comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in archip̃sulem:arguens eum et du¬
re increpans. quod in illarũ ut aie¬
bat papa ñ consuetudinũ. s tyran¬
nicarũ usurpationũ assensu. et ip̃e
et qui cũ eo erãt ep̃i. sacerdotio suo
renuntiaueriit. et d̃i eccl̃iam ancil¬
lauerint: adiciens. multo satiꝰ om̃e
sustinuisse discrim̃. qm tantis le¬
gis dei subuersionib p̃buisse assen-¬
sum: Recolens de machabeis fr̃ib sep¬
tem. scãm illam hystoriam. mirabi¬
lem qͥdem om̃ib. s imitabilẽ pau¬
cis. Et imꝑꝑans quod illi cũ nõ eẽnt
sacerdotes euanglici. nec etiam lega-¬
les. s iudei. iuuenes et pͥuati: nec qͥ¬
oem ꝓ lege euangłica. s ꝓlege patͥa.
ꝓ lege porcina: uaria et exquisita
supplicia animo ꝓmpto et deuoto
passi st̃. Et adiecit. ueruntñ inquit
int̾ ab hominabilia hec que inp̃sentia
nr̃a hic lecta st̃. et a nob̾ audita: nul¬
la qͥdem bona. s qued̃a tolerabilia
sunt. Que ut cunq potest eccl̃a to¬

Expanded text:
in archipraesulem, arguens eum et duin archipraesulem, arguens eum et dure increpans quod in illarum, ut aiebat papa, non consuetudinum sed tyrannicarum usurpationum assensu et ipse et qui cum eo erant episcopi sacerdotio suo renuntiaverint, et Dei Ecclesiam ancillaverint, adjiciens multo satius omne sustinuisse discrimen quam tantis legis Dei subversionibus praebuisse assensum: recolens de Machabaeis fratribus septem sanctam illam historiam, mirabilem quidem omnibus sed imitabilem paucis. Et improperans quod illi, cum non essent sacerdotes evangelici nec etiam legales sed Judaei, juvenes et privati, nec quidem pro lege evangelica, sed pro lege patria, pro lege porcina, varia et exquisita supplicia animo prompto et devoto passi sunt, et adjecit: « Verumtamen, » inquit, « inter abominabilia haec, quae in praesentia nostra hic lecta sunt et ex vobis audita, nulla quidem bona sed quaedam tolerabilia sunt. Quae utcunque potest Ecclesia to
Abbreviated transcription (Latin):
pe et cardinalium. om̃ia lecta sunt:
consuetudines uidełc numero se¬
decim. Qm ꝓfecto scͥpt᷑am et si forte
hic ẽẽt locus. ñ tam̃ curaui hic. in
hac uidełc libelli hystorici serie int̾¬
serere: tum ꝓpt̾ nuniam illic uer-¬
boꝵ inurbanitatẽ et indecentiam.
tum ꝓpter hystorici huiꝰ libelli qui
nunc in manib est ꝓlixitatem eiu¬
tandã: cum tñ ea scͥptura exilii nr̃i
et martyrii causam contineat: Qn-
potiꝰ fauente dño. finito hystorico
libello hoc. scribet᷑ in fine: Pariter
et ab om̃i qui hystoricũ libellũ hunc
transcribere uoluerit. et scͥptura il¬
la semꝑ in fine tͣnscribat᷑: et legat᷑
a nescientib. qͥ tam głosi martyris
thome exilii et martyrii causam
nosse desiderant.
Om̃ib uͦ que in scͥptura contineban¬
tur ꝑlectis. quibdam etiã in ea lectiᷤ
et relectis. et diligent̃ et attente sin-¬
gulis auditis et cognitis: dñs papa
acerrime motꝰ. statim excanduit

Expanded text:
ae et cardinalium omnia lecta sunt, ae et cardinalium omnia lecta sunt, consuetudines videlicet numero sedecim. Quam profecto scripturam, etsi forte hic esset locus, non tamen curavi hic, in hac videlicet libelli historici serie interserere, tum propter nimiam illic verborum inurbanitatem et indecentiam, tum propter historici hujus libelli, qui nunc in manibus est, prolixitatem evitandam: cum tamen ea scriptura exsilii nostri et martyrii causam contineat, quin potius favente Domino finito historico libello hoc scribetur in fine. Pariter et ab omni qui historicum libellum hunc transcribere voluerit, et scriptura illa semper in fine transcribatur, et legatur e nescientibus qui tam gloriosi martyris Thomae exsilii et martyrii causam nosse desiderant. Omnibus vero quae in Scriptura continebantur perlectis, quibusdam etiam in ea lectis et relectis et diligenter et attente singulis auditis et cognitis, dominus papa acerrime motus statim excanduit
Abbreviated transcription (Latin):
mere conati sunt: ipsemet ꝑseipsũ
dilueret notas. Igit᷑ post aliquot di¬
es aduentꝰ nr̃i ad curiam. dño pape.
uenerabilib uiris cardinalib pre¬
sentib. ñ quidem publice in consi¬
storio. s in thalamo secretiꝰ. totã ge¬
stoꝵ seriem. et exitus sui cansam:
grata quad̾a et suctincta breuitate
enarrauit. Grata inqmͣ: ut pote cuiꝰ
eloquentia modesta erat et elegans.
et lingua semꝑ moffensa. Et in con¬
cessione illarũ consuetudinũ quas
supͣ apud clarendune fabricatas et
in scͥptum redactas diximꝰ. qualit̃ iꝑ¬
se lapsus fuerit. manifeste confes¬
sus ẽ et ñ negauit: et ex quib ad laꝑ¬
sum inductus fuerit. que nos supͣ
cum de his ageret᷑ ostendimꝰ. Et ibi-¬
dem mox allata ẽ: expansa funesta
illa scͥptura sccłm cyrographi formã
confecta. de qua supͣ satis meminimꝰ:
qm ante nc̃ nec papa nec cardinales.
et si de ipsa. ñ tam̃ ipsam audierãt.
unde et statim in audientia dñi pa-¬

Expanded text:
mere conati sunt, ipsemet per se ipsum dilueret notas. Igitur post aliquot dies adventus nostri ad curiam domino papae, venerabilibus viris cardinalibus praesentibus, non quidem publice in consistorio, sed in thalamo secretius, totam gestorum seriem et exitus sui causam, grata quadam et succincta brevitate enarravit. Grata, inquam, utpote cujus eloquentia modesta erat et elegans et lingua semcessione illarum consuetudinum quas supra apud Clarendune fabricatas et in scriptum redactas diximus, qualiter ipse lapsus fuerit manifeste confessus est et non negavit, et ex quibus ad lapsum inductus fuerit, quae nos supra cum de his ageretur ostendimus. Et ibidem mox allata est expansa funesta illa scriptura secundum chirographi formam confecta, de qua supra satis meminimus, quam ante nunc nec papa, nec cardinales, etsi de ipsa non tamen ipsam audierant: unde et statim in audientia domini pap
Abbreviated transcription (Latin):
na suscepit benignitate:. suꝑ uexati¬
one ipsius multimoda. et ꝑegͥnatio-¬
ne tam ꝑiculosa et dirra pat̾ne com-¬
patiens. Post aliqͦt uͦ dies placuit ar-¬
chip̃suli de suo et suoꝵ consilio: tocĩ
oissensionis int̾ regem et ipsum in
anglia. et exitꝰ sui a t̾ra causam. dño
pape et cardinalib exponere. Nec e¬
nun dñs papa adhuc hoc ab iꝑso re¬
quisierat. expectans forte quod archi-¬
presul tanqm ꝓuidus: ñ requisitꝰ
hoc faceret. Placuit itaq archi p̃suli
sic. Nam et si ꝑ ꝓpͥos nuntios fuisset
priꝰ significata totiꝰ mali origo et cau¬
sa. et sparsim ꝑ alios hinc inde cõme¬
antes relata: consultiꝰ tñ uidebat᷑ ut
ipsemet cause sue merita expon̾et.
et gestoꝵ referret ueritatẽ: Et quas
in ipsum p̃fati anglie nuntii impri

Expanded text:
na suscepit benignitate, super vexatione ipsius multimoda et peregrinatione tam periculosa et dura paterne compatiens. Post aliquot vero dies placuit archipraesuli de suo et suorum consilio totius dissensionis inter regem et ipsum in Anglia et exitus sui a terra causam domino papae et cardinalibus exponere. Nec enim dominus papa adhuc hoc ab ipso requisierat, exspectans forte quod archipraesul tanquam providus non requisitus hoc faceret. Placuit itaque archipraesuli sic: nam, etsi per proprios nuntios fuisset prius significata totius mali origo et causa, et sparsim per alios hinc inde commeantes relata, consultius tamen videbatur, ut ipsemet causae suae merita exponeret et gestorum referret veritatem, et quas in ipsum praefati Angliae nuntii impri
Abbreviated transcription (Latin):
Nod iuuenis factus creuerit sicut etate
et gr̃a: apud homines apud dm̃ non adeo.
e continentia enis in iuuenili etate.
De uiris scłarib quib pͥmis etatis sue annis ob¬
e archip̾sule cantuariensi theobałoo. ad cuiꝰ sẽ¬
egr̃a qm᷑ consecutꝰ est inocłis dñ sui. ⁊ causa gr̃e.
De ꝓmotione ipsiꝰ marchileuitam cantuarien¬
uod leuita factꝰ: ñ mox humeros suos leuitaꝵ¬

Expanded text:
od juvenis factus creverit sicut aetate et gratia apud homines apud Dominum non adeo. 2. De continentia ejus in juvenili aetate. 3. De viris saecularibus quibus primis aetatis suae annis obDe archipraesule Cantuariensi Theobaldo ad cujus seam consecutus est in oculis domini sui et causa gratiae. 6. De promotione ipsius in archilevitam Cantuarienuod levita factus non mox humeros suos levita
Abbreviated transcription (Latin):
palma mortis: fuit mors mortis. Ero
inquit mors tua õ mors. Similit̾ et
uisibilis palma mortis militis. mun¬
di iam quasi mortui deuotio torpen̾.
et fides uelut iam mortua: ꝑ militis
mortẽ triumphalem suscitata. Suꝑ
et inimici sunt iudices. .iii.
mꝑatoris. uisibilis palma mortis:
et carne et sꝑũ mortuoꝵ est resur¬
rectio. Similit̾ ⁊ militis: et carne
mortuoꝵ et spũ. Quia et ipse quõd
nr̃is dieb in auditum: ꝑ mortis sue
triumphum. carne mortuos iusibilit̃
suscitauit.

Expanded text:
palma mortis fuit mors mortis. Ero, inquit, mors tua, o mors . Similiter et visibilis palma mortis militis mundi jam quasi mortui devotio torpens, et fides velut jam mortua per militis mortem triumphalem suscitata. Supeet inimici sunt judices. 3 NOTULA. Imperatoris visibilis palma mortis et carne et spiritu mortuorum est resurrectio. Similiter et militis et carne mortuorum et spiritu. Quia et ipse, quod nostris diebus inauditum, per mortis suae triumphuni carne mortuos visibiliter suscitavit.
Abbreviated transcription (Latin):
adeo dilexerat ⁊ a quo tm dilectus. ora¬
tiones effundens: eius nec dubiũ. me¬
ritis orationib. et patrociniis. in tam
arcto. toto cordis affectu se cõmendans:
qͦd mox rerũ exitus demonstrabit.
Et ibidem etiã corã martyris sepult᷑a
quasi corã ip̃o martyre. scõ illo et ue¬
n̾abili fr̾m cetu conuocato: a singłis
fr̃m uirge disciplinalis ꝑcussiones
singłas uelut qͣscda sccl̃as qͣdragenaᷤᷤ apłi¬
cas. immo regias nouas et sicut arbitͦr
usq tunc in auditas. accepit. Qd rex¬
Qͦd rex
consuetudines illas malas q̃ exilii et

Expanded text:
adeo dilexerat et a quo tantum dilectus, oraadeo dilexerat et a quo tantum dilectus, orationes effundens, ejus, nec dubium, meritis, orationibus et patrociniis in tam arcto toto cordis affectu se commendans; quod mox rerum exitus demonstrabit. Et ibidem etiam coram martyris sepultura, quasi coram ipso martyre sancto illo et venerabili fratrum coetu convocato, a singulis fratrum virgae disciplinalis percussiones singulas velut quasdam secundas quadragenas apostolicas, imo regias, novas et sicut arbitror usque tunc inauditas accepit. QUOD REX CONSUETUDINES ILLAS MALAS QUI EXSILII ET
Abbreviated transcription (Latin):
liatus et deuotus. mox anteqm
cuuitatẽ intraret. ut ipsam uidit.¬
et metͦpolitanam eccl̃iam in qua mar¬
tyr requiescit. mox inqm se exinaniuit:
et potestas tanta pauꝑimi serui mox
formam induit: nudis pedib et toto ea¬
am nudato corꝑe. pret̾qm uili quadã
tunica suꝑ nudo amictus. Et pedes et
nudus sic: palam in die et in om̃ium
conspectu ciuitatẽ int᷑uit. Et ꝑiucos
et plateas ciuutatis luteas tanqͣm de
plebeis uilissimoꝵ unus: abiecte sic in¬
cessit. Ecce dauid alter qui tam dile¬
ctͥo filio suo quasi absalone altero ob pec¬
catum. ipsum ꝑsequente: nudis plantiᷤ
sicut pͥmus dauid ciuitatẽ exiuit. et
iste scd̾s ingredit᷑. Et ita in suspiriis et
gemittib tot gentib et nationib tre¬
mebundus: ipse timens et tremens.
martyris adiit sepult᷑am. Ubi tota illa
aduentus sui die et nocte sequenti: ie¬
uinus et ꝑuigilante martyrem ꝑ noc¬
tauit. Ni fallor nec enĩ dubito. sicut ge¬
mebundas et pias ante martyrem qũe

Expanded text:
liatus et devotus, mox, antequam civitatem intraret, ut ipsam viditet metropolitanam ecclesiam in qua martyr requiescit, mox, inquam, se exinanivit, et potestas tanta pauperrimi servi mox formam induit, nudis pedibus et toto etiam nudato corpore, praeterquam vili quadam tunica super nudo amictus. Et pedes et nudus sic palam in die et in omnium conspectu civitatem intravit. Et per vicos et plateas civitatis luteas, tanquam de plebis vilissimorum unus, abjecte sic incessit. Ecce David alter, qui tam dilecto filio suo quasi Absalone altero ob peccatum ipsum persequente, nudis plantis, sicut primus David civitatem exivit, et iste secundus ingreditur. Et ita in suspiriis et gemitibus, tot gentibus et nationibus tremebundus, ipse timens et tremens, martyris adiit sepulturam. Ubi tota illa adventus sui die et nocte sequenti jejunus et pervigil ante martyrem pernoctavit. Ni fallor, nec enim dubito, sicut gemebundas et pias ante martyrem, que
Abbreviated transcription (Latin):
xillis his adiciamꝰ adhuc. Quod et si¬
milit̾ supͣ iam in aliis p̾sentis huiꝰ
meli notulis: nos fecisse meminimꝰ.
git᷑ ut compendiarii: repetamꝰ a pͥ
uexilloꝵ om̃ium pͥmum ⁊ p̾cipuum:
et signum parit̃ est et uexillum.
Similit̾ ⁊ uexillũ militis: rei consi¬
milis signũ pariter ⁊ uexillum. Et
hoc ꝓlixius p̃ostensum: nunc ꝑtn¬
seo. hec est quasi pars notule p̾cedentis.
mꝑatoris uexillũ pͥmum: signum
crucis. Similit̾ ⁊ alterum militis:
uas sanguinis. Et in hoc: a premisso:
dissonantiã ñ audio. Ibi crux: hic
sanguis. .Xu.
mꝑatori in uexillo sue crucis: tria sũt
que testimonium dant in t̾ra. sp̃c. san¬
guis. et aqua. Similit̾ et militi in
uexillo sui uasis: tria. plumbũ. san¬
lum uasis militis: eodem sp̃u inspirã¬
te. Et hoc quidem p̾misimꝰ de uase
militis: quod constat mundo ⁊ palã
est de uexillo crucis imꝑatoris. reꝑto
ab augusta helena: sicut istud ab uni

Expanded text:
xillis his adjiciamus adhuc. Quot et sixillis his adjiciamus adhuc. Quot et similiter supra jam in aliis praesentis hujus meli notulis nos fecisse meminimus. Igitur ut compendiarii repetamus a privexillorum omnium primum et praecipuum et signum pariter est et vexillum. Similiter et vexillum militis rei consimilis signum pariter et vexillum. Et hoc prolixius praeostensum nunc pertranseo. HAEC EST QUASI PARS NOTULAE PRAECEDENTIS. Imperatoris vexillum primum signum crucis. Similiter et alterum militis vas sanguinis. Et in hoc a praemisso dissonantiam non audio. Ibi crux hic sanguis. 15 Imperatori in vexillo suae crucis tria sunt, quae testimonium dant in terra: spiritus sanguis, et aqua. Similiter et militi in vexillo sui vasis tria: plumbum, sanlum vasis militis eodem Spiritu inspirante. Et hoc quidem praemisimus de vase militis, quod constat mundo et palam est de vexillo crucis imperatoris reperto ab augusta Helena sicut istud ab uni
Abbreviated transcription (Latin):
li nr̃i ultime de signis ⁊ uexil¬
lis notule adeo iam ꝓducte finẽ desi-¬
d̾ant: ne uixta qͦd uulgo dr etiam
amena cantica uertant᷑ intedium:
qͦd supͣ nos fecisse meminimꝰ de aliis
et de alteriꝰmodi eiꝰdem istiꝰ meli no-¬
tulis: similit̾ faciamꝰ et nc̃. uidełc
ut notule hee de conformitate uex¬
illariũ signoꝵ imꝑatoris ⁊ militis.
quas ob causam sparsim. confuse et
ornidiunate minꝰ. in cythara nr̃a reso¬
nauimꝰ: deinceps breuit̃. continue
et ordinate: absq mora ⁊ sine p̾ausa
que in psalt̾io qͥdem int̾poni solet.
s in cythara minime. siqͥdem contͣ
musice artis legem hoc : notulas
inqmͣ illas breuit᷑. continue ⁊ ordi¬
nate resonemꝰ. Ut quo breuior eo gra-¬
tior. et quo distinctior eo clarior et
concordior: harũ de uexillarib sig¬
nis notularũ: in auditu auris pate¬
at armonia. Et quo reparito audito¬
re innouet᷑ auditꝰ: illis quas iam p̾mi¬
simus: nouas aliquas notulas de ue-¬

Expanded text:
ostri ultimae de signis et vexillis notulae adeo jam productae finem desiderant, ne juxta quod vulgo dicitur etiam amoena cantica vertantur in taedium, quod supra nos fecisse meminimus de aliis et de alterius modi ejusdem istius meli notulis, similiter faciamus et nunc. Videlicet ut notulae haec de conformitate vexillarium signorum imperatoris et militis quas ob causam sparsim confuse et ordinate minus in cithara nostra resonavimus, deinceps breviter continue et ordinate absque mora et sine pausa, quae in psalterio quidem interponi solet, sed in cithara minime, siquidem contra musicae artis legem hoc; notulas, inquam, illas breviter continue et ordinate resonemus. Ut quo brevior, eo gratior, et quo distinctior, eo clarior et concordior, harum de vexillaribus signis notularum in auditu auris pateat harmonia. Et quo reparato auditore innovetur auditus illis, quas jam praemisimus novas aliquas notulas de ve
Abbreviated transcription (Latin):
sitan ab eo. Uerũ in aula qͥs quem
eitiet. aut a quo abscondet se: Om̃s
enĩ amici: et om̃s inunici. Applau¬
dunt om̃s: ⁊ om̃s pungunt. Omnes
extollunt: ⁊ omnib detrahunt. Os¬
culant᷑ in publico: et ꝓdunt in oc

Expanded text:
sitan ab eo . Verum in aula quis quem sitan ab eo . Verum in aula quis quem evitet aut a quo abscondet se? Omnes enim amici et omnes inimici; applaudunt omnes et omnes pungunt; omnes extollunt et omnibus detrahunt; osculantur in publico et produnt in oc
Abbreviated transcription (Latin):
erum crescente gr̃a uiri ⁊ gła: ex
his iam maula conceptꝰ creuit
aulicoꝵ uermis. ꝑ aulam sẽrpens iã
s adhuc latens inuidia.
Cermis qͥppe hic potissimũ in aulis
int̾ aulicos confouet᷑ ⁊ coalescit. ꝑau¬
las iugit᷑ s latent̾ serpens: et serpen¬
tine latens. Qui olosericatos p᷑puratõ
etiã ipsos et geminis bibentes: eo la¬
tentius qͦ int̾ius pungit ⁊ corrodit.
Qui ⁊ si forte ipsi ñ pungunt qͥa sũ¬
mi ab histñ quib st̃ suꝑiores qͣi ser¬
pente pedib calcato: pungunt᷑. Exe¬
at gͦ aula necesse ẽ: qui huiꝰ serpentis
aulici uirus metuit. qͥ toxicum fugit.
Quia si forte ñ pungit ipse: ab alio
tñ punctꝰ inficit᷑. Et eo quidẽ ꝑicu¬
losus quo latentiꝰ: quo ignoratur
qͥs punxerit. Unde ⁊ in aulis maxi¬
me a quo caueatur: nescitur. Iuxta
illud in psalmo. Si inimicus m̃s ma¬
ledixisset mͥ: sustinuissem utiq. Et
si is qui oderat me suꝑ me magna
locutus fuiss: abscondissem me for¬

Expanded text:
erum crescente gratia viri et gloria, ex his jam in aula conceptus crevit aulicorum vermis, per aulam serpens jam sed adhuc latens invidia. Vermis quippe hic potissimum in aulis inter aulicos confovetur et coalescit per aulas jugiter sed latenter serpens et serpentine latens. Qui holosericatos purpuratos etiam ipsos et gemmis bibentes, eo latentius quo interius pungit et corrodit. Qui, etsi forte ipsi non pungunt quia summi, ab his tamen quibus sunt superiores quasi serpente pedibus calcato punguntur. Exeat ergo aula necesse est, qui hujus serpentis aulici virus metuit, qui toxicum fugit. Quia si forte non pungit ipse, ab alio tamen punctus inficitur: et eo quidem periculosius quo latentius quo ignoratur quis punxerit. Unde et in aulis maxime a quo caveatur nescitur: juxta illud in Psalmo: Si inimicus meus maledixisset mihi, sustinuissem utique: et, si is qui oderat me super me magna locutus fuisset, abscondissem me for
Abbreviated transcription (Latin):
centib nos nequaqm filios pacis.
nec cogitare que pacis ẽẽnt: s ꝑ
nos ipsos potiꝰ imꝑeditũ iri quo
minꝰ fieret. Sedimus itaq sic per
tempꝰ: sustiniumꝰ. taciumꝰ ⁊ expe¬
ctauimus. Expectantes inqͣm ex¬
pectauimꝰ: ⁊ dñs intendit nobis.
Quałr archip̃suli cesserit ad głam:
Quod mundus reputauerat ĩ igno

Expanded text:
centibus nos nequaquam filios pacis centibus nos nequaquam filios pacis nec cogitare quae pacis essent, sed per nos ipsos potius impeditum iri quo minus fieret. Sedimus itaque sic per tempus, sustinuimus, tacuimus et exspectavimus. Exspectantes, inquam, exspectavimus et Dominus intendit nobis. Qualiter archipraesuli cesserit ad gloriam quod mundus reputaverat in igno
Abbreviated transcription (Latin):
erat respexit discipłm qui scͥpsit
hec. Postea etiã sepissime cũ it̃ ꝑ
franciam faceremꝰ: multi in popło
de archip̃sule ẽadem p̃dicauerunt
In ip̃o etiã recessui a colloquio ñ¬
nulli qui alit̾ suaserant redeunteᷤ
ad se. ⁊ penitentia moti: uiri con¬
stantiã ⁊ iusticie causam laudib
⁊ p̃coniis extulerunt: se ⁊ alios quot¬
qͦt qͥ contraria suaserant. condem¬
nantes. S hec mox meliꝰ ⁊ plenuis:
sequens historie ordo explicabit.
carnato uͦ recedentes. qmͣtotiꝰ po¬
tiumꝰ. senonis uenimꝰ ꝑ duoꝵ uide¬
licet dierũ iter. Sẽnonis itaq re¬
oeuntes. ibi ꝑ dies solitarii sedi¬
mꝰ ⁊ taciumꝰ. solius dei salutare
p̃stolantes: sũmo in t̾ris pacis nr̃e
mediatore dño nr̃o rege francoꝵ
et plerisq aliis qui ut diximꝰ ex
mandato uiri apłici ꝓ pace nr̃a
partes suas int̾posuerant. uniu̾¬
sis iam desistentib. Utpote pace
nr̃a iam ab om̃ib desꝑata: ⁊ di¬

Expanded text:
erat respexit discipulum qui scripsit erat respexit discipulum qui scripsit haec. Postea etiam saepissime cum iter per Franciam faceremus multi in populo de archipraesule eadem praedicaverunt. In ipso etiam recessu a colloquio nonnulli qui aliter suaserant, redeuntes ad se et poenitentia moti viri constantiam et justitiae causam laudibus et praeconiis extulerunt, se et alios quotquot qui contraria suaserant condemnantes. Sed haec mox melius et plenius sequens historiae ordo explicabit. A Carnoto vero recedentes quantocius potuimus Senonis venimus, per duorum videlicet dierum iter. Senonis itaque redeuntes ibi per dies solitarii sedimus et tacuimus, solius Dei salutare praestolantes, summo in terris pacis nostrae mediatore domino nostro rege Francorum et plerisque aliis, qui, ut diximus, ex mandato viri apostolici pro pace nostra partes suas interposuerant, universis jam desistentibus utpote pace nostra jam ab omnibus desperata, et di
Abbreviated transcription (Latin):
set aliqnͣtisꝑ fuerant desolati:
ex his consolationẽ receꝑunt ñ mo¬
dicam. Nouimꝰ quippe om̃s dñm no¬
strum archip̃sulem uirũ ualde
industrium. in multis exercitatũ.
et exꝑtum multa: a quo etiam
p̃dicta euenert̃ sepissime.
Recedentes itaq ã prefato castro
qͦd mons mirabilis noĩaumꝰ. et
uenientes ea die carnotũ: pleriq
qͥ ut mos est popłi accurrert̃ ut
transeuntes uiderent. querebant
qͥs eẽt. qui transiret. Et cũ cogno¬
uissent qͦd archip̃sul hic eẽt can¬
tuariensis.⁊ qͥs ipse: ipsum mox
oigito notauerunt: aliis qui igno¬
rabant ipsum indicantes. et dicen¬
tes inuicem. submmurando tam̃:
ecce archip̾sul ille qui in hesterno
colloqͥo d̃m̃ ꝓpt̾ reges negare no¬
luit: nec di honorem subticere.
Iam qͥppe ex celebri fama decollo¬
quio int̾ alia audierant sic. Archi¬
p̃sul uͦ int̾ audiens hec. ⁊ motꝰ ⁊ com¬
punctus ex his: qui tc̃ ꝓpe ipsum

Expanded text:
set, aliquantisper fuerant desolati, set, aliquantisper fuerant desolati, ex his consolationem receperunt non modicam. Novimus quippe omnes dominum nostrum archipraesulem virum valde industrium in multis exercitatum et expertum multa, a quo etiam praedicta evenerunt saepissime. Recedentes itaque a praefato castro, quod Mons Mirabilis nominavimus, et venientes ex die Carnotum, plerique qui ut mos est populi occurrerunt ut transeuntes viderent, quaerebant quis esset qui transiret. Et cum cognovissent quod archipraesul hic esset Cantuariensis et quis ipse, ipsum mox digito notaverunt aliis qui ignorabant ipsum, indicantes et dicentes invicem, submurmurando tamen: « Ecce archipraesul ille qui in hesterno colloquio Deum propter reges negare noluit nec Dei honorem subticere. » Jam quippe ex celebri fama de colloquio inter alia audierant sic. Archipraesul vero interaudiens haec et motus et compunctus ex his, qui tunc prope ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ris et in oꝑin exemplis exercitati:
nostis me meliꝰ. Ueruntñ in p̃sen¬
tiarum induximꝰ hec. ut in pre¬
senti consolationẽ recipientes.
unũ presciatis certissime qͦd ego
nunc predico uobis: quod uerbũ
illud quo in conspectu regũ dei
honorem tacendo ñ suppressimꝰ:
nob̾ a mundo ipso ⁊ in breui uer¬
tetur in honorẽ ⁊ głam: qui illud
nunc nob̃ uertit in ignominiam.
et in nr̃m ⁊ cause nr̃e detrimentũ:
Et ipse mundꝰ nob̃ dabit inde uir¬
tutis cumulum: im̃ assumit nẽ
contra nos tante detractionis fom̃¬
tum. Quipꝑpe ut moris ẽ. erit sic
ipse. sibimet ipsi contͣriꝰ. de ipso
su illuso: diuna potentia sicut ⁊
consueuit uolente liolente ludere.
uos itaq fr̃es mei ⁊ xp̃i metũ coad¬
uitores: consolamini in uerbiꝰ istis.
Quditis gͥ his: quotquot anime¬
guiores facti. Et qui de nr̃is ut su¬
pradiximꝰ eoqͦd uerbũ pacis nr̃e
ad consilium mediatoꝵ ñ ꝓcessis¬

Expanded text:
ris et in operum exemplis exercitati, ris et in operum exemplis exercitati, nostis me melius. Verumtamen in praesentiarum induximus haec, ut in praesenti consolatione recipientes unum praesciatis certissime, quod ego nunc praedico vobis, quod verbum illud, quo in conspectu regum Dei honorem tacendo non suppressimus, nobis a mundo ipso et in brevi vertetur in honorem et gloriam, qui illud nunc nobis vertit in ignominiam, et in nostrum et causae nostrae detrimentum. Et ipse mundus nobis dabit inde virtutis cumulum, unde assumit nunc contra nos tantae detractionis fomentum. Quippe, ut moris est, erit sic ipse sibimetipsi contrarius de ipso sic illuso divina potentia, sicut et consuevit, volente ludere vos. Itaque, fratres mei et Christi mecum coadjutores, consolamini in verbis istis. » Auditis igitur his quotquot animaequiores facti. Et qui de nostris, ut supra diximus, eo quod verbum pacis nostrae ad consilium mediatorum non processis
Abbreviated transcription (Latin):
am. ipso oꝑe indicat mundo fu¬
isse bonum: et conu̾tit ad bonum:
quod mundꝰ totus uidicabat ad ma-¬
lum. Sic itaq est ⁊ de bonis ⁊ de
malis: ⁊ de his que ad bona ⁊ que
ad mala: cum ⁊ dehis ⁊ de illis iudi¬
cet mundꝰ. iudicet ⁊ d̾s. S ludit
d̾s ⁊ illudit᷑ mundꝰ: cum secus et
directo in contrariũ euenerit qm
iudicau̾it ipse. Probant hec nr̃a
uerba: infinita exempla. Inter
que illud de ioseph exemplum cele¬
berrimum. quẽ fr̃es sui uendide¬
runt ne adorarent: ⁊ postea quia
uendidert̃ adorauert̃: ⁊ mentita
est sibi sapientia mundi. Pariter
et iudei xp̃m crucifixerunt ne lo¬
cum ꝑd̾ent ⁊ gentẽ: postea tñ quia
crucifixerunt ꝑdiderunt: ⁊ men¬
tita est item sibi sapientia mundi.
Multa suꝑ huiꝰ cemodi exempla sup¬
petunt. et cotidie crebra succrescunt.
illuso mundo: et deo sic in humaniꝰ
ludente. Iuxta quod poetarũ unus.
Ludit in humanis diuina potentia

Expanded text:
am ipso opere judicat mundo fuam ipso opere judicat mundo fuisse bonum, et convertit ad bonum, quod mundus totus judicabat ad malum. Sic itaque est et de bonis et de malis, et de his quae ad bona et quae ad mala, cum et de his et de illis judicet mundus, judicet et Deus. Sed ludit Deus et illuditur mundus, cum secus et directo in contrarium evenerit quam judicaverit ipse. Probant haec nostra verba infinita exempla. Inter quae illud de Joseph exemplum celeberrimum, quem fratres sui vendiderunt ne adorarent, et postea quia vendiderunt adoraverunt, et mentita est sibi sapientia mundi. Pariter et Judaei Christum crucifixerunt ne locum perderent et gentem: postea tamen quia crucifixerunt, perdiderunt et mentita est item sibi sapientia mundi. Multa super hujuscemodi exempla suppelunt et quotidie crebra succrescunt, illuso mundo et Deo sic in humanis ludente. Juxta quod poetarum unus: Ludit in humanis divina potentia
Abbreviated transcription (Latin):
nos. S qͥd: Certe. uelit. nolit mun¬
dus. detrahat. arguat. obsecret. in¬
crepet. et si exurgant aduersum nõ
castra ⁊ mundi prelium: auxilian-
de dño simul stabimꝰ. ñ abibimus
retro. ñ cedemus: Qumnpotiꝰ eo nẽ
fortiꝰ agendum ⁊ uiriliꝰ: quo causa
nr̃a nunc iustior.⁊ mundꝰ nc̃ acrioro¬
tra nos. ut mundꝰ uidens paucita¬
tis nr̃e ⁊ pauꝑtatis constantiam:
uł in fine assumat inde ꝓ nobis
mat̾iam laudis: uñ nunc habet de-¬
tractionis. Si enĩ d̾s ꝓ nobis. quis
contͣ nos: Qui ꝑdit sapientiam
sapientum: ⁊ mundi sapientes
infatuat. Et̃ sepe et sepuis hoc conu̾¬
tit in optimum: quod mundꝰ uidicat
pessimum: Et hoc trahit ad uirtu¬
tis meritum: quod ille ad peicati sti¬
pendium: ad damnationis suppli-¬
cium. Uñ ⁊ magister docet sapien¬
tiam huiꝰ mundi: stulticiam ẽẽ. a¬
pud dm̃. Quod enĩ mundꝰ scłm su¬
am sapientiam iudicat malum uł
ad malum: hoc ipsum d̃s scd̾m sũ¬

Expanded text:
nos. Sed quid? Certe velit nolit munnos. Sed quid? Certe velit nolit mundus, detrahat, arguat, obsecret, increpet, et si exsurgant adversum nos castra, et mundi praelium, auxiliante Domino simul stabimus, non abibimus retro, non cedemus. Quin potius eo nunc fortius agendum, et virilius, quo causa nostra nunc justior, et mundus nunc acrior contra nos, ut mundus videns paucitatis nostrae et paupertatis constantiam vel in fine assumat inde pro nobis materiam laudis, unde nunc habet detractionis. Si enim Deus pro nobis, quis contra nos? qui perdit sapientiam sapientum et mundi sapientes infatuat, et saepe et saepius hoc convertit in optimum, quod mundus judicat pessimum; et hoc trahit ad virtutis meritum, quod ille ad peccati stipendium, ad damnationis supplicium. Unde et Magister docet sapientiam hujus mundi stultitiam esse apud Deum. Quod enim mundus secundum suam sapientiam judicat malum vel ad malum, hoc ipsum Deus secundum su
Abbreviated transcription (Latin):
quippe eccl̃a: exaudiet dñs. cuiꝰ pa-¬
riter honoris causam nos iam tuen¬
dam suscepimꝰ: sicut ⁊ libertatis
illuis. Et ecce quia paucitatẽ nr̃am
et pauꝑtatem tante potestati ad¬
huc resistentem. potestate potesta¬
ti.⁊ rege confecdato iam regi:
mundus eo ampliꝰ intuet᷑ ⁊ ammi-
ratur. ⁊ stulticiam p̾dicat᷑. Et dicĩte
de nobis nunc: confederatis sic regi¬
b. Miseri illi quo deuenient. quo
diuertent. quo fugient: Nesciunt¬
ne tam magnis regib manꝰ ẽẽ. lon¬
gissimas: Si regis mandato ita pul¬
si sunt apontinniaco: nonne amicis
nunc ⁊ confederatis regib citiꝰ pel¬
lentur a regno. ĩmo etiã ⁊ a mundo:
Scio quidem ⁊ uos parit̃: mundum
libere de nobis loqui nunc sic. Et
quidem quod p̃ cet̾is grauiꝰ nos om̃s
parit̾ iam adu̾timꝰ ͥ dñi nr̃i regis fran¬
corum ex confedatione hac ⁊ si nec¬
dum penitꝰ exhaustam: gr̾am tñt̃
⁊ benignitatem extenuatam erga

Expanded text:
quippe Ecclesia, exaudiet Dominus, cujus paquippe Ecclesia, exaudiet Dominus, cujus pariter honoris causam nos jam tuendam suscepimus, sicut et libertatis illius. Et ecce quia paucitatem nostram et paupertatem tantae potestati adhuc resistentem, potestate potestati et rege confoederato jam regi, mundus eo amplius intuetur et ratur et stultitiam praedicat. Et dicunt de nobis nunc, confoederatis sic regibus: « Miseri illi quo devenient, quo divertent, quo fugient? » Nesciuntne tam magnis regibus manus esse longissimas? Si regis mandato ita pulsi sunt a Pontiniaco, nonne amicis nunc et confoederatis regibus citius pellentur a regno, imo etiam et a mundo? Scio quidem et vos pariter mundum libere de nobis loqui nunc sic. Et quidem quod prae caeteris gravius nos omnes pariter jam advertimus, domini nostri regis Francorum ex confoederatione hac, etsi necdum penitus exhaustam, gratiam tamen et benignitatem extenuatam erga
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nos integri. Integri dico: ne se¬
paremͣ. ne diuidamur. s si mul
stemus. Et item integri. ne uidelc̃
paucitatis nr̃e aciem huc usq fortẽ.
s dño uires deinceps nr̃as augente
cuiꝰ nunc ꝓpria causa suꝑ ad iecta
est fortiorem: mundi irruentis ir¬
rumpat fragor. ut uł frangat me-¬
tus. uł emolliat gr̃a. Ista etenim
mundi duo fortia spicula sunt.
s obtundunt᷑ hec ⁊ resiluint. nec
ꝑforabunt. nec etiã nocebunt uł
modicũ: si ut cepimꝰ foetit̾ inacie
stantes loricam iusticie indueri¬
mus: qmͣ adhec mundi spicula
opponamꝰ. Et ecce quia indiumꝰ
hanc: hac iam ex om̃i parte ꝓtesti.
Habemus enĩ nunc arma iusticie:
adextris ⁊ asinistris. Iustam cau-¬
sam dei: ⁊ eccl̃e iustam. Iustam
causam regnantis in celis: ⁊ iustã
regine causam militantis adhuc
et ꝑegrinantis in t̾ris. Unde ⁊ bene
nobiscum agit᷑: quia ⁊ de celo ⁊ de
t̾ra ueniet auxilium nobis. Orabit

Expanded text:
et nos integri. Integri dico ne seet nos integri. Integri dico ne separemur, ne dividamur, sed simul stemus, et item integri, ne videlicet paucitatis nostrae aciem hucusque fortem, sed Domino vires deinceps nostras augente, cujus nunc propria causa super adjecta est, fortiorem, mundi irruentis irrumpat fragor, ut vel frangat metus, vel emolliat gratia. Ista etenim mundi duo fortia spicula sunt, sed obtunduntur haec et resiliunt, nec perforabunt, nec etiam nocebunt vel modicum, si, ut coepimus, fortiter in acie stantes loricam justitiae induerimus, quam ad haec mundi spicula opponamus. Et ecce quia induimus hanc, hac jam ex omni parte protecti. Habemus enim nunc arma justitiae a dextris et a sinistris; justam causam Dei et Ecclesiae justam; justam causam regnantis in coelis et justam reginae causam militantis adhuc et peregrinantis in terris. Unde et bene nobiscum agitur, quia et de coelo et de terra veniret auxilium nobis. Orabit
Abbreviated transcription (Latin):
et attendamꝰ: si ñ causa nr̃a ab he¬
ri purior. iustior. planior. et eui¬
dentior facta sit. Pri siquidẽ age¬
bamꝰ causam eccłe. eccłiasticam li-¬
bertatem ꝓtestantes: ⁊ quod adu̾¬
sarii tirannice collo eiꝰ nitunt᷑ im¬
ponere iugum seruitutis concu
excussuri. Nc pret eccłe causã: exp̾ssim
ipsuiꝰ etiã dĩ causam agend̾a suscepimꝰ.
Cuiꝰ honorẽ nec ꝓꝓt̾ mundi sapi¬
entiam. nec ꝓpt̾ consiliũ. nec ꝓpt̾
metũ. nec ꝓpt̾ gr̃am subticemꝰ:
nec fauente dño subticebimꝰ. Cau¬
sa itaq cause adiecta ẽ. cause ecclẽ.
causa dei: cause sponse. causa spon¬
si: causa capitis. cause corꝑis. Et
ita nc̃ pͥmo causa nr̃a qmͣ tuendã
suscepimꝰ. integra: dei uidełc et
eccłe. sponsi ⁊ sponse: capitis ⁊ cor¬
poris. Uideamꝰ gͦ et nos. ut eo am¬
plius ⁊ plusqmͣ priꝰ: simꝰ deinceps
bellatores strenui. constantes et
integri: ut sicut causa integra:

Expanded text:
et attendamus si non causa nostra ab heet attendamus si non causa nostra ab heri purior, justior, planior et evidentior facta sit. Prius si quidem agebamus causam Ecclesiae, ecclesiasticam libertatem protestantes et quod adversarii tyrannice collo ejus nituntur imponere jugum servitutis, concuexcussuri. Nunc praeter Ecclesiae causam expressim ipsius etiam Dei causam agendam suscepimus, cujus honorem nec propter mundi sapientiam, nec propter consilium, nec propter metum, nec propter gratiam subticemus nec favente Domino subticebimus. Causa itaque causae adjecta est, causa Ecclesiae causa Dei, causa Sponsae causa Sponsi, causa capitis causa corporis. Et ita nunc primo causa nostra, quam tuendam suscepimus, integra, Dei videlicet et Ecclesiae, Sponsi et Sponsae, capitis et corporis. Videamus ergo et nos, ut eo amplius et plus quam prius, simus deinceps bellatores strenui, constantes et integri, ut sicut causa integra
Abbreviated transcription (Latin):
amicus sit. ⁊ uanitas ueritati ⁊ di¬
uitie pauptati: om̃ium fere iudi¬
cio p̃ferantur. Nam et si qui forte¬
his hĩs ueritatem ⁊ pauptatem uer¬
bis p̃ferant: factis tñ negant. di¬
uitias potiꝰ ⁊ uanitates sequentes.
uerũ quia nos iam ueritatẽ ⁊ pau¬
ꝑtatem ꝓpter iusticie causam pre¬
elegimꝰ. et de illa sumꝰ amicoꝵ pau-¬
citate qui ueritatem ⁊ pauꝑtatem
cariꝰ amplectunt᷑: ne acquiescamꝰ
multitudini. nec tredamꝰ nos mun¬
do. sicut nec mundꝰ se nobis. Nam
eo ipso quod iam irridet ⁊ subsan¬
nat nos mundꝰ. causa nr̃a cui mun-¬
ous ñ communicat. p̃ciosior ẽ. et
purior nobis estimanda: ueritatis
luce qmͣ pauci secunt᷑ eo ampliuis
illustrata: Quasi lux que in tene¬
bris lucet. et tenebre eam ñ compre¬
henderunt: et quasi ortus conclusus.
et fons signatus. Signatus inqm
et singłaris fons nr̃: cui alienus ñ
cõmunicat. uideamꝰ etenĩ nunc

Expanded text:
amicus sit, et vanitas veritati, et diamicus sit, et vanitas veritati, et divitiae paupertati omnium fere judicio praeferantur. Nam etsi qui forte his veritatem et paupertatem verbis praeferant, factis tamen negant, divitias potius et vanitates sequentes. Verum, quia nos jam veritatem et paupertatem propter justitiae causam praeelegimus et de illa sumus amicorum paucitate, qui veritatem et paupertatem charius amplectuntur, ne acquiescamus multitudini nec credamus nos mundo sicut nec mundus se nobis. Nam eo ipso quod jam irridet et subsannat nos mundus, causa nostra, cui mundus non communicat, pretiosior est et purior nobis aestimanda, veritatis luce quam pauci sequuntur eo amplius illustrata: quasi lux quae in tenebris lucet et tenebrae eam non comprehenderunt , et quasi hortus conclusus et fons signatus . Signatus, inquam, et singularis fons noster, cui alienus non communicat. Videamus etenim nunc
Abbreviated transcription (Latin):
n crastino uͦ rege ex colloquio ꝓxi¬
me diei fatigato ⁊ pausante adhuc:
nos mane sũmo recedentes a castro.
carnotũ uenimꝰ. senonis ꝓperantes.
Int̾ itinerandũ uͦ archip̾sul qui
iam adu̾terat plerisq de eruditis
suis displicere. quod uerbũ pacis
nr̃e ut hesterni mediatores consu¬
lerant ñ ꝓcesserit: ipsos allocutꝰ
militones. heri fuimꝰ in militia.
heri in lucta. heri in palestra: facti
spectaculum mundo ⁊ angłis ⁊
hominib. Et mundꝰ iam subsan¬
nat nos ⁊ irridet: Qd sicut ꝓterui
⁊ fatui pacem eccle ⁊ nr̃am sic dis¬
tulerimus: Quinpotiꝰ credit ⁊ predi¬
cat. pacem deinceps nob̾ magis ab¬
latam qmͣ dilatam. Uerum sicut uos
fr̃es uxta legis p̃ceptum tanqm le¬
gem scientes. me nostis meluis: non
est acquiescendum iudicio multoꝵ:
quod quidem in exemplo eudentis-¬
simum. Utputa. ueritatis ⁊ pauꝑta¬
tis que int̾ se semꝑ amica sunt. ami-¬
ci sunt pauci: cũ ediuerso. uanita¬
tis ⁊ diuitiarum mundus semp

Expanded text:
n crastino vero rege ex colloquio proximae diei fatigato et pausante adhuc, nos mane summo recedentes a castro Carnotum venimus Senonis properantes. Inter itinerandum vero archipraesul, qui jam adverterat plerisque de eruditis suis displicere, quod verbum pacis nostrae ut hesterni mediatores consuluerant non processerit, ipsos allocutus militones, heri fuimus in militia, heri in lucta, heri in palaestra, facti spectaculum mundo et angelicis et hominibus. Et mundus jam subsannat nos et irridet: quod sicut protervi et fatui pacem Ecclesiae et nostram sic distulerimus. Quin potius credit et praedicat pacem deinceps nobis magis ablatam quam dilatam; verum, sicut vos, fratres, juxta legis praeceptum tanquam legem scientes me nostis melius, non est acquiescendum judicio multorum, quod quidem in exemplo evidentissimum, ut puta veritatis et paupertatis, quae inter se semper amica sunt, amici sunt pauci, cum e diverso vanitatis et divitiarum mundus semper
Abbreviated transcription (Latin):
uita: aut uita participans. Quod siuita
participans: aliqua erit causa partici¬
pii. Nich enĩ bono ullo participat: cuiꝰ
ñ sit causa maior plenior ⁊ suꝑior a qͦ
descendit qͦd participat. d sccłm hoc
iam ñ eẽt hec pͥma causa ⁊ sũma. qͦd
iam datũ est: s adhuc maior ⁊ suꝑior
alia. Et sic etiam in infinitũ extendẽ¬
tur inqͥsitio: donec aliqua repiretur
causa in qua uite ñ eẽt participium:
s potiꝰ apud ipsam fons uite. Restat gͥ
ut pͥma nr̃a et sensilis mundi causa cũ
nec uita carere possit. nec uita partici¬
pare ut ostensum: qͦd ipsa sit uita ip-¬
sa. Et cũ uita: nemo a deo insipiens qͥ
beatam diffiteat᷑. ⁊ ñ aliunde beatam:
s a se. Quare ⁊ hanc dm ẽẽ etiam insi¬
pientem confiteri qͥ dicit in corde suo
ñ ẽẽ d̾m: necesse ẽ.

Expanded text:
vita aut vita participans. Quod si vita vita aut vita participans. Quod si vita participans, aliqua erit causa participii. Nihil enim bono ullo participat, cujus non sit causa major, plenior et superior a qua descendit quod participat. Sed secundum hoc jam non esset haec prima causa et summa, quod jam datum est, sed adhuc major et superior alia. Et sic etiam in infinitum extenderetur inquisitio, donec aliqua reperiretur causa, in qua vitae non esset participium, sed potius apud ipsum fons vitae. Restat igitur ut prima nostra et sensilis mundi causa, cum nec vita carere possit, nec vita participare, ut ostensum quod ipsa sit vita ipsa. Et cum vita nemo adeo insipiens, qui beatam diffiteatur, et non aliunde beatam sed a se. Quare et hanc Deum esse etiam insipientem confiteri, qui dicit in corde suo non esse Deum, necesse est.
Abbreviated transcription (Latin):
teatur: nesciens in corde suo dm̃ fãtit.
et ip̃m mundum: dm̃ cui sic attribuit
diuinitatis naturam. Qmͣ quia negat
ẽẽ: restat ut et si dicat mundũ et̾num.
aliqm necesse ut ipsius det causam et
ipsam et̾nam. cũ et ipse mundꝰ cuiꝰ ipsa
est causa: sit et̾nus. Cum gͥ causa ista
mundi et̾na sit. et pͥma ipsuis causa
et summia: quero an ista causa sit uita.
uł uita participans. aut penitꝰ uita
carens. d qͥs adeo insipiens ut dicat qͦd
penitꝰ uita careat: a qua tot in mundo
uitam habent. et cũ uita rationis u¬
dicium. ⁊ uoluntatis arbitrium: Pret̾ea
qͦd nich carens uita: meliuis sit seu acdeo
Hec uͦ pͥma ⁊ sũma de qua nc̃ loquor
mundi causa necesse ut om̃i eo qͦd uitã
habet sicut potentior: sit etiã et meli¬
or. utpote aqua mundꝰ hic sensilis est:
et qͥcqͥd in ipso uiuit. Igit᷑ si causa hec
ñ caret uita qͦd qͥdem necesse: conseqͥt᷑
ut aut causa ista tã magnifica sit ipsa

Expanded text:
teatur nesciens in corde suo Deum, facit teatur nesciens in corde suo Deum, facit et ipsum mundum Deum, cui sic attribuit Divinitatis naturam. Quam quia negat esse, restat ut, etsi dicat mundum aeternum, aliquam necesse ut ipsius det causam et ipsam aeternam, cum et ipse mundus cujus ipsa est causa sit aeternus. Cum igitur causa ista mundi aeterna sit et prima ipsius causa et summa, quaero an ista causa sit vita vel vita participans aut penitus vita carens. Sed quis adeo insipiens ut dicat quod penitus vita careat a qua tot in mundo vitam habent, et cum vita rationis judicium et voluntatis arbitrium. Praeterea quod nihil carens vita melius sit seu avero prima et summa, de qua nunc loquor mundi causa, necesse ut omni eo quod vitam habet, sicut potentior, sit etiam et melior, utpote a qua mundus hic sensilis est et quidquid in ipso vivit. Igitur, si causa haec non caret vita, quod quidem necesse, consequitur ut aut causa ista tam magnifica sit ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
sensilis quẽ sic ab initio ꝑseuerasse con¬
tendit: aliqua sit pͥma ⁊ summa cau-¬
sa. uł nulla. Dicet forte nullam exi-¬
stentie ipsius causam. Quia ab et̾no
ẽ. et a le non alunde ẽ. Aluis gͥimis
sentiarũ int̾missis: quero an illa que
in ipso uiuunt qualia st̃ aĩata: uitam
habeant a seipsis. uł ab ipso mundo.
Quod a serpsis: ñ arbitror tã extreme
in sipientie quẽqm qͥ det. Quare ne¬
cesse ut ab ipso mundo uitã habeant:
que in ipso uiuunt. qͥa quod aliunde:
dici ñ posset. cũ ipse mundꝰ ñ aliunde:
s a se ipso sit. Similit̾ et que rationis
hñt iudicium ⁊ uoluntatis arbitrium
qualia st̃ rationalia. cũ a seipsis ñ habe¬
ant hec: necesse ut ab ipso mundo.
Cum gͥ mundꝰ hic sensilis et̾nus sit.
et a se ñ aliunde sit. dans uitã. et cum
uita rationis udiciũ. ⁊ uoluntatis ar¬
bitrium: irrefragabilit̾ scd̃m in sipien¬
tem: dei habet naturã. Et ita in sipi¬
ens qui incorde suo sic fingit: ⁊ si diffi¬

Expanded text:
sensilis, quem sic ab initio perseverasse contendit, aliqua sit prima et summa causa vel nulla. Dicet forte nullam existentiae ipsius causam; quia ab aeterno est, et a se non aliunde est. Aliis igitur raesentiarum intermissis, quaeram an illa, quae in ipso vivunt, qualia sunt animata, vitam habeant a se ipsis vel ab ipso mundo. Quod a se ipsis non arbitror tam extremae insipientiae quemquam qui dicat. Quare necesse ut ab ipso mundo vitam habeant, quae in ipso vivunt, quia quod aliunde dici non posset cum ipse mundus non aliunde sed a se ipso sit. Similiter et quae rationis habent judicium et voluntatis arbitrium, qualia sunt rationalia, cum a se ipsis non habeant, haec necesse ut ab ipso mundo. Cum igitur mundus hic sensilis aeternus sit, et a se non aliunde sit, dans vitam et cum vita rationis judicium et voluntatis arbitrium, irrefragabiliter secundum insipientem Dei habet naturam. Et ita insipiens qui in corde suo sic fingit etsi diffi
Abbreviated transcription (Latin):
tuo qui tͥ in uinculis euangłii mini¬
strare consueuerã. uł de fili sꝓpħi¬
ci subtegminis tui ne int̾ deserti huiꝰ
frigora nudus ꝑeã: tu ascendens
huc ꝓice. Nec enĩ credendũ quod et¬
si ignitũ currũ tuũ iam conscende¬
ris: te intanta gaudioꝵ abisso sem¬
pit̾ni illi in accessibilis claritatis ⁊
uilectionis sp̃c scĩ ardores sic absorbu¬
erint: qͥn ꝑegͥnantiũ ⁊ ꝑiclitantiũ
adhuc filioꝵ tuoꝵ sis memor. Quin
potiꝰ eo ipso ad subueniendũ ꝓmp¬
tior sicut credibile nc̃ es ⁊ potentior:
qnͣto nc̃ ipso indeficienti et̾ne pieta¬
tis fonte debriatus: pꝰ mortẽ tuã tͥ¬
umphalem ampliꝰ confirmatꝰ ẽ. pͥn¬
cipatus tuus. S ne qͥs uendicet ꝓpriũ
qͦd tociꝰ eccle cõmune beneficiũ ⁊ gau¬
dium ẽ: sentiat sicut sperat in san¬
guine tuo głose martyr popłs salu¬
sit clero necdũ plene ⁊ siex parte iam
adepta ꝑsanguinẽ tuũ: lib̾tas ple¬

Expanded text:
tuo, quid tibi in vinculis Evangelii minituo, quid tibi in vinculis Evangelii ministrare consueveram, vel de filo prophetici subtegminis tui, ne inter deserti hujus frigora nudus peream, tu ascendens huc projice. Nec enim credendum quod, etsi ignitum currum tuum jam conscenderis, te in tanta gaudiorum abysso sempiterni illi inaccessibilis claritatis et dilectionis Spiritus sancti ardores sic absorbuerint: quin peregrinantium et periclitantium adhuc filiorum tuorum sis memor; quin potius eo ipso ad subveniendum promptior, sicut credibile nunc, es et potentior, quanto nunc ipso indeficienti aeternae pietatis fonte debriatus, per mortem tuam triumphalem amplius confirmatus est principatus tuus. Sed ne quis vindicet proprium quod totius Ecclesiae commune beneficium et gaudium est, sentiat sicut sperat in sanguine tuo, gloriose martyr, populus salusit clero necdum plene, etsi ex parte, jam adepta per sanguinem tuum libertas ple
Abbreviated transcription (Latin):
phator es. głosissimꝰ. qͥ ꝑ mortẽ tuã
⁊ mortẽ ip̃am ⁊ ĩpm parit̾ iuicisti
qui suꝑte mortis imꝑium habuit:
serua eos qͥ tecũ intuis tẽptationib
ꝑmansert̃. ut mereant᷑ fieri socii cõ¬
solationis. qui socii fuert̃ passionis.
Serua inqm dñe om̃s: quos in noĩe
suo tͥ dñs dedit. illiꝰ ñ in memor qui
cũ dilexiss suos: usq in finẽ dilexit
eos. Serua ⁊ om̃s qͥ tibi fidelit̾ sunt
obsecuti. siue secuti sint ⁊ reu̾si. siue
qͥ ate ñ reu̾si: quia te ex licentia pa¬
terna ñ sunt secuti. Et mͥ discipło
tuo tali quali nc̃ hystoriographo
tuo ꝑauia ⁊ inuia deserti erranti
et te querenti: de tuo duplici sp̃u uel
modicũ qͥd imꝑtiri digneris. Non qͦd
ego petcator homunculus helysei pro¬
phete tam eximii mͥ usurpem quid:
s qͥa helyas estu. qͦd mundo ⁊ sp̃c
et uirtus. et neqͥd deesset: etiã ipse
habitus indicauit. Michi gͦ puero

Expanded text:
phator es gloriosissimus, qui per mortem tuam phator es gloriosissimus, qui per mortem tuam et mortem ipsam et ipsum pariter vicisti, qui super te mortis imperium habuit, serva eos qui tecum in tuis tentationibus permanserunt, ut mereantur fieri socii consolationis, qui socii fuerunt passionis. Serva, inquam, domine, omnes quos in nomine suo tibi Dominus dedit, illius non immemor qui cum dilexisset suos, usque in finem dilexit eos. Serva et omnes qui tibi fideliter sunt obsecuti sive secuti sint et reversi, sive qui a te non reversi, quia te ex licentia paterna non sunt secuti. Et mihi discipulo tuo tali quali nunc historiographo tuo, per avia et invia deserti erranti et te quaerenti, de tuo duplici spiritu vel modicum quid impertiri digneris. Non quod ego, peccator homunculus, Elisei prophetae tam eximii mihi usurpem quid, sed quia Elias es tu, quod mundo et spiritus et virtus et ne quid deesset, etiam ipse habitus indicavit. Mihi ergo puero
Abbreviated transcription (Latin):
uerim: nemini mirandũ calump¬
mandum ue hoc. Sciat potiꝰ unui¬
sa mat̾ nr̃a catholica quia ⁊ illi
qui patrẽ pegͥnantem secuti non
st̃. siue qui setuti ⁊ reuersi. fere
quotqͦt pat̾na priꝰ licentia ⁊ bene-¬
dictione accepta. st̃ reuersi. Et cõ¬
passione pat̾na. quot qͦt hii. ab soluti
a patre. Et pret̾ea unũ etiã adhuc
scimus om̃s. ⁊ mundus uidet sic. uñ
nec sermo nr̃ apologeticus ꝓ ipsis
necessarius nunc: quia ⁊ illi qui ñ
secuti.⁊ qui secuti. nec tñ ꝑmanse¬
runt. si quo contra patrẽ suũ gesse¬
rint. si quo offeenderint. mͦ salu¬
brit̾ sunt conu̾si. Et totis cordis
uiscerib in sũma m̃tis deuotione
quicqͥd priꝰ gesserint. ꝑ mortẽ ⁊ post
mortẽ patris tã preciosam tam triũ¬
phalem. coram patre suo humiliati:
⁊ ad ipsum amantissime sc̃ reu̾si.
in campo una cũ imꝑatore tuo athle-¬
ta fortissimus. nc̃ uͦ in solio trium¬

Expanded text:
verim, nemini mirandum calumnverim, nemini mirandum calumniandumve hoc. Sciat potius universa mater nostra catholica, quia et illi qui patrem peregrinantem secuti non sunt, sive qui secuti et reversi, fere quotquot paterna prius licentia et benedictione accepta sunt reversi. Et compassione paterna quotquot hi absoluti a patre. Et praeterea unum etiam adhuc scimus omnes et mundus videt sic. Unde nec sermo noster apologeticus pro ipsis necessarius nunc, quia et illi qui non secuti, et qui secuti nec tamen permanserunt, si quo contra patrem suum gesserint, si quo offenderint modo, salubriter sunt conversi: et totis cordis visceribus in summa mentis devotione, quidquid prius gesserint, per mortem et post mortem patris tam pretiosam, tam triumphalem, coram patre suo humiliati et ad ipsum amantissime sunt reversiose, qui prius in campo una cum imperatore tuo athleta fortissimus, nunc vero in solio trium