comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lens genuit tenebrosa iniquitas. clara iniquitate in lucẽ pro¬
mit᷑ & occulta turpitudo manifesta crudelitate conuincitur
Aliqͣndo eo usq ꝑuenit hȩc libi dinosa crudelitas uł libido
crudelis ut etiã sterilitatis uenena ꝓcuret: &e si nichil ualu¬
rint conceptos fȩtus aliquo modo intra uiscera exainguat
ac fundat: uolendo suã ꝓlẽ priꝰ interire quã uiuere. aut si
in utero iã uiuebat. occidi antequã nasci. Prorsussi ãbo talesst̃:¬
sed ꝑ stuprũ potius conuener̃. Si aũt non ambo sunt tales audeo
dicere : aut illa ẽ. quodã modo mariti meretrix. aut ille ad ult
uxoris. Quia igit᷑ nuptiȩ tales. ẽẽ. non possunt quales pͥmorũ
hominũ si peccatũ ñ p̃cessisset. eẽ. potuer̃. suit tales quales sc̃oꝵ
patrũ fuerunt : ut pudende carnus concupiscentie quȩ in para¬
drso nec ante peccatũ fuit. nec post peccatũ illic. eẽ ꝑ missa .ẽ. qͥa

Expanded text:
lens genuit tenebrosa iniquitas, clara iniquitate in lucem prolens genuit tenebrosa iniquitas, clara iniquitate in lucem promitur et occulta turpitudo manifesta crudelitate conuincitur. aliquando eo usque peruenit haec libidinosa crudelitas uel libido crudelis, ut etiam sterilitatis uenena procuret et si nihil ualuerit, conceptos fetus aliquo modo intra uiscera extinguat ac fundat, uolendo suam prolem prius interire quam uiuere, aut si in utero iam uiuebat, occidi ante quam nasci. prorsus si ambo talessed per stuprum potius conuenerunt. si autem non ambo sunt tales, audeo dicere: aut illa est quodam modo mariti meretrix aut ille adulter uxoris. Quia igitur nuptiae tales esse non possunt, quales primorum hominum, si peccatum non praecessisset, esse potuerunt, sint tales, quales sanctorum patrum fuerunt, ut pudenda carnis concupiscentia, quae in paradiso nec ante peccatum fuit nec post peccatum esse permissa est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ignosci faciunt ꝓpt̾ se. Neq eñi etiã iste concubitꝰ quo seruitur
concupiscentiȩ sic agit᷑. ut impediat᷑ fȩcus quẽ postulant nup¬
tiȩ : sed tam̃ aliud . ẽ. non concũb̾e nisi sola uoluntate gene¬
randi. qđ non habet culpã. aliud aũt carnis quidẽ concũ bendo
appecer uoluptatẽ sed non p̃ter conugẽ. quod uenialẽ habe
culpã : quia & si non causa ꝓpagande ꝓlis concũ bit᷑. non tamen
huiꝰ libidinis causa ꝓpagationi ꝓlis obsistit᷑. siue uoto malo. siue
oꝑe malo. Nã qui hoc faciunt quã ius uocent᷑ coniuiges non sunt
nec ullã nuptiarũ retinent ueritatẽ: sed honestũ nom̃ uelandȩ
turpitudini obtendunt. Produnt᷑ aũt: qͣndo eo usq ꝓgrediunt᷑.
ut exponant filios qui nascunt᷑ in uitis. Oder̃ eñi nutrire uel
habere : quos gignere in etuebant. Itaq cũ in suos seuit quos no¬

Expanded text:
ignosci faciunt propter se. Neque etenim iste concubituignosci faciunt propter se. Neque etenim iste concubituconcupiscentiae, sic agitur, ut inpediatur fetus, quem postulant nuptiae. Sed tamen aliud est non concumbere nisi sola uoluntate generandi, quod non habet culpam, aliud carnis concumbendo adpetere uoluptatem, sed non praeter coniugem, quod uenialem habet culpam, quia, etsi non causa propagandae prolis concumbitur, non tamen huius libidinis causa propagationi prolis obsistitur siue uoto malo siue opere malo. nam qui hoc faciunt quamuis uocentur coniuges, non sunt nec ullam nuptiarum retinent ueritatem, sed honestum nomen uelandae turpitudini obtendunt. produntur autem quando eo usque progrediuntur, ut exponant filios, qui nascuntur inuitis. oderunt enim nutrire uel habere, quos gignere metuebant. itaque cum in suos saeuit, quos no
Abbreviated transcription (Latin):
aũt & uxor uiro. Mulier aũt sui corporis potestatẽ non habet:
ed uir. Similit̃ aũt & iuir sui corporis potestatẽ non habet sed
mulier. Nolite fraudare uiuicẽ. nisi ex consensu ad tẽpus ut
uacetis orationi: & iterũ ad id ipsũ estote. ne uos tẽptet satanas
ꝓpt̃ in tẽꝑantiã ur̃am. Hoc aũt dico scđm uieniã : non scđm
impũ. U̾bi gͦ uenia danda. ẽ: aliquid. ẽe culpȩ nulla ratione
negabit᷑. Cũ igit᷑ culpabilis non sit generandi intentione
concubitus qui ꝓpͥe nuptiis imputandus .ẽ. quid scđm ue¬
niã concedit apłs: nisi qđ conuiges dũ se non continent de¬
bitũ ab alteru tro carnis exposcunt non uoluntate ꝓpagand
sed libidinis uoluptate : Quȩ tam̃ uoluptas non ꝓpt̃ nuptias
cadit inculpã: sed ꝓpt̃ nuptias accipit ueniã. Quo circa etiã
hinc sunt laudabiles nuptiȩ : quia & illud qđ non ꝑtinet ad se

Expanded text:
autem et uxor uiro. mulier sui corporis potestatem non habet, autem et uxor uiro. mulier sui corporis potestatem non habet, sed uir; similiter autem et uir sui corporis potestatem non habet, sed mulier. nolite inuicem fraudare nisi ex consensu ad tempus, ut uacetis orationi et iterum ad ipsum estote, ne uos temptet satanas propter intemperantiam uestram. hoc autem dico secundum ueniam, non secundum imperium. ubi ergo uenia danda est, aliquid esse culpae nulla ratione negabitur. cum igitur culpabilis non sit generandi intentione concubitus, qui pveniam concedit Apostolus, nisi quod conjuges, dum se non continent, debitum ab alterutro carnis exposcunt, non voluntate propaginis, sed libidinis voluptate? Quae tamen voluptas non propter nuptias cadit in culpam, sed propter nuptias accipit veniam. Quocirca etiam hic sunt laudabiles nuptiae, quia et illud, quod non pertinet ad se,
Abbreviated transcription (Latin):
cogitent ea quȩ sunt dñi quomodo placeant dño. nec ui his
quȩ sunt mundi cogitant placere uxoribus: tanqũa non ha¬
bentes sunt. Quod facile fit: quando & uxores tales sunt. ut eis
mariti non idõ placeant quia duutes. quia sublimes. quia generb
nobiles. quia carne amabiles: sed quia fideles. quia religiosi. qͥa
pudici. quia uiri boni sunt. Uerũ in conuigatis ut hȩc obtanda
atq laudanda. sic alia toleranda sunt: ne indãuabilia flagi¬
cia id .ẽ. in fornicationes uł adulteria corruat᷑. Propt̃ qđ uitan¬
dũ malũ. etiã illi concubitꝰ conuigũ qui non fuint causa gene¬
raudi sed uiatrici concupiscentiȩ seruiunt. in quib iubentur
uon fraudare inuicẽ. ne tẽptet eos satanas ꝓpt̃ in tẽꝑantiam
suã. non quidẽ scđm imꝑiũ p̃cipiunt᷑ : & tam̃ scđm ueniam
concedunt᷑. Sic enĩ scriptũ .ẽ. Uxori uir debitũ reddat: similit̃

Expanded text:
cogitent ea quae sunt domini, quomodo placeant domino, nec in his cogitent ea quae sunt domini, quomodo placeant domino, nec in his quae sunt mundi cogitent placere uxoribus, tamquam non habentes sunt. quod ea facilitate fit, quando et uxores tales sunt, ut eis mariti non ideo placeant, quia diuites, quia sublimes, quia genere nobiles, quia carne amabiles, sed quia fideles, quia religiosi, quia pudici, quia uiri boni sunt. Verum in coniugatis ut haec optanda atque laudanda, sic alia toleranda sunt, ne in damnabilia flagitia, id est in fornicationes uel adulteria conruatur. propter quod uitandum malum etiam illi concubitus coniugum, qui non fiunt causa generandi, sed uictrici concupiscentiae seruiunt, in quibus iubentur non fraudare inuicem, ne temptet eos satanas propter intemperantiam suam, non quidem secundum imperium praecipiuntur, tamen secundum ueniam conceduntur. sic enim scriptum est: uxori uir debitum reddat, similiter
Abbreviated transcription (Latin):
ne carnalit̃: sed iã regeneratione sp̃ualit̃ colligendius. Reliquũ
.ẽ. ergo ut & qui habent uxores non carnali concupiseentiȩ sub¬
ugent᷑. & qui flent tristitiã p̃sentis mali gaudeant spe futur
boni. & qui gaudent ꝓpt̃ tẽporale aliquod cõmodũ. timeant
ȩt̃nũ uidiciũ. & qui emunt. sic habendo possideant ut amando
non hereant: & qui utunt᷑ hoc mundo. transire se cogitent non
manere. Preterit eñi figura huiꝰ mundi. Uolo uos inquit sine sol¬
licitudine. ẽẽ : hoc. ẽ. uolosursũ cor in his quȩ non p̾tereunt
uos hab̾e. De inde subiungit & dicit. Quisine uxore. ẽ. cogitat
ea quȩ sunt dñi: quomodo placeat dño. Qui aũt matrimonio
unctus ẽ. cogitat ea quȩ sunt mundi: quomodo placeat uxori.
Atq ita quodã modo exponit qđ supra dixerat: qui habent
uxores tanquã non habentessint. Qui eiũ sic habent uxores ut

Expanded text:
ne carnaliter, sed iam regeneratione spiritaliter colligendus. reliquum ne carnaliter, sed iam regeneratione spiritaliter colligendus. reliquum est ergo, ut et qui habent uxores, non carnali concupiscentiae subet qui flent tristitia praesentis mali, gaudeant spe futuri boni, et qui gaudent propter temporale aliquod commodum, timeant aeternum iudicium, et qui emunt sic habendo possideant, ut amando non haereant, et qui utuntur hoc mundo, transire se cogitent, non manere; praeterit enim figura huius mundi. uolo uos, inquit, sine sollicitudine esse, hoc est: uolo sursum cor in his quae non praetereunt uos habere. deinde subiungit et dicit: qui sine uxore est, cogitat ea quae sunt domini, quomodo placeat domino;qui autem matrimonio iunctus est, cogitat quae sunt mundi, quomodo placeat uxori, atque ita quodam modo exponit quod supra dixerat: qui habent uxores, tamquam non habentes sint. qui enim sic habent uxores, ut
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cede oportuit officiosissima fuit: nunc iã non habet illã neces¬
sitatẽ. Patet qͥppe iã ex om̃ib gentib spualit̃ gignendoꝵ. unde¬
cũq carnalit nati fuerint copia filioꝵ. Et quod scriptũ .ẽ. tẽpus
amplectendi & tẽpus continendi ab amplexu: ꝑ utrũq hoc tẽpus
cognoscit᷑ distributũ. Illud quippe fuit amplectendi : hoc aũt con¬
tiuenti ab amplexu. Itaq & apłs cũ hinc loqueret᷑ : ait. Hoc aũt
dico fr̃s Tẽpus breue .ẽ. Reliquũ ẽ. ut & qui habent uxores tanqũã
non habentes sint: & qui flent tanqu̾a non flentes & qui gau
dent tanqũa non gaudentes. & qui emunt tanqũa uon ementes
&e qui utunt᷑ hoc mundo quasi non utart᷑. Preterit eiũ figura huiꝰ
mundi. Uolouossine sollicitudine. eẽ. Hȩc om̃ia ut exponendo
aliqͥd huic breuit̃ dicã: sic ȩstimo ui telligenda. Hoc inqͥt dico
fr̃s Tẽpus breue ẽ. Non adhuc popłs dĩ ꝓpagandus ẽ generatio¬

Expanded text:
llam necessitatem. patet quippe iam ex omnibus gentibus spiritaliter gignendorum, undecumque carnaliter nati fuerint, copia filiorum. et quod scriptum est: tempus amplectendi et tempus continendi ab amplexu, per illud atque hoc tempus agnoscitur distributum; illud quippe fuit amplectendi, hoc autem continendi ab amplexu. Itaque et apostolus, cum hinc loqueretur, ait: hoc autem dico, fratres: tempus breue est; reliquum est ut et qui habent uxores tamquam non habdent, tamquam non gaudentes, et qui emunt, tamquam non ementes, et qui utuntur hoc mundo, quasi non utantur; praeterit enim figura huius mundi. uolo uos sine sollicitudine esse. haec omnia, ut exponendo aliquid hinc breuiter dicam, sic existimo intellegenda. hoc, inquit, dico, fratres: tempus breue est; non adhuc populus dei propagandus est generatio
Abbreviated transcription (Latin):
rabilius iocunda suo uiro : quia etiã fȩcunda sine uiro. Prole
dispar: fide cõpar. Propt̃ quod fidele coniuigiũ parentes ap̃u
uocari ambo meruer̃.: & non solũ illa mat̾. uerũ etiã ille pat̃
eius sicut conuix matris eius. utrũq mente non carne. Siue¬
tam̃ ille pat̾ sola mente. siue illa mat̾ & carne: parentes tam̃
ambo humilitatis eiꝰ non sublimitatis. in firmitatis non diuinita¬
tis Neq eñi mentit᷑ euangłm.: ubi legit᷑. & erat pat̃ eiꝰ & mat̃
mirantes suꝑ iis quȩ dicebant᷑ de illo. Et alio loco. Et ibant par

Expanded text:
rabilius iucunda suo uiro, quia etiam fecunda sine uiro prole rabilius iucunda suo uiro, quia etiam fecunda sine uiro prole dispar. fide conpar. propter quod fidele coniugium parentes Christi uocari ambo meruerunt et non solum illa mater uerum etiam ille pater eius sicut coniux matris eius, utrumque mente, non carne. siue-tamen ille pater sola mente siue illa mater et carne, parentes tamen ambo humilitatis eius, non sublimitatis, infirmitatis, non diuinitatis. neque enim mentitur euangelium, ubi legitur: et erant pater eius et mater mirantes super his quae diceba
Abbreviated transcription (Latin):
cedens. etiã fide ꝑdita sacram̃tũ fidĩ non amittit. quod la¬
uacro regenerationis accepit. Red deret᷑ etũ ꝓculdubio
redeunti: si a misisset abscedens. habet aũt qui recesserit
ad cumulũ supplicui: non ad meritũ p̃mii. Quib uͦ placu¬
erit ex consensu ab usu carnalis concupiscentiȩ in ꝑpetuum
continere. absit ut uinculũ int̃ illos conuigale rũpat᷑ : immo¬
eo firmiꝰ erit quo inagis ea pacta secũ inierunt. quȩ cariuis
concordiusq seruanda sunt non uoluntaris corpoꝵ nexib
sed uoluntariis affectib animorũ. Neq eñi fallacit̃ ab angło
dictũ .ẽ. ad ioseph. Noli timere acciꝑe mariã conuigẽ tuam᷑
conuix uocat᷑ ex pͥma disponsationis fide: qũa concubitu ne
cognouerat. nec fuerat cogniturus. Nec perierat nec mendax
manserat conuigis appellatio: ubi nec fuerat nec futura erat
carnis ulla cõmixtio. Erat qͥppe illa uirgo idõ santius & mi¬

Expanded text:
cedens etiam fide perdita sacramentum fidei non amittit, quod lacedens etiam fide perdita sacramentum fidei non amittit, quod lauacro regenerationis accepit. redderetur enim procul dubio redeunti, si amisisset abscedens. habet hoc autem qui recesserit ad cumulum supplicii, non ad meritum praemii. Quibus uero placuit ex consensu ab usu carnalis concupiscentiae in perpetuum continere, absit ut uinculum inter illos coniugale rumpatur; immo firmius erit, quo magis ea pacta secum inierunt, quae carius concordiusque seruanda sunt, non uoluptariis corporum nexibus sed uoldictum est ad Joseph, Noli timere accipere Mariam conjugem tuam . Conjux vocatur ex prima fide desponsationis, quam concubitu nec cognoverat, nec fuerat cogniturus: nec perierat, nec mendax manserat conjugis appellatio, ubi nec fuerat, nec futcarnis ulla commixtio. erat quippe illa uirgo ideo sanctius et mi
Abbreviated transcription (Latin):
sine dubio mẽbra xp̃i: ut cũ filioꝵ ꝓ creandoꝵ causa uł nubant
femine uł uiri ducant uxores. nec sterilẽ coniugẽ fassit relin
quere ut alia fȩcunda ducat᷑. Quod siquisqũa fecerit: non lege
huiꝰ scłi ubi int̾ueniente repudio sine crimine concedit᷑ cũ aliis
teri : sicut etiã illa si alteri nupserit. & usq ad eo manent
int̃ uuentes semel in ita uira nuptia rũ : ut potus suit ut̃ se
coniuges quia ab alteratro separati sunt quã cũ his quib:
aliis adheserunt. Cũ aliis quippe ad ulteri non eẽnt nisi ad
alterutrũ conuiges ꝑ manerent. Deniq mortuo uiro cũ quo
uerũ conubiũ fuit: fieri uerũ conubiũ non potest cũ quo
prus ad ulteriũ fuit. Ita manet etiã int̃ uiuentes quiddã
conuigale: qđ nec separatio nec cũ altero copulatio possit
auferre. Manet aũt ad noxã criminis non ad uinculum
federis : sicut apostata anima uelut de conuigio xp̃i re¬

Expanded text:
sine dubio membra 672 Christi, ut cum filiorum procreandorum causa vel nubant sine dubio membra 672 Christi, ut cum filiorum procreandorum causa vel nubant feminae, vel ducantur uxores, nec sterilem conjugem quere, ut alia fecunda ducatur. quod si quisquam fecerit, non lege huius saeculi, ubi interueniente repudio sine crimine conceditur cum aliis terii, sicut etiam illa, si alteri nupserit. usque adeo manent inter uiuentes semel inita iura nuptiarum, ut potius sint inter se coniuges qui ab alterutro separati sunt quam cum bis quibus aliis adhaeserunt. cum aliis quippe adulteri non essent, nisi ad alterutrum coniuges permanerent. denique mortuo uiro cum quo uerum conubium fuit fieri uerum conubium potest cum quo prius adulterium fuit. ita manet inter uiuentes quiddam coniugale, quod nec separatio nec cum altero copulatio possit auferre. manet autem ad noxam criminis, non ad uinculum foederis, sicut apostatae anima uelut de coniugio Christi re
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑. nisi ex hoc plures filii nascerentur. Unde si una concubao
cũ plurib quia non .ẽ. ei hinc multiplicatio ꝓlis sed frequen¬
tatio libidinis : conuix non potest. eẽ. sed meretrix: qm̃ sane
non tantũ fȩcunditas cuiꝰ fructus in ꝓle. ẽ. nec tantũ pudicitu
cuiꝰ uinculũ .ẽ. fides uerũ etiã qđ dã sacram̃tũ nuptia rum
cõmendat᷑ fidelib conuigatis. unde dicit apłs. uiri diligite
uxores uras. sicut & xp̃c dilexit ȩccłiam. Huiꝰ ꝓculdubio sacra¬
m̃ti res. ẽ. ut masculus & femina conubio copulati. quã du
uuiunt inseparabilit̾ ꝑ seuerent: nec liceat excepta causa
fornicationis a conuige conuigẽ dirimi. Hoc eni custodit᷑ in xp̃o
& eccłia : ut uiuens cũ uiuente in ȩt̃nũ nullo diuortio separet᷑
Cuiꝰ sacram̃ti tanta obseruatio. ẽ. in ciuitate dĩ nr̃i i monte
scõ eiꝰ hoc .ẽ. in ȩccłia xp̃i quibusq fidelib conigatis qui sunt

Expanded text:
rentur, nisi ex hoc plures filii nascerentur. unde si una concumbat rentur, nisi ex hoc plures filii nascerentur. unde si una concumbat cum pluribus, quia non est ei hinc multiplicatio prolis, sed frequentatio libidinis, coniux non potest esse, sed meretrix. Quoniam sane non tantum fecunditas, cuius fructus in prole est, nec tantum pudicitia, cuius uinculum est fides, uerum etiam quoddam sacramentum nuptiarum commendatur fidelibus coniugatis — unde dieit apostolus: uiri, diligite uxores uestras, sicut et Christus dilexit ecclesiam — huius procul dubio sacramenti res est, ut mas et femina conubio copulati quamdiu uiuunt inseparabiliter perseuerent nec liceat excepta causa fornicationis a coniuge coniugem dirimi. hoc enim custoditur in Christo et ecclesia, ut uiuens cum uiuente in aeternum nullo diuortio separetur. cuius sacramenti tanta obseruatio est in ciuitate dei nostri, in monte sancto eius, hoc est in ecclesia Christi quibusque fidelibus coni
Abbreviated transcription (Latin):
ad nuptiarũ bonũ non unũ & multas sed unũ & una satis in¬
clicat ipsa pͥma diuinitꝰ facta coniugi copula : ut inde conubia
sumerent initiũ. ubi honestius attenderet᷑ exẽplũ. Progrediente
aũt genere humano: uinctȩ sunt quibusdã bonis uiris bonȩ
feminȩ singulis plures. Unde apparet & illud dignitatis magi
appetisse modestiã : & hoc fȩcunditatis ꝑmisisse naturã. Nam̃
& pͥncipatꝰ magis naturalit̃ uniꝰ inmultos: quã inunũ potest
ẽẽ. multorũ. Nec dubitari potest naturali ordine uiros potius
feminis : quã uiris feminas principari. Quod seruans apłs: au
Caput mulieris uir. & mulieres subditȩ estote uiris ur̃is
& apłspetrus. Quomodo sarra inqͥt obsequebat᷑ abrahȩ¬
dñm illũ uocans. Quod licet ita sese habeat ut natura prin¬
cipũ amet singularitatẽ. facilius aũt̃ pluralitatẽ uideamꝰ
in subditis: tam̃ plures feminȩ uni uiro nũqua licite uinge¬

Expanded text:
ad nuptiarum bonum non unum et multas, sed unum et unam satis inad nuptiarum bonum non unum et multas, sed unum et unam satis indicat ipsa prima diuinitus facta coniugum copula, ut inde conubia sumerent initium, ubi honestius adtenderetur exemplum. progrediente autem genere humano iunctae sunt quibusdam bonis uiris bonae feminae, singulis plures. unde adparet et illud dignitatis magis adpetisse modestiam et hoc fecunditatis permisisse naturam. nam et principatus magis naturaliter unius in multos quam in unum potest esse multorum. nec dubitari potest naturali ordine uiros potius feminis quam uiris feminas principari. quod seruans apostolus ait: caput mulieris uir, et: mulieres, subditae estote uiris uestris, et apostolus Petrus quomodo Sarra, inquit, obsequebatur Abrahnum illum uocans. quod licet ita sese habeat, ut natura principiorum amet singularitatem, facilius autem pluralitatem uideamus in subditis, tamen plures feminae uni uiro numquam licite iunge
Abbreviated transcription (Latin):
ȩstuantẽ frenat & cohibet. neq nisi ꝓpagationi consulens rela¬
xat atq adhibet: ut sp̃ualit̃ regenerandos carnalit̃ gignat. ñ
ut sp̃m cartus sordida seruitute subiciat. Sic patres scos ex abrahã
& ante abrahã quib ds̃ qđ ei placueruit ꝑ hibet testimoniũ usos
fuisse conuigib neminẽ oportet dubitare xp̃ianũ: quando
quibusdã etiã singulis plures hab̾e concessũ . ẽ. ubi ratio fuit
plis multiplicande. non uariandȩ appeticio uoluptatis Nã si dõ
patrũ nr̃oꝵ qui etiã nr̃ .ẽ. illa numerositas coniuigũ ꝓpt̃ea ñ
displicussec qđ copiosus se libido iactaret: ita etiã scẽ femine
seruifsent plurib singulȩ. Qđ si aliqua faceret : quid eã nisi con¬
cupiscentiȩ turpitudo cõpelleret ut plures uiros haberet. qͣndo
ista licentia plures filios non haberet: Uerũ tam̃ magis ꝑtinere

Expanded text:
aestuantem frenat et cohibet neque nisi propagini consulens relaaestuantem frenat et cohibet neque nisi propagini consulens relaxat atque adhibet, ut spiritaliter regenerandos carnaliter gignat, non ut spiritum carni sordida seruitute subiciat. sic patres sanctos ex Abraham et ante Abraham, quibus deus quod ei placuerint perhibet testimonium, usos fuisse coniugibus neminem oportet dubitare christianum, quando quibusdam etiam singulis plures habere concessum est, ubi ratio fuit prolis multiplicandae, non uariandae adpetitio uoluptatis. Nam si deo patrum nostrorum, qui etiam noster est, illa numerositas coniugum propterea non displicuisset, ut copiosius se libido iactaret, ita etiam sanctae feminae seruissent pluribus singulae. quod si aliqua faceret, quid eam nisi concupiscentiae turpitudo conpelleret, ut plures uiros haberet, quando ista licentia plures filios non haberet? uerumtamen magis pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
libidinis haberet ad uinctũ. si non p̃cedente peccato in eo ꝑissec
lib̾tatis arbitriũ. Quod nc̃ idõ habet ad iunctũ : ut ñ sit uolun¬
tatis sed necessitatis: sine qua tam̃ in ꝓcreandis filiis ad fructũ
ꝑueniri non potest ipsius uoluntatis. Quȩ uoluntas in conubi is
fideliũ non eo fine det̾minat᷑ ut transituri filii nascant᷑ in scło
isto: sed ut ꝑ mansuri renascant᷑ in xp̃o. Quod si ꝓuenerit: merces
erit de conuigio plenȩ felicitatis Si aũt non ꝓuenerit: pax erit¬
conuigib bone uoluntatis. Hac intentione cordis qui suũ uas pos¬
sidet id .ẽ. conuigẽ suã ꝓculdubio non possidet in inorbo desiderii
sic̃ gentes quȩ ignorant dm̃ : sed in scificatione & honore sicut
fideles qͥ sꝑant in dm̃. Illo quippe concupiscentiȩ malo uͣtitur
homo non uincit᷑ quando eã in ordinatis atq in decoris motib:

Expanded text:
libidinis haberet adiunctum, si non praecedente peccato in eo perisset libidinis haberet adiunctum, si non praecedente peccato in eo perisset libertatis arbitrium, quod nunc id habet adiunctum, non sit uoluntatis, sed necessitatis, sine qua tamen in procreandis filiis ad fructum perueniri non potest ipsius uoluntatis. quae uoluntas in conubiis fidelium non eo fine determinatur, ut transituri filii nascantur in saeculo isto, sed ut permansuri renascantur in Christo. quod si prouenerit, merces erit de coniugio plenae felicitatis; si autem non prouenerit, pax eritugibus bonae uoluntatis. hac intentione cordis qui suum uas possidet, id est coniugem suam, procul dubio non possidet in morbo desiderii, sicut gentes quae ignorant deum, sed in sanctificatione et honore, sicut fideles qui sperant in deum. illo quippe concupiscentiae malo utitur homo, non uincitur, quando eam inordinatis atque indecoris motibus
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliqđ bonũ etiã claudicando ꝑuen̾iat. nec ꝓpt̾ claudica¬
tionis malũ mala.ẽ. illa ꝑuentio. nec ꝓpt̾ illuis ꝑuentionis
bonũ bona ẽ. claudicatio : ita nec ꝓpt̃ libidinis malũ nuptias con¬
daẽnare. neo ꝓpt̃ nuptiarũ bonũ libidinẽ laudare debemus.
Iste quippe . ẽ. morbus : de quo apłs eciã conuigatis fidelib lo¬
quens ait. Hȩc . ẽ. enĩ uoluntas dĩ scĩficatio ur̃a. ⁊ abstinere
ficatione. & honore. non in morbo desiderii. sicut & gentes
quȩ ignorant dm̃. Non solũ gͥ conuigatus fidelis uase non
utat᷑ alieno. qđ faciunt qui uxores appetunt alienas: sed nec ipsũ
ꝓpͥum in concupiscentiȩ carnalis morbo possidendũ sciat. Qđ ñ
sic accipiendũ .ẽ. tanꝗ ꝓhibuerit apłs conuigalẽ hoc. ẽ. licitũ
honestũq concubitũ : sed ut iste sit concubitꝰ qui nichil morbidȩ

Expanded text:
ad aliquod bonum etiam claudicando perueniat, nec propter claudicaad aliquod bonum etiam claudicando perueniat, nec propter claudicationis malum mala est illa peruentio nec propter illius peruentionis bonum bona est claudicatio, ita nec propter libidinis malum nuptias condemnare nec propter nuptiarum bonum libidinem laudare debemus. Iste quippe est morbus, de quo apostolus etiam coniugatis fidelibus loquens ait: haec est enim uoluntas dei, sanctificatio uestra, abstinere  in sanctificatione et honore, non in morbo desiderii sicut et gentes, quae ignorant deum. non solum igitur coniugatus fidelis uase non utatur alieno, quod faciunt a quibus uxores adpetuntur alienae, sed nec ipsum proprium in concupiscentiae carnalis morbo possidendum sciat. quod non sic accipiendum est, tamquam prohibuerit apostolus coniugalem, hoc est licitum honestumque concubitum, sed ut iste concubitus, qui nihil morbidae
Abbreviated transcription (Latin):
homines in sua carne sensissent. & in sua nuditate erubuissent:
folus ficulnes eade mẽbra texerunt: ut saltim arbitrio uere¬
cundantiũ uelaret᷑ qđ non arbitrio uolentiũ mouebat᷑. & qm̃
pudebat qđ in decent̃ libebat oꝑiendo fierec qđ decebat. Qua
Snec isto adiuncto malo ꝑire potuit nuptiarũ bonũ: putant
in prudentes hoc non. eẽ. malũ. sed ꝑtinere ad illud bonum:
discernit᷑ aũt ñ solũ ratione subtili. uerũ etiã uulgatissimo
udicio naturali : qđ & in illis apparuit hominib: pͥ inis . &.
hodieq tenet᷑ abhominib conuigatis. Quod eñi illi postea
ꝓpagatione fecerunt: hoc ẽ conubii bonũ. qđ uͦ prius
confusione texer̃. hoc ẽ. concupiscentiȩ malũ : qđ uitã ubiq
conspectũ. & querit pudendo secretũ. Proinde nuptiȩ qͥ a
etiã de illo malo boni aliqͥd faciunt głant᷑: quia uero sine
illo fieri non potest erubescunt. Tanꝗ siquis piã pede uiator

Expanded text:
homines in sua carne sensissent et in sua nuditate erubuissent, homines in sua carne sensissent et in sua nuditate erubuissent, foliis ficulneis eadem membra texerunt, ut saltem arbitrio uerecundantium uelaretur, quod non arbitrio uolentium mouebatur, et, quoniam pudebat quod indecenter libebat, operiendo fieret quod decebat. Quia ergo nec isto adiuncto malo perire potuit nuptiarum bonum, putant inprudentes hoc non esse malum, sed pertinere ad illud bonum. non solum ratione subtili, uerum etiam uulgatissimo iudicio naturali, quod et in illis adparuit hominibus primis et hodieque tenetur ab hominibus coniugatis. quod enim illi postea propagatione fecerunt, hoc est conubii bonum; quod uero prius confusione texerunt, hoc est concupiscentiae malum, quod uitat ubique conspectum et quaerit pudendo secretum. proinde nuptiae quia etiam de illo malo boni aliquid faciunt, gloriantur, quia sine illo fieri non potest, erubescunt. tamquam si quispiam pede uitiato
Abbreviated transcription (Latin):
oculi. labia. lingua. manus pedes in flexiones dorsi ceruicis
ce laterũ. ut ad oꝑa sibi congrua moueant᷑ positũ in potestate
est qͣndo ab impedim̃tis corpus liberũ habemꝰ & sanũ : ubi aũt
uentũ fuerit ut filii seminent᷑ ad uoluntatis iuitũ menbra ir hoc
opus creata non seruiunt. sed expectat᷑ ut ea uelut sui uiris
libido cõmoueat. & aliqͣndo non facit animo uolente. cũ ali¬
qͣndo faciat & nolente : Hincane non erubesceret humara
libtas arbitrii qđ contẽnendo imperantẽ dĩ. etiã ur menbora
ꝓpria ꝓpriũ ꝑdidisset imꝑium: Ubi aũt conuenientius monstra¬
ret᷑ in obȩdientiȩ merito humanã de prauatã. eẽ. naturã qua
in his in obedientib locis unde ꝑ successionẽ subsistit ipsa natura.
Nã idõ ꝓpriȩ istȩ corporis partes naturȩ nomine nuncupant᷑
Hunc itaq motũ idõ indecentẽ quia in obȩdientẽ cũ illi pͥmi

Expanded text:
oculi, labia, lingua, manus, pedes, inflexiones dorsi, ceruicis oculi, labia, lingua, manus, pedes, inflexiones dorsi, ceruicis et laterum ut ad opera sibi congrua moueantur positum in potestate est, quando ab inpedimentis corpus liberum habemus et sanum, ubi autem uentum fuerit, ut filii seminentur, ad uoluntatis nutum membra in hoc opus creata non seruiunt, sed expectatur, ut ea uelut sui iuris libido commoueat, et aliquando non facit animo uolente, cum aliquando faciat et nolente? hincine non erubesceret humani libertas arbitrii, quod contemnendo imperantem deum etiam in membra propria proprium perdidisset imperium? ubi autem conuenientius monstraretur inoboedientiae merito humanam deprauatam esse naturam quam in his inoboedientibus locis, unde per successionem subsistit ipsa natura? nam ideo proprie istae corporis partes naturae nomine nuncupantur. hunc itaque motum ideo indecentem, quia inoboedientem, cum illi primi
Abbreviated transcription (Latin):
cibũ sup̃tura ꝓhibitũ uidisse ꝗ eẽt. speciosũ oculis aduidendũ :
Erant itaq nudi & non confundebantur : non quia non uidebant
sed quia nichil unde confunderent᷑ in menbris senserant quȩ
uidebant. Non eñi dictũ .e. eraut ambo nudi c& ignorabant sed
non confundebant᷑. Quia eñi nichil p̃cesserat qđ non liceret
nichil secũ fuerat qđ puderet. Ibi homo pͥmitꝰ dĩ lege trans¬
gressa aliã legẽ repugnantẽ suȩ menti habere
nissie recributã u obȩdientiã suȩ carius in uenit. Talem
quippe eciã serpens oculoꝵ aꝑtionẽ sed ucendo ꝓmiserat.
ad aliquid uidelicet sciendũ qđ melius nesciretur. Iunc inise
qͥppe sensit homo qͥd fecit: tunc abono malũ ñ carendo sed
ꝑpetiendo discreuit. Inuistũ eñi erat ut obtẽꝑaret᷑ aseruo suo
id ẽ. a corpor suo: ei qͥ ñ ob tẽꝑauerat dño suo. Nã quid .ẽ. qđ

Expanded text:
cibum sumptura prohibitum uidisse quam esset speciosum oculis ad uidendum? cibum sumptura prohibitum uidisse quam esset speciosum oculis ad uidendum? erant itaque nudi et non confundebantur, non quia non uidebant, sed quia nihil unde confunderentur in membris senserant, quae uidebant. non enim dictum est: erant ambo nudi et ignorabant, sed: non confundebantur. quia enim nihil praecesserat quod non liceret, nihil secutum fuerat quod puderet. Ibi homo primitus dei lege transgressa aliam legem repugnantem suae menti habere cnissime retributam inoboedientiam suae carnis inuenit. talem quippe etiam serpens oculorum apertionem seducendo promiserat, ad aliquid uidelicet sciendum, quod melius nesciretur. tunc in se quippe sensit homo quod fecit, tunc a bono malum non carendo, sed perpetiendo discreuit. iniustum enim erat, ut obtemperaretur a seruo suo, id est a corpore suo ei qui non obtemperarat domino suo. nam quid est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
suos & uidit puteũ. clausos pͥus oculos habuit. aut illi duo discipłi
post resurrectionẽ dñi inuia cũ illo clausis oculis ambulabant.
de quib euangłiũ loquit᷑ qđ in fractione panis aꝑti sunt oculi
eoꝵ & agnouerunt eũ : Quod gͦ scriptũ . ẽ. de hominib pͥmis
aꝑti sunt oculi amboꝵ. in telligere debemꝰ attentos factos ad in¬
tuendũ & agnoscendũ qđ nouũ in eoꝵ corpore acciderat: quod
utiq corpus patentib eoꝵ oculis & nudũ quottidie subiacebat
non faceret. discernere aũt nisi uidendo non posset : Quomodo de¬
niq ipsa mulier ei de monstrata . ẽ qͣndo ait. hoc nunc os ex ossib:
meis & caro de carne mea : Postremo siusq: ad eo quisqua fuerit con¬
tentiosus ut hȩc eũ dicat non cernendo sed palpando potusse dis¬
cernere. quid dicturus .ẽ. quod ibi legit᷑ mulier lignũ de quo fuerat

Expanded text:
suos et uidit puteum, clausos prius oculos habuit? aut illi duo discipuli suos et uidit puteum, clausos prius oculos habuit? aut illi duo discipuli post resurrectionem domini in uia cum illo clausis oculis ambulabant, de quibus euangelium loquitur, quod in fractione panis aperti sunt oculi eorum, et cognouerunt eum? quod ergo scriptum est de hominibus primis: aperti sunt oculi amborum, intellegere debemus adtentos factos ad intuendum et agnoscendum quod nouuni in eorum corpore acciderat, quod utique corpus patentibus eorum oculis et nudum cotidie subiacebat non faceret, discernere autem nisi uidendo non posset? quomodo denique ipsa mulier ei demonstrata est, quando ait: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea? postremo si usque adeo quisquam fuerit contentiosus, ut haec eum dicat non cernendo, sed palpando potuisse, quid dicturus est, quod ibi legitur mulier lignum de quo fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
hebreos Sine fide impossibile.ẽ. placere dõ. Quȩ cũ ita sit ꝓfecto
errant. qui cũ uituꝑat᷑ libido carnales dãnari nuptias opinant᷑.
quasi morb iste de conubio sit non de peccato. Honne illi coniuges
pͥmi quoꝵ nuptias benedixit ds̃ dicens. crescite & multiplicamini
nudi erant & non confudebant᷑ : Curgͦ ex illis menbris confusio
post peccatũ. nisi quia extitit illic indecens motus. qũe nisi ho¬
mines peccassent ꝓculdubio nuptiȩ non haberent: An forte¬
surdius non sicut canes crescendo sed peccando ad epti sunt
uisũ : Absit hoc credere. Sed unde mouent᷑ qui hoc putant:
illud . ẽ. qđ legitur. Et sumens de fructu eiꝰ ȩdit: & dedit uiro
suo secũ. & ȩder̃ & aꝑti sunt oculi amboꝵ: & agnouer̃ quia nudi
erant. huic ẽ. qđ parũ intelligentes opinantur antea fuisse illis

Expanded text:
Hebraeos: sine fide impossibile est placere deo. Quae cum ita sint, profecto Hebraeos: sine fide impossibile est placere deo. Quae cum ita sint, profecto errant qui cum uituperatur libido carnalis damnari nuptias opinantur, quasi morbus iste de conubio sit, non de peccato. nonne illi coniuges primi, quorum nuptias benedixit deus dicen: crescite et multiplicamini, nudi erant et n.on confundebantur? cur ergo ex illis membris confusio post peccatum, nisi quia extitit illic indecens motus, quem, nisi homines peccassent, procul dubio nuptiae non haberent? an forte sicut canes et, quod est absurdius, non sicut canes crescendo, sed peccando adepti sunt uisum? absit hoc credere. sed unde mouentur qui hoc putant, illud est quod legitur: sumens de fructu eius edit; et dedit uiro suo secum, et ederunt. et aperti sunt oculi amborum, et agnouerunt quia nudi erant. hinc est quod parum intellegentes opinantur antea fuisse illis
Abbreviated transcription (Latin):
uantiȩ ut scđm matrimoniales nonnisi liberoꝵ ꝓcreandoꝵ causa
coneũbant: non .ẽ. in eis uera pudicitia conuigalis Cũ eñi iurtus
sit pudicitia. cui uitiũ contrariũ ẽ. inpudicitia. om̃sq uirtutes
etiã quȩ corpus oꝑat᷑ in anima habitent: quomodo uera ratione
pudicũ corpus asserit᷑ qͣndo a uero dõ ipse animꝰ foriucat᷑: Quã
fornicationẽ sc̃s ille psalmꝰ accusat: ubi dicit. Ecce eñi qͥ longe faci¬
unt se ate ꝑibunt. ꝑ didisti om̃em qͥ fornicat᷑ abste. Uera igitur
pudicitia siue coniuigalis. siue uidualis siue uirginalis. dicenda
non. ẽ. nisi quȩ uere fidĩ mancipat᷑. Cũ eñi recto uidicio p̃feratur
nupti is sacrata uirginitas: qͥs nã sobria mente xp̃ianus ȩtiã non
uni uiras xp̃ianas catholicas nuptias non solũ uestalib sed etiam
hereticis uirginib non p̃ponat: Tantũ ualet fides: de qua dicit
apłs. Om̃e qđ non .ẽ. exfide peccatũ .ẽ. & de qua itẽ scriptũ ẽ ad

Expanded text:
uantia, ut secundum matrimoniales tabulas nonnisi liberorum procreandorum causa concumbant, non est in eis uera pudicitia coniugalis. cum enim uirtus sit pudicitia, cui uitium contrarium est impudicitia, omnesque uirtutes etiam quae per corpus operantur in animo habitent, quomodo uera ratione pudicum corpus adseritur, quando a uero deo ipse animus fornicatur? quam fornicationem sanctus ille psalmus accusat, ubi dicit: ecce enim qui longe se faciunt a te peribunt; perdidisti omnem qui fornicatur abs te. uera igitur pudicitia, siue coniugalis siue uidualis siue uirginalis, dicenda non est, nisi quae uerae fidei mancipatur. cum enim recto iudicio praeferatur nuptiis sacrata uirginitas, quis non sobria mente christianus etiam non uniuiras Christianas catholicas nuptas non solum Vestalibus, sed etiam haereticis uirginibus anteponat? tantum ualet fides, de qua dicit apostolus: omne quod non est ex fide peccatum est et de qua item scriptum est ad
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. Crescite : & multiplicamini. Ad hoc opus bonũ: diuersi sexus
diuersa mẽbra sunt condita. Quȩ quidẽ ante peccatũ iã erant:
sed pudenda non erant. Respondebit pudiatiȩ fides. Si pec¬
catũ non fuisset : quid me in para dr̃so securiꝰ eẽ. potuisset. ubi
net stimularet mea. nec alteriꝰ me libido tẽptaret: Respondebit
etiã conubii sacram̃tũ. De me ante peccatũ dictũ. ẽ. in para¬
drso Relinquet homo patrẽ & matrẽ & adherebit uxori suȩ :¬
& erunt duo in carne una. Qđ magnũ sacram̃tũ dicit apłs:
inxp̃o & ui ȩccłia. Quod gͦ in xp̃o & in ȩccłia magnũ: hoc in
singulis quibusq uiris atq uxorib: minimũ: sed tam̃ conuinc¬
tionis in separabilis sacram̃tũ. Quid hoꝵ ẽ innuptus unde
peccati uinculũ transiret in posteros: Nẽpe nichil Et certe his
trib bonis ꝑfecte se haberet bonitas nuptiarũ : quib: bonis etĩa

Expanded text:
dei: crescite et multiplicamini. ad ho; opus bonum diuersi sexus dei: crescite et multiplicamini. ad ho; opus bonum diuersi sexus diuersa membra sunt condita, quae quidem ante peccatum iam erant, sed pudenda non erant. respondebit pudicitiae fides: si peccatum non fuisset, quid me in paradiso securius esse potuisset, ubi nec stimularet mea nec alterius me libido temptaret? respondebit etiam conubii sacramentum: de me ante peccatum dictum est in paradiso: relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una, quod magnum sacramentum dici et in ecclesia magnum, hoc in singulis quibusque uiris atque uxoribus minimum, sed tamen coniunctionis inseparabilis sacramentum. quid horum est in nuptiis, unde peccati uinculum transiret in posteros? nempe nihil; et certe his tribus bonis perfecte se haberet bonitas nuptiarum, quibus bonis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
eis ẽ. ꝑ qđ in potestate diaboli teneant̾ donec eruantur uide
ꝑsacramtũ bapasmatis &xp̃i. quid ẽ nisi peccatũ: in on eñũ
alucd inuenit diabolus unde posset humanã suo iuri
mancipare naturã : qũa bonã bonus auetor instituit. Nullũ
aũt peccatũ paruuli in sua uita ꝓpͥũ cõmiserunt. Remanet gͥ
originale peccatũ: ꝑ qđ subdiaboli potestate captiui sunt nisi
inde lauacro regenerationis & xp̃i sanguine redimant᷑. & tran¬
seant ii regnũ redeptoris sui: frustrata potestate captiuatoris
sui. & data potestate qua fiant ex filiis huiꝰ scłi filii dĩ. Iam
nunc si quodã modo in t̾rogemꝰ bona illa nuptialia unde
abeis potuerit peccatũ i paruulos ꝓpagari : respondebit nob̾
oꝑatio ꝓpagandȩ ꝓlis. Ego in para drso magis felix essem: si
peccatũ non fuisset ad missũ. Ad me nãq ꝑtinet illa benedictio

Expanded text:
eis est, per quod in potestate diaboli teneantur, donec eruantur inde eis est, per quod in potestate diaboli teneantur, donec eruantur inde per sacramentum baptismatis Christi? quid est nisi peccatum? non enim aliud inuenit diabolus, unde posset humanam suo iuri mancipare naturam, quam bonam bonus auctor instituit. nullum autem peccatum paruuli in sua uita proprium commiserunt. remanet igitur originale peccatum, per quod sub diaboli potestate captiui sunt, nisi inde lauacro regenerationis et Christi sanguine redimantur et transeant in regnum redemptoris sui frustrata potestate captiuatoris sui et data potestate, qua fiant ex filiis huius saeculi filii dei. Iam nunc si quodam modo interrogemus bona illa nuptialia, unde ab eis potuerit peccatum in paruulos propagari, respondebit nobis operatio propagandae prolis: ego in paradiso magis felix essem, si peccatum non fuisset admissum. ad me namque pertinet illa benedictio
Abbreviated transcription (Latin):
boli. eẽ. potestate captiuos. nisi & ipsi eadẽ xp̃i gr̃a redimant
Aa om̃s naq ꝑtinere non dubitamꝰ ȩtates: illud de quo apłs
loquit beneficũ di. Qui eruit nos de potestate tenebrarũ
& transtuit in regnũ filii claritatis suȩ Abhac igit᷑ potes¬
tate tenebrarũ quarũ .ẽ diabolus pruceps id ẽ apotestrite
diaboli e angłoꝵ eius. quisquis erui cũ baptitant᷑ negauerit
paruulos ipsoꝵ eccłiȩ sacram̃toꝵ ueritate coniuncit᷑ : quȩ
nulla heretica nouitas in ȩccłia xp̃i auferre uł muta seꝑ¬
mitat᷑ fegente atq ad uiuante capite totũ corpus suum
pusillos cũ magnis In ueritate itaq non infalsitate potestas
diabolica exorcizat᷑ in paruulis: eiq renuntiant quia
ꝑ sua non possunt ꝑ corda & ora gestantiũ: ut eruti apotes¬
fate tenebrarũ in regnũ siu dñi transferant᷑. Quid ergo in

Expanded text:
boli esse potestate captiuos, nisi et ipsi eadem Christi gratia redimantur. boli esse potestate captiuos, nisi et ipsi eadem Christi gratia redimantur. ad omnes namque pertinere non dubitamus aetates illud de quo apostolus loquitur beneficium dei: qui eruit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis suae. ab hac igitur potestate tenebrarum, quarum est diabolus princeps, id est a potestate diaboli et angelorum eius, quisquis erui cum baptizantur negauerit paruulos, ipsorum ecclesiae sacramentorum ueritate conuincitur, quae nulla haeretica nouitas in ecclesia Christi auferre uel mutare permittitur regente atque adiuuante capite totum corpus suum, pusillos cum magnis. in ueritate itaque, non in falsitate potestas diabolica exorcizatur in paruulis, eique\' renuntiant, quia per sua non possunt, per corda et ora gestantium, ut eruti a potestate tenebrarum in regnum sui domini transferantur. quid ergo in
Abbreviated transcription (Latin):
pereatorẽ & iustũ plurimũ distet. Gignit᷑ aũt peccator actu
adhuc nullus & ortu nouus ⁊ sed reatu uetus homo a crẽa¬
tor. captiuus a deceptore. indigens redeptore. Sed queritur
quomodo trahi possit captiuitas ꝓlis. etiã de parentib ia re¬
deptii & quia non facili ratione indagat᷑. uec sermone explicat᷑.
ab infidedib non credit᷑: quasi & illud qđ de oleastro & olea
dixumꝰ ut generis dissimilis sit fȩcus simils. facile aliqua in¬
ueniat racio uł explicet sermo : sed abeo qui experiri uoluertt
cerni potest. dit gͦ in exẽplo: unde & illud credat᷑ qđ cern
non potest. Non eni fides dubitat xp̃iana qũa noui heretici ob¬
pugnare ceper̃ : & eos qui lauacro regenerationis abluunt᷑ re¬
dimi de diaboli potestate : & eos qui nondũ tali regeneratio¬
ne redẽpti sunt etiã paruulos filios redẽptorũ sub eusdẽ dia¬

Expanded text:
peccatorem et iustum plurimum distet. gignitur autem peccator actu peccatorem et iustum plurimum distet. gignitur autem peccator actu adhuc nullus et ortu nouus, sed reatu uetus: homo a creatore, captiuus a deceptore, indigens redemptore. sed quaeritur quomodo trahi possit captiuitas prolis etiam de parentibus iam redemptis. et quia non facili ratione indagatur nec sermone explicatur, ab infidelibus non creditur: quasi et illud quod de oleastro et de olea diximus, ut generis dissimilis sit fetus similis, facile aliqua inuenit ratio uel explicat sermo. sed hoc ab eo qui experiri uoluerit, cerni potest. sit ergo in exemplo, unde et illud credatur quod cerni non potest. Non enim fides dubitat christiana, quam noui haeretici obpugnare coeperunt, et eos, qui lauacro regenerationis abluuntur, redimi de diaboli potestate et eos, qui nondum tali regeneratione redempti sunt, etiam paruulos filios redemptorum sub eiusdem dia
Abbreviated transcription (Latin):
qđ nascit᷑. utiq mundo non dõ nascit᷑ dõ aũt nascit᷑. cũ ex aqua
& spũ renascit᷑ huiꝰ concupiscentiȩ reatũ. regeneratio sola dimittit:
ac ꝑ hoc generatio trahit. Ergo qđ generatũ ẽ. regeneret᷑ : ut
similit̃ quia non potest alit̃ qđ tractatũ.ẽ. remittat᷑. Ut eñu
qđ dimissũ .ẽ. in parente trahat᷑ in ꝓle miris quidẽ modis fit :
sed tam̃ fit. Hȩc inuisibilia & infidelib in credibilia sed tamen
uera ut haberent aliqđ uisibile exẽplũ: hoc in quibusdã arbustis
diuna ꝓuidentia curauit. Cur eñi non credam ꝓpt̃ hoc. eẽ in¬
stitutũ ut ex olua nascat᷑ oleaster : An credendũ non ẽ in aliqͣ
ad generis humani ualeret exẽplũ in irũ ẽ gͦ qũe ad modum
a peccati uinculo ꝑ gr̃am lib̾ati gignant tam̃ codẽ uinculo
obstrictos quos eodẽ modo oporteat libari fatem Mirũ ẽ
Sed qđ latent fecus oleastroꝵ etiã in seminib: olearũ.
carne peccatoris &e de carne iusti uterq peccator qua uis inter

Expanded text:
undo, non Deo nascitur: Deo autem nascitur, cum ex aqua et Spiritu renascitur. Hujus concupiscentiae reatum regeneratio sola dimittit: ac per hoc generatio trahit. Ergo quod generatum est, regeneretur, ut r, quia non potest aliter, ut quod tractum est remittatur. ut enim quod dimissum est in parente trahatur in prole, miris quidem modis fit, sed tamen fit. haec inuisibilia et infidelibus incredibilia, sed tamen uera ut haberent aliquod uisibile exemplum, hoc in quibusdam arbustis diuina prouidentia procurauit. cur enim non credamus propter hoc esse institutum, ut ex oliua nascatur oleaster? an credendum non est in aliquinstituisse, quod ad generis humani ualeret exemplum? mirum est ergo quemadmodum a peccati uinculo per gratiam liberati gignant tamen eodem uinculo obstrictos, quos eodem modo oporteat liberari. fatemur, mirum est. sed quod latent fetus oleastrorum etiam in seminibus olearum, carne peccatoris et de carne iusti uterque peccator, quamuis inter
Abbreviated transcription (Latin):
quã us coniugalis concubitꝰ qui fit intentione generandi. non¬
non sit ipse peccatũ. quia bona uoluntas animi sequentẽ ducit
non ducente sequit᷑ corporis sui uoluntatẽ : nec humanũ ar¬
bitriũ trahit᷑ sub uigante peccato cũ iuste redigit᷑ inusũ gene¬
randi plaga peccati huiꝰ plage quidã pruritus in adulterioꝵ
& fornicationũ & quoꝵ libet stuproꝵ atq in munditiarũ fe¬
ditatib regnat: in conubioꝵ uero necessitudinib: seruit Ibi de
dño talis turpitudo dãnat᷑ hic de pedissequo talis honestas
uerecundat᷑. Non .ẽ. igit᷑ hec libido nuptiarũ bonũ: sed obsce¬
nitas peccantiũ. necessitas generantiũ. lasciuiarũ ardor. nup¬
tiarũ pudor. Cur gͦ non conuiges maneant qui ex consensu con¬
cũ bere desinunt. si manser̃ conuiges ioseph & maria qui coneum¬

Expanded text:
Quamvis conjugalis concubitus qui fit intentione generandi, nQuamvis conjugalis concubitus qui fit intentione generandi, non sit ipse peccatum: quia bona voluntas animi, sequentem ducit, non ducentem sequitur corporis voluptatem; nec humanum arbitrium trahitur subjugante peccato, cum juste redigitur in usum generandi plaga peccati. Hujus plagae quidam pruritus in adulteriorum et fornicationum et quorumlibet stuprorum atque immunditiarum foeditatibus regnat; in connubiorum vero necessitudinibus servit. Ibi de domino tali turpitudo damnatur, hic de pedissequo tali honestas verecundatur. Non est igitur haec libido nuptiarum bonum, sed obscoenitas peccantium, necessitas generantium, lasciviarum ardor, nuptiarum pudor. Cur ergo non conjuges maneant, qui ex consensu concumbere desinunt; si manserunt conjuges Joseph et Maria, qui concum
Abbreviated transcription (Latin):
conexione successionis cõmemorant᷑ usq ad ioseph potuis sic̃
factũ .ẽ. fuerat ꝑducenda : ne in illo conuigio uirili sexui utiq
potiori fieret in uiria. cũ nichil ueritati periret : quia exsemine
dauid ex quo uenturus p̃dictus . ẽ. xp̃c. & ioseph erat & maria
Om̃e itaq nuptiarũ bonũ impletũ. ẽ. in illis parentib xp̃i.
ꝓles. fides sacram̃tũ. Prolẽ cognoscimꝰ ipsũ dñm iħm. Eidẽ : quia
nullũ ad ulteriũ. Sacram̃tũ : quia nullũ diuortiũ. Solus ibi
nuptialis concubitꝰ non fuit: quia in carne peccati fieri non po¬
terat. sine illa carns pudenda concupiscentia quȩ accidit
expeccato. sine qua concipt uoluit qui futurus erat sine peccato
non in carne peccati. sed insimilitudine carnis peccati: ut hinc
etiã doceret omẽm quȩ de concubitu nascit᷑ carnẽ . ẽẽ. peccati.
quando qͥdẽ sola quȩ non inde nata .ẽ non fuit caro peccati:

Expanded text:
conexione successionis commemorantur, usque ad Ioseph potius, sicut conexione successionis commemorantur, usque ad Ioseph potius, sicut factum est, fuerat perducenda, ne in illo coniugio uirili sexui utique potiori fieret iniuria, cum ueritati nihil periret, quia ex semine Dauid, ex quo uenturus praedictus est Christus, et Ioseph erat et Maria. Omne itaque nuptiarum bonum inpletum est in illis parentibus Christi, proles, fides, sacramentum. prolem cognoscimus ipsum dominum Iesum, fidem, quia nullum adulternuptialis concubitus non fuit, quia in carne peccati fieri non poterat sine illa carnis pudenda concupiscentia, quae accidit ex peccato, sine qua concipi voluit, qui futurus erat sine peccato, non in carne peccati, sed in similitudine carnis peccati : ut hinc etiam doceret, omnem quae de concubitu nascitur, carnem esse peccati; quandoquidem sola quae non inde nata est, non fuit caro peccati.