comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
praedicatorestui. nemagis eos aurib: meis sededisse:
quamuera d&e spargere crederem: Ibi enim est
auanitate remota laudatio ubi &iam uituperatio
ab offensione secura ẽ : uerum tamen ofrater &imiȩ
& sincerissima dilectione honorabilis. non nunc docendes
sedfortisse ammonendus. tame n omnem istam głam.
famamque popularem non inore uulgi esse l& abilem
sed inreb: ipsis qua &iam siuulgo displiceant: proprio
tamen fulgore acpondere nonimperitorum commen¬
datione practiose sunt : magisq: miserandus est qui talia
improbat. quam ille quid& alib: in probatur iudic an¬
dus miser: Cum uero placent & sibi debita laude popu¬
lariter quoq: praedicantur nesic quidem ipsȩ maiores
melioresq fiunt alieno iudicio: qm̃ inte grantur intima
ueritate. & solius conscientiae robore solidantur :
Vnde magis hominib: rectae existimantib quam eide quo
beneuulgus existimat aliquid & eo felicitatis accedit.

Expanded text:
praedicatores tui, ne magis eos auribus meis se dedisse praedicatores tui, ne magis eos auribus meis se dedisse quam uera de te spargere crederem. ibi enim est a uanitate remota laudatio, ubi etiam uituperatio ab offensione secura est. uerum tamen, o frater eximie et sincerissima dilectione honorabilis, non nunc docendus es, sed fortasse admonendus tamen omnem istam gloriam famamque popularem non in ore uulgi esse laetabilem sed in rebus ipsis, quae, etiam si uulgo displiceant, proprio tamen fulgore ac pondere non inperitorum commendatione pretiosae sunt, magisque miserandus est, qui talia inprobat, quam ille, qui de talibus inprobatur, iudicandus miser. cum uero placent et sibi debita laude populariter quoque praedicantur, ne sic quidem ipsae maiores melioresque fiunt alieno iudicio, quoniam integrantur intima ueritate et solius conscientiae robore solidantur. unde magis hominibus recte existimantibus quam ei, de quo bene uulgus existimat, aliquid ex eo felicitatis accedit.
Abbreviated transcription (Latin):
Iomino &imio. &si ncerissima di lectione honorabili
fratridonato augustinus in dño salutem:
uodte administrantem multum desiderans
&iam cum tibilim uenisses uidere non potui. credo prop¬
terea factum eẽ ut animotuo curis publicis & pedito
potius fuerer quamutilla salutatiome apudte otioso
& tenegotioso neutrinrm̃ quantum salutis ess& desi¬
derium temperar& Rolens quippe honestatem
atque probitatem ab in cunte a &ate indolistuae
abundanter idoneum tuum pectus &xistimo cui s exp̃s
Largissime infundat. ut fructus ei afferas. a &erna
& caelesti gła quam temporali & terreno praeconio
digniores : amultis enim immo prorsus ab omnib: quos
uel percontari uel ultro &iam praedicantes audire potui.
castitatem iur tutem quae am ministrationis tuae
constanter omnino laudantib: atq praeferentibus
& sincullo scrupulo dissonȩ uari&atis accipi. & eo
certius quod ignorabant necessitudinem nr̃ãm.
& utrumte uel tenuiter nossem paenitus nesciebant

Expanded text:
OMINO EXIMIO ET SINCERISSIMA DILECTIONE HONORABILI FRATRI DONATO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quod te administrantem multum desiderans, etiam cum Tibilim uenisses, uidere non potui, credo propterea factum esse, ut animo tuo curis publicis expedito potius fruerer, quam ut illa salutatio me apud te otioso et te negotioso neutri nostrum, quantum satis esset, desiderium temperaret. recolens quippe honestatem atque probitatem ab ineunte aetate indolis tuae abundanter idoneum tuum pectus existimo, cui se Christus largissime infundat, ut fructus ei adferas aeterna et caelesti gloria quam temporali et terreno praeconio digniores. A multis enim, immo prorsus ab omnibus, quos uel percontari uel ultro etiam praedicantes audire potui, castitatem uirtutemque administrationis tuae constanter omnino laudantibus atque praeferentibus et sine ullo scrupulo dissonae uarietatis accepi et eo certius, quod ignorabant necessitudinem nostram et, utrum te uel tenuiter nossem, penitus nesciebant s
Abbreviated transcription (Latin):
sine peccato teeẽ non credas Deipsac quippe legitur
in litteris sc̃ĩs : numquid non temptatio ẽ uita hominũ
super terrã : proinde qm̃ semꝑ quam dues in hoctẽ pr̃
necessarium est tibi in oratione dicere quod dñs docuit:
Dimitte nobis debita nra sicut & nos dimittimus
debitorib: nr̃is: Memento cito ignoscere : Si quis
inte peccauerit. &ate ueniam postulauerit: utue¬
raciter possis orare & peccatistius ueniam ualeas
impetrare : haec dilectionituae festinanter quidẽ¬
scribsi qm̃ mefestinatio perlatoris urgebat. sed dõ
gratices ago qm̃ bono desiderto tuo qualiter cumq
nonde fui : semꝑ te miscricordiadĩ protegat : domine
eximiȩ & merito insignis atq honorabilis fili  Explicit

Expanded text:
sine peccato te esse non credas: de ipsa qsine peccato te esse non credas: de ipsa qin Litteris sanctis, Numquid non tentatio est vita humana super terram ? Proinde quoniam semper, quamdiu es in hoc corpore, necessarium est tibi in oratione dicere quod Dominus docuit, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris ; memento cito ignoscere, si quis in te peccaverit, et a te veniam postulaverit, ut veraciter possis orare, et peccatis tuis veniam valeas impetrare. Haec Dilectioni quidem tuae festinanter scripsi, quoniam me festinatio perlatoris urgebat. Sed Deo gratias ago, quoniam bono desiderio tuo qualitercumque non defui. Semper te misericordia Dei protegat, domine eximie, et merito insignis atque honorabilis fili. EPIST
Abbreviated transcription (Latin):
extollere necdebent frangere sirecedunt: Illud
potius cogitemus quod dñs ait: ubi est thes aurus
tuus. illic erie & cortuum: Et utiq cum audimus
ut corsursum habeamus. non mendaciter respondere
debemus quod nosti quiares pondemusꝰ & in his quidẽ
tibi in dño gratulor itauthaec epistula magis tibisit
speculum ubiqualis sis uideces quam ubidscas qualis
eẽ debeas: Verum tamen quicquid siue in istic siue
inscripturis scis inueneris quod tibi ad bonam uitam
adhucminus est in sta ut adquiras & agendo & orando:
& ex his quae habes. gratias agedõ tamquam fonti
bonitatis unde habes : atq inomnib: bonis actib: tuis.
illida claritatem. tibi humilitatem Sicut enim scriptũ ẽ
Omne datum obtimum & omne donum ꝑfectum de sur¬
sursum ẽ descendens a patre luminum: quantum¬
cumq: autem indĩ & proximi caritate atq: inuera
pietate proficeris quamdiu in hacuita conuersaris.

Expanded text:
extollere nec debent frangere, si recedunt. illud extollere nec debent frangere, si recedunt. illud potius cogitemus, quod dominus ait: Ubi est thesaurus tuus, illic erit et cor tuum. et utique. cum audimus. ut cor sursum habeamus, non mendaciter respondere debemus. quod nosti quia respondemus. Et in his quidem que tibi in domino gratulor. ita ut haec epistula magis tibi sit speculum, ubi, qualis sis. uideas. quam ubi discas, qualis esse debeas. uerum tamen quicquid sine in ista sine in scripturis sanctis inueneris. quod tibi ad bonam uitam adhuc minus est, insta, ut adquiras, et agendo et orando et ex his, quae habes. gratias age deo tamquam fonti bonitatis, unde habes. atque in omnibus bonis actibus tuis illi da claritatem, tibi humilitatem. sicut enim scriptum est. omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a patre luminum. quantumcumque autem in dei et proximi caritate atque in uera pietate profeceris, quam diu in hac uita conuersaris.
Abbreviated transcription (Latin):
seru& in pace : Non enim paex quaeritur ut bellum
& cit&ur. sed bellum geritur ut pax adquiratur
Esto ergo &iam bellando pacificus. ut eos quos epug¬
nas. ad pacis utilitatem uincendo ꝑducas: heatienĩ
pacisici ait dñs. qm̃ ipsi filuidĩ uocabuntur: Si autem
pax humana tam dulcis est protemporali salute
mortalium. quanto est dulcior pax diuina. pro a& na
salute angelorum: Itcq hostem pugnantem necessi¬
taes ꝑ imat non uoluntas: sicut rebellanti & resistenti
uiolentia redditur. it auicto uelcapto misericordia
iam deb&ur. maxime inquopacis ꝑturbatio non
tim &ur. Orn& mores tuos pudicitia coniugalis.
Orn& sobri&as & frugalitas. Valde enimtur peest.
ut quem nonuicit homo uincat libido : & obruatur
umo qui non uincitur ferro : Diuitiae saeculares
sidesunt non permala opera quaerantur in mundo
si autem assunt ꝑbona opera seruentur incaelo:
Animum uirilem & xp̃i anum. nedebent siaccedunt

Expanded text:
seruet in pace. non enim pax quaeritur, ut bellum seruet in pace. non enim pax quaeritur, ut bellum excitetur, sed bellum geritur. ut pax adquiratur. esto ergo etiam bellando pacificus, ut eos, quos expugnas, ad pacis utilitatem uincendo perducas: beati enim pacifici, ait dominus. quoniam ipsi filii dei uocabuntur. si autem pax humana tam dulcis est pro temporali salute mortalium, quanto est dulcior pax diuina pro aeterna salute angelorum! itaque hostem pugnantem necessitas perimat, non uoluntas. sicut rebellanti et resistenti uiolentia redditur, ita uicto uel capto misericordia iam debetur. maxime in quo pacis perturbatio non timetur. Ornet mores tuos pudicitia coniugalis, ornet sobrietas et frugalitas; ualde enim turpe est, ut, quem non uincit homo, uincat libido et obruatur uino, qui non uincitur ferro. diuitiae saeculares si desunt, non per mala opera quaerantur in mundo: si autem adsunt, per bona opera seruentur in caelo. animum uirilem et Christianum nec debent, si accedunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut dicit apłs proprium donum hab& ado. Alius sic
alius autem sic: Aluergo prouobis orando. pugnant
contra in uisibiles inimicos: uos proeis pugnando. labo¬
ratis contra uisibiles barbaros: utinam una fides e&
in omnib: quiac &minus laborar&ur. & facilius diaboł
cum suis angelis uincer&ur: Sed quia in hoc saeculo
necesse est. ut ciues regni caelorum intererrantes
& impios temptationib: agitentur. ut &erceantur
& tamquam infornace sicut aurum probentur :
Non debemus ante tempus uelle cum solis scĩs & iustis
uiuere. ut hoc suo tempore mereamur accipere :
Hocergo primum cogita quando armaris ad pugnã.¬
quia uirtus tua &iam ipsac corporalis. donum di est
sic enim cogitabis dedonodĩ non facere contradm̃ :
pides enim quando promitutur. &iam hosti seruanda ẽ
contra quem bellum geritur. quanto magis amico
proquo pugnatur : pacem habere deb& uoluntas.
bellum necessities: ut liber& ds̃ anecessitate . & con¬

Expanded text:
sicut dicit apostolus, proprium donum habet a deo alius sic sicut dicit apostolus, proprium donum habet a deo alius sic alius autem sic. alii ergo pro uobis orando pugnant contra inuisibiles inimicos: uos pro eis pugnando laboratis contra uisibiles barbaros. utinam una fides esset in omnibus, quia et minus laboraretur et facilius diabolus cum suis angelis uinceretur! sed quia in hoc saeculo necesse est, ut ciues regni caelorum inter errantes et impios temptationibus agitentur. ut exerceantur et tamquam in fornace sicut aurum probentur, non debemus ante tempus uelle cum solis sanctis et iustis uiuere, ut hoc suo tempore mereamur accipere. Hocquia virtus tua etiam ipsa corporalis donum Dsic enim cogitabis de dono dei non facere contra deum. fides enim quando promittitur, etiam hosti \'seruanda est, contra quem bellum geritur; quanto magis amico. pro quo pugnatur! pacem habere debet uoluntas, bellum necessitas, ut liberet deus a necessitate et con
Abbreviated transcription (Latin):
& alio ueni & uenit & seruo meo fachoc & facit:
dequo & dñs: Amendico uob̵ non inueni tantam
fidem in isrł : In his erat & ille cornelius. adquem
missus angelus dix̃: Corneli acceptȩ sunt elemo¬
sinȩ tuae. & ex auditȩ sunt orationes tuae :
Vbi eum ad monuit ut adbeatum p&rum apostolũ
mitter&. & abillo audir& quaefacere deber&:
Adquem apłm ut ad eum uenir&. &iam religiosum
militem misit : In his erant & illi. quibaptizandi
cumuenis sent adiohannem sem̃ dñi praecur sorem
& amicum sponsi dequo ipse dñs ait : Innatis mulierũ
non exurrexit maior iohanne baptista. Et cum quȩ¬
sissent abeo quid facerent respondit eis : Neminẽ
concusseritis nulli calumniam feceritis. sufficiat uob
stipendium urm: non eos utiq sub armis militare
prohibuit. quib: suum stipendium sufficere debere
praecepit: maioris quidem locisunt apud dm̃ quiom¬
nib: istis saecularib: actionib: derelictis. &iam sũma
continentia castitatis ei seruiunt: Sed unus quisq:

Expanded text:
 seruo meo: \'Fac hoc\' et facit. de quo et dominus: Amen dico uobis; non inueni tantam fidem in Israhel. in his erat et ille Cornelius, ad quem missus angelus dixit: Corneli, acceptae sunt elemosynae tuae et exauditae sunt orationes tuae: ubi eum admonuit, ut ad beatum Petrum apostolum mitteret et ab illo audiret, quae facere deberet; ad quem apostolum, ut ad eum ueniret, etiam reiigiosum militem misit. in his erant et illi, qui baptizandi cum uenissent ad lohannem, sanctum domini praecursorem et amicum sponsi. de quo ipse dominus ait: In natis mulierum non exsurrexit maior Iohanne Baptista, et quaesissent ab eo. quid facerent. respondit eis: Neminem concusseritis, nulli c alumniam feceritis. sufficiat uobis stipendium uestrum. non eos utique sub armis militare prohibuit, quibus suum stipen dium sufficere debere praecepit. Maioris quidem loci sunt apud deum, qui omnibus istis saecularibus actionibus derelictis etiam summa continentia castitatis ei seruiunt. sed unusquisque.
Abbreviated transcription (Latin):
quis quam secum potest auferre dummoritur
sed aduidendum dm̃: cuius suauitas & delectatio.
&x cedit omnem non solum terrestrium. uerum
&iam caelestium corporum pulchritudinem :
Excedit omnem decorem animarum. quantum lib&
iustarum atq: scãrum. Excedit omnem spefiem
suꝑnorum angelorum atq: uirtutum.:
Excedit quicquid deillo non solũ dicitur uerum &iã
cogitati& Neque hac tam magnam promissionem.
quice ualde magna est ideo desperemus. sed po¬
tius qui a ualde magnus eam promisit. ac ceptu¬
ros nos eẽ fidamus: Sicut enim dicit beatus iohs
a postolus. filii dĩ sumus & nondum apparuit
quoderimus: scimus qm̃ cum apparuerit. similes
ei erimus qm̃ uidebimus eum sicut est: Noli&xti¬
mare neminem dõ placere posse qui in armis
bellicis militat: In hiserat sc̃s dauid cuidñs tam
magnum ꝑhibuit testimonium : In his &iam plurimi
illius temporis iusti. In his erat &ille centurio

Expanded text:
quisquam secum potest auferre, dum moritur, quisquam secum potest auferre, dum moritur, sed ad uidendum deum. cuius suauitas et delectatio excedit omnem non solum terrestrium uerum etiam caelestium corporum pulchritudinem, excedit omnem decorem animarum quantum libet iustarum atque sanctarum. excedit omnem speciem supernorum angelorum atque uirtutum. excedit quicquid de illo non solum dicitur, uerum etiam cogitatur. neque hanc tam magnam promissionem, quia ualde magna est, ideo desperemus, sed potius, quia ualde magnus eam promisit, accepturos nos esse credamus. sicut enim dicit beatus Iohannes apostolus, filii dei sumus et nondum apparuit, quid erimus: scimus. quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum, sicuti est. Noli existimare neminem deo placere posse, qui in armis bellicis militat. in his erat sanctus Dauid, cui dominus tam magnum perhibuit testimonium, in his etiam plurimi illius temporis iusti. in his erat et ille centurio,
Abbreviated transcription (Latin):
in his praeceptis. tota lex pend& & proph&e
In hac ergo dilectione quorti diȩ profice. orando
& beneugendo utipso adiuuante quitibi eam
praecepit atq donauit nutriatur & crescat . donec
haecte ꝑfecta ꝑficiat Ipsa est enim caritas. quae
caritas: ipsac est. perquam sides operatur : Vnde
iterum dicit : neque circumcisio quicquam ual&
neque praeputium. sed fides quaeper dilectionẽ
operatur: In hac omnes scĩ patres nr̃i. & patriarche
& proph&ȩ & apłi placuerunt dõ. In hacomnes
ueri martuyres usque ad sanguinem contra diabolũ
certauerunt: Et quia in eis non refriguit nec defecit
ideo uicerunt : In hac om̃s boni fideles quotidiae
proficiunt peruenire cupientes non adregnum
mortalium. sed ad regnum caelorum: Non ad
temporalem sed ad sempiternalem hȩreditatẽ :
Non ad aurum & argentum sed ad diuitias in cor¬
ruptibiles angelorum: non ad aliquabona
huius scłi in quib: cumtimore uiuatur. nec ea

Expanded text:
In his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae In his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae . io hac ergo dilectione cotidie profice et orando et bene agendo. ut ipso adiuuante, qui tibi eam praecepit atque donauit. nutriatur et crescat, donec haec te perfecta perficiat. ipsa est enim caritas, quae,caritas: ipsa est, per quam fides operatur, unde iterum dicit: Neque circumcisio quicquam ualet neque praeputium sed fides, quae per dilectionem operatur. In hac omnes sancti patres nostri et patriarchae et prophetae et apostoli placuerunt deo; in hac omnes ueri martyres usque ad sanguinem contra diabolum certauerunt et, quia in eis non refriguit nec defecit, ideo uicerunt; in hac omnes boni fideles cotidie proficiunt peruenire cupientes non ad regnum mortalium sed ad regnum caelorum, non ad temporalem sed ad sempiternam hereditatem. non ad aurum et argentum sed ad diuitias incorruptibiles angelorum, non ad aliqua bona huius saeculi. in quibus cum timore uiuatur nec ea
Abbreviated transcription (Latin):
omino eximio & merito insigni atq honorabili
filio bonifatio augustinus in dño salutem:
amrescribseram caritatituae sed cum epistulae diri¬
gendae occasio quaerer&ur. suꝑuenit dilectissim
filius meus faustus pergens ad &imi& atem tuam.
quicum ipsas litteras quas iamfeceram accepiss&
tuae beniuolentiae perferendas. suggessit mihi
multumte desiderare ut aliquid tibi scriberem
quodte aedific& ad sempiternam salutem. cuius
tibi spes inxp̃o ihũ dnõnr̃o. Et quamuis mihi occupato
tantum inftitit ut facere non diffiderem. quantũ
scis quodte sinceriter diligat. festinantiergo ut
occurrerem malui festinanter aliquid scribere.
quam religiosum tuum desiderium retardare
domine &c imiae & merito in signis atq: honorabilis
fili: quod ergo breuiter possum dicere dilige dm̃m
dm̃ tuum in toto cord&uo. & in tota animatua.
& in tota uir tut&uc. & dilige proximum tuum
tan quam te ipsum: hoc est enim uerbum quod
breui auit dñs suꝑ terram dicens in euangelio.

Expanded text:
OMINO EXIMIO ET MEEITO INSIGNI ATQVE HONORABILI FILIO BONIFATIO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Iam rescripseram caritati tuae, sed, cum epistulae dirigendae occasio quaereretur, superuenit dilectissimus filius meus Faustus pergens ad eximietatem tuam. qui cum ipsas litteras, quas iam feceram, accepisset tuae beniuolentiae perferendas, suggessit mihi multum te desiderare, ut aliquid tibi scriberem. quod te aedificet ad sempiternam salutem, cuius tibi spes in Christo Iesu domino nostro. et quamuis mihi occupato tantum institit, ut facere non differrem, quantum scis quod te sinceriter diligat. Festinanti ergo ut occurrerem, malui festinanter aliquid scribere, quam religiosum tuum desiderium retardare, domine eximie, et merito insignis atque honorabilis fili. 2. Quod ergo breviter possum dicere, Diliguum in toto corde tuo et in tota anima tua et in tota uirtute tua, et: Dilige proximum tuum tamquam te ipsum - hoc est enim uerbum. quod breuiauit dominus super terram dicens in euangelio:
Abbreviated transcription (Latin):
donatistae manere leges contra errorem suum latas:
quas iamnihil ualere arbitrantur. &iactant neuel sic nobis
parcere aliquatenus possint. plurimum autem labores & peri¬
cula nr̃a quo fructuosa sint adiułtebis sieorum uanissimam
&iam impiȩ suꝑbiae plenissimam sectum. nonita cures imperia¬
libus legib: conprimi ut sibi uelsuis uideamtur quales cumque
molestices proueritacte atq: iustitia sustinere : Sed eos cum hoc
abste p&itur rerum certicrum manifestissimis documentis.
apud acite uel prestaentiȩ tuae. uel minorum iudicum conunai
atq: instrui paticeris ut & ipsi quite iubente attinentur durã
si fieri potest flectant in melius uoluntietem. & eaceteris salubrit¬
legant onerosior est quippe quamutilior diligentia quamuis
ut inagnum deseratur malum. & magnum bonum teneatur
cogitantum homines nondoceri: Ex plicit

Expanded text:
Donatistae manere leges contra errorem suum latas, Donatistae manere leges contra errorem suum latas, quas iam nihil ualere arbitrantur et iactant, ne uel sic nobis parcere aliquatenus possint. plurimum autem labores et pericula nostra, quo fructuosa sint, adiuuabis, si eorum uanissimam et impiae superbiae plenissimam sectlibus legibus comprimi, ut sibi vel suis videantur qualescumque molestias pro veritate atque justitia sustinere: sed eos, cum hoc abs te petitur, rerum certarum manifestissimis documentis apud Acta vel Praestantiae tuae vel minorum judicum convinci atque instrui patiaris, ut et ipsi qui te jubente attinentur, duram, si fieri potest, flectant in melius voluntatem, et ea caeteris salubritlegant. Onerosior est quippe quam utilior diligentia, quamvis ut magnum deseratur malum, et magnum teneatur bonum, cogi tantum homines, non doceri. EPIST
Abbreviated transcription (Latin):
caris non tibi uilesit neque contemptibile fili honorabiliter
dilestissime quoduos rogamus neoccidantur. proquib: dnm̃ rogamꝰ
ut corrigantur. excepto &iam quod a ꝑp&uo proposito recedere
non debemus uincendi in bono malum: Illud quoq: prudentiatuac
cogit& quod causas ecclesi asticcs insinuare uobis nemo prȩt̃
eccdesi asticos curat. pro inde sioccidendos in his homines
aliquidticle ꝑueniat. Quo conꝑto illi in nram̃ ꝑnitiem licentiore
audacia grassabuntur. necessitate nob̵ in pacta. ut &iam occidi
ab eis eligamus quam eos occidendos ur̃is iudiciis ingeramus.
hanc ad monitionem p&itionem obsecrationem mecm nequeso
as ꝑnanter accipias  neque enimte arbitror non r&inere
maegnam me adte & multum quam nunc es altius sublimatum
&iam si epis copus nonessem. fiduciam tamen habere potuisse.
cito interim praedictȩ &cellentiae tuae nouerint her&ici

Expanded text:
caris. non tibi uile sit neque contemptibile, fili honorabiliter caris. non tibi uile sit neque contemptibile, fili honorabiliter dilectissime, quod uos rogamus, ne occidantur, pro quibus dominum rogamus, ut corrigantur. excepto etiam, quod a perpetuo proposito recedere non debemus uincendi in bono malum, illud quoque prudentia tua cogitet, quod causas ecclesiasticas insinuare uobis nemo praeter ecclesiasticos curat. proinde si occidendos in his homines aliquid tale perueniat, quo comperto illi in nostram perniciem licentiore audacia grassabuntur necessitate nobis impacta, ut etiam occidi ab eis eligamus, quam eos occidendos uestris iudiciis ingeramus. hanc admonitionem, petitionem, obsecrationem meam ne, quaeso, aspernanter accipias. neque enim te arbitror non recolere magnam me ad te et multo, quam nunc es, altius sublimatum, etiam si episcopus non essem, fiduciam tamen habere potuisse. cito interim per edicta excellentiae tuae nouerint haeretici
Abbreviated transcription (Latin):
grauius est &a trocius. quamsi in alios talic committaentur
Tu quoq: pro in manitate facinorum ac non potius prolenitictis
xp̃i anȩ consideratione censeas cohercendum: Quod te ꝑ ipsum
xpm ne facias obsecramus. neque enim uindicitc̃ deinimicis
in hacterra requirimus. autuero ad eas angustias animis debent
coartare quae patimur . ut obliuis camur quid nobis praeceperit
procuius ueritate acnomine patimur. diligimus in imicos nros
unde e& occasione terribilium iudicum
aclegum. nem
aeterni uidicii poenas inidant. corrigieos
cupimus non necari: nec disciplinam circaeos neglegi uolumus.
nec supplicia quae dignisunt exeri Sic ergo eorum pecacta
conpesce ut sint quos paeniteat peccauisse. quae sumus igitur
eccłe causas audisquam lib& nefariis iniurus¬
app&itam uel affliciam esse cognoueris. potestatem
occidendi tehabere obliuiscaris. p&itionem nram̃ non obliuis¬

Expanded text:
grauius est et atrocius, quam si in alios talia committantur, grauius est et atrocius, quam si in alios talia committantur, tu quoque pro immanitate facinorum ac non potius pro lenitatis Christianae consideratione censeas cohercendum. quod te per ipsum Christum ne facias obsecramus. neque enim uindictam de inimicis in hac terra requirimus aut uero ad eas angustias animi nos debent coartare, quae patimur, ut obliuiscamur, quid nobis praeceperit, pro cuius ueritate ac nomine patimur; diligimus inimicos nostros unde ex occasione terribilium iudicum ac legum, ne in aeterni iudicii poenas incidant, corrigi eos cupimus, non necari; nec disciplinam circa eos neglegi uolumus nec supplicia, quae digna sunt, exerceri. sic ergo eorum peccata compesce, ut sint, quos paeniteat peccauisse. Quaesumus igitur, e causas audis, quamlibet nefariis iniurappetitam uel afflictam esse cognoueris, potestatem occidendi te habere obliuiscaris, petitionem nostram non obliuis
Abbreviated transcription (Latin):
omino &ximio meritoq: honorabili insigniterq laudabili
filio donato. aug̃ in dño salutem:
ollem quidem in his afflic¬
tionib: ess& affricina eccłu
constituti ut terrene illius potestictis indiger & auxilio¬
Sed quia sicutipłs dicit. non est potestios nisi uđo. procul dubio
cumꝑuos sincerissimos catholicȩ matris filios eidem subuenitur.¬
Aux ilium nrm̃ in nominednuĩ est qui fecit caelum & terram:
uis enim non sentuet intientis malis non paruam nobis consola¬
tionem diuinitus missam: Cumtu uirtilis & xpĩ nominis aman¬
tissimus pro consolarib: es sublimatus in signib: ut absccleratis
& sacrilegis ausib: inimicos eccłȩ bonaetuae uolunticti
potestas sotucta cohiber&: Domine eimie meritoq hono¬
rabilis in signiterq: laudabilis fili: deniq solumẽ. quod intua
iustitia pertimes cimus. neforte qm̃ quicquid mali contraxpianaẽ
soci&atem ab hominib: impus ingratisq: committitur: profecto

Expanded text:
OMINO EXIMIO MERITOQVE HONORABILI INSIGNITERQVE LAUDABILI FILIO DONATO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Nollem quidem in his afflictionibus esse Africanam ecclesiam constitutam, ut terrenae ullius potestatis indigeret auxilisicut apostolus dicit, non est potestas nisi a deo, procul dubio, cum per uos sincerissimos catholicae matris filios eidem subuenitur,auxilium nostrum in nomine domini est, qui fecit caelum et terram. quis enim non sentiat in tantis malis non paruam nobis consolationem diuinitus missam, cum tu uir talis et Christi nominis amantissimus proconsularibus es sublimatus insignibus. ut ab sceleratis et sacrilegis ausibus inimicos ecclesiae bonae tuae uoluntati potestas sociata cohiberet. domine eximie meritoque honorabilis insigniterque laudabilis fili? denique unum solum est, quod in tua iustitia pertimescimus, ne forte, quoniam, quicquid mali contra Christianam societatem ab hominibus impiis ingratisque committitur, profecto
Abbreviated transcription (Latin):
emigrauerit. ꝑ ipsum sacramentum. commend ante eccłȩ caritaete :¬
abilla condemnatione quae ꝑunum hominẽ in trauit inmundum.
xp̃iano adiutorio liberr&ur : hoc qui noncredit & sieri non posse
arbitratur. profecto infidelis est : Ets habecet fidei sacramentũ :
lon geq: melior est ille paruulus. qui&iam sifidem nondum
hab& incogitactione : non euttomen obicem contrariȩ cogitationis
opponit : Vnde sa cramentum ei : salubriter ꝑcipit : Respondi
sicut existimo questionib tuis. quantum attin& dminus capaces.
& contentiosos non satis: quantum autem ad pacatos & intellegentes
plus forte quam satis: nectibi ad excus ationem meom obieci
firmissimam consu&udinem. sed salu¬
berrimȩ
consu&udinis reddidi quam potiurationẽ

Expanded text:
emigrauerit, per ipsum sacramentum commendante ecclesiae caritate emigrauerit, per ipsum sacramentum commendante ecclesiae caritate ab illa condemnatione, quae per unum hominem intrauit in mundum, Christiano adiutorio liberetur. hoc qui non credit et fieri non posse arbitratur, profecto infidelis est, etsi habeat fidei sacramentum, longeque melior est ille paruulus, qui, etiam si fidem nondum habet in cogitatione, non ei tamen obicem contrariae cogitationis opponit, unde sacramentum eius salubriter percipit. respondi, sicut existimo, quaestionibus tuis, quantum adtinet ad minus capaces et contentiosos, non satis, quantum autem ad pacatos et intellegentes, plus forte quam satis. nec tibi ad excusationem meam obieci firmissimam consuetudinem, sed saberrimae consuetudinis reddidi, quam potui, rationem.
Abbreviated transcription (Latin):
sa cramentum : & conuertere se addm̃ : propter conuersionis
sacramentum: quic & ipsa responsio ad cele brationem pertin&
sacramenti: Si cut deipso baptismo a postolus: consepult inquit
sumus xp̃o ꝑ baptis mum in mortem : Nonait. sepulturã significaui¬
mus: sed prorsus ait. consepultisumus : Sacramentum ergo tantȩ rei
nonnisi eiusdem reiuocabulam nuncupauit : Itcq paruulum
& sinondum fides illa quae incredentium uoluntiete consistit:
Iamtiomen ipsius fidei sacramentum fidelem facit : Namsicut credere
res pondentur . ita &iam fideles uocantur : nonrem ipsãmente
adnuendo sed ipsus rei sacramentum percipiendo : cum autem sapere
homo coeperit non illud sacramentum rep&eta sed intelleget
eiusq ueritati consona &iam uoluntate coaptachutur: hocquã diu
non potest. ualebit sacramentum ad eius tutelam. aduersus contra¬
ries potestictes : & tantum uaclebit utsiante maioris usum ex hacuitie

Expanded text:
sacramentum et conuertere se ad deum propter conuersionis sacramentum et conuertere se ad deum propter conuersionis sacramentum, quia et ipsa responsio ad celebrationem pertinet sacramenti, sicut de ipso baptismo apostolus: Consepulti, inquit, sumus Christo per baptismum in mortem; non ait: \'Sepulturam significauimus, sed prorsus ait: Consepulti sumus. sacramentum ergo tantae rei non nisi eiusdem rei uocabulo nuncupauit. Itaque paruulum etsi nondum fides illa, quae in credentium uoluntate consistit, iam tamen ipsius fidei sacramentum fidelem facit. nam sicut credere respondentur, ita etiam fideles uocantur non rem ipsam mente adnuendo sed ipsius rei sacramentum percipiendo. cum autem sapere homo coeperit, non illud sacramentum repetet, sed intelleget eiusque ueritati consona etiam uoluntate coaptabitur. hoc quam diu non potest, ualebit sacramentum ad eius tutelam aduersus contrarias potestates et tantum ualebit, ut, si ante maioris usum ex hac uita
Abbreviated transcription (Latin):
ipse . sed reuolutione temporis similis ei : : & dicatur illo die fieri
propter sacramenti celebrationem. quod non illo die sediam
olim factum est : Nonne semel immolatus est xp̃s impso: & taem̃
in sa cramento non solum ꝑomnes paschȩ sollemnitaetes. sedomni
die populis immolatur : Necutiq mentitur qui interrogatus cum
res ponderit immolieri : Sienim sacramentic. quiendam simi litu¬
dinem rerum earum quarum sacramenta sunt non haberent :
omnino sacramentic nonessent: & hac autem similitudine : ple¬
rumq: iam ipsarum rerum nomina accipiunt : Sicut ergo
secundum quen modum sacramentum corporis xpĩ corpus xp̃i ẽ
sacra mentum sanguinis xp̃i. sanguis xp̃i est : & sacramentũ
side fides est : n h lesticutem aliud credere quam fidem habere :
ac ꝑ hoc : cumres pond&ur paruulus crederequi fidei nondum
hab& affectum : respond&ur fidem habere. propter fidei

Expanded text:
ipse sed reuolutione temporis similis eius, et dicatur illo die fieri ipse sed reuolutione temporis similis eius, et dicatur illo die fieri propter sacramenti celebrationem, quod non illo die sed iam olim factum est? nonne semel immolatus est Christus in se ipso et tamen in sacramento non solum per omnes paschae sollemnitates sed omni die populis immolatur nec utique mentitur, qui interrogatus eum responderit immolari? si enim sacramenta quandam similitudinem rerum earum, quarum sacramenta sunt, non haberent, omnino sacramenta non essent. ex hac autem similitudine plerumque iam ipsarum rerum nomina accipiunt. sicut ergo secundum quendam modum sacramentum corporis Christi corpus Christi est, sacramentum sanguinis Christi sanguis Christi est, ita sacramentum fidei fides est. nihil est autem aliud credere quam fidem habere. ac per hoc cum respondetur paruulus credere, qui fidei nondum habet affectum, respondetur fidem habere propter fidei
Abbreviated transcription (Latin):
es enim episcopus multis curis occupatus. Ut ego unde nec tibi facile
uacat prolixum aliquid legere. nemihi scribere : Namille tunc
adolescens quittclic breuiter nolebat audire. & demultac in nrã
sermocinatione quȩ rebat. ab otioso quaerebat otiosus :
Tuuero cogitanunc quis & a quo isti flagites : breuiter dere
tanta respondereme iubes: Eccefacio quantum possum
dñs ad iuu& ut quod postulas possim: Nempe saepe ita loquimur
ut paschac propinquante diccmus crastinam uel repentincem
dñi passionem. cumille ante tammultos annos passus sit:
Nec omnino nisi semel illa passio factasit: Nempe ipso diednĩco
dicimus hodie dñs surrexit cum ex quo resurrexit totanni
transierint : Quurnemo tamineptus est ut nos iticloquentes. arguat
esse mendaces : nisi quia istos dies secundum illorum quib: haceges¬
ta sunt similitudinem nuncupamus: ut dicatur ipse dies quinonest

Expanded text:
es enim episcopus multis curis occupatus ut ego; unde nec tibi facile es enim episcopus multis curis occupatus ut ego; unde nec tibi facile uacat prolixum aliquid legere nec mihi scribere. nam ille tunc adulescens, qui talia breuiter nolebat audire et de me multa in nostra sermocinatione quaerebat, ab otioso quaerebat otiosus; tu uero cogitans nunc, quis et a quo ista flagites, breuiter de re tanta respondere me iubes. ecce facio, quantum possum; dominus adiuuet, ut, quod postulas, possim. Nempe saepe ita loquimur, ut pascha propinquante dicamus crastinam uel perendinam domini passionem, cum ille ante tam multos annos passus sit nec omnino nisi semel illa passio facta sit. nempe ipso die dominico dicimus: Hodie dominus resurrexit\', cum, ex quo resurrexit, tot anni transierint. cur nemo tam ineptus est, ut nos ita loquentes arguat esse mentitos, nisi quia istos dies secundum illorum, quibus haec gesta sunt, similitudinem nuncupamus, ut dicatur ipse dies, qui non est
Abbreviated transcription (Latin):
Nescio uitrum aud& aliquis dicere aliquid horum. erit aut nonerit:
sicut mihi sine dubitatione respond&. quod credat indm̃. & quod se
conuertat addm̃ : Deinde tua scripti concludens adungis & dics
adistas ergo quaestiones p&o breuiter respondere digneris:
itic ut non mihi de consu&udine praescribas. sed rationem reddas :
his litteristuis lectis & quantum sinebant temporis angustiae¬
consideratis recordatus nebridium amicum meum. quicum ess&
rerum obscurarum ad doctrinam pi&atis maexime ꝑtinentium
diligentissimus & a cerrimus inquisitor. ualde oderat de quȩstione
maegna responsionem breuem: & quisquis id popos ciss&
aegerrime ferebat. eumque sieius persona pater&ur. uultu
indignccbundus & uoce cohibebat: Indignum deputiens quitieluc
quaorer& ex̃ inderetanti dequã multio dici possent deberent¬
quenes cir& : Sed egotibi non similiter ut solebat ille suscenseo :

Expanded text:
nescio utrum audet aliquis dicere, aliquid horum erit aut non erit, nescio utrum audet aliquis dicere, aliquid horum erit aut non erit, sicut mihi sine dubitatione respondet, quod credat in deum et quod se conuertat ad deum.\' deinde tua scripta concludens adiungis et dicis: Ad istas ergo quaestiones peto breuiter respondere digneris, ita ut non. mihi de consuetudine praescribas, sed rationem reddas.\' His litteris tuis lectis consideratis recordatus sum Nebridium amicum meum, qui cum esset rerum obscurarum ad doctrinam pietatis maxime pertinentium diligentissimus et acerrimus inquisitor, ualde oderat de quaestione magna responsionem breuem. et quisquis id poposcisset, aegerrime ferebat eumque, si eius persona pateretur, uultu indignabundus et uoce cohibebat indignum deputans, qui talia quaereret, cum, de re tanta quam multa dici possent deberentque, nesciret. sed ego tibi non similiter, ut solebat ille, suscenseo;
Abbreviated transcription (Latin):
Si constituat inquis antete paruulum & interrogent utrum cum
creuerit futurus sit castus. uelfur non sit futurus sine dubio
respondebis nescio : &utrum in eadem paruulas a &ate constitu
tus cogit& aliquid boni uelmali : dices. nescio: sutaq demorib:
eius futuris nihil audes certo promittere & de eius praesenti
cogitatione : quid est illud quando adbaptismum offeruntꝰ.
pro eis parentes tamquam fide dicto respondent. & dicunt
illos facere  quod illa &as coguare non potest. autsi potest
occultum est : In terrogamus enim eosaquibus offeruntur
& dicimus : credit indm̃. deilla a&ate quaeutrum sit ds̃ ignorat :
Respondent credit : & ad cȩtera sicrespond&ur singula quȩ ge¬
runtur : Vnde miror parentes in istis reb: tamfidenter propar¬
uulis respondere ut dicant eum facere tanta bona. quae ad
horam quabaptizatur baptizator in terrogat: tamen eadem
hora si subito an erit castus quibaptizatur. a unu erit fur:¬

Expanded text:
si constituam\', inquis, ante te paruulum et interrogem, utrum, cum si constituam\', inquis, ante te paruulum et interrogem, utrum, cum creuerit, futurus sit castus uel fur non sit futurus, sine dubio restus cogitet aliquid boni vel mali? Dices: nescio. Si itaque de moribus ejus futuris nihil audes certi promittere, et de ejus praesenti cogitatione, quid est aliud, quam, quando ad baptismum offeruntur, pro eis parentes tanquam fidei auctores respondent, et dicunt illos facere quod illa aetas cogitare non potest, aut, si potest, occultum est? interrogamus enim eos, a quibus offeruntur, et dicimus: Credit in deum? de illa aetate, quae, utrum sit deus, ignorat; respondent: Credit; et ad cetera sic respondetur singula, quae geruntur. unde miror parentes in istis rebus tam fidenter pro paruulo respondere, ut dicant eum facere tanta bona, quae ad horam, qua baptizatur, baptizator interrogat; tamen eadem hora si subiciam: Erit castus, qui baptizatur, aut non erit fur
Abbreviated transcription (Latin):
Cumuideas multos non offerri a parentib: sed &iam aquib: lib&
& traneis : sicut cdominis seruuli aliquando offeruntur : & non¬
numquam mortus parentib: suis paruuli baptizantur. ab eis oblati
quiin illis huius modi miseri cordiam praebere potuerunt : aliquando
&iam quos crudeliter parentes & posuerint nutriendos quib lib&
non nuniquam a sacris uirginib: colliguntur & ab eis offeruntur
adbaptismum : quae certe proprios filios nec habuerunt ullos.
nechabere disponunt: acperhoc nihil aliud hicfieri uides. nisi quod
in euaengelio scriptum est. cumdñs interro gass& quisilli a latromb:
sauciato & semiuiuo inuia derelicto proximus fuiss& ΛResponsũ
est enim : qui in illum fecit misericordiam: difficillimam sange
quȩstionem tibi proposuisse uisus es in extremo in quisitionistuae :¬
ea uidelic& intentione. qua soles uehementer cauere mendacium:

Expanded text:
cum uideas multos non offerri a parentibus sed etiam a quibuslibet cum uideas multos non offerri a parentibus sed etiam a quibuslibet extraneis, sicut a dominis seruuli aliquando offeruntur. et nonnumquam mortuis parentibus suis paruuli baptizantur ab eis oblati, qui in illis huius modi misericordiam praebere potuerunt. aliquando etiam, quos crudeliter parentes exposuerint, nutriendi a quibuslibet, nonnumquam a sacris uirginibus colliguntur et ab eis offeruntur ad baptismum, quae certe proprios filios nec habuerunt ullos nec habere disponunt. ac per hoc nihil aliud hic fieri uides, nisi quod in euangelio scriptum est, cum dominus interrogasset, quis illi a latronibus sauciato et semiuiuo in uia derelicto proximus fuisset; responsum est enim: Qui in illum fecit misericordiam. Difficillimam sane quaestionem tibi proposuisse uisus es in extremo inquisitionis tuae ea uidelicet intentione, qua soles uehementer cauere mendacium.
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuantur : Tota hocergo mater ecđa quae in scĩs est facit :
quia tota omnes tota singulos parit : Nam sixp̃iani baptis mi
sacramentum quando unum atq: id ipsum est &iam apud her&icos
ual& & sufficit ad consecrationem quamuis aduitae aeternȩ
participationem non sufficiat quae consecratio rerum quidem facit
her&icum ex tradñi gregem habentem dominicum caracterem.
corrigendum tamen ammon& sana doctrina : Noniterum similiter
consecrandum quanto potius in catholica ecclesia &iam
perstipulae ministerium frumenta purganda portantur. ut ad
massȩ sori & atem mediante area ꝑducantur: Illud autem nolote
fallat. ut &xistimes reatus uinculum &adam tractum aliter
non posse disrumpi: nisi paruuli ad ꝑcipiendam xp̃i gratiam a paremib:
offerantur : sicenim scribens dicis : ut sicut parentes fuerunt auctores
ad eorum poenam perfidem parentum identidem iustificentur:

Expanded text:
adiuuantur. tota hoc ergo mater ecclesia, quae in sanctis est. facit, adiuuantur. tota hoc ergo mater ecclesia, quae in sanctis est. facit, quia tota omnes, tota singulos parit. nam si Christiani baptismi. sacramentum, quando unum atque id ipsum est, etiam apud haereticos ualet et sufficit ad consecrationem, quamuis ad uitae aeternae participationem non sufficiat, quae consecratio reum quidem facit haereticum extra domini gregem habentem dominicum characterem, corrigendum tamen admonet sana doctrina, non iterum similiter consecrandum, quanto potius in catholica ecclesia etiam per stipulae ministerium frumenta purganda portantur, ut ad massae societatem mediante area perducantur! lllud autem nolo te fallat, ut existimes reatus uinculum ex Adam tractum aliter non posse disrumpi, nisi paruuli ad percipiendam Christi gratiam a parentibus offerantur; sic enim scribens dicis: \'Ut, sicut parentes fuerunt auctores ad eorum poenam, per fidem parentum identidem iustificentur\',
Abbreviated transcription (Latin):
mori&ur : Nec illud temoueat quod quidam non eafide adbaptismũ
ꝑcipiendum paruulos ferunt ut gratia spãli aduitam regene¬
rentur a &ernam : Sed quod eos puttent hoc
remedio
temporalem reunere uel recipere sanitatem:
Non enim propterea illi non regenerantur . qui non
abistis
hacintentione offeruntur : celebratur enim pereos necessaria
ministeria & uerba sacramentorum sin e quib: consecrari paruulos
non potest: Sp̃s autem ille sc̃s qui haebitat insc̃is. & quibiunc illa
columba deargentacta caritatis igne conflatur. agit quod agit :¬
&iam per seruitutem aliquando non solum simpliciter ignorantiũ
uerum &iam damnabiliter indignorum: offeruntur quippe
paruuli ad percipiendam spiritalem gratiam. nontam ab eis
quorum gestantur manib: quamuis & ab ipsis si &ipsiboni fideles
sint quam ab uniuersa soci&ate scõrum atq fidelium: ab ommnib:
namq: offerri recte intelleguntur quibus plac& quod offeruntur

Expanded text:
morietur. Nec illud te moueat, quod quidam non ea fide ad baptismum morietur. Nec illud te moueat, quod quidam non ea fide ad baptismum percipiendum paruulos ferunt, ut gratia spiritali ad uitam regenerentur aeternam, sed quod eos putant hoc remedio temporalem retinere uel recipere sanitatem. non enim propterea illi non regenerantur, quia non ab istis hac intentione offeruntur. celebrantur enim per eos necessaria ministeria et uerba sacramentorum, sine quibus consecrari paruulus non potest. spiritus autem ille sanctus, qui habitat in sanctis, ex quibus una illa columba deargentata caritatis igne conflatur; agit, quod agit, etiam per seruitutem aliquando non solum simpliciter ignorantium uerum etiam damnabiliter indignorum. offeparvuli ad percipiendam spiritalem gratiam non tam ab eis, quorum gestantur manibus, quamvis et ab ipsis, si et ipsi boni fideles sunt, quam ab universa societate sanctorum atque fidelium. Ab omnibus namque offerri recte intelligunt
Abbreviated transcription (Latin):
non poterant. semirabiliter adimoneri quidips facere deberent
qui posttantum illud nefas sacramentis salutarib: inruebant.
unde se utiq: ic penitendo abstinere deberent: neccumtale aliquid
diuina prouidentia per infantulos agit ipsos idagere scientia
uelratione credendum est : neque enim quia cuius dam proph&ȩ
dementiam ds̃ uoluit &iam asina loquente coercere : Ideo iammiran¬
da est asinorum sapientia: porro si ꝑ animael inrationale sonuit
aliquid homini simillimum. quod miraculo diuino non cordi a sini¬
no tribuendum sit iticpotuit omni potens ꝑ infantes animam non ubi
ratio nulla erat sed ubi adhuc sopitac erat. gestu corporis eius
ostendere quid illi qui & inse & in paruulossuos peccauerant
curare deberent : e&erum cum in fiens non redeat in parentem
utcum illo & in illo unus homosit. sed omnino altersit habens
carnem succma & animam suam : anima quae peccauerit ipsa

Expanded text:
non poterant, se mirabiliter admoneri, quid ipsi facere deberent, non poterant, se mirabiliter admoneri, quid ipsi facere deberent, qui post tantum illud nefas sacramentis salutaribus inruebant, unde se utique paenitendo abstinere deberent. nec cum tale aliquid diuina prouidentia per infantulos agit, ipsos id agere scientia uel ratione credendum est. neque enim, quia cuiusdam prophetae dementiam deus uoluit etiam asina loquente cohercere, ideo iam miranda est asinorum sapientia. porro si per animal inrationale sonuit aliquid homini simillimum, quod miraculo diuino, non cordi asinino tribuendum sit, ita potuit omnipotens per infantis animam, non ubi ratio nulla erat, sed ubi adhuc sopita erat, gestu corporis eius ostendere, quid illi, qui et in se et in paruulos suos peccauerant, curare deberent. ceterum cum infans non redeat in parentem, ut cum illo et in illo unus homo sit, sed omnino alter sit habens carnem suam et animam suam, anima, quae peccauerit, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
parricidas illi nobis eccłam matrem illi patrem dnm̃ negauerunt :
utdum parui &mprouidi & tanti facinoris ignaeri peralios
ad consortium criminis iungimur aliena fraude caperemur:
H ancdefensionem non subnecter& nisi iustissimam creder& & indi
uidicio paruulis profuturam: sicenim ueredicitur. nos nihilfecimus:
Anima
quae peccauerit ipsa mori&ur : necilli peribunt
sub dĩ
uisto uidicio quos parentes suo scelere quantum
ad ipsos
adtin& perdiderunt: illud uero quod inecdem
commemoratur epła quandam paruulaem turbatis in fugo parentib:
nutria derelictiom atque ab ecedem nutriae daemonum sacrilegus
impacitm: posteco in ecła ib latom sibi eucharistiam mirs mnotb respiusse¬
idemmihi uid &ur diuinitus factum nemuiores putarent nihilse
in paruulos illa imquitate peccare : sed potius intellegerent ꝑ illum
significantem quod ammodum gestum corporis. eorum quiloqui

Expanded text:
parricidas; illi nobis ecclesiam matrem, illi patrem dominum negauerunt, parricidas; illi nobis ecclesiam matrem, illi patrem dominum negauerunt, ut, dum parui et inprouidi et tanti facinoris ignari per alios ad consortium criminis iungimur, aliena fraude caperemur?\' hanc defensionem non subnecteret, nisi iustissimam crederet et in dei iudicio paruulis profuturam. si enim uere dicitur: Nos nihil fecimus; anima, quae peccauerit, ipsa morietur/ nec illi peribunt sub dei iusto iudicio, quos parentes suo scelere, quantum ad se ipsos adtinet, perdiderunt. Illud uero, quod in eadem commemoratur epistula quandam paruulam turbatis in fuga parentibus nutrici derelictam atque ab eadem nutrice daemonum sacrilegiis impactam postea in ecclesia inlatam sibi eucharistiam miris motibus respuisseideo mihi uidetur diuinitus factum, ne maiores putarent nihil se in paruulos illa iniquitate peccare, sed potius intellegerent per illum significantem quodam modo gestum corporis eorum, qui loqui
Abbreviated transcription (Latin):
isto sensu recte intellegi potest. quod scripsit beatissimus cyprianꝰ
in epła delapsis: cumeos quitem pore per secutionis idolis immo¬
lauerant arguens : ac nequid deess& inquit ad criminis cutiulum
infantes quoq: parentum manib: impositi uel at tracti amiserunt
paruuli quod in primo stactim natiuitactis &xordio fuerant consecuti:
amiserunt dixit quantum attinuit ad illorum scelus a quibus
amittere coactisunt: amiserunt in eorum mente acuoluntate
qui millostantum facinus commiserunt : Namsiin seipsis amisissent
remansissent utiq: diuina sententia sineulla defensione damnandi:
quod si sc̃s cyprianus arbitrar&ur : non eorum defensionem continuo
subicer& dicens: Nonne illi cumiudicu dies uenerit dicent : nos
nihil fecimus nec derelicto cybo & poculo dñi. ad profunce contugiae
sponte properauimus: ꝑdidit nos aliena perfidic: parentes sensimꝰ

Expanded text:
isto sensu recte intellegi potest, quod scripsit beatissimus Cyprianus isto sensu recte intellegi potest, quod scripsit beatissimus Cyprianus in epistula de lapsis, cum eos, qui tempore persecutionis idolis immolauerant, arguens: Ac ne quid deesset\', inquit, ad criminis cumulum, infantes quoque parentum manibus inpositi uel adtracti amiserunt paruuli quod in primo statim natiuitatis exordio fuerant consecuti\'. amiserunt, dixit, quantum adtinuit ad illorum scelus, a quibus amittere coacti sunt; amiserunt in eorum mente ac uoluntate, qui in illos tantum facinus commiserunt; nam si in se ipsis amisissent, remansissent utique diuina sententia sine ulla defensione damnandi. quod si sanctus Cyprianus arbitraretur, non eorum defensionem continuo subiceret dicens: \'Nonne illi, cum iudicii dies uenerit, dicent: Nos nihil fecimus nec derelicto cibo et poculo domini ad profana contagia sponte properauimus; perdidit nos aliena perfidia, parentes sensimus