comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
postinodum aquas fudit. quia data morti predica¬
torum corpora magna pplis monstrauere miracula
ex autem in psalmo scriptum ẽ. Nolite fieri sicut
equus et mulus inguibus non ẽ intellectus. in
freno et chamo maxillas eorum constringe. Ideo
oiste comparacões sunt posite quia equu
sine discrecõe sessoris seruit arbitrio ⁊ aquocunq fuĩt
asceusus excurut. Mulus autem pacientex accipit
sarcinas quibus fuerit oneratus. et pro hoc utriqz
intellectum non habent quia nec ille eligit cui obe¬
diat nec iste quibus oneribus nngrauetur ĩtelligit
prohibet ergo huuiscemodi hommes dyabolics frau-¬
dibus in sideri ⁊ uiciorum oneribus pregrauari ne ma¬
le obediendo superbie magis partibz addicantur. Nam¬
ꝙ ait in freno ad equum pertinet frenum enĩ aferũ
retinendo dictum est. Ferum quippe antiqui cabal¬
lum dixerunt In chamo ad mulum respicit. Maxilla
uero aminicula sunt amimalium quibus esca man¬

Expanded text:
postmodum aquas fudit: quia data morti praedicapostmodum aquas fudit: quia data morti praedicatorum corpora magna populis monstravere miracula. Quod autem in Psalmo scriptum est: Nolite fieri sicut equus et mulus, in quibus non est intellectus: in freno et chamo maxillas eorum constringe , ideo istae comparat ones sint positae? Equus sine discretione sessoris servit arbitrio, et a quocunque fuerit ascensus excurrit. Mulus autem patienter accipit sarcinas quibus fuerit oneratus; et pro hoc utrique intellectum non habent, quia nec ille eligit cui obediat, nec iste quibus oneribus ingravetur intelligit. Prohibet ergo hujuscemodi homines diabolicis fraudibus insideri, et vitiorum oneribus praegravari, ne male obediendo superbiae magis partibus addicantur. quod ait, in freno, ad equum pertinet. Frenum enim a fero retinendo dictum est; ferum quippe antiqui caballum dixerunt. In camo ad mulum respicit. Ergo havero adminicula sunt animalium, quibus esca man
Abbreviated transcription (Latin):
ad sponsam dicit. Pulcre sunt gene tue sicut turtu
us hoc ẽ tanta te uerecundie salutans iuirtute de¬
coraut. ut castitatẽ promisse michi fidei nulla pra¬
uorum doctorum seductione corrumpas. male sunt
emimentes sub oculis partes ad protectionem eorũ
subposite. uocate male siue quod infra oculos promi¬
nent in rotunditatẽ quam greci mela appellant.
siue quod sint supra maxillas. Maxille ꝑ dimnuicõe
amalis sicut parillus apalo taxillus atalo. ma¬
rilla ergo aut doctores significat aut disciplinam
corporalem ꝑ quam bruti et in obedientes constrin¬
guntur. Nam quõd in libro iudicum scriptum est
samꝑson marilla asmi uel mandibula pulli asma¬
rum de leuisse et percussisse mille uiros tipice expri-
gesta saluatoris nr̃i. Quid hic ꝑ maxillam
asim. insi predicatorum ecclĩe ꝑsone signantur. re¬
demptor enim nr simpliatatem atqz pacientiã pre¬
dicantium sue manus uirtute tenens uicus suis
carnales interfecit. et maxilla in terram proiecta

Expanded text:
 sicut turris : hoc est, tanta te verecundiae salutaris virtute decoravi, ut castitatem promissae mihi fidei nulla pravorum doctorum seductione corrumpas. Malae sunt eminentes sub oculis partes ad protectionem eorum suppositae; vocatae malae, sive quod infra oculos prominent in rotunditatem, quam Graeci mela appellant: sive quod sint supra maxillas. Maxillae per diminutionem a malis, sicut paxillus a palo, taxillus a talo. Maxilla ergo aut doctores significat, aut disciplinam corporalem, per quam bruti et inobedientes constringuntur. Nam quod in libro Judicum scriptum est : Samson maxilla asini vel mandibula pulli asinarum delevisse et percussisse mille viros, typice exprimit gestas Salvatoris nostri. Quid hic per maxillam asini, nisi praedicatorum Ecclesiae personae signantur? Redemptor enim noster, simplicitatem atque patientiam praedicantium suae manus virtute tenens, a vitiis suis carnales interfecit, et maxilla in terram projecta
Abbreviated transcription (Latin):
carnis mors ẽ. Cui mors ẽ: amme sine dubio. Qui
enm legem secundum carnem id ẽ secundum lr̃am
intelligit non uenit ad xp̃m qui est uita. et ideo
prudentia carins mors ẽ prudentia uero spiritus
uita et pax. Uitam nanqz et pacem que est xp̃s¬
qui spiritaliter intelligit legem. Aliter p¬
dentia carnis peccatum ẽ. quod generat mortẽ. Pru¬
dentia enim ideo dicitur cum res stulta sit. quia
secularibus homimibus errores uisibilibus concep¬
ci. fiue in sensu sue in actu contra legem dei prudẽ¬

Expanded text:
carnis mors est. Cui mors est? animae sine dubio. Qui carnis mors est. Cui mors est? animae sine dubio. Qui enim legem secundum carnem, id est, secundum litteram intelligit, non venit ad Christum qui est vita: et ideo prudentia carnis mors est, prudentia vero spiritus vita et pax. Vitam namque et pacem, quae est qui spiritaliter intelligit legem. Aliter: Prudentia carnis peccatum est, quod generat mortem. Prudentia enim ideo dicitur, cum res stulta sit, quia saecularibus hominibus errores ex visibilibus concepti, sive in sensu, sive in actu, contra legem Dei pruden
Abbreviated transcription (Latin):
in calore uitali. Habent enim in nobis elementa
suam queq partem. cui quid debeatur ostendit com¬
pago resoluta. Caro autem et corpus diuersa signi¬
ficant. non semper incorpore caro. incarne semper
corpus est. Namn caro est que uiuit idẽ et corpus. cor¬
pus quod non uiuit idem non caro. Nam corpus di¬
citur aut quod post uitam est mortuum. aut sine
uita ẽ conditum. Interdum et cum uita corpus et
non caro ut herba et lignum. Mistice emm corpus
corporalem significat creaturam uel hominis corrur¬
tam naturam. unde legitur in apostolo corpora esse
celestia et corpora terrestria. Et alibi corpus inquit
hommem. aliquando literam legis et carnalem sen-¬
sum ¶ Aliquando sapientiam humain que contra¬
ria sentit. deo. Nam in apostolo scriptum est. Pru¬
dencia carnis mors est. prudencia autẽ spiritus ui¬
ta et pax. Unum atq idem ẽẽ quod dicit prudẽtia
carnis mors et illud litera occidit. Igitur prudẽcia

Expanded text:
in calore vitali. Habent enim in nobis elementa in calore vitali. Habent enim in nobis elementa suam quaeque partem: cui quid debeatur, ostendit compago resoluta. Caro autem et corpus diversa significant. Non semper in corpore caro: in carne semper corpus est. Nam caro est, quae vivit, idem et corpus: corpus, quod non vivit, idem non caro. Nam corpus dicitur aut quod post vitam est mortuum, aut sine vita est conditum. Interdum et cum vita corpus et non caro, ut herba et lignum. Mystice enim corpus corporalem significat creaturam, vel hominis corruptam naturam. Unde legitur in Apostolo, corpora esse coelestia et corpora terrestria. Et alibi, Corpus, inquit,hominem, aliquando litteram legis et carnalem sensum, aliquando sapientiam humanam, quae contraria sentit Deo. Nam in Apostolo scriptum est: Prudentia carnis mors est: prudentia autem spiritus vita et pax . Unum atque idem esse est, quod dicit: prudentia carnis mors: et illud: Littera occidit . Igitur prudentia
Abbreviated transcription (Latin):
spiritus superbie spiritus ire spiritus tristitie sp̃s
fornicationis. Aliquando nomme spiritus ipse
dyabolus demonstratur. Unde dicitur. Recessit a
saul spiritus domnni bonus et inuasit eum spiritus
nequam domino. Unde et in euangelio ip̃a ueritas
ait. Dum inmundus spiritus exierit de homine
ambulat per loca maquosa requiem querens ⁊ nẽ
iuenit. Et paulopost subiungit dicens. Tune assu¬
mit septem spiritus nequiores se et intrantes hĩtãt
ibi hoc ẽ cum plentudine omnium uiciorum. Unde
fiunt. nouissima hominis illius peiora prioribus.
Corpus dictum eo quod corruptum perit. Solubile
enim atqz mortale ẽ et aliquando foluendum. Caro
autem acreando ẽ appellata. Crementum enĩ semẽ
est masculi unde ammalium et hominum corpora
concipiuntur. Hinc et parentes creatores uocantur.
Caro autem ex quatuor elementis compacta ẽ. Nã
terra in carne ẽ aer in alitu humor in sanguine igs

Expanded text:
spiritus superbiae, spiritus irae, spiritus tristitiae, spiritus spiritus superbiae, spiritus irae, spiritus tristitiae, spiritus fornicationis. Aliquando nomine spiritus ipse diabolus demonstratur. Unde dicitur: Recessit a Saul spiritus Domini bonus, et invasit eum spiritus nequam a Domino . Unde et in Evangelio ipsa Veritas ait: Cum immundus spiritus exierit de homine, ambulat per loca inaquosa, requiem quaerens, et non invenit . Et paulo post subjungit, dicens: Tunc assumit septem spiritus nequiores se, et intrantes habitant ibi , hoc est, cum plenitudine omnium vitiorum. Unde fiunt novissima hominis illius pejora prioribus. Corpus dictum eo, quod corruptum perit. Solubile enim atque mortale est, et aliquando solvendum. Caro autem a creando est appellata. Crementum enim semen est masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc et parentes creatores vocantur. Caro autem ex quatuor elementis compacta est. Nam terra in carne est, aer in halitu, humor in sanguine, ignis
Abbreviated transcription (Latin):
delicto. uos qui spiritales estis instruite huuismodi
in spiritu lenitatis. Aliquando spuitus uocatur xa¬
cio que preeminet amme ut in damele. Spiritus et
anme iustorum benediate domnium. Aliquando sp̃us
ammam iumentorum significat. Unde salemon ait.
Spiritus iumentorum descendat deorsum. Aliquando
uocem homnnis significat. Unde dicit apłs. Si orẽ lui¬
gua spiritus meus orat. mens autem mea sine
fructu ẽ. Orabo ergo spiritu. orabo et mente. Aliquã¬
do inerepationem celestem. Unde dicitur in psalmo.
Ab increpatione tua domine ab increpatiõe spirituˢ
ire tue. Ostendit ergo predicatores uerbi quia spi¬
ritusancto in flaminati delinquentes populos in¬
crepabant quatinus amicus recederent. Aliquãdo
uentum ut est illud. In spirtu uehementi conte¬
res naues tharsis. Et in contrariam partẽ spiritꝰ
nomme spiritalia uicia denotantur. Unde dicitur

Expanded text:
delicto: vos qui spiritales estis, instruite hujusmodi delicto: vos qui spiritales estis, instruite hujusmodi in spiritu lenitatis . Aliquando spiritus vocatur ratio, quae praeeminet animae, ut in Daniele: Spiritus et animae justorum, benedicite Dominum . Aliquando spiritus animam jumentorum significat. Unde Salomon ait: Spiritus jumentorum descendat deorsum . Aliquando vocem hominis significat. Unde dicit Apostolus: Si orem lingua, spiritus meus orat: mens autem mea sine fructu est. Orabo ergo spiritu, orabo et mente . Aliquando increpationem coelestem. Unde dicitur in psalmo: Ab increpatione tua, Domine, ab increpatione spiritus irae tuae . Ostendit ergo praedicatores verbi, quia Spiritu sancto inflammati, delinquentes populos increpabant, quatenus a vitiis recederent. Aliquando ventum, ut est illud: In spiritu vehementi conteres naves Tharsis . Et in contrariam partem spiritus nomine spiritalia vitia denotantur. Unde dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
dum uult anmus est. dum sait mens est. dum reco¬
lit memoria est. dum rectum uidicat ratio ẽ. Dum
spirat spiritus est. dum aliquũ sentit sensus ẽ. Nã
inde ammus sensus dicitur pro his q̃ sentit. Unde et
sententia nomen accepit. Significatio enim spiritus
multiplex ẽ. Aliquando spiritus nomine ip̃e deus de¬
monstratur cum scriptum ẽ. Deus spirtus ẽ et spiri¬
tussanctus de quo in euangelio angelus ad mariam
dicit. Spiritus sanctus superuemiẽt inte et uirtus al¬
tissimi obumbrabit tibi. et apłs spiritus inquit oĩa
scrutatur etiam profunda dei et iterum ubi spuitus
inquit domini ibi libertas. Aliquando etiam spiritus
significat angelicam naturam. Unde psalmista ait.
Qui facit angelos suos spiritus. Aliquando animã
hominis ut supra ostendimus. Aliquando sanctos ui
uirtutum decorem atqz spiritalem habentes. u
apostolus ait. diguis preoccupatus fuerit in aliquo

Expanded text:
dum vult, animus est: dum scit, mens est: dum recodum vult, animus est: dum scit, mens est: dum recolit, memoria est: dum rectum indicat, ratio est: dum spirat, spiritus est: dum aliquid sentit, sensus est. Nam inde animus sensus dicitur pro his quae sentit. Unde et sententia nomen accepit. Significatio enim spiritus multiplex est. Aliquando Spiritus nomine ipse Deus demonstratur, cum scriptum est: Deus Spiritus est ; et Spiritus sanctus, de quo in Evangelio angelus ad Mariam dicit: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi ; et Apostolus: Spiritus, inquit, omnia scrutatur, etiam profunda Dei , et iterum: Ubi Spiritus, inquit, Domini, ibi libertas . Aliquando etiam spiritus significat angelicam naturam. Unde Psalmista ait: Qui facit angelos suos spiritus . Aliquando animam hominis, ut supra ostendimus. Aliquando sanctos viros et virtutum decorem atque spiritalem habentes. Unde Apostolus ait: Si quis praeoccupatus fuerit in aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
tulit ita dicens. Et inclinato capite emisit spiritum
Quid ẽ enim emittere spiritum nsi quod amnam po¬
nere. Sed anma dicta propter quod uiuit. spuitus
autem uel pro spiritali natura uel pro eo quod inspi¬
ret corpora. Item ammum idem ẽẽ ꝙ ammam. sed aĩa
uite ẽ amimus consilui. Unde dicunt phi etiam sine
animo uitam manere et sine mente ammam durare.
Unde et amentes. Nam mentem uoecri ut sciat. ammũ
ut uelit. Mens autem uocata ut emineat in amima
meminit. Unde et immemores amentes. Qua¬
propter non amma sed quod excellit in amma mens
uoecitur tanquam caput eus uel oculus. Unde ⁊ ip̃e
homo secundum mentem imago dei dicitur. Ita autẽ
hec omnia adiũcta sunt amme ut una res sit Pro
efficientus enm causarum diuersa nomina sortita ẽ
amma. Nam et memoria mens est. Unde et numeõ¬
res amentes. Dum ergo uiuificat corpus amma est.

Expanded text:
tulit, ita dicens: Et inclinato capite emisit spiritum tulit, ita dicens: Et inclinato capite emisit spiritum . Quid est enim emittere spiritum, nisi quod animam ponere. Sed anima dicta; propter quod vivit: Spiritus autem vel pro spiritali natura, vel pro eo, quod inspiret corpora. Item animum idem esse quod animam: sed anima vitae est, animus consilii. Unde dicunt philosophi etiam sine animo vitam manere, et sine mente animam durare. Unde et amentes. Nam mentem vocari, ut sciat: animum, ut velit. Mens autem vocata, ut emineat in anima, vel quod meminit. Unde et immemores amentes. Quapropter non anima, sed quod excellit in anima, mens vocatur, tanquam caput ejus, vel oculus. Unde et ipse homo secundum mentem imago Dei dicitur. Ita autem haec omnia adjuncta sunt animae, ut una res sit. Pro efficientiis enim causarum diversa nomina sortita est anima. Nam et memoria mens est. Unde et immemores amentes. Dum ergo vivificat corpus, anima est:
Abbreviated transcription (Latin):
pessimius quem humana non potest sustinere condic̃o.
in quo tanta erit uersutia uel potestas ut sola domini
uirtus eius possit superare nequitiam. Legitur et in
apostolo. Uetus homo noster hoc est homo peccati si-¬
mul crucifixus ẽ cum xp̃o ut destrueretur corpus pecca¬
ti. Unde iubet nos deponere ueterem hominẽ cum acti-¬
bus sius et induere nouum qui secundum deum crea-¬
tus ẽ in iusticia et sanctitate ueritatis. Dnnia enim
peccata et crimina simul corpus appellat quod destrui
dicit ꝑ bonam uitam et fidem catholicam. Crucifixio
guippe interioris hominis penitẽcie dolores intelligũt᷑.
et continentie quidem salubris cruciatus per quam
mortem mors impietatis ꝑimitur. Spuritum idem ẽẽ
quod amnam euangelista pronunciat dicens. Potes¬
tatem habeo ponendi anmam meam et rursum. Po¬
testatem habeo sumendi eam. De hac qͦqz ip̃a domini
anma passionis tempore memoratus euangelista pro¬

Expanded text:
pessimus, quem humana non potest sustinere conditio, pessimus, quem humana non potest sustinere conditio, in quo tanta erit versutia vel potestas, ut sola Domini virtus ejus possit superare nequitiam. Legitur et in Apostolo: Vetus homo noster, hoc est, homo peccati, simul crucifixus est cum Christo, ut destrueretur corpus peccati . Unde jubet nos deponere veterem hominem cum actibus suis et induere novum qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis. Omnia enim peccata et crimina simul corpus appellat, quod destrui dicit per bonam vitam et fidem Catholicam. Crucifixio quippe interioris hominis poenitentiae dolores intelliguntur, et continentiae quidem salubris cruciatus, per quam mortem mors impietatis perimitur. Spiritum idem esse, quod animam Evangelista pronuntiat, dicens: Potestatem habeo ponendi animam meam , et rursum: Potestatem habeo sumendi eam . De hac quoque ipsa Domini anima, passionis tempore, memoratus Evangelista pro
Abbreviated transcription (Latin):
in sipientibus et similis factus ẽ illis non fũt hommne
hoĩes. sed hommnes sunt iumenta. Rursum qui de euã¬
gelio audiunt serpentes genimina iuperarum quis
ostendit uobis fugere abira uentura non sunt hoĩes
nes. sed sunt hommes serpentes. Et de quibus
scaptum est uulpes foueas habent et uolucres celi
indos et de herode dicite uulpi huic non sunt homines
homines sed sunt hommes uulpes. Qui uero utrumq
hominis uocabulum possident si errauerint. ideo ꝑ suppli¬
cia corriguntur et intelligant ꝙ dominus ip̃e est deus.
Hommes racionabiles quiqz intelliguntur de quibus
in psalmo legitur. Hommes et uimenta saluos facies
domme. Item homines peccatores ut in psalmo. Uos
autem sicut hommes moriemim. Aliquando uero hõ
peccatorem quenilibet et persecutorem significat seu
impussimum antixp̃m dequo dicit psalmista. Exur¬
ge domme non preualeat homo. Ip̃e est enim homo

Expanded text:
insipientibus, et similis factus est illis , non sunt homines insipientibus, et similis factus est illis , non sunt homines homines, sed homines sunt jumenta. Rursum qui de Evangelio audivit: Serpentes genimina viperarum, quis ostendit vobis fugere ab ira ventura , non sunt homines homines, sed sunt homines serpentes. Et de quibus scriptum est: Vulpes foveas habent et volucres coeli nidos ; et de Herode: Dicite vulpi huic : non sunt homines homines, sed sunt homines vulpes. Qui vero utrumque hominis vocabulum possident, si erraverint, ideo per supplicia corriguntur, ut intelligant, quod Dominus ipse est Deus. Homines rationabiles quique intelliguntur de quibus in psalmo legitur: Homines et jumenta salvos facies, Domine . Item homines peccatores, ut in psalmo: Vos autem sicut homines, moriemini . Aliquando vero homo peccatorem quemlibet et persecutorem significat, seu impiissimum Antichristum, de quo dicit Psalmista: Exsurge, Domine, non praevaleat homo . Ipse est enim homo
Abbreviated transcription (Latin):
coronatus est cum post resurrectionem minis et mi¬
rabilem. tocius mundi credulitatem deus in eo quod
homo factus ẽ exaltatus accepit. Homo xp̃s est ut
in esaya. Quiescite ab homme cuius spiritus in nari-¬
bus eus. Et in psalmo. Accedet homo ad cor altum.
De hoc homme et ꝑ alium prophetam dicitur. Et homo
est et quis cognoscet eum. Ꝙ autem dupliciter hõ
intelligendus sit ostendit domius ad ezechielem pr¬
phetam dicens. Homo homo de domo israel qui po¬
suerit mimundicias suas in corde suo. Et reliqua.
Duplicem ergo nobis iuixta apłm̃ ut s. diximus osten-¬
dit hominem interiorem et exteriorem. Multi enĩ habẽ¬
tes hominis faciem corporalem diuersarum bestiarum
assumunt imagines quas dissipare propheta concu-¬
ns deprecatur. Domine in auitate tua ⁊magn
eorum dissipabis. Illi de quibus scriptum ẽ. homo cũ
in honore esset non intellexit comparatus ẽ iumentis

Expanded text:
coronatus est, cum post resurrectionem nimis et micoronatus est, cum post resurrectionem nimis et mirabilem totius mundi credulitatem, Deus, in eo quod homo factus est, exaltatus, accepit. Homo Christus est, ut in Isaia: Quiescite ab homine, cujus spiritus in naribus ejus . Et in psalmo: Accedet homo ad cor altum . De hoc homine et per alium prophetam dicitur: Et homo est, et quis cognoscet eum? Quod autem dupliciter homo intelligendus sit, ostendit Dominus ad Ezechielem prophetam dicens: Homo homo de domo Israel, qui posuerit immunditias suas in corde suo , et reliqua. Duplicem ergo nobis juxta Apostolum, ut supra diximus, ostendit hominem, interiorem et exteriorem. Multi enim habentes hominis faciem corporalem, diversarum bestiarum assumunt imagines, quas dissipare Propheta concupiscens deprecatur: Domine, in civitate tua imagines eorum dissipabis . Illi, de quibus scriptum est: Homo cum in honore esset, non intellexit: comparatus est jumentis
Abbreviated transcription (Latin):
filui autem homnium in protectioẽ alarum tuarum
sperabunt in ebriabuntur abubertate domus tue.
et torrente uoluntatis tue potabis cos. Hoc ẽ ergo
esse memorem. conferre delinquentibus tante gr̃e
sospitatem. Aut filius hominis quonam uisitas
eum. Hic iam uoce surgendum est. quia dominum
significat saluatorem qui non ut ceteri mortales
ex duobus hommnibus natus est. sed ex spiritu scõ
et beate marie semper iurginis utero tanquam
sponsus de glorioso thalamo processit. dequitur.
Miniusti eum paulommus ab angelis ⁊c̃. Hinc iã
saluatoris humilitas narratur et gloria. Minora¬
tus ẽ enim non necessitate ministratoria s pieta¬
tis sue spontanca uoluntate sicut apostolus ait.
demetipsum exmaniuit formam serui accipiens.
Sequitur. Paulomiius ab angelis quia crucem
pro onnum salute suscepit. Ex ea siquidem ꝑ te crea¬
tor angelorum minor factus ẽ angelis. Bene autem
dixit paulommus quia et si mortale corpus assump¬
sit tamen peccata non habuit. Gloria uero ⁊ honore

Expanded text:
uarum sperabunt, inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos . Hoc est ergo esse memorem, conferre delinquentibus tantae gratiae sospitatem. Aut filius hominis, quoniam visitas eum. Hic jam voce surgendum est, quia Dominum significat Salvatorem, qui non, ut caeteri mortales, ex duobus hominibus natus est: sed ex Spiritu sancto, et beatae Mariae semper virginis utero, tanquam sponsus de glorioso thalamo, processit. Sequitur: Minuisti eum paulo minus ab angelis . Hinc jam Domini Salvatoris humilitas narratur et gloria. Minoratus est enim non necessitate ministratoria, sed pietatis suae spontanea voluntate, sicut Apostolus ait: Semetipsum exinanivit, formam servi accipiens . Sequitur, paulo minus ab angelis, qui crucem pro omnium salute suscepit, et ex ea siquidem parte creator angelorum minor factus est angelis. Bene autem dixit, paulo msit, tamen peccata non habuit. Gloria vero et honore
Abbreviated transcription (Latin):
tendat ueluti pecora que natura prona et uentu.
obedientia finxit. Duplex est autem homo interior
et exterior. Interior homo amma. et exterior homo
corpus. Annia autem accentilibus nomen accepit
apertissime falsum ẽ quia multo prius gignitur
amma q̃z concipi aer ore possit que iam ingenitri¬
cis utero uiuit. Non est igitur aer amia qd puta¬
uerunt quidam. qui non potuerunt in corporeã eius
cogitare naturam. Homo quia ex duabus constat
naturis. aliquando corpus humanum aliquando
etiam amnam racionalem significat. De quo apos¬
tolus ait. Et si exterior homo noster corrumpitur.
interior renouatur de die indiem. Et alibi interiorẽ
hominem habitare xp̃m ꝑ fiden in cordibus nostris
Item in psalmo diuersas species hominem ostendit
propheta ita dicens. Quid ẽ homo quod memor
es eus aut filius hominis quonam iusitas eum.
Quid est homo cum despectu pronunciandum ẽ id ẽ

Expanded text:
tendat veluti pecora, quae natura prona et ventri tendat veluti pecora, quae natura prona et ventri oboedientia finxit. Duplex est autem homo: interior et exterior. Interior homo anima, et extericorpus. Anima autem a gentilibus nomen accepit,apertissime falsum est: quia multo prius gignitur anima, quam concipi aer ore possit, quae jam in genitricis utero vivit. Non est igitur aer anima, quod putaverunt quidam, qui non potuerunt incorpoream ejus cogitare naturam. Homo quia ex duabus constat naturis, aliquando corpus humanum, aliquando etiam animam rationalem significat. De quo Apostolus ait: Et si exterior homo noster corrumpitur, interior renovatur de die in diem ; et alibi, interiorem hominem habitare Christum per fidem in cordibus nostris . Item in Psalmo diversas species hominum ostendit propheta ita dicens: Quid est homo, quod memor es ejus? aut filius hominis, quoniam visitas eum? Quid est homo cum despectu pronuntiandum est, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
Atura ¶ De Nomme et partibus eius
dicta ab eo qd̃ nasa aliquĩ faciat. Gignẽ¬
di emin et faciendi potens est. Hanc qui¬
dam deum ẽẽ dixerunt. aquo omnia cres¬
ta sunt ⁊ existunt. Genus agignendo dictum cui diri¬
uatum nomen a terra ex qua omnia giguntur. Ge
enim grece terram dicunt. Ui ta dicta propter uigo¬
rem. uel quõd uim teneat nascendi atqz crescendi. uñ
et arbores uitam habere dicuntur quia gignuntur
et crescunt. Homo dictus quia ex humo ẽ factus sicͭ
et in genesi dicitur. Et creauit deus homniẽ de hu-¬
mo terre. Abusiue enim pronuncatur ex utraq sub¬
stancia totus homo iõ ẽ ex societate amme et corpori
Nam proprie homo ab humo dicitur. Greci autem
hominem antropon appellauerunt eo quod sursum
expectet subleuatus ab humo ad contemplationem¬
artificis sui. Quod ouidius poeta designat cum di
os hominis sublime dedit celumqz uidere ussit et
erectos ad sidere tollere uultus. Qui ideo erectus
celum aspicit ut deui querat non ut terram in¬

Expanded text:
res. De homine et partibus eius . Natura dicta ab eo quod nasci aliquid faciat. Gignendi enim et faciendi potens est. Hanc quidam Deum esse dixerunt, a quo omnia creata sunt et existunt. Genus a gignendo dictum, cui derivatum nomen a terra, ex qua omnia gigenim Graece terram dicunt. Vita dicta propter vigorem, vel quod vim teneat nascendi atque crescendi. Unde et arbores vitam habere dicuntur, quia gignuntur et crescunt. Homo dictus, quia ex humo est factus, sicut et in Genesi dicitur: Et creavit Deus hominem de humo terrae . Abusive enim pronuntiatur ex utraque substantia totus homo, id est, ex societate animae et corporis. Nam proprie homo ab humo dicitur. Graeci autem hominem anthropon appellaverunt, eo quod sursum exspectet, subleartificis sui. Quod Ovidius poeta designat, cum dios homini sublime dedit caelumque videre iussit, et erectos ad sidera tollere vultus. Qui ideo erectus caelum aspicit, ut Deum quaerat, non ut terram in
Abbreviated transcription (Latin):
certe auctoritate decurrit. Et ip̃a quidam auctoritate
bifarie diuisa humana iudelicet ut olimpiades qua¬
tuor annorum nundinas octo dierum indictiões xbãno¬
rum ambitu celebrari. Diem quoq qui exqͣdrantibus
conficitur mense februario uel augusto inter calari
greci egypcu romani per suo qui que captu iusseruns
Diuina autem ut septima die sabbatum agi septimo
anno arurali opere uacari quĩquagesimum iubileum
uocari dominus in lege precepit. Porro natura duce re

Expanded text:
certe auctoritate decurrit. Et ipsa quidem auctoritate certe auctoritate decurrit. Et ipsa quidem auctoritate bifarie divisa, humana videlicet, ut olympiades quatuor annorum, nundinas octo dierum, indictiones 14 annorum ambitu celebrari. Diem quoque qui ex quadrantibus conficitur, mense Februario vel Augusto intercalari Graeci, Aegyptii, Romani pro suo quique captu jusserunt. Divina autem, ut septima die Sabbatum agi, septimo anno a rurali opere vacari, quinquagesimum jubilaeum vocari Dominus in lege praecepit. Porro natura duce re
Abbreviated transcription (Latin):
Estiarum uocabulum proprie conuenit
leombus pardis. tigribus. lupis. uul¬
pibus. cambusqz. et simis. et ceteris q̃
uel ore uel unguibus seuiint exceptis
serpentibus. Bestie dicte aui qua seuiunt. fere ap¬
pellate eo ꝙ naturali utantur libertate et desiderio
suo ferantur. uunt emin libere eorum uoluptates
et huc atqz illuc uagantur et quo amius duxer
eo feruntur. Leonis uocabulum ex grega origine
inflerum est in latinum. Grece enm leon uocaitu
et est nomen medium quia ex parte corruptum
leena uero totum grecum est. sicut et dracena.
autem leena lea dicatur usurpatũ est apoetis.
Empora igitur atemperamento nomen acci¬
piunt. siue quod unum quodq illorum spaci¬
um separatim temperatum sit sceu quõd mo-¬
mentis horis diebz. mensibz anis lustris
sclisq et etat̃ibus omna mortalis uite curacula tempe¬
rentur. Constat ergo trimoda ratione compotũ temporis
ẽẽ discretum. aut enim natura aut consuetudine aut

Expanded text:
estiarum vocabulum proprie convenit leonibus, pardis, tigribus, lupis, vulpibus, canibusque, et simiis, et caeteris quae vel ore vel unguibus saeviunt, exceptis serpentibus. Bestiae dictae a vi, qua saeviunt: ferae appellatae, eo quod naturali utantur libertate et desiderio suo ferantur. Sunt enim liberae eorum voluntates, et huc atque illuc vagantur, et quo animus duxerit, eo feruntur. Leonis vocabulum ex Graeca origine inflexum est in Latinum. Graece enim leon vocatur, et est nomen nothum, quia ex parte corruptum est: leaena vero totum Graecum est, sicut et dracaena. Ut autem leaena lea dicatur, usurpatum est a poetis. Tempora igitur a temperamento nomen accipiunt: sive quod unumquodque illorum spatium separatim temperatum sit: seu quod momentis, horis, diebus, mensibus, annis, lustris, saeculisque et aetatibus omnia mortalis vitae curricula temperentur. Constat ergo trimoda ratione computum temporis esse discretum. Aut enim natura, aut consuetudine, aut
Abbreviated transcription (Latin):
mium apud hebieos dei nomen heli dicitur. quod alii
tur: sed fortis ẽ et sufficiens ad omma perpetranda. Se¬
cundũ nomẽ elom. Cerciũ esoe: quod ũtrũq ĩ latinũ deus dicitur. Eed̃
nomen in latinum est ey greca appella cõe translatũ. Nã deus grece
theos febor dicitur. id ẽ timor. Unde tractum est nomẽ dei. Quod eum
colentib sit timor. Deus autẽ proprie nomẽ ẽ trmmitatis pertinẽs ad
patrẽ. et filiũ ⁊ spuitũ sanctũ. Ad quã trimitatẽ eciã reliqͣ que ĩdeo in¬
fra sũt posita uoccibula referuntur. Quartũ nomẽ est sabaoth: quõ
uertitur ĩlatinuĩ excercituũ siue uirtutũ. de quo ĩ psalmo ab arigelis dr̃.¬
eruis ẽ iste rer gli̾e dominus uirtutũ. Sunt autẽ ĩ huiusmõdi ordina¬
cione iuurtutes multe. ut angeli archangeli. principatus. et potesta¬
tes. cunctiq celestis milicie ordmnes: quorũ tamẽ ille dñs est. Dm̃s em̃
sub ip̃osunt: eiusq domina tui subiacẽt. Quitũ nomẽ est elion quõd̃

Expanded text:
mum apud Hebreos Dei nomen, sicut dixi, El dicitur, quod alii tur, sed fortis est, et sufficiens ad omnia perpetranda. Secundum nomen, Eloi, tertium Eloe, quod utrumque in Latinum Deus dicitur; est autem nomen in Latinum ex Graeca appellatione translatum; nam Deus Graece Theos dicitur, id est, timor, unde tractum est nomen Deus, quod eum colentibus sit timor; Deus autem proprie nomen est Trinitatis, pertinens ad Patrem, et Filium et Spiritum sanctum; ad quam Trinitatem etiam reliqfra sunt posita, vocabula referuntur. Quartum nomen est Sabaoth, quod vertitur in Latinum, exercituum sive virtutum. De quo in psalmo ab angelis dicitur: Quis est iste Rex gloriae, Dominus virtutum? Sunt autem in hujusmodi ordinatione virtutes multae, ut angeli, archangeli, principatus et potestates, cunctique coelestis militiae ordines: quorum tamen ille Dominus est, omnes enim sub ipso sunt ejusque dominatui subjacent. Quintum nomen est Elion, quod
Abbreviated transcription (Latin):
non nominis: s honoris. sicut apũd noc augusti
appellantur reges cum prõpries rominrb censeãt.
Eyprimitur autẽ ĩ latinũ pharaio deilegaris ecum¬

Expanded text:
non hominis, sed honoris, sicut apud nos Augusti appellantur reges, cum propriis nominibus censeantur. Exprimitur autem in Latinum Pharao, denegans eum
Abbreviated transcription (Latin):
nuim striptum reꝑi qr ip̃e fuerit filius esau et ada uroresua. Inla¬
timnum quoq uertitur iob̾ dolens. Et recte dolens propter percussioẽz
carms et passiones dolorum. Calamitates eñ suas nominis
ethymologia figurauit. Hic gͦ. ĩ factis dictisq suit persoriam
expͥmt redemptoris: dequo scriptũ est. Ip̃e dolores nrõs tulit.
et egrotaciones portauit. ¶ Uror qurppe ipĩus iob: que eũ
ad maledicendum prouocauit prauitatẽ carnaliũ designat.
Tres uero anna illius typum tenent hereticorum: qui sub
specie consulendi studiunt generunt seducendi. ¶ Heliuid uõ
ꝙ contra eum superbe locutus ẽ doctorem suꝑbum et arrogãtẽ
demonstrat. qui durius increpatõe sua. fidelium intra sanctã
cecliam arguit. et increpat turbam.  ¶ Dealiis quibusdã¬

Expanded text:
num scriptum reperi, quod ipse fuerit filius Esau ex Ada uxore sua. In Lanum scriptum reperi, quod ipse fuerit filius Esau ex Ada uxore sua. In Latinum quoque vertitur Job, dolens. Et recte dolens, propter percussionem carnis et passiones dolorum; calamitates enim suas nominis etymologia figuravit. Hic ergo in factis dictisque suis personam exprimit Redemptoris, de quo scriptum est: Ipse dolores nostros tulit et aegrotationes portavit . Uxor quippe ipsius Job, quae eum ad maledicendum provocavit, pravitatem carnalium designat. Tres vero amici illius typum tenent haereticorum, qui sub specie consulendi studium gerunt seducendi. Eliud vero, qui contra eum superbe locutus est, doctorem superbum et arrogantem demonstrat, qui durius increpatione sua fidelium intra sanctam Ecclesiam arguit et increpat turbam. LIBER TERTIUS
Abbreviated transcription (Latin):
s ostendit uugã signium passioniẽ et moniselegieo legetie et amisũ
pignus ĩmortasitatis. Ꝙ autem scriptura dicit parietẽ chamar et
duos i litero geiios habentem. quorum sasicet prinius qui dicat.
dara misit manum suam et obstetrir ligauit coccinum: et de hinc
issomamim ĩ trmsecus retrahente posterior: qui ꝑhares uõcatut
porrexit manum: et nascendum precessit. figuraliter congrilit.
ꝙ extenderit israhel in legis opera manum suam et eã prophetcer
et ip̃ius sasuatorius possutam cruore contrarerit. postea uero por
aperit populus gentium salicet ut futuri essent nouissum. qus
erant prmn. et prnm futiura essent: qui erant noiussum. ¶ Iob
autẽ ut quidam suspecantur ĩ libro geneseos iobabnominatur
et de stupe esau generacõe quarta natus̃ crẽditur. E contra hebrei
asserunt eum de nachor stirpe esse generatũ. Uam eliphar qui
umis de tribus amncis iob esse legitur in libro hebraicaꝵ questio¬

Expanded text:
dit virgam signum passionis, et monile legis legitimae, et annulum pignus immortalitatis. Quod autem Scriptura dicit parientem Thamar et duos in utero geminos habentem, quorum scilicet primus, qui dicitur Zara, misit manum suam, et obstetrix ligavit coccinum; et dehinc illo manum intrinsecus retrahente posterior, qui Phares vocatur, porrexit manum, et nascendo processit: figuraliter congruit quod extenderit Israel in legis opera manum suam, et eam prophetarum et ipsius Salvatoris pollutam cruore contraxerit; postea vero prior aperit populus, gentium scilicet, ut futuri essent novissimi qui erant primi, et primi futuri essent qui erant novissimi. Job autem, ut quidam suspicantur, in libro Geneseos Johab nominatur, et de stirpe Esau generatione quarta natus creditur. E contra Hebraei asserunt eum de Nachor stirpe esse generatum. Nam Eliphaz, qui unus de tribus amicis Job esse legitur, in libro Hebraicarum Quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
tes. cunctiqz celestis milicie ordmes: quorũ tamẽ ille dñs est. Om̃s em̃
sub ip̃o sunt: eiusq domina tui subiacẽt. Qũĩtũ nomẽ est elion quõ
interptatur ilatinũ ercelsus. qui sr̃ celos est. sicut scriptũ est de eo. Eicel

Expanded text:
tes, cunctique coelestis militiae ordines, quorum tamen ille Dominus est. Omnes enim tes, cunctique coelestis militiae ordines, quorum tamen ille Dominus est. Omnes enim sub ipso sunt, ejusque dominatui subjacent. 9. Quintum Elion, quod interpretatur in Latinum excelsus, 295 quia supra coelos est, sicut scriptum est de eo: Excel
Abbreviated transcription (Latin):
mium apud hebreos dei nomen heli dicitur: quodalui
deum alii ethimologiã eius erponẽtes saros idest fortẽ
interpretati sunt. ideo quod nulla ĩfirmitate opprimi
tur: sed fortis ẽ et sufficiers ad omma perpetranda. e¬
cundũ nomẽ elomi. Tertiũ eloe: quod ũtrũq ĩ latinũ deus dicitur. Eed̃
nomen in latinum est ex greca appellacõe translatũ. Nã deus grece
theos febor dicitur. id ẽ tincor. unde tractum est nomẽ dei. Quod eum
colentib sit timor. Deus autẽ proprie nomẽ ẽ trmmitatis pertinẽs ad
patrẽ. et filiũ ⁊ spuitũ sanctũ. Ad quã trinitatẽ eciã reliqͣ̃ que ĩdeo in¬
fra sũt posita uocaibula referuntur. Quartũ nomẽ est sabaoth: quã
uertitur ĩlatiñ excercituũ siue uirtutũ. de quo ĩ psalmo ab angelis dr̃.
Qius ẽ iste rer gli̾e dominus uictutũ. Sunt autẽ ĩ huiusmodi ordina¬
cione uirtutes multe. ut angeli archangeli. principatus. et potesta¬

Expanded text:
mum apud Hebraeos Dei nomen Heli dicitur: quod alii Deum, alii, etymologiam ejus exponentes, scyros, id est fortem, interpretati sunt; ideo quod nulla infirtur, sed fortis est, et sufficiens ad omnia perpetranda. Secundum nomen, Eloi, tertium Eloe, quod utrumque in Latinum Deus dicitur; est autem nomen in Latinum ex Graeca appellatione translatum; nam Deus Graece Theos dicitur, id est, timor, unde tractum est nomen Deus, quod eum colentibus sit timor; Deus autem proprie nomen est Trinitatis, pertinens ad Patrem, et Filium et Spiritum sanctum; ad quam Trinitatem etiam reliqfra sunt posita, vocabula referuntur. Quartum nomen est Sabaoth, quod vertitur in Latinum, exercituum sive virtutum. De quo in psalmo ab angelis dicitur: Quis est iste Rex gloriae? Dominus virtutum. 8. Sunt enim in hujusmodi ordinatione virtutes multae, ut angeli, archangeli, principatus et potesta
Abbreviated transcription (Latin):
inꝑatorie magestatis ẽ
ĩꝑalicio tres ht̃e man¬
siones. auditori um.
uł conaistorium ĩqͦ iu¬
ta decernit. Genadm in quo
cibatia distribuit. thalamũ:
iuqͦ qͥescit. ad h̃c mod̾ ĩꝑator
nr qui ĩꝑat uentis et mari.
thalamo. qr delicie sunt ei
ibi quiescere. ⁊ ẽẽ eũ filus
hõim ⁊ scõm hanc dicit᷑ spõsꝰ
suos ĩebriat: ut sobͥos redat
Uñ. ambulauimꝰ inoomo
dñi cũ ꝯsensu .i. insacta scͥꝑ¬
tura id ip̃m sapientes. Sid̃

Expanded text:
ajestatis est, in palatio tres habere mansiones: auditorium vel consistorium in quo jura decernit: coenaculum, in quo cibaria distribuit; thalamum, in quo quiescit. Ad hunc modum Imperator noster, qui imperat ventis et mari, thalamo, quia deliciae sunt ei ibi quiescere, et esse cum filiis hominum : secundum hanc dicitur sponsus, suos inebriat, ut sobrios reddat. Unde: Ambulavimus in domo Dei cum consensu , in sacra Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
iũ colligit᷑ qr añ pcc̃m nichil
noriũ aut st̾ile t̾ra ꝓduxit.
Et uota qd̾ ĩmaximis ut in
leonib ꝑdidit hõ dñiũ. ut
sciat se amisisse. ⁊ ĩminimis
ũt in muscis. ꝑdidit: ut strat

Expanded text:
de colligitur, quia ante peccatum nihil noxium, aut sterile terra produxit. Et nota quia in maximis, ut in leonibus, perdidit homo dominium, ut sciat se amisisse, et in minimis, ut in muscis etiam perdidit, ut sciat
Abbreviated transcription (Latin):
ui instar riuuli qͥ secus al¬
ceplens: p̃t fluere tñ nõ ces¬
opus ẽ lima: uob̾ pat̾ indi¬
te limã reseruaui. Ut huic
oꝑi d̾o uolente et correctio
nta splendorem tauctoritis
benedictus deus amen.

Expanded text:
tar rivuli, qui secus alreplens praeterfluere tamen non cesopus est lima, vobis, Pater inclyte, limam reservavi, ut huic operi, Deo volente, et correctio vestra splendorem, et auctoritas benedictus Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
euerendo patri ac
dũo suo glłmo dei
gr̃a senonensi archi¬
ep̃o: petrus seruus
uitam uonam ⁊ exitum be¬
atum. Causa suscepti laboris
fuit iustans peticio sociorũ.
Qui cũ hystoriam sacre scrip¬
ture insetie et glosis dif¬
ai sam lectitarent. breuẽ
uimis ⁊ in expositam. opus
agg̃di me ꝯpulerunt. ad qẽ
da recurrerent Inqͥ sic aĩus
stilo ĩꝑauit ut adictis pa¬
trum ñ cecedent. licet noui¬
tas fauorabilis sit: et mł¬
ceus aures. porto: asconios¬
gphia moysi inchoans ri¬
uulum hystoricum dedux
usq: ad ascensionem salua¬
toris. Pelagus mist̾ioꝵ ꝑ
iciorib celinquens mini
noua cud̾e licet. de yystori

Expanded text:
everendo Patri, ac domino suo GULIELMO, Dei gratia, Senonensi archiepiscopo, PETRUS servus vitam bonam et exitum beatum. Causa suscepti laboris fuit instans petitio sociorum. Qui cum historiam sacrae Scripturae in serie, et glossis diffusam lectitarent, brevem nimis et inexpositam, opus aggredi me compulerunt: ad quod da recurrerent. In quo sic animus stylo imperavit, ut a dictis Patrum non recederem, licet novitas favorabilis sit, et mulcens aures. Porro a cosmographia Moysi inchoans, rivulum historicum deduxi, usque ad ascensionem Salvatoris, pelagus mysteriorum peritioribus relinquens, in nova cudere licet. De histori
Abbreviated transcription (Latin):
adinare qr infinib suis nũdaba¬
nt: laborauit fc̃s ꝙ ẽtͥbutis serui¬
ens .i. nauib ferentib tͥbuta. ħ
heb̃i metaphori te exponũt di¬
centes. qd̾ nocte ⁊ die: studendo
laborauit. ⁊ iõ om̃s tͥb ei setuie¬
rũt qi magrõ dona ferentes. de¬

Expanded text:
ad mare, quae in finibus suis abundabant, laboravit, factusque est tributis serviens, id est navibus ferentibus tributa. Hoc Hebraei metaphorice exponunt dicentes quia nocte et die studendo laboravit, et ideo omnes tribus ei servierunt, quasi magistro dona ferentes.
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ ⁊ alie tͥb istł. fiad dan
colub̾ iniuia. cetastes: insemita.
mordens ungulas eque. ut ca¬
dat ciꝰ ascensor ret᷑. hoc insainso
in istł. sic̃ ⁊ de aliis qͥ ad mod̾
colubri uiã osecuabit neliceat

Expanded text:
Dan coluber in via, cerastes in semita, mordens ungulas equi, ut cadat ascensor ejus retro . Hoc in Samsonin Israel, sicut, et de aliis, qui ad modum colubri vias observavit, ne
Abbreviated transcription (Latin):
thalamo. qr delicie sunt et
ibi quiescere. ⁊ ẽẽ eũ filus
hõim ⁊ scõm hanc dicit᷑ spõsꝰ
suos ĩebriat: ut sobͥos redat
uñ. ambulauimꝰ indomo
dñi cũ ꝯsensu .i. insacta scͥp¬
tura id ip̃m sapientes. Sid̃

Expanded text:
thalamo, quia deliciae sunt ei ibi quiescere, et esse cum filiis hominum : secundum hanc dicitur sponsus, suos inebriat, ut sobrios reddat. Unde: Ambulavimus in domo Dei cum consensu , in sacra Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
sus ꝑcussit hostes ⁊ fugauis. cisdis
diriꝑet isrł castra hostium tͥb die¬
b dixit locum iscł᷑ ꝯuallẽ b̃ndicei¬
onis. ⁊ habũit deinceps cor rectum
cũ dño. s ⁊ reliqͣs effeminatoꝵ ab¬
stulit det̾ra u̾nitũ excelsa ñ abstu¬
lit ⁊ adhuc sermebat edom: regi ni

Expanded text:
sus percussit hostes, et fugavit. Cumque diriperet Israel castra hostium tribus diebus, dixit locum illum convallem Benedictionis, et habuit deinceps cor rectum cum Domino. Sed et reliquias effeminatorum abstulit de terra, verumtamen excelsa non abstulit, et adhuc serviebat Ed
Abbreviated transcription (Latin):
celo. ⁊ deuoret te ⁊ tuos. ⁊ sic fc̃m
3. misit qͦ rex aliũ qͥn qͦgenariũ
cũ suis qui siłia locutꝰ ÷ ⁊ siłia
nua corã helya. ait obsetro ut mi¬
serearis aĩe mee ⁊ seiuoꝵ meoꝵ.
⁊ ait angłs ad helyã discente cũ
eo: ne timeas: qui descendit ad
regẽ ⁊ ait. qr misisti ad beel zebub:
Imortuꝰ ÷ ochorias ⁊ regnauit fr̃¬

Expanded text:
oret te, et tuos, et sic factum est. Misit quoque rex alium quinquagenarium cum suis, qui similia locutus est, et similia nua coram Elia ait: Obsecro, ut miserearis animae meae et servorum meorum. Et ait angelus ad Eliam: Descende cum eo, ne timeas. Qui descendit ad regem, et ait: Quia misisti ad Beelzebub, » Et mortuus est Ochosias, et regnavit
Abbreviated transcription (Latin):
euerendo patri ac
dũo suo glłmo dei
gr̃a senonensi atchi¬
ep̃o: petrus seruus
uitam bonam ⁊ exitum be¬
atum. Causa suscepti laboris
fuit iustans peticio sociorũ.
Qui cũ hystoriam sacre scrip¬
ture inserie et glosis dif.¬
ai sam lectitarent. breuẽ
nimis ⁊ in expositam. opus
agg̃di me ꝯpulerunt. ad qẽ
ꝓu̾itate hystorie ꝯsequen¬
da recurrerent Inqͦ sic aĩus
stilo ĩꝑauit ut adictis pa¬
trum ũ recedent. licet noui¬
tas fauorabilis sit: et ml¬
cens aures. porto: asconios¬
g̃phia moysi inchoans ri¬
uulum hystoricum dedux
usq ad ascensionem salua¬
toris. Pelagus mist̾ioꝵ ꝑ
iciorib telinquens mini
noua cud̃e ucet. de hystori¬
is qͦ henuicoꝵ quedam in

Expanded text:
everendo Patri, ac domino suo GULIELMO, Dei gratia, Senonensi archiepiscopo, PETRUS servus vitam bonam et exitum beatum. Causa suscepti laboris fuit instans petitio sociorum. Qui cum historiam sacrae Scripturae in serie, et glossis diffusam lectitarent, brevem nimis et inexpositam, opus aggredi me compulerunt: ad quod pro veritate historiae consequenda recurrerent. In quo sic animus stylo imperavit, ut a dictis Patrum non recederem, licet novitas favorabilis sit, et mulcens aures. Porro a cosmographia Moysi inchoans, rivulum historicum deduxi, usque ad ascensionem Salvatoris, pelagus mysteriorum peritioribus relinquens, in nova cudere licet. De historii
Abbreviated transcription (Latin):
ui instar riuuli qͥ secus al¬
ucũ diũticła q̃ inuenerit
ceplens: p̃t fluere tñ nõ ces¬
opus ẽ lima: uob̾ pat̾ indi¬
te limã reseruaui. Ut huic
oꝑi d̾o uolente et correctio
nta splendorem tauctoritas

Expanded text:
ar rivuli, qui secus alveum diverticula quae invenerit replens praeterfluere tamen non cesopus est lima, vobis, Pater inclyte, limam reservavi, ut huic operi, Deo volente, et correctio vestra splendorem, et auctoritas
Abbreviated transcription (Latin):
km̃os ur̃os paulum.⁊ barnabam.
abstineatis ab ĩmolationib simu¬
lachroꝵ asanguine suffocato a for¬
nicatione. A quib abstinentes bñ
agetis. ual

Expanded text:
Paulo et Barnaba. Vuam ut abstineatis ab immolatis simulacrorum, a sanguine, et suffocato, et fornicatione, a quibus abstinentes bene agetis. Val
Abbreviated transcription (Latin):
posset si qd̾ intrarent gentes sine
cecitate uid̾oꝵ ñ bib̾et hc̃ calicem
Qd. sic erat faciendum. In cõmuni
aũ dix̃ illis trib. Quid dormitis: Sp̃c
infirmitas. Scdõ abiit. ⁊ orauit
eundem sermonẽ dicens. Et appa¬
ruit illi angłs: confortans eñ. ⁊ fcs̃
iagonia ꝓlixus orabat .i. in c̾tami¬
ne ctͣ mortẽ. Iam qͣi uincebat mor¬
temim aĩo: dum ⁊̃ mori uolebat.
qͣm pꝰ uicit: actu ip̃o.s. resurgen¬
Do. Et fẽs ẽ sudor eius: sic̃ gutte
sanguinis decurrentis in t̾ram.
Et rediens ad discipłos: iuenit
eos dormientes. Tercio abiit. ⁊ ora

Expanded text:
posset, quod intrarent gentes, sine caecitate Judaeorum, non biberet hunc calicem, at: Sic erat faciendum? In communi autem dixit illis tribus: Quid dormitis? Spiriinfirmitas. « Secundo abiit, et oravit eumdem sermonem. Et apparuit illi angelus confortans eum. s orabat, id est in certamine contra mortem. » Jam quasi vincebat mortem in animo, dum etiam mori volebat, quam post vicit actu ipso, scilicet resurgendo. « Et factus est sudor ejus, sicut guttae sanguinis decurrentis in terram. Et rediens ad discipulos invenit eos dormientes. Tertio abiit, et ora
Abbreviated transcription (Latin):
unc uenit cum semani.¬
eis in uillam que dr gesse¬
mani. q̃ ẽ ad radicem montis oli
genit̃s ẽ gretꝰ. płalis. qui latine dr
discipłis suis. Sciebat ⁊ udas locũ.¬
discrpłis suis. Et cũ intrass dixit eis.
Sedete donec uadam illuc ⁊ orem. ⁊
⁊̃ uos orate. ne intretis in tẽptatio¬
nem. ne .s. succumbatis temptatiõi.
⁊ assumpto petro. ⁊ filis ⁊ ebedei. ce¬
pit ꝯstristari. ⁊ ait. Tristis ẽ aĩa me¬

Expanded text:
unc venit cum illis in villam, quae dicitur Gethsemani, quae est ad radicem montis Olvegenitivus est Graecus pluralis, qui Latine dicitur discipulis suis. Sciebat autem et Judas locudiscipulis suis. Et cum intrasset, dixit eis: Sedete hic donec vadam illuc, et orem, et etiam vos orate ne intretis in tentationem, ne scilicet succumbatis tentationi. Et assumpto Petro, et filiis Zebedaei coepit contristari, et ait: Tristis est anima me
Abbreviated transcription (Latin):
in quo ĩnuit dm̃ pr̃em ẽe omĩum
gñtium. Ut uerus homo horre¬
bat mortẽ. ⁊ uellet ñ mori: si fieri
posset de iusticia. habebat eni iꝰticia
pĩis: ut xͥ. pat̾etur. Et a ꝯstitutiõe
sum. ħ uoluntas ñ moriendi. gło¬
sos martyres facit. Non enĩ uult
sensus carnis. nͥ qd̾ delectat. Si aũ
biciunt deo merent᷑. Uñ xp̃e sub¬

Expanded text:
In quo innuit Deum Patrem esse omnium gentium. Ut verus homo horrebat mortem, et vellet non mori, si fieri posset de justitia. Habebat enim justitia Patris, ut Christus pateretur, et a constitutione sum. Haec voluntas non moriendi gloriosos martyres fecit. Non enim vult sensus carnis, nisi quod delectat. Si autem ntatem subjiciunt Deo, merentur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
harisei uͭ audientes eũ dis¬
putantẽ de ꝯtemptu mũ¬
ꝓposuit. de diuite p̾purato. ⁊ epu¬
lone. qui in inferno cruciabat᷑. qr
ori margine inferni locꝰ. aliqͣntam
hñs lucem. sñ om̃i pena mat̾iali.
ꝙ sui tͣnquillitatẽ sinꝰ abrahe dietꝰ ẽ
ut sinũ maris dm̃s. ⁊ dicebat abrahe
qr fuit pͥma c̃dendi uia. Ip̃e eñĩ pͥ¬

Expanded text:
harisaei vero audientes eum disputantem de contemptu munproposuit de divite purpurato, et epulone, qui in inferno cruciabatur, qu enim in superiori margine inferni locus, aliquantam habens lucem, sine omni poena materiali, propter sui tranquillitatem sinus Abrahae dictus est, ut sinum matris dicimus. Et dicebatur Abrahae, quia fuit prima