comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
riecib ñ in meoꝵ orbitatib sed in carne mea ẽ. ciu copulor cui mector
cuiꝰ sensũ ñ hab̃e ñ possũ Vnde me depximo urg& ut apatientiȩ uir¬
plidies Iunpingues obseder me hoc ẽ sipbia dutes pͥncaipes pleb

Expanded text:
rietibus, non in meorum orbitatibus, sed in carne mea est, cui copulor, cui conector, rietibus, non in meorum orbitatibus, sed in carne mea est, cui copulor, cui conector, cuius sensum non habere non possum; unde me de proximo urget, ut a patientiae uirplebe. tauri pingues obsederunt me, hoc est superbi ac diuites, principes plebis.
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dñs dedit dñs abstulit sic̃ dño placuit ita factũ ẽ sit nom̃ dm̃ benedic¬
tũ etiã carnẽ cruciandã uulnere postulauit. talicũ eo confligens certa¬
mine ut bona pxima inuader&. hoc ẽ corꝑis bona qͥb: ille ꝑditissi forte suc¬
cũber& atq ad ĩpietatẽ cor inclinar& etiã bona anum de perient. qͥb ꝑden¬
disiã in corpe seuiens uicinꝰ tẽptator in stabat Deniq illeuir intanta tem¬
pratione ubierat animiboms pxima tribulatio quã uis multa ꝓpheaicȩ
loquat᷑ longe tam̃ alit̃ loqͥt᷑ quã cũ illa ext̃na deperissent bona in qͥb
filios ñ a miserat sed p̃miserat. Clamat gͦ martiris anima transfigurata
inxp̃m cũ iã in carne tribulari cȩꝑit. & dic̃ dõ aqͦ derclicta ẽ int̾rena felici¬
tate sed quȩ cũ illo ẽ. in spe uite ȩt̃nȩ Nediscedas ame qm̃ tribulatio
ꝓxima ẽ Non ẽ in a gromeo ñ in auro ñ inpecore ñ intectis atq pa¬

Expanded text:
edit, dominus abstulit; sicut domino placuit, ita factum est; sit nomen domini benedictum —, etiam carnem cruciandam uulnere postulauit tali cum eo confligens certamine, ut bona proxima inuaderet, hoc est corporis bona. quibus ille perditis si forte succumberet atque ad impietatem cor inclinaret, etiam bona animi deperirent, quibus perdendis iam in corpore saeuiens uicinus temptator instabat. denique ille uir in tanta temptatione, ubi erat animi bonis proxima tribulatio, quamuis multa prophetice loquatur, longe tamen aliter loquitur, quam cum illa externa deperissent bona, in quibus filios non amiserat, sed praemiserat. Clamat ergo martyris anima transfignrata in Christum, cum iam in carne tribulari coeperit, et dicit deo, a quo derelicta est in terrena felicitate, sed quae cum illo est in spe uitae aeternae: Ne discedas a me, quoniam tribulatio proxima est; non est in agro meo, non in auro, non in pecore, non in tectis atque pa
Abbreviated transcription (Latin):
circundeditme . Ianꝗͣ ipsos dixerit puluerẽ mortis inquẽ deductꝰ ẽ
qͦs dix̃ eanes multos & conciliũ malignantiũ canes uidelic& eos ap¬
pellans qͥ plerũq contra in nocentes latrant : cũ qͥb: ñ habent con¬
suetudinẽ. Ia uͦ in his quȩ sub iungit tanꝗͣ euangłiũ recitat᷑ Cru¬
cifixio qͥppe eiꝰ exprimit᷑ in eo qđ dic̃ Foder̃ manꝰ meas & pedes
meos dinumerauer̃ omã ossã mea. Ipiuͦ considerauer̃ & conspexer̃

Expanded text:
runt me, tamquam ipsos dixerit puluerem mortis, in quem deductus est. quos dixit canes multos et concilium malignantium canes uidelicet eos appellans, qui plerumque contra innocentes latrant, cum quibus non habent consuetudinem. iam uero in his. quae subiungit, tamquam euangelium recitatur. crucifixio quippe eius exprimitur in eo, quod dicit: Foderunt manus meas et pedes meos, dinumerauerunt omnia ossa mea: ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
qđ hoc loco ait & inpuluerẽ mortis deduxistime nisi corpꝰ eiꝰ acci¬
piamꝰ eccłam. in qͦ illi qͥ ꝓeiꝰ nomine passi st̃ uł patiunt᷑ ñ ita ut ipse
cito resurgunt. sed in mortis puluerẽ deducunt᷑ tñcresurrecturi
cũ illuo tẽpꝰ uenerit de qͦ in euangłio dic̃ uem& hora quando om̃s
qͥ st̃ inmonum̃tis audient uocẽ eiꝰ & resurgea: Aut certe tropice

Expanded text:
quod hoc loco ait: Et in puluerem mortis deduxisti me, nisi corpus eius accipiamus ecclesiam, in qua illi. qui pro eius nomine passi sunt uel patiuntur, non ita ut ipse cito resurgunt, sed in mortis puluerem deducuntur tunc resurrecturi, cura illud tempus uenerit, de quo in euangelio dicit: Veniet hora, quando omnes, qui sunt in monumentis, audient uocem eius et procedent? aut cert
Abbreviated transcription (Latin):
a mortuus actũ e cor mcũ tanꝗͣ ceraliqͥescens in medio ueneri ner
H oc sane quẽ a dmodũ caipitinrõ ipi corꝑis saluatori coapte᷑ inuenire
disficilie ieq eñ nsi magno pauore ẽtingiet ut cor uelutiera bo¬
qͣestac humanũ : Qd unde in illo fieri posset qͥ pote stitẽ habeĩt po¬
nendi aerttipiendi a nimũ siã: Sed ꝓfecto aut en formor supe
isttrans tolit causa siue illoꝵ qͥmortis metu pa uescunt sic ise pea
isegregio psiptore cã greber negatoreffecͦꝰ siue illoꝵ qͥ eresta
salubri contabesent sicise ide paerus cũ a mare fleunt na &peseit

Expanded text:
et mortuus. factum est cor meum tamquam cera liquescens in medio uentris mei. hoc sane quem ad modum capiti nostro, ipsius corporis saluatori coaptetur, inuenire difficile est. neque enim nisi magno pauore contingit, ut cor uelut cera liquescat humanum. quod unde in illo fieri posset, qui potestatem habebat ponendi et recipiendi animam suam? sed profecto aut infirmorum suorum in se transtulit causam siue illorum, qui mortis metu pauescunt sicut ipse Petrus ex egregio praesumptore tam creber negator effectus, siue illorum, qui tristitia salubri contabescunt sicut idem ipse Petrus, cum amare fleuit — nam et
Abbreviated transcription (Latin):
Dñs dedit dñs abstulit. sit nom̃ dñi benedictũ Deinde sequitur
Coagulatũ .ẽ. sic̃ laccor eorũ ego uͦ legẽ tuã meditatꝰ sũ. Cor
suꝑborũ acsi lac coagulatũ. Lac specie & sapore blandissimũ
ex hac humilitate scĩ uiri suꝑbia & fastidiũ tenuit. & ex lacte
coagulati st̃ & exblandis ac suauib: adulationib: inuitiosi &
coacescentis saporis a marituoinẽ st̃ redacti. his uͦ sic̃ laccoagu¬
latis legẽ tam̃ dĩ ꝓpħa meditatꝰ ẽ. Meditatꝰ aut̃ in id ut diceret
qđ sequenti uersu continet᷑ . Bonũ mͥ qđ humiliastime Ini¬
qͥtas licet suꝑborũ multiplicet᷑ &cor eoꝵ sic̃ lac coaguletur
scit humiliationẽ tam̃ suã sibi ꝓpħabonã eẽ Nouit scđm a po¬
stolũ uirtutẽ in infirmitatib: ꝑfici Bona om̃is passiobonȩ
om̃s tribulationes ꝑqͣs iustificationes dĩ cognoscunt᷑ ut pec¬
cantes humilitate em̃det & delinquentes seueritate coher¬

Expanded text:
dominus dedit, dominus abstulit, sit nomen domini . Deinde sequitur: dominus dedit, dominus abstulit, sit nomen domini . Deinde sequitur: coagulauit sicut lac cor eorusuperborum ait sicut lac coagulatum. Lac specie et sapore blandissimum ex hac humilitate sancti viri, superbia et fastidium tenuit; et ex lacte coagulati scoacescentis saporis amaritudinem sunt redacti. his uero sicut lac coagulatis legem tamen dei propheta meditatus est: meditatus autem in id, ut diceret, quod sequenti uersu continetur. Bonum mihi, quod humiliasti me. iniquitas licet superborum multiplicetur et cor eorum ut lac coaguletur, scit humiliationem tamen suam sibi propheta bonam esse, nouit in infirmitatibus perfici. bona omnis passio, bonae omnes tribulationes, per quas iustificationes dei cognoscuntur: ut peccantes humilitate emendet., ut delinquentes seueritate coer
Abbreviated transcription (Latin):
sit uis efte que sibiug norabil sit ul oe iustificatio nes quis tr
lego st lonsbitutȩ iombrũ inse iustficationũ erl estiũ conti¬
nerent. De inde adiec̃ Multiplicata ẽ suꝑ me iniquitas suꝑboꝵ
ego aut̃ in toto corde scrutabar mandata tua. Patient̃ om̃a & e¬
quanimit̃ ꝓpħa tolerans in oppbriũ suꝑboꝵ atq iniquoꝵ de¬
ductꝰ ẽ Si qͥs enĩ obiurgationes crũ regũ iniobrecolat. intel¬
igec quanto illudentiũ ex acerbet᷑ oppbriũ. Nãq cũ irrel¬
osi qͥq ꝑpassiones aliqͣs em̃dari dĩseruos contuent᷑ exꝓbari.
hȩcita solent ubi fides ubi spes indm̃ : ubi auxiliantis uiroͦ
Vbiboni dĩ miscđia ẽ : Contra quȩ firmo animo fideliq: opꝰ .ẽ. &
inmandatis dĩ intento atq occupato. ne multiplicatis tot inse
suꝑboꝵ iniqͥtatib cedat. sed sẽꝑ dicat. bonitatẽ fecisti cũ seruo
tuođ ut ait ille passionũ humanarũ glorios & beatus uictor

Expanded text:
bi sit, quia iustificationes, quae in lege sunt constitutae. umbram in se iustificationum caelestium continerent. Deinde adiecit: multiplicata est super me iniquitas superborum: ego autem in toto cordo mandata tua. patienter omnia et aequanimiter propheta tolerans in opprobrium superborum atque iniquorum deductus est. si quis enim obiurgationes trium regum in Iob recolat, intelleget, quanto inludentium exacerbetur opprobrio. namque cum inreligiosi quique per passiones aliquas emendari dei seruos contuentur, exprobrare haec ita solent: "ubi fides? ubi spes in deum? ubi auxiliantis uirtus? ubi boni dei misericordia est?" contra firmo animo fidelique opus est et in mandatis dei intento atque occupato, ne multiplicatis tot in se superborum iniquitatibus cedat, sed semper dicat: bonitatem fecisti cum seruo tuo. domine; ut ait ille passionum humanarum gloriosus et beatus uictor:
Abbreviated transcription (Latin):
aparscorhsit̃ abeminit & euangelu p̃dicator ille petr
nulla sibi et̃ portionẽ possessionis humane eũ oranu
nos iudicantes duõdecĩ trib ifrł. Exẽplo urõ cȩtis relin¬
hentib cuncta spoponderat qđ & centiplũ acciꝑent &de
habesitꝰ nabes plane. Et ñ audeo dicere plus de cencuplae
obtinere. Dico cam̃ te sine multiplicatione cal culi pos sde
Dicis enĩ qđ habeo hoct do. Inmomine dnĩ nr̃i ihũ xri. sn¬
ge & abula. Ofelix possessio o ꝑferta di portio: Nontrena
largiris sed naturȩ opes rependis : & iuitiosi partꝰ dana resfilu¬
rar Eelaudũnatũ in gredi iubes & multȩ ȩtatis uirũ incessu
rudi incitas. hasopes tribuit. ciuĩ ds portio e. Nouit & paubꝰ
duiitarũ suaꝵ głam : dicns. Micaut̃ absit glari nsi icũ¬

Expanded text:
possessio. --Meminit et Evangelii praedicator ille Petrus, nullam sibi esse portionem possessionis humanae, cum oranti nos iudicantes duodecim tribus Israhel. et exemplo uestro ceteris relinquentibus cuncta spoponderat, quod et centuplum acciperent et deh, quod habes? habes plane, et non audeo dicere plus te centuplo obtinere; dico tamen te sine multiplicatione calculi possidere. dicis enim: quod habeo, hoc tibi do: in nomine Iesu Christi surge et ambula. o felix possessio, o perfecta dei portio! non terrena largiris, sed naturae opus rependis et uitiosi partus damna restauras.. claudum natum ingredi iubes et multae aetatis uirum incessu rudi incitas. has opes tribuit, cuius deus portio est. nouit et Paulus diuitiae suae glorias dicens: mihi autem absit gloriari nisi i
Abbreviated transcription (Latin):
gimꝰ. Centuplũ dñs ꝓmittit. ⁊ centuplũ ñ in ȩenũ sed in p̃sens
Aet̃norũ aut̃ bonoꝵ imm̃sa & infinita retributio ẽ. Cȩterũ
p̃ceptũ sꝑandũ nc̃ in hoc scło reiectis om̃ib scłi centuplũ mu¬
tupli p̃miũ ẽ ut in hoc t̃reno corpusculo nrõ ds̃ habitet. Sed
qͥo dico habitet: Ait & ipse It in abulabo in eis. Patens dõ .ẽ.
fidelis pectoris & ãpla possessio ut in habitet & in ãbulet
Sed qͥ in habitat qͥ in ãbulat qͥd ãtiũ addidit : It ego ero illoꝵ
dũ in nob ãbulat sit nob̵ ipse possessiosi scłm relinqͣmꝰ si posses

Expanded text:
gemus? Centuplum Dominus promittit: et centuplum non in aeternum, sed in praesens. Aeternorum autem bonorum immensa et infinita retributio est: caeterum praeceptum, sperandum nunc in hoc saeculo, relictis omnibus saeculi tupli praemium est, ut in hoc terreno corpusculo nostro Deus habitet. Sed quid dico habitet? Ait et ipse, Et inambulabo in eis . Patens Deo est fidelis pectoris et ampla possessio: ut inhabitet et ambulet. Sed qui inhabitat, qui inambulat, quid tertium addidit? Et ego ero illorudum in nobis ambulat, sit nobis ipse possessio, si saeculum relinquamus, 325 s
Abbreviated transcription (Latin):
ad capud erucifixi : qr bene sꝑantiũ suꝑna expectatio ẽ. lã uero
illuo exligno qđ ñ apparet qđ fixũ occultat᷑ unde tocũ illuo ex-¬

Expanded text:
ad caput crucifixi. quia bene sperantium superna expectatio est. iam uero ad caput crucifixi. quia bene sperantium superna expectatio est. iam uero illud ex ligno,
Abbreviated transcription (Latin):
in cõmutabilẽ speciẽ contẽplabit᷑. Cuiꝰ sine fine quietũ opꝰerit
laudare qđ amat & amare qđ laudat. De hac conseq̃nt̃ dicit
Scire etiã suꝑ eminentẽ scientiã caritatis xp̃i. ut impleamini in
omem plenitudinẽ dĩ. In hoc mys terio figura crucis ostenditur
Quienĩ qr uoluit mortuus ẽ. quomodo uoluit mortuus ẽ Non
frustra igit᷑ talegenꝰ mortis elegit. nisi ut in eo qͦq latitudinis huiꝰ
& longitũdims & altitudinis & ꝓfunditatis magiscer exister&
Nã latitudo ẽ in eo ligno qđ traensuersũ desuꝑfigit᷑. Hoc ad bona
oꝑa ꝑtin& : qr ibi extendunt᷑ manꝰ Longitudo in eo qđ ab ipso
ligno usq ad t̃rã conspicuũ ẽ Ibi enĩ qͦdã modo stat᷑ id ẽ ꝑsistitur
& ꝑseuerat᷑ qđ longanimitati tribuit᷑ Altitudo ẽ in ea lignipar¬
tequȩ ab illo qđ traensuersũ figit᷑ sursũ uersus relinqͥt᷑ hoc ẽ

Expanded text:
incommutabilem speciem contemplabitur, cuius sine fine quietum opus erit incommutabilem speciem contemplabitur, cuius sine fine quietum opus erit laudare. quod amat, et amare, quod laudat. de hac consequenter dicit: Scire etiam supereminentem scientiam caritatis Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem dei. In hoc mysterio figura crucis ostenditur. qui enim, quia uoluit, mortuus est, quo modo uoluit, mortuus est. non frustra igitur tale genus mortis elegit, nisi in eo quoque latitudinis huius et longitudinis et altitudinis et profunditatis magister existeret. nam latitudo est in eo ligno, quod transuersum desuper figitur; hoc ad bona opera pertinet, quia ibi extenduntur manus. longitudo in eo, quod ab ipso ligno usque ad terram conspicuum est; ibi enim quodam modo statur, id est persistitur et perseueratur, quod longanimitati tribuitur. altitudo est in ea ligni parte, quae ab illo, quod transuersum figitur. sursum uersus relinquitur, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
latitudo. Sic̃ iã dixi in bonis oꝑib: qͥb. beniuolentia porrigit᷑ usq
ad diligendos inmicos ẽ. latitudo Et longitudo ut longanimi¬
tate ꝓhac latitudine molestiȩ tolerent᷑ Et altitudo: ut̃ phiset̃¬
nũ qđ insuꝑnis ẽ p̃miũ ñuanũ aliqͥd tẽporale speret᷑ ł ⁊ ꝓfundũ
unde gratuita gr̃a dĩ scđm secretũ & abditũ uoluntatis eiꝰ existit
bi enĩ radicatĩ ibi fundati sumꝰ. Radicati ꝓpt̃ agriculturã. fun¬
dat ꝓpt̃ ȩdificationẽ. Quȩ qm̃ ñ ẽ ab homine dic̃ alio loco idẽ apbs
Di agri cultura estis dĩ ȩdificatio estis. Hoc toũ agit᷑ cũ in hac nr̃a
peregrinatione fideles ꝑ dilectionẽ oꝑant᷑ Infuturo aut̃ scło
ꝑfecta & plena caritas sine ulla maloꝵ tolerantia ñ fioe cre¬
dit qđ ñ uidet nec spe desidat qđ ñ tenet sed in ȩtnũ ueritatis

Expanded text:
latitudo, sicut iam dixi, in bonis operibus. quibus beniuolentia porrigitur usque latitudo, sicut iam dixi, in bonis operibus. quibus beniuolentia porrigitur usque ad diligendos inimicos. et longitudo, ut longanimitate pro hac latitudine molestiae tolerentur, et altitudo, ut pro his aeternum quod in supernis est praemium, non uanum aliquid temporale speretur. et profundum, unde gratuita gratia dei secundum secretum et abditum uoluntatis eius existit. ibi enim radicati, ibi fundati sumus, radicati propter agriculturam, fundati propter aedificationem; quae quoniam non est ab homine, dicit alio loco cum in hac nostra peregrinatione fides per dilectionem operatur. in futuro autem saeculo perfecta et plena caritas sine ulla malorum tolerantia non fide credit, quod non uidet, nec spe desiderat, quod non tenet, sed in aeternum ueritatis
Abbreviated transcription (Latin):
oñis pat̃nitas incȩlis & in t̃ra nominat᷑. Iuȩris cuiꝰ reigrã : hoc
supͣ dixerat. Propẽ qđ peto ñ in firmari in tribulationib meis ꝓ
uob̵. Hoc gͦ eis optat ut ñ infirm̃t᷑ in tribulationib apłi qͦs pro
illis sustinebat : & ꝓpt̃ hoc genua fleccebat ad patrẽ. Proinde ñ in¬
tudo diuitiaꝵ. Abditas emĩ habent causas. ubi nullis meritis p̃ce¬
dentib qͥd habemꝰ qđ ñ accepimꝰ : Deinde seqͥt᷑ & quid optec ad¬
Ad finẽ speciei. Vt in caritate in qͥt radicati& fundati. p̃ualeatis
cõp̃hende cũ om̃ib scis. Ista ẽ. cõmumo cuiꝰdã diuinȩ cȩlestisq
rei publicȩ hinc saturant᷑ pauꝑes ñ sua quȩrentes sed quȩ ihũ
xp̃i id ẽ ñ cõmoda priuata sectantes : sed in cõmune ubi salus
om̃iũ ẽ consulentes. Nã deiso qͦ talessaturant᷑: quotã loco apłs
dic̃ Vnꝰ panis unũ corpꝰmulti sumꝰ Iuio gͦ cõphenđe: Quȩ sit in qͥt

Expanded text:
nitas in caelo et in terra nominatur. quaeris, cuius rei gratia. hoc supra diierat: Propter quod peto non infirmari in tribulationibus meis pro uobis. hoc ergo eis optat, ut non infirmentur in tribulationibus apostoli, quas pro illis sustinebat, et propter hoc genua flectebat ad patrem. proinde non intudo diuitiarum! abditas enim habent causas, ubi nullis meritis praecedentibus quid habemus, quod non accepimus? deinde sequitur et, quid optet, adad finem speciei. ut in caritate, inquit, radicati et fundati praeualeatis comprehendere cum omnibus sreipublicae; hinc saturantur pauperes, non sua quaerentes, sed quae Iesu Christi, id est non commoda priuata sectantes, sed in commune, ubi salus omnium est, consulentes. nam de ipso pane, quo tales saturantur, quodam loco aposit: Unus panis, unum corpus multi sumus. quid ergo comprehendere? quae sit, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
solitã imꝑitiã opponunt qͥd facturi erant uidei xp̃osi nolle
ab eispati. Outinã uidere possent qđ facile uiderent nisi ꝑnebu¬
las contentionis excȩcarent᷑ quid sit imminentis mali prȩmi
necessitate quã dm̃i siũ passũ asseuerant. & quid sit miscdiȩ be¬
nignissimũ officiũ qđ sapientia & uircꝰ dĩ dñsiħs xp̃s uolunta¬

Expanded text:
solitam inperitiam obponunt: quid facturi erant Iudaei Christo, si nollet solitam inperitiam obponunt: quid facturi erant Iudaei Christo, si nollet ab eis pati? o utinam uidere possint, quod facile uiderent, nisi per nebulas contentionis excaecarentur, quid sit inminentis mali premi necessitate, quam deum suum passum adseuerant; et quid sit misericordiae benignissimum officium, quod sapientia et uirtus dei dominus Iesu
Abbreviated transcription (Latin):
inscientia & misera in firmitas. Hoc ÷ totũ qđ nennine time¬
bat : Certe si se cueri aliquo modo ñ poterat rogar& ut sibi
parceret᷑ ne ad tantũ dedecꝰ integritas illa & decꝰ om̃iu orna¬
m̃toꝵ ꝑduceret᷑ : Itẽ dictũ ẽ. a quodã . Nichilei poterat face¬
re gens tenebrarũ sed ipse noluit patirẽ malã circa fines
suos & misit qͥ eã debellar&. Cui ego dixi Si ita ẽ. ut dicis:
ipse potiꝰ inuenit᷑ malus qͥ rẽ uicinã nidilei nocentẽ delere
uoluit & sic̃ malus in illã sic crudelis in suã Aut ignarꝰ
future calamitatis eiꝰ. Cũ enĩ putatrẽ bonã seposse ꝑficere
ut in regnũ mali qđ ei ñ nocebat regionẽ suã extender&:
priꝰñ preuidit infelicitatẽ quȩ mem̃oratã partẽ eiꝰ quotidie
p̃mit. deinde qđ eã totã nunquã in pristinã libtatẽ reciꝑe
poterit. Sed cũ huic obiectioni responderi minime possit:

Expanded text:
inscientia et misera infirmitas, hoc est totum, quod neminem timeinscientia et misera infirmitas, hoc est totum, quod neminem timebat. certe si se tueri aliquo modo non poterat, rogaret. ut sibi parceretur, ne ad tantum dedecus integritas illa et decus omnium ornamentorum perdnce retur. Item dictum est a quodam; nihil ei poterat facere gens tenebrarum, sed ipse noluit pati rem malam circa fines suos et misit, qui eam debellaret cui ego dixi: si ita est, ut dicis. ipse potius inuenitur malus, qui rem uicinam nihil ei nocentem delere uoluit. et sicut malus in illam, sic crudelis in suam aut ignarus futurae calamitatis eius. cum enim putat rem bonam se posse perficere, ut in regno mali, quod ei non nocebat, regionem suam extenderet, prius non praeuidit infelicitatem, quae memoratam partem eius cotidie premit; deinde quod eam totam numquam in pristinam libertatem recipere poterit.\' Sed cum huic obiectioni responderi minime possit,
Abbreviated transcription (Latin):
ne ad cantũ dedecꝰ deduceret᷑ Hocdixi Quid facture
erat dõ gens tenebrarũ si nolletcũ illa pugnare: Simͥ
dicit᷑ nicdil quȩrocurhodie eiꝰ pars hoc ÷ dĩds̃ in calami¬
tatib: in pr̃ssuris in captiutate insubiectione sit constituta
ut luctũ habeat memoratȩ partis suȩ causa quẽ luctũ ma¬
nidieus in suis libris aꝑtissime prȩdicat : Ait quidam
Nidlei fieri poterat : sed ut ostender& p̃scientiã sẽ habe
cogicationũ principũ tenebraꝵ & ut monstrar& nianlse
timere ꝓpt̾rea pugnauit Cuiego dixi. Qui potuit cogi¬
tationes principũ tenebrarũ uidere ac nemine timere
quare niudie luctũ sibi imminentẽ departissuȩ infeliciate
quã hodie patit᷑ quã partẽ sua nunquã recipi& integnam
q remanet inde aliqͥo sic̃ ipse dicit qđ purgarim̃ poteru uon
globo tenebraꝵ inet̃nũ dãnabit᷑: Magnã p̃scienta ul potiꝰ

Expanded text:
ne ad tantum dedecus deduceretur? Hoc dixi, Quid factura ne ad tantum dedecus deduceretur? Hoc dixi, Quid factura erat Deo gens tenebrarum, si nollet cum illa pugnare? Si mihi dicitur, Nihil: quaero cur hodie ejus pars, hoc est, Dei, in calamitatibus, in pressuris, in captivitate, in subjectione sit constituta,ut luctum habeat memoratae partis suae causa, quem luctum Manichaeus in suis libris apertissime praedicat. Ait quidam: nihil ei fieri poterat, sed ut ostenderet praescientiam se habere cogitationum principum tenebrarum, et ut monstraret nihil se timere, propterea pugnanit. cui ego dixi: qui potuit cogitationes principum tenebrarum uidere ac neminem timere, quare non uidit luctum sibi inminentem de partis suae infelicitate, quam hodie patitur? quam partem suam nODI quam recipiet integram, quia remanet inde aliquid, sient ipse dicit, quod purgari non poterit, et in globo tenebrarum in aeternum damnabitur. magna praescientia uel potius
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ intemeratas dicitis : sed tam̃ ut meretricũ more pul¬
chritudine sua principũ tenebrarũ lȩtalẽ & spurcissimã
concupiscentiã inuicẽ accendant. confundit Nonenĩ in¬
uenistis uerbũ quo tantã turpitudinẽ aliquanto honesti
diceretis & qua causa hoc faciunt : Vt eis in libi dinẽ concra¬
tis : occasionẽ liberationis reperiat substantia diuina
quid aliud sonat nisi ut etiã ꝑgenitalia dȩmonũ uia seua¬
dendi inueniat diuina maiestas: Ts magne subuem
Animis ista turpia credentib:: ista nefanda sectantib:
Quis hȩc ñ exhorreat rogouos: Quistã cȩxꝰ ẽ ut istacre¬
dat rogo uos : sed cerce re spondeat᷑ michi : ab his quu psũ
manĩc heũ sequunt᷑ Sids̃ in corruptibilis uͭł om̃is natura¬
sumiboni in uiolabilis in coinqͥnabilis ina dibilis : im¬
maculabilis in cõphensibilis : quid poterat facere mali
natura hruc tantȩ naturȩ si nollet cũ illa pugnare.

Expanded text:
quidem intemeratas dicitis, sed tamen ut meretricum more pulquidem intemeratas dicitis, sed tamen ut meretricum more pulchritudine sua principum tenebrarum letalem et spurcissimam concupiscentiam confusae inuicem accendant. non enim inuenistis uerum, quo tantam turpitudinem aliquando honestius diceretis. et qua causa hoc faciunt ? ut eis in libidinem concitatis occasionem liberationis reperiat substantia diuina. quid aliud sonat, nisi ut etiam per genitalia daemonum uias euadendi inueniat diuina maiestas ? deus magne, subueni animis ista turpia credentibus, ista nefanda sectantibus ! quis haec non exhorreat? rogo uos. quis tam caecus est, ut ista credat? rogo uos. Sed certe respondeatur mihi ab iis, qui ipsum Manichaeum sequuntur: si deus incorruptibilis est summi boni inviolabilis, immaculabilis, inadibilis, incoinquinabilis, incomprehensibilis, quid poterat facere mali natura huic tantae naturae, si nollet cum illa pugnare,
Abbreviated transcription (Latin):
ginũ scãꝵ ꝑsuos angłos appar& his potestatib: quaꝵ natura
frigida ẽ atq humida quȩq incelis ordinatȩ st̃ & quidẽ
his quȩ feminȩ st̃ ipsis forma pueroꝵ appar&: masculis uͦ
uirginũ. Hac mutatione & diuersitate ꝑsonarũ diuinarũ
Acpulcherrimaꝵ humidȩ frigideq: stirpis principes ma
sculi seu feminȩ soluunt᷑ atq id qđ in ipsis ÷ uitale fugit
qđ uͦ resederie : laxatũ deducit᷑ ad t̃rã ꝑfrigora & cunctis
testec istũ hominẽ tã horrenda & execrabilia dediuina sub¬
stantia dicentẽ : Ergo substantiȩ lucis ȩt̃nȩ partidĩ. incapti¬
uitate incalamitatib: in erũnis in pr̃ssuris insordib atq
Alit̃ quotidie subueniri nisibeatꝰ pat̃ qͥ naues lucidas ha¬
bet diuersoria quẽ tertiũ legatũ appellatis & uircꝰ altissi¬
ma uircutes suas in diuersi sexus naturã cõmutet: quas

Expanded text:
ginum sanctarum per suos angelos adparet his potestatibus, quarum naginum sanctarum per suos angelos adparet his potestatibus, quarum nafrigida est atque humida quaeque in caelis ordinatae sunt. et quidem his, quae feminae sunt, in ipsis forma puerorum adparet, masculis uero uirginum. hac uero mutatione et diuersitate personarum diuinarum ac pulcherrimarum humidsculi seu feminae solvuntur, atque id quod in ipsis est vitale, fugit: quod vero resederit, laxatum deducitur ad terram per frigora, et cunctis testetur istum hominem tam horrenda et execrabilia de diuina substantia dicentem? ergo substantiae lucis aeternae, parti dei in captiuitate, in calamitatibus, in aerumnis, in pressuris, in sordibus ataliter cotidie subueniri, nisi beatus pater, qui naues lucidas habet dinersoria, quem tertium legatum appellatis, et uirtus altissima uirtutes suas in diuersi sexus naturam conmutet; quas
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ad feminas uencũ fuerit : postponentes speciẽ uirginũ pu¬
troꝵ inuestiũ speciẽ ostendunt. Hoc aut̃ uisu decoro illaꝵ ar¬
dor & concupiscentia crescit : aq hoc modo uinculũ pessima¬
rũ cogitationũ earũ soluit᷑ uiuaq anima quȩ eorũdẽ membris
tenebat᷑ hac occasione laxata euadit & suo purissimo aerimis¬
cet᷑ ubi penitꝰ ablutȩ animȩ ascendunt ad lucidas naues quȩ
xescũ atq: calores particulatĩ descendit atq arborib cȩ¬
terisq plantationib: ac satis om̃ib: miscet᷑ & colorib diuer¬
sis inficit᷑ Quo facto ex ista magna ⁊ clarissima naui figurȩ
pueroꝵ acuirginũ parent contrariis potestatib quȩ incȩ¬
lis degunt quȩq ignẽa habenit naturã : atq existo aspectu
decoro uitȩ pars̃ quȩ in earundẽ m̃bris habet᷑ laxata dedu¬
cit᷑ ꝑcalores in trã łodẽ modo etiã illa altissima uirtꝰ quȩ
innaui uitaliũ aquaꝵ habitat. similitudine preroꝵ ac uir¬

Expanded text:
cum ad feminas uentum fuerit. postponentes species uirginum puerorum inuestium speciem ostendunt. hoc autem uisu decoro illarum ardor et concupiscentia crescit atque hoc modo uinculum pessimarum cogitationum earum soluitur uiuaque anima, quae eorundem membris tenebatur, hac occasione laxata euadit et suo purissimo aeri miscetur, ubi penitus ablutae animae ascendunt ad lucidas naues, quaeaestus atque calores p articulatim descendit atque arboribus ceterisque plantationibus ac satis omnibus miscetur et coloribus diuersis inficitur. et quo pacto ex ista magna et clarissima naui figurae puerorum et uirginum adparent contrariis potestatibus, quae in caelis degunt quaeque igneam habent naturam, atque ex isto aspectu decoro uitae pars, quae in earundem membris habetur, laxata deducitur per calores in terram: eodem modo etiam illa altissima uirtus, quae in naui uitalium aquarum habitat, in similitudine puerorum ac uir
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ erroriuł scderi ut unꝰ quisq ꝓut uoluerit uł
deleecat᷑ fuerie ipsas diuinas scripturas accipiat. respuat
uͦ quȩ ñ intelligens& offensus putauerit mala & ñ iã
inueniat᷑ hac regula erroris ur̃i unde cales corrigant᷑
Accipite in tegre canonicais scripturas suntegri eẽ desi¬
deratis Sieñ intelligeretis uł credereais certe qđ apls

Expanded text:
hominum errori uel sceleri, u.t unusquisque, prout uoluerit uel hominum errori uel sceleri, u.t unusquisque, prout uoluerit uel delectatus fuerit, ipsas diuinas scripturas accipiat. respuat uero, quae non intellegens et offensus putauerit mala et non inueniatur haec regula, errores uestri unde tales corrigantur. Accipite integre canonicas scripturas, si integri esse desideratis. si enim intellegeretis ucl crederetis certe, quod apos
Abbreviated transcription (Latin):
ete dictũ sit scđm ꝓprietatẽ linguȩ scripturaꝵ sic̃ de eua
dictũ ẽ formauiteã in mulierẽ. antequã uł ostenderetur
uiro Quãuis maria ñ in congrue ꝓpt̃ partũ dicit᷑ mulier
uirgo uͦ qđ uirilẽ nescierit conuentionẽ neq pariendo
uirginitas eiꝰ corrupta sit Qđ aut̃ angłs & elisabeth dixe¬
r̃ mariȩ benedicta tu int̃ mulieres nulla quȩstio ẽ e
reuera benedicta ẽ. uirgo int̃mulieres. Sed nedicatis sic̃
angłi a pparuer̃ sic haber& corpꝰ nede femina nasceret᷑
miestis in euangłio : Respondet᷑ gͦ uob. ibi eẽ seriptum
xpm natũ de uirgine. Sed solitã feditate dicetis scripturã
ipsã falsã ẽẽ : nec uidetis aliquẽ similẽ uob cȩxũ hoc possẽ
facere ut ea quȩ uos dixerias uera ille falsa eẽ dicat & quȩ
dicitis falsa ille uera ẽẽ dicat ac sic aꝑiatis ianuas omini

Expanded text:
ete dictum sit secundum proprietalem linguae usum scripturarum, sicut de Eua ete dictum sit secundum proprietalem linguae usum scripturarum, sicut de Eua dictum est: formauit eam in mulierem, antequam uel ostenderetur uiro. quamuis Maria non incongrue propter partum dicitur mulier, uirgo uero, quod uirilem nescierit conuentionem neque pariendo uirginitas eius corrupta sit. quod autem ang-elus etElisabeth dixerunt Mariae: benedicta tu inter mulieres, nulla quaestio est, quia reuera benedicta est uirgo inter mulieres. sed no dicatis "sicut angeli adparuerunt sic habet corpus, ne de femina nasceretur."  ? nonne dicturi estis: in euangelio i respondetur ergo uobis ibi esse scriptum Christum natum de uirgine. sed solita foeditate dicetis scripturam ipsam falsam esse. nec uidetis aliquem similem uobis.caecum hoc posse facere, ut ea, quae uos dixeritis uera, ille falsa esse liciit, et quae dicitis faJsa, ille uera. esse dicat ac sic aperiatis ianuas omni
Abbreviated transcription (Latin):
nerihumano ex hibe dignatꝰ ẽ : ut hominib: ꝑ hominẽ patien¬
tiȩ demonstrar& exẽplũ. Oportebat enĩ & hoc iustũ erat ut ho¬
mines ꝑpatientiã humilitatis uincerent difficultatẽ in firmitatis
carnis suȩ : qr in eã ꝑ elationẽ suꝑbiȩ ceciderant. sic̃ inadã
primo homine nr̃a scriptura indicat . Nunqͥd & uos potestis
dicere qr erant aliqͥ homines quos ds̃ uolebat docere patien¬
Aliquã naturã passibilẽ ds̃ inqͦ pateret᷑ a gente tenebrarũ
quicquid ei facere potuic ut tam̃ ipse insua substantia nulla
exparte mucaret᷑ sic̃ uerbũ dĩ qͥ ẽ filiꝰ dĩ etiã ipse sic̃ pat̃ in cõ¬
mutabilis suscepit hominẽ mortalẽ ut integra & inuiolata
deitate in carne mortali docer& mortales ꝓpatientiã mor¬
tẽ uincere & ipsius infirmȩ carnis futurã in meliꝰ cõmutatio¬
nẽ resurrectione monstrar&: Cũ gͣ e& ꝑ seipsũ in uisibilis:
uisibilis in homine apparuit. quẽ defemina susciꝑe dignatꝰ

Expanded text:
e dignatus est, ut hominibus per hominem patientiae demonstraret exemplum. oportebat enim, et hoc iustum erat. ut homines per patientiam humilitatis uincerent difficultatem infirmitatis carnis suae, quia in eam per elationem superbiae ceciderant, sicut in Adam primo homine nostra scriptura indicat. numquid et uos potestis dicere: quia erant aliqui homines, quos deus uolebat docere patienaliquam naturam passibilem deus, in qua pateretur a gente tenebrarum quicquid ei facere potuit. ut tamen ipse in sua substantia nulla ex parte mutaretur, sicut uerbum dei, qui est filius dei, etiam ipse sicut pater incommutabilis suscepit hominem mortalem. tit integra et inuiolata deitate in carne mortali doceret mortales per patientiam mortem uincere et ipsius infirmae carnis futuram in melius conmiitationem resvisibilis in homine apparuit, quem de femina suscipere dignat
Abbreviated transcription (Latin):
liberari ut qm̃ ꝑfemina mors facta ẽ. ꝑfeminã uia
recuperaret᷑. atq ita de monstraret᷑ ñ ipsã creaturã femi¬
nẽa et̃ culpandã cuiꝰ ẽ. dsconditor sed uoluntatẽ qua eua
peccauit. Sed timent maiestatis illã inconquinabilẽ

Expanded text:
am vita recuperaretur: atque ita demonstraretur non ipsam creaturam femineam esse culpandam, cujus est Deus conditor; sed voluntatem, qua Eva peccavit. Sed timent majestatis illam incoinquinabile
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitatis ñ ambulauer̃ hã si in lege mansissent usq ad optimã il
ꝑisiã ẽ ꝑieremuã ẽ ꝑ apłos Et phas om̃s ad eũ necesseẽ puenue
quidix Ego sũiua & nemouadit adpatrẽ nisi ꝑme. Simile quiddã
submar garitȩ nomine dictũ ẽẽ intelligendũ ẽ Multarũ eni
mirgiriarũ negotiatorẽ eẽ oportet: ut unã margaritã muba
pci consequat: Demargaricis cũ fie sermo suffic̃ adhonore enũ
qđ margaritȩ s̃ ñ cupatȩ. Uñã aut̃ illã margaritã que reptuẽ¬

Expanded text:
iniquitatis non ambulauerunt iniquitatis non ambulauerunt  et per has omnes ad eum necesse est pervenire qui dixit, Ego sum via; et Nemo vadit ad Patrem, nisi per me . Simile quiddam sub margaritae nomine dictum esse intelligendum est. Multarum enim margaritarum negotiatorem esse oportet, ut unam margaritam multi pretii consequatur . De margaritis cum fit sermo, sufficit ad honorem earum quod margaritae s
Abbreviated transcription (Latin):
tes intestimonio cũ cȩteris ꝑmanentes de sc̃is tantũ ꝓphetã memi¬
nisse dignũ fuit. dicentẽ. Beati scrutantes testimonia eiꝰ Non ali&¬
na scilicet sed illa quȩ dĩ s̃. Non negligens aut̃ testimonioꝵ dĩ
oport& ẽẽ scrutatio. Ob qđ dictũ ẽ in toto corde ex quir̃ eũ. Non
ꝓparte studiũ celestidoetrine adibendũ ẽ sed toto conde dĩte¬
uersus Non enĩ qui oꝑant᷑ iniquitatẽ in uiis eiꝰ ambula uer̃
In pͥmo uersu singularit̃ uia cõmemorat᷑ in hoc t̃tio plures : Ex¬
quo intelligendũ ẽ ꝑmultas uias ad unã ꝑueniri : inqͣquisq
immaculatꝰ si sit hicbeat᷑ ẽ Deplurimis aut̃ uiis atquna iere¬
mias paria tes tatꝰ ẽ dicens State inuiis & introgate uias dñi¬
xt̃nales & quȩrite quȩ sit uiabona inplurimis gͦuis standũ
mandata. Plures ppħȩ ꝑ quos om̃s in unã uiã ꝑgit. Sed in his oꝑaru

Expanded text:
tes in testimonio cum caeteris permanentes, de sanctis tantum prophetam memites in testimonio cum caeteris permanentes, de sanctis tantum prophetam meminisse dignum fuit dicentem, Beati scrutantes testimonia ejus: non aliena scilicet, sed illa quae Dei sunt. Non negligentem autem testimoniorum Dei oportet esse scrutationem; ob quod dictum est, In toto corde exquirunt eum. Non pro parte studium coelesti doctrinae adhibendum est; sed toto corde Dei teversus: Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt. In primo versu singulariter via commemoratur, viae in hoc tquo intellegendum est, per multas uias ad unam perueniri; in qua quisque inmaculatus si sit, beatus est. de plurimis autem uiis atque una Ieremias paria testatus est dicens: state in uiis et interrogate uias domini et quaerite, quse sit uia bona. in plurimis ergo uiis standum mandata, plures prophetae, per quos omnes in unam uiam pergitur: sed in his operarii
Abbreviated transcription (Latin):
tutũ testimoniis ñ dico operũ suoꝵ sed ipsi tantũ uoluntatis obsessum :
Nonne cũ in aliquã turbidȩ affectionis uoluntatẽ infermitatis nr̃ȩ
Aculeis cõmouem᷑ metuimꝰ assistentes undiq nob̵ horos angłorũ
& plenũ minis terus cȩlestib: mundũ: Sienĩ angłi paruulorũ
patrẽ nr̃m quotidie uident qui incȩlis ẽ. possumꝰ testimonia eoꝵ
metuere quos & nob̵cũ manere & dõ quotidie scimus assistere
Quin etiã ipsũ illũ diabolũ ꝑquẽ ipsa illa uitioꝵ nr̃oꝵ incentiua p̃¬
bent᷑ suosq om̃s testes metuere debemꝰ: puncto tẽporis omẽm am¬
plitudinẽ mundihuiꝰ obeuntẽ : Cui dulce ẽ. peccarenos. ut pecca¬
toꝵ nrorũ testimonio głet᷑ Est enĩ eiꝰ hȩc ꝓpͥa calliditas instigare
ad peccandũ & arguere peccantes : Dictõ ẽ enĩ Aut nescis quid¬

Expanded text:
tutum testimoniis, non dico operum suorum, sed ipsius tantum uoluntatis obsessum? tutum testimoniis, non dico operum suorum, sed ipsius tantum uoluntatis obsessum? nonne cum in aliquam turbidae adfectionis uoluntatem infirmitatis nostrae aculeis commouemur, metuimus adsistentes undique nobis choros angelorum et plenum ministeriis caelestibus mundum? si enim angeli paruulorum patrem nostrum cotidie uident, qui in caelis est, possumus testimonia eorum metuere, quos et nobiscum manere et deo cotidie scimus adsistere. quin etiam ipsum illum diabolum, per quem ipsa illa uitiorum nostrorum incentiua praebentur, suosque omnes testes metuere debemus, puncto temporis omnem amplitudinem mundi huius obeuntem: cui dulce est peccare nos, ut peccatorum nostrorum testimonio glorietur. est enim eius haec propria calliditas, instigare ad peccandum
Abbreviated transcription (Latin):
ribepi & el ector angłor ut hȩc custodias. Elura gͥ & innume¬
rabilias di testimonia. Quȩ siqͥs serutari ꝑ cognitione legis
ppparũ euangelioꝵ apłorũ uellet in beatitũdine ꝑmanera
neq uelio uacuo & solitario orbe uiuens scide se nisi sule e sie
pecare Plenasenũ oma diuinis testimonus & om̃e hoeuuaum̃
nis terior frequentia in colat hoꝵ itaq cognitionẽ ꝑdoctrmã
qius adept᷑ scit se subtestib uiuere Eccũ natura humone ar¬
firutatis p diuis aduitia ẽ. refugit tam̃ uł subteste porarir
qđ̃ ipa doc&e nos cominis consuetũdinis ratio. Quis eni furar sib
tesit non metuia : Quis a dscelus nisi secretũ eliget : Quisa dadulte¬
riũ nonaut solituidinẽ aut noctẽ opabit : Et si quando in calescenta¬
biuriis ta aderim̃ animꝰ prompt᷑ ẽ. tam̃ furor in sanientis uolupta¬
tis ocursa testis cohercet᷑ & in sese abrupta humane petulantie
Quid xp̃anũ hominẽ a gere conuemet. scientẽ se tor undiq sp̃ualiũ uir¬

Expanded text:
innumerabilia sunt dei testimonia; quae si quis scrutari per cognitionem legis, prophetarum, euangeliorum, apostolorum uellet, in beatitudine permaneret, neque uelut uacuo et solitario orbe uiuens sciret se nisi sub teste peccare. plena sunt enim omnia diuinis testimoniis; et omne hoc, uacuum ministeriorum frequentia incolat. Horum itaque cognitionem per doctrinam quis adeptus scit se sub testibus uiuere. et cum natura humanae infirmitatis ad uitia est, refugit tamen uel sub teste peccare: quod ipsum docet nos communis consuetudinis ratio. quis enim sub teste non metuit? quis ad scelus nisi secretum elegit? quis ad adulterium non aut solitudinem aut noctem optauit? et si quando incalescentibus iam ad crimen animis promptum est, tamen furor insanientis uoluptatis occursu testis coercetur, et in sese abruptam humanae quid Christianum hominem agere conueniet, scientem se tot undique spiritalium uir
Abbreviated transcription (Latin):
Iussũ enĩ ẽ ut qͥ natꝰ eẽt in octauo signũ arcuncisionis acciꝑet
Haec etiã circuncisione dnĩ ratio seruata ẽ. & in hoc dierũ numero
cũ ipse circuncisione ñ eger& oblatꝰ intẽplo. ẽ ut in corpore eiꝰ
humanȩ carnis reciderec᷑ infermmitas. Hicetiã numerꝰ om̃a gña
pecudũ ut digna sacrificiis haberent᷑ emundat. Occaua enĩ die
iubent᷑ offerri. Et in hoc numero diluuii dieb: origorursũ hu¬
manȩ generationis eligit᷑. Consumatio igit᷑ nc̃ doctrinȩ & eru¬
ditionis nr̃e sub ꝑfecti huiꝰ numeri absolutione ꝑ singula elem̃¬
ta c̃cludit᷑ antequẽ neq munda dõ hostia fuit neq in generis
familia qͥscessante circuncisione susceptꝰ ẽ : & exqͦrursũ iteran¬
dȩ generationis cȩpit exordiũ. Primȩ igit᷑ litẽ iniuersus sud¬

Expanded text:
iussum enim est, ut, qui natus esset, in octauo signum circumcisionis acciperet. iussum enim est, ut, qui natus esset, in octauo signum circumcisionis acciperet. haec etiam in circumcisione domini ratio seruata est; et in hoc dierum numero, cum ipse circumcisione non egeret, oblatus in templo est, ut in corpore eius humanae carnis recideretur infirmitas. hic etiam numerus omnia genera pecudum, ut digna sacrificiis habeantur, emundat; octaua enim die iubentur offerri. et in hoc numero diluuii diebus origo rursum humanae generationis eligitur. consummatio igitur nunc doctrinae et eruditionis nostrae sub perfecti huinta concluditur: ante quem neque munda Deo hostia fuit, neque in generis familia quis cessante circumcisione susceptus est, et ex quo rursum iterandae generationis coepit exordium. Prim
Abbreviated transcription (Latin):
Occurrit aut̃ in p̃senti psalmo etiã ea nob̵ difficultas : qđ cũ duos
tantũ salmos acceperimꝰ ꝑlittãs hebreas conscriptos id ẽ cen¬
tesimũ unde cimũ atq duodecimũ ita ut a prima usq ad uige
singuli a singulorũ elem̃toꝵ initiis inchoarent᷑ : in hoc nc̃ palmo
octonosuersus elem̃ta singula obtinerent. Sed cũ omia uiuen¬
di credendiq & placendido p̃cepta c̃tinerent᷑ in palmo: in eo
numero om̃a littãrũ initia c̃tinentur : qr maxime scđm ple¬
nã & religiosa eiꝰdẽ numeri uirtutẽ. primꝰ om̃iũ c̃uenientiũ
inse undiq partiũ ȩqualitate ꝑfectꝰ ẽ . Primũ & enĩ ꝑduas
insepartes ex partib coequalis tũ deinde ꝑquattuor ȩque
partes c̃uenit ut uirtutes salmoꝵ qͥ in hoc numero uł singula¬
ri uł multiplicato collocati s̃. doceant numeri huiꝰ. ẽẽ. scãm &
religiosã plenitudinẽ . Hic aut̃ numerꝰ etiã in lege sc̃s ẽ

Expanded text:
Occurrit autem in praesenti psalmo etiam ea nobis difficultas, quod, cum duos tantum psalmos acceperimus per litteras hebraeas conscriptos, id est centesimum undecimum atque duodecimum, ita ut a prima usque ad uiceeniret uersusque singuli a singulorum elementorum initiis inchoarentur, in hoc nunc psalmo octonos uersus elementa singula obtinerent. sed cum omnia uiuendi, credendi et placendi deo praecepta continerentur in psalmo, in eo numero omnia litterarum initia continentur, qui maxime secundum plenam et religiosam eiusdem numeri uirtutem primus omnium conuenientium in se undique partium aequalitate perfectus est. primum etenim per duas in se partes ex partibus coaequalis, tum deinde per quattuor aeque partes conuenit: ut uirtutes psalmorum, qui in hoc numero uel singulari uel multiplicato conlocati sunt, docent numeri huius esse sanctam et religiosam plenitudinem. hic autem numerus etiam in lege sanctus est.
Abbreviated transcription (Latin):
ritate id ẽ dedĩ patris & dñi intelligentia ꝑ quã maxime iusti
ficatio nob̵ erit ꝓbata quanta opꝰ ẽ. nobdĩ grã ut recta sapiamꝰ.
ut exꝓphicis atq euangelicis a uetoritatib unũ idẽq teneamꝰ
ne in uno aut altero opinio nr̃a & sermo dissideat. sed ad uni¬
uersas dĩ iustificationes ȩqua acpari oꝑũ ac doctrinȩ ob¬
datatua. Nisi enĩ attent in om̃ib: mandatis eiꝰ erimꝰ ac de uer¬
sabim. er̃q alia p̃terita. alia ꝓuoluntate obseruata iustificati

Expanded text:
ritate, id est de dei patris et domini intellegentia, pł'r quam maxime iustiritate, id est de dei patris et domini intellegentia, pł'r quam maxime iustificatio nobis erit probata, quanta opus est nobis Dei gratia, ut recta sapiamus, ut ex propheticis atque evangelicis auctoritatibus unum idemque teneamus ne in uno aut altero opinio nostra et sermo dissideat, sed ad universas Dei justificationes aequa ac pari operum ac doctrinae obdata tua. nisi enim attenti in omnibus mandatis eius erimus ac deuersabimur, eruntque alia praeterita, pro uoluntate obseruata, iustificati
Abbreviated transcription (Latin):
ficationes aut̃ s̃ plures atq diuersȩ in obseruandis singulio
officiorgenerb tẽꝑande. Ao quoꝵ custodiã nisi a dõ dirigam̃
in firmes ꝑnaturã erimꝰ Adiuuandigͥ ꝑgrã m eiꝰdẽ sumꝰ : ut p̃ce
ptaꝵ iustificationũ ordinẽ consequam᷑. Est nob̵ iustificatio circa
seruũ distributa Est cirea filiũ est circa patrẽ est circa fr̃s: est cir¬
ca fideles uiros. Est circa eccłae pͥncipes est circa angłos. est cir¬
ca dm̃ ac dnm̃ nrm̃ unigenitũ dĩ uerbũ. Insingulis gͦ quibq
generib: atq nominib: iustificationis ratioseruanda ẽ qr nisi
hȩc om̃a excõparib: deuotȩ uoluntatis officiis retineant᷑ in iu¬
ficatione dĩ ñ tenebim᷑. Religios in patrẽ si oderit filiũ : modũ
iustificationis amisit . Religios infrẽm siodit seruũ : ꝑdidit iusti
ministeria diuinȩ iustificationis exercens: Iã uͦ in ipsa fio ei ue¬

Expanded text:
ficationes autem sunt plures atque in obseruandis singulis ficationes autem sunt plures atque in obseruandis singulis officiorum generibus -temperandae: ad quorum custodiam, nisi a deo dirigamur, infirmes per naturam nostram erimuptarum iustificationum ordinem consequamur. est nobis iustificatio circa seruum Hebraeum distributa, est circa filium, est circa patrem, est circa fratres, est circa fideles uiros, est circa ecclesiae principes, est circa angelos, est circa deum ac dominum nostrum unigenitum dei uerbum. in singulis ergo quibusque generibus atque nominibus iustificationis ratio est; quia nisi haec omnia ex conparibus deuotae uoluntatis officiis retineantur, iustificationem dei non tenebimus. religiosus in patrem, si oderit filium, > modum iustificationis amisit. religiosus in fratrem, si oderit seruum, perdidit iustifministeria iustificationis exercens? iam uero in ipsa fidei ue
Abbreviated transcription (Latin):
multip̃aue reꝑta coemat᷑ dehinc conseqͥt̃ hic uersus: Tumanda¬
stimandata tua custo dirinimis: Suꝑiꝰ cõmemorauimꝰ aludo signi¬
fuare mandata: aliuo legẽ ec deloge quantũ arbitror apłs
nob tests fuit qr umbra sit futuroꝵ in qͣ species uericatis canquã
future imaginis continet᷑ sead p̃sentẽ hab& oꝑationis effectũ Iuman¬
dastimandata tua custodiri ualde Nichiligit᷑ dissoluto amimo ni¬
dnlincuriosoagendũ ẽ: sed sollicitos aq anxios curã mandatorã
di exeqͥ nosoportet ut io qđ agimꝰ inpfectũ fiocinrȩ cũ reuerena
aeiꝰ cui agimꝰ exequam Cȩterũ si aliqͥo remissa uoluntite ouoccer¬
pata in resalias cogiatione egerimꝰ: offici quio ẽ corpors inagen¬
edo occupabuał sed deuotionis meritũ ꝑnegligentiã non conseiemꝰ¬
bemꝰ nc̃ post mandator custodiã. etiã iustificationũ obseruanti
Aꝑtmandata iã suꝑiꝰ quȩ eẽ. exis timaremꝰ os tendimꝰ. lusti¬

Expanded text:
perta, coematur. Dehinc consequitur hic uersus: tu mandasti mandata tua custodiri nimis. superius commemorauimus aliud significare mandata, aliud legem. et de lege, quantum arbitror, apostolus nobis testis fuit, quia umbra sit futurorum, in qua species ueritatis tamquam futurae imaginis continetur, sed praesentem habet operationis effectum: tu mandasti mandata tua custodiri ualde. nihil igitur dissoluto animo, nihil incurioso agendum est, sed sollicitos atque anxios curam mandatorum dei exsequi nos oportet, ut id, quod agimus, in profectum fidei nostrae cura reuerentia eius, cui agimus, exsequamur. ceterum si aliquid remissa uoluntate et occupata in res alias cogitatione egerimus. officia quidem corporis in agendo occupabuntur, sed deuotionis meritum per neglegentiam non consequembemus nunc post mandatorum custodiam etiam iustificationum obseruantiam. et mandata iam superius, quae esse existimaremus, ostendimus. iusti
Abbreviated transcription (Latin):
nos & munꝰ ortere Iotũ hoc aut̃ : in cõmune lex dicit᷑ Sed .ẽ
quiddã in his speciale : qđ ꝓpͥam in se habet legis ñ cupationẽ
nia aut mandata sed tantũ iolegi ꝓpriũ .ẽ. ut a płs inpluri¬
mis docet non scđm litt̃ȩ intelligentiã legẽ eẽ tractandã sed
scđm sp̃ualẽ doctrinã futuroꝵ in ea umbrã eẽ noscendã. Ait enĩ
Non obturab os bouistriturantis. Et adiecit. Nunqͥo pecudũ dõ cu
stis qđ abrahã duos filios habuit. unũ ex ancilla & unũ exlibe¬
ra sed qͥ ex ancilla scđm carnẽ natꝰ ẽ qͥ aut̃ ex liba scđm rȩpmis¬
sionẽ : Etqr lex futuroꝵ umbra eẽt adiecit quȩ s̃ allegori mmi¬

Expanded text:
nos et munus orare. Totum hoc autem in commune lex dicitur. Sed est nos et munus orare. Totum hoc autem in commune lex dicitur. Sed est quiddam in his speciale, quod propriam in se habet legis nuncupationem.nia, aut mandata: sed tantum id legi proprium est, ut Apostolus in plurimis docet, non secundum litterae intelligentiam Legem esse tractandam, sed secundum spiritalem doctrinam futurorum in ea umbram esse noscendam. ait enim: non obturabis os bouis triturantis et adiecit: numquid pecudum deo custis, duos filios habuit, unum ex ancilla et unum ex libera? sed qui ex ancilla, secundum carnem natus est; qui autem ex libera, secundum repromissionem. et quia lex futurorum umbra