comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cun bene uiuendo custodiunt: penam uero his qui eam male uiuendo
contempnunt. Script᷑a sacra. lectoris sui animũ ad cȩlestem patͥam uo¬
uit atq. aterrenis desidiis ad suꝑna amplectenda cor legentis immutat
dictisq obscuriorib exercet fortes. & ꝑaruulos humili sermone blandit᷑
orusu legendi fastidium tollit lectoris: quia nimirum uerb̾ humilib
aoiauat. sublimib leuat. Scriptura sacra. aliquo mͦ cum legentibus
srescit. arudib lectorib quasi recognoscitur: ꝙ tamen a doctis semꝑ
ueneris comede. Quicquid enim insaera scriptura inuenitur. edendum est: qi
ꝙ. eius parua simplicem componunt uitam: &. eius magna. subtilem edi¬
ficant incelligentiam. Precepta scripture sacre legendo reuiuiscimꝰ: qͥ mor¬
tui inculpa iacebanius. Unde ommipotenti domino ꝑ psalmistam dicit᷑.
Ineternum non obliuiscar sermones tuos: quia in ipsis uiuificasti me. Sc̃a

Expanded text:
eam bene vivendo custodiunt; poenam vero, in iis qui eam male vivendo eam bene vivendo custodiunt; poenam vero, in iis qui eam male vivendo contemnunt. Scriptura sacra lectoris sui animum ad coelestem patriam vocat, atque a terrenis desideriis ad superna amplectenda cor legentis immutat, dictisque obscurioribus exercet, et parvulis humili sermone blanditur: et usu legendi fastidium tollit lectori. Quia nimirum quos verbis humilibus adjuvat, sublimibus levat. Scriptura sacra aliquo modo cum legentibus crescit, a rudibus lectoribus quasi recognoscitur, et tamen a doctis sempeFili hominis, quodcunque inveneris comede . Quidquid enim in sacra Scriptura invenitur, edendum est: quia et ejus parva simplicem componunt vitam, et ejus magna subtilem aedificant intelligentiam. Praecepta Scripturae sacrae legendo, reviviscimus, qui mortui in culpa jacebamus. Unde Omnipotenti Domino per Psalmistam dicitur: In aeternum non obliviscar sermones tuos: quia in ipsis vivificasti me . Sancta
Abbreviated transcription (Latin):
pse & enim suꝑ occasum ascendit: qui mortẽ resurgendo calcauit. E ui
dum cantamus. iter facimus. ut ad nr̃m cor ueniat: & sui nos amoris gr̃a
instriumur. Utrumq bonum ẽ. si liceat. Si non liceat: melius ẽ¬
oare quam legere. Qui uult cum deo semꝑ esse: frequenter debet orare:
tequenter ꝙ. legere. Nam cum oramus. ip̃si cum deo loquim᷑: cũ uero
lerimus. d̃s nob̾cum loquitur. Omnis profectus: ex lectione ꝙ medita¬
tone ꝓcedit. Quȩ enim nescimus. lectione discimus: quȩ autẽ didicimꝰ
meditationib conseruamꝰ. Geminum confert donum lectio sanctarum
scripturarum: siue quia intellectum mentis erudit: seu quod amundi
uauitatib abstractum hominem. ad amorem dĩ ꝑducit. Geminum ẽ. lec¬
us dignitate dicantur. Nam rationabiliter erit quisq pͥus ꝓmptꝰ ad in¬
telligendum quȩ legit: deinde idoneus ad ꝓferendum quod didicit.
rereuim dĩ: & p̃mium habet & penam legentib eam. Premuim his qͥ

Expanded text:
pse etenim super occasum ascendit, qui mortem resurgendo calcavit. Cui dum cantamus, iter facimus, ut ad nostrum cor veniat, et sui nos amoris gratiUtrumque bonum, si liceat: si non liceat, melius orare quam legere. Qui vult cum Deo semper esse, frequenter debet orare, frequenter et legere. Nam cum oramus, ipsi cum Deo loquimur: cum vero legimus, Deus nobiscum loquitur. Omnis profectus, ex lectione et meditatione procedit. Quae enim nescimus, lectione discimus: quae autem didicimus, meditationibus conservamus. Geminum confert donum lectio sanctarum Scripturarum. Sive quia intellectum mentis erudit; seu quod a mundi vanitatibus abstractum hominem, ad amorem Dei perducit. Geminum est etiam lecilitate, vel dignitate dicantur. Nam rationabiliter erit quisque prius promptus ad intelligendum quae legit, deinde idoneus ad proferendum quae didicit. Lex enim Dei, et praemium habet, et poenam legentibus eam. Praemium, in iis qui
Abbreviated transcription (Latin):
uenitur abhis qui non temptant illum. Diligamus ergo simplicitatem cor¬
dis. ut abilla actꝰ nostri dirigantur inuram salutis. Scriptum est enim.
Simplicitas iustorum: diriget eos. Obediamus uerbis pauli predicatoris
egregii: qui nos admonet dicens. Nolo uos sapientes ẽẽ inbono: simplices
inmalo. Bebet & enim electorum corda. prudentia inbonum iugit̃ accue¬
res es simplicitas ab acumine prudentiȩ temꝑare: ne aut prudentia mo¬
dum rectitudinis excedat: aut simplicitas ignorantiȩ fallatia torpescat.
De iacob enim legitur. quod esset uir simplex. & indomo habitans: quia
mnurum om̃s qͥui incuris exteriorib sparsi refugiunt. simplices in co¬
gicatione. atq inconscientie suȩ habitatione consistunt: nedum admul¬
ti foris inbiant: a semetipsis alienatis cogitationib recedant. Curramꝰ
ergro psimplicitatis itinera: ut ad ꝑhennitatis ꝑ eam citus ꝑuenire me¬
reamur patriam: ubi immortalitatis stolam & simplicitatis recipere

Expanded text:
ret autem eis qui fidem habent in illum . Diligamus ergo simplicitatem cordis, ut ab illa actus nostri dirigantur in viam salutis. Scriptum est enim: Simplicitas justorum diriget eos . Obediamus verbis Pauli praedicatoris egregii, qui nos admonet, dicens: Volo vos sapientes esse in bono, simplices in malo . Debet enim electorum corda prudentia in bonum jugiter acuere, et simplicitas ab acumine prudentiae temperare, ne aut prudentia modum rectitudinis excedat, aut simplicitas ignorantiae fallacia torpescat. De Jacob enim legitur: Quod esset vir simplex, et in domo habitans , quia nimirum omnes qui in curis exterioribus spargi refugiunt, simplice in cogitatione, atque in conscientae suae habitatione consistunt, ne dum ad multa foris inhiant, a semetipsis alienati cogitationibus recedant. Curramus ergo per simplicitatis itinera, ut ad perennitatis per eam citius pervenire mereamur patriam, ubi immortalitatis stolam et simplicitatis recipere
Abbreviated transcription (Latin):
patrem. & alium paraclytum dabit ut maneat uob̃cum in ȩternum.
inȩternum mansurum: si post dilectionem suam. mandata eius seruaue¬
rimus. Ab ipso enim nob̾ om̃ia bona largiiitur: & uelle bonum ꝙ. oꝑa¬
ri. ab illo prius donatur nob̃. Diligimͣ enum abillo. ut diligamꝰ illũ: ama¬
mur abeo. ut ameius eum: cognoscimur ut cognoscamus: aduiuam᷑
ut oꝑemur: &. oꝑando uirtutib ditemur. Ergo sinos dilectio dĩ ꝓxi¬
miq de mulcet: consequens ẽ. ut faciamus quod ille p̃cepit: quia in
tantum disigimus. inquantum facimus. N eq enim potest sincere dm̃
diligere: qui mandata eius fideliter non implet. Ipse enim ait.Si
quis diligit me. sermonem meũ seruabit: ꝙ. pater meus diliget eũ:
⁊ ad eum ueniemus. &. mansionem apud eum faciemus.  qui non

Expanded text:
Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum . Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum . cum esse in aeternum mansurum, si post dilectionem suam mandata ejus servaverimus. Ab ipso enim nobis omnia bona largiuntur, et velle bonum et operari, ab illo prius donatur nobis. Diligimur enim ab illo; ut diligamus illum; amamur ab eo, ut amemus eum. Cognoscimur, ut cognoscamus: adjuvamur ut operemur, et operando virtutibus ditemur. Ergo si nos dilectio Dei proximique demulcet, consequens est ut faciamus quod ille praecepit. Quia in tantum diligimus, in quantum facimus. Neque enim potest sincere Deum diligere, qui mandata ejus fideliter non implet. Ipse enim ait: Si quis diligit me, sermonem meum servabit. Et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem
Abbreviated transcription (Latin):
ergo uirtus dilectionis & caritatis: que omnes amplectitur: om̃s dili
inter odia benefica. inueritate firma. A prauis impugnatorib non di¬
ripitur : a latronib non furatur: ab incendio non cremat᷑. ab heresi ñ
diuiditur. In diuidua stat: in expugnabilis manet: in explicabilis durat:
inconcussa ꝑseuerat: incorrupta letatur. Ligamentum enim ẽ. om̃iũ
uirtutum: glutinum ẽ. animarum: concordia mentium: & societas
electorum. Ne aduersitatib frangatur. fortiter mentẽ roborat: ne ꝓ¬
sꝑitatib eleuetur. caute temꝑat: ne ab ira suꝑetur. rationabiliter repri¬
mit. Uere hȩc ut uideo. nobilissima & excellentissima uirtus ẽ. Teneamus
ergo eam fr̃s uirtute qua possumus. ut nob̃cum sit. nob̃cum meneat:
nob̾cum surgat: nob̾cum ꝑgat: nob̾cum lecetur. & conuiuetur. Dec&
uideamus quid nobis obseruandum. ipse auctor p̃cipiat dilec¬
tionis. Ait enim. Si diligitis me. mandata mea seruate: & ego rogabo

Expanded text:
est virtus charitatis, quae omnes amplectitur, omnes dilig, et inter iras placita, inter odia benefica, in veritate firma: a pravis impugnatoribus non diripitur, a latronibus non furatur, ab incendio non crematur, ab haeresi non dividitur: individua stat, inexpuinconcussa perseverat, incorrupta laetatur. Ligamentum est enim omnium virtutum, glutinum animarum, concordia mentium, et societas electorum. Ne adversitatibus frangatur, fortiter mentem roborat: ne prosperitatibus elevetur, caute temperat: ne ab ira superetur, rationabiliter reprimit. Vere haec ut video nobilissima et excellentissima virtus est. Teneamus ergo eam, fratres, virtute qua possumus, ut nobiscum sit, nobiscum maneat, nobiscum surgat, nobiscum pergat, nobiscum laetetur et convivetur. Decet ideamus quid nobis observandum ipse auctor praecipiat dilectionis. Ait enim: Si diligitis me, mandata mea servate, et ego rogabo
Abbreviated transcription (Latin):
corde. tota anima. & tota uirtute diligamus eum: ita ut nullius rei dile¬
tionem preponanus dilectioni dñi nr̃i iħu .xͥ. Ipse enun ait. Qui diligit

Expanded text:
corde, tota anima, et tota virtute diligamus eum , et nullius rei dilecorde, tota anima, et tota virtute diligamus eum , et nullius rei dilectionem praeponamus dilection
Abbreviated transcription (Latin):
Qualiter dilectio dei & ꝓxiii sit tenenda. ipse insinuat: qui implerisq
scripture sue sententiis. & amicos iubet diligi inse: ꝙ. inimicos diligi ꝓ¬
ter se. Diliganius ergo dilectissimi fr̃s dominum deuii nr̃m sicut ille pͥ¬
cepit: scilicet ex toto corde. tota anima. & tota uirtute nr̃a. Diligamus.
quia ille pͥor dilexit nos. Sie enim ioħes ille qui suꝑ ipsum dilectionis fon¬
tem incena recubuit: inepła sua ait. Fratres diliganus dñm: quoniã ille
prior dilexit nos. Neq poterat enim dominum fragilitas diligere humani
nisi ille primum naturam diligeret nrãm. Dilexit etiam nos pͥusquam
essemus: &. ideo ut essemus ereauit: uiuificauit: nutriuit. custodiuit. ꝙ
ad lauacrum regenerationis ꝑduxit: renouauit. gub̾nauit. &. ad incell¬
gibilem etatem ꝑduxit. Hec eium omuia nobis miscd̃iter. &. ꝑ nunam
eius sanguinem fusum non dubitemus. Suspendamus ergo corda nr̃a
ad dilectionem creatoris nr̃i: ꝙ. non modico. aut ex aliquo. sed extoto

Expanded text:
nsinuat, qui in plerisque Scripturae suae sententiis, et amicos jubet diligi in se, et inimicos diligi propter se. Diligamus ergo, dilectissimi fratres, Dominum Deum nostrum sicut ille praecepit; scilicet, ex toto corde, tota anima et tota virtute nostra diligamus, quia ille prior dilexit nos . Sic enim Joannes ille, qui super illum dilectionis fontem in coena recubuit, in epistola sua ait: Fratres, diligamus Dominum, quoniam ille prior dilexit nos . Neque enim poterat Dominum fragilitas humana diligere, nisi ille primum naturam diligeret nostram. Dilexit etiam nos prius quam essemus, et ideo ut essemus creavit, vivificavit, nutrivit, custodivit, et ad lavacrum regenerationis perduxit, renovavit, gubernavit, et ad intelligibilem aetatem perduxit. Haec enim omnia nobis misericorditer, et per ejus sanguinem fusum non dubitemus. Suspendamus corda nostra ad dilectionem Creatoris nostri, et non ad modicum aut ex aliquo: Sed ex toto
Abbreviated transcription (Latin):
talem indulgentiam accepturus ẽ. adeo: qualem ꝙ ipse dedit ꝓrimo suo.
Ila natio ꝓpeceatis nr̃is ad aures omnipotentis dĩ cito pueniet: si deliu¬
quentium preces in nr̃is aurib acceptabiles erunt. Qui dementer peccan¬
tibus ignoscere nouit: clementiam diuinȩ pietatis certissime accipiet.
meugłio: possidebitis animas ur̃as. In omni enim uita humana: pa¬
aentia necessaria ẽ. Sicut itaq patienter sufferre debemꝰ iniurias
ib alis innos delatas: ita &. patienter tͥbulationes quȩ nobꝰ eueniunt
liferre necesse ẽ. Sepissine inhoc scło boni areꝓbis tribulationes patiunt᷑
deo siquis libet post bona oꝑa tbulationes patiatur non debet in cogi¬
aaione dicere. ꝑdidi oꝑa inea bona que faciebam. Qui enim hoc dixerit:
non ꝓamore dei. s. ꝓ amore dĩ .s. ꝓmercede felicitatis huius uitȩ. aut
Mlaude humana opus bonum fecisse cognosertur. P robabitur enim ho¬

Expanded text:
talem indulgentiam accepturus est a Deo, qualem et ipse dederit proximo suo. talem indulgentiam accepturus est a Deo, qualem et ipse dederit proximo suo. Illa oratio pro peccatis nostris ad aures omnipotentis Dei cito perveniet, si delinquentium preces in nostris auribus acceptabiles erunt. Qui clementer peccantibus ignoscere novit, clementiam divinae pietatis certissime accipiet. gelio, possidebitis animas vestras . In omni enim vita humana patientia necessaria est. Sicut itaque patienter sufferre debemus injurias ab aliis in nos delatas, ita et patienter tribulationes quae nobis evenient, sufferre necesse est. Saepissime in hoc saeculo boni a reprobis tribulationes patiuntur. Ideo si quislibet post bona opera tribulationes patitur, non debet in cogitatione dicere: Perdidi opera mea bona quae faciebam. Qui enim hoc dixerit, non pro amore Dei, sed pro mercede felicitatis hujus vitae, aut pro laude humana opus bonum fecisse cognoscitur. Probabitur enim ho
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝙ laudare dominũ: magis animo quam uoce debemus. Hoc ẽ. qͥppe
quod dr̃: cantantes &. psallentes in cordib ur̃is. Nox & enim psalmodiȩ
cum ꝑ intentionem cordis agitur: ꝑ hanc omnipotenti dño adcor iter
paratur: ut intente menti. uel propħie myst̾ĩa. uł compiunctionis grãm
infundat. Unde scriptum ẽ. Sacrificum laudis honorificabit me: & illic
iter ẽ. quo ostendam illi salutare dĩ.  illud. Cantate dño: psalmum¬

Expanded text:
 et psallere, et laudare Dominum magis animo, quam voce debemus. Hoc est quippe  et psallere, et laudare Dominum magis animo, quam voce debemus. Hoc est quippe quod dicitur cantantes in cordibus vestris. Vox etenim psalmodiae cum per intentionem cordis agitur, per hanc omnipotenti Deo ad cor iter paratur, ut intentae menti, vel prophetiae mysteria, vel compunctionis gratiam infundat. Unde scriptum est: Sacrificium laudis honorificabit me, et illic iter est quo ostendam illi salutare Dei .
Abbreviated transcription (Latin):
tatis animum eorum inflectit. Dum xpistianum non uocis modula¬
tio. sed tantum uerba diuina quȩ ibi dicunt᷑. debeant cominouere
nescio quo tamen pacto modulatione canentis. maior nascitur com¬
puncꝰtio cordis. Multi enim repꝑiuntur. qui cantus suauitate cominor
sua crimuina plangunt: atq ex ea parte magis flectuntur adlacrimas:
ex qua psallentis insonuerit dulcedo suauissima. Oratio inpresenti ti¬
tum: ꝓremedio peccatorum effunditur. Psalmorum autẽ decantatio. ꝑ¬
petuam dĩ laudem demostrat ingloriam sempiternam: sicut scͥptum cͥ
Beati qui habitant in domo tua domine: inscła scłorum laudabunt te su¬
ius oꝑis ministerium. quicumq fideliter intentaq mente exequitur.
quod ammodo angłis sociatur. Uñ & malio loco idem psalmographus
ait. In conspectu angłorum psallam tͥ Psalmodiȩ hic uirtus ostenditlt.
ut qui puro corde inter homines canit: etiam sursum cum angłis canere

Expanded text:
tatis animum eorum inflectit. 32. Dum Christianum non vocis modulatatis animum eorum inflectit. 32. Dum Christianum non vocis modulatio, sed tantum verba divina, quae ibi dicuntur, debeant commovere, nescio quo tamen pacto modulatione canentis major nascitur compunctio cordis. Multi enim reperiuntur qui, cantus suavitate commoti, sua crimina plangunt, atque ex ea parte magis flectuntur ad lacrymas, ex qua psallentis insonuerit dulcedo suavissima. 33. Oratio in praesenti tantum vita pro remedio peccatorum effunditur; psalmorum autem decantatio perpetuam Dei laudem demonstrat in gloriam sempiternam, sicut scriptum est: Beati qui 288 habitant in domo tua, Domine, in saecula saeculorum laudabunt te . Cujus operis minisquodammodo Angelis sociatur. Unde et in alio loco idem Psalmographus ait: In conspectu Angelorum psallam tibi . Psalmodiae hic virtus ostenditur, ut qui puro corde inter homines psallit, etiam sursum cum Angelis canere
Abbreviated transcription (Latin):
sapienter agit: qui quod oꝑatur non intelligit. Quod enim inom̃ib
cibis gustus. quo dinoscitur cuius saporis sint: hoc ꝙ inuerb scȩ semp
singula uerba psalmodie. sicut gustus ẽ. intentus indiscretionem sapo-¬
ris ciborum: iste ẽ. qui compleuit quod dr̃. psallite sapienter. Bonum
est corde semꝑ orare: bonum ẽ. etiam ꝙ sono uocis dm̃ spiritalib hym¬
nis glorificare. Nichil ẽ. sola uoce canere. sine cordis intentione: s sicit
ait apłs. cantantes in cordib ur̃is: hoc ẽ. non solum uoce. seo corde psil¬
lentes. Unde ꝙ alibi. Psallam sp̃u: psallam & mente. Sicut orationib
regimur: ita psalmorum studiis delectamur. Psallendi enim utilitas.
tristi a corda consolatur: gratiores mentes facit: fastidiosos oblectat
inertes ex suscitat. peccatores ad lamenta inuitat. Nam quamuis dun
sint carnalia corda: statum ut dulcedo insonuerit: ad affectum pre¬

Expanded text:
sapienter agit, qui quod operatur non intelligit. Quod enim est in omnibus sapienter agit, qui quod operatur non intelligit. Quod enim est in omnibus cibis gustus, quo dignoscitur cujus saporis sit, hoc est et in verbis sansingula verba psalmodiae, sicut gustus intentus est in discretione saporis ciborum: iste es qui complevit quod dicitur, Psallite sapienter . Bonum est corde semper orare, bonum etiam sono vocis, Deum spiritualibus hymnis glorificare. Nihil est sola voce canere, sine cordis intentione. Sed sicutait Apostolus: Cantantes in cordibus vestris , hoc est, non solum voce, sed et corde psallentes. Unde et alibi: Psallam spiritu, psallam et mente . 31. Sicut orationibus regimur, ita psalmorum studiis delectamur. Psallendi enim utilitas tristia corda consolatur, gratiores mentes facit, fastidiosos oblectat, inertes exsuscitat, peccatores ad lamenta invitat. Nam quamvis dura sint carnalium corda, statim ut psalmi dulcedo insonuerit, ad effectum pie
Abbreviated transcription (Latin):
maorib p̃miis cumulent᷑. Oratio namq pura. tunc in locis oportunꝰ
funditur: dum eo tantum teste deꝓmittit᷑. Neq enim conciliat deũ.
multiplex orantis sermo: sed pura sinceraq orationis intentio. Interro¬
gauerunt quidam abbatem macharium dicentes. Q uomͦ debemus
uaro E dixit eis senex. Non opus ẽ multum loqui inoratione: sed
atendere frequenter manus. ꝙ dicere. Pũe sicut uis. ꝙ. sicut scis mi¬
serere mei. Hinc beatus benedictus ait. Non inmultiloquio. ẜ impi¬
ritate cordis. & compunctione lacrinarum: nos exaudiri sciamꝰ. & ideo
breuis debet ẽẽ & pura oratio: nisi forte ex affectu inspirationis duun
qui nos ꝑ propħam admonet dicens. psallite sapienter. Id non
queramus sonum auris. sed lumen cordis: & quod lingua cantamus. ope
compleamus. Cantat᷑ sapienter et qui quod psallit intelligit. Nemo eñ

Expanded text:
majoribus praemiis cumulentur. Oratio namque privatis locis opportunius majoribus praemiis cumulentur. Oratio namque privatis locis opportunius funditur, dum Deo tantum teste depromitur. Neque enim conciliat Deum multiplex orantis sermo: sed plura, sinceraque orationis intentio. Interrogaverunt quidam Abbatem Macharium dicentes: Quomodo debemus orare? Et dixit eis senex: Non opus est multum loqui in oratione, sed extendere manus frequenter, et dicere: Domine, sicut vis, et sicut scis, miserere mei. Hinc beatus Benedictus ait: Non in mutiloquio, sed in puritate cordis, et compunctione lacrymarum, nos exaudiri sciamus. Et ideo brevis debet esse et pura oratio, nisi forte ex affectu inspirationis divinqui nos per Prophetam admonet dicens: Psallite sapienter , id est, non quaeramus sonum auris, sed lumen cordis: et quod lingua cantamus, opere compleamus. Cantat et sapienter, qui quod psallit intelligit. Nemo enim
Abbreviated transcription (Latin):
e non pluit. Et dixit senex. Credo. quia non oratis attentius. His autẽ
scre quia ita ẽ: Neni stemus pariter ad orationem. Et extendens incȩ¬
lim manus orauit: ꝙ statim pluuia descendit. Q uod cum uidisset frat̃
ille timuit: ex ꝓcidens ad orauit senem. Nam ꝙ. dñs discipłis ait. Habete
fioem. A men dico uobis: quia quicumq huic monti dixerit. tolle te
⁊ mitte te inmare: &. non hesitauerit incorde suo: quodcumq dixerit.
fier ei. Q uod & factum p̃cib beati patris Gregorii neocesariensis legimꝰ.
Qui cum uolens edificare eccłiam in loco apto. uideret eum angustiorẽ
esse quam res exigebat: uenit nocꝰte ad locum:ꝙ. genibꝰ flexis orauit
adoñm ut montẽ longius iuxta fidem petentis ageret. & mane facto
reuersus inuenit montem tantum spacii reliquisse structorib ȩccliȩ: qͣn¬
tim opus habebant. Nam & scã scolastica manus ad caput in mensa po¬

Expanded text:
et non pluit. Et dixit senex: Credo quia non oratis attentius. Vis autem et non pluit. Et dixit senex: Credo quia non oratis attentius. Vis autem scire quia ita est? Veni, stemus pariter ad orationem. Et extendens in coelum manus oravit, et statim plavia descendit. Quod cum vidisset frater ille, timuit; et procidens adoravit senem Nam et Dominus discipulis ait: Habete fidem. Amen dico vobis, quia quicunque huic monti dixerit, tollere et mittere in mare, et non haesitaverit in corde suo, quodcunque dixerit, fiet ei . Quod et factum precibus beati Patris Gregorii Neocaesariensis legimus. Qui cum volens aedificare Ecclesiam in loco apto, videretque eum angustiorem esse quam res exigebat, venit nocte ad locum, et genibus flexis oravit Dominum, ut montem longius juxta fidem petentis ageret. Et mane facto, reversus invenit montem tantum spatii reliquisse structoribus Ecclesiae, quantum opus habebat. Nam et sancta Scholastica manus et caput in mensam po
Abbreviated transcription (Latin):
inuulnere medicamentum. si ad huc in eo ferrum sit: ita nichil ꝓficit
outio illis. cuius adhuc dolor inmente. uel odium manet inpectore. Li
bentius sacrificium orationis accipitur: quod in conspectu misericordis
udicis. ꝓxumi dilectione conditur. Quod tunc ueraciter quisq eumulat:
si hoc etian ꝓ aduersariis impendat. Tantus ẽẽ debet orantis erga deum̃
affectus: ut non despet precis effectum. In aniter autẽ oramus: si spei fiduci¬
am non habemus. Petat ergo ait apostolus unusquisq infide: nichil dubi¬
tans. Et dominus. O minia quicquid pecieritis in oratione credentes: acci¬
pietis. Uenit quidam senex aliquando inmonte synay: & cum exiret in¬
de. occurrit ei frater inuia: ꝙ. ingemiscens dicebat seni. Affligu᷑ abba ꝓpt̃
siccitatem: quia nobis non pluit. E dicit ei senex. Quare non oratis. et
rogatis deum: Q. ille respondit. Et oramus. ꝙ dep̃camur assidue deũ:

Expanded text:
in vulnere medicamentum si adhuc in eo ferrum sit, ita nihil proficit in vulnere medicamentum si adhuc in eo ferrum sit, ita nihil proficit oratio illius, cujus adhuc dolor in mente, vel odium manet in pectore. Lbentius sacrificium orationis accipitur, cum in conspectu misericordis judicis proximi dilectione conditur. Quod tunc veraciter quisquesi hoc etiam pro adversariis impendat. Tantus esse debet orantis erga Deum affectus; ut non desperet precis effectum. Inaniter autem oramus, si spei fiduciam non habemus. Petat ergo unusquisque in fide, nihil dubitans . Et Dominus, Omnia quaecunque petitis in oratione, credentes accipietis . Venit quidam senex aliquando in montem Sinai, et cum exiret inde, occurrit ei frater in via, et ingemiscens dicebat seni: Affligimur, Abba, propter siccitatem, quia nobis non pluit. Et dixit ei senex: Quare non oratis et rogatis Deum? Et ille respondit: Et oramus et deprecamur assidue Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
nichil proficit oratis: si denuo comittitur unde iam uenia postulatur.
le namq desideratum effectum sine dubio ꝑcipit: qui quod orando ab¬
lui postulat. delinquendo non iterat. Tunc ergo ueraciter oramꝰ: quando
aliunde non cogitamus. Nam reuera tunc impetranda diuina mune¬
ra credimus: quando simplici affectu assistimus cum oramus. Quando
autem stamus ad orationem. uigilare &. incumbere ad p̃ces toto corde de¬
bemus: ut cogitatio omnis carnalis & scłaris abscedat:ꝙ. nec quicquan
tunc aliud amimus quam idsolum cogitet quod p̃catur. Ideo ⁊ sace¬
dos fr̃m p̃ꝑat mentes. dicendo sursum corda: ut dum respondet plas
habemus ad dñm: ad moneat᷑ nichil aluid se quam dñm cogitare de¬
bere. Qui leditur: non desistit orare ꝓse ledentib. Alioquim. urta
oei sententiam peccat: qui ꝓ inimnicis non orat. Sicut nullum ꝓficit

Expanded text:
nihil proficit oratio, si denuo committitur, unde jam venia postulatur. nihil proficit oratio, si denuo committitur, unde jam venia postulatur. Ille enim precis desideratum effectum sine dubio percipit, qui quod orando ablui postulat, delinquendo non iterat. Tunc ergo veraciter oramus, quando aliunde non cogitamus. Nam revera, tunc impetranda divina munera credimus; quando simplici affectu assistimus, cum oramus. Quando autem stamus ad orationem, vigilare et incumbere ad preces toto corde debemus, ut cogitatio omnis carnalis et saecularis abscedat: nec quidquam tunc aliud cogitet animus, quam id solum quod precatur. Ideo et sacerdos fratrum praeparat mentes dicendo: Sursum corda, ut dum plebs respondet: Habemus ad Dominum, admoneatur, nihil aliud se quam Dominum cogitare debere. Qui laeditur, non desistat orare pro se laedentibus, alioquin juxta Dei sententiam peccat, qui pro inimicis non orat . Sicut nullum proficit
Abbreviated transcription (Latin):
sine intuitu mentis. Uoces apud secretissimas aures dĩ non faciunt uerba
nr̃a: sed desideria. E ternam & enim uitam siore petimus. nec tameu
corde desideramꝰ: clamantes tacemus. Si uero desideramus excorde: etũ
io uocibus ꝑstrepit: & moyses astrepitu uerborum tacet: & enum si¬
lens. aure diuine pietatiᷤ. auditur. cui dr̃. Quid clamas ad meͦ Intus ẽ
ergo indesiderio clamor secretus: qui adhumanas aures non ꝑuenit
&. tamen auditum conditoris replet. Numquam ẽ. sine gemitu orandũ
Nam peccatorum recordatio: merorem gignit. Dum enim oramꝰ admemo¬
riam culpam reducimus: & magis reos tunc nos esse conspicimus Ideoq
cum deo assistimus. gemere & flere debemus: reminiscentes quã gramia
sint scelera que cõmisimus: quamq dira inferni supplicia quȩ timemus.
Mens qualem se moratione offert: talem post orationem conseruet. Nã

Expanded text:
sine intentu mentis. Voces apud secretissimas aures Dei non faciunt verba sine intentu mentis. Voces apud secretissimas aures Dei non faciunt verba nostra, sed desideria. Aeternam etiam vitam si ore petimus, nec tamen corde desideramus, clamantes tacemus. Si vero desideramus ex corde, etiam us vocibus perstrepit, et Moyses a strepitu verborum tacet: et tamen silens, aure divinae pietatis auditur. Cui dicitur: Quid clamas ad me ? Intus est ergo in desiderio clamor secretus, qui ad humanas aures non pervenit, et tamen auditum conditoris replet. Nunquam est sine gemitu orandum. Nam peccatorum recordatio moerorem gignit. Dam enim oramus, ad memoriam culpam reducimus: et magis reos tunc nos esse cognoscimus. Ideoque cum Deo assistimus, gemere et flere debemus, reminiscentes quam gravia sint scelera quae commisimus, quamque dira inferni supplicia, quae timemus. Mens qualem se in oratione offert, talem post orationem conservet. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
Incipit de oratione.I.¬
OC est remedium eiꝰ.
se subdat: quia frequens oratio.
uitiorum inpugnationem extin¬
guit. Tam ꝑseueranter intende
oportet anumum nr̃m orando
atq pulsando: quousq impor¬
tunas desideriorum carnalium
suggestiones quȩ nr̃is obstrepunt
sensib. fortissima intentione suꝑemus: ac tamdiu insistere. quousq ꝑsisten¬
do uincamus. Nam negligentes orationes. nec abipso homine impetra¬
re ualent quod uolunt. Quando quisq orat: scm̃ adse sp̃m aduocat.
at ubi uenerit: confestim temptamenta demonioꝵ quȩ se mentibus
humanis inmergunt: p̃sentiam eiꝰ ferre non sustinentes. effugiunt.
ratio cordis est: non labiorum. Neq enim uerba dep̃cantis ds̃ inten¬
dit: sed orantis cor aspicit. Quod si cor tacite oret. & uox sileat: quãuis
hominib lateat. deo latere non potest: qui conscientiȩ presens ẽ. Me¬
lius ẽ. autẽ. cum silentio orare corde. sine sono uocis: quam solis uerb̃.

Expanded text:
IMUM. De oratione. Hoc est remedium animase subdat, quia frequens oratio vitiorum impugnationem exstinguit. Tam perseveranter intendere oportet animum nostrum orando, atque pulsando, quousque importunas desideriorum carnalium suggestiones, quae nostris obstrepunt sensibus, fortissima intentione superemus: ac tandiu insistere, quousque persistendo vincamus. Nam negligentes orationes nec ab ipso homine impetrare valent quod volunt. Quando quis orat, sanctum ad se spiritum advocat: at ubi venerit, confestim tentamenta daemoniorum, quae se mentibus humanis immergunt, praesentiam ejus ferre non sustinentes, effugiunt. Oratio cordis est, non labiorum. Neque enim verba deprecantis Deus intendit: sed orantis cor aspicit. Quod si cor tacite oret, et vox sileat, quamvis homines lateat, Deum latere non potest, qui conscientiae praesens est. Melius est autem cum silentio orare corde sine sono vocis, quam solis verbis
Abbreviated transcription (Latin):
dastis labiorum eius non recessi: &. insinu meo abscondi uerba oris eius.
pse quoq dominus de dilectione sua. atqmandatorum suoꝵ obseruantia.
popłm isrłiticum admonens: dicit. & nunc isrł audi precepta & iudicia
quȩ ego doceo te hodie: ut faciens ea uiuas in eis. Obserua & caue. neqͣn¬
do obliuiscaris domini dĩ tui: & negligas mandata eiꝰ atq iudicia. & ceri
monias: quas ego p̃cipio tibi hodie. & nunc isrł. quid dñs ds̃ tuus petit
ate. nisi ut tieas dũm dm̃ tuũ. ut ambules inuiis eius. & diligas eum
ac seruias ei intoto corde tuo. & in tota anima tua: custodiasq mandata
& cerimonias eius. quas ego p̃cipio tibi hodie. ut bene sit tibi÷ Si aute
audieris ut facias omnia mandata eius: faciet te dominus excelsiorem
cunctis gentib quȩ uersantur interra. Benedictus eris inciuitate: ꝙ
benedictus in agro. Benedictus fructus uentris tui: & fructus terre. Mit¬
tet dominus suꝑ cellaria tua. & suꝑ omnia oꝑa manuum tuaꝵ: b̃ndictio

Expanded text:
datis labiorum ejus non recessi, et in sinu meo abscondi verba oris ejus . Ipse quoque Dominus de dilectione sui, atque mandatorum suorum observatione, populum Israeliticum admonens, dicit: Et nunc Israel audi praecepta et judicia, quae ego doceo te hodie, ut faciens ea vivas in eis . Observa et cave, ne quando obliviscaris Domini Dei tui, et negligas mandata ejus anunc Israel, quid Dominus Deus tuus petiit a te, nisi ut timeas Dominum Deum tuum, et ambules in viis ejus, et diligas eum ac servias ei in toto corde tuo, et in tota anima tua, custodiasque mandata et caeremonias ejus, quas ego praecipio tibi hodie, ut bene sit tibi . Si autem audieris, ut facias omnia mandata ejus, faciet te Dominus excelsiorem cunctis gentibus quae versantur in terra. Benedictus eris in civitate, et benedictus in agro, benedictus fructus ventris tui, et fructus terrae tuae. Mittet Dominus super cellaria tua, et super omnia opera manum
Abbreviated transcription (Latin):
liorum dilectionem p̃ferre debemus. S si diliginus dñm÷ necesse ẽ. ut
sicut nosinetipsos diligamus &. ꝓximos: quia inhis duob p̃ceptis tota lei
pendet & propħe. Ergo legem &. propħas non implet: qui dĩ ꝓui¬
mumq non diligit. Scriptum ẽ. enim. Hoc mandatum habemus adi
ut qui diligit deum. diligat & frẽm suũ. E in hoc cognoscent omres
quia mei discipłi estis: si dilectionem habueritis adinuicem. E illad.

Expanded text:
sse est ut sicut nosmetipsos diligamus et proximum, quia in his duobus praeceptis tota lex pendet et Prophetae . Ergo legem et Prophetas non implet, qui Deum proximumque non diligit. Scriptum est enim. Hoc mandatum habemus a Deo, ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum . Et in hoc cognoscent omnes quia mei es
Abbreviated transcription (Latin):
q absorbuit. Et ab ariel sursum quatuor cornua: ꝑ quatuor uidelicet
angulos altaris. Et ariel duodecim cubitorum in longitudine. per.xii
cubitos latitudinis quadrangulum equis laterib hoc dictum ẽ. de
longitudinis. ꝑ quatuordecim cubitos latitudinis: in quatuor au¬
gulis eius. Et de hoc item suꝑius diximus: quod eiusmodi m̃sura eras
circa suꝑiora altaris. E corona incircuitu eius dimidii cubiti. scilicet a¬
titudinis: nam de spissitudine supius dictum ẽ. Et sinus eiꝰ unius cu¬
biti ꝑcircuitum. Recole duas quas suꝑius posuimus sententias: scd̃u
primam erit quod modo dr̃ suꝑflua repeticio. sed̾m scd̾am: erit ad
altitudinem altaris complendam necessaria adiectio.

Expanded text:
et absorbuit. Et ab Ariel sursum cornua quatuor, per quatuor videlicet et absorbuit. Et ab Ariel sursum cornua quatuor, per quatuor videlicet angulos altaris. Et Ariel duodecim cubitorum in longitudine per duodecim cubitos latitudinis, quadrangulum aequis lateribus. Hoc diclongitudinis per quatuordecim cubitos latitudinis in quatuor angulis ejus. Et de hoc item superius diximus, quod ejusmodi mensura erat circa superiora altaris. Et corona in circuitu ejus dimidii cubiti, scilicet altitudinis. Nam de spissitudine superius dictum est: Et sinus ejus unius cubiti per circuitum. Recole duas quas superius posuimus sententias; secundum primam erit quod modo dicitur superflua repetitio, secundum secundam erit ad altitudinem altaris complendam necessaria adjectio.
Abbreviated transcription (Latin):
maiorem numerum latinorum prius ponere uoluit: Ordinatius autẽ
uicdẽtur posuisse sisic uoluisset dicere. E acrepidine minori usq ad crepi¬
dinem maiorem quatuor cubiti: & latitudo cubiti unius. Hunc ordinem
.lxx. secuti sunt: qui sic ponunt. Apropitiatorio minori usq ad ꝓpitia¬
torium maius: eosdem locos ꝑ ꝓpitiatorium & ꝓpitiatorium designantes
quos nos increpidinib intelligimus. & recte quidem latis hec duo loca
poterant ꝓpitiatoria dici: quia in his duob locis solebat sanguis ad ex¬
piationem uel ꝓpitiationem poni uł effundi. Ipse autem ariel: quatuo
cubitorum. Ariel dicit ipsum corpus altaris. quod quatuor cubitorũ
altitudinis ut dictum ẽ. erat: cui dicta illa suꝑerius eiectura suꝑemi¬
nebat. Q uod ideo forsitan ariel quod est leo fortis nominauit: quia
leonis more populi uictunas ꝑ illud iam dictum foramen deuorauit

Expanded text:
occurrit, nisi quod majorem numerum Latinorum more prius ponere voluit? Ordinatius autem occurrit, nisi quod majorem numerum Latinorum more prius ponere voluit? Ordinatius autem videretur posuisse, si sic voluisset dicere, et a crepidine minori usque ad crepidinem majorem quatuor cubiti, et latitudo unius cubiti. Hunc ordinem Septuaginta secuti sunt, qui sic ponunt: A propitiatorio minori usque ad propitiatorium majus, eosdem locos per propitiatorium et propitiatorium designantes, quos nos in crepidinibus intelligimus. Et recte quidem satis haec duo loca poterant propitiatoria dici, quia in his duobus locis solebat sanguis ad expiationem et propitiationem poni, vel effundi: Ipse autem Ariel quatuor cubitorum. Ariel dicit ipsum corpus altaris, quod quatuor cubitorum altitudinis, ut dictum est, erat, cui dicta illa superius ejectura supereminebat. Quod ideo forsitan Ariel quod est leo fortis nominavit, quia leonis more populi victimas per illud jam dictum foramen devoravit
Abbreviated transcription (Latin):
adbasim fundebatur exciꝑe posset. & post tergum altaris quasi ad ex¬
trahendos influentes cineres pateret. Sequitur. E acrepidine maiori
usq aderepidinem minorem quatuor cubiti: ꝙ latitudo cubiti unius.
srepidinem possumus dicere preruptionem uel precisionem alicuius pla¬
nioe uel suꝑficiei. E repidinem igitur minorẽ uocat basim altaris quȩ
erat cubitoꝵ. xͦii. crepidinem uero maiorem uocat basini eiecture sup̃¬
Diote quȩ erat cubitorum. xiiii. E rant itaꝙ ab una usq adaliam cre¬
psomem quatuor cubiti scd̃m eius quod dictum ẽ. ariel altitudinem: &.
atitudo unius cubiti scd̾m eiectionis latitudinem. Bene autem cubitũ
unum seorsum & cũ determinatione posuit. nam positio quatuor eubi¬
dorum in altum surrex̃: situs uero unius cubiti se in latus deflexit. ꝙ in
artum expandit. S amaiore crepidine incipiens cur cubitum unum

Expanded text:
ad basim fundebatur, excipere posset, et post tergum altaris quasi ad exad basim fundebatur, excipere posset, et post tergum altaris quasi ad extrahendos influentes cineres pateret. Sequitur: Et a crepidine majori usque ad crepidinem minorem quatuor cubiti, et latitudo unius cubiti. Crepidinem possumus dicere praeruptionem, vel praecisionem alicujus planitiei, vel superficiei. Crepidinem igitur minorem vocat basim altaris quae erat cubitorum duodecim; crepidinem vero majorem vocat basim ejecturae supradictae, quae erat cubitorum quatuordecim. Erant itaque ab una usque ad aliam crepidinem quatuor cubiti, secundum ejus quod dictum est, Ariel altitudinem, et latitudo unius cubiti secundum ejectionis latitudinem. Bene autem cubitum unum seorsum, et cum determinatione posuit. Nam positio quatuor cubitorum in altum surrexit, situs vero unius cubiti se in latus deflexit, et in latum expandit. Sed a crepidine majori incipiens, cur cubitum unum
Abbreviated transcription (Latin):
pendens. quam ꝙ. labiuni uocat: unde ⁊ dicit. E definitio usq ad la¬
bium eius incireuitu palii unius. Uel rectius fortassis quoddam fo¬
ramen quod erat inmedio altaris asumino usq adima describitur
meo quod d̾r. Insinu eius erat cubitus: ꝙ cubitus in latitudine. Ceta
uitẽ que sequunt᷑ sed̃m pͥorem sensum exponantur. E rat ȩtiam sub
pso altari quedam fossa duorum cubitorum ꝓfunditatis. quȩ cineres
qui pillud foramen defluebant excipiebat: unde & ad dit. hȩc quoq
erat fossa altaris.& desinu terre usq ad crepidinem nouissimam duo
cubit: ꝙ latitudo unius cubiti. Profunditatem ꝙ latitudinẽ describit
delongitudine tacet: innuit tamen in eo quod duos cubitos adcre¬
pitudinem nouissimam idẽ. ad basim altaris terminari ostendit. Ui¬
detiN itaq michi longitudo euis abanteriori parte sub basi altaris
imeipe. & usq post tergum altaris se extend̾e: ita ut sanguinem qui

Expanded text:
pendens, quam et labium vocat. Unde et dicit: Et definitio usque ad lapendens, quam et labium vocat. Unde et dicit: Et definitio usque ad labium ejus in circuitu palmi unius. Vel rectius fortassis quoddam foramen, quod erat in medio altaris a summo usque in ima describitur in eo quod dicitur: In sinu ejus erat cubitus et cubitus in latitudine. Caetera autem quae sequuntur secundum priorem sensum exponantur. Erat etiam sub ipso altari quaedam fossa duorum cubitorum profunditatis, quae cineres qui per illud foramen defluebant, excipiebat. Unde et addit: Haec quoque erat fossa altaris, et de sinu terrae usque ad crepidinem novissimam duo cubiti, et latitudo unius cubiti. Profunditatem et latitudinem describit, et de longitudine tacet; innuit tamen in eo quod duos cubitos ad crepidinem novissimam, id est ad basim altaris, terminari ostendit. Videtur itaque mihi longitudo ejus ab anteriori parte sub basi altaris incipere, et usque post tergum altaris se extendere, ita ut sanguinem qui
Abbreviated transcription (Latin):
bitos tam longitudinis quam latitudinis. Aquarto uero cubito sur¬
sum habebat eiecturam quandam unius cubiti inomnem partem
ita ut insupremis eius contra quintum cubitum esset altare .xiiii.
la cubitum unum altitudinis. & cubitum unum latitudinis. ĩ om¬
nem partem: extra mensuram altaris: ut de eo intelligi possit qͦd
dicit. In sinu eius erat eubitus: ꝙ cubitus in lotitudine. Huiꝰ autem
supremi cubiti medietatem superiorem corona altaris tenebat: reliqua
medietas sub corona erat. Habebat autem corona ipsa unum palmura
spissitudinis. Unde ẽ. illud. E difinitio usq ad labium eius incircuitu.
palmi unius. Hoc loco definitio idem ẽ. quod terminatio. Erat itaq
suprema extremitas altaris uel coronȩ. ubi altare terminabatur uel fime¬
batur. palmi unius scilicet spissitudinis. Erat autem adhuc circa eandẽ
corone extremitatem alia quedam parua eiectura circumquaq de¬

Expanded text:
bitos tam longitudinis quam latitudinis. A quarto vero cubito surbitos tam longitudinis quam latitudinis. A quarto vero cubito sursum habebat ejecturam quamdam unius cubiti in omnem partem, ita ut in supremis ejus contra quintum cubitum esset altare quatuordla cubitum unum altitudinis, et cubitum unum latitudinis, in omnem partem extra mensuram altaris, ut de eo intelligi possit quod dicit, in sinu ejus erat cubitus, et cubitus in latitudine. Hujus autem supremi cubiti superiorem medietatem corona altaris tenebat, reliqua medietas sub corona erat. Habebat autem corona ipsa unum palmum spissitudinis. Unde est illud: Et definitio usque ad labium ejus in circuitu palmi unius. Hoc loco definitio idem est quod terminatio. Erat itaque suprema extremitas altars, vel coronae, ubi altare terminabatur, vel finiebatur palmi unius scilicet spissitudinis. Erat autem adhuc circa eamdem coronae extremitatem alia quaedam parva ejectura circumquaque de
Abbreviated transcription (Latin):
pars p̾anis dicitur panis.ꝙ. pars domus dr̃ domus: sic pars calami po¬
tuit dici calamus. Octoginta autẽ & tres calami cum triente de ma¬
iorib: complent quingentos de minorib. Forte ergo ut minutias ui¬
taret. immo absq. dubio certi causa misterii. ut plenum misticumq
numerum exprimeret: minores hoc loco calamos posuit: & quod
mistice docere oportuit. mistico numero expressit. Descͥptione altaris
estat nunc de altari dicere: & eius descriptionem exł holocausti.¬
U planare. Istȩ autẽ inquit mensurȩ altaris incubito uerissimo:
qui habebat cubitum ꝙ palmum. De hoc cubito iam suꝑiꝰ docuimus:
& eadem replicare non debemus. Insinu eiꝰ erat cubitus. q. eubitus
in latitudine: & definitio usq ad labium eius in circuitu palmi uniꝰ
Ut totius altaris mensuram breuiter ꝑstringam: erat quinq cubi¬
torum altitudinis. ⁊ habebat usq ad extremum quarti cubiti .xii. eu¬

Expanded text:
pars panis dicitur panis, et pars domus dicitur domus, sic pars calami popars panis dicitur panis, et pars domus dicitur domus, sic pars calami potuit dici calamus. Octoginta autem, et tres calami cum triente de majoribus complent quingentos de minoribus. Forte ergo ut inimicitias vitaret, imo absque dubio certi causa mysterii, ut plenum mysticumque numerum exprimeret, minores hoc loco calamos posuit et quod mystice docere oportuit, mystico numero expressit. CAPUT XIX. De descriptione altarisestat adhuc de altari dicere, et ejus descriptionem explanare. Istae autem, inquit, mensurae altaris in cubito verissimo qui habebat cubitum et palmum. . De hoc cubito jam superius docuimus et eadem replicare non debemus. In sinu ejus erat cubitus, et cubitus in latitudine, et definitio usque ad labium ejus in circuitu palmi unius. Ut totius altaris mensuram breviter perstringam, erat quinque cubitorum altitudinis, et habebat usque ad extremum quarti cubiti duodecim cu
Abbreviated transcription (Latin):
dutem inquit mensure altaris incubito uerissimo: qui habebat cubi¬
aut de mensura quȩ instrumento sumitur. Nam ꝑticam quidem di¬
cimus & illud quo mensuramus & mensuram quam accipimꝰ: sic
palinus. sic cubitus. sic sex tarius dr̃: &. mensura qua mensurauiꝰ: & m̃¬
sura quȩ mensurat᷑. Si itaq hoc loco cubitũ ñ instrũtum s men¬
suratum accipimus: quomodo erit cubitus uerissimus. ubi erat cubi¬
tus &. palmus. hoc ẽ. plusquam cubitus: Si autem ꝑ cubitum ĩtelli¬
gunus instrumentum hoc ẽ. calamum. in hoc dicimus eum uerissi¬
mum: quia habebat cubitum quo metiretur. ⁊ palmum unde it
meciendum teneretur. Potuit autẽ quod & ipse credo insex cubitoꝵ
calamo ex ea parte qua suꝑerat palmus. unus cubitus cum eodẽ pal¬
mo esse segregatus. atq aliquo signo determinatus: in quo sane metiri
oportebat quod infra pleni calami mensuram remanebat. Sicut igit᷑

Expanded text:
autem, inquit, mensurae altaris in cubito verissimo, qui habebat cubiautem, inquit, mensurae altaris in cubito verissimo, qui habebat cubiaut de mensura quae instrumento sumitur. Nam perticam quidem dicimus, et illud quo mensuramus et mensuram quam accipimus. Sic palmus, sic cubitus, sic sextarius dicitur, et mensura qua mensuratur, et mensura quae mensuratur. Si itaque hoc loco cubitum non instrumentum, sed mensuratum accipimus, quomodo erit cubitus verissimus ubi erat cubitus et palmus, hoc est plus quam cubitus? Si autem per cubitum intelligimus instrumentum, hoc est calamum, in hoc dicimus ipsum verissimum, quia habebat cubitum quo metiretur, et palmum unde inter metiendum teneretur. Potuit autem quod et ipse credo in sex cubitorum calamo ex ea parte qua supererat palmus, unus cubitus cum eodem palmo esse segregatus, atque aliquo signo determinatus, in quo sane metiri oportebat, quod infra pleni calami mensuram remanebat. Sicut igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius hinc inde mensuras caꝑiebat. Mensus ẽ autẽ contra uentum ori¬
entalemi calamo mensure qͥngentos calamos in calamo mensure per
mositum. EE mensus ẽ. contra uentum aquilonarem quingentos cała¬
mos incalomo mensure pergirum. E aduentum australem m̃sus est
lluo e uid sit autem illud ut iam dictum ẽ. cuius mensuram accepit:
luib incerta de terminatione ostendit cum dic̃. Murum eius inquit
undiq peireuitum. longitudinem quingentoꝵ cubitoꝵ. ꝙ latitudi¬
uemi quingentoꝵ cubitorum: diuidentem inter sanctuarium ⁊ uulgi
locum. Eonturbat fortassis aliquem quod idem murus. S calamos s.
di diositatema calamorum intellig̾e nil obstat: cum manifesta prophe
sententia inhoc ipsum nos cogat. Sed si iste scripture locus ꝓdusitate
alamorum adsui testimonium minus sufficere uidetur: indeamus
quio insequentib d̾r. ubi post pauca altaris mensura deseribitur. Isti

Expanded text:
ipsius hinc inde mensuras capiebat. Mensus est autem contra ventum oriipsius hinc inde mensuras capiebat. Mensus est autem contra ventum orientalem calamo mensurae quingentos calamos in calamo mensurae per circuitum. Et mensus est contra ventum aquilonarem quingentos calamos in calamo mensurae per gyrum. Et ad ventum australem mensus estos mensus est illud. Quid sit autem illud, uti jam dictum est, cujus mensuram accepit subjuncta determinatione ostendit, cum dicit: Murum ejus, inquit, undique per circuitum longitudinem quingentorum cubitorum, et latitudine quingentorum cubitorum dividentem inter sanctuarium et vulgi locum eSed diversitatem calamorum intelligere nil obstat, cum manifesta prophetae sententia in hoc ipsum nos cogat. Sed si iste Scripturae locus pro diversitate calamorum ad sui testimonium minus sufficere videtur, videamus quid in sequentibus dicitur, ubi post pauca altaris mensura describitur: Istae
Abbreviated transcription (Latin):
sit similitudo una. Illud autẽ palam ẽ. quod caput iue illuis adorien¬
tem respiciebat: quȩ ab atrio exteriori iuxta porticum aquilonaris edi¬
ficii incipiebat. Manifesta autem sunt cętera quȩ sequuntur. usq ad eũ
locum ubidr. Qumq complesset mensuras domꝰ interioris. eduxit me
puam porte quȩ respiciebat aduram orientalem: ꝙ mensus ẽ. eam undiq
ꝑcireuitum. Pomum interiorem dicit templum quod inter cȩtera edi¬
ficia locum tenebat medium. Q uod dicit mensus ẽ. eam: intelligen¬
dum ẽ aut eam int̾iorem domum. aut eam uiam. aut eam portam.
S quomodo mensuras domus interioris compleuerat. si adhuc eam me¬
tiri oportebat: Sed quod murum diuidentem inter sanctuarium &.
uulgi locum hoc loco metiatur: manifestissime determinatur. Pos¬
tom itaqi orientalis uie ext̾iorem undiq in eo m̃surabat: quod inuri

Expanded text:
sit similitudo una. Illud autem palam est, quod caput viae illius ad Oriensit similitudo una. Illud autem palam est, quod caput viae illius ad Orientem respiciebat, quae ab atrio exteriore juxta porticum aquilonaris aedificii incipiebat. Manifesta autem sunt caetera quae sequuntur, usque ad eum locum, ubi dicitur: Cumque complesset mensuras domus interioris, eduxit me per viam portae quae respiciebat ad viam orientalem, et mensus est eam undique per circuitum. Domum interiorem dicit templum quod inter caetera aedificia locum tenebat medium. Quod dicit, mensus est eam, intelligendum est aut eam interiorem domum, aut eam viam, aut eam portam. Sed quomodo mensuras domus interioris compleverat, si adhuc eam metiri oportebat? Sed quod murum dividentem inter sanctuarium, et vulgi locum hoc loco metiatur, manifestissime determinatur. Portam itaque orientalis viae exteriorem undique in eo mensurabat, quod muri