comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ni eloquii: noscuntur inuisibłia
eũngelio. Uerba que loquor uo¬
bis sp̃s ⁊ uita sunt. Tria si quidẽ¬
sut dei inuisibilia. potentia. sapi¬
docet. commendat. suadet. queri

Expanded text:
ni eloquii, noscuntur invisibilia Evangelio: Verba quae ego loquor vobis, spiritus et vita sunt . Tria sunt Dei invisibilia: potentia, sapidocet, commendat, suadet, quaeri,
Abbreviated transcription (Latin):
creat. sapientia gubernat. benig
omnino seꝑari non possunt. Po¬
tentia ꝑ benignitatem sapient̾
creat. sapientia ꝑ potentiam be¬
nigne gubernat. benignitas per
sapientiam potent̾ conseruat. Po¬
tentiam manifestat creaturaꝵ ĩ¬
mensitas. sapientiam formositas.
benignitatem utilitas. Immensi¬

Expanded text:
creat, saatione separari non possunt. Potentia per benignitatem sapienter creat. Sapientia per potentiam benigne gubernat. Benignitas per sapientiam potenter conservat. Potentiam manifestat creaturarum immensitas, sapientiam decor, bonitatem utilitas. Immensi
Abbreviated transcription (Latin):
nes sunt. quas lex eterna non
sauxit. s posterioꝵ diligentia
ratione utilitatis adinuenit.
non ad salutem principaliter
obtinendam. s ad eam tutius
correptionem deuita. non quod
eoꝵ colloquium ꝑ se saluti obes¬
set. s qd fieqͥntãtum ex obliq̃
quoꝵdam simplicitatem cor¬
rupere posset. ⁊ multa reperies
in canonicis institutionib ĩ hc̃

Expanded text:
 sunt, quas lex eterna non sanxit, sed posteriorum diligentia, ratione utilitatis invenit, non ad salutem principaliter obtinendam, sed ad eam tutius correptionem devita . Non quod eorum colloquium, per se, saluti obesset, sed quod frequentatum, ex obliquo quorumdam simplicitatem corrumpere posset. Et multa reperies in canonicis institutionibus in 165 hunc
Abbreviated transcription (Latin):
tuor sunt minima terre.⁊ ipsa
sunt sapientiora sapientib. for¬
mice. populus infirmus qui p̃¬
parat in messe cibum sibi. Le¬
pusculus plebs inualida qui
collocat in petra cubile suum.

Expanded text:
tuor sunt minima terre et ipsa sunt sapienciora sapientibus: Formice, populus infirmus, qui preparaverit in messe cibum sibi; lepusculus, plebs invalida, que collocat in petra cubile suum;
Abbreviated transcription (Latin):
nitio dei quinq modis constat᷑.¬
fit enim ex creatura munli. ex
ratione uel natura animi. ex
cognitione diuini eloquii. aut¬
ex raclio contemplationis. uel¬
ex gaudio felicissime uisionis.
De prima in apło legitur. inui¬
tura mundi ꝑ ea que facta sunt
intellecta conspiciuntur. sempi

Expanded text:
nitio Dei quinque modis constat; ex creatura mundi, ex ratione vel natura animi, ex cognitione divini eloquii, ex radio contemplationis, ex gaudio felicissimae visionis. De primo legitur in Atura mundi per ea quae facta sunt intel
Abbreviated transcription (Latin):
dit in montem. deinde in crucẽ.¬
ad ultimum ad pr̃em. In monte
docuit discipulos. in cruce redemit
captiuos. in celo glorifica uit elec¬
tos. In monte doctrmam protulit
humilitatis. in crute formam ex¬
pressit caritatis. in celo coronã
prebuit felicitatis. In monte do

Expanded text:
dit in montem, deinde in crucem, tandem ad Patrem. In monte docuit discipulos; in cruce redemit captivos; in coelo glorificavit electos. In monte doctrinam protulit humilitatis; in cruce formam expressit charitatis; in coelo coronam praebuit felicitatis. In primo
Abbreviated transcription (French):
ꝓhibent. necessaria iubent. sum¬
ma suadent. uenialia indulgẽt
morbis amouendis prouident. T̃
illicita prohibent. a morte deter
cupiuint conseruare: quotiens sũ¬
ma suadent. salutem student au¬

Expanded text:
prohibent, necessaria jubent, summa suadent, venialia indulgent: morbis amovendis provident, et qui illicita prohibent, a morte deterrcupiunt conservare; qui autem summa suadent, salutem student au
Abbreviated transcription (Latin):
go subleuata ad semet ip̃am a
mina modulum suum intelli¬
git. ⁊ corporalia omnia transcẽ¬
dit. agnoscit. atq ab intellectu
suo ad auctoris intellectu tran

Expanded text:
go sublevata ad seipsam anima suum modulum et intelligit, et quia corporalia omnia transcendat agnoscit, atque ab intellectu suo se ad auctoris intellectum
Abbreviated transcription (Latin):
mo mittens manum suam ad a¬
ratrum ⁊ respiciens retio aptus
est regno dei. Doterat enim ante as¬
censionem ẽẽ inferior. non tamen
deterior: post eam uero ⁊ inferior¬
dulgentia uero quia meliora non
eligit. ht̃ remedium quidem non
premium. s ab hoc si quis declina¬
uerit meretur exitiale iudicium.

Expanded text:
mo mittens manum suam ad aratrum, et retro aspiciens, aptus est regno Dei . Poterat enim ante Ascensionem esse inferior, non tamen deterior; post Ascensionem vero inferiordetur quia meliora non eligit, remedium quidem habet, non praemium; sed ab hoc si quis declinaverit, meretur exitiale judicium.
Abbreviated transcription (Latin):
des: ⁊ quasi plantatio rose ĩ ihe-¬
rico : quasi oliua spetiosa ĩ cam¬
iuxͣ aquam in plateis. Primagͥ
est luctus penitentie. scd̾a opus
miscłie. tercia amor iusticie. qͣrͣca
rigor mortificatõnis. quinta dul¬
cedo contemplationis. sexta ĩ pre¬

Expanded text:
antatio roseti in Jericho; quasi oliva spirans in cam aquam in plateis . Prima est fructus poenitentiae, secunda opus misericordiae, tertia amor justitiae, quarta rigor mortificationis, quinta dulcedo contemplationis, sexta
Abbreviated transcription (Latin):
appetitio ⁊ humilium concep¬
tio. ⁊ laboris cum utilitatis ra
cia. patientia. ꝑseuerantia. Ma¬
gnificentia est reꝵ magnaꝵ ⁊ ex
celsaꝵ cum quadam animi am¬
plitudine amministratio. fidu¬
cia est ꝑ quam magnis ⁊ hone¬
stis reb multum ip̃e animus¬
se fiducie certa cum spe collocaũ.
Patientia est honestatis ⁊ utili¬
tatis causa reꝵ arcluaꝵ ⁊ diffici¬
lium uoluntaria ⁊ liuturna ꝑ¬
pessio. Perseuerantia est in ra¬
tione bene considerata stabilis ⁊
ꝓpetua ꝑmansio. Temperantia ẽ
rationis in libidinem atq ĩ alios
non rectos impetus animi firma
⁊ mod̾ata dominatio. Cuius par¬
mentia. modestia. Continentia
est ꝑquam cupiditas animi cõ¬
sili gub̾natõne regitur. Clemen¬
tia per quam animi temere ĩ o
ꝑ quam pudor honestus .i. uere¬

Expanded text:
appetitio, et rerum humilium contemptio, et laboris cum utilitatis ratcia, patientia, perseverantia. Magnificentia est rerum magnarum et excelsarum cum quadam animi amplitudine administratio. Fiducia est, per quam magnis et honestis rebus multum sibi animus fiduciae certa cum cum spe collocat. Patientia est, honestatis et utilitatis causa, rerum arduarum ac difficilium voluntaria ac diuturna perpessio. Perseverantia est in ratione bene consiperpetua permansio. Temperantia est rationis in libidinem atque in alios non rectos impetus animi firma et moderata dominatio. Ejus parmentia, modestia. Continentia est per quam cupiditas consilii gubernatione regitur. Clementia, per quam animi temere in odr quam pudor honestus
Abbreviated transcription (Latin):
tentes misericordes. in ciuitate
disciplinam exercentes. in mõte
crucem xp̃i baiulantes huic mũ¬
do crucifixi. in specula contempla-¬
tiui. in libano ꝑfci candorem in¬
nocentie adepti. ad tercium celũ

Expanded text:
no misericordes, in civitate disciplinam exercentes, in monte crucem Christi bajulantes, mundo crucifixi in specula contemplativi; in Libano perfecti candorem innocentiae adepti, et ad tertium coelum
Abbreviated transcription (Latin):
do sensuum dissolutionem ꝑ dis¬
ciplinam restringit. Tunc gad
forti prelio dimicat. qͣndo deside¬
ria carnalia ꝑ carnis mortifica¬
tõem trucidat. Magna nãq ho¬
stium strages efficitur. ciciusq
odiosus ĩlle uicioꝵ ex̾citus ĩ fu¬
gam conuertitur cum sensus cor¬
poris ꝑ dlisciplinam ab euagatõe
restringitur: ⁊ appetitus carnis
ꝑ abstinentiam a uoluptate re¬
frenatur. In hunc itaq modũ
ut omnes experiri possumus. dã
ciuitatem nr̃am componit intrĩ¬
secus: gad munit excrinserus.
cap̃..xciii. Quomodo incordis eu¬
stodia uicissim sibi uirtutes pre¬
dicte cooperentur.

Expanded text:
do sensuum dissolutionem per disdo sensuum dissolutionem per disciplinam restringit. Tunc Gad forti praelio dimicat, quando desideria carnalia per carnis mortificationem trucidat. Magna namque hostium strages efficitur, citiusque odiosus ille vitiorum exercitus in fugam convertitur, cum sensus corporis per disciplinam ab evagatione restringitur, et appetitus carnis per abstinentiam a voluptate refrenatur. In hunc itaque modum, ut omnes experiri possumus, Dan civitatem nostram componit intrinsecus, Gad munit extrinsecus. CAPUT XXXIII. Quomodo in cordis custodia vicissim sibi virtutes praedictae cooperentur.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃t. Undesat ꝯstat qr sñ aduitorio
gad qͥ ⁊tͣ ext̾iora uigilare d: dan
in cõponenda tiuium pace. intꝰ in¬
aniter laborat. Q̾d enĩ uiuat iu¬
dicante dan ppłm suũ assidue
causam cliscordie amputare ⁊ ni¬
si studeat gad ꝑ portas sensuum
irritamenta uiciorũ quendã ui¬
delicet quasi hostilem excitum ñ
admittere: Quamius enim dã
assidue in throno iudicii reside¬
at: quamuis rixas altercantiũ
cogitationum indesmenter com¬
ponat ⁊ frustra utiq in obseruan¬
da ciuium concordia desudat. nͥ
eodem studio. gad tiuitatem no¬
stram ꝑ sensuum disciplinam mu¬
niat: ⁊ hostilia uicioꝵ agmina
abstinentie p̃lio acriter feriat.
Unde etiam scriptum est gad ac¬
tinctus: preliabitur ante eum. Tc̃
enim utiliter dan contra proditoꝵ
ꝑfidiam intrinsecus uigilat. cũ
gad extrinsecus occursantes ho¬
stes excludit. ⁊ expugnat. Prius
itaꝙ gad actingitur: ut post mo¬
dum fortiter prelietur. Gad pro¬
culdubio tunc se accingit: quan¬

Expanded text:
t. Unde satis constat quia sine adjutorio Gad, qui contra exteriora vigilare debet, Dan, in componenda civium pace, intus inaniter laborat. Quid enim juvat, judicante Dan populum suum, assidue causam discordiae amputare, nisi studeat Gad per portas sensuum irritamenta vitiorum quemdam videlicet quasi hostilem exercitium non admittere? Quamvis enim Dan assidue in throno judicii resideat, quamvis rixas altercantium cogitationum indesinenter componat, frustra utique in componenda civium discordia desudat, nisi eodem studio Gad ad civitatem nostram per sensuum disciplinam muniat, et hostilia vitiorum agmina abstinentiae praelio acriter feriat. Unde etiam scriptum est: Gad, accinctus praeliabitur ante eum . Tunc enim utiliter Dan contra proditorum perfidiam intrinsecus vigilat, cum Gad extrinsecus occursantes hostes excludit et oppugnat. Prius itaque Gad accingitur, ut fortiter postmodum praelietur. Gad procul dubio tunc se accingit, quan
Abbreviated transcription (Latin):
cotidie etiam inuiti patimur:
qualis uel quanta sit bale gar-¬
rulitas. coticliano exꝑimento
docemur. queq etenim uisa uł
audita quandoq que ip̃i gessi¬
mus ues diximus. ad memori¬
am reuocat: ⁊ que ip̃a iam e¬
narrando explicauerit eadem
iterum atq iterum replicare ñ
cessat. Et sepe cum nulla uolũ¬
tas cordis ei aucliendi assensũ
p̃beat: ip̃a nichilominus quã¬
ius nullo quasi aucliente. nar¬
rationem suam explicat. Sic u¬
tiq decrepiti senes uel inuetera¬
te anus. solent quelibet absq
om̃i auclitore referre: ⁊ quasi
aliquib presentib cum eis ser-¬
monem conferre. Unde nõ im¬
merito bala. hoc est inueterata
licitur: que inueteratoꝵ morẽ
imitatur. S de garrulitate ba¬
le. seu temulentia ⁊ elphe quis
nesciat: iuisi forte qui se ip̃m ig¬
norat.
Qui sint affectus princiꝑales.
⁊ quo ordine. uel quomodo redi¬
gantur in uirtutes.

Expanded text:
otidie etiam inviti patimur, otidie etiam inviti patimur, qualis vel quanta sit Balae garrulitas quotidiano experimento docemur. Quaeque etenim visa, vel audita, quandoque quae ipsi gessimus vel diximus, ad memoriam revocat, et quae ipsa jam enarrando explicaverit, eadem iterum atque iterum replicare non cessat. Et saepe, cum nulla voluntas cordis ei audiendi assensum praebeat, ipsa nihilominus quamvis nullo quasi audiente narrationem suam explicat. Sic utique decrepiti senes, vel inveteratae anus, solent quaelibet absque omni auditore referre, et quasi aliquibus praesentibus cum eis sermonem conferre. Unde non immerito Bala hoc est inveterata  dicitur, quae inveteratorum morem imitatur. Sed de garrulitate Balae, et temulentia Zelphae quis nesciat, nisi forte qui seipsum ignorat? Qui sint affectus principales, et quo ordine vel modo redigantur in virtutes.
Abbreviated transcription (Latin):
Idimus de eaꝵ obsequio: s
nec de caꝵ uicio silendũ pu¬
to. Est enim bala garrula:⁊ el¬
pha temulenta. Gale nãq loqͣci¬
tatem. nec ip̃a cius dña rachel cõ¬
pescere p̃t: s ⁊ ⁊ el phe quidem si¬
tim dñe sue copia tanta omni¬
no extinguere non pt̃. Unum ꝙ
zelpha sitit: gaudium est uolup¬
tatis. De quo quanto plus bibit.
tanto amplius sitit: nam ad sa¬
tiandum sensualitatis appetitũ.
totus mundus non sufficit. Qa
ergo quantumcũq bibat. semꝑ
ad bibenclum inhiat: recte ⁊ el¬
pha. hoc est os inhians uocatur.
sitis cuius nunquam extĩgui¬
tur. Imaginatio autem cũ tan¬
ta importunitate in aurib cordiᷤ
ꝑstrepit: quatinus eius clamo¬
rem ut diximus ip̃a rachel uix
uel omnino cohibere non possit.
Hine est qd̃ sepe clum psallimꝰ
uel oramus. fantasias cogitatõ¬
num. uel quaslibet ymagina¬
tiones rex. ab oculis cordis am¬
mouere uolumus. nec ualemus.
Qm̃ ergo huiusmodi ꝑstrepen¬
tium cogitationum tumultus¬

Expanded text:
idimus de earum obsequio, sed nec de earum vitio silendum puto. Est enim Bala, garrula; Zelpha, tumulenta. Bala namque loquacitatem nec ipsa ejus domina Rachel compescere potest; sed et Zelphae quidem sitim dominae suae copia tanta omnino exstinguere non potest. Vinum, quod Zelpha sitit, gaudium est voluptatis. De quo quanto plus bibit, tanto amplius sitit: nam ad satiandum sensualitatis appetitum, totus mundus non sufficit. Quia ergo quantumcunque bibat, semper ad bibendum inhiat, recte Zelpha, hoc est os inhians, vocatur, sitis cujus nunquam exstinguitur. Imaginatio autem cum tanta importunitate in auribus cordis perstrepit, quatenus ejus clamorem, ut diximus, ipsa Rachel vix vel omnino cohibere non possit. Hinc est quod saepe dum psallimus vel oramus, phantasias cogitationum vel quaslibet imagines rerum ab oculis cordis amovere volumus, nec valemus. Quoniam ergo hujusmodi perstrepentium cogitationum qu
Abbreviated transcription (Latin):
qñ putas ruben ad ꝑfc̃am obe¬
dientiam conualesceret ⁊ nisi eũ
gad ⁊ aser. id est amor abstinen¬
tie ⁊ patientie ad contemptum
uoluptatis. uel ad tolerantiam
tribulationis animass: Duo
enim sunt que solent ꝑfectõem
obeclientie p̃pedire: id est ne coga¬
mur uel amata deserere. uel as¬
pera tolerare. S si semel ani¬
mus amore abstinentie. uł pa¬
tientie ꝑfc̃e incaluerit: protinꝰ
ruben ad omnem obedientiam
absq ulla contradictione se sub-¬
dit. Qui enim tam aduersa per¬
peti quam in prosperis non delee¬
tari apud semet ip̃m statut: que
difficultas eius obedientiam ul¬
terius minuere poterit: Si enĩ
dura ⁊ aspera queq pro dĩ amo¬
re etiam per memet ip̃m appeto ÷
cur non magis hec exadiuncta o¬
bedientia ad maioris meriti glori¬
am tolero. Recte ergo post
natum gad ⁊ aser. ruben exire dr:
quia timor domini ex uolunta¬
ria abstinentia ⁊ patientia. ad
omnem obedientiam roboratur.

Expanded text:
quando putas Ruben ad perfectam obequando putas Ruben ad perfectam obedientiam convalescere, nisi eum Gad et Aser id est amor abstinentiae et patientiae ad contemptum voluptatis, vel ad tolerantiam tribulationis animasset? Duo enim sunt quae solent imperfectionem obedientiae praepedire, id est ne cogamur vel amata deserere, vel aspera tolerare. Sed, si semel animus amore abstinentiae vel patientiae perfecte incaluerit, protinus Ruben ad omnem obedientiam absque ulla contradictione se subdit. Qui enim tam adversa perpeti quam in prosperis non delectari apud semetipsum statuit, quae difficultas ejus obedientiam ulterius minuere poterit? Si enim dura et aspera quaeque pro Dei amore etiam per memetipsum appeto, cur non magis haec ex adjuncta obedientia ad majoris meriti gloriam tolero? Recte ergo post natum Gad et Aser Ruben exire dicitur, quia timor Domini ex voluntaria abstinentia et patientia ad omnem obedientiam roboratur.
Abbreviated transcription (Latin):
atis itaq gad ⁊ aser: iam
tempus instat quo ruben
mandragoras inueniat. si tam̃
eum foras exire non pigeat. S
cur eum uelle exire dubitemus:
quem iam ad exeundum. uel ĩ¬
troeundum ydoneum ẽẽ cogno¬
scimus: Credendum est enimeũ
post tot natos matris sue. post tot
liberos bale. uel ⁊ elphe. iam ad¬
ultum: ⁊ posse ⁊ uelle ad prĩs stu
imꝑium exire. ⁊ intrare. S si
ꝑ ruben ut superius dc̃m est ti¬
morem dei accipimus : quid per
eius introitum uel exctum acci-¬
pere debemus: Quid est eum
uel intus eẽ ÷ uel foras exire: Qu¬
ben intus est qͣndo in secreto cor¬
dis in conspcu dei de nr̃a consciẽ¬
tia trepidamus: ruben tunc foraᷤ
exit: qñ propter deum hominib
etiam nos ad omnem obedientiã
inclinamus. Timere itaq deũ
propter se ip̃m. homines autem
propter deum: est ruben nunc in¬
tus morari. nunc foris inueniri.
Exit ergo ruben tempore messis
triticee: quando ex imꝑio obed̾ie
exercet se in operib iusticie. S

Expanded text:
atis itaque Gad et Aser, jam tempus instat quo Ruben mandragoras inveniat, si tamen eum foras exire non pigeat. Sed cur eum velle exire dubitemus, quem jam ad exeundum, vel introeundum idoneum esse cognoscimus? Credendum est enim eum post tot natos matris suae, post tot liberos Balae vel Zelphae, jam adultum, et posse et velle ad patris sui imperium exire et intrare. Sed, si per Ruben, ut superius dictum est, timorem Dei accipimus, quid per ejus introitum vel exitum accipere debemus? Quid est eum vel intus esse, vel foras exire? Ruben intus est, quando in secreto cordis in conspectu Dei de nostra conscientia trepidamus. Ruben tunc foras exit, quando propter Deum hominibus etiam nos ad omnem obedientiam inclinamus. Timere itaque Deum propter seipsum, homines autem propter Deum est Ruben nunc intus morari, nunc foris inveniri. Exit ergo Ruben tempore messis triticeae, quando ex imperio obedientiae exercet se in operibus justitiae. Sed,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ d̾s̃ ⁊ homo. Ds ante omĩa
secula: homo in nr̃o seculo. D̾s.
quia dei u̾bum: ds̃ enĩ erat u̾¬
bum. homo autẽ: qr in unitate
ꝑsone accessit u̾bo aĩa rõnał ⁊ ca¬
ro. Quo circa. in qͣntum deus ẽ:
ip̃e i p̃r̃ unum sunt. In qnͣtũ
aut̃ homo ẽ: pater maior est illo.
Cum enĩ ẽẽt unitus dei filius
nõ gr̃a s natura ⁊ ut ẽẽt etiam
ra erat. id est ẽẽ equalis deo. Ex¬
inaniuit autẽ se. accipiens for¬
mã serui: nõ amittens uł mi¬
nuens formam dei. Ae ꝑ hoc
minor est fc̃s est ⁊ marisit eqͣlis:
utrumq unus sicut dcm̃ ẽ. S
aliud est ꝓpt̾ u̾bũ: aliud ꝓpt̾ ho¬

Expanded text:
et Deus et homo. Deus ante omnia saecula, homo in nostro saeculo. Deus, quia Dei Verbum; Deus enim erat Verbum : homo autem, quia in unitatem personae accessit Verbo anima rationalis et caro. Quocirca in quantum Deus est, ipse et Pater unum sunt : in quantum autem homo est, Pater major est illo . Cum enim esset unicus Dei Filius, non gratia, sed natura, ut esset etiam ra erat, id est, esse aequalis Deo. Exinanivit autem se, accipiens formam servi , non amittens vel minuens formam Dei. Ac per hoc et minor est factus, et mansit aequalis, utrumque unus, sicut dictum est: sed aliud propter Verbum, aliud propter ho
Abbreviated transcription (Latin):
a agere debemus: quicquid bo¬
ni in hoc seculo oꝑemur ⁊ ma-¬
gis desiderare a dõ laudari in
die recributionis et̾ne:. qͣm ab
homine quolz in huius transi¬
torie uite conu̾satione. Hii st̃¬
octo totiꝰ impietatis cluces cũ
ex̾citib sius ⁊ fortissimi contͣ
humanum genus cliabolice
frauclis bellatores: qui deo au¬
xiliante facillime uincuntur
tem gula ꝑ abstinentiam: for¬
nicatio ꝑ castitatem. Auaricia
p largitatem. ira ꝑ patientiã.
ateidia ꝑ instantiam boni ope¬
ris, tristicia mala ꝑ leticiam
sp̃ualem. uana gła ꝑ caritatẽ

Expanded text:
a agere debemus, quidquid boa agere debemus, quidquid boni in hoc saeculo operemur, et magis desiderare a Deo laudari in die retributionis aeternae, quam ab homine quolibet in hujus transitoriae vitae conversatione. Ittius impietatis duces cum exercitibus suis, et fortissimi contra humanum genus diabolicae fraudis bellatores, qui, Deo auxiliante, facillime vincuntur tem; gula per abstinentiam; fornicatio per castitatem; avaritia per largitatem; ira per patientiam; acedia per instantiam boni operis; tristitia mala per laetitiam spiritalem; vana gloria per charitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ana gła est dum hõ appe¬
tit in bonis sius laudari.
⁊ non dat deo honorem: nec cli
uine imputat gratie quicquid
boni facit. s quasi ex se habeat
uel secularis dignitatem hono¬
ris. uel spũalis decorem sapien¬
tie. dum homo nichil nichil ab¬
sq dei gr̃a uel adiutorio habere
possit uoni. sicut ip̃a u̾itas ĩ euͣn¬
gelio ait cliscipulis sius. Si ne
me nichil potestis fatere. Q¬
propter qui glatur. in dño gle¬
chil boni hr̃e poterit. Ex cuius
uicii radice multi mali gena¬
ri uidentur ramustuli. Inde
iactantia. arrogantia. indig¬
natio. discordia. manis gła. cu¬
pido. ⁊ ypocrisis. id est simula-¬
tio boni oꝑis. cum de se homo plꝰ
immo pene omnua que fecit eo
tenore agit. ut abhominib lau¬
detur. de quibz ip̃e dominus ait.
Amen clico uobis. receꝑunt m̾-¬
cedem suam. Cuius morbi me
licina est recordatio liuine bo¬
nitatis: ꝑ quam omnia bona
nobis collata sunt. que habere
uidemur. etiam ⁊ ꝑpetua ip̃ius
dei caritas in cuius laudem oĩ-¬

Expanded text:
ana gloria est, dum homo appetit in bonis suis laudari, et non dat Deo honorem sed sibi: nec divinae imputat gratiae quidquid boni facit, sed quasi ex se habeat vel saecularis dignitatem honoris, vel spiritualis decorem sapientiae, dum homo nihil absque Dei gratia vel adjutorio habere possit boni, sicut ipsa Veritas in Evangelio discipulis suis ait: Sine me nihil potestis facere . Quapropter qui gloriatur, in Domino glorie144 boni habere poterit. Ex cujus vitii radice multi malitiae germinare videntur ramusculi: inde jactantia, arrogantia, indignatio, discordia, inanis gloriae cupido, et hypocrisis, id est, simulatio boni operis, cum de se homo vult Imo pene omnia quae facit, eo tenore agit, ut ab hominibus laudetur, de quibus ipse Dominus ait: Amen dico vobis, receperunt mercedem suam .  Ista pedicina est recordatio divinae bonitatis, per quam omnia bona nobis collata sunt, quae habere videmur; etiam et perpetua ipsius Dei charitas, in cujus laude omni
Abbreviated transcription (Latin):
uaꝓpter etiã primum ho¬
minem d̾s in ea salute in
qua conditus erat custoclire uo¬
luiss eumq oportuno tempore
post genitos filios sine int̾positõe
mortis ad meliora ꝑcluc̾e. ubi
iam non solum pccm cõmittere.
s nec uoluntatem poss habere
peccandi: si ad ꝑmanendum sñ
pcc̃o sicut fc̃s erat perpetuam uo-¬
luntatem hĩturũ eẽ p̃scisset.
Quia uero eũ male usurũ lib̾o
arbitrio. hoc est peccaturum esse
p̃sciebat: ad hoc potius p̃ꝑarauit
uoluntatẽ suam ut bñ ipse face¬
ret etiam de male faciente. ac si
euacueretur s nichilominus
impleretur oĩpotentis bona.

Expanded text:
pter etiam primum hominem Deus in ea salute in qua conditus erat, custodire voluisset, eumque opportuno tempore post genitos filios sine interpositione mortis ad meliora perducere, ubi jam non solum peccatum non committere, sed nec voluntatem posset habere peccandi, si ad permanendum sine peccato, sicut factus erat, perpetuam voluntatem habiturum esse praescisset. Quia vero eum male usurum libero arbitrio, hoc est peccaturum esse praesciebat, ad hoc potius praeparavit voluntatem suam, ut bene ipse faceret etiam de male faciente, ac sicevacuaretur, sed nihilominus impleretur omnipotentis bona.
Abbreviated transcription (Latin):
tur ÷ cum eius etiam peclissequa.
sapientiam mundi loquor que
in dñe sue comparatõne. stulti¬
cia reputatur: tanto ut cernimꝰ
amore a mundi philosophis re-¬
quiratur.
Quomodo per studium sapiẽtie
animus latent̾ sepe inducitur
ad exercitia iusticie

Expanded text:
tur, cum ejus etiam pedissequa tur, cum ejus etiam pedissequa sapientia mundi loquor, quae in dominae suae comparatione, stultitia reputatur, tanto, ut cernimus, amore a mundi philosophis requiratur. Quomodo per studium sapientiae animus latenter saepe inducitur ad exercitia justiti
Abbreviated transcription (Latin):
et uere sapientie luce lustratur
S quis ignorat qͣs sit illud labo¬
yiosum ⁊ quam sit istud iocũdũ:
Mtiq non sine labore magno. a¬
nii affectio alibiti ad licita re¬
stringitur: ⁊ recte talis uxor. lia.
hoc est laboriosa uocatur. Quid
uero dulcius. quidue iocundius
pt̃ ẽẽ: quam oculum mentis ad
summe sapientie contemplatio¬
nem erigere: Ad hant itaq con¬
templandam. tum rõ dilatatur
merito rachelis nomine honora¬
tur. Rachel uisum principiũ:
uel ouis interpretatur. Ut ergo
tali nomine digna sit. impleat
qd̃ scriptum inuenit. Sentite de
domino in bonitate: ⁊ in simpli¬
citate cordis querite illum. Utiq
qui de domino in bonitate sentit:
iam illum qui est principiũ õi-¬
um. fidei oculo cernit. S ⁊ ouiͤ
ueraciter est: si in simplicitate q̃¬
rit. Uidens ne quemadinodum
non quelz. s summa sapientia
simpliciter quesita: facit ẽẽ ra¬
chel: Iam ut arbitror non mi¬
raris qd̃ rachel tantum diligi-¬

Expanded text:
et verae sapientiae luce illustratur. et verae sapientiae luce illustratur. Sed quis ignorat quam sit illud laboriosum, quam sit istud jucundum? Utique non sine labore magno animi affectio ab illicitis ad licita restringitur; et recte talis uxor Lia hoc est laboriosa  vocatur. Quid vero dulcius, quidve jucundius potest esse quam oculum mentis ad summae sapientiae contemplationem erigere? Ad hanc itaque contemplandam cum ratio dilatatur, merito Rachelis nomine honoratur. Rachel videns principium vel ovis interpretatur. Ut ergo tali nomine digna sit, impleat quod scriptum invenit: Sentite de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quaerite illum . Utique qui de Domino sentit in bonitate, jam illum, qui est principium omnium, fidei oculo cernit. Sed et ovis veraciter est, si in simplicitate quaerit. Videsne quemadmodum non quaelibet, sed summa sapientia simpliciter quaesita facit esse Rachel. Jam, ut arbitror, non miraris quod Rachel tantum diligi
Abbreviated transcription (Latin):
ed libet adhuc de hiis duab
uxorib iacob diligentius in¬
quirere: ⁊quicquid inde animus
suggerit. manifestius aperire. Otͦ
sp̃uiꝰ rationali gemina quedã uis
data est. ab illo patre luminum:
a quo est omne datum optimũ.
⁊ omne donum ꝑfcm. Una est rõ:
altera ẽ affectio. Ratio qua disc̃¬
namus: affectio qua diligamus.
Ratio ad ueritatem: affectio ad
uirtutem. Hee sunt sorores ille
due a dño desponsate. oolla. et o¬
olibana: ihrłm ⁊ samaria. Hec
sunt sp̃e rationalis gemine uxo¬
res: ex quib oritur generosa pro¬
les. ⁊ regni celestis heredes. Ex ra¬
tione oriuntur consilia recta: ex
affectione desideria sc̃a. Ex illa spi¬
rituales sensus: ex ista ordinati
affectus. Ex ista deniq omnis uͥ¬
tus. ex illa uero ueritas omnis.
Sciendum itaq est qd̾ affectio tc̃
ueraciter incipit lia ẽẽ: qñ satagit
seip̃am ad normam iusticie cõpo¬
nere. Et ratio rachel ẽẽ inaubitã¬
ter asseritur: qͣndo illius summe

Expanded text:
ed libet adhuc de his duabus uxoribus Jacob diligentius inquirere, et quidquid inde animus suggerit manifestius aperire. Omni spiritui rationali gemina quaedam vis data est ab illo Patre luminum, a quo est omne datum optimum, et omne donum perfectum. Una est ratio, altera est affectio: ratio, qua discernamus, affectio, qua diligamus; ratio, ad veritatem, affectio, ad virtutem. Hae sunt sorores illae duae a Domino desponsatae: Oolla et Ooliba, Hierusalem et Samaria. Hae sunt spiritus rationalis geminae uxores, ex quibus oritur generosa proles, et regni coelestis haeredes. Ex ratione oriuntur consilia recta; ex affectione, desideria sancta. Ex illa, spirituales sensus; ex ista, ordinati affectus. Ex ista denique, omnis virtus; ex illa vero, veritas omnis. Sciendum itaque est quod affectio tunc veraciter incipit Lia esse, quando satagit seipsam ad normam justitiae componere. Et ratio Rachel esse indubitanter asseritur, quando illius summae
Abbreviated transcription (Latin):
sacta flere pcc̃a: ⁊ eadem iteꝵ
non agere. sicut scriptura ait.
Ne adicias pcc̃m suꝑ ꝑtẽm.¬
Lauat itaq ⁊ mundus est:
qui preterita plangit. ⁊ iteꝵ
flenda non comittit. Lauat᷑¬
⁊ non est mundus. qui plan¬
git qd̃ gessit nec deserit: ⁊ ptꝰ
lacrimas ea que fleuerat. re¬
petit. De hus qui post lacri¬
mas ad delicta reuertuntur
priora. b̾s petius terribiliter
ait. Canis reu̾sus ad uomi¬
s ⁊ de pristinis deprecare deũ.¬
ut remittantur tibi. Denitẽ¬
tia uera non annoꝵ numero
censetur: s amaritudine ani¬
mi. Unde beatus petrus mox
a domino indulgentiam rece¬
pit. qui a amarissime fleuit
trine negationis culpam. Pe.¬
nitentia qmius exigui sit tẽ¬
poris. si intima cordis amari¬
tudine agitur: non despicit᷑
qui cordis secreta considerat.
Non longitudinem temporiᷤᷤ
tantum requirit d̾s: quan¬
tum affectum sinceritatis pe¬
nitentis pensat. Qui enim ĩ
xp̃o tota mente confidit: etiã
si multis moriatur pcc̃is: ri¬

Expanded text:
sacta flere peccata, et eadem iterum non agere, sicut Scriptura ait: « Ne adjicias peccatum supe» Lavatur itaque et mundus est, qui et praeterita plangit, et iterum flenda non admittit. Lavatur et non est mundus, qui plangit quod gessit, nec deserit, et post lacrymas haec quae fleverat repetit. De his qui post lacrymas ad delicta revertuntur priora, beatus Petrus terribiliter ait: « Canis reversus ad vomised de pristinis deprecare, et remittentur tibi . Poenitentia vera non annorum numero censetur, sed amaritudine animi. Unde beatus Petrus mox a Domino indulgentiam recepit, quia amarissime flevit trinae negationis culpam. Poenitentia, quamvis sit exigui temporis; si intima cordis amaritudine agitur, non despicitur qui cordis secreta considerat. Non enim longitudinem temporis tantum requirit Deus, quantum affectum sinceritatis poenitentis pensat. Qui enim in Christum tota mente confidit, etiamsi in multis moriatur peccatis, fi
Abbreviated transcription (Latin):
Risticie iluo sunt ge¬
nera. unum salutiferũ: a¬
alterum contemptibile. Tristi¬
tia salutaris est. quando de pec¬
catis suis animus contristat᷑
peccatoris. Et ita contristat᷑:
ut confessionem ⁊ penitentiã
agere querat. ⁊ conu̾ti se ad de¬
um desideret. Alia est tristicia
huius seculi que mortem oꝑa¬
tur anime. que nichil in bono
oꝑe proficere ualet. que anim̃
conturbat. ⁊ sepe in desperatio¬
nem mittit ⁊ futurorum spẽ
tur malicia. rancor. animi pu-¬
sillanimitas: amaritudo. des¬
perauo. sepe etiam ⁊ presentis
uite nulla delectatio. Que uĩ¬

Expanded text:
ristitiae duo sunt genera: unum salutiferum, alterum pestiferum. Tristitia salutaris est, quando de peccatis suis animus contristatur peccatoris, et ita contristatur, ut confessionem et poenitentiam agere quaerat, et converti se ad Deum desideret. Alia est tristitia hujus saeculi, quae mortem operatur animae, quae nihil in bono opere proficere valet, quae animum perturbat, et saepe in desperationem mittit, ut futurorum spem tur malitia, rancor, animi pusillanimitas, amaritudo, desperatio. Saepe etiam et praesentis vitae nulla delectatio. Quae vin
Abbreviated transcription (Latin):
ortatur nos sepius sant¬
ta scriptura ad meclicam̃¬
ta fugere confessionis. nõ qd̃
d̃s indigeat confessionis nr̃e:
cum omnia presto sunt illi¬
que cogitamus. loquimur.
aut agimus. S nos aliter
salui fieri non possumus ni¬
si confiteamur penitentes: ꝙ
iniq gessimus negligentes.
Qui se accusat in pccis suis.
hunc diabolus non ht̃ iterũ
accusare in lie iutlicii. si tam̃
cõsitens penitendo que fecit.
ne iterum renouat que egit.
Confitemini dicit iacobus a¬
ni. Item b̃s patilus apostolus.
Ore autem confessio fit ad sa¬
lutem. S salomon de confes¬
ssione ꝑccõꝵ dixit. Qui abscõ¬
cdit scelera sua: non diriget᷑.
Qui autem confessus fuerit.
⁊ reliquerit ea: miscdiam cõ¬
rare que impie gessimus: nec
prioꝵ cicatrices uulnerum re-¬
sautiare. Sic autem clicit io¬
hannes eungelista. Si confi¬
teamur pcc̃a nr̃a. fidelis ẽ d̾s.
⁊ iustus. ut remittat nobis

Expanded text:
ortatur nos saepius sancta Scriptura ad medicamenta fugere confessionis, non quod Deus indigeat confessione nostra, cui omnia praesto sunt quae cogitamus, loquimur aut agimus: sed nos aliter salvi fieri non possumus, nisi confiteamur poenitentes, quod inique gessimus negligentes. Qui se ipsum accusat in peccatis suis, hunc diabolus non habet iterum accusare in die judicii: si tamen confitens poenitendo diluit quae fecit, nec iterum renovat quConfitemini, dicit Jacobus ani ; item beatus Paulus apostolus: Ore autem, inquit, confessio fit ad salutem ; sed et Salomon de confessione peccatorum dixit: Qui abscondit scelera sua non dirigetur: qui autem confessus fuerit, et reliquerit ea, misericordiam conrare qupriorum cicatrices vulnerum resauciare. Sicut autem dicit Joannes evangelista, Si confiteamur peccata nostra, fidelis est Deus et justus, ut remittat nobis
Abbreviated transcription (Latin):
teatur pcc̃a que fecit. quia ñ
est fructuosa confessio apud
inferos: nec penitentia ad sa¬
lutem proficiens. Ecce nune
est nũc remissionis peniten¬
tib:s tempus erit post mor¬
tem uindc̃e negligentib con¬
fiteri pcc̃a sua. Omnes enim
impii amaram hñt in tor¬
mentis penitentiam. s non¬
eis proficit penitentia ad re-¬
missionem: s conscientiam
torquet ad augmentum pe¬
naꝵ quas patiuntur. Potue¬
runt sibi ꝑ confessionem p̃ca¬
uere tormentoꝵ immanitatẽ.
et neglexerunt. Ita sicut foraᷤ
flaminis: ita intus conscien¬
tia propria torq̃ntur. Quomͦ
pt̃ medicus uulnus sanare.
sam ignoscendi. Qui pcc̃a sua-
occultat. ⁊ erubescit salubrit̾
iterum habebit eum ultorẽ.
Optime se iulicet homo in
hac uita. ne iudicetur adeo
dampnatione perpetua. Du-
non fecit. seu quia malum ꝑ
audaciam ppetrauit. Qd̾ eĩ
oportuit non gessit. ⁊ qd̃ non
oportuit egit. Confessio iusti¬
ficat: confessio ueniam de pec-¬
catis donat. Omĩs spes ue¬

Expanded text:
teatur peccator quae fecit; quia non est fructuosa confessio apud inferos, nec poenitentia ad salutem proficiens. Ecce nunc est nunc remissionis poenitentibus; sed tempus erit post mortem vindictae negligentibus confiteri scelera sua. Omnes enim impii amaram habent in tormentis poenitentiam: sed non proficit eis poenitentia ad remissionem, sed conscientia torquet eos ad augmentum poenarum quas patiuntur. Potuerunt enim sibi per confessionem praecavere tormentorum immanitatem, et neglexerunt: ita sicut foris flammis, ita intus conscientpotest medicus vulnus sanare, sam ignoscendi. Qui peccata sua occultat, et erubescit salubriteriterum habebit eum ultorem. Optime se judicat homo in hac vita, ne judicetur a Deo damnatione perpetua. Duplum non fecit, seu quia malum per audaciam perpetravit. Quod enim oportuit, non gessit, et quod non oportuit, egit. Confessio justificat, confessio veniam peccatis donat. Omnis spes ve
Abbreviated transcription (Latin):
ctione dominus docuit: moyses
didicit. Quid ꝑ tab̾naculum
federis: nisi status intelligitur
ꝑfectionis : Qui igitur montẽ
ascendit. qui diligenter attẽlit.
qui diutius querit: qui tandem
inuenit qualis sit: restat ut ex
diuina reuelatione tognoscat qͣ¬
lis ẽẽ debeat ÷ quale mentis ecdifi¬
cium deo pp̃arare: quib obseqͥis
deum plarare oporteat. Mens i
gitur. que uariis cogitationib
huc illucq distrahitur: quando
putas hano gr̃am accipere mere¬
bitur: Que nonclum pt̃ se ip̃am
in unum colligere. que necdum
nouit ad se ip̃m intraie÷ quando
poterit ad ea que supra ip̃am st̃
contemplatiore ascendere
cap̃
lxxxiiii. Quomodo mens se ad
interiora colligere debeat. que
in celestium contemplationẽ
hanelat.

Expanded text:
ctione, Dominus docuit, Moyses ctione, Dominus docuit, Moyses didicit. Quid per tabernaculum foederis, nisi status intelligitur perfectionis? Qui igitur montem ascendit, qui diligenter attendit, qui diutius quaerit, qui tandem invenit qualis sit, restat ut ex divina revelatione cognoscat qualis esse debeat, quale mentis aedificium Deo praeparare, quibus obsequiis Deum placare oporteat. Mens iggitur, quae variis cogitationibus huc illucque distrahitur, quando putas hanc gratiam accipere merebitur? Quae nondum potest seipsam in unum colligere, quae necdum novit, ad semetipsam intrare, quando poterit, ad ea quae supra seipsam sunt contemplatione ascendere? CAPUT LXXXIV. Quomodo mens se ad interiora colligere debeat, quae in coelestium contemplationem anhelat.
Abbreviated transcription (Latin):
erito ergo in huius mysterii
reuelatione auditor caclit: sẽ¬
sus deficit. humana ratio succum¬
bit. Merito talis reuelatio non est
fcã nisi in monte: neq enĩ myste¬
rii huius tam profunda sublimi¬
tas.⁊ tam sublimis profunditas
debuit manifestari in ualle. Qui
enim conu̾satione uel cogitatõne
adhuc in imo sunt: huius mune¬
ris dignatõne indignos se eẽ ostẽ¬
dunt. Ascendat ergo homo ad
cor altum ÷ ascendat in montem
istum: si uult illa capere. si uult
ne: discat in eius siłltudine: qͥd
debeat de deo cogitare. Montis as¬
censio ut dcm̃ est ꝑtinet ad cogni¬
tionem sui: ea que supͣ montem
geruntur prouehunt ad cogni¬
tionem dei. Illd̾ ad ioseph: ista¬
ad ad beniamin ꝑtinere clubiũ
non est. Ante beniamin iose pli
nasci necesse est Mens que se
ad sui considerationem non sub¬
leuat: quando ad ea que supra ip¬
sam sunt penna contemplatiõis
euolat In hunc montem clñs
descendit: moyses ascendit. In
hoc monte de tabernaculi cõstru¬

Expanded text:
erito ergo in hujus mysterii revelatione auditor cadit, sensus deficit, humana ratio succumbfacta nisi in monte neque enim mysterii hujus, tam profunda sublimitas, et tam sublimis profunditas debuit manifestari in valle. Qui enim conversatione vel cogitatione adhuc in imo sunt, hujus muneris dignatione indignos se ostendunt. Ascendat ergo homo ad cor altum ascendat in montem istum, si vult illa capere, si vult ne, discat in ejus similitudine quid debeat de Deo cogitare. Montis ascensio, ut dictum est, pertinet ad cognitionem sui, ea quae supra montem geruntur, provehunt ad cognitionem Dei. Illud ad Joseph, ista ad Benjamin pertinere dubium non est. Ante Benjamin Joseph nasci necesse est. Mens quae se ad sui considerationem non sublevat, quomodo ad ea quae supra ipsam sunt, penna contemplationis evolat? In hunc montem Dominus descendit, Moyses ascendit. In hoc monte, de tabernaculi constru
Abbreviated transcription (Latin):
est: qm̃ commemorande sunt õs
hereses. siue que fuerunt. sue q̃
sunt. siue que poterunt ẽẽ sub
uocabulo xp̃iano: ⁊ quam sit hoc
uerũ ꝑ singulas quasq monstnͣ¬
dum. Que lisputatio tam multo¬
rum ẽ uoluminum ut etiam m¬
finita uideatur
Cap̃ .ui. Quid

Expanded text:
ndae sunt omnes haereses, sive quae fuerunt, sive quae sunt, sive quae potuerunt esse sub vocabulo christiano, et quam sit hoc verum per singulas quasque monstrandum. Quae disputatio tam multorum est voluminum, ut etiam infinita videatur. CAPUT VI. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
um autem in inicio fidei q̃
ꝑ clilectionem oꝑatur ĩbu¬
ta mens fu̾it. tendit bene uiuẽ¬
do etiam acd speciem ꝑuenire.
ubi est scĩs ⁊ ꝑfectis cordib nota
in effabilis pulchritudo. cuius
plena uisio est summa felicitas.
Hoc est nimirũ qd̃ requiris quid
primũ. quid ultimum teneat᷑:
inchoari fide ꝑfici specie. Hec
etiam totius diffmitionis est
prium fundamentũ eẽ fidei ca¬
tholice: qr putari pt̃. aliquibus
hereticis hoc nobiscum eẽ cõmu¬
ne. Si enim diligenter que ad
xp̃m ꝑtinent cogitentur: noĩe
tenus inuenitur xp̃c apuil qͦs¬
libet hereticos qui se xp̃ianos uo¬
cari uolunt: re ip̃a u̾o nõ est apd̾¬

Expanded text:
um autem initio fidei quae per dilectionem operatur, imbuta mens fuerit, tendit bene vivendo etiam ad speciem pervenire, ubi est sanctis et perfectis cordibus nota ineffabilis pulchritudo, cujus plena visio est summa felicitas. Hoc est nimirum quod requiris, quid primum, quid ultimum teneatur: inchoari fide, perfici specie. Haec etiam totius definitionis est prium fundamentum esse fidei catholicae, quia putari potest aliquibus haereticis hoc nobiscum esse commune. Si enim diligenter quae ad Christum pertinent cogitentur, nomine tenus invenitur Christus apud quoslibet haereticos, qui se christianos vocari volunt; re ipsa vero no
Abbreviated transcription (Latin):
Aluator ad pr̃em rediens.
quasi spetiale munus dis¬
cipulis. patis decdit p̾cepta. di¬
cens. Patem meam do uobis
fortior est dominator animi
sui expugnatore urbium. In
patientia uero querenda ẽ ig¬
noscendli facultas: non uincli¬
cancli oportunitas. Tales sũt
quidam qui tempore iniuria¬
rum patienter sufferunt: ut
subsequenter facilius iundica¬
re ualeant. hi ueram non hñt
patientiam. Datientia uera
est. in facie fortiter sustinere
inuirias. ⁊ in futuro uindẽam
non querere: s ex corde ignosc̾e
Sine ferro uel flammis mar¬
tyres ẽẽ. possumus: si patienti¬
am ueraciter in animo serua¬
mus cum proximis nr̃is. Lau¬
dabilius est iniuriam tacẽdo
declinare qͣm respondendo suꝑa¬
re. Qui patienter tolerat ma-¬
la in futuro coronam merebit̃
sempiternam

Expanded text:
alvator ad Patrem rediens, quasi speciale munus discipulis pacis dedit praecepta, dicens: Pacem meam do vobisFortior est dominator Ms., domitor animi sui expugnatore urbium . In patientia vero quaerenda est ignoscendi facultas, non vindicandi opportunitas. Tales sunt quidam, qui tempore injuriarum patienter sufferunt, ut subsequenter facilius vindicare valeant. Hi veram non habent patientiam. Patientia vera est in faciem fortiter sustinere injurias, et in futuro vindictam non quaerere, sed ex corde ignoscere. Sine ferro vel flammis martyres esse possumus, si patientiam veraciter in animo servamus cum proximis nostris. Laudabilius est injuriam tacendo declinare, quam respondendo superare. Qui patienter tolerat mala, in futuro coronam merebitur sempiternam
Abbreviated transcription (Latin):
nolebat. sathanas ab ip̃o qui oc¬
cidi uenerat diceretur. Qmͣ bõe
apparebant uoluntates pioꝵ fi¬
delium. qui nolebant apostolũ
paulum ierłm ꝑgere. ne ibi pa¬
teretur mala que agabus ꝓph̾a
p̃dixerat: ⁊ tñ d̾s hec illum pati
uolebat pro annuntianda fide
istam bonam uoluntatem suã
bonas. s ꝑ iudeoꝵ malas: ⁊ ad
eum potius ꝑtinebant qui nole¬
bant qd̃ uolebat. quã illi ꝑ quos
uolentes fcm̃ est qd uolebat: qr
id ip̃m quidem s ip̃e ꝑ eos bona.

Expanded text:
nolebat, satanas ab ipso qui ocnolebat, satanas ab ipso qui occidi venerat diceretur . Quam bonae apparebant voluntates piorum fidelium, qui nolebant apostolum Paulum Jerusalem pergere, ne ibi pateretur mala, quae Agabus propheta praedixerat ? et tamen Deus haec illum pati volebat pro annuntianda fide istam bonam voluntatem suam bonas, sed per Judaeorum malas: et ad eum potius pertinebant qui nolebant quod volebat, quam illi per quos volentes factum est quod volebat; quia idipsum quidem, sed ipse per eos bona,
Abbreviated transcription (Latin):
liqnͣdo autẽ bona uoluntate
homo uult aliquid qd̃ d̾s non
uult: etiam ip̃e bona multo am¬
plius multoq certius uoluntate.
Nam illius mala uoluntas esse
nunqͣm p̃t: tanqm si bonus fili¬
us pr̃em uelit uiuere. quẽ d̾s bo¬
na uoluntate uult mori. Et rur-¬
sus fĩ pot̃. ut hoc uelit homo uo-¬
luntate mala. qd̃ d̾s uult bona:
uelut si malus filius uelit mori.
patrem. uelit hoc etiam d̾s. Nẽpe
ille qd̃ non uult d̾s. iste uero id
uult qd̾ uult deus: ⁊ tamen boẽ
dei uoluntati pietas illius potiꝰ
consonat qmuis aliud uolentis.
qm huius idem uolentis ĩpietas.
Tantũ interest quid uelle homini
quid deo congruat.⁊ ad quẽ finẽ
suã quisq referat uoluntatem:
ut aut probetur aut improbetur.
Nam deus quasdã uoluntates su¬
as utiq bonas ita implet per
maloꝵ hominum uoluntates
malas: sicut ꝑ iudeos maliuolos.
bona uoluntate prĩs. pro nobis¬
xp̃c occisus est. Qd̃ tantum boñ
fcm̃ est. ut apłs petrus qñ id fiꝰ

Expanded text:
liquando autem bona voluntate homo vult aliquid quod Deus non vult, etiam ipsa al., ipso bona multo amplius multoque certius voluntate; nam illius mala voluntas esse nunquam potest. Tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala, quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem; velit hoc etiam Deus. Nempe ille quod non vult Deus, iste vero id vult quod vult et Deus, et tamen Dei bonae voluntati pietas illius potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Tantum interest quid velle homini, quid Deo congruat, et ad quem finem suam quisque referat voluntatem, ut aut approbetur aut improbetur. Nam Deus quasdam voluntates suas utique bonas ita implet per malorum hominum voluntates malas, sicut per Judaeos malevolos bona voluntate Patris ChrisChristus occisus est; quod tantum bonum factum est, ut apostolus Petrus quando id fieri
Abbreviated transcription (Latin):
existiment si hoc eis placet aliqͣ¬
tenus mitigari. Etiam sic quippe
intelligi p̃t̾ manere in illis iradĩ:
hoc est ipsa dampnatio. Hec enĩ
uocatur ua dei. nõ diuini animi
ꝑturbatõ. ut in ua sua. hoc ẽ ma¬
nete ira sua. nõ tam̃ contineat
miserationes suas. nõ et̾no sup¬
plicio finẽ dando. s leuamen acl¬
hibendo uł int̾ponendo cruciati¬
b: qr nec psalmus ait acl finiẽ¬
dam iram suam. uł post iram suã
s inia sua. Que si sola ẽẽt qnͣta
ibi minima cogitari p̃t. perire a
regno dei. exulare a cuutate dei.
alienari a uita dei. carere tam
magna multitudine lultecłis
dei. quam abscondit timentibus
se. ꝑ fecit autem sperantib in se.
tam grandis est pena. ut ei nul¬
la possint tormenta que nouimꝰ
comparari: si illa sit eterna. ista
autem sint qualibet multis scłis
longa

Expanded text:
existiment, si hoc eis placet, aliquaexistiment, si hoc eis placet, aliquatenus mitigari. Etiam sic quippe intelligi potest manere in illis ira Dei , hoc est ipsa damnatio haec enim vocatur ira Dei, non divini animi perturbatio, ut in ira sua, hoc est manente ira sua, non tamen contineat miserationes suas; non aeterno supplicio finem dando, sed levamen adhibendo vel interponendo cruciatibus. Quia nec Psalmus ait, Ad finiendam iram suam, vel, post iram suam; sed, in ira sua. Quae si sola esset quanta ibi minima cogitari potest; perire a regno Dei, exsulare a civitate Dei, alienari a vita Dei, carere tam magna multitudine dulcedinis Dei quam abscondit timentibus se, perfecit autem sperantibus in se , tam grandis est poena, ut ei nulla possint tormenta quae novimus comparari, si illa sit aeterna, ista autem sint quamlibet multis saeculis longa.
Abbreviated transcription (Latin):
nulli immo qͣm plurimi et̾¬
nam dampnatoꝵ penam ⁊ crutia¬
tus sine int̾missione ꝓpetuos hu¬
mano miserantur affectu. atq ita
futurum ẽẽ nõ credunt: nõ qui¬
dem scripturis adu̾sando diuinis.
s pro suo motu clura queq mol¬
liendo. ⁊ in lemorem flectendo sen¬
tentiam que putant in eis terri-¬
bilius ẽẽ dca quã uerius. Non. n
obliuiscetur inquiunt misereri
deus: aut continebit in ira sua
miserationes suas. Hoc quidem
ĩpsalmo legitur scõ. s de eis sine
ullo scrupulo intelligitur. qui
uasa misccłie nuncupantur. qr
⁊ ip̃i nõ pro meritis suis. s deo
miserante de miseria liberantur.
Aut si hoc ad om̃s existimant ꝑti¬
nere. non idõ ncc̃e. ẽ. ut dampna¬
tionẽ opinentur posse finiri eoꝵ
de quib dcm̃ est. ibunt isti in
supplicium eternum: ne isto
modo putetur hĩtura finem qñ¬
q felicitas etiam illoꝵ de quib
econtrario dcm̃ est. iusti autem
in uitam et̾nam: s penas damp¬
natoꝵ cercis tempoꝵ int̾uallis

Expanded text:
nulli, imo quidem plurimi, aeternam damnatorum poenam et cruciatus sine intermissione perpetuos humano miserantur affectu, atque ita futurum esse non credunt. Non quidam Scripturis adversando divinis, sed pro suo motu dura quaeque moliendo, et in leniorem flectendo sententiam quae putatur in eis terribilius esse dicta quam verius. Num enim obliviscetur inquiunt misereri Deus? aut continebit in ira sua misericordias suas? hoc quidem in sancto legitur psalmo. Sed de his sine ullo scrupulo intelligitur, qui vasa misericordiae nuncupantur. Quia et ipsi non pro meritis suis, sed, Deo miserante, de miseria liAut si hoc ad omnes existimant pertinere, non ideo necesse est ut damnationem opinentur posse finiri eorum de quibus dictum est, Et ibunt isti in supplicium aeternum: ne isto modo putetur habitura finem quandoque felicitas etiam illorum, de quibus e contrario dictum est, Justi autem in vitam aeternam . Sed poenas damnatorum certis temporum intervallis
Abbreviated transcription (Latin):
N hac ua cum eẽnt hoĩes per
originale pcc̃m tanto grauius
⁊ ꝑniciosius. qnͣto maiora uel
plura insuꝑ adcliderunt: ne¬
tessarius erat mecliator hoc ẽ
retonciliator. qui hanc iram
sacrificii singularis. cuius e¬
erant umbre omĩa sacrificia
legis ⁊ ꝓph̾aꝵ. oblatõne placa¬
ret. Unde dicit apłs. Si autẽ
cum inimici eẽmus reconcili¬
ati sumus deo ꝑ mortẽ filii eiꝰ:
multomagis recontiliati tũc

Expanded text:
n hac ira cum essent homines per originale peccatum, tanto gravius et perniciosius, quanto majora vel plura insuper addiderant, necessarius erat mediator, hoc est reconciliator, qui hanc iram sacrificii singularis, cujus umbrae omnia sacrificia Legis et Prophetarum, oblatione placaret. Unde dicit Apostolus: Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis re