comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ. & trib dieb ac trib nocti¬
b non manducauit neq bibit.
sed in oratione ꝑsistens. lacrimis
dep̃cabatur dñm. ut ab isto im¬
ꝓperio liberaret eam. Hactum
ẽ autẽ tertia die dum compleret
orationẽ. benedicens dnm dixit.
Benedictũ ẽ nomen tuũ ds̃ patrũ
nrͣoꝵ. qui cum iratus fueris mi¬
sericordiam facies. & in tempore
tribulationis. peccata dimittis.
his qui inuocant te. Ad te dne
faciem meã conuerto. ad te ocu¬
los meos conuerto. Peto dñe ut
de unculo improperii huius
absoluas me. aut certe desuꝑ t̾ram
eripias me. Tu scis dñe quia nũ¬
quã concupiui uirũ. & mundã

Expanded text:
suae et tribus diebus et tribus noctisuae et tribus diebus et tribus noctibus non manducavit neque bibit sed in oratione persistens lacrimis deprecabatur Dominum ut ab isto inproperio liberaret eam factum est autem tertia die dum conpleret orationem benedicens Dominum dixit benedictum est nomen tuum Deus patrum nostrorum qui cum iratus fueris misericordiam facies et in tempore tribulationis peccata dimittis his qui invocant te ad te Domine faciem meam converto ad te oculos meos converto peto Domine ut de vinculo inproperii huius absolvas me aut certe desuper terra eripias me tu scis Domine quia numquam concupivi virum et mundam
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis meis. neq reminiscaris
delicta mea uel parentũ meorũ.
qm̃ non obediuimus p̃ceptis tuis.
& traditi sumus in direptione̾̃ &
captiuitatẽ & morte̾. & in fabulã
e in impropertũ om̃ib nationib:
in quib disꝑsisti nos. Et nunc dñe
egimus scđm pͣcepta tua. & non
ambulauimus sinceriter corã te.
Et nunc dñe scd̾m uoluntatem tuam
fac mecũ. & p̾cipe in pace recipi
sp̃m meũ. Expedit enĩ mͥ magis
mori quã uiuere. Eadem itaq
die contigit. ut sara filia raguelis
in ciuitate medorũ ut & ipsa au¬
diret improperiũ ab una ex ancil¬
lis patris sui. qm̃ tradita furrat
septẽ uiris. & demoniũ nomine
asmodeos occideret eos. mox ut
ingressi fuissent ad eam. Ergo
cũ ꝓ culpa sua increparet pu¬
ellam. respondit ei dicens. Am¬
plius ex te non uideamus filiũ
aut filiã suꝑ terrã. interfectrix
uiroꝵ tuoꝵ. Nũquid & me occi¬
dere uis: sicut etiam occidisti
septẽ uiros: Ad hanc uocẽ ꝑrexit¬
in superiori cubiculo domus

Expanded text:
eis, neque reminiscaris delicta mea, vel parentum meorum. Quoniam non obedivimus praeceptis tuis, ideo traditi sumus in direptionem, et captivitatem, et mortem, et in fabulam, et in improperium omnibus nationibus, in quibus dispersisti nos. Et nunc, Domiegimus secundum praecepta tua, et non ambulavimus sinceriter coram te. Et nunc, Domine, secundum voluntatem tuam fac mecum, et praecipe in pace recipi spiritum meum: expedit enim mihi mori magis quam vivere. Eadem itaque die contigit, ut Sara filia Raguelis in Rages civitate Medorum, et ipsa audiret improperium ab una ex ancillis patris sui, quoniam tradita fuerat septem viris, et daemonium nomine Asmodaeus occiderat eos, mox ut ingressi fuissent ad eam. Ergo cum pro culpa sua increparet puellam, respondit ei, dicens: Amplius ex te non videamus filium aut filiam super terram, interfectrix virorum tuorum. Numquid et occidere me vis sicut jam occidisti septem viros? Ad hanc vocem in superiori cubiculo domus
Abbreviated transcription (Latin):
regis. et dedit ei potestate quo¬
cũq uellet ire. habens liber¬
tatem quecũq facere uoluisset.
Pergebat em̃ ꝑ om̃s qui erant
in cꝓptiuitate. & monita salu¬
tis dabat eis. Cum autẽ uenis¬
set in rages cutitatẽ medorum.¬

Expanded text:
regis et dedit ei potestatem quoregis et dedit ei potestatem quocumque vellet ire habens libertatem quaecumque facere voluisset pergebat ergo per omnes qui erant in captivitate et monita salutis dabat eis cum autem venisset in Rages c
Abbreviated transcription (Latin):
sigus uiam ueritatis non deseruit:
itasut om̃ia quę habere poterat.
eõndie cũcaptiuis fr̃ibus qui e¬
tant ex eius genere imꝑtiret. Cũq
eẽt iunior om̃ib in tribu nepta¬
lim: nichil tamen puerile gessit
in opere. Deniq cum irent om̃s ad
uitulos aureos quos hieroboam
fecerat rex isr̃ł: hic solus fugiebat
consortia om̃ium. & ꝑgebat ad
no ꝓselitis et aduenis ministraret.
omem decimationem. Hec & his
sumil a scãm legẽ dĩ puerulus
obseruabat. Cum uͦ factus fuisset
uir: accepit uxorẽ annã de tribu
sua. genuitq ex ea filiũ. nomͣ
suũ imponens ei. Quem ab in¬
fantia timere dm̃ docuit. & ab¬
stinere ab om̃i peccato. Igitur
cũ ꝑ captruitatem deuenisset
cũ uxore sua et filio in ciuita¬
tem niniuen cũ omͣi tribu sua.
& om̃s ederent ex cibis gentiliũ:
iste custodiuit animã suam. q
nuͣquã contaminatus ẽ mescis
eorum. Et qmͣ memor fuit dni
in toto corde suo. dedit illi deus
grãm in conspectu salmanassar

Expanded text:
ritatis non deseruit, ita ut omnia, quae habere poterat, quotidie concaptivis fratribus, qui erant ex ejus genere, impertiret. Cumque esset junior omnibus in tribu Nephthali, nihil tamen puerile gessit in opere denique cum irent omnes ad vitulos aureos quos Hieroboam fecerat rex Israhel hic solus fugiebat consortia omnium et pergebat ad no proselytis et advenis ministraret omnem decimationem haec et his similia secundum legem Dei puCum vero factus esset vir, accepit uxorem Annam de tribu sua, genuitque ex ea filium, nomen suum imponens ei, quem ab infantia timere Deum docuit, et abstinere ab omni peccato. Igitur, cum per captivitatem devenisset cum uxore sua, et filio in civitatem Ninivem cum omni tribu sua, et omnes ederent ex cibis gentilium iste custodivit animam suam et numquam contaminatus est in escis eorum et quoniam memor fuit Domini in toto corde suo dedit illi Dominus gratiam in conspectu Salmanassar
Abbreviated transcription (Latin):
& luctum. Cũ uͦ sol occubuisset. a¬
biit & sepeluut eum. Arguebant
autẽ illũ om̃s ꝓximi siti dicentes.
Iam huius rei causa interfici tus¬
sus es: et uix effugisti mortis un¬
pertum. et iterum sepelis mortuos:
Sed tobias plus tunens dm̃ quã re¬
gem. rapiebat corpora occisorum.
& occultabat in domo sua. et mediis
noctibus sepeliebat ea. Contigit
autẽ ut quadam die fatigatus a se¬
pultura. ueniens domũ iactasset
se uixta parietẽ & obdormisset.¬
& ex nido hirundinũ dormienti
illi calida stercora insiderent su¬
ꝑ oculos eius. fieretq cecus. Hanc
autẽ tẽptationẽ idõ ꝑmisit dñs eue¬
nire illi. ut posteris daret᷑ exem¬
plũ patientiȩ eius. sicut & scĩ iob.
slam cũ ab infantia sua semꝑ dm̃ ti¬
muerit. et mandata eiꝰ custodierit:
non ẽ contristatus contra dm̃ qđ
plaga cęcitatis euenerit ei. sed in¬
mobilis in dĩ timore ꝑmansit: a¬
gens gras dõ om̃ib dieb uitȩ suȩ.
Nam sicut beato iob insultabant re-

Expanded text:
et luctum cum vero sol occubuisset abiit et sepelevit eum arguebant autem illum omnes proximi sui dicentes iam huius rei causa interfici iussus es et vix effugisti mortis imperium et iterum sepelis mortuos sed Tobias plus timens Deum quam regem rapiebat corpora occisorum et occultabat in domo sua et mediis noctibus sepeliebat ea contigit autem ut quadam die fatigatus a sepultura veniens domum iactasset se iuxta parietem et obdormisset ex nido hirundinum dormienti illi calida stercora insiderent super oculos eius fieretque caecus hanc autem temptationem ideo permisit Dominus evenire illi ut posteris daretur exemplum patientiae eius sicut et sancti Iob nam cum ab infantia sua semper Deum timuerit et mandata eius custodierit non est contristatus contra Deum quod plaga caecitatis evenerit ei sed inmobilis in Dei timore permansit agens gratias Deo omnibus diebus vitae suae nam sicut beato Iob insultab
Abbreviated transcription (Latin):
entes alebat. nudisq uestimnenta p̃¬
bebat. & mortuis atq occisis sepul¬
turam sollicitus exhibebat. Beniq
eũ reuersus esset rex sennacherim
fugiens a uidȩa plaga quã circa
cũ ds̃ fecerat ꝓpter blasphemiam
suam. et iratus multos occideret
ex filiis isrł: tobias sepeliebat cor¬
pora eoꝵ. Atubi nuntiatũ ẽ regi.
uissit eũ occidi. & tulit omne̾ sub¬
stantiam eius.Lobias uͦ cũ filio
suo & cũ uxore fugiens nudus la¬
tuit. quia multi diligebant eum.
Post dies uͦ quadraginta quinq oc¬
ciderunt regẽ filii ipsius. Et reuer¬
sus ẽ tobias ad domũ suam. om̃isq
facultas eius restituta ẽ ei. Post hec
uͦ cũ eẽt dies festus dñi. et factũ
esset prandiũ bonũ in domo cobis.
dixit filio suo. Uade et adduc ali¬
quos ex tribi nr̃a timentes dñm.
et epulentur nobiscũ. Cumq abis¬
set. reuersus nuntiauit unu̾ ex fili¬
is isrł iugulatũ iacere in platea.
Statimq exiliens de accubitu suo.
relinquens prandiũ. ieunus ꝑue¬

Expanded text:
dis vestimenta praebebat et mortuis atque occisis sepulturam sollicitus exhibebat denique cum reversus esset rex Sennacherim fugiens a Iudaea plagam quam circa eum Deus fecerat propter blasphemiam suam et iratus multos occideret ex filiis Israhel Tobias sepeliebat corpora eorum at ubi nuntiatum est regi iussit eum occidi et tulit ei omnem substantiam eius Tobias vero cum filio suo et cum uxore fugiens nudus latuit quia multi diligebant eum post dies vero quadraginta et quinque occiderunt regem filii ipsius et reversus est Tobias ad domum suam omnisque facultas eius restituta est ei post haec vero cum esset dies festus Domini et factum esset prandium bonum in domo Tobis dixit filio suo vade et adduc aliquos ex tribu nostra timentes Deum et epulentur nobiscum cumque abisset reversus nuntiat unum ex filiis Israhel iugulatum iacere in platea statimque exiliens de accubitu suo relinquens prandium ieiunus perve
Abbreviated transcription (Latin):
a rege. habuisset decẽ talenta
argenti. & cum in multa tur¬
ba generis sui gabelũ egentẽ
uideret. qui erat ex tribu eius:
sub cyrographo dedit illi me¬
moratũ pondus argenti.
Post multũ uͦ temporis. mortuo
salmanassar rege. cũ regnaret
sennacherim filius eius pro eo.
& filios isrł exosos haberet in
conspectu suo: tobias ꝑgebat
ꝑ omẽm cognationẽ suam & console

Expanded text:
sset decem talenta argenti et cum multa turba generis sui Gabelum egentem videret qui erat ex tribu eius sub chirografo dedit illi memoratum pondus argenti post multum vero temporis mortuo Salmanassar rege cum regnaret Sennacherim filius eius pro eo et filios Israhel exosos haberet in conspectu suo Tobias pergebat per omnem cognationem suam
Abbreviated transcription (Latin):
ad eam. Recordatus itaq tobias
sermonis angłi. ꝓtulit de cassili¬
de suo partem iecoris. posuitq
eam super carbones uiros. Tunc
raphael angelus apprehendit dȩ¬
moniũ. & religauit eum in de¬
serto superioris egypti. Tunc
hortatus est uirginẽ tobias. dixͣq
ei. Sara exurge. & deprecemur
dm̃ hodie & eras. & secundo cras.
quia istis tribus noctibus deo iun¬
gimur. Tertia autẽ transacta noc¬
te. in nr̃o erimus coniugio. Filii
quippe scoꝵ sumus. & non possu¬
mus ita coniungi. sicut gentes quȩ
ignorant dm̃. Surgentes autẽ pa¬
riter. instanter orabant ambo sunul.¬
ut sanitas daretur eis. Dixitq. to¬
bias. Dnẽ ds̃ patrũ nr̃oꝵ benedi¬
cant te cęli & terra. & mare et fon

Expanded text:
ad eam recordatus itaque Tobias ad eam recordatus itaque Tobias sermonem angeli protulit de cassidile suo partem iecoris posuitque eam super carbones vivos tunc Rafahel angelus adprehendit daemonium et religavit eum in deserto superioris Aegypti tunc hortatus est virginem Tobias dixitque ei Sarra exsurge deprecemus Deum hodie et cras et secundum cras quia istis tribus noctibus Deo iungimur tertia autem transacta nocte in nostro erimus coniugio filii quippe sanctorum sumus et non possumus ita coniungi sicut et gentes quae ignorant Deum surgentes autem pariter instanter orabant ambo ut sanitas daretur eis dixitque Tobias Domine Deus patrum nostrorum benedicant te caeli
Abbreviated transcription (Latin):
daret. ullũ petenti responsum: dix̃
ei angłs. Noli tumere dare illã isti.
qm̃ huic timenti dm̃ debetur con¬
iunx filia tua. propterea alius
non potuit habere illam. Lunc dix̃
raguel. Non dubito. quod dĩ et
lacrimas meas in conspectu suo
admiserit. & credo qm̃ idõ uos fe¬
cit uenire ad me: ut ista coniun¬
geretur cognationi suȩ. scdm lege̾
moysi. Et nunc noli dubiũ gere¬
re. quod tibi eam tradam. Et ap¬
prehendens dexteram filiȩ suȩ.
dextere tobiȩ tradidit dicens. Deus
abraham & ds̃ isaac & cleus ia¬
cob fit uobiscũ. & ipse coniungat
uos. impleatq benedictionẽ suã
in uobis. Et accepta carta: fecer᷑
conseriptionem contugii. Et post
hec epulati sunt: benedicentes
dm̃. Uocauitq ad se raguel an.¬
nam uxorem suam. & precepit
ei ut prepararet alterum cubicu¬
lum. Et introduxit in eũ saram
filiam suam. & lacrimata est.
Dixitq ei. Forti animo esto filui
uerunt. introduxerunt iuuenẽ

Expanded text:
daret ullum petenti responsum dixit daret ullum petenti responsum dixit ei angelus noli timere dare illam isti quoniam huic timenti Deum debetur coniux filia tua propterea alius non potuit habere illam tunc dixit Raguhel non dubito quod Deus preces et lacrimas meas in conspectu suo admiserit et credo quoniam ideo vos fecit ad me venire ut ista coniungeretur cognationi suae secundum legem Mosi et nunc noli dubium gerere quod tibi eam non tradam et adprehendens dexteram filiae suae dexterae Tobiae tradidit dicens Deus Abraham et Deus Isaac et Deus Iacob sit vobiscum et ipse coniungat vos impleatque benedictionem suam in vobis et accepta carta fecerunt conscriptionem coniugii et post haec epulati sunt benedicentes Deum vocavitque ad se Raguhel Annam uxorem suam et praecepit ei ut praepararet alterum cubiculum et introduxit in eum Sarram filiam suam et lacrimata est dixitque ei forti animo esto filia verunt introduxerunt iuvenem
Abbreviated transcription (Latin):
Quam similis ẽ iuuenis iste conso¬
brino meo. Et cũ hec dixisser. ait.
Unde estis uiuenes frẽs nrͣi : At il¬
li dixerunt. Ex tribu neptalim
sumus. ex captiuitate niniue.
Dixitq illis raguel. Nostis tobiam
mus. Cumq multa bona loqueren¬
tur de eo: dixit angłs ad raguel.
Tobias de quo interrogas. pater
huius ẽ. Et misit se raguel: & cũ
lacrimis osculatus ẽ eũ. Et plorans
suꝑ collũ eius dixit. Benedictio sit
tibi fili mi: quia boni & optimi
uiri filius es. Et anna uxor eius
Postquã autẽ loquuti sunt: p̃cepit
raguel occidi arietem. & p̃parari
conuiuiũ. Cumq hortaretur eos
discumbere ad prandiũ. tobias dix̃
hic ego hodie non manducabo neq
bibam. nisi prius petitionẽ meam¬
confirmes. & ꝓmittas mͥ saram filiã
tuam. Quo audito uerbo. raguel
expauit. scieus quid euenerit septẽ
illis uiris. qui sunt ingressi ad eã.
ce timere cepit. ne forte & huie frtn¬
liter acciderit. Et cũ nutaret u nͣ

Expanded text:
quam similis est iuvenis iste consoquam similis est iuvenis iste consobrino meo et cum haec dixisset ait unde estis iuvenes fratres nostri at illi dixerunt ex tribu Nepthalim sumus ex captivitate Nineven dixit illis Raguhel nostis Tobiam mus. Cumque multa bona loqueretur de eo, dixit angelus ad Raguelem: Tobias, de quo interrogas, pater istius est. Et misit se Raguel, et cum lacrymis osculatus est eum, et plorans supra collum ejus, dixit: Benedictio sit tibi, fili mi, quia boni et optimi viri filius es. Et Anna uxor ejus, Postquam autem locuti sunt, praecepit Raguel occidi arietem, et parari convivium. Cumque hortaretur eos discumbere ad prandium, Tobias dixit: Hic ego hodie non manducabo neque bibam, nisi prius petitionem meamconfirmes, et promittas mihi dare Saram filiam tuam. Quo audito verbo, Raguel expavit, sciens quid evenerit illis septem viris, qui ingressi sunt ad eam:  timere coepit ne forte et huic similiter accideret et cum nutaret et non
Abbreviated transcription (Latin):
me: et ostendam tibi qui sunt.
quib p̃ualere potest demonium.
Hi namq qui conuigiũ ita suscipi¬
uit. ut dm̃ ase sua mente exclu¬
dant: & suę libidini ita uacent.
sicut equus et mulus in quibus
non ẽ intellectus : habet potesta¬
tem dęmoniũ suꝑ eos. Tu autem
cũ acceperis eam: ingressus cubi¬
culum. ꝑ tres dies continens esto
ab ea. & nicbil aliud nisi oratio¬
nib uacabis cũ ea. Ipsa autem
nocte incenso iecore piscis. fug̾a¬
bitur demoniũ. Secunda uero
nocte. in copulatione scõꝵ patri¬
archarum admitteris. Tertia autẽ
nocte. accipies benedictionẽ conse¬
queris. ut filii ex uobis incolumes
ꝓcreentur. Transacta autẽ tertia
nocte: accipies uirginem cum
timore dñi. amore filioꝵ magis.
quã libidinis ductus. ut in semi¬
ne abrahe bene dictionẽ ui filiis
consequaris. Ingressi sunt autẽ
ad raguelem. & suscepit eos ragu¬
el cum gaudio. Intuensq tobiã
raguel : dixit annę uxori suȩ.

Expanded text:
me et ostendam tibi qui sunt me et ostendam tibi qui sunt quibus praevalere potest daemonium hii namque qui coniugium ita suscipiunt ut Deum a se sua mente excludant et suae libidini ita vacent sicut equus et mulus in quibus non est intellectus habet potestatem daemonium super eos tu autem cum acceperis eam ingressus cubiculum per tres dies continens esto ab ea et nihil aliud nisi orationibus vacabis cum ea ipsa autem nocte incenso iecore piscis fugabitur daemonium secunda vero nocte in copulatione sanctorum patriarcharum admitteris tertia autem nocte benedictione consequeris ut filii ex vobis incolomes procreentur transacta autem tertia nocte accipies virginem cum timore Domini amore filiorum magis quam libidinis ductus ut in semine Abrahae benedictionem in filiis consequaris ingressi sunt autem ad Raguhelem et suscepit eos Raguhel cum gaudio intuensque Tobiam Raguhel dixit Annae uxori suae
Abbreviated transcription (Latin):
et secũ sustulerunt in uia. Cete¬
ra salierunt quȩ sufficerent ꝑis.
quousq ꝑuenirent in rages ciui¬
tatẽ medoꝵ. Tunc interrogauit
tobias angłm & dixit ei. Obsecro
te ararias fr̃. ut dicas mͥ qđ reme¬
carbones ponas. fumus eiꝰ extricat.
om̃e genus demonioꝵ. siue a uiro
siue a muliere. ita ut ultra non
accedat ad eos. Et dixit ei. Ubi
angłs ait. Est hic raguel nomi
ne ꝓpinquus. uir de tribu tua.
& hic habet filiam nomine saram.
sed neq masculũ neq feminam
ullũ habet aliũ preter eam. Tibi de¬
betur om̃is sustantia eiꝰ. & opor¬
tet te eam accipere conuige̾. Pete
gͦ eam a patre etus. & dabit tibi
eam uxorem. Tunc respondit to
bias & dixit. Audio quia tradita ẽ
uiris septẽ & mortui sunt: sed &
boc audiui. quia demonium illos
occidit. limeo gͦ. ne forte & michi
hec eueniant. Et cũ sim unicus
parentibus meis. deponã senectu¬
tem illoꝵ cum tristitia ad inferos.
Tunc angłs raphael dixit ei. Audi

Expanded text:
et secum sustulerunt in via ceteet secum sustulerunt in via cetera salierunt quae sufficerent eis quousque pervenirent in Rages civitatem Medorum tunc interrogavit Tobias angelum et dixit ei obsecro te Azarias frater ut dicas mcarbones ponas, fumus ejus extricat omne genus daemoniorum, sive a viro, sive a muliere, ita ut ultra non accedat ad eos. Et fel valet ad uangelus, ait: Est hic Raguel nomine, vir propinquus de tribu tua, et hic habet filiam nomine Saram, sed neque masculum, neque feminam ullam habet aliam praeter eam. Tibi debetur omnis substantia ejus, et oportet eam te accipere conjugem. Pete ergo eam a patre ejus, et dabit tibi eam in uxorem. Tunc rebias et dixit audio quia tradita est viris septem et mortui sunt sed et haec audivi quia daemonium illos occidit timeo ergo ne forte mihi haec eveniant et cum sim unicus parentibus meis deponam senectutem illorum cum tristitia ad infernum tunc angelus Rafahel dixit ei audi
Abbreviated transcription (Latin):
uitias cõputaremus. hoc quod u¬
debamus filiũ nr̃m. Dixitq ei to¬
bias. Noli flere. saluus ꝑueniet
filius nrͣ. & saluus reuertetur ad
nos. & oculi tui uidebunt eũ. Cre¬
do enĩ quod angłs dĩ bonus comi¬
cetur ei. & bene disponat omia
quȩ circa ipsum geruntur. ita
ut cũ gaudio reuertatur ad nos.
Ad hanc uocem: cessauit mater eiꝰ
flere & tacuit. Profectus ẽ autem
tobis: & canis secutus ẽ eum. et
mansit prima mansione iuxta
fluuiũ tigris. Et exiuit ut laua¬
ret pedes suos. & ecce piscis imma¬
nis exiuit ad deuorandum eum.
Quẽ expauescens tobis: clamauit
uoce magna dicens. Dñe. inuadit
me. Et dixit angelus. Apprehende
branciam eiꝰ.  trahe eum ad te.
Quod cũ fecisset: attraxit eũ in sic¬
cũ. & palpitare cępit ante pedes
eius. Tunc dixit ei angłs. Exentera
hunc piscem.  cor eiꝰ et fel eius &
iecur repone tibi. Sunt. enĩ hec
necessaria ad medicam̃ta utiliter.
Quod cũ fecisset: assauit carnes eiꝰ.

Expanded text:
vitias computaremus hoc, quod vivitias computaremus hoc, quod videbamus filium nostrum. Dixitque ei Tobias: Noli flere, salvus perveniet filius noster, et salvus revertetur ad nos, et oculi tui videbunt illum. Credo enim quoniam angelus Dei bonus comitetur ei et bene disponat omnia quae circa ipsum geruntur ita ut cum gaudio revertatur ad nos ad hanc vocem cessavit mater eius flere et tacuit profectusque est Tobias et canis secutus est eum et mansit prima mansione iuxta fluvium Tigris et exivit ut lavaret pedes suos et ecce piscis inmanis exivit ad devorandum eum quem expavescens clamavit voce magna dicens Domine invadet me et dixit ei angelus adprehende brancia eius et trahe eum ad te quod cum fecisset adtraxit eum in sicco et palpitare coepit ante pedes eius tunc dixit ei angelus extentera hunc piscem et cor eius et fel eius et iecur repone tibi sunt enim haec necessaria ad medicamenta utiliter quod cum fecisset assavit carnes eius
Abbreviated transcription (Latin):
cedem tuam: Et dixit ei angelus.
Ego eũ ducã. & reducam ad te.
Cui tobias respondit. Rogo te. indi¬
ea mͥ de qua domo aut de qua tri¬
bu es tu. Cui raphael angłs dixit.
Genus queris mercennarii. an ipsũ
mercennariũ qui cũ filio tuo eat:
Sed ne forte sollicitũ te reddam:. ego
sum azarias ananiȩ magni filius.
Et tobias respondit. Ex magno gene¬
re es tu. Sed peto ne irascaris. qđ
uoluerim cognoscere genus tuum.
Dixit autẽ illi angłs. Ego sanũ ducã
& sanũ tibi reducã filiũ tuũ. Res¬
pondens autẽ tobias dixit. Bene am¬
buletis. et sit deus in ttinere ur̃o. &
angłs eius comitetur uobiscum.
Tunc paratis om̃ib quȩ erant in uia
portanda: fecit tobias uale patri
suo & matri suȩ. & ambulauerunt
ambo simul. Cũq ꝓfecti essent.
Baculũ senectutis nr̃x tulisti. & trans¬
misti a nobis. Nũquã esset ipsa pe¬
cunia. ꝓ qua misisti eũ. Sufficie¬
bat enĩ nobis pauꝑtas nr̃a. ut di¬

Expanded text:
cedem tuam. Et dixit ei angelus; cedem tuam. Et dixit ei angelus; Ego ducam et reducam eum ad te. Cui Tobias respondit: Rogo te, indica mihi, de qua domo, aut de qua tribu es tu? Cui Raphael angelus dixit: Genus quaeris mercenarii, an ipsum mercenarium, qui cum filio tuo eat? Sed ne forte sollicitum te reddam, ego sum Azarias Ananiae magni filius. Et Tobias respondit: Ex magno genere es tu. Sed peto ne irascaris quod voluerim cognoscere genus tuum. Dixit autem illi angelus: Ego sanum ducam, et sanum tibi reducam filium tuum. Respondens autem Tobias, ait: Bene ambuletis, et sit Deus in itinere vestro, et angelus ejus comitetur vobiscum. Tunc paratis omnibus, quae erant in via portanda, fecit Tobias vale patri suo et matri suae, et ambulaverunt ambo simul. Cumque profecti essent, Baculum senectutis nostrae tulisti, et transmisisti a nobis. Numquam fuisset ipsa pecunia, pro qua misisti eum. Sufficiebat enim nobis paupertas nostra, ut di
Abbreviated transcription (Latin):
didũ stantẽ precinctum. & qua¬
si paratũ ad ambulandum. Et
ignorans quod angłs dĩ esset. sa¬
lutauit eũ & dixit. Unde te habe¬
mus bone iuuenis: At ille respon¬
dit. Ex filiis isrł. Et tobias dixit
ei. Nosti uiam quȩ ducit in regio
& mansi apud gabelũ frẽm nr̃m.
qui moratur in rages ciuitate
medorũ. quȩ posita ẽ in monte
ex bathanis. Cui tobias ait. Susti¬
ne me obsetro. donec hec ipsa
nuntiem patri meo. lunc ingres¬
sus tobias. indicauit uniuersa
hec patri suo. Suꝑ quȩ amnura¬
tus pater. rogat ut introiret ad
eum. Ingressus itaq salutauit eũ.
& dixit. Gaudiũ tibi semper sit.
Et tobias ait. Quale mͥ gaudiũ erit.
qui in tenebris sedeo. & lumen cȩ¬
li non uideo: Cui ait uuenis. For¬
ti anuno esto. in ꝓximo est ut a
dõ cureris. Dixit itaq illi tobias.
Nũquid poteris ꝑducere filtũ meũ¬
ad gabelũ in rages ciuitatẽ medoꝵ
& cũ redieris. restituam tibi mer¬

Expanded text:
didum, stantem praecinctum, et quadidum, stantem praecinctum, et quasi paratum ad ambulandum. Et ignorans quod angelus Dei esset, salutavit eum, et dixit: Unde te habemus, bone juvenis? At ille respondit: Ex filiis Israel. Et Tobias dixit ei: Nosti viam, quae ducit in regionet mansi apud Gabelum fratrem nostrum: qui moratur in Rages civitate Medorum, quae posita est in monte Ecbatanis. Cui Tobias ait: Sustine me, obsecro, donec haec ipsa nuntiem patri meo. Tunc ingressus Tobias, indicavit universa haec patri suo super quae admiratus pater rogat ut introiret ad eum ingressus itaque salutavit eum et dixit gaudium tibi semper sit et Tobias ait quale mihi gaudium erit qui in tenebris sedeo et lumen caeli non video cui ait iuvenis forti animo esto in proximo est ut a Deo cureris dixit itaque illi Tobias numquid poteris perducere filiuad Gabelum in Rages civitatem Medorum? et cum redieris, restituam tibi mer
Abbreviated transcription (Latin):
Consiliũ semꝑ a sapiente ꝑquire.
Om̃i tempore benedic dm̃. & pete
ab eo ut uias tuas dirigat. & om̃ia
consilia tua in ipso permaneant.
Indico etiam tibi fili mi dedisse
me decẽ talenta argenti dũ infan¬
tulus esses gabelo in rages ciui¬
tate medoꝵ. & cyrographũ eius
apud me habeo. Et idõ ꝑquire
quomodo ad eũ ꝑuenias. & recipi¬
as ab eo supramemoratũ pondus
argenti. et restituas ei eyro gra¬
phũ suũ. Noli timere fili mi. pau¬
perẽ quidem uitã gerimus. sed
multa bona habebimus si timu¬
erimus dm̃. & recesserimus ab
om̃i peccato: & fecerimus bene.
ro. Quod signũ dabo illi:. Sed
neq uiam ꝑ quã ꝑgatur illuc:
aliquando cognoui. Tunc pater sius
respondit illi & dixit. Cyrographũ
quidem illius penes me habeo.
quod dũ illi ostenderis: statum re¬
stituet. Sed ꝑge nunc & inquire
tibi aliquẽ fidelem uirũ qui eat
tecum salua mercede sua. dũ adhuc
uiuo: ut recipias eam. Lunc egres¬
sus tobias: inuenit uiuene̾ splen¬

Expanded text:
 a sapiente perquire. Omni tempore benedic Deum: et pete ab eo, ut vias tuas dirigat, et omnia consilia tua in ipso permaneant. Indico etiam tibi, fili mi, dedisse me decem talenta argenti, dum adhuc infantulus esses, Gabelo, in Rages civitate Medorum, et chirographum ejus apud me habeo: et ideo perquire quomodo ad eum pervenias, et recipias ab eo supra memoratum pondus argenti, et restituas ei chirographum suum. Noli timere, fili mi: pauperem quidem vitam gerimus, sed multa bona habebimus, si timuerimus Deum, et recesserimus ab omni peccato, et fecerimus bene. ro: quod signum dabo ei? sed neque viam, per quam pergatur illuc, aliquando cognovi. Tunc pater suus respondit illi, et dixit: Chirographum quidem illius penes me habeo, quod dum illi ostenderis, statim restituet. Sed perge nunc, et inquire tibi aliquem fidelem virum, qui eat tecum salva mercede sua: ut, dum adhuc vivo, recipias eam. Tunc egressus Tobias, invenit juvenem splen
Abbreviated transcription (Latin):
crepabat eos dicens. Nolite ita loqͥ.¬
qm̃ filii scõꝵ sumus. & uitã illam
expectamus. quã ds̃ daturus est his
qui fidem suã nũquã mutant ab eo.
Anna uero uxor enis ibat ad textri¬
nũ opus cotidie. & de labore ma¬
nuũ suarũ uictũ quẽ consequi po
tuisset deferebat. Unde factũ est.
ut hedũ caprarũ accipiens detu¬
lisset domi. Cuius cũ uocẽ balan¬
tis uir eiꝰ audisset: dixit. Uidete
ne forte furtiuus sit: reddite eum
dñis suis. quia non licet nobis
ex furto aliquid aut edere aut
contingere. Ad hec uxor eiꝰ irata
respondit. Manifeste uana facta
ẽ spes tua. & elemosinȩ tuȩ mͦ¬

Expanded text:
dicens: Nolite ita loqiam filii sanctorum sumus, et vitam illam expectamus quam Deus daturus est his, qui fidem suam numquam mutant ab eo. Anna vero uxor ejus ibat ad opus textrinum quotidie, et de labore manuum suarum victum, quem consequiterat deferebat unde factum est ut hedum caprarum accipiens detulisset domi cuius cum vocem balantis vir eius audisset dixit videte ne forte furtivus sit reddite eum dominis suis quia non licet nobis ex furto aliquid aut edere aut contingere ad haec uxor eius irata respondit manifeste vana facta est spes tua et elemosynae tuae m
Abbreviated transcription (Latin):
non recordentur amplius. Aperi
os tuum muto. et causis om̃ium fi¬
lioꝵ qui ꝑtranseunt. Aperi os tuu̾
decerne quod iustũ est: & iudica
inopem & pauperem. lix.
ulierem fortẽ quis inueniet:
Procul & de ultimis finibus p̃tiũ eiꝰ.¬

Expanded text:
non recordentur amplius. Aperi non recordentur amplius. Aperi os tuum muto, et causis omnium filiorum qui pertranseunt: Aperi os tuum, decerne quod justum est, et judica inopem et pauperem.  Aleph.  Mulierem fortem quis inveniet? procul, et de ultimis finibus pretium e
Abbreviated transcription (Latin):
habet. & egreditur uniuersa per
turmas suas. Stellio manib niti¬
tur. & moratur in edib regum.
Tria sunt quȩ bene gradiuntur. &
quartũ quod incedit feliciter. Leo
fortissimus bestiarum. ad nullius
pauebit eccursum. gallus succin¬
ctus lumbos. & aries. nec ẽ rex
qui resistat ei. & qui stultus appa¬
ruerit. postquã eleuatus est in sub¬
lime. Si enĩ intellexisset. ori in¬
posuisset manũ. Qui aut̃ fortit᷑
premit ubera ad eliciendum lac:
exprimit butyrum. & qui uehem̃ter
emungitur elicit sanguinem. & qui
prouocat iras. ꝓducit discordias.
Uerba lamuhelis regis. uisio qua eru
diuit eum mater sua. Quid dilecte
mi. quid dilecte uteri mei: Quid
gibus o lamuhel. noli regibus dare
uinum: quia nullũ est secretũ ubi
regnat ebriecas: ne forte bibant. &
obliuiscantur uidicioꝵ. et mutent
causam filioꝵ pauperis. Date sice¬
ram merentibus. & uinũ his qui
amaro sunt animo: bibant & obli¬
uiscantur egestatis suȩ & doloris

Expanded text:
habet, et egreditur universa per habet, et egreditur universa per turmas suas: Stellio manibus nititur, et moratur in aedibus regis. Tria sunt, quae bene gradiuntur, et quartum, quod incedit feliciter: Leo fortissimus bestiarum, ad nullius pavebit occursum: Gallus succinctus lumbos: et aries: nec est rex, qui resistat ei et qui stultus apparuit postquam elatus est in sublime si enim intellexisset ori inposuisset manum qui autem fortiter premit ubera ad eliciendum lac exprimit butyrum et qui vehementer emungitur elicit sanguinem et qui provocat iras producit discordias verba Lamuhel regis visdivit eum mater sua. Quid, dilecte mi; quid, dilecte uteri mei; quid,gibus, o Lamuel, noli regibus dare vinum: quia nullum secretum est ubi regnat ebrietas. Ne forte bibant, et obliviscantur judiciorum, et mutent causam filiorum pauperis. Date siceram moerentibus, et vinum his qui amaro sunt animo. Bibant, et obliviscantur egestatis suae, et doloris sui
Abbreviated transcription (Latin):
Infernus & os uuluȩ. & terra quȩ
non satiatur aqua. ignis uͦ num¬
quã dicit. sufficit. Oculũ qui sub¬
sannat patrẽ & despicit partum
matris sue. effodiant eum corui
de torrentibus. et comedant illũ
filii aquilȩ.II¬
ria sunt difficilia mͥ. & quar¬
tum penitus ignoro. Uiam aquilȩ
in cęlo. uiam colubri super petra.
uiam nauis in medio mari. & ui¬
am uiri in adolescentia. Talis et
uia mulieris adultere quȩ come¬
dit & tergens os suum dicit. Non
sum operata malum. Per tria mo¬
uetur terra. & quartũ quod non
potest sustinere. Per seruum cum
regnauerit. per stultum cũ satu¬
ratus fuerit cibo. ꝑ odiosam mu¬
lierẽ cũ in matrimonio fuerit
assumpta. & per ancillã cum liereᷤ
fuerit domine suȩ. Quatuor sunt
minima terre. & ipsa sunt sapien¬
tiora sapientibus. Formicȩ popłs
infirmus. qui p̃parant in messe
cibum sibi. Lepusculus plebs in¬
ualida. qui collocat in petra cu¬
bile suum. Regem locusta non

Expanded text:
Infernus, et os vulvae, et terra, quae Infernus, et os vulvae, et terra, quae non satiatur aqua: ignis vero numquam dicit: sufficit. Oculum, qui subsannat patrem, et qui despicit partum matris suae: Effodiant eum corvi de torrentibus, et comedant eum filii aquilae. Tria sunt difficilia mihi, et quartum penitus ignoro: Viam aquilae in coelo, viam colubri super petram, viam navis in medio mari, et viam viri in adolescentia. Talis est et via mulieris adulterae, quae comedit, et tergens os suum dicit: Non sum operata malum. Per tria movetur terra, et quartum non potest sustinere: Per servum cum regnaverit: per stultum cum saturatus fuerit cibo: Per odiosam mulierem, cum in matrimonio fuerit assumpta: et per ancillam cum haeres fuerit dominae suae. Quatuor sunt minima terrae, et ipsa sunt sapientiora sapientibus. Formicae populus infirmus, quae praeparant in messe cibum sibi: Lepusculus plebs invalida, qui collocat in petra cubile suum: Regem locusta non
Abbreviated transcription (Latin):
filii enis si nosti:ii.
Imnis sermo dĩ iguitus. clipeis est
sperantibus in se. Ne addas quicquã
uerbis illius. & arguaris. inueniaris¬
q. mendax. Duo rogaui te ne oeneges
michi antequam moriar. Uanitatẽ
& uerba mendacia longe fac a me.
mendicitatẽ. & diuitias ne dederis
michi. Tribue tantum uictui meo
necessaria. ne forte satiatus illici¬
ar ad negandum.. & dicã. quis est
dñs: & egestate compulsus furer.
et ꝑiurem nomen dĩ mei. Ne accu¬
ses seruũ ad dnm suum. ne forte
maledicat tibi. & corruas. Genem¬
tio quȩ patri suo maledicit. & quȩ¬
tio quȩ sibi munda uidetur: & ta¬
men non est lota sordibus. Genera¬
tio cuius excelsi sunt oculi. & pal¬
pebrȩ enis in alta subrecte. Gene¬
ratio que pro dentib gladios ha¬
bet: & commnandit molarib suis.
ut comedat mopes de terra. et pau¬
peres ex hominibus. Sanguisuge
duȩ sunt filiȩ dicentes. affer. affer.
Tria sunt insaturabilia. & quartũ
quod nunquam dicit sufficit.

Expanded text:
filii ejus, si nosti? Omnis sermo Dei ignitus, clypeus est sperantibus in se. Ne addas quidquam verbis illius, et arguaris, inveniarisque mendax. Duo rogavi te, ne deneges mihi antequam moriar: Vanitatem, et verba mendacia longe fac a me. Mendicitatem, et divitias ne dederis mihi: tribue tantum victui meo necessaria: Ne forte satiatus illiciar ad negandum, et dicam: Quis est Dominus? et egestate compulsus furer, et perjurem nomen Dei mei. Ne accuses servum ad Dominum suum, ne forte maledicat tibi, et corruas Generatio, quae patri suo maledicit, et qutio quae sibi munda videtur et tamen non est lota a sordibus suis generatio cuius excelsi sunt oculi et palpebrae eius in alta subrectae generatio quae pro dentibus gladios habet et commandit molaribus suis ut comedat inopes de terra et pauperes ex homduae sunt, filiae dicentes: Affer, affer. Tria sunt insaturabilia, et quartum, quod numquam, dicit: Sufficit,
Abbreviated transcription (Latin):
stultitia magis speranda est quã
illius correptio. Qui delicate a pu¬
eritia nutrit seruũ suum. postea
illum sentiet contumacem. Uir
iracundus prouocat rixas. & qui
ad indignandum facilis est: erit
ad peccata ꝓcliuior. Suꝑbũ sequi¬
tur humilitas. & bumilem spu
suscipiet gła. Qui cum fure par¬
titur odit animã suam. ad iurantẽ
audit. & non indicat. Qui timet
hominem cito corruet. qui sperat
in dño subleuabitur. Multi requi¬
runt faciem principis: & a dño ui¬
dicium egreditur singuloꝵ. lui
bominantur iusti uirũ impiũ.
Eabominantur impii eos qui rec¬
ta sunt uia. Uerba congregantis
filii uomentis Sisio quã locutus
ẽ uir cum quo est deus. et qui dõ
secum morante confortatus ait.
Stultissimus sum uiroꝵ. & sapienti¬
a hominũ non est mecum. Non di¬
dici sapientiam. et noui scõꝵ sci¬
entiam. Quiᷤᷤ ascendit in cȩlum. atq
descenoit. Quis continuit spm̃ in
manibus suis: Quis colligauit

Expanded text:
stultitia magis speranda est, quam stultitia magis speranda est, quam illius correptio. Qui delicate a pueritia nutrit servum suum, postea illum sentiet contumacem. Vir iracundus provocat rixas: et qui ad indignandum facilis est, erit ad peccatum proclivior. Superbum sequitur humilitas: et humilem spiritu suscipiet gloria. Qui cum fure participat, odit animam suam: adjurantem audit, et non indicat. Qui timet hominem, cito coin Domino sublevabitur multi requirunt faciem principis et a Domino iudicium egreditur singulorum abominantur iusti virum impium et abominantur impii eos qui in recta sunt via verba Congregantis filii Vomentis visio quam locutus est vir cum quo est Deus et qui Deo secum morante confortatus ait stultissimus sum virorum et sapientia hominum non est mecum non didici sapientiam et non novi sanctorum scientiam quis ascendit in caelum atque descendit quis continumanibus suis? quis colligavit
Abbreviated transcription (Latin):
cum stulto contenderit. siue irasca¬
tur. siue rideat. non uiueniet re¬
quiem. Uirisanguinũ oderunt
simplicem. iniꝰti aut̃ quer̃ animã eiꝰ.¬
otum sp̃m suũ ꝓfert stultus.
sapiens differt. & reseruat in po¬
sterum. Princeps qui libenter au¬
dit uerba mendatia. om̃s ministros
habet impios. Pauper & creditor
obinauerunt sibi.: utriusq illumi¬
nator est dñs. Rex qui uidicat in ueritate pau¬
ꝑes. thronus eius męternũ firmabit᷑.
Uirga atq. correctio tribuent sapi¬
entiam. puer aut̃ qui dimittitur
uoluntati suȩ: confundet matrem
suam. In multiplicatione impioꝵ
multiplicabuntur scelera. & iusti
rumas eo uidebunt. Erudi fi¬
lium tuum & refrigerabit te:
e dabit delicias animȩ tuȩ. Cum
ꝓphetia defecerit. dissipabitur
populus. qui custodit legem be¬
atus est. Seruus uerbis nou potest
erudiri. quia quod dicis intelligit.
& respondere contempnit. Uidi ho¬
minem uelocem ad loquendum.

Expanded text:
cum stulto contenderit sive irascacum stulto contenderit sive irascatur sive rideat non inveniet requiem viri sanguinum oderunt simplicem iTotum spiritum suum profert stultus: sapiens differt, et reservat in posterum. Princeps, qui libenter audit verba mendacii, omnes ministros habebit impios. Pauper et creditor obviaverunt sibi: utriusque illuminator est Dominus. Rex qui judicat in veritate pauperes, thronus ejus in aeternum firmabitur. Virga atque correptio tribuit sapientiam: puer autem, qui dimittitur voluntati suae, confundet matrem suam. In multiplicatione impiorum multiplicabuntur scelera: et justi ruinas eorum videbunt. Erudi filium tuum, et refrigerabit te, et dabit delicias animae tuae. Cum prophetia defecerit, dissipabitur populus: qui vero custodit legem, beatus est. Servus verbis non potest erudiri: quia quod dicis, intelligit, et respondere contemnit. Vidisti hominem velocem ad loquendum?
Abbreviated transcription (Latin):
corde suo. stultus est : qui autc gradi¬
tur sapienter. iste laudabitur. Qui
dat pauꝑi non indigebit. qui des¬
picit deprecantẽ. sustinebit penuri¬
am. Cum surrexeriit impii abscon¬
dentur homines. cum illi perierint.
multiplicabuntur iust.Uiro qui
corripientẽ dura ceruice contem¬
ñit. repentinus suꝑlieniet uiteritꝰ:
& eum sanitas non sequetur. In
multiplicatione iusteꝵ letabitur
uulgus. cum impii sumpserint
priucipatum. geniet populus. Uir
qui amat sapientiam letifieat pa¬
trem suum. qui aut̃ nutrit scorta.
ꝑdet substantiam. Rex iustus eriget
terram. uir auarus destruet eam.
Homo qui blandis fictisq sermonib
loquitur amico suo. rete expandit
pedibus eius. Peccantem uirũ iniquũ
inuoluit laqueus. & iustus lauda¬
bit atq. gaudebit. Nouit iustus
causam pauperũ. impuis ignorat
scientiam. homines pestilentes dis¬
sipant ciuitatem. sapientes uero¬
auertunt furorem. Uir sapiens si

Expanded text:
corde suo, stultus est: qui autem gradicorde suo, stultus est: qui autem graditur sapienter, ipse salvabitur. Qui dat pauperi, non indigebit: qui despicit deprecantem, sustinebit penuriam. Cum surrexerint impii, abscondentur hominmultiplicabuntur iusti viro qui corripientem dura cervice contemnit repentinus superveniet interitus et eum sanitas non sequitur in multiplicatione iustorum laetabitur vulgus cum impii sumpserint principatum gemet populus vir qui amat sapientiam laetificat patrem suum qui autem nutrit scorta perdet substantiam rex iustus erigit terram vir avarus destruet eam homo qui blandis fictisque sermonibus loquitur amico suo rete expandit gressibus eius peccantem virum iniquum involvet laqueus et iustus laudabit atque gaudebit novit iustus causam pauperum impius ignorat scientiam homines pestilentes dissipant civitatem sapientes avertunt furorem vir sapiens si
Abbreviated transcription (Latin):
corruet in malum. Leo rugiens
& ursus esuriens. princeps impi
super popłm pauperem. Dux mo¬
geris prudentia. multos opprim&
ꝑ calumniam: qui autem odit aui¬
ritiam. longi fient dies eius. ho¬
minem qui calumniatur animi
sanguinem. si usq ad lacum fu¬
gerit. nemo sustinet. Qui ambils
simpliciter saluus erit. qui ꝑuer¬
sis ingreditur uiis. concidet semel.
Qui operatur terram suam satura¬
bitur panibus. qui sectatur otuiͣ
replebitur egestate.Uir. fidelis.
multum laudabitur. qui aut̃ẽ festi¬
nat ditari. non erit innocens. Qui
cognoscit in uidicio faciem pauꝑis.
non facit bene: iste & pro bucella
panis deserit ueritatem. Uir qui fe¬
stinat ditari & aliis inuidet. igno¬
rat quod egestas suꝑueniet ei. Qui
corripit homine̾ grãm postea inue¬
mec apud eum. magis quã ille qui
ꝑ linguȩ blandimenta decipit. Qui
subtrahit aliquid a patre suo & ana¬
tre. et dicit. hoc non est peccatum.
in dño sanabitur. Qui confidit in

Expanded text:
corruet in malum. Leo rugiens, corruet in malum. Leo rugiens, et ursus esuriens, princeps impius super populum pauperem. Dux indigens prudentia, multos opprimet per calumniam: qui autem odit avaritiam, longi fient dies ejus. Hominem, qui calumniatur animae sanguinem, si usque ad lacum fugerit, nemo sustinet. Qui ambulat simpliciter, salvus erit: qui perversis graditur viis, concidet semel. Qui operatur terram suam, saturabitur panibus: qui autem sectatur otium, replebitur egestate. Vir fidelis multum laudabitur: qui autem festinat ditari, non erit innocens. Qui cognoscit in judicio faciem, non facit bene: iste et pro buccella panis deserit veritatem. Vir, qui festinat ditari, et aliis invidet, ignorat quod egestas superveniet ei. Qui corripit hominem, gratiam postea inveniet apud eum, magis quam ille, qui per linguae blandimenta decipit. Qui subtrahit aliquid a patre suo, et a matre: et dicit, hoc non est peccatum, ro sperat in Domino, sanabitur. Qui confidit in
Abbreviated transcription (Latin):
quo paratur famis. Qui derelin
quunt legem laudant impium.¬
qui custodiunt succenduntur con¬
tra eum. U̾ iri mali non cogitant i¬
dictum. qui autẽ requirunt drũm
animnaduertunt omĩa. Melior est
pauper ambulans in simplicitati
sua: quam diues prauis itinerib
Qui custodit legem. filius sapiensq̃
qui aut̃ pascit comessatores. confi¬
dit patrem suum. Qui coaceruar qͥ¬
uitus usuris & fenore liberali. in
pauperes congregat eas. Qui dcelis¬
nat aurẽ suam ne audiat legem.
oratio eius erit execrabilis. liiII.¬
Qui decipit iustos in uia mala.
in interitu suo corruet: & simplie
possidebunt bona eius. Sapienss¬
bi uidetur uir diues. pauper aut̃
prudens scrutabitur eum. In exil¬
tatione iustoꝵ multa gła. regnas¬
tibus impiis ruinȩ hominũ. Qu
abscondit scelera sua non dirige¬
tur. qui autẽ confessus fuerit a
reliquerit ea : miscdiam conseq¬
tur. Beatus homo qui semper ess
pauidus. qui uero mentis ẽ dui

Expanded text:
quo paratur fames. Qui derequo paratur fames. Qui derequunt legem laudant impiuqui custodiunt succenduntur contra eum viri mali non cogitant iudicium qui autem requirunt Dominum animadvertunt omnia melior est pauper ambulans in simplicitate sua quam dives pravis itineribus qui custodit legem filius sapiens est qui pascit comesatores confundit patrem suum qui coacervat divitias usuris et fenore liberali in pauperes congregat eas qui declinat aurem suam ne audiat legem oratio eius erit execrabilis qui decipit iustos inin interitu suo corruet: et simplices possidebunt bona ejus. Sapiens sibi videtur vir dives: pauper autem prudens scrutabitur eum. In exsultatione justorum multa gloria: regnantibus impiis ruinae hominum. Qui abscondit scelera sua, non dirigetur: qui autem confessus fuerit, et reliquerit ea, misericordiam consequetur. Beatus homo, qui semper est pavidus: qui vero mentis est durae,
Abbreviated transcription (Latin):
manifesta sunt prudentibus. Infer¬
nus et perditio non replebuntur.
similiter & oculi hominum insa-¬
tiabiles. Quomodo probatur in
conflatorio argentum. & in forna¬
ce aurum: sic probatur homo ore
landantis. Si contuderis stultum
in pila quasi typsanas feriente
desuper pilo. non auferetur ab eo
stultitia eius. Diligenter agnosce
uultum pecoris tui. tuosq greges
considera. Non enĩ habebis iugiter
potestatem. sed corona tribuetur
in generatione generationum. Iiii¬
perta sunt prata. & apparu¬
erunt herbe uirentes. & col¬
lecta sunt fena de montibus. Ag¬
ni ad uestimentum tuum. & he
di agri prȩtium. Sufficiat tibi
lac caprarum in cibos tuos. in
ne persequente. iustus autẽ qua¬
si leo confidens absa terrore erit.
Propter peccata terre. multi prin¬
cipes eius. e propter nominis sa¬
pientiam. et horum scientiam quȩ
dicuntur. uita ducis longior erit.
Uir pauper calumnians pauperes.
similis est ymbri uehementi. in

Expanded text:
manifesta sunt prudentibus. Infermanifesta sunt prudentibus. Infernus et perditio non  Al. numquam replebuntur: similiter et oculi hominum insatiabiles. Quomodo probatur in conflatorio argentum, et in fornace aurum: sic probatur homo ore laudantis. Si contuderis stultum in pila quasi ptisanas, feriente desuper pilo, non auferetur ab eo stultitia ejus. Diligenter agnosce vultum pecoris tui, tuosque greges considera. Non enim habebis jugiter potestatem: sed corona tribuetur in generatione, et generationem. Aperta sunt prata, et apparuerunt herbae virentes, et collecta sunt fena de montibus. Agni ad vestimentum tuum: et haedi, ad agri pretium. Sufficiat tibi lac caprarum in cibos tuos, et ne persequente: justus autem quasi leo considens, absque terrore erit. Propter peccata terrae multi principes ejus: et propter hominis sapientiam, et horum scientiam quae dicuntur, vita ducis longior erit. Vir pauper calumnians pauperes, similis est imbri vehementi, in
Abbreviated transcription (Latin):
gento & uariis odoribus delectatur
cor. & bonis amici consilus anima
dulcoratur. Amicum tuũ & amicũ
patris tui ne dimiseris. et oomum
fratris tui ne ingrediaris in die af¬
flictionis tuȩ. Melior est uicinus uix¬
ta. quam frater procul. Stude sapi¬
entiȩ fili mi. & letifica cor meum.
ut possim exprobranti respondere
sermonem. Astutus uidens malum
absconditus est. paruuli transeuntes
sustinuere dispendia. Tolle uestim̃¬
tum eius qui spopondit ꝓ extraneo.
& ꝓ alienis aufer ei pignus. Qui be¬
nedicit ꝓximo suo. uoce grandi de
nocte consurgens. maledicenti si¬
milis erit. lecta ꝑstillantia in die
frigoris. & litigiosa mulier cõparat᷑.
Qui retinet eam quasi qui uentum
teneat. & oleum dextere sue uacuat.
Ferrum ferro acuitur. e homo exa¬
cuet faciem amici sui. Qui seruat
ficum. comedet fructus eius. & qui
custos est domini sui. glorificabitur.
Quomodo in aquis resplendent uultͦ
prospicientium. sic corda hominũ

Expanded text:
guento et variis odoribus delectatur guento et variis odoribus delectatur cor et bonis amici consiliis anima dulcoratur amicum tuum et amicum patris tui ne dimiseris et domum fratris tui ne ingrediaris in die adflictionis tuae melior est vicinus iuxta quam frater procul stude sapientiae fili mi et laetifica cor meum ut possim exprobranti respondere sermonem astutus videns malum absconditus est parvuli transeuntes sustinuere dispendia tolle vestimentum eius qui spopondit pro extraneo et pro alienis auferto pignus qui benedicit proximo suo voce grandi de nocte consurgens maledicenti similis erit tecta perstillantia ifrigoris, et litigiosa mulier comparantur: Qui retinet eam, quasi qui ventum teneat, et oleum dexterae suae vocabit. Ferrum ferro acuitur, et homo exacuit faciem amici sui. Qui servat ficum, comedet fructus ejus: et qui custos est Domini sui, glorificabitur. Quomodo in aquis resplendent vultus prospicientium, sic corda hominum