comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
icut cͥcuncisio olim qͣntũ¬
ad effectũ remissionis peccatoꝵ bap¬
tismi uicẽ gerebat. mare rubrũ aũ eiꝰa
similitudinẽ i figurã p̃ferebat ita agnus
paschał. cꝰ carnes appło edebant᷑ isangui¬
ne postes domoꝵ signabant᷑: infigura
autẽ u̾itas uenit. signũ emedio subla¬
tũ ẽ. ex qͦ iam ñ erat res que figura signi

Expanded text:
icut circumcisio olim quantuad effectum remissionis peccatorum baptismi vicem gerebat, mare Rubrum autem ejusdem similitudinem et figuram praeferebat, ita agnus paschalis cujus carnes a populo edebantur, et sanguine postes domorum signabantur, in figura autem veritas venit, signum e medio sublatum est, ex quo jam
Abbreviated transcription (Latin):
militudine: q̃ pꝰmodũ c̃plendũ erat ĩui¬
tate. Egiptꝰ mundꝰ. ext̾minator diabolus.
mar̃ corꝑa. domꝰ cogitõnũ corda. ħ sangui¬
ne tingimus ꝑ passionis fid̃. illa sangiuine
tingimus imitationẽ. crucis sigñu̾tus¬

Expanded text:
militudine quod postmodum complendum erat in veritate. Aegyptus mundus, exterminator diabolus, marum corpora, domus cogitationum corda. Haec sanguine tingimus per passionis fidem; illa sanguine tingimus
Abbreviated transcription (Latin):
obpandit᷑ q usq ad diẽ resurrectionis ñ
auffert᷑. qr nũc litt̾a quid reuelata ẽ. sed
mortalitas ñdũ ablata. Que tñ o̾is infu¬
turo emedio tollenda erit. cũ mortale
ħ inmortalitatẽ. ⁊corruptibile ħ incorrup¬
tionẽ induerit. Tuc̃ quippe reuelata facie
ingrediemur ł potiꝰ eg̾diem᷑ ad głam diũ
ꝯtemplandã. ut eũ quẽ nuc̃ ꝑ solã fidem
agnoscunꝰ. facie ad faciẽ udñdo sicuti ẽ

Expanded text:
oppanditur, quod usque ad diem resurrectionis non auferetur; quia nunc littera quidem revelata est, sed mortalitas nondum ablata, quae tamen omnis in futuro e medio tollenda erit, cum mortale hoc immortalitatem et corruptibile incorruptionem induerit. Tunc quippe revelata facie ingrediemur vel potius egrediemur ad gloriam Domini contemplandam, ut cum quem nunc per solam fidem agnoscimus, facie ad
Abbreviated transcription (Latin):
originẽ accep̃ nat᷑ illiꝰ s qd exipsa quasi
pͥma oĩũ pꝰmod̃ ortasint. ⁊ exier̾iit sub¬
seq̃ncia oĩa mala illiꝰ Quia aũ urillo apͥma
origine nullũ peccatũ descendit. illud ⁊̃
peccatũ q in illo originale dr̃: accuale illtꝰ
fuit. ꝙ ꝓfecto qui nascẽdo peccatũ ñ tͣx¬
ñ penas peccatũ ñ habuit. nisi d agẽdo ꝑpetͤuit¬

Expanded text:
originem acceperit natura illius, sed quod ex illa quasi prima omnium postmodum orta sint, et exierint subsequentia omnia mala illius. Quia autem in illo a prima origine nullum peccatum descendit, illud etiam peccatum quod in illo originale dicitur actuale illius fuit. Quia profecto qui nascendo peccatum non traxit, peccatum non habuit nisi quod agendo perpet
Abbreviated transcription (Latin):
Pmũ p̃ceptũ pͥme tabule ad hõĩnẽ
patrẽ. ut utͥnq pat̾nitas pͥncipii au¬
ccoritate honoret᷑. In pͥma tabła p̃cep¬
cio est. ⁊ phibitio. Similr̃ ⁊ inscła ut
utͥnq studeas ⁊ face quȩ debes: ⁊ca¬
ũe quȩ ñ debes. In alt̾o nãq si offendis
deliccũ est: In alt̾o uͦ si offendis: pecatĩ
face enĩ ñ facienda: peccatũ est faciẽ¬
da autẽ ñ face delictũ ef¬

Expanded text:
ominem patrem, ut utrinque paternitas principii auctoritate honoretur. In prima tabula praeceptio est et prohibitio, similiter in secunda, ut utrumque studeas et facere quod debes, et cavere quod non debes. In altero namque si offendis, delictum est. In altero vero si offendis, peccatum est. Facere enim non facienda peccatum est, facienda autem non facere, delictum. CA
Abbreviated transcription (Latin):
riũ ce ꝓbat᷑. Quia gͥ hͦ appetitũ itusticie
deseruit: appetuꝰ ꝯmodisolꝰ illi ad penõ
remansit. Inqͦ quid duplicit̃ punit᷑ siue
c̃ ab his que in ordinate appecit restͥn¬
gitur. siue c̃ ad alia ꝯmoda que ordi¬
nate appeci ñ poss appecenda relaxat᷑.
In alc̃o est pena in alt̾o ⁊ pena. iculpa.
Msura enĩ suꝑioris appetitus in libro
arbit̾o posita fuerat. Msura uͦ inferi¬
oris apperitꝰ ꝯcessa in dono. õ ꝑꝑillã tenĩe
uelle uritutis fuiss. lstã aũ retiñe posse
fellicitatis. Uñ sic̃ culpa fuit illã nõ
cenuisse:⁊ ta pena facta ẽ istã amisisse.

Expanded text:
rium esse probatur. Quia igitur homo appetitum justitiae deseruit; appetitus commodi solus, illi ad poenam remansit. In quo quidem dupliciter punitur, sive cum ab iis quae ordinate appetit restringitur, sive cum ad alia commoda quae ordinate appeti non possunt appetenda relaxatur. In altero est poena, in altero poena et culpa. Mensura autem superioris appetitus in libero arbitrio posita fuerat. Mensura vero inferioris appetitus concessa in dono. Quapropter illam tenere velle, virtutis fuisset; istam autem retinere posse, felicitatis. Unde sicut culpa fuit illam non tenuisse, ita poena facta est illam amisisse.
Abbreviated transcription (Latin):
nõie censetur: Qͥdã putãt ĩ illa celesticu¬
ria os qͥd mitti. s alios exofficio. qͥ prop̾e
angũ siue arhangeli nominãt᷑. alios ex
tẽpe ⁊ causa ent᷑ ꝯmunẽ dispensatione ob¬
orta. qui ⁊ ipsi quoq c̃angłoꝵ minisłiũ ex¬

Expanded text:
nomine censetur? Quidam putant in illa coelesti curia, omnes quidem mitti, sed alios ex officio qui proprie angeli sive archangeli nominantur; alios ex tempore et causa extra communem dispensationem oborta. Qui et ipsi quoque cum angelorum minis
Abbreviated transcription (Latin):
illi celestes sp̃s ad ext̾iora ñciãdamit¬
tantur. Quidã putãt alios eẽ in illa multi¬
cudine. qͥ foras ꝑ officio ad ext̾iora nũciãda
exeũt. alios qͥiitꝰ sẽꝑ ad sistũt sic̃ scͥptũ est.
Milia miliũ ministłãt ei: ⁊ decies milies¬

Expanded text:
itus coelestes ad exteriora nuntianda mittantur. Quidam putat alios esse in illa multitudine qui foras pro officio ad exteriora nuntianda exeunt, alios qui intus assistunt, sicut scriptum est: Millia millium ministrabant ei
Abbreviated transcription (Latin):
subiacent que corꝑalit᷑ mutat᷑
mutabilitatẽ illiꝰ considantes. siqua
cadãt. Et uidemus qr sp̃s om̃ino nec
augm̃to partiũ crescẽ potest qm̃ cor¬
pus ñ est: nec decrescẽ diminutiõe
qm̃ simplex nat᷑a ẽ. itñ affectu. i cogniti¬
one mutatur sp̃c̃. ⁊tͣnsit de hoc in illud.
iuariat᷑. iuicissitudinẽ suscipit gau¬
dii. ⁊doloris: ⁊i plenitudinis iuoliunta¬
cis. icrescit scientia. ⁊ obluno meum
cadit. ⁊ uariat cogitõnes: ⁊ succedent᷑
intellig̃. Et ẽquasi forme muco ĩeomu¬

Expanded text:
subjacent quae corporaliter mutantur mutabilitatem ipsius considerantes; si quacadat. Et videmus quod spiritus omnino nec augmento partium crescere potest quoniam corpus non est, nec decrescere diminutione, quoniam simplex natura est; et tamen affectu et cognitione mutatur spiritus. Et transit de hoc in illud; et variatur et vicissitudinem suscipit gaudii, doloris et poenitudinis et voluntatis; et crescit scientia et oblivio in eum cadit; et variat cogitationes et succedenter intelligit; et est quasi formae mu
Abbreviated transcription (Latin):
mutãt. mutat᷑ forma intoto: qr disposicio
parciĩ mutat᷑ quȩ ẽ forma cotiꝰ. Et ita
muto forme ĩtoco fieri nõpot᷑: sine mu¬
nisi cum cocũ locũ mutat cõsistẽtibus
putib intoto. Oic mutatio tẽꝑis seqt᷑

Expanded text:
dispositio partium mutatur quae est forma totius. Et ita mutatio formae in toto fieri non potest sine munisi cum totum locum mutat consistentibus partibus in toto. Sic mutatio temporis sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
aut loco mutat᷑ auti forma
aut cemꝑe. Et que forma mutantur.
aut augm̃tũ susciptũt. aut diminiti¬
onẽ. aut alt̾ationẽ. Et que altationẽ ͥd
suscipiũt. non illis accedẽ. qͥeqͣ uidet᷑¬

Expanded text:
aut loco mutatur, aut forma, aut tempore. Et quae forma mutantur: aut augmentum suscipiunt, aut diminutionem, aut alterationem. Et quae alterationem quidem suscipiunt non illis accedere quid
Abbreviated transcription (Latin):
uesie hoĩs ĩpedii ñ pot᷑. Adħ ut uelit.
nicħ foris queritur totũ iipso ẽ. qd
adi faciendũ opus est. ñ querit aliqͥo
excra se: ut uelle habeat inse. Iccuto
foris apponatur adexplicandã uolunta¬
cõ. quod qnͥ ad eẽ debeat. ł abeẽ. in pote¬

Expanded text:
velle hominis impedire non potest. Ad hoc ut velit nihil foris quaeritur, totum in ipso est, quod ad hoc faciendum opus est. Non quaerit aliquid extra se ut velle habeat in se. Idcircforis apponatur ad explicandum voluntatem quod quando adesse debeat, vel abesse, in pote
Abbreviated transcription (Latin):
qͣlis ee debet. Sic gͦ inuoluntate totũ
m̾itũ est. ⁊̃ si respectui oꝑis sit. qd̾ opꝰ
siue sit siue nͣsit. nicħ inuoluntate
minus ẽ. nisi forte inh quod uoluntas
ip̃a maior fieret. si ip̃m opꝰ fieret. Si
gͦ magñ m̾utũ hr̾e uis: magnã babe
uoluntatẽ. Magna fidutia. Tantũ me¬
reris ꝙͣntũ uis. Possũt eẽ uoluntate
pares. qui facultate ⁊̃ impares sunt.
Multũ dedit iacheꝰ. ꝙr diues erat. ⁊
multũ habebat. uidua illa q̃duo mi¬
nita misit parũ hu̾it. ⁊ parũ dedit.
facultates ferebat: s parẽ uoluntatẽ
habebat. Si adtendas qd ded̾int: di¬
u̾sas inuenies. Si adtendas unde de¬
dint: parta inuenies. Ñ aũ pensat dĩ

Expanded text:
go in voluntate totum meritum est etiam si respectu operis sit, quod opus sive sit sive non sit; nihil in voluntate minus est, nisi forte in hoc quod voluntas ipsa major fieret si ipsum opus fieret. Si ergo magnum meritum habere vis, magnam habe voluntatem. Magna fiducia. Tantum mereriultate sunt impares. Multum dedit Zachaeus qui dives erat, et multum habebat. Vidua illa quae duo minuta misit, parum habuit et parum dedit et facultates ferebat, sed parem voluntatem habebat. Si attendas quae dederint diversa invenies, si attendas unde dederint paria invenies. Non autem pensat Deus
Abbreviated transcription (Latin):
ĩꝯuenientis erit. S uidebit᷑ fortassis
alicui h̃ mag̾ adu̾itatẽ ꝑtin̾e. ut illã
hic dilectionẽ intelligamꝰ. qua mu¬
lier peccatͥx. desidĩo sanitatis accensa.
dilig̾e cep̃saluatorẽ. a quo se c̃didit hr̃e
salutẽ & qr agnouit muitũ eẽ q sͥ ab eo
dimittendũ eẽ. sꝑauit. iõ multũ dilex̃.¬
Adhuc qd impet̾re desidauit. p̾tulauit.
a cñ qi iam aͤcepiss datorẽ suũ amauit:
as se quod peciit accepturũ ñ dubitauit.
Iõ inquit fides tua te saluũ fecit. quia ẽ
dicusti. dileristi. & qr dilexisti. meruisti.
pofides tua te saluã fecit. Exquo fides
cepit. saiꝰ cepit. S tu nesciebas. quode¬
go ce ꝑfidẽ ⁊ dilectionẽ adme tͣherem:
ut c̃denti. ⁊ diligenti pecc̾a tua ꝯdona¬
re Tu autẽ forte ħ ñcogitabas. Iõ ut
seias ⁊ ꝯsoleris. nc̃ dico dimittunt᷑ cibi
pect̾a tua. Cui płꝰ dimitticur: płꝰ dili¬
git. Ali diligunt pꝰꝙͣ accipiũt curi

Expanded text:
eniens erit. Sed videtur fortassis alicui hoc magis ad veritatem pertinere, ut illam hic dilectionem intelligamus qua mulier peccatrix, desiderio sanitatis accensa, diligere coepit Salvatorem, a quo se credidit habere salutem; et quia agnovit multum esse quod sibi ab eo dimittendum emulier impetrare desideravit, postulavit, et tamen quasi jam accepisset, datorem suum amavit, a quo se quod petiit acceptura non dubitavit. Ideo inquit: Fides tua te salvam fecit . Quia enim credidisti, dilexisti; et quia dilexisti, meruisti; ideo: Fides tua te salvam fecit. Ex quo fides coepit, salus coepit. Sed tu nesciebas, quod ego te per fidem et dilectionem ad me traherem, ut credenti et diligenti peccata multa condonarem. Tu autem forte hoc non cogitabas. Ideo ut scias et consoleris, nunc dico: Dimittuntur tibi peccata tua. Cui plus dimittitur, plus diligit. Alii diligunt postquam accipiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
łrulla q̃ ꝙ multũ habuit d dimitte¬
tur. ñ atculit sub̾am magnã. s dile¬
ccionẽ magnã. Multũ ꝯtͣ mltũ. Si
multa pecunia mag̃ q̃ caritate młta
ñiquitas młta redim̾et᷑: feliciores di¬
uites e̾ent ꝙͣ pauꝑes. ⁊i secure peccare
posset: qͣntũ uellẽt. ⁊ ꝙͣ diu uellent.
Inipsis enĩ eẽt redemptio pecc̃oꝵ suoꝵ¬
sticiã. nunc autẽ benefec̃ as̃. qr in eo
posuit redemptionẽ nrãm uͥ nullus
mltũ tͥ dimittat᷑. Dimitũtꝰ᷑ inqͥt ei pec¬

Expanded text:
multum habuit quod dimitteretur, non attulit substantiam magnam, sed dilectionem magnam. Multum contra multum. Si multa pecunia magis quam charitate multa, iniquitas multa redimeretur, feliciores divites essent quam pauperes, et secure peccare possent, quantum vellent et quandiu vellent. In ipsis enim esset redemptio peccatorum suorstitiam. Nunc autem bene facit Deus quia in eo posuit redemptionem nostram, ubi nullus multum tibi dimittatur. Dimittuntur, inquit, ei pec
Abbreviated transcription (Latin):
a uͥnicħ datur differens m̃itũ ẽẽ nõ
pot᷑. si eqͣł utͥnq uoluntas habeat᷑. Idõ
dixi tͥ ut ñ desperes. Si facultas de ẽ
ł assit bona uoluntas qͣntũ uis cm̃
m̾eris. fas gͦ uoluntatẽ magnã: si uis

Expanded text:
 nihil datur, differens meritum esse non potest, si aqualis utrinque voluntas habeatnr. Ideo dixi tibi, ut non desperes si facultas deest tibi, adsit bona voluntas, quantum vis tantum mereris. Fac ergo voluntatem magnam, si vis
Abbreviated transcription (Latin):
c̃uoluntate est. quare gͦ opꝰ requirit᷑.
si ꝓopere m̃ito hominis nichil adicitur
laufertu: audi quare. Iõ pꝰ uolunta¬
tẽ ã opꝰ requirit᷑. ut in ipso oꝑere uo¬
uoluntas augeatur. Tale ẽ corhoĩs ut ꝓ¬
opere suo ãplius in ardescat. sue adho¬
nitatẽ amandã sirectũ ẽ siue admali¬
ciã siue pͣiũ. Ita utͥnq affectꝰ oꝑe nu¬
iͥtur. ut ẽscat ⁊ amplior sit. & uix fie¬
ri pot̃: ut uoluntas oꝑe suo ñ augeat᷑.
Quantũ gͦ uoluntas e̾scit: tantũ m̾i¬
tũ c̃seit. & tñ ipsũ opꝰ uoluntati. aut
ꝓdest inbonũ. aut in malũ nocet. qͣn¬
tũ ip̃ã uoluntatẽ ad effectũ bonitatis
siue maliciȩ accedendo exercet. &e si

Expanded text:
cum voluntate est; quare ergo opus requiritur si pro opere merito hominis nihil adjicitur vel aufertur? Audi quare. Ideo post voluntatem etiam opus requiritur, ut ipso opere voluntas augeatur. Tale est cor hominis ut opere suo amplius inardescat, sive ad bonitatem amandam si rectum est; sive ad malitiam si pravum est. Ita utrinque affectus opere nutritur, ut crescat, et amplior sit; ut vix fieri potest ut voluntas opere suo non augeatur. Quantum ergo voluntas crescit, tantum meritum crescit, et tantum ipsum opus voluntati aut prodest in bonum, aut in malum nocet quantum ipsam voluntatem ad affectum bonitatis, sive malitiae, accendendo exerc
Abbreviated transcription (Latin):
qr in illo ut plac̾et meruit. Opꝰ remu¬
nerat᷑ ꝓuoluntate: qr exilla ut plac̾et
accepit. uoluntas placet qr ip̃a bona ẽ.
up̃a iusticia ẽ q̃ placar. Opꝰ placet:
qr exuoluntate hona ẽ. ⁊i sign᷑ bonitatis

Expanded text:
 in illo ut placeret meruit. Opus remuneratur pro voluntate, quia ex illa ut placeret accepit. Voluntas placet quia ipsa bona est et in ipsa justitia est quae placet. Opus placet quia ex voluntat
Abbreviated transcription (Latin):
i gͦ bonã uoluntatẽ habes: no¬
u despare angłi de celo cla¬
m̾ant parint̾ra hominib bone uo¬
luntatis. Nõ dixert̃ pax hoĩb diuiti¬
b. aut nobilib. aut potentib siue
mulca sac̾e ualentib Si ħ dixissent
Uoluntas nulli ade̾e pot̾: nͥuolenti.
tale aliquid est uoluntas qd̾ nec dari
nec auferri possit inuito. ꝓpt̾ea uo¬
luntas hoĩs ẽ potestas dĩ. or iõ uolũ¬
q pauptas uoluntatẽ homini tollẽ
pot̃: nisi ipse uoluerit hõ. opꝰ enĩ

Expanded text:
go bonam voluntatem habes, noli desperare. Angeli de coelo clamant: Pax in terra hominibus bonae voluntatis . Non dixerunt pax hominibus divitibus, aut nobilibus, aut potentibus, sive multa facere valentibus. Si hoc dixissent,Voluntas nulli abesse potest nisi volenti. Tale aliquid est voluntas: quod nec dari nec auferri possit invito. Propterea voluntas hominis est potestas Dei. Et ideo volunque paupertas voluntatem homini tollere potest nisi ipse homo voluerit. Opus ei
Abbreviated transcription (Latin):
liud mandari debec: nͥ q boñ ẽ illi
cui mãdatur manditũ. frust᷑ enĩ inã¬
datũ fieret. sulli ꝓpt̾̃ qͣ fieret bonũ
ñ eẽt. Mixime ꝯabono mandatũ eẽt.
qͥ nicħ p̃tͣ boñ mandare deb̾et. Neqꝙ
eni creature sue dõ auctor mali ẽẽ
debet: neq c̃ationẽ ipsiꝰ assum̾e sibi
qͣsi docendo corruꝑit: qcau̾̃t ĩcoriũ

Expanded text:
ndari debet nisi quod bonum illi est cui mandatur mandatum. Frustra enim mandatum fieret, si illi propter quem fieret bonum non esset; maxime cum a bono mandatum esset qui nihil praeter bonum mandare deberet. Neque enim Creaturae suae Deus auctor mali esse debet, neque causationem illius assumere sibi quasi doce
Abbreviated transcription (Latin):
Quia enĩ astucia uincerat. iustũ fuit
ut ñ fortitudine s prudẽtia iunc̾et᷑.
ũ ĩeod̃ ĩ qͦ se uictor erexerat uictꝰ st̾ne¬
tur. factꝰ ÷ filiꝰ dĩ filiꝰ hõĩs. ũ filios hõiũ
filios dĩ fac̾et. ⁊ ne filii nom̃ ad alt̾am
tͣnsiret ꝑsonã ⁊c̃ent intͥnitate duo filii.
i cõfũdetur tͥnitatis disc̾tio. Si enĩ carnẽ
pat̃ assũpsiss idẽ ipse ⁊ pat̾. ifiluis eẽt.¬

Expanded text:
ui enim astutia vicerat, justum fuit ut non fortitudine, sed prudentia vinceretur, ut in eodem in quo se victor erexerat victus sterneretur. Factus est Filius Dei filius hominis, ut filios hominum filios Dei faceret, et ne Filii nomen ad alteram transiret personam, et essent in Trinitate duo filii, et confunderetur Trinitatis discretio. Si enim Pater carnem assumpsisset, idem ipse et Pater et Filius e
Abbreviated transcription (Latin):
alio mitt̾et᷑ qui ñ erat ab alio. Si enĩ ab
alio mittet᷑. ab alio uenire hr̃et: aquo
p̾ea sp̃s sẽs uenit ũ hõis heatificarẽt᷑.
Primũ ille amalo lib̾auit. postea iste
ad bona reuocauit. Ille abstulit q susti¬
nebamꝰ iste reddidit q ꝑdidamꝰ. Uenit
filius nat᷑lis missꝰ apat᷑. ut ad optãdos in
heditatẽ reuocaret᷑. ⁊ꝯsensũ suũ ĩgr̃a ad¬
optionis ꝯpbaret. Neq enĩ sñ ꝯsensu filii
apat᷑ alieni ĩ hereditatẽ dicendi erant:

Expanded text:
alio mitteretur, qui non erat ab alio. Si enim ab alio mitteretur, ab alio venire haberet a quo itus sanctus venit ut homines beatificarentur. Primum ille a malo liberavit, postea iste ad bona revocavit. Ille abstulit quod sustinebamus, iste reddidit quod perdideramus. Venit Filius naturalis missus a Patre ut adoptandos in haereditatem vocaret, et consensum suum ut gratia adoptionis compra Patre alieni in haereditatem ducendi erant.
Abbreviated transcription (Latin):
ce c̃pecentius cr euidentiꝰ. lixisse potuiss
qd dix̃. ego diccũ catholici uiri ad catho¬
hea u̾itatẽ int̾p̃tari conabor. Cam̃side
corruptione carnis intelligit᷑ h: stul¬
cũ est sic sentire qr hõ earnẽ suã uiciare
possit: as sanare ñ possit. Si de corrup¬
tiõe cordis intelligit᷑. iħ similit̾ stul¬
cũ ẽ dic̃e. q hõ peccare possit. dẽ iulti¬
ficate ñ possit. ⁊ t̾m iustificare ñ possti¬

Expanded text:
e competentius vel evidentius dixisse potuisset quod dixit. Ego dictum catholici viri ad catholicam veritatem interpretari conabor. Tamen si de corruptione carnis intelligitur hoc, stultum est sic sentire, quod homo carnem suam vitiare possit, Deus sanare non possit. Si de corruptione cordis hoc intelligitur, et hoc similiter stultum est dicere; quia homo peccare possit, Deus justifica
Abbreviated transcription (Latin):
plis: itaq semel ppecͣta fuerunt.
aͥpliꝰ ñ facca ẽẽ ñpossunt. Sigͥ uirgo es.
custodi diligent᷑ d habes noli inspe
peccare. noli cad̾e. q̃i melior surrect᷑ã
sis. Quicqͥd postea feceris: face tñ ñ
potes qui melior e̾es. si ħ fac̾es. nurgo
oos sic itaq fortasse.ẜ hc̃ modũ ꝯueni

Expanded text:
ita quae semel perpetrata fuerint amplius non facta esse non possunt. Si igitur virgo es, custodi diligenter quod habes. Noli in spe peccare, noli cadere, quasi melior surrectura sis. Quidquid postea feceris, facere tamen non potes, quin melior esses si hoc faceres et virgo esses. Sic itaq
Abbreviated transcription (Latin):
dat᷑: ⁊ si ꝑfic̾e ñ dat᷑. illic correptiois
cħ faciendũ tͥ ił paciendũ suꝑsit. Durũ ẽ
torm̃ta illa ł admodic̃ sentire. ꝓpt̾ea
tutius oĩo tͥ ẽ. ut hic incipias. ⁊ ꝑficias qͥ
inchoau̾is noli desperare saluꝰ eris sic¬
tñ qͣsi ꝑignẽ. Ardeb qͥd donec consũp¬
tũ fuent qd c̾mabile portas. T̃uau̾ salũ

Expanded text:
am si perficere non datur, illic correctionis hil faciendum tibi vel patiendum supersit. Durum est tormenta illa vel ad modicum sentire, propterea tutius omnino tibi est ut hic incipias et perficias qinchoatamen quasi per ignem . Ardebis quidem, donec consumptum fuerit quod cremabile portas. Tu autem salvus
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ est. ñ ẽ locꝰ sede̾ penitentie.
ita quid̃ intellig̾e uolunt: ꝙr tota ħui
ta locus penitentie ẽ hõi peccatori.
Qui hic penitentiã fac̾e uolũt locũ
hiĩt: qr ħͥ locus datus ẽ penitendi ho¬
minib. Qui autẽ hic penitentiã fa¬
penitentia pꝰ hac uitã loc̃ ñ ht̃. nec fru

Expanded text:
 est locus secundae poenitentiae, ita quidam intelligere volunt, quia tota haec vita locus est poenitentiae homini peccatori. Qui hic poenitentiam facere volunt locum habent, quia hic locus datus est poenitendi hominibus. Qui autem hic poenitentiam fapoenitentia post hanc vitam locum non habet; nec fru
Abbreviated transcription (Latin):
herere faciã lingã tuã palato cuo. nec
eris qͣi uir obuirgãs. qr domꝰ exasꝑans
ẽ. Nã ut scias qr malicia tua ħfec̃: cude
uͥerat deuotio tua. Si enĩ ꝑfectã deuo¬
tionẽ habuisses: ⁊̃ nullo ãmonente ces¬
saretñ ñ potuisses. Nuc̃ aũ pigͥcia cua
⁊ negligentia tua occasionẽ torporis que¬
sũt ñ correptionẽ. & uidit ħ ds̃. dedit

Expanded text:
nec eris quasi vir objurgans quia domus exasperans est . Nam ut scias quod malitia tua hoc fecit: vide ubi erat devotio tua. Si enim perfectam devotionem habuisses etiam nullo admonente cessare tamen potuisses. Nunc autem pigritia tua et negligentia tua occasionem temporis quaesivit, non correctionem. Et vidit hoc Deus et dedit
Abbreviated transcription (Latin):
cau̾it qͣndut uult iter᷑ ad penitentiã
redeat. ⁊ quasi pꝰ pͥmã scdã faciat pe¬
nitentiã facit qͥ fac̾e ñ debet. nec tu̾
ineo quod penitet malefacit. ẜ ineo
quod ñ perseuerat inpenitentia ma¬
lestiam declinasse. de his qui
in extremis penitent.

Expanded text:
quandiu vult iterum ad poenitentiam redeat, et quasi post primam secundam faciat poenitentiam, facit quod facere non debet, nec tamen in eo quod poenitet, male facit, sed in eo quod non perseverat in poenitentia malestiam declinasse. CAP. V. De iis qui in extremis poenitent.
Abbreviated transcription (Latin):
ns ego it̾m mori ñ possũ: cñ ead mor¬
te amissãit̾m redde possit̃.s nolomͥ
ĩiuriã facias. ꝙ si salutẽ morte inea
acquisitã uoluntarie peccando iterũ
amiseris. qͣntũ inte est iterũ crucifigi.
iterũ mori me compelł. Ego carnẽ meã
bostiã obtuli. ut de peccato penitentes
ueniam ꝯsequerent᷑. ñ ut uoluntarie
peccantes. ⁊ inpecc̃o ꝑsistentes iusti¬
ficentur. Qui gͦ de pecco penitent.
habẽt mea hostiã expiationis. Qui aũ
inpeccatis suis uoluntarie ꝑmauent.
ñ habent exea eausã saluationis. hostia
quid ista data fuit illis: ut ꝑ eam expi¬
arentur de pec̾co penitentes. S iam
nune relinquitur eis ipsa hostia: ut
ꝑeã inpecc̃o uoluntarie ꝑsistentes
iustificentur. Non gͦ putent uolun¬
tarie peccantes istam hostiã ad se ꝑtin̾e
qr uoluntarie peccantib iam non relinqͥt᷑
hostia ꝓpeccato qr ñ possũt eã sibi

Expanded text:
ris, ego iterum mori non possum, tamen eadem morte, amissam iterum reddere possum. Sed nolo mihi injuriam facias; quia si salutem tuam morte mea acquisitam voluntarie peccando iterum amiseris, quantum in te est, iterum crucifigi, iterum me mori compellis. Ego carnem meam hostiam obtuli, ut de peccato poenitentes veniam consequerentur, non ut voluntarie peccantes et in peccato persistentes justificarentur. Qui ergo de peccato poenitent, habent in ea hostiam expiationis. Qui autem in peccatis suis voluntarie permanent, non habent ex ea causam salvationis. Hostia quidem ista data fuit illis ut per eam expiarentur de peccato poenitentes; sed jam nunc non relinquitur eis ipsa hostia ut per eam in peccato voluntarie persistentes justificentur. Non ergo putent voluntarie peccantes istam hostiam ad se pertinere, quia voluntarie peccantibus jam non relinquitur hostia pro peccato, quia non possunt sibi
Abbreviated transcription (Latin):
uꝰ ẽ nͣꝙͣ corruptũ fuisse. ẽ adhuc auꝰ
sensus q̃ insupͣdieta sententia ead
u̾itate inteslig̾e possumꝰ utrũ eqͣli
ꝯuenientia nescio. Impossibile est
inquit eos qͥ semel illuminati sunt.
ꝓlapsos rursus renouari adpenitẽ¬
tiã & qͣ causã subx̃: qͣre eiusm̃odi
ad penttentiã renouari ñ possiñt ꝙͦ¬

Expanded text:
 fuisse. Est adhuc alius sensus quem in supradicta sententia eadem veritate intelligere possumus, utrum aequali convenientia, nescio. Impossibile est, inquit, eos qui semel illuminati sunt, lapsos rursus renovari ad poenitentiam; et quasi causam subjunxit quare ejusmodi ad poenitentiam renovari non possint
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ p̾cepit. Ecce totũ ꝑfeci: ⁊ nlatisfeci.
uado qͣi securꝰ ad dm̃. putãs me satisfe¬
cisse illi: cũ adhuc teneor obligatꝰ. ꝙ sa
audi qͣre. ꝓpt̾ pecc̾a tua factũ ẽ ħ. qͥb me¬
riusti ut malũ habes. quib si distͥcte
udicareris. ⁊ ħ merueras uͥ nullũ ha¬
bes. Qui inqͥt scͥpt̾a regnare fac̾ omnẽ¬

Expanded text:
mihi praecepit. Ecce totum feci et non satisfeci. Vado quasi securus ad Deum, putans me satisfecisse illi cum adhuc teneor obligatus, quia Audi quare. Propter peccata tua factum est hoc quibus meruisti ut malum haberes, quibus si districte judicareris et hoc merueras ut nullum haberes: Qui, inquit Scriptura, regnare facie
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iluid đ dictũ ẽ. Uirgo isrł cecidit. nõ
abiciet ut resurgat. uirgo isrł. Inquo
similit᷑ quidã arecta intelligentia erra¬
uerut. his ũb̾ exp̃ssũ ꝯuenienter quis
qui excripturis libentiꝰ mat̾iã erroris
qͣ edificationis assumunt: lapsos reꝑa¬
ri ñ posse conant᷑ astruere. ait enĩ qr
&̃ as̃ om̃ia possit. de corrupta nuginẽ
fade ñ possit. Ipse uidit qͥd dic̃e uolue¬
rit Ego apuritate ͥane fidĩ ñ distedo.
Ueritas una ẽ. apłm dicentẽ audio. Si
angłs aliud euange lirauerit auathema
s ego c̃ sic sentio. ꝙ aliqͥd dic̃e uolu

Expanded text:
tum est: Virgo Israel cecidit, non adjiciet ut resurgat virgo Israel in quo similiter quidam a recta intelligentia erraverunt his verbis expressum convenienter quis qui ex Scripturis libentius materiam erroris quam aedificationis assumunt; lapsos reparari non posse conantur astruere. Ait enim: Quod cum Deus omnia possit, de corrupta virginem facere non potest. Ipse viderit quid dicere voluerit; ego a puritate christianae fidei non discedo. Veritas una est. Apostolum dicentem audio: Si aliud angelus evangelizaverit anathema sit . Ego tamen sic sentio quia aliquid dic
Abbreviated transcription (Latin):
nichilo creata fuisse existima. ħpotiꝰ
deipsa que suꝑiꝰ dͤata erat denichilo
mat̾ia. formata intelligat. c̃ si ali¬
qͣn u̾bũ c̾ationis positũ repꝑit: ut ẽ
ibi. Creauit ds̃ cetegͣndia ⁊ omnem

Expanded text:
ilo creata fuisse existimet; sed potius de ipsa quae prius creata erat de nihilo materia formata intelligat. Etiam si aliquando verbum creationis positum reperit, ut est ibi: Creavit Deus cete grandia, et omnem
Abbreviated transcription (Latin):
nec cñtͤs benigui its boni.s uniꝰ benignꝰ
nunꝰ bonus.: qr benignitas una ⁊ bo
ũipso arbitãs: qm̃ ab homiub sũpta
erãt uocabula quedam. ñ ad onineor
similitudinẽ. s ad significanda q̃ dĩ

Expanded text:
Nec tamen tres benigni et tres boni, sed unus benignus et unus bonus; quia benignitas una, et in ipso arbitrans, quoniam ab omnibus sumpta erant vocabula quaedam, non ad omnem simil
Abbreviated transcription (Latin):
erat ifiliꝰ isp̃s scs. s solꝰ dicendꝰ erat
potẽs qr de ipso solo mag̾ dubitari
potãt: quasi depͥore antiqͦ iannor
numositate defecto. Et dictus est filiꝰ sapiẽ
non qͥ solerat s qr de tpso solo magis
dubitari potat: quasi de poffĩore.⁊

Expanded text:
et Spiritus sanctus; sed solus dicendus erat potens, quia de ipso solo magis dubitari poterat quasi de priore et antiquo et annorum numerositate defecto. Et dictus est Filius sapiens, non quod solus erat, sed quia de ipsa solo magis dubitari poterat quasi de posteriore
Abbreviated transcription (Latin):
bedientie m̃itũ. ꝑ incorruptã originẽ ad
posteros õs transire debuerãt. que admodũ
nũc in obediẽtie illiꝰ culpa ꝑ eandẽ origi¬
nẽ uiciatã in uniũsos se effũdẽdo dilatat.
Qd siũium ÷ ita. tũc innascentib foret ex
m̃tto parẽtũ originał iusticia. sic̃ nũc ĩ¬
uenitur ineisdẽ. ex solo pat̾ne trãsg̃ssiõis
reatu originał culpa. Iocuro cñ cem̃e asse¬
rendum

Expanded text:
bedientiae meritum per incorruptam originem ad posteros omnes transire debuerat, quemadmodum nunc inobedientiae illius culpa, per eamdem originem vitiatam in universos se effundendo dilatat. Quod si verum est ita tunc in nascentibus foret ex merito parentum originalis justitia, sicut nunc invenitur in eisdem ex solo paternae transgressionis reatu originalis culpa. Idcirco tamen asserendum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ex eiꝰ carne nascẽt᷑ dãpraret᷑. tñ illud m̃ito
qrit᷑ si sola pͥmi hominis obedientia ꝑ bata
oĩb posfis exeo nascituris adm̃tũ suffic̃e¬
debuss aut si singłi quiq pꝰeũ tepibrs
suis ꝙͣ admodũ ipse pͥmꝰ ꝓbatꝰ est. siue eit

Expanded text:
qui ex ejus carne nasceretur damnaretur. Tamen illud merito quaeritur utrum sola primi hominis obedientia probata, omnibus posteris ex eo nascituris ad meritum sufficedebuisset; an si singuli quique post eum temporibus suis quemadmodum ipse primus probatus est s
Abbreviated transcription (Latin):
obediẽtie sue casto ꝯiugio ad ꝓpagationem
post̾itatis institutiõe diuine de seruiens
filios geñaret sine pecc̃o qͥł. qm̃ exnatura
ab oiuitio lib̾a s sñ similit̾ pat̾ne iusticie
hedes. qm̃ ipsa natura ñ dũ foret ad incor
ad celestẽ. isp̃ualẽ statũ tͣnsformatꝰ fuissed.

Expanded text:
obedientiae suae casto conjugio ad propagationem posteritatis institutioni divinae serviens filios generaret sine peccato quidem, quoniam ex natura ab omni vitio libera, sed non similiter paternae justitiae haeredes; quoniam ipsa natura nondum foret ad incorrad coelestem et spiritualem statum transformatus fuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
ł n̾ tẽꝑis ñ poposcit ł necessitas ñ ꝑmi¬
sit. ñ ꝗͣ ꝯtẽptꝰ religionis effecit. hulłꝰ
gͦ mnelem̃tis sic legẽ diuine iusticie
sticuat. ut dicat hominẽ nec iustifica¬
ri posse sine his. ⁊̃ si gr̃am iustificatẽ
habuerit: nec saluari posse sine his
ĩ si iꝰtꝰ fuerit cũ ab his ꝑcipiendis ł
articulꝰ necessitatis exxludit. sicut ai¬

Expanded text:
 temporis non poposcit, vel necessitas non permisit, nunquam contemptus religionis effecit. Nullus ergo in elementis sic legem divinae justitiae constituat, ut dicat hominem nec justificari posse sine his etiam si gratiam justificantem habuerit, nec salvari posse sine his etiam si justus fuerit, cum ab his percipiendis vel articulus necessitatis excludit
Abbreviated transcription (Latin):
sibilẽ spẽm. s intꝰ aĩas sanãt ꝑinui¬
sibilẽ ũitatẽ. Quoꝵ qͥd institutio qͣtͣ
ad ꝑcipientẽ dispensationis est. sus¬
ceptio nͦ qͣntũ ad obediẽtẽ necessita¬
tis. Uis scire qr in istis iusibilib sp̾eb.
adcurandos morbos sp̃ales. remediũ
dĩ ñ sumit. s solũ sac̾m̃tũ ꝯstituit:
Accipe sac̾m̃tũ de sacram̃to. Egro¬
fudit: imiscdiam ĩpet᷑uit. Remittit᷑
nouo mͦ medicinã spararet. apposita ÷
medicina foris. ũ utrtꝰ occulta intꝰ oꝑa¬
ret᷑ iñ erit sanita ex medicina. qm̃ &
sese ꝯtͣria sanitati erat medicina. ut

Expanded text:
en, sed intus animas sanant per invisibilem vitutem. Quorum quidem institutio quantum ad praecipienten, dispensationis est, susceptio vero quantum ad obedientem necessitatis. Vis scire quod in istis visibilibus speciebus ad curandos morbos spiritalis remedium Deus non sumit, sed solum sacramentum constituit? Accipe sacramentum de sacramento. Aegrofudit et misericordiam impetravit. Remittitur novo modo medicinam praeparet. Apposita est medicina foris, ut virtus occulta intus operaretur et non erat sanitas ex medicina, quoniam secundum se contraria sanitati erat medicina, ut
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpt᷑a de et̾ne uite ꝓmissione ꝯsolat᷑
penitentes. que de ꝑpetue mortis dã¬
pnatiõe cĩet inpecc̾o ꝑsistentes. Appo¬
nit᷑ medicina ciurãdis uuln̾ib nr̃is.
que c̃ ex sui qualitate morbo ꝯtraria
ostndit᷑. incuid̾e ecͦti. ñ medicine s me¬
dñtis iurtꝰ eudentissime declaratur.

Expanded text:
a aeternae vitae promissione consolatur poenitentes quae de perpetuae mortis damnatione terret in peccato persistentes. Apponitur medicina curandis ulceribus nostris, quae cum ex sui qualitate morbo contraria ostenditur; in curatione aegroti non medicinae, sed medentis virtus evidentissime declaratur
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ⁊ututes alias. hñ sufficiet mͥ:
Uide gͦ si dilectionẽ dĩ hab̾e potes.
nẽ dĩ habes. stude satage. conare qͣnt̃
potes ꝑfic̾e mandata euis: ⁊ sucidis
innecessitatẽ q̃re pietatẽ. Si enĩ neces¬
sitas ñ ẽ q̃ p̃tendat᷑: ꝯtẽptus ñ excusat᷑.
Uide gͦ qr sacm̃ta dĩmedicine s̃ sp̾ua

Expanded text:
 sufficiet mihi. Vide ergo si dilectionem Dei habere potes, nem Dei habes, stude, satage, conare, quantum potes perficere mandata ejus; et si incidis in necessitatem, quaere pietatem. Si enim necessitas non est quae praetendatur: contemptus non excusatur. Vide ergo quod sac
Abbreviated transcription (Latin):
quib ab hoĩe salꝰ hr̃i ñ pot̃. hõ sine
his saluari ñ pot̃. s ds̃ sine his saluare
pot hõ qͥppe sine his saluari poss si si¬
ne his saluari inpo testate hominis
ẽẽt. ⁊ sic poss hõ ꝑ ar bitͥo suo ista q̃
ad salutẽ optinẽdã posita s̃ relinquere.

Expanded text:
quibus ab homine salus haberi non potest. Homo sine his salvari non potest, sed Deus sine his salvare potest. Homo quippe sine his salvari posset si sine his salvari in potestate hominis esset, etsi posset homo pro arbitrio suo ista quae ad salutem obtinendam proposita sunt relinqu
Abbreviated transcription (Latin):
ł ꝓ ĩminẽte necessitate susciꝑe ñ pitue¬
ñt. Quid gͦ tͥ uidetur. tu quic̃q sacti¬
m̃ta dĩ uenera tis. ic̃te sacͤm̃ta dĩho¬
norare putas dm̃ ñ honoras. Sactam̃¬
tis indiciis necessitatẽ ⁊ auccoris saccam̃¬
toꝵ tollis potestatẽ ⁊ negas pietatẽ Di¬
cis michi ꝙr qui ñ ht̃ sacm̃ta dĩ silia¬
ri ñ pot̃. ⁊ ego dico tͥ. qr qui ht̃ uiratẽ

Expanded text:
pro imminente necessitate suscipere non potuerunt. Quid igitur tibi videtur, tu quicunque sacramenta Dei veneraris, et cum te sacramenta Dei honorare putas Deum inhonoras? Sacramentis indicis necessitatem, et auctori sacramentorum tollis potestatem, et negas pietatem. Dicis mihi quod qui non habet sacramenta Dei salvari non potest, et ego dico tibi qui habet virtutem
Abbreviated transcription (Latin):
sciamꝰ qnͥ sit finis huiꝰs scłi. ł aduentus
dñi. nicħ mͥ aliud uidet᷑ quã scire uelle.
q̃ ipse aite neminẽ scire posse. Oportu¬
moniũ oĩb gentibꝰ. aptissima enun
de hac re legitur sententia saluatoris
dicentis. et p̃dicabit᷑ euangłiũ ħ regni
ĩuniu̾so orbe ĩtestimoniũ oĩb gentib
t̾uẽ ueniet fuiis. tc̃ ueniet filiꝰ qͥd est¬
utiq ñ debemꝰ. s gͦ latet qñ eccłia
fructificante atq c̾scente uniu̾sus oi̾o
amari usq admare orbis implebitar.
ꝓcul dubio latet qñ finis erit. ante
qͥppe ñ erit. Cõ reuelabit᷑ ille unqꝰ .i.¬

Expanded text:
us, quando sit finis huius saeculi uel aduentus domini, nihil mihi aliud uidetur quam scire uelle, quod ipse ait scire neminem posse. Opportumonium omnibus gentibus. Apertissima enim de hac re legitur sententia Salvatoris dicentis: Et praedicabitur hoc Evangelium regni in universo orbe in testimonium omnibus gentibus. Tunc veniet finis . Tuutique non debemus. Si ergo latet, quando Ecclesia fructificante atque crescente, universus omnino a mari usque ad mare orbis implebitur, procul dubio latet quando finis erit. Ante quippe non erit. Tunc revelabitur ille i
Abbreviated transcription (Latin):
uentũ xͥ siue pꝰ. adsalutẽ optinẽlã
necessaria fuerũt . i. fides. ⁊ sacm̃ta st¬
dĩ. ⁊ oꝑa bona. Que tͥa ita cohent ut
salutis effectũ hĩe ñ possint. sisimł
ñ fuerint. fides enĩ sine oꝑib teste scͥp¬
pnũt. Uerũtam̃ uͥfides cũ dilectione
posito deuotionis ẽ ext̾uis ñ ꝑficitur.
sic salutis effectus ñ impedit᷑ ĩ sisac᷑¬
m̃tũ qd̾ iniꝰ uolũtate ⁊ desicdio est. ar¬
ticulo necessitatis excluditur. Ubi aũ
tͥa simuil hr̃i possũt. sine ꝑiculo salu¬
tis nullatenus ab eẽ possũt. Quia
nec fides mitũ ht sidũ pot̾ oꝑari ne¬
gligit. nec opꝰ bonũ ÷ aliqd sisine fide
sit. & rursũ fules oꝑans hominẽ sc̃i¬
ficare ñ sufficit. si eã que usacͣm̃tis
dĩ constat sc̃ificationẽ suscipe cõtempit.
Tria gͦ simul s̃. fides. sac̾m̃tũ iopis. In
fidet̾ ano fortitudo tͥbuit᷑. Insac̾mtis
arma. In oꝑib uͦ bonis: tela contra dia¬
bolum pugnaturo¬

Expanded text:
 ad salutem obtinendam necessaria fuerunt, id est fides, sacramenta fidei, et opera bona. Quae tria ita cohaerent ut salutis effectum habere non possint si simul non fuerint. Fides enim sine operibus, teste Scripmnunt. Verumtamen ubi fides cum dilectione posito devotionis est exterius non perficitur, sic salutis effectus non impeditur etiam si sacramentum quod in vera voluntate et desiderio est, articulo necessitatis excluditur. Ubi autem tria simul haberi possunt, sine periculo salutis nullatenus abesse possunt, quia nec fides meritum habet si dum potest operari negligit, nec opus bonum est aliquid si sine fide fit. Et rursum fides operans hominem sanctificare non sufficit, si eam quae in sacramentis Dei constat sanctificationem suscipere contemnit. Tria ergo simul sunt, fides, sacramentum, et opus. In fide, Christiano fortitudo tribuitur, in sacramentis, arma; in operibus bonis, tela contra diabolum pugnaturo
Abbreviated transcription (Latin):
Rgonemo dicat qͦmͦ aũ factuo
solem dies ẽẽ potutt. qr añqꝗͣ
sol fieret lux erat. Et uidit dẽ lucẽ
bras noctẽ & luxtres illos pͥmos di¬
esfactebat. añꝗͣ sol fieroe ⁊ lluina¬
rec mundũ S qͥd significat qđ
nonstatun factꝰ est sol exquolucem
fieri oportuit. sut qͣsi lux eẽt pͥusꝗͣ
clara eẽt lux. ⁊ fortassis confusio ple¬
na luce digna non erat aliꝗͣ tũ lucẽ
accepit ut udeix exire ad ordinẽ
ielispositionẽ s

Expanded text:
rgo nemo dicat quomodo ante factum solem dies esse potuit; quia antequam sol fieret lux erat: Et vidit Deus lucem bras noctem . Et ipsa lux tres illos primos dies faciebat antequam sol fieret et illuminaret mundum. Sed quid significat quod non statim factus est sol ex quo lucem fieri oportuit, sed ut quasi lux esset priusquam clara lux? Et fortassis confusio plena luce digna non erat; aliquam tamen lucem accepit, ut videret exire ad ordinem et dispositionem.
Abbreviated transcription (Latin):
huc superat hõi. ut sic restaurãdo dã¬
pñ placauĩat irã: ita qͦ ꝓconcẽptu sa¬
penã ꝙ̃ ñ debuerat sponte ⁊ obediẽt
susciꝑet. ut de pena. ꝙͣ ꝑ inobediẽciã
meruerat eripi dignꝰ fieret. Hac autẽ

Expanded text:
huc supererat homini, ut sicut restaurando damnum placaverat iram, ita quoque pro contemptu sapoenam, quam non debebat, sponte et obedienter susciperet, ut de poena, quam per inobedientiam me
Abbreviated transcription (Latin):
i auxilũ exquirat correptioĩs: ⁊i lib̾atioĩs
necẽẽ est ut ille qui ꝑgr̃am suã diffeit.
i assumat ꝑsonã pͥus cõsolatoris. postra
auxiliatoris. ita dũtaxat. ũ pͥmo hominẽ
totũ sibi dimittat. quatinꝰ ipse ho ⁊ig¬
norãtiã suã expiat᷑. ⁊ intelligat. se indi¬
g̾e cõsilio. deinde ĩ defectũ suũ sentiat
iagnoscat se opꝰ hr̃e auxilio. Tali gͦ me
e iͥ. postea incẽpore scͥpte legis cognoscẽ¬
di ignorãtiã suã datũ: cõsiliũ postre

Expanded text:
 auxilium requirat correctionis et liberationis necesse est ut ille qui per gratiam suam differt  assumat personam prius consiliatoris, postea auxiliatoris, ita duntaxat ut primo hominem totum sibi dimittat, quatenus et ipse homo et ignorantiam suam experiatur et intelligat se indigere consilio, deinde etiam defectum suum sentiat, et agnoscat se opus habere auxilio. Tali igiturest sibi; postea in tempore scriptae legis cognoscenti ignorantiam suam datum est consilium; post
Abbreviated transcription (Latin):
⁊i concedit uiud inea accipiẽs. ⁊ sua reddens.
ĩmo mea ñ sua mͥ dispensans. Quid gͦ indẽ
iudicandũ sentiã: inquiris. Ego tͥ buiter
respondeo. Quia si eccłiã inuita tua dispẽ¬
satͥcẽ facis. aut pꝰmortẽ hedẽ relinquis. ego
ꝓhib̾e nec uolo necpossũ. ⁊ si de tuo te pascit
aut ꝓtuo ꝓuidentia ẽ. ñ culpa necessitas ñ ini¬
quitas. Sic tñ ut aliud ñrequiras nec accipias.
Corꝑał tͥ necessitudo ꝯcedr̃: ꝯmerciũ inuqͥtatis

Expanded text:
et concedit illud, mea accipiens et sua reddens, et concedit illud, mea accipiens et sua reddens, imo mea non sua mihi dispensans. Quid igitur inde judicandum sentiam inquiris. Ego tibi breviter respondeo: quod si Ecclesiam in vita tua dispensatricem facis aut post mortem haeredem relinquis, ego prohibere nec volo, nec possum. Et si de tuo te pascit aut pro tuo, providentia est non culpa; necessitas non iniquitas. Sic interim ut aliud non requiras nec accipias, corporalis tibi necessitudo conceditur, commercium iniquitatis
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃: Egoieccsia uictũ uestitũ emi. eccłiã
ñemi. Stipẽ emi. p̃bendã emi. corpalia
tm emi. spͥuale nicħ aut emi aut emere
uolui. Dic gͦ mͥ quis nom̃ tuũ int̾ nõia fr̃m
ascͥpẽ  Quis tͥ inchoro ĩ capitulo loc assig
gratis data sũt. Benedicis. Ouẽ emisti ila¬
nã ñ emisti. s gratis accepisti. Tam̃ sioues
ñ emisses. lanã ñ hu̾isses. Parbore p̃ciũ
dedisti. ut fructũ eigͣtis manducares.
Satis astute ingredi existimasti ꝯm̃to
ñdedisses. Aut ce ħparit̃ emisse confiteris.
ne cuipa cõꝑare. Ecce habeo mea pͣdia. aut
pecuniã meã qua sustñtari posse᷑ iuu̾e S
forte timeo uiolentiã pͥncipiũ. aut fraudẽ
utidlitatib deseruire. Uenio ad eccłiã ꝯm̃do ei
me isustentet. ⁊ de mõmͥ subsidiũ minstͣt.
qͥs eoꝵ. qui ecłie deseruiũt. qui intitulo eccłie
ꝯscͥpti sut. Neͣbendã peto. ad cotidiani usum
uictus. sic̃ ht̃ alius qui ineccłia est. quidde

Expanded text:
sia victum et vestitum emi, Ecclesiam non emi. Stipem emi, praebendam emi, corporalia tantum emi, spiritualia nihil emi, aut emere volui. Dic ergo mihi: Quis nomen tuum inter nomina fratrum ascripsit? Quis tibi in choro, in capitulo locum assigratis data sunt. Bene dicis. Ovem emisti, et lanam non emisti, sed gratis accepisti. Tamen si ovem non emisses, lanam non habuisses. Pro arbore pretium dedisti, ut ejus fructum gratis manducares. Satis astute ingredi existimasti commento non dedisses. Aut te hoc pariter emisse confitere, niae culpa comparare? Ecce habeo praedia mea aut pecuniam meam, qua sustentari possem, et vivere; sed forte timeo violentiam principum, aut fraudem utilitatibus deservire. Venio ad ecclesiam, commendo ei me, et sustentet, et de meo mihi subsidium ministret, quis eorum qui ecclesiae deserviunt, qui in titulo Ecclesiae conscripti sunt. Praebendam peto ad quotidiani victus usum, sicut habet alius qui in ecclesia est, qui de
Abbreviated transcription (Latin):
indie iudicii purissimis angłoꝵ
conspectibꝰ offerendi: ⁊ et̾no udici iõnẽ
delibris ꝯscientie redituri. Remotis enĩ
oĩbꝰ ꝓbatiõibꝰ c̾tũ ẽ indie illa ipsũ ante
se hominẽ ꝯstituendũ. upsã sibi aĩã
ĩ cordis speculo demonstrandã. ⁊ testes
ꝯcra ed̃ ñ deforisus aliunde. s intus desemce.
ipsa pferendos. adicienda erunt ñ aliqͣ
ꝑegͥna: ẜ miniũ nota testimonia. id est

Expanded text:
in die iudicii purissimis angelorum conspectibus offerendi et aeterno iudici rationem de libris conscientiae reddituri. remotis enim omnibus probationibus certum est in die illa ipsum ante se hominem constituendum et ipsam sibi animam de cordis speculo demonstrandam et testes contra eam non deforis aliunde, sed intus de ipsa anima proferendos. adicienda erunt non aliqua peregrina, sed nimium nota testimonia, id est
Abbreviated transcription (Latin):
mus enĩ quo iudicio dĩ bonꝰille sit pau
ꝑmałꝰ ille sit diues. Iste gͦ audiat quẽ
ꝓsuisꝑaitis morib eruciari debuisse
ultus uer̃ ꝙ̃ dampnatꝰ innocẽs aut
iniquitate uidicis p̃ssus. aut falsis ob¬
rutus testimoniis. Econtrario scelestꝰ
catus insultet. Impius optime ualeat.
piꝰ langoribꝰ cabescat. Latͦcinent᷑ sanis¬
simi uiuenes: ⁊ qui nͦ u̾bo qͦꝗͣ ledere
potuerũt: diu̾sa morboꝵ atͦcitate
affugant᷑. Infantes utiles rebꝰ humanis
ĩmatura morte rapiant᷑. ⁊qͥuidecur
nec nasci debuisse. diutissime insuꝑ ui¬
uat. Plenus cͥminibꝰ sublimet᷑ honorib.
ihoĩnẽ sine querela tenebre ignobili

Expanded text:
mus enim quo iudicio Dei bonus ille sit pauper, malus ille sit dines; iste gaudeat, quem pro suis perditis moribus cruciari debuisse ultus, uerum etiam damnatus innocens, aut iniquitate iudicis pressus aut falsis obrutus testimoniis, e contrario scelestuscatus insultet; inpius optime ualeat, pius languore tabescat; latrocinentur sanissimi iuuenes, et qui nec uerbo quemquam laedere potuerunt, diuersa morborum atrocitate adfligantimmatura morte rapiantur, et qui videtur nec nasci debuisse insuper diutissime vivat plenus criminibus, sublimetur honoribus, et hominem sine querela tenebrae ignobili
Abbreviated transcription (Latin):
q̃n ab uniu̾salibꝰ ad parcicła ria descendi¬
do. Om̃e nãq uniu̾sale mag̃ ẽ det̾mi¬
natũ sius particłaribꝰ. Qñ gͦ discimus.
ab his inciꝑe debemꝰ. q̃ mag̃ s̃ nota. idet̾¬
minata. ⁊ ꝯplectentia sicq paulatun
descendendo. ⁊ ꝑ diuisionẽ singła distin¬
gendo eoꝵ que ꝯtinent᷑ naturã itue

Expanded text:
quando ab universalibus ad particularia descendido. Omne namque universale magis est determinatum suis particularibus. Quando ergo discimus, ab iis incipere debemus quae magis sunt nota et determinata et complectentia; sicque paulatim descendendo, et per divisionem singula distinguendo, eorum quae continentur naturam inve
Abbreviated transcription (Latin):
cipline sum̃et᷑. qr solũmͦ iñitũ eẽ potuit
iͥlibũ arbitͥũ fuit. ⁊ il hõ ad uttũlibet
semoto indinare uoluit. S tñ oporte¬
bat ut de ipsa cõcessione p̃ceptũ disctpli¬
ne suiñet᷑. quatinuis ꝑp̃ceptũ cõcessio ipsa
ñ mutaret᷑ .i. ut p̃ceptũ natiuã rei. dequa
fieri debebat ñ corrũꝑet. neq cõtͣ pͥmũ ĩ¬
stitutũ uite humane noxiã facet. qua¬
tinus sola mobedientia p̾uaricatori: ⁊ñ
ipsius in qͣ p̃uaricabat᷑ rei natura noc̾et
Cũ aũ de cõcessione naturali p̃ceptũ disci¬
pline formãdũ fuiss: congruũ fuit ma¬

Expanded text:
meritum esse potuit ubi liberum arbitrium fuit, et ubi homo ad utrumlibet se pro voto inclinare potuit. Sed tamen oportebat ut de ipsa concessione praeceptum disciplinae sumeretur, quatenus per praeceptum concessio ipsa non mutaretur, id est ut praeceptum naturam rei de qua fieri debebat non corrumperet, neque contra primum institutum vitae humanae noxiam faceret, quatenus sola inobedientia praevaricatori non ipsius in qua praevaricabatur rei natura noceret. Cum autem de concessione naturali praeceptum disciplinae formandum fuisset congruum fuit ma
Abbreviated transcription (Latin):
siũ ꝙͣ p̃ceptũ c̾atoris sui respexiss ⁊ adꝑfi¬
ciendũ io q̃ p̃ceptũ fuerat. non amore dĩ.
s delectõne cibi ad ductꝰ fiuss Rursum
si multa dde his q̃naturalit̾ concessa fuerãt
d̃s hõi ꝓhibuiss. ⁊ pauca concessiss p̾uari¬
cationis sue hõ ad u̾sus dm̃ excusationẽ

Expanded text:
 praeceptum creatoris sui respexisset, et ad perficiendum id quod praeceptum fuerat non amore Dei, sed delectatione cibi adductus fuisset. Rursum si multa de his quae naturaliter concessa fuerant Deus homini prohibuisset, et pauca concessisset, praevaricationis suae
Abbreviated transcription (Latin):
ut in ipsiuis p̃cepti executione hoñtã
p̃cepii utilitatẽ ꝙ̃ p̃cipientis ailecdine
amplecti ꝓbaretur. s quid erit ampliꝰ ꝙ
ad expiendã obediẽtiã hominis illi p̃cipi¬
atur. cũ cotũ q adiutã ꝑtinet humanã.
hõinẽ facta s̃ aut necessaria s̃ iite huma

Expanded text:
psius praecepti exsecutione homo non tam praecepit utilitatem quam praecipientis dilectionem amplecti probaretur. Sed quid erit amplius quod ad experiendam obedientiam hominis illi praecipiatur, cum totum quod ad vitam pertinet humanam, hominem facta sunt: aut necessaria sunt vitae huma
Abbreviated transcription (Latin):
nẽt ad płistionẽ. aut media. ⁊ꝑtinẽt ad
cõcessionẽ. Mandatũ aũ discipline neq
de p̃ceptione neq de ꝓhibitione naturali
sumi poc̾at. ne si ł eadẽ p̃ciꝑet ds̃ aut ꝓhi¬
bet quȩ pͥus p̃ceꝑat. aut ꝓhibuerat: me¬
ritum ut dictũ ÷ ad uitã obediendi ñ ẽẽt

Expanded text:
itionem; aut media, et pertinent ad concessionem. Mandatum autem disciplinae neque de praeceptione neque de prohibitione naturali sumi poterat; ne si vel eadem praeciperet Deus aut prohiberet quae prius praeceperat et prohibuerat meritum, ut dictum est, ad vitam obedienti non esset.