comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
longes unt: Nondũ agnosco istũ pau¬
perem. Alius ẽ fortasse: sed adhuc
quȩ ramꝰ: Tnde eñi nobis ñ uidetur ipse :
Mirũ si interrogas : & non ex pauescis
diuitias: In principio erat uerbum:
& uerbũ erat apđ dm̃: & ds erat uerbũ :
Hoc erat in pͥncipio apđ̃ dm̃ Om̃ia ꝑ
ipsum facta sunt : & sine ipso factum ẽ
nihil: Quiista dixit. cũdiceret diues
erat : quanto magis ille deqͦ dicebat
in pͥncipio erat uerbũ. & non qualecũq
uerbũ sed uerbũ ds̃ : Et non ubicũq
sed apđ dm̃ : & nonuacans. sed om̃ia
ꝑ ipsum facta sunt. Sinerẽ sicut panẽ
manducauit : & potũ suũ cũ fletumiscuit :
Metuendũ ẽ : netantis diuitus nr̃a
pauꝑtas faciat in iuriã: Quȩre tam̃
caro factũ ẽ. & habitauit innobis:
Respice᷑ illã uoce : ego seruus tuus
& filius ancillȩ tuȩ : Attende ancillã
illã castã. & uirginẽ. & matrẽ Ibi enĩ
accepit pauꝑtatẽ nrãm. ubi serui

Expanded text:
longe sunt. Nondum agnosco istum paulonge sunt. Nondum agnosco istum pauperem; alius est fortasse: sed adhuc quaeramus. Unde enim nobis non videtur ipse, mirum si interrogas et non expavescis divitias: «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil.» Qui ista dixit, cum diceret, dives erat; quanto magis ille de quo dicebat, «In principio erat Verbum:» et non qualecumque Verbum, sed «Verbum Deus;» et non ubicumque, sed «apud Deum;» et non vacans, sed «omnia per ipsum facta sunt?» Cinerem sicut panem manducavit, et potum suum cum fletu commiscuit? Metuendum est ne tantis divitiis nostra paupertas faciat injuriam. Quaere adhuc caro factum est, et habitavit in nobis» . Respice et illam vocem: «Ego servus tuus et filius ancillae tuae» . Attende ancillam illam castam, et virginem, et matrem: ibi enim accepit paupertatem nostram, ubi servi
Abbreviated transcription (Latin):
enim hominessunt duntes: Puto auro.
argento. familia. terra: sed om̃ia peripsũ
facta sunt: Quid ergo illo ditius ꝑquem
facte sunt diuitiȩ. etiã illȩ quȩ non sunt
ingenium. mores. uita. ipsius corporis
sanitas. sensus. confirmatioq m̃brorum:
Et enĩ cũhec salua sunt: & pauperes diuites
sunt ꝑ illũ: & illes maiores diuitiȩ. fides.
pietas. iustitia. caritas. castitas. mores¬
boni: Nemo enĩ & has habet: nisi ꝑ eum
qͥiustificat impium : Ecce quãdiues qͥs eñĩ
diues: qui habet qđ uult alio faciente :
an qͥfacit qđ uult & alio habente : puto.
quiaditior ille qͥfecit qđ habes: quia
qđ ille habet tu non habes: Ecce quã di¬
ues: In hoc tã diuite Unde agnituri sumꝰ
hȩc uerba : cinerẽ sicut panẽ manducaui
&̃ potũ meũ cũ fletu miscebã: Hu& ne
illȩ tantȩ diuitiȩ ꝑuenerunt: Multũ¬
illud excel sum: multũ hoc ab iectum:
Quid faciemꝰ : quẽ ad modũ ista ima illis
summis contẽperabimꝰ : Nimis ab inuicẽ

Expanded text:
enim homines sunt divites? Auro, argento, familia, terra. Sed omnia per ipsum facta sunt . Quid ergo illo ditius, per quem factae sunt divitiae, etiam illae quae non sunt ingenium, memoria, vita, ipsius corporis sanitas, sensus, confirmatioque membrorum. Etenim cum haec salva sunt, et pauperes divites sunt. Per illum et illae majores divitiae, fides, pietas, justitia, charitas, boni mores. Nemo enim et has habet, nisi per eum qui justificat impium. Ecce quam dives. Quis enim dives, qui habet quan qui facit quod vult et alio habente? Puto quia ditior ille qui fecit quod habes; quia quod ille habet, tu non habes. Ecce quam dives. In hoc tam divite unde agnituri sumus haec verba: «Cinerem sicut panem manducavi, et potum meum cum fletu miscebam?» Hucne illae tantae divitiae pervenerunt? Multuillud excelsum, multum hoc abjectum. Quid faciemus? quemadmodum ista ima illis summis contemperabimus? Nimis ab invicem
Abbreviated transcription (Latin):
Η CORMBUM: Respice adadam :
unde genꝰ humanũ: VUnde enĩ nisi ab illo
ꝓpagata miseria. ẽ : unde nisi ab illo he¬
reditaria ista pauꝑtas : dicat ergo cũ
s pe ĩa incorpore xp̃i posit᷑ ille aliqͣn¬
do in suo corpore desperatꝰ: Percussum ẽ.
ut foȩnũ. & aruit cormeũ: Merito :
quia om̃is caro foenũ : Sed tam̃ unde
tibi hoc contigit: Qmͦ oslitussua
MANDUCARE Patĩẽ mouai Dederat
enĩds̃: panẽ p̃cepti : nã panis animȩ qͥd¬

Expanded text:
 cor meum.» Respice ad Adam, unde genus humanum. Unde enim nisi ab illo propagata miseria est? Unde enim nisi ab illo haereditaria ista paupertas? Dicat ergo cum spe jam in corpore Christi positus, ille aliquando in suo corpore desperatus, «Percussum est sicut fenum, et aruit cor meum.» Merito, quia omnis caro fenum . Sed tamen unde tibi hoc contigit? «Quoniam oblitus sum manducare panem meum.» Dederat enim Deus panem praecepti. Nam panis animae q
Abbreviated transcription (Latin):
qͥscandala patiuntur frixoriũipsorum
sunt: Est enĩ ibi caritas: & magis in ossib:
Interiora sunt ossa om̃ib carnib: & portaꝗ̃
om̃s carnes : Verũ siqͥs quã patiatur
aliqđ scandalum & in anima pereclitet᷑:
tantũ os frigitur. quantũ amat: Desit.
amor : nemo frigitur : Ad sit caritas:
& sim̃brũ cõpatitur. patiente un om̃bro
qͦmodo friguntur qͥportant uniuersa
m̃bra : ossa mea sicut infrigorio c̃frixas̃:¬

Expanded text:
qui scandala patiuntur, frixorium ipsorum qui scandala patiuntur, frixorium ipsorum sunt. Est enim ibi charitas, et magis in ossibus. Interiora sunt ossa omnibus carnibus, et portant omnes carnes. Verum si quisquam patiatur aliquod scandalum, et in anima periclitetur; tantum os frigitur, quantum amat. Desit amor, nemo frigitur: adsit charitas, et si membrum compatitur, patiente uno membro; quomodo friguntur qui portant universa membra? «Ossa mea sicut in frixorio confrixa
Abbreviated transcription (Latin):
sicut fumꝰ dies mei: Dies mei : tẽporamea:
Vnde sicut fumꝰ : nisi ꝓpter elationẽ
suꝑbiȩ : Tales dies dignꝰ fuit accipere
suꝑb: adam: unde carnẽ xp̃s accepit
Ergo inadam xp̃s: & adã in xp̃o libera¬
tus est: Profecto & adieb fumi: qui
dignatus est habere uocem dierũ fumi:
Quia defecer̃ sicut fumꝰ diesmei : Ulidete
fumũ suꝑbiȩ similem: ascendentem.
tume scentẽ uanescentẽ : Merito ergo
deficientẽ : nonutiq ꝑmanentẽ : Iuia
defecer̃ sicut fumꝰ diesmei : Et ossa
MCA SICUT INFRIXORIO CONERIXA
Sunx : Et ipsa ossamea. & ipsa foratu¬
domea: nonsine tribulatione : non sine
ustione: Ossa corporis xp̃i. fortitudo
corporis xp̃i. ubimaior. quã in scĩs apłis:
& tam̃ uide ipsa frigi Quis scandaliza¬
tur. & ego nonuror: fortes sunt fideles.
boni intellectores. & p̃dicatores uerobi
uiuentes ut loquuntur : loquentes ut au¬
diunt : Fortes sunt plane : sed adom̃s

Expanded text:
sicut fumus dies mei. Dies mei,» tempora mea: sicut fumus dies mei. Dies mei,» tempora mea: unde «sicut fumus,» nisi propter elationem superbiae? Tales dies dignus fuit accipere superbus Adam, unde carnem Christus accepit. Ergo in Adam Christus, et Adam in Christo. Liberavit profecto et a diebus fumi, qui dignatus est habere vocem dierum fumi. «Quia defecerunt sicut fumus dies mei.» Videte fumum superbiae similem, ascendentem, tumescentem, vanescentem: merito ergo deficientem, non utique permanentem. «Quia defecerunt sicut fumus dies mei; et ossa mea sicut in frixorio confrixa sunt.» Et ipsa ossa mea, et ipsa fortitudo mea, non sine tribulatione, non sine ustione. Ossa corporis Christi, fortitudo corporis Christi, ubi major quam in sanctis Apostolis? Et tamen vide ossa frigi: «Quis scandalizatur, et non ego uror» ? Fortes sunt, fideles, boni intellectores et praedicatores verbi, viventes ut loquuntur, loquentes ut audiunt: fortes plane sunt, sed omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc idem est. iamnunco inuoca ̃sed inqua¬
cũq: die inuocauerote. cito exaudime:
Orauit petrus. orauit pausus : orauer̃
cȩteria płi. orauer̃ fideles tẽporib: illis:
orauer̃ fideles consequentib: tẽporib:
ora uer̃ fideles martirũ tẽporib: : brant
fideles nr̃is tẽporib orabunt fideles
posterorũ tẽporib : Inquacũq die
inuo cauerote : cito exaudime : cito exaudi:
Iã enĩ hoc rogo : qđ da reuis : non terrena
quasi terrenus: sed exprima captiuitate
iam redẽptꝰ. regnũ cȩlorũ desidero : Cito
exaudime : Non enĩ nisitali desiderio
dixisti: adhuc teloquente. dicã ecce
adsum : In quacũq: die inuoca uerote :
cito exaudime : Vnde in uocas : de qua
tribulatione dequa egestate opauper
ante ianuã dĩ diuitis : quo desiderio
m̃dicas : qua in opia reqͥris qua egestate
pulfas. ut aperiat᷑ tibi : dic : audiamꝰ
ipsam egestatẽ: in illã & nos ipsos inueni¬
auditur : lux intelligitur: Sed defecer̃

Expanded text:
Hoc idem est. Jam nunc invoco; sed, «In quacumque die invocavero te, cito exaudi me.» Oravit Petrus, oravit Paulus, oraverunt caeteri Apostoli; oraverunt fideles temporibus illis, oraverunt fideles consequentibus temporibus, oraverunt fideles martyrum temporibus, orant fideles nostris temporibus, orabunt fideles posterorum temporibus: «In quacumque die invocavero te, cito exaudi me. Cito exaudi:» jam enim hoc rogo quod dare vis. Non terrena quasi terrenus, sed ex prima captivitate jam redemptus, regnum coelorum desidero; «Cito exaudi me:» non enim nisi tali desiderio dixisti, «Adhuc te loquente dicam, Ecce adsum» . «In quacumque die invocavero te, cito exaudi me.» Unde invocas? de qua tribulatione? de qua egestate? O pauper ante januam divitis Dei, quo desiderio mendicas? qua inopia requiris? qua egestate pulsas, ut aperiatur tibi? Dic, audiamus ipsam egestatem; in illa et nos ipsos inveniauditur, lux intelligitur. «Sed defecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
INCLINA AURE TUAM AD Me: Tribulor
enĩ deorsum : tuautẽ es sursũ : Sime extol¬
lo longefis : Sime humilio: inclinas aurẽ
tuã adme : Sed quid est inquacũq die
tribulor : Nunc enĩ non tribulat᷑: Aut ista
diceret. nisi tribularet᷑ : sufficeret ergo :
inclina aurẽ tuã ad me qm̃ tribulor ⁊ n
quacũq: die tribulor inclina aurẽ tuam
adme : Tam quã unitas corporis: si patit᷑
unũ m̃brũ. cõpatiunt᷑ om̃iam̃bra : Tribu¬
laris tu hodie : ego tribulor : Tribulat᷑
alius crastino: ego tribulor: Post istã gene¬
rationẽ. alii postteri qͥ succedunt posteris
tribulantur ego tsibulor : Inquacũq: die¬

Expanded text:
inclina aurem tuam ad me.» Tribulor inclina aurem tuam ad me.» Tribulor enim deorsum; tu autem es sursum: si me extollo, longe fis; si me humilio, inclinas aurem tuam ad me. Sed quid est, «In quacumque die tribulor?» Nunc enim non tribulatur? aut ista diceret, nisi tribularetur? Sufficeret ergo, Inclina aurem tuam ad me, quoniam tribulor. «In quacumque die tribulor, inclina aurem tuam ad me:» tanquam unitas corporis; si patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra . Tribularis tu hodie, ego tribulor; tribulatur alius crastino, ego tribulor; post istam generationem alii posteri, qui succedunt posteris, tribulantur, ego tribulor; usque i
Abbreviated transcription (Latin):
tale audieris ex infirmitate corporis
aduertas fonare : R uocẽ m̃brorũ agnoscas
in capite : ORATIO INOPIS. hoc hab&ttaibꝰ:
CUA ARIGERETVR. &IN CONSPOCTU DNI
qͥa libi dicit : A finib: terrȩ ad teclamaui.
cũ angeretur cormeũ: Iste ipse pauꝑ est :
sponsũ dicit & sponsam : Sicut sponso alliga¬
uit mihi mitrã : & sicut sponsam induit me&
ornauit me ornam̃to: Sedixit sponsũ : sedix̃
sponsam: Vnde hoc. nisi quia sponsũ ꝓpter
caput. sponsam ꝓpt̃ corpꝰ: Uox una ergo :
qr caro una : Audiamꝰ & potius in his uocib
nosqͦq agnoscamꝰ : Et sinos extra. eẽ uide
TioNe moñ : &CLAMORMS adte
PORUENIAT: Hoc est exaudids̃ oratio¬
nẽ meã : qđ ẽ clamorm̃s ad teꝑueniat:
Ingeminatione: affectꝰ petentis est. Non
AUERTAS FACIOMTUAMAME: Quando
ds̃ a filio : quando pater Axp̃o: sed ꝓpter
m̃brorũ pauꝑtatẽ : Neauertas faciem tuã
ame : INQUACŨq DIE TRIBULOR:

Expanded text:
tale audieris, ex infirmitate corporis tale audieris, ex infirmitate corporis advertas sonare, et vocem membrorum agnoscas in capite. «Oratio inopis,» hoc habet titulus, «cum angeretur, et in conspectu Domini qui alibi dicit: «A finibus terrae ad te clamavi, cum angeretur cor meum» . Iste ipse pauper est, sponsum dixit, et sponsam: «Sicut sponso alligavit mihi mitram; et sicut sponsam induit me ornamento» . Se dixit sponsum, se dixit sponsam; unde hoc, nisi quia sponsum propter caput, sponsam propter corpus? Vox ergo una, quia caro una. Audiamus, et potius in his vocibus nos quoque agnoscamus; et si nos extra esse tionem meam, et clamor meus ad te perveniat.» Hoc est, «Exaudi, Domine, orationem meam;» quod est, «clamor meus ad te perveniat:» in geminatione affectus petentis est. «Ne avertas faciem tuam a me.» Quando Deus a Filio? quando Pater a Christo? Sed propter membrorum paupertatem, «Ne avertas faciem tuam a me. In quacumque die tribulor,
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq un Vnꝰ qͥdã uirꝑfectꝰ. informa
plenitudinis suȩ : doneo occurramꝰ om̃s
in unitatẽ fidei. inagnitionẽ filii dĩ Inuirũ
ꝑfectũ. inm̃ surã ȩtatis plenitudinis xp̃i
Sed donec occurramꝰ : agitur hic pauꝑtas
nr̃a : agitur hic adhuc labor & gemitus:
gemitꝰ uerbo ꝑ qđ facta sunt om̃ia : sidig¬
natus. ẽ. habere mortẽ nr̃am. non nobis
dabit uitã suã : In magnã spem erexit:
cũ magna spe gemimꝰ : Qemitꝰ. habet
tristiiam. Sed . ẽ. gemitꝰ: qui habet & gau¬
dium: Ego puto sa ram sterilem lȩtam̃
gemuisse cũ pareret: Et nos dicamꝰ: Atimore
tuo concepimꝰ .: & parturiuimꝰ sp̃m salutis:
Audiam ergo xp̃m pauperẽ in nobis. & no¬
biscũ & ꝓpternos: Titulus enĩ ipse. indicat
pauperem : Postremo : putate me suspicatũ
quisnã sit iste pauꝑ: Orationẽ audiamus:
& ꝑsonã agnoscamꝰ : Nec ibi erres quando
audieris aliqͥd qđ coaptari capiti illius
nom possit: Ideo prȩlocutussum : ut siquid

Expanded text:
unus, unus quidam vir perfectus in forma plenitudinis suae: «Donec occurramus omnes in unitatem fidei, in agnitionem Filii Dei, in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi» . Sed donec occurramus, agitur hic paupertas nostra, agitur hic adhuc labor et gemitus.gemitus Verbo, per quod facta sunt omnia? Si dignatus est habere mortem nostram, non nobis dabit vitam suam? In magnam spem erexit, cum magna spe gemimus. Gemitus habet tristitiam; sed est gemitus qui habet et gaudium. Ego puto Saram sterilem laetam gemuisse, cum pareret: et nos a timore tuo concepimus et parturivimus spiritum salutis . Audiamus ergo Christum pauperem in nobis et nobiscum, et propter nos. Titulus enim ipse indicat pauperem. Postremo putate me suspicatum quisnam sit iste pauper; orationem audiamus, et personam agnoscamus: necubi erres, quando audieris aliquid quod coaptari capiti illius non possit; ideo praelocutus sum, ut quod
Abbreviated transcription (Latin):
PAUPHR ORAT
et non orat insilentio : Licet ergo audire
eũ & uidere quisnamsit: neforte illesit
deqͦ dicit apłs: qͥ propter uos pauꝑ factꝰ ẽ.¬
cũ diues. eẽt. ut illius pauꝑtate uos ditare

Expanded text:
pauper orat, et non orat in silentio. Licet ergo audire eum, et videre quisnam sit: ne forte ille sit, de quo dicit Aposcum diues esset, ut illius paupertate uos ditare
Abbreviated transcription (Latin):
N olidesperare ꝓmissa ẽ. indulgentia tibi:
Dogrãs inqͥt quia ꝓmissa. ẽ. teneo ꝓmissũdĩ:
Ergo iãbene uiue : Cras in qͥt: bene utũa: Indul¬
gentiã tibi ds ꝓmisit: crastinũ diem nemotͥ¬
ꝓmisit : Simale uixisti: bene uiue ia hodie:
Stulte: hac nocte auferetur anima tua ate:
Nondico quȩ p̃parasti cuiꝰ erunt: sed scđm
sis incorpore xpi habere uocẽ istã. quam
nisi fallor libenter agnoscis : Qm̃ cinerem
sicut panẽ manducaui. & potũ meũ cũ fle¬
dicnatiorus tuȩ. Qai leuasti elisis¬
TIME: Ipsa ẽ. illa ira tua dñe in adam. ira
cũqua oms natisumꝰ : cuinascendo cohesimꝰ:
Ira dȩꝓpagine iniqͥtatis: Ira demassa pecca¬

Expanded text:
Noli desperare; promissa est indulgentia tibi. Noli desperare; promissa est indulgentia tibi. Deo gratias, inquit, quia promissa est; teneo promissum Dei. Ergo jam bene vive. Cras, inquit, bene vivam. Indulgentiam tibi Deus promisit; crastinum diem tibi nemo promisit. Si male vixisti, bene vive jam hodie. «Stulte, hac nocte auferetur a te anima tua.» Non dico, «Quae praeparasti, cujus erunt» ? sed, sis in corpore Christi habere vocem istam, quam, nisi fallor, libenter agnoscis: «Quoniam cinerem sicut panem manducavi, et potum meum cum flendignationis tuae, quoniam levasti, elisisti me.» Ipsa est illa ira tua, Domine, in Adam; ira cum qua omnes nati sumus, cui nascendo cohaesimus; ira de propagine iniquitatis, ira de massa pecca
Abbreviated transcription (Latin):
iã iniquus. iã damnandus: Nulla ueniȩ
spes est : Curiam non faciã qͥc qͥd libet¬
& sinonlicet. Cur non impleã quantum
possum quȩcũq desidero. si post hȩc nonre¬
stant. nisi sola torm̃ta : Nonne hoc diceres¬
tibi : & desperatione ipsa peior fieres :
Potus ergote corrigit : qͥ indulgentiam
ꝓmittit & dicit Redite p̃uaricatores
deponis uela iniquitatis conuertis proram
uelificans adiustitiam: & sperans uitam.
non neglegis medicinã : Nec in hoctibi
displiceat ds̃: tãquã ꝑ istam indulgentiȩ
ꝓmissionẽ securos fecerit peccatores:
& enĩ nedesperatione homines peius uiue¬
rent : ꝓmisit indulgentiȩ portũ : Rur¬
sum ne spe ueniȩ peius uiuerent. fecit
diem mortis incertũ : ꝓuidentissime utrũq
constituens. & reuertentes quo recipiantur
& differentes unde terreantur : Manduca
cinerem sicut panẽ : & potũ tuũ cũ fletu
commisce: Perhoc conuiuium: uenies adm̃ sadĩ:

Expanded text:
jam iniquus, jam damnandus, nulla veniae jam iniquus, jam damnandus, nulla veniae spes est; cur jam non faciam quidquid libet, etsi non licet? Cur non impleam, quantum possum, quaecumque desideria, si post haec non restant nisi sola tormenta? Nonne hoc tibi diceres, et desperatione ipsa pejor fieres? Potius ergo te corrigit qui indulgentiam promittit, et dicit: «Redite praevaricatores deponis vela iniquitatis, convertis proram, velificas ad justitiam, et sperans vitam, non negligis medicinam. Nec in hoc tibi displiceat Deus, tanquam per istam indulgentiae promissionem securos fecerit peccatores. Etenim ne desperatione homines pejus viverent, promisit indulgentiae portum, rursus, ne spe veniae pejus viverent, fecit diem mortis incertum: providentissime utrumque constituens, et revertentes quo recipiantur, et differentes unde terreantur. Manduca cinerem velut panem, et fletum tuum cum potu misce; per hoc convivium venies ad mensam Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
audefte dicere. non esse peccatorẽ: Discute
conscientiã tuã : ascende tribunal m̃tis tuȩ :
noli tib parcere : examinate: Lo quaturtͥ
medulla cordis ruide utrũ aud eas in nocen¬
tiam ꝓfiteri: Hic plane sise respexerit con¬
turbabitur: si se non palpauerit conficebit᷑
Et quid aget miser sinonerit portus inpuni¬
tatis : si sola fuit peccandilicentia & nulla
peccatorũ ẽ indulgentia: Ubieris: quoibis.
Certe & ꝓte factũ ẽ. ut pauꝑ iste cinerẽ
sicut panẽ manducaret. & potũ suũ cũ fletu
misceret : Nonte iam delectat tale conui¬
uium : Sed tam̃ inquit augent homines
peccata. spe ueniae : Immo augerent pec¬
cata : desperatione ueniȩ : Nonne attendis
quã licentiosa crudelitate uiuant gladia¬
tores : Vnde hocnisi iam tãquã ad ferrum
& inctimã destinati. explere uolunt libi¬
dinẽ antequã fundant sanguinẽ : Nonne
& tuhoo tibi diceres : iã peccator sum

Expanded text:
audes te dicere non esse peccatorem. Discute audes te dicere non esse peccatorem. Discute conscientiam tuam, ascende tribunal mentis tuae, noli tibi parcere, examina te, loquatur tibi medulla cordis; vide utrum audeas innocentiam profiteri. Hic plane si se respexerit, conturbabitur; si se non palpaverit, confitebitur. Et quid agis miser, si non erit portus impunitatis? Si sola fuit peccandi licentia, et nulla peccatorum est indulgentia, ubi eris? quo ibis? Certe et pro te factum est, ut pauper iste cinerem sicut panem manducaret, et potum suum cum fletu misceret. Non te jam delectat tale convivium? Sed tamen, inquit, augent homines peccata spe veniae. Imo augerent peccata desperatione veniae. Nonne attendis quam licentiosa crudelitate vivant gladiatores? Unde hoc, nisi jam tanquam ad ferrum et victimam destinati, explere volunt libidinem, antequam fundant sanguinem? Nonne et tu hoc tibi diceres: Jam peccator sum,
Abbreviated transcription (Latin):
tantib: Vtinã uos egrotare nossetis. ut medi¬
cũ quȩreretis non occideretis : & ꝑ suꝑbã dem̃¬
totadie exꝓbrabant inimicimei: dnde : qͥlau¬
dabant me aduersumme iurabant:  uCI
uerm sicut ꝑatĩe Manducatii. & Po¬
tum meum cuflerumisceBam: Quia
hec genera hominũ habere in suis m̃bris sanan¬
da uoluit & liberanda : inde obꝓbrium
hodieq paganorũ. ob ꝓbriũ quale in nosest:
Quid putatis fr̃s : qͥd eos putatis dicere nobis:
Vos corrũpitis discipłinã : moresq generis
humani puertitis : Quid in ueris dic : Quã¬
obrẽ. qͥd fetimꝰ : dando inqͥt hominib pęniten¬
tiȩ locũ: ꝓmittendo impunitatẽ om̃iũ delic¬
torũ: Ideo homines mala faciunt : securi qđ
eis cũ conuersi fuerint om̃ia dimittantur :
Hinc ergo ob ꝓbriũ : qm̃ cinerẽ sicut panẽ man¬
ducaui & potũ meũ cũ fletu miscebam: O qui
insultas: inuitote a distũ panẽ : Non enim

Expanded text:
tantibus» . Utinam vos aegrotare nossetis, ut meditantibus» . Utinam vos aegrotare nossetis, ut medicum quaereretis; non occideretis, et per superbam deme«tota die exprobrabant inimici mei?» unde «qui laudabant me, adversus me jurabant? Quoniam cinerem sicut panem manducavi, et potum meum cum fletu miscebam.» Quia haec genera hominum habere in suis membris sananda voluit et liberanda, inde opprobrium. Hodieque Paganorum opprobrium quale in nos est? quid putatis, fratres, quid eos putatis dicere nobis? Vos corrumpitis disciplinam, moresque generis humani pervertitis. Quid inveheris? dic quamobrem; quid fecimus? Dando, inquit, hominibus poenitentiae locum, promittendo impunitatem omnium delictorum: ideo homines mala faciunt, securi quod eis, cum conversi fuerint, omnia dimittuntur. Hinc ergo opprobrium, «Quoniam cinerem sicut panem manducavi, et potum meum cum fletu miscebam.» O qui insultas, invito te ad istum panem. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
nicticorax moriendo : passer resurgendo:
Ibi in solitudine uelut solus: hic in parietinis
uelut ab eis occisus. qͥstare non potuer̃ inȩdifi¬
cio. Hic uero iã uigilans & uolans singularis
in tecto : ibi in terpellat ꝓnobis  Cãput enĩ
nr̃m passer. ẽ : corpꝰ illius turtur : & enĩ passer:
inuenit sibi domũ Quã domũ: incȩlo. ẽ. inter¬
pellat ꝓnobis : & turtur nidũ sibi : Ecładi
fecitnidũ. delignis crucis ipsius: ubi ponat pullos
suos. paruulos suos: Vigilaui & factussum
sicut passer singularis intecto : To tadio¬
EXPROBRABAÑ MIHI INIMICIMOI:
ENEUI LAUDABANT ME ADUER SVME IULA¬
Baq̃. Ore laudabant: corde insidias p̃parabant:
m: quẽ laudas : supplantas: Quare. nisi quia
qͥlaudabantme aduersumme iurabant: unde
peccatores. ut agendo pęnitentiã sint incorpo¬
remeo : Inde totũ opꝓꝰbriũ : unde ꝑsecutio
manducat : Non est opꝰ sanis medicus: sed egro¬

Expanded text:
nycticorax moriendo, passer resurgendo: nycticorax moriendo, passer resurgendo: ibi in solitudine, velut solus; hic in parietinis, velut ab eis occisus, qui stare non potuerunt in aedificio; hic vero jam vigilans et volans singularis in tecto, ibi interpellat pro nobis . Caput enim nostrum passer est, corpus illius turtur. «Etenim passer invenit sibi domum.» Quam domum? In coelo est, interpellat pro nobis. «Et turtur nidum sibi,» Ecclesia Dei nidum de lignis crucis ipsius; «ubi ponat pullos suos» , parvulos suos. «Vigilavi, et factus sum sicut passer singularis in tecto.» 9. exprobrabant mihi inimici mei, et qui laudabant me, adversus me jurabant.» Ore laudabant, corde insidias praeparabant. ? Quem laudas, supplantas. Quare nisi quia «qui laudabant me, adversus me jurabant?» Undepeccatores, ut agendo poenitentiam sint in corpore meo? Inde totum opprobrium, inde persecutio: canis manducat? Non est opus sanis medicus, sed aegro
Abbreviated transcription (Latin):
tudo: in solitudine natꝰ : quia solus ita natus
Post natiuitatẽ : uentũ .ẽ. ad passionẽ: Aqͥb
crucifigebatur : Nũ quid astantib: Nuqͥd
alugentib : Ergo tã quã in nocte ignorantiȩ
ipsorũ : & tãquã in parietinis ruinis ipsorum:
Ecce nicticorax: & in parietinis amat noc¬
tẽ : Nãsi amaret . unde diceret. pat̃ ignosce
illis. quia nesciunt qd faciunt : de inde natus
in solitudine: qr folus itanatꝰ: Passus intene¬
bris iudȩorũ : tã quã in nocte : In p̃uaricatione:
tãquã in ruinis: Quid postea: UiGILAUI.
Ergo dormieras in parietinis : & dixeras. Ego
dormiui : Quid ẽ ego dormiui: quia uolui.
dormiui : Noctẽ amando dormiui: sedibi
sequit᷑ & resurrexi: Ego hic ĩugilaui: Sed
post ea quã uigilauit. qͥd egit : Ascendit
incȩlũ. ł ACTUS ESTSICUT PASSER uOLA¬
do. id .ẽ. ascendendo: SINCUlaRis itricc¬
To. id ẽ. incȩlo: Ergo pel icanꝰ nascendo:ł

Expanded text:
tudo: in solitudine natus, quia solus ita natus. tudo: in solitudine natus, quia solus ita natus. Post nativitatem ventum est ad passionem: a quibus crucifigebatur? numquid ab stantibus? numquid a lugentibus? Ergo tanquam in nocte ignorantiae ipsorum, et tanquam in parietinis ruinae ipsorum. Ecce nycticorax et in parietinis, amat et noctem. Nam nisi amaret, unde diceret, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» ? Deinde natus in solitudine, quia solus ita natus; passus in tenebris Judaeorum tanquam in nocte, in praevaricatione tanquam in ruinis: quid postea? «Vigilavi.» Ergo dormieras in parietinis, et dixeras: «Ego dormivi.» Quid est, «Ego dormivi?» Quia volui, dormivi; noctem amando dormivi: sed ibi sequitur, «Et exsurrexi» . Ergo hic, «Vigilavi.» Sed posteaquam vigilavit, quid egit? Ascendit in coelum, factus est «sicut passer» volando, id est ascendendo: «singularis in tecto,» id est in coelo. Ergo pelicanus nascendo,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ paternã auctoritatẽ : maternũ affec¬
tũ Sicut & paulus. & pater ẽ a mater ẽ :
Non ꝑseipsum. sed ꝑ euangłm pater : ubidicit:
Et si habeatis multos pedagogos in xp̃o :
sed non multos patres In xp̃o eñi iħu ꝑ
ubi: filiolimei qͦs iterũ parturio : donec
xp̃c formet᷑ in uobis : Habet ergo hȩc
auis. siuere ita .ẽ. magnã similitudinem
carnis xp̃i : cuiꝰ sanguine uiuificati sumꝰ:
Sed qͦmodo congruat xp̃o. qđ ipsa occidat
filios suos an&illi non congruit. ego occi¬
dã. & ego uiuificabo. ego ꝑcutiã &ego sana¬
bo: anuero saulus ꝑsecutor moreretur
nisi decelo ꝑcuteretur : Aut p̃dicator
excita retur. nisi illius sanguine uiuifica¬
retur : sed hoc inderint qͥ scripserunt:
Non incerto intellectũ nr̃m constituere nos
debemꝰ: Hanc autẽ potius in solitudine agnos¬
camꝰ: Hoc enĩ inde psalmꝰ uoluit ponere. pe¬
licanꝰ insolitudine: Puto ego hic intelligi:
xp̃mnatũ deuirgine : Solus enĩ. sic ideo soli¬

Expanded text:
auctoritatem, maternum affectum: sicut et Paulus et pater est et mater est; non per seipsum, sed per Evangelium: pater ubi dicit, «Etsi habeatis multos paedagogos in Christo, sed non multos patres; in Christo enim Jesubi ait, «Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis» . Habet ergo haec avis, si vere ita est, magnam similitudinem carnis Christi, cujus sanguine vivificati sumus. Sed quomodo congruat Christo, quod ipsa occidit filios suos? An et illi non congruit: «Ego occidam, et ego vivificabo; ego percutiam, et ego sanabo» ? An vero Saulus persecutor moreretur, nisi de coelo percuteretur ; aut praedicator excitaretur, nisi illius sanguine vivificaretur? Sed hoc viderint qui scripserunt; non in incerto intellectum nostrum constituere nos debemus. Hanc avem potius in solitudine agnoscamus; hoc enim inde Psalmus voluit ponere, «Pelicanus in solitudine.» Puto ego hic intelligi Christum natum de virgine. Solus enim sic, ideo soli
Abbreviated transcription (Latin):
tãquã dictũ. eẽt. hoc factũ. ẽ.mͥ Si autẽ quȩra¬
mꝰ quid illud sit : occurrit qđ supra dixerat.
memor fu in nocte nominis tuidñe. & custo¬
diui legẽ tuã: Hoc factũ .ẽ. mihi id. ẽ. hoc¬

Expanded text:
tanquam dictum esset, Hoc factum est mihi. Si autem quaeratanquam dictum esset, Hoc factum est mihi. Si autem quaeramus quid illud sit, occurrit quod supra dixerat: «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam.» Hoc factum e
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ sic in telligere: ut nec lex necnox subaudi¬
at᷑. sed hoc ꝓnom̃ qđ ẽ. hȩc non accipiat᷑ aliten
quã se habet ille in alio psalmo locus ubi
legitur. unã petii adnõ hancreqͥramꝰ: hecdicit
qͥd unã uł quã unã dequa dixerit hanc reqͥrã:
sed fem ininũ genꝰ quasi ꝓneutro positũ. ẽ
Inusitate qͥppe dictũ ẽ. unã petii hancreqͥrã.
ubi ñ sub audit᷑ quȩ illa una sit : qđ usitatius
diceret᷑. unã petii a dño hocreqͥrã. ut in ha¬
bitẽ indomodni. In his enĩ neutris non solet
exigi neutrũ. qđ sub audiendũ sit. ut putaunũ
bonũ aut unũdonũ uł siqͥd huiꝰ modi sed qͥ qͥd
illud. ẽ. etiã simasculino uł feminino genere
nuncupet᷑. uł sine ullo nomine ullius generis
qͥbus libet uerbis insinuetur. solita om̃ino
locutione sub genere neutro intelligit᷑. Ita
ergo & hic eomodo dicipotuit. hȩc facta ẽmͥ.

Expanded text:
mihi,» sic intelligere, ut nec lex, nec nox subaudimihi,» sic intelligere, ut nec lex, nec nox subaudiatur, sed hoc pronomen quod est «Haec,» non accipiatur aliter quam se habet ille in alio psalmo locus ubi legitur, «Unam petii a Domino, hanc requiram» . Nec dicit quid unam, vel quam unam, de qua dixerit, «Hanc requiram;» sed femininum genus quasi pro neutro positum est. Inusitate quippe dictum est, «Unam petii, hanc requiram;» ubi non subauditur quae illa una sit: quod usitatius diceretur, Unum petii a Domino, hoc requiram, ut inhabitem in domo Domini. In his enim neutris non solet exigi neutrum quod subaudiendum sit, ut puta, unum bonum, aut unum donum, vel si quid hujusmodi; sed quidquid illud est, etiamsi masculino vel feminino genere nuncupetur, vel sine ullo nomine ullius generis quibuslibet verbis insinuetur, solita omnino locutione sub genere neutro intelligitur. Ita ergo et hic eo modo dici potuit, «Haec facta est mihi,»
Abbreviated transcription (Latin):
uoraret dñs ait . qđ iam supra cõmemoraui.
bestiȩ siluȩ. uos leo ille magnꝰ quȩ sunt ado
ȩscamsibi: Profecto hȩc ipsa humilitas in lo¬
co peregrinationis huiꝰ quȩ nox recte intel¬
ligit᷑ ꝓd .ẽ. eis qͥsa lubriter exercent᷑ in ea.
ut discant ñ suꝑbire ꝓpter qđ malũ in ista
nocte pulsus. ẽ. homo. In itiũ enĩ suꝑbiȩ homi¬
nis apostatire adõ: sed gratis iustificatꝰ atq
ut in ista humilitate ꝓficiat uariis tẽptationib
hiꝰ noctis oppositꝰ iã intelligens dicat qđ in hoc
psalmo aliquanto post dicit᷑ : Bonũ ẽ. mͥ qđ
humiliastime : ut discam iustificationes tuas:
Nã quid. ẽ. aliud bonũ . ẽ. mihi qđ humiliasti
me. nisi hȩc humilitas quȩ nox uocat facta ẽ
mihrid. ẽ. factũ. ẽ. ut ꝓdeẽt mihi : sed quare
hoc: quia scilicet iustificationes tuas non meas
ex qͥsiui : Possumꝰ etiã qđ dictũ ẽ. hȩo facta ẽ

Expanded text:
voret , Dominus ait quod jam supra commemoravi, voret , Dominus ait quod jam supra commemoravi, bestiae silvae, vos leo ille magnus quaesivit a Deo escam sibi: profecto haec ipsa humilitas in loco peregrinationis hujus, quae nox recte intelligitur, prodest eis qui salubriter exercentur in ea, ut discant non superbire; propter quod malum in istam noctem pulsus est homo. Initium enim superbiae hominis apostatare a Deo . Sed gratis justificatus, atque ut in ista humilitate proficiat variis tentationibus hujus noctis oppositus, jam intelligens dicat, quod in hoc psalmo aliquanto post dicitur, «Bonum est mihi quoniam humiliasti me, ut discam justificationes tuas.» Nam quid est aliud, «Bonum est mihi quoniam humiliasti me,» nisi, haec humilitas quae nox vocatur, «facta est mihi,» id est, factum est ut prodesset mihi? Sed quare hoc? «Quia scilicet justificationes tuas,» non meas «exquisivi.» 9. Possumus etiam quod dictum est, «Haec facta est
Abbreviated transcription (Latin):
N onutiq hȩc lex. quia hunc sensũ sicut dixi.
grecus expellit : Forte ergo hȩc nox : quia
tota superior sententia sic se hab&. Memor
fi innocte nominstui dñe. & custo diui
legẽ tuã : & seqͥt᷑  Hȩc facta ẽ mͥ: quia itaq
ñlex ꝓfecto nox ẽ. que facta .ẽ. illi Iuid ẽ
igitur nox mihi facta. ẽ. quia iustificationes
tuas ex qͥsiui: luxqͥppe potius. ẽ. ei facta
nonnox. quia iustificationes ex qͥsiui dĩ
Aosi recte intelligit̃ facta ẽmͥ. acsi diceret᷑
facta ẽ ꝓme : idẽ factũ . ẽ. ut ꝓdesseo mihid
Sienĩ humilitas illa mortalitatis non absurde
intelligit᷑ nox. ubi in uicẽ latent cordamor¬
taliũ ut detalib tenebris in numerabiles
& graues tẽptationes oriantur. ita ut in eadẽ
nocte ꝑtranseant eã bestiȩ siluȩ. catulileo¬
nis rugientes quȩrentes adõ ȩ scã sibi  Unde
etiã deilloleone rugiente. & quȩrente quẽde¬

Expanded text:
non utique, Haec lex, quia hunc sensum, sicut dixi, non utique, Haec lex, quia hunc sensum, sicut dixi, graecus expellit. Forte ergo, Haec nox: quia tota superior sententia sic se habet, «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam:» et sequitur, «Haec facta est mihi:» quia itaque non lex, profecto nox est quae facta est illi. Quid est igitur, Nox mihi facta est, «quia justificationes tuas exquisivi?» Lux quippe potius est ei facta, non nox, quia justificationes exquisivit Dei. Ac sic recte intelligitur, «facta est mihi,» ac si diceretur, facta est pro me, id est factum est ut prodesset mihi. Si enim humilitas illa mortalitatis non absurde intelligitur nox, ubi invicem latent corda mortalium, ut de talibus tenebris innumerabiles et graves tentationes oriantur, ita ut in eadem nocte pertranseant etiam bestiae silvae, catuli leonum rugientes, quaerentes a Deo escam sibi ; unde etiam de illo leone rugiente et quaerente quem de
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ẽ.mͥ. qm̃ iustitias tuas exqͥsiui. Iustitias
utiq tuas. Quib iustificas imprũ: non meas
quȩ nũ quã mepiũ faciunt. sed suꝑbum:
Nonenĩ erat iste aliquis eorũ: qͥ ignorantes
dĩiustitiã. & suã uolentes constituere iusti¬
tiȩ dĩ non sunt sub iecti: Hasergo iustitias
iustificationes: sed qd sibi uult qđ ait. hȩfio¬
ta ẽ mͥ: haecqd: anfortelex: quia dixerit
& custodiu legẽ tuã : Iuib uerbis subuns̃
hȩc facta ẽ.m Tan quã diceret. hȩcl ex fac¬
ta.ẽ mihi Sed non. ẽ. rememorandum
in exponendo: quo modo sit ei factalexoi
Creca enĩ locutio. unde ista trans lata.ẽ. satis
indicat ñ delege dictũ. eẽ . hȩc facta .ẽ.m.
quia lex in eadẽ lingua generis masculini est.
& feminino ꝓ nomine eciã ibi scriptũ . ẽ. hȩc
facta ẽ. mihi: Queritur ergo prius quȩ il¬
li factasit: deinde qͦ modo illi factasit.
quȩcũq illasit. Haec in qͥt facta ẽ. mihi:

Expanded text:
am justitias tuas exquisivi. Justitias» utique «tuas,» quibus justificas impium; non meas, quae nunquam me pium faciunt, sed superbum. Non enim erat iste aliquis eorum qui «ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti» . Has ergo justitias, «justificationes.» Sed quid sibi vult quod ait, «Haec facta est mihi? Haec» quid? An forte lex, quia dixerat, «Et custodivi legem tuam;» quibus verbis subjunxit, «Haec facta est mihi:» tanquam diceret, Haec lex facta est mihi? Sed non est remorandum in exponendo quomodo sit ei facta lex Dei. Graeca enim locutio unde ista translata est, satis indicat non de lege dictum esse, «Haec facta est mihi;» quia lex in eadem lingua generis masculini est, et feminino pronomine etiam ibi scriptum est, «Haec facta est mihi.» Quaeritur ergo prius quae illi facta sit, deinde quomodo illi facta sit, quaecumque illa sit. «Haec,» inquit, «facta est mihi:»
Abbreviated transcription (Latin):
uperiores uersus ꝓlixi psalmihuius
Petebat enĩ homo dĩ superius adiutoriũ grẽoũ
uel infra: nunc autẽ dicit: Et ambulabũ
in latitudine : quia mandata tua exqͥsiui:
Edoquebar intestimoniis tuis inc̃specturegũ:

Expanded text:
uperiores versus prolixi psalmi hujusPetebat enim homo Dei superius adjutorium gratiae Dei, similia vel supra vel infra. Nunc autem dicit: «Et ambulabam in latitudine, quoniam mandata tua exquisivi. Et loquebar in testimoniis tuis in conspectu regum,
Abbreviated transcription (Latin):
ad ipsum corpus cuiꝰ hȩc uerba sunt ꝑtinen¬
tes. graui pondere ꝑ secutioni surgente ñua¬
luerunt sustinere ex ꝓbrationẽ & xp̃m defici¬
endo negauer̃ : ideo seqͥtꝰ: Et neaufe¬
ras deore meo uerbũ ueritatis usquequaq::
Exorȩ suo qͥppedicit : quia unitas corporis
loqͥt᷑ꝰ : incuiꝰ m̃bris etiã illi deputantur.
quidefecerunt adhorã negando. sed pȩ¬
confessione sumpser̃ : Nonigitur usq
ualde. uel sicut quidã codices habent.
nonusq quaq:. hociẽ non om̃imod& Exore
petri in qͦ erat tipus ecłȩ. uerbũ uerita¬
tis ablatum. ẽ. Ii &si adhorã negauit
timore turba tus: tam̃ flendo.ẽ. reparatꝰ ⁊
sitas: In quo toto corpore. siue quia negan¬
tib plurimis. remanserunt fortes. qͥusq
ad mortẽ ꝓueritate certarent: siue quia
& ex his quinegauer̃ multi reparati sunt :
non .ẽ. ab latũ exore eiꝰ uerbũ ueritatis
usq ualde : đ̾ autẽ ait neauferas. in tel¬
ligendũ ẽ neauferrisinas ꝑropter qđ

Expanded text:
ad ipsum corpus, cujus haec verba sunt, pertinentes, gravi pondere persecutionis urgente non valuerunt sustinere exprobrationem, et Christum deficiendo negaverunt; ideo sequitur, «Et ne auferas de ore meo verbum veritatis usque valde.» Ex ore suo quippe dicit, quia unitas corporis loquitur, in cujus membris etiam illi deputantur qui defecerunt ad horam negando, sed poeconfessione sumpserunt. Non igitur «usque valde,» vel, sicut quidam codices habent, non «usquequaque,» hoc est non omnimodo, ex ore Petri, in quo erat typus Ecclesiae, verbum veritatis ablatum est: quia etsi ad horam negavit timore turbatus, tamen flendo est reparatus , sitas: in quo toto corpore sive quia, negantibus plurimis, remanserunt fortes qui usque ad mortem pro veritate certarent, sive quia et ex iis qui negaverant multi reparati sunt, non est ablatum ex ejus ore verbum veritatis «usque valde.» Quod autem ait, «ne auferas,» intelligendum est, ne auferri sinas; propter quod
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis. Sđuerbũ in principio erait : & apud
dm̃erat. &ds̃erat : Sed & si non ipsi uerbum
exꝓbrant qđ eis latet. quia diuinitas eiꝰ abeis
non cognoscitur. aqͥb eiꝰ infirmitas incruce
contẽpnitur : nos tam̃ uerbũ respondeamus:
nec exꝓbratione terream᷑. aut confundamur:
fixissent: Ille autẽ respondet uerbũ ex ꝓbran¬
tib. suꝑquẽ uenit miscđia dĩ:. hoc.ẽ. ipsum
salutare eiꝰ uTenit ut ꝓtegat: nonut conterat:
Nam suꝑ qͦsdam conterendos uenturus ẽ: qͥ nunc
in eũ dũsꝑnunt eiꝰ humilitatẽ. offendendo
quassantur: Sic enĩ dicit in euangłio: uceci¬
derit suꝑ lapidẽ istũ. conquassabit᷑. suꝑquẽ¬

Expanded text:
 Verbum in principio erat, et apud Deum erat, et Deus erat . Sed etsi non ipsi Verbum exprobrent quod eos latet, quia divinitas ejus ab eis non cognoscitur a quibus ejus infirmitas in cruce contemnitur; nos tamen Verbum respondeamus, nec exprobratione terreamur aut confundamur.  crucifixissent . Ille autem respondet Verbum exprobrantibus, super quem venit misericordia Dei; hoc est, ipsum salutare ejus venit ut protegat, non ut conterat. Nam super quosdam conterendos venturus est, qui nunc in eum, dum spernunt ejus humilitatem, offendendo quassantur. Sic enim dicit in Evangelio: «Qui ceciderit super lapidem istum, conquassabitur; supe
Abbreviated transcription (Latin):
quã cuiꝰ libet alienũ : suspicari enĩ potius
alienũ potest homo ñ suũ : qm̃ qđ suspi¬
catur ignorat : In suo autẽ obꝓbrio non . ẽ.
cuiꝰq suspicio. sed scientia. ubi loqͥt consci¬
entia: Quid .ẽ. ergo qđ ait. obꝓbriũ meũ
qđ suspicatus sum : Nimirũ de superiore
sensu: etiã iste ducendus est : qm̃ quandiu
non a uertit homo oculos suos neuideat
uanitatẽ : qđ in seipso agitur hoc dealus
suspicatur: Ut ꝓpter qđ ipse colit dm̃
uł ꝓpter qđ bona oꝑa facit. ꝓpter hoc

Expanded text:
quam cujuslibet alienum? Suspicari enim potius alienum potest homo, non suum; quoniam quod suspicatur, ignorat: in suo autem opprobrio non est cujusque suspicio, sed scientia, ubi loquitur conscientia. Quid est ergo quod ait, «Opprobrium meum quod suspicatus sum?» Nimirum de superiore sensu etiam iste ducendus est: quoniam quamdiu non avertit homo oculos suos ne videant vanitatem, quod in seipso agitur, hoc de aliis suspicatur; ut propter quod ipse colit Deum, vel propter quod bona opera facit, propter hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ex altabitur: Bene hic intelligimꝰ etiã illam
humilitatẽ . non qua sequisq humiliat confi¬
tendo peccata. nec sibi arrogando iustitiã:
sed qua quisq humiliatur aliqua tribula¬
tione uelde iectione. quã meruit eiꝰ suꝑbia:
aut exercetur ꝓbaturq patientia. Vnde
paulo post dicit hicpsalmꝰ. prius quã humi¬
liarer egodeliqui : & illud inlibro sapientiȩ:
Indolore sustine . & inhumilitate tua patienti

Expanded text:
exaltabitur» . Bene hic intelligimus etiam illam exaltabitur» . Bene hic intelligimus etiam illam humilitatem, non qua se quisque humiliat confitendo peccata, nec sibi arrogando justitiam; sed qua quisque humiliatur aliqua tribulatione vel dejectione, quam meruit ejus superbia, aut exercetur probaturque patientia: unde paulo post dicit hic psalmus, «Priusquam humiliarer, ego deliqui.» Et illud in libro Sapientiae: «In dolore sustine, et in humilita
Abbreviated transcription (Latin):
hoc legit᷑ : sed non ut hominib: ista continguq̃
ita in telliguntur indõ : Nã sicut dm̃ pęni¬
tere dicitur : quando ꝓp̃ter hominũ spem
resmutat. consilio non mutato: quia o¬
consiliũ dñi manet inȩternũ: ita dicitur
obliuisci quando tardare uidetur ad itoriũ
uel ꝓmissũ. uel non retribuere digna peccan¬
tib: uel siqͥt huiꝰmodi tãquã eiꝰ memoria st
elapsum qđ sꝑatur siue timetur. & non fit:
Dicuntur ista locutione morali. quahumanꝰ
moueatur affectus : quã uis &dsfaciat
certa dispositione non deficiente memoria
nec obscurata intelligentia. nec uoluntate
mutata : Cũ itaq dicit᷑ et mem̃to orantis
tur: Mem̃to inqͥt uerbitui seruotuo: hociẽ
imple ꝓmissum seruotuo. in quo spem dedisti
mih : hoc. ẽ. in quo uerbo qm̃ ꝓmisisti mihi
sperare  fecisti. Haecme consolata.ẽ. in hu¬
militate mea : Haec scilicet spes. quȩdata ẽ.¬
ꝓprio. etiã ipse dñs ait: Qm̃ quise exaltat
humiliabitur: & qͥse humi

Expanded text:
ista contingunt, ita intelliguntur in Deo. Nam sicut Deum poenitere dicitur, quando praeter hominum spem res mutat, consilio non mutato, quia consilium Domini manet in aeternum ; ita dicitur oblivisci, quando tardare videtur adjutorium vel promissum, vel non retribuere digna peccantibus, vel si quid hujusmodi, tanquam ejus memoriae sit elapsum quod speratur sive timetur, et non fit. Dicuntur ista locutione morali, qua humanus movetur affectus; quamvis haec Deus faciat certa dispositione, non deficiente memoria, nec obscurata intelligentia, nec voluntate mutata. Cum itaque dicitur ei, «Memento,» orantis tur. «Memento,» inquit, «verbi tui servo tuo:» hoc est, imple promissum servo tuo. «In quo spem dedisti mihi:» hoc est, insperare fecisti. Haec me consolata est in humilitate mea: haec scilicet spes mea cproprio etiam ipse Dominus ait: «Quoniam qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat,
Abbreviated transcription (Latin):
dequare dicit apłs: fidelis ds̃ qui non ꝑmit¬
tet uos tẽptari suꝑ id qđ potestis: sed faci&
cũ tẽptatione etiã exitũ ut possitis sustinere:
Hanc spem dedit etiã saluator ore suo: quan¬
do ait: hac nocte postulauit satanas uexare
uos sicut triticũ : &ego rogaui ꝓte petre
nedeficiat fidestua: Hanc spemdedit & in
oratione quã docuit : ubi monuit ut dicamꝰ.
nenos inferas incẽptationẽ : Quodã modo eñi
ꝓmisit sedaturũ suis periclitantib: qđ dici
uoluit ab orantib:: Et nimirũ de hac spe
magis iste psalmꝰ intelligendus. ẽ. dicere.
hȩcme consolata ẽ. in humilitate mea: qm̃
uerbũtuũ uiuificauit me : Qđ expressius

Expanded text:
non permittet vos tentari super id quod potestis; sed faciet cum tentatione etiam exilum, ut possitis sustinere» . Hanc spem dedit etiam Salvator ore suo, quando ait: «Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum; et ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua» . Hanc spem dedit et in oratione quam docuit, ubi monuit ut dicamus, «Ne nos inferas in tentationem» : quodammodo enim omisit se daturum suis periclitantibus, quod dici voluit ab orantibus. Et nimirum de hac spe magis iste psalmus intelligendus est dicere, «Haec me consolata est» «in humilitate mea, quoniam verbum tuum vivificavit m
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s filu irȩ sunt : nisi ꝑmedia tarẽ reconci¬
li enturdõ qͥ p̃destinati sunt mȩternã falu¬
tẽ ante mundi constitutionẽ:. in quomedia¬
tore & antiqui uisti spem habebant: quan
bant: Quodergo uerbũ ad eosfiebat: deillo
etiã hoc bene hic intelligitur uerbũ. si& ip¬
sorũ accipimꝰ istã uocẽ : detͦ uerbõ dictũ est
Mem̃to uerbi tiu seruotuo in qͦ mihis pem

Expanded text:
Mediatorem reconciMediatorem reconcilientur Deo, qui praedestinati sunt in aeternam salutem ante mundi constitutionem : in quo Mediatore et antiqui justi spem habebant, quandpraevidebant. Quod ergo verbum ad eos fiebat de illo, etiam hoc bene hic intelligitur verbum, si et ipsorum accipimus istam vocem; de quo verbo dictum est, «Memento verbi tui se
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑbi iniq agebant usq ualde: alege autẽ
tua non declinaui : Suꝑbos intelligi uoluit.
ꝑsecutores piorũ : & ideo subiecit Alege
autẽ tua ñ declinaui: quia hoc eũ facere illoꝵ
ꝑsecutio cõpellebat: Quosusq ualde iniq
dicit egisse : quia non solũ erant impu. uerũ
etiã pios impios. eẽ. cogebant: In hac humi¬
litate hoc ẽ. in hac tribulatione spes conso¬
lata .ẽ. quȩdata .ẽ. inuerbo dĩ pollicentis
ad iutoriũ. nedeficiat fides martrũ & p̃¬
sentia sp̃s suiuires in ꝑtientis laborantib:
ut euadentes demuscipula uenantium di¬
cerent Nisi quia dñserat in nobis. fortasse
uiuos ab sorbuissent nos : An forte qđ ait.
hȩc me consolata.ẽ. in humilitate mea: illã
dicit humilitatẽ qua homo.ẽ. deiectꝰ. & ꝓiec¬
tus in mortẽ. expeccato illo qđ ualde infeli¬
citer in para dr̃ si felicitate cõmissum ẽ: In hac
qͥppehumilitate inqua homouanitati similis
factus ẽ. & die seiꝰ uelut umbra p̃tereuñ

Expanded text:
bi inique agebant usque valde; a lege autem tua non declinavi.» Superbos intelligi voluit persecutores piorum; et ideo subjecit, «A lege autem tua non declinavi,» quia hoc eum facere illorum persecutio compellebat. Quos «usque valde» inique dicit egisse, quia non solum erant impii, verum etiam pios impios esse cogebant. In hac humilitate, hoc est, in hac tribulatione spes consolata est, quae data est in verbo Dei pollicentis adjutorium, ne deficiat fides martyrum; et praesentia Spiritus sui vires impertientis laborantibus, ut evadentes de muscipula venantium dicerent: «Nisi quia Dominus erat in nobis, fortasse vivos absorbuissent nos» . 4. An forte quod ait, «Haec me consolata est in humilitate mea,» illam dicit humilitatem qua homo est dejectus et projectus in mortem, ex peccato illo quod valde infeliciter in paradisi felicitate commissum est? In hac quippe humilitate, in qua homo vanitati similis factus est et die
Abbreviated transcription (Latin):
aut garriebam: Qđ aliqͥ interp̃tati sunt. exeo
qđ grecus habet. edolescum Exercetur
qͥppe inustificationib: dĩ lȩtus. & qͦdã modo
garrulus : qͥmandata eiꝰ quȩ diligit & cogi¬
tandi & operandi delectatione custodit:¬
onsideremꝰ quantũ donat dñsi& ꝑ trac

Expanded text:
aut «garriebam,» quod aliqui interpretati sunt ex eo aut «garriebam,» quod aliqui interpretati sunt ex eo quod graecus habet ἠδολέσχουν. Exercetur quippe in justificationibus Dei laetus, et quodam modo garrulus, qui mandata ejus quae diligit, et cogitandi et operandi delectatione custoditonsideremus, quantum don