comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ius siuis ablatũ mitti ĩtenebras exteriores. ille ẽ qui in fide
quidem cum ceteris requiescit: sedsi inuentus fuerit in die
iudicũ uestem: carnis oꝑib habere pollutam confestim iu-¬
betur abangelis tolli ac mergi ĩgeheniam ignis eterm.
¶Duo debitores exguibz ums debebat feneratori dena¬
rios quĩgentos. alter quinquaginta significauit populũ¬
uldeorum ⁊ gentium: ex quibus ille qui quinquaginita de¬
narios debuit udeorum typum habuit. ille uero qui qum¬
gentos gentium expressit figuram qui abinicio mundi
debitor semper existens cirographum peccati ꝑ penitẽciã
non exoluit. Adueniente itaqz cristo tandem credidit. itaq
uberiorem misericord̃ie fructum accepit. Dñ quia plus
illi concessum est axp̃o amplius diligit xpm̃: sicut scriptũ
est cui plus dimittitur plus diligit. ¶ deptem fratres
qui unam mulierẽ habuerũt ⁊ sine filus mortui sũt. hoĩes

Expanded text:
vis ablatum mitti in tenebras exteriores , ille est qui in fide vis ablatum mitti in tenebras exteriores , ille est qui in fide quidem cum caeteris requiescit; sed si inventus fuerit in die judicii vestem carnis habere pollutam, confestim jubetur ab angelis tolli, et mergi in gehennam ignis aeterni. 192. Duo debitores, ex quibus unus debebat feneratori denarios quiJudaeorum et gentium, ex quibus ille, qui quinquaginta denarios debuit, Judaeorum typum habuit; ille vero qui quingentos, gentium expressit figuram, qui ab initio mundi debitor semper existens chirographum peccati per poenitentiam non exsolvit. Adveniente itaque Christo, tandem credidit, atque uberiorem misericordiae fructum accepit. Unde quia plus illi concessum est a Christo, amplius diligit Christum, sicut scriptum est: Cui plus dimittitur, plus diligit . Septem fratres, qui unam mulierem habuerunt, et sine filiis mortui sunt, homines
Abbreviated transcription (Latin):
perempti. Illi autem agricole ad quos uinea transferi ꝑcipi¬
tur. significant apostolos ut successores apostolorum. ¶ Rex
qui fecit mipeias filio suo deus pater intelligitur: qui copula¬
uit ex urgine carnem xp̃o. ¶ Derui uõ qui missi sũt uocare
nuitatos apostoli sunt atq prophete: qui uideos ꝑ legem et
euangelium prouocauerũt: s illi modo terrems tempestatib
modo caris et legis onere p̾ssi solemnitatem aduentus dõ
contempserunt: uite eterne gaudia gentes introisse maĩ¬
festum ẽ. ¶ Rex iratus qui misit excercitus suos ⁊ perdi¬
dit interfectores illos ⁊ ciuitatem incendit deus pater est.
qui suscitauit uaspasianum cesarem romanorum: qui et
populum gladio uastauit et ciuitatem iherusalem. fundi¬
tus cum sius umuersis euertit ita ut ulterius belligerare
non posset. ¶ Hommem autẽ nõ habentem uestem miptia¬
lem ĩ accubitu qui loquẽte rege obmutuit: quem iubet ser¬

Expanded text:
perempti. Illi autem agricolae, ad quos vinea transferri praecipiperempti. Illi autem agricolae, ad quos vinea transferri praecipitur, significant apostolos vel successores apostolorum. Rex qui fecit nuptias filio suo, Deus Pater intelligitur: qui copulavit ex virgine carnem Christo. Servi vero qui missi sunt vocare invitatos, apostoli sunt atque prophetae, qui Judaeos per Legem et Evangelium provocaverunt. Sed illi modo terrenis tempestatibus, modo carnis et legis onere pressi, solemnitatem adventus Domini contempserunt; vitae aeternae gaudia gentes introisse manifestum est. Rex iratus qui misit exercitus suos, et perdidit interqui suscitavit Vespasianum Caesarem Romanorum, qui et populum gladio vastavit, et civitatem Jerusalem funditus cum suis universis evertit, ita ut ulterius belligerare non possit. 191. Homo autem non habens vestem nuptialem in accubitu, qui, loquente rege, obmutuit; quem jubet ser
Abbreviated transcription (Latin):
priorem contumatiam sequẽti emendauit obediẽtia. Secundꝰ
autem filius missus: uideus ꝑlegis cognitionem respondit.
Omnia quecunqz dixerit nobis dominus faciemus sẽd ũ circo
damnatur: quia nõ solum ĩconfessione legis p̾uaricatus est.
sed ĩip̃m dominum uinee parricidales manus extendit ¶Ho¬
mo qui uineam plantauit. dei portat figuram qui condidi
uallauit. Coloni autẽ quibz uineam locat populus ẽ israel
qui sub diuino cultu possedit iherusalem. ¶Dderui autem
qui tempore fructuum missi interfecti sunt a colonis prophete
intelliguntur: quorum sanguis effusus est auideis dũ ab
eis quererent iusticie fructũ et legis. ¶ Filius autẽ nouis¬
sime missus quem eiectum coloni ertra uineam occiderũt xp̃s
ẽ quem crucifixerunt iudei eiciẽtes eum extra portas hierusa¬
lem. Coloni autem quos dommus uinee ꝑdidit idẽ populi iude¬
oum intelliguntur: qui olim ut uidentur dispersi sunt atas

Expanded text:
priorem contumaciam sequenti emendavit obedientia. Secundus priorem contumaciam sequenti emendavit obedientia. Secundus autem filius missus Judaeus per legis cognitionem respondit: Omnia quaecunque dixerit nobis Dominus, faciemus . Sed idcirco damnatur, quia non solum in confessione legis praevaricatus est, sed in ipsum Dominum vineae parricidales manus extendit. Homo qui vineam plantavit, Dei portat figuram, qui condidit vallavit. 185. Coloni autem quibus vineam locat , populus est Israel, qui sub divino cultu possedit Jerusalem. 186. Servi autem qui tempointelliguntur quorum sanguis effusus est a Judaeis, dum ab eis quaererent justitiae fructum et legis. Filius autem nosime missus, quem ejectum coloni extra vineam occiderunt, Christus est, quem crucifixerunt Judaei, ejicientes eum extra portas Hierusalem. Coloni autem quos Dominus vineae perdidit, iidem populi Judaeorum intelliguntur, qui olim, ut videntur, dispersi sunt atque
Abbreviated transcription (Latin):
arudimẽtis ĩfantie cultum fidei consecuti sunt: qui autẽ hora
tercia. hu sunt qui ĩ adolescencia ad fidem accesserunt. qui uõ
hora serta conducti sunt. hu sunt qui muiuentutis etate cre¬
diderũt. qui autẽ hora nona accesserunt illi sunt: qui auiuẽ
tute insenectutem declinãtes cristi graciam ꝑceperũt. qui
uõ ultĩa hora: illi sunt qui iam decrepiti ⁊ ĩextremo iuite sue
tempore uocati ad cristum uenerũt: qui tñ priorib parẽ met¬
cedem eterne beatitudinis accipiĩt: in illis conseruãs cristus
iusticiam: qui aprima hora natiitatis oꝑati sunt: ũistis ĩ¬
pendens mĩam qui una uite hora laborauerũt. ¶ Duo filu
missi ad oꝑandam iuneam duorũ populorum typum demõstrãt.
Primus enim missus uocatur gentium populus ꝑ
intelligentiam ad oꝑis duuimi culturã: qui tñ spernens con¬
tumax extitit ⁊ se se iturum negauit. Aduemiente autẽ dño

Expanded text:
a rudimentis infantiae cultum fidei consecuti sunt. 179. Qui autem hora a rudimentis infantiae cultum fidei consecuti sunt. 179. Qui autem hora tertia, hi sunt qui ab adolescentia ad fidem accesserunt. 180. Qui vero hora sexta conducti sunt, hi sunt qui in juventutis aetate crediderunt. 181. Qui autem hora nona accessetute in senectutem declinantes, Christi gratiam perceperunt; qui vero ultima hora, illi sunt qui jam decrepiti et in extremo vitae suae tempore vocati ad Christum venerunt: qui tamen prioribus parem mercedem aeternae beatitudinis accipiunt, in illis conservans Christus justitiam, qui a prima hora nativitatis operati sunt, in istis impendens misericordiam, qui una vitae hora laboraverunt. Duo filii missi ad operandam vineam duorum populorum typum demonstrant. Primus enim missus vocatur gentium populus per naturae intelligentiam ad operis divini culturam: qui tamen spernens contumax exstitit et sese iturum negavit. Adveniente autem Domino,
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Dehitor decem talentorum: significat homines: qui deo
sunt obnorii ꝑ transgressionem decẽ preceptorum. Ded sicuit
nobis poscentib adommo peccata relaxantur. ita et unusq̃sq
nr̃m diittere debet exemplo domme dum minima debita ĩ no¬
bis peccantib non concedimus maiora nr̃a exoluere cũ usuris
penarum cogamur. ¶ Diues qui camelo comparatur ꝑsonã
indicat uideorum: qui de legis potẽcia gloriãtur: quam quia
propter terrena colunt nõ habent regnum celorum: ibiq faci¬
lius gentium populus criminibus tortuosus et sarcinis pecca¬
torum grauatus ingrẽditur: quasi ꝑforamẽ acus ꝑ angusti¬
as passionum ac labores. ¶ Paterfamilias qui oꝑarios ad
umeam conduxit et denarui mercedem promittit. cristus ẽ qui
uocat omnes adcultũ fidei promittens eis p̾mium ꝑfecte bea¬
titudinis. ¶Dꝑarii qui hora p̃ma conducti sunt. hu sunt qui

Expanded text:
 Debitor decem talentorum significat homines qui Deo  Debitor decem talentorum significat homines qui Deo sunt obnoxii per transgressionem decem praeceptorum. Sed sicut nobis poscentibus a Domino peccata relaxantur, ita unusquisque nostrum dimittere debet exemplo Domini ne, dum minima debita in nobis peccantibus non concedimus, majora nostra exsolvere cum usuris poenarum cogamur. Dives qui camelo comparatur, personam indicat Judaeorum, qui de legis potentia gloriantur; quam quia propter terrena colunt, non habent regnum coelorum: ibique facilius gentium populus criminibus tortuosus et sarcinis peccatorum gravatus ingreditur, quasi per foramen acus, per angustias passionum ac labores. Paterfamilias qui operarios ad vineam conduxit et denarii mercedem promittit, Christus est, qui vocat omnes ad cultum fidei, promittens eis praemium perfectae beatitudinis. Operarii qui hora prima conducti sunt, hi
Abbreviated transcription (Latin):
mundi diffumditu. atq ubertate septiformis gr̃e recreatur.¬
¶ Ille qui sepe minc ĩignem nunc in aquam cadebat. mũdũ
significat. ignis autẽ iram ĩflammãtem: aqͣ carnis uolupta¬
tem demonstrat: in quibz semꝑ arreptus quottidiano lapsu-
precipitatur. ¶Moyses et helias qui apparuerũt caũ dño ĩmõ¬
te lex et prophete intelliguntur: quorum uocibz passio ⁊ resurrec¬
tio ⁊ gloria domini declaratur. ¶ Homo haberis centum oues
et relictis illis ouem ꝑditam querit: ac reꝑtam humeris tene¬
bit figuram cristi expressit: qui relictis nonaginitanouẽ ag¬
mimb angelorum in celis: ouem que ꝑierat in adam ut bonꝰ
pastor quesitam in gentibus reperit atqz crais sue humeris
paradiso reportauit. ¶ Mulier que ꝑditam reperit dragniã.
ecclĩa ẽ. que ammam dyaboli laqueis abstractam dum ĩue¬
nerit ꝑ penitẽciam ⁊ angelorum et hommum facit letiaam.¬

Expanded text:
mundi diffunditur atque ubertate septiformis gratiae recreatur.mundi diffunditur atque ubertate septiformis gratiae recreatur. Ille qui saepe nunc in ignem, nunc in aquam cadebat, mundum significat. Ignis autem iram inflammantem, aqua carnis voluptatem demonstrat, in quibus semper arreptus quotidiano lapsu praecipitatur. Moyses et Elias, qui apparuerunt cum Domino in monte, lex et prophetae intelliguntur, quorum vocibus passio et resurrectio et gloria Domini declaratur. Homo habens centum oves, et relictis illis ovem perditam quaerit, ac repertam humeris revehit, figuram Christi expressit qui, relictis nonaginta novem agminibus angelorum in coelis, ovem quae perierat in Adam, ut bonus pastor, quaesitam in gentibus reperit, atque crucis suae humeris paradiso reportavit. Mulier quae perditam reperit dragmam, Ecclesia est, quae animam diaboli laqueis abstractam dum invenerit per poenitentiam, et angelorum et hominum facit laetitiam.
Abbreviated transcription (Latin):
ingluuis mamiꝰ gloria ac superbia. ¶Paterfamilias pro¬
ferens de thesauro suo noua et uetera cristus ẽ proferens de
impenetrabili sciencia sua gemina testamenta. uetus ĩqͦ.
felicitas terrena promittitur. nouum ꝑ quod regnum celor
sperant. ¶ Homo qui semmauit ĩ agro suo granum syna¬
pis. cristus ẽ qui semmauit fidem ĩmundo: ĩqͣ uolucres celi.
ud est spiritales amme requiescunt. Mulier que fermẽtũ
abscondit ĩsatis tribz. significat sciẽciam spiritał doctrine
feruentẽ ĩtrmmitatis amore. ¶ homo qui absconditum the
quinq panibz ⁊ duobus piscib pasti sunt: ecclesiastiai sunt
popuisi. qui ꝓquinq sensus corporis alimento legis spraitalie
acristo resiciuntur: et duplia testamẽto qͣi gemellis piscibus
saturantur. ¶ Quatuor autẽ milia uirorum: qui alus septe
panib aluntur eadem ecclia gentium est. que ĩ quatuor ꝑtib

Expanded text:
ingluvie, inani gloria, ac superbia. Paterfamilias proingluvie, inani gloria, ac superbia. Paterfamilias proferens de thesauro suo nova et vetera, Christus est, proferens de impenetrabili scientia sua gemina Testamenta: Vetus, in quo felicitas terrena promittitur; Novum, per quod regnum coelorum speratur Homo qui seminavit in agro suo granum sinapis, Christus eier, quae fermentum abscondit in satis tribus, significat scientiam spiritualis doctrinae ferventem in Trinitatis amore. Homo qui absconditum thesquinque panibus et duobus piscibus pasti sunt, ecclesiastici sunt populi, qui per quinque sensus corporis alimento legis spiritalis a Christo reficiuntur, et duplici Testamento, quasi gemellis piscibus, saturantur. Quatuor autem millia virorum qui aliis septem panibus aluntur, eadem Ecclesia gentium est, quae in quatuor partibus
Abbreviated transcription (Latin):
dit qͣi atergo dominum tetigit: et añ accipere salutẽ quam
sinagoga promeruit. Duoceci iuxta uiã sedẽtes significãt
utrosq̃z populos iudeorum ⁊ gentium ꝑ fidem xp̃o appropinqͣ¬
tes qui dixit ego sum uia. ¶ Demonium habens cecus et
mutus qui scribitur asaluatore curatus indicat eos qui
ex idolatria gentium ad fidem dominicam conuertuntur.
Quibz tñ expulso a corde demonum cultu: dum prestinam
lucẽ ꝑceperunt fidei. postea ad laudandum domini eorum.
lingua re soluitur. ut confiteantur eum quẽ antea negaue¬
runt . ¶ Homo manum audam habens significat amniã
admonet semꝑ porrigendam elemosmã pauꝑibz. ¶Hom̃o
dequo ĩ mundus spiatus exiuit ⁊ rursum eũ occupauit: si¬
gnificat hominẽ penitẽtem: cui ꝑ subsecutã negligentiam
acrius mentem occupat carnis uoluptas: adiũctis secum
septem spiritib uiciorum. ud ẽ iracundia. muidia. atq uẽtris

Expanded text:
dit, quasi a tergo Dominum tetigit: et ante accipere salutem quam dit, quasi a tergo Dominum tetigit: et ante accipere salutem quam synagoga promeruit. Duo caeci juxta viam sedentes, significant utrosque populos Judaeorum et gentium per fidem Christo appropinquantes, qui dixit: Ego sum via . Daemonium habens caecus et mutus, qui scribitur a Salvatore curatus, indicat eos qui ex idololatria gentium ad fidem Dominicam convertuntur. Quibus tamen expulso a corde daemonum cultu, dum pristinam lucem perceperunt fidei, postea ad laudandum Dominum eorum lingua resolvitur, ut confiteantur eum quem antea negaverunt. Homo manum aridam habens significat animam admonet semper porrigendam eleemosynam pauperibus. Homo, de quo immundus spiritus exivit, et rursum eum occupavit, significat hominem poenitentem, cui per subsecutam negligentiam acrius mentem occupat carnis voluptas, adjunctis secum septem spiritibus vitiorum, id est, iracundia, invidia, atque ventris
Abbreviated transcription (Latin):
qui ea que gesta sunt nunciant ĩ ciuitate. significant prĩ¬
cipes impiorum qui dum fidem cristi fugiunt: uirtutes
tñ eius stupentes mirantur ⁊ predicant. paralititus iacẽs
in lectulo: anma ẽ uita dissoluta in corpore suo. Que dum
fuerit gr̃a scristi premissionem peccatorum sanata. confes¬
im pristino robore recepto resurgit ⁊ lectum carnis si
debil iacebat ad domum uirtutum reportat. ut seitra
consciẽcie sue secreta constringat. et neq̃qͣ in extĩorib ultra
uoluptatibus dissoluta discurrat. ¶ Archismagogi filia
ad quam curandam dominus dum ꝑgeret. prius tñ anteqͣz
adeam ueniret tetigit eum atergo mulier que profluuio
sanguinis laborabat et curata ẽ. Archismagogi quidem
filia iudee typum tenuit. hec autem que profluuio sangiũs
laborabat figuram habuit ecclie exgentibz. Que dum post
predicacõem ⁊ post passionem ac post ascensionẽ cristi crẽdi¬

Expanded text:
qui ea quae gesta sunt nuntiant in civitate, significant prinqui ea quae gesta sunt nuntiant in civitate, significant principes impiorum, qui dum fidem Christi fugiunt, virtutes tamen ejus stupentes mirantur et praedicant. Paralyticus jacens in lectulo, anima est, vita dissoluta in corpore suo. Quae dum fuerit gratia Christi per remissionem peccatorum sanata, confestim pristino robore recepto resurgit, et lectum carnis suae, in quo debilis jacebat, ad domum virtutum reportat ut se intra conscientiae suae secreta constringat, et nequaquam in exterioribus ultra voluptatibus dissoluta discurrat. Archisynagogi filia, ad quam curandam Dominus dum pergeret, prius tamen antequam ad eam veniret, tetigit eum a tergo mulier, quae profluvio sanguinis laborabat, et curata est, archisynagogi quidem filia Judaeae typum tenuit; haec autem, quae profluvio sanguinis laborabat, figuram habuit Ecclesiae ex gentibus. Quae dum post praedicationem et post passionem ac post ascensionem Christi credi
Abbreviated transcription (Latin):
deret auario demonum cultu mundauit atqz in unitatem
fidei reparauit. ¶ Centurio fidem gentium significat. puer
autẽ ⁊ filia cananee mulieris quos cristus non uemiẽs ad
eos saluat easdem gentes ostendunt qͣs dominus nõ corpora¬
li pñcia iusitauit: sz ꝑ fidem uerbi saluauit. Ip̃a qͦz mulier
chananea ecclie gencium gerebat figuram que tanquam
canis querit micas demensa dommorum: idẽ saturari doc-¬
trimis apostolorum ⁊ prophetarum. ¶Docrus petri febri¬
citans significat synagogam estu carnalium desideriorũ
accensam. Cuius filia ẽ pars illa credencium que d
petro regenda. ¶ Scriba repudiatus qui propter questũ
dommum sequebatur: significat eos qui cristi fidem non
propter dommum: sz propter lucrum seculi appetunt . ¶ De¬
moniacus quem dommius ĩregiõe gerasenorum a legione
curauit. significat gentilem populum multorum cultib
demomorum obnoxium. ¶ Pastores portorum fugientes.

Expanded text:
deret a vario daemonum cultu mundavit, atque in unitatem deret a vario daemonum cultu mundavit, atque in unitatem fidei reparavit. Centurio fidem gentium significat. Puer autem et filia Chananaeae mulieris, quos Christus non veniens ad eos salvat, easdem gentes ostendunt, quas Dominus non corporali praesentia visitavit, sed per fidem verbi salvavit. Ipsa quoque mulier Chananaea Ecclesiae gentium gerebat figuram, quae tanquam canis quaerit micas de mensa dominorum, id est, saturari doctrinis apostolorum et prophetarum. Socrus Petri febricitans significat synagogam aestu carnalium desideriorum accensam. Cujus filia est pars illa credentium, quae data est Petro regenda. Scriba repudiatus, qui propter quaestum Dominum sequebatur, significat eos qui Christi fidem non propter Dominum, sed propter lucrum saeculi appetunt. Daemoniacus, quem Dominus in regione Gerasenorum a legione curavit, significat gentilem populum multorum cultibus daemoniorum obnoxium. Pastores porcorum fugientes,
Abbreviated transcription (Latin):
qui in fantib necẽ intulit dyaboli formam expressit: uel
gentium qui cupiẽtes nomẽ cristi extinguere a̾ mundo in
necẽ martirum seuierunt. ¶ Muti qui ĩeuangelio curant᷑.
ficant eos qui fidem cristi confitentur. ¶ Ceci sign¬
ficant eos qui non intellexerunt fidem quam crediderunt.
¶Surdi significant eos qui nõ obediunt preceptis dei
Claudi qui nõ recte ĩsemita mandatorum dei gdientes: ĩple¬
re: precepta salutaria, negligunt. ¶ Homo prudens qui
edificauit domum suam supra petram significat doctorẽ fide¬
in qui ĩ xp̃o ponit doctrine sue ac uite stabilimentũ. i
qui edificauit domum suam supra harenam hereticorum
dognata designat: qui sic edificant ut ruiiam faciãt magnã.¬
¶ Leprosus quem cristus descendens de monte p̃mũ curauit
indicat humanũ genus delictorum contagio maculosum hoc
redemptor dum de celorum altitudine quali de monte descen-¬

Expanded text:
qui infantibus necem intulit, diaboli formam expressit; vel qui infantibus necem intulit, diaboli formam expressit; vel gentium, quae cupientes nomen Christi exstinguere de mundo, in necem martyrum saevierunt. Muti qui in Evangelio curantur, significant eos qui fidem Christi confitentur. Caeci significant eos qui non intellexerunt fidem quam crediderunt. Surdi significant eos qui non obediunt praeceptis Dei. Claudi, qui non recte in semita mandatorum Dei gradientes, implere praecepta salutaria negligunt. Homo prudens, qui aedificavit domum suam supra petram, significat doctorem fidelem, qui in Christo ponit doctrinae suae ac vitae stabilimentum. Ille vero qui aedificavit domum suam super arenam, haereticorum dogmata designat, qui sic aedificant, ut ruinam faciant magnam. Leprosus, quem Christus descendens de monte primum curavit, indicat humanum genus delictorum contagio maculosum: hoc Redemptor dum de coelorum altitudine quasi de monte descen
Abbreviated transcription (Latin):
est et tota series ueteris testamẽti spirtus ancto feta bñdic¬
tam ac salubrẽ saluatoris ĩcarnacõem uniuerso mundo pre¬
conata ẽ. ¶ Iohannes formam habuit legis que xp̃m an¬
nunciauit et remissiõem peccatorum ꝑ lauaca gr̃am pre¬
dicauit. ¶ Ioseph sponsus qui custos uirgmnitatis eius
fuit. significat cristum sponsum ecclie: auus iuirginitas
in fideuera ab ip̃o usqz ĩfinẽ conseruatur. Maria illumia¬
trix siue stella maris interpretatur. Genut enim lumen
mundo. Sermone autẽ syro maria: domina nuncupatur.
et pulcre quia dommum genuit celi et terre et unuerse crea-¬
ture. Mistice autem ecclĩe figuram gestat ⁊ speciẽ: que cũ
t desponsata cristo uirgo ꝑseuerat. ¶ Magi figuri
gencium populos lucem fidei cognituros ĩdicantes sacramẽ¬
torum numero cristum ꝑ thura ẽẽ deum per mirrã hominẽ
passum: per aurum regem ommum seculorũ. ¶ Heddes

Expanded text:
est, et tota series veteris testamenti Spiritu sancto feta benedicest, et tota series veteris testamenti Spiritu sancto feta benedictam ac salubrem Salvatoris incarnationem universo mundo praeconiata est. Joannes formam habuit legis, quae Christum annuntiavit, et remissionem peccatorum per lavacri gratiam praedicavit. Joseph sponsus, qui custos virginitatis ejus fuit, significat Christum sponsum Ecclesiae, cujus virginitas in fide vera ab ipso usque in finem conservatur. Maria illuminatrix sive stella maris interpretatur quia genuit lumen mundi. Sermone autem siro Maria domina nuncupatur et pulcre, quia Dominum genuit. Et a Maria et anti eturae. Mystice autem Ecclesiae figuram gestat et speciem, quae, cum sit desponsata Christo, virgo perseverat. Magi figuraverunt gentium populos, lucem fidei cognituros, indicantes sacramentorum numero, Christum per thura esse Deum, per myrrham hominem passum, per aurum regem omnium saeculorum. Herodes,
Abbreviated transcription (Latin):
penitentes peccata sua soluti suiti in celo: omnium hic re¬
missione peccatorum ꝑcepta ad eterne beatitudinis gaudia
eorum precibz adiuti per dei gr̃am ꝑuenire mereantur. hec
de apostolis xp̃i generaliter modo dicta sufficiant: quorum
quid specialiter significẽt nomĩa paulo post ĩsequentibus
dicemus. ¶ Septuaginta duo discipuli. significant illus¬
tratiõẽm tocius orb̾ ꝑ euangelium trinitatis . xxiiii. enĩ horis
mundus omnis ꝑagitur. Qui numerus triplicatus propt᷑
bini propter predicandum dei amorem ⁊ proximi uelmiste¬
rium genime testamenti . ¶ zachauas ut supradictum ẽ
interpretatur memoria domini . ¶ Elisabeth dei mei sacu¬
ritas: uel dei mer iuramentum interpretatur. Elisabeth
hannis scribendo nomẽ edidit: sicut uetus sacerdociũ sbtypo.
sacerdotium cristi ⁊ gr̃am noui testamenti expressit. et sicut
domini predicauit sic spiitus in lit̾a aduemente cristoletat

Expanded text:
poenitentes peccata sua, soluti sint in coelo, omnium hic repoenitentes peccata sua, soluti sint in coelo, omnium hic remissione peccatorum percepta ad aeternae beatitudinis gaudia eorum precibus adjuti per Dei gratiam pervenire mereantur. Haec de apostolis Christi generaliter modo dicta sufficiant, quorum quid specialiter significent nomina, paulo post in sequentibus dicemus. Septuaginta duo discipuli significant illustrationem totius orbis per Evangelium trinitatis; viginti quatuor enim horis mundus omnis peragitur. Qui numerus triplicatus propterbini propter praedicandum Dei amorem et proximi, vel mysterium gemini testamenti. Zacharias, ut supra dictum est, interpretatur memoria Domini. Elisabeth Dei mei saturitas, vel Dei mei juramentum interpretatur. Elisabeth Joannis scribendo nomen edidit; sicut vetus sacerdotium sub typo sacerdotium Christi et gratiam novi testamenti expressit; et sicut Domini praedicavit: sic spiritus in littera advenienti Christo laetatus
Abbreviated transcription (Latin):
ti. siue sac̾re scripture doctrinam suꝑ humeros .xii. posuit apos¬
tolorum: quorũ doctrina omnes imbuti fideles ꝑ confessiõem
uere fidei et penitẽciam delictorum abomnib mundentur
sordibus et digni efficiantur ad eterna sancta domini sui
introire et regni celestis gaudia possidere. ¶ Duodecim
nanqz porte sancte erant ciuitatis hierusalem: ꝑ quas ĩtroi¬
bant ⁊ egrediebantur omnes manentes et uemẽtes in eam.
Hec .xii. apostolorum figuram expresserunt: qui uere porte
sunt spuitalis ihrlm̃: per quorum predicationem ⁊ doctrinã
omnib undiqz uemẽtibz ĩsanctam ecclĩam pate facte sũt
porte regni celestis quibz etiam data ẽ potestas et successo¬
bus eorum ĩ ecclĩa ligandi et soluendi in celo et in te
ut quoscunq ꝑ culpam ligauerint in terra ligati sint ĩeter-¬
na tormenta. quoscunqz autem soluerint confitentes et

Expanded text:
ti, sive sacrae Scripturae doctrinam super humeros duodecim posuit aposti, sive sacrae Scripturae doctrinam super humeros duodecim posuit apostolorum, quorum doctrina omnes imbuti fideles per confessionem verae fidei et poenitentiam delictorum ab omnibus mundentur sordibus, et digni efficiantur ad aeterna sancta Domini sui introire et regni coelestis gaudia possidere. Duodecim namque portae sanctae erant in civitate Hierusalem, per quas introibant et egrediebantur omnes manentes et venientes in eam. Haec duodecim apostolorum figuram expresserunt, qui vere portae sunt spiritalis Hierusalem: per quorum praedicationem et doctrinam omnibus undique venientibus in sanctam Ecclesiam patefactae sunt portae regni coelestis, quibus etiam data est potestas et successoribus eorum in Ecclesia ligandi et solvendi in coelo et in terra, ut quoscunque per culpam ligaverint in terra, ligati sint in aeterna tormenta, quoscunque autem solverint confitentes et
Abbreviated transcription (Latin):
figuram qui in sacro baptismate officii sui trophea firerient
et predicationis sue credentibus in signia reliquerunt. hu tã¬
tum .xii. uiri ad predicandum testimonium sempiternũ. id
ẽ euangelium regni dei omnibus ꝑ orbem terre nationibus
missi sunt: qui etiam ĩsancta eccliã omnib sũt credentibus
missi in testimonium: quia quisquis ad eterne uite gaudia
ꝑuenire uoluerit eorũ predicatiõem ⁊ doctrinã ĩ omnib sequi
necesse ẽ quorũqz successores nunc ĩsancta ecclĩa sunt omnes
ueritatis predicatores amiunciantes et predicantes uerbũ
salutis eterne ĩxp̃o ihũ dominio nr̃o. Nam rex salomon qui pa¬
cificus interpretatur. mare eneũ id ẽ luterẽ suꝑ .xii. boues eneos
posuit añ templum ubi sacerdotes et ministri altaus lauabãt
manus cũ ingrederẽtur sanctuarum dm̃. ita custus mare
eneum id ẽ confessionem uere fidei ueletiam confessionem delic

Expanded text:
figuram, qui in sacro baptismate officii sui tropaea fixerunt, figuram, qui in sacro baptismate officii sui tropaea fixerunt, et praedicationis suae credentibus insignia reliquerunt. Hi tantum duodecim viri ad praedicandum testimonium sempiternum, id est Evangelium regni Dei, omnibus per orbem terrae nationibus missi sunt, qui etiam in sancta Ecclesia omnibus sunt credentibus missi in testimonium, quia quisquis ad aeternae vitae gaudia pervenire voluerit, eorum praedicationem et doctrinam in omnibus sequi necesse est; quorumque successores nunc in sancta Ecclesia sunt omnes veritatis praedicatores annuntiantes et praedicantes verbum salutis aeternae in Christo Jesu Domino nostro. Nam rex Salomon, qui pacificus interpretatur, mare aeneum, id est, luterem super duodecim boves aeneos posuit ante templum, ubi sacerdotes et ministri altaris lavabant manus, cum ingrederentur sanctuarium Domini: ita Christus mare aeneum, id
Abbreviated transcription (Latin):
me onmes qui l aboratis ⁊ onerati estis: et ego reficiam uos et
recipiam in eterne uite tabernacula. Et sicut .xii fontes ĩce¬
lum uñ lassatus ualde balida siti populus portatus ẽ. itaper
xii. apostolos onnis turba fidelium sacre fidei doctrina potatur
et adeterne uite gaudia sancta predicatione uocatur ¶ Iosue
qͦz qui figuram xp̃i et nomine et actu exp̾ssit .xii. exploratores
misit ad explorandum terram repromissionis: quam deus abea¬
he dilecto suo et semmi eius se daturum promisit: sie ⁊ cristus.
rii. misit apostolos inter nuimerositatem omnium gentiũ euã¬
gelizare regnum dei. ut de illis psalmista ait. In omnem terram
exuut sonus eorum: et in fines orbis terre uerba eorum. ¶ Uui
qͦz.xii. ex .xii. tribubus ifrahel sictis pedib iordanem trãseũtes
xii. lapides eleuantes: prosigno ibidem posuerunt ĩtestimomi¬
um sempiternum posteris sus. hu .xii. apostolorum tenuere

Expanded text:
me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos , et me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos , et recipiam in aeternae vitae tabernacula. Et sicut duodecim fontes in Celim, unde lassatus valde valida siti populus potatus est, ita per duodecim apostolos omnis turba fidelium sacrae fidei doctrina potatur, et ad aeternae vitae gaudia sancta praedicatione vocatur. Josue quoque, qui figuram Christi et nomine et actu expressit, duodecim exploratores misit ad explorandum terram repromissionis, quam Deus Abrahae dilecto suo et semini ejus daturum promisit: sic et Christus duodecim misit apostolos inter numerositatem omnium gentium evangelizare regnum Dei, ut de illis Psalmista ait: In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Viodecim ex duodecim tribubus Israel siccis pedibus Jordanem transeuntes, duodecim lapides elevantes, pro signo ibidem posuerunt in testimonium sempiternum posteris suis. Hi duodecim apostolorum tenuere
Abbreviated transcription (Latin):
num genus fideliter inchoauit. Hic est uerus mazaroth: iõ
ẽ signifer: ꝙer quem sol iusticie xpũs omni tempore totum
illumireat orbem. Et sicut dies .xii. horis abortu solis usq
ad occasum uoluitur: ita dies uerus xp̃s ꝑ .xii. apostolos suos
ad inchoationem recte conuersationis quod ꝑ ortum solis
intelligitur suos illustrat fideles: in qͣ qui usq ad occasum.
id ẽ usqz ad finem uite ꝑseuerauerit in eternum saluus erit.
dendam repromissionis terram. ita xp̃s qui supplantauit
dyabolum .xii. elegit apostolos quibus terram repromissioĩs.
io ẽ regni celestis benedictõem tradidit: et potestatem eis tri¬
buit caleandi fuꝑ scorpiones ⁊ serpentes et supra om
uirtictẽ mimici. Item ficut moyses undiq ex omni ꝑte. id ẽ
aboriente et occidente abaquilone et austro ꝑri. tribus meta¬
bernacula omnes sibi credentes muitauit dicens. Uenite ad

Expanded text:
num genus fideliter inchoavit. Hic est verus Mazaroth, id num genus fideliter inchoavit. Hic est verus Mazaroth, id est, signifer, per quem sol justitiae Christus omni tempore totum illuminat orbem. Et sicut dies duodecim horis ab ortu solis usque ad occasum volvitur, ita dies verus Christus per duodecim apostolos suos ad inchoationem rectae conversationis, quod per ortum solis intelligitur, suos illustrat fideles; in qua qui usque ad occasum, id est, usque ad finem vitae perseveraverit, in aeternum salvus erit. dendam repromissionis terram, ita Christus, qui supplantavit diabolum, duodecim elegit apostolos, quibus terram repromissionis, id est regni coelestis benedictionem, tradidit, et potestatem eis tribuit calcandi super scorpiones et serpentes, et super omnem virtutem inimici. Item sicut Moyses undique ex omni parte, id est, ab oriente et occidente, ab aquilone et austro per duodecim tribus metabernacula omnes sibi credentes invitavit, dicens: Venite ad
Abbreviated transcription (Latin):
rus horum figuram nobis in simiat ⁊ suꝑfluum ẽ: de hus oĩb
hͤ narrare. ¶ Apostoli qͦz omnes tocius ecclĩe portant ty¬
pum: quia et idenin dimittendis peccatis similem acceper̃t
tatem. habent quidem formam patriarcharum. qui
Puerbum predicacoĩs ĩtoto orbe terrarum populum dei spi¬
ritaliter genuerunt. Proinde considerandum est ip̃e misti¬
cus nuimerus duodecim apostolorum: quibz figuris ĩscaiptu¬
ra sacrã in signis constet. Nam sicut deus pater ꝑ unigẽitũ
filium suum ĩuirtute spiritussancti p̾mam mundi creatio¬
nem : sed dierum opacõe compleuit. ita eciam duplicato eod.
enauo numero uñ duodecĩ efficiuntur mundum ꝑd
uit apostolos. Et sicut duodec̃ĩ mensibus in circulo anni diuer¬
sis temꝑamentis mundi fructus adusum humani generis
ꝑ dei largitatem onmpotentis renouatur. ita ꝑ .xii. aposto¬
lorum doctrinam fructum bonorum operũ deo afferre huma¬

Expanded text:
rus horum figuram nobis insinuat, et superfluum est de his omnibus rus horum figuram nobis insinuat, et superfluum est de his omnibus hic narrare. Apostoli quoque omnes totius Ecclesiae portant typum, quia iidem in dimittendis peccatis similem acceperunt potestatem. Habent quidem formam patriarcharum, quia per verbum praedicationis in toto orbe terrarum populum Dei spiritaliter genuerunt. Proinde considerandum est ipse mysticus numerus duodecim apostolorum, quibus figuris in Scriptura sacra insignis constet. Nam sicut Deus Pater per unigenitum Filium suum in virtute Spiritus sancti primam mundi creationem sex dierum operatione complevit, ita etiam duplicato eodem senario numero, unde duodecim efficiuntur, mundum perditum, m renovavit apostolos. Et sicut duodecim mensibus in circulo anni diversis temperamentis mundi fructus ad usum humani generis per Dei largitatem omnipotentis renovatur, ita per duodecim apostolorum doctrinam fructum bonorum operum Deo afferre huma
Abbreviated transcription (Latin):
cum ambularent eamdẽ significacõem habent. Necnõ et qͣ¬
tuor facies de quibz scriptum est ꝙ esset una facies cherub.
et alia facies hommis. et tercia facies leoms. et quarta
facies aquile idem demonstrat. Quatuor autẽ sunt plage
orb. et quatuor uicissitudines temporum aniuos fructus
hommibus prebent. sic ⁊ sancta ecclĩa xp̃i ĩquatuor ꝑtib
mundi dilatata ꝑ totum tempus huius seculi doctrina euã¬
gelica nitritur et roboratur. Uñ sancti doctores qui ꝑ qua¬
tuor euangelia totum orbem illuminant quatuor prĩcipue
utes. hoc ẽ prudentiam iusticiam fortitudinem tem¬
rantiam nobis commendant: ut ĩhus comiersantes deo
placitam exhibeanius seruitutẽ. Item quatuor milia sa¬
crata ex .uii. panibus leguntur ĩ euangelio adomnio et
paraliticus aquatuor uiris ad sanandum xp̃o offertur. Preter
hec qͦz ĩalus plurimis locis sancte scripture qͣternarius nume¬

Expanded text:
cum ambularent, eamdem significationem habent. Nec non et qucum ambularent, eamdem significationem habent. Nec non et quatuor facies, de quibus scriptum est, quod esset una facies cherub, et alia facies hominis, et tertia facies leonis, et quarta facies aquilae, idem demonstrat. Quatuor autem sunt plagae orbis; et quatuor vicissitudines temporum annuos fructus hominibus praebent: sic et sancta Ecclesia Christi in quatuor partibus mundi dilata per totum tempus hujus saeculi doctrina evangelica nutritur et roboratur. Unde sancti doctores, qui per quatuor Evangelia totum orbem illuminant, quatuor praecipue virtutes, hoc est prudentiam, justitiam fortitudinem, temperantiam nobis commendant, ut in his conversantes, Deo placitam exhibeamus servitutem. Item quatuor millia satiata ex septem panibus leguntur in Evangelio a Domino; et paralyticus a quatuor viris ad sanandum Christo offertur. Praeter haec quoque in aliis plurimis locis sanctae Scripturae quaternarius nume
Abbreviated transcription (Latin):
hus figuraliter exprimunt. Matheus enii eundem
redemptorẽ natum et passum aniuncians ĩ similitu¬
dinem hommnis comparat. Martus a solitudine exorsus leonis.
figurã induit et cristi regnum ĩuictum potẽciamq proclamat.
Lucas qͦ ꝑ uituli misticum ultum xp̃m pro nobis p̾dicat im¬
molandum. Iohannes autẽ per figuram aquile eundem xp̃m
post resurrectionem carnis demonstrat reuolasse in celos. Hos
ergo quatuor euangelistas siue quatuor que conscripsere
euangelia ꝑ figuram exp̾sserunt quatuor paradisi flumina
de uno fonte procedencia. que urigant onmẽ suꝑficiem terre.
dimiliter ⁊ quatuor ammalia que ezechiel propheta ĩlibro
suo cõmemorat dicens. quatuor facies erant uni. et quatu¬
or penne uni et manus hominis sub pennis eorũ ĩquatuor
partibus ꝑ significacõem eosdem demonstrabat. Sit qͦs et
quatuor rote de quibus idem propheta narrat ꝙ essent iux¬
ta ammalia. et ꝑ quatuor partes irent et nõ reuerterẽtur

Expanded text:
bus figuraliter exprimunt. Matthaeus enim eumdem Redemptorem natum et passum annuntians, in similitudinem hominis comparat. Marcus a solitudine exorsus leonis figuram induit, et Christi regnum invictum, potentiamque proclamat. Lucas quoque per vituli mysticum vultum Christum pro nobis praedicat immolandum. Joannes autem per figuram aquilae eumdem Christum post resurrectionem carnis demonstrat revolasse in coelos. Hos ergo quatuor evangelistas, sive quatuor, quae conscripsere Evangelia per figuram expresserunt quatuor paradisi flumina de uno fonte prodeuntia, quae irrigant omnem superficiem terrae. Similiter et quatuor animalia, quae Ezechiel propheta in libro suo commemorat, dicens: Quatuor facies erant uni, et quatuor pennae uni, et manus hominis sub pennis eorum , in quatuor partibus per significationem eosdem demonstrabat. Sic quoque et quatuor rotae, de quibus idem propheta narrat, quod essent juxta animalia, et per quatuor partes irent, et non reverterentur,
Abbreviated transcription (Latin):
illud ubi scriptum ẽ. Senectus mea in mĩa uberi.
Senectus candidum caput habet. Que similitudo
ut arbitror hic iuste datur ecclie. quonam omina
merita sanctorum tanquam cam capitis purrissĩa
her fulgebunt. Nec incassum addidit mea. quia
senectus humiana morbis grauissims sauciatroe
tendit ad finem querelis onerosa colore de formis
t At contra senectus ecclie ad iutam duat ppetuã
ad seatitudnnem mirabilem. ad pulcritudinem sin¬
gularem ut luceant sicut angeli dei. Hec de serio
homninum ⁊ grãdibus etatum minc dicta sufficiãt
iam de generacõe serie dicenda sunt aliqua.¬
De generationis prosapia

Expanded text:
illud, ubi scriptum est: Senectus mea in misericordia uberi . illud, ubi scriptum est: Senectus mea in misericordia uberi . Senectus candidum caput habet. Quae similitudo ut arbitror hic juste datur Ecclesiae: quoniam omnia merita sanctorum tanquam cani capitis purissima luce fulgebunt. Nec incassum addidit, mea: quia senectus humana morbis gravissimis sauciata tendit ad finem, querelis onerosa, colore deformis est. At contra senectus Ecclesiae ad vitam ducit perpetuam, ad beatitudinem mirabilem, ad pulchritudinem singularem, ut luceant, sicut angeli Dei. Haec de sexu hominum et gradibus aetatum nunc dicta sufficiant. Jam de generationis serie dicenda sunt aliqua.De generationis prosapia
Abbreviated transcription (Latin):
in salomone scriptum ẽ. Cunqz iã senex ẽẽt de praua¬
tum ẽ cor eius. denectus autem multa secum et
bona affert ⁊ mala. Bona quia nos apotentifsimis
dominis liberat. uoluptatibus inponit modum libi¬
dims frangit impetus auget sapiẽtiam dat matu¬
riora consilia. Mala autens quia senium misercimũ
et debilitate et odio. Subeunt emm morbi tristisqz
senectus. Nam duo sunt quibus iuiuntur corꝑis
iuires senectus et morbus. Denectus aliquando in¬
commoda presentis temporis significat. aligũando
candorem uirtutum. Nam propheta dominũ precat᷑
in psalt̾io ita dicens. Ne proicias me in tempore se¬
nectutis. Sũpplicat ne tempore senectutis sue pro¬
ptciatuir adomino quando fessa fit uictus corporis
plus indiget adiuuari. Sẽd hana senectutẽ non so¬
lum etatem finitam debemus accipere. sed etiam al̃
tribulacionibus crebris att martiries robur amme
consenesat. Candorem autem urtutum significat

Expanded text:
in Salomone scriptum est: Cunque jam senex esset, depravain Salomone scriptum est: Cunque jam senex esset, depravatum est cor ejus . Senectus autem multa secum et bona affert et mala. Bona, quia nos a potentissimis dominis liberat, voluptatibus imponit modum, libidinis frangit impetus, auget sapientiam, dat maturiora consilia. Mala autem, quia senium miserrimum est debilitate et odio. Subeunt enim morbi, tristisque senectus. Nam duo sunt, quibus minuuntur corporis vires, senectus et morbus. Senectus aliquando incommoda praesentis temporis significat: aliquando candorem virtutum. Nam propheta Dominum precatur in Psalterio, ita dicens: Ne projicias me in tempore senectutis . Supplicat, ne tempore senectutis suae projiciatur a Domino: quando fessa fit virtus corporis, plus indiget adjuvari. Sed hanc senectutem non solum aetatem finitam debemus accipere: sed etiam cum tribulationibus crebris atque martyriis robur animae consenescit. Candorem autem virtutum significat
Abbreviated transcription (Latin):
et testis xp̃i passionum. Et iohannes senior ĩquit
electe domme. Et semor gaio carissimo. denes autꝰ
quidam dictos putant asensus diminutiõe eo ꝙ iã
pre uetustate desipiat. Nam phisia dicunt stultos
esse homines frigidioris sanguinis. Prudentes ca¬
di ¶Unde ⁊ senes in quibz iam friget. et pi
in quib nec dum calet minus sapiuunt. Inde ẽ quod
conueiit sibi in fantum etas ⁊ senum. denes emĩ
per mimiam etatem delirant pueri per lasciuiam
et infantes ignorant quid agant. Sener autem
itum masculini generis est. sicut anus fe¬
ni. Senex mistice quando in bonam partẽ accipit
consuminate iusticie significat hommiẽ ⁊ probate
scientie. ut ẽ illud in genesi. Mortuus ẽ abraham
senex ⁊ plenus dierum ⁊ in salomone. Cant sunt
homiis sensus. et etas senectutis uita ĩmacula¬
ta. Quando uero in alteram partem ponitur signi¬
ficat ebetudinem sensus ⁊ in sipientiam erroris. uni

Expanded text:
et testis Christi passionum . Et Joannes, Senior, inquit, et testis Christi passionum . Et Joannes, Senior, inquit, electe Domine . Et: Senior Gaio charissimo . Senes autem quidam dictos putant a sensus diminutione, eo quod jam prae vetustate desipiant. Nam physici dicunt stultos esse homines frigidioris sanguinis: prudentes, calidi. Unde et senes, in quibus jam friget, et pueri, in quibus necdum calet, minus sapiunt. Inde est, quod convenit sibi infantum aetas et senum. Senes enim per nimiam aetatem delirant, pueri per lasciviam, et infantes ignorant quid agant. Senex autem tantum masculini generis est, sicut anus feminini. Senex mystice quando in bonam partem accipitur, consummatae justitiae significat hominem, et probatae scientiae: ut est illud in Genesi: Mortuus est Abraham senex et plenus dierum . Et in Salomone: Cani sunt hominis sensus, et aetas senectutis, vita immaculata . Quando vero in alteram partem ponitur, significat hebetudinem sensus, et insipientiam erroris. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam ante aduentum saluatoris nri significat.
ut ĩesaia. lauda sterilis q̃ non paris. Et in psalmo.
Qui hĩtare facit sterilem in domo. fenina uõ aꝑtib
femorum dicta ubi serus species auiro distinguitur.
Alu greca ethimologia femmã ab ignea ui dictam
putant. quia uehementer concupisat. Libidimosio¬
res emm iuris feminas ẽẽ tam in hominebus quã
in ammalibus. Unde mimus amor apud antiquos
femineus uocabatur. Femina quando in bonam
partẽ accipitur significat mariã matrẽ dm̃ de qͣ
propheta ait. femma circumdabit iurum. aut hu¬
militatem sũbiectorum. Quando autem in malã
partem significat libidinem luxiriosorum. Semor
est ad huc iuridior. Unde in sexto libro oiuidius ait.
Semor inter iuuenemqz senẽq. Senioris autẽ no¬
men aut dignitatem magisteru aut maturitatẽ
consilu significat. Unde in eplã sua petrus apostolus
dicit. Semores qui in uobis sunt obsecro consemor-

Expanded text:
Ecclesiam ante adventum Salvatoris nostri significat, Ecclesiam ante adventum Salvatoris nostri significat, ut in Isaia: Lauda, sterilis, quae non paris . Et in psalmo: Qui habitare facit sterilem in domo . Femina vero a partibus femorum dicta, ubi sexus species a viro distinguitur. Alii graeca etymologia feminam ab ignea vi dictam putant, quia vehementer concupiscit. Libidiniosiores enim viris feminas esse, tam in hominibus, quam in animalibus. Unde nimius amor apud antiquos femineus vocabatur. Femina quando in bonam partem accipitur, significat Mariam matrem Domini, de qua Propheta ait: Femina circumdabit virum ; aut humilitatem subjectorum. Quando autem in malam partem, significat libidinem luxuriosorum. Senior est adhuc viridior. Unde in sexto libro Ovidius ait: Senior inter juvenemque senemque. Senioris autem nomen aut dignitatem magisterii, aut maturitatem consilii significat. Unde in Epistola sua Petrus apostolus dicit: Seniores, qui in vobis sunt, obsecro consenior
Abbreviated transcription (Latin):
mina antiquitus uira uocabatur. sicut a seruo ẜua
sicut a famulo famula. ita auiro uira. Hine ⁊ uir¬
ginis nomen dictum guidam putant. Uirgo misti¬
ce aut sanctam ecclĩam catholicam significat que
fide ẽ incorrupta siue ammã fidelem que nõ cõsentit
contaminari suggestionib diaboli uel hereticorum
erroribus corrumpi. Cui dicit aplũs. Despondi em
uos iurginem castam ex hibere xp̃o. Uirgines aĩe
sanctorum acorrupcõe mundi per quĩqz sensus
corporis se contmentes ut in euangelio. Simile
ẽ regnum celorum decem iurginibus. Item iuirgĩes
am̃nie continentum non propter eternã retribu¬
cõem. sed propter fauorem laudis humane. Uñ
et supra. Et quĩq fatue. Et in amos propheta. In die
illa deficient uirgines pulcre. Lampades oꝑa iusticie
ut in euangelio. Accipientes lampades suas exierũt
obuiam sponso et sponse. Sterilis mistice sanctam

Expanded text:
mina, antiquitus vira vocabatur, sicut a servo serva, mina, antiquitus vira vocabatur, sicut a servo serva, sicut a famulo famula, ita a viro vira. Hinc et virginis nomen dictum quidam putant. Virgo mystice aut sanctam Ecclesiam catholicam significat, quae fide est incorrupta, sive animam fidelem, quae non consentit contaminari suggestionibus diaboli, vel haereticorum erroribus corrumpi. Cui dicit Apostolus: Despondi enim vos virginem castam exhibere Christo . Virgines, animae sanctorum a corruptione mundi per quinque sensus corporis se continentes, ut in Evangelio: Simile est regnum coelorum decem virginibus . Item virgines, animae continentium, non propter aeternam retributionem, sed propter favorem laudis humanae. Unde et supra: Et quinque fatuae . Et in Amos propheta: In die illa deficient virgines pulchrae . Lampades, opera justitiae, ut in Evangelio: Accipientes lampades suas exierunt obviam sponso et sponsae . Sterilis mystice sanctam
Abbreviated transcription (Latin):
ram. id ẽ dyabolum qui ẽ caput totius iniquitat᷑.
Adulter dyabolus uel demones in esaia. uos aut
accedite filii auguriatricis semen adulteri ⁊ form¬
carie. Forncaria carnalis propagatio plebs uidea
siue anima peccatricis. Meretrix amma peceatrix q̃
miguitatis fructus concipit ut ihieremia. Frons me¬
retricis facta ẽ tibi. Lupanar id ẽ locus mertetricio¬
sus conscientia hominis peccatoris uel corpus in qͦ.
adulterinos cum demomibus perpetrat concubitus.
ut in ezechiele. Et destruam lupanar tuũ. Uirago
auiridiori etate dicta ẽ. sicut et iurga sicut ⁊ uitu¬
la. Alias ab incorrupcõe quasi uirago quõd ignoret¬
femineam passionem. Uirago uocata quia uirum
agit. hoc ẽ oꝑa uiuilia facit ⁊ masculim uigoris ẽ.
Antiqui emin fortes femmas uiragines uoccibant.
Uirgo autem non recte uirago dicitur si non uri
fungitur mulier uero si oꝑa uirilia facit. rec¬
te uirago dicitur ut amazona. Que uero nunc fe-¬

Expanded text:
ram , id est, diabolum, qui est caput totius iniquitatis. ram , id est, diabolum, qui est caput totius iniquitatis. Adulter diabolus vel daemones, ut in Isaia: Vos autem accedite, filii auguratricis, semen adulteri et fornicariae . Fornicaria carnalis propagatio plebs Judaea sive anima peccatricis. Meretrix, anima peccatrix, iniquitatis fructus concipit: ut in Jeremia Frons meretricis facta est tibi . Lupanar, id est, locus meretriciosus, conscientia hominis peccatoris, vel corpus, in quo adulterinos cum daemonibus perpetrat concubitus: ut in Ezechiele: Et destruam lupanar tuum . Virago a viridiori aetate dicta est, sicut et virga, sicut et vitula. Alias ab incorruptione, quasi femineam passionem. Virago vocata, quia virum agit, hoc est opera virilia facit et masculini vigoris est. Antiqui enim fortes feminas ita vocabant. Virgo autem non recte virago dicitur, si non viri officio fungitur. Mulier vero si virilia facit, recte virago dicitur, ut Amazona. Quae