comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ acciꝑet. Nec pͥus illis qui ꝑ moy¬
sen accipiunt hereditatẽ. idẽ qui ꝑle
gem placuerunt deo requies datur. n
adiuuent in p̃lus fr̃s suos. Mulieres
tantũ & infantes accipiunt quietem ꝑ
moysen: cet̾i aut̃ non requiescunt. sed
& habenti certam̃ adu̾sũ inimicos id est
contrarias pocestates. quomo do
mauxiliũ mͥ ueniunt. qui ante aduen
tũ xp̃i dñ mei in lege iustificati sunt. Ui¬
de quomodo mͥ ysaẏas p̃stat auxilium:
cum me sermonib suȩ lectionis illumi¬
nat. Uide accinctũ & expeditũ uenientẽ
iheremiã ad auxiliũ nr̃m. & uoluminis
ad auxiliũ nr̃m: cũ nos de xp̃i p̾sentia
& regno & de antixp̃i futura fraude in¬
struit. & p̃munit. Ad ẽ & iherechiel sa¬
cram̃ta nobis cȩlestia inquadriformib
rotarũ circulis signans: & iotam conelu¬
dens inrotam. Ducit & oseȩ bissenas¬
ꝓpħici agminis turmas. & ꝓcedunt õs
succineti lumbos inueritate ꝙͣ p̃dicant.
as. Isti ergo qui uiri fortes sunt arma¬

Expanded text:
atis acciperet. Nec prius illis qui per Moysen accipiunt haereditatem, id est, qui per legem placuerunt Deo, requies non datur, nisi adjuvent in praeliis fratres suos. Mulieres tantum et infantes accipiunt quietem per Moysen, caeteri autem non requiescunt, sed jus, et habenti certamen adversus inimicos, id est, contrarias potestates, quomodo in auxilium veniunt illi qui ante advenficati sunt. Vide quomodo Isaias praestet auxilium, ac me sermonibus suae lectionis illuminet. Vide accinctum et expeditum juvantem Jeremiam ad auxilium nostrum, et voluminis ad auxilium cum nos de Christi praesentia et regno, et Antichristi futura fraude instruit et admonet. Adest et Ezechiel sacramenta nobis coelestia in quadriformibus rotarum circulis signans, et rotam lis signans. Ducit et Osee bissenas agminis turmas, et praecedunt nos succinctis lumbis in veritate, quam praedicant as. Isti ergo qui viri fortes sunt, arma
Abbreviated transcription (Latin):
asina. idẽ eccłia. prius portabat ba¬
laam: nunc aũt xp̃m ex quo soluta ẽ
a discipłis. & aquib in nexa erat un¬
culis relaxata. ut filius d̃i sederet suꝑ¬
illam. & cum ipsa ingrederet᷑ in scãm
ciuitatem ihrłm celestem. & compleret᷑
scriptura quȩ dicit. Letare filia sson. p̃¬
mitis. & sedens suꝑ subuigalem. Sub
uigalẽ. idẽ asinam. credentes sine du¬
bio ex iudeis dicit: & ppłm nouellũ.
eos ꝓfecto qui sunt exgentib credentes
laam & dehis que adeum

Expanded text:
asina, id est, Ecclesia, prius portabat Balaam, nunc autem Christum, ex quo soluta est a discipulis, et a quibus innexa erat vinculis relaxata, ut Filius Dei sederet super eam, et cum ipsa ingrederetur sanctam civitatem Jerusalem; et compleretur Scriptura quae dicit, Laetare, filia Sion: mitis, sedens super subjugalem , id est, asinam. Asinam, credentes sine dubio ex Judaeis dicit; et pullum novellum, eos profecto qui sunt ex Gentibus credentes laam
Abbreviated transcription (Latin):
terant coronari. Si enim demonib
auferat᷑ lib̃tas arbitrii: nullus ultra
impugnabit athletas xp̃i. N ullo aut̃
pugnante: nec certam̃ aliquod erit.¬
& sublato certamine nullũ erit p̃miũ:
nulla uictoria. Itcirco ergo tali uia
utitur ds. ut & ppłs adhuc rudis. &
qui nuꝑ abstrahi ceꝑat a cultu demo¬
nũ. demonib non tradatur: & in uo¬
canti mago responsa deferantur. & ge¬
nus demonũ non nudetur arbitrui.
potestate. & ideo p̃uenit ds̃ & ire ba¬
laam atq inuocare demones ad male¬
dicendũ ꝓhibet. si tam̃ a cupiditate
cessasset: S quia ꝑsistit indesiderio
peccunȩ. indulgens ds arbitrii lib̃tati.

Expanded text:
eatorum. Si enim daemonibus auferatur libertas arbitrii, nullus ultra impugnabit athletas Christi. Nullo autem oppugnante, nec certamen aliquod erit; et sublato certamine, nullum erit praemium, nulla victoria. Idcirco igitur tali via utitur Deus, ut et populus adhuc rudis, et qui nuper abstrahi coeperat a cultu daemonum, daemonibus non tradatur; et invocanti mago responsa deferantur, et genus daemonum non nudetur arbitrii potestate. Et ideo praevenit Deus adire Balaam, atque invocare daemones ad maledicendum prohibet, si tamen a cupidicessasset. Sed quia persistit in desiderio pecuniae, indulgens Deus arbitrii libertati
Abbreviated transcription (Latin):
balaam & consuetos demones ꝓhiberit
accedere. ne uel temptarẽt aut conarent᷑
ledẽ uelle ppłm suũͤ Adhec ergo licet non
om̃ia quȩ possunt occurrere ꝓferenda
sint: tam̃ dicemus exparte. quia ñ uult
ds demonũ genus ante tempus dãpnare.
ante tempus. neq in abyssum mittẽt¬
& obhoc neq diabolũ remouit aprin¬
cipatu scłi huius. quia adhuc opus ẽ

Expanded text:
Balaam, Balaam, accedere, ne vel tentarent aut conarentur laedere velle populum Dei? Ad haec ergo, licet non omnia quae possunt occurrere proferenda sunt, tamen dicimus ex parte, quia non vult Deus daemonum genus ante tempus damnare. ante tempus, neque in abyssum mitteret. Et ob hoc neque diabolum removit a principatu saeculi hujus, quia adhuc opus est
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. Balac filius sephor rex moab: mifit
eos adme dicens. Ecce ppłs exiuit de
egypto. & cooꝑuit faciem t̾rȩ. & hic sedet
uixta me. ueni ergo nunc. & maledic mͥ¬
eũ: si forte pot̾imus ꝑcutere eũ. &
eicere. E dixit ds̃ adbalaam. Non eas
cũ eis neq maledicas ppłm: est enĩ bene¬
dictus. Altior hic exoritur questio: &
nescio utrũ conueniat rem tam ꝓfundi
mysterii denudare. & ꝓferre adturbas:
& eas turbas. quȩ ad auditoriũ uerbi
di non nisi paucis dieb adueniunt. &¬
continuo discedunt. nec in meditatione
uerbi dĩ iliutius immorantur. Tam̃
ꝓhis qui studiosi sunt. & sitiuint audire.
possuntq caꝑe sꝑalem sensũ: pauca ali¬
qua dicemus ex multis. Pot̃ ergo obici
tale aliquid. In uocet licet demones
balaam. maledicat ppło: inuocati de¬
mones faciant quod possunt: nunqͥd
non pot̾ ds̃ defendere ademonib ppł̃m.
uimq eoꝵ in malefaciendo destruere:
Quid ergo opus erat ut ipse ueniretad

Expanded text:
Deum: Balac filius Sephor rex Moab, misit Deum: Balac filius Sephor rex Moab, misit eos ad me, dicens: Ecce populus exivit de Aegypto et cooperuit faciem terrae, et hic sedit juxta me. Veni ergo nunc et maledic eum, si forte poterimus percutere eum et ejicere. Et dixit Dominus ad Balaam: Non eas cum eis, neque maledicas populum. Est enim benedictus. Altior hic exoritur quaestio; et nescio utrum conveniat rem tam profundi mysterii denudare, et proferre ad turbas, et eas turbas, quae ad auditorium verbi Dei, non nisi paucis diebus adveniunt, continuo discedunt, nec in meditatione verbi diutius immorantur. Tamen pro his qui studiosi sunt et sitiunt audire, possuntque capere spiritalem sensum pauca aliqua dicimus ex multis. Potest ergo objici tale aliquid ac dici. Invocet daemones Balaam, maledicat populo: invocari daemones faciant quod possunt: nunquid non potest Deus defendere a daemonibus populum, vimque eorum in malefaciendo destruere? Quid ergo opus erat, ut ipse veniret ad
Abbreviated transcription (Latin):
nationes artib quas curiositas huma¬
na composuit. sunt quȩdã quȩ scrip¬
tura quidẽ diuinacula nominauit:
gentilis aut̃ consuetudo. uel tripodas.
uel cortinas. uel aliis huimodi uocabu¬
lis appellat. quȩ quasi adhoc ipsum
consecrata moueri abeis. & contrectari
solent. scriptura sane diuina ephoth
quoda uernaculo seͬmone nominat in
ꝓpħis. quod indumentũ tradunt esse
Ait enim᷑. Non erit auguriatio in iacob.
Ab dicatur ergo penitus diuinatio. oꝑe
naculis acceptis. cũ solerent demones
ad se uenire fugatos quidem demones
uidet: s ad ẽẽ dm̃. & ideo dicit. int̾rogare
se dĩ. quia consuetos sibi parere nusqͣ
demones uidet. Uenit ergo ds adbalaã.
ñ quo dignus ẽẽt adquẽ ueniret ds̃. s ut
fu garentur illi qui ei admaledicendũ
ład malefaciendũ ad ẽẽ consueuerant. Iam
hĩc enĩ ꝓuidebat ds̃ ppło suo. Ad est ergo:
& dicit ds̃ adeum. Quid homines isti
uenerunt adte: &o dixit balaam ad

Expanded text:
nationis artibus, quas curiositas humanationis artibus, quas curiositas humana composuit, sunt quaedam quae Scriptura quidem divinacula nominavit. Gentilis autem consuetudo, vel tripodas vel cortinas, vel aliis hujusmodi vocabulis appellat. Quae quasi ad hoc ipsum consecrata, moveri ab eis et contrectari solent. Scriptura divina sane Ephot quoddam vernaculo sermone nominat in prophetis, quod indumentum tradunt esse t enim: Non erit auguratio in Jacob, Abdicatur ergo penitus divinatio, opere naculis acceptis, cum solerent daemones ad se venire, fugatos quidem daemones videt, sed adesse Deum; et ideo dicit interrogare se Deum, quia consuetos sibi parere nusquam daemones videt. Venit ergo ipse ad Balaam, non quod dignus esset ad quem veniret Deus, sed ut fugarentur illi qui ei ad maledicendum et male faciendum adesse consueverant. Jam hinc enim providebat Deus populo suo. Adest ergo, et dicit Deus ad eum: Quid homines isti venerunt at te? Et dixit Balaam ad
Abbreviated transcription (Latin):
Isti ergo demones arte quadam &
compositione uerboꝵ: in amitxiam ut
ita dicam cesserant balaam. Quorũ
amiticiis fretus magnus apud homines
uidebat᷑. Ob hoc ergo mittit adeum
simus ꝑcutere aliquos ex eis & ricere
eos a terra. Uidetur michi rex hio. non
ex integro confidere inbalaam aiuino.
maledictiones balaam: ut aliquos ex
ipsis possit ꝑcutere: cet̾ros uero fugare
ꝑt̾ritos. & ꝓͥpa t̾ra depellere. Addit p̃terea:
quia scio inquit quod quos benedixeris
bene  dicti erunt: & quos maledixeris
maledicti erunt. Ego non credo quia
sciret: rex quod quib cũq benedixisset
balaam benedicti eẽnt. s uidet᷑ michi
adulandi gr̃a hec dicere: ut artem eiꝰ
efferens & extollens. ꝓintiorẽ sibi eũ red¬
dat ad facinus. Ars enĩ magica nescit
benedicere. quia nec demones scunt
bene facere. Noe scit benedicere. y saac
am legati. Uenerunt inquit emm
seniores moab. & seniores madian: &
diuinacula inmanib eoꝵ. In illis diui¬

Expanded text:
istum. Ergo daemones arte quadam et compositione verborum, in amicitias, ut ita dicam, cesserant Balaam, quorum amicitiis fretus, magnus apud homines videbatur. Ob hoc ergo mittit ad eumsimus percutere aliquos ex eis, et ejicere eos a terra. Videtur mihi rex hic non ex integro confidere in Balaam divino maledictiones Balaam, ut aliquos ex ipsis possit percutere, caeteros vero fugare perterritos, et propria terra depellere. Addidit praeterea, Quia scio, ibenedicti erunt; et quos maledixeris, maledisciret rex quod quibuscunque benedixisset Balaam, benedicti essent. Sed videtur mihi adulandi gratia haec dicere, ut artem ejus efferens et extollens, promptiorem sibi eum reddat ad facinus. Ars enim magica nescit benedicere, quia nec daemones sciunt benefacere. Noscit benedicere Isaac am legati. Venerunt enim, inquit, seniores Moab et seniores Madian, et divinacula in manibus eorum. Igitu
Abbreviated transcription (Latin):
subuersa ẽ esebon. ciuitas seon. S non
continuo desertus & destitutus relinqͥ¬
tur iste. in quo subuersa sunt gentiliũ
doginata. Non enĩ disciplina ẽ filus isrł
destructas relinquere: quas destruxerint
ciuitates s cum subruerint & euert̾int
in homine malas cogitationes & impios
sensus. & reedificant rursus in corde eiꝰ
quem destruxerint bonas cogitationes.
pios sensus. doctrinã ueritatis. in serent
religionis cultũ. tradent ordinẽ uiuen¬
di docebunt honestatẽ moꝵ. obseruantiȩ
statuta monstrabunt. & tunc uere dicẽt
isti enigmatistȩ: ad semet ipsos inuicẽ.
Uenite & edificemus esebon. quȩ fuit
ciuitas seon. & ipsi enĩ hoc ẽ eccliȩ filii
quia figuras legis & eniginata sꝑaliter
intelligunt: enigmatistȩ appellantur.
Hoc ẽ quod & iheremias figarali nichil¬
ominus sermone designat: ubi ad eũ
dicit᷑ adño. Ecce dedi uerba mea in os
tuũ: ecce constitui de suꝑ gentes. & regna.

Expanded text:
subversa est Hesebon civitas Seon. Sed non subversa est Hesebon civitas Seon. Sed non continuo desertus et destitutus relinquitur iste in quo subversa sunt gentilium dogmata. Non enim disciplina est filiis Israel destructas relinquere, quas destruxerunt civitates, sed cum subruerint et everterint in homine malas cogitationes et impios sensus, reaedificant rursus in corde ejus, quam destruxerant bonas cogitationes, pios sensus, doctrinam veritatis inserent, religionis ritum tradent, ordinem vivendi docebunt, honestatem morum, observantiam statim monstrabunt, et tunc vere dicent isti aenigmatistae ad semetipsos invicem: Venite et aedificemus Hesebon, quae fuit civitas Seon. Et ipsi enim, hoc est Ecclesiae filii, quia figuras legis et aenigmata spiritaliter intelligunt, aenigmatistae appellantur. Hoc est, quod et Jeremias figurato nihilominus sermone designat, ubi ad eum dicitur a Domino: Ecce dedi verba mea in ore tuo, ecce constitui te hodie super gentes et regna,
Abbreviated transcription (Latin):
si dederint in manus hominis nesci¬
entis literas. & dixerint ei lege: dicet
non noui litteras. Si aut̃ dederint
scienti. dicet. Non possum legere. signa¬
cus ẽ enĩ. Signatus aut̃ dicitur liber:
peo quod figuris ꝑ plexus ẽ. & enigia¬
tib imuolutus. Dicunt ergo istieng¬
matiste: uenite in esebon. ut edificet᷑.
Cecidit prima illa esebon. inmo sub¬
uersa ẽ. & incensa reedificanda ẽ alia.
S: quomodo hoc fiat: assũpto ostendamꝰ.
exemplo. Si uideat gentilem in dedecore
uite positum. ac religionis erie. non
dubites de eo dicere. quod sit hic esebon.
ciuitas in regno regis seon. Regnat enĩ
incogitationib eius rex infruetuosus &
elatus. Adhunc si accedat isrł hoc ẽ
eccłiȩ filuis. & adhibeat iacula uerbi
dĩ. & distringat contra eũ gladiũ sp̃e:
destruat in eo om̃s munitiones gentiliũ
dognatũ. & elationes argumentoꝵ eius
igne ueritatis exurat. dicito de hoc. quia

Expanded text:
si dederint in manus hominis nescisi dederint in manus hominis nescientis litteras et dixerint ei, Lege, dicet, Non novi litteras. Si autem dederint scienti litteras, dicet, Non possum legere, signatus est enim . Signatus autem dicitur liber, eo quod figuris perplexus est, et aenigmatibus involutus. Dicunt ergo isti aenigmatistae: Venite in Hesebon, ut aedificetur. Cecidit prima illa Hesebon, imo subversa est et incensa, reaedificanda est alia. Sed quomodo hoc fiat, assumpto ostendamus exemplo. Sed videamus gentilem in dedecore vitae positum, ac religionis errore, non dubites de eo dicere, quod sit haec Hesebon civitas in regno regis Seon. Regnat enim in cogitationibus ejus, rex infructuosus et elatus. Ad hunc, si accedat Israel, hoc est, Ecclesiae filius, et adhibeat jacula verbi Dei, et distringat contra eum gladium spiritus, et destruat in eo omnes munitiones gentilium dogmatum, et elationes argumentorum ejus, igne veritatis exurat, dicito de hoc, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Iuo ꝓfecto. dequo saluator dicit. Ignem
ueni mittere int̾ram. & quã uolo ut ac¬
cendat᷑. Post pauca aut̃: refert᷑ de ipsa¬
matistȩ. Uenite inesebon: ut edificetur
& construat᷑ ciuitas seon. Qm̃ ignis ꝓ¬
cessit de esebon. & flãma de oppido secon:
& deuorauit usq moab. Seon ut diximꝰ.
erat rex: cuius ciuitas erat esebon. Sic
ergo intelligendus ẽ ordo uerboꝵ: quia
dicant enigmatiste. Uenite ut edificet᷑
& construatur esebon: quȩ fuit ciuitas
seon. S requiramus nunc. qui sint isti
eniginatiste. E nigna dicit᷑: sermo figu¬
ratus E nigmatistȩ ergo dicunt᷑: qui fi¬
gurate loquunt᷑. & quis ẽ alius qui in
figuris locutus sit nisi lex & ꝓpħe : Au¬
di enim quomodo dauid dicit. Aꝑiã
in parabolis os meũ: loquar ꝓpositio¬
nes abinitio. S & ysasas quia enig¬
mata sint quȩ scripsit: hoc modo de¬
clarat. & erunt inquit uerba libri¬
huiꝰ: sicut uerba libri signati. Quem

Expanded text:
illo profecto quo dicit Salvator: Ignem illo profecto quo dicit Salvator: Ignem veni mittere in terram, et quam volo, ut accendatur . Post pauca autem refertur de erbio: Venite in Hesebon, ut aedificetutruatur civitas Seon, quoniam ignis processit de Hesebon, et flamma de civitate Seon, et devoravit Ar Moabitarum. Seon, ut diximus, erat rex, cujus erat civitas Hesebon. Sic ergo intelligendus est ordo verborum, quia dicunt isti aenigmatistae: Venite, ut aedificetur et construatur Hesebon, quae fuit civitas Seon. Sed requiramus nunc qui sunt isti aenigmatistae. Aenigma dicitur sermo figuratus. Aenigmatistae ergo dicuntur, qui figuraliter loquuntur. Et quis est alius, qui in figuris locutus sit, nisi lex et prophetae? Audi enim, quomodo David dicit: Aperiam in parabola os meum, loquar propositiones ab initio . Sed et Isaias, quia aenigmata sint quae scripsit, hoc modo declarat. Erunt, inquit, verba libri, sicut verba libri signati: quem
Abbreviated transcription (Latin):
bitat in om̃ib ciitatib amorreorũ.
enĩ in nobis stulti tia. suꝑbia. impietas:
& om̃ia quȩ sunt ex parte diaboli. S
ubi expugnatus & deuictus ẽ fortis.
& uasa eius direpta sunt. effecti sumꝰ
ciuitates isrł & hereditas scõꝵ. si tam̃
penitus excisa ẽ in nobis potestas illa
quȩ pͥus dñabat᷑ in nobis. & excisa est.¬
in nob̃ arbor infructuosa & deiectꝰ ẽ rex elatꝰ.¬
& sumus subeo rege qui dicit discite
ã me quia mitis sum & humilis corde.
Post hec sigillatim iam ciuitates suꝑbi
& in fructuosi regis enumerat & dicit.
In esebon. & in om̃ib finitimis eius.
Quid ẽ hoc quod p̃cipuam urbẽ deregno
seon nominat esebon: E sebon int̾pre¬
tat᷑ cogitationes. Merito ergo pars maxi¬
ma regni diabolici & potestas eiꝰ plurima
in cogitationib regnat. Sic enĩ dixit &
dñs. quia de corde ꝓcedunt cogitationes
male. homicidia. adulteria. furta. falsa
ista ciuitas: & igni exuritur. Quo igni:

Expanded text:
bitat in omnibus civitatibus Amorrhaeorum, bitat in omnibus civitatibus Amorrhaeorum, enim in nobis stultitia, superbia, impietas, et omnia quae sunt ex parte diaboli; sed ubi expugnatur et devictus est fortis, et vasa ejus direpta sunt, effecti sumus civitates Israel, et haereditas sanctorum, si tamen penitus excisa est in nobis potestas illa quae prius dominabatur nobis, et excisa est arbor infructuosa, et sumus sub eo rege, qui dicit: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde . Et post haec sigillatim jam civitates superbi et infructuosi regis enumerat, et dicit: In Hesebon et in omnibus finitimis ejus. Quid est hoc quod praecipuam urbem de regno Seon nominavit Hesebon? Hesebon interpretatur cogitationes. Merito ergo pars maxima regni diabolici, et potestas ejus plurima, in cogitationibus regnat. Sic enim dixit et Dominus: Quia de corde procedunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, furta, falsa ista civitas et igni exuritur. Quo igni?
Abbreviated transcription (Latin):
ni eius erat arnon. & finis iaboc. & ideo
dicit᷑. quia dñati sunt abarnon: usq¬
ad iaboc. Interpretat᷑ arnon aut̃: ma¬
ledictiones eoꝵ. Initium ergo regni seon
huius elati & infructuosi. maledictio¬
nes sunt. fĩnis uero ẽ iaboc. quod int̾¬
pretat᷑ luctamen. Necesse ẽ enĩ: ut om̃is
qui uult exire de regnodiaboli. & fines eꝰ
euadere. luctamen inueniat: & certa¬
mina ei aministris eius & satellitib
su scitent᷑. S si luctatꝰ fuerit & uicerit:
iam non erit iaboc. ci uitas seon: sed
erit ciuitas istł. Hoc ẽ nimirum quod
legimus depatriarcha iacob: qm̃ cum
uenisset ad locũ quendã luctamen ei p̃¬
paratũ ẽ: & ibi tota nocte luctatus. cũ
obtinuisset & inualuisset ad dm̃: uoci¬
tatum ẽ nomen eiꝰ isrł. & accepit inqͥt
isrł om̃s ciuitates istas: & habitauit
isrł in om̃ib ciuuitatib amorreoꝵ hic
isrł qui in xp̃o isrł ẽ. qui non in carne
isrł. nec in manifesto uideus ẽ. ipse ha¬

Expanded text:
ni ejus Arnon, et finis Jaboc. Et ideo dicitur quia dominati sunt ab Arnon usque Jaboc. Interpretatur autem meledictiones eorum. Initium ergo regni Seon, hujus elati et infructuosi maledictiones sunt; fines vero est Jaboc, quod interpretatur luctamen. Necesse est enim ut omnis qui vult exire de regno diaboli et fines ejus evadere, luctamen inveniat, et certamina ei a ministris ejus et satellitibus suscitentur. Sed si luctatus fuerit et vicerit, jam non erit Jacob civitas Seon, sed erit civitas Israel . Hoc est nimirum quod legimus et de patriarcha Jacob, qui cum venisset ad locum quemdam, luctamen ei praeparatum est, et ibi tota nocte luctatus, cum obtinuisset et invaluisset ad Deum, vocitatum est nomen ejus Israel. Et accepit, inquit, Israel omnes civitates istas, et habitavit Israel in omnibus civitatibus Amorrhaeorum. Hic Israel, qui in Christo Israel est, qui non in carne Israel, nec in manifesto Judaeus est, ipse ha
Abbreviated transcription (Latin):
& ut fidem suam magnã eẽ declararent.
paruum puerum quasi regem uenera¬
lestus ẽ deo balaam. & extorquet ꝓpemo¬
dum ꝑmitti sibi ut eat maledicere filiis
isrł. & inuocet demones. adquem uene¬
angłs. qui excubabat ꝓ isrł: de quo scͥp¬
tum est dicente dño admossen. angłs
m̃s ibit tecum. ꝑtendenti ergo ire con¬
ceditur. inuia conteritur absastna. S
magus demones uidet. angłm ñ uidet.
asina tam̃ uidet. Non quod digna eẽt
uidere angłm sicut nec loqui digna
erat. s ut confutaretur balaam. s ut
animal humana uoce respondens. ar¬
gueret ꝓphȩ dementiam. Herum qm̃¬

Expanded text:
 ut fidem suam magnam esse declararent,  ut fidem suam magnam esse declararent, parvulum puerum quasi regem veneralestus est Deo Balaam, et prope extorquet permitti sibi, ut eat maledicere filiis Israel, et invocet daemones ad quem jam veneangelus qui excubabat pro Israel, de quo scriptum est, dicente Domino ad Moysen: Angelus meus ibit tecum . Pertendenti ergo ire conceditur: in via conteritur ab asina. Sed magus daemones videt, angelum non videt; asina tamen videt: non quod digna esset videre angelum, sicut nec loqui digna erat; sed ut confutaretur Balaam, et, utanimal humana voce respondens argueret prophetae dementiam . Haec
Abbreviated transcription (Latin):
tionem ꝑdemones fieri. ut benedicti¬
onib locum daret. & ꝓmaledictionib¬
ꝓferre facit balaam benedictiones
ac ꝓpħias. que possint edificare non
solum isrł. s reliquas gentes. Si enim
ꝓpħiȩ eius amosse sacris insertȩ sunt
uoluminib quanto magis descriptȩ
sunt abhis qui habitabant tunc me¬
sopotamiam. apud quos magnificus ha¬
bebatur balaam: quosq artis eius con¬
stat fuisse discipłos: Ex illo deniq fer¬
tur magorum genus & institutio in par¬
tib orientis uigere: qui descripta apud
laam. etiam hoc habuerunt scriptum.
quod oriretur stella ex iacob. & exurgeret
homo ex isrł. Hȩc scripta habebant ina¬
gi apud semet ipsos: & ideo quando na¬
tus ẽ xp̃c agnouerunt stellã: & intelle¬
xerunt adimpleri ꝓpħiam. magis ipsi¬
quam ppłs isrł̃. qui scorum ꝓpħarum au¬
dire uerba contempsit. Iui ergo ex his
tantum quȩ balaam scripta reliquerat
agnoscentes adeẽ tempus uenerunt: &
requirentes eum statim adorauerunt.¬

Expanded text:
tionibus locum daret, et pro maledictis proferre faciat Balaam benedictiones ac prophetias, quae possint aedificare non solum Israel, sed et reliquas gentes. Si enim prophetiae ejus a Moyse sacris inserta sunt voluminibus, quanto magis descriptae sunt ab his qui habitabant tunc Mesopotamiam, apud quos magnificus habebatur Balaam, quosque artis ejus constat fuisse discipulos? Ex illa denique fertur magorum genus et institutio in partibus Orientis vigere: qui descripta habenlaam, etiam habuerunt hoc scriptum, quod orietur stella ex Jacob et exsurget homo de Israel . Haec scripta habebant magi apud semetipsos; et ideo quando natus est Jesus, agnoverunt stellam, et intellexerunt adimpleri pquam populus Israel, qui sanctorum prophetarum verba contempsit. Illi ergo ex hoc tantum quae Balaam scripta reliquerat, agnoscentes adesse tempus, venerunt; et requirentes eum adoraverunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ablingit uitulus herbã campi.:
Obhoc sine dubio: quia uttulus ore
abtumpit herbam decampo. & lingͣ
tanquã falce quȩcũq inuenerit secat.
Ita & ppłs hic quasi uitulus ore & labiis
pugnat. & arma habet in uerbis ac
precib. Hȩc ergo sciens rex mittit ad
balaam: ut & ipse deferat uerba uer-¬
bis. contraria. & precib & p̃ces. Nec
mireris: si ẽ in magica arte tale aliqͥd.
Esse enĩ hanc artẽ designat etiam
scriptura: s uti ea ꝓhibet Nam & de¬
mones scriptura eẽ designat: s coli eos
demonia immunda. Nullus enĩ sc̃oꝵ
spũum. obtemꝑat mago. Non pot̾ in¬
uocare magus michael. non pot̾ inuo¬
care raphael. neq gabriel. Multo magis
potestatẽ inuocandi dm̃ patrẽ: nos soli
habemus potestatẽ inuocandi unige¬

Expanded text:
sicut ablinget vitulus herbam campi. Ob hoc sine dubio, quia vitulus ore abrumpit herbam de campo, lingua tanquam falce, quaecunque invenerit secat. Ita et populus hic quasi vitulus, ore et labiis pugnat, et arma habet in verbis ac precibus. Haec igitur sciens mittit ad Balaam, ut et ipse deferat verba contraria, et precibus preces. Nec mireris, si est in magica arte tale aliquid. Esse enim hanc artem designat etiam Scriptura, sed uti ea prohibet. Nam et daemones Scriptura designat, sed coli eos , et daemonia immunda. Nullus enim sanctorum spirituum obtemperat mago. Non poterat invocare magus Michaelem, non poterat invocare Raphael neque Gabriel. Multo magis potestatem invocandi Deum Patrem, nos soli habemus potestatem invocandi unige
Abbreviated transcription (Latin):
Ds̃ enĩ nr̃ dolere facit. & iterũ restituit.
Contraria aũt uirtus male quidem fa¬
cere aliquid pot̾. s restituere in integrũ
non pot̾. Hȩc aut̃ om̃ia p̃misimus:
ut oꝑa balaam uel uerba eius possimus
aduertere. S unt enĩ magorum non¬
nulle differentiȩ. Alii enĩ plus: alii mi¬
nus ualent. Hic balaam famosissi mꝰ¬
erat in arte magica. & incarminib
noxiis p̃potens. Non enĩ habebat po¬
testatẽ uel artẽ uerboꝵ adbenedicendũ:
s habebat admaledicendũ. Demones
enĩ admaledicendũ inuitant᷑: non ad
benedicendũ. & ideo quasi exꝑtus in
talib in opinione erat mom̃ib qui erãt
in oriente. Nisi enĩ exꝑimenta eius
plurima p̃cessissent: quod frequenter
maledictis hostem uertisset armatũ:
ñ utiq p̃sũpsisset rex hoc posse fierisermo¬
nib: quod ferro uł acie iux posset im¬
pleri. Certus ergo balac deho e. &
frequent̾ exꝑtus. omissis om̃ib instru¬
mentis. & auxiliis bellicis. mittit ad

Expanded text:
ster dolere facit, et iterum restituit; contraria autem virtus male quidem facere aliquid potest, sed restituere in integrum non potest. Haec autem omnia praemisimus, ut opera Balaam vel verba ejus, possimus advertere. Sunt et magorum nonnullae differentiae. Alii enim plus, alii minus valent. Hic enim Balaam famosissimerat in arte magica, et in carminibus noxiis praepotens. Non enim habebat potestatem vel artem verborum ad benedicendum; sed habebat ad maledicendum. Daemones enim ad maledicendum invitantur, non ad benedicendum. Et ideo quasi expertus in talibus, in opinione erat omnibus qui erant in Oriente. Nisi enim experimenta ejus plurima praecessissent, quod frequenter maledictis hostem vertisset armatum, non utique praesumpsisset rex hoc posse fieri sermonibus, quod ferro et acie vix posset impleri. Certus ergo Balac de hoc, et frequenter expertus, omissis omnibus instrumentis et auxiliis bellicis, mittit ad
Abbreviated transcription (Latin):
qui in regno turpitudinis ac dedecoris
uiuentẽ. s decet isrliticam uirtutem
excidere & resecare turpia. & pia q̃q in aĩa
reedificare. atq honesta ae religiosa plan¬
tare. De regno seon non est scriptũ ut
nullus uiuus relinquat᷑: nec deregno
moab. forte enĩ ex illis opus habemus
agonib & exercitus indigemus alioqͥn de¬
buissemꝰ de hoc mũdo exisse. Debasan uͦ hoc ẽ de
turpitudine nullo penitꝰ indigemus.
nichil ex ea relinquamꝰ: excidenda om̃ia.
om̃ia subuertenda omia sunt oꝑa tur¬
pitudinis. Innullo enĩ pot̾ honestum
collocauert castra abocidente moab.
uxta iordanẽ. contra iericho. & ut ui¬
dit balac filius sephor: & reliqͣ om̃ia
quȩ de balaam & asina euis scribuntur:
hẏstoria plena negotiis. int̾ior uero in¬
tellectus multo negotiosior. E nescio si
facile sit. uel ipsas tantũ hystoricas ex¬
planare sententias: deo tam̃ donante
breuit̾ quȩ possumus ꝑstringemus. Bel¬

Expanded text:
nqui in regno turpitudinis et dedecoris nqui in regno turpitudinis et dedecoris viventem, sed decet Israeliticam virtutem excidere et resecare turpia, et pia quaeque in animo reaedificare, atque honesta ac religiosa plantare. De regno Seon non est scriptum. Et nullus vivus relinquatur, nec de regno Moab. Forte enim ex illis opus habebat agonibus et exercitiis indigemus. Alioquin debuissemus ex hoc mundo exisse. De Basan tamen, hoc est de turpitudine, nullo penitus indigemus, nihil ex eo relinquamus. Excidenda omnia, omnia subvertenda sunt opera turpitudinis. In nullo enim potest honestum collocaverunt castra ab Occidente Moab juxta Jordanem contra Jericho, et vidit Balac filius Sephor, et reliqua omnia quae de Balaam et asino scribit historia plena negotiis . Interior vero intellectus multo negotiosior: et nescio si facile sit vel ipsas tantum historicas explanare sententias: Deo tamen donante, breviter quae possumus perstringemus.
Abbreviated transcription (Latin):
referunt᷑. Postea enĩ quã obtinuerunt fi¬
lii isrł ciuitates amorreoꝵ: ascenderunt
etiã uiã que ducit inbasan. ubi erat og
rex basan. S adhunc neq legatos iit̾e
dignant᷑. neq petere abeo ut ꝑt̾ram eius
transeant. s continuo confligunt cũ eo.
& suꝑant tam ipsũ quã ppłm eius. Hi¬
deamus ergo: quȩ ẽbasan. Basan int̾¬
p̃tatur turpitudo. Merito ergo nec le¬
gati mittunt᷑ adistam gentẽ nec transi¬
tus ꝑt̾ram eius poscitur. Nullus enĩ
nobis transitus debet̾ ẽẽ. nullus accessus
ad turpitudinẽ: s abinicio statim ex¬
pugnanda. & om̃imodis cauenda ẽ. Og
aut̃ qui rex ẽẽ dicitur basan: int̾elusio
interp̃tat᷑. Potest hic figuram tenere
om̃niũ carnaliũ & materialiũ rerum:
quarũ amore & desiderio detenta anima
excluditur & separat᷑ a deo. Aduersum
bos ergo ita p̃cipitur bellũ gerendum:
ut non relinquatis inquit ex eo iuuen¬
tẽ. Nullũ enĩ a filiis isrł oportet relu¬

Expanded text:
ejus. Postea enim quam obtinuerunt filii Israel civitates Amorrhaeorum, ascenderunt etiam viam, quae ducit in Basan, ubi erat Og rex Basan. Sed ad hunc neque legatos mittere dignantur, neque petere ab eo, ut per terram ejus transeant; sed continuo confligunt cum eo et superant, tam ipsum quam populum ejus. Videamus ergo, quae est Basan. Basan interpretatur turpitudo. Merito ergo nec legati mittuntur ad istam gentem, nec transitus per terram ejus poscitur. Nullus enim nobis transitus debet esse, nullus accessus ad turpitudinem, sed ab initio statim expugnanda, et omnimodis cavenda est. Og autem, qui rex esse dicitur Basan, inteinterpretatur. Potest hic figuram habere omnium carnalium et materialium rerum, quarum amore et desiderio detenta anima excluditur et separatur a Deo. Adversus hos ergo ita praecipitur bellum ut non relinquatur ex eo vivens. Nullum enim a filiis Israel oportet reli
Abbreviated transcription (Latin):
explicare. Primo ergo omniũ fadendũ
ẽ. in quib dã plus posse & plus ualere
uerba quã corꝑa: quia quod exercitus
multarũ gentiũ nequiret efficłre. quod
ferro & armis non posset obtineri hoc
uerbis efficitur. & nondico uerbis scĩs.
uel dĩ uerbis. s uerbis quib dã quȩ int̾
homines habent᷑. quȩ quomodo nomi

Expanded text:
etc. Primo ergo omnium fatendum est, in quibusdam locis plus posse valere verba quam corpora, quia quod exercitus multarum gentium nequit efficere, nec scuto et armis potest obtineri, hoc verbis efficitur. Et non dico sanctis verbis vel Dei verbis, sed verbis quibusdam, quae inter homines
Abbreviated transcription (Latin):
inegypto magi & incantatores. Quis
potest hominũ fortitudine uirgam
mutare inserpentẽ: quod ab illis factũ
refertur: Aut quis pot̾ uirib corporis
aquã insanguinẽ uertere: fec¬
fecerunt
tam̃ hoc egrptiorum in cantatore¬
& magi. fecerat enim hec prius moy ses:
s quia sciebat rexegypti quod possent hȩc
arte quadam fieri uerboꝵ que habẽt᷑ int̾
homines. putauit moysen non hȩc dĩ uirtu¬
te. s arte magica fecisse: & quod humana ar¬
te fecerat id dĩfactũ urtute simulare.
Conuocat continuo egyptioꝵ incantatores
& magos: & inter eũ qui di iuitute oꝑabat᷑.
& eos qui demones inuocabant. facit ẽẽ

Expanded text:
in Aegypto incantatores et magi. Quis potest hominum fortitudine corporis virgam mutare in serpentem, quod ab illis factum refertur? Aut quis potest viribus corporis aquam in sanguinem vertere? Fecerunt tamen hoc Aegyptiorum incantatoret magi. Fecerat enim haec prius Moyses. Sed quia sciebat rex Aegypti, quod possent haec arte quadam fieri verborum, quae habentur inter homines, putavit et Moysen non haec Dei virtute, sed magica arte fecisse, et quod humana arte fecerit, id Dei factum virtute simulare. Convocat continuo Aegyptiorum incantatores et magos, inter eum qui virtute Dei operabatur, et eos qui daemones invocabant, facit esse
Abbreviated transcription (Latin):
riis resistentib. & multis hostib repug¬
nantib bello & armis hereditatem t̾rȩ
reꝓmissionis accipiunt. Cum uero ex
necessitate quis fuerit subiectus. tune
quaudo etiam nouissimum inimicum
destrui necesse ẽ mortẽ: non erit gr̃a iam
& om̃s sẏdonios ego ext̾minabo eos afacie
filioꝵ isrł. Nominati sunt et chananei. no¬
minati sunt & hi qui contra faciem egy pti¬
partib fluminũ: & aliȩ quã plurime gentes:
& de solis sydoniis dicit dñs. quod eos euer¬
surus sit. Sydonii aut̃ dicunt᷑. sicut ante¬
iam diximus uenatores. Qui ergo intelli¬
gunt᷑ isti mali uenatores quos dñs ext̾minat

Expanded text:
entibus, et multis hostibus impugnantibus, bello et armis haereditatem terrae repromissionis accipiunt. Cum vero ex necessitate quis fuerit subjectus, tunc quando etiam novissimum inimicum destrui necesse est mortem, non erit jam in gratia « Et omnes Sidonios ego exterminabo a facie filiorum Israel. » Nominati sunt et Chananaei, nominati sunt et hi qui sunt ex fipartibus fluminum, et aliae quamplurimae gentes; et de solis Sidoniis dixit Dominus quod eos eversurus sit. Sidonii autem dicuntur, sicut jam diximus, venatores. Qui intelliguntur isti mali venatore
Abbreviated transcription (Latin):
fulgore ueritatis. & lampade sapientiȩ
illustrentur. Siquis ergo inp̃cep̾tis dĩ
uitam hanc p̃sentem quȩ sicut iacob di¬
do custodierit. atq om̃s aduersarios
& hostes suos subegerit sꝑuales: ab istis
paucis & malis dieb ꝓuehitur &. ꝓmoue¬
tur adillos dies ęt̾nos & bonos. eterni
solis luce signatos. Tali ergo quodam
ordine intelligendus ẽ & iħc ex diuinis
responsis ꝓuectus dierum ꝓnuntiari.
Nerum qm̃ instituimus quȩ de iħu dicunt᷑

Expanded text:
fulgore veritatis et lampade sapientiae fulgore veritatis et lampade sapientiae illustrentur. Si quis ergo in praeceptis Dei vitam hanc praesentem, quae sicut Jacob dido custodierit, atque omnes adversarios et hostes suos subegerit, spiritalis ab istis paucis et malis diebus provehitur, et promovetur ad illos dies aeternos et bonos aeterni solis luce signatos. Talis ergo quodam ordine intelligendus est et Jesus ex divinis responsis provectus dierum pronuntiari. Verum quoniam instituimus quae de
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. Ihe inquit erat prb̃r uel senior. ꝓ¬
uectus dierũ. quod utiq de peccatore dici
non poterat: quia peccator non ẽ ꝓuectus
dierũ. Non enĩ se extendit ad ea quȩ ante
sunt obliuiscens ea que recrorsũ sunt.:
s semꝑ retro conuertit᷑. & aduomitum
suum redit & ideo non ẽ aptus regno ce¬
loꝵ. Qui aut̃ semꝑ adpriora extendit᷑.¬
dieb suis. & nunc ergo dicit dñs ad
si in hoc loco illud potest uideri quia hoc
dicebat dñs adiħm: quod de ętate eius
senili om̃s uidebant. & om̃s nouerant.
& quȩ sunt tam magna ista diui na res¬
ponsa quȩ hominib deferuntur. ut
dicant seni homini quia senexẽ: quod
om̃s uidebant. & om̃s nouerant: S mͥ
uidet᷑ magnũ aliquod testimonium a
quia ꝓuectus dierum es tu. & quantũ
quide ꝓloqui nobis uel aꝑire dediuinis
inisteriis fas ẽ. ego arbitior quod sicut
sol iste dies facit mundo hiue. ita & sol
iusticiȩ facit aliquos dies sꝑuales. qui

Expanded text:
dixerat, inquit, Jesus presbyter vel senior, pdixerat, inquit, Jesus presbyter vel senior, provectus dierum: quod utique de peccatore dici non poterat, quia peccator non est provectus dierum. Non enim se extendit in ea quae inante sunt, obliviscens ea quae retro sunt, sed semper retro convertitur, et ad vomitum suum reddit, et ideo non est aptus regno coelorum. Qui autem semper ad priora extenditurdiebus suis. « Et dixit Dominus ad si in hoc loco illud potest videri; quia hoc dicebat Dominus ad Jesum pro aetate ejus senili, omnes videbant, omnes noverant. Et quae sunt tam magna ista divina responsa, quae homines disserunt, ut dicant homini seni, quia senex es, quod omnes videbant et omnes noverant. Sed mihi videtur magnum aliquod testimonium a quia provectus dierum es. » Et quantum quidem proloqui nobis vel aperire divinis mysteriis fas est ego arbitror quod sicut sol iste diem facit mundo huic, ita et Sol justitiae facit aliquos dies spiritales, qui
Abbreviated transcription (Latin):
prb̃ri. uel seniores non ex eo appellentur
quod longeuam duxerint uitam. s pro
maturitate sensus & grauitate uitȩ ue¬
nerante hac appellatione decorentur:
maxime cum addit᷑ ad prb̃rum sermo
iste qui sequit᷑ plenus dierũ. Si enim
eui ꝓlixitate appellandus quis prb̃r
uel senior uideret᷑. quẽ magis alium
oportebat hoc nomine censeri. quam
primũ adam. uel certe matusalem. aut
noe qui utiq longe plurib annis. quã
cȩteri in hoc mundo iuxisse declarantur:
nullus refert᷑ hac scriptura presbiter
aut senior appellatus. s is qui longe
breiuioris temporis uitã duxit primus
inscripturis scĩs abraham prb̃r uel se¬
nior appellatur. Dictumẽ etiam ad moy¬
sen adño. Elige tibi ab om̃i populo
prb̃ros: quos tu ipse nosti quia presbiteri
sunt. S obserua etiam tu o auditor in
om̃i scriptura. sicubi inuenire potes ap¬
pellationẽ hanc senior & plenus dierũ
positã. suꝑ aliquo peccatore. Nunc ergo
uel seniorẽ: & ꝓuectũ indieb. Ita enim

Expanded text:
Presbyteri vel seniores non eo nomine appellantur quod longaevam duxerint vitam; sed pro maturitate sensus et gravitate venerandae vitae hac appellatione decorantur, maxime cum additur ad presbyterum sermo iste qui sequitur: « Plenus dierum. » Si enim aevi prolixitate appellandus qui presbyter vel senior videtur, quem magis alium oportebat hoc nomine censeri, quam primum Adam, vel certe Mathusalem, aut Noe, qui utique pluribus quam caeteri annis in hoc mundo vixisse declarantur. nullus refertur a Scriptura presbyter vel senior appellari; sed is qui longe brevioris temporis vitam duxit, primus in Scripturis sanctis Abraham presbyter vel senior appellatur . Dictum est etiam ad Moysen a Domino: Elige tibi ab omni populo presbyteros, quos tu ipse nosti, qui probi sunt . Sed observa etiam tu, o auditor, in omni Scriptura, sicubi invenire potes appellationem hanc, « senior et plenus dierum, » positam super aliquem peccatorem. Nunc ergovel seniorem provectum in diebus: ita enim
Abbreviated transcription (Latin):
thiopes. & detransripas fluminũ ethiopie.
efferent sacrificia. Unde constat quod
in sedo aduentu hanc t̾ram multã quȩ
suꝑ ẽ obtineat iħe. S & beati illi. qui pͥ¬
mo eius aduentu obtenti sunt. Isti enĩ

Expanded text:
thiopes de trans ripas fluminum: Aethiopes thiopes de trans ripas fluminum: Aethiopes offerent sacrificia; unde constat quod in secundo adventu hanc terram multam, quae superest, obtinebit Jesus. Sed beati sunt illi qui primo e
Abbreviated transcription (Latin):
rias potestates ex ea & angłõs refugas qui
gentilium mentes obsederant effugauit.
& interim seminauerit uerbum atq eccłi¬
as ꝓpagauit. Hec ergo ẽ prima eiꝰtaciusq
trȩ possessio. Sequere aut̃ me o audicor
ꝑsubtiles lineas uerbi: & ostendam tibi
quomodo etiam scdõ capiat t̾ram hanc.
quȩ nunc dicit᷑ adiħ̾m multa ẽẽ derelicta.
Audi de eo dicentẽ paulũ. O portet enĩ¬
eum regnare donec ponat inimicos suos
scabellum pedũ suoꝵ. Hȩc ergo ẽ t̾ra quȩ
nunc multa dicitur eẽ sub eo derelicta: do¬
nec om̃s om̃ino subdantur pedibus eius:
hȩc ẽ inquit t̾ra quȩderelicta ẽ. Om̃s fines
philistum & alia quã plurima quȩ secũ¬
tur. Multa adhuc suꝑ sunt quantum
ad nr̃a tempora spectat: quȩ iudemus ñ¬
dum pedib ił ẽẽ subiecta. quẽ necesse ẽ
utiq om̃ia obtinere. Neq enĩ finis eẽ po¬
terit rerum: nisi fuerint ei prius cuncta

Expanded text:
rias potestates ex ea et angelos refugas qui rias potestates ex ea et angelos refugas qui gentilium mentes obsederant effugavit, et interim seminavit verbum atque Ecclesias propagavit: haec est prima ejus totius terrae possessio. Sequere autem, o auditor, per subtiles lineas verbi, et ostendam tibi quomodo etiam secundo cepit terram hanc, quae nunc dicitur ab Jesu multa esse derelicta terra. Audi de ea dicentem Paulum: « Oportet eum regnare donec ponat omnes inimicos suos scabellum pedum suorum . » Haec ergo est terra quae nunc multa dicitur esse derelicta, donec omnes subdantur pedibus ejus, haec est, inquit, terra quae derelicta est, « Omnes fines Philisthiim, » et alia quamplurima quae sequuntur. Multa adhuc supersunt, quantum ad nostra tempora spectat, quae videmus nondum pedibus Jesu subjecta esse, quae necesse est utique omnia obtinere. Neque enim finis esse poterit rerum, nisi prius fuerint cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
antequem nemo ẽ. Igitur tam & si sunt
qui dicunt᷑ inscripturis prb̃ri uel seni¬
cres. uel pontifices. tam̃ dñs ih̾e sicut
inpontificib pontificum princeps est.¬
& sicut inpastorib princeps pastoꝵ ẽ:
ita & inprb̃ris uel seniorib princeps
prb̃roꝵ putandus ẽ. & inep̃ĩs princeps
ep̃oꝵ: & om̃e quodeũq honorabile nom̃
ẽ primũ in hoc & principem ẽẽ creden¬
dum ẽ saluatorẽ. quia ipse omniũ est¬
caput. Addit aut̃ ad hȩc responsum di¬
irinũ & dicit. tu ꝓuectus es. indiebus:
&. tra relicta ẽ multa ualde. Insuꝑiorib
dicebat᷑ sicut obseruauimus. quia cessauit
multa ualde. Putas ne contraria sibi scͥp¬
tura contineat: hoc nec leuit̾ suspican¬
dũ ẽ. S redeamus ad intelligentiã sꝑua¬
lem. & inea inuenies nichil ẽẽ contrariũ.
Intuere dñi & saluatoris nr̃i pͥmo qͥdẽ ad¬
uentu eum uenit seminare uerbũ suũ
in orbem t̾rȩ. quomodo cepit omnem t̾ram
solo seminis iactu: & quomodo aduersa¬

Expanded text:
ante quem nemo est. Igitur etsi sunt qui dicuntur in Scripturis presbyteri, vel seniores, vel pontifices, tamen Dominus Jesus in pontificibus pontificum princeps; et sicut in pastoribus princeps pastorum est, ita et in presbyteris vel senioribus princeps presbyterorum putandus est, et in episcopis princeps episcoporum. Et omne quodcunque honorabile nomen est, primum in hoc et principem esse credentium et Salvatorem, quia ipse est omnium caput. Audi autem ad haec responsum divinum quod dicit: « Tu provectus es in diebus, et terra relicta est multa valde. » In superioribus dicebantur, sicut observavimus, quia cessavit multa valde? Putasne contraria sibi contineant? hocne leviter suspicandum est? Sed redeamus ad intelligentiam spiritalem, et in ea nihil invenis esse contrarium. Intuere Domini et Salvatoris nostri primum quidem adventum, cum venit seminare semen suum in orbem terrae, quomodo cepit omnem terram solo seminis jactu, et quomodo adversa
Abbreviated transcription (Latin):
meis quib scilicet uenent᷑ & decipiant
animas adpeccatũ: Istos ergo dñs ext̾minat
quia si isti tales interierint uenatores. cũ
iam nemo fuerit qui laqueos tendat &¬
retia ut decipiat animas inpeccato: tunc
requiescet unusquisq subficu sua & sub

Expanded text:
meis , » quibus scilicet venentur et decipiant animas peccantium? Istos ergo exterminat Dominus. Cum isti tales interierint venatores, cum jam nemo fuerit qui laqueos tendat et retia ut decipiat animas in peccato, tunc requiescet unusquisque sub vite sua et sub
Abbreviated transcription (Latin):
centẽ in eo loco quo scriptum ẽ innume¬
ris: quia ablinget sy nagoga illa hanc sy¬
nagogam: sicut ablingit uitulus herbã
uiridem de campo. Dicebat enĩ. Quare
huiusmodi similitudo assumpta est:
nisi quia hoc ẽ quod intelligendũ ẽ in hoc¬
loco quod sy nagoga dĩ quȩ nos precessit
in scĩs. ore & lingua consumet aduersa¬
riam sy nagogam: idẽ orationib &. pre¬
cib aduersarios nr̃os absumet: Nongͦ
in armis pugnandũ ẽ nobis aduersum
hostes nr̃õs inuisibiles: s orationibus
& uerbi dĩ meditationib & oꝑib ac sen

Expanded text:
centem in eo loco in quo scriptum est in Numecentem in eo loco in quo scriptum est in Numeris quia ablinget synagoga illa hanc synagogam sicut ablingit vitulus herbam viridem de campo; dicebat enim: Quare hujusmodi similitudo sumpta est, nisi quia hoc intelligendum est in loco quod Synagoga Domini, quae nos praecessit, in sanctis oret, et in lingua consumet adversarias synagogas, id est, orationibus et precibus adversarios nostros absumet? Non ergo in armis pugnandum est nobis adversus hostes nostros invisibiles, sed orationibus et verbis Domini, meditationibus et operibus ac
Abbreviated transcription (Latin):
ceptum dñi distribuit hereditatẽ. Pri¬
tellige. Hi ergo qui scdm legẽ uixerunt
pͥmi acceperunt hereditatẽ: s extra t̾ram
reꝓmissionis. Tum deinde eũ accepissent
tr̾am hereditatis. non eam possident neq
diuidunt int̾ se: s expectant usquequo
eis ꝑiħ̾m distribuat᷑ in sortem. Non ne
bens depriorib patrib quos dixit fide
placuisse deo & addidit dicens. hi autem
om̃s testimonium habentes ꝑfidem. non¬
dum consecuti sunt reꝓmissiones. deo ꝓ
si ne nobis ꝑfecti efficerentur. Habent
igit᷑ iam repmissionẽ suã. & requieuer̃t
& digni uidicati sunt ꝑmos sen capere
hereditatẽ. Ueruntam̃ adhuc & ipsi pug¬
nant & incertamine sunt. ꝓhis qui ihu
militant. S requiris qui sunt isti qui pu¬
gnent: & quȩ ẽ ista pugna quã illi gerunt.
Ego sicarbitior quod om̃s illi qui dormieit̾
ante nos patres pugnent nobiscum: & ad¬
iuuent nos orationib suis. Ita namq etiã
quendã deseniorib magistris audiui di¬

Expanded text:
ceptum Domini distribuit haereditatem. Prigem intellige. Hi ergo qui secundum legem vixerunt, primi acceperunt haereditatem, sed ex terra repromissionis. Tunc deinde cum accepissent terram haereditatis: non enim possident, neque dividunt, sed exspectant, usquequo eis per Jesum distribuatur in sortem. Nonne hbens de prioribus patribus, quos dicit fide placuisse Deo, et addidit dicens: « Hi autem omnes testimonium habentes per fidem, nondum consecuti sunt repromissiones, Deo pro sine nobis perfecti efficerentur? » Habent igitur repromissionem suam, et requieverunt, et digni judicati sunt per Moysen capere haereditatem; verumtamen adhuc et ipsi pugnant, in certamine sunt pro his qui sub Jesu militant. Sed et requiris qui sunt qui pugnent, et quae est pugna ista quam illi gerunt? Ego sic arbitror, quod omnes illi, qui dormierunt ante nos, patres pugnent nobiscum et adjuvent nos orationibus suis. Ista namque etiam quemdam de senioribus magistris audivi di
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo nos serui uus habitationis lo¬
cum ei damus. E go si possem bonus fieri
dabam et locum filio dĩ inme. & acceptũ
ame locũ in anima mea dñs ihc edificabat¬
expugnabiles & turres excelsas. ut edisicaret
umne mansionẽ si mererer dignã se & patie.
& ita adornabat ammnã mea ut & capacem
eamsuȩ sapientiȩ ac scientiȩ &. totius scĩtatis
efficeret. intantum ut etiam faceret dm̃¬
patrẽ secum intrare. & in ea facere mansio¬
nem. & cenare etiam apud talem animã

Expanded text:
us nos servi habitationis locum. Ego si possum bonus fieri, dabo locum Filio Dei in me; et acceptum a me locum in anima mea Dominus Jesus aedificatexpugnabiles et turres excelsas, ut aedificet in me mansionem, si mererer, dignam se et Patre: et ita adornet animam meam, ut capacem eam suae sapientiae et totius sanctitatis efficiat: in tantum ut etiam faciat secum intrare, et in ea facere mansionem, et coenare etiam apud talem animam
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ & humilitatẽ. beati ih̃u qui uere¬
dignus erat ferre nomen iłn dm̃ &
saluatoris nr̃i declarat. Ait enĩ. & dede¬
semet ipsis ꝑ p̃ceptũ dñi. & dederunt¬
ei ciuitatẽ quã petiit thane fac quȩ ẽ
inmonte effrem & edificauit ibi ciuitatẽ
& habitauit in ea. Ipse ẽ qui dedit
hereditatẽ om̃ib filiis uda. qui dedit
effrem. & dimidiȩ tribui manasse: ipse de¬
dit & magnifico illi caleph filio iepphone
hereditatẽ. ipse misit int̾ nos ꝑsingulas
tribus qui uniuersã t̾ram ꝑ ag̾arent atq
derent sibi. Ipse misit om̃ib sortes. & se
innouissimis reseruauit. Quare putas
uoluit eẽ omniũ nouissimus : Sine du¬
bio. ut eẽt omniũ primus. & nec ipse
hereditatis sibi sortem presumit. s apło
accepit. & illi dat ppłs hereditatẽ. aqͦ¬

Expanded text:
tudinem et humilitatem beati Jesu, qui dignus erat ferre nomen Jesu Domini et Salvatoris nostri, declarat; ait enim: Dedeerunt civitatem quam petivit Thamnath Saraa, quae est in monte Ephraim; et aedificavit civitatem, et habitavit in ea. Ipse est qui dedit haereditatem omnibus filiis Juda, qui dedit Ephraim et dimidiae tribui Manasse; ipse dedit magnifico illi Caleph filio Jephone haereditatem; ipse misit ternos per singulas tribus, qui universam terram peragrarent atque derent sibi; ipse misit omnibus sortes, et se in novissimis reservavit. Quare putas voluit omnium esse novissimus? Sine dubio ut esset omnium primus. Et nec ipse sibi haereditatis sortem praesumpsit, sed a populo accepit; et illi dat p