comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
actum .W. aĩo ẽ ꝯͣrius actus ꝯ qͥs comedit aut
bibit aut dormit int̾im aut colligit exc̾itum¬
uel ałr se p̃parat ad expellend̃ adu̾sariũ suum
te possõne male occupata. aut ad recuꝑandam
ac deponit annũ rem suam ꝓsequẽdi. aliis oc¬
cupatõib oꝑam dando: actus ẽ ꝯͣrisis. ¶ Itẽ¬

Expanded text:
actum: Non est contrarius actus, cum quis comedit aut bibit aut dormit interim aut se preparat ad expellendum adversarium suum de possessione male occupata, aut ad recuperandam ac deponit animum rem suam prosequendi, aliis occupationibus operam dando, actus est cont
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ si res q̃ d restitui ab uno ĩlolid̾ possideatur:
Tertius ẽ in almĩtis legatis q̃ ꝓ uoluntate iudi¬
cis ⁊ legantis uel ab uno in solidũ uel a płib ꝓ
ꝑtib designatis petunt᷑. Quartꝰ si testator ab
legati onus debiti illiꝰ sustinebit. Quintus
puta ad eum ꝑuen̾unt .c. ⁊ in heditate st̾.c.

Expanded text:
tui, ab uno in solidum possideatur. Tertius, in alimentis legatis, que pro voluntate defuncti vel iudicis vel ab uno in solidum vel a pluribus pro partibus designatis petuntur. Quartus, si testator ab legati onus debiti illius sustinebit. Quintus, puta ad eum venerunt centum et in hereditate sunt CC,
Abbreviated transcription (Latin):
sicis. Mitius tñ ẽ agendum cum isto ꝙͣ cũ ĩllo
qͥ dolo fecit.
uid si accepit iuidex pecuniam ut uidicaret¬
hͣ. i illo qui dolo malo: s pacuniam male accep¬
tam siue tulit sententiam iniꝙͣ siue iustam si¬
ue nlłam tenetur in distincte restitu̾e ñ ei qͥ dedit
ꝯ turpit̾ ded̾it s ei incuiꝰ iniuriam data fuit.
in officio ꝯstitutus extorquet aliqͥd metu a
id ad ꝙ tenetur nͥ data sibi pecunia. aut cũ
aͥs officiał uł miles ultͣ ꝯstituta gibi stipen

Expanded text:
so. Mitius tamen est agendum cum illo, quam cum illo qui dolo fecit. uid si accepit iudex pecuniam, ut sesupra in illo qui dolo malo. Si pecuniam male accepit, sive tulerit sententiam iniquam sive iustam sive nullam, tenetur indistincte restituere, non ei qui dedit, cum turpiter dederit, sed ei in cuius iniuriam recepit.in officio constitutus extorquet aliquid per metum a ad quod tenetur, nisi data sibi pecunia. Aut cum aliquis officialis aut miles ultra sibi con
Abbreviated transcription (Latin):
accipientẽ. Secus in locato. W. nͥ exp̃ssum sit¬
Secus in domo uel aͦ uel alia re locata. Tercia
qr usus pocunie nullum fructũ uel utilitatem
ꝑit utenti. Secas in agro uel domo uel eqͦ
uel suimili re locata. b gͦ in casu ꝓposito cesset p̾s

Expanded text:
accipientem, secus in locato; secundum, qusecus in domo vel equo vel alia re locata; tertium, quia usus pecunie nullum fructum vel utilitatem parit utenti, secus in usu agri vel domus vel equi vel alterius rei locate. Licet ergo in casu proposito cesset prim
Abbreviated transcription (Latin):
capita tradat ea alicui custodienda ⁊ pascenda
sub cta m̾cede petunie. uel ꝑceptionis ꝓuentuũ
gregis. in quo cau si dominus retinet sͥ ꝑic̃m
illoꝵ capitum. nec alit̾ in pactis ⁊ ꝯuentiõib
gͣuat ꝯductorem: licitus ẽ ꝯtͣctus. Item possũt
ꝯcͣrere ꝯͣctus mutui ⁊ societatis. ut cũ aliqͥs¬
hñs .xx. caꝑita. tͣdat ea estimata alicui puta
⁊ tunc ꝑide ẽ ac si creditor dedisset ei nutuo
cietatem ꝯcreditore hñte .x. alia capita . ĩ qd̃
ĩ quo casu si ꝯtemplatõne mutui gͣuet credi¬
tor debitorem in ꝯͣctu societatis. usura ẽ. ⁊ in
hoc casu ꝓcedendum ẽ sicut dcm̃ ẽ ĩ pͥmo cau
de ꝯͣcta societate. ¶Alud aut̃ ualde iniqum ẽ
ꝯ quis c̾ta capita ouiũ tradit estimata cto p̃¬
cio ⁊ sub eo pacto ꝯtͣhit societatem. ꝙ totam
deꝓuentib recipiat sortem anteꝙͣ aliꝰ aliqͥd
inde ꝑcipiat. Uel si paciscatur ꝙ de fetibs reꝑẽt᷑
capita cãu de mortua. anteꝵͣ aliꝰ aliqͥd inde¬

Expanded text:
capita, tradat ea alicui custodienda et pascenda sub certa mercede pecunie vel participatione proventum gregis. In quo casu si dominus retinet sibi periculum eorum capitum, nec alias in pactis et conventionibus gravet conductorem, licitus est contractus. Item possunt concurrere contractus mutui et societatis ut cum qui habens decem capita, tradit ea estimata alicui, putaet tunc perinde est ac si creditor dedisset ei mutuo cietatem cum creditore habente decem alia capita, ita quodIn quo casu si contemplatione mutui gravet creditor debitorem in contractu societatis sicut dictum est in primo casu, contracta societate. Illud autem valde iniquum est, cum quis certa capita ovium tradit estimata certo pretio et sub eo pacto contrahit societatem, quod totam de proventibus recipiat sortem, antequam alius aliquid inde percipiat vel paciscatur quod de fetibus reparentur capita casu demortua, antequam alius aliquid pe
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ re debitor h̃ĩta ꝑusuram. Uñ si hũit de usu¬
ra tram. uel pecus. quicqͥd de nͣlib fructib¬
t̾re ip̃ius uel pecoris hu̾it. aut pensionem ł
m̾cedem t̾re uel pecoris. si ea locauit. restitile
ueł p̃dium opportuit pp̃ hoc distrah̾e uiliori p̃tio
ꝙͣ uałent. ⁊ aliam domũ ꝯduc̾e ad usum suũ.
aut si opportuit eum accipe ad usuram ab alo¬
usurauo pp̃ usuras p̃dc̃as soluendas. Si autem
ex petuĩa usuraria negociatus ẽ ⁊ lucͨtus. ⁊ in
emit p̃diũ ⁊ fructus ꝑcepit. nͨ lucrum nͨ fruatꝰ¬

Expanded text:
de re debitoris habita per usuram. Unde si habuit de usura terram vel pecus quidquid de naturalibus fructibus ipsius terre vel pecoris habuit et pensionem aut mercedem terre vel pecoris, si ea locavit restituere vel predium oportuit propter hoc distrahere viliori pretio quam valeant et aliam domum conducere ad usum suum, aut si oportuit eum accipere ad usuram ab aliusurario, propter usuras predictas solvendas. Si autem ex pecunia usuraria negotiatus est et lucratus aut emit inde predium et fructus percepit nec lucrum nec fruct
Abbreviated transcription (Latin):
eͥditor p̃ exig̾e ñ tm̃ expensas qͣs fecit colligẽdo
fructus. s qͣ fecit bona fide ctͣ rem pignoratã.¬
dolo ⁊ culꝑa sua tenetur. Item si uendito pig¬
nore bona fide creditor nuꝰ ꝙͣ erat ĩ sorte ac¬
cepit. p̃ ag̾e ad residusĩ. Si uͦ plus. te᷑ rest̾.¬

Expanded text:
ensare, non solum expensas quas fecit colligendo fructus, sed etiam quas fecit bona fide circa rem pignoratadolo vel culpa tenetur. Item si vendito pignore bona fide, creditor minus accepit
Abbreviated transcription (Latin):
amisit. Item cũ iste ludus sit semꝑ cort̾
q̃dam ꝑsone qͥb indistincte tenetꝰ᷑ quis
restituere qͥcqͥd ab eis lucratꝰ est ĩ alea.
ut furiosi. ꝓdigi. miuores .xxu. annis.
⁊ maxĩe pupilli. Item m̃te capiti. surdi.
ceci. muti.⁊ qui morbo ppetuo laborant.
qr tales reb suis suꝑesse nõ possũt . uu .i.

Expanded text:
amisit. Item cum iste ludus sit turpis et rquedam persone quibus indistincte tenetur quis restituere, quicquid ab eis lucratus est in alea, ut furiosi, prodigi, minores XXV annis et maxime pupilli. Item mente capti, surdi, muti, ceci et qui morbo perpetuo laborant, quia tales rebus suis superesse non possunt
Abbreviated transcription (Latin):
loco detminato. uͭ cũ ꝓhibetur alicui
tenti maiori in uno loco ultra unum dic̃.
est multip alia ẽ mortis corꝑał ł xbeꝵ
uel detͣncationis m̃broꝵ. alia deportatõ.
ala ꝓ scriꝑtio. alia relegatio. alia exiliũ.

Expanded text:
i tentibus morari in uno loco ultra unum vel duest multiplex, nam alia est mortis corporalis vel detruncationis membrorum, alia depositio, alia proscriptio vel relegatio, alia exilium
Abbreviated transcription (Latin):
aqͣ. ⁊ nͭ reit̾et᷑. Si autẽ ꝯuẽtũ est ad sũp¬
sũ. noͣ ur̃ aliud remediũ iͥ uͭ ꝓcedat᷑ ad fi¬
nẽ. ⁊ agat᷑ pñia de tanta negli᷑. nͥ forte
sine magno scandalo assistentiũ poss mi¬
nistrari uinũ ⁊ nouus panis suꝑ que totũ

Expanded text:
 reiteretur. Si autem cum ventum est ad sumpsum, non videtur aliud remedium, nisi ut procedatur ad finem et agitur penitentia de tanta negligentia, nisi forte sine magno scandalo assistentium posset ministrari vinum et novus panis, super que totum
Abbreviated transcription (Latin):
gunt᷑ cum unaniõ sufficit̃. Iͥtem cum
cdłicus ꝓ cõtumatia: d pena inciꝑe ab ex¬
ꝯͥcatione minori. ⁊ einde crescente ꝯtuma¬
tia d anathatizari. deinde deponi. uͥ xo
uͦ est corrigibił. Si uͦ est incorrigibilis
Deinde crestente ꝯtumatia ds anatħati¬
tari. si hoc̃ nr̃ ꝓdest exinde ꝑ secłarem

Expanded text:
us punitur pro contumacia, debet pena incipere ab excommunicatione minori. Deinde crescente contumacia debet anathematizari, deinde deponi. Ubi vero  est corrigibilis. Si vero est incorrigibilis,deinde crescente contumacia anathematizari. Si hoc non prodest, exinde per secularem
Abbreviated transcription (Latin):
sd̃m legutimas consuetudines. ⁊ iudi¬
cia. regienis: retin̾e penunt. ⁊ in iuos
non obstat ꝙ pena excedit dampnum mn
tñ temꝑande sunt pensatis cͥcũstantiis ne
i hac ꝑte inconsilio animaꝵ: qr frenoĩ¬
digent qͦ ad hoc securiꝰ tñ eẽo hiꝰ em̃das ł

Expanded text:
secundum legitimas consuetudines et iudicia regionis, retinere possunt et in suos Nec obstat quod pena excedit damnum in mTamen temperande sunt pensatis circumstantiis negin hac parte, in concilio animarum, quia freno indigent quo ad hoc. Securius tamen esset
Abbreviated transcription (Latin):
Nlotoriũ iuris est de qͦ qͥs ẽ
canonice ꝯdemꝑnatꝰ. Uel ĩ uire cõfessus. ua
ꝑ legitimas ꝓbatõnes ꝯuictus. Notorium
uͦ fc̃i est cuiꝰ testis est ppꝰ. ⁊ dissimulatõi siue iꝰ¬
tificationi nõ est locus. ⁊ intlłigitur ppꝰ eẽ testi

Expanded text:
Notorium iuris est de quo quis est canonice condemnatus vel in iure confessus vel per legitimas probationes convictus. Notorium facti est cuius testis est populus et dissimulationi sive inficiationi non est locus et intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
editoꝵ qͥ ñ hñt pignora ł ypoteras uel ñ sunt
pͥuilegiate pͦ. Item si utroq cͥ̾ditor instante de¬
ꝯmunicari. uel eadẽ portio dĩb q̃ri. Item si unꝰ
cuditor denũtiau̾it alii ne accipiat a debitor in
fraudem. Ur̃ u̾sari ille si accipiat uͥ aut̃ non
uigilauit creditor exigendo debitũ. ñ ur̃ ꝙ de¬
bitor debeat gͣtificare ei iure tñ poli ⁊ si ñ iure
fori excusaret᷑ ut credo debitor si pietate motus
aut̃ cͥditores qͥ pͥor ẽ temꝑe potiorẽ ĩ iute nͥ ĩ qͥbᷤa
actio tutele ⁊ actio depositi ⁊ similes pͥmlegate
sunt ut pͥus soluat᷑ ꝙ debetur ex eis ꝙͣ ꝙ debet᷑

Expanded text:
creditorum qui non habent pignora vel hypothecas vel non sunt privilegiate persone. Item si utroque creditore instante,decommunicari vel eadem portio singulis queri. Item si unus creditorum denunciaverit alii, ne accipiat a debitore, fraudem versari videtur ille si accipiat. Ubi autem non vigilaverit creditor exigendo debitum, non videtur quod debitor debeat ei gratificare. Iure tamen polit, etsi non iure fori excusaretur, ut credo, si pietate motus autem creditores, qui prior est tempore, potior est et iure, nisi in actio tutele et actio depositi et similes privilegiate sunt, ut prius quod debetur ex eis, quam quod debetur
Abbreviated transcription (Latin):
mutꝰ. ñ obstans. non manifestans. ꝯcrꝰ intłłigͣ
furti recipit. Mutus qui dolo se tacet ꝯuidet fu¬
rem ꝑatum furari ⁊ solo u̾bo poss impedire fine
ꝑiculo suo. Non obstans qͥ ñ resistit fc̃o ꝯ sine ꝑi¬
culo possit ñ manifestans qͥ sit uͥ res furtiua sit

Expanded text:
mutus, non obstans, non manifestans. Quod dicitur ifurti recipit. Mutus, qui dolose tacet, cum videt furem paratum furari et solo verbo posset impedire sine periculo suo. Non obstans, qui non resistit facto, cum sine periculo posset. Non manifestans est, qui scit
Abbreviated transcription (Latin):
uł illos qͥ ñ suant s̾uare ꝙ iurau̾nt. Si aut̃ ꝙ
iuratũ ẽ sp̃tat ad cultũ dei ł reliͫ ᷤͦ ł pietatem.
Aut si tale quid iuratũ ẽ ꝙ ten̾ent᷑ fac̾e absq in¬
ulã ꝯd̾nem. Si aliĩ sn̾arẽt tenẽd̾ ẽ c̾tum ⁊ dĩmit¬
tend̾ inc̾cũ. ⁊ int̾p̃tand̾ ẽ iurantes obligatos cẽ¬

Expanded text:
 illos qui non servant servare quod iuraverunt. Si autem quod iuratum est, spectat ad cultum dei vel religionem vel pietatem, aut si tale quid iuratum est, quod tenentur facere sine iuillam conditionem si alii servarent, tenendum est certum et dimittendum incertum et interpretandum est iurantes obligatos e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ facies sꝰ domũ. Uel lib. ł alias oꝑas. ⁊ alius
iurat ei ꝙ redd ei m̃cedem uel qñ duo socii iu¬
rant de ꝯͥcandis ad ĩuicem oĩb lucris. Si aut̃
ñ iurant suꝑ aliqͦ dando. faciendo ł non faciẽdo
ad ĩuicem ut dc̃m ẽ. s aͣs iurant se ad fcũros:¬
ñ post̃ sͥ remict̾e ut ĩ cãu spõito de hab̃ntib. ꝯ̃¬
nẽ mñ surã. uel ꝯurant duo socii bonoꝵ ꝙ non
negociabũt᷑ tali ł tali negotiatione. uł ꝙ ñ ibũt
ad istas nũdinas uł illas. Si aut̃ iuram̃tũ
respicit ad ꝯmod̾ uł in ꝯmod̾ alienũ. distingue.
qr si respicit ⁊ spͨtat ad ꝯmod̾ alienũ ñ post̾ sͥ re

Expanded text:
d faciet sibi domum vel librum vel alias operas et alius iuret ei quod reddet sibi mercedem vel quando duo socii iurant de communicandis adinvicem omnibus lucris. Si autem non iurant super aliquo dando, faciendo vel non faciendo adinvicem, ut dictum est, sed alias iurant se aliqunon possunt sibi remittere, ut in casu supraposito, de habentibus communem mensuram, vel cum iurant duo socii bonorum, quod non negotiabuntur tali vel tali negotiatione, aut quod non ibunt ad istas nundinas vel ad illas. Si autem iuramentum respicit ad commodum vel incommodum alienum, distingue quia si respicit et spectat ad commodum al
Abbreviated transcription (Latin):
brabit usq ad m̃sem. uel ꝙ ñ ieiuinabit ꝓ deo
ñ dicet psalt̾iũ. uel uii. palmos. uł ꝙ ñ iuuabit
istũ in licitis ⁊ honestis usq ad c̾tũ tepꝰ. Sexti
ꝯ excludit opus indiffens pia intentiõe ꝓ deo.:
aut ꝓ ꝓximo faciend̾. ut si qͥs iurat ꝙ ñ loq̃tur
martino. uł ꝙ ñ int̾bit doniũ eꝰ. uel ꝙ nͥ coquet
ad fuinũ eiꝰ. uel mol ad molendinũ. uel qd̃
taliatñ faciet ei. ł ꝙ nͥ uend ei rem ꝓminori

Expanded text:
t usque ad mensem, vel quod non ieiunabit pro deo non dicet psalterium vel VII psalmos, vel quod non iuvabit istum in licitis et honestis usque ad certum tempus. Sexto cum excludit opus indifferens, pia intentione pro deo aut proximo faciendum, ut si quis iurat quod non loquetur Martino vel non intrabit domum eius vel non coquet ad furnum eius vel molet ad molendinum eius, vel quod talia non faciet ei vel quod non vendet ei rem pro minori
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuta si aͥs uid̾it furem asportantẽ res tałr eiꝰ
custodie deputatas. l solus ħ uideat pͭ claman
⁊ talem surẽ mãifestare ⁊ ꝓ seqͥ rem furatam.
reputat᷑ qͥ ĩiuriã suã añ dãpnũ ꝓseqͥt᷑ coram
iudici l ñ possit ꝓbare ꝙ int̃ndit. Si aut̃ ñ

Expanded text:
r eius custodie commendatas, licet solus hoc videat, potest clamare et talem furem manifestare et prosequi rem furtivam, reputatur qui iniuriam suam aut damnum prosequitur coram iudice, licet non possit probare quod intendit. Si aut
Abbreviated transcription (Latin):
faut hore. ex ipso dies cam ascende¬
rit. ex ipso etiã nox cum occiderit
ex ipio menses & anni numerant᷑.
ex ipso ucissitudines tẽꝑum fiunt.
dum ad suꝑiora conscendẽs uer tem¬
perat. Ubi autẽ ad fũmum celi ue¬
nerit. estiuos accend t calores. de
ex glaciali cõpage celi rigorem nob̃
hyberni frigoris derelinqͥt. S de

Expanded text:
sunt horae: ex ipso dies, cum ascenderit: ex ipso etiam nox, cum occiderit: ex ipso menses et anni numerantur; ex ipso vicissitudines temporum fiunt. dum ad superiora conscenderit, ver temperat: ubi autem ad summum coelum venerit, aestivos accendit calores. Desex glaciali compage coeli rigorem nobis hiberni frigoris derelinquit. 4. E
Abbreviated transcription (Latin):
parte collectam & ad omĩa similiter
respitientẽ. atq a centro t̾re equis spa-¬
cus destinatã. ipsamq sui eqͣlitate
ita stabilem ut eam in nullam partẽ
declinare undiq equalitas collecta ꝑ¬
mitat .& ita nullo fulcim̃to subuecta

Expanded text:
ta, et omnia similiter respiciens, atque a centro terrae aequis spatiis distincta; ipsaque sui aequalitate ita stabilis, ut eam in nullam partem declinare undique aequalitas collecta permittat, ac nullo fulcimento subvecta
Abbreviated transcription (Latin):
tes excelsi certis quibusq habent᷑ in
locis. ut ex his uelut cõptessus & quo¬
angustatꝰ aer ordinatione dei cogatur
temꝑiem sumat. cumpliades ignite
solis ardoribꝰ incanduerint : S dices¬

Expanded text:
tes excelsi certis quibusdam habentur in locis, et ex his velut compressus, et coangustatus 50 aer ordinatione Dei cogatur,temperiem sumat, cum Pleiades ignitae solis ardoribus incanduerint. 3. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ hii qui locunt᷑ uerbum ueritatis.
& qui illuminant animas hominũ
similes esse radiis solis. Quiut pro¬
cesserint & appartierint mundo. celari
ultra aut ocultari nullatenꝰ possant.
dum ñ tam uident᷑ ab omnibꝰ quam
uideri om̃ibus p̃stant. Llnde & bene

Expanded text:
mihi qui loquuntur verba veritatis, et qui illuminant animas hominum similes esse radiis solis. Qui ut processerint et apparuerint mundo, celari ultra, aut occultari nullatenus possunt, dum non tam videntur ab hominibus quam videre omnibus praestant. Unde et bene
Abbreviated transcription (Latin):
alios cum pectiniis. Qui quarto
anno regressi nuntiant neq matiẽ
neq fratres uidisse. s neq athenas
eos omnino ꝑuenisse. neq unquam¬
alicuiꝰ saltem qui cũ ipsis fuerant
& multa tristicia obstupe factꝰ: nes¬
ciens quo tenderet aut uͥ queretet:
una mecum descendit ad portum.
quis eorum uidisset aut audisset
aliquando ante quatuor annos
cotpꝰ mulieris cum duobus paruulis

Expanded text:
alios cum pecuniis; qui quarto anno regressi nuntiant neque matrem neque fratres se uidisse, sed neque Athenas eos omnino uenisse nec alicuius eorum qui cum ipsis fuerant saltem c pater tristitiam stupefactus nesciens quo tenderet aut nte descendit ad portum quis uidisset uel audisset aliquando ante quatuor annos corpus mulieris cum duobus paruulis
Abbreviated transcription (Latin):
cum fecisset ds̃ celam & terram. tanꝗͣ
domam tinam: ipsa que ex corporibꝰ
mundi reddita ẽ. umbra. his que extrin¬
secuis dausa fuerant tenebras ex se de¬
dit. S cam uolantas introduxisset lucẽ.
tenebre ille quȩ ex umbra corporam
facte fuerant. continuo detiorate sunt.
Tunc deinde lux in dieni: tenebre de¬
ꝑutantur in noctem. Iam uͦ aqua que
erat in mundo in medio pͥmi illius celi
terreq spatio quasi gelii concreta & cu¬
stallo solidata distendit᷑. & huiꝰmodi fir¬
mament᷑a uelut intercluduntur media
celi ac t̾re spatia adq firmam̃tum celã
conditor appellauit. antiqͥoris illius
uocabulo mincupatũ. &. ita totiꝰ mun¬
di machina. cum una domus esset. in
duas diuisit regiones. Diuisionis aut̃
hec fint causa: ut suꝑna regio angłis
habitacalum inferior uͦ p̃beret᷑ hominibꝰ.

Expanded text:
cum fecisset Deus coelum et terram, tanquam domum unam, ipsa quae ex corporibus mundi reddita est umbra, his quae intrinsecus clausa fuerant tenebras ex se dedit. Sed cum voluntas Dei introduxit lucem, tenebrae illae quae ex umbra corporum factae fuerant, continuo devoratae sunt. Tum deinde lux in diem, tenebrae deputantur in noctem. Jam vero aqua quae erat intra mundum in medio primi illius coeli terraeque spatio, quasi gelu concreta, et cristallo solidata, distenditur, et hujusmodi firmamento velut intercluduntur media coeli ac terrae spatia, idque firmamentum coelum conditor appellavit, antiquioris illius vocabulo nuncupatum, et ita totius mundi machinam, cum una domus esset, in duas divisit regiones. Divisionis autem haec fuit causa, ut superna regio angelis habitaculum; inferior vero praeberet hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
donec sub eodem anno uir quidam
adstans. in urbis loco celeberrimo¬
clamaret ad popłm dicens. Audite
me õ cies romani. filius dei in pir¬
dirxxerit. ꝓpter quoo cenue. timim
a malis ad bona a temporali btis ad et̾¬
na: agnoscite iinm. deum. celi terreq
rectorem. in cuiꝰ itstis conspect .bus.
uos initiste mundum eus habitatis.
uenientes. & eterni effecti meffabi¬
libuis eiꝰ bonis ac p̃miis ꝑfruemuta.
missuq ob hoc tit hec uolentibus
indicaret. Quibus ego auditis cumi re-¬
liqua multitudine sequi etim cepi &
audire quȩ diceret. intelligebam sa¬
i sua i ix audisset a filic lei uel

Expanded text:
donec sub eodem anno, vir quidam astans in urbis loco celeberrimo proclamaret ad populum, dicens: Audite me, o cives Romani, Filius Dei adest in pardirexerint. Propter quod convertimini a malis ad bona, et a temporalibus ad aeterna, agnoscite unum Deum esse, coeli terraeque rectorem, in cujus estis aspectibus vos, qui injuste mundum ejus habetis. venientesis perfruemini. missumque ad hoc ut haec volentibus indicaret. Quibus ergo auditis, cum reliqua multitudine sequi eum coepi, et audire quae diceret: intelligebam sadi fuco quae audisset a Filio Dei, vel
Abbreviated transcription (Latin):
finiitit. ui qua habenda sit rerum anima¬
rumq disc̾tio. ut impii quidem ꝓpecca¬
tis sias igni tradantur eterno. hiiuero
qͥ scõm uoluntatẽ conditoris dĩ uixerint
ꝓbonis oꝑibus benedicione suscepta.
cdarissima luce fulgentes. introducti
tes in effabilium bonorum munera et̾¬

Expanded text:
finivit, in qua habenda sit rerum omnium animarumque discretio, ut impii quidem pro peccatis suis igni tradantur aeterno, hi vero qui secundum voluntatem conditoris Dei vixerunt, pro bonis operibus benedictione suscepta, clarissima luce fulgentes, introducti um, ineffabilium bonorum munera aete
Abbreviated transcription (Latin):
sua ingenti ue  recundia fractã sed̾e
me cõpulit.. Cũq sedissem: hec
ad me rũisus ẜ locutꝰ ẽ. Dep̃cor te cle
fecero. iacobo fr̃i dm̃ descͥpta brecut᷑
uel. q̃ ad inititĩ fidĩ tue spectãt uel
etiã qͦs ante fidẽ annos gesseris. s

Expanded text:
verecundia fatigatum, sedere me compulit. Cumque sedissem, haec ad me rursum locutus est: Deprecor te, o Clemfecero, Jacobo fratri Domini, descripta breviter, vel quae ad initium fidei tuae spectant, vel etiam quos ant
Abbreviated transcription (Latin):
num. ueltit male ꝯgregati in usceri¬
bꝰ. fellis iact᷑a facienda ẽ & abitienda
ꝓrstis a corde om̃is intͥnsecꝰ latens ama¬
ritudo peccati: si qͣ focte ex desideriis
inqͥs uelut ex cibis noriis ꝯgregita
ẽ. Quã utiq cũ enomuerit qͥs & ab¬
iecerit: ingentis egͥtudinis lib̾abitur
morbo. S tam̃ pꝰ tiomitã q̃ ad sanitatẽ
ꝑtinent sumat. Uerũptam̃ scitote cuinc¬
itingens dispensationẽ: scio qi accipio
grãm magis quã p̃sto. S esto ꝯfidens
& fortit̾ ferens: certꝰ qi laboris tui
meritũ recipies. cũ ad portũ qͥetis in¬
coltim̃ hanc ꝑduxeris natũ. Ibi m̾cedes
ꝓ om̃iũ incolumitate ingilatieras. Itaq
site mulci ex fr̃ib ꝓpt̾ rigorẽ itistciȩ
odio habuierint. ex hoc quid̃e : ĩ eeriᷤ.
s ex huiꝰcemodi odiis amor tͥ q: habi᷑
ne lauderis ab iniqͥs & re pessima inale
agentibꝰ diligaris. s potiꝰ tu ⁊pt̾ iustã
dispensat ionẽ. & eqͥssimã regłam dili¬

Expanded text:
n visceribus fellis, jactura facienda est, et abjicienda prorsus e corde omnis intrinsecus quae latet amaritudo peccati, si qua forte ex desideriis iniquis, velut ex cibis noxiis, congregata est. Quam utique cum evomuerit quis et abjecerit, ingentis aegritudinis liberabitur morbo; si tamen post vomitum, quae ad sanitatem pertinent sumat. Verumtamen scitote cuncungens dispensationem, scio quia accipio gratiam magis quam praesto. Sed esto confidens et fortiter ferens; certus quia laboris tui meritum recipies, cum ad portum quietis incolumem hanc provexeris navem. Ibi mercedes  omnium incolumitate vigilaveris. Itaque si te multi e fratribus propter rigorem justitiae odio habuerint, ex hoc quidem non laederis, sed ex hujuscemodi odiis amor tibi conciline lauderis ab iniquis, et ne a pessime agentibus diligaris; sed potius propter justam dispensationem et aequissimam regulam disci
Abbreviated transcription (Latin):
tire. & sũmꝯ studio fauorẽ ur̃m erga
eũ depend̾e: scientes qi ꝓpt̾ singlõs
uos ipsi magis soli infestatꝰ ẽ inuncꝰ.
& in⁊ psuĩ maiora suscitat bella. O
erga eũ hereatis: faciliꝰ etiã illi obedi¬
re om̃s parit̾ in ꝯsensu & unaninu¬
tate positas. ꝓpt̾ qco nos salitẽ
ꝯseqͥ & ille possit obtemꝑantibꝰ sibi uob̃
ꝓrmptiꝰ. inpositi on̾is pondꝰ uehere: q̃¬
nim autẽ ex uob̾ ipsis intellig̾e debe-¬

Expanded text:
tire, et summo studio favorem verum erga ipsum dependere, scientes quia propter singulos vos ipsi magis soli infestat inimicus et in ipso majora suscitat bella. Oprate, quo facilius etiam illi obedire omnes pari et consensu et unanimitate possitis. Propter quod et vos salutem consequi, et ille possit, obtemperantibus sibi vobis, promptius impositi oneris pondus evehere. Quaedam etiam ex vobis ipsis intelligere debe
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ humanȩ pelago natugantes in
quo esuriendũ fit & sitiendũ. nudita¬
tẽ qͦ ferendã. morbã etiã corporis &
egͥtudines tolerandũ. instꝑ in om̃ib
insidus ac doloribꝰ sepe laborandtĩ. qͥp¬
pe & disꝑgendos se nͣ numiꝗͣ. nouerit᷑
s aliquando etiã ꝯgregandos. uomitꝰ

Expanded text:
itae humanae pelagus navigantes, in quo esuriendum sit et sitiendum; 462 nuditatem quoque ferendam, morbos etiam corporis et aegritudines tolerandas. Insuper et hominum insidiis ac dolo saepe laborandum, quippe qui dispergendos se nonnunquam noverint, sed aliquando etiam congregandos; vomitus
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ sermonibꝰ in corde suo uelut iacala
defira circũferunt. abitient᷑ om̃ia
p̃dicationis ueritate & uite et̾ne doc¬
tͥna & ertiditione purgata. Abc qͥn
si multo tempore atiditũ subtrahant
a t̾ibo dĩ & remanea ⁊ incultu ui¬
nis ac sentibꝰ occurati. E qͥd aliud ͥ

Expanded text:
elut jacula defixa circumferunt, abjiciuntur omnia praedicatione veritatis, et vitae aeternae doctrina, et eruditione purgata. Alioquin si multo tempore auditum subtrahant a verbo Dei, et remaneant in cultu vint ac sentibus occupati. E
Abbreviated transcription (Latin):
Phec enĩ p̃cipuel caritatis cõꝑat᷑:
& catsa totiꝰ bo m in huiꝰ cemo¬
di cõmunione ꝯsistit . Ulbi autem
par & bonitas: ibi & salꝰ. ꝓpter
qd̃ cõmunes facite cibos ur̃os cũ his

Expanded text:
cipue charitas comparatur, et causa totius boni in hujusmodi communione consistit. Ubi autem pax et bonitas, ibi et salus. Propter quod communes facite cibos vestros cum his
Abbreviated transcription (Latin):
dentis obscuriorem mundi plagã ue
qͥ integre potuit implere p̃ceptum.
S qͦusq sermonẽ ꝓtraho effagiens
indicare qd̃ triste ẽ qd qͥdẽ necesse ẽ
licet tarde ꝑferre: hic demq ipse
petrus qͥ ꝓ imm̃sa caritate. qͣ. erga
om̃s hoĩes gerebat. palam cũ omni
fidutia ad u̾sante etiã tyranno totiꝰ
mundi. bonũ p̃dicare ñ destitit: &

Expanded text:
ui obscuriorem mundi plagam occst, quique et integre potuit implere praeceptum. Sed quousque sermonem protraho, refugiens indicare quod triste est, quod quidem necesse est, licet tarde, proferre? Hic denique ipse Petrus, qui pro immensa charitate quam erga omnes homines gerebat, palam cum omni fiducia adversante etiam tyranno totius mundi bonum praedicare non destitit, et
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis absurdũ ñ erit si aliqͥd etiam
ex eruditione cõmuni & liberalibus
studiis qͣ focte in ptieritia attigit af
sertionem. ueri dognatis ꝯferat. itata¬
men ut tͥ uera didicit falsa. & simti¬

Expanded text:
rit, absurdum non erit, si aliquid etiam ex eruditione communi ac liberalibus studiis, quae forte in pueritia attigit, ad assertionem veri dogmatis conferat, ita tamen ut, ubi vera didicerit, falsa et simu
Abbreviated transcription (Latin):
sponse & amici sponsi ingenti
gatidio &t leticia ꝑfruemim. Si
u hec spõsa reꝑta fuerit maculata ꝑec.
forte ꝑ ur̃am negligentiã uel desidiã
cꝓp̃sserit ꝯtagio. setia peccati. Icirto
licitudinẽ gerat. Ualde enĩ aptid dm̃
gͣue cͥmen ducit᷑ fornicatio. Cuiꝰ sp̃as
diligent̾ exponet: uerũptam̃ pͥma spẽs

Expanded text:
sponsae, et amici sponsi ingenti sponsae, et amici sponsi ingenti gaudio et laetitia perfruemini. Si vero sponsa haec reperta fuerit commaculata peccaforte per vestram negligentiam vel desidiam, obrepserit contagio saeva peccati. Idcirco licitudinem gerite. Valde enim apud Deum grave crimen ducitur fornicatio, cujus species diligenter exponet. Verumtamen prima species
Abbreviated transcription (Latin):
& qd̾ct̃q solu̾is suꝑ I t̾rã: etiã ibi
q̃ oportet ligab̃. & q̃ ex s. pedit solue ᷤ.
E ad te qͥdem qͥ p̃es. ꝑ ista sint mo¬
dentes adolescentes.  nuptq̃is um¬
gant. qͦ calorem feruentis etatis ꝯiugii
lege p̃tiemant. s ne ininꝓuectioribꝰ
qͥdem curã bab̾e hitiꝰmodi negligant:
qr in multis etiã cã sentierit corpꝰ ꝙni¬
ꝑiscentia uiget. Ne sorte g̾ͥ forncatio¬
nis labes occasione accepta tanqͣ uene¬
nt̃i pessimũ serpat in uob̾. cau̾e & an¬
uenire necessariũ ẽ: ne qd̾ in uob̾ ad¬
ulterii occaltũ caueat incendiũ. Et
qͥd in om̃ib peecatis adult̾io gr. mnꝰ
Scd̃m nãq in penis obtinet locũ. qũ
qͥdẽ pͥmum illi habet̃ qͥ abeꝑrant a dõ.
etiã si sobrie uixeruit. ꝓpt̾ qd & uos
o presbit̾i eccłiã excolite: & adornate
sponsamaͥ ad pudicitiã. Ssponsam
aut̃ dico. om̃e eccłie ꝯ¬
gregationem Que si pudica
faerit intienta. A ab sponso m¬
rabit᷑: & nos uelut mini N stri

Expanded text:
dcunque solveris super terram, etiam ibi quae oportet ligabis, et quae expedit solves. Et ad te quidem qui praees, ista sint modentes, adolescentes nuptiis gant, quo calorem ferventis aetatis conjugali lege praeveniant. Sed ne in provectioribus quidem curam habere hujuscemodi negligant, quia in multis, etiam cum senuerit corpus, concupiscentia viget. Ne forte ergo fornicationis labes, occasione accepta, tanquam venenum pessimum serpat in vobis, cavere et antevenire necessarium est, ne quod in vobis adulterii occultum coalescat incendium. Et quid in omnibus peccatis adulterio gravius? Secundum namque in poenis obtinet locum, quoniam quidem primum illi habent qui aberrant a Deo, etiam si sobrie vixerint. Propter quod vos, o presbyteri, Ecclesiam excolite, sponsam Christi ad pudicitiam, sponsam autem dico, omnem Ecclesiae congregationem, quae si pudica fuerit inventa a sponso rabitur, et vos velut ministri
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ ex scͥpturarũ auctoritate ꝯfir¬
mes: s ex ipsis scͥpturis sensum capere
tieritatis. &o idõ oportet ab eo intelli¬
gentiã disc̾e scͥpt᷑arũ qͥ eã ã maioribꝰ
scd̃m u̾itatẽ sͥ tͣditã seruat: ut & ip¬
se possit ea q̃ recte fuscipit ꝯpetent̾

Expanded text:
um scripturarum auctoritate confirmare, sed ex ipsis scripturis sensum capere veritatis. Et ideo oportet ab eo intelligentiam discere scripturarum, qui eam a majoribus secundum veritatem sibi traditam servavit, ut ipse poss
Abbreviated transcription (Latin):
tate paciendo. ii p̃sentẽ uitã fimuit.
Ipsis autẽ dieb qͥbꝰ uite finẽ sͥ inmi¬
nentẽ p̃sensit. inconuien̾ta fr̃m positꝰ
app̃hensa manu mea repente consurI¬
gens: in auribꝰ totiꝰ eccłse hec ꝓtulit
uerba. Audite me fr̃s & ꝯserui mei.
Qm̃ sĩt edoctꝰ sum ab eo qͥ mifit me
dño & magistro meo iħu xp̃o dies mor¬
tis meȩ unstat. clementẽ hunc uob̃¬
episcopã ordino. cui soli mex̧ p̃dicatio¬
nis & doctͥne cathedrã credo. qr mͥ
ab inttio usq ad fine̾ comes in om̃ib

Expanded text:
tate patiendo volens praesentem vitam finivit. In ipsis autem diebus quibus vitae finem sibi imminere praesensit, in conventu fratrum positus, apprehensa manu mea, repente consurgens, in auribus totius ecclesiae haec protulit verba: Audite me, fratres et conservi mei. Quoniam, sicut edoctus sum ab eo qui misit me, Domino et magistro meo Jesu Christo, dies mortis meae instat, Clementem hunc episcopum vobis ordino, cui soli meae praedicationis et doctrinae cathedram trado: qui mihi ab initio usque in finem comes in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
diant institutis eoꝵ Suꝑ oĩa autẽ atia¬
ritiã fugite q̃ hoĩes occasione p̃sentiᷤᷤ
lucri ab et̾nis seꝑat bonis. Pondera
mensuras stateras. ꝓ locis qͥbꝰ cũq eqͥs¬
sima cristodite. deposita fidelit̾ resti¬
tuite. Quȩ oĩa & si qͣ soͣ his similia
tũ demũ sollicite & diligent̾ implebi¬
tis: si futurũ dĩ itdiciũ sine int̾mis¬
sione in ur̃o corde uoluatis. Qͥs enĩ
peccare pot̾it. si semꝑ ante octilos

Expanded text:
t statutis eorum. Super omnia autem avaritiam fugite, quae homines occasione praesentis lucri ab aeternis separat bonis. Pondera, mensuras, stateras, pro locis quibusque aequissima custodite; deposita fideliter restituite. Quae omnia, et si qua sunt similia his, ita demum sollicite et diligenter implebitis, si futurum Dei judicium sine intermissione in vestro corde volvatis. Quis enim peccare poterit, si semper ante o
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝑqͥrant. & plebi si forte igne. ait
indicent de his: ut & ipsi uisitent
eos. & q̃ necessaria st̃ p̃beant eis cũ
fecerint: ũ peccabũt. S &. dt pogxi¬
& cet̾a his similra q̃ ad cultũ eccsĩe¬
&o ad disciplinã eiꝰ ꝑmaneant diaco¬
nis care fit. Qui catecizant hocẽ
qͥ t̾bo instruunt: incipieu es pͥmo
aptare. & uerbi ordinẽ ꝓ audien¬
tis capacitate dirigere.
Debet gͦ ipse ad  pͥme eruditꝰ¬

Expanded text:
t, et plebi si forte plebs ignorat indicent de his, ut et ipsi visitent eos, et quae necessaria sunt praebeant eis cum fecerint, non peccabunt. Sed et de peregriet caetera his similia quae ad cultum Ecclesiae et disciplinam ejus pertinent, diaconis curae sint. Qui catechizant, id est, qui verbo instruunt incipientes, primo aptare, et verbi ordinem pro audientis capacitate dirigere. Debet ergo ipse apprime esse eruditu
Abbreviated transcription (Latin):
bus placeat. S illa spẽs castimonie
obsertianda ẽ: uti ne passim & libidi¬
nis solius causa feminis coeat᷑. s poste¬
ritatis reparande gr̃a. Quȩ obseruã¬
tia cũ in ĩullis etiam pecudibus in¬
ueniat᷑: padoris ẽ si ñ ab hominibꝰ¬

Expanded text:
bus placeat, sed et illa species castimoniae bus placeat, sed et illa species castimoniae observanda est, uti ne passim et libidinis solius causa feminis coeat quis, sed posteritatis reparandae gratia, quae observantia cum etiam in nonnullis pecudibus inveniatur, pudoris est si non ab omnib
Abbreviated transcription (Latin):
& scribarum qui uidentur esse ce¬
teris meliores & autlgo seꝑati incre¬
pabat. dicens eos ypocritas quia ea
sola quȩ ab hominibꝰ uidebantur pu¬
rificabant: corda uͦ que soltis cds̃ aspi
dicebat. Le uob̃ scribe & pharisei yꝑo¬
crite qi mundatis calicis & parapfidis
qciod deforis ẽ: intris uͦ plena sunt
sordibus. Pharisee cece emunda pͥus
quod intuis ẽ: & quod defocis ẽ erio
intindum. Ulere enim si mens itin¬
detur luce scientie cum ipsa fuerit
munda ac splendidei. tc̃ etiam eius
qͥ deforis est hominis ipsa necessario
curam gerit. id est carnis sue. ut &¬
ipsa purificet᷑. Ubi autẽ ista que de¬
foris est purificatio carnis negligit᷑.
certum ẽ ibi neq de puritate mentis
ac munditia cordis curam geri. Ita
gͦ fit: ut is quidem qui intrinsectis
mundꝰ ẽ: mundet᷑ sine dubio o extͥu¬
secus. ñ semꝑ autẽ is qui mundat᷑
extruisetus : etiam intrinsecus mũdꝰ
ẽ. uidelicet cum agit hec ut homini¬

Expanded text:
et Scribarum, qui videbantur esse caeet Scribarum, qui videbantur esse caeteris meliores et a vulgo separati, increpabat, dicens eos hypocritas, quia eo solummodo quae hominibus videbantur, purificabant, corda vero, quae solus Deus aspicdicebat: Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, quia mundatis calicis et paropsidis quod deforis est, intus autem plena sunt sordibus. Pharisaee caece, munda prius quod intus est, et quod deforis est erit mundum. Vere enim si mens mundetur luce scientiae, cum ipsa fuerit munda ac splendida, tunc etiam ejus qui deforis est hominis ipsa necessario curam gerit, id est carnis suae, ut ipsa purificetur; ubi autem ista quae deforis est purificatio carnis negligitur, certum est neque de puritate mentis ac munditia cordis curam geri. Ita ergo fit ut is qui intrinsecus mundus est mundetur sine dubio et extrinsecus; non semper autem is qui mundatur extrinsecus, etiam intrinsecus mundus est, videlicet cum agit haec ut homini
Abbreviated transcription (Latin):
nis ostende in te sumilitadinẽ eiꝰ qui
de genuit patris. Agnouisti enim
adulterium nescias. odium. auaritiã
fagias. Iram. suꝑbiam. iactantiam.
hissimilia penitus a te ducas aliena.
Est sane ꝓpͥa quedam nr̃e religionis
obseruantia. que ñ tam imponitur
hominibus quã ꝓpͥȩ ab unoqͦ deu̾
colente causa puritatis expetitur
castimonie dico cautelam. Cuꝰ sp̃es
multe sunt: sed pͥmo ut obsertiet
tinusquisq ne menstruate mulieri
misceattr. Hoc enim execrabile du¬
cit lex dei. Quod & si lex de his
recur in stercore. Debenitis aliquid
amplicis habere animalibus: ut pote
rationabiles homines celestium sen¬
suum capaces quibꝰ scimmni studii ẽẽ
debet ab omni inqͥnam̃to cordis con¬
scientiam cristodire. Bonum ẽ autẽ
&o puritati conueniens: etiam cotpꝰ
aqtia dilaere. Bontim uͦ dico ñ quasi
pͥncipale illud in quo mens purisi¬
cattir. s quod sequela sid illius boni
hoc in quo caro dilit᷑. Sio enim &
magister nr̃ quosdam phariseoruim

Expanded text:
nis ostendat in se similitudinem ejus qui eum genuit patris. Post haec adulterium nesciat, odium et avaritiam fugiat, iram, superbiam, jactantiam r caetera his similia penitus ad se ducat aliena. Est sane propria quaedam nostrae religionis observantia, quae non tam imponitur hominibus quam proprie ab unoquoque Dominum colente causa puritatis expetitur, de castimoniae dico cautela cujus species multae sunt. Sed ut primo observet unusquisque, ne menstruatae mulieri misceatur, hoc enim exsecrabile ducit lex Domini. Quod si lex de his ter volveremur in stercore. Debemus aliquid amplius habere animalibus, utpote rationabiles homines et coelestium sensuum capaces, quibus summi studii esse debet ab omni inquinamento cordis conscientiam custodire. Bonum est autem et puritati conveniens etiam corpus aqua diluere. Bonum vero dico non quasi principale illud in quo mens purificatur, sed quod sequela sit illius boni hoc, in quo caro diluitur, sicut enim et Magister noster quosdam Pharisaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
errantibus ipse cũ arte ẽẽt astrologꝰ.
ex iatione & ordine stellart̃ agnoscere¬
potuit conditorem: eiusq pradentra
intellȩxit cuncta moderari. tm̃ & an¬
de his q̃ sentire cepit edocuit. s & qͥd¬

Expanded text:
errantibus, Abraham cum arte esset astrologus, ex racione et ordine stellarum potuit cognoscere conditorem eius, et providencia intellexit cuncta moderari, unde et ande hiis, que sentire cepit, edocuit »
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ ñ omnbus hoc amabile ẽ. canctis¬
q exoptatum ut que ignorat discat. q̃
didicerit doceat: Certissimum namq
ẽ qd̃ neq amicitia neq ꝓpuquitas gene¬
ris. neq regni nobilitas homini debet

Expanded text:
on omnibus hoc amabile est cunctisque exoptatum, aut quae ignorat discat, et quae didicerit doceat? Certissimum namque est quod neque amicitia, neque propinquitas generis, neque regni sublimitas, homini debet
Abbreviated transcription (Latin):
pͥnceps popłi fuit. & tanquã rexpri¬
mitias & tributtĩ ꝑ capita accepit a
popłõ: & indicandi plebem sorte fuscep¬
ta de mundis immundisq itdicabat.
S & siqͥs alius ex ipso unguento per-¬
tinctus ẽ. tanꝗͣ uirtute in de concepta
iam ipse rex aut ꝓpħ̃a fiebat aut pon¬
tifex. Quod si temporalis hec gratra
ab hominbꝰ cõposita tantũ potuit.
intellige iam tri quantum fit illud
tingnentũ quod ã deo de uirgulto
uite ꝓlatum ẽ. cum hoo qd̾ ab bomim¬
bus factum ẽ tam eximias inter hoĩes
confenit dignitates. Quid enim in
presenti sclõ ꝓpħa gloriosins. pontifice
clarius. rege sublimius: Et ego ad¬

Expanded text:
princeps populi fuit, et tanquam rex primitias et tributum per capita accepit a populo, et judicandi populos sorte suscepta de mundis immundisque judicabat. Sed si alius ex ipso unguento perunctus est, virtute inde concepta, etiam ipse rex, aut propheta aut pontifex fiebat. Quod si temporalis gratia ab hominibus composita tantum potuit, intunguentum quod a Domino de virgulto vitae prolatum est, cum hoc quod ab hominibus factum est tam eximias inter homines conferat dignitates. Quid enim in praesenti saeculo propheta gloriosius, pontifice clarius, rege sublimius? Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
ipse tierus ꝓpha docuerit. Ad eos e¬
ntm qui negligunt atidire uerba sapi¬
entiȩ: ita ait. Regia austri surget
in iadicio ctm generatione hac o con¬
dempnabit eam. quia tienit a finibꝰ
terrȩ audire sapientiam salomonis

Expanded text:
ipse verus Propheta docuerit. Ad eos aipse verus Propheta docuerit. Ad eos autem qui negligunt audire verba sapientiae ita ait: « Regina austri surget in judicio cum generatione hac, et condemnabit eam, quia venit a finibus terrae a
Abbreviated transcription (Latin):
ut si uideamꝰ eã qui idola colit esse
sobrium: nos qui dec̃ colimus sobrii
S sit nobis studium ut si illi qui
errant honicidium ñ faciunt. nos
ne irascamur quidem. Et si illi ad¬
ulterium non admittunt: nos ne
concupiscamus quidẽ alienam mu¬
lierẽ Siilli amat ꝑximos suos. noᷤ diligamꝰ
ctiã m̃nnicos nr̃os. Si illi mutuo dat̃ hi qͥ ha¬
bẽt uñ redlãt: no̾etiã his demus a qͥbꝰ
reciꝑe ñ sꝑamus. Et ꝑ omnia nos qͥ
eterni scłi hereditatẽ sꝑamꝰ. debemꝰ
p̃cellere eos qui presens scłm tantitm
norunt: scientes quia si oꝑa eoraim
erit quod equales intieniamtr in oꝑibꝰ
his qui ꝓpter ignorantiam condẽpiran¬
tcir. & nullam spem futuri scłi habue¬
runt. Et uere digna confusio ẽ: ubi
nichil amplitis gessimus ab his quibͦꝰ
ampluis intelleximus. Quod si cõfti¬
sio nob̃ erit equales eis inuentri in
oꝑibus bonis. quid erit nob̾ si inferio¬
res nos ac deteriores exanimatio fat᷑a
reꝑiat. Audite ergo quomͦ de his nos

Expanded text:
us ut videamus eum qui idola colit esse sobrium, nos qui Deum colimus sobrii amus studium, ut si illi qui errant homicidium non faciunt, nos ne irascamur quidem. Et si illi adulterium non committunt, nos nec concupiscamus quidem alienam mulierem. Si illi amant proximos suos, nos diligamus etiam inimicos nostros. Si illi mutuo dant his qui habent unde reddant, nos etiam his demus a quibus recipere non speramus. Et per omnia nos qui aeterni saeculi haereditatem speramus, debemus praecedere eos qui praesens tamen saeculum noverunt, scientes quia si opera illorerit quod aequales invenimur in operibus his, quae propter ignorantiam condemnantur, et nullam spem futuri saeculi habuerunt. Et vere digna confusio est, ubi nihil amplius gessimus ab his quibus amplius intelleximus. Quod si confusio nobis erit, aequales his inveniri in operibus bonis, quid erit nobis si inferiores nos ac deteriores examinatio futura reperiat? Audite ergo quomodo de his nos
Abbreviated transcription (Latin):
& condempnabunt eam. quia peni¬
tentiam egerunt in p̃dicatione ione.
Et ecce plusquã iona hic. llides gͦ
quomͦ eos qui erudiebantur ex le¬
ge adcluctis ad exemplum illis qui
ex gentili ignorantia ueniebant ot
ostendens eos nec illis equales esse
qti in errore positi uidebant᷑. ex iꝑ¬
sa tantum comparatione condemꝑ¬
nat: Ex quibꝰ ommbtis sermo quẽ
ꝓposuimus approbatur: & castimonia
que aliquatenus etiam ab his qui
in errore sunt positi custoditur. Otil¬
to purius & attentius & ꝑ singłas
quasq ficut supra ostendimus spẽs
a nobis qui ueritatẽ seqͥmur teneat᷑.

Expanded text:
bunt eam, quia poenitentiam egerunt in praedicatione Jonae, et ecce plusquam Jonas hic . » Videtis ergo quomodo eos qui erudiebantur ex lege, adductis ad exemplum illis qui ex gentili ignorantia veniebant, et ostendens eos nec aequales illis esse qui in errore positi videbantur, ex ipsa tamen comparatione condemnatos. Ex quibus omnibus sermo quem proposuimus approbatur, ut testimonia quae aliquatenus etiam ab his qui in errore sunt positi custoditur, multo purius et attentius per singulas quisque, sicut supra ostendimus, species a nobis qui verit
Abbreviated transcription (Latin):
initio ferebatur sutꝑ eas. & agnoscit
eos qui baptizant᷑ sub apellatione tri¬
plicis. sacram̃ti. & eripit eos de scippli¬
ciis futtris. quasi donum quoddam
offerens deo animas ꝑ baptismtim
consecratas. Confrigite gͦ ad aqtias
istas. Sole sunt enĩ que possunt uĩ
futuri ignis extingnere. Ad quas
qui moratur accedere constat in eo
infidelitatis adhuc dolum manere.
tem conferunt ꝓperare. Sicie enim
iustas. sitie inuistuis: baptismmus tͥ¬
ꝑ omĩa necessarius ẽ. Itisto quidem
ut impleat᷑ in eo ꝑfectio. & regeu̾et᷑
deo: in iisto uͦ. tit peccatoꝵ quȩ gessit¬
in ignorantia remissio concedatur.
Omnibꝰ gͦ festinandum ẽ fine mora

Expanded text:
initio ferebatur super eas, et agnoscit eos qui baptizantur sub appellatione triplicis sacramenti, et eripit eos de suppliciis, futuris, quasi donum quoddam offerens Deo animas per baptismum consecratas. Confugite ergo ad aquas istas, solae sunt enim quae possunt vim futuri ignis exstinguere. Ad quas qui moratur accedere, constat in eo adhuc infidelitatis idolum permanere, quae salutem conferunt. Sive enim justus, sive sit injustus, baptismus per omnia necessarius est, justo quidem ut adimpleatur in eo perfectio et regeneretur Deo, injusto vero ut peccatorum quae gessit remissio concedatur. Omnibus ergo festinandum est sine mora
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse ꝓbet᷑ apud deã. Nam si post
agnitionem horum ꝑmanetis in incre¬
dulitate: nob̃ iam ꝑditionis ur̃e causa
& non ignorantiȩ reputabitur. Ne pti¬
tes quod etiam si omnẽ pietatem colas
omnemq iusticiam. baptismũ uͦ ñ
accipias. spem possis habere apud dñr.¬
immo potius maiore pena dignus erit
qui bona oꝑa non bene oꝑatur. Con¬
fertur enim meritum homini ex bo¬
nis gestis: s id si ita geratur sic̃ deus
iubet. Deus autẽ uissit omnẽ colentẽ
se baptismo consignari. Quod si tu re¬
dĩ obtemꝑas: contrarius sine dtibio &
inimicts uolumptati eitis existis. S
dices fortasse. Quid confert aquȩ bap.¬
tismus ad dei cultum: Primo quidẽ
qr quod deo placuit implet᷑. scdõ qtua
regeneratio ex aquis & deo renato fra-¬
nem facta ẽ amputatur: & ita demũ
ꝑuentre poteris ad salutẽ. Aliter uero¬
inpossibile est. Sic enim nob̾ cũ sacra¬
mento uerus ꝓpħa testatus ẽ dicens.

Expanded text:
fuisse probetur apud Dominum. Nam si post fuisse probetur apud Dominum. Nam si post agnitionem horum permanetis in incredulitate, vobis jam perditionis vestrae causa, et non ignorantiae, reputabitur; nec putetis etiam quod si omnem pietatem colatis omnemque justitiam, baptismum vero non accipiatis, spem possitis habere apud Dominum, imo majore poena digni eritis qui bona opera non bene operati estis. Confertur enim meritum homini ex bonis gestis, sed si ita gerantur sicut Deus jubet: Deus autem jussit omnem colentem se baptismo consignari. Quod si vos reDei obtemperetis, contrarii sine dubio et inimici estis voluntati ejus. Sed dicetis fortasse: Quid confert aquae baptismus ad Dei cultum? Primo quidem, quia quod Domino placuit impletur. Secundo, quia regenerato ex aquis et Deo renato franem facta est, amputatur, et ita demum pervenire poteritis ad salutem; aliter impossibile est. Sic enim vobis cum sacramento verus propheta testatus est dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
animantia: & omnia quȩ tuo uistai
uolũptatiq seruirent. Aut ñ ꝓpter
te uenti spirant: ut ex ipsis concipienᷤᷤ
fructts tͥ t̾ra parturiat᷑ Non ꝓpt̾ de
imbres ꝓfluunt & tempora uicissitadi¬
ut łͥ ingrato cuncta subiaceant. Non¬
ne ꝓ his omnibus iusta erit ultionis
pena. quia horum omnit̃ largitorem
quẽ ante omĩa & agnoscere & uenera¬
ri debiuistis. solum p̃ceteris ignorastis:
telligentiam uiis duco. Llidetis etenĩ
qd̾ omĩa gignunt᷑ ex aqͥs. Aqua uͦ per
umgenitã ex initio facta ẽ. Ilnigem¬
ti uͦ omĩpotens ds̃ caprit ẽ. ꝑ quẽ tali
patrẽ. Cum autẽ ꝑueneris: agnosces
hanc esse uol̃itatẽ eiꝰ ut ꝑ aqtias q̃
pͥme create sunt denuo renascaris.
Qͥ enim regeneratꝰ fuerit ꝑ aquam
bonis oꝑibꝰ ad impletus heres efficiet᷑
eiꝰ. aqtio in incorraptione generatus ẽ.
ꝓpter quod paratis animis accedite
quasi filii ad patrem. ut peccata ttra
diluanttr. & catisa eoꝵ sola ignorantia

Expanded text:
animantia et omnia quae nostro usui voluntatique servirent. An non propter vos venti spirant? ut ex ipsis concipiens fructus vobis terra parturiat? Nonne propter vos imbres profluunt et tempora vicissitudiut vobis ingratis cuncta subjaceant? Nonne pro his omnibus justa erit ultionis poena, quia horum omnium largitorem quem ante omnia et agnoscere et venerari debuistis, solum 12 prae caeteris ignoratis? telligentiam ejus duco. Videtis etenim quod omnia gignuntur ex aquis, aqua vero per Unigenitum ex initio facta est, Unigeniti vero omnipotens Deus caput est, per quem tali Patrem. Cum autem perveneritis, agnoscite hanc esse voluntatem ejus, ut per aquas, quae primae creatae sunt, denuo renascamini. Qui enim regeneratus fuerit per aquam, bonis operibus repletus, haeres efficitur ejus a quo in incorruptione regeneratus est. Propter quod, paratis animis accedite, quasi filii ad patrem, ut peccata vestra diluantur et causa eorum sola ignorantia