comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
at pios uiderit uariis implicat ⁊ eligiõib. Ut impios faciat.
spem lutis excecet. ne quis ꝯphendat. ac teneat. uitãtẽ. Bic
hõib obstiuxit aditus om̃es. & scepsit uias puͣ letis honorib.
quos ut discutere possimꝰ Ip̃mq auctore maloꝵ uincere illiũnauit
nos deus & ar mauit uera celestiq uͥtute de qua nũc mihi disseien¬
& zonem ar effectum ꝑdiderunt. Queꝯq at in diffinitione
ũtutis solent dicere pauas ꝟsib rollegit & enariat. Lucilius
inuersamur quis uiuimus ⁊eb potesse. uirtus ẽ hoĩs sare
id quod queq heãt ⁊es. Uirtus sare hõi zectũ utile ꝗd sit hone¬
stum. Que bona que mala Item ꝗd inutile tuirpe ⁊̃ honesta
Uirtus qrende fine̾ ⁊ei sare modũq. Uirtus diuitiis p̃ciuro
ꝓsoluere posse. Uirtis ⁊e dare qd̾ re ip̃a debet᷑ honori. host
esse atq inimicũ hom̃i moruq maloꝵ. Contia defensorẽ

Expanded text:
autem pios uiderit, uariis inplicat religionibus, ut impios faciat. autem pios uiderit, uariis inplicat religionibus, ut impios faciat. specie lucis excaecet, ne quis conprehendat ac teneat ueritatem. sic hominibus obstruxit aditus omnes et obsaepsit uias publicis laetus erroribus. quos ut discutere possemus ipsumque auctorem malorum uincere, inluminauit nos deus et armauit uera caelestique uirtute. de qua nunc mihi disserenet rationem et effectum perdiderunt. quaecumque autem in definitionem uirtutis solent dicere, paucis uersibus colligit et enarrat Lucilius, in uersamur, quis uiuimus rebus potesse: uirtus est homini scire id quod quaeque habeat res, uirtus, scire homini rectum utile quid sit, honestum, quae bona, quae mala item, quid inutile turpe inhonestum: uirtus, quaerendae finem rei scire modumque, uirtus, diuitiis pretium persoluere posse, uirtus, id dare quod re ipsa debetur honori: hostem esse atque inimicum hominum morumque malorum, contra defensorem
Abbreviated transcription (Latin):
Et cũ in hac terrena militia tm̃̃ hoĩes laboris exauriãt ut
eass patiat que possunt. eo m̃o pirequo parata sut terte nob
nulliis labor ⁊ecusandus est quib id acquirit᷑ ꝗd nullo modo
possit amitti. uoluit eĩ deus ꝗ hoiem ad hanc militiã genuit
apertos impetus uigilare/ qui nos sicut piti a excitati duces
ꝯpedib illigatos a uia u̾itatis excutiat. Alios inflamat ⁊ e
stimulis. u̾t ad nocendu potiꝰ ĩtentos a dei ꝯtemplatiõe deto̾q̾at.
Alios ĩmoderatis libidinib immergit ut uoluptati &e corpori
ẜuientes ad utute xespicere non possint. Aliis uͬo inspriat
ĩuidiam. ut sius ipa tormẽtis occupati nl cooitant alud nisi
coe qͦs oderit felicitate. Alios inflat ambit̾ioib. Hi sunt
ꝗad gerendos magrͣatus oem uite sue oꝑam curamq ꝯuertĩt
Ut fastu signẽt᷑ annis nõue imponat. Quoruda uõ cupiditas
& ppetua potate duos se dici uelint uniu̾si gnͣis humai. Quos

Expanded text:
ines laboris exhauriant, ut ea sibi pariant quae possunt eodem modo perire quo parta sunt, certe nobis nullus labor recusandus est, quibus id adquiritur quod nullo modo possit amitti. uoluit enim deus, qui hominem ad hanc militiam genuit,apertos impetus uigilare, qui nos, sicut periti et exercitati duces ibus inligatos a uia ueritatis excutiat, alios inflammat irae stimulis, ut ad nocendum potius intentos a dei contemplatione detorqueat, alios inmoderatis libidinibus inmergit, ut uoluptati et corpori seruientes ad uirtutem respicere non possint, aliis uero inspirat inuidiam, ut suis ipsi tormentis occupati nihil cogitent aliut nisi eorum quos oderint felicitmagistratus omnem uitae suae operam curamque conuertunt, ut fastos signent et annis nomen inponant. quorundam cupiditas et perpetua potestate dominos se dici uelint uniuersi generis humani. quos
Abbreviated transcription (Latin):
quo nec sciri ꝗcq põt nec explicari. Uenio nũc ad id qd̾ est
maximũ oꝑis huuis a sumum. ut doceam quo ritu qͦ sacͥficio
deum coli oporteat. Id eĩ est hois offin̾. In eoq solo suma ⁊eꝵ
sumus ab eo nõ ut celum uideremus a& solem qd̾ anaxagoras
putauit sed ut artificem solisas celi deu pura & ĩtegra mente
cdleremus. Quis at p̃cedentib libris. pro ĩgenii mediocritate
defenderim uitatem. Tam ex ⁊ itu ꝙͦ ipo elucescere uł maxime
pot̃. Nichil eni scta oe singłaris illa maiestas aliud ab homie desi¬
derat. q solam Innocentiam qua siquis obtulit deo satis pie
satis zeligiose libauit. Hõis aut negleta iustitia cũ sint oib
flagitiis ae sceleribus inꝗnati ⁊ eligiosos se putant. si templa
a aras hostiarum sangiune cruentanerit. foros odorati ac
ueteris uini ꝑfusione madefecerint. Quim ⁊ sacras opes

Expanded text:
quo nec sciri quicquam potest nec explicari. uenio nunc ad id quod est summum operis huius et maximum, ut doceam quo ritu quoue sacrificio deum coli oporteat. id enim est hominis officium in eoque solo summa rerum ab eo sumus, non ut coelum videremus et solem quod Anaxagoras putavit, sed ut artificem solis et coeli Deum pura et integra mente coleremus. Quamvis autem praecedentibus libris, pro ingenii mediocritate defenderim veritatem; tamen ex ritu quoque ipso elucere vel maxime potest. Nihil enim sancta et singularis illa majestas aliud ab homine desiderat, quam solam innocentiam: quam si quis obtulerit Deo, satis pie, satis religiose litavit. Homines autem, neglecta justitia, cum sint omnibus flagitiis ac sceleribus inquinati, religiosos se putant, si templa et aras hostiarum sanguine cruentaverint, si focos odorati ac veteris vini profusione madefecerint. Quin etiam sacras dapes
Abbreviated transcription (Latin):
arborem a radicib ĩcipiat. Qui siccare uult ⁊iuulos fonte
siccet. Qui extingue̾ uult latͦnes insistet ⁊ eceptoribus
extirpandis. Item t̾elerit̾. Item felicit̾ quo fecistis cepistis. et
bene iuuantib superis feda scelarum clanstra cofringite. atq
hanc notam ab oculis uriͣs abstergite linquentes posteris iustie
fama qua a prib acrepistis. deus omnipotens uos uictores
tantisq mondi malis ĩtolumes seruet in statu felicissimo:¬

Expanded text:
arborem, a radicibus incipiat; qui siccare vult rivulos, fontem siccet; qui extinguere vult latrones, insistat receptatoribus extirpandis. 33 Ite celeriter, ite feliciter quo cepistis et bene iuvantibus superis, feda scelerum claustra confringite, atque hanc notam ab oculis vestris abstergite, linquentes posteris iustitie famam quam a patribus accepistis. Deus omnipotens vos victores tantisque mundi malis incolumes servet in statu felicissimo
Abbreviated transcription (Latin):
maxima est. Ille te proculdubio trahebat soli natalis ama¬
tissimu. Illut iam senior uedibas. Unde puer exciseras
ae illi terze que te infantem pauerat fatigate uite ⁊ eliquias
feritas truculantissimi hoies yͦ uero cruente in ymagines belue
te ĩprouidu et inermem nullo medio exspectabant horrendii
& iguõtu orbi italico predonium genus ꝗ no satirrati auiro
quiescerent que suma uotoꝵ raptorib eͣe solet nͥ soenter
effera. nullo odio nulla spe propoĩta nullo metu saciosctui

Expanded text:
maxima est». 5 Illa te proculdubio trahebat, soli natalis amamaxima est». 5 Illa te proculdubio trahebat, soli natalis amantissimum; illuc iam senior redibas unde puer excesseras, et illi terre que te infantem paverat, fatigate vite reliquias feritas!, truculentissimi homines, imo vero cruente et immanes belue, te improvidum et inermem calle medio expectabant, horrendum et ignotum orbi italico predonum genus, qui non saturati auro quiescerent, que summa votorum raptoribus esse solet, nisi scienter effera, nullo odio, nulla spe proposita, nullo metu sacrosanctum
Abbreviated transcription (Latin):
ita me nobis quando alit̾ no dabat᷑ uerbis saltem aĩ testibus.
Et si nõ hĩtatore certe amatore patrie ꝯꝑbarem. Sed dum
cogitare metũ tepi qtum ab altitudine curaru ur̃arũ dista¬
ret meoꝵ humilitas studioꝵ subito mihi semꝑ de manib
calamus lapsus est. Aunc cogor ut scribam. nẽc ⁊eluctari
ignorassem. Suauissimus et merito carissimus ciuis ũ
et aĩcus meus/ dum ex galleiis florentiã ⁊ediit molestias atq
picula tam longi itineris transgressus. a iam dilerte patrie
uicinus. In ĩp̃o pene portarũ limine. ae in ur̃o ut ita dicam
gremio crudelr interfectus est. O uir infrlix q̃ tos etate
urudi ꝑtuleris labores quotiens ig nota terraꝵo circueras ut
tnͣquillam in patria tua/ tandem ce honoratam ageres senectu
future quo ⁊ius quo miserande festinas. Tibi canit poencu
illud fallit te in cautum pietas tua. que tũ sit magna in
parentib & propinquis. Ut ait Cicero/ Tamen in patria

Expanded text:
ita me vobis, quoniam aliter non dabatur, verbis saltem animi testibus, etsi non habitatorem, certe amatorem patrie comprobarem. 2 Sed dum cogitare mecum cepi quantum ab altitudine curarum vestrarum distaret meorum humilitas studiorum, subito michi semper e manibus calamus lapsus est. Nunc autem cogor ut scribam, nec reluctari tuo ignorassem — suavissimus et merito carissimus civis vester et amicus meus, dum ex Galliis Florentiam redit, molestias atque pericula tam longi itineris transgressus et iam dilecte patrie vicinus, in ipso pene portarum limine et in vestro, ut ita dicam, gremio crudeliter interfectus est. 4 O vir infelix, quantos etate viridi pertuleras labores, quotiens ignota terrarum circuieras ut tranquillam in patria tua tandem et honoratam ageres senectutfuture, quo ruis, quo miserande festinas? Tibi canitur poeticum illud Fallit te incautum pietas tua, que, «cum sit magna in parentibus et propinquis» ut ait Cicero, «tum in patria
Abbreviated transcription (Latin):
atq impulit hiis tpͣrib fortuna: s nõ strauit neq debilitauit
usq adeo ut panicos in nrcuitu sẽuientes latrũculos ꝑferatis.
Solet eim uera uirtus altior et elarior et aduersitate ꝯsurge
Et si bene mores uros noui nec in me de uobis longa fallit
opinio. uos a ꝓpło Remano unũ hoc int̾ multa precipuũ
et uelut hereditariu possidetis ne fortune nos deiciat. at
frangatur ĩuiria. s attollat. Et quod maxime uiror
est int̾ difficultates crestant animi. Hinc mihi spes non
pua suborit᷑. Audeo enim uos accensos atrocitate negotii
ar generosa ĩdignatione flamantis ad solita iusticie arma
posse restitui no sile lignis adamantiuis ĩ sempitnũ loquar
aut orpheo dulcius flebilib ad liram querimoniis saxa
ꝑmulcxam nũq mihi ⁊edibit aĩcus meus irrentieabile

Expanded text:
impulit his temporibus fortuna, sed non stravit neque debilitavit usque adeo ut paucos in circuitu sevientes latrunculos perferatis. Solet vera virtus altior et clarior ex adversitate consurgere; et si bene mores vestros novi nec me longa de vobis fallit opinio, vos a populo romano unum hoc inter multa precipuum et velut hereditarium possidetis, ne fortune vos deiciat aut frangat iniuria, sed attollat et quod maxime virorum est, inter difficultates crescant animi. 24 Hinc michi spes non parva suboritur. Audio enim vos accensos atrocitate negotii et generosa indignatione flammantes ad solita iustitie arma posse restitui. Non si mille linguis adamantinis in sempiternum loquar aut Orpheo dulcius flebilibus ad lyram querimoniis saxa permulceam, unquam michi redibit amicus meus; irremeabile
Abbreviated transcription (Latin):
ciuib intermixti quos in capitalib coĩs Cicero idem
diuina prorsus orone defenderat. Quod aut noiati
ad libellu tuũ atinet amice ⁊ Milo defensus et late¬
rensis offensus et silla excusatus et pompius landata¬
tus aderãt his equidem aliisq id genus coĩtibus trãquilla
⁊ iocuncla et felix rusticatio mea fuit mo diuturnior
fuisset. Mox enim i iterum uuto babilonicus unicus
uectus est. retractusq sum ad inferos. Unde hec tͥ nũc
scribo turba fecit occupationũ. ut nec puero meo libel¬
lum tuũ transcribendi copia nec illi interim uedeundi
ad te facultas fuerit. net prius futurã spero q ambo
In Italiam ꝑiter redeamus. quem diem mͥ propinquũ spõ¬
deo si prius. forensium urm in p̃fatum Elicona ꝑduxe¬
ro. Qm̃ eum ociosum ac uacuũ in his regionib natꝰ
sum. Ut si quando post ac uł fatiui uł studio uarietatis
propellandiq fastidii nõ quidem huc quod me uolente

Expanded text:
civibus intermixti, quos in capitalibus causis Cicero idem civibus intermixti, quos in capitalibus causis Cicero idem divina prorsus oratione defenderat; quod autem nominatim ad libellum tuum attinet, amice, et Milo defensus et Laterensis offensus et Silla excusatus et Pompeius laudatus aderant. 10 His equidem aliisque id genus comitibus tranquilla et iocunda et felix rusticatio mea fuit, modo diuturnior fuisset; mox enim michi iterum invito babilonicus uncus iniectus est retractusque sum ad inferos, unde hec tibi nunc scribo. Turba fecit occupationum ut nec puero meo libellum tuum transcribendi copia nec illi interim redeundi ad te facultas fuerit; neque prius futuram spero quam ambo pariter in Italiam redeamus; 11 quem diem michi propinquum spondeo, si Forensem prius nostrum in prefatum Elicona perduxero — quando eum otiosum ac vacuum in his regionibus nactus sum — ut siquando posthac vel fati vi vel studio varietatis propellendique fastidii non quidem huc — quod me volente
Abbreviated transcription (Latin):
uir om̃n doctissimus. Marcus baro cum quo Cicero
ipe uagus achademicũ rus subibat. Adderant Cotta
et ualerius et lucillius Balbus cũ ꝗbus deoꝵ natura
acri studio uestigabat. Aderant Nigidius et Eratippus
tũ quib secreta nature mondi principiu atq esentiam
rimabant᷑. Aderat Q Cicero frat̃ cũ quo diuinaticem
dictabat offiçia quid honestũ ꝗd utile ꝗd inter hec
anum. Aderat Cato censorius ille senex cuiꝰ senertutem
testimonio comdabat. Aderat lucius Torquatus a. Cato
uticensis. M. piso cum quib bonoꝵ fines oꝑosa dispu¬
tatione firmabat. Aderat orator hortensius. Aderat Epy¬
curus aduersus alterũ ciceroniana phie laus aduerẜ alterũ
infamatio uoluptatis. Aderant lelius et Scipio cum quib
et uero amiciae et optime rei publicr formã dabat. At
ne infinitum xapiar externi ⁊eges aderant romanis

Expanded text:
vir omnium doctissimus Marcus Varro, cum quo Cicero vir omnium doctissimus Marcus Varro, cum quo Cicero ipse vagus academicum rus subibat; aderant Cotta et Velleius et Lucilius Balbus, cum quibus deorum naturam acri studio vestigabat; 6 aderant Nigidius et Cratippus, cum quibus secreta nature, mundi principium atque essentiam, rimabatur; aderat Quintus Cicero frater, cum quo divinationem vilis, cui dictabat officia, quid honestum quid utile quenam inter hec anum; aderat Cato censorius ille senex, cuius senectutem testimonio commendabat; aderant Lucius Torquatus, Marcus Cato Uticensis et Marcus Piso, cum quibus bonorum fines operosa disputatione firmabat; 8 aderat orator Hortensius, aderat Epycurus: adversus alterum ciceroniana philosophie laus, adversus alterum infamatio voluptatis; aderant Lelius et Scipio, cum quibus et vere amicitie et optime reipublice formam dabat; 9 ac ne in infinitum rapiar, externi reges aderant romanis
Abbreviated transcription (Latin):
memineris. si tum uiator Cicero diuerticula l amena
nõ uidit. Nemo ꝗdem preteriens nemo uisi certo ꝯsilio
uolens sciensq ẽo ꝑuenit. Et uł spectaculo fontis illectꝰ
uł studendi ociandiq proposito ꝙ q̃ sit zarũ intelliges
si uel poetarũ uel honestis om̃o studiis uacantiu ani¬
maduerteris uaritatem delectariq mihi uisus ẽ Cicero
et cupide mecum eͥeͣ decem ibi nempe tranquillos et ocios
dies egimus. Illic enim nusq alibi ex Italiam respiro
Hẽt at hoc p̃cipuũ uirtus ẽt solitudim desiderium et fre¬
ꝙtie fastidium demit et uł densissimo turbis insuetam
requiem uel desertissimis siluis turbam nobiliũ uraꝵ
atq illustrũ Comitũ cateruam nouit inserrere ĩnumeiͣs
taris et egregiis uiris cõmitatus erat comes meus. S
ut sileam Grayos Ex nr̃is aderant Bruttus atticus
Herenius Ciceronianis muneribus insignis. Adderat

Expanded text:
e mireris si tum viator Cicero diverticula, licet amena, e mireris si tum viator Cicero diverticula, licet amena, non vidit: 3 nemo quidem preteriens, nemo nisi certo consilio volens sciensque eo pervenit et vel spectaculo fontis illectus vel studendi otiandique proposito, quod quam sit rarum intelliges si vel poetarum vel honestis omnino studiis vacantium animadverteris raritatem. 4 Delectari itaque michi visus est Cicero et cupide mecum esse; decem ibi nempe tranquillos atque otiosos dies egimus; illic enim, nusquam alibi extra Italiam, respiro; habet autem hoc precipuum virtus: et solitudini desiderium et frequentie fastidium demit; et vel densissimis turbis insuetam requiem vel desertissimis silvis turbam nobilium curarum atque illustrium comitum cathervam novit inserere. 5 Innumeris claris et egregiis viris comitatus erat comes meus, sed ut sileam Graios, ex nostris aderant Brutus Athicus Herennius, cicerionanis muneribus insignes; aderat
Abbreviated transcription (Latin):
aliud sorte sed hoc certe supplicium non merentis. His
ego nũc in locis ubi puer fueram/ Iam senior sum Rato
m̃e libeꝵ  ut putabam ad puerilid eursum sastidia
retrahente. Itaq more meo nuꝑ in Elycona trã salpinam¬
urbis ĩuise strepitum fugiens secessi unaq tuus Cicoio
attonitus nouitate loa fassusq nũq se magis̾ ĩ arpinate
suo. Ut uerbis eius utar gelidis nr̃cuseptũ fluminibus
fuise q̃ ad fontem sorgie mecum fuit. o lim puto Ular¬
bonem petens loca illa nõ uiderat qq si plinio credimus
Marbone si hodierne dimansioni stamus arc latensis
prouĩtie loca sit ut cunq se heãt prouĩciarum ratio. fons
ille celeberimus nec campane nimphe. nisi fallor nec
sicule cessurus arethuse repõĩtiq ruris dulte silentium
ac solitudo Iotondissima secus iter publicũ eñtib ad
dextram redeuntib ad sinistram. Quod ideo dixerim x¬

Expanded text:
aliud forte, sed hoc certe supplicium non merentis — his aliud forte, sed hoc certe supplicium non merentis — his ego nunc in locis, ubi puer fueram, iam senior sum, fato me liberum, ut putabam, ad puerilia rursum fastidia retrahente. Itaque more meo nuper in Elicona... LIurbis invise strepitum fugiens secessi, unaque tuus Cicero attonitus novitate loci fassusque nunquam se magis “in Arpinate” quo, ut verbo eius utar, “gelidis” circumseptum “fluminibus” fuisse quam ad fontem Sorgie mecum fuit. Olim, puto, Narbonem petens loca illa non viderat, quanquam si Plinio credimus, Narbonensis, si hodierne dimensioni stamus, Arelatensis provincie loca sint. 2 Utcunque se habeat provinciarum ratio, fons ille celeberrimus, nec campane nimphe, nisi fallor, nec sicule cessurus Arethuse, repositique ruris dulce silentium ac solitudo iocundissima secus iter publicum euntibus ad dexteram, redeuntibus ad sinistram sunt; quod ideo dixerim n
Abbreviated transcription (Latin):
et pendenti plũbulo usas in retia/ quib in nõĩe eodem s
in oꝑibus belial credula xpianoꝵ turba cõ eluditur. Ut
mox squamis exuta curar Flamis desolatoriis carboib
exrratur auari uentris expletura uoraginem/. Cernere
pro sançta solitudine freqtiam sceleratam ut cͥcunfu¬
sas acies satelitum pessimorum pro sobriis Ieiuniis uo¬
luptuosa ꝯuiuia pro pegrinationib ocium in hitinanũ
et obscenium pro nudis pedib apłorum niueos furu
uolitare cormipedes aure instratos auro tectos aurum ma¬
dentes. aurũ deniq propedine/ nisi dñs seruilem luxum
coherceat calciandos. Quid multa : porsaru ãt partho¬
rum ⁊eģes dicas quo adorari oporteat. quos salutari sine
munerẽ nephas sit. O. hirsuti Ieiuniq senes quibus
laborastis. quib agrum dñicum seuistis. Quib sata
rigantes sacrum sanguinem effudistis: Mitto aut hec.
His nũc in locis miserare sortem iniquissimã amia x

Expanded text:
et pendenti plumbulo versas in retia, quibus in nomine eodem, sed et pendenti plumbulo versas in retia, quibus in nomine eodem, sed in operibus Belial, credula cristianorum turba concluditur, ut mox, squamis exuta, curarum flammis et “desolatoriis carbonibus” exuratur, avari ventris expletura voraginem; cernere pro sancta solitudine frequentiam sceleratam et circumfusas acies satellitum pessimorum, pro sobriis ieiuniis voluptuosa convivia, pro peregrinationibus piis otium inhumanum et obscenum, pro nudis pedibus apostolorum niveos furum volitare cornipedes, auro instratos, auro tectos, aurum mandentes, auro denique propediem, nisi Dominus servilem luxum coerceat, calciandos. Quid multa? 4 Persarum aut “Partorum reges” dicas, quos adorari oporteat, quos “salutari sine munere” nefas sit. O hirsuti ieiunique senes, quibus laborastis, quibus agrum dominicum sevistis, quibus seta rigantes sacrum sanguiHis igitur nunc in locis — miserare sortem iniquissimam amici
Abbreviated transcription (Latin):
DEminus mihi pernasus alter in Italia est alter in gallia
Dqualis qualis exulentium late pyeridum duplex domus
in ausonio elicone felicior fui dum fata deusq sinebant/
Ut apud Moronem Illa miẜabilis amans ait. Si tam x
amas miẜabilis et non pudicissima a ꝯstantissima mulier
fuit dido. Nunc me gallicus orbis habet ⁊ occidentalis
babilon / qua nichil in̾formius sol uidet / et ferox rodanꝰ
estuanti Cocito uł tartareo similimus acheronti. piscato¬
rum ĩops quondam hic regnat hereditas mirum in modu
oblita principii. Stupor est memorare illos hos cernere
auzo onustos purpura suꝑbos pͥncipium ac gentium
spoliis uidere pro ĩuersis ⁊ atib luxiuiosa palatiã et menib
elausos montes. Pro retibus paruis/ quib olim in estu
Galileo uictus uix exiguus querebat᷑. Qiub in stagno ge¬
nesareth tota nocte laborantes nichil ceperant mane aut
facto capta ẽ in nõię yhu ingens piscium młtitudo audire
nuc mendaçes linguas spectare membranas uo uacuas

Expanded text:
eminus michi Parnasus, alter in Italia est, alter in Gallis, qualisqualis exulantium late Pyeridum duplex domus. In ausonio Elicone felicior fui dum fata Deusque sinebant, ut apud Maronem illa miserabilis amans ait, si tamen amans miserabilis et non pudicissima ac constantissima mulier fuit Dido. 2 Nunc me gallicus orbis habet et occidentalis Babilon, qua nichil informius sol videt, et ferox Rodanus estuanti Cocyto vel tartareo simillimus Acheronti. Piscatorum inops quondam hic regnat hereditas, mirum in modum oblita principii. Stupor est memorare illos, hos cernere auro honustos et purpura, superbos principum ac gentium spoliis; videre pro inversis ratibus luxuriosa palatia, et menibus clausos montes pro retibus parvis, quibus olim in estu galileo victus vix exiguus querebatur, quibus in “stagno Genesareth tota nocte laborantes nichil ceperant”, mane autem facto capta est in nomine Iesu ingens “piscium multitudo”; 3 audire nunc mendaces linguas, spectare membranas vero vacuas
Abbreviated transcription (Latin):
cum inter hoĩes numezant tu cum inter deos nͨ laudãte
nec laudato dignis p̃coniis conaris inserrere. Nisi forte¬
illud maiori gloria dignũ putas ꝙ xp̃ianos genus houũn
re uera sanctum et ĩnocuum. uerum it sͥ. uidebatur
Sictonio referenti superstitionis noue ac malefice suppli¬
ais affecit. oĩs pietatis ꝑsecutor: atq hostis crudelissimus.
Eo quidem de te ista non suspicor/ eo qͦ magis ꝓpositum
tuũ miror. Nam et superiora illa friuola et nĩmis bana
sunt. Ultimũ hoc nepharium ⁊ et ĩ mane nec tͥ alit̾¬

Expanded text:
eum inter homines numerant, tu eum inter deos nec laudante eum inter homines numerant, tu eum inter deos nec laudante nec laudato dignis preconiis conaris inserere et illud maiori gloria dignum putas, quod cristianos, hominum genus revera sanctum et innocuum, verum ut sibi videbatur et Suetonio referenti, «superstitionis nove ac malifice», “suppliciis” affecit, omnis pietatis persecutor atque hostis crudelissimus. 25 Ego quidem de te ista non suspicor, eoque magis propositum tuum miror; nam et superiora illa frivola nimis ac vana sunt, et ultimum hoc nefarium etiam et immane; et it
Abbreviated transcription (Latin):
partim nulla ⁊ephensione partim nõ mediocri laude digne
inemorant᷑ prius sil ꝙ se totum in sçelera ⁊ probrademer¬
geret. an aurigendi potuis citharizandi studiu quibusa
tam curiose deditum accepimus Ut seciecius pinũ cora
seruis et plebe sordida deinde ⁊. in publico uniu̾so populo
spectante pͥnceps auriģa decurreret. et quasi numen aliquod
oblatam sibi citharam adoraret egregius Citharasta. quib
tandem successib enectus. Et uelutꝰ Italicis nõ iꝯtentus
ingeniis Achayam petiit et greçoꝵ musicorũ adulationibus
inflatus solos gratos studiis suis dignos asseruit. bidicu¬
lum monstium forox bellua. An illud om̃e certiꝰ magni si¬
mul et religiosi pͥncipis habiusti ꝙ barbe pͥmicias et illas
ĩ hũani oris exiuuas in capitolio ꝯsecrauit. Hi certe sunt
actus Neronis tui Seneca ea etate qua historici ad huc

Expanded text:
«partim nulla reprehensione, partim non mediocri laude digna» «partim nulla reprehensione, partim non mediocri laude digna» memorantur, prius scilicet quam se totum in “scelera” et “probra” demergeret an aurigandi potius an citharizandi studium, quibus tam curiose deditum accepimus, ut secretius primo, coram servis ac plebe sordida, deinde etiam in publico, universo populo spectante, princeps auriga decurreret, et quasi numen aliquod oblatam sibi “citharam adoraret”, egregius citharista? 22 quibus tandem successibus evectus et velut italicis non contentus ingeniis Achaiam petiit, et grecorum musicorum adulationibus inflatus, “solos Grecos studiis suis dignos” asseruit, ridiculum monstrum, ferox belua. 23 An illud omen certius magni simul ac religiosi principis habuisti, quod barbe primitias et illas inhumani oris exuvias “in Capitolio consecravit”? 24 Hi certe sunt actus Neronis tui, Seneca. Ea etate qua historici adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
discipulo p̃ceptorem. Postremo de illo cui tam multa
blandizi ne dicam blandiendo mentiri solitus eras. Belȩge
libros quos ad cum ĩp̃m de Clementia. Reuolue quem ad
polibium de ꝯsolatione dictasti. Cetera deniq tuara uigil
memoria. lethei gurgitis undei nõ obruit. Pudebit ⁊
credit laudati disapuli qua enim fronte dotali talia sci¬
psisse potueris ignoro certe. Ego illa sine pudore nõ relego.
S hic rursus oc̾curres et adołefentiam pͥncipis atq in¬
dolem multum spei melioris p̃ferrenter obiciens eriores
tiui ⁊epetina moꝵ eius mutatiõe tutabere qi hec nobid̃
ignota sint. Uerum ip̃e ꝯsidera q̃ sit excusabile paucu¬
l&a ꝑsonati pͥncipatus opuscula: uel simulate pietatis
uoculas obliquasse auimũ atq iuditiũ tibi tali uiro tali
etate tanta zero expientia ac doctrina/. Quid eĩ ero tibi
placuit ex illis actis que ab historicis/. ut eoꝵo ubis utar

Expanded text:
discipulo preceptorem, postremo de illo cui tam multa discipulo preceptorem, postremo de illo cui tam multa blandiri, ne dicam blandiendo mentiri, solitus eras. 19 Relege libros quos ad eum ipsum de clementia, relege quem ad Polibium de consolatione dictasti; si vel libros velmemoriam lethei gurgitis unda non obruit, pudebit, credo, laudati discipuli; qua enim fronte de tali talia scripsisse potueris, ignoro; certe ego illa sine pudore non relego. 20 Sed hic rursus occurres, et adolescentiam principis atque indolem multum spei melioris preferentem obiciens, errorem tuum repentina morum eius mutatione tutabere, quasi hec nobis ignota sint. Verum ipse considera quam sit excusabile, paucula personati principatus opuscula vel simulate pietatis voculas obliquasse animum ac iudicium tibi tali viro, tali etate, tanta rerum experientia ac doctrina. 21 Quid enim, oro, tibi placuit ex illius actis, que ab historicis, ut eorum verbis utar,
Abbreviated transcription (Latin):
tarus eͬe studiusti cui ut fieres uilis et mĩssiõe dignu
hẽreris uł simulato certe ul ⁊ acçersito lingue uitio
curare debueras. Prima hec miẜaꝵ tuaro radix ab
ai leuitate ne dicam uanitate proferta. Inancua studi¬
oꝵ  głiam dure sanex nimis/ aa oliter ne riersus dicã
pueriłr ꝯcupisti. Ip̃m ꝙ ad ĩmitis fere magisteriu acce
errorũ studiosius aucupamur uł culpas maͣs iꝑ fata
accusare fortinam qd optaueras łuenisti. Sed qd̾ ꝑgis
ah miẜ. Postq̃ in admiratiõem tui uesanũ iuuenẽ eousq
pduxͣas. Ut nulla libertatis aut cõmeatus octasio suꝑesẜ
gillationis etrũperas. Non oquidem ignorabas tragediam
om̃e genus scupti grauitate uincere. Ut ait Naso. Hanc
tu ꝙ mordacit q uenenose q acriter in illis scripseris
ẜmonis acrimoniam nephandis actibus equari posse hoĩs
id scuibere de imꝑatore subiectum de dño familiarem de

Expanded text:
carus esse studuisti, cui ut fieres vilis et missione dignus carus esse studuisti, cui ut fieres vilis et missione dignus habereris vel simulato certe vel etiam accersito lingue vitio curare debueras: prima hec miseriarum tuarum radix ab animi levitate ne dicam vanitate profecta. 14 Inanem studiorum gloriam, dure senex, nimis molliter, ne rursus dicam pueriliter, concupisti. Ipsum quod ad immitis fere magisterium acceses studiosius aucupamur et culpas nostras in fata accusare fortunam: quod optaveras invenisti. 15 Sed quo pergis, ah miser? Postquam in admirationem tui vesanum iuvenem eousque perduxeras ut nulla libertatis aut commeatus occasio superesinsignires? 16 Non equidem ignorabas “tragediam omne genus scripti gravitate vincere”, ut ait Naso; hanc tu quam mordaciter, quam venenose, quam acriter in illum scripseris sermonis acrimoniam nefandis actibus equari posse hominis rear id scribere, de imperatore subiectum, de domino familiarem, de
Abbreviated transcription (Latin):
Quid igit tibi cu his laribus: Q uid cũ in humano
sruentoq discipulo: quid cũ dissimilimo cõmitatu i
Respondebis effuge̾ nolui/ s nequiui Et illud cleantis
uersiculum p̃tendens quo in latinũ uerso uti soles: duicut
uolentem fata nolentem trahunt. Illud insuꝑ ꝓclamabis
Uoluisse te opibus renũciare. Ut ĩđ sic laq̃u uibertatis
abrũperes/ teq in tutum ex tanto naufragio uł nudus
erripeͣs. Res et ueterib hestorics nota est/ et mͥ ĩp̃i illoꝵ
destigiis ĩ cedenti haud quoq silentio p̃termissa. uerũ
te mihi sermo est/. putas ne silebo. qd indignatio ueri¬
Ut qui de sum̃is uiris agens. nec metu flectit᷑ nec
gra Suctonium Tranquilum. Is ergo ꝗd ait. Auert¬
sse te Noronem a cognitione ueterum oratorũ quo sib
in tui illũ ãmiratiõe diutius detiueres/ Illi ig̾ pectori

Expanded text:
quid igitur tibi cum his laribus tandiu, quid cum inhumano quid igitur tibi cum his laribus tandiu, quid cum inhumano cruentoque discipulo, quid cum dissimillimo comitatu? Respondebis: 11 ‘Effugere volui, sed nequivi’, et illum Cleantis versiculum pretendes, quo in latinum verso uti soles: Ducunt volentem fata, nolentem trahunt; illud insuper proclamabis voluisse te opibus tuis renuntiare, ut vel sic laqueum libertatis abrumperes, teque in tutum ex tanto naufragio vel nudus eriperes: rem et veteribus historicis notam, et michi ipsi illorum vestigiis incedenti haudquaquam silentio pretermissam. 12 Verum uando ad te unum michi sermo est, putas ne, silebo quod indignatio veriet qui de summis viris agens nec metu flectitur nec gratia, Suetonium Tranquillum. 13 Is ergo quid ait? “Avertisse” te Neronem a «cognitione veterum oratorum», quo scilicet “in tui” illum “admiratione diutius detineres”: illi igitur pectori
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Modestia potius suis utens partib et leticiã fieria¬
unt et multa fert uita hoiui quib cõsilia nr̃a uincunt᷑.
Idarcho uirtus ĩuicta furenti opponit᷑ fortune/ non
ferreas necessitatis leges. At ego nũꝗd satis sanus uidear
si diutius cũ magr̃o uirtutũ de uirtutẽ dispũtẽ et ꝓbare
nitar. I cuius ꝯtrarii probatio impossibilis sit unã ꝑfecto
uel te Iudice uł quolib qui inter huius uite fluctũs me¬
dioceiter nauigare didicerit / nõ fuisse ꝯsilum fortibus
herere. Ꝙ si laudem ex difficultate captabis. hoc ip̃m
sum̃e laudis erat emergeͬ/ et in portum aliquẽ salua
pupe confuge. Impendentem iugiter teruicib tus gla¬
genus intelligere poteras mortẽ tua et fructu quolibet
et gloria carituram/ ueneras/ o miẜabilis senex ĩ hono
manus qui quicqd uellet posset/ nil nisi pessimũ uelle
młtiplicib argumentis / fidem turbide quietis acceperas

Expanded text:
sit; modestia potius suis utens partibus et letitiam frenasit; modestia potius suis utens partibus et letitiam frenaunt et multa fert vita hominum quibus consilia nostra vincuntur, idcirco virtus invicta furenti opponitur fortune, non ferreas leges. 8 At ego nunquid satis sanus videar si diutius cum magistro virtutis de virtute disputem, et probare nitar id cuius contrarii probatio impossibilis sit — vincam profecto vel te iudice vel quolibet qui inter huius vite fluctus mediocriter navigare didicerit —, non fuisse consilium Syrtibus herere? 9 Quodsi laudem ex difficultate captabas, id ipsum summe laudis erat, emergere et in portum aliquem salva puppe confugere: impendentem iugiter cervicibus tuis glaest — intelligere poteras mortem tuam et fructu quolibet et gloria carituram. 10 Veneras, o miserabilis senex, in hominis manus qui quicquid vellet posset, nil nisi pessimum velle multiplicibus argumentis fidem turbide quietis acceperas;
Abbreviated transcription (Latin):
no errubuit. Ꝙ quem tibi ex equo in moralib p̃ceptis
obiceret nõ hrent. laus ingẽs ex ore hois p̃ẜtim aĩosi
copassent. Sed nescio quo sicut corporum sic aioꝵ egregias
formas/ aliqua sepe grauis inuiria nature uarientis ĩ seꝗt
magis quo ad illam propius uident᷑ accede̾ sine ꝙ iater
tam multa decora deformitas oĩs apparet Et ꝙ obłcura
facie facilis neuus ẽeͬ̾t in p̃clara cicatͥx feda est tanta
In õñi seculoꝵ crudilissimũ principem Inadisti ⁊ tuͣꝗ¬
llus nauta p̃ciosis mercib onustus ad infamam ⁊
procelosumm scopulum appulisti. Cur aũt illic hesisti
queso te : an ut in tempestate magisteriu approbares
s hec nemo nisi amens elegit neq eni ut fortis. ẽ
ra prudentie relinquat clectio ociosa semꝑ eĩt fortitudo
nihil eĩz accidet aduersus quod illius auxiliu ĩplorãdũ

Expanded text:
non erubuit confiteri, quod quem tibi ex equo in moralibus preceptis non erubuit confiteri, quod quem tibi ex equo in moralibus preceptis obicerent non haberent; laus ingens ex ore presertim hominis acomparasset. 4 Sed nescio quomodo sicut corporum sic animorum egregias formas aliqua sepe gravis iniuria nature variantis insequitidet, eoque magis quo ad illam propius videntur accedere, sive quod inter tam multa decora deformitas omnis apparet, et quod in obscura facie facilis nevus esset, in preclara cicatrix feda est: tanta In omnium seculorum crudelissimum principem incidisti et tranquillus nauta preciosis mercibus honustam navim ad infamem et procellosum scopulum appulisti. 6 Cur autem illic hesisti, queso te? an ut in tempestate aspera magisterium approbares? sed hoc nemo nisi amens eligit, neque enim ut fortis est ra prudentie reliquatur electio, otiosa semper erit fortitudo: nichil enim incidet, adversus quod illius auxilium implorandum
Abbreviated transcription (Latin):
Rancistus amico senece salutem. Petitam a tanto
uiro Impetratamq ueniam uelim si quid asperius dixero
ꝙ̃ aut ꝓphessionis tue reuerentiam deceat aut requiem
sepultã. Qui enim me Mrarço Ciceroni que latine eloq¬
tie lumen ac fontem / teste te dixerm nõ peperasse legerit
si ⁊eliquis itidem uere loquens nõ peperçero ĩdignatiois iuste
materiam nõ hebit. Iuuat bobiscum loꝗ uiri Illustres qualiũ¬
clara nõia tuum nõm anuumerandum eeͣ nõ sum nescus.
Idq si aliunde nescirem magno quodeni ⁊ extremo teste co¬
onoui. Plutarcus quidem grecus hõ et trayani pͥncipis
magr. suos claros dizos nr̃is ꝯferrens cum platri et
Aristotili quoꝵ pͥmũ diuinu scd̾m demonium grea uocat
MLarcu uaronem. Homero aut uirgiliuz demosteni Mar¬
tum Tulium obieasset. Ausus est ad postremũ ducun
ꝯtouersiam moue̾ nec eũ tanti saltem disçipłi ueneratio
cõtinuit. In uno sane suoꝵ ĩgenia prorsus imparia

Expanded text:
ranciscus Anneo Senece salutem. Petitam a tanto viro impetratamque veniam velim, siquid asperius dixero quam aut professionis tue reverentiam deceat aut quieti sit debitum sepulcri. Qui enim me Marco Ciceroni, quem latine eloquentie lumen ac fontem, teste te, dixerim, non pepercisse legerit, si reliquis itidem vera loquens non pepercero, indignationis iuste materiam non habebit. 2 Iuvat vobiscum colloqui, viri illustres, qualiuclara nomina tuum nomen annumerandum esse non sum nescius, idque si aliunde nescirem, magno quodam et externo teste cognovi. 3 Plutarchus siquidem grecus homo et Traiani principis magister, suos claros viros nostris conferens, cum Platoni et Aristotili — quorum primum divinum, secundum demonium Graii vocant — Marcum Varronem, Homero Virgilium, Demostheni Marcum Tullium obiecisset, ausus est ad postremum et ducum controversiam movere, nec eum tanti saltem discipuli veneratio continuit. In uno sane suorum ingenia prorsus imparia
Abbreviated transcription (Latin):
complexo quam utinã aretius tenuisses nec diuelleris
iii finem. ut cum illo saltẽ preçone ueritatis pro ueritate
sum longius dicendi aimpetu/. et ĩtelligo me ad ħ exaran¬
da scri ꝓcessisse ꝙ ut ulla tempestiue fuigis spes appareat
Etermi uale. Apd̾ superos in gallia Ei salpina int̾ sinistuu¬
sextilibus. Anno ab ortu euis. quem an tu noueris ĩcertus

Expanded text:
am arctius tenuisses nec divellereris in finem, ut cum illo precone veritatis pro veritate sum longius dicendi impetu, et intelligo me ad hec exaranda serius processisse, quam ut ulla tempestive frugis spes appareat. Eternum Vale. Apud superos, in Gallia Cisalpina ad dexteSextilibus an
Abbreviated transcription (Latin):
maloꝵ seculis me feliciorib inserris. Ut intro legendu
saltem cũ Corneliis Sapionib affricanis. leliis. fabiis
maximis. actellis Brutis deciis Catonib. Regulis
Ciisorib/ Torquatis. ualeriis. Coruinis. Salmatoribus
Claudiis Marcellis. Neronibus Emiliis Fuluiis. Artiliis
Quintiis. Curiis fabriciis ac Camillis et nõ his externis x¬
furib Inter quos aduerso sydere natus sum/ mihi uidear
etatem agere. Tu uelim de antiꝗoribus polibium ⁊/ Quintu
Claudium et ualerium antiatem. Reliquosq quorũ glorie x¬
tius splendor officit. de nouis aute plinium secudu uerone¬
sem uiçinum tũu atq emulum quondã tiiũ Crispũ. Salusti¬
um / salutes. Quib nũtra nichilo filiciores eoꝵ uigilias
fuisse quam tuas. Eternum uale Rerum gestaru memorie
con sultor optime. Apud superos in ea parte Italie ⁊ ĩ ea
In uestibulo iustine uirginis et añ ip̃m sepulcri tui lapidem.
uiii kalen Marcii. Anno ab ortu eus. que si paulo uixisses

Expanded text:
malorum seculis me felicioribus inseris, ut inter legendum saltem cum Cornelius, Scipionibus Africanis, Leliis, Fabiis Maximis, Metellis, Brutis, Deciis, Catonibus, Regulis, Cursoribus, Torquatis, Valeriis Corvinis, Salinatoribus, Claudiis Marcellis, Neronibus, Emiliis, Fulviis, Flaminiis, Atiliis, Quintiis ac Camillis, et non cum his extremis furibus, inter quos adverso sidere natus sum, miesit. 6 Tu velim de antiquioribus Polibium et Quintum Claudium et Valerium Antiatem reliquosque quorum glorie splendor tuus officit; de novis autem Plinium Secundum veronensem vicinum tuum, atque emulum quondam tuum Crispum Salustium salutes, quibus nuntia nichilo feliciores eorum vigilias fuisse quam tuas. Eternum vale, rerum gestarum memorie consultor optime. Apud superos, in ea parte Italie et in ea in vestibulo Iustine virginis et ante ipsum sepulcri tui lapidem, VIII Kalendas Martias, anno ab Illius ortu quem paulo amplius
Abbreviated transcription (Latin):
forsitam latitare suspicor. eaq multos iam ꝑ anos me fatigat
cura/ q̃m longa quidem ac sollicita spe nichil ẽ laborio sius¬
in uita. Hec hactenus. Tu uo̾ solare aĩum et laboiͣs egregii
fructum ex ꝯsçiã ꝑcipiens mortalia periisse ne doleas/ sciebas
peritura dum scuberes. Mortali eim ingenio nihil efficitur
ĩmortale. Quid enim ⁊ efert an statim/ an post annoꝵ d
sortem tuam equanimius ferre debes ex qua nũc aliqͦs ñare¬
hi. axarcus. Cato censorius .p. Aigidius. Antonius Cimpho
Iulius igninus. Artheius capito. tayus bassus ueracis ⁊
pontificalis. Oetauius hersenius. Cornelius balbus. Masurius
Albimis. Seriius. Sculpitius. Cloatius. uerus Gayus.flacchus
Pompeius festus. Cassius Emina fabius pictor. Statius.
Tullianus Multiq alii quos nũare longũ est. hos omes meis¬

Expanded text:
i latitare suspicor; eaque multos iam per annos me fatigat cura, quoniam longa et solicita spe nichil est importunius. 9 Tu vero solare animum, et laboris egregii fructum ex conscientia percipiens, mortalia periisse ne doleas; sciebas peritura dum scriberes: mortali enim ingenio nichil efficitur immortale. Quid autem refert an statim an post centum sortem tuam equanimius ferre debes. 10 Ex his nunc aliquos hi: Marcus Cato Censorius, Publius Nigidius, Antonius Gnipho, Iulius Hyginus, Ateius Capito, Gaius Bassus, Veratius Pontificalis, Octavius Hersennius, Cornelius Balbus, Massurius Sabinus, Servius Sulpitius, Cloatius Verus, Gaius Flaccus, Pompeius Festus, Cassius Emina, Fabius Pictor, Statius Tullianus, multique alii quos enumerare longum est, olim
Abbreviated transcription (Latin):
ocii sccipsisti cuiusq ot̃ uiuetiora: suiat opa: srili for lam dulaedo
p̾stit Secundus uir quidam sanctissimus et diuino ingenio
Augustinus. Origine affer. cloquio romanus. Cum qͦ aut
de libris diuina tractantib deliberare potuisses sũmus nẽpe
Theologus futirus. qui cam quã poteras theo logiam ta
sirupulose tractasti tam anxie diuisisti. Ut uero tuarũ
rerum nil ignores q̃uis ita de te scriptum sit legisse ta
multa. ut aliꝗd tibi scribere uotasse miremiri. tam multa
scripsisse. q multa uix quenq̃ legrͣ potuisse credamus.
Nulle tñ extant uł ad modũ lacere tuoꝵ opum zelliquie

Expanded text:
otii”, scripsisti, cuius ut vivaciora sint opera, stili forsitan dulcedo otii”, scripsisti, cuius ut vivaciora sint opera, stili forsitan dulcedo estitit; secundus vir quidam sanctissimus et divino ingenio, Augustinus, origine afer eloquio romanus, cum quo utinam de libris divina tractantibus deliberare potuisses, magnus nempe theologus futurus, qui eam quam poteras theologiam tam scrupulose tractasti, tam anxie divisisti. 8 Ut vero rerum tuarum nichil ignores, quamvis ita de te scriptum sit, “legisse” te «tam multa ut aliquid tibi scribere vacasse miremur, tam multa scripsisse quam multa vix quenquam legere potuisse credamus», nulle tamen extant seu admodum lacere tuorum operum reliquie
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo tam parcus pater unq̃ fui̾t. Cuius non longenam parsimo¬
nam breui tpre luxuriosus filius posẜ euertere. Quid nunc
libros ꝑditos enumerem: quot libroꝵ tuoꝵ tondem fame ure¬
nus. ⁊ sopitus dolor damni memoria excitat᷑. S o incredebilis
appareat doctorũ tñ om̃ ꝯsensu dortissimus uaro est qd̾ sine ulla
ꝯꝑatione compatuota tuus marcus Cicero in his ip̃is libris. In
quib nichil affrmandum disputat affirmare nõ timiut ut
quodãmo luce tui nõis ꝑstringente oculos uideat᷑ Iterim dum
de te loquit᷑ suũ pͥncipale propoitum nõ uidisse. Qd Caceronis
inctas extendunt p̃cipueq lactantius/ qui uir ex nr̃is eloqtia
et religione clarissimus : qui nulltẽ uarone doctiorem ne nipud
grecos quidem uixisse non dubitat. Sane Inter ĩnumerabiles ⁊¬
multa tibi et Qui tulmulta seruata ex. Catonis ꝑcepto ⁊atioe

Expanded text:
nemo tam parcus pater unquam fuit, cuius non longevam parsimonemo tam parcus pater unquam fuit, cuius non longevam parsimoniam brevi tempore luxuriosus filius posset evertere. Quid nunc libros perditos enumerem? quot librorum tuorum nomsopitus dolor damni memoria excitatur. 5 Sed, o incredibilis appareat, doctorum tamen omnium consensu “doctissimus” Varro est, quod «sine ulla dubitatione» Marcus Cicero his ipsis in libris in quibus nichil affirmandum disputat, affirmare non timuit, ut quodammodo luce tui nominis prestringente oculos, videatur interim dum de te loquitur, suum principale propositum non vidisse. 6 Quod Ciceronis metas extendunt, precipueque Lactantius, vir ex nostris eloquentia et religione clarissimus, qui nullum Varrone “doctiorem ne apud Grecos quidem vixisse” non dubitat. 7 Sed inter innumerabiles pmulta tibi et cui tu multa, servata ex Catonis precepto “ratione
Abbreviated transcription (Latin):
Ranciscus Marco uaroni salutem. Ut te ameui et ue¬
nerei⁊ tua me singłaris uirtus et industuaritito
me clarissimũ nõm cogit. Sunt ꝗdem qͦs ħ extinctos
superstitib tamen bñfitiis ac meritis amamus qui sil ceteiͣs
ꝯspectu et odore grauiter offendentib Ip̃i doctrinis ĩstruut
exemplisq delectant quiq licet huic abierint ĩ comunẽ
locum t ait plantus in Casma tamen ab sentes prosunt
pntibus. Tu nichil / aut modicũ prodes nõ tua ꝗdem / s gĩa
corrupentis eui culpa. Etis nr̃a libros tuos perdidit q aũt
unius minimorũ custodie studiosa. quis unq iniuste ⁊ei
comspiauis et illius sumis uiris Magno pompeio ac Iulio
Cesari merito tuo carus. Itaq sub altero militasti ad alterum
scripsisti libros mirabiles omisq discipline refertissimos Iutꝰ
bellorum et publicorũ num diuersissimas curas magna. lans
studio elaborati libri digni nõ sunt habiti qui ꝑmanus nostras
ad posteros puenirent. Ardorem tuũ nostra uiat ignauia.

Expanded text:
ranciscus Marco Varroni salutem. Ut te amem ac venerer tua me singularis virtus et industria, tuum me clarissimum nomen cogit. Sunt quos benificiis ac meritis amamus; qui scilicet, ceteris conspectu et odore graviter offendentibus, ipsi doctrinis instruunt exemplisque delectant, quique licet hinc “abierint” «in comunem locum», ut ait Plautus, tamen absentes prosunt presentibus. 2 Tu nichil aut modicum prodes, non tua quidem sed omnia corrumpentis evi culpa. Etas nostra libros tuos perdidit: quidni autem, unius numorum custodie studiosa? quis usquam invise reiconspicuus, et illis summis viris Magno Pompeio ac Iulio Cesari merito tuo carus. 3 Itaque sub altero militasti, ad alterum scripsisti libros mirabiles omnisque discipline refertissimos, inter bellorum et publicorum munerum diversissimas curas. Magna laus studio elaborati libri digni non sunt habiti qui per manus nostras ad posteros pervenirent; ardorem tuum nostra vicit ignavia;
Abbreviated transcription (Latin):
nris imꝑatorib salutandos linquere. si tam salutare illos au¬
dent quorũ studio ac uirtute fundatum Imperiu eu̾terũt
Etranũ uale uir clarissime. apud superos capite orbis ⁊oma
q̃ tua fuit mea patria facta est. kaleñ aprilis auno ab
ortũ eius / quem utinam nouisses. Mcce xliii¬
Rxanascus Titoliuio salutem. Optarem si fato datu esset
Iuł me in tuam/ uł te in nam etatem incidisse ut ul etas
ipa uel ego ꝑ te melior. et uisitatorum ex numero tuor¬
unus forem. Profecto nõ roma modo te uiden gr̃a/ sed indiam
ex galiis aut hispania petiturus. Nunc uoͣ qua datur te i
librif tuis uideo nõ equidem totum sed quatenꝰ nũdum secu¬
li nri desidia periisti. Centu quadragintaduos ⁊erũ ⁊ oanaꝵ
libros edidisse te nouimꝰ. Hen quãto studio quatis laboribis

Expanded text:
ris imperatoribus salutandos linquere, si tamen hos non illorum pudet, quorum studio ac virtute fundatum imperium everterunt. Eternum vale, vir vigilantissime. Apud superos, in capite orbis Roma, que tua fuit et mea patria facta est, Kalendis Novembris anno ab ortu Eius quem utinam novisses, MCCCLnciscus Tito Livio salutem. Optarem, si ex alto datum esset, vel me in tuam vel te in nostram etatem incidisse, ut vel etas ipsa vel ego per te melior fierem et visitatorum unus ex numero tuorum, profecto non Romam modo te videndi gratia, sed Indiam ex Galliis aut Hispania petiturus. Nunc vero qua datur te in libris tuis video, non equidem totum sed quatenus nondum seculi nostri desidia periisti. 2 Centum quadraginta duos rerum romanarum libros edidisse te novimus, heu quanto studio quantisque laboribus!
Abbreviated transcription (Latin):
quodem loco ais/ non de hac tam exigua uita cogitatione
nullos hũisse fasces nullis triumphis inhiasse nullos x¬
inflasse tibi aũi Catelinas. S hoc ꝗdem frustra. ꝑternũ
Uale mi Cicero. Apud superos ad dexteram Athesis ripam
i collonia ueronensium transpadane Italie xui lelendas
Quintiles. Anno ab ortu euis quem no noueras. alccrxl¬

Expanded text:
quodam scribis loco, “non de hac iam exigua vita cogitantem”, quodam scribis loco, “non de hac iam exigua vita cogitantem”, nullos habuisse fasces, nullis triumphis inhiasse, nullos inflasse tibi animum Catilinas. Sed hec quidem frustra. Eternum vale, mi Cicero. Apud superos, ad dexteram Athesis ripam, in civitate Verona Transpadane Italie, XVI Kalendas Quintiles, anno ab ortu Dei illius quem tu non nover