comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pline regula custodita onmni oꝑe fossis q
faciẽdis ita diligẽter excuit ut diceret fodi¬
entes luto inquinari debere qui madere ho¬
stium sanguine noluissẽt.Cum ipĩs naz¬
uit nullus enaderet. Metellus maffrica al¬
bino imꝑante. subiugatum accepit regnu
quẽ ita emedauit uct̾ib institutis. ut p̾tea
ços a quib subiugũ missi fuerãt suparenti
Cimbri scipionis ⁊ manilii legiones intrai
gallias deleuerunt quarũ reliquias cũ gi¬
uus maria suscepisset. ita erudiuit scientia
etarte pugnandi ut innum̾abilẽ mulcitu¬
diñe nõ solum cimbroru. s etiã teuctonum
et ibrorũ publico marte deleret.facilius
illius ẽ aũt aduirtutẽ nouos instruere quã
reuocare ꝑt̾ritos. ¶Que ip̃o die procurada¬
sunt quͦ publica ꝯmittitur. pugna.xi. R.¬
pud publici conflictus in certum
et ad fatalẽ diẽnationio ac ppłĩs.
ratio di scipline militaris Inuicat

Expanded text:
plinae regula custodita omni opere fossisque plinae regula custodita omni opere fossisque faciendis ita diligenter exercuit ut diceret fodientes luto inquinari debere qui madere hostium sanguine noluissent; cum ipsis denut nullus evaderet. Metellus in Africa Albino imperante subiugatum accepit exercitum, quem ita emendavit veteribus institutis ut postea eos a quibus sub iugum missi fuerant superarent. Cimbri Caepionis et Mallii legiones intra Gallias deleverunt; quarum reliquias cum Gaius Marius suscepisset, ita erudivit scientia et arte pugnandi ut innumerabilem multitudinem non solum Cimbrorum sed etiam Teutonum et Ambronum publico Marte deleret. Facilius autem est ad virtutem novos imbuere quam ronemXI Quae ipso die procuranda sint quo publica committitur pugnaXII Id publici conflictus incertum et ad fatalem diem nationibus ac populis ratio disciplinae militaris invitat.
Abbreviated transcription (Latin):
m supuentus hostium. nocẽ potuissẽt. Ider se
inmitantes rõanos. ductis fossis castra con¬
stituunt. ⁊ quia arenosa sũt prope ommat
saccos quos innanes portauerunt expulu̾¬
ulenta que efoditur terra ꝯplẽt eorũq cu¬
mulo agerẽ faciut. Omnes barban cãri
sius in orbẽ cõneris ad similicudinẽ castro¬
rum. securas asupuenic̃tibꝰ exhigunt nocce¬
noctes ueremur ne discere nequeanus. que
anobis alii didicerunt. hec exusu libris que
antea ẜuabantur. s omissa diunemo q̃siuit
qr ul gentibus pacis officuis. ꝓcul haberat n¬
cessitas belli. S ne in possibile uideatur reꝑ¬
ari disciplina cuius usus int̾cidit doceamy
exemplis. Apiro uecteres ars militaris ĩ obli¬
monẽ sepins uenit. s prius alibris repetita
est. Postea ducũ arctoritate firmata. Scipi¬
o africanus subaliis imꝑatoribꝰ hypamen¬
ses ex̾citus frequeter uictos accepit. Hos disci¬

Expanded text:
ni superventus hostium nocere potuissentʼ. Persae ni superventus hostium nocere potuissentʼ. Persae imitantes Romanos ductis fossis castra constituunt, et quia harenosa sunt prope omnia saccos, quos inanes portaverant, ex pulverulenta quae effoditur terra complent eorumque cumulo aggerem faciunt. Omnes barbari carris suis in orbem conexis ad similitudinem castrorum securas a superventibus exigunt noctes. Veremur ne discere nequeamus quae a nobis alii didicerunt? Haec ex usu librisque antea servabantur, sed omissa diu nemo quaesivit, quia vigentibus pacis officiis procul aberat necessitas belli. Sed ne impossibile videatur reparari disciplinam cuius usus intercidit doceamur exemplis. Apud veteres ars militaris in oblivionem saepius venit, sed prius a libris repetita est, postea ducum auctoritate firmata. Scipio Africanus sub aliis imperatoribus Hispanienses exercitus frequenter victos accepit; hos disci
Abbreviated transcription (Latin):
primum asperint ꝑ orrescũt ⁊ pauore ꝯfusi
de fuga magis quam de ꝯflictu incipiunt
cogitare. Preterea.si excurrant adu̾sarii lon¬
go itmñe fatigatos agrediaturant ultime
aut certe suꝑ̾atos superueniat. Eos etiã qui
longe asuis.aut pabuli.aut prede gra onxo¬
rantur. subito occupet cũ delectis. Illa enimi
ante tẽptanta siit que si male cesẜint. miny
noceant si bñ plurimũ prosint. Inter hoste
discordiarum serre causas sapientes ẽ duci.
Nulia enm qͣm uis minima natio. pot̃. ab
d diu̾sarus ꝓdeleri nisi propriis simultati¬
bus se ip̃a osumpẜit. Nam ciuile odiumad
immicorũ ꝑnicic ẽ preceps. adutilitatẽ suc
defensionis in cautum. Unum illuro est ĩ hoc
oꝑe predicedum.ut nemo disꝑet. fieri posse
que facta sunt: Dicat.aliquis multi anni
sunt. quibꝰ nuua fossa agere.ualloq man¬
surim circundat excitum. Respondebitur. Si
fuisset ista cautela. nichil nocturni aut diur¬

Expanded text:
primum aspexerint, perhorrescunt et pavore confusi primum aspexerint, perhorrescunt et pavore confusi de fuga magis quam de conflictu incipiunt cogitare. Praeterea, si excurrant adversarii, longo itinere fatigatos adgrediatur et ultimos vel certe insperatos superveniat; eos etiam qui longe a suis aut pabuli aut praedae gratia commorantur subito occupet cum delectis. Illa enim ante temptanda sunt quae si male cesserint minus noceant, si bene plurimum prosint.Inter hostes discordiarum serere causas sapientis est ducis. Nulla enim quamvis minima natio potest ab adversariis perdeleri nisi propriis simultatibus se ipsa consumpserit; nam civile odium ad inimicorum perniciem praeceps est, ad utilitatem suae defensionis incautum.Unum illud est in hoc opere praedicendum, ut nemo desperet fieri posse quae facta sunt. Dicat aliquis ‘multi anni sunt quibus nullus fossa aggere valloque mansurum circumdat exercitumʼ. Respondebitur ‘si fuisset ista cautela, nihil nocturni aut diur
Abbreviated transcription (Latin):
quis domesticus. quis ꝯtuberalis. quatũ
possit inbello auctoritatẽ. seu̾itatẽq maxĩa
sumat. Omnes culpas militares legib uin¬
dicet. milli ignosçere errantium credatim ĩ
exꝑimenta ꝑcipiat. His ut opportet curatis
cum disꝑsi ad predandũ secimiores oberrãt
hostes tunc probatos equites siuc pedites
cum tyronibꝰ aut inferiorib mitat.ut ex
occasione fusis inimicis et ulis ꝑitia ⁊ reli¬
quis crescat audatia. Ad trisitus flumorũ
ad precipia montium adsiluarum angu¬
stias. ad paludum aut uiarũ dificultates
suꝑuetus nulo sciente disponat. Atq ita
iter suum tẽꝑet ut cibum capientes.aut i¬
dormientes. autuacantes. certe securos. In¬
ermes discuicios. distractis equis nichilsy¬
picantes. ipẽ paritus inuadat quatinus
inhuiusmoĩ certaminib sui fidutiã collig¬
ant. Nam quiante longũ tp̃s aut. omĩnoi
nunq̃m ud̾rũt hoĩnes uuln̾ari uł occidi cr̃

Expanded text:
quis domesticus, quis contubernalis quantum quis domesticus, quis contubernalis quantum possit in bello; auctoritatem severitatemque maximam sumat; omnes culpas militares legibus vindicet; nulli errantium credatur ignexperimenta percipiat. His ut oportet curatis, cum dispersi ad praedandum securi oberrant hostes, tunc probatos equites sive pedites cum tironibus aut inferioribus mittat, ut ex occasione fusis inimicis et illis peritia et reliquis crescat audacia. Ad transitus fluviorum, ad praecipitia montium, ad silvarum angustias, ad paludum aut viarum difficultatem superventus nullo sciente disponat atque ita iter suum temperet ut cibum capientes aut dormientes aut vacantes certe, securos inermes disculcios, destratis equis, nihil suspicantes, ipse paratus invadat, quatenus in huiusmodi certaminibus sui fiduciam colligant. Nam qui ante longum tempus aut omnino numquam viderunt homines vulnerari vel occidi, cum
Abbreviated transcription (Latin):
est. quanto magis inmaximis decet cus¬
todiri: Quis aut dubicat artẽ bellicami
rebus omnib eẽ pociorẽ. ꝑ quã libertas reti¬
necur et dignitas ꝓpagatur. propugnantỹ
prouintie. ꝯẜuatur imꝑium. Hanc quon¬
dam relictis omnib doctrinis lacedemon
et postea coluerc romam. Hac solam hodie¬
q barbari putant eẽ ẜuandã.cet̾a omnia a¬
ut in hac arte consistere aut ꝑ hac obsequi
se posse confidunt. hec dimĩcaturis ẽ nec¬
cessaria ꝑ quã uitam retineãt. quictoriam
ꝯsequantur. Dux g̾ cuitanit pot̾atis In sigͣ
tribuutur. cuius fidei atq uirtuti. possesso¬
rum fortune. cautela urbium. salus militỹ
d ẽẽ solcitus. Siquid enim illis eueniat ĩ
bello ⁊ ip̃ius culpa et publica uidere imuria.⁊¬
Ergo si tyronẽ aut diu armis de suetum ex̾citỹ
ducit. singulorum legionum aut auxiliorr̃
nec nõ etiam uexillatĩonum.iures animos.s¬
suetudinẽ diuigẽter exploret. Sciat etiam
si pot̃ fi̾ nominatun quis comes quis tͥbunꝰ

Expanded text:
est, quanto magis decet in maximis custodiri! Quis autem dubitet artem bellicam rebus omnibus esse potiorem, per quam libertas retinetur et dignitas, propagantur provinciae, conservatur imperium? Hanc quondam relictis doctrinis omnibus Lacedaemonii et postea coluere Romani; hanc solam hodieque barbari putant esse servandam, cetera omnia aut in hac arte consistere aut per hanc assequi se posse confidunt; haec dimicaturis est necessaria per quam vitam retineant et victoriam consequantur. Dux ergo cui tantae potestatis insignia tribuuntur, cuius fidei atque virtuti possessorum fortunae, tutela urbium, salus militum,debet esse sollicitus. Si quid enim illis eveniat in bello, et ipsius culpa et publica videtur iniuria.Ergo, si tironem vel diu armis desuetum exercitum ducit, singularum legionum sive auxiliorum nec non etiam vexillationum vires animos consuetudinem diligenter exploret. Sciat etiam si potest fieri nominatim quis comes, quis tribunus,
Abbreviated transcription (Latin):
Gst omnes aut acies triarii. cũ
bims missilibus locabantur. Qui
genu posito subsidebant.ut si prima acies
unceretur. abhis quasi de integro reꝑatar
pugna. poss spare uictoriam. Omnes ante¬
signaru uł signiferi. quãuis pedites lorica
minores accipiebant ⁊ galeas ad terrores
hostium ursimis pellibus tectas. Centuri¬
ones u̾o hebant catafractas ⁊ scuta ⁊ gale.i
ferreas. sed ensuersus ⁊ argentatis cristis. ut

Expanded text:
st omnes autem acies triarii cum sbinis missibilibus locabantur, qui genu posito subsidebant ut si primae acies vincerentur ab his quasi de integro reparata pugna posset sperari victoria. Omnes antesignani vel signiferi, quamvis pedites, loricas minores accipiebant et galeas ad terrorem hostium ursinis pellibus tectas. Centuriones vero habebant catafractas et scuta et galeas ferreas, sed transversis et argentatis cristis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
duxisse legiones additis auxiliis
sociorum. Tanta in illis erat excita¬
cio. canta fiducia. ut cuiuis bello dy

Expanded text:
duxisse legiones additis auxiliis sociorum; tanta in illis erat exercitatio, tanta fiducia, ut cuivis bello d
Abbreviated transcription (Latin):
Nomnibus auctorib inuenitur
singulos ꝯsules adu̾sum hostes copi¬
osissimos.nõ. amplius qua binas
duxisse legiones additis auxiliis
sociorum. Tanta in illis erat excita¬
cio. tanta fiducia. ut cuiuis bello dy¬
e legiones fierent. crederent posse su¬
ficere. Qua ꝓpt̾ ordinatõem legiois
antique ym normã militaris uiris
exponam. Que descͥptio si obscurior.
aut impolitior uidebitur. nõ michi s
dificultati ip̃ius rei ꝯueit deputar.i
Atento itiq. mimo. sepius relegẽdai
suntut inc̾oria intelligentiamq ualeat
ꝯprehendi:Neccesse est enm inuictã esse
rem publicam. cuius imꝑator militan ãte
pcepta quantos uoluit. faciat ex̾citus bellicos
¶Queadmodum legio ꝯstituatur .x.ĩ.

Expanded text:
omnibus auctoribus invenitur singulos consules adversum hostes copiosissimos non amplius quam binas duxisse legiones additis auxiliis sociorum; tanta in illis erat exercitatio, tanta fiducia, ut cuivis bello duae legiones crederentur posse sufficere. Quapropter ordinationem legionis antiquae secundum normam militaris iuris exponam. Quae descriptio si obscurior aut impolitior videbitur, non mihi sed difficultati ipsius rei convenit imputari. Attento itaque animo saepius relegenda sunt, ut memoria intellegentiaque valeant comprehendi. Necesse est enim invictam esse rem publicam cuius imperator militari arte percepta quantos voluerit facit exercitus bellicosos. V QVEMADMODVM LEGIO CONSTITVATVR Di
Abbreviated transcription (Latin):
castra munire. Uerum si hostis in¬
cumbat tunc oms̃ equites ⁊ medi¬
a ps peditũ adppulsandum impetr̃
ordinẽtur in acie reliqui post ip̃os ductis fossis
muniãtur castra ⁊ ꝑ p̾cõe indicatur que cẽtu¬
it. ⁊dost hec acenturionib fossa Inspicitur ac
mensuratur ⁊uindicat᷑ in eos qui negligẽtiꝰ
fu̾int oꝑati. Adhũc gͦ usum instituẽdus ẽ ti¬
ro ut cum necc̃itaᷤ postulauit sine ꝑturbatioie
et celerit ⁊ cante possit castra mimire.
¶Quẽ admodum exceantur tirones.R̃.xxxi.
Om acie ordines ⁊ in t̾ualla cus¬
diant.Nichilenim magis ꝓdesse

Expanded text:
castra munire, verum si hostis incumbat tunc omnes equites et media pars peditum ad propulsandum impetum ordinantur in acie, reliqui post ipsos ductis fossis muniunt castra, et per praeconem indicatur quae centurit. Post hoc a centurionibus fossa inspicitur ac mensuratur et vindicatur in eos qui neglegentius fuerint operati. Ad hunc ergo usum instituendus est tiro, ut cum necessitas postulaverit sine perturbatione et celeriter et caute possit castra munire. XXVI QVEMADMODVM EXERCEANTVR TIRONES VT IN ACIE ORDINES ET INTERVALLA CVSTODIANT Nihil
Abbreviated transcription (Latin):
niesure pondissimũ sine aliqua dubitati¬
onc dificultatis poterunt ordinari. nec ⁊¬
dux fallitur cũ sciat qui loc. quantos ca¬
pere possit armatos. Demq si angustior
locus sit. uł multitudo suficiat. etĩa in de no
uemaut amplius acies ordinare. Magis
enim expedit ut ꝯserti pugnẽt. ꝙͣ lõgisepatii
Nam si nimiũ fuit acies temiata. cito abad¬
u̾sariis facta inpressione primipitur.⁊ nullỹ
postea põt cẽ remediũ. Qui. nĩt nĩn in dext
cormi qui insinstro qui inmedio debeant
ordinari.uł uux̃ dignitates eorũ ẜ̃uantu
exmore ut certe proqualitate hostium com¬
mutantur. ¶ De equitib ordinandis. xuii.¬
Onstructa acie peditum. equites i

Expanded text:
mensurae podismum sine aliqua dimensurae podismum sine aliqua difficultate poterunt ordinari, nec dux fallitur, cum sciat qui locus quantos capere possit armatos. Dicunt, si angustior locus sit vel multitudo sufficiat, etiam in deno vel amplius acies ordinari. Magis enim expedit ut conferti pugnent quam longius separati; nam si nimium fuerit acies tenuata, cito ab adversariis facta impressione perrumpitur et nullum postea potest esse remedium. Qui autem numeri in dextro cornu, qui in sinistro, qui in medio debeant ordinari, vel iuxta dignitates eorum servatur ex more vel certe pro qualitate hostium commutatur. XVI DE EQVITIBVS ORDINANDIS Constructa acie peditum equites
Abbreviated transcription (Latin):
hẽat dux post aciẽ p̾paratos alios c̾ca cormi
alios cca mediu ut sicubi hostis uehem̃tui
insistit ne rumpatur acies prouolẽt subito
et supplean loca. adlitaq uirture. mimico¬
rum audatia frangant. Hoc primi la cones
inuenerunt. mitati sunt cartaginẽses. rõi¬
m ubiq postea ẜuauerũt: Hac dispositione
nulla melior inuenitur.na directa acies h
solum agere d ut pot ut hostẽ repellat aũ
fundat. Si cuneus sit agẽdus.aut forfixi
supfluos hre debetis post aciẽ dequib curc¬
um uł forficem facias. Si ducẽda sit t̾raitẽ
exhabundantib ducetur.Nam si deloco syo
ordinatum militẽ tͣnsferrt cepis uniusa tũ¬
babis. Si globus hostium seꝑatus alami
tuam aut parte aliquã urgere cepit msi sr̃¬
fluos hc̃as quos ꝯtra globum possis oppoe¬
re sinc equites. siuc pẽdites deacic tulens. i
sus inlongum. ⁊ decẽ miliũ hominũ teneb
excitus. Adhancrationẽ siue iuginti milia
siue trignnita milia peditum fuerint. iuxta

Expanded text:
eat dux post aciem praeparatos, alios circa cornua alios circa medium, ut sicubi hostis vehementer insistit, ne rumpatur acies, provolent subito et suppleant loca additaque virtute inimicorum audaciam frangant. Hoc primi Lacones invenerunt, imitati sunt Carthaginienses, Romani postea ubique servarunt. Hac dispositione nulla melior invenitur; nam directa acies hoc solum agere debet et potest, ut hostem repellat aut fundat. Si cuneus sit agendus aut forfix, superfluos habere debebis post aciem de quibus cuneum vel forficem facias. Si ducenda sit serra, item ex abundantibus ducitur; nam si de loco suo ordinatum militem transferre coeperis, universa turbabis. Si globus hostium separatus aut alam tuam aut partem aliquam urgere coeperit, nisi superfluos habeas quos contra globum possis opponere, sive equites sive pedites de acie tuleris, suum in longum decem milium tenebit exercitus. Ad hanc rationem, sive viginti milia sive triginta milia peditum fuerint, iuxta
Abbreviated transcription (Latin):
b scutis. scutis gladus atq missilib.
De subsidiis que postaciẽ colloc̾at᷑. xuiii.¬
Et opͥtima ratio ẽ ⁊ adiuctoriam
plurimũ ꝯfert ut lectissimos de
peditib et equitib. cũ uicariis:
comitib tribunisq uocantibus

Expanded text:
bus scutis gladiis atque missilibus. bus scutis gladiis atque missilibus. XVII DE SVBSIDIIS QVAE POST ACIEM COLLOCANTVR Sed optima ratio est et ad victoriam plurimum confert ut lectissimos de peditibus et equitibus cum vicariis comitibus tribunisque vacantibus
Abbreviated transcription (Latin):
ponuntur in cormbita ut loricati
omnes. ⁊ꝯtati iuncti sint pedicib
Sagitaniaut uł qui loricas non
bñt longius euagẽtur. Afortiorib nãq eq¬
tib. peditũ protegenda sunt latera. ⁊ aneloci¬
orib atq expeditis bostium cormia suꝑ fũ¬
denda atq turbanda. Scire dux d oẗ qͥyos
drungos hoc ẽ globos bostium quo equites
oportrat poni. na nescio qua oculta ratioix
ymo pene diuina. alii ꝯtͣ allos dimicanti
melius. et qui fortiores iicerant.ab inferio¬
ribus sepe uincuntur. Qd̃ si equites impares
fuerint. moreueterũ uelocissu cũ scutis leui¬
bus podites. Ahoc ip̃ ex̾citati. histẽ miscẽdi
sunt. quos explicito yelites nominabant. Qͦ
facto. quã uis fortissimi equites hostium fr¬
crint tñ. dusus mixtũ agm̃ pares cẽ nõ pos¬
sunt. Unum hoc remedium omnes ducesi
ueteres inuenerunt ut. assue facerẽt muemi¬
ens currentes egregie. ⁊ inter binos equites si
gulos ex his pedites corllocaret cum leuiori¬

Expanded text:
ponuntur in cornibus, ita ut loricati omnes et contati iuncti sint peditibus, sagittarii autem vel qui loricas non habent longius evagentur. A fortioribus namque equitibus peditum protegenda sunt latera et a velocioribus atque expeditis hostium cornua superfundenda atque turbanda. Scire dux debet contra quos drungos, hoc est globos, hostium quos equites oporteat poni; nam nescioqua occulta ratione, immo paene divina, alii contra alios dimicant melius, et qui fortiores vicerant ab inferioribus saepe vincuntur. Qfuerint, more veterum, velocissimi cum scutis levibus pedites, ad hoc ipsum exercitati, iisdem miscendi sunt, quos explicatos velites nominabant; quo facto, quamvis fortissimi equites hostium venerint, tamen adversum mixtum agmen pares esse non possunt. Unum hoc remedium omnes duces veteres invenerunt, ut assuescere facerent iuvenes currentes egregie et inter binos equites sigulos ex his pedites collocarent cum leviori
Abbreviated transcription (Latin):
plares inia semnis ꝯsequebantur annonã¬
Candidati duplares. Candidati simplare.¬
Hii st̃milites pͥncipales q priuilegiis muni¬
untur. Reliqui munifices applłantur. qui¬
Nomina eorum qui antiquos ordines ⁊¬

Expanded text:
plares unam semis consequebantur annonam.Candidati duplares, candidati simplares.Hi sunt milites principales, qui privilegiis muniuntur. Reliqui munifices appellantur, quiNOMINA EORVM QVI ANTIQVOS ORDINES
Abbreviated transcription (Latin):
rare.Nam fidutia.uł formidio ex
uultu u̾bis incessu. motib cernit
Ne ꝯfidas satis si tyro p̾lium cup¬
it in experto enim dulcis est pug.

Expanded text:
ra. Nam fiducia vel formido ex vultu verbis incessu motibus cernitur. Nec confidas satis si tiro proelium cupit—inexpertis enim dulcis est pug
Abbreviated transcription (Latin):
centur qr ibi impetus amplior fieri ꝯsueniͭ¬
Itẽ adusus cuneũ hostium c̾tis resistitur n¬
modis cuneus d̃r multitudo peditũ que
iũctacũ acie primo augustior deinde latio
procedit ⁊ adu̾sariorũ ordiẽs rũpit qr aplu¬
ribus inunũ locũ tela mittuntur quã rem
milites nominãt capit porcinũ.Contra
Contra quod ordinatio ponitur quã forfi
cẽ uocant nã ex lectissimis militibꝰ in simi
um excipit atq exutraq ꝑte ocludit quo

Expanded text:
centur, quia ibi impetus amplior fieri consuevitcentur, quia ibi impetus amplior fieri consuevit.Item adversus cuneum hostium certis resistitur modis. Cuneus dicitur multitudo peditum quae iuncta cum acie primo angustior deinde latior procedit et adversariorum ordines rumpit, quia a pluribus in unum locum tela mittuntur; quam rem milites nominant caput porcinum. Contra quod orcem vocant. Nam ex lectissimis militibus in um excipit, atque ex utraque parte concludit, quo
Abbreviated transcription (Latin):
repentinis exoccasione quã nũꝙ
dux exercitatus admicit. Nam ĩ
tineribiam fatigatis fluminu
tnsgressioẽ dunsis inpaludib occupatis ĩ
iugis montium laborantib. incampis sp¬
sis atq securis inmansione dormientibꝰ
oportimũ prelium sempinfertur. cu aliis
negociis occupatur hostis. prius interimat̃
quam p̾pare se possit. Ꝙ si cauti sunt aduẽ
sarii et insidiarum nulla sit copia tunc ad¬
u̾sus pñtes scientes uidentes equa alictione
pugnatur. tñ ars belli nõ minus in hoc aptos
flictu ꝙ̃ in ocultis fraudib adiuuat erudito
Tauendum maxĩe ne ab ala cornuq sinis.¬
tro ꝙ sepius euenit.aut certe dextro qd̃ lic
raro ꝯtingat cͥcunueniãtur tui amultitu¬
dine hostium. aut auagantib globis qͦs
dñt drungos. Qd si accederit unum reme¬
dium est ut alã cornũq replices ⁊rotund̾
q̃tinꝰ cou̾si tui sociorũ terga defendãt. S ĩ
angulo ip̃ius ext̾mitatis fortissimi collo¬

Expanded text:
repentinis ex occasione, quam numquam dux exercitatus amittit—nam in itineribus iam fatigatis, in fluminum transgressione divisis, in paludibus occupatis, in iugis montium laborantibus, in campis sparsis atque securis, in mansione dormientibus, oportunum proelium semper infertur, cum aliis negotiis occupati hostes prius interimantur quam psarii et insidiarum nulla sit copia, tunc adersum presentes, scientes, videntes, equa conditione pugnatur; tconflictu quam in occultis fraudibus adiuvat eruditos. Cavendum vel maxime ne ab ala cornuque sinistro, quod saepius evenit, aut certe dextro, quod licet raro contingit, circumveniantur tui a multitudine hostium aut a vagantibus globis, quos dicunt drungos. Quod si acciderit, unum remedium est ut alam cornumque replices et rotundes, quatenus conversi tui sociorum terga defendant; sed in angulo ipsius extremitatis fortissimi collo
Abbreviated transcription (Latin):
aut marẽ. aut flumẽ. aut lacũ. aut ciuitatez
aut paludes. aut arupta inuna ꝑtes hẽas
exqua hostis nõ possit accedere :⁊eliquuz
ercitum tuũ directa acie ordines s in illa ⁊
que muntionẽ nõ h̃t omnes equitaries
et ferẽtarios ponas. Tunc securus ꝓ tuo ã¬
bitrio cum hoste ꝯflige qr ab una ꝑte loci
natura temunit abalia duplex propei
ponitur eq̃tatus. Illud tñ obẜuãdũ ẽ qd
nichil melius muenit᷑ ut siue dextro cõnꝑ
solom pugnare uolũis ibi fortissim os po¬
nas sirie de sinistro ibi stremrssimo colles

Expanded text:
aut mare aut flumen aut lacum aut civitatem aut mare aut flumen aut lacum aut civitatem aut paludes aut abrupta in una parte habeas, ex qua hostis non possit accedere, reliquum exercitum tuum directa acie ordines, sed in illa ala quae munitionem non habet omnes equites et ferentarios ponas. Tunc securus pro tuo arbitrio cum hoste confligis, quia ab una parte loci natura te munit, ab alia duplex prope ponitur equitatus. Illud tamen observandum est, quo nihil melius invenitur, ut, sive de dextro cornu solo pugnare volueris, ibi fortissimos ponas, sive de sinistro, ibi strenuissimos coll
Abbreviated transcription (Latin):
orum et deuirtute desꝑant. ⁊ si bñ ordina¬
uerint ꝙͣ uis cum pauciorib sepe uictoria
ꝯsequĩitur: Nam cum instructa acies ad ho¬
stes accedit. dextraa alatuã sinistẽ ale hostimꝑ
iũge et ibi ꝑcꝗte pbatissĩos uelocissios pediteĩ¬
cipie prelum : Reliqua aũt ꝑtẽ excitus tin
iongissime ab adu̾sariorum acie remoue et
indirectum porrge qĩ ueru. Nam cũ sinis¬
tram ꝑtẽ illius alat̾ibꝰ ⁊ atẽgo cepis cedere
sine dubio u̾tetur in fugã. adũsanus autẽ
nec dextra ꝑte sua nec demedia acie pot sii
laborantib subuenire.qr acies tua extẽdit
et totam se porrigit ad similicudinẽ litere¬
.l. longissimeq recedit ab hostibus quo ge¬
ñem itim̃ibꝰ sepe ꝯflgit᷑. Septima depugra¬
tio est que loci bñficio adiuuat dimic̃atẽ
In hac quoq ⁊ cũ pauciorib ⁊ cũ minus fõ¬
tib pot̾is adu̾sarium sustinẽ. hoc ẽ si motẽ

Expanded text:
orum et de virtute desperant; et si bene ordinaorum et de virtute desperant; et si bene ordinaverint, quamvis cum paucioribus semper victoriam consequuntur. Nam cum instructa acies ad hostes accedit, dextram alam tuam sinistrae alae hostium iunge et ibi per equites probatissimos et velocissimos pedites incipe proelium, reliquam autem partem exercitus tui longissime ab adversariorum acie remove et in directum porrige quasi verum; nam cum sinistram partem illius et a lateribus et a tergo coeperis caedere, sine dubio vertis in fugam. Adversarius autem nec de dextra parte sua nec de media acie potest suis laborantibus subvenire, quia acies tua extenditur et tota se porrigit ad similitudinem I litterae longissimeque recedit ab hostibus. Quo genere in itineribus saepe confligitur. Septima depugnatio est quae loci beneficio adiuvat dimicantem. In hac quoque et cum paucioribus et cum minus fortibus poteris adversarium sustinere. Hoc est, si montem
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sꝑante eo subito ambas alas tuas nici¬
tare ouenit ut exutroq corm ĩ prouisos i¬
hostes u̾tas infugam ⁊ celerius uictoriam
consequans s hoc genus ctamiĩs licet cito
supet si excitatos fortissimosq ꝑduxit tñ
icat nudare ꝯpellitur ⁊ in duas ꝑtes ex̾city
seꝑare et si primo impetu uictus nõ affu̾it in¬
mus cus ht̃ occasionẽ qua muadat. ⁊ diui¬
sa cornua et mediamaciẽ destitutã. Quita
de pugnatio est quarte similis s hoc unum
amplius ht̃ qd̾leuc̃ armaturã ⁊ sagitare
añ primã acĩe ponit iitillis resistẽtib non
possit irrumpi: Nam sic de destro cornu syo
simstrum illius ⁊ de sistro cornu suo. illius
dextrum aggreditur. qd̾ si fugare pot̾it sta¬
tim uincit. Si minus media acies ip̃ius
ñõ laborat qr lem armatura sagitariiq d̃f¬
fenditur. Serta depugnatio ẽ optima prope
similis sedem qua utuntur qui denum̾o sr¬

Expanded text:
non sperante eo subito ambas alas tuas incinon sperante eo subito ambas alas tuas incitare te convenit, ut ex utroque cornu inprovisos hostes vertas in fugam et celerius victoriam consequaris. Sed hoc genus certaminis, licet cito superet si exercitatos fortissimosque produxeriticat nudare compellitur et in duas partes exercitum separare; et si primo impetu victus non fuerit inimicus, habet occasionem qua invadat et divisa cornua et mediam aciem destitutam. Quinta depugnatio est quartae similis, sed hoc unum amplius habet, quod levem armaturam et sagittarios ante primam aciem ponit, ut illis resistentibus non possit inrumpi. Nam sic de dextro cornu suo illius sinistrum et de sinistro cornu suo illius dextrum adgreditur. Quod si fugare potuerit, statim vincit; sin minus, media acies ipsius non laborat, quia a levi armatura sagittariisque defenditur. Sexta depugnatio optima est, prope similis secundae, qua utuntur qui de numero su
Abbreviated transcription (Latin):
qĩ mãcus impetꝰ ẽ ip̃orũ ⁊ aꝑti cũ difficul¬
tate agrediuntur hostes tui qui insinistro
dimicant cormi. Qd apaus explanabo. ł¬
Si qũ alam sinistram loge hueris meliorẽ
cimeo fortissiꝙ equites peditesq ꝯiũge. ⁊ ĩo¬
gressu ipãm primam aplica ad ala hostii
dextram et quantum potes adu̾sarii dextͣa
partr̃ pellere ⁊ cͥcumienurt festina . Tũa ãt a
lam exͣcitus ꝑtẽ in qua deciores bellatores i¬
hr̃e te nosti asinistra ulius longissime. seꝑa
nie uł gladiis inuadatur uł ad eã tela ꝑuc¬
mant. In h ͦ gnͣe cauẽdum ẽ ne mimicorũ
cuneis transuersa tua acies elidatur. Hoc ar¬
tem mõ uno casu utilit̾ pugnaius si adu̾sa¬
ru infiramore dextrũ cornui hũerĩt ⁊ tu lon¬
ge fortiorẽ sinistrum. Quarta depugnat̾
tał c̃. Cũ ordinauis aciẽ añ qua driñgen¬
tos uł quingentos passus ꝙͣ. adhostẽ pueĩã

Expanded text:
quasi mancus impetus est eorum et aperte cum difficulquasi mancus impetus est eorum et aperte cum difficultate adgrediuntur hostes qui in sinistro dimicant cornu. Quod apertius explanabo. Si quando alam sinistram longe habueris meliorem, tunc ei fortissimos equites peditesque coniunge et in congressu ipsam primam applica ad alam hostium dextram, et quantum potes adversarii dextram partem pellere et circumire festina; tuam autem aliam exercitus partem, in qua deteriores bellatores habere te nosti, a sinistra illius longissime separa, ne vel gladiis invadatur vel ad eam tela perveniant. In hoc genere cavendum est ne inimicorum cuneis transversa tua acies elidatur. Hoc autem modo uno casu utiliter pugnabitur, si adversarius infirmiorem dextrum cornum habuerit et tu longe fortiorem sinistrum. Quarta depugnatio talis est. Cum ordinaveris aciem, ante quadringentos vel quingentos passus quam ad hostem pervenias
Abbreviated transcription (Latin):
huius talis est modus. Cum instructe. ac¬
cies ad ꝯͥssum ueniũt tũc tu sinistrã ala
et ibi primũ in choa prelium. itant equiti¬
bus optimis ⁊ probatissimis peditibus sin¬
instram ꝑtẽ illius ad quãte iuuxis a grediãi
atq crcimueĩas⁊dtͣndẽdo atq suꝑ currẽdo ad
bostium terga ꝑueias. Qđ si semel adu̾san¬
os exinde pellc̃ ceꝑis accedntib tius indubi¬
tatam uictoriã ꝯsequers. ⁊ ꝑs ex̾citus tuu
quã ab hoste submou̾is secura durabit i
Ad similitudinc̃ nĩt. D̾. lut̾e uł libelli fabri¬
uis acies in boc dimicandi gnẽ ꝯponitur.i
Qd si tibi prior adu̾sarius fecerit illos qs
p̾t acic̃ suꝑ nũarios diximꝰ debẽ poni tami
equites ꝙͣ pedites ad sinistrum tuũ collig̃s
cormi. ⁊ sic adu̾sario resistes magnis uiri¬
bus ne arte pellans. Tertia d pugnatio est
simitis scdẽ. s in hoc. det̾ior qd̃ insmistro cõ¬
nui cuo. cũ illius incipis dextros flige̾. na

Expanded text:
Huius talis est modus. Cum instructae aHuius talis est modus. Cum instructae acies ad congressum veniunt, tunc tu sinistram alam et ibi primum inchoa proelium, ita ut cum equitibus optimis et probatissimis peditibus sinistram partem illius, ad quam te iunxeris, adgrediaris atque circumeas et detrudendo atque supercurrendo ad hostium terga pervenias. Quod si semel adversarios exinde pellere coeperis, accedentibus tuis indubitatam victoriam consequeris et pars exercitus tui quam ab hoste submoveris secura durabit. Ad similitudinem autem A litterae vel libellae fabrilis acies in hoc dimicandi genere componuntur. Quod si tibi prior adversarius fecerit, illos quos post aciem supernumerarios diximus debere poni, tam equites quam pedites, ad sinistrum tuum colliges cornum, et sic adversario resistes magnis viribus, ne arte pellaris. Tertia depugnatio est similis secundae, sed in hoc deterior, quod a sinistro cornu tuo cum illius incipis dextro confligere; nam
Abbreviated transcription (Latin):
Epugnationum sepxxi. ix̃¬
tem sunt gnia uł modicũ infestai
exutraq ꝑte signaꝯ fligunt.Una
depugnatio ẽ.fronte longa qua¬
dro excitu sic etiam nũc ⁊ ꝓpesẽp solet prelii
fieri. S hoc genus depugnationis ꝑitioni
armorum nõ optiniũ iidicant. qr cũ ĩpro¬
lixio spacio teditur acies. nõ equalis semꝑ
dio simis aut curuatura sit cauẽdum est¬
ne eo loco acies frequẽter irrũpatur Idretͥa
si muititudinc aduersanꝰ añcedit alatibu
aut dextrã aut sinistram alã c̾cuuenit ĩ quo
ꝑiculum magnũ est ñ suꝑ mum̾arios heas
qui procuirant hostẽq sustineat. Hoc geñe
solus debet ꝯfligere qui plures ⁊ fortes hũit
bellatores ut exutroq cornu hostẽ c̾cunueĩ
at ⁊ qĩ insinũ suum xludat ex̾citus. Secum¬
da depugnatio ẽ obliq̃ ał publica plurimi
mclior. in qua si paucos strems os loco ydo¬
neo ordinauuis et ⁊̃simultitudĩc hostium et
u̾tute turberis tn pot̾is reportare uictoriam

Expanded text:
Depugnationum septem sunt genera vel modi cum infesta ex utraque parte signa confligunt.Una depugnatio est fronte longa quadro exercitu, sicut etiam nunc et prope semper solet proelium fieri. Sed hoc genus depugnationis periti armorum non optimum iudicant, quia in prolixo spatio cum tenditur acies non aequalis semper dio vel sinus aut curvatura fit et in eo loco acies frequenter inrumpitur. Praeterea, si multitudine adversarius antecedit, a lateribus aut dextram aut sinistram alam circumvenit, in quo periculum magnum est nisi supernumerarios habeas qui procurrant hostemque sustineant. Hoc genere solus debet confligere qui et plures et fortes habuerit bellatores, ut ex utroque cornu hostem circumveniat et quasi in sinum sui concludat exercitus. Secunda depugnatio est obliqua, plurimis melior; in qua si paucos strenuos loco idoneo ordinaveris, etiam si multitudine hostium et virtute turberis, tamen poteris reportare victoriam.
Abbreviated transcription (Latin):
dum tanquã famulus optuli. nec tanq̃m
culpatus abscessi. nec formidolosus agredi
si impune. ¶Inquo genẽ diuidat᷑ res mi¬
Es igitur militaris. sic̃ latinorũ
eggiꝰ auctõ uirgilius carminis sui
testatur exordio armis ꝯstat ⁊ ui

Expanded text:
dum tamquam famulus optuli, non tamen dum tamquam famulus optuli, non tamen culpatus abscessi; nec formido iussum adgredi sit inpune. I IN QVOT GENERA DIVIDATVR RES MIes igitur militaris, sicut Latinorum egregius auctor carminis sui testatur exordio, armis constat et vi
Abbreviated transcription (Latin):
maiorum artis armaturae. praeci¬
pue clementiã uestram peritissimeque
retinere. continins declaratur inctoriis ac trium¬
his Siquidem indubitata approbatĩartis estrerum
sẽper effectus. Terũ tranquillitas tua. Imperator
mucte. altion consilio. quam mens poterat ter¬
rena concipere: ex libris antiqua desiderat cum
ipsam antiquitatem factis recentibris anteced¬
at Cum igitur haec literis breuiter comprehẽde¬
re maiestati uestrae non tam discenda quam
recognoscẽda praeciperer. certauit saepius de¬
uotio cum pudore. Quid enim audacius quã domino
ac principi generis humam domitori omnium
gentium barbararũ de usu ac displina in̾simi¬
qdip̃e gessisset : Rursus. tanu imꝑatoris nõ
obrome preceptis. ꝑlenum saenlegii uideba¬
tur atq periculi. Miro itaq modo in parẽ¬
do audax frũs sum. dum metuo uideri auda¬
tior si neglexissem. Ad quã temeritatẽ p̾ced̾es
me indulgetie uir pennitas animauit. Nã
bellum de dilectu atq ex̾citatione tyronũ dy¬

Expanded text:
maiorum partis armatae plenissime clementiam vestram peritissimeque retinere continuis declaratur victoriis ac triumphis, siquidem indubitata adprobatio artis sit rerum semper effectus. Verum tranquillitas tua, imperator invicte, altiore consilio quam mens poterat terrena concipere ex libris antiqua desiderat, cum ipsam antiquitatem factis recentibus antecedat. Igitur cum haec litteris breviter comprehendere maiestati vestrae non tam discenda quam recognoscenda praeciperer, certavit saepius devotio cum pudore. Quid enim audacius quam domino ac principi generis humani, domitori omnium gentium barbararum, aliquid de usu ac disciplina insinuipse gessisset? Et rursus tanti imperatoris non oboedire praeceptis plenum sacrilegii videbatur atque periculi. Miro itaque more in parendo audax factus sum dum metuo videri audacior si negassem. Ad quam temeritatem praecedens me indulgentiae vestrae perennitas animavit. Nam libellum de dilectu atque exercitio tironum du
Abbreviated transcription (Latin):
les suos. idest sub cura sua equites positos.
erudire ad omnia que equestris pugnade¬
poscit. cosdemq coge. loricas suas. uł cataf¬
ractas. contos ⁊ cassides. freꝙ̃ter tergere⁊ cu¬
rare. Piurmũ eni terroris hostib. armorii¬
creditos. sub ocłis suis iuberẽt cotidic med¬
tari. s q̃ ip̃i armorũ arte ꝑfecti ceteros ad
ymitatoe ꝓprio hortarẽtur exẽplo. Briby¬
ni aut solicitudo. ꝓhãc laudabatir ĩdu¬
striam. cũ miles ⁊ uestenitidus. armis bñ
muitus ac fiugẽs. ex̾cicii usu ⁊ discipli¬
na erudicus incẽdit. ¶ De centuriis ac
nexillis peditu. xiii. sẽ.

Expanded text:
les suos, id est sub cura sua equites positos, les suos, id est sub cura sua equites positos, erudire ad omnia quae equestris pugna deposcit, eosdemque cogere loricas suas vel catafractas, contos et cassides frequenter tergere et curare. Plurimum enim terroris hostibus armorcreditos sub oculis suis iuberent cotidie meditari sed etiam ipsi armorum arte perfecti ceteros ad imitationem proprio hortarentur exemplo. Tribuni autem sollicitudo, tribuni laudatur industria, cum miles veste nitidus, armis bene munitus ac fulgens, exercitii usu et disciplina eruditus incedit. XIII DE CENTVRIIS ATQVE VEXILLIS PE
Abbreviated transcription (Latin):
ta inter equites turma dicitur Et
habet una turma equites trigin¬
ta duos.hic qui p est  decimo nominatr̃
Centum ⁊ enĩ ⁊decem pedites.ab uno cen¬
turione. sub imouexillo reguntur. Simi¬
liter triginta duo equites abimo decurioẽ
sub imo uexillo regintur: Idreterea sicut cẽ¬
turio eligẽdus c̃. magnis uirib. ꝓcera sta:¬
tura. qui hastas uł missilia ꝑite iaculetur.
⁊fortiter qui dimicare gladio.⁊ scutum ro¬
tare doctissime nouerit᷑. qui omẽ artẽ did¬
cerit armatine uigilans sobrius agilis i
magis ad faciẽoa que ei imꝑantur ꝙͣ ad
loquedum patus. Contubernales fuos ad
disciplinam retineat. ad amorimm excier̃
cogat ut bñ uestiti et calciati sin. utarma
omniũ deficẽtur ⁊ splendcant. Sinnlrelig¬
endus ẽ decurio qui ture equitũ ppoate
inprimis habili corpore. ut loricat᷑ ⁊ armis
cͥcundat᷑ omĩb. cũ suma ad miratione eqr¬
um possit ascẽtẽ. equitare fortissime. conto
scienter uti. sagittas doctissime mitere. t̾ma¬

Expanded text:
ta inter equites turma dicitur; et habet una turma equites triginta duos. Huic qui praeest decurio nominatur. Centum enim decem pedites ab uno centurione sub uno vexillo gubernantur; similiter triginta duo equites ab uno decurione sub uno vexillo reguntur. Praeterea sicut centurio eligendus est magnis viribus, procera statura, qui hastas vel missibilia perite iaculetur et fortiter, qui dimicare gladio et scutum rotare doctissime noverit, qui omnem artem didicerit armaturae, vigilans sobrius agilis, magis ad facienda quae ei imperantur quam ad loquendum paratus, contubernales suos ad disciplinam retineat, ad armorum exercitium cogat, ut bene vestiti et calciati sint, ut arma omnium defricentur ac splendeant, similiter eligendus est decurio qui turmae equitum praeponatur imprimis habili corpore, ut loricatus et armis circumdatus omnibus cum summa admiratione equum possit ascendere, equitare fortissime, conto scienter uti, sagittas doctissime mittere, turma
Abbreviated transcription (Latin):
magis ꝙͣ neccesse ẽ heant optare ꝙͣ ocium. Ne¬
mo cogitat detuultu. qui frdutiã dearte uel
uirib gerit. Dux aũt d eẽ attẽtus. ut in oĩbus
legeionib siue auxiliis uł uexillationib. atrib¬
unis. uicarus principibusq. siqui turbulenti
uł seditiosi sunt milites nõ ꝑ inuidia sugerẽ¬
tium. s procerum ueritate cognoscat eosq pru¬
dentiore ꝯsilio seggatos acastris. adagẽdum a¬
liquid qd ip̃ius uideatur ꝓpe optabile. Aut i¬
ad castella urbesq deputent muniẽdas atqẜ
uandas tanta subtilitate utcũ abiciutur in¬
deant᷑ electi. Numnꝙ̃ enim ad ꝯtumatiã pari cõ¬
sensu multitudo prumpit s incitatur apau¬
cis qui uiciorum scelerumq ĩ punitatẽ spant
peccarecum plimis qd̾ si ferri medicinã necce̾¬
sita extrema ꝑ suaserit. rectius ẽ mortẽ aliorũ
in auctores criminũ uindicari. ut ad omnes
metus ad paucos pena pueniat. Laudabilio¬

Expanded text:
magis necesse habent optare quam otium. Nemagis necesse habent optare quam otium. Nemo cogitat de tumultu qui fiduciam de arte vel viribus gerit. Dux autem esse debet attentus ut in omnibus legionibus sive auxiliis vel vexillationibus a tribunis vicariis principiisque, si qui turbulenti vel seditiosi sunt milites, non pro invidia suggerentum sed pro rerum veritate cognoscat eosque prudentiore consilio segregatos a castris ad agendum aliquid quod ipsis prope videatur optabile aut ad castella urbesque deputet muniendas atque servandas, tanta subtilitate ut cum abiciuntur videantur electi. Numquam enim ad contumaciam pari consensu multitudo prorumpit sed incitatur a paucis, qui vitiorum scelerumque impunitatem sperant peccare cum plurimis. Quod si ferri medicinam necessitas extrema persuaserit, rectius est more maiorum in auctores criminum vindicari, ut ad omnes metus, ad paucos poena perveniat. Laudabilio
Abbreviated transcription (Latin):
artissima seu̾itate teneantur.nichilq aliud
nͥ deuotiomĩe moderatõem q custodiãt. n¬
morum assidue faciant nullis comeatibona
cent ad nom̃ adsigna obẜuare nõ desmãtad
sagitas iacendas. Ad missilia dirigeda. adiã¬
tandos laprdes ul funda uł manu. adarmatr¬
re gestum aduectes psimilitudine gladioꝵ
punctun cessimq feriendo multo die usq i
.ad sudorẽ sunt freꝙ̃tissime detinẽdi. Cursu¬
etia ⁊ saltu ad tñsimtẽdas fossas mehilominꝰ
ĩbuendi. Seu mare seu fluminis ucinus ẽ
sedib. estiuo tp̾r. adnatandũ cogẽdi sũt. Dẽs
preterea siluam cedere.ita ꝑdumosa et abrupi¬
ta facere mat̾iam dedolare. apire fossam.occupa¬
re aliquẽ locum ⁊ ne acontubernalibꝰ detrudãtỹ
scutis muicẽ obuiatiboniti. Ita ex̾citati ⁊ erudi¬
ti insedibus milites siue uli legionani siue ar¬
xiliares siues equites fuerĩt cũ. ade̾peditioẽ exd¬
usis ꝯuen̾int mumis emulatione u̾tutis preliũ

Expanded text:
iud nisi devotionem, moderationemque custodiant. morum assidue faciant, nomen et signa observare non desinant. Ad sagittas iaciendas, ad missilia dirigenda, ad iactandos lapides, vel funda, vel manu, ad armature gestum, ad vectes pro similitudine gladiorum punctim cesimque feriendo, multo die usque ad sudorem frequentissime detineetiam et saltu ad transmittendas fossas nihilo minus imbuendi. Seu mare sive fluvius vicinus est sedibus, aestivo tempore ad natandum cogendi sunt omnes, praeterea silvam caedere, iter per dumos et abrupta facere, materiem dedolare, aperire fossam, occupare aliquem locum et ne a contubernalibus detrudantur scutis invicem obviantibus niti. Ita exercitati et eruditi in sedibus milites, sive illi legionarii sive auxiliares sive equites fuerint, cum ad expeditionem ex diversis convenerint numeris, aemulatione virtutis proelium
Abbreviated transcription (Latin):
⁊npterea nõ cessim s pũctim ferire
discebant nã cesim pugnãtes nõso
sa enim quoius impetuuenit nõ freq̃¬
ter int̾sicit. cũ ⁊ arimis uitalia defendãt ⁊ ossibus.
At ꝯtra puͤta duas untias adacta mortalis ẽ.
Necẽe ẽ eit uitalia penetret ꝯcqd ĩmergit. Dem̃
dũ ces unfertur brachium dextrum. latusq nudã
Iduncta uõ recto corpore infertur ⁊ adu̾saum s.i¬

Expanded text:
aeterea non caesim sed punctim ferire discebant. Nam caesim pugnantes non solsa enim, quovis impetu veniat, non frequenter interficit, cum et armis vitalia defendantur et ossibus; at contra puncta duas uncias adacta mortalis est; necesse est enim ut vitalia penetret quicquid immergitur. Deinde, dum caesa infertur, brachium dextrum latusque nudatur; puncta autem tecto corpore infertur et adversarium s
Abbreviated transcription (Latin):
Atento itiq. mimo. sepius relegẽdai
suntut incoria intelligentiamq ualeat
ꝯprebendi:Neccesse est enm inuictã esse
rem publicam. cuius impator militan ãte
pcepta quantos uolu̾it. faciat ex̾citus bellicos
¶Quead modum legio ꝯstituatur .u. ix̃

Expanded text:
tento itaque animo saepius relegenda sunt, ut memoria intellegentiaque valeant comprehendi. Necesse est enim invictam esse rem publicam cuius imperator militari arte percepta quantos voluerit facit exercitus bellicosos. V QVEMADMODVM LEGIO CONSTITVATVR Di
Abbreviated transcription (Latin):
to semper faciẽda st̃ locouli lignorũ
et pabuli ⁊ aque suppetat copias⁊ si
diuciuc omorandim sit loci salu
pusit officere. Tauendum ne tõrentibꝰ in¬
undari o sueu̾it campus ⁊ hoc caũ uim pacia¬

Expanded text:
to semper facienda sunt in loco, ubi lignorum et pabuli et aque suppetat copia; et sdiutius commorandum sit loci salubpossit officere. Considerandum ne torrentibus inundari consueverit campus et hoc casu vim patia
Abbreviated transcription (Latin):
solis ferret auxiliu ꝓstratis excitibus cep̾
ac domuit. inoq ꝯ gressu triumphãs bełx
omne ꝯ fecit: Nec minus annibal petituru
ytaliam. lacedemoniũ doctorẽ q̾ siuit amo¬
rum.cuius monitis tot ꝯsules tantasq le¬
giones inferior numo ac uirib Interemit
Igitur qui desid̾rat pacẽ preparet bellũ qyi
uictoriam cupit.milites imbuat diligẽtẽ
qui scdes optat euentus. Dimicet arte non
casusnero prouocare neo audet offendere.
quẽ intelligit suꝑiorẽ ẽẽ si pugnet

Expanded text:
solus ferret auxilium, prostratis exercitibus cepit solus ferret auxilium, prostratis exercitibus cepit ac domuit unoque congressu triumphans bellum omne confecit. Nec minus Hannibal petiturus Italiam Lacedaemonium doctorem quaesivit armorum, cuius monitis tot consules tantasque legiones inferior numero ac viribus interemit. Igitur qui desiderat pacem praeparet bellum; qui victoriam cupit milites imbuat diligenter; qui secundos optat eventus dimicet arte, non casu. Nemo provocare, nemo audet offendere, quem intellegit superiorem esse si pugnet
Abbreviated transcription (Latin):
plurib errogatur. Aqua deniq ip̃a nine
ritos. postea formidare ꝯfrctum. Uetere ᷤ at q
remedia difficliar exꝑim̃itis didicerãt nõ ta
nmm̾osos qua eruditos arimis excitꝰ hr̾e uo¬
iuerunt. Itaq in leuiorib bellis unã legio¬
ne mixtis auxiliis. hoc ẽ decẽ milia peditu
netatemq pugnandi prcepint edocen Qui
ros suma admiratonc laudandos laudandos
qui eã precipue. artẽ ãdiscere uoluerunt sine
aliqua alie artes ec̃ nõ possut. Horũ scꝙ̃tes
instituta rõam. marcii oꝑis p̾cepta ⁊ usũ re¬
tinuerunt. ⁊ literis prodiderunt. q ꝑdiusoa
mediocritatem meã breuiare Iussisti. ne uel
fastidium nasceretur explurimis uł pleĩtu¬
do fidei deeẽt imꝑus. Quantũ aũt inprelui
lacedemoniorum disciplina profuerit ut
omitam cetera. xantippi decłatur exẽplo. qri
attilium regulum. roanũq ex̾citum. seppe ⁊¬
uictorẽ cũ a cartaginẽsib nõ uirtute s ãte

Expanded text:
pluribus erogatur. Aqua denique ipsa nimipluribus erogatur. Aqua denique ipsa nimiritos postea formidare conflictum. Veteres autem qui remedia difficultatum experimentis didicerant non tam numerosos quam eruditos armis exercitus habere voluerunt. Itaque in levioribus bellis unam legionem mixtis auxiliis, hoc est decem milia peditum etatemque pugnandi praeceperint edocere. O viros summa admiratione laudandos, qui eam praecipue artem ediscere voluerunt sine qua aliae artes esse non possunt!Horum sequentes instituta Romani Martii operis praecepta et usu retinuerunt et litteris prodiderunt, quae per dmediocritatem meam adbreviare iussisti, ne vel fastidium nasceretur ex plurimis vel plenitudo fidei deesset in parvis. Quantum autem in proeliis Lacedaemoniorum disciplina profuerit, ut omittam cetera, Xanthippi declaratur exemplo, qui Atilium Regulum Romanumque exercitum saepe victorem, cum Carthaginiensibus non virtute sed arte
Abbreviated transcription (Latin):
nat. Ideo enim illa premissa sunt. ait hec in
quibus pitia certaminũ ⁊ uictoria summa
consistit. discipline ordine custedito ⁊ intlłi¬
gerentu celerius ⁊amplius adiuuaret. q
nec nõ ctiam equitum ad gerẽdum multitr¬
armorum. Nam cũ uersis. ⁊ darii ⁊ mitridatis
certorumq regum qui innumabiles ania¬
uerant ppłos exẽpla relegutur/ euidẽter ⁊¬
apparet nimium copiosos ex̾citus. magis
propria multicudine. qͣm iostium uirtute
de pressos. Nam plurib caĩo subiacetam¬
plior multitudo. Initinerib promolesua
semꝑ est tardior. In longiore aũt agmine
etiã apancis suꝑ uẽtum assolet pati. In lo¬
cis aut aspis uł fluminib tͣnseundis ꝓpt̾
impedimetorum moras. seppe decipitur.i
Idret̾ea in gẽti labore. nuosis animalibus
ẽquisq pãbula collignntur Rei quoqi
frumentane dificultis qui momini expedi¬
tione uitanda ẽ cito maiores fatigat ex̾citꝰ.
Nam quatum libet studiosius preparetur
annona tantomaturius deficit. quantoi

Expanded text:
nat. Ideo enim illa praemissa sunt ut haec, in quibus peritia certaminum et victoriae summa consistit, disciplinae ordine custodito et intellegerentur celerius et amplius adiuvarent. Enec non etiam equitum ad gerendum bellum multituaeritur armorum. Nam cum Xersis et Darii vel Mitridatis ceterorumque regum qui innumerabiles armaverant populos exempla releguntur, evidenter apparet nimium copiosos exercitus magis propria multitudine quam hostium virtute depressos. Nam pluribus casibus subiacet amplior multitudo. In itineribus pro mole sua semper est tardior; in longiore autem agmine etiam a paucis superventum adsolet pati; in locis autem asperis vel fluminibus transeundis propter impedimentorum moras saepe decipitur; praeterea ingenti labore numerosis animalibus equisque pabula colliguntur. Rei quoque frumentariae difficultas, quae in omni expeditione vitanda est, cito maiores fatigat exercitus. Nam quantolibet studio praeparetur annona, tanto maturius deficit quanto