comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicens quaeri tefaciem eius semper
Hinc proph&aait. Anima mea
desiderauitte in nocte. sed ec spu
meo inprecor diis meis demane
uigilabo adte. Hinc ei iterum ec¬
clesia incanticis canticorum dicit.
Vulnerata caritate egosum. Ius¬
tum quippeest ut ex uisionemedici
pertingat adsalutem quaeper
aestum eius desiderii. uulnus a mo¬
ris portat in pectore. Hincrursus
ait. Anima mealique facta est ut
conditorissui speciem non queren¬
tis maledura est. quia insem&ipsa
remanet frigida. Et si ardereiã
ex desiderio coeperit. ad sequen¬
dum quem diligit liquefacta per
ignem amoriscurrit. F. it deside¬
rio anxia. uilescunt insaeculo
cuncta quaeplacebant. Nihilest
quo d extra conditorem libeat.
et quae prius delectabant animũ
fiunt postmodum uehementer
onerosa. Nihileius mestitiam con¬
solatur. quousq ad huc quidesi¬
deratur non aspicitur. Mer&
mens. lux ipsa fastidio est. Taliq
igne inmente decoquitur rubigo
culpȩ et succensus animus quasi

Expanded text:
dicens: Quaerite faciem ejus semper dicens: Quaerite faciem ejus semper . Hinc propheta ait: Anima mea desideravit te in nocte, sed et spiritu meo in praecordiis meis de mane vigilabo ad te . Hinc iterum Ecclesia in Canticis canticorum dicit: Vulnerata charitate ego sum . Justum quippe est ut ex visione medici pertingat ad salutem, quae per aestum ejus desiderii vulnus amoris portat in pectore. Hinc rursus ait: Anima mea liquefacta est, utconditoris sui speciem non quaerentis male dura est, quia in semetipsa remanet frigida. At si ardere jam ex desiderio coeperit ad sequendum quem diligit, liquefacta per ignem amoris currit. Fit desiderio anxia, vilescunt in saeculo cuncta quae placebant, nihil est quod extra conditorem libeat, et quae prius delectabant animum, fiunt postmodum vehementer onerosa. Nihil ejus moestitiam consolatur, quousque adhuc qui desideratur non aspicitur. Moeret mens, lux ipsa fastidio est; talique igne in mente decoquitur rubigo culpae, et succensus animus quasi
Abbreviated transcription (Latin):
laris : quiimitandum aliquidhab. ant:
de actioneuirtutis: Quaerentes autẽ
nos uigiles inueniunt quicustodiunt
ciuitatem: quia scĩpatres qui ecclesi¬
ae statum custodiuntabonis nr̃isstu¬
diis occurrunt: ut suo uel uerboscrip¬
to nos doceant : Quoscumpaululum
pertransimuf inuenimus quem dili¬
gimus : Quiaredemptor noster et si
humilitatehomo inter homines : diuini¬
tatetamen superhomines fuit :ICum
enim transeunt᷑ uigiles dilectus inueni¬
tur : quia cumproph&as et apostolos
infraipsum esse conspicimus: illum
quinatura ds̃ est : esse sup r̾homines con¬
sideramus: Prius ergo non in eniendus
quaeritur : iit postinuentus strictius
teneatur : Scã enim desideria ut prae¬
diximus: dilatione crescunt: si autẽ
dilationeerescunt: desideria non fue¬
runt : Hoc amore arsit : quisquis ad
ueritatem pertingere potuit : Hinc
nam qued auid ait : Sitiuit animam ea
addm̃uiuum. quando ueniam et pa¬
rebo ante faciemdi. Hinc nos ammon&

Expanded text:
laris, qui imitandum aliquid habeant laris, qui imitandum aliquid habeant de actione virtutis. Quaerentes autem nos vigiles inveniunt qui custodiunt civitatem, quia sancti patres, qui Ecclesiae statum custodiunt, bonis nostris studiis occurrunt, ut suo vel verbo, vel scripto nos doceant. Quos cum paululum pertransimus, invenimus quem diligimus, quia Redemptor noster etsi humilitate homo inter homines, divinitate tamen super homines fuit. Cum ergo transeuntur vigiles, dilectus invenitur, quia cum prophetas et apostolos infra ipsum esse conspicimus, illum qui natura Deus est esse supra homines consideramus. Prius ergo non inveniendus quaeritur, ut post inventus strictius teneatur. Sancta enim desideria, ut praediximus, dilatione crescunt. Si autem dilatione deficiunt, desideria non fuerunt. Hoc amore arsit, quisquis ad veritatem pertingere potuit. Hinc namque David ait: Sitivit anima meam vivum, quando veniam et apparebo ante faciem Dei? Hinc nos admonet,
Abbreviated transcription (Latin):
siui quem diligit animamea: Quae¬
siui illum et noninueni: surgam et cir¬
cuibo ciuitatem : peruicos et plateas
quaeram quem diligit animamea:
Quaedefectum quoque inuentionis
ingeminatdicens : quaesiui illum et
non inueni: sed quia diuinuentio non
clongat sunquisitio non desis tat
Adiungit: Inueneruntme uigiles
quicustodiunt ciuitatem: Num que
dilexitanimamea uidiscis paululũ
cumpertransi rem eos. inueni quem di¬
ligit animamea : Dilectumnam que
inlectulo quaerimus quando in prae¬
sentis uitae aliquantula requie redemp¬
toris nr̃i desiderio suspiramus : Pernoc¬
tem quacrimus: quia et siia minillomens
uigilat : tanien adhuc oculus caligat. :¬
Sed quidilectum suum non inuenit
restat ut surgat: ciuitatẽ circũm eat :
scam̃ electorum ecclesiam mente et
inquisitione percurrat: Peruicos
et plateas quaerat : Idestper angusta
et lata gradientȩs aspiciat Isi qua in ue¬
Quia sunt nonnulli etiam uitaes aecu¬

Expanded text:
sivi quem diligit anima mea; quaesivi quem diligit anima mea; quaesivi illum, et non inveni. Surgam, et circuibo civitatem, per vicos et plateas quaeram quem diligit anima mea . Quae defectum quoque inventionis ingeminat, dicens: Quaesivi illum, et non inveni . Sed quia diu inventio se non elongat, si inquisitio non desistat, adjungit: Invenerunt me vigiles qui custodiunt civitatem. Num quem diligit anima mea, vidistis? Paululum cum pertransissem eos, inveni quem diligit anima mea . Dilectum namque in lectulo quaerimus, quando in praesentis vitae aliquantula requie Redemptoris nostri desiderio suspiramus. Per noctem quaerimus, quia etsi jam in illo mens vigilat, tamen adhuc oculus caligat. Sed qui dilectum suum non invenit, restat ut surgat, et civitatem circumeat, id est sanctam electorum Ecclesiam mente et inquisitione percurrat; per vicos eum et plateas quaerat, id est per angusta et lata gradientes aspiciat, ut si qua in equia sunt nonnulli, etiam vitae saecu
Abbreviated transcription (Latin):
Qui autemperseuerauerit: usque in fi¬
nem hic salius erit : Et recepto legis
cauda hostiae insacrificið iubetur
offerri: In cauda quippe: finis est cor¬
poris: et illebeneim mo at : quis acri¬
ficium bonioperis usque adfinem debi¬
tȩperducit actionis: Hincioseph inter
reliciuos fratres t&laremtunicam ha
ad talum estopus bonum us que ad con¬
summationem Ised maria cum fler&
inclinauitse et prospexit in monumen¬
tum. Certeiammonumentum uacuũ
uiderat : iam sublatum dnm̃nuntiarat
Quidest quod se iteruminclinat. Ite¬
rum uideredesiderat: sedamantise¬
mel aspexisse non sufficit : quia uis
Amoris intentionem multiplicat in¬
quisitionis: Quaesiuitigitur prius et
minime inuenit: p̃erseuerauit ut quȩ¬
reret : unde et contigit ut in uenir&
Accum queest ut desideria delacta cresce¬
rent : et crescentia caperent quod in¬
uenissent : Hincestenim quod de eo de
sponso ecclesia incanticis canticorum
dicit : In lectulo meoper noctes qu&e¬

Expanded text:
Qui autem perseveraverit usque in fiQui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Et praecepto legis cauda hostiae in sacrificio jubetur offerri . In cauda quippe finis est corporis; et ille bene immolat, qui sacrificium boni operis usque ad finem debitae perducit actionis. Hinc Joseph inter reliquos fratres talarem tunicam habad talum est opus bonum usque ad consummationem. 2. Sed Maria, cum fleret, inclinavit se, et prospexit in monumentum. Certe jam monumentum vacuum viderat, jam sublatum Dominum nuntiaverat; quid est quod se iterum inclinat, iterum videre desiderat? Sed amanti semel aspexisse non sufficit, quia vis amoris intentionem multiplicat inquisitionis. Quaesivit ergo prius, et minime invenit; perseveravit ut quaereret, unde et contigit ut inveniret, actumque est ut desideria dilata crescerent, et crescentia caperent quod invenissent. Hinc est enim quod de eodem sponso Ecclesia in Canticis canticorum dicit: Iu lectulo meo per noctes quae
Abbreviated transcription (Latin):
maculas criminis.: et uox uerita¬
tis impl&ur quadicitur: Dimis¬
saei sunt peccata multa : quia
dilexit multum .: Qua cenimpri¬
us frigida peccandoremanserat :
postmodum amando sortiterar¬
debat : Nam postquam uenit ad mo¬
numentum ibiq corpus dominicũ
non inuenit sublatum credidit :
atq discipulis nuntiauit: quiue¬
nientes uiderunt: atq it aesse ut
mulier dixerat crediderunt: Et
deeis protinus scriptum est: Abie¬
runt ergo discipuli ad semetipsos
Ac̃ deinde subiungitur : Maria
autem stabatadmonumentum fo¬
ris plorans : Quia in repensan¬
dum est huius mulieris mentem :¬
quantauis amoris accenderat :
quaea monumento dñi : etiamdis¬
cipulis recedentibus non recede¬
bat : Ex quirebat: quem noninue¬
nerat flebat inquirendo et a¬
moris sui ignȩ succensa: eiusquẽ
ab latum credidit ardebat desiderio :
Vnde contigit: ut ea sola tunc uide¬
ret : quaeremansit. Vt quaerer & quia
nimirum uirtus bonioperis. perseue¬
rantia est ⁊ et uoceueritatis dicitur.:

Expanded text:
maculas criminis: et vox Veritatis impletur, qua dicitur: Dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit multum . Quae enim prius frigida peccando remanserat, postmodum amando fortiter ardebat. Nam postquam venit ad monumentum, ibique corpus dominicum non invenit, sublatum credidit, atque discipulis nuntiavit. Qui venientes 1545 viderunt, atque ita esse ut mulier dixerat crediderunt. Et de eis protinus scriptum est: Abierunt ergo discipuli ad semetipsos. Ac deinde subjungitur: Maria autem stabat ad monumentum foris plorans . Qua in re pensandum est hujus mulieris mentem quanta vis amoris accenderat, quae a monumento Domini, etiam discipulis recedentibus, non recedebat. Exquirebat quem non invenerat, flebat inquirendo, et amoris sui igne succensa, 1546 ejus quem ablatum credidit ardebat desiderio. Unde contigit ut eum sola tunc ret, quae remansit ut quaereret: quia nimirum virtus boni operis perseverantia est: ut voce Veritatis dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
tingimus. In uiadĩ cotidie scĩdesi¬
derii gressusponamus. consola¬
tur nosueritas quae perpsalmis¬
tamdicit. Inperfectum meum
uiderunt oculitui et in libro om
nesscribentur. Non omninoerit
nobis noxia nr̃a inperfectio. si
indĩ itiner e constituti et adtrans¬
acta non respicimus. et eaquae
restant transirefestinamus. Nã
qui inperfectorum desideria dig¬
nanter in flammat. haec quan¬
doq: ad perfectionem roborat:

Expanded text:
tingimus, in via Dei quotidie sancti desitingimus, in via Dei quotidie sancti desiderii gressus ponamus. Consolatur nos Veritas quae per Psalmistam dicit: Imperfectum meum viderunt oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur . Non omnino erit nobis noxia nostra imperfectio, si, in Dei itinere constituti, et ad transacta non respicimus, et ad ea quae restant transire festinamus. Nam qui imperfectorum desideria dignanter inflammat, haec quandoque ad perfectionem roborat,
Abbreviated transcription (Latin):
formis gratia in amores p̃s anhelant.
repleri praesentia desiderate. quid
uossequiin futurum possit ex praesenti
perpendite. Pensa tesi hoc spũpleni
estis et nos tissiadillud conuiuium per¬
uenire ualeatis. Quis quisnam que
illa est quem nunc sp̃s istenonreparat
Profecto ab illa aeterniconuiuii
refectioneieiunat. Mementote
mentem odia dissipant. elatio in¬
flat. ira usquead diuisionemmen¬
tis ex asperat. Auariti a cruciat.
Luxoria enaruat. Pensa tequis
sit̃ sp̃s xp̃i. profecco ille qͥui facit
amicos. et inimicos diligi. ter¬
renadespici procaelestibus. Aes¬
tuari carnem propter uicia con¬
teri. Mentem a concupiscentus
frenari Si ergo uultis uos cog¬
noscerepossessionis dĩ personã ꝑ¬
pendite possessoris ur̃i. Et enim
quod diximus uoce ueridica
paulũsclamat. Si quis spm̃ scm
bitante non regitur. dediuina
claritatis specie postmodum
non laetatur. Sed nostamen ad
haec quaedicta sunt infirmamur
nec dum culmen perfectionis at¬

Expanded text:
formi gratia in amore Spiritus anbelant. formi gratia in amore Spiritus anbelant. repleri praesentia desiderate. Quid vos sequi in futurum possit ex praesenti perpendite. Pensate si hoc spiritu pleni estis, nostis si ad illud convivium pervenire valeatis. Quisquis namque ille est quem nunc spiritus iste non reparat, profecto ab illa aeterni convivii refectione jejunat. Mementote mentem odia dissipant, elatio inflat, ira usque ad divisionem mentis exasperat, avaritia cruciat, luxuria enervat? Pensate quis sit spiritus Christi. Profecto ille qui facit amicos et inimicos diligi, terrena despici, pro coelestibus aestuari, carnem propter vitia conteri, mentem a concupiscentiis frenari. Si ergo vultis cognoscere jus possessionis Dei, personam perpendite possessoris vestri. Ecce enim quod diximus, voce veridica Paulus clamat: Si quis spiritum bitante non regitur de divinae claritatis specie postmodum non laetatur. Sed nos tamen ad haec quae dicta sunt infirmamur, necdum culmen perfectionis at
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ sp̃splenisunt. futurossecum in ae¬
ternarefectione denuntiat. Septẽ
quo que diebus omnehoc tempus uoluit
et sȩpeseptenarionumero perfectio
designatur. Illiergo ultimo conuiuio
depraesentia ueritatis aepulantur
quinunc perfectionisstudio terrena
transcendunt quosmundihuius amor
non ligat. quibus et siut cumque per
temptament a obstrepit. coeptatam̃
eorum desideria non retundit. De
hoc extremo conuiuio alias periohan¬
nem dicitur. Beatiquiadcenam nupti¬
arum agni uocatisunt. Idcirco enim
non ad prandium sed ad caenam uoca¬
tos narrat quianimirum infinediei
conuiuium caenaest. Quiergo finito
praesentis uit ac tempore ad refectio¬
nem supernae contemplationis ue¬
niunt non ad agniprandium sed ad
caenamuocantur. quaeui delicetcȩna
hocultimo conuiuio exprimitur. cui
septem discipuli ad essememorantur.
Quia illos ut diximus tunc internare¬
fectioreparat. quipleninunc septi¬

Expanded text:
sancti Spiritus pleni sunt futuros secum in aesancti Spiritus pleni sunt futuros secum in aeterna refectione denuntiat? Septem quoque diebus omne hoc tempus evolvitur, et saepe septenario numero perfectio designatur. 1544 Illi ergo ultimo convivio de praesentia veritatis epulantur, qui nunc perfectionis studio terrena transcendunt, quos mundi hujus amor non ligat, quibus etsi utcunque per tentamenta obstrepit, coepta tamen eorum desideria non retundit. De hoc extremo convivio alias per Joannem dicitur: Beati qui ad coenam nuptiarum Agni vocati sunt . Idcirco enim non ad prandium, sed ad coenam vocatos narrat, quia nimirum in fine diei convivium coena est. Qui ergo, finito praesentis vitae tempore, ad refectionem supernae contemplationis veniunt, non ad Agni prandium, sed ad coenam vocantur. Quae videlicet coena hoc ultimo convivio exprimitur, cui septem discipuli adesse memorantur, quia illos, ut diximus, tunc interna refectio reparat, qui pleni nunc septi
Abbreviated transcription (Latin):
utipsosuo erbonosostender&. quia et
passionem ex nrãhum anitate pertulit
et refectiõnemnrãm ex sua diuini tatẽ
procurauit. quod siuigilanter in spi¬
cimus nobis quoque qualiter adimi¬
tandum congruatuidemus. Sicenĩ
sua redemptorindicat ut imitations
uiam nobissequentibus sternat. Ecce
incrbosuo dñs nosterpisciasso coniunge¬
re fauumuoluit: quia uidelicet illos
insuo corpore ad aeternam quietem
suscepit: quicum hictribulationespro
dõsentiunt ab amore interne dulcedi¬
nis non recedunt. Cum assopisce fauus
sumitur . quia quihic ad flictionem
proueritate suscipiunt. illicdulcad¬
ne uera satiantur. Notandum quoq
quodultimum conuiuium dñs cumsep¬
tem discipulis habiuis sedescribitur
H&rus namque et thomas nathiaus¬
hel filui ⁊ ebedes etalit ee discipulis
cius duo. in eo fuisse memorantur
Quurcum septem discipulis ultimũ
conuiuium caelebrat. nisi quod eos
tantum modo quisepti formis gratia

Expanded text:
ut ipso suo cibo nobis ostenderet quia et ut ipso suo cibo nobis ostenderet quia et passionem ex nostra humanitate pertulit, et refectionem nostram ex sua divinitate procuravit. Quod si vigilanter inspicimus, nobis quoque qualiter ad imitandum congruat videmus. Sic enim sua Redemptor indicat, ut imitationis viam nobis sequentibus sternat. Ecce in cibo suo Dominus noster pisci asso conjungere favum voluit, quia videlicet illos in suo corpore ad aeternam quietem suscipit, qui cum hic tribulationes pro Domino sentiunt, ab amore internae dulcedinis non recedunt. Cum asso pisce favus sumitur, quia qui hic afflictionem pro veritate suscipiunt, illic dulcedine vera satiantur. 6. Notandum quoque quod ultimum convivium Dominus cum septem discipulis habuisse describitur; Petrus namque et Thomas, Nathanael, filii Zebedaei, et alii ex discipulis ejus duo, in eo fuisse memorantur. Cur cum septem discipulis ultimum convivium celebrat, nisi quod eos tantummodo qui septiformi gratia
Abbreviated transcription (Latin):
nem suam piscemassum legitur co¬
medisse Nonenimuacatamisterio
qua eiteratur in facto. In hac et¬
enim lectionem. panem et assum
piscem. In illa uero quae hester¬
fauum mellis comedit Quidautẽ
nisi ipsum mediatorem dĩ ethominũ
passum ipseenim latere dignatus est
in aquis generis humani. capiuoluit
la queo mortis nrãe et quasi tribulati¬
one assatus est tempore passionis suae:
Sed quipiscis assusfieri dignatus estin
passione fauus mellis nobis extitit inre¬
surrectione. Anquiin pisceasso figu¬
rariuoluit. tribulatione passionis
suae in fauo mellis ut ramq naturam
ex primere uoluit persone suae. Fauũ
quippemel incera est: meluero incera
est diuiuitas in humanitate. quod ab
hacquo quelectione nondiscrepat.
nampisce comedit etpanem. Quienim
assariut piscis potuit exhumanitate
panenosreficit ex diuinitate: quiait
Egosumpanis uiuus quidecaelo descendi
Assumergo piscem comedit et panem

Expanded text:
nem suam piscem assum legitur conem suam piscem assum legitur comedisse. Non enim vacat a mysterio quod iteratur in facto. In hac etenim lectione panem et assum piscem, in illa vero quae hesterfavum mellis comedit. Quid autem nisi ipsum Mediatorem Dei et hominum passum? Ipse enim latere dignatus est in aquis generis humani, capi voluit, laqueo mortis nostrae, et quasi tribulatione assatus est tempore passionis suae. Sed qui piscis assus fieri dignatus est in passione, favus mellis nobis exstitit in resurrectione. An qui in pisce asso figurare voluit tribulationem passionis suae, in favo mellis utramque naturam exprimere voluit personae suae? Favus quippe mel in cera est, mel vero in cera est divinitas in humanitate. Quod ab hac quoque lectione non discrepat, nam piscem comedit et panem. Qui enim assari ut piscis potuit ex humanitate, pane nos reficit ex divinitate, qui ait: Ego sum panis vivus qui de coelo descendi . Assum ergo piscem comedit et panem,
Abbreviated transcription (Latin):
leusuocariius sus est In quo uideli¬
cet cunctus populus ab omniope¬
quies in unitate diuidi quippeunũ
non potest ubienimscis sura diuisi¬
onis est uerarequies nonest. Ouca¬
musergo pertrigonum quinqua¬
ginta et unum et fiuntcentum quin¬
quagintatres. Qui aigitur etomnis
bita : ad requienon tendit: Septẽ
et decem terducimus. uta quinqua¬
ginta etunum uenire debeamus.
Et uera nr̃a requies tunc est. cum
ipsamiamclaritatem trinicatis
agnouimus. quam in unitate diui¬
nitatis essecertamtenemus. Quin¬
quaginta etunum terducimus et
electorum summam in supernapa
tria quasi centum quinquaginta¬
et triumpiscium numerum tene¬
mus. Post resurretionem ergo
dñi misum retedignum fuit. ut tot
pisces caperet. quod solum modo
electos ciues superne patriae de¬
signarent. Interhaec uero ehes¬
tornascĩ euangelulectio. ethodi¬
ernanos ammonet. utuigilanter
debea mus inspicere quurd ñs etre¬
demptor noster postresurrectio¬

Expanded text:
laeus vocari jussus est, in quo videlilaeus vocari jussus est, in quo videlicet cunctus populus ab omni opequies in unitate est. Dividi quippe unum non potest, ubi enim scissura divisionis est, vera requies non est. Ducamus per trigonum quinquaginta et unum, et fiunt centum quinquaginta tres. Quia igitur et omnisbita, ad requiem tendit. Septem et decem ter ducimus, ut ad quinquaginta et unum venire debeamus, et vera nostra requies tunc est, cum ipsam jam claritatem trinitatis agnoscimus, quam in unitate divinitatis esse certam tenemus. Quinquaginta et unum ter ducimus, et electotria quasi centum quinquaginta trium piscium numerum tenemus. Post resurrectionem ergo Domini missum rete dignum fuit ut tot pisces caperet, quot solummodo electos cives supernae patriae designarent. 5. Inter haec vero et hesterna sancti Evangelii lectio et hodierna nos admonet, ut vigilanter debeamus inspicere cur Dominus et Redemptor noster post resurrectio
Abbreviated transcription (Latin):
quantit᷑atis sum mam solenter
euangelista ex primere. nisi hanc
tio perdecalogemandata prae¬
cipitur. In nouo autem eiusdẽ
operationis uirtus. per septifor¬
mem gratiam scĩ sp̃s multiplica¬
tis fidelibus datur. quem pro¬
ph&adenuntians dicit. sp̃s sapien¬
tiae et intellectus. sp̃s consiluet
fortitudinis. sp̃s scientiae et pie¬
tatis. et repleuit eum sp̃stimoris
dñi. Sed ille in hocspũ operationẽ
percipit. quifidem trinitatis ag¬
noscit. ut et patrem etfilium. et
eundem spm̃ scm̃ unius uirtutiscre¬
dat. unius substantiae essefate a¬
tur. Quiaigitur septem quaesu¬
perius diximus. pernouum tes tamen¬
tum latius data sunt. Decem uero.
peruetus praecepta : omnis nr̃ a uir¬
tus eto peratio. perdecem et septem
potest plene conprehendi. Duca¬
mus ergo pertrigonum decemet
septem : et ueniunt quinquaginta
unum Qui profecto numerus
amagnomysterio nonuacat
quia intestamento ueteri legimus
quodannus quinquagesimus iubi¬

Expanded text:
quantitatis summam solerter quantitatis summam solerter evangelista exprimeret, nisi hanc tio per Decalogi mandata praecipitur, in Novo autem ejusdem operationis virtus per septiformem gratiam sancti Spiritus multiplicatis fidelibus datur. Quem propheta denuntians, dicit: Spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et repleDomini . Sed ille in hoc spiritu operationem percipit, qui fidem Trinitatis agnoscit, ut et Patrem, et Filium, et eumdem Spiritum sanctum, unius virtutis credat, unius substantiae esse fateatur. Quia igitur septem quae superius diximus, per Novum Testamentum latius data sunt. Decem vero per Vetus praecepta, omnis nostra virtus et operatio per decem et septem potest plene comprehendi. Ducamus ergo per trigonum decem et septem, et veniunt quinquaginta et unum, qui profecto numerus a magno mysterio non vacat, quia jam in Testamento Veteri legimus quod annus quinquagesimus Jubi
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est quod p&rus rete ad terram
trahit: Ipsi quippe scã ecclesia efe
commissa. Ipsispecialiter dicitur
Srmoniohannes amasme. pasceo¬
uesmeas. quodergo postmodum a pe¬
ritur in uoce. hoc nunc signatur ino¬
pere. Quiaigitur predicator ec¬
desiae nos amundihuius fluctibus
separat. Nimirum necesse est ut
receplenum piscibus petrus adter¬
ramducat. Ipse enimpisces ad soli¬
ditatem licorispertrahit quia scẽ
predicationis uoce stabilitatem
eternae patriae fidelibu sostendit
hoc egit uerbis. hoc epistolis. hoc
ait cotidie miraculorum signis.
Quotiens pereum ad amorem qui¬
etis aeternȩ conuertimur. quoti¬
ens a terrenarum rerum tum ulti¬
bus separamur. Quid aliud quam
missa intrarete fidei pisces adli¬
tus trahimur: sed cum rete mag¬
nispiscibus plenum dicimur. Ad¬
ditur et quantis. scilicet centum
quinquaginta tribus. amagno
mysterio numerus non uacat.
sed intentos uostanti misterii pro¬
funditas ex pectat. neque et enĩ

Expanded text:
quid est quod Petrus rete ad terram quid est quod Petrus rete ad terram trahit. Ipsi quippe sancta Ecclesia est commissa, ipsi specialiter dicitur: Simon Joannis amas me? Pasce oves meas . Quod ergo postmodum aperitur in voce, hoc nunc signatur in opere. Quia ergo praedicator Ecclesiae nos a mundi hujus fluctibus separat, nimirum necesse est ut rete plenum piscibus Petrus ad terram ducat. Ipse enim pisces ad soliditatem littoris pertrahit, quia sanctae praedicationis voce stabilitatem aeternae patriae fidelibus ostendit. Hoc egit verbis, hoc Epistolis, hoc agit quotidie miraculorum signis. Quoties per eum ad amorem quietis aeternae convertimur, quoties a terrenarum rerum tumultibus separamur, quid aliud quam missi intra rete fidei pisces ad littus trahimur? Sed cum rete magnis piscibus plenum dicitur, additur et quantis, scilicet centum quinquaqinta tribus. A magno mysterio numerus non vacat, sed intentos vos tanti mysterii profunditas exspectat. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
malossinistrafigurari : Illa ergo
piscatio inquaspecialiter in quam par¬
tẽ mitcirete debeat noniubetur.
praesentem ecclesiam designauit
quaebonos simula cmalos colligit nec
clegit quos trahat: quia et quoselige¬
repossit ignorat. Haec autem pisca¬
tio postd ni resurrectionem facta. in
solam dex teram missa est quia ad ui¬
dendam̃ claritatis eius gloriam so¬
la electorum ecclesia pertingit. quae
desinistroopere nilhab ebit. Inilla
piscatione prae multitud inepisciũ
reterumpitur. quia nuncad confes¬
sionem fidei etiam cum electis repro¬
bitanti intrant. quiipsam quo que ecde¬
siam heresibus scindant. Inistauero
piscatione et multipisces et magnica¬
piuntur. et retenonrumpitur. quia
scã dectorum ecclesia in continua
auccorissui pacerequiescent. Nullis
iam dissensionibus dilaniatur. Cap¬
tis autem tam magnispiscibus. a scen¬
dic symonp&rus et traxitrecein terrã
amcredo quodurã caritas aduercit.

Expanded text:
malos sinistra figurari? Illa ergo malos sinistra figurari? Illa ergo piscatio, in qua specialiter in quam partem mitti rete debeat non jubetur, praesentem Ecclesiam designat, quae bonos simul ac malos colligit, nec eligit quos trahat, quia et quos eligere possit ignorat. Haec autem piscatio post Domini resurrectionem facta, in solam dexteram missa est, quia ad videndam claritatis ejus gloriam sola electorum Ecclesia pertingit, quae de sinistro opere nihil habebit. In illa piscatione prae multitudine piscium rete rumpitur, quia nunc ad confessionem fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. In ista vero piscatione et multi pisces et magni capiuntur, et rete non rumpitur, quia sancta electorum Ecclesia, in continua auctoris sui pace requiescens, nullis jam dissensionibus dilaniatur. 4. Captis autem tam magnis piscibus, Ascendit Simon Petrus, et traxit rete in terram. Jam credo quod vestra charitas advertat
Abbreviated transcription (Latin):
cum ipsis denegat aquorum mortali
corpore : carnis in mortalitatedis¬
tabat : quodillic cumipsispositus fate¬
tur non seesse cumipsis: hoc quoquehic
situ corporis indicat. cum adhucna
uigantibus essesein littore de. nonstra
Faccaestautim siscipulispiscacionis
magna difficultas ut magis troueni¬
ente : fieretammirationis magna sub¬
limitas : qui protinus dixit EDtiete
indexteram nauigurete. et inueniet
Hisinscõ euangelio legitur. quiacdis
iussit ut adpis candum retia micteren¬
tur Ante passionemu delicet. et pos
resurrectionem Sed prius quam re¬
demptor noster pater&ur etresunoe¬
r& mittiquidem reteadpis candum
iubec sedutrum indexteram aninsus¬
trammito debuisset noniubet. Postro¬
surrectionem uero discipulis apparas
mictirete indexteramiub&. Inilla
pis catione tanti capti sunt utrede
rtimperetur Inis ta autem et inus
captisunt et retia rupta non sunt
quis ueronesciat bonos dex tera e

Expanded text:
cum ipsis denegat, a quorum mortali cum ipsis denegat, a quorum mortali corpore carnis immortalitate distabat. Quod illic cum ipsis positus, fatetur non se esse cum ipsis, hoc quoque hic situ corporis indicat, cum, adhuc eis navigantibus, esse se jam in littore demonstrat. 3. Facta est autem discipulis piscationis magna difficultas, ut magistro veniente fieret admirationis magna sublimitas. Qui protinus dixit: Mittite in dexteram navigii rete, et invenietis. Bis in sancto Evangelio legitur, quia Dominus jussit ut ad piscandum retia mitterentur, ante passionem videlicet, et post resurrectionem. Sed priusquam Redemptor noster pateretur et resurgeret, mitti quidem rete ad piscandum jubet, sed utrum in dexteram, an in sinistram mitti debuisset, non jubet; post resurrectionem vero discipulis apparens, mitti 1542 rete in dexteram jubet. In illa piscatione tanti capti sunt, ut retia rumperentur; in ista autem et multi capti sunt, et retia rupta non sunt. Quis vero nesciat bonos dextera, et
Abbreviated transcription (Latin):
ter esurrectionem suam coramdis¬
cipulis influctus maris ambulauit :
Cuius reiratio festinȩ agnoscitur
suipsa quaetunc in erat : ausapen¬
setur : Quidet enim mare. nisi prȩ¬
senssaeculum signat: quod secau¬
sarum tumultibus et undisuitae
corruptibilis in lĩdit̃ : Quid perso¬
liditatem litoris nisiilla perpe¬
tuicas quictis aeternȩ figuratur .s
Quiaigitur discipuli Ad huefluc¬
tibus mortalis uitae inerant . In mari
laborabant : Qua autem redemptor
nosteriam corruptionem carnis ex¬
cesserat : post resurr ectionem sũam
in littorestabat: Acsupsum resurrec¬
tionis suae mrsterium r̃ebus discipulis
loquer&ur dicens: Iamuobis in marinon
appareo : quia uobiscum inpertur ba¬
tionis fluctibus nonsum: Hinc est quod
alio in loco postresurrectionem suã
eisdem discipulis dicit : Haec sunt uerba
quae locutus sum aduos : cum adhuces¬
sem uobistim : Neque enim cum ipsis
nonerat q ubus praesens corporali¬
ter apparebat : sed tamen iamseesse

Expanded text:
te resurrectionem suam coram diste resurrectionem suam coram discipulis in fluctibus maris ambulavit . Cujus rei ratio festine cognoscitur, si ipsa quae tunc inerat causa pensetur. Quid enim mare nisi praesens saeculum signat, quod se causarum tumultibus et undis vitae corruptibilis illidit? Quid per soliditatem littoris 1541 nisi illa perpetuitas quietis aeternae figuratur? Quia ergo discipuli adhuc fluctibus mortalis vitae inerant, in mari laborabant. Quia autem Redemptor noster jam corruptionem carnis excesserat, post resurrectionem suam in littore stabat. Ac si ipsum resurrectionis suae mysterium rebus discipulis loqueretur, dicens: Jam vobis in mari non appareo, quia vobiscum in perturbationis fluctibus non sum. Hinc est quod alio in loco post resurrectionem suam eisdem discipulis dicit: Haec sunt verba quae locutus sum ad vos cum adhuc essem vobiscum . Neque enim cum ipsis non erat quibus praesens corporaliter apparebat, sed tamen jam se esse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ auribus lecta est fr̃smei
quaestione animumpulsat
sed pulsationesua uimdiscretionis
indicat : quaeri et enim potest
Quurp&rus qui piscatorante
conuersionem fuit : Postconuer¬
sionem ad piscationem redut.
cum ueritas dicat. Nemomittens
manum suam in aratrum et aspi¬
ciensretro: aptusest regnodĩ Nuur¬
usuidecur :Quia nimirum nego¬
tium quod ante conuersionem sine
peccato extitit : Hoc etiam postcon¬
uersionem repetere culpa non
fuit : N ampiscatorm petrum
matheumuero thelonearium sci¬
mus : et postconuersionem suam ad
piscatioiem petrus rediit. mathe¬
sedit: Quia et aliud est uictum per
piscationem quaerere aliud
thelonei lucris pecunias augere:
Sunt enimpleraque negotia :
quae sine peccatis exhiberi autuix.
aut nulla tenus pos st ⁊ Quacergo
ad peccatum implicant : Adhaec
necesse est ut postcon uersionem ani¬
mus non recurrat : Quaerietiam
potest quurdiscipulis in marila¬
borantibus postresurr ectionem
suam dñs inlitoorestetit: Quian¬

Expanded text:
vestris lecta est, fratres mei, quaestione animum pulsat, sed pulsatione sua vim discretionis indicat. Quaeri etenim potest cur Petrus, qui piscator ante conversionem fuit, post conversionem ad piscationem rediit; et cum Veritas dicat: Nemo mittens manum suam ad aratrum, et aspiciens retro, aptus est regno ius videtur, quia nimirum negotium quod ante conversionem sine peccato exstitit, hoc etiam post conversionem repetere culpa non fuit. Nam piscatorem Petrum, Matthaeum vero telonearium scimus; et post conversionem suam, ad piscationem Petrus rediit, Matthaesedit; quia et aliud est victum per piscationem autem telonei lucris pecunias augere. Sunt enim pleraque negotia, quae sine peccatis exhiberi aut vix aut nullatenus possunt. Quae ergo ad peccatum implicant, ad haec necesse est ut post conversionem animus non recurrat. 2. Quaeri etiam potest cur, discipulis in mari laborantibus, post resurrectionem suam Dominus in littore stetit, qui an
Abbreviated transcription (Latin):
ecctis & fructum adferatis : &
fructus uester manect: Nonne
iste ẽ fructus de quoiam dixerat. sineme
nihil potestis facere .: Elegit ergo & po¬
suit ut eatmus & fructum ad fercimus:
Nullum ittcq fructum undenos eliger&
hcbebamus Vt ecctis inquid : et fruc¬
tum adferatis : Imus : ut adfertmus
&ipse ẽuia quac imus: inquanos posuit
ut eamus: Pro in de in omnib: misericor¬
dicc eius p̃uenit nos: Et fructus inquid
uirmanecct Vt quod cumq pacieri¬
tis patrem in nominemeo: d& uobis
Maneat ergo dilectio ipse ẽ ergo
fructus nr̃: Quccedilectionunc est
in desiderio : nondum insaturitate
& ipso desiderio: quod cumq petieri¬
mus in nomineun genitifilii : datno¬
bis pater: Quod autem acciperesd¬
uandis non expedit nobis. Non existi¬
memus nos p&ere in nomine saluctoris
Sed hoc p&imus in nomine saluatoris.
quod pertin& adrationem sclutis¬

Expanded text:
eatis, et fructum afferatis, et eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Nonne iste enihil potestis facere? » Elegit ergo et posuit, ut eamus et fructum afferamus. Nullum itaque fhabebamus. Ut eatis, inquit, et fructum afferatis. Imus ut afferamus, et ipse est via qua imus, in qua nos posuit ut eamus. Proinde in omnibus misericordia ejus praevenit nos. Et fructus, inquit, vester maneat: ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. Maneat ergo dilectio; ipse est enim fructus noster. Quae dilectio nunc est in desiderio, nondum in saturitate: et ipso desiderio quodcumque petierimus in nomine unigeniti Filii, dat nobis Pater. Quod autem accipere salvandis non expedit nobis, non existimemus nos petere in nomine Salvatoris: sed hoc petimus in nomine Salvatoris, quod pertinet ad rationem salutis
Abbreviated transcription (Latin):
credente selegit: electo selegit
Quur ergo dicer & non uosme elegis¬
tis nisi quiamisericordia eius p̃uenit
nos. Hic certeuacat ut naillorum
ratio cinatio qui praecis &iamdide¬
fendunt : contra graticemdĩ: Et ide¬
onos dicunt electos ante mundicons¬
titutionem qui a p̃sciuit nosds̃ futu¬
ros bonos : non seipsum nos facturũ
bonos: Non hoc dicit quidicit: non
uosme elegistis: Qm̃ si propterete
noselegiss& qui abonos futuros eẽ
p̃scierat simul &iam p̃scis sed quod
cum nos fuis semus prius electuri:
enim electi sunt quia boni fuerunt
qui boni nonessent : nisielectiessent:
Alio qum gratia : iam non ẽ gratice:
si praecessis se contendimus merita
ideo electus sum quiaiam credebã
Sienim credebasineum : iam elege¬
rtis eum sed udi non uosme elẽ¬
gistis. Quider go dicturisumus au
nos eligentis essemus: Et uid&e
lm̃i quem admodum non eligtit
bonos: sed quo selegit faciat bonos
Ego inquidelegiuos et posuiuos ut

Expanded text:
credentes elegit, electos elegit. credentes elegit, electos elegit. Cur ergo diceret: « Non vos me elegistis, » nisi quia: « Misericordia ejus praevenit nos? » Hic certe vacat vana illorum ratiocinatio, qui praescientiam Dei defendunt contra gratiam Dei, et ideo dicunt nos electos ante mundi constitutionem , quia praescivit nos Deus futuros bonos, non seipsum nos facturum bonos. Non hoc dicit, qui dicit, « Non vos me elegistis; » quoniam si propterea nos elegisset, quia bonos futuros esse praesciverat, simul etiam praescisset quod eum nos fuissemus prius electuri. enim electi sunt, quia boni fuerunt, qui boni non essent nisi electi essent: « Alioquin gratia jam non est gratia , » si praecessisse contendimus meritIdeo electus sum, quia jam credebam. Si enim credebas in eum, jam elegeras eum. Sed audi: Non vos me elegistis. Non enos eligentis essemus? Et videmi, quemadmodum non eligat bonos, sed quos elegit, faciat bonos. Ego, inquit, elegi vos, et posui vos ut
Abbreviated transcription (Latin):
diem atq: in finem fidei recipiendã
eẽ mercedem: Nonsolum redemp¬
tionem corporis nr̃i dequadicit a poł
paulus : uerum &iam salutem ani¬
marum nr̃arum. Dequadicit apł
p&rus: Vtriusq: enim reifelicitas:
Istotempore atque in istamortdi¬
tacte inspepotius hab&ur : quã in
r&en&ur : Verum hoc inter ẽ quod
exterior homonr̃ id est corpus ad¬
huc corrum pitur. In terior cutem
id est conima iam renouatur dedie
indiem: Itet quece sicut in morteli¬
tactem carnis: & salutem animarũ
futuram expectamus: Quam uis
iam pignore accepto salui facti esse
dicamur it a comnium noticiam
quacecũq unigenitus audiuit apatre
futuram spera redebemus: quamuis
uos mȩ elegistis inquid sed ego elegi¬
uos: Haec ẽ illa in efstibilis gratia
Quidenim ercimnus quaendoxp̃m non¬
dum elegeramus & ideonon diligdo¬
mus: Ncem qui cum elegits quounodo
diligit : quidergo era mus enesliiqu¬
et perdid Neq enimiam eredidecon¬
musincum ut eleger&enos: Nam sucom

Expanded text:
diem, atque in fine dici recipiendam diem, atque in fine dici recipiendam esse mercedem, non solum redemptionem corporis nostri, de qua dicit apostolus Paulus ; verum etiam salutem animarum nostrarum, de qua dicit Apostolus Petrus? Utriusque enim rei felicitas isto tempore atque in hac mortalitate in spe potius habetur, quam in re tenetur. Verum hoc interest, quod exterior noster homo, id est corpus, adhuc corrumpitur; interior autem, id est anima, jam renovatur de die in diem . Itaque sicut immortalitatem carnis et salutem animarum futuram exspectamus, quamvis jam pignore accepto salvi facti esse dicamur; ita omnium notitiam quaecumque Unigenitus audivit a Patre, futuram sperare debemus, quamvis vos me elegistis, inquit, sed ego vos elegi. Haec est illa ineffabiQuid enim eramus quando Christum nondum elegeramus, et ideo non diligebamus? Nam qui eum non elegit, quomodo diligit? et perditi? Neque enim jam credideramus in eum, ut eligeret nos. Nam si jam
Abbreviated transcription (Latin):
tec fecis sediscipulis : quacesenouit nota
ẽẽ facturum: In illa plenitudine scien¬
ticce dequadicit aepostł: Cumccutem
uenerit quod perfectum ẽ. quod ex par¬
te est euacuabitur: Ibi quip pedicit
Nuncstio ex parte : tunc cutem cognos¬
cam sicut &ego cognitus sum Et nunc
perspeculum in enigmate : tunc aut
faciae ad faciem : Ncem & ipsere postł
sad uos nosdicit factos perlauacrum
regenerationis : quit amen alio loco
speinquid sal ui factisumus Spescũt
quaceuid &ur : non ẽ spes. Quod enim
uid & quis: quid sperat: siautem quod
non uidemus speramus : per pacienti¬
am expectamus Vnde &iam quo
apostoł p&rus : in quemmodo in quid
non uidentes creditis: Quem cum uide¬
ritis exultabitis gaudio inennarra¬
bili & honorato: percipientes mer¬
cedem fidei: sad utem animarũ ur̃a¬
rum: Siergo nunc tempus ẽ fidei
sclus autem animarum merces ẽ
fidei: quis dubit& in fide quaeper
dilectionem operatur per agendũ

Expanded text:
ta fecisse discipulis, quae se novit nota ta fecisse discipulis, quae se novit nota esse facturum in illa plenitudine scientiae, de qua dicit Apostolus, Cum autem venerit quod perfectum est, quod ex parte estNunc scio ex parte; tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. Et nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Nam et ipse Apostolus salvos nos dicit factos per lavacrum regenerationis , qui tamen alio loco: Spe, inquit, salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes. Quod enim videt quis, quid sperat? Si autenon videmus speramus, per patientiam exspectamus . Unde etiam ejus coapostolus Petrus: In quem modo, inquit, non videntes creditis; quem cum videritis, exsultabitis gaudio inenarrabili et honorato, percipientes mercedem fidei, salutem animarum vestrarum . Si ergo nunc tempus est fidei, salus autem animarum merces est fidei; quis dubitet in fide, quae per dilectionem operatur , peragendum
Abbreviated transcription (Latin):
boni ẽ donatur: Ergo quia & hoc
bonum est ab ipso utiquae donatur
ut sciatur. A quo bonum omnedon&ur:
ut omnino de omnibus bonis gloriatur :
q: ccudiui a patremeo notafeciuobis:
Quis enim ccudeat ad firmareuel crede¬
reullum hominem scireomnia quaecũq:
apactrecudiuit. unigenitus filius quan¬
donec hoc quidem quis quam capit quo¬
modo ccudiat apatreullum uerbum:
cum ipsesit pactris unicum uerbum
quid quod acliquando potest in hocipso
tamen sermone quem postcaenam cen¬
tepcessionem ad discipulos habuit
multec inquid habeo uobis dicere. sed
non potestis illaportaremodo: Quo
igitur pacto intellecturi sumus omnia
eum nota fecis sediscipulis quaecumq
audiui apatre : Cum propter ecquace¬
dam multanondicat. quia scit eosmo¬
do porta renon posse. Sednimirum
quod facturus ẽ fecisse sedicit: quicc
desmeos: Nec ait fossuri sunt. uelut p̃¬
teritadicens: & ecc tam en futura pre¬
dicens: It a & hoc locoait. omnia seno¬

Expanded text:
boni est, donatur. Ergo quia et hoc boni est, donatur. Ergo quia et hoc bonum est, ab ipso utique donatur ut sciatur a quo bonum omne donetur; ut omnino de omnibus bonis, qui gloriatur, que audivi a Patre meo, nota feci vobis. Quis enim audeat affirmare vel credere ullum hominum scire omnia quaecumque a Patre audivit unigenitus Filius; quando ne hoc quidem quisquam capit, quomodo a Patre audiat ullum verbum, cum ipse sit Patris unicum Verbum? Quid, quod aliquanto post, in hoc ipso tamen sermone, quem post coenam ante passionem ad discipulos habuit, Multa, inquit, habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo ? Quo igitur pacto intellecturi sumus omnia eum nota fecisse discipulis, quaecumque audivit a Patre, cum propterea quaedam multa non dicat, quia scit eos modo portare non posse? Sed nimirum quod facturus est, fecisse se dicit, qui ea  meas et pedes meos ; nec ait, fossuri sunt; velut praeterita dicens, et ea tamen futura praedicens: ita et hoc loco ait omnia se no
Abbreviated transcription (Latin):
man& in domo in a&ernum: filius autem
man& in a&ernum: Qm̃ itaquededit nob
potestatem filios difieri ut non serui. sed
filii simus: Vt miro quodam & in affabili
sed tamen ueromodo serui non serui eẽ pos¬
simus: Seruiscilic& timore casto ad quẽ
pertin&. seruus non manens indomo in¬
a&ernum: Vt autem tades serui : non
seruisimus dñm facere scimus : Hoc ser
uus illcenescit : quinescit quid faciat
dñseius: & cum aliquid bonifac̃ sic ex¬
tollitur quacsi hoc ipsefaciat non dñs eius:¬
& gloriatus in senon in dño gloriatur :
Cum seipsed eceperit: quia sic gloriatur
qua si non acceperit: Nos autem lm̃i:
ut amicidñĩ eẽ possimus: quid dñs nr̃
faciat sciamus: Non solum enim homi¬
nes uerum & iam iustos ipsefacitnos & ñ
ipsinos: & ut hosciamus quis nisi ipsefa¬
cit : Nonenim sp̃m huius mundi accepimꝰ
sed sp̃m qui ex dõ est: ut sciamus quae
adõ donata sunt nob: Ab ipso quic quid

Expanded text:
manet in domo in aeternum; filius autem manet in domo in aeternum; filius autem manet in aeternum . Quoniam itaque dedit nobis potestatem filios Dei fieri , non servi, sed filii simus: ut miro quodam et ineffabili, sed tamen vero modo, servi non servi esse possimus; servi scilicet timore casto, ad quem pertinet seraeternum. Ut autem tales servi non servi simus, Dominum facere sciamus. Hoc autem servus ille nescit, qui nescit quid faciat Dominus ejus; et cum aliquid boni facit, sic extollitur quasi hoc ipse faciat, non Dominus ejus; et in se, non in Domino gloriatur, cum se ipse deceperit, quia sic gloriatur, quasi non acceperit . Nos autem, charissimi, ut amici Domini esse possimus, quid noster Dominus faciat sciamus. Non solum enim homines, verum etiam justos ipse facit nos, et non ipsi nos. Et ut hoc sciamus, quis nisi ipse facit? Non enim spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Ab ipso quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
ad eius amicitiam pertinemus: Sicut
enim duo sunt timores qui faciunt duo
generatimentium : sic duccesunt ser¬
uitutes quace faciunt duo genera ser¬
uorum : Est timor quem perfecta
caritas forit smittit: & est aliusti¬
mor castus. permanens in słm scđi:
Illum timorem quinon ẽ in caritate :
ad tendebat aposto lus cum dicebat:
Non enim accepistis sp̃m seruitutis. Ite¬
rum intimorem: Illum autem timorẽ
castum ad tendebat cum dicebeet
Noli altum scpere. sed time: In illotimore
quemforas caritasmittit: est &iam seruitus
simulforas cumipsotimore mittenđ : Utrũ¬
quae dnum iunxit a postolus. hoc est & ser¬
uitutem & timorem dicendo: Nonenim
accepistis sp̃m seruitutis i terum intimorẽ :¬
Ad hanc seruitutem seruum pertinentẽ
intuebatur & dñs dicens: Iamnondico uos
seruos. quia seruus nescit quid faciat dñs
eius : Non illa eutiq seruus ad timorem
seruus ꝑtinens ad timorem forcis a carita¬
temittenđd: De quo alibidicit seruus non

Expanded text:
ad ejus amicitiam pertinemus. Sicut ad ejus amicitiam pertinemus. Sicut enim duo sunt timores, qui faciunt duo genera timentium; sic duae sunt servitutes, quae faciunt duo genera servorum. Est timor quem perfecta charitas foras mittit , et est alius timor castus permanens in saeculum saeculi . Illum timorem qui non est in charitate, attendebat Apostolus, cum dicebat: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore . Illum autem timorem castum attendebat, cum dicebat: Noli altum sapere, sed time . In illo timore quem foras charitas mittit, est etiam servitus simul foras cum ipso timore mittenda: utrumque enim junxit Apostolus, hoc est servitutem et timorem, dicendo, Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Ad hanc servitutem servum pertinentem intuebatur et Dominus dicens, Jam non dico vos servos; quia servus nejus. Non ille utique servus ad timorem servus pertinens ad timorem foras a charitate mittendum, de quo alibi dicit, Servus non
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dixerit: doc& : Quia seruusin quid
nescit quid faciat dñscius: Nam quid¬
nam seruo suobono & probato dñseius
non &iam sua secr&ae committit quid
e enim qđ ait. seruus nescit quid faciat
dñsei: uerum ẽ nescit quid faciat:
Num quid nescit &iam quid praecipiat
nam si & hocnescit. quomodoseruit:
Aut quomodo seruus ẽ qui non seruit:
& tamen ipseds̃ loquitur : uos a micimei
estis si feceritis quae ego praecipio uob:
Iamnon dico uos seruos: Orem mirabi¬
lem cumser uire nom possumus nisi p̃cep¬
ta dñi fecerimus: quomodo p̃cepta fa¬
ciendo serui nonerimus: si seruus non
ero p̃cepta faciendo &nisi p̃cepta fecero
seruire non potero : ergo seruiendo ser¬
uus nonero : Intellegamus fr̃s. in tel¬
legamus & hoc in nobis faciatut in tel¬
legamus: faciat &iam ut intellecta
faciamus: Hoc autem siscimus pro¬
fecto scimus quod facit dñs: quia nos
ipsos todes non facit nisi dñs: Et ꝑhoc

Expanded text:
hoc dixerit docet: Quia servus, inquit, hoc dixerit docet: Quia servus, inquit, nescit quid faciat dominus ejus. Nunquidnam servo bono et probato dominus ejus non etiam sua secreta committit? Quid est ergo quod ait: Servus nescit quid faciat s? Verum, esto, nescit quid faciat; numquid nescit etiam quid praecipiat? Nam et si hoc nescit, quomodo servit? Aut quomodo servus est, qui non servit? Et tamen Dominus loquitur, Vos amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Jam non dico vos servos. O rem mirabilem! Cum servire non possimus, nisi praecepta Domini fecerimus, quomodo praecepta faciendo servi non erimus? Si servus non ero praecepta faciendo, et nisi praecepta fecero, servire non potero; ergo serviendo servus non ero. 3. Intelligamus, fratres, intelligamus, et hoc in nobis Dominus faciat ut intelligamus, faciat etiam ut intellecta faciamus. Hoc autem si scimus, profecto scimus quod facit Dominus, quia nos ipsos tales non facit nisi Dominus, et per hoc