comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stipulatione cauẽ. tñ quibdã
remitti diui frẽs rescripyunt.
putaut his quib m̃imita ali¬
m̃ta sut relicta. põpeie ⁊ fausti¬
ne rescripẜũt. sic nõ eãn᷑dẽ cã
ẽẽ .x. aureorum. quos annuos
tibi testõ põpeie crispine patro¬
ne tue. relictos ꝓponis. atq fu¬
it alim̃torum. ⁊ uestiarii lib̾tis
relictorum quib ꝓpt̾ea cautio¬
nis honus remittendũ existi¬
mabimus. ¶Item sciendu ẽ¬
fiscum hanc cautionẽ ñ pati.
s ꝑinde ꝯuẽmiri posse. ac si ca.¬
uiss. Cet̃os aũt cuicumq di.¬
gnitatis sĩt licet ⁊ legata ꝑce¬
pint. ꝯ̃pelli debere ad cauendũ.
diuus ꝑius rescripsit. ex quo
rescripto. etiam illud accipia
mus. ꝙ ⁊̃ post soluta legata.
uoluit stipulationẽ in t̾pom.
¶Si legatarius hr̃di. qui ꝯtrou̾¬
siam br̃ditatis patit᷑ iam aił
spãt. derestituendo legato sibi
sit uł negligentia uł dolo eiꝰ.⁊
qui legatum p̃stitit. dicemus
pulationi. ¶Item sup̃e qui p̃¬

Expanded text:
tipulatione cavere, tamen quibusdam remitti divi fratres rescripserunt, ut puta his, quibus minuta alimenta sunt relicta. Pompeiae enim Faustinae rescribserunt sic: "non eandem causam esse decem aureorum, quos annuos tibi testamento Pompeiae Crispianae patronae tuae relictos proponis, atque fuit alimentorum et vestiarii libertis relictorum, quibus propterea cautionis onus remittendum existimafiscum hanc cautionem non pati, sed perinde conueniri posse, ac si caisset. ceteros autem, cuiuscumque dignitatis sint, licet iam legata perceperint, compelli debere ad cavendum divus Pius rescribsit: ex quo rescripto etiam illud accipimus, quod etiam post soluta legata voluit stipulationem interponi. Si legatarius heredi, qui controversiam hereditatis patitur iam vel sperat, de ressit, sed neglegentia uel dolo eius qui legatum praestitit, dicemus uic stipulationi.Item si ipse, qui pr
Abbreviated transcription (Latin):
legis ĩ hac stipulatione ratio
facienda ẽait puta si patronis
exasse hors institutus sit.pu
re ꝗqncumx legrtus sit.⁊ subꝯ
ditione aliquid supra debitar
caũm ratio facienda ẽ illius.
legis que patronos uocat nõ le¬
gis falcidie. ¶Sires q̃ ita le.¬
gata sut. ap̃ legatarium ꝑiei̾t.
ꝓbãdumẽ. exceptioẽ succurri
ei qui promisit.¬

Expanded text:
legis in hac stipulatione ratio facienda est, ut puta si patronus ex asse heres institutus sit et pure quincunx legatus sit et sub condicione aliquid supra debitam casum ratio facienda est illius legis, quae patronos uocat, non legis Falcidiae.Si res, quae legata sit, apud legatarium interierit, probandum est exceptione succurri ei qui promisit
Abbreviated transcription (Latin):
IHt̃ tñrationẽ in legatarus.Itẽ
in fideicõmissarus. ut si offerat
integrum ꝙ si relictum ẽ heres
desiderans cauẽ sibi hac stipsa¬
tione audiatur. ¶Silegata q̃¬
dam p̃senti die relicta sint que¬
dam suboditione ant̾ponenda
erit ista stiplo ꝓpt̾ lẽg᷑.at.a ꝯditio¬
nalia dum mõ ea legata que p̃¬
sentia sint. integra soluantur.¬
¶Iut. demq scribit. si pure ⁊ sub
ꝯditione legata fu̾int. ne existẽ¬
te ꝯditione lex fal. locum hãt
nõ alit̾ legatorum q̃ pure data

Expanded text:
tamen rationem in legatariis, item in fideicommissariis, ut, si offerat integrum quod relictum est heres desiderans cauere sibi hac stipulatione, audiatur.Si legata quaedam praesenti die relicta sint, quaedam sub condicione, interponenda erit ista stipulatio propter legata condicionalia, dummodo ea legata, quae praesenti sint, integra soluantur.Iulianus denique scribit, si pure et sub condicione legata fuerint ne exsistente condicione lex Falcidia locum habeat, non aliter legatorum,
Abbreviated transcription (Latin):
becu̾ba adiecit. Item rogo uti
reliquum es alienum ꝙ exbo¬
nis aretonis debet̾. omĩb credi¬
torib exredditib eorum bõꝵ
soluas reddas satisq facias.
Quesitum ẽ. an si ꝑbauĩt hr̃s
non suffice̾ redditum bõrum
ad totius debiti exsolutione.
mchilominus tñ ip̃e debet a¬
gnoscẽ homis eris aliem.R.

Expanded text:
uibus haec verba adiecit: "item rogo, uti uibus haec verba adiecit: "item rogo, uti reliquum aes alienum, quod ex bonis Arethonis debetur, omnibus creditoribus ex reditibus eorum bonorum solvas reddas satisque facias". quaesitum est, an, si probaverit heres non sufficere reditum bonorum ad totius debiti exsolutionem, nihilo minus tamen ipse debet adgnoscere onus aeris alieni.
Abbreviated transcription (Latin):
stipulati sũt. an excã frdei omis¬
si suprascripti etiam incremẽ¬
tum huĩ debiti adtitum ꝑti¬
hr̃de scripto. p̾ceptionẽ dediͣt
int̾ cetã his u̾bis.titio filio i¬
meo noĩa ex kalendario que e¬
legit filius meus sibĩ.xx. dare
dãpnas sũp̃to. sine do̾lo. ma. ei¬
dem filio uiius oĩm rerũ su¬
arum administratione ꝑmi¬
sit qui post restin factumante
morte patris ãnos .xͦ. quib ꝓ¬
curibat patrẽ. ꝯtra uet̾em ꝯsue¬
tudinẽ patris quã kalendariũ
excebatur. multos nouos de¬
bitores amplarũ pecumaru
fecit.⁊ ĩpriores quos pat̾ exi¬
guarum fortunarũ habebat.
kalendarii eẽt. Qsitu est an
hiuc filio E Eorum noĩum q̃
ip̃e fecit. p̃ceptio permittenda
ẽ.R. exhis electionẽ hr̃e. que
intestĩ tp̃s testator ĩ kalenda¬
rio hũit. ¶Um exhr̃dib testa
trix ꝑ pceptionẽ reliquio ea q̃
expatrimonio iuiri sui arẽto¬
nis. ei suꝑerãt. eĩ ꝙ fideiꝯii¬
sit hec eadem restitue̾ ꝓnepoti.

Expanded text:
stipulati sint, an ex causa fideicommissi supra scripti etiam incrementum huius debiti ad Titium pertihered‹i› scripto praeceptionem dedit inter cetera his uerbis: 'Titio filio meo nomina ex calendario, quae elegerit filius meus sibi, uiginti dare damnas sunto sine dolo malo': eidem filio uiuus omnium rerum suarum administrationem permisit: qui post testamentum factum ante mortem patris annis decem, quibus procurabat patri, contra ueterem consuetudinem patris, qua calendarium exercebatur, nouos debitores amplarum pecuniarum fecit et in priores, quos pater exiguarum fortunarum habebat, kalendarii esset. quaesitum est, an huic filio eorum nominum, quae ipse fecit, praeceptio permittenda  ex his electionem habere, quae testamenti tempore testator in kalendario habuit. Vni ex heredibus per praeceptionem reliquit ea, quae ex patrimonio viri sui Arethonis ei supererant, eiusque fidei commissit haec eadem restituere pronepoti,
Abbreviated transcription (Latin):
domui mec. ĩt᷑a ut pu̾blico. sũp¬
tum hr̃dum meorũ ⁊ diligen¬
gratis. q̃situm ẽ an ⁊ sũptus
cilefactioĩs ⁊ p̃bitionis honꝰ
dehis quoq sensisse qui ad co¬
tidianam tutelã ꝑtineãt. ꝗb
balnee aut instruant᷑. aut de¬
inq int̾ solitas cessationum
uices pari purgariq ut habi¬
les adlauãdum fierẽt sint so¬

Expanded text:
lice sumptu heredum meorum et diligengratis'. quaesitum est, an et sumptus calefactionis et praebitionis onus de his quoque sensisse, qui ad cottidianam tutelam pertineant, quibus balineae aut instruuntur aut denique inter solitas cessationum uices parari purgarique, ut habiles ad lauandum fierent, sint so
Abbreviated transcription (Latin):
Ate aũt fili km̃e peto. q̃cumq
legan pr̃ari uolo. ⁊ siqd euere¬
rit eris aliem. siquid intp̃e ꝓ
mutuo accepam ⁊ debuero. a
te soluiuoloait ꝙ sorori tuere¬
si cã ꝯsequi. ut releuaret᷑ quo:
magis integium ꝙ testator de¬
S̾Patronus. lib̾to statim
tribũ emi petierͤit. lib̾tus diu
moram abhr̃de patroni passus
ẽ.⁊ decedens br̃dem reliquid ĩ¬
clarissimũ uirum. q̃ situm ẽ. an
trib exstimatio hr̃di eĩ debert᷑᷑
iꝵ. deberi¶ Item q̃siit an ⁊ ꝯmo¬
da⁊ prinçipales libalitates.
quas lib̾tus exeadem tribu usł¬
ꝙ indiẽ mortis sue ꝯsecuturu
fuiss si ei eatrib ẜm uolũtate
patroni sui tũc ꝯpata ẽẽt. an
uõ usure estimationis hr̃dieiꝰ
legauit. Sẽpronius sumito
p̃dia mea omĩa que sut̃ u̾sq
ad p̃dium qd̃ uocatur gaas.
fimͣb galatie. subcura uillici
primi. Ita ut hec omĩa ĩstrue¬
ta sũt. Quesitum ẽ cum ĩ eod̃
ꝯfimo p̃diorum. unum sit p̃¬
dium nõ galatie s capadotie

Expanded text:
me, peto, quaecumque legaui, praestari uolo, et si quid euenerit aeris alieni, si quod in tempus pro mutuo acceperam et debuero. a te solui uolo, ut quod sorori tuae reso consequi ut leuaretur, quo magis integrum, quod testator dem Patronus liberto statim tribum emi petierat: libertus diu moram ab herede patroni passus est et decedens heredem reliquit clarissimum virum: quaesitum est, an tribus aestimatio heredi eius debeit deberi. idem quaesiit, an et commoda et principales liberalitates, quas libertus ex eadem tribu usque in diem mortis suae consecuturus fuisset, si ei ea tribus secundum voluntatem patroni sui tunc comparata esset, an vero usurae aestimationis heredi eius legauit: 'Sempronius sumito praedia ‹m›ea omnia, quae sunt usque ad praedium, quod uocatur Gaas, finibus Galatiae, sub cura uilici Primi, ita ut haec omnia instructa sunt'. quaesitum est, cum in eodem confinio praediorum unum sit praedium non Galatiae, sed Cappadociae
Abbreviated transcription (Latin):
tab̾na dari uolo. q̃situmẽ cu
int̃ fundos quos supra legai¬
uit. sit quidam fũdus uocaby¬
lo satrianus ĩ regione tñ ĩ fa¬
na nõ sit. an exeã fideiꝯmissi
de eo sensisse testatorẽ certum
sit qui alibi eẽt. nõ id cuto mi¬
nus debi quia ĩ regione desi.¬
gnanda lapsus eẽt ¶ Codicilł
ꝯfirmatis ita cauit. tiburtibꝰ
mumicipib meis amãtissimiꝰ¬

Expanded text:
taberna dari uolo'. quaesitum est, cum inter fundos, quos ‹s›upra legauit, sit quidem fundus uocabulo Satrianus, in regione tamen Niphana non sit, an ex causa fideicommissi de eo sensisse testatorem certum sit, qui alibi esset, non idcirco minus deberi, quia in regione designanda lapsus esset. Codicillis confirmatis ita cavit: "Tiburtibus municipibus meis amantissimi
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ. om̃s adiuriles ꝑtes
uocantis. ¶Impubem filium
hr̃dem instituit. uxori dotẽ pre¬
legnuit. Item ornam̃ta ⁊ ẜuos.
⁊ aureos .x. ⁊ si impubes decessis¬
set substituit. aquib ita lega¬
uit. Quetumq primis tabulis
dedieadem oĩa abhr̃dib quoꝙ
hr̃dis meiã duplum dari uolo.
Querit̾. in exsubstitutione ã pu¬
bere mortuo. dos quoq it̾m debea¬
tur R. non uideri de dotis legato
duplicando testatorem sensisse.
Item q̃ro cum corpora legata eti¬
am nuc exlucratuia cã possideã¬
tur an ⁊ substitutis peti posset.
i nõ posse. ¶Ciub meis do le¬
go cyrographum gaii seu. postea
codicillis uetint aseio exigia ab
hr̃de petut. ut ex altius debito¬
ris debito quẽ codicillis noĩat.
eandẽ sumimã reipu. daret. Que¬
situm ẽ. si postior ydoneus nõ:

Expanded text:
uoluntatem omnes ad uiriles partes uocantis. Impuberem filium heredem instituit: uxori dotem praelegauit, item ornamenta et seruos et aureos decem: et si inpubes decessisset, substituit, a quibus ita legauit: 'quaecumque primis tabulis dedi, eadem omnia ab heredibus quoque heredis mei in duplum dari uolo'. quaeritur, an ex substitutione, impubere mortuo, dos quoque iterum debeatur. respondi non uideri de dotis legato duplicando testatorem sensisse. item quaero, cum corpora legata etiam nunc ex lucratiua causa possideantur, an a substirespondi non posse. "Civibus meis do lego chirographum Gaii Seii": postea codicillis vetuit a Seio exigi et ab herede petit, ut ex alterius debitoris debito, quem codicillis nominavit, eandem summam rei publicae daret. quaesitum est, si posterior idoneus non
Abbreviated transcription (Latin):
ros ainu̾isos emãcipauit. ⁊ in
unum filium gauim seium:
amplissimas facultites doã¬
tionib ꝯtulit. ⁊ modicũ sibi
residuum resuauit. ⁊ uniu̾sos
ubos cum uxore scripsit hr̃des
Ineodem testõ duas possones
quas retinuerat. eidẽ gaio seio
p̃legauit. ⁊ abeo petut ut ex
redditib p̃diorum q̃ uiuus
ei donauerat. meie filie tot
aureos daret. Item altĩ frĩ. a¬
lios tot. qui ꝯuẽtus ameiuia
sorore sua. legem falcidiam ĩ¬
plorat. Quero cum scissimus
imp̃r. ut supra scriptu̾m ẽ. cc̃
uolunt᷑atẽ tonãtis ea que do¬
nata sũt reuocari p̃cepit. an¬
gaius seius ꝯpellendus sit.
quin ĩ hac quoꝙ spẽ dequa q̃¬
ritur subuemẽdum sit libis
quorum portio ĩ unum filiũ
posita aut eã etiam uolũtas
patris ꝓhis qui fidei ꝯmissũ
petũt intc̃edit. S si falcidi¬
a lex int̾cedat. fidei ꝯmissa ĩ
solidum ẽẽ pẽanda. ꝓpt̾ ĩ mo¬
dieaꝵ donationũ rationẽ

Expanded text:
ros, uniuersos emancipauit et in unum filium Gaium Seium amplissimas facultates donationibus contulit et modicum sibi residuum seruauit et uniuersos liberos cum uxore scripsit heredes: in eodem testamento duas possessiones, quas retinuerat, eidem Gaio Seio praelegauit et ab eo petit, ut ex reditibus praediorum, quae uiuus ei donauerat, Maeuiae filiae tot aureos daret, item alteri fratri alios tot: conuentus a Maeuia sorore sua legem Falcidiam implorat. quaero, cum sanctissimus imperator, ut supra scriptum est, contra uoluntatem donantis ea quae donata sunt reuocari praeGaius Seius compellendus sit quin in hac quoque specie, de qua quaeritur, subueniendum sit liberis, quorum portio in unum filium roposita autem causa etiam uoluntas patris pro his qui fideicommissum petunt intercedit. sed si Falcidia lex intercedat, fideicommissa in solidum esse praestanda propter immodicarum donationum rationem.
Abbreviated transcription (Latin):
cum filius defũcti mutua pe¬
cumam aflauia dionissa acce¬
pit ⁊ locͣtis ẽdib proꝑte sua
pensiones sibi debitas c̾cditrici
delegau̾it. an ꝯditio testamẽti
extitisse uideatur. ut filus suis
¶ Matre ⁊ uxore hr̃dib ĩstitutis
ita cauit. ate uxor km̃a peto.
nequid post mortẽ tua frĩb
tius relinquas. habeos filios
sororum tuarum quib relinqͣs.
Scis unum frẽm tuum. filium
nr̃m occidissedum ei rapinam
face̾t. s ⁊ alia micli det̾iora fe¬
cit. Quero cum una uxor in te¬
stata decessiss ⁊ legittima eius

Expanded text:
cum filius defuncti mutuam pecuniam a Flauia Dionysia acceperit et locatis aedibus pro parte sua pensiones sibi debitas creditrici delegauerit, an condicio testamenti exstitisse uideatur, ut filiis suis  Matre et uxore heredibus institutis ita cauit: 'a te, uxor carissima, peto, ne quid post mortem tuam fratribus tuis relinquas: habes filios sororum tuarum, quibus relinquas. scis unum fratrem tuum filium nostrum occidisse, dum ei rapinam facit: sed et alius mihi deteriora fecit'. quaero, cum uxor intestata decessit et legitim
Abbreviated transcription (Latin):
filia naturalis erat pampbyli.
Item pamphylus post diem le¬
gati sui cẽde̾ntẽ.testõ hr̃dem ĩ¬
scituit meniã. eiusq fidei cõ¬
misit ut hr̃ditatem suã .i. fun¬
di suprascripti ꝑtem dimidiã
quã solãm ĩ boris extestam̃to
patrone sue hẽbat. pamphyle
filie sue. cum primũ lib̾a fuiss
restituẽt. Quero pamphyla
manumissa utrum extestõ
supͤiore patris sui patroneptẽ
petere possit. an uõ extestõ pa
pãphylam dum taxat extestõ
supiore fidei ꝯmissum petere
ro an utile fiderꝯmissũ sit. qd̾
posse. ¶In sulam lib̾tis utriq
sexus legauit. ita ut exreddi¬
tu eius mnasculi duplũ. femĩe
sip̃lum ꝑcipiant. eãq alieã¬
re ueturt. ex ꝯsensu oũi ab
hr̃de uenũdat᷑a ẽ. Quero. an

Expanded text:
filia naturalis erat Pamphili: idem Pamphilus post diem legati sui cedentem testamento heredem instituit Maeuium eiusque fidei commissit, ut hereditatem suam, id est fundi suprestamento patronae suae habebat, Pamphilae filiae suae, cum primum libera fuisset, restitueret. quaero Pamphila manumissa, utrum ex testamento superiore patris sui patronae eam partem petere possit an uero ex testamento patrPamphilam dumtaxat ex testamento superiore fideicommissum petere ro, an utile fideicommissum sit, quod posse. Insulam libertis utriusque sexus legauit ita, ut ex reditu eius masculi duplum, feminae simplum percipiant, eamque alienari uetuit: ex consensu omnium ab herede uenumdata est: quaero,
Abbreviated transcription (Latin):
honera legatarus imposuisse
que suꝑeẽnt. ¶Quisꝗs michi
hr̃s hr̃desue erunt. hoc ãplius
lutius heusticus quã quam eu
hr̃de̾m institiu exmea hr̃ditate
sũmito sibiq habeto una cum
pamphylo quẽ lib̃m ẽẽ iubeoã
strum̃tum tab̾ne ferarie. ataut
negotium exerceatis. lutius eu¬
stichus uiua testatrice decessit.
ꝑs hr̃ditatis eius ad cohr̃dem
ꝑtinuit. q̃ro an pamphylus eo¬
dem testõ manumissus adpeti¬
tionẽ ꝑtis instrum̃ti adm̾itti
possit licet tab̾na ut uoluit te¬
statrix exerceri nõ possit.R. ad¬
mit᷑ti. ¶ Semproma substitu¬
ta hr̃di institutolegata accep̃
si hr̃s non eẽt. Mouit ꝯ̃ institu¬
tum actionẽ ꝙ dolo eiꝰ factum
eẽ dicebat. quo minus testatͥx.
uolens primo loco scribere eam
hr̃dem.testm̃ mutaret. nec obti¬
legata ante qnquenium uetu¬
it peti pr̃ariq. s hr̃s q̃dam sua
sponte ante quĩquenum solu¬
it. Quesitum ẽ an eius ꝙante
diem existentẽ solutum ẽ. repre¬

Expanded text:
onera legatariis imposuisse, quae superessent. "Quisquis mihi heres heredesve erunt, hoc amplius Lucius Eutychus, quam quod eum heredem institui, e media hereditate sumito sibique habeto una cum Pamphilo, quem liberum esse iubeo, instrumentum tabernae ferrariae, ita ut negotium exerceatis". Lucius Eutychus viva testatrice decessit, pars hereditatis eius ad coheredem pertinuit: quaero, an Pamphilus eodem testamento manumissus ad petitionem partis instrumenti admitti possit, licet taberna, ut voluit testatrix, exerceri non possit. respondi admitti. Sempronia substituta heredi instituto legata accepit, si heres non esset: movit contra institutum actionem, quod dolo eius factum esse dicebat, quo minus testatrix volens primo loco scribere eam heredem testamentum mutaret, nec optilegata ante quinquennium vetuit peti praestarique, sed heres quaedam sua sponte ante quinquennium solvit: quaesitum est, an eius, quod ante diem exsistentem solutum est, reprae
Abbreviated transcription (Latin):
ob p̃tium. nullã fidei ꝯmissi ꝑ¬
secutionẽ ẽẽ. nisi eam̃t᷑e uendi¬
tiomi ꝯsenẜunt. ut similit ex
p̃tio mares quidẽ duplumn fe¬
mine aũt simplum ꝯsequ̾ant̃.
¶Instituto filio hr̃de ⁊ ex eõ ne.¬
potib emanc̾ipatis. testator i¬

Expanded text:
b pretium nullam fideicommissi persecutionem esse, nisi ea mente uenditioni consenserunt, ut similiter ex pretio mares quidem duplum, feminae autem simplum consequantur. Instituto filio herede et ex eo nepotibus emancipatis testator i
Abbreviated transcription (Latin):
exactum ẽ. inẽadem em redis¬
se deberi. ¶Atepetotiti fideiq
tue ꝯmittoait᷑i curam ꝯdendi
corporis mei suscipias. ⁊ ꝓhoc.
x. aureos emedio p̃cipito. Que¬
ro ansi lutius titius minus
quam.x. aureos errogauit. reli¬
qua sũma hr̃dib ꝓficiat. R..¬
ẜm ea que ꝓponerẽtur. hr̃dum
ꝯmodo ꝓficẽ. ¶Que mãrito i¬
hr̃s extiterat. ita testõ cauit.
pitote om̃e quicqd exhr̃ditati
bonis ne titii dͣni mei pͤatris
futurum. nec nõ etiam siquid
post mortẽ titii dnĩ mei solui.
agnoscatis. Quero an siquid
soluiss post mortẽ mariti cum
ip̃a fructus cepiss dediss. ad
honus eorum nõ ꝑtine̾t. R ẜ¬

Expanded text:
exactum in eandem causam redisset, deberi. "A te peto, Titi, fideique tuae committo, uti curam condendi corporis mei suscipias, et pro hoc tot aureos e medio praecipito". quaero, an, si Lucius Titius minus quam decem aureos erogaverit, reliqua summa heredibus proficiat. rm ea quae proponerentur heredum commodo proficere. Quae m‹a›rito heres exstiterat, ita testamento cauit: pitote omne, quidquid ex hereditate bonisue Titii domini mei, patris futurum, nec non etiam si quid post mortem Titii domini mei, adgnoscatis'. quaero, an si quid soluisset post mortem mariti, cum ipsa fructus cepisset dedisset, ad onus eorum pertineret. r
Abbreviated transcription (Latin):
eis dederat. an ⁊ ciu legata pr̃a¬
re debeant. abutroq substitu¬
tolegata debent᷑. ¶Seruo ali¬
eno posse rem dnĩ legari. ualẽs
scr̃ibit. Item id. ꝙ dño eĩ pure
debetur. Cum enim ẜuo alieno
cum eo testam̃ti factio. Cet̾mt᷑
exꝑsona ẜui ꝯstitit legatum.
Et iõ rectissime uił. diffinitad
demũ ẜuo alieno legari posse.
ꝙ lib̾ ip̃e facturiis. cape posset.
Salũpniosa ẽ enim illa anoͬͣta¬
tio posse legari ẜuo ⁊ qua diu
ẜuat. naͣm hoc legatum exp¬
sona ẜuiuires accipit. alioqn
etiam ulud annotarem᷑us. eẽ
quosdam ẜuos qui liçet lib̾ta
intestam̃tis. dictum ẽ. ẜuo.
hr̃ditario legari posse. Ita nõ
mirum sires dñi ⁊ ꝙ ei debet᷑.
ẜuo eius pure legari possit. q̃¬
uis dño eius non poͬssit hoc
nus patronum exsemisse hr̃¬
dem instituit ⁊ filiam sua ex
alio semisse.⁊ fidei ꝯmisit filie
ut quib dam ancillis patroni
restituẽt semissẽ cum hee ma¬
numisse eẽnt. se cadem filia.¬

Expanded text:
eis dederat, an et cui legata praestare debent? ab utroque substituto legata debentur. Seruo alieno posse rem domini legari Ualens scribit: item id quod domino eius pure debetur. cum enim seruo aliencum eo testamenti factio, ceterum ex persona serui constitit legatum. et ideo rectissime Iulianus definit id demum seruo alieno legari posse, quod ipse liber factus capere posset. calumniosa est enim illa adnotatio posse legari seruo et quamdiu seruiat: nam et hoc legatum ex persona serui uires accipit: alioquin et illud adnotaremus esse quosdam seruos, qui, licet libertain testamentis, dictum est seruo hereditario legari posse. ita non mirum, si res domini et quod ei debetur seruo eius pure legari possit, quamuis domino eius non possent haecnus patronum ex semisse heredem instituit et filiam suam ex alio semisse: fidei commissit filiae, ut quibusdam ancillis patroni restitueret, cum hae manumissae essent, et, si eadem filia
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Gaius seius ꝓnepos meus.
hr̃s michi esto exsemisse bõruz
meorũ. exceptis domib meis
pat̾rus ĩ quib hĩto cum omĩb
que ibi sũt. que oĩa scias ad põ¬
tionem hr̃ditatis ꝙͣ tibi dedi.
nõ ꝑtinere q̃ro cum sit inhis
domib argẽtum. noĩa debitoꝵ.
suppellex. mancipia. an h̾ omĩa
que illic ĩ uemunt᷑.ad alios hr̃¬
des institutos debeant ꝑtinere.
uõ nullum ꝓnepoti locum esse.
¶Titius. cum frĩs filie. fundos et
urbana p̃dia legaret.inhis ⁊
fũdum seianum legauit. que
ip̃e pat̾ fa. quo aduuẽt. uno q¬
dem noĩe uniu̾sum hũit. s quo
facili ꝯductionẽ inueniret per
duas ꝑtes locabat.ita ut exqͣli¬
tate locisupiorem ꝑtẽ. seianu
suꝑiorẽ. Inferiorem aũt ꝑte
seianum inferiorẽ. appellaret.
Quero anis fundus totus ad
uis eundẽ diu̾sis ꝑtib locauãt.
uniu̾sum eum exc̃a fideiomissi
pr̃ari oporte̾. nisi hr̃s dequa ꝑ¬
te testator senẜit/ euidenter
itia seio thesserã frum̃tai̾

Expanded text:
. 'Gaius Seius pronepos meus heres mihi esto ex semisse bonorum meorum excepta domu mea et paterna, in quibus habito, cum omnibus quae ibi sunt: quae omnia scias ad portionem hereditatis, quam tibi dedi, non pertinere.' quaero, cum sit in his domibus argentum nomina debitorum supellex mancipia, an haec omnia, quae illic inueniuntur, ad alios heredes institutos debeant pertinereuero nullum pronepoti locum esse. Titius cum fratris filio fundos et urbana praedia legaret, in his et fundum Seianum legauit, quem ipse pater familias quoad uiueret uno quidem nomine uniuersum habuit, sed quo facilius conductorem inueniret, per duas partes locabat, ita ut ex qualitate loci superiorem partem Seianum superiorem, inferiorem autem partem Seianum inferiorem appellaret. quaero, an is fundus totus ad uis eundem diuisis partibus locauerat, uniuersum eum ex causa fideicommissi praestari oportere, nisi si heres, de qua parte testator senserit, euidenter itia Seio tesseram frumentariam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fidei eiꝰ ꝯmisit. ut exhis duo
secero restitue̾t. deinde coditiłł.
socero ademit fidei ꝯmissum.
Quesitum ẽ. an mebilomins
exp̃legatione adm̾atrẽ ꝑtine

Expanded text:
et fidei eius commisit, ut ex his duo socero restitueret: deinde codicillis socero ademit fideicommissum: quaesitum est, an nihilo minus ex praelegatione ad matrem pertine
Abbreviated transcription (Latin):
intestõ titio dederat ñ ademe
bẽbat.int cetaͣ legauit pecali¬
um. Idẽ post test̾m factum pe¬
cuniã adebitore filie exegit.
⁊ ĩ sumi rationẽ ꝯũtit. Quero

Expanded text:
nto Titio dederat, non ademerhabebat, inter cetera legauit peculium: idem post factum testamentum pecuniam a debitore filiae exegit et in suam rationem conuertit: quaero,
Abbreviated transcription (Latin):
adicẽ sinichil pret̾ pecunia
nũatam legatum sit. ꝓmptũ
ẽ. Cum uo̾ res corporales int̾¬
ueniẽt.⁊ scriptur difficilior
sit ⁊ obscura portio. ¶Cum li¬
b̾tas a dimit᷑. legata ẜuis relic¬
ta nicb̾ attinet adimi. D̾

Expanded text:
cuniam numeratam legatum sit, promptum est: cum uero res corporales interuenient, et scriptura difficilior fit et obscura portio. Cum libertas adimitur, legata seruis relicta nihil attinet adimi. DE
Abbreviated transcription (Latin):
recessisse uideri. s abhis tm̃
reb. quas reformass. ¶Cur
post aꝑtas tabulas testi. pri¬
scillianus uixerit deciũ lega¬
toportioneq hr̃ditatis mat̾
epsã ita cauerat. Qm̃ cognoui
priscillianum filium meu ĩ
extremis eẽ. iustissimũ ⁊ pus¬
simũ. duxi. portionẽ eiꝰ hr̃dita¬
tis quam ei testõ dederã legaẽ
mariano fr̃imeo ⁊ ianuarior
marito meo. equis portioĩb
ꝯsiquid amplius ei legauerã
ut siquid humanitus ei ꝯti¬
gerit.do.lego. dariq eis uolo.
postea exerdem infirm̃it᷑ate.
priscillianus decessit. Quesi:¬
tum ẽ anlegata quoꝙ eiꝰ ad
ianuariũ ⁊ marianũ. excã fi¬
dei ꝯmissi ꝑtineãt. R. posse

Expanded text:
recessisse uideri, sed his tantum rebus quas reformasset. Cum post apertas tabulas testamenti Priscillianus uixerit, de cuius legato portioneque hereditatis mater epistula ita cauerat: 'quoniam cognoui Priscillianum filium meum in extremis esse, iustissimum et piissimum duxi portionem eius hereditatis, quam ei testamento dederam, legare Mariano fratri meo et Ianuario marito meo aequis portionibus: et si quid ei amplius legaueram, ut si quid ei humanitus contigerit, do lego darique eis uolo': postea ex eadem infirmitate Priscillianus decessit. quaesitum est, an legatum quoque eius ad Ianuarium et Marianum ex causa fideicommissi pertine
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Nilio exꝑte bẽde ĩstituto.
duo fundos cum mancipus ⁊
plura legata ⁊ ẜuum stichu
⁊ damã legauit. s cum inaltõ
ex fundis filio p̃legatis cogro¬
uiss uullicum non eẽ. stichu.
misit. ⁊ tam rei rustice quam
rationib fundi p̃fecit. quesi¬
tum ẽ stichus utrum aduxo¬
cum memor erat eorum que

Expanded text:
. Filio ex parte heredi instituto duos fundos cum mancipiis eplura legata et seruos Stichum et Damam legauit: sed cum in altero ex fundis filio praelegatis cognouisset uilicum non esse, Stichum misit et tam rei rusticae quam rationibus fundi praefecit: quaesitum est, Stichus utrum ad uxorespondit, cum memor erat eorum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
absentib̃ eã aliqua apire ta.¬
bulas urgueat. debet ꝓꝯsulcr¬
rareut int̾ueniẽtib optime¬
oppinionis uiris apiaͣnt᷑.⁊ post
descriptum ⁊ recognitum factũ.
abhusdem quib int̾ueniẽtibꝰ
aꝑte sũt obsignent᷑. tẽ dem de
eomictãtur ubi ip̃i signatores
sint. Adĩspicienda sigilla sua.
at tñ si scorsum eas signatas.
testator reliq̾rit. p̃tor eas aꝑi¬
rinsi cã cognit̾a nõ patietur.

Expanded text:
iqua aperire tabulas urgueat, debet proconsul curare, ut interuenientibus optimopinionis uiris aperiantur et post descriptum et recognitum factum ab isdem, quibus interuenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua. attamen, si seorsum eas signatas testator reliquerit, praetor eas aperiri nisi causa cognita non patietur.
Abbreviated transcription (Latin):
induob exẽplaus scͥp¬
tum sit testam̃tum. alterutro
pate facto. tabule apte sunt.¬
Si sui natum tabule patefacte
sũt. aꝑtum uideri testam̃tum:
ñ dubitatur. nõ enim querem
a quo apiant᷑. ¶Sitabule nõ ꝯ¬
pareant. uł si exuste sĩt. futuꝵͦ
ẽ. ut subueniri legatarus deͬbe
gũtur testam̃ti. ita ẜe tͣabule.
prĩcipalium tabłarum ꝑtem
obtiniere uidentur.

Expanded text:
duobus exemplariis scriptum sit testamentum, alterutro patefacto apertae tabulae sunt.Si sui natura tabulae patefactae sunt, apertum uideri testamentum non dubitatur: non enim quaeremus, a quo aperiantur.Si tabulae non compareant uel exustae sint, futurum est, ut subuenire legatariis debeatguntur testamenti, ita secundae tabulae principalium tabularum partem optinere uidentur.
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̃. Num abuntio apiende
sint tabule p̃toris id offitiuẽ
ut cõg̾at signatores ꝯuenire.⁊
sigilla sua recogñoscere.
publice enim expedit. suppre¬
ma hoĩum urditia exitu hr̃e.¬
Set simãior ꝑs signatorũ
fuit inuẽta. pot̾it ip̃is int̾ ueĩ¬
aberit. mitti debent tabule te¬
stam̃ti. ubi ip̃e situĩti agnoseat.
Nam reuoeari eum agnoscẽdi
cã. honerosum ẽ. quippe sepe cũ

Expanded text:
.Cum ab initio aperiendae sint tabulae, praetoris id officium est, ut cogat signatores conuenire et sigilla sua recognoscere 5 publice enim expedit suprema hominum iudicia exitum habeSed si maior pars signatorum fuerit inuenta, poterit ipsis interueniaberit, mitti debent tabulae testamenti ubi ipse sit, uti adgnoscat: nam reuocari eum adgnoscendi causa onerosum est. quippe saep
Abbreviated transcription (Latin):
diem aũt ⁊ ꝯsulem tabularũ
nõ patit᷑ p̃tor describiuł ĩ spi¬
ci. Idcirco requid falsi fiat. nã
q ⁊̃ inspẽctio mat̾ĩam falso fa¬
bricando instrue̾ põt. ¶Utru
diul describendi iubet. an deside¬
ranti tp̃c dabit adexibitionẽ.
⁊ magis ẽ. ut dari debeat.ẜm
locorum. angustias. seu ꝓlixi¬
tãte̾s. ¶ Siquis ñ negñs apd
se tabłas eẽ. non patiat᷑ inspici
⁊ describi.omĩmodo ad hoc cõ¬
pelletur. Si tam̃ nẽget peneᷤ se
tabulas ẽẽ. dicendum ẽ. adint̾¬
dictum remitti ꝙ est detabui¬
lis exibendis.

Expanded text:
utem et consulem tabularum non patitur praetor describi uel inspici idcirco, ne quid falsi fiat: namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest.Utrum di uel describendi iubet an desideranti tempus dabit ad exhibitionem? et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates.Si quis non negans apud se tabulas esse non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur: si tamen neget penes se tabulas esse, dicendum est ad interdictum rem mitti quod est de tabulis exhibendis.
Abbreviated transcription (Latin):
principales quã ẜe tabule. e¬
dicto ꝯtinẽtur. ¶Si pła sit̃
testam̃ta q̃ quis ex bibi deside¬
ret.umu̾sorum ei facuitas fa¬
cienda ẽ. ¶ Srdubitet᷑. utrũ
uiuat. an decesẜ it is. cuiꝰ ꝗsqrꝙ
ad cãm testam̾ti ꝑtinet. ĩ spi¬
ci describiq postulat. dicen¬
dum ẽ p̃torem cã cognita sta¬
tuere io debe̾. ut si ucu̾it eur
uiue̾ nõ ꝑmittat ĩ spici t̾ibu¬
las. uł etiam ip̃am scriptura
quis ĩ spiciat ⁊ sigillet.⁊ qd¬

Expanded text:
rincipales quam secundae tabulae edicto continentur.Si plura sint testamenta, quae quis exhiberi desideret, uniuersorum ei facultas facienda est.Si dubitetur, utrum uiuat an decesserit is, cuius quis quod ad causam testamenti pertinet inspici describique postulat, dicendum est praetorem causa cognita statuere id debere, ut, si liquerit eum uiuere, non permittat.Inspici tabulas est, ut ipsam scripturam quis i
Abbreviated transcription (Latin):
S abusiue testam̃ta ea quor
appellamus. que falsa sunt
Uel ĩ iusta. nel irrita. uł rupti.
Itemꝙ ĩ ꝑfectam solemus.
testam̃ta dicere. ¶Adcausar
aũt testam̃ti ꝑtinere indetũ¬

Expanded text:
sed abusiue testamenta ea quoque appellamus, quae falsa sunt uel iniusta uel irrita uel rupta: itemque inperfecta solemus testamenta dicere.Ad causam autem testam
Abbreviated transcription (Latin):
plius ei dare dãpnas esto.sen¬
tentie testatoris standumͣ ẽ.
ꝯditione si quinquagĩta hr̃¬
di dediss. pleriq putãt. utile
ẽẽ legatum. quia ꝯditionis ĩ¬
plende cã datur. nam ꝯstat ⁊
falcidiam eum pati posse. S
si quinquagita aurei legati sĩt.
si quinquagĩta dediss. dicẽdu¬
ẽ inu̾cile ẽẽ legatum. ⁊ magis
ridiculum ẽẽ.

Expanded text:
plius ei dare damnas esto', sententiae testatoris standum est. condicione, si quinquaginta heredi dedisset, plerique putant utile esse legatum, quia condicionis implendae causa datur: nam constat etiam Falcidiam eum pati posse. sed si quinquaginta aurei legati sint, si quinquaginta dedisset, dicendum inutile esse legatum et magis ridiculum esse.
Abbreviated transcription (Latin):
dem post mortẽ testatoris ĩsti¬
tutum ẜuuͣm tãto płis ẽẽ quã¬
to pluris uenire pot. pedius
scribit. ẽ enim absurdum ip̃s
br̃dem ĩ stitutum non eẽ locu¬
plectiorẽ ante quam adeam.
Si aũt hr̃s ẜuus ĩstitutus sit
statim me locuplectiorẽ effec¬
tum. cum multis caĩs accidẽ
possit ne uissu nr̃o adeat. nob̾¬
acquirit: c̾te cum adierit. esse
aũt p̃posterum ante nos locui¬
pletes dici quã acquisierimus.¬
Cuĩ debitor soluendo non ẽ. tm̃
ht̃ ĩ bonis quãtum exige põt.¬
Nonlla tñ p̃tu uarietatẽ loca
tp̃raq afferũt. Nec enii tãtidẽ
rome ⁊ inyspania oleum exti¬
mabit᷑. nec ꝯtim̾us sterilitatib̾
tantidẽ quanti sedĩs fructib
dum his quoꝙ nec exmomẽ¬
tis tp̃rm nee exeaque raro ac¬
cioat giritate.p̃tia ꝯstituant᷑.

Expanded text:
ortem testatoris institutum seruum tanto pluris esse, quo pluris uenire potest, Pedius scribit: est enim absurdum ipsum me heredem institutum non esse locupletiorem, antequam adeam, si autem seruus heres institutus sit, statim me locupletiorem effectum, cum multis causis accidere possit, ne iussu nostro adeat: adquirit nobis certe cum adierit, esse autem praeposterum ante nos locupletes dici, quam adquisierimus.Cuius debitor soluendo non est, tantum habet in bonis, quantum exigere potest.Nonnullam tamen pretio uarietatem loca temporaque adferunt: nec enim tantidem Romae et in Hispania oleum aestimabitur nec continuis sterilitatibus tantidem, quanti secundis fructibus, dum hic quoque non ex momentis temporum nec ex ea quae raro accidat carit
Abbreviated transcription (Latin):
rii adlegem fal. reuocarentur.
q̃ro cum si ⁊ fũdus tanti quãti
reuã emꝑtus eẽt legata non
fuerant excessura iuis legis fal.
an hoc ip̃o hr̃s institutus ꝑtẽ
reuocandi alegatarus ius
bãt. ꝙ exũoluntate defuncti
rit. id lege fal. imputari non
põt.qr negligentia eius noceͣ
legrtarus nõ debet. ut pote.
cumis ꝯfitendo. ueram extima¬
tionẽ pr̃are poterat.
In lege fał. hoc ẽẽ ẜuãdu.
Iui. aĩt. ut si duo rei promittẽ¬
di fuint. uel duo rei stipulãdi.
siquidem sit̃ socuiea re diui.¬
di int̾ eos debere obligationẽ.
atq si singuli ꝑtem pecunie.
stipulati eẽnt.uł promisisset.
Qd̃ si societas int eos nulla fu¬
isset impendẽti eẽ an ĩutriq
bonis ꝯpuͣtiri oporteat. id qd̾
debetur uel excuiꝰ bonis detra¬
hi. ¶ Corpora si qua sũt ĩboĩs
defuncti.ẜm rei ueritatẽ extimã¬

Expanded text:
rii ad legem Falcidiam reuocarentur. quaero, cum, si fundus tanti, quanti re uera, emptus esset, legata non fuerant excessura ius legis Falcidiae, an hoc ipso heres institutus partem reuocandi a legatariis ius habeat, quod ex uoluntate defuncti it, id lege Falcidia imputari non potest, quia neglegentia eius nocere legatariis non debet, utpote cum in confitendo ueram aestimationem praestare poterat.In lege Falcidia hoc esse seruandum Iulianus ait, ut, si duo rei promittendi fuerint uel duo rei stipulandi, si quidem socii sint in ea re, diuidi inter eos debere obligationem, atque si singuli partem pecuniae stipulati essent uel promisissent: quod si societas inter eos nulla fuisset, in pendenti esse, in utrius bonis computari oporteat id quod debetur uel ex cuius bonis detrahi.Corpora si qua sunt in bonis defuncti, secundum rei ueritatem aestiman
Abbreviated transcription (Latin):
Aut. Wretiarerum nõ exaffec¬
tu necutilitate singłorum. s
coniuiit fungũtur. nec enim
qui filium naturalẽ possidet.
tanto locuplectior ẽ. ꝙ eum si
alius possideret. plurimo re¬
dẽpturus fuist. S nec ille q
filium alienum possidet. tm̃.
ht̃ quanti eum patri uendere
põt. nec expectãdum ẽ dum
uendat. s inp̃sentia. nõ q̃i fi¬
lius alicuiꝰ. s qr hõ extimatur.
Eadem cã est eius ẜui qui noxã
nociłit. nec enim delinquendo
quisq p̃tiosior fit. S nec hr̃¬

Expanded text:
am.Pretia rerum non ex affectu nec utilitate singulorum, sed communiter funguntur. nec enim qui filium naturalem possidet tanto locupletior est, quod eum, si alius possideret, plurimo redempturus fuisset. sed nec ille, qui filium alienum possidet, tantum habet, quanti eum patri uendere potest, nec exspectandum est, dum uendat, sed in praesentia, non qua filius alicuius, sed qua homo aestimatur. eadem causa est eius serui, qui noxam nocuit: nec enim delinquendo quisque pretiosior fit. sed nec h
Abbreviated transcription (Latin):
interi exopib ẜui adtitium
puenre põt.quãrta apud br̃¬
tẽ reminẽ. Quẽ admodũ si di¬
recto p̾t triẽnũ ẜuo lib̾tate
de diss. eũls ꝙ usum f. ei legas¬
set aut ei ꝓprietatẽ ꝑ fidei cõ¬
missum reliquid. ¶Stichu¬

Expanded text:
interim ex operis servi ad Titium interim ex operis servi ad Titium pervenire potest, quarta apud heredem remanere, quemadmodum si directo post triennium servo libertatem dedisset eiusque usum fructum ei legasset, aut ei proprietatem per fideicommissum relinquit. Stichu
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ tp̃ris peculium. ꝯputari o¬
porteat ĩ lege fal. Pleriq pu¬
tant. qd̾ tũc inpeculio fuĩt cu
adiretur hr̃ditas. Inspiciẽdu¬
ẽ. Ego dubito qm̃ mortis tp̃e
mrationẽ legis fal. in eunda.
placuit obẜuari. Quid enim ĩ¬
terẽ. peculium sui post mortez
ccditoris diminutum sit. an.
debitor paupior factus sitali¬
quis dicẽt. quid ex ꝯĩo. si a te
aditam hr̃ditate acquisierit
ẜuns ⁊ ego q̃ram. si debitoris
qui tũc nõ erat soluendo am¬
pliate facultates fuint. ⁊ cu
inu̾isto placũt expost facto
ubiorem iuderi fuisse hr̃dita¬
tem. sicuti cum ꝯditio crediti
extit̾it post mortẽ. ita ⁊̃ pecu¬
lu increm̃tũm pleniorẽ facẽt
hrditatem. Sceũ. nõtat. ꝗo
ergo si idem ẜuus defuncto ⁊
ali dena debuit.⁊ una .x. hũit.
inhr̃ditate manẽtib. ¶Is q
ĩ bonis unum dum taxat ser¬
num hẽbat legauit eu titio.
⁊eĩ fidei ꝯmisit. ut post trien¬
nũ mañmitẽt.debet ex eo ꝙ

Expanded text:
peculium computari oporteat in Falcidia lege. plerique putant, quod tunc in peculio fuerit, cum adiretur hereditas, inspiciendum. ego dubito, quoniam mortis tempus in ratione legis Falcidiae ineunda placuit observari: quid enim interest, peculium servi post mortem creditoris deminutum sit an debitor pauperior factus sit? Aliquis dicet: quid ex contrario, si ante aditam hereditatem adquisierit servus? et ego quaeram, si debitoris, qui tunc non erat solvendo, ampliatae facultates fuerunt? et cum in isto placuerit ex post facto uberiorem videri fuisse hereditatem, sicuti cum condicio crediti exstitit post mortem, ita etiam peculii incrementum pleniorem faciet hereditatem. Scaevola notat: quid ergo, si idem servus defuncto et alii dena debuit et una decem habuit? in hereditate manentibus. Is, qui in bonis unum dumtaxat servum habebat, legavit eum Titio et fidei eius commisit, ut post triennium manumitteret: debet ex eo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
minuit legata.redimẽ. ab hr̃¬
de ꝑteͣm debes quẽ admodũ si
tibi utrumq legass. ¶ Sepiꝰ
euenit ne emolum̃tuz eius le
⁊ eum institiũt hr̃dem ⁊ dodr¬
antẽ legau̾ĩt. nichil aluid sub
occ̃one legis fal. int̾uenire po

Expanded text:
minuit legata: redimere ab herede partem debes, quemadmodum si tibi utrumque legasset.Saepius euenit, ne emolumentum eius leget eum instituerit heredem et dodrantem legauerit, nihil aliud sub occasione legis Falcidiae interuenire p
Abbreviated transcription (Latin):
uenus fũdus tibi lega¬
tus ẽ. hunchr̃s cum emẽ nisi
ĩfinito p̃tio nõ possit. emit
multo plis quã quãti erit. q̃
eptione effectum ẽ ut legata

Expanded text:
enus fundus tibi legatus est: hunc heres cum emere nisi infinito pretio non posset, emit multo pluris, quam quanti erat, qua emptione effectum est, ut legata
Abbreviated transcription (Latin):
legau̾it. ut uxori restituat̾. nõ
bre. legem falci. locum dicẽdũ
ẽ. Et sane ĩ plerisq ita obẜuat̃.
ut omiss int̾positi. capientis
ꝑsona spectet᷑.
testatoris ĩplorare nõ ꝓ hibet᷑.¬
Benefitio legis falci. in di¬
gnus ẽẽ uidetur qui id egerit
ut fi deiꝯ missu int̾cidat. pre¬
t̾ea qui nõ capienti rogatus ẽ
retinẽ. S ea quarta quam nõ
retinuit adfiscum ꝑtinet ex
rescripto diu pu.¬
pr̃dem substituit.ad ꝙ eĩ lega¬
torum noĩe apatre obuenit.
cum horditas ad substitutos
ptinet. ĩ ꝯputationẽ leg̃. falci.
nõuenit. ¶Legato petito. cu
inlitẽuiratum ẽ. rõ legis falci.
nõ eius sũme inquã legatariꝰ
uirauit br̃i debet s eius qͣnti¬

Expanded text:
estituatur, non habere legem Falcidiam locum dicendum est. et sane in plerisque ita obseruatur, ut omissa interpositi capientis persona spectetur.testatoris implorare non prohibetBeneficio legis Falcidiae indignus esse uidetur, qui id egerit, ut fideicommissum intercidat.Praeterea qui non capienti rogatus estretinere: sed ea quarta, quam non retinuit, ad fiscum pertinet ex rescripto diui Pheredem substituit, id quod ei legatorum nomine a patre obuenit, cum hereditas ad substitutos pertinet, in computationem legis Falcidiae non uenit.Legato petito cum in litem iuratum est, ratio legis Falcidiae non eius summae, in quam legatarius iurauit, haberi debet, sed eius
Abbreviated transcription (Latin):
ris ⁊ parentibo legata ascrip.¬
sit. Ait uil. quidẽ si aliquis ex
primo gradunuit ea legata
prabit quelib̾is ⁊ parentib a
primo gradu data sũt. Si uõ
nemo uunt eorum ea que ab:
seqͥuẽti. Qd̾ si n exprimo gra
legata cuiquã pr̃anda. ¶Qd
si post mortẽ testatoris ante
aditam hr̃ditatẽ instituti de¬
cesyt̃t. ec̃ ip̃os quidem uideri.
petitam. uerum tñ adeis leg¬

Expanded text:
ris et parentibus legata adscripsit. ait Iulianus: si quidem aliquis ex primo gradu uiuit, ea legata praestabit, quae liberis et parentibus a primo gradu data sunt: sin uero nemo uiuit eorum, ea quae a sequenti: quod si neque ex primo gradlegata cuiquam praestanda: quod si post mortem testatoris ante tam hereditatem instituti decesserint, contra ipsos quidem uideri petitam, uerumtamen ab eis rel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑlius utroq quam iurile hat.¬
¶Si adierit brditatem is cui iu¬
rilis ꝯfuatur. lib̃tates ꝯpe̾tẽt
exneccitate ꝑadinonẽ ueru¬
tñ uidendum ẽ. an de dolo acti¬
one tencat᷑ qui adit. Et mag̃
ẽ. ut si demntiãte eo qui pt̾i¬

Expanded text:
plius in utroque quam uirilem habeat.Si adierit hereditatem is cui uirilis conseruatur, libertates competent ex necessitate per aditionem: uerumtamen uidendum est, an de dolo actione teneatur qui adit, et magis est, ut, si denuntiante eo, qui praeteri
Abbreviated transcription (Latin):
nũmidie legatum. placuit pa¬
rentes ⁊ libos hr̃des quoq in¬
stitutos. tueri usq. Adpte ui¬
rilem exẽplo legatorumne plꝰ
hr̃ent exinstitutione tales ꝑ¬
sone. quã adeum ꝑuẽturum.
lp̃. U irilis portio q̃ admod̾
accipienda sit uideamus. Po¬
accipũt.Unmi ẽẽ exlib̾is pa¬
rentib ꝙ aurir t̃tia erit portio.
quarta erit uirilis ẽ. hoc idem
tib ꝙ legata accepint. sichoc
accipiẽdum ẽ. ut filius p̃terit̾
semissem bãt. cet̾i om̃s qui st̃

Expanded text:
Numidiae legatum placuit parentes et liberos heredes quoque institutos tueri usque ad partem uirilem exemplo legatorum, ne plus haberent ex institutione tales personae, quam ad eum peruenturum .Uirilis portio quemadmodum accipienda sit, uideamus. poaccipiunt, unum esse ex liberis parentibusque: uirilis tertia erit portio: quarta erit uirilis: hoc idem tibusque legata acceperunt, sic hoc accipiendum est, ut filius praeteritus semissem habeat, ceteri
Abbreviated transcription (Latin):
Saliuus aristo. uiliano.¬
suo salut. qͣuii filium emãcipa¬
tum hẽbat. p̃tĩto eo patrẽ suũ
⁊ extraneum br̃dem instituit.
⁊ patri legatum dedit. filius cc̃.
aut ut̾ꝙ hr̃ditatem adisset:
iubetur. hr̃e nõ nullas rep̃ben¬
siones. nam si dodrans legatꝰ
sit. plus hĩturus ẽ iscui lega:¬
tum erit. quã emãcipãtus. De¬
creto itaq istatẽpari debet̾ait
hr̃ditatis ꝑtem emãcipatus
p̃stẽt.ita ne scriptus hẽs ãpli
hãt quã emãcipatus ⁊ legato¬
rum modus tẽpetur. ut nicł
plus exlegatis adaliquẽ pue¬
niat quã apud emãcipatum

Expanded text:
Saluius Aristo Iuliano salutem. qui filium emancipatum habebat, praeterito eo patrem suum et extraneum heredem instituit et patri legatum dedit: filius contraut uterque hereditatem adisset iubetur, habere nonnullas reprehensiones: nam si dodrans legatus fuerit, plus habiturus est cui legatum erit quam emancipatus. decreto itaque ista temperari debebunt, ut et hereditatis partem emancipatus praestet ita, ne scriptus heres amplius habeat quam emancipatus, et legatorum modus temperaretur, ut nihil plus ex legatis ad aliquem perueniat, quam apud emancipatum
Abbreviated transcription (Latin):
eo uirilem portionẽ sit. qd ei
imputet᷑. ⁊ de dolo actione te¬
neat᷑. dãpno enim afficit br̃di¬
tatem dum ꝯpetant lib̾tates.¬
aũt appellatione ⁊ ꝑmrũ cet̾as

Expanded text:
sit quod ei imputetur et de dolo actione teneatur: damno enim adficit hereditatem, dum competunt libertates.autem appellatione et pronurum ceteras
Abbreviated transcription (Latin):
q scripti hr̃des dimittat hr̃di¬
tatem cum scirẽnt emãcipatũ.
aut petisse. aut petiturum ẽẽ.
nem. legata sut etiam a substi¬
tuto impub̾is relicta non tm̃
lib̾is ⁊ parentib. Uerum ⁊̃ extͣ¬
neis. Queritut an mortuo im¬
pube cogatur substitutus ea p̃¬
stare. Et siquidem abimpube
relictasũt. solis lib̾is parentibꝰ¬
q prandã sitt. Sin nõ. a substi¬
tuto impub̾is om̃ib eum pr̃a
s.ut ꝑtis dimidie q̃ ad cumex
bonis patris pũenit. quartam.
i.totius assis sexcũuam retux¬
tñꝙ. accessit auꝰgebit legata a
substituto relicta. ¶ Om̃ib at̃
libis pr̃ari legata p̾tor uoluit.
nam si ded̾it bo. ponem. nõ pu¬

Expanded text:
que scripti heredes omittant hereditatem, cum scirent emancipatum aut petisse aut petiturum contraorum possessionem: legata sunt etiam ‹a› substituto impuberis relicta non tantum liberis et parentibus, uerum etiam extraneis: quaeritur, an mortuo impubere cogatur substitutus ea praestare. et si quidem ab impubere relicta sunt, solis liberis parentibusque praestanda sunt: sin uero ‹a› substituto impuberisut partis dimidiae, quae ad eum ex bonis patris peruenit, quartam, id est totius assis sescunciam retintamen quod accessit, augebit legata a sub stituto relicta.Omnibus autem liberis praestari legata praetor uoluit nam si dedit bonorum p
Abbreviated transcription (Latin):
d
i
si ꝓponas extero legatum. roga¬
tumq eum prare hoc alicui ex
lib̾is parentib q ꝯsequent di¬
cemus prari debere. hoc ampliꝰ
⁊ si extraneo relictum sit subh
mõ. ut alicui exlib̾is pr̃aret. e¬
quissimũ erit dicẽ non debere
eiͤ p̃torem denegare actione.¬
¶ Ea aut legata sola p̾stant. qui

Expanded text:
d i proponas extero legatum rogatumque eum praestare hoc alicui ex liberis parentibusque, consequenter dicemus praestari debere.Hoc amplius et si extraneo relictum sit sub hoc modo, ut alicui ex liberis praestet, aequissimum erit dicere non debere ei praetorem denegare actionem. Ea autem legata sola praestant qui
Abbreviated transcription (Latin):
iuditio eĩ quibdã ꝑsonis lega¬
ta ⁊ fidei ꝯmissa prarenͣt. hoc e
ub̃is. ⁊ parentib. uxoribnu¬
rib q dotis noĩe legatum. Ge¬
neralit̾ aũt parentes ⁊ lib̃̾os p̃¬
tor excepit. nec gradus liborũ
parẽtum ue enumerauit. In in¬
funitum igit᷑ eis pr̃abit᷑ S nec
ꝑsonas ꝑsecutus ẽ. utrum ex
uirili sexu anex femine descẽ¬
derent. Quisquis igitur ex libis
parentib ꝙ fu̾it. ad legati pe¬
titionẽ admittetur. s ita de¬
mũ. siuira cogn̾ationis sit int̃
eos libos aut ⁊ eos adlega̾to¬
rum petitionẽ admittimus.
quũ a doptionẽ dati sũt. uel ⁊̃
adopt̾iui dum mõ maneãt lib̾i.¬
PPostumis libis legata relicta
lius emãcipatus fuĩt ⁊ bo. p̾oyẽ.¬

Expanded text:
usdam personis legata et fideicommissa praestarent, hoc est liberis et parentibus, uxori nuruique dotis nomine legatum. Generaliter parentes et liberos praetor excepit nec gradus liberorum parentiumue enumerauit: in infinitum igitur eis praestabitur. sed nec personas prosecutus est, utrum ex uirili sexu an ex feminino descendent. quisquis igitur ex liberis parentibusque fuerit, ad legati petitionem admittetur, st inter eos.Liberos autem etiam eos ad legatorum petitionem admittimus, qui in adoptionem dati sunt uel etiam ‹ad›optiui, dummodo maneant liberi.Postumis liberis legata relicta lius emancipatus fuerit et bono
Abbreviated transcription (Latin):
dote fuĩt aliquid derelictum.
ut puta si dos mreb sit ⁊ pro
reb ei quantitas relinquat᷑
quami ĩ dote. dabit̾ illis actio.
cande hr̃dem scripsit.tuenda
cẽ puto. ¶Esse aũt uxorem.
mort̾is tp̃r exigimus. ¶ Si
nuriu dotem p̃ legauĩt. eaꝙ
mortis tp̃r nũpta sit nullu
legatũm ẽ. qr dos nõ dum de¬
bebatur. S cum ⁊ ostãte m̾io.
adu̾sus hrdes soceri dabit̾ ãc¬
tio. dicendu ẽ ⁊ plegate do¬
tis petitionẽ dari debere. ¶Nõ
omĩa que a boĩb grãdib relie¬
ta sunt legata pr̃are eum opor

Expanded text:
dote aliquid fuerit relictum, ut puta si dos in rebus sit et pro rebus ei quantitas relinquaturquam in dote, dabitur illis actio.eandem heredem scripserit, tuendam esse puto. Esse autem uxorem mortis tempore exigemus. si nurui dotem praelegauerit eaque mortis tempore nupta sit, nullum legatum est, quia dos nondum debeatur: sed cum et constante matrimonio aduersus heredes soceri dabitur actio, dicendum est etiam praelegatae dotis petitionem dari debere. Non omnia, quae ab omnibus gradibus relicta sunt, l