comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
at̃. da mͥ portionẽ substantię. quȩ me con¬
tingit. Et diuisit illis substantiã. Mur-¬
murantib de peccatoꝵ susceptione scri-¬
bis & phariseis. tres exordine parabolas
saluator posuit. duab pͥmis de quib di¬
sputatũ . ẽ. quantũ ipse cũ angłis de poeni¬
tentũ salute gaudeat insinuans. t̾cia uͦ
quȩ sequit᷑ ñ suũ tantũmͦ suorũq gau¬
dium demonstrans. sed & inuidentiũ mur¬
mur reprehendens. Homo itaq qͥ duos fi¬
lios habuisse dicit᷑. ds̃ pat̾ intelligit᷑.
Duorũ uidelicet genitor popłoꝵ. & quasi
duarũ generis humani stirpiũ auctor
atq creator. Maior enĩ filius. eos qui in
unius dĩ ꝑmansere cultura. minor. eos
qͥusq ad colenda idola dm̃ deseruere: si¬
gnificat. Pars substantiȩ quȩ minorẽ fi¬
liũ contingit. ipse sensus in homine ratio¬
nalis . e Uiuere enĩ. intelligere. meminis¬
se. ingenio alacri excellere: diuini sub¬
stantia muneris. ẽ. quã minor filius ex¬

Expanded text:
ionem substantiae quae me contingit. Et divisit illis substantiam. Murmurantibus de peccatorum susceptione, scribis et Pharisaeis, tres ex ordine parabolas Salvator posuit, duabus primis de quibus disputatum est, quantum ipse cum angelis de poenitentum salute gaudeat insinuans. Tertia vero quae sequitur, non suum, tantummodo suorumque gaudium demonstrans, sed et invidentium murmur reprehendens. Homo itaque qui duos filios habuisse dicitur, Deus Pater intelligitur, duorum videlicet genitor populorum, et quasi duarum generis humani stirpium autor atque creator. Major enim filius eos qui in unius Dei permansere cultura; minor, eos qui usque ad colenda idola Deum deseruere significat. Pars substantiae quae minorem filium contingit, ipse sensus in homine rationalis est. Vivere enim, intelligere, meminisse, ingenio alacri excellere, divini substantia muneris est. Quam minor filius ex
Abbreviated transcription (Latin):
nichil cũ angustia caritas tenet. Cũ gͦ bea¬
titatẽ illã obtinuerimꝰ: nr̃a erunt ad ui¬
dendũ suꝑiora. nr̃a crunt ad conuiuendũ
ȩqualia. nr̃a erunt & ad dominandũ in¬
feriora. Siquẽ autẽ mouet quomͦ patri
supplicans ueritas dicat. & mea om̃n tua
sunt & tua mea. cui simillimũ uidet᷑ sona¬
re qđ huic filio dicit᷑ & om̃ia mea tia sc̃.
sciat unigeniti filii esse omĩa quȩ patris
sunt: ꝑ hoc qđ etiã ipse ds̃ de dõpatre natꝰ
patri ẽ ȩqualis Nã & illud qđ de sp̃u scõ lo¬
filio: erat accepturus qđ ait de meo accipiet.
sed utiq de patre de qͦ ꝓcedit sp̃s. de qͦ natꝰ
est & filius. Siue utiq duos filios hos ad
utrunq popłm. siue ut quibdã placet ad
duos quos libet homines poenitentẽ uideli¬
cet & iustũ uł qui sibi iustꝰ uideat᷑ referre
uolueris: congaudeat maior frat̃. qͥa fr̃
iunior mortuus erat & reuixit: ꝑierat &¬

Expanded text:
nihil cum angustia charitas tenet. Cum ergo beanihil cum angustia charitas tenet. Cum ergo beatitatem illam obtinuerimus, nostra erunt ad vivendum superiora, nostra erunt ad convivendum aequalia, nostra erunt ad dominandum inferiora. Si quem autem movet quomodo patri supplicans veritas dicat: Et mea omnia tua sunt, et tua mea, cui simillimum videtur sonare quod huic filio dicitur: Et omnia mea tua sunt, sciat unigeniti Filii esse omnia quae Patris sunt, per hoc quod etiam ipse Deus est, et de Patre natus, Patri est aequalis. Nam et illud quod de Spiritu sancto lot subjecta et Filio, erat accepturus quod ait: De meo accipiet, sed utique de Patre, de quo procedit Spiritus, de quo natus est Filius. Sive taque duos filios hos ad utrumque populum, sive ut quibusdam placet ad duos quoslibet homines, poenitentem videlicet et justum, vel qui sibi justus videatur, referre voluerit, congaudeat major frater, quia frater junior mortuus erat et revixit, perierat
Abbreviated transcription (Latin):
popłi ierosolimitani cũ cȩteris popłis uda
Seo post quã filius tuus hic qͥ deuorauit sub-¬
stantiã suã cũ meretricib uenit. occidisti il¬
li uitulũ saginatũ. Meretrices sunt genti¬
liũ suꝑstitiones. cũ quib substantiã dissipa¬
re. ẽ: relicto uno conubio ueri dĩ. cũ turba
demonũ cupiditate turpissima fornicari.
⁊ ipse dixit illi. Fili. tu semꝑ mecũ es: &¬
omĩa mea tua sunt Epulari autẽ & gaude
re oportebat. qͥa frat̾ tuus hic mortũus erat
& reuixit. ꝑierat & inuentꝰ ẽ. Qđ dicit &
omĩa mea tua sunt. ñ putandũ ẽ. ita di¬
ctũ quasi ñ sint & frĩs. ut tanquã in t̾rena
hȩreditate patiaris angustias. qđ ñ possint
esse omĩa maioris si habet ibi etiã iunior
partẽ suã. Sic enĩ a ꝑfectis & ꝑpurgatis
aciam immortalib: fili is habent᷑ omĩa.
ut sint & om̃iũ singula. & omĩa singulorũ.
Ut enĩ cupiditas nichil sine angustia. ita

Expanded text:
populi Hierosolymitani cum caeteris populis Judapopuli Hierosolymitani cum caeteris populis Judauus hic qui devoravit substantiam suam cum meretricibus, venit, occidisti illi vitulum saginatum. » Meretrices sunt gentilium superstitiones, cum quibus substantiam dissipare, est, relicto uno connubio veri Dei, cum turba daemonum cupiditate turpissima fornicari. « At ipse dixit illi: Fili, tu semper es mecum, et omnia mea tua sunt. Epulari autem et gaudere re oportebat, quia fratrer tuus hic mortuus erat, et revixit, perierat, et inventus est. Quod dicit: Et omnia mea tua sunt, non putandum est ita dictum quasi non sint et fratris, ut tanquam in terrena haereditate patiaris angustias. Quomodo possint esse omnia majoris, si habet ibi etiam junior partem suam? Sic enim a perfectis et perpurgatis ac jam immortalibus filiis habentur omnia, ut sint et omnium singula, et omnia singulorum. Ut enim cupiditas nihil sine angustia, ita
Abbreviated transcription (Latin):
tu semꝑ metũ es: hoc a patre optasse ut an¬
intelligi. Quomͦ autẽ epularet᷑ ex illo he¬
do si ip̃se esset antixp̃c qui ñ ei crederet:
Aut si hoc ẽ epulari exhedi occisione. qđ est
de antixp̃i ꝑditione lȩtari: quomꝰ dicit
filius quẽ recipit pat̾ hoc sibi ñ fuisse con¬
cessũ. cũ om̃s filii dĩ de illius aduersarii
dãnatione lȩtaturi sint: Nimirũ gͦ ipsũ
dñm sibi negatũ ad epulandũ conquerit᷑.
dũ eũ peccatorẽ putat. Cũ enĩ hedus est
illigenti. id ÷ cũ eũ sabbati uiolatorẽ & ꝓ
phanatorẽ legis existimat: iocundari epu-¬
lis eiꝰ ñ meruit. Ut qđ ait. nunquã dedisti
mͥ hedũ ut cũ amicis meis epularer. tale sit
acsi diceret. eũ qui mͥ hedus uidebat᷑ nun¬
quã decusti mͥ ad epulandũ. eo ipso mͥ illũ
ipsũ ñ concedens. quo mͥ hedus uidebatur.
Qđ autẽ dicit cũ amicis meis aut ex ꝑsona
principũ cũ plehe intelligit᷑ aut exꝑsona

Expanded text:
Tu mecum es semper, hoc a patre optasse, ut AnTu mecum es semper, hoc a patre optasse, ut Anintelligi. Quomodo autem epularetur ex illo haedo, si ipse est Antichristus, qui non ei crederet? Aut si hoc est epulari ex haedi occisione, quod est de Antichristi perditione laetari, quomodo dicit filius, quem recipit pater, hoc sibi non fuisse concessum, cum omnes filii Dei de illius adversarii damnatione laetaturi sint? Nimirum ergo ipsum Dominum sibi negatum ad copulandum conqueritur, dum eum peccatorem putat. Cum enim haedus est illi genti, id est, cum eum Sabbati violatorem et profanatorem legis existimat, jucundari epulis ejus non meruit. Ut quod ait: Nunquam dedisti mihi haedum, ut cum amicis meis epularer, tale sit ac si diceret, eum qui mihi haedus videbatur, nunquam mihi dedisti ad epulandum, eo ipso mihi illum ipsum Quod enim dicit « Cum amicis meis, » aut ex persona principum cum plebe intelligitur, aut ex persona
Abbreviated transcription (Latin):
annis seruio tͥ. & nunquã mandatũ tuũ
p̾teriui. Quęrit᷑. quomͦ ille popłs nunquã
mandatũ dĩ pͣterisse dicat᷑. Sed facile illud
occurrit: neq de om̃i mandato dictũ. eẽ sed
de uno maxime necessario qͦ nullũ aliũ dm̃
colere iussus. ẽ: neq iste filius in om̃ib isra¬
helitis. sed in his intelligit᷑ habere ꝑsonã.
qͥ nunquã ab uno dõ ad simulacra conuersi
sunt. Quãuis enĩ tanquã in agro positus
iste filius t̾rena desideraret. ab uno tam̃ dõ
ista desiderabat bona. Qđ etiã patris ipsius
testimonio apꝓbat᷑ cũ dicit. Tu mecũ es sẽꝑ.
Non enĩ quasi mentientẽ redarguit. sed secũ
ꝑseuerantiã eiꝰ apꝓbans: ad ꝑfructionẽ po¬
tioris atq iocundioris exultationis inuitat
t nunquã dedisti mͥ hedũ. ut cũ amicis
meis epularer. Peccator ꝓfecto hedi nomi¬
ne significat᷑. sed absit ut antixp̃m intel¬
liga. Multũ enĩ absurdũ. ẽ. eũ cui dicitꝰ᷑

Expanded text:
nnis servio tibi, et nunquam mandatum tuum praeterii. Quaeritur quomodo ille populus nunquam mandatum Dei praeterisse dicatur. Sed facile illud occurrit, neque de omni mandato dictum esse, sed de uno maxime necessario, quo nullum alium Deum colere jussus est. Neque iste filius in omnibus Israelitis, sed in his intelligatur habere personam, qui nunquam ab uno Deo ad simulacra conversi sunt. Quamvis enim tanquam in agro positus iste filius terrena desideraret, ab uno tamen Deo ista desiderabat bona. Quod etiam patris ipsius testimonio comprobatur, cum dicit: Tu mecum es semper. Non enim quasi mentientem redarguit, sed secum perseverantiam ejus approbans, ad perfruitionem potioris, atque jucundioris exsultationis invitat. Et nunquam dedisti mihi haedum, ut cum amicis meis epularer. Peccator profecto haedi nomine significari solet, sed absit ut Antichristum intelligam. Multum enim absurdum est eum cui dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
unũ in laudes dĩ. Et uocauit unũ de
seruis. & int̾rogauit que hȩc essent. Isq dix̃¬
illi. Uocat unũ de seruis: cũ sumit ad legen¬
dũ aliquẽ ꝓpħarũ. & in eo quȩrens qͦdã mͦ
int̾rogat. unde ista festa in eccła celebrent᷑
inquib se esse ñ uidet Respondit ei seruus
patris ꝓpła.HRater tuus uenit. & occi¬
dit pat̾ tuus uitulũ saginatũ. qͥa saluũ illũ
recepit. In extremis enĩ t̾rȩ fuit frat̾ tuus
Sed inde maior exultatio cantantiũ dño
canticũ nouũ: qͥa laus eiꝰ ab extremis t̾rȩ.
Et ꝓpt̾ eũ qui absens erat: occisus ẽ ille cui
dictũ.ẽ. Et holocaustũ tuũ pingue fiat
npisuatus. ẽ autẽ: & nolebat introire. Pai
gͦ illius egressus: coepit rogare illũ Indi¬
gnatur etiã nunc: & adhuc ñ uult introire
Cũ gͦ plenitudo gentiũ intrauerit. egrediet᷑
opportuno tẽpore pat̾ eiꝰ: ut etiã omĩs isrł
saluus fiat. Ex cuiꝰ parte cęcitas fac̾ta est
uelut absentia in agrũ. donec plenitudo

Expanded text:
Et vocavit unum de servis, et interrogavit quae haec essent. » Vocat unum de servis, cum sumit ad legendum aliquem prophetarum, et in eo quaerens quodammodo interrogat, unde ista festa in Ecclesia celebrantur, in quibus se esse non videt. Respondet ei servus patris, propheta: Frater tuus venit, et occidit pater tuus vitulum saginatum, quia salvum illum recepit. In extremis enim terrae fuit frater tuus, sed inde major exsultatio cantantium Domino canticum novum, quia laus ejus ab extremis terrae . Et propter eum qui absens erat occisus est ille cui dictum est: Et holocaustum tuum pingue fiat . Indignatus est autem, et nolebat introirergo illius egressus coepit rogare illum. » Indignatur etiam nunc, et adhuc non vult introire. Cum ergo plenitudo gentium intraverit, egredietur opportuno tempore pater ejus, ut etiam omnis Israel salvus fiat. Ex cujus parte caecitas facta est, velut absentia in agro, donec plenitudo
Abbreviated transcription (Latin):
latus. ẽ cũ. Consolari uerbo gr̃ȩ dĩ ad spem
indulgentiȩ peccatorũ. hoc ẽ post longa
itinera remeantẽ ad patrẽ mereri osculũ
caritatis. Dixriq ei filius. Pat̃. peccaui
in cęlũ & corã te : & iã ñ sũ dignꝰ uocari filiꝰ
tutus confiteri. nec dicit omĩa quȩ dictu¬
rĩ se esse ꝓmiserat: sed usq ad illud. ñ sũ
dignꝰ uocari filius tuus. Hoc enĩ uult fieri
Non addidit qđ meditatione dixerat. fac
me sicut unũ de mercennariis tuis. Cũ enĩ
panẽ ñ haberet. uł mercennarius esse cupi¬
ebat: qđ post osculũ patris generosissime
iã dedignat᷑. Intelligit nanq. int̾ filiũ &
mercennariũ & seruũ ñ minimã esse distan

Expanded text:
latus est eum. » Consolari verbo gratiae Dei ad spem indulgentiae peccatorum, hoc est, post longa itinera remeantem a patre mereri osculum charitatis. « Dixitque ei filius: Pater, peccavi in coelum et coram te, jam non sum dignus vocari filius cclesia confiteri, nec dicit omnia quae dicturum se esse promiserat, sed usque ad illud: « Non sum dignus vocari filius tuus. » Hoc enim vult fieri Non addidit, quod nulla meditatione dixerat: « Fac me sicut unum de mercenariis tuis. » Cum enim panem non haberet vel mercenarius esse cupiebat, quod post osculum patris generossissimi jam dedignatur. Intellexit namque inter filium, et mercenarium, et servum, non minimam esse dist
Abbreviated transcription (Latin):
osa confessio. Cum autẽ adhuc longe
enĩ & suꝑbos conuenient̾ ñ uidere dicitꝰ
tanqua ante oculos ñ habere Ante ocu¬
los enĩ haberi. ñ nisi qͥdiligunt᷑ dici solent
⁊ miscdia motus. ẽ. & occurrens cecidit
suꝑ collũ eiꝰ. Nonenĩ pat̾ unigenitũ filiũ¬
deseruit in qͦ usq ad nr̃am longinquã etiã
ꝑegrinationẽ cucurrit atq descendit. qͥa
ds̃ erat inxp̃o mundũ reconcilians sibi
Et ipse dñs ait. Pat̾ in me manens. ipse facit
oꝑa. Quid ẽ autẽ cadere suꝑ collũ eiꝰ. nisi
inclinare & humiliare in cõplexũ eiꝰ bra¬

Expanded text:
 suum. Cum autem adhuc longe enim et superbos convenienter non videre dicitur, tanquam ante oculos non habere: ante oculos enim haberi, nonnisi qui diliguntur, dici solent. Et misericordia motus est: et accurrens cecidit super collum edeseruit, in quo usque ad nostram longinquam etiam peregrinationem cucurrit atque descendit, quia « Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . » Et ipse Dominus ait: « Pater in me manens, ipse facit opera . » Quid est autem cadere super collum ejus, nisi inclinare
Abbreviated transcription (Latin):
qui misereat᷑ esse ꝓximũ. si ierosolimitȩ
ciui ñ sacerdos ñ leuita ex eadẽ gente
immo in eadẽ urbe nati & nutrĩti. sed
externȩ gentis accola qͥa magis misertꝰ
est factus. ẽ ꝓximꝰ. Sacratiore autẽ in¬
tellectu. qm̃ nemo magis. ẽ ꝓximꝰ quam
qͥuulnera nr̃a curauit: diligamꝰ eũ quasi
dñm dm̃ nr̃m. diligamꝰ quasi ꝓximũ.
Nichil enĩ tam ꝓrximũ. quã caput mẽbris.¬

Expanded text:
 esse proximum, sicut Hierosolymitae civi, non sacerdos, non Levita ex eadem gente, imo in eadem urbe nati et nutriti, sed externae gentis accola, quia magis misertus est, factus est proximus. Sacratiore autem intellectu, quoniam nemo magis est proximus quam qui vulnera nostra curavit, diligamus cum quasi Dominum Deum nostrum, diligamus quasi proximum: ni
Abbreviated transcription (Latin):
Degis peritꝰ qui de uita ęt̾na dñm tẽptans
interrogat : occasionẽ ut reor tẽptandi de
ipsis dñi sermonib sũpsit. ubi ait. Gaudete
autẽ. qđ nomina ur̃a scripta sunt in cȩlis.
Sed ipsa sua tẽptatione declarat. quã uera
sit illa dñi confessio qua patri loquitur.
Qđ abscondisti hȩc a sapientib & prudentib
& reuelasti ea paruuilis. At ille dixit
ad eũ. In lege quid scriptũ. ẽ: Quomͦ le¬
gis: Ille respondens dix̃. Diliges dñm dm̃¬
tuũ ex toto corde tuo & ex tota anima tua.
& exom̃ib uirib tuis. & ex om̃i m̃te tua:
& ꝓrimũ tuũ sicut te ipsũ. Dũ legis perito
respondet. ꝑfectũ nob̾ saluator iter uitȩ
cȩlestis ostendit. Cui pͥmo de dilectione
dĩ & ꝓximi legis scripta ꝓponenti. dicit.
tcit respondisti. Hoc fac & uiues. Dein¬
de post inductã parabolã respondenti.
illũ fuisse ꝓximũ uulnerato qui fecit
miscd̾iam in illũ. adiecit. Uade & tu fac si¬
militer. Id÷ tali miscdiȩ studio. ꝓxrimũ

Expanded text:
Legisperitus qui de vita aeterna Dominum tentans interrogat, occasionem, ut reor, tentandi de ipsis Domini sermonibus sumpsit, ubi ait: Gaudete autem quod nomina vestra scripta in coelis sunt, sed ipsa sua tentatione declarat, quam vera sit illa Domini confessio, qua patri loquitur: Quod abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. At ille dixit ad eum: In lege quid scriptum est? Quomodo legis? Ille respondens dixit, etc. Dex tota anima tua, et ex omnibus viribus tuis, et ex omni mente tua, et proximum tuum sicut teipsum. Dum legisperito respondet, perfectum nobis Salvator iter vitae coelestis ostendit. Cui primo de dilectione Dei et proximi legis scripta proponenti dicit: Recte respondisti: Hoc fac, et vives. Deinde post inductam parabolam respondenti illum fuisse proximum vulnerato qui fecit misericordiam in illum, adjicit: Vade, et tu fac similiter, id est, tali misericordiae studio proximum
Abbreviated transcription (Latin):
eccata quȩ in hominib inuenit redar¬
ens Alligat enĩ uulnera dũ pręcipit.
Poenitentiã agite Infundit oleũ dũ addit
Apꝓpinquauit̃ enĩ regnũ cȩloꝵ. Infundit
& uinũ dũ dicit. Omĩs arbor quȩ ñ fa¬
cit fructũ bonũ. excidet᷑ & in ignẽ mit¬
tecur. Et imponens illũ in ium̃tũ
suũ duxit in stabulũ. & curã eius egit.
um̃tũ eiꝰ est caro. inqua ad nos uenire
dignatꝰ ẽ. In qͦ sauciũ imposuit. qͥa pec¬
cata nr̃a portauit incorpore suo suꝑli¬

Expanded text:
enim quae in hominibus invenit redarens. Alligat ergo vulnera, dum praecipit: « Poenitentiam agite . » Infundit oleum, dum addit: « Appropinquabit regnum coelorum » Infundit et vinum, dum dicit: Omnis arbor quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur . Et imponens illum in jumentum suum, duxit in stabulum, et curam ejus egit. Jumentum ejus est caro, in qua ad nos venire dignatus est. In quo saucium imposuit, quia peccata nostra ipse portavit in corpore suo su
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. ñ ab insidiis aliquatenꝰ cessando. sed
earundẽ insidiarũ fraudes occultando.
Semiuiuũ reliquerunt. qͥa beatitudine
uitȩ immortalis exuere. sed ñ sensũ
rationis abolere ualuerunt. Ex qua
eni parte saꝑe & cognoscere dm̃ potest:
uiuus. ẽ. homo. Ex qua uͦ peccatis conta.¬
bescit. & miseria deficit: mortuus idẽ
lȩtiferoq est uulnere fȩdatus.
Icciprt autẽ ut sacerdos quidã descen¬
deret eadẽ uia. & uiso illo p̾teriuit:
Similit̾ & leuita cũ esset secus locũ &
uideret eũ: ꝑtransiit. Sacerdos & le¬
uita qͥ uiso saucio transierunt. sacerdo¬
tiũ & ministeriũ ueteris testam̃ti. ẽ:
ubi ꝑlegis decreta mundi languentis
uulnera monstrari tantũ. ñ autẽ cura¬
ri poterant. Quia impossibile erat ut
apłs ait. sanguine uitulorũ & agnoꝵ
& hyrcorũ auferri peccata.
amaarsanus autẽ quidã iter faciens
motus ẽ Samaritanꝰ qͥ int̾pretatur

Expanded text:
tem, non ab insidiis aliquatenus cessando, sed tem, non ab insidiis aliquatenus cessando, sed earumdem insidiarum fraudes occultando. Semivivum reliquerunt, quia beatitudinem vitae immortalis exuere, sed non sensum rationis abolere valuerunt. Ex qua enim parte sapere et cognoscere Deum potest, vivus est homo; ex qua vero peccatis contabescit et miseria deficit, mortuus idem lethiferoque est vulnere foedatus. Accidit autem ut sacerdos quidam descenderet eadem via, et, viso illo, praeterivit. Similiter et Levita, cum esset secus locum, et videret eum, transiit. Sacerdos et Levita, qui, viso saucio, transierunt sacerdotium et ministerium Veteris Testamenti est, ubi per legis decreta mundi languentis vulnera monstrari tantum, non autem curari poterant, quia impossibile erat ut Apostolus ait sanguine vitulorum et agnorum, et hircorum auferri peccata . Samaritanus autem quidam iter transieetc. Samaritanus qui interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli facit. quasi herodis impi issimi
ꝓcurator existit. E⁊ susanna & aliȩ
multȩ. quȩ ministrabant ei de facultatib
suis. Consuetudinis iudaicę fuit nec du-¬
cebat᷑ inculpã more gentis antiquo. ut
mulieres de substantia sua uictũ atq ue¬
stitũ p̾ceptorib ministrarent. Hoc quia
scandalũ facere poterat : in nationib pau¬
lus se abiecisse memorat. Nunqͥd ñ habemꝰ
potestatẽ sorores mulieres circunducendi.
sicut & cęteri apłi faciunt: Ministrabant
autẽ dño de substantia sua. ut meteret
earũ carnalia: cuiꝰ illȩ metebant sp̃ua-¬
lia. ñ quo indigeret cibis dñs creaturarũ
sed ut typũ ostenderet magistrorũ. qđ
uictu atq uestitu ex discipłis deberent
esse contenti. Int̾pretat᷑ autẽ susanna
liliũ aut gr̃a eiꝰ. sed melius si femininũ
uł ipsa maria uł nos singuli uitia prisca
deflemꝰ. ut ad gr̃ãm splendorẽq ꝑuenire
meream᷑ ȩt̾nũ. Magdalene turris. sed

Expanded text:
diaboli facit, quasi Herodis impiissimi diaboli facit, quasi Herodis impiissimi procurator existit. Et Susanna, et aliae multae, quae ministrabant ei de facultatibus suis. Consuetudinis Judaicae fuit, nec ducebatur in culpam, more gentis antiquo, ut mulieres de substantia sua victum atque vestitum praeceptoribus ministrarent. Hoc quia scandalum facere poterat in nationibus, Paulus se abjecisse memorat: Nunquid non habemus potestatem sorores mulieres circumducendi, sicut et caeteri apostoli faciunt ?-- Ministrabant autem Domino de substantia sua, ut meteret earum carnalia, cujus illae metebant spiritalia. Non quod indigeret cibis Dominus creaturarum, sed ut typum ostenderet magistrorum, quod victu atque vestitu ex discipulis deberent esse contenti. Interpretatur autem Susanna lilium, aut gratia ejus. Sed melius, si femininum vel ipsa Maria, vel nos singuli, vitia prisca deflemus, ut ad gratiam splendoremque pervenire mereamur aeternum. Magdalene, turris; sed
Abbreviated transcription (Latin):
narrat. Nã pulchre ac reuerent᷑ euangłista
ubi eã dño iter facere. eiq de facultatib
suis ministrare cõmemorat: noto hanc uo¬
cabulo manifestat. Ubi uͦ peccatricẽ sed
poenitentẽ describit. mulierẽ generalit᷑
dicte. ne uidelicet tantȩ nom̃ famȩ quo ꝑ
om̃s hodie uenerat᷑ eccłas: prisci erroris
nota fuscaret. De qua demonia septẽ exis¬
se referunt᷑. ut innumeris immo uniuer¬
sis uitiis plena fuisse monstretur. Nã qͥa
septenis dieb scła currunt: septenario
sepe numero solet in scripturis uniuer¬
sitas intimari. Unde & scĩ qͦq sp̃s gr̾am¬
ꝓpła septẽ uirtutũ distinctione cõple¬
ctitur. Ex iohanna uxor chuzę ꝓ¬
curatoris herodis. Si maria mundatam
a sorde uitiorũ ȩccłam de gentib insinu¬
at. cur ñ iohanna eandẽ designet eccłã
quondã quidẽ idolorũ cultui subditã
sed iam nunc xp̃i pietate redẽptam
Nã quilibet malignꝰ sp̃s ad deceptionem
generis humani promptꝰ. dũ ꝓ regno

Expanded text:
narrat. Nam pulchre ac reverenter evangelista, ubi eam cum Domino iter facere, eique de facultatibus suis ministrare commemorat, noto hanc vocabulo manifestat. Ubi vero peccatricem, sed poenitentem describit, mulierem generaliter dicit; ne videlicet tantae nomen famae, quo per omnes hodie veneratur Ecclesias, prisci erroris nota fuscaret. De qua daemonia septem exisse referuntur, ut innumeris, imo universis vitiis plena fuisse monstretur. Nam quia septenis diebus saecula currunt, septenario saepe numero solet in Scripturis universitas intimari. Unde et sancti quoque Spira septem virtutum distinctione complectitur. Et Joanna, uxor Chuza, procuratoris Herodis. Si Maria mundatam a sorde vitiorum Ecclesiam de gentibus insinuat, cur non Joanna eamdem designat Ecclesiam, quondam quidem idolorum cultui subditam, sed jam nunc Christi pietate redemptam? Nam quilibet malignus spiritus, ad deceptionem generis humani promptus, dum pro regno
Abbreviated transcription (Latin):
torib phariseis quasi teneros aquila pullos
serpentinis morsib alato exiti defendit
Erhis duodecĩ quos apłos nominauit elegit
sed & hos primo p̾sente turba docet. comi¬
tante cũ eis turba solita miseris beneficia
reddit. Post modũ uͦ ut in p̾sentilectũ est
ꝑciuitates & castella p̾dicans. solos secũ qͥ
eũ familiarius audiunt retinet. solis my¬
steria regni dĩ quȩ cęteris parabolatim
dixerat exponit: ac sic demũ uirtutum
suarũ ostensione quasi alarũ ꝓtectione
firmatis. dat & illis potestatẽ curandi.
mittitq p̾dicare regnũ dĩ. E⁊ mulie¬
res aliquȩ quȩ erant curatȩ ab fpiritib
malignis & infirmitatib. maria quȩ uo

Expanded text:
toribus Pharisaeis, quasi teneros aquila pullos toribus Pharisaeis, quasi teneros aquila pullos a serpentinis morsibus allato aetite defendit. Ex his duodecim, quos apostolos nominat, eligit, sed et hos primo praesente turba docet, comminante cum eis turba, solita miseris beneficia reddit. Postmodum vero, ut in praesenti lectum est, per civitates et castella praedicans, solos secum, qui eum familiarius audiant, retinet, solis mysteria regni Dei, quae caeteris parabolatim dixerat, exponit. Ac si demum virtutum suarum ostensione, quasi alarum protectione firmatis, dat et illis potestatem curandi, mittitque praedicare regnum Dei. Et mulieres aliquae, quae erant curatae ab spiritibus malignis, et infirmita
Abbreviated transcription (Latin):
stella p̾dicans & euangłizans regnũ dĩ.
& duodecĩ cũ illo. Uidemꝰ in xp̃i discipłis
impletũ. qđ de antiquo illo hebreorũ po¬
prlo legimꝰ dictũ. Nec mirũ. quia unus
utriusq testam̃ti ds̃ ipse ꝑfiliũ benedictio¬
nẽ dabit: quilegẽ dedit ꝑfamulũ. Sicut
inquit aquila ꝓuocans ad uolandũ pullos
suos & suꝑ eos uolitans. expandit alas su¬
as & assũpsit eos. & portauit inhumeris
suis. Nã sicut mox nati pulli donec plume¬
scant aera uolando suꝑare ñ ualent. ita
quiq fideles ut ad cȩ̨lestia ꝑuolare suffi¬
ciant. in nido prius fidei necesse. ẽ uir¬
tutũ pennis se uestiant: ita ipsi fideliũ
doctores apłi. pede tẽptim ad sullimia
quatinꝰ & aliis crudiendis p̃fici possint.
ascendunt pͥus. Si quidẽ dñs docet in sym¬
gogis. miracula facit. famã ubiq disꝑgit
conuenientes ad se turbas suscipit. curat
instruit. Hinc discipłos facit. in sponsi
nuptiis reficit. ꝑ sata ducit atq a calũna¬

Expanded text:
edicans et evangelizans regnum Dei, et duodecim cum illo. Videmus in Christi discipulis impletum quod de antiquo illo Hebraeorum populo legimus dictum. Nec mirum, quia unus utriusque Testamenti Deus ipse per filium benedictionem dabit, qui legem dedit per famulum. Sicut inquit aquila provocans ad volandum pullos suos, et super eos volitans, expandit alas suas, et assumpsit eum, et portavit in humeris suis . Nam sicut mox nati pulli, donec plumescant, aera volando superare non valent: ita quique fideles, ut ad coelestia pervolanda sufficiant, in nido prius fidei necesse est virtutum penna se vestiant. Ita ipsi fidelium doctores apostoli pedetentim ad sublimia, quatenus et aliis erudiendis praefici possint, ascendunt. Prius siquidem Dominus docet in synagogis, miracula facit, famam ubique dispergit, convenientes ad se turbas suscipit, curat, instruit. Hinc discipulos facit, in sponsi nuptiis reficit, per sata ducit, atque a calumnia
Abbreviated transcription (Latin):
gnẽ in terrã se dicit necessitudine diuisi-¬
onũ missurũ. & faciẽ cęli ꝓbantes debere
tẽpus intelligere manifestũ. atq consenti¬
endũ aduersario inuia ꝓnunciat
unciatis quibdã a pilato occisis: ait. om̃s
nisi poenitentiã agant similit̾ ꝑituros.
pressi. Parabolã qͦq de sterili arbore fici
ponens: indicat poenitentiã differentes.
erigens: de cura sabbati murmurantes.¬
exẽplo bouis adaquandi depellit. gau
Regnũ dĩ grano sinapis cõparans & ferm̃to.
de angusta qͦq uitȩ uia paucorũ loquens
erunt inqͥt nouissimi pͥmi & pͥmi nouissimi
Hy dropicũ sabbato curans uelut de humo¬
ris puteo liberatũ. murmurantes phari¬
seos a sini uł bouis in eũ cadentłs extra¬
ctione confundit. humilitatẽ qͥq sectan¬
dã docens. in conuiuio pͥmũ accubitũ
ñ esse quȩrendũ. nec diuites sed pauꝑes
qͥ ñ retribuant esse pascendos. XIII.
studentes: cena ñ fuerint digni. II¬
Odituris necessitudines insuꝑ & animã

Expanded text:
gnem in terram se dicit necessitudine divisorum missurum, et faciem coeli probantes debere tempus intelligere manifestum, atque consentiendum adversario in via pronuntiat . Nuntiatis quibusdam a Pilato occisis, ait omnes, nisi poenitentiam agant, similiter perituros; pressi. Parabolam quoque de sterili arbore fici ponens, indicat poenitentiam differentes .erigit, et de cura Sabbati murmurantes bovis adaquandi exemplo depellit, gaudis . Regnum Dei grano sinapis comparans et fermento, de angusta quoque vitae via paucorum loquens: Erunt, inquit, novissimi primi, et primi novissimiHydropicum Sabbato curat, et velut de humoris puteo liberat . Murmurantes Pharisaeos asini vel bovis in puteum cadentis extractione confundit. Humilitatem quoque sectandam docens, in convivio primum accubitum non esse quaerendum, nec divites, sed pauperes, qui non retribuant, esse pascendos . Multistudentes, coena non fuerunt digni. turbis necessitudines insuper et anim
Abbreviated transcription (Latin):
edocet: qͥ creberrimis epłarũ dictis suos
ꝓxp̃o terra mariq labores. sua ꝑicula
cõmemorat. In quib etiã uisiones & reue¬
lationes dñi cõmendans. ñ minus sẽ in
speculatiua uirtute qđ ꝑ paucis ẽ. imita¬
bile consũmatũ fuisse significat. Unde
dicit. Siue enĩ mente excedimꝰ dõ. siue
sobrii sumꝰ uobis. Soȩ stecit & ait
solã ministrare: Dic gͦ illi ut me adiu¬
dicere frat̾nȩ dilectionis opus dõ pla-¬
citũ ducunt. ideoq cunctos qͥ xp̃o deuo¬
ti esse uolunt. huic mancipandos au-¬
tumant. Et bene Martha stetisse. Ma-¬
ria secus pedes dnĩ sedisse describitur
Quia uita actiua laborioso desudat in
certamine. contẽplatiua uͦ pacatis ui¬
tiorũ tumultib. obtata iã in xp̃o m̃tis
quiete ꝑfruitꝰ. Et respondens di¬
xit illi dñs. Martha. martha. sollici¬
ta es & turbaris circa plurima. Porro
unũ est necessariũ. Et beatꝰ dauid solũ

Expanded text:
edocet, qui creberrimis epistolarum dictis suos edocet, qui creberrimis epistolarum dictis suos pro Christo terra marique labores ac sua pericula commemorat. In quibus etiam visiones et revelationes Domini commendans, non minus se in speculativa virtute, quod perpaucis est imitabile, consummatum fuisse significat. Unde dicit: Sive enim mentem excedimus Deo, sive sobrii sumus vobis . Quae stetit, et ait: solam ministrare? Dic ergo illi ut me adjudicere fraternae dilectionis opus Deo placitum ducunt, ideoque cunctos qui Christo devoti esse velint huic mancipandos autumant. Et bene Martha stetisse, Maria secus pedes Domini sedisse describitur, quia vita activa laborioso desudat in certamine, contemplativa vero, pacatis vitiorum tumultibus, optata jam in Christo mentis quiete perfruitur. Et respondens dixit illi Dominus: Martha, Martha sollicita es et turbaris circa plurima. Porro unum est necessarium. Et beatus David solum
Abbreviated transcription (Latin):
subsistere ualeant ꝓuidere Contẽpla¬
tiua uͦ uita. ẽ: caritatẽ quidẽ dĩ & ꝓ¬
ximi tota m̃te retinere. sed ab exteri¬
ori actione quiescere. soli desiderio con-¬
ditoris inherere. ut nichil iã agere libe¬
at: sed calcatis curis om̃ĩb ad uidendã
faciẽ creatoris sui animꝰ in ardescat.
ta ut iã nouerie carnis corruptibilis
pondus cũ mer ore portare. totisq de-¬
sideriis appetere illis ymnidieis angłoꝵs
choris int̾esse. admisceri celestib ciuib
de ȩt̃na inconspectu dĩ incorruptionẽ
gaudere. Quȩ etiã sedens secus pedes
dñi. audiebat᷑ uerbũ illius. Martha au¬
tẽ satagebat. circa frequens ministeriũ.
ȩc utriq uitȩ congruere nemo qͥ dubi¬
tet. Et contẽplatiuȩ quidẽ uniformis
ꝑfectio. ẽ: exutã mentẽ a cunctis habe¬
re terrenis. eãq quantũ humana imbe¬¬
cillitas sinit unire cũ xp̃o. Actiuȩ uͦ quã
frequens sit ministeriũ. gentiũ magister

Expanded text:
subsistere valeant providere. Contemplativa vero vita est, charitatem quidem Dei et proximi tota mente retinere; sed ab exteriori actione quiescere, solius desiderio conditoris inhaerere; ut nihil jam agere libeat, sed, calcatis curis omnibus, ad videndam faciem creatoris sui animus inardescat: ita ut jam noverit carnis corruptipondus cum moerore portare, totisque desideriis appetere illis hymnidicis angelorum choris interesse, admisceri coelestibus civibus de aeterna in conspectu Dei incorruptione gaudere. Quae etiam sedens secus pedei, audiebat verbum illius; Martha autem satagebat circa frequens ministerium. Haec utrique vitae congruere nemo qui dubitet, et contemplativae quidem uniformis perfectio est, exutam mentem a cunctis habere terrenis eamque quantum humana imbecillitas sinit unire cum Christo, activae vero quam frequens sit ministerium, gentium magister
Abbreviated transcription (Latin):
stellũ. Et mulier quȩdã martha nomine
excepit illũ in domũ suã. Et huic erat
soror nomine maria. Hȩc lectio supio.¬
ripul cherrima ratione connectit᷑. Quia
uidelicet illa dilectionẽ dĩ & ꝓximi
uerbis & parabolis. hȩc autẽ ipsis rel
a ueritate designat. Duȩ quippe istȩ

Expanded text:
stellum, et mulier quaedam, Martha nomine, excepit illum in domum suam. Et huic erat soror nomine Maria. Haec lectio superiori pulcherrima ratione connectitur. Quia videlicet illa dilectionem Dei et proximi, verbis et parabolis, haec autem ipsis rebus et veritate designat. Duae quippe ist
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. Una gͦ & sola ẽ. theoria. id ÷ contẽ¬
platio dĩ. cui merito om̃ĩa iustifica¬
tionũ merita. uniuersa uirtutũ stu¬
dia post ponuntur. Maria opti¬
mã partẽ elegit. quȩ ñ auferet᷑ ab ea.
Ecce pars marthȩ ñ reprehendit᷑. sed
mariȩ laudatur. Neq: bonã partẽ
elegisse mariã dicit sed optimã: ut
etiam pars marchȩ indicaret᷑ bona
Quare autẽ parsmariȩ sit optima: subin¬
fertur cũ dicit᷑. Quȩ ñ auferet᷑ ab ea.
Actiua & enĩ uita. cũ corpore deficit.
Quis enĩ in ęt̾na patria panẽ esurienti
porrigat: ubi nemo esurte: Quis potũ
tribuat sitienti. ubi nemo sitit: Quis
mortuũ sepeliat. ubi nemo moritur.ꝰ
Cũ p̃sentigͦ scło. uita aufertur actiua.
Contẽplatiua autẽ hic incipit᷑. ut incele¬
sti patria ꝑficiat᷑. Quia amoris ignis qui
hic ardere inchoat. cũ ipsũ quẽ amat ui¬
derit: in amore amplius ignescit. Con¬
tẽplatiua gͦ uita minime aufert᷑. quia

Expanded text:
. Una ergo et sola est theoria, id est, contemplatio Dei cui merito omnia justificationum merita, universa virtutum studia postponuntur. Maria optimam partem elegit, quae non auferetur ab ea. Ecce pars Marthae non reprehenditur, sed Mariae laudatur, neque enim bonam partem elegisse Mariam dicit, sed optimam, ut etiam pars Marthae judicaretur bona. Quare autem pars Mariae sit optima subinfertur cum dicitur quae non auferetur ab ea. Activa etenim vita cum corpore deficit. Quis enim in aeterna patria panem esurienti porrigat, ubi nemo esurit? quis potum tribuat sitienti, ubi nemo sitit? quis mortuum sepeliat, ubi nemo moritur? Cum praesenti ergo saeculo vita aufertur activa; contemplativa autem hic incipitur, ut in coelesti patria proficiat; quia amoris ignis qui hic ardere inchoat, cum ipsum quem amat viderit, in amore ipsius amplius ignescit; contemplativa vero vita minime aufertur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ut illuc dirigendã mentis aciem. ibi lu¬
cis scientiã doceat esse quęrendã. Frangit
& ante turbas ponenda distribuit disci-¬
płis. qͥa clausa legis & ꝓphetiȩ sacram̃¬
ta eis qui ꝑmundũ p̾dicent pate fecit.
⁊ sublatũ est qđ suꝑfuit illis fragm̃to¬
a discipłis sustollit᷑. qͥa sacratiora my-¬
steria quȩ a rudib capi nequeunt: ñ
neglegent᷑ omittenda. sed sunt inqͥren¬
da ꝑfectis. Nã ꝑ cophinos duodecĩ apłi.
figurant᷑. foris quidẽ hominib despe¬
eti. seclintus salitaris cibi reliquiis ad
alenda humiliũ corda cumulati. Con¬
stat enĩ cophinis oꝑa seruilia geri solere.
Sedipse cophinos panũ fragm̃tis imple-¬
uit: qͥ infirma huiꝰ mundi ut fortia
confunderet elegit

Expanded text:
ut illuc dirigendam mentis aciem, ibi luut illuc dirigendam mentis aciem, ibi lucem scientiae doceat esse quaerendam. Frangit, et ante turbas ponenda distribuit discipulis, quia clausa legis et prophetiae sacramenta eis qui per mundum praedicent patefacit. Et sublatum est quod superfluit illis fragma discipulis sustollitur; quia sacratiora mysteria quae a rudibus capi nequeunt, non negligenter omittenda, sed sunt inquirenda perfectis. Nam per cophinos duodecim apostofigurantur, foris quidem hominibus despecti, sed intus salutaris cibi reliquiis ad alenda humilium corda cumulati. Constat enim, cophinis opera servilia geri solere, sed ipse cophinos panum fragmentis implevit, qui infirma hujus mundi, ut fortia confunderet, elegit
Abbreviated transcription (Latin):
quinquagenos. Et ita fecerunt. Diuersi
conuiuantiũ discubitꝰ. diuersos ꝑ orben
conuentꝰ ȩccłarũ quȩ unã catholicã faci¬
unt designant. Qui bene ñsolũ quinqua¬
geni. sed attestante marco etiã centeni di¬
scubuerunt. Nã quia quinquagesimus
poenitentiȩ psalmꝰ est. centenarius autẽ
numerus de leua transit in dexterã: quin¬
quageni ad conuiuiũ dñi discumbunt.
qui adhuc in poenitentia cõmissorũ posti
uerbi auditũ ꝑcipiunt. Centeni autẽ.
qͥiam p̃sumpt̾a ueniȩ spe: de solo uitȩ
ȩt̃nȩ desiderio suspirant. Accepłis
autẽ quinq panib & duob piscib. re¬
spexit incelũ. & benedixit illis. & fregit.
& distribuit discipłis suis ut ponerent
ante turbas. Turbis esurientib saluator
ñ noua creat cibaria. sed acceptis his quȩ
habuerunt discipłi benedicit. Quia ue¬
niens incarne ñ alia quã p̃dicta sunt
p̾dicat. sed ꝓphetiȩ dicta mysteriis gr̃ȩ
grauida demonstrat. Respicit in cȩlũ.

Expanded text:
ersi convivantium discubitus diversos per orbem conventus Ecclesiarum, quae unam catholicam faciunt, designant. Qui bene non solum quinquageni, sed, attestante Marco, etiam centeni discubuerunt. Nam quia quinquagesimus poenitentiae psalmus est, centenarius autem numerus de laeva transit in dexteram, quinquageni ad convivium Domini discumbunt, qui adhuc in poenitentia commissorum positi verbi auditum percipiunt. Centeni autem, qui jam praesumpta veniae spe, de solo vitae aeternae desiderio sautem quinque panibus et duobus piscibus respexit in coelum, et benedixit illis, fregit, et distribuit discipulis suis ut ponerent ante turbas. Turbis esurientibus, Salvator non nova creat cibaria, sed acceptis his quae habuerunt discipuli, benedicit, quia veniens in carne, non alia quam praedicta sunt praedicat, sed prophetiae dicta mysteriis gratiae gravida demonstrat. Respicit in coelum,
Abbreviated transcription (Latin):
dentes duodecĩ dixerunt illi.
imitte turbas. ut euntes in castella
uillasq quȩ circa sunt diuertant. ut
inueniant escas. Die declinata turbas
saluator reficit qͥa uł fine scłorũ ꝓpin¬
quante. uł cũ sol iusticiȩ ꝓ nob̾ occubuit.
adiutina sp̃u alis inedię sumꝰ tabe salua¬
ti. Arĩ autẽ ad illos. Uos date illis
manducare. Prouocat apłos ad fractionẽ
panis. ut illis se ñ habere testantib ma¬
gnitudo signi notior fiat. simul insinu¬¬
ans. qͥa ꝑeos cotidie ieiuna nr̃a sunt cor-¬
da pascenda. Quid enĩ agit petrus cũ ꝑ
epłas loquit᷑. nisi ut uerbi pabulo corda
nr̃a male ieiuna satientur: Quid paulus

Expanded text:
cim, dixerunt illi, Dimitte turbas, ut euntes in castella, villasque quae circa sunt, divertant et inveniant escas. Die declinata turbas Salvator reficit, quia vel fine saeculorum propinquante, vel cum Sol justitiae pro nobis occubuit, a diutina spiritalis inediae sumus tabe salvati. Ait autem ad illos: Vos date illis manducare. Provocat apostolos ad fractionem panis, ut illis se non habere testantibus magnitudo signi notior fiat, simul insinuans quia per eos quotidie jejuna nostra sunt corda pascenda. Quid enim agit Petrus, cum per Epistolas loquitur, nisi ut verbi pabulo corda nostra male jejuna satientur? Quid Paulus,
Abbreviated transcription (Latin):
quinq sunt exterioris hominis sensus.
quinq milia uiri dñm secuti. designant
eos qͥ in scłari adhuc habitu positi. exte¬
riorib quȩ possident bene uti nouerunt.
Qui recte quinq panib alunt᷑. quia talis
necesse . ẽ. legalib ad huc p̃ceptis institui.
N am qͥ mundo ad integrũ renunciant. &
quattuor sunt milia & septẽ panib refe-¬
cti. hoc ẽ. & euangłica ꝑfectione sullimes
& sp̃uali sunt gr̃a docti. Cuiꝰ significandȩ
distantiȩ causa mystice reor in introi¬
ti quidẽ tabernaculi quinq columnas
deauratas. ante oraculũ uͦ id÷ scã scõrũ

Expanded text:
quinque sunt exterioris hominis sensus, quinque sunt exterioris hominis sensus, quinque millia viri Dominum secuti designant eos, qui in saeculari adhuc habitu positi, exterioribus quae possident bene uti noverunt. Qui recte quinque panibus aluntur, quia tales necesse est legalibus adhuc praeceptis institui. Nam qui mundo ad integrum renuntiant, et quatuor sunt millia, et septem panibus refecti, hoc est, et evangelica refectione sublimes, et spiritali sunt gratia docti. Cujus significandae distantiae causa mystice reor in introitu quidem tabernaculi quinque columnas deauratas, ante oraculum vero, id est, Sancta
Abbreviated transcription (Latin):
uincant:At illi dixerunt Non st̃
nob̾ plusquã quinq panes & duo pisces
Iondũ erant apłis plusquã quinq panes
mosaicȩ legis & duo pisces utriusq testa¬
menti: quȩ diutius abdito mysteriorũ
latentiũ quasi undis abyssi tegebantur
atq alebant᷑ occulta. Bene autẽ iuxta
euangłiũ ioħis panes qͥ legẽ designant
ordeicei fuisse referuntur. qͥ ium̃torũ
maxime rusticorũq est cibis seruorũ.
qͥa incipientib necdũq ꝑfectis auditori¬
bus aspiora & quasi grossiora sunt com¬
mittenda p̾cepta. Animalis enĩ homo.
ñ ꝑcipit ea quȩ sunt sp̃s dĩ. Atq ideo dñs
ꝓsuis cuiq uirib dona tribuens. semꝑq
ad ꝑfectiora ꝓuocans: primo quinq pa¬
nib quinq milia. scđo septẽ panib quat¬
tuor hominũ milia refecit. t̾cio discipłis
suȩ carnis & sanguinis mysteriũ credidit
Ad ultimũ magno munere dat electis. ut
ecdant & bibant suꝑ mensã suã in regno.
Erani autẽ fere uiri quinq milia. Quia

Expanded text:
At illi dixerunt: Non sunt nobis plusquam quinque panes, et duo pisces. Nondum erant apostolis plusquam quinque panes Mosaicae legis, et duo pisces utriusque Testamenti, quae diutius abdito mysteriorum latentium, quasi undis abyssi tegebantur atque alebantur occulta. Bene autem juxta Evangelium Joannis, panes, qui legem designant, hordeacei fuisse referuntur, qui jumentorum maxime rusticorumque est cibus servorum: quia incipientibus necdumque perfectis auditoribus asperiora et quasi grossiora sunt committenda praecepta. Animalis enim homo non percipit ea quae sunt spiritus Dei . Atque ideo Dominus pro suis cuique viribus donad perfectiora provocans, primo quinque panibus quinque millia, secundo septem panibus quatuor hominum millia reficit, tertio discipulis suae carnis et sanguinis mysterium credit. Ad ultimum magno munere dat electis, ut edant et bibant super mensam suam in regno. Erant autem fere viri quinque millia. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m bonũ ꝑcipiant. Contra sapientes &
re. quȩrere. pulsare. sed & blasphemare¬
contumacit̃ satagunt: irremissibiles
& hic & infuturo suȩ ꝑuicaciȩ poenas
luunt. Et usq ad finem euanglii qui le-¬
gerit. immo usq ad finẽ scłĩ qͥ prudent̃
incipiens a lectione inqua suꝑbiȩ sp̃s
indigito dĩ eicit᷑. tuã xp̃e clementiam
me inuiã rectã. & eũ qui ab aquilone. ẽ.
longe facias ame. Quatinꝰ eiectis a me
malignis. scruter mandata dĩ mei. re¬
uelatisq mentis oculis ad considerarida
tuȩ sacrosc̃ȩ legis mirabilia deuotꝰ le¬
tor ingrediar¬
⁊erat eiciens demoniũ. & illud erat¬

Expanded text:
Spiritum bonum percipiant. Contra sapientes et Spiritum bonum percipiant. Contra sapientes et re, quaerere, pulsare, sed et blasphemare satagunt, irremissibiles et hic et in futuro suae pervicaciae poenas luunt. Et usque ad finem Evangelii, qui legerit, imo usque ad finem saeculi, qui prudenter incipiens a lectione in qua superbiae spiritus in digito Dei ejicitur, tuam, Christe, clementiam me in viam rectam, et eum qui ab Aquilone est, longe faciat a me, quatenus ejectis a me malignis scruter mandata Dei mei, revelatisque mentis oculis ad consideranda tuae sacrosanctae legis mirabilia devotus lector ingrediarJesus ejiciens daemoniu
Abbreviated transcription (Latin):
t̃rę. qͥabscondisti
hȩc asapientib &
prudentib & reue¬
¶asti ea paruulis.
Quȩ sententia secreti conscia iudicii semp
effectũ suȩ uirtutis iterare ñ desistit Na
& generalit̾ in deiectione iudeors. gentiũ
uͦ erecꝰtione: & insingulis quibq iuxta
alternã mentiũ qualitatẽ specialitꝰ non
cessat exhiberi. Deniq ut ꝓxima parũꝑ
attingã. legis peritꝰ uolens se ipsũ iusti¬
ficare: dñm temptaturus adiit. sed con¬
fusus abscessit. At maria pedib eiꝰ humi¬
lit̾ acclinans. optimã partẽ phylosophiȩ
cȩlestis elegit Itẽ paruuli xp̃i quiñ de
sua iusticia sed de redẽptoris sui gr̃a prȩ¬
sumere didicerant: quib orationũ mo-¬
dis eandẽ gram aduocare debeant inqui¬
runt. audiuntq confestim & quib uer¬
bis orare. & qua instantia ꝑseuerare. & ꝓ
quib maxime reb supplicare oporteat.
fide scilicet spe & caritate. qđq ꝑfecte
petentes: earundẽ largitorẽ a patre

Expanded text:
terrae, quod abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Quae sententia secreti conscia judicii semper effectum suae virtutis iterare non desistit. Nam et generaliter in dejectione Judaeorum, gentium ro electione, et in singulis quibusque juxta alternam mentium qualitatem specialiter non cessat exhiberi. Denique ut proxima parumper attingam, legisperitus volens seipsum justificare, Dominum tentaturus adiit, sed confusus abscessit; at Maria pedibus ejus humiliter acclinis, optimam partem philosophiae coelestis elegit. Item parvuli Christi, qui non de sua justitia, sed de Redemptoris sui gratia praesumere didicerant, quibus orationum modis eamdem gratiam advocare debeant inquirunt, audiuntque confestim et quibus verbis orare, et qua instantia perseverare, et pro quibus maxime rebus supplicare oporteat, fide scilicet, spe et charitate, quodque perfecte petentes earumdem largitorem a Patre
Abbreviated transcription (Latin):
nunc maiore demonũ numero possident᷑
legis noticiã. Quia aluid ẽ. uenturũ
ñ credere. aliud eũ ñ suscepisse qͥ uenerit.
Septenariũ autẽ numerũ adiunctũ diabo¬
lo. uł ꝓpt̾ sabbatũ intellige. uł ꝓpt̾ nume¬

Expanded text:
nunc daemonum majore numero possidenturnunc daemonum majore numero possidenturlegis notitiam. Quia aliud est venturum non credere, aliud eum non suscepisse, qui venerit. Septenarium autem numerum adjunctum diabolo, vel propter sabbatum intellige, vel propter nume
Abbreviated transcription (Latin):
mox subdidit dicens. Sic erit & generationi
huic pessimȩ. Id ÷ qđ de uno quolibet speci¬
alit̾ geri solere narraui. hoc intota genera¬
lit̾ huiꝰ popłi gente geri ñ desinit. ImmuN¬
dus quippe sp̃s exiuit a iudeis quando acce¬
perunt legẽ & ambulauit ꝑ loca arida quȩ¬
rens sibi requiem. Expulsus uidelicet a iu¬
deis. ambulauit ꝑgentiũ solitudines Quȩ
cũ postea dño credidissent: ille inuentoloco¬
innationib dixit. Reuertar in domũ meã
pristinã unde exiui. Habebo iudeos. quos
ante dimiserã. Et ueniens inuenit uacan¬
tẽ & scopis mundatã. Uacabat enĩ tẽplũ
iudeorũ. & xp̃m hospitẽ ñ habebat dicen¬
tẽ. Dumiccet᷑ uob̃ domꝰ ur̃a deserta. Quia
ornati erant suꝑfluis obseruationib pha-¬
riseorũ. reuertit᷑ ad eos diabolus. & septe¬
nario sibi numero demonũ addito habi¬
tat pristinã domũ. & fiunt posteriora
illius popłi peiora pͥorib. Multo enim

Expanded text:
mox subdidit dicens: Sic erit et generationi mox subdidit dicens: Sic erit et generationi huic pessimae. Id est, quod de uno quolibet specialiter geri solere narravi, hoc in tota generaliter hujus populi gente geri non desinit. Immundus quippe spiritus exivit a Judaeis, quando acceperunt legem. Et ambulavit per loca arida, quaerens sibi requiem. Expulsus videlicet a Judaeis, ambulavit per gentium solitudines. Quae cum postea Domino credidissent, ille in nationibus, dixit: Revertar ad domum meam pristinam, unde exivi, habebo Judaeos quos ante dimiseram: Et veniens invenit vacantem, scopis mundatam. Vacabat enim templum Judaeorum, et Christum hospitem non habebat dicentem: Dimittetur vobis domus vestra deserta . Quia ornati erant superfluis observationibus Pharisaeorum, revertitur ad eos diabolus, et septenario sibi numero daemonum addito habitat pristinam domum, et fiunt posteriora illius populi pejora prioribus. Multo enim