea non aliud quam aliquantulum aquae propinaret. Cumque hii qui diversi generis potiones ei a rege deferebant, de verbo regis eum rogarent ut totam phialam biberet, ille in honorem regis se totam bibere promittens, parum aquae libabat de argenteo calice. Qui ministri dum haec regi nuntiarent, quod ille avidissime biberet, rex laetus respondit: Bibat ebriosus ille, cras enim pariter eadem vina
Abbreviated transcription (Latin):
ni nubilũ cõmouent᷑. Atq utinã
ipsũ depulsorẽ uiꝰ uł modicȩ inqͥ¬
etudinis p̃carent᷑. cuiꝰ nunere
hanc ignoratã alus tpr̃ĩb iugitatẽ
paciᷤᷤ habuer̃. Et qm̃ spopondisse¬
me memini. cũ ueluti articłis qͥb¬
dã dicendi ordinẽ definirẽ. dic tu¬
rũ me ẽẽ ab orbe condito usq ad
urbẽ c̃ditã. huic uolumini quẽ
ab orbe c̃dito explicuimꝰ fuus hic
sit. ut ab urbe c̃dita sequens li¬
bellꝰ incipiat. qͥ c̾textiora illoꝵ tẽ¬
poꝵ mala. exercitatiorib qͥppe
ad neqͥciã atq erudiciorib homi¬

Expanded text:
nis nubilum commouentur. atque utinam nis nubilum commouentur. atque utinam ipsum depulsorem huius uel modicae inquietudinis precarentur, cuius munere hanc ignoratam aliis temporibus iugitatem pacis habuerunt. et quoniam spopondisse memini, cum ueluti articulis quibusdam dicendi ordinem definirem, dicturum me esse ab orbe condito usque ad Vrbem conditam, huic uolumini quod ab orbe condito explicuimus finis hic sit, ut ab Vrbe condita sequens libellus incipiat, qui contextiora illorum temporum mala, exercitatioribus quippe ad nequitiam atque eruditioribus homi
Abbreviated transcription (Latin):
stituerẽt. qđ tpr̃ib belli ꝑsici a¬
miserãt. si illi atheniensiũ bella
susciꝑent: Tantꝰ furor spartano¬
ꝵ erat. ut duob belliᷤ ĩpliciti. su¬
inimiciᷤᷤ siuᷤ hostes ad qͥrerent:
Athenienses tanta belloꝵ tẽpesta
te moti. duõ duces deligũt. ꝑi¬
clen spectatȩ uirtutiᷤ uirũ. ⁊ so¬
foclen scͥptorẽ tragȩdiaꝵ. Qͥ di¬
ti ⁊ fide ꝓfligata. sociis qͦq pro.¬
bro fuere S hec ꝑ tot ȩtatũ uo.¬
lumina incubuisse greciȩ parui
pendit᷑. Nc̃ aũ int̾polari int̾dũ no¬
luptates. ⁊ ĩpediri parũꝑ libidine̾
ñ sustinet᷑. Quãquã int̾ illiꝰ tp̃riᷤ
homineᷤ ⁊ istiꝰ hoc int̾ ẽ. qđ illi
equo animo hȩc intoleranda tole¬
rabãt᷑. qr in his nati uł nutͥti e.¬
rant. ⁊ meliora ñ nouerãt. isti aũ
ꝑpetuo in uita sua tranqͥllitatũ
⁊ deliciaꝵ sereno assuefacti ad õe
uł modicũ obducte sollicitudi.¬

Expanded text:
stituerent, quod temporibus belli Persici astituerent, quod temporibus belli Persici amiserant, si illi Atheniensium bella susciperent. tantus furor Spartanorum erat, ut duobus bellis inpliciti suinimicis suis hostes adquirerent. Athenienses tanta bellorum tempestate permoti duo duces deligunt Periclen spectatae uirtutis uirum et Sophoclen scriptorem tragoediarum: qui ditis et fide profligata, sociis quoque probro fuere. Sed haec per tot aetatum uolumina incubuisse Graeciae parui penditur. nunc autem interpellari interdum uoluptates et impediri parumper libidines non sustinetur. quamquam inter illius temporis homines atque istius hoc interest, quod illi aequo animo haec intoleranda tolerabant, quia in his nati uel enutriti erant et meliora non nouerant: isti autem, perpetuo in uita sua tranquillitatum et deliciarum sereno adsuefacti, ad omne uel modicum obductae sollicitudi
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃. uictoria lacemonioꝵ fuit.
Tercio. messeniĩ reparauere certa.¬
m̃. Nec lacedemoniis mora. Mu¬
ltas in auxiliũ copiaᷤᷤ utͥq du¬
xer̃. Athenienses uͦ lacedemo.¬
nio ᷤᷤ alibi intentoᷤᷤ e diu̾so ãgg̃¬
di parãt. Nec lacedemonũ qͥ¬
euere. Nã ipsi in messenios oc¬
cupati. peloponenses ĩmisert᷑.
qͥ atheniense ᷤᷤ p̃lio exciꝑent. A¬
theniensẽ aũ missa in egyptũ¬
ñ parua classe. ĩpares uiribꝰ. na¬
uali c̃gressu facile uinciutur:
Dehinc recepta classe: etiã ãucti
militũ robore. uic tores in p̾lium
uocat᷑. L acedemonii qͦq omissis
messeniis. in atheniense̾ arma c̃¬
ũtunt Dui uariȩ ⁊ gͣues pugnȩ
⁊ anceps uictoriȩ statꝰ. Ac pos-¬
tremo. pendente euentu utrinq
uocati lacedemoniĩ ad messenioꝵ
bellũ. ne mediũ tp̃s ociosũ athe¬
niensib reluq̃rent. cũ thebanis
paciscunt᷑. ut boecioꝵ ĩꝑiũ eiᷤᷤ re¬

Expanded text:
tamen uictoria Lacedaemoniorum fuit. tamen uictoria Lacedaemoniorum fuit. tertio Messenii reparauere certamen, nec Lacedaemoniis mora, multas in auxilium copias utrimque duxerunt. Athenienses uero Lacedaemonios alibi intentos e diuerso adgredi parant. nec Lacedaemonii quieuere: nam ipsi in Messenios occupati Peloponnenses inmiserunt, qui Athenienses proelio exciperent. Athenienses autem, missa in Aegyptum parua classe inpares uiribus, nauali congressu facile uincuntur. dehinc recepta classe, aucti etiam militum robore, uictores in proelium uocant. Lacedaemonii quoque omissis Messeniis in Athenienses arma conuertunt. diu uariae et graues pugnae et anceps uictoriae status ac postremum pendente euentu utrimqueuocati Lacedaemonii ad Messeniorum bellum, ne medium tempus otiosum Atheniensibus relinquerent, cum Thebanis paciscuntur, ut Boeotiorum imperium eis re
Abbreviated transcription (Latin):
gis hac ꝑseu̾antia quã messenuiᷤ
ꝑdicio nutͥret᷑. electo ᷤᷤ in exercitu
eõ qͥ pꝰ iusiurandũ insupplem̃tũ
miliciȩ uenerãt. spartã remittũt.
tꝰ ꝑmisere. infami satiᷤᷤ nec tam̃ in
utili licentia. Ipsi aut̃ ꝓposito in¬
sistentes. expugnãt fraude messe¬
nioᷤ. Uictos. seruicio p̃mũt᷑. At il¬
li du cruentã dñationẽ iñt uer¬
b̾a ⁊ uincla ꝑpessi. iugũ excuti.¬
unt. arma sumũt. bellũ instau¬
rãt. Lacedemonii. tyrreũ atheni¬
ensẽ poetã. ducẽ p̃lũ eligũt. Qͥ
tͥb c̃flictib fusi. amissũ exercitũ
uocata in lib̾tatẽ seruoꝵ manu.
suppleuer̃. S cũ sic qͦq desisten¬
dũ certamini ꝓpt̃ metũ pericłi
arbit᷑rent᷑. tyrrei poetȩ ⁊ ducis
cõposito carmine ⁊ ꝓ contione re-¬
citato. rursꝰ accensi. mox in cer¬
tam̃ ruut᷑. Tanta aũ ui animo¬
Q c̃cursũ ẽ. ut raro unꝗͣ cruen¬
tiꝰ p̾liũ exarserit. Ad postremũ

Expanded text:
gis hac perseuerantia quam Messeniis gis hac perseuerantia quam Messeniis perditio nutriretur, selectos in exercitndum in supplementum militiae uenerant Spartam remittunt, us permisere, infami satis nec tamen utili licentia. ipsi autem proposito insistentes expugnant fraude Messenios, uictos seruitio premunt. at illi, diu cruentam dominationem inter uerbera et uincla perpessi, iugum excutiunt, arma sumunt, bellum instaurant. Lacedaemonii Tyrreum, Atheniensem poetam, ducem proelio legunt. qui tribus conflictibus fusi, amissum exercitum uocata in libertatem seruorum manu suppleuerunt. sed cum sic quoque desistendum certamine propter metum periculi arbitrarentur, Tyrrei poetae et ducis conposito carmine et pro contione recitato rursus accensi mox in certamen ruunt; tanta autem ui animorum concursum est, ut raro umquam cruentius proelium exarserit; ad postremum
Abbreviated transcription (Latin):
loponensiũ atheniensiũq maxi¬
mũ bellũ totiᷤ uirib animisq cõ¬
missũ ẽ. in qͦ mutuiᷤ cȩdib ad hoc
coacti st̃. ut ueluti uicti se ab
alterutro subtͣherent. bellũq de¬
sererẽt. Tẽ etiã amazonũ gen¬
tis ⁊ cĩmerioꝵ in asiã repentinꝰ
incursꝰ. plurimã dui late uasta.¬
monii contͣ messenioᷤ ꝓpt̾ sp̃taᷤᷤ uir.¬
gines suaᷤᷤ in sollẽni messenioꝵ
Sacͥficio. ꝑ annoᷤ.xx. indefesso fu¬
rore bellanteᷤ. ruinȩ suȩ tociꝰ gre-¬
ciȩ uireᷤᷤ ĩplicuer̃. Qͥ cũ se mag¬
nis exsecͣtionibꝰ deuouissent. sa¬
cͣm̃tusq obstruixissẽt᷑. domũ nisi
messena expugnata nũꝗͣ eẽ re-¬
dituroᷤ. ac ꝑ.aͦ ͤ. annos longa fati.¬
gati obsidiõe nec tam̃ aliꝗͤ. iuin-¬
cendi fructũ adepti. porro aut̃
⁊ quereliᷤ uxoꝵ suꝑ longa uidui.¬
tate ꝑicła sterilitatiᷤᷤ c̃testantiũ ꝑ¬
moti reuocarent᷑. c̃sultatiõe habita.
ueriti ne int̃cepta spe soboliᷤᷤ sͥ ma.¬

Expanded text:
oponensium Atheniensiumque maximum bellum totis viribus animisque commissum est, in quo mutuis caedibus ad hoc coacti sunt, ut velut victi se ab alterutro subtraherent, bellumque desererent. Tunc etiam Amazonum gens et Cymeriorum in Asia repentinis incursibus plurimam diu latequmonii contra Messenios propter virgines suas spretas in solemni Messeniorum sacrificio, per annos uiginti indefesso furore bellantes, ruinae suae totas Graeciae uires inplicuerunt. qui cum se magnis exsecrationibus deuouissent sacramentisque obstrinxissent domum nisi Messena expugnata numquam esse redituros, ac per decem annos longa fatigati obsidione nec tamen aliquem uincendi fructum adepti, porro autem et querellis uxorum super longa uiduitate et periculo sterilitatis contestantium permoti reuocarentur, consultatione habita ueriti, ne intercepta spe subolis sibi ma
Abbreviated transcription (Latin):
uegentes decerni bellũ expetiuis.¬
sent. sp̃e temere sũptȩ expeditio¬
niᷤ pͥmiᷤᷤ successib firmauer̃: De¬
hinc inducti in insidiaᷤᷤ. circũuen¬
tiq ab hostib. om̃s ibidẽ trucida¬
ti s̃. uno tantũ ad enuntiandã
cladẽ reseruato. ut miseriꝰ audi¬
ret patria ꝑditos. quã ꝑdidisset:
Ad hȩc ñ romȩ tantũ talia gereban¬
t᷑. s queq ꝓuintia suiᷤ ignib e¬
stuabat. ⁊ qđ poeta p̾cipuus in¬
una urbe descripsit. ego de toto
orbe dixerĩ. crudeliᷤᷤ ubiq luctꝰ.
ubiq pauor. ⁊ płima mortiᷤᷤ ima¬

Expanded text:
Veientes decerni bellum expetiuisVeientes decerni bellum expetiuissent, spem temere sumptae expeditionis primis successibus firmauerunt: dehinc inducti in insidias circumuentique ab hostibus, omnes ibidem trucidati sunt, uno tantum ad enuntiandam cladem reseruato, ut miserius audiret patria perditos, quam perdidisset. ad haec noa Romae tantum talia gerebantur, sed quaeque prouincia suis ignibus aestuabat et, quod poeta puna urbe descripsit, ego de toto orbe dixerim: Crudelis ubique Luctus, ubique pavor, et plurima mortis ima
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ religiõis c̃tinentissima ȩqͥtas
in rege seruata ẽ Ibi absq religi¬
oniᷤ reu̾entia auiditatẽ uoluptatiᷤ
licentia furoriᷤᷤ ĩpleuit. hic ⁊ xp̃ia¬
ni fuere qͥ parcerent. ⁊ xp̃ani qͥ¬

Expanded text:
nae religionis continentissima aequitas nae religionis continentissima aequitas in rege servata est. Ibi absque religionis reverentia aviditatem voluntatis licentia furoris implevit: hic et Christiani fuere, qui parcerent, et
Abbreviated transcription (Latin):
bẽ c̃uenientia totiuᷤᷤ ordo seruatuᷤᷤ
sit. ut ⁊ ibi p̃fectꝰ eiꝰ arbat᷑ regnr̃
inuaserit. ⁊ hic p̃fectꝰ eiꝰ a talꝰ re¬
gnare tẽptaret. tamet si apud hãc
solã merito xp̃iani ĩꝑatoris. attẽ¬
ptatio ꝓfana uacuata sit Itaq hȩc
ob hoc p̃cipue cõmemoranda credi¬
di. ut tanto archano ineffabihum
iudicioꝵ dĩ ex parte patefacto. in¬
telligant hũi qͥ insipient̃ utiq de
disposuisse tpr̃a. ⁊ in pͥncipio baby¬
loniis. ⁊ in fine romani. Illiꝰ clem̃¬
tiȩ ẽẽ qđ uiuimꝰ. qđ aut̃ misere
uiuimꝰ. intẽꝑantiȩ nr̃e. Ecce simił
babyloniȩ ortꝰ ⁊ romȩ : similis po¬
tentia. simił magnitudo. similia
Tam̃ ñ simił exitꝰ. similis ue defec.¬
tꝰ. Illa enĩ regnũ amisit. hȩc reti.¬
net Illa int̾fectioẽ regiᷤᷤ orbata.
hec incolumi ĩꝑatore secura ẽ Et
hoc qͣre : Qm̃ ibi in rege libidi.¬
nũ turpitudo punita. hic xp̃ia¬

Expanded text:
bem convenientiae totius ordo servatus bem convenientiae totius ordo servatus sit, ut et ibi praefectus eius Arbatus regnum inuaserit et hic praefectus huius Attalus regnare temptarit; tametsi apud hanc solam merito Christiani imperatoris adtemptatio profana uacuata sit. Itaque haec ob hoc praecipue commemoranda credidi, ut tanto arcano ineffabilium iudiciorum Dei ex parte patefacto intellegant hi, qui insipienter utique de disposuisse tempora et in principio Babyloniis et in fine Romanis, illius clementiae esse, quod uiuimus, quod autem misere uiuimus, intemperantiae nostrae. ecce similis Babyloniae ortus et Romae, similis potentia, similis magnitudo, similia tamen non similis exitus similisve defectus. Illa enim regnum amisit, haec retinet; illa interfectione regis orbata, haec incolumi imperatore secura est. Et hoc quare? Quoniam ibi in rege libidinum turpitudo punita, hic Christia
Abbreviated transcription (Latin):
ista surrex̃. Illa tc̃ pͥmũ alieni¬
etiã suoꝵ asꝑnata fastigiũ. Illa
tẽ qͣsi morienᷤ dimisit ħeditatẽ.
hec uͦ pubescenᷤ. tc̃ se agnouit he-¬
redẽ. Tũc̃ orientiᷤᷤ occidit. ⁊ ortũ
ẽ occidentis ĩꝑsũ. & ne chutiꝰ u̾bis
morer. cõmitto me dentib insa-¬
nientiũ. s ueritatiᷤ p̃sidio lib̾an¬
dũ. Regnauit ninꝰ. anniᷤ. T. trib
Cui successit ut dixi. uxor sua se¬
miramis Quȩ cũ ⁊ ipsa .xl. ⁊ du¬
ob anniᷤᷤ regnasset. medio ĩꝑii sui
tp̃r. babyloniã caput regni sui ẽ
didit. Ita babylon pꝰ annoᷤᷤ mille
c̃dita erat. a mediᷤᷤ. i arbato rege¬
eoꝵ. p̃fectoaũt suo. spoliata opib
⁊ regno. atq ipso rege pͥuata ẽ. Ip¬
sa tam̃ postea. aliquandiu man
eoꝵ. comite aũt suo. irrupta ⁊
opib spoliata ñ regno. manet ad¬
huc ⁊ regnat incolumis. ꝗͣ uis uitan¬
tũ archanis statutiᷤᷤ int utrãq ur¬

Expanded text:
ista surrexit. Illa tunc primum alieniista surrexit. Illa tunc primum alienietiam suorum aspernata fastigium. Illa tunc quasi moriens dimisit hereditatem, haec uero pubescens tunc se agnouit heredem; tunc Orientis occidit et ortum est Occidentis imperium. Et ne diutius uerbis morer, committo me dentibus insanientium, sed ueritatis praesidio liberandum. Regnauit Ninus annis LII. cui successit, ut dixi, uxor sua Samiramis: quae cum et ipsa XLII annis regnauerit, medio imperii sui tempore Babylodidit. Ita Babylon post annos mille condita erat, a Medis, eorum, praefecto autem suo spoliata, opibus et regno atque ipso rege privata est: ipsa tamen postea aliquandiu manseorum, comite autem suo irrupta et opibus spoliata, nunc regno manet adhuc et regnat incolumis. Quamvis in tantum arcanis statutis inter utramque ur
Abbreviated transcription (Latin):
uante ꝓca futurȩ romȩ sem̃tiᷤᷤ iac:
tata ẽ. ⁊si ñ dũ germ̃ apparet. eodẽ¬
q anno regni ipsiꝰ ꝓcȩ. babylonis
regnũ defec̃. ⁊ si adhuc babylon
ipsa c̃sistit. Discedente arbato in
medoᷤ. partẽ regni pene̾ se retinu¬
ere chaldei. qͥ babylonẽ sibi adu̾¬
sũ medoᷤᷤ uindicauer̃. Ita babylo¬
niȩ potestaᷤᷤ apd̃ medoᷤ. ꝓpͥetas apd̃
chaldeo ᷤᷤ fuit. Chaldei aut̃ ꝓpt̾ an
factũ ẽ. ut nabuchodonosor cęt̾i.¬
q pꝰ eũ usq ad cyrũ reges. quãbiᷤᷤ
chaldeoꝵ uirib potentes. ⁊ baby¬
loniȩ nomine clari legant᷑. in nu¬
mero tam̃ ⁊ cardine regũ ñ habe¬
ant᷑ illustriũ. Babẏlon itaq eo an.¬
no sub arbato p̾fecto dehonorata.
qͦ roma sub ꝓca rege. ut ꝓpͥe dixe¬
rĩ seminata ẽ. Babylon nouissime
pͥmo roma a tarqͥnioꝵ regũ dña.¬
tione lib̾ata ẽ Siqͥdẽ sub una ea.¬
dẽq c̃uenientia tẽpoꝵ. illa cecidit.

Expanded text:
nante Proca futurae Romae sementis iacta nante Proca futurae Romae sementis iacta est, etsi nondum germen apparet. eodem anno regni ipsius Procae Babylonis regnum defecit, etsi adhuc Babylon ipsa consistit. discedente autem Arbato in Medos, partem regni penes se retinuere Chaldaei, qui Babylonam sibi aduersum Medos uindicauerunt. ita Babyloniae potestas apud Medos, proprietas aChaldeos fuit. Chaldei autem propterfactum est ut Nabuchodonosor ceteri eum usque ad Cyrum reges, quamuis Chaldaeorum uiribus potentes et Babyloniae nomine clari legantur, in numero tamen et cardine regum non habentur inlustrium. Babylon itaque eo anno sub Arbato praefecto dehonorata, quo Roma sub Proca rege, ut proprie dixerim, seminata est. Babylon nouissime primum Roma a Tarquiniorum regum dominatione liberata est. Siquidem sub una eademque convenientia temporum illa cecidit,
Abbreviated transcription (Latin):
batꝰ quẽ alii arbacen uocãt. p̃fectꝰ
medoꝵ idẽq natiõe medꝰ. sardana¬
pallũ regẽ suũ ap̃ babylonẽ int̾fe.¬
cisset. regni nom̃ ⁊ sũmã ad medoᷤ
transtulit. Ita nini ⁊ babyloniᷤᷤ re¬
gnũ eo anno in medoᷤᷤ diruiatũ ẽ.
quo anno ãp latinoᷤ ꝓcas amulii ⁊
numitoriᷤ pat̃. auus aut̃ rehȩ sil.¬
cȩpit. Ut aũt oĩa hȩc ineffabilib
mystiis ⁊ ꝓfundis simis dĩ uidi¬
ciis disposita. ñ aũt humani uiri¬
b aut incertiᷤᷤ casib accidisse ꝑdo¬
ceã. om̃s hystoriȩ antiq ã nino in¬
cipuit̃. omĩs bẏstoriȩ romanȩ a ꝓca
exoruint᷑. Deude a pͥmo anno im¬
ꝑii nini usq qͦ babylon a semirami
de instaurari cepta ẽ. int̾ueniunt
anni sexaginta. iiii. ⁊ a pͥmo anno
ꝓcȩ qͦ regnare cȩpit. usq ad condi¬
cionẽ urb̃ factã a romulo. int̾st̃
eque anni sexaginta .iiͦiͦi. Ita reg-¬

Expanded text:
batus, quem alii Arbacen uocant, praefectus batus, quem alii Arbacen uocant, praefectus Medorum idemque natione Medus, Sardanapallum regem suum apud Babylonam interfecisset, regni nomen et summam ad Medos transtulit. ita Nini et Babylonis regnum eo anno in Medos deriuatum est, quo anno apud Latinos Procas, Amuli et Numitoris pater, auus autem Rheae Silcoepit. Ut autem omnia haec ineffabilibus mysteriis et profundissimis Dei judiciis disposita, non autem humanis viribus, aut incertis casibus accidisse perdoceam, omnes historiae antiquae a Nino incipiunt, omnes historiae Romanae a Proca exoriuntur. Deinde a primo anno imperii Nini usque quo Babylon a Sede instaurari coepta est, interueniunt anni LXIIII, et a primo anno Procae, cum regnare coepit, usque ad conditionem Vrbis factam a Romulo intersunt aeque anni LXIIII. ita reg
Abbreviated transcription (Latin):
gna.a qͥb potestate ꝓgrediunt᷑: S.
aũ regna diu̾sa. qͣnto ȩqͥus regnũ
aliqͦd maximũ. cui reliqͦꝵ regnoꝵ
potestas uniu̾sa subicit᷑: Quale a
pͥncipio babyloniũ. ⁊ dẽinde mace¬
donicũ fuit. post etiã africanũ. atq
regnoꝵ pͥncipatꝰ. distincti gradib
eminenteᷤ. ut babyloniũ regnũ ab
oriente. a meridie carthaginiense.
a seꝑtentͥone macedonicũ. ab occi.¬
id est int̾ babyloniũ ac romanũ. qͣsi
int̾ patrẽ senẽ ac fihũ paruũ. afri.¬
canũ ac macȩdonicũ breuia ⁊ media.
qͣsi tutor curatorq uener̃. potestate
tpr̃is. ñ iure ħeditates admissi. S ͦ d
utrũ ita sit. aꝑtissimȩ expedire cy
ex pͥmꝰ ap̃ assyrioᷤT rabo:¬
Qqͥ eminere cȩtĩs potuit. nunꝰ fuit
Occiso nino. semiramiᷤᷤ uxor eiꝰ. totiꝰ
asiȩ regina. babyloniã instaurauit.
capud̾q regni assyri ut eẽt insti¬
tuit. Atq exin. regnũ assyrioꝵ dix
inc̾cussa stetit potentia S cũ ar¬

Expanded text:
potestates progrediuntur; si autem regna diuersa, quanto aequius regnum aliquod maximum, cui reliquorum regnorum potestas uniuersa subicitur, quale a principio Babylonium et deinde Macedonicum fuit, post etiam Africanum atque regnorum principatus distinctis gradibus eminentes, ut Babylonium regnum ab oriente, a meridie Carthaginiense, a septentrione Macedonicum, ab occiid est inter Babylonium et Romanum, quasi inter patrem senem ac filium paruum, Africanum ac Macedonicum breuia et media, quasi tutor curatorque uenerunt potestate temporis non iure hereditatis admissi. quod utrum ita sit, apertissime expedire curabo. Rex primus apud Assyrios, qui eminere ceteris potuit, Ninus fuit. occiso Nino Samiramis uxor eius, totius Asiae regina, Babylonam urbem instaurauit caputque regni Assyriis ut esset instituit. regnum Assyriorum diu inconcussa potentia stetit; sed cum Ar
Abbreviated transcription (Latin):
parte copiaꝵ ⁊ fihũ adolescenty¬
tulũ. ad ꝑsequendũ cyrũ mittit.
Barbari ueluti ad epulaᷤᷤ inuitati.¬
pͥmũ ebrietate uincunt᷑ Mox re¬
u̾tente cyro. uniu̾si cũ adolescen¬
te obtruncant᷑ Thamyris exer¬
eitu ac filio amisso. uł matriᷤᷤ uł
reginȩ dolorẽ sangͥne hostiũ di.¬
luere potiꝰ quã suis lacrimie
parat: Simulat diffidentiã desꝑati¬
one cladiᷤᷤ illatȩ. paulatĩq cȩdendo.
suꝑbũ hostẽ in insidiaᷤᷤ uocat: Ibi qͥp¬
pe cõpositiᷤ it monteᷤᷤ insidias. du¬
centa milia ꝑsaꝵ cũ ipso rege dele-¬
uit. adiecta suꝑ oĩa illiꝰ rei admira.¬
tione. qđ ne nuntiuᷤ qͥdẽ tantȩ cla¬
di fuꝑfuit: Regina cap̃ eẏri ãpu¬
tari. atq in utrẽ humano sangͥne
ĩpletũ. conici iubet: ñ muliebrit᷑
increpitans Satia te sangͥne. quẽ¬

Expanded text:
partem copiarum et filium adulescenpartem copiarum et filium adulescentulum ad persequendum Cyrum mittit. barbari ueluti ad epulas inuitati ebrietate uincuntur, mox reuertente Cyro uniuersi cum adulescente obtruncantur. Thamyris exereitn ac filio amisso uel matris uel reginae dolorem sanguine hostium diluere potius quam suis lacrimis parat. simulat diffidentiam desperatione cladis inlatae, paulatimque cedendo superbum hostem in insidias uocat. ibi quippe conpositis inter montecenta millia Persarum cum ipso rege delevit, adjecta super omnia illius rei admiratione, quod ne nuntius quidem tantae cladis superfuit. Regina caput Cyri amputari atque in utrem humano sanguine oppletum conjici jubet, non muliebriter increpitans. Satia te, inqu
Abbreviated transcription (Latin):
formulã seruaturis Itaq ad ꝓxxi.¬
ma aduentantiᷤ cyri tẽptam̃ta suc¬
cubuit magna babylon. ⁊ ingens
lydia Amplissima orientiᷤ. cũ ca¬
pite suo brachia. uniꝰ plĩ expedi¬
tione cecider̃. ⁊ nr̃i incircũspecta
anxietate causant᷑. si potentissimȩ
illȩ qͦndã romanȩ rei publicȩ mo¬
les. nc̃ magiᷤᷤ ĩ becillitate ꝓpriȩ se¬
nectutiᷤᷤ. quã alieniᷤ c̃cussȩ uirib¬
cyrꝰ ꝓximi tpr̃is successu. scythis
bellũ intulit: Quẽ thamyris regi¬
na q̃ tc̃ genti p̃erat. cũ ꝓhibere
transitũ axaris fluminiᷤᷤ posset.
tͣnsire ꝑmisit: Primũ ꝓpt̾ fiduciã
sui. dehinc ꝓpt̾ oportunitatẽ ex
obiectu fluminiꝰ hostiᷤᷤ inclusi
Cyrꝰ itaq scythiã ingressꝰ ꝓcul a
transmisso flumine castra metatꝰ.
insuꝑ astu eadẽ instructa uino
epulisq deseruit. qͣsi t̾ritꝰ refu.¬
gisset. Hoc cõꝑto. regina t̃ciam

Expanded text:
formulam seruaturis. ita ad proxiformulam seruaturis. ita ad proxima aduentantis Cyri temptamenta suooubuit magna Babylon et ingens Lydia, amplissima Orientis cum capite suo bracchia unius proelii expeditione ceciderunt: et nostri incircumspecta anxietate causantur, si potentiille quondam Romane rei publice moles nunc magis inbecillitate proprie senectutis quam alienis concusse viribproximi temporis successu, Scythis bellum intulit: quem Tomyris regina, quae tunc genti praeerat, cum prohibere transitu Araxis fluminis posset, transire permisit, primum propter fiduciam sui, dehinc propter opportunitatem ex obiectu fluminis hostis inclusi. Cyrus itaque Scythiam ingressus, procul a transmisso flumine castra metatus, insuper astu eadem instructa uino epulisque deseruit, quasi territus refugisset. hoc conperto regina tertiam
Abbreviated transcription (Latin):
sunctaᷤᷤ qͣdrigaᷤᷤ capit: Domꝰ intͥnsecꝰ
qͣter geminȩ habitationiᷤᷤ. minaci ꝓ.¬
ceritate mirabiliᷤ. & tam̃ magna
illa babylon. illa pͥmo głosa. quȩ¬
onẽ humani generiᷤᷤ c̃dita. nc̃ pene
etiã minima. uicta. capta. ꝓstrata se¬
bu̾sa ẽ Ibi tẽ chresus rex lydoꝵ. fa¬
mosꝰ opib. cũ ad auxihandũ baby¬
loniis uenisset. uictꝰ. sollicite in re¬
gnũ refugit: Syrꝰ aut̃ postea quã
babylonẽ ut hostiᷤᷤ inuasit. ut uictor
eu̾tit. ut rex disposuit. bellũ tran¬
stulit in lydiã. Ubi. cont̾ritũ suꝑi¬
ore iã p̾lio exercitũ nullo negocio
suꝑauit: Ipsũ etiã chresũ cȩpit:. Ca¬
ꝑtoq. ⁊ uitã ⁊ patͥmoniũ donauit
Exaggerare hoc loco mutabilũ reꝵ
t̾ustate. babylon capta c̃firmat. Cusꝰ
ut pͥmũ ĩꝑiũ ac potentissimũ erti.¬
tit. ita ⁊ pͥmũ cessit. ut ueluti qͦ.¬
dã iure succȩdentis ȩtatiᷤᷤ. debita

Expanded text:
quadrigas capit. Domus intrinsecus quadrigas capit. Domus intrinsecus 103 quatergeminae, habitationis minaci proceritate mirabiles. Et tamen magna illa Babylon, illa prima post reni generis condita, nunc pene etiam minima mora victa, capta, subversa est. Ibi tunc Croesus, rex Lydorum, famosus opibus, cum ad auxiliandum Babyloniis venisset, victus sollicite in regnum refugit. Cyrus autem, posteaquam Babyloniam ut hostis invasit, ut victor evertit, ut rex disposuit, bellum transtulit in Lydiam: ubi conterritum superiore jam praelio exercitum, nullo negotio superauit. ipsum etiam Croesum cepit captumque et uita et patrimonio donauit. Exaggerare hoc loco mutabilium rertustate, Babylon capta confirmat; cuius ut primum imperium ac potentissimum extitit ita et primum cessit, ut ueluti quodam iure succedentis aetatis debita
Abbreviated transcription (Latin):
longe ualidissimũ. ⁊ mediã baby-¬
loniã int̾fluentẽ deriuauit: Ac sic
meabilib uadiᷤᷤ. siccũ etiã patenti¬
b aluei partib it̃ fec̃ Cȩpitq ur-¬
bẽ. quã uł humano oꝑe extrui po¬
tuisse. uł humana uirtute destrui
posse. utrũq pene incredibile apd̃
mortaleᷤᷤ erat: Nãq babylonẽ ac nẽ¬
broht gigante fundatã. a nino
uł semiramidȩ reparatã. multi
ꝓdidere Hȩc cãpi planicie undiq
conspicua. natura loci lȩtissima.
castroꝵ faeie menib parib ꝑ qua.¬
drũ disposita. Muroꝵ eiꝰ uix cre¬
dibiliᷤ relatu firmitaᷤ ⁊ magnitu
cũ uenit᷑. Murꝰ cocto latere ⁊ in.
t̃ fuso bi tumine cõpactꝰ. Eossa
extrinsecꝰ lates patens. uce
amnis circũfluit: A fronte
muroꝵ . e . portȩ ȩree: Ipsa aut̃ latitr¬
do in ẽsũmatione pinnaꝵ. utroq la¬
tere habitacłis defensoꝵ ȩque dispo¬
sitis. media int̾capedine uicenas se¬

Expanded text:
longe ualidissimum et mediam Babylonge ualidissimum et mediam Babyloniam interfluentem deriuauit. ac sic meabilibus uadis siccum etiam patentibus aluei partibus iter fecit, cepitque urbem, quam uel humano opere exstrui potuisse uel humana uirtute destrui posse utrumque paene incredibile apud mortales erat. namque Babylonam a Nebrot gigante fundatam, a Nino uel Samiramide reparatam multi prodidere. haec campi planitie undique conspicua, natura loci laetiscastrorum facie moenibus paribus per quadrum disposita, murorum ejus vix credibilis relatu firmitas et magnitudcumvenitur murus coctili latere atque interfuso bitumine compactus: fossa extrinsecus late patens, vice amnis circumfluit; a fronte murorum centum portae aereae. Ipsa autem latitudo in consummatione pinnarum utroque latere habitaculis defensorum aeque dispositis media intercapedine sui vicenas
Abbreviated transcription (Latin):
asiã. scithiã. totũq orientẽ armiᷤᷤ
ꝑuagabat᷑. cũ tarquiniuᷤ suꝑb
urbẽ uł rex uł hostiᷤᷤ aut seruicio
pmebat aut bello. cyrꝰ ut dixi
cuncti adu̾sũ qͦs ierat ꝑdomitis.
assyrio ⁊ babylonẽ petit. gentẽ.
urbẽq tc̃ cunctiᷤᷤ opulentiorẽ: S
ĩpetũ eiꝰ. ganges fluuiꝰ sedẽ post
eufraten magnitudiniᷤ. int̾cȩpit:
Nã unũ regoꝵ eqͥtũ candore for.¬
maq excellentẽ. transmeandi fi¬
ducia ꝑsuasũ. qͣ ꝑ rapacẽ alueũ
offensi uado u̾tice attollebant᷑.
arreptũ p̾cipitatũq merser̃: Rex
iratꝰ. ulcisci in amnẽ statuit: con¬
testans. eũ qͥ nẽ yclarũ eqͥtẽ uora¬
uisset: fȩminiꝰ uix genua tingẽ¬
tib ꝑmeabilẽ relinquendũ. Nec
ꝑagendo segnior. toti copiis ꝑpeti
anno gangẽ fluuiũ ꝑ magnas c̃¬
cisũ deductũq fossas in qͣdringen¬
toᷤᷤ sexaginta alueoᷤᷤ cõminuit: Co
oꝑe p̾doctiᷤᷤ fossorib. etiã eufraten

Expanded text:
hiam totumque Orientem armis peruagabatur, cum Tarquinius Superbus Vrbem uel rex uel hostis aut seruitio premebat aut bello — Cyrus, ut dixi, cunctis aduersum quos ierat perdomitis, Assyrios et Babylonam petit, gentem urbemque tunc cunctis opulentiorem; sed impetum eius Gyndes fluuius, secundae post Euphraten magnitudinis, intercepit. nam unum regiorum equorum candore formaque excellentem, tranameandi fiducia persuasum, qua per rapacem alueum offensi uado uertices attollebantur, abreptum praecipitatumque merserunt. rex uratus ulcisci in anmem statuit, contestans eum, qui nunc praeclarum equum uorauisset, feminis uix genua tinguentibus permeabilem relinquendum. nec peragendo segnior totis copiis perpeti anno Gynden fluuium per magnas concisum deductumque fossas in quadringentos sexaginta alueos comminuit. eo opere praedoctis fossoribus, etiam Euphraten
Abbreviated transcription (Latin):
c̃sul ibi fuerit occisꝰ. ⁊ indignã
de seruiᷤ uictoriã. insuꝑ etiã sua mor¬
te fedauerit.
e  ⁊᷑ annꝰ. in qͦ cũ uicto exerci.¬
tu c̃sul obsessus ẽ. stã m̃inutiũ
consulẽ c̃gressũ p̃lio. eqͥ uułci qui
suꝑauer̃. ⁊ fugientẽ. in algido. fa¬
me ferroq cinxer̃ Actũq infeli¬
cit̾ foret. nͥ qͥntius cincinnatꝰ. p̾ci.¬
puus ille dictator artatã obsidio¬
nẽ opp̃slohoste. soluisfet: Q teꝑtꝰ
in rure. ab aratro accersitꝰ ad fasceᷤ.
sũpto honore. instructoq exerci¬
tu. mox uictor effectꝰ. iugũ boũ
equiᷤᷤ ĩposuit. iuictoriãq quasi sti¬
ua tenens. subiugatoᷤᷤ hostes p̃ sẽ
pͥmus egit:

Expanded text:
s ibi fuerit occisus et indignam s ibi fuerit occisus et indignam de semis uictoriam insuper etiam sua morte foedarit. Sequitur annus, in quo cum uicto exercitu consul obsessus est. nam Minucium consulem congressum proelio Aequi Vulscique superarunt et fugientem in Algido fame ferroque cinxerunt, actumque infeliciter foret, ni Quintius Cincinnatus, praecipuus ille dictator, artatam obsidionem oppresso hoste soluisset. qui repertus in rare, ab aratro arcessitus ad fasces, sumpto honore instructoque exercitu, mox uictor effectus, iugum boum Aequis inposuit uictoriamque quasi stiuam tenens subiugatos hostes prae se primus egit
Abbreviated transcription (Latin):
tiᷤᷤ eiꝰ laborib insultare ꝓpositũ ẽ:
romȩ gͦ post urbẽ conditã anno
so ad modicũ bello. gͣuis pestilen¬
tia q̃ sẽꝑ ibi raraᷤᷤ induciaᷤᷤ aut fac¬
taᷤᷤ int̾cȩpit. aut ut fierent coegit.
ꝑ uniuersã cuitatẽ uiolent̃ incan.¬
duit: ut merito p̃cedente ꝓdigio
cęlũ ardere uisũ sit. qͣndo caput
gentiũ tanto morboꝵ igne flagra¬
uit. Nã eo anno. ebuciũ ⁊ seruihũ
amboᷤᷤ c̃ sules pestilentia consũpsit.
militareᷤᷤ copiaᷤᷤ plurima ex parte
c̃fecit᷑. multos nobiles. p̃cipueq
plebẽ feda tabe deleuit. quãuis
iã etiã suꝑiore qͣrto anno ob orta
lues. eundẽ ppłm deppłata sit:
Roximo dehinc anno. qiues exu¬
les seruiq fugitiui. duce herbo¬
nio uiro sabino. inuaser̃. incender̃q
capitoliũ. Ubi fortissime qͥdẽ uale¬
rio ẽsule ⁊ ĩꝑatore obstitere iunzo¬
res. s adeo atrox ⁊ graue discri
m̃p̃lii fuit. ut ipse quoq ualerius¬

Expanded text:
 eius la- boribus insultare propositum est — Romae ergo post Vrbem conditam anno so ad modicum bello grauis pestilentia, quae semper ibi raras indutias aut factas intercepit aut ut fierent coegit, per uniuersam ciuitatem uiolenter incanduit, ut merito praecedente prodigio caelum ardere uisum sit, quando caput gentium tanto morborum igne flagrauit. nam eo anno Aebutium et Seruilium ambo consules pestilentia consumpsit, militares copias plurima ex parte confecit, multos nobiles praecipueque plebem foeda. tabe delemt; quamms lam etiam superiore quarto anno oborta lues eundem populum depopulata sit. Proximo dehino anno ciues exules seruique fugitiui duce Herbonio, uiro Sabino, inuaserunt incenderuntque Capitolium. ubi fortissime quidem Valerio consule et lmperatore obstitere iuniores; sed adeo atrox et graue discrimen proelii fuit, ut ipse quoque consul Valeriu
Abbreviated transcription (Latin):
dignissima. O dies illoᷤᷤ moffensȩ
serenitatiᷤᷤ. qͥ nob̃ ueluti e tenebriᷤᷤ
respiciendi ꝓponunt᷑. qͥb breuissi.¬
mo int̾uallo de uiscerib uniꝰ reg¬
ni. decies nouieᷤᷤ centena milia ui¬
roꝵ. tͥb ꝓximiᷤᷤ regib tria bella
fuder̃: Taceã nc̃ de infelicissima
tẽ grecia. q̃ totũ hunc de qͦ nc̃ he¬
bescimꝰ numerũ moriendo supera¬
uit: Leonida ille clarissimꝰ lacede¬
monioꝵ rex. in bello isto adu̾sũ xer¬
sẽ qd sũpmũ ipsi atq hostib fuit
cũ sexcentiᷤᷤ suiᷤᷤ. famosissima illa
incitam̃ta dixit Prandete. tanꝗͣ
apud inferos cenaturi. Auxiliari¬
b tam̃ qͦs excȩdẽ bello iubebat.
miscdit᷑ suasit. ut se ad meliora
miserit futura meliora. isti asse¬
rant meliora p̾tita. qͥd ahud col¬
p̃sentia. nͥ aut sẽꝑ bona ẽẽ s ingͣ¬
ta. aut nũquã omĩno meliora:
t romȩ ut ad id tẽpꝰ redeã unde

Expanded text:
dignissima! o dies illos inoffensae dignissima! o dies illos inoffensae serenitatis, qui nobis ueluti e tenebris respiciendi proponuntur! quibus breuissimo interuallo de uisceribus unius regni decies nouies centena milia uirorum tribus proximis regibus tria bella rapuerunt; ut taceam de infelicissima tunc Graecia, quae totum hunc, de quo nunc hebescimus, numerum moriendo superauit. Leonida ille clarissimus Lacedaemoniorum in bello isto aduersus Xerxen, quod supremum ipsi atque hostibus fuit, cum sesoentis suis famosissima illa incitamenta dixisset: Prandete, tamquam apud inferos cenaturi, auxiliaribus tamen, quos excedere bello iubebat, misericorditer suis, ut se ad meliora omisit futura meliora, isti adserunt meliora praeterita, quid aliud colpraesentia, nisi aut semper bona esse sed ingrata aut numquam omnino meliora? At Romae — ut ad id tempus redeam unde
Abbreviated transcription (Latin):
sici exercitꝰ in asia sub monte mi¬
gale nauali p̾lio dimicabat. Ibi
nouus repente rumor utriꝰq claᷤ¬
sis ⁊ ppłi ĩpleuit aures. mardonii
extinctaᷤᷤ copiaᷤᷤ. grecoᷤ extitisse
uictores Mira diuini iudicũ or¬
dinatio. in boecia oriente sole bel¬
lũ fuisse cõmissũ. in asia meridi¬
aniᷤᷤ horis sub eadẽ die tantiᷤᷤ sꝑa¬
ciis mariᷤᷤ t̾rȩq intiacentib nun¬
ciatũ Qͥ rumor ei uł maxime
rei astipulatꝰ ẽ. qđ ꝑsas audita
clade socioꝵ. pͥmũ dolore. dehĩc
desꝑatione corrłptoᷤ. nec bello ex¬
peditoᷤ. nec fuge habile ᷤᷤreddidit:
Atq ita. const̃natoᷤ ꝓfligatosq. con¬
stantior. factꝰ hostiᷤᷤ successu felici¬
tatiᷤ. inuasit: Xerses bello infelicit
gesto. c̃tẽptibiliᷤᷤ suiᷤᷤ factꝰ. ꝑ arta.¬
banũ p̃fectũ suũ in regia urbe¬
circũuentꝰ occidit᷑.
ODtpr̃a. desiderio ⁊ recordatiõe

Expanded text:
ersici exercitus in Asia sub monte Miersici exercitus in Asia sub monte Micale navali praelio dimicabat. Ibi novus repente rumor utriusque classis et populi implevit aures, Mardonii exstinctas copias, Graecos exstitisse victores. Mira divini judicii ordinatio, in Boetia oriente sub sole bellum fuisse commissum, in Asia meridianis horis sub eadem die, tantis spatiis maris terraeque interjacentibus, nuntiatum est. Qui rumor vel maximae rei astipulatus est, quod Persas, audita clade sociorum, primum dolore, dehinc desperatione correptos, nec bello expeditos, nec fugae habiles reddidit, atque ita consternatos profligatosque constantior factus hostis successu felicitatis, invasit. Xerxes, bello infeliciter gesto, contemptibilis suis factus, per Artabanum praefectum suum in regia circumuentus occiditur. O tempora desiderio et recordatione
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant. labore. fame. ac ui ⁊ me¬
tu. ⁊ uita distabuer̃. ⁊ crudescen¬
te morbo tantȩ pesteᷤᷤ. tantaq fe¬
ditaᷤᷤ morientiũ exorta ẽ. ut uie
cadau̾b replerent᷑. dirȩ etiã ali¬
tes atq ĩꝓbȩ bestiȩ escaꝵ illecebriᷤ
sollicitatȩ. moribundũ seq̃rent᷑
exercitũ: Atuͦ mardoniꝰ cui reli¬
qͣ belli. xerses cõmiserat. afflatꝰ
primo successut breui. mox̾ in ex¬
trema deiectꝰ ẽ Olintũ siqͥdẽ gre¬
ciȩ oppidũ. expugnauit. Atheni¬
enses uaria sollititacione in spẽ
Sa urb̃ parte. in boetiã õnẽ belli
apparatũ deducit. Illuc qͦq eũ
centũ milia grecoꝵ insecuta s̃.
⁊ cõmisso sine mora p̃lio. marcdo¬
nũ deletiꝰ copiis ipsiꝰ. ueluti e
naufragio nudũ cũ pauciᷤᷤ fuge¬
re cõpuler̃. castra regiis opib refer
gͥ inceptꝰ miseroᷤᷤ. extrema ꝑdi¬
cio: Nã forte eodẽ die qͦ in boetia
mardonii copiȩ deletȩ st̃. pars ꝑ¬

Expanded text:
fuerant, labore fame ac mefuerant, labore fame ac metu ita distabuerunt et erudescente morbo tanta pestis tantaque foeditas morientium exorta est, ut uiae cadaueribus replerentur, dirae etiam aliteum sequerentur exercitum. At uero Mardonius, cui reliqua belli Xerxes commiserat, adflatus primum successu breui mox in extrema deiectus est. Olynthum siquidem Graeciae oppidum expugnauit. Athenienses uaria sollicitatione adduceresa urbis parte in Boeotiam omnem belli apparatum centum millia Graecorum insecuta sunt, et commisso sine mora praelio, Mardonium, deletis copiis ipsius, velut e naufragio nudum cum paucis fugere compulerunt. Castra, regiis opibus refertigitur inceptus miseros extrema perditio. Nam forte eodem die quo in Boetia Mardonii copiae deletae sunt, pars P
Abbreviated transcription (Latin):
piaꝵ dilacerantib. metuens ne sͥ
reditꝰ int̾rupto ponte histri flum¬
nis negaret᷑. amissis octuaginta mi.¬
lib bellatoꝵ. trepidꝰ refugit: quã¬
uis hunc amissoꝵ numeꝵ int̾ dam.¬
na ñ duxerit. ⁊ quẽ habendum
iuix qͥs quã ãbire ausꝰ eẽt. ꝑditũ
ille ñ sensit: Inde asiã macetloniãq
aggressꝰ: ꝑdomuit: Lonaᷤᷤ qͦq na¬
uali c̃gressiõe suꝑauit Deinide in
athenienses cur ionas adu̾sũ se au.¬
xilio iuuissent. ĩpetr̃ fec̃. atq ar¬
ma direx̃ Porro aut̃ athenienses
uͥ aduentare dariũ cõꝑerunt. ꝗͣ.¬
uis auxiliũ a lacedemoniis poposciᷤᷤ.¬
sent. tam̃ cũ detineri ꝑsas qͣtridu¬
anȩ religioĩs ocio cõꝑtũ haberent.
spẽ occasiõe sum̃tes. instructiᷤᷤ tan.¬
tũ decẽ milib ciuiũ. ⁊ platensib
auxiliatorib mille. adu̾sũ sexcen

Expanded text:
piarum dilacerantibus, metuens ne sibi piarum dilacerantibus, metuens ne sibi reditus interrupto ponte Histri fluminis negaretur, amissis octoginta millibus bellatorum, trepidus refugit; quamvis hunc amissorum numerum inter damna non duxerit, et, quem habendum uix quisquam ambire ausus esset, perditum ille non sensit. inde Asiam Macedoniamque adgressus perdomuit. Ionas quoque nauali congressione superauit. deinde in Athenienses, cur Ionas aduersum se auxilio iuuissent, impetum fecit atque arma direxit. porro autem Athenienses ubi aduentare Darium conpererunt, quamuis auxilium a Lacedaemoniis poposcissent, tamen, cum detineri Persas quadriduanae religionis otio conpertum haberent, spem occasione sumentes instructis tantum decem milibus ciuium et Plataeensibus auxiliaribus mille a
Abbreviated transcription (Latin):
taᷤᷤ int̾fecto. pꝰ aliqͣntũ int̾uallum
sorte regnũ adeptꝰ ẽ: Regnauit
enĩ mediꝰ eoꝵ cãbises. cyri filiꝰ Qui
deuicta egypto. cunctã egypti re-¬
ligionẽ abominat᷑. cerimoniaᷤᷤ eiꝰ ⁊
tẽpla deposuit: Post hũc etiã ma¬
gi sub noĩe quẽ occid̾ant regiᷤᷤ re¬
opp̃ssi s̃: Dariꝰ itaq unꝰ ex hiᷤᷤ qͥ ma¬
goꝵ audaciã ferro cohercuerant.
c̃sensu om̃iũ rex creatꝰ ẽ. Ꝙͥ postꝗ᷑ͤ
assyrioᷤᷤ ac babylonẽ a ꝑsaꝵ regno
deficientẽ bello recuꝑauit. anthi.¬
ro regi scythaꝵ hac uł maxime
causa bellũ intulit. qđ filiȩ eiꝰ pe¬
titas sͥ nuptiaᷤᷤ ñ obtinuisset. Mag.¬
na scilicie necessitaᷤ ꝓ uniꝰ libidi¬
¶ne
hõĩs. septingłnta milia hominũ ꝑi.¬
culo morti exponi: Incredibili qui¬
ppe apparatu. cũ septingentiᷤᷤ milib
armatoꝵ scythiã ingressꝰ. ñ facienti.¬
b hostib iustȩ pugnȩ potestatẽ. in
suꝑ repentunuis incursib extrema co¬

Expanded text:
thas , interfecto post aliquantum interuallum sorte regnum adeptus est. regnauit enim medius eorum Cambyses Cyri filius; qui deuicta Aegypto cunctam Aegypti religionem abominatus caerimonias eius et templa deposuit. post hunc etiam magi sub nomine quem occiderant regis reoppressi 107 sunt. Darius itaque, unus ex his qui Magorum audaciam ferro coercuerant, consensu omnium rex creatus est, qui, postquam Assyrios ac Babyloniam a Persarum regno deficientem, bello recuperavit, Attyro, regi Scytharum, hac vel maxime causa bellum intulit quod filiae ejus petitas sibi nuptias non obtinuisset. Magna scilicet necessitas, pro unius libidine hominis septingenta millia virorum periculo mortis exponi. Incredibili quippe apparatu cum septingentis millibus armatorum Scythiam ingressus, non facientibus hostibus justae pugnae potestasuper repentinis incursibus extrema co
Abbreviated transcription (Latin):
uma. glemona. uł etiã inibligine. cuiꝰ positio
omĩno inerpugnabilis eristit: Pari etiã modo
⁊ in reliquis castellis. ne hunis hoc ẽ auarib
p̃da fierent. se. cõmunier̃: Auare uͦ ꝑ om̃s fo¬
rouilianoꝵ fines discurrentes. omĩa incendiis
⁊ rapinis uastantes. forouilianũ utiq oppidũ
obsidione claudunt. ⁊ totis uirib erpug¬
nare moliunt᷑ Horũ rer idest cacanus dũ cͥca
muros armatus cũ magno eqͥtatu ꝑ ambularet.
ut qua ex parte urbẽ faciliũ erpugnare pos¬
set inqͥreret. romilda hunc de muris ꝓspicieñ.
cũ eũ cerneret iuuenili ȩtate. florentẽ meretͥr
nefaria statĩ concupiuit eũ. eiq mex ꝑ numciũ
mandauit. ut si eã in matrimoniũ sumeret.
ipsa ei ciuitatẽ cũ omĩb qͥ aderant traderet:
Qd rex barbarũ audiens. eidẽ malignitatiꝰ do¬
lo qͦd mandauerat se facturũ ꝓmisit. eãq se
in matrimoniũ spopondit acciꝑe: Illa uͦ niehil

Expanded text:
unia, Glemona, vel etiam in Ibligine, cuius positio unia, Glemona, vel etiam in Ibligine, cuius positio omnino inexpugnabilis existit. Pari etiam modo et in reliquis castellis, ne Hunnis, hoc est Avaribus, praeda fierent, se communivere. Avares vero per omnes Foroiulanorum fines discurrentes, omnia incendiis et rapinis vastantes, Foroiulanum oppidum obsidione claudunt et totis viribus expugnare moliuntur. Horum rex, id est cacanus, dum circa muros armatus cum magno equitatu perambularet, ut, qua ex parte urbem facilius expugnare posset, inquireret, hunc Romilda de muris prospiciens, cum eum cerneret iuvenili aetate florentem, meretrix nefaria concupivit, eique mox per nuntium mandavit, ut si se in matrimonium sumeret, ipsa eidem civitatem cum omnibus qui aderant traderet. Quod rex barbarus audiens, eidem malignitatis dolo, quod mandaverat se facturum promisit, eamque in matrimonium spopondit accipere. Illa vero nihil
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ auares dicunt᷑. a pannonia inturingiã ingressi.
bella grauissima eũ francis gesser̃: Brun̾childi tunc
regina. cũ nepotib adhix puerͣilis. teotb̃to. ⁊ theode¬
rico. regebat gallias Aqͥb accepta humi pecimia. re-¬
dioꝵ. regnũq illiꝰ brumnichildis regina suscepit. cũ
nepotib adhuc paruulis. filiis childeb̾ti: XIII.
Ser idẽ tẽpꝰ cacanꝰ rer hunoꝵ legatoᷤᷤ ad agilulfũ
mediolanũ mittens. pacẽ cũ eo fecit: Romanꝰ
qͦq patriciꝰ querit᷑ morit᷑ Cui gallicianꝰ successit.
i. cũ agilulfo rege pacis concordiã intiit: X iiii.
oc etiã tẽpore. agilulfuscũ teoderico francoꝵ
regẽ pacẽ ꝑpetuã fecit Post hȩc agorer rebellantẽ
sibi ⁊ingrulfũ ueronensiũ ducẽ. ertuxit:¬
Gaidulfũ qͦq ꝑgamensẽ ducẽ cui iã bis peꝑcerat.
ꝑemit: Pari etiã mͦ. ⁊. uaruecautiũ apud cicinũ
rursũ rauennã ⁊ eos qͥcͥca orã maris erant pesti

Expanded text:
et Avares dicuntur, a Pannonia in Thuringiam ingressi, bella gravissima cum Francis gesserunt. Brunichildis tunc regina cum nepotibus adhuc puerulis Theudeberto et Theuderico regebat Gallias, a quibus accepta Huni pecunia, revorum, regnumque illius Brunichildis regina suscepit cum nepotibus adhuc parvulis, filiis Childeperti. 12. Per idem tempus cacanus rex Hunnorum legatos ad Agilulfum Mediolanum mittens, pacem cum eo fecit. Romanus quoque patricius moritur; cui Gallicinus successit et cum Agilulfo rege pacis concordiam iniit. 13. Hoc etiam tempore Agilulf cum Theuderico Francorum rege pacem perpetuam fecit. Post haec Ago rex rebellantem sibi Zangrulfum Veronensium ducem extGaidulfum quoque Pergamensem ducem, cui jam bis pepercerat, peremit: pari etiam modo et Warnecautium apud Ticinum rursum Ravennam et eos qui circa ora maris erant pestis
Abbreviated transcription (Latin):
uoluisset beati ioħis oratoriũ ingredi. statim uelut
ualidissimo pugno guttur eiꝰ feriret᷑. subito retro
ruebat impulsus: Ueritatẽ in xp̃o loquor. qͦd hoc
mͥ ipse retulit. qͥ hoc ipsum oculis uidit: xLyiiii.
odoaldũ gͥ post fimus pat̾s langobardoꝵ
regnũ suscipiens. gundibergã agilulfi ⁊ teodelindȩ
filiã. sibi in matrimontũ sociauit: Hȩc gundiber¬
ga regina ad instar genitriciꝰᷤ suȩ. sic̃ illa inmodicaa.
sic ⁊ ista intra ticinensem ciuitatẽ basilicã in hono¬
rẽ beati ioħis baptistȩ construxit. quã mire ex au
ro ⁊ argento ppłisq decorauit. rebꝰq singulis op¬
time ditauit. in qua ⁊ eiꝰ corpꝰ tumulatũ quiescit:
hȩc dũ de crimine adulterii apud uirũ accusata
fuisset. ꝓpͥus eiꝰ seruus carcellus nomine a rege
expetiit. ut cũ eo qͥ reginȩ crim̃ ingesserat. ꝓ casti¬
tate suȩ dnȩ monomachia dumcaret: Qͥ dũ eum

Expanded text:
voluisset beati Iohannis oraculum ingredi, statim velut a voluisset beati Iohannis oraculum ingredi, statim velut a validissimo pugili guttur eius feriretur, sic subito retro ruebat inpulsus. Veritatem in Christo loquor; hoc mihi ipse retulit qui hoc ipsum suis oculis factum vidit. Rodoald igitur post funus patris Langobardorum regnum suscipiens, Gundipergam Agilulfi et Theudelindae sibi filiam in matrimonium sociavit. Haec Gundiperga regina ad instar suae genetricis, sicut illa in Modicia, sic et ista intra Ticinensem civitatem basilicam in honorem beati Iohannis baptistae construxit, quam ro et argento peplisque decoravit, rebusque singulis optime ditavit, in qua et ejus corpus tumulatum quiescit. Haec cum de crimine adulterii apud virum accusata fuisset, proprius ejus servus Carellus nomine, a rege expetiit, ut cum eo qui reginae crimen ingesserat, pro castitate suae dominae monomachia dimicaret. Qui dum cum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊. duas filias genuit: Q dũ eẽt uir bellicosissimus
u iͥiq insignis. uenientib eo tẽpore grecis ut ora¬
toriũ scĩ michaelis archangłi in monte gargano
ma eos cȩde ꝓstrauit:
t uͦ rex rothari postquã annos sedecumn
u m̃ses iiͦii regnũ tenuerat. uita decedens
langobardoꝵ regnũ rodoaldo filio suo reliquit:
hic cũ uixta basilicã beati ioh̃is baptistȩ fiusset hu¬
matus. post aliquantũ tẽpꝰ qͥdã inqua cupiditate suc¬
cesisus. eiꝰ sepulchrũ noctu aꝑuit : ⁊ qͥcqͥd in ornam̃tĩ
eiꝰ corꝑis reꝑit abstulit: Cui beatꝰ ioħs ꝑ uisionẽ
aparens. eũ uehem̃ter ert̾ruit. eiq dirit: Cur au¬
sus es. corpꝰ istiꝰ hominiᷤ contingere : Licet ñ recte
credens tam̃ mͥse cõmendauit: Qͥa gͥ hoc facere
p̃sumpsisti. nũquã in meã basilicã deinceps ingres¬
sũ habebis Qd ita qͦq factũ est: Quocienscũq em̃

Expanded text:
et duas filias genuit. Qui dum esset vir bellicosissimus et duas filias genuit. Qui dum esset vir bellicosissimus et ubique insignis, venientibus eo tempore Grecis, ut oraculum sancti archangeli in monte Gargano ma eos caede prostravit. vero rex Rothari postquam annos sedecim et menses quattuor regnum tenuerat, vita decedens, Langobardorum regnum Rodoald suo filio reliquit. Hic cum iuxta basilicam beati Iohannis baptistae fuisset humatus, post aliquantum tempus quidam, iniqua cupiditate succensus, eius sepulchrum noctu aperuit et quicquid in ornamentis eius corporis repperit abstulit. Cui beatus Iohannes per visionem apparens, eum vehementer exterruit eique dixit: 'Cur ausus es corpus istius hominis contingere? Fuerit licet non recte credens, tamen mihi se commendavit. Quia igitur hoc facere praesumpsisti, numquam in meam basilicam deinceps ingressum habebis'. Quod ita quoque factum est. Quotiescumque enim
Abbreviated transcription (Latin):
bostes. fugam petere coegit: &el yi.¬
git᷑ rothari rerromanoꝵ ciuitates ab urbe tusciȩ
lunensi uniu̾sas quȩ in littore maris sitȩ sũt usq
ad francoꝵ fines cepit: Opitergiũ qͦq cuntatẽ.
int̾ turusiũ ⁊ forouiliũ positã pari modo erpug¬
nauit ⁊. diruit: Cũ rauennatibꝰ ⁊ romanis bellũ
gessit. ad fluuiũ emiliȩ qͥ selutenna dicit᷑. in qͦbel¬
io aparte romanoꝵ. reliqͥs t̾ga dantibꝰ. octo milia
cecider: Eo tẽpore magnus romȩ t̾rģmotũ fac¬
hȩc fuit elades scabearũ. ita ut nullus posset mor¬
tuũ suũ agnoscere. ꝓpt̃ nimiũ inflationiᷤ timorẽ:
ͣ.Ipud beneuentũ uͦ mortuo rodoaldo duce. qui
ducatũ qͥnq rererat annis. grimo aldus eiꝰ germanꝰ
dur effectus ẽ. gub̃nauit q cducatũ samnitiũ an¬
nis qͥnq ⁊ uiginti hic de captiua puella s tam̃
nobilissima cuꝰ nom̃ hita fuit. romo aldũ filium

Expanded text:
hostes fugam petere coegit. 45. Ihostes fugam petere coegit. 45. Igitur Rothari rex Romanorum civitates ab urbe Tusciae Lunensi universas quae in litore maris sitae sunt usque ad Francorum fines cepit. Opitergium quoque, civitatem inter Tarvisium et Foroiuli positam, pari modo expugnavit et diruit. Cum Ravennantibus Romanis bellum gessit ad fluvium Aemeliae quod Scultenna dicitur. In quo bello a parte Romanorum, reliquis terga dantibus, octo milia ceciderunt. Eo tempore magnus Romae terrae motus fachaec fuit clades scabearum, ita ut nullus potuisset mortuum suum agnoscere propter nimium inflationis tumorem. 46. s Aput Beneventum vero mortuo Raduald duce., qui ducatum quinque rexerat annis, Grimuald, eius germanus, dux effectus est gubernavitque ducatum Samnitium annis quinque et viginti. Hic de captiva puella, sed tamen nobili, cuius nomen Ita fuit, Romualdum filium