comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pit uoluntas: displicuit gͥ sibi qđ erat ds̃. ut mittar& statuni.¬
ut dicamꝰ. Si studiũ generandi nr̃o more assũpsit: ergo & cętera
qͥ uolunt generationẽ coepisse xp̃i. ut uid eatꝰ non generatio illa
uerbi manentis: sed platio fluentis esse sermonis. Deinde multos
unigenitꝰ nec pͥmogenitꝰ estimetur. Postremo. ut si pͥncipium
accepisse credat᷑ : etiã finẽ uideat᷑ habiturus. Sed neq pͥncipium
Aut qͦmͦ sui finẽ habebit. cũ omĩum ipse sit finis ut in illo fine sine
fine maneamꝰ : dĩ enĩ generatio cĩ temporalis ñ sit: nec ante sẽ.
nec in se tẽpus inuenit. Frigida gͥ eoꝵ &e uana questio: in creaturis
ipsisñ habet locũ. Ipsa & enĩ quȩ tẽporalia sunt. discietionẽ in qͥb¬
dã habere cẽporis ñ uident᷑. Lux nẽpe splendorẽ generat. nec cõpre¬
hendi potest. qđ splendor posterior luce sit: aut lux splendore an¬

Expanded text:
pio upio uut dicamus: Si studium generandi nostro more assumpsit, ergo et caetera r impietatem suam, qui volunt generationem coepisse Christi; ut videatur non generatio illa Verbi manentis, sed prolatio fluentis esse sermonis: deinde multos unigenitus, nec primogenitus aestimetur: postremo ut si principium credatur accepisse, etiam finem videatur habiturus. 107. Sed neque principium aut quomodo sui finem habebit; cum omnium ipse sit finis, ut in illo fine sine fine maneamus? Dei enim generatio cum temporalis non sit, nec ante se, nec in se tempus invenit. 108. Frigida igitur eorum et vana quaestio in creaturis ipsis non habet locum; ipsa etenim quae temporalia sunt, discretionem in quibusdam habere temporis non videntur. Lux nempe splendorem generat, nec comprehendi potest quod splendor luce posterior sit, aut lux splendore an
Abbreviated transcription (Latin):
ligant qͥd int sit int̃ platiuũ sermonẽ: & aeternũ ꝑmanensdi
uerbũ ex patre natũ. Natũ utiq ñ platũ. in qͦ non composita
syllaba: sed plenitudo diuinitatis aet̾nȩ ÷ &e uta sine fine
generauerit pat. Ut si dixerimꝰ uolentẽ: antiqͥorẽ geu¬
one uoluntatẽ uideam᷑ fateri. & referant qͥa ñ sit filiꝰ mis
patri: quẽ aliqͥd antecessit. aut qͥa ipse sit creatura. qͥa sanps
his quȩ filiꝰ fecit dictũ sit creaturis. Sin aut̃ inuitũ patrem
generisse responderimꝰ: inualidũ patrem dixisse uid eam
S ed nichil in sc̃piterna generatione prȩcedit. nec uelle nec nolle.
Ergo nec inuitũ dixerim nec uolentẽ. Quia generatio ñ in uolunta¬
tospossibilitate est: sed in uire quodã & ꝓprietate paterni uidetꝰ
ẽẽ secreti. Nã sicut bonꝰ pat̾ non aut ex uoluntate.ẽ. aut necessi¬
est pat̃. Esto tam̃ sit generatio in uoluntate generantis. Quando
hano uoluntatẽ fuisse dicunt : Si in pͥncpio: utiq & filiꝰ. Si coe¬

Expanded text:
lativum sermonem, et in aeternum permanens Dei Verbum ex Patre natum: 540 natum utique, non prolatum: in quo non composita syllaba, sed plenitudo divinitatis aeternae est, et vita sine generaverit Pater; ut si dixerimus volentem, antiquiorem generatione voluntatem videamur faPatri, quem aliquid antecessit: aut quia et ipse sit creatura; quia scriphis quas Filius fecit, dictum sit creaturis. Sin autem invitum Patrem generasse responderimus, invalidum Patrem dixisse videamur. 103. Sed mihi in sempiterna generatione praecedit, nec velle, nec nolle: ergo nec invitum dixerim, nec volentem; quia generatio non in voluntatis possibilitate est, sed in jure quodam et proprietate paterni videtur esse secreti. Nam sicut bonus Pater non aut ex voluntate est, aut necessiPater. 104. Esto tamen, sit generatio in voluntate generantis, quando hanc voluntatem fuisse dicunt? Si in principio, in princi
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudo diuinȩ. si postea ꝓcessũ generationis acceptt. Tanca
ut sciant quã uana sit & solubilis eoꝵ quȩstio. lica in eo humans
diuinis uecõmune. tam̃ docebo homines ante quã nascent
fusse. Aut negent iacob scm̃ fuisse priꝰquã nasceretꝰ. qͥ fratrẽ so¬
plantauit in mat̾ni ad huc uteri positꝰ archano. Negent iereni
ante quã nasceret᷑ fiusse cui dicitꝰ. Priꝰ quã te formarẽ inuteroii¬
tris tuȩ nouite. & pͥusquã exires de uulua scĩficaui te. & ꝓpħam¬

Expanded text:
plenitudo divinae, si postea processum generationis accepit. 112. Tamen ut sciant quam vana sit et solubilis eorum quaestio; licet nihil in eo humanis divinis ve commune, tamen docebo homines, antequam nascerentur, fuisse. Aut negent Jacob sanctum fuisse, priusquam nasceretur, qui fratrem supplantavit in materni adhuc uteri positus arcano : negent Hieremiam, antequam nasceretur, fuisse, cui dicitur: Priusquam te formarem in utero matris tuae, novi te: et priusquam exires de vulva, sanctificavi te,
Abbreviated transcription (Latin):
sit filu. utrũ ea quã pat̾ largitꝰ sit non habenti. Sed quomͦ uitã
Aliquando gͦ ut sic loquar seuita ñ habuit : Considerate quid
nitas uita non est. aĩ diuina uita sit sẽpiterna : Anuͦ uita
eiꝰ in patris ÷ potestate : Sed nȩ corp ͦ ris qͥdẽ sui uitã in alterius
fuisse potestate memorauit: sic̾scriptũ est. Ego ponã animam
meã ut iterũ sumã eam. Nemo tollit eã a me sed ego ponoeã

Expanded text:
sit Filii, utrum ea quam Pater largitus sit non habenti? Sed quomodo vitaAliquando ergo, ut sic loquar, se vita non habuit? 119. Considerate quid nitas vita non est; cum divinitas vita sit sempiterna? 120. An vero vita ejus in Patris est potestate? Sed ne corporis quidem sui vitam in alterius fuisse potestate memoravit, sicut scriptum est: Ego pono animam meam, ut iterum sumam illam. Nemo tollit eam a m
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃sq scĩ diuinitati. quȩ sola ñ inter omĩa sed suꝑ omĩa est. nulla
possit creatura conferri : ut de sp̃ũ interĩ assertio reseruetꝰ. sicut
pat̾ dictꝰ solus uerus ds̃. cui nichil sit cõmune cũ cȩteris. itaetiã
solus est faiꝰ imago di ueri solus dextera patris solus uirtusdi
atq sapientia solus. Ergo filiꝰ fecit sic̃ &e pat̾. qͥa scriptũ est. Queam
facio ipse facit. Cũ enĩ unũ opus sit patris & filii: bene detir¬
& de filio dicit᷑. qͥa dĩ solus operatꝰ est. Unde etiã cũ creator

Expanded text:
sque sancti divinitati, quae sola non inter omnia, sed super omnia est, nulla possit creatura conferri, ut de Spiritu interim assertio reservetur: sicut Pater dicitur solus Deus verus, cui nihil sit commune cum caeteris; ita etiam solus est Filius imago veri Dei, solus dextera Patris, solus virtus Dei atque sapientia. 35. Solus ergo Filius facit sicut et Pater, quia scriptum est: Quaecumque facio, ipse facit . Cum enim unum opus sit Patris et Filii, bene de Patre et Filio dicitur quia Deus solus operatus est; unde etiam cum creator
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ enĩ pat̾ uitã haboe insemetipso: sic dedit &e filio uitã habe¬
re in se ma ipso. Ded it ꝑ unitatẽ. Dedit ñ ut auferat : sed ut cla¬
nficet᷑ infilio. Dedit ut cõplaceat. Dedit ñ ut pat̾ custodir&:
sed ut filiꝰ possiderae. Sed obiciendũ putant qͥa dixerat. egoui
uoꝓpt̃ patrẽ. Utiq si ad diuinitatẽ referunt: ꝓpt̾ patrẽ uiuit
filiꝰ qͥa expatre filiꝰ est. Propt̾ patrẽ. qͥa uniꝰ substantiȩ cũ patre.
Propt̾ patrẽ. qͥa eructuatũ ÷ uerbũ expatris corde. qͥa apatre
paessit. qͥa expaterno generatꝰ est utero qͥa fons pat᷑ fili est.
quia radix pat̃ filii. ẽ. Sed dicunt fortasse. Siunitatẽ putas patis
aefilii uitȩ eẽ cũ filiꝰ dixerit. & eggo uiuo ꝓpt̾ patrẽ: nunqͥd un¬
tas : filii uitȩ atq hominũ cũ dixerit filiꝰ qͥa qͥ manducat me: ns

Expanded text:
 vitam habet in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso . Dedit per unitatem: dedit, non ut auferat, sed ut clarificetur in Filio: dedit, ut complaceat: dedit non ut Pater custodiret, sed ut Filius possideret. 132. Sed objiciendum putant quia dixerat: Ego vivo propter Patrem . Utique si ad divinitatem referunt, propter Patrem vivit Filius; quia ex Patre Filius est: propter Patrem; quia unius substantiae cum Patre: propter Patrem; quia eructatum est Verbum ex Patris corde , quia a Patre processit, quia ex paterno generatus est utero , quia fons Pater Filii est, quia radix Pater Filii est. 133. Sed dicunt fortasse: Si unitatem putas Patris ac Filii vitae esse, cum Filius dixerit: Et ego vivo propter Patrem , numquid unitas est Filii
Abbreviated transcription (Latin):
uitẽ utiq scd̾m incarnationis accipimꝰ sacramentũ. Sed ñ solum
uitẽ ẽẽ. sedixit. sed ctiã botrionẽ uoce ꝓpħica nuncupauit: tunc
quando ad uallẽ botrionis. exploratores moyses u̾isudm̃ direxit.
Quȩ .ẽ. illa uallis. nͥ humilitas incarnationis & foecunditas passionis :
Et puto botrionẽ idõ dictũ. qͥa exunea illa translata ȩxegẏpto. hoc
est ex familia uideorũ: uttilis mͦ fructus emicuit. Nemo certe
botrionẽ potest ad generationẽ referre diuinã. Aut qui refert:
aliud nichil relinquit. nͥ ut botrionẽ illũ natũ ex uite credamꝰ
Itaq ascribit insipiens patri: qđ reprehendit in filio. Uerũ si iã
dubitari ñ potest qđ uitis scđm incarnationẽ dĩ filiꝰ nominatꝰ
est. Nã cũ hoc insuperiorib duxerit : contuuo subiecit. egosũ
qͥa ce augeri potuit ꝑ ȩ̨tatẽ. & ꝑ passionẽ retidi. ut omẽ humanũ
genꝰ ab estu seculariũ norio uoluptatũ. diffusȩ salutarib. bra

Expanded text:
nis accipimus sacramentum. 167. Sed non solum se esse vitem dixit, sed etiam botryonem voce prophetica nuncupavit, tunc quando ad vallem botryonis exploratores Moyses jussu Domini direxit . Quae est illa vallis, nisi humilitas incarnationis, et fecunditas passionis? Et puto botryonem ideo dictum, quia ex vinea illa translata ex Aegypto, hoc est, ex familia Judaeorum, utilis mundo fructus emicuit . Nemo certe botryonem potest ad generationem referre divinam: aut qui refert, aliud nihil relinquit, nisi ut botryonem illum natum ex vite credamus. Itaque ascribit insipiens Patri, quod reprehendit in Filio. 168. Verum si jam dubitari non potest quod vitis secundum incarnationem Dei Filius nom. Nam cum hoc in superioribus dixerit, continuo subjecit: Ego sum quae et augeri potuit per aetatem, et per passionem recidi; ut omne humanum genus ab aestu saecularium noxio voluptatum, diffu
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ filiũ . & a patria uoluntate & potestate secernis : Audis qͥa iuuit.
audisqͥa sanat. Noli gͦ nr̃o comparare uerbo. Sienĩ uerbũ nrm̃.
quȩ non optutu uiderit. ñ auditu audierit loquit᷑. & loqͥt᷑tam̃
cognita ꝑ quȩdã naturȩ humanȩ interna mysteria: qͦmͦ non
impius qui scd̾ i diuinitatẽ in dĩ uerbo. & optutũ quẽdã corpo¬
reũ exigit & auditũ: & putat qđ non possit a se quicquã facere

Expanded text:
Dei Filium, et a patria voluntate et potestate secernis? Audis quia vivit, audis quia sanat: noli ergo nostro comparare verbo. Si enim verbum nostrum quae non obtutu viderit, non auditu audierit, loquitur; et loquitur tamen cognita per quaedam naturae humanae interna mysteria: quomodo non impius, qui secundum divinitatem in Dei Verbo et obtutum quemdam corporeum exigit, et auditum: et putat quod non poss
Abbreviated transcription (Latin):
malicia. Sed ad ꝓpositũ reuertam᷑. Quã inscritabilia sunt inqͥt
udicia eiꝰ. Sigͥ om̃e iudiciũ pat̾ dedit filio: filiũ uidetꝰ declarare
qͥiudicat. Deniq ut scias qͥa ñ de patre sed de filio dict: addidit:
Qusprior inquit dedit illi: Dedit enĩ pat̃ filio sed dedit ure
generationis. ñ munere largitatis. Et idõ qͥa neggari ñ potesta
patie accepsse filiũ scđm qđ scriꝑtũ est. omĩa mͥ tradita sunt
a patre meo: dicendo caĩ quis pͥor dedit illi. ñ accepisse ꝑ naturã

Expanded text:
. Sed ad propositum revertamur. Quam inscrutabilia sunt, inquit, judicia ejus! Si igitur omne judicium Pater dedit Filio, Filium Pater videtur declarare, qui judicat . 146. Denique ut scias quia non de Patre, sed de Filio dicit, addidit: Quis prior, inquit, dedit illi? Dedit enim Pater Filio: sed dedit jure generationis, non munere largitatis. Et ideo quia negari non potest a Patre accepisse Filium, secundum quod scriptum est: Omnia mihi tradita sunt a Pa
Abbreviated transcription (Latin):
uos uocatis me magistrũ & dnm̃. & benediatis sũ ꝙ eniꝰ. Sed
non falleres ueritas. eos prȩsertĩ quos amicos uocasti. Tam̃ siut
imꝑitũ te ab artifice secernunt: uidero utrũ tͥ hoc ÷ dĩ sap¬
tiȩ dicant peritiã defiusse. unitatẽ tam̃ substantię. interce
e patrẽ separare ñ possunt. Artificẽnãq ab iniperito ĩprida¬
tia non natura secernit. Sed ñ in patre artificũ. neq in te insis¬
entia Non est enĩ insipiens sapientia. Ergo sineq insensibilis i
filio natura. neq debilitas. neti imperitia. neq seruitꝰ potst
ẽte: considerent qđ &e ꝑ naturã & maiestatẽ. unũ sit cũ patre filuss.

Expanded text:
Vos vocatis me magistrum et dominum, et bene dicitis; sum etenim . Sed non falleres, veritas, eos praesertim quos amicos vocasti. 58. Tamen si ut imperitum te ab artifice secernunt, viderint ut tibi, hoc est, Dei sapientiae dicant peritiam defuisse; unitatem tamen substantiae inter te et Patrem separare non possunt. Artificem namque ab imperito imprudentia, non natura secernit: sed non in Patre artificium, neque in te insipientia; non est enim insipiens sapientia. 59. Ergo si neque insensibilis in Filio natura, 532 neque debilitas, neque imperitia, neque servitus potest esse; considerent quod et per naturam et majestatem unum sit cum Patre Filius,
Abbreviated transcription (Latin):
sue cllũmã questionis explosã: Solent enĩ ꝓponere. Quomꝰ aqͥlis
porest eẽ filiꝰ patri : Nã si filiꝰ: ante quã generaret᷑ ñ eiat. Aut
sieratioies pat̃ est. Et arrianos se negine consuer: ⁊poonunt arru
t̃ fngo  eueratio ei contulit ut eẽt. qͥ ñ erat antequã nasceret᷑
ceporaltt̃ egenerr pat̃ an intẽporalit̃. Sienĩ temporalit̃ dixerint.
qđ filio obiciunt. patri ascribunt. ut uideit᷑ cpsse c̃e paten
qđ non erat. Si intẽporalit̃. qͥd suꝑ est nͥ ut ipsi soluant quã pposi¬
er int quęstionẽ: ut cũ generationẽ patris abnuant tẽpouimꝰ

Expanded text:
Solent enim proponere: Quomodo aequalis potest esse Filius Patri? Nam si Filius est, antequam generaretur non erat: aut si erat, cur natus est? Et Arianos se negare consuerunt, qui proponunt Arii Ei ergo generatio contulit ut esset, qui non erat antequam nasceretur; temporaliter generet Pater, an intemporaliter. Si enim temporaliter dixerint, quod Filio objiciunt, Patri ascribent; ut videatur Pater coepisse esse, quod non erat: si intemporaliter, quid superest, nisi ut ipsi solvant quam proposuerint quaestionem; ut cum generationem Patr
Abbreviated transcription (Latin):
ut ẽet accepit: Experiri gͥ abhuc istos uolo. qͥ sibi uident᷑ astin
ut de nr̃is respondeant qͥ calũniant᷑ diuinis. longeq refugunts
inscrutabilisuꝑnȩ generationis archano. Questionẽ suã humans
astruant generationis exẽplo. De filio dĩ dicunt. qͥa ante quan
generaretꝰ non erat. Hoc ÷ de dĩ sapientia. de đi: de dĩum¬

Expanded text:
 Experiri igitur adhuc istos volo, qui sibi videntur astuti; ut de nostris respondeant, qui calumniantur divinis, longeque refugiunt ab inscrutabili supernae generationis arcano: quaestionem suam humanae astruant generationis exemplo. De Filio Dei dicunt quia antequam generaretur non erat, hoc est, de Dei sapientia, de virtute D
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa. & omp̃s non ẽẽ qͥa ꝑipsũ omĩa. Aut gͥ in ualidũ nec omĩpoten¬
tẽ patrẽ sua assertione memorabunt : aut certe om̃ĩpotentẽ etiã
filiũ uel inuiti uoce ꝓpͥa fatebunt᷑. Eligant tam̃. utrũ hic patrẽ
dedaratũ putent. Si patrẽ: gͦ & ꝑipsũ omĩa. Si filiꝰ: gͦ & exipso om̃ia
Si aut̃ &ȩ patrẽ omĩa: nichil utiq filio derogandũ. Et si ex filioomĩa :
uersiculi: totũ caput recenseamꝰ. Oaltituido inquit diuitiarum
sepientiȩ & scientiȩ dĩ. quã inscrutabilia st̃ uditia eiꝰ & inuesti¬

Expanded text:
omnipotens non esse, quia per ipsum omnia. Aut igitur invalidum, nec omnipotentem Patrem sua assertione memorabunt, aut certe omnipotentem etiam Filium vel inviti voce propria fatebuntur. 142. Eligant tamen utrum hic Patrem declaratum putent. Si Patrem, ergo et per ipsum omnia: si Filium, ergo et ex ipso omnia. Si autem et per Patrem omnia, nihil utique Filio derogandum: et si ex Filio omnia, tione versiculi, totum caput recenseamus: O altitudo, inquit, divitiarum sapientiae et scientiae 547 Dei: quam inscrutabilia s
Abbreviated transcription (Latin):
qđ dicant omi potentẽ patrẽ. eẽ. qͥa generauit filiũ: negent aut̃
onĩ potentẽ filiũ. dicentes qͥa generare non potuit. Sed uide
quẽ ad modũ sȩua impietas. ut dialectica philosophoꝵ se ipsacn¬
iuncat. hac enĩ questione aut coȩternũ patrifiliũ necessẽ sa
uoce fateant᷑. aut si pͥncipiũ temporis filio aliqđ asscribir
pͥncipiũ potentiȩ necesse ÷ tribuant etiã patri. Ita cũ om̃¬
tente filiũ negant. incipiunt qđ nefasdictu ÷ asserere p

Expanded text:
egent autem omnipotentem Filium, dicentes quia generare non potuit. 78. Sed vide quemadmodum saeva impietas; ut dialectica philosophorum se ipsa convincat. Hac enim quaestione aut coaeternum Patri Filium necesse est sua voce fateantur, aut si principium temporis Filio aliquod ascribunt, principium potentiae necesse est tribuant etiam Patri. Ita cum omnipotentem Filium negant, incipiunt, quod nefas dictu est, asserere p
Abbreviated transcription (Latin):
Et idõ sic int̃prȩtatist̃. ego te clarificaui suꝑ terrã. opꝰ consũ mauiq
dedisti mͥ. & nc̃ clarificame pat̾. Hoc est Nu ⁊ Ac uͦ ut sit hicsais
łgoopinionẽ dete hominib huiꝰ modidedi. ut cognoscant te dĩ ue¬
rũ. & tu hanc illis de me confirma opinionẽ. ut credant metuũ
discretionẽ inter pat̾rẽ & filiũ faciunt potestatis. qͥa scriptũ est
Nobis tam̃ unꝰ ds̃ pat̾ ex qͦ omĩa &e nos in ipsũ: & unꝰ dñs iħs ꝑ quẽ omĩ¬

Expanded text:
 terram, opus consummavi quod dedisti mihi; et nunc clarifica me, Pater, hoc est, δόξασον, ut sit hic sensus: Ego opinionem de te hominibus hujusmodi infudi, ut cognoscant te Deum verum; et tu hanc de me confirma illis opinionem, ut credant me tuum discretionem inter Patrem et Filium faciunt potestatis, quia scriptum est: Nobis tamen unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos in ipso: et unus Domi
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ ꝓpt̾ patrẽ uiuat: sicite nos ꝓpt̃ filiũ dĩ uiumꝰ. Sed filiꝰdĩ
uitã largit᷑ eternã: nos aut̃ largiri neqͥmꝰ. Ergo nr̃i cõparatio¬
ne. nec illte largit᷑. Habeant gͥ arriani fidei suȩ p̾mui: nec
uitã ae ternã ad ipiscant᷑ a filio. Libet iã ulteriꝰ ꝓgredi. Nã si
illis placae hunc locũ ad diuinȩ ꝓpͥetatẽ referre substa̾n ȩ. ac¬
cpiant etiã certiã expositionẽ. Honne euident᷑ uidet᷑ dicere.

Expanded text:
pter Patrem vivat, sicut nos propter Filium Dei vivimus. Sed Filius Dei vitam largitur aeternam, nos autem largiri nequimus; ergo nostri comparatione nec ille largitur. Habeant igitur Ariani fidei suae praemium, ne vitam aeternam adipiscantur a Filio. 131. Libet jam ulterius progredi; nam si illis placet hunc locum ad divinae perpetuitatem referre substantiae, accipiant etiam tertiam expositionem. 545 Nonne evidenter videtur dicere
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑantis uerbi testificatione signamꝰ. sed ñ sermo nr̃ oꝑat᷑. Solũ est uer¬
bũ dĩ qđ nec platuũ est. nec qđ endiaedñ dicunt: sed qđ oꝑat᷑. & iii¬

Expanded text:
operantis Verbi testificatione signamus. Sed non sermo noster operatur, solum est Veroperantis Verbi testificatione signamus. Sed non sermo noster operatur, solum est Verbum Dei, quod nec prolativum est, nec quod
Abbreviated transcription (Latin):
uidet quȩ uult filiꝰ. Hid& gͦ & pat̃ facientẽ filiũ audit uolentẽ.
Deniq ñ rogauit. & exauditũ ẽẽ sedixit. Hec estim aripotest quia non
audit pat᷑. qđ uelit filiꝰ. Et ut scias qͥa sẽꝑ auditur. a patre. ñ quasi
seruus. nec quasi ꝓpħa. sed quasi filiꝰ: & eggo inquit sciebã qͥa semꝑ
me audis. sed ꝓpter turbã quȩ circũ stat dixi. ut credant qͥa tu me mini¬
cũ idẽ opus patris audimꝰ & filii. Nã ut cognosceres ñ quasi infirmũ
gr̃as egisse. sed qͥsi dĩ filiũ sẽꝑ sibi diuinã potentiã uindicare: clamaũ
Latare ueni forais. Imꝑantis utiq uox ista ẽ. non pretantis. Sed ut ad suꝑi
ora redeamꝰ. & ꝓposita concludamꝰ: faait quasi uerbũ filiꝰ uoluntatem
patiis. Nerbũ hoc nr̃m utiq platuũ ÷. syllabȩ st̃. sonꝰ est: & tamen asen¬
su nr̃o & mente ñ discrepat. & quȩ interiore tenemꝰ affectu. ea tanquã

Expanded text:
acientem Filium, audit volentem. Denique non rogavit, et exauditum se esse dixit. 70. Nec existimari potest quia non audit Pater, quod velit Filius: et ut scias quia semper auditur a Patre, non quasi servus, nec quasi propheta, sed quasi Filius: Et ego, inquit, sciebam quia semper me audis: sed propter turbam quae circumstat, dixi; ut credant quia tu me misicum idem opus Patris audimus et Filii. Nam ut cognosceres non quasi infirmum gratias egisse, sed quasi Dei Filium semper sibi divinam potentiam vindicare, clamavit: Lazare, veni foras. Imperantis utique vox ista est, non precantis. CAPUT VI facit quasi Verbum Filius voluntatem Patris. Verbum hoc nostrum utique prolativum est, syllabae sunt, sonus est; et tamen a sensu nostro, et mente non discrepat, et quae interiori tenemus affectu, ea tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
tis eͥe qđ ñ potest filiꝰ a se facere quicquã. nisi qđ uiderit patrẽ fa
lit̃ facit: subiecit. Pat̾ enĩ diligit filiũ Ergo qđ dix̃ scriptun
qͥa ñ potest: ad inseparabilis & induuduȩ caritatis retulit unitat
est etiã oꝑatio naturalit̃. Et impossibile ut opus filu cũ patris iu
conueniat uoluntate: quando id qđ filiꝰ oꝑat᷑. oꝑat᷑ & pat̃ & q¬

Expanded text:
tatis esse quod non potest Ftatis esse quod non potest Fcit similiter, subjecit: Pater enim diligit Filium. Ergo quod dixit Scriptura quia non potest, ad inseparabilis et individuae charitatis retulit unitateest etiam operatio naturaliter: et impossibile ut opus Filii cum Patris non conveniat voluntate ; quando id quod Filius operatur,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ habes in genosi. &dixit ds̃. Fat lux. Et facta est lux. Ecuidit
aslucẽ qͥabona est. Nunqͥd hic dix̃ pat̾ fiat calis lux qualẽ ipse
feci aut fiat luxquȩ ante non fuerat: Aut filius qualẽ facerre
interrogauit: Sed fecit ut uoluit. qualẽ pat̾ eo usq uoluit ut
ꝓbarce. Ertgo nouũ opꝰ filu est. Deinde si reprehendit᷑ in filio
scđm inter pretationes arrianorũ. quia qđ uiderit facit. qui
utiq scdm scripturas qđ non uiderit fecit. & dedit e̾e quȩ non
erant : qͥd dicunt de patre. qͥ qđ uiderat predicauit. quasi ea quo
facienda forent. ñ potuerit prȩuidere : Sinulit̃ gͦ uidet filiꝰ pms
opus. sic̃ pat̾ opus filii. Hec quasi alienũ laudat. sed quasi ꝓpͥũ i
mittit. dũ studio lapsuq peccati uoluntatẽ frequent᷑ offendit aus¬
ris. Nichil gͦ filiꝰ facit nͥ qđ placeat patri: qͥa una uoluntas. una sento¬
tia est. una ÷ uera caritas uniꝰ oꝑationis effectus. Deniq ut sciascari¬

Expanded text:
 dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux; et vidit Deus lucem, quia bona est . 64. Numquid hic dixit Pater: Fiat talis lux, qualem ipse feci: aut fiat lux, quae ante non fuerat: aut Filius qualem faceret, interrogavit? Sed fecit, ut voluit, qualem Pater usque eo voluit, ut probaret. Ergo novum opus Filii est. 65. Deinde si reprehenditur in Filio secundum interpretationes Arianorum quia quod viderit, fecit, qui utique secundum Scripturas quod non vidit, et fecit, et dedit esse quae non erant: quid dicunt de Patre, qui quod viderat 533 praedicavit, quasi ea quae facienda forent, non potuerit praevidere? 66. Similiter ergo videt Filius Patris opus, sicut Pater opus Filii: nec quasi alienum laudat, sed quasi propriummittit, dum studio lapsuque peccati, voluntatem frequenter offendit auctoris. Nihil ergo Filius facit, nisi quod placeat Patri; quia una voluntas, una sententia est, una est vera charitas, unius operationis effectus. 67. Denique ut scias chari
Abbreviated transcription (Latin):
a se facere filiꝰ. nͥ uiderit facientẽ patrẽ. & insipient᷑ aliqua
de uiliorib exempla ꝓpono factꝰ sũ insipiens uos me coegistis.
N ã qͥad insipientiꝰ quã de maiestate dĩ argumenta discutere.
quȩ quȩstiones magis prestatit. quã edificationẽ dĩ quȩ ⁊ in
fide ⁊ Sed angumentis argum̃ta respondeant. Illis uerba. nob̾
Ergo ad infirmationẽ tuȩ in epte ꝓpositionis: no npigget etiam
ridicula deriuare. Quomͦ gͦ uidet filiꝰ patrẽ: Nidae qͦniͦ qͥs pieturã
quã ꝑnaturã unitari non pocest. Non utiq sic uidae dĩ filiꝰ. Uid ce

Expanded text:
iderit facientem Patrem ; et insipienter aliqua de vilioribus exempla propono: Factus sum insipiens, vos me coegistis . Nam quid insipientius, quam de majestate Dei argumenta discutere, quae quaestiones magis praestant, quam aedificationem Dei, quae est in fide ? Sed argumentis argumenta respondeant: illis verba, nobisErgo ad infirmationem tam ineptae propositionis, non piget etiam ridicula derivare. 61. Quomodo ergo videt Filius Patrem? Videt equus picturam, quam per naturam imitari non potest: non
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ patre eiũ sẽꝑ. &e in patre sẽꝑ est filiꝰ. Cũ patre ꝑ distintioni
indissociabilẽ trinitatis at̾nȩ: in patre ꝑ diuinȩ unita
naturȩ. Quis gͥ hic arbiter diuinitatis. qͥ discutiat patrẽ aehi
ille qͥ re generauerit. iste cur ñ generauerit : Seruulũ suia
ancillulã tur ñ generauerit. nemo condẽnat. isticondẽnant. ꝙ
ñ generauierit xp̃c. Condẽnant enĩ sua opinione. cũ derogant. Nui
iugib ut̃ se cir non gnãuerunt. aut caritas minuitꝰ. aut menti
derogat᷑. Isti qͥa ñ generauit xp̃c. minuunt potestatẽ. Cur inqͥuis
filiꝰ pat̾ non ÷: Quia ce pat̾ filiꝰ ñ est. Curñ iste generauit
nec ille generatꝰ est. Hec ideo minꝰ habet filiꝰ. qͥa pat̾ non ÷: nec pi¬
minꝰ habet qͥa filiꝰ ñ est. dix̃ enĩ filiꝰ. Omĩa quȩ pat̾ habar meisus
Ad eo generatio in ꝓat̾na ꝓpͥetate ÷: non in uire potestatis. Est quedĩ
indistincta distincte. in cõprehensibilis &e inenariabilis substanta

Expanded text:
um Patre per distinctionem indissociabilem Trinitatis aeternae, in Patre per divinae unitatem naturae. 89. Quis igitur hic arbiter divinitatis, qui discutiat Patrem ac Filium: ille, quare generaverit: iste, cur non generaverit? Servulum suum aut ancillulam cur non generaverit, nemo condemnat: isti condemnant, cur non generaverit Christus; condemnant enim sua opinione, cum derogant. Nec conjugibus inter se cur non generaverint, aut charitas minuitur, aut meritum derogatur: isti quia non generavit, Christi minuunt potestatem. 90. Cur, inquiunt, Filius Pater non est? Quia et Pater Filius non est. Cur non iste generavit? Quia nec ille genminus habet, quia Filius non est. Dixit enim Filius: Omnia quae Pater habet, mea sunt . Adeo generatio in paterna proprietate non in jure est potestatis. 91. Est quaedam indistincta distinctae incomprehensibilis et inenarrabilis substantia
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ credunt in nomine eiꝰ. Dicimꝰ itaq potestatis ẽẽ qđ nos filiosdĩ
fecit. Propͥetatẽ aut̃ generationis. e̾ẽ: oracula diuina declarant.
Dicit eñ sapientia dĩ. Exore altissimi ꝓdiui. Hoc ÷ ñ coactas. lib̾a.
Non potestati obnoxia. sed nata generationis archano. P riulegiodo.¬
minationis. & ure pietatis. deniq de eadẽ sapientia. hoc ÷ de
dũo iess: alibi pat̾ diait. Exutero ante luciferũ genui te. Qđ
utiq idõ dix̃. non ut corporalẽ aluũ declararoe: secdl ut ꝓpͥetatẽ
uerȩ geuerationis ostenderx. Nã si ad corporalẽ referas: gͦ& pat᷑
tate corporis metiam᷑. Est qͥdã uterꝰ archanũ paternȩ substantiȩ
interiꝰq secretũ: qđ non angłi. ñ archangłi. non potestat es

Expanded text:
 ejus . 87. Didicimus itaque potestatis esse, quod 537 nos filios Dei fecit: proprietatis autem generationem esse oracula divina declarant; dicit enim Sapientia Dei: Ex ore Altissimi prodivi , hoc est, non coacta, sed libera: non potestati obnoxia, sed nata generationis arcano, privilegio dominationis et jure potestatis. Denique de eadem Sapientia, hoc est, de Domino Jesu, alibi Pater dicit: Ex utero ante Luciferum genui te . 88. Quod utique ideo dixit, non ut corporalem alvum declararet, sed ut proprietatem verae generationis ostenderet. Nam si ad corporalem referas, ergo omnitate corporis metiamur. Est quidam uterus paternae arcanum substantiae, interiusque secr
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ pat̾ sine uirtute atq sapientia sua cotididit: qͥa omĩa insapientuast¬
cit sicut scriptũ est.Omĩa insapientia fecisti Hichil etiã ds̃ uertusiue
patre fecit. non oꝑat᷑ sine patre: ñ sine patria uoluntate sacroscẽ llise
optulit salutaris mundi totius hostia passioni. ñ sine patria uoluntat
mortuos suscitauit. Deniq lararũ susataturꝰ leuauit oculos sur sũae dup̃
turbã quȩ crcũ stat dixi ut credant qͥa tu me misisti. It quãuis en¬

Expanded text:
 quia omnia in sapientia fecit, sicut scriptum est: Omnia in sapientia fecisti . Nihil etiam Deus Verbum sine Patre fecit. 69. Non operatur sine Patre, non sine patria voluntate sacrosanctae illi se obtulit salutaris mundi totius hostia passioni, non sine patria voluntate mortuos suscitavit . Denique Lazarum suscitaturus levavit oculos sursum, et dixiturbam quae circumstat, dixi; ut credant quia tu me misisti : ut qua
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ ñ ÷ qͥa ñ ggenerauit filiũ. & isti utiq fateant᷑ si ñ habent filios
qͥ serunt huꝰ modi questiones. suos sibi etiã seruulos p̃ferendos. eo
qđ habentib filios. ȩqͦles eẽ ñ possunt. Si aut̃ habent filios. ñ puten
sibi merito sed filioꝵ iure deferri. Non consistit gͥ hȩc quȩstio qͥa
aqͥlis patri filiꝰ idõ eẽ ñ possit qͥa pat̾ generauerit filiũ filiꝰ nullũ
ex se ipse generauerit.Nã & fons fluuũ generat : & fluuiꝰ fontẽ
ex se ipse ñ generat. Et lux splendorẽ generat. ñ splendor lucẽ. &

Expanded text:
ia non generavit Filium, et isti utique fateantur, si non habent filios, ia non generavit Filium, et isti utique fateantur, si non habent filios, qui serunt hujusmodi quaestiones, suos sibi etiam servulos preferendos, eo quod habentibus filios aequales esse non possunt. Si autem habent filios, non putent sibi meritum, sed filiorum juri deferri. 95. Non consistit igitur haec quaestio, quia aequalis Filius Patri ideo esse non possit, quia Pater generaverit Filium, Filius nullum ex se ipse generaverit. Nam et fons fluvium generat, et fluvius fontem ex se ipse non generat: et lux splendorem generat, non splendor lucem; et
Abbreviated transcription (Latin):
nerationis ȩxaminandȩ sibi arrogent potestatẽ. Negent gͦ ȩquli
patri filiũ. qͥa ñ generauit filiꝰ. Hegent aqͥlẽ patrifiliũ. qapan
habae. Hoc si de hominib dicerent quoꝵ aliqͥ uolunt filios hls
uidet᷑ ut qͥs idõ minor putet᷑. qͥa patrẽ habet. Hisi forte tanqul
constitutũ infamilia putant xpm̃ dolere qđ emancipatꝰ a pali
uera ne generatiosit. & uerꝰ filiꝰ ex dõ patre natus. hoc ÷ ex substantia
patris: an ex alia substantia.Si eiĩ dicunt ex patre hoc ÷ dĩ substantia
conuenit qͥa ex substantia patris filiũ dicunt. Ergo qͥa uniꝰ substan¬
tiȩ. uniꝰ utiq potentiȩ. Si uͦ ex alia substantia filiꝰ ÷ qͦ mͦ om̃ps pat̃¬
filiꝰ cũ patre. aut uniꝰ potentiȩ : Friget gͥ eorũ questio qͥa de xp̃o
iudicare ñ possunt: immo qͥa uinat ille cũ iudicat᷑. Digni cam̃
st̃ isti iuditio suo qͥ hanc obiciunt quęsti onẽ. Si eiĩ idõ aqͥlispatri

Expanded text:
 Negent ergo aequalem Patri Filium, quia non generavit Filius: negent aequalem Patri Filium, quia Patrem habet. Hoc si de hominibus dicerent, quorum aliqui volunt filios habevidetur, ut quis ideo minor putetur, quod Patrem habet. Nisi forte tamquam constitutum in familia putant Christum dolere, quod emancipatus a Patre verane generatio sit, et verus Filius ex Deo Patre natus, hoc est, ex substantia Patris, an ex alia natus substantia? Si enim dicunt ex Patre, hoc est, ex Dei substantia, convenit; quia ex substantia Patris Filium dicunt. Ergo quia unius substantiae, unius utique potentiae. Si vero ex alia substantia Filius est, quomodo Filius cum Patre, aut unius potentiae. 94. Friget igitur eorum quaestio, quia de Christo judicare non possunt; immo quia vincit ille, cum judicatur. Digni tamen sunt isti judicio suo, qui hanc objiciunt quaestionem. Si eni
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest filiꝰ a se facere quicquã nichil ȩxcipiant. ita ut᷑ qd
impius dixerit. nec cuilicẽ facere potest. tã temerario ai
petulantiq sermone maiestatẽ suꝑnȩ uirtutis irridens
dic dnẽ iesii. quã terrã sine te pater fecerit. Cȩlũ enĩ sin
te ñ fecit. qͥa scriptũ est: uerbo dñi cęli firmati st̃. Sed neti
ace ipse fecisti. Nisi forte philosophicas tͥ ideas. platonicr illadi¬
putatione prestituunt: quas ab ipsis tamen philosophis scim
irrisas. Si aut̃ ex te ipse fecisti: uana ÷ assertio ꝑfidorũ. quȩ dl¬
ctori om̃iũ cui suppetit ex se faciendi magisteriũ. tribuit diso¬
impii qͦ se suo furore pręcipitent. cũ scriptũ sit. Dii qͥ ñ fecan

Expanded text:
Non potest Filius a se facere quidquam , nihil excipiant, ita ut et quidam Non potest Filius a se facere quidquam , nihil excipiant, ita ut et quidam impius dixerit: Nec culicem facere potest, tam temerario ausu, petulantique sermone majestatem supernae virtutis irridens, dic, Domine Jesu, quam terram sine te Pater fecerit? Coelum enim sine te non fecit, quia scriptum est: Verbo Domini coeli firmati sunt . 46. Sed a te ipse fecisti. Nisi forte philosophicas tibi ideas Platonica illa disputatione praestituunt, quas ab ipsis tamen philosophis scimus irrisas. Si autem ex te ipse fecisti, vana est assertio perfidorum, quae auctori omnium, cui suppetit ex se faciendi magisterium, tribuit disimpii quo se suo furore praecipitent, cum scriptum sit: Dii qui non fecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
menti quadã repetitione confirmas. qđ nichil facere potes:
nͥ qđ facientẽ patrẽ uideris. Fecisti mundũ Nunqͥd alterũ
mundũ ꝑater tuus fecit. quẽ quasi ad exẽplar acceperis:
Ergo necesse : fateant᷑ impii aut duos autꝰ multos certe esse
mundos. qđ philosophi asserunt: ut se etiã in hoc errore gen
Ego enĩ neseo E gohoc de patre credere sacrilegũ puto qͥ te si
camẽ assũ psisse cognoui. Quando uideris in nuptiis patrẽ aq
inuira uerten . Sed solũ te unigenitũ filiũ legi expatre natũ¬
te e spu scõ accepi & uirgine. scđm in carnationis sacram̃tagaa¬
ta Erigo istaquȩ c memorauimꝰ a te gesta non fecit pat᷑. sed sim
emplari paterni opis. ad redimendũ tuo sanguine mundũ
solus immaculatꝰ ex aluo uirginis ꝓcessisti. Ac ne forte incama¬
onistantũmͦ putent sequestrandũ ẽẽ mysteriũ. licet c̃ de

Expanded text:
Jesu, et cum sacramenti quadam repetitione confirmas quod nihil facere potes, Jesu, et cum sacramenti quadam repetitione confirmas quod nihil facere potes, nisi quod facientem Patrem videris. Fecisti mundum, numquid alterum mundum Patrem tuus fecit, quem quasi ad exemplar acceperis? Ergo necesse est fateantur impii aut duos, aut certe multos esse mundos, quod philosophi asserunt; ut se etiam in hoc errore gent? Ego enim nescio, ego hoc de Patre credere sacrilegum puto, qui te solum carnem assumpsisse cognovi. Quando videris in nuptiis Patrem aquam in vina vertentem ? Sed solum te unigenitum Filium legi ex Patre natute ex Spiritu sancto accepi et Virgine secundum incarnationis sacramenta generatum . Ergo ista, quae memoravimus a te gesta, non fecit Pater: sed sine exemplari paterni operis, ad redimendam tuo sanguine salutem mundi, solus immaculatus ex alvo Virginis processisti. 45. Ac ne forte incarnationis tantummodo putent sequestrandum esse mysterium licet cum dicunt:
Abbreviated transcription (Latin):
faait filiꝰ & ñ alia. nͥ ut in filio unitatẽ non imitationem
pat̾ni oꝑis estimares: Sed tam̃ ut illoꝵ qͦq argument a
discutiamꝰ: quȩro ut respondeant. utrũ uideat filiꝰ opera
patris. Hidet itaq an non: Uidae. Ergo & facit. Si facit: de
poraliũ ne aliqͥs uisus oculoꝵ est: Sed si hoc de filio uel int
dicere: corporales etiã in patre uisus oꝑationis ostendent. ut
facientẽ uideat qđ ipse facturꝰ est. Quid est aut̃ ñ potest
filiꝰ a se facere quicquã : hoc int̾rogemꝰ. hoc consideremus.
E st gͦ aliquid impossibile dĩ uirtuti atq sapientiȩ: Hoc est
enĩ dĩ filiꝰ qͥ utiq ñ alienam accepit fortitudinẽ. Sed quẽ¬
admodũ uita est. ñ aliena iuuificatione subnixiis. sed alios
uiuificans. qͥa ipse uita ẽ: ita etiã sapientia est non quasi in¬
sipiens accipiens sapientiã. sed qͥ de suo alios facit ẽẽ sapientes
Ita etiã uirtꝰ ÷ non quasi ꝑ infirmitatẽ consetutꝰ in crementa

Expanded text:
alia; nisi ut in Filio unitatem, non imitationem paterni operis aestimares? 40. Sed tamen ut illorum quoque argumenta discutiamus, quaero ut respondeant, utrum videat Filius opera Patris. Videt itaque, an non? Si videt, ergo et facit: si facit, desporaliumne aliquis usus oculorum est? Sed si hoc de Filio velint dicere, corporalis etiam in Patre usum operationis ostendent; ut facientem videat, quod ipse facturus est. 42. Quid est autem: Non potest Filius facere a se quidquam? Hoc interrogemus, hoc consideremus. Est ergo aliquid impossibile Dei virtuti atque sapientiae? Hoc est enim Dei Filius, qui utique non alienam accepit fortitudinem, sed quemadmodum vita est, non aliena vivificatione subnixus, sed alios vivificans; quia ipse vita est: ita etiam sapientia est, non quasi insipiens accipiens sapientiam, sed qui de suo alios faciat esse sapientes: ita etiam virtus est, non quasi per infirmitatem consecutus incrementa
Abbreviated transcription (Latin):
rẽdixit cu in nobis & nos inte: sed tu in me & ego inte: uti
a creaturis separarae. Et addidit. & isti in nobis. ut etiã hicd
potentiã & patris a nobis secerneroe. Et qđ nos in patre &e filis
unũ sumꝰ: non naturȩ uideat᷑ esse sed gr̃ȩ. Qd̾ aut̃ filiꝰ e ps
unũ sunt : non hoc filiꝰ accepisse ꝑgrãm. sed naturalit᷑ itt fill

Expanded text:
non dixit: Tu in nobis, et nos in te: sed tu in me, et ego in te; ut se a creaturis separaret. Et addidit: Et isti in nobis , ut etiam hic suam potentiam et Patris a nobis 528 secerneret, ut quod nos in Patre et Filio unum sumus, non naturae videatur esse, sed gratiae: quod autem Filius et Pater unum sunt, non hoc Filius accepisse per gratiam, sed naturaliter ut Filius
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ uͦ int̾ xp̃m &e patrẽ sexus ñ interueniat: qđ unũ inter filnĩ & pa¬
trẽ. in natura ẽ. fatebunt᷑ qđ duiersũ in sexi ÷ denegabunt. Ea
cetue ista diuisio:. An mulierẽ. uirũ. & ip̃m uniꝰ uolunt esse
substantiȩ. & patrẽ separant: Hȩc ane gͥ diuisioplacar Si ita ÷:
uidete qͥd incidant. Aut enĩ non solũ arrianos. sedetiã fotinia nos
uniꝰ suua tam̃ incarnationis suȩ gła: qͥa ueritatẽ suscepit non
imaginẽ carius Sit itͦ uita humanã conditionẽ cipitt tp̃i es
Nonenĩ dixit capitt xp̃i pater sed caput ⁊p̃i ds̃. it e aiunttat ẽ¬

Expanded text:
inter Filium et Patrem in natura est, fatebuntur: quod diversum in sexu est, denegabunt. 29. Placetne ista divisio? An mulierem, virum et Christum unius volunt esse substantiae, et Patrem separant? Raeccine igitur divisio placet? Si ita est, videte quid incidant. Aut enim non solum Arianos, sed etiam Photinianos ae: salva tamen incarnationis suae gloriae; quia veritatem suscepit, non imaginem carnis. 30. Sit ergo juxta humanam conditionem caput Christi Deus; non enim dixit caput Christi Pater, sed caput Christi Deus;
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ facta traditio est. Est gͦ caput ipĩ ds̃. ubi serui hoci hominas:
ñ dĩ forma cractatur. Sed nichil prȩiudicat dĩfilio. si sedmorm
Noneni potestas hac interpretatione munuit᷑ sed nusencordia p̃di¬
catur.
Quis aut̃ imã dĩ diuinitatẽ patres oe filii pie abneget cũ ipsedñ
uisumaturꝰ p̾cepta discipłis suis dixerit. ut sint unũ sicite
nosunu su me Pro testimonio enĩ fidei positũ est licoe as
manis ad angumentũ pfidiȩ deriuetꝰ. Et eiũ qm̃ tociens leeti
nitar non queunt unitatẽ extenuare conantꝰ itt calsu

Expanded text:
tionem facta traditio est. 32. Est ergo caput Christi Deus; ubi servi, hoc est, hominis, non Dei, forma tractatur. Sed nihil praejudicat Dei Filio, si secundumnon enim potestas hac interpretatione minuitur, sed misericordia praedicatur. 33. Quis autem unam divinitatem Patris et Filii pie abneget; cum ipse Dominus consummaturus praecepta, discipulis suis dixerit: Ut sint unum, sicut et nos unum sumus ? Pro testimonio enim fidei positum est, licet ab Arianis ad argumentum perfidiae derivetur. Etenim quoniam toties lectam negare non queunt unitatem, extenuare conantur; ut talis
Abbreviated transcription (Latin):
re et carue potuisse. qͥa in fra dĩ omĩa st̃: tam̃ trophea cruic
auꝰ pͥncipiũ suꝑ humeros eiꝰ. & triũphatoris at̾ni manubiasuta¬
ces quasi eũ quẽ emiserant cęli capere portȩ ñ possent. lice ahao
nichil exinanitꝰ amiserat. debuit tam̃ nouo uictori nouũ iter pͥi¬
rari Sẽp enĩ uictor: tanquã maior & prȩcelsior est: Sed qͥa atan

Expanded text:
sse, quia infra Deum 523 omnia sunt, tamen tropaea crucis, cujus principium super humeros ejus, et triumphatoris aeterni manubias intuentes, quasi eum quem emiserant coeli portae, capere non possent; licet numqnihil exinanitus amiserat! 7. Debuit tamen novo victori novum iter parari; semper enim victor tamquam major et praecels
Abbreviated transcription (Latin):
e fitcura nouerit filiũ dĩ credas. Qđ si prefinitȩ potestatis or sci
lubicctũq opmnaris. ñ eleuas portas ȩcnales. Eleuentꝰ gͦ portȩ tus e
sed& ad dexterã patris. Nã si eũ inter creaturas & terrena. impia cogitati
detineas. si non tͥ abeat. non tͥ ascendat: nec para clytꝰ ad te ueniets
requirebat: caue netͥ dicat. Noli me tangere. ñ dũ eñĩ ascendia
patrẽ. Portȩ enĩ tuȩ angustę̧ sunt: capere me ñ queunt. Eleuan
non quȩunt. intrare ñ possũ. Uade gͦ ad fr̃s meos. hoc ÷ ad illas pm
at̾nales. quȩ cũ iħm uiderint eleuantur. Eternalis porta ÷ nno
cui portȩ inferi non pͣualebunt. ꝓternales portȩ ioħs & iacobusa
in portis filiȩ syon. Grande gͦ mr̃feriũ xp̃i: qđ stupuer̃ & angelilte
idõ uenerari debes. & dño famulus derogare ñ debes. Ignorarei

Expanded text:
 potestatis et scientiae, subjectumque opinaris, non elevas portas aeternales. 23. Eleventur ergo portae tuae, ut sedet ad dexteram Patris. Nam si eum inter creaturas et terrena impia cogitatione detineas, si non tibi abeat, non tibi ascendat, nec Paraclitus ad te veniet, sicut requirebat, cave ne et tibi dicat: Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem meum . Portae enim tuae angustae sunt, capere me non queunt: elevari non queunt, intrare non possum. 25. Vade ergo ad fratres meos, hoc est, ad illas portas aeternales, quae cum Jesum viderint, elevantur . Aeternalis porta est Petrus, cui portae inferi non praevalebunt . Aeternales portae Joannes et Jacobus, in portis filiae Sion . 26. Grande ergo mysterium Christi, quod stupuerunt et angeli; et ideo venerari debes, et Domino famulus derogare non debes. Ignorare non
Abbreviated transcription (Latin):
agimꝰ. qͦ mͦ ascendemꝰ ad cęlũ : Sunt illic dispositȩ pocestates. ordinati
pͥncipes: qͥ cęli ianuas seruant. qͥ ascendentẽ interrogant. Quis me
admittoe nͥ omĩpotentẽ annitiẽ xp̃m : Clausȩ sunt portȩ ñ cuicunq
aꝑuint᷑. non qͥ cuiq uult. nͥ qͥ fidelit̾ credit ingredit᷑. Custoditꝰ
alila imꝑialis. Sed esto ind ignꝰ obrepserit. latuerit pͥncipes por¬
tarũ cęlestiũ. discubuerit in cęna dñi. Ingressus est dñs conui¬
uii. uidens ñ indutũ nuptiale fidei uestim entũ ꝑicioe eum
in tenebras exteriores. ubi sit fletꝰ & stridor dentiũ : si fidẽ pacẽq¬

Expanded text:
agemus? Quomodo ascendemus ad coelum? Sunt illic dispositae potestates, ordinati principes, qui coeli januas servant, qui ascendentem interrogant: quis me admittet, nisi omnipotentem annuntiem Christum? Clausae sunt portae, non cuicumque aperiuntur: non quicumque vult, nisi qui fideliter credit, ingredietur. Custoditur aula imperialis. 15. Sed esto, indignus obrepserit, latuerit principes portarum coelestium, discubuerit in coena Domini; ingressus Dominus convivii, videns non indutum nuptiale fidei vestimentum, projiciet eum in tenebras exteriores, ubi sit fletus et stridor dentium, si fidem pacemq
Abbreviated transcription (Latin):
onis suę pignere uincula soluit inferni. & piorũ animas do¬
uit. Irans latꝰ gͦ enoc. raptꝰ helias. ambofamuli. ãbo cũ corpins
Sed ñ post resurrectiꝰnẽ. iã cum manubiis mortis & criũphocuo
uiderant illos angłi. Et idõ dnm̃ omĩum pͥmũ ac solũ de me
triũphantẽ uenire cernentes: colli portas pͥncipib imꝑabant
cũ ammiratione dicentes. Tollite portas pͥncipes urĩ. & eeua¬
mini portȩ at̾nales & introibit rex głȩ. Erant tañ ad hucui

Expanded text:
onis suae pignore vincula solvit inferni, et piorum animas elevavit. Translatas ergo Enoch, raptus Elias; ambo famuli, ambo cum corpore: sed non post resurrectionem, non cum manubiis mortis, et triumpho crucis viderant illos angeli. 9. Et ideo Dominum omnium primum ac solum de morte triumphantem venire cernentes, tolli portas principibus imperabant, cum admiratione dicentes: Tollite portas, principes, vestri; et elevamini, portae aeternales: et introibit rex gloriae . 10. Erant tamen adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
Quis enĩ potuit opinione magis quã fide sequidñm᷑ nunc de cȩlis al  iłim
tissimis inferna penetrantẽ. nc̃ ab inferis ad cȩiestia resurgente᷑.
subito exinanitũ ut habitarae in nobis. nec unquã imminutũ cum
sẽꝑfiliꝰ in patre: & infilio pat̾ esset . dubitauit in eo ipse pręnuntiꝰ
lic& ꝑ synagogę cypũ: dubitauit ipse ante dñi faciẽ destinatꝰ.
eniq missis discipłis int̾rogat. Tu esqͥuenturꝰ es analiũ expectamꝰ s
bstupuerunt & angłi cȩleste mysteriũ. Unde cũ resurgerae dñs
att illũ quẽ dudũ scđ̾m carnẽ angustus sepuilcri locus cȩxerat.
re surgentẽ ab inferis. cȩli astra suftinere ñ possent: heserunt
etiã celestia opinionis incerta. Nenicbat enĩ nobis uictoi tedunitꝰ¬

Expanded text:
Quis enim potuit opinione magis quam fide sequi Dominum Jesum, nunc de coeli altissimis inferna penetrantem, nunc ab inferis ad coelestia resurgentem: subito exinanitum, ut habitaret in nobis; nec umquam imminutum, cum semper Filius in Patre, et in Filio Pater esset? 4. Dubitavit in eo ipse Praenuntius, licet per Synagogae typum, dubitavit ipse ante Domini faciem destinatus. Denique missis discipulis, interrogat: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus ? 5. Obstupuerunt et angeli coeleste mysterium. Unde cum resurgeret Dominus, atque illum quem dudum secundum carnem angustus sepulcri locus texerat, resurgentem ab inferis coeli alta sustinere non possent, haeserunt etiam coelestia opinionis incerto. 6. Veniebat enim novis victor redimit
Abbreviated transcription (Latin):
onsi deRanti mͥ imꝑator auguste. qͣratione sic
errauerit genꝰ ham inũ. ut de dĩ filio pleriq uę
mͥ diuersa sequerent᷑: neqͦquã satis mirũ uidetꝰ
qͥd errauit humana scentia de suꝑnis. sed qui a
scriptuns ñ detulit obȩlientiã. Quid enĩ mirum
simysteriũ dĩ patris dnĩ nr̃i ies i xp̃i. in quosunt om̃s thesauri sapi¬
entiȩ & scientiȩ absconditi. ꝑsapientiã mundi ñ potuer̾ homines¬

Expanded text:
onsideranti mihi, Imperator auguste, qua ratione sic erraverit genus hominum, ut de Dei Filio plerique, vae mihi, diversa sequerentur; nequaquam satis mirum videtur quia erravit humana scientia de supernis, sed quod Scripturis non detulit obedientiam. 2. Quid enim mirum, si mysterium Dei Patris et Domini Jesu Christi, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ettenuatione dnĩoe unitatis obicere consuerꝰ qͥa scriptũ:
qui aut̃ plantat & qͥ rigat unũ sunt. Hoc arriani si saperer
non obicerent. Quomꝰ enĩ negare conant᷑ qͥa pat̾ & filiusum
sunt cũ paulus &e apollo & natura unũ sint & fide.ͦ Sed tam̃ po
omia unũ eẽ ñ possunt. qͥa nequeunt cõparari humana duuns
Insqparabilis gͦ dspat᷑ uerbo inseparabilis uirtute. inseparabils
pientia. ꝑ dnimȩ unitatẽ substantiȩ. & est in filio sic̃ frequat᷑
scriptũ. Est u ñ ut eggentẽ sãficans. nec ut uacuũ implens ꝙ
ñ uacua dĩuirtꝰ. Nec enĩ uirtꝰ uirtute auget᷑. qͥa ñ duȩ uirat
sed una uirtꝰ. nec dinitas diuinitatẽ accipit. qͥa ñ duȩ du¬
uirtiste duina humanaq substantia. Hos unũ erimꝰ pat᷑ & fil
unũ sunt. Nos scłm grãm. filiꝰ scđm substantiã. Alia aut̃ pan

Expanded text:
 extenuationem Dominicae unitatis objicere consuerunt, quia scriptum est: Qui autem plantat, et qui rigat, unum sunt . Hoc Ariani, si saperent, non objicerent. Quomodo enim negare conantur quia Pater et Filius unum sunt, cum Paulus et Apollo et natura unum sint et fide? Sed tamen per omnia unum esse non possunt, quia nequeunt comparari humana divinis. 35. Inseparabilis ergo Deus Pater Verbo, inseparabilis virtute, inseparabilis sapientia per divinae unitatem substantiae; et est in Filio, sicut frequenter est scriptum: est vero non ut egentem sanctificans, nec ut vacuum implens; quia non vacua Dei virtus. Nec enim virtus virtute augetur; quia non duae virtutes, sed una virtus: nec divinitas divinitatem accipit; quia non duae didivina, humanaque substantia. Nos unum erimus, Pater et Filius unum sunt: nos secundum gratiam, Fil
Abbreviated transcription (Latin):
religiose sacerdos .i
cloceas doctrinã uẽ
credentem. Non q
contentioni stud
xomplecti: sed
magis aperto
ri reuelatio di¬
Docebit ei¬

Expanded text:
religiose Dei sacerdos, ut doceas doctrinam vere credentem: non quod contentioni studecomplecti; sed ut magis aperto pectori revelatio diDocebit e