comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alem minia crudelitate polluerat.
Ingalliam ꝓpans: ad alpiũ pinninaꝵ
adłitũ uenit. Transincantibꝰ it̃ alpiũ.
post horridam et ardua uiã subito
equalis loci campestris occureit gra¬
ta planicies. Quo in loco oppidum fa¬
ctum ẽ: qđ octodorus nomen accepit.
domeat. Transcensis gͥ alpibꝰ maximi¬
anus cesar octodorĩi uenit: ibiꝙ sacri
ficaturus idolis suis conuenire exerci¬
tum iussit atroci ꝓposita iussione.
ut ꝑ aras demonibus consecratas iura¬
rent coequalibꝰ sibi animis contͣ ba¬
gaudarũ turbas ẽẽ pugnandũ: xp̃i
anos uͦ uelut inmicos diis suis ab oĩ¬
bus ꝑsequendos. Qd cum pͥmũ ꝑuenit
ad noticiã thebeȩ legionis. p̃teriens
necessitatem cõmittendi sacrilegii p̃¬

Expanded text:
am nimia crudelitate| polluerat. In galliam properans ad alpium pennina| rum aditum uenit. Transmeantibus iter alpium .| post arduam et orredam uiam. Subite +qualis loci .| campestres occurret grata planities . quo in loco| oppidum factum est quod octodori nomen accipet| dat Transcensis igitur alpibus.| Maximianos caesar octodorum uenit ibique sacri| ficaturus idolis suis conuenire exercitum iussit.| Atroci proposita iussione . ut per aras demonibus| consecratas iurarent aequalibus sibi animis| contra bacaudarum turbas esse pugnandum chris| tianosque uelut inimicos diis suis ab omnibus persequendos| quod ubi primum peruenit ad noticiam thehaide| legionis praeteriens necessitatem com| mettendi sacrilegie pr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑturbari quoꝵdam p̃¬
sumptione ꝑspiceret. ad consortiũ im¬
perii uł laboris olim sibi cõmilitonẽ
herculiũ maximianũ cesarem fecit:
stinauit. Cui ad supplem̃tum exercitꝰ.
legionẽ thebeã ex orientalibꝰ militibꝰ
ire p̃cepit. Quȩ legio sex milia sex cen¬
tos sexaginta sex uiros ualidos animis
& instructos armis. antiquoꝵ roma¬
ii gͥ milites xp̃ianȩ religionis
ritũ orientali traditione sus-¬
fideiq sacrȩ uirtutem armis om̃ibus
p̃ponebant. At urbem quippe romã

Expanded text:
turbari| quorundam praesumpcione perspiceret. Ad| consorci“u”m imperii uel laboris olim sibi conmilitonem| herculium maximianum cesarem fecit . stinauit. Cui ad supplementum exercitus legionem Thebeam ex orientalibus militibus ire iussit. Que legio sex milia sex centos sexaginta sex . et instructus armis . antiquorum romagitur milites christianae religi| onis ritum orientali tradicione susmque| sacram . uertutem et armis omnibus praeponebant.
Abbreviated transcription (Latin):
aximianꝰ cesar dũ ad sacram̃¬
ta suꝑiꝰ memorata cunctos
in exercitu suo cogeret: agnouit p̃ter¬
gressam ut diximꝰ legionẽ. Subito
iracũdiȩ furore cõmotus satellites
mittit: ut legionem ad sacram̃toꝵ su¬
orũ sacrilegia reuocarent. Siqͥ ueri
dĩ cultũ ꝓfiteri audebant: sparsis usꝙ¬
quaꝙ militũ turmis: uł ad supplicia
uł ad necem rapiẽbant᷑. Ac uelut ua-¬
onem arma cõmouerant. Erat in
eadem legione pͥmiceriꝰ mauriciꝰ et
signifer exuꝑiꝰ. & candidus senator:
qui ita cõmilitonibꝰ suis p̃erant: ut
amore potiꝰ diuinitatis. qͣm t̾rore
militari obedienda p̃ciꝑent. Requir̃t
itaq: quid maxĩanꝰ cesar ira dictante
bare sacrificia. & sacram̃ta phanatici
miti affatu dederunt responsũ
obhoc se transgressos octodorũ. quia
iã fama ad eos sacrificioꝵ ordine ꝑue

Expanded text:
aximianos caesar. Dum ad sacramenta superius| memorata cunctos in exercito suo cogeret . agnouit| pratergressam ut diximus legionem subito iracundie| furorae conpletus satelletes mittet . ut legionem| ad sacramentorum suorum sacrilegia reuocarent| Erat ii cultum profiteri audebant, sparsis usquequaque militum turmis, vel ad supplicia, vel ad necem rapiebantur: ac velut vaonem arma commoveraeadem legione primicirius mauricius . et signifer| exsuperius . et candidus senator . qui ita conmilitonibus| suis praeerant. Vt amore potius aequalitates quam| terrore militare obaedienda praeciperent. Requirunt| itaque quid maximianos caesar ira dictante basse sacrificia et sacra| menta fanatici miti af| fatu +dere responsum praetergressos +se ocdodorum .| quia dum fama
Abbreviated transcription (Latin):
tradita orientali more religionẽ usꝙ
ad finem uitȩ ꝑhenntt̃ custodire. Ad
belloꝵ usum paratã ẽẽ legionis uirtu¬
tem: ad cõmittenda uͦ sacrificia sicut
satellites. nuntiant obstinatos ẽẽ ani¬
mos legionis: nec uelle p̃ceptis imꝑa¬
Tunc maximianꝰ cesar iracũ¬
diȩ nimietate succensus. ad
hanc uocem subito furoris ꝓfiliuit¬
re uoluissent. Iungit᷑ despectui meo
celestis iniuria: & mecũ parit religio
romana contempnit᷑. Sentiat contu
max miles: ñ solum mͥ sed etiã diis
meis dare posse uindictam. Iam fi-
mũ quẽq morti funesta sors p̃beat.
Discant equalem necẽ in his quos ordo
p̃miserit moriendi: qualit maximi¬
anus uł sibi uł diis suis hac seuerita¬
te dederit ultionem. Post hanc uocẽ
imperatoris iussio infausta discurrit.
ad legionẽ uelocit ꝓpatur: crudelia
p̃cepta reserant᷑. Tradunt᷑ neci: quos
ordo repperit numerandi. Leti ꝑcus¬
soribꝰ ceruices p̃bent: solaq int̃ eos erat

Expanded text:
traditam orientali more relegionem usque ad diem ui| tae perenniter costodire ad bellorum usum paratam| legionis esse uirtutem. Ad commitendi uero sacrilegia| sicut satellis nuntiat obstinatus esse animos legionis.| Nec uelle praeceptes imperaTunc| maximianos caesar iracundiae nimietate succensus| ad hanc uocem subito furore prosiluitre uolues| sent. Iungitur dispectui meo celestes iniuria et mecum| paretur religeo romana contemnitur. Sencia contu| ax miles . me non solum mihi sed eciam nominibus meis| dare posse uendectam. Iam numum quem que morti funesta| sors praebaeat. Discant equalium neces ques ordo| praemiserit moriendi. Qualiter maximianos uel sibi| uel nominibus suis . hanc seueritate dederit ulcio| nem. Post hanc uocem paritur iussio infausta por| rigitur Ad legionem uelociter properatur . crudilia| praecepta reserantur . traduntur neci quos ordo| repperit numerandi. Laeti percussoribus ceruices| praebent. Solaque inter eos est
Abbreviated transcription (Latin):
bestie  liberauit me ĩpse mẽ eripiet᷑
de manibus inimicorum me drum
I deus misericordiam suam & uerita¬
tẽm su̾am anĩmam. meam erĩpu̾it dẽ mẽdiõ
catulorum lẽo num Ipse

Expanded text:
bestiae liberavit me, ipse me eripiet de manibus inimicorum meorum. it Deus misericordiam suam et veritatem suam, animam meam eripuit de medio catulorum leonum. Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
tur illesus. Obtinuit gͦ helyas dnimo
nutu coruis ministrantibꝰ qͦ aleret᷑.
p̃stitum ẽ uincentio obsequente qͦq
coruo ne comecderet᷑. Qui ut celitus se
custodem designatũ ostenderet: ad¬
uentantes reliquas aues eminꝰ ñ seg¬
ni impetui ꝑturbabat. Int quas im-
ti qui commissum thesaurũ sacrile¬
ga audatia attaminare p̃sumeret.
pennis et alis deuerberans ꝓcul abegit.
raculi pompã quadam sibi habitudi¬
ne stupidus indicabat. R Põsurt oronã¬

Expanded text:
tur illaesus. Obtinuit ergo Elias divino tur illaesus. Obtinuit ergo Elias divino nutu, corvis praestantibus, quo aleretur: praestitum est Vincentio, obsequente quoque corvo, ne comederetur. Qui ut coelitus se custodem designatum ostenderet, adventantes reliquas aves eminus non segni impetu perturbabat: inter quas immati qui commissum thesaurum sacrilega audacia attaminare praesumeret, pennis et alis diverberans procul abegit. raculi pompam, quadam sui habitudine stupidus indicabat. O impuden
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea beatũ uincentiũ celestis au-¬
la suscipit: ac beatȩ felicitatis donat
munere. Ad cuiꝰ ingressũ angłici le-¬
tantur sp̃s: om̃sꝙ simul conciues gra¬
su. qđ anima tuo digna consortio. quȩ
ꝑtinax tulit supplicium: m̃dax fugit
obseqĩ. Et quȩ fuit contempnens¬
ꝑsecutor qd̃ fureret: sit dedignata qd̃
abscessum. illiꝰ sibi ꝓmit cadaueris ex¬
positione uindictam: cuiꝰ genit ex tur¬
tute uictoriã. fe̾ris nãꝙ et canibꝰ eepta
furoris suꝑbia ad consum̃dum ꝓici
mandat lictoribꝰ: ut tali pastu eoꝵ im¬
pleret uentrem. quoꝵ ipse gerebat m̃¬
tem. Sed ut diuinis et crescentibꝰ bene¬
ficiis maioris uictoriȩ uincentio gr̃a
conferret᷑. mittit᷑ coruus auis inimica
mi. hinc aduertite distincta merito
& lezabelis manꝰ caute declinans in
deserto coruis ministrantibꝰ pascitur:
assertor aũt ueritatis uincentiꝰ datia¬
ni rabie ꝑemptꝰ. feris exponit᷑ consu¬
mendus: sed coruo famulante serua¬

Expanded text:
nterea beatum Vincentium coelestis aula suscipit, ac beatae felicitatis munere donat. Ad cujus ingressum angelici laetantur spiritus, omnesque simul concives grasu, quod anima tuo digna consortio, quae pertinax tulit supplicium, mendax fugit obsequium; et quae fuit contenta persecutor quod fureret, sit dedignata quod acianus, illius sibi promittit cadaveris expositione vindictam, cujus gemit ex virtute victoriam. Feris namque et canibus decepta furoris superbia absumendum projici mandat lictoribus: ut tali pastu eorum impleret ventrem quorum ipse gerebat mentem. Sed ut divinis excrescentibus beneficiis majoris victoriae Vincentio gratia conferretur, mittitur corvus, avis amica mi, hinc advertite distincta meritor Achab vel Jezabelis manus caute declinans , in deserto corvis ministrantibus 430 pascitur; assertor autem veritatis Vincentius Daciani rabie peremptus, feris exponitur consumendus; sed corvo famulante serva
Abbreviated transcription (Latin):
ogatꝰ a discipłis saluator. ñ solũ
modo formã orationis. s & in¬
stantiã frequentiãq tradidit oran¬
di. Amicus gͦ ad qũẽ media nocte
uenitur: ipse ds̃ intelligit᷑: cui in me¬
dia tribulatione supplicare. & tres
panes. idest intelligentiã trinitatis.
qua p̃sentis uitȩ consolent᷑ labores ef

Expanded text:
ogatus a discipulis Salvator non modo formam orationis, sed et instantiam frequentiamque tradidit orandi. Amicus ergo ad quem media nocte venitur, ipse Deus intelligitur, cui in media tribulatione supplicare, et tres panes, id est, intelligentiam Trinitatis, qua praesentis vitae console
Abbreviated transcription (Latin):
na et temporalia foris uagat᷑. Redit
Iiͦ celestiq alimonia refici desiderat:
cũ in se reuersus suꝑna ceꝑit ac sp̃ua¬
lia meditari. De quo pulchre qui pe-¬
tierat adiungit. ñ se habere qd̃ ponat
ante illum: qm̃ animȩ post scłi tene¬
bras ad dm̃ suspiranti. nichil preter
eũ cogitare. nil loqui. nił᷑libet intu¬
eri Solum qd̃ recognouit sũmȩ tri¬
nitatis gaudiũ contemplari: atq ad
t ille deintꝰ respondens dicat: .ii.¬
noli mͥ molestus ẽẽ: iam ostiũ
clausum ẽ. & pueri mei mecũ sunt
in cubili. ñ possum surgere et dare tͥ
Ostium amici. diuini ẽ intelligentia
sermonis: qd̾ sĩbi apłs orat aꝑiri ad
loquendum misteriũ xp̃i. Clausũq
ẽ tempore famis uerbi cũ intelligen¬
tia ñ datur. Et illi qui eugł̃icam sa¬
pientiã tanquã panem erogantes. ꝑ
orbem t̾rȩ p̃dicauerunt pueri patris¬
familias. iam sunt in secreta quiete
desiderans intellectum ab ipso dño.
etiam si homo desit ꝑqũe sapientia

Expanded text:
a foris vagatur. Redit vero coelestique alimonia refici desiderat, cum in se reversus, superna coeperit ac spiritualia meditari, de quo pulchre qui petierat adjungit: Non se habere, quod ponat ante illum, quoniam animae post saeculi tenebras Deum suspiranti, nihil praeter eum cogitare, nil loqui, nil libet intueri. Solum quod recognovit summae Trinitatis gaudium contemplari, atque ad Et ille deintus respondens dicat: Noli mihi molemeum clausum est, et pueri mei mecum sunt in cubili, non possum surgere et dare tibi. Ostium amici divini est intelligentia sermonis, quod sibi apostolus orat aperiri ad loquendum mysterium Christi, clausumque est tempore famis verbi, cum intelligentia non datur, et illi qui evangelicam sapientiam tanquam panem erogantes, per orbem terrae praedicaverunt. Pueri patrisfamilias jam sunt in secreta quiete desiderans intellectum ab ipso Domino, etiamsi homo desit per quem sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
Quod nͥ de hac uita acceꝑimꝰ quã opor¬
tet ꝓ regno dĩ ꝑdere. qd̃ potuisse mar
tyres claruit: contrarium hoc p̃ceptũ
erit illi sententiȩ qua dictum ẽ. Quid
ꝓdest homini si totũ mundũ lucret᷑.
animȩ aũt suȩ detrim̃tum faciat: R¬

Expanded text:
Quod nisi de hac vita acceperimus, quam oporQuod nisi de hac vita acceperimus, quam oportet pro regno Dei perdere, qtyres claruit, contrarium hoc praeceptum erit illi sententiae, qua dictum est: Quid prodest homini si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum faciat
Abbreviated transcription (Latin):
amini. Ergo qd̃ om̃ibꝰ natura tribuit.
& uim̃tis. ac bestiis. hominibꝰ quoꝙ cõ¬
mune ẽ: huiꝰ cura pentiꝰ liberamur:
sed p̃cipitur nob̃ ne solliciti simꝰ qui d
comedamꝰ. Et quia in sudore uultus
p̃paramꝰ nobis panem: labor exercendꝰ
est. sollicitudo tollenda. Anima plus ẽ
quã esca: & corpꝰ plusquã uestim̃tum.
Ammonet ut meminerimꝰ multo ã¬
plius nõbis dm̃ dedisse qd̃ nos fecit et
composuit ex amina et corpore: qũa
ẽ alim̃tum atꝙ tegum̃tum: ut intel¬
ligas eum qui dedit animã. multo fa¬
ciliꝰ escam eẽ daturum. dimilit̃ eum
qui corpꝰ dedit: multo faciliꝰ daturũ
ẽe uestim̃tum. Quo loco queri solet.
utrum ad animã cibꝰ iste ꝑueniat. cũ
anima incorporea sit: iste aũt cibꝰ cor¬
poreus. S animam hoc loco ꝓ ista uita
positam nouerimꝰ: cuiꝰ retinaculum
est alim̃tum istud corporeum. Scd̃m
hanc significationem dictum ẽ etiam
illud Qui amat anim̃a suã ꝑdet illã.

Expanded text:
amini. Ergo quod omnibus natura tribuit, et jumentis, ac bestiis, hominibus quoque commune est, hujus cura penitus liberamur, sed praecipitur nobis ne solliciti simus quid comedamus. Et quia in sudore vultus praeparamus nobis panem, labor exercendus est, sollicitudo tollenda. Anima plus est quam esca, et corpus quam vestimentum. Admonet, ut meminerimus multo amplius nobis Deum dedisse, quod nos fecit et composuit ex anima et corpore, quam est alimentum atque tegumentum, ut intelligas eum qui dedit animam, multo facilius escam esse daturum. Similiter eum qui corpus dedit, multo facilius daturum esse vestimentum. Quo loco quaeri solet utrum ad animam cibus iste perveniat, cum anima incorporea sit, iste autem cibus corporeus. Sed animam hoc loco pro ista vita positam noverimus, cujus retinaculum est alimentum istud corporeum. Secundum hanc significationem dictum est etiam illud: Qui amat animam suam, perdet illam .
Abbreviated transcription (Latin):
emo seruus potest duobꝰ dñis seruire: qͥ ñ ualet
simul transitoria et et̃na dili¬
gere. Si enim eternitatem diligimus.
cuncta temporalia in usu ñ in affectu
possidemꝰ. Aut eñi unũ odiet et alte¬
rum diliget: aut uni adherebit. & al¬
terum contempnet. Hec uerba diligen

Expanded text:
emo servus potest duobus dominis servire. Quia non valet simul transitoria et aeterna diligere: si enim aeternitatem diligimus, cuncta temporalia in usu non in affectu possidemus. Aut enim unum odio habebit, et alterum diliget; aut uni adhaerebit, et alterum
Abbreviated transcription (Latin):
du. dñi. consequent̃ exponit dicens.
ñ potestis dõ seruire et mammone.
Audiat hoc auarꝰ audiat qui censet᷑
uocabulo xp̃iano: ñ posse simul mam¬
monȩ hoc ẽ diuitiis. xp̃oꝙ seruiri. Et
tam̃ ñ dixit qui habet diuitias: s qui
seruit duitiis. Qui enim diuitiarum
seruus ẽ. dunitias custodit ut seruus.
Qui aũt seruitutis excussit iugũ distri¬
buit eas ut dñs. S qui seruit mãmo
ne. illi utiq seruit: qui rebꝰ istis t̾re¬
nis merito sue ꝑuersitatis p̃positus
pͥnceps huiꝰ scł̃i adño dicitur Ergo
aut uũ odiet & alterũ diliget. ut fie¬
ri debet. o diet scilicet diabolum. dili
cum quasi eiꝰ p̃mia temporalia sectat᷑:
contempnet aũt dm̃. ñ dixit odiet s con¬
tẽnet: sicut solent minas eiꝰ pꝰponere cupi¬
ditatibꝰ siuis. qui de bonitate eiꝰ ad im¬
punitatem sibi blandiuntur. Quibꝰ ꝑ
salomonem dicit᷑. Fili ne aditias pecca¬
tum suꝑ peccatum: et dicas miseratio

Expanded text:
cens: Non potestis Deo servire et mammonae. Audiat hoc avarus, audiat qui censetur vocabulo Christiano, non posse simul mammonae, hoc est divitiis Christoque serviri. Et tamen non dixit: Qui habet divitias, sed qui servit divitiis. Qui enim divitiarum servus est, divitias custodit ut servus. Qui autem servitutis excussit jugum, distribuiutique servit, qui rebus istis terrenis merito suae perversitatis praepositus princeps hujus saeculi a Domino dicitur. Ergo aut unum odiet, et alterum diliget, ut fieri debet, odiet scilicet dcum quasi ejus praemia temporalia sectatur; contemnet autem Deum. Non dixit, odiet, sed contemnet: sicut solent minas ejus postponere cupiditatibus suis, qui de bonitate ejus ad impunitatem sibi blandiuntur. Quibus per Salomonem dicitur: Fili, ne adjicias peccatum super peccatum, et dicas, Miseratio
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ ꝓpt uestiium. sicut datum est
ꝓpt̾ almm̃tum. Itac sequitur et dicit.
Considerate lilia quomͦ crescunt: non
laborant ñ nent. S ista docum̃ta ñ
sicut allegoria discutienda sunt: ut
queramus quid significent corui aut
lilia. Posita sunt enim: ut de rebꝰ mi¬
noribꝰ maiora ꝑsuaderent᷑. Dico aũt
uob̾: nec salomon in om̃i gla sua ue¬
stiebat᷑: sicut unũ ex istis. Et reuera.
parari: Quid ita rubet ut rosa. qͥd ita
candet ut lilium: iuiole uͦ purpuram
nullo suꝑari murice oclorum magis
quã sermonũ iuditium est. R

Expanded text:
mentum propter vestitum, sicut datum est mentum propter vestitum, sicut datum est propter alimentum. Itaque sequitur, et dicit: Considerate lilia quomodo crescunt, non laborant, non nent. Sed ista documenta, non sicut allegorica, discutienda sunt, ut quaeramus quid significent corvi aut lilia; posita sunt enim, ut de rebus minoribus majora persuaderentur. Dico autem vobis, nec Salomon in omni gloria sua vestiebatur sicut unum ex istis. Et revera, parari? Quid ita rubet ut rosa? quid ita candet ut lilium? Violae vero purpuram nullo superari murice, oculorum magis quam sermonum indicium est. Si
Abbreviated transcription (Latin):
seminant neq metunt: quibus
ñ ẽ cellarium neꝙ horreum: & deus
pascit illos. Quod si uolatilia absꝙ cura
et erumnis di aluntur ꝓuidentia quȩ
hodie funt et cras ñ erunt. quoꝵ ani¬
ma mortalis ẽ: & cum ẽẽ cessauerint
semꝑ ñ erunt: quanto magis homines
quibꝰ et̾nitas ꝓmittitur. dĩ reguntur
imꝑio: Quanto magis pluris estis illis:
idest cariꝰ uos ualetis: quia utiq ratio¬
nale animal sicuti ẽ homo. sublimiꝰ
ordinatum ẽ in rerum natura: quam
irrationa lia sicuti sunt aues. Quis
aũt ur̃m cogitando potest adicere ad
staturã suam cubitũ unum: Si gͦ
ceteris solliciti estis: idest cuiꝰ potestae
atꝙ dñatu factum ẽ. ut ad hanc statu¬
ligi potest. qd̾ si curetis et uelitis adice¬
re unum cubitũ huic staturȩ ñ pote¬
stis. Illi gͦ etiam tegentli corꝑis curam
relmnquite. cuiꝰ uidetis cura factũ ẽẽ
ut tantȩ staturȩ corp̃ habeatis. Si gͦ
inquit neq qd̾ mininum ẽ potestis:

Expanded text:
seminant, neque metunt. Quibus non est cellarium, neque horreum, et Deus pascit illos. Quod si volatilia, absque cura et aerumnis, Dei aluntur providentia, quae hodie sunt et cras non erunt, quorum anima mortalis est, et cum esse cessaverint, semper non erunt, quanto magis homines, quibus aeternitas promittitur, Dei reguntur imperio! Quanto magis vos pluris estis illis! Id est, carius vos valetis. Quia utique rationale animal sicuti est homo, sublimius ordinatum est in rerum natura, quam irrationalia, sicuti sunt aves. Quis autem vestrum cogitando potest adjicere ad staturam suam cubitum unum? Si ergo  solliciti estis? Id est, in cujus potestate et dominatu factum est, ut ad hanc statuligi potest, quod si curetis et velitis adjicere unum cubitum huic staturae, non potestis. Illi ergo etiam tegendi corporis curam relinquite, cujus videtis cura factum esse ut tantae staturae corpus habeatis. Si ergo inquit neque quod minimum est potestis,
Abbreviated transcription (Latin):
obunibrabit tͥ. Iam audisti quomͦ fiet
hoc responde nunc uerbum uitȩ.
suꝑueniet in te. ut ꝓlem gignas. & iur¬
ginitatem ñ amittas: filium ꝓferas.
&e post partum incorrupta ꝑmanea ᷤ.
Obeata maria: scł̃m om̃e captiuũ.
tuũ dep̃catur assensũ. Te dña. mun¬
dus suȩ fidei obsidem dedit. Noli mo¬
rari uirgo. Nuntio festinant̃ respon¬
de uerbũ: & suscipe filiũ. Da fidem:
& senti uirtutẽ. Ecce inquit ancilla
dñi: fiat mͥ scd̃m uerbũ tuum. Nec
mora reuertitur nuntiꝰ. & uirginalẽ
thalamũ ingredit᷑ xp̃c. Efficitur sub¬
typo pregnans beata di genitrix. &
cuncta ꝑscła predicatur hec felix.

Expanded text:
us Dei. Jam audisti quomodo fiet hoc, responde nunc verbum; ut quisuperveniet in te, ut prolem gignas, et virginitatem non perdas; filium proferas, et post partum incorrupta permaneas. O beata Maria, saeculum omne captivum tuum deprecatur assensum: te, Domina, mundus suae fidei obsidem fecit. Noli morari, Virgo: nuntio festinanter responde verbum, et suscipe filium; da fidem, et senti virtutem. Ecce, inquit, ancilla Domini: fiat mihi secundum verbum tuum. Nec mora, revertitur nuntius, et virginalem thalamum ingreditur Christus. Efficitur subito praegnans beata Dei genitrix, et cuncta per saecula praedicatur hinc felix.
Abbreviated transcription (Latin):
Demq post illiꝰ benedictionis p̃sagiũ
dum tacita secũ uirgo m̃tis altercatio¬
ne confligeret qualis ẽẽt ista salutatio-
nuntiꝰ interim celestis exequit᷑. Ne ti¬
meas maria: inuenisti grãm apud
dñm. Ecce concipies in utero & paries
filium: & uocabis nom̃ eiꝰ iħm. At illa
quomꝰ inquit fiet istud qm̃ uirum
ñ cognosco: Et angłs adeam. sp̃s¬

Expanded text:
Denique post illius benedictionis praesagium, dum tacita secum Virgo mentis altercatione confligeret, qualis esset ista salutatio, nuntius interim coelestis exsequitur : Netimeas, Maria; invenisti gratiam apud Dominum. Ecce concipies in utero et paries filium, et vocabis nomen ejus Jesum. At illa: Quomodo, inquit, fiet istud, quoniam virum non cognosco? Et angelus ad eam: Sp
Abbreviated transcription (Latin):
diu in mundo sum lux sum muncui.
& sole occidente plures demoniaci
qͣm ante. plures sanant᷑ egroti. Quia
qui temporalit incarne uiuens pau¬
cos iudeoꝵ docuit: calcato regno mor¬
tis. om̃ibꝰ ꝑ orbem gentibꝰ. fidei salutis¬
q dona transmisit. Cuiꝰ ministris qͣ¬
si uitȩ lucisq p̃conibꝰ psalmista canit.
iter facite ei qui ascendit suꝑ occasũ.
Suꝑ occasum quippe dñs ascendit:
quia unde in passione occubuit. inde
maiorem suã głam resurgendo ma-¬
nifestauit. Exiebant aũt demonia a
multis clamantia & dicentia quia tu

Expanded text:
diu in mundo sum, lux sum mundi. Et sole occidente, plures daemoniaci quam ante, plures sanantur aegroti: quia qui temporaliter in carne vivens, paucos Judaeorum docuit, calcato regno mortis, omnibus per orbem gentibus fidei salutisque dona transmisit. Cujus ministris quasi vitae lucisque praecon« Iter facite ei qui ascendit super occasum . » Super occasum quippe Dominus ascendit, quia unde in passione occubuit, inde majorem suam gloriam resurgendo manifestavit. « Exibant autem daemonia a multi
Abbreviated transcription (Latin):
Non gͥ iuideis eũ crucifigere idõ ꝑsu¬
asit. quia xp̃m siue dĩ filium ñ esse
putauit: s quia se morte illiꝰ ñ pre-¬
uidit ͤ dampnandum. Uere enĩ de
hoc misterio ascłis abscondito dicit
apls. qͦd nemo pͥncipum huiꝰ scl̃i
cognouit. Si enim cognouissent: nũ¬
quam dñm glȩ crucifixissent. Quare
aũt demonia dñs se loqui ꝓhibuit:
psalmista manifestat qui ait. Pecca¬
tori aũt dixit ds. quare tu enarras
iusticias meas. etcet̾a: ne quis dum
p̃dicantem audit. sequat᷑ errantem.
Impbus enĩ magister ẽ diabolus. qui
salsa ueris sepe ꝑmiscet: ut specie ue¬
ritatis. testimoniũ fraudis obtexat.
Alias aũt ñ solum demones qͥ inui¬
ti confitebant᷑ iubent᷑ silere de xp̃o
s & illi qui ab eo sanati sponte confi¬
teri uolebant: immo ipsi apli qui
eum pꝰ resurrectionem toto erant
orbe p̃dicaturi. ante passionem eius
p̃cipiuntur om̃ino reticere de illo:
ne diuina uidelicet maiestate p̃dica¬
ta passionis dispensatio differretur:.

Expanded text:
Non ideo Judaeus eum crucifigere persuasit, quia Christum sive Filium Dei esse putavit, sed quia se morte illius non praevidit esse damnandum. Vere enim de hoc mysterio a saeculis abscondito dicit s: Quod nemo principum hujus saeculi cognovit; si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Quare autem daemonia Dominus de se loqui prohibeat, Psalmista manifestat, qui ait: Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas ? et caetera: ne quis, dum praedicantem audit, sequatur errantem. Improbus enim magister est diabolus, qui falsa veris saepe permiscet, ut specie veritatis testimonium fraudis obtexat. Alias autem non soli daemones qui inviti confitebantur jubentur silere de Christo, sed et illi qui ab eo sanati sponte confiteri volebant. Imo ipsi apostoli, qui eum post resurrectionem toto erant orbe praedicaturi, ante passionem ejus praecipiuntur omnino reticere de illo, ne, divina videlicet majestate praedicata, passionis dispensatio differretur,
Abbreviated transcription (Latin):
muerunt popłm. atꝙ iło qd̃ ꝑ se ñ
tabant: ut uelut ipsi a morte eiꝰ uide¬
augusto iudea subiecta romanis. qͣn¬
do in toto orbe ẽ celebrata descriptio:
stipendiaria facta fuerat & erat in
poplõ magna seditio: dicentibꝰ aliis ꝓ
securitate et quiete quia romani ꝓ
orĩbꝰ militarent. debere tributa ꝑ¬
solui: p hariseis uͦ qui sibi applaude¬
bant de usticia econtrario nitenti¬

Expanded text:
muerunt populum. Atque ideo quod per se non tabant, ut vel ipsi a morte ejus videugusto Judaea subjecta Romanis, quando in toto orbe est celebrata descriptio, stipendiaria facta fuerat, et erat in populo magna seditio, dicentibus aliis pro securitate et quiete, quia Roma pro omnibus militaret, debere tributa persolvi; Pharisaeis vero qui sibi plaudebant in justitia e
Abbreviated transcription (Latin):
solueret. et pͥmitiua daret. & cetera
quȩ in lege scripta sunt: humanis
legibꝰ subiacere. Cuiꝰ seditioniᷤᷤ adeo
fomes inualuit: ut post dñi passio¬
nem insistentibꝰ sibi romanis. patri¬
am gentem. & regnũ. nobile illud
cum sua religione templum. immo
dicis et doces: & ñ accipis ꝑsonam:
sed in ueritate uiam dei doces. Licet
nob̃ dare tributũ cesari annon:
Blanda et fraudulenta illa int̾roga¬
tio: illuc ꝓuocat respondentẽ ut ma¬
gis dm̃ qũã cesarem timeat. et dicas
ñ debere tributa solui. ut statĩ au¬
dientes ministri p̃sidis. qui iuxta
alios euglias affuisse legunt᷑. seditio

Expanded text:
 et primitiva daret, et caetera quae in lege scripta sunt , humanis legibus subjacere. Cujus seditionis adeo fomes invaluit, ut post Domini passionem insistentibus sibi Romanis, patriam, gentem et regnum, nobile illud cum sua religione templum, imo dicis, et doces; et non accipis personam, sed in veritate viam Dei doces. Licet nobis tributum dare Caesari, an non? Blanda et fraudulenta interrogatio illuc provocat respondentem, ut magis Deum quam Caesarem timeat, et dicat non debere tributa solvi, ut statim audientes ministri praesidis, qui juxta alios evangelistas adfuiss
Abbreviated transcription (Latin):
exigit imp̃ssionem imaginis suȩ.
sic & ds̃. ut quẽadmodũ illi reddit᷑
nummꝰ: sic dõ anima lumine uul¬
tus eius illustrata. atꝙ signata. Un¬
de psalmista. Signatum ẽ inquit in
nobis lum̃ uultꝰ tui dñe. Hoc quippe
lum̃ est totũ hominis & uerbũ bonũ:
qd̃ ñ oculis sed m̃te conspicit᷑. Signa¬
tum aũt dixit in nob̃: tanquã dena¬
rius signatur regis imagine: homo
enim factus ẽ ad imaginem et simi¬
litudinem di: quã peccando corru¬
pit. Bonũ gͦ eius ẽ uerũ atꝙ et̃nũ:
si renascendo signaetur. Et ñ potuer̃t
uerbum eiꝰ reprehendere corã plebe.
& mirati in responso eiꝰ tacuerunt.
Qui credere debuerant ad tantam
sapientiã: mirati sunt qd̃ calliditas
eoꝵ insidiandi ñ inuenisset locũ.

Expanded text:
exigit impressionem imaginis suae, exigit impressionem imaginis suae, sic et Deus, ut quemadmodum illi redditur nummus, sic Deo anima lumine vultus ejus illustrata atque signata. Unde Psalmista: Signatum est, inquit, in nobis lumen vultus tui, Domine . Hoc quippe lumen est totum hominis, et verum bonum quod non oculis, sed mente conspicitur. Signatum autem dixit in nobis, tanquam denarius signatur regis imagine. Homo enim factus est ad imaginem et similitudinem Dei , quam peccando corrupit. Bonum ergo ejus est verum atque aeternum, si renascendo signetur. Et non potuerunt verbum ejus reprehendere coram plebe; et mirati in responsis ejus, tacuerunt. Qui credere debuerant ad tantam sapientiam, mirati sunt quod calliditas eorum insidiandi non invenisset locum.
Abbreviated transcription (Latin):
tabatur: & habebat imaginẽ cesari .
Qui aũt putant introgationem sal¬
uatoris ignorantiã ẽẽ & ñ dispensa¬
tionem: discant ex p̃senti loco quod
utiq potuerit scire ih̾c cuiꝰ imago
ẽẽt in nummo: sed int̾rogat ut ad
sermonem eoꝵ competent̃ respon¬
deat. Respondentes dixerunt. Cesa¬
ris. Et ait illis. Reddite gͦ quȩ cesa¬
ris sunt cesari: & quȩ di sunt dõ. uiiii.¬
esarem ñ putemꝰ augustum
sed tẏberium significari. pͥ¬
ugnum eiꝰ qui in locũ successerat
iutrici: sub quo et passus ẽ dñs. Os
aũt reges romani a primo gaio ce¬
sare qui imꝑium arripuerat: cesa¬
res appellati sunt. Porro qd̾ ait red¬
dite quȩ sunt cesaris cesari. tri¬
sunt d̃i d̃o. decimas. pͥmitias. obla¬
tiones. ac uicdimas sentiamꝰ: quomͦ¬
& ipse reddit tributa ꝓse et petro:
cc deo reddit quȩ dei sunt. patris
faciens uoluntatem. Eliter: reddi¬
te quȩ cesaris sunt cesari: & quȩ st̃
dei deo Quẽadmodũ cesar auobis

Expanded text:
habebat imaginem Caesaris. Qui autem putant interrogationem Salvatoris ignorantiam esse, et non dispensationem, discant ex praesenti loco quod utique potuerit scire Jesus cujus imago esset in nummo, sed interrogat, ut ad sermonem eorum competenter respondeat. Respondentes, dixerunt, Caesaris. Et ait illis: Reddite ergo quae Caesaris sunt, Caesari: et quae Dei sunt, Deo. Caesarem non putemus Augustum, sed Tiberium significari, privignum ejus, qui in loco successerat vitrici, sub quo et passus est Dominus. Omnes autem reges Romani a primo Caio Caesare, qui imperium arripuerat, Caesares appellati sunt. Porro quod ait: Reddite quae sunt Caesaris, Caesari, nsunt Dei, Deo, decimas, primitias, oblationes ac victimas sentiamus. Quomodo ipse et reddit tributa pro se et Petro, et Deo reddit quae Dei sunt, Patris faciens voluntatem . Aliter: Reddite quae Caesaris sunt, Caesari; et quae Dei sunt, Deo. Quemadmodum Caesar a vobis
Abbreviated transcription (Latin):
dũ mergit᷑ credidit ipsiꝰ ddñi sui se
uirtuteᷤ saluandũ. Uere beati perri
& dum trepidat mirabilis fides:
quã nec ꝑurgentis ꝑiculi potuit tur¬
bare formido. Clamando eñi dum
mergit᷑. dñe libera me: de se diffisꝰ
est. non de dño dubitauit. Ne quis
gͦ timorem hunc glosissimi petri
ducat in uitiũ: qm̃ timor iste qũa¬
uis pͥmam eiꝰ turbauerit fidem con¬
fidentiã tam̃ in eo reparatȩ credu¬
litatis ornauit

Expanded text:
dum mergitur, credidit ipsius Domini sui se dum mergitur, credidit ipsius Domini sui se virtute salvandum. Vere beati Petri et dum trepidat mirabilis fides, quam nec urgentis periculi potuit turbare formido: clamando enim dum mergitur, Domine, libera me , de se diffisus est, non de Domino dubitavit. Ne quis ergo timorem hunc gloriosissimi Petri ducat in vitium: quoniam timor iste quamvis primam ejus turbaverit fidem, confidentiam tamen in eo reparatae credulitatis ornavit
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ hominem ñ negabunt. WUi¬
dens uͦ uentũ ualidum timuit.
Et cũ cepisset mergi: clamaint di¬
cens. Dñe saluu me fac Ardebat
animi fides. s humana infirmitaᷤᷤ
in ꝓfundũ trahebat. Paululum gͦ
relinquit᷑ temptationi. ut augeat᷑
fides: et intelligat se ñ facilitate po¬
stulationis. sed potentia dñi conser¬
uatũ. Et continuo iħc extendens
manũ. app̃hendit eũ. Et ait illi.
Modice fidei quare dubitasti: Hic
ẽ petrus que. xp̃i ẽẽ confidentissimũ
subiecta uestigiis eiꝰ maria ꝓbaue¬
runt. Nam a dño suo nouos sibi
dari in fluctibꝰ gressus ut fidelis po¬
poscit: & ut dilectus emeruit. Qui
obhoc solũ trepidare uisus ẽ: ut
fragilitas humana cognosceret. qͣnta
ẽẽt int̃ dñm seruũq distantia.¬
S quid petrũ tantoꝑe dicimꝰ tre¬
pidasse: cũ pia trepidatio sua maio¬
rem ꝓficit ad fidem: Ut eñ credi¬
dit pͥ etrꝰ imꝑio dm̃i sui posse aflu¬
ctibꝰ sustentari: ita nichi lominus

Expanded text:
n negabunt. Videns vero ventum validum, timuit. Et cum coepisset mergi, clamavit, dicens: Domine, salvum me fac. Ardebat animi fides, sed humana fragilitas in profundum trahebat: paululum ergo relinquitur tentationi, ut augeatur fides, et intelligat se non facilitate postulationis, sed potentia Domini conservatum. Et continuo Jesus extendens manum, apprehendit eum, et ait illi: Modicae fideiest Petrus, quem Christi esse confidentissimum subjecta vestigiis ejus maria probaverunt. Nam a Domino suo novos sibi dari in fluctibus gressus, ut fidelis poposcit, et ut dilectus emeruit: qui ob hoc solum trepidasse visus est, ut fragilitas humana cognosceret quanta esset inter Dominum et servum distantia quid illum tantopere dicimus trepidasse, cum pia trepidatio sua majorem profecit ad fidem? Ut enim credidit Petrus imperio Domini sui posse se a fluctibus sustentari, ita nihilominus
Abbreviated transcription (Latin):
fecto qu̾e &s qualis eisset que tetigit eum quia pͥecc̃a¬
dominus postquam ueni in domum t̾uam non
cessat crine fuso hec̾ meo̾s o̾sclilari pedes PDeris¬
nrͣm Se u or a ẽ a Quoniam multũm dilẽxerat
dĩmissa cito fiõi peccamin̾a et ficde qu̾ĩa polle̾t

Expanded text:
it eum, quia peccadixit: Postquam veni in domum tuam, non cessavit crine fuso haec meos osculari pedes. Antiphona. Quoniam multum dilexeras, scito dimissa tibi peccamina, et fide, qua polles,
Abbreviated transcription (Latin):
Nter purpureos martyrũ choros.
quos nazareus sanguis infecit. tan¬
to fulgore sc̃s̃ stepbanꝰ radiauit: ut
dũ adhuc diuinũ sustinet p̃mium.
ipsum etiam pateret çłũ. Preclarus
igitur athleta dei unctus sp̃u d̃i. ad
studium certaminis prior exiuit.
os tantam uictoriȩ adeptus ẽ głam.
ut primus acciꝑet corona. R lat sancar¬
martyrum fortis: post xp̃m
mox int acies diaboli ꝑtranfiuit: et¬
prior martyrio canddidadłis. inclitus
triumphauit. Secutꝰ est enim dñm
xp̃m: et martẏrii meruit pͥncipa¬
tum. Et cũ ad crucis ꝑuenit signa:
priori de celo mittitur palma. R Tnte¬
coronari. Deniq sic eis respondit. Du
ra inquit ceruice & ñ circũcisi corde¬
& auribus. uos semꝑ sp̃ui scõ resistites.
ñ sunt ꝑsecuti patres ur̃i: Et occide¬
runt eos. uł qui ꝓnuntiabant de
aduentu xp̃i. Ecce impie manꝰ aptan¬
tur ad necem: iam furoris arma p̃¬
dantur. Iam uallatur mucrone la¬
pidum martyr: & suꝑ uerticem in¬

Expanded text:
t purpureos martyrum choros quos Nazaraenus sanguis infecit, tanto fulgore sanctus Stephanus radiavit, ut dum adhuc divinum sustinet praemium, ipsum etiam pateat coelum. Praectarus igitur athleta Dei unctus Spiritu Dei ad stadium certaminis primus exivit, et tantam victoriae adeptus est gloriam, ut primus acciperet coronam. Miles Chrmartyrum fortis, post Christum mox inter aciem diaboli pertransivit, et martyriali candida inclytus triumphavit. Secutus enim Dominum Christum martyrii meruit principatum, et cum ad crucis pervenit signa, priori de coelo mittitur palma, coronari. Denique sic eis respondit: ra, inquit, cervice et incircumcisis cordibus, vos semper Spiritui sancto resistitis sunt persecuti patres vestri? et occiderunt eos qui praenuntiabant de adventu Christi . Ecce impiorum manus aptantur ad necem, jam furoris arma produntur, jam vallatur mucrone lapidum martyr, et super verticem in
Abbreviated transcription (Latin):
ater est plenus deus in se: filiꝰ
plenus deus apatre genitus:
spiritus sanctus plenus deus apatre
et filio procedens. Non tamen tres
deos dicimus: sed unum deum om¬
mpotentem eternum: inuisibilem.
incominutabilem. R Quis deus ma¬

Expanded text:
ater plenus Deus in se, Filius plenus Deus a Patre genitus, Spiritus sanctus plenus Deus a Patre et Filio procedens. Non tamen tres Deos dicimus, sed unum Deum omnipotentem, aeternum, invisibilem, iucommutabilem, qui totus
Abbreviated transcription (Latin):
tate. ide uouae a Uerax ẽst pater ueritas m̃lĩ¬
u̾s ueritas est spiritũs san̾ctus o ᷤ. ueatã trinit̾as¬
T gͥos p̾aractitusꝙ substantia est oͣ u̾eata tri¬
inseparabilis ẽ in substantia.
ita inseparabilis est in oꝑibꝰ. quamius
quedam oꝑa di quibꝰdam ꝑsonis spe¬
cialĩt conueniant: sicut patri uox
illa qͣui decelo sonuit suꝑ xp̃m bap¬
tizatum: & ad filii ꝑsonam humanita¬
tis tantum mͦ ꝑtinet susceptio: & sp̃s
in cuiꝰ specie idem sp̃s sc̃s descendit
suꝑ eundem filium di scd̃m hominẽ
baptizatum. tam̃ absq om̃i dubitan-¬
tia illam uocem & illam columbam
& xp̃i humanitatem sc̃ã trinitas oꝑa¬
ta ẽ: cuiꝰ oꝑa inseparabilia sunt. R¬

Expanded text:
er, veritas Filius, veritas Spiritus sanctus. O beata TrinitaΛΟΓΟΣ, Paraclitusque substantia est. O beata Trieparabilis est in substantia, ita inseparabilis est in operibus, quamvis opera Dei quibusdam personis specialiter conveniant, sicut Patri vox illa quae de coelo sonuit super Christum baptizatum, et ad Filii personam humanitatis tantummodo pertinet susceptio, et Spirin cujus specie idem Spiritus sanctus descendit super eumdem Filium secundum hominem baptizatum. Tamen absque omni dubitatione illam vocem et illam columbam in Christi humanitatem tota sancta Trinitas operata est, cujus opera inseparabilia sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ec tria unꝰ ds̃. & unꝰ ds̃ hec tri¬
a: idem ds & dñs. uera & sempi¬
terna trinitas in ꝑsonis: una & sem¬
pit̃na unitas in substantia: quia una
ẽ substantia pat̾ & filiꝰ & sp̃s sc̃s. Hec¬
uͦ scã trinitas nichil maius ẽ in tribꝰ
ꝑsonis simul nominatis. quã in una
qualibet ꝑsona semel dicta: quia u-¬
na queq ꝑsona plena ẽ substantia in
se. ñ tam̃ tres substantiȩ s unus dõ.
Una substantia. una potentia. una
et̃nitas. una magnitudo. una bonitas:

Expanded text:
ec tria unus Deus. Haec tria idem Deus et Dominus, vera et sempiterna trinitas in personis, vera et sempiterna unitas in substantia, quia una est substantia Pater et Filius et Spiritus a Trinitas nihil est in tribus personis simul nominatis quam in una qualibet persona semel dicta, quoniam unaquaeque persona plena est substantia in se, non tamen tres substantiae, sed unus Deus, una substantia, una essentia, una aeternitas, una magnitudo, una bonitas,
Abbreviated transcription (Latin):
Milites sumꝰ imꝑator tui: sed tamen
seruitutẽ liberi confitem᷑ di Tibi mi-¬
litiã debemꝰ: illi innocentiã. Ate stipen¬
dium laboris accepimꝰ: ab illo uitȩ exor¬
dium sumpsimꝰ. Sequi imꝑatorẽ in

Expanded text:
Milites sumus, imperator, tui, sed tamen servi, quod libere confitemur, Dei. Tibi militiam debemus, illi innocentiam; a te stipendium laboris accepimus, ab illo vitae exordium sumpsimus. Sequi imperatorem in
Abbreviated transcription (Latin):
dei cum extremũ iam
spiritũ trahere uiderctur: in
excessu mẽtis sue ante tribu¬
nal dei iuisus est presentari.
Affuit autẽ et sathan ex ad¬
uerso ĩprobis eũ acculatõi¬
bus pulsãs. Ubi uero ille
ro dei pro sua parte fuit di¬
cendũ. nichil territꝰ aut tur¬
batꝰ aut Fateor non sum di¬
gnus ego: ut possim meri¬
tis obtinere regnũ celorũ.
obtines dñs mens. heredita
te patris: et merito passiois:
altero ipse contẽtus: alte¬
ro me donet. ex cuius dono
tus ille solutus est: et uir
antẽ abstinẽcia labore et iugi¬
lus corpus suũ attrit: ut gra¬
iussima et fere continua egri¬
tudine languẽs: cõuentũ sequi¬

Expanded text:
cum extremum iam spiritum trahere uideretur in excessu mentis sue ante tribunal domini sibi uisus est presentari. Affuit autem et Sathan ex aduerso, improbis eum accusationibus pulsans. Vbi uero ille ro dei pro sua fuit parte dicendum, nichil territus aut turbatus ait: «Fateor non sum dignus nec propriis possum meritis obtinere regnum celorum; obtinens dominus meus, hereditate scilicet patris et merito passionis, altero ipse contentus alterum michi donat; cuius dono tus ille solutus et homo a abstinentia labore et uigiliis corpus suum detriuit ut grauissima et continua egritudine languens licet si
Abbreviated transcription (Latin):
seruꝰ dei ultra possibilitatẽ hu¬
manã. Nullũ eñ tẽpus magis
requiẽ: ydoneã satis reputas
cõparatoez sommi et mortis: ut
sic dormientes uideant᷑ mortui
apud hoiẽs: quomodo apud de¬
um mortui dormentes. Unde

Expanded text:
ultra possibilitatem humanam. Nullum enim tempus magis se dormit, idoneam satis reputans comparationem mortis et somni: ut sic dormientes videantur mortui apud homines, quomodo apud Deum mortui dormientes. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
que nitus lũt festinatis. hic fo¬
ris dimittite corpora que de
seculo astulistis. Soli spũs
ingrediant᷑: caro auts̃ nõ
prodest quidꝙͣ. Tu autem.

Expanded text:
quae intus sunt festinatis, hic foris dimittite corpora quae de saeculo attulistis: soli spiritus ingrediantur; caro non prodest quidquam.
Abbreviated transcription (Latin):
lebat.Tunc bernardꝰ fide iã
igneus: et suꝑno caritatis ze¬
lo mirũ in modũ exasperatꝰ
Scio inquit frater mi scio.
sola uexatio dabit intellectũ
auditui: digitũq lateri eius
apponẽs. Nemet inquit dies
et cito ueniet: quãdo lancea

Expanded text:
lebat. Tum Bernardus fide jam igneus, et fraternae charitatis zelo mirum in modum exasperatus: « Scio, » inquit, « scio, sola vexatio intellectum dabit auditui. » Digitumque lateri ejus apponens: « Veniet, » inquit, « dies, et cito veniet, cum lancea
Abbreviated transcription (Latin):
requiro. Et si despicit fra¬
ter meꝰ carnẽ meã: ne despi¬
ciat seruꝰ dei aniniã meam.
Nemat et precipiat: et quic¬
exiit ad eam cum fratribꝰ
nẽ mũdi gloriã interdixit:
Illa uero redics: ita repente
nuitata est: ut in medio se¬
culi uitã duteret heremiticã:
et ab onũ scł̃o prorsus se fa¬
ceret alienã. Tandẽ precibꝰ¬

Expanded text:
us. Et si despicit frater meus carnem meam, non despiciat seruus dei animam meam. Veniat, precipiat, quicit ad eam cum fratribusnem mundi gloriam interdixit eIlla uero rediens ita repente mutata est ut in medio seculi uitam duxerit heremiticam et ab omni seculo prorsus se faceret alienam. Vnde secund
Abbreviated transcription (Latin):
cordium mn coͥnspͥect̾u angẽloꝵ
uot̾is uocͥe psallimis alte̾rnantes concre¬
pando melos dãmiis u̾acibus Collauda¬
m̃us uenerantes omnes celi milites sed
precipue primatem celestis exercitus
michahelem in uirtute conterentem ⁊ a¬
bulum Quo custode ꝓcul pellens rex
xꝑe piissime omne nefas innici mundos
corde et corpore paradiso redde tuo nos¬
soła clementra Głam patri melodis ꝑso¬
nemiis uocibus glam xꝑo canamus glo¬
riam paraclito qui trinus et unus deus

Expanded text:
cordium, In conspectu angelorum votis, voce psallimus, Alternantes concrepando melos damus vocibus. Collaudamus venerantes omnes celi milites, Sed precipue primatem celestis exercitus, Michaelem in virtute conterentem Zabulon. Quo custode procul pelle, rex Christe piissime, Omne nephas inimici mundo corde et corpore, Paradiso redde tuo nossola clementia. Gloriam Patri melodis personemus vocibus, Gloriam Christo canamus, gloriam Paraclito, Qui Deus trinus et unus
Abbreviated transcription (Latin):
sit eum uestiri ueste militari. qua¬
antea gentilis utẽbat᷑. Et dixit decius¬
ad ypolitũ. Recole militie tuȩ et esto
ñr amicus: & in conspectu nr̃o utere
militia pͥstina qũa semꝑ habuisti. Cc̃
mea hec est. xp̃ianum firmĩt me mi¬
litare. unde cupio celerit̃ ad palmã
cum fructu uenire. łc. ⁊i¬

Expanded text:
sit eum Decius vestiri militare veste, qua gentilis utebatur, et dixit ei: « Recole militiam tuam, et esto noster amicus, et in conspectu nostro utere militiam pristinam, quam semper habuisti. » Cum mea hec est, christianum firmum militare, unde cupio ad celerem palmam cum fructu venire,
Abbreviated transcription (Latin):
duȩ mulieres distent. Ad euã eñi auctor
mortis ꝑ tortuosũ serpentem mortis
suasit consiliũ: econtra beatȩ mariȩ au¬
ctor uitȩ ꝑ gabrihelem archangłm sa¬
lutis officium misit. Euȩ eñĩ suasit dia¬
bolus ut comederet cibũ uetitũ: mariȩ
nuntiauit angls quia conciꝑet ꝑobe¬
dientiã ꝓmissionis filiũ. Eua comedeis
beata maria concipiens datũ filiũ sicut
scriptum ẽ. puer natꝰ ẽ nob̃ filiꝰ datꝰ est
nobis. hec et feminis ꝓfuit et uiris. Illa
enĩ in animo furto raꝑe nisa ẽ diumi¬
tatis essentiã attestante sc̃ẽ trinitatis elo¬
quio. ecce adam factus ẽ quasi unꝰ ex no¬
bis: maria uͦ humilem se conficetur dm̃
ẽẽ ancillam. Ait eñĩ ad angłm. Ecce ancil¬
la dñi: fiat mͥ scd̃m uerbum tuũ. Die .ui.¬
ꝑ obedientiam humilitatis. obum¬
brat᷑ uirtute altissimȩ diuinita¬
tis. Eua ꝑcorruptionẽ concipiens et in
dolore pariens sub uiri potestate fuit:
gaudio pariens: unde reges et principeᷤ

Expanded text:
duae mulieres distent. Ad Evam enim auctor mortis per tortuosum serpentem mortem suasit; e contra beatae Mariae auctor vitae per Gabrielem archangelum salutis auxilium misit. Evae enim suasit diabolus ut comederet cibum vetitum: Mariae nuntiavit angelus quod conciperet per obedientiam promissionis filium. Eva comedens s datum filium, sicut scriptum est, Puer natus est nobis, filius datus est nobis , et feminis profuit et viris. Illa enim in animo furto rapere visa est divinitatis essentiam, attestante sanctae Trinitatis eloquio: Ecce Adam factus est quasi unus ex nobis ; Maria autem humilem se confitetur Domini esse ancillam; ait enim ad angelum: Ecce ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum . Sanr obedientiam humilitatis obumbratur a virtute altissimae divinitatis; Eva per corruptionem concipiens, et in dolore pariens, sub viri potestate fuit. gaudio pariens; inde reges et principes
Abbreviated transcription (Latin):
liciȩ dicentiũ cũ gaudio. Gła in excelsis
dõ: et in t̾ra pax hominibꝰ bonȩ uolun-¬
tatis. łc.ii. Eua posteros ex sua
carne nascentes transmisit ad inferos:
beneddicta maria ex sua ꝓle natos di¬
rigit ad celos. Ex carne ene nati dicuntẽ
filii hominũ: ex beatȩ mariȩ filio rena
ti dicunt᷑ filii hominũ filii dĩ. Ut qͥd
ulteriꝰ immorer ꝓtrahendo plurima:
Eua obfuit. maria ꝓfuit. Eua luxit.
maria illuxit. Sileat gͦ nunc a feminiᷤ
ꝑbeatã mariã mortifere et male sua-¬
dibilis sibilus: quia ĩa sumꝰ om̃s redẽp¬

Expanded text:
e dicentium cum gaudio: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Eva posteros ex sua carne nascentes homines transmisit ad inferos; benedicta Maria ex sua prole natos dirigit ad coelos. Ex carne Evae dicuntur filii hominum; ex beatae Mariae filio renati non dicuntur filii hominum, sed filii Dei. Ut quid ulterius immoror protrahendo plurima? Eva obfuit, Maria profuit. Eva luxit, Maria illuxit. Sileat ergo nunc a feminis per beatam Mariam mortifer et male suasibilis sibilus, quia jam sumus omnes redemp
Abbreviated transcription (Latin):
ixit dñs nichodemo. Nisi qͥs
natꝰ fuerit denuo: ñ uidebit
regnum di. Dicit adeum nichodemꝰ.
Quomͦ potest homo nasci cũ sit senex:
Sp̃c ei loquitur: & ille carnem sapit.
Carnem suã sapit: quia carnem xp̃i
quidam qui eum sequebant᷑: & dixe¬
runt apud semet ipsos Durus ẽ hic
sermo. Quis potest eũ audire: Puta¬
bant enim hoc dicere iħm qd̃ eum
possent concisum sicut agnũ coque¬
ad eum. Dñe ecce illi dimiserunt te:
Et ille. Num quid̃ & uos uultis ire:
Ostendere uolens quia illis er at neces¬
sariꝰ: ñ illi erant xp̃o necessarii. Ne
quis t̾reat xp̃m quando dr̃ ut sit
xp̃ianꝰ. quasi beatioi ͭ erit xp̃c. si tu
fueris xp̃ianꝰ. Bonum ẽ tͥ: ut sis xp̃ia¬
nus. Nam si ñ fueris: malum xp̃o ñ
erit. Audi uocem psalmi. Dixi dño
ñ eges. Si fueris sine dõ: minor eris
Si fueris cũ dõ: maior ds̃ ñerit. Nõ
ex te ille maior: s tu sine illo minor.
Cresce gͦ in illo: Noli te subtrahere:

Expanded text:
isi quis isi quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo potest homo nasci cum sit senex? Spiritus ei loquitur, et ille carnem sapit. Carnem suam sapit, quia carnem Christi quidam qui eum sequebantur, et dixerunt apud semetipsos, Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Putabant enim hoc dicere Jesum, quod eum possent concisum sicut agnum coquead eum, Domine, ecce illi dimiserunt te; et ille, Numquid et vos vultis abire? Ostendere volens quia ipse illis erat necessarius, non illi erant Christo necessarii. Ne quis terreat Christum, quando dicitur ut sit christianus; quasi beatior erit Christus, si tu fueris christianus. Bonum est tibi, ut sis christianus: nam si non fueris, malum Christo non erit. Audi vocem Psalmi: Dixi Dominum meorum non eges. Si fueris sine Deo, minor eris; si fueris cum Deo, major Deus non erit. Non ex te ille major, sed tu sine illo minor. Cresce ergo in illo, noli te subtrahere,