comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiam suã incusto diendo u̾ba d̾i: illo re¬
gente illo faciente. Neq enĩ ꝑse ipse poᷤᷤ¬
et corriget uiãsuã. A dño quippe. hoc
etiamiste suꝑuis optauit: uͥait. Utinã
dirigant᷑ uiȩ meȩ. Et hic uͥaddidit. in
corde meo abscondi ȩloquiatua. ut nõ
peccẽ tͥ: c̃tinuo diuinũ quesiuit auxi¬
lium: ne incorde eiꝰ. dei eloqͥa sine fru¬
ctu absconderent᷑. nͥoꝑa iusticiȩ seque¬
rent᷑. Cum enim hoc dixisset: adiu̾x̃.
Benedictus esdñe: doce me iustificati¬
cunt qui faciunt: ñ qͦmͦ hi qui ut habe¬
ant qͦd loqͣnt᷑. tantũmͦ memin̾unt.
Namutiq iam dix̾at. In corde meo ab¬
scondi eloquia tua: ut ñ peccẽtͥ. Qͥd gͦ
adhuc eaquerit disc̾e. q̃ abscondita iã
custodit incorde. qͦd utiq ñ fecisset nͥ
ea didicisset: ut quid gͦ addit & dic̃.
doce me iustificationes tuas. nͥquia
easuult faciendo disce̾. ñ loq̃do. uel
psalmo legitur: benedictionẽ dabit qui
legem dedit: ideo benedictus esdñe. do¬

Expanded text:
viam suam in custodiendo verba Dei, illo regente, illo faciente: neque enim per se ipse poset corriget viam suam» . A Domino quippe hoc etiam iste superius optavit, ubi ait, «Utinam dirigantur viae meae:» et hic ubi addidit, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi;» continuo divinum quaesivit auxilium, ne in corde ejus Dei eloquia sine fructu absconderentur, nisi opera justitiae sequerentur. Cum enim hoc dixisset, adjunxit, «Benedictus es, Domine; doce me justificaticunt qui faciunt; non quomodo hi qui ut habeant quod loquantur, tantummodo meminerunt. Nam utique jam dixerat, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi:» Quid ergo adhuc ea quaerit discere, quae abscondita jam custodit in corde? quod utique non fecisset, nisi ea didicisset. Utquid ergo addit et dicit, «Doce me justificationes tuas,» nisi quia eas vult faciendo discere, non loquendo vel  in alio psalmo legitur, «Benedictionem dabit qui legem dedit» ; ideo, «Benedictus es, Domine; do
Abbreviated transcription (Latin):
sepe iam diximꝰ ꝓmissionũ. Pmisit sa¬
litẽ ȩt̾nam. et beatam uitã cũ angłis
sine fine. et hereditatẽ immarcescibilẽ
głam sempit̾nam. dulcedinẽ uultꝰ su
domꝰ scĩficationis suȩ incęlis. ex resur¬
rectione a mortuis: nullũ deinceps mo¬
riendi metum. Hoc ẽ ꝓmissum eiꝰtanꝗͣ

Expanded text:
saepe jam diximus, promissionum. Promisit salutem aeternam, et beatam vitam cum Angelis sine fine, et haereditatem immarcescibilem, gloriam sempiternam, dulcedinem vultus sui, domum sanctificationis suae in coelis, ex resurrectione a mortuis nullum deinceps moriendi metum. Hoc est promissum ejus tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
istũ quẽ mͦ cantauimꝰ. breuẽ numo uer¬
borũ suorũ. magnũ ponde sententiarũ:
adiuuante illo qui uos fec̃ intentos ut &
nos faciat idoneos. sic̃ possumꝰ consid̾are
atq tͣctare: uiuat anima ur̃a ⁊ uigilet
indm̃. Tempus enĩ constituit d̾s ꝓmissiᷤ
suis: et tempꝰ eis quȩ ꝓmisit implendis
ꝓmissionũ tempꝰ erat tempore ꝓpħarũ:
usq adioħem baptistam. Ab illo autẽ ⁊
deinceps usq infinẽ: tempꝰ ẽ implendi
q̃ promissa s̃. Eidelis ds. qͥ se nr̃m debito¬
rem fec̃: ñ aliqͥd a nob accipiendo .s. tan¬
ta nob̃ ꝓmittendo. Parũ erat ꝓmissio:
etiã scripto se ten̾e uoluit. ueluti faciẽs
nobcum cyrogͣhum ꝓmissoꝵ suoꝵ. ut
cumea quȩ ꝓmisit solu̾e inciꝑet. ĩ scrip

Expanded text:
brevem numero verborum, magnum pondere sententiarum, adjuvante illo qui vos fecit intentos, ut et nos faciat idoneos, sicut possumus, considerare atque tractare. Vivat anima vestra, et vigilet in Deum. Tempus enim constituit Deus promissis suis, et tempus eis quae promisit implendis. Promissionum tempus erat tempore Prophetarum usque ad Joannem Baptistam: ab illo autem et deinceps usque ad finem, tempus est implendi quae promissa sunt. Fidelis Deus qui se nostrum debitorem fecit; non aliquid a nobis accipiendo, sed tanta nobis promittendo. Parum erat promissio, etiam scripto se teneri voluit, veluti faciens nobiscum chrirographum promissorum suorum; ut cum ea quae promisit solvere inciperet, in sc
Abbreviated transcription (Latin):
s: hoc quoq ualuit ad egrotr̃m nedica¬
mentum: qͦd medicũ occidit egrotꝰ. Ue¬
nit ut uisitaret: occisus ẽ. ut sanaret. In¬
sinuauit se credentib dm̃ ⁊ hominẽ. De
umꝑ qͤm facti sumꝰ: hominẽ ꝑꝗ̃ creati
sumꝰ. Aliud in illo apparebat: aliud late¬
tantius: uid̃i ñ pot̾at. Curabat᷑ eger
ꝑ id qͦduid̃ipot̾at: ut pꝰea capax fieret
uisionis eiꝰ. quȩ latendo differebat᷑. ñ
negando auferebat᷑. Anicꝰ itaq filiuᷤᷤ
dei. uenturꝰ adhomines. assumpturꝰ
hominẽ: &e ꝑid qͦd sumpsit futurꝰ hõ.
moriturꝰ. resurrecturꝰ. ascensurꝰ incęlũ
sessurꝰ addext̾am patͥs. et implet᷑us ingẽ¬
rum suoꝵ ingentib etiã hoc implet᷑us
ut ueniat. & qͦd p̃erogauit exigat.
fuit. Uenturũ comm̃dandũ fuit: ut
expectaret᷑. Et hisꝓmissionib ÷ psalmꝰ

Expanded text:
Sed hoc quoque valuit ad aegroti medicaSed hoc quoque valuit ad aegroti medicamentum, quod medicum occidit aegrotus: venit ut visitaret, occisus est ut sanaret. Insinuavit se credentibus Deum et hominem; Deum per quem facti sumus, hominem per quem recreati sumus. Aliud in illo apparebat; aliud latetantius, videri non poterat. Curabatur aeger per id quod videri poterat; ut postea capax fieret visionis ejus, quae latendo differebatur, non negando auferebatur. Unicus itaque Filius Dei venturus ad homines, assumpturus hominem, et per id quod sumpsit futurus homo, moriturus, resurrecturus, ascensurus in coelum, sessurus ad dexteram Patris, et impleturus in genrum suorum in gentibus etiam hoc impleturus ut veniat, et quod praerogavit exigat, fuit, venturum commendandum fuit; ut exspectar
Abbreviated transcription (Latin):
firmitate. pulu̾e et cin̾e futuros hoĩeᷤᷤ
ȩqͣles angłis di: ñ solum scͥpturã c̃ hoĩb
fecit ut crederent. s etiam fidei suȩ po¬
suit mediatorẽ. ñ quẽ libet pͥncipẽ. aut
quelibet angłm uel archangelum. sed
unicum filium suum÷ ut qͣuia nos ꝑdu¬
cturus eẽt ad illum finẽ quẽ ꝓmisit. ꝑ
eã ipsum filiũ suum. et ostendet et pre¬
beret. Parũ enim erat deo. si filiũ suũ.
face̾t demonstratorẽ uiȩ: eum ip̃m uiã
fec̃. ut ꝑillũ ires regentẽ te. ambulantẽ¬
ꝑse. ꝓmisit gͦ q uenturi ẽẽmꝰ ad eum:
id ÷ ad illam meffabilẽ immortalitatẽ.
et cumangłis eiꝰ meqͣlitatẽ. Qmͣ longe
eramꝰ: Qm ille sursum: Qm nos deor¬
sum: Qmͣ illȩ insummo: Qmͣnos in
imo desꝑati iacebam᷑: Sine expectati¬
one salutis egͦtabamꝰ: missus ẽ medicuᷤ.
quẽ ñ cognouit egrotꝰ. Si enim cogno
uissent: nunꝗͣ dnm̃ głe crucisix ifsent.

Expanded text:
firmitate, pulvere et cinere futuros homines firmitate, pulvere et cinere futuros homines aequales Angelis Dei; non solum Scripturam cum hominibus fecit, ut crederent; sed etiam fidei suae posuit mediatorem, non quemlibet principem, aut quemlibet angelum vel archangelum, sed unicum Filium: ut qua via nos perducturus esset ad illum finem quem promisit, per eum ipsum Filium suum et ostenderet et praeberet. Parum enim erat Deo si Filium suum faceret demonstratorem viae; eum ipsum viam fecit, ut per illum ires regentem te, ambulante venturi essemus ad eum, id est ad illam ineffabilem immortalitatem, et cum Angelis ejus aequalitatem. Quam longe eramus? quam ille sursum, quam nos deorsum? quam ille in summo, quam nos in imo desperati jacebamus? Sine exspectatione salutis aegrotabamus: missus est medicus, quem non cognovit aegrotus. cifixissent .
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ nunꝗͣ uixit iniuste. Hanc hnt ꝑniciẽ
cogitacionis suȩ inseipsos: ut dicant dm̃
res humanas ñ curare. nec inde posse co¬
gitare mundi huius artificem. quẽ ad
factus ẽ: adõ.Talem hominẽ si alloqui
possumꝰ. si admittat nos pͥus ad aures suã.
deinde ad corsuum: si ñ repellat resisten¬
do querentẽ se. et patiat᷑ ꝑditꝰ inueniri
se: possumꝰ ẽi dicẽ. O homo. qͦmͦ te deus
factum ñ computauit. qͥ ut fieres añte
curauit: Cumte in ordine rerum condi¬
tarũ num̾ari ñ putas: noli cede seducto¬
ri: capilli tui num̾ati sunt a conditorẽ.
hoc deniq & dñs in euuangło discipłis¬
suisait. ne mortẽ tim̾ẽnt: ne aliqͥd suũ
inmorte ꝑiturum p̃utarent. Illi inmor¬
te de animab suis ꝑtĩmescebant: ille illiᷤᷤ
securitatẽ iam de capillis dabat. Itane
uͦ anima ꝑit. cuius capillus ñꝑit: ute
tur hominib qͦd ꝓmittebat ds. ex hac
mortalitate. corruptiõe. ab iectione. in¬

Expanded text:
qui nunquam vixit injuste, hanc habent perniciem cogitationis suae in seipsos, ut dicant Deum res humanas non curare, nec inde posse cogitare mundi hujus artificem atque recfactus est a Deo. Talem hominem si alloqui possimus: si admittat nos prius ad aures suas, deinde ad cor suum; si non repellat resistendo quaerentem se, et patiatur perditus inveniri se; possumus ei dicere: O homo, quomodo te Deus factum non computabit, qui ut fieres ante curavit? Cur te in ordine rerum conditarum numerari non putas? Noli credere seductori: capilli tui numerati sunt conditori . Hoc denique et Dominus in Evangelio discipulis ait, ne mortem timerent, ne aliquid suum in morte periturum putarent. Illi in morte de anima sua pertimescebant, ille ipsis securitatem etiam de capillis dabat. Itane vero anima perit, cujus capillus non perit? tur hominibus quod promittebat Deus, ex hac mortalitate, corruptione, abjectione, in
Abbreviated transcription (Latin):
do ⁊ p̃nunciando. ꝓmisit enĩ hominib
diunitatẽ: mortalib immortalitatẽ pec¬
catonb iustificationẽ ÷ ab iectis glorificatonẽ
daret᷑: quia et hoc ipsum qͦd iuste uiuit
uiu̾it: nͥ iustificatꝰ. id ÷ iustus effectiis
Ab illo autẽ fit homo iustꝰ: qui nunqͣm
pot̾ ẽẽ iniustiis. Sic̃ enim luc̾na ñ a se ip̃a
accendit᷑: ita nec animahumana sibi pre

Expanded text:
iando. Promisit enim hominibus divinitatem, mortalibus immortalitatem, peccatoribus justificationem, abjectis glorificationem. daretur. Quia et hoc ipsum quod juste vivit, vivit, nisi justificatus, id est, justus effectus: ab illo autem fit homo justus, qui nunquam potest esse injustus. Sicut enim lucerna non a seipsa accenditur, ita n
Abbreviated transcription (Latin):
mento qͣmuis in aliis scȩ̃ scͥpturȩ locis ip¬
sum u̾bum omĩno ponat᷑: ut ẽ. quare mĩ
oblitꝰ es: Et. Obliuisc̾is in opiã nrãm.
hoclegit᷑. S n᷑ut hominib ista c̃tingũt:
ita intelligunt᷑ in deo. Nã sicut dm̃ peni¬
consilio nͣ mutato: quia consiliũ dñi
manet mnet̾num. ita dr̃ obliuisci. qñ
tardare uidet᷑ adiutorium uel ꝓmissũ
cutione mortali qͣ humanꝰ moueat᷑ affe¬
ctus: qͣmius ds eafaciat certa dispositi¬
one: nͨ defitiente memoria. nec obscura¬
ta intelligentia. nec uoluntate mutata
Cum itaq dicit᷑ ei mem̾to: orantis desi¬
netur. Mem̾ito inquit uerbi tui seruo
tuo: hoc ẽ imple ꝓmissum seruo tuo.
Quod: Inqͦ spem dedistimͥ: hoc ÷ inqͦ¬

Expanded text:
 Scripturae locis ipsum verbum omnino ponatur, ut est, «Quare mei oblitus es» ; et, «Oblivisceris inopiam nostram» ;hoc legitur. Sed non ut hominibus ista contingunt, ita intelliguntur in Deo. Nam sicut Deum poenisilium Domini manet in aeternum ; ita dicitur oblivisci, quando tardare videtur adjutorium vel promissum, cutione morali, qua humanus movetur affectus; quamvis haec Deus faciat certa dispositione, non deficiente memoria, nec obscurata intelligentia, nec voluntate mutata. Cum itaque dicitur ei, «Memento,» orantis desinetur. «Memento,» inquit, «verbi tui servo tuo:» hoc est, imple promissum servo tuo. «In quo spem dedisti mihi:» hoc
Abbreviated transcription (Latin):
stie siluȩ. catuli leonis rugientes. querenteᷤ
a dõ escã sibi: unde etiã de illo leone rugiẽ¬
te. & querente qͣm deuoret dñs ait. qͦdiam
supͣ cõmemoraui. hac nocte postulauit sa¬
thanas uexare uos sic̃ tͥticum: id÷ hac noc¬
cte inqͣ ꝑtͣnseunt bestiȩ silue. nos leo illȩ
magnꝰ quesiuit a do̾escam s: ꝓfecto hȩc ip̃a
humilitas in loco ꝑegͥnationis hꝰ quȩ nex
recte intelligitur. ꝓdest eis qui salubrit̾
exercent᷑ in ea: ut discant ñ suꝑbire. ꝓpter
qͦd malũ inistam noctẽ pulsusẽ. hõ. initiũ
enĩ suꝑbiȩ hominis apostatare ad̾o: s gͣtis
iustificatꝰ atq ut in ista humilitate ꝓfitiat.
uariis teptationib huiꝰ noctis oppositꝰ. iam
intesligens dicat qͦd in hoc psalmo aliqͣnto
pꝰ dicit᷑. Bonum ẽ. mͥ qͦd humiliastime: ut
discã iustificationes tuas. Nam qͥd÷ aliud
bonũ ẽ mͥ qͦd humiliastime. nͥ hȩc humi¬

Expanded text:
stiae silvae, catuli leonum rugientes, quaerentes stiae silvae, catuli leonum rugientes, quaerentes a Deo escam sibi ; unde etiam de illo leone rugiente et quaerente quem devoret , Dominus ait quod jam supra commemoravi, «Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum;» id est, hac nocte in qua pertranseunt bestiae silvae, vos leo ille magnus quaesivit a Deo escam sibi: profecto haec ipsa humilitas in loco peregrinationis hujus, quae nox recte intelligitur, prodest eis qui salubriter exercentur in ea, ut discant non superbire; propter quod malum in istam noctem pulsus est homo. Initium enim superbiae hominis apostatare a Deo . Sed gratis justificatus, atque ut in ista humilitate proficiat variis tentationibus hujus noctis oppositus, jam intelligens dicat, quod in hoc psalmo aliquanto post dicitur, «Bonum est mihi quoniam humiliasti me, ut discam justificationes tuas.» Nam quid est aliud, «Bonu
Abbreviated transcription (Latin):
ait. ħ facta ẽ mͥ: hec. Quid: Anforte lex
locutio unde ista tͣnslata ẽ. satis indicat.
ñ de lege dictum ẽẽ. hec facta ÷ mͥ: quia
lex in eadẽ lingͣ gn̾is masculini ẽ. ⁊ femi¬
nino ꝓ noĩe cẽ ibi scͥptum ẽ. hȩc facta ẽ.
mͥ. Querit᷑ gͦ pͥus q̃ illi factasit: deinde
qͦmꝰ illi facta sit. quecunq illa sit. hȩc inquit
facta ẽ mͥ. Nonutiq hȩclex: quia hc̃ sensum
sicut dixi grecus expellit. Forte gͦ ħ nox: qr
tota suꝑior sententia sic se ht̃. Nemorfui in
nocte nominis tui dñe: et custodiui legẽ tuã
Et seqͥt᷑. Hȩc facta ẽmͥ. Quia itaq nͣlex:¬
Tux quippe potiusẽ. ei facta nͨ nox. quia u¬
stificationes exquisiuit dei: nͥ sicrecte intel¬
factũ ẽ. ut ꝓdẽẽt mͥ. Si enim humilitas il¬
la mortalitatis ñ absurde intelligit᷑ nox.
uͥ inuicẽ latent corda mortaliũ. ut de talib
tenebris. innum̾abiles ⁊ gͣues temptatioes
oriant᷑ : ita ut in eadẽ nocte ꝑtͣnseant &e be¬

Expanded text:
forte lex,locutio unde ista translata est, satis indicat non de lege dictum esse, «Haec facta est mihi;» quia lex in eadem lingua generis masculini est, et feminino pronomine etiam ibi scriptum est, «Haec facta est mihi.» Quaeritur ergo prius quae illi facta sit, deinde quomodo illi facta sit, quaecumque illa sit. «Haec,» inquit, «facta est mihi:» non utique, Haec lex, quia hunc sensum, sicut dixi, graecus expellit. Forte ergo, Haec nox: quia tota superior sententia sic se habet, «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam:» et sequitur, «Haec facta est miux quippe potius est ei facta, non nox, quia justificationes exquisivit Dei. Ac sic recte intelfactum est ut prodesset mihi. Si enim humilitas illa mortalitatis non absurde intelligitur nox, ubi invicem latent corda mortalium, ut de talibus tenebris innumerabiles et graves tentationes oriantur, ita ut in eadem nocte pertranseant etiam be
Abbreviated transcription (Latin):
dictum eẽt. hoc factum ẽ mͥ. Si autẽ qͤramꝰ
qͥd illud sit: occurrit qͦd supͣ dix̾at. memor
fui innocte nominis tui dñe ⁊ custodiui le-¬
gem tuã. Hoc factum ẽ mͥ: id: hoc qͦd custo¬
diui legem tuam. ñ ꝑ meipsum feci: s fac

Expanded text:
dictum esset, Hoc factum est mihi. Si autem quaeramus dictum esset, Hoc factum est mihi. Si autem quaeramus quid illud sit, occurrit quod supra dixerat: «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam.» Hoc factum est mihi; id est, hoc quod custodivi lege
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓdẽẽt mͥ: S quare hoc: Quia scilicet
iustificationes tuas ñ meas ex qͥsiui. Possumꝰ¬
etiam quod dictum ẽ. Hec facta ẽ mͥ sic intel¬
ligere: ut nec lex nec nox sub audiat᷑: s hoc
illȩ maliopsalmo locus uͥlegitur. unã petii
a dño hanc requirã: nec dicit qd unũ uelꝗͣ
unam. deqͣ dix̾it hanc requirã: s feminiñ
genꝰ qͣsi ꝓneut᷑ positum ẽ. Iusitate quippe
dictũ ẽ. unam petii hanc requirã: uͥ ñ subau¬
dit᷑ q̃ illa una sit. Qdusitatiꝰ dice̾tur: unũ
petii a dño. hoc requirã. ut inhabitẽ in
domo dñi. In his enim neutris. ñ solet exi¬
gineutrũ qͦd sub audiendum sit. ut puta
unum bonũ. aut unum donũ. uł si qͥd huiꝰ¬
mi: s quicqͥd illud ÷ &e̾ si masculino uel femi¬
nino gen̾e nuncupat᷑. uel sine ullo nomine
ullius gn̾is qͥb̾libet u̾b insinuet᷑: solita oĩo
locutione sub gn̾e neut᷑ intelligit᷑. Ita gͦ &
hic eo mͦ dici potuit. hec facta ẽ mͥ: tanqͣm

Expanded text:
et justificationes tuas,» non meas «exquisivi.» 9. Possumetiam quod dictum est, «Haec facta est mihi,» sic intelligere, ut nec lex, nec nox subaudiatur, sed hocille in alio psalmo locus ubi legitur, «Unam petii a Domino, hanc requiram» . Nec dicit quid unam, vel quam unam, de qua dixerit, «Hanc requiram;» sed femininum genus quasi pro neutro positum est. Inusitate quippe dictum est, «Unam petii, hanc requiram;» ubi non subauditur quae illa una sit: quod usitatius diceretur, Unum petii a Domino, hoc requiram, ut inhabitem in domo Domini. In his enim neutris non solet exigi neutrum quod subaudiendum sit, ut puta, unum bonum, aut unum donum, vel si quid hujusmodi; sed quidquid illud est, etiamsi masculino vel feminino genere nuncupetur, vel sine ullo nomine ullius generis quibuslibet verbis insinuetur, solita omnino locutione sub genere neutro intelligitur. Ita ergo et hic eo modo dici potuit, «Haec facta est mihi,» tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
it me: a peccatorib de relinquentib lege̾
tuã. Cantabilesmͥ erant iustificationes
tuȩ. in loco incolatꝰ mei: uelsicut alii co¬
dices hñt. in loco ꝑegͥnationis meȩ. Ipsa :
illa humilitas in loco mortalitatis: ce ꝑe¬
gͥnationis hominis de paradiso & de il¬
la suꝑna ierłm unde quidã descendens
iniericho. incidit inlat᷑nes. S ꝓpt̾ mĩam

Expanded text:
it me a peccatoribus derelinquentibus legem tuam. Cantabiles mihi erant justificationes tuae in loco incolatus mei. Quamvis taedidices habent, «in loco peregrinationis meae.» Ipsa est illa humilitas in loco mortalitatis peregrinantis hominis de paradiso et de illa superna Jerusalem, unde quidam descendens in Jericho incidit in latrones: sed propter m
Abbreviated transcription (Latin):
et custodiui legem tuã. Nox ẽ. illa humi¬
litas: uͥẽ. mortalitatis erumpna. Nex:
insuꝑbis iniq agentib usq ualde: nox inte¬
dio apeccatorib relinq̃ntib legem dĩ. Hex
ẽ postremo in loco ꝑegͥnationis huiꝰ: donec
ueniat dñs ⁊ illuminet abscondita tenebra¬
rum. ⁊ manifestabit cogitationes cordis: ⁊¬
et tec lauserit unicuiq a d̾o. In hacgͦ nocte
nec in sua s indei iusticia. id ẽ. ad̾o sibi do¬
nata. custodit legem d̾i: sicut iste ait. Me¬
morfui innocte nominis tui dñe: et custo¬
diui legẽ tuã. Qmͣ ñ custodisset: si in sua
uirtute confidens. nõis d̾i memor ñ fuiss
tꝰ adiunx̃. hȩc facta ẽ mͥ: quia iusticias tuas
ex quisiui. Tusticias utiq tuas qͥb iustificas
impiũ: ñ measq̃ ñ qͣm me pium faciunt.
s suꝑbum. Nonenimerat iste aliquis eoꝵ:
qui ignorantes dei iusticiã ⁊ suã uolentes
constituere. iusticiȩ di ñ sunt subiecti. has¬

Expanded text:
legem tuam.» Nox est illa humilitas, ubi est mortalitatis aerumna; nox est in superbis inique agentibus usque valde, nox in taedio a peccatoribus relinquentibus legem Dei; nox est postremo in loco peregrinationis hujus, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis, et tunc laus erit unicuique a Deo . In hac ergo nocte nec in sua, sed in Dei justitia, id est, a Deo sibi donata custodit legem Dei; sicut iste ait, «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam.» Quam non custodisset, si in sua virtute confidens, nominis Dei memor non fuisset:  adjunxit: «Haec facta est mihi, quoniam justitias tuas exquisivi. Justitias» utique «tuas,» quibus justificas impium; non meas, quae nunquam me pium faciunt, sed superbum. Non enim erat iste aliquis eorum qui «ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti»
Abbreviated transcription (Latin):
gͥnationis suȩ: qͣmuis eum tediũ tene̾t a
peccorib relinquentib legẽ dĩ: qr cũ eis
conu̾sari in hac uita uel ad tempꝰ cogitur
donec area uentilet᷑. Poss̾ aut̃ istiduo u̾sꝰ
ad singulas partes uniꝰ suꝑioris aptari: ut
qͦd ait. memor fui iudicioꝵ tuoꝵ a scło dñe

Expanded text:
um taedium teneret a peccatoribus relinquentibus legem Dei, quia cum eis conversari in hac vita vel ad tempus cogitur, donec area ventiletur. Possunt autem isti duo versus ad singulas partes unius superioris aptari: ut quod ait, «Memor fui judiciorum tuorum a sae
Abbreviated transcription (Latin):
fiebat: de illo cẽ hoc bene hic intelligit᷑
u̾bũ. si ⁊ ipsoꝵ accipimꝰ istam uocẽ: deqͦ
uerbo dictum ẽ. Mem̃to uerbi tui ser¬
uotuo: inqͣ mͥ spẽ dedisti. Hȩc me con¬
solata ẽ in bumilitate mea: hoc ÷ in ista
mortalitate mea: quia eloqͥu̾ tuũ uiusica¬
mortẽ. Suꝑbi iniq agebant usq ualde:
qͣndoqͥdẽ eorum suꝑbiã nec humilitas
mortalitatis edomuit. Alege aut̾ tua ñ
declinaui: qͦd me face̾ cogebant suꝑbi.
latꝰ su: uel sicut alii codices hñt. et ex hor¬
tatꝰ sum. id÷ exhortationem accepi. Utr̃q
enĩpotuit int̾p̾tari de u̾bo greco: qͦd ẽ¬

Expanded text:
fiebat de illo, etiam hoc bene hic intelligitur verbum, si et ipsorum accipimus istam vocem; de quo verbo dictum est, «Memento verbi tui servo tuo, in quo spem dedisti mihi. Haec me consolata est in humilitate mea;» hoc est, in ista mortalitate mea: «quia eloquium tuum vivificamortem. «Superbi inique agebant usque valde:» quando quidem eorum superbiam nec humilitas mortalitatis edomuit. «A lege autem tua non declinavi:» quod me facere cogebant superbi.latus sum:» vel, sicut alii codices habent, «et exhortatus sum;» id est, exhortationem accepi. Utrumque enim potuit interpretari de verbo graeco, quod e
Abbreviated transcription (Latin):
dedit &̾ saluator ore suo: qñ ait. Hac no¬
cte postulauit sathanas uexare uos sicꝰ
tͥticum: ⁊ ego rogaui ꝓte petre. ne defi¬
tiat fidestua. Hanc spem dedit ⁊ in ora-¬
tione qͣm docuit: uͥ monuit ut dicamꝰ.
Ne nos inferas intemptationẽ. Qdãmͦ
enim ꝓmisit se daturũ sius ꝑiclitantib:
qͦd dici uoluit aborantib. Et nimirũ de

Expanded text:
 ait: «Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum; et ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua» . Hanc spem dedit et in oratione quam docuit, ubi monuit ut dicamus, «Ne nos inferas in tentationem» : quodammodo enim promisit se daturum suis periclitantibus, quod dici voluit
Abbreviated transcription (Latin):
usq ualde iniq dicit egisse: quia ñ solũ
erant impii: uerum &e pios. impios esse
cogebant. In hac humilitate hoc ÷ in hac
tͥbulatione. spesconsolata ẽ: quȩ data ÷
inu̾bo dei pollicentis adiutoriũ ne defi¬
tiat fides martẏrum: & p̾sentia sp̃c sui
uires imꝑtientis laborantib: ut euadẽ¬
tes de muscipula uenantium dic̾ent.
Nisi qr dñserat in nob̾: fortasse uiuosab¬
sorbuissent nos. Anforte qͦd ait. hȩc me
consolata ẽ. in humilitate mea. illã dic̃
humilitatẽ qͣhõ ẽ. deiectꝰ. ⁊ piectus ĩmor¬
tẽ. expeccato illo qͦdualde infelicit̾ in pa¬
radisi felicitate comiissũ ẽ: In hac qͥppe
humilitate inqͣ homo uanitati similis fa¬
ctus ẽ. ⁊ dies eiꝰ uelut umbͣ p̾t̾eunt. om̃s¬

Expanded text:
«usque valde» inique dicit egisse, quia non solum erant impii, verum etiam pios impios esse cogebant. In hac humilitate, hoc est, in hac tribulatione spes consolata est, quae data est in verbo Dei pollicentis adjutorium, ne deficiat fides martyrum; et praesentia Spiritus sui vires impertientis laborantibus, ut evadentes de muscipula venantium dicerent: «Nisi quia Dominus erat in nobis, fortasse vivos absorbuissent nos» . 4. An forte quod ait, «Haec me consolata est in humilitate mea,» illam dicit humilitatem qua homo est dejectus et projectus in mortem, ex peccato illo quod valde infeliciter in paradisi felicitate commissum est? In hac quippe humilitate, in qua homo vanitati similis factus est et dies e
Abbreviated transcription (Latin):
&e qͣ consolarent᷑ dedit dicens. In ur̃a paci¬
entia: possidebitis animas ur̃as. De ip̃o
qͦ corꝑe qͦd abinimicis posset occidi. ⁊ qͣsi
penit᷑ int̾ire: capillus inquit capitis ur̃i
n᷑ ꝑibit. Hȩc spesdata ẽ. corpori xp̃i qͦd ÷¬

Expanded text:
onsolarentur, dedit dicens, «In vestra patientia possidebitis animas vestras:» de ipso quoque corpore quod ab inimicis posset occidi, et quasi penitus interire, «Capillus,» inquit, «capitis vestri non peribit» . Haec spes data est corpori Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
S ȩt̾noꝵ ÷ spes ista p̾mioꝵ. Est ⁊ alia
spes que inhumilitate tͥbulationis plu¬
rimum consolatur: que scĩs data ÷ inu̾¬
bo dei adiutoriũ gr̃e pollicentis ne qͥsq
defitiat. Deqͣ spe dicit apłs. fid elis d̾̃s:¬

Expanded text:
 est spes ista praemiorum: est et alia spes quae in humilitate tribulationis plurimum consolatur, quae sanctis data est in verbo Dei adjutorium gratiae pollicentis, ne quisque deficiat. De qua spe dicit Apostolus: «Fidelis Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Et faciã ut in iustificationib meis ambu¬
letis: ⁊ iudicia mea obseruetis ⁊ faciatis.
Qua ꝓpt̾ dõ dicente. ego faciã ut iudicia
mea obseruetis ⁊ faciatis: rectissime iste
dicit. hoc factum ẽ mͥ: ut cum quesieris
qͦd illud sit. respondeat qͦd supͣdix̾at. Ut cu¬
stodirem legem dĩ. S quia iste in longum
sermo ꝓcessit: ea que sequunt᷑. dño donãte
ab alio meliꝰ tractabunt᷑ exordio.¬

Expanded text:
t faciam» «ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis, et faciatis» . Quapropter Deo dicente, «Ego faciam ut judicia mea observetis, et faciatis;» rectissime iste dicit, Hoc factum est mihi: ut cum quaesieris quid illud sit, respondeat quod supra dixerat, Ut custodirem legem Dei. Sed quia iste in longum sermo processit, ea quae sequuntur, Domino donante, ab alio melius tractabuntur exordio.
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dñs ait: qm̃ qui se exaltat humili¬
abitur: ⁊ qui se humiliat exaltabit᷑.
Bene hic intelligimꝰ etiam illam humi¬
litatem: ñ qͣ se quisq bumiliat confitẽ¬
dopeccata. nec sibi arrogando iusticiã:
s qua qͥsq humiliat᷑ aliqͣtribulatione ł
deiectione quã meruit eius suꝑbia. aut
exercet᷑ ꝓbaturq patientia. Unde pau
lopꝰ dicit hic psalmus. Priusꝗͣ humilia¬
rer: ego deliqui. Est illud in libro sapi¬
entiȩ. Indolore sustine. ⁊ inhumilitate
tua pacientiã habe: qm inigne ꝓbat᷑
aurum et argentum: hominesuͦ accep

Expanded text:
pse Dominus ait: «Quoniam qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur» . Bene hic intelligimus etiam illam humilitatem, non qua se quisque humiliat confitedo peccata, nec sibi arrogando justitiam; sed qua quisque humiliatur aliqua tribulatione vel dejectione, quam meruit ejus superbia, aut exercetur probaturque patientia: unde paulo post dicit hic psalmus, «Priusquam humiliarer, ego deliqui.» Et illud in libro Sapientiae: «In dolore sustine, et in humilitate tua patientiam habe; quoniam in igne probatur aurum et argent
Abbreviated transcription (Latin):
ut obtin̾et᷑ cui p̾mium debet᷑ ipsa
iusticiȩ tuȩ. Aueritate inquit uer¬
ba tua ꝓcedunt. Et ideo ueracia st̃
et neminem fallunt: quib prenun-¬
ciat᷑ uita iusto. pena impio. Hȩc st̃¬
quippe inet̾nũ: iudicia iusticie di.¬

Expanded text:
«Vide quoniam mandata tua dilexi.» Non ait, iustitiae tuae. A veritate tua, inquit, verba procedunt, et ideo veracia sunt et neminem fallunt, quibus praenuntiatur vita iusto, poena impio. iste commendans ait, «Vide quoniam man
Abbreviated transcription (Latin):
mentis sue̾ obscurati intelligentia: alie
oculos. quorum cecitas est ñ intellig̾e ut
apiret. ⁊ magismagisq serenent᷑: fide
mundant᷑ corda. Quamus enim nͥ aliqͥd
intelligat. nemo possit credẽ indm: tam̃¬
ipsa fide qua eredit sanatur ut intelligat am¬
pliara Alia sunt enĩ que nͥ intelligant᷑ ñ cre¬
dimꝰ: ⁊ alia sunt quȩ nͥcredamꝰ n intelligi-¬
mꝰ. Nan cum sides sit exauditu. audit᷑ aut̃

Expanded text:
a, alienoculos, quorum caecitas est non intelligere, ut aperiantur, et magis magisque serenentur, fide corda mundantur . Quamvis enim, nisi aliquid intelligat, nemo possit credere in Deum; tamipsa fide qua credit, sanatur, ut intelligat ampliora. Alia sunt enim quae nisi intelligamus, non credimus; et alia sunt quae nisi credamus, non intelligimus. Nam cum fides si
Abbreviated transcription (Latin):
humana: et eandem sic ad iuuat mentẽ.
ut angłicam recipiat oꝑationem: ⁊ eam
sic illuminat deseipso. ut ñ solum illa que
au̾itate monstrantur. s ipsam quoq ꝓfi¬
ciendo ꝑcipiant u̾itatem. S qm̃ res quidẽ
necessarias qͣnͣtum existimo. tam̃ ꝓlixa dis¬
putatione tractauimꝰ: dilatis sequentib
psalmi huius u̾sib sermonẽ istum. isto
fine claudamꝰ.¬

Expanded text:
humana; et eamdem sic adjuvat mentem, humana; et eamdem sic adjuvat mentem, ut angelicam recipiat operationem; et eam sic illuminat de seipso, ut non solum illa quae a veritate monstrantur, sed ipsam quoque proficiendo perspiciat veritatem. Sed quoniam res quidem necessarias, quantum existimo, tamen prolixa disputatione tractavimus, dilatis sequentibus psalmi hujus versibus, sermonem istum isto fine claudam
Abbreviated transcription (Latin):
seipsum quia lux ẽ. illuminat piasmenteᷤ:
ut ea que diuina dicuntur uel ostendũ¬
tur intelligant. S: si ad hoc ministro uti¬
tur angło: pot̃ quidẽ aliquid angelus
Agere inmente hominis ut capiat lucẽ
dei. ⁊ ꝑhanc intelligat: s ita dicit᷑ intel¬
lectum dare homini. ⁊ quasiut ita dicã
intellectuare hominẽ: quẽ admodũ qͥs¬
qͣm dr lucẽ dare domui uel illuminare
domũ. cui fenestram facit: cum eã nͨ sua
luce penetret & illustret: s tantũmͦ adi¬
tum qͦ penetret᷑ ⁊ illustret᷑ aꝑiat. S nec
sol qui ꝑ fenestram illustrat domũ. ip̃e
creauit eandem domũ. aut hominẽ qͥ
fenestram fecit indomo: aut ipse illi
iussit ut faceret. aut adit ipse faciẽ¬
tem: aut aliquid egit ut apiretur qua suũ
lumen infunderet. Ds autem ⁊ hominis
mentẽ racionabilem atq intellectualem
fecit. que posset caꝑe lum̃ eius: & angłm
talem fecit. qui oꝑari posset aliquidunde
ad capiendum lum̃ dei mens ad iuuaret᷑

Expanded text:
seipsum, quia lux est , illuminat pias mentes, ut ea quae divina dicuntur vel ostenduntur, intelligant. Sed si ad hoc ministro utitur angelo, potest quidem aliquid agere angelus in mente hominis, ut capiat lucem Dei, et per hanc intelligat: sed ita dicitur intellectum dare homini, et quasi, ut ita dicam, intellectuare hominem, quemadmodum quisquam dicitur lucem dare domui, vel illuminare domum, cui fenestram facit; cum eam non sua luce penetret et illustret, sed tantummodo aditum quo penetretur atque illustretur, aperiat. Sed nec sol qui per fenestram illustrat domum, ipse creavit eamdem domum, aut hominem qui fenestram fecit in domo, aut ipse illi jussit ut faceret, aut adjuvit ipse facientem, aut aliquid egit ut aperiretur qua suum lumen infunderet: Deus autem et hominis mentem rationalem atque intellectualem fecit, qua posset capere lumen ejus; et angelum talem fecit, qui operari posset aliquid unde ad capiendum lumen Dei mens adjuvaretur
Abbreviated transcription (Latin):
mẽ: quia uno u̾bo complexꝰ ÷ damͥ in¬
tellectum. quod ÷ sinetyson. quod la¬
tine uno u̾bo dici non pot̾. tanqͣm siñ
posset latine dici saname. ⁊ dice̾t᷑ da
mͥ sanitatẽ: sicut hic dictum ẽ. dam
intellectum. aut sanum me fac. Sic it
hic dicipot̾: intelligentẽ me fac. Quod qͥ¬
dempotuit & angłs facẽ. Nam dix̃ dameli.
Uem intellectum dare tͥ. Et hoc uerbũ
si diceret latinus sanitatẽ dare tͥ: quod
grecus dixisset. sanare te. Nonenim cirẽ¬
loqueretur latinus int̾pres dicendo. in¬
tellectum dare tͥ: si quẽ ad modũ dicipot̾
asanitate sanare te. ita dici possit ab in¬
tellectu intellec̾tuare te. S si pot̾ hoc ⁊
angłs fac̃e: quid ÷ quod iste hoc adeo sibi
poscit ut faciat: Anquia ds̃ angło iusse
hoc ussisse angłm ut faceret: eo loco ubi
ait ꝓpħa. Et factum ẽ. cum uiderẽ ego
daniel uisum. et querebam intellectũ:
et ecce stetit in conspectu meo ut uisus

Expanded text:
με: quia uno verbo complexus est, «Da mihi intellectum,» quod est συνέτισον, quod latine uno verbo dici non potest: tanquam si non posset latine dici, sana me; et diceretur, da mihi sanitatem, sicut hic dictum est, «Da mihi intellectum;» aut, sanum me fac, sicut etiam hic dici potest, intelligentem me fac. Quod quidem potuit et angelus facere; nam dixit Danieli, «Veni intellectum dare tibi» : et hoc verbum nquam si diceret latinus, sanitatem dare tibi, quod graecus dixisset, sanare te. Non enim circumloqueretur latinus interpres dicendo, intellectum dare tibi: si quemadmodum dici potest a sanitate, sanare te; ita dici posset ab intellectu, intellectuare te. Sed si potest hoc et angelus facere, quid est quod iste hoc a Deo sibi poscit ut fiat? An quia Deus angelo jusserigitur hoc jussisse angelo ut faceret, eo loco ubi ait Propheta, «Et factum est, cum viderem ego Daniel visum, et quaerebam intellectum, et ecce stetit in conspectu meo ut visus
Abbreviated transcription (Latin):
quiut alia taceã. linguã ipsã qͣm loquit᷑
ñ intelligit: s nͥeent rursꝰ aliqͣ que intel¬
lig̾e ñ possumꝰ nͥante credamꝰ: ꝓpħa ñ dic̾et.
fides ꝓficit ad credenda quȩ intelligit.
Et eadem ipsa ut magismagisq intelli-¬
gant᷑: in ipso intellectu ꝓficit mens. S
hoc ñ fit ꝓpriis tanꝗͣnaturalib uirib s
deo adiuuante atq donante: sic̃ medici¬
na fit ñ natura. ut uitiatꝰ ocul uim cernẽ¬
di recipiat. Qui gͦ dicit do. damͥ intellec̾tũ
ut discam mandata tua: ñ omĩmͦ expers
eius ẽ. uelut pecus. nec ita qͣmuis homoͬ
ut in eorum nim̾o deputandꝰ sit. qui am¬
bulant inuanitate m̃tis suȩ. obscurati in¬
telligentia: alienati auita dei. Nam si ta¬
liseẽt : nec hoc dicẽt. Non autẽ paruiẽ.
intellectus: nosse a qͦ poscendus ẽ. intel¬
lectus. Et cogitandum ẽ. qͣnto sint al¬
tius intelligenda diuina mandata: q̃n
ad ea discenda adhuc sibi intellectũ da¬
ri poscit. qui iam sic intelligit: &e qui

Expanded text:
taceam, linguam ipsam quam loquitur non intelligit? Sed nisi essent rursus aliqua quae intelligere non possumus, nisi ante credamus, propheta non diceret, fides proficit ad credenda quae intelligat; et eadem ipsa ut magis magisque intelligantur, in ipso intellectu proficit mens. Sed hoc non fit propriis tanquam naturalibus viribus, sed Deo adjuvante atque donante; sicut medicina fit, non natura, ut vitiatus oculus vim cernendi recipiat. Qui ergo dicit Deo, «Da mihi intellectum, ut discam mandata tua,» non omnimodo expers ejus est, velut pecus; nec ita, quamvis homo, ut in eorum numero deputandus sit, qui «ambulant in vanitate mentis suae, obscurati intelligentia, alienati a via Dei.» Nam si talis esset, nec hoc diceret. Non autem parvi est intellectus, nosse a quo poscendus sit intellectus. Et cogitandum est quanto sint altius intelligenda divina mandata; quando ad ea discenda sibi adhuc dari intellectum petit, qui jam sic intelligit, et qui
Abbreviated transcription (Latin):
formatum. siue plasmatum. Nam qͥdã
latine declinare ingrecum: qͣm disce furxe¬
runt. qͦd aliqͣndo cẽ de simulatione dici
solet. S utrum hoc scd̾m adam dictum ẽ.
exqͦ cum sint om̃s homines ꝓpagati. quis
hominũ qñ ille factus ẽ etiã se factum nõ
pot̾ dic̾e̾ originis seminisq ratione : An &̃
oꝑe dei etiam de parentib fit. ipso creante
illis gen̾antib : qm̃ si oꝑatoria dei potentia
reb subtrahat᷑. int̾eunt. nec aliqͥd omnino
siue de mundi elem̃tis. siue de genitorib
siue de seminib nascit᷑ si ea ñ oꝑet᷑ ds: ꝓpt̾¬

Expanded text:
formatum, sive plasmatum. Nam quidamformatum, sive plasmatum. Nam quidamlatine declinare de graeco, quam dicere «finxerunt,» quod aliquando etiam de simulatione dici solet. 3. Sed utrum hoc secundum Adam dictum est, ex quo cum sint omnes homines propagati, quis hominum, quando ille factus est, etiam se factum non potest dicere originis seminisque ratione? An etiam quisque non sine opere Dei etiam de parentibus fit, ipso creante, illlis generantibus? Quoniam si operatoria Dei potentia rebus subtrahatur, intereunt; nec aliquid omnino sive de mundi elementis, sive de genitoribus, sive de seminibus nascitur, si ea non op
Abbreviated transcription (Latin):
fac̾ẽ n putet᷑: nec ꝓpt̾ manus formã corꝑiᷤ
aut alia manꝰ sinistra alia dextra: nec ꝓp¬
ter u̾bum sonꝰ oris. aut motꝰ animi tͣnsito¬
riꝰ oꝑanti deo in eẽ credat᷑. Nec defuert̃
qui duo ista uerba fec̾unt me & finx̾unt
me. sic distinguerent: ut animã dm̃ fecis¬
se. corpus autem finxisse dic̾ent: quia de
anima dixit ds. omnẽ flatum ego feci:
de corpore legitur autẽ & finxit ds ho¬
minem de pulu̾e terrȩ: tanqͣm fiat quidẽ
omẽ quod fingit᷑. ñ tam̃ fingat᷑ omne
qͦd fit. Et ideo animã factam potius di¬
cunt eẽ. qͣm fictam: quia ñ ẽ. corpꝰ s sp̃c :
quasi ñ scͥpͥtum fit. Qui fuyxit sp̃m hoĩs
niiͤ impso. Uer̃ tam̃ quando utrũq hoc uer
q hominis. id ÷ ⁊ anima ⁊ corpꝰ. diuinitꝰ
conditum ñ negatur: ñ in elegant̾ distri¬
buuntur singulis singula ÷ ut anima fa¬
cta. corpus autẽ fictum intelligatur. siue

Expanded text:
facere non putetur; nec propter manus forma corporis, facere non putetur; nec propter manus forma corporis, aut alia manus sinistra, alia dextra, nec propter Verbum sonus oris, vel motus animi transitorius operanti Deo inesse credatur. 2. Nec defuerunt qui duo ista verba, «fecerunt me, et finxerunt me,» sic distinguerent, ut animam Deum fecisse, corpus autem finxisse dicerent; quia de anima dixit Deus, «Omnem flatum ego feci» ; de corpore autem legitur, «Et finxit Deus hominem pulverem de terra» : tanquam fiat quidem omne quod fingitur, non tamen fingatur omne quod fit. Et ideo animam factam potius dicunt esse quam fictam, quia non est corpus, sed spiritus; quasi non scriptum sit, «Qui finxit spiritum hominis in ipso» . Verumtamen quandmque hominis, id est, et anima et corpus divinitus conditum non negatur; non ineleganter distribuuntur singulis singula, ut anima facta, corpus autem fictum intelligatur, sive
Abbreviated transcription (Latin):
ñibi cõmemoratumẽ. quod
manib fec̾it. Cur itaq qͥb¬
dam uisum fuit. uerbo dm̃ fecisse cȩt̾a.
hominẽ uͦ uelut aliqͥd p̾cipuum fecisse
manib suis. ñ uideo: nͥ forte quia expul¬
uere formatum legitur hominis corpus.
ñ potuisse fieri nͥ manib arbitͣntur. nec
corpus humanum. S adhibent testimo¬
nium de hoc psalmo: & dicunt. Ecce u̾
aꝑtissime clamat bomo. manꝰ tue fecer̃
me ⁊ finxerunt me: quasi ñ cẽ aꝑte dictũ
sit. uidebo dȩlos oꝑa digitorũ tuoꝵ. nec
tuar᷑ sunt cęli: multoq aꝑtius ⁊ aridam
testas dei. Aut si pluralis num̾us eosmouet.
quia ñ dictum ẽ. manꝰ tua sed manus tuȩ
accipiant manus dei uirtutem et sapientiã
dei. quod utrunq unus dictus ẽ xp̃c: qui oẽ
intelligitur brachium dñi. uͥ legitur &e bra.¬
chium dñi cui reuelatum ẽ: aut accipiant
putarentur: ñ quod sine patre & filio sp̃c
dei: dum tam̃ nec ea q̃ facit manib u̾bo.
face̾ negetur: nec que facit u̾bo manib

Expanded text:
d manibus fecerit. Cur itaque quibusdam visum fuerit verbo Deum fecisse caetera, hominem vero velut aliquid praecipuum fecisse manibus suis, non video: nisi forte quia ex pulvere formatum legitur hominis corpus ; non potuisse fieri nisi manibus arbitrantur; nec corpus humanum. Sed adhibent testimonium de hoc psalmo, et dicunt: Ecce ubi apertissime clamat homo, «Manus tuae fecerunt me, et finxerunt me.» Quasi non aperte etiam dictum sit, «Videbo coelos, opera digitorum tuorum» ; nec tuarum sunt coeli ; multoque apertius: Et aridam testas Dei. Aut si pluralis numerus eos movet, quia non dictum est Manus tua, sed manus tuae, accipiant manus Dei, virtutem et sapientiam Dei, quod utrumque unus dictus est Christus : qui etiam intelligitur brachium Domini, ubi legitur, «Et brachium Domini cui revelatum est» ? Aut accipiant putarentur, non quod sine Patre et Filio SpirDei: dum tamen nec ea quae facit manibus, Verbo facere negetur; nec ea quae facit Verbo, manibus
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ ds̃. siue pͥmum. siue unũquẽq nas¬
centium : ut nunc ei dicat. manꝰ tue fecer᷑
me. ⁊ plasmauer̃ me. da mͥintellectum:
Nonne ipsinaturȩ humane intellectus :
inditꝰ: ut eo discernat᷑ a peccore: Ansic ÷
deformata peccando. ut etiam hoc mea re¬

Expanded text:
mum, sive unumquemque nascentium, et nunc dicat ei, «Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me; da mihi intellectum?» Nonne ipsi naturae humanae intellectus est inditus, ut eo discernatur a pecore? An sic est deformata peccando, ut etiam hoc in ea re
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa in mortalitate positꝰ .xͦ: dicit᷑ sede
ad dext̾am dĩ. Nenim ds ht̃ in seipso
dext̾am aut sinistrã: s dext̾a dei. dr̃
felicitas illa. q̃ qm̃ ocdis ostendi ñ pot̾
tc̃. nͣ tale nom̃ accepit. Hac dext̾a tua saluũ
me fecisti: ñ scd̾m salutem temporalem.
Nam crispina occisa ẽ. s ñquid deseruit
illam ds̃: Non illam fecit saluã insinistra:
s fecit indext̾a. ooachabei qͣnta torm̃ta
ꝑpessi s̃ : tres autẽ pueri inmediis ignib
deambulando. laudauer̃ dm̃. Illorum
salꝰ indext̾a: istorũ etiã insinstͣ. Aliqͣndo

Expanded text:
psa immortalitate positus Christus, dicitur sedere ad dexteram Dei . Non enim Deus habet in seipso dexteram aut sinistram; sed dextera Dei dicitur felicitas illa, quae quoniam ostendi oculis non potest, tale nomen accepit. Hac dextera tua salvum me fecisti, non secundum salutem temporalem. Nam Crispina occisa est; sed numquid deseruit illam Deus? Non illam fecit salvam in sinistra, sed fecit in dextera. Machabaei quanta tormenta perpessi sunt ! Tres autem pueri in mediis ignibus deambulando laudaverunt Deum . Illorum salus in dextera, istorum etiam in sinistra. Aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
listite. abomĩ corporea. et ab omĩ ter¬
rena re. abomĩ desidio scłari. ut dic̾es
deo multiplicabis me in anima mea :
Ad huc explana quid desidẽs. Multipli¬
cab me inquit in anima mea iniurtute.
Exp̾ssum uotũ: exp̾ssũ desid̾iũ: ab omĩ
confusione circ̃cisum. Si dic̾et multi¬
plicab me: terrena nescio quȩ cogita¬
res. Addidit. In anima mea. Rurs ne¬

Expanded text:
listi ab omni corpore, ab omni terlisti ab omni corpore, ab omni terrena re, ab omni desiderio saeculari, ut diceres Deo, «Multiplicabis me in anima mea?» Adhuc explana quid desideres, «Multiplicabis me,» inquit, «in anima mea, virtute.» Expressum votum, expressum desiderium, ab omni confusione circumcisum. Si diceret, «Multiplicabis me;» terrena nescio quae cogitares: addidit, «in anima mea.» Rurs
Abbreviated transcription (Latin):
fac̾ent alienos. Pice̾t quȩ pepit: colli¬
geret quȩ ñ peꝑit. Illa contepn̾et: illa
dilig̾et. Illa frustra mat̾ carue: illa
i̾u̾or uoluntate. Cũ gͦ sint multȩ mul¬
tiplicationes. et multa gn̾a multiplica¬
tionũ: ꝗͣmultiplicationẽ quęrit qͥdit̃.
cito exaudi me: Ait enĩ. Multiplicab
me. Expectas audire inquib. Audig̾.
In anima mea. Non in carne mea: sed
inanima mea. Multiplicab me maĩa
mea. Est neadhuc qͦd addat᷑: ne forte
multiplicatio inaĩa. ñ continuo felici¬
tatẽ significet: Et enĩ curis homines
inaiã multiplicant᷑. Multiplicat᷑ uide¬
tur in anima: inqͦ etiã multiplicata st̃
uitia. Illȩ tantũmͦ auarꝰ ẽ. illȩ tantũmͦ
suꝑbꝰ ÷ illȩ tantũmͦ luxuriosus: ⁊ ste e
auarꝰ. et suꝑb ⁊ luxurios. Multiplica¬
tus ẽ in anima sua: s malo suo. Multi¬
plicatio ista: egestatis ÷ ñ ub̃tatis õ qͥd
tu qui dixisti cito exaudi me. et abstu¬

Expanded text:
facerent alienos; projiceret quae peperit, collifacerent alienos; projiceret quae peperit, colligeret quae non peperit; illa contemneret, illa diligeret; illa frustra mater carne, illa verior voluntate. Cum ergo sint multae multiplicationes, et multa genera multiplicationum, quam multiplicationem quaerit qui dixit, «Cito exaudi me?» Ait enim, «Multiplicabis me.» Exspectamus audire in quibus. Audi ergo: «In anima mea.» Non in carne mea, sed «in anima mea: Multiplicabis me in anima mea.» Estne adhuc quod addatur, ne forte et multiplicatio in anima non continuo felicitatem significet? Etenim curis homines in anima multiplicantur. Multiplicatus videtur in anima, in quo etiam multiplicata sunt vitia. Ille tantummodo avarus est, ille tantummodo superbus, ille tantummodo luxuriosus; iste et avarus, et superbus, et luxuriosus: multiplicatus est in anima sua, sed malo suo. Multiplicatio ista egestatis est, non ubertatis. Ergo quid tu qui dixisti, «Cito exaudi me,» et te abstu
Abbreviated transcription (Latin):
Iaud me. Quid enĩ petis ut cito exaudi¬
aris: Multiplicabis me. Multiplicatio
multis mͦis intelligi pot̾. Et multipli¬
catio terene gen̾ationis scd̃m pͥmã be¬
crescite ⁊ multiplicamini. et replete
terrã & dominamini eiꝰ. Siccine illȩ
uolebat multiplicari. qui dicebat cito
exaudi me: Q ista plane multiplicatio
fructuosa ẽ: et ñ uenit nͥ exbenedictio¬
ne dei. Iam quid dicã de aliis multi-¬
plicationib: Multiplicatꝰ ẽ. ille auro:
illȩ argento: illȩ peccore: illȩ familia:
ille possessionib : illȩ his om̃ib. Multe
s̃ terrenȩ multiplicationes. felicior aũ
filiorum: quanqͣm hoib auaris cẽ ipsa
fecunditas molesta ẽ. Timent enĩ ne
pauꝑes relinqͣnt᷑: qui multi nasci po¬
tuer᷑. Que sollicitudo plerosq adimpi¬
etatẽ coegit: ut obliuiscerent᷑ qͦd paren¬
tes ẽẽnt: omĩq affectu humanitatis
expoliati. expon̾ent filios suos et eos

Expanded text:
audi me.» Quid enim petis, ut cito exaudiaudi me.» Quid enim petis, ut cito exaudiaris? «Multiplicabis me.» Multis modis multiplicatio intelligi potest. Est multiplicatio terrenae generationis, secundum primam «Crescite, et multiplicamini, et implete terram, et dominamini ejus» . Sicne ille volebat multiplicari, qui dicebat, «Cito exaudi me?» Et ista plane multiplicatio fructuosa est, et non venit nisi de benedictione Domini. Jam quid dicam de aliis multiplicationibus? Multiplicatus est ille auro, ille argento, ille pecore, ille familia, ille possessionibus, ille his omnibus. Multae sunt terrenae multiplicationes; felicior autem filiorum: quanquam hominibus avaris etiam ipsa fecunditas molesta est. Timent enim ne pauperes relinquantur, qui multi nasci potuerunt. Quae sollicitudo plerosque ad impietatem coegit, ut obliviscerentur quod parentes essent, omnique humanitatis affectu exspoliati, exponerent filios suos, ut eos
Abbreviated transcription (Latin):
desid̾as. Illa ꝓpt̾ desid̾ium scm̃ dimisit
felicitatẽ quã habebat int̾ra. Dimisit
filios flentes. ⁊ tanꝗͣ crudelẽ matrẽ do¬
lentes: quia uelut ꝑdid̾at humanã mĩã¬
quȩ ad diuinã festinabat coronã. Nesci¬
ebat uͦ illa quid desidaret. quid calcart:
Immo uͦ nou̾at psallere corã angłis dĩ
eorũq desid̾are consortium: amic iciã
scãm et purã: uͥ ult̾us ñ moreret᷑: ubi
daciũ. Quid gͦ : In illa uita nulla s̃ bo¬
na: lmmo uͦ ibi sola s̃ bona: ñ malis
mixta bona. Securitates in qͥb gaudeaᷤᷤ
qͣntũ uis: & nemo tͥ dicat. temꝑa te.
Hic autẽ de bonis terrenis gaudere.
molestũ et ꝑiculosum ẽ nimis: ne sic
gaudeas ut hereas: et gaudendo ma-¬
le hereas. Nam unde ds̃ miscet tͥbula-¬
tiones gaudiis terrenis: nͥ ut tͥbulatio¬
nem sentientes et amaritudinẽ. disca-¬
mꝰ ȩt̾nã desidare dulcedinẽ : Quid gͦ
petit: uideamꝰ qͦ m̾ito dix̾it: cito ex¬

Expanded text:
desideras. Illa propter desiderium sanctum dimisit desideras. Illa propter desiderium sanctum dimisit felicitatem quam habebat in terra; dimisit filios flentes et tanquam crudelem matrem dolentes, guia velut perdiderat humanam miquae ad divinam festinabat coronam. Nesciebat vero illa quid desideraret, quid calcaret? Imo vero noverat psallere coram Angelis Dei, eorumque desiderare consortium, amicitiam sanctam et puram, ubi ulterius non moreretur, ubi ndacium. Quid ergo? in illa vita nulla sunt bona? Imo vero ibi sola sunt bona, non malis mixta bona; securitates in quibus gaudeas quantum vis, et nemo dicat tibi, Tempera te. Hic autem de bonis terrenis gaudere molestum est, et periculosum nimis; ne sic gaudeas ut haereas, et gaudendo male pereas. Nam unde Deus miscet tribulationes gaudiis terrenis, nisi ut tribulationem sentientes et amaritudinem, discamus aeternam desiderare dulcedinem? 8. Quid ergo petit, videamus; quo merito dixerit, «Cito ex