comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
homine inuido et ne desideres ci¬
bos eius : qnm̃ in similitudine arioli
et coniectoris aestimat qđ ignorat:
Comede et bibe dicet tibi: et mens
cius non est tecũ Cibos quos come¬
deras euomes : et perdes pulchros
sermones tuos In aurib insipien¬
tium neloquaris quia despicient
doctrinã ełoquii tui . Ne attingas
terminos paruulorũ : et agrũ
pupillorũ ne introeas. Propinquus
enim corũ fortis ẽ et ipse iudicabit
contrate ciusam illorũ ingrediatir
a doctrina cortuũ : et aures tuae
aduerba scientiae. Noli subtrahere
Apuero disciplinã Sienĩ percusseris
cumurgas non morietur iuuirga
peruiseum et animã eius de in¬
ferno uiberabis Hilimisisapiens
fuerit animustuis I gaudebit tecũ
foe meu etexultabunt renes mei
cũ locuta fuerint rectũ labia tua
Qoncemuletur cortuũ peccatores
sedd intemore dñi esto totadie : quia
Sabebis sp̃em in nouissimo. et presto¬
batio tult nonauferetur: Audi fili

Expanded text:
homine invido, et ne desideres cihomine invido, et ne desideres cibos ejus: Quoniam in similitudinem harioli et conjectoris, aestimat quod ignorat. Comede et bibe, dicet tibi: et mens ejus non est tecum. Cibos, quos comederas, evomes, et perdes pulchros sermones tuos. In auribus insipientium ne loquaris: quia despicient doctrinam eloquii tui. Ne attingas terminos parvulorum: et agrum pupillorum ne introeas. Propinquus enim illorum fortis est: et ipse judicabit contra te causam illorum. Ingrediatur ad doctrinam cor tuum, et aures tuae ad verba scientiae. Noli subtrahere a puero disciplinam: si enim percusseris eum virga, non morietur. Tu virga percuties eum: et animam ejus de inferno liberabis. Fili mi, si sapiens fuerit animus tuus, gaudebit tecum cor meum: Et exsultabunt renes mei, cum locuta fuerint rectum labia tua. Non aemuletur cor tuum peccatores: sed in timore Domini esto tota die: Quia habebis spem in novissimo, et praestolatio tua non auferetur. Audi, fili
Abbreviated transcription (Latin):
bous a neđ conteras egenunain¬
pore quia dnis iudicabit causam
ooss. et configecos qui confixerur
eius am esuse oli esse amicus
domin irecus Ndo neq ambu
houmu o furioso: ne forte discas
semnias eius et sumas scandalum
enimaietuae Noli eẽ cũbis qui
dofigunt manus suas: et qui uades
ds erunt pro debitis Si enĩnon
seabesunde restituas: quid causȩ ẽ
int besias operimentũ de cubili tuo:
uetransorediaris terminos anti¬
quos quos posuerunt patres tui
qudisti uirũ uelocem in opere suo:
coram tegib stabit necerit ante
conobiles Quando sederis ut come¬
qicũprincipe diligenter atten¬
de quae posita sunt᷑ ante faciem tuã
et satue cultrũ ingutture tuo. si
tamen habes potestatem in animã
tuam Ne desideres de cibis eius : in
quo est panis mendacii. Noli labora¬
re ut diteris: sed prudentiae tuae
pone modũ. Ne erigas oculos tuos
ad opes quas habere non potes quia
facient sibi pennas quasi aquilae et
uolabunt incaelũ Ne comedas cũ

Expanded text:
eque conteras egenum inporta quia Dominus iudicabit causam eius et configet eos qui confixerint animam eius noli esse amicus homini iracundo neque ambules cum viro furioso ne forte discas semitas eius et sumas scandalum animae tuae noli esse cum his qui defigunt manus suas et qui vades se offerunt pro debitis si enim non habes unde restituas quid causae est ut tollat operimentum de cubili tuo ne transgrediaris terminos antiquos quos posuerunt patres tui vidisti virum velocem in opere suo coram regibus stabit nec erit ante ignobiles quando sederis ut comedas cum principe diligenter adtende quae posita sunt ante faciem tuam et statue cultrum in gutture tuo si tamen habes in potestate animam tuam ne desideres de cibis eius iquo est panis mendacii. Noli laborare ut diteris: sed prudentiae tuae pone modum. Ne erigas oculos tuos ad opes, quas habere non potes: quia facient sibi pennas quasi aquilae, et volabunt in coelum. Ne comedas cum
Abbreviated transcription (Latin):
he fortebibant et obliuiscantur iu¬
diciorũ et mutent causam filiorũ
pauperis date sicerã mȩrentibus : &
uinum his qui amaro sunt animo
Bibant et obliuiscantur egestatis suȩ
et doloris non recordentur amplius
Aperios tuũ muto : et causis omniũ
filiorũ qui pertranseunt : Aperios
tuũ. decerne quod iustum est: et
iudica inopem et pauperem

Expanded text:
Ne forte bibant, et obliviscantur juNe forte bibant, et obliviscantur judiciorum, et mutent causam filiorum pauperis. Date siceram moerentibus, et vinum his qui amaro sunt animo. Bibant, et obliviscantur egestatis suae, et doloris sui non recordentur amplius. Aperi os tuum muto, et causis omnium filiorum qui pertranseunt: Aperi os tuum, decerne quod justum est, et judica inopem et pauperem
Abbreviated transcription (Latin):
et pancillã cũ heres fuerit dnãe
suae quattuor sunt minima teris
sa ipsa sunt sãpientiora sapientibs
forni caepopulus infirmus a
p̃parat inmesse cibũ sibi lepusa¬
lus plebs inualida. quicollocu
oetra cubile suũ. Regem locusta
ꝑoutu inaedib regis Tria suntr
more benegadiuntur : et quartum
quođ icede fcliciter. Leo fortissi¬
quo bescaruł adnullius pauet occur¬
uns callus succinetus lumbos et ari¬
sum neoł rex qui resistat ci Et qui
esilus apparuerit: postquã eleua¬
fculc i sublime: Si enim in tellexisset
tus emoosuisset manũ Qui aut̃ forti¬
or omi ubera adeliciendũm lac
cxppimit butyrũ. Et qui uehement̃¬
enungitur : elicit sanguinem Et qui
orouoat iras : prodũcit discordias:¬
quid dilecte uteri mei quid dilecte
uotorũ meorũ : Ne dederis mulie¬
nsb substantiã tuam : et diuitias tuas
addelendos reges Noli regibus o
lanuel noli rẽgib dareuinũ : quia
ullũ secretũ ẽ ubi regnat ebrietas :

Expanded text:
et per ancillam cum heres fuerit dominae et per ancillam cum heres fuerit dominae suae quattuor sunt minima terrae et ipsa sunt sapientiora sapientibus formicae populus infirmus quae praeparant in messe cibum sibi lepusculus plebs invalida quae conlocat in petra cubile suum regem lucmoratur in aedibus regis. Tria sunt, quae bene gradiuntur, et quartum, quod incedit feliciter: Leo fortissimus bestiarum, ad nullius pavebit occursum: Gallus succinctus lumbos: et arinec est rex, qui resistat ei. Et qui stultus apparuit postquam elevaest in sublime: si enim intellexisset, ori suo imposuisset manum. Qui autem fortiter premit ubera ad eliciendum lac, exprimit butyrum: et qui vehementemungit, elicit sanguinem: et qui provocat iras, producit discordiasquid, dilecte uteri mei; quid, dilecte votorum meorum? Ne dederis mulieribus substantiam tuam, et vias tuas ad delendos reges. Noli regibus, o Lamuel, noli regibus dare vinum: quia nullum secretum est ubi regnat ebrietas.
Abbreviated transcription (Latin):
et palpebrae eius in alta surrecae
Generatio quae prodentib gladios
habet et cõmandit molarib suis ut
comedat in opes deterra et pauoe¬
res ex hominibus. Sangui sugȩ due
sunt filiae : dicentes affer affer
fria sunt insaturabilia : et quartũ
quod nunquã dicit sufficit Infer¬
nus et os uuluae : et terra quae ñ
satiatur aqua lgnis uero nunquã
dicit sufficit: Oculũ qui subsannat
patrem et despicit partũ matris sug
effodiant eũ corui de torrentib et
comedant᷑ lũ filii aquilae : rias
difficilia michi: et quartũ peni¬
tus ienoro Viam aquilae in caelo
uiam colubri sup petrã : uiã naus
inmedio mari : et uiam uiri in ado¬
lescentia Talis ẽ et uia mulieris
adulterae quae cõmedit et tergi
os suũ : et dicit non sũ operata malũ
pertria mouetur terra: et quarũ
non potest sustinere Per seruum
cũ regnauerit ÷ ꝑstultũ cũ satura¬
tus fuerit cibo: ꝑodiosam muliest̃
cũ ininatrimoniũ fuerit assũpta

Expanded text:
et palpebrae ejus in alta surrectae. et palpebrae ejus in alta surrectae. Generatio, quae pro dentibus gladios habet, et commandit in molaribus suis, ut comedat inopes de terra, et pauperes ex hominibus. Sanguisugae duae sunt, filiae dicentes: Affer, affer. Tria sunt insaturabilia, et quartum, quod numquam, dicit: Sufficit, Infernus, et os vulvae, et terra, quae non satiatur aqua: ignis vero numquam dicit: sufficit. Oculum, qui subsannat patrem, et qui despicit partum matris suae: Effodiant eum corvi de torrentibus, et comedant eum filii aquilae. Tria sunt difficilia mihi, et quartum penitus ignoro: Viam aquilae in coelo, viam colubri super petram, viam navis in medio mari, et viam viri in adolescentia. Talis est et via mulieris adulterae, quae comedit, et tergens os suum dicit: Non sum operata malum. Per tria movetur terra, et quartum non potest sustinere: Per servum cum regnaverit: per stultum cum saturatus fuerit cibo per odiosam mulierem cum in matrimonio fuerit adsumpta
Abbreviated transcription (Latin):
tatus ait Stultissimus sum uirorũ
et sapientia hominũ non est mecũ
Non didici sapientiã : et noui scõrũ¬
scientiã Quis ascendit in caelũ atq
descendit : quis continuit spm̃ in
manibus suis : quis colligauit a qas
quasi in uestimento : quis suscitauit
omnes terminos terrae : quod nom̃¬
est euis et quod nomen filii eius
si nosti: mnis sermo dĩ
ẽ sperantib in se Ne
addas quicquã uerbis illius et ar¬
guaris : inueniarisq mendax duo
rogauite: ne de neges michi ante¬
quã moriar : Vanitatem et uerba
mendacia. longe facame Mend¬
citatem et diuitias ne dederis mdu
Tribue tantũ uictui meo neces saneli
neforte saturatus illiciar adnecan¬
dum et dicam quis ẽ dñs : et erefar
compulsus furer et periurem nom̃
dĩmei Ne accuses seruũ ad domioni
suũ: ne forte maledicat tbieccori¬
as Generatio quae patrisuo madedu¬
et tamen non est lota sordibus unir
Generatio cuius excelsi sunt oculi:

Expanded text:
tatus, ait: Stultissimus sum virorum, tatus, ait: Stultissimus sum virorum, et sapientia hominum non est mecum. Non didici sapientiascientiam, Quis ascendit in coelum, atque descendit? quis continuit spiritum in manibus suis? Quis colligavit aquas quasi in vestimento? quis suscitavit omnes terminos terrae? Quod nomen ejus, et quod nomen filii ejus, si nosti? Omnis sermo Dei st sperantibus in se. Ne addas quidquam verbis illius, et arguaris, inveniarisque mendax. Duo rogavi te, ne deneges mihi antequam moriar: Vanitmendacia longe fac a me. mendicitatem et diuitias ne dederis mihi: tribue tantum uictui meo necessaria, ne forte saturatus inliciar ad negandum et dicam: quis est dominus ? et egestate copulaus furer et periurem nomen dei mei. ne accuses seruum ad dominum suum, ne forte maledicat tibi et coruas Generatio, quae patri suo malediet tamen non est lota a sordibus suis. Generatio, cujus excelsi sunt oculi,
Abbreviated transcription (Latin):
matrem suam in multiplicatione
impiorũmulti plicabuntur scelera:
enpistiruinas corũ uidebunt: Crudi
filiumtuũ et refrigerabit te : et dabit
ddicias animae tũae. Cũ prophetia
defccerit dissipabitur populus : qui
custodit legem beatus ẽ Seruus uer¬
bis non potest erudiri : quia qđ dicis
inseliit et respondere contemnit
Vidisti hominem uel ocem ad loquen¬
dum : stultitia magis speranda est.
quã illius correctio Qui delicate a
pueritia nutrit seruum suũ: postea
ulũ sentiet contumacem. Vir iracun¬
dus prouocat rixas : et qui ad indi¬
gnandũ facilis ẽ erit ad peccata
procliuior Superbũ sequitur hu¬
militas: et humilem spũ suscipiet
gloria qui cũ fure participatur
ddit animã suã adiurantem audit
et non indicat. Qui timet hominẽ
cito corruet: et qui sperat in dño
subleuabitur: Multi requirunt
faciem principis: et adnõ iudiciũ
egreditur singulorũ bominan¬
tur iusti uirũ impiũ etab omi¬
nantur impii eos qui in recta sunt

Expanded text:
matrem suam. In multiplicatione impiorum multiplicabuntur scelera: et justi ruinas eorum videbunt. Erudi filium tuum, et refrigerabit te, et dabit delicias animae tuae. Cum prophetia defecerit, dissipabitur populus: qui vero custodit legem, beatus est. Servus verbis non potest erudiri: quia quod dicis, intelligit, et respondere contemnit. Vidisti hominem velocem ad loquendum? stultitia magis speranda est, quam illius correptio. Qui delicate a pueritia nutrit servum suum, postea illum sentiet contumacem. Vir iracundus provocat rixas: et qui ad indignandum facilis est, erit ad peccatum proclivior. Superbum sequitur humilitas: et humilem spiritu suscipiet gloria. Qui cum fure participat, odit animam suam: adjurantem audit, et non indicat. Qui timet hominem, cito corruet: qui sperat in Domino, sublevabitur: Multi requirunt faciem principis: et a Domino judicium egreditur singulorum. Abominantur justi virum impium: et abominantur impii eos, qui in recta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Nobilis inportis uir eius : quando
sederit cum senatoribus terrae
Eindonem fecit et uendidit: et
cingulum tradidit chanana eo
Hortitudo et decor indumentũ eius:
et ridebit indie nouissimo
Is suum aperuit sapientiae : et
lex clementiae in lingua eius
onsiderauit semitas domus suae:
et panem otiosa non comedit
Gurrexer filii eius et beatissimam
predicauer: uir eius et laudauit eã
Multae filiae congregauer̃ diuitias:
tu supergres sa es uniuersas:

Expanded text:
orta vir ejus, quando sederit cum senatoribus terrae. Sindonem fecit, et vendidit, et cingulum tradidit Chananaeo. Fortitudo et decor ornamentum ejus, et ridebit in die novissimo. Os suum aperuit sapientiae, et lex cleConsideravit semitas domus suae, et panem otiosa non comedit. Surrexerunt filii ejus, et beatissimam praedicaverunt, et vir ejus laudavit eam. Multae filiae congregaverunt divitias, tu supergressa es universas
Abbreviated transcription (Latin):
dutiae eius. Qui custodit ossuum et
linguam suã : custodit ab angustus
animam suam Cuperbus et ar¬
rogans uocatur Dindoctus : qui
in ira operatur supbiam Desideria
occidunt pigrũ : noluer̃ enĩ quicquã
manus eius operari Totadie concu¬
piscit et desiderat : qui aut̃ iustus ẽ
tribuet et non cessabit. Hostiae im¬
piorum ab ominabiles : quae offe¬
runtur exscelere: Testis mendax
uictoriã Vir impius procacter
offirmat uultũ suũ qui aut̃ rec
ẽ corrigituiam suam : Nonefsbi¬
entia non est prudentia non estun

Expanded text:
duciae ejus. Qui custodit os suum, et duciae ejus. Qui custodit os suum, et linguam suam, custodit ab angustiis animam suam. Superbus et arrogans vocatur indoctus, qui in ira operatur superbiam. Desideria occidunt pigrum: noluerunt enim quidquam manus ejus operari; Tota die concupiscit et desiderat: qui autem justus est, tribuet, et non cessabit. Hostiae impiorum abominabiles, quia offeruntur ex scelere. Testis mendax victoriam. Vir impius procaciter obfirmat vultum suum: qui autem rectus est, corrigit viam suam. Non est sapientia, non est prudentia, non e
Abbreviated transcription (Latin):
uia uiri aliena ẽ : qui aut̃ mundus ẽ
rectũ opuscius Melius ẽ sedere in
anculo domatis : quam cũ muliere
litigiosa et in domo cõmuni Anima
impu de siderat malũ : non miserebi¬
tur proximosuo Multato pestilen¬
te sapientior erit paruulus: et si se¬
ctetur sapientiã sumet scientiam
Excogitat iustus de domo impii: ut
detrahat impios amalo Qui opturat
aurem suam adclamorem paupe¬
ris et ipse clamabit et non exaudi¬
etur Munus absconditũ extinguet
iras et donũ insinu indignationẽ
maximã. Gaudiũ iusto ẽ facere iu¬
dicium : et pauor operantib iniqui¬
tatem Vir qui errauerit auia do¬
ctrinae : in coctugigantũ cõmora¬
bitur: Qui diligitꝰ ẽpulas in egesta¬
te erit : qui am̃at uinũ et pinguia
non ditabitur. Pro iusto dabitur
impius: et prorectis iniquus Me¬
lius ẽ. habitare interra deserta :
quam cũ muliere rixosa et iracun¬
da Ihesaurus desiderabilis et oleũ
in habitaculo iusti : et imprudens
dit sapiens: et destruxit robur fi¬

Expanded text:
us est, rectum opus ejus. Melius est sedere in angulo domatis, quam cum muliere litigiosa, et in domo communi. Anima impii desiderat malum, non miserebitur proximo suo. Mulctato pestilente, sapientior erit parvulus: et si sectetur sapientem, sumet scientiam. Excogitat justus de domo impii, ut detrahat impios a malo. Qui obturat aurem suam ad clamorem pauperis, et ipse clamabit, et non exaudietur. Munus absconditum exstinguit iras, et donum in sinu indignationem maximam. Gaudium justo est facere judicium, et pavor operantibus iniquitatem. Vir, qui erraverit a via doctrinae, in coetu gigantum commorabitur. Qui diligit epulas, in egestate erit: qui amat vinum, et pinguia, non ditabitur. Pro justo datur impius: et pro rectis iniquus. Melius est habitare in terra deserta, quam cum muliere rixosa et iracunda. Thesaurus desiderabilis, et oleum in habitaculo justi: et imprudens dit sapiens, et destruxit robur fi
Abbreviated transcription (Latin):
colligata ẽ in corde pucri: et ur¬
ga disciplinae fugabit eam. Quia
cumnuatur paup̃eremut auget
diitias suas pdabit ipse ditioriei
egabit Inclina aurem tuã et aud
ũerba sapientium : appone autẽ
sit in dño fidutia tua Vnde ser
uterdicno fibihodie sede descri¬
osenm tib tipliciter incorttata

Expanded text:
colligata est in corde pueri, et vircolligata est in corde pueri, et virga disciplinae fugabit eam. Qui calumniatur pauperem, ut augeat divitias suas, dabit ipse ditiori, et egebit. Inclina aurem tuam, et audi verba sapientium: appone autem Ut sit in Domino fiducia tua, unde et ostendi eam tibi hodie. Ecce descripsi eam tibi tripli
Abbreviated transcription (Latin):
buet Melius ẽ nomen bonũ quam
obuiauer sibi: utriusq operator t
dñs Callidus uidit maluet abscon¬
ditse: in nocens pertransiit. e as¬
ctus ẽ damno s inis modestiae tnon
dñi : diuitiae et gła et uita Armor
et gladii inuia peruersi: custosait
animae suae longe recedit abes
Prouerbiũ ẽ adolescens iuxta uiã
suam : etiam cũ senuerit non rece¬
detab ea Diues pauperib imperat:
et qui accipit mutuũ seruus ẽ se¬
nerantis : Qui seminat iniquita tem
metet mala : et uirga irae suae cn¬
summabitur. Qui pronus est ad
miscdiam benedicetur : de panib
enim suis dedit pauperi Cice deri¬
sorem et exibit cum eo iurgium
cessabuntq causae et contumelie
qui diligit cordis munditiã: propi
gratia labiorũ suorũ habebit ami¬
sum regem Oculi dñi custodiunt
scientiam et supplantantur uer¬
ba iniqui dicit pigor leo est foriss
inmedio plaearũm occidendus si
Houea profunda os alienae : cuim
tus ẽ dñs incidet in eam Stulatia

Expanded text:
dum. Melius est nomen bonum quam obviaverunt sibi: utriusque operator est Dominus. Callidus vidit malum, et abscondit se: innocens pertransiit, et afflictus est damno. Finis modestiae timor Domini, divitiae et gloria et vita. Arma et gladii in via perversi: custos autem animae suae longe recedit ab eis. Proverbium est: Adolescens juxta viam suam, etiam cum senuerit, non recedet ab ea. Dives pauperibus imperat: et qui accipit mortuum, servus est fenerantis, Qui seminat iniquitatem, metet mala, et virga irae suae consummabitur. Qui pronus est ad misericordiam, benedicetur: de panibus enim suis dedit pauperi. Ejice derisorem, et exibit cum eo jurgium, cessabuntque causae et contumeliae. Qui diligit cordis munditiam, propter gratiam labiorum suorum habebit amicum regem. Oculi Domini custodiunt scientiam: et supplantantur verba iniqui. Dicit piger: Leo est foris, in medio platearum occidendus sum. Fovea profunda os alienae: cui iratus est Dominus, incidet in eam. Stultitia
Abbreviated transcription (Latin):
unquid narrabitur in sepulchro miscđia tua.
unquid noscentur in tenebris mirabilia tua
et iustitia tua in terra obliuionis:s p̃ueniette :¬
abscondis faciem tuam ame:
Dauper ego et erumnosus ab adolescentia mea
portauĩ furoremtuũ conturbatus sum
Perme transierunt irae tuae . terrores tui
onge fecisti ame amicũ et sodalem. notos meos
abstulisti

Expanded text:
umquid narrabitur in sepulcro misericordia tumquid noscentur in tenebris mirabilia tua, et justitia tua in terra quae oblivioni tradita est? abscondis faciem tuam a me? Pauper ego et aerumnosus ab adolescentia; portavi furorem tuum, conturbatus sum. Super me transierunt irae tuae: terrores Al. et terrores tui onge fecisti a me amicum et sodalem: notos meos abstulisti
Abbreviated transcription (Latin):
Dñe ds̃ uirtutum quis similis tibi : potens es
dñe et ueritas tua incircuitu tuo
Tu dominaris potestatis maris: motũ autem
fluctuum eiustu mitigas.
Tu humiliasti sicut uuberatũ superbum: in
brachio uirtutis tuae dispsisti inimicos tuos
Tui sunt caeli et tua est terra : orbem terrae:
et plenitudinem eius tu fundasti. aquilonem¬
et mare tu creasti. Ituũ brachiũ cũ potentia

Expanded text:
Deus virtutum quis similis tibi potens es Domine et veritas tua in circuitu tuo tu dominaris potestatis maris motum autem fluctuum eius tu mitigas tu humiliasti sicut vulneratum superbum in brachio virtutis tuae dispersisti inimicos tuos tui sunt caeli et tua est terra orbem terrae et plenitudinem eius tu fundasti aquilonemet mare tu creasti
Abbreviated transcription (Latin):
in aeternum cantabo
igenerationem et generationem : annunciabo
ueritatem tuam in ore meo
qm̃ dixisti in aeternũ miscdia aedificabitur in
caelis praeparabitur ueritas tua : meis:
Disposui testamentũ electis meis: uiraui dauid
seruo meo usq in aeternũ p̃parabo sementuũ
Etaedificabo ingenerationem et generationem
Confitebuntur caeli mirabilia tua dñe : et enim

Expanded text:
in aeternum cantabo in generationem et generationem adnuntiabo veritatem tuam in ore meo quoniam dixisti in aeternum misericordia aedificabitur in caelis praeparabitur veritas tua in eis; disposui testamentum electis meis iuravi David servo meo usque in aeternum praeparabo semen tuum et aedificabo in generationem et generationem onfitebuntur caeli mirabilia tua Domine etenim
Abbreviated transcription (Latin):
Per quadrũ uero earũ : latus utrunq
uicenorũ pedũ spatio tenebatur. Po¬
suitq portas eius in altitudine tur¬
rium et gloriabatur quasi potens
in potentia exercitus sui et ingloria
qua drigarũ suarũ Annoigitur duo¬
decimõ regnisui nabuchõdonosor
rex assyriorũ qui regnabat innini¬
ue ciuitate magna p̾ugnauit contrre
arfaxat: et obtinuit eũ in campo
magno qui appellatur ragau circa
eufraten et tigrin et rada san in cãpo
eriochregis elycorũ Tunc exaltatũ
ẽ regnũ nabuchodonosor et cor eus
bitabant incilicia et damasco et li¬
bano et ad gentes quae sunt in car¬
melo et cedar et in habitantes gali¬
lacam in cãpomagno hesdrelon et
adomnes quierant in samaria &
trans flumen iordanen usq: in ierłm
otimnes inisit nuncios nabuchod o nosor
cerassnioru: qui omnes uno animo
contradixer et remiser cos uacuos
consine honore abiecer: Tunc indigna¬
asi o Abuchodonosor rex ad om̃nẽ

Expanded text:
adrum vero earum latus utrumque vicenorum pedum spatio tendebatur posuitque portas eius in altitudine turrium et gloriabatur quasi potens in potentia exercitus sui et in gloria quadrigarum suarum anno igitur duodecimo regni sui Nabuchodonosor rex Assyriorum qui regnabat in Nineven civitatem magnam pugnavit contra Arfaxat et obtinuit eum in campo magno qui appellatur Ragau circa Eufraten et Tigrin et Hyadas in campo Erioch regis Elicorum tunc exaltatum est regnum Nabuchodonosor et cor eius bitabant in Cilicia, et Damasco, et Libano, et ad gentes, quae sunt in Carmello, et Cedar, et inhabitantes Galilaeam in campo magno Esdrelon, et ad omnes qui erant in Samaria, et trans flumen Jordanem usque ad Jerusalem,omnes misit nuntios Nabuchodonosor rex Assyriorum: qui omnes uno animo contradixerunt, et remiserunt eos vacuos, et sine honore abjecerunt. Tunc indignatus Nabuchodonosor rex ad
Abbreviated transcription (Latin):
sus tabernaculũ iudith: non inuenit
eam Et exiliuit foras ad populũ et dr̃
Vna mulier hebrea : fecit confusionẽ
in domo regis nabuchodonosor Ecce
enĩ holo fernis iacet in terra & capit
tremor cecidit suꝑ eos et turbatisiã
incõparabilis in medio castrorũ Cũq
audisset fugit mens et consiliũ ab eis
et solo tremore et metuagitati fuge
p̃sidiũ sumunt : ita ut nũllus loque¬
porũ et semitas colliũ Videntes itaq
ibant p̃cipites filui a ut̃ isrł uno agm¬
na psequentes : debilitabant omñes
quos inuenire potuissent mistq

Expanded text:
sus tabernaculum Judith, non invenit sus tabernaculum Judith, non invenit eam, et exsiliit foras ad populum, et dixit: Una mulier Hebraea fecit confusionem in domo regis Nabuchodonosor: ecce enim Holofernes jacet in terra, et caput tremor cecidit super eos, et turbati sunt incomparabilis in medio castrorum eorum.audisset, fugit mens et consilium ab eis, et solo tremore et metu agitati, fugae praesidium sumunt: ita ut nullus loqueporum et semitas collium. Videntes itaqueibant praecipites: filii autem Israel uno agmine persequentes, debilitabant omnes, quos invenire
Abbreviated transcription (Latin):
accepitq unusquisq uir arma sua.
et egressi sunt cũ grandistrepitu et ulu¬
latu quod uidentes exploratores ad
intabernaculo erant uenientes et
ante ingressum cubiculi pstrepentes
excitandi gratia in quietudinẽ arte
moliebantur: ut non ab excitantib
sed a sonantib holo fernis euigilaret
Nullus enĩ audebat cubiculũ uirtutis
assyriorũ pulsando aut intrandoap¬
rire. Sed cum uenissent duces enao ape
tribuni et uniuersi malores eies et
assyriorũ dixer cubiculerus itus
cauernis suis ausi sunt puocarur eode
proeliũ Tunc ingressus ulsao ubscl
eius stetit ante cortina : et facubicli
manib suis Suspicabatur enusũ fun
iudith dormire  Sed cũ millũ mo tum
centis sensu auriũ caperet Accessumo¬
ximans ad cortinã  et eleuans tonii¬
dens cadauer absq capite holo feruis
in suo sanguine tabefactũ iacert sĩp
terrã exclamauit uoce magna ũ
flecu et scidit uestim̃ta sua Et ineres¬

Expanded text:
accepitque unusquisque vir arma sua, accepitque unusquisque vir arma sua, et egressi sunt cum grandi strepitu et ululatu. Quod videntes exploratores, adin tabernaculo erant, venientes, et ante ingressum cubiculi perstrepentes, excitandi gratia, inquietudinem arte moliebantur, ut non ab excitantibus, sed a sonantibus Holofernes evigilaret. Nullus enim audebat cubiculum virtutis Assyriorum pulsando aut intrando aperire. Sed cum venissent ejus duces ac tribuni, et universi majores exercitus regis Assyriorum, dixerunt cubiculariis: Intrate, cavernis suis, ausi sunt provocare nos ad praelium. Tunc ingressus Vagao cubiculum ejus, stetit ante cortinam, et plausum fecit manibus suis: suspicabatur enim illum cum Judith dormire. Sed cum nullum motum jacentis sensu aurium caperet, accessit proximans ad cortinam, et elevans eam, vidensque cadaver absque capite Holofernis in suo sanguine tabefactum jacere super terram, exclamavit voce magna cum fletu, et scidit vestimenta sua. Et ingres
Abbreviated transcription (Latin):
lo feciem suamsuꝑ terrã et aestuauit
insune tilis sostea uero quã resumpto
soiritu eeur eatus ẽ procidit ad pedes
cus oi adorauit eam et dixit. Benedi¬
cius tudo uo inomni tabnaculo iacob:
Audite me fr̃s Suspendite caput hoc
suo muros nr̃os et erit : cũ exierit sol
accipiat unus quisq arma sua: et exite
cũ imp etũ nonut descendatis deor sũ:
sed quasi impetũ facientes Tunc explo¬
ratores necesse erit ut fugiant ađ
principem siũ: excitandũ ad pugnã
Cũq duces eorũ cucurrerint ad tab¬
naculũ holo fernis et inuenerint eũ
truncũ in suo sanguine uolutatũ: deci
fugere illos ite post illos securi : qm̃
dñs conteret eos sub pedibus urĩs
Tunc achior uidens uirtutem quã fec
ds̃ sł relicto gentilitatisritũ credi¬
dit dõ et circuncidit carnem p̃putu
sui: et appositus ẽ ad populũ isrł et
omnis successio eius usq in hodiernũ
diem Mox aut̃ ut ortus ẽ dies suspen¬
derunt suꝑ muros caput holofernis

Expanded text:
stuavit anima ejus; postea vero quam, resumpto spiritu, recreatus est, procidit ad pedes ejus, et adoravit eam, et dixit: Benedicta tu a Deo tuo in omni tabernaculo Jacob, Audite me, fratres, suspendite caput hoc super muros nostros: et erit, cum exierit sol accipiat unusquisque arma sua, et exite cum impetu, non ut descendatis deorsum, sed quasi impetum facientes. Tunc exploratores necesse erit ut fugiant ad principem suum excitandum ad pugnam Cumque duces eorum cucurrerint ad tabernaculum Holofernis, et invenerint eum truncum in suo sanguine volutatum, decidfugere eos, ite post illos securi, quoniam Dominus conteret eos sub pedibus vestris. Tunc Achior videns virtutem, quam fecIsrael, relicto gentilitatis ritu, credidit Deo, et circumcidit carnem praeputii sui, et appositus est ad populum Israel, et omnis successio generis ejus usque in hodiernum diem. Mox autem ut ortus est dies, suspenderunt super muros caput Holofernis,
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad maximũ: qm̃ sperauer camia
nonce uenturã Et accendentes lumi¬
naria : conayrauer circa eã uniuer¬
si Illa aut̃ ascendens in eminentiorẽ
locũ: iussit fieri silentiũ Cumq om̃s
tes inse et in me ancilla sua adimple¬
uit miscdiam suã quã promisit domui
isrł et interfecit in manu mea hostẽ
populi sui in hac nocte. Et proferens
de pera caput holofernis ostendit
illis dicens Ecce caput holofernis prin¬
cipis militiae assyriorũ et ecce cono¬
peum illius in quo recũbebat in ebrie¬
tate sua ubi et ꝑmanũ feminȩ pcus¬
sit illũ dñs ds̃ nr̃ Vliuit aut̃ ipse dnĩs
qm̃ cus todiuit me angelus eius et hinc
cuntem et ibi cõmorantem et inde
huc reuertentem : et non pmisit me
ancillã suã dñs comquinari. sed sine
pollutione peccati reuocauit me uob.
gaudentem inuictoria sua. in euasi¬
one mea in liberatione urã. Confi¬
xitte dr̃s inuirtute sua: quia ꝑte
adnichilũ redegit inimicos nros
porro otias princeps poplusr ł : dix̃¬

Expanded text:
ad maximum quoniam speraverunt eam iam non esse venturam et accendentes luminaria congyraverunt circa eam universi illa autem ascendens in eminentiori loco iussit fieri silentium cumque omnes antes in se et in me ancillam suam adimplevit misericordiam suam quam promisit domui Israhel et interfecit in manu mea hostem populi sui in hac nocte et proferens de pera caput Holofernis ostendit illis dicens ecce caput Holofernis principis militiae Assyriorum et ecce conopeum illius in quo recumbebat in ebrietate sua ubi et per manum feminae percussit illum Dominus Deus noster vivit autem ipse Dominus quoniam custodivit me angelus eius et hinc euntem et ibi commorantem et inde huc revertentem et non permisit me ancillam suam Dominus coinquinari sed sine pollutione peccati revocavit me vobis gaudentem in victoria sua in evasione mea in liberatione vestra confixit te Dominus in virtute sua quia per te ad nihilum redegit inimicos nostros porro Ozias princeps populi
Abbreviated transcription (Latin):
c st udde Hliuero qui uictores
faeri unt ad bechuliã omnia quȩq
ruet slorũ abstuler secum : ita ut
qess numcrus in pecorib inium̃¬
none ii iniuersis mobilib eorũ: ut
ininumousq ad magnũ omnes diuites
ferende pͥdationib eorũ I oachim
ur sramus pontifex de ierusalem
uent in bethulia cũ uniuersis prbis
us: un uideret iudith quae cũ exis
sdilu benedixer illã om̃s una
uoce dicentes Tugloria ierusalem
uocacatia isr ł tũhonorificentia
oopulinri : quia fecisti uiriliter. et
confortatue cor tuũ eo quod castita¬
conamaueris et postuirũ tuũ alte¬
rumnescieris. Ideo et manus dñi con¬
fortauit te: et ideo eris benedicta in
aecernũ : Et dixit omnis populus fiat
fut ser dies aut̃ triginta : uix colle¬
a sunt spolia assrriorũ apopulo
isrł Porro aut̃ uniuersa quae holo¬
fernis pcculiaria fuisse probata s.
deder udith in auro et argento et
uestib et gemimis et omni supellecti¬
li et tradita sunt illi omnia a popło

Expanded text:
 valde hii vero qui victores reversi sunt ad Bethuliam omnia quaeque erant illorum abstulerunt secum ita ut non esset numerus in pecoribus in iumentis et universis mobilibus eorum ut a minimo usque ad magnum omnes divites fierent de praedationibus eorum Ioachim autem summus pontifex de Hierusalem venit in Bethuliam cum universis presbyteris suis ut videret Iudith quae cum exisset ad illum benedixerunt illam omnes una voce dicentes tu gloria Hierusalem tu laetitia Israhel tu honorificentia populi nostri quia fecisti viriliter et confortatum est cor tuum eo quod castitatem amaveris et post virum tuum alterum non scieris ideo et manus Domini confortavit te et ideo eris benedicta in aeternum et dixit omnis populus fiat fiat per dies autem triginta vix collecta est spolia AssyriorIsrael. Porro autem universa, quae Holofernis peculiaria fuisse probata sunt, dederunt Judith in auro, et argento, et vestibus, et gemmis, et omni supellectili, et tradita sunt omnia illi a populo.
Abbreviated transcription (Latin):
todicens Confirma me dne dsisrł
quummearũ : ut sicut ꝓmisisti ierłm
quitatem tuã erigas: et hoc qđ cre¬
dnsꝑte posse fieri cogitaui ꝑficiã
et huec cũ dixisset : accessit ad colum¬
nim quae erat ad caput lectuli eius
e pugionem eius qui in ea ligatus pen¬
debat exoluit Cũq euaginasset illũ :¬
apõhendit comã capitis eius et ait
pcussit bis inceruicem eiꝰ et abscidit
caput eius et abstulit conopeũ eius
a columnis et euoluit corpus eius
truncũ: et post pusillũ exiuit et tra¬
didit caput holofernis ancillae suȩ:
et iussit ut mitteret illud in peram
suã. Et exier duȩ scđm consuetudinẽ
suã quãsi ad orationem et transier
castra : et girantes uallem uener ad
portã ciuitatis Et dixit uditha lon¬
ge : custodib murorũ. Aperite por¬
tas qm̃ nobiscũ ds̃ ẽ: qui fecit uirtutẽ
misrł Et factũ ẽ cũ audissent uiri¬

Expanded text:
o dicens confirma me Domine Deuso dicens confirma me Domine Deusnuum mearum ut sicut promisisti Hierusalem civitatem tuam erigas et hoc quod credens per te posse fieri cogitavi perficiam et haec cum dixisset accessit ad columnam quae erat ad caput lectuli eius et pugionem eius qui in ea ligatus pendebat exsolvit cumque evaginasset illud adprehendit comam capitis eius et ait percussit bis in cervicem eius et abscidit caput eius et abstulit conopeum eius a columnis et evolvit corpus eius truncum et post pusillum exivit et tradidit caput Holofernis ancillae suae et iussit ut mitteret illud in peram suam et exierunt duae secundum consuetudinem suam quasi ad orationem et transierunt castra et gyrantes vallem venerunt ad portam civitatis et dixit Iudith a longe custodibus murorum aperite portas quoniam nobiscum est Deus qui fecit virtutem in Israhel et factum est cu
Abbreviated transcription (Latin):
abeo Tunc introiuit uagao adiudith
et dixit Non uereatur bona puella
introire ad dominũ icũ ut honori¬
ficetur ante faciem eius: et mandu¬
cet cũ eo et bibat uinũ in iocundiate
Cui udithrespondit Quae egosum
ut contradicam domino meo: Omne
quoderit ante oculos eus bonũe
opptimũ: faciã quicquid aut̃ illipla¬
cuertt ÷ hoc michierit optimũ om̃b
dieb uitae meae : Et surrexit er or¬
nauit se uestim̃to suo et ingressa
steut ante faciem euis: Cor aut ho¬
lofernis concussũ ẽ Erat autẽ x¬
dens incencupi scentia cius Etdi
acieam bolo fernis Bibe nunce
accumbo in iocunditate qñȩtan
meibrmipso ea quac parauerat illi
biedamus e ciocundus factus ẽ bo¬
serualodsticubiculi et abiit Eran
suuonnes fatigati auino Eratq iu
sola incubiculo Porro holofer
dbsbu in lecto : nimia ebrietate
ootus dixitq iudith puellae suae.
spstaret foris ante cubiculũ : et obser¬
ista Stecitq udit ante lectũ orars

Expanded text:
. Tunc introivit Vagao ad Judith, . Tunc introivit Vagao ad Judith, et dixit: Non vereatur bona puella introire ad dominum meum, ut honorificetur ante faciem ejus, ut manducet cum eo, et bibat vinum in jucunditate. Cui Judith respondit: Quae ego sum, ut contradicam domino meo? Omne quod erit ante oculos ejus bonum et optimum, faciam. Quidquid autem illi placuerit, hoc mihi erit optimum omnibus diebus vitae meae. Et surrexit, et ornavit se vestimento suo, et ingressa stetit ante faciem ejus. Cor autem Holofernis concussum est: erat enim ardens in concupiscentia ejus. Et dixit ad eam Holofernes: Bibe nunc, et accumbe in jucunditate, quoniam bit coram ipso ea quae paraverat illi ancilla eius et iucundus factus est Hosit Bagao ostia cubiculi et abiit erant autem omnes fatigati a vino eratque Iudith sola in cubiculo porro Holofernis iacebat in lecto nimia ebrietate sopitus dixitque Iudith puellae suae ut staret foras ante cubiculum et observaret stetitque Iudith ante lectum orans
Abbreviated transcription (Latin):
nis ait Si defecerint tibu ista quae sen
deculisti quid faciemus tibi. Qarent
iudith. Vliuit anima tua domine ni
qm̃ non expendet om̃ia haet aneuis
tua : donec faciat ds̃ inmanu melle
quae cogitaui. Et indixer u caht
et petut dũ introiret ut dareapa
copia nocte et ante lucem egredie¬
diforas ad orationem et dẽ precand
dnm. Et p̃cepit cubicularis su u
sicut placeret illi exiret et introre
adadorandũ dm̃ suũ ꝑtriduum e
exibat noctib in uallem behuliaea
baptitabat se in fonte aquae: et ut
ascendebat orabat dñm dm̃ isrł ut
dirigeret uiã eius ad liberationem
populi sui: et introiens munda mane¬
bat in tab̵naculo usq dum accipene
escam suã inuesperũ. Et factumẽ
quarto die holofernis fecit coenam
seruis suis : et dixit ad uagao cunuchõ
Vade et suade hebream illã : ut spon¬
te consentiat habitare mecũ fedũẽ
enĩ apud assyrios si femina irrideat
uirũ : agendo ut immunis transeat¬

Expanded text:
nis ait si defecerint tibi ista quae tecum nis ait si defecerint tibi ista quae tecum detulisti quid faciemus tibi et dixit Iudith vivit anima tua domine meus quoniam non expendet omnia haec ancilla tua donec faciat Deus in manu mea haec quae cogitavi et induxerunt et petiit dum introiret ut daretur ei copia nocte et ante lucem egrediendi foras ad orationem et deprecandi Dominum et praecepit cubiculariis suis ut sicut placeret illi exiret et introiret ad orandum Deum suum per triduum et exiebat noctibus in vallem Bethuliae et baptizabat se iascendebat, orabat Dominum Deum Israel, ut dirigeret viam ejus ad liberationem populi sui. Et introiens, munda manebat in tabernaculo, usque dum acciperet escam suam in vespere. Et factum est, in quarto die Holofernes fecit coenam servis suis, et dixit ad Vagao eunuchum suum: Vade, et suade Hebraeam illam, ut sponte consentiat habitare mecum. Foedum est enim apud Assyrios, si femina irrideat virum, agendo ut immunis ab eo transeat
Abbreviated transcription (Latin):
excelso prȩ omnib mulierib sup
terrã Benedictus dñs qui creauit cȩ¬
lũ et terrã qui te direxit in uulnera
capitis principis inimicorũ nrorũ :¬
quia hodie nom̃ tuũ itamagnificauit.
ut non recedat laustua dẽ ore homi¬
nũ qui memores fuerint uirtutis dnĩ
iacternũ ꝑ quib non pepcisti an¬
mac tuae propt̃ angustias et tribu¬
lationem generis tui sed subuenisti
rune ante conspectũ dĩ nr̃i Et dixit
omnis populus fiat fiat Porroachi¬
or uocatus uenit: et dixitei ds̃ isrł
cuitu testimoniũ dedifti qđ ulciscat᷑
de inimicissuis: ipse caput omniũ
incredulorũ incidit in hac nocte in
manumea Vt probes quia ita c̃ ecce
suaeabatusr dicens cũ captus fuerit
popłis isł gladio ꝑforari p̃cipiamla¬

Expanded text:
mnibus mulieribus super terram benedictus Dominus qui creavit caelum et terram qui te direxit in vulnere capitis principis inimicorum nostrorum quia hodie nomen tuum ita magnificavit ut non recedat laus tua de ore hominum qui memores fuerint virtutis Domini in aeternum pro quibus non pepercisti animae tuae propter angustias et tribulationem generis tui sed subvenisti ruinae ante conspectum Dei nostri et dixit omnis populus fiat fiat porro Achior vocatus venit et dixit ei Deus Israhel cui tu testimonium dedisti quod ulciscatur de inimicis suis ipse caput omnium incredulorum incidit in hac nocte in manu mea ut probes quia ita est ecceminabatur dicens cum captus fuerit populus Israhel gladio perforari praecipiam la
Abbreviated transcription (Latin):
pedites bellatorũ centũ uigintimił:
ec equites uiginti duo miliã prȩter
pparationes uirorũ illorũ quos occu¬
pauerat captiuitas: et ad ducti fueran
de prouincus et urbib uniuersae
iduientut Omnes pariter parauer
ic adpugnã contra filios israeli et
secre pua pidinem montis usq ad
uencor ÷ qui respicit dothaim a loco
Qui dicitum belma usq ad celmo qui
quiontra hesdrelon Filu aut̃ israel

Expanded text:
pedites bellatorum centum viginti milia pedites bellatorum centum viginti milia et equites viginti duo milia praeter praeparationes virorum illorum quos occupaverat captivitas et adducti fuerant de provinciis et urbibus universae iuventutis omnes pariter paraverunt se ad pugnam contra filios Israhel et venerunt per crepidinem montis usque ad apicem qui respicit super Dothain a loco qui dicitur Belma usque Chelmo qui est contra Hesdraelon
Abbreviated transcription (Latin):
intuere supbiã illorũ et respice ad
nram humilitatem. et faciem tuorĩ
scõrũ attende : et ostende quia non
derelinquis p̃sumentes dete et p̃su¬
mentes de se et de sua uirtute glori¬
antes humilias tinito itaq flecu &
ptotũ diem populorũ oratione com¬
pleta consolati sunt achior dicentes
Ss patrũ nrorũ cuius tu uirtutem
p̃dicasti ipse tibi hanc dabit uicissĩ¬
tudinem : ut corũmagis tu interitũ
uideas Cum uero dñs ds̃ nr̃ dederit
hanc libertatem seruis sus: sit & tecũ
ds̃ in medio nri sicut placuerit tibi:
ita ut cũ tuis omnib conuerseris:
Tuncorias finito consilio suscepit eũ
lindomũ suã et fecit coenã magnã:
et uocatis omnib prbis simul exple¬
to ieiunio refecer. Postea uero conuo¬
catus omnis populus ptotam noctẽ
intc eccłam orauer : petentes auxi¬
lium adõ isrł Hlolo fernis aut̃ altera
die p̃cepit exercitib suis : ut ascen¬
derentꝰ contra bethuliã Crant aut̃

Expanded text:
intuere superbiam illorum et respice ad intuere superbiam illorum et respice ad nostram humilitatem et faciem tuorum sanctorum adtende et ostende quia non derelinquis praesumentes de te et praesumentes de se et de sua virtute gloriantes humilias finito itaque fletu et per totum diem populorum oratione conpleta consolati sunt Achior dicentes Deus patrum nostrorum cuius tu virtutem praedicasti ipse tibi hanc dabit vicissitudinem ut eorum magis tu interitum videas cum vero Dominus Deus noster dederit hanc libertatem servis suis sit et tecum Deus in medio nostri ut sicut placuerit tibi ita cum tuis omnibus converseris tunc Ozias finito consilio suscepit eum in domum suam et fecit cenam magnam et vocatis omnibus presbyteris simul expleto ieiunio refecerunt postea vero convocatus omnis populus et per totam noctem intra ecclesiam oraverunt petentes auxilium a Deo Israhel Holofernis autem altera die praecepit exercitibus suis ut ascenderent contra Bethuliam erant autem
Abbreviated transcription (Latin):
ssunt ad dominũ suũ Porro filiusrł
descendentes de bechulia : uenerunt
ad eũ Quem soluentes duxerunt ad
bechuliã : atq in medio populi illũ
satuentes ꝑcontati sunt: quid r erũ
c&. quodillũ uinctũ assyrureliqͥsseNt
ndueb. illis erant illic principes:
orias filius micha de tribusymeon. et
charmi qui et gothoniel in medio itaq
seniorũ et in conspectu omniũ achior
dixit omnia quae locutus ipse fuerat
ab holoferne interrogatus : & qualit̃
populus holo fernis uoluis set propt̃
hoc uerbũ interficere eũ: quema d¬
modũ ipse holo fernis iratus iusserit
eũ israclitis hac de causa tradi: ut dũ
uinceret filios isrł tunc etiam ipsũ
achior diuersis iubeat suppliciis inte¬
rire propt̃ hoc quod dixisset ds̃ caeli
defensor eorũ ẽ Cũq uniuersa achi¬
or exposuisset omnis populus cecidit
infaciem adorantes : et cõmunilam̃ta¬
tione et fletu unanimes p̃cessuas dño
effuder dicentes Dñe dĩ caeli et tenȩ

Expanded text:
sunt ad dominum suum porro filii Israhel descendentes de Bethulia venerunt ad eum quem solventes duxerunt ad Bethuliam atque in medio populi illum statuentes percontati sunt quid rerum esset quod illum vinctum Assyrii reliquissent in diebus illis erant illic principes Ozias filius Micha de tribu Symeon et Carmi qui et Gothonihel in medio itaque seniorum et in conspectu omnium Achior dixit omnia quae locutus ipse fuerat ab Holoferne interrogatus et qualiter populus Holofernis voluisset propter hoc verbum interficere eum quemadmodum ipse Holofernis iratus iusserit eum Israhelitis hac de causa tradi ut dum vinceret filios Israhel tunc etiam ipsum Achior diversis iubeat suppliciis interire propter hoc quod dixisset Deus caeli defensor eorum est cumque universa Achior exposuisset omnis populus cecidit in faciem adorantes Dominum et communi lamentatione et fletu unianimes preces suas Deo effuderunt dicentes Domine Deus caeli et terrae
Abbreviated transcription (Latin):
haec corã holo ferne et corã omnib
satellitib eius : et constituit pgrrũ
centenarios ꝑsingulos fontes: Cũq
ista custodia ꝑdies uiginti fuisset
expleta defecer cisternae et colle
ciuitatem unde satiarentur uel
una die: qm̃ ad mensurã dabatur
populis a qua quotidie Tunc adors
congregati omnes uiri femmaadoui
uoce dixer Iudicet qen seno soa
pacifice cũ assyrus e proote loci
uendidit nos ds̃ in mans eprũ bo
ideo non ẽ qui adiuuet cũ prostern¬
mur ante oculos eorũ in sitostr
tione magna. Et nunc congregd
uniuersõs qui inciuitate sunt: ut soo¬
te nos tradamus omnes populo siun¬
fernis Melius ẽ enĩ ut aptui deno¬
dicamus dnm̃ uiuentes quã morem
et simus opprobriũ omnicaror uñ
uideamus uxores nras et in fante
nrõs mori ante oculos nr̃os Contt¬
stamur hodie caclũ & terrã eo dm̃¬
patrũ nrorũ qui ulciscitur nos scđm
peccata nr̃a ut iã tradatis ciuitatem

Expanded text:
haec coram Holoferne et coram omnibus haec coram Holoferne et coram omnibus satellitibus eius et constituit per gyrum centenarios per singulos fontes cumque ista custodia per dies viginti fuisset expleta defecerunt cisternae et collecintra civitatem unde satiarentur vel una die quoniam ad mensuram dabatur populis aqua cotidie tunc ad Oziam congregati omnes viri feminaeque voce dixerunt iudicet Deus inter ce cum Assyriis, et propter hoc vendidit nos Deus in manibus eorum. Et ideo non est qui adjuvet, cum prosternamur ante oculos eorum in siti et perditione magna. Et nunc congregate universos qui in civitate sunt, ut sponte tradamus nos omnes populo Holofernis. Melius est enim ut captivi benedicamus Dominum, viventes, quam moriamur, et simus opprobrium omni carni, cum viderimus uxores nostras, et infantes nostros, mori ante oculos nostros. Contestamur hodie coelum et terram, et Dpatrum nostrorum, qui ulciscitur nos secundum peccata nostra, ut jam tradatis civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
oraentes ut us̃ isrł miscdiam suam
ostenderet suꝑ populũ suũ. Et assu¬
onentes armã sua bellica seder̃ ꝑ
loca quae angusti it ineris tramitẽ
dirigunt inter montuosa : et eraNt
custo dientes ea totadie et nocte
porro holo fernis dũ circũit ꝑgrrũ
reperit quod fons qui influebat.
a qua eductũ illorũ a parte austra¬
li extra ciuitatem dirigeret : Et in¬
cidi p̃cepit a quaeductum Erant
tamennon longe amuris fontes:
ex quib furtimꝰ uidebantur hauri¬
reaquã adrefocilandũ potius quã
ad potandũ Sed filii ammon& mo¬
ab accesser ad holo fernem dicentes
Filu isr ł non in lancea nec in sagitta
confidunt sed montes defendunt
illos et muniunt eoscolles in p̃cipi¬
tio constituti Vlt ergo sine congressi¬
one pugnae possis superare cos. po¬
ne custodes fontiũ ut non hauriant
excis et sine gladio interficies eos:
uel certe fatigati tradent ciuitatẽ
scã quã putant montib positã supe¬
rarinon posse Et placuer̃ uerba

Expanded text:
orantes ut Deus Israhel misericordiam suam ostenderet super populum suum et adsumentes arma sua bellica sederunt per loca quae angusti itineris tramitem dirigunt inter montuosa et erant custodientes ea tota die et nocte porro Holofernis dum circuit per gyrum repperit quod fons qui infaquae ductum illorum a parte australi extra civitatem dirigeret: et incidi praecepit aquae ductum illorum. Erant tamen non longe a muris fontes, ex quibus furtim videbantur haurire aquam, ad refocillandum potius quam ad potandum. Sed filii Ammon et Moab accesserunt ad Holofernem, dicentes: Filii Israel, non in lancea nec in sagitta confidunt, sed montes defendunt illos, et muniunt illos colles in praecipitio constituti. Ut ergo sine congressione pugnae possis superare eos, pone custodes fontium, ut non hauriant aquam ex eis, et sine gladio interficies eos, vel certe fatigati tradent civitatem suam, quam putant in montibus positam superari non posse. Et placuerunt verba