comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ et corpus xp̃e. Et quomodo fit hoc : ad huc
queramus: Latet questio exaltatur illa profũ¬
trarit: nec suͣm addidit: Ca tra uolupitatem car¬
nalis libidinis uenit: non ibi fuit conplerus
maritalis: de uirginis corpore non assumpsit
uulms: s medicamentum. Non assumꝑsit
qͥ sanaret: s unde sanaret. Quantum ad pecca¬
tum ꝑtinet dico: solus ergo ille sine peccato
Quomodo erunt menbra eius. quoꝵ nullus
est sine peccato : quomodo : audi similitudinẽ
que sequitur Et sicut moyses exalta uit ser¬
pentem in beremo. sic oportet exaltari filium
homius: ut omnis qui credit in eum non ꝑ¬
eat. s habeat uitam eternam Unde tibi
uidebatur peccatores homines non posse fi¬
eri menbra a p̃i. idẽ ilius qui nullum habet
omnino peccatum: Serpentis morsu mo¬
uebaris. idõ erucifigitur xp̃c. idõ fundit sã¬
guinem & pc̃ inremissionem peccatoꝵ: quia
pp̃ peccatum id est serpentis uenenum. sicut

Expanded text:
put et corpus Christus. Et quomodo fit hoc, adhuc put et corpus Christus. Et quomodo fit hoc, adhuc quaeramus. Latet quaestio, exaltatur illa profuntraxit, nec suum addidit: extra voluptatem carnalis libidinis venit, non ibi fuit complexus maritalis: de Virginis corpore non assumpsit vulnus, sed medicamentum; non assumpsit quod sanaret, sed unde sanaret: quantum ad peccatum pertinet, dico. Solus ergo ille sine peccato: quomodo erunt membra ejus, quorum nullus est sine peccato? Quomodo? Audi similitudinem quae sequitur: Et sicut Moyses exaltavit serpentem in eremo, sic oportet exaltari Filium hominis, ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam . Unde tibi non videbatur peccatores homines posse fieri membra Christi, id est, illius qui nullum omnino haberet peccatum? Serpentis morsu movebaris: ideo crucifigitur Christus, ideo fundit sanguinem Christus in remissionem peccatorum; quia propter peccatum, id est, serpentis venenum, Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
et filius hominis: Propt̃ unitatem ꝑsone
interra filius dei propt̃ eandem unitatem
ꝑsone eẽ. probauimus incelo filium hõĩs.
E his uerbis domini filius hominis inquit
qui est in celo. propt̃ humtatem ꝑsone: Nori¬
ne incerra constitutio atq conspicuo. petrus
dicit tues xp̃e filus dei iuin: Etgo diseat in
telligenti. incredibile et quasi impossibile ui¬
debatur Nemo ascendit incelum. nisi qui
decelo descendit: Omnes autem qui renasce
utiq ascendunt in celum: ceterum nemo. Erso.
et om̃s qui renascuntur ꝑ gratiam dei: ascen¬
dunt in celum: & nemo ascendit incelum. uͥ
qui descendit decelo. filius hominis qui est
ui celo. Unde quia omnes qui renaseuntur
menbra ipsius fiunt: et solus xp̃c de maria
natus unus est xp̃c. et cum corpore suo. caput
ascendit. isi qui descendit: Non ergo ascen
xp̃i. Sicut enim in uno corpore multa meubͣ
habemus. omnia autem mẽbra corporis cum
sunt multa unuim est corꝑus: sio et quia xp̃c ca

Expanded text:
et filius hominis. Propter unitatem personae in terra Filius Dei, propter eamdem unitatem personae esse probavimus in coelo filium hominis, ex his verbis Domini, Filius hominis, inquit, qui est in coelo. Propter unitatem personae, nonne in terra constituto atque conspicuo Petrus dicit, Tu es Christus Filius Dei vivi ? 10. In telligenti, incredibile et quasi impossibile videbatur: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit. CAPUT X. Omnes autem qui renascuntur, utique ascendunt in coelum: caeterorum nemo prorsus. Et omnes qui renascuntur, per gratiam Dei ascendunt in coelum: et nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo. Unde hoc? Quia omnes qui renascuntur, membra ipsius fiunt; et solus Christus de Maria natus unus est Christus, et cum corpore suo caput ascendit, nisi qui descendit. Non ergo ascendChristi. Sicut enim in uno corpore multa membra habemus, omnia autem membra corporis, cum sint m
Abbreviated transcription (Latin):
qui decelo descendit filius homims: filius gͦ
hominis descendit de celo: nonne filius hõĩs
interra factus est: nonne filius homuns ꝑ
mariam factus est᷑: Set ohomo. noli inquit
seꝑare: quem uolo copulare: Parum est quia
filius hominis descendit: AXp̃c euim desceudit
idemq filius hominis. qui filius dei.ẽ: s ẽ.¬

Expanded text:
qui de coelo descendit Filius hominis. Filius ergo qui de coelo descendit Filius hominis. Filius ergo hominis descendit de coelo. Nonne filius hominis in terra factus est? nonne filius hominis per Mariam factus est? Sed, o homo, noli, inquit, separare, quem volo copulare. Parum est quia Filius hominis descendit Christus enim descendit, idemque filius hominis qui Filius Dei es
Abbreviated transcription (Latin):
quemadinodum fiat: etiam similitudinẽ
posuit. s prius ait: Nemo ascendit in celum
nisi qui decelo descendit: filius homunis qui
est in celo: Iuterra erat: et in celo se ẽẽ. dicebat.
demonstraret inutraq natura ꝑsonã. et in
eo quod dei filius erat equalis patri. uerbũ
dei inpͥncipio deus apud dm̃. et in eo quod fi¬
lius hominis erat assumens animã humanã.
et carnem humanam. et indutus est hominẽ.
exiens ad homines: Quia in hoc utroq non
duo xp̃i sunt. nec duo filii dei: s una ꝑsona.
unus xp̃c dei filius. idemq unus apẽ Non
alius hominis filius. s dei filius sedm̃ diuini¬
tatem: hominis filius sedm̃ carnem: Quis
autem nrm̃ qui par̃ aduertimus. aut parũ
sapimus. non potius ita uellet distinguere. filiꝰ
dei in celo: et filius hominis int̾ra: s ne sic
diuideremus. et ita diuidendo duas ꝑsonas in¬
duceremus: non ascendit incelum inquit nͥ

Expanded text:
quemadmodum fiat, etiam similitudinem quemadmodum fiat, etiam similitudinem posuit. Sed prius ait: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo . In terra erat, et in coelo se esse dicebat; m demonstraret in utraque natura personam, et in eo quod Dei Filius erat aequalis Patri, Verbum Dei in principio Deus apud Deum, et in eo quod filius hominis erat, assumens animam humanam et carnem humanam, et indutus hominem, exiens ad homines: quia in hoc utroque non duo christi sunt, nec duo filii Dei sed una persona, unus Christus Dei Filius, idemque unus Christus, non alius, hominis filius; sed Dei, Filius secundum divinitatem, hominis filius secundum carnem. Quis autem nostrum, qui parum advertimus, aut parum sapimus, non potius ita vellet distinguere, Filius Dei in coelo, et Filius hominis in terra? Sed ne sic divideremus, et ita dividendo duas personas induceremus, Non ascendit in coelum, inquit, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
inquis paruulo non baptizato. polliceri reg¬
num dei non possum: contra aꝑtam domni
sententiam Ecce quare dico regnum dei non
habent: Ecce quare dico. Ideo baptizandi st̃.
ut habeant regnum dei. Idõ dicis. iõ inquit.
llide tamen pp̃ illa que supra diximus. ne for¬
te non inuenias uitam eternã p̃ter regnum
dei. Multa aꝑta sunt dicta de duab ilł parti¬
b dextra et siistra: ubi nullum inmedio loc̃
dedit uite sine regno: Parum te hoc corrigit.
parum admonet ipsam mecum lectionem.
unde hanc sententiam protulisti. aduerte pau¬
baptizatis paruulis nolle promitere: quia sen¬
tentia domini aꝑta est: Nisi quis renatus fu¬
erit exaqua et sp̃u: non intrabit uiregnũ
celoꝵ. Non ibi auertisti cum quereret nicho¬
demus quomodo ista fierent. idẽ. quomodo re¬
nascetur homo. quomodo denuo nascetur.
tris et denuo nasci. quid audierit adomino.
quid audierit a magistro bono. quid audierit

Expanded text:
inquis, parvulo non baptizato polliceri reginquis, parvulo non baptizato polliceri regnum Dei non possum contra apertam Domini sententiam. Ecce quare dico: Regnum Dei non habebunt. Ecce quare dico: Ideo baptizandi sunt, ut habeant regnum Dei. Ideo dicis? Ideo, inquit. Vide tamen, propter illa quae supra diximus, ne forte non invenias vitam aeternam praeter regnum Dei. Multum enim aperta sunt dicta de duabus illis partibus, dextra et sinistra, ubi nullum in medio dedit locum vitae sine regno. Parum te hoc corrigit? parum admonet? Ipsam mecum lectionem, unde hanc sententiam protulisti, paubaptizatis parvulis nolle promittere, quia sententia Domini aperta est, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum coelorum. Non ibi advertisti, cum quaereret Nicodemus, quomodo ista fierent, id est, quomodo renasceretur homo, quomodo denuo nascereturtris, et denuo nasci; quid audierit a Domino, quid audierit a magistro bono, quid audierit
Abbreviated transcription (Latin):
gnum celoꝵ: et tu dicis. et ego. Illi igitii cõ¬
muni aduersario qui dicit paruulum non
baptizatum intraturum in regnum celoꝵ:
resistamus ambo. et aduersus erus insidias. in¬
sidiosissima iacula et scutum fidei proferamꝰ.
Cedant paulisꝑ comecture rationis humane
assumantur arma diuina. assumite inquit
apłs armaturã dei. Ecce simul dicamꝰ huic ho¬
mini xp̃iamis esͤ xp̃ianus ẽ. inquit: Audi
euangłm qui non uis baptizatos paruulos mit¬
tere in regnum celoꝵ. Audi euangłm. Nisiquis
renatus fuerit ex aqua et spũ sc̃o : non intrabit
in regnum dei: Domini sententia est: huius
non resistit nisi nonxp̃ianus: Repulsus est
ille. Remanet michi tecum certam̃: et forte uñ
uicisti bono illius inde bono uinceris tuo
Nam quem uicisti. sidurus ñ est docusti. Noli
ergo ẽẽ. durus et tu: simul teneamus interim
ist᷑am sententiam: Nisi quis renatus fuerit ex
aqua et spũ: non intrabit in regnũ dei. Idõ

Expanded text:
gnum coelorum, et tu dicis et ego. Illi igitur comgnum coelorum, et tu dicis et ego. Illi igitur communi adversario, qui dicit non baptizatum parvulum intraturum in regnum coelorum, resistamus ambo, et adversus ejus insidiosissima jacula scutum fidei proferamus. CAPUT VIII. Cedant paulisper conjecturae rationis humanae, assumantur arma divina. Assumite, inquit Apostolus, armaturam Dei . Ecce simul dicamus huic homini: Christianus es? Christianus, inquit. Audi Evangelium, qui vis non baptizatos partere in regnum coelorum; audi Evangelium: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum Dei. Domini sententia est: huic non resistit, nisi non christianus. Repulsus est ille, remanet mihi tecum certamen: et forte unde vicisti bono illius, inde bono vinceris tuo. Nam quem vicisti, si durus non est, docuisti. Noli ergo esse durus et tu: simul teneamus interim sententiam istam, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum Dei. Ideo,
Abbreviated transcription (Latin):
et retribuetur ei : qm̃ ex ipso. et inipso. et ꝑ
ipsum sunt omnia: ipsi gła insecula scłoꝵ¬
AN eN Ego infirmitatem meam his u̾b̾
urinio. et hac cautela circũ sceptus. aduersus
sagitas ratiocinium tuarum muratus as¬
sisto: s tu bellator. hoc ẽ. fortis. ratiocinator.
huic responde qui tibi dicit: Prorsus imnocets
paruulus et inmunis ab omni peccato et
proprio et originali. non solum uitam etñam
habebit s etiam regnum celoꝵ. Hoc est iustũ
aui nichil mali habet. quare aliquid boni
non babet: s scio inquit. Ilnde scis : quia
dominus dixit tandem uenisti Non ergo qr
tu ratiorinaris: s ꝙ dr̃s dixit. laudo plane: ħ
santm est: Sicut homo noninuenisti iatiorẽ.
fugis ad aueroritatem. Approbo. prorsus appro¬
bo. benefacis. Non inuenis quid respondeas:
ad auetorttatem fuge Non ibi te ꝑsequor. non
inde ex pello. immo fugientem recipio et ample
simul ꝯtra comiunem inimicum: quia enim
paruulus non baptizatus.non inerabit in re¬

Expanded text:
et retribuetur ei? Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia: ipsi gloria in saecula saeculorum » . Ego infirmitatem meam his verbis munio, et hac cautela circumseptus, adversus sagittas ratiocinationum tuarum muratus assisto. Sed tu, bellator, hoc est, fortis ratiocinator, huic responde, qui tibi dicit: Prorsus innocens parvulus, et immunis ab omni peccato, et proprio et originali, non solum vitam aeternam habebit, sed etiam regnum coelorum. Hoc est justum. Qui nihil mali habet, quare aliquid boni non habet? sed scio, inquis. Unde scis? Quia Dominus dixit. Tandem venisti. Non ergo quia tu ratiocinaris, sed quia Dominus dixit. Laudo plane hoc, sanum est: sicut homo non invenisti rationem, fugis ad auctoritatem. Approbo, prorsus approbo. Bene facis; non invenis quid respondeas, ad auctoritatem fuge: non ibi te persequor, non inde expello; imo fugientem recipio et amplecsimul contra communem inimicum. Quia enim parvulus non baptizatus non intrat in re
Abbreviated transcription (Latin):
est adutorium languidi. ipse saluator est p̃¬
debitores sumus non carm. ut sedm̃ carnem
uiuamus. Ad hoc enim aduiti sumus: ad hoc
spm̃ dei accepimus: Ad hoc etiam in laborib
nr̃is. cotidianum adutorium postulamus:
Lex cui minatur non implendo ꝙ iubet. eũ
facit esse subse. Hisunt sublege: non sub gr̃a
Bona est lea ÷ si quis ea legitime utatur: q̃ͥd
est ergo legitime uti lege: ꝑ legem agnosce̾
morbum suum: et querere ad sanitatem di¬
uinum adiutorium Quia sicut dixi. et sepe
dicendum est. si lex poss uiuificare. omnino
ex lege eẽt. iusticia. Nec quereretur saluator
nec ueniret &p̃e: nec sanguine suo et ouem ꝑ¬
ditam quereret: Sic enim dicit alio locoi¬
dem apłs. Nam si per legem iusticia: ergo ꝯͤ
gratis mortuus est que igitur utilitas legis.
et quod ad iutorium : quia conclusit scͥptura

Expanded text:
est adjutorium languidi, ipse Salvator est prest adjutorium languidi, ipse Salvator est prdebitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Ad hoc enim adjuti sumus, ad hoc Spiritum Dei accepimus, ad hoc etiam in laboribus nostris quotidianum adjutorium postulamus. Lex cui minatur non implendo quod jubet, eum facit esse sub se: hi sunt sub lege, non sub gratia. Bona est lex, si quis ea legitime utatur . Quid est ergo legitime uti lege? Per legem agnoscere morbum suum, et quaerere ad sanitatem divinum adjutorium. Quia, sicut dixi, et saepe dicendum est, Si lex posset vivificare, omnino ex lege esset justitia: nec quaereretur salvator, nec veniret Christus, nec sanguine suo ovem perditam quaereret. Sic enim dicit alio loco idem apostolus: Nam si per legem justitia, ergo Christus gratis mortuus est . Quae igitur utilitas legis, et quod adjutorium? Qui
Abbreviated transcription (Latin):
etiam dominus ds̃ creator. homim sine uicio tẽ¬
perantiam precipere dignatus: Quam si ille ser¬
nasset: medicum postea morbo suo non desidera¬
ret. S quia non seruauit: languidus factus
inomnib qui nascuntur infirmis. ds̃ quod boñ
est operatur. formando corpus. uiuificando cor¬
pus. alimenta prebendo. pluuiam suam. et solẽ
suum suꝑ honos et malos dando. Non est. unde
accusent bonum: nec mali. Insuꝑ etiam genus
humanaͣm iusto suo iudicio condempnatum. no¬
luit ininteritum sempiternum relinquere: s
misit et medicum Misit saluatorem. misit eũ
qui gratis sanaret. Parum est qui gratis sana¬
ret: qui sanatis etiam meicedem daret. nichil
addi ad istam beniuolentiam potest: Quis ẽ.
qui dieat. sanẽ te. et dabo tibi mercedem: op¬
time fecit. Sciebat enin sediuitem uenisse ad
pauperem. Et sanat egrotos. et donat sanatis.
et non aliud quem seipsum donat: Saluator

Expanded text:
etiam Dominus Deus creato homini sine vitio temetiam Dominus Deus creato homini sine vitio temperantiam praecipere dignatus est: quam si ille servasset, medicum postea morbo suo non desideraret. Sed quia non servavit, languidus factus in omnibus qui nascuntur infirmis Deus quod bonum est operatur, formando corpus, vivificando corpus, alimenta praebendo, pluviam suam et solem suum super bonos et malos dando: non est unde accusent bonum, nec mali. Insuper etiam genus humanum justo suo judicio condemnatum noluit in interitum sempiternum relinquere: sed misit et medicum, misit Salvatorem, misit eum qui gratis sanaret; parum est qui gratis sanaret, qui sanatis etiam mercedem daret. Nihil addi ad istam benevolentiam potest. Quis est qui dicat: Sanem te, et do tibi mercedem? Optime fecit. Sciebat enim se divitem venisse ad pauperem: et sanat aegrotos, et sanatis donat, et non aliud quam se ipsum donat. Salvator
Abbreviated transcription (Latin):
torem: ut det legẽ: parum ẽ Si enim da¬
ta esset lex que ꝑosset unuficare: omnino
ex lege eẽt̃ uisticia: Si ergo non est data
lex que posset iuficare. quare data est.
sequitur Et ostendit quare sit data: quia e¬
tiam sic in adiutorio data est. ne te sanum
putares. Si ergo data eẽt. lex que poss uiui¬
ficare: omnino ex lege eẽt iusticia Et qͣiͣ
quereremus. quare ergo data est: s ꝯclusit
do audis promissorem. ex pecta factorem. Ido
uulnerare se: s iam uulnerata et sauerata
non est idonea ꝑ liberum arbitrium sanare
Si enim uolueris intemꝑant̃ uiuere eͥt egro¬
tes: ad huc medicum non requiris: ad labẽ
sufficis tibi. Cum autem intemperaut̃ ageis
ceperis ẽẽ egrotus non sic ab egritudine liberare
te. quomodo potuisti per intemperantiam te in e¬
gritudinem precipitare Et tm̃ medicus etiam
sano precipit temperantiam. Bonus medicus:
hoc facit: non uult ẽẽ necessarius egrotanti Sic

Expanded text:
torem? Ut det legem? Parum est: Si enim datorem? Ut det legem? Parum est: Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino esset ex lege justitia. Si ergo non est data lex, quae posset vivificare, quare data est? Sequitur, et ostendit quare sit data: quia etiam sic in adjutorium data est, ne te sanum putares. Si ergo data esset lex, quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia. Et quasi quaereremus, Quare ergo data est? Sed conclusdo audis promissorem, exspecta factorem. Idontrium vulnerare se: sed jam vulnerata et saucia, non est idonea per liberum arbitrium sanare se. Si enim volueris intemperanter vivere ut aegrotes, ad hoc medicum non requiris: ad labem sufficis tibi. Cum autem intemperanter agens coeperis esse aegrotus, non sic potes ab aegritudine liberare te, quomodo potuisti per intemperantiam te in aegritudinem praecipitare. Et tamen medicus etiam sano praecipit temperantiam. Bonus medicus hoc facit, non vult esse necessarius aegrotanti. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
sio fit: ꝑꝑ illa que dicta sunt insuꝑiorib lec¬
tionib. laboratur ne forte reus constituatur
apłs: omnium quo dammodo peccatoꝵ dicen¬
do. Non enim quod uolo ago: deinde ne lex
uideretur aut sufficere posse homini haben¬
ti lib̾um abitrium. etiam si nullum auiliũ
diuinum porrigeretur ultra: aut certe frust
data fuisse crederetur: Dicta est et causa qͣre
sit lex. data: quia et ipsa inadiutorium da¬
uehementius et diligentius nos cõmendare
debenrus: Data est ut inueniret se homo.¬
Non ut inorb sanaretr. s ut predicatio ẽ
morbo crescente. medicus quereretur. Et quis
est iste medicus. misi qui dirit. non est opus
sans medicus s male habentib: qui ergo
non conficetur creatorem: negat suꝑb aue¬
torem. Qui autem negat egritudinem su¬
am: suꝑfluum iudicat᷑ saluatorem. Ergo et
uitium quod nobis inflirimus. saluatorem
queramus: Et quomodo querimus salua¬

Expanded text:
sio fit, propter illa quae dicta sunt in superioribus lecsio fit, propter illa quae dicta sunt in superioribus lectionibus, ubi laborabatur, ne forte reus constitueretur Apostolus omnium quodam modo peccatorum dicendo, Non enim quod volo ago . Deinde ne lex videretur aut sufficere posse homini habenti liberum arbitrium, etiamsi nullum ultra auxilium divinum porrigeretur, aut certe frustra data fuisse crederetur, dicta est et causa quare sit lex data, quia et ipsa in adjutorium davehementius et diligentius nos commendare debemus; data est ut innon ut morbus sanaretur, sed ut praevaricatione morbo crescente, medicus quaereretur. Quiest iste medicus, nisi qui dixit: Non est opus sanis medicus, sed male habentibus . Qui ergo non confitetur Creatorem, negat superbus auctorem. Qui autem negat aegritudinem suam, superfluum judicat Salvatorem. Ergo et ter vitium quod nobis infliximus, Salvatorem quaeramus. Et quomodo quaerimus Salva
Abbreviated transcription (Latin):
et sollicitudinem passi sumus: Compacieba¬
mur uobis. et solliciti eratis. et pronob̾ et ꝓ
uobis: quantum autem existimo adiuuit᷑
dominus et nos et uos: et ea que prorsus dif¬
ficillima uidebantur. sic ꝑ nos enodare dig¬
uatus est ut nulla questio remaneret. que
conturbet mentem piam: Impia enim mens
odit etiam ipsum intellectum. et homo aliꝗͣ¬
do minium mente ꝑuersa timet intelligere.
ne cogatur ꝗ. intellererit facere: De talib ait
psalmus: Noluerunt iatelligere: ut bene
agerent: los autem carissimi. quia bonũ ẽ.
bene sentire deuobis. erigitis intellectum:.ex¬
igit ds̃ fructum. Intelectus enim. sicut scrip¬
tum est bonus facientib eum: hoc tãn qđ
restat. et hodie recitatum est: quamius non
debeat tantem difficultatem quantum habu¬
erunt superiora. quȩ iam ut potuimus domi¬
no adiuuante transuecti sumus. desiderat
tm̃ intentionem urãm: llelut eium conclu¬

Expanded text:
et sollicitudinem passi sumus. Compatiebaet sollicitudinem passi sumus. Compatiebamur vobis, et solliciti eramus et pro nobis et pro vobis. Quantum autem existimo, adjuvit Dominus et nos et vos; et ea quae prorsus difficillima videbantur, sic per nos enodare dignatus est, ut nulla quaestio remaneret, quae conturbet mentem piam. Impia enim mens odit etiam ipsum intellectum; et homo aliquando nimium mente perversa timet intelligere, ne cogatur quod intellexerit facere. De talibus ait Psalmus: Noluerunt intelligere, ut bene agerent . Vos autem, charissimi, quia bonum est bene sentire de vobis, exigitis intellectum, exigit Deus fructum. Intellectus enim, sicut scriptum est, bonus omnibus facientibus eum . Hoc tamen quod restat et hodie recitatum est, quamvis non habeat tantam difficultatem, quantam habuerunt superiora, quae jam, ut potuimus, adjuvante Domino, transvecti sumus, desiderat tamen intentionem vestram: velut enim conclu
Abbreviated transcription (Latin):
tibi hoc prestitisti : quid enim habes quod ñ
accepisti: quomodo uemisti: credendo uenisti:
s nondum ꝑ uenisti: Adhuc inuia sumus.
uenimus. s non ꝑuenimus: Seruite domino
intimore. et exultate ei cum tremore. nequan¬
do irascatur dominus. et pereatis deuia u¬
sta Time ne cum tibi arrogas quia inuenta
est ate uia iusta: ipsa arrogantia ꝑeas de uia
iusta. Ego inquit ueni arbitrio meo: ueni uo¬
et hoc prestitum est tibi ĩpsum audi uocan¬
tem: Nemo uenit adme nisi pat̾ qui misit¬
me: traxerit eum: c o N S̾s. ad do¬
SeR mo xiͫ.
exercet studium: non
denegat intellectum:
Si enim clausa essent:
nichil esset. unde reue¬
larentur obscura Rur¬
sus siomma tecta erñt.
non esset unde alimentum ꝑciperet anma.
et haberet uires quib possit ad.clausa pul¬
sare. Inlectionib apłicis suꝑiorib quas ca¬
ritati ur̃e quantum dominus ad iuuare
dignatus est expossuͥmus: multum laborẽ

Expanded text:
tibi hoc praestitisti? Quid enim habes quod non tibi hoc praestitisti? Quid enim habes quod non accepisti ? Quomodo venisti? Credendo venisti: sed nondum Servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore; ne quando irascatur Dominus, et pereatis de via justa . Time, ne cum tibi arrogas quia inventa est a te via justa, ipsa arrogantia pereas de via justa. Ego, inquit, veni, arbitrio meo veni, voet hoc praestitum est tibi? Ipsum audi vocantem: Nemo venit ad me, nisi Pater, qui me misit, traxerit eum . Conversi ad DoSERMO XXXI exercet studium, non denegat intellectum. Si enim omnia clausa essent, nihil esset unde revelarentur obscura. Rursus si omnia tecta essent, non esset unde alimentum perciperet anima, et haberet vires quibus posset ad clausa pulsare. In lectionibus apostolicis superioribus, quas Charitati vestrae, quantum Dominus adjuvare dignatus est, exposuimus, multum laborem
Abbreviated transcription (Latin):
tus est de patrez quid tm̃ fecit ꝑꝑ te : semetip¬
sum exinanuit formam serui accipiens: insi¬
militudine hominum factus. et habitu inuẽ¬
tus ut homo. Ecce pp̃ te ds̃ factus ẽ. homo. et ñ
te uis agnoscere cum sis homo : ecce pp̃ te factuᷤ
est homo sine peccato. et nonius te agnoscere
cum peccato ut uenias adillum qui ait. ueni¬
te adme omnes qui siboratis et honerati estis
et ego uos reficiam. tollite uigum meum suꝑ¬
uos: tulisti hoc uigum. Sentis te habere ses¬
sorem: sentis de habere rectorem : sentio inquis.
Illi ergo dic. Gressus meos dͥrige scdm uerbum tu¬
um. Regit te subiugo suo: et subsarcina sua.
euis suaue: ille tibi amorem inspirauit. aman¬
tibi arrogare intendis quia uenisti : ecce in¬
quis ueni ad illum arbitrio meo. uoluntate
mea. Quia ueni reficit me: quia ueni iugũ
ti. et diligenti. hec omnia fecit inme: s qm̃ ue¬
ni adeum. Ergo hoc sapis : quia uenisti. Tu

Expanded text:
tus est de Patre. Quid tamen fecit propter te? Semetiptus est de Patre. Quid tamen fecit propter te? Semetipsum exinanivit, formam servi accipiens; in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo . Ecce propter te Deus factus est homo, et non te vis agnoscere, cum sis homo? Ecce propter te factus est homo sine peccato, et non vis te agnoscere cum peccato? ut venias ad illum qui ait, Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam. CAPUT VIII. um? Dicis, Tuli. Sentis te habere sessorem? Sentis te habere rectorem? Sentio, inquis. Illi ergo dic, Gressus meos dirige secundum verbum tuum. Regit te sub jugo suo, et sub sarcina sua. ejus suave, ille tibi amorem inspiravit. Amantibi arrogare intendis, quia venisti? Ecce, inquis, veni ad illum arbitrio meo, voluntate mea. Quia veni, reficit me: quia veni, jugum ti et diligenti: haec omnia fecit in me; sed quia veni ad eum. Ergo hoc sapis, quia venisti, tu
Abbreviated transcription (Latin):
inpͥncipio uerbum. uerbum dm̃. uerbum ap̃
dm̃: Omnia ꝑ te facta nouimus. que uidemus:
et que non uidemus: Quid discimus ate: non
enim alium mundum discipuli tui tamquam
discipłi artificis et fabricatoris ꝯdituri sumusͦ
unum mundũ condidisti: celum et terram fe¬
cisti. Ultrumq suis creaturis ornamentisq il¬
lustrati. Quid ate discimus : dicite inquit a
me. Cum eem inpͥncipio ds̃ apud dm̃: crea¬
ui uos. hoc nolo discatis a me. S factus sum
ꝙ. feci: ne ꝑuet quem feci Unde sum factus
quod feci: semet ipsum exinaniuit formam
serui accipiens. insimilitudine hominum
factus. et habitu muentus ut homo. humilia¬
uit semet ipsum : hoc discite ame: humilia¬
uit enim semet ipsum inquit. Discite ame. qr
mitis sum et humił corde Non enim inquit
hoc uos doceo quasi informa aliquando fuisse.¬
tis: non rapinam arbitrantes ee uos equaleᷤᷤ
dõ. Illi unum proprium erat. illi rapina ñ
erat. cui natura erat. Inpatris equalitate: na¬

Expanded text:
in principio Verbum, Verbum Deum, Verbum apud Deum: omnia per te facta novimus, quae videmus, et quae non videmus. Quid discimus a te? Non enim alium mundum discipuli tui, tanquam discipuli artificis et fabricatoris, condituri sumus. Unum mundum condidisti, coelum et terram fecisti: utrumque suis creaturis ornamentisque illustrasti. Quid a te discimus? Discite, inquit, a me. Cum essem in principio Deus apud Deum, creavi vos; hoc nolo discatis a me: sed factus sum quod feci, ne periret quem feci. Unde sum factus quod feci? Semetipsum exinanivit, formam servi accipiens; in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo; humiliavit semetipsum. Hoc discite a me, Humiliavit enim semetipsum, inquit. Discite a me quoniam mitis sum et humilis corde . Non enim, inquit, hoc vos doceo, quasi in forma Dei aliquando fuissetis, non rapinam arbitrantes esse vos aequales Deo. Illi uni proprium erat, illi rapina non erat, cui natura inerat. In Patris aequalitate na
Abbreviated transcription (Latin):
Prorsus ħ credite. sic uos agere uoluntate bo¬
na. quia inuitis. utiq agitis. Non enim ad¬
uitor est ille. si nichil agatis: Non emm coo¬
ꝑator ille: si nichil operamini: Sic uos tam̃
scitote agere bona. ut sit rector sp̃e ͤ ad uitor
Qui si uero defuerit: nichil boni omnino a¬
gere ualeatis: Non sicut quidam ceꝑ unt dic̾e
qui cohortati sunt aliquando gratiam ꝯfit̾i.
et benedicimus dm̃. quia uel hoc aliꝗdo dixe¬
runt: Accedendo enim proficere potuerunt:
et ad id qd uere rectum est ꝑuenire: Iam ergo
dicunt adintricem ẽẽ. gratiam dei. ad facilius
facienda ista Sunt enim uerba eoꝵ. adhoc

Expanded text:
Prorsus hoc credite, sic vos agere bona voluntate. Quia vivitis, utique agitis. Non enim adjutor est ille, si nihil agatis: non enim cooperator est ille, si nihil operamini. Sic vos tamen scitote agere bona, ut sit rector Spiritus adjutor: qui si defuerit, nihil boni omnino agere valeatis. Non sicut quidam dicere coeperunt, qui coarctati sunt aliquando gratiam confiteri: et benedicimus Deum, quia vel hoc aliquando dixerunt; accedendo enim proficere poterunt, et ad id quod vere rectum est pervenire. Jam ergo dicunt adjutricem esse gratiam Dei, ad facilius facienda. Ista sunt enim verba eorum: Ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
pader Ipse enim spc̃ testimonium reddit
sp̃ui nr̃o: quia sumus filii dĩ Non spiri
ea re que nobis promissa et. Ipse spc̃ redadit
Si autem filii et heredes: Non enim maniter
filii: hec est merces. et hendes: hec est q paulo
ante dicebam. quia medicus ñ terret. santatẽ
nobis donat. et mercedem insuper largire dig¬
natur: que est illa merqͣis hereditas: s non qͦ¬
modo est. hominis patris hereditas: Relui¬
quit enm filiis suis. non possidet cum filiis
siuis. et tamen magnum facit. et gratias sͥ
agi desiderat. quia uoluit dare quod non po¬
tuit auferre Moriens enm tolleret secũ
puto: quia si posset. nichil hic filiis dimisi¬
sset heredes dei sic sunt: ut iꝑse ds̃ sit here¬
ditas eoꝵ. Cui dicit psalmus: Domine pars
hereditatis mee Heredes quidẽ. dĩ.Si parũ
est uobis: audite qd amplius gaudeatis. he

Expanded text:
Pater. Ipse Spiritus testimonium reddit Pater. Ipse Spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quia sumus filii Dei. Non spiritea re quae nobis promissa est. Ipse Spiritus Si autem filii, et haeredes. Non enim inaniter filii. Haec est merces: Et haeredes. Hoc est quod paulo ante dicebam, quia medicus noster et sanitatem nobis donat, et mercedem insuper largiri dignatur. Quae est illa merces? Haereditas. Sed non quomodo est hominis patris haereditas. Relinquit enim filiis suis, non possidet cum filiis suis: et tamen magnum se facit, et gratias sibi agi desiderat, quia voluit dare quod non possit auferre. Moriens enim tolleret secum? Puto quia si posset, nihil hic filiis suis dimisisset. Haeredes Dei sic sunt, ut ipse Deus sit haereditas nostra, cui dicit Psalmus: Dominus pars haereditatis meae . Haeredes quidem Dei: si parum vobis est, audite, quo amplius gaude
Abbreviated transcription (Latin):
se iuncti. Ipse ẽ. enim pax nr̃a qui fecit u¬
traq uinum Ergo inde circuncisio: inde p̃¬
putium. Parietum concordia: anguligła
Accepistis spm̃ ad optionis: in quo clamamꝰ¬
abba pat̃ Qualis res est  Si ꝑigins tale ẽ:
nec pignus s arra dicenda est̃ Pignus.ii.
quando ponitur cum fuerit res ipsa reddi¬
ta: ꝑignus aufertur: Arra autẽ de ipsa re
datur: que dando promittitur: SUt res q̃do
redditur impleatur : qd datum est. non mu¬
tetur Unus quisq ergo actendat cor suum
utrum exintimis medullis cordis et since¬
ra caritate dicat pater: Non modo queri¬
tur quanta sit ipsa caritas: utrũ magna.
an parua. an mediocris. ultrum ułsit quero
Si nata est latendo crescit. crescendo ꝑficietur:
perfecta per manebit. Non enim ꝑ fecta u̾¬
git insemũ et a senectute ueniet ad mortem
ad hoc perficietur. ut eterna ꝑ maneat:
llide enim quid sequitur: Clamamus abba

Expanded text:
se juncti. Ipse est enim pax nostra, qui fecit use juncti. Ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum . Ergo inde circumcisio, inde praeputium, parietum concordia, anguli gloria. Accepistis Spiritum adoptionis filiorumpignus. Qualis res est, si pignus tale est? Nec pignus, sed arrha dicenda est. Pignus enim quando ponitur, cum fuerit res ipsa reddita pignus aufertur. Arrha autem de ipsa re datur, quae danda promittitur; ut res quando redditur, impleatur quod datum est, non mutetur. Unusquisque ergo attendat cor suum, utrum ex intimis cordis medullis et sincera charitate dicat, Pater. Non modo quaeritur quanta sit ipsa charitas, utrum magna, an parva, an mediocris: utrum vel sit, quaero. Si nata est, latendo crescit, crescendo perficietur, perfecta permanebit. Non enim perfecta vergit in senium, et a senectute veniet ad mortem: ad hoc perficietur, ut aeterna permaneat. Vide enim quid sequitur. Clamamus, Abba,
Abbreviated transcription (Latin):
mus abba pat̾  Pominus timetur. pat̾ amat᷑
accepistis spm̃ ad optionis filioꝵ in quo clama¬
mus abba pat̾ Ciamor iste cordis est. non fauei¬
ũ. non labioꝵ. intus sonat. aurib dei sonat.
clauso ore. labiisq in motis: Susanna. ista
noce clamabat. S accepistis spm̃ ad optioĩs
filioꝵ. in quo clamamus abba pat̾: Cor cla¬
met. Pater nr̃ qui es in celis Ergo quare ñ
tantum pat̃  quid sibi uult abba pat̾ :siit
queras quid sit abba: respondetur tibi. Pat̃.
abba enim hebraice: pat̾ dr̃. quare uoluit u¬
trumq apłs ponere: quia uidebat lapidem
angularem quem reprobauerunt edificantes
et factus est in caput anguli. non sine causa
angularem dictum. nisi quia in osculum re¬
cipit utrumq parietem de diuerso uenientẽ
Hinc circumcisio: inde preputium tantum
a se. Et inter se longe: quantum abangulo
longe. Quantum autem adangulum prope:
et int̃ se utiq prope In angulo autem int̃

Expanded text:
mus, Abba, Pater. Dominus timetur, pater amatur. mus, Abba, Pater. Dominus timetur, pater amatur. Accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater. Clamor iste cordis est, non faucium, non labiorum: intus sonat, auribus Dei sonat. Clauso ore, labiisque immotis, Susanna ista voce clamabat . Sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater. Cor clamet, Pater noster qui es in caelis , Ergo quare non tantum Pater? Quid sibi vult, Abba, Pater? Si enim quaeras quid sit Abba, respondetur tibi, Pater. Abba enim hebraice pater dicitur. Quare voluit utrumque Apostolus ponere? Quia videbat lapidem angularem, quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli , non sine causa angularem dictum, nisi quia in osculum recipit utrumque parietem de diverso venientem. Hinc circumcisio, inde praeputium, tantum a se et inter se longe, quantum ab angulo longe: quantum autem ad angulum prope, et inter se utique prope; in angulo autem inter
Abbreviated transcription (Latin):
bat: quomodo autem uentens sp̃c sõs idem
ipse digitus dei. quinquagesimo die post ũ¬
bram pache quomiodo. uẽnerit: et igneis
linquis suꝑ tinum quemq eorum in sederit.
lam̃ ergo non timore. s indilectione: ut ñ
serui s filii simus: Qui enim adhuc idõ bene
agit quia penam tunet. dm̃ ñ amat: non¬
dum est int̃ filios: Iltuiam tm̃ uel penam ti¬
meat. dimor seruus est: caritas libera est. Et
ut sic dicamus. timor seruis est caritatis:
Ne possideat diabolus cor tuum. precedet
seruus incorde tuo. et seruet domine uent᷑e
locum: fãc fac uł timore pene: si ñdum po¬
tes amore iusticiȩ. Ueniet domina. et seruꝰ
abscedet: quia consummata caritas foras
mittit timorem: Non enim accepistis spm
seruitutis iterum intimore: nouum testamen¬
tum est non uetus: Uetera tnͣsierunt: et ecce
quid sequitur : quid ergo accepimus : si diceres.
s accepistis spm ad optionis filioꝵ. in quo clama¬

Expanded text:
bat ; quomodo autem veniens Spiritus sanctus, idem bat ; quomodo autem veniens Spiritus sanctus, idem ipse digitus Dei, quinquagesimo die post umbram Paschae quomodo venerit, et igneis linguis super unumquemque eorum insederit . Jam ergo non in timore, sed in dilectione; ut non servi, sed filii simus. Qui enim adhuc ideo bene agit, quia poenam timet, Deum non amat, nondum est inter filios: utinam tamen vel poenam timeat. Timor servus est, charitas libera est; et ut sic dicamus, timor est servus charitatis. Ne possideat diabolus cor tuum, praecedat servus in corde tuo, et servet dominae venturae locum. Fac, fac vel timore poenae, si nondum potes amore justitiae. Veniet domina, et servus abscedet: quia consummata charitas foras mittit timorem , Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Novum Testamentum est, non vetus. Vetera transierunt, etquid sequitur? Quid ergo accepimus, quasi diceres: Sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clama
Abbreviated transcription (Latin):
iuui. Et uos tamquam lapides uiui coedifi¬
camini intemplum dei. ducimini. s curri¬
te et uos: Ducimini : s subsequimim: quia et¬
cum secuti fuertts: uerum erit illud quia si¬
ne illo nichil potestis facere. Non enim uolen¬
tis neq currentis: s miserentis est dei forte¬
dicturi eratis. et lex sufficit nob̾. Lex timorẽ
dedit: Et uidete quid hinc subiunxit apłs
tate aguntur: Caritas enim diffusa est in
cordib nr̃is ꝑ spiritum scm̃ qui datus est no¬
bis: secutus adiunarit: Non eium accepistis
spm̃ seruitutis iterum intimore: Quaid est iterũ
quomodo terrente molestissimo pedagogo. Qͥd
est iterum : sicut in monte sina: accepistis spi¬
ritum seruitutis: Dicit aliquis: Alius est spi¬
ritus seruitutis. alnus est sp̃c libertatis: Si ali¬
dis indilectione. Iam nudius tercius qui af¬
fiustis audistis: quomodo longe positum est¬
plebem. uoces. ignis. fumus inmonte terre¬

Expanded text:
vivi: Et vos tanquam lapides vivi coaedifivivi: Et vos tanquam lapides vivi coaedificamini in templum Dei . Ducimini, sed currite et vos: ducimini, sed sequimini: quia cum secuti fueritis, verum erit illud, quia sine illo nihil facere potestis. Non enim volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei dicturi eratis: Et Lex sufficit nobis. Lex timorem dedit: et videte quid hinc subjunxit Apostolus, tate aguntur: Charitas enim Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis : secutus adjunxit, Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Quid est, iterum? Quomodo terrente molestissimo paedagogo. Quid est, iterum? Sicut in monte Sina accepistis spiritum servitutis. Dicit aliquis: Alius est spiritus servitutis, alius spiritus libertatis. Si alidis in dilectione. Jam nudiustertius qui adfuistis audistis, quomodo longe positam plebem, voces, ignis, fumus in monte terre
Abbreviated transcription (Latin):
cilius possint implere ꝑ gratiam. elo faci¬
lius. remo difficilius: tam̃ et remo it᷑. Ium̃to
facilius. pedib difficilius. s tm̃ et pedib ꝑue¬
nitur. Non est sic. Magister enim uerus qui
neminem palpat: neminẽ fallit: Ulerax doc¬
tor idemq saluator. adquem uos duxit mo¬
lestissimus pedagogus. cum de bonis operib
idest de sar mentoꝵ et palmitis fructib lo¬
queretur. non ait. sine me facere potestis ali
quid: s facilius ꝑ me Non ait fructum
ur̃m sine me potestis aliquid facere: s ube¬
riorem ꝑ me: Non hoc dixit. legite quid
dixerit: Euuangłm scm̃ est: omnium suꝑ¬
ba colla subduntur: Non hec dicit augusti¬
nus. Hec dicit dominus: Quid dicit dñs  sñ
me nichil potestis facere. Iam nunc cum au¬
distis quotquot spũ dei aguntur. hi filii st̃
dei: nolite uos dimittere. Neq enum tempłu
suum sic de uobis edificat ds̃. quasi de lapidi¬
b qui non habent motum suum. leuantur
abstructore ponuntur: non sic sunt lapides

Expanded text:
cilius possint implere per gratiam. Velo facilius, remo difficilius: tamen et remo itur. Jumento facilius, pedibus difficilius: sed tamen et pedibus pervenitur. Non est sic. Magister enim verus qui neminem palpat, neminem fallit, verax doctor idemque Salvator, ad quem nos duxit molestissimus paedagogus; cum de bonis operibus, id est, de sarmentorum et palmitum fructibus loqueretur, non ait, Sine me quidem potestis facere aliquid, sed facilius per me: non ait, Fructum vestrum sine me potestis facere, sed uberiorem per me. Non hoc dixit. Legite quid dixerit: Evangelium sanctum est, omnium superba colla subduntur. Non haec dicit Augustinus, haec dicit Dominus. Quid dicit Dominus? Sine me nihil potestis facere . Jam nunc cum auditis, Quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei, nolite vos demittere. Neque enim templum suum sic de vobis aedificat Deus, quasi de lapidibus qui non habent motum suum: levantur, ab structore ponuntur. Non sic sunt lapides
Abbreviated transcription (Latin):
chil boni dico Nam admale agendum ha¬
bes sine aduitorio dei liberam uoluntatem
Quanꝗͣ non est illa libera. aquo enim quis
deuictus est: huic et seruus addictus est. et
omnus qui facit peccatum: seruus est peccati.¬

Expanded text:
hil boni dico. Nam ad male agendum hahil boni dico. Nam ad male agendum habes sine adjutorio Dei liberam voluntatem: quanquam non est illa libera. A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; et, Omnis qui facit peccatum, servus est peccati
Abbreviated transcription (Latin):
adiutorem utiq inuocas dm̃. Nemo aduiuat᷑.
si abillo nichil agatur: Quotquot inquit .ti.¬
spũ dei aguntur: hifilii sunt dei. non litt̃a
s. spũ. non lege precipiente. minante. pro¬
mittente. s spũ exortante. illuminante. adu¬
uante.Stimus inquit idẽ apłs: quia diligen¬
tib dñi omnia cooꝑantur inbonum. Sinon
rit se cooperatio dĩ et ad uitorium dei. sp̃s m̃s
facit hoc. Et si cum labore et si cum aliqua
difficultate potest: tamen implere non potest
Quomodo si aliquis dicat. Remis ꝗ puenimꝰ:
s cum aliquo labore: O si uentum habeamus:
facilius ꝑuenimus: Non est sic ad tutorium
dei. non est sic ad uitorium xp̃i: non sic est
aduitorium sp̃c sc̃i Prorsus si defuerit: icħ
boni agere poteris: Agis ꝗ illo non adiuuan¬
te libera uoluntate. s male adhoc idonea
est uoluntas tua que uocatur libera: et
iale agendo fit dampnabilis ancilla Cum
dico tibi sine aduitorio dei nichil agis : ni¬

Expanded text:
Adjutorem utique invocas Deum. Nemo adjuvatur, Adjutorem utique invocas Deum. Nemo adjuvatur, si ab illo nihil agatur. Quotquot enim, inquit, Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei: non littera, sed Spiritu: non Lege praecipiente, minante, promittente; sed Spiritu exhortante, illuminante, adjuvante. Scimus, inquit idem apostolus, quia diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum . Si non rit se cooperatio Dei et adjutorium Dei, spiritus meus facit hoc: etsi cum labore, etsi cum aliqua difficultate potest, tamen implere potest. Quomodo si aliquis dicat: Remis quidem pervenimus, sed cum aliquo labore, o si ventum habeamus, facilius pervenimus. Non sic est adjutorium Dei, non sic est adjutorium Christi, non sic est adjutorium Spiritus sancti. Prorsus si defuerit, nihil boni agere poteris. Agis quidem illo non adjuvante libera voluntate, sed male. Ad hoc idonea est voluntas tua, quae vocatur libera, et male agendo fit damnabilis ancilla. Cum dico tibi, Sine adjutorio Dei nihil agis, ni
Abbreviated transcription (Latin):
caueritis. uiuetis: dicturus enim eras hoc
potestuoluntas mea. hoc potest liberum arbi¬
trium meum. Que uoluntas : qued liberũ
arbitrium : insi ille regat: cadis. Nisi ille re¬
gat: iaces: Quomodo ergo spũ tuo cum audi¬
as apłm dicentem: quot quot enim spũ dĩ
aguntur. hi filii sunt dei: tute us agere : a
te ipso uis agi. ad actiones carns mortifican¬
das: quid tibi prodẽ. quia ñ eris epicureus
et eris stoicus: siue epicureus eris. suie stoicꝰ
eris. int̃ filios dei non eris Quotquot enim
spũ dei aguntur hifilii sunt des: Non qui s
carnem suam unuit. non qui scdm spm̃ su¬
um uiuũt. non qui uoluptate carnis duc̾tͦ.
aguntur : hi filii sunt dei: Dic̃ michi aliquis
Ergo agimur: non agimus: Respondeo. Imo
tib aduitor est. Ipsum nomen adiutoris pre¬
scribit tibi: quia tuipse aliquis agis: agnos¬
ce quid potas: agnosce quid confitearis ꝗdo
dicis: Ad uitor meus esto ne derelinquas me

Expanded text:
caveritis, vivetis? Dicturus enim eras: Hoc caveritis, vivetis? Dicturus enim eras: Hoc potest voluntas mea, hoc potest liberum arbitrium meum. Quae voluntas? quod liberum arbitrium? Nisi ille regat, cadis: nisi ille erigat, jaces. Quomodo ergo spiritu tuo, cum audias Apostolum dicentem, Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei? Tu te vis agere, a te ipso vis agi ad actiones carnis mortificandas? Quid tibi prodest quia non eris Epicureus, et eris Stoicus? Sive Epicureus eris, sive Stoicus eris, inter filios Dei non eris. Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei. Non qui secundum carnem suam vivunt, non qui secundum spiritum suaguntur, hi filii sunt Dei. Dicet mihi aliquErgo agimur, non agimus. Respondeo: Imo ti adjutor est tibi. Ipsum nomen adjutoris praescribit tibi, quia et tu ipse aliquid agis. Agnosce quid poscas; agnosce quid confitearis, quando dicis: Adjutor meus esto, ne derelinquas me .
Abbreviated transcription (Latin):
stosus. Si autem spũ facta carnis mortifica¬
consentire magna laus est: quas non habere
ꝑfectio est. Si has actiones carnis morbidas.
et de morte habentes contentionem. spũ mor¬
tificauerits: utuetis: Hic iam metuendũ
est. ne quisꝗͣ rursus ad mortificandas actio¬
nes carnis de spũ suo p̃sumat: Non solum .ii.
ds̃ spc̃ est: s et anima tua et mens spẽ est:
mente seruio legidei. carne autem legi pecc̃i:
quia sp̃e concupiscit aduersus carnẽ. et caro
aduersus spm̃: Ergo ne ad carns actiones mor¬
tificandas de spũ tuo p̃sumas et suꝑbia ꝑ eas
et tibi suꝑbo resistatur: non humili gratia ꝯ
suꝑbia: uide quid sequttur: Cum enim dixiss
si spũ actiones carnis mortificaueritis. uiue¬
tis: ne hic se extolleret humanus sp̃c. et adħ
opus se idoneum firmumq iactaret: subiecit
et ait: Quot quot enim spũ dei aguntur: hi
filii sunt dei Quid te ergo uolebas excolle¬
re ubi audisti. si sꝑũ actiones carnis mortifi¬

Expanded text:
stolus: Si autem spiritu facta carnis mortifica quibus non consentire magna laus est, et quas non habere perfectio est: si has actiones carnis morbidas, et de morte habentes contentionem, spiritu mortificaveritis, vivetis. Hic jam metuendum est, ne quisquam rursus ad mortificandas actiones carnis de spiritu suo praesumat. Non solum enim Deus spiritus est: sed et anima tua spiritus est, Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati : quia spiritus concupiscit adversus carnem, et caro adversus spiritum . Ergo ne ad carnis actiones mortificandas de spiritu tuo praesumas, et superbia pereas, et tibi superbo resistatur, non humili gratia cosuperbia, vide quid sequatur. Cum enim dixisset, Si spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis; ne hic se extolleret humanus spiritus, et ad hoc opus se idoneum firmumque jactaret, subjecit, et ait, Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei. Quid te ergo jam volebas extollere, ubi audisti, Si spiritu actiones carnis mortifi
Abbreviated transcription (Latin):
non haberes: Quia nero iaces et surgere non
potes. mediator quodammodo ds̃ tibi por¬
rerit brachium suum. & brachium domi¬
m cui reuelatum est  uemo ergo dicat qm̃
non sumus sublege. s sub gratia : eego peccemꝰ
ergo quod uolumus. faciamus: Qui hoc dĩc
egritudinem amat: non sanitatem. Gratia sa¬
nitas est. Qui uult semper egrotare: ingratꝰ
est medicine. Ergo fr̃s accepto ad utorio por¬
recto nobis desuper diuino aurilio brachio
domini et ipso brachio dñi porrecto nobis
auxcilium spũ sco: debitores sumus non carti.
ut scdm̃ carnem uiuamus: Quia fides oꝑa
est enim fidelium fides. ne sit demonum fides:
quia et demones credunt. et contremiscunt:
Illa est ergo laudabił fides. ipsa est gr̃e fides. q̃
mus dilectionem. et exea possimus habere
bonam operationem. nunquid eam nob̃ dare
possumus cum sit scriptum. caritas dei dif¬

Expanded text:
non haberes: quia vero jaces, et surgere non non haberes: quia vero jaces, et surgere non potes, mediatorem quodam modo Deus tibi porrexit brachium suum. Et brachium Domini cui revelatum est ? Nemo ergo dicat: Quoniam non sumus sub lege, sed sub gratia; ergo peccemus, ergo quod volumus faciamus. Qui hoc dicit, aegritudinem amat, non sanitatem. Gratia medicina est. Qui vult semper aegrotare, ingratus est medicinae. Ergo, fratres, accepto adjutorio, porrecto nobis desuper divino auxilio, brachio Domini, et ipso brachio Domini porrecto nobis auxilio Spiritu sancto, debitores sumus non carni, ut secundum carnem ambulemus. Quia fides bene est enim fidelium fides, ne sit daemonum fides: quia et daemones credunt, et contremiscunt . Illa est ergo laudabilis fides, ipsa est vera gratiae fimus dilectionem, et ex ea possimus habere bonam operationem, numquid eam nobis dare non possumus, cum scriptum sit, Charitas Dei dif