comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sti deleclationes: s nonsicut lex tua
cdñe. fẽlix anuna que huiꝰmodi delecꝰ¬
tationily oblectat᷑. ubi turpitudine
nulla inquinat᷑. ⁊ ueritatis setenitate pͦ¬
gatur. Quatido aũ cdelectat lex ctĩ & sic
onem. dñs cdabit suauitatem. Quid
dicam cdũe  Das mͥ illam suauitatem.
uel illam. Suauis es dnẽ: & intria sua¬
uitate cdoce ine iustificationes tuas.
Intua suaiutate doce me. & docesme.
Tunc clisco ut faciam: si intua suauita¬
te cdoceas ine. Cettrum quãdiu blan¬
dit̃ iniquitas. a dulcis. ẽ iniquitas:
amara .ẽ. ueritas. In tua stiauitate
doce me. Suauis sit ueritas: dulceclo contẽp¬
iͥ natur iniquitatis. Miato.ẽ melior & suaui¬
qr ueritas. S sanis suauis . ẽ. panis. Ergo ut
eius panem quẽ laucdas. cum suauitate. icd ẽ.
cũ sanitate mancduces. dic illi. Ego ctiri cdñe
miserere mei. sana animamn meam qr pecca
ui tͥ. Ergo inqͥt inuentum ẽ. mͥ mandatũ
qͦd erat inuitam: hoc ẽẽ inmortem. Erat

Expanded text:
tiones, sed non sicut lex tua, Domine. Felix anima quae hujusmodi delectationibus oblectatur, ubi turpitudine nulla inquinatur, et veritatis serenitate purgatur. Quem autem delectat lex Dei, et sic onem: Dominus dabit suavitatem . Quam dicam? Domine, da mihi illam suavitatem, vel illam? Suavis es, Domine, et in tua suavitate doce me justitias tuas . In tua suavitate doce me, et doces me. Tunc disco ut faciam, si in tua suavitate doceas me. Caeterum quamdiu blanditur iniquitas et dulcis est iniquitas, amara est veritas. In tua suavitate doce me: ut suavis sit veritas, dulcedine tua contemnatur iniquitas. Multo melior est et suavior veritas, sed sanis suavis est panis.ejus panem, quem laudas, cum suavitate, id est, cum sanitate manduces, dic illi: Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, quoniam peccavi tibi . Ergo, inquit, inventum est mihi mandatum quod erat in vitam, hoc esse in mortem. Erat
Abbreviated transcription (Latin):
responde mͥ. Mala . ẽ. lex quȩ dicit. non
concupisces: Hoc nec luxuriosus mͥ a
nequam aliquis responderet. Et entm
ipsĩ homines flagitiosi quando rep̃hẽ¬
ctiuit᷑ erubescũt: a quancto sũt int̾ castoᷤ
lasciuire non audent. Concupiscentiã¬
uesciebam: nͥ lex diceret. non concupisces.
Ibam enim post concupiscentiã meam:᷑
& qua trahebat cut rebam etusq illece¬
bras blanclas. ꝯ cͤarnali suauitate iocun¬
clas. magnam felicitatẽ arbitrabar
ꝓcedit lercdĩ &dicit. non concupisces.
Ille homo qͥ putabat magnitm bout̃i
eẽ. magnamꝙ felicitatem enstimabat
ea quȩ possit sux concupiscentie non
negare. si qui qua tralt. aucdit non
concupisces. & cognoscit ẽẽ peccatum.
Lerdicit. homo aueliuit. dõ credictit.
peccatum situm uidit : qd bontim
putabat. malum cẽ cognouit. Uoluit
stenate concupiscentiã. nonire pꝰcã.
struxit se conatus. ẽ. uictus .ẽ. Qui fuit÷
ante ignarus inalorum suorum: factus

Expanded text:
responde mihi. Mala est Lex quae dicit, Non concupisces? Hoc nec luxuriosus mihi et nequam aliquis responderit. Etenim et ipsi homines flagitiosi quando reprehenduntur, erubescunt; et quando sunt inter castos, lascivire non audent. Si enesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces. Ibam enim post concupiscentiam meam, et qua trahebat currebam, ejusque illecebras blandas, et ex carnali suavitate jucundas magnam felicitatem arbitrabarcedit lex Dei, et dicit, Non concupisces. Ille homo qui putabat magnum bonum esse, magnamque felicitatem existimabat, ea quae posset, suae concupiscentiae non negare, sequi qua trahit; audit, Non concupisces; et cognoscit esse peccatum. Deus dixit, homo audivit, Deo credidit, peccatum suum vidit; quod bonum putabat, malum esse cognovit: voluit frenare concupiscentiam, non ire post eam, strinxit se, conatus est, victus est. Qui fuit antea nescius malorum suorum, factus
Abbreviated transcription (Latin):
gloriantes sic arguit quidẽ apłs.
ut cos diceret ad grãm ñ ꝑtinere qͥ
meritis & oꝑibus suis mercedem de¬
beri arbitrabant᷑. Quigͦ ad grãm se
norunt qi indigent grã. Si grã uo¬
cat᷑ gratis datur. Si gratis dat᷑ ñul¬
runt merita tua. merces ñ impu¬
Si gͦ dicis pͣcessisse merita tua : te uis
laudare. non dm̃. Ideo non agnoscis
Conuerte gͦ te ad meri
Uide illa mala fuisse ut
bebat᷑. agnoscis qͥd ꝑ grãm donet᷑
& sacrificio laudis glouficas dm̃.

Expanded text:
gloriantes, sic arguit idem Apostolus, ut eos diceret ad gratiam non pertinere, qui meritis et operibus suis mercedem deberi arbitrabantur . Qui ergo ad gratiam se novit quia indiget gratia. Si gratia vocatur, gratis datur; si gratis datur, nulrunt merita tua, merces non impuSi ergo dicis praecessisse merita tua, te vis laudari, non Deum: ideo non agnoscis Dei. Converte ergo te ad merita tua, vide illa mala fuisse, ut beatur, agnoscis quid per gratiam donetur; et sacrificio laudis glorificas Deum.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥc̃q rex s rex saluator. Quaꝓpt̾ quan¬
douolumꝰ ut faciat qđcq̃ petimus. ñ
utãq s in noi̾e eiꝰ petamꝰ: hoc ẽ in noĩe
saluatoris petamus. Nongͦ cont᷑ salu
Est qͥppe impiĩs & dãpnator: qͥ dignat᷑
fidelili ẽẽ saluator. Qͥ gͦ credit in eũ.¬
qđc̃ꝙ petierit in noĩe qđ ẽillis qui
credũt in cũ. hoc facit: qm hoc sicut
saluator facit:

Expanded text:
pter quando volumus ut faciat quodcumque petimus, non utcumque, sed in nomine ejus petamus, hoc est in nomine Salvatoris petamus. Non ergo contra nEst quippe impiis et damnator, qui dignatur fidelibus esse Salvator. Qquodcunque petierit in nomine quod est illis qui credunt in eum, hoc facit, quoniam hoc sicut Salvator facit
Abbreviated transcription (Latin):
uid dicemus carissimi
Putabimus ne hoc ꝓmuissum ubi
ꝓmittit implebit: si apłos suos insua ꝓ¬
missione fraudauit : Eiuigila gͥ homo
fidelis. ⁊ uigilant᷑ audi qͦd illic positũ
ẽ in nomine meo. Ipsũ enĩ qͦdc̃q ñ ait
petieritis utt̃q s in nomine meo. Qui
ꝓmisit gͦ cã magnũ benefitiũ: qͥd uocat᷑.¬

Expanded text:
uid dicemus, charissimi? Putabimusne hoc promissum ubi promittit implebit, si Apostolos suos in sua promissione fraudavit? 3. Evigila igitur, homo fidelis, et vigilanter audi quod illic positum est, in nomine meo: ipsum enim quodcumque, non ait, petieritis utcumque; sed, in nomine meo. Qui promisit ergo tam magnum beneficium, quid vocat
Abbreviated transcription (Latin):
confunderes fatia. ⁊ignobilia mu̾ndi
huius. elegisti. ⁊ cõtẽptibilioia ⁊ ea qͥ
ñ st̃ canquã sint: ut qͣ st̃ euacuares.
cũ pausto ꝓconsul ꝑ eius militiã de¬
ballata suꝑbia sub lene iugũ ap̃i
tui missus ee̾t. regis magni ꝓuintialis
effectus. ipse qͦꝙ ex pͥore saulo. paulus
uocari amauit: ob tã magnȩ insigne
plꝰ tenet. ⁊ de qͦ plures tenet. Plus au
suꝑbos ten& nomine nobilitatis. ⁊ de
his plures nomine auctoritatis. Seruus¬

Expanded text:
es fortia, et ignobilia huius mundi elegisti et contemtibilia et ea quae non sunt, tamquam sint, ut ea quae sunt euacuares. cum Paulus pro consule per eius militiam debellata superbia sub lene iugum Christi tui missus esset regis magni prouincialis effectus, ipse quoque ex priore Saulo Paulus uocari amauit ob tam magnae insigne plus tenet et de quo plures tenet. plus autem superbos tenet nomine nobilitatis et de his plures nomine auctoritatis. qu
Abbreviated transcription (Latin):
psam fidem unde omĩs uistitia sumit
mitium. ꝓpt̾ qͦd dicit᷑ adeccłam in can¬
tico canticorum. uenies & ꝑtransies ab mi¬
tio fidei. restat ut ñ humano qͦd isti extol¬
lunt tͥbuamꝰ arbitrio. nec ullis p̃cedenti¬
bus meritis. qm̃ inde incipiunt bona quȩ¬
cũq sũt merita s gratuitũ dĩ donũ eẽ
fateam. si gram ueram. id ẽ. sine metitis
inicuiq partitur m̃suram fidei. Opera
qͥppe bona fiunt abhomine. fides autẽ
fit in homine. sine qua illa anullo fuĩt
homine. Omẽ enĩ qͦd ñ . c̃. ex fide pecca¬
tum . ẽ. Quaꝓpt̃ ne se uel ipsuis oratio¬
nis mericum extollat. etiam si ad uincẽ¬
das temꝑalium rerum cupidicates et
diligenda bona ȩt̃na. acq ipsum fontt̃
omĩum bonorum dm̃. adiutoriũ dat᷑
oranti. fides orat quȩ data ẽ. ñ oranti.
quȩ utiq nͥ data cẽt orare ñ posset. Qm
enim uiuocabũt: in quẽ ñ crediderunt :¬

Expanded text:
psam fidem unde omnis justitia sumit initium, propter quod dicitur ad Ecclesiam in Cantico canticorum, Venies et pertransies ab initio fidei : restat, inquam, lunt, tribuamus arbitrio nec ullis praecedentibus meritis, quoniam inde incipiunt bona, quaecumque sunt, merita. sed gratuitum dei donum esse fateamur. si gratiam ueram, id est sine meritis unicuique partitur mensuram fidei. opera quippe bona fiunt ab homine. fides autem fit in homine, sine qua illa a nullo fiunt homine; omne enim, quod non est ex fide, peccatum est. Quapropter, ne se uel ipsius orationis meritum extollat. etiamsi ad uincendas temporalium rerum cupiditates et diligenda bona aeterna atque ipsum fontem omnium bonorum deum adiutorium datur oranti, fides orat. quae data est non oranti, quae utique nisi data esset, orare non posset. quo modo enim inuocabunt. in quem n
Abbreviated transcription (Latin):
tor: nec cam̃ qui plantat. ẽ aliqͥd. nar qͥ
rigat. s qui increm̃tum dat dõ. qͥ unicu¬
iq partitur m̃suram fidei. Unde ⁊ alibi
dicit᷑. Par frĩb & caritas cum fide. Quȩ
des qui audiunt ũbum. s quib dõ parti¬
tur m̃suram fidei. sic̃ nec omĩa germinãt
quȩ pluitant᷑ & rigant᷑. s quib ds̃ dat
increm̃tum. Cur aũ ille credat ille nĩcre¬
ͥ dat. cũ ambo idem audiant. cũ miraculũ
in corum conspectu fiat. ambo idem uide¬
ĩ ant: altitudo.ẽ. diuitiarũ sapientiȩ. &
scientiȩ euis. cunis inscrutabilia sũt nui¬
dicia .&. ap̃ quẽ ñ .ẽ. iniquitas. dũ cuuius

Expanded text:
Nec tamen qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus , qui unicuique partitur mensuram fidei. Unde et alibi dicitur, Pax fratribus et charitas cum fide; quam des, qui audiunt verbum, sed quibus Deus partitur mensuram fidei; sicut nec omnia germinant quae plantantur et rigantur, sed quibus deus dat incrementum. cur autem ille credat. ille non credat. cum ambo idem audiant et. si miraculum in eorum conspectu fiat, ambo idem uideant. altitudo est diuitiarum sapientiae et scientiae eius, cuius inscrutabilia sunt iudicia
Abbreviated transcription (Latin):
t dñe. Nami qͥqͥł uelut mintũ iustus
tudiciũ sinc misccłia quasi secutus ex¬
poctat: ĩram iustissimã ꝓuiocat. Quam
timens ille dicit. non uicres inindicutm
cũ seruo cuo. Unde dr popło contumici.
Q nid uultis mecũ udicis conendeitꝰ
Cum enun rex uistus sedetit inchrono᷑ qͥs
głabitur castum se habe cor. aut qͥs głabi¬
tur mundum se ẽẽ a peccato: Quȩ gͥ spes.
.t̃ nͥ suꝑeraltet miscłia uidicio ͤ Sed er¬
ga illos qͥ misccłiam feccrũt. ueracit᷑ dicĩ¬
do dimicte nobis debita nr̃a sic̃ & uos di¬

Expanded text:
ne; nam quisquis uelut nimium iustus iudicium sine misericordia quasi securus exspectat, iram iustissimam prouocat. quam timens ille dicit: ne intres in iudicio cum seruo tuo. unde dicitur populo contumaci: quid uultis mecum iudicio c» Cum enim rex justus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor? Aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato ? Quae igitur spes est, nisi superexsultet misericordia judicio? Sed erga illos qui misericordiam fecerunt, veraciter dicendo, Dimitte nobis, sicut et nos di
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse reddendũ meritis suis. qͦd¬
aliis in eade massa tedditũ cerne¬
rent. Ceteri aũ homines ad istã
societatẽ ñ ꝑtinentes. quorum
tam̃ & animã & corpus dĩ boni¬
tas opata.ẽ. & qͥcqͥd habet ipsã na¬
tura. p̃t̃ uitium qͦd eidẽ inflixit
suꝑbientis uoluntatis audatia. ꝓpt̾¬
hoc a dõ p̃iciente creati sũt : ut in
his ostenderet. liberum desertoris
Iarbitrium sine sua grã qͥd ualer&:
& in eorum iustis & debitis peius.
uasa miscdiȩ. quȩ ñ suorũ oꝑum
meritis. s gratuita dĩ grã sut ab
illa concretione discreta. qͥd sͥ colla¬
tũ eẽt addiscerent: ut ome os ob¬
struatur. & qui głatur. in dnõ glo¬

Expanded text:
fuisse reddendum meritis suis, qfuisse reddendum meritis suis, qaliis in eadem massa redditum cernerent: caeteri autem homines ad istam societatem non pertinentes, quorum tamen et animam et corpus Dei bonitas operata est, et quidquid habet ipsa natura praeter vitium, quod eidem inflixit suhoc a deo praesciente creati sunt, ut in his ostenderet, liberum desertoris arbitrium sine sua gratia quid ualeret, et in eorum iustis et debitis poenis uasa misericordiae, quae non suorum operum meritis sed gratuita dei gratia suilla concretione discreti, quid sibi collatum esset addiscerent, ut omne os obstruatur, et qui gloriatur in Domino glo
Abbreviated transcription (Latin):
tientia. uasa irȩ quȩ ꝑfecta sũt in
ꝑditionẽ. & ut notas faceret diui¬
tias głȩ suȩ in uasa miscdiȩ. Eoce
etiam ratio reddita . ẽ. homunii. qͣn¬
ta debuit homini si tam̃ uł istã
capit. qͥ ꝓ sui arbitrii uoluntate
in tantȩ infirmitatis seruiture
contendit. Etce dicte sũt causẽ.
Tugͦ qͥs es qui respondeas dõ: Si
uolens ds̃ ostendere tram & demõ¬
strare potentiam suam. qͦd & ma¬
Ilis bene uti optimus possit. Alalis
dũtaxat ñ cõditione diuina.s ii¬
ciata uoluntatis iniqͥtate nat᷑a:
quȩ a dõ conditore cõdita.ẽ. bona
Aitulit in multa patientia uasa
irx̧. ñ qr illi eẽnt necessaria. siue
angelica. siue humana peccata.
cui nec iusticia creaturȩ cuiꝰquã
necessaria. ẽ: s ut notas faceret
diuitias głe sue in uasa miscd̃is
ne se in bonis oꝑib tãquã de ꝓpͥs
extollerent uirib. s humiliter
intelligerent. nͥ illis dĩ grã non
debita s gratuita subueniret. id

Expanded text:
uasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, et ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, ecce etiam ratio reddita est homini, quanta debuit homini — si tamen uel istam capit, qui pro sui arbitrii libertate in tantae infirmitatis seruitute contendit —, ecce dictae sunt causae. tu ergo quis es, qui respondeas deo, si uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam, quod et malis bene uti optimus possit, malis dum taxat non condicione diuina sed uitiata uoluntatis iniquitate natura, quae a deo conditore condita est bona, pertulit in multa patientia uasanon quod illi essent necessaria siue angelica siue humana peccata, cui nec iustitia creaturae cuiusquam est necessaria, sed ut notas faceret diuitias gloriae suae inuasa misericordiae, ae se ia bonis operibus tamquam de propriis extollerent uiribus m, sed humiliter intellegerent, nisi illis dei gratia non debita sed gratuita subueniret, id
Abbreviated transcription (Latin):
no creati sũt: qͦs ds̃ ita peccaturos
ut ȩt̃no eẽnt igne dãpnandi. sine
dubitatione p̃sciuit. Quamius
enĩ peccata ñ fecerit. naturas tam̃
ipsas. quȩ ꝑ se ipsȩ sine dubio bone
sut̃. qͥb tam̃ ex arbitrio uolunta¬
tis futura eẽnt uitia peccatorũ.
& in multis talia. quib eẽt et̃na
pena reddenda. qͥs nͥ ds̃ creauit.
Quare nͥ qr uoluit Quare aũ
uoluerit. o homo tu qͥs es qͥ respõ¬
deas dõ. Nũqͥd dic̃ figm̃tũ ei qͥ se
fuirit. quare sic me fecisti: An¬
non habet potestarem figulus

Expanded text:
no creati sunt, quod deus ita peccaturos, ut aeterno essent igne damnandi, sine dubitatione praesciuit? quamuis enim peccata non fecerit, naturas tamen ipsas. quae per se ipsae sine dubio bonae sunt, in quibus tamen ex arbitrio uoluntatis futura essent uitia peccatorum et in multis talia, quibus esset aeterna poena reddenda, quis nisi deus creauit? quare. nisi quia uoluit? quare autem uoluerit, o homo. tu quis es, qui respondeas deo? numquid dicit figmentum ei. qui se finxit: Quare sic me fecisti?\' annon h
Abbreviated transcription (Latin):
faciuit: nesciut. Ubi uenerit ds̃ nr̃.
manifestus ⁊ ñ silebit. conuocabit ad
bit. quosdam pouens ad dext̃am. et¬
quos dam ad sinistrani. ⁊ incipiet iã
tractare thesauros ut rũq ut quid
qͥsq posuit inueniat. Tũc dicturi¬
sut᷑ homines : sera ⁊ infruc tuosa peni¬
teutia. O si possemus it̾m uiuere n
qͦd contẽpsinius. audire ⁊ facere. S¬
ista pęnitentia cruciabilis ñ sanabi¬
lis. Uis hab̾e utilem penitentiã
Modo habe. Si enĩ mͦ habueris: cor-¬
rigeris. Cũ correctus fueris : fun¬
cletur thesaurus tuus. uͥ colligebã¬
tur oꝑa tua mala. ⁊ implebit᷑ alius
thesaurus tuus. uͥ bona omĩa oꝑa tua
colligant᷑. S forte conu̾sus ad dm̃
statim morieris: oꝑa tua nulla firte
inuenuut᷑ in illo thesauro. Plane
inuenies ibi oꝑa tua. qr sc̃ptũ ẽ. par
int̃ra hominib bone uoluntatis.
bs̃ ñ adnotat facultatẽ : d coronat
uoluntatem. Scit qr uoluisti ⁊ ñ po¬
tiusti: dic toadnotat quasi ficeris

Expanded text:
faciunt, et nesciunt: ubi venerit Deus noster manifestus, et non silebit, convocabit ad bit, quosdam ponens ad dexteram, quosdam ad sinistram: et incipiet jam tractare thesauros utrorumque, quid quisque posuit ut inveniat. Venitsunt homines sera et infructuosa poenitentia: O si possemus iterum vivere; et quod contempsimus, audire et facere! ista poenitentia cruciabilis, non sanabilis. Vis habere utilem poenitentiam? Modo habe. Si enim modo habueris, corrigeris: cum correctus fueris, fundetur ille thesaurus tuus, ubi colligebantur mala opera tua, et implebitur alius thesaurus tuus, ubi bona opera tua colligantur. Sed forte conversus ad Deum, statim morieris, opera tua nulla forte invenientur in illo thesauro? Plane ibi invenies opera tua, quia scriptum est, Pax in terra hominibus bonae voluntatis . Deus non annotat facultatem, sed coronat voluntatem. Scit quia voluisti, et non potuisti; sic te annotat, quasi feceris
Abbreviated transcription (Latin):
iram in die irȩ ⁊ touelationis iusti p¬
iudicĩ di : qui reddet uncuiq scđmn
oꝑa sua. Ille gͦ auget longanuuitatẽ.
& tu auges iniquitatẽ. Frit illius
thesaurus usempit᷑na miscaĩa. S
in eis qͥ ñ contempserut miscaiam:
tuus ałi thesaurus in ira inuenit᷑.
Et qͦd ponis cotidie ꝑ modicũ: pꝰea
massam inuenturuo es. Minutatĩ
ponis: & nltu inuenies. Ñ uis
attendere minuta peccata tua co¬
tidiana. De minutissimis guttis.
flumina implent᷑.acu psili¬
lestem. Boni quid colligant sciunt.
mali qͥd colligant nesciunt. Bomus
enm ponit in chesauro celesti omĩa
oꝑa miscdiȩ. quȩ facit circa homines
qͥb subuenit. ⁊ scit qm̃ fidelis ẽ custas
qͥ illi seruat omĩa quȩ reponit. ⁊ ñ
ea uidet. d de thesauro suo certus t̃
qr neq aliquid afure subripit᷑. neq
ab hoste inuadit᷑. neq ab inimco ⁊
imꝓbo ⁊ potenti. qͣsi euicto tollitur.
s semꝑ manebit. qr a dño potentis¬
simo custodit᷑. Si enim homines ꝑs¬

Expanded text:
iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua» . Ille ergo auget longanimitatem, et tu auges iniquitatem. Erit illius thesaurus in sempiterna misericordia in eos qui non contempserunt misericordiam; tuus autem thesaurus in ira invenietur, et quod ponis quotidie per modicum, postea massam inventurus es: minutatim ponis, sed cumulum invenies. Noli attendere minuta peccata tua quotidiana; de minutissimis guttis flumina implentulestem boni quid colligant sciunt, mali quid colligant, nesciunt. Bonus enim ponit in thesauro coelesti omnia opera misericordiae, quae fecit circa homines quibus subvenit; et scit quoniam fidelis est custos, qui illi servat omnia quae reponit. Et non ea videt, sed de thesauro suo certus est, quia neque aliquid a fure subripitur, neque ab hoste invaditur, neque ab inimico et improbo et potente quasi e victo tollitur; sed semper manebit, quia a Domino potentissimo custoditur. Si enim pecunias ho
Abbreviated transcription (Latin):
tium significatus ẽ natalit᷑ que
legis sũt facientium & que scͥptũ
habent opus legis incordibus siuo:
ꝓfecto ad eu̾głm ꝑtinent gentis
quib lex incordibus scͥpta s̾. Eio
qͥrpe credentibus uirtus dĩ ẽ in
salutem. Quib aũ gentib beue
opantib. głam & honoiem pact̃q

Expanded text:
aliter quae legis sunt facientium et quae scriptum habent opus legis in cordibus suis, profecto ad euangelium pertinent gentes, quibus lex in cordibus scripta est; eis quippe credentibus uirtus dei est in salutem. quibus autem gentibus bene operantibus gloriam, honorem pacemque
Abbreviated transcription (Latin):
non eromĩ parte deleta ꝑ iniusticiã
ꝓfecto sc̃bit᷑ renouata ꝑ grãm. Nec
istam inscͥptionem quȩ iustificatio ẽ.
potãt efficere in uideis lex in tabulis
seripta. s solam pͣuaricationẽ. Nam
& ipsi homines erant. & uis illa nat᷑e
inerat eis. qua legituum aliquid
animal rationale & sentit & facit. d
pietas quȩ inaliam uitam transfert
beatam & ęcernam. legem habet ĩma¬
culatam conuertentem animas.
ut ex illo lumine tenouent᷑. fiat q
in eis. signatum ẽ suꝑ nos lum̃ uultus
tui dnẽ. Unide auersi obsolescere meru¬
erunt : reuouari aũ nͥ grã xp̃iana. hoc

Expanded text:
non ex omni parte deleta per injustitiam, non ex omni parte deleta per injustitiam, profecto scribitur renovata per gratiam. Nec istam inscriptionem, quae justificatio est, poterat efficere in Iudaeis lex in tabulis scripta, sed solam praeuaricationem. nam et ipsi homines erant et uis illa naturae inerat eis, qua legitimum aliquid animal rationale d sentit et facit; sed pietas, quae in aliam uitam transfert beatam et aeternam, legem habet inmaculatam, conuertentem animas. ut ex illo lumine renouentur fiatque in eis: signatum est super nos lumen uultus t u i, dum i n c. unde auersi obsolescere meruerunt; renouari autem nisi gratia c
Abbreviated transcription (Latin):
go ai t̾renorui Atinm labe
decrita ẽ. ut nulla in ea uelut liniam̃ta
extrema remanserint. unde merito dici
possit etiam in ipsa impietate uitȩ
suȩ facere aliqua legis uel sapere: si hoc
ẽ qͦa dictum ẽ qr gentes que legem ñ
habent. hoc ẽ legem dĩ uat̾alit᷑ quȩ le¬
gis sũt faciũt. ⁊ qr huiusmodi homi¬
nes ipsi sͥ sut lex. & scͥptum opus legis
habent in cordibus suis. idẽ ñ omĩuͦi
rent᷑ imp̃ssum ẽ: etiam sic illa diffe¬
rentia ũ ꝑt̃babit᷑. qua distat a ueteri
testamentũ nouum. eoqͦd ꝑ nouum
scͥbitur lex dĩ incorde fidelium. quę
ꝑ uetus in tabulis scͥpta ẽ. Hoc enim
illic scͥbitur ꝑ renouationẽ qͦd ñ omĩmͦ
deletum ẽ ꝑ uetustatem. Nam sicut
ipsa imago dĩ renouat᷑ uim̃te creden¬
tium ꝑ testam̃tũ nouum quã ñ penitꝰ
impietas aboleuerat: nam remanse¬
rat utiq id qͦd anuna hominis nͥ rati¬
onalis ẽẽ ñ potest : ita etiã ibi lex dei

Expanded text:
ago dei terrenorum affectuum labe ago dei terrenorum affectuum labe detrita est, ut nulla in ea uelut liniamenta extrema remanserint — unde merito dici possit etiam in ipsa impietate uitae suae facere aliqua legis uel sapere, si hoc est quod dictum est, quia gentes quae legem non habent, hoc est legem dei, naturaliter quae legis sunt faciunt et quia huiusmodi homines ipsi sibi sunt lex et scriptum opus legis habent in cordibus suis, id est non omni modo rentur impressum est: etiam sic illa differentia non perturbabitur, qua distat a Vetere Testamentum Novum, eo quod per Novum scribitur lex Dei in corde fidelium, quae per Vetus in tabulis scripta est. Hoc enim illic scribitur per renovationem, quod non omni modo deletum est per vetustatem. Nam sicut ipsa imago Dei renovatur in mente credentium per Testamentum Novum, quam non penitus impietas aboleverat; nam remanserat utique id quod anima hominis nisi rationalis esse non potest: ita etiam ibi lex Dei
Abbreviated transcription (Latin):
łloc enim agit spõ grẽ ut imaginem
dĩ inqua nat᷑alit᷑ facti sumus restau¬
tet in nob̃. Uitium qͥppe contra natu¬
ram tͣ: quod utiq sanat grã ꝓpt̾̃ quã
dõ dicit᷑. Miserere mei. sana animam
meã. qm̃ peccaui tͥ. ꝓinde naturalit̃
homines quȩ legis sũt facuit. Qui enĩ
hoc non faciut. uitio suo ñ faciunt:
quo uitio ler dĩ c̃ deleta de coidibus.
Ac ꝑ hoc uitio sanato. cum illic scͥbit᷑.
fiunt quȩ legio sũt nat᷑alit᷑. t̃ion quod
ꝑnat᷑am negata sit grã. s potiuo ꝑ gr̃ã
renouato iusticia scribit᷑ quam calpa
colentium quedam tam̃ facta uł legi¬
mus uł nouimus. uł audiumꝰ. que
scđm iusticiȩ regulam. ñ solum uitu¬
pare non possumus. uerum etĩme¬
rito rectiq laudamus: quãqłn si aiscu¬
tiant̃ quo fine fiant. uix inuenumu¬
tur quȩ iusticie debitam laudẽ dist̃¬
sionem ue merrant: uedũtam̃ qr
ñ usꝙ adeo in anpila humana im¬

Expanded text:
hoc enim agit spiritus gratiae, ut imaginem hoc enim agit spiritus gratiae, ut imaginem dei, in qua naturaliter facti sumus, instauret in nobis. uitium quippe contra naturam est, quod utique sanat gratia, propter quam deo dicitur: miserere mei, sana ani mam meam, quoniam peccaui tibi. proinde naturaliter homines quae legis sunt faciunt; qui enim hoc non faciunt, uitio suo 11011 faciunt. quo uitio lex dei est deleta de cordibus ac per hoc uitio sanato, cum illic scribitur, fiunt quae legis sunt naturaliter, non quod per naturam negata sit gratia, sed potius per gratiam renouato iustitia scribitur, quam culpa colentium quaedam tamen facta uel legimus uel nouimus uel audiuimus, quae secundum iustitiae regulam non solum uituperare non possumus, uerum etiam merito recteque laudamus — quamquam si discutiatur, quo fine fiant, uix inueniuntur quae iustitiae debitam laudem defensionemue mereantur. Verum tamen quia non usque adeo in anima humana im
Abbreviated transcription (Latin):
oliuȩ insereretur oleaster. & fierent
fideles gentes filii abrahȩ. in semine
qui ñ accepta in tabulis lege. nondũ¬
q habens ipsam circumcisĩonẽ. cre¬
didit dõ & reputatum ẽ illi ad iusti¬
ciam. Ac sic tale erit hoc qͦd de eiꝰmo¬
di gentibus dirit apłs. quod opꝰ legis
ẽ illud ad choriithios: non in tabuł
lapideis s in tabulis carnalibris. Ita
cium fiunt de domo istł. cũ p̃putiũ
eaum incircumcisionẽ deputat᷑. coqͦd
iusticiam legis non p̃cisione carn
ostendũt. s cordis caritate custodiũt.
Qm̃ il p̃putium iusticias legis custodi¬
at: nonne p̃putium eiꝰ inquit in cir¬
cũcisionem deputabit᷑ : & ꝓptc̃a in
domo uerustł in quo cdolus ñ t̃ par¬
ticipes sunt testamenti noui q dat
ds̃ leges in mentẽs eoꝵ. & in cordibus
ipsoꝵ scͥptas cligito suo spu scõ. quo ibi
diffundit᷑ caritas quȩ legis ẽ plenituds.
Nec moueat qͦd nat᷑alit eos dirit que
legis sũt facere. non spũ dĩ ñ fide. tĩ gr̃ã

Expanded text:
ae insereretur oleaster et fierent fideles gentes filii Abrahae in semine Aqui non accepta in tabulis lege nondumque habens ipsam circumcisionem credidit i t deo et deputatum est illi ad iustitiam. ac sic tale erit hoc quod de eiusmodi gentibus dixit apostolus, quod opus legis est illud ad Corinthios: non in tabulis lapideis, sed i n tabulis cordis carnalibus. ita enim fiunt de domo Israhel, cum praeputium eorum in circumcisionem deputatur, co quod iustitiam legis non praecisione carnis ostendunt, sed cordis caritate custodiunt, quoniam si praeputium iustitias legis custodiat, nonne praeputium eius, inquit, in circumcisionem deputabitur? et propterea in domo ueri Israhel, in quo dolus non est, participes sunt testamenti noui, quia dat deus leges in mentem ipsorum et in cordibus eorum scribit eas digito suo, spiritu sancto, quo ibi diffunditur caritas, quae legis est plenitudo. Nec moueat, qoud naturaliter eos dixit quae legis sunt facere, non spiritu dei, non fide, non gratia.
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus. ds̃ scĩficat scos suos. alit̃
autẽ. scificetur nomen tirum. Illud
ideo qr ipse illos fecit scõs eẽ. qui non
erant sci. hoc aũ ideo. ut qd semꝑ ap̃
se sc̃m̃ ẽ. scm̃ etiam ab hominibus
habeatur. idẽ scẽ tuneatur. Si ergo
gentes cõmemoians nat᷑alit᷑ quȩ le¬
gis sunt facientes. & scͥptum baben¬
tes opus legis incordibus. illos in¬
telligi uoluit. qui credunt inap̃m
qr non sicut iudei p̃missa sibi lege
ueniunt ad fidem : nonẽ cur cos
concinur discernere ab his quibus
scͥpturum in cardib eoruim: quia
a ipũ ꝑ iusertionem quam oleastro p̃¬
stitam dicit ad eaudeni oleani hoc ẽ
ad eundem dĩ populum ꝑtinent:
potiusq concordat ꝓpħico etiani hoc
apostolicum testionium. ut hoc fit
ꝑtinere ad testamentum nouum. le¬
gem dei habere non in tabulis s in
tu iusticiam legis amplecti ubi fides
ꝑ dilectionem oꝑatur: quia ex fide

Expanded text:
dicimus \'deus sanctificat sanctos suos\', aliter dicimus \'deus sanctificat sanctos suos\', aliter autem sanctificetur nomen tuum; nam illud ideo, quia ipse illos facit esse sanctos, qui non erant sancti, hoc autem ideo, ut quod semper apud se sanctum est sanctum etiam ab hominibus habeatur, id est sancte timeatur.. Si ergo gentes commemorans naturaliter quae legis sunt . facientes et scriptum habentes opus legis in cordibus illos intellegi uoluit, qui credunt in Christum, quia non sicut Iudaei praemissa sibi lege ueniunt ad fidem, non est cur eos conemur discernere ab his quibus scripturum in cordibus eorum, quia et ipsi per insertionem, quam oleastro praestitam dicit, ad eandem oleam, hoc est ad eundem dei populum, pertinent, potiusque concordat prophetico etiam hoc apostolicum testimonium. ut hoc sit pertinere ad testamentum nouum legustitiam legis amplecti; ubi fides per dilectionem operatur. Unde et se
Abbreviated transcription (Latin):
impium ut ex impio fiat iustus:
Si num ita loquertinur. ut diceres¬
muIo. homines liberabunt᷑. hoc uti¬
mines. accedere liłutionem. Si aũ
diceremus. homines creabuttur:
non utꝙ intilligeretur eos creari
fieri. Ita si dictum eẽt. factores legis
honorabuit᷑ : tecte non acciꝑemus
nͥ honorem illis qui iam eẽut factores
legis accedere. Cum uͦ dictum est
factores legis iustificabuntur: quia
aliud dictum ẽ quam iusti iustifi¬
cabuntur: Factores enim legis utiq
iusti suit: ac ꝑ hoc tantumdem ẽ ac
si diceretur. factores legro creabunt᷑.
non quia erant. s ut sut : ut sic intel¬
ligerent etiam iudei legis auditones.
indigere se grã iustificatoris. ut pos¬
sint ẽẽ factores. Aut certe ita dictũ
ẽ. iustificabunt᷑. ac s̃ diceret᷑. iuisti¬
habebunt᷑. iusti deputabunt᷑ : sicut
lictum ẽ de quodam. Ille aũ uolens
se iustificare. idẽ. ut iustus haberet᷑.¬
ut iustus deputaretur. Unde alit̃

Expanded text:
impium , ut ex impio fiat justus? impium , ut ex impio fiat justus? Si enim ita loqueremur, ut diceremus, Homines liberabuntur; hoc utisent, accedere liberationem; si autem diceremus \'homines creabuntur\', non utique intellegeretur eos creari fieri. ita si dictum esset \'factores legis honorabuntur\', recte non acciperemus nisi honorem illis qui iam essent factores legis accedere; cum uero dictum est factores legis iustifica buntur, quid aliud dictum est quam \'iusti iustificabuntur\' ? factores enim legis utique iusti sunt. ac per hoc tantundem est, ac si diceretur \'factores legis creabuntur\', non quia erant, sed ut sint, ut sic intellegerent etiam Iudaei legis auditores indigere se gratia iustifieatoris, ut possint esse factores. aut certe ita dictum est \'iustifieabuntur\',ac si diceretur\'iustihabebuntur,\' \'iusti deputabuntur\', sicut dictum est de quodam: ille autem uolens se iustificare, id est ut iustus haberetur et deputaretur. unde aliter
Abbreviated transcription (Latin):
tio non ẽ apud dm̃. & ñ auditores legis.
s factores iustificant᷑ : ideo siue udeus
siue grecus. hoc ẽ quilibe ex gentibus
crediderit. salutem in eu̾głio parit̃
habebit. Non enĩ ẽ distinctio sicut
pꝰta dicit. Omẽs enim peccauerunt
& egent gła dĩ: iuistificati gratis ꝑ
gram̃n ipsius. Unde aũ factorem legis
grecum iustificari dicera. sine grã
saluatoris: Neq enim contra se ip¬
sum dicera quod ait. factores legis
cari hominem ꝑfidem. sine oꝑibus
legis: nichilq aliud uelit intelligi.
in eo qͦs dicit gratis. nͥ qr iustificati¬
onem oꝑa ñ p̃cedũt. Aꝑte qͥppe alibi
dicit. Si grã: nͣ ex oꝑibus. Alio quin
grã iam non ẽ grã. S sic intelligen¬
dum ẽ. factores legis iustificabunt᷑.
ut sciamus eos aliter non ẽẽ facto:¬
res legis nͥ iustificent᷑: ut ñ iustisi¬
catio factoribus accedat. s ut facꝰ¬
tores iustificatio p̃cedat. Quid est
enim aliud iustificati quam iusti
facti. ab illo scilic& qui iustificat

Expanded text:
is, sed factores iustificantur, ideo siue Iudaeus siue Graecus, hoc est quilibet ex gentibus crediderit, salutem in euangelio pariter habebit; non enim est distinctio, sicut postea dicit. omnes enim peccauerunt e t egent gloria dei iustificati gratis per gratiam ipsius unde autem factorem legis Graecum iustificari diceret sine gratia saluatoris ? Neque enim contra se ipsum diceret, quod ait: factores legis eari hominem per fidem sine operibus legis nihilque aliud uelit intellegi in eo quod dicit \'gratis\', nisi quia iustificationem opera non praecedunt. aperte quippe alibi dicit: s i gratia, non ex operibus; alioquin gratia iam non est gratia. sed sic intellegendum est factores legis iustifiut sciamus eos aliter non esse factores legis, nisi justificentur: ut non justificatio factoribus accedat, sed ut factores justificatio praecedat. Quid est enim aliud, justificati, quam justi facti, ab illo scilicet qui justificat
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ad nouum ꝑtinent testam̃tũ:
Ad hoc enun unde uenerit: intuen¬
dum ẽ. Primo eu̾głm cõmendans
ait. uirtus enim dĩ ẽ in salutẽ omĩ
credenti: iudeo pͥmũ & greco. Iusti¬
cia enim dĩ reuelat᷑ in eo exfide in
fidem sicut scͥptũ ẽ. Iustus autẽ ex
fide uiuit. Deinde loquit᷑ de illis
impiis. quib ꝓpt̾ suꝑbiam nec cog.¬
nitio dĩ ꝓfuit. qr ñ sic̃ dm̃ glorifi¬
cauerunt aut grãs egerũt : inde
transit ad eos qui uidicant a agũt
talia qualia condẽpnant:: nunirũ
quãius adhuc tos nominatim non
erprimat. & ideo dicit. Ira. & indig¬
natio. tribulatio a angustia. in om¬
nem animam hominis opantis

Expanded text:
quae ad Novum pertinent Testamentum? quae ad Novum pertinent Testamentum? Ad hoc enim unde venerit, intuendum est. Primo Evangelium commendans, ait: Virtus enim Dei est in salutem omni credenti, Judaeo primum est Graeco. Justitia enim Dei in eo revelatur ex fide in fidem, sicut scriptum est, Justus autem ex fide vivit. Deinde loquitur de illis impiis, quibus propter superbiam nec cognitio Dei profuit, quia non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt. Inde transit ad eos qui judicant et agunt talia, qualia condemnant, nimirum quamvis adhuc eos nominatim non exprimat, et ideo dicit: Ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis
Abbreviated transcription (Latin):
enun gentes quȩ legem non
habent. nat̾alit᷑ quȩ legis sut̃ faciũt.
hĩ legem non habentes ipsi sibi sut
lex. qui ostendũt opꝰ legio scͥptum
in cordibus suis: ne uideat᷑ certa ñ
cẽ distantia noui testam̃ti. qͦd leges
suas dñs in cordib populi sui se scͥp¬
turum cł ꝓmisit. quandõ quiclem
hoo gentes naturalit᷑ habeant. Pertracꝰ¬
tanda gͥ hec questio: quȩ ñ medio¬
cris ecroita ẽ. Dic& enĩ aliquis. Si ds̾
hinc discernit a uetere testamento
nouum qͦd in uetere legem suã scͥpsit
in tabulis. in nouo autẽ scͥpsit in cor¬
dib : fideles noui testamenti unde
discernunt᷑ a gentib. quȩ habent
opus legis scͥptum in coidib suis.
quo nat᷑alit̃ quȩ legis sũt facuit᷑:
Quasi iam illo ppło uetere potiores
qͥ legem accepit in tabulis. & nouo
ppło pͥores. ctu hoc p̾statur ꝑ testam̃¬
tum nouũ. qͦd his natura iam p̃stitit.¬
An forte eas gentes cõmemorauit
apłs scͥptam incordib habere legẽ:

Expanded text:
enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, ne uideatur non esse certa distantia noui testamenti, quod leges suas dominus in cordibus populi sui se scripturum esse promisit, quando quidem hoc gentes naturaliter habeant. pertractanda igitur haec quaestio, quae non mediocris exorta est. dicet enim aliquis: \'si deus hinc discernit a uetere testamento nouum. quod in uetere legem suam scripsit in tabulis, in nouo autem scripsit in cordibus, fideles noni testamenti unde discernuntur a gentibus, quae habent opus legis scriptum in cordibus suis, quo naturaliter quae legis sunt faciunt, quasi iam illo populo uetere potiores, qui legem accepit in tabulis, et nouo populo priores, cui hoc praestatur per testamentum nouum. qAn forte eas gentes commemoravit Apostolus, scriptam in cordibus habere legem,
Abbreviated transcription (Latin):
gentes quȩ legem ñ habent. nat᷑alit᷑
quȩ legis sũt facunit. & cet̾a quȩ iã
supͣ cõmemoraui. Ptoinde ñ uidit᷑
alios hic significasse sub nomine gẽ¬
tium quam eos quos nomine greci
supͣ signifĩcabat cum diceret uideo
pͥmum ⁊ greco. Porro si eu̾głm uir¬
tus dĩ ẽ in salutẽ omĩ credenti idõ
pͥmũ & greco: & tra indignatio
tͥbulatio & angustia. inomẽm animã

Expanded text:
n habent, naturaliter quae legis sunt faciunt et cetera quae iam supra commemoraui. proinde non uidetur alios hic significasse sub nomine gentium quam eos, quos nomine Graeci supra significabat. cum diceret: Iudaeo primum et Graeco. porro si euangelium uirtus dei est in salutem omni credenti. Iudaeo primum et Graeco, et ira et indignatio, tribulatio et an
Abbreviated transcription (Latin):
lib modis. quib ad nos liberandos uti
posset omp̃s. ipia potissiium eligeretur
ut fieret Ubi nec de cdiuiuitate eius ali¬
qͥl mmininutum ẽ. aut mutatum: & de
humanitate suscepta. tantum beneficii
collatum ẽ hominib. ut a dei filio sem¬
pit̾no. eodemq honuns filio. mors tem¬
poralis indebita redderetur. qua eos a
sempit̃na morte clebita liberaret. Pecra¬
ta nrã diabolus tenebat. & ꝑ illa nos
merito adigebat in mortem. Drimisit
ea ille qui sua non habebat: & abeo in¬
merito ꝑductus ẽ ad moitem Tanti
ualuit sanguis ille. ut neminem xpõ
inctutum in et̃na morte cdebita. deti¬
nere cdebuerit: qͥ xp̃m marte iucdebita
uel ad tempus occidit. Cõm̃dat gͦ
cariatem siam clõ innobis: qm̃ cũ
nc̃ insanguine ipnius: salui etimus
inquit insanguine ipnus. Iustificati
plane. in eo qͦđ apeccatis omĩl libe¬
rati. Libetati añ apeccatis omĩb: qm̃¬

Expanded text:
libus modis, quibus ad nos liberandos uti posset Omnipotens, ipsa potissimum eligeretur ut fieret; ubi nec de divinitate ejus aliquid imminutum est aut mutatum, et de humanitate suscepta tantum beneficii collatum est hominibus, ut a Dei Filio sempiterno eodemque hominis filio mors temporalis indebita redderetur, qua eos a sempiterna morte debita liberaret? Peccata nostra diabolus tenebat, et per illa nos merito figebat in morte. Dimisit ea ille qui sua non habebat, et ab illo immerito est perductus ad mortem. Tanti valuit sanguis ille, ut neminem Christo indutum in aeterna morte debita detinere debuerit, qui Christum morte indebita vel ad tempus occidit. Commendat ergo charitatem suam Deus in nobis: quoniam cum nunc in sanguine ipsius, salvi erimus inquit, in sanguine ipsius: justificati plane in eo quod a peccatis omnibus liberati; liberati autem a peccatis omnibus, q
Abbreviated transcription (Latin):
nichil aliud. quã usta uindicta.
te uicdicas. Si gͦ uista uindicta diuina
tale nom̃ accepit: etiam reconciliatio di
que recte intelligit. nͥ cum talis ira finit:
Nec inunici etamus deo. nͥ quẽ atmoctũ
iusticiȩ iunica sut̃ peccata. Quib remis
sis. tales uunucitis finuuit᷑. & reconcili¬
anf iusti. qͦs ipse iustificat. Quos tamen
etiã inimicos utiq cdilerit: quandoqͥde
cũ acihuc inunici eẽmus tratictit eum.

Expanded text:
nihil est aliud quam justa vindicta. te judicas . Si ergo justa divina vindicta tale nomen accepit, etiam reconciliatio Dei quae recte intelligitur, nisi cum talis ira finitur? Nec inimici eramus Deo, nisi quemadmodum justitiae sunt inimica peccata, quibus remis sis tales inimicitiae finiuntur, et reconciliantur justo quos ipse justificat. Quos tamen etiam inimicos utique dilexit: quandoquidem cum adhuc inimici essemus, tradidi
Abbreviated transcription (Latin):
In quib ꝓlirius de auob hominib
disputar: umo eodemq pͥmo acdam
ꝑcuius peccatum & maitem. tanquã
hereditariis malis posteri eius obligati fu¬
mus: altero al̃i secundo acdam qͥ ñ homo
tantum. s etiam clõ ẽ. Quo ꝓnobis sol¬
uente quod non clebebat: adebitis &
omĩs ꝑ eius uitiatam carnem concripi¬
scentialit̃ generalis: iustum ẽ ut
ꝓpt̃ hunc unum amutiat om̃s.
ꝑ iptius ĩmaculatam grãm spĩtali.¬
ter regeneratos. ꝓpterea sicut ꝑunũ¬

Expanded text:
lus de duobus hominibus disputat, uno eoque primo Adam, per cujus peccatum et mortem tanquam haereditariis malis posteri ejus obligati sumus; altero autem secundo Adam, qui non homo tantum, sed etiam Deus est, quo pro nobis solvente quod non debebat, a debitis eomnes, per ejus vitiatam carnem concupiscentialiter generatos, justum est ut propter hunc unum dimittat omnes per ipsius immaculatam gratiam spiritualiter regeneratos. Porro in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmortem filii eius ꝑ quam facta ẽ illa
temissio peccatoꝵ. multomagis teconcili¬
ati salui erimus in uita ipsus In uita
salui: qͥ ꝑ mortem reconciliati. Quis enĩ
dubitet daturũ amicis uitam suam᷑
ꝓ quili inimicis dedit mortem suam:

Expanded text:
est illa remissio peccatorum; multo magis reconciliati salvi erimus in vita ipsius. In vita salvi, qui per mortem reconciliati. Quis enim dubitet daturum amicis vitam suam, pro quibus inimicis dedit mortem suam?
Abbreviated transcription (Latin):
in omib intelligi potest de illo cui ue¬
tacit᷑̃ dicit᷑. nichil odisti horum quȩ fe¬
derit: qͥs digne possit eloqui quantũ
diligat m̃bra unigeniti sui: & quãto
amplius ipsum uingenitũ. in qͦ con¬
dita fũt omĩa uisibilia & inuiubilia.

Expanded text:
in omnibus intelligi potest de illo cui vein omnibus intelligi potest de illo cui veraciter dicitur: Nihil odisti eorum quae federit, quis digne possit eloqui quantum diligat membra unigeniti sui, et quanto amplius ipsum unigenitum, in quo condita sunt omnia visibilia et invisibilia,
Abbreviated transcription (Latin):
ncõp̃hensibilis ẽ dilectio qua cdili¬
git cls̃ : neꝙ mutabilis. N Ion enĩ
ex quo ei reconci ssimus ꝑ sangui¬
nem filii eius napt diligere. q
ante munai constitutionem diler̃
nos: ut cum cuis uiugenito etiam
nos filii enus cẽmus pͥusquã omĩno
aliqͥad ec̃mus. Quod gͦ reconciliati
sumus cdõ ꝑ mortem filii eius ñ sic¬
audiatur quasi icło nos reconcilia¬
uerit ei filius. ut iam inciꝑet ama¬
re qs oclerat. sic̃ reconciliatur tui¬
mictis inimico. ut deinde fint
amici. & inuicem ctiligant. qui ocderaut
inuicem. S iam nos diligenti reconciliati
sumus ei. cum qͦ ꝓpt̃ peccatũ inunicitias
habebamus. Quod utrum uerum dicam.
etiam cum inimnicitias aduersus eum
exercentes operaremur iqͥtatem: &
diligebat. Oderat enun nos quales ipse:
non fecerat: & qi iniqͥtas nr̃a opus eius
ñ onũ ex parte consup̃serat: ñouerat si.¬
mul in unoquoq nr̃m & octise qͦd fece¬
ramus: & amare qͦd fecerat. Ꝙ hoc qͥdẽ

Expanded text:
ncomprehensibilis est dilectio qua diligit Deus, neque mutabilis. Non enim ex quo ei reconciliati sumus per sanguinem Filii ejus, non coepit diligere; sed ante mundi constitutionem dilexit nos, ut cum ejus Unigenito etiam nos filii ejus essemus, priusquam omnino aliquid essemus. Quod ergo reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, nideo nos reconciliaverit ei Filius, ut jam inciperet amare quos oderat: sicut reconciliatur inimicus inimico, ut deinde sint amici, et invicem diligant, qui oderant invicem; sed jam nos diligenti reconciliati sumus ei, cum quo propter peccatum inimicitias habebamus. Quod utrum verum dicam, etiam cum inimicitias adversus eum exercentes, operaremur iniquitatem;ando nos oderat, diligebat; oderat enim nos quales ipse non fecerat, et quia iniquitas nostra opus ejus non omni ex parte consumpserat, noverat simul in unoquoque nostrum et odisse quod feceramus, et amare quod fecerat. Et hoc quidem
Abbreviated transcription (Latin):
illius. nͥ & nr̃i fierent deceptores. Hoc
itaq nobis magnum bonum confert.
qͥ dilerit nos. sicut dilerit & xpm̃r᷑ ut
ꝓpt ipsum cuius menbra os uoluit.
equales scĩs angelio simus. quib & na¬
tura inferiores conditi sumus. & pec¬
cato indigniores facti. qͥ coium ficri
qualescꝙ̃ socii debercinus. Ei tͣcł itii

Expanded text:
illius, nisi et nostri fierent deceptores. Hoc illius, nisi et nostri fierent deceptores. Hoc itaque nobis magnum bonum conferet, qui dilexit nos sicut dilexit Christum, ut propter ipsum cujus membra nos esse voluit, aequales Angelis sanctis simus , quibus et natura inferiores conditi sumus, et peccato indigniores facti, qui eorum fieri qualescumque socii deberemus. TRACT
Abbreviated transcription (Latin):
niti ad angelorum scõꝵ equalitatem
gratiȩ suȩ largitate ꝑctucit. Uiuge¬
nitus aũ cum sit cdñs omĩum: ꝓcul
ctubio ẽ dñs angelorum. natura qͣ
ds̃ ẽ. non angelis s patͥ potuis equalis.
cellentiam cuiiis liba angeli: cũ sit
una ꝑsona carnis ⁊ uerbi : Quaniquã non
cdesint. qͥ etiam nos angelis pfẽrant. quia
ꝓ nobis inqͥunt. ñ ꝓ angelis mortuus ẽ
uelle gloriari. Qenĩ ep̃c sicut ait apłs
uirta tempus ꝓ impiis moituus ẽ. Hic
Nami quale ẽ. icdeo se uelle laudari. quia
uitio suo tam detestabilit egrotauit: ut
non possit alit̃ quã mecdici morre sanari᷑
gelis : qr cum & angeli peccauerunt. ni¬
chil eis tale unde sanarentur impensũ
culpa: quanto erat natura sublimior
Tanto enĩminus quã nos peccare debu¬
erunt. qͣnto meliores nobis fuerunt.
Nc̃ aũ in offencdendo creatore. tanto
erecrabilius benencio enis ingrati erti¬
.terunt: quanto beneficentius sunt
creati. Nec cis satis fuit. deserrores eẽ

Expanded text:
litatem gratiae suae largitate perducit; unigenitus autem cum sit Dominus omnium, procul dubio est Dominus angelorum, natura qua Deus est, non angelis, sed potius Patri aequalis; cellentiam cujuslibet angeli, cum sit una persona carnis et Verbi? 7. Quanquam non desint qui etiam nos Angelis praeferant; quia pro nobis, inquiunt, non pro Angelis mortuus estvelle gloriari? Etenim Christus, sicut ait Apos impiis mortuus est . Hic Nam quale est ideo se velle laudari, quia vitio suo tam detestabiliter aegrotavit, ut non posset aliter quam medici morte sanari? gelis, quia cum et angeli peccaverint, nihil eis tale unde sanarentur impensum culpa, quanto erat natura sublimior? Tanto enim minus quam nos peccare debuerunt, quanto meliores nobis fuerunt. Nunc autem in offendendo Creatorem tanto exsecrabilius beneficio ejus ingrati exstiterunt, quanto beneficentius sunt creati; nec eis satis fuit desertores esse
Abbreviated transcription (Latin):
tradita sut̃ apatre meo inquit.
frangaris. Audi qͦmͦ amatus co non
amancdus. Audi qͦmͦi amatus eo uuir¬
pis. fectus. antequam cẽt unte ͦs
amari cdignum ẽt. Amatus es pͥtio:
ut cdignus feres qui amarerio. Et.
Quero qͥd merebatur impius. Dãpna¬
ri responctes. Ap̃c tamen ꝓ impuis mor¬
.tuus ẽ. Ecoc qͥa tͥ p̃stitum ẽ impio. iã
pio qͥd seruat᷑. Quid p̃stitum ẽ impioͦ
sieris. possidebis. Tenebis enim eum
ꝑ quem facta sũt omĩa: & cum ipso
omiã possidebis. Cominendat aũ
suam caritateni cls̃ innobis. qm̃ si cũ

Expanded text:
tradita sunt a Patre meo, inquit . frangaris; audi quomodo amatus es non amandus, audi quomodo amatus es turpis, foedus, antequam esset in te quod amari dignum esset. Amatus es prius, ut dignus fieres qui amareris. EtenQuaero quid merebatur impius? Damnari, respondes. Christus tamen pro impiis mortuus est. Ecce quid tibi praestitum est impio, jam pio quid servatur? Quid psieris, possidebis. Tenebis enim eum per quem facta sunt omnia, et cum ipso omnia possidebis Commendat autem suam charitatem Deus in nobis
Abbreviated transcription (Latin):
nis̃ gͥ p̃uaricantes grã saluatoris
Atiuenit : alios matꝰ alios minus.
Quanto enĩ legis maior in quocumq
cognitio: tanto minor peccati excusa¬
tio. Quanto minor peccati excusatio:
tanto manifestior p̃uaricatio. Restabat
gͦ ut omĩb non sua s dĩ. idẽ a dõ dona¬
ta iusticia subuenir&. Unde ait apłs.
ꝑ legem cognitio peccati. Nongͦ ab
latio: s cognitio. Nunc aũ sine lege
subiunrit. ꝓptẽa inqͥt dilexi testimo¬
nia tua. Tanquã diceret. Qmͣ lex.
siue in pacdiso data. siue naturalit.¬
res secit om̃o peccateres t̃rx: ꝓptc̃a
dileri testimonia tua que sut in lege
Itua de grã tua : ut non sit in me iusti¬
cia mea s tua. Lex enim ad hoc ꝓdest.
ut mittat ad gram. Hoti solum.st.
qͦd attestat᷑ maniscstnas iusticiȩ dĩ
quȩ sine lego c̃mutama etiã hoc ipso
qͦad p̃uaricantu secet. ita nt. etiam
peccatoꝵ deleatur uniuersitas. &. tecto.
factorũ caritas imspiret᷑. Omõ enim

Expanded text:
 praevaricantes gratia Salvatoris invenit, alios magis, alios minus. Quanto enim legis major in quocumque cognitio, tanto minor peccati excusatio: quanto minor peccati excusatio, tanto manifestior praevaricatio. Restabat ergo, ut omnibus non sua, sed Dei, id est a Deo donata, justitia subveniret. Unde ait Apostolus: «Per legem cognitlatio, sed cognitio. Nunc autem sine legsubjunxit, propterea dilexi testimonia, tanquam diceret: Quoniam lex, sive in paradiso data, sive naturalittes fecit omnes peccatores terrae; propterea dilexi testimonia tua, quae sunt in lege tua de gratia tua, ut non sit in me justitia mea, sed tua, lex enim ad hoc prodest ut mittat ad gratiam. Non solum enim quod attestatur manifestanda justitia Dei, quae sine lege est, verum etiam hoc ipso, quod praevaricantes fecit, ita ut et etiam peccatorum deleatur universitas, et recte factorum charitas inspiretur. Per legem