comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dies inmonte uidert̃. scilicet ut manentis
gaudii contemplatione tam &si raptim
delibata: modestius instantia scłi transe¬
untis aduersa tolerarent. Decentissimo
sane uerbo scõs mortẽ gustare testatur.
a quib nimirũ mors corporis lib ando gu-¬
statur. uita animȩ possidendo tenetur.
actbm est autẽ post hȩc uerba fere dies
Locto: & assũpsit petrũ & iacobũ & ioħem.
Octaua die dñs ꝓmissã futurȩ beatitudi¬
nis głam discipłis manifestat: ut & osten¬
sa cȩlestis uitȩ dulcedine cunctorũ qͥ hȩc
audire possint corda refoueat. & octona¬
rio dierũ numero. uerũ tẽpore resurre¬
ctionis gaudiũ doceat esse uenturũ. Nã
& ipse octaua die id ÷ post sȩxtã sabbati
qua crucẽ ascendit. & septimã sabbati
qua in sepulchro qui euit. a mortuis resur-¬
septima quietis animarũ quȩ interim in
gemus. Nam qđ matheus dñm marcusq
post sex dies transfiguratũ dicunt. nec

Expanded text:
dies in monte viderunt, scilicet ut manentis dies in monte viderunt, scilicet ut manentis gaudii contemplatione, tametsi raptim delibata, modestius instantia saeculi transeuntis adversa tolerarent. Decentissimo sane verbo sanctos mortem gustare testatur, a quibus nimirum mors corporis libando gustatur, vita animae possidendo tenetur. Factum est autem post haec verba fere dies octo, et assumpsit Peoctava die Dominus promissam futurae beatitudinis gloriam discipulis ideo manifestavit, ut ostensa caelestis vitae dulcedine cunctorum qui hanc audire possent, corda refoveret, et octonario dierum numero verum gaudium tempore resurrectionis gaudium doceat esse venturum. Nam et ipse octava die, id est, post sextam Sabbati qua crucem ascendit, ac septimam Sabbati qua in sepulcro quievit, a mortuis resurseptimam Sabbati animarum, quae interim in gemus. Nam quod Matthaeus Dominum Marcusque post sex transfiguratum dicunt dies , nec
Abbreviated transcription (Latin):
mur sepe a ꝓximis despici. dedignam᷑
iniurias uerbi tolerare. Si contingat
iurgiũ fortasse cũ ꝓximo. erubescimꝰ
priores satis facere. Cor qͥppe carnale.
dũ huiꝰ uitȩ głam quȩrit: humilitatẽ
respuit.Si co autẽ uobis. uere ft̃
aiqui hic starites qui ñ gustabunt mor
hoc loco psens ȩccła uocatur. Et quia
ñnulli ex discipłis usq ad eo incorpore
conspicerent. & contra mundi huius
qui ñ gustabunt mortẽ. donec uideant
regnũ dĩ. Sed cũ tanta dñs subeundȩ
mortis mortis pcepta ederet. qͥd neces¬
sariũ fuit ut adhanc subito ꝓmissionẽ
ueniret. nisi qͥa discipłis rudib etiam
de pͣsenti uita aliquid ꝓmittendũ fuit.
ut possent robustius in futuro solida¬
nͦ Quib uidendũ regnũ dĩ ꝓmittit
in t̾ra ut hoc ab eis fidelius in cȩlo prȩsu¬
matur. Qđ si regnũ dĩ in hac sententia
futurã in cęlis beatitudinẽ uelimꝰ acciꝑe.
& hoc quidã de astantib ñ post multos

Expanded text:
mur saepe a proximis despici, dedignamur mur saepe a proximis despici, dedignamur injurias verbi tolerare: si contingat jurgium fortasse cum proximo, erubescimus priores satisfacere. Cor quippe carnale, dum hujus vitae gloriam quaerit, humilitatem respuit. Dico autem vobis vere, sunt aliqui hoc loco praesens Ecclesia vocatur. Et quia nonnulli ex discipulis usque adeo victuri in conspicerent et contra mundi hujus qui non gustabunt mortem, donec videant regnum Dei. Sed cum tanta Dominus subeundae mortis praecepta ederet, quid necessarium fuit ut ad hanc subito promissionem veniret? nisi quia discipulis rudibus etiam de praesenti vita aliquid promittendum fuit, ut possent robustius in futura solidari, quibus videndum regnum Dei promittit in terra, ut hoc ab eis fidelius in coelo praesumatur. Quod si regnum Dei in hac sententia futuram in coelis beatitudinem velimus accipere, et hoc quidam de astantibus non post multos
Abbreviated transcription (Latin):
moyses a helias. Debent & ipsi uob̃cũ in
penetralib cordis sui dño tabnaculũ
prȩparare. Et nota sicut dño in iordane
baptizato. sic & in monte clarificato
totius trinitatis mysteriũ declarari.
Quia głam illius quã inbaptismate con¬
fitemur. in resurrectione uidebimus.
Nec frustra sp̃s sc̃s hic in lucida nube. il¬
li c apparet in colũba. Quia qͥ nunc sim¬
plici corde fidẽ quã ꝑcipit seruat. tunc
luce aptȩ uisionis qđ crediderat contẽ¬
inuentus ẽ. iecus solus. Ubi coepit filius
designari. mox serui discesserunt: ne
ad illos paterna uox emissa putaretur.
Aurtr. Cũ fieret uox suꝑ filiũ. inuentꝰ
est ipse solus. Quia cũ manifestauerit
unitatẽ alibi dicebat. Et nemo ascendit
in cęlũ nisi qͥ descendit de cȩlo. filius ho¬
minis qui ẽ. incȩlo. Et ipsi tacuert̃
& nemini dixerunt in illis dieb qͥcquã
ex his quȩ uiderant. Futuri regni prȩ¬
meditatio. & gła triumphantis ostensa

Expanded text:
Moses et Elias, debent et ipsi vobiscum in Moses et Elias, debent et ipsi vobiscum in penetralibus cordis sui Domino tabernaculum praeparare. Et nota, sicut Domino in Jordane baptizato, sic et in monte clarificato, totius Trinitatis mysterium declarari, qui gloriam illius, quam in baptismate confitemur, in resurrectione videbimus. Nec frustra Spiritus sanctus hic in lucida nube, illic apparet in columba, quia qui nunc simplici corde fidem quam percipit servat, tunc luce apertae visionis, quod crediderat conteminventus est Jesus solus. Ubi coepit Filius designari, mox servi discesserunt, ne ad illos paterna vox emissa putaretur. Aliter: cum fieret vox super Filium, inventus est ipse solus, quia cum manifestaverit unitatem alibi dicebat: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis, qui est in coelo . Et ipsi tacuerunt, et nemini dixerunt in illis diebus quidquam, ex his quae viderant. Futuri regni praemeditatio, et gloria triumphantis ostensa
Abbreviated transcription (Latin):
te. facta ẽ. nubes & obumbrauit eos. Qui
materiale tabernaculũ quęsiuit. nubis
accepit umbraculũ: ut discat in resurre
autẽ hominũ. in ꝓtectione alarũ tuarũ
spabunt. Et in a pocalipsi sua iohes. & tem¬
pli inquit ñ uidi in ea. Dñs enĩ om̃pstem
plũ illius. ẽ. & agnꝰ Et timuerunt¬
intrantib illis in nubẽ. & uox facta est
de rube dicens. Hic ẽ. filius ms̃ dilectꝰ.
ipsũ audite. Humana fragilitas conspe¬
ctũ maioris głȩ ferre ñ sustinet. ac toco
animo & corpore contremiscens ad t̾rã
caddit. Quanto quis ampliora quęsierit.
tanto magis ad inferiora collabit᷑. si igno¬
rauerit mensurã suã. Uox sane de cęlo
patris loquentis audit᷑ quȩ testimoniũ
phibeat filio. & petrũ errore sublato
doceat ueritatẽ. immo in petro cȩteros
apłos. Hic . ẽ. ait filius ms dilectꝰ Huic
faciendũ est tabernaculũ. huic obtem¬
perandũ. Hic ẽ filius. illi serui sunt:

Expanded text:
te, facta est nubes, et obumbravit eos. Qui te, facta est nubes, et obumbravit eos. Qui materiale tabernaculum quaesivit, nubis accipit umbraculum, ut discat in resurrecautem hominum in protectione alarum tuarum sperabunt . Et in Apocalypsi sua Joannes: Et templum, inquit, non vidi in ea, Dominus enim omnipotens templum illius est et agnintrantibus illis in nubem, et vox facta est de nube, dicens: Hic est Filius meus dilectus, ipsum audite. Humana fragilitas conspectum majoris gloriae ferre non sustinet, ac toto animo et corpore contremiscens ad terram cadit. Quanto quis ampliora quaesierit, tanto magis ad inferiora collabitur, si ignoraverit mensuram suam. Vox sane de coelo Patris loquentis auditur, quae testimonium perhibeat filio, et Petrum errore sublato doceat veritatem, imo in Petro caeteros apostolos. Hic est ait Filius meus dilectus, huic faciendum est tabernaculum, huic obtemperandum. Hic est Filius, illi servi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ. ẽ nos hicesse. & faciamꝰ tria taber-¬
nacula unũ tͥ & unũ moysi & unũ heliȩ
nesciens quid diceret. Oquanta felicitas
uisioni deitatis int̾ angłorũ choros ades¬
se ꝑpetue. si tantũ transformata xp̃i hu-¬
manitas duorũq societas scõrũ ad punctũ
uisa delectat: ut eos ne discedant etiã
obsequio petrus sistere uelit. qͥa & si ꝓhu
mana conditione nesciat quid dicat. in¬
siti tam̃ sibi dat ardoris indiciũ. Nescie¬
bat enĩ quid diceret. qͥ oblitus. ẽ. regnũ
scis a dño ñ in aliqͦ terrarũ loco sedincȩ¬
lis esse ꝓmissũ. se suosq coapłos mortali
adhuc carne grauatos: immortalis uitȩ
statũ subire ñ posse. & illo inscło domũ
manu factã ñ esse necessariã. Sed & usq
nunc imꝑitiȩ notat᷑. quisq legi ꝓpłis.
& euangelio tria tabernacula facere cu¬
pit. cũ hec nequaquã ualeant ab inuicẽ
separari. unũ habentia taber naculũ hoc
est ȩccłam dĩ. Pȩc autẽ illo loquen¬

Expanded text:
bonum est nos hic esse, et faciamus tria tabernacula, unum tibi, et unum Mosi, et unum Eliae, nesciens quid diceret. O quanta felicitas visione Deitatis inter angelorum choros adesse perpetuo, si tantum transformata Christi humanitas, duorumque societas sanctorum, ad punctum visa delectet, ut eos ne discedant, etiam obsequio Petrus sistere velit! Qui et si pro humana conditione nesciat, quid dicat, insiti tamen sibi dat ardoris indicium. Nesciebat enim quid diceret, qui oblitus est regnum sanctis a Domino non in aliquo terrarum loco, sed in coelis esse promissum, se suosque coapostolos mortali adhuc carne gravatos, immortalis vitae statum subire non posse, et illo in saeculo domum manu factam non esse necessariam. Sed et usque nunc imperitia notatur, quisque legi, prophetis, et Evangelio tria tabernacula facere cupit, cum haec nequaquam valeant ab invicem separari, unum habentia tabernaculum, hoc est, Ecclesiam Dei. Haec autem illo loquen
Abbreviated transcription (Latin):
passim scripturȩ uerba legimꝰ sed qua
celsa in xp̃i mysteriis spłendeant.
ꝑpauci intelligimꝰ. E⁊ dicebant ex¬
cessũ eiꝰ. quẽ completurus erat in ierłn.
Et usq hodie lex & ꝓpħȩ qͦscunq in uerȩ
fidei cacumine reppererint: dispensi.¬
tionis dominicȩ mysteriũ mutus
uocib docent. Peraos uͦ & qͥcũ illo¬
erant grauati erant somno. Et euigilan¬
tes uiderunt maiestatẽ eiꝰ. & duos uiros
qͥstabant cũ illo. Non fortuita ca su sed
mysteri i ratione grauati erant somno
discipłi. scilicet ut resurrectionis speciẽ
post corporis quietẽ uiderent. cuius exci¬
tati ad głam scĩ: eo uerius maiestatẽ dñi
uidebunt. quo etiã suȩ carnis inqua mor¬
tẽ uicerant immortalitate gaudebunt:
unc moy sen & heliã speculabunt᷑ ingła.
qͥa melius intelligent quomͦ iota unum
aut unꝰ apex ñ prȩceriesit a lege. net dñs
soluere legẽ uł ꝓpħas sed adimplere ad

Expanded text:
passim Scripturae verba legimus, sed quam passim Scripturae verba legimus, sed quam celsa in Christi mysteriis splendeat, perpauci intelligimus. Et dicebant excessum ejus, quem completurus erat in Jerusalem. Et usque hodie lex et prophetae quoscunque in verae fidei cacumine repererint, dispensationis dominicae mysterium mutuis vocibus docent. Petrus vero, et qui cum illo gravati erant somno, et evigilantes viderunt majestatem ejus et duos viros qui stabant cum illo. Non fortuito casu, sed mysterii ratione gravati erant somno discipuli, scilicet ut resurrectionis speciem post corporis quietem viderent. Cujus excitati ad gloriam sancti, eo verius majestatem Domini videbunt, quo etiam suae carnis, in qua mortem vicerant, immortalitate gaudebunt. Tunc Mosen et Eliam speculabuntur in gloria, quia melius intelligent, quomodo iota unum aut unus apex non praeterierit a lege, nec Dominus solvere legem vel prophetas, sed adimplere ad
Abbreviated transcription (Latin):
te cũ dño. futurã omniũ scõrũ głam si.¬
gnificant. qͥ uidelicet tẽpore iudicii
uł uiui in carne reperiendi. uł ab olim
gustata morte resuscitandi parit̾ sint
Cũ illo regnaturi. Teste enĩ apło. mortui
qͥ in xp̃o sunt resurgent primi. deinde
nos qͥ uiuimꝰ qui relinquim. simul rapi¬
emur cũ illis in nubib obuiã xp̃o in ae
ra: & sic semꝑ cũ dño erimꝰ Aliteꝵ. Moy¬
ses & helias id÷ legislator & ꝓpħarum
maximus apparent & loquunt᷑ cũ dño.
ut ostencdarit ipsũ esse quẽ cuncta legis
& ꝓphetiȩ scripta ꝓmisert̃. Apparent
autẽ ñ ininfimis sed inmonte cũ illo.
qͥa soli qui mente suꝑna petierint. ma¬
iestatẽ scẽ scripture quȩ in dño est a¬
impleta ꝑspicient. Deniq & iudei uidd
moysen. sed ad dñm in montana sub¬
euntẽ sequi ñ merent᷑: ad se qͦq reuersu
non sine uelamine uident. Heliã noue¬
re. sed solus triũphũ ascendentis cũ filis
ꝓpħarũ contemplat᷑ heliseus. qͥa multi

Expanded text:
ram omnium sanctorum gloriam significant, qui videlicet tempore judicii, vel vivi in carne reperiendi, vel ab olim gustata morte resuscitandi pariter sunt cum illo regnaturi. Teste enim Apostolo, Mortui qui in Christo sunt resurgent primi, deinde nos qui vivimus, qui relinquimur, simul rapiemra, et sic semper cum Domino erimus . Aliter. Moses et Elias, id est, legislator et prophetarum maximus, apparent et loquuntur cum Domino, ut ostendant ipsum esse quem cuncta legis et prophetiae scripta promiserunt. Apparent autem non in infimis, sed in monte cum illo, quia soli, qui mente superna petierint, majestatem sanctae Scripturae, quae in Domino est adimpleta, perspicient. Denique et Judaei videre Mosen, sed ad Deum in montana subeuntem sequi non merentur. Ad se quoque reversum non sine velamine vident. Eliam novere, sed solus triumphum ascendentis cum filiis prophetarum contemplatur Eliseus, quia multi
Abbreviated transcription (Latin):
sit. in quo sũma uirtutũ. ẽ: etiã ne nos
de generatione disseremꝰ questiones.
Cũ paulus iudicauerit nichilse scire nisi
xp̃m iesum & hunc crucifixũ. petrus
nichil amplius quã dĩ filiũ putauerit
confitendũ. nos & quando & quomͦ natꝰ sit.
& quantꝰ sit. humanȩ infirmitatis con¬
tẽplatione rimabimꝰ: Finis gͦ fidei meȩ
xp̃c est: finis fidei meȩ dĩ filius. ẽ. Non
licet mͥ scire generationis seriem. ñ licet
tamen nescire generationis fidem.
⁊ ille increpans illos. pcepit ne cui dice¬
rent. Hoc dicens qͥa oportet filiũ hominis
multapati. & cȩt̾a. Iccirco se ante passio¬
nem & resurrectionẽ noluit p̾dicari: ut
cõpleto postea sanguinis sacram̃to oppor-¬
tunius apłis diceret. Funtes docete om̃s
gentes. baptizantes eos in nomine patris

Expanded text:
sit, in quo summa virtutum est. Etiamne nos sit, in quo summa virtutum est. Etiamne nos de generatione Dei ferimus quaestiones? Cum Paulus judicaverit nihil se scire nisi Jesum Christum, et hunc crucifixum , Petrus nihil amplius quam Dei Filium putaverit confitendum nos et quando et quomodo natus sit, et quantus sit, humanae infirmitatis contemplatione rimamur? Finis ergo fidei meae Christus est, finis fidei meae Dei Filius est. Non licet mihi scire generationis seriem, non licet tamen nescire generationis fidem. t ille increpans illos, praecepit ne cui dicerent hoc, dicens; quia oportet Filium hominis multa pati, et caetera. Idcirco se ante passionem et resurrectionem noluit praedicari, ut, completo postea sanguinis sacramento, opportunius apostolis diceret: Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris
Abbreviated transcription (Latin):
licet confessio. ñ ueritatis agnitione pro¬
bata: sed uulgi uideat᷑ opinione firmata.
Nec comꝑta credere. sed instar herodis de
auditis hȩsitare putentur. Unde & pe¬
tro se xp̃m confitenti scđm matheũ dic̃.
quia caro & sanguis ñ reuelauit tͥ. hoc. ẽ
doctrina humana fidei te ueritatẽ ñ
docuit. Pulchre etiã qͥ diuersã sententiã
de dño ferunt: turbarũ nomine notant᷑.
quarũ semꝑ dubius. instabilis. uagusq
sensus & sermo. ẽ. Aquib ut eos distin¬
guat. ꝓtinꝰ infert. Vos autẽ quẽ
me esse dicitis: Nonsunt enĩ xp̃i disci¬
puli de turba. non sunt de turba quicũ
dño soligradiunt᷑: qui eũ secretius oran¬
tem uidere merent᷑. Sed & siquis de tur¬
ba xp̃m crediderit. iã mox desinet esse
de turba. ResꝑoNDENs symonpetrus
dixit: Xp̃m dĩ. Licet cęteri apłi sciant:
petrus tam̃ respondit pͣcȩteris. Cõplexus
est itaq omĩa qui & naturã & nom̃ expres¬

Expanded text:
licet confessio, non veritatis agnitione prolicet confessio, non veritatis agnitione probata, sed vulgi videatur opinione firmata, nec comperta credere, sed instar Herodis de auditis haesitare putentur. Unde et Petro se Christum confitenti, secundum Matthaeum, dicit: Quia caro et sanguis non revelavit tibi , hoc est, doctrina humana fidei te veritatem non docuit. Pulchre etiam, qui diversam de Domino sententiam ferunt, turbarum nomine notantur, quarum semper dubius, instabilis vagusque sensus et sermo est. A quibus, ut eos distinguat, protinus infert: Vos autem, quem me esse dicitis? Non sunt enim discipuli Christi de turba, non sunt de turba qui cum Domino soli gradiuntur, qui eum secretius orantem videre merentur: sed et si quis de turba Christum crediderit, jam mox desinet esse de turba. Respondens Simon Petrus dixit, Christum Dei. Licet caeteri apostoli sciant, Petrus tamen respondit prae caeteris. Complexus est itaque omnia, qui et naturam et nomen expres
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ factũ est. Cũ solus esset orans. e¬
rant cũ illo & discipłi. Aderant di¬
scipłi dño. sequebant᷑ illũ in uia. Marcꝰ
indicat. sed ipse patrẽ solus orauit. Quia
possunt scĩ dño fidei amorisq societate
coniungi. discretũ eũ a cȩteris mortalib
diuinȩ gła maiestatis in tueri. uiã qͦq
quã uersatꝰ in carne docuit. passib hu¬
militatis insequi: sed incõprehensibilia
pat̾nȩ dispositionis archana solus nouit
filius penetrare. Nusquã enĩ nisi fallor.
cũ discipłis orasse reperit᷑. Ubiq solus
doseerat. qͥa dĩ consiliũ humana uota
ñ capiunt. nec quisquã potest interiorũ
particeps esse cũ xp̃o. Et int̾rogauit
illos dicens. Quẽ me dicunt esse turbȩ:
At illi responderunt & dixerunt. Ioħem
baptistã. Alii autẽ heliam. Alii qͥa ꝓpħa
unus de priorib surrexit. Pulchre dñs
fidẽ discipłorũ exploraturus. prius tur¬
barũ sententiã in t̾rogat: ne illorũ uide¬

Expanded text:
 factum est, cum solus esset orans, erant cum illo et discipuli. Aderant discipuli Domino, et sequebantur illum in via, ut Marcus indicat, sed ipse Patrem solus oravit, quia possunt sancti Domino fidei amorisque societate conjungi; discretum eum a caeteris mortalibus divinae gloria majestatis intueri, viam quoque quam versatus in carne docuit, passibus humilitatis insequi: sed incomprehensibilia paternae dispositionis arcana solus novit Filius penetrare. Nusquam enim ni fallor cum discipulis orasse reperitur, ubique solus obsecrat, quia Dei consilium humana vota non capiunt, nec quisquam potest interiorum particeps esse cum Christo. Et interrogavit illos, dicens: Quem me dicunt esse turbae? At illi responderunt, et dixerunt, Joannem Baptistam: alii autem Heliam, alii, quia propheta unus de prioribus surrexit. Pulchre Dominus fidem discipulorum exploraturus, prius turbarumque sententiam interrogat, ne illorum vide
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ dicebat. Castigo corpus meũ & in ser¬
uitutẽ recligo. neforte aliis p̾di cans ipse
reprob efficiar. Ecce in afflictione corpo¬
ris audiuimꝰ crucẽ carnis. nunc in cõpas¬
sione ꝓximi audiamꝰ crucẽ m̃tis. Ait enĩ
Quis infirmat᷑ & ego ñ infirmor: Quis
scandalizat᷑ & egõ ñ uror: Sed in utraq
crucis baiulatione notandũ. qđ hanc
& cotidie tollere: & ea sũpta dñm sequi
iubemur. Qui enĩ uoluerit animã
suã saluã facere. ꝑdet illã Nã qui ꝑdi¬
derit animã suã ꝓpt̾ me: saluã faciet

Expanded text:
qui dicebat: Castigo corpus meum, et in servitutem redigo, ne forte aliis praedicans, ipse reprobus efficiar . Ecce in afflictione corporis audivimus crucem carnis, nunc in compassione proximi audiamus crucem mentis. Ait: Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror ? Sed in utraque crucis bajulatione notandum quod hanc et quotidie tollere, et ea sumpta Dominum sequi jubemur. Qui enim voluerit animam suam salvam facere, perdet illam. Nam qui perdiderit animam suam propter me, salvam fa
Abbreviated transcription (Latin):
ri sunt & crucifixũ multa pati a seniori¬
bus & scribis & principib sacerdotũ
Et notandũ. qđ eũ qui multa pati & occidi
& resurgere debeat filiũ hominis ap-¬
pellat: quia passo in carne xp̃o diuini¬
tas impassibilis mansit. Notandũ etiam
qđ ipse se filiũ hominis. petrus autẽ fi
icebat̃ autẽ ad om̃s. Siqͥs uult post
me uenire. ab neget semet ipsum.
Pulchre posuit adom̃s. qͥa suꝑiora quȩ ad
fidem dnicȩ natiuitatis uł passionis ꝑ¬
Tunc autẽ nosmet ipsos abnegamꝰ cum
uitamꝰ qđ ꝑuetustatẽ fuimꝰ. & ad hoc
nitimur: quo ꝑ nouitatẽ uocam᷑. Dicat
gͦ ueritas. dicat. Siqͥs uult post me ue¬
nire. ab neget semet ipsũ. Quia nisi quis

Expanded text:
ri sint et crucifixum multa pati a senioribus et scribis, et principibus sacerdotum. Et notandum quod eum qui multa pati et occidi, et resurgere debeat, Filium hominis appellat: quia passo in carne Christo, divinitas impassibilis mansit. Notandum etiam, quod ipse se filium hominis, Petrus autem Chricebat autem ad omnes: Si quis vult post me venire, abnegets, quia superiora, quae ad fidem dominicae nativitatis vel passionis pTunc autem nosmetipsos abnegamus, cum vitamus quod per vetustatem fuimus, et ad hoc nitimur quo per novitatem vocamur. Dicat ergo Veritas, dicat: Si quis vult post me venire, abneget seipsum. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
Generatio iudeorũ cõparat᷑ pueris seden¬
accipiebant de quib dicitur. Ex ore
infantiũ & lactentiũ ꝑfecisti laudẽ
Et alibi. Declaratio sermonũ tuorũ il¬
luminat. & intellectũ dat paruulis.
id÷ humilib sp̃ũ. Forũ autẽ dñicũ.¬
uł synagoga uł ipsa. ẽ. ierłm in qua
pͣceptorũ cęlestium iura condebantur
ubi ad inuicẽ isti pueri. siue iuxta
matheũ ad coȩquales suos loquebant᷑
mis primo dauiticis allecti nec threnis
postea correcti uoluerint annuere pro¬
pheticis. quotiens uictoria de hoste
uł futura p̾cinebat᷑. uł facta recolebat᷑
gere. Nã saltationis uerbo ñ hystrio¬
nũ motib sinuati corporis rotatus. sed
impigri deuotio cordis & religiosa
membrorũ designat᷑ agilitas. quotiens
excidia uł facta abhoste uł fienda
gere curabant. Canit psalmista. Exul¬
tate dõ adutori nr̃o iubilate dõ iacob.
sumite psalmũ & date tẏmpanũ. & cȩt̃a.
Sed qͥd sequitur: Et ñ audiuit popłs

Expanded text:
eneratio Judaeorum comparatur pueris sedenaccipiebat. De quibus dicitur: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . Et alibi, Declaratio sermonum tuorum illuminat me, et intellectum dat parvulis , id est, humilibus spiritu. Forum autem dvel Synagoga vel ipsa est Jerusalem, in qua praeceptorum coelestium jura recondebantur, ubi ad invicem juxta Lucam, sive juxta hunc Matthaeum, ad coaequales suos loquebantur: mis primo Davidicis allecti, nec threnis postea correpti voluerunt annuere propheticis. Quoties victoria de hoste vel futura praecinebatur, vel facta recolebaturgere. Nam saltationis verbo non histrionici motus, sinuati corporis rotatus, sed impigri devotio cordis, et religiosa membrorum designatur agilitas. Quoties excidia vel facta vel fugienda emedia confugere curabant. Canit Psalmista : Exsultate Deo adjutori nostro, jubilate Deo Jacob, sumite psalmum, et date tympanum etc. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
uituꝑant᷑ noluisse reciꝑe. Consiliũ gͦ
dĩ est: quo ꝑ passi onẽ & mortẽ dnĩ ieso
mundũ saluare decreuit. sed hoc pha¬
risei & legis periti spreuert. respuentes
secretũ & salubre mysteriũ. cuiꝰ p̾sagia
in ioħis pͣdicatione baptismoq p̾cessert᷑.
sed tam̃ eidẽ consilio nesciendo ac nolen¬
do seruientes. uxta qđ eis apłs petrus
de dño loquens ait. Hunc definito con¬
silio & p̾scientia dĩ traditũ ꝑ manꝰ ini¬
quorũ affigentes int̾emistis.
ui gͦ similes dicã homines generationis

Expanded text:
vituperantur noluisse recipere. Consilium ergo vituperantur noluisse recipere. Consilium ergo Dei est, quo per passionem et mortem Domini Jesu mundum salvare decrevit. Sed hoc Pharisaei et legis periti spreverunt, respuentes secretum et salubre mysterium, cujus auspicia in Joannis praedicatione baptismoque praecesserunt, sed tamen eidem consilio nesciendo ac nolendo servientes, juxta quod eis apostolus Petrus de Domino loquens, ait: Hunc definito consilio et praescientia Dei traditum per manus iniquorum affligentes, interemistis . Cui ergo similes d
Abbreviated transcription (Latin):
ptismũ. dũ se homines peccata ꝓpria
confitendo iustificant. sicut scriptũ. ẽ
Dic tu iniqͥtates tuas ut iustificeris. Et
iustificatur in eo. qͥa ñ ꝑ contumaciam
refutat᷑: sed ꝑ iusticiã dĩ minꝰ agnosci¬
tur. Iustus enĩ dñs & iusticiã dilexit.
neo gͦ iustificatio dĩ. ẽ: si ñ ad indignos
& noxios sed adđ innocentes ꝑ ablutionẽ
factos uideat᷑ & iustos sua munera
peccaui & malũ corã te feci. ut iustifi¬
ceris in sermonib tuis. & uincas cũ
iudicaris. Ergo is qui peccat & confite¬
tur dõ peccatũ. iustificat dm̃ cedens ei
uincenti & ab eo gram sꝑans. In baptis.¬
mate gͥ iustificat᷑ ds̃. inquo. ẽ. & confes¬
sio & uenia peccatorũ. PHARISTI¬
autẽ & legis periti consiliũ dĩ spreue¬
runt in semet ipsos. ñ baptizati ab eo
Qđ dicit in semet ipsos. uł contra semet¬
ipsos significat. quia qͥ grãm dĩ respu¬
it contra semet ipsũ facit: uł ad semet¬
ipsos missũ dĩ consiliũ stulti & ingrati

Expanded text:
se homines peccata propria confitendo iustificant, sicut scriptum est: dic tu iniquitates tuas, ut iustificeris, et iustificatur in eo quia non per contumaciam refutatur, sed per iustitiam dei munus agnoscitur; iustus enim dominus et iustitias dilexit. in eo ergo iustificatio dei est, si non ad indignos et obnoxios, sed ad innocentes per ablutionem factos uideatur et iustos sua munera peccaui et malum coram te feci, ut iustificeris in sermonibus tuis et uincas. dum iudicaris. ergo is qui peccat et confitetur deo peccatum iustificat deum cedens ei uincenti et ab eo gratiam sperans. in baptismate igitur iustificatur deus, in quo est et confessio et uenia peccatorum. autem et legis periti, consilium Dei spreverunt in semetipsos, non baptizari ab eo. Quod dicit in semetipsos, vel contra semetipsos, significat quia qui gratiam Dei respuit, contra semetipsum facit, vel a semetipsos missum Dei consilium stulti et ingrati
Abbreviated transcription (Latin):
spu scõ. AltieR. Iustificata. ẽ. sapientia
ab om̃ĩb filiis suis. id ÷ dĩ dispensatio
atq doctrira quȩ suꝑbis resistit humi¬
lib autẽ dat grãm. iuste fecisse a fidelib
suis cõprobata ẽ. Ex quorũ numero st̃
& illi de quib supra dicit᷑ Et om̃is popłs
audiens & publicani iustificauert̃ dm̃

Expanded text:
Spiritu sancto. Aliter. Justificata est sapientia Spiritu sancto. Aliter. Justificata est sapientia ab omnibus filiis suis, id est, Dei dispensatio, atque doctrina, quae superbis resistit, humilibus autem dat gratiam , juste fecisse, a fidelibus suis comprobata est. Ex quorum numero sunt et illi, de quibus supra dicitur: Et omnis populus audiens,
Abbreviated transcription (Latin):
uorator & bibens uinũ. amicus publica
iohem ptinet. cuiꝰ abstinentia a cibis
& potu luctũ poenitentię significabat
Qđ autẽ ait cantauimꝰ tibiis & ñ saltastis.
ad ipsũ dñm. qͥ utendo cũ cȩteris cibo
& potu lȩciciã regni figurabat. At illi
nec humiliari cũ ioħe. nec cũ xp̃o gau¬
dere uoluerunt. dicentes illũ demoni¬
um habere. istũ uoracẽ & ebriosũ & a¬
micũ publicanoꝵ & peccatorum.
Quod autẽ subiungit. & iustificata est
sapientia ab omĩb filiis suis. ostendit
filios sapientiȩ intelligere nec in absti¬
nendo nec in manducando. ẽẽ. iusticiã.
sed in ȩquanimitate tolerandi in opiã.
& demꝑantia ꝑ abundantiã. ñ se corrũ.¬
pendi atq opportune sumendi uł non
sumendi ea quorũ ñ usus sed concupiscen¬
tia reprehendenda. ẽ. Non est enĩ regnũ
dĩ esca & potus. sed iusticia & pax & gau¬
dium. Et qͥa solent homines multũ gau¬
dere de carnalib epulis. addidit iN

Expanded text:
s publicanJoannem pertinet, cujus abstinentia a cibis et potu luctum poenitentiae significabat. Quod autem ait: Cantavimus tibiis, et non saltastis, ad ipsum Dominum, qui utendo cum caeteris cibo et potu, laetitiam regni figurabat. At illi nec humiliari cum Joanne, nec cum Christo gaudere voluerunt, dicente illum daemonium habere, istum voracem et ebriosum, et amicum publicanorum et peccatorum. Quod autem subjungit: Et justificata est sapientia ab omnibus filiis suis, ostendit filios sapientiae intelligere nec in abstinendo, nec in manducando esse justitiam, sed in aequanimitate tolerandi inopiam, et temperantia per abundantiam non se corrumpendi, atque opportune sumendi, vel non sumendi ea quorum non usus, sed concupiscentia reprehendenda est. Non est enim regnum Dei esca et potus, sed justitia et pax, et gaudium. Et quia solent homines multum gaudere de carnalibus epulis, addidit, In
Abbreviated transcription (Latin):
aura ueniebat. mox hunc quasi in partẽ¬
alterã ad uim furoris inclinat. Sed a¬
rundo uento agitata ioħes ñ erat: quia
hunc nec blandũ gr̃a. nec cuiiislibet de¬
tractio asꝑum faciebat. Nec ꝓsꝑa hunc
erigere. nec aduersa nouerant inclina¬
re Sed quid existis uidere: Ho¬
mine mollib uestim̃tis indutũ: Ecce
qͥ inueste p̃ciosa sunt & indeliciis. in
domib regũ sunt. Camelorũ & enim
pilis uestitus ioħes fuisse describitur
Nongͦ cȩlesti in qͥt sed terreno regno mi¬
litant ii qui ꝓdõ ꝑpeti asꝑa fugiunt.
sedd solis exteriorib dediti. pͣsentis uitȩ
molliciẽ & delectationẽ quęrunt. Ne¬
mo gͦ existimet in luxu atq studio ue¬
stium peccatũ deesse. qͥa si hoc cul pa
ñ esset: nullo mͦ ioħem dñs de uestim̃ti
sui aspitate laudasset. Quãuis hoc qđ
iohes ñ esse uestitꝰ mollib dicit᷑. ꝑ signi¬
ficationẽ intelligi & alit̾ potest. Mol¬

Expanded text:
aura aura alteram ad vim furoris inclinat. Sed arundo vento agitata Joannes non erat: quia hunc nec blandum gratia, nec cujuslibet ira asperum faciebat, nec prospera hunc erigere, nec adversa noverunt inclinare. Sed quid existis videre? Hominem mollibus vestimentis indutum: ecce qui in veste pretiosa sunt et deliciis, in domibus regum sunt. Camelorum etenim pilis vestitus Joannes ille fuisse describitur. Non ergo coelesti, inquit, sed terreno regno militant hi qui pro Deo perpeti aspera fugiunt, sed, solis exterioribus dediti, praesentis vitae mollitiem et delectationem quaerunt. Nemo ergo existimet in luxu atque studio vestium peccatum deesse, quia si hoc culpa non esset, nullo modo Joannem Dominus de vestimenti sui asperitate laudasset. Quamvis hoc, quod Joannes non esse vestitus mollibus dicitur, per significationem intelligi aliter potest. Mol
Abbreviated transcription (Latin):
Acsi patent̾ dicat. Mira quidẽ faciõ. sed
abiecta ꝑpeti ñ dedignor. Quia gͦ mo¬
riendo te subseqͦr: cauendũ ualde est
hominib. ne in me mortẽ despiciant:
qͥ signa uenerant᷑. Etcũ discessissent
nuncii ioħnis: coepit dicere de ioħe ad
turbas. Quia turba circũ stans int̾roga¬
tionis mẏsteriũ nesciebat. & putabatꝰ
ioħem dubitare de xp̃o quẽ ipse monstra¬
uerat. ut intelligerent ioħem ñ sibi
laudib accumulat. CUio existis in
desertũ uidere : Arundinẽ uento mo¬
ueri: Qđ uidelicet ñ asserendo. sed
negindo intulit. Arundinẽ quippe mox
ut aura contigerit: in partẽ alterã fle¬
stit. Et quid ꝑarundinẽ. nisi carnalis a¬
nimus designat᷑: Qui mox cũ fauore uł
detractione tangit᷑: in partẽ quã libet
inclinat᷑. Si enĩ abhumano ore aura fauo¬
ris flauerit: hila rescit. extollit᷑. totũq
se quasi ad grãm inflectit. Sed si inde
uentꝰ detractionis eruꝑit unde laudis

Expanded text:
Ac si patenter dicat: Mira quidem facio, sed Ac si patenter dicat: Mira quidem facio, sed abjecta perpeti non dedignor. Quia ergo moriendo te subsequor, cavendum valde est hominibus, ne in me mortem despiciant, qui signa venerantur. Et cum discessissent nuntii Joannis, coepit dicere de Joanne ad turbas. Quia turba circumstans interrogationis mysterium nesciebat, et putabat Joannem dubitare de Christo, quem ipse monstraverat, ut intelligerent, Joaudiamus: Quid existis in desertum videre? Arundinem vento agitatam? Quod videlicet non asserendo, sed negando intulit. Arundinem quippe mox ut aura contigerit, in partem alteram flectit. Et quid per arundinem nisi carnalis animus designatur? Qui mox ut favore vel detractione tangitur, statim in partem quamlibet inclinatur. Si enim ab humano ore aura favoris flaverit, hilarescit, extollitur, totumque se quasi ad gratiam inflectit. Sed si inde ventus detractionis eruperit, unde laudis
Abbreviated transcription (Latin):
bulant. leprosi mundant᷑. surdi audiunt
mortui resurgunt. & qđ his ñ minꝰ est
pauꝑes euangłizant᷑. Uel pauꝑes sp̃u ul
certe opib pauꝑes. ut nulla int̾ nobiles
& ignobiles. int̾ diuites & egenos in pͣdica¬
tione distantia sit. Hȩc mãgistri rigorẽ
hȩc pͣceptoris cõprobant ueritatẽ. quando
om̃is apud eũ qui ase saluari potest ȩqr¬
lis ẽ. Qđ autẽ ait. & beatꝰ. ẽ. quicunq
ñ fuerit scandalizatꝰ in me: & nuncios
ioħis qui cũ esse xp̃m ñ crediderant a pfi¬
diȩ scandalo castigat. & eidẽ ioħi qđ qui¬
rebat exponit. quia dĩ saluos faciendi.
& dñi dñi exitꝰ mortis. Uisis enĩ tot si¬
gnis tantisq uirtutib ñ scandaliz ari
quisq potuit : sed ad mirari. Sed infideli¬
um mens graue in illo scandalũ ꝑtulit:
cũ eũ & post tot miracula morientẽ ui¬
dit. Quid ẽ gͦ dicere beatꝰ qui ñ fuerit
scandalizatus in me. nisi apta uoce ab¬
iectionẽ mortis suȩ humilitatẽq sigrar

Expanded text:
undantur, surdi audiunt, mortui resurgunt, et, quod his non minus est, pauperes evangelizantur. Vel pauperes spiritu, vel certe opibus pauperes, ut nulla inter nobiles et ignobiles, inter divites et egenos, in praedicatione distantia sit. Haec magistri rigorem, haec praeceptoris comprobant veritatem, quando omnis apud eum, qui salvari potest, aequalis est. Qnon fuerit scandalizatus in me. Et nuntios Joannis, qui eum esse Christum non crediderant, a perfidiae scandalo castigat, et eidem Joanni quod quaerebat exponit, quia Deus salvos faciendi, et Domini exitus mortis . Visis enim tot signis, tantisque virtutibus, non scandalizari quisque potuit, sed admirari. Sed infidelium mens grave in illo scandalum pertulit, cum eum et post tot miracula morientem vidit. Quid est ergo dicere: Beatus est, qui non fuerit scandalizatus in me, nisi aperta voce, abjectionem mortis suae humilitatemque signare?
Abbreviated transcription (Latin):
spu sco. Quanquã in hac sententia ñ
cȩteris ꝓpħis ac patriarchis cunctisq
hominib iohem pretulit. sed iohanni
cȩteros exȩquauit. Non enĩ statĩ sequi¬
tur. ut si alii maiores eo ñ sunt: ille
maior aliorũ sit. Uerũ ut ȩqualitat᷑
habeat cũ cęteris scĩs ait. Qui aute
minor . ẽ. in regno çȩłorũ. maior ẽ illo
Hȩc sententia duob modis potest intel¬
ligi. Aut enĩ regnũ dĩ appellauit
qđ nondũ accepimꝰ & in quo nondũ
sumus. unde infine dicturus. ẽ. uenite
benedicti patris mei ꝑcipite regnũ.
equidẽ ibi sunt scĩ angli. & quilibet¬
in eis minor. maior est utiq quolibet
scõ & iusto portante corpiis qđ corrũpit᷑
& aggrauat animã. aut si regnũ dĩ in¬
telligi uoluit huiꝰ tẽporis eccłam cuiꝰ
filii sunt om̃s ab institutione generis
autẽ diuinitatis ȩt̃nitate & dominica
potestate. Proinde scđm priorẽ exposi-¬
tionẽ ita distinguit᷑. qui autẽ minor

Expanded text:
Spiritu sancto. Quanquam in sententia non Spiritu sancto. Quanquam in sententia non caeteris prophetis et patriarchis, cunctisque hominibus Joannem praetulit, sed Joanni caeteros exaequavit. Non enim statim sequitur ut si alii majores eo non sunt, ille major aliorum sit, verum ut aequalitatem habeat cum caeteris sanctis. Qui autem minor est in regno Dei, major est illo. Haec sententia duobus modis potest intelligi. Aut enim regnum Dei appellavit, quod nondum accepimus, et in quo nondum sumus, unde in fine dicturus est: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum ; et quot ibi sunt sancti angeli, quilibetin eis minor, major est utique quolibet sancto et justo, portante corpus, quod corrumpitur et aggravat animam . Aut si regnum Dei intelligi voluit hujus temporis Ecclesiam, cujus filii sunt omnes ab institutione generis autem divinitatis aeternitate, et dominica potestate. Proinde secundum priorem expositionem, ita distinguitur: Qui autem minor
Abbreviated transcription (Latin):
tuã ante te. Qđ grece angłs. hoc latine¬
nuncius dicit᷑. Recte gͦ qui nunciare
suꝑnũ miceitur angłs uocat᷑ ut digni¬
tat̾em seruet in nomine: quã explet
in oꝑatione. Altũ quidẽ nom̃ eiꝰ. sed
uita nomine inferior ñ est. Sed & om̃s
qui sacerdotii nomine censent᷑ angłi
uocant᷑ ꝓpħa attestante qui ait Labia
sacerdotis custodiunt scientiã. & legẽ
requirunt ex ore eiꝰ: quia angłs dñi
exercituũ. ẽ. Nec non etiã unusquisq
fideliũ in quantũ sufficit. in quantũ
grãm suꝑnę aspirationis accepit: si a
prauitate ꝓximũ reuocat. si ex hortari
ad bene oꝑandũ curat. si ȩternũ regnũ
uł suppliciũ erranti denunciat. cũ uer¬
ba sc̃ę annunciationis impendit: ꝓfe¬
cto angłs existit. Dico enĩ uobis.
maior int̾ natos mulierũ ꝓpħa ioħe
baptista nemo. ẽ. Int̾ mulierũ inquit
natos. His gͦ prȩfertur hominib qui
de mulierib nati st̃. & de concubitu
uiri. & ñ ei qui. ẽ natꝰ ex uirgine &

Expanded text:
propheta est, quia eum, quem praecurrendo prophetaverat, etiam ostendendo nuntiabat.  mittitur, angelus vocatur, ut dignitatem servet in nomine, quam explet operatione. Alium quidem nomen est, sed vitae nomine inferior non est. Sed et omnes qui sacerdotii nomine censentur, angeli vocantur, propheta attestante, qui ait: Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est. Necidelium, in quantum sufficit, in quantum gratiae supernae aspirationis accipit, si a pravitate proximum revocat, si exhortari ad bene operandum curat, si aeternum regnum vel supplicium erranti denuntiat, cum verba sanctae annuntiationis impendit, profecto angelus existit. Dico enim vobis: Major inter natos mulierum propheta Joanne Baptista nemo est. Inter mulierum, inquit, natos. His ergo praefertur hominibus qui de mulieribus nati sunt et de concubitu viri, et non ei qui est natus ex Virgine et
Abbreviated transcription (Latin):
milite stipati: uirtutũ sp̃ualiũ sunt
sed sola ȩternȩ salutis gaudia sibi suis
requirunt. Numerus enĩ centenarius
qui de leua transfertur ad dexterã. in
cȩlestis uitȩ significatione poni consi¬
euit. Unde ẽ. qđ archa noe centũ ans
fabricat᷑. abrahã centenarius filium
centũ cubitis longũ. ẽ. in centesimo psi¬
mo miscđia & iudiciũ dño canitur
Et cȩtera huiusmodi. Talis gͦ meriti uin
ꝓ his necesse. ẽ. ut dño supplicent qͥ adhu
tinus eis paulatĩ ad sullimiora ꝓuesti
ꝑfecta dilectioforas mittat timorem
ibat in ciuitatẽ quȩ uocat᷑ paim
Naim ciuitas est galileȩ in scđo milian
thabor montis contra meridiẽ iuxta
endor. qui est uicus grandis in quan
miliario eiꝰdẽ montis ad meridiem

Expanded text:
milite stipati virtutum spiritualium sunt milite stipati virtutum spiritualium sunt la aeternae salutis gaudia sibi suisque requirunt. Numerus enim centenaqui de laeva transfertur ad dexteram, in coelestis vitae significatione poni consuevit. Unde est quod arca Noe centum annis fabricatur, Abraham centenarius filium centum cubitos longum est; in centesimo psalmo misericordia et judicium Domino cantatur, et caetera hujusmodi. Talis ergo meriti viri pro his necesse est Domino supplicent, qui adhatenus eis paulatim ad sublimiora provectis, perfecta dilectio foras mittat timorem ibat in civitatem, quae vocatur Naim. Naim civitas est Galilaeae in secundo milliario Thabor montis contra meridiem juxta Hendor, qui est vicus grandis in quarto milliar
Abbreviated transcription (Latin):
retro patriarchis & ꝓpħis. sed de pꝰsen¬
tis ȩui loquit᷑ hominib. quib ideo cen-¬
turionis fides antefertur: qͥa illi le-¬
gis ꝓpħarũq monitis edocti. credere¬
noluerunt: hic autẽ nemine docente
sponte credidit. E⁊ reuersi qͥ missi
fuerant domũ: inuenerunt seruum
qui languerat sanũ. Probat᷑ fides dñi
& serui sanitas roborat᷑. Potest gͦ meri¬
tũ dñi etiã famulis suffragari. non solũ
fidei merito. sed etiã studio disciplinȩ.
Plenius sane hȩc explicat matheus. qđ
dicente dño centurioni. uade. & sicut
credidisti fiat tͥ. & sanatꝰ sit puer in
illa hora: Sed beato lucȩ moris. ẽ. quȩ
plene uiderte ab aliis euangłistis expo-¬
sita breuiare uł etiã de industria prȩ¬
terire. quȩ uͦ ab eis omissa uel breuit
cognouerit attacta: dilucidare soller¬
tius. Mystice ut dixi centurio cuius
fides israheli p̾fertur: electos nimirũ
ex gentib ostendit. qͥ quasi centenario¬

Expanded text:
retro patriarchis et prophetis, sed de praesenretro patriarchis et prophetis, sed de praesentis aevi loquitur hominibus. Quibus ideo centurionis fides antefertur, quia illi legis prophetarumque monitis edocti, hic autem nemine docente, sponte credidit. Et reversi, qui missi fuerant domum, invenerunt servum, qui languerat, sanum. Probatur fides domini, et servi sanitas roboratur. Potest ergo meritum Domini etiam famulis suffragari, non solum fidei merito, sed etiam studio disciplinae. Plenius sane haec explicat Matthaeus quod dicente Domino centurioni: Vade, et sicut credidisti fiat tibi , sanatus sit puer ex illa hora. Sed beato Lucae moris est quae plena viderit ab aliis evangelistis exposita breviare, vel etiam de industria praeterire; quae vero ab eis omissa, vel breviter cognoverit attacta, dilucidare solertius. Mystice, ut dixi, centurio, cujus fides Israeli praefertur, electos nimirum ex gentibus ostendit, q
Abbreviated transcription (Latin):
tates corporũ uł fortitudines contrariȩ
quib homo ad debilitatẽ sepe concedit᷑.
& uerbo dñĩ & ministeriis angłorum
AuteR. Milites & serui qͥ centurioni
oboediunt: uirtutes sunt naturales. qua¬
rũ non minimã copiã multi ad dñm
uenientes secũ deferunt. De quib in
cornelii centurionis laude dicit᷑. quia
erat uir iustꝰ & timens dm̃ cũ om̃i domo
sua. faciens elemosinas multas plebi. &
dep̾cans semꝑ dm̃. Quo audito iesus:
miratꝰ est. Miratꝰ. ẽ. qđ uidit centurio¬
nẽ suã intelligere maiestatẽ. Sed quis
in illo fecerat ipsã fidẽ uł intelligentiã
nisi ipse qui eã mirabatur: Qđ &si aliꝰ
eã fecisset. miraret᷑ qui p̾scius erat :
Notandũ gͦ. quia qđ mirat᷑ dñs nob̾ mi¬
randũ esse significat. quib ad huc opus
.ẽ. sic moueri. Om̃s enĩ tales motus cũ
de dõ dicunt᷑ ñ ꝑturbati anim signa
sunt: sed docentis magistri. E⁊ con

Expanded text:
tates corporum vel fortitudines contrariae, tates corporum vel fortitudines contrariae, quibus homo ad debilitatem saepe conceditur, et verbo Domini, et ministeriis angelorum. Aliter. Milites et servi, qui centurioni obediunt, virtutes sunt naturales, quarum non minimam copiam multi ad Dominum venientes secum deferunt. De quibus in Cornelii et centurionis laude dicitur, quia erat vir justus, et timens Deum, cum omni domo sua, faciens eleemosynas multas plebi et deprecans Deum semper . Quo audito Jesus, miratus est. Miratus est, quod vidit centurionem suam intelligere majestatem. Sed quis in illo fecerat ipsam fidem vel intelligentiam, nisi ipse, qui eam mirabatur? Quod si et alius eam fecisset, quid miraretur, qui praescius erat? Notandum ergo quia quod miratur Dominus, nobis mirandum esse significat, quibus adhuc opus est sic moneri. Omnes enim tales motus, cum de Deo dicuntur, non perturbati animi signa sunt, sed docentis magistri. Et conv
Abbreviated transcription (Latin):
adquirere. qui nob testimoniũ redden-¬
tes qđ diligamꝰ eccłam: & quantũ in
nob̾ est edificare curemꝰ. ꝓnrĩs apud
dñm qͦq peccatis intercȩdaNit
Ses dic uerbo & sanabit᷑ puer nis. Ma¬
gna fides centurionis. qͥa uerbi opus in
xp̃o confitet᷑ & nr̃ȩ sanationis accõmo¬
da mysteriis. qui & si noueramꝰ scđ̾m¬
carnẽ xp̃m: sed iã nunc ñ nouimus:
am & ego homo sũ sub potestate consti-¬
tutus. habens sub me milites. Hominẽ
se & potestati uł tribuni uł prȩsidis
subditũ dicit: ĩꝑare tam̃ posse minorib.
ut subaudiat᷑ eũ multo magis qui dĩ sit
& suꝑ om̃ia potens. innumeram uirtutis
angłicȩ quȩ ad imꝑata obtemꝑet habere
militiã. Et dico huic uade & uadit.
& alio ueni &uenit. & seruo meo fac
hoc & facit. Uult ostendere dñm qͦq
ñ ꝑaduentũ tantũ corporis. sed ꝑ angło¬
rum ministeria posse implere quod
uellet. Repellendȩ enĩ erant uł infirmi¬

Expanded text:
acquirere, qui nobis testimonium reddenacquirere, qui nobis testimonium reddentes, quod diligamus Ecclesiam, et quantum in nobis est, aedificare curemus, pro nostris apudmque peccatis intercedant. Sed dic verbo, et sanabitur puer meus. Magna fides centurionis, qua verbi opus in Christo confitetur, et nostrae sanationis accommoda mysteriis, qui et si noveramusChristum, sed jam nunc non novimus . Nam et ego homo sum sub potestate constitutus, habens sub me milites. Hominem se et potestati, vel tribuni, vel praesidis subditum dicit, imperare tamen posse minoribus, ut subaudiatur eum multo magis, qui Deus sit, et super omnia potens, innumeram virtutis angelicae, quae ad imperata obtemperet, habere militiam. Et dico huic: Vade, et vadit, et alio: Veni, et venit, servo meo: Fac hoc, et facit. Vult ostendere  adventum tantum corporis, sed per angelorum ministeria posse implere quod vellet, repellendae enim erant, vel infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
in appellare soliti iuxta qđ & supra
docuimꝰ esus autẽ ibat cũ illis.
Nana dñi sullimitas. qui solo uerbo
urare ualebat. sed ñ minor humilitas.
isruũ dignatꝰ. ẽ. uisitare languentẽ
Ii quasi potens & benignꝰ & rogatꝰ sal¬
uare ꝑgebrat. Et itineris medio rogatꝰ
dicto saluauit. ne uidelicet ob impo¬
tentiã uiriũ & ñ obhumilitatis exem¬
plũ corporalit̃ ire putaret᷑. Alibi ad
snandũ reguli filiũ uenirȩ noluit. ne
duites honorasse uideret᷑. hic ne con-¬
ditionẽ spreuisse seruilẽ: ad centurio¬
iisfamulũ mox ire conseNsit.
⁊cũ iam ñ longe esset a domo. misit
ad eũ centurio amicos dicens. Dñe no¬
liuerari. Non enĩ dignꝰ sũ ut subtectũ
neũ intres. Propt̃ uitȩ gentilis consci¬
unitiã grauari se magis dignatione dñi
putauit quã iuuari. nec posse habere

Expanded text:
sint appellare soliti, juxta quod et supra sint appellare soliti, juxta quod et supra docuimus. Jesus autem ibat cum illis. Magna Domini sublimitas, qui solo verbo curare valebat, sed non minor humilitas, qui servum dignatus est visitare languentem. Nam quasi potens et benignus et rogatus salvare pergebat, et itineris medio rogatus dicto salvavit, ne videlicet ob impotentiam virium, et non ob humilitatis exemplum corporaliter ire putaretur. Alibi ad sanandum reguli filium venire voluit, ne divitias honorasse videretur. Hic, ne conditionem sprevisse servilem, ad centurionis famulum mox ire consensit. Et cum jam non longe esset a domo, misit ad eum centurio amicos dicens: Domine, noli vexari. Non enim dignus sum ut sub tectum meum intres. Propter vitae gentilis conscientiam, gravari se magis dignatione putavit Domini, quam juvari, nec posse habere
Abbreviated transcription (Latin):
donec ad extremũ ꝑpetuã labant᷑ iN
poenã. Porro moralit᷑ dicendũ. qͥa unus¬
quisq tẽptat᷑ a concupiscentia sua ab¬
stractus & illectꝰ. de hinc concupiscen¬
tia cũ conceꝑit parit peccatũ. peccatũ
autẽ cũ consũmatũ fucrit: generat
mortẽ Potest etiã ꝑ impetũ fluminis
extremi iudicii discrim̃ intelligi.
quando utraq domo consũmata. omis
qui se exaltat humiliabit᷑ & qui se hu¬

Expanded text:
donec ad extremum perpetuam labantur in donec ad extremum perpetuam labantur in poenam. Porro moraliter dicendum quia unusquisque tentatur a concupiscentia sua, abstractus et illectus. Dehinc concupiscentia cum coeperit, parit peccatum. Peccatum autem cum consummatum fuerit generat mortem. Potest extremi judicii discrimen intelligi, quando, utraque domo consummata, omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se hu