comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
redemit dñs iacob. & isrł glabitur. Hȩc
dicit dñs redemptor tuus: & formator
tiuis ex utero. Ego sum dñs faciens oĩa:
extendens cęlos: solus stabiliens tram.
& nullus mecum: irrita faciens signa
diuinoꝵ: & ariolos in furorẽ u̾tens:
conu̾tens sapientes retrorsum: & scien¬
tiam eoꝵ stultã faciens: suscitans uer-¬
bum serui sui: et consiliũ nuncioꝵ suo¬
rum complens. Qui dico ierłm habi¬
taberis: & ciuitatib iude ȩdificabimi¬
ni: & deserta eiꝰ suscitabo. Qui dico ꝓ¬
fundo desolare: & flumina tua arefa-
ciam. Qui dico cyro pastor m̃s es: et
omnẽ uoluntatẽ meã complebis. Qͥ
dico ierłm ȩdificaberis: & templo fun-¬
daberis.

Expanded text:
redemit Dominus Iacob et Israhel gloriabitur haec dicit Dominus redemptor tuus et formator tuus ex utero ego sum Dominus faciens omnia extendens caelos solus stabiliens terram et nullus mecum irrita faciens signa divinorum et ariolos in furorem vertens convertens sapientes retrorsum et scientiam eorum stultam faciens suscitans verbum servi sui et consilium nuntiorum suorum conplens qui dico Hierusalem habitaberis et civitatibus Iuda aedificabimini et deserta eius suscitabo qui dico profundo desolare et flumiciam. Qui dico Cyro: Pastor meus es, et omnem voluntatem meam complebis. Qui dico Jerusalem: Aedificaberis: et Templo: Fundaberis.
Abbreviated transcription (Latin):
tatis laude angłici: uelut etiã mul¬
ti illoꝵ qui post flagitia publica pe¬
nitendo: tibi meruerunt ẽẽ deuoti:
qui etiã si quid boni tua grã largi-¬
ente fecero: quo fine hoc faciã: qua¬
ue a te districtione penset᷑ ignoro.

Expanded text:
tatis laude angelica nitidi, velut etiam multatis laude angelica nitidi, velut etiam multi illorum qui post flagitia publica poenitendo tibi meruerunt esse devoti. Qui etiam si quid boni tua gratia largiente fecero, quo fine haec faciam, quave a te districtione praesenter ignoro.
Abbreviated transcription (Latin):
gentilis ẽ. qui longe a dõ positus.
confitetur peccata sua: quoꝵ unus
suꝑbiendo recessit humiliatus: alt̃
lam̃tando apꝓpinquare meruit
exaltatus. Quia omĩs qui se exaltat
humiliabit᷑: & qui se humiliat ex¬
altabit᷑. Et de utroq popło p̃fato.
& de om̃i suꝑbo uł humili recte po
test intelligi: sicut & illud qd alibi
legimꝰ. Ante ruinã exaltat᷑ cor: et
ante głam humiliatur. Qua ꝓpter
&e de uerbis elati pharisei quib hu¬
miliari meruit possumꝰ ex diuerso
formã humilitatis qua sublimem᷑
assumere: ut sicut ille considatis oe
peioꝵ uiciis & suis urcutib est ela¬
tus ad ruinã : ita nos ñ solum nr̃a
pigritia. s & melioꝵ uirtutib inspe¬
ctis humiliem᷑ ad głam: quatinus
unꝰ quisq nr̃m hoc apud se supplex
ac sũmissus obsecret. Ds̃ omp̃s mise¬
rere supplici tuo: quia ñ sum sicut
innumeri serui tui. contemptu scłi
sublimes: iusticiȩ merito głosi: casti¬

Expanded text:
gentilis est, qui longe a Deo positus gentilis est, qui longe a Deo positus confitetur peccata sua: quorum unus superbiendo recessit humiliatus, alter lamentando appropinquare meruit exaltatus. Quia omnis, qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur. Et de utroque populo praefato, et de omtest intelligi, sicut et illud quod alibi legimus: « Ante ruinam exaltabitur cor, et ante gloriam humiliabitur . » Quapropter et de verbis elati Pharisaei quibus humiliari meruit, possumus ex diverso formam humilitatis, qua sublimemur, assumere, ut sicut ille, consideratis et pejorum vitiis et suis virtutibus, est elatus ad ruinam, ita nos, ut nostra solum pigritia, sed et meliorum virtutibus inspectis humiliemur ad gloriam, quatenus unusquisque haec apud se supplex ac submissus obsecret. Deus omnipotens, miserere supplici tuo, quia non sum sicut innumeri servi tui contemptu saeculi sublimes, justitiae merito gloriosi, casti
Abbreviated transcription (Latin):
S nos sepe dum aliis reb intendimꝰ.
fit ut alia negligamꝰ: & ubi negligi¬
mus. ibi ꝓculdũbio ocłm ñ habemꝰ.
Nã ecce phariseus ad exhibendam
abstinentiã. ad impendendã mise¬
ricordiã. ad referendas dõ grãs ocłm
habuerat: s ad humilitatis custodi
am ñ habebat. Et quid ꝓdest quod
contra hostium insidias pene tota
ciuitas caute custodit᷑: si unũ fora¬
men aꝑtum relinquit᷑. unde ab ho¬
stib intret᷑: Ꝙ publicanus alonge
stans: nolebat nec ocłos ad celum
leuare: s ꝑcutiebat pectꝰ suum di¬
cens. Ds̃. ꝓpiciꝰ esto mͥ peccatori. Di
co uobis: descendit hic iustificatus
in domum suã ab illo. Quantam
ueniȩ fiduciã digne pęnitentib p̃¬
bet: qđ publicanus qui reatũ sue
nequitię ꝑfecte cognouit: fleuit:
confessus ẽ: & si iniustus ad tẽplũ
uenit: iustificat᷑ a templo rediit.
ẽ popłs: qui ex iustificationib legis
extollit merita sua: publican̾ uero

Expanded text:
Sed nos saepe dum aliis rebus intendimus, Sed nos saepe dum aliis rebus intendimus, fit ut alia negligamus; et ubi negligimus, ibi procul dubio oculum non habemus. Nam ecce Pharisaeus ad exhibendam abstinentiam, ad impendendam misericordiam, ad referendas Deo gratias oculum habuerat, sed ad humilitatis cusam non habebat, et quid prodest, quod contra hostium insidias pene tota civitas caute custoditur, si unum foramen apertum relinquitur, unde ab hostibus intretur? Et publicanus, a longe stans, nolebat nec oculos ad coelum levare; sed percutiebat pectus suum, dicens: Deus, propitius esto mihi peccatori. Amen dico vobis, descendit hic justificatus in domum suam ab illo. Quantam veniae fiduciam digne poenitentibus praebet quod publicanus qui reatum suae nequitiae perfecte cognovit, flevit, confessus est, etsi injustus ad templum venit, justificatus a templo rediit! populus qui ex justificationibus legis extollit merita sua; publicanus vero
Abbreviated transcription (Latin):
hominum. raptores. iniusti. adui¬
teri: uelut etiã hic publicanꝰ. Qua¬
tuor sunt species. quib om̃ĩs tumor
arrogantium demonstrat᷑: cũ bo¬
num aut a semet ipsis hab̃e se esti¬
mant: aut sibi datum desuꝑ cre-¬
dunt. & ꝓ suis se hoc accepisse meri¬
tis putant. aut certe cum iactant
se hab̃e. qđ ñ habent: aut despectis
cȩteris. singłarit uideri appeturt ha-¬
bere qđ habent. Qua phariseus iste
iactantiȩ peste laborasse dep̃hendi-¬
tur: qui acirco de templo absq iusti¬
ficatio. lescendit: quia bonoꝵ oꝑũ
merita sibi quasi singularit̃ tribu¬
ens: oranti publicano se p̃tulit. Lc.xi.¬
eiuno bis in sabbato: decimas do oĩ¬
um quȩ possideo. Iezechiel ꝓpħa de
ostensis sibi cęli animalib scribit. Et
totum corpꝰ plenum ocłis: in circu-¬
itu ipsoꝵ quatuor. Corpora quippe
animalium iccirco plena ocłis de-¬
scribunt᷑ quia sc̃oꝵ accio ab om̃ĩ
parte circũspecta ẽ: bona desidabi¬
lit̃ ꝓuidens: mala sollert̃ cauens:

Expanded text:
ptores, injusti, adulteri, velut etiam hic publicanus. Quatuor sunt species quibus omnis tumor arrogantium demonstratur, cum bonum aut a semetipsis habere se aestimant, aut si sibi datum desuper credunt, pro suis se hoc accepisse meritis putant; aut certe cum jactant se habere quod non habent; aut despectis caeteris, singulariter videri appetunt habere quod habent. Quia Pharisaeus istae jactantiae peste laborasse deprehenditur, qui idcirco de templo absque justificatione descendit, quia bonorum operum merita sibi quasi singulariter tribuens, oranti publicano se praetulit. Jejuno bis in sabbato, decimas do omnium quae possideo. Ezechiel propheta de ostensis sibi coeli animalibus scribit: Et totum corpus plenum oculis, in circuitu ipsorum quatuor . Corpora quippe animalium idcirco plena oculis describuntur, quia sanctorum actio ab omni parte circumspecta est, bona desiderabiliter providens, mala solerter cavens.
Abbreviated transcription (Latin):
nouam: & ñ erunt in memoria
priora: & ñ ascendent suꝑ cor: s gau¬
debitis & exultabitis usq in sempiter¬
num. in his quȩ ego creo. Quia ecce
ego creo ierłm exultationẽ. & popłm
eius gaudium: & exultabo in ierłm
& gaudebo in popło meo: & ñ erit
in eo ultra uox fletus. & uox clamoris.
Non erit ibi ampliꝰ infans dierum. &
senex qui ñ impleat dies suos: qm̃
puer centum annoꝵ morietur. ⁊ et
peccator centum annoꝵ maledictus
erit. Et edificabunt domos & habi¬
tabunt: & plantabunt uineas. & co¬
medent fructus earum. Non ȩdifica
bunt et alius habitabit: ñ planta¬
bunt. & alius comedet. Scdm dies
enim ligni erunt dies popłi mei: &
oꝑa manuum eoꝵ inueterabunt ele¬
ctis meis. Non laborabunt frustra:
neq generabunt in conturbatione:
quia sem̃ benedictoꝵ dñi ẽ. & nepo-¬
tes eoꝵ cum eis. Eritq anteqͣm clam̃t
ego exaudiam: adhuc illis loquenti¬
bus ego audiam. Lupꝰ & agnꝰ pascent᷑
simul: & leo & bos comedent paleas. &

Expanded text:
am et non erunt in memoria priora et non ascendent super cor sed gaudebitis et exultabitis usque in sempiternum in his quae ego creo quia ecce ego creo Hierusalem exultationem et populum eius gaudium et exultabo in Hierusalem et gaudebo in populo meo et non audietur in eo ultra vox fletus et vox clamoris non erit ibi amplius infans dierum et senex qui non impleat dies suos quoniam puer centum annorum morietur et peccaerit. Et edificabunt domos et habitabunt: et plantabunt vineas et comedent fructum earum. Non edifibunt et alius habitabit non plantabunt et alius comedet secundum dies enim ligni erunt dies populi mei et opera manuum eorum inveterabunt electis meis non laborabunt frustra neque generabunt in conturbatione quia semen benedictorum Domini est et nepotes eorum cum eis eritque antequam clament ego exaudiam adhuc illis loquentibus ego audiam lupus et agnus pascentur simul et leo et bos comedent paleas et
Abbreviated transcription (Latin):
occogesimo octauo⁊ popłs qui
est ĩerosolimis & in uidȩa. senatꝰq &
iudas: aristobolo magistro ptolo-¬
mei regis qui ẽ de genere. xp̃oꝵ sacer¬
dotum. & his qui in egipto sunt iu¬
dȩis. salutẽ & sanitatẽ. De magnis
ꝑicłis a dõ lib̾ati. magnifice grãs agi¬
mus ipsi: ut pote qui adu̾sum talẽ
regẽ dimicauimꝰ. Ipse enim ebullire
fecit de ꝑside: eos qui pugnauerunt
in ꝑside ẽẽt dux ipse: & cum ipso i¬
mensus exercitus: cecidit in templo
naneȩ. consilio deceptus sacerdotis
naneȩ. Ut enim cum ea habitaturꝰ
uenit antiochus ad locum & amici
eiꝰ: & ut acciꝑet pecunias multas do-¬
tis nomine. Cumq ꝓposuissent eas

Expanded text:
octogesimo octavo populus qui est Hierosolymis et in Iudaea senatusque et Iudas Aristobolo magistro Ptolomei regis qui est de genere christorum sacerdotum et his qui in Aegypto sunt Iudaeis salutem et sanitatem de magnis periculis a Deo liberati magnifice gratias ipsi utpote qui adversus talem regem dimicavimus ipse enim ebullire fecit de Perside eos qui pugnaverunt Perside esset dux ipse et cum ipso inmensus exercitus cecidit in templo Naneae consilio deceptus sacerdotis Naneae ut enim cum ea habitaturus venit ad locum Antiochus et amici eius et ut acciperet pecunias multas dotis nomine cumque proposu
Abbreviated transcription (Latin):
at pacẽ. Exaudiat orationes urãs
& reconcilietur uobis: nec uos dese¬
rat in tempore malo. Et nunc hic
sumꝰ orantes ꝓ uobis: regnante de¬
metrio anno centesimo sexagesimo
nono. Nos iudȩi scripsimꝰ uobis in
tribulatione. et impetu qui suꝑue¬
nit nobis in istis annis: ex quo reces¬
sit iason a scã t̃ra et a regno. Portã
succendunt: & effudunt᷑ sanguinẽ
innocentẽ. Et orauimꝰ ad dñm et
exauditi sumus: & obtulimꝰ sacrifi

Expanded text:
at pacem exaudiat orationes vestras et reconcilietur vobis nec vos deserat in tempore malo et nunc hic sumus orantes pro vobis regnante Demetrio anno centesimo sexagesimo nono nos Iudaei scripsimus vobis in tribulatione et impetu qui supervenit nobis in istis annis ex quo recessit Iason a sancta terra et a regno portam succenderunt et effuderunt sanguinem innocentem et oravimus ad Dominum et exauditi sumus et obtuli
Abbreviated transcription (Latin):
suscitauit rãm. & nos cũ uni suscita¬
bit: & constituet uob̃cum. Omĩa enĩ
ꝓpt̃ uos: ut gr̃a abundans ꝑ multos.
grãrum actione abundet in głam
di. Propt̃ qđ ñ deficimꝰ: s licet is qͥ
foris ẽ nr̃ homo corrumpat᷑: tam̃
is qui intus ẽ. renouat᷑ de die in diẽ.
Id enim qđ in p̃senti ẽ: mom̃tane¬
um &e leue tribulationis nr̃ȩ supra

Expanded text:
os cum Jesu suscitabit, et constituet vobiscum. Omnia enim propter vos: ut gratia abundans, per multos in gratiarum actione, abundet in gloriam Dei. Propter quod non deficimus; sed licet is, qui foris est, noster homo corrumpat: tamen is, qui intus est, renovatur de die in diem. Id enim, quod in praesenti est momentaneum et leve tribula
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a huiꝰ habitationis dissoluat᷑.
quod edificationẽ ex dõ habeamus
domum ñ manufactã ȩt̃nam in cȩ-¬
lis. Nam et in hoc ingemiscimꝰ: habi¬
tationẽ nram quȩ de cȩlo ẽ suꝑindui
cupientes: si tam̃ uestiti ñ nudi inue

Expanded text:
tra hujus habitationis dissolvatur, quod aedificationem ex Deo habeamus domum non manu factam aeternam in coelis. Nam et in hoc ingemiscimus habitationem nostram quae de coelo est superindui cupientes, si tamen et vestiti, non nudi
Abbreviated transcription (Latin):
runt uocẽ suã. Posuerunt tr̃am eius
in solitudinẽ: ciuitates eiꝰ exustȩ sunt.
& ñ ẽ qui inhabitet in eis. Filii quoq
mempheos & taphnes: constupraue¬
runt te usq ad u̾ticem. Nũquid ñ
istud factum ẽ tibi. quia dereliquisti
dñm dm̃ tuum. eo tempore. quo du¬
cebam te ꝑuiã. Et nunc quid tͥ uis
in uia egipti. ut bibas aquã turbidã:¬

Expanded text:
us in solitudinem: Civitates ejus exustae sunt, et non est qui habitet in eis. Filii quoque Mempheos et Taphnes constupraverunt te usque ad verticem. Numquid non istud factum est tibi, quia dereliquisti Dominum Deum tuum eo tempore, quo ducebat te per viam? Et nunc quid tibi vis in via Aegypti, ut bibas aquam turbida
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. reliquisse de dñm dm̃ tuum:
& non ẽẽ timorẽ eiꝰ apud te dicit dñs
ds̃ exercituum. A scło confregisti u¬
gum meum: rupisti uincła mea: &
dixisti. Non seruiã. In om̃i enim col¬
le sublimi. et sub omi ligno frondo¬
so: tu ꝓsternebaris meretrix. Ego au¬
tẽ plantaui de uineã electã: omne
uum: uinea electa : Si laueris te ni

Expanded text:
isse te Dominum Deum tuum, et non esse timorem mei apud te, dicit Dominus Deus exercituum. A saeculo confregisti jugum meum, rupisti vincula mea, et dixisti: Non serviam. In omni enim colle sublimi, et sub omni ligno frondoso, tu prosternebaris meretrix: Ego autem plantavi te vineam electam, omne vum vinea aliena? Si
Abbreviated transcription (Latin):
naias filius ioiadȩ regi. dicens. Am̃.
sic loquatur dñs ds̃ dñi mei regis. Qͦ¬
mͦ fuit dñs cum dño meo rege. sic sit
cum salomone: & sublimuis faciat
solium euis a solio dñi mei regis dauid.

Expanded text:
us Joiadae, regi dicens: Amen: sic loquatur Dominus Deus domini mei regis. Quomodo fuit Dominus cum domino meo rege, sic sit cum Salomone, et sublimius faciat solium ejus a solio domini mei regis David.
Abbreviated transcription (Latin):
entiant humanitatẽ nr̃am egri-¬
tudines decumbentiũ: imbecil¬
litas debilium: labores exulum: de-¬
stitutio pupilloꝵ: & desolatarũ la¬
menta uiduarum: in quib iuuan¬
dis nemo ẽ qui ñ aliquã possit exe¬
qui beniuolentiȩ portionẽ. Nulli enĩ
pariius ẽ census. cui magnꝰ ẽ animꝰ:
nec de rei familiaris modo pendet¬
impendia diuitum⁊ & minora me¬
diocrum: s ñ discrepat fructꝰ oꝑũ:
si abdicetur ebrietas : & carnalis con¬
cupiscentia castitatis legib edomẽt᷑.
si odia transeant. in dilectionẽ: si ini¬
miciciȩ conu̾tant᷑ in pacẽ: si tͣnquil¬
utas extinguat iram⁊ si mansuetudo
disciplina deuotior. Hac gͥ obseruan¬
tia dilectissimi obtinebitur miscđia
di: & abolito peccatoꝵ reatu. religio¬
se uenerandum pascha celebrabitur.

Expanded text:
entiant humanitatem nostram aegritudines decumbentium, imbecillitates debilium, labores exsulum, destitutio pupillorum, et desolatarum moestitudo viduarum: in quibus juvandis nemo est qui non aliquam possit exsequi benevolentiae portionem. NULLI enim parvus est census, cui magnus est animus; nec de rei familiaris modo menimpendia sunt divitum, et minora mediocrum; sed non discrepat fructus operusi abdicetur ebrietas, et carnalis concupiscentia 152 castitatis legibus edometur; si odia transeant in dilectionem, si inimicitiae convertantur in pacem, si tranquillitas exstinguat iram, si mansuetudo disciplina devotior. Hac igitur observantia, dilectissimi, obtinebitur misericordia Dei, et abolito peccatorum reatu, religiose venerandum Pascha celebrabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
&e illum uocauit dicat tibi da huic
locum: & tunc incipias cũ rubore
nouissimum locum denere. Hono¬
ratiori post inuitato locum dat il¬
le: qui delonge suȩ conu̾sationis
confidentia sẽcurior fact᷑: cita illo¬
rum qui se in xp̃o secuti sunt agili¬
tate p̃itur: & cum rubore nouissi¬
mum locum tenet: qͣndo de aliis
meliora cognoscens. quicquid de
sua oꝑatione celsum sentiebat hu¬
miliat: dicens cum ꝓpħa. Egens
sum ego & in laborib a iuuentu¬
te mea. exaltatus autẽ humiliatꝰ¬

Expanded text:
et illum vocavit, dicat tibi: Da huic et illum vocavit, dicat tibi: Da huic locnovissimum locum tenere. Honoratiori post invitato locum dat ille, qui de longe suae conversationis confidentia securior factus, vitae illorum qui se in Christo secuti sunt, agilitate praeitur. Et cum rubore novissimum locum tenet, quando de aliis meliora cognoscens, quidquid de sua operatione celsum sentiebat humiliat, dicens cum Propheta: Egens sum ego, et in laboribus a juventute mea: exaltatus autem humiliat
Abbreviated transcription (Latin):
uatoris: docens humilitatẽ ñ solũ
apud dm̃: s etiã apud homines ẽẽ
laudabilẽ. S q̃m hanc euanglista
ñ frustra parabolam uocat. breuit̃
intuendũ quid etiã mystice signet.
Nuptias appellari xp̃i & eccliȩ con-¬
iunctionẽ multis locis apparet: e
quib unũ ẽ. Nũquid possunt filii
nuptiarũ. quã diu sponsus cũ illis
ẽ ieuinare: Aliud. Simile factum
ẽ regnum cȩloꝵ homini regi. qui
fecit nuptias filio suo: & misit ser¬
uos suos uocare in uitatos ad nup¬
tias. Has gͦ nuptias quisquis inuita¬
tus adierit. id÷ eccłiȩ se membris.
fidei grã coniunxerit: ñ discumbat
in pͥmo loco: hoc ẽ ñ se de meritis
głlando quasi cȩteris sublimior extol¬
lat. Et quidẽ studeat iuxta alteriꝰ
loci parabolã ueste nuptiali uestit᷑.
hoc ẽ uirtutum fulgore coruscus
apparere: s ipsarum habitũ uir¬
tutum loco deuotȩ humilitatis ad¬
ornet. Ne forte honoratior te sit in¬
uitatus ab eo: & ueniens is qui te

Expanded text:
docens humilitatem, non solum apud Deum, sed etiam apud homines esse laudabilem. Sed quoniam hanc Evangelista non frustra parabolam vocat, breviter intuendum quid etiam mystice signet. Nuptias appellari Christi et Ecclesiae conjunctionem multis locis apparet, e quibus unum est: Nunquid possunt filii nuptiarum quandiu sponsus cum illis est jejunare ? Aliud: Simile factum est regnum coelorum homini, qui fecit nuptias filio suo, et misit servos suos vacare invitatos ad nuptias . Has ergo nuptias quisquis invitatus adierit, id est, Ecclesiae se membris fidei gratia conjunxerit, non discumbat in primo loco, hoc est, non se de meritis gloriando, quasi caeteris sublimior extollat. Et quidem studeat juxta alterius loci parabolam veste nuptiali vestitus, hoc est virtutum fulgore coruscus apparere, sed ipsarum habitum virtutum loco devotae humilitatis adornet. Ne forte honoratior te sit invitatus ab eo, et veniens is qui te
Abbreviated transcription (Latin):
di pompas dilapsus ẽ. Hideamus : si
iam scit plangere qđ errauit. Apud
miscđem nãq iudicẽ nec ille fallax
habebitur. qui ad ueritatẽ reu̾titur
etiã postqͣm m̃titur: quia omp̃s ds̃
dũ libent̃ nr̃am penitentiã suscipit :⁊

Expanded text:
di pompas, dilapsus est; videamus si di pompas, dilapsus est; videamus si jam scit plangere quod erravit. Apud misericordem namque judicem nec ille fallax habebitur, qui ad veritatem revertitur, etiam postquam mentitur, quia omnipotens Deus dum libenter nostram poenitentiam su
Abbreviated transcription (Latin):
condemnabit᷑. fortasse apud semet¬
ipsum unꝰquisq dicat. Ego iã credi¬
di: saluus ero. Uerum dicit: si fidẽ
oꝑib teneat. Uera orenim fides est:
quȩ in hoc qđ u̾bis dicit: morib non
contradicit. Hinc ẽ enim qđ de qui¬
bdam falsis fidelib paulus dicit.
Qui confitentur se nosse dm̃: factis
autẽ negant. Hinc ioħs ait. Qͥ dicit
se nosse dm̃ et mandata eiꝰ ñ custodit:
m̃dax ẽ. Qđ cum ita sit: fidei nr̃e ue¬
ritatẽ in uitȩ nr̃ȩ considatione debe¬
mus agnoscere. Tunc enim ueraciter
fideles sumus: si qđ uerbis ꝓmittimꝰ :
oꝑib implemus. In die quippe bap¬
tismatis: om̃ib nos antiqui hostis
oꝑib atq om̃ĩb pompis abrenun¬
ciare ꝓmisimꝰ. Itaq unꝰ quisq ur̃m
ad considationẽ suã m̃tis ocłos redu¬
cat: & si seruat post baptismum qd
ante baptismum spopondit: certus
quia iam fidelis ẽ. gaudeat. S ecce qđ
ꝓmisit minime seruauit: ad exercen¬
da praua oꝑa. ad concupiscendas mun¬

Expanded text:
etipsum dicat: Ego jam credidi, salvus ero. Verum dicit, si fidem operibus tenet. Vera etenim fides est, quae in hoc quod verbis dicit, moribus non contradicit. Hinc est enim quod de quibusdam falsis fidelibus Paulus dicit: Qui confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Hinc Joannes ait: Qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est . Quod cum ita sit, fidei nostrae veritatem in vitae nostrae consideratione debemus agnoscere. Tunc enim veraciter fideles sumus, si quod verbis promittimus operibus implemus. In die quippe baptismatis omnibus nos antiqui hostis operibus atque omnibus pompis abrenuntiare promisimus. Itaque unusquisque vestrum ad considerationem suam mentis oculos reducat; et si servat post baptismum quod ante baptismum spopondit, certus jam quia fidelis est, gaudeat. Sed ecce quod promisit minime servavit, si ad exercenda prava opera, ad concupiscendas mun
Abbreviated transcription (Latin):
rum uocaret et intelligeret ẽẽ paren¬
tẽ. Unde beatus petrus apłs creden¬
tes Aatib feminas. ad humilita¬
tis. caiticatis & modestiȩ uirtutẽ ꝓuo¬
cans: eiꝰdẽ matris nr̃e sarȩ. debita cũ
laude meminit. Sicut sara inquit
obȩdiebat ahrahȩ dñm eum uocans:
cuiꝰ efut silie benefacientes: & non
tim̃res ullam ꝑturbationẽ.¬

Expanded text:
rum vocaret, et intelligeret esse parenrum vocaret, et intelligeret esse parentem. Unde beatus apostolus Petrus credentes de gentibus feminas ad humilitatis, castitatis et modestiae virtutem provocans, ejusdem matris nostrae Sarae debita cum laude meminit. Sicut Sara, inquit, obediebat Abrahae, dominum eum vocans, cujus estis filiae benefacientes, et non timentes ullam perturbatione
Abbreviated transcription (Latin):
đ dñs eodẽ die suȩ circũcisionis
nom̃ ut ũs uocaret᷑ accepit: ad
imitationẽ pͥscȩ fecit obseruationis:
quã ex eo credimꝰ sumptã qd̃ abrahã
patriarcha. qͥ pͥmꝰ circũcisionis saceam̃¬
tum in testimonium suȩ magnȩ fidei
&e diuinȩ ad eum ꝓmissionis accepit:
eodẽ die suȩ suoꝵq circũcisimis etiã¬
nominis amplificatione. simul cum
sua coniuge benedici ꝓmeruit: ut qͥ
eatenus abram id÷ pat̃ excelsus dictꝰ
ẽ. deinde abraham id÷ pat̾ multarũ
gentium uocaret᷑: quia patrẽ in qͥt
multarum gentiũ constitui te. Quȩ
fidelissima ꝓmissio tã late ꝑ orbem
iã patet impleta: ut etiã nos ipsi de
gentib ad fidei illiꝰ deuotionẽ uoca¬
ti ipsum nos patrẽ spũalit̃ habe gau-¬
rẽ tuã ñ uocabis sarai s saram: id
licet aꝑte docens. ut eam quȩ tante
fidei particeps & socia facta ẽ. ñ ꝓpͥe
pͥncipẽ suȩ domus. s absolute pͥncipẽ
id÷ omĩum recte credentium femina¬

Expanded text:
d eodem die suae circumcisionis nomen ut Jesus vocaretur, accepit, ad imitationem priscae fecit observationis, quam ex eo credimus sumptam quod Abraham patriarcha, qui primus circumcisionis sacramentum in testimonium suae magnae fidei et divinae ad eum promissionis accepit, eodem die suae suorumque circumcisionis etianominis amplificatione simul cum sua conjuge benedici promeruit, ut qui eatenus Abram pater excelsus dictus est, deinde Abraham, id est pater multarum gentium, vocaretur: quia patrem, inquit, multarum gentium constitui te. Quae fidelissima promissio tam late per orbem jam patet impleta, ut etiam nos ipsi de gentibus ad fidei illius devotionem vocati, ipsum nos patrem spiritualiter habere gaurem tuam. non vocabis Sarai, sed Saram, id licet aperte docens ut eam quae tantae fidei particeps et socia facta est, non proprie principem suae domus, sed absolute principem, id est, omnium recte credentium femina
Abbreviated transcription (Latin):
milia talenta. Scio quosdã istũ qͥ
debebat decẽ milia talentoꝵ diabo¬
lum int̃pretari: cuiꝰ uxorẽ & filios
uenundatos ꝑseuerante illo in ma-¬
licia. insipientiã & malas cogitatio¬
nes intelligi uolunt. Sicut eni iusti
uxor dicitur sapientia: sic & uxorẽ
iniuisti & peccatoris appellari stulti¬
ciã. S qͦmͦ ei dimittat dñs decẽ mi¬
lia talenta: & ille nob̾ conseruis suis
centũ denarios ñ dimiserit: nec ec-¬
cłiasticȩ int̃pretationis ẽ. nec a pru¬
dentib uiris recipiende.

Expanded text:
 istum qui debebat decem millia talenta, diabolum interpretari, cujus uxorem et filios venundandos perseverante illo in malitia, insipientiam et malas cogitationes intelligi volunt. Sicut enim justi uxor, dicitur sapientia: sic uxorem 144 injusti et peccatoris, appellari stultitiam. Sed quomodo ei dimittat dominus decem millia talenta; et ille nobis conservis suis centum denarios non dimiserit, nec Ecclesiasticae interpretationis est, nec a prudentibus viris recipiendae.
Abbreviated transcription (Latin):
habe parentes. parentum omĩum
ipse parens: ut inuitaret amor: at¬
traheret caritas: uinceret affectio:
suaderet humanitas. quos fuga¬
rat ilominatio: metus disꝑserat:¬
& fecerat uis potestatis extorres. Ue¬
uidens fidẽ illoꝵ: dixit paralitico.
Confide fili: dimittuntur tͥ pecca¬
ta tua. Audit ueniã de tacet para¬
liticus: nec ullã rependit grãm: qͥa
plus corporis qͣm anime tendebat
ad curã: & temporales erumnas
resoluti corporis sic deflebat. ut et̃¬
nas penas resolutionis ñ defleret:
gratiorẽ sibi p̃sentẽ uitã iudicans
qͣm futurã. Merito xp̃c offeren¬
tium fidẽ respicit: & uecordiã de-¬
spicit sic iacentis: ut fidei alienȩ
suffragio. paralitici anima ante
curaretur qͣm corpꝰ.

Expanded text:
am patriam, parentum omnium ipse parens, ut invitaret amor, attraheret caritas, vinceret affectio, suaderet humanitas, quos fugarat dominatio, metus disperserat, fecerat vis potestatis extorres. Veus fidem illorum, dixit paralytico: Confide, fili, dimittuntur tibi peccata tua. Audit veniam, et tacet paralyticus, nec ullam respondet gratiam, quia plus corporis quam animae tendebat ad curam: et temporales poenas resoluti corporis sic deflebat, ut aeternas poenas resolutionis animae non defleret: gratiorem sibi praesentem vitam judicans, non futuram. Merito Christus offerentium fidem non respicit, et vecordiam respicit sic jacentis, ut fidei alienae suffragio paralytici anima ante curaretur quam corpus.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum inquit manifestabo: idest ñ
qualẽ me om̃s conspicere. qualẽ etiã
s qualẽ in decore suo regẽ scłoꝵ soli
uidere possunt ocłi mundi sc̃oꝵ: ta¬
lẽ me ad rependendã uicẽ dilectionis
his qui me diligunt ostendã Lc.x¬
git᷑ sꝑemꝰ ꝑ humanitatis dni sacra-¬
menta. ad uidendã diuinitatis spe-¬
ciẽ posse conscende: si tam̃ eadẽ sacͣ¬
menta digno iusticiȩ & sc̃ĩtatis & ue-¬
ritatis honore ut accepimꝰ illibata ser-¬
uamꝰ. si humanȩ conu̾sationis ciꝰ exẽ¬
pla. si doctrinȩ quã ꝑ hominẽ nobis
ministrauit humilit̃ dicta sequam᷑ͣ.
Nã qui humilitatis eius uestigia seqͥ
dedignant᷑. qua temeritate. se sꝑant
ad intuenda claritatis eiꝰ posse gaudia
parentib in pascha ierosolimã uenit:
humanȩ nimirum ẽ humilitatis in¬
dicium. Hominis nãq ẽ ad offerenda
dõ sacrificioꝵ spũalium uota currere:
& auctorẽ suum orationib lacrimisq
sibi conciliare ꝓfusis. fecit gͦ dñs inter

Expanded text:
est non qualem me omnes conspicere, qualem etiam sed qualem in decore suo regem saeculorum soli videre possunt oculi mundi sanctorum: talem me ad rependendam vicem dilectionis his qui me diligunt, ostendam.humanitatis ejus sacramenta ad videndam divinitatis speciem posse conscendere, si tamen eadem sacramenta digno justitiae et sanctitatis et veritatis honore, ut accepimus, illibata servemus, si humanae conversationis ejus exempla, si doctrinae, quam per hominem nobis ministravit, humiliter dicta sequamur. Nam qui humilitatis ejus vestigia sequi dedignatur, qua temeritate sperat se ad intuenda claritatis ejus gaudiaparentibus in Pascha Hierosolymam venit humanae nimirum est humilitatis indicium. Hominis est namque ad offerenda Deo sacrificiorum spiritualium vota concurrere, et auctorem suum orationibus lacrymisque sibi conciliare profusis. Fecit ergo Dominus inter
Abbreviated transcription (Latin):
ris: qua nr̃ȩ particeps humanitatis¬
fieri dignatus ẽ: commemorat ȩcͣ̃nita¬
tẽ diuinȩ maiestatis. in qua patri man¬
sit ac manet semꝑ equalis: ut udeli¬
cet incarnationis eiꝰ humilitate ad me¬
moriã reuocata. & ipsi contra omĩum
uulnera peccatoꝵ medicam̃tum uerȩ
humilitatis curemꝰ exercere: pio semꝑ
animo recolentes. qͣntum nos ꝓ diumo
amore. qͣntum ꝓ nr̃a salute oporteat
humiliari qui tra sumus &e cinis:⁊ si
tantum summa illa potestas ꝓ nob̃
humiliari non respuit: ut ad suscipi¬
enda nĩȩ fragilitatis infirma descend̾et.
udita. credita. & confessa ⁊c¬
diuinitate dĩi saluatoris qua pa¬
tri & spui scõ consubstantialis semꝑ
& coȩt̾nus ꝑseuerat: sꝑemus nos per
humanitatis eiꝰ sacram̃ta quib imbu¬
ti sumus. usq ad contemplandã diui¬
nitatis eiꝰdẽ głam posse ꝑtingere: quã

Expanded text:
ua nostrae particeps humanitatis dignatus est fieri: commemorat aeternitatem divinae majestatis, in qua Patri mansit ac manet semper aequalis; ut videlicet incarnationis ejus humilitate ad memoriam revocata, et ipsi contra omnium vulnera peccatorum medicamentum verae humilitatis curemus exercere, pio semper animo recolentes quantum nos pro divino amore, quantum pro nostra salute oporteat humiliari, qui terra sumus et cinis, si tantum summa illa potestas pro nobis humiliari non respuit ut ad suscipienda nostrae fragilitatis infirma descenderet. Item audita, credita et confessa divinitate Domini Salvatoris, qua Patri et Spiritui sancto consubstantialis semper et coaeternus perseverat, speremus nos per humanitatis ejus sacramenta quibus imbuti sumus, usque ad contemplandam divinitatis ejusdem gloriam posse pertingere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
aut subitiem᷑ ditioni tuȩ: Hȩc ergo
causa somnioꝵ atq sermonũ: inui¬
diȩ & odii fomitẽ ministrauit. Aliud
quoq uidit somnium: qd narrans
fr̃ib art. Uidi ꝑ somnium: quasi so¬
lẽ & lunã &e stellas undecim ad ora¬
re me. Qđ cum patri suo & fr̃ib retu

Expanded text:
aut subjiciemur ditioni tuae? Haec ergo causa somniorum atque sermonum, invidiae et odii fomitem ministravit. Aliud quoque vidit somnium, quod narrans fratribus, ait: Vidi per somnium, quasi solem et lunam et stellas undecim adorare me; qu
Abbreviated transcription (Latin):
liber efficiaris ex seruo: de extraneo ꝓ-¬
ueharis in filium: ut qui ex corrupti¬
bili carne natus es. ex dĩ sp̃u renasca¬
ris: & obtineas ꝑ grãm qđ ñ habes ꝑ
naturã. Habentes gͦ tantȩ spei fidu¬
ciã dilectissimi. in fide qua fundati
estis stabiles ꝑmanete: ne idẽ ille tẽ¬
exclusit. aliquib nos iterum seducat
insidiis: & hec ipsa p̃sentis diei gau-
dia. fallaciȩ suȩ arte corrumpat: il¬
corda uastis tenebris obuoliita. & ab
om̃i increm̃to uerȩ lucis aliena sunt.
Trahuntur enim adhuc stultissimiᷤᷤ
gentilitatis errorib: & ministra mun¬

Expanded text:
liber efficiaris ex serliber efficiaris ex seroveharis in filium: ut qui ex corruptibili carne natus es, ex Dei Spiritu renascaris, et obtineas per gratiam quod non habes per naturam. Habentes ergo tantae spei fiduciam, dilectissimi, in fide qua fundati estis stabiles exclusit, aliquibus vos iterum seducat insidiis, et haec ipsa praesenti diei gaudia suae fallaciae arte corrumpat, ilorum corda vastis tenebris obvoluta, et ab omni incremento verae lucis aliena sunt; trahuntur enim adhuc stultissimis gentilitatis erroribus, et quia supra i
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ mortalẽ. Persistit gͦ imꝓbus predo
& auarus exauctor. in eum qui nichil
ipsiꝰ habebat insurgere: & dũ uiciate
originis p̃iudicium generale ꝑseqͥt᷑:
cyrographum quo nitebat᷑ excidit: ab
illo iniquitatis exigens pęnã: in quo
nullam repꝑit culpã. Soluit᷑ itaq lȩ¬
tiferȩ pactionis male suasa conscriptio:
sa rapuint᷑. Redit in honorẽ suum :¬
ab antiquis contagiis purgata nat᷑a.
Mors morte destruit᷑: natiuitas nati¬
uitate reparatur: qm̃ simul & redẽp¬
tio aufert seruitutẽ: & regeneratio
pie & fidelit̃ głaris: reconciliationis
huiꝰ grãm iusto ꝑpende iudicio. Tibi
enu quondã abiecto: tibi extruso
a paradisi sedib: tibi ꝑ exilia longa
moranti. tibi in cinerẽ & puluerem
dissoluto. cui iam ñ erat ulla spesui¬
uendi: ꝑ incarnationẽ u̾bi potestas
data ẽ. ut de longinquo ad tuum re-¬
uertaris auctorẽ: recognoscas parentẽ:

Expanded text:
esse mortalem. Perstitit ergo improbus praedo esse mortalem. Perstitit ergo improbus praedo et avarus exactor in eum qui nihil ipsius habebat insurgere, et dum vitiatae originis praejudicium generale persequitur, chirographum quo nitebatur excedit, ab illo iniquitatis exigens poenam, in quo nullam reperit culpam. Solvitur itaque lethiferae pactionis malesuasa conscriptio, sa rapiuntur. Redit in honorem suum ab antiquis contagiis purgata natura, mors morte destruitur, nativitas nativitate reparatur: quoniam simul et redemptio aufert servitutem, et regeneratio pie fideliter gloriaris, reconciliationis hujus gratiam justo perpende judicio. Tibi enim quondam abjecto, tibi extruso a paradisi sedibus, tibi per longa exsilia morienti, tibi in pulverem et cinerem dissoluto, cui jam non erat spes ulla vivendi, per incarnationem Verbi potestas data est, ut de longinquo ad tuum revertaris auctorem, recognoscas parentem,
Abbreviated transcription (Latin):
ret originalẽ humani generis seruitu¬
tẽ: nisi de eo qđ subiecerat uinceretur.
Cum gͦ misericors om̃psq saluator ita
susceptionis humanȩ modaret᷑ exor-¬
dia: ut uirtutẽ inseparabilis a suo ho¬
mine deitatis. ꝑ uelamen nr̃e infir-¬
mitatis absconderet: illusa ẽ securi ho¬
stis astutia: qui natiuitatẽ pueri in
sibi qͣm omĩum nascentium putauit
obnoxiã. Uidit enim uagientẽ atq la¬
crimantẽ: uidit pannis obuolitum :
circũcisioni subditum: & legalis sacri¬
ficii oblatione ꝑfunctum. Agnouit
usq ad uiriles annos de naturalib ñ
dubitauit augm̃tis. Int̾ hȩc intulit
contumelias: multiplicauit inuri-¬
as: adhibuit maledicta: opꝓbria:
blasphemias. conuicia. Omnẽ postre-¬
mo in ipsum ium furoris effudit: oĩa
temptam̃toꝵ genera ꝑcurrit: & scieis
qdđ humanã naturã infecisset uene¬
no: nequaqͣm credidit transgressio¬
nis exsortẽ. quẽ tot docum̃tis didicit

Expanded text:
ret originalem humani generis servituret originalem humani generis servitutem, nisi de eo quod subegerat vinceretur. Cum igitur misericors omnipotensque Salvator, ita susceptionis humanae moderaretur exordia, ut virtutem inseparabilis a suo homine deitatis per velamen nostrae infirmitatis absconderet, illusa est securi hostis astutia, qui nativitatem sibi 71 quam omnium nascentium putavit obnoxiam. Vidit enim vagientem atque lacrymantem, vidit pannis involutum , circumcisioni subditum, et legalis sacrificii oblatione perfunctum. Agnovit et usque in viriles annos de naturalibus non dubitavit augmentis. Inter haec intulit contumelias, multiplicavit injurias, adhibuit maledicta, opprobria, blasphemias, convicia, omnem postremo in ipsum vim furoris sui effudit, omnia tentamentorum genera percurrit; et sciens quo humanam naturam infecisset veneno, nequaquam credidit primae transgressionis exsortem, quem tot documentis didicit
Abbreviated transcription (Latin):
dignitate suscepit. Impassibilis ds̃. ñ
dedignatꝰ ẽ homo ẽẽ passibilis: & im-¬
mortalis. mortis legib subiacere. No¬
ua autẽ natiuitate generat᷑: quia in
uiolata uirginitas concupiscentiam
nesciuit: substantiã ministrauit. As¬
sumpta ẽ de matre dñi natura: non
culpa. Creata ẽ forma serui sine con¬
ditione seruili: & nouus homo sic cõ¬
temꝑatus ẽ ueteri: ut et ueritatẽ sus¬
ciꝑet generis: & uiciũ excluderet ue¬
tustatis. Uerax nãq miscd̃ia dĩ. cũ ad
reparandum humanum genꝰ in effa¬
bilit ei multa suppeterent: hanc po¬
tissimum consulendi elegit uiam.
qua ad destruendũ opꝰ dĩaboli. non
uirtute uteret᷑ potentiȩ: s ratione
iusticiȩ. Nã suꝑbia hostis antiqui. ñ
immerito sibi in om̃s homines ius ty¬
rannicum uendicabat: nec indebito
dominatu p̃mebat: quos a mandato
dĩ spontaneos in obsequium suȩ uolũ¬
tatis illexerat. Non itaq iuste amitte¬

Expanded text:
immensitate suscepit. Impassibilis Deus non immensitate suscepit. Impassibilis Deus non dedignatus est esse homo passibilis, et immortalis mortis legibus subjacere. Nova auviolata virginitas concupiscentiam nescivit, substantiam ministravit. Assumpta est de matre Domini, natura, non culpa. Creata est forma servi sine conditione servili, quia novus homo sic contemperatus est veteri, ut et veritatem susciperet generis, et vitium excluderet veum, Verax namque misericordia Dei, cum ad reparandum humanum genus ineffabiliter ei multa suppeterent, hanc potissimum consulendi viam elegit, qua ad destruendum opus diaboli, non virtute uteretur potentiae, sed ratione justitiae. Nam superbia hostis antiqui non immerito sibi in omnes homines jus tyrannicum vindicabat, nec indebito dominatu premebat, quos a mandato Dei spontaneos in obsequium suae voluntatis illexerat. Non itaq
Abbreviated transcription (Latin):
dote nudatum. durã mortis subisse
sententiã: seq in malis suis qͦddã de
p̃uaricatoris consortio inuenisse so¬
latium: dm̃ quoq iuste seueritatis
exigente ratione erga hominẽ quẽ
tanto honore condidat. antiquam
mutasse sententiã: opus fiit dilectis¬
simi secreta dispensatione consilii.:⁊
ut incommutabilis ds̃ cuiꝰ ñ potest
uoluntas sua benignitate priuari.
pͥmã pietatis suȩ dispensationẽ sacra-
m̃do occultiore compleret: & homo
diabolice iniquitatis u̾sutia actꝰ in
culpã. contra dĩ ꝓpositum ñ ꝑiret. In¬
greditur gͦ hȩc mundi infima filiꝰ dĩ.
de cęlesti sede descendens: & a pat̾na
gła ñ recedens: nouo ordine. noua na-¬
tiuitate generatus. Nouo ordine: qͥa
inuisibilis in suis: uisibilis factꝰ ẽ in
nr̃is. In comp̃hensibilis: uoluit comp̃¬
hendi. Ante tempora manens: ẽẽ cȩ-¬
pit ex tempore. Uniu̾sitatis dñs: serni¬
lẽ formam obumbrata maiestatis suȩ

Expanded text:
dote nudatum duram mortis subiisse dote nudatum duram mortis subiisse sententiam, seque in malis suis quoddam de praevaricatoris consortio invenisse solatium; 68 Deum quoque, justae severitatis exigente ratione, erga hominem, quem in tanto honore condiderat, antiquam mutasse sententiam: opus fuit, dilectissimi, secreti dispensatione consilii, ut incommutabilis Deus, cujus voluntas non potest sua benignitate privari, primam pietatis suae dispositionem sacrento occultiore compleret: et homo, diabolicae iniquitatis versutia actus in culpam, contra Dei propositum non periret. Ingreditur ergo haec mundi infima Filius Dei, de coelesti sede descendens, et a paterna gloria non recedens: novo ordine, nova nativitate geneinvisibilis in suis, visibilis factus est in nostris. Incomprehensibilis voluit comprehendi; ante tempora manens, esse coepit ex tempore; universitatis Dominus servilem formam obumbrata majestatis suae
Abbreviated transcription (Latin):
in dño dilectissimi: & sp̃uali io¬
cunditate lȩtemur: quia illuxit di
es redemptionis nouȩ: reparationis
antiquȩ : felicitatis ȩt̃nȩ. Reparatur
enim nob̃ salutis nr̃e annua reuolu¬
tione sacram̃tum: ab initio ꝓmissũ:
in fine redditum: sine fine mansu¬
rum. In quo dignum ẽ sursũ erectis
cordib diuinum adorare mysteriũ:
ut qđ magno dĩ munere agitur: ma¬
gnis eccłiȩ gaudiis celebretur. Deus
enim omp̃s & clemens. cuiꝰ natura
bonitas: cuiꝰ uoluntas potentia: cuiꝰ
opus miscd̃ia ẽ: statim ut nos dia¬
bolica malignitas ueneno suȩ morti¬
ficauit inuidiȩ: p̃parata renouandis
mortalib pietatis suȩ remedia. inter
ipsa mundi pͥmordia p̃signauit: de-¬
nuncians serpenti futurũ sem̃ muli-¬
eris qd̃ noxii capitis elationẽ sua uir
ex uirgine. uiolatorẽ humane ꝓpa-¬
ginis incorrupta natiuitate damna¬
ret. Nã quia głabat᷑ diabolus homi¬
nẽ sua fraude deceptum. diuinis ca¬
ruisse muneribꝰ: & immortalitatis

Expanded text:
ino, dilectissimi, et spiritali jucunditate laetemur, quia illuxit 67 nobis dies redemptionis novae, praeparationis antiquae, felicitatis aeternae. Reparatur enim nobis salutis nostrae annua revolutione sacramentum, ab initio promissum, in fine redditum, sine fine mansurum. In quo dignum est nos erectis sursum cordibus divinum adorare mysterium, ut quod magno Dei munere agitur, magnis Ecclesiae gaudiis celebretur. Deus enim omnipotens et clemens, cujus natura bonitas, cujus voluntas potentia, cujus opus misericordia est, statim ut nos diabolica malignitas veneno suae mortificavit invidiae, praeparata renovandis mortalibus suae pietatis remedia inter ipsa mundi primordia praesignavit; denuntians serpenti futurum semen mulieris quod noxii capitis elationem sua virtex Virgine violatorem humanae propaginis incorrupta nativitate damnaret. Nam quia gloriabatur diabolus, hominem sua fraude deceptum divinis caruisse muneribus, et immortalitatis
Abbreviated transcription (Latin):
cce iniuriã suscipiens ds̃ ñ iras¬
citur: ñ contumeliosa u̾ba res¬
pondit. Qui si eisdẽ ista dicentibꝰ res¬
pondere uoluisset. demonium uos
habetis: uerum ꝓfecto diceret: qͥa
Ex qua re quid nob̃ innuit᷑: nisi ut
eo tempore quo a ꝓximis ex falsita¬
de contumelias accipimꝰ. eoꝵ etiã ue.¬
ra mala taceamus: ne ministeriũ
iustȩ correptionis in arma u̾tamus
furoris: S quia quisquis dĩ zelo uti¬
tur. a prauis hominib dehonestat᷑.
in semetipso nob̃ dñs patientiȩ pre¬
buit exemplum qui ait. S honorifi¬
co patrẽ meum: & uos in honorastis
me. S quid nob̃ ad ista faciendũ sit.
adhuc exemplo nos admonet: cum
subiungit. Ego autẽ ñ quero głam
meã: est qui querat & iudicet. Scimꝰ
certe qđ scriptum ẽ: quia pat̾ ome
iudicium dedit filio: & tam̃ ecce is¬
dẽ filius inuirias accipiens głam suã
ñ querit: illatas contumelias patris
iudicio reseruat: ut nob̃ ꝓfecto insi¬
nuet qͣntum nos ẽẽ patientes debe-¬

Expanded text:
cce injuriam suscipiens Dominus non irascitur, non contumeliosa verba respondet. Qui si eisdem ista dicentibus respondere voluisset: Daemonium vos habetis, verum profecto diceret, quia r. Ex qua re quid nobis innuitur, nisi ut eo tempore quo a proximis ex falsitate contumelias accipimus, eorum etiam 1508 vera mala taceamus, ne ministerium justae correptionis in arma vertamus furoris? Sed quia quisquis Dei zelo utitur a pravis hominibus dehonestatur, in semetipso nobis Dominus patientiae praebuit exemplum, qui ait: Sed honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me. Sed quid nobis ad ista faciendum sit, adhuc exemplo nos admonet, cum subjungit: Ego autem non quaero gloriam meam, est qui quaerat et judicet. Scimus certe quod scriptum est, quia Pater omne judicium dedit Filio, et tamen ecce idem Filius injurias accnon quaerit. Illatas contumelias Patris judicio reservat, ut nobis profecto insinuet quantum nos esse patientes debe
Abbreviated transcription (Latin):
quib dixit dñs filiis isrł. ñ ingredie¬
mini ad eas: neq de illis ingredient᷑
ad uras. Certissime enim auertent
corda ur̃a: ut sequamini dõs earum.
His itaq copulatus ẽ rex salomon
ardentissimo amore: fueruntq ei
uxores quasi reginȩ septingente: &
concubinȩ trecentȩ: & eu̾tẽrunt mu¬
lieres cor eius.

Expanded text:
quibus dixit Dominus filiis Israel, non ingrediamini ad eas: neque de illis ingredientur ad vestras: certissime enim avertent corda vestra, ut sequamini deos earum. His itaque copulatus est Salomon ardentissimo amore, fueruntque ei uxores quasi reginae septingentae, et concubinae trecentae, et averterunt mulieres cor ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum. Quare iratus es. & cur conci¬
dit facies tua: Nonne si bene egeris
recipies: Sin autẽ male: statim in
forib peccatum aderit. S sub de
diamur foras. Cumq eẽnt in agro.
consurrexit cain aduersus abel frẽm
suum: & int̃fecit eum.

Expanded text:
s es? et cur concidit facies tua? Nonne si bene egeris, recipies? sin autem male, statim in foribus peccatum aderit? sed sub tediamur foras. Cumque essent in agro, consurrexit Cain adversus Abel fratrem suum, et interfecit eum.
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ. Adam uͦ cognouit euam uxo¬
rẽ suã: quȩ concepit & peꝑit cain di¬
cens. Possedi hominẽ ꝑ dm̃. Rursũq
peꝑit frẽm suum abel. fuit autẽ abel
pastor ouium: & cam agricola.uii.¬
actum ẽ post multos dies ut offer¬
ret cain de fructib tr̃ȩ munera
domino: abel quoq obtulit de pͥmo¬
genitis gregis sui: & de adipib eoꝵ.
& respexit dñs ad abel &e ad munera
eus: ad cain autẽ & ad munera

Expanded text:
IV. Adam vero cognovit Evam uxorem suam, quae concepit et peperit Cain, dicens: Possedi hominem per Deum. Rursumque peperit fratrem ejus Abel. Fuit autem Abel pastor ovium, et Cain agricola. Factum est autem post multos dies ut offerret Cain de fructibus terrae munera Domino. Abel quoque obtulit de primogenitis gregis sui, et de adipibus eorum, et respexit Dominus ad Abel, et ad munera ejus
Abbreviated transcription (Latin):
bulis int̾ gramaticos & rechores. &
phylosophos detriti sumus. Qđ si
apud grecos post septuaginta editio¬
nẽ. iam xp̃i euangłio coruscante. iu¬
deus aquila & symachus. et theodo¬
tion. iudaizantes heretici sunt rece¬
pti. qui multa mysteria saluatoris
subdola int̃pretatione celarunt: &
clesias. & explanantur ab eccłiasticis
uiris. qͣntomagis ego xp̃ianus de
parentib xp̃ianis ortus. & uexillũ
crucis in mea fronte portans. cuiꝰ stu¬
dium fuit omissa repetere: & depͣ¬
uata corrigere: & sacram̃ta eccłie
puro ac fideli aꝑire sermone: uł a
fastidiosis uł a malignis lectoribꝰ ñ
debeo reꝓbari: Habeant qui uolunt
ueteres libros. uł in membranis pur¬
pureis auro argentoq descriptos:⁊
uł uncialib ut uulgo aiunt litteris.
onera magis exarata qͣm codices. dũ
qͣm em̃datos. Utraq sane editio. &
septuaginta apud grecos: & mea
iuxta hebreos: in latinũ meo labore
translata ẽ. Uligat unꝰquisq quod

Expanded text:
bulis inter grammaticos et rhetores et bulis inter grammaticos et rhetores et philosophos detriti sumus. Quod si apud Graecos, post Septuaginta editionem, jam Christi Evangelio coruscante, Judaeus Aquila, Symmachus, et Theodotio, judaizantes haeretici, sunt recepti, qui multa mysteria Salvatoris subdola interpretatione celarunt, et clesias, et explanantur ab ecclesiasticis viris: quanto magis ego Christianus, de parentibus Christianis natus, et vexillum crucis in mea fronte portans, cujus studium fuit omissa repetere, depravata corrigere, et sacramenta Ecclesiae puro ac fideli aperire sermone, vel a fastidiosis, vel a malignis lectoribus non debeo reprobari? Habeant qui volunt veteres libros, vel in membranis purpureis auro argentoque descriptos, vel uncialibus, ut vulgo aiunt, litteris, onera magis exarata, quam codices: dummquam emendatos. Utraque editio, et Septuaginta juxta Graecos, et mea juxta Hebraeos, in Latinum meo labore translata est. Eligat unusquisque quod
Abbreviated transcription (Latin):
la & cinere: exametrici u̾sus sunt. da¬
ctlo spondeoq currentes: & ꝓpter
linguȩ ydioma crebro recipientes
& alios pedes: ñ earũdẽ sillabarum :
s eoꝵdẽ tempoꝵ. Int̾dum quoq rich¬
mus ipse dulcis & tinnulus. fertur
numeri lege resolitus: qd metri¬
ci magis qͣm simplex lector intelli¬
gunt. Asupradicto autẽ u̾su usq
ad finẽ libri: paruum coma qd̃ re-¬
manet ꝓsa oratione contexitur. Qd
si cui uidetur incredulũ : metro sci¬
licet ẽẽ apud hebreos. & in morem
nr̃i flacci. greciq pindari. & alchei.
& sapho. uł psalterium et lam̃tati¬
ones ieremiȩ. uł om̃ia ferme scrip¬
turarum cantica comp̃hendi: le¬
gat phylonẽ. iosephum. origenẽ. &
Audiant qua ꝓpt̃ canes mei. iccirco
me in hoc uolumine laborasse: ñ
ut interp̃tationẽ antiquã rep̃hen¬
derẽ: s ut ea quȩ in illa aut sunt¬
obscura aut omissa. aupxerte scrip¬
toꝵ uicio deprauata: manifestiora
nr̃a int̾pretatione fierent: qui et

Expanded text:
dactylo spondaeoque currentes: et propter linguae idioma, crebro recipientes et alios pedes, non earumdem syllabarum, sed eorumdem temporum. Interdum quoque rhythmus ipse dulcis et tinnulus fertur numeris lege metri solutis: quod metrici magis, quam simplex lector intelligunt. A supradicto autem versu usque ad fidem libri, parvum comma quod remanet, prosa oratione contexitur. Quod si cui videtur incredulum, metra scilicet esse apud Hebraeos, et in morem nostri Flacci, Graecique Pindari, et Alcaei, et Sappho, vel Psalterium, vel Lamentationes Jeremiae, vel omnia ferme Scripturarum cantica comprehendi, legat Philonem, Josephum, Origenem, CaAudiant quapropter canes mei, idcirco me in hoc volumine laborasse, non ut interpretationem antiquam reprehenderem, sed ut ea, quae in illa aut , aut omissa, aut certe scriptorum vitio depravata, manifestiora nostra interpretatione fierent: qui et