comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cestam̃to heredes flunt s.
hiis p̃tor permisit. uolenti¬
b adstincix se ab hxredita
similiter a creditorib pos¬
sideantur. set̾ qui testa¬
toris subiecti nõ sunt. extra
ner heredes iudentur. Qua
de causa ⁊ qui heredes a
matre instituuntur. eo¬
tdem᷑ numno s quia ferm̃e
inpocestate liberos nõ ha¬
bent. Seruus aũt a comi¬
no beres institutus ⁊ post
testam̃tum stm̃ ab eo ma¬
numissus. codem numõ

Expanded text:
estamento heredes fiunt. sed his praetor permittit volentibus abstinere se ab hereditatorum bona similiter a creditoribus possideantur. Ceteri, qui testatoris iuri subiecti non sunt, extrannei heredes videntur. qua de causa et qui heredes a matre instituuntur eodem numero sunt, quia feminae in potestate liberos non habent. servus quoque a domino heres institutus et post testamentum factum ab eo manumissus eodem
Abbreviated transcription (Latin):
necͣu hodes funt ueluti filius
filia. nepos negtis ue. ꝙy filio ⁊ de¬
inccps ceteri liberi qui modo
in porestate morãtis s cint
s ut nepos neptis ue rrdis fa¬
i sant ñ sufficit cũ cam ue ĩ po¬
testate dui mortis tẽpore fu¬
isse fuisse sed oꝑ us est ut et¬
pat̾ emis niuo patre suo de¬
sitrit suns rtres ese ant ma¬
te ĩterreptos aut qualibet
atia ratione lilns a potes¬
tate. sunc ẽm nopos nep

Expanded text:
edes sunt veluti filius, filia, nepos neptisque ex filio et deinceps ceteri liberi, qui modo in potestate morientis fuerint. sed ut nepos neptisve sui heredes sint, non sufficit eum eamve in potestate avi mortis tempore fuisse, sed opus est ut pater eius vivo patre suo desierit suus heres esse, aut morte interceptus aut qualibet alia ratione liberatus potestate: tunc enim nepos nep
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ factum testamtum
⁊ mortẽ testatoris. ł condi¬
tionẽ institutioĩs eristen¬
tem. mutatio uiris bere¬
di nõ nocet. quia ut oi¬
imus tria tp̃ra inspicimt¬

Expanded text:
inter factum testamentum et mortem testatoris vel condim institutionis exsistentem mutatio iuris heredi non nocet, quia, ut dixi, tria tempora inspicim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙy hẽdãt łomictũt induct᷑
ẽ. ut ĩ officiosd testam̃to agẽ
possũt. lib̾.i. qͥ q̃runtur. aut
ntiꝙ se exhẽdatos aut iniq̃
p̾titos. hoc colore qi nõ sane
mentis fum̃t cũ cestam̃tũ
uere furiosus sit. s rocte d.
etatis. Na si ueit furiosuis
ẽ. nullũ eiꝰ est cestm̃ Nõ

Expanded text:
 omittunt, inductum est ut de inofficioso testamento agere possint liberi, qui queruntur, aut inique se exheredatos aut inique praeteritos, hoc colore, quasi non sanae mentis fuerunt, cum testamentum vere furiosus sit, sed recte quidem pietatis: nam si vere furiosus est, nullum est test
Abbreviated transcription (Latin):
eum dari. licet .n. is seruus
detior a sollicatoe minime
factus ÷. ⁊ idco ñ ꝯturrant rẽ¬
guls que strui corrupti ac¬
um corruptoris ad perniciẽ
ꝓbicatis serui int̾ductun ẽ
ur sit ci penał actio inpeĩta
corruptus. ne ex huinsinodi

Expanded text:
eum dari: licet enim is servus deterior a sollicitatore minime factus est, et ideo non concurrant regulae quae servi corrupti acum corruptoris ad perniciem probitatis servi introductum est, ut sit ei poenalis actio imposita, c
Abbreviated transcription (Latin):
lud q̃sitũ÷ cum ticiꝰ seruũ me¬
nii sollicitauit ut quasdam
res dño surripiat ⁊ ad eũ per¬
ferat. ⁊ seruus id ad meniũ¬
ꝑtulit. meuiꝰ dum uult tici¬
um inip̃o delicto dep̾ndẽ. per¬
misit seruo quasdam res ade¬
um ꝑstrre. utrum furti. in
serui. torrupti iudicio tene¬

Expanded text:
 est: cum Titius seruum meum sollicitauerit, ut quasdam res mihi subriperet et ad eum perferret, et seruus id ad me pertulerit, ego, dum uolo Titium in ipso delicto deprehendere, permiserim seruo quasdam res ad eum perferre, utrum furti an serui corrupti iudicio tene
Abbreviated transcription (Latin):
ra quisq furtũ ꝯmictit. uelu¬
ti si debitor rẽ quã creditori
pignoris musa dedit subtrur¬
it inc̾dum furti genetur qui
ip̃e furtũ non fecit. quał: cuiꝰ¬

Expanded text:
 quisque furtum committit, veluti si debitor rem quam creditori pignoris causa dedit subtraxerit. Interdum furti tenetur, qui ipse furtum non fecerit: quali
Abbreviated transcription (Latin):
ita. si post omĩum interroga¬
ticẽm ꝓmissor respondeat. spõ¬
doo utpͣnta cũ duob seꝑatm¬
stipulãtiõib ita ꝓmisor respẽ¬
deat. ntuq nr̃m dare lp̃deo¬

Expanded text:
ita si post omnium interrogationem promissor respondeat ‘ spondeo. ’ ut puta cum duobus sepastipulantibus ita promissor respondeat
Abbreviated transcription (Latin):
bicaqͥ intstam̃tis paganor
licum cestam̃tis diuus tͥian sta¬
tilio scu̾o ita rescripsit. id pͥm¬
legium ꝙ misitantib dͥutũ ẽ
ur qͥ quomad fcã ab hus testa¬
m̃ta tata sint sic intelligi de¬
bet ñ utiq pͥus ꝯstare defeit

Expanded text:
in testamentis paganorum ilitum testamentis divus Traianus Statilio Severo ita rescripsit : ‘ Id privilegium quod militantibus datum est, ut quoquo modo facta ab his testamenta rata sint, sic intellegi debet, ut utique prius constare debeat
Abbreviated transcription (Latin):
inqb filii ⁊ nat᷑altũ ꝑentũ suc¬
cessicẽm pp̃ ad optõem amicte¬
bãt. ⁊ adoptoẽ facile ꝑ emãtipa¬
toẽm soluta ad nentriꝰ paus
successiocm nocibãtur. ħ soli¬
to more corrigẽtes. ꝯstirutex̃in

Expanded text:
 filii et naturalium parentum successionem propter adoptionem amittebant et, adoptione facile per emancipationem soluta, ad neutrius patris successionem vocabantur. hoc solito more corrigentes, constitutionem
Abbreviated transcription (Latin):
tenore posst̃ colligi. ¶ Ite uetꝰ¬
tas ex mascułꝰ ꝑgenuo ᷤᷤ pł diligẽ.
solos nepotes ł neptes qͥ ex uirili
seru cescedt̃ ad fuoꝵ uocabut suc¬
cessicem. ⁊ uiri agnatoꝵ cos añpo¬
ponebat. Aepotes aũ qͥex fibab

Expanded text:
tenore possunt colligi. Item vetustas ex masculis progenitos plus diligens solos nepotes vel neptes, qui ex virili sexu descendunt, ad suorum vocabat successionem, et iuri adgnatorum eos anteponebat
Abbreviated transcription (Latin):
ĩloc̃ matͥs sut ł auie cos c̃ iã
designata ꝑtis t̾cie dimimitõ¬
ne uocat sͣ. nos c̃ adhuc dubi¬
tacõ mancbat ĩt̾ agnatos et
mlemoratos nepotes ꝑtẽ qͥrtã
defũcti sub̾c agnatis sibi itẽ¬
dicãtib ex cuiꝰdum ꝯstitutõ¬
gauimꝰ. noq ĩseri eã ex tboo¬

Expanded text:
 iam designata partis tertiae deminutione vocat. Sed nos, cum adhuc dubitatio manebat inter adgnatos et memoratos nepotes, partem quartam defuncti substantiae adgnatis sibi vindicantibus ex cuiusdam constitutioregavimus neque inseri eam ex Theo
Abbreviated transcription (Latin):
uiderur. repotes neptes ne ĩpa¬
⁊ i su ler̃ slcrede̾. Pari rõe ⁊ si ne¬
pos neptis uc sic exfilie. ⁊ ex ne¬
onitur. es qr placuit nepotes
ns ue ĩ ꝑtnͣtis si loc snccede o¬

Expanded text:
videtur, nepotes neptesque in patris sui locum succedere. pari ratione et si nepos neptisque sit ex filio et ex nevocantur. et quia placuit, nepotes tesque in parentis sui locum succede
Abbreviated transcription (Latin):
rẽdis mutilit̾ ancea le¬
gabatur .s. quia testam̃¬
tũ iũ exinstitutioẽ hẽ¬
dum accipit ⁊ob ib ue¬
niti cap̃ atq fundam̃t̃
incelligitur tociꝰ testa¬
m̃ti h̾edis insticutio
Pari ratõe. nec libcas an¬

Expanded text:
em inutiliter antea legabatur, scilicet quia testamenta vim ex institutione heredum accipiunt et ob id veluti caput atque fundamentum intellegitur totius testamenti heredis institutio. pari ratione nec libertas an
Abbreviated transcription (Latin):
s legatatiout¬
imꝰ fumitatẽ hiuiͦ le¬
gatis ad fidei ꝯmissoꝵ
similitudinẽ p̃stantes
ne ł ĩ hoc casu detior cau¬
sa logator quã fidei ꝯmt̾¬
soꝵ inueniatur. Pene
batur. ⁊ adimebatur uel
cransferebat᷑.
qͥ coerrendo hẽdis cã relĩ¬
quitur. quo mag̃ aliqͥ
filiam suam inmat̾mo
serit. he̾s m̃s si scruũ me¬
um sticũ alienauit. ł ex¬

Expanded text:
 legatariuimus, firmitatem huiusmodi legatis ad fideicommissorum similitudinem praestantes, ne vel in hoc casu deterior causa legatorum quam fideicommissorum inveniatur. Poenae batur et adimebatur vel transferebatur. quod coercendi heredis causa relinquitur, quo magis is alfiliam suam in matrimipserit: ‘ heres meus si servum Stichum alienaverit ’
Abbreviated transcription (Latin):
quĩȩciam nͨ lib̾tatẽ pene
noiẽ dari posse placcbat
eo amplius nec hedem ꝑe¬
ne nõie adici posse. sabir
existimabat. ueluti siqͥs
ita dicas. ticiꝰ. leres esto.
si ticiꝰ filiã suã stio m̃ma¬
trimonio collocauit. Seiꝰ

Expanded text:
quin etiam nec libertatem poenae nomine dari posse placebat. eo amplius nec heredem poenae nomine adici posse Sabinus existimabat, veluti si quis ita dicat: ‘ Titius heres esto: si Titius filiam suam Seio in matrimonium collocaverit, Seius
Abbreviated transcription (Latin):
stm̃ cestanicum decessi¬
s. testator. ħ nen gebet i¬
deo ualẽ qr diuci testa¬
tor uirĩt. Sub ꝯditioẽ
uõ rec̾te lẽgatur. utrẽ¬
quiramꝰ an quo tp̃r di¬
es legati cedit. in pote¬
tate hẽdis nõ sit. tx Nu¬
diũso hẽde instituto ser¬
uo. qͥn dño recte etiam
sinc ꝯditione logetur

Expanded text:
m testamentum decessisset testator, hoc non debet ideo valere, quia diutius testator vixerit. sub condicione vero recte legatur, ut requiramus, an, quo tempore dies legati cedit, in potestate heredis non sit. Ex diverso herede instituto servo, quin domino recto etiam sine condicione leg
Abbreviated transcription (Latin):
linque ⁊ młto mag̾li¬
bertatẽ cuiꝰ lisus fauo¬
rabilior est. Yost mor¬
tem quoq hẽdĩs aut le¬
gatarii. similim in¬
utihter legabatur ue¬
luti sigus ita dicat sũ
heres meus mortuus
erit .do lego Itẽ pti¬
die quamͤ hes aut le¬
gatariꝰ moriatur s
simili modo ⁊ ħ correx¬

Expanded text:
linquere et multo magis libertatem, cuius usus favorabilior est. Post mortem quoque heredis aut legatarii simili modo inutiliter legabatur: veluti si quis ita dicat: ‘ cum heres meus mortuus erit, do lego ’: item ‘ pridie quam heres aut legatarius morietur ’. Sed simili modo et hoc correx
Abbreviated transcription (Latin):
statĩ post scm̃ testam̃tũ
decessit᷑ cestator ñ tñ a
p̾ eum qui hẽs fit dies
legati çede intesligitur
cum hedicas a legato s
inaltiu̾s potestatẽ trãs¬
latꝰ sit uel manumissꝰ
ipse heres efficitur qͥb
casib utile ÷ legatũ aꝰ¬
si ineadẽ causa permã¬
serit ⁊ iussu legataris
adieĩt. euanescit lega¬

Expanded text:
testamentum decesserit testator, non tamen apud eum qui heres sit dies legati cedere intellegitur, cum hereditas a legato sein alterius potestatem translatus sit, vel manumissus ipse heres efficitur: quibus casibus utile est legatum: quodsi in eadem causa permanserit et iussu legatarii adierit, evanescit lega
Abbreviated transcription (Latin):
ris illa regusa fassa de¬
monstratione legatũ ñ
um u̾nam .do. lego. lic
.n. nõ u̾na s emꝑt̾us sit¬
si de seilio tñ cõstat. uti¬
le ⁊ legatũ ⁊ conuenient̾
si ita demonstrauĩt. sti¬
cum seruũ q̃. a seio emi.
sit qr ab alio emptus. u¬
tile logatum ÷ si de struo
ꝯstat. Longe mag̃ legato
falsa cã not nocet. uelu¬
ti cũ ira aliqͥs dixĩt. tici¬
o qui absente me nego
cia curauit sticũ .do. le

Expanded text:
ris regula, falsa demonstratione legatum non um vernam do lego ’: licet enim non verna sed emptus sit, de servo tamen constat, utile est legatum. et convenienter si ita demonstraverit ‘ Stichum servum, quem a Seio emi ’, sitque ab alio emptus, utile legatum est, si de servo constat. 3 Longe magis legato falsa causa non nocet. veluti cum ita quis dixerit: ‘ Titio, quia absente me negotia mea curavit, Stichum do le
Abbreviated transcription (Latin):
mines constituit io aput
gentes utuntur ⁊ populus
itaq: romanus partun su
o ꝓprio partim communi
omnium hominum iure
utitut. Que singula qualia
sunt suis locis ꝓponamus S
us quidem cuule: eruna qͣ¬
q: ciuitate appellatur uelu¬
ti atteniensium.Nam
siquis uelit solonis uel d᷑¬
coiis leges appellare ius ci¬
uile a theniensium. non er¬
rauĩt Sic enum ⁊ uis quo
populus romanus utitur.
Ius ciile ius romanoꝵ ap¬
pellamꝰ uel uis quiritum
quo quirites utuntur. Ro¬
mani enim a quirio qui
significamus sicuti cum

Expanded text:
mines constituit, id apudgentes utuntur. et populus itaque Romanus partim suo proprio, partim communi omnium hominum iure utitur. quae singula qualia sunt, suis locis proponemus. Sed ius quidem civile ex unaquaque civitate appellatur, veluti Atheniensium: nam si quis velit Solonis vel Draconis leges appellare ius civile Atheniensium, non erraverit. sic enim et ius quo populus Romanus utitur ius civile Romanorum appellamus, vel ius Quiritium, quo Quirites utuntur; Romani enim a Quirino Quisignificamus: sicuti cum
Abbreviated transcription (Latin):
ad ultinũ feci̾t sculpsit. sciẽs do¬
lo mao eiꝰ legi pena ĩ scrud̾ ulti¬
rã supplicium ẽ. ꝙ ⁊ ĩ loge d̾e
siccarus ⁊ ueneficis seruaruu:. In
libo̾s uõ de portatõ. Itẽ lex uili¬
a de in publica seu pͥuata adu̾¬

Expanded text:
it sciens dolo malo. eiusque legis poena in servos ultimum supplicium est, quod et in lege de sicariis et veneficis servatur, in liberos vero deportatio. Item lex Iulia de vi publica seu privata adve
Abbreviated transcription (Latin):
sicia sp signifitat ferreũ cultrũ
fadẽ loge ÷ͥ uencfici capite dãp¬
nãtur ꝗ arab odiosiꝰ tam uene¬
niꝰ ꝙͣ slsurris magicis hões oe¬
ciderũt ł mala tredicam̃ta pu¬
blice uẽdicetũt. Alia dem̃ lox
cat᷑. qua cuietur ut siꝗs ꝑen¬
tis ant filu aut oĩc affinita¬
netur. fata p̃ꝑaui̾t. siue clã sũ
palã id ausus fuit. nec ñ is cũ

Expanded text:
sica, quod significat ferreum cultrum. eadem lege et venefici capite damnantur, qui artibus odiosis, tam venenis quam susurris magicis homines occiderunt vel mala medicamenta publice vendiderunt. Alia deinde lex catur. qua cavetur, ut, si quis parentis aut filii, aut omino adfectionetur, fata properaverit, sive clam sive palam id ausus fuerit, nec non is cuius
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ed id ꝗlib crsotus eo iudicio d.¬
dãpnatu. ignorarma notit᷑.s.
furti ꝗdem autiui bonos raptoꝵ
aut ĩ iuriar aut de dolo ñ selũ dã¬
nati netatur ignomnia s ⁊̃ pac¬
ti. ⁊ recte plurimũ.n. ĩt̾ uty ci¬

Expanded text:
et ob id quilibet ex sociis eo iudicio damnatus ignominia notatur. sed furti quidem aut vi bonorum raptorum aut iniuriarum aut de dolo non solum damnati notantur ignominia, sed etiam pacti: et recte; plurimum enim interest,
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾ reu̾ssis: qͣlia fu̾t oiã restito¬
ria. aut exhiduoria. nãq actor
ẽ ꝗ desidait aut eriberi aut re¬
stitm. reu̾sus ÷ is aqͦ desidat u
iestituat. aut erhibeat. Phe¬
bitoritoꝵ aut̃ ĩtdictor alia fĩ¬
plicia sũt alia duplicia. Si ꝑli¬
ca sũt ueluti cũ ꝓhib p̾tor in
loco sac̾ ł fiumĩt plublito ripa¬

Expanded text:
alter reus est: qualia sunt omnia restitutoria aut exhibitoria: namque actor est qui desiderat aut exhiberi aut restitui reus is a quo desideratur ut restituat aut exhibeat. prohibitoriorum autem interdictorum alia simplicia sunt, alia duplicia. simplicia sunt, veluti cum prohibet praetor in loco sacro vel in flumine publico ripa
Abbreviated transcription (Latin):
rium pacti sũt. idẽ ut pete̾ c̃dito¬
ri liceat. si agat cditor ⁊ excipuͭ
debror. ut ita demũ ꝯdẽpneturr.
siñ c̃ucnit ne eã pecriniam c̾oi¬
cor petat. nocet ei ciceptio. c̃urñ
S: qr inquũ ẽ cditorẽ excludi. re¬
plicatõ ei daditur ex postiore pac¬
to c̃uento. Rursus int̾dũ cue¬
tut ut replicatõ. q̃ pͥma facie uiᷤ¬
ta sit. ñq̃ noceas. q. cũ accidit. ali¬
a allogatõe opꝰ ÷ adiuuãdi rei gr̃a
q̃ duplicatõ uocatur. Et si rurs
sus allogatẽt alia opꝰ ẽ. Qua ac

Expanded text:
rium pacti sunt, id est ut petere creditori liceat: si agat creditor et excipiat debitor, ut ita demum condemnetur, si non convenerit, ne eam pecuniam creditor petat, nocet ei exceptio; convenit  iniquum est creditorem excludi, replicatio ei dabitur ex posteriore pacto convento. Rursus interdum evenit, ut replicatio, quae prima facie iusta sit, inique noceat. quod cum accidit, alia allegatione opus est adiuvandi rei gratia, quae duplicatio vocatur. Et si rursusus allegatione alia opus est, qua ac
Abbreviated transcription (Latin):
luti si ꝑmiliẽ aut̃ muliẽm agẽ
qͥs uelit. nã militib noc ꝓrutie i
matre. ł nyore nes ey sacro rescrͥ¬
to ꝓcuratorio noĩe erꝑiri ꝯcedi¬
sa disciplinẽ possũt. Fas uo erecp¬
tor̃s q̃ olim ꝓcuratorib p̃p̃ ĩfimiã
ĩ dantis ł ip̃iꝰ ꝓcuratoris opponebã

Expanded text:
luti si per militem aut mulierem agere quis velit: nam militibus nec pro patre vel matre vel uxore nec, ex sacro rescripto, procuratorio nomine experiri concedisa disciplinae possunt. eas vero exceptiones quae olim procuratoribus propter infamiam vel dantis vel ipsius procuratoris o
Abbreviated transcription (Latin):
pactõis ł obligatõis litẽ ĩ ferre te¬
susẽ. Senonane ostitutõi ful¬
iacẽ censemꝰ ꝙͣ. sacͣtissimꝰ legislator
⁊ ĩducaas quas ipẽ actor sponte ĩtul
licẽ. nͥ om̃s expẽsas licis antei ac¬
ceꝑint. ut actores tali pena p̾t̃i¬
si. tp̃ra liciũ doceãt᷑ obseruare

Expanded text:
is vel obligationis litem inferre ausus est Zenonianae constitutioni subiacere censemus, quam sacratissimus legislator et inducias, quas, sive ipse actor sponte indulsnisi omnes expensas litis antea acceperint, ut actores, tali poena perterriti, tempora 1itium doceantur observare
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃aꝵ constitutionui robr
Si mma itaq ore ⁊ alacri
studio has leges nr̃is accipi¬
e ⁊ uos metipsos sic erudi

Expanded text:
rum constitutionum robur s. Summa itaque ope et alacri studio has leges nostras accipite et vosmet ipsos sic erudit
Abbreviated transcription (Latin):
uimꝰ ut nr̃a auctoritate nr̃iꝰꝵ
suasionib conponerent iusti¬
tutiones ut liceat uobis pͥma
legum cunabula non ab an¬
tiq fabulis disct̾. C. ab impperi¬
ali splendore appetere ⁊ au¬
res quam anime ur̃e nichil
inutile nichil per peram ap
positum s quod in ipsis opti
net rerum argum̃tis acci¬
piant ft᷑ inpriori tẽpore uir

Expanded text:
 ut nostra auctoritate nostrisque suasionibus componant Institutiones: ut liceat vobis prima legum cunabula non ab antiquis fabulis discere, sed ab imperiali splendore appetere, et tam aures quam animae vestrae nihil inutile nihilque perperam positum, sed quod in ipsis rerum optinet argumentis, accip
Abbreviated transcription (Latin):
eruditionis a uoce pͥncipali
ꝓcedat. Igitur post libros .l.
est. quos pereundem uirum
ercelsum tributium nͨ ñ ⁊ ce¬
tõs iuros illustres ⁊ facundĩ¬
simos confetimꝰ in hos qͣ tuoe
libros eisclem institutioẽs
et quod postea desuetudine
inumbratum ab imꝑniali re¬
medio illuminatum Qt
ex omnib antiquoꝵ insti¬
tutionib ⁊ p̾cipue ex cõmẽ¬
tarus gͣu ur̃i tam instituti¬
onum qͣ rerum cottidiana¬
rum asusq multis comm̃¬
tariis conpositas. sum tres
predicti uiri prudentẽ no¬
bis obtulerunt ⁊ legimus ⁊

Expanded text:
eruditionis a voce principali procedat. Igitur post libros quinest quos per eundem virum excelsum Tribonianum nec non ceteros viros illustres et facundissimos confecimus, in hos quattuor libros easdem institutiones et quod postea desuetudine inumbratum ab imperiali remedio illuminatum est. Quas ex omnibus antiquorum institutionibus et praecipue ex commentariis Gaii nostri tam institutionum quam rerum cottidianarum aliisque multis commentariis compositas cum tres praedicti viri prudentes nobis optulerunt, et legimus
Abbreviated transcription (Latin):
bat ut tunc constitutione
imperatorias legerent. hoc
uos a priordio ingredĩanu¬
ni digni tanto honore tã¬
taꝙ reperti felicitate ut et
inicium uob̃ ⁊ finis legum

Expanded text:
bat, ut tunc constitutiones imperatorias legerent, hoc vos a primordio ingrediamini, digni tanto honore tantaque reperti felicitate, ut et initium vobis et finis legum
Abbreviated transcription (Latin):
qui exxitand̾ militib destina
tꝰ: id misit. Item siputa¬
cor ex arbore deiecto ramo ser¬
sippe miam ꝓublicam autiu¬
intelligĩ si seorsu auia for¬
te ł in modio fundo coletat. li¬
cet ñ p̃clamauit. qr eo loco il¬
nulli ertraneo ius fuat u̾san¬
di Reta si medicꝰ qui scriñ
tuũ iure secuit dereliq̃rit cu¬
rõnẽ. atq obid mortuus fu¬
quoq culpe ad numatim. ne¬
luti si medicꝰ seruũ tuũ occi¬
dit ꝙ eum male sccui̾t auc
ꝑꝑam ei medicam̃tum dedit
Inpetu qͦ: mulaꝵ quas mu¬
si seruus cuus obp̾stus fuĩt.
culix reus: mulio. S ⁊ si p̃p
inflimitatem ietinẽ eas ñ
potuit. cũ alius furmior reti¬
nc̃ eas poriuss oque culpe ce¬
necur. sadem placuerũt de
eo quoꝙ qui cum oquo ue¬
he̾tur impetũ eus aut p̃p¬

Expanded text:
qui exercitandis militibus destinatus est id admisit. Item si putator ex arbore dejecto ramo sersi prope viam publicam, aut viellegitur, si seorsum a via forte vel in medio fundo caedebat, licet non praeclamavit, quia eo loco nulli extraneo ius fuerat versandi. Praeterea si medicus, qui servum tuum secuit, dereliquerit curationem atque ob id mortuus fuquoque culpae adnumeratur, veluti si medicus ideo servum tuum occiderit, quod eum male secuerit aut perperam ei medicamentum dederit. Impetu quoque mularum, quas musi servus tuus oppressus fuerit, culpae reus est mulio. sed et si propter infirmitatem retinere eas non potuerit, qui, cum alius firmior retinere potuisset, aeque culpae tenetur. eadem placuerunt de eo quoque, cum equo veheretur, impetum eius aut pro
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitatẽ. aut p̃p̃ inꝑitiã
suã retinẽ ñ potuit. Hiis aũ
ũbis legis quanti id ineo an¬
no pluris fuĩt illa sententia
erprimitur ut siquis siẽ
tuum qͥ hodie claudꝰ aut lu¬
tus. aut mancꝰ erit. oecidi̾t
qui meo anno intoger aug
y̾ciosus flut. ñ tanti tenet᷑
quanti is hodis erit. s quan¬
ti in oo anno plurimi fint.
Qua ratoẽ creditũ ÷ penalẽ
solum tanti quasꝙ obliga¬
tur quantũ dãpin dedint.
si aligñ longe pluris. Iõ¬
qr ꝯstas in heredem cam acti¬
onẽ nõ transsuit. q̃ cr̃sita fu¬
iss si ultia dampnũ nũqͣm

Expanded text:
infirmitatem aut propter imperitiam suam retinere non potuerit. His autem verbis legis ‘ quanti id in eo anno plurimi fuerit ’ illa sententia exprimitur, ut si quis hominem tuum, qui hodie claudus aut luscus aut mancus erit, occiderit, qui in eo anno integer aut pretiosus fuerit, non tanti teneatur quanti is hodie erit, sed quanti in eo anno plurimi fuerit. qua ratione creditum est, poenalem solum tanti quisque obligatur quantum damni dederit, sed aliquando longe pluris: ideoque constat, in heredem eam actionem non transire, quae transitura fuisset si ultra damnum numquam
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ rei noĩs deposut ñ tenetra
net ob id eiꝰ int̾ iẽ saluã esse.
ip̃i rei ꝑsecutõem extrisenuꝰ
habet dns. quam aut uendi¬
cando. aut ꝯdicendo aꝑfenx
sus possessorem ẽ siue ip̃t pos¬
sideat. siuc aliꝰ quilibet. sondi¬

Expanded text:
eius nomine depositi non tenetur nec ob id eius interest, rem salvam esse, ipsius rei persecutionem extrinsecus habet dominus, quam aut vindicando aut condicendo potest rsus possessorem est, sive fur ipse possidet sive alius quilibet: condi
Abbreviated transcription (Latin):
qui in potestate restatorisẽ
s.⁊ si filius famibas de cas¬
trensi poculio pꝰ missic̃em fi¬
ciat totam̃tu noc pot̾ eiꝰ rt¬
lt testis ad hib tur noc is qui

Expanded text:
qui in potestate testatoris est. sed si filiusfamilias de castrensi peculio post missionem faciat testamentum, nec pater eius recte testis adhibetur nec is qui
Abbreviated transcription (Latin):
iores cẽtenarn fit̾. si hẽdes suos l¬
bonor posseslores libos hant fũ u¬
eos fuccessicẽm parentum dedut¬
e semotis sin aũ site lid̾is acces¬
serũt. siꝙ ĩtestati ad om̃em hete¬
Si u̾o cestam̃tũ ꝙ. fecerĩt patro¬

Expanded text:
iores centenariis sint, si heredes velbonorum possessores liberos habeant sive ueos successionem parentum dedue semotis. sin autem sine libedem intestati, ad omnem heresi vero testam
Abbreviated transcription (Latin):
etiam possessionẽ domi¬
niũ si dominus flut qͥ
tradididit. uł usucapi¬
onẽ aut lõgi tẽporis ꝓ¬
scriptionem si dũs nõ sit
Hactenuis cantisq am¬
moniusse sufficit quẽ¬
ad modum singule reᷤᷤ¬

Expanded text:
 possessionem etiam dominium, si dominus fuit qui tradidit, vel per usucapionem aut longi temporis praescriptionem, si dominus non sit. Hactenus tantisper admonuisse sufficiat, quemadmodum singulae re
Abbreviated transcription (Latin):
est si quam possessionẽ ex
re ur̃a uł ex oꝑib suis ad¬
epti furrint. ex hiis itaq
apparet per libos homine
quos neq ur̃o uiri sub¬
iectos habetis. Neq bona
fide possicecił Item pera¬
licnos setuos in quib: neq
usumfructum habetis
neq iustam possionẽ ul¬
la ei causa nobis aquiri
posse. Et qoc est quod di¬
atur per ertrancam per¬
sonam nichil acquiri po¬
se ercepto eo q. perlibãm
personam ueluti per̾cũ

Expanded text:
est si quam possessionem ex re vestra vel ex operibus suis adepti fuerint. Ex his itaque apparet, per liberos homines, quos neque vestro iuri subiectos habetis neque bona fide possidetis, item per alienos servos, in quibus neque usum fructum habetis neque iustam possessionem, nulla ex causa vobis adquiri posse. et hoc est quod dicitur, per extraneam personam nihil adquiri posse: excepto eo quod per liberam person
Abbreviated transcription (Latin):
scribi ceperunt. ¶Fere igi¬
tur destie. ⁊ uolucres ⁊ pis¬
ces. id est omnia animaliã
que in terra celo maria. nã¬
cuntur. simul aq ab aliq̃
capta fuerint. iure gentiũ
statim illius esse mapuũt
Quod etum ante nulliꝰ est
id natutali ratione occu¬
panti conceditur. Nec

Expanded text:
scribi coeperunt. Ferae igitur bestiae et volucres et pisces, id est omnia animalia quae in terra mari caelo nascuntur, simulatque ab aliquo capta fuerint, iure gentium statim illius esse incipiunt: quod enim ante nullius est id naturali ratione occupanti conceditur. nec
Abbreviated transcription (Latin):
dam otum rerum domini¬
um nanciscitur iure nat᷑a¬
li. Quod sicut diximꝰ appel¬
latur ius gentium. quarũ¬
dam iure cuuli. Comodi᷑
tustius esse naturale ius
quocum ipso genere hu¬
mano: rerum nat᷑a ꝑdib¬

Expanded text:
dam enim rerum dominium nanciscimur iure naturali, quod, sicut diximus, appellatur ius gentium, quarundam iure civili. commodius est tustius esse naturale ius, quod cum ipso genere humano rerum natura
Abbreviated transcription (Latin):
fert rei ꝓpͥetatem ut ecoe ec¬
ce p̾tore̾s ut̾ consules qui
missilia iactant in uul¬
gus ignorant quib cre qͥ¬
quia uolunt quod quis¬
ꝙ ex cẽꝑit eiꝰ esse. statim e
mino habitam occuꝑaue¬
rit quis statim cum do¬
minũ effici pro derelicto
aũ habetur quod dñs ea
m̃te abierĩt ut id ierũ su¬
ar esse nolit Idõꝙ stacu¬
dñs s desut alia cã ist
cał trrum que in cem¬
pestatr maris leuãde na¬
nis causa citiuntur. Hec
enĩ dominor ꝑmanent
Quia pasa ẽ eas non coa¬
nimo eici quo quis eas
habs̾ nõ uult.S quo ma¬
gis cũ ipsa naui pericu¬
lum maris esfugiant
Qna de cã siquis eas fluꝰ¬
tib expulsas. uel eniam
inupo mari nactꝰ lucnͣdi
aĩo abstuli̾t furtum cõ¬
mittit ⁊ lec longe diser¬
reda curente ñ incelhie¬

Expanded text:
fert rei proprietatem: ut ecce praetores vel consules qui missilia iactant in vulgus ignorant quid eorum ququia volunt quod quisque exceperit eius esse, statim eumino habitam occupaverit quis, statim eum dominium effici. pro derelicto autem habetur quod dominus ea mente abiecerit ut id rerum suaram esse nollet, ideoque staAlia causa est earum rerum quae in tempestate maris levandae navis causa eiciuntur. hae enim dominorum permanent, quia palam est, eas non eo animo eici quo quis eas habere non vult, sed quo magis cum ipsa navi periculum maris effugiat: qua de causa si quis eas fluctibus expulsas vel etiam in ipso mari nactus lucrandi animo abstulerit, furtum committit. nec longe diseda currente, non intel
Abbreviated transcription (Latin):
tis Per tradinoem qͦ
iuirr naturali res nobis acu¬
runtur Nichil enĩ tam̃ con¬
ueniens ẽ naturali equita¬
ti Quã uoluntatem dñi
uolentis rem suam in ali¬
um transferi ratam habi
tt idõ cuiꝰcumq generis uc¬

Expanded text:
tis. Per traditionem quoque iure naturali res nobis adquiruntur: nihil enim tam conveniens est naturali aequitati, quam voluntatem domini, volentis rem suam in alium transferre, ratam haberi. et ideo cuiuscumque generis
Abbreviated transcription (Latin):
gotuis rem ucndĩt ⁊ tradi̾t
sticit eam accipientis In¬
terdum etiam sine tradi¬
tione nuda uoluncas dñi¬
sufficit. ad rem transfe¬
tendam ueluti sirem q
t aliquis cõmodauit aut
locauit. aut apud te depo¬
suuit uendĩt tibi aut do
quod patitur tuam es¬
se statim acquiritur tibi
ꝓpetas per inde ac si co no¬
mine tradita fluss
tem siquis m̾ces in orrco
drpositas uẽdit simul atqi
claues horrei tuidĩt ẽpto¬
ri transfrit ꝓprietatem¬

Expanded text:
gotiis rem vendiderit et tradiderit, facit eam accipientis. Interdum etiam sine traditione nuda voluntas sufficit domini ad rem transferendam, veluti si rem, quam tibi aliquis commodavit aut locavit aut apud te deposuit, vendiderit tibi aut donquod patitur tuam esse, statim adquiritur tibi proprietas perinde ac si eo nomine tradita fuisset. Item si quis merces in horreo depositas vendiderit, simul atque claves horrei tradiderit emptori, transf
Abbreviated transcription (Latin):
li iuire dominiisunt Aue¬
dum ẽnĩ uidebitut hominẽ
in locum de mortuor capi¬
cum eyfrtu. fructuariꝰ sub¬
cer Et inuincar de mortua¬
rum uel arbor locũ alias
substitue debet. Recte enĩ
colẽ deb ⁊ quasi bonus pat̾¬
familias uti debet Tesau¬
ros quos quis in loco suo ĩ¬
ralem equitatem secutus:
ei cõcessit qui inurnit ĩde¬
qr statuit. siquis in sacis ł
religibso loco fortiuto casu
inuciũt. at siqͥs malieno lo
co. ñ data ad hoc opera si
fortuitu inuenit dimidi¬
um soli domino concessit

Expanded text:
li iure dominii sunt frucdum enim videbatur hominem in locum demortuorum capitum ex fetu fructuarius sumest, et in vinearum demortuarum vel arborum locum alias debet substituere. recte enim colere debet et quasi bonus paterfamilias uti. Thesauros, quos quis in suo loco inralem aequitatem secutus, ei concessit qui invenerit. idemque statuit, si quis in sacro aut in religioso loco fortuito casu invenerit. at si quis in alieno loco non data ad hoc opera sed fortuitu invenerit, dimidium domino soli concessit
Abbreviated transcription (Latin):
lib excausa tradantur
Sine dubio transfcrunt᷑
uendite uͭ ⁊ fradite ñ ali¬
ter emptori acquiritntur
quã si is uẽdudri p̾ciũ soluc¬
rit uł alio modo ei satisfe
rabulap tamen recte di¬
citur ⁊ iure gentium id

Expanded text:
lia ex causa tradantur, sine dubio transferentur: venditae vero et traditae non aliter emptori adquiruntur, quam si is venditori pretium solverit vel alio modo ei satisfectabularum: tamen recte dicitur et iure gentium, id
Abbreviated transcription (Latin):
tur ⁊ cundem hãnt effcm̃ cir¬
ca testamenta patrũ suoꝵ m
firmanda ⁊ heditatem anfcn¬
dam quam fiusuił emãcipa¬
ti hñt sũiam nati sunt suie
ad huc in uro ꝯstituti postea
natisant. ¶ Cirra adopti¬

Expanded text:
eundem habeant effectum circa testamenta parentum suorum infirmanda et hereditatem auferendam quem filii sui vel emancipati habent, sive iam nati sunt sive adhuc in utero constituti postea nati sunt. circa adopti
Abbreviated transcription (Latin):
cuis esse id q. incastris ad quisi¬
ĩ pot̾ate parentũ sũt pecali ⁊ ꝑm
inbonis parent᷑ ꝯputartur. ac s
seruor petubia in bonis dñorũ
nuantur er xeptil indelicet hus

Expanded text:
s esse id quod in castris adquisiin potestate parentum sunt peculia perinde in bonis parentum computantur acsi servorum peculia in bonis dominorum numerantur: exceptis videlicet his
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃to dat satis. daren
cogantur. quia fides coe ⁊
diugentia ab ipso cestatpre
re de indempnitate pupil
uł adolescentis ⁊ contuco¬
risuo uel ꝯcuratori p̃ferri¬
ut solus amministret ut

Expanded text:
dati satisdare non coguntur, quia fides eorum et diligentia ab ipso testatore de indemnitate pupilli vel adulescentis et contutori vel concuratori prt solus administret
Abbreviated transcription (Latin):
possunt qualas hẽe que ĩ
uirc ꝯsistunt. Sicut he¬
reditas usus fructꝰ usꝰ ob¬
ligationes quo quomodo
ꝯficte Net ad rem per¬
tinet quod in hẽditate re
corporales ꝯtinẽntur Nã¬
⁊ fructus qui ex fundo ꝑti¬
cipiuntur. corporales sunt
betur plerumq corporale
est ueluti fundus homo pe¬

Expanded text:
possunt, qualia sunt ea, quae in iure consistunt, sicut hereditas, ususfructus, obligationes quoquo modo contractae. nec ad rem pertinet, quod in hereditate res corporales continentur, et fructus, qui ex fundo percipiuntur, corporales sunt,betur, plerumque corporale est, ueluti fundus, homo, pe
Abbreviated transcription (Latin):
k nicini mrusticor p̃dior
seintutẽ quidã inputari roc¬
te putant aque haustũ peco¬
ris ad aquam appulsum
Ius pasgnbi calcis quoquẽ¬
de arene fodiente. Idro au̾
hec seruitutrs p̃dioꝵ appel¬
lantur. Quoniam sinc p̃di¬
is consticui nĩ possunt. nemo
enim potest seruitutem a¬
quirẽ urbani uel rustici p̃¬
di nisi qui hab: p̾dium N
quis quam debẽ nisi qui p̃
uicino aliquod ius cõstitu¬
ere Pactionib atq stipu¬
lationib io efficẽ deb: Po¬
sist etiam intestam̃to quĩ
hẽcem suũ daptiare. ⁊le al¬
tius tollat edes suas. Ne
luminib ediũ iucini offici¬
at. uel ut pariatur eñ tig¬
num inparietẽ inmuteie
uel stillicidium habẽ. uel uͥ
patiatur eum per ꝓfuibũ
nis reb utendi. fruẽ

Expanded text:
 In rusticorum praediorum servitutibus quidam computari recte putant aquae haustum, pecoris ad aquam adpulsum, ius pascendi, calcis coquendae, harenae fodiendae. Ideo autem hae servitutes praediorum appellantur, quoniam sine praediis constitui non possunt. nemo enim potest servitutem adquirere urbani vel rustici praedii, nisi qui habet praedium, nec quisquam debere, nisi qui habet vicino aliquod ius constituere, pactionibus atque stipulationibus id efficere debet. potest etiam in testamento quis heredem suum damnare, ne altius aedes tollat, ne luminibus aedium vicini officiat: vel ut patiatur eum tignum in parietem immittere vel stillicidium habere: vel ut patiatur eum per fundum inis rebus utendi frue
Abbreviated transcription (Latin):
bana predia appellantur ⁊¬
si inuilla edificͣata sunt
Item predioꝵ urbanor ser¬
uitares sunt hee ut icin̾
honera uicini sustineat. ut
inꝑarietẽ eiꝰ liceat uicino
tignũ inmitt̾e uiꝰ stillicidi
uel flum̃ recipiat quis in

Expanded text:
bana praedia appellantur, etsi in villa aedificata sunt. item praediorum urbanorum servitutes sunt hae: ut vicinus onera vicini sustineat: ut in parietem eius liceat vicino tignum immittere: ut stillicidium vel flumen recipiat quis in
Abbreviated transcription (Latin):
It̾ act̾ uia aque duc¬
tus Iter est ius eun¬
di. ambulandi. hominus nõ
etiam nim̃tum agenbi. ł¬
agendi uel nim̃itum uelue¬
qui iter habet hab actum
ñ hab Qui actum hab ⁊

Expanded text:
iter actus uia aquae ductus. iter est ius eundi ambulandi homini, non etiam iumentum agendi. agendi uel iumentum uel uequi iter habet, actum non habet, qui actum habet, et
Abbreviated transcription (Latin):
tencie libertis ingratis cir¬
ca patronos condẽpnatis ł
qui se ad p̃cium partipan¬
dum uenundari pussi sũt
Minor siue media ẽ capiti
cłiminutio cum cuutas qͥ¬
dem amutitur libertas u
retinetur. quod accidit ei
cui aquã interdictã fuerit
ues ei qui mmsulam depor¬
tis diminutio est ⁊ cunta
⁊ lib̾tas retnetur s stat ho¬
minis cõmutatur quod
accidit in hiis qui cum su
nuris essent ceperunt. ali¬
eno iiri subiecti csse uel̃
capite non miniitur qui¬
a nullum caput habuit
Quib autem dignitas ma¬
gis quam statꝰ pernuitat᷑
capite ñ miniumtur. Et i¬
teo senatu motum caput
filium aut filiam. nepotẽ
aut neꝑcem. ex filio ⁊ deĩ¬
ceps mpuberes emancipa

Expanded text:
vel liberti ut ingrati circa patronos condemnati, vel qui ad pretium participandum se venumdari passi sunt. Minor sive media est capitis deminutio, cum civitas quidem amittitur, libertas vero retinetur. quod accidit ei cui aqua et igni interdictum fuerit, vel ei qui in insulam deportis deminutio, cum et civitas et libertas retinetur, sed status hominis commutatur. quod accidit in his qui, cum sui iuris fuerunt, coeperunt alieno iuri subiecti esse, vel capite non minuitur, quia nullum caput habuit. Quibus autem dignitas magis quam status permutatur, capite non minuuntur: et ideo senatu motos capitfilium aut filiam, nepotem aut neptem ex filio, et deinceps, impuberes emancipa
Abbreviated transcription (Latin):
placuit nobis ⁊̃ in hũc uirĩ
articłum nocessariam indu¬
oucẽ em̃datõem. siue post
stipulator sine ꝓmissor. sti¬
pulatio ꝯteptac̃. ualet stip¬
pulatio. Item siquis it
scipulatꝰ erat. Si nauis eras¬
sia uenĩt hodie dare spõdes
ꝑfectum robur atcomodare
Ita ancem ꝯcepta stipulatõ.
ar l cum morieris darc spon¬

Expanded text:
placuit nobis etiam in hunc iuris articulum necessariam inducere emendationem, ut, sive post stipulator sive promissor, stipulatio concepta est, valeat stipulatio. Item si quis ita stipulatus erat: ‘ si navis ex Asia venerit, hodie dare spondes?perfectum robur accommodare, Ita autem concepta stipulatio, cum moriar, dare spon
Abbreviated transcription (Latin):
trress ꝑlacuit stipulatiõan
uale. Nam si is qui pupilli
ꝯtutori suo. ⁊ stipulatꝰ : rẽ y¬
pupilli saluã fore. qm̃ int̃ ẽ
stipulatoris fieri qͥ stipulat᷑¬
÷ cum obligatꝰ futurus ess
pupillo surs male gessit᷑ ce¬
net obligatio. Ergo siqius
ꝓcuratori suo dari stipulatꝰ
sit. stiꝑulatõ uires hebit. ⁊i
sua ĩter est. ne foete ł pena o¬
mnittatur ł p̃dia distrahan¬
tur q̃ ꝑignori data erant.i
uaalet stipulatõ. u̾sa uisẽ
qui alium factum ꝓmisit.
indetur mea esse causa ut
ñ teneatur nisi penam ip̃e ꝓ¬
misit̾. Item rem suam fu¬
tam nemo incum casum ci
sua sit ucilit̾ stipulatur.Si
de alia restipulatee sensit᷑. de
alia ꝓmissor. ꝑm̃ nulla ꝯtia¬

Expanded text:
teresset, placuit stipulationem valere. nam si is qui pupilli contutori suo et stipulatus est, rem pupilli salvam fore, quoniam interest stipulatoris fieri quod stipulatus est, cum obligatus futurus esset pupillo si male res gesserit, tenet obligatio. ergo et si quis procuratori suo dari stipulatus sit, stipulatio vires habebit. et si sua interest, ne forte vel poena committatur, vel praedia distrahantur quae pignori data erant, valet stipulatio. 2 Versa vice qui alium facturum promisit, videtur in ea esse causa, ut non teneatur, nisi poenam ipse promiserit. Item nemo rem suam futuram in eum casum quo sua fit utiliter stipulatur. Si de alia re stipulator senserit, de alia promissor, perinde nulla
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ om̃s tenetur. Si uero i mã
ꝙ hiss ł qͣsdã daturum sespo¬
pondit obligatõ in hus ꝓqͥb
spopondi̾t ꝯtuhitur. Ex plu¬
rib .n. stipulatõib una ł que

Expanded text:
 omnes tenetur: si vero unam ex his vel quasdam daturum se spoponderit, obligatio in his pro quibus spoponderit contrahitur. ex pluribus enim stipulationibus una ve
Abbreviated transcription (Latin):
stipulatio. Ac nec statim ab¬
initio tał stipulatio ualebit
Lucium ticium c̃ senius erit
lomodo possunt¶ Sits añ ali¬
um datism factu᷑m ne qͥd spõ¬
dit. nõ obligabitur. ueluti si
spondert titurm .u. aurcos da¬
tum. Qđ si effectur se ut titiũ
ut dnet spopondit. obligatur.
Siquis ali quam ci cuiꝰ musb̾¬
ꝯferri potest. nelut siquis ita
stipuletur. mͥ aũ seio dare spõ¬
des : ut obligatio qͥ. stipulato¬
tͦ: ualebit quidẽ stipularõ. ẜ u¬
trum totum debeatur stipula¬
tori quod instipulatioẽm de

Expanded text:
stipulatio. ac ne statim abtalis stipulatio valebit ‘ Lucium Titium cum servus erit lo modo possunt. Si quis alium daturum facturumve quid spoponderit, non obligabitur, veluti si spondeat Titium quinque aureos daturum. quodsi effecturum se ut Titius daret spoponderit, obligatur. Si quis alii, quam cuiusconferri potest veluti si quis ita stipuletur ‘ mihi aut Seio dare spondes? ’, ut obligatio quidem stipulatoest, valebit quidem stipulatio: sed utrum totum debetur quod in stipulationem de
Abbreviated transcription (Latin):
qͦt erunt numd singuliinso¬
lidum cenentur. Itaq libim
⁊ ceditori a quo uelit solidũ
petẽ s. ex epła diui adriam
ꝯpeslitur crecitor a singuł qui
modo soluendio s̃ licis ꝯtestate
Iõq siquis ey fideuissorib eo
tp̃r soluendo ñ sit. ħ cetos onat.
S: ⁊ si ab imo fidciussore cre
fidenissor accessis solrendo nõ
sit. ⁊ sibi inputari debet. cum
potuĩt adinuar cxepla diui
adriam ⁊ desidare ut ꝓpirte
nise detur actio Fiteuisso¬
res sta obligari nõ possunt u̾
płꝰ dedeant quam debet is ꝓ q̃
obligãtur. Nam ⁊ eoꝵ obliga¬
tio accessio. ẽ pͥncipał obliga¬
tiõĩs. nec plus in actessicẽ alłe
pot ꝙͣ in princiꝑali re. At ex
gari possunt. Itaq: si re x an

Expanded text:
t erunt numero, singulilidum tenentur. itaque liberum est creditori, a quo velit solidum petere. sed ex epistula divi Hadriani compellitur creditor a singulis qui modo solvendo sint litis contestatae oque si quis ex fideiussoribus eo tempore solvendo non sit, hoc ceteros onerat. sed et si ab uno fideiussore credfideiussit solvendo non sit : et sibi imputare debet, cum potuerit adiuvari ex epistula divi Hadriani, et desiderare ut pro parte in se detur actio. Fideiussores ita obligari non possunt, ut plus debeant, quam debet is pro quo obligantur: nam eorum obligatio accessio est principalis obligationis nec plus in accessione esse potest quam in principali re. at ex gari possunt. itaque si r
Abbreviated transcription (Latin):
pocest. quia ñ intelligit quid
agit. Pupillꝰ om̃e negonũ
recte gerit. ut tñ sĩubi turo¬
ris autoritas necessaria siti
adhibeatur tutor. ueluti sil
ipe obligetur. Nam alium s
obligare ⁊̃ sinc tutoris autori¬
tate pot̾ S. qͥ diximꝰ de pu¬
pilł. utiq de hais uerum ÷ qͥ
iam aliquem intelloctum
hant Nam infans ⁊ qui inf¬
fanti ꝑrimꝰ: non młtum as
furioso distat. qr hꝰ etatis pu¬
pilli nullum intellectum ha¬
bent. Set inꝓrimis infanti
iuiris intytatio facta ÷ utidẽ
iuris ħant qͥ pub̾tati ꝓrimi.

Expanded text:
potest, quia non intellegit quid agit. Pupillus omne negotium recte gerit: ut tamen, sicubi tutoris auctoritas necessaria sit, adhibeatur tutor, veluti si ipse obligetur: nam alium sibi obligare etiam sine tutoris auctoritate potest. Sed quod diximus de pupillis, utique de his verum est, qui iam aliquem intellectum habent: nam infans et qui infanti proximus est non multum a furioso distant, quia huius aetatis pupilli nullum intellectum habent: sed in proximis infanti iuris interpretatio facta est, ut idem iuris habeant, quod pubertati proximi.
Abbreviated transcription (Latin):
bis. sũ litt̃is. slue ꝯsensu ꝯtͣc¬
te fuũit. Ac ne illud 4. int̾ẽ
utrum cuuł an nat᷑alis sit o¬
obligatio. cui adiciatur fide¬
obligrtur siue ertrantꝰ sis qͥ¬

Expanded text:
bis sive litteris sive consensu contractae fuerint. ac ne illud quidem interest, utrum civilis an naturalis sit obligatio cui adiciatur fideobligetur, sive extraneus sit q
Abbreviated transcription (Latin):
desunt. ¶Amus autan
scilicet niris inusu ẽ quã
musufructu Namq ht
qui fundi nudum usum
habet Nithil ulterius ha¬
bẽ intelligitur quam ut
olerib pomis. florib aqͥs.
feno. sframentis. lignis.
ad usum cottidianum u¬
tatur. In coq fundo hac¬
tenꝰ ei morari sic: ut neq
dño fuidi molestus sit.
Noꝵ huis per quos oꝑem
rustica fu̾int inpedimẽ¬
to fit. Nec ulli alii iusq.
hab aut uende̾. aut lo¬
aur. aut gratis concedẽ
potest. sum is qui usum
fructum habet pocest ħ
omnia facere Item
is qui edium usum ha
alium transferri potest
Item lib̾tis nec non aluᷤ
libĩs personis quib nõ

Expanded text:
desinit. Minus autem scilicet iuris in usu est quam in usu fructu. namque is qui fundi nudum usum habet, nihil ulterius habere intellegetur, quam ut oleribus, pomis, floribus, feno, stramentis, lignis ad usum cottidianum utatur: in eoque fundo hactenus ei morari licet, ut neque domino fundi molestus sit, neque his per quos opera rustica fiunt impedimento sit: nec ulli alii ius quod habet aut vendere aut locare aut gratis concedere potest, cum is qui usum fructum habet potest haec omnia facere. Item is qui aedium usum habalium transferre potest:item libertis nec non aliis liberis personis, quibus no
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatis iura. Omniũ aũ
obligationũ sñma diuisiõ
induo gena deducitur. nã¬
qr aut cuules sunt aut p̾¬
torie. Cuules sunt que aut
logib ꝯstitute aut cte iu¬

Expanded text:
civitatis iura. Omnium autem obligationum summa divisio in duo genera deducitur : namque aut civiles sunt aut praetoriae. civiles sunt, quae aut legibus constitutae aut certe iu
Abbreviated transcription (Latin):
quia scilicet mala fide pos¬
sident. S nec ullus alius
quamius ab eis bona fide
smei̾̃t uel alia causa acre¬
ꝑit usucapiendi uis ha¬
b. Unde ⁊ in reb mobilib
ñ facile ꝓcodit ut bone fi¬
dei possessorib usucapio ꝯ¬
petat slam qui alienam
rem uenbidit uel ex alia
cã tradidit furtũ aus cõ¬
muttictit S: cam̃ id alicli¬
do aliter se hab: Nam sibe¬
res rem defũcto commoda¬
tã uel locatam ł apud eũ
depositã eristimant heredi¬
tariam esse bona fide acci¬
piendi uendĩt. aut dona¬
uit. aut dotis nomine de

Expanded text:
quia scilicet mala fide possident: sed ne ullus alius, quamvis ab eis bona fide emerit vel ex alia causa acceperit, usucapiendi ius habeat. unde in rebus mobilibus non facile procedit ut bonae fidei possessori usucapio competat. nam qui alienam rem vendidit vel ex alia causa tradidit, furtum eius committit. Sed tamen id aliquando aliter se habet. nam si heres, rem defuncto commodatam aut locatam vel apud eum depositam existimans hereditariam esse, bona fide accipienti vendiderit aut donaverit aut dotis nomine de
Abbreviated transcription (Latin):
seruri statimm fiant. stiuc¬
lores eristant sue conue¬
wantur sic eraꝑantur
Ad u̾sus socratissimũ t̾ra¬
rium utꝙ ad quadrien¬
nium liceat intendere is
rerum que alienate sunt
putauerunt sibi quasdã
competr actiones Glr̃a au¬
tem diuina constitutio
quam nupet ꝓmulgauimꝰ¬

Expanded text:
m fiant et victores existant, sive conveniantur sive experiantur: adversus sacratissimum autem aerarium usque ad quadriennium liceat intendere his rerum quae alienatae sunt putaverint sibi quasdam competere actiones. nostra autem divina constitutio, quam nuper promulgavim
Abbreviated transcription (Latin):
etiam furtiua łui possessa re
uslicapi pocest. urluti sim̃
dm̃i potestatem reu̾sa furrit
Tunc enim uitio pͥurgato ꝓ¬
cedit. eius usucapio. Reni
asti nr̃i usucaꝑi nõ potest.
S papinianus scupsit bonis
uacantib ⁊ fisco nondũ nũ¬
ciatis. bone fldri emptores si¬
bi traditam rem. Ex hus bo¬
nis usucapere posse. Et ita di¬
uus puis et duuis seuerꝰ ⁊ ã¬
tonims restripserunt No¬
uissemt scienbum est rem ta¬
lem esst detẽ ut ui se nõ ha¬
beat uitium. ut bone fidei ep̃¬
tors usucapi possit. ł qui ex
alia uista causa possidet. sr¬
ror aũ falsecẽ usucapionem
nõ parit. neluti siquis cum
nõ einerit emisse se existuã
num. Quod siille initium

Expanded text:
i possessa res usucapi potest: veluti si in domini potestatem reversa fuerit; tunc enim, vitio rei purgato, procedit eius usucapio. Res fisci nostri usucapi non potest. sed Papinianus scripsit, bonis vacantibus fisco nondum nuntiatis, bona fide emptorem sibi traditam rem ex his bonis usucapere posse: et ita divus Pius et divi Severus et Antoninus rescripserunt. Novissime sciendum est, rem talem esse debere, ut in se non habeat vitium, ut a bona fide emptore usucapi possit vel qui ex alia iusta causa possidet. Error autem falsae causae usucapionem non parit. veluti si quis, cum non emerit, emisse se existimannum: quodsi ille initium
Abbreviated transcription (Latin):
ti possessio ñ ꝓdest. Quod noꝰ¬
tra constitutio similit ⁊ mu
surapionib obseruari. cõ¬
stituit ut tempora cõtinur̃¬
tur. iter uenbitorem quo¬
ꝙ ⁊ ep̃torem comungi tem¬
pora diuus seuerꝰ ⁊ antoni¬
nus rescripserunt Edicto
diui maiti cauetur eum
qui a fiscõ rem auenam e¬
mit. si post uxuditionem
quinquennum p̾terient
posse dũm rei exceptice re¬
pellere. sonstitutio autrm
diue memorie. zenonuis be

Expanded text:
ti, possessio non prodest. quod nostra constitutio similiter et in usucapionibus observari constituit, ut tempora continuentur. Inter venditorem quoque et emptorem coniungi tempora, divi Severus et Antoninus rescripserunt. Edicto divi Marci cavetur, eum qui a fisco rem alienam emit, si post venditionem quinquennium praeterierit, posse dominum rei per exceptionem repellere. constitutio autem divae m