comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
one corporis animalis
Immostalis autẽ beneficio
conditoris: si enim corpus
ani male utique mostale:
quia & moripoterat. quã¬
uis & immostale ideo quia
& non mori poterat: neq
enim in mostale quod mo¬
ri omnino non possiterit:
nisi spãle. quod nobis futu¬
rum inre surrectionepro¬
mittitur: ac perhoc illud ani¬
male & obhoc mostale quod
propter iustitiã spã lefier&
& ob hoc omnimodo immostale
factum ẽ. propter peccatũ
non mostale quod & antea
erat sed mostuum quod pos¬
s& non fieri. si homo non pec¬
cass Quomodo ergo corpus
nrũm dicit a postolus mostu¬
um. cumadhuc deuiuentib
loquer&ur. Nisiquia iam
ipsa condiciꝰmori endi expec¬
cato parentũ haesit in pro¬
le. Animale ẽ enim & hoc
corpus sicut & primihomi¬
nis fuit. Sed hoc iam in ipso
animalis genere multo ẽ
deerius hab& enim neces¬
sitatẽ moriendi: quod illud
non habuit. Quamuis enĩ
restabat adhuc ut immuta¬
r&ur & spãle factum ple¬
ꝑciper& ubi cibo corrup¬

Expanded text:
one corporis animalis, one corporis animalis, immortalis autem beneficio Conditoris. Si enim corpus animale, utique mortale, quia et mori poterat, quamuis et inmortale ideo, quia et non mori poterat. neque enim inmortale, quod mori omnino non possit. erit nisi spiritale, quod nobis futurum in resurrectione promittitur. ac per hoc illud animale et ob hoc mortale, quod propter iustitiam spiritale fieret, et ob hoc omni modo inmortale factum est propter peccatum non mortale, quod et antea erat, sed mortuum, quod posset non fieri, si homo non peccasset. Quomodo enim corpus nostrum dicit apostolus mortuum, cum adhuc de uiuentibus loqueretur, nisi quia iam ipsa condicio moriendi ex peccato parentum haesit in prole? animale est enim et hoc corpus, sicut et primi hominis fuit; sed hoc iam in ipso animalis genere multo est deterius; habet enim necessitatem moriendi, quod illud non habuit. quamuis enim restabat adhuc, ut inmutaretur et spiritale factum pleperciperet, ubi cibo corrup
Abbreviated transcription (Latin):
ni ubi esca quȩ corrumpitur
non egebimus Renoua¬
mur ergo spũ mentis nr̃ae :
secundum imaginẽ eius qui
creauit nos. quam peccan¬
do adam perdidit: ꝑe noua¬
bimur autẽ &iam carne:
cum hoc corruptibi le indu¬
etur incor ruptione. ut sit
spãlecorpus in quod non¬
dum mutatus. sed muta nđ
erat adam. nisi mostẽ &iã
corporis animalis peccan¬
domeruiss&: Denique ñ
ait apostolus corpus qui¬
dem mostale propter pec¬
peante peccatũ: & mostale
secundum aliã. & immosta¬
les secundum aliã causam dici
poterat. Id est mosta le quia
poterat mori immostale quia
poterat non mori : Aliud ẽ
enim non posse mori sicut
quasdam naturas immos tales
creauit ds̃. Aliud ẽ autem
posse non mori secundũ quẽ
modum primus creatus . ẽ.
homoimmostalis quod ei p̃s¬
tabatur deligno uitae. non
de constitutione naturae.
a quo ligno separatus. ẽ : cũ
peccas s& ut poss& moriqui
nisi peccas s : poss nomnori.
mostalis ergo erat conditi¬

Expanded text:
ni, ubi esca quae corrumpitur ni, ubi esca quae corrumpitur non egebimus. Renovamur ergo spiritu mentis nostrae secundum imaginem ejus qui creavit nos, quam peccando Adam perdidit. Renovabimur autem etiam carne, cum hoc corruptibile induetur incorruptione, ut sit spirituale corpus; in quod nondum mutatus, sed mutandus erat Adam, nisi mortem etiam corporis animalis peccando meruisset. 36. Denique non ait Apostolus, Corpus quidem mortale propter pecpe ante peccatum, et mortale secundum aliam, et immortale secundum aliam causam dici poterat: id est mortale, quia poterat mori; immortale, quia poterat non mori. Aliud est enim non posse mori, sicut quasdam naturas immortales creavit Deus: aliud est autem posse non mori, secundum quem modum primus creatus est homo immortalis; quod ei praestabatur de ligno vitae, non tamen, si aliud non potest inueniri, melius eligimus peccasset, ut posset mori, qui nisi peccasset posset non mori. Mortalis ergo erat conditi
Abbreviated transcription (Latin):
na ubiiam cibis corpora lib
non eger&: Quid ergo ne¬
cesse ẽ. propt̃ hoc iam cogi
fi gurate non proprie
paradisũ intellegere. quia
non poss moricorpus
nisi peccato. Uerum est
quidem quod non morer&
&iam corpore iisipeccass
A peste quippedicit a pos¬
tolus. Corpus mostuũ
propter peccatũ. ani. ma¬
leta menposs. eẽ. ante
peccatum: & postuitam
iustitiae cumds̃ uell&
fieri spãle: Quomodo
ergo inqui unt renouari
dicimur. si non hoc recipi¬
mus quod perdidit prim:
homo. in quo omnes mori¬
untus. Hoc planere cepi¬
mus secundũ quendam
modum & non hoc recipi¬
mus secundum quendam
modum: Nonitaq in mor¬
talitatẽ spãlis corporis
recipimus: quam nondũ
habuit homo sed recipim
iustitiã efqua perpecca¬
tũ labsus .ẽ. homo Reno¬
uabimur ergo aue tusta¬
te peccati non in pristi¬
num corpus animale
in quo fuit adam. sedinme¬
lius id est incorpus spã lecũ
efficiaemur a equales ange¬
lis di apti caelesti habitatio

Expanded text:
ternam, ubi iam cibis corporalibus ternam, ubi iam cibis corporalibus non egeret. quid ergo necesse est propter hoc iam cogi figurate, non proprie paradisum intellegere, quia non posset mori corpus nisi peccato? uerum est quidem, quod non moreretur etiam corpore, nisi peccasset; aperte quippe dicit apostolus: corpus mortuum est propter peccatum: animale tamen posset esse ante peccatum et post uitam iustitiae, cum deus uellet, fieri spiritale. Quomodo ergo, inquiunt, renouari dicimur, si non hoc recipimus, quod perdidit primus homo, in quo omnes moriuntur? hoc plane recipimus secundum quendam modum et non hoc recipimus secundum quendam modum. non itaque inmortalitatem spiritalis corporis recipimus, quam nondum habuit homo, sed recipimus iustitiam, ex qua per peccatum lapsus est homo. renouabimur ergo a uetustate peccati non in pristinum corpus animale, in quo fuit Adam, sed in melius. id est in corpus spiritale, cum efficiemur aequales angelis dei, apti caelesti htem, et ista renouatio
Abbreviated transcription (Latin):
nunc habent sci qui iamdor¬
mierunt. & infine sȩculi
cadem membra immosta¬
liter recepturum. utuido¬
lic& mors corporis non
depeccato accidisse uide¬
atur. sed naturaliter ut
animalium c&erorum
uerũ his rursus a postolus
occurrit. &dicit Corpus
quidem mostuum .ẽ. prop¬
terpeccatũ: sp̃s autẽ uita
est propter iustitiam si
÷autẽ sp̃s eius qui sus cita¬
uit xp̃m amostuis habi¬
Stat in uobis: qui sus cita uit
xpm amostuis. uiuifica¬
bit & mostalia corpora¬
s uestra perin habi tantẽ
spm̃ eius in nobis:
AC per hocmors &iam corpo¬
ris de peccato ẽ. Siergo
non peccass& adam: nec
corpore morer&ur. ideo¬
que immostale haber& &
corpus: Quomodo ergo
im mostale sianimalo:
Sed rursus non uident qui
cius corpus in paradiso
mutatum putant : utex
anmali sier& spãle nihil
impedire si non pecca ss&
it post paradisiuitã quam
sii uste obedienterque uixis¬
s& acciper& eandem corpo¬
ris mutationẽ in unta a&¬

Expanded text:
nunc habent sancti, qui iam dornunc habent sancti, qui iam dormierunt, et in fine saeculi eadem membra inmortaliter recepturum, ut uidelicet mors corporis non de peccato accidisse uideatur, sed naturaliter, ut animalium ceterorum. uerum his rursus apostolus occurrit et dicit: corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam. si autem spiritus eius, qui suscitauit Christum a mortuis, habitat in uobis, qui suscitauit Christum a mortuis uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. ac per hoc mors etiam corporis de peccato est. si ergo non peccasset Adam, nec corpore moreretur ideoque inmortale haberet et corpus. quomodo ergo inmortale, si animale? Sed rursus non uident, qui eius corpus in paradiso mutatum putant, ut ex animali fieret spiritale, nihil inpedire. si non peccasset, ut post paradisi uitam, quam iuste oboedienterque uixisset, acciperet eandem corporis mutationem in uitam ae
Abbreviated transcription (Latin):
radisum & illas arbores
earumq fructus pr&er
figuratum significationẽ
prius accipere adrerum
gestarum propri&atẽ:
quis enim credit iam illius
modicibus ex arborum
pomisim mostalibus & spã¬
ubus corporibus. necessari
inset potuisse: Verumi
tamen si aliud non potest
in ueniri melius elegimꝰ
para di sum spiritaliter
intellegere. quã uelputa¬
re non renouari hominẽ
Cum totiens hoc scriptura
com memor& uel eum ex¬
istimare recipere. quod non
ostenditur a misis se: huc
accidit quod & ipsa mors
hominis quam eum pecca¬
to commeruis se multa
diuinatestimonia conlo¬
q̃untur: indicat eum si¬
ne moste futurum fuis¬
se nisi peccas s&: Quo¬
modo ergo sine moste
mostalis aut quo modo
non mostalis sicorpus
animale : unde quidam
non eum mostem corpo¬
ris pec cato meruis se ar¬
bitrantur. sed mostem
animae quam fecit iniqui¬
tas: nam credunt eumꝓp¬
ter corpus animale exi¬
turum fuisse dehoccorpo¬
re adrequiem scilic& quã

Expanded text:
radisum et illas arbores radisum et illas arbores earumque fructus praeter figuratam significationem prius accipere ad rerum gestarum proprietatem. quis enim credat iam illius modi cibos ex arborum pomis inmortalibus et spiritalibus corporibus necessarios esse potuisse? uerum tamen, si aliud non potest inueniri, melius eligimus paradisum spiritaliter intellegere quam uel putare non renouari hominem, cum totiens hoc scriptura commemoret, uel eum existimare recipere, quod non ostenditur amisisse. huc accedit, quod et ipsa mors hominis, quam eum peccato commeruisse multa diuina testimonia conloquuntur, indicat eum sine morte futurum fuisse, nisi peccasset. quomodo ergo sine morte mortalis? aut quomodo non mortalis, si corpus animale? Unde quidam non eum mortem corporis peccato meruisse arbitrantur, sed mortem animae, quam fecit iniquitas. nam credunt eum propter corpus animale exiturum fuisse de hoc corpore ad requiem scilicet, quam
Abbreviated transcription (Latin):
perdidit immostalitatem
sicorpus habuit animale
Neque enim animale corpus
sed spãle erit c̃um corrupti¬
bile hoc inductur incorrup¬
tione. Et mostale hoc indu¬
&ur immostalitate: Non¬
nullihis angustiis coastati:
ut & illa const& sententia
qua exem plum deanimali
corpore hincdatũ.ẽ. ut dice¬
r&ur: Factus ẽ primus
homo adam in animã uiuen
tem: Et ista renouatio
receptioq: immostalitatis.
non absurde dicatur in pris¬
tinum futura. in illud scili¬
c& quod adam perdidit pu¬
ta uerunt Prius quidem
hominem fuisse corporis ani¬
malis : seddum in paradis o
constitutus ẽ: eum fuis se
mutatum. sicut nos quoq
resurrectione mutabimur.
hoc quidem libergenes eos
non commemorat: sed ut
possit ut raqu& estimonia
scripturarum interse con¬
sentire siueillud quodde
animali corpore dictumẽ
si ueilla quaederenouatio¬
ne nostra plurima in scĩs
litteris repperiuntur. hoc
tam quã neces sario con¬
sequi crediderunt : Sed si
est frustra cona mur pa¬

Expanded text:
perdidit inmortalitatem, perdidit inmortalitatem, si corpus habuit animale? neque enim animale corpus, sed spiritale erit, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit inmortalitatem. nonnulli his angustiis coartati, ut et illa constet sententia, qua exemplum de animali corpore hinc datum est, ut diceretur: factus est primus homo Adam in animam uiuetem, et ista renouatio receptioque inmortalitatis non absurde dicatur in pristinum futura, in illud scilicet, quod Adam perdidit, putauerunt prius quidem hominem fuisse corporis animalis, sed, dum in paradiso constitutus est, eum fuisse mutatum, sicut nos quoque resurrectione mutabimur. hoc quidem liber Geneseos non commemorat; sed ut possint utraque testimonia scripturarum inter se consentire, siue illud, quod de animali corpore dictum est, siue illa, quae de renouatione nostra plurima in sanctis litteris reperiuntur, hoc tamquam necessario consequi crediderunt. Sed si ita est, frustra conamur pa
Abbreviated transcription (Latin):
smam uiuentẽ : nouissimus
adam inspũ uiuificantem
sed non primũ quod spã le ẽ
sed quod animale poste a
spã leprimus homo d&erra
terrenus : Secundus homo
dec aclo caelestis Ea lister¬
renus tales & terreni &
qualis caclestis. taler caeles¬
tes. Et quo modo indumus
imaginẽ terreni : induamus
& imaginẽ eius quide caelo ẽ
quid adhoc diapotest imagi¬
nem ergo caelestis hominis
nunc exfide postamus ha¬
bituri in resurrectione qđ
credimusi maginem autẽ
terreni hominis ab ipso ex¬
ordio humane generationis
induimus Hic oc currit alia
quaestio quomodo renoue¬
mur si non adhac perxp̃m
reuocamur. quod in adam
prius eramus quam quã
enim multa non inpris¬
tinum sed in melius reno¬
uentur ab inferiore tamen
statu quã quo erant antea
renouantur. Vndeergo
ille filius mostuus erat &re¬
uixit. Penerat & inuentꝰ
est: Unde illi profestus
stola prima si non immor¬
talitatẽ recipit quam perdi¬
dit adam: Quomodo autẽ

Expanded text:
mam uiuentem. nouissimus mam uiuentem. nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. sed non primum quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale. primus homo de terra terrenus; secundus homo de caelo caelestis. qualis terrenus, tales et terreni; et qualis caelestis, tales et caelestes. et quomodo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem eius qui de caelo est. quid dici potest ad hoc? imaginem ergo caelestis hominis nunc ex fide portamus habituri in resurrectione, quod credimus; imaginem autem terreni hominis ab ipso exordio humanae generationis induimus. Hic occurrit alia quaestio, quomodo renouemur, si non ad hoc per Christum reuocamur, quod in Adam prius eramus. quamquam enim multa non in pristinum, sed in melius renouentur, ab inferiore tamen statu, quam quo erant antea, renouantur. unde . ergo ille filius mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est, unde illi profertur stola prima, si non inmortalitatem recipit, quam perdidit Adam? quomodo autem
Abbreviated transcription (Latin):
hoc in illud mutabitur.
Seminatur enim corpus
animale surg& corpus
spãle: Tamen quid prius
homini factũ sit ideo dis¬
ceptat᷑: quia si animalefac¬
tum est non hoc recipiemꝰ
quod in illo ꝑdidimus sed
tanto melius quanto spã¬
le animali prȩponendũ
ẽ quando erimus equa¬
les angelis dĩ sed ange¬
lipos sunt alus & iustitia
pfaeponinum quid & dño
de quo tamendictũ ẽ. Mino¬
rastłum paulominus a bange¬
lis: unde nisi propter carnis
infirmitatẽ quã sums sit exuir¬
gine formam serui accipiens
inquamoriens nosa seruitute
redimer& sed quid hinc diu¬
tius disseramus: non enim
obscura ẽ. a postolisententia
de hacre : quicum ualuis s&
adhibere testimoniũ quopro¬
bar& cẽ corpus animale non
tam desuo uel decuius quã ho¬
minis corpore quod in p̃senti
uidebatur quam de hoc ipso
scrip̃turȩ huius locore coluit¬
& ad hibuit dicens: Si est
corpus animale ẽ & spãle
Sic̃ & scriptũ ẽ: Factus est
primus homo adaminani¬

Expanded text:
hoc in illud mutabitur — hoc in illud mutabitur — seminatur enim corpus animale, resurgit corpus spiritale — tamen quid prius homini factum sit, ideo disceptatur, quia, si animale factum est, non hoc recipiemus, quod in illo perdidimus, sed tanto melius quanto spiritale animali praeponendum est, quando erimus aequales angelis dei. sed angeli possunt aliis et iustitia praeponi; numquid et domino? de quo tamen dictum est: minorasti eum paulo minus ab angelis. unde. nisi propter carnis infirmitatem, quam sumsit ex uirgine formam serui accipiens, in qua moriens a seruitute nos redimeret? sed quid hinc diutius disseramus? non enim obscura est apostoli sententia de hac re. qui cum uoluisset adhibere testimonium, quo probaret esse corpus animale, non tam de suo uel de cuiusquam hominis corpore, quod in praesenti uidebatur, quam de hoc ipso scripturae huius loco recoluit et adhibuit dicens: si est corpus animale, est et spiritale. sic et scriptum est: factus est primus homo Adam in ani
Abbreviated transcription (Latin):
sexdierum operibus fecit ibi
enim erat non solum utita
fieriposs& : Uerum &iamut
ita eum fieri necesse ess&:
tam enim non fecit ds̃ contra
causam : quam sine dubio uo¬
lens praestituit: quam con¬
tra uoluntatẽ suã Nonfacit.
Si autẽ non omnes causas in cre¬
atura primitus condita prȩ¬
fixit: Sed aliquas insuauo¬
luntate seruauit. Nons
quidemille quas insua uolun¬
tate serua uit existarum
quas creauit necessitate
pendentes : Non tamen
possunt. ẽẽ contraria e
quas in sua uoluntate serua¬
uit . Illis quas suauolunta¬
te instituit. Qui adĩuo¬
luntas non potest sibi eẽ
contraria: Istas ergo sic
condidit ut ex illis erss illua
cuius causae sunt possit
Sed non necesse sit : Illas
autem sicabs condit: ut
exͤis eẽ neces sesit. hoc q̃d
existis fecit ut ẽẽ possit:
ol& item quȩri : utrũ
animale corpus priur
homini formatum sit. elimo
quale nunc habemus non spi¬
ritale qualere surgentes
habemus: quam quã enim

Expanded text:
sex dierum operibus fecit. ibi sex dierum operibus fecit. ibi enim erat non solum, ut ita fieri posset, uerum etiam ut ita eum fieri necesse esset. tam enim non facit deus contra causam, quam sine dubio uolens praestituit, quam contra uoluntatem suam non facit. si autem non omnes causas in creatura primitus condita praefixit, sed aliquas in sua uoluntate seruauit, non sunt quidem illae, quas in sua uoluntate seruauit, ex istarum quas creauit necessitate pendentes: non tamen possunt esse contrariae, quas in sua uolun- . tate seruauit, illis, quas sua uoluntate constituit, quia dei uoluntas non potest sibi esse contraria. istas ergo sic condidit, ut ex illis esse illud, cuius causae sunt, possit, sed non necesse sit; illas autem sic abscondit, ut ex eis esse necesse sit hoc, quod ex istis fecit, ut esse possit. Solet item quaeri, utrum animale corpus prius homini formatum sit e limo, quale nunc habemus, an spiritale, quale resurgentes habebimus. quamquam enim
Abbreviated transcription (Latin):
Non ergo idfecit: quod fu¬
tu rum non erat : Hoc eñĩ
magis erat suturum: quod
se facturũ. eẽ. pręsciebat.
Nec tamen illianni additi
recte dicerentur nisi ad
aliquid ad derentur quod
se aliter in aliis causis ha¬
buerat: Secundum aliquas
igitur causas inferiores iam
uitam finierat: Secundũ
uoluntate & praescientia
dĩ qui ex a&er nitate noue¬
rat quid illo tempore fac¬
turus erat & hocuere fu¬
turum erat tunc erat fini¬
turus uitã quando finiuit
uitam : quia &sioranti con¬
cessum ẽ &iam sic eumora¬
turum. ut talio rationi con¬
cedio poster&.: Ille utique
praesciebat: cuius praesci¬
entia fallinon poterat.
et ideo quod praesciebat
necessario futurũ erat.
qua propter si omnium
futurorũ causȩ mundo
suntinsitȩ cum ille factus
est dies quando ds̃ creauit
omnia simul: non aliter
adam factus .ẽ. cumdeli¬
motertę sormatus est.
Sicut ẽ. credibilius iamper¬
fecte uirilitatis quã erat in
illis causis ubids̃ hominemin

Expanded text:
non ergo id fecit, quod funon ergo id fecit, quod futurum non erat; hoc enim magis erat futurum, quod se facturum esse praesciebat. nec tamen illi anni additi recte dicerentur, nisi ad aliquid adderentur, quod se aliter in aliis causis habuerat. secundum aliquas igitur causas inferiores iam uitam finierat; secundum uoluntate et praescientia dei, qui ex aeternitate nouerat, quid illo tempore facturus erat — et hoc uere futurum erat — tunc erat finiturus uitam, quando finiuit uitam, quia, etsi oranti concessum est, etiam sic eum oraturum ut tali orationi concedi oporteret ille utique praesciebat, cuius praescientia falli non poterat. et ideo quod praesciebat necessario futurum erat. Quapropter. si omnium futurorum causae mundo sunt insitae, cum ille factus est dies, quando deus creauit omnia simul. non aliter Adam factus est, cum de limo formatus est, sicut est credibilius iam perfectae uirilitatis, quam erat in illis causis, ubi deus hominem in
Abbreviated transcription (Latin):
esse innatura ipsius corpo¬
ris nouimus: illam uero qua
F ut necesse sit: mani¬
festum ẽ. illi non ẽẽ: sed for¬
tas sisinmundo .ẽ. Vt ne¬
cesse sit istum hominem
senescere: si a utẽ nec in mun¬
do ẽ indõ ẽ. hoc enim neces¬
sario futurum ẽ. quod ille
uult : & ea uere futura sunt
quȩ ille presciuit: nãmul¬
ta secundũ inferiores cau¬
sas futura sunt: Sed siita
sunt: & in prȩscientia dĩue¬
re futura sunt: Siautẽ
ibi aliter suntita potius
sutura sunt sicut ibi sunt.
qdequi prae scit filli uor
potest: Nam futuradicit
senec tus iniuuene sedtam̃
futura non ẽ siante mori¬
turus ẽ: hoc autẽ itaerit
si cut sehabent aliae cau¬
sae siuemundo contextȩ:
Siue indi pręscientia re¬
seruatae: Nam secumdũ
quasdam futurorũ cau¬
sas moriturus erat
Erechias: cuids̃ ad didit quin¬
decim annos aduitam
id uti que faciens quod ante
constitutionẽ mundi se
facturũ eẽ praesciebat¬
& in suauoluntate seruabat

Expanded text:
esse in natura ipsius corpoesse in natura ipsius corporis nouimus; illam uero, qua fit ut necesse sit, manifestum est illic non esse. Sed fortassis in mundo est ut necesse sit istum hominem senescere; si autem nec in mundo est, in deo est. hoc enim necessario futurum est quod ille uult, et ea uere futura sunt quae ille praesciuit. nam multa secundum inferiores causas futura sunt; sed si ita sunt et in praescientia dei, uere futura sunt. si autem ibi aliter sunt, ita potius futura sunt, sicut ibi sunt, ubi qui praescit falli non potest. nam futura dicitur senectus in iuuene; sed tamen futura non est, si ante moriturus est. hoc autem ita erit, sicut se habent aliae causae siue mundo contextae siue in dei praescientia reseruatae. nam secundum quasdam futurorum causas moriturus erat Ezechias, cui deus addidit quindeid utique faciens, quod ante constitutionem mundi se facturum esse praesciebat et in sua uoluntate seruabat.
Abbreviated transcription (Latin):
sed inplacito creatoris
cuius uoluntasierum neces¬
sitas ẽ Nim & nos procaptu
infirmitati shuma neiamin
ipsis rebus tẽpore exostispos¬
sumus nosse quid incuius que
natura sit: quod experimen
to ꝑceperimus: sed utrum
&iam futurum sit ignora¬
mus: est quippe natura hu¬
ius uerbi gratia iuuenis ut se¬
nescat. Sed utrũ hoc sit&i¬
am indĩ uoluntate nescimus.
Sed nec innatura. e&: nisi in
diuoluntate prius fuiss&
qui condidit omnia & utiq
oculta ratio.ẽ senec tutis in
corpore iuuenali: ueliuuen¬
tutis incorpore puerili
Neque enim oculis cernitur.
sicut ipsa inpuero pueritia.
Sicut iuuentus iniuuene
Sed alia qua udam notitia col¬
ligitur in ẽẽ natura quidã
latens quo educantur in prõ¬
tunumeri oculti uel iuuentu¬
tis apueritia uel seneg
aiuuentute: occulta .e. era
istaratio : qua fit ut hoc eẽ pos¬
sit sed oculis menti autem
non .ẽ. occulta utrum autẽ
hoc &iam necesse sit omni
modo nescimus Et illam
quidem qua fit ut eẽ possit:

Expanded text:
sed in placito creatoris, sed in placito creatoris, cuius uoluntas rerum est necessitas. Nam et nos pro captu infirmitatis humanae iam in ipsis rebus tempore exortis possumus nosse, quid in cuiusque nato perceperimus; sed utrum etiam futurum sit ignoramus. est quippe in natura huius, uerbi gratia, iuuenis ut senescat; sed utrum etiam hoc sit in dei uoluntate nescimus. sed nec in natura esset, nisi in dei uoluntate prius fuisset, qui condidit omnia. et utique occulta ratio est senectutis in corpore iuuenali uel iuuentatis in corpore puerili: neque enim oculis cernitur sicut ipsa in puero pueritia, sicut iuuentas in iuuene, sed alia quadam notitia colligitur inesse in natura quiddam latens, quo educantur in promtu numeri occulti uel iuuentatis a pueritia uel senectutis a iuuentute. occulta est ergo ista ratio, qua fit ut hoc esse possit, sed oculis; menti autem non est occulta. utrum autem hoc etiam necesse sit omni modo nescimus. et illam quidem, qua fit ut esse possit,
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat ab illo faciendusq
simul & consumauerat
inchoata propterꝑsectio¬
nem causalium rationem
& inchoauerat consuman¬
da propter ordinem tem¬
porum Si ergo in illispͥ¬
mis rerum causis quas mun¬
do primitus creatar in¬
seruit non tantum posuit
quod delimo formaturus
erat hominẽ : sed &iam quem¬
ammodum formaturus utrũ
sicut in matris utero. Annsor¬
maiuuenali proculdubio sic
secit: utillic praefixerat neq
enim contradis positionem
suamsacer&. Siautẽ iuimtan¬
tum ibi posuit possibilitatis
ut homo fier& quo quo modofie¬
r& ut & sic & sic poss& idẽ ut id
quo que ibi e& quia & sic & sic
dum ipsum modum quo era tł
sacturus in sua uolunta te
seruauit non mundi consti¬
tutione contexun: Mani¬
festum . ẽ. &im sic non fac¬
tum ẽẽ hominẽ contraquã
erat in illa prima conditio¬
ne causarum: quia ibi erat¬
&iam sic fieri posse quam¬
uis non ibierat ita fieri
nescesse ẽẽ: hoc ienim non
erat in conditionecre aturȩ:

Expanded text:
fuerat ab illo faciendus qui fuerat ab illo faciendus qui simul et consummauerat inchoata propter perfectionem causalium rationum et inchoauerat consummanda propter ordinem temporum. si ergo in illis primis rerum causis, quas mundo primitus creator inseruit, non tantum posuit quod de limo formaturus erat hominem sed etiam quemadmodum formaturus, utrum sicut in matris utero an in forma iuuenali, procul dubio sic fecit, ut illic praefixerat; neque enim contra dispositionem suam fecerat. si autem uim tantum ibi posuit possibilitatis, ut homo fieret, quoquo modo fieret, ut et sic et sic posset, id est, ut id quoque ibi esset. quia et sic et sic m ipsum modum, quo erat facturus, in sua uoluntate seruauit, non mundi constitutioni contexuit, manifestum est etiam sic non factum esse hominem contra quam erat in illa prima conditione causarum, quia ibi erat etiam sic fieri posse, quamuis non ibi erat ita fieri necesse esse . hoc enim non erat in conditione creaturae,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsas factũ uidere. non so¬
lum &iam illud de aquaui¬
num sed &omnia miracu¬
la quȩ contranatura e usita¬
tum cursum fiunt. Siaut̃
istomodo multo erit ab sur¬
dius. ista ipsas cotidianas
naturae formas & specier
contra illas primarias om¬
nium nascentium causa¬
les rationes suorum tem¬
porum perageres patia.
Pes tat ergo ut ad utrũ¬
q: modum habiles creata
sint. siue ad istum quousi¬
tatissime temporalia
trans currunt. siue ad illũ
quorara & mirabilia fi¬
unt sicut dõ facerepla¬
cuerit quod temporicon¬
gruat uerum tamen sic
factus .ẽ. homo quẽ ã modũ
lle pcionac causie habebant
utfier& primus homo que
non ex parentibus nasciqui
nulli pracces serant. sedode
limo formari opos tebat se¬
cundum causalem rationẽ
inqua primus factus erat.
Namsialiter factus .ẽ: Non
eumds illorum sexdierũ
operibus fecerat inquib
cumdicitur factus ipsam
causam utique ferat dr̃ quae¬
rat suo tempore homo fu¬
turbs & secundum quã

Expanded text:
ipsas factum uideri non soipsas factum uideri non solum etiam illud de aqua uinum sed et omnia miracula, quae contra naturae usitatum cursum fiunt; si autem isto modo, multo erit absurdius istas ipsas cotidianas naturae formas et species contra illas primarias omnium nascentium causales rationes suorum temporum peragere spatia. restat ergo ut ad utrumque modum habiles creatae sint, siue ad istum quo usitatissime temporalia transcurrunt, siue ad illum quo rara et mirabilia fiunt, sicut deo facere placuerit quod tempori congruat. Verum tamen sic factus est homo, quemadmodum illae primae causae habebant at fieret primus homo, quem non ex parentibus nasci, qui nulli praecesserant, sed de limo formari oportebat secundum causalem rationem, in qua primitus factus erat. nam si aliter factus est, non eum deus in illorum sex dierum operibus fecerat. in quibus cum dicitur factus, ipsam causam utique fecerat deus, qua erat suo tempore homo futurus et secundum quam
Abbreviated transcription (Latin):
ditor temporis nonne
cestis dierum numerissuo
cuiq generi a cõmodatis
omnis natura serpentũ
coalescit Formaturnas¬
citur roboratur num ex¬
pectati sunt hudi es ut in
drachonem uirga conuestere¬
tur demanumo si &a a ron nec
ista cumfiunt contra naturã
fiunt: nisi nobis quibus alit̃
naturae cur sus innotuit.
Non autẽ dõ cui hoc ẽ. natura
quod fecerit: Quęri autẽ me¬
rito potest causales illȩratio¬
nes quas mando indidit cum
primum simulomnia crea¬
uit quomodo sint institutae.
Vtrum ut quem am modum
uidemus cuncta nascentia
uel fructicum uel animali¬
um insuis conformationib
atque incrementis suapro
diuessitate generum diuer¬
sa spatia pergerent tempo¬
rum: anutquẽ am modum
creditur factus adam sine
ullo progressu incremento¬
rum uirili a&ate conti¬
nuo formar&ur. Sed cus
non utrum que illas credi¬
mus habuis se. ut hoc efeis
futurume& quod facturo pla¬
cuis s&: Sienim illo modo
dixerimus incipit contra

Expanded text:
ditor temporis? nonne ditor temporis? nonne certis dierum numeris suo cuique generi adcommodatis omnis natura serpentum coalescit, formatur, nascitur, roboratur? num expectati sunt hi dies, ut in draconem uirga conuerteretur de manu Moysi et Aaron? nec ista cum fiunt, contra naturam fiunt, nisi nobis, quibus aliter naturae cursus innotuit, non autem deo, cui hoc est natura, quod fecerit. Quaeri autem merito potest, causales illae rationes, quas mundo indidit, cum primum simul omnia creauit. quomodo sint institutae: utrum ut, quemadmodum uidemus cuncta nascentia uel fruticum uel animalium, in suis conformationibus atque incrementis sua pro diuersitate generum diuersa spatia peragerent temporum, an ut, quemadmodum creditur factus Adam. sine ullo progressu incrementorum uirili aetate continuo formarentur. sed cur non utrumque illas credimus habuisse, ut hoc ex eis futurum esset, quod facturo placuisset? si enim illo modo dixerimus, inci
Abbreviated transcription (Latin):
cere congruebat. Ita enim
cestas temporum leges gene¬
ribus qualitatib que rerum
in manifestũ ex ibdito prodiũo¬
cendis at tribuit ut eius uo¬
luntas sit super omnia . po¬
tentia quippe sua numeros
creature dedit: non ipsam
potentiã cisdem nuris alli¬
gauit: Namsp̃s eius itasa¬
diendo mundo superfere¬
batur ut & factos super¬
feratur noncorporalibus
locis sed excellentia potes¬
tatis: quis enim nescit
a quam concreatã terrae.
cum ad radices uitis uenerit
duciinsaginam ligni illius
atque in eosumere qualitatẽ
qua inuuam procedat paula¬
tim erumpentẽ atq in ea
grandescente uinum fiat
maturumq dulcescat. quod
adhuc ferues cat expres¬
sum & quadam ueustate
sumatum adusum bibendi
ut illius iocundius que per¬
ueniat: Numideo dñs lignũ
quae siuit. aut terrã aut
hastemporũ moras coma¬
quam miro conpendio con¬
uestit inuinũ & taleuinũ
quod ebrius &iamconuiua
Iaudar& numquidadiu¬
torio temporis eguit con¬

Expanded text:
cere congruebat. ita enim cere congruebat. ita enim certas temporum leges generibus qualitatibusque rerum in manifestum ex abdito producendis adtribuit, ut eius uoluntas sit super omnia. potentia quippe sua numeros creaturae dedit, non ipsam potentiam eisdem numeris adligauit. nam spiritus eius ita faciendo mundo superferebatur, ut et facto superferatur, non corporalibus locis, sed excellentia potestatis. Quis enim nescit aquam concretam terrae, cum ad radices uitis uenerit, duci in saginam ligni illius atque in eo sumere qualitatem, qua in uuam procedat paulatim erumpentem atque . in ea grandescente uinum fiat maturumque dulcescat, quod adhuc feruescat expressum et quadam uetustate firmatum ad usum bibendi utilius iucundiusque perueniat? num ideo dominus lignum quaesiuit aut terram aut has temporum moras, cum aquam miro conpendio conuertit in uinum, et tale uinum, quod etiam ebrius conuiua laudaret? numquid adiutorio temporis eguit con
Abbreviated transcription (Latin):
uum cunc taprona atque
prostrata sunt congruit ergu
& corpus eius animaerationa¬
li non saecundum linia men¬
ta figuras que membrorum:
Sed potius secundum id quod
incaelũ erectũ ẽ. ad intuenda
que incorpore ipsius mundi
supernas. Sic̃animaratio¬
nalis in eadeb& erigi quae in
spalib natura masi me excel¬
lunt. Vt que sursums sapiat
non quae sunt suꝑ terram:
Sed quo modo eumfecit ds̃ de
limo terre utrum repente
in a &ate ꝑfecta hoc. ẽ uirili
atque iuuenali ansicut nunc
usque format inuteris ma¬
trum neque enim alius haec
facit. Qua millȩ qui dixit pri¬
us quam te for marẽ in ute¬
ro nouite. Vt illud tantũ
proprium habuerit adam
quod non efparentib natus
est sed factus efterra. eota¬
men modo ut in hoc ferfici¬
tmporum numeri comple¬
rentur quos nature humani
generis at tributos uidemus
anpotius hoc none requiren¬
dum utrum lib& enim fecerit
hoc fecii ꝗd dm̃ & omni poten¬
tem & sipientẽ posse acsa¬

Expanded text:
uum cuncta prona atque uum cuncta prona atque prostrata sunt. congruit ergo et corpus eius animae rationali non secundum liniamenta figurasque membrorum, sed potius secundum id, quod in caelum erectum est ad intuenda, quae in corpore ipsius mundi superna sunt; sicut anima rationalis in ea debet eregi, quae in spiritalibus natura maxime excellunt, ut quae sursum sunt sapiat, non quae sunt super terram. Sed quomodo eum fecit deus de limo terrae? utrum repente in aetate perfecta, hoc est uirili atque iuuenali, an sicut nunc usque format in uteris matrum? neque enim alius haec fecit quam ille, qui dixit: priusquam te formarem in utero, noui te, ut illud tantum proprium habuerit Adam, quod non ex parentibus natus est, sed factus ex terra, eo tamen modo, ut in hoc perficitemporum numeri complerentur, quos naturae humani generis adtributos uidemus. an potius hoc non est requirendum ? utrumlibet enim fecerit, hoc fecit, quod deum et omnipotentem et sapientem posse ac fa
Abbreviated transcription (Latin):
esthominẽ ipsefecit. pecora
uero iussit & facta sunt: &
hunc enim & illa peruerbum
suum fecit ꝑ quod facta sunt
omnia: sed quia idem uerbũ
& sapientia &uistus eius .ẽ.
Dicitur & manus non uisibi¬
le membrum sedefficiendi
potentia. Nam haec eadem scrip¬
tura quȩdicit quod ds̃ hominem
deli moterre finxerit. Dicit &iã
quod bestias agri d&erra finxe¬
rit quando eas cum uolatilib
caeli adduxit ad adam ut uide¬
r& quid eauocar&: sic enim
scriptum ẽ: & finxit ds̃ ad huc
d&erra om̃s bestias. Siergo&
hominem d& erra & bestias de
terra ipse formauit. quid ha¬
b& homo escellentius in hac
re nisi quod ipse adimaginẽ
dĩ creatus ẽ: Nec tamen hoc
secundum corpus sed saecundũ
intellectũ mentis dequopost
loquemur quam quã & in ipso
corporehabeat quandam ꝓ¬
pri&atẽ quȩ hoc indic& quod
erecta statura factus ẽ ut
hoc ipso amoner&ur non sibi
terrena. ee. sec tanda uelut
pecora quorum uoluptas
omnis ex terra .ẽ. undein al¬

Expanded text:
est: "hominem ipse fecit, pecora est: "hominem ipse fecit, pecora uero iussit et facta sunt"; et hunc enim et illa per uerbum suum fecit, per quod facta sunt omnia. sed quia idem uerbum et sapientia et uirtus eius est, dicitur et manus eius non uisibile membrum, sed efficiendi potentia. nam eadem scriptura, quae dicit quod deus hominem de limo terrae finxerit, dicit etiam quod et bestias agri de terra finxerit, quando eas cum uolatilibus caeli adduxit ad Adam, ut uideret quid ea uocaret. sic enim scriptum est: et finxit deus adhuc de terra omnes bestias. si ergo et hominem de terra et bestias de terra ipse formauit, quid habet homo excellentius in hac re, nisi qdei creatus est? nec tamen hoc secundum corpus, sed secundum intellectum mentis, de quo post loquemur. quamquam et in ipso corpore habeat quandam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, uelut pecora, quorum uoluptas omnis ex terra est: unde in al
Abbreviated transcription (Latin):
ut e& ipsa creatura: eo uerbo
dictũ ẽ. quod in principio
erat dr̃ apud dm̃ & quia om¬
nia ꝑipsum factas & sineip¬
so factum ẽ nihil Vtique
& homo ꝑ ipsum factus ẽ. Ceste
enim caelum uerbo fecit. qui¬
adixit & factum ẽ: Scrip¬
tum ẽ tamen &operamanu¬
um tuarum sunt caeli: & de
hoc imo quasi fundo mundi
igitur hoc in honorẽ hominis
deput &ur uel ut c&era ds̃
dixerit & facta sint huncaũt
ipsefecerit. aut uerbo c&era
hunc autem manibus fecerit
Sed hoc excellit in homine
qui a ds̃ hominẽ adimaginẽ
suamfecit propter hoc quod
eidedit. mentẽ intellectua¬
lem. qua prestat pecoribus
undeiam superiore loco disse¬
ruimus in quo honore positus
si non intellexerit ut bene
agat eisdem ipsis pecoribus
quibus prȩlatus .ẽ. conpara¬
bitur Sicenim e scriptũ ẽ
homo in honore positus non
intellexit: conparatus ẽ pe¬
coribus insensatis & similis
factus ẽ eis. Nam& peco¬
radr̃ fecit : sed non adimagi¬
nem suam: Nec dicendum

Expanded text:
ut esset ipsa creatura, eo uerbo ut esset ipsa creatura, eo uerbo dictum est, quod in principio erat deus apud deum; et quia omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil, utique et homo per ipsum factus est. certe enim caelum uerbo fecit, quia dixit et factum est; scriptum est tamen: et opera manuum tuarum sunt caeli. et de hoc imo quasi fundo mundi igitur hoc in honorem hominis deputetur, uelut cetera deus dixerit, et facta sint, hunc autem ipse fecerit, aut uerbo cetera, hunc autem manibus fecerit. sed hoc excellit in homine, quia deus hominem ad maginem suam fecit propter hoc, quod ei dedit mentem intellectualem, qua praestat pecoribus: unde iam superiore loco disseruimus. in quo honore psi non intellexerit ut bene agat, eisdem ipsis pecoribus, quibus praelatus est, comparabitur. sic enim et scriptum est: homo in honore positus non intellexit; comparatus est pecoribus insensatis et similis factus est eis. nam et pecora deus fecit, sed non ad imaginem suam. nec dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
rilis cognitio ẽ. Ita ut si hoc
scriptura dixiss&. Magis¬
eum qui scripsit trans latõuer¬
bo usum credere deberemus
quamdm̃ talib membrorum
liniamentis d&erminatum
qualia uidemus incorporibus
nr̃is. Dictũ ẽ enim manus tua
gentes disperdidit. &eduxis¬
tipopulum tuum inmanu
fosti & bra chio eccelso. Sedꝓ
potestate &iustutedi: positũ
huius membrinomen: Quis
usque ad eo desipit ut non in¬
tellegat. Nec illud audiendũ
est quod non nulli putantideo
precipuum dĩ opus. eẽ. homi¬
minẽ: quia c&era dixit & fac¬
ta sunt. hunc autem ipsefecit.
sedideo potius quia huncad
imaginẽ suam fecit namilla
quȩ dixit & factasunt. Ideo
sicscriptumẽ quia peruer¬
bum eius facta sunt. sicut
perhominem hominibus
dicipotuit. uerbis que tem¬
poraliter cogitantur & uoce
proferuntur. Non sicautem
loquitur dr̃ nisi cumpercrea¬
turam corporalem loquitur
Sicut abrahȩ sicut morsi
si cut pernubem defilio suo.

Expanded text:
rilis cogitatio est, ita ut, si hoc rilis cogitatio est, ita ut, si hoc scriptura dixisset, magiseum, qui scripsit, translato uerbo usum credere deberemus, quam deum talibus membrorum liniamentis determinatum. qualia uidemus in corporibus nostris. dictum est enim: manus tua gentes disperdidit, et: eduxisti populum tuum in manu forti et brachio excelso. sed pro potestate et uirtute dei positum huius membri nomen quis usque adeo desipit, ut non intellegat? Nec illud audiendum est, quod nonnulli putant, ideo praecipuum dei opus esse hominem, quia cetera dixit, et facta sunt. hunc. autem ipse fecit, sed ideo potius, quia hunc ad imaginem suam fecit. nam illa, quae dixit et facta sunt, ideo sic scriptum est, quia per uerbum eius facta sunt, sicut per hominem hominibus dici potuit uerbis, quae temporaliter cogitantur et uoce proferuntur. non sic autem loquitur deus, nisi cum per creaturam corporalem loquitur. sicut Abrahae, sicut Moysi, sicut per nubem de filio suo.
Abbreviated transcription (Latin):
diximus clarum est: Consũ¬
masse quippe i sta intellegi¬
mus dm̃ cum creauii omnia
simul itaperfecte: ut nihil
eiadhuc in ordine temporum
creandum e&. quod non hicab
eo iamin ordine causarum
creatũ ẽ&. Inchoasse autem:
ut quod hic praefixerat causis
post impler& efsectis.
proinde formauit ds̃ hominẽ
puluerem terrae uelimumt̃¬
rȩ hoc ẽ depuluere uelli mot̃¬
rae & inspirauit siue suflauit
in eius faciem spm̃ uitȩ & fac¬
tus ẽ homo in animã uiuam.
non tunc praedestinatus hoc
enimante saeculũ in prescien¬
tia creatoris nequ& unc cau¬
saliter uel consũmate incho¬
atus. uel inchoate consumatis
hoc enim a saeculo inrationibus
primordialibus cum simulom¬
niacrearent᷑. sed creatus intẽ¬
constans exanima & corpore.
amergo uideamus quomodo
eum fecerit ds̃ primum d&er¬
ra corpus eius post &iam de
anima uidebimus si quid ua¬
lebimus: quod enimmanib:
corporalib ds̃delimo finxe¬
rit hominem nimium pue¬

Expanded text:
diximus, clarum est. consumdiximus, clarum est. consummasse quippe ista intellegimus deum. cum creauit omnia simul ita perfecte, ut nihil ei adhuc in ordine temporum creandum esset, quod non hic ab eo iam in ordine causarum creatum esset, inchoasse autem, ut, quod hic praefixerat causis, post inpleret effectis. proinde formauit deus hominem puluerem terrae, uel limum terrae — hoc est de puluere uel limo terrae — et inspirauit sine sufflauit in eius faciem spiritum uitae, et factus est homo in animam uiuam, non tunc praedestinatus — hoc enim ante saeculum in praescientia creatoris — neque tunc causaliter uel consummate inchoatus uel inchoate consummatus — hoc enim a saeculo in rationibus primordialibus, cum simul omnia crearentur — sed creatus in temconstans ex anima et corpore. Iam ergo uideamus, quomodo eum fecerit deus, primum de terra corpus eius, post etiam de anima uidebimus, si quid ualebimus. quod enim manibus corporalibus deus de limo finxerit hominem, nimium pue
Abbreviated transcription (Latin):
mul creauit cum facer& mun¬
dum consumata quidem quia
nhil habent illa innaturis
propriis quibus suorum tẽ¬
porum cursus agunt. quod
non inistis causaliter factũ
sit inchoata uero. quoniam
quȩdam erant quasi semina
futurorum ꝑsaeculi tractũ
congruis exserenda. ipsius
&iam scripture uerbasatis
ad hoc ammonendum insis¬
niteruigent: siquis in eis eui¬
gil& nam& consũmata ea
dicit & inchoata nisi enim
consumata essent non scrip¬
tum ẽ& & consumata sun
caelum & terra &omnis com¬
positio illorum: & consuma¬
uit ds̃ in desecto opera sua¬
quaefecit: &benedixit ds̃ di¬
emseptimum & scĩ ficauit
eum rursusq: nisi inchoata
essent: non ita sequer&urqr
illa die requieuit ab omnibus
operibus suis. que inchoa uit
ds̃ facere: Hicigiur siquis in¬
quirat quomodo consuma uit
& quo modo inchoauit: neque
enim alia consumauit. Alia
inchoauit. sed cadem ipsa
utique aquib indie septimo
requieuit ex his que supra

Expanded text:
omnia creauit, cum faceret munomnia creauit, cum faceret mundum — consummata quidem, quia nihil habent illa in naturis propriis, quibus suorum temporum cursus agunt, quod. non in istis causaliter factum sit; inchoata uero, quoniam per quaedam erant quasi semina futurorum per saeculi tractum congruis exserenda: ipsius etiam Scripturae verba satis ad hoc admonendum insigniter vigent, si quis in eis evigilet. Nam et consummata ea dicit et inchoata: nisi enim consummata essent, non scriptum esset, Et consummata sunt coelum et terra, et omnis compositio illorum: et consummavit Deus in diequae fecit, et benedixit Deus diem septimum, et sanctificavit eum. Rursusque nisi inchoata essent, non ita sequeretur, quia: In illa die requievit ab omnibus operibus suis quae inchoavit Deus facere. Hic igiquirat, quomodo consummauit et quomodo inchoauit — neque enim alia consummauit, alia inchoauit, sed eadem ipsa utique, a quibus in die septimo requieuit — ex his. quae supra
Abbreviated transcription (Latin):
gerunt: Tamquã iterum scip¬
sa inuisibiliter in occulta qua¬
dam uigenerandi quam extraxꝰ¬
erunt deillis primordiis causa¬
rum suarum inquibus creato
mundocum factus ẽ. dies ante¬
quam in manifestã speciem su
generis exorerentur insesta
sunt si enimprima illa operadi
cum simul omniacreauit in suo
modo perfecta non essent ea
proculdubio post adderentur
quaeillis ꝑficiendis defuissent.
ut quȩdam uniuersitatis per¬
fectio exutrisq constar& sin¬
gulis quasi semis uelut alicuur
totius pastes essent. quarum
coniunctione ipsum totum
cuius pastes fuerant conple¬
r&urrursus suta essent illa
perfecta sicut perficiuntur.
cum suis quȩque temporibus
inmanifestas formas actus¬
quecreantur: profecto aut nihil
exeis postea pestem pora fier&.
aut hocfier& quod ex istis q suo
quaeq iamtempore oriuntur
dis nonces sat operari nuncaũt
quia & consumata quodam mo¬
consequentib euoluenda tem¬
poribus primitus ds̃ omniasi

Expanded text:
gerunt tamquam iterum sgerunt tamquam iterum ssa inuisibiliter in occulta quadam ui generandi, quam extraxerunt de illis primordiis causarum suarum, in quibus creato mundo, cum factus est dies, antequam in manifestam speciem sui generis exorerentur, inserta sunt. Si enim prima illa opera dei, cum simul omnia creauit, in suo modo perfecta non essent, ea procul dubio post adderentur, quae illis perficiendis defuissent, ut quaedam uniuersitatis perfectio ex utriusque constaret singulis quasi semis, uelut alicuius totius partes essent, quarum coniunctione ipsum totum, cuius partes fuerant, conpleretur. rursus, si ita essent illa perfecta, sicut perficiuntur, cum suis quaeque temporibus in manifestas formas actusque procreantur, profecto aut nihil ex eis post ea tempora fieret aut hoc fieret, quod ex istis, quae suo quaeque iam tempore oriuntur, deus non cessat operari. nunc autem, quia et consummata quodam moconsequentibus euoluenda temporibus primitus deus simul
Abbreviated transcription (Latin):
factus .ẽ. qui ẽ& futururratio
creandi hominis non actiocreati
Sed haec aliter in uerbodĩ ubi
ista non facta. sed a&ernas.
Aliter in elementis mundi ub:
domnia simul facta futuras.
Aliter in rebus quȩ sȩcundum
ciusas simul creatas non um si¬
antur inquibus adimiamfor¬
matus exlimo & diflatuanima¬
tus sicut faenum exostum.
Aliter inseminibus inquibus rur¬
sus qua si primordiales causȩ
rep&untur derebus ductȩ quȩ
secundum causas quas primũ
condidit extiterant uelut her¬
ba ex terra semen exherba inqͥ¬
bus omnib: eaiam facta modos
actus sui temporis acceperunt
quae ex occultis atque inuisibi¬
libus rationibus quae increatu¬
ra causaliter latent in manifes¬
tas formas naturasq prodi¬
erunt. Sicut herba exosta suꝑ
terrã. Et homo factus in ani¬
mam uiuam. Et c&era huius
modi. Siue frutecta. Siue ani¬
mantia ad illã operationẽ dĩ
pestinentia quȩ usque nunc
operatur sed &iam ista secum

Expanded text:
factus est, qui esset futurus — ratio factus est, qui esset futurus — ratio creandi hominis, non actio creati. Sed haec aliter in uerbo dei, ubi ista non facta, sed aeterna sunt, aliter in elemenomnia facta, futura sunt; aliter in rebus quae secundum causas simul creatas non jam siantur, in quibus Adam jam formatus ex limo et Dei flatu animatus, sicut fenum exortum; aliter in seminibus, in quibus rursus quasi primordiales causae repetuntur, de rebus ductae quae secundum causas quas primum condidit, extiterunt, uelut herba ex terra, semen ex herba. in quibus omnibus ea iam facta modos et actus sui temporis acceperunt, quae ex occultis atque inuisibilibus rationibus, quae in creatura causaliter latent, in manifestas formas naturasque prodierunt, sicut herba exorta super terram et homo factus in animam uiuam et cetera huius modi, siue frutecta siue animantia ad illam operationem dei pertinentia, qua usque nunc operatur. sed etiam ista secum
Abbreviated transcription (Latin):
tissime dictum sit nihil egis¬
se nondum natos seubonise
umali : Ac perhoc alia quer¬
tio est suo loco r&rat tanda
qui depeccato primorum
parentum. quiduo soli fuer̃
generis humani contraxe¬
rit uniuersa consparsio.
Nihil tamen talium meritoꝵd
habere potuisse hominemi
ante qua md&erra epul¬
uefinctus ẽ&. Antequam
suo tempore uiuer& nulla
questioł est. Sicut enim
xesau. &ia cob: quos non¬
dum natos dixit apostolur
possumus dicere traxisse ali¬
quid meriti deparentibus sinec
ipsi parentes egissent aliquid
boni aut mali nec genus hu¬
manum pec casse in adam
suipse non peccass& adam non
autem peccass adam: nisi dam
suo tempore uiuer& quopos¬
&& uiuere siuebene siuem ale
ita frustra peccatũ eius seurec¬
tefactũ requiritur. Cum ad¬
huc inreb simulcreatis causali¬
ter conditus nec uita pro pria
iamuiuebat. nec in parentib
sicuiuentib erat. Illa enim
prima conditione mundicũ
ds̃ creauit omnia simul homo

Expanded text:
rtissime dictum sit nihil egisrtissime dictum sit nihil egisse nondum natos siue boni siue mali. Ac per hoc alia quaestio est suo loco retractanda, quid de peccato primorum parentum, qui duo soli fuerunt, generis humani contraxerit uniuersa consparsio; nihil tamen talium mcritorum habere potuisse hominem, antequam de terrae puluere fictus esset, antequam suo tempore uiueret, nulla quaestio est. sicut enim Esau et Iacob, quos nondum natos dixit apostolus possemus dicere traxisse aliquid meriti de parentibus, si nec ipsi parentes egissent aliquid boni aut mali, nec genus humanum peccasse in Adam, si ipse non pecasset Adam — non autem peccasset Adam, nisi iam suo tempore uiueret, quo posset uiuere siue bene siue male —: ita frustra peccatum eius seu recte factum requiritur, cum adhuc in rebus simul creatis causaliter . conditus nec uita propria iam uiuebat nec in parentibus erat sic uiuentibus. in illa enim prima conditione mundi, cum deus creauit omnia simul, homo