comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ peccata solueret qͥa tlare ñ poterat prȩ¬
dicabat. ut sicut in carnatũ uerbũ patris
p̾currebat uerbo p̾dicationis: ita baptismi
poenitentiȩ quo peccata soluunt᷑. p̃curre
Ego uox clamantis in deserto. Qui ideo uor
a ꝓpħa uocatꝰ ẽ: quia uerbũ p̾ibat. Qui
etiã in deserto clamat: qͥa derelictȩ ac
destitutȩ iudeȩ solatiũ redẽptionis an¬
nunciat. Quid autẽ clamaret. aꝑitur cũ

Expanded text:
lveret, quia dare non poterat, praedicabat. Ut sicut incarnatum Verbum Patris praecurrebat verbo praedicationis, ita baptismum poenitentiae, quo peccata solvuntur, praecurrerEgo vox clamantis in deserto ; qui ideo vox a propheta vocatus est, quia Verbum praeibat, qui etiam in deserto clamat, quia derelictae ac destitutae Judaeae solatium redemptionis annuntiat . Quid autem clamaret, aperitur
Abbreviated transcription (Latin):
tas eiꝰ. Omĩs qui fidẽ rectã & bona oꝑa prȩ¬
dicat. qͥd aliud quã uenienti dño ad cor¬
da audientiũ uiã parat. ut hȩc uis grȩ̃
penetret & lum̃ ueritatis illustret. ut re.¬
ctas dõ semitas faciat dũ mundas in animo
cogitationes ꝑ sermonẽ bonȩ p̾dicationis
format: Bãis uallis implebit᷑. &
om̃is mons & collis humiliabitur. Quid
hoc loco ualliũ nomine nisi humiles. qͥd
montiũ & colliũ nisi suꝑbi homines desi.¬
gnantur: In aduentu gͥ redemptoris
ualles impletȩ. montes uͦ & colles humili¬
ati sunt: qͥa iuxta eiꝰ uocẽ omis qͥ se exal¬

Expanded text:
bona opera praedicat, qui aliud quam venienti Domino ad corda audientium viam parat, ut hanc vis gratiae penetret, lumen veritatis illustret. Ut rectas Deo semitas faciat, dum mundas in animo cogitationes per sermonem bonae praedicationis format. Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur. Quid hoc loco vallium nomine nisi humiles; quid montium et collium, nisi superbi homines designantur? In adventu igitur Redemptoris valles impletae, montes vero et colles humiliati sunt quia, juxta ejus vocem: Om
Abbreviated transcription (Latin):
mons autẽ & collis humiliatꝰ decrescit.
qͥa nimirũ in fide mediatoris dĩ & homi¬
nũ hominis iesu xp̃i & gentilitas pleni¬
tudinẽ gr̃ȩ̨ accepit. & iudea ꝑerrorem
ꝑfidiȩ hoc unde tumebat ꝑdidie
terunt praua in directa & asꝑa in uias
planas. Praua in directa fiunt. cũ malori
corda ꝑ iniusticiã detorta: ad iusticiȩ
regulã dirigunt᷑ & asꝑa inuias planas
immutant᷑: cũ immites atq iracundȩ men¬
tes. ꝑ infusionẽ suꝑnę gr̃ȩ ad lȩnitatẽ
mansuetudinis redeunt. Quando enim
uerbũ uerteatis ab iracunda m̃te ñ reci¬
pitur: quasi asꝑitas itineris gressũ ꝑgen¬
tis repellit. Sed cũ mens iracunda ꝑ acce¬
ptam mansuetudinis grãm correptionis
uł exhortationis uerbũ recipit: ibi pla¬
nã uiã p̾dicator inuenit. ubi pͥus ꝓ asꝑi¬
tate itineris ꝑgere. id÷ p̾dicationis

Expanded text:
 collis humiliatus decrescit, quia nimirum in fide Mediatoris Dei et hominum hominis Jesu Christi, et gentilitas plenitudinem gratiae accepit, et Judaea per errorem perfidiae hoc unde tumebat perdidit. Et erunt prava in directa, et aspera in vias planas. Prava in directa fiunt, cum malorum corda per justitiam detorta ad justitiae regulam diriguntur; et aspera in vias planas immutantur, cum immites atque iracundae mentes per infusionem supernae gratiae ad lenitatem mansuetudinis redeunt. Quando enim verbum veritatis ab iracunda mente non recipitur, quasi asperitas itineris gressum pergentis repellit. Sed cum mens iracunda per acceptam mansuetudinis gratiam correptionis vel exhortationis verbum recipit, ibi planam viam praedicator invenit, ubi prius pro asperitate itineris pergere, id es
Abbreviated transcription (Latin):
scribit᷑: intra quadriennii spacia co¬
artatur. In qͦ quattuor isti qͦs iosephus
memorat. successiones pontificũ descri¬
buntur uix ꝑannos singulos mini¬
strare. Quia gͦ ioħes illũ pͣdicare ueni-¬
ebat. qui ex iudea quosdã & multos ex
gentib redempturus erat. ꝑ regẽ gen¬
tium & principes iudeorũ: ꝑditionis
eiꝰ tempora designantur. Quia autem
gentilitas colligenda erat & iudea ꝓ
culpa ꝑfidiȩ disꝑgenda. ipsa qͦq de¬
scriptio terreni principatus ostendit.
qm̃ & in romana re publica unus prȩ¬
fuisse describit᷑: & in iudeȩ regno ꝑ
quartã partẽ plurimi principantur.
Uoce & enĩ nr̃i redẽptoris dicitur. Om̃e
regnũ inse ipsũ diuisũ desolabitur
Liquet gͦ qđ ad finẽ regni iudea ꝑuene¬
rat. quȩ tot regib diuisa seruiebat.
Apte quoq ñ solũ quib regib sed quib
etiã sacerdotib actũ sit demonstratur.
ut quia illũ ioħes baptista p̾dicaret qͥ

Expanded text:
scribitur, intra quadriennii spatia coscribitur, intra quadriennii spatia coarctatur. In quo quatuor istae quas Josephus memorat successiones pontificum describuntur, vix per annos singulos ministratae. Quia ergo Joannes illum praedicare veniebat, qui et ex Judaea quosdam, et multos ex gentibus redempturus erat, per regem gentium et principes Judaeorum, praedicationis ejus tempora designantur. Quia autem gentilitas colligenda erat, et Judaea pro culpa perfidiae dispergenda, ipsa quoque descriptio terreni principatus ostendit, quoniam et in Romana republica unus praefuisse describitur, et in Judaeae regno per quartam partem plurimi principabantur. Voce enim nostri Redemptoris dicitur: Omne regnum in seipso divisum, desolabitur . Liquet ergo quod ad finem regni Judaea pervenerat, quae tot regibus divisa subjacebat. Apte quoque non solum quibus regibus, sed quibus etiam sacerdotibus actum sit, demonstratur. Ut quia illum Joannes Baptista praedicaret, qui
Abbreviated transcription (Latin):
quo dñs crucẽ ascendit ad ministrabat.
& quidẽ tribus aliis in medio pontifica¬
tu ꝑfunctis. uerũ his maxime quȩ ad dñi
passionẽ ꝑtinerent ab euangłista cõme-¬
moratis. Legalib nanq tunc p̃ceptis ui
& ambitione cessantib: nulli pontificatꝰ
honor uitȩ uł generis merito reddebat᷑.
sed romana potestate aliis nunc itẽ aliis
sũmi sacerdotii honor p̃stabat᷑. Deniq
iosephus refert in hunc modũ dicens.
U alerius gratꝰ anna sacerdotio deturbato:¬
ismahelẽ pontificẽ designauit filiũ baffi.
Sed & hunc ñ multo post abiciens: eleaza¬
rũ ananiȩ pontificis filiũ pontificatu i
surrogauit. Post annũ uͦ etiã hunc¬
arcet officio. & symoni cuidã canufi
filio pontificatꝰ tradidit ministeriũ.
quo ñ amplius & ipse quã unius anni
spacio ꝑfunctus: iosephũ cui & cayphas nom̃
fuit. accepit successorẽ Ae ꝑ hoc: om̃e
tẽpus quo dñs nr̃ in t̾ris docuisse de¬

Expanded text:
quo Dominus crucem ascendit, administrabat, quo Dominus crucem ascendit, administrabat, et quidem tribus aliis in medio pontificatu perfunctis, verum his maxime qui ad Domini passionem pertinerent, ab evangelista commemoratis. Legalibus namque tunc praeceptis vi et ambitione cessantibus, nulli pontificatus honor vitae vel generis merito reddebatur, sed Romana potestate aliis, nunc item aliis summa sacerdotii praestabatur. Denique Josephus refert in hunc modum dicens: « Valerius GratIsmahelum pontificem designavit, filium Baffi; sed et hunc non multo post abiciens, Eleazarum, Ananiae pontificis filium, pontificatui subrogavit. Post annum vero etiam huncarcet officio et Symoni cuidam, Canifi filiof pontificatus tradidit ministerium, quo non amplius et ipse quam unius anni spacio perfunctus, Iosephum, cui et Caiphas nomen fuit, accepit successorem. Eccetempus quo Dominus noster in terris docuisse de
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ frẽ eiꝰ tetrarcha iturię & traconiti¬
dis regionis. & lisania abilinȩ tetrarcha¬
Herodes. phylippus. & lisanias. qͥ cũ pilato
p̾side romano iudeã regebant: Fili i sunt
herodis ipsius sub quo dñs natꝰ ẽ. Int̾ qͦs
& ipsũ herodẽ archelaus fr̃ eoꝵ x ͤ annis
regnauit. qͥ a iudeis ob intolerabilẽ ani¬
mi ferocitatẽ. apud augustũ criminatꝰ:
ȩt̃no apud uiennã disꝑiit exilio. Regnũ
uͦ iudeȩ quo minꝰ ualidũ fieret: idem
augustꝰ ꝑ tetrarchias scindere curauit.
Porro pilatꝰ duodecimo anno tyberii cȩ¬
saris iudeã missus: ꝓcurationẽ gentis
suscepit. atq inibi ꝑdetẽ continuos an¬
nos usq ad ipsũ pene finẽ tyberiĩ ꝑdura¬
uit. Sos principib sacerdotũ anna
& caypha: factũ. ẽ. uerbũ dñi suꝑ io
hanne ⁊achariȩ filiũ in deserto. Ambo
quidẽ incipiente pͣdicatione ioħis. id ÷
anna & cayphas principes fuere sacerdo¬
tũ. Sed anna illũ annũ: caẏphas uͦ eũ

Expanded text:
Ituraeae et Trachonitidis regionis, et Lysania Abilinae tetHerodes, Philippus et Lysanias, qui cum Pilato praeside Romano Judaeam regebant, filii sunt Herodis illius sub quo Dominus natus est, inter quos et ipsum Herodem Archelaus frater eorum decem annis regnavit. Qui a Judaeis ob intolerabilem animi ferocitatem, apud Augustum criminatus, aeterno apud Viennam disperiit exsilio. Regnum vero Judaeae quo minus validAugustus per tetrarchias discindere curavit. Porro Pilatus duodecimo anno Tiberii Caesaris in Judaeam missus, procurationem gentis suscepit, atque inibi per decem continuos annos usque ad ipsum pene finem Tiberii perduravit. Sub principibus sacerdotum Anna et Caipha, factum est verbum Domini super Joannem Zachariae filium in deserto. Ambo quidem, incipiente praedicationem Joanne, id est, Annas et Caiphas, principes fuere sacerdotum; sed Annas illum annum, Caiphas vero eum
Abbreviated transcription (Latin):
detrim̃tũ patiet᷑. ipse autẽ saluus erit:
sic tam̃ quasi ꝑ ignẽ. Sed quãuis & de
igne tribulationis in hac nob̾ uita adhi¬
bito possit intelligi. tam̃ siquis hoc
de igne futurȩ purgationis accipiat.
ꝑ ignẽ saluari. ñ qui suꝑ fundam̃tum¬
xp̃i. ferrũ. hȩs. uł plumbũ ȩdificat:
id ÷ peccata maiora & duriora atq tunc
iam insolubilia. sed ligna. foenũ. stipulã
nichil quisq purgationis obtinebit.
nisi honis hoc actib in hac adhuc uita
positꝰ. ut illic obtineat ꝓmereatur.

Expanded text:
detrimentum patietur; ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem. Quamvis hoc de igne tribulationis in hac nobis vita adhibito possit intelligi, tamen si quis hoc de igne futurae purgationis accipiat, e salvari, non qui super hoc fundamentum, ferrum, aes, vel plumbum aedificat, id est peccata majojam insolubilia, sed ligna, fenum, stipulam, nil quisque purgationis obtinebit, nisi bonis hoc actibus in hac adhuc vita positu
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ seruans. qͥ nasciturũ nascendo p̃¬
uenerat: baptizaturũ qͦq dñm bapti
tando p̾ueniret. & qͥ pͣdicando factus ẽ.
p̾cursor xp̃i. bapti z ando etiã p̃cursor
eiꝰ fieret imitatione sacram̃ti: Mos au¬
tẽ apud ueteres fuit ut siqͥs eã quȩ sibi
cõpeteret accuiꝑe uxorẽ nollet. ille ei
calciam̃tũ solueret : qͥ ad hanc sponsus

Expanded text:
nem servans, qui nasciturum nascendo prnem servans, qui nasciturum nascendo praevenerat, baptizaturum quoque Dominum baptizando praeveniret; et qui praedicando factus est praecursor Christi, baptizando etiam praecursor ejus fieret imitatione sacramenti. Mos autem apud veteres fuit, ut si quis eam quae sibi competeret, accipere uxorem nollet, ille ei calceamentum solveret, qui ad hanc spon
Abbreviated transcription (Latin):
cogitantib om̃ib in cordib siuis de
iohe neforte ipse esset xp̃c: respondit
iohes dicens omĩb. Quomꝰ respondit
eis qui existimabant de illo & secreto
incorde qͥa xp̃c esset cogitabant. nisi
quia ñ solum cogitabant. sed etiã sicut
alius euangłista declarat missis ad eũ
sacerdotib ac leuitis. num ipse esset¬
xp̃c inquirebant: Unde patet iude¬
is tunc fuisse notissimũ scđm scriptu¬
ras incarnationis dñicȩ tẽpus adesse:
Sed mira cęcitas. qđ in ioħe sponte cre¬
debant. hoc insaluatore tantis signis
ac uirtutib apꝓbato & ipso etiã ioħe¬
hoc atcestante. ñ credere. EGo qui¬
dem aqua baptizo uos: uenit autem
fortior me. cuiꝰ ñ sũ dignꝰ soluere cor¬
rigiã calciam̃torũ eiꝰ. Ioħes ñ sp̃u sed
aqua baptizat: qͥa peccata soluere
ñ ualet. baptizatoꝵ corpora ꝑ aquam
lauat: sed mentẽ ꝑueniã ñ lauat.
Curgͦ baptizat qͥ peccata ꝑbaptisma
ñ relaxat. nisi ut pcursionis suȩ ordi¬

Expanded text:
omnibus in cordibus suis de Joanne, ne forte ipse esset Christus, respondit Joannes dicens omnibus. Quomodo respondit eis qui existimabant de illo, et secreto in corde, quia Christus esset, cogitabant? Nisi quia non solum cogitabant, sed etiam sicut alius Evangelista declarat, missis ad eum sacerdotibus ac Levitis, an esset Christus inquirebant. Unde patet Judaeis tunc fuisse notissimum secundum Scripturas incarnationis dominicae tempus adesse. Sed mira caecitas, quod in Joanne sponte credebant, hoc in Salvatore tantis signis ac virtutibus approbato, et ipso etiam Joanne attestante, non credere. Ego quidem aqua baptizo vos. Veniet autem fortior me, cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamentorum ejus. Joannes non spiritu, sed aqua baptizat, quia peccata solvere non valens, baptizatorum corpora per aquam lavat, sed mentem per veniam non lavat. Cur ergo baptizat qui peccata per baptisma non relaxat? Nisi ut praecursionis suae ordi
Abbreviated transcription (Latin):
tib angłis. considentib apłis. in sede
maiestatis suȩ xp̃c apparuerit. om̃s
hunc & electi & reꝓbi parit̃ uidebunt.
ut & iusti de munere retributionis si¬
ne fine gaudeant. & iniusti in ultione
suppliciĩ in ꝑpetuũ gemant: Nã qͥa hoc
ista sententia intendit. qđ extremo exa¬
mine ab om̃i carne uidebit᷑: recte sub¬
iungit᷑ Dicebat gͦ ad turbas. quȩ
exiebant ut baptizarent᷑ ab ipso. Geni¬
aduersio ultionis extremȩ. quã tunc
fugere peccator ñ ualet: qͥ nunc ad la¬
menta poenitentiȩ ñ recurrit. Et no¬
tandũ qđ malȩ soboles malorũ parentũ
actiones imitantes. genimina uiparũ
uocant᷑: quia ꝑhoc qđ bonis inuident
eosq ꝑsequunt᷑. qđ quibdã male retri¬
buunt. qđ lȩsiones ꝓximis exquirunt :
qm̃ in ins om̃ib priorũ suorũ carnaliũ
uias sequunt᷑. quasi uenerati filii de
uenenatis parentib nati st̃. Sed qͥa iam
peccauimꝰ. qͥa usu malȩ consuetudinis
inuoluti sumꝰ: dicat quid nob̾ faciendũ

Expanded text:
is, in sede majestatis suae Christus apparuerit, omnes hunc et reprobi pariter videbunt, ut et justi de munere retributionis sine fine gaudeant, et injusti in ultione supplicii in perpetuum gemant. Nam quia hoc ista sententia intendit, quod in extremo examine ab omni carne videbitur, recte subjungitur. Dicebat ergo ad turbas, quae exibant ut baptizarentur ab ipso: Geniadversio ultionis extremae. Quam tunc fugere peccator non valet, qui nunc ad lamenta poenitentiae non recurrit. Et notandum quod malae soboles, malorum parentum actiones imitantes, genimina viperarum vocantur, quia per hoc quod bonis invident, eosque persequuntur, quod quibusdam mala retribuunt, quod laesiones proximis exquirunt, quoniam in his omnibus priorum suorum carnalium vias sequuntur, quasi venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. 8. Sed quia jam peccavimus, quia usu malae consuetudinis involuti sumus, dicat quid nobis faciendum
Abbreviated transcription (Latin):
ubi se ostendit scire qđ facere noluit.
Ab extremo digiti se tangi desiderat. qui a
ȩcernis suppliciis datus: optat oꝑatione
iustorũ uł ultima participari. Cui respon¬
detur. qđ in hac uita bona receꝑit. qͥa om̃e
suũ gaudiũ felicitatẽ transitoriã putauit
Habere & enĩ hic possunt & iustibona. nec
tam̃ hȩc in recõpensationẽ reciꝑe : quia
dũ meliora id ÷ ęt̾na appetunt. eorũ u-¬
dicio quȩlibet bona affuerint. cũ scĩs de¬
sideriis estuant: bona minime uident᷑.
nt̾ hȩc uͦ notandũ. ẽ: qđ ei dicit᷑ Mem̃to
fili. Ecce enĩ abrahã filiũ uocat. quem
tam̃ a torm̃to ñ liberat: qm̃ huiꝰ infidelis
popłi pͣcedentes patres fideles qͥ multos
a sua fide deuiasse considerant. eos nulla
cõpassione a torm̃tis eripiunt: qͦs tamen
ꝑcarnẽ filios recognoscunt. Intorm̃tis autẽ
diues positꝰ quinq fr̃s habere se ꝑhibet. qͥi
suꝑbus idem iudaicus popłs qͥ ex magna par¬

Expanded text:
ubi se ostendit scire quod facere noluit. ubi se ostendit scire quod facere noluit. Ab extremo digiti se tangi desiderat, quia aeternis suppliciis datus optat operatione justorum vel ultima participari. Cui respondetur, quod in hac vita bona receperit, quia omne suum gaudium felicitatem transitoriam putavit. Habere hic etenim possunt et justi bona, nec tamen haec in recompensatione recipere, quia dum meliora, id est, aeterna appetunt, eorum judicio quaelibet bona adfuerint, cum sanctis desideriis aestuant, bona minime videntur. Inter haec vero notandum est quod ei dicitur: Memento, fili. Ecce enim Abraham filium vocat, quem tamen a tormento non liberat, quoniam hujus infidelis populi praecedentes patres fideles, quia multos a sua fide deviasse considerant, eos nulla compassione a tormentis eripiunt, quos tamen per carnem filios recognoscunt. In tormentis autem dives positus, quinque fratres habere se perhibet, quia superbus idem Judaicus populus, qui ex magna
Abbreviated transcription (Latin):
Quid abrahȩ sinus nisi secretã requiẽ signi¬
ficat patris. de qua ueritas. multi inquit
uenient ab oriente & occidente. & recum¬
bent cũ abrahã & isaac & iacob in regno
cȩlorũ. filii autẽ regni huiꝰ eicientur in
tenebras exteriores: Qui enĩ purpura
indutus dicit᷑. recte filius regni uocatur.
Qui de longinqͦ ad uidendũ lazarũ oculos le-¬
uat. qͥa dũ ꝑdamnationis suȩ supplicia
infideles inimo sunt: fi deles qͦsq ante
diem extremi iudicii sup se in requie at¬
tendunt. quorũ post gaudia contẽplari
nullatenꝰ possunt. Longe uͦ est qđ conspici¬
unt: qͥa illuc ꝑmeritũ ñ attingunt. In
lingua autẽ amplius ardere ostendit᷑.
cũ dicit᷑. Mute lazarũ ut intinguat extre¬
mũ digiti sui in aqua: & refrigeret linguã
meã. quia crucior in hac flãma. Infidelis
popłs uerba legis in ore tenuit. quȩ oꝑe
seruare contẽpsit. Ibi gͦ amplius ardebat.

Expanded text:
Quid Abrahae sinus, nisi secretam requiem signiQuid Abrahae sinus, nisi secretam requiem significat Patris? de qua Veritas: Multi, inquit, venient ab Oriente et Occidente, et recumbent cum Abraham, et Isaac et Jacocoelorum. Filii autem regni hujus ejicientur in tenebras exteriores . Qui enim purpura indutus dicitur, recte filius regni vocatur. Qui de longinquo ad videndum Lazarum oculos levat, quia dum per damnationis suae supplicia infideles in imo sunt, fideles quosque ante diem extremi judicii, super se in requie attendunt, quorum post gaudia contemplari nullatenus possunt. Longe vero est quod conspiciunt, quia illuc per meritum non attingunt. In lingua autem amplius ardere ostenditur, cum dicit: Mitte Lazarum, ut intingat extremum digiti sui in aquam, et refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma. Infidelis populus verba legis in ore tenuit, quae opere servare contempsit. Ibi ergo amplius ardebit,
Abbreviated transcription (Latin):
aliena reprehendit᷑. sed ꝓpria ñ dedisse.
Nec dicitꝰ᷑ quia ui quẽ piã oppresfit: sed qͥa
in acceptis reb se extulit. Hinc gͦ hinc
sũmoꝑe colligendũ ẽ: qua poena multan¬
dus sit qͥ aliena diripit. si inferni clãna¬
tione ꝑcutit᷑: qui ꝓpria ñ largit᷑. Et st̃
ñnulli. qͥ cultũ subtiliũ p̃ciosarũq ue¬
stiũ ñ putant ee̾ peccatũ. Qđ si uideli.¬
cet culpa ñ esset: nequaquã sermo dĩ tã
uigilant᷑ exprimeret. qđ diues qͥ torquet᷑
apud inferos bẏsso & purpura indutꝰ fuis¬
set. Nemo quippe. uestim̃ta p̾cipua nisi ad
inanem głam quȩrit. Uidelicet ut honora¬
bilior cȩteris ese uideat᷑. Quã culpã pos¬
sumus melius etiã ex diuerso colligere. qͥa
si abiectio uilis indum̃ti uirtꝰ ñ esset: euan¬
gelista uigilant᷑ de ioħe ñ diceret. erat
rationis. Ecce enĩ dicit᷑. Homo quidã erat
diues. Et ꝓtinꝰ subiungit᷑ Et erat qͥdã

Expanded text:
aliena reprehenditur, sed propria non dedisse; aliena reprehenditur, sed propria non dedisse; nec dicitur quod ut quempiam oppressit, sed quia in acceptis rebus se extulit. Hinc ergo, hinc summopere colligendum est qua poena multandus sit, qui aliena diripit, si inferni damnatione percutitur, qui propria non largitur. Et sunt nonnulli qui cultum subtilium pretiosarumque vestium, non putant esse peccatum; quod si videlicet culpa non esset, nequaquam sermo Dei tam vigilanter exprimeret, quod dives qui torquetur apud inferos, bysso et purpura indutus fuisset. Nemo quippe vestimenta praecipua, nisi ad inanem gloriam quaerit, videlicet ut honorabilior caeteris esse videatur. Quam culpam possumus melius etiam ex diverso colligere, quia si abjectio vilis indumenti virtus non esset, evangelista vigilanter de Joanne non diceret: Erat rationis. Ecce enim dicitur: Homo quidam erat dives. Et protinus subjungitur: Et erat quidam
Abbreviated transcription (Latin):
nis e conchiliis tinctã nemo fere qͥdubitet.
Nã conchilia ferro circuncisa lacrimas pur¬
purei coloris quib lana tinguat᷑ emittunt.
Byssũ uͦ genus.ẽ. quoddã lini nimiũ candidi
& mollissimi. qđ greci papagen uocant. Ad¬
monuerat gͦ dñs supra facere amicos de mã-¬
mona iniquitatis. qͥ cũ ab hac uita defeceri¬
mus: recipiant nos in ȩt̾na tabernacula.
Qđ audientes pharisei deridebant:. Uerum
ille quȩ pͣposuerat exemplis astruens:
ostendit ideo diuitẽ purpuratũ irreme¬
diabilit̾ apud inferos tortũ. qͥa pauꝑem
lazarũ a quo in uitȩ tab̾nacula recipi pos-¬
set: amicũ sibi facere neglexerat. Nonnul¬
li autẽ putant p̾cepta ueteris testamenti
districtiora. ẽẽ quã noui. Sed hi nimirũ.
imꝓuida consideratione fallunt᷑. In illo
enĩ. ñ tenacia sed rapina multat᷑. Ibi res
iniuste sublata restitutione quadrupli
punit᷑: hic autẽ diues iste ñ abstulisse

Expanded text:
nis e conchyliis tinctam, nemo fere qui dubitet. nis e conchyliis tinctam, nemo fere qui dubitet. Nam conchylia ferro circumcisa lacrymas purpurei coloris, quibus lana tingatur, emittunt. Byssum vero, genus est quoddam lini, nimium candidi et mollissimi, quod Graeci πάπατιν vocant. Admoverat ergo Dominus supra facere amicos de mammona iniquitatis, qui cum ab hac vita defecerimus, recipiant nos in aeterna tabernacula: quod audientes Pharisaei deridebant. Verum ille quae praeposuerat exemplis astruens, ostendit ideo divitem purpuratum, irremediabiliter apud inferos tortum, quia pauperem Lazarum, a quo in vitae tabernacula recipi posset, amicum sibi facere neglexerat. Nonnulli autem putant praecepta Veteris Testamenti districtiora esse quam Novi, sed hi nimirum improvida consideratione falluntur. In illo enim non tenacia, sed rapina multatur, ibi res injuste sublata restitutione quadrupli punitur, hic autem dives iste non abstulisse
Abbreviated transcription (Latin):
osa uident᷑: a sacram̃tis sp̃ualib uacant
quȩ ñ om̃ia recapitulant᷑ in euangłio.
Et tam̃ lex & ꝓpħȩ usq ad ioħem. quian
Ioñs qͥ dimittit uxorẽ suã & ducit ala¬
rã moechat᷑ Et qͥ dimissã a uiro ducit.
moechatur. Qđ de lege in ꝑpetuũ non
uiolanda p̃dixerat: uno exempli grã de
illa sũpto testimonio confirmat. Ut ex
hoc uno discerent. etiã in cȩteris eũ ñ ad
soluenda sed ad implenda legis decreta
uenisse. Cuiꝰ expositionẽ testimonii. si
quis plenius uidere desiderat: ñ nr̃a sed
maiorũ monim̾ta scrutetur. Beatissimi
& enĩ patres. augustinꝰ in libro de sermol
dnĩ in monte pͥmo icronimꝰ & ambrosul
in cõmentariis euangłistarũ axathei & loce.
sed & alii quã plurimi in suis quiq opuscu¬
lis de illo satis suꝑq dixerunt. CaP. I.i.¬
omo quidã erat diues. & induebat᷑ pur¬
pura & bysso. & epulabat᷑ cotidie splen-¬
dide Purpurã regii labitꝰ esse cołorẽ mari-¬

Expanded text:
is spiritalibus vacant, quin omnia recapitulentur in Evangelio. Et tamen lex et prophetae usque ad Joannem, quia non Omnis qui dimittit uxorem suam, et ducit alteram, moechatur, et qui dimissam a viro ducit, moechatur. Quod de lege in perpetuum non violanda praedixerat, uno exempli gratia de illa sumpto testimonio confirmat, ut ex hoc uno discerent, etiam in caeteris eum non ad solvenda, sed ad implenda legis decreta venisse. Cujus expositionem testimonii, si qui plenius videre desiderat, non nostra, sed majorum monumenta scrutetur. Beatissimi etenim patres, Augustinus in libro de Sermone Domini in monte primo. Hieronymus, et Ambrosius in commentariis evangelistarum, Matthaei et Lucae, sed et alii quam plurimi in suis quisque opusculis de illo satis superque dixerunt. Homo quidam erat dives, et induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide. Purpuram regii habitus esse colorem, mari
Abbreviated transcription (Latin):
natur & filius. Et ego uob̾ dico facite
uob̾ amicos de mammona iniquitatis.
ut cũ defeceritis recipiant uos in ȩterna
tabernacula. Mammonã iniquitatis
obhoc appellat istã pecuniã quã possi¬
demus ad tẽpus. qͥa mamona di urcie
int̾precantur. Nec sunt istȩ diuitiȩ nli
iniquis. qͥ in eis constituunt spem atq
copiã beatitudinis suȩ. Aiustis uͦ cũ hȩc
possident᷑. est quidẽ ista pecunia: sed ñ st̃
illis diuitiȩ nisi cęlestes & sp̃uales. quib
indigentiã suã spualit̾ supplentes. exclu¬
sa egestate miseriȩ. beatitudinis copia
ditabunt᷑. Si autẽ ii qui p̾bent elemosinĩ
de iniqͦ mãmona faciunt sibi amicos. a
quib in ȩt̾na tabernacula recipiant᷑ quan¬
to magis ii qͥ spuales largiunt᷑ epulas. qui
dant conseruis cibaria in tẽpore suo.cer¬
tisima debent spe sũmȩ retribitionis eri¬
gi Qui fidelis. ẽ in minimo & in maiore
fidelis. ẽ: & qͥ in modico iniquus ẽ. & iN

Expanded text:
obis dico, Facite vobis amicos de mammona iniquitatis: ut, cum defeceritis, recipiant vos in aeterna tabernacula. Mammonam iniquitatis ob hoc appellat istam pecuniam quam possidemus ad tempus, quia mammona divitiae interpretantur. Nec sunt istae divitiae nisi iniquis, qui in eis constituunt spem atque copiam beatitudinis suae. A justis vero cum haec possidentur, est quidem ista pecunia, sed non sunt illis divitiae nisi coelestes et spiritales, quibus indigentiam suam spiritaliter supplentes, exclusa egestate miseriae, beatitudinis copia ditabuntur. Si autem hi qui praebent eleemosynam, de iniquo mammona faciunt sibi amicos, a quibus in aeterna tabernacula recipiantur, quanto magis hi qui spiritales largiuntur epulas, qui dant conservis cibaria in tempore suo, certissima debent spe summae retributionis erigi? Qui fidelis est in minimo, et in majore fidelis est. et qui in modico iniquus est, et in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedentẽ diuitẽ obsequentib cuneis fulci¬
ri. & se in infirmitate & inopia positũ a
nullo uisitari. Nã quia nemo ͤ ad adiuuan-¬
dũ aderat. testant᷑ canes : qͥ licent̾ uulne¬
iudiciã exhibuit. dũ lazarũ pauꝑem ante
ianuã diuitis iacere ꝑmisit. Ut & diues
impius dãnationis sibi augeret ultionẽ. &
temptatꝰ pauꝑ cresceret ad remunerationẽ.
acium .ẽ. autẽ ut moreret᷑ mendicus. &
portaret᷑ ab angłis insinũ abrahȩ. Mortu¬
us. ẽ. autẽ & diues. & sepultꝰ ẽ. in inferno.
Sinus abrahȩ requies. ẽ. beatoꝵ pauꝑum
quorũ est regnũ cȩlorũ qͦ post hanc uitã
recipiunt᷑. Sepultura inferni. poenarũ ꝓ-¬
funditas. quȩ suꝑbos & immisericordes post

Expanded text:
procedentem divitem, obsequentibus cuneis fulciprocedentem divitem, obsequentibus cuneis fulciri, et se in infirmitate et inopia a nullo visitari. Nam quia nemo ei ad visitandum aderat, testantur canes, qui licenter vulneDeus duo judicia exhibuit, dum Lazarum pauperem ante januam divitis jacere permisit, ut et dives impius damnationis sibi augeret ultionem, et tentatus pauper cresceret ad remunerationem. Factum est autem ut moreretur mendicus et portaretur ab angelis in sinum Abrahae. Mortuus inus Abrahae, requies beatorum pauperum, quorum est regnum coelorum, in quo post hanc vitam recipiuntur. Sepultura inferni, poenarum profunditas, quae superbos et immisericordes post
Abbreviated transcription (Latin):
quib dã de miraculoꝵ uirtute suꝑbientib
in fine dicturus. ẽ Nescio uos unde sitis. di¬
scedite a me om̃s oꝑarii iniqͥtatis. At contra
moysi dicit᷑. Nouite ex nomine tuo. Ait gͦ
de diuite. homo quidã. De pauꝑe. egenus
nomine lazaruis. Acsi aꝑte dicat. Pauꝑem
humilẽ scio. suꝑbũ diuitẽ nescio. Illũ co-¬
gnitũ ꝑ apꝓbationẽ habeo: hunc ꝑ iudiciũ

Expanded text:
irtute superbientibus in fine dicturus est: Nescio vos unde sitis; discedite a me, omnes operarii inquitatis . At contra Moysi dicitur: Novi te ex nomine tuo . Ait ergo de divite: Homo quidam. Ait de paupere: Egenus nomine Lazarus. Ac si aperte dicat: Pauperem humilem scio, superbum divitem nescio. Illum cognitum per approbation
Abbreviated transcription (Latin):
ipsorũ est regnũ cȩloꝵ. Ideoq recte cũ dice¬
ret regnũ dĩ euangłizari. addidit. Et om¬
nis in illud ium facit. Magna enĩ uis. &
uiolentia grandis ẽ: nos t̾ra genitos cȩlo¬
rũ sedẽ quęrere possidere uł ꝑ uirtutẽ.
qđ ñ possumꝰ tenere ꝑ naturã. Nec solũ
t̾rena contẽnere: sed & linguas deridentiũ
nos talia contẽnentes. Hoc enĩ subdidit cũ
de spernendis diuitiis locutꝰ a phariseis
esset derisus. Facilios. ẽ. autẽ cęlũ &
t̾ra prȩterire.: quã de lege unũ apicẽ cade¬
re. Ne putarent in eo qđ dixit. lȩx & ꝓpħs
usq ad ioħem. legis uł ꝓpłarũ ab eo de¬
structionẽ p̃dicari: manifeste ꝓtestatur
facilius maxima mundi elem̃ta. quam
minima legis dicta transire. & reuera.
Prȩterit eni figura huiꝰ mundi. Ꝙ alibi
Cȩlos autẽ nouos & t̾rã nouã & ꝓmissa ipsiꝰ

Expanded text:
ipsorum est regnum coelorum . Ideoque recte cum diceret regnum Dei evangelizari, addidit: Et omnis in illud vim facit. Magna enim vis et violentia grandis est nos terra genitos, coelorum sedem quaerere, possidere velle per virtutem quod non potuimus tenere per naturam, nec solum terrena contemnere, sed et linguas deridentium nos talia contemnentes. Hoc enim subdidit, cum de spernendis divitiis locutus a Pharisaeis esset derisus. Facilius est autem coelum et terram praeterire quam de lege unum apicem cadere. Ne putarent in eo quod dixit: Lex et prophetae usque ad Joannem, legis vel prophetarum ab eo destructionem praedicari, manifeste protestatur, facilius maxima mundi elementa quam minima legis dicta transire. Et revera: praeterit enim figura hujus mundi . Et alibi: Coelos autem novos,
Abbreviated transcription (Latin):
largiriã saluatorẽ pharisei deridebant.
multi & ditissimi fuisse. & tam̃ dõ placu¬
isse legerent᷑. Sed & ipse moyses popłm
quẽ regebat. si legẽ sequeret᷑: omĩb quȩ
t̾ra gignit bonis abundaturũ. sin autẽ
negł egeret: peste. fame. in opia. cunctis¬
q malis p̾di caret esse feriendũ. Quib
ille occurrens. ostendit int̾ legẽ & euan¬
głium sicut ꝓmissionũ ita & p̃ceptorũ.
n̾ minimã debere esse distantiã. Et ma¬
iora quidẽ ꝓpt̃ regnũ cȩloꝵ. minora uͦ
ꝓpt̾ regnũ terrenũm imꝑari ab eodẽ uno
dõ qͥ cȩlũ fecit & t̾rã. Ibi nanq dictũ est

Expanded text:
largyriam Salvatorem Pharisaei deridebant, largyriam Salvatorem Pharisaei deridebant, multi et ditissimi fuisse, et tamen Deo placuisse legerentur; sed et ipse Moyses populum quem regebat, si legem sequeretur, omnibus quae terra gignit, bonis abundaturum, si autem negligeret, peste, fame, inopia, cunctisque malis praediceret esse feriendum. Quibus ille occurrens, ostendit inter legem et Evangelium, sicut promissionum, ita et praeceptorum non minimam debere esse distantiam, et majora quidem propter regnum coelorum, minora vero propter regnum terrarum imperari ab eodem uno D
Abbreviated transcription (Latin):
sua iusticia p̾sumere. sed & peccatores publi¬
canosq recipe poenitentes. & sua quȩ forte
inciderant elemosinis peccata redimere.
Sed illi p̾ceptorẽ mi scłiȩ. humilitatis &
parsimoniȩ. duas maxime deridebant
ob causas: qͥa scilicet uł minꝰ utilia neq
unquã facienda. quasi noxius imꝑarẽt:
uł certe utilia sed a se iã facta suꝑfluus
ingereret. E⁊ ait illis Uosestis qͥ
iustificatis uos corã hominib ds̃ autem
noure corda ur̃a. Quia qđ hominib altũ
ẽ: ab ominatio ẽ. apud dm̃. Iustificant
se corã hominib peccatores quidẽ quasi
infirmos desꝑatosq contẽnunt. se autẽ
ipsos quasi ꝑfectos in om̃ĩb cunctȩq
fragilitatis exꝑtes elemosinarũ reme¬
dio opus habere ñ credunt. Sed hȩc no-¬
xii cumoris altitudo quã sit iuste dã¬
nanda: uidet ille qͥ illuminabit abscon-¬
dita tenebrarũ. & manifestabit c̃silia
Ex eo regnũ dĩ euangłizat᷑. & om̃is in
illud uim facit. Disputantẽ contra phẏ¬

Expanded text:
re, sed et peccatores publicanosque recipere poenitentes, et sua quae forte inciderent eleemosynis peccata redimere. Sed illi praeceptorem misericordiae, humilitatis et parcimoniae, duas maxime deridebant ob causas, quia scilicet vel minus utilia, neque unquam facienda quasi noxius imperaret, vel certe utilia a se jam facta superfluus ingereret. Et ait illis: Vos estis, qui justificat corda vestra, quia quod hominibus altum est, abominatio est apud Deum. Justificant se coram hominibus, qui peccatores quidem quasi infirmos desperatosque contemnunt, se autem ipsos quasi perfectos in omnibus cunctaeque fragilitatis expertes eleemosynarum remedio opus habere non credunt. Sed haec noxii tumoris altitudo quam sit juste damnanda, videt ille qui illuminabit abscondita tenebrarum, et manifestabit consilia ex eo regnum Dei evangelizatur, et omnis in illud vim facit. Disputantem contra phi
Abbreviated transcription (Latin):
tũ merito se tam̃ castitatis. uigiliarũ.
le igȩ orationis. fidei. ieiuniorũ. cȩcerarũq
ui tutũ quȩ dĩ dilectio gignere solet: uera¬
citer fideles existimant. Sed ipso iudice
aestante. qͥ fidelis. ẽ in minimo id ÷ in
pecunia cũ pauꝑe participanda. & in ma¬
iore fidelis . ẽ. illo uidelicet actu qͦ specialit̃
adhȩrere creatori & unus cũ eo sp̃s effici de¬
siderat. At qͥ temporalia quȩ possidet re-¬
cte dispensare dissimulat. ęt̾norũ sibi
gl m dequa tumet euacuat. Qui enĩ ñ
diligit frẽmsuũ quẽ uidet. dm̃ quẽ non
uiciet quomͦ potest diligere: Et sicut idẽ
dicit. Qui habuerit substantiã mundi &

Expanded text:
 se castitatis, vigiliarum, longae orationis, plenae fidei, jejuniorum, caeterarumque virtutum quae Dei dilectio gignere solet, veraciter fideles existimant: sed ipso judice attestante, qui fidelis est in minimo, id est, in pecunia cum paupere participanda, et in majore fidelis est, illo videlicet actu, quo specialiter adhaerere Creatori, et unum cum eo spiritus effici desiderat. At qui temporalia quae possidet, recte dispensare dissimulat, aeternorum sibi gloriam de qua tumet evacuat. Qui enim non diligit fratrem suum quem, videt, Deum, quem non videt, quomodo potest diligere ? Et sicut idem dicit
Abbreviated transcription (Latin):
at̾ abrahã miserere mei. & mitte lazarũ
ut intinguat extremũ digiti sui in aquã
ut refrigeret linguã meã. qͥa crucior in
hac flamma. O quanta ẽ. subtilitas iudi-¬
ciorũ dĩ. O quã districte agit᷑ bonorum
actuũ malorũq retributiõ. Certe suꝑius
dictũ ẽ: qͥa in hac uita lazarus cadentes
micas de m̾sa diuitis quęrebat. & nemo illi
dabat: nunc de supplicio diuitis dicitur.
qͥa de extremo digiti lazari distillari a¬
quã in ore suo concupiscit. Quigͦ de m̾sa
sua uł minima dare noluit: in inferno
positꝰ usq adminima quȩrenda ꝑuenit
Sed notandũ ualde. ẽ: quid sit qđ diues
in igne positꝰ linguã suã refrigerari petre
Mos quippe ẽ. sacri eloquii. ut aliquando
aliud dicat: sed ex eodẽ dicto aliud innu¬
at. Suꝑius autẽ hunc suꝑbũ diuitẽ dñs
ñ loquacitati uacantẽ dixerat. sed suꝑflue
conuiuantẽ. Neq hunc de loquacitate
narrauit: sed cũ elatione & tenacia de
edacitate peccasse. Sed qͥa abundare in

Expanded text:
mitte Lazarum ut intingat extremum digiti sui in aquam, et refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma. O quanta est subtilitas judiciorum Dei, o quam districte agitur bonorum actuum malorumque retributio! Certe superius dictum est quia in hac vita Lazarus cadentes micas de mensa divitis quaerebat, et nemo illi dabat; nunc de supplicio divitis dicitur, quia de extremo digiti Lazari destillari aquam in os suum concupiscit. Qui ergo mensae suae vel minima dare noluit, in inferno positus usque ad minima quaerenda pervenit. Sed notandum valde est quid sit quod dives, in igne positus, linguam suam refrigerari petit. Mos quippe est sacri eloquii, ut aliquando aliud dicat, sed ex eodem dicto aliud innuat. Superius autem hunc superbum divitem Dominus non loquacitati vacantem dixerat, sed superflue convivantem. Neque hunc de loquacitate narravit, sed cum elatione et tenacia de edacitate peccasse. Sed quia abundare in
Abbreviated transcription (Latin):
net in eo: Si gͦ in iniquo mãmona
fideles ñ fuistis. qđ uerũ. ẽ qͥs credet uob:
De iniqͦ mammona qđ diuitias malorũ si¬
gnificet. supͣ explanatũ. ẽ. Quarũ m̃tionẽ
saluator faciens. alibi dicit. Quia fallacia
diuitiarũ suffocat uerbũ. Uerȩ autẽ di¬
uitiȩ uł ipsa et̾nȩ uitȩ gaudia. de quib
scriptũ. ẽ. quȩ diuitiȩ hereditatis eiꝰ in scĩs.
uł uirtutũ sp̃ualiũ quib ad uitã puenit᷑¬

Expanded text:
eo ? Si ergo in iniquo mammone fideles non fuistis, quod vestrum est, quis credit vobis? De iniquo mammone quod divitias malorum significet, supra explanatum est. Quarum mentionem Salvator faciens alibi dicit, Quia fallacia divitiarum suffocat verbum . Veras autem divitias vel ipsa aeternae vitae gaudia, de quibus scriptum est, quae divitiae haereditatis ejus in sanctis, vel virtutum spiritalium, quibus ad vitam pe
Abbreviated transcription (Latin):
tias custodit ut seruus. Qui autẽ seruitu¬
tis excussit iugũ : distribuit eas ut dñs
Sed qͥ seruit mãmonȩ: illi utiq seruit. qui
rebus istis t̾renis merito suȩ puersitatis
prȩpositꝰ: princeps huiꝰ scłi adnõ dicitur.
Ergo aut unũ odiet & alterũ diliget ut fieri
debet. odiet scilicet diabolũ. diliget dm̃.
aut uni adhȩrebit & alterũ contẽnet. Ad¬
hȩrebit scilicet diabolo. cũ quasi eiꝰ prȩmia
tẽporalia sectat᷑: contẽnet autẽ dm̃. Non
dixit odiet. sed sicut solent minas eiꝰ post.¬
ponere cupiditatib suis. qͥ de bonitate eiꝰ
ad impunitatẽ sibi blandiunt᷑. Quib ꝑ
salomonẽ dicit᷑. Fili ne adicias peccatũ

Expanded text:
ui autem servitutis excussit jugum, distribuit eas ut Dominus. Sed qui servit mammonae, illi utique servit, qui rebus istis terrenis merito suae perversitatis praepositus, princeps hujus saeculi a Domino dicitur. Ergo aut unum odiet, et alterum diliget, ut fieri debet. Odiet scilicet diabolum, diliget Deum. Aut uni adhaerebit, et alterum contemnet. Adhaerebit scilicet diabolo, cum quasi ejus praemia temporalia sectatur. Contemnet autem Deum, non dixit Odiet, sed sicut solent minas ejus postponere cupiditatibus suis, qui de bonitate ejus ad impunitatem sibi blandiuntur. Quibus per Salomonem dicitur: Fili, ne
Abbreviated transcription (Latin):
fructꝰ de quib salomon ait. Redẽptio ani¬
riseos fraudis & auariciȩ. qm̃ qͥ in faculta¬
tib suis fideles ñ fuerunt. cõmunia con¬
ditoris bona priuatĩ habere malentes:
nec xp̃m acciꝑe meruert̃. quẽ publicanꝰ
ille cuiꝰ paulo ante memini ⁊acheus ut ad¬
quirere posset: dimidiã partẽ bonorũ su¬
orũ obtulit. Nemo seruus potest duo¬
bus dominis seruire. Quia ñ ualet simul
transitoria & ȩt̾na diligere. Si enĩ ȩt̾nitatẽ
diligimꝰ cuncta tẽporalia in usu ñ in affe¬
ctu possidemꝰ. Au⁊ enĩ unũ odiet & al¬
terũ diliget. aut uni adhȩrebit & alterũ
contẽnet Hȩc uerba diligent̃ consideran

Expanded text:
fructus. De quibus Salomon ait: Redemptio anirisaeos fraudis et avaritiae, qui quoniam in facultatibus suis fideles non fuerunt, communia Conditoris bona privatim habere malentes, nec Christum accipere meruerunt, quem publicanus ille, cujus paulo ante memini, Zachaeus, ut acquirere posset, dimidiam partem bonorum suorum obtulit. Nemo servus potest duobus dominis servire. Quia non valet simul transitoria et aeterna diligere. Si enim aeternitatem diligimus, cuncta temporalia in usu, non in affectu possidemus. Aut enim unum odiet, et alterum diliget; aut uni adhaerebit, et alterum c
Abbreviated transcription (Latin):
gratulamini mͥ. quia inueni ouem meã
quȩ ꝑierat. Inuenta oue ad domũ redit.
quia pastor nr̃ reparato homine ad regnũ
cȩleste rediit. Ibi amicos & uicinos inuenit.
illos uidelicet angłoꝵ choros qͥ amici eiꝰ
sunt. qͥa uoluntatẽ eiꝰ continue in sua sta
bilitate custodiunt. Uicini qͦq eiꝰ sunt:
qͥa claritate uisionis illius sua assiduita¬
te ꝑfruunt᷑. Et notandũ. qđ ñ dicit con¬
gratulamini oui inuentȩ. sed mͥ. Quia
uidelicet eiꝰ est gaudiũ uita nr̃a & cũ nos
ad cȩlũ reducim᷑: solennitatẽ lȩticiȩ

Expanded text:
gratulamini mihi, quia inveni ovem meam quae perierat. Inventa ove ad domum redit, quia Pastor noster, reparato homine, ad regnum coeleste rediit. Ibi amicos et vicinos invenit, illos videlicet angelorum choros qui amici ejus sunt, quia voluntatem ejus cobilitate custodiunt: vicini quoque ejus sunt, qui claritate visionis illius sua assiduitate perfruuntur. Et notandum quod non dicat Congratulamini ovi inventae, sed mihi, quia, videlicet, ejus est gaudium vita nostra, et cum nos ad coelum reducimur, solemni
Abbreviated transcription (Latin):
poenitentiã agere aut ignorat aut dissimu¬
lat. Quid enĩ ꝓdest si peccata qͥs luxuriȩ
defleat. & tam̃ adhuc auariciȩ estib anhe¬
let. Aut qͥd ꝓdest si irȩ culpas iã lugeat.
& tam̃ adhuc inuidię facib tabescat:
Sed minꝰ est ualde qđ dicimꝰ. ut qͥ peccata
deplorat. ploranda minime cõmittat
Nã cogitandũ sũmoꝑe ẽ: ut qͥ se illicita
meminit cõmisisse. a quib dã etiã licitis

Expanded text:
rat, aut dissimulat. Quid enim prodest si peccata quis luxuriae defleat, et tamen adhuc avaritiae aestibus anhelet? Aut quid prodest si irae culpas jam lugeat, et tamen adhuc invidiae facibus tabescat? sed minus est valde quod dicimus, ut qui peccata deplorat, ploranda minime committat. Nam cogitandum summopere est ut qui se illicita meminit commisisse, a quibusdam etia
Abbreviated transcription (Latin):
si scriberent᷑ capet om̃ia. Unde etiã con¬
sultu ñnulla quȩ ab aliis st̃ dicta p̾teriit.
ut multifaria in euangłio gr̃a refulgeret
& ꝓpriis quib dã singuli libri mysteriori
gestorũq miraculis eminerent. Theophi¬
lus int̾pretat᷑ amans dm̃ uł amatꝰ a dõ
Quisquis gͦ amat dm̃ siue a dõ se desiderat
amari: ad se scriptũ putet euangłium.
& ut sibi datũ munꝰ sibiq cõm̃datũ pigiꝰ
conseruet. ne uidelicet acceptã uerbi pe¬
cuniã uł tinea dilacerationis hereticȩ
uł sordidȩ cupiditatis erigo deuastet
Non autẽ nouorũ quorũ libet eidẽ theophi¬
lo & uelut ignotorũ ratio pandenda: sed
eorũ de quib eruditꝰ ẽ. uerboꝵ ꝓmittit᷑
ueritas exprim̃da. Scilicet. ut quo qͥd
ordine de dño uł a dño gestũ dictũ ue sit
agnoscere queat. Neq enĩ qui ꝑfectꝰ eẽ cupi
solũmͦ in xp̃m credere. sed & fidẽ ꝑpetuę

Expanded text:
si scriberentur caperet omnia . Unde etiam consi scriberentur caperet omnia . Unde etiam consulto nonnulla quae ab aliis sunt dicta praeteriit, ut multifaria in Evangelio gratia refulgeret, et propriis quibusdam singuli libri mysteriorum gestorumque miraculis eminerent. Theophilus, interpretatur amans Deum, vel amatus a Deo. Quisquis ergo amat Deum, sive a Deo se desiderat amari, ad se scriptum putet Evangelium, et ut sibi datum munus, sibique commendatum pignus conservet. Ne videlicet acceptam verbi pecuniam, vel tinea dilacerationis haereticae, vel sordidae cupiditatis aerugo devastet. Non autem novorum quorumlibet eidem Theophilo et velut ignotorum ratio pandenda, sed eorum de quibus eruditus est, verborum promittitur veritas exprimenda. Scilicet ut quo quid ordine de Domino vel a Domino gestum dictumve sit, agnoscere queat. Neque enim qui perfectus esse cupit, solummodo in Christum credere, sed et fidem perpetuae
Abbreviated transcription (Latin):
qui cũ sint quattuor. ñ tã quattuor euan¬
głia quã unũ quattuor libroꝵ ueritate
pulcherrime consonũ ediderunt. Edide¬
runt enĩ sicut tradidert̃ illis. qͥ ab ini¬
tio ipsi uiderunt & ministri fuerunt
sermonis. Qua sententia ñ soli locas &
Marcus qui p̾sentẽ in carne dñm ñ ui¬
derant atq ideo quȩ scriberent auditu
multis quȩ scriberent ab iis qͥ infantiã
puericiã genealogiãq eiꝰ scire & gestis
int̾esse põtuerunt. audire opus hãbebant
Qđ autẽ uisũ etiã sibi scribere dicit. non
quasi a se sibi uisũ sed sp̃u sco instigante
sibi qͦq uisũ significat. Iuxta qđ in epła
sua dicunt apłi. uisũ est enĩ spũi scõ &
nob̃. cuiꝰ nimirũ gr̃a gerit᷑ ut id qđ boni
est nob̾ etiã bonũ uideat᷑. Q assecutũ
quidẽ se ñ pauca dicit. sed om̃ĩa. Uerũ
assecuto om̃ia uisũ . ẽ. scribere. ñ omĩa sed
de omĩb quȩ ad fidẽ legentiũ confirma¬
dã crederet idonea. qͥa nec ipse mundus

Expanded text:
 sint quatuor, non tam quatuor Evangelia, quam unum quatuor varietate pulcherrima consonum ediderunt. Ediderunt enim sicut tradiderunt illis qui ab initio ipsi viderunt, et ministri fuerunt sermonis. Qua sententia non soli Lucas et Marcus, qui praesentem in carne Dominum non viderant, atque ideo quae scriberent auditu multis quae scriberent ab iis qui infantiam, pueritiam, genealogiamque ejus scire et gestis interesse potuerant, audire opus habebant. Quod autem visum etiam sibi scribere dicit, non quasi a se sibi visum, sed Spiritu sancto instigante, sibi quoque visum significat. Juxta quod in epistola sua dicunt apostoli: Visum est enim Spiritui sancto, et nobis. Cujus nimirum gratia geritur, ut id quod bonum est, nobis etiam bonum videatur. Et assecutum quidem se non pauca dicit, sed omnia. Verum assecuto omnia visum est scribere non omnia, sed de omnibus quae ad fidem legentium confirmandam crederet idonea, quia nec ipse mundus,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ĩa diligent̾ ex ordine tͥ scribere optime
theophile. ut cognoscas eorũ uerborũ de
quib eruditꝰ es ueritatẽ. Quo manifestis¬
sime proemio significat eã sibi maxime
causã euangłii fuisse scribendi. ne pseu¬
do euangłistis facultas esset falsa pͣdican¬
di. Qui ut eorũ hodieq mtinim̾ta testan
inducere sectas. Deniq nonnulli thomȩ.
alii bartholomei. quidã mathiȩ : qͣui
etiã duodecĩ apłoꝵ titulo reperiuntur
falso sua scripta p̾notasse. sed & basilides
fȩda reliquisse. Int̾quȩ notandũ. qđ dicit᷑
euangłiũ iuxta hebreos ñ int̾ apocrifas
sed int̾ ȩccłasticas numerandũ hystorias.
Nã & ipsi sacrȩ scripturȩ int̾preti ieRoni¬
mo pleraq ex eo testimonia usurpare: &
ipsũ in latinũ grecũq uisũ est transfer¬
re sermonẽ falsa uͦ euangłia lucas pͥma
mox p̾fatione refellit. Qñquidẽ multi
inqͥt conati sunt ordinare narrationẽ.
multos uidelicet ñ tã numerositate quã

Expanded text:
optime Theophile, ut cognoscas eorum verborum de quibus eruditus es veritatem. Quo manifestissime prooemio significat eam sibi maxime causam Evangelii fuisse scribendi, ne pseudoevangelistis facultas esset falsa praedicandi, qui, ut eorum hodieque monumenta testanti sunt inducere sectas. Denique nonnulli Thomae, alii Bartholomaei, quidam Matthiae, aliqui etiam duodecim apostolorum titulo reperiuntur falso sua scripta praenotasse. Sed et Basilides foeda reliquisse. Inter quae notandum, quod dicitur Evangelium juxta Hebraeos, non inter apocryphas, sed inter ecclesiasticas numerandum historias. Nam et ipsi sacrae Scripturae interpreti Hieronymo pleraque ex eo testimonia usurpare, et ipsum in Latinum Graecumque visum est transferre sermonem. Falsa vero Evangelia, Lucas prima mox praefatione refellit. Quoniam quidem multi inquit conati sunt ordinare narrationem. Multos videlicet eos non tam numerositate quam
Abbreviated transcription (Latin):
inqua estis & uos. Tunc enĩ in eadẽ carne
resuscitatuserat: sed cũ illis in eadem
mortalitate ñerat. Et cũ illis quidẽ postea¬
fuit consortio infirmitatis humanȩ.
M necesse. ẽ impleri omĩa: quȩ scripta st̃
in lege moysi & ꝓpħis & psalmis de me.
Uide. quomͦ tulit om̃s ambages. Uisus. ẽ tactꝰ
est. manducauit. Ipse certe erat. tam̃ ne in
aliqͦ sensus humanos ludificasse uideret᷑:
misit manꝰ ad scripturas. Dicant pagani
qͥcquid uolunt magus fuit. potuit se sic
ostendere. Nunqͥd magus ante quã natꝰ potu
it se ꝓphetare de scripturis: Quia qđ uide¬
tis ante ꝓuisũ. ẽ: qđ cernitis ante p̃dictũ

Expanded text:
in qua estis et vos. Tunc enim in eadem carne in qua estis et vos. Tunc enim in eadem carne resuscitatus erat, sed cum illis in eadem mortalitate non erat. Et cum illis quidem posteafuit consortio infirmitatis humanae. Quoniam necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi et Prophetis et Psalmis de me. Vide quomodo tulit omnes ambages. Visus est, tactus est, manducavit, ipse certe erat. Tamen ne aliquo sensus humanos ludificasse videretur, misit manus ad Scripturas. Dicant pagani quidquid volunt, magus fuit, potuit se sic ostendere. Nunquid magus antequam natus potuit de se prophetare? Da Scripturas, quia quod videtis ante provisum est, quod cernitis ante praedictum