comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut dicamus &ds erat uerbum.
deinde subiungamus hoc erat in
principio apudđm illa uero dis¬
stuinctionis ambiguitas. neutrapar¬
te resistit fidei . &ideo tex tu ipsoser¬
monis diiudicanda est: ubi ait apos¬
tolus &qui deligam ignoro con¬
pellor autem &duobus concupis¬
centiã habens dissolui &essecum
xp̃o. multum enim magis optimũ¬
manere in carnem necessarium prop¬
ter uos Incertum enim utrum & duob
concupiscentiam habens anconpellor
autem ex duobus. ut illud adiungatur concupis
appar& eum eius ob timi dicere sẽ habere
concupiscentiam. ut cum duobus compellatur
alterius tamen habeat concupiscentiamalte¬
rius necessitaten Concupiscentia scilic&
eẽ cum xp̃o. Necessitatem manere incarnae
Quae ambiguitas uno consequenti uerbo diiu¬
dicatur quod positumẽ enim quam parti¬
culam quiabstulerunt interpra&es illa po¬
tius sententia ducti sunt ut non solum con¬
pelli exduobus. sed &iam duorum habere

Expanded text:
tur, ut dicamus, Et Deus erat Verbum; tur, ut dicamus, Et Deus erat Verbum; deinde subjungamus: Hocerat in principio apud Deum. Illa vero distinctionis ambiguitas neutra parte resistit fidei, et ideo textu ipso sermonis dijudicanda est, ubi ait Apostolus: Et quid eligam ignoro, compellor autem ex duobus: concupiscentiam habens dissolvi et esse cumChristo; multo enim magis optimumanere in carne necessarium propter vos . Incertum enim est utrum ex duobus concupiscentiam habens, an compellor autem ex duobus, ut illud adjungatur, concupisapparet eum ejus optimi dicere se habere concupiscentiam, ut cum ex duobus compellatur, alterius tamen habeat concupiscentiam, alterius necessitatem; concupiscentiam scilicet esse cum Christo, necessitatem manere in carne. Quae ambiguitas uno consequenti verbo dijudicatur, quod positum est, enim: quam particulam qui abstulerunt interpretes, illa potius sententia ducti sunt, ut non solum compelli ex duobus, sed etiam duorum habere
Abbreviated transcription (Latin):
ram primo uidendum est nemale
distuixerimus aut pronuntia ueri¬
mus cumergo adhibita intentio
incertum esse prouiderit quo mo¬
do distinguendum. aut quomodo
pronuntiandum sit consglatre¬
gulam fidei. quam descripturarum
planioribus locis &ecclesiae auc¬
toritate percepit dequa satis egi¬
mus cum derebus in libro primo
loqueremur quodsi ambae uel
&iam omnes siplures fuerint
partesambiguitatis secundum fidẽ
sonuerint tetus ipse ser monis
a praecedeñtibus & consequentib
partibus quae ambiguȩta temillã
inmedio posuerunt restat conso¬
lendus. ut uideamus cuinam senten¬
tiae depluribus quae se o stendunt
ferat suffragium eamq sibi com¬
tixipatiatur lamnunc exempla
considera illa haeretica distinctio.
inprincipio erat uerbum. & uer¬
bumerat apud đm &ds erat. ut ali¬
ussit sensus. uerbum hoc erat in
principio apuddm. non uult dm̃
uerbum confiteri sed hoc regula
fidei refellendum est quae nobis
de trinitatis aequalitate praescribi¬

Expanded text:
ram, primo uidendum est, ne male ram, primo uidendum est, ne male distinxerimus aut pronuntiauerimus. cum ergo adhibita intentio incertum esse peruiderit, quomodo distinguendum aut quomodo pronuntiandum sit, consulat regulam fidei, quam de scripturarum planioribus locis et ecclesiae auctoritate percepit, de qua satis egimus, cum de rebus in libro primo loqueremur. quod si ambae uel etiam omnes, si plures fuerint partes ambiguitatis, secundum fidem sonuerint, textus ipse sermonis a praecedentibus et consequentibus partibus, quae ambiguitatem illam in medio posuerunt, restat consulendus, ut uideamus, cuinam sententiae de pluribus, quae se ostendunt, ferat suffragium eamque sibi contexi patiatur. iam nunc exempla cIn principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat, ut alius sit sensus: Verbum hoc erat in principio apud Deum, non vult Deum Verbum confiteri. Sed hoc regula fidei refellendum est, qua nobis de Trinitatis aequalitate praescribi
Abbreviated transcription (Latin):
omotimens đm. uoluntaten
eius inscripcuris sc̃ĩs diligen¬
ter. Inquirio &ne am& certami¬
na pictate mansuetus. praemunitus
&iam scientia linguarum ne in uer¬
bis loquutionibusque ignotis haere¬
at. Praemunitus &iam cognitione
quarundam rerum necessariarum.¬
ne uim naturam ue earum quae
propter similitudinem adhibentur
ignor&. adiuuante &iam codicum
ueritate quam solers emendationis
diligentia procurauit. ueniat lta ins¬
tructus adambigua scripturarum
discutienda atque soluenda
ut autem signis ambigus non deci¬
piatui: quantum pernos instriu
potest fieri autem potest. ut istas
uias quas ostendere uolumus
tasi quampueriles uel magnitu¬
dine ingenii uel maioris inlumi¬
nationis claritate derideat: sed tamen
ut coeperam dicere: quantum per
nos instrui iual& qui eo loco ani¬
mi est ut pernos instrui ualeat sci¬
at ambi guitatem scripturae: aut
inuerbis propris esse. aut intrans¬
latis quae genera insecundo libro
demonstrabimus sed cum uerba
propria faciunt ambiguam scriptu¬

Expanded text:
omo timens Deum, voluntatem ejus in Scripturis sanctis diligenter inquirit. Et ne amet certamina, pietate mansuetus; praemunitus etiam scientia linguarum, ne in verbis locutionibusque ignotis haereat; praemunitus etiam cognitione quarumdam rerum necessariarum,ne vim naturamve earum quae propter similitudinem adhibentur, ignoret; adjuvante etiam codicum veritate, quam solers emendationis diligentia procuravit: veniat ita instructus ad ambigua Scripturarum discutienda atque solvenda. Ut autem signis ambiguis non decipiatur, quantum per nos instrui potest; fieri autem potest ut istas vias quas ostendere volumus, tanquam pueriles vel magnitudine ingenii, vel majoris illuminationis claritate derideat: sed tamen, ut coeperam dicere, quantum per nos instrui potest, qui eo loco animi est, ut per nos instrui valeat, sciat ambiguitatem Scripturae aut in verbis propriis esse, aut in translatis; quae genera in secundemonstrauimus. Sed cum uerba propria faciunt ambiguam scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
artis& membra moua& in operando.
nisi praeteritorum memoriam cum
futurorum expectatione contexat
Harum autem cognitio. tenuiter in
ipsa humana uita cursim quae usur¬
panda est non adoperandum nisi for¬
te oficium aliquod cogitat de quo
nunc non agimus. sed ad indicandũ.
ne omnino nesciamus quid scriptura
uelit insinuare cum de his artibus aliquas
ea quae non adcorporis sensus. sed ad
rationem animi pertinent. ubi disci
quae in litteris scĩs sunt penetranda & dis¬
soluenda plurimum ual& tantumibi
cauenda est libido rixandi. &puerilis
quaedam ostentatio decipiendi aduer

Expanded text:
artifex membra movet in operando, artifex membra movet in operando, nisi praeteritorum memoriam cum futurorum exspectatione contexat. Harum autem cognitio tenuiter in ipsa humana vita cursimque usurpanda est, non ad operandum, nisi forte officium aliquod cogat, de quo nunc non agimus; sed ad judicandum, ne omnino nesciamus quid Scriptura velit insinuare, cum de his artibus aliquas ea quae non ad corporis sensus, sed ad rationem animi pertinent, ubi discquae in litteris sanctis sunt, penetranda et dissoluenda plurimum ualet; tantum ibi cauenda est libido rixandi et puerilis quaedam ostentatio decipiendi aduer
Abbreviated transcription (Latin):
sedratas & certas non ut eeis aliquidtra¬
here innostra facta &euente temstemus
qualia geneth lia eorum deliramenta
sunt sed quantum ad ipsa pertin& sidera
Nam sicutis qui computat lunam cum
hodie inspexerit quota sit. & ante quot li¬
b& annos quota fuerit. & post quot lib&
annos quota futura sit potest diceresic
deuno quoq: siderum qui eaperite cõputas
respondere consuerunt dequatota
cognitione. quantum adusum eius atti¬
n& quid mihiuider&ur a perui artium¬
&iam c&erarum quib: aliquid fabrica¬
tur uel quodremaneat post operatio¬
nem artificis. ab illo effectum. sicut do¬
mus & scamnum &uas aliquodatq alia
huiuscemodiuel quae minis terium
quoddam &hibent operanti dõ ficut
medicina & agricultura & guberna¬
tio. uel quarum omnes effectus estactio.
sicut saltationũ &cursionũ & luc ta¬
minũ harumergo cunctarum artiũ.
depraeteritis experimenta faciunt
&iam futura conicinam nullusearũ

Expanded text:
sed ratas et certas; non ut ex eis aliquid trased ratas et certas; non ut ex eis aliquid trahere in nostra facta et eventa tentemus, qualia genethliacorum deliramenta sunt, sed quantum ad ipsa pertinet sidera. Nam sicut is qui computat lunam, cum hodie inspexerit quota sit, et ante quotlibet annos quota fuerit, et post quotlibet annos quota futura sit potest dicere; sic de unoquoque siderum, qui ea perite computant, respondere consueverunt. De qua tota cognitione, quantum ad usum ejus attinet, quid mihi videretur aperui. CAPUetiam caeterarum, quibus aliquid fabricatur, vel quod remaneat post operationem artificis ab illo effectum, sicut domus, et scamnum, et vas aliquod, atque alia hujuscemodi; vel quae ministerium quoddam exhibent operanti Deo, sicut medicina, et agricultura, et gubernatio; vel quarum omnis effectus est actio, sicut saltationum et cursionum et luctaminum: harum ergo cunctarum artium de praeteritis experimenta faciunt etiam futura conjici; nam nullus earum
Abbreviated transcription (Latin):
inmedicina siue in agricultura siderũ
autem cognoscendorũ non narratio
sed demonstratio est quorum perpauca
scriptura commemorat sicut autem
plurimis notus est lunae cursus quie&iã
ad passionem dni anni uer sariae caele¬
brandam sollemniter adhibetur. sic
paucissimis c&erorum quoq siderũ
uelortus uel occasus uel alia quaeli¬
b& momenta sineullo sunterrore notis
quae perse ipsa cognitio quari quam su¬
perstitione non allig&. no multum
tamen ac propenihil adiuuat tractati¬
onem diuinarum scripturarum. & infruc¬
tuosa intentione plus impedit &quia
familiaris est pernitiosissimo errori.
fatua fata cantantium comiodius ho¬
nestiusq: contemnitur. hab& autem
praeter demonstrationem praesenti¬
um. &iam praeteritorum narrationi
simile aliquid quod ad praesentem positi¬
onem motusq: siderum & in praeterita
eorum uestigia regulariter lic&recur¬
rere hab& &iam futurorum regulares
coniecturas. non suspitiosas & ominosas.

Expanded text:
in medicina, sive in agricultura. 46. Siderum in medicina, sive in agricultura. 46. Siderum autem cognoscendorum non narratio, sed demonstratio est, quorum perpauca Scriptura commemorat. Sicut autem plurimis notus est lunae cursus, qui etiam ad passionem Domini anniversarie celebrandam solemniter adhibetur; sic paucissimis caeterorum quoque siderum vel ortus, vel occasus, vel alia quaelibet momenta sine ullo sunt errore notissima. Quae per seipsam cognitio, quanquam superstitione non alliget, non multum tamen ac prope nihil adjuvat tractationem divinarum Scripturarum, et infructuosa intentione plus impedit; et quia familiaris est perniciosissimo errori fatua fata cantantium, commodius honestiusque contemnitur. Habet autem praeter demonstrationem praesentium, etiam praeteritorum narrationi simile aliquid, quod a praesenti positione, motuque siderum, et in praeterita eorum vestigia regulariter licet recurrere. Habet etiam futurorum regulares conjecturas, non suspiciosas et ominosas,
Abbreviated transcription (Latin):
que cognitionem ualere ad aenig¬
mata scripturarum soluenda docu¬
imus non ut pro quibusdam signis
adhibeantur tam quam adreme¬
dia uel machinamenta superstitio¬
nis alicuius. Namillud genus iam
distinctum ab hoclicito & liberose¬
parauimus. Aliud est enim dicere.
trita mistam herbam sibiberis uen¬
ter non dolebit. aliuid est dicere
istam herbam collosi suspenderis
uenter non dolebit ibi enim proba¬
Cntemperaqtur contemperatio salubris¬
hic significatio super stitiosa damna¬
tur quamquam ubi praecantatio¬
nes &inuocationes &characteres
non sunt. plerumque dubium est
utrum res quae alligatur aut quo mo
do adiungitur sanando corporiuis
naturaeualeat quod libere adhibendũ
est. ansignificatiua quad amobliga¬
tione proueniat quod tanto pruden¬
tius oportet cauere christianum quan¬
to efficatius prodesse uidebitur sedubi
lat& quacausa quidualeat quo animo
quisq: utatur inter est dumtaxat insa¬
nandis uel temperandiscorporib siue

Expanded text:
que cognitionem valere ad aenigque cognitionem valere ad aenigmata Scripturarum solvenda docuimus: non ut pro quibusdam signis adhibeantur, tanquam ad remedia vel machinamenta superstitionis alicujus; nam et illud genus jam distinctum ab hoc licito et libero separavimus. Aliud est enim dicere, Tritam istam herbam si biberis, venter non dolebit; et aliud est dicere, Istam herbam collo si suspenderis, venter non dolebit. Ibi enim probatur contemperatio salubrishic significatio superstitiosa damnatur. Quanquam ubi praecantationes, et invocationes, et characteres non sunt, plerumque dubium est utrum res quae alligatur, aut quoquo modo adjungitur sanando corpori, VI naturae valeat, quod libere adhibendum est, an significativa quadam obligatione proveniat, quod tanto prudentius oportet cavere christianum, quanto efficacius prodesse videbitur. Sed ubi latet qua causa quid valeat, quo animo quisque utatur interest, duntaxat in sanandis vel temperandis corporibus, sive
Abbreviated transcription (Latin):
fuit: alicuius posteris platonem theolo¬
giam didicisse istiasserunt Ita conside¬
ratis temporibus. fit multo credibilius.
istos potius delitteris nostris habuisse
quaecumque bonae tue radixeruit:
dementissimum est credere Narrati¬
one autem historiae cum praeterita
&iam hominum instituta narrantur.
non inter humana instituta ipsa histo¬
rianumeranda est quia iamitransie¬
runt nec infecta ficripossunt. In or di¬
ne temporum habenda sunt quorum
est conditor & administrator đs aliud
estenim facta narrare aliud docere
facienda: historia facta narrat fidel¬
ter atque ut iliter. libri aut emharuspi¬
cum & qua e que similes litterae. faci¬
enda uel obseruanda intendunt do¬
cere monitoris audacia non indicis
tionisimilis. qua non praeteri¬
ta sed praesentia indicantur ignaris
in quo genere sunt quaecumque
delocorum situnaturisque anima¬
lium. lignorum. herbarum lapidũ
aliorumue corporum scripta sunt
de quo genere superius egimus eam¬

Expanded text:
fuit, a cujus posteris Platonem theolofuit, a cujus posteris Platonem theologiam didicisse isti asserunt. Ita consideratis temporibus fit multo credibilius istos potius de Litteris nostris habuisse quaecumque bona et vera dixerunt, dementissimum est credere. 44. Narratione autem historica cum praeterita etiam hominum instituta narrantur, non inter humana instituta ipsa historia numeranda est; quia jam quae transierunt, nec infecta fieri possunt, in ordine temporum habenda sunt, quorum est conditor et administrator Deus. Aliud est enim facta narrare, aliud docere facienda. Historia facta narrat fideliter atque utiliter; libri autem aruspicum, et quaeque similes litterae, facienda vel observanda intendunt docere, monitoris audacia, non indicis tioni similis, qua non praeterita, sed praesentia indicantur ignaris. In quo genere sunt quaecumque de locorum situ, naturisque animalium, lignorum, herbarum, lapidum, aliorumve corporum scripta sunt. De quo genere superius egimus, eam
Abbreviated transcription (Latin):
instructionem humani corporis
referatur quo in dui propter nos
non de dignatus est unicus dĩfilius
perquem facta sunt omnia: Deuti¬
litate autem historiae: ut obiittam
graecos quãntam̃ noster ambrosius
quaestionem soluit: calumnianti¬
bus platonis lectoribus &dilecto¬
ribus quidicere ausisunt omnes
dñi nostriihũ xp̃i sententias quas
mirari: & praedicare coguntur
deplatonis libris eum didicisse.
q m̃ lotigeante humanum aduen¬
tum dñi platonem fuisse ne garinon
potest: nonne memoratus ep̃s con¬
siderata historia gentium. cum reppe¬
riss& platonem hieremiae tempori¬
bus profectum fuisse in aegrptum
ubi proph&a ille tunc erat probabilius
esse ostendit quod plato potius nostris
lit teris per hieremiam fuerit imbutus.
ut illa poss& docere uel scribere quae iure
laudantur. ante litteras enim. gentes
haebraeorum in qua unius dĩ cultu s emi¬
nuit. & quã secundum carnem uenit
dñs noster. neipse quidem prthagoras

Expanded text:
instructionem humani corporis instructionem humani corporis referatur, quo indui propter nos non dedignatus est unicus Dei Filius, per quem facta sunt omnia. 43. De utilitate autem historiae, ut omittam Graecos, quantam noster Ambrosius quaestionem solvit, calumniantibus Platonis lectoribus et dilectoribus; qui dicere ausi sunt omnes Domini nostri Jesu Christi sententias, quas mirari et praedicare coguntur, de Platonis libris eum didicisse, quoniam longe ante humanum adventum Domini Platonem fuisse, negari non potest! Nonne memoratus episcopus, considerata historia gentium, cum reperisset Platonem Jeremiae temporibus profectum fuisse in Aegyptum, ubi propheta ille tunc erat, probabilius esse ostendit quod Plato potius nostris Litteris per Jeremiam fuerit imbutus, ut illa posset docere vel scribere quae jure laudantur? Ante Litteras enim gentis Hebraeorum, in qua unius Dei cultus emicuit, ex qua secundum carnem venit Dominus noster, nec ipse quidem Pythagoras
Abbreviated transcription (Latin):
appellatur historia plurimum nos
adiuuat ad libros scõs intellegendos.
&iam si praeter ecclesiam puerilieru¬
ditione discatur. Nam & per olympi¬
adas & perconsulum nomina multa
saepequaeruntur a nobis &ignoranti¬
a consolatus quo natus est dñs & quo
passus est. nonnullos coegit errare.
ut putarent quadraginta sex annorum
aetatt passum esse dñm. qui a pertot
annos aedificatum templum essedic¬
tum est atudaeis quodimaginem domi¬
nici corporis habebat. Et annorum qui¬
dem fere triginta baptizatum essere¬
tinemus auctoritate euangelica.
sedpostea quotannos in hacuitaege¬
rit quam quam textu ipso actionũ
cius animaduer tenti possit. tamen
nealicunde caligo dubitationisoria¬
tur de historia gentium conlatacum
eirangelioliquidius certiusq: collezqͥtur
Tunc enimuidebitur non frustra esse
dictum quod quadraginta sex annis
templum aedificatum sit. ut cum re¬
ferriiste numerus ad a ernitatem
dñi non potuerit. ad secretiorem

Expanded text:
appellatur historia, plurimum nos appellatur historia, plurimum nos adjuvat ad sanctos Libros intelligendos, etiamsi praeter Ecclesiam puerili eruditione discatur. Nam et per Olympiadas, et per Consulum nomina multa saepe quaeruntur a nobis; et ignorantia consulatus, quo natus est Dominus, et quo passus est, nonnullos coegit errare, ut putarent quadraginta sex annorum aetate passum esse Dominum, quia per tot annos aedificatum templum esse dictum est a Judaeis, quod imaginem Dominici corporis habebat. Et annorum quidem fere triginta baptizatum esse retinemus auctoritate evangelica : sed postea quot annos in hac vita egerit, quanquam textu ipso actionum ejus animadverti possit; tamen ne aliunde caligo dubitationis oriatur, de historia gentium collata cum Evangelio, liquidius certiusque colligitur. Tunc enim videbitur non frustra esse dictum, quod quadraginta sex annis templum aedificatum sit, ut cum referri iste numerus ad aetatem Domini non potuerit, ad secretiorem
Abbreviated transcription (Latin):
da Cauero quae homines: cum ho¬
minibus habent. assumenda in quan¬
tum non sunt luxoriosa atque su¬
perflua &maxime litterarum figu¬
rae. sine quibus legere non possumus
linguarum que uarietas quantum sa¬
tis est dequa superius disputauimtis.
&eo generesunt &iam notae quas qui
didicerunt proprieiam notarii appel¬
lantur utilia sunt ista nec discuntur
inlicite. nec superstitiose: implicant
nec lux uenerant. si tantum occupent
ut maioribus rebus adquas adipiscen¬
das seruire debent non sunt impedi¬
mento Iamuero illa quae non insti¬
tuendo sed aut transacta temporibus
aut diuinitus instituta inuestigando ho¬
mines prodiderunt. ubicum que discan¬
tur non sunt hominum instituta existi¬
manda quorum. alia sunt ad sensuscor¬
poris. alia uero adrationem animi perti¬
nentia sed illa quae sensu corporisattin¬
guntur. uel narrata credimus uelde¬
monstrata sentimus. uel experta conci
porum transactorum indicat ea quae

Expanded text:
da: ea vero quae homines cum hoda: ea vero quae homines cum hominibus habent, assumenda, in quantum non sunt luxuriosa atque superflua; et maxime litterarum figurae, sine quibus legere non possumus, linguarumque varietas quantum satis est, de qua superius disputavimus. Ex eo genere sunt etiam notae, quas qui didicerunt proprie jam notarii appellantur. Utilia sunt ista, nec discuntur illicite, nec superstitione implicant, nec luxu enervant, si tantum occupent, ut majoribus rebus, ad quas adipiscendas servire debent, non sint impedimento. CAPUtuendo, sed aut transacta temporibus, aut divinitus instituta, investigando homines prodiderunt, ubicumque discantur, non sunt hominum instituta existimanda. Quorum alia sunt ad sensum corporis, alia vero ad rationem animi pertinentia. Sed illa quae sensu corporis attinguntur, vel narrata credimus, vel demonstrata sentimus, vel experta conjicporum transactorum indicat ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
funt. quam quaeque falsa atque
mendacia comiodauero & neces¬
saria hominum cum bominibus
instituta sunt. quaecum que in habitu
&cultu corporis. ad sexus uel honores
discernendos differentia placuit
&innumerabilia genera significati¬
onums inquibus humana societas
aut non omnino aut minus commode
geritur. quaeque in ponderibus atque
mensuris. & nummorum in pressio¬
nibus uel a estimationibus sua cuiq
ciuitate & populo sunt propria
& cetera huius modi quaenisi bominũ
instituta essent. noper diuersos popu¬
los uaria essent. nec in ipsis populis
proarbitrio suorum principummu¬
tarentur sed haectotapars. huma¬
norum infetiorum quae adusum
uitae necessarium proficiunt. nequa¬
quam est fugienda christiano immo
&iam inquantum satis est intuenda
brata enim quaedam & naturalibus
ut cumque similia hominum institu¬
ta sunt : quorum. eaquae ad societatẽ
ut dictum est daemonum pertinent.
paenitus repudianda sunt &detestan¬

Expanded text:
sunt, quam quaeque falsa atque sunt, quam quaeque falsa atque mendacia. Commoda vero et necessaria hominum cum hominibus instituta sunt, quaecumque in habitu et cultu corporis ad sexus vel honores discernendos differentia placuit; et innumerabilia genera significationum sine quibus humana societas, aut non omnino, aut minus commode geritur; quaeque in ponderibus atque mensuris, et nummorum impressionibus vel aestimationibus, sua cuique civitati et populo sunt propria; et caetera hujusmodi, quae nisi hominum instituta essent, non per diversos populos varia essent, nec in ipsis singulis populis pro arbitrio suorum principum mutarentur. 40. Sed haec tota pars humanorum institutorum, quae ad usum vitae necessarium proficiunt, nequaquam est fugienda christiano; imo etiam quantum satis est, intuenda,brata enim quaedam et naturalibus utcumque similia hominum instituta sunt. Quorum ea quae ad societatem, ut dictum est, daemonum pertinent, penitus repudianda sunt et detestan
Abbreviated transcription (Latin):
quod ideo credendum est. quia
nunc quoque siquis theatrum tabi¬
um nugarum imperitus intraue¬
rit. nisi ei dicatur ab altero quidilli
motus significent. frustra totus in¬
tentus est appetunt tamen omnes
quandam similitudinem in significan¬
do ut ipsa signa quantum possunt. re¬
bus quae significantur quae similia
sunt sed quia multis modis simile
aliquid alicui potest esse. non cons¬
tant alia signa inter homines nisi
consensus accedat inpicturis uero
& statuis ceteris que huius modisime¬
latis operibus. maxime peritorum ar¬
tificum nemo errat cum similiauide¬
rit. ut agnoscat quibus sint rebussi¬
milia. & hoc to tum genus inter su¬
perflua hominum instituta nume¬
randum est nisi cum inter es equidȩ
eorum quade causa. &ubi & quando
& cuius auctoritate fiat milia deni¬
que fictarum fabularum & falsita¬
tum quarum mendaciis homines
delectantur. humana insticuta sunt¬
& nulla magis hominum propria
quae ascipsis habent existimanda

Expanded text:
Quod ideo credendum est, quia Quod ideo credendum est, quia nunc quoque si quis theatrum talium nugarum imperitus intraverit, nisi ei dicatur ab altero quid illi motus significent, frustra totus intentus est. Appetunt tamen omnes quamdam similitudinem in significando, ut ipsa signa, in quantum possunt, rebus quae significantur similia sint. Sed quia multis modis simile aliquid alicui potest esse, non constant talia signa inter homines, nisi consensus accedat. 39. In picturis vero et statuis, caeterisque hujusmodi simulatis operibus, maxime peritorum artificum, nemo errat cum similia viderit, ut agnoscat quibus sint rebus similia. Et hoc totum genus inter superflua hominum instituta numerandum est, nisi cum interest quid eorum, qua de causa, et ubi, et quando, et cujus auctoritate fiat. Millia denique fictarum fabularum et falsitatum, quarum mendaciis homines delectantur, humana instituta sunt. Et nulla magis hominum propria, quae a seipsis habent, existimanda
Abbreviated transcription (Latin):
procuiusq obseruationib ualent
quodmanifestissime ostenduri¬
tus atigurum. qui &ante quam
obseruent & positaquam obser¬
uata signa tenuerunt idagunt
neuideant uolatus aut audiant
uoces auium. quia nulla ista signa
sunt nisi consensus obseruantis.
accedat quibus amputatis atque¬
eradicatis ab animo xp̃iano de inceps
uidendae sunt institutiones bomi¬
num non superstitiosae. Id est non
cum daemonibus. sed cumipsis homi¬
nibus institutae Namque omnia
quaeideo ualent inter bomines quia
placuit inter eos ut ualeant. institu¬
ta hominum sunt: quorum partim
super flua luxoriosaque instituta
sunt partim cominoda nec essarix
Illa enim signa quae saltando facu¬
unt histriomes. sinatura nonins¬
tituto & consensione hominumua¬
lerent non primis temporibus sal¬
tante panto mimo praeco pronun¬
tiaret populis carthaginis quid
saltator uell& intellegi quodad¬
hunc multi meminerunt senes quo¬
rum relatu haec solemus audire

Expanded text:
pro cuiusque obseruationibus ualent. pro cuiusque obseruationibus ualent. quod manifestissime ostendit ritus augurum, qui et antequam obseruent et posteaquam obseruata signa tenuerint, id agunt, ne uideant uolatus aut audiant noces auium, quia nulla ista signa sunt, nisi consensus obseruantis accedateradicatis ab animo christiano, deinceps videndae sunt institutiones hominum non superstitiosae, id est, non cum daemonibus, sed cum ipsis hominibus institutae. Namque omnia quae ideo valent inter homines, quia placuit inter eos ut valeant, instituta hominum sunt: quorum partim superflua luxuriosaque instituta sunt, partim commoda et necessaria. Illa enim signa quae saltando faciunt histriones, si natura, non instituto et consensione hominum valerent; non primis temporibus, saltante pantomimo, praeco pronuntiaret populis Carthaginis quid saltator vellet intelligi. Quod adhuc multi meminerunt senes, quorum relatu haec solemus audire.
Abbreviated transcription (Latin):
reuolunt talia procurant cuiq
qualibus eum inretitum persuspi¬
tiones & consensiones eius uident:
sicut enim uerbi gratia una figura
lit terae. quae decusa timnotatur.
aliud apud grecos aliud apud lati¬
nos ual&. nonnatura sed placito
& consensione significandi. ideo
qui ut ramque linguam nouit si
homini grȩco uelit aliquid signi¬
ficare scribendo. non in ea significa¬
tione ponit hanclitteram. inqua
eam ponit cum homini scribitlatino.
&beta uno eodemque sono apud
grecos litterae. apud latinos hole¬
ris nomen est. &cum dico lege in
his duabus syllabis aliud grecus
alius latinus intellegit sicut ergo
hae omnes significationes prosuae
cuiuisq socieratis consensione animos
mouent & qui ad diuersa consensio
est diuerse mouent nec ideo consen¬
serunt ineas homines qui a lamuale¬
bant ad significationem sedideo
ualent quia consenserunt in eas.
sic &iam illa signa quibus pernicio¬
sa daernonum societas comparatui:

Expanded text:
re uolunt, talia procurant cuique, re uolunt, talia procurant cuique, qualibus eum irretitum per suspiciones et consensiones eius uident. sicut enim uerbi gratia una figura litterae, quae deousatim notatur, aliud apud Graecos, aliud apud Latinos ualet, non natura, sed placito et consensione significandi, et ideo qui utramque linguam nouit, si homini Graeco uelit aliquid significare scribendo, non in ea significatione ponit hanc litteram, in qua eam ponit, eum homini soribit Latino; et beta uno eodemque sono apud Graecos litterae, apud Latinos holeris nomen est; et cum dico: "lege", in his duabus syllabis aliud Graecus, aliud Latinus intellegit - sicut ergo hae omnes significationes pro sua cuiusque societatis confessione animos mouent et, quia diuersa confessio est, diuerse monent, nec ideo consenserunt in eas homines, quia iam ualebant ad significationem, sed ideo ualent, quia consenserunt in eas: sic etiam illa signa, quibus perniciosa daemonum societas comparatur,
Abbreviated transcription (Latin):
principe suo diabolo. nisi reditum
nostrum claudere at que obsera¬
re conantur. sicut autem destel¬
lis quas condidit &ordinauit ds
humanae & deceptoria e. coniec¬
torie ab hominibus instituta s
sunt sic &iam dequibus quenas¬
centibus: uel quo quomodo diuinae
prouidentiae amministratione
existentib: rebus multi multahu¬
manis suspitͦionibus quasi regu¬
lariter. coniectatis litteris manda¬
uerunt. si forte insolite accide¬
rint tam quam simul a periat
aut flumine aliquid percutiatur
quae omnia tantum ualent. quan¬
tum praesumtione animorum
quasi communi quadam linguacum.
daemonibus foederata sunt quae
tamen plena sunt omnia pestiferae
curiositatqͥs cruciantes sollicitudints
mortiferae seruicutis. Nonenim
quiualebant animaduersa sunt.
sed anim a duertendo atque signan¬
do factum est ut ualerent &ideo.
diuersis diuersae proueniunt. se¬
cundum cogitationes & praesurop¬
tiones suas. Illi enim sp̃s qui decipe¬

Expanded text:
principe suo diabulo nisi reditum principe suo diabulo nisi reditum nostrum claudere atque obserare conantur. sicut autem de stellis, quas condidit et ordinauit deus, humanae et deceptoriae coniecturae ab hominibus institutae sunt, sic etiam de quibusque nascentibus uel quoquo modo diuinae prouidentiae administratione exsistentibus rebus multi multa humanis suspicionibus quasi regulariter coniectata litteris mandauerunt, si forte insolite acciderint, tamquam si mula pariat aut fulmine aliquid percutiatur. Quae omnia tantum ualent, quantum praesumtione animorum quasi communi quadam lingua cum daemonibus foederata sunt. quae tamen plena sunt omnia pestiferae curiositatis, cruciantis sollicitudinis, mortiferae seruitutis. non enim quia ualebant, animaduersa sunt, sed animaduertendo atque signando factum est, ut ualerent, et ideo diuersis diuerse proueniunt secundum cogitationes et praesumtiones suas. illi enim spiritus, qui decipe
Abbreviated transcription (Latin):
Eclusione mundauit Om nes igiturar¬
tificis huiusmodi. uel nugatoriae. uel
noxiae superstitionis. & quadam pes¬
tifera societatt hominum A daemonũ
quasi pacta infidelis &dolosae amici¬
tiae constituta paenitus sunt repudi¬
enda & fugienda christiano non quod
idolum sit. aliquidait apostolus. sed
quia quae immolant dae moniis immo¬
lant & non do nolo uos socios fieri¬
daemoniorũ quod autem deidolis
& deim molationibus quae honori
eorum &hibentur dixit a postolus
hoc de omnib: imaginariis signissen¬
tiendum est quae uel adcultumido¬
lorum uel adercaturam eiis quae par¬
tes tam quam đm̃ colendas trabunt
uel ad remediorum aliarum que
obseruationũ curam pertinent
quae non sunt diuinitus ad dilectione
di & proximi tarꝰs quam publice constit¬
ta. sedper priuatas appetitiones rerum
temporalium corda dissipant misero¬
rum in omnibus ergo istis doctri¬
nis. societas daemonum formidan¬
da atque uitanda est. qui nihilcum

Expanded text:
exclusione mundauit. omnes igitur arexclusione mundauit. omnes igitur artes huius modi uel nugatoriae uel noxiae superstitionis ex quadam pestifera societate hominum et daemonum quasi pacta infidelis et dolosae amicitiae constituta penitus sunt repudianda et fugienda christiano, non quod idolum sit aliquid, ait apostolus, sed quia quae immolant gentes, daemoniis immolant et non deo, nolo uos socios daemoniorum fieri. quod autem de idolis et immolationibus, quae honori eorum exhibentur, dixit apostolus, hoc de omnibus imaginariis signis sentiendum est, quae uel ad cultum idolorum uel ad creaturam eiusque partes tamquam deum colendas trahunt uel ad remediorum aliarumque obseruationum curam pertinent, quae non sunt diuinitus ad dilectionem dei et proximi tamquam publice constituta, sed per priuatas appetitiones rerum temporalium corda dissipant miserorum. in omnibus ergo istis doctrinis societas daemonum formidanda atque uitanda est, qui nihil cum
Abbreviated transcription (Latin):
& deceptionibus. euenit ut istis
superstitiosis & pernitiosis di¬
uinationum generibus. multa
praeterita & futura dicantur
nec aliter accidant quamdican¬
tur Multaque obseruanti¬
bus secundum obseruationessuas
eueniant. quibus implicaticuriosi¬
oresfiant & sese magis magisque
inserant multiplicib laquaeis per¬
nitio sissimi erroris. hoc genus for¬
nicationis animae. salubriter diui¬
na scriptura non tacuit. neq: ab easic
deterruit animam ut proptertata¬
lia negar& esse sectanda. quia falsa
dicuntur a professorib: eorum. sed
&iam sidixerint uobis inquit &ita
euenerit necredatis eis Nonenim
quiaimago samuelis mortuis auli
regiuera prȩnuntiauit. proptera
talia sacrilegia quibus imago illaprae¬
sentata estminis & secranda sunt
Aut quia in actibus a postolorum uentri¬
loqua femina uerum testimonium perbi¬
buit apostolis dñi. Ideo paulus a postolus
pepercitilli spiritui. ac non potius femi¬
nam illius daemonii correptione atque

Expanded text:
et deceptionibus euenit, ut istis et deceptionibus euenit, ut istis superstitiosis et perniciosis diuinationum generibus multa praeterita et futura dicantur nec aliter accidant, quam dicuntur, multaque obseruantibus secundum obseruationes suas eueniant, quibus implicati curiosiores fiant et sese magis magisque inserant multiplicibus laqueis superstitiosissimi erroris. hoc genus fornicationis animae salubriter diuina scriptura non tacuit neque ab ea sic deterruit animam, ut propterea talia negaret esse sectanda, quia falsa dicuntur a professoribus eorum, sed etiam: si dixerint uobis, inquit, et ita euenerit, ne credatis eis. non enim quia imago Samuhelis mortui Saul regi uera pronuntiauit, propterea talia sacrilegia, quibus imago illa praesentata est, minus execranda sunt, aut quia in Actibus apostolorum uentriloqua femina uerum testimonium perhibuit apostolis domini, ideo Paulus apostolus pepercit illi spiritui ac non potius feminam illius daemonii correptione atque
Abbreviated transcription (Latin):
quod dicunt ipsum momentum minimumatq:
angustissimum temporis. quod geminorũ
partum disterminat. multum ualere
inrerum natura atque caelestium cor¬
porum rapissima uelocitate &si enim
concedam ut plurimum ualeat. tamen
in constellationibus amathematico inueniri
non potest. quibus inspectisse facta dicere
profit&ur quodergo in constellationib
non inuenit. quas necesse est unas inspiciat.
siue deia cob siue de cius fratre consulatur
quid ei prodest si distat incaelo quod
temere securus infamat. & non diftat
intabula quam frustra sollicitus in tue¬
tur: quare istae quoque opiniones quib¬
damrerum signis humana praesumptio¬
ne institutis. ad cadem illa quasi quaedã
cum daemonibus pacta: & conuenta referen
damiudicio diuino cupidi malarum
bus eos atque decipientibus praeuarica¬
toribus angelis quibus ista mundipars
infima secundum pulcherrimumordi¬
nẽ
rerum diuinae prouidentiae lege
subiecta est quibus iylusionibus

Expanded text:
quod dicunt ipsum momentum minimum atque quod dicunt ipsum momentum minimum atque angustissimum temporis, quod geminorum partum disterminat, multum valere in rerum natura atque coelestium corporum rapidissima velocitate. Etsi enim concedam ut plurimum valeat, tamen in constellationibus a mathematico inveniri non potest, quibus inspectis se fata dicere profitetur. Quod ergo in constellationibus non invenit, quas necesse est unas inspiciat, sive de Jacob, sive de ejus fratre consulatur; quid ei prodest si distat in coelo quod temere securus infamat, et non distat in tabula quam frustra sollicitus intuetur? Quare istae quoque opiniones quibusdam rerum signis humana praesumptione institutis, ad eadem illa quasi quaedam cum daemonibus pacta et conventa referenddam iudicio diuino cupidi malarum bus eos atque decipientibus praeuaricatoribus angelis, quibus ista mundi pars infirma secundum pulcherrimum ordinem rerum diuinae prouidentiae lege subiecta est. quibus inlusionibus
Abbreviated transcription (Latin):
enim quas uocant. notatio est siderum
quomodo sebabebant cum ille nascere¬
tur de quo istimiseria miserioribus
consoluntur fieri autem potest ut ali¬
qui geminatam sequaciter fundantur
& utero. ut interuallum temporis inter
eos nullum possit adprehendi & cons¬
tellationum numeri ad notari undene¬
cesse est nonnullos geminos easdem ha¬
bere constellationes. cum paria rerum
uel quas agunt uel quas patiuntur
euenta non habeant. sed plerum quelta
dispariaut alius felicissimus alius infeli¬
cissimus uiuat sicut esau &ia cob gemi¬
nos accipimus natois. Itaut la cob qui
posterior nascebatur manu planta
praecedentis fratristenens inuenir &ur
Horum certe dies atque hora nascentiũ
notari aliter non possint. nisi ut ambo¬
rum constellatio ess& una quantum
autem intersit inter amborum mores
facta labores atque suscessus. scriptura
testis est la more omnium gentium per¬
uagata neque enim adrempertin&

Expanded text:
enim quas vocant, notatio est siderum, enim quas vocant, notatio est siderum, quomodo se habebant cum ille nasceretur, de quo isti miseri a miserioribus consuluntur. Fieri autem potest, ut aliqui gemini tam sequaciter fundantur ex utero, ut intervallum temporis inter eos nullum possit apprehendi, et constellationum numeris annotari. Unde necesse est nonnullos geminos easdem habere constellationes, cum paria rerum, vel quas agunt vel quas patiuntur, eventa non habeant, sed plerumque ita disparia, ut alius felicissimus, alius infelicissimus vivat: sicut Esau et Jacob geminos accepimus natos, ita ut Jacob, qui posterior nascebatur, manu plantam praecedentis fratris tenens inveniretur . Horum certe dies atque hora nascentium aliter notari non posset, nisi ut amborum constellatio esset una; quantum autem intersit inter amborum mores, facta, labores atque successus, Scriptura testis est, jam ore omnium gentium pervagata. 34. Neque enim ad rem pertinet,
Abbreviated transcription (Latin):
tus ut facile qui uoluerit intellegat
&iamilla sidera priussine his hominibus
caelouagata esse mortuis autem illis
quorum honorare memoriã uelcoactis
sunt homines regia potestate: uel pla¬
cuit human& uani itate. nomina eo¬
rum inponentes sideribus eo sipsos sibi
mortuos in caelum leuaree uidebantur
sed quod lib& uocentur ab hominibus.
sunt tamen sidera quae ds instituit
&ordinauit ut uoluit. & est certus
motus illorum quo tempora distin¬
guntur atque uariantur quẽ mo¬
tum notare cum quisque nascitur
quomodo sehabeat. facile est pereo¬
rum inuentas conscriptasque regu¬
las quos scã scriptura condemnat
dicens sienim tantum potuerunt
scire ut possent aestimare saeculum.
quomodo eius dñm non facilius ini¬
uellena scentiummores actus euenta
praedicere. magnus error & magna
dementia ẽ: & apud eos quiđẽ qui talia
dediscenda dedicerunt. sineulla dubita¬
tione refellitur haec superstitio constel¬
lationes

Expanded text:
tos; ut facile qui voluerit intelligat tos; ut facile qui voluerit intelligat etiam illa sidera prius sine his nominibus coelo vagata esse: mortuis autem illis quorum honorare memoriam vel coacti sunt homines regia potestate, vel placuit humana vanitate, nomina eorum imponentes sideribus, eos ipsos sibi mortuos in coelum levare videbantur. Sed quodlibet vocentur ab hominibus, sunt tamen sidera, quae Deus instituit et ordinavit ut voluit; et est certus motus illorum, quo tempora distinguuntur atque variantur. Quem motum notare, cum quisque nascitur, quo modo se habeat, facile est, per eorum inventas conscriptasque regulas, quos sancta Scriptura condemnat, dicens: Si enim tantum potuerunt scire, ut possent aestimare saeculum, quomodo ejus Dominum non facilius invelle nascentium mores, actus, eventa praedicere, magnus error et magna dementia est. Et apud eos quidem qui talia dediscenda didicerunt, sine ulla dubitatione refellitur haec superstitio. Constellationes
Abbreviated transcription (Latin):
nam quisque liber s huius modima¬
themacum cumingressus fuerit.
dat pecuniam ut seruus indeexeat.
aut martiss uenerisu potius omnium side¬
rum. quibus illi primierrauerunt erro¬
remque posteris propinauerunt uel
bestiarum propter similitudinem. uel
hominum ad ipsos homines honoran¬
dos imposuerunt uocabula non enim
mirandum est. cum &iam propi oribus
recentioribusque temporibus. sidus
quod appellamus luciferum. honori
& nominicaeģaris romanidicare cona¬
tisunt & fortasse factum esse atque &
Inuetustatem nisi auia eius uenus prae¬
occupass& hoc nominis praedium neque
iureullo adheredes traicer& quod num¬
quam uiua possederat aut possedendũ
pietierat  am ubi ua cabat lo cusneq ali¬
cuius priorũmor tuorũ honore tenebatur
factum est quod inrebus talibus fieri
sol& proquintilienim & setilimen¬
sibus. iulium ataue augustum uoca¬
mus dehonoribus hominum iulu
caesaris &augusti caesaris nuncupa¬

Expanded text:
Nam quisque liber ad hujusmodi maNam quisque liber ad hujusmodi mathematicum cum ingressus fuerit, dat pecuniam ut servus inde exeat aut Martis, aut Veneris, vel potius omnium siderum; quibus illi qui primi erraverunt, erroremque posteris propinaverunt, vel bestiarum propter similitudinem, vel hominum ad ipsos homines honorandos imposuerunt vocabula. Non enim mirandum est, cum etiam propioribus recentioribusque temporibus, sidus quod appellamus Luciferum, honori et nomini Caesaris Romani dicare conati sunt. Et fortasse factum esset atque isset in vetustatem, nisi avia ejus Venus praeoccupasset hoc nominis praedium; neque jure ullo ad haeredes trajiceret, quod nunquam viva possederat aut possidendum petiverat. Nam ubi vacabat locus, neque alicujus priorum mortuorum honore tenebatur, factum est quod in rebus talibus fieri solet. Pro quintili enim et sextili mensibus, Julium atque Augustum vocamus, de honoribus hominum Julii Caesaris et Augusti Caesaris nuncupa
Abbreviated transcription (Latin):
inter dum ille percussorem suum ad
uerum medicum mittit. hinc sunt &iã
illa limen calcare cumante domum
suam transit. redire adlectum : siquis
dum secalciat sternutauerit redire
domum si procedens offenderit cumues¬
tis a soricibus reditur. plus timere suspicio¬
nem futurimaliquam praesens damnum
dolere unde illud eliganter dictum est
catonis. quicum ess& consoltus a quodam
qui sibi asoricibus erosas caligas dicer&.
respondit non esse illud monstrum
sed uere monstrum habendum fuisse :
sesorices a caligis roderentus neq: illi
obhoc genere pernicioscie supersti¬
tionis segregandi sunt. qui genethliaci
propter natalium considerationes¬
dierum. nunc autem uulgo mathema¬
ticiuocantur nam &ipsi quamue
ram stllarum positionem cumquis
que nascitur consectentur &aliquan¬
do &iam peruestigent. tamen quod
inde conantur uel actiones nostras
uel actionum euenta praedicͦa feni¬
mis errent. Quendunt imperitis ho¬
minibus miserabilem serui tutem

Expanded text:
ille interdum percussorem suum ad ille interdum percussorem suum ad uerum medicum mittit. hinc sunt etiam illa: limen calcare, cum ante domum suam transit; redire ad lectum, si quis, dum se calciat, sternutauerit; redire domum, si procedens offenderit; cum uestis a soricibus roditur, plus tremere suspicione futuri mali quam praesens damnum dolere. unde illud eleganter dictum est Catonis; qui cum esset consultus a quodam, qui sibi a soricibus erosas caligas diceret, respondit non esse illud monstrum, sed uere monstrum habendum fuisse, si sorices a caligis roderentur. Neque illi ab hoc genere perniciosae superstitionis segregandi sunt, qui gepropter natalium dierum considerationes, nunc autem vulgo mathematici vocantur. Nam et ipsi, quamvis veram stellarum positioque nascitur, consectentur, et aliquando etiam pervestigent; tamen quod inde conantur vel actiones nostras vel actionum eventa praedicere, nimis errant, et vendunt imperitis hominibus miserabilem servitutem.
Abbreviated transcription (Latin):
dendis atque inligandis. uel &iamsal¬
tandis quodam modo non ad tempera¬
tionem corporum. sed quas dam signifi¬
cationes aut occultas aut &iam mani¬
festas. quae mitiore nomine physica
uocant ut quasi non superstitione
implicare sed natura prodes seuideaNur
sicut sunt in aures insummo aurium singula¬
rum autdestruthionum ossibus ansulae
indigitis aut tibi dicitur singultienti
ut dextramanus inistrum pollicem
teneas his adiunguntur milia inanissi¬
marum obseruationum. si membrum
aliquod salierit. siuincti ambulantibus
amicis lapis aut canis aut puer medius
interuenerit atque illud quod lapidem
calcant tamquam diremstorem ami¬
citiae. minus molestum est quam cum
innocentem puerum colapho percu¬
tiunt sipariter ambulantibus inter¬
currit sed bellumest quod aliquan¬
do pueri uindicantur a canibus
Nam plerumque tam superstitiosi
sunt quidam. ut &iam canem quimedi¬
us interuerit ferire audeant non in¬
pune nam que auano remedio. cito

Expanded text:
dendis atque illigandis, vel etiam apdendis atque illigandis, vel etiam aptandis quodammodo, non ad temperationem corporum, sed ad quasdam significationes aut occultas aut etiam manifestas, quae mitiore nomine physica uocant, ut quasi non superstitione implicare, sed natura prodesse uideantur, sicut sunt inaures in summo aurium singularum, aut de strutihonum ossibus ansulae in digitis, aut cum tibi dicitur singultienti, ut dextra manu sinistrum pollicem teneas. his adiunguntur milia inanissimarum obseruationum, si membrum aliquod salierit, si iunctim ambulantibus amicis lapis aut canis aut puer medius interuenerit. atque illud, quod lapidem calcant tamquam diremtorem amicitiae, minus molestum est quam cum innocentem puerum colapho percutiunt, si pariter ambulantibus intercurrit. sed bellum est, quod aliquando pueri uindicantur a canibus. nam plerumque tam superstitiosi sunt quidam, ut etiam canem, qui medius interuenerit, ferire audeant, non impune; namque a uano remedio cito
Abbreviated transcription (Latin):
tum istum locum nam est maximene¬
cessarius diligentius Explicemus duo
sunt genera doctrinarum quae ingen¬
tilibus &iam moribus exercentur
unum earum rerum quas institueruN
homines. al terum earum quas anim¬
aduerterunt lamperactas aut diui¬
nitus institutas Illud quod est secun¬
dum institutiones hominum partim
superstitio sum est. partimnon est
superstitio sum est: quicquidinstitutũ est
ab hominibus ad facienda & colendaido¬
la pertinens uel ad colendam sicut dm̃cre¬
aturam. partłiue ullamcreaturae. uel
ad consolationes & pacta quaed am signi¬
ficationum cum daemonibus placitsatque
foederata. qualia sunt molimina magicarũ
artium. quae quidem commemorare poti¬
usquam docere assolent poetae: & quo ge¬
nere sunt. sed quasi licentiore uanitate
haruspicum &augurum libri ad hoc genus
pertinent Omnes &iam ligaturae atque
remedia quae med qcorum quoque discipli¬
na commendat siue in praecantationib:
siue in quibusdam notis quoscaracteres
uocant. siue inquibusque rebus suspen

Expanded text:
tum istum locum, nam est maxime necessarius, diligentius explicemus; duo sunt genera doctrinarum, quae in gentilibus etiam moribus exercentur. Unum earum rerum quas instituerunt homines; alterum earum quas animadverterunt jam peractas aut divinitus institutas. Illud quod est secundum institutiones hominum, partim superstisuperstitiosum. Superstitiosum est quidquid institutum est ab hominibus ad facienda et colenda idola pertinens uel ad colendam sicut deum creaturam partemue ullam creaturae uel ad consultationes et pacta quaedam significationum cum daemonibus placita atque foederata, qualia sunt molimina magicarum artium, quae quidem commemorare potius quam docere assolent poetae, ex quo genere sunt, sed quasi licentiore uanitate, aruspicum et augurum libri. ad hoc genus pertinent omnes etiam ligaturae atque remedia, quae medicorum quoque disciplina condemnat, sine in praecantationibus siue in quibusdam notis, quos caracteres uocant, sine in quibusque rebus suspen
Abbreviated transcription (Latin):
leniter xp̃o. &oneratum sarcinale¬
uifundatum & radicatum & aedifi¬
catum in caritate quem scienti a ln fla¬
renonpossit accedat adambigua signa
inscripturis consideranda & discutien¬
da dequib: iam tertio uoluminedicere
aggrediar quod dñs donare dignabi¬
tur

Expanded text:
leniter Christo et oneratum sarcina leleniter Christo et oneratum sarcina leui, fundatum et radicatum et aedificatum in caritate, quem scientia inflare non poin Scripturis consideranda et discutienda, de quibus jam tertio volumine dicere aggrediar, quod Dominus donare dignabitur