comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
raretur. De hae itasrena passibitatis siue
iortalitatis querunt quidam quomͦ
in carne saluatoris erat. sed facile est scire
quomodo caro illa quandiu in massa ge¬
neri humani sub originali debito fuit.
penam quoq puaricationis. qua totum
tenebatur. in toto ipso ex necessitate su¬
stinuit. Postquam autem a toto ip̃so
singulariter chuisa est. ut nec impso
esser. nec cum ipso in causa participaret
tam nichil pene debuit quã culpȩ ni¬
chil habuit. Itaq quantũ in ipsa fuit
non debuit sustinere penam. quando
ium non habuit culpam. Poterat gͦ
iuste saluator in carne sua quam si¬
ne culra assumpsit. penam quoq pas¬
sibilitatis  mortalitatis infirmitatẽ
non assumpsisse. sed eam non solum
supra id quod nos sumus mortales.
quia peccator non erat. sed supra id
ctiã quod primus homo ante peccatũ
fuit. quia ꝓbandus non erat aprima
conceptione gloria ĩmortalitatis indu¬
isse. Primus quipƿe homo. quia pro-¬
bandus erat talis esse debuit. qui &

Expanded text:
raretur. De hac itaque poena passibilitatis sive mortalitatis quaerunt quidam, quomodo in carne Salvatoris erat. Sed facile est scire quomodo caro illa, quandiu in massa generis humani sub originali debito fuit, poenam quoque praevaricationis qua totum tenebatur in toto ipso ex necessitate sustinuit. Postquam autem a toto ipso singulariter divisa est, ut nec in ipso esset, nec cum ipso in causa participaret, jam nihil poenae debuit, quia culpae nil habuit. Itaque quantum in ipsa fuit, non debuit sustinere poenam, quando jam non habuit culpam. Poterat ergo juste Salvator in carne sua quam sine culpa assumpsit, poenam quoque mortalitatis et passibilitatis infirmitatem non assumpsisse, sed eam non solum supra id quod nos sumus mortales, quia peccator non erat, sed supra id etiam quod primus homo ante peccatum fuit, quia probandus non erat a prima conceptione gloria immortalitatis induisse. Primus quippe homo quia probandus erat, talis esse debuit qui et
Abbreviated transcription (Latin):
sicut oe nos unum sumus. Ego
in eis ce tu in me. ut sint consũ¬
mati in unum. & cognoscat mun¬
dus quia tu me misisti. Regat
unitas ꝓ unione. Uerbum cũ
patre. unum in natura. Fomo cũ
uerbo. unum in ꝑsona. Menbra
cum capite. unum primum in iu¬
stitia. postea in gloria. Ut enim in
iustitia unum sinit. cognoscat mun¬
dus qui tu me misisti. Ut autem
ego sum. & illi sint mecum. ut ui¬
deant daritatem meam quã dedi

Expanded text:
 nos unum sumus. Ego in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum, et cognoscat mundus, quia tu me misisti. Rogat unitas pro unione, Verbum cum Patre unum in natura, homo cum Verbo unum in persona, membra cum capite unum primum in justitia, postea in gloria. Ut enim in justitia unum sint, cognoscat mundus, quia tu me misisti. Ut autem ego sum, et illi sint mecum, ut videant claritatem meam, quam dedi
Abbreviated transcription (Latin):
mansit assũptione illa meffabiliter
faciente persone unius in deo &e ho¬
mine ueritatem: quoniã non dĩn
tantum. nec hominem tantũ diqmꝰ
tre: nec eius humanitatẽ qua minor¬
est patre miniiere aliquid eius diuinita¬
ti qua equalis est yatri. No̾c ergo est̃
dixit. ego & pater unum sumus: &s
scđm hominem. pater maior m e est.
¶ Ex quo homo cepit esse. non aliud
cepit esse quam di filius. & hoc unige.¬
nitus. & ꝓpter dm uerbum. qđ suscep¬

Expanded text:
mansit, assumptione illa ineffabiliter mansit, assumptione illa ineffabiliter faciente personae unius in Deo et homine veritatem, quoniam non Deum tantum, nec hominem tantum dicimutre: nec ejus humanitatem minorem Patre minuere aliquid ejus divinitati quae aequalis est Patri. Hodixit: « Ego et Pater unum sumus . » Et secundum hominem: « Pater major me est , » ex quo homo coepit esse, non aliud coepit esse quam Dei Filius, et hoc unigenitus, et propter Deum verbum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
in persona pater. alter filius. alter sp̃s
Non pater carnem assũpsit. neq sp̃s scs.
tate. in chuinitate patris. dei filius
ipse fieret in honine hominis filius. neq
filii nomen ad alterum transiret. qui
non esset natiuitate filius. Dei ergo na¬
tiuitate filius hominis factus est. filius
natus sed̾m ueritatem nature. ex deo
di filius: & scđm ueritatẽ nature ex
homine homiius filius: non ueritas ge¬
niti. non adoptiouera. nec appellatione:
sed in utraq natiuitate filis nomen na¬
scendo haberet: & esse uerus deus. &¬
uerus homo unus filius. Item. Non gͦ
duos. xp̃os. neq duos fihios: sed dm̃ cet
quen ꝓpterea uigenitũ dicinꝰ manen¬
tem in duab substantũs. sicut ei ueri¬
tas nature contulit: non confusis na¬
turis. neq inmixtis. Ita enim filius as¬
sumpsit hominen: ut qui suscepit. oe
qłem suscepit. una esset in trinitate
persona. Neq enim hiomine assump¬
to quaternitas facta est. scd trinitas

Expanded text:
in persona Pater, alter Filius, alter Spiritus in persona Pater, alter Filius, alter Spiritus Non Pater carnem assumpsit, neque Spiritus at in divinitate Patris Dei Filius, ipse fieret in homine hominis filius, neque Filii nomen ad alterum transiret, qui non esset nativitate Filius. Dei ergo nativitate filius hominis factus est Filius: natus secundum veritatem naturae, ex Deo Dei filius; secundum veritatem naturae, ex homine hominis filius, ut veritas geniti, non adoptione, nec appellatione, sed in utraque nativitate filii nomen nascendo haberet, et esset verus Deus, verus homo, unus filius. Item non ergo duos christos, neque duos filios, sed Deum et Quem propterea Unigenitum dicimus, manentem in duabus substantiis, sicut ei veritas naturae contulit, non confusis naturis, neque immistis. Ita enim Filius assumpsit hominem, ut qui suscepit, et quod suscepit, una esset in trinitate persona. Neque enim homine assumpto quaternitas facta est. Sed trinitas
Abbreviated transcription (Latin):
Plensfudo diuinitatis in patre. plenitudo
in filio. sed non discreyans. nec cõfusum.
quod unum est: nec multiplex quod in.¬
differens. Quom̃ filius a patre genitus.
impossibile est scire. mens deficit. lingua
silet. non hominũ tantũ sed argeloꝵ.
supra archangelos. supra cherubin. supͣ
seraphin. supra omnem sensum est: cre¬
dere iubemur. non discutere ꝑmittim᷑.
Auser argumenta ubi fides queritur.
Credimus unum dm̃ patrem & filiũ
filium co quod habeat patrem: sp̃m
sc̃m: eo quod sit ex patre de filio. Iater
gͦ principium deitatis. qui sicut nun¬
quam ds non fuit: ita nũquã pater¬
eteruus: eo quod habet filiũ eternum.
cuius eternus sit pater. Tilius ȩternus.
eo quod sit patri & sp̃ui sc̃o coeternus
Sp̃s sc̃s ȩternus: eo quod patri ce filio
sit coeternus. Non confusa ut sabellius
dicit trinitas in una persona: & neq
serarata. aut diussa in natura Muini¬
tatis. ut arrius blasphemat: sed alter

Expanded text:
plenitudo divinitatis in Patre, plenitudo plenitudo divinitatis in Patre, plenitudo in Filio, sed non discrepans, nec confusum quod unum est, nec multiplex quod indifferens. Quomodo Filius a Patre genitus sit, impossibile est scire: mens deficit, lingua silet, non hominum tantum, sed et angelorum, supra angelos, supra cherubim, supra seraphim, supra omnem sensum est. Credere jubemur, non discutere permittimur. Aufer argumenta ubi fides quaeritur. CreFilium eo quod habeat Patrem, Spiritum sanctum eo quod sit ex Patre et Filio. Pater ergo principium deitatis, qui sicut nunquam fuit non Deus, ita nonnunquam Pateraeternus, eo quod habeat Filium aeternum, cujus aeternus sit Pater. Filius aeternus eo quod sit Patri et Spiritui sancto coaeternus. Spiritus sanctus aeternus, eo quod Patri et Filio sit coaeternus. Non confusa, ut Sabellius dicit. Trinitas in una persona, neque separata, aut divisa in natura divinitatis, ut Arius blasphemat; sed alter
Abbreviated transcription (Latin):
ut greci expͥmunt ypostasis hoc est sabsisten¬
tias confitemur: nec pater filii. nec sp̃s sc̃i
personam exeluidit aliquando: nec rursus
filius aut sp̃s sc̃s patris nomen personamq
recipit. Sed pater semper est pater. filius semꝑ
substantia unum sunt: personis & nomini¬
siertio nr̃e fidei hec est. ut unũ dm esse
dicam᷑: non aluos aut tres. T̃res ileos
esse dicit: qui diuinitatẽ separat trinitatis.
magnificentie. nomen petestatis. Si gͦ
unus ds̃. unum nomen. una petestas. una
est trinitas: deni .ꝑ. dicit: ite. baptiz antes:
ne itaq non in nominib: unum nomen
una diuuritas. Hoc nomen esł in quo
oportet nos saluos sieri. Item. Ego & pa¬
ter unum sumus. Unum dixit: ne fiat
discretio potestatis. S umus adilidit: ut
ꝑsonam cegnoscamus. Non cium pater
ipse qui filius est: sed ex patre genitus fi¬
lius. ex leo ds̃. ex pleno plenus. Nonsunt
g hec nuda nomina: led uirtutis indicla:

Expanded text:
ut Graeci exprimunt ὑπόστασεις, id est subsistenut Graeci exprimunt ὑπόστασεις, id est subsistentias confitemur, nec Pater Filii aut Spiritus sancti personam, aliquando excludit: nec rursus Filius aut Spiritus sanctus, Patris nomen personamque recipit: sed Pater semper Pater est, Filius sempe. Itaque substantia unum sunt: personis ac nominisertio nostrae fidei, hoc est, ut unum Deum esse dicamus, non duos aut tres. Tres deos esse dicit qui divinitatem separat Trinitatis. magnificentiae, nomen potestatis. Si ergo unus Deus, unum nomen, una potestas, una est trinitas. Denique dicit: « Ite baptizantes ine itaque, non in nominibus unum nomen tas. Hoc nomen est in quo oportet omnes salvos fieri . Item: « Ego et Pater unum sumus . » Unum dixit, ne fiat discretio potestatis. Sumus addidit, ut personas cognoscamus. Non enim Pater ipse qui Filius, sed ex Patre genitus Filius, ex Deo Deus, ex pleno plenus. Non sunt ergo haec nuda nomina, sed virtutis indicia,
Abbreviated transcription (Latin):
non sed̃m substantiã dicitur. Item. Quid
tres magna prorsus laborat inopia hoc ua¬
num doquiũ dictu ẽ esse tres persons: nonut
illud diceretur. sed ne taceretur. Item. Trini¬
tas filius. nullo modo dici potest. Item. Faten¬
dum est. patren &e filium. principiũ sp̃s sc̃i.
tem. Filius non tantũ ut sit filius relatiue
dicit᷑: sed omnino non sit ipsa substantia na¬
scendo habet. Item. Cum conaretur hȩc ua¬
na mopia lo quendo ꝓferre. quod tenet de
dño dõ. timuit dicere tres essentias: ne in¬
telligeret᷑ in illa sũma equalitate ulla di¬
uersitas. Item. Ideo dicimus tres ꝑsonas.
non ut aliqua intelligatur diuersitas essen¬
tiȩ: sed ut uel uno uocabulo responderi pos¬
sit. cum dicit᷑. quid tres. uel quid tria.
¶heremoyos. Enum in trib personis fate¬
mur dm̃: tres ꝑsonas expressas sub ꝓpͥetate
distinguimus: cum non nomina tantũ mͦ
sel ae nominũ ꝓpritales. id st ꝑsonas. uel

Expanded text:
non secundum substantiam dicitur. Idem: Quid non secundum substantiam dicitur. Idem: Quid tres? Magna prorsus laborat inopia humanum eloquium. Dictum est tres personae: non ut illud diceretur, sed ne taceretur. Idem: Trinitas nullo modo Filius potest dici. Idem: Fatendum est Patrem et Filium principium Spiritus sancti. Idem: Filius non tantum ut Filius, quod relative dicitur: sed omnino ut sit ipsa substantia nascendo habet. Idem: Cum conaretur humana inopia loquendo proferre quod tenet de Domino Deo, timuit dicere tres essentias, ne intelligeretur in illa summa aequalitate ulla diversitas. Idem: Ideo dicimus tres personas non ut aliqua intelligatur diversitas essentiae, sed ut vel uno vocabulo responderi possit cum dicitur, quid tres, vel quid tria. HIERONYMUS. Unum in tribus personis fatemur Deum, tres personas expressas sub proprietate distinguimus; non nomina tantummodo, sed et nominum proprietates, id est personas: vel
Abbreviated transcription (Latin):
agit ratio: anima iiuimus. ratione sapim̃:
substantia. tota trinitas operata est homi¬
nem quẽ assumpsit: eumq non tota trini¬
tas assumpsit. sed sola ꝑsona filii. ¶ dem
in libro de trinitate quinto. Deo aliqd accidere
non potest. Dicitur ail aliqͥd sicut pater ad
filium. & filius ad patrem. quod accidens
non est: quia ae ille semꝑ pater. & ille semꝑ
filius. si uero pater ad se ipsũ diceretur se¬
cundũ substantĩa diceretur. ¶ Item. Quauis
sa est substantia: quia hoc non scdm sub¬
stantiam diceretur. sed scd̃m relatiuum:
quod tam̃ relatquum non est accidens. qͥa
non ẽ mutabile. Item: non sedł̃m hoc quod
ad patrem dicitur: equalis est filius patri.
Restat gͦ ut scđ̃m id equalis sit: quod ad se
dicit᷑. Sc dni substantiã dicit᷑: restat gͦ ut se¬
cundũ substantiã sit cqualis. E adeni gͥ utri¬
usq substantia. Cum uero in genitus dici¬
tur pater: non quidesit. sed quid non sit di¬

Expanded text:
aliud ratio: Anima vivimus, ratione sapimus:aliud ratio: Anima vivimus, ratione sapimus:substantia: tota Trinitas operata est hominem quem assumpsit, eumque non tota Trinitas assumpsit, sed sola persona Filii. Idem in libro quinto de Trinitate: Deo aliquid accidere non potest. Dicitur ad aliquid: sicut Pater ad Filium, et Filius ad Patrem, quod accidens non est, quia ille semper Pater, et ille semper Filius. Si vero Pater ad seipsum diceretur, secundum substantiam diceretur. Item, quamvis diversa substantia, quia hoc non secundum substantiam dicuntur, sed secundum relativum: quod tamen relativum non est accidens, quia non est mutabile. Item, non secundum hoc quod ad Patrem dicitur, aequalis est Filius Patri: restat ergo ut secundum id aequalis sit, quod ad se dicitur, secundum substantiam dicitur: restat ergo ut secundum substantiam sit aequalis. Eadem est igitur utriusque substantia. Cum vero ingenitus dicitur Pater, non quid sit, sed quid non sit di
Abbreviated transcription (Latin):
iusta. siuc iusticia: qued uero in exemplũ
iusticie ratum esse conspicit᷑. ꝓfee de omnib
quȩ sumiliter de sũma natura dicuntur:
uel quanta: sed magis quid sit monstrat᷑.
Quicqͥd enim est quale uel quantũ est etiã
ineo aliul quod quideft: unũ non simples
scd compositum esi. Nam cum aliquis
homo dicatur corpus & rationalis & homo.¬
& non uno modo. uel una consideratione
hec tria dicitur: sed̃m aliud enum corpus &
sedm aliud rationalis est: ce singulũ hoꝵ ñ
est totum homo. Illa uero sũma essentia. sum¬
ma uita sũma iusticia. sũma sapientia.
sũma magnitudo. suma eternitas. & alia
sinliliter quecũq siut in uocabulis multi.¬
plicata. non plura significant. sed unum.
Edem. Neq enim ꝑsona patris. neq sp̃e
scĩ. sed sola filii persona carnem suscepit. ut
hoc intelligas comparationib utar: ut ex cre¬
atura ercatorem intelligas. In anima est ra¬
tio. & cum sint unum: aliua anima. aliud

Expanded text:
justa sive justitia, quod vero in exemplum justa sive justitia, quod vero in exemplum justitiae ratum esse conspicitur: hoc de omnibus quae similiter de summa natura dicuntur ivel quanta; sed magis quid sit monstratur. Quidquid enim est quale vel quantum, est etiam in eo aliud quod est, unde non simplex, sed compositum est. Nam cum aliquis homo dicatur corpus et rationalis et homo, non uno modo vel una consideratione haec tria dicuntur; secundum aliud enim corpus, et secundum aliud rationalis est, et singulum horum non est totum quod homo. Illa summa essentia, summa vita, summa justitia, summa sapientia, summa magnitudo, summa aeternitas; et alia similiter quaecunque sint in vocabulis multiplicia; non plura significant, sed unum. Idem: Neque persona Patris neque Spiritus sancti, sed sola Filii persona carnem suscepit, et ut hoc intelligas comparationibus utar, ut ex creatura creatorem intelligas. In anima est ratio: et cum sint unum, aliud anima agit
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt. ita & singula sunt in suigulis:
&e omnia in omnib singulis: & sĩgula
in ote rub. & unum omnia. ¶ Idem. Denio
siqua est deo cum aliis alicuius nominis cõ¬
munso᷑ ualde ꝓculdubio intelligenda est di¬
uersa significatio: Sedhec patentiori ratione
oportet ostendere: si nullius accidentis susces¬
tibilis ẽ. quomodo dicitur iusta. uel sapiens.
uel aliquid huius modi. in huina natu¬
ra. Sel certũ est quod sũma natura ideo
uere est: quia per se est quicqͥd est. Nichil
aũt iustũ est: nsi ꝑ iustitiam. Igit᷑ si non ẽ
iusta nisi ꝑ iusticiam. & ñ potest esse iusta
nisi ꝑse. quid consequentius. quam ut cacd̃ẽ
sit ipsa iusticia ꝑ quam iusta estꝰ. Quappt̃.
si querant homines quid sit ipsa sũma na¬
tura: quid recthus respondctur quã iusticia:
Et cum ercatura dicatur iusta in eo quod
Et ideo non in eo qued quale. sed meo qͦd
qͥd sit dicit᷑. niebilq inca differͣ̃ siue. dicat᷑

Expanded text:
ta sunt, et ita singula sunt in singulis, ta sunt, et ita singula sunt in singulis, et omnia in omnibus singulis, et singula in omnibus, et unum omnia. Idem: Denique si qua est Deo cum aliis alicujus nominis communio, valde procul dubio intelligenda est diversa significatio. Sed hoc potentiori ratione oportet ostendere. Si nullius accidentis susceptibilis est, quomodo dicitur justa vel sapiens vel aliquid hujusmodi divina natura? Sed certum est quod summa natura ideo vere est; quia per se est quidquid est, nihil autem justum est nisi per justitiam. Igitur si non est justa nisi per justitiam: et non potest esse justa nihi per se, quid consequentius quam ut eadem sit ipsa justitia per quam justa est? Quapropter si quaeratur quid sit ipsa summa natura, quid rectius respondeatur quam justitia? Et cum creatura dicatur justa in eo quod Et ideo non in eo quod quale, sed in eo quod quid sit dicitur, nihilque in ea differt, sive dicatur
Abbreviated transcription (Latin):
persona patris. non alsud est quã ipse pater
ad se: quia dicitur ꝑsona nen ad filium
uel ad sp̃m sc̃m. sicut ds e si milia. Hoc
enim nomen solum est. quod cũ dicatur
de singulis: ad se pluraliter. non singularĩ
accipiatur in sũma. Dicimꝰ aũt quod pater
neq ut speciem de indiuiduis p̃dicamus.
Uidetur posse dici ut tres homines una na
tura: sed plus sunt duo homines quã unus:
sed non maior est essentia pater & filius.
quam solus pater: aut solus filius. & tres
ille persone: si ita dicende sũt equales sũt
in suigulis: quod animalis homo non ꝑci¬
pit. Cur gͦ latinitas ita musitate hoc po¬
suit: nisi quia uoluit hoc unum nomen
seruire huze significationi que intelli git᷑
trinitas . Net omni no taceamus qͥl tres
cum tres esse fateamur: quo nomine non
diuersitate intelligi uoluit. sed singulari.¬
tatem uoluit: ita &e illa tria. & ad se mui¬
cem determinari uidentur. & inse infins¬

Expanded text:
persona Patris non aliud est quam ipse Pater. persona Patris non aliud est quam ipse Pater. Ad se quippe dicitur persona, non ad Filium vel ad Spiritum sanctum, sicut Deus et similia. Hoc enim solum nomen est, quod cum dicatur de singulis, ad se pluraliter, non singulariter accipitur in summa; dicimus namque: Pater neque ut speciem de individuis praedicamus. Videtur posse dici ut tres htura, sed plus sunt duo homines quam unus: sed non major est essentia Pater et Filius, quam solus Pater, aut solus Filius. Et tres illae personae, si ita dicendae sunt, aequales sunt in singulis, quod animalis homo non percipit . Cur ergo latinitas hoc ita inusitate posuit, nisi quia voluit hoc unum nomen servire huic significationi, quo intelligitur Trinitas, nec omnino taceo nomine non diversitatem intelligi sed singularitatem voluit. Ita et illa tria et a se invicem determinari videntur, et in se infini
Abbreviated transcription (Latin):
ĩapiens esse quã genuit. Ubi enĩ non est
intelligentia. nec sapientia potest esse.
ac ꝑ hoc si pater non intelligit ipse sibi.
sed filius intelligit patri: ꝓfecto filius pa¬
trem sapientem facit. Et si hoc est. deo esse
quod sapere. &e illa ca essentia est que sa¬
pientia. ñ filius a patre qͦd uerum est: sed
afilio potius pater habet essentiã quod
falsum est. E st gͦ d̃s pater sapiens ca que¬
est ipse est sua sapientia: o filius sapien¬
tia patris de sapientia quȩ est pater de
quo genitus est filius: quare & intelligenᷤ
est pater ea que ipse est sua intelligentia.
Filius autera intelligentia patris: Ae in¬
telligentia genitus qͥd pater est. ¶ Idem.
non quoniã ds trinitas est. ideo triplex
putandus est: alioquin minor esset in
singulis quã in trib pariter. In hac qͥc
trinitate cum dicimꝰ ꝑsonam patris. non¬
aliud dicimꝰ quam substantiã patris. quia

Expanded text:
sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapientia esse potest. Ac per hoc si Pater non intelligit ipse sibi, sed Filius intelligit Patri: profecto Filius Patrem sapientem facit. Et si hoc est Deo esse quod sapere, et illa ea essentia est quae sapientia, non Filius a Patre quod verum est, sed a Filio potius Pater habet essentiam, quod falsum est. Est ergo Deus Pater sapiens ea quae ipse est sua sapientia, et Filius sapientia Patris, de sapientia quae est Pater, de quo genitus est Filius. Quare et intelligens est Pater ea quae ipse est sua intelligentia; Filius autem intelligentia Patris de intelligentia genitus quae est Pater. Idem. Non quoniam Deus Trinitas est ideo triplex putandus est, alioquin minor esset in singulis, quam in tribus pariter. In hac quoque Trinitate cum dicimusaliud dicimus quam substantiam Patris quia
Abbreviated transcription (Latin):
siin una ꝑsona absurde dicit᷑. qͥ a pars
illius rei non potest esse ds: quanto magi
trinitatis pare esse ñ potest. qͥcũq unus
in trib. In trinitate ergo quȩ ds̃ est. pater
simul hii tres ds̃ unus: nec huius trini¬
tatis tertia pars est unus. nec pars ma.
ior duo. quã unus est ibi: nec maius
aliquid sut om̃s quã singuli. qͥa spũalis
non corporalis est magnitudo. Qui po
test capere capiat. quod si ñ potest credat
e oret: ut quod credit intelligat: pater &
tem. unus est dłs: de ꝓpter unius curusq
ꝓprictatem tres ꝑsone sũt: & ꝓpt̃ singuloꝵ
ꝑfectionẽ partes unius dei non sũt. Uirtus
est pater: uirtus est filius: uirtus est ip̃s.
sĩs. ¶ Idem in libro de triuitate. Si solus
filius intelligit sibi ce patri e spiritui scõ
illud consequit᷑. ut pater non sit ĩapiens
de se ipso. scil de filio. nec sapientia genuit¬
sapientiamꝰ: sed ea sapientia pater dicat᷑

Expanded text:
si in una persona absurde dicitur quia pars si in una persona absurde dicitur quia pars illius rei esse non potest Deus, quanto magis Trinitatis esse pars non potest quicunque unus in tribus? In trinitate ergo quae Deus, et hi tres unus Deus; nec hujus trinitatis tertia pars rs duo, quam unus; nec majus aliquid tres simul, quam singuli, quia spiritualis, non corptest capere capiat ; qui non potest credat et oret, ut quod credit intelligat. Pater ettem unus est Deus, et propter uniuscujusque proprietatem tres personae sunt, et propter singulorum perfectionem, partes unius Dei non sunt. Virtus est Pater, virtus est Filius, virtus est Spiritus sanctus. Idem libro de Trinitate. Si solus Filius intelligit sibi et Patri et Spiritui sancto, illud consequitur, ut Pater non sit sapiens de seipso, sed de Filio, nec sapientia sapientiam genuerit, sed ea sapientia Pater dicatur
Abbreviated transcription (Latin):
lia facientẽ. nichilq patientem. Quisqͥs
inuenire qͥd sit: pie tam̃ caueat quãtũ
potest. aliqͥd de illo ientire quod ñ sit.
E st tam̃ sine dubitatione substantia. uel
si melus hec appellat᷑ essentia: quam
¶ Item in libio contta mariminĩr. Nulla
sit partiũ diuisio in unitate deitatis. Unus
est dẽ pater . filius ac sp̃s sc̃s: hoc est. ipsa
unius substantiȩ sunt. unũ sũt: & sũme
unum: ubi naturaꝵ nulla. nulla ẽ diuer¬
sitas ueluntatũ. Si aut̃t natura unum
essent: & consentioue ñ: ñ sũme unum
essent: si uero naturalit dispares essent:
unũ ñ essent. Hii ergo tres quia unũ sũt.
ꝓpter miesfabilẽ cõiunctionẽ deitatis qua
uieffabilit copulantur: unus est ds̃. Sed
xp̃c una ꝑsona est gemine substantiȩ:
nec tam̃ ds pars huius ꝑsone dici potest.
Alio quin d̃s̃ filius ante quã susciperet
formã serui non erat totus. & creuit:
cum homo diuinitati eius accessit. Qͦd

Expanded text:
lialiainvenire quid sit, pie tamen cavet quantum potest aliquid de illo sentire, quod Est tamen sine dubitatione substantia, vel si melius hoc appellatur essentia, quam  Idem in libro contra Maximinum: nulla sit partium divisio in unitate Deitatis: unus est Deus Pater et Filius et Spiritus sanctus, hoc est ipsa Tunius substantiae sunt, unum sunt et summe unum, ubi nulla naturarum; nulla est diversitas voluntatum. Si autem natura unum essent et consensione non: non summe unum essent. Si vero natura dispares essent unum non essent. Hi ergo tres quia unum sunt, propter ineffabilem conjunctionem Deitatis qua ineffabiliter copulantur, unus Deus est. Sed Christus una persona est geminae substantiae, nec tamem Deus pars hujus personae dici potest; alioquin Filius Deus antequam susciperet formam servi non erat totus, et crevit cum homo divinitati ejus accessit. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s uãuis pater filiũ genuerit. & ideofiliꝰ
ñ sit pͥater est. filusq apatre sit genitus:
&e ideo pater non sit qui filius est. Sp̃s qͦq
sc̃s. ñ pater sit. nec filius. sed tam patris
or filii sp̃s. & patri ce filio cocternus. ipse
cõqualis. & ad trinitatis ꝑtinels unita-¬
tem: nec tam̃ cam trinitatẽ natã de uir¬
gine maria. sed tantũ siliũ: nec eandem
trinitatẽ descendisse in spetie columbe
sed tantũ sp̃m sc̃m: nec eancdẽ dixisse de
celo. hic est silius meus dilectus. sed tãtũ
sũt: sic inseparabilit̃ operent᷑. Nam quo
intellectu hom̃o deũ capit: qui ipsũ intel¬
lectũ suũ quo eum c apere ñdũ capit Sͤ
Intelligam᷑ aũt d̃m̃ si possumꝰ.  quantũ
possum᷑. sine qualitate bonũ: sine quan
titate magnũ. sine indigentia creatorẽ:
sine situ p̃sent̾ẽ: sine ambitu omĩa cõti¬
nentẽ: sine loco ubiq totũ: sine tempore
sẽpiternũ. sne sui cõmutatione mutabi¬

Expanded text:
, quamvis Pater Filium genuerit; et ideo Filius non sit qui Pater est. Filius a Patre genitus sit: et ideo Pater non sit qui Filius est. Spiritus quoque sanctus nec Pater sit, nec Filius; sed tantum Patris et Filii Spiritus, et Patri et Filio coaeternus, ipse coaequalis; et ad Trinitatis pertinens unitatem, nec tamen eam Trinitatem natam de virgine Maria, sed tantum Filium. Nec eamdem Trinitatem descendisse in specie columbae, sed tantum Spiritum sanctum. Nec eamdem dixisse de coelo. Hic est Filius meus dilectus ; sed tantumsunt, sic inseparabiliter operantur. Nam quo intellectu homo Deum capit, qui ipsum intellectum suum, quo eum vult capere nondum capit? Intelligamus autem Deum si possumus et quantum postitate magnum, sine indigentia Creatorem, sine situ praesidentem, sine ambitu omnia continentem, sine loco ubique totum, sine tempore sempiternum, sine mutatione sui, mutabi
Abbreviated transcription (Latin):
unicus natus est. non carnis cupidine.
sed solo dei munere. Libera in illo uo¬
luntas erat. ac tantomagis erat. quanto.
magis peccato seruire non poterat. Nulta
nali. e quib unum est. utrũ uidelicet
cqualem cum diuinitate scientiam ha
buit. Dequa questione in alio opisculo
quod de anima xp̃i intitulatum est pro¬
lixius disputaus: hic uero hoc solum cõ¬
memorare sufficit. quod ẽadem anima
sicut plenam o ꝑfectam dei sapientiã
unitam habuit. ita plene or ꝑfecte
ex ipsa &s per ipsam sapientiam sapiens
fuit. nec tamen ipsi sapientiȩ natura
cqualis fuit. quia longe aliud est sapien¬
tia sãpere. atq aliud sapientia sapientiã
esse. Ex quo enim humanitati. diuinitã
coniuncta est. ex ipsa diuinitate humani¬
tas accepit ꝑ gratiam tetum quod diui¬
nitas habuit ꝑ naturam. ita ut scd̃m¬
illam ineffabilem unionem. & deiesset
in humanitate sua totum quod huma¬
nitatis erat. & honunis esset in diuini¬

Expanded text:
unicus natus est; non carnis cupidine, unicus natus est; non carnis cupidine, sed solo Dei munere. Libera in illo voluntas erat, ac tanto magis erat, quanto magis servire peccato non poterat. Multa nali, e quibus unum est. Utrum videlicet aequalem cum divinitate habuit scientiam, de qua quaestione in alio opusculo quod de anima Christi titulum habet, prolixius disputavi. Hic vero hoc solum commemorare sufficit, quod eadem anima sicut plenam et perfectam Dei sapientiam unitam habuit, ita plene et perfecte ex ipsa et per ipsam sapientiam sapiens fuit, nec tamen ipsi sapientiae natura aequalis fuit, quia longe aliud est sapientia sapere, atque aliud sapientiam esse. Ex quo enim humanitati divinitas conjuncta est; ex ipsa divinitate humanitas accepit per gratiam, totum quod divinitas habuit illam ineffabilem unionem, et Dei esset in humanitate sua totum quod humanitatis erat, et hominis esset in divini
Abbreviated transcription (Latin):
animam sumpsit. & qualis anima fuit illa
carne a uerbo rationalem animam assũptam
non fuisse. sed solam carnem uerbo unitam.
& ipsam diuinitatem uerbi carnem loco
animȩ uiuificasse. camq deuide .huinitatẽ
ab ipsa carne quando in cruce mortua est
recessisse. rursumq ail ipsam quanido resusci¬
tata est uiuificandam & resuscitan dam
redisse: sed catholica fides habet. totum
qued hominis erat preter culram dm̃
assumpsisse. quia nec aliter uerus homo
esse potuisset. nisi totum quod add ueritatẽ
humanȩ nature ꝑtinebat assũpsisset.
Accerit ergo cum carne. & in carne ipsã
animam rationalem. que & carnem is.¬
sam uegetaret & sensificaret ad uitam.
&e secundum liberam uoluntatem pec¬
catum respucret. & sectarctur iusticiam.
Cui &e hoc ex sotietate diuinitatis colla¬
tum est. ut s̃pontanca quidem libertate
bonum ficeret. icd ad malum faciendũ
nulla prorsus necessitate uel infirmita¬
te declinare potuisset. AusuStitUs¬
¶ De spu sc̃õ ce uirgine maria. dei filius

Expanded text:
lla carne a Verbo rationalem animam assumptam non fuisse, sed solam carnem Verbo unitam, et ipsam divinitatem Verbi, carne loco animae vivificasse, eamdemque divinitatem ab ipsa carne, quando in cruce mortua est recessisse, rursumque ad ipsam, quando resuscitata est, vivificandam et resuscitandam redisse. Sed catholica fides habet totum, quod hominis erat propter culpam, Deum assumpsisse: quia nec aliter verus homo esse potuisset, nisi totum quod ad diversitatem humanae naturae pertinebat assumpsisset. Accepit ergo cum carne et in carne ipsam animam rationalem, quae et carnem ipsam regeret, et sensificaret ad vitam, et secundum liberam voluntatem peccatum respueret, et sectaret justitiam. Cui et hoc ex societate divinitatis collatum est, ut spontanea quidem libertate bonum faceret, sed ad malum faciendum nulla prorsus necessitate vel infirmitate declinare potuisset. Dicit: De Spiritu sancto ex virgine Maria, Dei Filius
Abbreviated transcription (Latin):
una. sxđ̃m catholiee ueritatis firmam̃tum
iam dicta sunt in mediũ ferre libet: niclul
de nr̃o addicientes. utpote qui nec sufficientis
inuenimur ad ea que dicta sunt ab illis.
¶Augustinus aducrsus impietate arrii.
Patres nouum nom̃ home usion cẽdudcrũt:
sed non nouam rem tali nomine signauerũt.
Hoc eium uecatur home usion. quod elt ego
d pater unum sumus: unius uidelicet nati¬
re. ciuidemq substantie. ¶Idem. Oinnes
catholici qui ante me de triitate seripserũt.¬

Expanded text:
una, secundum catholicae veritatis firmitatem una, secundum catholicae veritatis firmitatem jam dicta sunt, in medium proferre libet, nihil de nostra adjicientes, utpote, qui nec sufficientes invenimur ad ea, quae dicta sunt ab illis. Augustinus adversus impietatem Arii. Patres novum nomen Homousion condiderunt, sed non novam rem tali nomine signaverunt. Hoc enim vocatur Homousion, quod est Ego et Pater unum sumus ; unius videlicet ejusdemque substantiae. Idem. Omnes catholici qui de Trinitate
Abbreviated transcription (Latin):
x sp̃s sanctus tres ꝑsonȩ sunt. sed tres
dii non sunt: nec tres ercatores. nec tres
factores: quia in eoꝰ unum sunt: diuidi
non possunt. Quȩcũq igitur facit pater.
hec filius facit simiłr. Quid magii sumni
le potest esse quam uuitas: qͣmodo potest
diuidi: quod multiplicari non potest:
Aut quom̃ a se recedere potest. quod unũ
est ͦ Ne ergo mireris si assumpti.n. cadnul
quȩ ad solum filium refertir non solum
filius operatus est: sed cum filio pater. & ctr̃a
quia incarnationẽ unius tres operati sunt:
qͥa & uni̾itas nature inseparabilẽ fcit opera¬
tionem. & ꝓpͥetas ꝑsone singularẽ assũptione.¬
De disc̃tiõt trium ꝑsonaꝵ in deitate una.
Uia uero infirmitas humane
intelligentie ad ea que eredere
iubenitur cõprchendencla non sufficit sacri
de quii auetoritate interim fouenda est. non
ratione auuitiencla. Quapyter. ea quȩ ascĩs
patrib discretione trium ꝑsonarũ in deitate

Expanded text:
et Spiritus sanctus, tres personae sunt, sed tres et Spiritus sanctus, tres personae sunt, sed tres dii non sunt, nec tres creatores, nec tres factores, quia in eo quod unum sunt, dividi non possunt. Quaecumque ergo Pater facit, haec et Filius facit . Similiter, quid magle esse potest quam unitas? Quomodo potest dividi quod multiplicari non potest? Aut quomodo a se recedere potest, quod unum est? Ne ergo mireris si assumptionem carnis quae ad solum Filium refertur, non solus Filius operatus est, sed cum Filio Pater etiam, etquia incarnationem unius tres operati sunt, quia unitas naturae inseparabilem fecit operationem, et proprietas personae singularem assumptioneate una. Quia vero infirmitas humanae intelligentiae ad ea quae credere jubetur comprehendenda non sufficit, sacri eloquii auctoritate interim fovenda est, non ratione humana discutienda. Quapropter ea quae a sanctis Patribus de discretione trium personarum, in deitate
Abbreviated transcription (Latin):
filii. & aliud brachium patris: alia uir¬
tus filii. alia patris: cum ipse filius. &
manus e brachiũ. & uirtus sit patris.
Sicut idlem est quod homo manu facit. &¬
quod manus hominis facit. &e quod homo
brachio suo facit. &e quod brachiũ homiuis
facit. & qͥd homo fortitudine facit. & qͣl
fortitudo hominis facit: sic idem est qued
pater facit. & qͦd filius facit: qͥa oxĩe quod
pator facit. ꝑ filiũ factt. Si esentia una est.
si natura unansi fortitudo una: si uolun¬
tas una: qͥmodde. non est una operãtio:
Dicis qͥ hoc pater facit: de ego dico qͥa
tum pater. Ipsum facere patrisoe filii est.
Noli pensare quasi duas actiones. unam¬
sumlis ponderis. equales auaf liitas ibi
est. uichil multiylices Qna est actio duoꝵ.
ĩmo triũ. actio una. sicut una deitas: &
in una actione tros. non tres agentes sũt.
sed unus agens:. sicut in deitate una tres.
non tres dii sunt. sed unis pater.& filius.

Expanded text:
Filii, et aliud brachium Patris; alia virFilii, et aliud brachium Patris; alia virtus Filii, alia virtus Patris, cum ipse Filius et manus, et brachium, et virtus sit Patris? Sicut idem est quod homo manu facit, et quod manus hominis facit; et quod homo brachio facit, et quod brachium hominis facit; et quod homo fortitudine facit, et quod fortitudo hominis facit. Sic idem est quod Pater facit, et quod Filius facit; quia omne quod Pater facit, per Filium facit. Si essentia una est, si natura una, si fortitudo una, si voluntas una, quomodo non est una operatio? Dicis quia haec facit Pater. Ego dico: Ipsum facere Patris, Filii est. Noli pensare quasi duas actiones, unam majorem, unasimilis ponderis aequales duas; unitas sibi est, nihil multiplices: una est actio duarum in uno, trium, actio una, sicut deitas una; et in una actione tres, non tres agentes sunt, sed unus agens, sicut in deitate una tres, non tres dii sunt, sed unus. Pater, et Filius,
Abbreviated transcription (Latin):
ł quid facit qui totum facit. Pone tam̃¬
ita hoc ipsum dico. quasi simile illi: sed
edem ipsum. Cum enĩ dico idem facio
quod tu facis. quia forte domũ hedifico
sicut tu hedificas lomũ:. x cũ alia sit
domus nia quam tu hedificas. alia domꝰ
mea quam ego hedifico: tam̃ ulem facere¬
me dico. qͦd tu facis. quonĩa il quod fa¬
cio ego. sedin aliquid simile est illi quod
tu facis: non sic intelligo cum dico. qͥa filius
hoc ipsũ facit. quod pater facit. Si autem
ego domum hedificarem. & tu eandem
domum hedificares mccũ: dico quia idem
faceres quod ego. & uerius unum. hͥa hoc¬
ipsũ & non aliud÷ nec tam̃ uere adhuc
iinum. qͥa ni partem unam. & ego alterã.
tu instrumentis tuis. & ego meis. tu ma¬
nib & lacertis tuis. & ego meis: deuiq
ni uirib tuis  ego meis. & iam non
uere unum: sed in abio o ꝑ alla. Nũquid
sic dico. cum dico. quia filius hoc ipsum
facit. quod pater facit: Ergo allia est ma

Expanded text:
est quid facit qui totum facit. Pone tamest quid facit qui totum facit. Pone tamita hoc ipsum dico, quasi simile illi, sed idem ipsum. Cum enim dico: Idem facio quod tu facis, quia forte domum aedifico, sicut tu aedificas domum, et cum alia sit domus tua quam tu aedificas, et alia domus mea quam ego aedifico; tamen idem me facere dico, quod tu facis, quoniam id quod facio ego secundum aliquid, simile est illi quod tu facis. Non sic intelligo cum dico, quod Filius hoc ipsum facit quod Pater facit. Si autem ego domum aedificarem, et tu eamdem mecum aedificares domum, dico quod idem faceres quod ego; etiam verius unum, quia idipsum et non aliud: nec tamen vere adhuc unum, quia tu partem unam et ego alteram; tu instrumentis tuis, ego instrumentis meis; tu manibus et lacertis tuis, ego meis; denique tu viribus tuis, ego meis, et jam non vere unum, sed in alio et per alia. Nunquid sic dico, cum dico, quod Filius hoc ipsum facit quod Pater facit? Ergo alia est man
Abbreviated transcription (Latin):
bi ueorer au i.t. quasi ꝑ le si cils
hoc facere uin possit: &e nemo est qui
argu. atetur ut dicat. Si pater filio uxo¬
rem accepit. ergo uxorem accepit pater:
& contendat ignoratum esse patrem
quia filio accepit urorem. Quare ergo
incarnatus esse dicatur pater. qͥa filio
suo carnem uniuit : sicut ipse filius
incarnatus dicitur. quia sibi carnem
copulauit. Sponsa uerbi caro est. &
assũpsit cam uerbum sibi: c pater
uerbi similiter uerbo sue uniuit eam:
o operati sunt alio unum. & fuit in
unum operatio una duoꝵz. lropterea
liter facit. Quid est hȩe  Non alia qͥdẽ
est similiter : Non aliter. Non poterat
unitas operationis ꝑfectius demonstrari:
non alia. non aliter: cacdem. & eodem
medo. Si cadem operaretur. & non
codem modo operaretur: operatio una
non esset quia aliter esset. Si eodem mo
operatur: ut nichil sit. aut aliud. aut
aliter in operatione illius. O stendĩe mͥ
auqd quod ficit iuter. S tam̃ querendũ

Expanded text:
bi uxorem accipiat, quasi per se solus hoc facere non possit, et nemo est qui argumentetur ut dicat. Si pater filio uxorem accepit, ergo uxorem accepit pater, et contendat uxoratum esse patrem, quia filio accepit uxorem. Quare ergo incarnatus dicatur esse Pater, quia Filio suo carnem univit, sicut ipse Filius incarnatus dicitur, quia sibi carnem copulavit? Sponsa quippe, Verbi caro est, et assumpsit illam Verbum sibi, et Pater Verbi similiter Verbo suo univit eam, et operati sunt duo unum, et fuit in uno operatio duorum una. Propterea lius similiter facit. Quid est « haec? » Non alia. Quid est « similiter? » Non aliter. Non poterat unitas operationis perfectius demonstrari. Non alia. Non aliter: eadem et eodem modo. Si eadem operaretur, et non eodem modo operaretur. Operatio una non esset quia alia esset. Nunc autem et operatur, ut nihil sit aut aliud, aut aliter in operatione illius. Ostende mihi aliquid quod facit Pater, si tamen quaerendum
Abbreviated transcription (Latin):
Cristus dicit. quia pro nobis mor tuus
est. & nos dicimus. quia pro semetipso
mortuus est. Heneficium negamus.
quia gr̃am referre nolumus. Si pro se
mortuus est. quid ei debemus: Ipse
sibi congratulatur. pro se sustiuuit. sibi
recepit. An forteꝰ sibi & nobis& Quare
ergo tacuit sibi. & dixit nobis  An
forte erubuit de necessitate. & gleriaba¬
tur pͤietate: Ergo ipse erubuit mani.¬
festare. tu nou erubescis improperare :
Sed dicunt. Si xp̃s ꝑ tolerantiam pas¬
sionis. gloriam resurrectionis non me.¬
ruit. quid est quod dicit apostolus. xp̃s¬

Expanded text:
Christus dicit quod pro nobis mortuus Christus dicit quod pro nobis mortuus est; et nos si dicimus quod pro semetipso mortuus est, beneficium negamus, quia gratias referre nolumus. Si pro se mortuus est, quid ei debemus? Ipse igitur sibi congratuletur. Pro se sustinuit, sibi recepit. An forte et sibi et nobis? Quare ergo tacuit sibi, et dixit vobis? An forte erubuit de necessitate, et gloriabatur de pietate? Ergo ipse erubuit manifestare; tu non erubescis improperare. Sed dicunt: Si Christus per tolerantiam passionis gloriam resurrectionis non meruit, quid est quod Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
tur magis semper ac magis ꝓuocauit.
De merito etiam xp̃i pretereundum ñ
est. quod quidam minus considerate
dicere solent. quia scilicet xp̃s homo
aliter ad gloriam in mortalitatis perue¬
uire non potuisset. nis̃i prius per passio¬
nem moriendo mortem sustinuisset.
Non enim attendunt isti. qui a ꝰ. dͥs ho¬
mo mortalis fuit. non necessitatis fuit.
sed uoluntatis. Nam si primus bomo
sine morte ad immortalitatẽ potuisset.
sise ab obedientiȩ culya custedire uoluis¬
sct. quantomagis xp̃s homo qui ñ solũ
sine peccato homo iustus. sed supra ho¬
minem ds fuit. carnisue quã ad c̃sortũ
deitatis in susceptione sublimauerat.
gloriam incorruptionis darc potussset.
ctiam si illam ad tolerantiam pasuio¬
nis a mortis humiliare noluisse. Si
mertuus est xp̃s. &e necesse habuit mo¬
ri. ut uiuere potuisset. Quod autem
dicit. uado inquit ĩmolari pro uobis. hioc
intendite. Uado ĩ molari pro uobis.

Expanded text:
tur, magis semper ac magis provocavit. tur, magis semper ac magis provocavit. De merito etiam Christi praetereundum non est quod quidam minus considerate dicere solent, quod scilicet Christus homo aliter ad gloriam immortalitatis pervenire non potuisset, nisi prius per passionem merendo mortem sustinuisset. Non enim attendunt hi quia quod Deus homo mortalis fuit, non necessitatis erat; sed voluntatis. Nam si primus homo sine morte ad immortalitatem pervenire potuisset; si se ab inobedientiae culpa custodire voluisset, quanto magis Christus homo qui non solum sine peccato homo justus, sed supra hominem Deus fuit, carni suae quam ad consortium Deitatis in conceptione sublimaverat, gloriam incorruptionis dare potuisset, etiam si illam ad tolerantiam passionis et mortis humiliare noluisset? Simortuus est Christus; et necesse habuit mori, ut vivere posset. Quid autem dicit? « Vado, inquit, immolari pro vobis. » Hic intendite: « Vado immolari pro vobis.
Abbreviated transcription (Latin):
erat plenitudinẽ uͥtuti imutabilit ꝑmãsise
confitem̃. Neq enĩ
oaetro q homo inter homines ẽc̃ uer sari
uoluit. ut quasi ꝑ interualla temporũ
sapientia aut uirtute proficiens meritũ
sibi comꝑaret. & se ipso melior ficret. sed
ut ca sapientia &es bonitate qua indiui¬
uitate sua plenani  perfectami semꝑ
habuit. & in humanitate sua plenã
o ꝑfectam semel o simul accepit.
dispensationem salutis humanȩ secd̃m
inesfaibilem ordinationem suam c̃õpleret.
Quayyter id qued dicit euanglista quia
pfciebat ihec us etate. o sapientia ce gr̃a.
non ita accipitur quali semetipso melios
factus sit. sed quia hominib quam ipse
habebat scdlatebat sapientiam & gram
prout ratio tempot um exigebat. magis
semper ac magis aperuit. Ita apud ho
mines ipse proficiebat. quando homines ip̃i
in eius cegnitione ꝓfecerunt. Apud đm aut
ꝓfecit. in eo qued dum se sapientia ce
gratia dei plenum ostenderet. eos ad
laudem dei patris a quo hoc esse testaba¬

Expanded text:
itudine virtutis incommutabiliter permansisse confitemur. » Neque enim idcirco Deus homo inter homines conversari voluit, ut quasi per intervalla temporum sapientia aut virtute proficiens, meritum sibi separaret, et seipso melior fieret; sed ut ea sapientia et bonitate, quam ipse in divinitate sua plenam et perfectam semper habuit, et in humanitate sua plenam et perfectam semel et simul accepit, dispensationem salutis humanae secundum ineffabilem ordinationem suam compleret. Quapropter id quod dicit evangelista, quia proficiebat Jesus aetate, sapientia et gratia, non ita accipitur quasi semetipso melior factus sit, sed quia hominibus quam ipse habebat, sed latebat sapientiam et gratiam, prout ratio temporum postulabat, magna semper ac magis aperuit: ita apud homines ipse proficiebat, quando homines ipsi in ejus cognitione profecerunt. Apud Deum autem profecit in eo quod, dum se sapientia et gratia Dei plenum ostenderet, eos ad laudem Dei Patris, a quo hoc esse testaba
Abbreviated transcription (Latin):
dispensatorie concessit. a quinto gra¬
dui consanguinitatis coniugia copu¬
lari. In quo apparet. quia ea quȩ
aliquando dispensationem adiit¬
tunt. ut licite manifeste fiant. ex¬
cusationem habent. etiam si ꝓ p̃ter
concessionem ignoranter fiant. Et
id cireo fortassis eius modi quã diu
omuino latent. ignorantiasꝰ estumnen¬
tur excusari. que tam̃ manifesta
facta quia contra p̃ceptionem sunt

Expanded text:
dispensatorie concessit, a quinto gradispensatorie concessit, a quinto gradu consanguinitatis conjugia copulare: in quo apparet quod ea quae aliquando dispensationem admittunt, ut licite manifeste fiant, excusationem habent, etiam si praeter concessionem ignoranter fiant. Et idcirco fortassis ejusmodi quandiu omnino latent ignorantia convenienentur excusari, quae tamen manifesta facta, quia contra praeceptionem sunt
Abbreviated transcription (Latin):
guimꝰ qͣuantum in se est habert de¬
bet. si fuerit ubi esse debet. Si aũt
forte non fuerit ubi esse debet. uõ
quamuis minus utile sit illi inqus
est. Adhunc modum putamus
quedam uera coniugia dici posse qͣm¬
diu scd̃m iudicium ccclesiȩ rata ha
modum causis legiptis recte soluuntus.
&e sipostea contra ecdesiȩ ꝓhibitionem
ꝑtinaci p̃sumptione tenentur. illicite &
illegiptimȩ copulatione iudicant᷑. Non
tam̃ hoc de omnib sicut supͣ memora¬
ui sic sentiendũ estimamus. N am facta
erroris excusatione. nulla legiptimoꝵ
nomen poterunt retinere. Aliud est
de illis ubi uenialiter peccatur. ut ui¬
delicet siquis iufra septem. aut sex. aut
etiam fortassis quinq gradus linc̃ã
ꝓpinquitatis ignorans temeraret. Qͦd
quidem uon contra naturalem siue
antiquam legalem institutionem qͣntũ
contͣ subsequentem ecclesie p̃ceptionẽ
eset. Legimus quod beatus gregorius
anglis nouiter ad fidem conuersis. ne

Expanded text:
gium hoc quantum in se est, habere degium hoc quantum in se est, habere debet, si fuerit ubi esse debet. Si autem forte non fuerit ubi esse debet, non quamvis minus utile sit illi in quo est. Ad hunc modum putamus quaedam conjugia vere dici posse, quandiu secundum judicium Ecclesiae rata habtibus causis legitimis recte solvuntur, et si postea, contra Ecclesiae prohibitionem pertinaci praesumptione tenentur, illicitae et illegitimae copulationes judicantur. Non tamen hoc de omnibus, sicut supra memoravi, sic sentiendum existimamus. Nam facta horroris excusatione, nulla legitimorum nomen poterunt retinere. Aliud est de illis ubi venialiter peccatur, ut videlicet si quis infra septimum, aut sextum, aut etiam fortassis quintum gradum lineam propinquitatis ignorans temeraret, quod quidem non tam contra naturalem sive antiquam legalem institutionem, quam contra subsequentem Ecclesiae praeceptionem esset. Legimus quod beatus Gregorius Anglis noviter ad fidem conversis, ne
Abbreviated transcription (Latin):
nec ideo minus ad illa ꝑtinent.
quando sine istis sunt illa. quãdo
uidelicet sunt ubi esse non debẽt.
&e apud quos esse nou debent. mi¬
rum est si indiuiduam societatẽ
ad coniugum ꝑtinere dicimus.
cum tam̃ coniugium sine illis esse¬
iueniamus. quando uidelicet
est ubi esse non debet. & apud¬
cireo qui coniugis sacram̃tũ esse¬
non dicunt. quia hoc non habet
quod habere debet. quando est
ubi esse non deberet. dicant suni¬
liter baptismi sacram̃tũ uerũ non esse
apud fietum. & fictum uere baptiz a¬
tum non esse. quia ibi remissionem
peccatoꝵ. non operatur. & uerum
corpus xp̃i non esse. quod indigne ꝑ¬
cipitur. quia illic spiritualis xp̃i p¬
ticipatio non cotfertur. Intelligant
ergo quia quotiens cius modi sym¬
tales effectus sacram̃tis diuinis e¬
primitur. in quo quidem ñ ostndi¬
tur. quid scđ̃m uitum sacramior¬
tis dei abutentium futurũs sit. sid
hoc utiq dicere uoluit. quia conu¬

Expanded text:
nec ideo minus ad illa pertinent nec ideo minus ad illa pertinent quando sine istis sunt illa; quando videlicet sunt ubi esse non debent, et apud quos esse non debent: mirum est si individuam societatem ad conjugium pertinere dicimus, cum tamen conjugium sine illa inveniamus, quando scilicet est ubi esse non debet? circo conjugii sacramentum non esse dicunt, quia hoc non habet quod habere debet, quando est ubi esse non debet, dicant similiter baptismi sacramentum verum non esse apud fictum, et fictum vere baptizatum non esse, quia ibi remissionem peccatorum non operatur; et verum corpus Christi non esse quod indigne percipitur, quia illic spiritualis participatio Christi non confertur. Intelligant ergo quod quoties hujusmodi spirituales effectus sacramentis divinis aexprimitur, in quo quidem non ostenditur quid secundum vitium sacramentis Dei abutentium futurum sit, sed hoc utique dicere voluit, quod conju