comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uãm xͫ ⁊ dm̃ ꝑa .i. a do patre constitutus ẽ ꝑfilium qͥ est saluator⁊ rex.
Non ergo contrariꝰ ẽ do a quo ꝑfiliũ electus est ⁊ missus. ut qr in de¬
structione legis. Imponebat᷑ enĩ illi q do ꝯtraria p̃dicaret. eoqͥ legem¬

Expanded text:
um Patrem, id est a Deo Patre constitutus est per Filium, qui est salvator et rex. um Patrem, id est a Deo Patre constitutus est per Filium, qui est salvator et rex. Non ergo contrarius est Deo a quo per Filium electus est et missus, ut dicitur in destructionem legis. Imponebatur enim illi quod contraria Deo prae
Abbreviated transcription (Latin):
bus usus ẽ argum̃tis. istis uͦ uelut minꝰ sapientib usus est modato
sermone. Quib ⁊̃ dicit. o insensati galathe. ut sic eos reuo caret
Est gͥ intentio apłi in hac epła galathas uersutiis ꝑseudo apłoꝵ cir¬
cumuentos. ad fidĩ religionẽ & euangłii ueritatẽ reducere. Modus
talis. Salutationẽ p̃mittit. ubi ꝯtra detractores & de oꝑib legis
sonã suam quã pseudo depͥmebant. Post salutationẽ de leuitate eos re¬
darguit. pꝰ ꝑsonam suã latius cõmendat. demñ legem moysi multis mod̾¬
xp̃i q sufficit ad salutẽ. Premittens aut̾ salutationẽ. priꝰ cõm̃dat ꝑ¬
sonã suã dicens. Paulus apłs ñ electꝰ uel missus ab hõib .s. ab ana¬
nia ut quidã dicebant. uel ab aliis ut qͥdam ab apłis electi et
missi fuerunt. ⁊ a iudeis pseudo apłi. neq ostitut᷑ ꝑ hominẽ purũ. ẜ ꝑ¬

Expanded text:
bus usus est argumentis; istis vero velut minus sapientibus usus est moderato bus usus est argumentis; istis vero velut minus sapientibus usus est moderato sermone: quibus etiam dicit: O insensati Galatae, ut sic eos revocaret. Est ergo intentio Apostoli in hac Epistola Galatas, versutiis pseudoapostolorum circumventos, ad fidei religionem et Evangelii veritatem reducere. Mtalis: salutem praemittit, ubi contra detractores, et de operibus legis ersonam suam, quando pseudo deprimebant. Post salutationem de levitate eos redarguit: post personam suam latius commendat. Deinde legem Moysi imsius Praemittens autem salutationem, prius commendat personam suam, dicens: Paulus apostolus, non electus vel missus ab hominibus, scilicet ab Anania, ut quidam dicebant: vel ab aliis, ut quidam ab apostolis electi et missi fuerunt, et a Judaeis pseudoapostoli; neque constitutus per hominem purum,
Abbreviated transcription (Latin):
thȩ aut̃ st̾ greei. Galli eñi in quandã greciȩ ꝓuintiã olimn
uenientes. grecis se miseuerunt. Unde illa ꝓuintia priꝰ
gallo grecta. deinde galathia appellata ẽ. Unde cũ gei a¬
cuti ingenii sint. illi tam̃ galathe stulti & ad intelli¬
gendũ tardiores erant. sicut & indociles galli. Hi ueri¬
tatem fidi & doctrine ab apło acceꝑant. s pꝰ ut iudai¬
gem euangłio adderent. Asserebant enĩ xꝑi fidem sine earnalib ob¬
seruantiis ñ sufficere ad salutẽ. & petrũ & iacobũ & alios qui cũ dño
fuerunt. legis obseruantias euangłio miscuisse. Ipsũ qͦ paulũ ali¬
ud in iudea facere. aliud ingentib p̃dicare. His aut̾ ⁊ huiꝰ modi ga lathas
subuertert̾. adeo ut eis assentientes in legis obseruantias tͣnsarent. Ideo
hos apłs reuocat adueritatẽ fidi xꝑranę ⁊ doctrine euangłiee. scri¬
bens eis ab eꝑheso de gr̃a. de qua ⁊ romanis scripsit legem similiter ue

Expanded text:
n quamdam Graeciae provinciam olim venientes Graecis se miscuerunt. Unde illa provincia prius Gallograecia, deinde Galatia appellata est. Unde, cum Graeci acuti ingenii sint, illi tamen Galatae stulti, et ad intelligendum tardiores erant, sicut et indociles Galli. Hi veritatem fidei et doctrinae ab Apostolo acceperant, sed post, ut judaigem Evangelio adderent. Ambrosius, Hieron. Asserebant enim Christi fidem sine carnalibus observantiis non sufficere ad salutem, et Petrum et Jacobum et alios qui cum Domino fuerant legis observantias cum Evangelio miscuisse; ipsum quoque Paulum aliud in Judaea facere, aliud in gentibus praedicare. His atque hujusmodi Galatas subverterunt, adeo ut eis assentientes in legis observantias transirent. Ideo hos Apostolus revocat ad veritatem fidei Christianae, et doctrinae evangelicae, scribens eis ab Epheso de gratia de qua et Romanis scripsit, legem similiter ven
Abbreviated transcription (Latin):
apłis ł toti humano gn̾i data. ꝑ solã di grãm fore colla
ta. Est gͥ intentio apłi in hac epła ephesios in bonis
habitis confirmare. & ad ult̾iora ꝓuocare. nec ñ ad hu¬
militatẽ actionẽq gr̃aꝵ informare. Modus tͣctandi
talis ẽ. De more suo salutationẽ p̃mutit. demn gr̃as
agit dõ. exponens priꝰ bñficia humano gn̾i p̾stita. pꝰ
ipsis apłis specialit̾ indulta. demn ephesiis ipsis osten¬
dens a quo & ad qͥd uocati sint. Deĩn xp̃i dignita¬
tem & p̾lationẽ ostendit. pꝰea ad patientiã & caritatẽ eos
inuitat. unitatẽ fidi & eccłe cõmendans. ⁊ dona gr̃e e
numerans. tandẽ ad certam̃ exhortans contra pͥncipes
tenebraꝵ. militie xꝑiane armat᷑am describit. Prius gͦ
salutans. ⁊ se noto noĩe significans ait. Paulꝰ apłs xp̃i¬

Expanded text:
ipsis, vel toti humano generi per solam Dei gratiam collata fore. Est igitur intentio Apostoli in hac Epistola Ephesios in bonis habitis confirmare, et ad ulteriora provocare, nec non et ad humilitatem actionemque gratiarum informare. Modus tractandi talis est: De more suo salutationem praemittit. Deinde gratias agit Deo, exponens prius beneficia humano generi praestita, post ipsis apostolis specialiter indulta, deinde Ephesiis ipsis ostendens a quo et ad quid vocati sint. Deinde Christi dignitatem et praelationem ostendit, postea ad patientiam et charitatem eos invitat, unitatem fidei et Ecclesiae commendans et dona gratiae connumerans. Tandem ad certamen exhortans contra principes tenebrarum, militiae Christianae armaturam describit. Prius ergo salutans, et se noto nomine significans, ait: Paulus ap
Abbreviated transcription (Latin):
apłs infide. s confirmauit. mul¬
ta ꝓ eis passus a ꝑfidis. qui pꝰ con¬
firmationẽ firmiter steterant in
fide. & in bonis oꝑib. His sebit apłs a roma de caree ꝑ ti
erat. Qͥ i stat eadere pot̾. & qr nullꝰ adeo ꝑfectꝰ ẽ qui
erescere ñ possit. eos ad ult̾iora hortat᷑. Ꝙ ne recedant a

Expanded text:
Apostolus in fide, sed confirmavit, multa pro eis passus a perfidis, qui post confirmationem firmiter steterant in fide et in bonis operibus. His scribit Apostolus a Roma de carcere per erat. Qui enim stat cadere potest, et quia nullus adeo perfectus est qui crescere non po
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑ ds̃ ab hoĩe. alit̾ hõ a do. Unũ qͥdem bñdictionis uer¬
bũ ẽ. s ꝓ dgruentia ꝑsone uarie debet intelligi. sieut
& fac̾e̾ dicit᷑ ds̃ ⁊ hõ. S ds̃ nutu solo impassibilit̾ facit.
hõ uͦ conatu ⁊ labore. Ita ds̃ bñdr̃ ab hoĩe. cũ laudibus
dignis extollit᷑. hõ autẽ a dõ. eũ ds̃ ei gr̃e sue dona ĩ¬

Expanded text:
citur Deus ab homine, aliter homo a Deo: unum quidem benedictionis verbum est, sed pro congruentia personae varie debet intelligi, sicut et facere dicitur Deus et homo, sed Deus nutu solo impossibiliter facit, homo vero conatu et labore; ita Deus benedicitur ab homine cum laudibus dignis extollitur, homo autem a Deo, cum Deus ei gratiae suae dona im
Abbreviated transcription (Latin):
apłs iesugͥ. Hic aliter incipit ꝗͣ ad romanos
qr alia causa ÷ hic ꝗͣ ibi. Hio enĩ ñ uocat se
seruũ sicut ibi. quia potiꝰ erat hic opꝰ aucto¬
ritate & cõmendatione otra suꝑbiã corinthio¬
rum apud quos uiluerat. Apłs dico. & hoc
pseudo. qui nec missi sunt ado. nec uerũ ÷
adiungit. ꝑ hoc indicans qđ ꝓ illis ualde sol¬
licitus erat. Eece ꝑ eum qui inter eos ꝯu̾sa.¬
bat᷑ culpas eoꝵ se scire innuit. Icdo aurem
fr̃ dicit. qr ꝑ hoc remouet suspicionẽ sini¬
stram ab illo. ostendens qđ ñ malo aĩo ei
nuntiauit. s ex caritate & desiđio correctio¬
nis. Paulus in quã & sostenes. seribunt haic¬
epłam eccłe dĩ ñ hominũ ut uos facitis eam
arbitrantes ministerioꝵ dispensatores esse:
grax actores. Ita enĩ eẽt eecła hominũ ñ
di. Quos aut̾ eccłam dĩ dicit aꝑit subdens.¬
.s. scĩficatis in bapt̾o. & hoc in xp̃o iñu¬
uocati sunt ꝑ p̃dicatores. & deinde sci sunt.

Expanded text:
 Jesu. Hic aliter incipit quam ad Romanos, quia alia causa est hic quam ibi. Hic enim non vocat se servum sicut ibi, quia opus erat hic potius auctoritate, et commendatione contra superbiam Corinthiorum apud quos viluerat. Apostolus dico, et hoc pseudo qui nec missi sunt a Deo, nec verum adjungit, per hoc indicans quod pro illis valde sollicitus erat. Ecce per eum qui inter eos conversabatur, culpas eorum se scire innuit. Ideo autem frater dicit, quia per hoc removet suspicionem sinistram ab illo, ostendens quod non malo animo de eis nuntiavit, sed ex charitate, et desiderio correctionis. Paulus, inquam, et Sostesiae Dei, non hominum, ut vos facitis eam, arbitrantes ministeriorum dispensatores esse gratiarum auctores. Ita enim esset Ecclesia hominum, non Dei. Quos autem Ecclesiam Dei dicat, aperit subdens, scivocatis per praedicatores, et deinde sancti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
c trina segis & ꝓpħie at euangłii osonis testimoniis uelut triplici fune circũ ligata. de la eu ignorantiȩ
fidelitatis peccõr add lucẽ gr̃e &u̾itatis educitur. Intex om̃s uͦ epłaꝵ scriptores paulꝰ in tͥbus & plu
forte ex cellit. scilicet in oꝑis ꝓ funditate & in ficdi assertiõe. & in gr̃e cõmendatione scu spei subleuatione:
in oꝑis ꝓfunditate. qͥa hoc opꝰ & cet̾is ꝓlixiꝰ & ad intelligendũ ÷ difficiliꝰ in fidi assirtione: quia paulꝰ in¬
lege & ppħis ꝑitus ad ficd̃i assertionem eatholicȩ. congrua auctoritatũ legis & ꝓpħiȩ induxit testimo¬
nia ut eẽt basis sub colũna. Iñ gr̃e cõmendatione scu spei subleuatione: quia otra suꝑbos & arrogan¬
tes & de suis oꝑib p̃sumentes ꝓ cõmendanda d̃i gr̃a fortiter & prudenter atq acriter dimicauit᷑. qu¬

Expanded text:
tiae atque Evangelii consonis testimoniis, velut triplici fune, circumligata , de lacu ignorantiae et infidelitatis peccator ad lucem gratiae et veritatis educitur. Inter omnes vero epistolarum scriptores, Paulus in tribus et pluribus forte excellit, scilicet in operis profunditate, in fidei assertione et gratiae commendatione, seu spei sublevatione: In olege et prophetis peritus ad fidei catholicae assertionem congrua auctoritatum legis et prophetiae induxit testimonia, ut esset basis sub columna; in gratiae commendatione, seu spei sublevatione, quia contra superbos et arrogantes, et de suis o
Abbreviated transcription (Latin):
tis quã priꝰ intellexistis. Qđ euanglium
ñ uos pͥmi hũistis. s ꝑ alios ꝑuenit ad
uos. nec soli habetis. Uñ subdit. Sicut.
re sidat ꝑ me & alios uenit in uniu̾sum
mundsa. & ad huc ẽ manens in uni. m̃do.

Expanded text:
tis, quam prius intellexistis: Quod Evangelium, non vos primi habuistis, sed per alios pervenit ad vos, nec soli habetis. Unde subdit, Sicut, re sicut per me et alios venit in universum mundum, et adhuc est manens in universo mundo.
Abbreviated transcription (Latin):
puli archippꝰ & epafras.
Archippꝰ uͦ in eis ministeri¬
um acceꝑat. epafras autẽ
ab eis oriundꝰ ab apło instructꝰ doc tͥnã ar¬
chippi ⁊firmau̾at. Archippo gͦ p̃dicante. &
p̃dicationẽ eiꝰ epafra firmante. grãm xp̃i
p̃dicantes. & pħicis disput̾onib simplicita

Expanded text:
puli Archippus et Epaphras. Archippus vero in eos ministerium acceperat; Epaphras autem ab eis oriundus ab Apostolo instructus, doctrinam Archippi confirmaverat. Archippo ergo praedicante, et praedicationem ejus Epaphra confirmante, gratiam p
Abbreviated transcription (Latin):
& qr in pͥma epła q̃dã di-¬
& it de aduentu dñi & de
resurrõne mortuoꝵ. un putabat᷑ dies do-¬
abolitione romani regni. & de antix appa-¬
rentia & dãnatioẽ.⁊ de qͦrundã frm̃ inqͥe¬
tudine. Seribit ⁊̃ ñ instare diẽ dñi. sicut

Expanded text:
 in prima epistola quaedam dixit de adventu Domini, de resurrectione mortuorum, unde putabatur dies Doabolitione Romani regni, et de Antichristi apparentia et damnatione, et de quorumdam fratrum inquietudine. Scribit
Abbreviated transcription (Latin):
d thessalonicenses se¬
cundam sceribit epi¬
stolam apłs. & no¬
tum facit eis de tẽporib no-¬
uissimis. & de aduersarii de¬
iectione. Seribit hanc epłã
ab athenis ꝑtitũ & onesimũ

Expanded text:
d Thessalonicenses secundam scribit Epistolam Apostolus: et notum facit eis de temporibus novissimis, et de adversarii dejectione. Scribit hanc Epistolam ab Athenis per Titum diacone
Abbreviated transcription (Latin):
tes dilec. ne quã ha. ñ utiq ociosam. s
oꝑis exhibitione ꝓuenientis ex ea osten¬
t̾reno emolum̃to. s ꝓpter sp̃e .i. rem sꝑa¬
tam q̃ tñ mͦ ñ apparet. s reposita ẽ uob̾
ab eterno. reddenda in celis. & qͣi q̃rere¬
tur. quomͦ gͦ res tam latens sꝑat᷑. sub¬
dit. Quã ut certã hab̾etis audistis in u̾¬

Expanded text:
tes dilectionem quam habetis, non utique otiosam, sed operis exhibitione provenientis ex ea ostenterreno emolumento, sed propter spem, id estamen modo non apparet, sed reposita est vobis, ab aeterno reddenda in coelis. Et quasi quaereretur: Quomodo ergo tam latens speratur? subdit, Quam, ut certam haberetis, in
Abbreviated transcription (Latin):
cuerant. & est intentio eiꝰ in hac epła ⁊fir¬
enera nolo serset iente fide & doctrina qua
a discipłis eiꝰ acceꝑant  & ñ in aliquo pre¬
ter xꝑͥm sꝑem ponendã ẽẽ. doc̾e. Modꝰ tra¬
ctandi talis ẽ. Solito more salut̾onẽ p̃mit.¬
tit. qua p̃missa. de bonis eoꝵ grãs agit.
& fidem ⁊ dilectionẽ eoꝵs cõmendans orat ut

Expanded text:
tentio ejus in hac Epistola confirmare Colossenses in eadem fide et doctrina, quam a discipulis ejus acceperant, et non in aliquo praeter Christum spem ponendam esse docere. Modus tractandi talis est: Solito more salutationem praemittit: qua praemissa, de bonis eorum gratias agit, et fidem et dilectionem eorum commendans, orat ut
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua aduentꝰ antixͥ signa licet obscura
denuntiat. agens de abolitiõe romani re-¬
gni. ⁊ de interfectione antixꝑi. Circa finẽ
uero ut curiosos corripiant obsecrat. Pre¬
mittit aut̃ salut̾onẽ dicens. Uaulꝰ ⁊ sil. ⁊¬

Expanded text:
aliqua adventus Christi signa licet obscura denuntiat, agens de abolitione Romani regni et de interfectione Antichristi; circa finem vero ut curiosos atque otiosos corripiant obsecrat. Praemittit autem salutationem dicens: Paulus,
Abbreviated transcription (Latin):
Ad colisenses
dicenses sunt asiani.
Et ipsi p̃uenti e¬
rant a pseudo apłis. nee ad
hos accessit ipse apłs. s & hos
& ministerium in eos accepit.
Ergo apłs iam ligatus seri¬
bit eis ab epheso ꝑ titicum
diaconẽ.¬

Expanded text:
» Colossenses dicenses, sunt Asiani, et ipsi praeventi erant a pseudoapostolis, nec ad illos accessit ipse Apostolus, sed  ministerium in eos accepit. Ergo Apostolus jam ligatus, scribit eis ab Epheso per Tichicum diacon
Abbreviated transcription (Latin):
x it de aduentu dñi & de
resurrõne mortuoꝵ. un putabat᷑ dies do¬
abo litione romani regni. & de antix appa-¬
rentia & dãnatioẽ. ⁊ de qͦrundã frm̃ inqͥe¬
dine. Seribit ñ ñ instare diẽ dñi. sici

Expanded text:
xit de adventu Domini, de resurrectione mortuorum, unde putabatur dies Doabolitione Romani regni, et de Antichristi apparentia et damnatione, et de quorumdam fratrum inquietudine. Scribit
Abbreviated transcription (Latin):
rat omĩb gentib preponit. ut magistri nomine
audito acquiescant correctioni. & qr eis uilis erat.
apponit dignitatis nomina ñ humilitatis ut seruꝰ.
Post salutationẽ ꝓ bonis eoꝵ qui boni erant inter
cos grãs agit. Dcinde increpat illos qͥ de baptistis
se ictabant. Post retrahit cos ab amore terrene sa¬
pientie. deĩ redarguit eos de fornicatore quẽ int̾
se eẽ ferebant. deinde increpat eos qr sibi inuicẽ
iniurias &e fraudes faciebant. & infideliũ exam ina
requirebant. Postea instruit eos de matrimoni-¬
is. & de ꝑceptione eucaristie ubi płimũ errabant
& de aliis płib. Circa finẽ uͦ subditur moralis ad

Expanded text:
rat omnibus gentibus, praeponit ut magistri nomine rat omnibus gentibus, praeponit ut magistri nomine audito acquiescant correctioni, et quia eis vilis erat apponit dignitatis nomina non humilitatis, ut servus, post salutationem pro donis eorum qui boni erant inter eos gratias agit. Deinde increpat illos qui de baptistis se jactabant, post retrahit eos ab amore terrenae sapientiae. Deinde redarguit eos de fornicatore quem inter se esse ferebant. Deinde increpat eos quia 67 sibi invicem injurias, et fraudes faciebant, et infidelium examina requirebant. Postea instruit eos de matrimoniis, et de perceptione Eucharistiae, ubi plurimum errabant, et de aliis plurimis. Circa finem vero subditur m
Abbreviated transcription (Latin):
scindentes . facram̃toꝵ uirtutẽ &
usum ex ministroꝵ meritis iudi¬
cantes. Putabant enĩ sacram̃ta ma¬
loris ẽẽ tisus si ꝑ bonos tractarent᷑.
maioris aut̃ ł minoris t̾e̾ usus. si ꝑ
magis ł minꝰ bonos darent᷑. Sꝯ̾tẽ pͥ¬
to apło de sapientib scłi se ĩacta¬
rent. qͦꝵ eloquentia & terrena
philosophia delectabant᷑. ut sub no¬
mine xꝑi his imbuerent᷑ que dtͣria
ret ad eos apłs. fornicatorẽ quoq
qͥ uxorem patris tenebat. inter sȩ
esse patiebant᷑. Sunt & alia capla
tis affectu scribit eis apłs. a
liquando cõmonens . aliquan¬
do blandiens. aliqñ arguens.
Ham multe sunt eause ꝓꝑter
reuocans ad unitatem. Est igit᷑
intentio apłi in hac epła corinthi¬
os ab errorib & scismatib ad fi¬
demrectam. & a uitq̃s aliis & pec¬
catis ad honos mores reuocare. &
in cis confirmare. Modus talis huic epłẽ sicut & ali¬
is salutationẽ prescribit. & nom̃ suũ qđ celebre e¬

Expanded text:
scindentes, et sacramentorum virtutem, et usum ex ministrorum meritis judicantes. Putabant enim sacramenta majoris esse usus, si per bonos tractarentur, majoris autem vel minoris esse usus si per magis vel minus bonos darentur. Ita tolo de sapientibus saeculi se jactarent, quorum eloquentia et terrena philosophia delectabantur, ut sub nomine Christi his imbuerentur quae contraria ret ad eos Apostolus. Fornicatorem quoque qui uxorem patris tenebat inter se esse patiebantur. Sunt et alia capitula ffectu scribit eis Apostolus, aliquando commonens, aliquando blandiens, aliquando arguens. Nam multae sunt causae propter matibus eos revocans ad unitatem. Est igitur intentio Apostoli in hac Epistola Corinthios ab erroribus et schismatibus ad fidem rectam, et a vitiis et aliis peccatis ad bonos mores revocare, et in eis confirmare. Modus talis, huic Epistolae sicut et aliis salutationem praescribit, et nomen suum quod celebre e
Abbreviated transcription (Latin):
rat omĩb gentib preponit. ut magistri nomine
audico acquieseant correctioni. & qr eis uilis erat.
apponit dignitatis nomina ñ humilitatis ut seruꝰ
Post salutationẽ ꝓ bonis eoꝵ qui boni erant inter
eos grãs agit. Deinde increpat illos qͥ de baptistis
se iactabant. Post retrahit cos ab amore terrene sa¬
pientie. deĩ redarguit eos de fornicatore quẽ int̾
se eẽ ferebant. deinde increpat eos qr sibi inuieẽ
iniurias & fraudes faciebant. & infideliũ examina
requirebant. Postea instruit eos de matrimoni¬
is. & de ꝑceptione eucaristie ubi płimũ errabant.
& de aliis płib. Circa finẽ uͦ subditur moralis ad

Expanded text:
rat omnibus gentibus, praeponit ut magistri nomine rat omnibus gentibus, praeponit ut magistri nomine audito acquiescant correctioni, et quia eis vilis erat apponit dignitatis nomina non humilitatis, ut servus, post salutationem pro donis eorum qui boni erant inter eos gratias agit. Deinde increpat illos qui de baptistis se jactabant, post retrahit eos ab amore terrenae sapientiae. Deinde redarguit eos de fornicatore quem inter se esse ferebant. Deinde increpat eos quia 67 sibi invicem injurias, et fraudes faciebant, et infidelium examina requirebant. Postea instruit eos de matrimoniis, et de perceptione Eucharistiae, ubi plurimum errabant, et de aliis plurimis. Circa finem vero subditu
Abbreviated transcription (Latin):
scindentes. sacram̃toꝵ uirtutẽ &
usum ex ministroꝵ meritis iudi¬
cantes. Putabant enĩ sacram̃ta ma¬
ioris ẽẽ usus si ꝑ bonos tractarent᷑.
maioris aut̃ ł minoris t̾e̾ usus. si ꝑ
magis ł minꝰ honos darent᷑. & ꝯtẽ p¬
to apło de sapientib scłi se ĩacta¬
rent. qͦꝵ eloquentia & terrena
philosophia delectabant᷑. ut sub no¬
mine xꝑi his imbuerent᷑ que ꝯtͣria
sunt fidi. Inflati qͦ erant eo qͥ ñ i¬
ret ad eos apłs. formcatorẽ quoq
qͥ uxorem patris tenebat. inter se
esse patiebant᷑. Sunt & alia capłã
modi. Magna cũ fiducia & carita¬
tis affectu scribit eis apłi. a
liquando cõmonens . aliquan¬
do blandiens. aliqñ arguens.
intentio apłi in hac epła corinthi¬
os ab errorib & scismatib ad fi¬
demrectam. & a uitiis aliis & pec¬
eatis ad bonos mores reuocare. &
in eis confirmare. Modus talis. huic epłe sicut & ali¬
is salutationẽ prescribit. & nom̃ suũ qđ celebre e¬

Expanded text:
scindentes, et sacramentorum virtutem, et usum ex ministrorum meritis judicantes. Putabant enim sacramenta majoris esse usus, si per bonos tractarentur, majoris autem vel minoris esse usus si per magis vel minus bonos darentur. Ita tolo de sapientibus saeculi se jactarent, quorum eloquentia et terrena philosophia delectabantur, ut sub nomine Christi his imbuerentur quae contraria sunt fidei. Inflati quoque erant eo quod non iret ad eos Apostolus. Fornicatorem quoque qui uxorem patris tenebat inter se esse patiebantur. Sunt et alia capitula e his et hujusmodi magna cum fiducia et charitatis affectu scribit eis Apostolus, aliquando commonens, aliquando blandiens, aliquando arguens. intentio Apostoli in hac Epistola Corinthios ab erroribus et schismatibus ad fidem rectam, et a vitiis et aliis peccatis ad bonos mores revocare, et in eis confirmare. Modus talis, huic Epistolae sicut et aliis salutationem praescribit, et nomen suum quod celebre e
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc item epłam sẽ
dentem epłam et si pͥ¬
mo otristati. pꝰea tñ
em̃dati fuerant. &
passi. Aliqui uͦ eoꝵ
busdã gͦ corinthioꝵ ꝑ primã epłam correctis. causa re¬
liquoꝵ seribit hanc epłam sedam repellens pseudo¬
apłos. ostendendo deceptiou̾e p̃dicationis eoꝵ. & se multis
modis cõmendans. Notat ⁊̃ illos in elemosinis parcos. p̾ci¬
pit qͦ correcꝰtũ fornicatorẽ suscipi quẽ sathane tradidat.
& qr ĩ boni ibi tribulant᷑ se eis exemplũ patientiȩ ꝓpo¬
nit̾. dieens eos ñ debere egre ferre. cum ip̃e ꝓ alioꝵ sa lu¬
de picłis eotidie ⁊ morti subiaceat. Est gͥ intentio eiꝰ in
hac epła incorrectos corrigere. & correctos adulteriora
ꝓuocare. & psendo cũ sui cõmendatione depͥmere. Mo
tlã eoꝵ. ⁊ se multis modis cõmendat. tandem subdit᷑
moralis admonitio cũ iteratione bñdictionis. Premit¬
tens aut̃ salutationẽ. otra pseudo suꝑbiã paulum.

Expanded text:
Hanc item epistolam dentem Epistolam, etsi primo contristati, postea tamen emendati fuerant, et passi. Aliqui vero adbusdam ergo Corinthiorum per primam Epistolam correctis, causa reliquorum scribit hanc Epistolam secundam, repellens pseudoapostolos ostendendo deceptionem praedicationis eorum, et se multis modis commendans. Notat etiam illos in eleemosynis parcos. Praecipit quoque correctum fornicatorem recipi, quem Satanae tradiderat. etiam boni ibi tribulabantur, se eis in exemplum patientiae proponit, docens eos non debere aegre ferre, cum ipse pro aliorum salute periculis quotidie et morti subjaceat. Est ergo intentio ejus in hac Epistola incorrectos corrigere, et correctos ad ulteriora provocare, et pseudo sui commendatione deprimere. Modtias eorum, et se multis modis commendat; tandem subditur moralis admonitio cum iteratione benedictionis. Praemittens autem salutationem, contra pseudosuperbiam Paulum,
Abbreviated transcription (Latin):
apłs iesu xͥ. Hic aliter incipit ꝗͣ ad romanos.
qr alia causa ÷ hic ꝗͣ ibi. Hic enĩ ñ uocat se
seruũ sicut ibi. quia potiꝰ erat hic opꝰ aucto¬
ritate & cõmendatione otra suꝑbiã corinthio¬
rum apud quos uiluerat. Apłs dico. & hoc
ñ ꝑiram s per uoluntatẽ di. qđ ñ illi ur̃i
pseudo. qui nec missi sunt ãdo. nec uerũ:
adiungit. ꝑ hoc indicans qđ ꝑ illis ualde sol¬
licitus erat. Ecce ꝑ eum qui inter eos ꝯu̾sa¬
bat᷑. culpas eoꝵ se scire inuit. Ido autem
fr̃ dicit. qr ꝑ hoc remolet suspicionẽ sini¬
stram ab illo. ostendens qđ ñ malo aĩo ei
nuntiauit. s ex caritate & desidio correctio¬
arbitrantes. ministerioꝵ dispensatores esse.
gr̃aꝵ actores. Ita enĩ ẽẽt eecła hominũ. ñ
di. Quos aut̾ eccłam dĩ dicit aꝑit subdens.¬
udo euersi sunt. Ipsis dieo uocatis scĩs .i. qͥ
uocati sunt ꝑ p̃dicatores. & deinde scĩ sunt.

Expanded text:
Jesu. Hic aliter incipit quam ad Romanos, quia alia causa est hic quam ibi. Hic enim non vocat se servum sicut ibi, quia opus erat hic potius auctoritate, et commendatione contra superbiam Corinthiorum apud quos viluerat. Apostolus dico, et hoc non per iram, sed per voluntatem Dei, quod non illi vestri pseudo qui nec missi sunt a Deo, nec verum adjungit, per hoc indicans quod pro illis valde sollicitus erat. Ecce per eum qui inter eos conversabatur, culpas eorum se scire innuit. Ideo autem frater dicit, quia per hoc removet suspicionem sinistram ab illo, ostendens quod non malo animo de eis nuntiavit, sed ex charitate, et desiderio correctioarbitrantes ministeriorum dispensatores esse gratiarum auctores. Ita enim esset Ecclesia hominum, non Dei. Quos autem Ecclesiam Dei dicat, aperit subdenudo eversi sunt. Ipsis dico, vocatis sanctis, id est vocatis per praedicatores, et deinde sancti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
.bra ur̃a seruire iniusticiȩ & miquitati:
sic nunc erhibete m̃bra ur̃a ser uitͥe iusti¬
cie uiscificationem. Quici ctiit. huia¬
niuntico : Quod potestis portare ctico
Quando exhibiuistis m̃bra ura iuiqui¬
tati aci flagitia ꝑpetranda: timore at¬
ctucti estis. an delectatione uiuitati᷑¬
Tiuor uos acdducebat adpeccaudum:
ansuauitas peccati Respondebitis.
suauitas. Ad peccatum suauitas adtu¬
cił : & ad iusticiam timor impuigit:
Probate uos. inspicite uos. tollat aurũ
qͥ muinatur: suauior.ẽ. iusticta. lucicti¬
or ẽ. uisticia. Non clet aurum qͥ ꝓnut

Expanded text:
iquitatem; sic nunc exhibete membra vestra servire justitiae in sanctificationem . Quid dixi? Humanum dico: quod potestis portare, dico. Quando exhibuistis membra vestra iniquitati ad flagitia perpetranda, timore adducti estis, an delectatione invitatitimor vos adducebat ad peccandum, an suavitas peccati? Respondebitis, Suavitas. Ad peccatum suavitas adducit, et ad justitiam timor impingit? Probate vos, inspicite vos. Tollat aurum qui minatur: suavior est justitia, lucidior est justitia. Non
Abbreviated transcription (Latin):
clelectationi carnis. delectationẽ
mentis. Carnem qͥppe urãm ddelectais
mlicite uoluptates: mentem uram̃
cdelecta inuibilis. pulchra. casta. scã.
cancia. ctulcis iustitia. ut nou acl eam
timore cogamini. di enim adeam ti¬
moie cogimiini: nĩctũ ddelectat. Pec¬
care non cdebes: non timore pene. sed
amore urstitiȩ. Hinc apłs clicit. hu

Expanded text:
electationi carnis, delectationem mentis. Carnem quippe vestram delectant illicitae voluptates: mentem vestram delectet invisibilis, pulchra, casta, sancta, canora, dulcis justitia, ut non ad eam timore cogamini. Si enim ad eam timore cogimini, nondum delectat. Peccare non debes, non timore poenae, sed amore justitiae. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
nib corporis sui. Qui au ꝓuia pęnas.
dolores. mortem. contempnat: putas
ẽ aliquis inuobis. Saltem cogitemus:
qͦa ꝓfiteri non audemus. Quid cogi¬
tamus. Ubi cogitamus. Milia mar¬
tꝑrum adiacent oculis uris. ipsi ueri
amatores ꝑfectiꝙ iusticiȩ. De illis dictum
cum intẽp̃tationes uarias incideritis:
scientes qd ꝓbatio fideiurẽ patientiam
oꝑatur. patientia aũ opus ꝑsectum hali&e.
Quici acidi potest: ut opus ꝑfectum ha¬
beat  Amat. arciet. feruet. Calcat omĩa
que cielectant. & transit. uenit aclaspa.
harrencda. truculenta. minatilr Calat.
frangit. & transit. Oamaro dite. onbi¬
mam suam ꝓpt̃int. inutam etnã inue

Expanded text:
ni corporis sui: qui autem pro illa poenas, ni corporis sui: qui autem pro illa poenas, delores, mortemque contemnat, putas est aliquis in vobis? Saltem cogitemus, quod profiteri non audemus. Quid cogitamus? Ubi cogitamus? Millia martyrum adjacent oculis nostris, ipsi veri amatores perfectique justitiae. De illis dictum tis; scientes quod probatio fidei vestrae patientiam operatur; patientia autem opus perfectum habet. Quid addi potest, ut opus perfectum habeat? Amat, ardet, fervet; calcat omnia quae delectant, et transit: venit ad aspera, horrenda, truculenta, minantia; calcat, frangit, et transit. O amare, o imam suam
Abbreviated transcription (Latin):
ri adduci includi ꝓduci torquerr.
occidr. Hec omĩa timendo m illa appe¬
titione suauitatis suȩ latebras quetit.
Aucupatur absentiam mariti. Ipsum
actiutiem flagitii sui tunet inuemi¬
re: qi conscio se firuicdat implicare.
Et uidemus eum suauitate duici q̃ su
dolorem timoremꝙ penarum. lla mͥ
pulchram iusticiam: cdamͥ fidei pul¬
dritudinem. ꝓcedat in medium
ostendat se oculis cordis. inspiret fer¬
uarem a matoribus sius. Lmtͥ dicit᷑.
fr̃ui me uis contempne qͥcqͥd ie ali¬
ud delictat contempne ꝓme. Eoce
contemptistr. Parum . ẽ illi Bumanũ
.ẽ. hoc ꝓpt̃ insirmtatem carnis utx̃.
Parum t̃. ut contẽp̃nas quicqͥa te cte¬
lectabat. Contempne quicqͥd ĩrebat:
contempne carceres. contempne uyi¬
cula. contempne ȩculeum. contempne
tormenta. contempne mortem. Hec ui¬
cisti: ie inuenisti. In utͦq gractu ama¬
stran aliquos qui p̃ponant iusticiȩ de¬
lectationem uoluptatib & ddelectatio¬

Expanded text:
ri, adduci, includi, produci, torqueri, ri, adduci, includi, produci, torqueri, occidi. Haec omnia timendo, in illa appetitione suavitas suae latebra quaerit: aucupatur absentiam mariti, ipsum adjutorem flagitii sui timet invenire, quia conscio se formidat implicare. Et videmus eum suavitate duci: sed suimorem et dolorem timoremque poenarum. Da mihi pulchram justitiam, da mihi fidei pulchritudinem: procedat in medium, ostendat se oculis cordis, inspiret fervorem amatoribus suis. Jam tibi dicitur: Frui me vis? Contemne quidquid te aliud delectat, contemne pro me. Ecce contempsisti, parum est illi: Humanum est hoc, propter infirmitatem carnis vestrae. Parum est ut contemnas quidquid te delectabat: contemne quidquid te terrebat; contemne carceres, contemne vincula, contemne equuleum, contemne tormenta, contemne mortem. Haec vicisti, me invenisti. In utroque gradu amaponant justitiae delectationem voluptatibus et delectatio
Abbreviated transcription (Latin):
Qd caꝑe potestis. Exmbustis menbra
uta delitiis illicitis peccatoꝵ. Suaui¬
tate ducti estis ut illa faceretis. Ducat
uos ad recta facta : suauitas & dulcedo
iusticiȩ. Amate iusticiam: qͦuͦi a mastis
quȩ uupetret ut exhibeatis illi quoa
exhibiustis iniquitati. Hoc ẽ. qa mi¬
inauum dico: hoc. ẽ qͦd insituntas
urã tolerate adhc potest. Quia gͦ
suspendit aplꝰ: qͥd cdistulit dicere:
Quia ctistulit. Dicam si potero. Appende
iusticiam & iiquitatẽ. lantumne cdig¬
na ẽ tusticia: quantũ digna fuit uuqͥ¬
tas. Sic amancla ẽ. ista: qͦmͦ amata. est.
illa ᷑ absit ut sic᷑ & ut inam uelsic. Ergo
plus: Plus omĩno. In inquitate secu¬
tus es uoluptatẽ: ꝓ iusticia tolera dolo
rem. Hoc ẽ plus. Ecce nescio quis etates
lubricȩ impudicus adolescens suauita¬
te illiciente nuecit oculos inconiugem
alienami: amauit. cupit ꝑuenite. que¬
rit tamen latere. Sic enun amat uo¬
iuptatem: ut plus tuneat dolorem. Q¬
re querit latere : limet app̃henti. liga¬

Expanded text:
quod capere potestis: exhibuistis membra vestra deliciis illicitis, peccatorum suavitate ducti estis, ut illa faceretis; ducat vos ad recta facta suavitas et dulcedo justitiae: amate justitiam, quomodo amastis vobis impetret ut exhibeatis illi, quod exhibuistis iniquitati: hoc est Humanum dico, hoc est, quod infirmitas vestra tolerare adhuc potest. Quid ergo suspendit Apostolus? quid distulit dicere? Quid distulit, dicam, si potero. Appende justitiam et iniquitatem: tantumne digna est justitia, quantum digna fuit iniquitas? Sic amanda est ista, quomodo amata est illa? Absit ut sic, sed et utinam vel sic. Ergo plus? Plus omnino. In iniquitate secutus est voluptatem, pro justitia tolerem: hoc est plus. Ecce nescio quis aetatis lubricae impudicus adolescens, suavitate illiciente injecit oculos in conjugem alienam, amavit, cupit pervenire; quaerit tamen latere: sic enim amat voluptatem, ut plus timeat dolorem. Quare quaerit latere? Timet apprehendi, liga
Abbreviated transcription (Latin):
apłs er sc articulo conuertit᷑ ad cos.
cũ detestatione odmemarandos. qͥ uitio
requiescteto s fracti dissilirent in sig¬
minta idoloꝵ canqua in lapides deci¬
ditĩt. Qtua cnũ cõmemoꝰ auerat pie¬
tudĩ fidci. qua dd̃ iustificati grati ẽẽ
acbemꝰ uelut cõitariũ qͦa detestam¬
N subinferens: Reuelatur enĩ in qͥt iradi¬
N de cęlo suꝑ omõm ĩpieratẽ ⁊ iniusticiam¬
N hominũ t oꝵ qͥ ueritatẽ in iusticia

Expanded text:
s ex hoc articulo conuertit ad eos cum detestatione commemorandos, qui uitio requiescerent, sed fracti dissilirent, in figmenta idolorum tamquam in lapides deciderunt. quia enim commendauerat pietatem fidei, qua deo iustificati grati esse dcbemus, uelut contrarium quod detestaremur subinferens: reuelatur enim, inquit, ira dei de caelo super omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum qui ueritatem in
Abbreviated transcription (Latin):
insimilitudinẽ imaginis corruptibilis
hominis. ⁊ uolucrũ ⁊ quadrupedũ ⁊ ser¬
pentiũ: Uide qͥmadmodũ ñeos dire¬
rit ueritatis ignaros: s quod ueritatt᷑
in miquitate detinuerint. Et qr occur¬
rebat animo. ut quereret᷑. un illis et̃
potuerit cognitio ueritatis. qͥb legt̃
ñ dederat: neq hoc tacuit un habero
potuerie. Ar uisibilia nãꝙ creature
ꝑuenisso eos arrit ad intellignͣtiã inui¬
sibiliũ creators: qm reucta sic magna
ingenia quertre ꝑsticerũ. sic mucnite
potuerũt. Ubigꝰ impictio Quia iud̃¬
lica cũ cognouissent am̃ ñac᷑ glo
erũt in cogitationil sino. fei ꝓprie
tes. cuiꝰ pedem sibi ñ uenut dep̃cat᷑
sc̃s ille cantator: qui dicit. inlumine
tuo uidebimꝰ lum̃: ab ipso lumine incõ¬
mutabilis ueritatis auersi st̃: ⁊ obscu¬
ratũ ẽ insipiens cor eoꝵ. N enĩ sapiens
coe quãuis cognouissent dm̃ s insipiẽs
potrꝰ. qr ñ sicut dm̃ glorificauerũt. aut

Expanded text:
corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. uide quemadmodum non eos dixerit ueritatis ignaros, sed quod ueritatem in iniquitate detinuerint. et quia occurrebat animo, ut quaereretur, unde illis esse potuerit cognitio ueritatis, quibus deus legem non dederat, neque hoc tacuit unde habere potuerint; per uisibilia namque creaturae peruenisse eos dixit ad intellegentiam inuisibilium creatoris, quoniam reuera sic magna ingenia quaerere perstiterunt, sic inuenire potuerunt. ubi ergo impietas? quia uidelicet cum cognouissent deum, non erunt in cogitationibus suis. eorum proprie tes, cuius pedem sibi non uenire deprecatur sanctus ille cantator qui dixit: in lumine tuo uidebimus lumen, ab ipso lumine incommutabilis ueritatis auersi sunt et obscuratum est insipiens cor eorum. non enimsapiens cor, quamuis cognouissent deum, sed insipiens p
Abbreviated transcription (Latin):
a dõ pacem. sit sͥ ipse paca¬
tus. ne aliudd ꝓfessione oris. a¬
lud sit incordis archano. Nlicħ
enĩ ꝓdest hoc eẽ incorde quod
uerum. t̃: si hoc dt̃ uoce quod
falsum. ẽ : qr ueritas & credencta

Expanded text:
a Deo pacem, sit sibi ipse pacatus; ne aliud in professione oris, aliud sit in cordis arcano. Nihil enim prodest hoc esse in corde quod verum est, si hoc dicitur voce quod falsum est; quia veritas et credenda
Abbreviated transcription (Latin):
tꝑres certauerunt. Absumat᷑ uͦ & ipsa in
renouatione corporis quam resurrectio
pollicet᷑. Ibi enim penitus abscrbebit᷑
mors inuictoriã cͥui mͦ grã xp̃i acdimit
regnum. ne suorum animas ad pęnas
tartari ꝑtrahat. Qͦa uͦ adiuirit de
aclam. qͥ ẽ. forma futitri neq hec uno
modo intelligit᷑. Aut eium forma xp̃i
e contrario ẽ. ut quẽadmotũ in illo
om̃s moruit᷑. sic as in xp̃o om̃s uiuisi¬
cent᷑: & qͦmͦ ꝑ ipsius in obxdientiam
peccatores constituti sũt multi. fic ꝑ
xp̃iobȩtientiam iusti constituanttr
muiti: aut sormam futuri eum dirit. qͣd
ipse inflirerit formam mortis posteris
suis. Ille tamen. ẽ. melior intellectus. ut
e contrario fonna eẽ creclatur quã mul¬
tum cõmencdat apłs. Deniq nẽ. in hac

Expanded text:
tyres certauerunt, absumatur uero et ipsa in tyres certauerunt, absumatur uero et ipsa in renouatione corporis, quam resupollicetur. Ibi enim penitus absorbebitur mors in victoriam, cui modo gratia Christi adimit regnum, ne suorum animas ad poenas tartari pertrahat. Quod vero adjunxit de Adam, qui est forma futuri. Neque hoc uno modo intelligitur. Aut enim forma Christi e contrario est, ut quemadmodum in illo omnes moriuntur, sic et in dientiam peccatores constituti sunt multi, sic per Christi obedientiam justi constituantur multi, aut formam futuri eum dixit, quod ipse inflixerit formam mortis posteris suis. Ille tamen est melior intellectus, ut econtrario forma esse credatur, quam multum commendat Apostolus. Denique ne
Abbreviated transcription (Latin):
cauerũt. quass nos moueret quare ni
cos regnauerit qͥ non peccauerũt: acdde¬
ret. insimilitudine̾ p̃uaricationis ade
icd ẽ. q merat in horum ieubris simi¬
litudo p̃tiaricationis acde. Pot̃ &e ssc in¬
telligĩ. Regnauit mors ab adam usq ad
moꝑsen & in eos qui non iusimilitudinẽ
p̃uaricationis ade peccauerũt. qr inse ip¬
sis cum iam nati eẽut nec ratione adhuo
uterent᷑. qua ille utebat᷑ quando peccauit.
nec p̃ceptum accepissent. qͦd ille transgͦs¬
sus. ẽ. s solo auginali uitio tenerent᷑ ob¬
stricti. ꝑ qͦd eos regniun mortis traher&
ad condẽpuationẽ. Quocd regnum mor
ad enis ꝑtinent regnum: qm̃ mors tem¬
poralis quamuis & ipsa cle originali de¬
licto ꝓpagatasit. corpus meis interimit.
animam uͦ adpęnas non trahit. ubi uo¬
luit regnum mortis intelligi ut antina
renouata ꝑ grãm. iam non moriat᷑ in
gehenna. icł ẽ. a uita dĩ non alienet᷑ non
separetur. Temporalis aũ mors etiam

Expanded text:
cauerunt, quasi nos moueret, quare in cauerunt, quasi nos moueret, quare in eos regnauerit, qui non peccauerunt, aret, in similitudinem praevaricationis Adae, id est quia inerat in horum membris similitudo praevaricationis Adae. Potest et sic intelligi, « regnavit mors ab Adam usque ad Moysen, et in eos qui non in similitudinem praevaricationis Adae peccaverunt: » quia in seipsis, cum jam nati essent, nec ratione adhuc uterentur, qua ille utebatur, quando peccavit; nec praeceptum accepissent, quod ille transgressus est sed solo originali vitio tenerentur obstricti, per quod eos regnum mortis traheret ad condemnationem, quod regnum mortad ejus pertinent regnum, quoniam mors temporalis, quamuis et ipsa de originali delicto propagata sit, corpus in eis interimit, animam uero ad poenas non trahit, ubi uoluit regnum mortis intellegi, ut anima renouata per gratiam iam non moriatur in gehenna, id est a uita dei non alienetur, non separetur, temporalis autem mors corp
Abbreviated transcription (Latin):
peccato infantes nmunes eẽ nou
possunt. nͥ ab enusreatu ꝑ xp̃i baptismũ
resoluant᷑. uiq enim acd legem peccatũ
imundo fuit. Non qr deinceps ñ fuit
hoc dictum ẽ: s qr non poterat plitterã
legis auserri. qͦd solo poterat spũ grẽ. Ne
qͥsquam gͦ ficdens de uiribus nondico
uoluntatis s potius uanitatis suȩ. pu¬
taret libero arbitͥo legem potuisse suffi¬
usq enim ad legem peccatũ in mundo
fuit. Peccatum aũ non deputabatur
cum lex non eẽt. Nondirit non erat. s
non deputabatur: qr lex nouerat qua
arguente cdenonstraret᷑. siue lex rationis
inparuult. siue lex littere in populo.
Sadregnauit inqͥt mors ab actam usq
ad moꝑsen. qi nec lex ꝑ moꝑsen data po¬
tuit regnum mortis auferre. s sola xp̃i¬
grã abstulit. In quos aũ regnauerit uide.
Et uieos inqͥt qͥ non peccauerũt insimi¬
litudinem p̃uaricationis adȩ. Iste enĩ
melior uitellectus hoꝵ uerboꝵ: ut cum
dixisset. regnauit mors & ineos qͥ non pec¬

Expanded text:
munes esse non possunt, nisi ab eius reatu per Christi baptismum resoluantur. usque enim ad legem peccatum in mundo fuit. non quia deinceps in nemine fuit, hoc dictum est, sed quia non poterat per litteram legis auferri, quod solo poterat spiritu gratiae. ne quisquam ergo fidens de uiribus non dico uoluntatis sed potius uanitatis suae putaret libero arbitrio legem potuisse suffiUsque enim ad legem peccatum in mundo fuit; peccatum autem non deputabatur, cum lex non esset. non dixit \'non erat\', sed non deputabatur\', quia lex non erat, qua arguente demonstraretur, siue lex rationis in paruulo siue lex litterae in populo. Sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen, quia nec lex per Moysen data potuit regnum mortis auferre, quod sola Christi abstulit gratia. in quos autem regnauerit, uide: Et in eos, inquit, qui non peccauerunt, in similitudinem praeuaricationis Admelior intellectus horum uerborum, ut. cum dixisset: Regnauit mors in eos, qui non pec
Abbreviated transcription (Latin):
tum int̾rauit inmundũ. qr ñ imitatio.¬
nem s geuerationẽ uolebat intesligi᷑ dic̃
enum a muliere initium peccati fuit:
sic iuitium generationis a iuro .ẽ. Prior
enim uir seminat: ut femina pariat.
Icleo ꝑunum hominem peccatũ intra¬
uit inmunctum qr ꝑsemen generatio¬
nis intrauit. qͦl a uiro excipiens conci¬
pit mnilit. Quo more nasci noluit: qͥ
solus fine peccato.ẽ. natus er femina.
Utrum aũ peccatum an mois. anutrũq
ionĩs homines ꝑtransisse dictum sit.
ambigium: s qͥd horum sit. res ipsa
tam aꝑta demonstrat. Nanisi peccatũ¬

Expanded text:
tum intravit in mundum, quia non imitationem, sed generationem volebat intelligi? Sicut enim a muliere initium peccati fuit, sic initium generationis a viro est: prior enim vir seminat, ut femina pariat: ideo per unum hominem peccatum intravit in mundum, quia per semen generationis intravit, quod a viro excipiens concepit femina: quo more nasci noluit, qui solus sine peccato est natus ex femina.Utrum peccatum, an mors, an utrumque per omnes homines pertransiisse dictum sit videtur ambiguum. Sed quod horum sit, res ipsa tam aperta demonstrat: nam si
Abbreviated transcription (Latin):
tet sentiens. Q ideo illi qͥ cum iam ẽẽnt
erant. s ut iustificarent᷑. uenerũt ad
beret & posset. ne gratia fidei uideret᷑
non necessaria: si oꝑa legis etiam sine
iustificare crederentur
Ille aũ
iustificat᷑ apud dm̃. qui¬
÷ eum gratis colit : non scilica cupidita¬
Ite appetendi aliquid ab ipso ptͣ ipsũ.
aut timoe amitrendi. In ipso enum
solo. uera nr̃a beatitudo atꝙ ꝑfecta ẽ.
Et qr inuisibilis ẽ oculio carutis. fide
colitur. quandiu in hac carne uiuimus:
sicut idem apłs dixit. Quod aũ nunc
uiuo incarne. in fide uiuo filii aĩ. O
ipsa ẽ iusticia : quo ꝑtinet qͦd dictũ ẽ¬

Expanded text:
ter vivens; et ideo illi qui cum sub lege erant, sed ut justificarentur, venerunt ad peribus legis, ne gratia fidei videretur non necessaria, sed etiam opera justificare crederenturIlle autem justificatur apud Deum, qui eum gratis colit non scilicet cupiditate appetendi aliquid ab ipso praeter ipsum aut timore amittendi. In ipso enim solo vera nostra beatitudo atque perfectio est. Et quoniam invisibilis est oculis carneis, fide colitur, quandiu in hac carne vivimus, sicut supra dixit: Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei, et ipsa e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ hoc ipsum conseruat᷑
es. ut ostendam in te uirtutẽ meã.
& ut annuntietur nom̃ meum
in uniu̾sa tr̃a. Hȩc scͥpture uerba
& apłs posuit cũ in eodem loco ꝑ¬
difficili uer saretur. Ibi aũ &s hoo a
it. Si aũ uolens ds̃ oftendere iram
& demonstrare potentiam suam.
attulit in multa patientia. uasa
trȩ. Parcencto utiq his quos malos
futuros eẽ p̃scierat. qͥuȩ uasa dicit
ꝑfẽcta inꝑditionẽ. Ut notas inqͥt¬
fãceret diuitias głe sus in uasa
misccłiȩ. Unde uasorum miscdiȩ
uor. ẽ. in psalmis. Dt̃ ms̃. miscdĩa
enis p̃ueniet me: dã is demonstra¬
uit mͥ mimicis meis. Nouit gͦ dñs
bene uti malis. in quib tam̃ hiuna¬
nam naturã. ñ ad malitiam creat.
nim ut annuntiaret᷑ nom̃ dĩ in
uatus. ẽ sic̃ & scͥptura testat᷑ & exi¬
ullum ds̃ uel angelorum
uł hominũ crearet. quem
malum futurum eẽ p̃scisset. nͥ
parit᷑ nosset quib eos bonorum
usib cõmodaret. atq ita orctinẽ

Expanded text:
pter hoc ipsum conseruatus es, ut ostendam in te uirtutem meam et ut adnuntietur nomen meum in uniuersa terra. haec scripturae uerba et apostolus posuit, cum in eodem loco perdifficili ueit: Si autem volens Deus ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae: parcendo utique iis quos malos futuros esse praescierat; quae vasa dicit perfecta in perditionem. Et ut notas, inqfaceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae. unde uasorum misericordiae uox est in Psalmis: deus meus, misericordia eius praeueniet me; deus meus demonstrabit mihi <in> inimicis meis. nouit ergo deus bene uti malis, in quibus tamen humanam naturam non ad malitiam creat, nim, ut adnuntiaretur nomen dei in uatus est, sicut et scriptura testatur et exiullum Deus vel angelorum, vel hominum crearet, quem malum futurum esse praescisset, nisi pariter nosset quibus eos bonorum usibus commodaret: atque ita ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. idõ exfide. ut scdm
gram firma sit ꝓmissio : mitor homi¬
ues infirmitati suȩ se malle cõtuit¬
tere. quã firmitati ꝓmissionis dĩ
S uicerta ẽ mͥ inqͥt. de me ipso. uo¬
luntas dĩ. Qͥa gͦ Tuane tͥ uolũ¬
tas. de te ipso certa ẽ. Nec times.
qͥ uidetur stare timeat ne cadat :
Cum gͥ utraq incerta sit : cur non
homo firmiori. quã infirmiori. fidẽ
suam. spem. caritatẽq cõmittit ͦ
S cum dicit᷑ inquiunt. si credide¬
ris saluus eris: unum horum arigi¬
tut. alterum offertur. Quod eri¬
gitut in hominis: qͦd offertur in
dĩ ẽ potestate. Cur non utrũq in

Expanded text:
dicat: ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio, miror homines infirmitati suae se malle committere quam firmitati promissionis dei. "sed incerta est mihi" inquit "de me ipso uoluntas dei". quid ergo? tuane tibi uoluntas de te ipso certa est Qui videtur stare, videat ne cadat ? Cum igitur utraque incerta sit, cur non homo firmiori quam infirmiori fidem suam, spem, charitatemque committit? 22. « Sed cum dicitur, » inquiunt, « Si credideris, salvus eris ; unum horum exigitur, alterum offertur. Quod exigitur, in hominis; quod offertur, in Dei est potestate » . Cur non utrumque in
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ quod exlege ẽ. id .ẽ. quod
ex uederi testam̃to uenit ad nouum.
s & ei qͦd exfide ẽ: ñ sibi p̃missa lege.
Ex fide aũ abraham. icd .ẽ. unitatores
fidei abraham. Qui ẽ pat̾ omĩum
nr̃m. sic̃ scͥptum ẽ. qr patrem multa¬
rum gentium posuite. Ex libro d¬

Expanded text:
tantum quod ex lege est, id est, quod ex Vetere Testamento venit ad Novum; sed et ei quod ex fide est, non sibi praemissa lege. Ex fide autem Abraham, id est, imitatores fidei Abraham: qui est pater omnium nostrum, sicut scriptum est, Quia patrem multarum gentium posui te . Omnes
Abbreviated transcription (Latin):
captiua tenetur. s ñ cota: ciues enim eius
angeli sũt: s qͦili attinet adhomines p̃.¬
destinatos ingłam dĩ futuros ꝑ adoptio¬
nem coheredes xp̃i. quos de ipsa captiui¬
tate redemit sanguine suo. Particulamgͦ
istam ciuitatis ihrłm captiuam teneri in
babilonia ꝓpeccato: incipere aũ inde exi¬
re pͥus corde ꝑ confessionem inquitatis
& caritatem untitiȩ deinde postea infine
scłi etiam corpore sc̃ꝑandam. Os̃ aũ pacis¬

Expanded text:
captiva tenebatur non tota; cives enim ejus captiva tenebatur non tota; cives enim ejus et Angeli sunt. Sed quod attinet ad homines praedestinatos in gloriam Dei, futuros per adoptionem cohaeredes Christi, quos de ipsa captivitate redemit sanguine suo: particulam ergo istam civitatis Jerusalem captivam teneri in Babylonia pro peccato, incipere autem inde exire prius corde per confessionem iniquitatis et charitatem justitiae, deinde postea in fine saeculi etiam corpore separandam, commendavi