comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut et illoꝵ habundantia fiã in urãm in opiã
ut fiat equalitas: subuingens. et dicens sicut
scriptum ẽ. Qui multum non habundauit
et qui modicum non defuit illi. Cur eis im¬
portat legis auctoritatem. quam dic̃ fuisse
ministrationem mortis si eo modo intellȩxet
quomodo ista pestis intelligit᷑. Atq ut omnes
auferantur ambages. quo iram modo et lex
ministratio mortis rete dicta sit. et tamen
sancta et iusta. et bona sit illud recolamus
quod in epła positum ẽ. ad romanos. Cum
enim dixiss ita ut seruiamus innouitate sp̃c.
et non inuetustate littere. Que sententia si¬
millima ẽ illi. quam iste non intelligens po¬
suit: continuo prospex̃ istos futuros uerbo¬
sos. atq blasphemos qui putaturi eeñt. ex ħ
legem fuisse reprehensam: morq subiunxit.
Quid ergo dicimus. lex peccatum: absit. S pec¬
catum non cognoui: nisi per legem. Nam con¬
cupiscentiam nesciebam: nisi lex diceret. N

Expanded text:
 et illorum abundantia fiat in vestram inopiam,  et illorum abundantia fiat in vestram inopiam, ut fiat aequalitas; subjungens et dicens, sicut scriptum est, Qui multum, non abundavit; et qui modicum, non defuit illi ? Cur eis importat Legis auctoritatem, quam dicit fuisse ministrationem mortis, si eo modo intellexit, quomodo ista pestis intelligit? 28. Atque ut omnes auferantur ambages, quonam modo et Lex ministratio mortis recte dicta sit, et tamen sancta et justa et bona sit, illud recolamus quod in Epistola positum est ad Romanos. Cum enim dixisset, Ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae; quae sententia simillima est illi quam iste non intelligens posuit: continuo prospexit istos futuros verbosos atque blasphemos, qui putaturi essent ex hoc Legem fuisse reprehensam; moxque subjunxit: Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit: sed peccatum non cognovi nisi per Legem. Nam concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non
Abbreviated transcription (Latin):
que significatur aduenerit. Quem ad mo¬
dum enim scientia quȩ nunc ẽ. euacuabit᷑.
sicut idem dicit apl̃. Cum uenerit illa
quam dicit facie ad faciem.sic et ista que in
uerbis tradita erant uideis inueteri testa¬
mento. necesse fuit euacuari reuelatione testa¬
menti noui. Nec sane omnes in illo populo
non indelligebant xp̃m. ꝑ illas umbras uet̾is¬
testamenti figuratum. Neq enim ħ ipse mo¬
yses et ceteri piopħe non intelligebant. qui
eum posteris p̃mintiabant. Nam in ipsa e¬
pistola ad corithios ubi ħ dicunt᷑ que iste ñ
intelligens posuit tamquam ad uersa et mi¬
mica ueteri testamento. cur dicat habentes
Sybi enim scriptum ẽ. credidi propt̃ ⁊ quod
locutus sum. Utiq in psalmis ad illa dei elo¬
quia ꝑtinentib. que credita sunt iuideis. Cum¬
dem inquit spm̃ fidei habentes. quid est eud̃
nisi quem habebant etiam illi ꝑ quos hec
ministrata sunt. Cur etiam in eadem epła

Expanded text:
quae significatur advenerit. Quemadmoquae significatur advenerit. Quemadmodum enim scientia quae nunc est, evacuabitur, sicut idem dicit apostolus, cum venerit illa quam dicit, facie ad faciem : sic et ista quae in umbris tradita erant Judaeis in Vetere Testamento, necesse fuit evacuari revelatione Testamenti Novi. 27. Nec sane omnes in illo populo non intelligebant Christum per illas umbras Testamenti Veteris figuratum: neque enim haec ipse Moyses et caeteri Prophetae non intelligebant, qui eum posteris praenuntiabant. Nam in ipsa Epistola ad Corinthios, ubi haec dicuntur, quae iste non intelligens posuit tanquam adversa et inimica Veteri Testamento, cur dicit, Habentes ? Ubi enim scriptum est, Credidi, propter quod et locutus sum ? Utique in Psalmis, ad illa Dei eloquia pertinentibus, quae credita sunt Judaeis. Eumdem, inquit, spiritum fidei habentes: quid est, eumdem, nisi quem habebant etiam illi per quos haec ministrata sunt? Cur etiam in eadem Epist
Abbreviated transcription (Latin):
dine caritatis. Quiꝰd autem dictum ẽ. de
ministerio noui testamentis moyse.
Quod non poterant intendere filii ifrael in
faciem euis. propt̃ gloriam uultus eius. sig¬
num erat quia in lege xp̃m intellecturi. ñ
erant. Et deo uelamen int̾ faciem moysi et
ipsos positum erat: ut non intenderent sic̃
seriptum est. filii israel usq infinem. finis
autem legis quis ẽ. ad hoc non ego s apłs ip¬
se respondeat. finis enim legis inquit xp̃c
ad iusticiam omni credenti. finis ꝑ ficiens.
non interficiens. fims quippe dr̃ propter
quem fuint omnia quecumq aliquo fiunt
officio. Nam inter offitium et finem hoc
distat: quod officium ẽ in eis que facere de¬
bemus finis propter quem facramus. Quia
itaq illa omnia propter xpm fiebant. quẽ
filii israel in eis que fiebant ñ intelligebatt:
hoc significabat uelamen. quod eos usq in
finem non sinebat intendere. id est usq ad

Expanded text:
dine charitatis. 26. Quod autem dictum est de dine charitatis. 26. Quod autem dictum est de ministro Veteris Testamenti Moyse, quod non poterant intendere filii Israel in faciem ejus, propter gloriam vultus ejus, signum erat quia in Lege Christum intellecturi non erant. Et ideo velamen inter faciem Moysi et ipsos positum erat, ut non intenderent, sicut scriptum est, filii Israel usque in finem . Finis autem Legis quis est? Ad hoc non ego, sed Apostolus ipse respondeat: Finis enim Legis, inquit, Christus, ad justitiam omni credenti . Finis perficiens, non interficiens. Finis quippe dicitur propter quem fiunt omnia quaecumque aliquo fiunt officio. Nam inter officium et finem hoc distat, quod officium est in eis quae facere debemus, finis propter quem facimus. Quia itaque illa omnia propter Christum fiebant, quem filii Israel in eis quae fiebant non intelligebant; hoc significabat velamen, quod eos usque in finem non sinebat intendere, id est, usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
sententiam beatus dicit apłs. Legem distinguens
agr̃a. eo quod sub illa elidant᷑ elati: sub ista ełi¬
gantur illesi. Et quod illa intantum bona sit
ut bona iubeat hec tantum ut bona conferat.
Iua iusticie facit auditorem: ista factorem. et
idõ sub illa peccator insuꝑ etiam preuaricator
amisa excusatione ignorantie: conuictus ia¬
cet. sub ista uero et parcente. et opitulante.
nec qui malai est operatus extinguitur. et ut
bona operetur accenditur. Quid ergo est mir̃
si illa dicta ẽ. muistratio mortis. ubi littera
occidit. malum prohibendo quod fit. bertt̃t
bonum imperando quod non fit: Ista uero
dicta est ministratio sp̃c. utiq uiuificantis.
ut apreuaricationis morte surgamus. Et
isticiam non rei legamus intabulis. s liberi
incordib et in morib habeamus. Hoc ẽ testa¬
mentum nouum. distans auertere. Quia
ibi uetus homo. formidinis coartamus an¬
gustiis. hic nouus homo spaciatur latitu¬

Expanded text:
sententiam beatus dicit Apostolus, Legem distinguens sententiam beatus dicit Apostolus, Legem distinguens a gratia; eo quod sub illa elidantur elati, sub ista erigantur elisi; et quod illa in tantum bona sit ut bona jubeat, haec tantum ut bona conferat. Illa justitiae facit auditorem, ista factorem. Et ideo sub illa peccator, insuper etiam praevaricator amissa excusatione ignorantiae convictus jacet: sub ista vero et parcente et opitulante, nec qui mala est operatus exstinguitur, et ut bona operetur accenditur. Quid ergo est mirum, si illa dicta est ministratio mortis, ubi littera occidit, malum prohibendo quod fit, et bonum imperando quod non fit; ista vero dicta est ministratio spiritus, utique vivificantis, ut a praevaricationis morte surgamus, et justitiam non rei legamus in tabulis, sed liberi in cordibus et in moribus habeamus? Hoc est Testamentum Novum distans a Vetere; quia ibi vetus homo formidinis coarctatur angustiis, hic novus homo spatiatur latitu
Abbreviated transcription (Latin):
non ad uiuit adiusticiam legis implendam.
Oportebat enim ut testam̃to uetere lex impo¬
neretur superbis et de sua uoluntatis uirtu¬
te fidentib. que nondaret iusticiam s iube¬
ret. Ac si morte p̃uaricationis impliciti ad gra¬
tiam confugerent. non iubentem tantum¬
modo s uanitatem q̃ nouo destamento est ir¬
uelata. hinc putant isti diuinoꝵ eloquioꝵ
blasphematores malam fuisse legem que da¬
ta est ꝑ moysen. quia dicta ẽ. ministratio
mortis in litteris figurata lapideis. Non intu¬
entis propder eos ẽẽ. dictum. qui suo libero
arbitrio. legem sufficere arbitrabantur. et spi¬
ritu gr̃e non aduti. rei p̃uaricationis sub eiꝰ
legis littera tenebantur.Unde alibi dicit.
lex iram oꝑat᷑. Ubi ens̃ lex ñ ẽ. nec p̃uaricatio
fuic ostendit unde dixerit .a.
Ulex iram operatur. Neq enim euis preuarica¬
tio mala esset. nisi lex ipsa bona eẽt. Multum
est et nimis longum cuncta colligere. que in hanc

Expanded text:
non adjuvit ad justitiam Legis implendam. non adjuvit ad justitiam Legis implendam. Oportebat enim ut Testamento Vetere Lex imponeretur superbis, et de suae voluntatis virtute fidentibus, quae non daret justitiam, sed juberet; ac sic morte praevaricationis impliciti, ad gratiam confugerent, non jubentem tantummodo, sed juvantem, quae Novo Testamento est revelata. Hinc putant isti divinorum eloquiorum blasphematores, malam fuisse Legem quae data est per Moysen, quia dicta est ministratio mortis in litteris figurata lapideis: non intuentes propter eos esse dictum, qui suo libero arbitrio Legem sufficere arbitrabantur, et spiritu gratiae non adjuti, rei praevaricationis sub ejusdem Legis littera tenebantur. Unde alibi dicit, Lex iram operatur: ubi enim lex non est, nec praevaricatio : hinc ostendens unde dixerit, Lex iram operatur. Neque enim ejus praevaricatio mala esset, nisi Lex ipsa bona esset. 25. Multum est et nimis longum colligere, quae in hanc
Abbreviated transcription (Latin):
luci ueritatis aduersus. ea que non intellig̃
innouo testamento obicit ueteri testamento.
Sicut etiam illud de apło paulo ubi ait ad cho¬
rinthios. Quod si ministratio carnis in litteris
pter gloriam uultus eius que destruitur. Qua¬
re non mag̃ ministracio spiritus erit in gła:
te. id quod declaratum est. propter excellendẽ
cdaritatem. Nam si id quod destruitur ingła
est multomagis illud quod manet. ingła est.
hoc modo. Iste posuit uerba apłica. Flec a
meliore inter p̃tatione plurimum distat.
Quia ergo dicta est ministratio mortis in litce¬
ris formata lapideis. hinc existimat quod mor¬
ti ministrauerit moyses. id. ẽ. mortis auctori.
maligno scilicet sp̃ui. quem mundi huius
iste opinatur auctorem. Ignorans ministra¬
tionem mortis dictam legeni scdm illud qd̾
alibi dicit. Littera occidit: sp̃c autẽ iuuificat.
Lex enim quamuis iusta. et sca et bona. p̃¬
uaricatorib intulit mortem. quos dei grã

Expanded text:
luci veritatis adversus, ea quae non intelligit luci veritatis adversus, ea quae non intelligit in Novo Testamento, objicit Veteri Testamento? Sicut etiam illud de apostolo Paulo, ubi ait ad Corinthios: Quod si ministratio mortis, in litteris propter gloriam uultus eius quae euacuatur, quare non magis ministratio spiritus erit in glorite id quod declaratum est propter excellentem claritatem. Nam si id quod destruitur, in gloria est; multo magis illud quod manet, in gloria est. Hoc modo iste posuit verba apostolica, nec a meliore interpretatione plurimum distat. Quia ergo dicta est ministratio mortis in litteris formata lapideis, hinc existimat quod morti ministraverit Moyses, id est, mortis auctori, maligno scilicet spiritui, quem mundi hujus iste opinatur auctorem: ignorans ministrationem mortis dictam Legem, secundum illud quod alibi dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Lex enim quamvis justa et sancta et bona, praevaricatoribus intulit mortem, quos Dei gratia
Abbreviated transcription (Latin):
tationem. scilicet de qua mox locutus ad iũ¬
xit. Oportet corruptibile hoc in duere in¬
corruptionem. Ita corruptio que carnis et
sanguinis nomine significata est in regni
illius incorruptione non erit quia caro que
nunc corripptibilis ẽ tunc mutata in corru¬
ptibilis erit. Moises autem homo dei si ani¬
mam credidiss esse mortalem. quod utiq
credidiss si eam sanguinem non significati¬
onis s proprietatis causa eẽ. dixiss non alio
loco diceret. Omnis qui tetigerit mortuum ab
omni anima hominis et mortiuis fuerit. et ñ
fuerit purificatus. tabernaculum domini pol¬
tuit exteretur. anima illa ex israel. Qm̃ aqua
aspersionis non ẽ citcum spersa suꝑ eum
inmundus est ad huc. inmundicia eus in ip¬
so est. Ad huc utiq dixit etiam post mortem
quia non ẽ. purificatus. Ilbi prefiguratũ laua¬
chrum regenerationis intelligit. quod nunc
accipiunt qui baptizantur in xp̃o. Quisquis

Expanded text:
tationem scilicet, de qua mox locutus adjuntationem scilicet, de qua mox locutus adjunxit, Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem . Ita corruptio quae carnis et sanguinis nomine significata est, in regni illius incorruptione non erit: quia caro quae nunc corruptibilis est, tunc mutata incorruptibilis erit. 23. Moyses autem homo Dei si animam credidisset esse mortalem, quod utique credidisset si eam sanguinem, non significationis, sed proprietatis causa esse dixisset, non alio loco diceret: Omnis qui tetigerit mortuum ab omni anima hominis, et mortuus fuerit, et non fuerit purificatus, tabernaculum Domini polluit: exteretur anima illa ex Israel; quoniam aqua aspersionis non est circumspersa super eum, immundus est, adhuc immunditia ejus in ipso est . Adhuc utique dixit, etiam post mortem, quia non est purificatus: ubi praefiguratum lavacrum regenerationis intelligit, quod nunc accipiunt qui baptizantur in Christo, quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
Quia cum facta fuerit que in resurrectione
speratur illa mutatio. non utiq remanebit
ulla corruptio. Quamius ergo et post resurre¬
ctionem dominus dixerit discipulis suis. Pal¬
habet. sicut me uidetis habere. tam̃ scdm̃
substantiam caro erit. Non scdm̃ corrupti¬
onem. que nunc carni hoc nom̃ imponit.
Snde ait propħa. Omnis caro fenum. dictu
rus utiq fenum aruit: eo modo et apłs ait.
caro et sanguis: regnum dei non possidebit
Quia ñ ibi erit corruptio. qua nunc sicut
fenum natura carnis arescit. Non enim ali¬
a sentencia ẽ. neq corruptio in corruptionẽ.
possidebit. S ħ repeticio. sententie suꝑioris ẽ.
ex positio. Et quod ibi dictum est cãm et
sanguis intelligamus corruptionem non
substantiam carnis. Et quod ibi dictum ẽ.
regnum dei: intelligamus corruptionem.
atq ita. nichil aliud dictum putemus. caro
corruptio carnis et sanguinis. in illius re¬
gni incorruptione non erit. Propt̃ uniu¬

Expanded text:
Quia cum facta fuerit quae in resurrectione Quia cum facta fuerit quae in resurrectione speratur illa mutatio, non utique remanebit ulla corruptio. Quamvis ergo et post resurrectionem Dominus dixerit discipulis suis, Palhabet, sicut me videtis habere : tamen secundum substantiam caro erit, non secundum corruptionem, quae nunc carni hoc nomen imponit. Unde ait propheta, Omnis rus utique, Fenum aruit : eo modo et Apostolus ait, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit; quia non ibi erit corruptio, qua nunc sicut fenum natura carnis arescit. Non enim alia sententia est, Neque corruptio incorruptionem possidebit: sed haec repetitio, sententiae superioris est expositio: ut quod ibi dictum est, caro et sanguis; hic intelligamus corruptionem, non substantiam carnis: et quod ibi dictum est, regnum Dei; hic intelligamus incorruptionem. Atque ita nihil aliud dictum putemus, Caro corruptio carnis et sanguinis in illius regni incorruptione non erit, propter immu
Abbreviated transcription (Latin):
quib constamus inuisibiliter p̃ualet: illo
melius significatur quod omnib quib consta¬
mus uisibilius p̃ualet. Illud autem quod apłs
ait. Nam et ho ͨ testimonium iste posuit.
Caro et sanguis regnum dei non possidebit.
Non facit de animna. s de resurrectione corpo¬
ris questionem. uerum et ista. uerum et ista
duob modis soluitur. Aut enim carnis et san¬
guis nomine corruptionẽ carnis et sangius
non cupauit. que in resurcectione non erit
aut carnem et sanguinem. homines adomnes
in lecebras secularium uoluptatum carni et
sanguini deditos. qui regnum dei non posside¬
bunt. Totus autem iste locus apłici sermonis
ubi scriptum ẽ. caro et sangius regnum dei
non possidebit. si consideretur diligentius. ma¬
gis per suadebit corruptionem carnis sicut
nunc est. his enim uocabulis appellasse uolu¬
isse atq ad exponandum quid diceret ad un¬
xisse. Neq corruptio incorruptionẽ possidebit.

Expanded text:
quibus constamus invisibiliter praevalet, illo quibus constamus invisibiliter praevalet, illo melius significatur, quod omnibus quibus constamus visibilibus praevalet. 22. Illud autem quod Apostolus ait nam et hoc testimonium iste posuit, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit; non facit de anima, sed de resurrectione corporis quaestionem. Verum et ista duobus modis solvitur. Aut enim carnis et sanguinis nomine corruptionem carnis et sanguinis nuncupavit, quae in resurrectione non erit: aut carnem et sanguinem, homines ad omnes illecebras saecularium voluptatum carni et sanguini deditos, qui regnum Dei non possidebunt. Totus autem iste locus apostolici sermonis, ubi scriptum est, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit, si consideretur diligentius, magis persuadebit corruptionem carnis sicut nunc est, his eum vocabulis appellare voluisse, atque ad exponendum quid diceret adjunxisse, Neque corruptio incorruptionem possidebit.
Abbreviated transcription (Latin):
maior illo ẽ. S uterq intellectus. quam con¬
gruit ueritati: tam refellende huius suffi¬
cit uanitati. Siue enim quilibet angłs cet̾is
minor iobanne sit maior. siue hic dominus in¬
telligatur. iobanne precursore suo etate minor.
maiestatis maior. nichil inde prophetis ceteris
nores eo: nullus autem maior propter sentem
Deinde rationando magnis uirib conatur
ostendere. non ẽẽ ammam sanguinem. et la¬
borat in re manifesta ne intelligannis legẽ
Sic enim dictum ẽ. Anima omnis carnns sangͥs
est. quomodo dictum ẽ petra erat xp̃c. Hon
quia hoc erat. s quia hunc significabat. Non
autem frustra lex animam uoluit significare.
ꝑ sanguinem rem scilicet inuisibilem. per
rem uisibilem. nisi quia sanguis ꝑuenas õs
ab iꝑso corde diffusus. In nr̃o corpore plus cete¬
ris humorib principatur. Ita ut ubicumq
fuerit uulmus inflictum. non humor alius
s ipse procedat. Itaq anima quia omnib

Expanded text:
major illo est. Sed uterque intellectus quam conmajor illo est. Sed uterque intellectus quam congruit veritati, tam refellendae hujus sufficit vanitati. Sive enim quilibet Angelus caeteris minor, Joanne sit major, sive hic Dominus intelligatur, Joanne praecursore suo aetate minor, majestate major, nihil inde Prophetis caeteris eo minores; nullus autem major, propter sententDeinde ratiocinando magnis viribus conatur ostendere, non esse animam sanguinem, et laborat in re manifesta, non intelligens Legem. Sic enim dictum est, Anima omnis carnis sanguis est ; quomodo dictum est, Petra erat Christus : non quia hoc erat, sed quia hinc significabatur. Non autem frustra Lex animam voluit significare per sanguinem, rem scilicet invisibilem per rem visibilem; nisi quia sanguis per venas omnes ab ipso corde diffusus, in nostro corpore plus caeteris humoribus principatur; ita ut ubicumque fuerit vulnus inflictum, non humor alius, sed ipse procedat: itaque anima, quia omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
in fine dicturus est. Uenite benedicti pa¬
tris mei percipite regnum. et quia ibi sunt
sc̃i angłi quilibet in eĩs minor. maior ẽ utiq
quolibet sc̃o et iusto portante corpus quod
corrumꝑitur et ad grauat animam. Aut si
reguum celoꝵ in ea sententia illic intelligi
uoluit qua et in hoc tempore significatur
ecclesia. cuius filii sunt omnes ab institutione
geueris humani usq minc. quotquot iusti et
sauti. ẽe. potuerunt profecto seipsum dominꝰ
significauit qui nascendi tempore minor erat
iobanne. maior autem diuinitatis et̃nitate. et
dominica potestate. Proinde sodm̃ priorem ex¬
expositionem ita distinguitur. In natis mulie¬
rum nemo exsurrex̃ ma ior iohanne baꝑti¬
sta. Qui autem minor est in regno celoꝵ. Ac
deinde sub infertur. maior ẽ. illo. Scdm̃ hãc
autem posteriorem. ita. In natis mulierum ñ
surrexit maior ioħe baꝑtista. qui autem mi¬
nor est. ac deinde subinfertur in regno celoꝵ

Expanded text:
in fine dicturus est, Venite, benedicti Pain fine dicturus est, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum : et quia ibi sunt sancti Angeli, quilibet in eis minor, major est utique quolibet sancto et justo, portante corpus quod corrumpitur et aggravat animam . Aut si regnum coelorum in ea sententia illic intelligi voluit, qua et in hoc tempore significatur Ecclesia, cujus filii sunt omnes ab institutione generis humani usque nunc, quotquot justi et sancti esse potuerunt; profecto se ipsum Dominus significavit, quia nascendi tempore minor erat Joanne, major autem divinitatis aeternitate et dominica potestate. Proinde secundum priorem expositionem ita distinguitur: In natis mulierum nemo exsurrexit major Joanne Baptista: qui autem minor est in regno coelorum, ac deinde subinfertur, major illo est. Secundum hanc autem posteriorem ita: In natis mulierum nemo exsurrexit major Joanne Baptista: qui autem minor est, ac deinde subinfertur, in regno coelorum
Abbreviated transcription (Latin):
introibant prohibuistis. In semet ipsis enĩ
uerbum dei non habebant: s habebant in
litteris quãs legebant. Nam si haberent in se¬
met ipsis: et ipsi intrarent. et alios intrare ꝑ¬
mitterent. Non intrare est autem ñ intelligere
Core quare nec ipsum nouerant. nec enis patr̃e
quia ñ iitelligebant quod legebant. ñ quia de
est eigo intrare non ẽẽ. contemptum suꝑficie
littere. s ad interiora intelligentie ꝑuenire. Ar
gumentatur etiam de ioħe baptista quia dñs
ait. In uatis mulierum non exsurrexit maior
iohanne baptista. Qui autem nunor est in
regno celoꝵ maior est illo: ita uelut racioci¬
nando.tanquam iohannes non pertineat ad
regnum. et ob hoc multo mins ceteri pro¬
phete illius populi quib maior ẽ. iobannes.
hec autem uerba domini duob modis. pos¬
sunt recossime intelligi. Aut eiuim regnum
celoꝵ appellauit eo loco dominus. quod non
accepimus. et in quo nondum sumus. unde

Expanded text:
introibant prohibuistis . In semetipsis enim introibant prohibuistis . In semetipsis enim verbum Dei non habebant, sed habebant in Litteris quas legebant. Nam si haberent in semetipsis, et ipsi intrarent, et alios intrare permitterent. Non intrare autem est non intelligere. Ecce quare nec ipsum noverant, nec ejus Patrem; quia non intelligebant quod legebant: non quia Deuest ergo intrare, non esse contentum superficie litterae, sed ad interiora intelligentiae pervenire. 20. Argumentatur etiam de Joanne Baptista, quia Dominus ait, In natis mulierum non exsurrexit major Joanne Baptista: qui autem minor est in regno coelorum, major est illo : ita velut ratiocinando, tanquam Joannes non pertineat ad regnum coelorum, et ob hoc multo minus caeteri Prophetae illius populi, quibus major est Joannes. Haec autem verba Domini duobus modis possunt rectissime intelligi. Aut enim regnum coelorum appellavit eo loco Dominus quod nondum accepimus, et in quo nondum sumus; unde et
Abbreviated transcription (Latin):
b dominus ait. Patres ur̃i manna manduca¬
uerunt in deserto: et morcuis̃. quia et isti pa¬
ties mortui sunt. utrum fraudulentius. an cecꝰ
sit potius iudicandus incertum ẽ. s quod libet
corum eligat detestandus ẽ. hinc enim hoc
ostendere uoluit quia dominus cominemoratis
eis de patrib ait. Non est ds̃ mortuoꝵ s ui¬
uoꝵ. cum potius eos uiuere dixerit. Ad hibi¬
to quippe testimonio de lege ubi scriptum ẽ.
Ego sum deus abraham. Ds̃ isaac. ꝙ ds̃ ia¬
cob. ad iunxit. Non est ds̃ mortuoꝵ: s uiuo¬
rum. Et adiecit. Omnes enim illi uiuunt.
Sita utiq uera. qua ust uiuunt etiam qͣndo
corpore morruntur. S quando hec diceret
iste si uiueret: In hanc sententiam uult ac¬
cipi. et quod ait dominus adiudeos. Neq me
nostis. neq patrem meum nostis. s nec uer¬
bum dei habetis in uob̃ manens. Quod utiq
contraruim noir ei quod dixit. Tulistis da¬
uem scientie. ipsi non introistis. et eos qui

Expanded text:
bus Dominus ait, Patres vestri manducabus Dominus ait, Patres vestri manducaverunt manna in deserto, et mortui sunt, quia et isti patres mortui sunt; utrum fraudulentus, an caecus sit potius judicandus, incertum est. Sed quodlibet eorum eligat, detestandus est. Hinc enim hoc ostendere voluit, quia Dominus commemoratis eisdem patribus, ait, Non est Deus mortuorum, sed vivorum: cum potius eos vivere dixerit. Adhibito quippe testimonio de Lege, ubi scriptum est, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; adjunxit, Non est Deus mortuorum, sed vivorum. Et adjecit, Omnes enim illi vivunt : vita utique vera, qua justi vivunt, etiam quando corpore moriuntur. Sed quando haec diceret iste, si viveret? 19. In hanc sententiam vult accipi et quod ait Dominus ad Judaeos: Neque me nostis, neque Patrem meum; sed nec verbum Dei habetis in vobis manens . Quod utique contrarium non est ei quod dixit: Tulistis clavem scientiae; ipsi non introistis, et eos qui
Abbreviated transcription (Latin):
filii barachie: quem occidistis int̾ templum
et altare. Amen dico uobis uenient hec omĩa.
suꝑ generationem istam. Nempe constat. nem¬
pe manifestum ẽ. unitando esse istos filios ma¬
loꝵ a quib propħe scĩ et iusti ab ipso abel quẽ
fr̃ occidit. usq adachariam quen isti occider̃.
ꝑsecutiones impiissimas et sceleratissimas ꝑ¬
tulerunt. Nam quomodo suꝑ istos uemiẽt
illoꝵ sanguis. qui longe ante uxerunt. quã
isti uł nascerentur. Nisi quia unum genus
una consꝑsio. una massa est impioꝵ imitati¬
one sibimet conexoꝵ : Suul etiam declarat᷑.
in eodem populo fuisse uistos atq prophetas
dei quoꝵ isti quib hec loquitur dominus edi¬
ficabant sepulcbra. ornabantq monum̃ta.
Peior ergo iste et ananior qui eos defunctos
lingua maledica lacerat. quib honorem mi
pii deferebant. et manima suam crudelit̃
seuiens eos blasphemat. cum uelit uideri. xͥa¬
uus quos prophas et iustos asserit xp̃c.
harchas abraham. isaac et iacob His de qui¬

Expanded text:
i Barachiae, quem occidistis inter templum et altare. Amen dico vobis, venient haec omnia super generationem istam . Nempe constat, nempe manifestum est, imitando esse istos filios malorum, a quibus Prophetae sancti et justi, ab ipso Abel quem frater occidit, usque ad Zachariam quem isti occiderunt, persecutiones impiissimas et sceleratissimas pertulerunt. Nam quomodo super istos veniet illorum sanguis, qui longe ante vixerunt quam isti vel nascerentur, nisi quia unum genus, una conspersio, una massa est impiorum, imitatione sibimet connexorum? Simul etiam declaratur, in eodem populo fuisse justos atque Prophetas Dei, quorum isti, quibus haec loquitur Dominus, aedificabant sepulcra, ornabantque monumenta. Pejor ergo iste et immanior qui eos defunctos lingua maledica lacerat, quibus honorem etiam impii deferebant; et in animam suam crudeliter saeviens eos blasphemat, cum velit videri christianus, quos Prophetas et justos asserit Christos Patriarchas, Abraham, Isaac, et Jacob, his de qui
Abbreviated transcription (Latin):
qui corporalib temporalib spiritalia et sem¬
piterna p̃ponit. uerum quid opus est
de misticis significantib sacrificioꝵ uestis¬
q nuptialis inconuenientem carnalib
sensib uelle inculcare sermonem: Coce qđ
est manifestius ꝓferamus. Eiuiangłium le¬
gi ueteri comparans dominus et non illd̾
malum quod homines ante didicerant

Expanded text:
qui corporalibus et temporalibus spiritualia et semqui corporalibus et temporalibus spiritualia et sempiterna praeponit. 31. Verum quid opus est de mysticis significationibus sacrificiorum vestisque nuptialis inconvenientem carnalibus sensibus velle inculcare sermonem? Ecce quod est manifestius proferamus: Evangelium Legi veteri comparans Dominus, et non illud malum quod homines ante didicerant
Abbreviated transcription (Latin):
pena mortuoꝵ. Sbi anime de corporib
exeuntes suas causas habent uel bonas uel
malas. ñ propterea grauate dina exute.
Ammarum uero morte alius pro alio ple¬
ctitur nemo. S hoc dico quantum existimet
iste fuisse peccatum. quod inconiuuio nup¬
nuptialem. Puto si humana consideratio¬
ne ista metiamur. huic aliquantulum suf¬
ficere debuit erubescere. et ut plurimum
inuitantis indignatio ꝓtenderetur uestem
ficat uestem ñ habuisse nuptialem. Qm̃
ista parua magnarum signa sunt rerum.
Sic ergo et sacrificia uisibilia cum sint in
terrenis reb exigua. magnarum diuinaꝵ
signa sunt rerum. In quib filii sacerdotis
se ipsi dõ cuus honor insacrificii attendi¬
tur p̃ferebant. Non ille autẽ conuiua se
pretulit sponso. s tantum non congruit
qui niptialem tumeam non habebat. Ne¬
rumptamen inter ipsas penas quib utt̾u¬
qr uindicatum ẽ. ille qui discet auertit qͣq
in comparabilit̃ ista illam uincat intellig̃

Expanded text:
poena morientium; ubi animae de corporibus poena morientium; ubi animae de corporibus exeuntes suas causas habent vel malas vel bonas, non propterea gravatae quia exutae; animarum vero morte alius pro alio plectitur nemo. Sed hoc dico, quantum existimet iste fuisse peccatum, Quod in convivio nupnuptialem. Puto, si humana consideratione ista metiamur, huic aliquantulum sufficere debuit erubescere, et, ut plurimum invitantis indignatio protenderetur, vestem ficat vestem non habuisse nuptialem quoniam ista parva magnarum signa sunt rerum. Sic ergo et sacrificia visibilia, cum sint in terrenis rebus exigua, magnarum, quoniam divinarum signa sunt rerum, in quibus filii Sacerdotis se ipsos Deo, cujus honor in sacrificiis attenditur, praeferebant. Non autem ille conviva se praetulit sponso, sed tantum non congruit, quia nuptiarum tunicam non habebat. Verumtamen inter ipsas poenas quibus utrumque vindicatum est, ille quid distet advertit, quamque incomparabiliter ista illam vincat intelligit,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid degustassent. Quam rem non di¬
sputo quantum et quam ꝑnitiosum ela¬
tionis uicium. tam sc̃o uiro ut uellet
dei populum numerare subrepserit eoꝵq
mortib ñ etos. s iamiamq humana con¬
ditione uenturis et celerit̃ transituris
flagellatur. quoꝵ fuerat multitudine
inflatus nec dico filios heli ñ fuisse infan¬
tes ut iste loquitur. nesciens quid loquat᷑.
s eius etatis qua deberent et possent pro
sacrilego ausu. quo se domino deo insacrificiis
p̃ferebant digna cohertione cohiberi. Quod
neglectum ds̃ ñ sibi consulens. s populo eui
religionis pietas profuiss: bello etiam uin¬
dicauit. Ubi dei timorẽ potuert̃ augere ui¬
eturi. ꝑ eoꝵ mortes qui fuerant et si se non
scirent post non longa temporum spacia
morituri. Mortib quippe corpoꝵ legimus
alios etiam mortuos propt̃ ñ sua s aliena
peccata.Ubi magis ẽ. indolore cordis pla¬
ga uiuentium: quam in resolutione carnis

Expanded text:
aliquid degustassent. Qua in re non dialiquid degustassent. Qua in re non disputo quantum et quam perniciosum elationis vitium tam sancto viro, ut vellet Dei populum numerare, subrepserit, eorumque mortibus non aeternis, sed jam jamque humana conditione venturis, et celeriter transituris, fuerit flagellatus, quorum fuerat multitudine inflatus. Nec dico filios Heli non fuisse infantes, ut iste loquitur, nesciens quid loquatur; sed ejus aetatis, qua possent et deberent, pro sacrilego ausu quo se Domino Deo in sacrificiis praeferebant, digna coercitione cohiberi: quod neglectum Deus, non sibi consulens, sed populo cui religio pietasque profuisset, bello etiam vindicavit: ubi Dei timorem potuerunt augere victuri, per eorum mortes, qui fuscirent post non longa temporum spatia morituri. Mortibus quippe corporum legimus alios etiam mortuos propter non sua, sed aliena peccata . Ubi magis est in dolore cordis plaga viventium, quam in resolutione carnis
Abbreviated transcription (Latin):
deo placuit. quis in quam non mallet tali
genere mortis interfici. Quis ñ postremo
igne consumi. uel ferimis morsib ꝑ ipsa
pudenda lamari. quam mitti in gehennã
tes tab mortib puniat. ut post corporis
mortem transitorium sequatur gehenne
sine fine supplicium. nisi quia destam̃ti
utriusq unus ẽ. ds̃. Nam possent uidei di¬
cere aduersus huius impietatem quamtũ¬
libet exaggeret bella. cedes. uulnera. fun̾a.
sangumem. longe incomparabilit̾ dõ nr̃o.
dm̃ se habere mitiorem. longe sciliełt mi¬
cius punientem. transitoriis mortib corꝑa.
quam flãmis ꝑpetius gehennarum.
At enim propterea uidetur huic deus
legis et propħaꝵ. qui unus et uerus est
ds̃ crimine crudelitatis arguendus. quia
propter leuissimas causas. uel etiam eru¬
bescendas penam mortis corporalis in¬
flixit. Q uod dauid populum numeras¬
s quod infantes sic̃ iste dicit filii heli sacer¬
dotis. de ollis. uel caccabis deo p̃paratis

Expanded text:
e placuit: quis, inquam, non mallet tali e placuit: quis, inquam, non mallet tali genere mortis interfici, quis non postremo igne consumi, vel ferinis morsibus per ipsa pudenda laniari, quam mitti in gehennam tes talibus mortibus puniat, ut post corporis interitum transitorium, sequatur in gehenna sine fine supplicium, nisi quia Testamenti utriusque unus est Deus? Nam possent Judaei dicere adversus hujus impietatem, quantumlibet exaggeret bella, caedes, vulnera, funera, sanguinem, longe incomparabiliter Deo nostro eum Deum se habere mitiorem, longe scilicet mitius punientem transitoriis mortibus corporum, quam flammis perpetuis gehennarum. 30. At enim propterea videtur huic Deus Legis et Prophetarum, qui unus et verus est Deus, crimine crudelitatis arguendus, quia propter levissimas causas vel etiam erubescendas, poenam mortis vel corporalis inflixit; quod David populum numerasset ; quod infantes, sicut iste dicit, filii Heli sacerdotis, de ollis vel cacabis Deo praeparatis
Abbreviated transcription (Latin):
cidunt corpus. animam autem non posst̃
occidere. S potius eum tunete. qui potest
Huius generis mortes ꝑ quas anime
mittuntur in gehennam. siquis fideli men¬
te ut dignum ẽ. cogitauerit. ualde uiliter
estimabit. quamlibet ingentissimã stragem
et sanguinis fluuios mortalium corporum.¬
et quomodoẽq. quandoẽq morituroꝵ. Quas
cedes iste exaggerans. et scolastica uanitate
describens. ad blasphemandum dm̃ qui ta¬
lib mortib eos quib huius modi terror uti¬
lis fuerat flagellabat. horrorem incutit
mortalib sensib et aliquid sagere putat.
calces aduersus stimulum iaciendo. Ut cũ
de morte carnis accusat dei prouidentiã.
morte cordis mittatur ingehennam. Quis
autem utrius libet sexus homo. nom mal¬
let gladio trucidari etiam illomodo quo tru¬
cidauit sacerdos finies fornicarios in ipso
complexii nefarie uoluptatis. derribile
constituens aduersus execrandas libidines
ultionis exemplum : propt̃ quod maxime¬

Expanded text:
cidunt corpus, animam autem non possunt cidunt corpus, animam autem non possunt occidere; sed potius eum timete, qui potest . 29. Hujus generis mortes, per quas animae mittuntur in gehennam, si quis fideli mente, ut dignum est, cogitaverit, valde viliter aestimabit quamlibet ingentissimam stragem et sanguinis fluvios mortalium corporum, quomodocumque quandocumque moriturorum. Quas caedes iste exaggerans, et scholastica vanitate describens, ad blasphemandum Deum, qui talibus mortibus eos quibus hujusmodi terror utilis fuerat, flagellabat, horrorem incutit mortalibus sensibus, et aliquid se agere putat, calces adversus stimulum jaciendo: ut cum de morte carnis accusat Dei providentiam, morte cordis mittatur in gehennam. Quis autem utriuslibet sexus homo non mallet gladio trucidari, etiam illo modo quo trucidavit sacerdos Phinees fornicarios, in ipso complexu nefariae voluptatis , terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exemplum, propter quod Deo maxim
Abbreviated transcription (Latin):
mendaci quem deus qui bene utit᷑
ctiam malis iustissimo uidicio ad impiũ
regem decipiendum misit. sicut micheas
propħa sibi inuisione prophetiea demon¬
stratum ẽẽ. testatur. Neq enim dubitaũ
tale aliquid dicere apłs paulus. cum se
sciret uerasime dicere ubi ait. Aittet illis
ds̃ oꝑationem erroris. ut credant menda¬
tio et iudicentur omnes qui ñ credidert̃
ueritati. s consenserunt iniquitati hoc
defacto ꝑmoysen cui ds̃ dix̃. Accipe õs
duces populi. et uictima illos domino ꝯtͣ
solem hoc ẽ. inmanifesto ꝑdiem.Uel ꝙ.
factum idolum moyses ita uindicauit. ut
nec proximo suo quisq parceret. ferro
perimens impios. Neq enim et dominꝰ
iħc non dix̃ ẜos autem qui noluerunt
me regnare sibi adducite et interficite co¬
rani me. Ubi profecto quia mortẽ signi¬
ficat anmarum mag̃ ẽ. utiq illa fidelib
horrenda et metuenda quam corpoꝵ. Un¬
de id̾ dñs dicit. Holite timere eos qui oc¬

Expanded text:
mendaci, quem Deus, qui bene utitur mendaci, quem Deus, qui bene utitur etiam malis, justissimo judicio ad impium regem decipiendum misit, sicut Michaeas propheta sibi in visione prophetica demonstratum esse testatur . Neque enim dubitavit tale aliquid dicere apostolus Paulus, cum se sciret verissime dicere, ubi ait: Mittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, et judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati . Hoc de facto per Moysen, cui Deus dixit, Accipe omnes duces populi, et victima illos Domino contra solem : hoc est, in manifesto per diem. Vel quod factum idolum Moyses ita vindicavit, ut nec proximo suo quisque parceret, ferro perimens impios . Neque enim et Dominus Jesus non dixit: Eos autem qui noluerunt me regnare sibi, adducite, et interficite coram me . Ubi profecto, quia mortem significat animarum, magis est utique illa fidelibus horrenda et metuenda quam corporum. Unde idem Dominus dicit: Nolite timere eos qui oc
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃hendit in deo propħarum. quod in dõ
moraui quem pigrum seruum misit in
tenebras exteriores. seueritas dei. ubi nec
futuroꝵ ds̃ nescius dicit᷑. quia tali pecu¬
niam suam credidit. nec impotens qui¬
aut bene ageret non ipse rexit neq cor¬
rexit. nec emulus ac malitiosus quod a
lucc separatum intenebras misit. hoc de
omnib penis hominum que leguntur
in propheticis libris in flicte fuisse pec¬
cantib. debet fidelis rector aduertere.
Hoc ergo etiam de diluino. Heq enim
dominus iħe ñ tale aliquid futurum in
suo p̃muntiauit ad uentu: quando ait.
Sicut indieb noe manducabant. bibe¬
bant non nouellabant: edificabant. nube¬
bant. uxores ducebant. uenit diluuium
et ꝑdidit omnes. sic erit et aduentus
filii hominis. hoc et de obduratione cor¬
dis pharaonis. Neq enim noui testam̃ti
littere ñ dicunt de quibdam. Tradidit illos
ds̃ in reprobam mentem. ut facrant que¬
Eñ conueniatt.

Expanded text:
reprehendit in Deo Prophetarum, quod in Deo reprehendit in Deo Prophetarum, quod in Deo commemoravi, quem pigrum servum misit in tenebras exteriores severitas Dei, ubi nec futurorum improvidus dicitur quia tali pecuniam suam credidit, nec impotens quia ut bene ageret non ipse rexit, ipse correxit, nec aemulus ac malitiosus quod a luce separatum in tenebras misit: hoc de omnibus poenis hominum, quae leguntur in propheticis Libris inflictae fuisse peccantibus, debet fidelis lector advertere. Hoc ergo etiam de diluvio. Neque enim Dominus Jesus non tale aliquid futurum in suo praenuntiavit adventu, quando ait: Sicut in diebus Noe manducabant, bibebant, novellabant, aedificabant, nubebant, uxores ducebant; venit diluvium et perdidit omnes: sic erit et adventus Filii hominis . Hoc et de obduratione cordis Pharaonis. Neque enim Novi Testamenti litterae non dicunt de quibusdam: Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quon conveniunt
Abbreviated transcription (Latin):
quod cupiebat efficere. Dicat emulum ae
maliciosum. quod seruo suo inuiderit luc̃e
ac salutem. quem proici uissit intenebras.
ubi eẽt fletus et stridor dentium. Si autẽ
de xp̃o ista ñ dicit ne hoc modo se indicet
conditore. et peceati merito dampnatore.
quod non audet dicere de hominis redẽp¬
tore. et si eius p̃cepta contempserit pena
eterne mortis ultore. eodem ipso scilicet.
Nam in quem alium nisi in xp̃m hec
maledicta nesciens iste iaculatur: Quan¬
doquidem ille ait: Si crederetis moysi: cre¬
deretis et michi. De me enim ille scripsit
Quid enim pater sine filio. ł tunc fecit uł
umquam facit: Si ergo salubriter non
solum bonitatem. uerum eriam seuerita¬
tem dĩ sancta scriptura commendat. qm̃
et amatur ds̃ utiliter et timetur. Snde
apłs eodem loco utrumq cominemorat
dicens. U ides ergo bonitatem. et seueri¬
tatem dei. quid ẽ. quod iste in sanus et
preceps. cum xp̃ianum se esse. iactet. hoc

Expanded text:
quod cupiebat efficere: dicat aemulum ac quod cupiebat efficere: dicat aemulum ac malitiosum, quod servo suo inviderit lucem ac salutem, quem projici jussit in tenebras, ubi esset fletus et stridor dentium. Si autem de Christo ista non dicit, ne hoc modo se indicet inis conditore et peccati merito damnatore, quod non audet dicere de hominis redemptore, et si ejus praecepta contempserit, poena aeternae mortis ultore, eodem ipso scilicet? Nam in quem alium nisi in Christum haec maledicta nesciens iste jaculatur? quandoquidem ille ait, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit . Quid enim Pater sine Filio vel tunc fecit, vel unquam facit? Si ergo salubriter, non solum bonitatem, verum etiam severitatem Dei sancta Scriptura commendat, quoniam et amatur Deus utiliter et timetur; unde Apostolus eodem loco utrumque commemorat dicens, Vides ergo bonitatem et severitatem Dei : quid est quod iste insanus et praeceps, cum christianum esse se jactet, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
se conuertisse suꝑatum. SWnde seit dm̃
non prescisse quod contigit. an qua conti¬
git:. ¶ Quinimino si non conͤgisset mullomodo
I p̃sciss futurum. quia non erat futurumn.
Aut si putat propterea non p̃scisse. quia si
et de xp̃o dicere. qui talentum dedit homi¬
ni nichil ad quisituro. quod propterea utiq
dederat ut eius augeretur pecunia. quic¬
quid ẽ. quod illa significat. Ergo quia con¬
tigit ut. ille sua pigritia non ad quireret. hoc
non presciuit ille qui dedit. Dicere etiam
non implesse de hoc luero xpm quod mag¬
nopere cogitauit. Potest et illud tereium ad
maledictum se conuertisse suꝑatum qm̃
dixit. ligate illi manus et pedes et ꝓici¬
te eum intenebras exteriores. sicut de adam
dictum ẽ. ut aligno uite superatus. morte
etiam corporis plecteretur. Huic enim diser¬
to deficientis maledictum: uidetur potentis
imperium. Dicat ergo impotentem xp̃m qm̃
de aquirenda spiritali peccunia non potuit

Expanded text:
se convertisse superatum. Unde scit Deum se convertisse superatum. Unde scit Deum non praescisse quod contigit? an quia contigit? quinimo si non contigisset, nullomodo id praescisset futurum, quia non erat futurum. Aut si putat propterea non praescisse, quia si et de Christo dicere, qui talentum dedit homini nihil acquisituro, quod prdederat, ut ejus augeretur pecunia, quidquid est quod illa significat. Ergo quia contigit ut ille sua pigritia nihil acquireret, hoc non praescivit ille qui dedit? dicere etiam potest, non implesse de hoc lucro Christum quod magnopere cogitavit. Potest et illud tertium, ad maledictum se convertisse superatum, quoniam dixit, Ligate illi manus et pedes, et projicite eum in tenebras exteriores : sicut de Adam dictum est, ut a ligno vitae separatus morte etiam corporis plecteretur . Huic enim homini diserto, deficientis maledictum, videtur potentis imperium. Dicat ergo impotentem Christum, quoniam de acquirenda spirituali pecunia non potuit
Abbreviated transcription (Latin):
diso ꝓmerito sue iniquitatis eiectis mansit
ad memoriam significande spiritalis arboris
uite. quod ẽ. ut diximus ipsa sapientia
beatarum cib immutabilis animarum.
Strum autem illo cibo nunc uescatur ali¬
quis. nisi forte enoch et helias non temere
asseuerandum puto. Ligno tamen uite. quod
ẽ inspiritali paradiso nisi ałentur anime
beatoꝵ non ꝓmunere pietatis. et fidelissime
confessionis latronis anime credentis in
xpm. Legeremus paradisum eodem die fuis¬
se concessum. Amen inquit dico tibi hodie
mecum eris inparadiso. Esse audem ibi cũ
xp̃o. hoc̃ ẽẽ. cum uite ligno. Ipse ẽ quippe
sapientia. dequa ut supertus commemora¬
ui scriptum ẽ. Lignum uite ẽ. amplectan¬
tib eam. Hyinquid nam et hoc refellen¬
dum ẽ quo uelut acute ut sibi uidetur
ułridet. Primo dm̃ ñ p̃cisse quod corta¬
git. Deinde implere non ualuisse. quod mag¬
nopere cogitauit. Tercio ad maledictum

Expanded text:
diso pro merito suae iniquitatis ejectis mansit diso pro merito suae iniquitatis ejectis mansit ad memoriam significandae spiritalis arboris vitae, quod est, ut diximus, ipsa sapientia, beatarum cibus immutabilis animarum. Utrum autem illo cibo nunc vescatur aliquis, nisi forte Henoch et Helias, non temere asseverandum puto: ligno tamen illo vitae, quod est in spirituali paradiso, nisi alerentur animae beatorum, non, pro munere pietatis et fidelissimae confessionis, latronis animae credentis in Christum legeremus paradisum eodem Dei munere fuisse concessum: Amen, inquit, dico tibi, hodie mecum eris in paradiso . Esse autem ibi cum Christo, hoc est esse cum vitae ligno. Ipse est quippe sapientia, de qua, ut superius commemoravi, scriptum est, lignum vitae est amplectentibus eam . Nunquidnam et hoc refellendum est quod velut acute, ut sibi videtur, irridet: primo Deum non praescisse quod cogit; deinde implere non valuisse quod magnopere cogitavit; tertio ad maledictum
Abbreviated transcription (Latin):
nundum sumpserat adam ex cibo arboris
uite quin potius intelligendum ẽ. qm̃ inde
illi uita in corpore ꝑpetua suppetebat: ne uetu¬
state consumeretur etatis. Ad hoc inde ꝓbibitꝰ
ut ex peccati pena. iam illi ẽẽt. necessitaᷤᷤ mor¬
tis. Quomodo in quid ex dei maledicto mori
ceꝑit. cum uita ipsa numquam ex ipso iuiti¬
um sumpserit: Quasi optauerit ei deas mor¬
tem sicut homo homini. ac ñ dei uerba ad
sententiam ꝑtinent punientis: non ad iram
maledicentis. Puiure autem morte corporali
fuit a uite arbore separare. cum fuiss spirita¬
liter mortuus animo utiq separatus ab alim̃¬
to sapientiȩ. Ps itaq quid ei contigiss in aĩo
significare uoluit. separando eum aligno ni¬
te: quo significabatur sapientia. S ista in¬
quit arbor que in paradiso uite fructus fe¬
rebat cui proderats Cui: Nisi prius illis pri¬
mis hominib masculo et femine qui in para¬
diso fuerant constituti : Deinde istis de para¬

Expanded text:
nondum Adam sumpserat ex cibo arboris nondum Adam sumpserat ex cibo arboris vitae. Quin potius intelligendus est, quoniam inde illi vita in corpore perpetua suppetebat, ne vetustate consumeretur aetatis, ad hoc inde prohibitus, ut ex peccati poena jam illi esset necessitas mortis. 25. Quomodo, inquit, ex Dei maledicto mori coeperit, cum vita ipsa nunquam ex ipso initium sumpserit? Quasi optaverit ei Deus mortem, sicut homo homini: ac non Dei verba ad sententiam pertineant punientis, non ad iram maledicentis. Punire autem morte cofuit a vitae arbore separare, cum jam fuisset spiritaliter mortuus, animo utique separatus ab alimento sapientiae: Deus itaque quid ei contigisset in animo significare voluit, separando eum a ligno vitae, quo significabatur sapientia. Sed ista, inquit, arbor, quae in paradiso vitae fructus ferebat, cui proderat? Cui? nisi prius illis primis hominibus masculo et feminae, qui prius in paradiso fuerant constituti. Deinde istis de para
Abbreviated transcription (Latin):
calump̾niator in doctus. Porro autẽ cui
displicet peccator ꝓhibitus aligno uite.
quid nisi impuneꝰ uult male uiuere :
Nec magnum erat dõ et alio quolibet mo¬
do uitam subtrahere homini. quem uiue
tia uiuunt quarum mors ẽ in sipientia.
huus rei significande gr̃a lignum uite¬
plantatum ẽ in paradiso. ut fructu suo
mori hominem nec corpore signeret. Qđ
gͦ in de separatus. ẽ. traditus morti consum̃¬
dus etate. quod nequaquam illi accidiss
si semper eodem cibo frueretur significatum
est quod pͥus a spiritali uite ligno ꝓpt̃ pecca¬
tum anima eius exclusa ẽ. et ita qͦuadam mor¬
te sua interiore iam mortua. Nam de sapi¬
entia scriptum ẽ. Lignum uite est amplecten¬
tib eam. Quod iste non in telligens ait. qua¬
tinus ergo ante maledictum unmortalis hõ
perpetuo uiuere poterat. qui nondum ex ista
arbore cibum sumpserat: Quasi aliquis ei¬
dixerit aut in illo libro aliquis legerit.ꝙ

Expanded text:
calumniator indoctus. 24. Porro autem, cui calumniator indoctus. 24. Porro autem, cui displicet peccator prohibitus a ligno vitae, quid nisi impune vult male vivere? Nec magnum erat Deo, et alio quolibet modo vitam subtrahere homini quem viveresapientia vivunt, quarum mors est insipientia, hujus rei significandae gratia lignum vitae in paradiso fructu suo mori hominem nec corpore sineret. Quod ergo inde separatus traditus est morti, consumendus aetate, quod nequaquam illi accidisset, si semper eodem cibo frueretur, significatum est quod prius ab spirituali vitae ligno propter peccatum anima ejus exclusa est, et ita quadam sua interiore morte jam mortua. Nam de sapientia scriptum est: Lignum vitae est amplectentibus eam . Quod iste non intelligens ait: Quatenus ergo ante maledictum immortalis homo perpetuo vivere poterat, qui nondum ex ista arbore cibum sumpserat? Quasi ei aliquis dixerit, aut in illo libro alicubi legerit, quod