comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs ꝓ iusto. qͥ ht̃ exerciciũ uirtutũ. Tdõ
dico ꝓ iusto. nam ꝓ bono id ẽ simpliq
& innocenti forsitan qͥs audeat. mori.
Dicendo de iusto uix & qͥs. & de bono
forsitan & qͥs audeat. utrũq difficile os¬
tendit & rarũ. s alterũ rariꝰ & difficiliꝰ.¬

Expanded text:
pro justo, qui habet exercitium virtutum. Ideo dico pro justo; nam pro bono, id est simplici et innocenti, forsitan quis audeat mori. Dicendo de justo, vix et quis; et de bono, forsitan, et quis audeat: utrumque difficile ostendit, et rarum, sed alterum difficili
Abbreviated transcription (Latin):
didit. illũ. qͣm ñ ctiã cum filio nob̃ om̃ia
donauit. Dicendũ utiq hoc erat. scił
q̃ntum nos dilexerit & quales. q̃ñtum:
ne desꝑaremꝰ. & ipsa desꝑatione. ñ aude¬
remꝰ crigi in eũ. quales: ne suꝑbiremꝰ.
& suꝑbientes de meritis nr̃is ab eo ma
gis resilireniꝰ. & in nr̃a. fortitudine ma¬
gis deficeremꝰ. Iilud qͦ attendendũ est. Idem¬
qͦd dicit nos iustificatos in sanguine.
xp̃i & reconciliatos dõ. tanqͣ non alio
m posset nos iustificare & reconciliare
nͥ ꝑ mortẽ xp̃i. De qͦ dicimꝰ q̃d fuit aliꝰ
modꝰ possibilis dõ qͥ om̃ia. potest. s nul¬
lus aliꝰ nr̃ȩ miseriȩ sanandȩ fuit con¬
uenientior. Qd enĩ m̃tes nr̃as tantũ
erigit & ab immortalitatis desꝑatione
liberat. ꝗͣ qͦd tanti nos fecerit ds. ut
dĩ filiꝰ immutabilit̃ bonꝰ in se ma

Expanded text:
didit, quomodo non etiam cum illo nobis omnia donavit? Dicendum utique hoc erat, scilicet quantum nos dilexerit, et quales: quantum, ne desperaremus, et ipsa desperatione non auderemus erigi in eum; quales, ne superbiremus et superbientes de meritis nostris magis ab illo resiliremus et in nostra fortitudine magis deficeremus. Illud quoque attendendum est quod dicit nos justificatos in sanguine Christi, et reconciliatos Deo, tanquam non alio modo posset nos reconciliared fuit et alius modus possibilis Deo, qui omnia potest, sed nullus alius nostrae miseriae sanandae fuit convenientior. Quid enim mentes nostras tantum erigit, et ab immortalitatis desperatione liberat, quam quod tanti nos fecit Deus, ut Dei Filius immutabiliter bonus in se ma
Abbreviated transcription (Latin):
suã. caritatẽ comm̃dat. id ẽ ui hoc lauda¬
bilior eiꝰ caritas apparet quȩ ẽ effusa in
nob̃. qͥ indigni ea. suimꝰ. In hoc enim
magnꝰ effectꝰ dilectionis mittentis patͥs
& ũeiientis filii. nob̾ ẽ exhibitꝰ. Sequit᷑¬

Expanded text:
suam charitatem, id est in hoc laudabilior ejus charitas apparet quae est effusa in nobis, qui indigni ea fuimus. In hoc enim magnus effectus dilectionis mittentis Patris, et venientis Filii nobis est exhibitus, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
litate uidicat.s ura. appellat᷑ uindicta
comm̃dationẽ diuinȩ dilectionis sepe
apłs iterat de morte xp̃i. & ad rep̃ssio¬
nem humani tumoris. hominis repetit.
infirmitatẽ. Dixerat enĩ sup xp̃c ꝓ un¬
cẽmꝰ. Ecce dum oderat nos scc̃m pecrata. A¬
amabat scd̃m qͦd opꝰ ciꝰ eramꝰ. qđ & fecit
ante mundi constitutionẽ. Iñcõp̃hensibi¬
lis ẽ enĩ dilectio qua. diligit ds. atq im¬
mutabilis. Non enĩ ex quo ei reconeilia̾ti

Expanded text:
pellatur vindicta, commendationem divinae dilectionis saepe Apostolus iterat de morte Christi, et ad repressionem humani tumoris, hominis repetit infirmitatem. Dixerat enim supra: Christinus. Ecce, dum oderat nos secundum peccata, amabat secundum quod opus ejus eramus, quod et fecit ante mundi constitutionem. Incomprehensibilis est enim dilectio qua nos diligit Deus atque immutabilis. Non en
Abbreviated transcription (Latin):
unde potest mori ałsd Ac¬
cepit ex te. unde moreret᷑ pro te. Induit
se. ut ꝓ te moreret᷑: induet te ut cũ illo ui¬
uas. Iuduit se carne mortali in uirginitate.
matris. induet te uita. ꝑhenni in equalitare
patͥs. Ecce qm᷑ amatꝰ es ñ amandꝰ. amatꝰ es
turpis & fedꝰ. anteqͣ eẽt in re. qͥd amari dig¬
num eẽt. Amatꝰ es priꝰ. ut dignꝰ fieres qͥ ã¬
mareris. Dilectꝰ es priꝰ. ut diligentẽ pꝰtea
diligeres. Impiꝰ enĩ eras. dãpnari merueras:
plenda sit. xp̃c cũ infirmi essemꝰ mortuus
ẽ ꝓ nobis impũs. id ẽ ꝓ nob̃ qͥ a. do infirmi
eramꝰ. qͥd etiã impii Mortuus ẽ dico. scdm
tempꝰ. Et ẽ sensꝰ. Pto nichilo tam magnũ fe
magnũ ẽ hoc qđ fecit. Uix enĩ montur qͥs id
est raro morit᷑ aliqͥs etiã. ꝓ iusto. id ẽ ꝓ diledi¬

Expanded text:
unde, et potest mori Dcepit ex te unde moreretur pro te; induit se ut moreretur pro te, induet te ut cum illo vivas; induit se carne mortali in virginitate matris, induet te vita perenni in aequalitate Patris. Ecce quomodo amatus es non amandus. Amatus enim es turpis et foedus, antequam esset in te quod amari dignum esset. Amatus es prius, ut dignus fieres qui amareris; dilectus es prius, ut diligentem postea diligeres. Impius enim eras, damnari merueras: plenda sit, Christus, cum infirmi essemus, mortuus est pro nobis impiis, id est pro nobis qui adeo infirmi eramus, quod etiam impii. Mortuus dico, secundum tempus. Et est sensus: Pro nihilo tam magnum fecmagnum est hoc quod fecit. Vix enim moritur quis, id est raro moritur aliquis etiam, pro justo, Haimo id
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ñ est utendum semꝑ eis. determinat qm̃ liceat edere. uel ñ etłe.
dicens. Om̃e qđ in macello uenit. id ẽ: est uel uenditur manduca.¬
te si uultis nichil int̾rogantes. scit an immolaticium sit uel ñ. uel
huᷤmodi. & hoc ꝓpter conscientiam asstantis infirmi. Dico manduca¬
re om̃ia. qd̃ quidem secure potestis facere. quia auctoritate teste. do L¬

Expanded text:
tamen non est utendum semper eis, determinat quomodo liceat edere vel non edere, dicens: Omne quod in macello venit, id est, est vel venditur, manducate, si vultis, nihil interrogantes, scilicet an immolatitium sit vel non, vel hujusmodi, et hoc propter conscientiam, astantis infirmi. Dico manducate omnia, quod quidem secure potestis facere, quia auctoritate teste, Dom
Abbreviated transcription (Latin):
deo. & probat.
est hominibus.
Itaq que pacis
sunt sectemur.
& quȩ edifica.¬
tionis sunt in
uicem custodiamꝰ
Noli propter
escam destruere.
opus dei. Om

Expanded text:
Deo, et probatus est hominibus. Itaque quae pacis sunt, sectemur: et quae aedificationis sunt, in invicem custodiamus. Noli propter escam destruere opus Dei. Om
Abbreviated transcription (Latin):
tes linguis. & ñ sit locus ꝓpħis scͥpturas disserentib. qui totiꝰ eccłiȩ
sunt illuminatores. Dico ut locutio linguȩ fiat scđm duos aut.
tres. & hoc idem fiat ꝑ partes ȩcłie. uel ut unꝰ post alterũ loquat᷑
uel intercise. & ubicumq uel q̃ndocumq loquatur quis. unꝰ sit qͥ
int̃pretetur. id est aliquis sit qui exponat ppło. Si autẽ ñ fuerit in¬
terpres taceat lingiris loquens in ȩccłia. ubi nichil debet ẽe nͥ editi¬
catio. Si autẽ loquat᷑. linguis id ẽ tacite. oret dm. Sibi loquit᷑¬

Expanded text:
tes linguis, et non sit locus prophetis Scripturas disserentibus, qui totius Ecclesiae sunt illuminatores. Dico ut locutio linguae fiat secundum duos aut tres, et hoc idem fiat 108 per partes Ecclesiae. Vel ut unus post alterum loquatur, vel intercise, et ubicunque vel quandocunque quis loquatur, unus sit qui interpretetur, id est aliquis sit qui exponat populo. Si autem non fuerit interpres, taceat linguis, loquens, in Ecclesia, ubi nihil debet esse, ubi aedificatio; sibi autem loquatur, linguis, id est tacite oret Deum. Sibi loquit
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃am habituri sumꝰ: s corruptionẽ mortalitatẽq uult intelligi. Suo qͥppe
more uitam nr̃am futurã ita certa spe meditatur. tamqͣm iam assit presensq

Expanded text:
nostram habituri sumus, sed corruptionem mortalitatemque carnis vult intelligi. Suo quippe nostram habituri sumus, sed corruptionem mortalitatemque carnis vult intelligi. Suo quippe more vitam nostram futuram ita certa spe meditatur, tanquam jam adsit, praesensque
Abbreviated transcription (Latin):
infirmꝰ ud est iniuriatꝰ. qui ꝓ nobis ñ dedignatꝰ est homo passibilis fier & mo¬
ri: tam̃ post resurrettionẽ iam ñ est utfirmꝰ & mortalis. s apparet qł ñ esso pui¬
tabatur. Unde ipse ait: cum exaltaueritis filiũ hominis. t̃c̃ coguoscetis quia. ego
sum. Hõc memorat ido. ut ostendat. qua. deuotione. obsequendum est xp̃o. ut
intelligentes q̃ntum ꝓ nob fec̃it. ꝓpensiꝰ illi seriiant. Uicem gͦ illi teddant qua¬
siqua creatura in xp̃o ẽ noua. id est siquis in xp̃o renatꝰ ẽ nouus: uetera tͣn¬
sierunt . ei. & ecce facda sunt. ei om̃ia noua. id est illi iam spe tͣnsiit mortalitas.
adeo ut neminẽ fideliũ nouimꝰ ẽẽ uiuentẽ. ñ dico in re s in spe. scđm catuẽ
id est scđm carnis corruptionẽ. Carnem qͥppe hoc loco ñ ipsam corꝑis sub¬
stantiam quam & xp̃c post resurrectionẽ habuit. & nos post resurretionẽ

Expanded text:
infirmus, id est injuriatus, qui pro nobis non dedignatus est homo passibilis fieri et moinfirmus, id est injuriatus, qui pro nobis non dedignatus est homo passibilis fieri et mori, tamen post resurrectionem jam non est infirmus et mortalis, sed apparet quod non esse putabatur. Unde ipse ait: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum . Hoc memorat ideo ut ostendat qua devotione obsequendum est Christo, ut intelligentes quantum pro nobis fecerit, propensius illi serviant. Vicem ergo illi reddant quarnem. Ergo, si qua creatura in Christo est nova, id est si quis in Christo renatus est novus, vetera transierunt ei, et ecce facta sunt ei omnia nova, id est ilqui neminem fidelium novimus esse viventem, non dico in re sed in spe, secundum carnem, id est secundum carnis corruptionem. Carnem quippe hoc loco non ipsam corporis substantiam quam et Christus post resurrectionem habuit, et nos post resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ om̃ib mortuus est xp̃c. ut & illi qui uiuunt uirtutib ꝑ temissionẽ pecra¬
toꝵ. iam ñ uiuant sͥ. id est ñ sibi uitam uirtutũ attribuant. s ei qui ꝓ
ipsis mortuus est ut moretentur peccato. & resurrexit ut nouitate
uitȩ ambulemꝰ. Uel ita ut de uita corpis agat. Quasi. Io mortuus ẽ xp̃c
ut & qui sibi uiuunt in corpore. iam non uiuant sͥ id est ñ suȩ priuate
Quasi. Et quia hoc est. itaq nos ex hoc. id est amodo adeo certi sumꝰ de
gła. ettrna. quia. nemuinẽ nouimꝰ id est laudamꝰ uiuentẽ scđm carnẽ. id est
sua querentẽ ñ quȩ xp̃i st̃: tẽmporalia. ñ ęterna. Net hoc debet facere
xp̃c fuit mortalis. ꝑ qđ ego putaui ẽẽ eum tantũ hominẽ. dum etam infide¬
lis: tam̃ iam est immortalis. & ita securi sumꝰ de. p̃mio. Et est sensꝰ. Ideo ae-¬
bent uiuere. xp̃o ñ sibi. ñ scđ̾m carnem. quia & si xp̃c usq ad qrucem fuit

Expanded text:
illi qui vivunt, virtutibus per remissionem peccatorum, jam non vivant sibi, id est non sibi vitam virtutum attribuant, sed ei qui pro ipsis mortuus est, ut morerentur peccato, et resurrexit, ut in novitate vitae ambulemus. Vel ita, ut de vita corporis agat. Quasi dicat: Ideo mortuus est, ut et qui vivunt, in corpore jam non vivant sibi, id est non suae privatae Quasi dicat: Et quia hoc est. Itaque nos ex hoc, id est amodo adeo certi sumus de gloria aeterna, quoniam neminem novimus, id est laudamus viventem secundum carnem, id est sua quaerentem, non quae Christi sunt, temporalia, non aeterna; nec hoc debet facere Christus fuit mortalis, per quod ego eum putavi esse tantum hominem, dum eram infidelis, tamen jam est immortalis, et ita securi sumus de praemio. Et est sensus: Ideo debent vivere Christo, non sibi, secundum carnem, quia, etsi Christus usque ad crucem fuit
Abbreviated transcription (Latin):
& cer̃a. Ostendit᷑ hic seusꝰ
ipse dixit peccaui ut iusti¬
ficeris trahebat᷑ iniuste a carnalibꝰ. causam
diuiuȩ iustificationis nr̃a peccata fore intelligen¬
tibꝰ. Erant enĩ qͥdã qui dicebant dm̃ uelle nos
peccare. iđo ut cõꝑatione nr̃i iustꝰ appareret. &
dũ peccatũ nob̃ dimitteret. qđ misericors sit
patefaceret. Dicebant. etiã eũ uelle nos men

Expanded text:
 Ostenditur hic sensus ipse dixit: Peccavi ut justificeris, injuste trahebatur a carnalibus, causam divinae justificationis nostra peccata fore intelligentibus. Erant enim quidam qui dicebant Deum velle nos peccare, ideo, ut comparatione nostri justus appareret, et, dum peccatum nobis dimitteret, quod misericors sit, patefaceret. Dicebant etiam eum velle nos men
Abbreviated transcription (Latin):
benti. dicit. dauid. tͥ soli peccaui qͥ adeo iustꝰ es.
ut uͦtfic̃is in sermonib tuis & uincas. cũ uidi¬
caris. Tu es cnĩ qui suꝑas om̃s uidices in iꝰticia
qͥ solꝰ iuste iudicans iniuste udicaris. Uel aluis
ñ mutatis. illud ita potest dici. & iuncas cũ
iudicaris. Quasi dic̃et. Talis es ut iustificeris
in sermonibꝰ tuis. & talis ctiã. ut uncas cũ
udicaris. id ẽ q̃ndo udicaris a pilato & ã. ui¬

Expanded text:
benti, dicit David: Tibi soli peccavi, qui adeo justus ut justificeris in sermonibus et vincas cum judicaris. Tu enim qui superas omnes judices in justitia, qui solus juste judicans, injuste judicaris. Vel aliis non mutatis, illud potest ita dici: Et vincas cum judicaris. Quasi dicat: Tu talis es ut justificeris in sermonibus tuis et talis etiam, ut vincas cum judicaris, id est q
Abbreviated transcription (Latin):
quã potest ds̃ punire ñ facere. Et ẽ sensus
Si nr̃a iniquitas dm laudabilẽ facit. & q̃nto
ampliꝰ peccamꝰ. tanto ei placet scd̃m qͦd stul¬
tissimi dic̃t. & eõ ampliꝰ iusticia ciꝰ & sc̃itas
crescit & apparet. iniquus ẽ ds inftrendo
uindictã. ꝓ malis. quȩ uult ut faciamꝰ. Si e¬
nim uult ut peccemꝰ. ut qͥdam stultoꝵ dic̃t

Expanded text:
t Deus punire non facere. Etiam est sensus: Si iniquitas nostra Deum laudabilem facit, et quanto amplius peccamus tanto ei placet, secundum quod stolidissimi dicunt; et eo amplius justitia ejus et sanctitas crescit et apparet, iniquus est Deus inferendo vindictam pro malis quae vult ut faciamus. Si enim vult ut peccemus, ut quidam stul
Abbreviated transcription (Latin):
ostendat. Dixit enĩ supͣ qͦd uerax ẽ ds & om¬
nis hõ m̃dax. & qđ indignis dat bona. in qͦ
apparet comĩndabilior eiꝰ gt̃a & iusticia. Unde
carnalis dicens d̃m uti malis qͣsi instrum̃to ad
głam. suã eõ rem deducit. ut dicat dm ini¬
quum qͥ peccata. punit. quȩ sͥ ꝓsunt. Si enim
iniusticia nr̃a ei ꝓficit. sine dubio iniquus ẽ
si dãpnat peccantẽ. qͦd remouet apłc hic di¬
cens. Si autẽ. Quasi dicat. Ds̃ ẽ uerax & om¬
nis hõ ẽ m̃dax. cui indigno dat ds bona. in
qͦ apparet cõmñdabilior eiꝰ gr̃a & iusticia. Si¬

Expanded text:
ostendat. Dixit enim supra quod verax est Deus, et omnis homo mendax, et quod indignis dat bona, in quo apparet commendabilior ejus gratia et justitia. Unde carnalis dicens Deum uti malis quasi instrumento ad gloriam suam, eo rem deducit, ut dicat Deum iniquum qui peccata punit quae sibi prosunt. Si enim injustitia nostra ei proficit, sine dubio iniquus est si damnat peccantem. Quod removet Apostolus hic dicens: Si autem; quasi dicat: Deus est verax, et omnis homo est mendax, cui indigno dat bona, in quo apparet commendabilior gratia ejus et justitia.
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰmodi. Quasi diceret. Dixi qđ debetis uidicare de his quȩ intꝰ st̃¬
& cum hoc debeatis. aliquis ur̃m habens negociũ aduersꝰ alterũ.
fidelem. audet uidicari apud. iniquos id est infideles qui inqui¬

Expanded text:
hujusmodi. Quasi dicat: Dixi quod debetis judicare de his qui intus sunt, ethujusmodi. Quasi dicat: Dixi quod debetis judicare de his qui intus sunt, et cum hoc debeatis, aliquis vestrum habens negotium adversus alterum fidelem, audet judicari apud iniquos, Ambros. id est in
Abbreviated transcription (Latin):
in quoquã crimina. nominant᷑. Qͥd enim. Qđ non de gentilib agat
s de fr̃ĩbꝰ p̾dictis criminibꝰ notatis. hic ostendit. Quasi. De his dico tan¬
tum qui fr̃es sunt. qͥd enĩ mͥ ẽ id ẽ mͥ attinet iudicare de his qui foris
st̃. id ẽ extͣ eccłiam: his enĩ potiꝰ blandiendũ ẽ. Acsi dicat. Nichil ata¬
net ad me de his uidicare. s de his qui intꝰ sunt in ęccłia ꝓfessione & nõie¬
Nne ⁊ uos de his uidicatis: Utiq In his enim putredo secanda ẽ. Nam
cos qui foris sunt dñs iudicabit. id ẽ tantũ ñ nob̾ cõmisit. ut eos ñc ui¬
dicemꝰ. Et quia ñ commisceri iubeo talib. gͦ auferte malũ hominẽ ex
de. quo supͣ tttauit. incipit agere de uidicũs. in quibꝰ multis modis
perrabant. scił qdđ contẽptis fidelib infideles uidices adibant. uel
stultos uidices constituebant. & litigabant & fraudabant. & alia.

Expanded text:
in quoquam crimina nominantur. Quid enim? Quod non de gentilibus agat, in quoquam crimina nominantur. Quid enim? Quod non de gentilibus agat, sed de fratribus praedictis criminibus notatis, hic ostendit. Quasi dicat: De his dico tantum qui fratres sunt. Quid enim mihi est, id est mihi attinet, judicare de his qui foris sunt? id est extra Ecclesiam. His enim potius blandiendum est. Ac si dicat: Nil attinet ad me de his judicare. Sed his qui intus sunt, in Ecclesia professione et nomine, nonne vos vidi? utique; in his enim putredo secanda est. Nam eos qui foris sunt Deus tantum judicabit; non nobis commisit ut eos nunc judicemus. Et quia jubeo non commisceri talibus, ergo auferte malum hominem ex ncipit agere de judiciis in quibus multis modis peccabant, scilicet quod contemptis fidelibus infideles judices adibant, vel stultos judices instituebant, et litigabant, fraudabant, et alia
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit qđ cum infideli & gentili ñ ꝓhibuit cibũ sumere: qui etiam
alibi ait. siqͥs uocat uos ex itfidelib ad qeuã. & uultis ire. om̃e qđ
appositũ fuerit. manducate. Dicendo autem nominat᷑. ostendit ñ
temere & qͦm libet. s ꝑ udicũ ẽẽ auferendos malos ab ȩccł̃ie cõmu¬
nione. ut si ꝑ udiciũ auferri ñ possunt. tolerentur potiꝰ. Nos enim
aut in aliquo udicio uel eccłiastico uel scłari nominatum atq conuictũ.
Hoc gͦ dicendo. noluit hominẽ ab homine iudicari. ex arbitrio suspitio¬
nis. uel etiã extra oulinariũ usurpato udicio: s potiꝰ ex lege di scđ̃m
ordinem ȩccłiȩ. siue ultio confessum. siue. accusatũ & conuictũ. Elam qͥ¬
nominationẽ hic intelligi uoluit apłs. quȩ cum fit in quemquã. cum
sententia ordine uidiciario atq integntate ꝓfertur. Nam si nomina¬

Expanded text:
ostendit quod cum infideli et gentili non prohibuit cibum sumere. Qui etiam ostendit quod cum infideli et gentili non prohibuit cibum sumere. Qui etiam alibi ait: Si quis vocat vos ex infidelibus ad coenam, et vultis ire, omne quod appositum fuerit manducate . Dicendo autem nominatur, ostendit non temere et quomodo libet, sed per judicium auferendos malos esse ab Ecclesiae communione, et si per judicium auferre non possunt, tolerentur potius. Nos enimaut in aliquo judicio vel ecclesiastico, vel saeculari nominatum atque convictum. Hoc igitur dicendo noluit hominem ab homine judicari, ex arbitrio suspicionis, vel etiam extra ordinarium usurpato judicio, sed potius ex lege Dei secundum ordinem Ecclesiae, sive ultro confessum, sive accusatum, atque convictum: eam nominationem volens intelligi, quae fit in quemquam, cum sententia ordine judiciario, atque cum integritate profertur. Nam si nomina
Abbreviated transcription (Latin):
nicarii. aut auari. uel rapaces. uel idolatrȩ: s ñ a gentibꝰ. Alioqͥn¬
enim. id ẽ si p̃cepissem gentilib ñ cõmisceri. debueratis exisse: de hoc
mundo. id est. necesse cẽt de. mundana conũsatione. exire. cum ubiq
cõmisceamini. alioqum. id ẽ si commisceamin. debueratis de hoc mun¬
do exisse. id. ẽ meliꝰ eẽt uob̃ mori: compendiũ ẽ enĩ male. agentib si a¬
tiꝰ moriantur. ꝗͣ diutiꝰ in peccatis ũsentur. Nunc autẽ. uel gͦ. Quasi.
est fornicator nominabilis & manifestꝰ. Uel scł̃m aliam litterã. siqͥs frat̃¬
nommatur fornicator: idem sensꝰ : aut auarus. aut idolis seruiens. aut
maledicꝰ id ẽ detrator. aut rapax. aut ebriꝰ usu: in his om̃ibꝰ notat
eos: cum huiꝰmodi id ẽ cum his & aliis similibꝰ. scͥpsi & scribo. uissi &
iubeo. nec cibũ sumere. nec łm orare: ut sic erubescens corrigat᷑. At¬
tende qd non simplicit᷑ iubet ñ cibũ sumere. cũ fornicatorib uel. a¬

Expanded text:
nicarii, vel avari, vel rapaces, vel idololatrae, sed non a gentilibus. Alioquin, id est si praecepissem gentilibus non commisceri, debueratis exisse de hoc mundo, id est necesse esset de mundana conversatione exire, cum ubique commisceamini, alioquin, id est si commisceamini, debueratis de hoc mundo exisse, id est melius esset vobis mori. Compendium enim est male agentibus, si citius moriantur, quam diutius in peccatis versentur. Nunc autem scripsi, vel ergest fornicator, nominabilis et manifestus, et falce evangelica pranominatur fornicator, idem sensus, aut avarus, aut idolis serviens, aut maledicus, id est detractor, aut rapax, aut iracundus, aut ebriosus usu. In his omnibus notat eos. Cum hujusmodi, id est cum his et aliis similibus scripsi et scribo, jussi et jubeo, nec cibum sumere, nedum orare, ut sic erubescens corrigatur. Attende quod non simpliciter jubet, non cibum sumere cum fornicatoribus vel a
Abbreviated transcription (Latin):
sissimas pplexitates pati causaꝵ. de negociis sd̃aribꝰ. uel iudican¬
do dirim̃dis. uel int̾ueniendo p̃cidendis. Dico constituite contẽp¬
tibiles. hoc autẽ ad uerecundiã urãm dico. ut uidelicet hũ t̾renaᷤ
causa examinent. qui exterioꝵ rerũ sapientiã. ꝑcepert. Qui au-¬

Expanded text:
sissimas perplexitates causarum pati de negotiis saecularibus, vel judicansissimas perplexitates causarum pati de negotiis saecularibus, vel judicando dirimendis, vel interveniendo praecidendis. Dico constituite contemptibiles. Hoc autem ad reverentiam vestram dico, ut videlicet ii terrenas causas examinent, qui exteriorum rerum sapientiam perceperunt. Qui au
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat. apłs eos posse de his minimis iudicare. det̃minat qui ad huiꝰ¬
modi negocia diffinienda sint constituendi. scił contẽptibiles qui
sunt in ẽccłia: maiores enĩ sp̃u alibꝰ intendere debent. Quasi. Et qͥa
iudicare debetis. gͥ hoc mͦ facite. scłaria iudicia si habueritis. con¬
stituite ad iudicandum qui st̃ in ęccłia. contẽptibiles. id ẽ aliquos
sapientes qui tam̃ st̃ minoris meriti : apłi enim p̃dicando circumeun-¬
tes. talib ñ uacabant. Sapientes gͦ qui in locis consistebant fide-¬
les. & sc̃i non qui hãc atq hac ꝓpter ȩugłm discurrebant. talium
negocioꝵ examinatores ẽẽ uoluit. a. quibꝰ nos excusare ñ possumꝰ.¬
& si uelimꝰ. Xp̃m cnĩ testẽ inuoco q̃m mallẽ ꝑ singulos dies certis ho¬
ris aliqͥd manib oꝑari. & ceteras horas habere liberas ad legendum¬
& orandum. uel agendum aliqͥd de diuinis litteris. ꝙͣ tu multuo¬

Expanded text:
dixerat Apostolus eos posse de his minimis judicare, determinat, qui ad hujudixerat Apostolus eos posse de his minimis judicare, determinat, qui ad hujusmodi negotia definienda sint constituendi, scilicet, contemptibiles qui sunt in Ecclesia. Majores enim spiritualibus intendere debent. Sapientes is eos posse de his minimis judicare, determinat, qui ad hujustituite ad judicandum qui sunt in Ecclesia contemptibiles, id est aliquos sapientes, qui tamen sunt minoris meriti. Apostoli enim praedicando circumeuntes talibus non vacabant. Sapientes ergo qui in locis consistebant fideles et sancti, non qui hac atque hac propter Evangelium discurrebant, talium negotiorum examinatores esse voluit. A quibus nos excusare non possumstum enim testem invoco, quoniam mallem per singulos dies certis horis aliquid manibus operari, et caeteras horas habere liberas ad legendum, orandum, vel ad agendum aliquid de divinis litteris, quam tumultuo
Abbreviated transcription (Latin):
angeli iudicabuntur. quia impugnantes scõs uicti sunt ab eis. Et
dit eos qui causas agebant. apud infideles contẽptis fidelibꝰ. ita ñc re¬
p̃hendit eos qđ contẽptibiles iudices licet fideles constituebant. Qͣ
si. Et quia debetis uidicare. gͦ si habueritis scłaria iudicia: ido di¬
cit si habueritis. quia nec habenda. st̃. sed potiꝰ est donandũ uel
contẽpnendum: si inquã habuistis. constiturte. ad iudicandũ illos
qđ uos fecistis. unde coati frẽs returrunt ad illos id ẽ ad infide¬
les. & hoc redarguit in eis apłs. yronice eis loquens. Et quia ñ
ut ita. necesse sit. ut stultos statiatis uidices. & hũ tam̃ potiꝰ
statuendi sunt. ꝗͣ ad infideles udices eatur. si desunt sapientes.
Sic inquã ñ ẽ sapiens. s frat̃ cum frẽ in iudicio contendit qđ ma¬
lum est: & hoc apud infideles. qđ peius ẽ. Uel ita. Sdaria gͥ. Quia¬

Expanded text:
angeli judicabuntur, quia impugnantes sanctos, victi sunt ab eis. Et angeli judicabuntur, quia impugnantes sanctos, victi sunt ab eis. Et eprehendit eos, qui causas agebant apud infideles, contemptis fidelibus, ita nunc reprehendit eos quod contemptibiles judices, licet fideles constituebant. Quasi dicat: Et quia debetis judicare, igitur si habueritis saecularia judicia, ideo dicit, si habueritis, quia nec habenda sunt, sed potius est condonandum, vel contemnendum. Si, inquam, habueritis, constituite ad judicandum illquod vos fecistis. Unde coacti fratres recurrunt ad illos, id est ad infideles, hoc redarguit in eis Apostolus, ironice eis loquens, et quia sicratrem suum, ut ita necesse sit ut stultos statuatis judices. Et hi tamen potius statuendi sunt, quam ad infideles judices catur, si desunt sapientes; sic, inquam, non est sapiens. Sed frater cum fratre in judicio contendit; quod malum est, et hoc apud infideles; q
Abbreviated transcription (Latin):
apul scõs qui dm̃ tim̃tes iusticiam seruarent. & legum ueritati sal¬
ua caritate. & caritati salua ueritate. iudicando deseruirent.d Qsi.
Reuera audacia ẽ & stulticia hoc facere. Et quasi aliquis diceret.
debent ne scĩ de huiꝰmodi uidicare : sequitur & ait. An nescitis
qm̃ sc̃i de hoc mundo iudicabunt. qui in errore ẽ: Qđ ñ ociose di¬
xit apłs:. ido enim dixit de hoc mundo. ut ostenderet alterũ. quia
est & alt̃ suꝑior. De hoc autem iudicabt̃ sc̃i melioris facti cõparati¬
one. quia exemplo fidi illoꝵ. ꝑfidia. huiꝰ mundi dãpnabitur: iudi¬
cabuut. etiã auctoritate & potestate. Et si mundus uidicabitut in¬
uoħ. id. ẽ ꝑ uos quia aliqͦs scõs habens qui uidicabt̃. indigni estis
qui iudicetis de his minimis. Quasi. Et uere de his potestis uidi¬
care. qm uidicabimꝰ etiã. angelos ap̃ostatas. qui cum eent creati digni
id ẽ in dignitate: tam̃ lapni ft̃ cum isti fragiles stent. Et i̾o etiã

Expanded text:
ui Domini timentes justitiam, et legum veritati salva charitate, et charitati salva veritate judicando deservirent? Quasi dicat: Revera audacia est, et stultitia hoc facere. Et quasi aliquis diceret: Debentne sancti de hujusmodi judicare? Et ait: An nescitis quoniam sancti de hoc mundo judicabunt, qui in errore est? Quod non otiose dixit Apostolus. Ideo enim dixit de hoc mundo, ut et alterum ostendat, quia est et alter superior. De hoc autem judicabunt sancti meliores facti comparatione, quia exemplo fidei illorum, perfidia hujus mundi damnabitur. Judicabunt etiam auctoritate et potestate. Et si in vobis judicabitur mundus, id est per vos, quia aliquos sanctos habetis qui judicabunt, indigni estis qui judicetis de istis minimis. Quasi dicat: Non et vere de his potestis judicare, quoniam judicabimus etiam angelos apostatas, qui cum essent creati digni, id est in dignitate, tamen lapsi sunt, cum isti fragiles stent, et ideo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
dicum confug̃ent. & auxiliũ gr̃ȩ quererent.
Per legẽ autem dt abundasse delictũ. ñ qͥa
lex dełictũ iuberet. s qͥa co qđ gr̃a. ibi ñ erat
auctũ ẽ ex ꝓhibitione. desideriũ. & t̃c̃ quasi ex
ꝓpria. uirtute factũ ẽ grande uiciũ. Sic gͦ a¬
bundauit peccatũ. & qͥa concupiscentia ex
ꝓhibitione. ardentior facta ẽ. & peccantib
contͣ legẽ p̃uaricationis crim̃ accessit. Consi¬
lium aut̃ di qͦ legẽ dedit uideos nescisse. satis
significauit isto ubo. lex subintrauit. ⁊ cẽta
lex. Data erat lex in adiutoriũ humanȩ
nature. ut qͥa ipsi naturȩ qͦdamimͦ st̾ inscrta.
iusticię semina. adderet᷑ lex. cuiꝰ auctoritate.
& magisterio ingeniũ naturale ꝓficeret. ad
nisi nutrim̃ta habeat. interit. quibꝰ fota ado¬
lescat.ita & naturale ingeniũ iusticie nͥ ha¬
beat qdđ conspiciat & ueneret᷑. ñ facile ꝓficit s

Expanded text:
dicum confugerent, et auxilium gratiae quaererent. Per legem autem dicitur abundasse delictum, non quia lex delictum juberet, sed quia eo quod gratia ibi non erat, auctum est ex prohibitione desiderium, et tunc ex propria quasi virtute factum est grande vitium. Sic ergo abundavit peccatum, quia et concupiscentia ex prohibitione ardentior facta est, et peccantibus contra legem praevaricationis crimen accessit. Consilium autem Dei quo legem dedit, Judaeos nescisse, satis significavit isto verbo, lex subintravit, etc. Vellex? Data erat lex in adjutorium naturae, ut quia ipsi naturae quodammodo sunt inserta justitiae semina, adderetur lex, cujus auctoritate et magisterio ingenium naturale proficeret ad fnisi nutrimenta habeat, interit, quibus fota adolescat, ita et naturale ingenium justitiae nisi, habeat quod respiciat, et veneretur, non facile proficit, s
Abbreviated transcription (Latin):
expti. qm̃ cum essetis gentes ia est gentilit̃ uiuentes. uos cratis eun¬
tes : nom̃ est quasi assidui. id ẽ hoc uerbo assiduitatẽ notar: ad simu¬
lachra muta. cui impietati ratio repugnat. prout ducebamini a. malig¬
no sp̃u. Nota. qđ sp̃italia illis traditurꝰ apls priorem conũsationem eoꝵ¬

Expanded text:
experti, quoniam, cum essetis gentes, id est gentiliter viventes, vos eratis, eunexperti, quoniam, cum essetis gentes, id est gentiliter viventes, vos eratis, euntes, nomen est, quasi assidui, in hoc verbo assiduitatem notat, ad simulacra muta, cui impietati ratio repugnat, prout ducebamini, a maligno spiritu. Nota quod spiritualia illis traditurus Apostolus priorem conversationem eo
Abbreviated transcription (Latin):
dit ubi si erratur: ñ leue est petatũ. Cȩtera uͦ quȩ ad elificationem
ecrłis ꝑtiuent. in aduentu suo ordinare ꝓmittit. Sequit᷑. De spũalib¬
autem &. eȩcera: fostꝙͣ dociut. qualit̃ misferiũ eucharistiȩ celebrari opor¬
tetͣ. agit: de. donis sc̃ĩ sp̃s. pro quoꝵ maiorib alii suꝑbiebant. & iino¬
res uiuidebant & desꝑabant. quasi nunꝗͣ habituri: de quib etiam undiscre¬
te sentiebant. quia matora mineribꝰ ꝓponebant ut linguas. aliqui etiã
sp̃ui scõ non attribuebant dona. quȩ habebant. s hominib uel idolis
Quasi. De illis post. disponam scił cum uenero. s de sp̃italib id est de
doms sp̃s scĩ nolo uos o frẽs ignorare. qđ ueritas habet. ut ñ sit scisma.
sed pax inter uos. Scitis. Anteꝗͣ dona. sp̃s sc̃i distinguat. de fonte.
singulari om̃ium illoꝵ. id est de sp̃u sc̃o priꝰ agit. & dicturus quia
om̃ia bona sunt ã. sp̃u scõ. p̃mituit simile in contrario dicens. Scitis. ut

Expanded text:
dit, ubi si erratur, non leve est peccatum. Caetera vero quae ad aedificationem Ecclesiae pertinent, in adventu suo ordinare permittit. CAPUT XIalibus, etc. Postquam qualiter mysterium Eucharistiae celebrari oporteat, agit de donis Spiritus sancti, pro quorum majoribus alii superbiebant et minores invidebant et desperabant, quasi nunquam habituri, de quibus etiam indistincte sentiebant, quia majoribus minora praeponebant, ut linguas. Aliqui etiam Spiritui sancto non attribuebant dona quae habebant, sed hominibus vel idolis. Quasi dicat: De illis post disponam, scilicet cum venero, sed de spiritualibus, id est de donis Spiritus sancti, nolo vos, o fratres, ignorare, quod veritas habet, ut non sit schisma, sed pax inter vos. Scitis, antequam dona Spiritus sancti distinguat, de fonte singulari omnium illorum, id est de Spiritu sancto prius agit. Et dicturus, quia omnia bona sunt a Spiritu sancto, praemittit simile in contrario dicens, scitis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nare. dico. donec ponat in futuro om̃s in¬
imicos suos sub pedib eiꝰ. Uel ita. Quasi.
Tradet regnum. euacuabit p̃artẽ. sed. potestaũ
oportet illum regnare. id est regnũ eiꝰ in¬
terin manifestari. donec ponat  inimicos¬
id est uoluntarios uel coactos. sub pedibꝰ eiꝰͦ
id est sub plena. subiectione. uel sub huma¬
nitate sua. ut ipsam reuereantur & hono¬
rent. & ipsum hominẽ d̾m & regem om̃i¬
um agnoscant. Et est sensꝰ. Interĩ opor¬
tet regnum eiꝰ manifestari. donec cum
regnare fateantur. om̃s inimici eiꝰ. sccł &
illi qui ex iniustis iustificantur. & ei fide
subduntur: & illi qui ad iustoꝵ beatitu¬
dinem ñ ꝑtinent. quia & ipsi eum regna¬
re. ipsa regni eiꝰ manifestatione confutsi

Expanded text:
nare, dico, donec ponat in futuro omnes inimicos sub pedibus. Vel ita. Quasi dicat: Tradet regnum, evacuabit potestatem: sed oportet illum regnare, id est regnum ejus inerim manifestari donec ponat omnes inimicos, voluntarios vel coactos, Haimo sub pedibus, id est sub plena subjectione, vel sub humanitate sua, ut ipsam revereantur et honorent, et Christum hominem Deum et regem omnium agnoscant. Et est sensus: Interim oportet regnum ejus manifestari, donec eum regnare fateantur omnes inimici ejus, scilicet et illi qui ex injustis justificantur, et ei fide subduntur, et illi qui ad justorum beatitudinem non pertinent, quia et ipsi cum regnare ipsa regni ejus manifestatione confusi
Abbreviated transcription (Latin):
rus sum ego. & ñ alius. Non om̃is. Hõc ꝑtinet ad differentiam resut¬
gentutm. ꝓpter diũsas głas fidelium. Quasi. Eadem corpora. re¬
surgent. s crit differentia. in gła. & dignitate. quãuis de eadem ma¬

Expanded text:
rus sum ego, et non alius . Non omnis. Hoc pertinet ad differentiam resurrus sum ego, et non alius . Non omnis. Hoc pertinet ad differentiam resurgentium, propter diversas glorias fidelium. Quasi dicat: Eadem corpora resurgent, sed erit differentia in gloria et dignitate, quamvis de eadem ma
Abbreviated transcription (Latin):
quib mortuoꝵ in meliꝰ reformatio futura credatur. manente. na¬
cum ex tritico futurũ sit. s quia nemo seminat herbam uel
stipulam.uel quȩ in palea. sunt multiplicia. sunt eegum̃ta
granoꝵ. cum quib tam̃ semina exurgunt. Ideo addit
s nudũ granum.Sutputa grauũ tritici. aut alicuiꝰ ce¬
teroꝵ seminum. Ds̃ autem dat illi grano corpꝰ. cum palea & arista.
sicut uult. Situt gͦ nudũ granũ seminatur. & di nutu qͣdamm̃
uestitum surgit. multa secum habens increm̃ta: ita. mortuus
dei uirtute poterit. uiuere. & meliori corpore resurgere. Et unicuiq
semuium dat ꝓpriũ corpꝰ qđ naturalit̃ debet. haberẽ. ñ om̃ib granis
Uel unicuiq seminum ꝓpriũ corpꝰ dat. quia ñ de alio pullulat gra¬
num. qđ de t̾ra. oritur. nͥ de eo qđ seminatũ est. Ita. nobis refor¬
mabuntur in futuro nr̃a antiqua. corpora. sicut. iobait: quẽ uisu¬

Expanded text:
quibus mortuorum in melius reformatio futura credatur, manente naquibus mortuorum in melius reformatio futura credatur, manente nacum ex tritico futurum sit, sed quia nemo seminat herbam vel stipulam, vel quae in palea multiplicia sunt tegumenta granorum, cum quibus tamen semina exsurgunt. Ideo addit: Sed nudum granum ut puta granum tritici aut alicujus caeterorum seminum. Deus autem dat illi grano corpus, cum palea et arista, sicut vult. Sicut ergo nudum granum seminatur, et Dei nutu quodam modo vestitum surgit, multa secum habens integumenta, ita mortuus Dei virtute poterit vivere et meliori corpore resurgere. Et unicuique seminum dat proprium corpus, quod naturaliter debet habere, non omnibus granis Vel, unicuique seminum proprium corpus dat, quia non de alio pullulat granum quod de terra oritur, nisi de eo quod seminatum est: ita nobis reformabuntur in futuro nostra antiqua corpora, sicut Job ait: Quem visu
Abbreviated transcription (Latin):
hactenꝰ ꝑ rationes ꝓbauit mortuoꝵ resurrectionem futuram. mͦ ꝑ
ipsam rerũ naturam posse fieri ostendit. & illoꝵ de ꝑtatto semine qͦs¬
ignorantiam dĩ habere dixit. uerba ꝓfeit. Quasi. Per hec p̃dicta ꝓ¬
batur resurrectio mortuoꝵ. s tam̃ dicet aliquis ignorantiũ dm. q̃mͦ
resurgent mortui. id est qͥmͦ potest esse. ut mortui qui iam anis st̃
tesurgant. Ita hoc dicit. quasi ꝑ naturam hoc fieri possit. Si au¬
tem resurgent. quali corpore uenient Quasi. Non poterit aliud
ẽẽ qͣm mͦ. id est passibile & moitale. Et quia in naturalium cogni¬
tione. ꝑ quam nr̃am de resutrectione. imꝓbat. fidem. s sapiens uide
tur iste cum ñ sit: cõngrue ei respondet apłs. subdens. Insipiens tu
qui ñ attendis. qđ cotidie uides granũ. qđ seminas ñ uiuificatur
iad est uegetatur. nͥ priꝰ moriatur. id est putrefiat cum animali ho-¬
mine. Non legis auctoritate. agit. s: docum̃ta seminum adhibet.

Expanded text:
Hactenus per rationes probavit mortuorum resurrectionem futuram, modo per ipsam rerum naturam idem posse fieri ostendit, et illorum damnatae senat: Per haec praedicta probatur resurrectio mortuorum. Sed tamen dicit aliquis ignorantium Deum: Quomodo resurgent mortui? id est quomodo potest esse ut mortui, qui jam cinis sunt, resurgant? Ita hoc dicit, quasi per naturam hoc fieri non possit. Si autem resurgent, quali corpore venient? Quasi dicat: Non poterit aliud esse quam modo, id est passibile et mortale. Et quia in naturalium cognitione per quam nostram de resurrectione improbat fidem, sibi sapiens iste videtur cum non sit, congruequi non attendis quod quotidie vides, granum, quod seminas non vivificatur, id est vegetatur; non prius moriatur, id est putrefiat, cum animali homine non legis auctoritate agit, sed documenta adhibet,
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a. dĩ lib̾at. scił ꝑ sp̃m sc̃m̃. dixit autẽ nil
Cãpnationis ẽẽ his qͥ ñ ambulant scd̾m carnẽ
Et qͣsi qͥs aiceret potes ne scđ̃m carnẽ ambula.¬
re d Respondet. Possum. qͥa lex sp̃c. & cetera.
Uel ita contrariũ. Idõ nil dãpnationis ẽ. qͥa

Expanded text:
 Spiritum sanctum. Dixit autem nil damnationis esse his qui non ambulant secundum carnem, et quasi quis diceret: Potesne secundum carnem non ambulare? Respondet: Possum, quia lex spiritus etc. Vel sic continua: Ideo nihil damnationis est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uit d A lege petrati & mortis. id ẽ a. consen¬
su & oꝑatione peccati. quȩ ẽ causa mortis.
qͦd ñ potuit ĩtia lex moysi. Uex carnis ut p̃di¬
dum ẽ ñ ẽ dĩ s peccati & mortis. & hec reos
facit. Hex aut̃ẽ moysi scã & dĩ ẽ. quȩ osten¬

Expanded text:
ortis, id est a consensu et operatione peccati, quae est causa mortis: quod non potuit tertia lex Mosi. Lex carnis, ut praedictum est, non est Dei, sed peccati et mortis, et haec reos facit; lex autem Mosi sancta et Dei est, quae osten
Abbreviated transcription (Latin):
nationis est. qͥa ꝑ gr̃am baptisiatis & laua¬
chrum regenerationis solutꝰ etiã ipse reatꝰ. et. cũ
qͦ eras natꝰ. qͥcqͥd a. natura. consensisti malȩ
concupiscentiȩ. siue cogitatione. siue. locutione.
siue actione. Deinde qͥ sint in xp̃o det̃ai¬
nat dicens: qͥ ñ ambulant scđm carnẽ. qͣsi his¬
scił nichil dãpnationis ẽ qͥ ñ ambulant. scđm¬

Expanded text:
atis et lavacrum regenerationis solutus est, et ipse reatus cum quo erat natus, et quidquid antea consensisti male concupiscentiae, sive cogitatione, sive locutione, sive actione. Deinde qui sint in Christo, determinat dicens: Qui non ambulant secundum carnem. Quasi dicat: His nil damnationis
Abbreviated transcription (Latin):
est. sp̃c ẽ. Disce̾rnendȩ st̃ hic tres leges. & sa¬
tis ẽ uecessaria. ista discretio. Lex inqͥt sp̃c
uitȩ. Ecce una lex. A lege petrati & mortis.
Ecce altera lex. Et sequitur. qͦd impossibile e¬
rat legi. Ecce ĩtia. lex. Hec ẽ lex ꝑ moysen
data. in monte synai. Duȩ gͦ leges hic bonȩ st̃.
scł lex sidĩ quȩ peccatũ tollit. & lex moysi
quȩ peccatũ ostendit. & ꝓhibet. Lex uͦ peccati¬

Expanded text:
est, spiritus est. Discernendae hic sunt tres leges, et satis necessaria est ista discretio. Lex, inquit, spiritus vitae; ecce una lex; a lege peccati et mortis, ecce altera lex; et quod impossibile erat legi, ecce tertia lex. Haec est lex per Mosen data in monte Sina. Duae ergo leges hic bonae sunt, scilicet lex fidei quae peccatum tollit, et lex Mosi quae peccatum ostendit et prohibet, lex
Abbreviated transcription (Latin):
li qͥ st̃ tantũ ex lege. st̃ id ẽ c̃ẽ dicunt᷑
heredes. hec inconuenientia. sequunt᷑.
qđ fides ẽ exianita. id ẽ frustrata. qua
constat iustũ fuisse abrahã. & ꝓmissio
sint heredes. Lex enĩ non facit heredes
aliqͥs. nam potiꝰ oꝑatur irã id ẽ penam.
Ad hoc enĩ data ẽ. ut reos faceret. de¬
linquentes ñ efficienti causa. s: ñ adu¬
ĩo dico ex lege ẽe irã & p̃uaricationẽ.
qͥa sine ea. ñ ẽ. ubi enĩ ñ ẽ lex. nec p̃¬
Hota qł ñ ait. ubi ñ ẽ lex ñ ẽ iniqͥtas h aĩno¬
s ait ñ ẽ p̃uaricatio. Om̃is enĩ legem

Expanded text:
ex lege sunt, id est, esse dicuntur haeredes, haec inconvenientia sequuntur, quod fides est exinanita, id est frustrata, qua constat justum fuisse Abraham. Et promissio sint haeredes. Lex enim, non facit aliquos haeredes, nam potius, operatur iram, id est poenam. Ad hoc enim data est ut reos faceret delinquentes, non efficienti causa, sed non adjIdeo dico ex lege esse iram et praevaricationem, quia sine ea non est. Ubi enim non est lex, nec prNota quod non ait ubi non est lex, non est iniquitas; sed ait, non est praevaricatio. Omnis e
Abbreviated transcription (Latin):
telligatur. non participando sed. gignen
xp̃m gła esse soli sapienti deo. Quis enim
dubitandum sit eum sapientem esse. po¬
tius  sit substantia filiĩ ꝑ gignentem pa¬
trem. ꝗͣ substantia patris ꝑ genitum fili¬
umꝰ. Restat. gͦ ut soli sapienti do gła sit ꝑ
qua innotuit gentibꝰ ds̃ trinitas: ido per
xp̃m. quia ut alia taceam. ipse precepit
gentes baptitare. in nomine patris & fi
lũ & sp̃s sc̃ĩ. ubi precipue commendata ẽ
huiꝰ indiuiduȩ gła trinitatis. Ds̃ itaq
dentem participationem sapientiȩ. qualit̃
sapiens est tationalis creatura. Ido gͦ dix
sapiens ds. qui nec unꝗͣ poterit esse in¬
sipiens. nec umꝗͣ poterit ꝑ gr̃ãm parti¬
ceps ẽẽ sapientiȩ. s sapiens immobilita.¬
te atq immutabilitate. nature. Ei gͦ sit

Expanded text:
telligatur, non participando sed gignendum Christum gloria esse soli sapienti Deo. Quis enim dubitandum sit eum sapientem esse? potiusque sit substantia Filii per gignentem Patrem quam substantia Patris per genitum Filium? Restat ergo ut soli sapienti Deo, gloria squa innotuit gentibus Deus Trinitas. Ideo per Christum, quia ut alia taceam ipse praecepit gentes baptizari in nomine Patris, et Fius sancti, ubi praecipue commendata est hujus individuae gloria Trinitatis. Deus itaque, dentem participationem sapientiae, qualiter sapiens est rationalis creatura. Ideo ergo dixisapiens Deus, qui nec unquam potuit esse insipiens, nec unquam poterit per gratiam particeps esse sapientiae, sed sapiens immobilitate, atque immutabilitate naturae. Ei, ergo, sit
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ. cum tam̃ ñ sit dictũ soli sapienti patri. s soli sapienti do: d̃s unus
ipsa est trinitas. ut sic intelligamꝰ solum dm sapientem. sicut intelli
ds. cui soli seruire iubemur. Si tam̃ dixisset apłs. soli sapienti patri.
nec sic inde separaret filium uel sp̃m sc̃m. sicut in apocalipsi de filio

Expanded text:
esse, cum tamen non sit dictum soli sapienti Patri, sed soli sapienti Deo, et Deus unus esse, cum tamen non sit dictum soli sapienti Patri, sed soli sapienti Deo, et Deus unus ipsa est Trinitas, ut sic intelligamus solum Deum sapientem, sicut intelligunus et solus Deus, cui soli servire jubemur. Si tamen dixisset Apostolus, soli sapienti Patri, nec si tamen separaret Filium vel Spiritum sanctum, sicut in Apocalypsi de Filio
Abbreviated transcription (Latin):
de quo didum est. solus ht immortalitatem÷ & sicut dr̃ homo sapi¬
ens. non tam̃ sicut d̃s̃. de quo dictum est. soli sapienti deo: sic dicitur
ignis ȩternꝰ. non tam̃ sicut d̃s. cuiꝰ soluis immortalitas. ipsa est uo-¬
ra ęternitas. Sequit᷑. Ad obeditionem. Quasi. Patefactum est illud¬
misterium. & hoc in cũndis gentibꝰ. ad obeditionem uel ad obediendũ.
id est ut obediant. fidi bene oꝑando. Dico misterii taciti. utiq aliis:
s cogniti soli sapienti dõ. qͥa & st mͦ sit. hominibꝰ reuelatũ. tam̃ soli
dõ cognitũ est. qͥ solus ꝑfecte nouit cur ita factum ẽ. In quo repͥmit
inquisitores. qͥ querunt cur tantun distulit d̾s uenire. cur tot gentes
perire. ꝑmisit. In hoc autem qͦd ait soli sapienti dõ error qͥbusdam sur¬
repit. arbittantibꝰ solum patiẽ hic significari. & solum uere sapientem

Expanded text:
de quo dictum est: Solus habet immortalitatem . Et sicut homo dicitur sapide quo dictum est: Solus habet immortalitatem . Et sicut homo dicitur sapiens, non tamen sicut Deus, de quo dictum est: Soli sapienti Deo; sic dicitur ignis aeternus, non tamen sicut Deus, cujus solius immortalitas ipsa est vera aeternitas. mysterium; et hoc, in cunctis gentibus ad obeditionem. Vel ad obediendum, id est ut obediant fidei bene operando. Dico mysterii taciti, utique aliis sed cogniti soli sapienti Deo, quia, etsi modo sit hominibus revelatum cum soli Deo cognitum est qui solus perfecte novit, cur ita factum est? In quo reprimit inquisitores qui quaerunt cur tantum distulit Deus venire, cur tot gentes perire permisit. In hoc autem quod ait, soli sapienti Deo, error quibusdam subrepit, arbitrantibus hic solum Patrem significari, et solum vere sapientem
Abbreviated transcription (Latin):
tribꝰ cognita fuissent. plene tam̃ a nullo erant prescita. quousq
suo tempore ꝑ ipsum xp̃m sunt reuelata. scͥpturis ꝓpħarum ab eo re¬
seratis testimonium dantibꝰ huic predicationi. Et hoc est quod dicit.
qͦd misterium nunc patefactum est ã. xp̃o ꝑ scͥpturas ꝓpħarum. re¬
seratas ab eo. Patefactum est dico. & hoc scdm preceptum id est dis¬
positionem eerni dĩ. qui ab ȩterno hoc ordinauit. qͣsi: non est fictum.
tamen sine inicio. ds autem sine inicio est. Illa est gͦ uera ęternitas
quȩ est uera immortalitas. Hec est illa. summa incommutabilitas.
quam solus d̃s habet. qui immutari om̃ino ñ potest. Aliud est enim
aliqͥd non mutari cum posset immutari. aliud autem non posse prorsꝰ¬
ĩmutari. Sicut gͦ dr homo bonꝰ. ñ tamen sicut ds. de quo dictum est.
nemo bonꝰ nisi solus d̃s: & sicut. anima đr immortalis. ñ tam̃ sicut d̃s

Expanded text:
tribus cognita fuissent, plene tamen a nullo fuerunt praescita, quousque tribus cognita fuissent, plene tamen a nullo fuerunt praescita, quousque suo tempore per Jesum Christum sunt revelata, Scripturis prophetarum ab eo reseratis, testimonium dantibus huic praedicationi, et hoc est quod dicit: Quod, mysterium patefactum est a Christo per Scripturas prophetarum, reseratas ab eo. Patefactum est dico, et hoc secundum praeceptum, id est dispensationem aeterni Dei, qui ab aeterno hoc ordinavit, quasi dicat, non est fictum. tamen sine initio, Deus autem etiam sine initio. Illa est ergo vera aeternitas, quae est vera immortalitas. Haec est illa summa incommutabilitas, quam solus Deus habet qui immutari omnino non potest. Aliud est enim aliquid non mutari, cum possit mutari; aliud autem non posse prorsus mutari. Sicut ergo dicitur homo bonus non tamen sicut Deus, de quo dictum est: Nemo bonus nisi solus Deus , et sicut dicitur anima immortalis, non tamen sicut Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
frãt. Quartꝰ ꝓprium nom̃ est. sicut & teitiꝰ. Gt̃a. Quasi. Isti hoc mͦ
salutant uos. gr̃a. dñi: & cet̃a. Uel hui p̃dicti salutant. uos. & ego
ipse subscribõ ꝓpria manu. gr̃a d̃ĩ sit cum om̃ibꝰ uob̃ am̃. Ei ati¬
tem. Quasi. Sic ego moneo uos. ei autem scił dõ trinitati qui po¬
tens ẽ uos confirmare in fide ꝑfecta. sit honor & gła. ã quo solo
om̃ia. bona. st̃. in quo epłȩ notatur summa. quia. hic pͥncipalit̃
tens est confirmare uos. & hoc uxta eugłm meum .a. quo non
discordat p̃dicatio xp̃i. Unde subdit. Et scđm p̃dicationem iñu xp̃i
Qđ eugłm & quȩ p̃dicatio est scdm reuelationẽ ministerĩi taciti et̃¬
nis tempotibꝰ. id ẽ scdm qͦd reuelatum est mͥ de occulto dei consilio. &
ab ęterno tacito. eterna enim tempora dicit quȩ precesseruit mun
ordio. Misterium dicit incarnationem xp̃i. & cetera. talia. quȩ c̨terius
temporibꝰ erant abscondita. quia licet ex aliqua parte. antiquis pa¬

Expanded text:
um nomen est sicut et Tertius. Gratia. Quasi dicat: Isti hoc modo salutant vos, gratia Domini, etc. Vel, hi praedicti salutant vos, et ego ipse subscribo propria manu, gratia Domini sit cum omnibus vobis. Atem, quasi dicat: Ego sic moneo vos. Ei autem, scilicet Deo Trinitati, qui potens est vos confirmare in fide perfecta, sit honor et gloria, a quo solo omnia bona sunt. In quo Epistolae, notatur summa, quia hoc principaliter potens est confirmare vos, et hoc, juxta Evangelium meum, a quo non discordat praedicatio Christi, unde subdit: Et secundum praedicationem Jesu Chritio est, secundum revelationem mysterii taciti aeternis temporibus, id est secundum quod revelatum est mihi de occulto Dei consilio, et ab aeterno tacito. Haimo Aeterna enim tempora dicit quae praecesserunt mundordio. Mysterium dicit incarnationem Christi et caetera talia, quae aeternis temporibus erant abscondita, quia licet ex aliqua parte antiquis Pa