comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est regum tercius et quartus. Quintꝰ
ysaias. Sextus ihertinias. Septimus
ezechiel. Octauus charisrath: qui dr̃¬
duodecim ꝓpħarum. Qui libri quia
sibi ꝑ breuitate adiuncti sunt: ꝓ uno
accipiunt᷑. Tercius est ordo agiõ gra¬
inqua sunt libri nouem. Quorum
primus iob. S cd̾s psalterium: qui
in quinq incisionib duiditur. Terctꝰ
masloth: quod est ꝓuerbia salomonis.
Quartus cohelech: quod ẽ eccłiastes.
Quintus sirasirim: quod est cantica can
ticoꝵ. Sextus damel. Septimus dabre.
iami. quod est uerba dierum. hocest
paralipomenon: qui et cronosticoN
Octauus est esdras: qui in duos libros
dimiditur apud grecos et latmos. Nonꝰ
hester. Qui simulom̃s quinq ꝙ octo et
nouem. fiunt iuginti duo: sicut su¬
perius comp̃hensi sunt. Quidam aut̃
ruth & eynoth quod latine dicitur
lamentatio ieremie agyographis adi¬
ciunt: ꝙ uiginti quatuor uolumina
testam̃ti ueteris faciunt. iuxta uigin¬

Expanded text:
est Regum secundus. Quintus est Regum secundus. Quintus Isaias. Sextus Jeremias. Septimus Ezechiel. Octavus Tharistra, qui dicitur 12 Prophetarum, qui libri quia sibi prae brevitate adjuncti sunt, pro uno accipiuntur. Tertius est ordo Hagiograin quo sunt libri novem, quorum primus Job. Secundus Psalterium, qui in quinque incisionibus dividitur. Tertius Masloth, qui est Proverbium Salomonis. Quartus Coeleth, qui est Ecclesiastes. Quintus Sirasirim, qui ticorum: sextus Daniel: septimus Dibre haiamini, id est Verba dierum, hocParalipomenon, qui et Chronicon. Octavus est Esdras, qui in duos libros dividitur apud Graecos et Latinos. Nonus Hester. Qui simul omnes quinque, octo et novem fiunt viginti duo, sicut superius comprehensi sunt. Quidam autem Ruth et Cinoth, qui Latine dicitur Lamentatio Jeremiae, Hagiographis addiciunt, et viginti quatuor volumina Testamenti Veteris faciunt, juxta vigin
Abbreviated transcription (Latin):
De quo apłs memunit
dicens. Uetera transie¬
facta sunt noua. Testamentum autem
nonum ideo nuncupatur. quia inno¬
uat. Non enm discunt illud nisi ho
quod est regnum celorum. Hebrei autẽ
uetus testamentum hesdra auctore iux¬
ta mimerum litterarum suarum in
inginiti dduos libros accipiunt. druiden¬
tis eos in tres ordines. legis scilicet. ꝑro¬
phetarum. & agyographorum. Prinꝰ
ordo legis in quinq libris accipitur:
quorum primus est bresich. qui ẽ gene
as. Scd̾s elesmoth qui est epodus. Ter¬
cuis uaiecra: qui est lcuiticus. Quartus
uaiedaber: qui est nuncrus. Quintus
elladabarim: qui est deuteronomiũ.
Hisunt qrunq libri moysi: quos he¬
brei thorat᷑. latini legem appellant. P ro¬
prie autem lex appellatur que ꝑ moy¬
sencdata c̃. Scd̾s ordo est propħarum:
in quo continentur libriocto. Quorũ
primus iosue bennim: qui latine iħ̾s
naue dicitur. Sed̃s sobthin: qui est ui¬
dicum. Tercius samuel: qui est regum
primus et scds. Quartus malachin: qͥ

Expanded text:
e quo Apostolus meminit dicens: Vetera transiefacta sunt omnia . Testamentum autem Novum ideo nuncupatur, quia innovat. Non enim illum discunt nisi homquod est regnum coelorum. Hebraei autem Vetus Testamentum Esra auctore juxta numerum litterarum suarum in viginti duos libros accipiunt, dividentes eos in tres ordines, Legis scilicet, et Prophetarum, et Hagiographorum. Primus ordo legis in quinque libris accipitur, quorum sis. Secundus ellesmoth, qui est Exodus. Tertius vaiecra, qui est Leviticus. Quartus vaiedaber, qui est Numerus. Quintus helleaddabarim, qui est Deuteronomium. Ili sunt quinque libri Moysi, quos Hebraei thorath, latini legem appellant. Proprie autem lex appellatur, quae per Moysen data est. Secundus ordo Prophetarum, in quo continentur libri octo, quorum primus, Josuae bennum, qui latine Jesus Nave dicitur. Secundus Sobthim, qui est Judicum. Tertius Samuel, qui est Regum primus. Quartus Malachim, qui
Abbreviated transcription (Latin):
naẽ. Uñ ⁊ sacius in comedia piscatoriaał
sumiates uiri simpolones facti sunt
ganei. Qͥd sĩt preseginita.
resegmina sunt partes corꝑis incist
ut tagesmarus pignꝰ ait. Pre segni¬
nubus amputatis. qͥd sir congerio:
ongeriones clicunt᷑ qͥ aliena ad se
congregant: uñ ⁊ apt̾ romanos gors

Expanded text:
na est, unde et Sutrius in comedia Piscatoria ait: na est, unde et Sutrius in comedia Piscatoria ait: ‘Summates uiri simpolones facti sunt ganei’. Quid sint praesegmina. Praesegmina sunt partes corporis incisae, ut Tages in aruspicinis ait: ‘Praesegminibus amputatis’. Quid sit congerra. Congerrones dicuntur qui aliena ad se congregant, unde et aput Romanos gerrones
Abbreviated transcription (Latin):
uñ ⁊ pctͦnius arbiterait. Elusꝙͣ fercu¬
lum allatum est. Qa sit miropola. qͥdsit¬
iropola dir affatim. qͥd sit uenustas
uñ et neuius in diualaria ait miropola
affati in mͥ unguentum largtꝰ ẽ qͦ me ue¬
nustartm. affatim dr᷑ habundant̾. Ucuus¬
tͥarc uͦ exclarare ẽ. Quis sit celocem.
elocem dũt gnͣs nauicelle modicissum
qd̃ lembum dicimus. uñ ⁊ apuleius i
libro dere publica ait. Qui celo ẽ regere neqͥt
onerariam petit. Qͥd sit celibat us.
elibatum dici uoluerunt uirginitat
abstinenciam. uñ ⁊ felix capella in
libro denuptiis mercurii ⁊ philosopbie ait.
placuit minerue pellere celibat uon.
głoso ait Ita ne nos nrãmq familid aber
exceritã  & uͥ sup̃ ait. Plus uideas ualgis
qm sabiis. deniq onĩs nictant eum. Nic¬
t̾are enim dicimꝰ cumum facere. Ualgia
si st̃ labellorum od tortrones insu pinaciõt
amicus sponsi quicum eo ꝑ conurua am¬
bulat simpoliator drͣ. Ganeuin uͥ taber¬

Expanded text:
unde et Petronius Arbiter ait: ‘Postquam ferculum allatum est’. Quid sit miropola, quid sit adfatim, quid sit uenustareunde et Neuius in Diobolaria ait: ‘Miropola adfatim mihi unguentum largitus est, quo me uenustarem’; adfatim dicitur abundanter, uenustare uero exhilarare est. Quid sit celocem. Celocem dicunt genus nauicellae modicissimum, quod bamplum dicimus, unde et Apuleius in libro de re puplica ait: ‘Qui celocem regere nequit, onerariam petit’. Quid sit celibatum. Celibatum dici uoluerunt uirginitatis abstinentiam, unde et Felix Capella in libro de nuptiis Mercurii et Philologiae ait: ‘Placuit Mineruae pellere celibatum’. Qglorioso ait: ‘Itane nos nostramque familiam habes exercitam’, et ubi supra ait: ‘Plus uideas ualgis quam sabiis, denique omnes nictant eum’; nictare enim dicimus cinnum facere, ualgia uero sunt labellorum obtortiones in subinatione amicus sponsi qui cum eo per conuiuia ambulat simpolator dicitur; ganeum uero taber
Abbreviated transcription (Latin):
dicebant᷑. lampas flãma ẽ in uertice lu¬
cens. dicta qͦd lamibencis modũ ostendẽ
uineatur. fax dicta qd̃ focos facit. cuiꝰ
diminutiuum facula. laternam̃ uocata
qͦd lucem interiꝰ hãt clausã. fit enum exutͦ
recluso intus lumĩe. ut uenti flatꝰ adire
ñ possit. ⁊ ad p̃bendum lum̃ facile uͥq
circumferat᷑. lucubrum uocatum qͦs
luceat inumbra. Est enun modicus ig¬
nis. qͥ solet extenui stupa ceraq formai.
solet utardeat. Pyro enim ignis drͦ. sit
pira ẽ ip̃a lignoꝵ congeries. csi ñdũ aroet
rogꝰ ẽ cum ardẽ ceꝑit. bustũ uͦ iã exustũ

Expanded text:
dicebantur. Lampas flamma est in vertice ludicebantur. Lampas flamma est in vertice lucens, dicta quod lambentis motum ostendere videatur. Fax dicta quod focos faciat: cuius diminutivum facula. Lanterna inde vocatur quod lucem interius habeat clausam. Fit enim ex vitro, recluso intus lumine ut venti flatus adire non possit, et ad praebendum lumen facile ubique circumferatur. 8. Lucubrum vocatum, quod luceat in umbra. Est enim modicus ignis, qui solet ex tenni stupa ceraque formarisolet, ut ardeat, πῦρ enim ignis dicitur. Sed pyra est ipsa lignorum congeries, cum nondum ardet; rogus est cum ardere coeperit; bustum vero jam exus
Abbreviated transcription (Latin):
et ligna. antiqͥ appellauerũt focũ.
fos enim grece lacine ignis ẽ. uñ ⁊ uxta
philosopos qͦsoã cuncta ꝑcreaut᷑. ⁊ reue¬
ra sine calore nichil nascit᷑. adõ ut de
septentone dicat᷑ sterili si qͥoꝗͣ frigore gig¬
nit. Uarro aũ focos ait dictoᷤᷤ qd̾ foueãt iqͥ¬
uꝑtat᷑. siue ara sit siue qͥd aliud.Iqͦignĩ fouet᷑. luc̾na ali¬
iucerne. Si enim aluce diceretur. ñ sta¬
ret uersus. lichinuᷤ aue qͥsi lucimꝰ. eo¬
ne. Sandelabrum a candelis dictum
qͣsi canda laferum. qͦo candelam ferat.
Certus ꝑ diriuationem a cera nom̃ ht̃.
luot̾ sũ. lacunaria pendentia lumĩa.
usum papyri cera circumdatos huẽre
maiores. Uñ ⁊ fun̾a dñͣr. funalia aut̃ gͥci
scolaces dic̃t. qd̾ sint scolie hoc ẽ mortis
Hos romani funes ⁊ funalia noĩabant.
funalia candelabra apd̃ uetẽs exstantes
stimulos buẽrũt adincos. qͥb funiculi
cera ł huiusmi alim̃to liũs oblici finge¬
bant᷑. Ioem itaq ⁊ stimuli p̃acut i funaha

Expanded text:
et ligna antiqui appellaverunt focum: φῶς enim Graece, Latine ignis est, unde et iuxta philosophos quosdam cuncta procreantur. Et revera sine calore nihil nascitur, adSeptentrione poeta dicat sterili non quidquam frigore gigni. 506 Varro autem focos ait dictos, quod foveant igvocatur, seu ara sit, sive quid aliud in quo ignis fovetur. Lucerna a lym vomuere lucernae. Si enim a luce diceretur, non staret versus. Licinius autem quasi lucinae. Candelabrum a candelis dictum, quasi candelaforum, quod candelam ferat. Cereus per derivationem a cera nomen habelux tibi sum. Lacunaria pendentia sunt lusum papyri cera circumdatos habuere maiores; unde et funera dicuntur. Funalia autem Graeci scolaces dicunt, quod sint scoliae, hoc est intorti. Hos Romani funes et funalia nominabant. Funalia candelabra apud veteres extantes stimulos habuerunt obuncos, quibus funiculi cera vel huiuscemodi alimento luminis obliti figebantur. Idem itaque et stimuli praeacuti funalia
Abbreviated transcription (Latin):
ia ẽ p̃tenius lãmina ferri. dentium mor¬
dacitate resecans arbores scu ramos. Na¬
stra qͦ aut aradendo terram aut arari¬
tate dentium dicta. ligones qͦd terram
leuent. qͥsi leuones. Scudicia dict̃a eo
qͦd circa codicem t̾ram aperiat. ⁊ qͣis uꝰ
ce retinet. hanc alii generalit̾ fossoriã
uocant. qͦd foueam faciat. qͥsi fouesso¬
riam. Sarculus ferramentum cum
uocant᷑ ferramentũ agͥcole bifurcum.
q semma pangunt᷑. uñ c̃ repastinat
dñr uinee uct̾es q̃ refodiunt᷑. silindiũ
lapisẽ teres in modum colũpne quia
uolubilitate nom̃ accepit. De qͦ uirgili¬

Expanded text:
ula est pretenuis lamina ferri, dentium morula est pretenuis lamina ferri, dentium mordacitate resecans arbores, seu ramos. Rastra quoque, aut a radendo terram, aut a raritate dentium dicta. Ligones quod terram levent, quasi levones. Scudicia dicta eo quod circa codicem terram aperiat: et quamvisce retinet, hanc alii generaliter fossorium vocant, quod foveam faciat, quasi fovessoriam. Sarculus ferramentum cum vocant agricole ferramentum bifurcum, quo semina panguntur: unde etiam repastinate dicuntur vinee veteres que refodiuntur. Cilindrus lapis est teres in modum columne, qui a volubilitate nomen accepit. Tri
Abbreviated transcription (Latin):
logium dictum qͦd ibi boras leganꝰ᷑.i. col¬
ligannis. Est enim insolariis positum
la clauo ꝑlineas currit umbra. ut ꝗͣc̃q
seuabeuom̃do terrã. De qͦ lucretiꝰ
Uncꝰ aratri ferreꝰ occulto decrescit uomer
in arussu mitq ꝑdetͥmenta fulgoeẽ.
Aratrum ab arando t̾ram uocatũ. qͣsi
araterium. Butis ẽ curuam̃tũ aratri.
dictum qͣsi bosoira. qͦo sit insimilitudi¬
nem caude bouis. Pentale ẽ aratri parꝰ
pͥma in qͦ uomer inducit᷑. qͥsi dens. s ulteli
a cultura dicti. eo qͦd ex ip̃is putatiõe uet̾csia
bore utebant᷑ ⁊ uite. pͥquam falces eẽnt reꝑ¬
solebantabscidere. Uñ ẽ illud. falx me
ceita ducis placidos cͦu auit inusꝰ. Agͥcole
nc̃ su. milices añ fui. falcastrum a simili¬
tudine fascis uocatũ. Est aut̃ ferram̃tũ
curuũ cũ manubo longo. addensitatẽ
uepͥum succidendã. Hi et runcones dicti
qͥbuepres secant᷑. aruncando dict̃i. Serm¬

Expanded text:
logium, quod ibi horas legamus, id est, collogium, quod ibi horas legamus, id est, colligamus. Est enim in solariis positum, ubi a clavo per lineas currit umbra, ut quamcunque ab evomendo terram. De quo Lucretius: Uncus aratri Ferreus, occulto decrescit vomer in arvis. Sumitque per detrimenta fulgorem. 2. Aratrum ab arando terram vocatum, quasi araterrium. 514 Buris est curvamentum aratri, dictum quasi βοὸς οὐρὰ, quod fit in similitudinem caudae bovis. Dentale est aratri pars prima, in quo vomer inducitur, quasi dens. 3. Cultelli, a cultura dicti, eo quod ex ipsis putatione veteres in arbore utebantur, et vite, priusquam falces essent reperbam filicem solebant abscindere. Unde est illud: Pax me certa ducis placidos curvavit in usus. Agricolae nunc sum, militis ante fui. 5. Falcastrum, a similitudine falcis vocatum. Est autem ferramentum curvum cum manubrio longo, ad densitatem veprium succidendam. quibus vepres secantur, a runcando dicti. Serr
Abbreviated transcription (Latin):
stram̃tis composita aduob animalib
aculus abaco reꝑtore uitis fertur in¬
uentus qͦboĩes moti uino innitert᷑.
Sic̃ aut̃ a baco baculus. ita a baculoba¬
cillum ꝑdiminutionem. fustes. qͦ p̃fixi
int̾ram stent. qͦs palos rustici uocant.
qͥb iuuenes ꝓcriminib feriunt᷑. uecteᷤ
dicti qͦd manib uectunt᷑. uñ ⁊ hostia
saxaq euellunt᷑. Forpluces scdm̃ echim¬
ologiam siafilo dñr .f. ponr᷑ ut forfices
q̃ it sartoꝵ. siapilo .p. ut forpices. q̃ sũt
tonsorum. si ab accipiendo .c. ut forcipẽ
eo qͦd formum capiant. q̃ st̃ fabroꝵ. fõr¬
niũ enim dixert̃ anciqͥ calidũ. uñ et
dici eo qͦd pexos capillos faciãt atq cõ¬
positos. Calamistrum acꝰ ẽ. q̃ calefacta
⁊ adhibita calefac̃. ⁊ intorq̃t capillos uñ
⁊ calamistrati appellautur. qͥ comam cor¬
quent. Clauis dict̾a. qͦdclaudat ⁊ aꝑiat.
sathena aut̃. qͦd capiendo teneat. Horo¬

Expanded text:
stramentis conposita, a duobus animalibus stramentis conposita, a duobus animalibus Baculus a Bacco repertore vitis fertur inventus, quo homines moti vino inniterentur. Sicut autem a Bacco baculus, ita a baculo bacillum per diminutionem. Fustes, quod praefixi in terram stent, quos palos rustici vocant; quibus iuvenes pro criminibus feriuntur. Vectes dicti quod manibus vectentur, unde ostia saxaque velluntur. Forfices: secundum etymologiam, si a filo dicuntur, F ponitur, ut forfices quae sunt sartorum; si a pilo, P, ut forpices quae sunt tonsorum; si ab accipiendo, C, ut forcipes, eo quod formum capiant, quae sunt fabrorum. Formum enim dixerunt antiqui calidum; unde et dictus, eo quod pexos capillos faciat, atque compositos. Calamistrum est acus quae calefacta et adhibita calefacit, et intorquet capillos. Unde et calamistrati appellantur qui comam torquent. 5. Clavis dicta quod claudat, et apertat. Catenatum, quod capiendo teneat. Horo
Abbreviated transcription (Latin):
qhꝰ sedentes dr̃e iura solebant acurrucu¬
rules selle st̃ noĩate. t podes scamellist̃
h̃tes .iiͦi. pedes. s scande labra tripo
rotarum dictum. uñ ⁊ currꝰ dicti qͦd
rotas hr̃t uidĩt᷑. Rota aut̃ dicta. qͦd ru
at. ⁊ rotundum a rota uocatũ. Reda gñs
uehiculi quatuor rotarum. hasantiqͥ
retas dicebãt. ꝑꝑ qͦd haberẽt rotas. sar¬
pentũ pompaticũ uchiculi gñs ẽ qͣsi car¬
rũ pompaticũ. Elaustrũ uehiculũ du¬
arsi rotarum. qͥb onera deferunt᷑. ⁊ dic-¬
tũ plaustrũ. qi uoluit᷑ qͦsi diceret ꝑilau¬
strum. Carracutium uehiculum al¬
tissimarũ rotar̃. qͣsi carrũ acutum.
sapsus acutꝰ carruca undiq contesta
qͥsi capsa. Pilentum ł pretorium cõ¬
balli pascendi deducenda p̃toria. Grãt
aut̃ antea pilenta uenetici coloris. si ut
nc̃ sũt rusati. quib nͥ caste matrone uti
ñ poterant. sic̃ nec uitis. Basterna ueli¬
culum itineris. qͥsi uesterna mollibus

Expanded text:
quibus sedentes dicere iura solebant, a curru cuquibus sedentes dicere iura solebant, a curru curules sellae sunt nominatae. Tripodes scamelli sunt, habentes tres pedes. Sed et candelabra tripodrotarum dictum; unde et currus dicti, quod rotas habere videntur. Rota autem dicta quod ruat; et rotundum a rota vocatum. Reda genus vehiculi quattuor rotarum. Has antiqui retas dicebant, propter quod haberent rotas. Carpentum pompaticum vehiculi genus est, quasi carrum pompaticum. Plaustrum vehiculum duarum rotarum quo onera deferuntur: et dictum plaustrum, quia volvitur, quasi diceret pilastrum. Caracutium vehiculum altissimarum rotarum, quasi carrum acutum. Capsus carruca undique contecta, quasi capsa. Pilentum vel petorritum conballi pascendi, ducenda petorrita. Erant autem antea pilenta veneti coloris, non, ut nunc sunt, russati; quibus nisi castae matronae uti non poterant, sicut nec vittis. Basterna vehiculum itineris, quasi viae sternax, mollibus
Abbreviated transcription (Latin):
cinus capulo. scamna sũt q̃ lȩct̃is altiori¬
bus apponuntur. dieta aut̃ ab scandẽdo
⁊ ascendendo. hinc ⁊ scabella q̃ lect̾is par¬
uis ł sełł obascensum apponunt᷑. scabel¬
lum aut̃ ⁊ subpedaneum dr᷑. NIam qͦd di¬
ialii dixeit suppedaneum. qͦo sub pedibꝰ¬
sit. scansilia gradꝰ st̃ uͥ bonoratib in edib
sedent. seoes dicte qm̃ apud ueteres ro¬
manos fi erat usus accũbendi. uñ⁊ cosedẽ
dicebant᷑¬
Post ea ut ait uarro de uita ppłi romam¬
uiri cdisertissum discumbere ceꝑunt mu¬
lieres sedc̃ qr tͣpis ẽ. usus in mulierib accu
dictum. qͥsi sodium. scd̃m alios ꝑ antiᷤᷤ¬
ticon qͦͥsi solidũ asedendo. Uñ ⁊ sella qͦsi
seoda dict̃a ẽ. ⁊ subsellia qͥsi subseddia. Se¬
lla curulis erat in quib magistratus
sedentes uira reddebant. Dicte aut̃ cu¬
rules qr aput uet̾es p̃tores ⁊ consules pꝑ
itiñis lõginquitatem curru ꝑforsi ꝓue¬
hebantur. selle aut̃ q̃ p̾ eos uehebant᷑

Expanded text:
cinus capulo. Scamna sunt quae lectis altioribus adponuntur; dicta autem ab scandendo id est ascendendo. Hinc et scabilli, qui lectis parvis vel sellis ob ascensum adponuntur. Scabillum autem et subpedaneum dicitur; nam quod diet alii dixerunt suppedaneum, quod sub pedibsit. Scansilia, gradus sunt, ubi honorati in sedibus haerent. 9. Sedes dictae, quod apud veteres Romanos non erat usus accubendi, unde et considere dicebantPostea, ut ait Varro de Vita populi Romani, viri discumbere coeperunt, mulieres sedere, quia turpis visus est in muliere adcubdictum, quasi solidum; secundum alios per antistichon, quasi sodium, a sedendo. Unde et sella quasi sedda dicta est, et subsellia quasi subseddia. Sella curulis erat in quibus magistrati sedentes iura reddebant. Dictae autem curules, quia apud veteres praetores et consules propter itineris longinquitatem curru forum provehebantur; sellae autem, quae post eos vehebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
ce si mamplissima familia natꝰ sit appellandã
tunentur. Iudex uͭ qnͣtum ht̃ dominatun
qͥ cnnore nocentes efficit. An ñ ẽ oĩs metas
seruitus: Quid ualet gͥ illa eloqñtissimi uli
lucii crassi coprosa magis ꝗͣ sapiens cratio
eupite nos exscruitute. qͥde ista serutus
tam claro hõitam nobili: oĩs ãi debilitatio
cohummilis. et fracta timiditas. seruitus est.

Expanded text:
etiam si in amplissima familia natus sit, appellandum etiam si in amplissima familia natus sit, appellandum sunquo timore nocentes afficit? an non est omnis metus, servitus? quid valet igitur illa eloquentissimi viri, L. Crassi, copiosa magis quam sapiens oratio eripite nos ex servitute? quae est ista servitus tam claro homini tamque nobili? omnis animi debilitati et humilis et fracti timiditas servitus est.
Abbreviated transcription (Latin):
suis imꝑare: Refrenet pͥmum libidines sꝑ¬
nat uoluptates. iracundiã tencat. coherceat
auariciam. ccteras animi labes repellat. Tc̃m
cipiat aliis imꝑare cumip̃c in ꝓbissunis dm̃s
de decori. act̾pitudine parere desicrit. dũ
quid̃ his obediet. ñ mͦ imꝑator s liber habẽo
oĩo ñ erit. Preclare enim ẽ hoc usurpatũ
adoctissimis. qͦꝵ ego autoritate ñ uterer
simͥ apt̃ aliqͦs agrestes hec habenda eẽt oratia
Cum uͦ ap̃d prudentissimos loqͥr hec man¬
data si sint dictuni ẽ ab eruditissimis uiris
nͥ sapientem liberum ẽẽ neminẽ. Qd enim
c̃ ubertas: potestas uiuendi ut uelis. quisgͥ
om̃s cupidos. om̃s deniq imꝓbos ee scruos.
an ille m liber cui mulier imꝑat. cui loges
imponit. p̃scribit. iubet. uetat qͦͥd uidt᷑ qͥd
nichil imperanti negare pͣ. nichil recusare
audit: poscit. dandii ẽ. uocat ueniendum. &¬
cit ab eundum minat᷑ extinesend̾: Ego uͦ.
istum ñ m̃ scruum s nequissimum seruum

Expanded text:
imperare? Refrenet primum libidines, spernat voluptates, iracundiam teneat, coerceat avaritiam, et caeteras animi labes repellat. Tunc incipiet aliis imperare, cum ipse improbissimis dominis dedecori aut turpitudini parere desierit; dum quidem his obediet, non modo imperator, sed liber oomnino non erit. praeclare enim est hoc usurpatum a doctissimis - quorum ego auctoritate non uterer, si mihi apud aliquos agrestis haec habenda esset oratio; cum vero apud prudentissimos loquat igitur ab eruditissimis viris, nisi sapientem liberum esse neminem. Quid est cnim libertas? potestas vivendi, ut velis. Quis igitur omnis cupidos, omnis denique inprobos esse servos? an ille mihi liber, cui mulier imperat? cui leges inponit, praescribit, iubet, vetat quod videtur? qui nihil imperanti negare potest, nihil recusare audet? poscit, dandum est; vocat, veniendum; eicit, abeundum; minatur, extimescendum. ego vero istum non modo servum, sed nequissimum servum,
Abbreviated transcription (Latin):
sere st̃ quib fr imĩtoꝵ numũs designae
T̃rapetum mola oluiaria. Frelum trabes qͥ
uua calcata p̃mitur. ap̃mendo uacatum qͥsi
psorium. Lacus p̃lum qͦ p̃mit᷑ oleum qͦ liqͣ¬
tum ꝓfluit. qͥ ab uuis ł oliuis cor quendo ole¬
uniuinunq exigr. uerennes a uehere .i. ex¬
portare noĩare. Ales corbes colaq p̃lorumꝑ
qͥs mustum fluit. a colando dict̃os. fisculỹ
qͥsi fiscolum a colando oleo dictum. ł qͣsi
fiscella olei. de instrumentis hortoꝵ .xu.
ota dicta ꝗd̃ qͣsi ruat. Est enu ma¬
austra aut̃ idẽ qͦd rota ab hauriendo aqm
dicta. Girgillus dictus qd̃ ingiro uertatra.
Est enim lignum in trausuersa. ab hatt¬
ends ꝑtica mobile. ex qͦ funis cũ situla ł utit
i puteum demittit᷑. hauriende a q̃ causa
lelonem hortolan uocant lignum qͦ hau
instrumentum hispan ciconiã dict̃ ꝑꝑ qͦd¬
mitit᷑ eiusdem noĩs auem leuantẽ ac de¬
ponudom rustrum cum clangit. Amana
caĩ d̾cidit rapit nexebit: und̾ ⁊ nom̃ accep̃. Ar¬

Expanded text:
sere sunt quibus frumentorum numerus designatur. Trapetum est mola olivaria. Prelum trabes quo vua calcata premitur, a premendo vocatum, quasi pressorium. Lacus prelum quo premitur oleum quo liqutus profluat, quo ab uvis vel olivis torquendo oleum vinumque exigitur. Verennes a vehere, id est exportare, nominatae. Qualos corbes colaque prelorum per quos mustum fluit, a colando dictos. Fisclum quasi fiscolum, a colando oleum dictum, vel quasi fiscella olei. De instrumentis hortorum . Rota dicta quod quasi ruat: est enim maAustra autem, id est rota, ab auriendo aquam dicta. Girgillus, quod in giro vertatur: est enim lignum in transversa pertica mobile ex quo funis cum situla vel utre in puteum dimittitur auriendae aquae causa. Telonem hortulani vocant lignum longum instrumentum Hispani ciconiam dicunt, mitetur eiusdem nominis avem, levantes aqua ac deponentes rostrum, dum clangit. Ama. teum decidit, rapit et extrahit; unde et nomen accepit. Ar
Abbreviated transcription (Latin):
herbis uocate. Sttus ab st̾nendo dictrs.
qsi storiatus. In his solis antiqͥ ad dormiendr̃
accubabant. ñ dum laneis stramentis reptᷤᷤ.
Storia. qͦd sit terra strata. Cana lectus bre¬
subile ẽ cubandi locus. Grabatum grecũ
dr̃. B̾aionola ẽ lectus. qui mitinere bauil¬
latur a bauilando .i. deportando. Pului¬
nar lectus diuitum iñ ⁊ puluillus. Spinge
st̃inquib st̃ spingate esfigies. qͦs nos grifos
dicimꝰ. Punicani iecti parui ⁊ humiles. pͥmp̃
ue pliltei lect̃i. dequib sacilius rufus de
sponda aut̃ ẽ ext̾ior pars lecti. pluteus in¬
trici. Geniales sũt ꝓpͥe lecti qui sternunt᷑
puellis nubentib. dicti aut̃ a generandiᷤ
libis. Cunabula st̃ lectuli inquil infan¬
tes iacere consueuerunt. dicta qͦd partui
adibeant᷑. qͦsi cinabula. Nam cine ẽ grece
genicit enxi. hec sepe abusiue ꝓ infantũ
nitͥmento ponunt᷑ feretrum dr᷑ eo qͦd ĩ

Expanded text:
herbis vocatae. Stratus ab sternendo dictus, quasi storiatus. In his solis antiqui ad dormiendum adcubabant, nondum laneis stramentis repertis. Storia, quod sit terra strata. Cama est breCubile est cubandi locus. Grabatum Graecum . Baianula est lectus qui in itinere baiolatur, a baiolando, id est deportando. Pulvinar lectus divitum est: inde et pulvillus. Spingae sunt in quibus sunt spingatae effigies, quos nos gryphos dicimus. Punicani lecti parvi et humiles primum ve plutei, lecti, de quibus Rutilius Rufus, deSponda autem exterior pars lecti, pluteus interior. Geniales lecti proprie sunt, qui sternuntur puellis nubentibus: dicti autem a gene randis liberis. Cunabula sunt lectuli, in quibus infantes jacere consueverunt, dicta, quod partui adhibeantur, quasi cynabula. Nam cuein est Graece eniti: haec saepe abusive pro infantum nutrimento ponuntur. Feretrum dicitur eo quod in
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Reuelatio enim dicitur manifesta¬
tio eorum que obscura & abscondita
erant: nixta quod ipse ioħs dicit. Apo¬
calẏpsin iħu xp̃i quam dedit illi deus
palam facere seruis suis. Hi sunt serip
scripserunt. Pre ter hec alia uolumina
apocrifa mincupantur. a pocrifa autẽ
dicta. id est secreta. quia in dubium
ueniunt. Est enim eorum occulta ori¬
go. nec patet patrib. a quib tsq ad
nos auctoritas ueracium scriꝑturarũ
certissima et notissima successione per¬
uenit. In his apocrisis & simuenitur
aliqua ueritas. tamen ꝓpter multa
falsa nulla est in eis canoniea auctori¬
tas: que recte a prudentib iudicant᷑.
non ẽc̃ corum credenda quib ascribuNͭ.
et recentiora sub nominib apłorum
ab hereticis ꝓferunt᷑. que omnia sub
nomine apocrifbrum auetoritate ca¬
nonica. diligenti examinatione re¬
mota sunt. De bibliothecis. iii.
Dibliotheca a greco nomen accepit:

Expanded text:
tur. Revelatio autem dicitur manifestatur. Revelatio autem dicitur manifestatio eorum, quae abscondita erant, juxta quod et ipse Joannes dicit, Apocalypsim Jesu Christi, quam dedit illi Deus palam facere servis suis. Hi sunt scriptscripserunt. Praeter haec alia volumina apocrypha nuncupantur. Apocrypha autem dicta, id est secreta, quia in dubium veniunt. Est enim eorum occulta origo nec patet Patribus, a quibus usque ad nos auctoritas veracium scripturarum certissima et notissima successione pervenit. In iis apocryphis etsi invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa nulla est in eis canonica auctoritas; quae recte a prudentibus iudicantur non esse eorum credenda, quibus adscribuntur. et recentiora sub nominibus apostolorum ab haereticis proferuntur, quae omnia sub nomine apocryphorum auctoritate canonica diligenti examinatione remota sunt. De bibliothecis . Bibliotheca a Graeco nomen accepit
Abbreviated transcription (Latin):
Unde et angłs nuntius interpͣtatur.
Paulus apłs suas scripsit epłas quatu¬
siis seꝑtem. Reliquas disciptilis suis. ti¬
mothes. tito. & filemoni. Adhebreos ant̃
eplam plerisq latinis enis ẽẽ inciriũẽ
ꝓpter dissonantiam sermonis: eandẽq
alui barnabam conscripsisse. alii a cle
mente scriptam fuisse suspicantur.
Petrus scmpsit duas nominis sui epłas.
que catholice ideo nominantur.: quia
non uni tantum popło uel ciuitati. seo
un iuersis gentib generaliter scͥpte ft̃.
lacob et ioħs & uidas: suas seripscrua
epłas. Actus apłorum primordia fidĩ
xp̃iane in gentib. et nascentis ecclesiȩ
hystoriam digerit. Actuum apłorum
tia texitur. et apłorum hystoria reti¬
netur: unde et actus apłorum dicit᷑.
apocalipsin librum ioħs euangłista
scripsit. eo tempore quo ob euangelu
predicationem in insula pathinos tra-¬
ditur relegatus. Apocalysin autem ex
greco in latinum: reuelatio interpreta¬

Expanded text:
Unde et angelus nuntius interpretatur. Unde et angelus nuntius interpretatur. Paulus Apossiis scripsit, reliquas discipulis suis, Timotheo, Tito et Philemoni. Ad Hebraeos autem Epistola plerisque Latinis ejus esse incerta est, propter dissonantiam sermonis, camdemque alii Barnabam conscrimente scriptam fuisse suspicantur. Petrus scripsit duas nominis sui Epistolas, quae Catholicae ideo nominantur, quia non uni tantum populo vel civitati, sed universis gentibus generaliter scriptae sunt. Iacobus et Iohannes et Iudas suas scripsunt. Actus apostolorum primordia fidei Christianae in gentibus et nascentis Ecclesiae historiam digerit. Actuum apostolotia texitur, et apostolorum historia retinetur: unde et Actus apostolorum dicitur. Apocalypsim librum Joannes evangelista scripsit eo tempore, quo ab Evangelii praedicatione in insulam Pathmos traditur relegatus. Apocalypsis autem e Graeco in Latinum revelatio interpreta
Abbreviated transcription (Latin):
asia: incipiens a uerbo. ut ostendet cun¬
atm saluatorem qui ꝓ nob̾ dignatusẽ
et nasci et pati. ipsum ante scła dei uer¬
bum ẽẽ. ipsum e celo uenisse: & post mor.¬
tem iterum ad celum remeasse. Hi sunt
quatuor euangłiste quos ꝑ ezechielem
sp̃s sc̃s significauit in quatuor anima¬
libus. Propterea autem quatuor anima¬
lia. quia ꝑ quatuor imundi partes fides
xp̃iane religionis eorum predicatione
disseminata est. a nimalia autem dicta
sunt: quoniam ꝓpter anmamhomi-¬
nis predicatur euangłium xp̃i. Nam
et ocłis plena erant intus et foris. qͣm
preuident euangłia que dicta sunt in
a ꝓpħis. et que ꝓmiserit in priori. Cru¬
ra autem eorum recta. quia nichil pra¬
uum in euangeliis est: & al as senas
tegentes crura et facies suas. reuelata
sunt enimlque tegebantur in aduentũ
xp̃i. ẜuangłium autem interp̃tatur
bona anuntiatio. Grece enim cu bo¬
num: angłium annuntiatio dicitur

Expanded text:
Asia, incipiens a Verbo, ut ostenderet eunAsia, incipiens a Verbo, ut ostenderet eundem Salvatorem, qui pro nobis dignatus est nasci et pati, ipsum ante saecula Dei Verbum esse, ipsum a caelo venisse, et post mortem ad caelum iterum remeasse. Hi sunt quattuor Evangelistae, quos per Ezechielem Spiritus sanctus significavit in quattuor animalibus. Propterea autem quattuor animalia, quia per quattuor mundi partes fides Christianae religionis eorum praedicatione disseminata est. Animalia autem dicta sunt quoniam propter animam hominis praedicatur Evangelium Christi. Nam et oculis plena erant intus et foris, quoniam praevident Evangelia quae dicta sunt a prophetis, et quae promiserit in priori. Crura autem eorum recta, quia nihil pravum in Evangeliis est; et alas senas, tegentes crura et facies suas; revelata sunt enim quae tegebantur in adventum Christi. Evangelium autem interpretatur bona adnuntiatio. Graece enim εὖ bonum, ἀγγελία adnuntiatio dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
hebraicis et sermonib in iudea. inici¬
ans euangłizare ab humana xp̃i nati¬
uitate dicens. liber generationis iħuxͥ
filii dauid filii abraham. significans
descendisse corporaliter ex semine patriar¬
charum xp̃m. sicut ꝓmissum erat in pro
sp̃u scõ scripsit euangłium xp̃i eloquio
greco in italia. secutus petrum ut disci¬
pulus. Is inicium ab sp̃u ꝓpħali fecit di
cens. Uox clamantis in deserto. paratein¬
am dño: ut ostendet xp̃m post assũpti¬
onem carnis euangłium predicasse in
scripsit theophilo ep̃o: iucians a sacer¬
dotali sp̃u dicens. fuit in dieb herodis
infestaret xp̃m post natiuitatẽ carmᷤ
et predicationem euanglii hostiam fu¬
isse effectum. ꝓ salute mundi. Ipse et
cium sacerdos: de quo dictum est ĩ psal¬
mis. Tu es sacerdos in eternum scđm or¬
dinem melchisedech. Ubi eium xp̃c adue¬
int. sacerdotium iudeorum obmutuit. lex
& ꝓphetia cessauit. Quartus ioħs scripsit¬

Expanded text:
Hebraicis et sermonibus in Iudaea initiHebraicis et sermonibus in Iudaea initians evangelizare ab humana Christi nativitate dicens 1, 1: 'Liber generationis Iesu Christi filii David, filii Abraham': significans descendisse corporaliter ex semine patriarcharum Christum, sicut promissum erat in propsancto Spiritu scripsit Evangelium Christi eloquio Graeco in Italia, secutus Petrum ut discipulus. Is initium ab spiritu prophetali fecit diVox clamantis in deserto, parate viam Domino : ut ostenderet Christum post assumptionem carnis Evangelium praedicasse in scripsit Theophilo episcopo, initians a sacerdotali spiritu dicens: Fuit in diebus Herodisnifestaret Christum post nativitatem carnis et praedicationem Evangelii hostiam fuisse effectum pro salute mundi: ipse est enim sacerdos, de quo dictum est in Psalmis: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Ubi enim Christus advenit, sacerdolium Judaeorum obmutuit, lex et prophetia cessa
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝙ ipse titulus grecam magis eloquen¬
tiam redolet. Hunc iudei phylonis ẽe
affirmant. qui ꝓ inde sapientie nomi¬
natur: quia in eo xp̃iaduentus qui ẽ
sapientia patris et passio eius euiden¬
ter exprimitur. Librum autem eccłia¬
sticum certissime iħs filius sẏrach ihe¬
rosolumnita nepos shu sacerdotis magnicõ¬
posuit: de quo menunt et zacharias. Q
liber apud latinos ꝓpter eloqui simili¬
tudinem salomonis titulo prenotatur.
Dictus autem eccliasticus. eo quod de
totius ecclie disciplina religiose conuer¬
sationis magna cura et ratione sit editꝰ.
Hic et apud hebreos repꝑitur: sed intet
apocrifos habetur. Iudich u̾ et thobisi
ue machabcorum libri. quib auetori¬
bus scripti sunt minime constat. Habent
cnuim uocabula ex eorum nominibus
quorum gesta seribuntur. Quatuor li¬
bros euangłiorum quatuor euangłiste
singulariter conscripserunt. Primus
matħs conseripsit euangłium litteris

Expanded text:
de et ipse titulus Graecam magis eloquende et ipse titulus Graecam magis eloquentiam redolet. Hunc Iudaei Philonis esse adfirmant, qui proinde Sapientiae nominatur, quia in eo Christi adventus, qui est sapientia Patris, et passio eius evidenter exprimitur. Librum autem Ecclesiasticum certissime Iesus filius Sirach, Hierosolymita, nepos Iesu sacerdotis magni, conposuit, de quo meminit et Zacharias, qui liber apud Latinos propter eloquii similitudinem Salomonis titulo praenotatur. Dictus autem Ecclesiasticus eo quod de totius Ecclesiae disciplina religiosae conversationis magna cura et ratione sit editus. Hic et apud Hebraeos reperitur, sed inter apocryphos habetur. Iudith vero et Tobiae, sive Machabaeorum libri quibus auctoribus scripti sunt minime constat. Habent autem vocabula ex eorum nominibus, quorum gesta scribunt. Quattuor libros Evangeliorum quattuor Evangelistae singulariter conscripserunt. Primus Matthaeus conscripsit Evangelium litteris
Abbreviated transcription (Latin):
sunt quatuor ꝓpħe qui maiores uocan.¬
tur: quia ꝑlixa uolumina. condiderc̃.
Liber duodecim ꝓpħarum. auctorũ
suorum nominib prenotatur: qui ꝓp¬
terea dicuntur minores. quia sermo¬
nes eorum breues sunt: unde ꝙ conexi
sibunet inuicem in uno uolumine con¬
tinentur. Quorum nomina sunt: osee.
iohel. amos. abdias. ionas. micheas.
naum. abacuc. sophonias. aggeus. ⁊ a¬
charias. &. malachias. Esdras liber aue¬
toris sui titulo prenotatur: in cuuis
textu eiusdem esdre noemieꝙ sermones
parit̃ continentur. Nec quenquam mo¬
ueat quod unus esdre dicitur liber: qͥa
scds. tercius. et quartus non habentur
apud hebreos. sed inter apocrifa depu¬
tantur. Hester librum esdras creditur
conscripsisse. in quo eadem regina sub fi¬
gura eccłie dei populum a seruitute et
morte eripuisse creditur. atq int̾fecto
aman qui interpretatur iniquitas. di¬
ei celebritas in posteros mittitur. liber
sapientie apud hebreos uusquam ẽ: un¬

Expanded text:
sunt quattuor prophetae qui Maiores vocansunt quattuor prophetae qui Maiores vocantur, quia prolixa volumina condiderunt. Libri duodecim prophetarum auctorum suorum nominibus praenotantur; qui propterea dicuntur Minores, quia sermones eorum breves sunt. Unde et conexi sibimet invicem in uno volumine continentur, quorum nomina sunt: Osee, Iohel, Amos, Abdias, Ionas, Micheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias et Malachias. Esdra liber auctoris sui titulo praenotatur, in cuius textu eiusdem Esdrae Nehemiaeque sermones pariter continentur. Nec quemquam moveat quod unus Esdrae dicitur liber, quia secundus, tertius et quartus non habentur apud Hebraeos, sed inter apocryphos deputantur. Hester librum Esdras creditur conscripsisse. In quo eadem regina sub figura Ecclesiae Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque, interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, diei celebritas in posteros mittitur. Liber Sapientiae apud Hebraeos nusquam est, un
Abbreviated transcription (Latin):
scribunt. Usaias euangłista potius
quam ꝓpheta edidit librum suũ. Culꝰ
omns textus eloquentie ꝓsa incedit.
Canticum uͦ exametro et penta metro
uersu ciscurrit. Hieramias similiter
edidit librum stium cum threnis eus.
quos nos lamenta tiocamus: eo quod
in tristiorib reb funeribq adhibeau.¬
tur: in quib quadruplicem diuerso
modo composuit alfabetum. Quorũ
duo prina quasi saffico metro scripta
sunt: quia tres uersiculos qui sibi nexi
sunt et ab una tantum lattera incipi¬
unt. eroicum comina concludit. Terciũ
alfabetum trimetro scriptum est: et
a ternis litieris idem term uersus inci¬
piunt. Quartum alfabetum: simile pͥ¬
mo et sccło habetur. Ezechiel et damel a
uiris quibusdam sapientib scripti esse
ꝑhibentur. quoꝵ ezechiel principia et fi¬
nes multis habet obscuritatib inuoluta:
Daniel uͦ claro sermone regna orbis pro¬
nuntiat: et tempus aduentus xp̃i ma¬
nifestissima predicatione annotat. Hi

Expanded text:
scribunt. 22. Isaias, evangelista potius scribunt. 22. Isaias, evangelista potius quam propheta, edidit librum suum, cujus omnis textus eloquentia prosa incedit. Canticum vero hexametro, et pentametro versu discurrit. 23. Jeremias similiter edidit librum suum cum threnis equos nos Lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur, in quibus quadruplex diverso metro composuit alfabetum, quorum duo prima quasi Saffico metro scripta sunt, quia tres versiculos, qui sibi nexi sunt, et ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma concludunt. Tertium alfabetum trimetro scripa ternis litteris iidem terni versus incipiunt. Quartum alphabetum simile primo et secundo habetur. Ezechiel et Daniel a viris quibusdam sapientibus scripti esse perhibentur, quorum Ezechiel principia et fines multis habet obscuritatibus involuta. Daniel vero claro sermone regna orbis pronuntiat et tempus adventus Christi manifestissima praedicatione adnotat. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
mon filius daiud regis rex isrł iuxta
numerum uocabulortm suorũ tria
uolumina edidit. quorum primus
latim ꝓuerbiorum nominant. eo qd
in ipso sub comparatrua similitudirie
figuras uerborum et imagines uerita.¬
tis ostenderit. ipsam autem ueritatem
ad intelligendum legentib reseruauit.
Scd̾m librum coelech uocauit. qui gre¬
ce eccłiasten dicitur. latine conciona¬
tor: co quod sermo cius non specialtter
ad unum sicut u ꝓuerbuis. sed ad u¬
niuersos generaliter dirigatur: do¬
cens omnnia que nrimundo cernuus
caduca eẽ et breuia. ꝙ obhoc mumine
appetenda. Tertium librum sirasirin p̃
titur cantica canticorum. ubi ꝑ epita¬
canticum canticorum: eo quod om¬
nib canticis preferatur que inscrip¬
turis sacris habentur: sicut quedã
in lege dicuntur sc̃a. quib maiora ft̃
sc̃a scõrum. Horum autem trium libro¬
rum carmina exametris & pentame
tris uersib apud suos composita ꝑhi¬
bentur: ut iosephus ieronimus q

Expanded text:
mon, filius David, rex Israel, juxta mon, filius David, rex Israel, juxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit, quorum primus Latini proverbiorum nominant, eo qin ipso sub comparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostenderit; ipsam autem veritatem ad intelligendum legentibus reservavit. Secundum librum Coeleth vocavit, qui Graece Ecclesiastes dicitur, Latine Concionator, eo quod sermo ejus non specialiter ad unum, sicut in Proverbiis, sed ad universos generaliter dirigatur, docens omnia, quae in mundo cernimus, caduca esse et brevia, et ob hoc minime appetenda. Tertium librum Syrasyrin Istitur Cantica Canticorum, ubi per epitaCanticum Canticorum, eo quod omnibus canticis praeferatur, qui in Scripturis sacris habentur; sicut quaedam in Lege dicuntur sancta, quibus majora sunt sancta sanctorum. Horum autem trium librorum carmina exametris, tris versibus apud suos composita perhibentur, ut Josephus, Hieronymusque
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃nalis pugne sustinuit. ipse narraret
quas uictorias expediuit. Principia au¬
tem et fines libri iob apud hebreos ꝓsa
oratione contexta sunit: media autem
ego me reprehendo & ago penitentiam.
omnia hebraico metro discurrunt. Psal¬
morum liber grece psalterium. hebraioe¬
nabla. latine organum dicitur. Uocatꝰ
autem psalmorum liber: qd uno ꝓpħa
canente ad psalterium chorus reconso¬
nando responderet. Titulus autem in
psalmis hebraicus ita est. Isphirich al
hymnorum. Auctores autem psalmo¬
rum qui ponuntur in titulis. moyses
scilicet & dauid & salomon. a saph. ethã.
et ydichun. ⁊ filii chore. eman. ezrahe¬
lite. et reliquorum quos esdras uno
uolumine comprehendit. Om̃s autẽ
psalmi apud hebreos inetrico carmine
constant ẽẽ compositi. Nam in more
romami flacci. et greci pindari. nuinc¬
alii iambo currunt. nunc alcaico ꝑso¬
nant. nunc saphico uitent: trimetro
uel tetrametro pede incedentes. Salo¬

Expanded text:
spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Iob apud Hebraeos prosa oratione contexta sunt, media autem ego me reprehendo et ago poenitentiam,' omnia heroico metro discurrunt. Psalmorum liber Graece psalterium, HebraiNabla, Latine organum dicitur: vocatus autem Psalmorum liber, quia uno propheta canente ad psalterium chorus consonando responderet. Titulus autem in Psalmis Hebraicis ita est: Hyspysta librhymnorum. Auctores autem psalmorum, qui ponuntur in titulis, Moyses scilicet et David, et Salomon, Asaph, Aethan et Idithun et filii Core, Eman Eszrahelitae  et reliquorum, quos Esdras uno volumine comprehendit. Omnes autem psalmi apud Hebreos metrico carmine constant esse compositi. Nam in more Romani Flacci, et Graeci Pindari, nualii iambo currunt, nunc Alcaico personant; nunc Saphico nitent, trimetro, vel tetrametro pede incedentes. 18. Salo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ab conomen accepit. Et quamuis hic lib̾
saul et darid hẏstoriam contineat. utͥꝙ
tamen ad samuelem reseruntur: qͥa
ipse unxit saul in regnum. ipse dauid
in regem futurum Cimis libri primam
partem conscripsit idem samuel: sequen
tia ui eius usq ad calcem scripsit dauid.
Malachim liber ꝓinde appellatur. eo
quod reges iude & ifrahelitice gentis.
gestaq eoꝵ ꝑ ordinem digerat tempoꝵ.
Malachim enim hebraice: latine regũ
tuterpretatur. Hunc librum ieremias
primus in unum uolumen coegit: nã
antea sparsus erat ꝑ singulorum regum
hẏstorias. P aralipomenon grece diciti.
quod nos pretermissorum uel reliquo¬
rum dicere possumus: quia ea que in
lege uel regum libris uel omissa uel non
plene relata sunt. in isto sumiatim ac
breinter explicantur. Librum iob qͥdam
moysem scripsisse arbitrantur. aliiinũ
ex ꝓphetis: nonnulli u cundem iob post
plagam sue passionis scriptorem fuisse
estimant. arbitrantes ut qui ccrtamina

Expanded text:
et ab eo nomen accepit et quamvis hic liber et ab eo nomen accepit et quamvis hic liber Saul et David historiam contineat, utrique tamen ad Samuel referuntur, quia ipse unxit Saul in regnum, ipse David in regem futurum. Cuius libri primam partem conscrtia vero eius usque ad calcem scripsit David. Malachim liber proinde appellatur, eo quod reges Iudae et Israeliticae gentis gestaque eorum per ordinem digerat temporum. Melachim enim Hebraice, Latine Regum interpretatur. Hunc librum Ieremias primus in unum volumen coegit. Nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Paralipomenon Graece dicitur, quod nos praetermissorum vel reliquorum dicere possumus, quia ea, quae in lege vel regum libris vel omissa vel non plene relata sunt, in isto summatim ac breviter explicantur. Librum Iob quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex prophetis, nonnulli vero eundem Iob post plagam suae passionis scriptorem fuisse existimant, arbitrantes ut, qui certamina
Abbreviated transcription (Latin):
uietimarum exequitur: totusꝙ in
eo ordo leuiticus annotatur. Numero¬
rum liber uocatur. co quod in eo egres¬
se de egypto trib dinumerantur: ꝙ qͣ¬
dragnita duarum ꝑheremum mana¬
onum in eo descriptio continetur. Deu¬
teronomium greco sermone appellatur.
quod latine interpretatur sccła lex. isde
repetitio. et euanglice legis prefigura¬
tio. qui sic ea habet que priora sunt. ut
tamennoua sunt omnia que in eo repli¬
cantur. losue liber nomen accepit ab
ihu filio naue: cuius hẏstoriam conti¬
uet. Scriptorem uͦ eius eundem iosue
hebrei asserunt: in cuius textu post ior¬
danis transitum regna hostium sub
uertuntur. terra popłõ diuiditur. et
ꝑ singulas urbes. uiculos. montes atq
a principib populi qui prefuerunt in
isrł post moysen it iosue: ante quã daus
et ceteri reges existerene. Hunc librum
& ritth edidisse creditur samuel. libersꝗ¬
muhel eiusdem samuhelis natuntatem
et sacerdotium et gesta describg: iccuret

Expanded text:
victimarum exequitur, totusque in victimarum exequitur, totusque in eo ordo Leviticus adnotatur. Numerorum liber vocatur eo quod in eo egressae de Aegypto tribus dinumerantur, et quadraginta duarum per eremum mansionum in eo discriptio continetur. Deuteronomium Graeco sermone appellatur, quod Latine interpretatur secunda lex, id est repetitio et evangelicae legis praefiguratio; quae sic ea habet quae priora sunt, ut tamen nova sint omnia quae in eo replicantur. Iosue liber nomen accepit a Iesu filio Nave, cuius historiam continet; scriptorem vero eius eundem Iosue Hebraei adseverant; in cuius textu post Iordanis tvertuntur, terra populo dividitur et per singulas urbes, viculos, montes, atque a principibus populi, qui prefuerunt in Israel post Moysen et Iosue, antequam David et ceteri reges existerent, hunc librum et Ruth edidisse creditur Samuel. Liber Samuel, eiusdem Samuelis nativitatem et sacerdotium et gesta describit, idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
autem utriusq testamenti tripharie
distinguitur. id est in hystoria. in mo¬
rib in allegoria. Rursus ista tria mul¬
tipharic diuiduntur. id est quid a deo.
quid ab angłis uel hominib gestũ dic¬
tumq sit: quid a ꝓphis denuntiatũẽ
de xp̃o & corpore eius. quid de diabolo
et membris ipsius. quid de ueteri & no¬
uo popło. quid de presenti scło & futuro
regno atq iudicio. De scͥptorib ⁊ uoca
eteris testa bulis scõr libroꝵ¬
menti scd̾m hebreorum traditionẽ
hi ꝑhibentur auctores. Primus moy ses
diuine hystorie cosmografiam in qͥriq
uo luminib edidit: quod pentateucil
nominatur. P entateucus autem: a qͥn¬
ꝙ uoluminib dicitur. Pcnta enim grece
quinꝙ: deucos uolumen uocatur. Genesis
liber inde appellatur: co quod exordiũ
mundi & generatio scłi in eo contineat᷑.
Exodus li eritum ab egypto uel egressũ
populi isrl degerit: et ex ea causa nom̃
accepit. Leuiticus appellatus. eo quod
leuitarum ministeria et diuersitatẽ

Expanded text:
autem utriusque Testamenti trifarie distinguitur: id est in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista tria multifarie dividuntur: id est quid a Deo, quid ab angelis, vel ab hominibus gestum dictumque sit; quid a prophetis nuntiatum de Christo et corpore eius; quid de diabolo et membris ipsius; quid de veteri et novo populo; quid de praesenti saeculo et futuro regno atque iudicio. De scriptoribus et vocabulis sanctorum libroecundum Hebraeorum traditionem hi perhibentur auctores. Primus Moyses divinae historiae cosmographiam in quinque voluminibus edidit, quod Pentatichum nominatur. Pentateuchus autem a quinque voluminibus dicitur; πέντε enim Graece quinque, τεῦχος volumen vocatur. Genesis liber inde appellatur, eo quod exordium mundi et generatio saeculi in eo contineatur. Exodus vero exitum ab Aegypto, vel egressum populi Israelis digerit, et ex ea causa nomen accepit. Leviticus appellatus eo quod Levitarum ministeria et diversitatem
Abbreviated transcription (Latin):
bis. cõma. colon. ꝑyodon. Comma par¬
ticła ẽ. sententie. colon membrum. ꝑy¬
odos ambitꝰ uł curuitꝰ. Fĩt autẽ ex cõn¬
iunctione uer boꝵ cõma. excõmate coloni.
tio. ut puta. siuereor indices: ecoe unum
cõma. Sequit᷑ & aliud cõma ne curpe st
ꝓfortissimo uiro dicere: et factum ẽ. co.¬
lon idẽ. membrũ qd̃ intellectum sensu
prestat. S adhuc pendet oratio. Sicq
deinde expluribꝰ membris fit ꝑyodus toẽ¬
extrenia sententie claustila ita. Ueterem
indicioꝵ. morẽ requirunt. Periodus
nicẽ longior eẽ bebet. qͣm ut uno fp̃n ꝓ

Expanded text:
comma, colon, periodo. Comma est parcomma, colon, periodo. Comma est particula sententie, colon membrum, periodus ambitus, vel circuitus. Fit autem ex coniunctione verborum comma, ex comate colon et il. 1: 'Etsi vereor, iudices,' ecce unum comma; sequitur et aliud comma: 'ne turpe sit pro fortissimo viro dicere,' et factum est colon, id est membrum, quod intellectum sensui praestat; sed adhuc pendet oratio, sicque deinde ex pluribextrema sententiae clausula, ita: veterem judiciorum morem requirunt. Periodus autem longior esse non debet, quam ut uno sp