comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est filii dexterȩ. dũ eos quise audiunt a sorte se¬
gregant popłi fidelis qͥ ad dexterã iudicis infu¬
turo. benedictionẽ est & regnũ ꝑcepturus ȩc̃nũ
⁊ales gͦ dicunt ad zorobabel & principes patrũ
edificemꝰ uobiscũ. quia ita ut uos quęrimus
am̃ ur̃m: cũ affectant heretiei auctoritatẽ
sibi prȩdicandi ȩque inter catholicos cribui.
ꝓmittentes se unã eandeq cũ eis rectȩ fidei
& oꝑationis tenere ac diligere castitatẽ: qua¬
tinus accepta potestate docendi in medio bo¬
ni seminis a quo apłs paulus cognomen ac¬
cepit ut sꝑmologus id ÷ semini uerbius dice¬
retur: ⁊reania nequã doctrinȩ occulte inter¬
serant Sic fecere quidã in niceno concilio quli
rectȩ fidei inter catholicos patres ñ catholica mente
subscripsert̃. Ut quo fidelib familiarius essent
admixti: eo recipiendȩ fidiȩ arrianȩ liberius lo¬
cũ struerent. Sic pelagitis inconcilio palestino he¬

Expanded text:
est filii dexterae, dum eos qui se audiunt, a sorte seest filii dexterae, dum eos qui se audiunt, a sorte segregant populi fidelis, qui ad dexteram Judicis in futuro benedictionem est et regnum percepturus aeternum. Tales ergo dicunt ad Zorobabel et principes patrum, Aedificemus vobiscum, quia ita ut vos quaerimus Deum vestrum, cum affectant haeretici auctoritatem sibi praedicandi aeque inter catholicos tribui, promittentes se unam eamdemque cum eis rectae fidei et operationis tenere ac diligere castitatem, quatenus accepta potestate docendi in medio boni seminis, a quo apostolus Paulus cognomen accepit, ut spermologos, id est, seminiverbius diceretur, zizania doctrinae occultae interserant. Sic fecere quidam in Nicaeno concilio, qui recte fidei inter catholicos Patres non catholica mente subscripserunt; ut quo fidelibus familiarius essent admixti, eo recipiendae perfidiae Arianae liberius locum struerent. Sic Pelagius in concilio Palaestino hae
Abbreviated transcription (Latin):
carent cẽpliĩ dnõ dõ isrł. Et accedentes ad zo¬
robabel & ad pͥncipes patrũ. dixert̃ eis. Edifice¬
mꝰ uobiscũ: quia ita ut uos quȩrimꝰ dm̃ urm.
hystoria quia hostes iudȩ & beniamin samari¬
tas dicit. quos captiuatis decẽ cribubus rex
assyriorũ de diuersis gentiũ popłis: inciuitates
eoꝵs &ẽ terras transtulit. Qui post modũ accep¬
ta lege dĩ & hanc exparte seruabant: & nichi¬
lominus eisdẽ quib antea si mula chris seruie.¬
bant. Hi gͦ quia ueros dĩ cultores ab ominabant̃.
polliciti sunt eis auxiliũ oꝑis. ut insocietatem
recepti possent inferre dispendiũ. ł acile autẽ
cuiuis patet qͥa tales popłi falsos fr̃s hoc est
hereticos & malos catholicos figuraliter expri
munt. Qui hostes sunt iudȩ hoc est confessionis
& laudis: quã ȩccła dño in pͣsenti ꝑfidẽ rectã &
opa fide digna offert. Hostes quoq benianiin hoc

Expanded text:
carent templum Domino Deo Israel; et accedentes ad Zocarent templum Domino Deo Israel; et accedentes ad Zorobabel et ad principes patrum, dixerunt eis: Aedificemus vobiscum quia ita ut vos, quaerimus Deum historia; quia hostes Judae et Benjamin Samaritas dicit, quos captivitatis decem tribubus rex Assyriorum de diversis gentium populis in civitates eorum et terras transtulit. Qui postmodum accepta Dei lege, et hanc ex parte servabant, et nihilominus eisdem quibus antea simulacris serviebant. Hi ergo, quia veros Dei cultores abominabantur, polliciti sunt eis auxilium operis, ut in societatem recepti possent inferre dispendium. Facile autem cuivis patet quia tales populi falsos fratres, hoc est haereticos et malos catholui hostes sunt Judae, hoc est confessionis et laudis, quam Ecclesia Domino in praesenti per fidem rectam et opera fide digna offert. Hostes quoque Benjamin, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ne tẽpli spũalis. fletꝰ simul & leticia pͥn¬
cipib patrũ nascitua. Gaudent nanq
doctores scĩ in salute poenitentiũ. lugent
qr unquã poenitenda cõmiserint : &ẽ non
semꝑ in auctoris sui uoluntate ꝑstgerunt
Exutrant ipsi de sua salute qui ꝑ poeni¬
tentiũ a morte animȩ surrexerunt:
lugent se unquã peccando uitã arimȩ ꝑdidisse.
Lȩtant᷑ & neophiti grã sui redẽptoris se esse col¬
lectos. dolent se cum toto genere humano iN
primo parente perisse: & quasi corrupto abhosti¬
b tẽplo dĩ. statu uidelicet corporis & animȩ
immortalis. in babybonẽ id ÷ confusionẽ prȩ¬
sentis exilii se fuisse transmigratos. Uerũ qͥa
crescentib bonorũ ꝓfectib crescit parit̾ inuidia
malorũ. neq unquã int̾ augm̃ta piorũ deert̃
tẽptam̃ta prauorũ. quel bonũ ficte ostentando.
uł apte maluĩ ingerendo scõs lȩdere conentur:
recte subiungitua. Audierunt autẽ hostes
uide &e beniam in: quia filii captiuitatis ȩdifi¬

Expanded text:
ne templi spiritualis fletus et laetitia simul principibus nascitur. Gaudent namque doctores sancti in salute poenitentium; lugent, quia unquam poenitenda commiserint, et non semper in Auctoris sui voluntate perstiterint. Exsultant ipsi de sua salute qui per poenitentiam a morte animae surrexerunt; lugent se unquam peccando vitam animae perdidisse. Laetantur et neophyti gratia sui Redemptoris se esse collectos; dolent se cum toto genere humano in primo parente perisse, et quasi corrupto ab hostibus templo Dei, statu videlicet corporis et animae immortalis, in Babylonem, id est, confusionem praesentis exsilii se fuisse transmigratos. Verum quia, crescentibus bonorum profectibus, crescit pariter invidia malorum, neque unquam inter augmenta piorum deerunt tentamenta pravorum, qui vel bonum ficte ostentando, vel aperte malum ingerendo, sanctos laedere conentur, recte subjungitur: Audierunt autem hostes Judae et Benjamin quia filii captivitatis aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
in cęsarea obꝑsecutionẽ iudeoꝵ ab officio
edificandȩ domus dĩ linguã compescuit:
ecce sequentiũ hereticorũ insidus beatus
athanasius plurib annis patria ꝓfugus.
ambrosius in sua ciuitate obsessus: hyla¬
rius in exilium relegatus. eusebius mar¬
tyriũ passus: plures in affrica epĩ linguis
abscisis a sua ꝑuintia eiecti. alii atq alii
diuersis penis uexati uł incerempti. domuiꝰ
dĩ quã ȩdificauert̃ popłis t̃re: hoc ÷ ho¬
minib sua querentib ñ quȩ sunt itsu
xĩi ꝓ phanandã dimisere. donec cẽpore
diuinitus ꝓuiso denuo sapientibus archi¬
tectis reedificande post captiuitatẽ eiuso ẽ
domus copia suꝑpeteret: id .ẽ. donec cacho¬
licis patrib restaurandȩ post de prehen¬
sas ac suꝑatas hȩreses ȩccłȩ facultas daret᷑
onduxert̃ autẽ aduersus eos consilia¬

Expanded text:
in Caesarea ob persecutionem Judaeorum , ab officio in Caesarea ob persecutionem Judaeorum , ab officio aedificandae domus Dei linguam compescuit; ecce sequentium haereticorum insidiis, beatus Athanasius pluribus annis patria profugus, Ambrosius in sua civitate obsessus, Hilarius in exsilium relegatus, Eusebius martyrium passus; plures in Africa episcopi linguis abscisis, a sua provincia ejecti, alii atque alii diversis poenis vexati vel interempti, domum Dei, quam aedificaverant, populis terrae, hoc est hominibus sua quaerentibus, non quae sunt Jesu Christi, profanandam demisere; donec tempore divinitus proviso, denuo sapientibus architectis reaedificandae post captivitatem ejusdem domus copia suppeteret; id est, donec catholicis Patribus restaurandae, post deprehensas ac superatas haereses, Ecclesiae facultas daretur. Conduxerunt autem adversum eos consilia
Abbreviated transcription (Latin):
bimꝰ d ño dõ nr̃o. Non est hereticorũ ȩdificare
domũ dnĩ quȩ est eccła. a quã ipsi ꝓbantua
esse alieni: s eorũ solũmodo qui xp̃o uero regi
ac sacerdoti adhȩrentes principes patrum uo¬
cari meruerunt. obcurã uidelicet piã quã
habent erga eos qui dm̃ uidere desiderant:
qd interpretatur isrł. Nactũ est gͥ. popłs¬
eos inȩdificando. Recte popłm tr̃ȩ dicit eos qͥ
oꝑarios ueritatis turbare. atq opus celeste
temptabant impedire. Popłm autẽ iuda.
id ÷ confitentẽ & głificantẽ. eũ qui integra
mente dño dõ suo edificare. hoc est ad eius
uoluntatẽ faciendã głamq quęrendã om¬
niũ qͦs posset animos atq ora conuertere
quȩrebat. Quotiens autẽ heretici ñ solũ
inciuitatib singulis: uerũ &̾ in ꝓuintus
in tegris uł ꝑuerse docendo. uel etiã hosti¬
liter seuiendo dognia uerȩ confessionis im¬
pedierint: utinã nesciremus. Nã ut de
magistro gentiuĩ sileamꝰ. qui biennio uinctꝰ

Expanded text:
m Deo nostro, etc. Non est haereticorum aedificare domum Domini, quae est Ecclesia, a qua ipsi probantur esse alieni; sed eorum solummodo qui Christo vero regi ac sacerdoti adhaerentes, principes patrum vocari meruerunt, ob curam videlicet piam, quam habent erga eos qui Deum videre desiderant, quod interpretatur Israel. Factum est igiet, etc. Recte populum terrae dicit eos, qui operarios veritatis turbabant, atque opus Ecclesiae tentabant impedire. Populum autem Juda, id est, confitentem, et glorificantem eum qui integra mente Domino Deo suo aedificare, hoc est ejus voluntatem faciendam, gloriam quaerendam, omnium quos posset animos atque ora convertere quaerebat. Quoties autem haeretici non solum in civitatibus singulis, verum et in provinciis integris vel perverse docendo, vel etiam hostiliter saeviendo, dogma verae confessionis impedierint, utinam nesciremus. Nam ut de magistro gentium sileamus, qui biennio vinctus
Abbreviated transcription (Latin):
diissimũ tsri regẽ habens adiutorem:
hoc eũ artificib doctissimis ꝓut uoluit fecit
Ite maior erat gła domus illiꝰ nouissime ꝗͣ
pͥmȩ : quia in priore domo cultores uete¬
ris testamenti legis &e ꝓpħarũ seripta popłis
predicabant in scđa autẽ xp̃c & apłigrãm¬

Expanded text:
ditissimum Tyri regem habens adjutorem, ditissimum Tyri regem habens adjutorem, hoc cum artificibus doctissimis, prout voluit, fecit. Item major erit gloria domus illius novissimae quam primae; quia in priore domo cultores Veteris Testamenti, legis et prophetarum scripta populis praedicabant. In secunda autem Chr
Abbreviated transcription (Latin):
tẽplũ prius. fundato & hoc tẽplo corã
oculis suis: partim fletus. partim gaudũ
uoces emittebant. Gaudiĩ quidẽ : quia tẽ¬
plũ dñi qđ destructũ fuerat iã restaura¬
ri coepisset. Fletus uͦ: quia dolebant cer¬
nentes quantũ pauꝑies cȩptus illius tẽpo¬
ris a magnificentissima quondã salomonis
potentia qua prius templũ fundatũ ẽ. dista¬
ret: Letabant᷑ multũ: quia soluti a capti¬
uitate tẽplũ reȩdificandi facultatẽ acce¬
ꝑant. sed flebant uoce magna: qr prius tẽ¬
plũ obsua scelera nouerant esse dirutũ. cuiꝰ
nec magnitudinẽ ipsi nec decorẽ ullatenꝰ
equiꝑare ualebant. Nã qͦd ꝓpħa dicebat:
domus. sed̃ ad rem ipsã ꝑtinet. Quia maioris
miraculi & euidentioris erat diuinȩ uirtu¬
tis: qđ paucȩ captiuorũ reliquiȩ inimicis
etiã resistentib tantũ opus ꝑficere ualuert̃
Quanquã rex opulentissimꝰ nullũ omĩ modis
habens aduersariũ. immo potentissimũ ac

Expanded text:
templum prius fundatum, et hoc templum coram oculis suis, partim fletus, partim gaudii voces emittebant. Gaudii quidem, quia templum Domini, quod destructum fuerat, jam restaurari coepisset. Fletus vero, quia dolebant, cernentes quantum paries coeptus illius temporis a magnificentissima quondam Salomonis potentia, qua prius templum fundatum est, distaret. Laetabantur multum, quia soluti a captivitate, templum reaedificandi facultatem acceperant. Sed flebant voce magna, quia prius templum ob sua scelera noverant esse dirutum, cujus nec magnitudinem ipsi, nec decorem ullatenus aequiparare valebant Nam quia propheta dicebat: domus, sed ad rem ipsam pertinet; quia majoris miraculi, et evidentioris erat divinae virtutis, quod paucae captivorum reliquiae inimicis etiam resistentibus tantum opus perficere valuerunt, quam quod rex opulentissimus, nullum omnino habens adversarium, imo potentissimum ac
Abbreviated transcription (Latin):
auctoris: Laudant etiã illũ ꝑmanũ dđ regis
isrł. cũ ipsius dñi & saluatoris ea quȩ ꝑ carnẽ
gessit oꝑa diligent᷑ considerare. & in quantũ
sufficiunt imitari satagunt. Plurimi etiã

Expanded text:
auctoris. Laudant etiam illum per manum David regis auctoris. Laudant etiam illum per manum David regis Israel, cum ipsius Domini et Salvatoris ea quae per carnem gessit opera diligenter considerare, et in quantum sufficiunt imitari satagunt. Plurimi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
& confiterent᷑ dño: ꝑmanus dauid hoc est
iuxta dispositionẽ eiꝰ hoc fecisse intelligen¬
disunt. Iuxta mysticũ uͦ sensũ fundato
a cementariis tẽplo dnĩ stant sacerdotes iN
ornatu suo cum tubis: cũ conuersis ab erro.¬
re peccatorib & fundata in corde illoꝵ fide
ac dilectione xp̃i. congaudent om̃s ꝗͥ audi¬
unt ȩccłarũ magistri : seq ipsos sollertius
oꝑib bonis ornantes cubis doctrinȩ saluta¬
ris insonant. quatinus & exemplo uirtutũ
& horiamento sermonũ ad iuuent bona
coepta eorũ: qui uel nuꝑ ipsi poenitendo ad
grãm xp̃i conuenere. uł nuꝑ alios ad grãm
xp̃i docendo conuertere.Stant & leuitȩ
ut laudent dm̃ in cimbalis: cũ etiã scd̾i
ordinis ministri ad informationẽ neo phi¬
torũ piis actib suo conditori deseruiunt.¬
& hoc in mutuȩ dilcedine caritatis.
Cymbala nanq quȩ se inuicẽ tangunt
ut sonent. aptissime oꝑa caritatis expͥmuNt.
quib alterutrũ se scĩ ad laudẽ sui ex ettañ

Expanded text:
 confiterentur Domino, per manus David, hoc est juxta dispositionem ejus hoc fecisse intelligendi sunt. Juxta mysticum vero sensum, fundato a caementariis templo Domini, stant sacerdotes in ornatu suo cum tubis, cum conversis ab errore peccatoribus, et fundata in corde illorum fide ac dilectione Christi, congaudent omnes qui audiunt Ecclesiarum magistri; seque ipsos solertius operibus bonis ornantes, tubis doctrinae salutaris insonant, quatenus et exemplo virtutum, et hortamento sermonum adjuvent bona coepta eorum qui vel nuper ipsi poenitendo ad gratiam Christi convenire, vel nuper alios ad gratiam Christi docendo convertere. Stant et Levitae, ut laudent Deum in cymbalis, cum etiam secundi ordinis ministri ad informationem neophytarum piis actibus suo Conditori deserviunt, et hoc in mutuae dulcedine charitatis. Cymbala namque, quae se invicem tangunt ut resonent, aptissime opera charitatis exprimunt, quibus alterutrum se sancti ad laudem sui excitant
Abbreviated transcription (Latin):
nunqu̾a antea cȩlestib obsequus oꝑam dare
ꝓbant᷑ Sed & hodie multis qͥ in pace ȩccłȩ negle¬
gent̃ uixerant: subito errasse & in flagicia aliqua
cecidisse ꝓfuit. dũ post casũ poenitendo erecti:
uigilantius dño seruire coeꝑunt. Et qͥ pigri ac
desides in innocentia stare uidebant᷑: ꝑaccidentem
sibi ruinã ad moniti sunt sollertius erga sui custo¬
diã contra om̃s antiqui hostis insidias accingi.
ita ut qui nec ꝓpriã uitã curando offenderant.
post modũ etiã fraternȩ salutis cũ sua erectione
curã gerant. Om̃is gͥ popłs reuertentiũ de babylo¬
ne in ierłm curã templi restaurandi sed maxime
leuitȩ & filii uida habuere. uidelicet ꝓpter sacer¬
dotalẽ simul & regiã scȩ̃ eccłȩ dignitatẽ. Rega¬
lis enĩ prȩcipue & sacerdotalis tribus templũ ȩdificant
quia om̃s nimirũ qui corda fideliũ uł docendo
uel bene uiuendo instituunt. ad corpus ȩterni

Expanded text:
nunquam antea coelestibus obsequiis operam dare nunquam antea coelestibus obsequiis operam dare probantur. Sed et hodie multis qui in pace Ecclesiae negligenter vixerant, subito errasse, et in flagitia aliqua cecidisse profuit, dum post casum poenitendo erecti, vigilantius Domino servire coeperunt; et qui pigri ad desides in innocentia stare videbantur, per accidentem sibi ruinam admoniti sunt solertius erga sui custodiam contra omnes antiqui hostis insidias accingi; ita ut qui nec propriam vitam curando offenderant, postmodum etiam fraternae salutis cum sua erectione curam gerant. Omnis igitur populus revertentium de Babylone in Jerusalem, curam templi restaurandi, sed maxime Levitae, et filii Juda habuere, videlicet propter sacerdotalem simul et regiam sanctae Ecclesiae dignitatem. Regalis enim praecipue et sacerdotalis tribus templum aedificant; quia omnes nimirum, qui corda fidelium vel docendo vel bene vivendo instituunt, ad corpus aeterni
Abbreviated transcription (Latin):
constituti fuerint a uiginti annis &e supra adur¬
gendũ opus dñi. De quib fuit & cedmiel &̾ filii
anad qui parit᷑ in iuncto sibi eidẽ oꝑicũ filiis
&e fr̃ib suis curã adhibuisse narrant᷑. Deniq
sup̃ in cathalogo popłi isrł: hi post sacerdotes pri-¬
mi leuitarũ nominatim cõmemorant᷑. Leuitȩ
inqͥt filii iosue & cedmiel filiorũ odeuiȩ: septua
eos &e patriarchas fuisse leuitarũ temporis illiꝰ
Vbi bene filii uida in medio leuitarũ int̃ponus.
qͥsimuł instaurando templodñi curã impende¬
rint: &̃ hi ꝓptꝰ eundẽ pietatis consensũ quasi unꝰ
stetisse cõmemorant᷑. Hic nanq est ille de quo
prediximꝰ nob̾ semꝑ imitandꝰ ordo uirtutis: ut
eccłam scãm & dicati dõ gradus om̃s. & cõmu¬
nis popłi totius deuotio ꝓ suo quisq modulo
edificet. Notandũq & crebrius rememorandũ.
quantũ honi popło malũ captiuitatis contule¬
rio: de qua eruti tanta intentione om̃is quanta

Expanded text:
nstituti fuerint a viginti annis et supra ad urgendum opus Domini; de quibus fuit et Cedmiel, et filii Henadad, qui pariter injuncto sibi eidem operi, cum filiis et fratribus suis curam adhibuisse narrantur; denique supra in catalogo populi Israel, hi post sacerdotes, primi Levitarum nominatim commemorantur. Levitae, inquit, filii Josue, et Cedmiel filiorum Odeviae LXXIV eos et patriarchas fuisse Levitarum temporis illius. Ubi bene filii Juda in medio Levitarum interponuntur, qui simul instaurando templo Domini curam impenderint; et hi propter eumdem pietatis consensum quasi unus stetisse commemorantur. Hic namque est ille, de quo praediximus, nobis semper imitandus ordo virtutis, ut Ecclesiam sanctam, et dicati Deo gradus omnes, et communis populi totius devotio pro suo quisque modulo aedificet. Notandumque, et crebrius rememorandum, quantum boni populo malum captivitatis contulerit; de qua eruti tanta omnes intentione, quanta
Abbreviated transcription (Latin):
consueuerant tubis ꝑsonantes. & cor popłi
ad suauitatẽ suꝑnȩ laudis accendentes: leui.¬
tȩ autẽ in cymbalis bene sonantib ym¬
nos dño concinentes. popłs uͦ clamore cõmuni¬
affectũ sui cordis inlaudando dnm ostendens.
quos ipse instituit concinentes: siue qđ dauid
in collocatione arcȩ pͥncipẽ fecit ad confiten¬
dũ dnõ asaph & fr̃s eius. ut uerba dierũ
testant᷑. De quo rursũ dicit᷑: quia filii eiꝰ
sub manc ipsius erant ꝓpħantes uxta regẽ.

Expanded text:
consueverant, tubis personantes et cor populi ad suavitatem supernae laudis accendentes; Levitae in cymbalis bene sonantibus hymnos Domino concinentes; populus communi caffectum sui cordis in laudando Dominum ostendens. quos ipse instituit, concinentes, sive quia David in collocatione arcae principem fecit ad confitendum Domino Asaph et fratres ejus, ut Verba dierum testantur, de quo rursum dicitur: Quia filii ejus sub
Abbreviated transcription (Latin):
in hac ꝑfectione fidei & generalit᷑ om̃is ȩccła
ꝑbaptisma a morte suscitat᷑ peccatorũ. &
cũ post baptisma denuo mortẽ peccati in¬
currimꝰ. ꝑ eandẽ necesse ÷ fidẽ poenitendo
reuiuis camꝰ: ac ꝑ reconciliationẽ sacerdotũ
eccłe rursus fidelium cȩtui reddamur

Expanded text:
 perfectione fidei, et generaliter omnis Ecclesia per baptisma a morte suscitatur peccatorum; et cum post baptisma denuo mortem peccati incurrimus, per eamdem necesse est fidem poenitendo reviviscamus, ac per reconciliationem sacerdotum Ecclesiae rursus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iam ꝑfectus fide extiat. & priusquã oꝑa
fidei ex equeret᷑ dicente scriptura. credidit
abrahã dõ. & neputatũ est illi adiusticiã
Cũ uͥ fidei ꝑfectȩ oꝑis quoq boni plenitudinẽ
addidit offerens isaac filiũ suꝑaltare: qͣsi
etiã tẽpͥlo constructo ꝑfectiora dõ obtulit
holo causta. Quia nimirũ singuli actus si¬
ue gressus piȩ deuotionis. uelut ordines st̃
lapidũ politorũ. quib nos in corde dilectã
deo domũ habitationẽq construimues.
Quom autẽ filii transmigrationis post alta¬
re constructũ. post oblata dõ holo causta
adecuficandũ templũ ꝑuenerint: subse¬
quenter ostenditur. Nederunt autẽ inꝗtat¬
pecunias latomis & cementariis. cibũ quoq & po

Expanded text:
cum perfectus jam fide exstitit et priusquam opera cum perfectus jam fide exstitit et priusquam opera fidei exsequeretur, dicente Scriptura: Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . Cum ergo fidei perfectae operis quoque boni plenitudinem addidit, offerens Isaac filium suum super altare, quasi etiam templo constructo, perfectiora Deo obtulit holocausta; quia nimirum singuli actus sive gressus piae devotionis, velut ordines sunt lapidum politorum, quibus nostro in corde dilectam Deo domum habitationemque construimus. Quomodo autem filii transmigrationis post altare constructum, post oblata Deo holocausta, ad aedificandum templum pervenerint, subsequenter ostenditur. Dederunt autem pecunias latomis et caementariis, etc. Lato
Abbreviated transcription (Latin):
timas uł sacrificia qm holo causta. hoc ẽ to¬
tas incensas oblationes dño obtulisse reperi¬
unt᷑: qr torũ necesse. ẽ. bene uiuendo. & ali¬
citis etiã continendo suo creatori mancipet
qͥsq male uiuentes cupit ab illicitis actib
docendo cõpescere: ut & merito bonȩ actio¬
nis suꝑnum copiosius inprędicando obtine¬
at auxiliũ & exẽplo eiusdẽ boni oꝑis suos
auditores adea quȩ docet: efficacius sequen¬
da ꝓuocet. Potest etiã ita mystice inter¬
pritari. qͥd edificato altari holo causta offe¬
rant dõ s necdũ templũ ȩdificent. hi qui
nup ad dnm conuersi. mox fide eiꝰ agnita
rantũ indiligendo illũ coto ex corde in ar¬
descant ut iã inter ꝑfectos annumerari
ualeant: etiã si necdũ bona qͦ cupiunt oꝑan¬
di ac ꝑficiendi tẽpus siue facultatẽ accipi¬
ant. Huuismodi holocaustũ beatꝰ abrahã
onõ & sinondũ constructo tẽplo obtulit.

Expanded text:
timas, vel sacrificia, quam holocausta, hoc est totimas, vel sacrificia, quam holocausta, hoc est totas incensas oblationes, Deo obtulisse reperiuntur: quia totum se, necesse est, bene vivendo, et a licitis etiam continendo, suo Creatori mancipet, quisque male vivens cupit ab illicitis actibus docendo compescere, ut et merito bonae actionis supernum copiosius in praedicando obtineat auxilium, et exemplo ejusdem boni operis suos auditores ad ea quae docet efficacius sequenda provocet. Potest etiam ita mystice interpretari, quod, aedificato altari, holocausta offerant Deo, sed necdum templum aedificant hi qui nuper ad Dominum conversi, mox fide ejus agnita, tanto diligendo illum toto ex corde inardescunt, ut jam inter perfectos adnumerari valeant, etiamsi necdum bona quae cupiunt, operandi ac perficiendi tempus sive facultatem accipiant. Hujusmodi holocaustum beatus Abraham Domino, etsi nondum constructo templo, obtulit,
Abbreviated transcription (Latin):
Per fidẽ habitare xp̃m in cordib ur̃is. Qui gͦ
de captiuitate lib̾ati ierusolimã uenerant᷑:
ȩdificare quidẽ tẽplũ disposuerunt. qͦd etiã
post modũ oꝑe patrast̃ s pͥmũ edificat o
altari se ipsos cotidianis holocaustomatib dño
commendabant. ut sic purgatiores adȩdifi¬
candũ tẽplũ mererentur eccłȩ. Sic autem
e inspũali edificatione. sic om̃i modis neces
se÷ ut quisqͥs alios docere decreuerit: priꝰ
se ipsũ doceat. Qui ꝑximos ad timorẽ uel
amorẽ dĩ instituere intendit: pͥmo se ipsũ
instantus dõ seruiendo dignũ doctoris of¬
ficio reddat ne audiat ab apło. Qui gͦ doces
aliũ. te ipsũ nondoces: Qui pͣdicas ñ furan¬
dũ furaris: Unde cẽ ipse dese apł̃s. Castigo
inqͥt corpus meũ & seruituti subicio: ne forte
alus p̃dicans ipse rȩꝓbus efficiar. Quaꝓpt̃
apte filii transmigrationis ñ ullas alias uic¬

Expanded text:
Per fidem habitare Christum in cordibus vestris . Qui ergo Per fidem habitare Christum in cordibus vestris . Qui ergo de captivitate liberati Hierosolymam venerant, aedificare quidem templum disposuerunt, quod etiam postmodum opere patrarunt; sed primum aedificato altari, seipsos quotidianis holocaustomatibus Domino commendabant, ut sic purgatiores ad aedificandum templum mererentur accedere. Sic autem et in spirituali aedificatione, sic omnimodo necesse est, ut quisquis alios docere decreverit, prius seipsum doceat; qui proximus ad timorem vel amorem Dei instituere intendit, primo seipsum instantius Deo serviendo dignum doctoris officio reddat, ne audiat ab Apostolo: Qui ergo doces alium, teipsum non doces? qui praedicas non furandum, furaris ? Unde et ipse de se Apostolus: Castigo, inquit, corpus meum, et servituti subjicio: ne forte aliis praedicans, ipse reprobus efficiar . Quapropter apte filii transmigrationis, non ullas alias vic
Abbreviated transcription (Latin):
placaret. Inquo loco & qͥndã abrahã filium
obtulisse ꝑhibet᷑. & deinde edificato a salo¬
mone tẽplo altare holocaustorũ constat
esse locatũ. Quintȩ nunc ȩtatis ex ordium
iosue filiꝰ iosedech sacerdos magnꝰ & zorobabel
filius salathiel ȩdificato in eodẽ loco altari.
& oblatis dõ holocaustis. mox ut discusso iu¬
go longe captiuitatis ierusolimã redire de¬
dicarunt. ac deinde holo causto ugi coti¬
die dnm̃ sibi placare curabant. Quȩ cuncta
infigurã prȩcessert̃ eiꝰ qui in sex ȩtate uen¬
turꝰ incarnẽ. & hostia eiusdẽ suȩ carnis ac san¬
guinis totũ erat orbẽ redẽpturus. Edificato
gͥ altari & oblatis dõ holocaustis: sequit᷑ scriptu¬
ra dicens. Porro templũ dĩ fundatũ nec¬
dũ erat fundatio tẽpli dĩ illorũ hoc in loco
typice figurã tenet. qui nuꝑ ad fidẽ conuersi
locũ mansionẽq dño in suo corde & corpore

Expanded text:
placaret . In quo loco et quondam Abraham filium placaret . In quo loco et quondam Abraham filium obtulisse perhibetur; et deinde aedificato a Salomone templo altare holocaustorum constat esse locatum. Quintae nunc aetatis exordium Josue filius Josedech sacerdos magnus, et Zorobabel filius Salathiel, aedificato in eodem loco altari, et oblatis Deo holocaustis, mox ut discusso jugo longae captivitatis, Hierosolymam rediere, dedicarunt; ac deinde holocausto jugi quotidie Dominum sibi placare curabant. Quae cuncta in figuram praecesserunt ejus qui in sexta aetate venturus in carne, et hostia ejusdem suae carnis ac sanguinis totum orbem erat redempturus. Aedificato igitur altari, et oblatis Deo holocaustis, sequitur Scriptura dicens: Porro templum Dei fundatum necdum erat. Fundatio templi Dei, illorum hoc in loco typice figuram tenet, qui nuper ad fidem conversi, locum mansionemque Domino in suo corde et corpore
Abbreviated transcription (Latin):
& post annos sex a iuda machabeo renouatũ fuis¬
se memorat᷑. Et accepert᷑ in qͥt lapides integros
scđ̾m legẽ: & ȩdificauerunt altare nouũ scom
illud qđ fuit prius. Notandũ quoq qđ initiũ
quintȩ ȩtatis mundi sic̃ & quattuor p̾cedenti¬
ũ. oblatis dño holo caustis consecrat᷑. In prima
nanq ȩtate beatꝰ ꝓthomartyr abel primus
elector de primogenitis ouiũ suarũ. & de
adipib earũ dõ holo causta obtulit. ingres¬
sũq scłi nascentis & pͥmo hostiis pecoꝵ. & ad
extremũ ꝓprio cruore dicauit. Scd̾e exortũ
ȩtatis: noe oblatis dõ holocaustis de cunctis
quȩ arca continuerat animalib mundis
consecrauit. Terciã ȩtatẽ melchi sedech sacer¬
dos dĩ sũmi: & abrahã patriarcha. hic pane
&e uino: ille ꝓprio filio dõ oblato sacrarunt
uocato eiꝰ nomine. consecrauit. Quartã ȩtatẽ
rex dauid dñõ consecrauit. edificato altari

Expanded text:
et post annos sex a Juda Machabaeo renovandum fuiset post annos sex a Juda Machabaeo renovandum fuisse memoratur . Et acceperunt, inquit, lapides integros secundum legem, et aedificaverunt altare novum secundum illud quod fuit prius. Notandum quoque, quod initium quintae aetatis mundi, sicut et quatuor praecedentium, oblatis Domino holocaustis consecratur. In prima namque aetate beatus protomartyr Abel, primo omnium electorum, de primogenitis ovium suarum, et de adipibus earum, Deo holocausta obtulit, ingressumque saeculi nascentis, et primo hostiis pecorum, et ad extremum proprio cruore dicavit. Secundae exortum aetatis Noe, oblatis Deo holocaustis de cunctis quae arca continuerat animabus mundis consecravit. Tertiam aetatem Melchisedec sacerdos Dei summi, et Abraham patriarcha, hic pane et vino, ille proprio filio Deo oblato, sacratum,vocato ejus nomine, consecravit. Quartam aetatem rex David Domino consecravit, aedificato altari
Abbreviated transcription (Latin):
Atq ideo recte holocaustũ dño in eodẽ sabbato offer¬
tur : quia nimirũ ille ueracit̾ a seruitio peccatib¬
ber reddit᷑. cuiꝰ totũ cor igne suꝑni amoris accen¬
dit᷑. Notandũ autẽ iuxta literã qͦd septimo mense
congregatus esse popłs in ierłm: ibidemq congre¬
gatis om̃ib iosue & zorobabel cũ fr̃ib suis altare
ȩdificasse. atq a primo die eiusdẽ mensis septimi
holocaustũ dño obtulisse referunt᷑. Unde colligit᷑
hoc altare multũ citato oꝑe de lapidib impolitis
conpositũ: & ñ sicut olim de ligno fabre factũ. atq
ȩreis esse laminis cooꝑtũ. Neq enĩ aliter tã & si plu¬
rima fabricantiũ turba instante. potuit una eadẽq
die qua cȩptũ est ꝑfici: atq ad offerendũ in eo ho¬
locqstum prȩparari. Nã & in libro machabeorum
de lapidib factũ ꝓbat᷑. ubi abethnicis prophanatũ.

Expanded text:
. Atque ideo recte holocaustum Domino in eodem sabbato offer. Atque ideo recte holocaustum Domino in eodem sabbato offertur, quia nimirum ille veraciter a servitio peccati liber redditur, cujus totum cor igne amoris incenditur. Notandum autem, juxta litteram, quod septimo mense congregatus esse populus in Jerusalem, ibidemque congregatis omnibus Josue et Zorababel cum fratribus suis altare aedificasse, atque a primo die ejusdem mensis septimi holocaustem Domino obtulisse referuntur. Unde colligitur, hoc altare multum citato opere de lapidibus impolitis compositum, et non sicut olim de ligno fabrefactum, atque aereis esse laminis coopertum. Neque enim aliter, tametsi plurima fabricantium turba instante, potuit una eademque die, qua coeptum est perfici atque ad offerendum in eo holocaustum praeparari. Nam et in libro Machabaeorum de lapidibus factum probatur, ubi ab ethnicis profanatum,
Abbreviated transcription (Latin):
implere. & canticũ nouũ suꝑnȩ laudis inȩdificatio¬
ne domꝰ dñi ualeant resonare. De cuiꝰ uidelicet
mensis obseruatione. dñs ita mystice p̾cepit. Men¬
se septimo prima die mensis: erit uob̾ sabbatũ me¬
moriale clangentib cubis. & uocabit᷑ scm̃. Om̃e opus
seruile ñ facietis in eo: & offereas holocaustũ dnõ.
Sabbatũ quippe memoriale id ÷ requies erit prima
mensis huius die : cũ mens accensa diuinitꝰ a tẽpora¬
lib sese illecebris abstinuerit. & in contemplanda
dĩ uoluntate uacare contenderit. Clangunt tubis
sacerdotes: cũ fideles eã quã conceꝑint flagrantiã
internȩ suauitatis etiã ꝑximis p̃dicare satagunt.
Ome opus seruile ñfit incali sabbato: cũ abom̃i delec¬
catione & contagio peccati quantũ in hac uita potest
mens se plena dõ immunẽ seruauerit. Seruile nanq
opꝰ peccatũ est: quia qͥ facit peccatũ. seruus est peccati

Expanded text:
implere, et canticum novum supernae laudis in aedificatioimplere, et canticum novum supernae laudis in aedificatione domus Domini valeant resonare. De cujus videlicet mensis observatione Dominus ita mystice praecepit: Mense septimo, prima die mensis erit vobis sabbatum memoriale, clangentibus tubis, et vocabitur sanctum; omne opus servile non facietis in eo, et offeretis holocaustum Domino . Sabbatum quippe memoriale, id est, requies erit prima mensis hujus die, cum mens accensa divinitus, a temporalibus sese illecebris abstinuerit, et in contemplanda Dei voluntate contenderit. Clangunt tubis sacerdotes, cum fideles eam quam coeperint flagrantiam internae suavitatis, etiam proximis praedicare satagunt. Omne opus servile non fit in tali sabbato, cum ab omni delectatione et contagio peccati, quantum in hac vita potest, mens se placendo Deo immunem servaverit; servile namque opus peccatum est. Quia qui facit peccatum servus est peccati
Abbreviated transcription (Latin):
Nlocaustũ dñõ Suꝑius dictũ est: septimũ
mense septiformẽ grẽ spũalis illustrationẽ desis¬
nart Unde bene nunc dr̃ qm̃ a primo die meñ¬
sis septimi coeꝑunt offerre holo caustũ dñõ. q
nimiruĩ abipso exordio diuinȩ inspirationiẽ
necesse est humana conscientia immutetur. ac ne¬
glectis infimis delectationib inea qͣ dñi sunt
a die primo mensis septimi. hoc ÷ a pͥma illustra¬
tione grẽ cȩlestis offerebant holocausta uirtutũ
dño: qui suꝑueniente in igneis linguis spũ sc̃õ. mox
uelut ab eo qđ fuerant immutati: nouis iã intimi
amoris facib ardere. & omniũ linguis gentiũ mag¬
nalia dĩ prȩdicare coeꝑunt: atq adeo sunt huic
holocausto dediti. immo ipsi holocaustũ facti: ut fa¬
cilius occidi ab eis qͥ contraria sapiebant. qm a sua
intentione possent ireuocari Unde merito idẽ
mensis septimꝰ apud hebreos nouus annꝰ uocatua:
lib datur: ut mandatũ nouũ mutuȩ dilectionis

Expanded text:
locaustum, etc. Saepius dictum est, septimum mensem, septiformem gratiae spiritualis illustrationem designare. Unde bene nunc dicitur: Quoniam a primo die mensis septimi coeperunt offerre holocaustum Domino, quia nimirum ab ipso exordio divinae inspirationis, necesse est humana conscientia immutetur, ac neglectis infimis delectationibus, in ea quae Domini sunt, A die primo mensis septimi, hoc est a prima illustratione gratiae coelestis, offerebant holocausta virtutum Domino, qui superveniente in igneis linguis Spiritu sancto, mox velut ab eo quod fuerant immutati, novis jam intimi amoris facibus ardere, et omnium linguis gentium magnalia Dei praedicare coeperunt; atque adeo sunt hoc holocausto dediti, imo ipsi holocaustum factum, ut facilius occidi ab eis, qui contraria sapiebant, quam a sua intentione possent revocari. Unde merito idem mensis septimus apud Hebraeos novus annus vocatur; ritus fidelibus datur, ut mandatum novum mutuae dilectionis
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est impiorũ. quorũ conuersatio ñ incȩ¬
lis. sed in amaris est ꝑturbationib scłi fuie¬
tuantis. A brenunciemꝰ om̃ib pompis atq
oꝑib eiꝰ. ac deinde ad pulchritudinẽ ꝑue¬
niamꝰ fidei: qua scãm crinitatẽ᷑ unũ & uerũ chi

Expanded text:
hoc est impiorum; quorum conversatio non est in coehoc est impiorum; quorum conversatio non est in coelis, sed in maris est perturbationibus saeculi fluctuantis. Abrenuntiemus omnibus pompis atque operibus ejus, ac deinde ad pulchritudinem perveniamus fidei, qua sanctam Trinitatem, unum et verum Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus eos qͥ tribulant me. Impinguasti
in oleo caput meũ. & poculũ cuũ in ebrians
quã prȩclarũ est. Dant᷑ gͦ pecunȩ latomis
&̃ cementariis. datur lignorũ cȩsorib cibus.
potꝰ & oleũ ut ad ȩdificandã domũ dm̃ ma¬
terias prȩparent.: cũ p̃dicatorib ueritatis di¬
uinitus uirtutũ. copia confert᷑. quib adiuti
ad corrigenda prauorũ corda. ac ꝑceptioni
ligna excisa inmare ñ illo demergenda. seqd
ꝑ illud ioppen quȩ interpretat᷑ pulchritudo
ꝑferenda : cũ idem doctores auditorib suis
ad fidẽ uocatis tẽptationes mundi sibi occur¬
suras sed fide suꝑandas pręnunciant. ita ut
primo siue uitiorũ seu prauorũ homirium
feri sint fluctus tolerandi: & sic ad pulcher¬
rima uirtutũ mȩnia portũq ꝑueniendũ.
Possumꝰ & ita intelligere ligna adȩdificium
templi futura ꝑmare ad iõppen deferri. ut
pͥmũ quidẽ ab renunciemꝰ diabolo ꝗͥdictus ẽ.
a ꝓpħa draco rex omniũ quȩ sunt in aquis.:

Expanded text:
i in oleo caput meum, et poculum tuum inebrians quam praeclarum est . Dantur ergo pecuniae latomis et caementariis, datur lignorum caesoribus cibus, potus, et oleum, ut ad aedificandum domum Domini materias prepararent, cum praedicatoribus veritatis divinitus virtutum copia confertur, quibus adjuti ad corrigenda pravorum corda, ac perceptionligna excisa in mare, non in illo demergenda, sed per illud Joppen, quae interpretatur pulchritudo, perferenda; cum iidem doctores auditoribus suis ad fidem vocatis, tentationes mundi sibi occursuras, sed fide superandas pronuntiant, ita ut primo sive vitiorum, seu pravorum hominum, feri sint fluctus tolerandi, et sic ad pulcherrima virtutum moenia portumque perveniendum. Possumus et ita intelligere, ligna ad aedificium templi futura per mare ad Joppen deferri, ut primum quidem abrenuntiemus diabolo, qui dictus est a propheta draco, rex omnium quae sunt in aquis,
Abbreviated transcription (Latin):
lassescant. Dant & sydoniis tyrusq cibũ. potũ
& oleũ. ut deferant ligna cedrina de libano ad ma¬
re ioppen: cũ eisdem doctorib priores sui ut
ud pͥdicandũ i donei et̃ ualeant. spũ alia carismata
inqͥb maxima est caritas emulan da cõmen
& ⁊ orobabel designari docuimꝰ. eisdẽ uerbi
sui ministris spũalia dona parcit᷑ quib in¬
tus illustrati fortiores efficiant᷑. ad debel¬
landũ p̃dicando suꝑborũ iactantiã. ac sapi¬
entiã stultã. Neq opus habet doceri. quomͦ
cib potus & oleũ interrã mentis nr̃ȩ refec¬
tionẽ significet: qͥbene didicit uitid psalmistȩ¬

Expanded text:
lassescant. Dant et Sidoniis Tyriisque cibum, potum, lassescant. Dant et Sidoniis Tyriisque cibum, potum, et oleum, ut deferant ligna cedrina de Libano ad mare Joppen, cum eisdem doctoribus, ut ad praedicandum idonei esse valeant, spiritualia charismata, in quibus maxima est charitas, aemulanda commenda simul et Zorobabel designari docuimus, eisdem verbi sui ministris spiritualia dona partitur; quibus intus illustrati, fortiores efficiantur ad debellandam praedicando superborum jactantiam, ac sapientiam stultam. Neque opus habet doceri, quomodo cibus, potus, et oleum internam mentis nostrae refectionem significet, qui bene dicit illud Psalmist
Abbreviated transcription (Latin):
sensus retib fidei xp̃o subiciendos capiunt. ipso
dicente. Uenite post mẽ. & faciã uos fieri pisca¬
tores hominũ. Idem st̃ &e coangustiati. qi pressu¬
rã habent in mundo tã &e si confidentes qͥa dñs
uicerit mundũ. Latomi gͦ & cem̃taru lapides &
cementũ prȩparantes. sydonii & trrii cedros
de libano ad opus tẽpli deferentes. scõs p̃dicato¬
res insintiant: qͥ mentes auditorũ suoꝵ ad socie¬
tatẽ ȩccłȩ erudiendo instituunt. Dant autẽ prin¬
cipes patrũ iosue uidelicet & zorobabel ac fr̃s
torũ pecunias eisdẽ latomis & cementarus quo
eos promptiores ad operandũ reddant. cũ euan¬
głizantib uerbũ hi qui tempore. merito. eru¬
ditione prȩcessere doctores. xp̃o auctore uł ex ẽ.¬
pla uirtutũ suarũ ꝓponunt: uel diuinorũ api¬
cũ paginas. largiunt᷑. quoꝵ exhortationibus
uel ꝓmissis confortati in labore cȩlesti minue¬

Expanded text:
sensus retibus fidei Christo subjiciendos capiunt, ipso sensus retibus fidei Christo subjiciendos capiunt, ipso dicente: Venite post me, et faciam vos fieri piscatores hominum . Iidem sunt et coangustiati, quia pressuram habent in mundo; tametsi confidentes, quia Dominus vicerit mundum . Latomi ergo et caementarii, lapides et caementum. praeparantes; Sidonii et Tyrii, cedros de Libano ad opus templi deferentes, sanctos praedicatores insinuant, qui mentes auditorum suorum ad societatem Ecclesiae erudiendo instituunt. Dant autem principes patrum, Josue videlicet et Zorobabel, ac fratres eorum, pecunias eisdem latomis et caementariis, quo eos promptiores ad operandum reddant, cum evangelizantibus verbum, hi qui tempore, merito, eruditione praecessere doctores, Christo auctore vel exempla virtutum suarum proponunt, vel divinorum apicum paginas largiuntur, quorum exhortationibus vel promissis confortati, minus in labore coelesti
Abbreviated transcription (Latin):
culũ ꝑfectionis. Sed & sydonii tyruq qui cede¬
bant ligna cedrina de libano ad structurã tẽpli.
eosdẽ scõs p̃dicatores figurate denunciant. qui
homines quondã ingła scłi huiꝰ sublimes ac nitidos
securi sermonis dĩ dẽ statupriscȩ conuersationis
deiciunt. ut salubriter ꝓstratos. & uelut abhumo¬
re corruptiuo ingeniti sensus ex coctos ab om̃i ui¬
tiorũ tortitudine corrigant atq inornatũ siue
munmentũ scẽ ȩccłȩ sublimit᷑ erigant. De qͦty pice
dicit᷑ in psalmo: qui inscribit᷑ in consũmatione cabꝰ¬
naculi. Uox dñi confringentis cedros. Uax qͥ ppe
dnĩ confringit cedros. ut consũmet᷑ tabernacu¬
lũ : tũ suꝑna inspiratione corda suꝑborũ humi¬
liant᷑ ut iis quoq correctis scȩ̃ ȩccłȩ numerus p¬
ficiat᷑. Vnde bene sydonii uenatores. tyrii cõan¬
gustiati interpretant᷑. Uenatores quippe sunt
scĩ predicatores: cũ uagos atq erraticos maloꝵ

Expanded text:
culum perfectionis . Sed et Sidonii Tyriique, qui caedebant ligna cedrina de Libano ad structuram templi, eosdem sanctos praedicatores figurate denuntiant, qui homines quondam in gloria saeculi hujus sublimes ac nitidos, securi sermonis Dei de statu priscae conversationis dejiciunt, ut salubriter prostratos, et velut ab humore corruptivo ingeniti sensus excoctos, ab omni vitiorum tortitudine corrigant, atque in ornatum sive munimentum sanctae Ecclesiae sublimiter erigant. De quo typice dicitur in psalmo qui inscribitur, In consummatione tabernaculi: Vox Domini confringentis cedros . Vox quippe Domini confringit cedros, ut consummetur tabernaculum, cum superna inspiratione corda superborum humiliantur, ut, his quoque correctis, sanctae Ecclesiae numerus perficiatur. Unde bene Sidonii venatores, Tyrii coangustiati interpretantur. Venatores quippe sunt sancti praedicatores, cum vagos atque erraticos malorum
Abbreviated transcription (Latin):
Nam eandẽ ȩccłam quã cemplũ de lapide factũ
significat: etiã arca delignis compacta figurauit.
eandẽ &e tabernaculũ de tabulis & cortinis cõ¬
posi tũ demonstrauit. Cementarii uͦ sunt indomo
dñi idem scĩ predicatores. qui dũ eos qͦs bonis oꝑib
instituunt copula caritatis ad ͥuicem nectunt:
qͣsi quadratos politosq lapides ne ordinem sus
cõpositionis deserant. cementi infusione coniungunt
dicentes. Estote prudentes & uigilantes inoratio¬
nib ante oiã mutuã inuobis met ipsis caritatem
habentes continuã. Et apłs paulus habenda nob̾
p̾cipiens uiscera miscđiȩ. bengͥnitatẽ. humilitatẽ.
modestiã. patientiã & coetera huius modi. uelut

Expanded text:
Nam eamdem Ecclesiam, quam templum de lapide factum Nam eamdem Ecclesiam, quam templum de lapide factum significat, etiam arca de lignis compacta figuravit. Eamdem et tabernaculum de tabulis et cortinis compositum demonstravit . Caementarii vero sunt in domo Domini iidem sancti praedicatores, qui dum eos quos bonis operibus instituunt copula charitatis ad invicem nectunt, quasi quadratos politosque lapides, ne ordinem suae compositionis deserant, caementi infusione conjungunt, dicentes: Estote prudentes et vigilantes in orationibus, ante omnia mutuam in vobismetipsis charitatem habentes continuam . Et apostolus Paulus habenda nobis praecipiens viscera misericordiae, benignitatem, humilitatem, modestiam, patientiam, et caetera hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
pli ꝑferri. Quod eodem ordine constat in prima
templi constructione fuisse factitatũ. prȩcer qͦd ibi
salomon regali potentia ab amico rege hyrã absq
ullo labore quȩq uoluit accipiebat: hic autẽ exules
post multa annorũ curricula patriã repedantes.
qͥa potentiã regni ñ hab̾ere: cuncta precio quȩ
opus desideratũ poscebat obtinebant. Spũali autẽ
sensu: latomi sunt in constructione domus der
qui corda ꝓximoꝵ docendo uł increpando in¬
stituunt. Quosdũ firmo gradu inter participes
eiusdẽ grẽ consistere docent: quasi quad rando
circũpositis lapidib aptant. Quocunq enĩ uer¬
teris quadratũ stabit. & electorũ mens dũ inter
uniuersa mundi siue ad uersa seu ꝓsꝑa ꝑmanserit
immota quasi quadratam sibi in esse figurã uirtui¬
tis inuictȩ demonstrat. Inqua significatione. etiã
arca noe de lignis quadratis facta. eẽ. decribitus

Expanded text:
pli perferri, quod eodem ordine constat in prima pli perferri, quod eodem ordine constat in prima templi constructione fuisse factitatum. Propter quod sibi Salomon regali potentia, ab amico rege Hiram, absque nullo labore quaeque voluit accipiebat. Hic autem exsules post multa annorum curricula patriam repedantes, quia potentiam regni non habuere, cuncta pretio quae opus desideratum poscebat, obtinebant. Spirituali autem sensu latomi sunt in constructione domus Dei, qui corda proximorum docendo, vel increpando instituunt; quos dum firmo gradu inter participes ejusdem gratiae consistere docent, quasi quadrando circumpositis lapidibus aptant. Quocunque enim verteris quadratum, stabit. Et electorum mens dum inter universa mundi, sive adversa, seu prospera permanserit immota, quasi quadratam sibi inesse figuram virtutis invictae demonstrant. In qua significatione etiam arca Noe de lignis quadratis facta esse describitur .
Abbreviated transcription (Latin):
pidũ cesores. Vnde scriptũ est: in libro paralippo¬
menon Et p̃ceptt dauid ut congregarent᷑ om̃s ꝓse¬
liti deterra isrł. & consticuit exhis latomos ad cȩ¬
dendos lapides. Cementarii sunt: qui cementa ad
conglutinandos lapides exgypso uel calce fociunt.
Unde alia trans latio. platomis & cementariis cȩsores
lapidũ &e fabros habet. Notanda gͦ pia popłi soller¬
ta: qui innullo sinis opib parcentes: ex his quȩ sibi
necessaria erant & ex quib ipsi uiuebant: uł mate¬
rias adȩdificationẽ tẽpli emebant. uł oꝑarios con¬
ducebant. Ioppe autẽ est ciuitas palestinae mariti¬
ma: quadraginta fere milib passuũ abierusolimis
distans. Porro sydon &etyrus urbes fuere fenicis
nobilissimȩ: libanũ montẽ habentes in uicino. Un¬
de illorũ auxilia comparantes filii transiigra¬
tionis: rogauerunt sibi ligna cedrina de libano
cȩdi & hȩc ratib ꝑmare ad ioppen usq deferri.
unde rursũ ꝑterrã possent ierusolimã ad opus tẽ¬

Expanded text:
pidum caesores. Unde scriptum est in libro Paralipomenon: Et praecepit David ut congregarentur omnes proselyti de terra Israel, constituit ex his latomos ad caedendos lapides . Caementarii sunt, qui caementa ad conglutinandos lapides ex gypso vel calce faciunt. Unde alia translatio pro latomis et caementariis, caesores lapidum et fabros habet. Notanda ergo pia populi solertia, quia in nullo suis opibus parcentes, ex his quae sibi necessaria erant, et ex quibus ipsi vivebant, vel materias ad aedificationem templi emebant, vel operarios conducebant. Joppe autem est civitas Palaestinae maritima, XL fere millibus passuum ab Hierosolymis distans. Porro Sidon et Tyrus urbes fuere Phoenicis nobilissimae, Libanum montem habentes in vicino. Unde illorum auxilia comparantes filii transmigrationis, rogaverunt sibi ligna cedrina de Libano caedi, et haec ratibus per mare in Joppen usque deferri, unde rursum per terram possent Hierosolymam ad opus tem
Abbreviated transcription (Latin):
doctrine ꝑximis insonate: mox ut uos ad faciendũ
opꝰ honũ abillo ẽẽ. respectos consideratis in luce
ensigni int̾nȩ inspirationis eiꝰ ꝑ quã uos a cupidita¬
tes mundi huꝰ auocari ac diuinis reb altius ua¬
care conderet. Bene qͦ dicit᷑. qͥa peracta festiui¬
cate tabnaculorũ filii gransmigrationis facie.¬
bant holo caustũ iuge tã inkalendis quã intini¬
uersis solennitatib anĩ quȩ erant consecrate: &
un om̃ib inquib ultro offerebat᷑ munꝰ dõ. Quia
postqua animus semel huic mundo ꝑfecte abre¬
finciauerit: oportet ut cotũ sẽ obsequio diuine
uoluntatis qđ holo caustũ designare diximꝰ iũ¬
qiter impendat. Et hoc faciat tã inchoatione
cuusq honȩ actionis qm in earũ quȩ dñs prece¬
pto deuota executione uirtutũ: necnon & in eis
quib pia mens exceptis generalib mandatis pon

Expanded text:
doctrinae proximis insonante; mox ut vos ad faciendum doctrinae proximis insonante; mox ut vos ad faciendum opus bonum ab illo esse respectos consideratis in luce insigni internae inspirationis; ejus per quam vos a cupiditate mundi hujus avocari, ac divinis rebus altius vacare condecet. Bene ergo dicitur quod, peracta festivitate tabernaculorum, filii transmigrationis faciebant holocaustum juge, tam in Kalendis quam in universis solemnitatibus Domini, quae erant consecratae, et in omnibus in quibus ultro offerebatur munus Deo. Quia postquam animus semel huic mundo perfecte abrenuntiaverit, oportet ut totum se obsequio divinae voluntatis, quod holocaustum designare diximus, jugiter impendant; et hoc faciat tam inchoatione cujusque bonae actionis, quam in earum quas Dominus praecepit devota exsecutione virtutum, nec non et in eis qui