comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerom ipsum admores pontrans ferat
multa enim sunt quae illo tempore ossi¬
tiose facta sunt. quae modo nisi libidinose
magnorum uirorum legerit: tam&si
in eis aliquam figuram rerum futurarum
anima duertere atq: inda grepotuerit.
reitamen gestae proprietatem adhuncusũ
assumat ut sene quaquam recte factissuis
iactare audeat & prȩsua iustitia c&eros
tan quam peccatores contemmnat . cum
uideat tantorum uirorum & cauen¬
das tempestates & flenda naufragia
ad hoc enim &iam peccata illorum ho¬
minum scripta sunt. ut apostolica illa
sententia ubiq tremenda sit cuinait.
qua propter qui uid&ur stare. uideat
ne cadat nulla enim fere pagina est
scõrum librorum. in qua non son&
quod ds̃ superbis resistit humilib au¬
gandum est. utrum propria sit anfigu¬
rata lo quutio quam intellegere cona¬
mur. Nam comperto quod figuratasit
adhibitis regulis rerum quas in primo
libro degessimus facile est eam uersare.
omnib: modis donec perueniamus ad

Expanded text:
vero ipsum ad mores non transferat. vero ipsum ad mores non transferat. Multa enim sunt quae illo tempore officiose facta sunt, quae modo nisi libidinose magnorum virorum legerit, tametsi aliquam in eis figuram rerum futurarum animadvertere atque indagare potuerit; rei tamen gestae proprietatem ad hunc usum assumat, ut se nequaquam recte factis suis jactare audeat, et prae sua justitia caeteros tanquam peccatores contemnat, cum videat tantorum virorum et cavendas tempestates, et flenda naufragia. Ad hoc enim etiam peccata illorum hominum scripta sunt, ut Apostolica illa sententia ubique tremenda sit, qua ait: Quapropter qui videtur stare, videat, ne cadat . Nulla enim fere pagina est sanctorum Librorum, in qua non sonet quod Deus superbis resistit, humilibus augandum est utrum propria sit, an figurata locutio, quam intelligere conamur. Nam comperto quod figurata sit, adhibitis regulis rerum quas in primo libro digessimus, facile est eam versare omnibus modis, donec perveniamus ad
Abbreviated transcription (Latin):
excessit modum a seipso puniri coactus est
sed inisto uiro inmoderatae huius libidinis
nonpermansio sed transitus fuit. Prop¬
terea &iam ab arguente proph&a ille
inlicitus app&itus. hospes uocatus est
Nonenim dixit eum regisuo. sedhospiti
suo uic ini pauperis ouemadepulandum
& hibuisse At uero in eius filio salomone
non quasi hospes transitum habuit sedre¬
gantẽ ista libidopossed de quo scriptura non
tacuit culpans eum fuisse amatorem mulierũ
Cuius tamen initia desiderio sapientiae fla¬
grauerunt quam cum amore spiritali ad¬
eptus ess& amisit amore carnali Ergoquat¬
quam omnia. uel paene omnia quae inu&e¬
ris testamenti libris gesta continentur
non solum proprie sed &iam figurate acci¬
pienda sint. tamen &iam illa quae proprie
lector acceperit. si laudati sunt illiquiea
fecerunt. sed eatamen abhorreñdda con¬
su&udine bonorum qui postaduentũ
dñi diuina praecepta custodiunt:
figuram ad intellegentiam referat factũ

Expanded text:
excessit modum, a seipso puniri coactus est. excessit modum, a seipso puniri coactus est. Sed in isto viro immoderatae hujus libidinis non permansio, sed transitus fuit: propterea etiam ab arguente Propheta ille illicitus appetitus hospes vocatus est. Non enim dixit eum regi suo, sed hospiti suo vicini pauperis ovem ad epulandum exhibuisse. At vero in ejus filio Salomone, non quasi hospes transitum habuit, sed regnum ista libido possedit: de quo Scriptura non tacuit, culpans eum fuisse amatorem mulierum . Cujus tamen initia desiderio sapientiae flagraverant ; quam cum amore spirituali adeptus esset, amore carnali aquam omnia vel pene omnia quae in Veteris Testamenti libris gesta continentur, non solum proprie, sed etiam figurate accipienda sint: tamen etiam illa quae proprie lector acceperit, si laudati sunt illi qui ea fecerunt, sed ea tamen abhorrent a consuetudine bonorum, qui post adventum Domini divina praecepta custodiunt; figuram ad intelligentiam referat, factum
Abbreviated transcription (Latin):
idem: aestu quodam a&atis & tempora¬
lium rerum prosperitate arreptuscu¬
uis &iam maritum occidendum pracce¬
perat. accusatus est per proph&am
quicum ad eum uenis s& conuincendũ
depeccato proposuit ei similitudinem
depaupere quihabebat ouem un amcuius
hospitis sui unicam potius icini suipaupe¬
ris ouiculam &hibuit epulandam inquem
commotus dauid. occidi eum iussit et qua¬
druplicariouem pauperi.ut senesciens con¬
demnar& qui petcauerat sciens quodcum
ci manifestatum ess& & diuinitus denun¬
tiata uindicta deluit penitendo peccatłm
sed ta men in hac similitudinestuprum
tantum modo designatum est deoue
uicim pauperis Demarito autemmu¬
lieris interrensto hoc est deipsopaupe¬
re quiunc ouemhabebat occiso. non
est persimilitudinem In terrogatus
dauid. ut insolum adulterium dicer&
sententiam damnationis suae Ex quo ln¬
tellegitur quanta temperantia multas
mulieris habuerit. quando deuna inqui

Expanded text:
idem, aestu quodam aetatis et temporaidem, aestu quodam aetatis et temporalium rerum prosperitatibus abreptus, cujus etiam maritum occidendum praeceperat; accusatus est per prophetam: qui cum ad eum venisset convincendum de peccato, proposuit ei similitudinem de paupere qui habebat ovem unam, cujus hospitis sui unicam potius vicini sui pauperis oviculam exhibuit epulandam. In quem commotus David occidi eum jussit, et quadruplicari ovem pauperi; ut se nesciens condemnaret, qui peccaverat sciens. Quod cum ei manifestatum esset, et divinitus denuntiata vindicta, diluit poenitendo peccatum . Sed tamen in hac similitudine stuprum tantummodo designatum est de ove vicini pauperis; de marito autem mulieris interempto, hoc est, de ipso paupere, qui unam habebat ovem, occiso, non est per similitudinem interrogatus David, ut in solum adulterium diceret sententiam damnationis suae. Ex quo intelligitur quanta temperantia multas mulieres habuerit, quando de una in qua
Abbreviated transcription (Latin):
ad sui temporis conuenientiam referentes
nonpatiebantur eam dminationem libidus
cui seruiunt quiista non credunt: Et ideosi
abiliodio filiorum. aquib uel uxores uel
concubinas suas ad temtatas aut ad trectatas
esse cognoscerent sieis forie tale aliquid
accedisset rex autem dauid cum hocab¬
impio¬
atq: inmanifilio passus ess& non solum
ferocientem tolerauit. sed &iam planxit
extinctum Nonenim carnalizelo in¬
r&itus tenebatur. quemnullo modo
iniuriae suae sed peccata filii comino¬
uebant namideo siuincer&ur eum
occidi prohibuerat. ut edomito seruare¬
tur paenȩtendilocus sed quia non po¬
tuit. non orbitatem doluit ineius inte¬
ritu sed nouerat in quas poenas tamim¬
pia adultera & parricidalis anima rape¬
r&ur. Namq alio prius filio qui in¬
nocens erat proquo ae grotante affli¬
gebatur moriente la&atus est &hoc
maxime appar& quamoderatione ac
temperantia illiuiri feminis utebantur
quodcum inuna lllicite inruisset rix

Expanded text:
ad sui temporis convenientiam referentes, ad sui temporis convenientiam referentes, non patiebantur eam dominationem libidinis, cui serviunt qui ista non credunt. 30. Et ideabili odio filiorum, a quibus vel uxores vel concubinas suas attentatas, aut attrectatas esse cognoscerent, si eis forte tale aliquid accidissetimpioatque immani filio passus esset, non solum ferocientem toleravit, sed etiam planxit exstinctum . Non enim carnali zelo irretitus tenebatur, quem nullo modo injuriae suae, sed peccata filii commovebant. Nam ideo, si vinceretur, eum occidi prohibuerat, ut edomito servaretur poenitendi locus: et quia non potuit, non orbitatem doluit in ejus interitu, sed noverat in quas poenas tam impie adultera et parricidalis anima raperetur. Namque alio prius filio qui innocens erat, pro quo aegrotante affligebatur, moriente laetatus est. 31. Ex hoc maxime apparet qua moderatione ac temperantia illi viri feminis utebantur, quod cum in unam illicite irruisset rex
Abbreviated transcription (Latin):
non faciunt nullomodo in multis ficripos¬
se arbitrantur sed istipossunt dicere nec
honorari quidem atq: laudari oportere
uiros bonus & scõs. quia ipsi cum honoran¬
tur atq: laudantur intumescunt superbia.
tanto auidiores in anissimae gloriae. quanto
eos frequentius atq latius linguablandior
uentilauerit quac italeues fiunt. ut eosru¬
moris aura siue quae prosperasiue quae ad¬
uersa xxistimastur inquas lib& inuehat
uoragines flagitiorum. aut infacinȩrũ
&iam saxa conlidat uideant ergo quam
sibi arduum sit atq dif ficile. nec laudis
esca Illici. nec contumeliarum aculeis pene
potius apostolos nostros. nec cum suspice¬
rentur ab hominib: inflatos fuisse neccum
dispicerentur elisos ne utra quippe temsatio
defuit illis uirisnam & credentum celebra¬
bantur praeconio. & per sequentium male¬
dictis infamabantur sicut ergo isti protem¬
pore ut ebantur his omnib: & non corrum¬
pebantur: sic illiu&eres usum feminarum

Expanded text:
non faciunt, nullo modo in multis fieri posnon faciunt, nullo modo in multis fieri posse arbitrantur. 29. Sed isti possunt dicere nec honorari quidem atque laudari oportere viros bonos et sanctos, quia ipsi cum honorantur atque laudantur, intumescunt superbia; tanto avidiores inanissimae gloriae, quanto eos frequentius atque latius lingua blandior ventilaverit; qua ita leves fiunt, ut eos rumoris aura, sive quae prospera, sive quae adversa existimatur, in quaslibet invehat voragines flagitiorum, aut in facinorum etiam saxa collidat. Videant ergo quam sibi arduum sit atque difficile nec laudis esca illici, nec contumeliarum aculeis penetpotius Apostolos nostros nec cum suspicerentur ab hominibus, inflatos fuisse; nec cum despicerentur, elisos. Neutra quippe tentatio defuit illis viris: nam et credentium celebrabantur praeconio, et persequentium maledictis infamabantur. Sicut ergo isti pro tempore utebantur his omnibus, et non corrumpebantur; sic illi veteres, usum feminarum
Abbreviated transcription (Latin):
in habendo cupiditas Nouerant quip¬
pe illi homines &iam in ipsis coniugib:
luxdriam esse abutendi intemperantiam
quod tobiae testatur oratio quando est
copulatis uxori ait eroenim benedic¬
tus es dñe patrum nostrorum. & bene¬
dictum nomentuum in omnia saecula
sacculorum benedicantte caeli &omnis
creatura tu fecistiadam & dedistituilli
adiutorium euam & nunc dne tuscis
quoniam non luxgriae causa accipio
sororem meam. sed ipsa ueritate. ut mi¬
ne uel permultastupra diffluentes
euagantur uel in ipsa una coniuge non
solum &cedunt ad liberorum procrea¬
tionem pertinentem modum. sed &iam
imaniores intemperantiae sordes in¬
uerecunda omnino licentia seruilis cuius¬
dam libertatis accumulant : Noncre¬
dunt fieripotuisse ut temperantermul¬
tis feminis antiqui uttrentur uiri. nihil
seruantes inusu illo nisi congruum tem¬
poripropagandae prolis officium & quod
ipsi laqueis libi dinis obstricti uel inuna

Expanded text:
in habendo cupiditas. Noverant quipin habendo cupiditas. Noverant quippe illi homines etiam in ipsis conjugibus luxuriam esse abutendi intemperantiam: quod Tobiae testatur oratio, quando est copulatus uxori. Ait enim: Benedictus es, Domine Deus patrum nostrorum; et benedictum nomen tuum in omnia saecula saeculorum. Benedicant te coeli et omnis creatura tua. Tu fecisti Adam, et dedisti illi adjutorium Evam: et nunc, Domine, tu scis quoniam non luxuriae causa accipio sororem meam, sed ipsa veritate, ut mine, vel per multa stupra diffluentes evagantur, vel in ipsa una conjuge, non solum excedunt ad liberorum procreationem pertinentem modum, sed etiam inhumanioris intemperantiae sordes inverecunda omnino licentia servilis cujusdam libertatis accumulant; non credunt fieri potuisse ut temperanter multis feminis antiqui uterentur viri, nihil servantes in usu illo nisi congruum tempori propagandae prolis officium; et quod ipsi laqueis libidinis obstricti, vel in una
Abbreviated transcription (Latin):
sedamnabilem siet ibi carita s utentium
& hic cupiditas attendatur. Namsi
multis uxorib caste utiquis quam pro
tempore potuit potest alius una libidi¬
nose magis enim probo multarum fe¬
cunditate utentem propter aliudquam
unius carne fruentem propter ipsam
Ibienim quaeritur utilitas temporum
oportunitatib: congrua. hic satiatur cupi¬
ditas temporalib uoluptatib implicata
inferiorisq gradus ad dm̃ sunt quib: sec uu¬
dum ueniam concedit a postoluscarnalem
cum singulis coniugib: consuetudinem
propter intemperantiam eorum. quam
illi qui plures singuli cum haberent sicut
sapiens incibo & potii non nisisalutem
corporis. sic in concubitu non nisi procre¬
ationem filiorum intuebantur: Itaq: si
eos in hac uita inuenis s& dñi aduentus
cum lam non mittendi sed colli gendila¬
pides tempus ess& statim se ipsos castra¬
rent propter regnum caelorum nonenĩ
est incarendo difficultas. nisi cum est

Expanded text:
se damnabilem, si et ibi charitas utentium, se damnabilem, si et ibi charitas utentium, et hic cupiditas attendatur. 27. Nam si multis uxoribus caste uti quisquam pro tempore potuit, potest alius una libidinose. Magis enim probo multarum fecunditate utentem propter aliud, quam unius carne fruentem propter ipsam. Ibi enim quaeritur utilitas temporum opportunitatibus congrua, hic satiatur cupiditas temporalibus voluptatibus implicata: inferiorisque gradus ad Deum sunt, quibus secundum veniam concedit Apostolus carnalem cum singulis conjugibus consuetudinem propter intemperantiam eorum , quam illi qui plures singuli cum haberent, sicut sapiens in cibo et potu nonnisi salutem corporis, sic in concubitu nonnisi procreationem filiorum intuebantur. Itaque si eos in hac vita invenisset Domini adventus, cum jam non mittendi, sed colligendi lapides tempus esset , statim seipsos castrarent propter regnum coelorum: non enim est in carendo difficultas, nisi cum est
Abbreviated transcription (Latin):
pr&ari. quadictum est tradefiliam
&magnumopus perfeceris eritigitur
&iamho in obseruationib intellegen¬
darum scripturarum. ut sciamus alia omni¬
b cominuniter praecipi. alia singulis quib q
generib: personarum: ut non solum ad
uniuersum statum ualetudinis sed &iam
ad suam cuiusq membripropriam infir¬
mitatem medicinaperueniat insuo quip¬
pe genere curandum est. quod ad melius
neforte quod inscripturis u&erib: pro
illorum temporum conditione &iam¬
sinon figuratae sed proprie intellegatus.
non est flagitium nefatinus. adista &iam
tempora quis put& inusum uitae posse
transferri. quod nisi dominante cupiditate
&ipsarum quoq scripturarum quib euer¬
tenda est satellitium quaerente non faci¬
& uec intellegit miserad hanc utilitatẽ
illa esse sic posita. ut speibonae homines
salubriter uideant. & consu&udinem
quam asperdantur posse habere usum
bonum & eam quã amplexantur essepos¬

Expanded text:
pretari qua dictum est: trade filiam, pretari qua dictum est: trade filiam, ande opus perfeceris . Erit igitur etiam hoc in observationibus intelligendarum Scripturarum, ut sciamus alia omnibus communiter praecipi, alia singulis quibusque generibus personarum; ut non solum ad universum statum valetudinis, sed etiam ad suam cujusque membri propriam infirmitatem medicina pertineat. In suo quippe genere curandum est, quod ad melius forte quod in Scripturis veteribus pro illorum temporum conditione, etiamsi non figurate, sed proprie intelligatur, non est flagitium neque facinus, ad ista etiam tempora quis putet in usum vitae posse transferri. Quod nisi dominante cupiditate, et ipsarum quoque Scripturarum, quibus evertenda est, satellitium quaerente, non faciet; nec intelligit miser ad hanc utilitatem illa sic esse posita, ut spei bonae homines salubriter videant et consuetudinem quam aspernantur posse habere usum bonum, et eam quam amplexantur esse pos
Abbreviated transcription (Latin):
u&a reputandus est quadeb&quisq¬
conseruare animam suam. sedfi gurate
dictum perdat animam. id estiper imat
atq amittat usum eius quem nunchab&
peruersum scilic& atq: praeposterum.
quo inclinatur temporalib: ut acernanon
quaerat
scriptumest damisericordi & nesus¬
cipias peccatorem posterior pars huius
sententiae uid&ur u&are beneficientiã
ait enim ne suscipias peccatorem intelle¬
gas ergo peccatorem figurate positumpro
peccato ut peccatum eius non suscipias saepe
autem accidit ut quisquis in meliorigradu
spiritalis uitae uel est uel esse putat̃ figu
rata esse arbitr&ur quae inferiorib gra¬
dib: praecipiuntur ut uerbi gratia sicaeli¬
bemampl&us est uitam. & sẽca strauit
propter regnum caelorum. quic quidde
uxore diligendaȩ tregendae sci libriprae¬
cipiunt non proprixe sed trans late accipi
oportere contendat & quisquis statuit
seruare innuptã uirginem suam tansiquã
figuratam loquutionem con&ur inter¬

Expanded text:
uetare putandus est, qua debuetare putandus est, qua debconseruare animam suam, sed figurate dictum perdet animam, id est perimat atque amittat usum eius, quem nunc habet, peruersum scilicet atque praeposterum, quo inclinatur temporalibus, ut aeterna non quaerat. scriptum est: da misericordi et ne suscipias peccatorem. posterior pars huius sententiae uidetur uetare beneficientiam; ait enim: ne suscipias peccatorem; intellegas ergo peccatorem figurate positum pro peccato, ut peccatum eius non suscipiasautem accidit, ut, quisque in meliore gradu spiritalis uitae uel est uel esse putat, figurate dicta esse arbitretur quae inferioribus gradibus praecipiuntur, ut uerbi gratia, si caelibem amplexus est uitam et se castrauit propter regnum caelorum, quidquid de uxore diligenda et regenda sancti libri praecipiunt, non proprie, sed translate accipi oportere contendat; et quisquis statuit seruare innuptam uirginem suam, tamquam figuratam locutionem conetur inter
Abbreviated transcription (Latin):
neficentiam u&arȩ figurata est nisimandu¬
caueritis inquiđ carnem filih ominis & san¬
guinem biberetis non habebitisuitam in uobis
fatinus uel flagitium uidetur iubere figuraergo
est praccipiens passionq dñi esse communican¬
dum. & suauiter atq: utiliter rec ondendum in
memoria. quod pronobis caro eius crucifixa &uul¬
nerata sit ait scriptura si esurierit inimicus tu¬
us ciba illum. si sitit potum da illi hicnullo
dubitante beneficientiam praecpit sed quod
sequitur hoc enim faciens carbonis ignis con¬
geris super caput eius. maliuolentiae facinus
putes iuberi neigitur dubitaueris figuratedictũ.
&cumpossit duplicituar inter praetariunomo¬
do adnocendum altero ad praestandum adbe¬
neficentiam : & potius caritas reuoc& ut intel¬
legas carbonesignis esse urentes paenitentie
gemitus quib: superbia sanatur eius. quido¬
l& se inimicum fuisse hominis a quo eius mise
animam suam perd& em. nonutilitatem

Expanded text:
neficientiam uetare, figurata est. nisi manduneficientiam uetare, figurata est. nisi manducaueritis, inquit, carnem filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis uitam in uobis, facinus uel flagitium uidetur iubere: figura ergo est, praecipiens passioni dominicae esse communicandum et suauiter atque utiliter recondendum in memoria, quod pro nobis caro eius crucifixa et uulnerata sit. sait scriptura: si esurierit inimicus tuus, ciba illum, sitit, potum da illi. hic nullo dubitante beneficientiam praecepit; sed quod sequitur: hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput eius, maliuolentiae facinus putes iuberi. ne igitur dubitaueris figurate dictum et, cum possit dupliciter interpretari, uno modo ad nocendum, altero ad praestandum, ad beneficientiam te potius caritas reuocet, ut intellegas carbones ignis esse urentes paenitentiae gemitus, quibus superbia sanatur eius, quo dolet se inimicum fuisse hominis, a quo eius miseranimam suam, perdet eam, non utilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
non intellexerunt nec multa commemorem
quod tibi non uis aliiue feceris. nullo modo pos¬
seulla eorum gentili diuersitate uariari quae
sententia cum refertur addilectionem dĩom¬
nia flagitia moriuntur cum ad proximiom¬
nia facinora nemo enim uult corrum pihabi¬
taculum suum nonergo deb& corrumpere
habitaculum dĩ seipsum scilic& & nemo uult
sibi a quoquam noceri nec ipselgitur cuiquam
nocuer& sic euersatx anni decupiditatis.
caritas regnat iustissimis legib: dilectionisdi
propter dm sui & proximi propter dmserua
bitur ergo in locutionib figuratis regula hu¬
ius modi uttam diuers&urdiligentis conside¬
ratione quod legitur. donec adregnum caritatis
interpraetatio perducatur sĩ autem hoc lam
proprie sonat. nulla put &urfigurata loquu¬
tio si praec eptiua locutio est aut flagitium aut
facinus uetans. aut utilitatem aut benesicentiã
iubens non est figurata si autem flagitium
aut facinus uid&ur iubere. aut utilitatem &be¬

Expanded text:
non intellexerunt, ne multa commemorem, quod tibi fieri non uis, alii ne feceris, nullo modo posse ulla eorum gentili diuersitate uariari. quae sententia cum refertur ad dilectionem dei, omnia flagitia moriuntur, cum ad proximi, omnia facinora. nemo enim uult corrumpi habitaculum suum: non ergo debet corrumpere habitaculum dei, se ipsum scilicet. et nemo uult sibi a quoquam noceri: nec ipse igitur cuiquam nocuerit. Sic euersa tyrannide cupiditatis caritas regnat iustissimis legibus dilectionis dei propter deum, sui et proximi propter debitur ergo in locutionibus figuratis regula huius modi, ut tamdiu uersetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum caritatis interpretatio perducatur, si autem iam hoc proprie sonat, nulla putetur figurata locutio. Si praeceptiua locutio est aut flagitium aut facinus uetans aut utilitatem aut beneficientiam iubens, non est figurata. si autem flagitium aut facinus uidetur iubere aut utilitatem et be
Abbreviated transcription (Latin):
rotunditalis idest ut puncto medio omnes linee
parei in extrema ducantur. eademesł eimogo
indiscoquȩ innũ mulo exiguoita ut parua iustege
runtur: Non minuit uriustitiae magnitudo
Deuiditus denique saecularibus quibufutiq
nisi pecuniariis cum loqueretur a postolus
audetquis quam uestrum in quit aduersus
dicandum ad reuerentiam uobis dico sic nonest in¬
teruos quis quam sapiens. qui possit interfratrẽ
suum iudicare sed frater cum fratre iudicatur :¬
& hocapud infideles iamquide momnino delictum
est qui ani dicidabetis uobiscum quare non magis ini¬
quitem pactimini quare non potius fraudamim
seduo siniquitatem facitis & fraudatis & hoc fratris
annes citis quia iniusi regnum dĩ non hereditabunt
quidest quod sic indignatur a postolus sic corripit.
sicexꝓbat sic increpat. sic minatur quodest qđ sui
animi affectum tam crebra et aspera uocis mu¬
tatione testaturꝰ quidest̃ postre mo quo dereb:
minimis tam̃ granditer dicittum nedeillo ne

Expanded text:
rotunditatis, id est ut a puncto medio omnes lineae pares in extrema ducantur, eadem est in magno disco, quae in nummulo exiguo; ita ubi parva juste runtur, non minuitur justitiae magnitudo. 36. De judiciis denique saecularibus quibus utique nisi pecuniariis? cum loqueretur Apostolus: Audedicandum. Ad reverentiam vobis dico. Sic non est inter vos quisquam sapiens, qui possit inter fratrem suum judicare? Sed frater cum fratre judicatur, et hoc apud infideles. Jam quidem omnino delictum est, quia judicia habetis vobiscum. Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Sed vos iniquitatem facitis, et fraudatis, et hoc fratres. An nescitis quia injusti regnum Dei non haereditabunt ? Quid est quod sic indignatur Apostolus, sic corripit, sic exprobrat, sic increpat, sic minatur? quid est quod sui animi affectum tam crebra et tam aspera vocis mutatione testatur? quid est postremo quod de rebus minimis tam granditer dicit? Tantumne de illo ne
Abbreviated transcription (Latin):
ac subtilitate non in nostralocutiones stcauia quaminustardi¬
uisua non intelleguntur aut uix intelleguntur quanto libet
et quantum libet quamuis planissi medicentis uersantur
eloquio quae in populi audientiam uebrarosi aliquidur get
uelnun quam omninomit tenda sunt in libris autem quilta
scribunturut ipsi sibi quodammodo lectoremteneant cumin
collo quutionib: non est hocofficium deserendum . ut uera

Expanded text:
ac subtilitate, non in nostra locutione sit causa quo minus tardivi sua non intelliguntur, aut vix intelliguntur, quantolibet et quantumlibet, quamvis planissime, dicentis versentur eloquio; quae in populi audientiam, vel raro, si aliquid urget, vel nunquam omnino mittenda sunt. In libris autem, qui ita scribuntur ut ipsi sibi quodammodo lectorem teneant cum incollocutionibus, non est hoc officium deserendum, ut vera
Abbreviated transcription (Latin):
IUNI PRAECEPTA QUATDANTRACTANDARUN
scripturarum quae studiosis ea rum uideo non in¬
commode possetradi. ut non solum legendo
alios diuinarum lit terirum operta a peruerunt:
sedetiam i p̃si a pemendo prosiciant Ha eo tride¬
re instituiuolentibus. et ualentibus discere. si dñs
acdsnoster e. qraedihac recogitanti solet sugge¬
rereetiam scribentimil non deneget. quodante¬
quam exordiar̃. uidetur li respondendum
esse his quibaecreprachensuri sunt. aut reprac hensuri
erant. sieoranteplacaremus quod si non nullietiam

Expanded text:
unt praecepta quaedam tractandarum Scripturarum, quae studiosis earum video non incommode posse tradi; ut non solum legendo alios qui divinarum Litterarum operta aperuerunt, sed et aliis ipsi aperiendo proficiant. Haec tradere institui volentibus et valentibus discere, si Deus ac Dominus noster ea quae de hac re cogitanti solet suggerere, etiam scribenti mihi non deneget. Quod antequam exordiar, videtur mihi respondendum esse his qui haec reprehensuri sunt, aut reprehensuri essent, si eos non ante placaremus. Quod si nonnulli etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute dĩ perarmaiustitiae dextric &
sinis tra pergloriam &ignobilitatem
per insamiam & bonam famam ut seducto¬
res & ueraces ut qui ignoramur. &cognoscimur
quacsi morientes. & ecceuiuimus ut coherta¬
ti. & non mortificati ut tristes. semper autẽ
gaudentes sicut egeni multos autem ditantes
ta sri quam nihil habentes. & omnia possidentes
uide adhuc ardentem: osnos trum pacet ad
uos õ corintii. cornos trum dilatatum est & ce¬
tera quȩ persequi longum est. Itemque adro¬
manos &it ut persecutiones huius mundi cari¬
tate uincantur specerta in ad uitorio dĩ agit au¬
tem & granditer &cornate scimus inquitqnimn
diligentibus dm̃ omnia co operatur inbonũ.
his qui secundum ꝓpositum uocatisunt qnm¬

Expanded text:
it: Per arma iustitiae dextra et sinistra: per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores et ueraces, ut qui ignoramur et cognoscimur; quasi morientes, et ecce uiuimus, ut coherciti et non mortgaudentes: sicut egentes, multos autem ditantes; tanquam nihil habentes, et omnia possidentes. Vide adhuc ardentem: Os nostrum patet ad vos ô Corinthii, cor nostrum dilatatum est: et caetera quae persequi longum est. Idemque ad Romanos agit: Ut persecutiones huius mundi, charitate vincantur, spe certa in adiutorio Dei. Agit autem et granditer et ornate: Scimus, inquit, quoniam diligentibus in Deum omnia cooperantur in bonum, iis qui secundum propositum vocati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
permiscrationem dĩ. ut exhibeatis corporaues¬
tra hosticm uiuam. scam dõplacentem &
totus fere ipsius exhortationis locus tempe¬
nctum hab& eloquutionis genus: ubi illac
pulchriora sunt. in quibus propria propri¬
is tam quam debita reddita decenter excur¬
runt: sicutiꝰ habentes donadiuersa secun¬
dum groctiam quaedataest nobis siue pro¬
feicm secundum regulam fidei: siueminis¬
terium In minis trando siue quidoc& indoc¬
trina siue qui exortatur. Inexortatione
qui tribuit in simplicitate qui prace est insol¬
licitudine qui miseretur. in hilaritate dilec¬
tio si ne simulatione odio habentes malum.
adherentes bono caritatẽ frax ternitatis. Inui¬
cem diligentes honorem ut uo prceuenientes
studio non prgri. sp̃ũ feruentes dñõ seruientes
spe gaudentes. In tribulatione pacientes ora¬

Expanded text:
per miserationem Dei, ut exhibeatis corpora vesper miserationem Dei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam vivam, sanctam, Deo placentem. Et totus fere ipsius exhortationis locus temperatum habet elocutionis genus: ubi illa pulchriora sunt, in quibus propria propriis tanquam debita reddita decenter excurrunt, sicuti est, Habentes dona diversa secundum gratiam quae data est nobis; sive prophetiam, secundum regulam fidei; sive ministerium, in ministrando; sive qui docet, in doctrina; sive qui exhortatur, in exhortatione; qui tribuit, in simplicitate; qui praeest, in sollicitudine; qui miseretur, in hilaritate. Dilectio sine simulatione; odio habentes malum, adhaerentes bono: charitate fraternitatis invicem diligentes, honore mutuo praevenientes, studio non pigri, spiritu ferventes, Domino servientes, spe gaudentes, in tribulatione pa
Abbreviated transcription (Latin):
solum aperire clausa & nodosa soluere quas¬
tionum sed &iam dum hoc agetur aliis quaesti¬
onibus quȩ forsis inciderint neid quod dicimus¬
in prob&ur perillas atrefellastur occurrere.
sitamen & ipsaearum solutio pariter occur¬
rerit. ne moue cmus quod auferre non possu¬
mus fit autẽ ut cum incidentes quȩstioni aliae
quacestiones & aliue rursus incidentibus
incidentes pertractantur at que soluuntur
in eam longitudinem ratiotinationis exten¬
datur Intentio. utnisi memoric plurimũ
ualeat adquae uigltt ad capuT unde ageba¬
tur disputator redire non possit̃ ualde
autem bonum est. ut quicquid contradici
potest sioccurrerit refutetur. neibi occur¬
rat ubi non erit quires pondecet aut prire¬
sente quidem sed tacenti occurrat &minus
sanatus abscedat: Inillis autem a postolicis
uerbis dictio tem perataẽ: seniorem Neincre¬
pa eris sed obsecra ut patrem luniores ut
fratres anus ut matres. adules centulas ut
sorores: &in illis obsecro autem uos fratres

Expanded text:
solum aperire clausa, et nodos solvere quaestionum; sed etiam dum hoc agitur, aliis quaestionibus, quae fortassis inciderint, ne id quod dicimuimprobetur per illas aut refellatur, occurrere: si tamen et ipsa earum solutio pariter occurrerit, ne moveamus quod auferre non possumus. Fit autem ut cum incidentes quaestioni aliae quaestiones, et aliae rursus incidentibus incidentes pertractantur atque solvuntur, in eam longitudinem ratiocinationis extendatur intentio, ut nisi memoria plurimum valeat atque vigeat, ad caput unde agebatur disputator redire non possit. Valde autem bonum est ut quidquid contradici potest, si occurrerit, refutetur; ne ibi occurrat, ubi non erit qui respondeat; aut praesenti quidem, sed tacenti occurrat, et minus sanatus abscedat. 40. In illis autem apostolicis verbis dictio temperata est: Seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem, juniores ut fratres, anus ut matres, adolescentulas ut sorores . Et in illis: Obsecro autem vos, fratres,
Abbreviated transcription (Latin):
tas : anpericulum : angla dius: sicut scriptum est quia
propterte mortificamur totadie. aestimati sumus
ut oues occisionis sed in his omnibus super uincimus
per eum qui dilexitnos: certus sum enim. quia ne que
mors ne qu ȩuita neque angelus. ne que principatus
neque praesentia. ne que futura. neque urtus. ne¬
que altitudo neque ꝓfundum ne que creatura alia¬
nos poterit separare a caritate di quȩes in xp̃o iħu
dño nostro ad gala thas autem quam uis tota il¬
la epistola summisso dicendigenere scriptita sit
nisil ex tremis partibus ubi est do quium tempera¬
tum. tamen inter ponit quendam locum motũ ani¬
mi ut si ne ullis quidem talibus ornamentis qualia
sunt in his quae modo posuimus non posseta menni¬
si gradite dies inquiđ obseruatis & menses & annos et

Expanded text:
 Quoniam propter te mortificamur tota die, aestimati sumus ut oves occisionis. Sed in his omnibus supervincimus per eum qui dilexit nos. Certus sum enim, quia neque mors, neque vita, neque angeli, neque principatus, neque praesentia, neque futura, neque virtus, neque altitudo, neque profundum, neque creatura alia, poterit nos separare a charitate Dei, quae est in Christo IESU Domino nostro. Ad Galatas autem, quamvis tota ipsa epistola submisso dicendi genere scripta sit, nisi in extremis partibus, ubi est eloquium temperatum: tamen interponit quendam locum eo motu animi, ut sine ullis quidem talibus ornamentis, qualia sunt in iis quae modo posuimus, non posset tamen nisi granditer dici: Dies, inquit, observatis, et menses, et annos, et
Abbreviated transcription (Latin):
indus tria sed pector is sequantur ardo¬
rem Namsiaurato gemmacto que ferro uir.
fortis armetur intentissimus pugnae agit
quidem illis armis quod agit Nonquia pnie¬
tiosa sed quia armasunt idem ipstest ta¬
men. & uad& plurimum &iam cum riman¬
ti telam ira facit agit apos tolus ut proeuan¬
gelico minis terio patienter malahuius
temporis cum solatio donorum dĩ omnia.
tolerentur magnares est & graenditer
agitur: uecdesunt ornamenta dicendi.
ecce inqui Tnunc tempus acceptabile :
eccenunc dies salutis Nullam in quo quã
dantes osfensionem ut non repin: ehenda¬
tur minis terium. sed in omnibus cummen¬
cdantes nos m& ipsos ut dĩ ministros in
multa pacientia. Intribulationibus. In ne

Expanded text:
industria, sed pectoris sequantur ardoindustria, sed pectoris sequantur ardorem. Nam si aurato gemmatoque ferro vir fortis armetur, intentissimus pugnae, agit quidem illis armis quod agit, non quia pretiosa, sed quia arma sunt: idem ipse est tamen, et valet plurimum, etiam cum rimanti telum ira facit. Agit Apostolus, ut pro evangelico ministerio patienter mala hujus temporis, cum solatio donorum Dei, omnia tolerentur. Magna res est, et granditer agitur, nec desunt ornamenta dicendi: Ecce, inquit, nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis. Nullam in quoquam dantes offensionem, ut non reprehendatur ministerium nostrum: sed in omnibus commendantes nosmetipsos ut Dei ministros, in multa patientia, in tribula
Abbreviated transcription (Latin):
disciplina ubinumerus isteplenis sime discitur
us que adeo nondefuit proph&is nostris. ut uir
doctus hieronimus quorundam eticom metra
commoraret Inebrȩc dumtaat linguac
sed ut ueritatem seruaret In uerbis: haec inde
non trans tulit ego autem ut desensum eolo quar
qui mihi quam aliis & quam aliorum est utique
notior. sicut in meo eloquio quantum modeste
fieri arbitror non prcetermitto istos nume¬
ros clausularũ. Ita in auetoribus nr̃is hoc mihi
plus placa quodibi eos rarisseme inuenio Tran¬
de autem dicendi genus hoc maxi me dis tact
abisto genere tempenat o. quod nontam uer¬
borum ornatibus compositum est quamuio¬
lentum animi affectibus nam capit &iam
illa or namenta paene omnia sed ea si non ha¬
buerit non requirit fertur quippe imp&us
suo. & elo quutionis pulchritudine si hoccur¬
rerit urerum rapit noncurã decoris assu¬
mit satis enim est ei propter q anagitur.
ut uerba congruentiam uriseligantur

Expanded text:
disciplina, ubi numerus iste plenissime discitur, disciplina, ubi numerus iste plenissime discitur, usque adeo non defuit Prophetis nostris, ut vir doctissimus Hieronymus quorumdam etiam metra commemoret, in hebraea duntaxat lingua : cujus ut veritatem servaret in verbis, haec inde non transtulit. Ego autem ut de sensu meo loquar, qui mihi quam aliis et quam aliorum est utique notior, sicut in meo eloquio, quantum modeste fieri arbitror, non praetermitto istos numeros clausularum; ita in auctoribus nostris hoc mihi plus placet, quod ibi eos rarissime invenio. 42. Grande autem dicendi genus hoc maxime distat ab isto genere temperato, quod non tam verborum ornatibus comptum est, quam violentum animi affectibus. Nam capit etiam illa ornamenta pene omnia; sed ea si non habuerit, non requirit. Fertur quippe impetu suo, et elocutionis pulchritudinem, si occurrerit, vi rerum rapit, non cura decoris assumit. Satis enim est ei propter quod agitur, ut verba congruentia, non oris eligantur
Abbreviated transcription (Latin):
tatum est necibi uidetur currere nx mero se
sane hunc eloquutiones ornatum quinumero¬
sisfit clausuli s. de essefat ndum est auetori¬
bus nostris quodutrum per inter pretes factũ
sit. anquod magis arbitror consulto illi haec
plausibilia deuitauerint. afirmare non audeo
quonicm mefateor ignoracre: Illud tamen scio.
quod siquis quam huius numero sitatis peri¬
tus illorum clasulas eorundem Numerorum
lege com ponat quod facilh mesit mutatis quib¬
dam uerbis quȩ tantundem significatione uec¬
lent uel mutato eorum quae inuenerit ordine:¬
nihil illorum quaeuel ut magna inscholis gram¬
matecorum aut retorum didicitillis diuinis
uiris def cognosc& & multare peri&
loqutionis geuera tanti decoris quaequidem
& innostra. sed maxime bo sualingua deura
sunt quorum nullum ineis quibus isti inflan¬
tur litteris inuenitur sed cauendumẽ. Ne di¬
uinis grauibus quesententiis dumadditur nu¬
merus pondus detrahatur nam illam usican

Expanded text:
tatum est, nec ibi videtur currere numerose. tatum est, nec ibi videtur currere numerose. Sane hunc elocutionis ornatum, qui numerosis fit clausulis, deesse fatendum est authoribus nostris: quod utrum per interpretes factum sit, an quod magis arbitror consulto illi haec plausibilia devitaverint, affirmare non audeo: quoniam me fateor ignorare. Illud tamen scio, quod si quisquam huius numerositatis peritus illorum clausulas, eorundem numerorum lege componat: quod facilime fit mutatis quibusdam verbis, quae tantundem significatione valent, vel mutato eorum quae innihi. illorum quae velut magna in scholis grammaticorum aut rhetorum didicit, illis divinis viris defuisse cognoscet: et multa reperiet locutionis genera tanti decoris, quae quidem et in nostra, sed maxime in sua lingua decora sunt, quorum nullum in eis, quibus isti inflantur, litteris invenitur. Sed cavendum est ne divinis gravibusque sententiis, dum additur numerus, pondus detrahatur. Nam illa musica
Abbreviated transcription (Latin):
cuitu terminantur. Nonclta sapientes sed
humilibus consentientes & aliquanto posthu
hoc ipsͦ inquiđ perseuenantes reddite omni¬
bus debita cui tributum tributum cui uecti¬
gal uetigad cuitimorem timorem: Cuihonorẽ
honorem quae membnatim fusa clauduntur
&icm ipsa circuitu : quem duo menbra contexuit
Nemini qui quam debecitis. nisi ut inuicem
in qui Idies autem ad propinquecuit abicia¬
mus itaque operate nebrtcrum. & inducmus
Non in cames ationibus & ebri&ãtibus Nonin
cubilibus & inpudicitis. non in contentione
& cemulatione sed induite dnm x pm & carnis
prouidentiam nefeceritis in concupiscentiis
Quod siquis quam ita dicer& & carnis prouiden¬
tiam ne in concupis centia feceritis sine dubio
aures clausula numerosiore mulcer& sed gra¬
uior inter pres &icm ordinem maluit tenere
uerborum quomodo autem hoc ingrȩco elo¬
quio son& quo est loqutus a postolus uiderit
eius eloquu usq adistadoctiores mihi tame
quõ nobis eodem uerborum ordine interpiȩe¬

Expanded text:
 Non alta sapientes, sed humilibus consentientes! Et aliquanto post: In hoc ipso, inquit, perseverantes, reddite omnibus debita: cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal; cui timorem, timorem; cui honorem, honorem. Quae membratim fusa clauduntur etiam ipsa circuitu, quem duo membra contexunt: Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem , dies autem appropinquauit; abiciamus itaque opera tenebrarum et induamus non in comesationibus et ebrietatibus non in cubilibus et inpudicitiis non in contentione et aemulatione sed induite Dominum Iesprovidentiam ne feceritis in concupiscentiis. Quod si quisquam ita diceret, Et carnis providentiam ne in concupiscentiis feceritis: sińe dubio aures clausula numerosiore mulceret: sed gravior interpres etiam ordinem maluit tenere verborum. Quomodo autem hoc in Graeco eloquio sonet, quo est locutus Apostolus, viderint eius eloquii usque ad ista doctiores. Mihi tamen, quod nobis eodem verborum ordine interpre
Abbreviated transcription (Latin):
cais tas icclara sunt ut ꝓfundas int catqueita cons¬
cripta memoriae que commenda ta:ut non solum lec¬
tore uel auditore uerum etiam ex positore opus
habeant siquis in eis non superficiae contentus
altitudinem quaerat qua ꝓpter ide amus istage¬
nera di cendi in eis: qui istorum lectione cdrerũ
diuinarum adque salubrium scientiampro¬
ferunt eam que ecclesiae ministra tunt bea¬
Erpriant tus erprianus summissodicendi genere utitur.
in colibro ubi desacramento calicis disputat solui¬
tur quippe ibi quȩstio in qua quaeritur utrum
calix dominicus a quam solam angamui nomixtã
debeat habere sed exempli gratia ali quidinde po¬
nendum est post principium : eius episto lae iam sol

Expanded text:
ca ista sic clara sunt, ut et profunda sint; atque ita consca ista sic clara sunt, ut et profunda sint; atque ita conscripta memoriaeque mandata, ut non solum lectore vel auditore, verum etiam expositore opus habeant, si quis in eis non superficie contentus altitudinem quaerat. Quapropter videamus ista genera dicendi in eis qui istorum lectione ad rerum divinarum atque salubrium scientiam profecerunt, eamque Ecclesiae ministrarunt. Beatus Cyprianus submisso dicendi genere utitur in eo libro ubi de Sacramento calicis disputat. Solvitur quippe ibi quaestio, in qua quaeritur utrum calix dominicus aquam solam, an eam vino mixtam debeat habere. Sed exempli gratia aliquid inde ponendum est. Post principium ergo epistolae, jam sol
Abbreviated transcription (Latin):
tem pora ti meo uos. ne forte sine causalaborauerim in
uob̃ estote sicut ego qñm et ego sicut uos fratres. p̃cor
uos. nihil me lesistis scitis quia per in firmitatem car¬
nisiam pridem euangelit aui uobis. et temstationem
ues tramincarne mea nonspreuistis. ne queres puistis.
sed sicuđ angelum dĩ excepistis me. sicut xp̃um iħm que
ergo fuit beatitudo uestra testimonium uobis per¬
hibeo qñ msi fieriposset oculos uestros cruqssetis & de¬
dissetis mihi ergo inimicus factus sum uobis uerum
pradicans aemulantur uos nonbene sed excludere
sum apuduos filioli mei quos iterum parturio do¬
nec xp̃s for metur in uobis uellem autem nunc ad¬
esse apud uos & mut are uocem meam. quia confun¬
dor in uobis nufl quid hic acut contraria contrariis
uerba sunt uereddita: ccut aliqua gradatione sibi
subnex asunt: ccut caesa & membra circuitus ue so¬
siuerunt & tamen nonideo tepuit grandis cffec¬
tus quo elo quium feruȩre sentimus sed apostoli

Expanded text:
tempora. Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis. Estote sicut et ego: quoniam et ego sicut vos. Fratres, precor vos, nihil me laesistis. Scitis quia per infirmitatem carnis iampridem Evangelizavi vobis, et tentationes vestras in carne mea non sprevistis, neque respuistis: sed sicut angelum Dei excepistis me, sicut Christum IESUM. Quae ergo fuit beatitudo vestra? Testimonium vobis perhibeo, quoniam si fieri posset, oculos vestros eruissetis, et dedissetis mihi. Ergo inimicus factus sum vobis vera praedicans? Aemulantur vos non bene, sed excludere sum apud vos. Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis. Vellem autem nunc adesse apud vos, et mutare vocem meam, quia confundor in vobis. Numquid hîc aut contraria contrariis verba sunt reddita, aut aliqua gradatione sibi subnexa sunt, aut caesa et membra circuitusve sonuerunt? Et tamen non ideo tepuit grandis affectus, quod eloquium fervere sentimus: sed Ap
Abbreviated transcription (Latin):
mat adeuacuandus promissiones sienim ex
lege hereditas. iam non ex promissione abra¬
hae autem per promissionem donauit ds̃. &
quia occurrere poterat audientis cogitationi.
ut quidergo lex dacta est si ex illa non est here¬
ditas. ipse sibi hoc obiecit atque ait uelut inter¬
rogans quidergo lex deinde respondit trans¬
gressionis gratia posita est. donec uenir & semen
cui promissum est dispositum perangelo inma¬
nu medictoris mediator autẽ unus non est
ds uero unus est & hic occurrebat quod sibi
ipseproposuit. Lexergo aduersus promis sadi
& respondit absit reddidit querationem dicens
sienim data essec lex qua possetuiuificare.
omnino ex lege es s&ius titic sed condusit scrip¬
tura omnia suppeccato. ut promissio exfide
Ihũ xp̃i daretur credentibus & c&era uelsiquid

Expanded text:
mat ad evacuandas promissiones. Si enim ex Lege haereditas, jam non ex promissione. Abrahae autem per repromissionem donavit Deus. Et quia occurrere poterat audientis cogitationi, Utquid ergo Lex data est, si ex illa non est haereditas? ipse sibi hoc objecit, atque ait velut interrogans: Quid ergo Lex? Deinde respondit: Transgressionis gratia proposita est, donec veniret semen cui promissum est, disposita per Angelos in manu mediatoris. Mediator autem unius non est, Deus vero unus est. Et hic occurrebat, quod sibi ipse proposuit, Lex ergo adversus promissa Dei? Et respondit, Absit: reddiditque rationem, dicens, Si enim data esset Lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur crede
Abbreviated transcription (Latin):
satur induitur. accedente uelmaxime exerona¬
tione
siue scribendi siuedictandipostremo etiam
dicendi quaesecundum pietatis ac fidei regulam
sentit si autem tale desit ingenium. nec illa re¬
thorica praecepta capiuntur nec magnolabore
inculcata quantulacumq: exparte capiantur
aliquid prosunt quandoquidemapsi qui ea di

Expanded text:
satur, imbuitur; accedente vel maxime exercitatione sive scribendi, sive dictandi, postremo etiam dicendi, quae secundum pietatis ac fidei regulam sentit. Si autem tale desit ingenium, nec illa rhetorica praecepta capiuntur; nec, si magno labore inculcata quantulacumque ex parte capiantur, aliquid prosunt. Quandoquidem etiam ipsi qui ea di
Abbreviated transcription (Latin):
paruauiderideri debeant quae doctor ecdefiasci¬
cus dicit fiue sitilla magna siue parua pecunia
Ne que crum parua est iustitia quam ꝑro fecto
& in par ua pocunia custodire debemus. dicente
dño. qui inminmis fidelis est &ingnagno fi¬
mo fidelem esse magnum est. Numsiratio

Expanded text:
parva videri debeant, quae doctor ecclesiastiparva videri debeant, quae doctor ecclesiasticus dicit, sive sit illa magna, sive parva pecunia. Neque enim parva est justitia, quam profecto et in parva pecunia custodire debemus, dicente Domino: Qui in minimo fidelis est, et in magno fimo fidelem esse, magnum est. Nam sicut
Abbreviated transcription (Latin):
sis forensibus posset ostendere non autem hoc
est meclesi asticis questionibus. inquibus huius
quem uolumus informare sermo uersatur
in illis enim ea parua dicuntur ubi derebus pecu¬
niariis iudicandum est: Nichlq: uagitur ut¬
agat siue decernat sed tantum modo ut delet¬
tetur auditor. interutrumq: quasi mediet¬
ea magna ubides alute acdecapite hominũ ȩa uero ubinihil horũ iudicapdũ ẽ¬
ob hoc modica hocest moderata dixerunt modicis
enir modus nomen imposuit nam modica pro
paruis ab usiue non proprie dicuus Inifcis autẽ
nostris quando quidem omnia maxime quae deloco
superiore populis dicimus ad hominum salutem
nectemporiana se đaeternam referre debemus
ubi etiam cauenduest aeternus interitus: omnic
sunt magnaque dicinus usque adeo. ut nec de ipes
pecuniarus rebus uelad quirendis uel admitendis

Expanded text:
sis forensibus posset ostendere; non autem hic, hoc sis forensibus posset ostendere; non autem hic, hoc est in ecclesiasticis quaestionibus, in quibus hujusmodi, quem volumus informare, sermo versatur. In illis enim ea parva dicuntur, ubi de rebus pecuniariis judicandum est; ea agat sive discernat, sed tantummodo ut delectetur auditor, inter utrumque quasi mediea magna, ubi de salute ac de capite hominum: ea vero ubi nihil horum judicanduea magna, ubi de salute ac de capite hominum: ea vero ubi nihil horum judicandum eob hoc modica, hoc est moderata dixerunt. Modicis enim modus nomen imposuit: nam modica pro parvis abusive, non proprie dicimus. In istis autem nostris, quandoquidem omnia, maxime quae de loco superiore populis dicimus, ad hominum salutem, nec temporariam, sed aeternam referre debemus, ubi etiam cavendus est aeternus interitus, omnia magna sunt quae dicimus; usque adeo ut nec de ipsis pecuniariis rebus vel acquirendis vel amittendis