comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eũ quoq dĩ filiũ uerũ scripturarũ lecti¬
onib approbauimꝰ. &e aꝑtis maiestatis suȩ
indiciis designatũ. Itaq quanius ista ad
fidẽ redundantia sint. qđ a fontis meatu
magnitudoplerunq decurrentis fluminis
nꝰ qd etiã dnm̃ eũ negare conant᷑. Sed iã qͥa martyris tanti coroi
pcessit studia certaminis relaxemꝰ. ferias hodierni sermonis habeam᷑.
roseqͥm᷑ scm martyrẽ laudib. sic̃ post magna certamina uulnerib¬

Expanded text:
erum Dei Filium Scripturarum lectionibus approbavimus, et apertis majestatis suae indiciis designatum. 2. Itaque quamvis ista ad fidem copiose redundantia sint, quod a fontis meatu magnitudo plerumque decurrentis fluminisquod etiam Dominum eum negare conantur. 142. Sed jam quia martyris tanti corona processit studia certaminis relaxemus, ferias hodierni sermonis habeamus. Prosequamur sanctum martyrem laudibus, sicut post magna decebat certamina, vulnerib
Abbreviated transcription (Latin):
Cipioualdequẽ recordor
absente. ut cũ quo mente
sũ: cũ eo etiã corpore sim
prȩsenti f estina gͥad nos
religiose sacerdos. ut¬
doceas doctrnã ueram
credentem. Non quo
contentioni studeam.
aut uelĩ dm̃ magis
uerbis quam mente
complecti: sed ut
magis aperto pecto¬
ri reuelatio diuini¬
tatis insidat
ocebit enĩme
lle quem non
nego. quem
fateor dm ac̃ dnm esse neum. nonei obiciens quã in me uideo
ciratuñ. qͥa xp̃o me nichiladdere posse confiteor. uellẽ tam̃
te etia patri me cõmendẽ filiũ prȩdicando. Pon eggo indõue

Expanded text:
Cupio valde ut quem recordor absentem, et cum quo mente sum, cum eo etiam corpore sim praesenti. Festina igitur ad me, religiose Dei sacerdos, utdoceas doctrinam vere credentem: non quod contentioni studeam, aut velim magis Deum verbis quam mente complecti; sed ut magis aperto pectori revelatio divinitatis insidat. 2. Docebit enim me ille, quem non nego, quem fateor Deum ac Dominum esse meum, non ei objiciens, quam in me video, creaturam, qui Christo nihil me addere posse confiteor; velle tamen ut etiam P
Abbreviated transcription (Latin):
Cpio ualdequẽ recordor
absentẽ. ut cuĩ quo mente
sũ: cũ eo etiã corpore sim
religiose sacerdos. ut
loceas doctrinã ueram
credentem. Non quo
contentioni stud eam:
aut uelĩ dm̃ magis
uerbis quam mente
pomplecti.: sed ut
magis aperto pecto¬
ri reuelatio diuini¬
tatis insidat
ocebit enĩme
lle quem non
nego. quem
fateot dmi acdnm esse nieum. nonei obiciens quã in me uidec
creatunĩ qͥa xp̃o me nichil ad dere posse confiteor. uellẽ tam̃
r etia patri me cõmendẽ filiũ prędicando. Pon ego indõue¬

Expanded text:
pio valde ut quem recordor absentem, et cum quo mente sum, cum eo etiam corpore sim religiose Dei sacerdos, ut doceas doctrinam vere credentem: non quod contentioni studeam, aut velim magis Deum verbis quam mente complecti; sed ut magis aperto pectori revelatio divinitatis insidat. 2. Docebit enim me ille, quem non nego, quem fateor Deum ac Dominum esse meum, non ei objiciens, quam in me video, creaturam, qui Christo nihil me addere posse confiteor; velle tamen ut etia
Abbreviated transcription (Latin):
ueteris imitator hystoriȩ:
Audire uoluisti. Sed non ego
Ocilius mireris sapientiam:
tu unius gentis: sed totius
augustus. Fidẽ libello expͥme
censuisti. non ut disceres. futꝰ
probares. Quid enĩ discas Imꝑator
auguste. quã ab ipsis incunabulis
Ipio fouisti semꝑ affectu: Prius quã

Expanded text:
veteris imitator historiae, audire voluisti. Sed non ego Salomon, cujus mireris sapientiam: tu unius gentis, sed totius orbis Augustus fidem libello exprimi censuisti: non ut disceres, sed ut probares. 2. Quid enim discas, imperator Auguste, quam ab ipsis incunabulis pio fovisti semper af
Abbreviated transcription (Latin):
onsideRanti mͥ imꝑator auguste. qͣratione sic
errauerit genꝰ ham inũ. ut de dĩ filio pleriq uȩ
mͥ diuersa sequerent᷑: neqͣquã satis mirũ uidetꝰ
qͥa errauit humana scientia de suꝑnis. sed qui a
scriptuns ñ detulit obȩlientiã. Quid enĩ mirum
nysteriũ dĩ patris dnĩ nr̃i ies ii xp̃i. in quosunt om̃s thesauri
itiȩ & scientiȩ absconditi. ꝑsapientiã mundi ñ potuer̃ homin
cõprehendere. qđ nec angłi cognoscere. nͥ ex reuelatione pot
uis enĩ potuit opinione magis quã fide sequidnm᷑ nunc de cȩ¬
tissimis inferna penetrantẽ. nc̃ ab inferis ad cȩlestia resurger
subito exinanitũ ut habitar&e in nobis. nec unquã imminuti¬
a ce augeri potuit ꝑ ętatẽ. & ꝑ passionẽ recidi. ut ome hi

Expanded text:
onsideranti mihi, Imperator auguste, qua ratione sic erraverit genus hominum, ut de Dei Filio plerique, vae mihi, diversa sequerentur; nequaquam satis mirum videtur quia erravit humana scientia de supernis, sed quod Scripturis non detulit obedientiam. 2. Quid enim mirum, si mysterium Dei Patris et Domini Jesu Christi, in quo sunt omnes thesaurintiam mundi non potuerunt homines comprehendere, quod nec angeli cognoscere nisi ex revelatione potuerunt? Quis enim potuit opinione magis quam fide sequi Jesum, nunc de coelo inferna penetrantem, nunc ab inferis ad coelestia resurgentem, subito exinanitum, ut habitaret in nobis, nec unquam imminutquae et augeri potuit per aetatem, et per passionem recidi; ut omne h
Abbreviated transcription (Latin):
ARBARIS MUS EST pars or̃nis uitiosa in cõmuni sermone. in poema¬
te metaplasmꝰ. Itẽq in nrã loqͦla barbarismꝰ. in ꝑegrina barbaralexis
dr̃. Ut siqͥs dicat mastrugã. catheias. magalia. ac inacis. Barbarismꝰ¬
aut̃ fit duob mod ꝓnunciatione & scripto. His biꝑtitis .iiii. species
supponunt᷑. Adiectio. detractio immutatio Transmutatio litterȩ Syllabȩ
ẽris łoni. Aspirationis. ꝑ adiectionẽ litt̃ȩ fiunt barbarismi. sic̃ relliquias danaũ.

Expanded text:
arbarismus est una pars orationis uitiosa in communi sermone. in poemate metaplasmus, itemque in nostra loquella barbarismus, in peregina barbarolexis dicitur, ut si quis dicat mastruga, cateia, magalia. barbarismus fit duobus modis, pronuntiatione et scripto. his bipertitis quattuor species subponuntur, adiectio, detractio, inmutatio, transmutatio, litterae syllabae temporis toni adspirationis. per adiectionem litterae fiunt barbarismi, sicut relliquias Danaum V
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑaccidentia partib orationis. Per partes orationis fiunt solo ecismi.
cũ alia pars ꝓalia ponit᷑. ut toruuq repente clamat ꝓtorue. Nom̃¬
ꝓadũbio ponit łit etĩa in eadẽ parte orationis ħ uiciũ. cũ ipsa p̃ro se
ñ in suo loco neq ut c̃uenit ponit ut cui tantũ licuit de te ꝑ inte
Et ap̃ amicũ eo ꝓad amicũ st introsũ ꝓ intꝰ sũ Et foris exeo ꝓforas.
Paccidentia partiũ orationis totidẽ fiunt solo ecismi sic̃ ÷̃ hauriat
collario car&. ł numeros: sic̃ ÷ pars infrusta secant. ꝓ secat. ꝑ coparati¬
ut urbe ꝗ statuo ur̃a ÷ ꝓurbs ꝗ statuo. ꝑ modos ũboꝵ sic̃ ÷ itis parãtis ar¬
cationes: sic̃ ÷ Ut spoliant᷑ eos & corpora nuda relinquunt. Ero spoliant
cecidit & fumauit ꝑ ꝑsonas: sic̃ ÷ danai qͥ parent atridis ꝗ pͥmũ arma
sumite ꝓ qͥ paretis sumite. ꝑ ad u̾bia sic̃ ÷ intꝰ eo ꝓ intro eo & foris exeo

Expanded text:
per accidentia partibus orationis. per partes orationis fiunt soloecismi, per accidentia partibus orationis. per partes orationis fiunt soloecismi, cum alia pro alia ponitur, ut toruumque repente / clamat Veaduerbio positum est. fit et in eadem parte orationis hoc uitium, cum ipsa pro se non in loco suo neque ut conuenit ponitur, ut «cui tantum de te licuit» pro in te, et apud amicum eo pro ad amicum, et intro sum pro intus sum, et foris exeo pro foras. per accidentia partibus orationis tot modis fiunt socollari caret». per numeros, sicut «pars in frusta secant» pro secat. per conparatitra est» pro urbs quam statuo. per modos uerborum, sicut «itis, paratis ar per significationes, sicut «spoliantur eos et corpora nuda relinquunt» pro spoliant.cecidit et fumauit. per personas, sicut «Danai, qui parent Atridis, quam primum arma sumite» pro qui paretis sumite. per aduerbia, sicut intus eo pro intro et foras sto
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tro uersiã de noĩe ꝑtinacib relinqͥmꝰ. De solorcismo. Soloecismꝰ ÷ uitiũ
in contextu parciũ orationis. cont᷑ regulã artis gramaticȩ factũ. In ter
inc̾sequentes in se dictiones ht̃. Barbarismus aũt insingulis ũbis
fit scriptis ł ꝓnunciatis. Qanꝗ multi errant qͥ putant etiã in una
parte orationis fier soloecismũ. si aut de monstrantes u̾rũ hane di¬
camꝰ aut feminã hunc. aut int̾rogati quo ꝑgamꝰ. respondeamus
romȩ. aut unũ resa lutantes saluete dicamꝰ. cũ utiq p̃cedens demons¬
tratio ł int̾rogatio ł salutatio ũi contextȩ orationis obtineat. Mlultietĩa
dubitauer. scola. scopa. quad riga. solo ecismꝰ anbarbarismꝰ eẽt. cũ scilic&
id genꝰ dictianis barbarismũ ẽẽ uł ex ipsiꝰ uicii diffinitione facile pos¬
sit agnosci. Soloecismꝰ fit duob modis. aut ꝑ partes orationis. aut

Expanded text:
controuersiam de nomine pertinacibus relinquimus. de soloecismo soloecismus est uitium controuersiam de nomine pertinacibus relinquimus. de soloecismo soloecismus est uitium in contextu partium orationis contra regulam artis grammaticae factum. inter inconsequentes in se dictiones habet, barbarismus autem in singulis uerbis fit scriptis uel pronuntiatis. quamquam multi errant, qui putant etiam in una parte orationis fieri soloecismum, si aut demonstrantes uirum hanc dicamus, aut feminam hunc; aut interrogati, quo pergamus, respondeamus Romae; aut unum resalutantes saluete dicamus, cum utique praecedens demonstratio uel interrogatio uel salutatio uim contextae orationis obtineat. multi etiam dubitauerunt, scala quadriga scopa soloecismus an barbarismus esset, cum silicet id genus dictionis barbarismum esse uel ex ipsius uitii definitione facile possit agnosci. soloecismus fit duobus modis, aut per partes orationis aut
Abbreviated transcription (Latin):
uere sit scđȩ õiugationis & ꝓducte dici debeat. ꝑtransmutationẽ litc̃e. sic̃ euan¬
dre ꝓeuander. Syllabȩ. ut displicina ꝓdisciplina. Tpr̃is. ut siqͥs deos ꝓducta
pͥore sẏllaba. & cornpta posteriore ꝓnunci&. Toni qq̃ similit̃ ꝑ has .iiͦii. species
cõmutant᷑. Nã & ipsi adiciunt᷑. detrahunt᷑ ĩmutant᷑. tͣnsmutant᷑. Quoꝵ exẽpla
ultro se offerent siqͥs inqͥr&e. Totidẽ mođ etiã ꝑ aspirationẽ dep̃hendit᷑ bar¬
barismꝰ quẽ qͥdã scripto. qͥdã ꝓnunciatione iudicant asscribendũ. ꝓpt̃ h scilic&
ꝗ aliilitt̾a alii aspirationis notã putant. Fiunt etiã barbarismi ꝑhiatꝰ. St̃ etiã
malȩ cõpositiones .i. cacosintheta. q̃ uitia ñ nulli barbarismos putant. In qͥb. st̃
metacismi. lauta cismi. iotacismi. hiatꝰ. collisiones. & oĩa q̃ plus eqͦ minꝰue
sonantia ab eruditis aurib respuunt᷑. Nos cauenda hec oĩa uitia p̃locuti

Expanded text:
uere sit secundae coniugationis et producte dici debeat. per transmutationem litterae, sicut Euandre pro Euander; syllabae, ut displicina pro disciplina; temporis, ut si quis deos producta priore syllaba et correpta posteriore pronuntiet. toni quoque similiter per has quattuor species conmutantur: nam et ipsi adiciuntur detrahuntur inmutantur transmutantur. quorum exempla ultro se offerent, si quis inquirat. totidem modis etiam per adspirationem deprehenditur barbarismus, quem quidam scripto, quidam pronuntiationi iudicant adscribendum, propter h scilicet, quam alii litteram, alii adspirationis notam putant. fiunt etiam barbarismi per hiatus. sunt etiam malae compositiones, id est cacosyntheta, quas nonnulli barbarismos putant, in quibus sunt mytacismi, labdacismi, iotacismi, hiatus, conlisiones et omnia, quae plus aequo minusue sonantia ab eruditis auribus respuuntur. nos cauenda haec uitia praelocuti
Abbreviated transcription (Latin):
tibicen ꝓtibiicen. unde & hoc solũ exsimiliter compositis penultimã ꝓductã hab&.
& binȩ ꝓbin̾ȩ Syllaba quoꝙ induas diuiditur. ut aulae. aulai. Uirgł in .iii.

Expanded text:
tibīcen pro tibiicen. unde et solum hoc ex similiter compositis paenultimam productam habet, tibīcen pro tibiicen. unde et solum hoc ex similiter compositis paenultimam productam habet, et bīnae pro biunae. syllaba quoque in dua
Abbreviated transcription (Latin):
prȩcor. prelũ. Post positiuȩ q̃q quȩ a.gii. ł .cm.ł.chin. incipiunt. ut agmen. pira¬
emon. menechinꝰ. ł inales q̃q quȩ in ls. ł R.S. ł .ms. ł . iis. t̃minant᷑ ut puls cohos henis
sapiens. Idem etiam inditionib inuenis. Unde oe prȩpositiones noĩant᷑. ut prxpostua
ꝓ noĩa &r subiuinctiua uł relatiua. nec ñ ũba sub iunctiua q magis ab or¬
dinatione nom̃ acceper̃ quã ademonstratione. qͦmͦ imꝑatiua. optatiua. In
or̃ne qq̃ huc modũ possumꝰ inuenire. qñ antecedentia sic̃ iuncta sequentibus
fuerint uera esse ostenduntur. dũ anteponunt᷑ c̃sequentibus ꝑ primã or̃nis
c̃iunctionẽ ut si aliquisdicat. si ambulat dionisius necessario. Nã potest & mo-¬
ueri: & non ambulare. Flem̃tũ est qñ induo diuidit᷑ modo syllabico id con-¬
tẽplatione tẽporũ. ut fieri ꝓfiri. Honga eñĩ uocalis induas breues diuisa est.
Similiter admittier pro admitti. farier ꝓfari. Sed etiã duo in unũ coeunt. ut

Expanded text:
praedium, praelum. postpositiuae quoque, quae a gm uel cm uel chm incipiunt, ut agmen, Pyracmon, Menaechmus; finales quoque, quae in ls uel rs uel ms uel ns terminant, ut puls, cohors, hiems, sapiens. idem etiam in dictionibus inuenis. unde et praepositiones nominantur et praepositiua pronomina et subiunctiua uel relatiua, nec non uerba subiunctiua, quae magis ab ordinatione nomen acceperunt quam a demonstratione, quomodo imperatiua, optatiua. in oratione quoque hunc modum possumus inuenire, quando antecedentia, si coniuncta sequentibus fuerint, uera esse ostenduntur, dum anteponuntur consequentibus per primam orationis coniunctionem, ut si aliquis dicat: si ambulat Dionysiustum est quando in duo diuiditur modo syllabico, id est contemplatione temporum, ut fĭĕri pro fīri, longa enim uocalis in duas breues diuisa est; similiter admittier pro admitti, farier pro fari. sed etiam duo in unum coëunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
loco nom̃ scđo ũbũ posuer̃. qͥ ppecũ nulla oratio sine his cõpleatur. Qđ licoe
ostendẽ a c̃ structioneq c̃tina poene om̃s partes or̃. aqͥ sitollas nom̃ aut ũbũ

Expanded text:
loco nomen, secundo uerbum posuerunt, quippe cum nulla oratio sine iis completur, quod licet loco nomen, secundo uerbum posuerunt, quippe cum nulla oratio sine iis completur, quod licet ost
Abbreviated transcription (Latin):
nucho. ꝑpulcła credo dona haut nr̃is similia. Atq. & ac. qq̃ si adũbio
horrende. nom̃ ꝓ adũbio. Sullime uolat ꝓ sullimiter. Solae queri causa Eor.¬
dinationis ordinis elem̃torũ. qͣre .a. ante .B. & cȩtam. Sic etiã deordinatione
dictis tractare. & pͥmũ deordinatione partiũ or̃. quãuis quidã suȩ solatiũ
imꝑitiȩ quȩ̨rentes. aiunt ñ opoͬtere de huiꝰcemodi reb. quęrere. suspicantes
fortuitas. eẽ. ordinationũ positiones. Ded quantũ ad corũ opinionẽ: euent
gnalit̃ nichil ꝑ ordinationẽ accipi. nec c̃tra ł onlinationẽ ordinẽ peccatori.
Quod existimare penitus stultũ est. Siautem inquibusdã c̃cedant e̾c ordinati¬
onẽ: necesse ÷ etiã omib eã concedẽ. Sic̃ gͥ apta ordinatione ꝑfecta reddit᷑ omatio
sic ordinatione. aptat᷑dite st̃ ad octissiniis artiũ scriptoribus partes or̃. cũ pͥmo

Expanded text:
nucho : «perpulchra, credo, dona aut nostris similia». atque et ac quoque, si aduerbio nucho : «perpulchra, credo, dona aut nostris similia». atque et ac quoque, si aduerbio horrende, nomen pro aduerbio, «sublime uolat» pro sublimiter. solet quaeri causa ordinis elementorum, quare a ante b et cetera; sic etiam de ordinatione igitur de supra dictis tractare, et primum de ordinatione partium orationis, quamuis quidam suae solacium imperitiae quaerentes aiunt, non oportere de huiuscemodi rebus quaerere, suspicantes fortuitas esse ordinationum positiones. sed quantum ad eorum opinionem, euenit generaliter nihil per ordinationem accipi nec contra ordinationem peccari, quod existimare penitus stultum. si autem in quibusdam concedant esse ordinationem, necesse est etiam omnibus eam concedere. sicut igitur apta ordinatione perfecta redditur oratio, sic ordinatione apta traditae sunt a doctissimis artium scriptoribus partes orationis, cum primo
Abbreviated transcription (Latin):
cant iđ c̃iunetȩ alis significant ꝑse aut̃ ñ. Itaq uariat᷑ earũ significatio. adiuĩ c̃iunctarũ
eis ut .in. aliud significat cũ acc̃to iungit᷑ & aliud cũ abłto. ut inurbẽ & in urbe. ad locũ
& in loco. Coniunctiones qq̃ copulatiuȩ aedis iunctiuȩ. et̃ dinoscunt᷑ ab aliis partibus
or̃ quȩ eis sociantur. ut . uł. aut. ñ solũ disiunctiuȩ sedeciam copulatiuȩ reꝑuntur
ut tert᷑ in cunucho. Uelrex semꝑ maximas ih grãs agebat quicquid fecerã aliis ñ.
Que. etiam ñ solũ copulatiua. sed etiã disiunctiua inuenit᷑. ut iur̃ in .ii. enđ. Aut¬
pelago danaũ insidias suspectaq dona. Precipitare iubent subiectisq ure
flãmis. Que ꝓue. Hecñetiã aliȩ ꝓ alus partibus accipiuntur. Neq id alit
pos sumꝰ scire. nͥ ex adiunctis. ut. ꝑ. si uerbo apponatur: ꝓ ualde accipit᷑ iđ loco
adũbii. Etiã si nõi ẽiungat᷑. sub eadẽ intentionis significatione. ut ter̃ in eu¬

Expanded text:
t coniunctae aliis significant, per se autem non. itaque uariatur earum significatio ad uim coniunctorum eis, ut in aliud significat, cum accusatiuo iungitur, et aliud, cum ablatiuo, in urbem et in urbe, ad locum et in loco. coniunctiones quoque copulatiuae et disiunctiuae esse dinoscuntur ab aliis partibus orationis, quae eis sociantur, ut uel, aut non solum disiunctiuae, sed etiam copulatiuae reperiuntur, ut Terentius in eunucho : «uel rex semper maximas / mihi gratias agebat quicquid feceram; aliis nonque etiam non solum copulatiua, sed etiam disiunctiua inuenitur, ut Virgilius in ias suspectaque dona / praecipitare iubent subiectisque urere flammis», que pro ue. nec non etiam aliae pro aliis partibus accipiuntur, neque id aliter possumus scire nisi ex adiunctis, ut per, si uerbo apponatur, pro ualde accipitur, id est loco aduerbii; etiam si nomini coniungatur sub eadem intentionis significatione, ut Terentius in eu
Abbreviated transcription (Latin):
dignitatẽ de manii pͥncipũ uł qͦꝵlibet laicoꝵ accipiant. Clerici
in duab ciuitatib łeccłiis p̾lationes seu p̃bendas ñ habeant.
Nullꝰ ep̃s & abbas simul sit. Prb̃r. diaconꝰ subdiaconꝰ. ł canonicus
cuiꝰ libet ordinis carnali cõmercio ñ utat᷑. Prb̃r. diaconꝰ. subdiaco¬
nꝰ post lapsũ ñ ministret. Eccłasticȩ dignitates ł canonice a nullo
uendant᷑ uelemant᷑ Illis tantũ qͥ ignorantes canonũ auctoritatẽ
ł fusse ꝓhibitũ canonicas emert̃: indultũ sit. Illis uͦ qͥ scient̃ a se ł
a parentib ep̃tas possident: auferant᷑ Nemo laicoꝵ pꝰ acceptos ci¬
neres in capite ieuinii usq ad pascha carnẽ comedat. Clericoꝵ nullꝰ¬

Expanded text:
dignitatem de manu principum, vel quorumlibet laicorum, non accipiant. Clerici in duabus civitatibus vel ecclesiis praelationes seu praebendas non habeant. Nemo episcopus et abbas simul sit. Presbyter, diaconus, subdiaconus vel canonicus cujuslibet ordinis, carnali commercio non utatur. Presbyter, diaconus, subdiaconus, post lapsum non ministret. Ecclesiasticae dignitates, vel canonicae, a nullo vendantur, vel emantur. Illis tantum, qui, ignorantes canonum auctoritatem, vel fuisse prohibitum, canonicas emerunt, indultum sit. Illis vero, qui scienter a se vel a parentibus emptas possident, auferantur Nemo laicorum post acceptos cineres in capite jejunii usque ad Pascha carnem comedat. Omni
Abbreviated transcription (Latin):
ũ scdm sẽꝑ in ebdomade pentecosten cȩlebret᷑. Ab aduentu dm̃
usq ad oc tabas epiphanie. & a septuagesima usq ad octabas
paschȩ. & apͥma die rogationũ usq ad octabas pentecosten & ñ
tempore a quarta feria occidente sole usq ad scd̃am feriã oriente
sole. treiua dei custodiat᷑. Q ep̃m ceperit: om̃ino exlex habeat᷑
Qmonachos uł clericos uel scĩmoniales & eoꝵ comites ceꝑit uł ex¬
poliauerit. anathema sit Q ep̃oꝵ morientiũ bona uel clericoꝵ
diripuerit. anathenia sic. Qusq ad septimã generationẽ con-¬
sanguinitati se copulauerit: anathema sit. Hemo in ep̃m eligat᷑¬

Expanded text:
lebretur. Ab Adventu Domini usque ad octavas Epiphaniae, et a Septuagesima usque ad octavas Paschae, et a prima die Rogationum usque ad octavas Pentecosten, et omni tempore a quarta feria, occidente sole, usque ad secundam feriam, oriente sole, trevia Dei custodiatur. Qui episcopum ceperit, omnino exlex habeatur. Qui monachos, vel clericos, vel sanctimoniales et eorum comites ceperit, vel exspoliaverit, adiripuerit, anathema sit. Qui usque ad septimam generationem consanguinitati se copulaverit, anathema sit. Nemo in episcopum eligat
Abbreviated transcription (Latin):
Omͥ sola mei suꝑ astianactis imago. de ÷ enĩ es. ũbũ ad ꝑfectionẽ or̃. Nec enĩ apo¬
copã possumꝰ eã dicere q fit inplena dictione : sq in litta uł sylła sensuꝑse
carentib Or̃nis q̃q fit defectio ut ap̃terent᷑ in eunucho. Egone illã q¬

Expanded text:
 sola mei super Astyanactis imago»; deest enim uerbum ad perfectionem orationis. nec enim apo sola mei super Astyanactis imago»; deest enim uerbum ad perfectionem orationis. nec enim apocopam possumus eam dicere, quae fit in plena dictione, sed quae in litera uel syllaba sensu per se carentibus. orationis quoque fit defectio, ut apud Terentium in eunucho : «egone illam, q
Abbreviated transcription (Latin):
c̾iunctiones qͣntũ ad sensũ plerunq suꝑ uacuȩ ponunt᷑. Nec ñ or̃ nes inuenimꝰ
similit̃ suꝑ uacuȩ positas ut ibant qͣ pot̾ant. & qͣ ñ pot̾ant ñ ibant C̃ trͣiȩ similit̃
pas mones ꝑ defectionẽ frunt. litt̃ȩ & silłȩ. & dictionis & or̃nis. Litt̾ȩ : ut sut ꝓ
siuit audact̃ ꝓaudacit̃. Silłȩ ut cõmorit ꝓ cõmouerit. hor̃ in .ii. serm̃. at ille
qͥ me cõmorit: meliꝰ ñ tangere clamo. flebit. Deũ ꝓdeoꝵ accestis ꝓaccessistis. hoĩ
in .iiii. carminũ. Quȩ me surpueratmͥ. Psurripuerat. dictionis: ut urbs
antiqͣ fuit . tirii tenuere coloni. de : enĩ. quã. Similit̃. hȩc secũ mene incepto desi¬
a sedib imis. Una eurusq nothus ruunt. Peruunt. de ÷ enĩ prȩpositio ad
ꝑfectionẽ plenȩ or̃nis. In hisst̃ etiã illaqͥb de ÷ infine ũbũ. ut uirgł in .iii. eneib

Expanded text:
coniunctiones quantum ad sensum plerumque superuacue ponuntur. nec non orationes inuenimus coniunctiones quantum ad sensum plerumque superuacue ponuntur. nec non orationes inuenimus similiter superuacue positas, ut: «ibant, qua poterant, et qua non poterant, non ibant». contrariae similiter passiones per defectionem fiunt literae et syllabae et dictionis et orationis: literae, ut siit pro siuit, audacter pro audaciter; syllabae, ut commorit pro commouerit. Horatius in II sermonum : «at ille, / qui me commorit melius non tangere, clamo, / flebit»; deum pro deorum, accestis pro accessistis. Horatius in IIII carminum : «quae me surpuerat mihi» pro surripuerat; dictionis, ut: «urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni», deest enim quam; similiter: «haec secum: mene incepto desia sedibus imis / una eurusque notusque ruunt» pro eruunt; deest enim praepositio ad perfecti
Abbreviated transcription (Latin):
elementũ : or̃ ꝑfectȩ. Et qͦm elem̃ta iuncturis sylłas efficiunt suis: sic etiã ordinatio
intelligibiliũ imaginẽ qͣndã sitłȩ ꝑficit adiunctione dictionũ. Est enĩ oratio cõpre¬
hensio dictionũ aptissime ordinatarũ qͦmͦ siłła cõprehensio litt̾arũ aptis sime c̃iunc¬
tarũ. Et qͦmͦ ex syłłarũ c̃iunctione dictio sic etiã exdictionũ c̃iunctione ꝑfecta oratioc̃stat.
Possumꝰ ex accidentiũ qͦq similitudine ħ c̃tẽplari.dis idẽ elenĩtũ accipit᷑ ut relliqͥas reddo.
etiã dictio. tã inc̃õpositione quã in appositione. In c̃positione: ut ter̃ in phorm̃. Ex aduer¬
ꝓmori. In appositione qq̃ ut uirgł in x. Sic ore locuta ÷. abundat enĩore. Itẽ in xi.
Et lacrimis ita fat᷑ obortis. Tene inqͥt miserande puer:cũ lȩta uenir &. Inuidit
fortunam. Namcũ dixisset fatur: suꝑuacuũ ÷ inquit. Nec mirũ. cũ expletiuȩ

Expanded text:
nis perfectae, et quomodo elementa iuncturis syllabas efficiunt suis, sic etiam ordinatio intellegibilium imaginem quandam syllabae perficit adiunctione dictionum. est enim oratio comprehensio dictionum aptissime ordinatarum, quomodo syllaba comprehensio literarum aptissime coniunctarum; et quomodo ex syllabarum coniunctione dictio, sic etiam ex dictionum coniunctione perfecta oratio constat. possumus autem ex accidentium quoque similitudine hoc contemplari. bis idem elementum accipitur, ut relliquias, reddo, etiam dictio tam in compositione quam in appositione: in compositione, ut Terentius in Phormione : «exaduerori satius est» pro mori; in appositione quoque: Virgilius: «sic ore locuta est», abundat enim ore. idem in XI: «lacrimis ita fatur obortis»: et «tene, inquit, miserande puer, cum laeta ueniret, / inuidit fortuna mihi?». nam cum dixisset fatur, superuacuum est inquit, nec mirum, cum expletiuae
Abbreviated transcription (Latin):
indiuidua. Ea enĩ ñ qci .nq mͦ iunct̾as ostendit fierilitt̾arũ s ꝑ aptisimã rationẽ yñ
& litt̃as uerisimilit̃ dñt appellari qͣsi legitt̃ãs. ꝙ legendiit̃ p̃beant ordine congruo
dictionẽ ꝓficiunt. Ig manifestũ. ꝙ c̃seq̃ns : ut etiã dictiones cũ partes sint ꝑ c̃structi¬

Expanded text:
indiuidua. ea enim non quocumque modo iuncturas ostendit fieri literarum, sed per aptissimam ordinationem, unde indiuidua. ea enim non quocumque modo iuncturas ostendit fieri literarum, sed per aptissimam ordinationem, unde et literas uerisimiliter dicunt appellari, quasi legiteras, quod legendi iter praebeant ordine congruo dictionem perficiunt. igitur manifestum, quod consequens est, ut etiam dictiones, cum partes sint per constructi
Abbreviated transcription (Latin):
nINANIt Exposit is lib&is de partib orationis inplerisq appollonii auctori¬
fatẽ sumꝰ secuti. aliorũ quoq siue nr̃orũ siue grecorũ uon pretermittentes
necessaria. & siquid ipsiqq̃ noui potuerimꝰ addẽ: nc̃ qq̃ eiꝰdẽ maxi¬
me deordinatione siue c̃structione dictionũ quã gr̃i cyNT ac y
uocant uestigia se q̃ntes. siqͥd etiã ex aliis ł ex nob̾ c̃gruũ inueniat᷑ ñ recusemꝰ int̾ ponere.
Insupͣdictis gͥ de singuł uocib dictionũ ut poscebat earũ ratio tractauimꝰ nc̃ aũ dicemꝰ
de ordinatione eaꝑ q̃ solet fieri ad constructionẽ or̃ ꝑfectȩ. Quã ad modũ necessa
riã ad auctoꝵ expositionẽ õiũ diligentis siine debemꝰ inqͥrere.ꝙ quẽ ad modũ litt̃ȩ
apte coeuntes faciunt siłłas. & silłȩ dictiones: sic & dictiones or̃nẽ. Hoc etiã de litt̃is
tradita ratio demonstraũ. q̃bene dñr ab appollonio pͥma mat̾ies uocis. eẽ. humanȩ

Expanded text:
in ante expositis libris de partibus orationis in plerisque Apollonii auctoritatem sumus secuti, aliorum quoque siue nostrorum siue Graecorum non intermittentes necessaria et si quid ipsi quoque noui potuerimus addere, nunc quoque eiusdem maxime de ordinatione siue constructione dictionum, quam Graeci σύνταξιν uocant, uestigia sequentes, si quid etiam ex aliis uel ex nobis congruum inueniatur, non recusemus interponere. in supra dictis igitur de singulis uocibus dictionum, ut poscebat earum ratio, tractauimus; nunc autem dicemus de ordinatione earum, quae solet fieri ad constructionem orationis perfectariam ad auctorum expositionem omnium diligentissime debemus inquirere, quod, quemadmodum literae apte coëuntes faciunt syllabas et syllabae dictiones, sic et dictiones orationem. hoc enim etiam de literis tradita ratio demonstrauit, quae bene dicuntur ab Apollonio prima materies uocis esse humanae
Abbreviated transcription (Latin):
impellite remos: idẽ in .iiii. ILẏtterȩ transmutant᷑. ut teucre. ꝓ teucer.
S etiã syllȩ. ut displicina ꝓdisciplina. Or̃nes q̃q̃. ut nutriuit filios ac peꝑit. ꝓpeꝑit

Expanded text:
impellite remos!» idem in IIII. literae transmutantur, ut Teucer pro Teucre; impellite remos!» idem in IIII. literae transmutantur, ut Teucer pro Teucre; sic etiam syllabae, ut displicina pro discipl
Abbreviated transcription (Latin):
in epodo. Niuesq deducunt iouem. Nunc mare nunc siluae. Est enimdi-¬
metrum iambicũ. coniunctũ penti memeri heroice. Sedetiam duae syllabę¬
in unam coeunt. ut uirgłs IN .UI. fixerit eripedem ceruam licoe aut heri.¬
manthi. ꝑ lacarit nemora. Fripedẽ ꝓaeripedem. Tetra sillabũ ꝓtulit
propenta silło. Sed etiam dictio diuiditur ut sidicã. respublica felix est.
publica magister militũ fortis. militũ fortis magister. Uirg̃ in .iii. georg̃.
deptem subiectatrioni. ꝓseptentrioni subiecta. Etiã diuisa posst̃ c̃iungi. ut male¬
fida argiletũ huiꝰ modi malesana. Orationib similit̾ accidentes c̃iunctiones. est
qñ c̃iungt̃ duas łplures orñs. est qñ suberactȩ dissoluunt. ut. c̃ticuere om̃s intentiꝙ
ora tenebant: Uirgł in .ii. Idẽ in eodem Achamasq thoasq pelidesq neptole-¬
mesq pͥmꝰq machaon. Contra alii naualib ite. ferte citiferrũ. date tela.

Expanded text:
ersu: Nivesque deducunt Jovem Nunc mare, nunc silvae. Est enim dimetrum iambicum conjunctum penthemimere heroico. in unam coëunt, ut Virgilius in VI: «fixerit aeripedem ceruam licet aut Erymanthi / placarit nemora», aeripedem pro aëripedem, tetrasyllabum protulit pro pentasyllabo. sed etiam dictio diuiditur, ut si dicam: res publica felix est et res felix est publica; magister militum fortis, militum fortis magister. Virgilius in III georgicon : «septem subiecta trioni», pro septemtrioni subiecta. etiam diuisa possunt coniungi, ut malefida, argiletum, huiusmodi, malesana. orationibus similiter accidentes coniunctiones est quando coniungunt duas uel plures orationes, est quando subtractae dissoluunt, ut: «conticuere omnes intentique ora tenebant», Virgilius in II. idem in eodem: «Acamasque Thoasque / Pelidesque Neoptolemus primusque Machaon»; contra: «alii naualibus ite, / ferte citi ferrum, date tela,
Abbreviated transcription (Latin):
ruamꝰ. & moriam᷑. Prȩt̃ea quẽ ad modũ elem̃toꝵ alia sunt uocalia quȩ ꝑ se uocẽ
ꝑficiunt. alia c̃sonantia quȩ sine uocalibus ꝑficere uocẽ neq̃unt: sicetiam
inditionibus anĩ ad uertimus quasdã ad similitudinẽ uocaliũ ꝑse esse
recte. diserte. adillos qͥ opportune aliqͥd. agt̃ ł dnt. Aliȩ uͦ dictiones sunt
quȩ ad similitudinẽ consonantium. sine adiur̃to aliarũ partiũ or̃ ꝙ imitant᷑¬

Expanded text:
rea inquit quemadmodum elementorum alia sunt uocalia, quae per se uocem perficiunt, alia consonantia, quae sine uocalibus uocem perficere nequeunt, sic etiam in dictionibus animaduertimus quasdam ad similitudinem uocalium per se esse 'recte', 'diserte' ad illos qui opportune aliquid agunt uel dicunt; aliae uero dictiones sunt, quae ad similitudinem consonantium sine adiumento aliarum partium orat
Abbreviated transcription (Latin):
rit si reus: data impunitatȩ uitȩ uel mẽbroꝵ iusticie redat̃
Si innocens. lib̾et᷑. Corpꝰ dñicũ & sanguis dnĩcus singulatĩ accipiatur.
Una queq eccła decimas suas habeat. & ñ in alteriꝰ eccłȩ uis qͣlibet
dante transeat. Laicus decimas nec uendat nec retineat. ꝓ sepultu-¬
ra mortuoꝵ pactũ preciũ ñ exigat᷑ aut detͦ. Aliqͥs pͥncipũ laicoꝵ
capellanũ non habeat nͥ ab ep̃o datũ. Qd si in aliqͦ offenderit. ab

Expanded text:
rit, si reus est, data impunitate vitae vel membrorum, justitiae reddatur; si innocens, liberetur. Corpus Dominicum et sanguis Dominicus siugulatim accipiatur. Unaquaeque ecclesia decimas suas habeat, et non in alterius ecclesiae jus, quolibet dante, transeat. Laicus decimas nec vendat, nec retineat. Pro sepultura mortuorum pactum pretium non exigatur, aut detur. Nullus principum laicorum capellanum h
Abbreviated transcription (Latin):
pleriq consueuer̃ cauere. & inutile putant hoc numero
aliquid ordiri. quo totus noua luce mundus emicuit:
Ansinistris sol coepit auspiciis : Et quomͦ potest aliis bona
signa dare. qui sibi eligere diẽ sui nesciuit exortꝰ: Aut qͦmͦ
signa eiꝰ ꝓbant. cuiꝰ ortũ ñ ꝓbant. Quid etiã de luna dicimꝰ.
quȩ & quarto die coepit & quarta decima diẽ signat salutis
An displicet numerꝰ. quo celebrat᷑ misteriũ redẽptionis: Ideo
demones declinandũ esse ꝑsuadent numerũ eũ. quo eorũ
destructa nequicia est. Ideo gentiles nichil adoriendum
asserunt. qͥa scuint tunc pͥmũ artes suas uacare coepisse.
&e populos gentiles ad ȩccłam demigrasse. Lunã certe qͣrtã
si pura fuerit. neq obtusis cornib : dare reliquis dieb usq
ad exactũ mensẽ indiciũ serenitatis existimant. Nolunt gͦ
isdem exordiis inchoare. quib serenitas inchoat᷑. Sed iam ÷¬

Expanded text:
plerique consueuerunt mysteria et inutile putant hoc numero plerique consueuerunt mysteria et inutile putant hoc numero aliquid ordiri, quo totus noua luce mundus emicuit? an sinistris sol coepit auspiciis? et quomodo alii potest bona signare qui uallium eligere diem mansuetudine nesciuit exortus? aut quomodo signa eius probant, cuius ortum non probant? quid etiam de luna dicimus, quae et quarto die coepit et quarta decima diem signat salutis? an displicet numerus, quo celebratur mysterium redemptionis? ideo daemones declinandum esse persuadent numerum eum, quo eorum destructa nequitia est. ideo gentiles nihil adoriendum adserunt, quia sciunt tunc - primum artes suas uacare coepisse et populos gentiles ad ecclesiam demigrasse. lunam certe quartam, si pura fuerit neque obtunsis cornibus, dare reliquis diebus usque ad exactum mensem indicium serenitatis existimant. nolunt ergo 7 isdem exordiis incohare, quibus serenitas incohatur. sed iam
Abbreviated transcription (Latin):
gicis carminib posse deduci. Aniles istȩ fabulȩ. ac uulgi
opiniones. Quis enĩ opus dĩ tanto ministerio deputatum.
arbitret᷑ chaldaicis suꝑstitionib posse temptari : Lapsus
sit ille qui se transfigurat in angłm lucis. & deductꝰ uolun-¬
tate ꝓpria non carminum potẽstate. Sane &e inhoc quasi
ȩccła putaris posse de loco tuo & statione deduci. Multi tẽptant
ȩccłam. s magicȩ artis ei carmina nocere non possunt. Nichil
incantatores ualent. ubi xp̃i canticũ cotidie decantatur.
Habet incantatorẽ suũ dnm iesum ꝑ quẽ magorũ incantantiũ
carmina & serpentiũ uenena euacuat. Et ipse sicut serpeis
exaltatꝰ deuorat colubros egyptioꝵ. & ferale licet carm̃
immurmuret: in xp̃i nomine euacuat᷑. Sic petrus simonem
alta cęli magico uolatu petentẽ. dissoluta carminũ potesta¬
Pulchre ut arbitror. cessit dies quartus. Quomͦ gͥ quartum

Expanded text:
gicis carminibus posse deduci. aniles istae fabulae ac uulgi gicis carminibus posse deduci. aniles istae fabulae ac uulgi opiarbitraretur Chaldaicis superstitionibus posse tentari? Lapsus sit ille, qui se transfigurat in angelum lucis, et deductus voluntate propria, non carminum potestate. Sane et in hoc quasi Ecclesia putaris posse de loco tuo et statione deduci. Multi tentant Ecclesiam: sed sagae artis ei carmina nocere non possunt. Nihil incantatores valent, ubi Christi canticum quotidie decantatur. Habet incantatorem suum dominum Jesum, per quem magorum incantantium carmina, et serpentum venena evacuavit: et ipsa sicutexaltatus deuorat colubras, et Aegyptiorum ferale licet carmen inmurmuret, in Christi nomine hebetatur. alta caeli magico uolatu petentem dissoluta carminum potestaPulchre, ut arbitror, cessit dies quartus. quomodo igitur quartum
Abbreviated transcription (Latin):
to mundo refulsit. & tenebras scłihuiꝰ illuminans dicit. Nox
p̃cessit. dies apppinquauit. Pulchrȩ ait ꝓpiciens. quasi suos
de suꝑiore ꝓspectans. sicut habes. Dñs de cȩlo ꝓspęxit suꝑfilios
hominum. ꝓspiciens gͦ eccła sicut luna defectus habet & ortꝰ
frequentes. sed defectib suis creuit. & his meruit ampliari.
dum ꝑsecutionib minuit᷑. & confessorũ martyriis coronat᷑.
Hȩc estꝰ uera luna. quȩ de frĩs sui luce ꝑpetua lum̃ sibi immor¬
talitatis & gr̃ȩ mutuat᷑. Fulget enim ȩccła. ñ suo sed xpĩ
lumine. & splendorẽ sibi arcessit de sole iusticiȩ. ut dicat.
U iuo autẽ iam ñego. uiuit autẽ in me xp̃s. ħ eata plane. quȩ
tantum insigne meruisti. unde te ñ tuis neomenus. sed typo
eccłȩ beatam dixerim. In illis enim seruis. in hoc diligeris.
Quam ridiculum aut̃. qđ te plerunq credunt homines ma-¬

Expanded text:
to mundo refulsit et tenebras saeculi huius inluminans dicit: nox to mundo refulsit et tenebras saeculi huius inluminans dicit: nox praecessit, dies adpropinquauit. pulchre ait prospiciens, quasi suos de superiori prospectans, sicut habes: dominus de caelo prospexit super filios hominum. prospiciens ergo ecclesia sicut luna defectus habet et ortus frequentes, sed defectibus suis creuit et his meruit ampliari, dum persecutionibus minuitur et confessorum martyriis coronatur. haec est uera luna, quae de fraterni sui luce perpetua sibi lumen inmortalitatis et gratiae mutuatur. fulget enim ecclesia non suo, sed Christi lumine et splendorem sibi arcessit de sole iustitiae, ut dicat: uiuo autem iam non ego, uiuit autem in me Christus. beata plane, quae tantum insigne meruisti! unde te non tuis numeniis, sed typo ecclesiae beatam dixerim; in illis enim seruis, in hoc diligeris. quam ridiculum autem quod te plerumque credunt homines ma
Abbreviated transcription (Latin):
tui corporis estimare. sed m̃tis uiuacitate.Minuit᷑ luna. ut
elem̃ta repleat. Hoc est uere grande misteriũ. Donauit hoc ei.
qui omnib donauit grãm. Exinaniuit eam ut repleat. qui
etiam ex inanuit ut om̃s repleret. Ex inaniuit enĩ se ut
descenderet nobis. descendit nobis ut ascenderet omnibus.
A scendit enĩ inquit suꝑ cȩlos ut impleret omnia. Itaq qͥ ex in a¬
nitus uenerat. de plenitudine sua apłos adimpleuit. Vnde
unus ex his dicit Nam de plenitudine eius nos om̃s accepimus.
Ergo annunciauit luna misteriũ xp̃i. ñ mediocris inqua sig¬
num posuit suũ. ñ mediocris quȩ typum habet dilectȩ ȩccłȩ.
qđ significat ꝓpħa dicens. Oriet᷑ indieb eius iusticia & ab un¬
dant̾ia pacis donec extollat᷑ luna. Et incanticis dñs de sua spon¬
sa ait. Quȩ nam est hȩc ꝓspiciens tanquã diluculum. speciosa
sicut luna electa ut sol: Et merito sicut luna ȩccła quȩ to¬

Expanded text:
tui corporis aestimare, sed mentis vivacitate. Minuitur luna, ut tui corporis aestimare, sed mentis vivacitate. Minuitur luna, ut elementa repleat. Hoc est vere grande mysterium. Donavit hoc ei qui omnibus donavit gratiam. Exinanivit eam, ut repleat qui edescenderet nobis, descendit nobis, ut ascenderet omnibus; ascendit enim inquit super caelos, ut impleret omnia. itaque qui exinanitus aduenerat a plenitudine sua apostolos impleuit. unde unus ex his dicit: nam de plenitudine eius nos omnes accepimus. ergo annuntiauit luna mysterium Christi. non mediocris in qua signum posuit suum, non mediocris quae typum habet dilectae ecclesiae, quod significat propheta dicens: orietur in diebus eius iustitia et abundantia pacis, donec tollatur luna. et in Canticis dominus de sua sponsa ait: quaenam esthaecprospiciens tamquam diluculum, speciosa sicut luna, electa ut sol? et merito sicut luna ecclesia, quae to
Abbreviated transcription (Latin):
ñcum luna mutat᷑. sed ꝑmanebit cũ sole. Unde luna ñ est
particeps stulticiȩ. quia ñ luna mutat᷑ ut stultꝰ. sed stultꝰ
ut luna. Deniq sem̃ iusti sicut luna ꝑfecta inęt̾nũ manet.
& testis in cȩlo fidelis. Aliud ÷ enĩ fungi ministerio. aliud
circum ferri ingenio. & sensus infirmitate fixam ñ habere
sententiã. Lunã ꝑte laborat. & ꝓpt̾ uoluntatẽ dĩ subdita ÷.
Uanitati enim creatura subiecta ÷ ñ sponte. sed ꝓpt̾ eum qͥ
subiecit inspe. Illa gͦ ñ sponte mutat᷑. tu sponte mutaris.
Illa congemiscit & comparturit insua mutatione. tu ñ
intelligis & gratularis frequent᷑. Illa tuam redẽptionem
frequent᷑ expectat. ut a communi totius creaturȩ serui¬
tio liberetur. tu & tuȩ redemptioniᷤ illiꝰ lib̾tati affers
impedim̃tum. Tugͦ non suȩ stulticiȩ est. qđ dum tu expectaris
&e nec sero conuerteris. adhuc & illa mutat᷑. Noligͦ lunã ocło

Expanded text:
non cum luna mutatur; sed permanebit cum sole. Unde non luna est non cum luna mutatur; sed permanebit cum sole. Unde non luna est particeps stultitiae; quia non luna mutatur ut stultus, sed stultus ut luna. Denique semen justi sicut luna perfecta in aeternum manet, et testis in coelo fidelis. Aliud enim est fungi ministerio, aliud circumferri ingenio, et sensus infirmitate fixam non habere sententiam. Luna pro te laborat, et propter voluntatem Dei subdita est. Vanitati enim creatura subjecta est non sponte, sed propter eum, qui subjecit in spe. Illa ergo non sponte mutatur: tu sponte mutaris. Illa congemiscit et comparturit in sua mutatione: tu non intelligis, et gratularis frequenter. Illa tuam redemptionem frequenter exspectat, ut a communi totius creaturae servitio liberetur: tu et tuae redemptioni, et illius libertati affers impedimentum. Tuae ergo, non suae stultitiae est, quod dum tu exspectaris, et nec sero converteris, adhuc et illa mutatur. Noli ergo lunam oculo
Abbreviated transcription (Latin):
considera & in eo magnũ esse misterium. qđ eiꝰ exemplo cognoseis
tionem uenerunt. iterũ ꝑfecta minuunt᷑. cȩlũ enĩ & t̾ra prȩte¬
ribunt. cur ñ id moderationis assumimꝰ. ut neq in aduersis
abiciamꝰ animũ. qui enim omnia fecit ex nichilo. facile te
qͦq potens est ad summa & ꝑfecta ꝓuehere. & rursus ne extol¬
lamur in ꝓperis. neq in potestateꝰ aliqua nos diuitiisq iacte¬
mus. neq inuirib corporis aut pulchritudine głemur.
inquo est facilis corruptio. crebra mutatio. sed manentem
infuturũ animi grãm ꝑsequamur: Nam site lunȩ c̃tristas
occasus. quȩ se semꝑ reparat acreformat. multomagis c̃tris.¬
tare debet. si anima ꝑfectu uirtutis impleta cũ fuerit: postea
ꝑ inconstantiã m̃tis atq incuriam a suo deflexa ꝓposito. stu¬
dia sua sepe commutet. qđ ÷ insipientiȩ & inscitiȩ. Unde

Expanded text:
considera et in eo magnum esse mysterium, quod ejus exemplo cognoscis, considera et in eo magnum esse mysterium, quod ejus exemplo cognoscis, tionem venerunt, iterum perfecta minuuntur, coelum enim et terra praeteribunt; cur non id moderationis assumimus, ut neque in adversis abjiciamus animum, qui enim omnia fecit ex nihilo, facile te quoque potens est ad summa et perfecta provehere; et rursum non extollamur in prosperis, neque in potestate aliqua nos, divitiisque jactemus, neque in viribus corporis, aut pulchritudine gloriemur, in quo est facilis corruptio, crebra mutatio, sed manentem in futurum animi gratiam persequamur. Nam si te lunae contristat occasus, quae se semper reparat ac reformat; multo magis contristare te debet, si anima profectu virtutis impleta cum fuerit, postea per inconstantiam mentis, atque incuriam a suo deflexa proposito studia sua saepe commutet, quod est insipientiae et inscientiae. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
staret. non de iniciis lunȩ eum sperandũ esse sed de ꝓuiden¬
tia & miscđia creatoris. Sane euripi cum exundent undiq
scđm reliquas species lunȩ & acceptos fluctus refundant
uel etiam ipsi magno ferant᷑ impetu: in ortu tam̃ eiꝰ stant
placidi . quo adusq luna sine lumine est. At uͦ ubi eam
dierum accessꝰ retexerit: tunc in suos cursus refluos re¬
uertunt᷑. Impetus quoq qui in oceano e̾e̾ ꝓhibet᷑. cũ reliqͥs
dieb ordinẽ suum seruare dicat᷑: lunari exortu euidens
mutationis suȩ fertur indiciũ dare. ut mare ipsũ occi-
dentale in quo spectat᷑ impetꝰ. solito amplius accedat¬
ac recedat. & maiore estu ferat᷑. tanquã lunȩ quibusdã aspiratio¬
nib retrorsum trahat᷑. & iterũ eodẽ impulsu acretractu
in m̃suram ꝓpriam refundat᷑. Unde si miraris quomͦ defectũ
luna patiatur. cum tantam uim mutationis habeat suȩ.

Expanded text:
staret non de initiis lunae eum sperandum esse, sed de providenstaret non de initiis lunae eum sperandum esse, sed de providentia et misericordia Creatoris. Sane Euripi cum exundent undique secundum reliquas species lunae, et acceptos fluctus refundant, vel etiam ipsi magno ferantur impetu; in ortu tamen ejus stant placidi, quoadusque luna sine lumine est. At vero ubi eam dierum accessuertuntur. ampotis quoque, quae in oceano esse perhibetur, cum reliquis diebus ordinem suum seruare dicatur, lunari exortu euidens mutationis suae fertur indicium dentale, in quo spectatur ampotis, solito amplius accedatac recedat, et majore aestu feratur, tamquam lunae quibusdam aspirationibus retrorsum trahatur, et iterum iisdem impulsum ac retractum in mensuram propriam refundatur. CAPUT VIII. Unde si miraris quomodo defectum luna patiatur, cum tantam vim mutationis habeat suae;
Abbreviated transcription (Latin):
siquidẽ pleniores ostreȩ reperiri ferunt᷑ multaq alia
cum glob lunaris adolescit. De arborũ quoq internis
idem allegant. qui hoc usu ꝓprio comꝑerunt. Uidemꝰ gͦ¬
ortum eius & defectũ. rationis eẽ. ñ infirmitatis. Nunquã
enim tantã rerum mutationẽ daret. nͥ prestantẽ uirtutẽ
haberet & gram a conditore collatam. Aerẽ quoq ñ nulli
etiã docti & xp̃ĩani uiri. allegauerunt lunȩ ex ortu sole¬
re mutari : Sed si id mutationis lunari quadam fieret
u iolentia. ad omnẽ eiꝰ ortũ intexeret᷑ nubib cȩlũ. pluuiȩ
funderentur. Deniq cũ ante dies esset sermo de pluuia.
quȩ fore utilis diceret᷑ : ait quidã. Ecce neomenia dabit
eam. Et quanuis cupidi essemus imbriũ: tam̃ eiusmodi
assertiones ueras esse nolebamꝰ. Deniq delectatꝰ sum qđ
nullus ymber effusus est. donec precib ȩccłȩ datus manife¬

Expanded text:
siquidem pleniores ostreae reperiri ferantur multaque alia, siquidem pleniores ostreae reperiri ferantur multaque alia, cum globus lunaris adolescit. De arborum quoque internis idem allegant qui hoc usu proprio compererunt. » e, non infirmitatis. Numquam enim tantam rebus mutationem daret, nisi praestantem virtutem haberet et gratiam a conditore collatam. 30. Aerem quoque nonnulli etiam docti et christiani viri allegaverunt lunae exortu solere mutari: sed si id mutationis lunaris quadam fieret violentia, ad omnes ortus ejus intexeretur nubibus coelum, pluviae funderentur. Denique cum ante dies esset sermo de pluvia, quae fore utilis diceretur, ait quidam: Ecce neomenia dabit eam. Et quamvis cupidi essemus imbrium; tamen ejusmodi assertiones veras esse, nolebam. Denique delectatus sum, quod nullus imber effusus est; donec precibus Ecclesiae datus, manife
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ fertilitatis gram uaporaret : Similia de lunȩ ratione
conueniunt. quȩ de consorti eiꝰ ac fr̃e memorauimꝰ. siquidẽ
in idse induit ministeriũ in qđ & fr̃. ut illum in et tenebras
foueat semina. augeat fructꝰ. Habet etiã pleraq a fr̃e dis¬
tincta. ut quẽ totõ die calor humorẽ t̾rȩ siccauerit. eundẽ
exiguo noctis tempore ros reponat. Nam &e ipsaluna. larga
roris asseritur. Deniq cum serenior nox est & luna ꝑnox:
tunc largior ros fertur arua ꝑfundere. Ee pleriq subaere
quiescentes. quo magis sub lumine fuerunt lunȩ. eo plus
humoris se capite collegisse senserunt. Unde & incanticis
nes mei guttis noctis Tum deinde minuitur & auget᷑. ut
minor sit cum resurgit noua. & cũ sit imminuta cumu-¬
let᷑. In quo grande ÷ misteriũ. Nam & defectui eiꝰ compa¬
tiunt᷑ elementa. & ꝓcessu eiꝰ quȩ fuerint exinanita cu-¬
mulatur. ut animantiũ cerebra maritimoꝵ humida.

Expanded text:
nullam fertilitatis gratiam uaporaret ? nullam fertilitatis gratiam uaporaret ? conveniunt, quae de consorte ejus ac fratre memoravimus, siquidem in id se induit ministerium in quod et frater, ut illuminet tenebras, foveat semina, augeat fructibus. Habet etiam pleraque a fratre distincta, ut quem tota die calor humorem terrae siccaverit, eumdem exiguae noctis tempore ros reponat. Nam et ipsa luna larga roris adseritur. Denique cum serenior nox est, et luna pernox, tunc largior ros fertur arva perfundere, et plerique sub aere quiescentes, quo magis sub lumine fuissent lunae, eo plus humoris se capite collegisse senserunt. Unde et in Canticines mei guttis noctis. Tum deinde minuitur et augetur, ut minor sit cum resurgit nova, et cum sit imminuta cumuletur, in quo grande mysterium est. Nam et defectui ejus compatiuntur elementa, et processu ejus quae fuerint exinanita cumulantur, ut animantium cerebra maritimorum humida: