comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
parit gr̃a matet infantiam. seu ille magis
sit intelligendus puer de quo dictum est. par¬
uulus natus est nobis. filus dattis est nobis.
cuius corpori ꝑ baptismum tota credentium
soboles adtinatur. Et ut cuncta hic baptismi
scires sacramenta p̾monsttata. in quo abre¬
nunciare sathane. fidem confiteri precipimur.
negat se naaman ultra diis alienis lictaturũ.
soli ꝑ omnia domino seruiturus. Partem qͦq
terre sc̃ẽ secum tollere gaudet: quia baptiza¬
tos oportet dominei quoq corporis partiti¬
patione confirmari. Merito igitur naaman¬
sirus cuius dum aqua corpus ablutur. fide
pectus munitur: id ẽ ppłs gentium udeis
lepra contumatie squalentib ante fertur.
Merito iudua saceptana. id ẽ eccł̃ia lignocru¬
cis refici desiderans. uideis fame uerbi pere¬
iuitib. pane sacro sci corporis. et iuuifici spi¬
ritus unctione recreatur: probaturq dominꝰ
non ob suam impotentiam cuub. s ob eorum

Expanded text:
parit gratia mater infantiam, seu magis ille parit gratia mater infantiam, seu magis ille sit intelligendus puer, de quo dictum est: Parvulus natus est nobis, filius datus est nobis . Cujus corpori per baptismum tota credentium soboles adunatur. Et ut cuncta hic baptismi scires sacramenta praemonstrata, in quo abrenuntiare Satanae, fidem confiteri praecipimur, negat se Naaman ultra diis alienis litaturum, soli per omnia Domino serviturus. Partem quoque terrae sanctae, secum tollere gaudet, quia baptizatos oportet dominici quoque corporis participatione confirmari. Merito igitur Naaman, cujus dum aqua corpus abluitur, fide pectus abluitur, id est, populus gentium, Judaeis lepra contumaciae squalentibus, antefertur. Merito vidua Sareptana, id est, Ecclesia, ligno crucis refici desiderans, Judaeis fame verbi pereuntibus, pane sacrosancti corporis et vivifici Spiritus unctione recreatur. Probaturque Dominus non ob suam impotentiam civibus, sed ob eorum
Abbreviated transcription (Latin):
moreretur panem factura duo se ligna collig̾e̾
uelle testatur: non soluis ligni nomine. s etiã
numero lignorum signum crucis exprunens.
quo nob̾ est panis uite p̾paratus ecerne. Et multi
leprosi erant in isrł. sub heliseo ꝓpħa. et nemo eo¬
rum mundatus est nisi naaman syctis. Quia
nota est hystoria: de misterio necesse est pau¬
cis uitimemus. Et naaman ergo iste syrus qͥ
interpretatur decor ppłm demonstrat natio¬
num quondam ꝑfidie scelerumq lepra ma¬
culosum. s ꝑ sacramentum baptismatis ab
omni mentis et corporis feditate purgatum:
Qui apte consilio puelle. hoc ẽ inspirationis
suꝑne grã quam uideis conseruare non ua¬
lentib gentes rapuere salutem sperare commo¬
nitus: septies lauari uibetur. quia nimirumn
solum baptismi genus quos ex sp̃u scõ regene¬
rat: saluat. Unde uire caro cuis post lauachrũ
uelut caro pueri parui apparuisse memoratur:
siue quia cunctos in xp̃o baptizatos. in unam

Expanded text:
moreretur panem factura, duo se ligna colligere moreretur panem factura, duo se ligna colligere velle testatur, non solo ligni nomine, sed etiam numero lignorum signum crucis exprimens, quo nobis est panis vitae praeparatus aeternae. Et multi leprosi erant in Israel sub Elisaeo propheta, et nemo eorum mundatus est, nisi Naaman Syrus. Quia nota est historia, de mysterio necesse est paucis intimemus. Et Naaman ergo iste Syrus, qui interpretatur decor, populum demonstrat nationum, quondam perfidiae scelerumque lepra maculosum, sed per sacramentum baptismatis ab omni mentis et corporis feditate purgatum. Qui captae consilio puellae, hoc est inspirationis supernae gratia, quam Judaeis conservare non valentibus, gentes rapuere, salutem sperare commonitus, septies lavari jubetur. Quia nimirum solum baptismi genus, quod ex Spiritu sancto regenerat, salvat. Unde jure caro ejus post lavacrum, velut caro pueri parvi apparuisse memoratur. Sive quia cunctos in Christo baptizatos, in unam
Abbreviated transcription (Latin):
in iudea pasceretur: uibi simul et pasceret & re¬
ceptus uidelicet a ccedentib et reficiens ipse cre¬
dentes. Unde bene hȩc eadem uidua: in sacep¬
ta sydonie dicitur ẽe morata. Sydonia quippe
uenatio inutilis sarepta uero incendium uel
angustia panis interp̃tatur. quia ubi habun¬
dauit peccatum: suꝑ abundauit gr̃ã. u bi
reb semꝑ uacuis suꝑ ad quirendis quasi oc¬
cupandi cura impendebatur. ubi dire sitis
itcendium. panisq spiritalis ante fiebat an
gustia. ibi farina. oleumq ore ꝓphetico benedi¬
citur id ẽ fructus et hilaritas caritatis. siue
grã corporis dominici et chrismatis unctio
in defectuo uerbi celestis munere fecundãtur.
Cuius hactentis in uasis oleum gatidii spirtta¬
lis et benedictionis farina non deficit: ceteris
que non credunt gentib inopia panis diuini
miseris. et uenatiu deditis imutili. Nam et
ipsa pulcherrime misticum sibi priusquam

Expanded text:
in Judaea, pasceretur in Judaea, pasceretur ceptus videlicet a credentibus, et reficiens ipse credentes. Unde bene haec eadem vidua in Sarepta Sidoniae dicitur esse morata. Sidonia quippe inutilis venatio, Sarepta vero incendium, vel angustia panis interpretatur, quia « ubi abundavit peccatum, superabundavit et gratia . » Ubi rebus supervacuis acquirendis, quasi occupandi cura impendebatur, ubi dirae sitis incendium panisque spigustia, ibi farina oleumque ore prophetico benedicitur, id est fructus et hilaritas charitatis, sive gratia corporis dominici et chrismatis unctio, indefectivo verbi coelestis munere fecundabatur. Cujus hactenus in vasis oleum gaudii spiritalis et benedictionis farina non deficit, caeteris quae non credunt gentibus, inopia panis divini miseris, et venatui deditis inutili. Nam et ipsa pulcherrime mysticum sibi prius quam
Abbreviated transcription (Latin):
obfidei gr̃am a tanto ꝓpħa uisitari deberet:
et sicut multis ibidem leprosis naaman tan¬
tum syrus. quia deuote quesierat. ab heliseo
ꝓpb̃a curari promeruit: sic et uos non alia quã
inuidie ꝑfidieq causa suꝑno munere priua¬
bit. Quorum si facta ꝓpħarum etiam allego¬
rice discusseris: inuemies ꝓfecto dominum in
patria sua a qua receptus non ẽ ꝑfidam suꝑ¬
biam notasse uideorum. nomine tiero caphar¬
naum que ager consolationis interp̾tatut. gen¬
tium predicasse salutem. ubi maiora cotidie
in corporum quam in animarum sanatione
patrantur. Igitur idua ad quam helias mis¬
sus ẽ: gentuumn designat eccł̃iam. quȩ a suo di¬
utius conditore deserta ppłm recte fidei nescium
quasi pauꝑem filium egena stirpe nutriebat. id
est uerbo fructus ex patre docebat. donec adue¬
niens sermo ꝓpħeticus. qui exsiccato uellere istłis.
ut pote clausa celi ianua fame periclitabatur

Expanded text:
ob fidei gratiam a tanto propheta visitari deberet, ob fidei gratiam a tanto propheta visitari deberet, et sicut multis ibidem leprosis Naaman tantum Syrus, quia devote quaesierat, ab Elisaeo propheta curari promeruit, hic et vos non alia quam invidiae perfidiaeque causa, superno munere privabit. Quorum si facta prophetarum, et jam allegorice discusseris, invenies profecto Dominum in patriae suae, a qua receptus non est, perfidia, superbiam notasse Judaeorum. Nomine vero Capharnaum, quae ager consolationis interpretatur, gentium praedicasse salutem, ubi majora quotidie in corporum quam in animarum sanatione patrantur. Igitur vidua ad quam Elias missus est, gentium designat Ecclesiam, quae, a suo dutius conditore deserta, populum rectae fidei nescium, quasi pauperem filium, egena stipe nutribat, id est, verbo fructus experte docebat, donec adveniens sermo propheticus, qui, exsiccato vellere Israelis, utpote clausa coeli janua, fame periclitabatur
Abbreviated transcription (Latin):
dico uob̾: quia nemo ꝓpħa acceptus est in patͥa
sua. Et cetera. Propħam dici ui sccipturis dñm
me. Non solum autem ipse qui caput et domi¬
nus ẽ ꝓpħarun. s et helyas. ieremias. ceteriq
ꝓpħe minores. in patria tanquam in exteris
cuitatib habiti sunt: quia ꝓpe modum na¬
turale est cuies semꝑ cuub iniuidere. Non
enim considerant presentia uiri oꝑa. s fragi¬
lem recordantur infantiam: quasi non et
ipsi ꝑ eosdem etatum gradus ad maturam
etatem uenerint. In ueritate dico uob̃: multe
uidue erant in dieb helie in isrł quando clau¬
sum est celum annis tcib. et mensib sex : cũ
facta esset fames magna in omni terra. et ad
nullam illarum missus est helias: nisi in sa¬
repta sydonie ad mulierem iuduam. Non in¬
quit hoc quod diuina fastidiosis ciuib bene¬
ficia subtraho. ꝓpħarum gestis aduersatur.
quia sicut fame quondam omnem terram
premente. nemo ẽ in uidea reꝑtus helie dignꝰ
hospicio. s extere gentis uidua est quesita. que

Expanded text:
opheta acceptus est in patria sua. Prophetam dici in Scripturis Dominum me . Non solum autem ipse qui caput et Dominus est prophetarum, sed et Elias, Jeremias, caeterique prophetae minoris in patria quam in exteris civitatibus habiti sunt. Quia propemodum naturale est cives semper civibus invidere. Non enim considerant praesentia viri opera, sed fragilem recordantur infantiam, quasi non et ipsi per eosdem aetatis gradus ad maturam aetatem venerint. In veritate dico vobis, multae viduae erant in diebus Eliae in Israel, quando clausum est coelum annis tribus et mensibus sex, cum facta esset fames magna in omni terra, et ad nullam illarum missus est Elias, nisi in Sarepta Sidonis ad mulierem viduam . Non, inquit, hoc quod divina fastidiosis civibus beneficia subtraho prophetarum gestis adversatur, quia sicut, fame quondam omnem tpremente, nemo est in Judaea repertus Eliae dignus hospitio, sed exterae gentis est vidua quaesita, quae
Abbreviated transcription (Latin):
Quod primo rogauit symonem nauim ad
tecram reducere pusillum: significat uel tem¬
perate utendum uerbo ad turbas. ut nec ter¬
rena eis precipiantur: nec sic a terrenis in pro¬
sunda sacramentorum recedatur: ut ea peni¬
tus non intelligant. uel prius in ꝓximis regi¬
onib gentib predicandum: ut quod dicit
postea predicatum ẽ: ꝑtineat. Et respon¬
dens symon: dixit illi. sreceptor ꝑ totam
cor ã fluctib scłi hurus: ad future uite tranquilli¬
tatem quasi ad soliditatem lutoris uidendo. hoc

Expanded text:
Quod primo rogavit Simonem navem a Quod primo rogavit Simonem navem a terra reducere pusillum, significat vel temperate utendum verbo ad turbas, ut nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis in profunda sacramentorum recedatur, ut ea penitus non intelligant, vel prius in proximis regionibus gentibus praedicandum, ut quod dicit postea praedicatum est pertineat. Et respondens Simon, dixit illi: Praeceptor, per totam cor a fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae tranquillitatem quasi ad soliditatem littoris vivendo, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
est misericorditer uisitando ꝓuehit. siscatores
autem descenderant: et lauabant retia. fisca¬
tores sunt eccłie doctores: qui nos rete fidei com¬
prehensos. et de ꝓfundo ad lumen eleuatos.
quasi pisces litori sic terre uiuentium aduehunt.
Quasi enim quedam recia piscantium. sunt
complexe predicantium dictiones: quȩ eos
quos ceperint in fide non amittant. Unde re¬
tia quasi retinentia sunt uocata. S hȩc retia
modo laxantur in capturam. modo lot̾a plican¬
tur: quia non omne tempus est habile doctri
de nauicula turbas. Nauis symonis est: eccłia
primituia. de qua paulus ait. Qui enim oꝑatꝰ
est petro in apostolatum circuncisionis: oꝑatꝰ
est. et michi uitet gentes. Bene una dicta: quia
multitudinis credentium erat cor unum et
anuna una. De qua docebat turbas. quia de
auctoritate eccłie uisq hodie gentes predicat.
Ut cessauit autem loqui: dixit ad symonem.
Duc in altum: et laxante retia ur̃a in captutã.

Expanded text:
er visitando provehit. Piscatores er visitando provehit. Piscatores autem descenderant, et lavabant retia. Piscatores sunt ecclesiae doctores, qui nos rete fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, quasi pisces littori, sic terrae viventium advehunt. Quasi enim quaedam retia piscantium sunt complexae praedicantium dictiones, quae eos quos ceperint, in fide non amittant. Unde et retia, quasi retinentia sunt vocata, sed haec retia modo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia non omne tempus est habile doctrinde navicula turbas. Navis Simonis est Ecclesia primitiva, de qua Paulus ait: Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . Bene una dicta, quia multitudinis credentium erat cor unum et anima una . De qua docebat turbas, quia de auctoritate Ecclesiae docet usque hodie gentes. Ut cessavit autem loqui, dixit ad Simonem: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam.
Abbreviated transcription (Latin):
frequentib auris spirantib agitatur. Haustu
dulcis: et ad potandum habilis. s hebraice lui¬
gue consuetudine omĩs aquarum congrega¬
tio. siue dulcis sit. siue falsa. mate nuncupatur:
Qui lacus inter sluenta iordanis stadiis. centũ
quadraginta in longitudinem. et centum¬
quadraginta extenditur in latitudinem
Quia ergo staguum siue mare presens scł̃m
designat: dominus secus mare stat. post quã
uite labentis mortalitatem deuincens. in ea
qua passus est carne stabilitatem ꝓpettie quie¬
tis adiit. turbarum conuentus ad cum genti¬
um in fide concurrentium typus est. de quib
ysaias. Et fluent inquit ad eum om̃s gentes. et
ibunt ppłi multi et dicent. Uenite ascendamus¬
U ad montem dm̃i. Et iudit duas naues stantes
secus stagnum. Due naues secus stagnum
posite: citruncisionem et p̾putium figurant.
Quas bene iħs uidisse ꝑbibetur. quia in u¬
troꝙ ppło nouit dñs qui sunt erus. eorum q¬

Expanded text:
frequentibus auris spirantibus agitatur, haustu frequentibus auris spirantibus agitatur, haustu dulcis, et ad potandum habilis. Sed Hebraeae linguae consuetudine, omnis aquarum congregatio sive dulcis, sive salsa, mare nuncupatur. Qui lacus, interfluente Jordane, centum quadraginta stadiis in longitudinem, et quadraginta extenditur in latitudinem. Quia ergo stagnum sive mare praesens saeculum designat, Dominus secus mare stat, postquam, vitae labentis mortalitatem devincens, in ea qua passus est carne stabilitatem perpetuae quietis adiit. Turbarum conventus ad eum gentium in fide concurrentium typus est. De quibus Isaias: Et fluent inquit ad eum omnes gentes, et ibunt populi multi, et dicent: Venite et ascendamus ad montem Domini . Et vidit duas naves stantes secus stagnum. Duae naves secus stagnum positae, circumcisionem et praeputium figurant. Quas bene Jesus vidisse perhibetur, quia in utroque populo novit Dominus qui sunt ejus. Eorumq
Abbreviated transcription (Latin):
cetera. Si occasu solis domini mors expͥmit᷑
quare non die redeunte resurrectio illiꝰ indi¬
cetur. cuiꝰ manifesta luce a credentium tur
bis inquiritur. et ingentium deserto inuen¬
tus ne habeat detinetur: maxue cum ħ
prima sabbati quo resurrectio celebrata est
egressio. questio et inuentio contigerit: fac
tum est autem cum turbe irruerent in eum
ut audirent uerbum dei. et ipse stabat secus
stagnum genesarech. Staguum genesareth:
idem dicunt ẽe: quod mare galilee uł mare
tyberiadis. S mare galilee ab adiacente pro¬
uncia dictum: mare tyberiadis a proxuna
ciuitate que olun chennereth uocata: s ab he¬
rode tethrarcha instaurata. in honorem tybe¬
rii cesaris tyberias est appellata. Porro genesaret
ã laci ipsius natura. qua crispantib aquis de
se ipso sibi excitare auram ꝑhibetur greco uo¬
cabulo quasi generans sibi auram dicitur.
sleq enim instagni more sternitur aqua: sed

Expanded text:
c. Si occasu solis Domini mors exprimitur, c. Si occasu solis Domini mors exprimitur, quare non die redeunte resurrectio illius indicetur, cujus manifestata luce a credenbis inquiritur, et in gentium deserto inventus, ne abeat detinetur. Maxime cum haec prima Sabbati, quo resurrectio celebrata est, egressio, quaesitio, et inventio contigerit. CAPUT V. Factum est autem cum turbae irruerent in eum, ut audirent verbum Dei, et ipse stabat secus stagnum Genesareth. Stagnum Genesareth idem dicunt esse quod mare Galilaeae, vel mare Tiberiadis. Sed mare Galilaeae ab adjacente provincia dictum, mare Tiberiadis a proxima civitate, quae olim Chennereth vocata, sed ab Herode tetrarcha instaurata, in honorem Tiberii Caesaris Tiberias est appellata. Porro Genesar a laici ipsius natura, qua crispantibus aquis de seipso sibi excitare auram perhibetur, Graeco vocabulo, quasi generans sibi auram dicitur. Neque enim in stagni morem sternitur aqua, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Si enum cognouissent: nunqͣm dñm glorie cru¬
cificissent. Quare autem demonia dominus
loqui ꝓhibeat: psalmista manifestat qͥ ait
seccatori autem dixit deus. Quare tu enarras
iusticias meas: et cetera. Ne quis dum predi¬
cantem audit: sequatur errantem. Improb
enim magistet est diabolus: quia falsa sepe
ueris ꝑmiscet. ut specie ueritatis. testimoniũ
fraudis obtexat. Alias autem nonsoli demo¬
nes qui inuiti confitebantur iubentur sile¬
re de xp̃o: s illi qui ab eo sanati sponte confi¬
teri uolebant. immo ipsi apłi qui eum post
resurrectionem toto erant orbe predicaturi. an¬
te passionem eius precipiuntur omnino teti¬
cere de illo: ne duuna uidelicet maiestate p̾¬
dicata. passionis dispensatio differretur: et
dilata passione. salus mundi que ꝑ hanc fu
tura erat negaretur. facta autem die egres¬
sus ibat in desertum locum: & turbe requi¬
rebant eum. et uenerunt usq ad ipsum. Et¬

Expanded text:
si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crusi enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Quare autem daemonia Dominus de se loqui prohibeat, Psalmista manifestat, qui ait: Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas ? et caetera: ne quis, dum praedicantem audit, sequatur errantem. Improbus enim magister est diabolus, qui falsa veris saepe permiscet, ut specie veritatis testimonium fraudis obtexat. Alias autem non soli daemones qui inviti confitebantur jubentur silere de Christo, sed et illi qui ab eo sanati sponte confiteri volebant. Imo ipsi apostoli, qui eum post resurrectionem toto erant orbe praedicaturi, ante passionem ejus praecipiuntur omnino reticere de illo, ne, divina videlicet majestate praedicata, passionis dispensatio differretur, et, dilata passione, salus mundi quae tura erat, negaretur. Facta autem die egressus ibat in desertum locum, et turbae requirebant eum, et venerunt usque ad ipsum, et
Abbreviated transcription (Latin):
psalmista cante. Inter facite ei: qui ascendit
suꝑ occasum. Suꝑ occasum quippe dominꝰ
ascendit: quia unde in passione occubuit.
inde maiorem suam gloriam resurgendo
manifestauit. Exiebant etiam demonia a
multis. clamantia et dicentia: quia tu es filiꝰ
dei. Et increpans non sinebat ea loqui: quia
sciebant ipsum ẽe̾ xp̃m. Demonia filium dei
confitebantur. et testante euangelista scie¬
bant ipsum xp̃m eẽ. quia quem dietum qua¬
draginta ieuinio fatigatum diabolꝰ homi¬
nem cognouerat. nec temptando ualebat
an dei filius ẽet experiri iam nunc ꝑ signo¬
rum podentiam uł intellexit. uel potius sus¬
picatus est ẽe filium dei. Non gͥ ideo iudeis
eum crucifigere ꝑsuasit: quia xp̃m siue dei
filium non ẽẽ putauit. S quia se morte illiꝰ
non preuidit dampnandum ẽẽ. uere enun
de hoc misterio a sełis abscondito dicit apłs:
quia nemo principum huiꝰ seculi cognouit.

Expanded text:
Psalmista canit: Iter facite ei qui ascendit Psalmista canit: Iter facite ei qui ascendit super occasum . Super occasum quippe Dominus ascendit, quia unde in passione occubuit, inde majorem suam gloriam resurgendo manifestavit. Exibant etiam daemonia a multis, clamantia et dicentia: Quia tu es Filius Dei. Et increpans non sinebat ea loqui, quia sciebant ipsum esse Christum. Daemonia Filium Dei confitebantur, et attestante evangelista, sciebant ipsum esse Christum. Quia quem dierum quadraginta jejunio fatigatum diabolus hominem cognoverat, nec tentando valebat, an et Dei Filius esset experiri, jam nunc per signorum potentiam, vel intellexerit, vel potius suspicatus est esse Filium Dei. Non igitur ideo Judaeis eum crucifigere persuasit, quia Christum sive Dei Filium non esse putavit, sed quia se morte illius non praevidit esse damnandum. Vere enim de hoc mysterio a saeculis abscondito dicit Apostolus: Quod nemo principum hujus saeculi cognovit;
Abbreviated transcription (Latin):
febricitantib incipiente sanitate lassescere: et
egcotationis sentire molestiam. Uerum sani-¬
tas quȩ domini confertur imꝑio. simul tota
rediit. nec solum ipsa rediit. s et tanto robore
comitante. ut eis continuo qui se adiuuauerant
ministrare sufficiat. et uixta legis tropologiã
membra que secuierant immunditie ad ii¬
quitatem ut fructificarent morti: seruiant
iusticie in uitam eternam. Cum sol autem oc¬
cidisset om̃s qui habebant infirmos uariis
langorib ducebant illos ad eum. At ille sin¬
gulis manus imponens: curabat eos. Solis oc
cubitus. passionem mortemq significat illius:
qui dixit. Quam dui inmundo sum: lux sũ
mundi. Et sole occidente plures demoniaci ꝗͣ
ante plures sanantur egroti: quia qui tempo¬
raliter in carne ueniens paucos udeorum
docuit. calcato regno mortis omnib pet or¬
bem gentib. fidei salutisq dona transmisit.
Cuius miustris quasi utte lucisq preconib:

Expanded text:
febricitantibus, incipiente sanitate, lassescere, et febricitantibus, incipiente sanitate, lassescere, et aegrotationis sentire molestiam, verum sanitas quae Domini confertur imperio, simul tota redit. Non solum ipsa redit, sed et tanto robore comitante, ut eis continuo qui se adjuverant, ministrare sufficiat, et, juxta leges tropologiae, membra quae servierant immunditiae ad iniquitatem ut fructificarent morti, serviant justitiae in vitam aeternam . Cum sol autem occidisset, omnes qui habebant infirmos variis languoribus, ducebant illos ad eum. At ille singucubitus passionem mortemque significat illius, qui dixit: « Quandiu in mundo sum, lux sum mundi . » Et sole occidente, plures daemoniaci quam ante, plures quoque sanantur aegroti. Quia qui temporaliter in carne vivens paucos Judaeorum docuit, calcato regno mortis, omnibus per orbem gentibus fidei salutisque dona transmisit. Cujus ministris quasi viae lucisque praeconi
Abbreviated transcription (Latin):
a demonio liberatum. moralitet aniniun
ab immunda cogitatione purgatum signi¬
ficare dixerimus: consequenter femina febri¬
b tenta. s ad imperium domini curata. cat¬
nem ostendit a concupiscentie sue feruore ꝑ
continentie precepta frenatam. Omnis enĩ
amaritudo. et ua. et indignatio. et damor
nem uero uninundiam. libidinem. concupiscen¬
tiam malam. et auariciam. que est simulacro¬
rum seruitus. febrem illecebrose carnis intelli¬
gere. Et rogauerunt illum ꝓ ea. et stans suꝑ
ulam imperauit febri et dimusit illam. Modo
saluator rogatus modo ultro curat egrotos: os¬
tendens se contra peccatorum quoq passiones.
et precib semꝑ annuere fidelium. et ea que ip¬
si minime in se intelligunt. uel intelligenda
dare. uel etiam non intellecta dimittere: uxta
quod psalmista postulat. Delicta quis intelli-¬
git: ab occultis meis munda me domine. Et con¬
tinuo surgens: ministrabat illis. Naturale est

Expanded text:
a daemonio a daemonio ab immunda cogitatione purgatum significare dixerimus, consequenter femina febribus tenta, sed ad imperium Domini curata, carnem ostendit a concupiscentiae suae fervore, per continentiae praecepta frenatam. Omnis enim amaritudo, et ira, et indignatio, et clamor, nem vero, immunditiam, libidinem, concupiscentiam malam, et avaritiam, quae est simulacrorum servitus , febrem illecebrosae carnis intellige. Et rogaverunt illum pro ea. Et stans super illam, imperavit febri, et dimisit illam. Modo Salvator rogatus, modo ultro curat aegrotos, ostendens se contra peccatorum quoque passiones et precibus semper annuere fidelium, et ea quae ipsi minime in se intelligunt, vel intelligenda dare, vel etiam non intellecta dimittere. Juxta quod Psalmista postulat: Delicta quis intelligit? ab occultis meis munda me, Domine . Et continuo surgens, ministrabat illis. Naturale est
Abbreviated transcription (Latin):
res ad fidem uiamq salutis inuitet. S quod
dicitur nichilq illum nocuit. uidetur repug¬
nare marco qui ait. Et discerpens cum sp̃c un
mundus. et exclamans uoce magna ęxiuit
ab eo. nisi intelligamus hoc dixisse marcum
discerpens eum. quod lucas dixit: et cum ꝓie¬
cisset illum in medium. ut quod secutus ait.
nichilq eum nocuit: intelligatur quia iac¬
tatio illa membrorum atq uexatio non eum
debilitauit sicut solent erire demonia. etiã
quibdam membris amputatis aut euul¬
sis. Unde merito ꝓ tam uitegra restitutione
sanitatis qui aderant pauentes tamen et¬
si nondum credentes: ad inuicem dicebant
Quia in potestate e uirtute imperat spiriti¬
b unmundis: et exeunt. Expellere enim de¬
monia et homines scĩ s in uerbo dei. possunt:
ipsum autem dei uerbum. propria potestate
Curgens autem de synagoga: introuut
indomum symonis. Socrus autem sy¬
monis tenebatur magnis febtib. Si uiriun

Expanded text:
res ad fidem viamque salutis invitet. Sed quod res ad fidem viamque salutis invitet. Sed quod dicitur, Nihilque illum nocuit, videtur repugnare Marco, qui ait: Et discerpens eum spiritus immundus, et exclamans voce magna exivit ab eo . Nisi intelligamus hoc dixisse Marcum, Discerpens eum, quod Lucas dixit: Et cum projecisset illum in medium, ut quod secutus ait: Nihilque eum nocuit, intelligatur quia jactatio illa membrorum atque vexatio non eum debilitavit, sicut solent exire daemonia etiam quibusdam membris amputatis aut evulsis. Unde merito pro tam integra restitutione sanitatis qui aderant paventes tametsi nondum credentes, adinvicem dicebant: Quia in potestate et virtute imperat spiritibus immundis, et exeunt. Expellere enim daemonia et homines sancti, sed in verbo Dei possunt, ipsum autem Dei Verbum propria potestate Surgens autem de synagoga, introivit in domum Simonis. Socrus autem Simonis tenebatur magnis febribus. Si virum
Abbreviated transcription (Latin):
Et uelut si serui sugitiui post multum tempo¬
ris dñm suum uideant nichil aliud nisi de
uerberib deprecantur. sic et demones cernen¬
tes dominum in tertis repente uersari: ad
iudicandos se uenisse credebant. Presentia
saluatoris: tormenta sunt demonium. Et.
increpauit illi ib̃c: dicens. Obmutesce: et
gxi ab eo. Quoniam inuidia diaboli mors i¬
trauit in orbem terrarum. ideo dominus¬
contra ipsum mortis auctorem primo de¬
buit medicinam salutis oꝑari primo uo¬
luit linguam serpentinanam ne ultra u¬
rus spargeret obdudi ac deiude feminam
que prima seducta est a carnalis concupiscen¬
tie febre curari. Tercio uirum qui male suaden¬
tis dicta conuigis audiuit: ab erroris sui lepta
castigari. ut ipse apud hunc euangelistã ẽet.
ordo restaurationis qui fuerat et casus. Et
cum proiecisset illum. demonium in mediũ
exiit ab illo. nichilq illum nocuit. Duuna ꝑ¬
missione liberandus a demone homo ꝓiettur
in medium. ut uirtus patefacta saluatoris. plu¬

Expanded text:
Et velut si servi fugitivi post multum temporis dominum suum videant, nihil aliud nisi de verberibus deprecantur, sic et daemones cernentes Dominum in terris repente versari, ad judicandos se venisse credebant. Praesentia Salvatoris tormenta sunt daemonum. Et increpavit illum Jesus dicens: Obmutesce, et exi ab illo. Quoniam invidia diaboli mors intravit in orbem terrarum , ideo contra ipsum mortis auctorem primo debuit medicina salutis operari: primo lingua serpentina, ne ultra virus spargeret occludi; ac deinde femina quae prima seducta est, a carnalis concupiscentiae febre curari; tertio vir, qui male suadentis dicta conjugis audivit, ab erroris sui lepra castigari. Ut ipse apud hunc evangelistam esset ordo restaurationis qui fuerat et casus. Et cum projecisset illum daemonium in medium, exiit ab illo, nihilque illum nocuit. Divina permissione liberandus a daemone homo projicitur in medium, ut virtus patefacta Salvatoris plu
Abbreviated transcription (Latin):
poteramus. Pet fabtum ergo xp̃m creatus es
ut esses: ꝑ medicum xp̃m recreatus es. ut post
uulnera sanus esses. Qui ab irridentib cunb
quidem se ipsum curare: hoc est in sua patria
uirtutes facere monetur. s non otiose ab euan¬
gelista alio exeusatur: quia non poterat ibi uir¬
tutem ullam facere. nisi paucos infumos un¬
positis manib curauit: et mirabatur ꝓꝑter
incredulitatem illorum. ne fortasse quis uilio¬
rem nobis fieri debere patrie putaret affectum.
Amabat itaq ciues: s ipsi se caritate patriaq
liuore priuabant.

Expanded text:
poteramus. Per fabrum ergo Christum creatus es, poteramus. Per fabrum ergo Christum creatus es, ut esses. Per medicum Christum recreatus es, ut post vulnera sanus esses. Qui ab irridentibus quidem civibus seipsum curare, hoc est, in sua patria virtutes facere monetur, sed non otiose ab Evangelista alio excusatur, quia non poterat ibi virtutem ullam facere, nisi paucos infirmos impositis manibus curavit. Et mirabatur propter incredulitatem illorum. Ne fortasse quis viliorem nobis fieri debere patriae putaret affectum. Amabat itaque cives, sed ipsi se charitate patria qui livore privabant.
Abbreviated transcription (Latin):
dominum xp̃m fabrum cognominat et
medicum. faber: enim tietus. quia omnia
ꝑ ipsum facta sunt. Medicus ẽ quia omnia
ꝑ ipsum restaurata sunt in celis et in terra.
Et sicut de se ipso testatur: non habent sani opꝰ
medico. s male habentes. Et quia dixunꝰ quo
instrum̃to fabricandi. dieamiꝰ et quo utatur
genere medicatidi Preteriens uidit cecum ã na¬
tiuitate. expuit in terra. et fecit lutum de spu¬
to. lunureq suꝑ euis oculos. et dixit illi. Uade¬
et laua in natatoria syloe quod interpretatur
missus. Abiit ergo et lauit. et uenit uidens.
agnosce gͥ magne modum medicine. et gau¬
de quia ꝑ hanc illuminari meriusti. lutum
de terra caro xp̃i est sputum de ore dinitas
eus est: quia caput xp̃i ds̃. Sputum luto i¬
mixtum. nos illuminat. In natatoria syloc
baptiratus. quia uerbum caro factum ẽ ee ha¬
bitauit in nobis. Et uidimus głam eus: quã
prtus tenebris aicentib comprehendere non

Expanded text:
Dominum Christum fabrum cognominat et Dominum Christum fabrum cognominat et medicum. Faber est enim verus, quia omnia per ipsum facta sunt. Medicus est, quia omnia per ipsum restaurata sunt in coelis et in terra. Et sicut de se ipse testatur: Non habent opus sani medico, sed male habentes . Et quia diximus quo instrumento fabricandi, dicamus et quo utatur genere medicandi. Praeteriens vidit caecum a nativitate, exspuit in terram, et fecit lutum de sputo, linivitque super oculos ejus, et dixit ei: Vade, lava in natatoria Siloe, quod interpretatur MISSAgnosce igitur magnae modum medicinae, et gaude, quia per hanc illuminare meruisti. Lutum de terra, caro Christi est. Sputum de capite, Divinitas ejus est, quia caput Christi Deus. Sputum luto immistum nos illuminat in natatoria Siloe baptizatos, quia « Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, et vidimus gloriam ejus , quam prius, tenebris arcentibus, comprehendere non
Abbreviated transcription (Latin):
suus ait ipse uos baptizabit in sp̃u scõ et igm.
Qui in domo magna huiꝰ mundi: diuersi genis
uasa fabticat inimo uasa ire. sp̃c igne mollien¬
do ui misericordie uasa commutat. Uñ bene ma¬
lachias. cum ex ꝑsona pattis diceret. Ecce mitto
angelum meum. et p̾parauit uiam ante faci¬
em meam. et statim ueniet ad templum suum
dominator. quem uos queritis: post pauca sub¬
uuixit atq ait. Et sedebit confians et emundans¬
argentum: et purgabit filios leui. Et conflauit
cos quasi aurum. et quasi argentum. S huiꝰ
sacramenti uidei ignari: diuine iurtutis opa
prosapie carnalis contemplatione despiciunt.
ficut non solum ex precedentib ipsorum. s cci
am subsequentib dm̃ uerbis apparet cum
subditur. Et ait illis. Utiq dicitis mͥ hanc
similitudinem. Medice cura te ipsum. Qt̃¬
ta audiuimus facta in capharnaum: fac
et hic in patria tua. Quorum insana ꝑfidia¬
sanam licet nesciens fidem conftretut: que

Expanded text:
ejus ait: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni ejus ait: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni , qui in domo magna hujus mundi diversi generis vasa fabricat; imo vasa irae spiritus igne molliendo in misericordiae vasa commutat . Unlachias, cum ex persona Patris diceret: Ecce mittam angelum meum, et praeparabit viam ante faciem meam, et statim veniet ad templum suum dominator quem vos quaeritis, post pauca subjunxit atqargentum, et purgabit filios Levi, et conflabit eos quasi aurum et quasi argentum . Sed hujus sacramenti Judaei ignari, divinae virtutis opera prosapiae carnalis contemplatione despiciunt, sicut non solum ex praecedentibus ipsorum, sed etiam ex subsequentibus Domini verbis apparet, cum subditur: Et ait illis: Utique dicitis mihi hanc similitudinem, Medice, cura teipsum. Quanta audivimus facta in Capharnaum, fac et hic in patria tua. Quorum insana sanam licet nesciens fidem confitetur, quae
Abbreviated transcription (Latin):
et mirabantur in uerbio gre̾ que ꝓce¬
debant de ore illius. Testimonium illi dabant:
atcestando ulum uete ut dixerat eum esse. de
ꝑ omnia indigere munerib. Et dicebant.
Nonne hic ẽ filius iostphe Quanta natareno¬
rum cecitas. qui eum quem in uerbis. factisq
xp̃m eẽ cognoscunt. ob generis tantum noti¬
ciam contempnunt. Quorum tamen error
salus nr̃a est: et hereticorum condempnatio.
In tantum enun cetnebant hominem xp̃m.
ut hunc filium ioseph. et uixta alios euangeli¬
stas fabrum uel fabri clamarent filium. Inter
que intuendum quare xp̃s in carne appatens
fabti filius immo fabet appellari uoluertt.
Sanoq intellectu sentiendum. quod etiam
ꝑ hȩc se eius ante secula filium ẽẽ docuerit.
qui fabricator omnium in principio creauit
ds celum et terram. slam et si humana non
funt comparanda diuinis. typus tameti uite¬
get est: quia pater xp̃i igne oꝑatur et spu. Uñ
et de ipso tamquam et de fabri filio precursor

Expanded text:
et mirabantur in verbis gratiae quae procedebant de ore illius. Testimonium illi dabant, attestando illum vere, ut dixerat eum esse de qper omnia indigere muneribus. Et dicebant: Nonne hic est filius Joseph? Quanta Nazarenorum caecitas, qui eum quem in verbis factisque Christum esse cognoscunt, ob generis tantum notitiam contemnunt. Quorum tamen error salus nostra est, et haereticorum condemnatio. In tantum enim cernebant hominem Jesum Christum, ut hunc filium Joseph, et juxta alios evangelistas fabrum, vel fabri clamarent filium. Inter quae intfabri filius, imo faber appellari voluerit. Sanoque intellectu sentiendum, quod etiam per hoc se ejus ante saecula Filium esse docuerit, qui fabricator omnium in principio creavit Deus coelum et terram . Nam etsi humana non sunt comparanda divinis, typus tamen integer est, quia pater Christi igni operatur et spiritu. Unde et de ipso, tanquam fabri filio, praecursor
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc de pͥncipiis euangelice dispensationis.
uno libello dixisse sufficiat. Uerum que sequu¬
ntur gesta uel dicta saluatoris: non solum
nr̃e quieti. s et legentium commodo consulen¬
tes: ab alio magis intueamur exordio. Nescio
quo erum modo ut augustinus attita libti
termino reficitur lectoris uitentio. sicut la¬
bor puatoris hospicio. Incipit liber.ii.

Expanded text:
Haec de principiis evangelicae dispensationis Haec de principiis evangelicae dispensationis uno libello dixisse sufficiat, verum quae sequuntur gesta vel dicta Salvatoris, non solum nostrae quieti, sed et legentium commodo consulentes, ab alio magis intueamur exordio. Nescio quo enim modo, ut Augustinus ait, ita libri termino reficitur lectoris intentio, sicut labor viatoris hospitio. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
gant. s et flexa ceruice adorent et suscipiant.
ẽẽ seruitutem. Qui et si hanc saluatoris exem¬
plo triumpharint: dñm uidelicet dm̃ suum
adorando. et pro eternis gaudiis illi soli ser¬
uiendo aderit. et tercia uane głe pestisq ui
ciorum precedentium. uictores de suis uiri¬
b extollat: ut quasi uirtutum culmine
positos. ulterius se iam cadere non posse pre¬
sumant. Et hoc plane cunosi odĩdim̃ temptare ẽ.
de suis quempiam meritis głati contra hoc qd̾¬
ipse fidem discipulis augens ait. Cum feceri¬
tis omnia que precepta sunt uob: dicite serui
niutiles sumus. quȩ debiuinus facere fecimꝰ.
Qui cum alibi preciperet ne uisticiam nr̃am
coram hominib faciamus: in eiusdem diffini¬
tione. ieuinium tamen. elemosunam. atq ora¬
tionem subuuixit. triplici scilicet hostis telo
totidem arma defensionis opponens. ut ieui¬
nio concupiscentia carnis. elemosinis auari¬
cia precib iactantia pellatur meritorum:

Expanded text:
guant, sed et flexa cervice adorent et suspiciant. guant, sed et flexa cervice adorent et suspiciant. orum servitutem . Qui si et hanc Salvatoris exemplo triumpharint, Dominum videlicet Deum suum adorando, et pro aeternis gaudiis illi soli serviendo, aderit et tertia vanae gloriae vestis, quae vitiorum praecedentium victores de suis viribus extollat, ut quasi in virtutum culmine positos ulterius se jam cadere non posse praesumat. Et hoc plane curiosis oculis Deum tentare est, de suis quempiam meritis gloriari; contra hoc quod fidem discipulis augens, ait: Cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus, quae debuimus facere fecimus . Qui cum alibi praeciperet ne justitiam nostram coram hominibus faciamus, in ejusdem definitione jejunium tantum, eleemosynam atque orationem subjunxit, triplici, scilicet, hostis telo totidem arma defensionis opponens, ut jejunio concupiscentia carnis, eleemosynis avaritia, precibus jactantia pellatur meritorum.
Abbreviated transcription (Latin):
quidem dominus quasi fortior facie ad fa-¬
ciem temptatur. Nos uero cum et ipsi per¬
cepto baptisinate gc̃a sp̃c heremum uir-¬
tutum adimus. cum ieunium quadrage¬
simale suscipimus. id ẽ ab in lecebris seculari¬
b toto uite nr̃e tempore continere disponi¬
mus. uel tacitis appetimur insidiis: uel
aliquando etiam ꝓximi ore pulsamur: qͥ
cum blandiens dicit. homo fortis es. man¬
duca et bibe et similis mane: iudendum
est ne nob̃ serpentis antiqui nescius uenena
ꝓpinet. Dicendumq. Non in pane solo ui¬
uit homo: s in omni uerbo dĩ. Uetum mł¬
ti concupiscentia carnis deuicta. mox auari¬
cia pulsantur. et aliquotiens etiam suꝑan¬
tur a deo. ut ꝓ oblatis munerib diabolum
ad orare non metuant. Quorum tibi pluri¬
mi continentiam laudant: maiores etiam
ꝑsone honorant. Dona tribuunt: fit ut uo¬
luptatum uictores fylargiria uincantur.
noscunt. non modo non execcentur et ar¬

Expanded text:
quidem Dominus quasi fortior facie ad faquidem Dominus quasi fortior facie ad faciem tentatur; nos vero cum et ipsi, percepto baptismate gratia Spiritus, eremum virtutum adimus, cum jejunium quadragesimale suscipimus, id est, ab illecebris saecularibus toto vitae nostrae tempore continere disponimus, vel tacitis appetimur insidiis, vel aliquando etiam proximi ore pulsamur. Qui cum blandiens dicit: Homo fortis es, manduca et bibe, et similis mane, videndum est ne nobis serpentis antiqui nescius venena propinet, dicendumque: Non in pane solo vivit homo, sed in omni verbo Dei . Verum multi, concupiscentia carnis devicta, mox avaritia pulsantur, et aliquoties etiam superantur, adeo ut pro oblatis muneribus diabolum adorare non metuant. Quorum ubi plurimi continentiam laudant, majores etiam personae honorant, dona tribuunt, fit ut voluptatum victores philargyria vincantur; noscunt, non modo non exsecrentur et ar
Abbreviated transcription (Latin):
autem. quod trib solis temptatoris fraudi¬
b expositis: omnem temptationem dixit
ẽe consuminatam. Quia iudelicet his om¬
nium uiciorum origines amplectuntur
et fortes: ioħe attestante qui ait. Quia õe
quod in mundo est: concupiscentia carnis est.
et concupiscentia oculorum. et suꝑerbia uite
Et in euangelica parabola: trib solum ceꝓbi
negotiis. ab eterne uite dapib excluduntur.
łrunus inquit dixit uil. lam emi et necesse
habeo exire et uidere illam. Et alter dixit.
Iuga boum cini quinq et eo probare illa Et
alius dixit uxorem duxi. ideo non possum
uentre. Uxoris quippe appetitus. sicut et gula
ad concupiscentiam carns ꝑtinet. Uille emp¬
tio quȩ auaritia non caret. ad suꝑbiam uitȩ
respicit. Probatio quinq uigorum. id est cor¬
poralium rerum curiositas. quȩ ẽ uana gła.
ad concupiscentiam refertur oculorum. Nã
ꝑ oculos maxime curiositas preualet. Et his¬

Expanded text:
autem quod tribus solum tentatoris fraudiautem quod tribus solum tentatoris fraudibus expositis, omnem tentationem dicit esse consummatam. Quia videlicet his omnium vitiorum origines amplectuntur et fontes. Joanne attestante qui ait: Quia omne quod in mundo est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia vitae . Et in evangelica parabola tribus solum reprobi negotiis, ab aeternae vitae dapibus excluduntur. Primus inquit dixit: Villam emi, et necesse habeo exire, et videre illam. Et alter dixit: Juga boum emi quinque, et eo probare illa. Et alius dixit: Uxorem duxi, ideo non possum venire. Uxoris quippe appetitus, sicut et gula, ad concupiscentiam carnis pertinet. Villae emptio, quae avaritia non caret, ad superbiam vitae respicit. Probatio quinque jugorum, id est, corporalium rerum curiositas, quae est vana gloria, ad concupiscentiam refertur oculorum. Nam per oculos maxime curiositas pr
Abbreviated transcription (Latin):
dum uenerat hora eius. Qui ergo palam
dicendo. et arguendo. et tamen inimicorum
rabiem ualere aliquid in se non sinendo dĩ
demonsttabat potestatem: idem tamen fu¬
giendo. et latendo. hominis instruebat infir¬
mitatem: ne dm̃ temptare audeat quando
habet quod faciat ut quod cauere oportet
euadat. Et consuminata omni temptatiõe
diabolus recessit ab illo usq ad tempus. Uides
ipsum diabolum non ẽẽ in studio ꝑtinacem
cedere uere solẽre uirtuti: et sumuidere non
desinat tamen instare formidat quia freqͣn¬
tiuis refugit triumphari. Audito itaq dei
nomine: recessit inquit usq ad tempus. Postea
enim non temptaturus. s apecte pugnaturꝰ
aduenit: qͣmuis sepe antiquus hostis pꝰquã
menti nr̃e temptationum certamen ui flixe¬
rit ab ipso suo certamine ad tempus recedit
nonut late malitie finem prebeat s ut corda
que ꝑ quietem secura reddiderit. repente redi¬
ens facilius inopinatus irtumpat. Notandũ

Expanded text:
dum venerat hora ejus. Qui ergo palam dum venerat hora ejus. Qui ergo palam docendo et arguendo, et tamen inimicorum rabiem valere in se aliquid non sinendo, Dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis instruebat infirmitatem, ne Deum tentare audeat, quando habet quod faciat, ut quod cavere oportet evadat. Et consummata omni tentatione, diabolus recessit ab illo usque ad tempus. Vides ipsum diabolum non esse in studio pertinacem, cedere vero solere virtuti. Et si invidere non desinat, tamen instare formidat, quia frequentius refugit triumphari. Audito itaque Dei nomine, recessit inquit usque ad tempus. Postea enim non tentaturus, sed aperte pugnaturus advenit. Quamvis saepe antiquus hostis postquam menti nostrae tentationum certamen inflixerit, ab ipso suo certamine ad tempus recedit, non ut illatae malitiae finem praebeat, sed ut corda quae per quietem secura reddiderit, repente rediens, facilius inopinatus irrumpat. Notandum
Abbreviated transcription (Latin):
git clipeis. Et notandum quod necessaria te¬
stimonia deuteronomio tantum ꝓtulerit:
ut scdẽ legis sacramenta monstraret Non
temptabis inquit dñm dm̃ tuum. Sugge¬
rebat enim tanquam homini: ut signo a¬
liquo exploraret ipse quantus c̾et. id est qͣm
multum apud dm̃ posset Quod uiciose fit
cum fit. Pertinet namq ad sanam docltinã:
quando habet quod facit homo non temp¬
tare dñm dm̃ suum. Neq enim iꝑse saluator ñ
poterat tueri discipulos suos quib tamen
ait. si uos ꝑsecuti sunt in una ciuitate: fugite
in aliam. cuiꝰ rei ꝑtior exemplum prebuit.
Nam cum potestatem haberet ponendi
anunam suam nec eam poneret uisi cum
uellet: in egyptum infans tameti portanti¬
b parentib fugit et ad diem festum non e¬
udenter s latentet ascendit: cum alias
palam loqueretur uideis irascentib. et de
inumicissimo animo audientib nec tamen
ualentib in eum mittere manus: quod non¬

Expanded text:
git clypeis. Et notandum quod necessaria tegit clypeis. Et notandum quod necessaria testimonia de Deuteronomio tantum protulerit, ut secundae legis sacramenta monstraret. Non tentabis, inquit, Dominum Deum tuum. Suggerebatur enim tanquam homini, ut signo aliquo exploraret ipse quantus esset, id est, quam multum apud Deum posset. Quod vitiose fit, cum fit. Pertinet namque ad sanam doctrinam, quando habet quod faciat homo, non tetare Dominum Deum suum. Neque enim et ipse Salvator non poterat tueri discipulos suos, quibus tamen ait: Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam . Cujus rei prior exemplum praebuit. Nam cum potestatem haberet ponendi animam suam, nec eam poneret nisi cum vellet, in Aegyptum tamen infans portantibus parentibus fugit. Et ad diem festum non evidenter, sed latenter ascendit, cum alias palam loqueretur Judaeis irascentibus, et de inimicissimo animo audientibus, nec tamen valentibus in eum mittere manus, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
ut intelligat si filius dei sit. S dñs sic respon¬
sionem temperat ut eum relinquat ambi¬
guum. Mite te deorsum. Uox est diaboli:
qua semꝑ om̃s deorsum cadere desidecat. Mit¬
te te inquit. Per suadere potest precipitare ñ
potest. Scriptum ẽ eni: quod angelis sius
mandauit de te : ut conseruent te. Et qr
in manib tollent te ne forte offendas ad
lapidem pedem tuum. hoc in nonogesimo
psalmo legius. Uerum ibi non de xp̃o s
diabolus scripturas. Certe si uere de saluatore
scriptum ẽe nouerat: debuerat et illud dicere
quod in eodem psalmo contra se sequitur. Su¬
ꝑ aspidem et basiliscum ambulabis et con¬
culcabis leonem et draconem. De angelorum
auxilio quasi ad infirmum loquitur: de sui
conculcatione quasi tergiuersator tacet. Et
respondens iħs : ait illi. Scciptum ẽ. Non
temptabis dñm dm̃ tuum. falsas de scriptu¬
ris diaboli sagitas: ueris scripturarum fran¬

Expanded text:
ut intelligat si Filius Dei sit, sed Dominus sic responut intelligat si Filius Dei sit, sed Dominus sic responsionem temperat, ut eum relinquat ambiguum. Mitte te deorsum. Vox diaboli, qua semper omnes deorsum cadere desiderat. Mitte te, inquit: persuadere potest, praecipitare non potest. Scriptum est enim quod angelis suis mandavit de te, ut conservent te, et quia in manibus tollent te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum. Hoc in nonagesimo psalmo legimus. Verum ibi non de Christo,Scripturas diabolus. Certe si vere de Salvatore scriptum noverat, debuerat et illud dicere, quod in eodem psalmo contra se sequitur: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem . De angelorum auxilio quasi ad infirmum loquitur, de sui conculcatione quasi tergiversator tacet. Et respondens Jesus, ait illi: Dictum est: Non tentabis Dominum Deum tuum. Falsas de Scripturis diaboli sagittas, veris Scripturarum fran
Abbreviated transcription (Latin):
nis: hoc ẽ siue deo: sitie homini. siue cuilibet
recum natura exhibita. Aqua etiam seruus
id est dulos: grece nomen accepit lattia autẽ
uocatur seruittis illa: que soli diuinitatis
cultui debita. neq ulli est participanda cre¬
atute. uñ et idolatre nuncupantur hii. qͥ.
tiota. preces. et sacrificia. que um deo debue¬
ranit idolis impendunt Iubemur etgo per
caritatem seriire inuicem. quod ẽ grece du¬
leum: iubemur uni deo seruire quod ẽ grece
latreusis. Unde dicitur et illi soli seriues quod
sumus citcuncisio. sp̃u dei seruentes: quod ẽ¬
in greco latreuontes. Et dixit illum in ihe¬
rłm: et statuit eum supra pinnaculum tem¬
pli ut quem gula uel auaricia suꝑare non
poterat: temptet uana gloria. si forte illum
uel ipsa uictorie sue iactantia deicere queat.
Et dixit illi. Si filius dei es: nuite te deorsum.
In omnib temptationib hoc agit diabola

Expanded text:
nis, hoc est, sive Deo, sive homini, sive cuilibet nis, hoc est, sive Deo, sive homini, sive cuilibet rerum natura exhibita; a qua etiam servus, id est, δοῦλος, Graece nomen accipit. Latria autem vocatur servitus illa, quae soli divinitatis cultui debita, neque ulli est participanda creaturae. Unde et idololatrae nuncupantur hi qui vota, preces et sacrificia, quae uni Deo debuerant, idolis impendunt. Jubemur ergo per charitatem servire invicem, quod est Graece δουλεύειν, jubemur uni Deo servire, quod est Graece λατρεύειν. Unde dicitur: Et illi soli servies, quod sumus circumcisio, Spiritui Dei serin Graeco λατρεύοντες. Et duxit illum in Jerusalem, et statuit eum super pinnam templi. Ut quem gula vel avaritia superare non poterat, tentet et vana gloria, si forte illum, vel ipsa victoriae suae jactantia dejicere queat. Et dixit illi: Si Filius Dei es, mitte te hinc deorsum. In omnibus tentationibus hoc agit diabolus,