comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui implent legem uenit iħc: et uenit
Quo̾ modo calcans fluctus. om̃s tumores
mundi subpedib habens: omnes celsi-¬
tudines scłi p̃mens hoc agitur quan¬
tũ additur tẽpori: & quantũ accedit
a&as scłi Augentur in isto mundo
tribulationes : augentur mala. au¬
gentur contritiones : ex aggerantur
haec omĩa Iħs transit calcans fluctus.:
& tamen tantȩ sunt tribulationes. ut
&iam ipsi qui crediderunt in iħm.
& qui conantur ꝑseuerare usq in finẽ.
ex paues cant nedeficiant Ap̃o flu¬
ctus calcante. scłi ambitiones. et alti¬
tudines deprimente: ex pauescit xp̃i¬
anus Non ne haec illi p̃dicta sunt:
merito & iħu influctib ambulante
timuerunt : quomodo xp̃iani quãuis
habentes spem infuturo scło. quando
uiderint deprimi altitudinẽ sclihuiꝰ.
plerũq: conturbantur de contritione
rerũ humanarũ : aperiunt euange¬
lium. aperiunt scripturas. & inueni¬
unt ibi ista omĩa p̃dicta: quia hoc dñs¬

Expanded text:
qui implent Legem, venit Jesus. Et venit, qui implent Legem, venit Jesus. Et venit, quomodo? Calcans fluctus; omnes tumores mundi sub pedibus habens, omnes celsitudines saeculi premens. Hoc agitur quantum additur tempori, et quantum accedit aetas saeculi. Augentur in isto mundo tribulationes, augentur mala, augentur contritiones, exaggerantur haec omnia: Jesus transit, calcans fluctus. 7. Et tamen tantae sunt tribulationes, ut etiam ipsi qui crediderunt in Jesum, et qui conantur perseverare usque in finem, expavescant ne deficiant: Christo fluctus calcante, saeculi ambitiones et altitudines deprimente, expavescit christianus. Nonne haec illi praedicta sunt? Merito et Jesu in fluctibus ambulante, timuerunt: quomodo Christiani quamvis habentes spem in futuro saeculo, quando viderint deprimi altitudinem saeculi hujus, plerumque conturbantur de contritione rerum humanarum. Aperiunt Evangelium, aperiunt Scripturas; et inveniunt ibi ista omnia praedicta; quia hoc D
Abbreviated transcription (Latin):
quͣihabundabit iniquitas: refrigesc&
caritas multorũ Crescunt fluctus.
augentur tenebrae. saeuit uentus: sed
tamen nauis ambulat. Quienĩ ꝑseue¬
rauerit usq infinem: hic saluus erit
Rec ipse stadiorũ numerus contemp¬
nendus est: neq enĩ uereposs& nihil
sigruficare qđ dictũ est Cum remigas¬
timantis erat. non ad firmantis Num¬
quid periclitar&ur ueritas in aesti¬
mante. si dicer& stadia ferme. xxx.
nun. quintũ: unde constat: unde ftt:¬
uerr dequinario Quinarius ille nu¬
merus. ad legem ꝑtin&: ipsi sunt .&.
libri moysi. ipsae sunt quinq porticus
illȩ. languidos continentes: ipsi quinq
panes.E milia hominũ pascentes
Ergo legem significat numerus axe.
quintus : qñm quinq ꝑquinq id ẽ.
dratum quinarium Sed huic legi an-¬
te quã euangeliũ uenir&: de erat ꝑfec¬
tio: Perfectio autẽ insenario numero
cõp̃henditur: ꝓpterea sex diebus
fiant sexies quini. utere Ad eos gͦ

Expanded text:
quia abundavit iniquitas, et refrigescit quia abundavit iniquitas, et refrigescit charitas multorum, crescunt fluctus, augentur tenebrae, saevit ventus: sed tamen navis ambulat. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Nec ipse stadiorum numerus contemnendus est. Neque enim vere posset nihil significare quod dictum est, Cum remigastimantis erat, non affirmantis. Numquid periclitaretur veritas in aestimante, si diceret stadia ferme triginta, mum quintum. Unde constat, unde fit? De quinario. Quinarius ille numerus ad Legem pertinet. Ipsi sunt quinque libri Moysi, ipsae sunt quinque porticus illae languidos continentes, ipsi quinque panes quinque millia hominum pascentes. Ergo Legem significat numerus vigesimus quintus: quoniam quinque per quinque, id est, , quadratum quinarium. Sed huic Legi antequam Evangelium veniret, deerat perfectio. Perfectio autem in senario numero comprehenditur. Propterea sex diebus fiant sexies quini triginta. Ad eos ergo
Abbreviated transcription (Latin):
crescit iniquitas. crescit infidelitas dux
deniq quaekaritas apud iohannem ip¬
sum euangelistam satis aꝑteque mons¬
tratur. itaut dicer&. quiodit frẽm suũ
in tenebris est. Creberrime ex tinguit᷑ :
arescunt istae tenebrae odiorũ frater¬
norũ. cotidie crescunt : & nondũuenit
iħs Unde appar& quia crescunt: qm̃
habundabit iniquitas. refrigesc& cari¬
tas multorũ Crescunt tenebrȩ : & non¬
dũ uenit iħc srescentib tenebris. refri¬
gescente caritate. abundante iniqui¬
tate: Ipsi sunt fluctus: nauem turban¬
tes: tempestates & uentrdamores sunt
maledicorum Inde caritas refriges
cit: inde fluctus augentur & turbat᷑
nauis uento magnoflante : mare ex¬
surgebat. tenebrae crescebant : In¬
tellȩgentia minuebatur. iniquitas
rea ambulabant. ꝓmouebant: nec
uenti illi & tempest᷑as. et fluctus. & tene¬
brae Id agebant. ut uel nauis non pro¬
mouer&ur. uel soluta mergeretur:
sed inter illa omĩa mala. ibat Renĩ

Expanded text:
crescit iniquitas, crescit infidelitas: lux crescit iniquitas, crescit infidelitas: lux denique quae charitas apud Joannem ipsum evangelistam satis aperteque demonstratur, ita ut diceret, Qui odit fratrem suum, in tenebris est , creberrime exstinguitur: crescunt istae tenebrae odiorum fraternorum, quotidie crescunt; et nondum venit Jesus. Unde apparet quia crescunt? Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum. Crescunt tenebrae, et nondum venit Jesus. Crescentibus tenebris, refrigescente charitate, abundante iniquitate, ipsi sunt fluctus navem turbantes: tempestates et venti, clamores sunt maledicorum. Inde charitas refrcit, inde fluctus augentur, turbatur navis. Vento magno flante mare exsurgebat, tenebrae crescebant, intelligentia minuebatur, iniquitas rea ambulabant, promovebant, nec venti illi et tempestates et fluctus et tenebrae id agebant, ut vel navis non promoveretur, vel soluta mergeretur: sed inter illa omnia mala ibat. Etenim
Abbreviated transcription (Latin):
no faciebat : Illo gͦ sursum posito disci¬
puli innaui cula quid patiebantur:
nam illo in altis constituto: nauicula
illa eccłam p̃signabat. Sinon hoc primo
meccła intellegimus qđ illa nauicula
patiebatur: Nonerant illa significan¬
tia. sed simpliciter transeuntia
tatem illarũ significationũ : mani¬
festũ quia facta xp̃i. genera surt
loquutionum: Ut autẽ sero factũ est
inquit: descender̃ discipuli ad mareꝰ
& cũ ascendis soł nauiculã : uenerunt
transmare incapharnaum cito dixit
finitum: qđ postea factũ. ẽ Uener̃ trans
mare incapharnaum : & redit ut ex po¬
nat quomodo uener̃ Quia ꝑstagnum
nauigantes transierunt: & dũ nauiga¬
rent ad eum locum. qͦ eosuenisse iam
dix̃ recapitulando exponit quid ac¬
ciderit Tenebrae iamfactae erant:
& nonuenerat ad illos iħs Merito te.¬
nebrae quia lux nonuenerat: tenebrȩ
iamfacta erant : & non uenerat ad illos
iħc Quantum accedit finis mundi. cres¬
cunt errores. crebrescunt terrores.

Expanded text:
no, : illo ergo sursum posito, discipuli in navicula quid patiebantur? Nam illo in altis constituto, navicula illa Ecclesiam praesignabat. Si non hoc primo in Ecclesia intelligimus, quod illa navicula patiebatur; non erant illa significantia, sed simpliciter transeuntia: veritatem illarum significationum; manifestum est quia facta Christi genera sunt locutionum. Ut autem sero factum est, inquit, descenderunt discipuli ejus ad mare: et cum ascendissent naviculam, venerunt trans mare in Capharnaum. Cito dixit finitum quod postea factum est. Venerunt trans mare in Capharnaum. Et redit, ut exponat quomodo venerunt, quia per stagnum navigantes transierunt. Et dum navigarent ad eum locum quo eos venisse jam dixit, recapitulando exponit quid acciderit: Tenebrae jam factae erant, et non venerat ad eos Jesus. Merito tenebrae, quia lux non venerat: Tenebrae jam factae erant, et non venerat ad eos Jesus. Quantum accedit finis mundi, crescunt errores, crebrescunt terrores,
Abbreviated transcription (Latin):
torm̃tis igneis. defecer : sed in legitimis mandatis.
animo ꝑmanser. Illi aꝑte liberatis: illi occulte
coronati s̃. Plus ẽ. liberari deflãma gehennarũ:
quã defornace potestatis humanę Sigꝰ nabu¬
chodonosor laudauit & p̃dicauit & głiam de¬
dit do quia liberauit deigne tres pueros. &
tantã głam dedit. ut decretuĩ mitteret ꝑ

Expanded text:
is corpore defecerunt, sed in legitimis mandatis animo permanserunt. Illi aperte liberati sunt, illi occulte coronati sunt . Plus est liberari de flamma gehennarum, quam de fornace potestatis humanae. Si ergo Nabuchodonosor rex laudavit et praedicavit et gloriam dedit Deo. quia liberavit de igne tres pueros, et tantam gloriam dedit, ut decretum mitteret
Abbreviated transcription (Latin):
te explicanda & eroganda deficimus. maiestatẽ
iius quis loquat᷑ : Si uerbum caro factum
conturbat nos. in principio erat uerbum quis
torẽ indulgentia data ẽ : reos lib̾auit ł ex
ꝑ mossen data est. Non sibi aliquid seruus ampliꝰ
ad sign&. quam quod ꝑ illum factum est. Clectus¬
ẽ ad magaum mysterium: tanquã fidelis ia
domo. sed tam̃ seruus agere scđm legem potest:
soluere a reatu legis non potest lex ergo ꝑ mo¬
Et forte aliquis dicat. & gr̃ã & ueritas non ẽ
facta ꝑmor sen qui uidit dm̃: Statim sub¬
iecit. Dm̃ nemo uidit unquã. Et unde in notu
ut uenir& ipe cum gratia & ueritate. Dm̃ enĩ.
nemo uidit umquã. Et unde illi seruo qͣntũ
caꝑe posset apparuit: sed unigenitꝰ inquit
filius qui ẽ insinu patris: ide narrauit. Quid
est in sinu patris : Insecreto patris. Non enĩ ds̃
habet sinum. quem ad modum nos habemꝰ inues¬
tibus. Aut cogitandus est sic seđe quomodo nos.

Expanded text:
te explicanda et eroganda deficimus, majestatem te explicanda et eroganda deficimus, majestatem ejus quis loquatur? Si Verbum caro factum conturbat nos, In principio erat Verbum quis torem indulgentia data est; reos liberavit. Lex per Moysen data est. Non sibi aliquid amplius servus assignet, quam quod per illum factum est. Electus ad magnum ministerium tanquam fidelis in domo, sed tamen servus, agere secundum Legem potest, solvere a reatu Legis non potest. Lex ergo per Moat, Et Gratia et veritas non est facta per Moysen, qui vidit Deum? statim subjecit, Deum nemo vidit unquam. Et unde innotuiut veniret ipse cum Gratia et veritate. Deum enim nemo vidit unquam. Et unde illi servo quantum capere posset apparuit? Sed unigenitus, inquit, Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit. Quid est, in sinu Patris? In secreto Patris. Non enim Deus habet sinum, sicut nos habemus in vestibus, aut cogitandus est sic sedere quomodo nos,
Abbreviated transcription (Latin):
re mundũ. Habeto patientiã : cur& te ignis conti¬
nentiae. Terrum ꝑsecutionum. tolerent uulnera
tua. Expauescebas quamuis ligatus: lib̾ ille &
non ligatus bibit. quod tibi dabat. Prior passus est :¬
ut te consolaret᷑. eanquã dicens. ađ times pati ꝓ
te : prior patior ꝓte. Haec ẽ gr̃a. & magna gratia.
Quis illã digne collaudat : de humilitate xp̃r lo¬
quor fr̃is mei. Maiestatẽ xp̃i. & diuinitatẽ xp̃i.
quis loquit᷑ : in explicando & dicendo. ut quo quo¬
modo humilitatẽ xp̃i loqueremur : non sufficimꝰ
immo deficimꝰ. Iotum cogitantib committimus.
non audientib ad implemus. Cogitate humili¬
tatẽ xp̃i sed quis nob̾ inquis eam explicat. nisi
tu dicas: Ille intus dicat. Melius illud dicit
qui intꝰ habitat : quã qui foris clamat. Ise uob̾
ostendat gram humilitatis suae : qui coepit habi¬
tare incordib ur̃is. Iam uero si in eius humilita¬

Expanded text:
re mundum, habeto patientiam, curet te ignis contire mundum, habeto patientiam, curet te ignis continentiae, ferrum persecutionum tolerent vulnera tua. Expavescebas quamvis ligatus: liber ille et non ligatus bibit quod tibi dabat; prior passus est ut te consolaretur, tanquam dicens, Quod times pati pro te, prior patior pro te. Haec est gratia, et magna gratia. Quis illam digne collaudat? 15. De humilitate Christi loquor, fratres mei. Majestatem Christi et divinitatem Christi quis loquitur? In explicando et dicendo ut quoquomodo humilitatem Christi loqueremur, non sufficimus, imo deficimus: totum cogitantibus committimus, non audientibus adimplemus. Cogitate humilitatem Christi. Sed quis nobis, inquis, eam explicat, nisi tu dicas? Ille intus dicat. Melius illud dicit qui intus habitat, quam qui foris clamat. Ipse vobis ostendat gratiam humilitatis suae, qui coepit habitare in cordibus vestris. Jamvero si in ejus humilita
Abbreviated transcription (Latin):
Mortuus es in adam: resurge in xp̃o. Nã utrũ¬
q. debet̾ tibi. lam credidisti in xp̃m reddes
tam̃ qđ debes de adam: Sed nonte in ȩt̾uum
tenebit uinculũ peccati : quia mortẽ tuã ȩtnã.
occidit mors tẽporalis dũi tui. Ppa. ẽ gr̃a frr
mei : ipsa ad est ueritas. Quia ꝓmissa & exhi¬
bita non erat ista ĩnueteri testam̃to. Quia lex
minabatur : non opitulabat᷑. lubebat : nox¬
non sanabat. languorem ostendebat: non auferebat:
Sed illi p̃parabat medico uenturo c̃um gr̃a & uerita¬
te. Ianquã siad aliquẽ quẽ curare uult medicus. mit¬
tat primo seruum suum : ut ligatum illum inueniat.
Sanꝰ non erat: sanarinolebat. Et ne sanaret᷑ : sa¬
num se eẽ iactabat. Missa ẽ lex. ligauit eũ: inue¬
nit se reum. lam clamat deligatura. Ueuit dñs.
curat amaris aliquantũ & acrib: medicam̃tis. Dicit
enim egroto. Terto dicit. tolera dicit: noli dilige¬

Expanded text:
Mortuus es in Adam, resurge in Christo: nam utrumMortuus es in Adam, resurge in Christo: nam utrumque debetur tibi. Jam credidisti in Christum, reddes tamen quod debes de Adam. Sed non te in aeternum tenebit vinculum peccati; quia mortem tuam aeternam occidit mors temporalis Domini tui. Ipsa est gratia, fratres mei, ipsa est et veritas, quia promissa et exhibita. 14. Non erat ista in Veteri Testamento, quia Lex minabatur, non opitulabatur; jubebat, non sanabat; languorem ostendebat, non auferebat: sed illi praeparabat medico venturo cum gratia et veritate; tanquam ad aliquem quem curare vult medicus, mittat primo servum suum, ut ligatum illum inveniat. Sanus non erat, sanari nolebat, et ne sanaretur, sanum se esse jactabat: missa Lex est, ligavit cum; invenit se reum, jam clamat de ligatura. Venit Dominus, curat amaris aliquantum et acribus medicamentis: dicit enim aegroto, Ferto; dicit, Tolera; dicit, Noli dilige
Abbreviated transcription (Latin):
festiuaire. Sic ut enim in adam om̃s moriunt᷑.:
ita & in xp̃o om̃s uiuificabunt᷑: Qui ꝑtinent ad adã :
om̃s qui nati sunt deadam. Qui ad xp̃m : om̃s qui
nati sunt ꝑ xp̃m. Quare om̃s inpeccato : quia nemo
natꝰ est pret̃ adam. Ut aut̃ nascerentur ex adam:
necessitatis fuit. Ex ea damnatione nasci ꝑxpm̃:
xp̃m: non. Quia uoluerunt. nati sunt ex adam.
in illo. Nam inse si int̾roges: adã sunt. In illo si mi¬
t̾roges: xp̃i sunt. Quare : quia ille caput dñs nr̃
iuste moreret᷑. Ipse ait. Ecce uenit princeps
mundi huius . & in me nichil inueni&. Quare
ergo moreris : sed ut sciant om̃s quia uolunta¬
tẽ patris mei facio: surgite eamus hinc: Non
habebat ille quare moreretur: & mortuus est
Tu habes quare. & mori dignaris: dignare ȩgͦ
animo pati ꝑ meritum tuum: quod ille digna¬
tus est pati. ut teꝰ a sempit̾na morte li̾ar&
Homo: & homo. Sed ille non nisi homo: iste
ds̃ & homo. Ille homo peccati : iste uistitiae:

Expanded text:
icit: Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur . Qui pertinent ad Adam? Omnes qui nati sunt de Adam. Qui ad Christum? Omnes qui nati sunt per Christum. Quare omnes in peccato? Quia nemo natus est praeter Adam. Ut autem nascerentur ex Adam, necessitatis fuit ex damnatione: nasci per ChChristum: non quia voluerunt, nati sunt ex Adam. in illo. Nam in se si interroges, Adam sunt: in illo si interroges, Christi sunt. Quare? Quia ille caput Dominus nare juste moreretur. Ipse ait, Ecce venit princeps hujus mundi, et in me nihil invenit. Quare ergo moreris? Sed ut sciant omnes quia voluntatem Paris mei facio, surgite, eamus hinc . Non habebat ille quare moreretur, et mortuus est: tu habes quare, et mori dedignaris? Dignare aequo animo pati per meritum tuum, quod ille pati dignatus est, ut te a sempiterna morte liberaret. Homo, et homo: sed ille, nonnisi homo; iste, Deus homo. Ille homo peccati, iste justitiae.
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã dicens. ecce implete Ne putetis de eẽ
iubentẽ. Non de est qui iubeat: sed de ẽ. qui im¬
pleat. Si ergo de ẽ qui impleat. unde ñ impl&:
quia natꝰ cum traduce peccati & mortis: deadam
natꝰ trax̃ secum. quodibi conceptum est. Cecidit pͥ¬
mꝰ homo : & om̃s qui de illo nati sunt. de illo traxe¬
r̃ concupiscentiã concuniscentiã carnis. Oporte¬
bat ut nasceret᷑ alius homo: qui nullã traxit
concupiscentiã. Homo : & homo. homo admor¬
tẽ : homo aduitã: sic dicit apłs. Quoniãquidẽ
ꝑ hominẽ mors: & ꝑ hominẽ resurrectio mortu

Expanded text:
tanquam dicens: Ecce implete, ne putetis deesse tanquam dicens: Ecce implete, ne putetis deesse jubentem. Non deest qui jubeat, sed deest qui impleat. 12. Si ergo deest qui impleat, unde non implet? Quia natus cum traduce peccati et mortis. De Adam natus, traxit secum quod ibi conceptum est. Cecidit primus homo; et omnes qui de illo nati sunt, de illo traxerunt concupiscentiam carnis. Oportebat ut nasceretur alius homo qui nullam traxit concupiscentiam. Homo, et homo: homo ad mortem, et homo ad vitam. Sic dicit Apostolus: Quoniam quidem per hominem mors, et per hominem resurrectio mortu
Abbreviated transcription (Latin):
die iustus udex. Ut ante susciꝑet grãm. mise¬
ricorde patre opus habebat: ut p̃mium grãẽ.
iudice iusto. Qui non damnauit impium.
damnabut fidelem: & tam̃ si bene cogites. i p̾e
dedit fidẽ primo : qua eũ ꝓmeriusti. Non eaũ
de tuo ꝓmeriusti : ut tibi aliquid deberetur
Quod engo p̾mium immortalitatis postea tribuit:
miscđiae eius: de abundantia bonitatis eius ac¬
cepimus. Quid remissionẽ peccatoꝵ ut iustifi¬
sumus aliam. Quid tam̃ nisi grãm. Nã si dixe¬
ro quia & hoc debetur: aliquid michi ad signo
quasi cui debebatur. Coronat aut̃ ds̃ in nobis
ꝑ moẏsen data est : quȩ reos tenebat. Quid enim
ait apłs : lex sub intrauit: ut habundaret de¬
lictum. Hoc ꝓderat suꝑbis: ut habundar& de¬
lictũ. Multum enĩ sibi dabant: & quasi uirib
suis multum ad signabant. Et ñ poterant im¬
plere iustitiã : nisi ad iuuaret ille qui uisserat.
Suꝑbiã eorum uolens domare ds : dedit legem.

Expanded text:
die, justus judex . Ut ante susciperet gratiam, misedie, justus judex . Ut ante susciperet gratiam, misericordem patrem opus habebat: ut praemium gratiae, judicem justum. Qui non damnavit impium, damnabit fidelem? Et tamen si bene cogites, ipse dedit fidem primo, qua eum promeruisti: non enim de tuo promeruisti ut tibi aliquid deberetur. Quod ergo praemium immortalitatis postea tribuit, misericordiae ejus, de abundantia bonitatis ejus accepimus. Quid? Remissionem peccatorum, ut justifisumus aliam: quid tamen nisi gratiam? Nam si dixero quia et hoc debetur, aliquid mihi assigno, quasi cui debeatur. Coronat autem in nobis Deux enim per Moysen data est: quae reos tenebat. Quid enim ait Apostolus? Lex subintravit, ut abundaret delictum . Hoc proderat superbis, ut abundaret delictum: multum enim sibi dabant, et quasi viribus suis multum assignabant; et non poterant implere justitiam, nisi adjuvaret ille qui jusserat. Superbiam illorum volens domare Deus, dedit Legem,
Abbreviated transcription (Latin):
& uitam aet̾nam. Et illa grã est. Nam ꝓquo
merito accipis uitam ȩtnam : pro gr̃a. Si enim
fides grã est. & uita ȩt̃na quasi merces est fidei:
uidet᷑ quidẽ ds̃ uitã aet̾̃aam tanquã debitã red¬
dere. Cui debitam : fideli : quia promeruit il¬
lã ꝑfidẽ. Sed quia ipa fides gr̃a ẽ: & uita
aet̾ua. gr̃a est ꝓgratia. Audi paulum apłm
confitentẽ gram : & postea debitum expetentẽ
inquit consecutus sum. Indignum se dixit. qui
consequeret᷑. Consecutum tam̃ non ꝑmerita sua.
sed ꝑmiam dĩ. Audi illum iam flagitantẽ debi¬
tum : qui primo indebitã susceꝑat gram̃ Ego
enum inquit iam immolor : & tempus resoluti¬
onis meȩ instat. Bonum certam̃ certaui: cursũ
consum maui. fidem seruaui: de cętero reposi¬
ta est michi corona iustitiae Iam debitum
flagitat : iam debitum exigit. Nã uide uer¬
ba sequentia. Quam reddet michi dñs in illa

Expanded text:
et vitam aeternam. Et illa gratia est. Nam pro quo et vitam aeternam. Et illa gratia est. Nam pro quo merito accipis vitam aeternam? Pro gratia. Si enim fides gratia est, et vita aeterna quasi merces est fidei: videtur quidem Deus vitam aeternam tanquam debitam reddere Cui debitam? Fideli, quia promeruit illam per fidem; sed quia ipsa fides gratia est, et vita aeterna gratia est pro gratia. 10. Audi Paulum apostolum confitentem gratiam, et postea debitum expetentem. isericordiam, inquit, consecutus sum . Indignum se dixit qui consequeretur: consecutum tamen non per merita sua, sed per misericordiam Dei. Audi illum jam flagitantem debitum, qui primo indebitam susceperat gratiam: Ego enim, inquit, jam immolor, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi: de caetero reposita est mihi corona justitiae. Jam debitum flagitat, jam debitum exigit. Nam vide verba sequentia: Quam mihi reddet Dominus in illa
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cedentib meritis emisti: quod accepisti. Hanc
ergo accepit grãm primã peccator: ut eius
peccata dimitterentur. Quid meruit : Intro
phetas. Itaq cum uenit dare quod ꝓmiserat :
non solum grãm dedit. sed & ueritatẽ. Quomͦ
exhibita est ueritas: quia factum ẽ qđ ꝓ
digni Accepimꝰ grã uocat᷑. Quid ẽ gra : gratis
data. Quid ẽ gratia: donata. non reddita. Si
debebat᷑. merces reddita est. non grã donata :
Si aut̃ uere debebat᷑. bonus stusti. Si autẽ
ut uerum est malus fuisti. credidisti autem
in eum qui iustificat impium: Quid ẽ qui iustificat
impiũ : ex ͥ smpio. facit pium: Cogita quid tibi ꝑ¬
legem imminere debebat: & quid ꝑ gram̃ conse¬
cutꝰ sis. Consecutus autẽ istã gram̃ fidei : eris ius¬
tus ex fide Iustus enum ex fide uiuit: & ꝓmeru¬
eris dm̃. uiuendo exfide. Cum promerueris dm̃
uiuendo ex fide : accipis p̃mium immortalitatẽ.

Expanded text:
praecedentibus meritis emisti quod accepisti. Hanc praecedentibus meritis emisti quod accepisti. Hanc ergo accepit gratiam primam peccator, ut ejus peccata dimitterentur. Quid meruit? Interroat Deus per Prophetas: itaque cum venit dare quod promiserat; non solum gratiam dedit, sed et veritatem. Quomodo exhibita est veritas? Quia factum est quoddigni accepimus, gratia vocatur. Quid est gratia? gratis data. Quid est gratis data? Donata, non reddita. Si debebatur, merces reddita est, non gratia donata; si autem vere debebatur, bonus fuisti: si autem, ut verum est, malus fuisti, credidisti autem in eum qui justificat impium Quid est, qui justificat impium? Ex impio facit pium; cogita quid per legem tibi imminere debebat, et quid per gratiam consecutus sis. Consecutus autem istam gratiam fidei, eris justus ex fide Justus enim ex fide vivit ; et promereberis Deum vivendo ex fide: cum promerueris Deum vivendo ex fide, accipies praemium immortalitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
Siquidẽ ante om̃e illumina tum sit necesse est:
a quo illuminant᷑ om̃s qui illum inari possunt.
Ideo hoc sequit᷑. Et deplenitudine eius. nos oms
accepimus. Quid accepistis : & gram ꝓgra. sic enĩ
nos om̃s accepimus : & grãm progrã. id ẽ accipie¬
mus: Ut nescio quid nos uoluerit intelligere de
plenitudine euis nos omnes accepisse. & insuꝑ
grt̃m ꝓ grã. Accepimus eaum deplenitudine
ambulantes : in gratia ambulamus. Vnde enĩ
meruimus hoc : quib nr̃is p̃cedentib meritis:
Nonseo quisq complace . Redeat in conscientiã
suã : quęrat latebras cogitationum suarũ. fede¬
at ad seriem factorum suorum: Non attendat
quid sit si iam aliquid est. sed quid fuerit ut
eẽt aliquid: Iaueni& non se digium fuisse. nisi
supplicio. Si ergo supplicio dignus fusti: & ue¬
nit ille qui ñ peccata puniret. sed peccata do¬
naret: grã tibi data ẽ non merces reddita
Vnde uocat᷑ grã : quia gratisdatur. Nonenĩ

Expanded text:
siquidem ante omnem illuminatum sit necesse est, siquidem ante omnem illuminatum sit necesse est, a quo illuminantur omnes qui illuminari possunt. 8. Ideo hoc sequitur: Et de plenitudine ejus nos omnes accepimus. Quid accepistis? Et gratiam pro gratia. nos omnes accepimus, et gratiam pro gratia, id est, accepimus: ut nescio quid nos voluerit intelligere de plenitudine ejus accepisse; et insuper gratiam pro gratia. Accepimus enim de plenitudine ambulantes, in gratia ambulamus. Unde enim hoc meruimus? quibus nostris praecedentibus meritis? Non se quisque compalpet, redeat in conscientiam suam, quaerat latebras cogitationum suarum, redeat ad seriem factorum suorum: non attendat quid sit, si jam aliquid est; sed quid fuerit, ut esset aliquid; inveniet non se dignum fuisse nisi supplicio. Si ergo supplicio dignus fuisti, et venit ille qui non peccata puniret, sed peccata donaret; gratia tibi data est, non merces reddita. Unde vocatur gratia? Quia gratis datur. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
& ueritate. Iohannes iste testimonium ꝑhib&
de ipo: & clamat dicens. hic erat quẽ dixi : qui
post me uenit Ante me factus est. Post me uenit.
& p̃cessit me. Quid ẽ ante me factus est : p̃cessit
ante positus ẽ mͥ. hoc est ante me factus est
Quare ante te factus est cũ post te uenerit: qr
prior me erat. Priorte oiohannes: & uid magnũ
si prior te: Bene: quia tu illi p̃bes testimoniũ:
Audiamꝰ id̾um dicentẽ. Et ante abraham ego sũ
Sed & abraham in medio genere humano. ortus ẽ:
ulti ante illum.: multi post illum. Audi uocẽ
patris ad filium ante luciferum: genuite. Qui
ante luciferum genitus est: om̃s ide illuminat.
Dictus ẽ enim quidã lucifer: qui cecidit. Erat
exim angłs: & factus est diabolus. Et dix̃ de
illo scriptura. lucifer : qui mane oriebat᷑ cecidit:
Unde lucifer : quia illuminatꝰ lucebat: Un¬
de aut̃ tenebros factꝰ.: quia in ueritate ñ stetio.
Ergo ille ante luciferum: ante ome illuminatũ.

Expanded text:
s testimonium perhibet de ipso, et clamat dicens, Hic erat quem dixi, Qui post me venit, ante me factus est. Post me venit, et praecessit me. Quid est, ante me factus est? Praecessit antepositus est mihi: hoc est, ante me factus est. Quare ante te factus est, cum post te venerit? Quia prior me erat. Prior te, o Joannes? Quid magnum, si prior te? Bene, quia tu illi perhibes testimonium: audiamus ipsum dicentem, Et ante Abraham ego sum . Sed et Abraham in medio genere humano ortus est; multi ante illum, multi post illum: audi vocem Patris ad Filium, Ante luciferum genui te . Qui ante luciferum genitus est, omnes ipse illuminat. Dictus est enim quidam lucifer qui cecidit: erat enim angelus, et factus est diabolus; et dixit de illo Scriptura, Lucifer qui mane oriebatur, cecidit . Unde lucifer? Quia illuminatus lucebat. Unde autem tenebrosus factus? Quia in veritate non stetit . Ergo ille ante luciferum, ante omnem illuminatum:
Abbreviated transcription (Latin):
uitate cordis sui decepti. Pat̾ inuisibilis est :
filius aut̃ uisibilis. Unde uisibilis: si ꝓpter
carnẽ. quia suscepit carnem : manifestum est
Illi enim qui carnẽ xp̃i uiderunt: aliqui credi¬
derunt. alii qui crucifixerunt. & qui credunt :
illo crucifixo nutauerunt. & nisi ipsam post
resurrectionẽ palparent : fides ad eos non reuo¬
caretur. Si ergo ꝓpt̃ carnẽ filius uisibilis est:¬
& nos concedimus. & est catholica fides. Si aũt̃
ante carnẽ sicut ipsi dicunt. id est ante quã in¬
carnaret᷑ : multum delirant. & multum er̾ant.
łacta enim sunt illa uisibilia. corporalit̾ ꝑ crea¬
turã inquib tẏpus ostenderetur : non utiq su¬
bstantia ida demonstrabat᷑. & manifestabat᷑
Et hoc attendat caritas ura: lene docum̃tum
Sapientia dĩ. uideri oculis non potest Ar̃s.

Expanded text:
nitate sui cordis decepti, Pater invisibilis est, nitate sui cordis decepti, Pater invisibilis est, Filius autem visibilis est. Unde visibilis? Si propter carnem, quia suscepit carnem; manifestum est. Illi enim qui carnem Christi viderunt, aliqui crediderunt, aliqui crucifixerunt: et qui crediderunt, illo crucifixo nutaverunt; et nisi ipsam post resurrectionem palparent, fides ad eos non revocaretur. Si ergo propter carnem visibilis Filius; et nos concedimus, et est catholica fides: si autem ante carnem sicut ipsi dicunt, id est, antequam incarnaretur; multum delirant, et multum errant. Facta enim sunt illa visibilia corporaliter per creaturam, in quibus typus ostenderetur: non utique substantia ipsa demonstrabatur et manifestabatur. Et hoc attendat Charitas vestra lene documentum. Sapientia Dei videri oculis non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃is enim illa creatura. tẏpum dñi sui gerebat.
non ipius dãi sui p̾sentiam exhibebat. Nãq
aꝑte habes inlege. Et loquebatur morses
cum dño contra in contra : sicut amicus cum
Amico suo. Sequeris ppam scripturã: & inuenis
mor sen dicentẽ. Si in uenu grãm in conspectu
tuo : ostende michi tem& ipsum manifeste. ut
uideam. & parum ẽ quia dixit: responsum
accepit Non poteris uidẽ faciem̃ meã
Loquebatur ergo fr̃s Rm̃i cum morse angłs: por¬
tans typum dũi. Et illa om̃a quae ibi ꝑ angłm
facta sunt: futuram istam gram & ueritatẽ ꝓ¬
mittebant. Qui bene scrutant᷑ legem. nouerunt:
& cum oportunum ẽ ut & nos aliquid inde dica-¬
mͦ: quantũ dñs reuelat ñ tacemus laritatiurẽ
lllud autẽ sciatis. quia om̃a quae corporalit᷑ uisa
sunt : non erat illa substantia dĩ. Illa enim: oculis
carus uidemꝰ. Dĩ substantia unde uidet᷑ : euan¬
gelium int̾roga. Beati mundo corde: qm̃ ipsi
dm̃ uidebunt. Euer̃ homines qui dicerent: ua¬

Expanded text:
Omnis illa creatura typum Domini sui gerebat, non ipsius Domini praesentiam exhibebat. Namque habes aperte in lege, et loquebatur Moyses cum Domino contra in contra, sicut amicus cum amico suo. Si quaeris ipsam Scripturam, invenies Moysen dicentem: Si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi teipsum manifeste, ut videam te. Et parum est quia dixit: responsum accepit, Non potes videre faciem meam . Loquebatur ergo, fratres mei, cum Moyse angelus, portans typum Domini: et illa omnia quae ibi per angelum facta sunt, futuram istam gratiam et veritatem promittebant. Qui bene scrutantur Legem, noverunt: et cum opportunum est, ut et nos aliquid inde dicamus, quantum Dominus revelat, non tacllud autem sciatis, quia omnia quae corporaliter visa sunt, non erant illa substantia Dei. Illa enim oculis carnis videmus: Dei substantia unde videtur? Evangelium interroga: Beati mundo corde; quia ipsi Deum videbunt . Fuerunt homines qui dicerent va
Abbreviated transcription (Latin):
eundẽ ipum quẽ genuerat. & ꝑquẽ cuncta creaue¬
rat misit in hunc mundũ : ut non eẽt unꝰ. sed fr̃s
hab& ad optatos. Non enĩ nos nati sumꝰ de dõ. qͦ¬
modo ille unigenutus : sed adoptati ꝑ grãm ipius.
Ille enam uenit unigenitꝰ soluere peccata: quib.
peccatas implicabamur. ne ad optaret nos ꝓpt̃
impedim̃tum eorum: quos sibi fr̾s facere uolebat :
ie uoluit. & fecit coheredes. Sic enĩ dicit apłs.
Si aut filii. & heredes ꝑdm̃. & iterũ. Heredes qui¬
dẽ dĩ coheredes aut̃ xpi. Nontimuit ille habe
coheredes: quia hereditas eius non fit Angusta si
multi possedint. Illi ipi. certe illo io possidente fi¬
unt hereditas ipius: & ille uicissim fit hereditas ip¬
sorum. Audi quomodo ipi fiunt: hereditas ipius.
Dñs dixit adme. filius m̃s estu: ego hodie genui te
Postula ame. & dabo tibi gs̃ hereditatẽ tuã: Ille quo

Expanded text:
eumdem ipsum quem genuerat, et per quem cuncta creaveeumdem ipsum quem genuerat, et per quem cuncta creaverat, misit in hunc mundum, ut non esset unus, sed fratres haberet adoptatos. Non enim nos nati sumus de Deo, quomodo ille Unigenitus, sed adoptati per gratiam ipsius. Ille enim venit Unigenitus solvere peccata, quibus peccatis implicabamur, ne adoptaret nos propter impedimentum eorum: quos sibi fratres facere volebat, ipse solvit, et fecit cohaeredes. Sic enim dicit Apostolus, Si autem filius, et haeres per Deum : et iterum, Haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi . Non timuit ille habere cohaeredes; quia haereditas ejus non fit angusta, si multi possederint. Illi ipsi certe illo possidente fiunt haereditas ipsius, et ipse vicissim fit haereditas ipsorum. Audi quomodo ipsi fiant haereditas ipsius: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu; ego hodie genui te. Postula a me,
Abbreviated transcription (Latin):
gnouit. In sua ꝓpria uenit . quia om̃a ista ꝑ ibũ facta
sunt : & sui eum non receꝑunt. Qui sui: homines qͦs
fecit. Iudȩi quos primitꝰ fecit suꝑ om̃s gentes eẽ: quia
aliae gentes idolti ad orabant. & demonib seruie¬
bant: Ille aut̃ ppłs erat natꝰ de semine abraham.
& ifi maxime sui : quia & ꝑcaraẽ. quã susciꝑe di¬
factus est. Nemo enĩ saluus fi&. nisi qui xp̃m re¬
ceꝑit uenientẽ. Sed addidit: Quotquot aut̃ re¬
ceꝑunt eum: quid eis prestitit magaa beniuolen¬
tia magna miscđia: unicus natus est : & noluit
manere unus. Multi homines cum filios ñ habu¬
erint. ꝑ acta etate ad optant sibi : & uoluntate
faciunt. quod natura non potuerunt. Hoc faci¬
unt homiues. Si autẽ aliquis habeat filium
unicũ. gcud& ad illum magis : quia solus om̃a pos¬
sessurꝰ est. & non habebit qui cum eo diuidat here¬
ditatẽ. ut pauꝑior remaneat. Non sic ds̃. U nicũ

Expanded text:
gnovit. 12. In sua propria venit: quia omnia ista per eum facta gnovit. 12. In sua propria venit: quia omnia ista per eum facta sunt. Et sui eum non receperunt. Qui sui? Homines quos fecit. Judaei quos primitus fecit super omnes gentes esse. Quia aliae gentes idola adorabant, et daemonibus serviebant; ille autem populus natus erat de semine Abrahae: et ipsi maxime sui; quia et per carnem quam suscipere difactus est? Nemo enim salvus fiet, nisi qui Christum receperit venientem. 13. Sed addidit: Quotquot autem receperunt eum. Quid eis praestitit? Magna benevolentia! Magna misericordia! Unicus natus est, et noluit manere unus. Multi homines cum filios non habuerint, peracta aetate adoptant sibi; et voluntate faciunt quod natura non potuerunt: hoc faciunt homines. Si autem aliquis habeat filium unicum, gaudet ad illum magis; quia solus omnia possessurus est, et non habebit qui cum eo dividat haereditatem, ut pauperior remaneat. Non sic Deus: Unicum
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim cȩli non cognouerunt saluatorem:
Aut angłi ñ cognouer̃ creatorẽ suũ: Aut d̃
cognouer̃ creatorẽ suum sidera. quẽ confi¬
tent᷑ demonia & Om̃a undiq testimonium
ꝑhibuerunt : sed qm̃ non cognouer̃. qui aman¬
do mundũ dicti sunt mundus: Amando enĩ
habitamꝰ corde: Amando hoc appellari
meruerunt. qđ ille ubi habitabant. Quomͦ
dicimꝰ. mala ẽ illa domꝰ. Aut bona ẽ illa
domus non illa quã dicimꝰ malã pariȩtes
accuscimus. aut in illa quã dicimꝰ boriam
parietes laudamꝰ: sed malã domũ in habi¬
tantes malos & bonã domũ in habitantes
borios: sic & mundũ qui in habitant a manda
mundũ. Quis̃ qui diligunt mundũ : ipiꝰ
corde habitant in mundo. Na qui non diligunt mun¬
dũ carne uersant᷑ inmundo : sed corde in habitant
cęlum. sic̃ apłs dicit: Nrã enĩ conuersatio incęlis est
Ergo mundus ꝑ eum factus ẽ: & munidus cũ nor co¬

Expanded text:
Num enim coeli non cognoverunt Creatorem suum, Num enim coeli non cognoverunt Creatorem suum, aut Angeli non cognoverunt Creatorem suum, aut non cognoverunt Creatorem suum sidera, quem confitentur daemonia? Omnia undique testimonium perhibuerunt. Sed qui non cognoverunt? Qui amando mundum dicti sunt mundus. Amando enim habitamus corde: amando autem, hoc appellari meruerunt quod ille ubi habitabant. Quomodo dicimus, Mala est illa domus; aut, Bona est illa domus: non in illa quam dicimus malam, parietes accusamus; aut in illa quam dicimus bonam, parietes laudamus: sed malam domum, inhabitantes malos; et bonam domum, inhabitantes bonos. Sic et mundum, qui inhabitant amando mundum. Qui sunt? Qui diligunt mundum: ipsi enim corde habitant in mundo. Nam qui non diligunt mundum, carne versantur in mundo; sed corde inhabitant coelum, sicut Apostolus dicit: Nostra autem conversatio in coelis est . Ergo mundus per eum factus est, et mundus eum non co
Abbreviated transcription (Latin):
confusione. Inmundo erat. & mundus ꝑ idum
factus est. Neputes quia sic erat in mundo. qͦ¬
modo in mundo ẽ terra. in mundo est cęlum.
inmundo ẽ sol. luna. & stellȩ. inmundo ar¬
bores. pecora. homines: non sic iste inmundo
erat. Sed quomodo erat : quomodo artifex
regens quod fecit. Non enim sic fecit: quomo
do faber. Forinsecꝰ est arcai quã facit. & illa
in alio loco posita est cum fabricat᷑: & quãuis
iuxta sit ipe alio loco: sed & qui fabricat. &
extrinsecus est ad illud quod fabricat. Ds̃ au¬
tẽ infusus mundo fabricut: ubiq positus
fabricat : & non recedit aliquo. Non extrin¬
secus quasi uersat molem quam fabricat: p̃¬
sentia maiestatis facit quod facit: p̃sentia
sua gubacit qđ fecit. Sic ergo erat in mun¬
do: quomodo ꝑ quem mundus factꝰ est. Per
mundus dr̃. Iterum alia significatione. dile¬
ctores mundi mundus dicunt᷑. Mundus ꝑ
ifum factus ẽ : & mundus eum ñ cognouit.

Expanded text:
confusione . 10. In mundo erat, et mundus per eum confusione . 10. In mundo erat, et mundus per eum factus est. Ne putes quia sic erat in mundo, quomodo in mundo est terra, in mundo est coelum, in mundo est sol, luna et stellae, in mundo arbores, pecora, homines. Non sic iste in mundo erat. Sed quomodo erat? Quomodo artifex, regens quod fecit. Non enim sic fecit, quomodo facit faber. Forinsecus est arca quam facit, et illa in alio loco posita est, cum fabricatur; et quamvis juxta sit, ipse alio loco sedet qui fabricat, et extrinsecus est ad illud quod fabricat: Deus autem mundo infusus fabricat, ubique positus fabricat, et non recedit aliquo, non extrinsecus quasi versat molem quam fabricat. Praesentia majestatis facit quod facit; praesentia sua gubernat quod fecit. Sic ergo erat in mundo, quomodo per quem mundus factus est. Per t, mundus dicitur. Iterum alia significatione, dilectores mundi mundus dicuntur. Mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit.
Abbreviated transcription (Latin):
inimici eius confundent᷑. Illi enĩ inimici qͥ illum
cẽptabant & dicebant. dic riob̾ inqua potestate¬
monẽ : Dicite mͥ baptismũ ioħis undȩ ẽ. decęlo
an abhominibus: turbati sunt : & dixerun
apud sem& ibos. Si dixerimꝰ decęlo. dicturꝰ
est nob̃ Quare ergo non credidistis illi: quia
rimꝰ eẽ : timemꝰ popłm. ne lapid& nos. quia
tanquã ꝓpħam habebant iohannẽ. Tim̃tes la¬
pidationẽ. sed plus tim̃ tes ueritatis confessio¬
nẽ : responder̃ mendaciũ ueritati: & mentita
est in iqͥtas sibi. Dixer̃ enĩ. Nescimꝰ. & dñs qͥa
idi contrase clauserant. negando se scire qđ noue¬
rant : nec ide illis aꝑuit. quia non pulsauerunt:
Dictum ẽ enĩ. pulsate & aꝑiet᷑ uob̃. Non solum
aut̃ illi non pulsaiuer̃ ut aꝑiret᷑: sed negando
ostiũ ifum contra se ad strixer̃. Et ait illis das
Nec ego dico uob̾. inqua potestate ista facio.
& confusi suNs ꝑ iohem. Impletumq in illis est.
paraui lucernã xp̃o meo : inimicos eius induã

Expanded text:
confunderentur. Illi enim inimici qui illum tentabant, et dicebant, Dic nobis, In qua potestatem: dicite mihi, baptismus Joannis unde est? de coelo, an ab hominibus? Et turbati sunt, et dixerunt apud semetipsos, Si dixerimus de coelo; dicturus est nobis, Quare ergo non credidistis illi? quiarimus esse, timemus populum ne lapidet nos; quia tanquam prophetam habebant Joannem. Timentes lapidationem, sed plus timentes veritatis confessionem, responderunt mendacium veritati; et mentita est iniquitas sibi . Dixerunt enim: Nescimus. Et Dominus, quia ipsi contra se clauserant, negando se scire quod noverant, nec ipse illis aperuit, quia non pulsaverunt. Dictum est enim: Pulsate, et aperietur vobis . Non solum autem illi non pulsaverunt, ut aperiretur; sed negando, ostium ipsum contra se obstruxerunt. Et ait eis Dominus: Nec ego dico vobis in qua potestate ista facio . Et conParavi lucernam Christo meo; inimicos ejus induam
Abbreviated transcription (Latin):
eius. Estellã eum magi cognouerunt: & erat
hoc sigaum de dĩo datũ cȩleste. atq p̃elarũ.
Noluit stellã in fronte eẽ fidelium signũ suũ.
sed crucẽ suam. elnde humiliatus: inde glori¬
ficatꝰ . Inde erexit humiles: quo humiliatꝰ ipe
descendit. Etinemꝰ ergo ad euangłm: ꝑtinemus
ad nouum testam̃tum. bex ꝑ moysen data est : gr̃ã

Expanded text:
ejus. Per stellam eum Magi cognoverunt ; et erat ejus. Per stellam eum Magi cognoverunt ; et erat hoc signum de Domino datum, coeleste atque praeclarum: noluit stellam esse in fronte fidelium signum suum, sed crucem suam. Unde humiliatus, inde glorificatus: inde erexit humiles, quo humiliatus ipse descendit. Pertinemus ergo ad Evangelium, pertinemus ad Novum Testamentum. Lex per Moysen data est
Abbreviated transcription (Latin):
uator nr̃ iħc xp̃c. distinguendã auetere testa¬
m̃to qm̃ res ẽ noui testam̃ti: suscepimꝰ in nomine
diũ : & urãe Rciritati ꝓmisimꝰ. Ad estote ergo
intenti: ut & quantum ccpio don& ds̃. & qͣntũ
capitis audiatis. Reliquum enim erit. ut si
sem̃ quod spargiturꝰ in cordib. uris non abstu¬
lerint aues. nec spinȩ p̃focauerint. nec aestus
exuserit : accedente pluuia hortationum qͦt
hoc agitur incorde quod agit᷑ in agro rastris.
ut gleba frangatur & sem̃ oꝑiatur. ut germina¬
re possit: ut afferatis fructum ad quẽ gaudeat
& letetur agricola. Si aut̃ ꝓsemine bono &
ꝓ pluuiai bona. non fructum sed spinas attuleri¬
mus. nec sem̃ accusabitur nec pluuia erit in
er̾imine: sed sp̃inis ignis debitus p̃parabitur.
Homines sumus. quod puto non du. eẽ. suaden¬
ipo nomine ad xp̃m ꝑtinentes. Huiꝰ sigaum
in fronte gestamꝰ : de quo nomine non erubescimꝰ.
si & incorde gestemꝰ: signũ eius. ẽ humilitas

Expanded text:
eteri Testamento, quoniam res est Novi Testamenti, suscepimus in nomine Domini, et vestrae Charitati promisimus. Adestote ergo intenti, ut et quantum capio, donet Deus, et quantum capitis, audiatis. Reliquum enim erit, ut si semen quod spargitur in cordibus vestris, non abstulerint aves, nec spinae praefocaverint, nec aestus exusserit, accedente pluvia cohortationum quotibus hoc agitur in corde, quod agitur in agro rastris, ut gleba frangatur, et semen operiatur et germinare possit: ut afferatis fructum, ad quem gaudeat et laetetur agricola . Si autem pro semine bono et pro pluvia bona, non fructum, sed spinas attulerimus; nec semen accusabitur, nec pluvia erit in crimine, sed spinis ignis debitus praeparatur. 2. Homines sumus, quod puto non diu esse suadenipso nomine ad Christum pertinentes. Hujus signum in fronte gestamus: de quo non erubescimus, si et in corde gestemus. Signum ejus est humilitas
Abbreviated transcription (Latin):
illo mors mortua est : Qualis mors : quȩ mortem
bat᷑ & tenebat᷑. & crucifigebat᷑ : Non totꝰ ipse ẽ :
Hoc ife ẽ quidẽ : sed non totꝰ: illud quod uiderunt
iudei. non hoc est totus xp̃s. Et quid est : In
principio erat uerbum. In quo prixcipio : &
uerbum erat apud dm̃. Et quale uerbum. && ds̃
erat uerbum. Nunquid forte adõ factum est hoc
uerbum : Non. Hoc enim erat in principio: apud
dm̃. Quid ergo : alia quae fecit ds̃. non similia
uerbo : non: Quia om̃a ꝑ isum facta sunt. & sine
ipo factum ẽ nichil. Quomodo ꝑ illum om̃a fa¬
cta sunt: quia quod factum. ẽ in ipso uita erat:

Expanded text:
illo mors mortua est? Qualis mors, quae mortem illo mors mortua est? Qualis mors, quae mortem batur, et crucifigebatur? Num totus hoc ipse est? Ipse est quidem, sed non totus illud quod viderunt Judaei; non hoc est totus Christus. Et quid est? In principio erat Verbum. In quo principio? Et Verbum erat apud Deum. Et quale Verbum? Et Deus erat Verbum. Numquid forte a Deo factum est hoc Verbum? Non. Hoc enim erat in principio apud Deum. Quid ergo? Alia quae fecit Deus non similia sunt Verbo? Non: quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Quomodo per ipsum omnia sunt facta? Quia quod
Abbreviated transcription (Latin):
egroti. quia egrotant: uenuat medicus & sanet
colaphitatus. sputis illitus. spiuis coronatus. in
cruce suspensus. mortuus. lancea ꝑ foratus. de
eruce depositus. in sepulchro positus: Ille ipse
in sultatum ẽ. quo pendente. ꝑsecutores caput agi
totus medicus nr̃ : ĩpe plane. Quare ergo non os¬
tendit insultantibus. quia ipse erat filius dĩ. ut
sise ꝑmisit in cruce leuari. saltem cum illi dicerea.
si filius dĩ est descendat decruce. cunc descendet.
& ostenderet eis uerum se eẽ filium dĩ quẽ illi au¬
si sunt irridere : Noluit. Quare noluit : numqͥd
quia non potuit: potuit plane. Quid ẽ enim am¬
plius. decruce descende. an de sepulchro resurge¬
re: sed ꝑtulit insultantes. Nã crux non adimpo¬
tentiȩ docum̃tum: sed ad exemplum patientiae sus¬
cepta est. Ibi uulnera tua curauit: unde sua diu
ꝑtulit. Ibi te amorte sempitña sanauit.: ubi tem¬
poralit̾ mori digaatus est & mortuus ẽ an in

Expanded text:
aegroti quia aegrotant; veniat medicus, et sanet aegroti quia aegrotant; veniat medicus, et sanet flagellatus, sputis illitus, spinis coronatus, in cruce suspensus, mortuus, lancea vulneratus, de cruce depositus, in sepulcro positus. Ille ipse insultatum est, quo pendente persecutores caput agittotus medicus noster, ipse plane. Quare ergo non ostendit insultantibus, quia ipse erat Filius Dei: ut si se permisit in crucem levari, saltem cum illi dicerent, Si filius Dei est, descendat de cruce; tunc descenderet, et ostenderet eis verum se esse Filium Dei, quem illi ausi fuerant irridere? Noluit. Quare noluit? numquid quia non potuit? Potuit plane. Quid est enim amplius, de cruce descendere, an de sepulcro resurgere? Sed pertulit insultantes: nam crux non ad potentiae documentum, sed ad exemplum patientiae suscepta est. Ibi vulnera tua curavit, ubi sua diu pertulit: ibi te a morte sempiterna sanavit, ubi temporaliter mori dignatus est. Et mortuus est, an in
Abbreviated transcription (Latin):
optionẽ filioꝵ reciꝑemꝰ. Ecce ad hoc ueait xp̃s.
ut eos qui sublege erant redimer&: ut iam ñ simꝰ
sub lege sed sub gratia. Quis ergo dedit legem:
ille dedit legem qui dedit & gram: Sed legem
ꝑ seruum misit : cum gr̃a ise descendic. Et unde
facti erant homines sub lege : non implendo le-¬
gem: Qui enim legem impl&. non ẽ sub lege.
sed cum lege: Qui aut̃ sublege ẽ. non sub leuat᷑.
sed p̃mitur lege. Om̃s itaq. homines sub lege
constitutos reos facit lex: & ad hoc illis suꝑ
cciput ẽ ut ostendat peccata. non tollat. Lex
ergo iub&: dator legis miseret᷑ in eo. quod lex
quod alege p̃ceptum est. Na sua cemeraria &
p̃cipiti p̃sumptione ceciderunt : & non sunt cũ
lege. sed sub lege facti sunt rei. Et qm̃ suis ui¬
rib im plere non poteraot legem: facti sublege¬
rei. implorauerunt lib̾atoris auxilium: Et reatꝰ
legis fecit egritudinẽ suꝑbis. Aegritudo suꝑboꝵ.
facta ẽ confessio humilium. Lam confitentur

Expanded text:
reciperemus . Ecce ad hoc venit Christus, ut eos qui sub Lege erant redimeret: ut jam non simus sub Lege, sed sub Gratia. Quis ergo dedit Legem? Ille dedit Legem, qui dedit et Gratiam: sed Legem per servum misit, cum Gratia ipse descendit. Et unde facti erant homines sub Lege? Non implendo Legem. Qui enim legem impiet, non est sub lege, sed cum lege: qui autem sub lege est, non sublevatur, sed premitur lege. Omnes itaque homines sub Lege constitutos, reos facit Lex; et ad hoc illis super caput est, ut ostendat peccata, non tollat. Lex ergo jubet, dator legis miseretur in eo quod jubet quod a lege praeceptum est, ipsa sua temeraria et praecipiti praesumptione ceciderunt; et non sunt cum lege, sed sub lege facti sunt rei: et quoniam suis viribus implere non poterant legem, facti rei sub lege, imploraverunt liberatoris auxilium; et reatus legis fecit aegritudinem superbis. Aegritudo superborum, facta est confessio humilium: jam confitentur
Abbreviated transcription (Latin):
homiauis : Illa humilitas iSius est : non gła
ipius. Sed qͦ ꝑducta ẽ acies hominis curata
si dñs dignatꝰ fuerit donare: tractabimꝰ. hȩc nc̃
sufficiant : & edificamini in xp̃o. & conforta¬
mini infide. & uigilate in oꝑib bonis : & ali¬
gno nolite recede: ꝑ qđ possitis mare transire¬
Ueo quod scriptum est. iohannes testimo¬
uium perhibet de ipso. usq ad id quod

Expanded text:
hominis? Illa humilitas ipsius est, non gloria hominis? Illa humilitas ipsius est, non gloria ipsius. Sed quo perducta est acies hominis, curatasi Dominus dignatus fuerit donare, tractabimus. Haec nunc sufficiant, et aedificamini in Christo, et confortamini in fide, et vigilate in bonis operibus: et a ligno nolite recedere, per quod possitis mare transireeo quod scriptum est, Joannes testimonium perhibet d