comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
res omne malum primo inuexit ita-¬
lie: et exinde om̃ia uerguntur in pe¬
nus. Et quid dicam si in huiuscemo¬
di personis ita rabiem suam exercet:
qui solent aut filioꝵ aut ꝓpinquoꝵ
causas pretendere. ad excusandas ex¬
cusationes in pc̃cis. qndoquidẽ pleros¬
q ceperit etiam celibes sacerdotes. uel
leuitas quib portio dñs ẽ: ut illã
etiam ip̃i appetant. Et ue nobis mi¬
seris. qui nec fine mundi prouocam᷑.
ut tam graui iugo seruitutis lib̾ari
uelimus. quod demergit usq ad ꝓfũ¬
dum inferni:. ut faciamus nobis a¬
nos recipiant in eterna tabernacła.
Attamen beatus ille. qui qͣndoq cõ¬
uersus diruptis uintulis atq pro¬
iecto iugo huiusmodi dñatõis tene¬
bit et allidet parulo̾s eus ad petram.
hor est om̃s intentoes eius allidet ad
omnes ad se allisos int̾imit. Ip̃a au¬
tem inuiolabilis manens nec reũ
faciens eum qui ad se alliserit ne¬
quissimi uteri deteriores partus. s

Expanded text:
res primo omne malum invexit Itares primo omne malum invexit Italiae, et exinde omnia verguntur in pejus. Et quid dicam, si in hujusmodi personis ita rabiem suam exercet, qui solent aut filiorum aut propinquorum causas praetendere: Ad excusandas excusationes in peccatis ; quandoquidem plerosque ceperit etiam coelibes sacerdotes vel levitas, quibus portio Deus est, ut etiam ipsi illam appetant ? Et vae nobis miseris! quia nec fine mundi provocamur, ut tam gravi jugo servitutis liberari velimus, quod demergit ad profundum inferni; ut faciamus nobis anos recipiant in aeterna tabernacula . Attamen beatus ille qui quandoque conversus, diruptis vinculis, atque projecto jugo hujusmodi dominationis, tenebit, et allidet parvulos ejus ad petram , hoc est, omnes intentiones ejus allidet ad omnes ad se allisos interimit, ipsa inviolabilis manens, nec reum faciens eum, qui ad se alliserit nequissimi uteri deteriores partus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ret. et potum suum cum fletu misce¬
ret. flebat etiam amarissime. quotiẽs¬
cumq forte nuntiatũ illi fuerat de
cuiuscumq sc̃i obitu sacerdotis. in
tantum ut nos illum consolari ui¬
deremur: ignorantes pium affectum
uiri. nec qua ratõne ita fleret intel¬
ligentes. Quib ille hui̾medi respon¬
sum reddebat non se flere quia de¬
cesserat qui fuerat mortuus nun-¬
tiatus. s quia precesserat: uel qͥa
difficile ẽẽt inuenire uirum qui sum¬
mo sacerdotio dignus haberetur. Ipẽ
autem de sua morte ante predixit.
quod usq in pascha nobiscum futu¬
rus eẽt. Quod quidem m̾uit dñm
obsecrando: quo maturius liberaret᷑.
Ingemiscebat enim uehement̾ cum
uideret radicem om̃ium malorum
neq inopia minui potest. magis ma-¬
gisq in crescere in hominib ⁊ maxi¬
me in hiis qui in potestatib erant
constituti: ita ut interueniendi illi
apud illos grauissimus labor eẽt. qͥa
omnia precio distrahebantur. Que

Expanded text:
ret et potum suum cum fletu misceret et potum suum cum fletu misceret . 40. Flebat etiam amarissime quotiescumque forte nuntiatum illi fuerat de cujuscumque sancti obitu sacerdotis, in tantum ut nos illum consolari niteremur, ignorantes pium affectum viri, nec qua ratione ita fleret intelligentes. Quibus ille hujusmodi responsum reddebat: Non se flere, quia recesserat, qui fuerat mortuus nuntiatus: sed quia praecesserat, vel quia difficile esset invenire virum, qui summo sacerdotio dignus haberetur. Ipse autem de sua morte ante praedixit quod usque ad pascha nobiscum futurus esset: quod quidem meruit Dominum obsecrando, quo maturius hinc liberaretur. 41. Ingemiscebat enim vehementer cum videret radicem omnium malorum  neque inopia minui potest, magis magisque increscere in hominibus, et maxime in iis qui in potestatibus erant constituti; ita ut interveniendi illi apud illos gravissimus labor esset, quia omnia pretio distrahebantur. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
compelleret. uidebat᷑ sibi cum iacente
iatere. Causas autem criminũ quas
illi confitebantur nulli nisi dño soli
apud quem intercedebat loquebatur:
bonum relinquens exemplum post̾ĩs
saterdotibz ut intercessores magis a¬
pud deum sint. qͣm accusatores apud
nec expectat accusatorem s preuenit.
ut confitendo suũ alliget ip̃e delictũ:
nec habeat quod adu̾sarius criminet᷑.
Ideoq scriptura dicit. Iustus in princi¬
pio sermonis accusator est sui. Uocẽ
enim eripit adu̾sario. et quasi dẽtes
quosdam paratos ad predam crimina¬
tionis infeste peccatoꝵ suoꝵ confessio¬
ne confringit. dans honorem deo cui
nuda st̾ om̃ia: et qui uult uitam pec¬
catoꝵ magisqͣm mortem. Nam ⁊ ip̃i
penitenti non sufficit sola confessio.
nisi subsequatur emendatio facti. ut
liet etiam suam animã sicut dauid
sanctꝰ. qui postqͣm audiuit a ꝓpheta¬
scõ. dimissum est pcc̃m tuũ. humili¬
or fcũs est in emendatione pcci. ita
ut cinerem sicut panem manduca¬

Expanded text:
compelleret; videbatur enim sibi cum jacente jacere. Causas autem criminum quae illi confitebatur, nulli nisi Domino soli, apud quem intercedebat, loquebatur; bonum relinquens exemplum posteris sacerdotibus, ut intercessores apud Deum magis sint, quam accusatores apud nec exspectat accusatorem, sed praevenit; ut confitendo suum allevet ipse delictum; ne habeat quod adversarius criminetur. Ideoque Scriptura dicit: Justus in principio sermonis accusator est sui . Vocem enim eripit adversario, et quasi dentes quosdam paratos ad praedam criminationis infestae peccatorum suorum confessione confringit, dans honorem Deo, cui nuda sunt omnia , et qui vult vitam magis peccatoris quam mortem . Nam et ipsi poenitenti non sufficit sola confessio, nisi subsequatur emendatio facti; ut liet etiam animam suam sicut David sanctus, qui postquam audivit a propheta: Dimissum est peccatum tuum ; humilior factus est in emendatione peccati, ita ut cinerem sicut panem manduca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ etatis infantiam scire non poterat.
legendo cognosceret: uerum etiam a se¬
factum scriptis sius non cõmemora¬
u̾it: s quo affectu declinau̾it cõme¬
morare. non est nr̃m iuditare. In ea¬
dem etiam ciuitate basilicam cõstitu¬
it: in qua deposuit reliquias martyꝵ
uitalis et agricole. quorum corpora ĩ
bononiensi ciuitate leuau̾at. Posita
enim erant corpora martyrum inter
corpora iudeoꝵ: nec erat congruũ po¬
pulo xp̃iano. nͥ se ip̃i sc̃i martyres sa
nerentur sub altare quod in eadem ba¬
silica constitutũ est. magna illic toti¬
us plebis sc̃e leticia atq exultatõ fu-¬
it. pena demonũ confitentiũ martỹ¬
rum m̾ita. Per idem tempus arbo¬
gastes comes adu̾sus gentem suam.
hoc est francoꝵ bellum parauit: atq
pugnando. non paruam multitudi-¬
nem manu fudit: tum residius
uero pacem firmauit. S cum in
conuiuio a regib gentis sue inter¬
rogaretur utrum sciret ambrosiũ.

Expanded text:
per aetatis infantiam scire non poterat, per aetatis infantiam scire non poterat, legendo cognosceret. Verumtamen factum scriptis suis non commemoravit: sed quo affectu declinaverit commemorare, non est nostrum judicare. 29. In eadem etiam civitate basilicam constituit, in qua deposuit reliquias martyrum Vitalis et Agricolae, quorum corpora in Bononiensi civitate levaverat ; posita enim erant corpora Martyrum inter corpora Judaeorum: nec erat cognitum populo christiano, nisi se sancti martyres sace cum deponerentur sub altari, quod est in eadem basilica constitutum, magna illic totius plebis sanctae laetitia atque exsultatio fuit, poena daemonum confitentium martyrum merita. 30. Per idem tempus Arbogastes comes adversum gentem suam, hoc est, Francorum, bellum paravit, atque pugnando non parvam multitudinem manu fudit, cum residuis vero pacem firmavit. Sed cum in convivio a regibus gentis suae interrogaretur, utrum sciret Ambrosium;
Abbreviated transcription (Latin):
cere intellexi aliud non oportere. ni¬
si ut declinando consulerem michi
quia non potui tibi. In supradicta
itaq ciuitate florentinoꝵ cum in
ti. et quod ẽ amplius xp̃iani mane¬
ret. filius ip̃ius pansosus nomine
admodum pariuilus cum sp̃u ĩmũ¬
do laboraret. frequenti oratõne. ⁊ im-¬
positõe manus sacerdotis ip̃ius sana¬
tus est: s post aliqͣntos dies subita
infirmitate correptus infantulus ex¬
alauit sp̃m. Cuius mat̾ ualde religi¬
osa et plena fide ac timore dei. ablato
illo de suꝑiore parte domus ad inferi¬
ora descendit: atq in lecto sacerdotis
ip̃o absente composuit. Quem cum re¬
uertens sacerdos in lectulo inuenisset.
erat enim illo tempore extra domum
positus. miseratus matrem. et fidem
ip̃ius contemplatus. heliseo similis.
supra corpus infantis se ip̃e cõposuit.
atq orando m̾uit ut uiuũ redderet
matri quẽ mortuũ inuen̾at: atq etiã
infantulo libellum conscripsit. ut qd̃

Expanded text:
cere intellexi, aliud non oportere, nicere intellexi, aliud non oportere, nisi ut consulerem mihi, quia non potui tibi. 28. In supradicta itaque civitate Florentinorum, cum in tis, et quod est amplius, christiani, maneret, filius ipsius, Pansophius nomine, admodum parvulus, cum spiritu immundo laboraret, frequenti oratione et impositione manus Sacerdotis ipsius est sanatus: sed post aliquantos dies subita infirmitate correptus infantulus exhalavit spiritum. Cujus mater valde religiosa, et plena fide ac timore Dei, ablato illo de superiore parte domus, ad inferiora descendit, ac in lecto Sacerdotis, ipso absente, composuit. Quem cum revertens Sacerdos in lectulo invenisset, erat enim illo in tempore extra domum positus, miseratus matrem et fidem ipsius contemplatus, Elisaeo similis supra corpus infantis se ipse composuit, atque orando meruit ut vivum redderet matri, quem mortuum invenerat: ad quem etiam infantulum libellum conscripsit, ut quod
Abbreviated transcription (Latin):
bononiensem ciuitatem semigra¬
uit: atq ita in fabentiam usq per¬
rexit. Ubi cum aliqͣntis degeret die¬
bus inuitatus a florentinis ad tusci¬
am usq descendit. declinans magis
aspectum sacrilegi uiri non formidãs
imꝑantis iniuriam: nam ⁊ epistolã
ad eundem declit. in qua conuenit
conscientiam illius. de qua pauca de
multis ponenda lixi. Et si imperato¬
ria potestas magna sit tamen con¬
sidera imperator qͣntus sit deus. qui
omnium corda uidet. conscientiam
int̾iorem interrogat: nouit om̃ia an¬
teqͣm fiant. nouit interna pectoris
tui. Ip̃i falli uos non patimini: ⁊ dño
uultis celare: Hoc non cecidit in ani¬
mũ tuũ. qui qͣmuis si illi agebant
tam perseu̾ant̾. nonne tuũ fuit impe¬
rator pro dei sũmi ⁊ueri ⁊ uiui uene¬
ratõne perseu̾antius obsistere ⁊ nega¬
re quod erat iniusta sacrilegis : Et
iterum. Quoniam igit᷑ meis uoci¬
b ⁊ apud deum et apud om̃s homi¬

Expanded text:
Bononiensem civitatem emigraBononiensem civitatem emigravit, atque inde Faventiam usque perrexit. Ubi cum aliquantis degeret diebus, invitatus a Florentinisam usque descendit, declinans magis aspectum sacrilegi viri, quam formidans imperantis injuriam; nam et epistolam ad eumdem dedit , in qua convenit conscientiam illius, de qua pauca de multis ponenda duxi. Et si imperatoria potestas magna sit, tamen considera, Imperator, quantus sit Deus, Corda hominum videt, conscientiam interiorem interrogat, novit omnia antequam fiant, novit interna pectoris tui. Ipsi falli vos non patimini, et Deum vultis celare? Non cecidit in animum tuum quidquam? Si illi agebant tam perseveranter, nonne tuum fuit, Imperator, pro Dei summi et veri et vivi veneratione perseverantius obsistere, et negare quod erat in injuriam sacrae legis ? Et iterum: Quoniam igitur meis vocibus et apud Deum et apud omnes homi
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscere potentiam uiri illustris
probi: qua cognita ad ꝓpria reuerte
runt. S egresso theodosio de italia.
et constantinopolim constituto. ua¬
lentiniano augusto intra gallias po¬
sito directa legatio est. sub nomine se¬
natus. a simmacho tunc prefecto ur-¬
bis de repetenda ara uictorie ⁊sump.¬
tib cerimoniarũ. S ubi cognouit
sacerdos misso libello ad imperatorẽ
postulauit ut ad se relationis exem¬
plaria lirigerentur:quibz ip̃e ꝓ par¬
tib suis responsurus eẽt. Qua rela¬
tione accepta. preclarissimũ libellum
prescripsit: ut contra nichil umqͣm
auderet simmachus uir eloquẽtissi¬
mus respondere. S postqͣm augusti
memorie uasentinianꝰ in uiennesi
ciuitate que est galloꝵ ciuitas uitã
finiuit: eugenius suscepit imꝑiũ.
Qui ubi imperare cepit. non multo
post petentib. flauiano tunc prefec¬
to. ⁊ arbogaste comite. aram uictorie
derelicta ciuitate mediolanensi ad
quam ille festinato ueniebat. ad

Expanded text:
cognoscere potentiam illustris cognoscere potentiam illustris viri Probi, qua cognita, ad propria remearunt. 26. Sed egresso Theodosio de Italia et Constantinopoli constituto, Valentiniano Augusto intra Gallias posito, directa legatio est sub nomine senatus a Symmacho tunc praefecto Urbis de repetenda ara Victoriae et sumptibus caeremoniarum. Sed ubi comperit Sacerdos, misso libello ad imperatorem , postulavit ut ad se relationis exemplaria dirigerentur, quibus ipse pro partibus suis responsurus esset. Qua relatione accepta, praeclarissimum libellum conscripsit, ut contra nihil umquam auderet Symmachus vir eloquentissimus respondere: sed postquam augustae memoriae Valentinianus in Viennensi civitate quae est Galliarum civitas vitam finivit; Eugenius suscepit imperium, qui ubi imperare coepit, non multo post, petentibus Flaviano tunc praefecto et Arbogaste comite, aram Victoriaederelicta civitate Mediolanensi, ad quam ille festinato veniebat, ad
Abbreviated transcription (Latin):
denegauit: nec prius dignũ iudicauit
cetui eccl̃ie uel sacramentoꝵ commu¬
nioni. quam publicam ageret peni-¬
tentiam. Cui imperator contra asse¬
rebat. dauid adulteriũ simul ⁊ homi¬
cidium perpetrasse: s responsum ilico
est. qui setutus es errantẽ sequere cor-¬
rigentem. Quod ubi audiuit clemen¬
tissimus imꝑator: ita suscepit ani¬
mo ut publicam penitentiã non ab¬
horreret: cuius correctõnis profectus
scd̃am illi parauit uictoriã. Per idẽ
tempus duo potentissimi ⁊ sapientis¬
simi uiri. persarũ ad famam sacerdo¬
tis uenere mediolanũ: deferentes se¬
cum plurimas plurimas questiones.
ut ex hiis probarent sapientia uiri.
cum quo ab hora diei prima usq ad
horam fere tertiam noctis per inter¬
⁊ ut se probarent non ob aliam cau¬
sam uenisse. nisi ut certo certius nos¬
sent uirum quem fama comꝑerant.
Alia die ualefacientes imꝑatori. profet¬
ti sunt ad urbem romam illic uolentes

Expanded text:
denegavit: nec prius dignum judicavit denegavit: nec prius dignum judicavit coetu ecclesiae, vel sacramentorum communione, quam publicam ageret poenitentiam. Cui imperator contra asserebat David adulterium simul et homicidium perpetrasse. Sed responsum illico est: Qui secutus es errantem, sequere corrigentem. Quod ubi audivit clementissimus imperator, ita suscepit animo, ut publicam poenitentiam non abhorreret: cujus correctionis profectus secundam illi paravit victoriam. 25. Per idem tempus duo potentissimi et sapientissimi viri Persarum ad famam Sacerdotis venere Mediolanum, deferentes secum plurimas quaestiones, ut ex his probarent sapientiam viri: cum quo ab hora diei prima usque in horam tertiam noctis per interEt ut se probarent non ob aliam causam venisse, nisi ut certo certius nossent virum, quem fama compererant; alia die valefacientes imperatori, profecti sunt ad urbem Romam, illic volentes
Abbreviated transcription (Latin):
nunc ago uobiscum u̾o michi aliter
agendum ẽ: atq ita obtinuit. ut illa
que statuta fuerant reuocarentur.
nec prius ad altare uoluit accedere.
nisi fide sua imperator illum agere
debere testaretur. Cui ep̃s. Ergo age
fide tua. Respondit imperator.Ago
fide mea. Qua sponsione iterata:
securus peregit sacerdos diuina my¬
st̾ia. Hec autem scripta sunt in e¬
pła quam ad germanã suã fecit.
in qua tractatum inseruit quẽ ecdẽ¬
die habuerat de baculo naceo qui a
ꝓpheta iheremia uisus eẽ describit᷑.
Per idem tempus causa thessaloni¬
censis ciuitatis non minima succes¬
sit tribulatio sacerdoti: cum pene cõ
serat enim illi imperator se ueniam
daturum ciuib supradicte ciuitatis:
s agentib comitib occulte cum im¬
peratore ignorante sacerdote.usq in
horam t̾ciam eis ciuitas est donata:
acq plurimi interempti sunt innocẽ¬
tes. Quod factũ ubi cognouit sacerdos
copiam imꝑatori ingrediendi eccłam

Expanded text:
nunc ago, vobiscum vero mihi aliter nunc ago, vobiscum vero mihi aliter agendum est. Atque ita obtinuit ut illa quae statuta fuerant, revocarentur: nec prius ad altare accedere voluit, nisi fide sua imperator illum agere debere testaretur. Cui Episcopus: Ergo ago fide tua. Respondit imperator: Age fide mea. Qua sponsione iterata, jam securus peregit Sacerdos divina mysteria. Haec autem scripta sunt in epistola, quam ad germanam suam fecit : in qua tractatum inseruit, quem die habuit de baculo nuceo, qui a propheta Hieremia visus esse describitur. 24. Per idem tempus causa Thessalonicensis civitatis non minima successit tribulatio Sacerdoti, cum civitatemrat enim illi imperator se veniam daturum civibus supradictae civitatis: sed agentibus comitibus occulte cum imperatore, ignorante Sacerdote, usque in horam tertiam gladio civitas est donata, atque plurimi interempti innocentes. Quod factum ubi cognovit Sacerdos, copiam imperatori ingrediendi Ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
uel cui suas preces. aut cui sua uo¬
ta cõmitteret. paratũ etiam ẽẽ pro
tali negotio mortem subire ne dis¬
simulatione sui preuaricatorem
faceret imperatorem: qui tam iniu¬
sta contra eccl̃iam precepisset. Postea
imꝑatore in eccl̃ia. de eadem causa
tractauit in ppło. In quo tractatu
introduxit dñi personam loquentis
imꝑatori. Ego te ex ultimo imꝑato¬
rem feci. egõ tibi exercitum inimi¬
ci tui tradidi. ego tibi copias quas
ille adu̾sum te exertitui suo paraue¬
rat dedi: ego inimitũ tuũ in potesta¬
tem tuam redegi. ego de semine tuo
supͣ soliũ regni constitui. ego te triũ¬
phare sine labore feci: et tu me inimi¬
cis meis donasti triumphos. Cui de¬
scendenti de exedra: imꝑator ait. Con
spondit: non se contra ip̃m: s ꝓ ip̃o
fuisse locutũ. Tunc imperator: reue¬
ra inquit dure p̾ceꝑam contra ep̃m
de synagoga reparanda. in monachos
inquit. Ego guidem cum imꝑatore

Expanded text:
vel cui suas preces, aut cui sua vovel cui suas preces, aut cui sua vota committeret: paratum etiam se esse pro tali negotio mortem subire, ne dissimulatione sui praevaricatorem faceret imperatorem, qui tam injusta contra Ecclesiam praecepisset. 23. Postea imperatore in Ecclesia, de eadem causa tractavit in populo. In quo tractatu introduxit Domini personam loquentis imperatori: Ego te ex ultimo imperatorem feci, ego tibi exercitum inimici tui tradidi, ego tibi copias quas ille adversum te exercitui suo praeparaverat, dedi, ego inimicum tuum in potestatem tuam redegi, ego de semine tuo supra solium regni constitui, ego te triumphare sine labore feci: et tu de me inimicis meis donas triumphos! Cui descendenti de exhedra imperator ait: Contle respondit non se contra ipsum, sed pro ipso fuisse locutum. Tunc imperator: Re vera, inquit, dure praeceperam contra episcopum de synagoga reparanda: in monachos copus: Ego quidem cum imperatore
Abbreviated transcription (Latin):
itaq maximo. posito theodosio impe¬
ratore mediolani. ambrosio u̾o epõ
constituto aquileie in partib orien¬
tis in quodam castello. a xp̃ianis ui¬
ris. synagoga uideoꝵ et lucus ua¬
lentinianoꝵ incendio concremata
st̃. ꝓpterea quod iudei ualentiniani
insultarent monachis xp̃ianis. Uua¬
lentinianoꝵ enim heresis. triginta
deos colit: s de huiusmodi facto co¬
mes orientis ad imꝑatorem relatio¬
nem direxit. Qua accepta imperator.
precepit ut synagoga ab ep̃o loci re¬
edificaretur: in monachos u̾o iũdica¬
retur. S huius precepti tenor. cum
ad aures peruenisset uen̾abilis ui¬
ri ambrosii ep̃i direxit ad imꝑatorẽ
epłam. quia ip̃e in tempore exturre-¬
re non pot̾at: qui illum conuenit.
ut ul quod ab eodem statutũ fuerat
reuoraretur. seruari q sibi debere ab
illo audientiam. Qui si clignus ñ
eẽt qui ab illo audiretur. dignus e¬
tiam non eẽt. qui pro illo audiretur:

Expanded text:
 Maximo, posito Theodosio impe Maximo, posito Theodosio imperatore Mediolani, Ambrosio vero episcopo constituto Aquileiae, in partibus Orientis in quodam castello a christianis viris synagoga Judaeorum et lucus Valentinianorum incendio concremata sunt, propterea quod Judaei vel Valentiniani insultarent monachis christianis; Valentinianorum enim haeresis triginta deos colit. Sed de hujusmodi facto comes Orientis ad imperatorem relationem direxit: qua accepta, imperator praeceperat ut synagoga ab episcopo loci reaedificaretur, in monachos vero vindicaretur. Sed hujus praecepti tenor cum ad aures pervenisset venerabilis viri Ambrosii episcopi, direxit ad imperatorem epistolam , quia ipse in tempore excurrere non poterat, qua illum convenit, ut id quod ab eodem statutum fuerat, revocaretur, servarique sibi debere ab eo audientiam; quia si dignus non esset, qui ab illo audiretur, dignus etiam non esset, qui pro illo a Domino audiretur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenit. ut int̾ficeret sacerdotẽ: s cum
eleuasset manũ districto gladio. dextͣ
obrigente remansit. Tunc se missum
a iustina postqͣm confessus est. bra¬
chiũ quod iniq̃ cum extenderetur ri¬
guerat.sanatum est confessione. ꝑ
idem tempus cum uir illustris ꝓbus
puerum suũ notariũ qui spiritu im¬
mundo grauit̾ uexabat᷑ direxiss ad
episcopum. egressum urbe dimisit
dẏabolus. timens ad uirum sanctũ
ꝑduci: atq ita puer qͣmdiu mediola¬
nũ apud ep̃m fuit. nulla in eo dỹa¬
boli dñatio apparuit:s ubi egressus¬
est de mediolano. ⁊ ꝓpe urbem peruenͭ.
idem sp̃c qui illum antea habuerat
uexare cepit. Qui cum int̾rogaretur
lani non in illo apparuisset. confessus
est clỹabolus timuisse se ambrosium:
et ideo recessisset ad tempus. atq ex¬
pectasset in illo loco ubi ab illo recesse¬
rat. donet reuerteret᷑ quo reu̾tente. uas
quod deseruerat repetisset. Extincto¬

Expanded text:
pervenit, ut interficeret Sacerdotem: sed cum pervenit, ut interficeret Sacerdotem: sed cum elevasset manum, districto gladio, dextera exerta in aera obrigente remansit. Tunc se missum a Justina postquam confessus est, brachium quod inique cum extenderetur, obriguerat, sanatum est confessione. 21. Per idem tempus cum vir illustris Probus puerum suum notarium, qui spiritu immundo graviter vexabatur, direxisset ad Episcopum, egressum ex Urbe dimisit diabolus, timens ad virum sanctum perduci. Atque ita puer quamdiu Mediolani apud Episcopum fuit, nulla in illo diaboli dominatio apparuit: sed ubi egressus Mediolano est, et prope Urbem pervenit, idem spiritus qui illum antea habuerat, vexare eum coepit. Qui cum interrogaretur fuisset, non in illo apparuisset; confessus est diabolus timuisse se Ambrosium, et ideo recessisse ad tempus, atque exspectasse in illo loco, ubi ab illo recesserat, donec reverteretur: quo revertente, vas quod deseruerat, repetisset. 22. Exstineto
Abbreviated transcription (Latin):
blice non imꝑatorem confiteretur.
Mortua u̾o iustina. cum quidam
aruspes innocentius nõie ñ tam̃
opere in causa maleficioꝵ a iudice
torqueretur: aliud quã int̾rogabat᷑
fateri cepit. Clamabat enim ab an-¬
gelo maiora tormenta sibi adhib̾i.
eo quod custodiret ambrosium: qm̃
temporib iustine ad extitanda odia
conscendens medio noctis sacrifica¬
u̾it: s qͣnto instantius ⁊ sollicitius
opera maligna exercebat. tanto mag̾
amor ppłi circa fidem catholicam et
dñi sace dotem conualescebat. Misis
se etiam se demones qui illum int̾ne¬
carent fatebatur:s demones renun¬
tiasse. se minime non solum ad ip̃m
appropinquare posse. uerũetiam nec
ad fores domus eus in qua manebat
ep̃s. qm̃ ignis insuꝑabilis om̃e illd̃¬
om̃e illud edificiũ cõmuniret ut eti¬
am longe positi urerent᷑. atq ita cessas¬
dñi se aliquid posse arbitratur. Alius
etiam gladiũ ferens ad cubiculũ usq

Expanded text:
blicae, non imperatorem fuisse confiteretur. 20. blicae, non imperatorem fuisse confiteretur. 20. Mortua vero Justina, quidam haruspex Innocentius nomine, non tamen opere, cum in causa maleficiorum a judice torqueretur aliud quam interrogabatur fateri coepit; clamabat enim ab angelo majora tormenta sibi adbiberi eo qui custodiret Ambrosium; quoniam temporibus Justinae ad excitanda odia conscendens, medio noctis sacrificaverit. Sed quanto instantius et sollicitius opera maligna exercebat, tanto magis amor populi circa fidem catholicam et Domini Sacerdotem convalescebat. Misisse se etiam et daemones, qui illum internecarent, fatebatur: sed daemones renuntiasse se non solum ad ipsum appropinquare minime posse, verum etiam nec ad fores domus, in qua manebat Episcopus; quia ignis insuperabilis omne illud aedificium communiret, ut etiam longe positi urerentur: atque ita cessasacerdotem se aliquid posse arbitrabatur. Alius etiam gladium ferens ad cubiculum usque
Abbreviated transcription (Latin):
ta. Sanctus u̾o ambrosius cum ig¬
noraret quod factum eẽt. nec diutius
posset plebem tenere:ascendens ꝓtri¬
bunali. de eadem questione que fu¬
erat ꝓposita. sermonem adorsus ẽ.
recipiendi corporis eius causa. scd̃am
ad maximũ suscepit legationẽ: apd̃
quem quam constanter eg̾it. qui
uoluerit cognoscere. ip̃ius legatõis
eplam. ad ualentinianũ iuniorẽ
datam cum legerit approbabit. No-¬
bis enim alienum a promissione
uisum est illam inserere: ne adiun¬
cta epła. prolixitas fastidiũ legẽti
afferret. Ip̃m u̾o maximũ a consorti¬
o cõmunionis segregauit: ãmonens
ut effusi sanguinis dñi sui. et qd̃
est grauius innocentis. ageret peni¬
tentiam. si sibi apud deum uellet eẽ
consultũ. S ille cum penitentiam de¬
clinat superbo sp̃u: non solum futu¬
ram. s etiam presentem salutem a¬
misit: regnum q quod male arri¬
puerat. femineo quedam modo timo¬
re deposuit:ut procuratorẽ se rerpu¬

Expanded text:
ta. Sanctus vero Ambrosius cum igta. Sanctus vero Ambrosius cum ignoraret quid factum esset, nec diutius posset plebem tenere, ascendens pro tribunali, de eadem quaestione quae fuerat proposita, sermonem adorsus est, recipiendi corporis ejus causa secundam ad Maximum suscepit legationem. Apud quem quam constanter egerit, qui voluerit cognoscere, ipsius legationis epistolam ad Valentinianum juniorem datam cum legerit , approbabit; nobis enim alienum a promissione visum est illam inserere, ne adjunctae epistolae prolixitas fastidium legenti afferret. Ipsum vero Maximum a communionis consortio segregavit, admonens ut effusi sanguinis domini sui, et quod est gravius, innocentis, ageret poenitentiam, si sibi apud Deum vellet esse consultum. Sed ille cum poenitentiam declinat superbo spiritu, non solum futuram, sed etiam praesentem salutem amisit, regnumque quod male arripuerat, femineo quodam modo, timore deposuit, ut procuratorem se reipu
Abbreviated transcription (Latin):
quentem: ut u̾ba angeli populo ep̃s
renũtiare uideretur. Quo uiso: con¬
u̾sus fidem qm expugnabat cepit ip̃e
defendere. Fuerunt etiam duo cubicu¬
larii tunc temporis gratiani imꝑato¬
ris de heresi arrianoꝵ. qui tractanti e¬
pyscopo questionem ꝓponerent: ad quã
audiendam altero die ad basilicã porti¬
anam se ad futuros ꝓmiserant. Erat
enim questio de incarnatõne dñi: sed
alio die miserandi homines suꝑbie tu¬
more completi. nec memores ꝓmissoꝵ
contempnentes deum in sacerdote ip̃iꝰ
nec plebis expectantis consid̾antes in¬
iuriam: immemores etiam dictoꝵ
naria collo eius alligetur. ⁊ limer¬
gat᷑ in ꝓfundum maris: coscenden¬
tes redam quasi grã gestandi ci¬
uitatem egressi sunt. expectãte sacer-¬
dote uel plebe in eccl̃ia constituta: s
horum contumatie qui finis fu̾it
horresco referre. Subito etenim pre¬
cipitati de reda. animas emiserunt:
atq corpora eoꝵ sepulture st̃ tradi¬

Expanded text:
quentem; ut verba angeli populo Episcopus quentem; ut verba angeli populo Episcopus renuntiare videretur. Quo viso conversus, fidem quam expugnabat, coepit ipse defendere. 18. Fuerunt etiam duo cubicularii tunc temporis Gratiani imperatoris de haeresi Arianorum, qui tractanti Episcopo quaestionem proponerent, ad quam audiendam altero die ad basilicam Portianam se adfuturos promiserant; erat enim quaestio de incarnatione Domini. Sed alio die miserandi homines superbiae tumore completi, nec memores promissorum, contemnentes Deum in Sacerdote ipsius, nec plebis exspectantis considerantes injuriam, immemores etiam dictorunaria collo ejus alligetur, et demergatur in profundum maris , ascendentes in rhedam, quasi gratia gestandi, civitatem egressi sunt, exspectante Sacerdote et plebe in Ecclesia constituta. Sed hujus contumaciae quis finis fuerit, horresco referens; subito enim praecipitati de rheda, animas emiserunt, atque corpora illorum sepulturae sunt tradi
Abbreviated transcription (Latin):
re consueuit. non passus est dui in¬
sultari. a ꝑfidis sc̃os suos. Unꝰ itaq
ex ip̃a multitudine arreptꝰ a spiritu
immundo clamare cepit. ita torque¬
ri eos ut ip̃e torquebat᷑ qui negarent
martyres: uel qui non crederent ĩ tri¬
nitatis unitatem quam docet ambro¬
sius. At illi hac uoce cofusi qui conu̾¬
ti debuerant. et dignam tali confessi¬
oni agere penitentiam. in piscinam
dimersum hominem necauerunt.
perfidie homitidium adiungentes.
Deduxit enim illos ad hunc finem
sũma necessitas. Sanctus u̾o am¬
brosius ep̃s maioris humilitatis
uir factus. donatam sibi a dño gra-¬
tiam reseruabat: crescebat q cotidie
fide et amore. coram deo ⁊coram ho¬
minib. Per idem tempus erat qui¬
dam uir de heresi arrianoꝵ acerrimꝰ
nimium disputator: ⁊ durus atq ĩ¬
conu̾tibilis ad fidem catholicam. Is
constitutus in eccł̃ia tractante ep̃o
iudit ut ip̃e postmodum loquebatur
angelũ ad aures ep̃i tractantis lo¬

Expanded text:
re consuevit, non passus est diu inre consuevit, non passus est diu insultari a perfidis sanctis suis. Unus itaque ex ipsa multitudine subito arreptus a spiritu immundo, clamare coepit ita torqueri eos, ut ipse torquebatur, qui negarent martyres, vel qui non crederent in Trinitatis unitatem, quam docet Ambrosius. At illi hac voce confusi, qui converti debuerant, et dignam tali confessione agere poenitentiam, in piscinam demersum hominem necaverunt, perfidiae homicidium adjungentes; deduxit enim illos ad hunc finem digna necessitas. Sanctus vero Ambrosius episcopus majoris humilitatis vir factus, donatam sibi a Domino gratiam reservabat, crescebatque quotidie fide et amore coram Deo et hominibus. 17. Per idem tempus erat quidam vir de haeresi Arianorum, acerrimus nimium disputator, et durus atque inconvertibilis ad fidem catholicam. Is constitutus in Ecclesia, tractante Episcopo, vidit ut ipse postmodum loquebatur Angelum ad aures Episcopi tractantis lo
Abbreviated transcription (Latin):
conferre dignatus est. uenerabilẽq
uirum ambrosium narrabat petu¬
nia comparasse homines qui se
uexari ab immundis spiritib mẽ¬
tirentur: atq ita ab illo sicut et a
martyribz se torqueri dicerent. Sed
hoc iudaico ore loquebant᷑ arriani. sub¬
pares scilicet eoꝵ. Illi enim de clño di¬
cebant. quoniam in beel zebub pͥnci¬
pe demonioꝵ hic eicit demonia: isti
de martyribz uel de dñi sacerdote lo¬
quebantur. quod non dei gratia q̃
per ipõs operabatur immundi spiritꝰ
pellerentur: s accepta pecunia. se tor¬
queri mentirentur.Clamabant enĩ
martyres: s arriani dicebant. nesci¬
mus ẽẽ martyres. Iam hoc et ĩ euͣn¬
gelio legimus ubi dixerunt demoneᷤ
ad dñm ihm. scimus te quis sis filiꝰ¬
dei: et iudei dicebant. hic autẽ unde
sit nescimus. S non hit testimoni¬
um accipitur demonũ. s confessio.
unde miseriores arriani uel uidei. ut
quod confitent᷑ demones illi negent:
deus tamen qui grãm eccl̾ie sue auge¬

Expanded text:
conferre dignatus est: venerabilemque virum Ambrosium narrabat pecunia comparasse homines, qui se vexari ab immundis spiritibus mentirentur; atque ita ab illo, sicut et a martyribus se torqueri dicerent. Sed hoc Judaico ore loquebantur Ariani, suppares scilicet eorum; illi enim de Domino dicebant, quoniam in Beelzebuth principe daemoniorum ejicit daemonia : isti de martyribus, vel de Domini Sacerdote loquebantur, quod non Dei gratia, quae per ipsos operabatur, immundi spiritus pellerentur; sed accepta pecunia se torqueri mentirentur. Clamabant enim martyres; et Ariani dicebant: Nescimus esse martyres. Jam hoc et in Evangelio legimus, ubi dixerunt daemones ad Dominum Jesum: Scimus te, quia sis Dei Filius ; et Judaei dicebant: Hic autem unde sit, nescimus . Sed non hic testimonium accipitur daemonum, sed confessio; unde miseriores Ariani vel Judaei, ut quod confitentur daemones, illi negent. 16. Deus tamen qui gratiam Ecclesiae suae auge
Abbreviated transcription (Latin):
nis implendis fortissimꝰ: in tantũ
tempore quo decessit. uix implerent.
Sollicitus etiam pro pauperib et
captiuis nimiũ. Nam in tempore
quo ep̃s ordinatus est. aurũ omne
atq argentum quod habere poterat.
eccl̃ie uel pauperib contulit: predia
etiam que habebat reseruato usu-¬
fructuario germane sue. donauit et¬
cł̾ie. nichil sibi quod hic suũ lic̾e̾t
derelinquens: ut nudus atq expeditꝰ
ut nos eus inopia ditaremur. Erat
enim gaudens cum gaudentib et
flens cum flentib. Si quidẽ quoci¬
enscumq illi aliquis ob percipien¬
dam penitentiam lapsus suos con¬
fessus eẽt. ita flebat. ut et illũ flere

Expanded text:
nis implendis fortissimus, in tantumnis implendis fortissimus, in tantumtempore quo decessit, vix implerent. Sollicitus etiam nimium pro pauperibus et captivis; nam in tempore quo episcopus ordinatus est, aurum omne atque argentum quod habere poterat, Ecclesiae vel pauperibus contulit. Praedia etiam quae habebat, reservato usufructuario germanae suae, donavit Ecclesiae, nihil sibi quod hic suum diceret, derelinquens; ut nudus atque expedituut nos ejus inopia ditaremur . 39. Erat etiam gaudens cum gaudentibus, et flens cum flentibus ; siquidem quotiescumque illi aliquis ob percipiendam poenitentiam lapsus suos confessus esset, ita flebat, ut et illum flere
Abbreviated transcription (Latin):
set mediolanum. plurimũ doluit.
quod scm̃ sacerdotem ad quem festi¬
nau̾at minime reperisset: iã enim
de hac luce migrau̾at. Temporib
u̾o gratiani ut retro redeam. cũ ad
pretorium machedonii tunt magr̃i
officioꝵ. pro quadam int̾cedendum
perrexisset: atq ex precepto supradcĩ
uiri fores inuenissz clausas. nec copi¬
am ingrediendi adeptus eẽt ait. Et
tu quidem uenies ad eccl̃iam. nec
clausis ianuis inuenies qua ingre¬
diaris. Quod factum est mortuo gͣ
tiano. Confugiens enim machedoniꝰ
pus. Cui pͣndendi numqͣm consu¬
etudo fuit. nisi die. sabbati. et dñico.
uel cum natalitia celeberrimoꝵ mar-¬
tyrum ẽent. Orandi etiam assidui-¬
tas magna die ac nocte. nec oꝑam de¬
clinabat scribendi ꝓpria manu li¬
bros: nisi cum aliqua infirmitate
corpus eius attineretur. Erat etiã
in illo sollicitudo om̃ium ecclarũ.
int̾ueniendi etiam magna assidui¬
tas et constantia: in reb etiam diui¬

Expanded text:
set Mediolanum, plurimum doluit set Mediolanum, plurimum doluit quod sanctum Sacerdotem, ad quem festinarat, minime reperisset; jam enim de hac luce migraverat. 37. Temporibus vero Gratiani, ut retro redeam, cum ad praetorium Macedonii tunc magistri officiorum pro quodam intercedendum perrexisset, atque ex praecepto supradicti viri fores invenisset clausas, nec copiam ingrediendi adeptus esset, ait: Et tu quidem venies ad ecclesiam nec clausis januis invenies, qua ingrediaris. Quod factum est; mortuo enim Gratiano, confugiens Macedonius pus, cui prandendi numquam consuetudo fuit, nisi die sabbati, et Dominico, vel cum natalitia celeberrimorum martyrum essent. Orandi etiam assiduitas magna die ac nocte: nec operam declinabat scribendi propria manu libros, nisi cum aliqua infirmitate corpus ejus attineretur. Erat etiam in illo sollicitudo omnium Ecclesiarum, interveniendi etiam magna assiduitas et constantia. In rebus etiam divi
Abbreviated transcription (Latin):
ceret sacerdoti. et illesum quidem illũ
mundari non poterat. ad exiliũ desti¬
nauit: non multo post inlulgentia
ꝓsequente. Per idem tempus cum
ad palatium pergeret. eumq ꝓloco
officii nr̃i sequeremut thecdolo tũc
notario. qui postea sũma cũ gͣcia
mutiniensem rexit eccłiam. cum
as ne cadas. Quo dicto statim is qͥ
alienum lapsum riserat. suum do¬
luit. Pidem tempus fridigil que¬
dam regina marchomannoꝵ. cum
a quodam xp̃iano uiro qui ad illã
forte de ytalie partib aduenerat re¬
ferente sibi audiret famam uiri
xp̃o credidit. cuius illum seruulum
recognouerat: missisq mediolanũ
mun̾ib ad eccł̃iam per legatos postu-¬
lauit. ut scriptis ip̃ius qualit̾ cred̾e
deberet informaretur. Ad quã ille
epłam fecit preclaram in modum
cathicismi: in qua etiam ammonu¬
it ut suaderet uiro romanis pacẽ
seruare. Qua accepta epła mulier
suasit uiro. ut cum ppło suo se ro¬
manis traderet. Que cum aduenis¬

Expanded text:
ceret Sacerdoti, et illaesum quidem illum ceret Sacerdoti, et illaesum quidem illum mendari non poterat, ad exsilium destinavit, non multo post indulgentia prosequente. 35. Per idem tempus cum ad palatium pergeret, eumque pro loco officii nostri sequeremur, Theodulo tunc notario, qui postea summa cum gratia Mutinensem rexit ecclesiam, cum  ne cadas . Quo dicto, statim is qui alienum lapsum riserat, suum doluit. 36. Per idem tempus Frigitil quaedam regina Marcomannorum, cum a quodam Christiano viro, qui ad illam forte de Italiae partibus advenerat, referente sibi audiret famam viri, Christo credidit, cujus illum servulum recognoverat, missisque Mediolanum muneribus ad Ecclesiam per legatos postulavit, ut scriptis ipsius qualiter credere deberet, informaretur. Ad quam ille epistolam fecit praeclaram in modum catechismi, in qua etiam admonuit ut suaderet viro Romanis pacem servare: qua accepta epistola, mulier suasit viro, ut cum populo suo se Romanis traderet. Quae cum venis
Abbreviated transcription (Latin):
uocem qua discrepare posset emisit.
Pidem tempus cum consulatus sui
nensi lybicarum ferarum exhiberet
munus. ppło illuc concurrente. data
copia est missis militib. Tunc ab
stilicone comite hortatu eusebii pre¬
fecti. ut cresconius quidam de eccł̃ia
raperetur. quem confugientem ad
altare dñi. sanctus ep̃s cum clicis
qui in tempore aderant defendendũ
cirtũdedit: s multitudo militũ que
duces duos habebat de ꝑfidia arria¬
noꝵ preualuit adu̾sum paucos: atq
ablato cresconio. exultantes ad amphi
cum relinquentes. Nam sacerdos ꝓ¬
stratus ante altare dñi factum diu
fleuit:s in tempore cum reuertissẽt.
et annuntiassent his a quibz fue¬
rant destinati. milites. dimissi leo¬
pardi saltu celeri ad eumdem locum
in quo sedebant qui de eccl̃ia trium¬
phabant ascendentes: grauit̾ lania¬
tos reliquerunt. Quod ubi uidit
tunt stilico comes. penitentia motꝰ
est: ita ut per multos dies satisfa¬

Expanded text:
vocem qua obstrepere posset, emisit. 34. vocem qua obstrepere posset, emisit. 34. Per idem tempus cum consulatus sui nensium, Lybicarum ferarum exhiberet munus, populo illuc concurrente, data copia est missis militibus tunc ab Stilicone comite hortatu Eusebii praefecti, ut Cresconius quidam de ecclesia raperetur; quem confugientem ad altare Domini sanctus Episcopus cum clericis, qui in tempore aderant, defendendum circumdedit. Sed multitudo militum, quae duces suos habebat de perfidia Arianorum, praevaluit adversum paucos; atque, ablato Cresconio, exsultantes ad amphitcum reliquentes; nam Sacerdos prostratus ante altare Domini factum diu flevit. Sed in tempore cum revertissent, et renuntiassent iis, a quibus fuerant destinati milites, dimissi leopardi saltu celeri ad eumdem locum, in quo sederant qui de Ecclesia triumphabant, ascendentes graviter laniatos reliquerunt. Quod ubi vidit tunc Stilico comes, poenitentia motus est, ita ut per multos dies satisfa
Abbreviated transcription (Latin):
cum sc̃õ sacerdote ad orationẽ perrexi¬
mus: numqͣm tamen illum antea
orasse in eodem loco compertum ha¬
bemus. S hoc erat signum reuelati
martyris: si sanctus sacerdos ad lo¬
cum ad quem numqͣm antea fu̾at.
oratum isset. Cognouimꝰ tamen a
custodib loci illius. qd̾ a parentibus
illis traditum sit. non discedere de lo¬
co illo per omnem gen̾ationem et ꝓge-¬
niem suoꝵ: eo qd̃ thesauri magni in
ecdem loco positi eẽnt: et uere magni
thesauri. quos non erugo neq tinea
ext̾minant. neq fures effodiunt et
itaq corpore martyris ad basilicam
de ppło repletus sp̃u immundo. cla¬
mare cepit se torqueri ab ambrosio.
At ille conuersus ad eum dixit. Ob¬
mutesce dyabole. quia non te torq̃t
ambrosius. s fides sanctoꝵ et inui¬
dia tua: quoniã illo uides homines
ascendere. unde tu deiectus es. nam
ambrosius nescit inflari. Quo dẽo.
ille qui clamabat obmutuit: ꝓstra¬
tus q in terram est: nec amplius

Expanded text:
cum sancto Sacerdote ad orationem perrexicum sancto Sacerdote ad orationem perreximus. Numquam tamen illum antea orasse in eodem loco compertum habemus: sed hoc erat signum revelati corporis martyris, si sanctus Sacerdos ad locum, ad quem numquam antea fuerat, oratum isset. Cognovimus tamen a custodibus loci ipsius, quod a parentibus suis illis traditum sit, non discedere de loco illo per omnem generationem et progeniem suorum; eo quod thesauri magni in eodem loco positi essent. Et vere magni thesauri, quos non aerugo, neque tinea exterminat, neque fures effodiunt et itaque corpore Martyris ad basilicam de populo repletus spiritu immundo, clamare coepit se torqueri ab Ambrosio. At ille conversus ad eum ait: Obmutesce, diabole; quia non te torquet Ambrosius, sed fides sanctorum et invidia tua; quoniam illuc vides ascendere homines, unde tu dejectus es; nam Ambrosius nescit inflari. Quo dicto, ille qui clamabat, obmutuit, postratusque in terram est, nec amplius
Abbreviated transcription (Latin):
dib sacerdotis. testabatur meritis et
orationib eius se ẽẽ seruatum. Re
uertens itaq de urbe aquilegiensi. u¬
na die precessit. imperatorem: nec dui
tis sacerdoti in hac luce fuit. Post
cuius obitum fere triennium super¬
pus. quod erat in orto positũ extra
ciuitatem leuatum. ad basilicam apo¬
stoloꝵ que est in romana tnͣstulit. Ui¬
dimus enim in sepulchro in quo ia¬
cebat corpus martyris. qui qnͣdo sit
passus usq in hodiernum scire non
possumus. sanguinem martyris ita
recentem: quasi eadem die fuisset
effusus. Caput enim ip̃ius qd̃ ab
impiis fuerat abscisum. ita inte¬
grum atq incorruptũ cum capillis
capitis atq barba. ut nobis uideret᷑
ecdem tempore quo leuabatur lotũ
atq compositum in sepulchro. Et qͥd
gelio ante promisit. quod capillus de
matũ uinceret suauitatem: quo le¬
uato corpore martyris. et in lectica cõ-¬
posito statim ad sc̃m celsum marty¬
rem qui in eodem horto positus est.

Expanded text:
dibus Sacerdotis testabatur meritis et dibus Sacerdotis testabatur meritis et orationibus ejus se esse servatum. 32. Revertens itaque de Urbe Aquileiensi, uno die praecessit imperatorem: nec diu tis Sacerdoti, in hac luce fuit: post cujus obitum fere triennium superpus, quod erat in horto positum extra civitatem, levatum ad basilicam Apostolorum, quae est in Romana, transtulit. Vidimus autem in sepulcro, quo jacebat corpus martyris qui quando sit passus, usque in hodiernum scire non possumus sanguinem martyris ita recentem, quasi eodem die fuisset effusus. Caput etiam ipsius, quod ab impiis fuerat abscissum, ita integrum atque incorruptum cum capillis capitis atque barba, ut nobis videretur eodem tempore quo levabatur, lotum atque compositum in sepulcro. Et quid gelio ante promisit, quod capillus de matum vinceret suavitatem. 33. Quo levato corpore martyris, et in lectica composito, statim ad sanctum Celsum martyrem, qui in eodem horto positus est,
Abbreviated transcription (Latin):
demonib sius male creduli st̾. et
aperuerũt os suum in blasphemia
apud deum spem sibi uctorie ade¬
merunt. Causa autẽ cõmotionis
hec fuit: quia mun̾a imꝑatoris. qͥ
se sacrilego miscuerat ab eccl̃ia res¬
puebantur: nec orandi illi cũ eccl̃a
societas tribuebat᷑: S dñs qui eccle¬
siam suam tueri consueuit. de ce¬
lo iaculatus est iudicium: atq
omnem uictoriam ad religiosum
imꝑatorem transtulit thecdosium.
Extincto itaq eugenio satellitib q
eius cum scripta acceꝑat imperato¬
ris. non illi alia cura maior fuit.
qͣm ut pro hiis int̾ueniret quos re¬
atus inuen̾at. Obsecratus est pͥmo
scriptis imꝑatorem misso diacono.
postea u̾o qmͣ directus est iohannes
tunc tribunus. ⁊ notarius qui nũc
ꝓfectus est ad tuitionem eoꝵ qͥ ad
eccł̃iam confugerant: etiam ip̃e aqui¬
leiam perrexit precaturus pro eis. qͥ¬
b facile uenia impetrata est: quia
xp̃ianus imperator prouolutus pe¬

Expanded text:
daemonibus suis male creduli sunt, et daemonibus suis male creduli sunt, et aperiunt os suum in blasphemiam apud Deum, spem sibi victoriae ademerunt. Causa autem commotionis haec fuit, quia munera imperatoris qui se sacrilegio miscuerat, ab Ecclesia respuebatur, nec orandi illi cum Ecclesia societas tribuebatur. Sed Dominus qui Ecclesiam suam tueri consuevit, de coelo jaculatus est judicium, atque omnem victoriam ad religiosum imperatorem transtulit Theodosium. Exstincto itaque Eugenio satellitibusque ejus, cum scripta acciperet imperatoris, non illi alia cura major fuit quam ut pro iis interveniret, quos reatus invenerat. Obsecratus est primo scriptis imperatorem misso diacono : post ea vero quam directus est Johannes tunc tribunus et notarius, qui nunc praefectus est, ad tuitionem eorum qui ad Ecclesiam confugerant, etiam ipse Aquileiam perrexit precaturus pro eis, quibus facile venia impetrata est; quia ipse christianus imperator provolutus pe
Abbreviated transcription (Latin):
conuiuari solitum: audiuit. Ideo iun¬
cis comes: quia ab illo uiro dilige¬
ris qui dicit soli. sta. et stat. Quod
ego ideo posui ut cuius fame fuerit
uir sanctus. etiam apud barbaras
gentes legentes agnoscerent:nam ⁊
nos referente iuuene quedam arboga¬
sti. admodum religioso cognouimus
qui tunc interfuit. Erat enim in tẽ¬
pore quo hec loquebat᷑ uiniminister.
Profectus itaq sacerdos de tuscie par¬
tib mediolanum reu̾tit᷑. Iam inde
egresso eugenio contra theodosium.
ibi xp̃iani imperatoris prestolabatur.
aduentum. securus de dei potentia. qd̃
non traderet credentem in se homini¬
b iniustis. nec relinqueret uirgam
peccatorum super sortem iustorum.
ne extenderent iusti ad iniquitatẽ
manus suas: promiserat enim ar¬
bogastes tunc comes et flauianus
prefectus mediolano egredientes. cũ
uictores reu̾tissent. stabulum se ẽẽ
facturos in basilica eccłie mediola¬
nensis. atq cłicos sub armis proba¬
turos. S miserandi homines cum

Expanded text:
convivari solitum, audivit: Ideo vincis, Comes, quia ab illo viro diligeris, qui dicit soli: Sta, et stat. Quod ego ideo posui, ut cujus famae fuerit vir sanctus etiam apud barbaras gentes, legentes agnoscant. Nam et nos, referente juvene quodam Arbogastis admodum religioso, cognovimus, qui tunc interfuit; erat enim in tempore, quo haec loquebantur, vini minister. 31. Profectus itaque Sacerdos de Tusciae partibus Mediolanum revertitur, jam inde egresso Eugenio contra Theodosium; ibi christiani imperatoris praestolabatur adventum, securus de Dei potentia quod non traderet credentem in se hominibus injustis, nec relinqueret virgam peccatorum super sortem justorum, ne extenderent justi ad iniquitates manus suas . Promiserat enim Arbogastes tunc comes, et Flavianus praefectus Mediolano egredientes, cum victores reversi essent, stabulum se esse facturos in basilica ecclesiae Mediolanensis atque clericos sub armis probaturos: sed miserandi homines cum
Abbreviated transcription (Latin):
tum tuum suꝑ nos. At ille cum uide¬
ret nichil suam intentionẽ posse ꝓfi¬
cere: fugam parauit. Egressuso no-¬
ctis medio ciuitatẽ: cum ticinium
se pergere putaret: mane ad portai
ciuitatis mediolanensis que roma¬
na dicitur inuenitur. Deus enim
qui eccł̃ie sue catholice murum pa¬
rabat adu̾sus inimicos suos. et tur¬
rem erigebat dauitl contra faciem
damasci. hoc est perfidiam hereticoꝵ:
fugam illius impediuit. Qui ĩuẽ¬
tus cum custodiretur a ppło. missa re¬
latio est ad dementissimũ imperato¬
rem tunc ualentinianũ: qui sũmo
gaudio accepit. quod uidex a se directꝰ.
ad sacerdotiũ peteretur. Letabat᷑ etiam
probus prefectus: quia uerbũ eius
impleretur in ambrosio. Dix̾at enim
proficiscenti cum mandata ab eodẽ
latione: iterum fugam parauit. atq
in possessionem cuiusdam leontii cla-¬
rissimi uiri aliqͣmdiũ delituit. Sed
ubi relationi responsum ẽ: ab eodem
leontio ꝓditur. Preceptum enim erat

Expanded text:
tum tuum super nos. 8. At ille cum videtum tuum super nos. 8. At ille cum videret nihil intentionem suam posse proficere, fugam paravit: egressusque noctis medio civitatem, cum Ticinum se pergere putaret, mane ad portam civitatis Mediolanensis, quae Romana dicitur, invenitur; Deus enim qui Ecclesiae suae catholicae murum parabat adversus inimicos suos, et turrem erigebat David contra faciem Damasci, hoc est, contra perfidiam haereticorum, fugam illius impedivit. Qui inventus, cum custodiretur a populo, missa relatio est ad clementissimum imperatorem tunc Valentinianum, qui summo gaudio accepit quod judex a se directus ad sacerdotium peteretur. Laetabatur etiam Probus praefectus, quod verbum ejus impleretur in Ambrosio; dixerat enim proficiscenti, cum mandata ab eodem latione, iterum fugam paravit, atque in possessione cujusdam Leontii clarissimi viri aliquamdiu delituit. Sed ubi relationi responsum est, ab eodem Leontio proditur; praeceptum enim erat