comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
consiliarius. & ds̃. & fortis. & pat̃ futuri
scłi. & princeps pacis. & qͦd multiplica¬
bitur eiꝰ imꝑuim: & pacis eius non esset
terminus. Nunc in prologo aduentus
eius priusquã dicatur qͦd de iesse ⁊ da¬
iud sit genere nasciturus. ꝑ translatio¬
nẽ fractȩ langunculȩ passio illiꝰ demon¬
stratur. quod uolente dõ idcirco caro
eius morti traditasit. ut iudȩorũ sub
limitas destruatur: & excelsi quondã
dris suecidatur: de quib in zacharia
legimus. aperilibane portas tuas. & cõ¬
medat ignis cedros tuas. Ululet abies¬

Expanded text:
et fortis, et pater futuri saeculi, et princeps pacis: et quod multiplicaretur ejus imperium, et pacis non esset terminus. Nunc in prologo adventus ejus, prius quam dicatur quod de Jesse et David sit genere nasciturus, per translationem fractae lagunculae passio illius demonstratur: quod, volente Deo, idcirco caro ejus morti tradita sit, ut Judaeorum sublimitas destruatur, et excelsi quondam dris succidatur, de quibus in Zacharia legimus: Aperi, Libane, portas tuas, et comedat ignis cedros tuas . Alii aute
Abbreviated transcription (Latin):
etus m̃s in qͦ complacuit animȩ meȩ.
Ponam sp̃m meũ suꝑ illũ udiciũ gen¬
tibus profert. ad saluatoris referri in¬
telligentiã. in quo requieuit sp̃s dñi
id est ȩterna habitatione ꝑmansit. ñ¬
ut auolaret rursumq ad eũ descende¬
ret: sed iuxta ioħis baptistȩ testimoni

Expanded text:
us meus in quo complacuit animae meae: ponam spiritum meum super illum: judicium gentibus proferet , ad Salvatoris referri intelligentiam, in quo requievit Spiritus Domini, id est, aeterna habitatione permansit: nut avolaret, et rursum ad eum descenderet; sed juxta Joannis Baptistae testimoni
Abbreviated transcription (Latin):
sit. sed plenius ẽẽ. complendũ: quando
om̃is popłs dĩ fuerit iustus. Nunc enĩ
exparte cognoscimꝰ ⁊ ex parte ꝓphe¬
tamus: cũ aut̃ uenerit quod ꝑfectũ
est. ea quȩ ex parte sunt destruentur.
Unctus ẽ. igitur sp̃u sc̃o: ut anũtia.¬
ret pauperib siue mansuetis. dicens
eis in euangelio. Beati pauꝑes sp̃u.¬
qm̃ eorũ. ẽ. regnũ cęlorũ: ⁊ beati mi¬
tes qm̃ ipsi possidebunt t̾ram. Et
missus ẽ ad sanandos eos qͥ corde con¬
triti sunt: ⁊dicunt. Cor contritũ ⁊
humiliatũ dc̃ ñ despicit. Siue iuxta
sẏminachũ ⁊ theodotionẽ: ad alligan¬
da uulnera peccatorũ. Predicare cap

Expanded text:
sit, plenius esse complendum, quando sit, plenius esse complendum, quando omnis populus Dei fuerit justus? Nunc enim ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus: Cum autem venerit quod perfectum est, ea quae ex parte sunt, destruentur . Unctus est igitur Spiritu sancto, ut annuntiaret pauperibus, sive mansuetis, dicens eis in Evangelio: Beati pauperes spm eorum est regnum coelorum . Et: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram . Et missus est ad sanandos eos, qui corde contriti sunt , et dicunt: Cor contritum et humiliatum Deus non despicit . Sive juxta Symmachum et Theodotionem, ad alliganda vulnera p
Abbreviated transcription (Latin):
natareth in qua nutritus erat posto
baptizatꝰ est in iordane: ingressus est
uxta consuetudinẽ die sabbati sina¬
gogã eorũ. Cumq surrexisset ad le¬
gendũ: datus ẽ. eiliber isaię ꝓphetę.
Quo aꝑto: inuenit scriptũ. Sp̃c dñi suꝑ¬
me ꝓpt̃ qđ unxit me euangelitare pau¬
perib misit me. p̃dicare captiuis remiᷤ¬
sionẽ. ⁊ cȩcis uisũ. dimittere fractos in
libtatẽ. p̃dicare annũ dñi acceptum.
Quando conuolutũ librũ reddidit mi¬
nistro ⁊ sedit: ⁊ om̃tum oculi qͥ erant
in sinagoga attendebant eũ. cȩpitq
ad eos dicere. Hodie cõpleta ẽ. scrip¬
tura hȩc in aurib ur̃is. Q om̃s testimo¬
niũ p̃bebant ei: ⁊ mirabant᷑ suꝑ sermo¬
nib gr̃ȩ. qui egrediebant᷑ de ore eius.
Si gͦ illo completa ẽ tempore ꝓphetia.
quomͦ quidã ad consũmationis refer̃
tempora quȩ dicunt᷑. Nisi forte possimꝰ
hoc dicere qđ tunc exparte completũ

Expanded text:
in Nazareth, in quo nutritus erat postquam in Nazareth, in quo nutritus erat postquam baptizatus est in Jordane, ingressus est juxta consuetudinem in die sabbati synagogam eorum. Cumque surrexisset ad legendum, datus est ei liber Isaiae prophetae, quo aperto, invenit scriptum: Spiritupter quod unxit me: evangelizare pauperibus misit me: praedicare captivis remissionem, et caecis visum: dimittere fractos in libertatem, praedicare annum Domini acceptum. Quando convolutum librum reddidit ministro, et sedit; et omnium oculi qui erant in synagoga, attendebant eum, coepitque ad eos dicere: Hodie completa est Scriptura haec in auribus vestris, et omnes testimonium prabebant ei, et mirabantur super sermonibus gratiae, qui egrediebantur de ore ejus. Si ergo illo completa est tempore prophetia, quomodo quidam ad consummationis referunt tempora quae dicuntur: nisi forte possumus hoc dicere, quod tunc ex parte completum
Abbreviated transcription (Latin):
retributionis. Consolari om̃s lugen
tes. dare lugentib sion. dare eis glo¬
qͥ supra dixerat ego dñs in tempore
congregabo eos. siue iuxta hebraicũ
ego dñs in tempore eiꝰ subito faciam
istud: loquit᷑ consequent̃ sp̃c dñi dei
suꝑ me. Non qͦ dñs ds̃ habeat dñm
dm̃: sed qđ uixta dispensationẽ car¬
nis assumptȩ. dicat ea quȩ humilia
sunt. Ad quẽ psalmista iam dixerat.
Dilexisti iustitiã ⁊ odisti iniqͥtatẽ.
ꝓpterea unxit te ds̃. ds̃ tuus oleo exul¬
consortes nominant᷑ naturã canis intel¬
lige: quia dĩ consortes substantiȩ suȩ
ñ habet. Et qͥa erat unctio sp̃ualis. &
nequaꝗ humani corporis. ut in sacerdo¬
tib iudȩorũ: id circo p̃consortib id ÷¬
cȩteris sc̃is unctus ẽẽ. memorat᷑. Cuius
illo. De qͦ ⁊ hic idẽ ꝓpħa dicebat. Exi¬
et uirga de radice iesse ⁊ flos de radi¬
ce eius ascendet: ⁊ requiescet suꝑ eum
consilu ⁊ fortitudinis. sp̃c scientiȩ &
pietatis. Unde ⁊ saluator cũ uenisset

Expanded text:
retributionis: consolari omnes tes: dare lugentibus Sion: dare eis gloqui supra dixerat: Ego Dominus in tempore congregabo eos, sive juxta Hebraicum: Ego Dominus in tempore ejus, subito faciam istud, loquitur consequenter, Spirisuper me. Non quod Dominus Deus habeat Dominum Deum, sed quod juxta dispensationem carnis assumptae dicat ea quae humilia sunt. Ad quem Psalmista jam dixerat: Dilexisti justitiam et odisti iniquitatem, opterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo laeconsortes nominantur, naturam carnis intellige, quia Deus consortes substantiae suae non habet. Et quia erat unctio spiritualis, et nequaquam humani corporis, ut fuit in sacerdotibus Judaeorum, idcirco prae consortibus, id caeteris sanctis unctus esse memoratur. Cujus illo . De quo et hic idem Propheta dicebat: Exiet virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et requconsilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis . Unde et Salvator cum venisset
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. Eece posui te in lucẽ gentiũ
aperire oculos cecorũ. educere de
uinculis alligatos. ⁊ de domo carce¬
ris sedentes intenebris. Annũ autẽ
acceptabilẽ. ⁊ diem retributionis.
om̃e p̃dicationis erꝰ quo in carne uer.¬
satus. ẽ. tempus intellige. Quod et
apłs paulꝰ in primo saluatoris inter¬
p̃tatur aduentu: dicens. Ecce nunc
tempus acceptabile: ecce nẽ dies salu¬
tis. De qͦ supra pleniꝰ diximꝰ. Sin au¬
tẽ retributio non in ineritis bonorũ.
sed in penis accipit᷑ peccatorũ. iuxta
qđ dies dicit᷑ ultionis: de iudaico po¬
pulo sentiendũ ẽ. inquẽ post passio¬
nẽ eius statim dĩ ira ꝑuenit. Conso
głam coronãq ꝓcinere. de quib fuit
⁊ apłs paulus qui lugebat sion atq
ꝓ cinere oleũ gaudii susceper̃. Uiden¬
tes de uideis plurimos credidisse:⁊
stolam accipere mundissimã ꝓ lugu¬
bri uestim̃to.Et uocabuntur in ea
fortes iustitie. p̾lantatio dñi ad glori¬
ficandũ. & edificabunt deserta a

Expanded text:
ucem gentium, aperire oculos caecorum, educere de vinculis alligatos, et de domo carceris sedentes in tenebris . Annum autem acceptabilem, et diem retributionis, omne praedicationis ejus quo in carne versatus est, tempus intellige. Quod et Apostolus Paulus in primo Salvatoris interpretatur adventu, dicens: Ecce nunc tempus acceptabile: ecce nunc dies salutis . De quo supra plenius diximus . Sin autem retributio non in meritis bonorum, sed in poenis accipitur peccatorum, juxta quod dies dicitur ultionis, de Judaico populo sentiendum est, in quem post passionem ejus, statim Dei ira pervenit. Consolgloriam coronamque pro cinere. De quibus fuit et apostolus Paulus qui lugebat Sion atque pro cinere oleum gaudii susceperunt, videntes de Judaeis plurimos credidisse, et stolam accipere mundissimam, pro lugubri vestimento. Et vocabuntur in ea fortes justitiae, plantatio Domini ad glorificandum.
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc aut̃ subito faciet: ut quando o¬
mnia fuerint desperata. tunc in gen¬
tẽ fortissimã congregent᷑. Quȩ licet
exparte in ȩccła quotidie uid eamꝰ
expleri: tam̃ in mundi consũmatio¬
ne plenius complebunt᷑. ⁊ in secundo
saluatoris aduentu. Sp̃s dñi suꝑ me¬

Expanded text:
Hoc autem subito faciet, ut quando oHoc autem subito faciet, ut quando omnia fuerint desperata, tunc in gentem fortissimam congregentur. Quae licet ex parte in Ecclesia quotidie videamus expleri, tamen in mundi consummatione plenius complebuntur, et in secundo Salvatoris adventu. Cap. LXI S
Abbreviated transcription (Latin):
Siue uixta lex. popłs custodiens plan¬
tationẽ dĩ. ⁊ opera manuũ suarũ. in
gla seruabit᷑ creatoris. De bona plan¬
tatione: ꝑ ieremiã loquit᷑ ds̃. Ego plan¬
taui uineã bonã totãuerã. Quȩ in
isaia appellat᷑ uinea so rech. Et quia
paulus conscientia uirtutũ loquen¬
tis in se xp̃i dicere poterat. Imitato¬
res mei estote si c̃ ⁊ ego xp̃i: ideo ad
chorintios loquebat᷑. Ego plantaui
apollo rigauit : ds̃ aut̃ increm̃tum
dedit. Plantati enĩ in domo dñi: in
atriis eiꝰ efflorescent. Tunc qͥ paruulꝰ
fuit erit in milia: audiens adño. Esto
habens potestatẽ suꝑ quinq uł decẽ
Et qͥ cũ apło dixerat: michi minimo
om̃iũ scõrum data ẽ gr̃a: Hic princepᷤ
erit magnȩ gentis in cȩlestib quando
tempore constituto miserit dñs an
gentiũ popło. Quẽ significando lo¬
quebat᷑. Et alias oues habeo quȩ ñ st̃
de grege isto: ⁊ illas oportet me congre.¬
gare. ut fiat unꝰ grex ⁊ unus pastor.

Expanded text:
uaginta, populus custodiens plantationem Dei, et opera manuum Domini, in gloria servabitur Creatoris. De bona plantatione per Jeremiam loquitur Deus: Ego plantavi te vineam bonam, totam veram, quae in Isaia appellatur vinea Sorec . Et quia Paulus conscientia virtutum loquentis in se Christi, dicere poterat: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi , ideo ad Corinthios loquebatur: Ego plantavi, Apollo rigavit, Dominus autem incrementum dedit . Plantati enim in domo Domini, in atriis ejus efflorescent . Tunc qui parvulus fuit, erit in millia, audiens a Domino: Esto habens potestatem super quinque vel decem Et qui cum Apostolo dixerat: Mihi minimo omnium sanctorum data est gratia haec , princeps erit magnae gentis in coelestibus, quando tempore constituto miserit Dominus gentium populo, quem significans loquebatur: Et alias oves habeo quae non sunt de grege isto, et illas oportet me congregare, ut fiat unus grex, et unus pastor .
Abbreviated transcription (Latin):
mus ingentẽ magnã. Ego dñs. in tẽ¬
pore congregabo eos. Finitis dieb di¬
ebus luctus atq cõpletis quando tris¬
ticia uertetur in gaudiũ. popłs spon
erit om̃is ustus: ñ adbreue tempus.
sed inꝑpetuũ. Et quia iustus ẽ: t̾ram¬

Expanded text:
mus, in gentem magnam. Ego Dominus in tepore congregabo eos. Finitis diebus luctus atque completis, quando tristitia vertetur in gaudium, populus Sion erit omnis justus, non ad breve tempus, sed in perpetuum, et quia
Abbreviated transcription (Latin):
do suscepit imꝑium. & qr babebat
sapientiã: ꝓpt̾ea non ÷ appellatus
iuuenis. erat enĩ in eo latitudo cordiᷤᷤ.
& amplitudo sapientiȩ quanta are¬
na . ẽ. in maris littoribus. Unde & apo¬
stolus scribit ad timotheũ. Nemo ad¬
olescentiã tuã contempnat. Qui enĩ
ȩtate iuiuenis es: maturitate senex es.
& daniel iuxta theodotionẽ anteꝗ
iudicaret. appellabat᷑ puer: postqͣm
uero excitauit in eo ds̃ sp̃m: & iudica¬
uit senes. accepit presbiterii dignita¬
tem. Hieremiȩ quoq qui ad miten¬
tem se dñm dixerat quies dominator
dñe: ecce ego nescio loqui quia iuiue¬
nis sũ. respondit dñs. Ne dicas quia
iuuenis sũ. Prius enĩ quã formareris
hanc reor causã & adolescentulas ui¬
duas itibere ab apło ut accipiant
maritos. & matres familie sint. & e¬
ducent liberos suos. quia multȩ retro¬
abier̃ post satanan. & cũ luxuriatȩ fu¬
erint: in xp̃o nubere uolunt habentes

Expanded text:
do suscepit imperium, et quia habebat do suscepit imperium, et quia habebat sapientiam, propterea non est appellatus juvenis. Erat enim in eo latitudo cordis, et amplitudo sapientiae quanta arena est in maris littoribus. Unde et Apostolus scribit ad Timotheum, Nemo adolescentiam tuam contemnat . Qui enim aetate juvenis est, maturitate senex est. Et Daniel juxta Theodotionem antequam judicaret, appellatus est puer . Postquam vero excitavit in eo Deus spiritum, et judicavit senes, accepit presbyterii dignitatem. Jeremiae quoque, qui ad mittentem se Dominum dixerat, Qui es dominator, Domine: Ecce ego nescio loqui, quia juvenis sum , respondit Dominus, Ne dicas, quia juvenis sum; prius enim quam formareris hanc causam reor et adolescentulas viduas juberi ab Apostolo , ut accipiant maritos, et matresfamiliae sint, et educent liberos suos, quia multae retroabierunt post Satanam. Et cum luxuriatae fuerint in Christo, nubere volunt, habentes
Abbreviated transcription (Latin):
propha loquit᷑ dabo pueroᷤ principes
eorũ. & effeminati dominabunt᷑ eis :
Ergo iuxta consuetudiẽ ꝓphetalem
loquente ꝓpħa: subito ds̃ loquitur ꝑ
propbam exꝑsona sua & dicit. Dabo
pueros principes eorũ. Sublatis enim
his quȩ ante donaueram. & quasi bona
iratus abstuleram: nunc econtrario
dabo mala. Tuli senem. & quinquage¬
nariũ. & ad mirabilẽ consiliarium. &
sapientẽ arcbitectũ. & prudentẽ au¬
ditorẽ: & cȩ̃ca. Prohis dabo pueros
principes. Qui enĩ presbiterũ ꝑdide
presbit̃: recte iuuenes principes acci¬
piunt. De quib & in ecclesiaste legimꝰ.
Uae tib ciuitas cuiꝰ rex iuuenis. & pͥn¬
cipes tui mane comedunt. Beata t̾ra
cuiꝰ rex filius ingenuorũ. Talis fuit
rex iuuenis roboam filiꝰ salomonis:
qui secutus. ẽ. consilia iiuenũ. non
quo ȩtate ess& uiuenis sed sapientia.
Alioquin: quadraginta & ampliꝰ an¬
norũ regnũ accepĩsse narrat᷑. &e con¬
trario salomon . xiiͫ annorũ erat. qͣn¬

Expanded text:
propheta loquitur: Dabo pueros principes eorum, et effeminati dominabuntur eis? Ergo juxta consuetudinem prophetalem loquente Propheta, subito Deus loquitur per Prophetam ex persona sua, et dicit: Dabo pueros principes eorum: sublatis enim his quae ante donaveram, et quasi bona iratus abstuleram, nunc econtrario dabo mala. Tuli senem et quinquagenarium, et admirabilem consiliarium, et sapientem architectum et prudentem auditorem, etc. Pro his dabo pueros principes. Qui enim presbyterum perdiderpresbyter, recte juvenes principes accipiunt . De quibus, et in Ecclesiaste legimus: Vae tibi civitas, cujus rex juvenis, et principes tui mane comedunt. Beata terra, cujus rex filius ingenuorum . Talis fuit rex juvenis Roboam filius Salomonis, qui secutus est juvenum consilia . Non quod aetate esset juvenis, sed sapientia. Alioqui quadraginta et amplius annorum regnum accepisse narratur. Et econtrario Salomon duodecim annorum erat quan
Abbreviated transcription (Latin):
Unde impius rex mittit duos quinqͣ¬
genarios cũ subditis sibi militib ut
exhibeant heliam: qui diuino igne
consumpti st̃. Tercius autẽ saluãtur
ex eis qui conu̾sus ad p̃ces. penitentiȩ
sacram̃ta cognouerat. Unde & iuda ei
nolentes dñm esse ꝑfectũ. nec principẽ
qͥnquagenariũ: dicunt ad eũ. Quinqͣ¬
ginta annos necdũhabes & abrahã uidi¬
sti: & ille sciens. ẽẽ ñ solũ pęnitentium
pͥncipẽ sed & iustoꝵ: respondit. Ante¬
quã abrahã ẽẽt: egosum. Quod auc̃ dñs
pͥnceps sit qͥnquagenariꝰ: ex una festiui¬
tate intelligere possumꝰ. de qua ait dñs
est sabbati filiꝰ hominis. Qđ si sabbati :

Expanded text:
Unde impius rex mittit duos quinquaUnde impius rex mittit duos quinquagenarios cum subditis sibi militibus, ut exhiberent Eliam: qui divino igne consumpti sunt. Tertius autem salvatur ex eis, qui conversus ad preces, poenitentiae sacramenta cognoverat. Unde et Judaei, nolentes Dominum esse perfectum, nec principem quinquagenarium, dicunt ad eum: Quinquaginta annos necdum habes, et Abraham vidisti ? Et ille sciens se esse non solum poenitentium principem, sed et justorum respondit: Antequam Abraham esset, ego sum . Quod autem Dominus Princeps sit Quinquagenarius, ex una festivitate intelligere possumus, de qua ait: Dominus est Sabbathi, filius hominis . Quod si Sabbathi,
Abbreviated transcription (Latin):
tenis annoꝵ ebdomadib id ÷ qua¬
draginta nouem annis texitur. in qͦ
clanguntur tubȩ & om̃s reuercitur
antiqua pessessio: hoc continet sacra¬
mentũ. Unde & dauid in quinquage¬
simo numero psalmũ scribit pęniten¬
tiȩ. Legimus quoq in eodẽ numeroꝵ
quã de uim̃tis accipiant sacerdotes:
& qͥnquagesimũ leuite qui custodi¬
unt fores tab̾na culi. Illa quoq euan¬
gelii parabola in qua dicuntur duo
debitores unus qui debebat quingen¬
tos denarios. & alius quinquaginta:
adhanc refertur intelligentiã. Unde
& apłs apud ephesios quib mistica
quȩq dissoluerat: uult ꝑmanere usq
ad pentecosten. donec ꝑfecte ad dm̃
conuertant᷑ dicens. Ostium enĩ michi
aꝑtum ÷ magnũ & euidens : sed ad¬
uersarii multi. Imitatur aut̃ & dia¬
bolus israeliticũ exercitũ: de qͦ ietro
dederat genero suo moysi consilium.
ut constitueret suꝑ popłm tribunos
& centuriones. & quinqua genarios.

Expanded text:
tenis annorum hebdomadibus, id est, quatenis annorum hebdomadibus, id est, quadraginta novem annis texitur, in quo clangunt tubae, et ad omnes revertitur antiqua possessio, hoc continet sacramentum. Unde et David in quinquagesimo numero Psalmum scribit poenitentiae. Legimus quoque in eodem Numerorum quam de jumentis accipiant sacerdotes, et quinquagesimum levitae, qui custodiunt fores tabernaculi. Illa quoque Evangelii parabola , in qua dicuntur duo debitores, unus qui debebat quingentos denarios, et alius quinquaginta, ad hanc refertur intelligentiam. Unde et Apostolus apud Ephesios, quibus mystica quaeque dissolverat, vult permanere usque ad Pentecosten, donec perfecte ad Dominum convertantur, dicens: Ostium enim mihi apertum est magnum et evidens, sed adversarii multi . Imitatur autem, et diabolus Israeliticum exercitum, de quo Jethro dederat genere suo Mosi consilium, ut constitueret super populum tribunos et centuriones et quinquagenarios .
Abbreviated transcription (Latin):
est. & roboam filius salomonis ideo
ꝑdidit regnũ quia noluit audire
prbros. Principẽ suꝑ qun quaginta¬
modo enĩ centuriones uocantur qui
centũ p̃sunt militib & chiliarchi qͥ
mille. quos nos tribunos appellamꝰ
ab eo quod p̃sint tribui: sic in israe¬
litico exercitu quinquagenarii uoca¬
bantur . qui in capite erant quinqua¬
ginta militũ. Unde & decanos dicimꝰ.
qui decẽ p̃sunt hominib. Nec mirũ
si apud uideos om̃ĩs perierit dignitaᷤᷤ
bellatorũ: cum militandi sub gladio
& arma portandi ñ habeant potes¬
tatẽ. Quia uͦ quinquagenarius nu¬
merus semꝑ refertur ad penitentiã:
princepsq penitentiȩ & caput eoꝵ¬
breuit̃ numeri huiꝰ sacram̃ta panda¬
mus. In genesi legimꝰ loquente abrahã
si inueniant᷑ inciuitate : dixerit ur¬
bem. ẽẽ. saluandã. & septẽ eb doma¬
darũ innumeris. id est pente costes:
cel eberrima festiuitas. ẽ. Iubeleus
quoq id est remissionis annus qͥ sep¬

Expanded text:
est . Et Roboam filius Salomonis ideo est . Et Roboam filius Salomonis ideo perdidit regnum, quia noluit audire presbyteros . Principem super quinquagintamodo enim Centuriones vocantur, qui centum praesunt militibus, et Chiliarchi, qui mille, quos nos Tribunos appellamus, ab eo quod praesint tribui: sic in Israelitico exercitu Quinquagenarii vocabantur, qui in capite erant quinquaginta militum. Unde et Decanos dicimus, qui decem praesunt hominibus. Nec mirum si apud Judaeos omnis perierit dignitas bellatorum, cum militandi sub gladio, et arma portandi non habeant potestatem. Quia vero quinquagenarius numerus semper refertur ad poenitentiam: princepsqbreviter numeri hujus sacramenta pandamus. In Genesi legimus, loquente Abraham si inveniantur in civitate, dixerit urbem esse salvandam. Et septem hebdomadarum in Numeris, id est, Pentecostes celeberrima festivitas est. Jubileus quoque, id est, remissionis annus, qui sep
Abbreviated transcription (Latin):
arca dñi remittat᷑. & est sensus. Et
uera & falsa aiudȩis parit̃ auferent᷑.
Senem quoq quẽ lxx. prbrum tran.
stuler̃. intelliget ablatum auideis
qui sciret inscripturis scĩs prbros me¬
rito & sapientia eligi ñ ȩtate. Neq
ergo apud uideos senes. ẽẽ cessarui
quos usq ad decrepitam senectutẽ
sepe uenire conspicimꝰ. & inueteratoᷤᷤ
dierũ malorũ duos prbros: iuxta
theodotionẽ in danielis principio
legerimꝰ. Nam & moysi p̃cipitur ut
beat: plenissime scribit ad timothe
dubiũ quin sapientia de qua scrip¬
tum. ẽ. Canicies hominũ prudentia
est. Cumq nongentos & eo amplius
annos ab adam usq ad abrahã uixis¬
se homines legamꝰ. nullus alius priꝰ
appellatus . ẽ. prb̃r id. ẽ. senex nisi
abraham: qui multo paucioribus
annis uixisse conuincit᷑. Unde scri¬
bit & ioħ es post pueros & iuuenes etiã
ad senes dicens. Scripsi uobis patres
quia cognouistis eũ qui aprincipro

Expanded text:
arca Domini remittatur . Et est sensus: Et arca Domini remittatur . Et est sensus: Et vera et falsa a Judaeis pariter auferentur. Senem quol. intelliget ablatum a Judaeis, qui scierit in Scripturis sanctis presbyteros merito et sapientia eligi, non aetate. Neque enim apud Judaeos senes esse cessarunt, quos usque ad decrepitam senectutem saepe venire conspicimus. Et inveteratos dierum malorum duos presbyteros juxta Theodotionem in Danielis principio legimus . Nam et Mosi praecipitur, ut beat, plenissime scribit ad Timotheudubium quin sapientia, de qua scriptum est: Canities hominum prudentia est . Cumque nongentos, et eo amplius annos ab Adam usque ad Abraham vixisse homines legamus , nullus alius prius appellatus est presbyter, id est, senex, nisi Abraham, qui multo paucioribus annis vixisse convincitur. Unde scribit et Joannes post pueros et juvenes, etiam ad senes, dicens, Scripsi vobis, patres, quia cognovistis eum, qui a principio
Abbreviated transcription (Latin):
quos uenit diluuiũ suꝑ terram in
contrariã partẽ accipiendi st̃. Uirũ
quoq bellatorẽ iuxta historiã sic
intelligimꝰ quod capti sint & usque
hodie seruiant. & ñ deposuerint ser¬
uitutis uigum: sed nec udices quidẽ
babeant ꝓprios romanif que subici¬
antur iudicibus. in tantũ ut cde pͥn¬
cipib eorũ qui esse uident᷑ in popło
romani pͥncipes uidicent. Sed & di
cendũ qđ nullus sit apud eos bella¬
tor in lege habens scientiã iudicandi:
sed om̃ia uana sint & cadica. & ple¬
na stultitie. De ꝓpħa autẽ quõd
apud eos. ẽẽ cessauerit: nulli dubiũ
est. Quęrimꝰ iuxta hebraicũ quomͦ
interp̃tem᷑ hariolũ. quẽ om̃s interp̃¬
tati sunt diuinũ. exceptis .lxx. quip
hoc coniectorẽ transtuler̃ & dicen¬
dum qđ sȩpe etiã ꝑalienos futura
dicant᷑ sicut in balaam diuino legimꝰ
& in diuinis quinq urbium palestia¬
narũ gatȩ. & ascalonis. geth. ac caro¬
nis. & azoti: qui dant consiliũ quomͦ

Expanded text:
ram, in contrariam partem accipiendi sunt. Virum quoque bellatorem juxta historiam sic intelligimus, quod capti sint, et usque hodie serviant, et non deposuerint servitutis jugum. Sed ne judices quidem habeant proprios, Romanisque subjiciantur judicibus: in tantum ut de principibus eorum, qui esse videntur in populo, Romani principes judicent. Sed et hoc dicendum, quod nullus sit apud eos bellator in lege, habens scientiam judicandi: sed omnia vana sint, et caduca, et plena stultitiae. De Propheta autem, quod apud eos esse cessaverit, nulli dubium est. Quaerimus juxta Hebraicum, quomodo interpretemur hariolum, quem omnes interpretati sunt divinum: exceptis LXX, qui pro hoc conjectorem transtulerunt. Et dicendum quod saepe etiam per hariolos futura dicantur, sicut in Balaam divino legimus, et in divinis quinque urbium Palaestinarum, Gazae et Ascalonis, Geth, et Accaronis, et Azoti, qui dant consilium quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
mulieris uiduȩ qui erat de tribu nep¬
talim: & habebat patrẽ thẏrium arti¬
ficem ęris. Ingressusq est ad regem: &
fecit om̃ia oꝑa regi salomoni. In quo
typus. ẽ. edificande eccłȩ. quod ñ so¬
lum de tribu iuda: sed de neptali
quoq in patre tyrio generatus sit. Qui
habuit matrẽ uiduã: quia priorem
uirũ ꝑdiderat. & multo plures sunt
filii desertȩ: magis quã eius quȩ hab&
uirũ. Sed & in paraly pomenon libro
legimꝰ uallem artificum. Saraias aut̃
genuit ioab patrẽ uallis arcificũ. Ibi
quippe artifices erant. Qui ꝓpt̃ea habi¬
tare dicunt᷑ in ualle. quod non eos
inflabat scientia. sed humilẽ atq man
poterant. Ego enĩ sum minimꝰ apłoꝵ¬

Expanded text:
mulieris viduae, qui erat de tribu Nepmulieris viduae, qui erat de tribu Nephthali, et habebat patrem Tyrium, artificem aeris. Ingressusque est ad regem, et fecit omnia opera regi Salomoni: in quo typus est aedificandae Ecclesiae, quae non solum de tribu Juda, sed de Nephthali quoque, et patre Tyrio generatus sit, qui habuit matrem viduam; quia priorem virum perdiderat . Et multo plures sunt filii desertae, magis quam ejus quae habet virum . Sed et in Paralipomenon libro legimus vallem artificum: Saraias autem genuit Joab patrem vallis artificum: ibi quippe artifices erant . Qui propterea habitare dicuntur in valle, quia non eos inflabat scientia, sed humilem atque mano dicere poterant: Ego enim sum minimus Apo
Abbreviated transcription (Latin):
sapientissimũ artificũ: ut ostenderet
eos plures quondã habuisse arcifices:
qualis & ille fuit beselehel filius uri.
filii ur de tribu uida. quẽ impleuit ds̃
sp̃u sapientiȩ & intelligentie. ac disci¬
pline. ut om̃i oꝑe esset faber ꝑfectissi¬
mus: ñ solum in auro aut in argento:
sed in ęre & cȩteris quȩ moyses enume¬
rat qui edificauit tabernaculum dĩ.
Illis gͦ ꝑdentib architectos: om̃is ȩdi¬
ficandi gr̃a translata . ẽ. ad eccłam.
Unde paulus apłs dicit. Quasi sapiens
architectꝰ fundam̃tũ posui. Et ieremi¬
as architectꝰ erat. qui ñ solũ eradicabat¬
& suffodiebat & ꝑdebat : sed ȩdificabat̃.
Unde idem apłs loquit᷑ Dĩ agricultu¬
ra. dĩ edificatio sumus. Dñs q̃uoq nr̃:
appellat᷑ structor maceriarũ. Et in
euangłio. filiꝰ illius fabri suggillatus.
qui uniuersa condiderit. In regũ qͦq
uolumine legimꝰ quod miserit rex sa¬
lomon. & tulerit hyram chiryum filiũ

Expanded text:
sapientissimum artificum, ut ostenderet sapientissimum artificum, ut ostenderet eos plures quondam habuisse artifices: qualis et ille fuit Beseleel filius Uri, filii Ur de tribu Juda, quem implevit Deus spiritu sapientiae, et intelligentiae, ac disciplinae, ut in omni opere esset faber perfectissimus, non solum in auro, et argento, sed et in aere, et caeteris quae Moses enumerat, qui aedificavit Tabernaculum Dei . Illis ergo perdentibus architectos, omnis aedificandi gratia translata est ad Ecclesiam. Unde Paulus apostolus dicit: Quasi sapiens architectus fundamentum posui . Et Jeremias architectus erat, qui non solum eradicabat, et suffodiebat, et perdebat, sed et aedificabat : Unde idem Apostolus loquitur: Dei agricultura, Dei aedificatio sumus . Dominus quoque noster appellatur structor maceriarum . Et in Evangelio filius fabri sugillatur, qui universa condiderit . In Regum quoque volumine legimus, quod miserit rex Salomon, et tulerit Hyram Tyrium, filium
Abbreviated transcription (Latin):
rabilẽ consiliariũ transtuler̃. Int̾ cęte¬
ras gr̃as etiã hoc dñs auferet auidea:
ut nullũ hab eant consiliariũ. sed faci¬
ant cuncta absq consilio. & greci poetȩ
laudabilis illa & admiranda sententia
est. Primũ esse beatũ qui ꝑse sapiat: scđ̾m
qui sapientẽ audiat. Qui aut̃ utroq
careat : hunc inutilẽ esse tam sibi quã
om̃ibus. Unde & illud in nr̃is libris le¬
gimus. Amici sint tͥ plurimi: consilia¬
ruꝰ aut̃ unus de mille. &it̾m. Cũ consi¬
lio omia age: & dabit tibi ꝓuidentiã.
Ammirabilẽ consiliariũ. senatus quoq
consulta hab̾e dicunt᷑. Et pͥncipes
quondã romani consules appellati
sunt: uł ad consulendũ ciuib uł are¬
gendo cuncta consilio. Et nos habe¬
mus in eccl̃a senatũ nr̃m: cȩtũ presbi¬
teroꝵ. Cum gͦ int̾ cętera etiã senes iudȩa
ꝑdiderit: quomͦ poterit hab̾e consiliũ.
qͦd ꝓprie seniorũ est : & sapientem &¬
architectũ. Ero quo aquila transtulit

Expanded text:
 transtulerunt. Inter caeteras gratias etiam hoc Dominus auferet a Judaea, ut nullum habeant consiliarium: sed faciant cuncta absque consilio. Et Graeci poetae laudabilis illa et admiranda sententia est: « Primum esse beatum, qui per se sapiat; secundum, qui sapientem audiat. » Qui autem utroque careat, hunc inutilem esse, tam sibi, quam omnibus. Unde et illud in nostris libris legimus: Amici tibi sint plurimi, consiliarius autem unus de mille . Et iterum: Cum consilio omnia age : et dabit tibi prudentia admirabilem consiliarium. Senatus quoque consulta dicuntur, et principes quondam Romani, consules appellati sunt, vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consilio. Et nos habemus in Ecclesia senatum nostrum, coetum presbterorum. Cum ergo inter caetera etiam senes Judaea perdiderit, quomodo poterit habere consilium, quod proprie seniorum est? Et sapientem architectum. Pro quo Aquila transtulit
Abbreviated transcription (Latin):
Habent iudei panẽ: sed absq fortitu¬
dine. Habent aquas: sed absq robo¬
re. Legunt enĩ scripturas & ñ intelli¬
gunt: tenent menbranas. & xp̃m qui
in menbranis scriptus. ẽ ꝑdiderunt.
Lacte enĩ alunt᷑ quasi paruuli: & ñ so¬
lidocibo. & quia fortitudinẽ ꝑ dider̃
& infirmi sunt: ꝓpt̃ea holera cõme¬
dunt. Athletarũ aut̃ solidus cibus
est qui & uitã sustentat humanam.
& iuuentib prebet fortitudinẽ. Et
de istuismodi pane & aqua quod au¬
ferantur auid eis: etiã alius ꝓpħa
testat᷑ dicens. Ecce dies ueniunt dic̃
dñs. & mitam famen suꝑ terrã. non

Expanded text:
Habent Judaei panem, sed absque fortituHabent Judaei panem, sed absque fortitudine; habent aquas, sed absque robore. Legunt enim Scripturas, sed non intelligunt. tenent membranas, et Christum, qui in membranis scriptus est, perdiderunt . Lacte enim aluntur, quasi parvuli, et non solido cibo. Et quia fortitudinem perdiderunt, et infirmi sunt, propterea olera comedunt. Athletarum autem solidus cibus est, qui et vitam sustentat humanam, et viventibus praebet fortitudinem . De istiusmodi pane et aqua, quod auferantur a Judaeis, etiam alius Propheta testatur, dicens: Ecce dies veniet, dicit Dominus, et emittam famem super terr
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o iħ udño nr̃o. Et quia iuxta .lxx.
legimus ualidũ & ualidã: ualido illud
uos uirginẽ castam exhibere xp̃o.
Fortitudo autẽ panis & fortitudo aq̃.
ꝓ om̃i cibo & potu accipit᷑. Legimus
qđ mnoyses fuerit in monte sinai : &
quadraginta dieb panẽ ñ comede¬
cõmed es panem tuũ donec reuerta¬
ris in terrã de qua sumptus es: simi¬
lit̃ audiendũ. Necnon qđ asaluato¬
re dicit᷑ non in pane solo uiuit homo.
sed in om̃i uerbo qđ egredit̾ ꝑos dĩ.
Fortitudo gͥ panis auferet᷑ ab eis. ille
qui dic̃ ego sũ panis qui decęlo descendi.
Et fortitudo aquȩ: de quã idem dñs
loquebat᷑ Om̃is qui bibit ex aqua hac:
sitiet iterũ. Qui aut̃ biberit ex aqua
quã ego dabo ei : non sitiet in ȩternũ.
Sed aqua quã dabo ei: fiet in eo fons
aquȩ salientis in uitã ȩt̃nã. De huiꝰ¬
cemodi panibus: & in ꝓuerbiis legimꝰ.
Aperi oculos tuos & replere panibus.

Expanded text:
o nostro. Et quia juxta LXX o nostro. Et quia juxta LXX legimus validum et validam; valido illud vos virginem castam exhibere Christo . Fortitudo autem panis, et fortitudo aquae, pro omni cibo, et potu accipitur. Legimus quod Moses fuerit in monte Sinai, et quadraginta diebus panem non comedecomedes panem tuum, donec revertaris in terram, de qua sumptus es , similiter audiendum. Nec non quod a Salvatore dicitur: Non in pane solo vivit homo, sed in omni verbo quod egreditur per os Dei . Fortitudo igitur panis auferetur ab eis: ille qui dicit: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Et fortitudo aquae, de qua idem Dominus loquebatur: Omnis qui biberit ex aqua hac, sitiet iterum: qui autem biberit ex aqua, quam ego sed aqua, quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . De hujusmodi panibus et in Proverbiis legimus: Aperi oculos tuos, et replere panibus .
Abbreviated transcription (Latin):
meos ad bellũ. Ecce enĩ dñator ds̃ au¬
feret abierłm. ⁊ ab iuda. ualidum &
fortem. om̃e robur panis. & om̃e robur
aquȩ. Huc usq de iudicio diciputañ.
Quod sequit᷑ de captiuitate uentura:
quã alii adbabylonios. alii referunt
ad romanos. sed melius. ẽ. ut supradi¬
ximus euncta referri ad dñicam pas¬
sionẽ. Post interfectionẽ quippe illiꝰ
om̃s gratie & dominationes sublatȩ st̃
auid eis : scđm qđ in euangłio scriptũ
est. Lex & ꝓpħȩ usq ad ioħem baptistã
Et est ordo. Qm̃ noluistis qui escere ab
homine cuiꝰ sp̃s in narib eius. qui excel¬
sus reputatus. ẽ. sed econtrario fudis¬
tis sanguinẽ iusti. & cogitastis consiliũ
pessimũ dicentes. alligemꝰ iustũ quia
inutilis. ẽ nobis: ideo fructũ ad inuen¬
tionũ ur̃arum comedecis. Nichil apđ
uidȩos post passionẽ dñi forte nichil
ualidũ. est: sed om̃ia infirma &e langui¬
da. nec aliquis potest apud eos dicere
om̃ia possum in eo qui confortauit me¬

Expanded text:
auferet ab Jerusalem, et ab Juda validum, et fortem: omne robur panis, et omne robur aquae. Hucusque de judicio dici putant. Quod sequitur, de captivitate ventura; quam alii ad Babylonios, alii referunt ad Romanos. Sed melius est, ut supra diximus, cuncta referri ad Dominicam passionem. Post interfectionem quippe illius, omnes gratiae et donationes sublatae sunt a Judaeis: secundum quod in Evangelio scriptum est: Lex et Prophetae usque ad Joannem Baptistam . Et est ordo: Quoniam noluistis cessare ab homine, cujus spiritus in naribus ejus, qui excelsus reputatus est: sed econtrario fudistis sanguinem justi, et cogitastis consilium pessimum, dicentes: Alligemus justum, quia inutilis est nobis ; ideo fructum adinventionum vestrarum comedetis. Nihil apud Judaeos post Passionem Domini forte, nihil validum est: sed omnia infirma et languida. Nec aliquis potest apud eos dicere: Omnia possum in eo, qui me confortat
Abbreviated transcription (Latin):
mentis reducere : dum & scortator re¬
cipit castiͥtatẽ. & ganeo frugalitatẽ.
& quondã auarus dat elemosinam.
Cuentila om̃s iudȩoꝵ sinagogas. & nullũ
poteris inuenire doctorẽ qui sc̃a p̃cipi¬
at: & contemptis diuitiis sectandã doce¬
at pauꝑtatẽ. De istius modi incantato¬
rib contͣ serpentes & aspides. id est
contra peccatores qui dĩ iustitiã reliq̃¬
runt : dauid loquebat᷑ in psalmo. Alie¬
natist̃ peccatores auulua: errauer̃ ab
utero locuti st̃ falsa. Furor eorũ iuxta
similitudinẽ serpentis. sicut aspidis
surdȩ & obturantes aures suas: quae
non exaudiunt uoce in cantantium &
uenẽfici medicantis sapient̃. Om̃is ser¬
mo apłi contͣ serpentes & aspides in can¬
tatio. ẽ. quẽ non exaudiunt peccato¬
res & heretici: quia claudunt aures
suas ne audiant ueritatẽ. & dabo
puero ᷤ principes eorũ. Si exꝑsona ꝓpħȩ
dicit᷑ ecce enĩ dominator ds̃ exercituũ

Expanded text:
mentis reducere: dum et scortator rementis reducere: dum et scortator recipit castitatem, et ganeo frugalitatem, et quondam avarus, dat eleemosynam. Eventila omnes Judaeorum syanagogas, et nullum poteris invenire doctorem, qui sancta praecipiat, et contemptis divitiis, sectandam doceat paupertatem. De itiusmodi incantatoribus contra serpentes et aspides, id est, contra peccatores, qui Dei justitiam reliquerunt, David loquebatur in Psalmo: Alienati sunt peccatores a vulva: erraverunt ab utero, locuti sunt falsa. Furor eorum juxta similitudinem serpentis: sicut aspidis surdae et obturantis aures suas, quae non exaudit vocem incantantium, et venefici medicantis sapienter . Omnis sermo Apostoli contra serpentes et aspides incantatio est, quem non exaudiunt peccatores, et haeretici, quia claudunt aures suas, ne audiant veritatem. Et dabo pueros principes eorum. Si ex persona Prophetae dicitur: Ecce enim domina
Abbreviated transcription (Latin):
Exparte enĩ cognoscimꝰ & ex parte pro¬
phetamꝰ. & nunc ꝑspeculũ uidemus in
enigmate. & prudentẽ eloquii mystici.
Pro quo lxx. interp̃tati sunt prudentẽ
auditorẽ. Iheodotio: prudentem in¬
cantatorẽ. Aquila: prudentẽ susur¬
ratorẽ. Simmachus: prudentẽ eloqͥi
mystici. Quẽ & nos in hoc loco secuti su¬
mus. Dicendũ primũ uixta .lxx. qđ
int̃ cȩteras gr̃as sp̃uales. etiã prudens
auditor in eccła necessarius sit. Alii
enĩ datur. ꝓphetia: alii discretio spi¬
rituũ. Unde & constituti erant in po¬
pulo uidȩorũ sacerdotales gradus.
qui ꝓphas pseudo ꝓphasq discerne¬
rent. hoc est intelligerent qui de dei
sp̃ũ loquerent᷑: quid econtrario. Lega¬
mus in ieremiã. Prudens autẽ eloquu
mystici. Siue susurrator. & ut theodo¬
tio uoluit incantator: uidetur micͥ
uir esse eruditus & exercitatus tam in
lege & ꝓpħis quã in euanglio & apłis.
qui possit singulas animi ꝑturbationes
sua sanare doctrina: & ad statum

Expanded text:
arte cognoscimus, et ex parte prophetamus, et nunc per speculum videmus in aenigmate . Et prudentem eloquii mystici. Pro quo LXX interpretati sunt, prudentem auditorem; Theodotio, prudentem incantatorem; Aquila, prudentem susurratorem; Symmachus, prudentem eloquii mystici, quem et nos in hoc loco secuti sumus. Dicendum primum juxta LXX; quod inter caeteras gratias spiritales, etiam prudens auditor in Ecclesia necessarius sit. Alii enim datur prophetia: alii discretio spirituum . Unde, et constituti erant in populo Judaeorum sacerdotales gradus, qui prophetas, pseudoprophetasque discernerent: hoc est, intelligerent, qui de Dei spiritu loquerentur, qui de contrario. Legamus Jeremiam. Prudens autem eloquii mystici , sive susurrator, et ut Theodotio voluit, incantator, videtur mihi vir esse eruditus et exercitatus tam in Lege et Prophetis, quam in Evangelio et Apostolis, qui possit singulas animi perturbationes sua sanare doctrina, et ad statum
Abbreviated transcription (Latin):
& bellatorẽ iudicẽ & ꝓpħam. & ha¬
riolũ & senem. Ro forti qđ solum ÷ in
hebreo: duosimul.lxx. transtuler̃
gigantẽ &e fortẽ. eundẽ uolentẽs gigan¬
tem. ẽẽ. qͦd fortẽ. De forti supͣdictũ. ẽ
Gigantẽ aut̃ in bonã partẽ hoc est de
dñosaluatore. in octauo decimo psalmo
legimꝰ. Exultauit ut gigas ad curren
dam uiã. asũmo cęlo egressio eiꝰ & occ̃¬

Expanded text:
m bellatorem, judicem et Prophetam, et hariolum, et senem. Pro forti, quod solum est in Hebraeo, duo simul LXX transtulerunt, gigantem et fortem, eumdem volentes gigantem esse, quem fortem. De forti supra dictum est. Gigantem autem in bonam partem, hoc est, de Domino Salvatore, in octavo decimo psalmo legimus: Exultavit ut gigas ad currendam viam suam: a summo coelo egressio ejus, et occ
Abbreviated transcription (Latin):
est & maturitatẽ hab& morũ parit̃
& etatis. Putet aliquis ⁊ illud quod apłs
prohibet ep̃m fieri neophitum ad hoc
ꝑtinere: quia paruulus in fide est ne
elatus in suꝑbiam. incidat in iudiciũ
diaboli. ludicium aut̃ diaboli nullũ. ẽ.
aliud nisi suꝑbiȩ ꝓpt̃ quã de cęlestibus
cecidit. Unde & saluator loquit᷑. Uide¬
bam satanan quasi fulgur cadentem
de cęlo. Et effeminati dominabunt᷑.
eis. Pro quo in hebreo scriptum est.
łtalulim. qđ lxx. & theodotio illuso¬
res int̃pretati st̃ Aquila eNaoraꝑac

Expanded text:
et maturitatem habet morum pariter et aetatis. Putet aliquis, et illud quod Apostolus prohibet , episcopum fieri neophytum, ad hoc pertinere, quia parvulus in fide est, ne elatus in superbiam, incidat in judicium diaboli. Judicium autem diaboli nullum est aliud, nisi superbia, propter quam de coelestibus cecidit. Unde et Salvator loquitur, Videbam Satanam, quasi fulgor cadentem de coelo . Et effeminati dominabuntur eis. Pro quo in Hebraeo scriptum est THALULIM , quos LXX et Theodotio illusores interpretati sunt, Aquila
Abbreviated transcription (Latin):
docuii. Quarũ sion quȩ interp̃tat᷑ specula
eo qͦd in monte sita sit. arx uocatur. reli¬
qua aut̃ urbis pars ierłm dicit᷑ quȩ priꝰ
appellabatur iebus ⁊ salem. Quam nunc
propħa cohortat᷑ ut surgat quȩ priꝰ ne¬
gatione corruerat: dicens in dñi passio¬
ne. crucifige crucifige talem. ñ habemꝰ
regem nisi cesarẽ: ⁊ agat penitentiã. &¬
captiuitatis sentiat malis. cur suũ offen¬
derit creatorẽ. Solent mnedici amarissi¬
mã antidotũ quõ ex gustu nom̃ acce¬
pit dare stomacho nausianti. ut noxios
humores euomat: & possit coctos cybos
atq digestos in aliiũ transmittere. qͦs
flegmatũ magnitudo digeri ñ sinebat.
Igitur ⁊ erłm quȩ bibit decalice furoriᷤᷤ
anĩ. ⁊ de condi eius. quẽ symmachus
craterẽ interp̃tatus ẽ: ⁊ quẽ iuxta ge¬
neseos librũ. ioseph in sacculo frĩs ben¬
iamin iussit abscondi. iubet᷑ de hebrie¬
tate consurgere eo qͦd biberit. ⁊ uacue.¬
fecerit. & epotauerit eũ usq ad feces.

Expanded text:
docui: quarum Sion, quae interpretatur specula, eo quod in monte sita sit, arx vocatur: reliqua autem urbis pars, Jerusalem dicitur, quae prius appellabatur Jebus et Salem: quam nunc Propheta cohortatur ut surgat, quae prius negatione corruerat, dicens in Domini passione: Crucifige, crucifige talem: non habemus regem nisi Caesarem : et agat poenitentiacaptivitatis sentiat malis, cur suum offenderit Creatorem. Solent medici amarissimam antidotum, quae ex gustu nomen accepit, dare stomacho nauseanti, ut noxios humores evomat, et possit coctos cibos atque digestos in alvum transmittere, quos flegmatum magnitudo digeri non sinebat. Igitur et Jerusalem, quae bibit de calice furoris Domini, et de κόνδυ ejus, quem Symmachus craterem interpretatus est, et quem juxta Geneseos librum, Joseph in sacculo fratris Benjamin jussit abscondi , jubetur de ebrietate consurgere, eo quod biberit, et vacuefecerit, et potaverit eum usque ad feces:
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ quondã regni potentissimi p̃dicari.
Quod iuxta litterã pleriq nr̃oꝵ eciã in apo¬
calipsin ioħis scriptũ putant. Nos aut̃ ex
eo qđ dicit᷑ dies ultionis dñi annꝰ retri¬
butionũ iudici sion: hunc arbitram᷑
annũ. de quo loquit᷑ ipse saluator. Sp̃s¬

Expanded text:
regni potentissimi praedicari, quod juxta litteram plerique nostrorum etiam in Apocalypsi Joannis scriptum putant. Nos autem ex eo quod dicitur, dies ultionis Domini annus retributionum judicii Sion hunc arbitramur annum, de quo loquitur ipse Salvator: Sp
Abbreviated transcription (Latin):
Inr̃: dñs saluabit nos. Laxati sunt funiculi
Itii. sed ñ p̃ualebunt: sic erit malus tuusut
dilatare signũ nequeas. Tunc diuident᷑ spo¬
Ilia p̃darũ multarũ: claudi diripient rapi¬
nã: nec dicet uicinꝰ elangui. Popłs qui hã¬
Ebitat in ea: auferetur ab eo iniquitas. lxx.¬
Ecce sion ciuitas. salutare nr̃m oculi dui ui¬
debunt. ierłm ciuitas diues. tab̾na cula q̃
non mouebunt᷑: nec auferentur paxilli
tab̾naculi eius in sempit̾nũ. ⁊ funiculi eius
non diripient᷑. Quia nom̃ magnũ dñi uob̃:
locus ur̃ erit flumina ⁊ riui altissimi ⁊ spa¬
tiosi. Non ingrediet᷑ ꝑ eam nauis agitata
ipse saluabit nos. Disrupti sunt funiculi
tui quia p̃ualuer̃: malus tuus inclinatus:
est ñ dimittet uela nec eleuabit signum.:
donec tradat᷑ inuastitatẽ. Multi igit᷑ dau:¬
di p̃dasfacient: Iñ dicent laboro: popłs qͥ
habitat in eis dimittet᷑ eis delictũ. O iuste

Expanded text:
 salvabit nos. Laxati sunt funiculi tui, et non praevalebunt: sic erit malus tuus, ut dilatare signum nequeas. Tunc dividentur spolia praedarum multarum: claudi diripient rapinam. Nec dicet vicinus. elangui: populus qui habitat in ea auferetur ab eo iniquitas. LXXEcce Sion civitas. salutare nostrum: oculi tui videbunt Jerusalem. civitas dives, tabernacula quae non movebuntur: nec auferentur paxilli tabernaculi ejus in sempiternum, et funiculi ejus non diripientur: quia nomen magnum Domini vobis: locus vester erit flumina et rivi latissimi et spatiosi: non ingredietur per eam navis agitata ipse salvabit nos. Disrupti Al. direpti sunt funiculi tui, quia non praevaluerunt: malus tuus inclinatus est, ut dimittat vela: non elevabit signum, donec tradatur in vastitatem. Multi igitur claudi praedas facient: et non dicent, laborabo, populus qui habitat in eis, dimitt
Abbreviated transcription (Latin):
ouile dñi possit intrare. Et male besti¬
ȩ. satellites eiꝰ ñ ascendent ꝑ eã: neq enĩ
uestigiũ cõlubri. in petra inueniri po¬
test. Ambulabunt aut̃ ꝑeam qͥ libati
fuerint de uinculis peccatorũ. ⁊ redẽp¬
ti sanguine saluatoris. ⁊ egerint pęni¬
tentiã & uenerint insion. de qua sȩpiꝰ
diximꝰ accessistis ad sion montẽ ⁊ ciui¬
tatẽ dĩ uiuentis ierłm cęlestẽ: ne mo¬
re iudaico aureã quęramꝰ sion. ⁊ gem¬
matã ierłm. quȩ uixta ꝓphetiã da¬
nielis in ȩt̾̃nos cineres dissoluta est.
Eritq lȩticia sempida laudantium
dñm suꝑ caput eorũ: ut postquã scłm

Expanded text:
ovile Domini possit intrare . Et malae bestiovile Domini possit intrare . Et malae bestiae, satellites ejus, non ascendent per eam. Neque enim vestigium colubri in petra inveniri potest. Ambulabunt autem per eam qui liberati fuerint de vinculis peccatorum, et redempti sanguine Salvatoris, et egerint poenitdiximus: Accessistis ad Sion montem, et civitatem Dei viventis Jerusalem coelestem ; ne more Judaico auream quaeramus Sion, et gemmatam Jerusalem, quae juxta prophetiam Danielis, in aeternos cineres dissoluta est . Eritque laetitia sempiterna laudantium Dominum super caput eorum, ut postquam saeculum
Abbreviated transcription (Latin):
cit me ⁊ nichil mͥ deerit. in loco pascuę
ib me collocauit: suꝑ aquas refectionis
de se. ego sũ uia : ꝑquã qui pollutus est
transire ñ poterit. Unde ⁊ in psalmodi¬
cit᷑. beati ĩmaculati in uia. & hȩc uia
atq campestris ut nullũ habeat erro¬
rẽ: & stulti atq uecordes ꝑ eã ingredi
ualeant. quib in ꝓuerbiis loquitur
sapientia. Si quis paruulus ÷ ueniat.
adme : ⁊ insipientib locuta ÷. uenite &
comedite panẽ meũ. ⁊bibite uinum
qđ miscui uob: relinquite infantiã &
uiuite. ⁊ ambulate ꝑ uias prudentiȩ.
Stulta enĩ mundi eligit ds̃: quorum
stultorũ princeps loquit᷑ in psalmo.
Ds. tu scis in sipientiã meã. Sed stultũ
dĩ: sapientiꝰ ẽ. hominib Unde lxx. tͦn¬
stuler̃. ⁊ qui dispsi fuerant ⁊ asocieta¬
te dñi seperati : nequa ꝗͣ errabunt. Se¬
quit᷑. Non erit ib leo : id ÷ aduersariꝰ
nr̃ diabolus qui circuit rugiens quomͦ

Expanded text:
cit me, et nihil mihi deerit: in loco pascuae cit me, et nihil mihi deerit: in loco pascuae ibi me collode se: Ego sum via , per quam qui pollutus est, transire non poterit. Unde et in psalmo dicitur, Beati immaculati in via . Et haec via  et plana atque campestris, ut nullum habeat errorem: et stulti atque vecordes per eam ingredi valeant, quibus in Proverbiis loquitur Sapientia: Si quis est parvulus, veniat ad me. Et insipientibus locuta est, venite panem meum, et bibite vinum quod miscui vobis. Relinquite infantiam, et vivite, et ambulate per vias prudentiae . Stulta enim mundi elegit Deus : quorum stultorum princeps loquitur in psalmo, Deus tu scis insipientiam meam. Et stultum Dei sapientius est hominibus . Unde LXX transtulerunt: Et qui dispersi fuerant , et a societate Domini separati, nequaquam errabunt. Sequitur, Non erit ibi leo: adversarius noster diabolus, qui circuit rugiens, quomodo