comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tentia: ordine cõmutat᷑. Huiꝰ species st̃¬
quinq Anastrofe. hysteron proteron.
Parentesis. Temesis. Sinthesis. Anastro
fe uerborũ ordo p̃posterus ut litora cir¬
cũ ꝓ circũ litora. Histeron proteron. ses¬
altos tetigit fluctꝰ & ad ȩquora uenit
Antea enĩ ad ȩquora uenit. & sic tetigit
fluctus. Parenthesis ubi int̾ponimꝰ sen¬
tentiã nr̃am qua ex mectio remota in¬
rapidũ ad nauis p̾mittit achatem. Est enꝰ
ordo E neas rapidũ p̃mittit achatẽ Nam
illud inmediũ parenthesis ẽ: Temesis. t̃
ꝓ circũ fudit. Sinchesis ubi ex om̃a parte
tissima frustra. Pectora si uobis audendi
extrema cupido. ẽ. Certa sequi quȩ sit
rebus fortuna uidetis. excessere om̃s aditi
arisq relictis. Dii quib imꝑiũ hoc ste
terat succurritis urbi Incensȩ. moriam᷑
& in mecdia arma ruamꝰ. Ordo talis est
Iuuenes fortissima pectora frustra succur¬
ritis urbi Incensȩ. quia excesserunt du

Expanded text:
tentia ordine commutatur. Huius species tentia ordine commutatur. Huius species quinque: anastrophe, hysteron proteron, parenthesis, tmesis, synthesis. Anastrophe est verborum ordo praeposterus, ut: 'litora circum', pro 'circum litora'. Hysteron proteron senaltos tetigit fluctus, et ad aequora venit. Antea enim ad aequora venit, et sic tetigit fluctus. Parenthesis, ubi interponimus sententiam nostram, qua ex medio remota inrapidum ad naves praemittit Achaten. Est enim ordo: Aeneas rapidum praemittit Achaten. Nam illud in medio parenthesis est. Tmesis est spro 'circumfudit'. Synthesis est, ubi ex omni parte tissima frustra pectora, si vobis audendi extrema cupido est certa sequi, quae sit rebus fortuna videtis. Excessere omnes aditis arisque relictis dii, quibus terat; sucurritis urbi incensae; moriamur, et in media arma ruamus. Ordo talis est: Juvenes fortissima pectora frustra succurritis urbi incensae, quia excessere dii,
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ hiems. At cont᷑ a parte totũ. ut flam¬
mas cũ reg̾ia puppis extulerat. ibi ñsolũ
puppis sednauis. & ñ nauis sed qui inea.
& ñ om̃s sedunꝰ flãmas extulit. Onomato¬
peia . ẽ. nom̃ affictũ adimitandũ sonũ
uocis confusȩ. ut stridor ualuarũ. hin¬
nitus equoꝵ. mugitus boũ. balatꝰ ouiũ.
Pery frasis ẽ. circũ loquiũ. dũ res una
plurimis uerbis significat᷑. ut auras ui¬
tales carpit. Significauit enĩ ꝑcopula¬
tionẽ uerboꝵ unã rem. hoc. ẽ. u̾iuit
Hic autẽ tropus geminꝰ ẽ. Nã aut uerita¬
tẽ splendide ꝓducit. aut foeditatẽ circũ¬
itu euttat. Ueritatẽ splendide ꝓducit.
sic̃ & iam pͥma nouo spargebat lumine
terras. Titoni croceũ linquens aurora cu-¬
bile. Uult enĩ dicere iã lucescebat aut
dies ortus erat. Foeditatẽ circũitu euitat.
sicut placidũq petiuit. coniuigis infu¬
Upbaton. transcentio. cũ uerbũ aut sen¬

Expanded text:
id est, hiems. At contra a parte totum: ut, flamid est, hiems. At contra a parte totum: ut, flammas cum regia puppis extulerat. Ubi non solum puppis, sed navis; et non navis, sed qui in ea; et non omnes, sed unus flammas extulit. 14. Onomatopoeia, nomen fictum ad imitandum sonum vocis confusae, ut stridor valvarum, hinnitus equorum, mugitus boum, balatus ovium. 15. Periphrasis est Circumloquium, dum res una plurimis verbis significatur, ut, auras vitales carpit. Significavit enim per copulationem verborum unam rem, hoc est, vivit. Hic autem tropus geminus est; nam aut veritatem splendide producit, aut foeditatem circuitu evitat. Veritatem splendide producit, sicut: Et jam prima novo spargebat lumine terras, Tithoni croceum linquens aurora cubile. Vult enim dicere, jam lucescebat, aut dies ortus erat. Foeditatem circuitu devitat, sicut: placidumque petivit Conjugis infusuHyperbaton transcensio, cum verbum aut sen
Abbreviated transcription (Latin):
genitor spumantiaq addit frena feris.
Spumantia frena dixit. cũ utiq ñ ipsa
faciant spumã sed equus qui ea gerit.
spumis consꝑgat infusis. Antonomasia
ẽ. ꝓ nomine id ẽ. uice nominis posita.
ut maia genitꝰ ꝓ mercurio. Qui tropus
congressus achilli. Epitheton supͣ positũ
nom̃. pͣponit᷑ enĩ ꝓprionomini. ut alma
cres. Int̾ antonomasiã autẽ & epitheton
hoc differt. qđ antonomasia ꝓuice nõis
ponitur. Epitheton aut̃: nunquã ẽ si ne
nomine. quib duob tropis uł uitupamꝰ
aliquẽ uł ostendimꝰ uł laudamꝰ. Sinedo¬
che.ẽ. conceptio. cũ a parte totũ uł a toto
pars intelligitur. Eo enĩ & ꝑspeciem genꝰ.
& ꝑ genus species demonstrat᷑. sed species
pars . ẽ. genus autẽ totũ. Atoto enĩ pars
intelligit᷑. ut cũ multȩ glomerant᷑ aues.
ubi frigidus annꝰ trinspontũ fugat. Non
enĩ totus annꝰ frigidus. ẽ. sed pars anni.

Expanded text:
genitor spumantiaque addit frena feris. genitor spumantiaque addit frena feris. 'Spumantia frena' dixit, cum utique non ipsa faciant spumas, sed equus, qui ea gerit, spumis conspargat infusis. Antonomasia est pro nomine, id est vice nominis posita, ut 'Maia genitus' pro Mercurio. Qui tropus congressus Achilli. Epitheton, supra nomen. Praeponitur enim proprio nomini, ut 'almacres. Inter antonomasiam autem et epitheton hoc differt, quod antonomasia pro vice nominis ponitur, epitheton autem numquam est sine nomine. Quibus duobus tropis vel vituperamus aliquem, vel ostendimus, vel laudamus. Sche est Conceptio, cum a parte totum, vel a toto pars intelligitur. Eo enim et per speciem genus et per genus species demonstratur; sed species pars est, genus autem totum. A toto enim pars intelligitur, ut: Quam multae glomerantur aves, ubi frigidus annus Trans pontum fugat. Non enim totus annus est frigidus, sed pars anni,
Abbreviated transcription (Latin):
significatȩ st̃. Metonomia transnomina¬
tio ab alia significatione ad aliã ꝓximitatẽ
trans lata. Fit aut̃ multis modis. Aut enĩ ꝑ
id qđ continet id qđ continet᷑ ostendit.
ut theatra plaudunt. prata mugiunt.
dũ illic homines plaudant. hic boues mu¬
giant. Aut contra ꝑid qd continetur
id qđ continet. ut etiã ꝓximꝰ ardet uca¬
legon. dum ñ ille sed domꝰ eiꝰ arderet
Itẽ ꝑ inuentorẽ id qđ inuentũ. ẽ ut Sine
cerere & libero friget uenꝰ. & cõmixtã
uulcanꝰ mittit ad astra fauillã. Uult eniꝰ
ꝑcererẽ frum̃ti inuentricẽ: intelligere
panẽ. ꝑ liberũ inuentorẽ uitis: uinũ.
ꝑuentrẽ : libidinẽ. ꝑuulcanũ: ignem.
At contra ꝑ inuentũ: inuentorẽ demon¬
strat. Ut uinũ p̾camur ꝓlibero. qͥuinũ
apud grecos inuenit. Itẽ pefficientẽ id
qđ efficitur sic̃ pigrũ frigͥus. qđ pigros
homines faciat. & timor pallidus. eo qđ
pallidos homines reddat. At contra ꝑid

Expanded text:
significatae sunt. 8. Metonymia est Transnominasignificatae sunt. 8. Metonymia est Transnominatio ab alia significatione ad aliam proximitatem translata. Fit autem multis modis; aut enim per id quod continet id quod continetur ostendit, ut theatra plaudunt, prata mugiunt, dum illic homines plaudant, hic boves mugiant; aut contra per id quod continetur id quod continet, ut jam proximus ardet Ucalegon, dum non ille, sed domus ejus arderet. 9. Item per inventorem id quod inventum est, ut, sine Cerere et Libero friget Venus, et commistam Vulcanus mittit ad astra favillam. Vult enim per Cererem frumenti inventricem intelligere panem; per Liberum inventorem vitis, vinum; per Venerem, libidinem; per Vulcanum, ignem. At contra per inventum inventorem demonstrat, ut, Vinum precamur, pro Libero, qui vinum apud Graecos invenit. Item per efficientem, id quod efficitur, sicut 'pigrum frigus' quod pigros homines faciat, et 'timor pallidus' eo quod pallidos homines reddat. At contra per id
Abbreviated transcription (Latin):
ptinent sed ad homines. Sic & alia re¬
rũ nomina de alio genere in aliud ge¬
nus. decentissime decoris gr̃a transfe¬
runtur. ut oratio pornetur. Metafora
autẽ aut partis inius. ẽ ut fluctuare
segetes ñ potest dicere segetare fluctꝰ
aut antistrofa. ẽ. id ẽ. reciproca ut
remigiũ alarũ. Nam & alȩ nauiũ &
alarũ remigia dñr. Catacrisis. ẽ. ali¬
enȩ rei nom̃ appositũ. Hȩc eo a meta¬
fora differt. qđ illa uocabulũ haben¬
ti largitur. Hec qͥa ñ habet ꝓpriũ: ali-¬
eno utitur. ut faciemq simillima
iunctisq ferunt᷑ frontib & longa sul¬
cant uada saxa carinȩ. dũ facies &
frons tantundẽ animaliũ & hominũ
sit. Qđ nom̃ si poeta naui ñ apposuis.
set quid ꝓpriũ eidẽ parti diceret ñ
haberet. Aletalempsis tropus ẽ. a p̃¬
cedente indicans qđ sequit᷑ ut. Quȩue
manꝰ cartȩ nodosaq uenit arundo.
Nã ꝑmanũ uerba ꝑarundinẽ litterȩ

Expanded text:
pertinent, sed ad homines. 5. Sic et alia repertinent, sed ad homines. 5. Sic et alia rerum nomina de alio genere in aliud genus decentissime decoris gratia transferuntur, ut oratio perornetur. Metaphora autem, aut partis unius est, ut, fluctuare segetes: non potes dicere segetare fluctus; aut antistropha est, id est, reciproca, ut remigium alarum. Nam et alae navium, et alarum remigia dicuntur. 6. Catachresis, est alienae rei nomen appositum: haec eo a metaphora differt, quod illa vocabulum habenti largitur; haec quia non habet proprium, alieno utitur, ut, Faciemque simillima junctisque feruntur Frontibus, et longa sulcant vada salsa carina. Dum facies, et frons tantum animalium et hominum sint. Quod nomen si poeta non apposuisset navi, quid proprium eidem parti diceret non haberet. 60 7. Metalepsis tropus a praecedente indicans quod sequitur: Inque manus chartae nodosaque venit arundo. Nam per manum verba, per arundinem litterae
Abbreviated transcription (Latin):
Sedhȩ atq aliȩ tropicȩ locutiones. ad ea
quȩ intelligenda st̃ ꝓpt̾ea figuratis
amictib obteguntur.: ut sensũ legentis
exerceant. & ne nuda atq in promptu
uilescant. Fiunt autẽ metaforȩ modis
qͣttuor. Abanimali ad animale. ut.
Aligeros conscendit eqͦs. Metaforice lo¬
quens. miscuit quadrupedi alas auis.
& quo cursu deserta petiuerit. miscuit
uolatili cursũ quadrupedis. Ab aͣnima¬
li ad inanimale. ut. Pontũ pinꝰ arat.
sulcũ premit alta carina. Miscuit usũ
t̾rȩ aquis. dũ arare & sulcũ premere:
ad t̾rã ꝑtineat ñ ad mare. Ab in ani-¬
mal ad animale. ut. Florida iuuentꝰ
miscuit flores in animales uuentuti
quȩ animã habet. Ab animali ad in.¬
animale ut. Te neptune pat̾ cui tim¬
pora cana crepanti. Cincta salo reso-¬
nant magnꝰ cui ꝑpete mento. Profluit
oceanꝰ & flumina crinib errant. Men¬
tum enĩ timpora & crines ñ ad oceanũ

Expanded text:
sed hae atque aliae tropicae locutiones ad ea sed hae atque aliae tropicae locutiones ad ea quae intelligenda sunt propterea figuratis amictibus obteguntur, ut sensum legentis exerceant, et ne nuda atque in promptu posita vilescant. 3. Fiunt autem metaphorae modis quatuor: ab animali ad animale, ut, aligeros conscendit equos; metaphorice loquens miscuit quadrupedi alas avis, et quo cursu deserta petiverit, miscuit volatili cursum quadrupedis. Ab inanimali ad inanimale, ut, Pontum pinus arat; sulcum premit alta carina. Miscuit usum terrae aquis, dum arare et sulcum premere ad terram pertineat, non ad mare. 4. Ab inanimali ad animale, ut florida juventus; miscuit flores inanimales juventuti quae animam habet. Ab animali ad inanimale, ut: Tu, Neptune pater, cui tempora cana crepanti Cincta salo resonant, magnus cui perpete mento Profluit Oceanus, et flumina crinibus errant. Mentum enim, et tempora, et crines non ad Oceanum
Abbreviated transcription (Latin):
coniunctionib. ut. Tectũq laremq
armaq amicleũq canẽ. Di altton uł
asindeton. ẽ figura. quȩ contrario si ne
coniunctionib solute ac simplicit̃ effer¬
tur. ut. Uenimꝰ uidimꝰ placuit. Antite¬
ton ubi contraria contrariis opponunt᷑
& seritentię pulchritudinẽ reddunt.
hum̃tia siccis. mollia cũ duris. sine pon¬
dere habentia pondus. I pallage quoti
ues demus. ñ nauib uentos. DE T ROpis.
Roros greco nomine grãmatici uo¬
cant qͥ latine modi locutionũ int̾p̃tantꝰ
Fiunt autẽ a ꝓpria significatione ad
ñ ꝓpriã similitudine. Quorũ omniũ
nomina difficillimũ. ẽ. annotare. sed
ex om̃ib donatꝰ tredecĩ usui tradenda
conscripsit. Metafora. ẽ. uerbi alicuiꝰ
usurpata trans latio. sicut cũ dicimꝰ
fluctuare segetes. gẽmare uites: dum
in his reb fluctꝰ & gẽmas ñ inuenimꝰ
inquib hȩc uerba aliunde trans ferunt᷑

Expanded text:
conjunctionibus, ut, tectumque, laremque, conjunctionibus, ut, tectumque, laremque, armaque, Amicleumque canem. Dialyton vel asyntheton est figura, quae e contrario sine coniunctionibus solute ac simpliciter effertur, ut: 'Venimus, vidimus, placuit'. Antitheton, ubi contraria contrariis opponuntur et sententiae pulchritudinem reddunt, humentia siccis: mollia cum duris: sine pondere habentia pondus. Hypallage, quotives demus, non navibus ventos. De tropis . Tropos Graeco nomine Grammatici vocant, qui Latine modi locutionum interpretantur. Fiunt autem a propria significatione ad non propriam similitudinem. Quorum omnium nomina difficillimum est annotare, sed ex omnibus Donatus tredecim usui tradenda conscripsit. 2. Metaphora est verbi alicujus usurpata translatio, sicut cum dicimus, fluctuare segetes, gemmare vites, dum in iis rebus fluctus et gemmas non invenimus, in quibus haec verba aliunde transferuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
sedens suꝑ arma. Nunc in medio. ut.
Quȩq lacus late liquidos quęq asꝑa du¬
mos. Nunc aut̃ infine. ut. Sola mͥ tales
casus. cassandra canebat. Homo eopton.
ẽ. cũ plurima noĩa ꝑ unũ casũ denunci¬
antur. ut . ẽ. illud. Sed neq currentẽ
sed nec cognoscit euntẽ. Tollentẽꝙ ma¬
nus saxũq immane mouentẽ. Homo
eonte leuton. ẽ. cũ uno mͦ uerba pluri¬
ma finiunt᷑. ut . abiit. abscessit. eua¬
sit. erupit. Polsptoton ẽ. cũ diuersis
casib sententia uariatur. ut. Ex nichilo
nichilũ ad nichilũ nil posse reuerti. &.¬
Marcidã a pape marco spondente recu
tabellas. Irmos. ẽ. sententia continu¬
atȩ orationis tenorẽ suũ usq ad ultimĩ
seruans. ut. Est insecessu longo locus
insulas portũ. & reliqͣ Hic eniꝰ in longũ
uadit sensus usq ad illud. Horrentiq
atrũ nemus imminet u̾bra. Polipsin¬
deton. ẽ. dictio multis concatenata

Expanded text:
sedens super arma; nunc in medio, ut: sedens super arma; nunc in medio, ut: Quaeque lacus late liquidos, quaeque aspera dumis; Nunc autem in fine, ut: Sola mihi tales casus Cassandra canebat. 58 15. Homoeoptoton est, cum plurima nomina per unum casum denuntiantur, ut est illud: Sed neque currentem se, nec cognoscit euntem, Tollentemque manus, saxumque immane moventem. 16. Homoteleuton est, cum uno modo verba plurima finiuntur: ut abiit, abscessit, evasit, erupit. 17. Polyptoton est, cum diversis casibus sententia variatur, ut: Ex nihilo nihilum, ad nihilum nil posse reverti. Marcus Dama, papae, Marco spondente, recutabellas. 18. Hirmos est sententia continuatae orationis tenorem suum, usque ad ultimum servans, ut: Est in secessu longo locus, insula portum, et reliqua. Hinc enim in longum vadit sensus usque ad illud: Horrentique atrum nemus imminet umbra. 19. Polysyntheton est dictio multis concatenata
Abbreviated transcription (Latin):
lud. Certent & cignis ululȩ sit tytirus
orpheus. Orfeus insiluis int̾ delfinas a
dardania incensa tua quȩ arma secuti.
Nos tumidũ sub te ꝑmensi classib ȩqͦr.
Epanafora en in uno uersu ꝑ principia sen¬
suũ eiusdẽ uerbi repetitio. ut. te. nemꝰ
di fleuere lacus. Eprĩeusis . ẽ. in uno
sensu congeminatio uerbi. ut Sic sic
sermonis in pͥncipio uersus positi eiꝰdẽ
in fine replicatio. ut. ẽ illud. Crescit a
Paronomasia. ẽ. in significatione diuersa¬
dictio pene ipsa. ut illud. Abire an obire
te conuente. id ÷ exulẽ fieri an mori.
Scesisonomaton multitudo nominũ con¬
unctorũ quodã ambitu copulata. ut.
nubila .iix. grando. procellȩ. fulmina.
uenti. Paranomeon. ẽ. multitudo uer¬
borũ ex una littera inchoantiũ quale
.ẽ. apud enniũ. Otite tu teta te tibi
tanta tiranne tulisti. Sed bene. hoc
temꝑat uirgilius dũ non toto uersu
utitur hac figura. ut ennius. sed nẽ in
principio uersus tantũ. ut. ẽ illud. Seua

Expanded text:
55: Certent et cygnis ululae, sit Tityrus Orpheus, Orpheus in silvis, inter delphinas ArDardania incensa tuaque arma secuti, nos tumidum sub te permensi classibus aequor. Epanaphora est in uno versu per principia sensuum eiusdem verbi repetitio, ut Virg. Aendi flevere lacus. Epizeuxis in uno sensu congeminatio verbi, ut Virg. Asermonis in principio versus positi eiusdem in fine replicatio, ut est illud Juven. 14,Paronomasia est in significatione didictio pene ipsa, ut illud: Abire an obire te convenit, id est, exsulem fieri, an mori? 13. Schesis onomaton, multitudo nominum conjunctorum quodam ambitu copulata, ut nubila, nix, grando, procellae, fulmina, venti. 14. Paromoeon est multitudo verborum ex una littera inchoantium, quale est apud Ennium: O Tite tute Tati tibi tanta tyranne tulisti. Sed hoc bene temperat Virgilius, dum non toto versu utitur hac figura ut Ennius, sed nunc in principio versus tantum, ut est illud: Saeva
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ aliȩ litterȩ in locũ aliarũ litterani¬
rite ponunt᷑ : B. & .ẜ. litteris quędã co-¬
gnatio ẽ. Nam ꝓbirro dicimꝰ pirrũ
C. & .g. quandã cognationẽ habent. Nã dũ
dicimꝰ centũ & trecentos postea dicimꝰ
quadringentos. g. ponentes. ꝓ.c. C. &.q.
similit̾ cognatio. ẽ. Nã huiusce. ꝑ .c. huiꝰs
ꝑ .q. scribimꝰ. Cũ autẽ p̃positio: ꝑ .c. scri

Expanded text:
autem aliae litterae in locum aliarum autem aliae litterae in locum aliarum rite ponuntur. B et p litteris quaedem cognatio est; nam pro birro dicimus pirrum. C et g quamdam cognationem habent; nam cum dicimus centum et trecentos, postea dicimus quadringentos, g ponentes pro c. C et q similiter cognatio est; nam hujusce per c, cujusque per q scribimus. Cum autem praeposit
Abbreviated transcription (Latin):
Ennius de quadã impudica. qͣst inchoro
pila ludens dotatim dat se se. & cõmu¬
nem facit. aliũ tenet. alii annuit. alibi
manus ẽ. occupata. alii ꝑuellit pedẽ
alii dat anulũ expectandtũ a labris
aliũ inuocat. cũ alio cantat. & tam̃
aliis dat digito litteras. & salomon: An¬
nuit oculo. terit pede. digito loquit᷑.
latine recta scriptura int̾pretat᷑.
Orcho enĩ recte. grafia scriptura dicit᷑
Hȩc disciplina docet. quẽ ad modũ scriben
debeamꝰ. Nam sicut ars tractat de partiũ
declinatione. ita orthografia de scriben¬
di pitia. ut puta. Ad cum ẽ. pͣpositio:¬
d. litterã. cũ ẽ. coniunctio: t. litterã
accipit. Haud. quando aduerbiũ. ẽ. ne¬
gandi : d. littera t̾minatur. & aspirat᷑
in capite. Quando autẽ coniunctio. ẽ.
ꝑ .t. litterã sine aspiratione scribitur
Apud pͣpositio. ꝑ .d. scribit᷑. si c̃ apud patri
ex eis mediis litteris subtractis: int̾di

Expanded text:
Ennius de quadam impudica: Quasi in choro Ennius de quadam impudica: Quasi in choro pila ludens 42 datatim dat sese et communem facit. Alium tenet, alii adnudat, alibi manus est occupata, alii pervellit pedem, alii dat annulum spectandum a labris, alium invocat, cum alio cantat, attamen aliis dat digito litteras. Et Salomon: Annuit oculo, terit pede, digito loquitur.Latine recta scriptura interpretatur. Orto enim recte, graphia scriptura dicitur. Haec disciplina docet quemadmodum scribere debeamus. Nam sicut ars tractat de partium declinatione, ita orthographia de scribendi peritia, utputa 'ad', cum est pd literam; cum est coniunctio, t literam accipit. Haud quando est adverbium negandi, d litera terminatur et aspiratur in capite; quando autem coniunctio est, per t literam sine aspiratione scribitur. Apud prepositio per d scribitur, sicut apud patrem, ex iis mediis litteris subtractis. 4. Interdum
Abbreviated transcription (Latin):
faciebant. ut quicqͥd occulte inuicẽ
scripturas significare uellent. mutue
scriberent. Testis .c̃. brutus. qͥ in his lit¬
teris ea quȩ acturus erat notabat. igno¬
rantib aliis quid sibi uellent hȩ litt̾ȩ
Cȩsar qͦq augustꝰ ad filiũ. Qm̃ inguit
innumerabilia incidunt assidue quȩ
scribi alterutrũ oporteat. & esse secreta.
habeamꝰ int̾ nos notas siuis tales. ut
cũ aliquid nob scribendũ erit: ꝓ una¬
quaq littera scribamꝰ sequentẽ hoc mͦ.
ꝓa :.B. ꝓb. c. & deinceps eadẽ ratione
cȩteras ꝓz. autẽ littera: redeundũ
erat ad duplex aa. Quidã etiã uersis
uerbis scribebant. DENOTIS DIGITORUM.
Uił quȩctã & digitorũ notȩ. sunt &
oculorũ quib secũ taciti ꝓculq di¬
stantes colloquunt᷑. Sicut mos. ẽ. mili
taris ut qͦtiens consentit exercitꝰ: quia
uoce ñ potest manu ꝓmittat. Alii quia
uoce ñ posst̾: gladiorũ motu salutant.

Expanded text:
faciebant, ut quidquid occulte invicem per faciebant, ut quidquid occulte invicem per scripturas significare vellent, mutue scriberent. Testis est Brutus, qui in his litteris ea quae acturus erat notabat, ignorantibus aliis quid sibi vellent haec litterae. Caesar quoque Augustus ad filium, 'quoniam' inquit, 'innumerabilia accidunt assidue quae scribi alterutro oporteat et esse secreta, habeamus inter nos notas si vis tales ut, cum aliquid notis scribendum erit, pro unaquaque littera scribamus sequentem hoc modo, pro a b pro b c et deinceps eadem ratione ceteras; pro z autem littera redeundum erit ad duplex a a'. Quidam etiam versis verbis scribunt. De notis digitorum . Sunt quaedam et digitorum notae, sunt et oculorum, quibus secum taciti proculque distanttaris, ut quoties consentit exercitus, quia voce non potest, manu promittat, alii quia voce non possunt, gladiorum nutu salutant. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
&m. dolũ malum. cuius generis pluri.¬
mȩ consimiles notȩ in libris antiquis
inueniuntur. Has iuris notas nouici ĩ
imꝑatores a codicib legũ abolendas
.sanxert̃. qͥa multos ꝑhȩc callidi inge¬
nio ignorantes decipiebant. atq ita
iussert scribendas in legib litteras :
ut nuelos errores nullas ambages af¬
ferant. sed sequenda & uitancla apte
demonstrent. DE NOTIS MILITARIBUS. XU.
N BREUICOLIS qͦq quib militũ nomina
continebantur: ꝓpria nota erat apud
ueteres. qua inspiceret᷑ quanti ex mi¬
litib suꝑessent: quantiq in bello ceci¬
dissent. T. tau. nota in capite uersicu¬
li posita suꝑstitẽ designabat. E Theta
uͦ ad uniuscuiꝰq dȩfuncti nom̃ appone
est nigrũ uitiũ prȩfigere theta. Cum
autẽ imꝑitiam significare uellent.
labda littera usi st̃. sicut mortẽ signifi¬
cabant: cũ ponebant theta ad caput
Instipendiorũ quoq largitione ꝓpriȩ
erant notȩ. DENOTIS LITTERARUM.
OTas etiã litterarũ int̾ se ueteres

Expanded text:
et M 'dolum malum'. Cuius generis plurimas consimiles notas in libris antiquis invenimus. Has iuris notas novicii imperatores a codicibus legum abolendas sanxerunt, quia multos per haec callidi ingenio ignorantes decipiebant, atque ita iusserunt scribendas in legibus litteras, ut nullos errores, nullas ambages afferant, sed sequenda et vitanda aperte demonstrarent. De notis militaribus . In breviculis quoque, quibus militum nomina continebantur, propria nota erat apud veteres, qua inspiceretur quanti ex militibus superessent quantique in bello cecidissent. T Tau nota in capite versiculi posita superstitem designabat; Θ Theta vero ad uniuscuiusque defuncti nomen apponebest nigrum vitio praefigere theta. Cum autem inperitiam significare vellent, Labda littera usi sunt, sicut mortem significabant, cum ponebant Theta ad caput. In stipendiorum quoque largitione propriae erant notae. De notis litterarum . Notas etiam litterarum inter se veteres
Abbreviated transcription (Latin):
nos . a. Trans lator enĩ ex simili sono
alterius linguę litterã conclidit. ut
nosse possemus lin guã hebrai cã. om̃iũ
linguarũ & litterarũ esse matrẽ. Sed
uͦ .xx.iiii. latini enĩ. int̾ utranq lin¬
guam ꝓgredientes xx. tria elem̃ta
habent᷑ Hlebreorũ litteras: alege coepis
se ꝑmoy sen. Syrorũ autẽ & chaldeo¬
rum: ꝑ abraham. Unde & cũ hebreis
& numero & sono concordant. solis
caracterib discrepant. Egyptiorũ
litteras. isis regina in achi filia de
grecia ueniens in egyptũ repꝑte. & ȩ
gyptiis tradidit. Apud egyptios aut̃.
alias habuisse litteras sacerdotes. ali¬
as uulgus. Sacerdotales. yerac. ta¬
Grecarũ litterarũ usum primi fęnices
inuenert᷑. unde & lucanꝰ Fęnices pͥmi
magni si creditur ausi. Mansurã ru¬
dib uocem signare figuris. hinc. ẽ qđ
& foeniceo colore librorũ capita scri.¬
buntur. quia ab ipsis litterȩ iniciũ
habuert̃. Cathimos agenoris filius.

Expanded text:
nos a. quare translator ex simili sono nos a. quare translator ex simili sono alterius lingue literam condidit, ut nosse possimus linguam hebream, omnium linguarum et literarum esse matrem. Sed vero XXIV. Latini etenim inter utramque linguam progredientes, viginti tria elementa habent. Heper Moysen, Syrorum autem et Chaldaeorum per Abraham. Unde cum Hebraeis, et numero, et sono concordant, solis characteribus discrepant. Aegyptiorum litteras Isis regina, Inachi filia, de Graecia veniens in Aegyptum, reperit, et Aegyptiis tradidit. Apud Aegyptios autem alias habuisse litteras sacerdotes dicunt, alias vulgus; sacerdotales Graecarum litterarum usum primi Phoenices invenerunt, unde et Lucanus: Phoenices primi famae si creditur ausi Mansuram rudibus vocem signare liguris. 6. Hinc est quod et Phoeniceo colore librorum capita scribuntur, 5 quia ab ipsis litterae initium habuerunt. Cadmus Agenoris filius
Abbreviated transcription (Latin):
Rimoroia graminaticȩ artis litt̾ȩ .uii.
cõmunes existunt: quas librari ĩ
& calculatores sequuntur̃. quarũ di¬
sciplina uelut quȩdã grãmaticȩ artis
infantia. ẽ. Unde & tã uarro liete¬
rationẽ uocat. Litterȩ autẽ sunt in¬
dices :trũ. signa uerborũ. quib tan¬
ta uis. ẽ ut nob̾ dicta absentũ sine
uoce loquantur. Uerba enĩ ꝑ oculos
ñ ꝑaures int̾roducunt. Usus littera¬
rum reꝑtus. ẽ: ꝓpt̾ memoriã uari¬
arum rerũ. Nam ne obliuione fugi¬
ant. litteris alligantur. In tanta eni
rerũ uarietate nec disci audiendo po¬
terant om̃ia. nec memoria contineri.
Litterȩ dictȩ quasi legitterȩ. qđ iter
legentib pręstent. uł qđ in legendo
itereritur. Luterȩ latinȩ & grecȩ :¬
ah hebreis uidentur ex drtȩ. Apud
illos enĩ: prius dictũ . ẽ. alexh. Dein¬
de ęx simili enunciatione apud gre¬
cos tractũ ẽ. alpha. inde apud lati¬

Expanded text:
rimordia grammaticae artis litterae rimordia grammaticae artis litterae communes existunt quas librarii et calculatores sequuntur, quorum disciplina velut quaedam grammaticae artis infantia est. Unde et eam Varro litterationem vocat. Litterae autem sunt dices rerum, signa verborum, quibus tanta vis est, ut nobis dicta absentium sine voce loquantur. Verba enim per oculos, non per aures, introducunt? 2. Usus litterarum repertus est propter memoriam rerum. Nam, ne oblivione fugiant, litteris alligantur. In tanta enim rerum varietate, nec disci audiendo poterant omnia, nec memoria contineri. 3. Litterae autem dictae, quasi legiterae, quod iter legentibus praestent, vel quod in legendo iterentur. ab Hebreis videntur exorte. Apud illos enim prius dictum est aleph. Deinde ex simili enunciatione apud Grecos tractum est alpha. Inde apud Lati
Abbreviated transcription (Latin):
cogitent facere. ut puta. occido illuĩ.¬
ł quia¬
÷ habet aurũ causa ẽ. Rationales
dicunt᷑ aratione. qua quisq utitur
infaciendo. ut qͦm eũ occidã ne
cus atiuȩ autẽ & ablatiuȩ p̃positiones:
a casib quib seruiunt dictȩ. Loque¬
Iares uͦ: quia loquelis id ẽ uerbis sẽꝑ
coherent. nec aliquid ualent solȩ
positȩ. ut. di. dis. Coniunctȩ uͦ uer¬
bis: figurã faciunt. ut diduco. distra
uocata: quia sermonib int̾iecta. id ÷
int̾posita. affectũ cõmoti animi
exprimit. Sicut cũ dicit᷑ ab exuil¬
tante uah. a dolente heu. ab ira¬
scente hem. a tim̃te ei. Quȩ uoces
quarũcunq linguarũ ꝓpriȩ sunt.
nec in aliã linguã facile transferim
auditu. quantũ in ipso. ẽ. Om̃is uox
aut articulata. ẽ. aut confusa. Arti¬
culata. ẽ. hominũ. Contusa animaliũ.
Articulata. ẽ. quȩ scribi potest. Confu¬
sa quȩ scribi ñ potest. DE LITTERIS.

Expanded text:
cogitent facere, ut puta, 'occido illumcogitent facere, ut puta, 'occido illum, quia habet aurum'; causa est. Radicuntur a ratione, 22 qua quisque utitur in faciendo, ut, quomodo eum occidam, ne cusativae autem, et ablativae praepositiones a casibus quibus serviunt dictae. Loquelares vero, quia loquelis, id est, verbis semper cohaerent, nec aliquid valent solae positae, ut di, dis. Conjunctae vero verbis figuram faciunt, ut diduco, distrahectio vocata, quia sermonibus interjecta, id est, interposita, affectum commoti animi exprimit, sicut cum dicitur ab exsultante vah! a dolente, heu! ab irascente hem! a timente hei! Quae voces quarumcunque linguarum propriae sunt, nec in aliam linguam facile transferuntauditu, quantum in ipso est. Omnis vox, aut est articulata, aut confusa. Articulata est hominum, confusa animalium. Articulata est quae scribi potest, confusa quae scribi non potest. CAPUT XVI.
Abbreviated transcription (Latin):
quasi particapiũ. Anomine enĩ uind¬
cat sibi genera & casꝰ A uerbo. tẽpora
& significationes. Ab utrisq numerũ
& figuram. DE CONIUNET IONE.
ONIUNC T̾io dicta. qđ sensus senten¬
tiasq coniungat. Hȩc enĩ ꝑse nichil
ualet. sed incopulatione sermonũ:
quasi quoddã ex hibet glintinũ Aut
enĩ nomina sociat ut augustinꝰ & iero¬
nimuis. Aut uerba ut scribit & legit.
Una autẽ uis omniũ. siue copulent siue
disiungant pulatiuȩ autẽ coniun.¬
ctiones dictȩ: eo qđ sensũ uł ꝑsonas con¬
iungant. ut ego & tii eamus ad forum.
Ipsũ &: sensũ coniunxit. Disuinctiuȩ
dictȩ: quia disiungunt res aut ꝑsonas.
ut ego & tu faciamꝰ Subiunctiuȩ di-¬
cuntur. oiua subiungunt᷑. ut q Dici¬
mus enĩ. regiq hominiq dõq NOR
dicimꝰ q regi ꝙ homini. q dõ. Exple-¬
tiuȩ dictȩ: quia explent ꝓpositam rem.
Ut puta. si hoc ñuis. salte illud fac.

Expanded text:
quasi particapium. A nomine enim vindiquasi particapium. A nomine enim vindicat sibi genera et casus, a verbo tempora et significationes, ab utrisque numerum et figuram. De coniunctione . Coniunctio dicta, quod sensus sententiasque coniungat. Haec enim per se nihil valet, sed in copulatione sermonum quasi quoddam exhibet glutinum. Aut enim nomina sociat, ut 'Augustinus et Hieronymus': aut verba, ut 'scribit et legit'. Una autem vis omnium, sive copulent, sive disiungant. Copulativae autem coniunctiones dictae eo, quod sensum vel personas coniungant, ut 'ego et tu eamus ad forum'. Ipsud 'et' sensum coniunxit. Disiunctivae dictae, quia disiungunt res aut personas, ut 'ego aut tu faciamus'. Subiunctivae dicuntur, quia subiunguntur, ut 'que'. Dicimus enim 'regique hominique Deoque'; non dicimus, 'que regi, que homini'. Expletivae dictae, quia explent propositam rem, ut puta, 'si hoc non vis, saltim illud fac'.
Abbreviated transcription (Latin):
gignunt. Nã actiuo adicis .r. & gignit
passiuũ. Rursũ passiuo adimis. & parit
actiuũ. Ipsa autẽ actiua licuntur.
quia agunt ut uerbero. & nassiua qͥa
patiuntur: ut uerberor. Neutralia:
quia nec agunt nec patiunt᷑. ut iaceo.¬
sedeo. his si .R. litterã adicis non st̃
latina: Cõmunia dicunt᷑: quia &
agunt & patiunt᷑. ut amplector. Hȩc
similit̾ deposita .r. littera : latina ñ st̃
Deponentia uͦ dicunt᷑: quia deponunt
fucuri tẽporis participiũ a significa¬
tione passiua. quod exit in dus. ut
gloriandus. DEADUERBIO
OUERBIUM dictũ. ẽ eo qđ uerbis acc¬
dat. ut puta. bene lege: Bene aduer¬
biũ est: lege uerbũ. Inde gͦ dictũ ad¬
uerbiũ: qđ semꝑ uerbo iunctũ adim¬
pleatur. Uerbũ enĩ solũ sensũ implet
ut scribo. Ad uerbiũ autẽ sine uerbo.
ñ habet plenã significationẽ: ut ho¬
die. Adicis illi uerbũ hodie scribi
& iuncto uerbo implesti sensũ. De
nominis & uerbi capiat partes.

Expanded text:
gignunt. Nam activo adjicis r, et gignit gignunt. Nam activo adjicis r, et gignit passivum. Rursum passivo adimis r, et parit activum. Ipsa autem activa dicuntur, quia agunt, ut verbero; et passiva, quia patiuntur, ut verberor. Neutralia, quia nec agunt, nec patiunt'sedeo'. His si R litteram adicis, non sonant Latine. Communia dicuntur quia et agunt et patiuntur, ut 'amplector'. Haec similiter, deposita R littera, Latina non sunt. Deponentia vero dicuntur, quia deponunt futuri temporis participium a significatione passiva, quod exit in 'dus', ut 'gloriandus'. De adverbio . Adverbium dictum est eo, quod verbis accedat, ut puta, 'bene lege'. 'Bene' adverbium est, 'lege' verbum. Inde ergo dictum adverbium, quod semper verbo iunctum adinpleatur. Verbum enim solum sensum inplet, ut 'scribo'. Adverbium autem sine verbo non habet plenam significationem, ut 'hodie'. Adicis illi verbum, 'hodie scribo', et iuncto verbo inplesti sensum. De nominis et verbi capiat partes,
Abbreviated transcription (Latin):
re. ut utinã legerem. Coniunctiuus.
quia et coniungitur aliquid. ut locu¬
tio plena sit. Nam quando dicis cum
clamem. pendet sensus. Qđ si dicam
cũ clamem. quare putas qđ taceam.
plenus. ẽ. sensus. Infinitiuus dr̃ eoqđ
tẽpora definiens ꝑsonã uerbi ñ defi¬
nit. ut clamare. clamasse. Cui si adꝰ¬
iungas ꝑsonã clamare debeo. debes.
debet: fit quasi finitũ. In ꝑsonalis
dicit᷑: quia indiget ꝑsonis nominis
uł ꝓnominis. utt legitur. Addis ꝑso¬
nam. ame. a te.abillo. & plene senti¬
tur. sed infinitiis modus. ꝑsona tan¬
tum uerbi eget. In ꝑsonalis uͦ uel
ꝓnominis ꝑsona: uł nominis. Con¬
iugatio dicit᷑: eo qđ ꝑ eam ad unũ sonũ
multa conuingantur. Docet enĩ iN
quã sillabã exeat futurũ tẽpus. ne
ꝑ imꝑitiam quis dicat legebo ꝓlegã.
Harũ prima & scda mittunt futurum
tẽpus inbo. & in bor. Tercia in am & in
ar. Genera uerborũ ideo dicta: quia

Expanded text:
optamus, ut 'utinam legerem'. Coniunctivus, optamus, ut 'utinam legerem'. Coniunctivus, quia ei coniungitur aliquid, ut locutio plena sit. Nam quclamem, pendet sensus; quod si dicam cum clamem, quare putas quod taceam? Plenus est sensus. 5. Infinitus dicitur, eo quod tempora definiens personam verbi non definit, ut clamare, clamasse. Cui si adjungas personam: clamare debeo, debes, debet, fit quasi finitum. Impersonalis dicitur, quia indiget persona nominis, vel pronominis, ut legitur: addis personam, a me, a te, ab illo, et plene sentitur. Sed infinitus modus persona tantum verbi eget. Impersonalis vero, vel pronominis persona, vel nominis. 6. Conjugatio dicitur, eo quod per eam ad unum sonum multa conjungantur. Docet enim, in quam syllabam exeat futurum tempus, ne per imperitiam quis dicat legebo, pro legam. Harum prima et secunda mittunt futurum tempus in bo, et in bor, tertia in am, et in ar. 20 7. Genera verborum ideo dicta, quia
Abbreviated transcription (Latin):
corũ: intria cadunt tẽpora. Prȩteritũ.¬
instans. futurũ. ut fecit. facit. faciet.
Rethorũ autẽ: uniuersa oratio uerba
dicunt᷑. ueluti uerbis bonis nos cȩpit
uerba bona habuit. Ubi ñ tantũ sunt¬
uerba quȩ intria cadunt tẽpora. secͥ
uniuersa oratio. ẽ. Uerborũ species st̃.
ostendimꝰ: quid agamꝰ. Nam meditati-¬
ua dicta. ẽ: a meditantis sensu. ut le¬
cturio: id ẽ. legere uolo. Inchoatiua.
post meditationẽ ab inchoantis indi-¬
cio: ut calesco. Frequentatiua: a sepi¬
us agendo. ut lectito. clamito. Formȩ
enĩ sensũ tenetͣ. Modi. declinationẽ
Nam nescis quid sit declinatio: nisi
prius didiceris quid sit sensus. Modi
dicti: ab eo quẽ ad modũ sint insuis
significationib Indicatiuus enĩ mo-¬
dus dicit᷑: quia significationẽ habet
indicantis. ut lego. Imꝑatiuus: quia
sonũ habet ĩmꝑantis. ut lege. Opta¬
tiuus: quia ꝑ ipsũ optamꝰ aliquid age

Expanded text:
corum in tria cadunt tempora: prcorum in tria cadunt tempora: prinstans, futurum, ut 'fecit', 'facit', 'faciet'. Rhetorum autem universa oratio verba dicuntur veluti, 'verbis bonis nos cepit', 'verba bona habuit', ubi non tantum verba, quae in tria cadunt tempora, sed universa oratio est. Verborum species sunt ostendimus quid agamus. Nam Meditativa dicta est a meditantis sensu, ut 'lecturio', id est legere volo. Inchoativa post meditationem ab inchoantis indicio, ut 'calesco'. Frequentativa a saepius agendo, ut 'lectito', 'clamito'. Formae enim sensum tenent, modi declinationem. Nam nescis quid sit declinatio, nisi prius didiceris quid sit sensus. Modi dicti ab eo, quemadmodum sint in suis significationibus. Indicativus enim modus dicitur, quia significationem habet indicantis, ut 'lego'. Inperativus, quia sonum habet inperantis, ut 'lege'. Optativus, quia per ipsum aliquid agere
Abbreviated transcription (Latin):
tur: id ẽ. colligantur. cũ dicimꝰ hic
orator. Int̾ articulũ autẽ & ꝓnomꝰ
hoc int̾ est: qđ articulus tunc.ẽ cum
nomini iungitur: ut hic sapiens. Cũ
uͦ ñ coniungitur. demonstratiuum
ꝓ nom̃ est: ut hic & hec & hoc. Omĩa
autẽ ꝓnomina. aut primigenia aut
deductiua sunt. Primigenia dicta st̃:
quia aliunde originẽ ñ trahunt. Hȩc
iuginti & unũ st̃ Finita tria: ego. tu.
ille. Infinita .uii. Quis. qualis talis.
finita: sex Iste ipse. hic: is. idem. sui
pars frequent᷑ in oratione uersetur.
Sunt autẽ uerba m̃tis signa: quib hoĩes.
cogitationes suas inuicẽ loquendo de¬
monstrant. Sicut autẽ nom̃ significat
ꝑsonã: ita uerbũ. factũ dictũq ꝑsone.
In ꝑsona uerbi. agentis & patientis signi¬
ficatio. ẽ. Nam scribo. ꝑsonȩ factũ est
Item scribor. ñ ꝑsonȩ factũ indicat:
sed eiꝰ a quo patit᷑. Uerborũ generi duo st̃:
grammaticorũ atq rethorũ. Grammati¬

Expanded text:
tur, id est, colligantur, ut cum dicimus hic tur, id est, colligantur, ut cum dicimus hic orator. Inter articulum autem, et pronomen hoc interest, quod articulus tunc est, cum nomini jungitur, ut hic sapiens. Cum vero non conjungitur, demonstrativum pronomen est, ut hic, et haec, et hoc. 5. Omnia autem pronomina, aut primigenia, aut deductiva sunt. Primigenia dicta squia aliunde originem non trahunt. Haec viginti et unum sunt. Finita tria: 'ego', 'tu', 'ille'. Infinita septem: 'quis', 'qualis', 'talis', finita sex: 'iste', 'ipse', 'hic', 'is', 'idem', 'supars frequenter in oratione versetur. Sunt autem verba mentis signa, quibus homines cogitationes suas invicem loquendo demonstrant. Sicut autem nomen significat personam, ita verbum factum dictumque personae. In persona verbi agentis et patientis significatio est. Nam 'scribo' personae factum est. Item 'scribor' personae factum indicat, sed eius a quo patitur. Verborum genera duo sunt: grammaticorum atque rhetorum. Grammati
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnom̃ ipse scripsit & georgicã. Sicq
uarietas significationis. & fastidium
tollit: & ornatũ inducit. Pronomina
autẽ. aut finita st̃: aut infinita. Fini¬
ta ꝓnomina dicta: eoqđ definiunt
certã ꝑsonam. ut ego. Me enĩ statim
intelligis. Infinita dicunt᷑: qͥa ñ sunt
certȩ ꝑsonȩ. De absentib enĩ dicit᷑ &¬
incertis. ut quis. quȩ. quoł Minus
quã finita appellantur. quia cõme¬
morationẽ faciunt notȩ ꝑsonȩ. ut ipse.
iste. Certũ est enĩ de quo dr̃. Possessiua
uocantur: eo qđ nos aliquid possidtere
ostendunt. Nam cũ dico ms. tuus. de
finio aliquid meũ esse uł tuũ. Relatiua¬
dicuntur: quia acl int̾rogationẽ refe¬
runtur. ut quis ẽ: Respondet᷑. is est.
Demonstratiua: eoqđ habent demon¬
strantis significationẽ. Aliquem enĩ
p̾sentẽ his demonstramꝰ: ut hic. hȩc.
hoc. Quȩ tria. & articuli nominant᷑.
Articuli aut̃ dicti. qđ nominib artan¬

Expanded text:
pronomen, 'ipse scripsit Georgica'; sicque pronomen, 'ipse scripsit Georgica'; sicque varietas significationis et fastidium tollit et ornatum inducit. Pronomina autem aut finita sunt, aut infinita. Finita pronomina dicta eo, quod definiunt certam personam, ut 'ego'; me enim statim intelligis. Infinita dicuntur, quia non sunt certae personae. De absentibus enim dicitur et incertis, ut 'quis', 'quae', 'quod'. Minus quam finita appellantur quia commemorationem faciunt notae personae, ut 'ipse', 'iste'. Certum est enim de quo dicitur. Possessiva vocantur eo, quod aliquid nos possidere ostendunt. Nam dum dicomina variantur, et cadunt. Nominatidicuntur, quia ad interrogationem referuntur, ut quis est? respondetur, is est. Demonstrativa, eo quod habent demonstrantis significationem. Aliquem enim praesentem his demonstramus, ut hic, haec, hoc, quae tria et articuli nominantur. 4. Articuli autem dicti, quod nominibus arctan
Abbreviated transcription (Latin):
Uerbalia dicunt᷑: quia de uerbo nascunt᷑.
ut lector. Participialia. quia sic sonant
sicut participia ut legens. Uerbis similu
a uerbi similitudine dicta. ut contem¬
plator. Nam & uerbũ est imꝑatiui mo-¬
di futuri tẽporis. & nom̃. quia declim¬
tionẽ recipre. Hȩ autẽ om̃s spectes a in¬
ra appellatione descendunt. Scđa
aliquid cuiquã significamꝰ. ut aufer
a magistro. E.xaptota nomina dicta
eo qdđ ꝑsex casus uarietates habent:
ut est unus. Pentaptota. qđ tantũ in
quinq casib uariant᷑: ut doctus. Te¬
traptota. qđ tantũ in quattuor casib
declinentur: ut latus. Triptota. qđ
tantũ in tribus. ut templũ. Diptota.
qđ tantũ induob. ut iuppit̾. Mono¬
ptota. qđ uno tartum casu utunt᷑
ut frugi. DE PRONOMINE.
Ronomen dictũ quia ꝓuice noĩs
ponitur: ne fastidiũ faciat nom̃
ipsũ dum iteratur. Nam cũ dicimꝰ
Girgilius scripsit bucolicã. addimus

Expanded text:
Verbialia dicuntur, quia de verbo nascuntur, Verbialia dicuntur, quia de verbo nascuntur, ut 'lector'. Participalia, quae sic sonant sicut participia, ut 'legens'. Verbis similia, a verbi similitudine dicta, ut 'contemplator'. Nam et verbum est imperativi modi, futuri temporis, et nomen, quia conparationem recipit. Haec omnes species a nominum appellatione descenduntaliquid cuiquam significamus, ut 'aufer a magistro'. Hexaptota nomina dicta eo, quod per sex casus varietates habent, ut est 'unus'. Pentaptota, quod tantum in quinque casibus variantur, ut 'doctus'. Tetraptota, quod tantum in quattuor casibus declinentur, ut 'lateris'. Triptota, quod tantum in tribus, ut 'templum'. Diptota, quod tantum in duobus, ut 'Iuppiter'. Monoptota, quod uno tantum casu utuntur, ut frugi. De pronomine . Pronomen dictum, quia pro vice nominis ponitur, ne fastidium faciat nomen ipsud dum iteratur. Nam cum dicimus, 'Vergilius scripsit Bucolica', addimus
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid qualit̾ se habentia. a contra¬
ria significati one dicta st̃ ut dexter
Dici cenĩ dexter ñ potest. nisi sinister
fuerit. Porro qualitatił nomina ex eo
dicta. quia ꝑ ea qualis quisq sit osten¬
diturout sapiens. formosus. diues.
Quantitatis. quia am̃sura trahunt᷑.
ut longus. breuis. Patronomica dñr.
eoqđ trahant᷑ a patrib. ut ⁊idides.
tidei filiꝰ. Aeneius. enee filius. Quã
uis & amatrib: & amaiorib: ducant᷑.
Thetica id ẽ. possessiua. apossessione
ut euandrius ensis. Epitheta. quę
latine adiectiua uł suꝑposita appel¬
lantur. eoqđ ad implendã sui signi¬
ficationẽ nominib adiciantur. ut
magnus. doctus. Adicis ea ꝑsonis. ut mi¬
gnus phylosophus. doctꝰ homo. & plenꝰ ẽ
sensus. Actualia ab actu descendunt. ut
dux .rex. cursor. nutrix orator. Gentis
agente ueniunt. ut grccus. romanus.
Patriȩ a patria descenduis̃. ut athenien¬
sis. thebanus. Loci: aloco. ut suburbanꝰ.

Expanded text:
aliquid qualiter se habentia, a contraaliquid qualiter se habentia, a contraria significatione dicta sunt, ut 'dexter'. Dici enim dexter non potest, nisi sinister fuerit. Porro qualitatis nomina ex eo dicta, quia per ea qualis quisque sit ostenditur, ut 'sapiens', 'formosus', 'dives'. Quantitatis, quia a mensura trahantur, ut 'longus', 'brevis'. Patronymica dicuntur eo, quod trahuntur a patribus, ut 'Tydides' Tydei fvis et a matribus et a maioribus ducantur. Ctetica, id est possessiva, a possessione, ut 'Evandrius ensis'. Epitheta, quae Latine adiectiva vel superposita appellantur, eo quod ad inplendam sui significationem nominibus adiciantur, ut 'magnus', 'doctus'. Adicis ea personis, ut 'magnus philosophus', 'doctus homo', et plenus est sensus. Actualia ab actu descendunt, ut 'dux', 'rex', 'cursor', 'nutrix', 'orator'. Gentis a gente veniunt, ut 'Graecus', 'Romanus'. Patriae a patria descendunt, ut 'Atheniensis', 'Thebanus'. Loci a loco, ut 'suburbanus'.
Abbreviated transcription (Latin):
lia sunt. ut tabula fabula. Tota greca.
quea ex toto grece declinant᷑. ut calisto.
sic enĩ & grecus & latinus dicit. Tota la¬
tina. quia ex toto in latinũ uertunt᷑
Grecus dicit odisselis. latinus ulixes.
Media dicta. quia ex parte greca st̃. ex
parte latina. Fadem & notha. quia cor¬
rũpunt ułtimas sillabas manentib
priorib. Ut apud grecos: alexandros.
Menandros. Apud nos: Alexander. Me¬¬
nander. Dicta autẽ notha. quẽ admodũ
nothus dr̃. quisquis de dispari genere
nascitur. Sinonima. hoc ẽ. plurino¬
mia. eoqđ sit inplurib nominib si¬
gnificatio una. ut terrã. humꝰ. tellus.
idem enĩ sunt omĩa. Omonima. hoc ẽ.
uni nomia. eo qđ i uno nomine signi¬
ficatio plurima. ut tumulus. nc̃ mons
breuis. ñc tumens tellus. nunc sepul¬
chrum. Est enĩ in uno nomine signifi¬
catio diuersa. Relatiua dicta. eoqđ ad
aliã referantur ꝑsonã. ut magister.
dñs. pater. Illa autẽ quȩ dicuntur ad

Expanded text:
lia sunt, ut 'tabula', 'fabula'. Tota Graeca, lia sunt, ut 'tabula', 'fabula'. Tota Graeca, quia ex toto Graece declinantur, ut 'Callisto'. Sic enim et Graecus et Latinus dicit. Tota Latina, quia ex toto in Latinum vertuntur. Graecus dicit 'Odysseus', Latinus 'Ulixes'. Media dicta quia ex parte Graeca sunt, ex parte Latina. Eadem et notha, quia corrumpunt ultimas syllabas manentibus prioribus, ut apud Graecos 'Alexandros', 'Menandros'; apud nos 'Alexander', 'Menander'. Dicta autem notha, quemadmodum nothus dicitur quisquis de dispari genere nascitur. Synonyma, hoc est plurinomia, eo quod sit in pluribus nominibus significatio una, ut 'terra', 'humus', 'tellus'. Idem enim sunt omnia. Homonyma, hoc est uninomia, eo quod sit in uno nomine significatio plurima, ut 'tumulus', nunc mons brevis, nunc tumens tellus, nunc sepulchrum. Est enim in uno nomine significatio diversa. Relativa dicta eo, quod ad aliam referantur personam, ut 'magister', 'dominus', 'pater'. Illa autem quae dicuntur ad
Abbreviated transcription (Latin):
cretã subegit. Extrinsecus enĩ uenit
agnom̃ abaliqua ratione. Cognom̃tũ
autẽ uulgo dictũ eoqđ nomini cogni¬
tionis causa suꝑ adiciatur. siue qđ cũ
nomine est.Appellatiua nomina inde
uocantur quia cõmunia st̃. & in multo¬
rũ significatione consistunt. Hȩc in
poralia dicta quȩ uł uidentur. uł tan¬
guntur. ut cęlũ. t̾ra. Incorporalia qͥa
carent corpoie. unde nec uideri nec
tangi possunt. ut ueritas. iusticia.
Generalia. quia multarũ rerũ sant. ut
animal. Nam homo & equus & auis ani-¬
malia st̃. Specialia. quia partẽ de-¬
monstrant. ut homo. Species enĩ ani-¬
maliũ: homo. Principalia. qͥa primã
positionẽ habent. nec aliunde nascun¬
tur. ut mons. fons. Deriuatiua. eo qđ
ex aliõ nomine deducunt᷑. ut a monte
montanus. Diminitiua. qͥa minuunt
sensũ. ut greculus. scolasticuis. Sono
diminutiua. quia sic sonant sicut¬
diminutiua. sed intellectu principa¬

Expanded text:
Cretam subegit. Extrinsecus enim venit Cretam subegit. Extrinsecus enim venit agnomen ab aliqua ratione. Cognomentum autem vulgo dictum eo, quod nomini cognitionis causa superadiciatur, sive quod cum nomine est. Appellativa nomina inde vocantur, quia communia sunt et in multorum significatione consistunt. Haec in poralia dicta, quia vel videntur vel tanguntur, ut 'caelum', 'terra'. Incorporalia, quia carent corpus; unde nec videri nec tangi possunt, ut 'veritas', 'iustitia'. Generalia, quia multarum rerum sunt, ut 'animal'. Nam et homo et equus et avis animal sunt. Specialia, quia partem demonstrant, ut 'homo'. Species enim animalium homo. Principalia, quia primam positionem habent, nec aliunde nascuntur, ut 'mons', 'fons'. Derivativa eo, quod ex alio nomine deducantur, ut a monte 'montanus'. Diminutiva, quia minuunt sensum, ut 'Graeculus', 'scholasticulus'. Sono diminutiva, quia sic sonant sicutdiminutiva, sed intellectu principa
Abbreviated transcription (Latin):
& exhis originẽ trahunt. Nã pronom̃
ex nomine nascitur: cuius officio fun-
gicur. ut orator ille: Ad uerbiũ de
nomine nascitur. ut doctus docte.
Participiũ de nomine & Gerbo: ut lego
legens. Coniunctio uͦ & pͣpositio uł int̾¬
iectio in cõplexi istarũ cadunt. ideo
& ñnulli quinq partes orationis defi¬
nierunt. qͥa istȩ sũꝑfluȩ funt. De Noainis
omti dictũ quasi notam̃. qđ nobis
uocabulo suo res notas efficiat. Nisi enĩ
n m̾ scieris: cognitio.rerũ perit. Propͥa
nomina dicta. quia specialia st̃. unius
enĩ tantũ ꝑsonã significart. ISpecies
ꝓpriorũ nominũ quattuor st̃. Prȩnonĩ¬
Nom̃. cognom̃ agnom̃ PRENOMEN
dictũ. eoqđ nomini p̃ponitur. ut lucius
quintus. Nom̃ uocatũ. quia notat genꝰ
ut cornelius. Cornelii enĩ om̃s: in eo
genere dicebantur. Cognom̃ quia noĩ
coniungitur. ut scipio. Agnom̃ uͦ quasi
accidens nom̃. ut metellus creticus. qura

Expanded text:
 ex his originem trahunt. Nam pro nomen  ex his originem trahunt. Nam pro nomen ex nomine nascgitur, ut 'orator ille'. Adverbium de nomine nascitur, ut 'doctus, docte'. Participium de nomine et verbo, ut 'lego, legens'. Coniunctio vero et praepositio vel interiectio in conplexu istarum cadunt. Ideo et nonnulli quinque partes definierunt, quia istae superfluae sunt. De nomine . Nomen dictum quasi notamen, quod nobis vocabulo suo res notas efficiat. Nisi enim nomen scieris, cognitio rerum perit. Propria nomina dicta quia specialia sunt. Unius enim tantum personam significant. Species propriorum nominum quattuor sunt: praenonomen, cognomen, agnomen. Praenomen dictum, eo quod nomini praeponatur, ut Lucius, Quintus. 2. Nomen vocatum, quia notat genus, ut Cornelius; Cornelii enim omnes in eo genere. Cognomen, quia nomini conjungitur, ut Scipio; agnomen vero, quasi accidens nomen, u