comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conueniret. Nã quando illa qualibet calliditate pos¬
set efficere. ut sibi in conuenientia non noceret. qͥd
quȩ sex pedes habent uehement̃ aduersũ. Helleborũ
nonne alio modo cibus. ẽ. alio medicamentũ. alio
uenenũ. salem in moderatius acceptũ. quis non
uenenũ. eẽ. clamauerit. quot aut & quantȩ corpo¬
ris cõmoditates exeo sint numerare quis potest. e
Aqua maris t̾renis animalib: cũbibit᷑ noxia. ẽ. multorũ
aut̃ corporib: dũ illa humectant᷑ accõmodatissima et
utilis. In utroq aut̃ piscib saluti et uoluptati est. Panis
hominẽ alit. accipitrẽ necat. Caenũ ipsũ qđ & haustũ
et olefactũ grauit̃ offendit et ledit: nonne et aes¬
tate tactũ refrigerat. & uulnerib quȩ ab igne ac¬
ciderunt medicamentũ est . quid stercore asꝑnabili¬
us :quid cinere abiectius : Adhȩc tantas agris uti¬
litates afferunt. ut earũ inuentori a quo etiã ster¬
cus nomen accepit. stercutio diuinos honores ro¬

Expanded text:
conveniret. Nam quando illa qualibet calliditate posset efficere, ut sibi inconvenientia non noceret? Quidium autem multis, quae sex pedes habent, vehementer adversum. Elleborum, nonne alio modo cibus est, alio medicamentum, alio venenum? Salem immoderatius acceptum, quis non venenum esse clamaverit? quot autem et quantae corporis commoditates ex eo sint, quis potest numerare? Aqua maris terrenis animalibus cum bibitur, noxia est: multorum autem corporibus, dum illa humectantur, accommodatissima et utilis: in utroque autem piscibus saluti et voluptati est. Panis hominem alit, accipitrem necat. Coenum ipsum, quod et haustum et olfactum graviter offendit et laedit, nonne et aestate tactum refrigerat, et vulneribus quae ab igne acciderunt, medicamentum est? Quid stercore aspernabilius? quid cinere abjectius? At haec tantas agris utilitates afferunt, ut eorum inventori, a quo etiam stercus nomen accepit, Stercutio divinos honores Ro
Abbreviated transcription (Latin):
animos ad itũ quȩrit ꝓipso xp̃o se coli uoluit. Hoc un¬
de coniciã : breuit̃ dicã. Cũ sȩpe a uobis quęrerẽ illo
tẽpore quo uos audiebã. quȩ causa. eẽt. qđ pascha dñi
plerũq nullũ int̃dũ a paucis. tepedissima celebrita¬
te frequentaretur. nullis uigiliis. nollo ꝓlixiore ie¬
iunio indicto auditorib nullo deniq festiuiore
apparatu : cũbema ur̃m id .ẽ. diem quo manicheus
occisus ẽ: quinq gradib: instructo cribunalia
p̃tiosis linteis adornato. ac in promptu posito & obiec¬
to ad orantib: magnis honorib: ꝓsequamini. Hoc
ergo cũ quȩrerẽ : respondebat᷑. eius diem passionis ce¬
lebrandũ esse. qui uere passus est: Apm aũt qui
manis oculis ostendisset: ñ ꝑtulisse sed finxisse pas¬
sionẽ. Iuis ñ in geniscat. homines qui se xp̃ianos di¬
ci uolunt. timere nepolluat᷑ ueritas deuirginis
utero. et demendacio ñtimere. sed ut adrem re¬

Expanded text:
animos aditum quaerit, pro ipso Christo se coli uoluit. hoc unanimos aditum quaerit, pro ipso Christo se coli uoluit. hoc unde coniciam, breuiter dicam. cum saepe. a uobis quaererem illo tempore. quo uos audiebam, quae causa. esset, quod pascha domini plerumque nulla, interdum a paucis tepidissima celebritate frequentaretis nullis uigiliis, nullo prolixiore ieiunio indicto auditoribus, nullo denique festiuiore adparatu, cum bema uestrum. id est diem, quo Manichaeus occisus est, quinque gradibus instructo tribunali etiosis linteis adornato atque in promptu posito et obiecto adorantibus magnis honoribus prosequamini: hoc ergo cum quaererem, respondebatur eius diem passionis celebrandum esse, qui uere passus esset; Christum aucarnem humanis oculis ostendisset, non pertulisse, sed finxisse passionem. quis non gemescat homines. qui se christianos dici uolunt, timere, ne polluatur ueritas de uirginis utero, et de mendacio non timere ? sed ut ad rem re
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃ affirmet nichil horũ poterit obtinere : ego iã cau¬
tior neq missũ eũ credo neq susceptũ. Nã qđ ad didit
dicens: ꝓuidentia dĩ patris: quid aliud ambiuit iħu
xp̃o nominato euius se dicit apłm. et dõ patre cuius
ꝓuidentia missũ sedicit a filio. nisi ut sp̃m scm̃ ipsũ
.eẽ. tertiũ crederemus: Sic enĩ scribit. Manicheus
non .ẽ. Iui maxime desistit ab eo nominari. qui no¬
bis a postolatũ suũ paraclitȩ ꝓmissione cõmendat:
ut eungelica auctoritate imperitos p̃mat. Iuod
re dignatꝰ .ẽ. Quȩro ergo sicut superius dicebã qua¬
re exhorreatis cũ dicit catholica eũ in quo uenit di¬
uina sapientia natũ. eẽ. deuirgine : cũ uos eũ in quo
sp̃m̃ scm uenisse p̃dicatis natũ defemina uiro mixta
nichil horreatis. Iuid ergo aliud suspicer nescio :
nisi quia iste manicheus qui ꝑxp̃i nomen ad imperitorum

Expanded text:
uester adfirmet, nihil horum poterit obtinere, ego iam cauuester adfirmet, nihil horum poterit obtinere, ego iam cautior neque missum eum credo neque susceptum. Nam quod addidit dicens: prouidentia dei patris, quid aliud ambiuit Iesu Christo nominato. cuius se dicit apostolum, et deo patre, cuius prouidentia missum se dicit a filio, nisi ut spiritum sanctum ipsum esse tertium crederemus? sic enim scribit: Manichaeusnon est, qui maxime debuit ab eo nominari, qui nobis apostolatum suum paracleti promissione commendat, ut euangelica auctoritate inperitos premat. quod re dignatus est. quaero ergo, sicut superius dicebam, quare exhorreatis, cum dicit catholica eum, in quo uenit diuina sapientia, natum esse de uirgine, cum uos eum, in quo spiritum sanctum uenisse praedicatis, natum de femina uiro mixta nihil horreatis. quid ergo aliud suspicer nescio, nisi quia iste Manichaeus, qui per Christi nomen ad inperitorum
Abbreviated transcription (Latin):
lectione gloriat᷑ : necesse .ẽ. nobis concedat. aut mis¬
sũ se. eẽ. asco spũ. aut susceptũ : Simissus ẽ : paracliti se
apłm dicat. Si susceptus : concedat ei hominẽ matrem
quẽ suscepit unigenitus filius. siei quẽ suscepit sp̃s sẽs
concedit & patrẽ. Credat uirginitati mariȩ uerbũ dĩ
ñ .eẽ. pollutũ : si concubitu parentũ suorũ sp̃m scm̃
ñ potuisse pollui. ut credamus hortat᷑. Iđ si dixeritis
carnẽ de uiro et femina ꝓ creatã. Cũ enĩ uos ñti me¬
atis uiscera et sanguinẽ manichei dehumano concu¬
bitu uenientẽ. & intestina fimo plena quae illa caro ges¬
tabat. et his om̃ib ñ credatis contaminatũ esse sp̃m.
uirginalẽ et in tacta genitalia ita reformidẽ. & ñ
potius credã sapientiã dĩ in ipsis maternis uiscerib
homine suscepto immaculatã sincerãq mansisse : Qua¬
ꝓpt̃ qm̃ siue missũ siue susceptũ a paraclito se manicheus

Expanded text:
lectione gloriatur. necesse est uobis concedat aut mislectione gloriatur. necesse est uobis concedat aut missum se esse a sancto spiritu aut susceptum. si missus est, paracleti se apostolum dicat; si susceptus, concedat ei hominem matrem, quem suscepit unigenitus filius dei, si ei, quem suscepit spiritus sanctus, concedit et patrem. credat uirginitate Mariae uerbum dei non esse pollutum, si concubitu parentum suorum sanctum spiritum non potuisse pollui ut credamus hortatur. quodsi dixeritis carnem de uiro et femina procreatam. cum enim uos non timeatis uiscera et sanguinem Manichaei de humano concubitu uenientem et intestina fimo plena, quae illa caro /jestabat, et his omnibus non credatis contaminatum esse spirituirginalem et intacta genitalia reformidem et non potius credam sapientiam dei in ipsis maternis uisceribus homine suscepto inmaculatam sinceramque mansisse ? quapropter quoniam siue missum siue susceptum a paracleto se Manichaeus
Abbreviated transcription (Latin):
mis sũ se & paraclito uollet uideri. sed ita susceptũ.
ut ipse para clitus diceret᷑ : Sicut iħ sxp̃s homo.
non a filio dĩ id .ẽ. uirtute et sapientia dĩ ꝑquã
facta sunt om̃a missus .õ. sedita susceptus scđm ca¬
tholicã fidẽ ut ipse esset dĩ filius. id est in illo ipsodĩ
sapientia sanandis peccatorib: appareret : sic seille
ꝓmisit. Singularis audacia ista: et ineffabile sa¬
crilegiũ .K. Sed tam̃ quero. cũ pat̃ et filius & sp̃s
sc̃s. uobis etiã confitentib: ñ dispari natura copulent᷑
cur hominẽ susceptũ aspũ scõ manicheũ. ñ putatis
turpe. natũ ex utroq sexu p̃dicare. hominẽ aũt sus¬
ceptũ ab unigenita sapientia dĩ. natũ deuirgine
credere formidatis : : sicaro humana si con cubitos
uiri si uterus mulieris ñ potuit inquinare sp̃m scm̃ :
quomodo potuit uirginis uterus inquinare dei sapien¬
tiã: Manicheus ergo iste qui de spũ scõ et euangelica

Expanded text:
missum se ab paracleto uellet uideri, sed ita susceptum, missum se ab paracleto uellet uideri, sed ita susceptum, ut ipse paracletus diceretur? sicut Iesus Christus homo non a filio dei, id est uirtute et sapientia dei. per quam facta s:mt omnia, missus est, sed ita susceptus secundum catholir-am fidem, ut ipse esset dei filius, id est in illo ipso dei sapientia sanandis peccatoribus adpareret: sic se ille promisit. singularis audacia ista et ineffabile sacrilegium! Sed tamen quaero, cum pater et filius et spiritus sanctus nobis etiam confitentibus non dispari natura copulentur, cur hominem susceptum ab spiritu sancto Manichaeum non putatis turpe natum ex utroque sexu praedicare, hominem autem susceptum ab unigenita sapientia dei natum de uirgine credere formidatis? si caro humana, si concubitus uiri, si uterus mulieris non potuit inquinare spiritum sanctum, quomodo potuit uirginis uterus inquinare dei sapientiam? Manichaeus ergo iste, qui sancto spiritu et euangelica
Abbreviated transcription (Latin):
Dequo loco uide quot et quanta sint. quae me reuoces.
potius manicheus apłs paracliti: Si dicis ipsũ esse
xp̃m. qui est etiã sp̃s sc̃s : contra dicis ipsi scripturȩ
ubi dñs ait et aliũ paraclitũ mitta uobis. Si aut̃ ideo
xp̃i nom̃ recte positũ putas. non quia ipse . ẽ. xp̃s qui
et paraclitus. sed quia eiusdẽ sunt ambo substantiae.
id est non quia unus.ẽ. sed quia unũ sunt : poterat
et paulus dicere Paulus apłs dĩ patris. quia dix̃ dñs
ego et pat̃ unũ sumus. Husquã hoc dicit. Sed nec quis¬
quã apłorũ patris se apłm scribit. Quid sibi ergo uubt
ista nouitas : non ne uobis uidet᷑ nescio quã redolere fal¬
laciã : Certe si nichil int̃ eẽ. arbitratus . ẽ : cur ñ uarie
sed xp̃i sẽꝑ audiui quotiens cũq audiui : paracliti aũt
nec semel. Quid hoc . eẽ. causȩ arbitram. nisi quia illa
suꝑbia mat̃ om̃iũ hereticorũ inpulit hominẽ. ut non

Expanded text:
de quo loco uide, quot et quanta sint, quae me reuocent de quo loco uide, quot et quanta sint, quae me reuocent potius: Manichaeus apostolus paracleti? si dicis ipsum esse Christum, qui est etiam spiritus sanctus, contradicis ipsi scripturae, ubi dominus ait: et alium paracletum mittam uobis. si autem ideo Christi nomen recte positum putas, non quia ipse est Christus, qui et paracletus, sed quia eiusdem sunt ambo substantiae, id est. non quia unus est, sed quia unum sunt, poterat et Paulus dicere: Paulus apostolus dei patris, quia dixit dominus: ego et pater unum sumus. nusquam hoc dicit, sed nec quisquam apostolorum patris se apostolum scribit. quid sibi ergo uult ista nouitas ? nonne uobis uidetur nescio quam redolere fallaciam ? certe si nihil interesse arbitratus est, cur non uarie sed Christi semper audiui, quotienscumque audiui, paracleti autem nec semel. quid hoc esse causae arbitramur, nisi quia illa superbia, mater omnium haereticorum, inpulit hominem, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtuleris. Quaꝓpt̃ sinichil manifestũ demanichei aposto¬
latu in euangłio reperit᷑ : catholicis potius credã quã
tibi. Si aliquid inde manifestũ ꝓmanicheo legeris: nec illis
nec tibi. Illis: quia dete michi mentiti sunt. libi aut̃ : qͥa
eã scripturã michi ꝓfers. cui ꝑ illos crediderã. qui mͥ
mentiti sunt. Sed absit ut euangłio ego non credam
Illi enĩ credens: ñ inuenio quomodo possim etiã tibi
credere. Apłorũ enĩ nomina quae ibi legunt᷑ : non int̃
se continent nom̃ manichei. In locũ aũt traditoris
xp̃i qui successerit : in apłorũ actib: legimꝰ. Cui libro
necesse . ẽ. credere. si credo euangłio : qm̃
libro etiã deuocatione atq apostolatu pauli. uulgatis¬
simã tenemus historiã. Lege michi iã si potes in euan¬
głio. ubi manicheus apłs dictus. ẽ.: uel in aliquo alio
libro. cui iã me credidisse confiteor. An illud lec¬

Expanded text:
protuleris. quapropter si nihil manifestum de Manichaei apostoprotuleris. quapropter si nihil manifestum de Manichaei apostolatu in euangelio reperitur, catholicis potius credam quam tibi. si autem aliquid inde manifestum pro Manichaeo legeris, nec illis nec tibi: illis, quia de te mihi mentiti sunt; tibi autem. quia eam scripturam mihi profers, cui per illos credideram, qui mihi mentiti sunt. sed absit. ut euangelio ego non credam. illi enim credens non inuenio, quomodo possim etiam tibi credere; apostolorum enim nomina, quae ibi leguntur. non inter se continent nomen Manichaei. in locum autem traditoris Christi quis successerit, in apostolorum actibus legimus: cui libro necesse est me credere, si credo euangelio. quonetiam libro de uocatione atque apostolatu Pauli uulgatissimam tenemus historiam. lege mihi iam, si potes, in euangelio, ubi Manichaeus apostolus dictus est, uel in aliquo alio libro, cui me iam credidisse confiteor. an illud lec
Abbreviated transcription (Latin):
euangłium me cogere Ad manichei fidẽ. quia ipsi eiun¬
gelio catholicis p̃dicantib coredidi. Si aut̃ dixeris rec
stultũ putas. ut nulla reddita ratione quod uis credã. quod
nonuis ñcredã : multo enĩ iustius atq cautius facio : si
catholicis qm̃ semel credidi. ad te ñtranseo. nisi me non
credere iusseris. sed aꝑtissime ac manifestissime scire
aliquid feceris. Iuo circa si michi rationẽ redditurus es:
dimitte euangłium. Si ad euangeliũ te tenes: ego ad eos
teneã. quib p̃cipientib euangłio credidi. et his iubentib
tibi omnino ñ credã. Iuod si forte in euangłio aliquid a ꝑ¬
tissimũ demanichei apostolatu inuenire potueris: in fir¬
mabis mͥ catholicorũ auctoritatẽ. qui iubent ut tibi ñcre¬
dã. Iua infirmata iã nec euangłio credere potero : quia
ꝑeos illi crediderã : Ita nichil apud me ualebit : quic quid inde

Expanded text:
euangelium me cogere ad Manichaei fidem, quia ipsi euaneuangelium me cogere ad Manichaei fidem, quia ipsi euangelio catholicis praedicantibus credidi. si autem dixeris: recstultum putas, ut nulla reddita ratione, quod uis credam, quod non uis. non credam? multo enim iustius atque cautius facio, si catholicis quoniam semel credidi, ad te non transeo, nisi me non credere iusseris, sed apertissime ac manifestissime scire aliquid feceris. quocirca si mihi rationem redditurus es. dimitte euangelium. si ad euangelium te tenes, ego me ad eos teneam, quibus praecipientibus euangelio credidi, et his iubentibus tibi omnino non credam. quodsi forte in euangelio aliquid apertissimum de Manichaei apostolatu inuenire potueris, infirmabis mihi catholicorum auctoritatem, qui iubent, ut tibi non credam: qua infirmata iam nec euangelio credere potero. quia per eos illi credideram. ita nihil apud me ualebit, quicquid inde
Abbreviated transcription (Latin):
dei patris. Haec sunt salubria uerba: deꝑenniac
uiuo fonte lã cũ bona patientia si placet at tendite
me statusse: nichil auob ꝓlatũ temere credere
Quero ergo quissit iste manicheus. Respondebitis
apłs xp̃i. Noncredo. Quidiã dicas aut facias non
habebis. Promittebas enĩ scientiã ueritatis : & nunc
qđ nescio cogis ut crełã. Euangłiũ michi fortasse
Siergo inuenires aliquẽ qui euangłio nondũ credit:
quid faceres dicenti tibi. non credo: Ego uͦ euan¬
gelio ñ crederem : nisi me catholicȩ eccłȩ cõmouere
auctoritas. Iuib: ergo obtẽperaui dicentib. crede eiun¬
gelio. cur eis ñ obtẽperẽ dicentib michi. noli credere ma¬
nicheis: elige quid uelis. Si dixeris crede catholi¬
cis: ipsi me monent ut nullã fidẽ accõmodẽ uobis
Qua ꝓpt̃ non possũ illis credens nisi tibi ñ credere. Si
dixeris. noli catholicis credere : non recte facies ꝑ

Expanded text:
ouidentia dei patris. haec sunt salubria uerba de perenni ac ouidentia dei patris. haec sunt salubria uerba de perenni ac uiuo fonte. iam cum bona patientia, si placet, adtendite, me statuisse nihil a uobis prolatum temere credere. quaero ergo, quis sit iste Manichaeus. respondebitis: apostolus Christi. non credo; quid iam dicas aut facias, non habebis. promittebas enim scientiam ueritatis, et nunc quod nescio cogis, ut credam. euangelium mihi fortasse si ergo inuenires aliquem, qui euangelio nondum credit, quid faceres dicenti tibi: non credo? ego uero euangelio non crederem, nisi me catholicae ecclesiae conmoueret auctoritas.I quibus ergo obtemperaui dicentibus: crede euangelio, cur eis non obtemperem dicentibus mihi: noli credere Manichaeis ? elige, quid uelis. si dixeris: crede catholicis, ipsi me monent, ut nullam fidem adcommodem uobis; quapropter non possum illis credens nisi tibi non credere. si dixeris: noli catholicis credere, non recte facies per
Abbreviated transcription (Latin):
licã conueniat᷑: nullus hereticorũ uel basilicã suã uel do¬
mũ audet ostendere. Ista ergo tot &tanta nominis xp̃ĩani
carissima uincula recte hominẽ tenent credentẽ incatho¬
uitȩ meritũ ueritas nondũ se aꝑtissime ostendat. A pđ
uos aut̃ ubi nichil horũ . ẽ. quod me inuitet ac tenext:
sola ꝑsonat pollicitatio ueritatis. Quae quidẽ sitã mani¬
festa monstrat᷑ ut in dubio uenire ñ possit: p̃ponenda
est illis om̃ib rebus. quib: in catholica teneor. Si aut̃
tantũ modo ꝓmit tit᷑ nec exhibet̾: nemo me mouebit
abea fide. quae animũ meũ tot et tantis nexibus
xp̃ianȩ religionis astringit. Uideamus igitur quid
me doceat manicheus: et potissimũ illũ considere¬
mus librũ qũã fundamenti epłam dicitis. ubi totũ pęnȩ
qđ creditis continet᷑. Ips ã enĩ nob̵ illo tẽpore miseris
quando lecta .ẽ: inclinati docebam᷑ a uobis. Certe

Expanded text:
licam conveniatur, nullus haereticorum vel basilicam suam vel dolicam conveniatur, nullus haereticorum vel basilicam suam vel domum audeat ostendere. Ista ergo tot et tanta nominis christiani charissima vincula recte hominem tenent credentem in cathoae meritum ueritas nondum se apertissime ostendat. apud uos autem, ubi nihil horum est, quod me inuitet ac teneat, sola personat pollicitatio ueritatis: quae quidem si tam manifesta monstratur, ut in dubium uenire non possit, praeponenda est illis omnibus rebus, quibus in catholica teneor; si autem tantummodo promittitur et non exhibetur, nemo me mouebit ab ea fide, quae animum meum tot et tantis nexibus hristianae religioni astringit. Uideamus igitur, quid me doceat Manichaeus, et potissimum illum consideremus librum, quem Fundamenti epistulam dicitis, ubi totum paene, quod creditis, continetur. ipsa enim nobis illo tempore miseris quando lecta est, inluminati dicebamur a uobis. certe
Abbreviated transcription (Latin):
simã sapientiã ad cuius cognitionẽ pauer sꝑĩtuales in hac
uita ꝑueniunt ut eã exminima qudẽ parte qͥa homines sunt
sed tam̃ sine dubitatione cognoscant : cȩterã quippe turbã
non intelligendi uiuacitas. sed credendi simplicitas tutissi¬
mã facit. Vt ergo hanc omittã sapientiã quã in eccła esse
catholiea non creditis : multa sunt alia quȩ in eius gremio me
iustissime teneant. Ienet consensio popłorũ atq gentium
Tenet auctoritas miraculis inchoata. spe nutrita. caritate aue¬
ta. uetustatẽ firmata. Tonet abipsa sede petri a płi. cui pascendas
oues suas post resurrectionẽ dñs cõmendauit . usq ad p̃sen¬
tẽ episcopatũ successio sacerdotũ. Tenet postremũ ipsũ eatho¬
licȩ nomen. qđ non sine causa intertã multas hereses sic
ista eccła sola obtinuit : ut cũ om̃s heretici secatholicos
dioi uelint. quȩrenti tam̃ peregrino alicui. ubi ad eatho¬

Expanded text:
simam sapientiam, ad cuius cognitionem pauci spiritales in hac simam sapientiam, ad cuius cognitionem pauci spiritales in hac uita perueniunt, ut eam ex minima quidem parte, quia homines sunt, sed tamen sine dubitatione cognoscant — ceteram quippe turbam non intellegendi uiuacitas, sed credendi simplicitas tutissimam facit — ut ergo hanc omittam sapientiam, quam in ecclesia esse catholica non creditis. multa sunt alia, quae in eius gremio me iustistenet auctoritas miraculis inchoata, spe nutrita, charitate aucta, vetustate firmata: tenet ab ipsa sede Petri apostoli, cui pascendas oves suas post resurrectionem Dominus commendavit, usque ad praesentem episcopatum successio sacerdotum: tenet postremo ipsum Catholicae nomen, quod non sine causa inter tam multas haereses sic ista Ecclesia sola obtinuit, ut cum omnes haeretici se catholicos dici velint, quaerenti tamen peregrino alicui, ubi ad Catho
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximi mei cũ inurõ dognate rabiosus &cecus errarem
taut̃ faclius mitescatis & non inimico animo uobisq pni¬
cioso mͥ aduersemini : quouis iudice impetrare me: oport&s
auobis Ut aut̃ ex utraq parte om̃is arrogantia deponae:
neno nrm dicat iã se inuenisse uertatẽ. Sic eã quȩ ramꝰ
quasi abutrisq nesciaxt̃ . Ita enĩ diligent᷑ & concordit queri
poterit: si nulla temeraria p̃sup̃tione inuenta & cognita eẽ.
creditur. Aut si et hoc a uob̵ impetrare ñ possumꝰ saltem
illud concedite ut uos tanquã in cognitos nunc primũ audũ
nunc primũ discutiã: Iustũ puto eẽ qđ postulo Hac sane
lege seruita : ut uob̾cũ non orem. non conuenticula
celebrẽ non manichei nom̃ accipiã si non michi deom̃ibus
rebus ad salutẽ animȩ ꝑtinentib: sine ulla ca ligine rati¬
onẽ ꝑspicuã dederitis. Incatholica enĩ eccła ut omittã sinceris¬

Expanded text:
proximi mei, cum in uestro dogmate rabiosus et caecus errarem. proximi mei, cum in uestro dogmate rabiosus et caecus errarem. Ut autem facilius mitescatis et non inimico animo uobisque pernicioso mihi aduersemini, illud quouis iudice inpetrare me oportet a uobis, ut ex utraque parte omnis adrogantia deponatur. nemo nostrum dicat iam se inuenisse ueritatem; sic eam quaeramus, quasi ab utrisque nesciatur. ita enim diligenter et concorditer quaeri poterit, si nulla temeraria praesumptione inuenta et cognita esse credatur. aut si hoc a uobis inpetrare non possum, saltem illud concedite, ut uos tamquam incognitos nunc primum audiam, nunc primum discutiam. iustum puto esse, quod postulo, hac sane lege seruata, ut uobiscum non orem, non conuenticula celebrem.nonManichaei nomen accipiam.sinon mihideomnibus rebus ad salutemanimae pertinentibus sine ulla caligine rationem perspicuam dederitis. In catholica enim ecclesia, ut omittam sinceris
Abbreviated transcription (Latin):
quidiu multũq iactatus: uix tandẽ rospicere potui.
quid sit illa sinceritas quȩ sine inanis fabulȩ narratione
ꝑcipitur qui uanas imagines animi mei uariis opinionib:
erroribus qa collectas uix miser merui dño opitulan¬
te conuicere. qui me ad detergendã caliginẽ mentis.
tam tarde clementissimo medico uocantiblandientiq
sub reci. qui diu fleui. ut in cõmutabilis & in maculabilis
substantia concinentib: diuinis libris sese michi ꝑsua¬
dere intrinsecus dignaret᷑ qui deniq: om̃a illa figmen¬
ta quȩ uos diuturna consuetudine implicatos & conseripe¬
tos tenent. et quaesin curiose. & at tente audiui. & temere
eredidi et instant̃ quib: potui ꝑsuasi & aduersus alios ꝑti¬
iciter animoseq defendi sȩ uire inuos om̃ino n pos¬
sum. quos sic̃ meipsũ illo tẽpore. ita nunc debeo sustine¬
re & taita patientia uobiscũ agero. quanta mecũ egerunt

Expanded text:
qui diu multumque iactatus tandem respicere potui, qui diu multumque iactatus tandem respicere potui, quid sit illa sinceritas, quae sine inanis fabulae narratione percipitur; qui uanas imaginationes animi mei uariis opinionibus erroribusque conlectas uix miser merui domino opitulante conuincere: qui me ad detergendam caliginem mentis tam tarde clementissimo medico uocanti blandientique subieci; qui diu fleui, ut incommutabilis et inmaculabilis substantia concinentibus diuinis libris sese mihi persuadere intrinsecus dignaretur; qui denique omnia illa figmenta, quae uos diuturna consuetudine inplicatos et constrictos tenent, et quaesiui curiose et adtente audiui et temere credidi et instanter, quibus potui, persuasi et aduersus alios pertinaciter animoseque defendi: saeuire in uos omnino non possum, quos sicut me ipsum illo tempore ita nunc debeo sustinere et tanta patientia uobiscum agere. quanta mecum egerunt
Abbreviated transcription (Latin):
petentib donare qđ bonũ est Illi in uos sȩuiant ̃
qui nesciunt cũ quo labore uerũ inueniat᷑. & quam
difficile caueant᷑ errores. Illi inuos sȩiuant: qui nes¬
ciunt qua rarũ a arduũ sit carnalia phantas mata piȩ
mentis serenitate superare . Illi inuos seuiant : qui nesci¬
unt cũ quanta difficultate sanet᷑ oculus interioris homi¬
nis ut possit intueri solẽ suũ Nonistũ quẽ colitis. cȩlesti
corpore oculis carneis & hominũ et pecorũ fulgentem
atq radiantẽ : sed illũ dequo scriptũ ẽ ꝑ ꝓphetã or¬
cus ẽ. michi iustitiȩ sol. Et dequo dictũ .ẽ. in euangelio
Erat lum̃ uerũ qđ illuminat ominẽ hominẽ uenientẽ in hunc
mundũ. Illi in uos sȩuant : qui nesciunt quib: suspirus
d gemitib: fiat: ut ex quantula cuq parte possit in¬
celligi ds̃. Postremo illi inuos seuunt: qui nũ quã tali
errore decep̃ti sunt : quali uos deceptos uident. Ego aũt

Expanded text:
petentibus donare, quod bonum est. Illi in uos saeuiant. petentibus donare, quod bonum est. Illi in uos saeuiant. qui nesciunt, cum quo labore uerum inueniatur et quam difficile caueantur errores; illi in uos saeuiant, qui nesciunt, quam rarum et arduum sit carnalia phantasmata piae mentis serenitate superare; illi in uos saeuiant, qui nesciunt, cum quanta difficultate sanetur oculus interioris hominis, ut possit intueri solem suum — non istum, quem colitis caelesti corpore, oculis carneis et hominum et pecorum fulgentem atque radiantem, sed illum, de quo dictum est per prophetam: ortus est mihi iustitiae sol, et de quo dictum est in euangelio: erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum —: illi in uos saeuiant, qui nesciunt, quibus suspiriis et gemitibus fiat. ut ex quantulacumque parte possit intellegi deus; postremo illi in uos saeuiant, qui numquam tali errore decepti sunt, quali uos deceptos uident. Ego autem.
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersitate rerũ alia sint quae ualent ad corporalẽ uin¬
ditX sicut ignis & uienenũ & morbus & cȩtera huius modi
alia quib apđ seipsũ non molestiis corporis sui. sed cupidi¬
tatũ suarũ laqueis animus puniat᷑ si cuti ẽ damnũ exiliũ
orbitas contumelia et his similia quaedã uͦ ñ sint crucia¬
m̃ta seđ quasi fomenta languentiũ ut sunt consolationes
cohortationes disputationes et quaecunq: sunt talia :
horũ om̃ium quaedã. etiã ꝑmalos nescientes oꝑatur
fuit eligere & optare meliora : ut adurãm correctionẽ
ad itũ haberemꝰ. ñ in contentione. &e mulatione . & ꝑsecu¬
tionibus: sed mansuote consolando. beniuole cohortam¬
do. lenit᷑ disputando. sicut scriptũ est. Seruũ aũt dñi ñ
oportet litigare : sed mitẽ esse ad om̃s docibilẽ. pati¬
ente. in modestia corripiente diuersa sentientes nr̃m
ergo fuit. uelle has partes & petere : dĩ.ẽ uolentib &

Expanded text:
uniuersitate rerum alia sint, quae ualent ad corporalem uinuniuersitate rerum alia sint, quae ualent ad corporalem uindictam, sicut ignis et uenenum et morbus et cetera huiusmodi, alia, quibus apud se ipsum non molestiis corporis sui, sed cupiditatum suarum laqueisan imus puniatur, sicut est damnum, exilium, orbitas, contumelia et his similia; quaedam uero non sint cruciamenta, sed quasi fomenta et lenimenta languentium, ut sunt consolationes, cohortationes, disputationes et quaecumque sunt alia: horum omnium quaedam etiam per malos nescientes operatufuit eligere et optare meliora, ut ad uestram correctionem aditum haberemus, non in contentione et aemulatione et persecutionibus, sed mansuete consolando, beniuole cohortando, leniter disputando. sicut scriptum est: seruum autem domini non oportet litigare, sed mitem esse ad omnes, docibilem, patientem, in modestia corripientem diuersa sentientes. nostrum ergo fuit uelle has partes expetere; dei est uolentibus et
Abbreviated transcription (Latin):
Cieligerent manichei quos deciperent: eligeremus
& nos uerba quib eis responderemꝰ. Cũ uero illi &
doctos litteris et indoctos errore suo ꝑsequantur.
et cũ ꝓmittunt
Inũ uerũ dm̃ onimipotentẽ. ex quo om̃a. ꝑquẽ om̃a.
inquo om̃a. et rogaui. &rogo : ut in refellenda ae re¬
uincenda heresi ur̃a manichei. cui &uos fortasse im¬
prudentius quã malitiosius adhȩsistis det mͥ mentẽ paca¬
tã atq tranquillã & magis deurã correctione. quã
desuꝑ uersione cogitantẽ. Quã quã enĩ dñs ꝑsuos ser¬
uos regna subuertat erroris: ipsos tam̃ homines
in quantũ homines sunt em̃ dandos. eẽ. potius quã ꝑden¬
dos iubet. Et quicquid diuinitus ante illũ ultimũ iudi¬
ciũ uindicat᷑. siue ꝑ imꝓbos siue ꝑ iustos. siue ꝑnescientes
siue ꝑscientes. siue occulte. siuo palã : ñ ad interitũ homi¬
nũ. sed ad medicinã ualere credendũ .ẽ. Iuã qui res¬
puerint : extremo supplicio p̃parant᷑. Qux ꝓpter cũ in hic

Expanded text:
eligerent Manichaei quos deciperent, eligeremus et nos verba quibus eis responderemus: cum vero illi et doctos litteris, et indoctos errore suo persequantur, et cum promittunt Unum uerum deum omnipotentem, ex quo omnia, per quem omnia. in quo omnia, et rogaui et rogo, ut in refellenda et reuincenda haeresi uestra, Manichaei. cui et uos fortasse inprudentius quam malitiosius adhaesistis, det mihi mentem pacatam atque tranquillam et magis de uestra correctione quam de subuersione cogitantem. quamquam enim dominus per suos seruos regna subuertat erroris, ipsos tamen homines, in quantum homines sunt, emendandos esse potius quam perdendos iubet. et quicquid diuinitus ante illud ultimum iudicium uindicatur, siue per inprobos siue per iustos siue per nescientes siue per scientes siue occulte siue palam: non ad interitum hominum, sed ad medicinam ualere credendum est; quam qui respuerint, extremo subplicio praeparantur. quapropter cum in hac
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfundi : aut non oportere om̃ino quaeri quales sint
homines: qui urãm sect ̃ ꝓfitent᷑ sed quilis sit ipsa
ꝓfessio Iuorũ ego utrũq cũ ad misero quã quã nee
illos fidos mandatorũ obseruaitores demonstrare
neq ipsã heresim a tot &etantis nugis atq scelerib:
purgare possitis : illud tam̃ a uob magnopere reqͥ¬
rã cur malediotis in sectimini xp̃ianos catholicis
nominis quorundã intuentes ꝑditã uitã cũ deur̃is homi¬
nibus haberi questionẽ. aut impudent̃ recusedil &utt ini¬
pudentius ñ recusetis uelitisq intelligi intanrta urã pau¬
citaite latere nescio quos quisua p̃cepta custodunt. et
intanta catholicȩ multitudine non uelitis. AURELii¬

Expanded text:
perfundi; aut non oportere omnino quaeri quales sint perfundi; aut non oportere omnino quaeri quales sint homines, qui vestram sectam profitentur, sed qualis sit ipsa professio. Quorum ego utrumque cum admisero quanquam nec illos fidos mandatorum observatores demonstrare, nec ipsam haeresim a tot et tantis nugis atque sceleribus purgare possitis, illud tamen a vobis magnopere requiram, cur maledictis insectemini Christianos catholici nominis, quorumdam intuentes perditam vitam; cum de vestris hominibus haberi quaestionem, aut impudenter recusetis, aut impudentius non recusetis, velitisque intelligi in tanta vestra paucitate latere nescio quos, qui sua praecepta custodiunt, et in tanta Catholicae multitudine non velitis
Abbreviated transcription (Latin):
illa ñ posse. Inseditionẽ. A gebat auditor causã suam :¬
cõplexione breuissima. aut illa om̃a. eẽ. seruan¬
da : aut illũ qui talia sub tali conditione p̃cepis¬
set. quae nullus posset implere. stultissimũ exis¬
tiã. effrenatissimus primũ strepitus. Post etiã ipse
cessit ep̃s : & cũ magno dedecore aufugit. Cuius sane
cib p̃ter reguła clanculo accepti & sȩpe inuenti fere¬
bant᷑ cũei de ꝓprio sacculo diligent᷑ occultato pecunia
copiosa suppeteret. haec si falsa eẽ. dicitis : nimis aꝑtis
& ꝑuulgatis reb obsistitis. Sed utinã hoc dicatis. Cũ enĩ
sint ista manifesta et his qui scire uoluerint cognitu
facillima : intelligit᷑ quã uera dicere soleant. qui hȩc
uera. eẽ. negauerint. Sed aliis defensionib: utimini :
quas ego non imꝓbo. Aut enĩ dicitis aliquos qui ur̃a
p̃cepta custodiant. nec eos aliorũ criminib debere

Expanded text:
andata non posse: inde in seditionem. Agebat auditor causam suam andata non posse: inde in seditionem. Agebat auditor causam suam complexione brevissima, aut illa omnia esse servanda, aut illum qui talia sub tali conditione praecepisset, quae nullus posset implere, stultissimum existiam effrenatissimus plurium strepitus. Postea etiam ipse cessit episcopus, et cum magno dedecore aufugit: cujus sane cibi praeter regulam clanculo accepti, et saepe inventi ferebantur, cum ei de proprio sacculo diligenter occultato pecunia copiosa suppeteret. 75. Haec si falsa esse dicitis, nimis apertis et pervulgatis rebus obsistitis. Sed utinam hoc dicatis. Cum enim sint ista manifesta, et iis scire voluerint cognitu facillima, intelligitur quam vera dicere soleant qui haec vera esse negaverint. Sed aliis defensionibus utimini, quas ego non improbo. Aut enim dicitis aliquos qui vestra praecepta custodiant, nec eos aliorum criminibus debere
Abbreviated transcription (Latin):
eus prior ipse incipiat habitare. Quod ubi factũ ẽ. eo congrega¬
ti sunt electi om̃s qui romȩ. eẽ. potuer̃. Proposita . ẽ. uiuendi re¬
gula : demanichei epła. Multis intolerabile uisũ .ẽ. ab scesser̃.
Remanser̃ tam̃ pud ore non pauei. Coepit itauiui ut placuerat.
et ut tanta p̃scribebat auctoritas: cũ interĩ auditor ille uehe¬
ment̃ om̃s ad om̃a cogeret. neminẽ tam̃ ad id qđ non pͥor
ipse susciperet. int̃ ea rixȩ int̾ electos oriebant᷑. Creberri¬
rime obiciebant᷑ ab inuicẽ crimina : quȩ ille om̃a gemens
audiebat. Pabatq operã ut scipsos in iurgando in cautissi¬
me ꝓderent. Prodebant nefanda & immania. Ibi cognitũ
.ẽ. quales essent : qui tam̃ int̃ cȩteros uĩ p̃ceptorũ illoꝵ
sub eundã sibi ẽẽ. putauer̃. Iã deceteris qͥd suspican¬
dũ erat aut quid potius iudicandũ : quid plura :

Expanded text:
ejus prior ipse incipiat habitare. Quod ubi factum est, eo congregaejus prior ipse incipiat habitare. Quod ubi factum est, eo congregati sunt electi omnes, qui Romae esse potuerunt. Proposita est vivendi regula de Manichaei epistola: multis intolerabile visum est; abscesserunt: remanserunt tamen pudore non pauci. Coepit ita vivi ut placuerat, et ut tanta praescribebat auctoritas: cum interim auditor ille vehementer omnes ad omnia cogeret, neminem tamen ad id quod non prior ipse susciperet. Interea rixae inter electos oriebantur creberrimae, objiciebantur ab invicem crimina, quae ille omnia gemens audiebat, dabatque operam ut seipsos in jurgando incautissime proderent: prodebant nefanda et immania. Ibi cognitum est quales essent, qui tamen inter caeteros vim praeceptorum illorum subeundam sibi esse putaverunt. Jam de caeteris quid suspicandum erat, aut quid potius judicandum? Quid plura?
Abbreviated transcription (Latin):
cedens. qui & liberalit̃ in stitutus. eẽt. & urãm sectã copiose
uellet et soleret defendere: molestissime ferebat. qđ
ei uage pessimeq habitantiũ passimq uiuentiũ electo¬
rũ mores ꝑditissimi sepe disputanti obiciebant᷑. Cupiebat
itaq si fieri posset : om̃s qui scđm illa p̃cepta uitã degere pa¬
rati essent. congregare indomũ suã : et suis sũptib sustine¬
re. Erat enĩ et non mediocris pecuniae contẽptor: & ñ
mediocrit̃ pecunio sus. Querebat᷑ aũt impediri tantos cona¬
tus suos ep̃orũ dissolutione: quib ad iuuantib implere de
rusticanus atq impolitus : sed nescio quomodo ea ipsa duricia
seuerior incustodiendis bonis morib uidebat᷑. Hune diutis¬
sime desideratũ & aliquando p̃sentẽ : arripit iste. Exponit homi¬
niuoluntatẽ suã. Laudat ille : atq consentit. Placet ut indomo

Expanded text:
cedens, qui et liberaliter institutus esset, et vestram sectam copiose cedens, qui et liberaliter institutus esset, et vestram sectam copiose vellet et soleret defendere, molestissime ferebat quod ei vage pessimeque habitantium passimque viventium electorum mores perditissimi saepe disputanti objiciebantur. Cupiebat itaque, si fieri posset, omnes qui secundum illa praecepta vitam degere parati essent, congregare in domum suam, et suis sumptibus sustinere. Erat enim et non mediocris pecuniae contemptor, et non mediocriter pecuniosus. Querebatur autem impediri tantos conatus suos episcoporum dissolutione, quibus adjuvantibus implere debrusticanus atque impolitus, sed nescio quomodo ea ipsa duritia severior in custodiendis bonis moribus videbatur. Hunc diutissime desideratum et aliquando praesentem arripit iste, exponit homini voluntatem suam: laudat ille atque consentit, placet ut in domo
Abbreviated transcription (Latin):
admodũ ferri & tolerari possit ignoro : qđ cũ animã
partẽ dĩ esse dicatis. asseritis tam̃ etiã exiguo ad¬
mixto malo maiorẽ eiꝰ copiã ubertatẽq suꝑari. Iuis
enĩ cũ hoc crediderit & eũ libido pulsauerit. non
ad talẽ detentionẽ potius quã eiꝰ libidinis refre¬
nationẽ cõpressionẽq confugiat : Quid ãplius¬
dicã demorib ur̃is: Dixi quȩ ipse cõpererim:
cũ in ea essem ciuitate ubi ista cõmissa sunt. Rome
aũt̃ me absente quid gestũ sit : totũ longũ. ẽ. ex¬
plicare. dicã tam̃ breui. Eo enĩ res erupit. ut oo¬
culta. ẽẽ ñ posset absentibus. Et ego quidẽ post ea ro¬
mȩ cũ essem. om̃a uera me audisse firmaui: quã uis tã
familiaris & michi ꝓbatus qui inp̃sens erat ad me rem
ꝑtulerat. ut om̃ino dubitare non possẽ : Nã quidã ur̃
auditor in illa memorabili abstinentia nichilo electis

Expanded text:
admodum ferri et tolerari possit ignoro, quod cum animam admodum ferri et tolerari possit ignoro, quod cum animam partem Dei esse dicatis, asseritis tamen etiam exigno admixto malo, majorem ejus copiam ubertatemque superari. Quis enim cum hoc crediderit, et eum libido pulsaverit, non ad talem defensionem potius, quam ejus libidinis refrenationem compressionemque confugiat? CAPUdicam de moribus vestris? Dixi quae ipse compererim, cum in ea essem civitate ubi ista commissa sunt. Romae autem me absente quid gestum sit, totum longum est explicare. Dicam tamen brevi. Eo enim res erupit, ut occulta esse non posset absentibus: et ego quidem postea Romae cum essem, omnia vera me audisse firmavi; quamvis tam familiaris et mihi probatus, qui praesens erat, ad me rem pertulerat, ut omnino dubitare non possem. Nam quidam vester auditor, in illa memorabili abstinentia nihilo electis
Abbreviated transcription (Latin):
uisse. & post peccatũ fuisse sanctiorẽ. Ialis .ẽ nãq
apud uos opinio Deadã &eua longa fabula est. Sed
ex ea id ad tingã quod in p̃sentia satis. adã dicitis
sic a parentib: suis genitũ ab ortiuis illis principib:
tenebrarũ ut maximã partẽ lucis haberet in ani¬
mã et ꝑ exiguã gentis aduersȩ. Iui cũ sc̃ẽ uiueret
ꝓpt̃ exuberantẽ copiã boni cõmotã tamen in eo
fuisse aduersa illã partẽ ut ad concubitũ declinaret᷑.
Ita eũ lapsũ. eẽ. atq peccasse sed uixisse post ea sanc¬
tiorẽ : Hic ego nontã denequã homine conqueror qui
stupro nefario alienã familiã sub habitu electi et
scĩ uiri ad tantũ dedecus infamiãq ꝑdux̃ non id
uob obicio. Euerit hoc hominis ꝑditissimi. potius
quã consuetudinis urãe. Hon ego tantũ flagitiũ in
uob̵ : sed in illo arguo Illud tam̃ in om̃ib: uob quem¬

Expanded text:
visse, et post peccatum fuisse sanctiorem. 73. Talis est namque visse, et post peccatum fuisse sanctiorem. 73. Talis est namque apud vos opinio de Adam et Eva: longa fabula est, sed ex ea id attingam quod in praesentia satis est. Adam dicitis sic a parentibus suis genitum, abortivis illis principibus tenebrarum, ut maximam partem lucis haberet in anima, et perexiguam gentis adversae. Qui cum sancte viveret propter exsuperantem copiam boni, commotam tamen in eo fuisse adversam illam partem, ut ad concubitum declinaretur: ita eum lapsum esse atque peccasse, sed vixisse postea sanctiorem. Hic ego non tam de nequam homine conqueror, qui stupro nefario alienam familiam, sub habitu electi et sancti viri ad tantum dedecus infamiamque perduxit. Non hoc vobis objicio. Fuerit hoc hominis perditissimi potius quam consuetudinis vestrae. Non enim tantum flagitium in vobis, sed in illo arguo. Illud tamen in omnibus vobis quem
Abbreviated transcription (Latin):
continere ab occultis cũ eã cupiditatẽ superare non
possint. quȩ illos auditorũ suorũ oculis sustentant
et porrigit erubescentes atq fugitantes. An uero
illius etiã scĩ ad cuius disputationes inficariorum
uicũ uetitabamꝰ tantũ illud flagitiũ ꝓderet᷑. si uir¬
ginẽ scĩ monialẽ mulierẽ tantũ non & pregnan¬
tẽ facere potuisset. sed occultũ et incredibile
malũ crescens uterus latere non passus . ẽ. Iuod
cũ mat̾ fr̃ iuueni ꝓdidisset. acerrimȩ dolens re¬
ligionis tam̃ nomine ab accusatione publica reuoca¬
tus .ẽ. Perfecitq ut ille non enĩ hoc ferre quisquam
posset de illa eccła pelleret᷑. Et
impinita res om̃ino esset cepit
consiliũ adumctis sibi ami¬
cis hominẽ uel pugnis calcibusq concideret. At ille
cũ grauit̃ cederet᷑ : clamabat ut sibi ex auctoritate
manichei parceret᷑. Adam primũ heroem pecca¬

Expanded text:
continere ab occultis, cum eam cupiditatem superare non continere ab occultis, cum eam cupiditatem superare non possint, quae illos auditorum suorum oculis ostentat, et prodit erubescentes atque fugitantes. An vero illius etiam sancti, ad cujus disputationes in ficariorum vicum ventitabamus, tantum illud flagitium proderetur, si virginem sanctimonialem mulierem tantum, non et praegnantem facere potuisset? Sed occultum et incredibile malum crescens uterus latere non passus est. Quod cum mater fratri juveni prodidisset, acerrime dolens, religionis tamen nomine ab accusatione publica revocatus est; perfecitque ut ille non enim hoc ferre quisquam posset de illa ecclesia pelleretur: et ne impunita res omnino esset, cepit consilium, ut adjunctis sibi amicis, hominem pugnis calcibusque concideret. At ille cum graviter caederetur, clamabat, ut sibi ex auctoritate Manichaei parceretur, Adam primum heroem pecca
Abbreviated transcription (Latin):
mone apđ quos poterat et susurris
ab eo uiolent̃ ad tẽptatã cuiusdã
auditoris uxorẽ. Ille aũt se
purgans interim apud nos aliũ eiusdẽ sceleris electũ
criminabat᷑ qui apud eundẽ auditorẽ quasi amicus
fidissimꝰ habitabat. Iuẽ qm̃ subito ingrediens cum
muliere dep̃henderat. dicebat mulieri et ad ultero
ab illo inmico atq inuido consiliũ datũ ut illa sibi
conflaret᷑ calũna ne siquid ꝓderet crederet᷑. Angeba¬
mus nos et molestissime ferebamꝰ. qđ etiã si deappetita
muliere incertũ erat. liuor tam̃ in illis duob: quibus
meliores ibi non inueniebamꝰ apparebat acerrimus.
et alia conicere cogebat. Postremo intheatris electos
& aetate. & ut udebant᷑ morib graues cũ sene presbite¬
ros sepissime inuenimꝰ. Omitto iuuenes quos etiam
rixantes ꝓscenicis et aurigis dep̃hendere solebamꝰ.
quȩ res non mediocri argumento .ẽ. quomodo se possint

Expanded text:
sermone apud quos poterat et susurris, sermone apud quos poterat et susurris, ab eo violenter attentatam cujusdam auditoris uxorem. Ille autem se purgans, interim apud nos alium ejusdem sceleris electum criminabatur, qui apud eumdem auditorem, quasi amicus fidissimus habitabat: quem quoniam subito ingrediens cum muliere deprehenderat, dicebat mulieri et adultero ab illo inimico atque invido consilium datum, ut illa sibi conflaretur calumnia, ne si quid proderet, crederetur. Angebamur nos, et molestissime ferebamus, quod etiamsi de appetita muliere incertum erat, livor tamen in illis duobus, quibus meliores ibi non inveniebamus, apparebat acerrimus, et alia conjicere cogebat. 72. Postremo in theatris electos, et aetate, et, ut videbantur, moribus graves, cum sene presbytero saepissime invenimus. Omitto juvenes, quos etiam rixantes pro scenicis et aurigis deprehendere solebamus, quae res non mediocri argumento est quomodo se possint
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓditionis metus. quis posset clamnandũ episcopo offerre
qui sic p̃cauerat non agnosceret᷑. Quasi uero non om̃s idem
crimen in uolutos tenebat qui simul ingressi erant Ñ
om̃ib: petulant̃ iocantib: lucerna extincta placuerat
Suspicionib uero ianuȩ quantȩ aperiebant᷑ cũ eos in uidos
inueniebamꝰ cũ auaros. cũ epularũ exquisitarũ auidissimos
cũ in urgiis frequentissimos: cũ dereb exiguis mobilissimos
non utiq arbi trabam᷑ eos tẽperare posse. aquib se tẽperare
ꝓfitebant᷑. quando latibula et tenebras inuenirent.
Duo quidã erant existimationis stis bonȩ. facili inge¬
nio atq in illis suis disputationib: principes nobis ampli¬
us quã ceteri familiariusq coniuncti. Iuorũ unus qui ꝓpt̃
studia etiã liberalia nobis artius adherebat. hic nunc
ibi. eẽ. presbit̃ dicit᷑. Hi sibi grauit̃ inuidebant. et obi¬
ciebat alter alteri non accusatione manifesta sed

Expanded text:
proditionis metus, quis posset damnandum offerre episcopo, proditionis metus, quis posset damnandum offerre episcopo, qui sic praecaverat ne agnosceretur? Quasi vero non omnes idem crimen involutos tenebat, qui simul ingressi erant. Nam omnibus petulanter jocantibus lucerna exstincta placuerat. 71. Suspicionibus vero januae quantae aperiebantur, cum eos invidos inveniebamus, cum avaros, cum epularum exquisitarum avidissimos, cum in jurgiis frequentissimos, cum de rebus exiguis mobilissimos? Non utique arbitrabamur eos temperare posse, a quibus se temperare profitebantur, quando latibula et tenebras invenirent. Duo quidam erant existimationis satis bonae, facili ingenio, atque in illis suis disputationibus principes, nobis amplius quam caeteri familiariusque conjuncti. Quorum unus qui propter studia etiam liberalia nobis arctius adhaerebat, hic nunc ibi esse presbyter dicitur. Hi sibi graviter invidebant, et objiciebat alter alteri, non accusatione manifesta, sed
Abbreviated transcription (Latin):
affirmantes quia in ꝓmissione sp̃s scĩ paraeliti dictũ
est qđ eũ mundus iste accipere nom possit. Dequa re
non iste locus disserendi est. Sed certe siꝑpetua uob
ꝑ secutio futura. ẽ. usq in sȩculi finẽ ꝑpetua erit.
Et haec dissolutio tantȩq turpitudinis impunita
contagio. dũ tales ledere formidatis. Id etiã uobis
responsum .ẽ. Cũ ad ipsos primates detulissemꝰ con¬
questã nob . eẽ. mulierẽ qđ in conclaui ubi cũali is
feminis erat deillorũ scilicet scĩtate securi ingres¬
sis electis plurib et ab uno lucerna extincta. incer¬
tũ cuius eorũ intenebris appetita. eẽt. amplexi. et
coacta inflagitiũ nisi subsidio clamoris eiuasis set.
Hoc quoq nob̵ notissimũ nefas dequanta consuetudi¬
ne uenisse arbitrandũ . ẽ. et hoc factũ. e. noc te qua festȩ
apud uos uigiliȩ cȩlebrant᷑. Sed reuera etiã si nullus esset

Expanded text:
affirmantes, quia in promissione Spiritus sancti paracleti dictum affirmantes, quia in promissione Spiritus sancti paracleti dictum est quod eum mundus iste accipere non possit . De qua re non iste locus disserendi est. Sed certe si perpetua vobis persecutio futura est, usque in saeculi finem, perpetua erit et haec dissolutio tantaeque turpitudinis impunita contagio, dum tales laedere formidatis. 70. Id etiam nobis responsum est, cum ad ipsos primates detulissemus conquestam nobis esse mulierem quod in conclavi, ubi cum aliis feminis erat, de illorum scilicet sanctitate secura, ingressis electis pluribus, et ab uno lucerna exstincta, incertum cujus eorum in tenebris appetita esset amplexu, et coacta in flagitium, nisi subsidio clamoris evasisset. Hoc nobis quoque notissimum nefas, de quanta consuetudine venisse arbitrandum est? Et hoc factum est ea nocte qua festae apud vos vigiliae celebrantur. Sed revera etiamsi nullus esset