comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& irritauerunt uł quod expresius de greco est & amarica¬
uerunt ascendentes in mari rubro. Qui illam legit.
historiam quando gxierunt de egypto &ꝑ mare rubrũ
transierunt: dolet eoꝵ infidelitatem in quanta trcpida¬
tione & despatione suerint post reccatia tot & tanta
miracula in ggrpto. cuiꝰ multitudinis miscdie dĩ ñ cos
fuisse memores dicit. Ascenderunt aut̃ ꝓpt̾ea dictũ. ẽ
quia ita est t̾rȩ positio. ut descensio dicat᷑ in egyptũ
de t̾ra chanaan: & in eam illiue ascensio. Hotandũ
est sane quẽadmodũ scriptura culpare uoluerit il
intelligere qͦd intelligendũ. ẽ: & non meminisse qͦd
memoria retineneiidũ est. qđ homines suȩ culpe
aeputare nolunt. ad nichil aliud nͥ ut minꝰ suppli¬
cent. minusq sint humiles dõ. in cuius conspce du
confiteant᷑ quod sunt: atq impetrato adiutorio pos¬
sint esse quod non sunt. Nam ȩtiam peccata ignoran¬

Expanded text:
«Et irritaverunt,» vel, quod expressius de graeco est, «Et amarica«Et irritaverunt,» vel, quod expressius de graeco est, «Et amaricaverunt, ascendentes in Rubro mari.» Qui illam legit historiam, quando exierunt de Aegypto, et per mare Rubrum transierunt, dolet eorum infidelitatem, in quanta trepidatione et desperatione fuerint, post recentia tot et tanta miracula in Aegypto; cujus multitudinis misericordiae Dei non eos fuisse memores dicit. «Ascenderunt» autem, propterea dictum est, quia ita est terrae positio, ut descensio dicatur in Aegyptum de terra Chanaan, et in eam illinc ascensio. Notandum est sane quemadmodum Scriptura culpare voluerit, non intelligere quod intelligendum est, et non meminisse quod memo ad nihil aliud nisi ut minus supplicent, minusque sint humiles Deo, in cujus conspectu confiteantur quod sunt, atque impetrato adjutorio possint esse quod non sunt. Nam etiam peccata ignoran
Abbreviated transcription (Latin):
ricauerunt. & bonis p̾sentib fallacib atq fugacib
bcatos se ficri quęsicrunt. Non fucrunt memo¬
res multituduis miscd̾iȩ tuȩ. Ex intellectum
redarguit. & memoriã. Intellectu qͥppe opꝰ erat.
ut cogitarent ad quoꝵ bonoꝵ ct̃nitatẽ cos ꝑ illa
temporalia uocaret dt̃. Memoria uͦ. ut saltem
que temꝑalit̾ mirabilia facta st̃. ñ obliuisoerent᷑.
fidclit̃q p̃sumerent: qͥd cadem potestate quã fue¬
rant iam exꝑti. d̾s illos ab inimicoꝵ ꝑsceutione
libaret. Obliti sunt aut̃ quid eis in egỹpto ad ini¬
micos eoꝵ conterendos. ꝑ tanta ꝓdigia p̾stitisset.
Et irritauerunt eũ a soendentes in mare mare ru¬
trã. Codeoe quem intuebar sic habcbat. Ꝙ his
quidera duob uerbis ultimis qo dictum ẽ. mare rubrũ.
stella fuerat p̃notata: qua significabant᷑ quȩ in hebrto
sunt. & in int̾pretatione.Lxxͥ. non sunt. Plures autem
codices quos inspicere potui. & greci & latini sic habent.

Expanded text:
atque fugacibus beatos se fieri quaesierunt. «Non fuerunt memores multitudinis misericordiae tuae.» Et intellectum redarguit, et memoriam. Intellectu quippe opus erat, ut cogitarent ad quorum bonorum aeternitatem per illa temporalia vocaret Deus: memoria vero, ut saltem quae temporaliter mirabilifideliterque praesumerent quod eadem potestate quam fuerant jam experti, Deus illos ab inimicorum persecutione liberaret; obliti sunt autem quid eis in Aegypto ad inimicos eorum conterendos per tanta prodigia praestitisset. «Et irritaverunt, ascendentes in mari», «mare Rubrum.» Codex quem intuebar, sic habebat: et his quidem duobus verbis ultimis, quod dictum est, «mare Rubrum,» stella fuerat praenotata; qua significantur quae in hebraeo sunt, et in interpretatione Septuaginta non sunt. Plures autem codices, quos inspicere potui, et graeci et latini sic habent:
Abbreviated transcription (Latin):
illi fcriendi. id. ẽ obiccisse se ipsum ꝓ eio diccus.
Si dinuitis illis peccatã dimitte. sin aut̃: dele me
de libro tuo. Ubi demonstratã est. int̾cessio sc̃oꝵ
quantũ ꝓ aliis ualeat apud dñ. Securus em̃ mo¬
Yses dc iustitia dĩ qua cã delere nou posset: impe¬
trauit miscałiam. ne gos quos iuste posset delere

Expanded text:
nisi objecisset seipsum pro eis, dicens, «Si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo» . Ubi demonstratum est intercessio sanctorum quantum pro aliis valeat apud Deum. Securus enim Moyses de justitia Dei, qua eum delere non posset, impetravit misericordiam, ne illos q
Abbreviated transcription (Latin):
cñi cogitare tanta coga sẽ oꝑa dĩ ñ cisc inania. s uo¬
cart ad aliquã sine fine felicitatt̃. quȩ ꝑ patientiã
sustinenda est: sed sestinauerunt beati ficri tc̃ꝑalib
rebus. Quȩ idco nemini conferunt uerã selicitatem.
quia non extinguunt insatiabilem cupiditatẽ. Qui
cãi biberit inquit ex hac aqua: sitiet iterũ. Deniq¬
& concupierunt concupiscentiã in deserto: & tẽptaue¬
runt dm̃ in uia quoso. Qͦ est in deserto: hoc repcti¬
tã est in inaquoso. idest in loco sinc aqua. Qnod uͦ
concupicrunt concupisecatiã: binc tẽptauerunt
dm̃. Talis sanc locutio est concupierunt concu.¬
piscentiã: qualis suꝑior ꝙ laudauerunt laudem.
S dedit cis petitiont̃ ipsoꝵ. id. ẽ. qͦd pentione petiert̃.
ꝑt misit saturitatẽ in animã coꝵ. Noc ideo beatos
fecit. quia ũ erat saturitas de qua dicit᷑. Beati qui
estirunt & sitiunt iustitiã. qm̃ ipsi saturabuntur.
Itq hoc loco ammã ñ scdłm io qͦo rationabilis. ẽ. dixit.

Expanded text:
a erga se opera Dei non esse inania, sed vocare ad aliquam sine fine felicitatem, quae per patientiam sustinenda est; sed festinaverunt beati fieri temporalibus rebus, quae ideo nemini conferunt veram felicitatem, quia non exstinguunt insatiabilem cupiditatem: «Qui» enim «biberit,» inquit, «ex hac aqua, sitiet iterum»  concupierunt concupiscentiam in deserto, et tentaverunt Deum in inaquoso.» Quod est, «in deserto;» hoc repetitum est, «in inaquoso,» id est, in loco sine aqua: quod vero, «concupierunt concupiscentiam;» hoc, «tentaverunt Deum.» Talis sane locutio est, «Concupierunt concupiscentiam;» qualis superior, «Laudaverunt laudem. dedit eis petitionem ipsorum:» id est, quod petitione petierunt. «Et misit saturitatem in animam eorum.» Nec ideo beatos fecit; quia non erat illa saturitas de qua dicitur: «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» . Itaque hoc loco animam non secundum id quod rationalis est, dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
didert̃ in u̾bis cius. Minus latina uiditur locutio.
scripturis usitatissima. Et laudauert̃ laudem eius.
Tales sunt locutiones. cũ dicimꝰ hanc seruitutt̾ ser.¬
uiuit. talem uitã duͣxit᷑. Laudem porro dĩ notis¬
simã illã cõmemorat. ubi dicit᷑. Cantemus dño. glo¬
riost cũi magnificatus. ẽ: equum & equitem ꝓiecit

Expanded text:
diderunt in verbis ejus.» Minus latina videtur locutio, jus;» tamen Scripturis usitatissima. «Et laudaverunt laudem ejus.» Tales sunt locutiones, cum dicimus, Hanc servitutem servivit, talem vitam vixit. Laudem porro Dei notissimam illam commemorat, ubi dicitur: «Cantemus Domino; gloriose enim magnificatus est: equu
Abbreviated transcription (Latin):
sy nagoga coꝵ. &flãma cobussit peccatores. Non
est hoc nom̃ in seripturis usitatã coꝵ. qui licet
iuste aclaudabilit̾ iiuant: non st̃ sine peccato.
Magis em̃i sic̃ uit̾ et ut̃ irridentes & irrisores. int̾
mur murantes & murmuratores. iit̃ scribentes Ø
scriptores. & ect̾a similia: ita scriptura peecatores ap¬
pellare consucuit ualde inquos. & granib pecca¬
toꝵ sarcinis honcratos. & feccrunt uitulsĩ in¬
oreb: aadorauertnt scclptile. Et mutanerunt
głam stiam in sumlitadine inituli comedentis
sgaũ. Non ait in similitudint̃: s in similitudine.
Talis loentio. qualis illa ubi ait: d crediderunt in
dĩ cũ hoo feccottasicut etiã apłs loquit᷑. & imiu
tauerunt głam ilidor ruptibilis dĩ. in similitu.¬
dinẽ imaginis corruptibilis hominis: sed głam
suam dixit. Ds̃ cñi erat gła coꝵ. si ciꝰsustierent
consilium. & non sestinarent cui dicit᷑. gła inca &¬

Expanded text:
synagoga eorum. flamma combussit peccatores.» Non est hoc nomen in Scripturis usitatum eorum, qui licet juste ac laudabiliter vivant, non sunt sine peccato. Magis enim sicut interest inter irridentes et irrisores, inter murmurantes et murmuratores, inter scribentes et scriptores, et caetera similia; ita Scriptura peccatores appellare consuevit valde iniquos et grandibus peccatorum sarcinis oneratos. Horeb; et adoraverunt sculptile. Et mutaverunt gloriam suam in similitudine vituli comedentis fenum.» Non ait, in similitudinem, sed, «in similitudine.» Talis est locutio, qualis illa ubi ait, «Et crediderunt in Dei, cum hoc fecerint; sicutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis» : sed «gloriam suam» dixit. Deus enim erat gloria eorum, si ejus sustinerent consilium, et non festinarent; cui dicitur, «Gloria
Abbreviated transcription (Latin):
cienda est. sicut etiam hic dixit. qui faciunt iustitiã
facit sanando eos abiniqnitatib suis: sequitur oratio.
Memento nr̃i dñc in beneplacito ppłi tui. Id. ẽ. ut in eis
sumis. in quib beneplaectũ est tibi. quia not in om̃ib

Expanded text:
ccfacit, sanando eos ab iniquitatibus suis, sequitur oratio, «Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui:» id est, ut in eis simus in quibus beneplacitum est tibi; quia n
Abbreviated transcription (Latin):
cationis. etiam alterũ ꝓ altero pom potest. uel
iudiciũ ꝓtustitia. uł iustitia ꝓiudicio. Tamen si
ꝓpric dicantur aliquid interesse non dubito. ut iudici¬
um custodire dicitur qui recte iudicat: iustitiã uͦ
facert qui reete agit. Nec ab surde existuno intelligi
scđm illud quod dictum est. quousq iustitia conu̾¬
tatur in iudiciũ: tiam bic cos dictos beatos. qui ui.¬
diciã custodiunt in fide. iustitiam faciunt in oꝑe.
Ueniet cũi tempꝰ. ut udicium quod mͦ custoditur in
fide. etiã exerceatur in oꝑe. cũ iustitia conu̾sa fuerit
in uidiciũ: io. c̃. cũ acceꝑiit iusti potestatt̃ iudican¬
di cos recte. a quib mͦ non recte iudicant᷑. Unde
alibi ipsum corpus op̃i intelligit᷑ dicere. Cũ acc ꝙꝑo
tempꝰ. ego iustitias iudicabo. Qͦd uerbum c̃. u̾bo
magis diceret᷑ quitates iudicabo. Non aut̃ diceret
cũ acceꝑo tempus iustitiã faciã: qm̃ oñ tempore fa¬

Expanded text:
cationis etiam alterum pro altero poni potest, vel cationis etiam alterum pro altero poni potest, vel judicium pro justitia, vel justitia pro judicio: tamen si proprie dicantur, aliquid interesse non dubito, ut judicium custodire dicatur qui recte judicat, justitiam vero facere qui recte agit. Nec absurde existimo intelligi secundum illud quod dictum est, «Quousque justitia convertatur in judicium,» etiam hic eos dictos beatos qui judicium custodiunt in fide, justitiam faciunt in opere. Veniet enim tempus ut judicium quod modo custoditur in fide, etiam exerceatur in opere, cum justitia conversa fuerit in judicium, id est, cum acceperint justi potestatem judicandi eos recte, a quibus modo non recte judicantur. Unde alibi ipsum corpus Christi intelligitur dicere, «Cum accepero tempus, ego justitias judicabo» . Quod verbum e verbo magis diceretur, Aequitates judicabo. Non autem dixit, Cum accepero tempus, justitiam faciam; quia omni tempore fa
Abbreviated transcription (Latin):
mandata eiꝰ. uł om̃ia oꝑa mandatoꝵ eiꝰ: maluit
dicere laudes eiꝰ. quia ut dictum ẽ in quantũ
fuint ipse laudandus.c̃. Quas tam̃ laudes qͥsnami
sufficit auditas facere. id. ẽi cũ audite fuerint.
Utiq ex quo incipuint. & uiuunt in tempore. Qui
enĩ ꝑseuerauerit usq in sinẽ. hic salius erit. Potest
aut̃ uideri enisdem sertentię repetitio. ut hoc sit
facere iustitiam quod est custodire iudiciũ. ut etiam
insuꝑiori uersi stbaudiat᷑ in om̃i tempore. sicut in¬
in posteriore subaudit᷑ beati. & redditis quȩ subatidi¬
untur. ita dicant᷑. Deati qui custortunt iudicium. in
iustitia conuertat᷑ in iudicit̃. Amat quidem scrip.¬
tura ista duo simul ponere. sicut est tastitia
ꝙ iudiciũ directio scdis ciꝰ. & illud. & edueet
sicut lumen iustitiam tuam. & uidiciũ tunm¬
sicut meridiem: cil a illic ciusdem sententiȩ repe.¬
titio uideat᷑. Et fortasse ꝓpt̾ uicinitatem sigaisi.¬

Expanded text:
mandata ejus, vel, omnia opera mandatorum ejus; maluit mandata ejus, vel, omnia opera mandatorum ejus; maluit dicere, «laudes ejus:» quia, ut dictum est, in quantum fiunt, ipse laudandus est. Quas tamen laudes, quisnam sufficit auditas facere? id est, cum auditae fuerint, utique ex quo incipiunt et vivunt in tempore. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Potest autem videri ejusdem sententiae repetitio, ut hoc sit facere justitiam, quod est custodire judicium: ut etiam in superiore versu subaudiatur, «in omni tempore;» sicut in posteriore subauditur, «beati;» et redditis quae subaudiuntur, ita dicatur, «Beati qui custodiunt judicium» in justitia convertatur in judicium» . Amat quidem Scriptura, ista duo simul ponere: sicuti est, «Justitia et judicium directio sedis ejus» ; et illud, «Et educet sicut lumen justitiam tuam, iem» ; cum et illic ejusdem sententiae repetitio videatur. Et fortasse propter vicinitatem signifi
Abbreviated transcription (Latin):
cas dixit lauaes e. quȩ intelligunt᷑ ꝑa eius in p̃cep¬
tis cius. Ds̃ est eñĩ ait apłs. qui oꝑatur in uobis. Et
dictum. ẽ. semini abraliȩ. cautate ei. & psallite ei.
quod iutelligimus ita dictum. ac si diccoitur. Bon a
in cuis laude᷑ dicite. & facite. Quib duob uerbis
id.ẽ. cantandi & psallendi. conuenire duos conseqͣn¬
tes uersus: ut qͦd dictum.c̾. narrate om̃na mirabi¬
lia ciꝰ. hoc sit cantate ei. qͦd si dictũ. c̃. laudamini
in nomine scõ eiꝰ: hoc sit psallite ci. Huic quippt
semini ȩtiã ipse dñs dicit. Luceant oꝑa ur̃a coram
hominib. ut uideant bona facta urã. & glorificent
patrem ur̃m qui in celis est. Hic ergo ipsa ddĩ p̃cep¬
ta considerans. quoꝵ p̃ceptoꝵ oꝑa laudes sunit ciꝰ.
om̃s laudes eꝰ: Id. ẽ. quis cũ auditrit faciet om̃s
laudes eius. quȩ sunt oꝑa p̃ceptoꝵ eiꝰ: quia in¬
ille latidanduis. ẽ. qui oꝑatur̾ in nobis & uellẽ &̾
oꝑari ꝓbona uoluntate. ldo cũ posset dicere om̃ia

Expanded text:
ixit laudes ejus, quae intelliguntur opera ejus in praeceptis ejus? «Deus est enim,» ait Apostolus, «qui operatur in vobis.» Et dictum est semini Abrahae, «Cantate ei, et psallite ei:» quod intelleximus ita dictum, ac si diceretur, Bona in ejus laudem et dicite, et facite. Quibus duobus verbis, id est, cantandi et psallendi, convenire duos consequentes versus, ut quod dictum est, «Narrate omnia mirabilia ejus;» hoc sit, «Cantate ei:» quod vero dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus» ; hoc sit, «Psallite ei.» Huic quippe semini etiam ipse Dominus dicit: «Luceant opera vestra coram hominibus, ut videant bona facta vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est» . Hic ergo ipsa Dei praecepta considerans, quorum praeceptorum opera laudes sunt ejus omnes laudes ejus?» id est quis cum audierit, facit omnes laudes ejus? quae sunt opeille laudandus est, «qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate» . Ideo cum posset dicere, Omnia
Abbreviated transcription (Latin):
dũ est quod ait peccantmꝰ cũ patrib nr̃is. tanquã
diceret. peccauimꝰ sicut & patres nr̃i. coꝵ uidelic&
imitando peccata : Qt il ita. ẽ: astruendũ ẽ. aliquo
huiꝰmodi locutionis exemplo. Quod eũ in p̃sentia
quȩrerem non occurrit: ut cũ illo sẽ quisq pec¬
casse. uł cũ illo se aliqͥd fecisse dicat. quẽ in simili
facto gtiam post multũ tẽporis fuerit ĩmitatus.
Qd est ergo patris nr̃i non intellexerunt mirabilia

Expanded text:
dum est quod ait, «Peccavimus cum patribus nostris,» tanquam dum est quod ait, «Peccavimus cum patribus nostris,» tanquam diceret, Peccavimus sicut patres nostri, eorum videlicet imitando peccata? Quod si ita est, astruendum est aliquo hujusmodi locutionis exemplo: quod cum in praesentia quaererem, non occurrit, ut cum illo se quisquam peccasse, vel cum illo se aliquid fecisse dicat, quem in simili facto etiam post multum temporis fuerit imitatus. 7. Quid est ergo, «Patres nostri non intellexerunt mirabilia
Abbreviated transcription (Latin):
dandũ: idõ se optant insitari in salutari bĩ. id.c̾.
in axp̃o eiꝰ. ut non alienent᷑ a ppło ciꝰ. & ab eis in
siteam᷑: audiamus. Eeccauimus cũ patrib nr̃is.
in iuste egimus iniquitatem fecimus. Quid est
cũ patrib nr̃is: An sicut habet cpła ad̾ ebreos.
quia & leui cũ abraliam decimatus. ẽ. qm̃ inlũ¬
bis euis fuit quando decimas dedit sacerdoti
melchisededi: sic & isti peccatierunt cũ patribus
suis. in quoꝵ lumbis crant. quando illi in egypto
fuerunt: Nam qui suerunt eo tempore quo psal¬
mus iste conseriptus ẽt maximeq posteri coꝵ. qͥa
tił ab cis qui tunc crant dici. uł de post futuris
potuit ꝓpłari: longe aberant abȩtate illoꝵ qui
in egrpto peccauerunt. non intelligentes mirabi¬
lia di. Hoc cm̃ sequit᷑ exponendo. quomꝰ peceaue.¬
lexerunt mirabilia tua. Et cȩt̾a que de peccatis
illoꝵ multa cõmemorat. An sic potius accipien¬

Expanded text:
dandum;» ideo se optant visitari in salutari Dei, id est dandum;» ideo se optant visitari in salutari Dei, id est in Christo ejus, ut non alienentur a populo ejus, et ab eis in fiteantur, audiamus: «Peccavimus cum patribus nostris, injuste egimus, iniquitatem fecimus.» Quid est, «cum patribus nostris?» An sicut habet Epistola ad Hebraeos, quia et Levi cum Abraham decimatus est, quoniam in lumbis ejus fuit, quando decimas dedit sacerdoti Melchisedec ; sic et isti peccaverunt cum patribus suis, in quorum lumbis erant quando illi in Aegypto fuerunt? Nam qui fuerunt eo tempore, cum psalmus iste conscriptus est, maximeque posteri eorum quia vel ab eis qui tunc erant dici, vel de post futuris potuit prophetari, longe aberant ab aetate illorum qui in Aegypto peccaverunt, non intelligentes mirabilia Dei. Hoc enim sequitur, exponendo quomodo peccavelexerunt mirabilia tua;» et caetera, quae de peccatis eorum multa commemorat. An sic potius accipien
Abbreviated transcription (Latin):
Sołm hoc aut̃ qd̾ diximus uisita nos ut ideamus
in bonitatt electoꝵ tuoꝵ. ꝙlȩtemur in leticia gen¬
tis tuȩ: consequent̃ & bic dici debuit ut laudemtr
cũ hereditate tua. cui herebitatiͥ dictum ẽ. landa.¬
mini in nomine scõ eiꝰ. Porro aut̃ qm̃ bec ambigua
uidetur locutio: si uerus est iste sensus quo ma¬
lucrunt int̃pretes dicere ut landeris. ȩtiã duo
uersus suꝑiores ita intelligendi sunt: quia ut dixi
una est in his trib uersib greca locutio. ut hoc
totum ita dictũ accipiatur. Uisita nos in salutari
tuo. ut uideas in bonitate dectoꝵ tuoꝵ. id. ẽ. ad
hoc nos uisita: ut illio nos esse facias. O illic nos
undeas. ut leteris ilecitia gentis tuę. Id .c. up̃tu
dicaris letari cũ illi letant᷑ exte ut lauderis cum
hereditate tua. id.c̾. cũ ca landeris qñ ñ landit᷑¬
nͥ ꝓpt̃ te. Siuit g illo. sicit isto mͦ intelligendum
sit qͦd dictum.c̾. ad indenidũ. ad lȩtandũ. ad lan.¬

Expanded text:
isita nos, ut videamus in bonitate electorum tuorum, et laetemur in laetitia gentis tuae;» consequenter et hic dici debuit, «Ut laudemur cum haereditate tua:» cui haereditati dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus.» Porro autem quoniam haec ambigua videtur locutio; si verus est iste sensus quo maluerunt interpretes dicere, «Ut lauderis;» etiam duo versus superiores ita intelligendi sunt, quia, ut dixi, una est in his tribus versibus graeca locutio: ut hoc totum ita dictum accipiatur, «Visita nos in salutari tuo, ut videas in bonitate electorum tuorum,» id est, ad hoc nos visita, ut illic nos esse facias, et illic nos videas; «ut laeteris in laetitia gentis tuae,» id est, tu dicaris laetari, cum illi laetantur ex te; «ut lauderis cum haereditate tua,» id est, cum ea lauderis, quoniam non laudatto modo intelligendum sit quod dictum est, «ad videndum, ad laetandum, ad lau
Abbreviated transcription (Latin):
remus cui bono esta data sunt: ne hoc ipsũ putaret᷑
sũmũ bonũ qͦt ista felicitas rcrũ temporaliũ ppło dĩ
data est. continuo cam ad aliud retulit. ubi sulmũ
bonũ Cortet inquiri. Ut custodiant iunquit iusti¬
ficationes ciꝰ. & legẽ eiꝰ requirant. Ulbi intelligen¬
dũ est c̃ĩ scruos & electos filios ꝓmissionis. uerũ
& germanũ sem̃ abrahȩ unitantes fidem abrahe.
ꝓpt̾ea ista bona t̾rena sumere a dõ: ut non in eis
luxu defluant. siue ꝑuersa securitate torpescant:
s ideo habeant diuina misccłia hȩc om̃ia p̃parata.
in quib querendis possent negotiosissimis laboribꝰ
occupari. ut ad hoc uacent. undt bonũ et̃nũ pos¬
sit ad quiri. Hoc est ut custodiant iustificationes eiꝰ.
& legem eiꝰ requirant᷑. Deniq qm̃ semen abrahȩ
tales hic intelligi uoluit. qui. c̾ent. semen abralȩ.
quales utiq nec in illo ppło defuerunt: qͦd ȩtiam
paulus apłs satis ostendit cũ dicit. s m om̃ibꝰ illis¬

Expanded text:
remus cui bono ista data sunt, ne hoc ipsum putaretur summum bonum, quod ista felicitas rerum temporalium populo Dei data est; continuo eam ad aliud retulit, ubi summum bonum oportet inquiri: «Ut custodiant,» inquit, «justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Ubi intelligendum est Dei servos et electos filios promissionis, verum et germanum semen Abrahae, imitantes fidem Abrahae, propterea ista bona terrena sumere a Deo, ut non in eis luxu diffluant, sive perversa securitate torpescant; sed ideo habeant divina misericordia haec omnia praeparata, in quibus quaerendis possent negotiosissimis laboribus occupari, ut ad hoc vacent unde bonum aeternum possit acquiri, hoc est, «Ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Denique, quoniam semen Abrahae tales hic intelligi voluit, qui vere essent semen Abrahae, quales utique nec in illo populo defuerunt: quod etiam apostolus Paulus satis ostendit, cum dicit, «Sed non in omni
Abbreviated transcription (Latin):
int̃pretati st̃ bonitatẽ: aliqui benignitatẽ. S qͥd est
uisita nos ut uideamus in bonitate electoꝵ tuoꝵ.
id. ẽ. in ca bonitate quam p̾stas electis tius. tusi
nt non remancamꝰ ceci. sicut illi quib dictũ. c̃.
nc̃ ant̃ dicitis qutia uidemus peccatũ ur̃m manet:
Oñs cnĩ illiuniuat eecos: non meritis coꝵ. s in boni¬
tate electoꝵ suoꝵ id. ẽ. quam exhibet uł donat elcc¬
tis suis. Sicut salus uultus mei. ñ a me ipso. sco dĩ
da nobis. Uisita gͥ nos in salutari tuo adudendũ.

Expanded text:
itatem. Sed quid est, «Visita nos, ut videamus in bonitate electorum tuorum,» id est, in ea bonitate quam praestas electis tuis; nisi ut non remaneamus caeci, sicut illi quibus dictum est: «Nunc autem dicitis, Quia videmus; peccatum vestrum manet» «Dominus» enim «illuminat caecos» , non meritis eorum, sed «in bonitate electorum suorum,» id est, quam exhibet vel donat electis suis: sicut «Salus vultus mei,» non a meipso, sed «Deus «da nobi
Abbreviated transcription (Latin):
int̃p̃tati st̃. uerba minꝰ latina uitantes. Ꝙ saluos
secit cos de manu coꝵ qui oderant eos. & redtunt
cos de manu inimici. Quid p̃tii datũ in hac redemp.¬
tione: An ꝓphetia .t̃. qͦd in sigura baptismi hoc fac tum
.t̃. ubi redimim de manu diaboli magno p̃tio quod
sangnis est xp̃i. unde non qͦcũq mari. s mari rubro
id conuenientiꝰ figuratũ ẽ : Sangnis cũi: rubrũ colorẽ¬

Expanded text:
t, verba minus latina vitantes: «Et salvos fecit eos de manu eorum qui oderant eos. Et redemit eos de manu inimici.» Quid pretii datum est in hac redemptione? An prophetia est, quod in figura Baptismi hoc factum est, ubi redimimur de manu diaboli magno pretio, quod sanguis est Christi? Unde non quocumque mari, sed mari Rubro id convenientius figuratum est: sanguis enim rubrum colore
Abbreviated transcription (Latin):
uero incõntutabili ꝙ bcatisico bono. qͥd ipse ds̃ est:
It lauderis cũ hereditait tua. Airor istũ uersũ
sic int̃pretatũ. & in multis ita esse cõdicib. cũ sit
una atq eadem in trib his uersib greca loentio.
Ut si hoc reete dictũ. ẽi qd̾ legitur ut lauderis eñ
hereditate tua: possit recle dici. ut uideas in bo¬
nitate dectoꝵ tuoꝵ. & leteris in letitia gentiꝰ tuȩ.

Expanded text:
ipse Deus est. «Ut lauderis cum haereditate tua.» Miror istum versum sic interpretatum in multis esse codicibus, cum sit una atque eadem in tribus his versibus graeca locutio, ut si hoc recte dictum est quod legitur, «Ut lauderis cum haereditate tua;» posset recte dici, «Ut videas in bonitate electorum tuorum, et laeteris in
Abbreviated transcription (Latin):
itiã cũ sua confitetur quisq peccata: eũ dĩ laude confiteri
debet. nec alit̾ pia est confessio peccatoꝵ. isi non
desperans & poscens miscłiam dei. Habet ergo
eiꝰ laudem stut ȩtiam in uerbis. cũ eũ bonũ &
miscdcm dicit. Aue it solo afftctu. cũ hoc credit. Nlam
& ille publicanꝰ cuiꝰ sola illa u̾ba cõmemorata sitt. du̾e
ꝓpitius esto mͥ peccatori: & si non dixit qm̃ bonꝰ ꝙ nu.¬
sericors.ẽ: uł aliqͥd huiꝰ modi. ñ tamĩ illud diceret.
nͥ hoc crederit. qm̃ cũ spe orauit. quȩ sine illa fide
esst non posset. Potest gͥ esse laus dĩ uera & pia. ubi
non fit consessio poccatoꝵ. quȩ laus multo crebrius
in seripturis consessio uocatur. Nulla est autem
peccatoꝵ constssio pia ꝙ utilis: ubi ñ laudatur ds̃.
siue corde. siue etiam ort atq sermone. Quod autẽ
habent alii cedices qm̃ bonus: aliĩ habent qm̃ suauis.
ita unũ uerbũ grecũ qͥd dicit᷑ xpͥts c̃eoe: diu̾sa¬

Expanded text:
a quisque confitetur peccata, cum Dei laude confiteri debet; nec aliter pia est confessio peccatorum nisi non desperans, et poscens misericordiam Dei. Habet ergo ejus laudem, sive etiam in verbis, cum eum bonum et misericordem dicit; sive in solo affectu, cum hoc credit. Nam et ille publicanus, cujus sola illa verba commemorata sunt, «Domine, propitius esto mihi peccatori» , etsi non dixit, Quoniam bonus et misericors es, vel aliquid hujusmodi; non tamen illud diceret, nisi hoc crederet; quoniam cum spe oravit, quae sine illa fide esse non posset. Potest ergo esse laus Dei vera et pia, ubi non sit confessio peccatorum; quae laus multo crebrius in Scripturis confessio vocatur: nulla est autem peccatorum confessio pia et utilis, ubi non laudatur Deus, sive corde, sive etiam ore atque sermone. Quod autem habent alii codices, «Quoniam bonus;» alii habent, «Quoniam suavis:» ita unum verbum graecum, quod dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ut aqua de petra ꝓflueret᷑. Dubitant̃ et̃a petram
mimcrdis. in quib non dubitaucrat. N inc offendit.
bine audirt meruit. ut moreretur: ne intrarit
int̾ram ꝓmissionis. ꝑturbatus em̃ niurmurt po¬
puli insidelis: non tenuit fidutiam qualem ae.¬
buit. Cui tañ at tanquam clecto suo. gtiã post
mortom eł bonã ꝑhiber testimonisĩ: ut intelligamꝰ
illam fidei ciꝰ ticultionẽ. bac sola pena fuisse correp¬
tam. quod in eam t̾ram qua ppłm ipse ducelut ñ. ẽ.
ꝑmissus intrare. Absit aut̃ ut cũ credamꝰ aliena¬
tũ a regno gr̃s dĩ. quod significabat illa t̃ra ꝓmissio.¬
nis: unde lac & mel fluere dicebat᷑. Hoc est cñi potiꝰ
testam̃tã cc̃tiũ. qͦd disposuit ad abrahã. non scdm
carnẽ patrẽ nr̃m: sed scđm fidem. Illi aut̃ de quoꝵ

Expanded text:
 petram miraculis, in quibus non dubitaverat. Hinc offendit, hinc audire meruit ut moreretur, ne intraret in terram promissionis . Perturbatus enim murmure populi infidelis, non tenuit fiduciam qualem debuit. Cui tamen Deus tanquam electo suo, etiam post mortem ejus bonum perhibet testimonium, ut intelligamus illam fidei ejus titubationem hac sola poena fuisse correptam, quod in eam terram, quo populum ipse ducebat, non est permissus intrare. Absit autem ut eum credamus alienatum a regno gratiae Dei, quod significabat illa terra promissionis, unde lac et mel defluere dicebatur. Hoc est enim potius testamentum aeternum quod disposuit ad Abraham, non secundum carnem patrem
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua racione laudationis dĩ totus psalmoꝵ
liber qui libris quinq constare ꝑhibet᷑. nam ubi
scriptũ ẽ siat. siat: ibi fines libroꝵ. ct̾ dicunt. post
om̃ia quȩ cantata sunt ultimo allelina clauderet᷑.
Nec ꝓpt̾ sinemi centesimi & quinqͥgesimi psalmi. in
finc habeant alleluia. Cur esi in capite psalmi¬
non geminatur alleluua. cũ as̃is aliquando semel.
aliquando bis. dicat amen: Ꝙ quoui ñ possit ali¬
quando scinel. aliquando bis. alła dici uescio. pre¬
sertim quia post numeri notam quo psalmꝰ rascri¬
bitur quotꝰ sit. uelut iste centesimus quintꝰ: utrũq
aueluia positum est. Debuit aut̃ unũ potu ante
ipsum numerũ. si ad sinẽ ꝑtinet suꝑioris. & post
numeril psalmi seribi alterũ alła: quod ad psalmũ
ipsius numcri ꝑtinet. S fortasse & in hoc imꝑita
p̃ualuit consuetudo. & aliquid afferri potest qͦd adhus
ignonimꝰ. unde nos magis docere debeat iudicium

Expanded text:
aliqua ratione laudationis Dei totus Psalmorum aliqua ratione laudationis Dei totus Psalmorum liber, qui libris quinque constare perhibetur nam ubi scriptum est, «Fiat, fiat,» ibi fines librorum esse dicunt, post omnia quae cantata sunt, ultimo Alleluia clauderetur: nec propter finem centesimi et quinquagesimi psalmi nfine habeant Alleluia. Cum vero in capite psalmi geminatur Alleluia, cur Dominus aliquando semel, aliquando bis dicit «Amen,» et eo modo non possit aliquando semel, aliquando bis «Alleluia» dici, nescio: praesertim quia post numeri notam, quo psalmus inscribitur quotus sit, veluti iste centesimus quintus, utrumque Alleluia positum est. Debuit autem unum poni ante ipsum numerum, si ad finem pertinet superioris; et post numerum Psalmi scribi alterum Alleluia, quod ad Psalmum ipsius numeri pertinet. Sed fortasse et in hoc imperita praevaluit consuetudo, et aliquid afferri potest, quod adhuc ignoramus, unde nos magis docere debeat judicium
Abbreviated transcription (Latin):
balaors centesimus quintꝰ. etiã ipst p̃nota¬
tur alleluia. & hoc aupplicit᷑. S quidam
dicunt unũ alleluia ꝑtinere ad finẽ psalmi supe¬
rioris: alterũ adhuiꝰ pͥncipiũ. Et boc asserunt. qͥd
om̃s alleluiatiei psalmi habeant in fincm alleluia.
non om̾is in capite. Unde quicũꝙ psalmus ñ habet
in fine alleluia. nec in capite uolunt cũ habere.
qͦd aut̃ in eiꝰ capite uidet᷑ essc: ad sinẽ suꝑioris ꝑti¬
nere. S nos quousq nobis aliquib certis docum̃¬
tis id uerũ. cẽ: ꝑsuadeant. multoꝵ consuetudinẽ
scquem᷑: qui ubicũq legunt alleluia. cide̾ psalmo
attribnunt. tacusꝰ capite hoc inuenuint. Paucissi¬
mi em̃i codices sunt. quod quidem in nullo grecoꝵ
repperi quos inspicere potui. qui habeant alleluia¬
p̃t in fine centesimi & quinquagesum psalmi. post
quem iam nullus est. qui adelidem canonẽ ꝑtinet.
S neq hoc posset p̃scribere consuetudini: etiam si
om̃s cõdices id haberent. ficri em̃ potuit. ut

Expanded text:
se praenotatur, «Alleluia:» et hoc dupliciter. Sed quidam dicunt unum Alleluia pertinere ad finem psalmi superioris, alterum ad hujus principium. Et hoc asserunt quod omnes Alleluiatici psalmi habeant in fine Alleluia, non omnes in capite: unde quicumque psalmus non habet in fine Alleluia, nec in capite volunt eum habere; quod autem in ejus capite videtur esse, ad finem superioris pertinere. Sed nos quousque nobis aliquibus certis documentis id verum esse persuadeant, multorum consuetudinem sequimur, qui ubicumque legunt Alleluia, eidem psalmo attribuunt, in cujus hoc capite inveniunt. Paucissimi enim codices sunt quod quidem in nullo graecorum reperi, quos inspicere potui, qui habeant Alleluia in fine centesimi et quinquagesimi psalmi; post quem jam nullus est qui ad eumdem canonem pertinet. Sed neque hoc posset praescribere consuetudini, etiamsi omnes codices id haberent. Fieri enim potuit ut
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m celeberrimã eccłiȩ consuetudinẽ ci psalmo
tribugmus. qui codem numcro p̾notat᷑. consitentes
nos archana om̃ium tituloꝵ. qui sunt in psalmis
&ordinis corũdem psalmoꝵ  magna esse credere.
quintum. ita . i int̾ se coniunctos: ut in uno
coꝵ qui p̃cedit cõmendet᷑ ppłs dĩ in electis eius.
de quib nulla querela fit: quos ego arbitror ibi
fuisse. in quib beneplacitũ .ẽ. o: in isto aut̃ qui
sequit᷑ cos cõmemoratos qui in codem ppło amarica¬
uerunt. nec tam̃ ętiam ipsis dĩ miscłiam defuisse.
Dicuntur aut̃ ista ex coꝵ ꝑsona. qui ueniã conu̾si
p̃eant᷑. & exempla cõmemorant᷑ alloꝵ. inqͦs etiam

Expanded text:
dum celeberrimam Ecclesiae consuetudinem, ei psalmo tribuimus, qui eodem numero praenotatur; confitentes nos arcana omnium titulorum qui sunt in Psalmis, et ordinis eorumdem Psalmorum, et magna esse credere, quintum ita inter se conjunctos, ut in uno eorum, qui praecedit, commendetur populus Dei in electis ejus, de quibus nulla querela fit, quos ego arbitror ibi fuisse in quibus beneplacitum est Deo : in isto autem qui sequitur, eos commemoratos qui in eodem populo amaricaverunt; nec tamen etiam ipsis Dei misericordiam defuisse. Dicuntur autem ista ex eorum persona qui veniam conversi precantur; et exempla commemorantur illorum in quos e
Abbreviated transcription (Latin):
mini tribuendem putaret: continuo subiecit. elo¬
quium añi ĩflãmauit eã. uł qͦd magis de greco
exp̃ssum alii codices habent. eloquiũ dñi igniuit
cũ. ut ętiam ipse int̾ cos edputaret᷑. quib dictã ẽ.
laudamini in nomint scõ eiꝰ. Eloquiũ dn̾i igniuit¬

Expanded text:
mini tribuendam putaret; continuo subjecit, «Elomini tribuendam putaret; continuo subjecit, «Eloquium Domini inflammavit eum:» vel, quod magis de graeco expressum alii codices habent, «Eloquium Domini ignivit eum;» ut etiam ipse inter eos computaretur, quibus dictum est, «Laudamini in nomine s
Abbreviated transcription (Latin):
Copedes ioseph accepisse quidem ñ legimꝰ. sed factum
essc minime dubitandũ.t̃. Aliqua eñi p̃t̾mitti po
qui inbis loquit᷑ psalmis. ferrum aut̃ qͦd dicit ꝑ¬
transisse animã eius: tribulationẽ durx̧ necessitatis
accipimus. Non eñi corpus. s animã dixit. Talis
ad maniam. Ecoe positus est hic in ruinam ꝙre
surrectionẽ multoꝵ in istł: & insignũ cui contͣ.¬
dicctur. Ꝙ tuã ipsius animã ꝑtransiet gladius:
ut reuelentur ex multis cordib cogitationes. Lassio
qͥppe dñi quȩ multis ruina fuit. & in qua multoꝵ
cordiũ occulta patuerunt: qm̃ gxp̃ssum. t̾. quid dt
dño sentiebant. ꝙ ipsam matrem es grauit̃ carnali
orbitate ꝑcussam. sine dubio contristauit. In illa
srtbulatione fuit ioseph: donec ueniret uerbã eiꝰ.
quo fuerat int̃pretatꝰ ueracis somnia. unde comen¬
datus est regi. ut ętiam illi de somnĩs es futura p̾¬
tłi tꝰ sic intelligeremꝰ. ut quisquã rem tantam ho¬

Expanded text:
Compedes quidem accepisse Joseph, non legimus; sed factum esse, minime dubitandum est. Aliqua enim praetermitti potqui in his loquitur Psalmis. Ferrum autem quod dicit pertransisse animam ejus, tribulationem durae necessitatis accipimus: non enim corpus, sed «animam» dixit. Talis hic in ruinam, et in resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicetur; et tuam ipsius animam pertransiet gladius, ut revelentur ex multis cordibus cogitationes . Passio quippe Domini, quae multis ruina fuit, et in qua multorum cordium occulta patuerunt, quoniam expressum est quid de Domino sentiebant, et ipsam ejus matrem graviter carnali orbitate percussam sine dubio contristavit. In illa vero tribulatione fuit Joseph, «donec veniret verbum ejus,» quo fuerat interpretatus veraciter somnia: unde commendatus est regi, ut etiam illi de somniis ejus futura pr sic intelligeremus, ut quisquam rem tantam ho
Abbreviated transcription (Latin):
sesi ñdũ eredidert᷑. multi pͥmates scłi u̾duta ert.¬
diderunt. Animalia pusilla & magna sunt ru
hoc mari. oderunt eccłiam. p̾munt᷑ xp̃i nomine.
ñ sẽniunt. quia ñ ꝑmittuntur in manus non
erumpens. clausa est in corde seuitia. Nã om̃s
siue pusilli. siue magni. animalia pusillã &̃
magna quȩ modo dolent templa clausã esse
aras euersas. simulaera confracta. legis᷑ fatis.
ut sacrificare idolis capitale sit eriticii. Anis
qui doleat hed in mari sunt adhuc. Qͥõ ergo tos:
Ad patriam qua ituri sumus: ꝑ ipsũ mare. sed
in ligno. Noli timere ꝑiculũ. lignũ te portat
quos contiuet scłm. Ergo attendite bos mart
magnũ aspatiosum. ibi repentia quoꝵ non es
numcrus: animalia pusilla & magna. Noli
timere. noli t̾reri. Desidera patriam. intellige

Expanded text:
nondum crediderunt, multi primates saeculi nondum crenondum crediderunt, multi primates saeculi nondum crediderunt: «animalia pusilla et magna» sunt in hoc mari. Oderunt Ecclesiam, premuntur Christi nomine; non saeviunt, quia non permittuntur: in manus non erumpens, clausa est in corde saevitia. Nam omnes sive pusilli, sive magni, «animalia pusilla et magna,» quae modo dolent templa clausa esse, aras eversas, simulacra confracta, leges latas ut sacrificare idolis capitale sit crimen; omnes qui dolent haec, in mari sunt adhuc. Quid ergo nos? ad patriam qua ituri sumus? Per ipsum mare, sed in ligno. Noli timere periculum; lignum te portat quod continet saeculum. Ergo attendite: «Hoc mare magnum et spatiosum, ibi repentia quorum non est numerus; animalia pusilla et magna.» Noli timere, noli terreri; desidera patriam, intellige
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentiũ portio mea. Ecce ista tra quȩ repleta ẽ.
creatura dĩ. quia adhuc in ista t̾ra est morientium:
nũdũ in t̾ra uiuentiũ. qua tranfit: Audi sequen¬
tia. Hoc mare magnũ & spatiosũ. ibi repentia
quoꝵ non est numerus. animalia pusilla & mag¬
na. Terribile mare significat. Ibi sunt repentia.
quoꝵ non est numerus. Insidiȩ repunt in hoc
scło. & incantos repente occupant. Repentes aut̃
tẽptationes. quis numerat: Repunt. s caut ne
sisbripiant. Nigilct᷑ in ligno. etiã in aqͥs. in eruce¬
nauigamꝰ. etiam in fluctib tuti sumꝰ. Non dor.¬
miat ap̃s. non dcemiat fides. & si dormierit exei¬
tetur. Imꝑabit uentis. placabit mare. finiet᷑ uia.
gaudebitur inpatria. Ibi repentia quoꝵ non est
numerꝰ. animalia pusilla & magna. Uide : eñi
adhuc in mari isto formidoloso adũ crastute ⁊.
psi cm̃ u̾sant᷑ in amaris aquis ae stetatataꝰ ¶ ilic̃ aut̃
cpusilli a magni st̃. Nouimꝰ hoc. Muqͥ usissi

Expanded text:
epleta est creatura Dei. Qui adhuc est in ista terra morientium, nondum in terra viventium, qua transit? Audi sequentia: «Hoc mare magnum et spatiosum, ibi repentia quorum non est numerus; animalia pusilla et magna.» Terribile mare significat: «ibi» sunt «repentia quorum non est numerus.» Insidiae repunt in hoc saeculo, et incautos repente occupant: repentes autem tentationes quis numerat? Repunt, sed cave, ne subripiant. Vigiletur in ligno; etiam in aquis, etiam in fluctibus tuti sumus: non dormiat Christus, non dormiat fides; et si dormierit, excitetur; imperabit ventis, placabit mare ; finietur via, gaudebitur in patria. «Ibi repentia quorum non est numerus; animalia pusilla et magna.» Video enim adhuc in mari isto formidoloso nondum credentes: ipsi enim versantur in amaris aquis et sterilibus; illi autem et pusilli et magni s
Abbreviated transcription (Latin):
chanaam. suniculũ hereditatis ur̃ȩ. Quȩ om̃ia
ꝓ modulo suo ineo quẽadmodũ accipienda. cẽnt.
exposui. Hic occurrebat animo paruulȩ fidei.
Si ergo d̾s gratis est colendus. & testamenti ctm he.¬
reditas ipse ast ipso requirendus: mortalem istam
uitã cur p̃stat quęrentib eũ & temporales necessitates:
An o ipsas suȩ miscdiȩ multiplicatione ñ descrit:
Nã intente audite. quid p̾stiterit patribus nr̃is.
uł in quib fidei exempla constituit. uł qui ex
illoꝵ carne ꝓpagati etiam fidem imitatist̃. Cũ
essent ipsi numero breui. paucissimi & incolȩ in
ea: id. ẽ. in t̾ra chanaan. Et ꝑtransierunt de
gente in gentẽ. & de regno inppłm alterũ. Non

Expanded text:
 funiculum haereditatis vestrae.» Quae omnia, pro modulo meo, quemadmodum accipienda essent, exposui. 37. Hic occurrebat animo parvulae fidei: Si ergo Deus gratis est colendus, et testamenti aeterni haereditas ipse a seipso requirendus; mortalem istam vitam quaerentium eum, et temporales necessitates, an et ipsa suae misericordiae multiplicatione non deserit? Nam intente audite quid praestiterit patribus nostris, vel in quibus fidei exempla constituit, vel qui ex illorum carne propagati etiam fidem imitati sunt. «Cum essent ipsi numero brevi, paucissimi et incolae in ea:» id est, in terra Chanaan. «Et pertransierunt de gente in gentem, et de
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ dm̃ dixit uiuere secũ inecernũ:  hoc dixit
qͥd capi gciam a paruulis posset. ut ego sũ qui sũ
au ꝓ eapta intelligerent: qui grandib urrib
caritatis nossent quextre faciem aiꝰ semꝑ Si ergo
quos est ipse. multũ est ad uos uł iudere uł qus¬
uere: mementote mirabiliũ ł quȩ fecit. ꝓdigia
cł. & iudicia oris eiꝰ. E quib dicit᷑. s emen

Expanded text:
se Deum dixit, vivere secum in aeternum, et hoc dixit quod capi etiam a parvulis posset: ut, «Ego sum qui sum,» illi pro captu intelligerent, qui grandibus viribus charitatis nossent quaerere faciem ejus semper. Si ergo quod est ipse, multum est ad vos vel videre quaerere, «Mementote mirabilium ejus quae fecit, prodigia ejus et judicia oris
Abbreviated transcription (Latin):
dixit de mniquitatib & irritationib & amaricatio¬
ne eoꝵ in quib non est placitã dõ. S quia & ini.¬
quis non sola iustitia. uerũetiã miscłia dĩ om̃i¬
potentis & clementis apparuit: de illis sequen
loquit᷑ psalmmis. cã laudib dĩ. Ꝙ tam̃ utriq in
uno ppso futrunt. nec istos alli suarũ iniqͥtatũ
contagione polluerunt. Nouit eñi dñs qͥ sunt
tius. ꝙ si in hoc scło non potest abiniustis: rece
Ut gͦ tanquam in corpore psalmi huiꝰ uelut laten¬
tem quodã modo eus animã cõmendemꝰ. hoc est
in uerbis quasi exteriorib interiorẽ intelloctũ:
uidetur michi admoneri semen abtahe. qui sunt
oñs filii ꝓmissiotus. ꝑtinentis ad et̾nam hcredi¬
tatem testamenti ȩterni: ut tanquã ipsam here.¬
aitatẽ sibi eligant dm̃. & cũ gratis colant. id est
ꝓpt̾ ipsum. ñ ꝓpt̃ aliqͦd emolumentũ mercedis
extra ipsũ. & hoc saciant laudantes. inuocantes.
adnuntiantiiꝰ. noc in suam. s in euis głam ꝑ

Expanded text:
dixit de iniquitatibus et irritationibus et amaricatione eorum in quibus non est beneplacitum Deo. Sed quia et iniquis non sola justitia, verum etiam misericordia Dei omnipotentis et clementis apparuit; de illis sequens loquitur psalmus cum laudibus Dei. Et tamen utrique in uno populo fuerunt, nec istos illi suarum iniquitatum contagione polluerunt. «Novit» enim «Dominus qui sunt ejus:» et si in hoc saeculo non potest ab injustis, «recei» . 35. Ut ergo tanquam in corpore psalmi hujus velut latentem quodammodo ejus animam commendemus, hoc est, in verbis quasi exterioribus interiorem intellectum: videtur mihi admoneri semen Abrahae, qui sunt omnes filii promissionis pertinentes ad aeternam haereditatem testamenti aeterni, ut tanquam ipsam haereditatem sibi eligant Deum, et eum gratis colant, id est, propter ipsum, non propter aliquod emolumentum mercedis extra ipsum; et hoc faciant laudantes, invocantes, annuntiantes, nec in suam, sed in ejus gloriam per
Abbreviated transcription (Latin):
sanant᷑: ut possiit custodire indiciũ & facere iusti¬
tum. Quos cũ beatos. ct intelligerent qui hȩc lo¬
cunt᷑. hoc sibi consequent̾ orando Etunt. De isto sa¬
lutari alibi dicit᷑. ut cognoscamꝰ int̾ra uiã tuam.
& quan quereremus in ꝗua t̾ra: sccu. tũ ẽ in om̃ib
gratib Rursum quisi quęreremꝰ quam uiam:
secutũ.c̃. salutare tuũ. Ot illo quippe dix̃ fricon
senex. qm̃ uidcrunt oeuli mei salutart titũ: qui
in salutari tuo. hoc est incxp̃o tuo. Ad indendum
in bonitate dectoꝵ tuoꝵ. ad lȩcandũ in licitia

Expanded text:
sanantur, ut possint custodire judicium, et facere justitiam; quos cum beatos esse intelligerent qui haec loquuntur, hoc sibi consequenter orando petunt. De isto salutari alibi dicitur, «Ut cognoscamus in terra viam tuam:» et quasi quaereremus in qua terra, secutus est, «In omnibus gentibus;» rursum, quasi quaereremus quam viam, secutus est, «Salutare tuum» . De illo quippe dixit Simeon senex, «Quoniam viderunt oculi mei salutare tuum» ; qui in salutari tuo,» hoc est, in Christo tuo. «Ad videndum in bonitat
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib finib eoꝵ. Si querit᷑ quando apocrit: in utr¬
bo eiꝰ crat antequam fieret. & sine tẽport ibi crat
ficret. quando fuerat faciendũ. Posuit plu
ait. dedit t̾rã coꝵ ranas : nisl quod ibi non utiq
in ranas tota t̾ra conuersa est. pluuia in gr̾adinẽ.
gtiam tota potuit. Ignẽ edburentẽ in terra ipsoꝵ.

Expanded text:
ibus finibus eorum.» Si quaeritur quando dixerit, in verbo ejus erat antequam fieret; et sine tempore ibi erat, fieret, quando fuerat faciendum. 23. «vers.ait, «Dedit terram eorum ranas;» nisi quod ibi non utique in ranas tota terra conversa est, pluvia vero in grandinem etiam tota potuit. «Ignem comburentem in terra ipsorum:»
Abbreviated transcription (Latin):
bauerunt sermones euis. S qͦd prius dixi. in plu¬
rib inuenimus. Ubi aut̃ addita est negatiua par¬
ticnla. uix dtios cõdioes potuimus reperire Sed
ne forte mendositas ꝓpt̾ sensũ faciliorem habun.¬
dauerit. quid cñi faciluis intelligit᷑. quã id qͦd
tumacib contradictionib suis: conati fumꝰ scd̾m
aliquam rectam sententiã etiam illud exponere.
ꝓ hoc interim occurrit. Hon exacerbauerunt ser¬
mones cras. id. ẽ. in morst & aaron: quia cos enã
durissimos patientissime ꝑtulerunt. donec om̃ia
quȩ ds̃ in cis sactre disposuerat. ex ordine edple.¬

Expanded text:
baverunt sermones ejus:» sed quod prius dixi, in pluribus invenimus; ubi autem addita est negativa particula, vix duos codices potuimus reperire. Sed ne forte mendositas propter sensum faciliorem abundaverit; quid enim facilius intelligitur quam id quod tumacibus contradictionibus suis? conati sumus secundum aliquam rectam sententiam etiam illud exponere: et hoc interim occurrit, «Non exacerbaverunt sermones ejus,» id est, in Moyse et Aaron; quia eos etiam durissimos patientissime pertulerunt, donec omnia quae Deus in eis facere disposuerat, ex ordine comple
Abbreviated transcription (Latin):
in habitauit. quod tantũdem esset. si & in cola dioc.¬
retur. Nichil eñi alitd significat. Nã id ipsũ est
uerbũ ingreco isto loco. q̃o est & suꝑius ubi dictã
est. paucissimi ꝙ incolȩ in ea. In colatus porro uel
accolatus: non indigenã. s aduenã ostendit. Eeec
quomͦ transierunt de gente in gentẽ. de rogno
in popłm alterum. Qo breuit̃ ꝓpositum fuenit.
breuit̃ narrando explicatũ est. S de quo regno
transicrunt inpopłm alterum. merito quęri potest.
Nondũ eñ regnabant in t̃ra chaniam: quia ñdum
ibi suerat constitutã regnũ ppłi isr ł. Quomodo
g potest intelligi. nisi forte scđm anticipationẽ.
quia ibi regnũ futuril erat seminis coꝵ: Deinde
ppłm suũ tiehement᷑. & firmauit cũ suꝑ inuicoseiꝰ.

Expanded text:
«inhabitavit:» quod tantumdem esset, si et incola dice«inhabitavit:» quod tantumdem esset, si et incola diceretur; nihil enim aliud significat. Nam idipsum est verbum in graeco isto loco, quod est et superius, ubi dictum est, «Paucissimi et incolae in ea.» Incolatus porro, vel accolatus, non indigenam, sed advenam ostendit. Ecce quomodo «transierunt de gente in gentem, de regno in populum alterum.» Quod breviter propositum fuerat, breviter narrando explicatum est. Sed de quo regno transierunt in populum alterum, merito quaeri potest. Nondum enim regnabant in terra Chanaan, quia nondum ibi fuerat regnum constitutum populi Israel. Quomodo ergo potest intelligi, nisi forte secundum anticipationem, quia ibi regnum futurum erat seminis eorum? 16. «populum suum vehementer, et firmavit eum super inimicos ejus.»
Abbreviated transcription (Latin):
Otbos cñ babet qͥd dicere solemus seniores. ã geron¬
tas. id. ẽ. senes. Sõphise aut̃ quod uno t̾bo latine
dici non potist. a sapientia dictum. ẽ. quȩ sopbia
greet dicit᷑. non a prudentia quȩ fronesis appellat᷑.
Heq hoc tam̃ legimus in illa sublimitate ioseph:
sicut nec cõpedes in cius humilitate. S unde ficri
possit. ut uir tantus unuis ueri dĩ cultor. i egp.¬
to alendis tantũmͦ corꝑib ꝙ reb tantũ corporalib
gub̃nandis. eẽt. intentus. & quo eos meliores red¬
deret. curam non gereret animoꝵ : S ea conscͥpta
suint in hystoria. quȩ scđm intentionẽ scribentis
in quo crat sp̃s sc̃s. reb futuris illa narratione sig.¬
nisicandis sufficere indicata sunt. Et intrauit ifrł s
isrł. hoc est iacob: & qͦt est egsptus. hoc est t̾ra cham.
Hic cm̃i aꝑtissime adcmonstratũ ẽ. de semine chã filii
noc̃. cusꝰ primitiuus fuit chanaam. exortã fuisse
etiam gentẽ egyptioꝵ. Proinde in quib codicibꝰ hoc

Expanded text:
 enim habet, quos dicere solemus seniores, non γέροντας, id est senes; σοφίσαι autem, quod uno verbo latine dici non potest, a sapientia dictum est, quae σοφία graece dicitur, non a prudentia, quae φρόνησις appellatur. Neque hoc tamen legimus in illa sublimitate Joseph, sicut nec compedes in ejus humilitate. Sed unde fieri posset ut vir tantus, unius veri Dei cultor, in Aegypto alendis tantummodo corporibus, et rebus tantum corporalibus gubernandis esset intentus, et quo eos meliores redderet, curam non gereret animorum? Sed ea conscripta sunt in illa historia, quae secundum intentionem scribentis, in quo erat Spiritus sanctus, rebus futuris illa narratione significandis sufficere judicata sunt. 15. «vers. 23. EtIsrael, hoc est Jacob; et quod est Aegyptus, hoc est terra Cham. Hic enim apertissime demonstratum est, de semine Cham filii Noe, cujus primitivus fuit Chanaan exortam fuisse etiam gentem Aegyptiorum. Proinde in quibus codicibus hoc