comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sicut supenius tractatũ.ẽ. laus enĩ humana non
appeti arecte faciente : sed subsequi debet recte
facientẽ ut illi ꝓficiant qui etiã imitari possunt
quod laudant. Nonut hic putet aliquid eossibi
ꝓdesse quẽ laudant. Te autẽ faciente elemosinã:
nonsciat sinistratua quid faciat dextera tua.
nichil ominus inquorũ libet hominũ laude fruc¬
tũ & finẽ boni operis constituerȩ phibeamur
Quod autẽ ad id ꝑtinet ut te imitentur quibus
recte facta tua placuerint: non tantũ sidelibus
sed etiã infidelib exhibendũ ẽ. ut laudandis
bonis operib nris dm̃ honorent. et ueniant ad salutẽ
Si autẽ sinistrã mimicũ putaueris. ut nesciat inimi
cus cũ elemosinã facis. cur ipse dns mimicis iudȩis
circumistantib misericorditer sanauit homines:
cur apłspetrus sanato eo quẽ ad portã spetiosam
debilẽ miseratus ẽ. etiã iras inimicorũ inse atq

Expanded text:
sicut superius tractatum est. Laus enim humana non sicut superius tractatum est. Laus enim humana non appeti a recte faciente, sed subsequi debet recte facientem: ut illi proficiant, qui etiam imitari poquod laudant, non ut hic putet aliquid eos sibi prodesse quem laudant. te autem faciente elemosynam non sciat sinistra tua, quid faciat dextera tua. rsus nihilominus in quorumlibet hominum laude fructum et finem boni operis constituere prohibeamur. Quod autem ad id pertinet ut te imitentur, quibus recte facta tua placuerint, non tantum fidelibus, sed etiam infidelibus exhibendum est, ut laudandis bonis operibus nostris Deum honorent, et veniant ad salutem. Si autem sinistram inimicum putaveris, ut nesciat inimicus tuus cum eleemosynam facis; cur ipse Dominus inimicis Judaeis circumstantibus misericorditer sanavit homines? cur apostolus Petrus, sanato eo quem ad portam Speciosam, debilem miseratus est, etiam iras inimicorum in se atque
Abbreviated transcription (Latin):
tiatores ꝑsonarũ alienarũ. sicut intheatricis fa¬
bulis. Non enĩ qui agit partes agamennonis in
thragedia uerbi agrã siue alicuius alterius adhys¬
toriã uel fabulã quȩ agitur ꝑtinentis uere ipse
est : sed simulat eũ. & hẏpochrita dicitur. Sic in
ȩccła uel in omĩ uita hum ana quisquisse uult
uideri quod non .ẽ. hypochnita est: Simulat
enĩ iustũ non exhibet : quia totũ fructũ in laude
hominũ ponit. Quã possunt etiã simulantes
ꝑcipere : dũ fallunt eos quib uidentar boni abe¬
isq laudantur. Sed tales ab inspectore deo merce¬
dẽ non accipiunt: nisi fallatiȩ suppliciũ. Ab ho
rectissimeq his dicetur. Recedite a me operarii
dolosi. Nomen enĩ meũ habuistis: sed opera mea
non fecistis. Illiergo ꝑceperunt mercedẽ suam
qui non ob aliuid elemosinã faciunt nisi ut glo¬
rificentur ab hominibus. Non siglorificentur
abhominib : sed si ideo faciunt ut glorificent᷑.

Expanded text:
tiatores personarum alienarum, sicut in theatricis fatiatores personarum alienarum, sicut in theatricis fabulis. Non enim qui agit partes Agamemnonis in tragoedia, verbi gratia, sive alicujus alterius ad historiam vel fabulam quae agitur pertinentis, vere ipse est; sed simulat eum, et hypocrita dicitur. Sic in Ecclesia, vel in omni vita humana, quisquis se vult videri quod non est, hypocrita est. Simulat enim justum, non exhibet; quia totum fructum in laude hominum ponit, quam possunt etiam simulantes percipere, dum fallunt eos quibus videntur boni, ab eisque laudantur. Sed tales ab inspectore cordis Deo mercedem non accipiunt, nisi fallaciae supplicium: ab homrectissimeque his dicetur, Recedite a me, operarii dolosi: nomen meum habuistis, sed opera mea non fecistis. Illi ergo perceperunt mercedem suam, qui non ob aliud eleemosynam faciunt, nisi ut glorificentur ab hominibus: non si glorificentur ab hominibus, sed si ideo faciant ut glorificentur,
Abbreviated transcription (Latin):
uolo. Sicut dicit de oblatione quȩ fit inscõs Non
quia quȩro sed requiro fructũ. Id est quod quęro
datũ urm̃ : non hoc quȩro. sed fructũ urm̃ hoc enĩ
indicio apparere poterat quantũ ꝓfecissent in dm̃
cũ idlibenter facerent: quod non ꝓpter gaudiũ
demuneribus. sed ppter cõmunionẽ Karitatis ha
eis quȩrebatur. Quanquã & cũ addit & dicit. ali¬
oquin mercedẽ non habebitis apud patrẽ urm̃
qui incęlis est : nichil aliud demonstrat nisi id nos
cauere oportere ne humanã laudẽ ꝓnostrorũ
operũ mercede quȩremꝰ. id est ea nos beatoseffici
noli tuba canere antete sicut hypochritȩ faci¬
unt insynagogis &inuicis. ut glorificentur ab
hominib Nolunquit sic uelle innotescere ut
hypochritȩ. Manifestũ . ẽ. hẏpochritas non quod
oculis p̃tendunt hominũ: id etiã corde gestare
Sunt enĩ hypochritȩ simulatores tanquã ꝓnun¬

Expanded text:
volo. Sicut dicit de oblatione quae fit in sanctos, Non volo. Sicut dicit de oblatione quae fit in sanctos, Non quia quaero datum, sed inquiro fructum : id est, Quod quaero datum vestrum, non hoc quaero, sed fructum vestrum. Hoc enim indicio apparere poterat quantum profecissent in Deum, cum id libenter offerrent, quod non propter gaudium de muneribus, sed propter communionem charitatis ab eo quaerebatur. 4. Quanquam et cum addit, et dicit, Alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in coelis est, nihil aliud demonstrat nisi id nos cavere oportere, ne humanam laudem pro nostrorum operum mercede quaeramus, id est, ea nos beatos effici ante te, sicut hypocritae faciunt in synagogis et in vicis, ut glorificentur ab hominibus. Noli, inquit, sic velle innotescere, ut hypocritae. Manifestum est autem hypocritas non quod oculis praetendunt hominum, id etiam corde gestare. Sunt enim hypocritae simulatores, tanquam pronun
Abbreviated transcription (Latin):
ego om̃ib ꝑ omnia placeo Quod qui non intelli¬
gunt contrariũ putant: cũ ille se dicerit non
placere hominib. quia non ideo recte faciebat
ut placeret hominib:. sed ut deo ad cuiꝰ amorẽ
corda hominũ uolebat conuertere. eo ipso quo
placebat hominibus. Itaq & non se placere homi¬
nib recte dicebat. quia in eo ipso ut deo placeret
intuebatur : & placendũ . eẽ. omnib recte p̃cipi¬
ebat. Non ut hoc appeteret᷑ tanquã mercesrecte
factorum : sed quia deo placere non posset. qui
non se his quos saluos fien uellet p̃beret imitan¬
dũ . Imitari autẽ illũ qui sibi non placuent: nullo
pacto quisquã potest. Sicut ergo non absurde lo¬
queretur qui diceret in hac opera qua nauẽ quȩro
nonnauẽ quȩro sed patriã: sic & apłs conuenient̃
diceret. in hac oꝑa qua hominib placeo. non ho¬
minib sed deo placeo: quia non hoc appetosed
adid refero ut me imitentr quos saluos fieri

Expanded text:
ego omnibus per omnia placeo . Quod qui non intelliego omnibus per omnia placeo . Quod qui non intelligunt, contrarium putant; cum ille se dixerit non placere hominibus, quia non ideo recte faciebat ut placeret hominibus, sed ut Deo, ad cujus amorem corda hominum volebat convertere, eo ipso quo placebat hominibus. Itaque et non se placere hominibus recte dicebat, quia in eo ipso ut Deo placeret intuebatur: et placendum esse hominibus recte praecipiebat, non ut hoc appeteretur tanquam merces recte factorum; sed quia Deo placere non posset, qui non se iis quos salvos fieri vellet praeberet imitandum: imitari autem illum qui sibi non placuerit, nullo pacto quisquam potest. Sicut ergo non absurde loqueretur, qui diceret, In hac opera qua navem quaero, non navem quaero, sed patriam: sic et Apostolus convenienter diceret, In hac opera, qua hominibus placeo, non hominibus, sed Deo placeo, quia non hoc appeto, sed ad id refero ut me imitentur, quos salvos fieri
Abbreviated transcription (Latin):
in principio sermonis hui us dictũ ẽ. uos estis lum̃
mundi . non potest ciuitas abscondi suꝑ montem
constituta. neq accendunt lucernã & ponunt
eã sub modio sed suꝑ candelabrũ ut luceat om̃ib
qui indomosunt : Sic luceat lumen urm̃ coram
hominib: ut uideant bona facta ur̃a. Sed non i¬
bi finẽ conscituit. addidit enĩ. Et glorificent pa¬
trẽ urm̃ quim cęlis est. hic autẽ quia hoc rep̃hendit
subi sit finis recte factorũ. id est siꝓpterea recte
faciamꝰ ut tantũ uideamus ab hominib post ea¬
quã dixit cauete facere iustitiã uram̃ corã homi¬
nib ut uideamini ab eis. nichil addidit. In quo ap
paret non hoc eũ ꝓhibuissẽ ut rectefiat coram
hominib sed ne obid forte rectefiat corã homini¬
b ut uideami ab eis : Id ÷ ut hoc intueam᷑ & ibi
huc hominib placerẽ . xpĩ seruus non essẽ : cum
a lio locodicat. Placete om̃i b ꝑ om̃ia: sicut

Expanded text:
in principio sermonis huius dictum est: uos estis lumen in principio sermonis huius dictum est: uos estis lumen mundi. non potest ciuitas abscondi super montem constituta, neque accendunt lucabrum, ut luceat omnibus, qui in domo sunt. sic luceat lumen uestrum coram hominibus, ut uideant bona facta uestra? sed non ibi finem constituit. addidit etiam: et glorificent patrem uestrum, qui in caelis est. hic autem, quia hoc reprehendit, si ibi sit finis recte factorum, id est si propterea recte facimus, ut tantum uideamur ab hominibus, posteaquam dixit: cauete facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, nihil addidit. in quo aparet, non hoc eum prohibuisse ut recte fiat coram hominibus, sed ne ob id forte recte fiat coram hominibus, ut videamur ab eis, id est, ut hoc intueamur, et ibi huc hominibus placerem, Christi servus non essem ; cum alio loco dicat, Placete omnibus per omnia, sicut et
Abbreviated transcription (Latin):
as. Sic enĩ etiã simulare bonũ libebit: sĩnon ad¬
tenditur nisi ut homo laudet. Qui qnm̃ uidere
cor non potest: potest eaã falsa laudare. Quod
qui faciunt id ẽ. qui bonitatẽ simulant: duplici
corde sunt. Non ergo habet simplex cor id est mun¬
dũ cor : nisi qui transcendit humanas laudes. &
illũ solũ intuetur cũ recte uiuit. & ei placere niti¬
tur qui conscientiȩ solus inspector est: Decuius con¬
scientiȩ puritate quicquid ꝓcedit tanto est lau¬
dabilius quanto humanas laudes minus desi de¬
rat. Cauete ergo inquit facere iusticiã urãm corã
hominib ut uideamini ab eis. id est cauete hoc
animo iuste uiuere. & ibi constituere bonũ urm:
ut uosuideant homines. Alioquin mercedem
non habebias apud patrẽ urm̃ qui in cęlis est Non
si ab hominib uideamini : sedsi ꝓpterea iuste ui¬
uatis ut ab hominib: uideamini. Nã ubi erit quods

Expanded text:
as. sic enim etiam simulare bonum libebit, si non atas. sic enim etiam simulare bonum libebit, si non attenditur, nisi ut homo laudet: qui quoniam uidere cor non potest, potest etiam falsa laudare. quod qui faciunt, id est qui bonitatem simulant, duplici corde sunt. non ergo habet simplex cor, id est mundum cor, nisi qui transcendit humanas laudes et illum solum intuetur, cum recte uiuit, et ei placere nititur qui conscientiae solus inspector est. de cuius conscientiae puritate quidquid procedit, tanto est laudabilius, quanto humanas laudes minus desiderat. Cauete ergo, inquit, facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, idest: cauete hoc animo iuste uiuere et ibi constituere bonum uestrum, ut uos uideant homines. alioquin mercedem non habetis apud patrem uestrum, qui in caelis est: non si ab hominibus uideamini, sed si propterea iuste uiuatis, ut ab "hominibus uideamini. nam ubi erit quod
Abbreviated transcription (Latin):
non recte uiuere ꝑnitiosũ est. Recte autẽ ui¬
uere & nolle laudari. quid .ẽ. aliud quã mni¬
micũ. eẽ. reb humanis. quȩ utiq tanto sunt
misenores quan tominus placet recta uita ho¬
minum : Si ergo interquos uiuis terecte uiue¬
re non lauda uerint. illi inerrore sunt. Si autẽ
laudauerint. tu inpericulo : nisi tã simplex
cor habueris et mundũ. ut e quȩrecte facis non
ꝓpter laudes hominũ facias. Magisq illis rec¬
ta laudantib gratuleris quib id quodbonũ est
placet quã tibi. nisi quia recte uiuis etiã sinemo
laudaret . Ipsamq laudẽ tuã tunc intelligas
utilẽ. eẽ. laudantib : sinonte ipsũ in tua bona
quis uiuit bene. Ut illud impleatur quod ait
dauid Indnõ laudabit᷑ anima mea : audie̾nt
lũ mundũ non in tueri inrecte faciendo laudes
hominũ. & ad eas referre quodrecte facis. id est
ꝓpterea recte facere aliquid ut hominib place¬

Expanded text:
non recte uiuere perniciosum est. recte autem uinon recte uiuere perniciosum est. recte autem uiuere et nolle laudari quid est aliud quam inimicum esse rebus humanis, quae utique tanto sunt miseriores, quanto minus placeret recta uita hominum? si ergo inter quos uiuis te recte uiuentem non laudauerint, illi in errore sunt; si autem laudauerint, tu in periculo, nisi tam simplex cor habueris et mundum, ut ea quae recte facis non propter laudes hominum facias magisque illis recte laudantibus gratuleris, quibus id quod bonum est placet, quam tibi, nisi quia recte uiuis, etiam si nemo laudaret, ipsamque laudem tuam tunc intellegas utilem esse laudantibus, si non te ipsum in tua bona quis uiuit bene, ut illud impleatur quod ait Dauid: in domino laudabitur anima mea; audiant lum mundum non intueri in recte faciendo laudes hominum et ad eas referre quod recte facis, id est propterea recte facere aliquid, ut hominibus place
Abbreviated transcription (Latin):
si recte dan potest. uel consiliũ bonũ. uel beniuoli
animũ dare. nec se auertere abeo qui mutuari cupit
diligere inimicos benefacere eis quise oderunt
orareꝓeis quise ꝑ sequuntur : Quis ergo hȩe facit
nisi plene ꝑfecteq misencors:: quo uno consiliom¬
seria deuitatur. opitulante illo qui ait. Misen
puto ut hic lector tã longo uolumine facigatus
respiret aliquantũ. & ad cetera se reficiat in alio
ISΕRΙCORBIΑOusq ad cuius trat̾ationẽ
liber primus terminũ accepit. sequit᷑ cordis
mundatio : unde iste sumit exordiũ: Cordis
autẽ mundatio .ẽ. tanquã oculi quo uidetur ds̃.
cuius simplicis habendi tantã curã eẽ. oportet
quantã eius rei dignitas flagitat. quȩ tali ocu¬
lo conspici potest: Hluic autẽ oculo magna expar¬
te mundato. difficile. ẽ. non subripere sordes ali¬
quas dehis reb quȩ ipsas bonas nrãs ac tiones co¬
mitar solent. ueluti est laus humana: Si quidẽ

Expanded text:
si recte dari potest, vel consilium bonum, vel benevolum si recte dari potest, vel consilium bonum, vel benevolum dare animum, nec se avertere ab eo qui mutuari cupit; diligere inimicos, benefacere his qui se oderunt, orare pro eis qui se persequuntur? quis ergo haec facit, nisi plene perfecteque misericors? Quo uno consilio miseria devitatur, opitulante illo qui ait, Miseri jam commode fieri puto, ut hic lector tam longo volumine fatigatus respiret aliquantum, et ad caetera se reficiat in alio isericordiam, usque ad cujus tractationem liber primus terminum accepit, sequitur cordis mundatio, unde iste sumit exordium. Cordis autem mundatio est, tanquam oculi quo videtur Deus; cujus simplicis habendi tantam curam esse oportet, quantam ejus rei dignitas flagitat, quae tali oculo conspici potest. Huic autem oculo magna ex parte mundato difficile est non subrepere sordes aliquas de his rebus quae ipsas bonas nostras actiones comitari s
Abbreviated transcription (Latin):
bonitatefit. Quȩ nobis imitanda p̾cipitir si filu
dei esse uolumus. Iuantũ enĩhuiꝰ uitȩ solatium
afferat lux ista uisibilis & pluuia corporalis. qͥs
tã in gratus ẽ. ut non sentiat quod solatiũ uide¬
mꝰ &iustis in hac uita et peccatorib ctĩmuniter
exhiberi: non autẽ ait qui facit solẽ onri suꝑbonos
&malos: sed addidit suũ. id .ẽ. quẽ ipse fecit atq
constituit. & anullo aliquid sup̃sit ut faceret. sicut in
genesi de om̃ib luminarib scribitur. Qupppriȩ po¬
test dicere sua eẽ. omnia quȩ denichilo creauit: u
hinc ad moneremur quanta liberalitate mimicis i
uimꝰ. sed munerib: eius accepimꝰ. Quis autẽ potest
uel paratus. eẽ. ab infirmis iniurias sustinere quar¬
tũ eorũ saluti ꝓdest. & malle amplius iniquitads
alienȩ ꝑpeti. quã id quod ꝑpessus ẽ. red dere. omni
petenti a se aliquid uel id quod petit sihabetur &

Expanded text:
bonitate fit, quae nobis imitanda praecipitur, si filii bonitate fit, quae nobis imitanda praecipitur, si filii Dei esse volumus. Quantum enim hujus vitae solatium afferat lux ista visibilis, et pluvia corporalis, quis tam ingratus est ut non sentiat? Quod solatium videmus et justis in hac vita et peccatoribus communiter exhiberi. Non autem ait, qui facit solem oriri super bonos et malos; sed addidit, suum, id est, quem ipse fecit atque constituit, et a nullo aliquid sumpsit ut faceret, sicut in Genesi de omnibus luminaribus scribitur ; qui proprie potest dicere sua esse omnia quae de nihilo creavit: ut hinc admoneremur quanta liberalitate inimicis nvimus, sed de muneribus ejus accepimus. 80. Quis autem potest vel paratus esse ab infirmis injurias sustinere, quantum eorum saluti prodest; et malle amplius iniquitatis alienae perpeti, quam id quod perpessus est reddere; omni petenti a se aliquid, vel id quod petit, si habetur, et
Abbreviated transcription (Latin):
dequa dicitur. candor ẽ. lucis aeternȩ . Dequa item
dicitaurr. Ortus ẽ. michi iustitiȩ sol. Et itẽ. Uobis autẽ
qui timeas nomen dnĩ orietur sol iusatiȩ ut etiã
pluuiã accipias irrigationẽ doctrinȩ ueritatis.
quia bonis & malis apparuit : & bonis & malis eua¬
ngelitatus ẽ. xp̃s. Siue istũ solẽ mauis accipere
non solũ hominũ sed etiã pecorũ corporeis oculis
ꝓpalatũ. & istã pluuiã qua fructus gignuntur qui
ad refectionẽ corponis datisunt quod ꝓbabilius in¬
telligi existimo ut ille sol spiritalis non oriatur nisi
bonis & scis q̃uia hoc ipsũ. ẽ. quod plangunt iniqui
in illo libro qui sapientia salomonis inscribitur.
It sol non ortus .ẽ. nobis. It illa pluuia spiritalis non
irnget nisi bonos quia malos significa uit ui¬
nea dequa dictũ est mandabo nubib meis nepluant
suꝑ eã. sed siue hoc siue illud intelligas. magna dei

Expanded text:
qua dicitur, Candor est enim lucis aeternae ; de qua item qua dicitur, Candor est enim lucis aeternae ; de qua item dicitur, Ortus est mihi justitiae sol; et iterum, Vobis autem qui timetis nomen Domini, orietur sol justitiae : ut etiam pluviam accipias irrigationem doctrinae veritatis, quia bonis et malis apparuit, et bonis et malis evangelizatus est Christus. Sive istum solem mavis accipere non solum hominum, sed etiam pecorum corporeis oculis propalatum; et istam pluviam qua fructus gignuntur, qui ad refectionem corporis dati sunt: quod probabilius intelligi existimo: ut ille sol spiritualis non oriatur, nisi bonis et sanctis; quia hoc ipsum est, quod plangunt iniqui in illo libro qui Sapientia Salomonis inscribitur, Et sol non ortus est nobis : et illa pluvia spiritualis non irriget nisi bonos; quia malos significavit vinea, de qua dictum est, Mandabo nubibus meis ne pluant super cam . Sed sive hoc sive illud intelligas, magna Dei
Abbreviated transcription (Latin):
naturalit̾ filius . ẽ: quinescit omino peccare Nos
autẽ postestate accepta: efficimur filii inquan¬
tũ ea quȩ ab illo p̃cipiuntur imple mus. Unde
aplica disciplina adoptionẽ appellat qua inȩ¬
ternã hereditatẽ uocamur : ut coheredes xp̃is
possimꝰ. filii ergo efficimur regeneratione spiritali
& adoptamur in regnũ dei : non tanquã alieni sed
tanquã ab illo facti& creati. ut unũ sit benesiciũ qͦ nos
fecit. eẽ. ꝑ omĩ potentã suã cũ ante nichilessemus.
alterũ quo ad optauit ut cũ eo tanquã filii uita
ȩterna ꝓnrã participatione frueremur : Itaq: non
ait facite ista quia esasfilii: sed facite ista ut sitisfilu
Cũ autẽ ad hoc nos uocat ꝑ ipsũ unigenitũ : ad simi¬
litudinẽ suã nos uocat . Ille enĩ sicut consequenter
dicit. solẽ suũ oriri facit suꝑbonos & malos: & pluit
suꝑ iustos & in iustos. Siue solẽ suũ non istũ carneis
oculis uisibilẽ accipias: sed illã sapientiã dequa

Expanded text:
naturaliter Filius Dei est, qui nescit omnino pautem potestate accepta efficimur filii, in quantum ea quae ab illo praecipiuntur implemus. Unde apostolica disciplina adoptionem appellat, qua in aeternam haereditatem vocamur, ut cohaeredes Christi esse possimus . Filii ergo efficimur regeneratione spirituali, et adoptamur in regnum Dei, non tanquam alieni, sed tanquam ab illo facti et creati: ut unum sit beneficium, quo nos fecit esse per omnipotentiam suam, cum ante nihil essemus; alterum quo adoptavit, ut cum eo tanquam filii vita aeterna pro nostra participatione frueremur. Itaque non ait, Facite ista, quia estis filii; sed, Facite ista, ut sitis filii. 79. Cum autem ad hoc nos vocat per ipsum Unigenitum, ad similitudinem suam nos vocat. Ille enim, sicut consequenter dicit, solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. Sive solem suum non istum carneis oculis visibilem accipias, sed illam sapientiam, de
Abbreviated transcription (Latin):
nisi fateamur esse aliqua peccata in fratrib quȩ in i¬
micorũ ꝑsecutione grauiora sint. fratres autẽ. xp̃i¬
anos significari: multis diuinarũ scripturarum
documentis ꝓbari potest. Manifescissimũ tam̃ . ẽ.

Expanded text:
nisi fateamur esse aliqua peccata in fratribus, quae ininisi fateamur esse aliqua peccata in fratribus, quae inimicorum persecutione graviora sint. Fratres autem Christianos significare, multis divinarum Scripturarum documentis probari potest. Manifestissimum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
figura p̃teriti temporis ea quȩ uentura erant sȩpe
cecinerunt. sicuti ẽ. illud. Quare fremuerunt
gentes. & popłi meditatis in ania : non enĩ dixit
quare frement gentes & populi meditabunt᷑ in a¬
nia : cũ ea non quasi iã transacta meminissẽt sed
uentura ꝓspiceret. Iale etiã illud est . Diui serunt
sibi uestimenta mea : & suꝑ ueste mentũ meum
miserunt sortẽ. Et hic enĩ non dicit. diuident sibi
uestimenta mea : & suꝑ uestimentũ meũ mittent
sortẽ. Nectamen de his uerbis quisquã calumnia¬
tur : nisi qui nonsentit uarietatẽ istã sigurarum
inloquendo nichil ueritati rerũ minuere. & plu¬
rimũ addere affectib animorũ. Sed illa magis¬
scit peccare fratrẽ suũ peccatũ non ad mortẽ : pos¬
tulabit & dabit eids̃ uitã quipedat non ad mortẽ.
non nobis p̃cipitur: cũ dñs etiã ꝓꝑsecutoribus
nris orare nos iubeat. Nec ista quȩstio solui potest .

Expanded text:
figura praeteriti temporis ea quae ventura erant saepe figura praeteriti temporis ea quae ventura erant saepe cecinerunt: sicut est illud, Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania ? Non enim dixit, Quare frement gentes, et populi meditabuntur inania; cum ea non quasi jam transacta meminisset, sed ventura prospiceret. Tale etiam illud est, Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimmiserunt sortem : et hic enim non dixit, Divident sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum mittent sortem. Nec tamen de his verbis quisquam calumniatur, nisi qui non sentit varietatem istam figurarum in loquendo nihil veritati rerum minuere, et plurimum addere affectibus animorum. CAPUT XXIscit peccare fratrem suum peccatum non ad mortem, postulabit, et dabit ei Dominus vitam qui peccat non ad mortem: non nobis praecipitur, cum Dominus etiam pro persecutoribus nostris orare jubeat. Nec ista quaestio solvi potest,
Abbreviated transcription (Latin):
& quȩ alia uel supra uel infra in eodẽ psalmo in
quaq inscripturis reperiunt᷑ quȩ uide nt. eẽ
contraria & huic p̃cepto dnĩ. & illi apostolico qͦ ait.
benedicite & nolite maledicere. cũ & dednõ scriptũ
sit quod maledixerit ciuitatib quȩ uerbũ eius
non acceperunt. et memoratus apłs de quodã ita
dixerit. reddet illi dñs secundũ opera illius. Sed
hȩc facile soluuntur : quia & ꝓpheta ꝑ imp̃cationẽ
quid. eẽt futurũ cecinit. non optantis uoto sed spũ
etiã uerbis non hoc inuenitur quod opta ueri¬
nt sed quod p̃dixerint. Non enĩ cũ ait dñsuȩ tͥ
uenturũ merito infidelitatis. quod futurũ dñs
non mali uolentia optabat. sed diuinitate cernebat
sicut et de illa hẏppocrisi iudeorũ dequa iam
dictũ est. cui euersionẽ imminere cernebat. dixit.
ꝑcutiet te dñs paries dealbate. Prophetȩ autẽ maxi¬
me solent figura in p̃cantis futura p̃dicere. sicut

Expanded text:
et quae alia vel supra vel infra in eodem psalmo in et quae alia vel supra vel infra in eodem psalmo in equaque in Scripturis reperiuntur, quae videantur esse contraria et huic praecepto Domini, et illi apostolico, quo ait, Benedicite, et nolite maledicere : cum et de Domino scriptum sit quod maledixerit civitatibus quae verbum ejus non acceperunt ; et memoratus Apostolus de quodam ita dixerit, Reddet illi Dominus secundum opera illius . 72. Sed haec facile solvuntur, quia et Propheta per imprecationem quid esset futurum cecinit, non optantis voto, sed spiritu etiam verbis non hoc invenitur quod optaverint, sed quod praedixerint. Non enim cum ait Dominus, Vaventurum merito infidelitatis: quod futurum Dominus non malevolentia optabat, sed divinitate cernebat. Sicut et de illa hypocrisi Judaeorum, de qua jam dictum est, cui eversionem imminere cernebat, dixit, Percutiet te Deus, paries dealbate . Prophetae autem maxime solent figura imprecantis futura praedicere, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
oderit inimicũ. Fius autẽ imperio quiuenit legem
implere non soluere. ꝑficiet beniuolentiã & benig¬
nitatẽ : cũ eã usq ad inimici dilectionẽ ꝑducerit
Nã ille gradus quãuis non nullus s̃it : tã paruus ÷
tamen ut cũ publicanis etiã possit. eẽ. cõmunis
nec quod in lege dictum ẽ. oderis inimicũ tuum.
uox iubentis iusto accipienda est sed ꝑmittenas in¬
firmo Oritur hic sane nullo modo dissimulanda
questio : quod huic p̃cepto dnĩ quonos hortatur
diligere in imicos nrõs benefacere eis quinos ode¬
runt & orare ꝓhis quinos ꝑsequuntur. multȩ aliȩ
scripturarũ partes minꝰ diligenter & sobrie consi¬
derantib utdentur aduerse: quia et in ꝓphȩtis in¬
ueniuntur multȩ inp̃cationes ad uersus inimicos
quȩ maledictiones putantur. sicutrẽ. illud fiat
mensa eoꝵ in laqueũ. & cȩtera quȩ ibi dicuntur.
Et illud. fiant filii eius pupilli & icor eiꝰ uidua.

Expanded text:
oderit inimicum. Ejus autem imperio, qui venit Legem oderit inimicum. Ejus autem imperio, qui venit Legem implere, non solvere, perficiet benevolentiam et benignitatem, cum eam usque ad inimici dilectionem perduxerit. Nam ille gradus quamvis nonnullus sit, tam parvus est tamen, ut cum Publicanis etiam possit esse communis. Nec quod in Lege dictum est, Oderis inimicum tuum, vox jubentis justo accipienda est, sed permittentis infirmo. 71. Oritur hic sane nullo modo dissimulanda quaestio, quod huic praecepto Domini, quo nos hortatur diligere inimicos nostros, et benefacere his qui nos oderunt, et orare pro his qui nos persequuntur, multae aliae Scripturarum partes minus diligenter et sobrie considerantibus videntur adversae; quia et in Prophetis inveniuntur multae imprecationes adversus inimicos, quae maledictiones putantur: sicut est illud, Fiat mensa eorum in laqueum ; et caetera quae ibi dicuntur: et illud, Fiant filii ejus pupilli, et uxor ejus vidua ;
Abbreviated transcription (Latin):
diligunt quã mercedẽ habebitis: Nonne et publi¬
canihoc faciunt : It si saluta ueris fr̃s urõs tantum
quid amplius facietis: Nonne ethnici hoc ipsum
faciunt: Es tote ergo uos ꝑfecti sicut & paterur̃
qui incęlis ẽ. ꝑ fectus est INã sine ista dilectione
qua etiã inimicos & ꝑsecutores nros diligere iube¬
mur ea quȩ superius dicta sunt implere qͥs potest
ꝑfectio autẽ misericordiȩ qua plurimũ animȩ la¬
boranti consulitur : ultra dilectionẽ inimici porri¬
ginon potest: It ideo sic dauditur. Estote ergouos
ꝑfecti: sicut pater ur̃ qui incęlis. ẽ. ꝑfectus est: ita
tamen ut ds̃ intelligatur ꝑfectus. tanquã dȩus.
& anima ꝑfecta tanquã anima. Gradũ tam̃. eẽ.
aliquẽ inphariseorũ iustitia quȩ ad legẽ ueterẽ
ptinet hinc intelligitur. quod multi homines cos
etiã e quib diligunt᷑ oder̃. sicut lircuriosi filii
parentes cohercitores licuriȩ suȩ. Ascendit ergo
aliquẽ gradũ qui ꝓximũ diligit: quãuis ad huc

Expanded text:
nonne et Publicani hoc faciunt? Et si salutaveritis fratres vestros tantum, quid amplius facitis? nonne et Ethnici hoc ipsum faciunt? Estote ergo vos perfecti, sicut et Pater vester qui in coelis est, perfectus est. Nam sine ista dilectione, qua etiam inimicos et persecutores nostros diligere jubemur, ea quae superius dicta sunt implere quis potest? Perfectio autem misericordiae, qua plurimum animae laboranti consulitur, ultra dilectionem inimici porrigi non potest; et ideo sic clauditur: Estote ergo vos perfecti, sicut et Pater vester qui in coelis est, perfectus est. Ita tamen ut Deus intelligatur perfectus tanquam Deus, et anima perfecta tanquam anima. 70. Gradum tamen esse aliquem in Pharisaeorum justitia, quae ad Legem veterem pertinet, hinc intelligitur, quod multi homines eos etiam a quibus diliguntur oderunt; sicut luxuriosi filii parentes coercitores luxuriae suae: ascendit ergo aliquem gradum qui proximum diligit, quamvis adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
diter ꝑferendã alterius infirmitatẽ iudicat. quã
alieno supplicio suã mitigandã quȩ nulla est.
neq hic ea uindicta ꝓhibetur. quȩ ad correctionẽ
ualet: etiã ipsa enĩ ꝑtinet ad misericordiã. nec
impedit illud ꝓpositũ quo quisq paratus est
ab eo quẽ correctũ. eẽ. uult plura ꝑferre. Sed huic
uindictȩ referendȩ non est idoneus nisi qͥ odiũ
quosolent flagrare qui se uindicare desiderant
dilectionis mansuetudine superauerit: Non enĩ
metuendũ est ne odisse paruulũ filiũ parentes
uideantur : cũ ab eis uapulat peccans ne peccet
ulterius. Et certe ꝑfectio dilectionis ipsius dei
patris imitatione nobis ꝓponitur : cũ in sequen¬
tib dicitur. Diligite in imicos urõs: benefacite
his qui oderunt uos et orate ꝓeis quiuos ꝑ sequunt᷑

Expanded text:
diter perferendam alterius infirmitatem judicat, quam diter perferendam alterius infirmitatem judicat, quam alieno supplicio suam mitigandam, quae nulla est. 63. Neque hic ea vindicta prohibetur, quae ad correctionem valet: etiam ipsa impedit illud propositum, quo quisque paratus est ab eo quem correptum esse vult, plura perferre. Sed huic vindictae referendae non est idoneus, nisi qui odium quo solent flagrare qui se vindicare desiderant, dilectionis mansuetudine superaverit. Non enim metuendum est, ne odisse parvulum filium parentes videantur, cum ab eis vapulat peccans, ne peccet ulterius. Et certe perfectio dilectionis ipsius Dei Patris imitatione nobis proponitur, cum in sequentibus dicitur: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑferat minus est . De inde illi quitunicã uult tob¬
lere iubec & uestimentũ remita: quod aut tantũ¬
dẽ ẽ. aut non multo ãplius. non tamen duplũ Ter¬
tio de mille passibus quib: addenda dicit duo
milia. usq ad duplũ aliud ꝑfera siubet: ita
significans siue. aliquanto mirus quã iã fuit. siue
tantumdẽ siue ãplius quisq imꝓbus in te esse uo¬
ribus triũ exemploruã. nullũ genꝰ iniuriȩ p̃cer¬
missũ eẽ uideo: Namq omiã in quib imꝓbitatẽ
aliquã patimur. induo genera diuiduntur : qͦrũ
alterum . ẽ quod restitui non potest. alterũ quod
potest. Sed in illo quod restitui non potest: uin¬
dictȩ solatiũ querisolet. Quid enĩ ꝓdest quod
ꝑcussus reꝑcutis: Nunquid ꝓpterea illud quod
incorpore lesum est restituitur integrũ : Sed tu¬
midus animꝰ talia fomenta desiderat. Sanũ autẽ
firmumq: ista noniuuant : quin potius misericor¬

Expanded text:
perferat, minus est. Deinde illi qui tunicam vult tolperferat, minus est. Deinde illi qui tunicam vult tollere, jubet et vestimentum remitti: quod aut tantumdem est, aut non multo amplius; non tamen duplum. Tertio de mille passibus, quibus addenda dicit duo millia, usque ad duplum aliud perferas jubet: ita significans, sive aliquanto minus quam jam fuit, sive tantumdem, sive amplius quisque improbus in te esse voribus trium exemplorum nullum genus injuriae praetermissum esse video. Namque omnia in quibus improbitatem aliquam patimur, in duo genera dividuntur: quorum alterum est quod restitui non potest; alterum quod potest. Sed in illo quod restitui non potest, vindictae solatium quaeri solet. Quid enim prodest quod percussus repercutis? Numquid propterea illud quod in corpore laesum est, restituitur in integrum? Sed tumidus animus talia fomenta desiderat: sanum autem firmumque ista non juvant; quin potius misericor
Abbreviated transcription (Latin):
meminerit quisq cũ hoc facit ꝑfectã sẽ implere
iustitiã miseriter ꝑferendo infirmitates eorum
quosuult sanos fieri. Potest uideri ꝓpterea etiã
trib exemplis hȩc p̃cepta insinuasse quorum
primũ est: Siquis te ꝓcusserit in maxillã Sc đm
siquis cunicã tollere uoluerit. Tertiũ : siquis mille
passus angariauerit: In quo terdio exemplo siplo.
duplũ additur : ut triplũ cõpleatur. Qͥ numerꝰ
hoc loco sinon ut dictum. ẽ. significat ꝑfectionẽ.
illud accipiatur quod inp̃cipiendo tanquã
tolerabilius incipiens paulatĩ creuerit. donec
ꝑueniret usq adduplũ aliud ꝑferendũ: Nam
primo p̃beri uoluet alterã maxillã cũ fuerit
dextra ꝑcussa : ut minꝰ ꝑferre paratussis quam
ꝑtulisti. Quicquid enĩ dextra significat: & la¬
rius est utiq quã id quod sinistra significat.
Et qui mre hariore aliquid ꝑtulit : si et inuiliore

Expanded text:
meminerit quisque cum hoc facit, perfectam se implere meminerit quisque cum hoc facit, perfectam se implere justitiam, misericorditer perferendo infirmitates eorum quos vult sanos fieri? Potest videri propterea etiam tribus exemplis haec praecepta insinuasse: quorum primum est, si quis te percusserit in maxillam; secundum, si quis tunicam tollere voluerit; tertium, si quis mille passus angariaverit: in quo tertio exemplo simplo duplum additur, ut triplum compleatur. Qui numerus hoc loco si non, ut dictum est, significat perfectionem; illud accipiatur, quod in praecipiendo tanquam tolerabilius incipiens paulatim creverit, donec perveniret usque ad duplum aliud perferendum. Nam primo praeberi voluit alteram maxillam, cum fuerit dextra percussa, ut minus perferre paratus sis quam pertulisti. Quidquid enim dextera significat, et charius est utique quam id quod sinistra significat, et qui in re chariore aliquid pertulit, si et in viliore
Abbreviated transcription (Latin):
omne uestimentũ esse : Uestimenti ergo nomen
plura significat quã nom̃ tunicȩ. et ĩdeo sic dic¬
tũ esse arbitror et qui uoluerit tecũ iudicio con¬
tendere & tunicã tuã tollere. remitte illi &uesti¬
mentũ : tanquã sidiceret. Qui uoluerit tnicam
tuã tollere : remitte illi et siquid aliud indum̃¬
tihabes. ideo non nulli palliũ interp̃tatis: quod
grece positũ est imation. Et quite angaria uerit
mille passus : uade cũ illo alia duo Et hoc utiq
nontã ut pedib agas : quã ut animosis paratus.
Nã in ipsa xp̃iana historia in qua est auctoritas ni¬
chil tale inuenies factũ esse ascĩs. uel ab ipso dño
cũ in homine quẽ suscipere dignatus. ẽ. uiuendi
nobis p̃beret exemplum: cũ tamen om̃ib fere
locis eos inuenias paratos suisse ȩquo animotole¬
rare quicqͥd eis imꝓbȩ fuisset ingestũ Sed uerbi
grã diccũ putamꝰ uade cũ eo alia duo. anquia com¬
pleri uoluit quo numero significatur ꝓfettio. ut

Expanded text:
omne vestimentum tunicam esse. Vestimenti ergo nomen plura significat quam nomen tunicae. Et ideo sic dictum esse arbitror, Et qui voluerit tecum judicio contendere, et tunicam tuam tollere, remitte illi et vestimentum; tanquam si diceret, Qui voluerit tunicam tuam tollere, remitte illi et si quid aliud indumenti habes. Ideo nonnulli pallium interpretati sunt, quod graece positum est ἱμάτιον. 61. Et qui te angariaverit, inquit, mille passus, vade cum illo alia duo. Et hoc utique non tam ut pedibus agas, quam ut animo sis paratus. Nam in ipsa christiana historia, in qua est auctoritas, nihil tale invenies factum esse a sanctis, vel ab ipso Domino, cum in homine quem suscipere dignatus est, vivendi nobis praeberet exemplum; cum tamen omnibus fere locis eos invenias paratos fuisse aequo animo tolerare quidquid eis improbe fuisset ingestum. Sed verbi gratia dictum putamus. Vade cum eo alia duo? an tria compleri voluit, quo numero significatur perfectio; ut
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Et qui uoluerit abste mutuari ne auersatus
fueris id .ẽ neꝓpterea uoluntatẽ alienes ab eo qui
petit. quia & pecunia tua uacabit. & ds̃tibi non red¬
diturus .ẽ. cũ homored diderit. Sed cũ id exp̃cepto
dei facis. apud illũ quihȩc iubet infructuo sum

Expanded text:
dicens: Et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus dicens: Et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris; id est, ne propterea voluntatem alienes ab eo qui petit, quia et pecunia tua vacua fit, et Deus tibi non redditurus est, cum homo reddiderit; sed cum id ex praecepto Dei facis, apud illum qui haec jubet, infructuosum
Abbreviated transcription (Latin):
tite dabis: quã uis non semꝑ idpetit quod da¬
bis. &aliquando melius aliquid dabis cũ petentẽ
in iusta correxeris. Quod autẽ ait qui uoluerit
a te mutuari ne auersatus fueris: ad animũ refe¬
rendũ ẽ. hilarẽ enĩ datorẽ diligit ds̃ Mutua¬
tur autẽ omĩs qui accipit. etiã sinon ipsẽ solutu¬
rus ẽ. Cũ enĩ misen cordib ds̃ plura restituat:
omis quibeneficiũ prestat feneratur. Aut si non
placet accipere mutuantẽ nisi eũ quiaccipit red¬
diturus intelligendũ .ẽ. dnm̃ ipsa duo genera¬
prestatidi esse cõplexũ: Namq aut donamꝰ qͦd
damꝰ beniuole : aut reddituro cõmodamꝰ. Et plerũ¬
q homines qui ꝓposito diuino p̃mio donare para¬
tisunt : addandũ quod mutuũ petitur pigrifiunt
quasi nichil recepturi ad omino. cũrẽ quȩ datur
ille qui accipit ex soluat. Recte itaq ad hoc bene¬
ficii tribuendi genꝰ nos diuina hortat᷑ auctoritas

Expanded text:
ti te dabis, quamvis non semper id quod petit dati te dabis, quamvis non semper id quod petit dabis; et aliquando melius aliquid dabis, cum petentem injusta correxeris. 68. Quod autem, ait, Qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris; ad animum referendum est. Hilarem enim datorem diligit Deus . Mutuatur autem omnis qui accipit, etiam si non ipse soluturus est: cum enim misericordibus Deus plura restittat, omnis qui beneficium praestat, feneratur. Aut si non placet accipere mutuantem nisi eum qui accipit redditurus, intelligendum est Dompraestandi esse complexum. Namque aut donamus quod damus benevole, aut reddituro commendamus. Et plerumque homines qui, proposito divino praemio, donare parati sunt, ad dandum quod mutuum petitur pigri fiunt, quasi nihil recepturi a Deo, cum rem quae datur, ille qui accepit, exsolvat. Recte itaque ad hoc beneficii tribuendi genus nos divina hortatur auctoritas
Abbreviated transcription (Latin):
sicut facit qui angariat hominẽ imꝓbȩ & cogit
se illicite adiuuariꝰ ab inuito: & pęnã imꝓbitatis
potest luere & operã reddere si hanc ille repetat
qui imꝓbũ ꝑtulit. in his ergo omnib generib:
iniuriarũ dñs docet pacientissimũ & misericor¬
dissĩmũ & ad plura ꝑferenda paratissimũ xpia
si etiã prestes beneficiũ quantũ potes: conse¬
quenter ad iungit & dicit. Omni petenti tẽda:
et qui uoluerit a temutuari. ne ad uersa tus fue¬
ris . Omni petenti inquit non omĩa petenti: ut
id des quod dare honeste & iustȩ potes. Quidñ
enĩ pecuniã petat qua innocentem conetur op¬
primere : Quid si postremo stuprũ petat : Sed
ne multa ꝑsequar quȩ sunt innumerabilia: id
ꝓfecto dandũ . ẽ. quod nec tibi nec alteri noceat.
quantũ sciri aut credi ab homine potest. Et cum
iuste nega ueris quod pecit. indicanda . ẽ. ipsa ius¬
titia : ut non eũ in anẽ dimittas. Ita omni peten¬

Expanded text:
sicut facit qui angariat hominem improbe, et cogit sicut facit qui angariat hominem improbe, et cogit se illicite adjuvari ab invito, et poenam improbitatis potest luere, et operam reddere, si hanc ille repetat qui improbum pertulit. In his ergo omnibus generibus injuriarum Dominus docet patientissimum et misericordissimum, et ad plura perferenda paratissimum animusi etiam praestes beneficium quantum potes, consequenter adjungit, et dicit: Omni petenti te da, et qui voluerit mutuari a te, ne aversatus fueris. Omni petenti, inquit; non, omnia petenti: ut id des quod dare honeste et juste potes. Quid si enim pecuniam petat, qua innocentem conetur opprimere? quid si postremo stuprum petat? Sed ne multa persequar quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est quod nec tibi nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homine potest: et cui juste negaveris quod petit, indicanda est ipsa justitia, ut non eum inanem dimittas. Ita omni peten
Abbreviated transcription (Latin):
tegrũ restitui potest : cuiꝰ duȩ species. una ad pe¬
cuniã altera adopera ꝑtinet. Qua ꝓpt̃ illius
detunica et uestimento huiꝰ deangaria mille pas¬
suũ & duũ miliũ exempla subiecta sunt : quia &
red diuestim̃tũ potest. &quẽ ad iuuens oꝑa potes
te etiã ipse. si opus fuerit adiuuare. nisi forte ita
potius diftinguendũ est ut prius quod positũ . ẽ.
deꝑcussa maxilla omiã significet quȩ sic inge¬
runtur abimꝓbis ut restitui non possint nisi uinꝗ¬
dicta. secundũ quod positũ . ẽ. deuestim̃to omnia
significet quȩ possunt rescitui sine uindicta. łt id
forte additũ est qui uoluerit tecũ iudicio
contendere : quia quod ꝑ iudiciũ aufertur.
non ea uiputatur auferri cui uindicta debeat᷑
Tertiũ uero ex utroq confectũ sit : ut et sine uin¬
dicta & cũ uindicta possit restitui Nã qui ope¬
rã indebitã uiolenter exigit sine ullo iudicio

Expanded text:
tegrum restitui potest: cujus duae species, una ad petegrum restitui potest: cujus duae species, una ad pecuniam, altera ad operam pertinet. Quapropter illius de tunica et vestimento, hujus de angaria mille passuum et duum millium exempla subjecta sunt: quia et reddi vestimentum potest; et quem adjuveris opera, potest te etiam ipse, si opus fuerit, adjuvare. Nisi forte ita potius distinguendum est, ut prius quod positum est de percussa maxilla, omnia significet quae sic ingeruntur ab improbis, ut restitui non possint nisi vindicta: secundum quod positum est de vestimento omnia significet quae possunt restitui sine vindicta; et ideo forte additum est, Qui voluerit tecum judicio contendere, quia quod per judicium aufertur, non ea vi putatur auferri, cui vindicta debeatur: tertium vero ex utroque confectum sit, ut et sine vindicta et cum vindicta possit restitui. Nam qui operam indebitam violenter exigit sine ullo judicio,
Abbreviated transcription (Latin):
thomã inp̃catũ cuidã a quopi alma ꝑcussus. e&̃
a trocissimȩ mortis suppliciũ. anima eiꝰ tamen
cõmendata ut infuturo ei sȩculo parceretur. cuiꝰ
aleone occisi acetero corpore discerptã manũ
canis intulit mensis in quib conuiuabatur apłs.
Cui scripturȩ licet nobis non credere. Non enĩ
.ẽ. in catholico canone. Illitam̃ eã et legunt & tan¬
quã incorruptissimã uerissimamq honorant.
qui aduersus corporales uindictas quȩ sunt in
ueteri testamento nescio quacecitate a cerrime
seuiunt. quo animo et qua distributione tẽporũ
factȩ sint omnino nescientes. Tenebitur ergo in
hoc iniuriarũ genere quod ꝑuindictã luitur
iste axp̃ianis modus : ut accepta iniuria non sur¬
gat odiũ. sed infirmitatis misericordia paratꝰ sit¬
animus plura ꝑpeti. Nec correctionẽ negligat
qua uel consilio uel auc toritate uel potesta te
uti potest. Aliud iniuriarũ genuse. quod in in¬

Expanded text:
Thomam imprecatum cuidam, a quo palma percussus esset, Thomam imprecatum cuidam, a quo palma percussus esset, atrocissimae morcommendavit, ut in futuro ei saeculo parceretur: cujus a leone occisi a caetero corpore discerptam manum canis intulit mensis, in quibus convivabatur apostolus. Cui scripturae licet nobis non credere: non enim est in catholico canone: illi tamen eam et legunt, et tanquam incorruptissimam verissimamque honorant, qui adversus corporales vindictas quae sunt in Veteri Testamento, nescio qua caecitate acerrime saeviunt, quo animo et qua distributione temporum factae sunt omnino nescientes. Tenebitur ergo in hoc injuriarum genere, quod per vindictam luitur, iste a Christianis modus, ut accepta injuria non surgat in odium, sed infirmitatis misericordia paratanimus plura perpeti; nec correctionem negligat, qua vel consilio, vel auctoritate, vel potestate uti potest. Aliud injuriarum genus est, quod in in
Abbreviated transcription (Latin):
tales uindictȩ. quã uis multo rarius quã inuete¬
ri testam̃to. Ibi enĩ ex maiore parte seruientes
timore p̃mebantur : hic autẽ maxime dilecti¬
one liberi nutriebant᷑. Nam et uerbis apłi petri
annanias et uxor eiꝰ sicuti in actib apłorum
legimꝰ ex animes ceciderunt: nec resuscitati sun
sed sepulci. Sed sihuic libro heretici qui ad uer¬
sant᷑ ueteri testam̃to nolunt credere : paulum
a postolũ quẽ nobiscũ legunt ineueantur dicen¬
tẽ dequo peccatore quẽ tradidi satanȩ in interitũ
carnis ut anima saluasit. Et si nolunt hic mortẽ
intelligere. fortasse enĩ incertũ . ẽ. quã libet uin¬
dictã ꝑsatanã factã abapostolo fateantur quod
non eũ odio sed amore fecissẽ manifestat illud
adiectũ. ut anima saluasit. Aut in illis libris
quib ipsi magnã tribuunt auctoritatẽ anim¬
aduertant quod dicimꝰ : ubi scriptũ . ẽ. apłm

Expanded text:
tales vindictae, quamvis multo rarius quam in Vetetales vindictae, quamvis multo rarius quam in Veteri Testamento. Ibi enim ex majore parte servientes timore premebantur; hic autem maxime dilectione liberi nutriebantur. Nam et verbis apostoli Petri Ananias et uxor ejus, sicut in Actibus Apostolorum legimus, exanimes ceciderunt, nec resuscitati sunt, sed sepulti . 65. Sed si huic libro haeretici qui adversantur Veteri Testamento, nolunt credere, Paulum apostolum quem nobiscum legunt, intueantur dicentem de quodam peccatore quem tradidit satanae in interitum carnis, ut anima salva sit . Et si nolunt hic mortem intelligere fortasse enim incertum est, quamlibet vindictam per satanam factam ab Apostolo fateantur: quod non eum odio, sed amore fecisse manifestat illud adjectum, ut anima salva sit. Aut in illis libris quibus ipsi magnam tribuunt auctoritatem, animadvertant quod dicimus, ubi scriptum est apostolum
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ quod augeri posset siuiuerent. non te¬
mere illi iudicabant quib tale iudiciũ dona¬
uerat deus. Inde est quod helias multos morte
affecit & ꝓpria manu et igne diuinitus impetra¬
to : cũ & alii multi magni & diuina uiri eodẽspũ
consulendo reb humanis non temere fecerint:
De quo helia cũ exemplũ dedissent discipuli
dño cõm emorantes quid ab eofactũ sit ut etiam
spsisdaret potestatẽ petendi decȩlo ignẽ ad con¬
sumendũ eos qui sibi hospitiũ non p̃berent rep̃¬
hendit in eis dñs non exemplũ ꝓphetȩ scĩ. sed igno¬
rantiã uindicandi quȩ adhuc erat inrudib anim¬
aduertens eos non amare correctionẽ. sed odio
desi derare uindictã Itaq postea quã eos docuit
quid esset diligere ꝓximũ tanquã se ipsũ. infuso
etiã spũ scõ quẽ decẽ dieb cõpletis post ascensio¬
nẽ suã desuꝑ ut ꝓmiserat misit : non defuerunt

Expanded text:
peccatum, quod augeri posset, si viverent. Non tepeccatum, quod augeri posset, si viverent. Non temere illi judicabant, quibus tale judicium donaverat Deus. Inde est quod Elias multos morte affecit, et propria manu , et igne divinitus impetrato : quod et alii multi magni et divini viri eodem spiritu consulendi rebus humanis non temere fecerunt. De quo Elia cum exemplum dedissent discipuli, Domino commemorantes quid ab eo factum sit, ut etiam ipsis daret potestatem petendi de coelo ignem ad consumendum eos qui sibi hospitium non praeberent; reprehendit in eis Dominus non exemplum prophetae sancti, sed ignorantiam vindicandi, quae adhuc erat in rudibus : animadvertens eos non amore correctionem, sed odio desiderare vindictam. Itaque posteaquam eos docuit quid esset diligere proximum tanquam seipsum, infuso etiam Spiritu sancto, quem decem diebus completis post ascensionem suam desuper, ut promiserat, misit , non defuerunt