comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
causa incaluit animus. hostiũ li¬
micatione prouocatus: ut uos quos
damus. Dyabolus enim nec dñs
ur̃. nec creator. nec pater eẽ dinosci¬
tur: ds̃ autẽ et pat̾. et dñs. et con¬
ditor comprobatur. Et si hunc dere¬
linquentes. ad illum abistis. qui
in tantum uester extitit inimicꝰ.
ut uos ad penas perpetue mortis ad¬
duc̾et. et ad istud letale fac̾et exiti¬
um deuenire: qͣntomagis ad eum
redeundum est. qui unicũ filiũ
suum passioni et morti tradidit.
et se peccasse. et impie egisse: penitẽ¬
tie uocib exclamare. fundebant er¬
go amaras lacrimas: et se xp̃o uel¬
le credere. nimiis uocib resonabãt.
Tunc b̾s̾ sebastianus iubet eos õs
a uinculs cathenarũ exsolui. Post
hec sc̃s selastianꝰ abiit ad sanctũ poli¬
carpum presbit̾um. ubi erat cau¬
sa persetutionis occultus: et nar-¬
rauit ei om̃ia que gesta sunt. Qͥbz
auditis policarpus grãs egit deo.
et una cum eo uenit ad domum

Expanded text:
causa incaluit animus hostium dicausa incaluit animus hostium dimicatione provocatus, ut vos, quos damus. Diabolus enim nec dominus vester, nec creator, nec pater esse dignoscitur: Deus autem et Pater et Dominus et Conditor comprobatur. Et si hunc derelinquentes ad illum abistis, qui in tantum vestri exstitit inimicus, ut vos ad poenas perpetuae mortis adduceret, et ad istum lethalem faceret exitum devenire; quanto magis ad eum redeundum est, qui unicum Filium suum passioni et morti tradidit, et se peccasse et impie egisse poenitentia vocibus exclamare. Fundebant ergo amaras lacrymas, et se velle Christo credere, unanimis vocibus resonabant. Tunc B. Sebastianus jubet eos omnes a haec S. Sebastianus abiit ad Polycarpum presbyterum, ubi erat causa persecutionis occultus, et narravit ei omnia quae gesta sunt. Quibus auditis S. Polycarpus gratias egit Deo, et una cum eo venit ad domum
Abbreviated transcription (Latin):
et crimina homini auferantur: et
omnes uirtutes dñi conferantur.
Int̾ initia igitur conũsionis tue hoc
munus primum. si tu conferas
xp̃o presto erit remunerationis eius
premium. suꝑ te corona martyrii:
habens secum uirtutum omnium
ĩ marcescibiles flores. eterne uite gau¬
diis profuturos. Audiens hec nicostͣ¬
tus primiscrinius: abiit ad claudi¬
um cõmentariensem. et iussit uni¬
uersas ꝑsoiras ad domũ eius addu¬
cere dicens. Proxima sessione om̃s
discutiẽdi st̾: uolo ut cum illis xp̃i¬
anis qui apud me sunt presto sint.
rent cathenarum nexib uincti: hoc
modo eos uir dei sebastianus alloqͥt᷑.
Crimina dyabolica si diuinis uͥtu¬
tib cedant: reatus noster a morte
excluditur: et ad gaudia uotiua re¬
uocatur. Egerat enim per suos sa¬
cellites hostis iniustus. ut animos
militum xp̃i. ad uirtutũ culmen
erectos euerteret: et in ip̃o perfectio¬
nis fastigio positos. ad cenum co¬
naretur mergere inferorum. Hac de

Expanded text:
et crimina homini auferantur, et et crimina homini auferantur, et omnes virtutes Domini conferantur. Inter initia igitur conversionis tuae hoc munus primum si tu conferas Christo, praesto erit remunerationis ejus praemium super te, corona martyrii, habens secum virtutum omnium flores immarcescibiles, aeternae vitae gaudiis profuturos. Audiens haec Nicostratus primiscrinius, abiit ad Claudium Commentariensem, et jussit unirsonas ad domum ejus adducere, dicens: Quoniam proxima sessione omnes discutiendi sunt, volo ut cum illis Christianis, qui apud me sunt, praesto sint, rent, catenarum nexibus vincti, hoc modo eos vir Dei Sebastianus alloquitur: Crimina diabolica si divinis virtutibus cedant, reatus vester a morte excluditur, et a gaudiis fugitivis revocatur. Egerat enim per suos satellites hostis injustus, ut animos militum Christi ad virtutum culmen erectos everteret, et in ipso perfectionis fastigio positos, ad coenum conaretur mergere inferorum. Hac de
Abbreviated transcription (Latin):
tu: et benedictus sermo oris tui ⁊
beati qui credunt ꝑ te xp̃m filium
dei uiui: ego enim uidi oculis me
ter cred̾ent xp̃: nichostratus cũ con¬
iuge sua aiebat dicens. Non capiã
cibum neq potum: nisi misteriũ
michi xp̃iane religionis fu̾it traditũ
Cui beatus sebastianus dixit.Muta
dignitatẽ tuam: et ẽẽ incipe xpristi
magis primistrinius qm prefecti.
Audi itaq consiliũ meum: et om̃s
quos carcer includit. quos uincła
tenent. quos ergastula conficiũt.
in unum redige Quod cum feceris:
antistitem sacrosancte legis acdhi¬
auferre conatus est et conatur:
qͣntomagis nos pietatis argumẽto
hos quos dyabolus iniuste lucratus
est curare debemus. et suo restituere
creatori: Et nicostratus ad hec respõ¬
dit dicens. Quomodo iniquis ⁊ cri¬
minosis. possunt sancta cõmitti:
Sebastianus ait. Saluator noster
pro peccatorib suam nobis digna¬
tus est exhibere presentiam: et ostẽ¬
dit mystium quo omnia peccata

Expanded text:
tu, et benedictus sermo oris tui: et tu, et benedictus sermo oris tui: et beati qui credunt per te Christum Filium Dei vivi. Ego enim vidi oculis meter crederent Christum: Nicostratus cum conjuge sua urgebat dicens: Non capiam cibum, neque potum, nisi mysterium mihi Christianae religionis fuerit traditum. Cui sanctus Sebastianus dixit: Muta dignitatem tuam, et incipe esse Christi magis primiscrinius, quam praefecti. Audi itaque consilium meum, et omnes quos carcer inclusit, quos vincula tenent, quos ergastula conficiunt, in unum redige. Quod cum feceris, antistitem sacrosanctae legis adhiauferre conatus est, et conatur: quanto magis nos pietatis argumento, hos quos diabolus injuste lucratus est, curare debemus, et suo restituere C reatori? Et Nicostratus ad haec respondit, dicens: Quomodo iniquis et criminosis possunt sancta committi? Sanctus Sebastianus ait: Salvator noster pro peccatoribus suam nobis dignatus est praesentiam et ostendit mysterium, per quod omnia peccata
Abbreviated transcription (Latin):
um. Hec autem gerebãtur ĩ domo
primiscrinii nomine nicostrati: a
ante sex annos egritudinis nimie¬
tate facta est nuta: prudentiam
tamen auliencli ⁊ intelligendi. nõ
solum non amiserat. uerum etiã
melius qͣm prius habuerat: auriũ
seruicium obtinebat auditus. Hec
itaq cum intellexisset omĩa que be
aius sebastianus dix̾at. et tantũ
lumen cirta eum iudiss: cumq
om̃s facti miraculi stupore tenerẽ¬
tur. annuebat manu omnibus
ut quasi exprobranli essent. qͥ tam
euidenti assertioni ñ crederent. Et
genib eius aduoluta. rogare eum
manuum inliciis cepit. S beatus
sebastianus cum uideret cordis se¬
creta lingue expressione declarari ñ
posse. causas huius silentii ꝑcuncta¬
tus didicit sermonis illi copiã nimie
ui infirmitatis ablatam. Tunt be¬
atus sebastianus dixit. Si ego ue¬
omnia que ex ore meo hec mulier
audiuit et credidit: iubeat dñs ihx
ut redeat ad eam officina labioꝵ
et aꝑiat os eius qui aperuit os
lier uoce magna dicens. Peatus es

Expanded text:
. Haec autem gerebantur intra domum Primiscrinii, nomine Nicostrati, apnte sex annos aegritudinis nimietate facta est muta, prudentiam tamen audiendi et intelligendi non solum non amiserat, verum etiam melius quam prius habuerat aurium officium obtinebat. Haec itaque cum intellexisset omnia, quae B. Sebastianus dixerat, et tantum lumen circa eum vidisset; cumque omnes tremefacti miraculi stupore tenerentur, innuebat manu omnibus, ut quasi exprobrandi essent, qui tam evidenti assertioni non crederent, et genibus ejus advoluta rogare eum manuum indiciis coepit. Sed S. Sebastianus cum videret eam cordis secreta linguae expressione declarare non posse, causas hujus silentii percunctatus, didicit sermonis illi copiam nimia vi infirmitatis ablatam. Tunc B. Sebastianus dixit: Si ego veomnia quae ex ore meo haec mulier audivit et credidit, juut redeat ad eam officinm linguae, et aperiat os ejus qui aperuit os lier voce magna, dicens: Beatus es
Abbreviated transcription (Latin):
ua apłoꝵ. ad beati pauli confessionẽ
accessit: nichilominus et ip̃e perpes¬
sus insidias tentus est: et a popu-¬
lo lapidatus ⁊ mortuus est: ⁊ cor¬
pus eius tyb̾ino gurgiti mancipa¬

Expanded text:
vo die, ad B. Pauli Confessionem accessit: nihilominus et ipse perpessus insidias tentus est, et a populo lapidatus mortuus est, et corpus ejus Tiberino gurgiti mancipa
Abbreviated transcription (Latin):
postqͣm multas martyrum mentes
a timore passionis eripuit. et ad coro¬
nam perpetue glorie incitauit: ip̃e qͥs
eẽt apparuit: quia lumen in tenebris
lat̾e non potuit. Clarissimis igitur
uiris marcelliano et marco. duob
germanis fratrib pro xp̃i nomine
in uinculis constitutis. cotidie sola¬
tium exhibebat: et tam ip̃is qmͣ eti-¬
am serius eorum cũ quib tenti fu¬
erant salutaria fidei consilia mini¬
strabat: quib fugitiua seculi blan

Expanded text:
postquam multas martyrum mentes postquam multas martyrum mentes a timore passionis eripuit, et ad coronam perpetuae gloriae incitavit: ipse quis esset, apparuit, quia lumen in tenebris latere non potuit. Clarissimis igitur viris Marcelliano et Marco duobus geminis fratribus pro Christi nomine in vinculis constitutis, quotidie solatium exhibebat; et tam ipsis quam etiam servis eorum, cum quibus tenti fuerant, salutaria fidei consilia ministrabat: qui
Abbreviated transcription (Latin):
sium eruditus.ti¬
uis u̾o narbonen¬
miano imperatorib ita carus erat.
ut principatum ei prime cohortis tͣ¬
d̾ent: et suo eum conspectui uib̾ent
semper adstare. Erat enim uir totiꝰ
prudentie. in sermone uerax: in iudi¬
cio iustus: in consilio prouidus: in
cõmisso fidelis: in interuentu strenu¬
us: in bonitate conspicuus: in uni¬
u̾sa morũ honestate preclarus. Hunc
milites ac si patrem uenerabantur:
hunc uniu̾si qui preerant palatio.
carissimo uen̾abantur affectu. Erat
enim uerus dei cultor: et necesse e¬
rat ut quem deus perfudat gratia:
ab omnib amaretur. Xp̃o igitur co¬
tidie sedulum exhibebat officium. s
agebat quatinus hoc sacrilegis regib
esset occultũ: non passionis timore
ꝑterritus. nec patrimonii sui amore
constrictus: sed ad hoc tantum sub cla¬
mide terreni imꝑii xp̃i miles agebat
absconditus: ut xp̃ianorum animos
quos in tormentis uidebat defic̾e. con¬
fortaret: et deo redderet animas quas
dyabolus conabatur auferre. Deniq

Expanded text:
s eruditus civis vero Narbonenmiano imperatoribus ita charus erat, ut principatum ei primae cohortis traderent, et suo eum conspectui juberent semper astare. Erat enim vir totius prudentiae, in sermone verax, in judicio justus, in consilio providus, in commisso fidelis, in interventu strenuus, in bonitate conspicuus, in universa morum honestate praeclarus. Hunc milites ac si patrem venerabantur; hunc universi, qui praeerant palatio, charissimo venerabantur affectu: erat enim verus Dei cultor, et necesse erat ut, quem Dei perfuderat gratia, ab omnibus amaretur. 2. Christo igitur quotidie sedulum exhibebat officium, sed agebat quatenus hoc sacrilegis regibus esset occultum, non passionis timore perterritus, nec patrimonii sui amore constrictus, sed ad hoc tantum sub chlamyde terreni imperii Christi militem agebat absconditum, ut Christianorum animos, quos inter tormenta videbat deficere, confortaret, et Deo redderet animas quas diabolus conabatur auferre. 3. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
tunc in apostolo suo uirtutem istã
exercuit: ip̃e nunt de ip̃o inferorum
a tenebris ad lucem remeantib eter¬
ne uite ianuas patefecit. Quia er¬
go om̃s demones qui st̃ tenebrarũ
tu. et om̃s sancti angeli qui sunt
filii luminis contristantur: acce
ut hodierno die usq ad uesꝑum per¬
currente ieiunio. festiuũ baptisma¬
tis sacramentum oportunũ tempꝰ
inueniat.Iustum est enim ut lux
a mortali mundo abscedens ad no¬
stras mentes ĩmortales accedat:
ut qui in isto scło uolutati in luto
tenebrarum sumus: aqua sancti¬
ficationis abluti et emundati at
sincitate induti: alacres pergamꝰ¬

Expanded text:
tunc in apostolo suo virtutem istam tunc in apostolo suo virtutem istam exercuit, ipse et nunc de ipso inferorum a tenebris ad lucem remeantibus aeternae vitae januas patefecit. Quia ergo omnes daemones, qui sunt tenebrarum  et omnes sancti angeli, qui sunt filii lucis, gratulantur; accedut hodierno die usque ad vesperam percurrente jejunio, festivum baptismatis sacramentum opportunum tempus inveniat. Justum est enim, ut lux a mortali mundo abscedens ad nostras mentes immortales accedat, ut qui in isto saeculo volutati in luto tenebrarum sumus, aqua sanctificationis abluti ac mundati, et sinceritate induti alacres pergam
Abbreviated transcription (Latin):
uenietis requiem animab ur̃is:
iugum enim meum suaue est:
et onus meũ leue ẽ. uos itaq fr̃es
nr̃i quos baptismatis unda dilu¬
it. et consetrando deo omnipotenti
carissimos filios fecit: pro hoc qd̃ a
ꝓposito suo sanctos reuocare cona¬
ꝑ ipãm ad indulgentiam uenire¬
tis. Nunc autem quia ad tantã
gloriam accessistis. ut etiam ad
passionem a qua iuolent̾ alios
reuorare uoliustis. ad ip̃am deside¬
retis gratant̾ currẽ et libent̾: uetꝰ
hoc artificium xp̃i est. Nam ip̃m
quem uas electionis sue dignatꝰ
est. et uoluit magistrum gentib
dare: non solum fidelium aĩos a
pietatis ꝓposito reuocabat: s etiam
nolentes a xp̃o discedere lapidibus
donauit: tribuit q nobis ex saulo
paulum. et ex apostata apostolum¬
fecit: et dedit ecclesie sue ex persecu¬
tore.doctorem.Amator passionis fa¬
ctus est is qui persecutionis auctor
extit̾at: et qui in alienis afflictio
nib gratulabatur: in suis postino¬
dum ꝑsecutionib letabatur. Ip̃e qͥ

Expanded text:
venietis requiem animabus vestris. Jugum enim meum suave est, et onus meum leve . » Vos itaque, fratres nostri, quos baptismatis unda diluit, et consecrando Deo omnipotenti charissimos filios fecit, pro hoc quod a proposito suo sancto revocare conaut per ipsam ad indulgentiam veniretis. Nunc autem quia ad tantam gloriam accessistis, ut etiam ad passionem a qua dolenter alios revocare voluistis, ad ipsam desideretis gratanter velle currere et libenter: vetus est artificium Christi. Nam ipsum quem vas electionis suae dignatus est et voluit magistrum gentibus dare, qui non solum fidelium animos a pietatis proposito revocabat, sed etiam nolentes a Christo discedere lapidibus tolum condonavit, tribuitque nobis ex Saulo Paulum, ex apostata fecit apostolum, et dedit Ecclesiae suae ex persecutore doctorem. Amator passionis factus est is, qui persecutionis auctor exstiterat: et qui in alienis afflictionibus prius gratulabatur, in suis postmodum persecutionibus laetabatur. Ipse ergo qui
Abbreviated transcription (Latin):
scientes quod hii om̃s non ĩ uacuũ
s per fidem et iusticiam cucurrerũt:
usq quo ꝑuenirent ad locũ sibi a
lño p̾paratũ. Q mquidem passionũ
eius participes extiterũt: nec dilexert
presens sclm: s eum solum qui pro
ip̃is et pro om̃ib mortuus ẽ: ⁊ resur¬

Expanded text:
scientes quod hi non in vacuum, sed per fidem et justitiam cucurrerunt, donec venirent ad locum sibi a Domino praeparatum, quoniam quidem passionum ejus participes exstiterunt; nec dilexerunt praesens saeculum, sed Christum, qui pro ipsis et pro omnibus mortuus est, et resur
Abbreviated transcription (Latin):
tibi ẽ duob elige: aut esto uxor mea.
spondit. Nec uxor tua ero quia xp̃o sa¬
crata sum: nec ymmolabo ydolis. qͥ a
xp̃iana sum. Tunc flaccus tradidit
eam uicario. et fecit eam in tenebro¬
so claudi cubiculo. et sine cibo per

Expanded text:
tibi e duobus elige, aut esto uxor mea, accipit: Nec uxor tua ero quia Christo sacrata sum, nec immolabo idolis quia Christiana sum. Tunc Flaccus tradidit eam vicario, qui fecit eam in tenebroso claudi cubiculo, sine cibo per
Abbreviated transcription (Latin):
et fecit eum teneri. et duci ad sa¬
crificandum. Qui cum diceret e¬
Corpus u̾o eius in tyberim precipi-¬
tatum est. Clericus u̾o eiusdem p̾s¬
biteri nomine et oꝑe iustus. colle¬
iuxta muros uia numentana. et

Expanded text:
et, fecit teneri, et duci ad sacrificandum. Qui cum diceret: ECorpus vero ejus in Tiberim praecipitatum est, clericus vero ejusdem presbyteri, nomine et opere Justus, colleuros, via Nomentana.
Abbreviated transcription (Latin):
mitt̾is. Felitula autẽ clamabat. Ego
non nego amatorem meũ: qui ꝓpt̾
me felle cibatus. aceto potatꝰ. spinis
coronatꝰ. ⁊ cruci affixus ẽ. Post hec
deposita est et p̾cipitata in cloacam.
Sanctus autem nicometlis pb̃r in
speculis positꝰ. occulte lib̾auit corpus:
et ꝑnoctanter inbyrote ꝑduxit ad ca-¬
selsam suam. septimo miliario ab¬

Expanded text:
mitteris, illa clamabat: Ego non negabo amatorem meum Christum, qui propter me felle cibatus, et aceto potatus, spinis coronatus, et crucifixus est. Post haec deposita est, et praecipitata in cloacam. Sanctus autem Nicomedes presbyter in speculis positus, occulte levavit eam, et per noctem in birote perduxit ad casellam suam, septimo ab urbe m
Abbreviated transcription (Latin):
ec sunt autem miracula.
que olim sancti iacobi festa
Enon colentib. ultione diuina ope¬
rante euenerunt. ¶Inter hyspa¬
nos apud tudehonũ die festo sancti
area excussit. qui aduesperascente
die. balneum qd̾ iuxta idem castrũ
miro opere sarraceno antiquo fa¬
ctum est intrauit. Cũq in eo sede¬
ret. statim pellis dorsi eius ab hu¬
meris usq ad crura balnei parie¬
tib adhesit. cunctisq uidentibus
ob transgressionem
tanti festi spiritum exalauit.

Expanded text:
ec sunt miracula quae olim beati Jacobi festa non colentibus ultione divina operante evenerunt. Inter Hispanos, apud Tudelionum, die festo sancti area excussit; qui advesperascente die balneum quod juxta idem castrum miro opere Saraceno antiquo factum est intravit. Cumque in eo sederet, statim pellis dorsi ejus ab humeris usque ad crura balnei parietibus adhaesit, cunctisque videntibus, ob transgressionem tanti festi spiritum exhalavit.
Abbreviated transcription (Latin):
uite. hoc est suꝑbiam. humilitate cal¬
cauit. Contempsit mortalem sponsum
immortalem elegit. Siuitias enĩ cũ
haberet. non sperauit in pecunie thesau¬
ris: s prudent̾ indigentib cuncta di¬
stribuens amplexata est pauꝑtatem.
Inuenit in agro thesaurum. abscõdit.
et pre gaucdio illius om̃ia uendens.
margaritas pia negotiatrix: inuenit
unam preciosam: emit. posselit. Te

Expanded text:
vitae, hoc est superbiam, humilitate calvitae, hoc est superbiam, humilitate calcavit. Contempsit mortalem sponsum, immortalem elegit. Divitias cum haberet, non speravit in pecuniae thesauris . Sed prudenter indigentibus cuncta distribuens, amplexa est paupertatem. Invenit in agro thesaurum absconditum, et prae gaudio illius omnia vendens, margaritas pia negotiatrix, invenit unam pretiosam, emit, possedit . Te
Abbreviated transcription (Latin):
ac beata Waldetruclis. inter spem me¬
tum q dubia quidnã presignaret.
tremebunda rei finem expectaret. scã
illa anima ueram lucen q̃ dominũ
sitibunda desiderauit: carne soluta cĩ
ip̃a luce de hoc seculo mugrauit. Sepus¬
ta est autẽ in uilla sue quondam cli¬
tionis uocabulo salra: ubi suus ut̾q
parens ac soror post ea Waldetruclis se¬
pulti sunt. In quo iacuit multo temꝑe
quoad xp̃o donante corpus eius tnsla¬
tum est in munccipiũ melbodiũ quod
a fundam̃to construx̾at: ubi nũc eius
memoria fulget. ac m̾itis eius suffra¬
gantib plurima poscentib beneficia di¬
uina clementia largiri dignatur
cce inter alia scõrum gesta. qui¬
cumq pie legis uel audis: ecte
hic habes quod imiteris. Adhuc etate
puellari t̾rena despexit: celestia contupi¬
uit. Concupiscentiam carnis. uirginita¬
tis amore edomuit: concupiscentiã cru¬
loꝵ idest curiositatem. diuine lectõnis
meditatione refrenauit:ambitionem

Expanded text:
ac beatae Waldetrudis inter spem meac beatae Waldetrudis inter spem metumque dubia, quidnam praesignaret, tremebunda rei finem exspectaret, sancta illa anima, quae veram Lucem, Dominum sitibunda desideravit, carne soluta, cum ipsa luce de hoc saeculo migravit. Sepulta est autem in villa suae quondam ditionis, vocabulo Solra, ubi suus uterque parens, ac soror postea Waldetrudis, sepulti sunt. In quo multo jacuit tempore, quoad Christo donante corpus ejus translatum est municipium Melbodium, quod ipsa a fundamento construxerat, ubi ejus nunc memoria fulget, ac meritis suffragantibus, plurima poscentibus beneficia divina clementia largiri dignatur. 35. Ecce inter alia sanctorum gesta, quicunque pie legis vel audis, etiam hic habes quod imiteris. Adhuc aetate puellari terrena despexit, coelestia concupivit. Concupiscentiam carnis virginitatis amore edomuit. Concupiscentiam oculorum, id est, curiositatem divinae lectionis meditatione refrenavit. Ambitionem
Abbreviated transcription (Latin):
niuelle. ubi sancta gertrudis corpore
requiescit. sanctimonialis quedam ni¬
mie simplicitatis et obedientie. ab a¬
more munli ante tribunal ad amo
ria ante diem salbati et dormitionis
famule dei aldegundis. circa mediũ
noctis uidit in uisu splendorem lucis
intrasse eccłiam bi petri. ubi iam dicta
beata gertrudis tumulata est: ita ut
a pauimento usq ad trabes uniuersã¬
edem quasi meridianus sol illustraret
Dum u̾o attonita uisione tante clari¬
tatis timore solueretur: audit choros
psallentium. ita ut uoces discerne pos¬
set uiroꝵ ac mulierũ. pueroꝵ ac puel¬
larum. inuitem alt̾nando concinnen
a corpore. grã uisitatõis multis con¬
uenientib religiosis. atq sorore eius¬
dem uirginis beata Waldetrude: ecce
fulgor ingens nimia claritate reful-¬
gens apparuit. supra domum in qua
uirgo sponsa dñi xp̃i. operiebatur in-¬
trepida eius aduentum. Cumq prelẽ¬
tes insolitam mirarentur uisionem

Expanded text:
Nivellae, ubi sanctae Gertrudis corpore Nivellae, ubi sanctae Gertrudis corpore requiescit, sanctimonialis quaedam nimiae simplicitatis et obedientiae ab amore mundi ante tribunal ad amorria ante diem Sabbati et dormitionis famulae Dei Aldegundis, circa medium noctis, vidit in visu splendorem lucis ingentem intrasse ecclesiam B. Petri, ubi jam dicta beata Gertrudis tumulata est, ita ut a pavimento usque ad trabes universam aedem, quasi meridianus sol illustraret. Dum vero attonita visione tantae claritatis, timore solveretur, audit choros psallentium, ita ut voces discernere posset virorum ac mulierum, puellarum et puerorum, invicem alternando concinentia corpore, gratia visitationis multis convenientibus religiosis, atque sorore ejusdem virginis beata Waldetrude, ecce fulgor ingens nimia claritate refulgens apparuit supra domum, in qua Virgo sponsa Domini Christi opperiebatur intrepida ejus adventum. Cumque praesentes insolitam mirarentur visionem,
Abbreviated transcription (Latin):
quam uid̾ãt. et sacerdos de calice in ae¬
re suspenso: ad xp̃i sponsam utrũq
detulere: certitudinem habentes has
uisiones obitum illius presignare.
Nter alia signa uirtutum
que potentia saluatoris ꝑ ancillam
sibi electam operabatur. Homo quidã
mente captus. aut suis exigentibus
culpis aut ut fides uirguus manife¬
staretur. per insaniam capitis pene
usq ad extrema ꝑductus est. Cum pa¬
rentes eius de uita ip̃ius desꝑarent.
adduxerunt illum ad monast̾ium
sanctimonialium: intimantes beate
uirgini cum gemitu qualia miser
ille pateretur. At illa iuscerib pieta-¬
tis condolens misello: fecit eũ ad se
uespertino tempore pertluci. Orauit
pro eo: et facto signo crucis super eũ:
domum redire iussit. Qui mox cõua¬
lescens: restitutus est sanitati. Qͥnto
platione celestium subleuata: uidet
nientem. atq germanam suã uirgi¬
nem aldegundem secum ad subli-¬
mia dedutentem. In monast̾ĩo quoq

Expanded text:
quam viderat, et sacerdos de calice in aequam viderat, et sacerdos de calice in aere suspenso, ad Christi sponsam utrumque detulere, certitudinem habentes has visiones obitum illius praesignare. 32. Inter alia signa virtutum, quae potentia Salvatoris per ancillam sibi dilectam operabatur, homo quidam mente captus aut suis exigentibus culpis, aut, ut fides virginis manifestaretur, per insaniam capitis pene usque ad extrema perductus est. Cumque parentes ejus de vita ipsius desperarent, adduxerunt illum ad monasterium sanctimonialium, intimantes beatae virgini cum gemitu, qualia ille miser pateretur. At illa visceribus pietatis condolens misero, fecit eum ad se vespertino tempore perduci. Oravit pro eo, et facto signo crucis super eum, domum redire jussit. Qui mox couvalescens, restitutus est sanitati. Quintoplatione coelestium sublevata, videt nientem atque germanam suam virginem Aldegundem secum ad sublimia deducentem. 33. In monasterio quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ne uisionis horam: recognouit ip̃am
fuisse. qua uid̾at dñm in uisione. Qͣr¬
to die post hec:sanatus est puer ut
supradictum est.
Acerdos quidam boni testimo¬
nii sine reprehensione conu̾sa¬
batur eo tempore in monastĩo a pue¬
ricia usq ad perfectam etatem: qui
referre solebat noctu se iuidisse globũ
igneum descendisse de celo super ha¬
bitaculum in quo famula xp̃i egro¬
tabat. Post ymnos auten noctur¬
nos. una de maturiorib ancillis dei.
modicum soporis degustans uidet
beatam aldegundem ante altare in
loco sacerdotis astantem. corpus dñi
in calice fregisse: sibiqz dixisse. Uade
eia dic sacerdoti. ut in hoc calice my¬
steria domini xp̃i conficiat: et qm̃
eri pre ualitudine corꝑis communi¬
care non potui. hodie particeps fiam
corporis et sanguinis dñi. Facta die
processit sacerdos. missas celebrauit:
et intangendum. cernit calicem in
aera subleuatũ. ilico suo resedisse lo¬
co. Tunc predicta famula dei. uisionẽ

Expanded text:
ne visionis horam, recognovit ipsam ne visionis horam, recognovit ipsam fuisse qua viderat Dominum in visione. Quarto die post haec sanatus est puer, ut supra dictum est. 31. Sacerdos quidam boni testimonii, sine reprehensione conversabatur eo tempore in monasterio a pueritia usque ad perfectam aetatem. Qui referre solebat, noctu se vidisse globum igneum descendisse de coelo super habitaculum, in quo famula Christi aegrotabat. Post hymnos autem nocturnos, una de maturioribus ancillis Dei, modicum soporis degustans, videt beatam Aldegundem, ante altare in loco sacerdotis adstantem, corpus Domini in calice fregisse, sibique dixisse: Vade, eia, dic sacerdoti, ut in hoc calice mysteria Domini Christi conficiat: et quoniam heri prae valetudine corporis communicare non potui, hodie particeps fiam corporis et sanguinis Domini. Facta die, processit sacerdos, missam celebravit et interagendum cernit calicem in aera sublevatum, illico in suo resedisse loco. Tunc praedicta famula Dei visionem
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea dum uirginis animus
huiuscemodi iusionib assidue pa¬
sceretur.⁊ ad celestia contemplanda
sublimaretur: offertur ei pariuilus.
cuius iam a sus uita desperabatur.
quem ip̃a protinus ante cornu alta¬
ris proici ussit. Quod ut factum ẽ:
confestim redditus est sanitati. Cũq
renuntiaretur uirgini de subita sa
ideo contigisse. quod illum contig̾it
locum quo uiderat ante paucos dies
tͣnsisse dñm. Quid nisi deo grãs age¬
ret.uiderat enim non multo ante
quasi staret in platea: ac uelut igne¬
us globus de celo super se ueniret.
Quarto uero die post hec. media noc¬
te dominica cum ad uigilias ingre¬
deretur eccl̃iam. una de sororib egres¬
sa: cernit plateam in qua uisio prius
apparuerat. nimia luce splendentẽ: cũ
eadem hora tenebre totam occuparent
sam tanti splendoris: nulli tamen e¬
arum tunc manifestauit. Non post
multum accessit et alius testis ha¬
rum uisionũ: affirmans illi se iuidis
quentem. Requirens autẽ ab homi¬

Expanded text:
nterea, dum virginis animus hujuscemodi visionibus assidue pasceretur, et ad coelestia contemplanda sublimaretur, offertur ei parvulus, cujus jam a suis vita desperabatur. Quem ipsa protinus ante cornu altaris projici jussit. Quod ut factum est, confestim redditus est sanitati. Cumque renuntiaretur virgini de subita sanideo contigisse, quod illum contigerit locum, quo viderat ante paucos dies transisse Dominum. Quid, nisi Deo gratias ageret? Viderat enim non multo ante, quasi staret in platea, ac velut igneus globus de coelo super se veniret. Quarto vero die post haec, media nocte Dominica, cum ad vigilias ingrederetur ecclesiam, una de sororibus egressa cernit plateam, in qua visio prius apparuerat, nimia luce splendentem, cum eadem hora tenebrae totam occuparent sam tanti splendoris, nulli tamen earum tunc manifestavit. Non post multum accessit et alius testis harum visionum, affirmans illi se vidissequentem. Requirens autem ab homi
Abbreviated transcription (Latin):
prestitit facultatem: et robustã me¬
talli naturam exsuperans. uasta cõ¬
pedum uincła confregit. Multos igi¬
tur promiscui sexus quos membro¬
rum debilitas miseranda contrax̾at:
usibus restitutis uirtus medica in¬
liscrete soluebat. Crebrius etiam ocu-¬
loꝵ capitis lumine purgatis tenebͥs
presidiũ contemplatõnis indulsit:
et rediuiue lucis compendia desertis
habitatulis restaurauit. Multa qͦq
et innumera uirtutũ suarũ insigni¬
a que dieb singulis ex more concres¬
cunt relatio nr̃a preteriit: ut nec la¬
teret silentio magnitudo oꝑis nec di¬
ei consum̾et spaciũ tanta ꝓlixitas di¬
ctionis. Huius ergo piam maiesta¬
tem fusis indesinent̾ p̾cib exoremus.
cunctis generale presidiũ: qui speciale
solempnitatis sue mundo p̾stitit or

Expanded text:
praestitit facultatem; et robustam mepraestitit facultatem; et robustam metalli naturam exsuperans, vasta compedum vincla confregit. Multos igitur promiscui sexus, quos membrorum debilitas miseranda contraxerat, usibus restitutis, virtus medica indiscrete solvebat. Crebrius etiam oculorum captis lumine, purgatis tenebris, praesidium contemplationis indulsit, et redivivae lucis compendia desertis habitaculis restauravit. Multa quoque et innumera virtutum suarum insignia, quae diebus singulis ex more concrescunt, relatio nostra praeteriit, ut nec lateret silentio magnitudo operis, nec diei consumeret spatium tanta prolixitas dictionis. 13. Hujus ergo piam Majestatem fusis indesinenter precibus exoremus, cunctis generale praesidium, qui speciale solemnitatis suae hodie mundo praestitit or
Abbreviated transcription (Latin):
sum retipere mundatus fide ꝓmeruit.
Postqͣm igitur deuotione fideliũ ma¬
ximo decore prefulta eius tumuli ur¬
na exornata surrexit: prolixum est
narrare qͣntis se uirtutib qͣntisq
pro debilium clamor attollat emũ¬
datõe tropheis. A quo quicquid fusis
pretib expetit᷑: incunctant̾ effectib
obtinetur. Cuius igitur templi pre
forib paraliticus quidam depositus
et eiectus quem om̃ium membroꝵ
debilitas diu̾so iure discrete damp¬
nau̾at. pristine incolumitatis me¬
ruit augmenta suscipere. et salutis
głam obtinere: ut singulis uigor
artub redditꝰ. confestim suffragãte
remedio astaret illesus. Et cuius pͥ¬
us cõmunis usum sermonis adne-¬
xa palato confuderat: iurtutẽ scĩ
antistitis resoluta oris compage lau¬
dabat. Protinus scilicet sepe palã
triumphante myst̾ĩo quos iniqua
ferrei pond̾is retentacula gressibus
negatis astrinxerant. ad templi ora¬
culum summus antistes ueniendi

Expanded text:
sum recipere mundatus fide promeruit. 11. sum recipere mundatus fide promeruit. 11. Postquam igitur, devotione fidelium maximo decore praefulta ejus tumuli urna exornata surrexit, prolixum est enarrare quantis se virtutibus quantisque pro debilium clamor attollat emundatione tropaeis; a quo quidquid fusis precibus expetitur, incunctanter effectibus obtinetur. Hujus igitur templi pro foribus paralyticus quidam depositus et ejectus, quem omnium membrorum debilitas diverso jure discreta damnaverat, pristinae incolumitatis meruit augmenta suscipere, et salutis gloriam obtinere, ut singulis vigor bus redditus confestim, suffragante remedio, astaret illaesus, et cujus prius communis usum sermonis adnexa palato lingua confuderat, virtutem sancti antistitis resoluta oris compage laudabat. 12. Protinus scilicet saepe palam triumphante mysterio, quos iniqua ferri ponderis retentacula gressibus negatis astrinxerant, ad templi oraculum summus antistes veniendi
Abbreviated transcription (Latin):
uexa celi athleta triumphalis ascen¬
dit. Int̾ reliquos etiam asseuerante
ut uidit nullã chario presbitero qnͣ¬
do sanctus medardus accepit corporis
transitũ. ip̃iuᷤ hore momento celi ꝓrs
aꝑti st̃: et ante sc̃ĩ corpusculũ fere ꝑ
tres horas diuina luminaria cũctis
uidentib astiterunt. Mox in terram
gͣnde fluxit diluuiũ: ita ut plueret
multum calida aqua de nubilo. Cuiꝰ
corporis sollempne pignus precellẽ¬
tissimi clotharii principis francorũ
uel deuotione uel tempore suessionẽ¬
sium urbs tanti mun̾is premio di¬
tata prom̾uit. S cum om̃iũ ppłoꝵ
fides sollemni ambitione gratissima
feretro tradenda sepulture membra cõ¬
ueheret. ⁊unanimitate uel amore
gestandi onus leue sentiret: tũc ob¬
uiam abiit scõ. dampnatis aurium
dudum aditib surdus quidam oc¬
currens preciosi uelaminis peplum
osculans. psallentiũq ilico stupens
melos audiuit: et fraudati sensus u¬

Expanded text:
vexa coeli athleta triumphalis ascenvexa coeli athleta triumphalis ascendit. Inter reliquos, etiam asseverante ut vidit Willacario presbytero, quando sanctus Medardus accepit corporis transitum, ipsius horae momento coeli prorsus aperti sunt et ante sancti corpusculum fere per tres horas divina luminaria cunctis videntibus astiterunt; moxque in terra grande fluxit diluvium, ita ut plueret multum calida aqua de nubilo. 10. Cujus corporis solemne pignus, praecellentissimi Clotarii principis Francorum vel devotione vel tempore, Suessionensium urbs, tanti muneris praemio ditata, promeruit. Sed cum omnium populorum fides solemni ambitione, gravissimo feretro, tradenda sepulturae membra conveheret, et unanimitate vel amore gestandi onus leve sentiret, tunc obviam sanctum habuit, damnatis aurium dudum aditibus, surdus quidam occurrens; et pretiosi velaminis peplum osculans, psallentium illico stupens melos audivit, et fraudati sensus u
Abbreviated transcription (Latin):
et ab iniquis hominib furto subdu¬
cti fuissent: diuina mox uirtute
soli de longa regione nullo hominũ
sequente ad sanctum uirum redu¬
cti sunt. Nec hoc int̾ reliqua miran¬
da signa pretereat. Quidam tosio
nomine demonii grauit̾ oppressus
infestatõe curari meruit. expresso ui¬
ri dei signatulo. S cum iam multi¬
modis uirtutũ fulgeret studiis. fa¬
maq eius per cliu̾sa orbis spacia gͣ¬
tia crescente precelleret. defuncto uir¬
mandensiũ urbis pontifice in eiꝰ loco
consecrat᷑ ep̃s. Ubi conu̾satõne cele¬
sti terquinis annoꝵ cirtulis sc̃imo¬
nia ip̃ius officii sacerdos extitit pre¬
ciosus: et nisi quod percussor corpo¬
ris defuit. nam martyriũ confessor
impleuit. Sustinuit iugit̾ dyabo¬
lo preliante calumpniam: s ꝑuenit
uictor mi̾tis ad coronam. Tunc põti¬
fex beatissimus membroꝵ compage
protenta longeuitate defessus sp̃m
requiem deprecatus amisit: et con¬

Expanded text:
et ab iniquis hominibus furto subduet ab iniquis hominibus furto subducti fuissent, divina mox virtute soli, de longa regione, nullo homine sequente, ad sanctum virum reducti sunt. Nec hoc inter reliqua miranda signa praetereat. Quidam, Tosio nomine, daemonis graviter oppressus infestatione, curari meruit expresso viri Dei signaculo. 9. Sed cum jam multimodis virtutum fulgeret studiis, famaque ejus per diversa orbis spatia gratia crescente praecelleret, defuncto Viromandensium urbis pontifice, in ejus locum consecratur episcopus. Ubi conversatione coelesti ter quinis annorum circulis in sanctimonia ipsius officii sacerdos exstitit pretiosus; et nisi quod percussor corporis defuit, martyrium confessor implevit. Sustinuit jugiter diabolo praeliante calumniam, sed pervenit victor meritis ad coronam. Tunc pontifex beatissimus, membrorum compage, protenta longaevitate defessus, spiritum requiem deprecatus emisit, et con
Abbreviated transcription (Latin):
no territꝰ quod abstulerat: quod etiã
pietatis studio non seruabat. Ita de¬
mum reddito iure nature. cepit spe¬
cies manimata celare: nec furto se
nisi pulsa detegere. Sanctus igit᷑
athleta xp̃i absq reatu ꝓprio pro de¬
licto confunditur alieno: atq ideo
mercedem reo pro culpa tribuit. ne
mani ambitione tristior remearet.
Quadam uice precelsus clothariꝰ
rex in ꝓcinctu francorum mouens
exercitũ cum transisset fluuium
que inueniebant loca predantes
et petora. peruenientes int̾ castellũ¬
quod fertur nouiomagũ et isara fli¬
uiũ. quicquid fuit uehiculoꝵ carma
uel saginata trahentiũ pedes affigẽ¬
tes: de loco nullatenus mouerunt
per triduũ. Ad iuillam sci medardi
sellentiacum que dicitur. occurrũt
uiro scĩssimo: et data oratc̃e discarri¬
cantes que tulerant. laxati pergũt
itinera. Nec illutl omittendũ ẽ: qd̃
ꝑ miraculũ ft̃m est. Cum porcarii
sui in glandem porcos deducerent.

Expanded text:
no territus quod abstulerat, quod etiam no territus quod abstulerat, quod etiam pietatis studio non servabat. Ita demum reddita juri naturae, coepit species se non animata celare, nec sonitu se nisi pulsa detegere. Sanctus igitur athleta Christi, absque reatu proprio, pro delicto confunditur alieno; atque ideo mercedem reo pro culpa tribuit, ne inani ambitione tristior remearet. 7. Quadam vice praecelsus Clotarius rex in procinctu, Francorum movens exercitum, cum transisset fluvium, quae inveniebant loca praedantes et pecora, pervenientes inter castelluquod fertur Noviomagum, et Isaram fluvium, quidquid fuit vehiculorum, carra, vel summas trahentium, pedes affigentes, de loco nullatenus moverunt per triduum. Ad villam sancti Menardi, quae Sellentiacum dicitur, occurrunt viro sanctissimo; et data oratione discaricantes quae tulerant, laxati pergunt itinera. 8. Nec illud omittendum est, quod per miraculum factum est. Cum porcarii sui in glandem porcos deducerent,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩm̾ito pia sacerdotis indulgentia
reum non dampnabat ex crimine:
quem ip̃a ultrix pena torq̃bat. actid̃
etiam simile sub hac ꝑditione miste¬
rium. Dum uiator quidam uixta
domum eius agendi itineris copia
pret̾iret capiens illius callida frau¬
de iuuencum furti stelere tintinna¬
bulũ collo preripuit: atq hiatum
ip̃ius impressi graminis fraude cõ¬
dempnans. nullius contemplatõe
deprehensus abscessit. Et cum se
censuit iam. uel criminis euasisse
periculum uel sortitũ compendia
fiusse ꝑ furtum. obstaculo nullo se¬
rata ip̃a dedit preda timtũ. cupiẽs
dñi redire presidio. Que qͣmlibet ab¬
ditis penetralib studio diligenti lo¬
cata uel serrata claustroꝵ obseratio¬
ne retrusa man̾et:tinniente ambi¬
tu scelus nullo modulante uulga¬
bat. hiatu ingenti uomens auctorẽ
criminis querela geminante cõfu¬
dit. Tunc latro p̾teritis memorans
confusa mente ꝑicłis: reuexit domi¬

Expanded text:
immerito pia sacerdotis indulgentia immerito pia sacerdotis indulgentia reum non damnabat ex crimine, quem ipsa ultrix praeda torquebat. 6. Accidit etiam simile sub hac proditione mysterium. Dum viator quidam juxta domum ejus agendi itineris copia praeteriret, capiens illius callida fraude juvencum, furti scelere tintinnabulum collo praeripuit; atque hiatum ipsius impressi graminis fraude condemnans, nullius contemplatione deprehensus abscessit; et cum jam se censuit vel criminis evasisse periculum, vel sortitum compendia fuisse per furtum, obstaculo nullo serata, ipsa dedit praeda tinnitum, cupiens domini redire praesidio: quae quamlibet abditis penetralibus studio diligenti locata vel ferrata claustrorum obsecratione retrusa maneret, tinniente ambitu scelus nullo modulante vulgabat, hiatu ingenti vomens, auctorem criminis querela geminante confudit. Tunc latro praeterita memorans, confusa mente perculsus, revexit domi
Abbreviated transcription (Latin):
mittere pot̾at quod p̾sumpserat. nec
auferre fas habuit quod ambiebat:
s cum inibi pͥmo diluculo rei p̾scius
uinee dominator occurreret. furem
repperit. quem sua iam preda preuin-¬
xerat: et ut̾q alium mutato iure
seruabat. Tunc usq adeo scĩ ultio rei
seuit in crimine: ut uuas ꝓpria ma¬
nu discerpens augmentũ. magis il¬
li profusa oblatione tribueret: et
delictum obiurgatione castigans. re¬
meandi aditũ indulgeret. Sari igit᷑
meruit culpa ꝑcelli. uel ꝑdurante in¬
siclia coherceri: qui uasa eius domũ
nocturna obreptione preueniens di¬
stenta melle furatus fuerat. Custodes
deceptione callida fallere potuit: pe¬
cus quod rapuerat temerarius nõ
euasit. Castrorum habitacula su¬
blate apes cum indignatõe linque¬
bant. ubiq furem non casto ditan¬
tes oꝑe. s aculeorum seuicia persequẽ¬
tes quousq latronis detecta confusi-
o scõ quod fraudau̾at reddidit: ⁊ ue¬
niam prostratus inuenit. S nec

Expanded text:
mittere poterat quod praesumpserat, nec mittere poterat quod praesumpserat, nec auferre fas habuit quod ambiebat; sed cum inibi primo diluculo, rei praescius, vineae dominator occurreret, furem reperit, quem sua jam praeda praevinxerat, et uterque alium mutato jure servabat. Tunc usque adeo sancti ultio rei saevit in crimine, ut uvas propria manu discerpens, augmentum magis illi profusa oblatione tribueret, et delictum objurgatione castigans, remeandi aditum indulgeret. 5. Pari igitur meruit poena percelli, vel perdurante insidia coerceri, qui vasa ejus, domum nocturna obreptione praeveniens, distenta melle, furatus fuerat. Custodes deceptione callida fallere potuit, pecus quod rapuerat temerarius non evasit. Castrorum habitacula sublatae apes cum indignatione linquebant; ubique furem non casto ditantes opere, sed aculeorum saevitia persequentes, quousque latronis detecta confusio, sancto quod fraudaverat reddidit, et veniam prostratus invenit; sed nec
Abbreviated transcription (Latin):
quicqͥd adu̾sum est horruit: quicqͥd
preciosum elegit. Quid plura. Ut
hospes cerneretur in seculo: et iam
possessor ẽẽt in celo. Tunc crescentib
ris tenorem percurrens. presbiterii
officium electus excepit. probatus
obtinuit: et ita se deinceps scĩs cepit
publicare uirtutib ut xp̃i m̾̃ito pu¬
taretur alumpnus. Contigit ergo ut
autũpni temporis fructus mitescẽte
deret:ꝑ quam latronis tem̾itas eius
grãm ostend̾e̾t. In tempesta igit᷑ noc-¬
te. cum potius in humanis corporib
curarũ diu̾sitate sedusa dominante
silentio blandi soporis onus incum¬
bit: uineam suam cupidine fraudis
impulsus latro capienclus expetiit.
tenendus irrupit.Tunc predam gla-¬
dio secante corripiens. ip̃e magis
predatus. intra patentia septa con¬
stringitur: et quod effring̾e uiolentꝰ
uoluit. nequaqͣm euasit in posterũ
suo crimine captiuatꝰ. Gustũ hab̾e
de furto non meruit: et redeuncli a¬
ditum ebrius non inuenit: nec a-¬

Expanded text:
quidquid adversum est horruit, quidquid quidquid adversum est horruit, quidquid pretiosum elegit. Quid plura? Ut hospes cerneretur in saeculo, et jam possessor esset in coelo, tunc crescentibusris tenorem percurrens, presbyterii officium electus excepit, probatus obtinuit; et ita se deinceps sanctis coepit publicare virtutibus, ut Christi merito putaretur alumnus. 4. Contigit ergo ut, autumni tempore, fructus mitescente deret, per quam latronis temeritas ejus gratiam publicaret. Intempesta igitur nocte, cum potius in humanis corporibus, curarum diversitate seclusa, dominante silentio, blandi soporis onus incumbit, vineam suam, cupiditate fraudis impulsus, latro capiendus expetiit, tenendus irrupit. Tunc praedam gladio secante corripiens, ipse magis praedatus, intra patentia septa constringitur; et quod effringere violentus voluit, nequaquam evasit. In posterum, suo crimine captivatus, gustum habere de fructu non meruit, et redeundi aditum ebrius non invenit; nec
Abbreviated transcription (Latin):
caperet. ipsum dixit futurũ sum mũ
dei pontificem. Qui in tornaco ciuita¬
te. pastor est datus eccłie. Ita sanctus¬
quod predixit quasi propheta diui¬
no sp̃u iam ꝓbauit. Deinde cum
crebrius ad templorum oracula fida
monitu ꝓmulgante discurreret. et
ten̾itudinis annos libratis patien¬
tie morib temperaret ꝓͥpe uolunta¬
tis arbitriũ. dum mundi illecebras
uitando despiceret: officiũ sacerdotis
excepit. Parit̾ et animo conu̾sus
et habitu. morum claritate precel¬
lens. confestim claruit. apud urbis
pontificem conu̾satione precipuus:
apud cunctos mentis puritate since¬
rus. Numqͣm se leticie ubertate plus
extulit: numqͣmͣ meroris acerbita¬
te turbauit. Fuit semꝑ tolerans in
adũsis. mitis in prosꝑis. cunctos sͥ
obedientie sedulitate preferens: egẽ¬
tibz larga miseratione sucturrens.
Et ex om̃ib calcato uicioꝵ fomite
angusti callis tramitem sc̃e conuer¬
sationis gressu surgente conscendẽs

Expanded text:
caperet, ipsum dixit futurum summum caperet, ipsum dixit futurum summum dei pontificem, qui in Tornaco civitate pastor est datus eccquod praedixit quasi propheta divino spiritu jam probavit. 3. Deinde cum crebrius ad templorum oracula fidei monitu promulgante discurreret, et tenerositatis annos, libratis patientia moribus, temperaret propriae voluntatis arbitrio, dum mundi illecebras vitando despiceret, officium sacerdotis excepit, pariter et animo conversus et habitu. Morum claritate praecellens, confestim claruit, apud urbis pontificem conversatione praecipuus, apud cunctos mentis puritate sincerus. Nunquam se laetitiae ubertate plus extulit, nunquam moeroris acerbitate turbavit. Fuit semper tolerans in adversis, mitis in prosperis, cunctos sibi obedientiae sedulitate praeferens, egentibus larga miseratione succurrens, et ex omnibus calcato vitiorum fomite, angusti callis tramitem, sanctae conversationis gressu surgente, conscendens,
Abbreviated transcription (Latin):
libertate. Mater u̾o romana nomine
ꝓtagia: absolutis claruit seruitute
natalib. Que in xp̃i tabernacłis ut
censemus precioso fetunda partu plꝰ
placuit: qmͣ si integritate seruata ne¬
quaqͣm se uinculis uirilib tradidis¬
set. Quoꝵ in uermandensi t̾ritorio.
et habitatio fuisse dinoscitur et
origo. In qua urbe cum. adolescens
ad scolam returreret. casululã quã
ei sua genitrix feterat. per ip̃m acl ar¬
tificem componendam clirexit: qmͣ in
itin̾e ceco a se inuento mox prebuit.
Similit̾ quicquid ad escam accipere
deberet. dum suoꝵ parentũ gregem
pasceret. si pauꝑem uidisset. cibos e¬
geno porrigebat. ip̃e ferebat inopiã.
diei ducens ieiunia. Net illud ẽ reti¬
cendum rei geste misteriũ. Dum ad¬
huc ẽẽt in scolis uir sanctus paruus.
et innocens. dicit ad eleutheriũ quẽ¬
dam puerulũ. comparem quod pu¬
blica in actione comitiuam assume¬
ret: et cum triginta annoꝵ spacium

Expanded text:
libertate. Mater vero Romana, nomine libertate. Mater vero Romana, nomine Protagia, absolutis claruit servitute natalibus: quae in Christi tabernaculis ut censemus pretioso fecunda partu plus placuit, quam si integritate servata nequaquam se vinculis virilibus tradidisset; quorum in Viromandensi territorio et habitatio fuisse dignoscitur, et origo. In qua urbe cum adolescens ad scholam recurreret, casululam, quam ei sua genitrix fecerat, per ipsum ad artificem componendam direxit: quam in itinere caeco a se invento mox praebuit. Similiter quidquid ad escam acciperdeberet, dum suorum parentum gregem pasceret, si pauperem vidisset, cibos egeno porrigebat, ipse ferens inopiam, diei ducens ieiunia. 6 Nec illud est reticendum rei gestae mysterium. Dum adhuc esset in scolis vir sanctus, parvus et innocens, dicit ad Eleutherium quendam puerulum conparem, quod publica in actione comitivam adsumeret, et cum triginta annorum vitae spatium
Abbreviated transcription (Latin):
tam. que ꝑuni¬
u̾sum orbem. uir¬
tutũ ꝓpalatirr
insignis. nequi¬
uimꝰ silentio pret̾ire: qͣmuis non. ua¬
lemus gesta cuncta ꝑstringere. Et
quia sollempnitatis eius diem ue¬
neratione ꝑspicuũ. omniũ ppłorũ
cateruas quot annis expetere deposi¬
tionis sue cõmemoratio principalis
inuitat. crescat in uniũsorum pecto¬
rib pro fidei ardore deuotio dum scõ¬
rum suoꝵ pandit᷑ magnitudo: ut in¬
hac si rarus sit qui existat imitator
oꝑis. cunctos tamen faciat eius int̾¬
cessio potiores. Huius ergo originem
ꝓpterea primũ suggestio nr̃i sermo-¬
nis insinuat: ut nullus forsitan de¬
speratõis obstaculo magis culpandꝰ
offendat: qm̃ deum integro amore
diligere non facit gentium diuisa
liscretio. s unita fidei plenitudo: ne
diuina gratia que uolentib cũctis
gen̾alis ostenditur. specialis ẽẽ iucli¬
cio fallente credatur. Pater igitur be¬
ati medardi nomine nectardus de for¬
ti francoꝵ genere. non fuit infimus

Expanded text:
tam, quae per universum orbem virtutum propalatur insignibus, nequivimus silencio praeterire ac non valemus gestorum cuncta perstringere. 2 Et quia solemnitatis eius diem veneratione perspicuum omnium populorum catervas quotannis expetere depositionis suae commemoratio principalis invitat, crescat in universorum pectoribus pro fidei ardore devotio, dum sanctorum suorum panditur magnitudo, ut hac si rarus sit qui existat imitator operis, cunctos tamen faciat eius intercessio potiores. 3 Cuius ergo originem propterea primum suggestio nostri sermonis insinuat, ut nullus forsitan desperationis obstaculo magis culpandus offendat, quoniam deum integro amore discretio, sed unita fidei plenitudo, ne divina gratia, quae volentibus cunctis generalis ostenditur, specialis esse judicio fallente credatur. 2. Pater igitur hujus, nomine Nectardus, de forte Francorum genere, non fuit infimus