comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nonualeo iloqui sapientiam. qui adh us lacte potantur.
non solido cibo pasc᷑: ncur: s ilł dico: quiiam uidñtur eẽ
ꝑfecti. qui mancducant solidum cibum. qr intellig u̾̃t
equalitatem u̾bi. cumpatte. s nonsicuidñt adhuc quo¬
mͦ udñdum est. facie ad faciem. Certa .i. fides: ut cũq
inchohat. coguitionem. congnito uͦ cesͣta: non ꝑsicitur.
n p̃haneuitam. cum uiderimus facie ad faciem. ħ gͥsapia¬
mus. ut noũimus. tuciorem ẽẽ affectum uera querendi:
q in in coguita ꝓcogitis p̃sumendi. Sic gͥ queramus. tanꝙͣ
unient᷑ ni sic iiuenianius. tanqmͣ quesituri. dec̾andiᷤ.
milla infidelitate dubitemus. de intelligũdis. milla te¬
mentate assmenus. Inilł autoritas tenenda ẽ. inhifũ¬
tas exquirencda. Et sciendum quod iusticia qͣ tustusex
ficde uiuit nunc uera iusticia ẽ. que licet nõ mim̃to
in aliquib iustis ꝓ hͣtus uite capacitate. ꝑfectadicatur:
tu̾ ẽparua: ad illam maguam. qm̃cepit eqͣlitas angłoꝵ.

Expanded text:
non valeo loqui sapientiam, qui adhuc lacte potantur, non solido cibo pascuntur; 185 sed illis dico, qui jam dicuntur esse perfecti; qui manducant solidum cibum, quia intelligunt aequalitatem Verbi cum Patre: sed non sic vident adhuc, quomodo videndum est facie ad faciem. Certa enim fides utcunque inchoat cognitionem. Cognitio enim perfecta non perficitur, nisi post hanc vitam, cum videbimus facie ad faciem. Hoc ergo sapiamus ut noverimus tutiorem esse affectum vera quaerendi, quam incognita pro cognitis praesumendi. Sic ergo quaeramus tanquam inventuri, et sic inveniamus tanquam quaesituri. De credendis, nulla infidelitate dubitemus; de intelligendis, nulla temeritate affirmemus. In illis auctoritas tenenda est, in his veritas exsquirenda. Et sciendum quod justitia qua justus ea fide vivit, nunc vera justitia est. Quae licet non immerito in aliquibus justis pro hujus vitae capacitate perfecta dicatur, tamen est parva ad illam magnam quam ceperit aequalitas angelorum.
Abbreviated transcription (Latin):
cio. ꝙ. tm̃ scͥoꝵ pͥus ueniens: ad resurrectõnem ueram.
que ẽ: non inter mortuost s longe. ex mortuis. Quialicet
om̃s resurgant. in clie uidicii. soli m̾ iustigłose inmuta¬
buntur.⁊ occurrent dño maera. deportati ab angłis. Im¬
pii uͦ: manebunt interra: quousq ꝑcipiant terribilem
sententiam uidicis. Et ne uideatur suꝑfiuum apłm
tot pati. cum fidem. ⁊ alia bona. habehat: fubd̃. Nonquos¬
.qiͣ m̃ito: iamꝓ illa gła tãt laboro. qi nondico: ꝙ iam acce¬
dic̾de se: ne illi quos inhac epła laudat. ⁊ inquoꝵ fide ⁊ de¬
uotione se gaudere testatur: ut homines iuflatõne extol¬
lantur. s laborent ad dẽ. ut ip̃e fac̃. qui tantus ẽ. S̾ieni̾
ip̃e qui tanta p̃ditus ẽ. dignitate: adhuc de eẽ sibi. ad ꝑ¬
rectõnem consitet᷑. qnͣtomat̃. hii elaborandum ẽẽ sibi in¬
telligere debente ut ustificatõnum m̃ita acꝑfectonis me¬
tam adhipisc̾antur:. Nemo gͣtidelium. ⁊ si multũ ꝓfece¬

Expanded text:
ctorum est prius veniens ad resurrectionem veram, quae est, non inter mortuos, sed longe ex mortuis. Qui autem licet omnes resurgant in die judicii, soli tamen justi gloriose mutabuntur, et occurrent Domino in aera deportati ab angelis. Impii vero manebunt in terra, quousque percipiant terribilem sententiam judicis. Et ne videatur superfluum Apostolum tot pati, cum fidem et alia bona habeat, subdit: Non quo Merito jam pro illa gloria tantum laboro, quia non dico quod jam accedicit de se, ne illi quos in hac Epistola laudat, et in quorum fide et devotione se gaudere testatur, ut homines inflatione extollantur; sed laborent addere ut ipse facit, qui tantus est. Si enim ipse qui tanta praeditus est dignitate adhuc deesse sibi ad perfectionem confitetur, quanto magis hi elaborandum esse sibi intelligere debent, ut justificationum merita et perfectionis metam adipiscantur. Nemo ergo fidelium, etsi profe
Abbreviated transcription (Latin):
mala postergum oportet ponere. ti inea que nob̾ ꝓmit.¬
tentur: intenddantris. Ergo nec ex precerita iuuita: nec ex p̃sẽ
ndelectari debemus. reuocandusẽ aĩis: arecor cdlandis
cuin quadam delectõne p̃tĩtis mał. ⁊ cum quat̾am concu¬
qͥ pt̾itam malam obliuiscere. si te delectartit aliqn̾ uamtaᷤᷤ
non mͦ te delectet.
Esequor dico eo usq donet ueniam. ad destinatum p̃mi¬

Expanded text:
mala post tergum oportet ponere, ut in ea quae nobis promittuntur intendamus. Ergo nec ex praeterita vita, nec ex praesenti delectari debemus: revocandus est animus a recordandis cum quadam delectatione praeteritis malis, et cum quadam concum igitur praeteritam malam obliviscere, si te delectavit aliquando vanitas, non modo te delectet. Persequor, dico, eo usque donec veniam ad destinatum praemi
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscit. Tunc uͦerit uistus sine omni peccato. qr nul¬
la iex erit in menbris: repugnans legimentis. tũc
ꝓrsus toto corde: tota anuma: tata mente. diliget dm̃.
quod ẽ fũminum p̃ceptum. Cur gͦ ñ p̃cipitur homini
ista ꝑfecto. qmͣuis eam inhac uita nemo habeat: Non
enim recte cͦnt᷑ siquo cͦrendum ẽ: nesciat᷑. Q uomodo
autẽ sei  tͤ. si nullis p̃ceptis. ost̾nder᷑  Sequit᷑ Et siquid qrͣ.

Expanded text:
cupiscit. Tunc vero erit intus sine omni peccato, quia nulla lex erit in membris repugnans legi mentis. Tunc prorsus toto corde, tota anima, tota mente diliget Deum, quod est summum praeceptum. Cur ergo non praecipitur homini ista perfectio, quamvis eam in hac vita nemo habeat? Non enim recte curritur, si quo currendum est nesciatur. Quomodo autem sciretur, si nullis praeceptis ostenderetur? E
Abbreviated transcription (Latin):
qua appanut mͥ intua. qn̾ine conphendit. ẜ fratres ⁊ic̃.
Itud quod dixerat. euidñtius aꝑit. ⁊ quid aludsit quod
nũctum ẽp̃hendtit. s sequitur ut conp̃hendat. deterumiã
⁊ qͣi imnĩrantib iłł quid dicat. cum ait. ñ accepi: ñdum
me comphendisse: Quic qrud alii putent de me. egond¬

Expanded text:
 apparuit in via, quando me comprehendit. Fratres, etc. Illud quod dixerat, evidentius aperit. Et quid illud sit quod nondum comprehendit, sed sequitur ut comprehendat, determinat. Et quasi mirantibus illis quid dicat, cum ait, non accepi, nondum me comprehendisse, quidquid alii putent de me.
Abbreviated transcription (Latin):
umẽ. Quod autem desideras: nondum uides s desi¬
derando: capax effice ris. ut cumuenerit quod uideaᷤ:
implearis. Sicut enim si uellesimplere ali quem sinũ:
differendo rẽ: extendit desiderium: desiderando: ex¬
m̃dit aminum. extenñdo: feõ capacem. Desideremus
gͦ: quim plendi sumus. hẽ uita nrt̾a: ut desiderando.
uiscens que ret᷑ funtii. cuncta tem ꝑalia. ⁊ ex tñ. in. ad.¬

Expanded text:
uod autem desideras, nondum vides; sed desiuod autem desideras, nondum vides; sed desiderando capax efficeris, ut cum venerit quod videas, implearis. Sicuti enim si velis implere aliquem sinum, differendo rem, extendit desiderium; desiderando, extendit animum; extendendo, facit capacem. Desideremus ergo quia implendi sumus. Haec est vita nostra ut desiderando viscens quae retro sunt, id est cuncta temporalia, et extend
Abbreviated transcription (Latin):
c. Hie distingusꝰ non conp̃hecli. i unitm autẽ: cde nr̃e uob̾
assero. ꝙ ego obliuscens. ea quid̃ que retro sunt: adea
uͦ que pͥora sunt me extenclñs: ꝑsequor ⁊c̃ utta abillo¬
mc̃ p̃bendisse. s ꝓsequor. non utiq tͥał duo. ẜ unum.
sum mum bonuim. ꝙ ue̾ ẽ unum: in quo sunt omĩa
bona. hoc ẽ illud unum. de quo philipyꝰ ait. Dñe osf̾n¬
de nob̾ patrem: ⁊ suffic̃ nob̃. ꝑ seqͦr dico: qualiter ħ mͦ. ob
bluustens quid̾ : i. clans obliuiomi. que retro sunt .i. ter¬
rena que reliqui. ad eauͦ que sunt pͥora .i. adcelestia que
terrenis pͥora suut: ex tenslñs me: totaintntione ⁊ deside.¬
rio. nõdum halnte rei. Extendebat enin. se ad celestia:
scłm intentionem. non scdm̃ ꝑu̾ntioriẽ. nonscdm ap¬
prehensionem. sic⁊ nos: ñ relabam᷑ amore. un iamtransi¬
lumus. nec remaneanius in ilł. inqne iam uenimuᷤ.
curramus. intenclantus. In uiaenim sumus. ñ
respiciantus retio. s inanceriora exten idamꝰ. in¬

Expanded text:
. Hic distingue, non comprehendi. Unum autem de me vobis assero, quod ego obliviscens ea quidem quae retro sunt, ad ea vero quae priora sunt me extendens, et persequor, etc. Velme comprehendisse, sed persequor, non utique tria vel duo, sed unum, summum bonum: quod vere est unum, in quo sunt omnia bona. Hoc est illud unum de quo Philippus ait, Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis . Persequor, dico, qualiter? hoc modo, obliviscens quidem, id est dans oblivioni, quae retro sunt, id est terrena quae reliqui, ad ea vero quae sunt priora, id est ad coelestia quae terrenis priora sunt, extendens me, tota intentione et desiderio nondum habitae rei. Extendebat enim se ad coelestia secundum intentionem, non secundum perventionem, non secundum apprehensionem. Sic et nos non relabamur unde jam transilivimus, nec remaneamus in illis in quae jam venimus; curramus, intendamus. In via enim sumus, non respiciamus retro; sed in anteriora extendamus in
Abbreviated transcription (Latin):
sum. s sequor nõ passib corpis. s mentis affectil. ⁊ uite
morib ut possẽee ꝑfectus iusticie possessoꝵ. qui recto
itinere. dediem diem. sp̃u ali renouatõne ꝓficiens
iam ꝓfectus sũ factus. eiusdem iusticie uiator. E fectus
enim erat uiator. s ñdum ip̃i sitineris ꝑ fectõne ꝑue

Expanded text:
passibus corporis, sed mentis affectibus et vitae moribus, ut possim esse perfectus justitiae possessor: qui recto itinere de die in diem spirituali renovatione proficiens, jam perfectus sum ejusdem justitiae viator. Perfectus enim erat viator, sed nondum ipsius itineris perfectione pe
Abbreviated transcription (Latin):
lius ẽ. s sine te: fec̾te. ñ enĩ adhibuisti aliquẽ sensũ. utte
faceret. Quigͦ fec̃te. sinete: ñ te iustiscat sine te. fec̃ tenes¬
cientem. uolentem lustificat. ⁊ cum uisticia uera sit ex fide:
Quio gͦ opus lege: om̃ino tollentlaẽ: scclm umbram legali¬
um figurarum. Que uisticia ex fide. ẽ ex do. nonẽ ex no¬

Expanded text:
u te, sed sine te fecit te: non enim adhibuisti aliquem sensum ut te faceret. Qui ergo fecit te sine te, non te justificat sine te. Fecit te nescientem, volentem justificat; et cum justitia vera sit ex fide, quid ergo opus est lege? Omnino tollenda est secundum verbum legalium figuratum. Quae justitia ex fide est ex Deo, non est ex no
Abbreviated transcription (Latin):
hebrei dnͣr ꝓ habra hei mutata littera. abhabraham.
uñ: origo trahitur: non ab heber: Hoc autem aitguꝰ.
retractat. ita dicens. Quod dixi ex habraham. cepisse
gentẽ ẽoꝵ: ẽ quid. ⁊ h c̾dibile. ut hebreruelut habrabei
dictiẽẽ tdentur. S ex illo u̾nis intelliguntur ap¬
pellati: qui uocabatur heber. tanqmͣ heberei. ⁊ sum:
scdi̾legem inqͣ eg̃gius fm: phariseus .i. nõ contenp¬
tibili plebi ammixtꝰ s nobilitate ab aliis seg̾gatus.
atꝙ pͥmałius. Primarii eñ quidam. ⁊ qiͣ ad nobili¬
tatem uidaicam seg̃gati. nõ contempti biliplebi mix-¬
tiqui dicebantur pharisei. Namcdrͣ h u̾bum. qiͣ se

Expanded text:
Hebraei dicuntur pro Abrahaei mutata littera ab Abraham, Hebraei dicuntur pro Abrahaei mutata littera ab Abraham, unde origo trahitur, non ab Heber. Hoc autem Augustinus retractat ita, dicens: Quod dixi ex Abraham coepisse gentem eorum, est quidem et hoc credibile, ut Hebraei velut Abrahaei dicti esse videantur. Sed ex illo verius intelligantur appellari qui vocabatur Heber, tanquam Hebraei. Et sum secundum legem; in qua egregius fui. Pharisaeus, id est non contemptibili plebi admistus, sed nobilitate ab aliis segregatus atque primarius. Primarii enim quidam, et quasi ad nobilitatem Judaicam segregati erant, non contemptibili plebi misti, qui dicebantur Pharisaei. Nam dicitur hoc ve
Abbreviated transcription (Latin):
hñtes fułutiam .i. sp̃e salutis: incarne .i. incarnali cͥcumci¬
habet: subdit. qmͣqmͣ ego habeam.i. habere possum
conficdñtiam incarne. siqua e̾ẽt: ⁊ uere possum. qr ⁊̃ plus
aliis. ⁊ hest quod subdit. Siquis alius ame qui uosdecip̃
uderur conficdiere incarne: qiͣ iñ ui stꝰ sit: ego mag̾ uide¬
or debere confidere: qm illi pseudo qi ego ium cͥcucisuᷤ
octauadiȩ an̾atiuitate mea. qĩ. nõ maior. cͥcũcisus sti.
ꝯ habeo cͥcumcisionemoctauecuei. ut lex homni p̃cip̃.
hominem .s. octauadie cͥcumcidi cultello pet̾no. In mi¬
ens: quod post tempus. uii. dierumitioctano .i. in
naad ppłm cłi. s a parentib natus ucdis. ⁊ sum nõ
de uiliori tͥbii: s de tͥbu beniamin. que ñ fuit de ꝯcu¬
binis que tͥb adhesit uide. non recedñs atemplo: qͣn
facta est separatõ inseruosalomonis. Tunc enim tͥb
uida. queerat regia:. ⁊ tͥb beniamin. ⁊ tͥb leui. que
erat sacerdotał: remansenmt simulu̾rece dñtes aie-¬

Expanded text:
ntes fiduciam, id est spem salutis, in carne, id est in carnali circumcihabet, subdit: Quanquam ego habeam, id est habere possim confidentiam in carne, si qua esset. Et vere possim, quia plus aliis, et hoc est quod subdit: Si quis alius a me qui vos decipit, videtur confidere in carne, quasi inde justus sit, ego magis videor, debere confidere quam illi pseudo, quia ego sum circumcisus octava die, a nativitate mea. Quasi dicat: Non major circumcisus sum, sed habeo circumcisionem octava die, ut lex Moysi praecipit hominem, scilicet octava die circumcidi cultello petrino. Innuens quod post tempus, VII dierum in octavo, id non de minori tribu, sed de tribu Benjamin, quae non fuit de concubinis, quae tribus adhaesit non recedens a templo quando facta est separatio in servo Salomonis. Tunc enim tribus Juda quae erat regia, et tribus Benjamin, et tribus Levi quae erat sacerdotalis remanserunt simul non recedentes a Je
Abbreviated transcription (Latin):
idem tñ alibiait inquib ⁊ nos ambulaiumus aliꝗñ.
indesideriis carnis entes lioluntates caris.: ieramꝰ
nata filii ire. tał uistus erat sclm legem. malumerat
talem iusticiam sectari. ⁊ qũod in eo fuit sine q̃rela:
ħ de illo magnam facsebat querelam: S que mͥac̃¬

Expanded text:
mus aliquando in desideriis carnis, facientes voluntatem carnis, et eramus natura filii irae . Talis justus erat secundum legem. Malum erat talem justitiam sectari, quia quod in eo fuit sine querela; hoc de illo magnam faciebat querelam. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃mium. ⁊ hic. inueniar: alicui ronabiliter artendñ¬
ti: menbrum. in illo capite .i. sim menbrum illius.
ei caritate copulatus. quod aliter nequit fieri: ñ illa eris¬
timem ut sterrora Quamodo autem potest in illo ẽẽ
ut menbrum: subdit. inuerar dico: non hm̃s meam
uisticiam: que ex lege ẽ. Ilła ẽ uisticia: qua quispenas
timet. nonamat iusticiam. Qiisquis enim tłmuerit:
⁊ fiusuirib legemimplere putauĩt. ⁊ fecerit quod in¬
bet lex: non amando iusticiam: s timendo penam:
fit quid̃ sedmiusticiam que ex lege ẽ iustꝰ Deq̃ alibi di ᷑

Expanded text:
praemium; Et hic inveniar, rationabiliter attendenti membrum in illo capite, id est sim membrum illius ei charitate copulatus: quod aliter nequit fieri, nisi illa existiment ut stercora. Quomodo autem potest in illo esse ut membrum, subdit, inveniar, dico, non habens meam justitiam, quae ex lege est. Illa est justitia qua quis poenas timet, non amat justitiam. Quisquis enim timuerit, et suis viribus legem implere putaverit, et fecerit quod jubet lex non amando justitiam, sed timendo poenam, fit quidem secundum justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
bona. necmala: que sint campnabilia. s pecc̾a uenia¬
lia. dn g̃rigirius. Qm̃uis ħde igne tͥbulatoras p̃sen¬
tis possit intelligi. tñ siquis de iggtie eute purgat̾onis ac¬
cipiat pensandum sollicite ẽ. qr alum dĩx ꝑ ignempꝰ¬
se saluari. ñ qui suꝑħ tundam̃tum. terrum ł es. ł ꝑlũ¬
bum edificat .i. peccata maiora:⁊ ĩo duriora: atq tc̃
atq leuissima. que ignis facile confumat. dec̾ib tt̃ilices¬

Expanded text:
bilia, sed peccata venialia. Unde Gregorius: Quamvis hoc de igne tribulationis praesentis possit intelligi, tamen si quis de igne futurae purgationis accipiat, pensandum sollicite est, quia illum dixit per ignem posse salvari, non qui super hoc fundamentum ferrum, vel aes, vel plumbum aedificat, id est peccata majora, et idcirco duriora, atque tunc iatque leviora, quae ignis facile consumat. Hoc tame
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ multipotentes. lata dominatõe: ñ multi nobiles. gene¬
asclantuclme ꝓmo nulli tales fuerant inter doctores
nulli. forsan ꝓse: qui solus inter apsos sclarium litteraꝵ
ꝑitas: iterrenaꝵ opum diues: romane dignitatis parẽ¬
cela compicuus fuit. qͥtri. hec nchili p̃ndit. a usus ẽ¬
.i. faciat erubesce̾ti ad uisipientiam redigat: sapientes:
uinfirma ntundi elegit d̃s̃ .i. inpotentes u confunclat
fortia. u neronem: uignobilia mundi: ⁊ ꝙ. ulusẽ: cõ¬

Expanded text:
non multi potentes, lata dominatione; non multi nobiles, generis claritudine. Primo nulli tales fuerunt inter doctores nulli, forsan pro se qui speritus, terrenarum opum dives, Romanae dignitatis parentela conspicuus fuit, qui tamen haec nihili pendit, nec usus esndat, id est ut faciat erubescere, et ad insipientiam redigat sapientes. Et infirma mundi elegit Deus, id est impotentes, ut confundat fortia, ut Neronem. Et ignobilia mundi
Abbreviated transcription (Latin):
tas angłos: ad pͥstinam pietatem: correcta aliq̃n uoluntate
conu̾ti. quid. autem: oꝑatur hic pͥnceps infilios diffidñ¬
tie. nͥoꝑa sua mala: Tinpͥmsᷤ maximeq ip̃am disfidñtiã.
⁊ infidelitatem. qua fint inimici ficłi. ꝑqm scit eos pꝰ se
mundari. Inĩqmͣ gͦ obstinatõnem. qmͣ ds̾ pleruniꝙ face
dicetur:. non instigando:⁊ inspirando: s deserendo: fac

Expanded text:
tas angelos ad pristinam pietatem correcta aliquando voluntate tas angelos ad pristinam pietatem correcta aliquando voluntate converti. Quid autem operatur hic princeps in filios diffidentiae, nisi opera sua mala? et in primis maximeque ipsam diffidentiam et infidelitatem qua sint inimici fidei, per quam scit eos posse mundari? In quam ergo obstinationem cum Deus plerumque facere dicitur non instigando et inspirando, sed deserendo facit,
Abbreviated transcription (Latin):
rituum. Coniturenim singłaris gm̃ĩs: ꝓplurali. Il¬
le ẽ beelzebubh: quiẽ pͥnceps malignorum sp̃uum
caliginosa. deapparatu suꝑoꝵ angłoꝵ. cũ angłis apos¬
tatis lapsusest. tanqmͣ ad carcerem. Caliginosus .N. aer.
ris. qr in hoc aere dñatur. hãnc enim partem sibi usur-¬
pauit: ad ex̾cendam añatõnem. ⁊ qr ita uicini sunt no¬
bis: ⁊ sp̃us inuisibiles: mag̾ sunt timendi. qui pͥncspe
in eis qui difficlunt de eternis. ł de q̾oꝵ salute nos diffi¬
dimus. ⁊ iberepti ei: sint gͣtiereptori xͦ. Qĩ intͣuit indo¬
potestatis sue fortiorib iuncłis. ⁊ sic enpuit uasa eius
quecuniq p̃destina uit eriꝑe. arbitrium eoꝵ: ab eiꝰ
liberans potestate. ut illo ũ impediente: credant inis
scl̃s adam. non nat᷑e. qmͣ corrupit pͥsus adam. Fili¬
suum. quod nec ip̃e ht̃ libenim ad bñfaciendum:
ħ inmarimnam maliuolentam suis scelerib obdu¬
ratum. uñ: nemosane fidi c̾dit ł dicit. hos a posta¬

Expanded text:
rituum. Ponitur enim singularis genitivus pro plurali. Ille est Beelzebub qui est princeps malignorum spiritucaliginosa de apparatu supernorum angelorum cum angelis apostatis lapsus est tanquam ad carcerem. Caliginosus enim aer ris, quia in hoc aere dominatur. Hanc enim partem sibi usurpavit ad exercendam dominationem; et quia ita vicini sunt nobis, et spiritus invisibiles sunt, magis sunt timendi. Qui principein eis qui diffidunt de aeternis, vel de quorum salute nos diffidimus, et ideo erepti ei sint grati ereptori Christo. Qui intravit in dopotestatis suae fortioribus vinculis, et sic eripuit vasa ejus quaecunque praedestinavit eripere. Arbitrium eorum ab ejus liberans potestate, ut illo non impediente credant in is attulit secundus Adam, non naturae quam corrupit primus Adam. Filisuum, quod nec ipsum habet liberum ad faciendum, sed in maximam malevolentiam suis sceleribus obduratum. Unde nemo sanae fidei credit vel dicit hos aposta
Abbreviated transcription (Latin):
seͥbit apłs ephesiis. ephesi autem
sunt asiam. hii ꝑpaulum ñ fun¬
ati. s confirmati fuerant insi¬
de. eõs enim non ẜindauit apłe
infide. s confirmauit. multap
eis passus aꝑfidis. qui pꝰ confir¬
mationem fir̾miter steterant in fide. ⁊ inbonisoꝑi¬
b. hisse̾bit apłs aroma decarcere. ꝑtyticũ conforta¬
toriam epłam. cum ult̾ius nou eẽt eosinfurꝰ. ⁊ sciens
eos ẽe bouos: ñ arguit deculpa. s ne relabantur ti¬
mendumerat. qui enimstat: cacdere pͭ. ⁊ qi nullus
ad eo ꝑ̃fectus est. qui crescere non possit: eosadulte¬
nora hortatur: i ne recedant afide. ꝓftiis-

Expanded text:
stolus Ephesiis. Ephesii autem sunt Asiani: hi per Paulum non fundati, sed confirmati fuerant in fide. Eos enim non fundavit Apostolus in fide, sed confirmavit, multa pro eis passus a perfidis, qui post confirmationem firmiter steterant in fide et in bonis operibus. His scribit Apostolus a Roma de carcere per Tychicum confortatoriam Epistolam, cum ulterius non esset eos visurus: et sciens eos esse bonos, non arguit de culpa, sed ne relabantur timendum erat. Qui enim stat cadere potest, et quia nullus adeo perfectus est qui crescere non possit, eos ad ulteriora hortatur; et ne recedant a fide pro suis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cͥcuncisio ab onũ corruptõne infuturo. Conferebat
aut̾e cͥcumcisio suo tempore: temissionem pecc̃oꝵ. sicut
inuncbaptismnuis. Idẽ eñ falutifere curatonis. auxiliũ¬

Expanded text:
et circumcisio ab omni corruptione in futuro. Conferebat et circumcisio ab omni corruptione in futuro. Conferebat autem circumcisio suo tempore remissionem peccatorum, sicut nunc baptismus. Bed. Idem enim salutiferae curationis auxiliu
Abbreviated transcription (Latin):
Q m̃q autem de causis data fiuit cͥcumcisio pͥmo
ut ꝑoberlientiam mandati: habra ham placeret cdõ.
cui ꝑp̃uari catõnem adam displicuerat. Sec̃o: m
uignum magne fidei habrahe. Credidit autem se
trabcatuis ẽ np̃e. t ercio: ũħ signo disceriet᷑ aceteris natomi¬
bus iue ppłs. Quarto: ut cͥcumcisio fãse iniurdli m̃bro
ꝑquod generatur c̾atura mortalium: ⁊inquo libido
solet dommari: castitatem mentis ⁊ corꝑis seruandam:
rumpudicitiam recidñdam: indicet. Quinto: ĩo p̃cep
nale peccatum. cum p̃putio quipꝑe om̃is homo nascit᷑.
quemadinodum: ⁊ cum originali pecc̃o icͥcumci fus p̃pu
sicut baptitatusimfilium quem carne genetat: reatũ
picentia: que inparte illa mag̃ dominatur i qa millo
menbro eistpam mobedientie pus homo cognonit.
Decuitut inh menbro: siguum obedientie acciperet.
fiehat autemoctaua die.: lapideo cultro: qr pꝰ eptenari
apeceatis anima cuiuscumq c̃antis meum. Due itaq

Expanded text:
que autem de causis data fuit circumcisio. Primum, ut per obedientiam mandati Abraham placeret Deo, cui per praevaricationem Adam displicuerat. Secundo, in signum magnae fidei Abrahae. Credidit enim se catus est et ipse. Tertio, ut hoc signo discerneretur a caeteris nationibus ille populus. Quarto, ut circumcisio facta in virili membro per quod generatur creatura mortalium, et in quo libido solet dominari, castitatem mentis et corporis servandam, et impudicitiam recidendam indicet. Quinto, ideo praeceptnale pequemadmodum cum originali peccato. Et octavo die lex sicut baptizatus in filium quem carne generat reatum piscentia, quae in parte illa magis dominatur; et quia in illo membro culpam inobedientiae primus homo cognovit, decuit ut in hoc membro obedientiae acciperet. Fiebat autem octava die lapideo cultro, quia post septea peccatis anima cujusque credentis in eum. Duae itaque
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ głofum. qͥ muere suo nullum uult ẽe alienum.
to apłs om̃ia sustinet. ⁊ om̃ib fideliter p̃dicat. ut non
paucos adcenam ꝑducat dĩ. cuiꝰ contumelia ẽ: siueniãt
pauci. magna enini contumelia euisẽ. qui cenam
fecit opułntam: ac multos intutauit: si paucos ht̃. ꝓpͥ.

Expanded text:
m, qui a munere suo nullum vult esse alienum. Ideo Apostolus omnia sustinet, et omnibus fideliter praedicat, ut non paucos ad coenam perducat Dei, cujus contumelia est, si veniant pauci. Magna enim contumelia ejus est qui coenam fecit opulentam, ac multos invitavit, si paucos habet.
Abbreviated transcription (Latin):
unt antiquos: que saluat u os .i. mecdiatoris cłi ⁊ homi¬
num. Temꝑa gͦ uariata sunt. non fides. qr illi uen¬
turumxꝑm. passurum. resurrectur̃. ⁊ ascensurumc̃¬
diderunt. nos autem c̾dimusxꝑm uenisse. passum
ẽe. resurrexisse. in celum ascendisse. Et q. antiquositᷤ¬
tos fides saluauerit: ostend̾ sub dñs. sic̃ scͥptumẽ. qiͣ¬

Expanded text:
e salvat et nos, id est mediatoris Dei et hominum. Tempora ergo variata sunt, sed non fides, quia illi venturum Christum, passurum, resurrecturum, et ascensurum crediderunt; nos autem credimus Christum venisse, passum esse, resurrexisse, in coelum ascendisse. Et quod antiquos justos fides salvaverit, ostendit, dicens, sicut scriptum est. Q
Abbreviated transcription (Latin):
ma munitaspefutim: cui non acced̾ humanus furoe.
⁊ amagocłi. renouatur: inagnitõne di. de die indiẽ.
.i. assidue. uł renouatur de die incdiem .i. assictue pu¬
rior auitiis esficitur. ꝑignem tͥbulatõnis Hota: quod
licet dicat. isqui foris. ⁊iis qui intus: nõtñ duo fũt
homines. s unis. quem totum łs fac̃ .i. ⁊ id quod¬

Expanded text:
ma munita spe futuri, cui non accedit humanus furor, id est imago Dei, renovatur, in agnitione Dei de die in diem, id est assidue. Vel renovatur de die in diem, id est assidue purior a vitiis efficitur per ignem tribulationis. Nota quod licet dicat is qui foris est, et is qui intus, non tamen duo sunt homines, sed unus quem totum Deus facit, id
Abbreviated transcription (Latin):
fides sine confessione. ẽet urutił. hñtes inqm. ⁊nos u
fuscitartit dñm sħ̾m. amorte: inos suscitab. u s̃miꝰ¬
meadem gła: cum iħii. hocdic̃ pp̃ quosdam: qui negabant
resurrectõnem. quos ⁊ ipͥma epła argrit. tin eadem gła.
constitui et nos .i. confirmabit. ut ult .s. no̾ moriamur.
nec mors nob̾ dominet᷑. constituet dico: uob̾cum. qr
om̃s unuiis fidi pãticipes: inima domo pacis. erunt.
in qua constitu et: nõ dico. nos nob̾cum. s nos. uob̾c̃. ũ
non inferiores: s pares nob̃̾ sitis: si uolueritis. ⁊ bñ de uob̾
hassero: enimi .i. q om̃ia ista facimus p̃puos instruendoᷤᷤ
nr̃o exemplo. ita om̃ia aduos spectant: ut gr̃a di hĩm¬

Expanded text:
fides sine confessione esset inutilis. Habentes, inquam, et nos, ut suscitavit Dominum Jesum a morte, et nos suscitabit, ut sieadem resurrectionem, quos et in prima Epistola arguit, et in eadem gloria constituet nos, id est confirmabit, ut ultra, scilicet non moriamur, nec mors nobis dominetur. Constituet, dico, vobiscum, quia omnes unius fidei participes in una domo pacis erunt. In qua constituet, non dico nos nobiscum, sed nos vobiscum, ut non inferiores, sed pares nobis sitis, si volueritis. Et bene de vobis hoc assero. Enim, id est quia, omnia ista facimus propter vos instituendos nostro exemplo, ita omnia ad vos spectant, ut gratia Dei abun
Abbreviated transcription (Latin):
Attendͤ. ꝙ addidit: in eniginate. ꝙ. utiq multis in¬
cognitum ẽ: qui eas litteras nesciunt: inquib est
doctͥna de locutõnum mis. quos g̃ci tropos uocant. qͦ
nocabnlo. ⁊̃ nos utimur: ꝑ latino. ut enim scemata usi¬
tutius ddñi. qmͣ figurat᷑. ita usitatius tropos. qmͣ mo¬
dos. Est autem allegoria. tͦpus quidem. huius tͦpi .i.
allegorie:. sunt plures sp̃es. quaꝵ una ẽ. que dr enig¬
ma. Eingnia uͦ ẽc ut breuiter ex plicẽ. non om̃ĩsi ob¬
scura. allegoria. ꝓm̃. qnͣtum mͥ udetur: sicut nomi
ne specłi imagniem significauit.: ita nomine enig¬
matis: limilitutlinem. qmͣius obscuram. ⁊ ad ꝑspici¬
endum difficilem: utq gͥ nomine: sumilitudines
significate sunt: que ualent ad intelligendum dm.
licet obscure. Nunc enimimagines ui̾tatis ꝑ fidem
uitlentur: tuncres ip̃e. uł specłmẽ: anima. ui cu¬
ius aliquomodo dmnoscimus. s enenigiate.i.¬

Expanded text:
Attende quod addidit, in aenigmate, quod utique multis incognitum est, quia eas litteras nesciunt, in quibus est doctrina de locutionum modis, quos Graeci tropos vocant, quo vocabulo etiam nos utimur pro Latino. Ut enim schemata usitatius dicimus quam figuras, ita usitatius tropos quam modos. Est autem allegoria, tropus quidam hujus tropi, id est allegoriae sunt plures species, quarum una est quae dicitur aenigma. Aenigma vero est ut breviter explicem, non omnis, sed obscura allne speciali imaginem significavit, ita nomine aenigmatis similitudinem, quamvis obscuram, et ad perspiciendum difficilem. Utroque igitur nomine similitudines significatae sunt, quae valent ad intelligendum Deum, licet obscure. Nunc enim imagines veritatis per fidem videntur, tunc res ipsae. Vel speculum est anima, in cujus aliquo modo Deum cognoscimus. Sed in aeni
Abbreviated transcription (Latin):
appanierit. si cut ait ioħs: sinules eiermis. qr uidebi¬
mus eum sicut ẽ. Heciusio: nob ꝓmittitur. ad hanc iusio¬
nem. erucdimur. ad hanc cor mundanius hͣ autemꝙ
iuuił. loquebar ut panuił .i. more pariuili: sapiebam
humanas res: ut pariuił: cogitabam ũ pariuł: qñ ã¬

Expanded text:
apparuerit, sicut ait Joannes, similes ei erimus, quia videbimus eum sicut est . Haec visio nobis promittitur, ad hanc visionem erudimur. Ad hanc cor mundamus. Vel vulus, loquebar ut parvulus, id est more parvuli, sapiebam humanas res, ut parvulus, cogitabam ut parvulus.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatõnes: supposuerat: omĩa referens ad unum dm̃: subd̾.
qui d̾̃s̃: oꝑatur omĩa: necessaria iomĩib. non um om̃ia
tbuit. s in onũb om̃ia oꝑatur:. ut ꝙ non h̃t̃ quis inse. habeat
in alio. ⁊ sicmaneat caritas. ⁊ haimilitas. Sĩ enim humił
es: ⁊ amas unitatem. tͥ ht quisqͥs in illa aliquid h̃t. tolle in¬
sieccłiam amas. amas autem: sineuis conpatge consistis:
tuni alicuius hominis sĩgłariter dantur. s adutilitat̾e
eccłie edificandeq. ita ait. unicuiq autem datur. ma

Expanded text:
nes, et Deo operationes supposuerat, omnia referens ad unum Deum, subdit quod Deus operatur omnia necessaria in omnibus, non uni omnia tribuit, sed in omnibus omnia operatur, ut quod non habet quis in se, habeat in alio, et sic maneat charitas et humilitas. Si enim humilis es et amas unitatem, tibi habet quisquis in illa aliquid habet, tolle inctum habes, si Ecclesiam amas. Amas autem, si in ejus compage consistis ritum alicujus hominis singulariter dantur, sed ad utilitatem Ecclesiae aedificandae, quod ita ait: Unicuique autem datur ma
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ut maneret in carne: pp̃ in struclionem c̃cł̃ntiũ.
⁊pfectum fidelium. non quod sibi meliuis. ẽ. eleg̃.

Expanded text:
m esse ut maneret in carne propter instructionem credentium et profectum fidelium, non quod sibi tutius est eleg
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝑ uirus ẽ. qr creatorem dm̃ adibet testem. Nec̃ fac̃
apłs. quihic ⁊ alibi sepe uirauit. ccͣ dñi mandatum. qͥ
uolens iusticiam nr̃am habundare plus qm sebarum
⁊ phariieoꝵ: dic̾ in euangłio. Ego uob̾ dico: non uirare oĩo.
indulsit: quod necessarium ꝓhibuit emnifalsum ł sine
nec esfitate uirare. suasit uerumloqui. indulsit. iuram̃¬
tumꝙ ẽ necessarium: cum ait: ꝙ. ampluis ẽ. Iuram̃tũ
enim faciendun: in necessariis .s. cumpigͥ słiit homineᷤ
iufrmitatis eoꝵ: quib aliquid dr̃. si enum uirare coge¬
ris: scias de necessitate uenire infirmitatis eoꝵ: quib ali¬
quid ꝑsuades. que infirmitas: utiq malum ẽ. un nos
qui bene uteris iurarõnei. ut alt̾ĩ suadeas: quod utile
ẽ. s amalo ẽ illius. Et notandum.qr multum inter est.
quiexig̾̃ uratonem: smouit illũ uirare falsum ł nonͣie¬

Expanded text:
testem. Nec facit Apostolus qui hic et alibi saepe juravit, contra Domini mandatum, qui volens justitiam nostram abundare plus quam Scribarum et Pharisaeorum, dicit in Evangelio: Ego vobis dico, non jurare omnino . Et indulsit quod est necessarium; prohibuit enim falsum, vel sine necessitate jurare, suasit verum loqui: indulsit juramentum, quod est necessarium, cum ait, quod amplius est. Juramentum enim faciendum est in necessariis, cum pigri sint homines infirmitatis eorum quibus aliquid dicitur. Si enim jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid persuades, quae infirmitas utique malum est unde nos qui bene uteris juratione, ut alteri suadeas quod utile est, sed a malo est illius. Et notandum quia multum interest, si exigit jurationem, qui novit illum juraturum falsum, an non
Abbreviated transcription (Latin):
ł saluatorem. Ex ip̃a enim celi fab̾ca. iratus ilł cd̃s ostũ dr᷑.
qui ĩo tam pulc̃ astra condidit. ut ex his qnͣtus ⁊ qm
ammirabił c̃ator eoꝵ: possit agnosci ⁊ soł adorari. Rẽ
it dephendere. fabͥca mundi restificante: auctorem
dm̃ solum: diligenilum. s imusticia umpietas in
eis apparet: dumħ uich̃tes: dissimulant auĩtate. ñ
fatentes imum dm̃. U̾n subd̾. eoꝵ qui ueritatemdi. in

Expanded text:
vel Salvatorem. Ex ipsa enim coeli fabrica iratus illis Deus ostenditur, qui ideo tam pulchra astra condidit, ut ex his quantus et quam admirabilis Creator eorum est possit agnosci, et solus adorari. Reumit deprehendere fabrica mundi testificante auctorem Deum solum diligendum; sed injustitia et impietas in eis apparet, dum haec videntes dissimulant a veritate, non fatentes unum Deum. Unde subdit: Eorum qui veritatem Dei i
Abbreviated transcription (Latin):
aliqui partim cognouerunt. ͣ fibi tollunt. maleutẽ
morarimuiste: insua uoluptate. Sic lege litteram.
neni. detment. cum sponte se eis offerat. ip̃i dicoᷤma¬
mentes iniiusticia .i. in oꝑe malo. Bõnum ẽq. tenẽt.
s malum ẽ uͭ tenent. ueritatemenim tenent. siniqͥ¬
tate. muenisti em̃ dm̃: oii gñtił. ophylosophe. ⁊ colis
ydolum. inuennti u̾itatem: u p̃am detines in inuiˢ¬
ticia n.⁊ quod ꝑdĩ oꝑa cognouisti. ꝑ hominis oꝑa ꝑ
didisti. Tõtum considerasti rerum ordinem. iñuᷤ
attendere: quod mundus opꝰ disit. ydolum opꝰ sabͥ.
si fab ydolo. sicut dedit siguram. daret ⁊ cor. ab ip̃o ẏdo¬
lo fab̾ ad oraretur. quomꝰ gͦ homo. fab̾ tuus ds n̾ẽ: ñi
homo ẏdoli fab̃ ẽ: quis ẽ ds tuus: qui fec̾te: quis
ẽds fabri: qui fec̃ illum. gͦ siydolum cor haberet:
nunne fabrum adoraret: qui fec̃ illum: Ecce qͣmͦ
detinent u̾itatem cd̾i minusticia Occurrebat aut̾e
apło: ut eidicetur. ũn illi nentatem deriuent adqͥs

Expanded text:
um partim cognoverunt, sed sibi tollunt malentes morari injuste in sua voluptate. Haimo Sic lege litteram: o cognitionem detinent, cum sponte se eis offerat; ipsi dico manentes in injustitia, id est in opere malo. Bonum est quod tenent, sed malum est ubi tenent. Veritatem enim tenent, sed in iniquitate. Invenisti enim Deum, o tu gentilis, o philosophe, et colis idolum; invenisti veritatem, et ipsam detines in injustitia; et quod per Dei opera cognovisti, per hominis opera perdidisti. Totum considerasti rerum ordinem, et non vis attendere quod mundus opus Dei sit; idolum opus fabri. Si faber idolo sicut dedit figuram, daret et cor, ab ipso idolo faber adoraretur. Quomodo ergo homo faber tuus Deus non est, si homo idoli faber est? Quis est Deus tuus qui fecit te? Quis est Deus fabri? Qui fecit illum. Ergo si idolum cor haberet, nonne fabrum adoraret qui fecit illud? Ecce quomodo detinent veritatem Dei in injustitia. Occurrebat autem Apostolo, ut ei diceretur: Unde ill
Abbreviated transcription (Latin):
tuentium. ut cum puniendussit: honore dignus appa-¬
reat. simliter ⁊ de uido: qui simulat: quod ñ ẽ. uõ cõgrue
ait udicas. qiͣ. alioꝵ doctor: non te accusas: salios. im¬
ad p̃iẽs: quice uidicet. s ⁊ si desit adp̃sens quite iudicet. es¬
fugere tñuidicium di: quod inmundo euasuti infuturo
non p̾oteris: ⁊ qiͣ ille dicẽt. Cur gͦ nopumnit: Ait apłs. Oꝑ:
bonus ds̃: expectat te. quod tu ignoras ⁊ contempnis. ⁊
tis. multa bona ministrat. blancliens: ut adpenitentiã
atthati ⁊ contempius diuitias: patientie.i. copiosam pa¬
tientiam cdi. que cot ⁊ tanta peccantes fustuiet. neccito
s louga: ꝑmulta expectans tempora. Hec nẽ exhibet
ds. qi modo ẽ tempus m̃e. ⁊ anħfacis: ꝙͣ mirum ẽ. uid̾r
autem longamimitas: que alibi fustentat̾o dr᷑. ⁊ patien-¬
tia differre. qr quimfirnitate mag̾ qmͣ pposito delin-¬
quunt. sustentari ꝑ longanimitatem dnͣr. Quiuͦ per¬
tinaci mente exultant indeli ͥS suis: ferripacienter

Expanded text:
allit intuentium; ut cum puniendus sit, honore dignus appareat. Similiter et de Judaeo, qui simulat quod non est. Et ideo congrue ait, judicas quasi aliorum doctor; non te accusas, sed alios, imin mundo, qui te judicet. Sed etsi desit ad praesens qui te judicet, effugere tamen judicium Dei quod in mundo evasisti, in futuro non poteris. Et quasi ille diceret: Cur ergo non punit? Ait Apostolus: Quia bonus Deus exspectat te. Quod tu ignoras, et ideo contemntibus multa bona ministrat, blandiens ut ad poenitentiam attrahat. Et contemnis divitias patientiae, id est copiosam patientiam Dei, quae tot et tanta peccantes sustinet, nec citosed longa, et per multa exspectans tempora. Hanc exhibet Deus, quia modautem longanimitas, quae alibi sustentatio dicitur, a patientia differre, quia qui infirmitate magis quam proposito delinquunt, sustentari per longanimitatem dicuntur: qui vero pertinaci mente exsultant in delictis suis, ferri patienter
Abbreviated transcription (Latin):
caliter in loco: ut quod libet corp̾. sentit cum auimalib.
intellig̃ cum angłis. im̃ ineuangłio dñs ait. pdicate euͣ¬
głim om̃i c̾ature .i. hominĩx̃ attendeq. ait. ip̃a inuisibi¬
lantellecta ꝑ ea que facta sunt. qi ꝑ celumr ⁊ terram:
⁊ alias creaturas: quas inmensas. ⁊ ꝑpetrias ẽẽ intellex¬
erunt: ip̃m conditoremlincumꝑabilem. in mensum.
eternum mente conspexerunt. Uiderunt enim. summi
phylosophy: quos cetĩs nõ innũto. famaatq gloria p̃la¬
tos. c̃mmus: nullum corpus ẽẽ dm̃. ⁊ iõ. cuncta corꝑa tͣns¬
cenderunt: querentes dm̃. iuderunt ⁊̃ quicquid muta¬
bile ẽ: nõeẽ fuminum clm̃.⁊ ĩo. animam omnem: mu¬
tabilesq sp̃s: transcenderunt. dem̃ iuderunt omnem
sp̾em in requacumq mutabili. que natałr ẽ: om̃ẽq uni¬
u̾si minidicorpus: nonposse ẽẽ: nͥ ab illo: quii conmu¬

Expanded text:
caliter in loco, ut quodlibet corpus; sentit cum animalibus, intelligit cum angelis. Unde in Evangelio Dominus ait: Praedicate evangelium omni c ea quae facta sunt, quia per coelum et terram, et alias creaturas, quas immensas et perpetuas esse intellexerunt, ipsum Conditorem incomparabilem, immensum, aeternum mente conspexerunt. Viderunt enim summi philosophi, quos caeteris non immerito fama atque gloria praelatos cernimus, nullum corpus esse Deum: et ideo cuncta corpora transcenderunt quaerentes Deum. Viderunt etiam quidquid mutabile est, non esse summum Deum; et ideo animam omnem mutabilesque spiritus transcenderunt. Deinde viderunt omnem speciem in re quacunque mutabili, quae naturaliter est, omneque universi mundi corpus non posse esse nisi ab illo qui incommu
Abbreviated transcription (Latin):
q redde̾ scdm mensuram. bonił mali u̾ĩtas quip¬
pe iuditii ħpostulat. ut mał. mala. ibonuf recipiat
bona S illud inħ locouidetur ostñdi: quod solius cdĩ
sit: sccł̾imiu̾tatem uditium. qr corda hominum noᷤᷤ¬
se: solius cłĩ e.⁊ m̾ttis secreta dinoscere. Sunt enim q̃¬
dam que c̃mittentur: oꝑe quid̾ malo. animo aure
ñ malo. ut sigius: uerbi causa. hominem nõ uolũ¬
tate occidit. alia uͦ fiunt: oꝑe quid̃ bono. s animou̾

Expanded text:
que reddet secundum mensuram boni vel mali. Veritas quippe judicii hoc postulat, ut malus mala, bonus recipiat bona. Sed illud in hoc loco videtur ostendi, quod solius Dei sit secundum veritatem judicium, quia corda hominum nosse solius Dei est, et mentis secreta dignoscere. Sunt enim quaedam quae committuntur opere quidem malo, animo autem non malo, ut si quis verbi causa hominem non voluntate occiderit. Alia vero sunt opere quidem bono, sed animo
Abbreviated transcription (Latin):
idi. al: te.ip. con.i. iuip̾e testis es dampnatõnis tuedũ
aliumiudicas Quare h . ħ.i. qr. ead̾.⁊ degis. que uidicaᷤ.¬
diciumdĩẽ scdmu̾tatem. ineos quitalia agunt. Inan̾e̾
go que tudico. metñ tudm desend̾ genꝰ.⁊ lex.⁊ econtra:
gentił. ine gentilem defendit ignorantia. ccͣ quodapł.¬

Expanded text:
ilis. Quia tu ipse testis es damnationis tuae, dum alium judicas: quare hoc? quia eadem agis. Qui judicadum veritatem in eos qui talia agunt. Inanem ego quae judico, me tamen Judaeum defendit genus et lex; et contra gentilis: me defendit ignorantia. Contra quod Ap
Abbreviated transcription (Latin):
onmendata pietate sidi. qua uistificati gͣti d̾õ ẽe
debemus: contͣrium decestando .i. impietatem:
sub infer: quod gentiles inflatit⁊ leues: inydoloꝵ sig¬
menta. tanqm deciderunt. uͥ no requiescerent. s c̃o¬
fracti dissilirent inlapides. hic enim spałr ag̾ditur
gentiles: scd̃m pͥorem statum. qi iacta nt bonam
nat᷑am.⁊ excusant turpitudines: ꝑ ignorantiam.
Ecc̃ autem apłs: dic̾eos: ⁊ pͥus hũisse noticiam: ⁊ꝑ
didisse ꝑculpam.: ⁊ bonam natam sibi ipsis adõ re

Expanded text:
ommendata pietate fidei, qua justificati grati Deo esse debemus, contrarium detestando, id est impietatem, subinfert, quod gentiles inflati, et leves in idolorum figmenta tanquam deciderunt, ubi non requiescerent, sed confracti desilirent in lapides. Hic enim specialiter aggreditur gentiles, secundum priorem statum, quia jactant bonam naturam, et excusant turpitudines per ignorantiam. Econtra autem Apostolus dicit eos, et prius habuisse notitiam, et perdidisse per culpam, et bonam naturam sibi ipsis a Deo re
Abbreviated transcription (Latin):
.i. uosparticipes faciam gratuiti benesicii di . s. doc
untutum. ꝓ eo autem quod credit᷑ accipit᷑ sides sic̃
ibi. hec est fides catholica. q.n.q. ⁊ c̃. ita :⁊ hic accipitur.
ẽ. Solet autem aquibdam inquiri. utrum illa infor
netur:⁊ alia succedꝰ ⁊ qͣaitas: que uirtus ut. adq.
potius diuinum oracłm implorandum uidet᷑.
qmͣ aliquid anob difsiniendum. Utumlibet
tñsie ꝑicło dici potest Est autem fides. debonis.

Expanded text:
 vos participes faciam gratuiti beneficii Dei scilicettutum. Pro eo autem quod creditur accipitur fides, sicut ibi: Haec est fides Catholica, quam nisi, etc., ita hic accipitur cest. Solet autem a quibusdam inquiri utrum illa informnetur, et alia succedat qualitas quae virtus sit. Ad quod potius divinum oraculum implorandum videtur, quam aliquid a nobis diffiniendum. Utrumlibet tamen sine periculo dici potest. Est autem fides de bonis,
Abbreviated transcription (Latin):
uos. hĩs quos scͥpto corrigebat: ⁊ a carnalisensu abstra¬
referri abħeticis. iõ gͦ desiderat eos uidere: ut p̾̃sens doc¬
tͥnam euangłicam sensu quo scͥbit: eis traclat. ne
sub autoritate litteraꝵ eius: non aufererur. s consir¬
maretur error. ⁊ etiam ĩo: ut que uerb̾ suadere non
derii sui causam ex ponens. addit. ut aliguid. Q.d. ad¬

Expanded text:
vos. His, quos scripto corrigebat, et a carnali sensu abstrareferri ab haereticis. Ideo ergo desiderat eos videre, ut praesens doctrinam evangelicam sensu quo scribit eis tradat, ne sub auctoritate litterarum ejus non auferretur, sed confirmaretur error, et etiam ideo, ut quae verbis suadere non de desiderii sui causam exponens, addit: Ut aliquid, qua
Abbreviated transcription (Latin):
cuc. ut declaret: olim ostensum: non uistificari hoĩ¬
cue. iustus autem exͣ ade uiuit. sic ex pone. uistus ẽ
ex fide: om̃is qui uistus ẽ. uta. iuuit. non u̾ita ista
ces enim sidiẽ. uidere. quod c̃diͣmus anqm̃ uide¬
remus: Sciendum autem: aliter ẽẽ in abacuc ꝗͣ.
hic posuerit apłs. In abacuc enim ita est. Iustus ã¬
ex sua side uiuet. s⁊ h aliaplura testimonia que
ponit ab ebraice uitatis tnͣslatõne qua nuncuti¬

Expanded text:
 ut declaret olim ostensum non justificari homicuc: Justus autem ex fide vivit. Sic expone: Justus est ex fide, omnis 7 qui justus ces enim fidei est videre quod credidimus antequam videremus. Sciendum autem aliter esse in Habacuc quam hic posuit Apostolus. In Habacuc enim ita est: Justus aed et hoc, et alia plura testimonia quae ponit ab Hebraicae veritatis translatione, qua nunc uti
Abbreviated transcription (Latin):
habitis mhoris constitutiᷤ ad orandum: facio memoriã
.i. dm̃memorem. Memor dr̃ ds eẽ: cumdat. oblitus:
ut seminet milł caritatem .i. uteun ament. ⁊ sic desi de¬
rent audire. Quisenim nõ amet eum: quẽ audit me¬
morem sui ẽe: ꝙͣ. autem ita sit: iuramento affirmat.
te. In quo seruio:. meuangłio p̃dicanda. ñ inlege. non in cͥ¬
cuncisione. nonmeo ꝙ moyses seruꝰ tradidit. s in eoꝙ.
filiusunicus docuit. Quantum. enim distat sermis
adño: tm̃ distat euargłii alege. euangłio dico. filiieniᷤ.
quod .s. filius eius traditlit. non scͥbendo. s mentib inspi¬
rando. Seq̃i. obsecrans:si quomodo. tantem aliqñ ꝓ sp̃m

Expanded text:
habitis in horis constitutis ad orandum. Facio memoriam, id est Deum memorem. Memor dicitur Deus esse cum dat, oblitus ut seminet in illis charitatem, id est ut eum ament, et sic desiderent eum audire. Quis enim non amet eum quem audit memorem sui esse! Quod autem ita sit, juramento affirmat, te: In quo servio? In Evangelio, praedicando, non in lege, non in circumcisione, non in eo quod Moyses servus tradidit, sed in eo quod Filius unicus docuit. Quantum enim distat servus a domino, tantum distat Evangelium a lege. Evangelio dico Filii ejus, quod scilicet Filius ejus tradidit, non scribendo, sed mentibus inspirando. Obsecrans, si quo
Abbreviated transcription (Latin):
gĩas ago: ⁊ oro. ego dico. obsecrans .i. ꝑ obsecͣto nes temp¬
tans. Obsecrat̃o ẽ: ꝑ sacͣ ad uirat̾o. ut ꝑuatiuitatem. ⁊ paᷤ¬
so .s. quacumq exc̾a: facili ł̃ diffitili. habean tandem:
enim iter ẽ: nonincassum laborem itineris subire. Pro¬
sꝑm iter habeam. ꝓsꝑm dico: inuoluntate di .i. sccł̃m
uoluntatem dĩ. non sicut mali: qui reputant ꝓsꝑita¬
tem sibi ẽẽ: in suo malo ꝑpetrato. Sunt enim quidam:
quiꝑ dĩ ꝑmissionem: non uoluntaten ꝓsꝑmiter ui¬
dñtur s accipere ad malum. si aliquod sceł ꝑpetraue

Expanded text:
ias ago et oro. Ego dico obsecrans, id est per obsecrationes tentans. Obsecratio est per sacra adjuratio, ut per nativitatem et pas quacunque ex causa, facili vel difficili, habeam tandem, enim iter est, non incassum laborem itineris subire. Prosperum iter habeam, prosperum dico, in voluntate Dei, secundum voluntatem Dei, non sicut mali qui reputant prosperitatem sibi esse in suo malo perpetrato. Sunt enim quidam, qui per Dei permissionem non voluntatem prosperum iter videntur sibi accipere ad malum, si aliquod scelus perpe
Abbreviated transcription (Latin):
quod ⁊ uos ip̃i taciatis. ħ añ omũia se agere dic̃. qr sides
illoꝵ multis ꝓficit. Nam ulli qui crediderant: robo¬
ratisunt: uudentes pͥncipes suos fres sibi factos inti¬
de: ⁊ qui non c̃diderant. eacile poterant c̃dere eoꝵ ex̃ẽ¬
plo. ꝓmpte enim facir inferior: quod uidĩt fieri apotio¬
or

Expanded text:
quod et vos ipsi faciatis. Haec ante omnia se agere dicit, quia fides illorum multis proficit. Nam et illi qui crediderant roborati sunt, videntes principes suos fratres sibi factos in fide, et qui non crediderant, facile poterant credere eorum exemplo, prompte enim facit inferior quod viderit fieri a potior
Abbreviated transcription (Latin):
disciplina mirabiles: ⁊ boni oꝑis cupidi. studiosiq
mag̃ agendi bñqmͣ loquendi. inħ tñ p̃cipue gr̃as ago:
ꝓ sides u̾ra ⁊ si non ꝑfecta: annuntiatur muninerso¬
nundo. qr roma cap̃ mundierat: ⁊ ĩo fid̃i illoꝵ fama
omẽm locum ꝑ agrabat. uñpacerent multi. Et nota.
ꝙ. non lauclat apłs fidem illoꝵ: tam qm ꝑfectam. s fa¬

Expanded text:
disciplina mirabiles, et boni operis cupidi, studiosique magis agendi bene quam loquendi in hoc tamen praecipue gratias ago, quia fides vestra, etsi non perfecta, annunundo, quia Roma caput mundi erat, et ideo fidei illorum fama omnem locum peragrabat, unde proficerent multi. Et nota od non laudat Apostolus fidem illorum, tanquam perfectam, sed fa
Abbreviated transcription (Latin):
uoce.oꝑe. Finita gͦ p̃sectõne. pͥuslent eos: quib scͥbit. pꝰ.
gͣuiter eosdem in c̾paturꝰ. Congaudet enim hic: de bonom
cepto eoꝵ. ⁊ p̃cipue in ħ gaudere se dic̃: qr fides illoꝵ in õi
loco currebat. Qmiu̾senim fidem non accepissent scł̃m
regłam ab actorib tͣ ditam u̾itatis: tñ: qr quod deu
uoło audierant: interposito nomine xͥ: ceperant uene¬
rati: gratulatur apłs. sciens illos posse ꝓsicere. ꝑ quod ⁊
caritatem siam erga illos oetencdit. ⁊ hortatur ad ꝑfectũ.

Expanded text:
e. Finita ergo praefatione, prius lenit eos quibus scribit, post graviter eosdem increpaturus. Congaudet enim hic de bono incoepto eorum, et praecipue in hoc gaudere se dicit, quia fides illorum in omni loco currebat, quamvis enim fidem non accepissent, secundum regulam ab auctoribus traditam veritatis, tamen, quia quod de uno Deo audierant, interposito nomine Christi coeperant venerari, gratulatur Apostolus, sciens illos posse proficere. Per quod etiam charitatem suam erga illos ostendit, et hortatur ad profectum,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩx eẽ inuisibilia. ⁊ rursus dix̃. conspiciuntur. s adden¬
do intellecta: determminat modum uisionis. Tria enim
genera uisionis in scͥpturis iueniuntur. Est emmui¬
cio genere: ẽuisio ista. qm hic conmemorat apłe. hac¬
enim uisione: uidetur ds. cum ꝑpietatem sid̾i: ⁊ ag¬
nit̾õnem moꝵ optimoꝵ. corda mundantur. Uł ita le¬

Expanded text:
it esse invisibilia; et rursus dixit, conspiciuntur; sed addendo intellecta, determinatur modus visionis. Tria enim genera visionis in Scripturis inveniuntur. Est enim vieorum conspectu corpus et animus magis minusque speenim visione videtur Deus, cum per pietatem fidei, et agnitionem morum optimorum corda mundantur. Vel ita le