comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dit in sp̃u scõ. Alit eR. Iustificata ẽ sa¬
pientia ab õnib filiis suis. id est dĩ dis¬
pensatio atq doctrina quȩ suꝑb resis¬
tit humilib autẽ dat gram. iuste fe¬
cisse a fidelib suis cõpbata est. Ex qͦrũ
numero sunt & illi de quibus supra
dicit᷑ Et omnis popłs audiens & pu¬
blicani iustificauerunt dm̃ AmeN:

Expanded text:
dit, In Spiritu sancto. Aliter. Justificata est sadit, In Spiritu sancto. Aliter. Justificata est sapientia ab omnibus filiis suis, id est, Dei dispensatio, atque doctrina, quae superbis resistit, humilibus autem dat gratiam , juste fecisse, a fidelibus suis comprobata est. Ex quorum numero sunt et illi, de quibus supra dicitur: Et omnis populus audiens, et publicani justificaveru
Abbreviated transcription (Latin):
rũ & peccator. Sicut inqͥt it̃ sic & nunc:
utranq salutis uiã respuistis Nã qđ ait.
lam̃tauimꝰ & ñ plorastis. ad ioħem ꝑtinet.
cuiꝰ abstinenctia a cibis & potu luctum
poenitentiaȩ significabat. Qd aut̃ ait.
cantauimꝰ tibus̃ & non saltastis. ad ipsũ
lȩticiã regni figurabat. At illi nec hu¬
miliari cũ ioħe. nec cũ xp̃o gaudere uo¬
luert̃ dicentes illũ demoniũ habere. is¬
tũ uoracem & ebriosũ & amicum pu¬
blicanorum & peccatorum.
od autẽ subiungit. & iustificata est
sapientia ab oĩbus filuis suis. osten¬
dit filios sapientiȩ intelligere nec
in abstinendo nec in manducando esse
iusticiã. sed in ęquanimitate tolerandi
in opiã. & tẽꝑantia ꝑ abundantiã. non
se corrũpendi atq opportune sum̃di
uel ñ sumendi ea quors ñ usus sed con¬
cupiscentia rephendenda est. Non ÷ enĩ
regnũ esca & potꝰ. sed iusticia. & pax: &
gaudium. Et qr solent homines mul¬
tũ gaudere de carnalib epulis. addi¬

Expanded text:
 amicus. Sicut, inquit, tunc, sic et nunc utramque salutis viam respuitis. Nam quod ait: Lamentavimus, et non plorastis, ad Joannem pertinet, cujus abstinentia a cibis et potu luctum poenitentiae significabat. Quod autem ait: Cecinimus vobis, et non saltastis, ad ipsum laetitiam regni figurabat. At illi nec humiliari cum Joanne, nec cum Christo gaudere voluerunt, dicentes illum daemonium habere; istum voracem, et ebriosum, et amicum publicanorum et peccatorum. Quod autem subjungit: Et justificata est sapientia ab omnibus filiis suis, ostendit filios sapientiae intelligere nec in abstinendo, nec in manducando esse justitiam, sed in aequanimitate tolerandi inopiam, et temperantia per abundantiam non se corrumpendi, atque opportune sumendi, vel non sumendi ea quorum non usus, sed concupiscentia reprehendenda est. Non est enim regnum Dei esca et potus, sed justitia et pax, et gaudium. Et quia solent homines multum gaudere de carnalibus epulis, addi
Abbreviated transcription (Latin):
uestim̃tis indutũ: Ecce qͥ in ueste p̾ci¬
osa st̃ & in delicus. in domib regũ sunt
Camelors & enĩ pilis uestitꝰ ioħs fuisse
describit᷑. Non gͦ cȩlesti inqͥt sed t̃reno
regno militant ii qͥ ꝓ dõ ꝑpeti asꝑa fu¬
giunt. s solis exteriorib dediti p̃sentis
uitȩ molliciẽ & delectationẽ quęrunt.
Iemo gͦ existimet in luxu atq studio
uestiũ peccatũ deesse. qr si hoc culpa
non esset. nullo mͦ ioħem dñs de uestimenti
sutaspitate laudasset. Quãtiis hoc qđ ioħs
ñ esse uestitꝰ mollib dicit᷑ ꝑ significatio¬
nẽ intelligi & alit̃ potest. Mollib enim¬
ioħs uestitꝰ ñ fuit: qr uitia peccantium
ñ blandim̃tis fouit. sed uigore asꝑȩ inuec¬
tionis increpauit dicens Genimina uiꝑa¬
rũ qͥs uob demonstrauit fugere a uentura
ira  Sed qͥd ex istis uidere Prophetam᷑
ministeriũ ÷ uentura dicere. ñ etiam
dendo nunciabat. Hic est de qͦ scriptũ

Expanded text:
vestimentis indutum? Ecce qui in veste pretivestimentis indutum? Ecce qui in veste pretiosa sunt et deliciis, in domibus regum sunt. Camelorum etenim pilis vestitus Joannis fuisse describitur. Non ergo coelesti, inquit, sed terreno regno militant hi qui pro Deo perpeti aspera fugiunt, sed solis exterioribus dediti, praesentis vitae mollitiem et delectationem quaerunt. Nemo ergo existimet in luxu atque studio vestium peccatum deesse: quia si hoc culpa non esset, nullo modo Joannem Dominus de vestimenti sui asperitate laudasset. Quamvis hoc quod Joannes non esse vestitus mollibus dicitur, per significationem intelligi aliter potest. Mollibus enim vestitus non fuit, quia vitam peccantium non blandimentis fovit, sed vigore asperae invectionis increpavit dicens: Genimina viperarum, quis vobis demonstravit fugere a ventura ira ? Sed quid existis videre? prophetam? ministerium est ventura dicere, non etiam ddendo nuntiabat. Hic est de quo scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
mysteriũ nesciebat. & putabat ioħem
dubitare de xp̃o quẽ ipse monstrauerat.
ut intelligerent ioħem ñ sibi int̾rogas¬
se sed discipłis suis: dignis eũ laudib
accumulat. Quid ex istis in desertum
uidere ⁊ Arundinẽ uento moueriꝰ
Qđ uidelicet ñ asserendo. sed negando
intulit. Arundinẽ qͥppe mox ut aura
contigerit: in partẽ alterã flectit. et
qͥd ꝑ arundinẽ nͥ carnalis animꝰ desig¬
nat᷑: Qui mox cũ fauore uel detractio¬
ne tangit᷑ in partẽ qͣmlibet inclinat᷑.
Si enĩ ab humano ore aura fauoris flaue¬
rit: hilarescit. extollit᷑: totũq se qͣsi ad
gr̃am inflectit. Sed si inde uentꝰ detrac¬
tionis eruꝑit unde laudis aura ueniebat.
mox hc̃ qͣsi in partẽ alterã ad uim furoris
inclinat. Sed arundo uento agitata iołs
ñ erat: qͥa hc̃ nec blandũ grã. nec cuiꝰlibet
detractio asꝑũ faciebat. Nec ꝓsꝑa hunc
erigere. nec aduersa nouerant inclinare.
Sed qͥd existis uidere: Hominẽ mollib¬

Expanded text:
ciebat, et putabat Joannem dubitare de Christo, quem ipse monstraverat, ut intelligerent, Joannem non sibi interrogasse, sed discipulis suis, dignis eum laudibus accumulat. Quid existis in desertum? videre arundinem vento moveri? Quod videlicet non asserendo, sed negando intulit. Arundinem quippe mox, ut aura contigerit, in partem flectit. Et quid per arundinem, nisi carnalis animus designatur, qui mox fane tangitur, in partem quamlibet inclinatur. Si enim ab humano ore aura favoris flaverit, hilarescit, extollitur, totumque se quasi ad granam flectit; sed si inde ventus detractionis eruperit, unde laudis aura veniebat, mox hunc quasi ad partem alteram, ad vim furoris inclinat. Sed arundo vento agitata Joannes non erat, quia hunc nec blandum gratia, nec cujuslibet ira asperum faciebat, nec prospera hunc erigere, nec adversa noverant inclinare. Sed quid existis videre, hominem mollib
Abbreviated transcription (Latin):
ã unꝰquisq fideliũ in qͣntũ sufficit.
in qͣntũ gr̃am suꝑnę aspirationis ac¬
cepit: si a pͤuitate ꝓximũ reuocat.
si ex hortari ad bene oꝑandũ curat.
si ȩt̃nũ regnũ uel suppliciũ erranti
tionis impendit. ꝓfecto angłs ex istit.

Expanded text:
am unusquisque vestrum inquantum sufficit, inquantum gratiam supernae aspirationis accepit, si a pravitate proximum revocat, si exhortari ad bene operandum curat, si aeternum regnum vel supplicium erranti tionis
Abbreviated transcription (Latin):
zatꝰ in me. nͥ aꝑta uoce abiectionẽ mor¬
tis suȩ humilitatẽq signare: Ac si pa¬
tent̾ dicat. Mira qͥdẽ facio sed ab iecta p¬
peti ñ dedignor. Quia gͦ moriendo tẽ
subseqͦr: cauendũ ualde ÷ hominibus.
ne in me mortẽ despiciant: qͥ signa ue¬

Expanded text:
zatus in me, nisi aperta voce abjectionem morzatus in me, nisi aperta voce abjectionem mortis suae humilitatemque signare? Ac si patenter dicat: Mira quidem facio, sed abjecta perpeti non dedignor. Quia ergo moriendo te subsequor, cavendum valde est hominibus, ne in me mortem despiciant, qui signa ve
Abbreviated transcription (Latin):
sed ad uitandũ scandalũ nunciorum.
Euntes inqͥt renunciate ioħi qͣ uidistis
& audistis. qr cȩci uident claudi ãbu¬
lant. lepsi mundant᷑ surdi audiunt.
pauꝑes euangelizant᷑. Uel pauꝑes spu
uel certe opib pauꝑes. ut nulla int̾ nobi¬
les & ignobiles. inter diuites & egenos in
p̃dicatione distantia sit. Hȩc magistri
rigorẽ hȩc p̃ceptoris cõꝓbant ueritatẽ
qͣndo oĩs apud qͥa se saluari potest ȩqͣlis ÷
Qd autẽ ait & beatꝰ est quicunq ñ fuerit
scanda litatus in me & nuncios iohis
qͥ eũ esse xp̃m ñ crediderant ã ꝑfidiȩ
scandalo castigat. & eidẽ ioħi qđ qͥrebat
exponit. qi ds saluos faciendi & dñi¬
dñi exitus mortis. Uisis enĩ tot signis
tantisq uirtutib. ñ scandalizari
qͥsq potuit sed admirari. Sed infide¬
liũ mens graue in illo scandalũ ꝑtulit.
cũ eũ & post tot miracula morientẽ uidit.
Quid est gͦ dicere beatꝰ qͥ ñ fuerit scandali¬

Expanded text:
sed ad scandalum nuntiorum. sed ad scandalum nuntiorum. Euntes inquit renuntiate Joanni quae vidistis et audistis, quia caeci vident, claudi ambulant, leprosi mundantur, surdipauperes evangelizatos. Vel pauperes spiritu, vel certe opibus pauperes, ut nulla inter nobiles et ignobiles, inter divites et aegros, in praedicatione distantia sit. Haec magistri rigorem, haec praeceptoris comprobant veritatem, quando omnis apud eum qui salvari potest aequalis est. Quod autem ait: Et beatus qui non scandalizatus in me. Et nuntios Joannis, qui eum esse Christum non crediderant, a perfidiae scandalo castigat, et eidem Joanni quod quaerebat, exponit: quia Deus salvos faciendi, et Domini exitus mortis . Visis enim tot signis tantisque virtutibus, non scandalizari quisquam potuit, sed admirari. Sed infidelium mens grave in illo scandalum pertulit, cum eum et post tot miracula morientem vidit. Quid est ergo dicere, Beatus est qui non fuerit scandali
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ manifeste declarat. Uerũ qͥa man-¬
sit inuidiȩ liuor quȩ nequibat expel¬
li qͥd ꝓ eis corrigendis optimus
magister adhuc egerit attende.
Et conuocauit duos de discipłis suis ioħs.
& misit eos ad iħm dicens. Tues qͥ uen¬
turus es an aliũ expectamꝰ : Uidelicet
ut ꝑhanc saltẽ occasionẽ uidendo sig¬
na quȩ faciebat crederent in eũ & ma¬
gistro int̾rogante discerent. Ergo ñ ait.
tues qͥ uenisti sed tues qͥ uenturus es.
Et est sensus. Mando tͥ qr interficiendꝰ
ab herode & ad inferna descensurus
sũ. utrũ te & ad inferos debeã nunciare
qͥ nunciaui suꝑis. an ñ conueniat fi¬
lio dĩ ut gustet mortẽ & aliũ adhȩc
sacram̃ta missurus es IN ipsa aut̃
hora curauit multos a languoribus
& plagis & sp̃ualib malis: & cȩcis mul¬
tis donauit uisũ. Ioħs interrogauit ꝑ
discipłos. tu es qͥ uenturus es an alium
expectamꝰ xp̃c signa demonstrat ñ ad
ea respondens quȩ int̾rogatꝰ fuerat :

Expanded text:
 manifeste declarat. Verum, quia mansit invidia, livorque nequibat expelli, quid pro eis corrigendis optimus magister adhuc egerit, attende. Et convocavit duos de discipulis suis Joannes, et misit eos ad Dominum, dicens: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? Videlicet, ut per hanc saltem occasionem, videndo signa quae faciebat, crederent in eum, et, magistro interrogante, sibi discerent. Ergo non ait, Tu es, qui venisti, sed tu es, qui venturus es? Et est sensus: Manda mihi, quia interficiendus ab Herode, et ad inferna descensurus sum, utrum te et in inferis debeam nuntiarqui nuntiavi superis: an non conveniat Filio Dei ut gustet mortem, et alium ad haec sacramenta missurus es. In ipsa autem hora curavit multos a languoribus et plagis, et spiritibus malis, et caecis multis donavit visum. discipulos: Tu es, qui venturus es, an alium exspectamus? Christus signa demonstrat, non ad ea respondens quae interrogatus fuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
edificat ex ẽplo scandalizat: nec ipse reg¬
nũ dĩ intrat. nec eos qͥ potuert̃ intrarẽ
ꝓmutit. Qs hȩc ad illos diceret coe¬
ꝑunt pharisei & legis periti grauit᷑
audierint: ipsi testant᷑ qͥ tanco inco¬
nante turbine ñ ipsi resipiscere. sed
doctorẽ ueritatis insidus moliuntur
aggredi:
CAE

Expanded text:
aedificat exemplo scandalizat, nec ipse regaedificat exemplo scandalizat, nec ipse regnum Dei intrat, nec eos qui poterant intrare permittit. Cum haec ad illos diceret, coeperunt Pharisaei et legisperiti graviter audierint ipsi testantur, qui tanto intonante turbine non ipsi resipiscere, sed doctorem veritatis insidiis moliuntur aggredi. CA
Abbreviated transcription (Latin):
Quare a sanguine abel qͥ primꝰ martyri¬
ũ passus ÷ : mirũ ñ est. Sed quare usq
ad sanguinẽ ⁊ achariȩ quȩrendũ ÷ cũ
&̾ multi post eũ usq ad natiuitatẽ xp̃i.
& ipso mox nato in nocentes in bethleẽ
pueri sint ab hac generatione ꝑempti
Nisi forte qr abel pastor ouiũ. ⁊acharias
sacerdos fuit. & hic in cãpo. ille in atrio
tẽpli necatꝰ c̾: utriꝰq gradꝰ marty res
& laici scilicet & altaris officio manci¬
pati sub eoꝵ uoluit intimare uocabulo
Ie uobis legis peritis. qr tulistis clauẽ
scientiȩ. Ipsi ñ introistis. & eos qͥ intro¬
ibant ꝓhibiustis. Clauis scientiȩ hu¬
militas xp̃i ẽ: quã legis periti nec ipse
in lege &e ꝓpħis intelligere nec ab aliis
intełligiꝰ uolebant. Intrare enĩ est ñ eẽ.
ctentũ suꝑficiȩ litterȩ sedusq ad intel¬
ligentiȩ sacratioris archana penetrare.
A liter omis doctor qͥ auditores qͦs uerbo

Expanded text:
Quare a sanguine Abel qui primus martyriQuare a sanguine Abel qui primus martyrium passus est, mirum non est, sed quare usque ad sanguinem Zachariae, quaerendum est, cum et multi post eum usque ad nativitatem Christi, et ipso mox nato, innocentes in Bethleem pueri sint ab hac generatione perempti, nisi forte quia Abel pastor ovium, Zacharias sacerdos fuit, et hic in campo, ille in atrio templi necatus est, utriusque gradus martyres, et laici scilicet et altaris officio mancipati, sub eorum voluit intimare vocabulo. Vae vobis legisperitis, quia tulistis clavem scientiae, ipsi non introistis, et eos qui introibant prohibuistis. Clavis scientiae humilitas Christi est, quam legisperiti nec ipsi in lege et prophetis intelligere, nec ab aliis intelligi volebant. Intrare est enim, non esse contentum superficie litterae, sed usque ad intelligentiae sacratioris arcana penetrare. Aliter: Omnis doctor qui auditores quos verbo
Abbreviated transcription (Latin):
sept etiã apłica scriptura ꝓpħas ñ eos
solũ qͥ futurã xp̃i incarn̾ationẽ sed&
eos qͥ uentura cȩlestis regnigaudia p̃¬
dicent appellat̃ . ꝓpħȩ inꝗͥt duo aut
tres dicant & ceteri diuidicent. Sedne¬
qͣꝗͣ hos crediderĩ apłis in cathalogior¬
dine p̃ferendos. Ut inqͥrat᷑ sanguis
õiũ ꝓpħarũ qͥ effusus ÷ a consticutio¬
ne mundia generatione ista. Quęrit᷑¬
cũ & multi scõrs siue ante incarnati¬
onẽ seu post mortẽ resurrectionẽq
saluatoris ab aliis nationib int̾ ẽpti
& ipse dñs iudeis licet acclamantib
a nomano tam̃ p̃side romanisq militib¬
sit crucifipus. Sed moris ÷ scripturarũ.
duas sepe generationes hominũ bonoꝵ sci¬
licet malorsq cõputare. Hoc ẽ eois qͥ non
ex sanguinib neq ex uoluntatt carnis
& eors quib dr̃ uos ex patre diabolo es-¬
tis. Et alibi. Serpentes. generatio uiꝑarũ.
sanguine abel iusti usq ad sanguinẽ
tachariȩ qͥ perut int̾ altare & edẽ.

Expanded text:
tura prophetas non eos solum qui futuram Christi incarnationem, sed et eos qui ventura coelestis regni gaudia praedicent, appellat. Prophetae inquit duo aut tres dicant, et caeteri dijudicent. Sed nequaquam hos crediderim apostolis in catalogi ordine praeferendos. Ut inquiratur sanguis omnium prophetarum qui effusus est a constitutione mundi a generatione ista. Quaeritcum et multi sanctorum sive ante incarnationem, seu post mortem, resurrectionemque Salvatoris, ab aliis sunt nationibus interempti, et ipse Dominus Judaeis licet acclamantibus, a Romano tamen praeside Romanisque sit militibus crucifixus. Sed moris est Scripturarum duas saepe generationes hominum, bonorum scilicet malorumque computare, hoc est eorum qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate viri, quibus dicitur: Vos ex patre diabolo estis . Et alibi: Serpentes, generatio viperarum . A sanguine Abel usque ad sanguinem Zachariae, qui periit inter altare et aedem.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͦt int̾positis apud phariseũ prandere
rogatũ. Quȩ aut̃ sint illa matheus expli¬
cat. qͥ hoc dñi t̾minato sermone quẽ tam̃
partĩ breuiꝰ lucas. partĩ ꝓlixiꝰ cõmemo¬
rat: c̃tinuo subiunx̃. Adhuc eoloquente
ad turbas. ecce mat̾ eiꝰ & fr̃s stabant fo¬
ris quȩrentes loqui ei. Adhuc inqͥt eo lo¬
quente: ut intelligeres hȩc loquente
retulerat. & ueniunt inquit mat᷑ eiꝰ & fr̃s.
Lucas aut̃ ñ huiꝰ rei gestȩ ordinẽ cenuit
sed poccupauit. hoc ÷ recordatũ antea nar¬
rauit. Deniq hoc sic intposuit. ut solu¬
tũ appareat a nexu & suꝑiorũ & posteri¬
orũ. Itaq post qͣm nunciatis sibi foris
matre & fr̃ib ait qͥ enĩ fecerit uolunta¬
tẽ dĩ hic fr̃ms & sorormea & mat̾ est.
dat᷑ intelligi rogatꝰ pharisei intrasse c̃iuuium¬

Expanded text:
aliquot interpositis, apud Pharisaeum prandere aliquot interpositis, apud Pharisaeum prandere rogatum. Quae autem sint illa Matthaeus explicat, qui hoc Domini terminato sermone, quem tamen partim brevius Luca, partim prolixius commemorat, continuo subjunxit: Adhuc eo loquente ad turbas, ecce mater ejus et fratres stabant foris, quaerentes loqui ei. Adhuc, inquit, eo loquente, ut intelligeres, haec loquente retulerat: Et veniunt, inquit, mater ejus et fratres. Lucas autem non hujus rei gestae ordinem tenuit, sed praeoccupavit hoc, et recordatum ante narravit. Denique hoc sic interposuit, ut solutum appareat a nexu et superiorum et posteriorum. Itaque postquam nuntiatis sibi foris matre et fratribus ait: Qui enim fecerit voluntatem Dei, hic frater meus, et soror mea, et mater est , datur intelligi, roga
Abbreviated transcription (Latin):
tificate gͦ mẽbra ur̃a quȩ st̃ suꝑ t̾rã. forni¬
cationẽ. immundiciã. libidinẽ & cȩtera talie
Si gͥ ipse bonũ bona intentione patraueris.
ñ habens in tua conscientia aliꝗͣ partẽ te¬
nebrosȩ cogitationis etiã si contigerit ali¬
quẽ ꝓximors tua bona actione noceri. uer¬
bi gra. aut de peccunia qͣm a te indigens
& petens acceꝑat facere uel pati aliqͥd mali
aut de uerbo exhortationis qͦ errantẽ corri¬
gere uolebas forte ꝑniciosius errare. tuta¬
m̃ ꝓ tuo sĩplici & lucido corde & hic & in fu¬
turo lucis gr̃a donaberis. Hȩc contͣ hẏpo¬
chrisin phariseor subdole signa quȩren¬
tiũ specialit̃ dicta. nos iuxta sensũ mora¬
le generaliter instituant. iIII.¬
⁊ cũ loqueret᷑. rogauit illũ quidã pha¬
riseus ut pranderet apud se. Et ingres¬
sus recubuit. Consulte lucas ñ ait &e cũ
hȩc loqueret᷑ s cũ loqueret᷑ ut ostendat
eũ ñ statĩ finitis quȩ ꝓ posuerat uerbꝰ. s

Expanded text:
fornicationem, immunditiam, libidinem , et caetera talia. Si igitur ipse bonum bona intentione patraveris, non habens in tua conscientia aliquam partem tenebrosae cogitationis, etiamsi contigerit aliquem proximorum tua bona actione noceri, verbi gratia, aut de pecunia quam a te indigens et petens acceperat, facere vel pati aliquid mali, aut de verbo exhortationis quo errantem corrigere volebas, forte perniciosius errare, tu tamen pro tuo simplici et lucido corde et hic et in futuro, lucis gratia donaberis. Haec contra hypocrisin Pharisaeorum subdole signa quaerentium specialiter dicta, nos juxta sensum moralem generaliter instituant Et cum loqueretur, rogavit illum quidam Pharisaeus ut pranderet apud se, et ingressus recubuit. Consulte Lucas non ait, Et cum haec loqueretur, sed, Cum loqueretur, ut ostendat eum non statim finitis quae praeposuerat verbis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
erit. Si inqͥt pura rectaq intentione
quȩ potes agere bona studueris. lucis
ꝓfecto st̃ oꝑa qͤ facis. etiã si corã homi¬
nib imꝑfectionis aliqͥd habere uidean¬
t᷑. qm diligentib dm̃ oia cooꝑant᷑ bonũ.

Expanded text:
r. Si, inquit, pura rectaque intentione, quae potes, agere bona studueris, lucis profecto sunt opera quae facis, etiamsi coram hominibus imperfectionis aliquid habere videantur. Quoniam dilige
Abbreviated transcription (Latin):
eit̃. Sed ne istas elemosinas quȩ fiunt de
fructib t̾rȩ respuisse uideret᷑. hȩc autẽ
inqͥt oportuit facere id ÷ iudiciũ & cari¬
tatẽ dĩ ut & nos ueracit᷑ de nr̃a miseria
iudicantes. & dĩ caritatẽ quã donauit ip¬
se diligentes piȩ recteq uiuamꝰ iustũ iu¬
diciũ confitentes qͦ miseri effecti sumꝰ.
de qͦ dicit apłs. iudiciũ qͥdẽ ex uno in con¬
dẽnationẽ & magne caritatieiꝰ gr̃as agen¬
tes. De qͣ idẽ ipse dicit p̃dicator. Cõmendat

Expanded text:
erunt. Sed ne istas eleemosynas, quae fiunt de erunt. Sed ne istas eleemosynas, quae fiunt de fructibus terrae respuisse videretur, Haec autem, inquit, oportet facere, et judicium, et chariem, ut et nos veraciter de nostra miseria judicantes, et Dei charitatem quam donavit ipse diligentes, pie recteque vivamus justum judicium ejus confitentes quo miseri effecti sumus. De quo dicit Apostolus: Judicium quidem ex uno in condemnationem; et magnae charitati ejus gratias agent
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmiserantis dĩ miscdłiã requisiuimꝰ. ꝓpt̃¬
quẽ dileccionis ordinẽ dictũ ÷. Diliges
ꝓpt̃ ꝓximũ tuũ tanꝗͣ te ipsũ. Cũ gͦ ĩn¬
crepasset eos qđ forinsecus se lauabant.
intꝰ aut̃ rapina & iniqͥtate plenierant.
admonens qͣdã elemosina quã s̃ homo
debet pͥmitꝰ dare interiora mundare.
facere ñ curarent: ne illũ putarent eoꝵs
elemosinas ignorare. sed ue uob̾ inqͥt pha¬
riseis. Tanquã diceret. Ego quidẽ cõmo
sint õĩa : sed ue uob̾ qͥ decimatis mentã &
rutã & õne holus. Has enĩ noui elemosinas
urãs. ne de illis me uos nc̃ ad monuisse ar¬
bitremini. Et p̃teritis iudiciũ & carita¬
tẽ dĩ. qͣ elemosina possetis ab oĩ inqͥnam̃to
interiore mundari ut uob̾ munda essent
& corpora q̃ lauatis. Hoc ÷ enĩ õnia. & in te¬
riora scilicet & exteriora. sic̃ alibi legitur.
Mundatequȩ intꝰ st̃. & qͤ foris st̃ munda

Expanded text:
per miserantis Dei misericordiam requisivimus. Proper miserantis Dei misericordiam requisivimus. Propter dilectionis ordinem dictum est, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum. Cum ergo increpasset eos quod forinsecus se lavarent, intus autem rapina et iniquinate pleni essent, admonens quamdam eleemosynam, quam sibi homo debet primitus dare, et interiora mundare; facere non curarent, ne illum putarent eorum eleemosynas ignorare: Sed vae vobis, inquit, Pharisaeis. Tanquam diceret, Ego quidem cosint omnia. Sed vae vobis, quia decimatis mentham, et rutam, et omne olus. Has enim novi eleemosynas vestras ne de illis me nunc vos admonuisse arbitremini. Et praeteritis judicium et charitatem Dei: qua eleemosyna possetis ab omni inquinamento interiore mundari, ut vobis munda essent et corpora quae lavatis. Hoc est enim omnia, et interiora scilicet, et exteriora, sicut alibi legitur, Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda
Abbreviated transcription (Latin):
÷ maiꝰ qͣ ex corde dimitamꝰ qđ in nos qͥs¬
q: peccauit. An uͦ qđ ait. date elemosinã
& ecce oĩa munda st̃ uob̾ ita intellecturi
sumꝰ ut phariseis ñ habentib fidẽ. xp̃i
etiã si ñ in eũ crediderint nec renati
fuerint ex aqͣ & sp̃u sc̃õ. munda sint
oia tantũ si elemosinas dederint sic̃ qͥdã
eas dandas putant. cũ sint immundi om̃s
qͦs ñ mundat fides xp̃i. de qͦ scriptũ est¬
fide mundans corda eoꝵs. & et tam̃ uerũ
÷ qđ audierant. date elemosinã. & ecce oĩ¬
a munda st̃ uob̾. Qui enĩ uult ordinatẽ
dare elemosinã. a se ipso debet inciꝑe. &
eã sibi pͥmũ dare. Est enĩ elemosina opus
miscdiȩ. Uerissimeq dictũ ẽ. Miserere
animȩ tuȩ placens dõ ꝓ pt̃ hoc renascimͦ¬
ut dõ placeamꝰ. cui merito displicet qđ
nascendo contraximꝰ. Hȩc ÷ pͥmaelemosi¬
na qͣm nob̾ dedimꝰ. quõ nos ipsos miseros

Expanded text:
est majus qua ex corde dimittimus quod in nos quisest majus qua ex corde dimittimus quod in nos quisque peccavit. An vero quod ait: Date eleemosynam, et eccesumus, ut Pharisaeis non habentibus fidem Christi, etiamsi non in eum crediderint, nec renati fuerint ex aqua et Spiritu sancto, munda sint omnia, tantum si eleemosynas dederint, sicut quidam eas dandas putant, cum sint immundi omnes quos non mundat fides Christi, de qua scriptum est: Mundans fide cor eorum? Et tamen verum est quod audierant, Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Qui enim vult ordinate dare eleemosynam, a seipso debet incipere, et eam sibi primum dare. Est enim eleemosyna opus misericordiae, verissimeque dictum est: Miserere animae tuae placens Deo . Put Deo placeamus, cui merito displicet quod nascendo contraximus. Haec est prima eleemosyna, quam nobis dedimus, quoniam nos ipsos miseros
Abbreviated transcription (Latin):
duas tunicas det ñ habenti. Neq enĩ ita
facienda iubet᷑ elemosina ut te ipsũ con¬
sumas in opia: s ut tui corporis cura ex¬
pleta. in opẽ qͣntũ potes sustentes. Uel ita
re p̾occupatis. solũ remediũ restat date
elemosinã. Qui sermo ad oĩa quȩ utili mi¬
seratione fiunt ualet Non solũ enim
qͥ dat esurienti cibũ. sitienti potũ nudo ues¬
tim̃tũ. ꝑegrinanti hospitiũ & cȩt̾a huiꝰmo¬
di: uerũ etiã qͥ dat ueniã peccanti elemo¬
sinã dat. Et qͥ enĩdat uerbere in quẽ po¬
testas dat᷑ uel coercet aliqͣ disciplina. & ta¬
m̃ peccatũ eiꝰ qͦ ab illolȩsus aut offensus
: dimittit ex corde. uel orat ut ei dimit¬
tat᷑. ñ solũ in eo qđ dimittit atq orat.
uerũ etiã in eo qđ corripit. & aliqͣ em̃da¬
toria pena plectit. elemosinã dat: qr mi¬
scdđiã prȩstat. Multa itaq genera st̃ ele¬
mosinarũ. quȩ cũ facimꝰ adiuuam᷑: ut
dimittant᷑ nob̾ nr̃a peccata. Sed ea nichil

Expanded text:
duas tunicas, det non habenti . Neque enim ita facienda jubetur eleemosyna, ut teipsum consumas inopia, sed ut tui cura corporis expleta inopem quantum vales sustentes. Vel ita re praeoccupatis solum remedium restat, date eleemosynam. Qui sermo ad omnia quae utili miseratione fiunt, valet. Non solum enim qui dat esurienti cibum, sitienti potum, nudo vestimentum, peregrinanti hospitium, et caetera hujusmodi, verum etiam qui dat veniam peccanti, eleemosynam dat. Et qui emendat verbere in quem potestas datur, vel coercet aliqua disciplina, et tamen peccatum ejus quo ab illo laesus aut offensus est, dimittit ex corde, vel orat ut ei dimittatur, non solum in eo quod dimittit atque orat, verum etiam in eo quod corripit et aliqua emendatoria poena plectit, eleemosynam dat, quia misericordiam praestat. Multa itaque genera sunt eleemosynarum, quae cum facimus, adjuvamur ut dimittantur nobis nostra peccata, sed ea nihil
Abbreviated transcription (Latin):
Utinã dirigant᷑ uiȩ meȩꝰ. ad custodiendas
iustificationes tuas. Tc̾ ñ confundar. dũ
respicio inoĩa mandata tua. Ex ille ait.
Ctͣlegis peritis ue. qͥ oneratis homines one¬
rib quȩ portari ñ possunt. & ipsi uno
digito ur̃o ñ tangitis sarcinas. Non posst̃
onera legis portari. eomͦ qͦ isti legis periti
hȩc imponebant hominib. Unde recte au¬
diunt. qđ sarcinas eiꝰ uno digito ñ tange¬
rent. hoc ÷ ne in minimis quidẽ eã ꝑfice¬
rent. quã se contra morẽ patrũ sine fide
tradere p̾sumebant. Atq idõ iugũ xp̃i
suaue & sarcinã eiꝰ leuẽ ubi requies est
animarũ ꝓcul abicere & ext̾minare tẽp¬
tabant. cũ scriptũ sit: iustus aut̃ exfide
uiuit. Et apłs petrus. us qͥ credentes ex

Expanded text:
Utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas, tunc non confundar dum respicio in omnia mandata tua. At ille ait: Et vobis legisperitis vae, qui oneratis homines oneribus quae portari non possunt, et ipsi uno digito vestro non tangitis sarcinas. Non possunt onera legis portari eo modo quo isti legisperiti haec imponebant hominibus. Unde recte audiunt quod sarcinas ejus uno digito non tangerent, hoc est ne minimis quidem eam perficerent, quam se contra morem patrum sine fide tradere praesumebant, atque ideo jugum Christi suave et sarcinam ejus levem, ubi requies est animarum, procul abjicere et exterminare tentabant, cum scriptum sit: Justus autem ex fide vivit . Et apost
Abbreviated transcription (Latin):
dñi io credimꝰ saluari quẽ ad modũ ae ipsi
e uob qͥ edificatis monum̃ta ꝓpħarũ
patres aut̃ ur̃i occidert̃ illos Non monu¬
facta qui hos occidert̃ arguebant sed
torquebant. eadẽ uidelicit ipsi qͤ in pa¬
rentib dã nabat᷑ agentes.
rofecto testificamini qđ consentitis
oꝑib patrũ ur̃ors. quõ quidẽ ipsi eos oc¬
ciderunt. uos aut᷑ ȩdificatis eor sepulchra.
Simulabant qͥdẽ se ob fauorẽ uulgi cap¬
tandũ. patrũ suors horrere ꝑfidiam.
memorias ꝓpħarũ qͥ ab eis occisi sunt
micidarũ & ad suȩ dãnationis augm̃tũ
scientes peceare declarant. U Nds̃ rec¬
te subiungit᷑. Propterea & sapien¬
tia dĩ dix̃. Mittã ad illos ꝓpħas & apłos.¬
& ex illis occident & ꝑsequent᷑. Sapien¬
tiã dĩ se ipsũ dicit. Ip̃se ÷ enĩ dĩ uirtus.
& dĩ sapientia. sic̃ apłs docet. Deniq in
matheo ita habes. Idõ ecce ego muto ad
uos ꝓpħas. & sapientes & scribas. Si aut̃
misit. cessent heretici xp̃o ex uirgine

Expanded text:
credimus salvari, quemadmodum et illi . Vae vobis qui aedificatis monumenta prophetarum, patres autem vestri occiderunt illos. Non monufacta qui hos occiderunt arguebant, sed torquebant, eadem videlicet ipsi quae in parentibus damnabant agentes. Profecto testificamini quod consentitis operibus patrum vestrorum. Quoniam quidem ipsi eos occiderunt, vos autem aedificatis eorum sepulcra. Simulabant quidem se, ob favorem vulgi captandum, patrum suorum horrere perfidiam, memorias prophetarum qui ab eis occisi sunt micidarum et ad suae damnationis augmentum scientes peccare declarant. Unde recte subjungitur: Propterea et sapientia Dei dixit: Mittam ad illos prophetas et aposet persequentur. Sapientiam Dei seipsum dicit, ipse est enim Dei virtus et Dei sapientia, sicut Apostolus docet . Denique in Matthaeo ita habes: Ideo ecce ego mitto ad vos prophetas, et sapientes et scribas. Si autemmisit, cessent haeretici Christo ex Virgine
Abbreviated transcription (Latin):
tationes & ipsas etiã cordis intentiõnes
mundare & castigare meminerint.
N ã seq̃r. IucERNa corporis cui: est
ocłs tuus. Corpus qͥppe dicit. oꝑa quȩ
palã cunctis apparent. ꝯcłm uͦ. ipsam
m̃tis intentionẽ ꝗͤ oꝑat᷑. & de cuiꝰ me¬

Expanded text:
tationes et ipsas etiam cordis intentiones tationes et ipsas etiam cordis intentiones mundare et castigare meminerint; nam sequitur: Lucerna corporis tui est oculus tuus. Corpus quippe dicit opera quae palam cunctis apparent, oculus vero ipsam mentis intentionem operatur, et de cu
Abbreviated transcription (Latin):
let sapientia cauet.
omo luceRNã accendit & in abscon¬
dito ponit. neq sub modio. De se ip¬
so dñs hec loqr ostendens & si supra
dixerit nullũ generationi neqͣm nͥ
signũ ionȩ dandũ neqͣquã tam̃ lucis
suȩ claritatẽ fidelib occultandã. Ipse
qͥppe lucernã accendit. qͥ testã hu¬
manȩ naturȩ flãma suȩ diuinitatis
impleuit. Quã ꝓfecto lucernã nec creden¬
tib abscondere nec modio supponere. hoc
est sub m̃sura legis includere uel intͣ uniꝰ
udeȩ gentis t̃minos uoluit cohibere.
Sed suꝑ candelabrũ inqͥt. ut qͥ ingredi¬
unt᷑ lum̃ uideant. Cande labrũ ȩccłã
dicit. Cui lucernã suꝑ posuit. qr nr̃is in
frontib fidẽ suȩ incarnationis affixit.
ut qͥ eccłã fidelit̾ ingredi uoluerint.
lum ueritatis palã queant intueri.
Qua sententia uideors qͦq ꝓceres c̾dẽnat.
qͥ signa quȩrentes exteriꝰ aꝑtã lucis ia¬
nuã noluerint intrare credendo. Deni¬
q p̾cepit ne oꝑa tantũmͦ. sed & cogi¬

Expanded text:
let, sapientia cavet. Nemo lucernam accendit et in abscondito ponit, neque sub modio. De seipso Dominus haec loquitur, ostendens etsi supra dixerit nullum generationi nequam nisi signum Jonae dandum, nequaquam tamen lucis suae claritatem fidelibus occultandam. Ipse quippe lucernam accendit, qui testam humanae naturae flamma suae divinitatis implevit. Quam profecto lucernam nec credentibus abscondere, nec modio supponere, hoc est sub mensura legis includere, vel intra unius Judaeae gentis terminos voluit cohibere. Sed supra candelabrum, inquit, ut qui ingrediuntur, lumen videant. Candelabrum Ecclesiam dicit, cui lucernam superposuit, quia nostris in frontibus fidem suae incarnationis affixit, ut qui Ecclesiam fideliter ingredi voluerint, lumen veritatis palam queant intueri. Qua sententia Judaeorum quoque proceres condemnat, qui signa quaerentes exterius, apertam lucis januam noluerint intrare credendo. Denique praecipit ne opera tantummodo, sed et cogi
Abbreviated transcription (Latin):
Sec aut̃ oportuit facere & illa ñ omitere.
id ÷ elemosinã fructuũ t̾renoꝵ. Non gͦ
se fallant qͥ ꝑ elemosinas qͣslibet largis¬
simas fructuũ suoꝵ. uel cuiꝰq pecuniȩ
impunitatẽ se emere existimant in faci¬
nors immanitate ac flagitioꝵ neqͥcia
ꝑmanendi. Ue uob̾ phariseis qͥ diligi¬
tis primas cathedras in synagogis & sa¬
lutationes in foro. Ue nob miseris ad qͦs
phariseoꝵ uitia tͣnsiert̃. qͥ breue & incer¬
cũ uitȩ nr̃ȩ curriculũ qͦ peccata humili¬
t̃ plangere debueramꝰ: ꝓprio reatu in¬
uicẽ suꝑbe certando peccatis ãpliꝰ onera¬
re ñ metuimꝰ. Ue uob qͥ estis ut monu¬
m̃ta quȩ ñ apparent. & homines ambu¬
lantes supͣ nesciunt. Et hac suꝑstitionẽ
phariseors sententia redarguit. qͥ foris
speciẽ recgȩ doctrinȩ p̃tendunt intꝰ uͦ quid
foeditatis gerant occultant. Instar monum̃¬
tors quȩ cũ suꝑficiẽ t̾rȩ cõmunis ostentent:
intꝰ uermescentiũ st̃ cadauerũ plena foctore.

Expanded text:
uit facere, et illa non omittere, id est, eleemosynas fructuum terrenorum. Non ergo se fallant qui per eleemosynas, quaslibet largissimas fructuum suorum vel cujusque pecuniae impunitatem se emere existimant, in facinorum immanitate, ac flagitiorum nequitia permanendo. Vae vobis Pharisaeis, qui diligitis primas cathedras in synagogis et salutationes in foro. Vae nobis miseris, ad quos Pharisaeorum vitia transierunt, qui breve et incertum vitae nostrae curriculum quo peccata humiliter plangere debueramus, pro prioratu invicem superbe certando peccatis amplius onerare non metuimus. Vae vobis qui estis ut monumenta quae non parent, et homines ambulantes supra, nesciunt. Et haec superstitionem Pharisaeorum sententia redarguit, qui foris speciem rectae doctrinae praetendant, intus vero quid foeditatis gerant, occultent, instar monumentorum, quae cum superficiem terrae communis ostentent, intus vermescentium sunt cadaverum plena fetore.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ comedunt. Et ait dñs ad illũ. Nc̃ uos
pharisei. qđ deforis ÷ calicis & catini mun¬
datis. Qd aut̃ intꝰ .ẽ ur̃m. plenũ ÷ rapina
& iniqͥtate. Et marcꝰ quidẽ refert eos bap¬
tismata calicũ & urceors. lectoꝵq & era¬
m̃toꝵs obseruare solitos. Sed magis sub no¬
mine uasors ipsi m̃daci & simulationis
arguunt᷑. qđ aliud ostentent hominib fo¬
ris: aliud domi agant. Formã pietatis ha-¬
bentes extrinsecus. s intꝰ uitior sorde de¬
formes. Wlt enĩ dñs explicare latiꝰ qͦ supꝰ
breuit᷑ de mundando cordis ocło ꝓtulerat.
Etolti nonne qͥ fecit qđ deforis ÷ etiam
d qđ deintꝰ est fecit: Qui inqͥt utranq
hominis naturã fecit utranq mundari
desiderat. Hoc contͣ manicheos qͥ animam
tantũ a dõ. carnẽ uͦ putant a diabolo creatã.
Hoc contra illos qͥ corporalia peccata. forni¬
cationẽ uidelicet immundiciã. libidinẽ.
furtũ rapinã. & cȩt̾a talia. qͣsi grauissima
hoc ÷ amaritudinẽ irã indignationẽ.

Expanded text:
os Pharisaei quod de foris est calicis et catini mundatis. Quod autem intus est vestrum, plenum est rapina et iniquitate. Et Marcus quidem refert eos baptismata calicum et urceorum lectorumque et aeramentorum observare solitos, sed magis sub nomine vasorum ipsi mendacii simulationis arguuntur, quod aliud ostentent hominibus foris, aliud domi agant, formam pietatis habentes extrinsecus, sed intus vitiorum sorde deformes. Vult enim Dominus explicare latius quae supra breviter de mundando cordis oculo protulerat. Stulti, nonne qui fecit quod deforis est, etiam id quod deintus est fecit? Qui, inquit, utramque hominis naturam fecit, utramque mundari desiderat. Hoc contra Manichaeos, qui animam tantum a Deo, carnem vero putant a diabolo creatam. Hoc contra illos qui corporalia peccata, fornicationem videlicet, immunditiam, libidinem, furtum, rapinam et caetera talia, quasi gravissima hoc est amaritudinem, iram, indignationem,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ alibi p̾ciperet ne iusticiã nr̃am corã
hominib faciamꝰ: in eiꝰdẽ definitione ie¬
uiniũ tantũ & elemosinã atq orationem
subiunxit. triplici scilicet hostis telo totidẽ
arma defensionis opponens. uti ieiunio
concupiscentia carnis. ele. hosinis auaricia.
precib iactantia oppellat᷑ meritors.
Iȩc de principus euangelistȩ dispensatio¬
nis uno libello dixisse sufficiat. Uerum
quȩ sequunt᷑ gesta uel dicta saluatoris:
non solũ nr̃ȩ quieti sed & legentiũ cõmmo¬
do consulentes. ab alio magis intueamur
exordio. Nescio eniꝰ quomodo ut augusti¬
nus ait. ita libri termino reficitur lec¬
toris intentio: sicut labor utatori s̾
hospitio.::

Expanded text:
ram coram ram coram hominibus faciamus, in ejusdem definitione jejunium tantum, eleemosynam atque orationem subjunxit, triplici, scilicet, hostis telo totidem arma defensionis opponens, ut jejunio concupiscentia carnis, eleemosynis avaritia, precibus jactantia pellatur meritorum. Haec de principiis evangelicae dispensationis uno libello dixisse sufficiat, verum quae sequuntur gesta vel dicta Salvatoris, non solum nostrae quieti, sed et legentium commodo consulentes, ab alio magis intueamur exordio. Nescio quo enim modo, ut Augustinus ait, ita libri termino reficitur lectoris intentio, sicut labor viatoris hospitio.
Abbreviated transcription (Latin):
uiuit homo. s in oni uerbodi. Uerũ mul¬
t concupiscentia carnis deuicta: mox
auaricia pulsant᷑ & aliqͦtiens etiã suipan¬
t᷑ adeo ut ꝓ oblatis munerib diabolũ
adorare ñ metuant: quoꝵs ubi pluri¬
mi continentiã laudant maiores etiã
ꝑsonȩ honorant. dona tribuuat: fit ut
uoluptatũ uictores phylargiria uincan¬
cunt ñ modo ñ execrent᷑ ꝙ arguant.
sed & flexa ceruice adorent & suscipi¬
ant. Unde dicit apł̃s auariciã simula¬
uatoris ex ẽplo triũpharent. dñm uide¬
licet dm̃ suũ ad orando & ꝓȩt̾nis gaudus
uirib extollat. ut qͣsi in uirtutũ culmine
positos. ulteriꝰ se iã cadere ñ posse presumant̃
Et hoc plane curiosis ocłis dm̃ tẽptare est:
de suis quẽpiã meritis głari. cont᷑ hoc qđ
ipse fidẽ discipłis augens ait. cũ feceritis
onia quȩ p̃cepta st̃ uob: dicite. Serui in u¬
tiles sumꝰ. quȩ debiumꝰ facere faecimꝰ. Qui¬

Expanded text:
vivit homo, sed in omni verbo Dei . Verum mulvivit homo, sed in omni verbo Dei . Verum multi, concupiscentia carnis devicta, mox avaritia pulsantur, et aliquoties etiam superantur, adeo ut pro oblatis muneribus diabolum adorare non metuant. Quorum ubi plurimi continentiam laudant, majores etiam personae honorant, dona tribuunt, fit ut voluptatum victores philargyria vincancunt, non modo non exsecrentur et arguant, sed et flexa cervice adorent et suspiciant. Unde dicit Apostolus avaritiamvatoris exemplo triumpharint, Dominum, videlicet, Deum suum adorando, et pro aeternis gaudiis viribus extollat, ut quasi in virtutum culmine positos ulterius se jam cadere non posse praesumant. Et hoc plane curiosis oculis Deum tentare est, de suis quempiam meritis gloriari. Contra hoc quod ipse fidem discipulis augens ait: Cum perfeceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus, quae debuimus facere fecim
Abbreviated transcription (Latin):
cludunt᷑. Primꝰ inqͥt dixit. Uillã emi &
necesse habeo exire & uidere illã. Et alter
dix Iuga bou̾ emi qͥnq & eo ꝓbare illa.
Et aliꝰ dixit. Uxorẽ duxi& idõ ñ possũ ue¬
nire. Uxoris qͥppe appetitꝰ sic̃ &e gula ad
concupiscentiã carnis ꝑtinet: uillȩ emp¬
tio quȩ auaritia ñ caret. ad suꝑbia uicȩ
respicit. ꝓbatio qͥnq iugoꝵ id ÷ corpo¬
raliũ rerũ curiositas quȩ ẽ uana gła.
ad concupiscentiã refert᷑ ocłors. Nã ꝑ ocłos.
curiositas maxime p̾uidet᷑ Ethis quidẽ
dñs quasi fortior facie ad facie tẽptatꝰ
nosuͦ cũ & ipsi ꝑcepto baptismate gr̃am̃
qͣdragesimale suscipimꝰ. id ÷ ab illecebris
scłarib toto uitȩ nix tẽpore continere
disponimꝰ uel tacitis appetim᷑ insidiis:
uel aliquando etiã ꝓximi ore pulsamur
Qui cũ blandiens dicit homo fortis es: man¬
duca & bibe. & similis mane: uidendum
est ne nob serpentis antiqui nesciꝰ uene¬
na ꝓpinet. dicendũq Non in pane sol&

Expanded text:
nquit, dicit: Villam emi, et necesse habeo exire, et videre illam. Et alter dixit: Juga boum emi quinque, et eo probare illa . Et alius dixit: Uxorem duxi, ideo non possum venire. Uxoris quippe appetitus sicut et gula ad concupiscentiam carnis pertinet. Villae emptio quae avaritia non caret, ad superbiam vitae respicit. Probatio quinque jugorum, id est, corporalium rerum curiositas, quae est vana gloria, adcuriositas praevalet. Et his quidem Dominus quasi fortior facie ad faciem tentatur; nos vero cum et ipsi, percepto baptismate gratia quadragesimale suscipimus, id est, ab illecebris saecularibus toto vitae nostrae tempore continere disponimus, vel tacitis appetimur insidiis, vel aliquando etiam proximi ore pulsamur. Qui cum blandiens dicit: Homo fortis es, manduca et bibe, et similis mane, videndum est ne nobis serpentis antiqui nescius venena propinet, dicendumque: Non in pane solo
Abbreviated transcription (Latin):
saria testimonia ex deuteronomio tan¬
tũ ꝓtulerit ut scđȩ legis sacram̃ta
monstraret. Non tẽptabis inqͥt dnm
dm̃ tuũ. Suggerebat᷑ enĩ tanqͣm ho¬
mini ut signo aliqͦ ex ploraret ipse
qͣntꝰ eẽt id ÷ qua multum apud dm̃ pos¬
set Quod uiciose fit cum fit. Pertinet
nanq ad sanã doccrinã qͣndo habet aliqͥd.¬
qđ faciat homo: ñ tẽptare dñm dm̃ suũ
Neq enĩ ipsẽ saluator ñ poterat tueri dis¬
cipłos suos. quib tam̃ ait. Si uos ꝑsecuti
fuerint in una ciuitate fugite in aliã
Cuiꝰ rei prior exẽplũ p̾buit. Nã cũ pocestatẽ
haberet ponendi animã suã nec eã pone¬
ret nͥ cũ uellet: in egyptũ tam̃ infans
portantib parentib fugit. & ad diẽ festũ
ñ euident᷑ sed latent̾ ascendit. cũ alias pa¬
lã loqueret᷑ iudeis irascentib & de inimi¬

Expanded text:
saria testimonia de Deuteronomio tansaria testimonia de Deuteronomio tantum protulerit, ut secundae legis sacramenta monstraret. Non tentabis, inquit, Dominum Deum tuum. Suggerebatur enim tanquam homini, ut signo aliquo exploraret ipse quantus esset, id est, quam multum apud Deum posset. Quod vitiose fit, cum fit. Pertinet namque ad sanam doctrinam, quando habet quod faciat homo, non tentare Dominum Deum suum. Neque enim et ipse Salvator non poterat tueri discipulos suos, quibus tamen ait: Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam . Cujus rei prior exemplum praebuit. Nam cum potestatem haberet ponendi animam suam, nec eam poneret nisi cum vellet, in Aegyptum tamen infans portantibus parentibus fugit. Et ad diem festum non evidenter, sed latenter ascendit, cum alias palam loqueret
Abbreviated transcription (Latin):
dix illi si filiꝰ dĩ es: mitte te hinc de¬
orsũ In õnib tẽptationib hoc ait dia¬
bolus ut intelligat si filiꝰ di sit. Sed dñs
sic responsionẽ tẽꝑat: ut eũ relinquat
ambiguũ. Mitte te deorsũ. Uox diaboli
qͣ sẽꝑ ones deorsũ cadere desiderat. Mute
te inqͥt Persuadere potest. precipitare
ñ potest. Scriptũ est enĩ qđ angłis
suis mandauit de te ut conseruent te:
& qr in manib tollent tẽ. ne forte of¬
fendas ad lapidẽ pedẽ tuũ. Hoc innona
scripturas diabolus Certe si uere de salua¬
tore scriptũ nouerat: debuerat & illud
dicere. qđ in eodẽ psalmo contra se sequit᷑.
Suꝑ aspidẽ & basiliscũ ambulab. & concul¬
cableonẽ & draconẽ. De angłor auxilio
quasi ad infirmũ loquit᷑: de sui concul¬
catione quasi tergiuersator tacet.
Et respondens iesys ait illi. Diccũ est.
Non tẽptabꝰ dñm dm̃ tuũ falsas de scri¬
pturis diaboli sagutas. ueris scriptura¬
rũ frangit clipeis: Et notandũ. qͦd neces¬

Expanded text:
dixit illi: Si Filius Dei es, mitte te hinc deorsum. In omnibus tentationibus hoc agit diabolus, ut intelligat si Filius Dei sit, sed Dominus sic responsionem temperat, ut eum relinquat ambiguum. Mitte te deorsum. Vox diaboli, qua semper omnes deorsum cadere desiderat. Mitte te, inquit: persuadere potest, praecipitare non potest. Scriptum est enim quod angelis suis mandavit de te, ut conservent te, et quia in manibus tollent te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum. Hoc in nonagterpretatur Scripturas diabolus. Certe si vere de Salvatore scriptum noverat, debuerat et illud dicere, quod in eodem psalmo contra se sequitur: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem . De angelorum auxilio quasi ad infirmum loquitur, de sui conculcatione quasi tergiversator tacet. Et respondens Jesus, ait illi: Dictum est: Non tentabis Dominum Deum tuum. Falsas de Scripturis diaboli sagittas, veris Scripturarum frangit clypeis. Et notandum quod neces
Abbreviated transcription (Latin):
nerat hora eiꝰ qui gͦ palã docendo & argu¬
endo & tam̃ inimicors rabie ualere aliqͥd
in se ñ sinendo dĩ demonstrabat potestatẽ.
idẽ tam̃ fugiendo & latendo hominis in¬
struebat infirmitatẽ. ne dm̃ tẽptare au¬
deat qͣndo habet qđ faciat. ut qͦd cauere
oportet euadat: Et consũmata omĩ
tẽptatione: diabolus recessit ab illo usq
ad tẽpus. Uide s diabolũ ñ esse instudio
ꝑtinacẽ cedere uere solere uirtuti. Et
si inuidere ñ desinat. tam̃ instare formi¬
dat: qr frequentiꝰ refugit triũphari.
Audito itaq di nomine. recessit inquit us¬
q ad tẽpus. P ostea enĩ ñ tẽptaturus s aꝑ¬
te pugnaturus aduenit. Quãuis sepe an¬
tiquus hostis post qͣm menti nr̃ȩ tẽptati¬
onũ certam̃ infixerit ab ipso suo certamine
ad tẽpus recedit ñ ut illatȩ maliciȩ fi¬
nẽ p̃beat: sed ut corda quȩ ꝑ quietẽ secu¬
ra reddiderit. repente rediens faciliꝰ in o¬
pinatꝰ irrũpat. Notandũ aut̃ qđ trib

Expanded text:
ergo palam docendo et arguendo, et tamen inimicorum rabiem valere in se aliquid non sinendo Dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis instruebat infirmitatem, ne Deum tentare audeat, quando habet quod faciat, ut quod cavere oportet evadat. Et consummata omni tentatione, diabolus recessit ab illo usque ad tempus. Vides ipsum diabolum non esse in studio pertinacem, cedere verae solere virtuti. Et si invidere non desinat, tamen instare formidat, quia frequenter refugit triumphari. Audito itaque Dei nomine, recessit, inquit, usque ad tempus. Postea enim non tentaturus, sed aperte pugnaturus advenit. Quamvis saepe antiquus hostis postquam menti nostrae tentationum certamen inflixerit, ab ipso suo certamine ad tempus recedit, non ut illatae malitiae finem praebeat, sed ut corda quae per quietem secura reddiderit, repente rediens facilius inopinatus irrumpat. Notandum autem quod, tribus
Abbreviated transcription (Latin):
ueris corã me : erunt cua oia Arrogans
& suꝑb eciã hoc de iactantia loquitur.
nͥ qͥd in toto mundo habeat potestatẽ ut
possit onia regna dare diabolus cũ sciamꝰ
pltrosq scõs uiros a dõ rages factos. Si
inqͥt ꝓcidens adoraueris corã me. ẜrgo
qͥ adoraturus est diabolũ ante corruit
E respondens iħs dix illi. Seriptũ esti
dñm dm tuũ adorabis & illi soli seruies.
Dicens diabolus Saluatori si ꝓcidens ado¬
raueris me e contrario audit qđ ipse
magis adorart eũ debeat dñmꝰ dm̃ suũ
querit fonte aliqͥs quomꝰ conueniat qđ
hic pcipit᷑ dnosoli seruiendũ apłi uerbo¬
ꝯ dicit sed ꝑ caritatt᷑ seruite in uicẽ. Sed
hiuc faile grecȩ linguȩ ex qͦ scriptura
truilita ẽ origo satis facit. in qua ser¬
Mtꝰ duob modis ac diuersa significati¬
munis. hoc ÷ siue do siue homini siue
cuilibet rerũ naturȩ exhibita a qͣ etiã
seruus id ÷ dulus grect nom̃ accepit.
batria autẽ uocat᷑ seruitꝰ illa quȩ soli

Expanded text:
veris coram me, erunt tua omnia. Arrogans et superbus etiam hoc de jactantia loquitur, non quod in toto mundo habeat potestatem, ut possit omnia regna dare diabolus, cum sciamus plerosque sanctos viros a Deo reges factos. Si, inquit, procidens adoraveris coram me. Ergo qui adoraturus est diabolum, ante corruit. Et respondens Jesus dixit illi: Scriptum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies. Dicens diabolus Salvatori: Si procidens adoraveris me, e contrario audit quod ipse magis adorare eum debeat, Dominum et Deum suum. Quaerit forte aliquis quo modo conveniat, quod hic praecipitur, Domino soli ser dicit: Sed per charitatem servite invicem . Sed huic facile Graecae linguae, ex qua Scriptura translata est, origo satisfacit, in qua servitus duobus modis ac diversa significatimunis, hoc est, sive Deo, sive homini, sive cuilibet rerum natura exhibita; a qua etiam servus, id est, δοῦλος, Graece nomen accipit. Latria autem vocatur servitus illa, quae soli
Abbreviated transcription (Latin):
ixit aut̃ illi diabolus. Si filiꝰ dĩes:
dic lapidi huic ut panis fiat anti¬
quus hostis redẽptore᷑ humani gene¬
ris debellatorẽ suũ in mundũ uenisse
cognouit: unde & ꝑ obsessũ hominẽ dix̃
pus torquere nos. Qui tam̃ priꝰ cũ hc̃ pas-¬
sibilẽ cerneret. cũ posse mortalia ꝑpeti
humanitatis uideret: õne qđ de elꝰ diui¬
nitate suspicatꝰ: ei fastu suꝑbiȩ suȩ in
dubiũ uenit. Nichil qͥppe ñ suꝑbũ sapi

Expanded text:
Dixit autem illi diabolus: Si Filius Dei es, Dixit autem illi diabolus: Si Filius Dei es, dic lapidi huic ut panis fiat. Antiquus hostis redemptorem humani generis debellatorem suum in mundum venisse cognovit, unde et per obsessum hominem dixit: pus torquere nos? Qui tamen prius cum hunc passibilem cerneret, cum posse mortalia perpeti humanitatis videret, omne quod de ejus divinitate suspicatus est, ei fastu suae superbiae in dubium venit. Nihil q