comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cautos scientia. & doctos disciplina:
& qui possent stare in palatio regis.
ut docer& eos litteras & linguam
chaldeoꝵ. Et constituit eis rex annonã
ꝑsingulos dies decibis suis. & deuino
undẽ bibebat ipse : ut enutriti trib
annis postea starent incons pectu re¬
gis. Euerunt g int̃ eos defiliis iuda
daniel. ananias. misael & azarias
& in posuit eis p̃positus eunuchorũ
nomina. danieli balthasar. & anamȩ
sidra : misaeli mis ach. & a zariȩ ab¬
denago Proposuit autẽ daniel in corb
suo nepollueret᷑ demensa regis. neq
deuino potus eius: & rogauit eum¬
choꝵ p̃positũ ne contam inaretur
Et ait princeps eunuchoꝵ ad danielẽ
Timeo ego dnm meũ regẽ. qui consti¬
tuit uobis cibũ & potũ. Quisi ui¬

Expanded text:
autos scientia, et doctos disciplina, Et qui possent stare in palatio regis, ut doceret eos litteras, et linguam Chaldaeorum. Et constituit eis rex annonam per singulos dies de cibis suis, et de vino unde bibebat ipse; Ut enutriti tribus annis, postea starent in conspectu regis. Fuerunt ergo inter eos de filiis Juda, Daniel, Ananias, Misael, et Azarias. Et imposuit eis praepositus eunuchorum, nomina: Danieli, Baltassar: Ananiae, Sidrach: Misaeli, Misach, et Azariae, Abdenago. Proposuit autem Daniel in corde suo ne pollueretur de mensa regis neque de vino potus eius et rogavit eunuchorum praepositum ne contaminaretur et ait princeps eunuchorum ad Danihel timeo ego dominum meum regem qui constituit vobis cibum
Abbreviated transcription (Latin):
altissimus in regno hominũ: &
quemcũq uoluerit suscitabit
suꝑ illud. Iu quoq filius eius
balthasar. non humiliasti cortuĩ
cũ scires hȩc om̃a: sed aduersus
dom inatorem eleuatus es. & uasa
domus eius allata sunt coramte
& tu & optimates tui: & uxores
tuȩ & concubinȩ tuȩ uinũ bibisti
ineis. Deos quoq argenteos &
aureos. & ȩreos. ferreos. ligneosq
& lapideos qui non uident neq
audiunt. neq sentiunt laudasti
Porro dm̃ quihabet flatũ tuum
in manu sua. & omnes uias tuas
nonglorificasti. Idcirco abeo
missus ÷ articulus manus qͥ
scripsit hoc quod ex aratum :
ec ÷ autẽ scriptura quȩ digesta
E. Manẽ. thechel. phares. Et
hȩc int̾p̃tatio sermonis. Mane.
nu merauit ds̃ regnũ tuum.
& cõpleuit illud. Iechel: ap¬
pensus es in statẽra. & inuentꝰ
minus habens. Phares: diuisũ ÷
regnũ tuũ. & datũ ÷ medis & ꝑsis.
Tunc iubente rege: indutus est
danel purpura. & circũdata :

Expanded text:
Altissimus in regno hominum. et quemcumque voluerit, suscitabit super illud. Tu quoque, filius ejus Baltassar, non humiliasti cor tuum, cum scires haec omnia: Sed adversum Dominatorem coeli elevatus es, et vasa domus ejus allata sunt coram te: Et tu, et optimates tui, et uxores tuae, et concubinae tuae, vinum bibistis in eis? Deos quoque argenteos, et aureos, et aereos, ferreos, ligneosque et lapideos, qui non vident, neque audiunt, neque sentiunt, laudasti: Porro Deum, qui habet flatum tuum in manu sua, et omnes vias tuas, non glorificasti. Idcirco ab eo missus est articulus manus, quae scripsit hoc, quod exaratum est. Haec est autem scriptura, quae digesta est: MANE, THECEL, PHARES. Et haec est interpretatio sermonis. MANE: numeravit Deus regnum tuum, et complevit illud. THECEL: appensus es in statera, et inventus es minus habens. PHARES: divisum est regnum tuum, et datum est Medis et Persis. Tunc, jubente rege, indutus est Daniel purpura, et circumdata est
Abbreviated transcription (Latin):
orabat. conficebaturq coram
dõsuo. sicut & antȩ facere con¬
sueuerat. Ui riigit᷑ illi curiosi us
inqui rentes : inuenerunt danielẽ
orantẽ & obsecrantẽ dm̃suum.
Et accedentes. locuti sunt regi suꝑ
edicto. Rex nuͦquid non consti¬
tuisti. ut omnis homo qͥrogar&
que quã dediis & hominib usq
addies triginta. nisi tẽ rex.
mitteret᷑ in lacũ leonũ : Ad quos
res pondens rex ait. Uerus sermo
iuxta decretũ medoꝵ atq ꝑsarũ.
quod p̃uaricari non licet. Tunc
respondentes. dixerunt corã rege
Daniel defiliis captiuitatis iudeȩ.
non curauit delege tua & de
edicto quod constitu isti: sed trib
tem porib ꝑ diem orat obsecra¬
tione sua. Quod uerbũ cum
audis s& rex. satis contristatꝰ ÷¬

Expanded text:
turque coram Deo suo, sicut et ante facere consueverat. Viri igitur illi curiosius inquirentes, invenerunt Danielem orantem et obsecrantem Deum suum. Et accedentes locuti sunt regi super edicto: Rex, numquid non constituisti, ut omnis homo, qui rogaret quemquam de diis et hominibus, usque ad dies triginta, nisi te, rex, mitteretur in lacum leonum? Ad quos respondens rex, ait: Verus sermo, juxta decretum Medorum atque Persarum, quod praevaricari non licet. Tunc respondentes dixerunt coram rege: Daniel de filiis captivitatis Judae, non curavit de lege tua et de edicto quod constituisti, sed tribus temporibus per diem orat obsecratione sua. Quod verbum cum audisset rex, satis contristat
Abbreviated transcription (Latin):
miscłia eius. Huc usq non habei
inhebrȩo & que posuimꝰ detheoda¬
tionis editione translata sunt
une nabuchodonosor rex obstupui
& surrex̃ ꝓpere : & ait optimatil
suis. N onne tresuiros misi mus
in medium ignis compeditos: Qu
respondentes. dixerunt regi Ven
rex. Respondit & ait Ecce ego ui¬
deo uiros solutos. quat tuor ambi
lantes in medio ignis. & nichil
corruptionis in eis est. Et species
quarti similis filio dĩ. Iunc nc¬
cessit nabucho donosor ad hostiũ
fornacis ignis ardentis: & ait
Sidrach mi sach & abdenagoser
dĩ excelsi. egredimini & uenite
tatimq egressi sunt sid rach
misach & abdenago demedio
ignis. Et congregati satrapȩ
magistratus & iudices & potentes
regis. contẽ plabantur uiros illos.

Expanded text:
. Hucusque non habentur in Hebraeo, et quae posuimus, de Theodotionis editione translata sunt. Tunc Nabuchodonosor rex obstupuit, et surrexit propere, et ait optimatibus suis: Nonne tres viros misimus in medium ignis compeditos? Qui respondentes dixerunt regi: Vere, rex. Respondit, et ait: Ecce ego video virlantes in medio ignis, et nihil corruptionis in eis est, et species quarti similis filio Dei. Tunc accessit Nabuchodonosor ad ostium fornacis ignis ardentis, et ait: Sidrach, Misach, et Abdenago, servi Dei excelsi, egredimini, et venite: Statimque egressi sunt Sidrach, Misach, et Abdenago de medio ignis. Et congregati satrapae, magistratus, et judices, et potentes regis, contemplabantur viros illos,
Abbreviated transcription (Latin):
michael unus deprincipib
primis. uenit in aditorium
meũ. & ego remansi ibi iuxta
regem ꝑ sarũ. Heni autẽ ut
docerem te. quȩ uentura sunt
popło tuo in nouissimis dieb.
qm̃ ad huc uisio indies. Cũq
loqueret᷑ michi huiuscemodi
uerbis : de ieci uultũ meum
ad t̃rã & tacui & ecce quasi
similitudo filii hominis tetigit
labia mea Et aperiens os mẽũ
locutussũ: & dixiad eũ qui stabat
contrame. Dñemi: inuisione
tua dissolutesunt copages meȩ
& nichil in me remansit uiri ũ
Et quo modo poterit seruus dñi
mei. loqui cũ dño meo: Nichil¬
enim in me remansit uirium.
sed & halitꝰ m̃s int̃ cluditur. Rursũ
gͦ tetigit me quasi uisio hominis :¬
& conforeauit me & dixit. Noli
timere uir desideriors ⁊ paxtͥ.
confortare & esto robustus. Cũq
loqueret᷑ mecũ : conualu i& dixi.
oquere dñe mi : quia confortasti
me. Etait. Nũ quid scis quare
uenerim adte: Et nunc reuer¬
tar. ut p̃lier aduersus principẽ

Expanded text:
de principibus primis venit in adjutorium meum, et ego remansi ibi juxta regem Persarum. Veni autem, ut docerem te quae ventura sunt populo tuo in novissimis diebus, quoniam adhuc visio in dies. Cumque loqueretur mihi hujuscemodi verbis, dejeci vultum meum ad terram, et tacui. Et ecce quasi similitudo filii hominis tetigit labia mea: et aperiens os meum locutus sum, et dixi ad eum qui stabat contra me: Domine mi, in visionetua dissolutae sunt compages meae, et nihil in me remansit virium. Et quomodo poterit servus Domini mei loqui cum Domino meo? nihilenim in me remansit virium, sed et halitus meus intercluditur. Rursum ergo tetigit me quasi visio hominis, et confortavit me, et dixit: Noli timere, vir desideriorum: pax tibi: confortare, et esto robustus. Cumque loqueretur mecum, convalui, et dixi: Loquere, Domine mi, quia confortasti me. Et ait: Numquid scis quare venerim ad te? Et nunc revertar ut praelier adversum principem
Abbreviated transcription (Latin):
mansuetudinẽ tuã: & scđm multi¬
tudinẽ miscđie tue. & erue nos in
mirabilib: tuis. & dagłam nomini
tuo dñe. & confundantur omnes
qui ostendunt seruis tuis mala.
Confundantur in omni potentia. &
robur eoꝵ c̃terat᷑. & sciant quia tues
dñs ds̃ solus & gloriosus suꝑ orbem
terrarũ. Et non cessabant qui mi¬
serant eos ministriregis succendere
fornacẽ napta & stupa & pice &
malleolis. Et effundebatur flamma
suꝑ fornace cubitis quadraginta
nouem : & erupit & incendic quos
repperit iuxta fornacẽ dechaldeis.

Expanded text:
multitudinem misericordie tue: et erue nos in mirabilibus tuis et da gloriam nomini tuo Domine. Confundantur omnes qui ostendunt servis tuis mala: confundantur in omni potentia sua et robur eorum conteratur. Et scient quia tu es Dominus Deus solus, et gloriosus super orbem terrarum. Et non cessabant qui miserant eos, ministri regis succendere fornacem, naphtha, et stuppa, et pice, et malleolis; Et effundebatur flamma super fornacem cubitis quadraginta et novem: Et erupit, et incendit quos reperit juxta fornacem de Chaldaeis.
Abbreviated transcription (Latin):
Et omnis istł preuaricatisunt
legem tuam. & declinauerunt
ne audirent uocem tuã. Et stilla¬
uit suꝑ nos maledictio & de testa¬
tio. quȩ scripta ÷ in libro moysi
seruidĩ : quia peccauimus ei
t statuit sermones suos quos lo¬
cutus : suꝑ nos. & suꝑ principes
nr̃os qui iudicauerunt nos.
ut suꝑducerent in nos malum
magnũ. quale nuͥquã fuit
suꝑnos. &e non rogauimus faciẽ

Expanded text:
Et omnis Israel praevaricati sunt legem tuam, & declinaverunt ne audirent vocem tuam: & stillavit super nos maledictio, & detestatio quae scripta est in libris Moysi Servi Dei, quia peccavimus eiEt statuit sermones suos, quos locutus est super nos, et super principes nostros, qui judicaverunt nos, Ut superinduceret in nos malum magnum, quale numquam fuit super nos. Et non rogavimus faciem
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ cęli. Et deiecit de fortitudine
& de stellis. & conculcauit eas. &
usq ad principem fortitudinis
magnificatus ÷. Et ab eo tulit
iuge sacrificiũ. & deiecit locũ
sc̃ificationis eius. Robur autem
datum ÷ contraiuge sacrificiũ.
ꝓpt̃ peccata. & prosternetur
ueritas in terra. & faci&e & pros¬
perabit᷑. Et audiui unũ de scĩs
loquentẽ. & dix̃ unus de scĩs altm

Expanded text:
it de fortitudine, et de stellis, et conculcavit eas: Et usque ad principem fortitudinis magnificatum est: et ab eo tulit juge sacrificium, et dejecit locum sanctificationis ejus. Robur autem datum est contra juge sacrificium propter peccata: et prosternetur veritas in terra, et faciet, et prosperabitur. Et audivi unum de sanctis loquentem: et dixit unus sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsternat se & ad or& statuã aureã.
Siquis autẽ non ꝓcidens ad orauerit:
mittat᷑ infornacem ignis ardentis.
Sunt gͦ uiri iudȩi quos constituisti
suꝑ oꝑa regionis babiloniȩ : sid rach.
misach. & abdenago. Uiri isti con¬
tẽpserunt rex decretũ tuũ. Deos tuos
non colunt & statuam auream
qũa erexisti non ad orant: Iunc
nabuchodonosor infurore & in ira
p̾cepit ut ad ducerent᷑ sid iach. misach
& abdenago. Qui confestim ad¬
ducti sunt̃ in conspectu regis. Pro¬
nuntiansq nabucho donosorrex:
ait eis. Uerene sidrach misach &
abdenago deos meos non colitis. &
statuã aureã quã constitui non ad¬
oratis : Nunc ergo siestis parati: qua¬
cim q hora audieritis sonitũ tubȩ.
fistulȩ & citharȩ. sambucȩ & psalterii
& simphoniȩ omnisq generis

Expanded text:
tuam auream. Siquis autem non procidens adoraverit: mittatur in fornacem ignis ardentis. Sunt autem viri Judei quos constituisti super opera regionis Babylonie: Sidrac: Misac: et Abdenago. Viri isti contempserunt Rex decretum tuum: deos tuos non colunt: et statuam auream quam erexisti non adorant. Tunc Nabuchodonosor Rex in furore et in ira precepit: ut adducerent Sidrac: Misac: et Abdenago. Qui confestim adducti sunt in conspectum Regis. Pronunciansque Nabuchodonosor Rex: ait eis. Vere Sidrac: Misac: et Abdenago: Deos meos non colitis? et statuam auream quam constitui: non adoratis? Nunc ergo si estis parati: quacumque hora audieritis sonitum tube: fistule: cithare: sambuce: psalterij: et simpho
Abbreviated transcription (Latin):
obrem rex consiliũ meũ placeati
& peccatatua elemosinis redim
& in iquitates tuas miscđiis pa¬
perũ. Forsitan ignoscet ds̃ de¬
lictis tuis. Omĩa uenerunt suꝑ
nabuchodonosor regẽ. Post fine
mensi ũ duo decim. in aula regis¬
babilonis deambulabat. Respo¬
ditq rex & ait. N onne hȩc :
babilon magna. quã ego ȩdificau
indomũ regni. in robore fortitu

Expanded text:
consilium meum placeat tibi, et peccata tua eleemosynis redime, et iniquitates tuas misericordiis pauperum: forsitan ignoscet delictis tuis. Omnia venerunt super Nabuchodonosor regem. Post finem mensium duodecim, in aula Babylonis deambulabat. Responditque rex, et ait: Nonne haec est Babylon magna, quam ego aedificavi in domum regni, in robore forti
Abbreviated transcription (Latin):
t erumpens nabuchodonosor: ait.
Senedictus ds eoꝵ. sidrach uidelicet.
mi sach & abdenago: qui misit an-¬
głm suũ & eruit seruos suos. quia
crediderunt in eo. & uerbũ regis
ĩ mutauert̃. & tradider̃t corpora
sua ne seruirent & ne ad orarent
omnẽ dm̃ excepto dõ suo. Ame gͦ
ꝓpositũ ÷ hoc decretũ. ut omnis
popłs. trib & lingua quȩcunq
locuta fuerit blas phemiam contra
dm̃ sid rachmisach & abdenago
dispereat : & domus ei us uastet᷑
N eq enim ÷ ds̃ alius. qui possit
ita saluare. Tunc rex ꝓmouit
sidrach mi sach & abdenago. in
ꝓuintiã babilonis. Nabũchode¬
noser rex omnib popłis. gentib
& linguis. quȩ habitant in uni¬
uersã t̃ra. Pax uob multiplicet᷑.
Signa & mirabiła fecit apud me
ds ex celsus. Placu it gͦ michi p̃¬
dicare signa eius quia magna
sunt. & m irabilia ei us quiã fortia.
& regnũ eius regnũ sempit̃nũ.
& põtestas eius ingeneratione

Expanded text:
t erumpens Nabuchodonosor ait: Benedictus Deus eorum, Sydrach videlicet, Misach et Abdenagó, qui misit angelum suum et eruit servos suos, quia crediderunt in eum et verbum regis immutaverunt et tradiderunt corpora sua, ne servirent et ne adorareneum, excepto Deo suo: A me ergo positum est hoc decretum, ut omnis populus, tribus, et lingua, quaecumque locuta fuerit blasphemiam contra Deum Sidrach, Misach, et Abdenago, dispereat, et domus ejus vastetur: Neque enim est Deus alius, qui possit ita salvare. Tunc rex promovit Sidrach, Misach et Abdenago in provinciam Babilonis. Nabuchodonosor rex omnibus populis, gentibus et linguis, que habitant terram in universa terra: Pax vobis multiplicetur. Signa et mirabilia fecit apud me Deus excelsus. Placuit ergo mihi predicare signa eius, quia magna sunt, et mirabilia eius, quia fortia et regnum eius regnum sempiternum et potestas eius in generationem
Abbreviated transcription (Latin):
homine usq addies triginta
nisi ate rex : mittat᷑ in lacum leonũ.
Nunc itaq rex confirma sententiã.
& scribe decretũ. ut nonimmutet
quod statum ÷ amedis atq ꝑris.
nec p̃uaricari cũ iquã liceat. Porro
rex darius ꝓposu it edictũ &
statuit. Quod cũdaniel cõperissce.
id ÷ constitutã legem: ingressus ÷
domũ suã. & fenestris aꝑtis incena¬
culo suo contra ierłm trib temporib

Expanded text:
homine, usque ad dies triginta, homine, usque ad dies triginta, nisi a te rex, mittatur in lacum leonum. Nunc itaque, rex, confirma sententiam, et scribe decretum: ut non immutetur quod statutum est a Medis et Persis, nec praevaricari cuiquam liceat. Porro rex Darius proposuit edictum, et statuit. Quod cum Daniel comperisset, id est, constitutam legem, ingressus est domum suam: Et fenestris apertis in coenacu
Abbreviated transcription (Latin):
duos. Placu it dario & consti¬
tuit suꝑ regnũ satrapas centum
uiginti. ut essent in regnosuo.
tsuꝑ eos principes tres ex quib
daniel unus erat: ut satrapę
illis redderent rationẽ. & rex
non sustinero molestiã. Igitur
daniel superabat omnes principes
& satrapas. quiasp̃s di omplior
erat in eo. Porrorex cogitabat
constituere eum suꝑ om̃e regnũ.
Inde principes & satrapȩ querebanͭ
occasionẽ ut inuenirent danieli
ex latere regis. N ullamq causã
& suspicionẽ reperire potuert̃.
eo quod fidelis ed. om̃is culpa &
suspicio non inueniretur ineo.
ixert̃ gͦ uiri illi. Hon inueniemꝰ
dameli huic aliquã occasionẽ.
nisi forte in lege di sui. Tunc
princes & sat̾rapȩ subripuert̃
regi: & sic locutisunt ei Dari
rex inȩt̃nũ uiue. Consilium
inierunt cuncti princip es
regni. magistratus & satrapȩ̨.
senatores ce i udices. ut decrecũ
imperatoriũ exeat & edictũ:
ut omnis qui petierit aliquã
petitionẽ aquorumq deo &

Expanded text:
 Placuit Dario, et constituit super regnum satrapas centum viginti, ut essent in toto regno suo. Et super eos principes tres, ex quibus Daniel unus erat: Ut satrapae illis redderent rationem, et rex non sustineret molestiam. Igitur Daniel superabat omnes principes et satrapas: quia spiritus Dei amplior erat in eo. Porro rex cogitabat constituere eum super omne regnum: unde principes et satrapae quaerebant occasionem ut invenirent Danieli ex latere regis. Nullamque causam et suspicionem reperire potuerunt, eo quod fidelis esset, et omnis culpa et suspicio non inveniretur in eo. Dixerunt ergo viri illi: Non inveniemus Danieli huic aliquam occasionem, nisi forte in lege Dei sui. Tunc principes et satrapae surripuerunt regi, et sic locuti sunt ei: Dari rex, in aeternum vive: consilium inierunt cuncti principes regni, magistratus, et satrapae, senatores, et judices, ut decretum imperatorium exeat, et edictum: Ut omnis qui petierit aliquam petitionem a quocumque Deo et
Abbreviated transcription (Latin):
bat. & reliquias pedib suis concul¬
cabat. & de cornib decem quȩ ha¬
bebat. incapite. & de alio quod
ortũ fuerat ante quod ceciderant
tria cornua. decornu illo quod
habebat oculos & os loquens gran¬
dia. & maius erat cȩteris. Aspici¬
ebã. & ecce cornu illud faciebat
bellũ ad uersũ scõs. & pͣualebat
eis donec uenit antiquus dierũ.
& iudiciũ dedit sc̃is excelsi. Et
tempus aduenit. & regnũ ob¬
tinuerunt sc̃i. Et sicait. Bestia
quarta. regnũ quartũ erit int̾ra
quod maius erit omnib regnis.
& deuorabie uni uersã terram.
& conculcabit & cõminuce eam.
Porro cornua decem. ipsius regni
decem reges erunt. E tali uꝰs
con surget post eos. & ipse poten¬
tior erit prioribus. Et reges
humiliabit. & sermones contra
excelsũ loquet᷑. & scõs altissimi¬
conter&. Et putabit quod possit
mutare tempora & leges. & tradent᷑
in manus eius usq ad tempus & tem¬

Expanded text:
bat, et reliquias pedibus suis conculbat, et reliquias pedibus suis conculcabat: et de cornibus decem, quae habebat in capite: et de alio, quod ortum fuerat, ante quod ceciderant tria cornua: Et de cornu illo quod habebat oculos, et os loquens grandia, et majus erat caeteris. Aspiciebam, et ecce cornu illud faciebat bellum adversus sanctos, et praevalebat eis, Donec venit antiquus dierum, et judicium dedit sanctis Excelsi, et tempus advenit, et regnum obtinuerunt sancti. Et sic ait: Bestia quarta, regnum quartum erit in terra, quod majus erit omnibus regnis, et devorabit universam terram, et conculcabit, et comminuet eam. Porro cornua decem ipsius regni, decem reges erunt: Et alius consurget post eos, et ipse potentior erit prioribus, et tres reges humiliabit. Et sermones contra Excelsum loquetconteret, et putabit, quod possit mutare tempora et leges. Et tradentur in manus eius usque ad tempus et tem
Abbreviated transcription (Latin):
tuidi qm̃ int̃fecta eõe bestia. &¬
periss&e corpus eiꝰ. & tradicũ e&
igni ad cõburendum. aliarum
quoq bestiarũ ablata etẽ potes¬
tas. & tempora uitȩ constituta
essent eis: usq ad tempus &
tempus. Aspiciebam ego inuisio¬
ne noctis. & ecce cũ nubibus cęli
quasi filius hominis ueniebat.
& usq ad antiquũ dierũ ꝑuenit.
& inconspectu eius obtulerunt
eũ Et dedit ei potestatẽ & ho¬
norẽ & regnũ. & omnispopłs.
trib ac linguę ipsi seruient.
Potestas eius potestas eterna
quȩ non auferetur: & regnũ
eius quod non corrũpetur. Horruit
sp̃s m̃s. Ego daniel t̃ritus sũ inhis.
& uisiones capitis mei conturbaue¬
runt me. Accessiad unũ de assisten¬
tib. & ueritatẽ quę rebam ab eo
deomnib his. Quidixit michi in¬
t̃p̃tationẽ sermonũ: & docuit
me. Hȩ bestiȩ magnȩ quat tuor.
quattuor regna consurgent de
terra. Suscipient autẽ regnum
& terribilis nimis. dentes & ungues
eius ferrei. comedebat & cõminue¬

Expanded text:
quoniam interfecta esset bestia, perisset corpus ejus, et traditum esset igni ad comburendum, aliarum quoque bestiarum ablata esset potestas, et tempora vitae constituta essent eis usque ad tempus et tempus. Aspiciebam ergo in visu noctis, et ecce cum nuquasi Filius hominis veniebat et usque ad antiquum dierum pervenit. Et in conspectu eius obtulerunt eum, et dedit potestatem et honorem et regnum et omnes populi tribus et lingue ipsi serviePotestas ejus potestas aeterna, quae non auferetur: et regnum ejus, quod non corrumpetur. Horruit spiritus meus, ego Daniel territus sum in his, et visiones capitis mei conturbaverunt me. Accessi ad unum de assistentibus, et veritatem quaerebam ab eo de omnibus his. Qui dixit mihi interpretationem sermonum, et docuit me: Hae bestiae magnae quatuor, quatuor regna consurgent de terra. Suscipient autem regnum et terribilis nimis, dentes et ungues ejus ferrei: Comedebat, et comminue
Abbreviated transcription (Latin):
posuit nom̃ balthasar. Huncigit᷑
daniel uocetur. & int p̃tationem
narrabit. Igit᷑ introductus ÷ daniel
coram rege. Adquẽ p̃fatus rexait
Tues daniel defiliis captiuitatis
iudeȩ. quã ad duxit rex pat̃meus
de iudea: Audiuidetẽ qm̃ spm̃¬
deoꝵ habeas. & scientia intelligen¬
tiaq ac sapientia ampliores in¬
uentȩ sunt intẽ. Et nunc intro¬
gressi sunt in cons pectu meo sapi-¬
entes magi ut scripturam hanc le¬
gerent. & int̃p̃tationẽ ei us indicã¬
rent michi. & nequiuerunt sensũ
sermonis huiꝰ edicere. Porro ego
audiui dete. quod possis obscura
int̃ p̃tari. & ligata dissoluere.
Siergo uales scripturã legere. &
int̾ p̃tationẽ eius indicare michi:
purpura uestieris. & torquem
aureã circa collũ tuũ habebis. &
t̃cius in regnomeo princepseris.
Adquȩ respondens daniel ait corã
rege. Munera tuasint tibi. &
dona domus tuȩ alterida. Scrip¬
turam autẽ hanc legamtibi rex.

Expanded text:
posuit nomen Baltassar, Nunc itaque posuit nomen Baltassar, Nunc itaque Daniel vocetur, et interpretationem narrabit. Igitur introductus est Daniel coram rege. Ad quem praefatus rex ait: Tu es Daniel de filiis captivitatis Judae, quem adduxit rex pater meus de Judaea? Audivi de te, quoniamdeorum habeas: et scientia intelligentiaque ac sapientia amplior inventa est in te. Et nunc introgressi sunt in conspectu meo sapientes magi, ut scripturam hanc legerent, et interpretationem ejus indicarent mihi: et nequiverunt sensum sermonis hujus edicere. Porro ego audivi de te, quod possis obscura interpretari, et ligata dissolvere: Si ergo vales scripturam legere, et interpretationem ejus indicare mihi, Purpura vestieris, et torquem auream circa collum tuum habebis, et tertius in regno meo princeps eris. Ad quae respondens Daniel, ait coram rege: Munera tua sint tibi, et dona domus tuae alteri da: Scripturam autem legam tibi, rex,
Abbreviated transcription (Latin):
torquem aureã habebit incollo.
& t̃cius in regnomeo erit. Iunc in¬
gressi omnes sapientes regis. non
potuerunt nec scripturam legere
nec interp̃tationẽ indicare regi.
Vnde rex balthasar satis conturbatus :.
& uultus eius immutatus ÷: sed
& optimates eius turbabantur.
Regina autẽ ꝓre quȩ acciderat regi
& optimatib eius. domũ conuiui i
ingressa est: & ꝓloquens ait.
Rex inẽt̃ nũ uiue. Honte contur¬
bent cogitationes tuȩ neq
facies tuã immutet᷑: Est uir in
regnotuo.qui spm̃ deorũ scõꝵ habet
inse : & indieb patris tui scientia
& sapientia inuentȩ sunt in eo. Nã
& tex nabuchodonosor pat̾tuus
principẽ magoꝵ. in cantatorũ. chal¬
deoꝵ & aruspicũ constituit eũ. pat̃
inquã tuus orex: quia sps̃ amplior
& prudentia atq intelligentia. in¬
terp̃tatio soniorũ & ostensio secre¬
torũ. ac solutio ligatorũ inuentȩ st̃
ineo. hoc ÷ indaniele: cui rex im¬

Expanded text:
torquem auream habebit in collo, torquem auream habebit in collo, et tertius in regno meo erit. Tunc ingressi omnes sapientes regis, non potuerunt scripturam legere, nec interpretationem indicare regi. Unde rex Baltassar satis conturbatus est, et vultus illius immutatus est: sed et optimates ejus turbabantur. Regina autem, pro re quae acciderat regi, et optimatibus ejus, domum convivii ingressa est: Et proloquens ait: Rex, in aeternum vive: non te conturbent cogitationes tuae, neque facies tua immutetur. Est vir in regno tuo, qui spiritum deorum sanctorum habet in se: et in diebus patris tui scientia et sapientia inventae sunt in eo: Nam et rex Nabuchodonosor pater tuus, principem magorum, incantatorum, Chaldaeorum, et aruspicum constituit eum, pater, inquam, tuus, o rex: Quia spiritus amplior, et prudentia, intelligentiaque, interpretatio somniorum, et ostensio secretorum, ac solutio ligatorum, inventae sunt in eo, hoc est in Daniele: cui rex
Abbreviated transcription (Latin):
uasa aurea & argentea: quȩ aspor¬
tauerat nabuchodo nosor pater
eius de templo quod fuit in irłm.
ut biberent in eis rex & optimates
eius. uxoresq eius : & concubinȩ.
Tunc allata sunt uasa aurea quȩ as¬
quod fuit in ierłm. & biberunt i neis
rex & optimates eius. uxores &
concubine illius. Bibebant uinũ:
& laudabant deos suos aureos &
argenteos. & ȩreos. ferreos. ligneosq
& lapideos. In eadem hora: apparuerẽ
digiti quasi manus hominis scribentis
contra candelabrũ. insuꝑ ficie parietis
aulȩregię. & rex aspiciebat articulos
manus scribentis. Tunc regis facies
cõmutata est. & cogitationes ei us
ꝑ turbabant eũ. & cõpages renũ
eius soluebantur. & genua eius
ad sẽ inuicem collidebantur . Ex¬
clamauit itaq rex fortit᷑ ut in¬
troducerent magos. chaldeos &
aruspices. Et ꝓloquens rexait sapi¬
entib babilonis. Quicunq le¬
gerit scripturam hanc & in ter¬
p̃tationẽ eius manifestam michi
fecerit : purpura uestietur. &

Expanded text:
ea et argentea, quae asportaverat Nabuchodonosor pater ejus de templo, quod fuit in Jerusalem, Ut biberent in eis rex et optimates ejus, uxoresque ejus, et concubinae. Tunc allata sunt vasa aurea, quae asquod fuerat in Jerusalem: Et biberunt in eis rex et optimates ejus, uxores et concubinae ejus. Bibebant vinum, et laudabant deos suos aureos, et argenteos, et aereos, ferreos, ligneosque et lapideos. In eadem hora apparuerunt digiti, quasi manu hominis scribentis contra candelabrum in superficie parietis aulae regiae: et rex aspiciebat articulos manus scribentis. Tunc regis facies commutata est, et cogitationes ejus perturbabant eum; Et compages renum ejus solvebantur, et genua ejum collidebantur. Exclamavit itaque rex fortiter, ut introducerent magos, Chaldaeos, et aruspices. Et proloquens rex ait sapientibus Babylonis: Quicumque legerit scripturam hanc, et interpretationem ejus manifestam mihi fecerit, Purpura vestietur, et
Abbreviated transcription (Latin):
quod dominet᷑ excelsus in regno hõ¬
minũ. & cuicũq uoluerit dabit
illud: & humillimũ hominẽ cons¬
titu& suꝑ illud. Hoc sonũ uidi
ego rex nabuchodonosor. Tuergo
balthasar int̃p̃tationẽ narrafẽstinꝰ.
quia omnes sapientes regnimei
nonqueunt solutionẽ edicere michi
uautẽ ꝓotes: quia sp̃s deoꝵ scõrũ¬
inte ÷. Tunc damel cuius nom̃
balthasar. cȩpit intra semet ipsũ
tacitꝰ cogitare quasi hora una.
& cogitationes eius conturbabant
eũ. Respondens autẽ rex ait.
B althasat: sõniũ & int̃ pretationes
eius non conturbentte. Respondit
balthasar & dix̃. Dne mi : soniũ
his quite oderunt. & interp̃tatio
eiꝰ hostib tuis sit. Arborem quã
uidisti sullimem atq robustam.
cuius altitudo ꝑ tingebat adcȩlũ.
& aspectus illius in omnẽ terrã.
& rami eius pulcherrimi & fructꝰ
eius nimius. & esca omniũ in ea.
& sub t̃ eã habitantes bestiȩ agri.

Expanded text:
o hominum; Et cuicumque voluerit, dabit illud, et humillimum hominem constituet super eum. Hoc somnium vidi ego rex Nabuchodonosor: Tu ergo, Baltassar, interpretationem narra festinus: quia omnes sapientes regni mei non queunt solutionem edicere mihi: Tu autem potes, quia spiritus deoruitur. Tunc Daniel cujus nomen Balthasar, coepit intra semetipsum tacitus cogitare quasi hora una: et cogitationes ejus conturbabant eum. Respondensque rex ait: Balthasar, somnium, et interpretatio ejus, non cBaltassar, et dixit: Domine mi, somnium his qui te oderunt, et interpretatio ejus hostibus tuis sit, Arborem quam vidisti sublimem atque robustam, cujus altitudo pertingit ad coelum, et aspectus illius in omnem terram: Et rami ejus pulcherrimi, et fructus ejus nimius; Et esca omnium in ea, et subter eam habitant
Abbreviated transcription (Latin):
t̃na. & regnũ eius in generatione
& generatione : & omñes habita¬
tores t̃rȩ apud eũ innichilum
reputatisunt. Iuxta uoluntatẽ
enim suam facit. tã in uirtutib
cȩli quam in habitatorib terrȩ :¬
& non ÷ qui resistat manui eius
& dicat ei. quare fecisti: In ipso
tempore sensus meus reuersus est
ad me. & adhonorem regni mei
decoremq ꝑ ueni. & figura mea
reuersa ÷ admẽ. Sed & optimates
mei & magistratus mei requisiert̃
me : & in regnomeo resticutus sũ.
& magnificentia amplior addita :
michi Nunc igit᷑ ego nabuchodo
nosor laudo & magnifico & glori¬
fico regem cęli. quia omnia oꝑa
eius uera. & uiȩ eius iudicia :
& gradientes in suꝑbia potest hu¬

Expanded text:
ionem et generationem. Et omnes habitatores terrae apud eum in nihilum reputati sunt; juxta voluntatem enim suam facit tam in virtutibus coeli, quam in habitatoribus terrae: Et non est qui resistat manui ejus, et dicat ei: Quare fecisti? In ipso tempore sensus meus reversus est ad me, et ad honorem regni mei decoremque perveni, et figura mea reversa est ad me: Et optimates mei, et magistratus mei requisicrunt me, et in regno meo restitutus sum: et magnificentia amplior addita est mihi. Nunc igitur ego Nabuchodonosor laudo, & magnifico, & glorifico Regem caeli: quia omnia opera ejus vera, & viae ejus judicia, & gradientes in superbia potest hu
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ rebat exemplũ ubilegissemus
in toto ueteri testamento quenquã
sc̃oꝵ graui uolasse corpore. & inpuncto
horȩ tanta terrarũ spatia transisse.
in mediũ. & dicer& eũ dechaldea in
iudeam fuisse trans latũ : derisit ho¬
minẽ. & ex ipso uolumine demonstra

Expanded text:
quaerebat exemplum, ubi legissemus in toto veteri Testamento, quemquam sanctorum gravi volasse corpore, et in puncto horae tanta terrarum spatia transisse. in medium, et diceret eum de Chaldaea in Judaeam fuisse translatum: derisit hominem, et ex ips
Abbreviated transcription (Latin):
Agioleor ꝓphet ã iuxta
septuaginta in terp̃tes dnũ
saluatoris eccłȩ nonlegunt:
atentes theodotionis editione
Ethoc cur acciderit nescio. Siue enimqͥa
sermo chaldeus ÷: & quibusdã ꝓprietatib
anr̃o eloquio discrepat. noluerunt
septuaginta in t̃pretes easdemlineas in
trans latione seruare : siue sub nomine
eoꝵ ab alio nescio quo non satis chaldeam
linguã sciente editus liber est. siue aliud
quid causȩ extiterit ignorans: hoc unũ
affirmare possũ quod multũ aueritate
& etrã. hebraicis quidem litteris. sed
chaldeo sermone conscriptos. & unã¬
quoq cũ arabica lingua plurimã ha¬

Expanded text:
phetam juxta Septuaginta Interpretes Domini Salvatoris Ecclesiae non legunt utentes Theodotionis editione, et hoc cur acciderit, nescio. Sive enim quia sermo Chaldaicus est, et quibusdam proprietatibus a nostro eloquio discrepat, noluerunt Septuaginta Interpretes easdem linguae lineas in translatione servare: sive sub nomine eorum ab alio nescio quo non satis Chaldaeam linguam sciente, editus liber est: sive aliud quid causae exstiterit ignorans: hoc unum affirmare possum, quod multum a veritateeremiae, Hebraicis quidem litteris, sed Chaldaico sermone conscripti sunquoque cum Arabica lingua plurimam ha
Abbreviated transcription (Latin):
buntur suꝑte : donec scias qđ
dominetur excelsus in regno
hominũ. & cuicunq: uoluerit
det illud. Eadem hora sermo com¬
pletus est suꝑ nabuchodonosor

Expanded text:
buntur super te, donec scias, quod dominetur Excelsus super regnum hominum, & cuicumque voluerit, det illud. Unde pletus est super Nabuchodonosor,
Abbreviated transcription (Latin):
sidrach. misach & abdenago mittem
eos in fornacem ignis ardentis. Et
confestim uiri illi uincticũ bracis
suis & thiaris & caltiam̃tis & uestis
missi sunt in medio fornacis ignis
ardentis. Nã iussio regis urguebat
Fornax autẽ succensa er̾at nim̃is
Porro uiros illos qui miserant sicda
misach & abdenago: int̃fecit flan
& abdenago. ceciderunt in mediĩ
camini ignis ardentis colligati
Quȩ seountur inhebracis uolu mini
non repperi. Et ambulabant in mo
flãmȩ. laudantes dm̃ & benedica¬
tes dñm. Stans autẽ azarias: oran
sic. A periensq os suũ inmedio igns
ait. Benedictus es dñe ds̃ patrim
nomentuũ in scła. Quĩa iustuso

Expanded text:
Sedrac Misac et Abdenago mitterent eos in fornacem ignis ardentem et confestim viri illi vincti cum bracis suis et tiaris et calciamentis et vestibus missi sunt in medium fornacis ignis ardentis nam iussio regis urguebat fornax autem succensa erat nimis porro viros illos qui miserant Sedrac Misac et Abdenago interfecit flaet Abdenago, ceciderunt in medio camino ignis ardentis, colligati, Quae sequuntur, in Hebraeis voluminibus non reperi. Et ambulabant in medio flammae, laudantes Deum, et benedicentes Domino. Stans autem Azarias oravit sic, aperiensque os suum in medio ignis, ait: Benedictus es, Domine Deus patrum nomen tuu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt postea. Et uerũ ÷ somnium:
& fidelis in terp̃tatio eius. Iunc
rex nabuchodonosor cecidit in faciem
suam. & danielem ad orauit : &
hostias & incensum p̾cepit ut sacri¬
ficarent ei loquens ergo rex: ait
hõc Iunc rex danielem in sullime
extulit. & munera magna & multa
dedit ei. & constituit eũ principem¬

Expanded text:
t verum est somnium, et fidelis interpretatio ejus. Tunc rex Nabuchodonosor cecidit in faciem suam, et Danielem adoravit: et hostias et incensum praecepit ut sacrificarent ei. Loquens ergo rex, ait hoc. Tunc rex Danielem in sublime extulit, munera multa et magna dedit ei: Et constituit eu
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ei. Inueni hominẽ dẽfiliis trans¬
migrationis iudeȩ : qui solutionẽ
regi annunci&. Respondit rex &
dixit danieli : cui nomen erat baltha
riũ quod rex interrogat. sapientes
magi & aruspices nonqueunt indicam
regiꝰ. Sed ÷ ds̃ incęlis reuelan smister
qui indicauittibi rex nabuchodo nos
que uentura sunt nouissimi stempo¬
rib. Somniũ tuũ & uisiones capitis
tui incubilituo: huiuscemodi sun
urex cogitare cȩpisti in stratutuo.
quid eõ futurũ posthȩc Et quire¬
uelat misteria: ostendit tibi quȩ
uentura sunt. Michi quoq: non in
sapientia quȩ est inme plusquã in¬
cunctis uiuentib sacramentũ hoc
reuelatũ est: sed ut int̃p̃tatiore go
manifesta fier&. & cogitationes
mentis tuȩ scires. Turex uidebas
& eccequasi statua una grandis. Su

Expanded text:
Inveni hominem de filiis transmigrationis Juda, qui solutionem regi annuntiet. Respondit rex, et dixit Danieli, cujus nomen erat Baltasserium, quod rex interrogat, sapientes, i et aruspices non queunt indicare regi sed est Deus in caelo revelans mysteria qui indicavit tibi rex Nabuchodonosor quae ventura sunt novissimis temporibus somnium tuum et visiones capitis tui in cubili tuo huiuscemodi sunt tu rex cogitare coepisti in stratu tuo quid esset futurum post haec et qui revelat mysteria ventura sunt. Mihi quoque non in sapientia, quae est in me plus quam cunctis viventibus, sacramentum hoc revelatum est: Sed ut interpretatio regi manifesta fieret, et cogitationes mentis tuae scires. Tu, rex, videbas, et ecce quasi stat
Abbreviated transcription (Latin):
raueritis : eadem hora mittemini in
fornacem ignis ardentis. Et quis:
ds̃ qui eripiat uos demanumea:
Respondentes sid rach misach & ab¬
denago. dixerunt regihͥabu chodo¬
nosor. non oport& nos dehac re
respondere tibi. Ecce enim ds̃ n r̃ quẽ
colimꝰ potest eripe nos de camino
ignis ardentis. & demanib: tuis rex
liberare. Qđ si noluerit : notũ tibi
sit rex quia deos tuos non colimus.
& statuã aureã quã erexistinon
adoramus. Tunc nabuchodonosor
repletus ÷ furore. & aspectus facier¬

Expanded text:
is, eadem hora mittemini in fornacem ignis ardentis: et quis est Deus, qui eripiat vos de manu mea? Respondentes Sidrach, Misach, et Abdenago, dixerunt regi Nabuchodonosor: Non oportet nos de hac re respondere tibi ecce enim Deus noster quem colimus potest eripere nos de camino ignis ardentis et de manibus tuis rex liberare quod si noluerit notum tibi sit rex quia deos tuos non colimus et statuam auream quam erexisti non adoramus tunc Nabuchodonosor repletus
Abbreviated transcription (Latin):
psalterii. & simphoniȩ. & uniuersi
generis musicoꝵ: cadentes ad orate
statuam auream quam constituit
nabuchodonor rex. Siquis autẽ
non prostratus ad orauerit: eadem
hora mittetur in fornacem ignis

Expanded text:
psalterii et symphonię et universi generis musicorum, cadentes adorate statuam auream, quam constituit Nabuchodonosor rex. Si quis autem non prostratus adoraverit, eadem hora mittetur in fornacem ignis
Abbreviated transcription (Latin):
quos dixerat rex ut introducerent᷑:
introduxit eos p̃positus eunuchoꝵ
in conspectu nabuchodonosor. Cũq
locutus eis fuis set rex: non sunt in¬
uenti deuniuersis tales ut daniel
ananias. misa el & atarias. Et ste¬
terunt in conspecturegis. & omne
uerbũ sapientie & intellectus quod
scicitatꝰ ÷ ab eis rex in eis inuenit
decuplũ suꝑ cunctos ariolos & magos
qui erant in uniuerso regno eius.
uit aute damel usq ad annũ pͥmũ
ciri regis. In annoscđo regninabu¬
chodonosor. uidit nabuchodonosor
ergo rex ut conuocarentur arioli
& magi & malefici & chaldei.
& indicarent regi somnia sua.
Quicũ uenissent: steterunt corã
rege. Et dixit ad eosrex. Vidi
somniũ. & m̃te confusus ignoro
quid uiderĩ. Responderuntq⁊
chaldei regi si riace. Rexinȩt̃nũ
uiue. Dic somniũ seruis tuis.
& int̃pretationẽ eius in dicabim.
Et respondens rex: ait chaldeis.
Sermo recessit ame. Nisi indicaueriti
michi somniũ & coniecturã eius.

Expanded text:
t introducerentur: introduxit eos praepositus eunuchorum in conspectu Nabuchodonosor. Cumque eis locutus fuisset rex, non sunt inventi de universis tales, ut Daniel, Ananias Misahel et Azarias et steterunt in conspectu regis et omne verbum sapientiae et intellectus quod sciscitatus est ab eis rex invenit in eis decuplum super cunctos ariolos et magos qui erant in universo regno eius fuit autem Danihel usque ad annum primum Cyri regis in anno secundo regni Nabuchodonosor vidit Nabuchodonosor ergo rex ut convocarentur arioli et magi et malefici et Chaldei et indicarent regi somnia sua qui cum venissent steterunt coram rege et dixit ad eos rex vidi somnium et mente confusus ignoro quid viderim responderuntque Chaldei regi syriace rex in sempiternum vive dic somnium servis tuis et interpretationem eius indicabimus et respondens rex ait Chaldeis sermo recessit a me nisi indicaveritis mihi somnium et coniecturam eius
Abbreviated transcription (Latin):
ferreos & exparte fictiles : exparte
regnũ erit solidũ & exparte contri¬
tũ. Quia autẽ uidisti ferrũ mixtum
testȩ exluto: cõmiscebuntur quidem
humano semine. sed non ad hȩrebunt
sibi. sicuti ferrũ misceri non potest
testȩ. Indieb autẽ regnorũ illorũ.
suscitabit ds̃ celi regnũ quod in ȩt̃nũ
non dissipabitur. & regnũ eiꝰ populo
alteri nontradetur. Cõmi nu& autẽ
& consumet uniuersa regna hȩc:
uidisti quod demonte ab scisus est
lapis sine manib: & cõminu it testã
& ferrũ & ȩs & argentũ & aurũ.

Expanded text:
arte regnum erit solidum et ex parte contritum quia autem vidisti ferrum mixtum testae ex luto commiscebuntur quidem humano semine sed non adherebunt sibi sicuti ferrum misceri non potest testae in diebus autem regnorum illorum suscitabit Deus caeli regnum quod in aeternum non dispopulo non tradetur: comminuet autem, & consumet universa regna haec: undum quod vidisti, quod de monte abscissus est lapis sine manibus, & comminuit testam, & ferrum, & aes, & argentum, & aurum.
Abbreviated transcription (Latin):
unc in grediebantur arioli. magi.
chaldei & aruspices. & soniũ narraui
inconspectu eoꝵ: & solutionẽ eius
non indicauerunt michi. donec collega
ingressus ÷ in conspectumeo daniel
cuius nom̃ balthasar scđm nomen
dĩ mei. qui habet sp̃mdeoꝵ scõꝵ¬

Expanded text:
magi, Chaldaei, et aruspices, et somnium narravi in conspectu eorum: et solutionem ejus non indicaverunt mihi: Donec collega ingressus est in conspectu meo Daniel, cui nomen Baltassar secundum nomen Dei mei, qui habet spiritum deo
Abbreviated transcription (Latin):
habitant filii hominũ & bestiȩ agri.
uolucrt̾sq cȩli dedit inmanutua: & sub
ditione tua uniuersa constituit. Tues
ergo caput aureũ. & post te consurget
terrȩ: Et regnũquartũerit uelut ferrũ.
Quomodo ferrũ cominuit & domat om̃a :
sic c̃ominuce om̃ia hȩc & conter&. Porro
quia uidistipedũ & digitoꝵ partẽ testeã

Expanded text:
nt filii hominum: et bestias agri, volucres quoque coeli dedit in manu tua, et sub ditione tua universa constituit; tu es ergo caput aureum. Et post te consurget terrae. Et regnum quartum erit velut ferrum: quomodo ferrum comminuit et domat omnia, sic comminuet omnia haec, et conteret. Porro quia vidisti pedum et digitorum par
Abbreviated transcription (Latin):
uelat ꝓfunda & ab scondita. &
nouit intenebris constituta: & lux
teor teq laudo. quia sapientiã
& fortitudinẽ de disti michi. Et
nunc ostendistimͥquȩ rogauim te.
quia sermonẽ regis aperui sti nob
Post hȩc daniel ingressus ÷ ad arioch
quẽ consti tueratꝰ rex ut ꝑderet
sapientes babilonis: sicq eilocutꝰ :
Sapientes babilonis neꝑdas: introdiic

Expanded text:
 abscondita, et  abscondita, et novit in tenebris constituta: et lux teor, teque laudo: quia sapientiam et fortitudinem dedisti mihi: Et nunc ostendisti mihi quae rogavimus te, quia sermonem regis aperuisti nobis. Post haec Daniel ingressus ad Arioch, quem constituerat rex ut perderet sapientes Babylonis, sic ei locutus est: Sapient
Abbreviated transcription (Latin):
omnes sapientes babilonis. ft
egressa sententia sapientes in ter¬
ficiebantur. Qurebaturq daniel
& socii eius ut perirent. Tunc
daniel requisiuit delege atq:
sententia ab arioch principe
militiȩ regis. qui egressus fuerat
ad iñ ficiendos sapientes babilonis.
Et interrogauit eũ qui arege acce
tam crudelis sententia a facie
etẽ regis egressa. Cũ ergo rem in¬
dicasset arioch danieli : daniel in¬
gressus rogauit regem ut tempus
dar& sibi ad solutione indicandam
regi. Et in gressus domũ suã : ananiȩ
misaeli & atariȩ soci issuis indicauit
negotiũ. ut quȩrerent miscđiam
a facie dĩ celi suꝑ sacramento isto.
& non perirent daniel & socu eius.
cũ cȩteris sapientib babilonis. Iunc
danieli ꝑuisionẽ nocte misterium
reuelatũ ÷. Et daniel benedixit
dõ celi : & locutus ait. Sit nomen
trans fert regna atq constituit.
Dat sapientiã sapientib. & scientiã
intelligentib disciplinã Ipse re

Expanded text:
omnes sapientes Babylonis et omnes sapientes Babylonis et egressa sententia sapientes interficiebantur quaerebaturque Danihel et socii eius ut perirent tunc Danihel requisivit de lege atque sententia ab Arioch principe militiae regis qui egressus fuerat ad interficiendos sapientes Babylonis et interrogavit eum qutam crudelis sententia a facie regis esset egressa. Cum ergo rem indicasset Arioch Danieli, Daniel ingressus rogavit regem, ut tempus daret sibi ad solutionem indicandam regi. Et ingressus est domum suam, Ananiaeque, Misaeli et Azariae sociis suis indicavit negotium: Ut quaererent misericordiam a facie Dei coeli super sacramento isto, et non perirent Daniel et socii ejus cum caeteris sapientibus Babylonis. Tunc Danieli per visionem nocte mysterium revelatum est: et Daniel benedixit Deo coeli, et locutus ait: Sit nomen transfert regna, atque constituit: dat sapientiam sapientibus, et scientiam intelligentibus disciplina
Abbreviated transcription (Latin):
& int̃ pretationẽ eius indicate michi
Responđerunt scđo atq dixerunt.
Qex somniũ dicat seruis suis: & in¬
t̃p̃tationẽ eius indicabimus. Respon¬
dit rex & ait. Certe noui quia
tempus redimitis: scientes quod
recesserit ame sermo. Siergo somniũ
non indicaueritis michi: una ÷ de
uob̾sententia qđ int̃ pretationem
quoq fallacem & deceptione plenã
c̃õposueritis. ut loquamini michi
donec tempus ꝑ transeat. Somniũ
itaq dicite michi : ut sciã quod in¬
t̃ pretationẽ quoq ei ueram loqua¬
mini Respondentes gͦ chaldei corã
rege dixerunt. Noñ ÷ homo suꝑ
t̃ram qui sermonẽ tuũ rex possit
implere. Sed neq regũquis quã
magnus & potens. uerbũ huius¬
cemodi sciscitatur ab omni ariolo
& mago & chaldeo. Sermo enim
quemtu rex quȩris. grauis est:
nec reperietur quis quã qui indicet
illũ in conspectu regis. exceptis
dis quoꝵ non ÷ cũ hominib conuer¬
satio. Quo audito rex: in furore
& in iramagna p̃cepit ut perirent

Expanded text:
cate mihi. Responderunt secundo, atque dixerunt: Rex somnium dicat servis suis, et interpretationem illius indicabimus. Respondit rex, et ait: Certe novi quia tempus redimitis, scientes quod recesserit a me sermo. Si ergo somnium non indicaveritis mihi, una est de vobis sententia quod interpretationem quoque fallacem et deceptione plenam conposueritis ut loquamini mihi donec tempus pertranseat somnium itaque dicite mihi ut sciam quod interpretationem quoque eius veram loquamini respondentes ergo Chaldei coram rege dixerunt non est homo super terram qui sermonem tuum rex possit implere sed neque regum quisquam magnus et potens verbum huiuscemodi sciscitatur ab omni ariolo et mago et Chaldeo sermo enim quem tu rex quaeris gravinec reperietur quisquam, qui indicet illum in conspectu regis: exceptis diis, quorum non est cum hominibus conversatio. Quo audito, rex in furore et in ira magna praecepit ut perirent
Abbreviated transcription (Latin):
mone descendere. Cuiꝰ rei nos intelligen¬
tiã hanc nr̃is possumus dare. ut uerbi
gr̃a dicamꝰ ab arbore ilice dixisse
cũ uł ilico pereas. & alentiscoinlentẽ
te cõminuat angłs. uł uonlente
pereas. aut lentꝰ id ÷ flexibilis ducaris
ad mortẽ. siue aliud quid nomini arboris
conueniens. Deinde tantũ fuis se otii
trib pueris cauillabatur. ut incami no
estuantis incendii metro luderent.
& ꝑ ordinẽ ad laudem dĩ elementa
omnia ꝓuocarent. Aut quod mira¬
culũ diuinȩq aspirationis indiciũ.
uł draconẽ interfectũ offapicis. uł
sacerdotũ belis machinas dep̃hensas.

Expanded text:
mone descendere. Cujus rei nos intelligentiam nostris hanc possumus dare: Ut, verbi gratia, dicamus ab arbore ilice dixisse eum, Illico pereas: et a lentisco, In lentem te comminuat angelus, vel non lente pereas, aut lentus, id est flexibilis ducaris ad mortem: sive aliud quid ad arboris nomen conveniens. Deinde tantum fuisse otii tribus pueris cavillabatur, ut in camino aestuantis incendii metro luderent, et per ordinem ad laudem Dei omnia elementa provocarent: aut quod miraculum, divinaeque aspirationis indicium, vel draconem interfectum offa picis, vel sacerdotum Belis mac