comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rum i poteseon libelli
NODORUS tharsensis ep̃s. dum antio¬
chiȩ esset prbr. magis claruit. Ex¬
tant eius in apłm cõmentarii. & multa
alia ad eusebii magisemiseni caracterẽ
ptinentia: Cuius cum sensũ secutus sit.
eloquentiam imitari ñ potuit: ꝓpter
ignorantiã sȩculariũ litterarum.
UNomios arrianȩ partis cxx.
ciz icenus ep̃s. in aꝑtam hereseos suȩ
ꝓrumpens blasphemiã: ut qđ illi te¬
gunt iste publice fateretur. Usq hodie
uiuere dicit᷑ in cappadocia: & multa
contra ȩccłam scribere. Respondert̃
ei apollinaris. didimus. basilius cȩsari
ensis. gregorius natanzenꝰ. & nisenus.
RiscilliaNos abileȩ ep̃si
qui factione hidacii & ithacii thri¬
beris a maximo tyranno cȩsus. ẽ. edidit
multa opuscula. de quib ad nos aliqua
ꝑuenert̃. Hic usq hodie a nonnullis
gnostice id. ẽ basilidis uł marci de quil
hyreneus scripsit hereseos accusat᷑. de¬
fendentib aliis non ita eum sensisse
ut arguitur

Expanded text:
rum hypotheseon libellirum hypotheseon libelliodorus, Tarsensis episcopus; dum Antiochiae esset presbyter, magis claruit. Exstant ejus in Apostolum commentarii, et multa alia, ad Eusebii magis Emiseni characterem pertinentia, cujus cum sensum secutus sit, eloquentiam imitari non potuit, propter ignorantiam saecularium litterarum.unomius, Arianae partis, Cyzicenus episcopus, in apertam haereseos suae prorumpens blasphemiam, ut quod illi tegunt, iste publice fateretur, usque hodie vivere dicitur in Cappadocia, et multa contra Ecclesiam scribere. Responderunt ei Apolensis, Gregorius Nazianzenus et Emissenus. Priscillianus Abilae episcopus, qui factione Hidati et Hitacii Treviris a Maximo tyranno caesus est, edidit multa opuscula; qui apervenerunt. Hic usque hodie a nonnullis Gnosticae, id est Basilidis et Irenaeus scripsit haereseos accusatur, defendentibus aliis non ita eum sensisse, ut arguitur.
Abbreviated transcription (Latin):
REGORIUS nazanzenus ep̃s uir e¬
loquentissimus prȩceptor ms. ex
quo scripturas explanante didici. ad
triginta milia uersuũ om̃ia oꝑa sua
cõposuit. e quib illa sunt. De morte
laudes maximi phylosophi post exiliũ
reuersi. quẽ falso nomine quidã herona
supscripserunt. quia est a alius liber ui¬
tuꝑationẽ eiusdẽ maximi continens. qua¬
si ñ licuerit eundẽ & laudare & uituꝑa
re ꝓtempore. & liber exametro uersu
uirginitatis & nuptium contra se disse¬
rentiũ. aduersũ eunomiũ libri duo. de
sp̃u scõ liber unus. contra ulianũ imꝑa¬
torem lib unus. Secutus. ẽ. autẽ pole¬
mionũ dicendi caracterem. uiuoq se
ep̃m in loco suo ordinans. ruri uitam
monachi exercuit: decessitq ante hoc
ferme trienniũ. sub theodosio pͥncipe
ucius post athanasiũ e xuiii¬
arrianȩ partis ep̃s. usq ad theodosiũ
principem a quo & pulsus .ẽ. alexandri¬
nam ȩccłam tenuit. Extant eius so¬
lennes de pascha epłȩ. & pauci uaria¬

Expanded text:
e Nazianzenus episcopus, vir eloquentissimus, praeceptor meus, quo Scripturas explanante, didici, ad triginta millia versuum omnia opera sua composuit. E quibus illa sunt: de morte laudes Maximi philosophi, post exsilium reversi, quem falso nomine quidam Heronis superscripserunt quia est et alius liber vituperationem ejusdem Maximi continens; quasi re pro tempore; et liber hexametro versu Virginitatis et Nuptiarum contra se disserentium; contra Eunomium libri duo, de Spiritu sancto liber unus, contra Julianum imperatorem libri duo. Secutus est autem Polemonem dicendi charactere, vivoque se episcopum in loco suo ordinans, ruri vitam monachi exercuit. Decessitque ante hoc ferme triennium sub Theodosio principeucius, post Athanasium Arianae partis episcopus, usque ad Theodosium principem, a quo et pulsus est, Alexandrinam ecclesiam tenuit. Exstant ejus solemnes de Pascha epistolae, et pauci varia
Abbreviated transcription (Latin):
loquentiȩ breues cõmaticosq tractatꝰ
exter PaxTIani de qͦ cxxxii.
supra dixi filius. clarus ad scłm.
& xp̃i fidei deditus: fertur ad me
omnimodam hystoriam texuisse. quã
necclum legi.

Expanded text:
loquentiae breves commaticosque tractatus exter, Paciani, de quo supra dixi, filius, clarus apud saeculum et Christi fidei deditus, fertur ad me omnimodam historiam texuisse, quam necdum legi.
Abbreviated transcription (Latin):
OPHRONIUS uIr
Iapprime eruditus. laudes bethle¬
em adhuc puer. & nuꝑ de subuersione
serapidis insignem librũ composuit
De uirginitate quoq ad eustochiũ. & ui¬
tam hylarionis monachi opuscula
mea in grecũ sermonem eleganti ser-
mone transtulit. psalterium quoq &
ꝓphas. quos nos de hebreo in latinũ
uertindus.

Expanded text:
ophronius vir apprime eruditus, laudes Bethlehem adhuc puer, et de subversione Serapis insignem librum composuit. De Virginitate quoque ad Eustochium, et Vita Hilarionis monachi, opuscula Hieronymi in Graecum sermonem elegantissime mone transtulit: Psalterium quoque et Prophetas, quos nos de Hebraeo in Latinum vertimus.
Abbreviated transcription (Latin):
librũ unum. hebraicorũ nominũ librũ
unũ. de sp̃u sc̃o didimi quẽ inlatinũ
transtuli librũ unũ. in lucã omelias
xx. nouem. in psalmos a decimousq
monachi uitã & beati hylarionis. no¬
uum testamentũ grecȩ fidei reddidi.
uetus uxta hebraicã transtuli. Epła¬
rum autẽ ad paulã & eustochium. qui
cotidie scribuntur incertus. ẽ. numeys
alia. de oꝑe ꝓphetali quȩ nunc habeo
in manib & necdũ expleta sunt. Aduer¬
sum iouinianũ librus duos. & ad pam¬
machium apologeticũ & epytaphium

Expanded text:
librum librum unum; de Spiritu sancto Didymi, quem in Latinum transtuli, librum unum; in Lucam homilias triginta novem; in Psalmos, a decimo usque monachi, vitam, et beati Hilarionis. Novum Testamentum Graece fidei reddidi, Vetus juxta Hebraicam transtuli; Epistolarum autem ad Paulam et Eustochium, quia quotidie scribuntur, incertus est numerus. lia de opere prophetali, quae nunc habeo in manibus, et necdum expleta sunt. Adversus Jovinianum libros duos, et ad Pammachium Apologeticum et Epitaphium
Abbreviated transcription (Latin):
eRoNiors patre eusebio natus oppi¬
do stridonis qđ a gothis euersũ est:
dalmatiȩ quondã pannoniȩq confi¬
nium fuit: usq in prȩsentẽ annum.
id est theodosii principis quartũ deci¬
gum hec scripsi Uita pauli morachi
epłarum ad diuersos librũ unum. ad
heliodorũ exhortatoriã. altercationem
luciferiani & orthodoxi. chronicon om̃i¬
modȩ hystoriȩ. in ieremia & in iezechie¬
le omelias .xx. octo. quas de greco in latinũ
uerti. de seraphim & osanna. de frugi
& luxurioso filiis. de trib quȩstionib
legis ueteris. omelias in cantico canticoꝵ
duas. aduersus heluidiũ de mariȩ uirgi¬
nitate ꝑpetua. ad eustochiũ de uirginita¬
te seruanda. ad marcellã epłarũ librũ
unũ consolatoriam de morte filiȩ ad
paulã. in epła pauli ad galathas cõmen¬
tariorũ libros tres. inepła ad titũ librũ
unũ in epła ad phẏlemonẽ librũ unũ.
in ecclesiasten cõmentarios. quȩstionũ
hebraicarũ ingenesi librũ unũ. de locis

Expanded text:
eronymus patre Eusebio natus, oppido Stridonis, quod a Gothis eversum, Dalmatae quondam Pannoniaeque confinium fuit, usque in praesentem annum, id est, Theodosii principis decimum quartum, haec scripsi: Vitam Pauli monachiEpistolarum ad diversos librum unum, ad Heliodorum exhortatoriam; Altercationem Luciferiani et Orthodoxi, Chronicon omnimodae historiae; in Jeremiam et Ezechielem Homilias viginti octo quas de Graeco in Latinum vertit. De Seraphin, de Osanna, de frugi et luxurioso filio, de tribus quaestionibus Legis veteris, Homilias in Cantica canticorum duas, adversus Helvidium de Mariae virginitate perpetua, ad Eustochium de virginitate servanda, ad Marcellam Epistolarum librum unum, Consolatoriam de morte filiae ad Paulam, in epistolam Pauli ad Galatas commentariorum libros tres, in epistolam ad Titum librum unum, in Epistolam ad Philemonem librum unum, in Ecclesiasten commentarios, Quaestionum Hebraicarum in Genesim librum unum, de Locis
Abbreviated transcription (Latin):
carnales dominos inminimo fideles
fuerint. incipient eis apud dm̃ maiora
commnitti. Ornat autem doctrinam
dñi. qui ea quȩ conditioni suȩ apta
sunt facit. ut ediuerso confuNdie
eam qui non est subiectus in omnib.
cui conditio sua displicet. qui contra¬
dictor atq fraudator in nullo fidem
bonam ostendit. Quomodo enim po-
carnali domino fidem exhibere non
potuit: Illuxit enim gr̃a dĩ saluato¬
ris nr̃i omnib hominib erudiens nos.
ut abnegantes impietatem & sȩcula

Expanded text:
carnales dominos in minimo fideles carnales dominos in minimo fideles fuerint, incipient eis apud Deum majora committi. Ornat autem doctrinam Domini, qui ea quae conditioni suae apta sunt, facit. Et e diverso confundit eam, qui non est subjectus in omnibus, cui conditio sua displicet, qui contradictor atque fraudator in nullo fidem bonam ostendit. Quomodo enim potecarnali domino fidem exhibere non potuit? 724 Illuxit enim gratia Dei Salvatoris omnibus hominibus erudiens nos, ut abnegante
Abbreviated transcription (Latin):
illa fuerit una est fornicatio & adul¬
terium: ita & infurto quantum cunq
seruus abstulerit furti crimen incur¬
rit Unde & in moysi lege fures non¬
nunquam septuplum. nonnunquam
qua druplum reddere compelluntur:
& interdum obtruncatur. interdum
uenditur fur ipse ꝓfurto. De quibus
nupor in leuttico exposiuisse me memim
Si autem hoc prolibetur inseruo. quanto
magis in libero. Ne aut iudex rapiat.
aut miles nequaquam contentus sti¬
pendiis suis aliena deuastet. Pulchre
quidam uir apprime grauis cum ei
cuiusdam iudicis laudaretur integri.¬
tas & diceret de eo ille qui laudabat
non est fur: respondit. Optimum seruũ
faceret. si nec fugitiuus esset. In tantum
furti fuspitio. ab omni libero esse debet
aliena. Sint itaq serui subditi domi-¬
nis suis in omnib. sint complacentes
conditioni suȩ ut non ferant aspere
seruitutem: non contradicant dominis.
non furentur. & post hȩc in omnib fi¬
dem bonam ostendant: ut doctrinam

Expanded text:
illa fuerit, una est fornicatio, vel adulilla fuerit, una est fornicatio, vel adulterium. Ita et in furto, quantumcumque servus abstulerit, furti crimen incurrit. Unde et in Moysi lege fures nonnumquam septuplum, nonnumquam quadruplum reddere compelluntur, et interdum obtruncatur, interdum venditur fur ipse pro furto, de quibus nuper vobis in Levitico exposuisse me memini. Si autem hoc prohibetur in servo, quanto magis in libero: ne aut judex rapiat, aut miles non contentus stipendiis suis aliena devastet? Pulchre quidam vir apprime gravis, cum ei cujusdam judicis laudaretur integritas, et diceret de eo ille qui laudabat, Non est fur: respondit, Optimum servum faceret, si nec fugitivus esset: intantum furti suspicio ab omni libero debet esse aliena. Sint itaque servi subditi dominis suis in omnibus, sint complacentes conditioni suae: ut non ferant aspere servitutem, non contradicant dominis, non furentur, et post haec in omnibus fidem bonam ostendant, ut doctrinam
Abbreviated transcription (Latin):
uel maximum seruorum uitium domi¬
nis contradicere. & cum aliquid iusse¬
rint musitare. Itaq tytum commonet.
ut pdoctrinam sanam abiis qui xp̃iani
serui sunt. istiusmodi auferat passionẽ
Si enuim quȩ dominus imꝑat necesse ha¬
bet seruus implere. cur hoc ipsum nor
cumbona faciat uoluntate. sed & domi-¬
num oftendat & tamen faciat quod iube¬
tur. maxime cum & ds̃ ad aquam contra¬
dictionis offensus sit: & in alio loco
de murmurante popło loquatur. desi¬
nat a me murmuratio eorum & nor
morientur. Post contradictionem. &
aliud seruorum uitium doctrina xp̃i
corrigat. ne fures sint. Fur autem non
solum in maioribus sed & inminorib
iudicatur. Non enim id quod furto
ablatum est. sed mens furantis atten¬
ditur. Quomodo in fornicatione &¬
inadulterio non iccirco diuersa sit
fornicatio aut adulterium si puldira
uel diues. deformis aut pauper sit
meretrix uel adultera. sed qualiscunq

Expanded text:
Vel maximum servorum vitium est, domiVel maximum servorum vitium est, dominis contradicere, et cum aliquid jusserint, secum mussitare. Itaque Titum commonet, ut per doctrinam sanam ab his qui Christiani servi sunt, istiusmodi auferat passionem. Si enim quae dominus 723 imperat necesse habet servus implere: cur hoc ipsum non cum bona faciat voluntate; sed et dominum offendat, et tamen faciat quod jubetur: maxime cum et Deus ad aquam contradictionis offensus sit? Et in alio loco de murmurante populo loquatur: Desinat a me murmuratio eorum, et non morientur . Post contradictionem et aliud servorum vitium doctrina Christi corrigat, ne fures sint. Fur autem non solum in majoribus, sed etiam in minoribus judicatur. Non enim id quod furto ablatum est, sed mens furantis attenditur. Quomodo in fornicatione et adulterio, non idcirco diversa sit fornicatio aut adulterium, si pulchra, vel dives, deformis aut pauper, meretrix vel adultera sit: sed qualiscumque
Abbreviated transcription (Latin):
rimus dõ aut non subditi Quidam
hunc locum ita legunt. Serui domi¬
nis suis subditi sint. Et post quam
huc usq distinxerint inferunt in omni¬
bus placeant: cum in greco alius ordo¬
sit lectionis idest serui dominis suis
subditi sint inomnib ut sequa tur
plene tamen ex parte aliqua interpre¬
tari possumus ut complaceant sibi
ne uidelicet suꝑ conditione sua uide¬
atur cis dĩ iniqua sententia. Ded quo¬
modo pauꝑ urxta mensuram suam
saluari potest. & mulier in sprus infir¬
mitate a regnodĩ non exluditur. &
omnis conditio scđm ordinem suum
beatitudinem caꝑe potest: ita & serui
complaccant sibi quod serui sur it
Et non iccirco putent dõ se seruire non
posse quia subiecti sint hominibus: sed
in comagis placere uoluntati dĩ si & domi¬
nis suis subditi fuerint inomnibus &
complacuerint sibi in conditione sua.
& quod deinceps apłs prȩcipit exequantur
ut non sint contradicentes. non furantes.

Expanded text:
rimus Deo, aut non subditi. Quidam rimus Deo, aut non subditi. Quidam hunc locum ita legunt: Servi dominis suis subditi sint, et postquam huc usque distinxerint, inferunt, in omnibus placeant: cum in Graeco alius sit ordo lectionis, id est, servi dominis suis subditi sint in omnibus; ut sequatur, plene, tamen ex parte aliqua interpretari possumus, ut complaceant sibi: ne videlicet super conditione sua videatur eis Dei iniqua sententia. Sed quomodo pauper juxta mensuram suam salvari potest; et mulier in sexus infirmitate a regno Dei non excluditur, et omnis conditio secundum ordinem suum beatitudinem capere potest: ita et servi complaceant sibi quod servi sint: et non idcirco putent Deo se servire non posse, quia subjecti sint hominibus; sed in eo magis placere voluntati Dei, si et dominis suis subditi fuerint in omnibus, et complacuerint sibi in conditione sua; et quod deinceps Apostolus praecipit exsequantur, ut non sint contradicentes, non furantes.
Abbreviated transcription (Latin):
quod in alta epł̃a mulieres ait subie¬
cte sint uiris &e in hac subiectas uiris¬
suis asseruit uxores: quasi eodẽ uerbo
& inseruis & in uxorib usus sit. Quo¬
dam modo enim maritus uxoris est
dominus. ipse inquit dominabitur tui
Erat & saluator subiectus parentibus
suis. Sed cum adhuc duodecim esset
anriorum. & nichil differret a seruo
dñs omnium neclum enim ad ꝑfe¬
ctam uiri ȩtitem quȩ posset heredita¬
tem capere ꝑuenerat. Sed & alibi de
eo scriptum est. quia cum subiecta
ei fuerint omnia tunc & ipse filius
subicietur ei qui sibi subietit omnia
ut sit ds̃ om̃ia in omnib. Subicient᷑
autem ei omnia cum cdlixerit dñs dño
rreo sede a dextris meis donec ponam
inimicos tuos scabellum pedum tuoꝵ
subiectis seruis dñs subicitur. Et quo¬
modo ꝓ nobis dicitur esse maledictũ
cum non sit maledictum sed uera reli¬
gio: ita ꝓ nobis uł subiectus scribitur
uel non subiec̾tus. si aut subditi fue¬

Expanded text:
quod in alia Epistola: Mulieres, ait, subjequod in alia Epistola: Mulieres, ait, subjectae sint viris , et in hac subjectas virissuis asseruit uxores, quasi eodem verbo et in servis, et in uxoribus usus sit. Quodammodo enim maritus uxoris est dominus. Ipse, inquit, dominabitur tui . Erat et Salvator subjectus parentibus suis , sed cum adhuc duodecim esset annorum, et nihil differret a servo, Dominus omnium: necdum enim ad perfectam viri aetatem quae posset haereditatem capere, pervenerat. Sed et alibi de eo scriptum est: Quia cum subjecta ei fuerint omnia, tunc ipse filius subjicietur ei qui sibi subjecit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus . Subjicientur autem ei omnia, cum dixerit, Doc ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum . In subjectis servis Dominus subjicitur. Et quomodo pro nobis dicitur esse maledictum, cum non sit maledictum, sed vera benedictio: ita pro nobis, vel subjectus scribitur, vel non subjectus: si aut subditi fue
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ dñs & saluator nr̃ qui in euangłio
ait uenite ad me om̃s qui laboratis &
onerati estis & ego reficiam uos. nullã
conditionem. ȩtatem. sexum. a beatitu¬
dine arbitratur alienum. Propterea
nunc apłs & seruis prȩcepta constituit.
scilicet ut parti eccłȩ membrisq corpo¬
ris xp̃i. & quomodo suꝑius senes. anus.
adolescentulas. iuuenes. quid tytus
erudire deberet edocuit: ita nunc
seruis apta prȩcepta constituit Primũ
ut subditi sint dominis suis in omnib
In his autem omnib quȩ non sunt contra¬
ria dõ. ut si dominus ea iubet quȩ non
sint aduersa scripturis sc̃is : subiciatur
seruus domino. Sin uero contraria prȩ¬
cipit. magis oboediat sp̃s quam corporis
domino. Diligenter attendite. quo¬
inquit dominis suis subditi sint iN
ait. ł ilii oboedite parentib Filios
quippe decet parentibus oboedire:
seruos uero imꝑanti domino esse subie¬
ctos. Nec illud putemus esse contrariũ

Expanded text:
angelio angelio ait: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos , nullam conditionem, aetatem, sexum, a beatitudine arbitratur alienum: propterea nunc Apostolus et servis praecepta constituit, scilicet ut parti Ecclesiae membrisque corporis Christi. Et quomodo superius senes, anus, adolescentulas, juvenes, quid Titus erudire deberet edocuit: ita nunc servis apta praecepta constituit. Primum ut subditi sint dominis suis in omnibus. In his autem omnibus, quae non sunt contraria Deo: ut si dominus ea jubet quae non sunt adversa Scripturis sanctis, subjiciatur servus domino. Sin vero contraria praecipit, magis obediat spiritus, quam corporis domino. Diligenter attendite quoinquit, dominis suis subditi sint in ait: Filii, obedite parentibus . Filios quippe decet parentibus obedire: servos vero imperanti domino esse subjectos. Nec illud putemus 722 esse contrarium,
Abbreviated transcription (Latin):
tione confingere. Et reuera usq hodie
uidemus non nullos in ecclesi is quanquã
hȩc rara auis sit tantȩ grauitatis con¬
tinentiȩq esse ut etiam ab aduersariis
habeant testimonium. & dicatur.
Magnus uir ille & scȩ̃ conuersationis¬
& probis morib nisi esset hereticus.
Semo est enim tam immoderatȩ impu¬
dentiȩ ut solis radios possit accusare
tenebrosos. & clarum lumen caligine
noctis offundere. Vnde & apłs hȩc
cadem prȩcauens ait. Ut auferim
occasionem iis qui uolunt occasionem.
Potest autem is qui ex aduerso est &
diabolus intelligi. qui accusator est
dicat. Qui cum nichil habuerte mali
qđ nobis obiciat erubescet. & criminator
non poterit criminari. Diabolus autẽ
in latina lingua. criminatorẽ sonat.
Serui dominis suis subditi sint in omni¬
bus ut sint placentes. non contradicen¬
tes. non furantes. sed omnem fidem
ostendentes bonam. ut doctrinam
saluatoris nr̃i dĩ ornent in omnibus.

Expanded text:
tione confingere. Et revera usque hodie tione confingere. Et revera usque hodie videmus nonnullos in Ecclesiis quamquam haec rara avis sit tantae gravitatis continentiaeque esse, ut etiam ab adversariis habeant testimonium, et dicatur, vir magnus est ille, et sanctae conversationis, probisque moribus, nisi esset haereticus. Nemo est enim tam immoderatae impudentiae, ut solis radios possit accusare tenebrosos, et clarum lumen caligine noctis offundere. Unde et Apostolus haec eadem praecavens ait: Ut auferam occasionem his qui volunt occasionem . Potest autem is qui ex adverso est, et diabolus intelligi, qui accusator est dicat: qui cum nihil habuerit mali quod nobis objiciat, erubescit, et criminator non poterit criminari. Diabolus autem in Latina lingua criminatorem sonat. Servi dominis suis subditi sint in omnibus: sint placentes, non contradicentes, non furantes; sed omnem fidem ostendentes bonam, ut doctrinam Salvatoris nostri Dei ornent in omnibus.
Abbreviated transcription (Latin):
consequenter adiunxit in doctrina. I2
in corruptione. inpudicicia:. Possemus
doctrinȩ integritate interpretari. nisi
quod specialiter sequitur sermone sano
& irreprehensibili. ꝓprium haberet suꝑ
doctrinȩ institutione prȩceptum. Qđ
autem ait sermone irreprehensibili. non
quo ullus tantȩ facundiȩ & prudentiȩ
sit ut a nemine reprehendatur : Repre¬
henduntur quippe & apłi & euangeli¬
stȩ abhereticis & gentilib sed quo ni¬
chil dignum reprehensione dicit aut
faciat: licet aduersarii sint ad repre¬
hendendum parati. Et quia sunt multi
non subditi. uaniloqui & mentium de¬
ceptores qui oderunt in porcis arguentẽ.
& sermonem sc̃m abominantur: ꝓpt̾ca
exemplum nos in omnib prȩbeamus.
in doctrina. in integritate. in pudici¬
cia. sermone sano & irreprehensibili.
utt aduersarii uitȩ & doctrinȩ nr̃ȩ
sanitate ꝑterriti non audeant accusa¬
re. hoc est nichil ueri simile in accusa¬

Expanded text:
consequenter adjunxit: in doctrina, in consequenter adjunxit: in doctrina, in incorruptione, in pudicitia. Possemus doctrinae integritate interpretari: nisi quod specialiter sequitur, sermone sano et irreprehensibili, proprium haberet super doctrinae institutione praeceptum. Quod autem ait, sermone irreprehensibili, non quod ullus tantae facundiae et prudentiae sit, ut a nemine reprehendatur reprehenduntur quippe et apostoli et evangelistae ab haereticis et gentibus, sed quod nihil dignum reprehensione dicat aut faciat, licet adversarii sint ad reprehendendum parati. Et quia sunt multi non subditi, vaniloqui et mentium deceptores, qui oderunt in portis arguentem, et sermonem sanctum abominantur, propterea exemplum nos in omnibus praebeamus in doctrina, in integritate, 721 in pudicitia, in sermone sano et irreprehensibili: ut adversarii vitae et doctrinae nostrae sanitate perterriti, non audeant accusare, hoc est, nihil verisimile in accusa
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ autẽ ait in incorruptione. sic accipi¬
endum qđ incorruptio ꝓprie uirginita¬
tem sonat. Deniq & uulgo qui uirgines
sunt incorrupti appellari solent: & qu
uirgines esse desierint. corrupti nomi¬
nantur. Ꝙ dicimus. Illa quȩ fuit quon¬
cdam uirgo corrupta est. Unde & ty¬
tum estimo priusquã carnis ope oc¬
cuparetur euangłio credentem accepis¬
se baptisma & uirgine ꝑmansisse. &
nunc abapło ut in incorruptione fr¬
mam sui prȩbeat commoneri. Quam
quidem incorruptionem intimotheo
non uidemus. Nam cum ei diceret nemo
adolescentiam tuam contemnat. sed
satione. in caritate. in fide. in castitate.
de incorruptione tacuit. & tantũ po¬
suit castitatem. Castitas autẽ. & in
cȩlibatu absq uirginitate intelligi
potest. nisi forte castitatẽ accipiamꝰ in m̃te
incorruptionem uero incorpore: iuxta
illud quod inuirginis definitione scribit᷑
ut sit scã & corpore & spũ. & ipse nunc

Expanded text:
Quod autem ait, in incorruptione, sic accipiQuod autem ait, in incorruptione, sic accipiendum, quod incorruptio proprie virginitatem sonet. Denique qui virgines sunt, vulgo incorrupti appellari solent; et qui virgines esse desierint, corrupti nominantur; et dicimus, illa quae fuit olim virgo, corrupta est. Unde et Titum existimo, priusquam carnis opere occuparetur, Evangelio credentem accepisse baptisma, et virginem permansisse, et nunc ab Apostolo, ut in incorruptione formam sui praebeat commoneri: quam quidem incorruptionem in Timotheo non videmus. Nam cum ei diceret: Nemo adolescentiam tuam contemnat; sed satione, in charitate, in fide, in castitate , de incorruptione tacuit, et tantum posuit castitatem. Castitas autem et in coelibatu absque virginitate intelligi potest. Nisi forte castitatem accipiamus in mente, incorruptionem vero in corpore, juxta illud quod alibi in virginis definitione scribitur: Ut sit sancta corpore et spiritu . Et ipse nunc
Abbreviated transcription (Latin):
latinis ita estiment legendũ. iuuenes
similit̾ hortare ut pudici sint & postea
inferant in om̃ib te ipsũ formã prȩbens
bonorum oꝑum. tam̃ sciamus in omnib
ad suꝑiora esse referendũ. id est hortare
ut pudici sint inomĩb. Sciendũ quoq
hoc qđ continentia ñ solũ in carnis oꝑe.¬
& in animi concupiscentia. sed in omnib
rebus necessaria sit. ne honores indebitos
appetamus. ne accendamur auaricia.
ne ulla passione suꝑemur. Ie inquit
ipsũ formam prȩbens bonorum oꝑum.
Nichil ꝓdest aliquẽ exercitatũ esse indi¬
cendo & adloquendũ triuisse linguam.
nisi plus exemplo docuerit quã uerbo.
Deniq qui impudicus. ẽ. quãuis disertus
sit. si ad castitatem audientes cohortetur.
sermo eius infirmus. ẽ & auctoritatẽ non
habet cohortandi. Ut econtrario quãuis
sit rusticanus & tardus ad loquendum.
si castus fuerit exemplo suo homines
potest ad uitȩ similitudinẽ impellere

Expanded text:
Latinis ita existiment legendum: Juvenes Latinis ita existiment legendum: Juvenes similiter hortare ut pudici sint, et postea inferant, in omnibus teipsum formam praebens bonorum operum: tamen sciamus, in omnibus, ad superiora esse referendum, id est, hortare ut pudici sint in omnibus. Sciendum quoque est quod continentia non solum in carnis opere et animi concupiscentia; sed in omnibus rebus necessaria sit: ne honores indebitos appetamus: ne accendamur avaritia: ne ulla passione superemur. Teipsum, inquit, formam praebens bonorum operum. Nihil prodest aliquem exercitatum esse in dicendo, et ad loquendum trivisse linguam, nisi plus exemplo docuerit, quam verbo. Denique qui impudicus est, 720 quamvis disertus sit, si ad castitatem audientes cohortetur, sermo ejus infirmus est, et auctoritatem non habet cohortandi. Et econtrario quamvis sit rusticanus et tardus ad loquendum, si castus fuerit, exemplo suo homines potest ad vitae similitudinem impellere.
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ uiris suis seruiant cõmuni lege na-¬
turȩ. Iuuenes similit̾ exhortare ut pu-¬
dici sint. in om̃ib te ipsũ exemplum
prȩbens bonorum oꝑum. in doctrina. in
integritate & castitate. in sermone sano
& irreprehensibili. ut qui ex aduerso est
reuereatur. nichil habens de nobis dicere
mali. Sicut in eo qđ supra pręceꝑat di¬
cens anus similit̾ in habitu scõ similitu¬
dinem anuum dixeramus ad senes esse re¬
ferendam: ita nunc in eo qđ intulit iuue¬
nes similiter hortare ut pudici sint si¬
milit idinem iuuenũ ad anus & ꝑ anus
ad senes arbitramur aptandã ut senum
habeart sobrietatem & honesti sint & pu¬
dici & sani infide. & caritate. & patien¬
uientes. bene docentes. & cȩtera. Propriũ
autẽ adolescentulorũ hoc posuit ut pu¬
dici sint in om̃ib tam scilicet mente
quam corpore. tam oꝑe. quam cogita¬
tione. ut nulla sit in adolescente suspi¬
tio turpitudinis. Et licet quidam de

Expanded text:
nae viris suis serviant communi lege nanae viris suis serviant communi lege naturae. Juvenes similiter exhortare, ut pudici sint in omnibus: teipsum exemplum praebens bonorum operum, in doctrina, in integritate et castitate, in sermone sano et irreprehensibili: ut qui ex adverso est, revereatur, nihil habens de nobis dicere mali. Sicut in eo quod supra praeceperat, dicens: Anus similiter in habitu sancto, similitudinem anuum dixeramus, ad senes esse referendam: ita nunc in eo quod intulit: Juvenes similiter hortare, ut pudici sint, similitudinem juvenum ad anus, et per anus ad senes arbitramur aptandam: ut senum habeant sobrietatem, et honesti sint et pudici, et sani in fide, et charitate, et patienvientes, bene docentes, et caetera. Proprium autem adolescentulorum hoc posuit, ut pudici sint in omnibus, tam scilicet mente, quam corpore: tam opere, quam cogitatione, ut nulla sit in adolescente suspicio turpitudinis. Et licet quidam de
Abbreviated transcription (Latin):
Et ad uirũ tuũ conuersio tua. & ipse tui
dominabit᷑. In quo scȩ̃ scripturȩ conside¬
randa prudentia. ẽ. quia ñ uiro hoc dñs¬
fuerit locutꝰ & dixerit dominaberis uxo¬
ris tuȩ. sed ipsi mulieri: ut illi p̾mium
relinqueret obsequelȩ. dũ inpotestate
eius .ẽ. si dĩ uelit oboedire pͣceptis serui¬
re uiro & marito esse subiecta ut quodã¬
modo esset libera seruitus & dilectione ple¬
na ideo seruientis uiro dũ eum metuit of.¬
fendere. Et enĩ non ẽ. creatus uir ꝓpter
mulierem. sed mulier ꝓpter uirum. Et cũ
caput mulieris uir sit. caput autẽ uiri
est capiti suo. eiusdem criminis rea est
cuius & uir si non subiciatur xp̃o capiti
suo. Uerbum autẽ dñi blasphematur uł
dum contemnitur dĩ prima sententia &
ꝓ nichilo ducit᷑. uł xp̃i infamatur euange¬
lium dum contra legẽ fidemq naturȩ ea
quȩ xp̃iana ẽ. & ex dĩ lege subiecta uiro
imꝑare desiderat. cum etiã gentiles femi¬

Expanded text:
m: Ad virum tuum conversio tua; et ipse tui m: Ad virum tuum conversio tua; et ipse tui dominabitur . In quo sanctae Scripturae consideranda prudentia est: quia non viro hoc Dominus sit locutus, et dixerit: Dominaberis uxori tuae; sed ipsi mulieri, ut illi praemium relinqueret obsequelae, dum in potestate ejus est, si Dei velit obedire praeceptis, servite viro et marito esse subjecta, ut quodamodo esset libera servitus, et dilectione plena, ideo serviens est viro, dum eum metuit offendere. Etenim non est creatus vir propter mulierem, sed mulier propter virum. Et cum caput mulieris vir sit, caput autem viri est capiti suo, ejusdem criminis rea est, cujus et vir si non subjiciatur Christo capiti suo. Verbum autem Domini blasphematur: vel dum contemnitur Dei prima sententia, et pro nihilo ducitur: vel Christi infamatur Evangelium, dum contra legem fidemque naturae, ea quae Christiana est, et ex Dei lege subjecta, viro imperare desiderat. cum etiam gentiles femi
Abbreviated transcription (Latin):
& mulierẽ esse pudicã dilectionẽ. ut cũ
pudore & ueretundia & quasi necessitate
sexus reddat potius debitũ uiro. quam
ipsa exigat ab eo. Et oꝑa liberorũ ante o¬
culos dĩ & angłorum ꝑpetrare sẽ credat.
ne illa crubescat etiã secretũ cubile &
noctis tenebras & clausum cubiculũ suũ.
cum omia patere dĩ oculis cogitarit.
Filios autẽ diligunt. si eos indĩ erudiant
disciplina. Cȩterũ nolle eos contristare
docendo quȩ bona st̃. & libertatem tri¬
odisse. Erudiantur quoq ad olescentulȩ.
ut domus habeant diligentiam: Et quia
poterat euenire ut diligentia domus
austeritate regeretur. & ꝑ hoc apłi prȩ¬
ideo copulauit benignas: ut tunc se cre¬
deret mariti bene domũ regere. si hoc
benignitate impetraret a seruulis ñ ter-¬
rore. necnon & subditas uiris suis: ne
forte diuitiis & nobilitate ꝑflatȩ. dĩ
sententiȩ ñ meminerint. ꝑ quã subie¬
ctȩ sunt uiris. Ait quippe admulierẽ¬

Expanded text:
et mulierem esse pudicam dilectionem, ut cum et mulierem esse pudicam dilectionem, ut cum pudore, et verecundia, et quasi necessitate sexus, reddat potius debitum viro quam ipsa exigat ab eo, et opera liberorum ante oculos Dei et angelorum perpetrare se credat: ita nec illa erubescet etiam secretum cubile, et noctis tenebras, et clausum cubiculum suum, cum omnia patere Dei oculis cogitarit. Filios autem ita diligunt, si eos in Dei erudiant disciplina. Caeterum nolle eos contristare docendo quae bona sunt, et libertatem triodisse. Erudiantur quoque adolescentulae, ut domus habeant diligentiam. Et quia poterat evenire, ut diligentia domus cum austeritate regeretur, et per hoc Apostoli praeideo copulavit, benignas: ut tunc se crederet mariti bene domum regere, si cum benignitate imperet servulis, non in terrore. Necnon et subditas viris suis: ne forte divitiis et nobilitate perflatae Dei sententiae non meminerint, per quam subjectae sunt viris. Ait quippe ad muliere
Abbreviated transcription (Latin):
esse deberent. & post illa quȩcunq senib
uiris habent cõmunia. etiã ꝓpria earũ
exposuit. ut honesto & scõ habitu & om̃i
decore sint plenȩ: Ne accusatrices ne
aliis detrahentes. ne uino sensib occupa¬
tis: nunc consequent᷑ doctrinȩ eis frena
ꝑmittit. Et cum tales fuerint docendi
habeant libertatẽ: ut scilicet doceant
ea quȩ bona sunt. Licet enĩ alio loco di¬
xerit. docere autẽ mulierib ñ ꝑmitto:
sic intelligendum. ẽ ut in uiros illis sit
doctrina sublata. Cȩterũ adolescentu¬
las doceant quasi filias suos Primum
castitatem. quia aduersus hanc magis in
ȩtate. florenti pugnat inimicus. & uirtus
eius om̃is contra feminas in umbilico uen
tris. ẽ. Dcinde ut amerit uiros suos. dili¬
gant filios. Quȩ doctrina. ẽ. amare ui¬
ros. cũ hoc ñ in eloquio docentis sed in
corde amantis sit constitutuꝰ Vult eas
amare uiros suos caste. uult int̾ uirum

Expanded text:
s deberent esse, et post illa quae cum senibus s deberent esse, et post illa quae cum senibus viris habent communia, etiam propria earum exposuit, ut honesto et sancto habitu, et omni decore sint plenae: nec accusatrices, nec aliis detrahentes, nec vino sensibus occupatis. Nunc consequenter doctrinae eis frena permittit, ut cum tales fuerint, docendi habeant libertatem, ut scilicet doceant ea quae bona sunt. Licet enim in alio loco dixerit: Docere autem mulieribus non permitto , sic intelligendum est, ut in viros sit illis doctrina sublata. Caeterum adolescentulas doceant, quasi filias suas. Primum castitatem: quia adversus hanc magis in aetate florenti pugnat inimicus, et virtus ejus omnis contra feminas in umbilico 718 ventris est: deinde ut ament viros suos, diligant filios. Quae doctrina est amare viros; cum hoc non in eloquio docentis, sed in corde amantis sit constitutum? Vult eas amare viros suos caste: vult inter virum
Abbreviated transcription (Latin):
amatur ab illo: cum etiã si hȩc uera sint
non tam apud cȩteros debeat accusare
quam ipsam secrete xp̃i caritate corripe
& magis docere ne faciat. quã inpublico
accusare qđ fecerit. Solent hȩ ȩtates quia
corporis frixere lixurtã licet sint pluri¬
mȩ quȩ nec canos suos erubescant. & ante
gregẽ nepotũ trementes uirgunculȩ com¬
ponantur uino se dedere ꝓlibidine: Et cũ
int̾ pocula sibi prudentes uisȩ fuerint &
facundȩ. morũ quasi austeritatẽ assume¬
re. loquentes hoc qđ sibi uident᷑ esse &
ñ recordantes illud qđ fuert̃. Et a uini
Aut quomͦ potest docere anus adolescentulas
castitatẽ. cũ si ebrietatẽ uetulȩ mulieris
adolescentula fuerit imitata pudica esse
ñ possit: Signant̃ autẽ & expresse ait.
ñ multo uino seruientes. Seruitus enĩ
quȩdam . ẽ. & extrema conditio uino sen¬
sus hominis occupari: & non suũ esse sed
uini. Quia gͥ docuit quales primo anus¬

Expanded text:
amatur ab illo: cum etiam si haec vera sint, amatur ab illo: cum etiam si haec vera sint, non tam apud caeteros debeant accusare, quam ipsam secrete Christi charitate corripere, et magis docere ne faciat, quam in publico accusare quod fecerit. Solent hae aetates, quia corporis frixere luxuria  Al. luxuriam licet sint plurimae, quae nec canos suos erubescant, et ante gregem nepotum trementes virgunculae componantur, vino se dedere pro libidine; et cum inter pocula sibi prudentes visae fuerint et facundae, morum quasi austeritatem assumere, loquentes hoc quod sibi videntur esse, et non recordantes illud quod fuerunt. Et a vini Aut quomodo potest docere anus adolescentulas castitatem, cum si ebrietatem vetulae mulieris adolescentula fuerit imitata, pudica esse non possit? Signanter autem expressit: Non vino multo servientes. Servitus enim quaedam est et extrema conditio, vino sensus hominis occupari, et non suum esse, sed vini. Quia igitur docuit quales primo anu
Abbreviated transcription (Latin):
prȩcipitur eis ut in ipsis qͦq illud apłi cõ¬
pleatur uirtus in infirmitate ꝑficitur.
& dicit᷑ ut & omĩa habeant quȩ senib ui¬
ris sunt p̾cepta cõmuniter. in eo scilicet
qđ ait anus similit᷑. hoc ẽ. ita ut uiri
nȩ infide. & caritate & patientia. & ꝓ sen
suo hoc habeant ꝓpriũ ut sint in habitu
scõ. siue ut melius legitur ingreco erns
lentium. quandã sacri decoris pͣferant
dignitatẽ. Et quia hoc genus muliercula¬
rum solet esse garrulũ iuxta illud. simul
autẽ & ociosȩ discunt circũ ire domos
N onsolũ autẽ ociosȩ sed & uerbosȩ & curio¬
sȩ. loquentes quȩ ñ oportet. Propterea
uult esse non incentrices. id . ẽ. ñ accusa¬
trices ñ tales quȩ ut aliis placeant de alis
detrahant. aut certe quia ipsȩ adolescenti
am transgressȩ fẽ de adolescentularum
ȩtatib disputent & dicant. illa sic ornatur.
illa sic comitur. sic illa ꝓcedit. amat illũ.

Expanded text:
praecipitur eis, ut in ipsis quoque illud Apostoli compraecipitur eis, ut in ipsis quoque illud Apostoli compleatur: Virtus in infirmitate perficitur , et dicitur, ut et omnia habeant, quae senibus viris sunt praecepta communiter, in eo scilicet quod ait: Anus similiter, hoc est, ita ut viri nae in fide, et charitate, et patientia, et pro sexu suo hoc habeant proprium, ut sint in habitu sancto, sive ut melius legitur in Graeco, ἐνlentium, quamdam decoris sacri praeferant dignitatem. Et quia hoc genus muliercularum esse solet garrulum, juxta illud: Simul autem et otiosae discunt circumire domos: non solum autem otiosae, sed et verbosae, et curiosae, loquentes quae non oportet : propterea eas vult esse non incentrices, id est, non accusatrices, non tales quae ut aliis placeant, de aliis detrahant. Aut certe quia ipsae 717 adolescentiam jam transgressae sunt, de adolescentularum aetatibus disputent, et dicant: Illa sic ornatur, illa sic comitur, sic illa procedit: amat illum,
Abbreviated transcription (Latin):
sanus quoq sit in patientia. & patientia
quȩ maxime intẽptationib cõprobatur:
quia nichil ꝓdest habuisse quȩ supra enu¬
merauimus. nisi om̃s druitiȩ & mercime¬
niȩ quib onusta nauis. ẽ in tempestate
seruent᷑. & ꝑflantib hinc inde uentis as
naufragio ea quȩ bene parata st̃ liberent᷑
Qui enĩ ꝑseuerauerit usq in finẽ. hic saliuus
erit: Anus similit̾ in habitu scõ. ñ in¬
centrices. ñ uino multo seruientes. bene
docentes ut ad castitatẽ erudiant. abole¬
scentulas ut ament uiros suos. ut ament
filios. pudicas. castas. habentes domus
Sdiligentiã. benignas. subditas uiris suis
Sut uerbũ dĩ non blasphemetur: Iam¬
& si apłs petrus p̾ceꝑit ut uiri uxorib
suis tanquã infirmiori uasculo honore
tribuant : ñ tam̃ arbitrandũ. ẽ. qđ uxor
quȩ corporis uasculũ habeat infirmum.
statĩ & anima infirmior sit. Unde & nc̃

Expanded text:
sanus quoque sit in patientia: et patientia, sanus quoque sit in patientia: et patientia, quae maxime in tentationibus comprobatur: quia nihil prodest habuisse quae supra enumeravimus, nisi omnes divitiae et mercimonia, quibus onusta navis est, in tempestate serventur, et perflantibus hinc inde ventis, absque naufragio ea, quae bene parta sunt, liberentur. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Anus similiter in habitu sancto, non incentrices, non vino multo servientes; bene docentes, ut ad castitatem erudiant adolescentulas, ut ament viros suos, ut ament filios: pudicas, castas, habentes domus diligentiam, benignas, subditas viris suis, ut verbum Dei non blasphemetur. Tametsi apostolus Petrus praeceperit, ut viri uxoribus suis tamquam infirmiori vasculo honorem tribuant, non tamen arbitrandum est, quod uxor, quae corporis vasculum habet infirmum, statim et anima infirmior sit. Unde nunc
Abbreviated transcription (Latin):
Timendũ gͦ neforte & nos hac infirmita¬
te caritatis aliquando suꝑemur. Non-¬
nunquã enim euenit. ut primũ a nobis
in uirginẽ siue inquãlibet feminã sit
scã dilectio. & cũ mollita mens fuerit
in affectus: paulatim sanitas caritatis
languore pallescat & infirmari incipi¬
at. & ad extremã mortẽ diligentem
ferat. Vnde & apłs caute & prudenter
timotheo p̾cipit. ut exhortetur adole¬
scentulas in omi castitate. Omi̾s autẽ
castitas. in carne & sp̃u & anima ẽ. ne
scandalit etur oculus. ne inpulchritudi-¬
da nos audire uerba delectet. ne ad sin¬
gulos sermones mens prius dura mar¬
cescat. Caueant gͦ ut diximꝰ tã iuuenes
quam senes. tam adolescentulȩ quam
uetulȩ. & om̃i diligentia custodiant cor
suũ. ne ꝑsanitatẽ dilectionis morb ca¬
ritatis introeat. & ꝑ amorẽ scm̃ fiat non
sc̃ã dilestio quȩ illos ꝑtralat ad gehennã
Qui sanus ẽ. in fide. qui sanus. ẽ. in caritate.

Expanded text:
Timendum ergo ne forte et nos hac infirmitaTimendum ergo ne forte et nos hac infirmitate charitatis aliquando superemur. Nonnumquam enim evenit, ut primum a nobis in virginem, sive in quamlibet feminam sit sancta dilectio: et cum mollita mens fuerit in affectus, paulatim sanitas charitatis languore pallescat, et infirmari incipiat, et ad extremam mortem diligentem ferat. Unde et Apostolus caute et prudenter Timotheo praecipit, ut exhortetur adolescentulas in omni castitate . Omnis autem castitas in carne et spiritu et anima est: ne scandalizetur 716 oculus; ne in pulchritudida nos audire verba delectet: ne ad simulatos sermones mens prius dura marcescat. Caveant ergo, ut diximus, tam juvenes quam senes, tam adolescentulae quam vetulae, et omni diligentia custodiant cor suum: ne per sanitatem dilectionis, morbus charitatis introeat, et per amorem sanctum, fiat non sancta dilectio, quae illos pertrahat ad gehennam. Qui sanus est in fide, qui sanus in charitate,
Abbreviated transcription (Latin):
a sanitate caritatis quã habuerit in
xp̃o iESU. Quid de gladio & cȩteris mi¬
norib loquar quȩ non possunt eum
diuidere qui sanitatis possidet caritatẽ.
cũ nec mors nec uita. nec angłi. nec pͥn-¬
cipatus. nec p̾sentia. nec futura. nec for¬
titudo. nec altitudo. nec ꝓfundũ. nec
alia quȩlibet creatura possit supare eũ
qui habet caritatẽ sanitatis in xp̃o iesu.
Si intellecta ẽ. a nobis sanitas caritatis. de
scripturis aliqđ sumamus exemplũ. eorũ
qui in infirmitate st̃ caritatis. Ait salura¬
tor de extremis temporib quia cũ multi¬
plicata fuerit iniquitas refrigescet cari¬
tas multorũ. Calida quippe . ẽ. caritas
in his qui feruent sp̃u. frigens autẽ &
glacialis & gelida in his qui flatus aquilo¬
nis durissimos suscepere. Ab aquilone
enĩ exardescent mala suꝑ om̃s in habi¬
tantes t̾rã. De hoc frigore caritatis. &
annon insorore sua thamar obriguerat.

Expanded text:
a sanitate charitatis, quam habuerit in a sanitate charitatis, quam habuerit in Christo Jesu. Quid de gladio et caeteris minoribus loquar, quae non possunt eum dividere, qui sanitatis possidet charitatem: cum nec mors, nec vita, nec angeli, nec principatus, nec praesentia, nec futura, nec fortitudo, nec altitudo, nec profundum, nec alia quaelibet creatura possit separare eum qui habet charitatem sanitatis in Christo Jesu? Si intellecta est a nobis sanitas charitatis, de Scripturis aliquod sumamus exemplum, eorum qui in infirmitate sunt charitatis. Ait Salvator de extremis temporibus: Quia cum multiplicata fuerit iniquitas, refrigescet charitas multorum . Calida quippe est charitas in his qui fervent in spiritu: frigens autem et glacialis et gelida in his qui flatus Aquilonis durissimos suscepere. Ab Aquilone enim exardescent mala super omnes inhabitantes terram . De hoc frigore charitatis et Ammon in sorore sua Thamar obriguerat .
Abbreviated transcription (Latin):
perit uirtutẽ ad recipiendũ semen ali-¬
eno iam ȩtatis suȩ tẽpore. quia fidelẽ
eum qui repromiserat arbitrata. ẽ. Lau¬
datur ibi fides isaac. & iacob. & ioseph.
moysi quoq & raab. & cęterorũ. quos
melius potest scire qui ipsam epłam le¬
gerit. Quomͦ igitur. ẽ. fidei sanitas.
ita eadem sanitas & incaritate. ẽ. Quis
autẽ sanitatẽ possidet caritatis. nisi ille
qui primũ dm̃ dilexerit ex tota anima
sua & ex toto corde suo & ex totis uirib
suis. deinde xp̃i p̾ceptũ audiens in pro
ꝓpħȩ. Qui habet sanitate caritatis:
non emulatur. ñ in flatur. ñ agit ꝑpe¬
ram. ñ in honesta. ñ ad iracundiam
concitatur. ñ cogitat malũ. ñ gaudet
prȩstolatur. Et quia caritas nunquam
excidit. qui in caritatis. ẽ. sanitate
nunquã & ipse corruit: Si quidem
nec tribulatio eũ. nec angustia. nec fa¬
mes nec ꝑsetutio. nec nuditas. nec ꝑi¬
culum. nec gladius. separare poterit

Expanded text:
perit virtutem ad recipiendum semen, aliperit virtutem ad recipiendum semen, alieno jam aetatis suae tempore, quia fidelem eum qui repromiserat, arbitrata est. Laudatur ibi fides Isaac, et Jacob, Joseph, Moysi quoque et Rahab, caeterorum, quos melius potest scire, qui ipsam Epistolam legerit. Quomodo est igitur fidei 715 sanitas: ita eadem sanitas et in charitate est. Quis autem sanitatem possidet charitatis, nisi ille qui primum Deum dilexerit ex tota anima sua, et ex toto corde suo, et ex totis viribus suis? Deinde Christi praeceptum audiens in proxProphetae. Qui habet sanitatem charitatis, non aemulatur, non inflatur, non agit perperam, non inhoneste, non ad iracundiam concitatur, non cogitat malum, non gaudet praestolatur . Et quia charitas numquam excidit, qui in charitatis est sanitate, numquam et ipse corruit. Siquidem nec tribulatio eum, nec angustia, nec fames, nec persecutio, nec nuditas, nec periculum, nec gladius separare poterit
Abbreviated transcription (Latin):
infide. De qua fidei sanitate supra dixi-¬
mus. Sanos autẽ non tantũ infide. uerũ
& incaritate & in patientia:. ut cum
primã fidei habuerint sanitatẽ. audi¬
ant a saluatore fides tua te saluum
fecit. & alibi. neq in isrł tantam fidẽ
inueni. & ꝓpt̾ eandem fidei sanitatem
fiant filii abrahȩ de quo scriptũ est. cre¬
didit abrahã dõ & reputatũ. ẽ. ei ad
iusticiã. Et abbacuc de hac fidei sanita
pauli apłi. siue cuiuscunq alterius eam
esse putas quia iam int̾ ȩcclefiasticas. ẽ. re¬
cepta. & totũ illũ catalogũ fidei enumera
in quo scriptũ. ẽ. Fide maius sacrificiũ
abel cam obtulit dõ. Et enoch translatꝰ
.ẽ. ne uideret mortẽ. & noe de his quȩ nec¬
dum uidebat dõ credens fabricatus est
arcam. & abrahã in terrã quã nesciebat
egressus. ẽ. Et ne uideretur scriptura
nullũ mulierib fidei exemplũ dare. in
eadem epła scribitur quia & sara acce-¬

Expanded text:
in fide, de qua fidei sanitate supra dixiin fide, de qua fidei sanitate supra diximus. Sanos autem non tantum in fide, verum et in charitate, et in patientia, ut cum primam fidei habuerint sanitatem, audiant a Salvatore: Fides tua te salvum fecit . Et alibi: Neque enim in Israel tantum fidem inveni . Et propter eamdem fidei sanitatem fiant filii Abrahae, de quo scriptum est: Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . Et Abacuc de hac fidei sanitatPauli apostoli sive cujuscumque alterius eam esse putas, quia jam inter Ecclesiasticas est recepta, totum illum catalogum fidei enumera, in quo scriptum est: Fide majus sacrificium Abel a Cain obtulit Deo . Et: Enoch translatus est, ne videret mortem; et Noe de his quae necdum videbat, Deo credens fabricatus est arcam, et Abraham in terram quam nesciebat, egressus est. Et ne videretur Scriptura nullum mulieribus fidei exemplum dare, in eadem Epistola scribitur, quia et Sara acce
Abbreviated transcription (Latin):
honestos. pudicos. sanos infide & caritate.
piens quid ipse loqui deberet ad cun¬
etos in eo qđ ait. ti uͦ loquere quȩ de¬
cet sariam doctrinã: nunc ꝑsingulas
species quid unãquanq ętatẽ deceat
exponit. Primũ senib uiris conuenien¬
tia. deinde anus quid deceat. tercio
quȩ ad olescentib apta sint. tã marib
uidelicet quã feminis: licet in pͣcepto
mulierũ uetularũ de ad olescentib fe-¬
minis mandata subiecerit. ut ñ ipse
tã doceret adolescentulas quã quid a uetu
us docerentur exponeret: extrema de
siruis & ꝑ singulas ȩtates & conditiones
sic decenter pͣcepta constituit. ut sermo
eius uitȩ morũq sit regula. Senes gͥ so¬
brios esse siue uigilantes. quia NN PAAIOI
apud grecos utrunq sonat honestos. ut
ȩtatis grauitatẽ morũ grauitas decoret.
Pudicos ne in aliena ȩtate luxurient. ne
iam frigido ad libidinẽ sangune. exem¬
plo sint adolescentib ad ruinã. Sanos

Expanded text:
honestos, pudicos, sanos in fide et charitate honestos, pudicos, sanos in fide et charitate piens quid ipse loqui deberet ad cunctos, in eo, quod ait: « Tu vero loquere quae decent sanam doctrinam. » Nunc per singulas species, quid unamquamque aetatem deceat; exponit; primum senibus viris convenientia; deinde anus quid deceat; tertio, quae adolescentibus apta sint, tam moribus videlicet quam feminis; licet in praecepto mulierum vetularum de adolescentibus feminis mandata subjecerit, ut non tam ipse doceret adolelis docerentur, exponeret. Extremo de servis, et per singulas aetates, et conditiones, sic decenter praecepta constituit, ut sermo ejus vitae morumque sit regula. Senes igitur sobrios esse, sive vigilantes, quia νηφάλιοι apud Graecos utrumque sonat: honestos, ut aetatis gravitatem morum gravitas decoret: pudicos, ne in aliena aetate luxurient, ne jam frigido ad libidinem sanguine, exemplo sint adolescentibus ad ruinam. Sanos