comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se nonesse abusũ hac potestate. Frant enim
multi qui occasionẽ habere cupiebant ad qui¬
rendi et u endendi euangeliũ. Quib eã uolens
ãputare apłs: manib: suis uictũ suũ tolerauit
De his enĩ alio loco dicit. Ut ãputẽ occasi onẽ. hisqͥ
quęrunt occasionẽ. Quan quã etiã sic ut cȩteri &
in eo uictu constitueret finẽ euangelitandi. sed magis
ipsius uictus suifinẽ in euangłio collocaret: idẽ.
ut superius dici non ideo euangelitaret ut ꝑueniret
adcibũ &siqua sunt talia necessaria. sed ideo ista
sumeret ut illud impleret. nenon uolens sed necestĩ¬
tate euangelitaret. Hoc enĩ inpbat cũ dicit. Nesci¬
tis qnm qui intẽplo operant̃. que de tẽplosunt edunt:
Qui altario deseruiunt. altario cõparciunt᷑ : Sic
& dñs ordina uit his qui euangeliũ annuntiant.
deeuangelio uiuere. Ego autẽ nullius horũ usussũ.
Hinc ostendit ꝑmissũ eẽ . non iussũ. Alioquin: contra

Expanded text:
se non esse abusum hac potestate. Erant enim se non esse abusum hac potestate. Erant enim multi qui occasionem habere cupiebant acquirendi et vendendi Evangelium, quibus cam volens amputare Apostolus, manibus suis victum suum toleravit . De his enim alio loco dicit, « Ut amputem occasionem, iis qui quaerunt occasionem » . Quanquam etiam si, ut caeteri bo, non ideo in eo victu constitueret finem evangelizandi, sed magis ipsius victus sui finem in Evangelio collocaret: id est, ut superius dixi, non ideo evangelizaret, ut perveniret ad cibum, et si qua sunt alia necessaria; sed ideo ista sumeret, ut illud impleret, ne non volens, sed necessitate evangelizaret. Hoc enim improbat, cum dicit: « Nescitis quoniam qui in templo operantur, quae de templo sunt edunt; et qui altario deserviunt, altario compartiuntur: sic et Dominus ordinavit iis qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere: ego autem nullius horum usus sum. » Hinc ostendit permissum esse, non jussum; alioquin contra
Abbreviated transcription (Latin):
dũ &ibi fins constituendus ꝓpt̃ quod omiã faciamꝰ¬
qrȩ quȩcumq facimꝰ. Sed quia in hac uita militamꝰ
ut ad illud regnũ ꝑuenire possimꝰ quȩ uita sine his
necessarus aginon potest : apponent hȩc uobis in¬
quit. seduos regnũ dei &iustitiã primũ querite
Cũ eni dycit illud primũ : significauit quia hoc poste¬
rius quȩrendũ ẽ. Nontẽpore : sed dignitate. Illud tanqͦ
honũ nrm̃ : hoc tanquã necessariũ nr̃m Necessariũ
autẽ ppt̃ illu dbonũ. Neq enĩ uerbi gã ideo debemꝰ
euangeliare ut manducemꝰ : sed ideo manducare ut
euangelitemꝰ. Nãsi ppterea euangelitamꝰ ut man¬
ducemꝰ: uilius habemꝰ euangeltũ quã cibũ. &ent
iãbonũ nr̃m inmanducando necessariũ autẽ ine¬
uangelitando. Quod etiã apłsꝓhibet: cũ dicit
licere sibi quidẽ & ꝓmissũ . eẽ. adño ut qui euangliu
annuntiant deeuangłio uiuant. idẽ de euanglio
habcant ea que huic uitȩ sunt necessaria. sed tam̃

Expanded text:
ciamus quaecunque facimus. Sed quia in hac vita militamus, ut ad illud regnum pervenire possimus, quae vita sine his necessariis agi non potest. Apponentur haec vobis, inquit, sed vos regnum Dei et justitiam ejus primum quaerite. Cum enim dicit illud primum, significavit quod hoc posterius quaerendum est, non tempore, sed dignibonum nostrum, hoc tanquam necessarium nostrum, necesarium autem propter illud bonum. Neque enim, verbi gratia, ideo debemus evangelizare ut manducemus, sed ideo manducare ut evangelizemus. Nam si propterea evangelizemus ut manducemus, vilius habemus evangelium quam cibum: et erit jam bonum nostrum in manducando, necessarium autem in evangelizando. Quod etiam Apostolus prohibet, cum dicit licere sibi quidem et permissum esse a Domino, ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio et vivant , id est, de Evangelio habeant ea quae huic vitae sunt necessaria, sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ in eo quod transiet constituere & collocare
debemꝰ thes aurũ nrm̃ & cor nr̃m: sed in eo qͦd semꝑ
manet. Cȩlũ autẽ & terra transiet. Et hic manisestate
demundando corde se cuncta ista p̃cipere: cũ dicit.
Lucerna corporis tui : est oculus tuus. Si ergo ocu¬
lustuus simplex fuerit: totũ corpus tuũ lucidũerit
Si autẽ oculus tuus nequã . ẽ. totũ corpus tuũ tene
brosũ erit. Siergo lumen quodinte est tenebrȩsunt.
tenebrȩ quante: Qui locus sic intelligendus. ẽ. ut
nouerimꝰ omĩa oꝑa nrã tunc esse munda & placere
inconspectu dei sifiant simplici corde. id.ẽ. intentio¬
ne suꝑna. fine illokaritatis. quia & plenitudo legis
caritas. Oculũ ergo hic accipere debemꝰ ipsã intenci¬
o nẽ qua facimꝰ quic qͥd facimꝰ. Quȩ simunda fu¬
erit &recta et illud aspitiens quod aspieiendũ ẽ omĩa

Expanded text:
non enim in eo quod transiet, constituere et collocare debemus thesaurum nostrum et cor nostrum, sed in eo quod semper manet: coelum autem et terra transient . 45. Et hic manifestat de mundando corde se cuncta ista praecipere, cum dicit: « Lucerna corporis tui oculus tuus est. Si ergo oculus tuus simplex fuerit, totum corpus tuum lucidum erit. Si autem oculus tuus nequam est, totum corpus tuubrosum erit. Si ergo lumen quod in te est tenebrae sunt, ipsae tenebrae quantae? Qui locus sic intelligendus est, ut noverimus omnia opera nostra tunc esse munda, et placere in conspectu Dei, si fiant simplici corde, id est intentione superna, fine illo charitatis, quia et plenitudo legis charitas. Oculum ergo hic accipere debemus ipsam intentionem, qua facimus quidquid facimus, quae si munda fuerit et recta, et illud aspiciens quod aspiciendum est, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Mamona apud hebrȩos diuitiȩ appellan dicuntur
Congruit & punicũ nomen . Nã luchrũ punicȩ : mamon
dicitur. Sed qui seruit mamonȩ : illiutiq seruit qui
rebus istis terrenis mento suȩ ꝑ uersitatis p̃positus ma¬
gistratus huiꝰ sȩculi ad nõ dicitur. Aut ergo hune odio
habebit homo &alterũ diliget idest dm̃. aut alte¬
ruĩ patiet᷑ & alterũ contẽpnet. Patietur enĩ durũ
& ꝑnitiosũ dominũ quisquis seruit mamonȩ. Sua
enĩ cupiditate implicatꝰ: subdit᷑ diabolo & non eũ
diligit. Quis enĩ ẽ. quidiligat diabolũ: Sed tam̃
patiet᷑ sicut in maiore aliquadomo qui ancillȩ
alienȩ coniunctus ẽ ꝓpt̃ cupiditatẽ suã durã patitꝰ
seruitutẽ. etiã sinon diligat eũ cuius ancillã diligit
Alterũ autẽ contẽpnet docit: non odio habebit Nul¬
lius enĩ fere conscientia dm̃ potest odisse. Contep̃n&
autẽ id ẽ. non timet: cũ quasi de eiꝰ bonitate securus

Expanded text:
Mammona apud Hebraeos divitiae appellari dicuntur. Mammona apud Hebraeos divitiae appellari dicuntur. Congruit et punicum nomen: nam lucrum, punice mammon dicitur. Sed qui servit mammonae, illi utique servit, qui rebus istis terrenis merito suae perversitatis praepositus, magistratus hujus saeculi a Domino dicitur . Aut ergo hunc odio habebit homo, et alterum diliget, id est, Deum; aut alterum patietur, et alterum contemnet. Patitur enim durum et perniciosum dominum, quisquis servit mammonae; sua enim cupiditate implicatus, subditur diabolo: et non eum diligit; quis enim est qui diligat diabolum? sed tamen patitur: sicut in majore aliqua domo, qui ancillae alienae conjunctus est, propter cupiditatem suam duram patitur servitutem, etiam si non diligat eum, cujus ancillam diligit. 48. Alterum autem contemnet, dixit; non, odio habebit. Nullius enim fere conscientia Deum odisse potest: contemnit autem, id est non timet eum, quasi de ejus bonitate securus
Abbreviated transcription (Latin):
Lumen enĩ dicitur : quia nouit quisq quo animo faci¬
at. etiã cũmalo animofacit. Sed ipsũ lumen tenebrȩ
sunt : quia non insuꝑna dirigit᷑ simplex intentio
sed ad inferiora declinatur. & duplici corde quasi ũbrã facit
Si ergo lumen quod inte esc tenebrȩsunt. tenebrȩ qua¬
ntȩ : hoc est si ipsa cordis intentio qua facis quod facis.
que tibi nota .ẽ. sordidatur appetitu rerũ terrenarũ
& tẽporaliũ atq cȩcat᷑ quanto magis ipsũ factũ cuius
incertus ẽ exits sordidũ ettenebrosũ . ẽ. Quia &si
bene alicui ꝓueniat quod tu non recta & munda in¬
tentione facis: quomodo tufeceris tibi imputatꝰ non
referendũ est quod cũ sequenter exponit dicens. Aut
enĩ unũ odio habebit. & alterũ diliget: aut alterum
patietur. & alterũ contẽpnet. Quȩ uerba diligenter
consideranda sunt. Nã qui sunt duo domini: de inceps
ostendit cũ dicit. Non potestis deo seruire & mamonȩ

Expanded text:
Lumen enim dicitur, quia novit quisque quo animo faciLumen enim dicitur, quia novit quisque quo animo faciat, etiam cum malo animo facit: sed ipsum lumen tenebrae sunt, quia non in superna dirigitur simplex intentio, sed ad inferiora declinatur, et duplici corde quasi umbram facit. Si ergo lumen quod in te est, tenebrae sunt, tenebrae quantae? hoc est, Si ipsa cordis intentio, qua facis quod facis, quae tibi nota est, sordidatur appetitu rerum terrenarum et temporalium, atque caecatur; quanto magis ipsum factum, cujus incertus est exitus, sordidum et tenebrosum est? quia etsi bene alicui proveniat, quod tu non recta et munda intentione facis; quomodo tu feceris, tibi imputatur, nreferendum est, quod consequenter exponit, dicens: Aut enim unum odio habebit, et alterum diliget; aut alterum patietur, et alterum contemnet. Quae verba diligenter consideranda sunt: nam qui sint duo domini, deinceps ostendit, cum dicit, Non potestis Deo servire et mammonae.
Abbreviated transcription (Latin):
da p̃cipit dicens. Mortificate ergo mẽbra urã quȩ
sunt suꝑ t̃rã. fornicationẽ. immunditiã. auantiam.
& cȩtera talia. Nonergo quid quisq faciat: sed quo
animofaciat considerandũ est Hoc ẽ enĩ lum̃ in nob̃:
quia hoc nobis manifestũ. ẽ bonti animo nos facere
quod facimꝰ. Omne enĩ quod manifestat᷑ lum̃ est
Namipsa facta quȩ ad hominũ societatẽ anobis ꝓcedim :
incertũ habent exitũ. &ideo tenebras eas uocauit.
Non enĩ noui cũ pecuniã porrigo indigenti & peten¬
ti quid inde aut facturus aut passurussit: et fieripotest
ut uel faciat exea. uel ꝓpter eã patiatur aliqͥd mali
Quod ego cũ darẽ non euenire uoluerĩ : neq hoc ani¬
modederim. Itaq sibono animo feci quod michi cũ fa¬
cerẽ notũ erat. & ideo lumen uocatur: Illuminat᷑ etiã
factũ meũ qualẽ cumq exitũ habuerit. Quiexitus
qm̃ incertus &ignotus ẽ : tenebrȩ appellate sunt Si
autẽ malo ammofeci : etiã ipsũ lumen tenebrȩ sunt

Expanded text:
icens: mortificate ergo membra uestra, quae sunt super terram, fornicationem, immunditiam, auaritiam et cetera talia. Non ergo quid quisque faciat, sed quo animo faciat, considerandum est. hoc est enim lumen in nobis, quia hoc nobis manifestum est, bono animo nos facere quod facimus; omne enim, quod manifestatur, lumen est. nam et ipsa facta, quae ad hominum societatem a nobis procedunt, incertum habent exitum et ideo tenebras eas uocauit. non enim noui, cum pecuniam porrigo indigenti et petenti, quid inde aut facturus aut passurus sit, et fieri potest, ut uel faciat ex ea uel propter eam patiatur aliquid mali, cum ego, cum darem, non euenire uoluerim neque hoc animo dederim. itaqcerem, notum erat, et ideo lumen vocatur; illuminatur etiam factum meum, qualemcumque exitum habuerit: qui exitus quoniam incertus et ignotus est, tenebrae appellatae sunt. Si autem malo animo feci, etiam ipsum lumen tenebrae sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
redemptione quȩ infine futura .ẽ. loquit᷑ apłs. ũbiait : Et
ipsi in nobis met ipsis ingemiscimꝰ ãd optionẽ expectantes
redep̃tionẽ corporisnrĩ. Deinde sub iungit. Spe enĩ salin
factisumꝰ. Spes autẽ quȩ uidet᷑ non .ẽ. spes. Quod em̃
t quis quid sperat : Si autẽ quod non uidemꝰ speramꝰ : per¬

Expanded text:
redemptione, quae in fine futura est, loquitur apostolus, ubi ait: et redemptione, quae in fine futura est, loquitur apostolus, ubi ait: et ipsi in nobismet ipsis ingemescimus adoptionem expectantes redemptionem corporis nostri. deinde subiunxit: spe enim salui facti sumus; spes autem, quae uidetur, non est spes. quod enim uidet quis, quid
Abbreviated transcription (Latin):
ullo tẽporis t̃mino. sine utilitates ullius de trimento
uera felicitate secura. Ons ait: In urã patientia posside¬
bitis animas urãs . Non ait uillas uras. laudes urãs. lu¬
xurias uras sed animas uras. Siergo tanta suffert ani¬
ma ut possĩ deat unde pereat: quanta debet sufferi¬
re nepereat : De inde ut illud dicã quod culpabile
non .ẽ. sitanta suffert ꝓsalute carnis suȩ int̃manus
sec antiũ siue urentiũ medicorũ : quanta debec suffer¬
re ꝓsuȩ animȩ salute inter furores quorũlibet ini¬
micorũ . cũ medicine corpus moniatur ꝑpenas corꝑi
consulant. in iici autẽ pę̧nas & mortẽ corpori cõmi¬
nando ut anima & corpus ingehenna occidat᷑ inpellant:
Quanquã & ipsi corporitunc ꝓuidenti us consulatur.
si tẽporalis salus eꝰ ꝓiustitia contẽpnatur : etpȩna uel
mors eꝰ patientisimȩ ꝓiustitia sufferat᷑. Decorporis quippe

Expanded text:
ullo temporis termino, sine utilitatis ullius detrimento ullo temporis termino, sine utilitatis ullius detrimento uera felicitate secura. dominus ait: in uestra p atientia possidebitis animas uestras; non ait: uillas uestras, laudes uestras, luxurias uestras, sed: animas uestras. si ergo tanta suffert anima, ut possideat, unde pereat. quanta debet sufferre, ne pereat! deinde, ut illud dicam, quod, culpabile non est, si tanta suffert pro salute carnis suae inter manus secantium siue urentium medicorum, quanta debet sufferre pro salute sua inter furores quorumlibet inimicorum! cum medici, ne corpus moriatur, per poenas corpori consulant, inimici autem poenas et mortem corpori comminando, ut anima et corpus in gehenna occidatur, inpellant. Quamquam et ipsi corpori tunc prouidentius consulatur, si temporalis salus eius pro iustitia contemnatur et poena uel mors eius patientissime pro iustitia sufferatur. de corporis quippe
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. sapientiȩ : non famula concupiscentiȩ: Patientia
amica .ẽ. bonȩ conscientiȩ : non inimica in nocentiȩ
Cũ ergo quenquã uideris patienter aliquid pati.
noli tontinuo laudare patientiã. quã non ostendit nisi
causa patiendi: Quando illa bona .ẽ. tunc istauera est
Quando illa non polluitur cupiditate : tunc afalsitate ista
distinguit᷑. Cũ uero illa tenetur in crimine : tunchuiꝰ mul¬
tũ errat᷑ innomine. Non enĩ sicut om̃s qui sciunt sunt par¬
ticipes sapientiȩ : ita non om̃s quipatiuntur. sunt participes
scientiȩ. Sed qui passione recte utunt᷑. hupatientiȩ uen¬
tate laudaut̾: hu patentiȩ munere coronant᷑ : Uerum
tamen cũ ꝓlabidinib uel etiã scelerib cũ demq ꝓista
tẽporali uita ac salute. multa homines horrenda mira¬
bilit̃ sufferunt : satis nos ad monent quanta sufferenda sin
ꝓuita bona : ut etiã postea. eẽ. possit aeterna. et sine

Expanded text:
est sapientiae, non famula concupiscentiae; patientia est sapientiae, non famula concupiscentiae; patientia amica est bonae conscientiae, non inimica innocentiae. Cum ergo quemquam uideris patienter aliquid pati, noli continuo laudare patientiam, quam non ostendit nisi causa patiendi. quando illa bona est, tunc ista uera est; quando illa non polluitur cupiditate, tunc a falsitate ista distinguitur. cum uero illa tenetur in crimine, tunc huius multum erratur in nomine. non enim sicut omnes qui sciunt sunt participes scientiae, ita omnes qui patiuntur sunt participes patientiae; sed qui passione recte utuntur, hi patientiae ueritate laudantur, hi patientiae munere coronantur. Verum tamen cum pro libidinibus uel etiam sceleribus, cum denique pro ista temporali uita ac salute multa homines horrenda mirabiliter sufferunt, satis nos admonent, quanta sufferenda sint pro uita bona, ut etiam postea possit esse aeterna et sine
Abbreviated transcription (Latin):
uigiliȩ. supra quã cuquã credibile. ẽ Quid delatroni¬
bus dicã quorũ omnes cũ insidiant᷑ uiatorib noctes per¬
petiunt᷑ in somnes : atq ut transeuntes excipiant in no¬
centes. sub qualibet cȩ̨li asperitate nocentẽ animũ corpꝰq
defigunt : Quidã uero eorũ ihuicẽ torquere ꝑhibentur:
ita ut exercitatio contrapęnas nichil distet apȩnis
Non enĩ tantũ fortassis excruciant᷑ aiudice ut ad olen¬
tibus ueritas in quiraar : quantũ a suis sotiis ut apa¬
tientib nom pdatur : Et tamen in his om̃ib: miranda est
potius quã laudanda patientia : immo nec miranda
nec laudanda quȩ nulla ẽ. sed miranda duntia. nega¬
nda patientia Nichil autẽ illic iure laudandũ: nichil
utiliter alibi imitandũ & mirandũ. Tantoq rectuis
maiore supplitio dignũ iudicaueris animũ : quanto ma¬
gis uitiis subdit instrumenta uirtutũ. Patientia comes

Expanded text:
uigiliae supra quam cuiquam credibile est? quid de latroniuigiliae supra quam cuiquam credibile est? quid de latronibus dicam, quorum omnes cum insidiantur uiatoribus, noctes perpetiuntur insomnes, atque ut transeuntes excipiant innocentes, sub qualibet caeli asperitate nocentem animum corpusque defigunt? quidam uero eorum inuicem torquere perhibentur, ita ut exercitatio contra poenas nihil distet a poenis. non enim tantum fortassis excruciantur a iudice, ut a dolentibus ueritas inquiratur, quantum a suis sociis, ut a patientibus non prodatur. et tamen in his omnibus miranda est potius quam laudanda patientia, immo nec miranda nec laudanda, quae nulla est, sed miranda duritia, neganda patientia; nihil autem illic iure laudandum, nihil utiliter imitandum, tantoque rectius maiore supplicio dignum iudicaueris animum, quanto magis uitiis subdit instrumenta uirtutum. patientia comes
Abbreviated transcription (Latin):
honorib aut magone certando. seu uenando. seu
theatricũ aliquid plausibiliter exhibendo. magnos
labores doloresq: ꝑtulent. parum .ẽ. quod popula¬
ri uanitate nullis rephensi onib: cohibet. sed in suꝑ
excollit᷑ laudib : qnm̃ laudat᷑ sicut scriptum est
peccator in desideniis animȩ suȩ. Uisenĩ deside¬
norũ facit tolerantiã laborũ & dolorũ : & ne mo
nisppeo quod delectat. sponte suscipit ferre quod
crociat. Sed iste ut dixi cupiditates ꝓpterquas ex¬
plendas qͥeis flagrant multa dura & acerba pati¬
entissime sustinent: licite existimant᷑ legibusq con¬
cesse. Quid quod etiã ꝓaꝑtis scelerib non ut ea puni¬
ant sed ut ꝑpetrent multa homines grauissima ꝑferunt:
Nonne dequodã nobilissĩmo patriȩ parricida seculariũ
litterarũ loquunt᷑ auctores quod famen sitim frigus
ferre pocerat. eiusq erat corpds patiens in ȩdiȩ algoris

Expanded text:
honoribus aut in agone certando seu uenando seu honoribus aut in agone certando seu uenando seu theatricum aliquid plausibiliter exhibendo magnos labores doloresque pertulerit. parum est quod populari uanitate nullis reprehensionibus cohibetur, sed insuper extollitur laudibus, quoniam laudatur, sicut scriptum est, peccator in desideriis animae suae. uis enim desideriorum facit tolerantiam laborum et dolorum; et nemo nisi pro eo, quod delectat, sponte suscipit ferre quod cruciat. sed istae, ut dixi, cupiditates, propter quas explendas qui eis flagrant multa dura et acerba patientissime sustinent, licitae existimantur legibusque concessae. Quid? quod etiam pro apertis sceleribus, non ut ea puniant, sed ut perpetrent, multa homines grauissima perferunt? nonne de quodam nobilissimo patriae parricida saecularium litterarum loquuntur auctores, quod famem, sitim, frigus ferre poterat eiusque erat corpus patiens inediae, algoris,
Abbreviated transcription (Latin):
quanta in laborib & dolorib homines dura sustineant
preb quas uitiosȩ diligunt: & quantũ his feli cesfien
putant. tanto insfelicius concupiscunt : Quanta ꝓ
falsis diuitiis quanta ꝓuanis honorib: quanta pludicris
affectionib: penculo sissima & molestissima patientissi¬
me tolerantur. secuniȩ głȩ. lasciuiȩ clipidos uidemꝰ
ut ad destata ꝑueniant. adeptisq non careant soles
imbres. glaties fluctꝰ & ꝓcellosissimas tẽpestates as¬
pera & incerta bellorũ immaniũ. plagarũ ictus & uul¬
nera horrenda. non in euitabili nec essitate. sedculpa¬
bili uoluntate ꝑferre : Uerũ hȩc quodã modo licitȩ
uident᷑ insaniȩ Namq auaritia. ambitio lucuria
& uanorũ oblectamenta ludorũ nisi ppter illa fa¬
cinꝰ aliquod ad mittatur siue flagitiũ quodlegitus
ꝓhibet᷑ humanis pͣutant᷑ ad in nocentiã ꝑtinere :
augenda pecunia aut ꝓ ad ipiscendi s uel retinendis

Expanded text:
quanta in laboribus et doloribus homines dura sustineant quanta in laboribus et doloribus homines dura sustineant pro rebus, quas uitiose diligunt et quanto ipsi his feliciores fieri putant, tanto infelicius concupiscunt. quanta pro falsis diuitiis, quanta pro uanis honoribus, quanta pro ludicris affectionibus periculosissima et molestissima patientissime tolerantur! pecuniae, gloriae, lasciuiae cupidos uidemus, ut ad desiderata perueniant adeptisque non careant, soles, imbres, glacies, fluctus et procellosissimas tempestates, aspera et incerta bellorum, inmanium plagarum ictus et uulnera horrenda non ineuitabili necessitate, sed culpabili uoluntate perferre. uerum haec quodam modo licitae uidentur insaniae. Namque auaritia, ambitio, luxuria et uariorum oblectamenta ludorum, nisi propter illa facinus aliquod admittatur siue flagitium, quod legibus prohibetur humanis, putantur ad innocentiam pertinere: iaugenda pecunia aut pro adipiscendis uel retinendis
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ patit᷑ breuitas p̃sentis sermonis. expediam.
Patientia hominis quȩ recta est atq laudabilis & uo¬
cabulo digna uirtutis ea exhibetꝰ: quamala ȩ quo
anno toleranus ne animo iniquo bona deseramꝰ.
ꝑquȩ ad meliora ꝑueniamꝰ. Qua ꝓpt̾ impatientes
dũ mala patinolunt. non efficiunt ut amalis eru¬
ant᷑. sedut mala grauiora patiant᷑. Patientes autẽ
quimala malunt non cõmittendo ferrre quã non
ferendo committere : et leuiora faciunt quȩ ꝑpatis¬
entiã patiunt᷑: et peiora euadunt quib ꝑ impati¬
entiã mergerentur : bona uero ȩterna & magna
non ꝑdunt. dũmalis tẽporalib breuibusq nonce¬
dunt : qnm̃ non sunt condinȩ passiones huiꝰ tẽꝑis
sicut apłs dicit ad futurã głam quȩ reuelabitur
in nobis : Et iterũ ait: Quodẽ. tẽporale leue
tribulationis nr̃ẽ : in in crechbilẽ modũ ȩternum
glȩ pondus operatur nobis. intueamꝰ ergo harassimi

Expanded text:
quantum patitur breuitas praesentis sermonis, expediam. quantum patitur breuitas praesentis sermonis, expediam. Patientia hominis, quae recta est atque laudabilis et uocabulo digna uirtutis, ea perhibetur, qua aequo animo mala toleramus, ne animo iniquo bona deseramus, per quae ad meliora perueniamus. quapropter inpatientes, dum mala pati nolunt, non efficiunt, ut a malis eruantur, sed ut mala grauiora patiantur. patientes autem, qui mala malunt non committendo ferre quam non ferendo committere, et leuiora faciunt, quae per patientiam patiuntur, et peiora euadunt, quibus per inpatientiam mergerentur. bona uero aeterna et magna non perdunt, dum malis temporalibus breuibusque non cedunt, quoniam non sunt condignae passiones huius temporis, sicut apostolus dicit, ad futuram gloriam, quae reuelabitur in nobis, et iterum ait: quod est temporale leue tribulationis nostrae, in incredibilem modum aeternum gloriae pondus operatur in nobis. Intueamur itaque, carissimi,
Abbreviated transcription (Latin):
Patientia uero. apatientio nomen accepit. Patientẽ
tamen dm̃ non modo fideliter credimꝰ : uerũ etiam
salubriter confitemur. Sed dei patientia qualis &
quanta sit. quẽ nichil patiente nec tamen in patien¬
tem. immo etiã patientissimũ dicimꝰ. uerbis expli¬
care quis possit: In effabilis .ẽ. ergo illa patientia.¬
non tamennulla : sicut telus es. si cut ira eiꝰ et siqͥd
huiꝰ modi est. Namsi tanquã nr̃a ista cogitemꝰ : in il¬
lonulla sunt. Nichil enĩ horũ nossine molestia
sentimꝰ : Absit autẽ: ut impassibilẽ deinaturã ꝑpeti
ullã molestiã suspicem᷑. Si cut autẽ telat sine aliqͦ
liuore. irascit᷑ sine aliqua ꝑ turbatione. miseretur
sine aliquo dolore. penitet eũ sine alicuiꝰ suȩ praui¬
tatis correctione : ita est patiens sine ulla passione
Nunc itaq humana patientia quã capere possumus
& habere debemꝰ cuiꝰ modisit : quantũ dñs tribuit &

Expanded text:
patientia uero a patiendo nomen acceperit, patientem patientia uero a patiendo nomen acceperit, patientem tamen deum non modo fideliter credimus, uerum etiam salubriter confitemur. sed dei patientia qualis et quanta sit, quem nihil patientem nec tamen inpatientem, immo etiam patientissimum dicimus, uerbis explicare quis possit? ineffabilis est ergo illa patientia,non tamen nulla, sicut zelus eius, sicut ira eius et si quid huius modi est. nam si tamquam nostra ista cogitemus, in illo nulla sunt. nihil enim horum nos sine molestia sentimus; absit autem ut inpassibilem dei naturam perpeti ullam molestiam suspicemur. sicut autem zelat sine aliquo liuore, irascitur sine aliqua perturbatione, miseretur sine aliquo dolore, paenitet eum sine alicuius suae prauitatis correctione: ita est patiens sine ulla passione. nunc itaque humana patientia, quam capere possumus et habere debemus, cuius modi sit, quantum dominus tribuit et
Abbreviated transcription (Latin):
It om̃is qui audit uerba mea hȩc & non facit ea: et re¬
liqua. Et factũ .ẽ. cũ consũmasset iħs uerba hȩȩ.
ad mirabant᷑ tarbȩ suꝑ doctrina eiꝰ. Erat enĩ docens
eos quasi potestatẽ habens. non quasi scribȩ eorum.
.eẽ. cũ diceret. fiducialit̾ agam in eo. eloquia dĩi usq¬
septuplũ. Ropter quẽ numerũ ad monitussũ etiam
p̃cepta ista adseptẽ illas referre sententias: quas in
principio sermonis huiꝰ posuit debeatis cũ de cerec.
& ad illas septẽ operationes sp̃s scĩ quas isaias ꝓphã
cõmemorat. Sedsiue iste ordo inhis considerandussit.
siue aliquis alius: facienda sunt quȩ audiuimꝰ ad nõ.
siuolumus aedificare suꝑ petram:eatreña
quȩ patientia dicitur. tã magnum dei
donum . ẽ. ut etiã ipsius quinobis eã
largitur quamalos ut corrigant᷑
expectat patientia prȩdicetur
ista : quã uis ds̃ nichil mali pati possit

Expanded text:
Et omnis qui audit verba mea haec et non facit ea, Et omnis qui audit verba mea haec et non facit ea, masset Jesus verba haec, admirabantur turbae super doctrina ejus: erat enim docens eos, quasi potestatem habens, non quasi Scribae eorum. Psalmis, cum diceret: Fiducialiter agam in eo: eloquia Domiseptuplum . Propter quem numerum admonitus sum etiam praecepta ista ad septem illas referre sententias, quas in principio sermonis hujus posuit, de beatis cum diceret; et ad illas septem operationes Spiritus sancti, quas Isaias propheta commemorat : sed sive iste ordo in his considerandus sit, sive aliquis alius, facienda sunt quae audivimus a Domino, si volumus aedificare super petram. quae patientia dicitur, tam magnum dei donum est, ut etiam ipsius, qui nobis eam largitur, qua malos ut corrigantur expectat, patientia praedicetur. ita quamuis deus nihil pati possit,
Abbreviated transcription (Latin):
xpc̃. sicut multa scripturarũ testimonia p̃dicant.
ille ȩdificat inxep̃o. qui quod ab illo audit facit.
Descendit pluuia uener̃ ⁊flumina. flauerunt
uenti. & offender̃ indomũ illã & non cecidit : fun¬
data enĩ erat suꝑ petrã Non ergo iste metuit ullas
caliginosas suꝑstitiones. Quid enĩ aliud intelligitꝰ
pluui a cũ inmali alicuiꝰ significatione ponitꝰ: aut
rumores hominũ quosuenais cõparatos puto. aut uitȩ
huiꝰ fluuiũ carnalib concupis centiis tanquã flu¬
entẽ suꝑ terrã : Horũ enĩ triũ qui ꝓsperitatibus
inducitur. aduersitatib frangitur. Quoꝵ nichil
metuit qui fundatã habet domũ suꝑpetrã : id ẽ.
qui non solũ audit p̃cepta dni sed etiã facit. Et his
omĩb periculese subiacet : qui audit & non facit.
Non enĩ habet stabile fundam̃tũ : sed audiendo et
non faciendo ruinã aedificat. Ait enĩ consequent᷑

Expanded text:
stus est, sicut multa Scripturarum testimonia praedicant , stus est, sicut multa Scripturarum testimonia praedicant , ille aedificat in Christo, qui quod audit ab illo, facit. Descendit pluvia, venerunt flumina, flaverunt venti, et offenderunt in domum illam, et non cecidit; fundata enim erat supra petram. Non ergo iste metuit ullas caliginosas superstitiones; quid enim aliud intelligitur pluvia, cum in mali alicujus significatione ponitur? aut rumores hominum, quos ventis comparatos puto; aut vitae hujus fluvium, carnalibus concupiscentiis tanquam fluentem super terram. Horum enim trium, qui prosperitatibus inducitur, adversitatibus frangitur; quorum nihil metuit qui fundatam habet domum super petram, id est, qui non solum audit praecepta Domini, sed etiam facit. Et his omnibus periculose subjacet qui audit et non facit: non enim habet stabile fundamentum; sed audiendo et non faciendo ruinam aedificat. Ait enim consequenter: «
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. Quã ergo mundo et simplici oculo opus ẽ.
ut inueniat᷑ uia sapiaentiae. cuitantȩ malorum
& ꝑ uersorũ hominũ decepto ones erroresq obs¬
trepunt. quos om̃s euadere hoc. ẽ. uenire ad certis¬
simã pacẽ & immobilẽ stabilitatẽ sapientiȩ. Ue¬
hementer enĩ metuendũ est. nestudio altercan¬
di & contendendi quisq nonuideat quoda pau¬
cis uideri potest : It paruus sit screpitus contraa¬
dicentiũ. nisi etiã ipse sibi obscrepat. Qͦ ꝑtinet
cũ modestia corripientẽ. diuersa sentiente s. ne forte
det illis ds̃ pęnitentiã ed cognoscendã ueritatẽ. Beati
ergo pacifici qnm ipũ filiidei uocabunt᷑. Conclusio
ergo huiis totius sermonis quã terribilit̃ inferatur.
ualde attendendũ est. Omnis ergo inquit qui au¬
dit uerba mea hȩc & facit ea : similis ẽ. uiro prudent
qui ȩlifica uit domũ sua suꝑ petrã Non enĩ quisq

Expanded text:
i vobis » . 86. Quam ergo mundo et simplici oculo opus est, i vobis » . 86. Quam ergo mundo et simplici oculo opus est, ut inveniatur via sapientiae, cui tantae malorum et perversorum hominum deceptiones erroresque obstrepunt, quos omnes evadere, hoc est venire ad certissimam pacem et immobilem stabilitatem sapientiae! Vehementer enim metuendum est, ne studio altercandi et contendendi quisque non videat quod a paucis videri potest, ut parvus sit strepitus contradicentium, nisi etiam ipse sibi obstrepat. Quo pertinet in modestia corripientem diversa sentientes: ne forte det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem . Beati ergo pacifici; quoniam ipsi filii Dei vocabuntur » . 87. Conclusio ergo hujus totius sermonis quam terribiliter inferatur, valde attendendum est: Omnis ergo, inquit, qui audit verba mea haec et facit ea, similis est viro sapienti qui aedificavit domum suam super petram. Non enim quisque
Abbreviated transcription (Latin):
uos cognoui: recedite ame quio peramini imqͥ¬
tatẽ. Non ergo cognoscit: nisi eũ qui operat᷑ eqͥ¬
tatẽ . Nam &ipsos discipłos suos ꝓhibuit gaude
detalibus ĩd.ẽ. qd dȩ monia illis subiecta sue¬
rint. sed gaudete inquit quod nomina ur̃a scripta
sunt incȩlo. Credo in illa ciuitate hierusalẽ quȩ
est incȩlis: in qua non nisi iusti scĩq regnabunt
uisibilia illa miracula facere : & mentir potius
istos credat qui dicturi sunt innomine do ꝓpheta¬
uimꝰ & dȩmoni a eiecimꝰ & uirtutes multas fecimꝰ:
legat ergo quanta fecerint resistentes famulo
dei moysi magiȩgipti oꝵ : aut si hoc non uult.
legere quia non in nomine xp̃i fecerunt : legat
quȩ ipse dñs dicit depseudo ꝓphetis ita loquens.
Iun csiqͥs uobis dixerit. ecce hic xp̃e. aut illic:¬
nolite credere. Surgent enĩ pseudo xp̃i & pseu¬
do ꝓpħȩ. & dabunt signamagna & ꝓdigia. ita
ut inerrorẽ inducantur etiã electi. Ecce p̃dico

Expanded text:
os cognovi; recedite a me, qui operamini iniquitatem. » Non ergo cognoscet nisi eum qui operatur aequitatem. Nam et ipsos discipulos suos prohibuit gaudere de talibus, id est, quod daemonia illis subjecta fuerint: Sed gaudete, inquit, quia nomina vestra scripta sunt in coelis ; credo, in illa civitate Jerusalem quae est in coelis, in qua nonnisi justi sanctique regnabunt. visibilia illa miracula facere, et mentiri potius illos credat, qui dicturi sunt, In nomine tuo prophetavimus, et daemonia ejecimus, et virtutes multas fecimus. Legat ergo quanta fecerint resistentes famulo Dei Moysi magi Aegyptiorum : aut si hoc non vult legere, quia non in nomine Christi fecerunt, legat quae ipse Dominus dicit de pseudoprophetis, ita loquens: « Tunc si quis vobis dixerit, Ecce hic est Chriredere. Surgent enim pseudochristi et pseudoprophetae, et dabunt signa magna et prodigia, ita ut in errorem inducantur etiam electi: ecce praedix
Abbreviated transcription (Latin):
dius Sicut scriptũ est . Iuia ꝓpterte mortificamurtoca
dilexit nos. de inde sequit᷑. & ad iungit. Certussũ enim :
quianeq mors. neq uita. neq angłi. neq principatus.
neq p̃sentia. neq futura. neq alaitudo. neq ꝓfundum.¬
nobis. Malorũ autẽ concupiscentia ꝓpterquã in eis est
undo est. Hic dicet aliquis. Si ex mundo .ẽ. concupiscen¬
tia maloꝵ ꝑquã fit ut mala omĩa ꝓ eo quod tibillis
concupiscitur ꝑferant. Quomodo ex eorũ dicit᷑ uolun¬
tate. quasi uero non et ipsi exmundo sint cũ ab eis
diligitur mundus deserto eo ꝑquẽ factus ẽ mundus . Ser¬
uiuat enĩ creaturae potius quã creatori:q̃ui ẽ. benedictus in
scła. Siue itaq mundi uocabulo iohs̃ apłs dilectoressignifi¬
cauerit mundi uoluntas quȩ ex ipsis ẽ. utiq e malo est.
siue mundinomine cȩlũ & terrã & quȩ cumq in eissunt.

Expanded text:
dius? sicut scriptum est, quia propter te mortificamur tota dius? sicut scriptum est, quia propter te mortificamur tota ed per eum, qui dilexit nos. deinde sequitur et adiungit: certus sum enim, quia neque mors neque uita neque angeli neque principatus neque praesentia neque futura neqnobis; malorum autem concupiscentia, propter quam in eis est undo est. Hic dicet aliquis: si ex mundo est concupiscentia malorum, per quam fit, ut mala omnia pro eo quod \'ab illis concupiscitur perferant, quo modo ex eorum dicitur uoluntate? quasi uero non et ipsi ex mundo sint, cum ab eis diligitur mundus deserto eo, per quem factus est mundus; seruiunt enim creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. siue itaque mundi uocabulo Iohannes apostolus dilectores significauerit mundi, uoluntas, quae ex ipsis est, utique ex mundo est; siue mundi nomine caelum et terram et quaecumque in eis sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
est: ikaritas autẽ qua fit ut recte uiuentes omĩa foraiter
patiant᷑. exdeo est Et ideo illi falsȩ patientiȩ potest sine ad¬
uitorio dei uoluntas humana sufficere. tanto durior. quan¬
to cupidior: Et eo tolerabilius mala sustinens. quo ipsa
fit peior: huic autẽ quȩ uera patientia . ẽ. ideo uolun¬
tas humana nisi desuꝑ aduita & inflammata non sufficit:i
qui asps̃ sc s̃ .ẽ. ignis eius : Quonisi accensa diligat. impassi¬
bile bonũ: ferre non potest quod patit᷑ malũ: Sicut enim
dit haberi posse deik aritatẽ sine dei ad iutorio. quid ali¬
ud contendit nisi haberi dm̃ posse sine deo: Iuis autẽ hoc
dicat xpĩa nꝰ. quod nullus dicere audeat insanus: Exultans
ergo apud apłm uera .pia. fidelisq patientia : dicit ore
scorũ. Quis nosseparabit aharitate xp̃i . Tribulatio anan¬
gustia. an ꝑsecutio. anfames. annuditas. anpenculũ. angla¬

Expanded text:
est; caritas autem, qua fit, ut recte uiuentes omnia fortiter est; caritas autem, qua fit, ut recte uiuentes omnia fortiter patiantur, ex deo est. et ideo illi falsae patientiae potest sine adiutorio dei uoluntas humana sufficere tanto durior, quanto cupidior, et eo tolerabilius mala sustinens, quo ipsa fit peior; huic autem, quae uera patientia est, ideo uoluntas humana, nisi desuper adiuta et inflammata, non sufficit, quia spiritus sanctus est ignis eius, quo nisi accensa diligat inpassibile bonum, ferre non potest quod patitur malum. Sicut enim dit haberi posse dei caritatem sine dei adiutorio, quid aliud contendit nisi haberi deum posse sine deo? quis autem hoc dicat Christianus, quod nullus dicere audeat insanus? exultans ergo apud apostolum uera, pia fidelisque patientia dicit ore sanctorum: quis nos separabit a caritate Christi? tribulatio? an augustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gla
Abbreviated transcription (Latin):
est patientia falsa iniquorũ : unde . ẽ. ineis cupiditas mundi
Ropter quod dicit ioħs apłs . No lite diligere mundum:
nec ea quȩ inmundosunt. Si quis dilexerit mundũ. dileo¬
tio patris non est in ipso : qui a omne quod inmundo .ẽ. concu¬
piscentia carnis ẽ. & concupiscentia oculorũ & ambitio sȩculiͣ
quȩ non ẽ. depatre. sed exmundo est Hȩc igit᷑ concupiscen¬
tia quȩ non .ẽ. expatre sed exmundo. quanto fuerit in ho¬
mine uehementior &ardentior: tanto fit quisq ꝓ eo quod
concupiscit omiũ molestiarũ dolorũq patientior. Id circo
sicut supra diximꝰ non ẽ. ista patientia de sursũ descendens:
Patientia uero piorũ. de sursumest descendens a patrelumi¬
num. Itaq illa terrena est : ista cȩlesas: Illa cnimalis.:
ista sꝑitalis. Illa diabolica: ista deifica : Qnm̃ concupiscenti¬
a qua fit ut peccantes omiã ꝑtmaciter patiant᷑ exmundo

Expanded text:
est patientia falsa iniquorum, unde est in eis cupiditas mundi. est patientia falsa iniquorum, unde est in eis cupiditas mundi. Propter quod dicit Joannes Apostolus: Nolite diligere mundum, nec ea quae in mundo sunt. Si quis dilexerit mundum, dilectio Patris non est in ipso: quia omne quod in mundo est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et ambitio saeculi; quae non est ex patre, sed ex mundo est. haec igitur concupiscentia, quae non est ex patre, sed ex mundo, quando fuerit in homine uehementior et ardentior, tanto fit quisque pro eo, quod concupiscit, omnium molestiarum dolorumque patientior. idcirco, sicut supra diximus, non est ista patientia desursum descendens; patientia uero piorum desursum est descendens a patre luminum. itaque illa terrena est, ista caelestis, illa animalis, ista spiritalis, illa diabolica, ista deifica, quoniam concupiscentia, qua fit, ut peccantes omnia pertinaciter patiantur, ex mundo
Abbreviated transcription (Latin):
ferenda duriorẽ. quanto in eo maior est cupiditas mu¬
ndi : & quȩmnquustorũ tanto eẽ ad quȩcumq mala ꝑse¬
renda fortiorẽ quanto in eo maior ẽ Karitas dei:
Sed cupiditas mundi in itiũ habet ex arbio io uoluntatis:
ꝓgressũ exiocunditate uoluntatis firmamentũ ex uincu¬
lo consuetudinis. Caritas autẽ dei. diffusa .ẽ. incordib nris:
in de ab illo patientia iustorũ : ꝑquẽ diffundit᷑ hantas eoꝵ
Quã haritatẽ laudans atq cõmendans apłs. intercetera eiꝰ
bona dixit eã & cuncta sufferre : Caritas inquit magna est
Et paulo post ait. Omĩa tolerat. Quanto ergo maior est
in scis haritas dei : tanto magis ꝓeo quod diligit᷑ amat : Et
quanto maior .ẽ. inpeccatorib: cupiditas mundi: tanto ma¬
gispeo quod concupiscitur omniã tolerant᷑. Ac ꝑ hoc inde .e.
patientia uera iustorũ. unde .ẽ. in eis haritas dei Et in de

Expanded text:
ferenda duriorem, quanto in eo maior est cupiditas muferenda duriorem, quanto in eo maior est cupiditas mundi, et quemque iustorum tanto esse ad quaecumque mala perferenda fortiorem. quanto in eo maior est caritas dei. sed cupiditas mundi initium habet ex arbitrio uoluntatis, progressum ex iucunditate uoluptatis, firmamentum ex uinculo consuetudinis; caritas autem dei diffusa est in cordibus nostris, inde ab illo est patientia justorum, per quem diffunditur charitas eorum. Quam charitatem laudans atque commendans Apostolus, inter caetera ejus bona dixit eam et cuncta sufferre. Charitas, inquit, magnanima est. Et paulo post ait: Omnia tolerat . Quanto ergo major est in sanctis charitas Dei, tanto magis pro eo quod diligitur, et quanto major est in peccatoribus cupiditas mundi, tanto magis pro eo quod concupiscitur, omnia tolerantur. Ac per hoc inde est patientia vera justorum, unde est in eis charitas Dei; et inde
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ delectatione ꝑfruatur : cur non eodẽ modo eademipsa
uoluntas hominis eisdẽ uirib: liben arbitrii non ad hoc ex¬
pectans se diuinitꝰ adiuuari. sed sibi naturali possibilitate
sufficiens. quic quid laboris uel doloris ingeriar. ꝓiustitia
& uita ȩterna patientisime sustinet : Anuero inquiunt
idonea .ẽ. in iquorũ uoluntas deo non adiuuante ut se ipsi in
cruciatib ꝓiniquitate & antequã abaliis crucient᷑ exerceant:
Idonea ẽ. uoluntas morasuitȩ huius amantiũ ut deo non
adiuiuante inter a trocissima & longa tormenta in men¬
datio ꝑseuerent. nesua facinora confitentes iubeantur
occidi : Et non .ẽ idonea iustorũ uoluntas nisi eis uires de¬
suꝑ suggerant᷑ quas libet penas uel ipsius decore iustitiȩ.
uel ȩternȩ uitȩ amore ꝑferre : Qui hȩc dicunt: non intel¬
liguntquemq iniquoꝵ tanto eẽ. adquȩcumq mala ꝑ¬

Expanded text:
catorum delectatione perfruatur, cur non eodem modo eadem ipsa catorum delectatione perfruatur, cur non eodem modo eadem ipsa uoluntas hominis eisdem uiribus liberi arbitrii non ad hoc expectans se diuinitus adiuuari, sed sibi naturali possibilitate sufficiens quidquid laboris uel doloris ingeritur, pro iustitia et uita aeterna patientissime sustinet? an uero, inquiunt, idonea est iniquorum uoluntas deo non adiuuante, ut se ipsi in cruciatibus pro iniquitate et, antequam ab aliis crucientur, exerceant; idonea est uoluntas moras uitae huius amantium, ut deo non adiuuante inter atrocissima et longa tormenta in mendacio perseuerent, ne sua facinora confitentes iubeantur occidi, et non est idonea iustorum uoluntas, nisi eis uires desuper suggerantur, quaslibet poenas uel ipsius decore iustitiae uel aeternae uitae amore perferre? Qui haec dicunt, non intellegunt et quemque iniquorum tanto esse ad quaecumque mala per
Abbreviated transcription (Latin):
Maledictus om̃is quispem suã ponit in homine. Unde etiã¬
si eis contingat ut aliqua dura & asꝑa. uelne displiceant
hominib uelne grauiora patiantur. uelsibi placendo & a¬
mando p̃sumptionẽ suã eadẽ ipsa suꝑ bissima uoluntate
sustineant: hoc illis dicendũ .ẽ. depatientia. quod de sapi¬
entia beatus apłs iacob dicit: Non . ẽ. ista sitpientia desursu
descendens. sed terrena aͬͥmalis diabolica. Cur enĩ non
sit suꝑboꝵ falsa patientia. sicut suꝑborũ est falsa scpientia:
A quo .ẽ. autẽ uera sapientia : abillo .e. & uera patiena a
Hluic enĩ cantã ille spũpauꝑ. deo subiecta .ẽ. animamea.
qnm̃ ab ipso .ẽ. patientia mea. Sed respondent & loquu¬
ntur dicentes. Sicut uoluntas hominis sine ullo deiadiu¬
torio uirib: liberi arbitrii tãmulta grauia et horrenda per¬
fert. siue in animo siue incorporẽ. ut mortalis uitȩ huiꝰ & pec¬

Expanded text:
Maledictus omnis qui spem suam ponit in homine . Unde etiamMaledictus omnis qui spem suam ponit in homine . Unde etiamsi eis contingat ut aliqua dura et aspera, vel ne displiceant hominibus, vel ne graviora patiantur, vel sibi placendo et amando praesumptionem suam, eadem ipsa superbissima voluntate sustineant; hoc illis dicendum est de patientia, quod de sapientia beatus Jacobus apostolus dicit: Non est ista sapientia desursum descendens; sed terrena, animalis, diabolica . Cur enim non sit superborum falsa patientia, sicut superborum est falsa sapientia? A quo est autem vera sapientia, ab illo est et vera patientia. huic enim cantat ille spiritu pauper: deo subiecta est anima mea, quoniam ab ipso est patientia mea. Sed respondent et loquuntur dicentes: sicut uoluntas hominis sine ullo dei adiutorio uiribus liberi arbitrii tam multa grauia et horrenda perfert, siue in animo siue in corpore, ut mortalis uitae huius et pec
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbaisest Peorum .ẽ. enĩ qui habundant : dequib dicitir
inpsalmo Obꝓbriũ eis qui habundant. & despectiosuꝑbis
Non ergo .ẽ. ista patientia pauperũ : quȩ non perit in ȩt̃nũ
Hic enĩ pauperes ab illo eã diuite accipiunt: cui dicitur. Ons
m̃s estu qnm̃ bonoꝵ meoꝵ non eges A quo ẽ om̃e datum
optimũ. & omẽ donũ ꝑfectũ.Atquẽ clamat egenꝰ & pauꝑ
qui laudat nomen eiꝰ & petendo. quȩrendo. pulsando dicit:
Dsms erueme demanu peccatoris. & demanu legẽ p̃tereun¬
tis & iniqͥ: qm̃ tues patientia mea dnẽ. spes mea c iuuentute
mea. Isti autẽ qui abundant. et egere ad dm̃ dedignantur
neabillo accipiant uerã patientiã. de sua falsa gloriantes. ⁊¬
consiliũ inopis uolunt confundere . qnm̃ dñs spes euis est ᷑
Nec attendunt cũ hominessunt. & suȩ id.ẽ. humanȩ uolun¬
tati tantũ tribuunt. in illud se incurrere quod scriptũ est :

Expanded text:
superbus est: eorum est enim qui abundant, de quibus dicitur superbus est: eorum est enim qui abundant, de quibus dicitur in Psalmo: Opprobrium eis qui abundant, et despectio superbis . Non ergo est ista patientia pauperum, quae non perit in aeternum . Hi enim pauperes ab illo eam divite accipiunt, cui dicitur, Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges ; a quo est omne datum optimum, et omne donum perfectum ; ad quem clamat egenus et pauper, qui laudat nomen ejus, et petendo, quaerendo, pulsando, dicit: Deus meus, eripe me de manu peccatoris, et de manu legem praetereuntis et iniqui: quoniam tu es patientia mea, Domine, spes mea a juventute mea . Isti autem qui abundant, et egere ad Deum dedignantur, ne ab illo accipiant veram patientiam, de sua falsa gloriantes, consilium inopis volunt confundere, quoniam Dominus spes ejus est . Nec attendunt cum homines sunt, et suae, id est, humanae voluntati tantum tribuunt, in illud se incurrere quod scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
tibi suꝑuenent accipe & indolore suftine. et ihumilitate
tua patientiã habe . qnm̃ inigne ꝓbat᷑ aurũ & argentũ.
homines uero acceptabiles in camino humiliationis. Et
alio loco legitur. filinedeficias in disciplina dnĩ. neq
fatigeris cũ ab illo increparis . Quẽ enĩ diligit dñs corri¬
pit : flagellat autẽ omnẽ filiũ quẽ recipit. Quodhic posi¬
tũ ẽ. filiũ quẽ recipit: hoc in supra dicto testimonio.ẽ.
homines receptabiles. Hoc enĩ iustũ . e : ut qui de prisana
felicitate para disi ꝓpt̃ contum acẽ delitiarũ appeten¬
tiã dimissi sumꝰ .ꝑ humilẽ molestiarũ patientiã recipi¬
amꝰ. fugaces mala faciendo: reduces mala patiendo.
lbi contra iustitiã facientes: hic ꝓiustitia pargientes.
Sed uera patientia quȩ huius. ẽ. nomine digna uir¬
tutis: quȩrendũ .ẽ. unde sumatur. Sunt enĩ qui eã
tribuant uirib uoluntatis humanȩ. non quas habent ex
diumo ad iutorio: sed quas exlibero arbitrio. Erro autẽ iste

Expanded text:
cipe et in dolore sustine et in humilitate tua patientiam habe, quoniam in igne probatur aurum et argentum, homines uero acceptabiles in camino humiliationis. et in alio loco legitur: fili, ne deficias in disciplina domini neque fatigeris cum ab illo increparis; quem enim diligit dominus, corripit, flagellat autem omnem filium quem recipit. quod hic positum est \'filium quem recipit,\' hoc in supra dicto testimonio est: homines receptibiles. hoc enim iustum est, ut qui de pristina felicitate paradisi propter contumacem deliciarum appetentiam dimissi sumus, per humilem molestiarum patientiam recipiamur, fugaces mala faciendo, reduces mala patiendo, ibi contra iustitiam facientes, hic pro iustitia patientes. Sed uera patientia, quae huius est nomine digna uirtutis, quaerendum est unde sumatur. sunt enim, qui eam tribuant uiribus uoluntatis humanae. non quas habent ex diuino adiutorio, sed quas ex libero a
Abbreviated transcription (Latin):
conserunt. quo supplicio dãpnari oporteat.
quẽ constat esse da p̃nandũ Gehenna uͦ ignis
nec damnationẽ habet dubiã sicut iudiciũ:
nec damnati pęnã sicut conciliũ. Ingehena
quippe: certaest & dap̃natio et pęna damp¬
nati. Uident᷑ ergo aliqui gradus in peccatis
& inreatu: Sed quib: mođis inuisibilit̾ exhi¬
beant᷑ meritis animarũ. qui potest dicere.
Audiendũ. ẽ. itaq quantũ intersit inter iustitiã

Expanded text:
conferunt quo supplicio damnari oporteat conferunt quo supplicio damnari oporteat quem constat esse damnandum: gehenna vero ignis, nec damnationem habet dubiam, sicut judicium; nec damnati poenam, sicut concilium; in gehenna quippe ignis certa est et damnatio et poena damnati. Videntur ergo aliqui gradus in peccatis et in reatu: sed quibus modis invisibiliter exhibeantur meritis animarum, quis potest dicere? Audiendum est itaque quantu