comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
post horam nonã diet cesar peruenisset añ me¬
diam noctem ad portas castroꝵ clamor oriret
Quo clamore signifitatio Uic torie gratulatio qr
ab remis labieno fieret. hac famã ad treueros
perlata: Induciomarus qui postera die castra
labieni oppugnare decreuerat: noctu ꝑ fugit.
copiasq oĩs in Treueros reducit. Cesar fa¬
bium cum sua Legione remittit in hiberna: Ipc
cum tribus legionibus circũ Samarobriũ tribus
hibernis hyemare constituit. et qd̾ tanti motus
gallie extiterant. totã hyemeni ip̃e ad exercitũ
manere decreuit. Nã illo ĩ commiodo de sabini
morte perlato. om̃s fere gallie eiuitates de bello
atq unde miciũ belli fieret: explorabant. noctur¬
naqr in locis desertis concilia habebant. Neq
ullũ fere totius hyemis tempris sine sollicitu¬
dine celaris intertessit. ꝗn alique de consiliis
ac motu galloꝵ nunciũ acciperet. In his abl
roscio questore quẽ legioni tercie decime prefe¬

Expanded text:
post horam nonam diei Caesar pervenisset, ante mepost horam nonam diei Caesar pervenisset, ante mediam noctem ad portas castrorum clamor oreretur, quo clamore significatio victoriae gratulatioque ab Remis Labieno fieret. Hac fama ad Treveros perlata Indutiomarus, qui postero die castra Labieni oppugnare decreverat, noctu profugit copiasque omnes in Treveros reducit. Caesar Fabium cum sua legione remittit in hiberna, ipse cum tribus legionibus circum Samarobrivam trinis hibernis hiemare constituit et, quod tanti motus Galliae exstiterant, totam hiemem ipse ad exercitum manere decrevit. Nam illo incommodo de Sabini morte perlato omnes fere Galliae civitates de bello atque unde initium belli fieret explorabant nocturnaque in locis desertis concilia habebant. Neque ullum fere totius hiemis tempus sine sollicitudine Caesaris intercessit, quin aliquem de consiliis ac motu Gallorum nuntium acciperet. In his ab Lucio Roscio, quem legioni tertiae decimae praefe
Abbreviated transcription (Latin):
debat. omnib incolumibus copiis : eodem die
ad ciccronem peruenit. institutas turres. testu¬
dimes mumtionesq hostiũ admiratur. Legione
indicat qͣnto cum periculo et ꝗͣta cũ uirtute
res suit administrate. Cicerone pio eius meu¬
to legioneniq collandat. Centuriones singil¬
latim tribunosq militũ appellat. quoꝵ egie¬
gr̃am fuisse Uirtutem tertimonio ciceroris to¬
gnouerat. De casu Sabini et cotte certilst
Ex captiuis cognonit. Postero die contione hĩta
rem gestam proponit. milites consolatur et
confirmat. qd detrimentu culpa et temeritate
legati sit acceptũ. hoc equiore aĩo ferendũ docet.
qd̵ bñficio deoꝵ ĩ mortalui et Uirtute eoꝵ expi¬
ato incõmodo. neq hostibie diuturna letatio
neq ip̃is longior dolor reli quatur. Internu ad
labicnũ ꝑ remos incredibili celertate de Uicto¬
ria cesaris fama perfertur. ut cũ ab hibernis
ciceronis nullia passuũ abesset circiter Ix. eoq

Expanded text:
debat, omnibus suis incolumibus copiis eodem die debat, omnibus suis incolumibus copiis eodem die ad Ciceronem pervenit. Institutas turres, testudines munitionesque hostium admiratur; legione rebus, quanto cum periculo et quanta cum virtute res sint administratae. Ciceronem pro eius merito legionemque collaudat; centuriones singillatim tribunosque militum appellat, quorum egregiam fuisse virtutem testimonio Ciceronis cognoverat. De casu Sabini et Cottae certius ex captivis cognoscit. Postero die contione habita rem gestam proponit, milites consolatur et confirmat: quod detrimentum culpa et temeritate legati sit acceptum, hoc aequiore animo ferendum docet, quod beneficio deorum immortalium et virtute eorum expiato incommodo neque hostibus diutina laetatio neque ipsis longior dolor relinquatur. Interim ad Labienum per Remos incredibili celeritate de victoria Caesaris fama perfertur, ut, cum ab hibernis Ciceronis milia passuum abesset circiter LX, eoque
Abbreviated transcription (Latin):
Quibus ommbus rebus hostes ĩuitati. copias
traducunt. aciemqr ini quo loco constituũt. nr̃ĩs
etiam deductis de uallo propius accedunt. et
tela intra munitionem ex omnib partib conii.¬
ciunt. Preconibusq circũ missis pronũciari
uibent Seu quis gallus seu romanus Uelit añ
horam terciã ad se transire sine periculo licere
Post id tempiis non fore pt̃atem: ac sit̾ nr̃os cõ¬
tempserunt. ut obftructis in speciem portis sin¬
gulis ordimibus cespitũ qd eas non posse introru¬
pere uidebantur. Ali Uallũ manu scindere. alii
fosfas complere inciperent. Tunt cesar omnibus
portis eruptione facta: equitatu q emisso. celerit
hostes in fugam dat. Sic uti oĩo pugnandi tã
resistere nemo potuit: magnũ qr ex eis num oc¬
cidit. atq omnes armis ex uit. longiuis prosequi
Ueritus: qd silue paludesq intercedebant. neq
etiã paruulo detrimento illum locũ reliuqui ui¬

Expanded text:
Quibus omnibus rebus hostes invitati copias Quibus omnibus rebus hostes invitati copias traducunt aciemque iniquo loco constituunt, nostris vero etiam de vallo deductis propius accedunt et tela intra munitionem ex omnibus partibus coniciunt praeconibusque circummissis pronuntiari iubent, seu quis Gallus seu Romanus velit ante horam tertiam ad se transire, sine periculo licere; post id tempus non fore potestatem: ac sic nostros contempserunt, ut obstructis in speciem portis singulis ordinibus caespitum, quod ea non posse introrumpere videbantur, alii vallum manu scindere, alii fossas complere inciperent. Tum Caesar omnibus portis eruptione facta equitatuque emisso celeriter hostes in fugam dat, sic uti omnino pugnandi causa resisteret nemo, magnumque ex eis numerum occidit atque omnes armis exuit. Longius prosequi veritus, quod silvae paludesque intercedebant neque etiam parvulo detrimento illorum locum relinqui vi
Abbreviated transcription (Latin):
milliũ septemi: presertim nullis cũ impedimẽtis.
tũ angustiis Uiaꝵ ꝗ maxime potest ꝯtrahit. eo
consilio ut ĩ sumima cõtemptionẽ hostibus uẽĩat
Interimn speculatoribus ĩ omnes partes dimissis
explorat quo cõmodissimo itinere ualles transire
possit. Eo die paruulis equestrib preliis ad a¬
quã factis Utriq sese suo loco continent. galli
qd ampliores copias: que nondũ conuenerant
expectabant. Cesar si forte timoris simulatioẽ
hostes in suũ locũ elicere posset. ut citra ualle
pro castris prelio contenderet. si ĩd esticere non
posset. ut exploratis itineribus mnĩore cũ periclo
uallem riuũ qr transiret. Prima luce hostium
equitatus ad castra accedit. preliũ q cũ nr̃is
se qr in castra recipere iubet. sił ex onnub partib
castra altiore Uallo muniri portasq obstru:
atq in his administrandis rebus ꝗ̃ maxime cõcur¬
sari. et cum simulatione agi timoris iubet.

Expanded text:
milium septem praesertim nullis cum impedimentis, milium septem praesertim nullis cum impedimentis, tamen angustiis viarum quam maxime potest contrahit, eo consilio, ut in summam contemptionem hostibus veniat. Interim speculatoribus in omnes partes dimissis explorat quo commodissime itinere vallem transire possit. Eo die parvulis equestribus proeliis ad aquam factis utrique sese suo loco continent: Galli, quod ampliores copias, quae nondum convenerant, exspectabant; Caesar, si forte timoris simulatione hostes in suum locum elicere posset, ut citra vallem pro castris proelio contenderet, si id efficere non posset, ut exploratis itineribus minore cum periculo vallem rivumque transiret. Prima luce hostium equitatus ad castra accedit proeliumque cum nostriseque in castra recipere iubet, simul ex omnibus partibus castra altiore vallo muniri portasque obstrui atque in his administrandis rebus quam maxime concursari et cum simulatione agi timoris iubet.
Abbreviated transcription (Latin):
cognita ꝑ exploratores obsidionẽ relinquũt. ad
cesarem onmb copiis contendũt. he erant arma¬
toru circiter millia Ix. Cicero data facultate
gallũ ab codem Uertigone quem sapra demõstra¬
uinnus reperit. qui hr̃as ad cesarẽ deferat. huic
admonet iter caute/ diligenter q faciat pensclu¬
bit n lũs hostes ab se discessisse. onniẽ qr multi¬
tudinem ad cum conuertisle quib lr̃is circiter
media nocte cesar cesar oblatis. suos facit certio¬
res: eosq ad dimicandũ aĩo confirinat. Postera
die luco pͥma monet castra et circiter millia
passuũ quattuor progressus trans uallẽ et ruiũ
multitudinem hostiũ conspicatur. Erat magni
ꝑiculi res. tantulis copu iniquo loco dimicare.
tunt qui obsidione liberatũ ciccronem sciebat.
equo aĩo remittendũ de celeritate ex istimabat.
Consedit et ꝗ̃ equissimo loco potest castra com¬
nunit acq hec etsi erant exigua ꝑ se uix hom̃i

Expanded text:
cognita per exploratores obsidionem relinquunt, ad cognita per exploratores obsidionem relinquunt, ad Caesarem omnibus copiis contendunt. Hae erant armata circiter milia LX. Cicero data facultate Gallum ab eodem Verticone, quem supra demonstravimus, repetit, qui litteras ad Caesarem deferat; hunc admonet, iter caute diligenterque faciat: perscribit in litteris hostes ab se discessisse omnemque ad eum multitudinem convertisse. Quibus litteris circiter media nocte Caesar adlatis suos facit certiores eosque ad dimicandum animo confirmat. Postero die luce prima movet castra et circiter milia passuum quattuor progressus trans vallem et rivum multitudinem hostium conspicatur. Erat magni periculi res tantulis copiis iniquo loco dimicare; tum, quoniam obsidione liberatum Ciceronem sciebat, aequo animo remittendum de celeritate existimabat: consedit et quam aequissimo loco potest castra communit atque haec, etsi erant exigua per se vix hominum
Abbreviated transcription (Latin):
magnis itineribus in neruioꝵ fines: ibi ex captius
cognoscit que apud ciceroneni gerantur. ꝗntoq
inpericulo res sit. Tunc cuida ex equitibus gal¬
lis magnis preniis ꝑsuadet. uti ad ticeronẽ ẽpi¬
stolam deferat. hanc grecis conscriptã lr̃ mittit
ne intercepta epła nr̃a ab hostibus consilia cogno¬
scantur: si adme nõ possit. mouet ut tragulã
cum epła ad amentũ deligata intra muiitionẽ
castroꝵ abiiciat. In lris scribit se cũ legionibus
profectum celeriter affore. ortatur ait pristinã
Uintictem retineat. Gallus periculũ Ueritus. ut
erat preceptũ tragulã mittit. hec casu ad tur¬
rim adhesit. neqr ab nris biduo aĩaduersa. tercia
die a quoda milite conspicitur. de ipta ad ciccio¬
nem defertur. Ille perlectam in cõuentu militũ
recitat. maxima q om̃s leticia afficit. Tunc fu¬
mi incendioꝵ procul uidebantur. Que res õnẽ
dubitatione aduentus legionũ expulit. Gallire

Expanded text:
magnis itineribus in Nerviorum fines. Ibi ex captivis magnis itineribus in Nerviorum fines. Ibi ex captivis cognoscit, quae apud Ciceronem gerantur, quantoque in periculo res sit. Tum cuidam ex equitibus Gallis magnis praemiis persuadet uti ad Ciceronem epistolam deferat. Hanc Graecis conscriptam litteris mittit, ne intercepta epistola nostra ab hostibus consilia cognoscantur. Si adire non possit, monet ut tragulam cum epistola ad amentum deligata intra munitionem castrorum abiciat. In litteris scribit se cum legionibus profectum celeriter adfore; hortatur ut pristinam virtutem retineat. Gallus periculum veritus, ut erat praeceptum, tragulam mittit. Haec casu ad turrim adhaesit neque ab nostris biduo animadversa tertio die a quodam milite conspicitur, dempta ad Ciceronem defertur. Ille perlectam in conventu militum recitat maximaque omnes laetitia adficit. Tum fumi incendiorum procul videbantur; quae res omnem dubitationem adventus legionum expulit. Galli re
Abbreviated transcription (Latin):
bimne prefecit. legionemq attribuit. qd̾ ibi impedi¬
menta exercitus obsides ciuitatũ lr̃as publicas
fiumentuqr oẽ quod co tolerande hyemis causa
deuexerat: relinquebat. fabius ut imperatũ erat
non ita multũ moratus in itinere cũ legione occur¬
rit. Labienus interitu sabini et cede cohortiũ co¬
gnita. cũ om̃s ad eũ treueroꝵ copie uenissent:
Ueritus ne ex hibernis fuge simi lem profectionem
fecissent. ut hostiũ impetũ sustiere non posset:
presertim quos recenti Uic toria efferri sciret. Irãs
cesari dimittit: ꝗ̃nto cũ periculo legione ex hiber¬
nis educturus esset. rem gestã in eburonibus per¬
scribit. Docet onis peditatus equitatus q copias
Treueroꝵ tria millia passuũ longo ab sius castris
consedisse. Cesar consilio eius prodato: et si opiõe
triũ legionii deiectus ad duas redierat: tñ umĩ
coĩs salutis auxiliũ in celeritate ponebat. Uenit

Expanded text:
brivae praeficit legionemque attribuit, quod ibi impedibrivae praeficit legionemque attribuit, quod ibi impedimenta exercitus, obsides civitatum, litteras publicas frumentumque omne quod eo tolerandae hiemis causa devexerat relinquebat. Fabius, ut imperatum erat, non ita multum moratus in itinere cum legione occurrit. Labienus interitu Sabini et caede cohortium cognita, cum omnes ad eum Treverorum copiae venissent, veritus, si ex hibernis fugae similem profectionem fecisset, ut hostium impetum sustinere posset, praesertim quos recenti victoria efferri sciret, litteras Caesari remittit, quanto cum periculo legionem ex hibernis educturus esset; rem gestam in Eburonibus perscribit; docet omnes equitatus peditatusque copias Treverorum tria milia passuum longe ab suis castris consedisse. Caesar consilio eius probato, etsi opinione trium legionum deiectus ad duas redierat, tamen unum communis salutis auxilium in celeritate ponebat. Venit
Abbreviated transcription (Latin):
ad cesarem deferat. has ille m iaculo illigatas
effert. et gallus inter gallos sine ulla suspitios
Uersatus: ad cesarem ꝑuenit. ab eo de periculis
Ciceioiis legionisq cognoscitur. Cesar acceptis
litteris hora circiter dici xi. statim nũciũ in
bellonacos ad n. crassũ questorẽ mittit: Cuiꝰ
hiberna aberant ab eo nullia passuũ xxu. Iubet
media nocte legionem proficisci. celeriter q
ad se Uenire. Exit cum mintio crallus. Alteꝵ
ad g. fabiũ legatum mittit: ut ĩ atrebatũ
fines legionem adducat: qua sibi iter sit facien
dũ. Scribit labieno si rcipu. cõmodo facere
posset. cũ legione ad fines neruioꝵ Ueniat. Re¬
nquam partem exercitus. qd̾ paulo aberat longius. nõ
putat expectandã. Equites tirciter quadrigentos
ex proximis hiberme collegit. hora cuciter tercia
ab antecursoribus de crassi aduentu certior factus
eo die millia passuũ xx. procedit. Crassus samaro¬

Expanded text:
ad Caesarem deferat. Has ille in iaculo illigatas ad Caesarem deferat. Has ille in iaculo illigatas effert et Gallus inter Gallos sine ulla suspicione versatus ad Caesarem pervenit. Ab eo de periculis Ciceronis legionisque cognoscitur. Caesar acceptis litteris hora circiter XI diei statim nuntium in Bellovacos ad M. Crassum quaestorem mittit, cuius hiberna aberant ab eo milia passuum XXV; iubet media nocte legionem proficisci celeriterque ad se venire. Exit cum nuntio Crassus. Alterum ad Gaium Fabium legatum mittit, ut in Atrebatium fines legionem adducat, qua sibi iter faciendum sciebat. Scribit Labieno, si rei publicae commodo facere posset, cum legione ad fines Nerviorum veniat. Reliquam partem exercitus, quod paulo aberat longius, non putat exspectandam; equites circiter quadringentos ex proximis hibernis colligit. Hora circiter tertia ab antecursoribus de Crassi adventu certior factus eo die milia passuum XX procedit. Crassum Samaro
Abbreviated transcription (Latin):
uertit. illũ uo oscurant occisum gladio. Comi¬
nus rem gerit Uorenis. atq uno interfecto. reliqͦs
paulũ propellit. dũ cupidius iustat ĩ locũ deie¬
ctus inferiorem concidit. huic rursus circũ¬
uento fert subsidiũ pullo. atq anibo ĩcolumes
compluribus interfectis. sũma cũ laude sese intra
munitiones recipiunt. Sic fortuna ĩ cõtẽptiõe
et cortamine utrunq seruauit. ut alter alteri
posset uter utri Uirtuce anteferendus uiderctur.
Qto erat ĩ dies grauior atq asꝑior oppugnatie
et maxime qd magna parte nilitũ confecta uu¬
neribus: res ad paucitatem ꝑuenerat de fensorũ.
tur. Quoꝵ pars dep̃hensa in conspectu nostror
militũ cũ cuciatu necabantur. Erat Umis
intus neruius noĩe Uertico loco natus honesto.
qui aprima obsidione ad citeronem ꝑ fugerat.
suam q ci fidem prestiterat. hic seruo spe liber¬
tatis: magnisq persuadet prenius: ut litteras

Expanded text:
vertit: illum veruto arbitrantur occisum. Gladio commivertit: illum veruto arbitrantur occisum. Gladio comminus rem gerit Vorenus atque uno interfecto reliquos paulum propellit; dum cupidius instat, in locum deiectus inferiorem concidit. Huic rursus circumvento fert subsidium Pullo, atque ambo incolumes compluribus interfectis summa cum laude sese intra munitiones recipiunt. Sic fortuna in contentione et certamine utrumque versavit, ut alter alteri posset, uter utri virtute anteferendus videretur. Quanto erat in dies gravior atque asperior oppugnatio, et maxime quod magna parte militum confecta vulneribus res ad paucitatem defensorum pervenerat, tur; quorum pars deprehensa in conspectu nostrorum militum cum cruciatu necabatur. Erat unus intus Nervius nomine Vertico, loco natus honesto, qui a prima obsidione ad Ciceronem perfugerat suamque ei fidem praestiterat. Hic servo spe libertatis magnisque persuadet praemiis, ut litteras
Abbreviated transcription (Latin):
quina ante fercetur. omnibq annis de lotis sũmis
smiultatibi contendebant. Ex his pullo cũ acer¬
rime ad munitiones pugnaretur. quid dubitas iuꝗt
Uerone: aut queni locũ tuepro laude Uirtutis spectas:
hic dies de nr̃is controuersus iudicabit. hec dñ
dixisset procedit ex castris munitionẽsqr que parti
hostiũ confertissuma est uisa irrũpit. nec Uore¬
nus ꝗdem sese uallo continet : sed om̃i Ueritus
existimationem subsequitur. Tunc mediocri spa¬
cio relicto pullo pilũ in hostes immittit. atq
Unũ ex multitudinen procurrentẽ tanicit. Quo
ꝑcusso et exaĩato. hunc scutis proteguns. in ho
dant facultatem. Transfigitur scutũ pullomi
et Rerutũ in balteo defigitur. Auertit hiue casus
raginam et gladiũ educere conantis: dextrã mora¬
tur manũ. ipeditũq holtes circũsistunt. Suc¬
currit illi mimicus Uorenus: et laboranti subueĩt.
Ad hunc se confestim a pullone oĩs multitudo cõ¬

Expanded text:
quinam anteferretur, omnibusque annis de locis summis quinam anteferretur, omnibusque annis de locis summis simultatibus contendebant. Ex his Pullo, cum acerrime ad munitiones pugnaretur, "Quid dubitas," inquit, " Vorene? aut quem locum tuae probandae virtutis exspectas ? Hic dies de nostris controversiis iudicabit." Haec cum dixisset, procedit extra munitiones quaque pars hostium confertissma est visa irrumpit. Ne Vorenus quidem tum sese vallo continet, sed omnium veritus existimationem subsequitur. Mediocri spatio relicto Pullo pilum in hostes immittit atque unum ex multitudine procurrentem traicit; quo percusso et exanimato hunc scutis protegunt, in hosdi facultatem. Transfigitur scutum Pulloni et verutum in balteo defigitur. Avertit hic casus vaginam et gladium educere conanti dextram moratur manum, impeditumque hostes circumsistunt. Succurrit inimicus illi Vorenus et laboranti subvenit. Ad hunc se confestim a Pullone omnis multitudo con
Abbreviated transcription (Latin):
maxima q teloꝵ multitudine premerentur.
suaq impedinenta oĩa atq ommes fortuas
conflagrare intelligerent: nõ modo elemi¬
grandi causa de uallo decederet nemo: sed
pene ne respiceret ꝗdem quisꝗͣ ac tũ oñs
acerrime fortissimeqz pugnarent. Hic dies
nr̃is longe grauissimus fuit. sed tũ hunc
habuit euentum ut eo die mĩs maxinius
hostium uulneraretur atq interficeretur. ut se
sub ipso uallo confupauerant. recessũq primis
ultimi non dabant. paulum quidẽ intermissa Nlania
et quodã loco turri adancta et contingentũ uallũ. ter¬
cie cohortis centuriones ex eo quo ftabant loco recesse¬
runt: suosq oñĩs reuocauerunt: mitu rocibus ꝙ
hostes si introire uellent. uocare ceperunt. Quoꝵ
po gredi ausus est nemo. Tum ex oĩ parte ex lapi¬
dibus coniectis deturbati turrisq succensa est. E¬
rant in ea legione fortissimi uiri centuriones. qui
primis ordimbus appropinquarent.T. pullo et ⁊

Expanded text:
maximaque telorum multitudine premerentur maximaque telorum multitudine premerentur suaque omnia impedimenta atque omnes fortunas conflagrare intellegerent, non modo demigrandi causa de vallo decederet nemo, sed paene ne respiceret quidem quisquam, ac tum omnes acerrime fortissimeque pugnarent. Hic dies nostris longe gravissimus fuit; sed tamen hunc habuit eventum, ut eo die maximus numerus hostium vulneraretur atque interficeretur, ut se sub ipso vallo constipaverant recessumque primis ultimi non dabant. Paulum quidem intermissa flamma et quodam loco turri adacta et contingente vallum tertiae cohortis centuriones ex eo, quo stabant, loco recesserunt suosque omnes removerunt, nutu vocibusque hostes, si introire vellent, vocare coeperunt; quorum progredi ausus est nemo. Tum ex omni parte lapidibus coniectis deturbati, turrisque succensa est. Erant in ea legione fortissimi viri, centuriones, qui primis ordinibus appropinquarent, Titus Pullo e
Abbreviated transcription (Latin):
Sed mulla ferramentoꝵ copia que ad hũc usũ ido¬
nea gladiis cespites concidere: manib sarcu¬
lisq terrã ex haurire Uidebantur. Qua ꝗdẽ
ex re hoĩm multitudo cognoscipotuit. nam
minus horis tribus nuilliũ pedũ xx. ĩ cireuitũ
munitionẽ ꝑfecerunt: reliquisq diebus tur¬
res in altitudmẽ ualli . falces testudines qr
quas isdẽ captiui docuerant. parare ac face̾
ceperunt. Septimo oppugnationis die ma¬
⁊mio coorto uento feruentes fusili ex argilla
glanles fundis et ferue facta iacula in casas
que more gallico ftramentis erant tecte. iacere
ceperunt. hec celeriter ignem cõprehẽderũt
et uenti magnitudine in omnẽ locũ castrorũ
distulerunt. hostes maximo clamore sicuti
parta ia et explorata Uictoria: turres testu¬
dinelqr agere et scallis nallũ ascende̾ cepe¬
runt. Ac tanta militũ Uirtus atqz ea pre¬
sentia aĩ fuit: ut cũ ubiqr flama torrerẽt᷑

Expanded text:
sed nulla ferramentorum copia quae esset ad hunc usum idosed nulla ferramentorum copia quae esset ad hunc usum idonea, gladiis caespites circumcidere, manibus sagulisque terram exhaurire nitebantur. Qua quidem ex re hominum multitudo cognosci potuit: nam minus horis tribus milium pedum XV in circuitu munitionem perfecerunt reliquisque diebus turres ad altitudinem valli, falces testudinesque, quas idem captivi docuerant, parare ac facere coeperunt. Septimo oppugnationis die maximo coorto vento ferventes fusili ex argilla glandes fundis et fervefacta iacula in casas, quae more Gallico stramentis erant tectae, iacere coeperunt. Hae celeriter ignem comprehenderunt et venti magnitudine in omnem locum castrorum distulerunt. Hostes maximo clamore sicuti parta iam atque explorata victoria turres testudinesque agere et scalis vallum ascendere coeperunt. At tanta militum virtus atque ea praesentia animi fuit, ut, cum undique flamma torrerentur
Abbreviated transcription (Latin):
anibiorix cum Titurio egerat: cõmemorant.
ormiem esse ĩ armis galliã. germanos rhenũ
transisse. Cesaris reliquoꝵq hiberna oppugna¬
ri. Addunt etiã de sabini morte. Ambiorigẽ
ostentant fidei faciende causa. errare cos dicũt
si quicꝗ̃ ab his presidñ sperent: qui suis rebus
diffidant. sese tũ hoc esse in ciceronẽ poͫq ro
inueterascere consuetudinẽ nolint: Licere illis
inco lumibus ꝑ se ex hibernis discedere et ad q̃sꝯq
partes uelint sine metu proficisti. Cicero ad hec
Uira mõ rũdit. non esle consuetudinem po. roͥ
accipere ab hoste armato conditionem. Si ab ar¬
mis discedere uelint: le adiutore Utantur. le¬
gatos ad celarem mittant. sperare pro eius iu¬
sticia que petierint impetratunos. ab hac spe
repulsi neruni uallo pedũ ix. et fossa pedum
x. hiberna cingunt. hec et suꝑioꝵ annoꝵ
consuetudine ab nobis cognouerant. et quosdã
de exercitu habebant captiuos et ab his docebãt.

Expanded text:
Ambiorix cum Titurio egerat commemorant: Ambiorix cum Titurio egerat commemorant: omnem esse in armis Galliam; Germanos Rhenum transisse; Caesaris reliquorumque hiberna oppugnari. Addunt etiam de Sabini morte: Ambiorigem ostentant fidei faciendae causa. Errare eos dicunt, si quidquam ab his praesidi sperent, qui suis rebus diffidant; sese tamen hoc esse in Ciceronem populumquinveterascere consuetudinem nolint: licere illis incolumibus per se ex hibernis discedere et quascumque in partes velint sine metu proficisci. Cicero ad haec unum modo respondit: non esse consuetudinem populi Romani accipere ab hoste armato condicionem: si ab armis discedere velint, se adiutore utantur legatosque ad Caesarem mittant; sperare pro eius iustitia, quae petierint, impetraturos. Ab hac spe repulsi Nervii vallo pedum IX et fossa pedum XV hiberna cingunt. Haec et superiorum annorum consuetudine ab nobis cognoverant et, quosdam de exercitu habebant captivos, ab eis docebantur;
Abbreviated transcription (Latin):
tauerant. turres admodũ centu xx. excitant᷑
incredibili celeritate. que deesse oꝑi uidebant᷑
ꝑficiuntur. hostes postero die multo maioribr
coactis copnis castra oppugnant. fossam cõ¬
plent. cadem iõne qua pudie ab nrĩs resistitur.
hoc idem reliqui fit diebus et denicepe. milla
pars nocturni tp̃is ab labore intermittitur.
non egris non Uulneratis facultas quietis dat᷑.
Quecunq ad proximi diei oppugnatioriẽ opus
sunt. noctu comparantur. multe preuste su¬
des. magnus muraliũ piloꝵ mĩs institiuitur.
Turres contabulantur. pinne lorice q̃ ex cra¬
tibus ad texuntur. Ip̃e cicero cũ tenuissima
ualitudine esset: ne nocturuũ ꝗdẽ sibi tẽpus
ad quictem relinquebat: ut Utro militũ cõ¬
cursa ac uocib sibi parcere cogeretur. Tunt
duces pͥncipesqr neruioꝵ: qͥ aliquẽ sermonis
aditũ causamq amicicie cũ cicerone habebant :¬
colloqui se uelle dicunt. facta p̃tãte eadẽ que

Expanded text:
taverant, turres admodum CXX excitantur taverant, turres admodum CXX excitantur incredibili celeritate; quae deesse operi videbantur, perficiuntur. Hostes postero die multo maioribus coactis copiis castra oppugnant, fossam complent. Eadem ratione, qua pridie, ab nostris resistitur: hoc idem reliquis deinceps fit diebus. Nulla pars nocturni temporis ad laborem intermittitur; non aegris, non vulneratis facultas quietis datur. Quaecumque ad proximi diei oppugnationem opus sunt noctu comparantur; multae praeustae sudes, magnus muralium pilorum numerus instituitur; turres contabulantur, pinnae loricaeque ex cratibus attexuntur. Ipse Cicero, cum tenuissima valetudine esset, ne nocturnum quidem sibi tempus ad quietem relinquebat, ut ultro militum concursu ac vocibus sibi parcere cogeretur. Tunc duces principesque Nerviorum qui aliquem sermonis aditum causamque amicitiae cum Cicerone habebant colloqui sese velle dicunt. Facta potestate eadem quae
Abbreviated transcription (Latin):
centrones. grudios. Leuacos. plcumoximos gor¬
dumnos:. qui om̃s sub eoꝵ imperio sunt. ꝗnia¬
ximas manus possunt cogant. et de mmipiouiso
ad cicetonis hiberna aduolãt. Nondũ ad eũ fana
de Titurii morte ꝑlata. huic qͦ accidit qđ fuit
necesse ut nõ nulli mlites qui lignationis muniꝰ¬
tionisq causa in siluas discessissent. repentino eꝗ¬
tum aduentu interciperentur. his cirquẽtis:
magna manu eburones neruii aduatici atq hoꝵ
om̃i socui et clientes legionem oppugnare incipi¬
unt. nuĩ celeuter ad arma concurrut. uallum
conscendunt. Egne is diel sustentatur: qd onnnẽ
spem hostes in celeritate ponebant. atq hant
adepti uictoriã in ꝑpetuũ se fore uictores confi¬
debant. Mittuntur ad cesarem confestini ab
cicerone lr̃e magnis propositis prenuis si ꝑtu¬
lissent: obsessis om̃ib uns missi intercipiũt᷑.
Noctu ex materia quã munitionis causa compor¬

Expanded text:
Ceutrones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, GeiCeutrones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub eorum imperio sunt, quam maximas manus possunt cogunt et de improviso ad Ciceronis hiberna advolant nondum ad eum fama de Tituri morte perlata. Huic quoque accidit, quod fuit necesse, ut nonnulli milites, qui lignationis munitionisque causa in silvas discessissent, repentino equitum adventu interciperentur. His circumventis magna manu Eburones, Nervii, Aduatuci atque horum omnium socii et clientes legionem oppugnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt, vallum conscendunt. Aegre is dies sustentatur, quod omnem spem hostes in celeritate ponebant atque hanc adepti victoriam in perpetuum se fore victores confidebant. Mittuntur ad Caesarem confestim ab Cicerone litterae magnis propositis praemiis, si pertulissent: obsessis omnibus viis missi intercipiuntur. Noctu ex materia, quam munitionis causa compor
Abbreviated transcription (Latin):
An egre ad noctem oppugnationem sustmẽt :
noctu ad unũ oñis desperata salute se ipĩ intͤ¬
ficiunt. Pauci ex prelio lapsi incertis itinerib
ꝑ siluas ad T. labienũ legatũ in hberna per¬
ueniunt. atq eũ de rebus gestis certiorẽ faciũt.
hac rictoria sublatus anibiorix statini cũ eqͥ¬
tatu in aduaticos qui erant eius regni fini¬
timi. proficiscitur. neq noctẽ neq dien int̾¬
mittit. pedita tũ qr sese subsequi iubet. Re
demonstrata. aduaticisq concitatis postera
die in Neruios peruenit. hortatur qr ne suiꝰ ĩ
ꝑpetuũ liberandi atq Ucistendi romanos: pro
his quas acceperint iniuriis: occasionẽ dimit¬
tant. interfectos esse legates duos magnãq
partem exercitus interiisse demonstrat. nihil
esse negocii subito oppressam legionẽ q̃ cum
cicerone hyeniet interfici. se ad eã rem pro¬
fitetur ad iutorem. facile hac orõe neruiis ꝑ¬
suadet. Itaq confestim dimissis nũciis ad

Expanded text:
Illi aegre ad noctem oppugnationem sustinent; Illi aegre ad noctem oppugnationem sustinent; noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex proelio lapsi incertis itineribus per silvas ad Titum Labienum legatum in hiberna perveniunt atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac victoria sublatus Ambiorix statim cum equitatu in Aduatucos, qui erant eius regno finitimi, proficiscitur; neque noctem neque diem intermittit peditatumque se subsequi iubet. Re demonstrata Aduatucisque concitatis postero die in Nervios pervenit hortaturque, ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro eis quas acceperint iniuriis occasionem dimittant: interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demonstrat; nihil esse negoti subito oppressam legionem quae cum Cicerone hiemet interfici; se ad eam rem profitetur adiutorem. Facile hac oratione Nerviis persuadet. Itaque confestim dimissis nuntiis ad
Abbreviated transcription (Latin):
excedant. et cũ ambiorige una colloquãtur.
sperare ab co de sua ac militũ salute mipetrari
posse. Cotta se ad armatũ hostem iturũ negat
atq in co perseuerat. Sabinus quos ĩ pñcia tri¬
bunos militũ circũ se habeat. et primoꝵ ordinũ
centuriones se sequi iubet. et cũ propius ad am¬
biorigem accessisset. uissus arma abiicere imꝑatũ
facit: suis q ut idem faciant imꝑat. Interin
dũ de conditionib inter se agunt: largior q
consulto ab ambiorige iustituitur sermo: pau¬
latim circuuentus inter ficitur. Tum u̾o suo
more iuctoriã conclamant atq hululatũ tol¬
lunt: impetuq ĩ mos facto: ordines ꝑtur¬
bant. ibi q̃ I cotta pugnans interficitur
cum magna parte militum Reliqui se in castra
recipiunt᷑. Unde erant egressi. ex quib L. petro¬
sidius aquilifer cum magna multitudine ho¬
stium premeretur. aquila intra uallũ proiecit.
p̃e pro castris fortissime pugnans occiditur.

Expanded text:
excedant et cum Ambiorige una colloquantur: excedant et cum Ambiorige una colloquantur: sperare ab eo de sua ac militum salute impetrari posse. Cotta se ad armatum hostem iturum negat atque in eo perseverat. Sabinus quos in praesentia tribunos militum circum se habebat et primorum ordinum centuriones se sequi iubet et, cum propius Ambiorigem accessisset, iussus arma abicere imperatum facit suisque ut idem faciant imperat. Interim, dum de condicionibus inter se agunt longiorque consulto ab Ambiorige instituitur sermo, paulatim circumventus interficitur. Tum vero suo more victoriam conclamant atque ululatum tollunt impetuque in nostros facto ordines perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro castris fortissime pugnans occiditur.
Abbreviated transcription (Latin):
ti: multis Uulneribus acceptis resistebant. et
magna parte dii consumpta: cũ a prima luce ad
horam octauã pugnaretur: nihil qdͥ esset ip̃is
indignũ cõmittebant. Tum T. beluentio qui
supiore anno pͥmũ pilũ duxerat/ uiro forti et
magne auctoritatis Utiunq foeniur tragula trai¬
citur. Q lucanus eiusdẽ ordinis fortilsime pu-¬
gnans: dũ circũuento filio subuenit: interficit᷑.
L cotta legatus om̃s cohortes ordinesq adhortãs
in aduersum os funda uulneratur. his rebus
ꝑmotus Q. Titurius cũ procul ambiorigem suos
coortantem cõspexisset: interpretẽ suũ. En. põpe¬
iũ ad cum mitt̾it rogatũ ut sibi militib q par¬
cat. Ille appellatus rũdit si uelit secũ colloqͥ
licere sperare. a multitudine imietrari posse. qd
ad militum salutem ꝑtincat. ip̃i uo̾ inhil noci¬
tum iri inq eam rem se suam fidem interpone̾.
Ille cũ cotta saucio coĩcat si iudeatur pugnaut

Expanded text:
ti, multis vulneribus acceptis resistebant et ti, multis vulneribus acceptis resistebant et magna parte diei consumpta, cum a prima luce ad horam octavam pugnaretur, nihil quod ipsis esset indignum committebant. Tum Tito Balventio, qui superiore anno primum pilum duxerat, viro forti et magnae auctoritatis, utrumque femur tragula traicitur; Quintus Lucanius, eiusdem ordinis, fortissime pugnans, dum circumvento filio subvenit, interficitur; Lucius Cotta legatus omnes cohortes ordinesque adhortans in adversum os funda vulneratur. His rebus permotus Quintus Titurius, cum procul Ambiorigem suos cohortantem conspexisset, interpretem suum Gnaeum Pompeium ad eum mittit rogatum ut sibi militibusque parcat. Ille appellatus respondit: si velit secum colloqui, licere; sperare a multitudine impetrari posse, quod ad militum salutem pertineat; ipsi vero nihil nocitum iri, inque eam rem se suam fidem interponere. Ille cum Cotta saucio communicat, si videatur, pugna ut
Abbreviated transcription (Latin):
duce et fortuna deserebantur. tñ omnẽ soem
salutis in Uirtute ponebant. Et quotiens q̃qr
cohors procurrebat: ab ea parte magnus nũs
hostium cadebat. Qua re aĩaduersa ambio¬
rix pronũciari iubet: ut procul tela coniiciãt.
ne propius accedant. et quã in partẽ romani im¬
petum fecerint. cedant. Leuitate armoꝵ et
quottidiana exerci tatione inhil his noceri posse
rursus se ad signa recipientes insequantur. Quo
precepto ab his diligentissime obseruato. cũ q̃piã
cohors ex orbe excesserat. atq impetũ fecerat.
hostes nelocissime refugiebant. Interim eã par¬
tem nudari necesse erat: et ab latere aꝑto tela
recipi. Rursus cum in cũ locũ inde erant egressi
reuerti ceperant. et ab his qui cesserant. et ab his
qui proxime steterant. circuueniebantur. Si aut
locũ tenere uellent. nec uirtuti locus relinq̃ bat᷑
neq a tanta multitudine comecta tela conferti
uitare poterant. Iamen tot ĩcominodis cõflicta¬

Expanded text:
duce et a fortuna deserebantur, tamen omnem spem duce et a fortuna deserebantur, tamen omnem spem salutis in virtute ponebant, et quotiens quaeque cohors procurrerat, ab ea parte magnus numerus hostium cadebat. Qua re animadversa Ambiorix pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant levitate armorum et cotidiana exercitatione nihil eis noceri posse, rursus se ad signa recipientes insequantur. Quo praecepto ab eis diligentissime observato, cum quaepiam cohors ex orbe excesserat atque impetum fecerat, hostes velocissime refugiebant. Interim eam partem nudari necesse erat et ab latere aperto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erant egressi reverti coeperant, et ab eis qui cesserant et ab eis qui proximi steterant circumveniebantur; sin autem locum tenere vellent, nec virtuti locus relinquebatur, neque ab tanta multitudine coniecta tela conferti vitare poterant. Tamen tot incommodis conflicta
Abbreviated transcription (Latin):
agnũs minus facere: oĩa per se obire et ꝗd qͦq
loco faciendũ esset prouidere possent. iusserunt
pronũciari: ut impedimenta relinq̃rent: et in
orbem consisterent. Quod cõsiliũ etsi in eiusmõ
casu reprchendendũ non est. tũ ĩcõmode acci¬
dit. nã et nr̃is militibus spem minuit: et hoftel
ad pugnandũ alacriores effecit. qd̾ nõ sine sũ¬
mo timore et desperatione id factum uidebatur.
Preterca accidit qd̾ fieri necesse erat: ut hulgo
milites ab signis discederent. queq quisq coru
carissima haberet. ab impedimẽtis petere atqr
arripere properaret clamore et fletu oĩa repli¬
rentur. At barbaris consiliũ non defuit. Nani
duces eoꝵ tota acie prouũciare iusserunt. n
quis ab loco distederet. illoꝵ esse predã atq illis¬
reseruati quecunq romam reliquissent. Pronide
oĩa in uictoria posita existimarent. Erant et
Uirtute et mĩo pugnandi pares nr̃i: tãetsi ab

Expanded text:
agminis minus facile omnia per se obire et, quid quoque agminis minus facile omnia per se obire et, quid quoque loco faciendum esset, providere possent, iusserunt pronuntiare, ut impedimenta relinquerent atque in orbem consisterent. Quod consilium etsi in eiusmodi casu reprehendendum non est, tamen incommode accidit: nam et nostris militibus spem minuit et hostes ad pugnam alacriores effecit, quod non sine summo timore et desperatione id factum videbatur. Praeterea accidit, quod fieri necesse erat, ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complerentur. At barbaris consilium non defuit. Nam duces eorum tota acie pronuntiare iusserunt, ne quis ab loco discederet: illorum esse praedam atque illiervari quaecumque Romani reliquissent: proinde omnia in victoria posita existimarent. Erant et virtute et studio pugnandi pares; nostri, tametsi ab
Abbreviated transcription (Latin):
no fremitu uigiliis qr de profectione eoꝵ scuserũt
collocatis insidus bipartito in siluis opportuno lo¬
co atq occulto a millibus passuũ tirciter duob
romanoꝵ aduentu expectabant. et cũ se maior
pars agininis in magnã conuallem demisisset :
ex utraq patte eius Uallis subito se oftenderũt.¬
nouissimos premere et primos prohibere ascensu
atqr iniquissimo nr̃oꝵ loco preliũ cõmittere ce-¬
perunt. Tum demũ Titurius: qd̾ nihil ante pro¬
iudisset. trepidare et concursare. cohortes dispo¬
nere. hec tũ ip̃a timide. atq ut eũ oĩa de ficere
uiderentur: qd̾ plerunq his accidere consuenit:
qui ĩ ip̃o negocio consilui capere coguntur. At
cocta qui cogitasset hec posse itinere accidero atq
obeam causam profectionis auctor non fuisset.
nilla in re cõi falute deerat. et in appellandis
cohortandis qr mlitibus imꝑatoris. et in pugna
militis officia preftabat. Cum ꝑx lõgitud mem

Expanded text:
no fremitu vigiliisque de profectione eorum senserunt, no fremitu vigiliisque de profectione eorum senserunt, collocatis insidiis bipertito in silvis opportuno atque occulto loco a milibus passuum circiter duobus Romanorum adventum exspectabant, et cum se maior pars agminis in magnam convallem demisisset, ex utraque parte eius vallis subito se ostenderunovissimosque premere et primos prohibere ascensu atque iniquissimo nostris loco proelium committere coeperunt. Tum demum Titurius, qui nihil ante providisset, trepidare et concursare cohortesque disponere, haec tamen ipsa timide atque ut eum omnia deficere viderentur; quod plerumque eis accidere consuevit, qui in ipso negotio consilium capere coguntur. At Cotta, qui cogitasset haec posse in itinere accidere atque ob eam causam profectionis auctor non fuisset, nulla in re communi saluti deerat et in appellandis cohortandisque militibus imperatoris et in pugna militis officia praestabat. Cum propter longitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
longe ab ceteril. aut ferro aut fame intereant.
Consurgitur ex consilio cõprehendunt Ytrunq et
orant ne sua discessione et pertinacia rem ĩsũmũ
periculu deducant. facilem else rem seu maneant
seu proficistantur. si modo unũ om̃s sentiant: ac
probent. Contra in dissensione. millã se salutem
prospicere. Res disputatione ad mediã noctem
perducitur. Tandem dat cotta ꝑmotus manus. Su¬
perat sententia sabini. Pronũtiatur pͥma luce itu¬
ro. Consumitur Uigilus roliqua pars noctis: cũ
sua quisq miles cirꝯspiceret. ꝗd secũ portaret. ꝗd
ex instrumento hibernoꝵ relinquere cogeretur. oĩa
ecogitantur. quare nec sine periculo maneatur.
et laugore militum et uigiliis periculũ augeatur.
Prima luce sic ex castris proficiscuntur: ut quib
esset persuasum nõ ab hoste sed ab hoĩe amicissio
ambiorige consilui datũ. longissimo agim̃e maxi¬
misq impedimentis. At hottes postea ꝗ̃ ex noctur¬

Expanded text:
longe ab ceteris aut ferro aut fame intereant." longe ab ceteris aut ferro aut fame intereant." Consurgitur ex consilio; comprehendunt utrumque et orant, ne sua dissensione et pertinacia rem in summum periculum deducant: facilem esse rem, seu maneant, seu proficiscantur, si modo unum omnes sentiant ac probent; contra in dissensione nullam se salutem perspicere. Res disputatione ad mediam noctem perducitur. Tandem dat Cotta permotus manus: superat sententia Sabini. Pronuntiatur prima luce ituros. Consumitur vigiliis reliqua pars noctis, cum sua quisque miles circumspiceret, quid secum portare posset, quid ex instrumento hibernorum relinquere cogeretur. Omnia excogitantur, quare nec sine periculo maneatur, et languore militum et vigiliis periculum augeatur. Prima luce sic ex castris proficiscuntur, ut quibus esset persuasum non ab hoste, sed ab homine amicissimo Ambiorige consilium datum, longissimo agmine maximisque impedimentis. At hostes, posteaquam ex noctur
Abbreviated transcription (Latin):
certa re ambiorigem ad huuismõi consiliũ de¬
scendisse: suami sententiã in Utraq parte esse
tutam: si nihil esset durius: nullo cũ periculo
ad proxmiã legionem peruenturos. Si gallia
oĩs cum germanis consentiret: Unã esse ĩ ce¬
leritate positam salutem: Cocte quidẽ acq eoꝵ
qui dissentirent consilui quẽ haberet exitũ in quo
si presens periculũ non sit. at certa longniqua ob¬
sidione famel eslet timenda. has in Utraq par¬
te disputatione habita. cũ a cotta primis qr ordi¬
nibus acriter resisteretur: Uincite inquit si ita
uultis Sabimis. et ita clariore uoce. ut magna
pars militum ex audiret. Neq is sum ego inquit
qui grauissimo ex uobis mortis periculo terrear.
hi sapienter si grauius quid acciderit. abs tera¬
noneni deposcent. Qui si per te liceat perhendmo
die cũ proximis hiberns coniũcti. coc̃m cũ reliꝗs
belli casum sustineant: non reiecti et relegati

Expanded text:
certa re Ambiorigem ad eiusmodi consilium decerta re Ambiorigem ad eiusmodi consilium descendisse? Suam sententiam in utramque partem esse tutam: si nihil esset durius, nullo cum periculo ad proximam legionem perventuros; si Gallia omnis cum Germanis consentiret, unam esse in celeritate positam salutem. Cottae quidem atque eorum, qui dissentirent, consilium quem habere exitum? In quo si non praesens periculum, at certe longinqua obsidione fames esset timenda. Hac in utramque partem disputatione habita, cum a Cotta primisque ordinibus acriter resisteretur, " Vincite," inquit, " si ita vultis," Sabinus, et id clariore voce, ut magna pars militum exaudiret; "neque is sum," inquit, "qui gravissime ex vobis mortis periculo terrear: hi sapient; si gravius quid acciderit, abs te rationem reposcent, qui, si per te liceat, perendino die cum proximis hibernis coniuncti communem cum reliquis belli casum sustineant, non reiecti et relegati
Abbreviated transcription (Latin):
fortissime sustmuerunt. re frumẽtaria non pomi.
interea et ex prox imis hibernis et acesare conuen¬
tura subsidia. Postremo quid esset leuius aut tur¬
pius ꝗ̃ auctore hoste de sumis rebus capere consi¬
liũ. Contra ea Titurius scio facturos clamitabat.
cũ maiores manus hostiu adiunctis germani
conuenissent: aut cũ aliꝗd̃ calamitatis in pymis
hibernis esset acceptũ: breuẽ consulendi occasi¬
onem esse cesarem arbitrari profectũ in italiam
neq aliter Carmites interficiendi Tasgecñ cõsi¬
liũ fuisse capturos. neq eburones si ille adesset
tanta cotemptione nr̃a ad castra Uenturos esse.
nec hostẽs auctorem sed rem spectare: sub esse
rhemi magno esse germanis dolori Aronisti
mortem: et suꝑiores mr̃as uictorias. arde regal¬
liam tot contumeltis acceptis sub po. Ro: ĩpe¬
riũ redactam. suꝑiore gloria rei militaris ex¬
tincta. Postremo quis hoc sibi perluaderet sme

Expanded text:
fortissime sustinuerint: re frumentaria non premi; fortissime sustinuerint: re frumentaria non premi; interea et ex proximis hibernis et a Caesare conventura subsidia: postremo quid esse levius aut turpius, quam auctore hoste de summis rebus capere consilium? Contra ea Titurius sero facturos clamitabat, cum maiores manus hostium adiunctis Germanis convenissent, aut cum aliquid calamitatis in proximis hibernis esset acceptum. Brevem consulendi esse occasionem. Caesarem arbitrari profectum in Italiam; neque aliter Carnutes interficiendi Tasgeti consilium fuisse capturos, neque Eburones, si ille adesset, tanta contemptione nostri ad castra venturos esse. Non hostem auctorem, sed rem spectare: subesse Rhenum; magno esse Germanis dolori Ariovisti mortem et superiores nostras victorias; ardere Galliam tot contumeliis acceptis sub populi Romani imperium redactam superiore gloria rei militaris exstincta. Postremo quis hoc sibi persuaderet, sine
Abbreviated transcription (Latin):
re tutũ iter ꝑ fines daturũ. qd̾ cũ faciat et ci¬
uitati sese consulere qd inbernis leuetur. et cesari
pro eius meritis gratiã referre. Hac orõe habita
discedit ambiorix. Carpineuis et Iunius que audi¬
erunt. ad legato deferunt. Illi repentina re per¬
turbati. et si ab hoste dicebantur ea. tũ nõ negli¬
genda exiftimabant. maxime que hac re promo¬
uebantur. qd̾ ciuitatẽ ignobilẽ atq humilẽ eburo¬
nũ sua sponte cont᷑ po.ro. hellũ fãtere ausã uix
erat credendu. itaq ad consiliũ rem deferunt. ma¬
gna qi inter eos existit controuersia. Larũculeuis.
comppluresq tabum militu et primoꝵ ordimũ cen¬
turiones inhil temere agendu neq ex hiber nis
iuissu cesaris descedendir existimabant. Quãtasuis
magnal etia copias germanoꝵ sustineri posse mu¬
nitis hibernis dicebant. remesse testimonio. qd pri¬
mũ hostiũ impetu multis ultro uulneribus illate

Expanded text:
re tutum iter per fines daturum; quod cum faciat, et cire tutum iter per fines daturum; quod cum faciat, et civitati sese consulere, quod hibernis levetur, et Caesari pro eius meritis gratiam referre. Hac oratione habita discedit Ambiorix. Arpineius et Iunius, quae audierunt, ad legatos deferunt. Illi repentina re perturbati, etsi ab hoste ea dicebantur, tamen non neglegenda existimabant maximeque hac re permovebantur, quod civitatem ignobilem atque humilem Eburonum sua sponte populo Romano bellum facere ausam vix erat credendum. Itaque ad consilium rem deferunt magnaque inter eos exsistit controversia. Lucius Aurunculeius compluresque tribuni militum et primorum ordinum centuriones nihil temere agendum neque ex hibernis iniussu Caesaris discedendum existimabant: quantasvis magnas copias etiam Germanorum sustineri posse munitis hibernis docebant: rem esse testimonio, quod primum hostium impetum multis ultro vulneribus illatis