comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes esau. & qui incampestrib philistum. &
possidebunt regionẽ ephraim. & regionem
samariȩ. & beniamin possidebit gala ad.
Lacx. Et possidebunt qui innagep montem
Sesau: & qui in sephela alienigenas. & posside¬
bunt montẽ ephraim. & campũ samariȩ. &
beniamin o ga ad. Reuerso in regnũ suũ iuda
qui habitauit in meridie. & possedit cunctã
regionẽ iuxta diuisionẽ fili in aue quȩ uer¬
git ad scorpionẽ. idest omnẽ acrabitenam :
hi qui prius t̃minis artabant᷑ angustis possi¬
debunt montẽ esau idest montes seir: ꝙ
montana quȩ edom ante possederat. Qui aut̃
habitant insephela. idest incampestrib.
lyddam &e enimaus. diospolim scilic& nico¬
polimq significans: possidebunt palestinos.
quinq urbes phyͣstinorum gazam. ascalonẽ.
a totum. accaron. geth: uel omnẽ illã plagam
quȩ iuxta actus apłoꝵ saronas appellat᷑. Alii
uͦ putant eam sephelam. idest campestrẽ regio¬
nẽ. quȩ circa el eutheropolim est reꝑmitti: qđ

Expanded text:
qui in campestribus, Philisthiim: et possidebunt regionem Ephraim, et regionem Samariae: et Benjamin possidebit Galaad. LXX: Et possidebunt qui in Nageb, montem Esau: et qui in Sephela, alienigenas, et possidebunt montem Ephraim, et campum Samariae, et Benjamin, et Galaad. Reverso in regnum suum Juda, qui habitavit in Meridie, et possedit cunctam regionem, juxta divisionem Jesu filii Nave, quae vergit ad scorpionem, id est, ad omnem Acrabitthenam, hi qui prius terminis arctabantur angustis, possidebunt montem Esau, id est, montes Seir, et montana quae Edom ante possederat. Qui autem habitabant in Sephela, id est, in campestribus, Liddam et Emmaus, Diospolim scilicet, Nicopolimque significans, possidebunt Palaestinos, que urbes Palaestinorum, Gazam, Ascalonem, Azotum, Accaron, Geth, vel omnem illam plagam quae juxta Actus Apostolorum Saronas appellatur. Alii vero putant eam Sephelam, id est, campestrem regionem quae circa Eleutheropolim est, repromitti: quod
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙ parauit ds̃ uermem ascensu diluculi incrasti¬
num & ꝑcussit hederã & exaruit. Et cum ortꝰ
fuisset sol prȩcepit dñs uento calido &e urenti.
& ꝑcussit sol suꝑ caput ionȩ &e estuabat.
& petiuit animȩ suȩ ut moreret᷑: & ait. Melius
est in mori quam uiuere. Et dix̃ dñs adionã.
Putasue bene irasceris tu suꝑ hederã: Et dix̃.
Bene irascor ego usq ad mortẽ. & dixit dñs.
Tu doles suꝑhedera in qua non laborasti neq¬
est & subuna nocte ꝑut. &e ego ñ parcã niniuie
ciuitati magnȩ in qua sunt plusquã centum
uiginti milia hominum : qui nescunt quid

Expanded text:
 Deus vermem ascensu diluculi in crastinum: et percussit hederam: et exaruit. Et cum ortus fuisset Sol: precepit Dominus vento calido et urenti: et percussit Sol super caput Jone: et estuabat. Et petivit anime sue ut moreretur: et dixit. Melest mihi mori quam uiuere Et dixit Dominus   ad Ionam Putasne bene IRASCERIS tu super EDERA ?  et dixit. bene IRASCOR EGO usque ad mortem. Postea per Tu doles super hedera, in qua non laborasti, qest, et sub una nocte periit, et ego non parcam Ninive civitati magnae, in qua sunt plusquam centum viginti millia homin
Abbreviated transcription (Latin):
&e secreta tua ͦ ꝓgłȩ magnitudine replere
saturitate ignominie. & reputare inuas
fictile oꝑa manuũ figuli. bibe & tũ de
calice dñi. de quo inpsalmo dicunt. calpx
in manu dñi: uini meri plenus mixto.
&e inclinauit ex hoc in illud. ueruntam̃
fex eius non est exinanita. Et a priori sen¬
tentia cõmouere: & noli putare firma
esse & stabilia. in quib pͥmũ stare cupie¬
bas. quia circundabit te calix dextere
diũ. Porro quia ꝓpinasti ꝑ ximo tuo subuer¬
sione turbida: congregabit᷑ ignominia
habere credebas. Istudq patieris. quia impi¬
etas libani oꝑiet te. scđm illud qđ dicitur.
Coratio eĩ fiat inpeccatũ. libanus enĩ uixta
grecũ sermonem. omonimos. est. Turrit᷑

Expanded text:
et secreta tua, pro gloriae magnitudine replere et secreta tua, pro gloriae magnitudine replere saturitate ignominiae, et reputare in vas fictile opera manuum figuli: bibe et tu de calice Domini, de quo in psalmo 626 dicitur: Calix in manu Domini, vini meri plenus mixto, et inclinavit ex hoc in illud: verumtamen faex ejus non est exinanita . Et a priori sententia commovere, et noli putare firma esse et stabilia, in quibus primum stare cupiebas: quia circumdedit te calix dexterae Domini. Porro quia propinasti proximo tuo subversione turbida, congregabitur ignominiahabere credebas: istudque patieris, quia impietas Libani operiet te, secundum illud quod dicitur: Et oratio ejus fiat in peccatum . Libanus enim mons juxta Graec
Abbreviated transcription (Latin):
Manu facta omĩa abscondent. inferentes iN
speluncas & inscissuras petrarũ. & inforami¬
na t̾rȩ. Non ingrediamur gͦ inspeluncas
hereticoꝵ. nec abscondamur ibi. ubi impiꝰ
saul stercora doctrinarũ e terere consueuit.
sed magis ascendamus ad speluncã excelsam
montis syna. ubi & helias uidit dñm. & mo¬
clamitans. hic habitabit ait inspelunca excel¬
sa. Siquis aut̃ non habet poculũ turbidum.
&e doctrinã hereticã & magister eccłȩ est &
omĩa facit turpis lucri gratia. & uendit co¬
lumbas in templo. hoc est dona sp̃s scĩ. & in
cathedra sacerdotali liberas suffõcat aues:
iste facit quidẽ domum orationis speluncã
latronũ. & facit domũ patris domũ nego¬
tiationis. Post hȩc sequitur. Saturitatẽ iqni¬
miniȩ ꝓgła bibe tu. & consopire. Idest õ
diabole o dogina ꝑuersum. o heretice. qui
te putabas calicẽ esse aureum. quo in ebria¬
bantur om̃s gentes ut uiderent speluncas

Expanded text:
Et manufacta omnia abscondent, inferentes in Et manufacta omnia abscondent, inferentes in speluncas et in scissuras petrarum et foramina terrae . Non ingrediamur ergo in speluncas haereticorum, nec abscondamur ibi, ubi impius Saul stercora doctrinarum suarum egerere consuevit : sed magis ascendamus ad speluncam excelsam montis Sina, ubi et Elias vidit Dominum , et Moclamitans: Hic habitabit, ait, in spelunca excelsa . Si quis autem non habet poculum turbidum et doctrinam haereticam, et magister Ecclesiae est, et omnia facit turpis lucri gratia, et vendit columbas in templo, hoc est dona sancti Spiritus, et in cathedra sacerdotali liberas suffocat aves, iste non facit quidem domum orationis speluncam latronum, sed facit domum Patris domum negotiationis. Post haec sequitur: Saturitatem ignominiae pro gloria bibe tu, et commovere, id est, o diabole, o dogma perversum, o haeretice, qui te putabas calicem esse aureum, quo inebriantur omnes gentes, ut viderent speluncas
Abbreviated transcription (Latin):
bibit: hoc dicendum quia quicunq in egẏ¬
pto fuerit & inuia huiꝰ scłi. quamuis
moyses & aaron quamuis ieremias sit &
helias. tamen necesse est eũ de temptati.¬
onib egypti & solitudinib Bibere.
Unde &e dñi sermo qui obhoc carnẽ assũ¬
pserat ut biberet de torrente considerans
maiestatẽ suã: dixit. Pater. si possibile
est transeat calix iste a me. Et rursum
uidens se esse mȩgypto & aquas ñ posse
mundari nisi ip̃se potasset: ait. Uerun-
quia diabolus subuersione & poculo turbi
do ꝑuersis quibq doctrinis in ebriet ꝑximos
idest rationabile animal. & faciat eos qͦs
deceꝑit respicere ad speluncas suas. Aeccłiȩ
doginata libera sunt: die gratulant᷑ & lumine
non ducunt᷑ in atria dñi. quȩ nulla tectorum
p̃muntur umbra. sed inspeluncas. Fecerunt
enim domum patris quȩ fuerat. domus oratio¬
nis speluncas latronũ pollicentes initiationes
quasdã & mysteria recondita. solisq hereti¬
cis nota secreta. De quib loquit᷑ & isaias.

Expanded text:
ia , hoc dicendum, quia quicumque in Aegypto fuerit, et in via hujus saeculi, quamvis Moyses et Aaron, quamvis 625 Jeremias sit et Elias, tamen necesse est eum de tentationibus Aegypti et solitudinis bibere, unde et Domini sermo qui ob hoc carnem assumpserat, ut biberet de torrente, considerans majestatem suam dixit: Pater, si possibile est, transeat calix iste a me . Rursum videns se esse in Aegypto, et aquas non posse mundari, nisi ipse potasset, ait: Verumtaquia diabolus subversione et poculo turbido ac perversis quibusque doctrinis inebriet proximos, id est, rationale animal, et faciat eos quos deceperit, respicere ad speluncas suas. Ecclesiae enim dogmata libera sunt: die gratulantur et lumine.non ducunt in atria Domini, quae nulla tectorum premuntur umbra, sed in speluncas. Fecerunt enim domum Patris quae fuerat domus orationis, speluncas latronum , pollicentes initiationes quasdam et mysteria, et recondita solumque haereticis nota secreta, de quibus loquitur et Isaias:
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. & ponentes in excelsum os suum.
Qđ cum fecerint: manifeste ostenditur.
quia a semet ipsis edificent ciuitatẽ ex
sanguinib : & prȩparent eã iniquitatib
Sequitur enĩ. Nonsunt hȩc a dño omĩpote¬
nte: idest talis edificatio. ñ est a dño
sabaoth. quẽ nunc .Lxx. int̾p̃tati sunt
omĩpotentẽ. Deficient enĩ multi popłi. &
quanuis infinitȩ gentes in eoꝵs ducant᷑

Expanded text:
tatem, et ponentes in excelso os suum. tatem, et ponentes in excelso os suum. Quod cum fecerint, manifeste ostenditur, quia ex semetipsis aedificent civitatem in sanguinibus, et praeparent eam in iniquitatibus. Sequitur enim: Non sunt haec a Domino omnipotente? id est, talis 621 aedificatio non est a Domino sabaoth, quem nunc LXX interpretati sunt, omnipotentem. Deficient enim multi populi, et quamvis infinitae gentes in eorum ducant
Abbreviated transcription (Latin):
& plangat eum qđ edificet babylonẽ iN
sanguinib. & plurimoꝵ ruinis ac mortib
illius moenia construat. Qui quia hoc fece.¬
rit urbi quã sanguinib construx erat. post.¬
ea que a dño inferant᷑ ausculta. Sequit᷑ enĩ.
Nun qͥd non hȩc a dño sunt exercituũ: Idest
quȩ dicunt᷑. laborabunt popłi in multo
igni. & gentes inuacuũ. Idest: incensa baby¬
lone frustra popłi laborabunt. & nitentur
innichilum: & deficient popłi gentis chal.¬
daicȩ. Quia replebitur t̾ra ut cognoscat
głam dñi. Idest. cum babylon fuerit euer-¬
sa: manifesta fiet omĩb potentia uirtusq
dĩ. Quasi aquȩ oꝑientes mare. Sic gła dñi
terra uniuersa complebit᷑. sicut aquę alue¬
um: & fundum contegunt maris. Hȩc ut
diximus uxta litteram. Cęterũ ꝑspicuũ
puersa doctrina edificent ciuitatẽ in san.¬
guinib. id est ȩccłam suã in eoꝵ quos de¬
ceꝑunt interitu. & p̃parent urbẽ inini¬
quitatib. loquentes contra dm̃ iniqui¬

Expanded text:
et plangat eum quod aedificet Babylonem in sanguinibus, et plurimorum ruinis ac mortibus illius moenia construat. Qui quia hoc fecerit urbi, quam in sanguinibus construxerat, postea quae a Domino inferantur, auscultat. Sequitur enim: Numquid non haec a Domino sunt exercituum? id est, quae dicuntur. Laborabunt populi in multo igne, et gentes in vacuum, id est, incensa Babylone, frustra populi laborabunt, et nitentur in nihilum, et deficient populi gentis Chaldaicae. Quia replebitur terra ut cognoscat gloriam Domini, id est, cum Babylon fuerit eversa, manifesta fiet omnibus potentia virtutis Dei, quasi aquae operientes mare: sic gloria Domini terra universa complebitur, sicut aquae alveum et fundum contegunt maris. Haec ut diximus, juxta litteram. Caeterum perspicuum ctrina aedificent civitatem in sanguinibus, id est, Ecclesiam suam in eorum quos deceperunt, interitu, et praeparent urbem in iniquitatibus, loquentes contra Deum iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
de homine. & cȩtera his similia. Sp̃s autem
ubicunq solus & absolute sine aliquo addi¬
tamento legitur. semꝑ refert᷑ ad bonã par-¬
tẽ. idest ad sp̃m sc̃m: ut est illud apłi.
Qui seminat insp̃ũ: de sp̃u metet uitã ȩt̾nam.¬

Expanded text:
de homine , et caetera his similia. Spiritus autem de homine , et caetera his similia. Spiritus autem ubicumque solus et absolute sine aliquo additamento legitur, semper refertur ad bonam partem, id est, ad Spiritum sanctum, ut est illud Apostoli: Qui seminat in Spiritu, de Sp
Abbreviated transcription (Latin):
quib uegetantur artꝰ nequiuerit. Ꝙe con¬
trario dñs dr̃ intemplo sco suo: ñ intẽplo
qm̃ templum dĩ estis. & sp̃s dĩ habitat inuob:
Et alibi. Corpora ur̃a templum dĩ sunt.
U el in filio. sicut ipse ait. Pat̾ in me manens.
ipse facit oꝑa. Aut certe ixta illud qđ
cȩlum & t̾ras &e maria & uniuersũ mun-¬
dum sp̃s intꝰ alit. totamq infusa ꝑ artus
mens agitat molem. & magno se corpore
miscet. mundus omis qui cęlo constat &
terra. & cȩloꝵs circulis cluditur. dĩ domus
esse ꝑhibetur. Unde & apłs confident̃. In ipso
enĩ ait uiuimꝰ: & mouemur & sumꝰ. Quod
siqͥs opposuerit quomͦ sp̃s in idolis ñ esse
dicatur. cum omĩb simulachris assideant
iminundi sp̃s: discat scripturȩ sc̃ȩ consue¬
tudinẽ. nunquam sp̃m ꝑuersũ absolute. sed
cũ additamento aliquo spm nuncupari.
sic̃ ibi. Sp̃u fornicationis seducti sunt. Et in¬

Expanded text:
qua vegetantur artus, nequiverit. Et econqua vegetantur artus, nequiverit. Et econtrario Dominus dicitur in templo sancto suo : non in templo quoniam templum Dei estis, et spiritus Dei habitat in vobis ? Et alibi: Corpora vestra templum Dei sunt ; vel in Filio, sicut ipse ait: Pater in me manens, ipse facit opera . Aut certe juxta illud, quod coelos et terras, maria et universum mundum : Spiritus intus alit; totamque infusa per artus, Mens agitat molem, et magno se corpore miscet: mundus omnis qui coelo constat, et terra, et coelorum circulis clauditur, Dei domus esse perhibetur. Unde et Apostolus confidenter: In ipso enim, ait, vivimus, et movemur, et sumus . Quod si quis opposuerit, quomodo spiritus in idolis non esse dicatur, cum omnibus simulacris assideant immundi spiritus, discat Scripturae sanctae consuetudinem, numquam spiritum perversum absolute, sed cum additamento aliquo spiritum nuncupari: sicut ibi: Spiritu fornicationis seducti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑe. Quis nos separabit a caritate xp̃iꝰ
Tribulatio. an angustia: Et cętera. & de
prȩsenti capitulõ. Quid ꝓdest sculptili
quia sculpsit illud fictor suus: In utroq
enĩ impossibili tas demonstratur. qđ nec
apłi carita tem ulla tribulatio. & an¬
gustia diuidere possit a xp̃o. nec
inidolis sit ulla utilitas.
De qui dicit ligno exꝑgiscere. surge lapidi
tacenti. Nunquid ipse docere poterit: Ecce
Sipse cooꝑtus est auro & argento: &e omis sp̃s
non est inuiscerib eiꝰ. Dñs aut̃ in templo scõ
suo. sileat a facie eiꝰ omĩs t̾ra. Lx.x. Ue qui
dicit ligno euigila. exurge. & lapidi. eleua¬
Ire : & ip̃sum est ĩmago. & est ꝓductio auri
t̃ra. & hoc similit̾ uel aduersũ nabuchodo.¬
nosor uel aduersum om̃s qui uenerant᷑ ido:¬
la. accipi potest. Et describitur error huma.¬
nus : qđ argentum. aurum. geminas. & seri
fulgore materiȩ deos estimet: cũ formam
quidẽ potuerit artifex dare. animã aut̃

Expanded text:
accipere: Quis nos separabit a charitate Christi: tribulatio, an angustia ? et caetera. Et de praesenti capitulo: Quid prodest sculptile, quia sculpsit illud fictor suus? In utroque enim impossibilitas demonstratur, quod nec Apostoli charitatem ulla tribulatio et angustia dividere possit a Christo, nec in idolis sit ulla utilitas. . Vae qui dicit ligno, expergiscere; surge, lapidi tacenti : numquid ipse docere poterit? 629 Ecce iste coopertus est auro et argento, et omnis spiritus non est in visceribus ejus. Dominus autem in o: sileat a facie ejus omnis terra. LXX: Vae qui dicit ligno, evigila et exsurge: et lapidi, elevare; et ipsum est imago, et est productio auri terra. Et hoc similiter vel adversum Nabuchodonosor, vel adversum omnes qui venerantur idola, accipi potest. Et describitur error humanus, quod argentum, aurum, gemmas et sericidola, prae fulgore materiae deos aestimant, cum formam quidem potuerit artifex dare: animam autem,
Abbreviated transcription (Latin):
additamento lectꝰ sit. Sed &e illua dici po¬
test. si quis contentiose sp̃m ꝑuersũ in hoc lo.¬
co uoluerit acciꝑe: qđ aliud sit om̃is sp̃s
ñ est in eo. aliua si dixisset omis sp̃s ñ est
circa eum. Potest enĩ assidere simulachris.
cȩterũ: intrinsecus. eẽ. ñ potest. Unde & aqͥ¬
la significantius uertit hebraicũ dicens.
& sp̃s eius non est inuiscerib siue in medio eiꝰ.
Prȩterea sciendũ. inquib dã hebraicis uolu.¬
minib non esse additum omĩs: sed absolu¬
te sp̃m legi. Qđ si quis ratione suꝑatꝰ. IN
si de sp̃u scõ dictum sit cũ additam̃to le¬
gatur. & om̃is sp̃s ñ est ineo. sciat omnẽ
sp̃m diuersas gr̃as intelligi sp̃s scĩ: ut sit
sensus. Nichil in se grȩ̃: nichil poterit ha¬
bere uirtutis. Qđ quidem & iuxta tropo¬
logiam magis intelligitur: qđ in uniuersis
idolis hereticors & figmentis diaboli. nul
& pulchritudinẽ dogmatũ prȩferre uide.¬
antur. cum in illis nichil spirans sit & uita¬

Expanded text:
additamento lectus sit. Sed et illud dici potest si quis contentiose spiritum perversum in hoc loco voluerit accipere, quod aliud sit; Omnis spiritus non est in eo; aliud si dixisset: Omnis spiritus non est circa eum: potest enim assidere simulacris; caeterum intrinsecus esse non potest. Unde et Aquila significantius vertit Hebraicum dicens: Et spiritus ejus non est in visceribus, sive in medio ejus. Propterea sciendum in quibusdam Hebraicis voluminibus non esse additum, omnis; sed absolute, spiritum legi. Quod si quis ratione superatus isi de Spiritu sancto dictum sit, cum additamento legatur: Et omnis spiritus non est in eo? sciat omnem spiritum, diversas gratias intelligi Spiritus sancti: ut sit sensus: Nihil in se gratiae, nihil poterit habere virtutis. Quod quidem et juxta tropologiam magis intelligitur, quod in universis idolis haereticorum et figmentis diaboli, nullet pulchritudinem dogmatum praeferre videantur, cum in illis nihil spirans sit et vita
Abbreviated transcription (Latin):
psit. Cerne eunomiũ conflasse imaginẽ
falsam. & conflationi suȩ curuare ceruicẽ.
Signant̾q scriptura. & ponit illud inquit
in abscondito. Habent enĩ & ipsi orgia sua
& quasi ꝑfectis quibq discipłis. tradunt
abscondita sacramenta. Quȩ si ad lucem
ꝓcesserint : statim qđ ficta sunt arguu᷑.
Nichil gͥ eis ꝑderit sculptura. & conflatio
sua. Sculturã quia refertur ad lapides: in
his dogmatib intellige. quȩ stulticiam
pͥma fronte demonstrant. Conflationẽ ibi:
philosophorũ & splendore eloquentiȩ
idolum conflatũ est. Nichil: gͦ ꝓderit̾ fi¬
gientũ fictori suo: & mutũ surdũq simu¬
lachrũ. adoratorẽ suum audire ñ poterit.
Si quando uideris aliquẽ nolle credere ueri.¬
tati. & ostensa suors dognatũ falsitate in
coepto studio ꝑseuerare᷑: non incongrue
poteris dicere. Sperat infiginento suo. &
facit simulachra muta uł surda. Rã ꝓ aͣ¬
quippe apud grecos. utrunq significat.

Expanded text:
psit. Cerne Eunomium conflasse imaginem psit. Cerne Eunomium conflasse imaginem falsam, et conflationi suae curvare cervicem. Signanterque Scriptura: Et ponet, inquit, illud in abscondito. Habent enim et ipsi orgia sua, et quasi pro perfectis quibusque discipulis tradunt abscondita sacramenta, quae si ad lucem processerint, statim quod ficta sunt, arguuntur. Nihil igitur eis proderit sculptura et conflatio sua. Sculptura, quae refertur ad lapides, in his dogmatibus intelligitur, quae stultitiam prima fronte demonstrant. Conflatio est ibi, philosophorum et splendore eloquentiae idolum conflatum est. Nihil ergo proderit figmentum fictori suo. Et mutum surdumque simulacrum adoratorem suum audire non poterit. Si quando videris aliquem nolle credere veritati, et ostensa suorum dogmatum falsitate, in coepto studio perseverare, congrue poteris dicere: Sperat in figmento suo, et facit simulacra muta vel surda: κωφὰ quippe apud Graecos utrumque significat:
Abbreviated transcription (Latin):
daniel legimꝰ. Mirat᷑ itaq scriptura regis
amentiã & stulticiã: quia ipse iusserit᷑
statuã aureã fieri. & fictor confidat in
simulachro qđ fuxit. Qđ quidẽ possumꝰ
& generalit̃ contra om̃s idoloꝵ accipere
cultores. nec putemus unũ esse. qđ scul¬
pitur & conflatur. Sculpturã quidẽ pos.¬
sumꝰ in lapidib & inmarmore acciꝑe.
conflatura uͦ in his metallis intelligitur.
quȩ solui possunt atq conflari. uerbi
grã. de auro. argento. aere. plumbo sta¬
gnoq. Hoc dictum sit. ut uixta tro¬
pologiã scire possimus.
qͥd sit int̾
sculptile & conflatise.
in deuteronomio. Maledic tus¬
tus
omĩs qui fecerit sculptile atq conflatile.
opus manuum arcificis: & posuerit illud
in abscondito. Sculptile atq conflatile:
reor doginata. ẽẽ. ꝑuersa. quȩ abhis aquib
ficta sunt adorantur. Uide arriũ sculpsis¬
se sibi idolũ creaturȩ. & adorasse qđ scul¬

Expanded text:
Daniele legimus . Miratur itaque Scriptura regis Daniele legimus . Miratur itaque Scriptura regis amentiam et stultitiam, quia ipse jusserit statuam auream fieri, et fictor confidat in simulacro quod finxit: quod quidem possumus et generaliter contra omnes idolorum accipere cultores. Nec putemus unum esse quod sculpitur, et conflatur. Sculpturam quippe possumus in lapidibus et in marmoribus accipere: conflatura vero in his metallis intelligitur, quae solvi possunt atque conflari; verbi gratia, auro, argento, aere, plumbo, stannoque. Hoc dictum sit, ut juxta tropologiam scire possimus quid sit inter sculptile atque conflatile. in Deuteronomio: Maledictus omnis qui fecerit sculptile et conflatile, opus manuum artificis, et posuerit illud in abscondito . Sculptile et conflatile reor, dogmata esse perversa, quae ab his a quibus facta sunt, adorantur. Vide Arium sculpsisse sibi idolum creaturae, et adorasse quod scul
Abbreviated transcription (Latin):
rit eleuare ceruicẽ: sed errore deprime-¬
tur in terram. Multos enĩ homines int̾.
mus. idest ue qui potũ dat ꝑximo suo
subuersione turbida & priora tria
in quib dictum est. ue qui multiplicat
sibi quȩ non sunt sua. & ue qui congregat
auariciã malã domui suę. & ue qui edi
ficat ciuitatem insanguinib : & iuxta
hystoriã & iuxta anagogen. uel aduer¬
sum nabuchodonosor uel aduersũ diabo.¬
lum & anti xp̃m & hereticos posse equa¬
liter accipi. Ouid ꝑdest sculpti¬
Ile quia sculpsit illud fictor suus:
Conflatile &e imaginẽ falsam. quia sꝑa.¬
uit infigmento fictor eiꝰ. ut faceret si¬
I mulachra muta: Larx. Quid ꝑdest
sculptili quia sculpserunt illud forma¬
uerunt illud conflatise imaginẽ falsam.
‸quia confidit fictor infigmento suo. ut
faciat idola muta: Consequent̃ insuꝑio¬
rib de nabuchodonosor dr̃. quod fabri¬
catus sit statuam idoli bel. & posuerit

Expanded text:
rit elevare cervicem, sed terrore deprimerit elevare cervicem, sed terrore deprimetur in terram. Multos enim homines interfmus, id est: Vae qui potum dat proximo suo subversione turbida; et priora tria in quibus dictum est: Vae qui multiplicat sibi quae non sunt sua, et: Vae qui congregat avaritiam malam domta historiam, et juxta anagogen, vel adversum Nabuchodonosor, vel adversus diabolum et Antichristum et haereticos posse aequaliter accipi. Quid prodest sculptile, quia sculpsit illud fictor suus, conflatile et imaginem falsam? quia speravit in figmento fictor ejus, ut faceret simulacra muta. LXX: Quid prodest sculptile, quia sculpserunt illud; formaverunt illud conflatile, imaginem falsam? quia confidit fictor in figmento suo, ut faciat idola muta. Consequenter superioribus de Nabuchodonosor dicitur, quod fabricatus sit statuam idoli Bel, et posuerit
Abbreviated transcription (Latin):
gere siue diabolo qui oꝑaturus est in
anti xp̃o : & iste calice suo quo xp̃i cupi¬
et subuertere disciplinã inebriabit plu-¬
rimos. ut ebrii ingrediant᷑ inspeluncas eiꝰ.
Sed postquã finis aduenerit. ꝑ ea gła qua
se magnificauerat. implebitur ignominia.
Implebit᷑ aut̃ quia bibet supplicioꝵs calicẽ.
&e cõmouebit᷑ nequaquã firmꝰ inmalicia
sua. sed trepidus & sero poenitens. Circun¬
dabit enĩ eũ calix dextere diũ. qui est
dñs atq saluator: quando int̾fecerit
eũ sp̃u oris sui. & des truxerit illumina¬
tione aduentus sui. Tunc om̃is ignominia
quã sibi cogitationib fictisq sermonib
congregauit : ueniet suꝑ głam eiꝰ. Ut
quantum ante putabatur inclitꝰ: tantũ
postea ignominia plenꝰ fit. Blasphema¬
uiti enim in dm̃: & impietas quam exer.¬
cuit in libano oꝑiet eum. & multors
hominũ furor. qui aduersum dĩ ȩccłam
debachati sunt: ipsi imputabit᷑. Nec pote¬

Expanded text:
gere; sive de diabolo qui operaturus est in gere; sive de diabolo qui operaturus est in Antichristo, et iste calice suo, quo Christi cupiet subvertere disciplinam, inebriabit plurimos, ut ebrii inegrediantur speluncas ejus: sed postquam finis advenerit, pro ea gloria qua se magnificaverat, implebitur ignominia. Implebitur autem, quia bibet suppliciorum calicem, et commovebitur, nequaquam firmus in malitia sua, sed trepidus, et sero poenitens. Circumdabit enim eum calix dexterae Domini, qui est Dominus atque Salvator, quando interfecerit eum spiritu oris sui, et destruxerit 627 illuminatione adventus sui. Tunc omnis ignominia quam sibi cogitationibus, factis, sermonibus congregavit, veniet super gloriam ejus: ut quantum ante putabatur inclytus, tantum postea ignominia plenus sit. Blasphemavit enim in Deum, et impietas quam exercuit in Libano, operiet eum, et multorum hominum furor, qui adversum Dei Ecclesiam debacchati sunt, ipsi imputabitur: nec pote
Abbreviated transcription (Latin):
cultu dĩ. iccirco hereticoꝵ ꝑuersa oratio
& ñ euangłica simplicitate directa. eis uer¬
titur inpeccatũ: & impietas cultus dĩ oꝑi¬
et eos. Vnde sequitur. Et miseria bestia.¬
rũ terrebit te. ꝓpt̃̾ sanguinẽ hominum
& impietates terre & ciuitatis & omĩum
habitantium in ea. & est sensus. Eos quos
tius fraudib decepisti. & de ouib xpisti
fecisti esse bestias tuas. cũ uideris inmise¬
ria & perrore sustinere supplicia: tunc
terreberis. tunc tacebis. Acne arbitreris
me quia libanũ &e bestias nominaui. de
brutis animalib & ñ de hominib loqui.
manifestius tͥ dico. Sustinebis hȩc : quia
multors hominũ fudisti sanguinẽ. quos
dõ ꝑire fecisti & exerciusti impietatem
in t̾ra uiuentiũ. in t̾ra mansuetor. & un
pietas tua inciuitate quoq dnĩ deseui¬
it. idest in eccła eiꝰ multosq qui habita¬
bant in ea. impietatis tuȩ fecisti esse par¬
ticipes. Hoc subꝑsona hereticors dictum
sit. Cȩterũ si uolumꝰ de antixp̃o intelli¬

Expanded text:
cultus Dei. Idcirco haereticorum perversa oratio et non Evangelica simplicitate directa, eis vertetur in peccatum, et impietas cultus Dei operiet eos. Unde sequitur: Et miseria bestiarum terrebit te propter sanguinem hominum, et impietates terrae, et civitatis, et omnium habitantium in ea. Et est sensus: Eos quos tuis fraudibus decepisti, et de ovibus Christi fecisti esse bestias tuas, cum videris in miseria, et pro errore sustinere supplicia: tunc terreberis, tunc jacebis. Ac ne arbitreris me, quia Libanum et ejus bestias nominavi, de brutis animalibus, et non de hominibus loqui, manifestius tibi dico: Sustinebis haec, quia multorum hominum fudisti sanguinem, quos Deo perire fecisti. Et exercuisti impietatem in terra viventium, in terra mansuetorum, et impietas tua in civitate quoque Domini desaevit, id est, in Ecclesia ejus; multosque qui habitabant in ea, impietatis tuae fecisti esse participes. Hoc sub persona haereticorum dictum sit. Caeterum si volumus de Antichristo intelli
Abbreviated transcription (Latin):
manifeste significat saluatoris oratio.
quoq nefas est. aut sp̃m scm qui cẽ ipse dĩ
est patri poterat cõmendare. & non potus
animã de qua dixerat. Tristis est anima
mea: usq ad mortẽ. Q. Nemo potest eri¬
pere animã meã a me. &. Uoluntate de¬
pono animã meã. e sponte mea rursum

Expanded text:
manifeste significat Salvatoris oratio: quoque nefas est, aut Spiritum sanctum, qui et ipse Deus est, Patri poterat commendare, et non potius animam suam, de qua dixerat: Tristis est anima mea usque ad mortem . Et: Nemo potest eripere animam meam a me: sed voluntate mea depono animam meam, et sponte mea rursum
Abbreviated transcription (Latin):
peratã huiuscemodi potionẽ. ut supra re¬
tuli: gͦ &e calix iste quẽ bibiturus est
nabuchodonosor chatarticus estimandus
uindicta magna nabuchodonosor ꝓpinet
chatartico. & faciat eũ suo stercore pollui.
Hoc aduersus iudaicã traditionẽ. Ueniam̃
aut̃: & ad intelligentiã spualẽ. Ue tibi dia¬
bole. siue antixpiste. uel hereticoꝵs dogina
ꝑuersũ. qui doctrinis tuis & potionẽ tur.¬
ñ de iordane. non de fontib isrł. sed de
torrente cedron. & de flumine ȩgypti.
de quo & ieremias dicit. Quid tibi & iuiȩ
ȩgypti ut bibas aquas geon:ꝰ Pro quo in
hebreo scriptum est. syor. idest turbidam
atq cȩnosam. Quamuis enĩ de paradiso
scripturarũ flumina ȩgyptia exire cre¬
dantur : tam̃ quia conculcant᷑ pedib pha¬
raonis. ꝑdiderunt splendorẽ suũ. & uicla¬
ta luto egyptio uersa sunt in torrentes.
suerit torrentẽ sorrath. de quo bibit heli¬
as & torrentẽ aliũ de quo dñs bibit in

Expanded text:
peratam hujuscemodi potionem, ut supra reperatam hujuscemodi potionem, ut supra retuli: ergo et calix iste quem bibiturus est Nabuchodonosor, καθαρτικῷ aestimandus potens pro vindicta magna Nabuchodonosor propinet καθαρτικὸν, et faciat eum suo stercore pollui. Hoc adversus Judaicam traditionem. Veniamus autem ad intelligentiam spiritualem. Vae tibi, diabole, sive Antichriste, vel haereticorum dogma perversum, qui doctrinis tuis et potione turnon de Jordane, non de fontibus Israel, sed de torrente Cedron, et de flumine Aegypti, de quo Jeremias dicit: Quid tibi et viae Aegypti, ut bibas aquam Geon ? pro quo in Hebraeo scriptum est SIOR  , id est, turbidam atque coenosam: quamvis enim de paradiso Scripturarum flumina Aegypti exire credantur: tamen quia conculcantur pedibus Pharaonis, perdiderunt splendorem suum, et violata luto Aegyptio, versa sunt in torrentes, suerit torrentem Corath, de quo bibit Elias : et torrentem alium, de quo Dominus bibit in
Abbreviated transcription (Latin):
cecatus in reblatha hoc est antiochiȩ: ua¬
riisq irrisus modis. ductus est in babylo¬
nẽ. Ubi cum quadam die nabuchodonosor
conuiuii festa celebraret. iussit ei dare
potionẽ. qua hausta : uent̾ potantis solue¬
retur influxum. Ac subito introductum.
ante ora epulantium compulsũq uentris
stercore pollutũ. & hoc esse qđ scriptura
mittens fel suũ & in ebrians. ut aspiciat
nuditatẽ eiꝰ & ignominiã ꝑ gła. Qđ scili¬
cet ille qui rex potentissimus fuerat. ad ta¬
le dedecus sit adductus. Unde & cõminat᷑
ei ds̃. qđ & ipse bibiturus sit huiuscemodi
tis. Si enim qdđ sequit᷑ bibe tu quoq & con¬
sopire. & circundabit te calix dexterȩ
diĩ. & uomitus ignominiȩ suꝑ głam tuã.
non de calice intelligendũ sed de malis quȩ
bibiturus est nabuchodonosor. ergo & ille
calix quo sedechiȩ ꝓpinatum est. mala
sunt intelligenda. non ut illi uolunt cha¬
tarticũ. Sin aut̃ dicunt uere factũ & tem¬

Expanded text:
caecatus in Reblatha, hoc est, Antiochiae, vacaecatus in Reblatha, hoc est, Antiochiae, variisque irrisus modis, ductus est Babylonem . Ubi cum quadam die Nabuchodonosor convivii festa celebraret, jussit ei dare potionem, qua hausta, venter potantis solveretur in fluxum: ac subito inante ora potantium compulsum, in ventris stercore fuisse pollutum; et hoc est quod dicitur: mittens fel suum et inebrians, ut aspiciat nuditatem ejus, et ignominiam pro gloria: quod scilicet ille qui rex potentissimus fuerat ad tale dedecus per eum sit deductus. Unde et comminatur ei Deus quod et ipse bibiturus sit hujuscemodi tis. Si enim quod sequitur: Bibe tu quoque, et consopire, et circumdabit te calix dexterae ni, et vomitus ignominiae super gloriam tuam, non de calice intelligunt, sed de malis, quae bibiturus est Nabuchodonosor: ergo et ille calix quo Sedeciae propinatum est, mala sunt intelligenda, non, ut illi volunt, καθαρτικόν. Sin autem dicunt vere factum, et tem
Abbreviated transcription (Latin):
enim qd ait. repletus est ignominia pro
gła. ut sub audiatur amicus & ꝑximus
siue consors regni: qui tuum o nabucho¬
donosor calicem bibit. Unde quia in ebria-¬
sti plurimos. tu quoque bibe de calice diũ
& consopire. Circundaberis supplicus dex
quȩ obsorbueras egeres. & de sullimi gła
ad ultima deduceris mala: quia in iquitas
libani oꝑiet te. Suꝑbia inquit tua & euer¬
sio templi: & rapina sanctuarii te depo-¬
pulabit᷑ atq uastabit. & quia semel nomi¬
nauerat montẽ libani : sub eiusdẽ trans¬
latione uictimas & sacrificia. uel certe
multitudinẽ popłors quȩ int̾fecta est in
ierłm. animalib uel bestuis cõparat
dicens. Et uastitas animaliũ opprimet
te. Hoc aut̃ omẽ patieris. quia uastasti
uidam. subuertisti terram repromissionis
&e ciuitatẽ ierłm: om̃sq habitatores eius.
Audiui liddȩ quendam de hebreis qui sa¬
piens apud illos &
Sedechias inquit a nabuchodonosor rege

Expanded text:
enim est quod ait: Repletus est ignominia pro enim est quod ait: Repletus est ignominia pro gloria, ut subaudiatur amicus, et proximus, sive consors regni, qui tuum, o Nabuchodonosor, calicem bibit. Unde quia inebriasti plurimos, tu quoque bibe de calice Domini et consopire: circumdaberis suppliciis dexquae absorbueras, egeres, et de sublimi gloria ad ultima deduceris mala. Quia iniquitas Libani operiet te; superbia, inquit, tua et eversio templi, et rapina sanctuarii te depopulabitur atque vastabit. Et quia semel nominaverat montem Libanum, sub ejusdem translatione victimas, et sacrificia, vel certe multitudinem populorum, quae interfecta est in Jerusalem, animalibus vel bestiis comparat, dicens: Et vastitas animalium opprimet te. Hoc autem omne patieris, quia vastasti Judam, subvertisti terram repromissionis, et civitatem Jerusalem omnesque habitatores ejus. Adivi Liddae quemdam de Hebraeis, qui sapiens apud illos, eSedecias, inquit, a Nabuchodonosor rege
Abbreviated transcription (Latin):
tens absq iudicio furorẽ suum. Theo dotio.
In alia editione repꝑi.
tum dat amico sũo turbinẽ uolantẽ. Sed
& alibi translatũ legi. ue qui potũ dat ꝓxi¬
mosuo.
idest amentiã turbidã. Hoc ꝑpterea :
lerunt.la.x. subuersionẽ: scire possetis qͣn¬
ta apud om̃s editiones uarietate discordet.
Igitur adhuc contra nabuchodonosor inue.¬
ctio est: qđ oblitus conditionis suȩ. & quasi
ignorans se. eẽ. hominẽ. alteri homini felle¬
at a maritudine ꝓpinarit. Possumus autem
eũ uel regẽ intelligere uidȩ uel generalit̃
om̃s homines: qđ in ebriauerit eos malis.
ut uideret sedechiȩ & captiuoꝵ omium
nuditatẽ. ꝓ quo int̾pretat᷑ est syminachus
& quinta editio. ut uideret ignominias
eors. Dicunt᷑ aut̃ hȩc ꝑmetaphoram. ebru
hominis & nuditate turbati: qđ nabucho¬
donosor om̃s in ebriauerit calice furoris
sui. cunc tosq spoliatos uiderit. & capti¬
uos. Et illi qui quondam gloriosi fuerant:
in ultimam redacti sunt seruitutẽ. Hoc :¬

Expanded text:
tens absque judicio furorem suum. Theodotio ἀπIn alia editione reperi,tum dat amico suo turbinem volantem. Sed et alibi translatum legi: Vae qui potum dat proximo suo  amentiam turbidalerunt LXX subversionem, sciri 623 possit quanta apud omnes editiones varietate discordet. Igitur adhuc contra Nabuchodonosor invectio est, quod oblitus conditionis suae, et quasi ignorans se esse hominem, alteri homini fel et amaritudinem propinarit. Possumus autem eum vel regem intelligere Judaeae, vel generaliter omnes homines quod inebriaverit eos malis, ut videret Sedeciae et captivorum omnium nuditatem. Pro quo interpretatus est Symmachus et quinta editio, ut videret ignominias eorum. Dicuntur autem haec per metaphoram ebrii hominis, et nuditate turpati, quod Nabuchodonosor omnes inebriaverit calice furoris sui, cunctosque exspoliatos viderit et captivos, et illi qui quondam gloriosi fuerant, in ultimam redacti sint servitutem: hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ta est ininiquitatib : in qua uixta eundẽ
ꝓpħam iusticia dormiuit. nec est edifi¬
catio eiꝰ adño sabaoth. Vnde & defecer̃t
popłi multi inigne: &e gentes multȩ lassa¬
tȩ sunt. Tempore enim uespasiani &e titi
circundata est exercitib: & ad diẽ solen¬
nẽ paschȩ uenientes. urbe quasi carcere
sunt reclusi. & fame & penuria defecer̃.
& usq ad extremas runas. adriani eos
sanguinum. & urbe iniquitatũ: & popłis
ignẽ consũptis. & gentib quȩ ad au xiliũ
eoꝵs uenerant huc illucq disꝑsis. & dimit¬
tentib lassas manus. repleta est uniuersa
&e doctrina eiꝰ. uniuersus mundus cooꝑtꝰ
est. Ue qui potum dat amico suo:
mittens fel suum & in ebrians. ut aspi.¬
ciat nuditatẽ eiꝰ. Repletus est ignominia
ꝓ gła. Bibe tu quoq & consopire. Circun¬
dabit te calix dexterȩ dnĩ. & uomitus
ignominię suꝑ głam tuam. Quia iniquitas
iniquitate t̾rȩ. & ciuitatis & omiũ habita.

Expanded text:
iniquitatibus: in qua juxta eumdem prophetam justitia dormivit. Nec est aedificatio ejus a Domino sabaoth. Unde defecerunt populi multi in igne: et gentes multae lassatae sunt eo tempore quo Vespasiani et Titi circumdata est exercitibus, et ad diem solemnem Paschae venientes, urbe quasi carcere sunt reclusi: 622 et fame et penuria defecerunt, et usque ad extremas ruinas Hadriani eos sanguinum, et urbe iniquitatum, et populis igne consumptis, et gentibus quae ad auxilium eorum venerant, huc illucque dispersis, et dimittentibus lassas manus, repleta est universa et doctrina ejus universus mundus coopertus est. Vae qui potum dat amico suo, mittens fel suum et inebrians, ut aspiciat nuditatem ejus. Repletus est ignominia pro gloria: bibe tu quoque, et consopire: circumdabit te calix dexterae Domini, et vomitus ignominiae super gloriam tuam: quia iniquitas iniquitate terrae, et civitatis, et omnium Al.
Abbreviated transcription (Latin):
uel certe coartabunt᷑ mangustũ. &
eccłȩ multitudini non poterunt cõpara¬
ri. Illis quippe in igni deficientib
qđ sentit᷑ ut diaboli principis sui
igne consumpti. aut certe succensis igne
dñi de quo ait. ignẽ ueni mittere suꝑ terrã
& quem uolo ut ardeat. & de priori cur.¬
su retractis & agentib poenitentiã & coe¬
ptum it̃ deserentib qđ sonat o¬
replebit᷑ uniuersa
t̃ra gła dñi. quando ad p̃dicationẽ apłoꝵs
inuniuersũ orbẽ exierit sonus eoꝵs. sicut
aquȩ opientes mare. Idest. ut omnẽ salsu.¬
ginẽ & amaritudinẽ scłi quã t̾ra biberat.
pluente desuꝑ diabolo aquȩ dñi oꝑiant.
& efficient maris locum. & amaritudinis
pristinȩ non parere. Unde & inpsalmo
aut̃ quanquã ñ conueniat ordini lectionis.
nec ad p̃sentẽ scripturȩ textum faciat. &
suꝑ ierłm intelligi ciuitate plena sanguine
ꝓpħarũ : de qua & scriptura cõmemorat.
qd redundauerit in ea scõr sanguis a por

Expanded text:
el certe coarctabuntur in angustum, et Ecclesiae multitudini non poterunt comparari. Illis quippe in igne deficientibus quod sentitur, aut diaboli principis sui igne consumptis, aut certe succensis igne Domini, de quo ait: Ignem veni mittere super terram, et quam volo ut ardeat , et de priore cursu retractis, et agentibus poenitentiam, et coeptum iter deserentibus, quod sonat replebitur universa terra gloria Domini, quando ad praedicationem apostolorum in universum orbem exierit sonus eorum, sicut aquae operientes mare , id est, ut omnem salsuginem, et amaritudinem saeculi, quam terra biberat, pluente desuper diabolo, aquae Domini operiant; et efficiant maris locum et amaritudinis pristinae non apparere. Unde et in psalmo autem quamquam non conveniat ordini lectionis, nec ad praesentem Scripturae textum faciat et super Jerusalem intelligi civitatem plenam sanguine prophetarum, de qua Scriptura commemorat , quod redunda
Abbreviated transcription (Latin):
hereticors. de ligno loquit᷑. Alit̃ enĩ ꝑsuade¬
re non possunt. nisi gł am ligni suȩ ꝑuersi¬
tati p̃ferant. Nec non & illud qd di xeramꝰ
quia lapis de pariete clamabit sicut uer
mis de ligno loquens. uel lapis de pariete
uociferabitur. & ka de lignõ lo¬
quet᷑ ea. quidã ẽ nr̃is uermẽ in ligno lo¬
quentẽ illum esse auint. qui dicit᷑ in psal

Expanded text:
haereticorum de ligno loquitur: aliter enim persuadehaereticorum de ligno loquitur: aliter enim persuadere non possunt, nisi gloriam ligni suae perversitati praeferant. Necnon et illud quod dixeramus: Quia lapis de pariete 620 clamabit, sicut vermis in ligno loquens Al. loquitur , vel lapis de pariete vociferabitur, et σκώληξ de ligno loquetur ea, quidam e nostris vermem in ligno loquentem illum
Abbreviated transcription (Latin):
Scio quendam de fr̃ib lapidem qͥ de pariete
clamauerit intellexisse dnm̃ saluatorẽ.
& scarabeũ de ligno loquentẽ. latronem
qui dnm blasphẽmarit. Qđ licet & pie
possit intelligi: tam̃ quomͦ cũ uniuerso
ꝓphetiȩ contẽxtu possit aptari. ñ inuenio.
Sunt nonnulli qui putant cͥantarũ de li¬
gno loquentẽ & ad saluatoris ꝑsonã refer.¬
ri posse. qđ impium esse exordine ipso
sermonis apparet. Chantarus enĩ qui de
ligno loquitur ea. ñ intelligit᷑ in bonam¬
partẽ sed in malam. Id est loquit᷑ auariciã
pessimam. multiplicantis aduersũ domũ
suã & confusionẽ diaboli: & cȩtera quȩ de
iniquitate eiꝰ & scelere p̃cesserunt. Qđ aut̃
ait aquila & massa de ligno respondebit:
massam referemꝰ adillum sensũ. quẽ dñs
posuit in euangłio. Cauete uos a fermen¬
to phariseors. Tumq dubitarent apłi. &
quidnã esset scire ñ possent: euangłista
int̾pretatꝰ est dicens. Dixerat aut̃ eis:
de doctrina phariseor. Recte gͥ doctrina

Expanded text:
 lapidem, qui de pariete clamaverit, intellexisse Dominum Salvatorem, et scarabaeum de ligno loquentem, latronem qui Dominum blasphemaverit: quod licet pie possit intelligi: tamen quomodo cum universo prophetiae contextu possit aptari, non invenio. Sunt nonnulli qui putent cantharum de ligno loquentem, et ad Salvatoris personam referri posse, quod impium esse ex ordine ipso sermonis apparet. Cantharus enim de ligno loquetur ea, non intelligitur in bonam, sed in malam partem, id est, loquetur avaritiam pessimam multiplicantis adversus domum suam, et confusionem diaboli, et caetera quae de iniquitate ejus et scelere praecesserunt. Quod autem ait Aquila, et massa de ligno respondebit, Massam referimus ad illum sensum, quem Dominus posuit in Evangelio: Cavete vobis a fermento Pharisaeorum . Cumque dubitarent apostoli, et quidnam esset, scire non possent, Evangelista interpretatus est, dicens: Dixerat autem eis de doctrina Pharisaeorum. Recte igitur doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
rat urbẽ ininiquitate. Nunqͥd ñ hȩc a
Idño sunt exercituũ : laborabunt enim
popłi inmulto igni. & gentes inuacuum
& deficient. quĩa replebit᷑ t̾ra ut cogno¬
scat głam dñi. quasi aquȩ opientes mare.
Bui

Expanded text:
uid non hec a Domino sunt exercituum? laborabunt enim populi in multo igni: et gentes in vacuum et 184 deficient. Quia replebitur terra ut cognoscant gloriam Domini: quasi aque operientis mare. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
mabit auariciam suꝑbi : eoqd om̃s gentes
sua ꝑsuasione deceꝑit. Lapides stolida cre.
dentium corda doctrinis hereticoꝵs possumꝰ
intelligere. & scarabeum de ligno. magistroᷤᷤ
quosq ꝑuersos. qui turpis lucri grã assu¬
mentes prȩdicationẽ crucis. locunt᷑ ex ute¬
ro. ds̃ enĩ eors uent̃ est. & omĩa cibors fa
& ad hoc tantũ assumunt erucẽ. ut aua-¬
riciam &e suꝑbiam magistri sui diaboli
doceant ore uipereo. Si quando uideris he.¬
reticors quẽpiã. quasi recondita & occulta
mysteria contra ȩccłam loqui. & domum
di aboli domui prȩferre. xp̃i. dicito. Lapis
de pariete clamat. & chantarus de ligno
loquit᷑. legi in ciuusdã uolumine. ꝓpterea
chantarũ suꝑ hereticis intelligͥnꝰ quia do¬
gmata habeant stercori cõparanda. Unde
&e apłs: doctrinȩ ueteris errorem dicit
se reputasse in scibala. idest instercora.
Non quo lex uetus ut manichei arbitrant᷑

Expanded text:
mabunt contra avaritiam superbi, eo quod omnes gentes mabunt contra avaritiam superbi, eo quod omnes gentes sua persuasione deceperit. Lapides, stolida corda credentium doctrinis haereticorum possumus intelligere, et scarabaeum de ligno, magistros quosque perversos, qui turpis lucri gratia 619 assumentes praedicationem crucis, loquuntur ex utero. Deus enim eorum venter est, et omnia cibt ad hoc tantum assumunt crucem, ut avaritiam et superbiam magistri sui diaboli doceant ore vipereo. Si quando videris haereticorum quempiam, quasi recondita et occulta mysteria contra Ecclesiam loqui, et domum diaboli domui praeferre Christi, dicito: Lapis de pariete clamat, et cantharus de ligno loquitur. Legi in cujusdam volumine, propterea cantharum super haereticis intelligi, quia dogmata habeant stercori comparanda. Unde et Apostolus, doctrinae veteris errorem dicit se reputasse in scybala, id est, in stercora . Non quod Lex vetus, ut Manichaei arbitrantur,
Abbreviated transcription (Latin):
cia doctoris ȩccłastici: qui nunquã saciat᷑
multitudine sec tatoꝵ. & quanto plures
habuerit discipłos: tanto magis ad doc¬
trinȩ studium concitetur. Ue gͦ ei qui
multiplicat sibi auariciam pessimã. &e con¬
gregat domui suȩ conuenticula ꝑuersa
&e ponunt in alto nidum suũ. ut eruant᷑
de manu malors. Pollicentur enĩ de manu¬
malors & anti xp̃c. & heretici eos qui suũ
dogina suscipiunt fore in cęlestib possessu.¬
ros regna cȩloꝵ. gehennȩ incendia ñ sen.¬
suros. Et cum hȩc reꝑmiserint: consilium
ipsors ad ꝑfectum uenire ñ poterit. sed erit
ipse rerum finis ostenderit. cum ꝑbabitur
confusionis esse consiliũ ñ salutis. Iste ut
diximꝰ ꝑuersitatis doctor. consumpsit popłos
multos. & quanto plures habuit incomita¬
tu suo. tanto magis delinquet contra ani¬
mam suam. Deniq eccłe eiꝰ lapides. & lͥ a¬
&o r oͦ apoe. idest scarabeus de ligno cla-¬

Expanded text:
tia doctoris Ecclesiastici, qui numquam satiatur tia doctoris Ecclesiastici, qui numquam satiatur multitudine sectatorum, et quanto plures habuerit discipulos, tanto magis ad doctrinae studium concitetur. Vae ergo ei qui multiplicat sibi avaritiam pessimam, ut congreget domui suae conventicula perversa, et ponat in alto nidum suum, ut eruatur de manu malorum. Pollicentur enim et diabolus et Antichristus et haeretici, eos qui suum dogma suscipiant, fore in coelestibus possessuros regna coelorum, et gehennae incendia non sensuros. Et cum haec repromiserint, consilium ipsorum ad perfectum venire non poterit: sed erit ipse rerum finis ostenderit, cum  Al. tunc probabitur confusionis esse consilium, non salutis. Iste, ut diximus, perversitatis doctor consumpsit populos multos, et quanto plures habuit in comitatu suo, tanto magis deliquit contra animam suam. Denique Ecclesiae ejus lapides, et κάνθαρος, id est, scarabaeus de ligno, cla
Abbreviated transcription (Latin):
Et ipse inter.¬
dos parietes in medio structurȩ ponit᷑. &
uulgo apud grecos appellatur. ic aͣ¬
t ωͦ Rbͣe. Hoc est gͦ uixta hystoriã: qđ pro¬
pħalis sermo significat. lapides parietum
qui a te destructi sunt. & ligna eorũ am¬
busta: tuam crudelitatẽ sonabunt. Repꝑi
exceptis quinq editionib. idest aquile.
duodecim ꝓpħarũ. & duas alias editiones.
in quarũ una scriptum est: quia lapis de
pariete clamabit. quasi uermis in ligno lo¬
quens. & in altera. lapis enĩ de pariete uo¬
ciferabitur. &. KOA Eoc. de ligno loquet᷑
ea. Sed & aquila aliud quiddã quã nos
diximus posuit. kay Mcaia. idest massa
de ligno respondebit. Quors int̾p̃tatio quid
sibi uelit. in .Lxx. trans lators expositione
dicemꝰ. in quib praue oppositũ ÷. Et dirigi¬
tur sermo. uel ad diabolũ. uł ad anti xp̃m.
uł ad hereticos. qui multiplicant sibi
auariciam malam. Mala autẽ dr̃ auarici.¬
a: ad distinctionẽ bonȩ. Ut sit bona auari.¬

Expanded text:
et ipsae interdos parietes in medio structurae ponitur; et vulgo apud Graecos appellatur ἱμάντωσις. Hoc est ergo juxta historiam quod prophetalis sermo 618 significat: lapides parietum qui a te destructi sunt, et ligna eorum ambusta tuam crudelitatem sonabunt. Reperi, exceptis quinque editionibus, id est, Aquiladuodecim prophetis et duas alias editiones, in quarum una scriptum est: Quia lapis de Al. in pariete clamabit quasi vermis in ligno loquens: et in altera: Lapis enim de pariete vociferabitur, et σκώληξ de ligno loquetur ea. Sed et Aquila aliud quiddam quam nos diximus posuit, καὶ μάζα, id est, et massa de ligno respondebit. Quorum interpretatio quid sibi velit, in Septuaginta translatorum expositione dicemus, in quibus pro vae, o positum est, et dirigitur sermo vel ad diabolum vel Antichristum, vel ad haereticos, qui multiplicant sibi avaritiam malam. Mala autem dicitur avaritia, ad distinctionem bonae, ut sit bona avari