comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
binos uocauerit de nauiculis piscatores primo Petrũ & andream. de¬
inde ꝓgressus paululum alios duos filios zebedei sicut narrat matħs
& Marchus. cumi lucas dicat ambas eoꝵ nauiculas impletas magna
ala captura piscim. sociosq Petri cõmemoret Iacobum & Ioħem filio̾
zebedei uocatos ad adiuuandum. cum recia plena extrabere non possẽt.
simulq minitos tantã multitudinem piscium que capta enit. Ꝙ̾ cũ Petro
tantum dixisset uoli timere. ex hoc iam homines eris capiens. simul eũ
tam̃. subductis ad terram nauibꝰ sequutos fuisse. Unde intelligendũ ẽ
hoc primo ẽẽ factum qđ lucas insinuat. nec tunc eos a dño uocatos. s
rectionem dñi legimus eos ẽẽ piscatos. Dictum ẽ gͦ qd̾ deinceps capturꝰ
gere eos ad capturã piscium ex more remeasse. ut postea fieret qđ matħs
re orarehus namanti quando eos binos noeauit. &e ipsenussit ut eũ seq̃¬

Expanded text:
binos uocauerit de nauiculis piscatores, primo Petrum et Andream, debinos uocauerit de nauiculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde progressus paululum alios duos filios Zebedaei, sicut narrat Mattheus et Marcus, cum Lucas dicat ambas eorum nauiculas impletas magna illa captura piscium sociosque Petri commemoret Iacobum et Iohannem filios Zebedaei uocatos ad adiuuandum, cura retia extrahere plena non possent, simulque miratos tantam multitudinem piscium, quae capta erat, et cum Petro tantum dixisset: noli timere, ex hoc iam homines eris capiens, simul eum tamen subductis ad terram nauibus secutos fuisse. unde intellegendum est hoc primo esse factum quod Lucas insinuat, nec tunc eos a domino uocatos, sed rectionem domini legimus eos esse piscatos. dictum est ergo, quod deinceps capturus gere eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Mattheus et Marcus narrant, quando eos binos uocauit et ipse iussit. ut eum sequ
Abbreviated transcription (Latin):
& filioꝵ rebedei. & mathei prblican. qui eciam Leui uocabatur.:
singillatim tamen ab eo nom̃ & primlis ⁊ solus łetrꝰ accepit. Nam
filios zebedei non singillatĩ s sintul ambos appellauit. filios tonitrui.
ane ammaduerdendum est qđ scriptura euuglica & apłica ñ solos
illos aduodecim appellat discipulos eius. s omnes qui in eum credente
magisterio eius ad regnũ celorum erudiebantur. Ex quorum multitu¬
dme elegit duodecimꝰ quos & apłos nominauit. sicut lucas cõmemo¬
rat. Ipse quippe paulopꝰ ait. & descendens cum illis stecit in loco cã¬
pestri. & turba discipulorũ eius. & multitudo copiosa plebis. Nõ utiq
diceret turbam discipuloꝵ homines duodecim. Auis quoq scripturarũ
locis hoc eidenter apparet discipulos eiis om̃s appellatos qui ab eo dis¬
cerent qđ ad aeternam uitam ꝑtineret. Queri aũt potest quomodo

Expanded text:
et filiorum Zebedaei et Matthei publicani, qui etiam Leui uocabatur. et filiorum Zebedaei et Matthei publicani, qui etiam Leui uocabatur. singillatim tamen ab eo nomen et primus et solus Petrus accepit. nam filios Zebedaei non singillatim, sed simul ambos appellauit filios tonitrui. Sane animaduertendum est, quod scriptura euangelica et apostolica non solos illos duodecim appellat discipulos eius, sed omnes qui in eum credentes magisterio eius ad regnum caelorum erudiebantur. ex quorum multitudine elegit duodecim, quos et apostolos nominauit, sicut Lucas commemorat. ipse quippe paulo post ait: et descendens cum illis stetit in loco campestri et turba discipulorum eius et multitudo copiosa plebis. non utique diceret turbam discipulorum homines duodecim. aliis quoque scripturarum locis hoc euidenter apparet discipulos eius omnes appellatos qui ab eo discerent quod ad aeternam uitam pertineret. Quaeri autem potest, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
iste aũt qđ cum illo cafarnaum uenerint discipuli eius. An forte
matħs qđ p̃termiserat recapitulauit. quia non ait ipse post hoc ani¬
bulans uixta mare galileae indit duos fr̃s: s sine ulla conseq̃ntis
tp̃ris differencia Ambulans aũt inquit uixta mare galileae. uidit
duos fr̃s. & cetera. ꝓide fieri potest ut postea narrauerit ñ qđ
postea factuni eiat. s qđ prius pretermiserat. ut cum illo intelli¬
gantur uenisse cafarnaum. qđ ioħ̃s dicit & ipsum & matrẽ & disci¬
pulos euis uenisse. An potius alii discipuli fuer̃ sic̃ eũ iam Ehilippꝰ
sequebatur quẽ sic uocauerat ut diceret ei sequere me. Quo enim
ordine uocati sint om̃s duodecim apłi: in euugłistarum narratio¬
nibꝰ ñ apparet. quando quidẽ non tantũ ordo uocationis s nec ipsa
uocatio rõmemorata est omniũ. s tantũ łhilippi. & Pecri. & Andree.

Expanded text:
iste autem, quod cum illo Capharnaum uenerint discipuli eius. an forte iste autem, quod cum illo Capharnaum uenerint discipuli eius. an forte Mattheus quod praetermiserat recapitulauit, quia non ait ipse post hoc ambulans iuxta mare Galilaeae uidit duos fratres\', sed sine ulla consequentis temporis differentia: ambulans autem, inquit, iuxta mare Galilaeae uidit duos fratres, et cetera? proinde fieri potest, ut postea narrauerit non quod postea factum erat, sed quod prius praetermiserat, ut cum illo intellegantur uenisse Capharnaum, quo Iohannes dicit et ipsum et matrem et discipulos eius uenisse. an potius alii discipuli fuerunt, sicut eum iam Philippus sequebatur, quem sic uocauerat, ut diceret ei: sequere me? quo enim ordine uocati. sint omnes duodecim apostoli, in euangelistarum narrationibus non apparet, quando quidem non tantum ordo uocationis, sed nec ipsa uocatio commemorata est omnium, sed tantum Philippi et Petri et Andreae
Abbreviated transcription (Latin):
mater ił ibi. Uocatus est aut̃ ⁊iħs & discipuli eius ad nupcias. Qͥ
utiq si tinc n euni credider̃ sic̃ paulopost dicit. nondum erant disci¬
piili eius cum ad nupcias uocati sunt. S illo more loquutionis hoc
dictum ẽ quo loquimur cum dicinus apłm Paulum in tharso cilicia
natum. Neq enim iam tunc erat apłs. Ita discipulos xp̃i muntatos ad
nupcias cum audimus: nõ iam discipulos s qui futuri erant discipuli
intelligere debemꝰ. Iam enim utiq aiscipuli xp̃i erant. quando ista
nantita atq conscripta sunt. & ideo de illis sic loquutꝰ est tempoꝵ p̃te¬
ritoꝵ nairator. Qd aũt̃ dicit idem ioħs post hoc descendit cafarnaum
ipse & mat̾ eus. ⁊ fr̃ eius. & discipuli cius. ⁊ ibi manser̃ nõ multis di¬
ebus. meertum est utrum iam illi adheserant eciam Petrus & andreas
& filii rebedei. Alatħs enim primo nairat qđd uenerit & habitaue¬
rit in cafarnaum. & postea qđ eos de nauibꝰ piscantes uocauerit.

Expanded text:
ibi. uocatus est autem et Iesus et discipuli eius ad nuptias. qui utique si tunc in eum crediderunt, sicut paulo post dicit, nondum erant discipuli, cum ad nuptias uocati sunt. sed illo more locutionis hoc dictum est, quo loquimur, cum dicimus apostolum Paulum in Tarso Ciliciae natum, neque enim tunc iam erat apostolus. ita discipulos Christi inuitatos ad nuptias cum audimus, non iam discipulos, sed qui futuri erant discipuli intellegere debemus. iam enim utique discipuli Christi erant, quando ista narrata adque conscripta sunt, et ideo sic de illis locutus est temporum praeteritorum narrator. Quod autem dipse et mater eius et fratres eius et discipuli eius et ibi manserunt non multis diebus, incertum est, utrum iam illi adhaeserant etiam Petrus et Andreas et filii Zebedaei. Mattheus enim primo narrat, quod uenerit et habitauerit in Capharnaum, et postea, quod eos de nauibus piscantes uocauerit,
Abbreviated transcription (Latin):
Ecum uenissent capharnaum accesser̃ qui didragina accipiebant ad łetrũ
⁊ dixer̃ ei. Magister ur̃ non soluet didragina : ait. eciam. & cet̾. usq
ad illud ubi ait. Inuenies staterem. illum sumens da eis ꝓ me ⁊ te. Hoc solꝰ
iste cõmemorat qđ inter posito eundem ordinem sequitur. in quo cũ eo
eciam marchus ⁊ Lucas parit̾ ambulant.

Expanded text:
cum uenissent Capharnaum. accesserunt qui didragma accipiebant ad Petrum et dixerunt ei: magister uester non soluet didragma ait: etiam, et cetera usque ad illud ubi ait: inuenies staterem, illum sumens da eis pro me et te. hoc solus iste commemorat, quo interposito eundem ordinem sequitur, in quo cum eo etiam Marcus et Lucas pariter ambulant.
Abbreviated transcription (Latin):
S ⁊ si iste eum filium illius ⁊ ille illius diceret: nichilo minus eẽt
ambiguum quis eoꝵ illimm de quo natus. quis illũ a quo adoptatꝰ.
erat cõmemorasset. Nunc uero cum alter dicit iacob genuit ioseph.
alter. ioseph qui fuit filius heli. eciam ipsa uerborꝰ differencia qͥd
singuli suscepissent elegant̃ intimauer̃. S hoc facile sane ut dixi
posset occurere hominiꝰ religioso. qui qđ libet aliud querendũ po¬
cius iudicaret quam euuangelistam crederet ẽẽ mentitũ. faci.¬
le inquã occireret ut uideret quibꝰ causis unus homo duos
patres habere potuerit. hoc ⁊ illis calumnosis occiureret. nisi
litigare quam considerare maluissent.¬
.u. IIII.

Expanded text:
sed et iste eum filium illius et ille illius diceret, nihilo minus esset sed et iste eum filium illius et ille illius diceret, nihilo minus esset ambiguum, quis eorum illum, de quo natus, quis illum, a quo adoptatus erat. commemorasset. nunc uero cum alter dicit: Iacob genuit Ioseph, alter: Ioseph, qui fuit filius Heli, etiam ipsa uerborum differentia quid singuli suscepissent eleganter intimauerunt. sed hoc facile sane, ut dixi, posset occurrere homini religioso, qui quodlibet aliud quaerendum potius iudicaret, quam euangelistam crederet esse mentitum, facile, inquam, occurreret, ut uideret, quibus causis homo unus duos patres habere potuerit. hoc et illis calumniosis occurreret, nisi litigare quam considerare maluissent. IIII.
Abbreviated transcription (Latin):
dei cum filius hominis factus eẽt non ẽ mutatus indeteruis .s
assumpsit qđ erat inferus. Dicit & iacobꝰ. Uoluntarie genuit
nos uerbo ueritatis ut simus miciũ aliqd̃ creaturȩ eius. Ne scili¬
cet in eo qđ ait genuit nos fieri putaremus qđ ipse est. ideo pri¬
cipatum quendã in creatura nob̾ hac adoptione concessũ satis
ostendit. Non gͦ alienum eẽt a ueritate etiam si Luchas ab illo eẽ
ioseph genitumꝰ diceret a quo fuerat adoptatus etiam. Sic qͥppe
genuitꝰ eum non ut homo ẽẽt. s ut filius eẽt. sic̃ nos genuit ds̃
ut filii eius simus quos fecerat ut homines eẽmꝰ. Unicũ aũt ge¬
nuit non solum ut filuis ẽẽt qđ pat̾ nõ est. s eciam ut dĩ eẽt qđ
& pater est. S plane si hoc uerbo eciam Lichas uteretur. om̃imͦ
eẽt ambiguum quis eoꝵ adoptantẽ. quis ex ꝓpria carne gignen¬
tem patrem cõmemorasset. quomodo ⁊ si neuter eoꝵ diceret genuit.

Expanded text:
dei, cum filius hominis factus esset, non est mutatus in deterius, sed dei, cum filius hominis factus esset, non est mutatus in deterius, sed adsumsit quod erat inferius. dicit et Iacobus: uoluntarie genuit nos uerbo ueritatis, ut simus initium aliquod creaturae eius. ne scilicet in eo quod ait genuit hoc nos fieri putaremus quod ipse est, ideo principatum quendam in creatura nobis hac adoptione concessum satis ostendit. Non ergo alienum esset a ueritate, etiamsi Lucas ab illo esse Ioseph genitum diceret, a quo fuerat adoptatus. etiam sic quippe genuit eum, non ut homo esset, sed ut filius esset, sicut nos genuit deus, ut filii eius simus, quos fecerat, ut homines essemus. unicum autem genuit, non solum ut filius esset, quod pater non est, sed etiam ut deus esset, quod et pater est. sed plane si hoc uerbo etiam Lucas uteretur, omni modo esset ambiguum, quis eorum adoptantem, quis ex propria carne gignentem patrem commemorasset, quomodo, etsi neuter eorum diceret genuit,
Abbreviated transcription (Latin):
tudo temporis. misit ds̃ filium suum factũ ex muliere factũ sub lege.
ut eos qui sub lege erant redimeret. ut adoptionẽ filioꝵ recipiamus.
Q tam̃ dicimus nati ex dõ. idest accepta potestate ut filii eius efficiam᷑
si ꝑ naturam filii essemus. nũquã aliud fuissemꝰ. Cum enĩ dixisset
ioħ̃s dedit eis potestatem filios dĩ fieri his qui credunt in nomine eiꝰ.
sequitur & ait. Qui non ex sanguinibꝰ. neq ex uoluntate carnis.
neq ex uoluntate uiri: s ex dõ nati sunt. Ita quos dix̃ accepta po¬
testate factos di filios: qđ illa adoptio significat quã paulꝰ cõme¬
sit . & uerbum inquit caro factũ est. & habitauit in nobis. Tamꝗͣ
diceret. Quid mirum si filii dei facti sunt cum caro essent. ꝓpter
quos unicus caro factus ẽ cum uerbum eẽt: Ac sane magna distan¬
cia : quia nos effecti filii dei mutamur in meluis. ille aut̃ filius

Expanded text:
itudo temporis, misit deus filium suum factum ex muliere, factum sub lege, itudo temporis, misit deus filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum recipiamus. et tamen dicimur etiam nati ex deo, id est accepta potestate, ut filii eius efficiamur, am. nam si per naturam filii essemus, numquam aliud fuissemus. cum enim dixisset Iohannes: dedit eis potestatem filios dei fieri, his qui credunt in nomine eius, secutus ait: qui non ex sanguinibus neque ex uoluntate carnis neque ex uoluntate uiri, sed ex deo nati sunt. ita quos dixit accepta potestate factos dei filios?, quod illa adoptio significat, quam Paulus commesit, et uerbum, inquit, caro factum est et habitauit in nobis, tamquam diceret: quid mirum, si filii dei facti sunt, cum caro essent, propter quos unicus caro factus est, cum uerbum esset? hac sane magna distantia, quia nos effecti filii dei mutamur in melius, ille autem filius
Abbreviated transcription (Latin):
nos hoc uerbum turbare deberet. ut aliud crederemꝰ quam ab ino
euuangelista gignentem. ab altero adoptantẽ patrẽ fuisse cõmemo¬
ratum. Neq enim absurde quisq dr̃ non carne s caritate ge¬
nuisse. quẽ filium sibi adoptauerit. Haud uero eciam nos quibꝰ
dedit deus potestatẽ filios eius fieri. de natura atq substancia sua
nos genuit sicut unicum filium. s utiq dilectione ad optauit. Qͦ
uerbo apłs sepe uti no ob aliud intelligitur. nisi ad discernendũ uni¬
genitum ante onniem creaturam ꝑ quẽ facta s̃ om̃a. qui solus de
ubstancia patrisnatꝰ ẽ. scđm aequalitatẽ diuinitatis hoc¬
omnino quod pater. Quẽ muissum dicit ad suscipiendã carnem ex
illo genere quo ⁊ nos scđm naturam nr̃am sumꝰ. ut illo pardici¬
pante mortalitatẽ nr̃am ꝑ dilectionẽ. nos efficeret participes diui¬
nitatis sue ꝑ adoptionem. Ita enĩ dic̃. Cum aut̃ uenit plem¬

Expanded text:
nos hoc uerbum perturbare deberet, ut aliud crederemus quam ab uno nos hoc uerbum perturbare deberet, ut aliud crederemus quam ab uno euangelista gignentem, ab altero adoptantem patrem fuisse commemoratum. neque enim absurde dicitur quisque non carne, sed caritate genuisse, quem filium sibi adoptauerit, aut uero etiam nos, quibus dedit deus potestatem filios eius fieri, de natura adque substantia sua nos genuit sicut unicum filium, sed utique dilectione adoptauit. quo uerbo apostolus saepe uti non ob aliud intellegitur, nisi ad discernendum unigenitum ante omnem creaturam, per quem facta sunt omnia, qui solus de substantia patris natus est, secundum aequalitatem diuinitatis hocomnino quod pater, quem missum dicit ad suscipiendum carnem ex illo genere, quo et nos secundum naturam nostram sumus, ut illo participante mortalitatem nostram per dilectionem nos efficeret participes diuinitatis suae per adoptionem. ita enim dicit: cum autem uenit plen
Abbreviated transcription (Latin):
uangelio suo. cuius ꝓgenitores sursum uersus cõmemoret doneo
exiret ad dauid. Cum enini necesse sit utroq euuangłista uera
naminte matheo scilicet ⁊ Lucha. ut unus eoꝵ eius patris origi¬
nem teneret qui genuenit. alter eius qui adoptauent loseph.
quẽ ꝓbabilius intelligimus adoptantis originẽ tenuisse. quã eũ
qui noluit ioseph genitum dicere ab illo cuius eimm filiũ ẽẽ nani¬
bat. Comodius enim filius enis dictus est a quo fuenit ad optatꝰ
quam diceretur ab illo genitus cuius carne nõ erat natꝰ Matħs
aũt dicens. abraam genint ssaac isaac genuit iacob. atq
ita in hoc uerbo qđ est genint ꝑ seuerans. donec in ultimo diceret
lacob aũt genuit loseph. satis exp̃ssit ad eum patrem se ꝑduxis¬
se ordinem generantiũ. a que loseph nõ ad optatꝰ s genitꝰ erat.
Quamꝗ si eciam luchas genitum diceret ioseph ab heli nec sic

Expanded text:
uangelio suo, cuius progenitores sursum uersus commemoraret, donec uangelio suo, cuius progenitores sursum uersus commemoraret, donec exiret ad Dauid. cum enim necesse sit utroque euangelista uera narrante, et Mattheo scilicet et Luca, ut unus eorum eius patris originem tenuerit, qui genuerat, alter eius, qui adoptauerat Ioseph, quem probabilius intellegimus adoptantis originem tenuisse quam eum, qui noluit Ioseph genitum dicere ab illo, cuius eum filium esse narrabat? commodius enim filius eius dictus est, a quo fuerat adoptatus, quam diceretur ab illo genitus, cuius carne non erat natus. Mattheus autem dicens: Abraham genuit Isaac, Isaac genuit Iacob, adque ita in hoc uerbo quod est genuit perseuerans, donec in ultimo diceret: Iacob autem genuit Ioseph, satis expressit ad eum patrem se perduxisse ordinem generantium, a quo Ioseph non adoptatus, sed genitus erat. Quamquam si etiam Lucas genitum diceret loseph ab Heli, nec sic
Abbreviated transcription (Latin):
seph usq ad dauid. facile est ut aduertant duos patres habere po¬
tuisse loseph. unum a quo genitus. alterũ a quo fuerit ad optatus.¬
Antiqua ẽ enim consuetudo adoptandi eciam in illo ppło dei ut sibi
filios facerent quos nõ ipsi genuissent. Nam excepto qđ filia phara¬
onis moisen ad optauerat. illa quippe alienigena fuit: ipse iacob
nepotes suos ex ioseph natos uerbis manifestissimis adoptauit dicens.
unc itaq filii tui duo qui facti sunt tibi pruis quã ad te uenirẽ mei s̃
Ffraẏm. & manasse. tamq ruben ⁊ simeon er̃ michi. Natos aũt si
genueris postea tibi er̃. ⁊inde etiam factum ẽ ut duodecĩ tribꝰ eẽnt
isrł excepta tribuleui que templo seruiebat. Cum ea quippe trede¬
cim fuer̃. cum duodecĩ fuissent filii iacob. Unde intelligitur lucha
patrẽ loseph ñ a quo genitus s a quo fuerat adoptatꝰ suscepisse in eu¬

Expanded text:
seph usque ad Dauid, facile est, ut aduertant duos patres habere poseph usque ad Dauid, facile est, ut aduertant duos patres habere potuisse Ioseph, unum a quo genitus, alterum a quo fuerit adoptatus.antiqua est enim consuetudo adoptandi etiam in illo populo dei, ut sibi filios facerent, quos non ipsi genuissent. nam excepto quod filia Pharaonis Moysen adoptauerat — illa quippe alienigena fuit — ipse Iacob nepotes suos ex Ioseph natos uerbis manifestissimis adoptauit dicens: nunc itaque filii tui duo, qui facti sunt tibi, priusquam ad te uenirem, mei sunt, Efrem et Manasse tamquam Ruben et Symeon erunt mihi. natos autem si genueris postea, tibi erunt. unde etiam factum est, ut d-uodecim tribus essent Israhel excepta tribu Leui, quae templo seruiebat; cum ea quippe tredecim fuerunt, cum duodecim fuissent filii Iacob. unde intellegitur Lucas patrem Ioseph, non a quo genitus, sed a quo fuerat adoptatus, suscepisse in e
Abbreviated transcription (Latin):
c ꝑ hoc eciam si demonstrare aliquis posset mariã ex dauid
nullam consangumitatis originem ducere: sat erat scđm istã ratio¬
nem acciꝑe xp̃m filium daud. qua ratione eciam iosepħ pat̾ eius
recte appellatus est. quantomagis quia cum eudent̃ dicat apłs laulꝰ
ex semme dauid scd̃m carnem xp̃m ipsam quoq mariã de stirpe
dauid aliquam consan guinitatem duxisse dubitare utiq ñ debemꝰ:
uius feminȩ quando nec sacerdotale genus tacetur insinuante
Lucha qđ cognata euis eẽt helisabeth quã dicit de filiabꝰ aaron: sir¬
missime tenendũ ẽ carnẽ xp̃i ex utroq gñre ꝓpagatã.⁊ regum sci¬
licet & sacendotũ. In quibꝰ ꝑsonis apud illum ppłm hebreorũ eciã
mistica unctio figunibatur. idest xpisma. unde xp̃i nom̃ elucet
tanto ante eciam ista euidentissima signi ficatione nunciatũ¬
Uos aut̃ mouet quod alios ꝓgñratores Matheus enumerat
descendens a dauid insq ad ioseph. alios aut̃ Luchas ascendens aio-¬

Expanded text:
 hoc, etiamsi demonstrare aliquis posset Mariam ex Dauid nullam consanguinitatis originem ducere, sat erat secundum istam rationem accipere Christum filium Dauid, qua ratione etiam Ioseph pater eius recte appellatus est: quanto magis, quia, cum euidenter dicat apostolus Paulus ex semine Dauid secundum carnem Christum, ipsam quoque Mariam de stirpe Dauid aliquam consanguiCujus feminae quoniam nec sacerdotale genus tacetur, insinuante Luca, quod cognata ejus esset Elisabeth, quam dicit de filiabus Aaron ; firmissime tenendum est carnem Christi ex utroque genere propagatam, et regum scilicet et sacerdotum, in quibus personis apud illum populum Hebraeorum etiam mystica unctio figurabatur, id est, chrisma, unde Christi nomen elucet, tanto ante eum. III. Quos autem mouet, quod alios progeneratores Mattheus enumerat descendens a Dauid usque ad Ioseph, alios autem Lucas ascendens a Io
Abbreviated transcription (Latin):
de uinea quo conducti sunt oꝑarii ꝑ horas diuersas. quemadinodũ ma¬
theus duobꝰ aliis nõ repugnet. Lxxim. Usbi secreto duodecĩ discpłis
de passione sua p̃dix̃. & mater filiorum zebez ei cum filiis suis petit ut
unus eoꝵ ad dexterã eius alter ad sinistram sederet. quomͦ ñ repugnet
matheus aliis duobꝰ.¬

Expanded text:
de uinea, quo conducti sunt operarii per horas diuersas, quemadmodum Made uinea, quo conducti sunt operarii per horas diuersas, quemadmodum Mattheus duobus aliis non repugnet. Ubi secreto duodecim discipulis de passione sua praedixit et mater filiorum Zebedaei cum filiis suis petit, ut unus eorum ad dexteram eius, alter ad sinistram sederet, quomodo non repugnet Mattheus aliis duob
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi de passione sua cum eis dixisset contristati s̃. qđ tres ipsi eodẽ ordi¬
ne cõmemorant. Lxx. ubi de ore piscis soluit tributũ qđ matłis dic̃ solꝰ.
De puero paruulo quẽ ꝓposuit mutandũ. de scandalis mundi. de mẽ¬
bris corporis scandaliz antibꝰ. de angb̃is paruuloꝵ qui uident faciẽ patris.
de una oue ex ouibꝰ centũ. de frẽ compiendo insecreto. de soluendis li¬
gandisq peccatis. de concordia duoꝵ & congregatione triũ. de dimitten¬
dis peccatis usq septuagies septies. de seruo cui dimissum ẽ multũ debitũ.
& ipse paruum non dimisit conseruo. Matheus quemadmodũ ceteris ñ re¬
pugnat. LxxII. Quando int̾rogatꝰ ẽ utrũ liceat dimttere uxorẽ quẽ ad¬
modũ inter se consentiant matłis ⁊ marchus. maxime de ipsis int̾rogationibꝰ
uł añi. uł iudeoꝵ. atq responsis in quibꝰ uidentur aliquantulũ uariare.
De paruulis quibꝰ manus imposuit. de diuite cui dix̃ uende om̃a tua.

Expanded text:
Ubi de passione sua cum eis dixisset contristati sunt, quod tres ipsi eodem ordine commemorant. Ubi de ore piscis soluit tributum, quod Mattheus solus dicit. De puero paruulo, quem proposuit imitandum, de scandalis mundi, de membris corporis scandalizantibus, de angelis paruulorum, qui uident faciem patris, de una oue ex ouibus centum, de fratre corripiendo in secreto, de soluendis ligandisque peccatis, de concordia duorum et congregatione trium, de dimittendis peccatis usque septuagiens septiens, de seruo, cui dimissum est multum debitum et ipse paruum non dimisit conseruo, Mattheus quemadmodum ceteris non repugnat. Quando interrogatus est utrum liceat dimittere uxorem, quemadmodum inter se consentiant Mattheus et Marcus, maxime de ipsis interrogationibus uel domini uel Iudaeorum atque responsis, in quibus uidentur aliquantulum uariare. De paruulis quibus manus inposuit, de diuite, cui dixit: uende omnia tua,
Abbreviated transcription (French):
ꝓculdubio questio soluta est de hora dñicȩ passionis. que maxime
solet ⁊ contentiosorᷤᷤ concitare impudenciam ⁊ infirmoꝵ imꝑiciã¬

Expanded text:
cul dubio quaestio soluta est de hora Dominicae passionis, quae maxime cul dubio quaestio soluta est de hora Dominicae passionis, quae maxime solet et contentiosorum concitare impudentiam, et infirmorum i
Abbreviated transcription (Latin):
parasceuen paschȩ idest p̃parationẽ mortis dnĩ qño responder̃ om̃s
pͥncipes sacerdotũ ap̃ quos pͥmo audiebat & dixer̃ reus est mortis qđ
ap̃ matħm ⁊ marchũ inuenitur ut recapitulando intelligant᷑ de petri
negatione postea dixisse quod ante factum erat. Non enĩ absurde
conieitur eo tp̃re quando ut dixi reum mortis ꝓnunciauer̃ nonã horã
noctis ẽe potuisse. ex qua hora usq ad horã qua sedit pilatꝰ ꝓ tͥbunali
quasi sexta hora fuit. nõ diei s parasceues. idest immolationis dñi
qđ uerũ pascha est. ut plena sexta eiusdẽ parasceues que plena diei
tc̃ia occinrebat. dñs suspenderetur in ligno. Siue gͦ hoc potiꝰ intel¬
ligendũ eligatur. siue marchꝰ terciã horam recoluerit. eamq maxi¬
me ad condempnationẽ uideorᷤ in dñi crucifixione cõmemorare uo¬
luerit qua intelligunt᷑ damare potuisse ut crucisigeretur. ut ipsos

Expanded text:
parasceuen paschae, id est praeparationem mortis domini, quando responderunt omnes parasceuen paschae, id est praeparationem mortis domini, quando responderunt omnes principes sacerdotum, aput quapud Matthaeum et Marcum inuenitur, ut recapitulando intellegantur de Petri negatione postea dixisse quod antea factum erat. non enim absurde conicitur eo tempore, quando, ut dixi, reum mortis pronuntiauerunt, nonam horam noctis potuisse esse. ex qua hora usque ad horam, qua sedit Pilatus pro tribunali, quasi sexta hora fuit, non diei, sed parasceues, id est immolationis domini, quod uerum pascha est, ut plena sexta eiusdem parasceues, quae plena diei tertia occurrebat, dominus suspenderetur in ligno. siue ergo hoc potius intellegendum eligatur siue Marcus tertiam horam recoluerit eamque maxime ad condemnationem Iudaeorum in domini crucifixione commemorare noluerit, qua intelleguntur clamare potuisse, ut crucifigeretur, ut ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
ra diei tercia scđ̃m marchũ. ut non marchꝰ horã illam recordatã recapi¬
tulando cõmemorauerit qua clamauer̃ iudei crucifige crucisige. s eã
prsus herã terciam dixerit qua dñs est crucifixꝰ iligno. Quis fidelis
po huc faueat solutioni questionis. si mͦ possit aliqͥs articulus comei
ab hora nona noctis unde cepisse parasceuen paschȩ mtaie idest p̃parati¬
onem mortis xp̃i congruent̃ intelligamꝰ. Si enĩ dicamus eã cepisse
qño a iudeis app̃hensus ẽ dñs. ad huc noctis pͥmae pardes erant si qño
ad domũ ꝑductus ẽ soceri cayphe ubi & auditꝰ est a pͥncipibꝰ sacer¬
dotum adhuic gallꝰ ñ cantauerat. Qđ ex petri negatione colligimus
que cũ iam audiretur facta est. Si aũt qño pilato traditꝰ est ĩã mane
fuisse aꝑtissime scriptũ ẽ. restat gͦ ut intelligamꝰ tunc cepisse istã

Expanded text:
ra diei tertia secundum Marcum, ut non Marcus horam illam recordatam recapira diei tertia secundum Marcum, ut non Marcus horam illam recordatam recapitulando commemorauerit, qua clamauerunt Iudaei: crucifige, crucifige, sed eam potius horam tertiam dixerit, qua dominus est crucifixus in ligno. quis fidelis non faueat huic solutioni quaestionis, si modo possit aliquis articulus conici ab hora nona noctis, unde coepisse parasceuen paschae nostrae, id est praeparationem mortis Christi, congruenter intellegamus? si enim dicamus eam coepisse, quando a Iudaeis adprehensus est dominus, adhuc noctis primae partes erant; si. quando ad domum perductus est soceri Caifae, ubi et auditus est a principibus sacerdotum, adhuc gallus non cantauerat, quod ex Petri negatione colligimus, quae, cum iam audiretur, facta est; si autem, quando Pilato traditus est, iam mane fuisse apertissime scriptum est. restat ergo, ut intellegamus tunc coepisse istam
Abbreviated transcription (Latin):
ut crucifigeretur clamare potuisse diligens inquisitor inuemiet . sũ aͥ¬
uerterit hoc qđ a militibꝰ factum hora sexta factũ ẽẽ quãꝗͣ non desint qͥ
parasceues quã ioħis cõmemorauit dicens Frat aũt̃ parasceue hora fere
sera horam diei t̃eiam uelinit intelligi qua sedit pilatꝰ ꝓ tribunali. ut
cadem tercia compleca indeatur. quando crucifirus est atq illo iã pen¬
dente in ligno aliae tres horae ꝑactae sunt. & reddiderit spm̃ ut abea
hora qua defunt est idest diei sexta: tenebrae fierent usq: ad nonamuo
icunt enim diei quidem illo quem dies sabbati sequebatur parasceuen
penent aciai s tam̃ uerũ pascha qđ iam in passione
babdre datora noctis nona ineo qđ dñs auideis occidendꝰ p̃parabatinisa
Rerurasceue quipe inter p̃catur p̃partio. Ab illa gͦ nona hora noctis usꝙ
ad eius crucifirionẽ. occiarit hora panisceue sexta scđm ioheni. &e bo¬

Expanded text:
ut crucifigeretur, clamare potuisse diligens inquisitor inueniet, cum adut crucifigeretur, clamare potuisse diligens inquisitor inueniet, cum aduerterit hoc quod a militibus factum est hora sexta factum esse. Quamquam non desint qui parasceues — quam Iohannes commemorauit dicens: erat autem parasceue hora fere sexta — horam diei tertiam uelint intellegi, qua sedit Pilatus pro tribunali, ut eadem tertia conpleta uideatur, quando crucifixus est, adque illo iam pendente in ligno aliae tres horae peractae sint et reddiderit spiritum, ut ab ea hora, qua defunctus est, id est diei sexta, tenebrae fierent usque ad nonam. dicunt enim die quidem illo, quem dies sabbati sequebatur. parasceuenrent azyma; sed tamen uerum pascha, quod iam in passionehabere ab hora noctis nona, ideo quod dominus a Iudaeis occidendus praeparabatur. parasceue quippe interpretatur praeparatio. ab illa ergo nona hora noctis usque ad eius crucifixionem occurrit hora parasceue sexta secundum Iohannem et ho
Abbreviated transcription (Latin):
ligit heo  Peto aũt ⁊ ammoneo eos qui hec legunt ꝑ nos adiuuante dño
elaborata: ut hinus sermonis quem hoc loco int̃ponendũ arbitratꝰ sui. in
om̃is simili questioniĩ difficultate meminerint ne sepuis eadẽ repetenda
sint. Facile aũt uidebit qui sine impietatis duricia uoluerit attendere.
quã oportuno loco marchꝰ hoc de tercia hora posuerit ut quisq ibi re¬
cordetur qua hora uidei crucifir er̃ dñm. qͥ uolebant in romanos uł pͥn¬
cipes. uł milite̾ transfene ipsum facmꝰ ubi factũ munstroꝵ nilitamo
comemoratũ est. dit enim.. & crucifigentes eum dunser̃ uestim̃ta eiꝰ
mittentes sortes suꝑ eisquis quid tolleret. Qui hoc nisi milites. sicuta
iob̾s manifestat. Ergone quisquã cogitationẽ tanti criminis auersus
Nideis in milites illos conuerteret: erat aut̃ inquit hora tercia & cruci¬
firer̃ cum. ut illi eum potuis crucifixisse inueniantur quos hora tercia

Expanded text:
legit haec. Peto autem et admoneo eos qui haec legunt per nos adiuuante domino legit haec. Peto autem et admoneo eos qui haec legunt per nos adiuuante domino elaborata, ut huius sermonis, quem hoc loco interponendum arbitratus sum in omni simili quaestionum difficultate meminerint, ne saepius eadem repetenda sint. facile autem uidebit qui sine impietatis duritia uoluerit adtendere, quam oportuno loco Marcus hoc de tertia hora posuerit, ut quisque . ibi recordetur, qua hora Iudaei crucifixerint dominum, qui uolebant in Romanos uel principes uel milites transferre ipsum facinus, ubi factum ministrorum militum commemoratum est. ait enim: et crucifigentes eum diuiserunt uestimenta eius mittentes sortes super eis, quis quid tolleret. qui hoc, nisi milites, sicut Iohannes manifestat? ergo ne quisquam cogitationem tanti criminis auersus a Iudaeis in milites illos conuerteret, erat autem, inquit, hora tertia et crucifixerunt eum, ut illi eum potius crucifixisse inueniantur quos hora tertia,
Abbreviated transcription (Latin):
euugłm nr̃m ait apłs. mhis qui ꝑeunt obleuatũ ẽ. & cũ dixisset. aliis
quidẽ sumꝰ odor uitae in uitam. aliis odor mortis in mortẽ : subiecit
statĩ. & adhec quis idoneus. id est quis idoneꝰ intelligere quã iuste
fiat qđ idẽ dic̃ Ego ueni ut qui nõ uident uideant. ⁊ qui uident ceci
fiant. Ipsa est enĩ altitudo diuiciarũ scienciae ⁊ sapienerae dñi qͣ
fit ex eadem massa aliud uas inhonorẽ. aliud incontumeliã. & dicit᷑
carni ⁊ sanguin. O homo tu quis es qui respondeas dõ. Quis gͦ ⁊
inhac re cognoscit intellectũ dñi. Aut quis consiliarius illi fuit. ubi
sic gub̾nauit corda reminiscentiũ euugłistarũ. & in aeccłae fastigio
tanto anchoritatis culmine sublinalnt. ut ꝑ hec ipsa que mneis contraria
uideri possunt multi excȩcarent᷑. digne traditi ieoncupiscencus cordis
sui a repbũ sensum. ⁊ multi exercerent᷑ ad elimandũ piũ intellectũ

Expanded text:
us, in his qui pereunt obuelatum est, et cum dixisset: aliis us, in his qui pereunt obuelatum est, et cum dixisset: aliis quidem sumus odor uitae in uitam, aliis odor mortis in mortem, subiecit statim: et ad haec quis idoneus? id est quis idoneus intellegere, quam iuste fiat? quod idem dominus dicit: ego ueni, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. ipsa est enim altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei, qua fecit ex eadem massa aliud uas in honorem, aliud in contumeliam, et dicitur carni et sanguini: o homo, tu quis es, qui respondeas deo? quis ergo et in hac re cognoscit intellectum domini aut quis consiliarius illius fuit, ubi sic gubernauit corda reminiscentium euangelistarum et in ecclesiae fastigio tanto auctoritatis culmine sublimauit, ut per haec ipsa quae in eis contraria uideri possunt multi excaecarentur digne traditi in concupiscentias cordis sui et reprobum sensum, et multi exercerentur ad elimandum pium intellectum
Abbreviated transcription (Latin):
se narraret eo modo eodemq ordine ab om̃ibꝰ debuisse nairari quo ipse nar¬
rauit. dignetur gͦ consilio marchi einigłistȩ suꝑari consiliũ suũ. qui eo
loco id ponendum iudicauit quo loco diuma inspiratione suggestũ est.
ecordationes enĩ eoꝵ eius manu gub̾natȩ sunt qui gub̾nat aquã. sic̃ scriptũ ẽ.
qualit̃ illi placuerit. Fuitat enim humana memoria ꝑ uarias cogitationes.
nec incuusꝗ̃ potestate est quid ⁊ qño ei ueniat in mentẽ. Cũ gͦ illi scĩ ⁊ uera¬
ces uiri qͣsi fortuita recordationũ suarũ ꝓpt̃ nantationis ordinẽ occultȩ dñi
potestati cui nichil fortuitũ ẽ cõmisissent : nõ oportet quẽꝗͣ hominũ dicere
longe abiectũ ab ocłis dei. & longe ꝑegrinantem. hoc loco poni debuit
qđ ualde ignorat cur eo loco deus poni uoluerit. quia ⁊ si obleuatũ est

Expanded text:
se narraret, eo modo eodemque ordine ab omnibus debuisse narrari, quo ipse narse narraret, eo modo eodemque ordine ab omnibus debuisse narrari, quo ipse narrauit. dignetur ergo consilio Marci euangelistae superari consilium suum, qui eo loco id ponendum iudicauit, quo loco diuina inspiratione suggestum est. recordationes enim eorum eius manu gubernatae sunt qui gubernat aquam, sicut scriptum est, qualiter illi placuerit. fluitat enim humana memoria per uarias cogitationes, nec in cuiusquam potestate est, quid et quando ei ueniat in mentem. cum ergo illi sancti et ueraces uiri quasi fortuita recordationum suarum propter narrationis ordinem occultae dei potestati, cui nihil fortuitum est, commisissent, non oportet quemquam hominum dicere longe abiectum ab oculis dei et longe peregrinantem: hoc loco poni debuit, quod ualde ignorat. cur eo loco deus poni uoluerit, quia: et si obuelatum est
Abbreviated transcription (Latin):
dixit: quasi semel dictum intelligeremus. Quict uͦ ait dicebat. satis in¬
timauit intelligentibꝰ multis modis ⁊ sepe dictũ ẽe quousq inciꝑet
hora sexta. Cogitemus gͦ quam breuiter hoc dixerit marchꝰ in cõ¬
paratione mathei. quam breuit̃ matħs in comparatione lucae. quãbre¬
uiter lucas in comparatione ioħis. cum tam̃ alia atq alia quisq com¬
memoraret : quam deniq breuiter ipse ioħs in comparatione rerũ
que gestae sunt. & morarũ cum illa gererentur. & sine insania
resistendi credamus duas horas & quiddam illo interuallo transire
potuisse. Quisquis aut̃ dixerit potuisse marchũ si ita eet eo tp̃re
dicere fuisse horam tc̃iã : quo erat hora tc̃ia cum uox iudeoꝵ de cru¬
cifigendo dño sonuisset. dicere eciam qđ eum tunc ipsi crucifixerin:
nimis suꝑbe leges nairatoribꝰ ueritatis imponit. Sic enĩ potest si hec ip¬

Expanded text:
\'dixit\', quasi semel dictum intellegeremus; quia uero ait: dicebat, satis in\'dixit\', quasi semel dictum intellegeremus; quia uero ait: dicebat, satis intimauit intellegentibus multis modis et saepe dictum esse, quo usque inciperet hora sexta. cogitemus ergo, quam breuiter hoc dixerit Marcus in conparatione Matthei, quam breuiter Mattheus in conparatione Lucae, quam breuiter Lucas in conparatione Iohannis, cum tamen alia adque alia quisque commemoraret, et quam denique breuiter ipse lohannes in conparatione rerum, quae gestae sunt, et morarum, cum illa gererentur: et sine insania resistendi credamus duas horas et quiddam illo interuallo transire potuisse. Quisquis autem dixerit potuisse Marcum, si ita esset, eo tempore dicere fuisse horam tertiam, quo erat hora tertia, cum uox Iudaeorum de crucifigendo domino sonuisset, dicere etiam, quod eum tunc ipsi crucifixerint, nimis superbe leges narratoribus ueritatis inponit. sic enim potest dicere, si haec ip
Abbreviated transcription (Latin):
sortem illa timica mittiturꝰ. atq inter hec uariis conuciis illudit᷑.
simul enim cum illa gererentur eciam conuicia iaciebantur. cõple¬
ta est & hora sexta. & facte sunt tenebrae quas matħs ⁊ marchꝰ
nibꝰ militum. quia in tumultu iudeorꝰ ⁊pilati aestibꝰ. duae atq
amplius horae p̃terier̃ a uoce qua dixer̃ crucifige. I: ipse marh
qui maxinie breuitatis sectator est breuiter uoluit intimare pilati
uoluntatẽ ⁊ conatũ ꝓ dñ uita. Cum enim dixisset atilli clania
uer̃ crueifige eum. ubi ostendit qđ iam clamauerant cum uellent
sibi diuitti baralban. adiunxit. pilatus uero dicebat eis. Quid enĩ
malifecit: Hoc modo breuiter insinuauit qđ diu gestũ ẽ. memor
tam̃ eciam ipse quid uellet intelligi. non ait pilatus uero dix̃ eis. s
ait. pilatus uero dicebat eis. Quidꝰ enim mali fecit. Quia si diceret

Expanded text:
sortem illa tunica mittitur, atque inter haec variis conviciis illuditur sortem illa tunica mittitur, atque inter haec variis conviciis illuditur simul enim cum illa gererentur, etiam convicia jaciebantur, completa est hora sexta, et factae sunt tenebrae, quas Matthaeus, Marcus nibus militum: quia in tumultu Judaeorum, et Pilati aestibus, duae atque amplius horae praeterierunt a voce qua dixerunt, Crucifige. Sed ipse Marcus, qui maxime brevitatis sectator est, breviter voluit intimare Pilati voluntatem et conatum pro Domini vita. Cum enim dm clamauerunt: crucifige eum, ubi ostendit, quod iam clamauerant, cum uellent sibi dimitti Barabban, adiunxit: Pilatus uero dicebat eis: quid enim mali fecit? hoc modo breuiter insinuauit quod diu gestum est. memor tamen etiam iste quid uellet intellegi, non ait Pilatus uero dixit eis\', sed ait: Pilatus uero\' dicebat eis: quid enim mali fecit? quia, si diceret
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ lithostrotus. hebraice aũt gabatha. Erat aut̃ parasceue pascha
hora quasi serta. Ab illa gͦ prima uoce udeorꝰ qua pͥmo dixer̃
crucifige cum eet hora tercia usq adhoc qđ sedit ꝓ tribunali ꝑ me¬
dias horas cunctationis pilati ⁊ tumultuantium uideorᷤ duae
horae p̃terierant. & ꝑacta qunita iam de sexta aliquid ceꝑat. Dic̃
gͦ uideis. Eece rex ur̃. Illi aut̃ clamabant. Tolle tolle. crucifige
eum. s neq iam cõmotus pilatus timore. calumniae facile cede¬
bat. Iunc enim uxor eius ad eum miserat sedentẽ ꝓ tribimali. qđ
p̃occupauit matłis qui hoc solũ cõmemorauit ante quã ad eũ locum
nanationis ueniret ut ibi hoc poneret ubi oportuũ indicauit.
Temptans itaq adhnac pilatus nequid ꝓfficeret. dix̃ eis. Regẽ ur̃m
crucifigã: Responder̃ pontifices. Non habemiꝰ regem nisi cesarẽ.
une gͦ tradidit eis illum ut crucifigeretur. & dumͦ ꝑgit. ⁊ dum
crucifigitur cum duobꝰ latronibꝰ. dum uestes eius diuiduntur. & in

Expanded text:
batha. erat autem parasceue pascha hora quasi sexta. ab illa ergo uoce Iudaeorum, qua primo dixerunt: crucifige, cum esset hora diei tertia, usque ad hoc, quod sedit pro tribunali, per medias moras cunctationis Pilati et tumultuantium Iudaeorum duae horae praeterierunt et peracta quinta iam de sexta aliquid coeperat. dicit ergo Iudaeis: ecce rex uester. illi autem clamauerunt: tolle, crucifige eum. sed neque iam commotus Pilatus timore calumniae facile cedebat. tunc enim uxor eius ad eum miserat sedentem pro tribunali, quod praeoccupauit Mattheus, qui hoc solum commemorauit, antequam ad eum locum narrationis ueniret, ut ibi hoc poneret, ubi oportunum iudicauit. temtans itaque adhuc Pilatus, ne quid proficeret, dixit eis: regem uestrum crucifigam? responderunt pontifices: non habemus regem nisi Caesarem.Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigeretur . Et dum pergit, et dum crucifigitur cum duobus latronibus, dum vestes ejus dividuntur, et in
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate cui consonandum & consentiendũ ẽ non recedat qđ nosse ⁊
moribꝰ utile ẽ ꝓpt̾ cauenda ⁊ iudicanda mendacia & ipsi fidĩ ne putemiꝰ
quasi consecratis sonis ita mimiri ueritatẽ tamꝗ ds̃ nb̃ quẽadinodũ ip¬
sam rem sic uerba que ꝓpt̃ illam sunt dicenda commendet. Cum potiꝰ
ita res que discenda ẽ sermonibꝰ ꝑ quos discenda ẽ ꝓferat᷑ ut istos om̃i¬
no querere non deberemꝰ si eam sine his nosse possemꝰ sic̃ illã nouit dĩ
⁊ i ipso angłi eius.¬
LX UII. SeQUITUR Matħs ⁊ dic̃.¬

Expanded text:
uoluntate, cui consonandum et consentiendum est, non recedat. quod nosse et uoluntate, cui consonandum et consentiendum est, non recedat. quod nosse et moribus utile est propter cauenda et iudicanda mendacia et ipsi fidei, ne putemus quasi consecratis sonis ita muniri ueritatem, tamquam deus nobis quemadmodum ipsam rem, sic uerba, quae propter illam sunt dicenda, commendet, cum potius ita res, quae discenda est, sermonibus, per quos discenda est, praeferatur, ut istos omnino quaerere non deberemus, si eam sine his nosse possemus, sicut illam nouit deus et in ipso angeli eius. Sequitur Mattheus et dic
Abbreviated transcription (Latin):
que ar̃ septuaginta in non nullis se aliter habere quam inueniunt
in hebreo qui eam linguam nouer̃ & qui interpretati sunt singuli
eosdem libros hebreos. Huius item distanciae causa si querat᷑ cur tan¬
ta auctoritas int̾p̃tationis septuaginta multis in locis distet ab ea ueritate
que in hebraicis codicibꝰ inuenitur. nichil occiurere ꝓbabilius existimo
quã illos septuaginta eo spũ int̃p̃tatos. quo ⁊ illa que int̃pretabant᷑ dic¬
ta fuerant. qđ ex ipsa eoꝵ mirabili que p̃dicatur consensione firmatũ
ẽ. Ergo ⁊ ipsi nonuulla in eloquio uariando. & ab eadem uoluntate dĩ
cuiis illa dicta erant. & cui uerba seruire debeant non recedendo. ni¬
chil aliud demonstrare uoluer̃ quam hoc ipsum qđ nunc euugłistarᷤ
quatuor concordi quadam diuersitate miram᷑. qua nb ostenditur ñ
eẽ m̃dacium si quisquã ita diuerso mͦ aliquid nairet ut ab eius

Expanded text:
quae dicitur Septuaginta, in nonnullis se aliter habere, quam inueniunt quae dicitur Septuaginta, in nonnullis se aliter habere, quam inueniunt in Hebraeo qui eam linguam nouerunt et qui interpretati sunt singuli eosdem libros Hebraeos. huius item distantiae causa si quaeratur, cur tanta auctoritas interpretationis Septuaginta multis in locis distet ab ea ueritate quae in Hebraeis codicibus inuenitur, nihil occurrere probabilius existimo quam illos Septuaginta eo spiritu interpretatos, quo et illa quae interpretabantur dicta fuerant, quod ex ipsa eorum mirabili quae praedicatur consensione firmatum est. ergo et ipsi nonnulla in eloquio uariando et ab eadem uoluntate dei, cuius illa dicta erant et cui uerba seruire debebant, non recedendo nihil aliud demonstrare uoluerunt quam hoc ipsum quod nunc in euangelistarum quattuor concordi quadam diuersitate miramur, qua nobis ostenditur non esse mendacium, si quisquam ita diuerso modo aliquid narret, ut ab eius
Abbreviated transcription (Latin):
tacuer̾̃ ut tam̃ pullum non taceret. de quo illi dixer̃. Ubi gͦ utrũq fac¬
tum ẽpotest intelligi nulla repugnancia ẽ. nec si alius aliud. & aliud aliud̃
cõmemoret. quantominꝰ ut alius unũ. alius utrũq loħs qͦq cum tace¬
at quemadmodũ dñs discpłos suos ad hec animalia sibi adducenda mise¬
rit. interponit tamen breuiter hoc de pullo cum testimonio eciã ꝓpħae
qđ matħs adhibet. in quo eciam testimonio ꝓpħico aliquantũ diuersa eu¬
uangłistarũ loquutio ab ea quidem sentencia non recedit. s potest mo¬
uere qđ hoc matħs sic adhibet ut asinam dicat cõmemorasse ꝓpħam. N
aũt ita se habet uł qđ ioħs interponit uł codices aeccłastici int̾pretatio¬
nis usitate. Cuius rei causa illa michi uidetur qđ matħs hebrarca lin¬
gua ꝑhibetur euugłm scripsisse. Manifestum ẽ aut̃ int̃p̃tationẽ illã

Expanded text:
tacuerunt, ut tamen pullum non taceret, de quo illi dixerunt! ubi ergo utrumque factacuerunt, ut tamen pullum non taceret, de quo illi dixerunt! ubi ergo utrumque factum potest intellegi, nulla repugnantia est, nec si alius aliud et aliud alius commemoret, quanto minus, ut alius unum, alius utrumque! Iohannes quoque, cum taceat, quemadmodum dominus discipulos suos ad haec animalia sibi adducenda miserit, interponit tamen breuiter hoc de pullo cum testimonio etiam prophetae, quod Mattheus adhibet. in quo etiam testimonio prophetico aliquantum diuersa euangelistarum locutio ab ea quidem sententia non recedit; sed potest mouere, quod hoc Mattheus sic adhibet, ut asinam dicat commemorasse prophetam. non autem ita se habet uel quod Iohannes interponit uel codices ecclesiastici interpretationis usitatae. cuius rei causa illa mihi uidetur, quod Mattheus Hebraea lingua perhibetur euangelium conscripsisse. manifestum est autem interpretationem illam,
Abbreviated transcription (Latin):
cens ens. Ite in castellum qđ contra uos ẽ. & statĩ iueniets asmã alli¬
gatã ⁊ pullum cum ea. & ct̃. usq ad eumilocũ ubi ait. Benedictꝰ qui
uenit in nomine dñi osanna in altissimis. Hoc eciam marchus nanaat. eođ̃
ordine custodito Lucas aũt in iherico ĩmoratur. quedam cõmemorans
que isti p̃termiser̃. De zacheo principe publicanoꝵ. & quedã in parabo¬
lis dicta. Post hec & ipse occuirit eis ad huius pulli cõmemorationẽ in qͦ
sedit iħs. Nec moueat qđ matħs & asmam dicit & pullum. ceteri aũt de
asima tacent. mimo eciam recordanda est illa regula quã de quinqͣgenis
⁊ centenis discumbentibꝰ cum quinq panibꝰ turbae pascerent᷑ sup᷑ insi¬
nuauimnus. qua insinuata non deberet hoc iam ꝑmouere lectorẽ. nec si
matheus ita de pullo tacuisset quemadinodũ illi de asia tacuer̃. ut ma-¬
xime contrarium putaretur qđ unus asnũ dix̃ alii pullum asinȩ. quanto
minus moueri oportet quia unus ita cõmemorauit asmã de qua ceteri

Expanded text:
llum, quod contra uos est, et statim inuenietis asinam alligatam et pullum cum ea, et cetera usque ad eum locum, ubi ait: benedictus qui uenit in nomine domini, osanna in altissimis. hoc etiam Marcus narrat eodem ordine custodito. Lucas autem in Hiericho inmoratur quaedam commemorans quae isti praetermiserunt de Zaccheo principe publicanorum et quaedam in parabolis dicta. post haec et ipse occurrit eis ad huius pulli commemorationem, in quo sedit Iesus. nec moueat quod Mattheus et asinam dicit et pullum, ceteri autem de asina tacent. immo etiam recordanda est illa regula, quam de quinquagenis et centenis discumbentibus, cum quinque panibus turbae pascerentur, supra insinuauimus. qua insinuata non deberet hoc iam permouere lectorem, nec si Mattheus ita de pullo tacuisset, quemadmodum illi de asina tacuerunt, ut maxime contrarium putaretur, quod unus asinam dixit, alii pullum asinae; quanto minus moueri oportet, quia unus ita commemorauit asinam, de qua ceteri
Abbreviated transcription (Latin):
trauit iħs in templum dĩ. & eiciebat om̃s uendentes & ementes in tẽplo.
& ct̃. usq ad eumilocum ubi aut. uos aũt fecistis illam speluncã latro¬
num. Hoc de turbis uendentiũ eieclis de templo omĩs cõmemorant.
s loħs longe diuerso ordine. Nam post testimonium baptistȩ iołs
de iħu cũ eum cõmemorasset isse ni galileam quando aquã cõuerlit
resticulis expułisse de templo uendentes. unde manifestũ ẽ ñ semel s
iterũ hoc ẽẽ a dño factũ. s illud pͥmũ cõmemoratũ a ioħe. hoc ultimũ

Expanded text:
uendentes et ementes in templo, et cetera usque ad eum locum, ubi ait: uos autem fecistis illam speluncam latronum. hoc de turbis uendentium eiectis e templo omnes commemorant, sed Iohannes longe diuerso ordine. nam post testimonium baptistae Iohannis de Iesu, cum eum commemorasset isse in Galilaeam, quando aquam conuertit resticulis expulisse de templo uendentes. unde manifestum est non semel, sed iterum hoc esse a domino factum, sed illud primum commemoratum a Iohanne, hoc ulti
Abbreviated transcription (Latin):
gelista non conuenerit alicui eoꝵ hinc putet ẽẽ contrariũ. Cum in
telligere debeat iterum alibi dici qđ iam alibi dictũ erat. nec tantũ
de dictis. uerum eciam de factis obseruari debere. Nil enĩ ꝓhibet hoc
idem iterum factum credere. Calumnari aut̃ euugło dimi non cre¬
dit iterum factum qđ iterũ fieri non potusse nemo conuincit.: sa¬
crilege uanitatis est.¬

Expanded text:
gelista non conugelista non conutellegere debeat iterum alibi dici quod iam alibi dictum erat, nec tantum de dictis, uerum etiam de factis obseruari debere. nihil enim prohibet hoc idem iterum factum credere. calumniari autem euangelio, dum non credit iterum factum quod iterum fieri non potuisse nemo conuincit, sacrilegae uanitatis est