comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stinas. Nam & sine indigentia uis esse. & sine
molestia. Bonum ẽ. qđ nis: s tolera qđ ñ uis
ut assequaris quod ius. ꝑ inde illius facies
delens peccata quid faciet: Quȩ sunt pecca¬
ta. Succensa igni & effossa. Qͥ a fecerat amor
malus: Tanqͣm ignem succenderat. Qͥa fece¬
rat timor malus: Tanqͣm foderat. Amor qͥp¬
pe inflãmat: timor humiliat. Idõ peccata
mali amoris igne succensa sunt. peceat a
mali timoris effossa sunt. humiliat & bonus
timor. accendit & bonus amor: s alit̃ atq alit̃.
Nam & colonus int̾cedens ꝓ arbore quȩ fruct
non dabat: ne sub uerteret᷑ : ait. Circũ fodio
eam. & adhibeo cophinum stercoris. fossasig¬
nificat piam humilitatẽ timentis. & stercoris
cophinus sordes utiles penitentis. De igne au¬
mi caritate flagrantes. Ac ꝑ hoc sic̃ omniani¬
sta oꝑa bono timore & hono amore fiunt:
sic malo amore & malo timore. peccata om̃ia¬
cmmittunt᷑. Gͦ succensa & effossa. omnia

Expanded text:
stinas; nam et sine indigentia vis esse, et sine stinas; nam et sine indigentia vis esse, et sine molestia: bonum est quod vis, sed tolera quod non vis, ut assequaris quod vis. Proinde illius facies delens peccata, quid faciet? quae sunt peccata succensa igni et effossa? Quid fecerat amor malus? Tanquam ignem succenderat. Quid fecerat timor malus? Tanquam effoderat. Amor quippe inflammat; timor humiliat: ideo peccata mali amoris, igne succensa sunt; peccata mali timoris, effossa sunt. Humiliat et bonus timor, accendit et bonus amor; sed aliter, atque aliter. Nam et colonus intercedens pro arbore, quae fructus non dabat, ne subverteretur, ait: Circumfodio eam, et adhibeo cophinum stercoris . Fossa significat piam humilitatem timentis, et stercoris cophinus sordes utiles poenitentis. De igne aumi charitate flagrantes. Ac per hoc, sicut omnia justa opera bono timore et bono amore fiunt; sic malo amore et malo timore omnia peccata committuntur. Ergo, Succensa igni et effossa, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
mentit᷑. occidit animam. Itaq fr̃s mei ad
omne rectum factũ amor & timor ducit.
ad omne peccatũ. atnor & timor ducit. Ut
male: amas mundũ. & cimes mundũ. Hec duo
conuertant᷑ ad bonum. Amabas t̾ram: ama
uitam ȩt̾nam. Timebas mortẽ. time geheniã.
Quicquid tͥ miquo ꝓmiserit mundus. nun¬
qͥd potest dare qͣntum dabit iusto ds̃: Quic quid
tibi iusto minatus fuerit mundus. nuN¬
quid potest facere qđ fac̃ iniqͣ ds̃ Uis ui¬
dere quid daturus ẽ . ds̃. si iuste iuxeris : he
nite benedicti patris mei. ꝑcipite regnum
quod uos̾ paratum ẽ. ab origine mundi.
Uis uidere qđ facturus ẽ. impiis: Ite inig¬
nem ȩc̃num. qui ꝑatus ẽ. diabolo &. angłis eiꝰ
Bene quidem. nichil tu aliud ius. qͣm ut bene
sit cͥ. Nam in eo quod amas. uis ut bene tͥ sit:
& in eo quod times. ñ uis ut male sit tͥ. S ñ
in ea regione quęris: in qͣ quȩrendũ est. fẽ¬

Expanded text:
mentitur, occidit animam . Itaque, fratres mei, ad mentitur, occidit animam . Itaque, fratres mei, ad omne recte factum amor et timor ducit: ad omne peccatum amor et timor ducit. Ut male, amas mundum, et times mundum. Haec duo convertantur ad bonum: amabas terram, ama vitam aeternam; timebas mortem, time gehennam. Quidquid tibi iniquo promiserit mundus, numquid potest dare quantum dabit justo Deus? Quidquid tibi justo minatus fuerit mundus, numquid potest facere quod facit iniquo Deus? Vis videre quid daturus est Deus, si justedicti Patris mei; percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi. Vis videre quid facturus est impiis? Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Bene quidem nihil tu aliud vis, quam ut bene tibi sit. Nam in eo quod amas, vis ut bene tibi sit; et in eo quod times, non vis ut male tibi sit: sed non in ea regione quaeris, in qua quaerendum est. Fe
Abbreviated transcription (Latin):
Conuertit se ille ad incutiendum metũ. qui
p̃mio corrumꝑe non ualuit. Incipit minari
damnũ. expulsionẽ. cedes fortassis & mortẽ.
Ibi iam si cupiditas non ualuit: forte cimor
ualebit ut pecces. Porro aut̃ si de scripturis
contra cupiditatẽ uenit tͥ inmentẽ. qͥd ꝓ¬
dest homini si totũ mundũ lucret᷑. animę
aut̃ suę detͥmentũ patiat᷑. ueniat etiã contͣ
timorẽ inmentẽ. nolite cimere eos qͥ corpꝰ
occidunt. animam ñ possunt occidere. Qui¬
cunq te uult occidere. usq ad corpꝰ eilicet.
usq ad animã ñ lic&. Anima tua ñ moriet᷑
nisi tu eam uolueris occidere. Perimat ali¬
ena iniquitas carnẽ tuam: dũ seruet ue¬
ritas animam cuã. Si aut̃ aueritate resili¬
eris. qͥd tͥ amplius facturuis ẽ. inimicus. qm
tu tͥ ipse facis: In inucus seiuens carnẽ pot̾
occidẽ. tu aut̃ dicendo falsum testimonium
animã occides. Audi scripturam. Os quod

Expanded text:
Convertit ille se ad incutiendum metum; qui Convertit ille se ad incutiendum metum; qui praemio corrumpere non valuit, incipit minari damnum, expulsionem, caedes fortassis et mortem: ibi jam, si cupiditas non valuit, forte timor valebit ut pecces. Porro autem si de Scripturis contra cupiditatem venit tibi in mentem, Quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur; veniat etiam contra timorem in mentem, Nolite timere eos qui corpus occidunt; animam autem non possunt occidere . Quicumque te vult occidere, usque ad corpus ei licet; usque ad animam non licet. Anima tua non morietur, nisi tu eam volueris occidere. Perimat aliena iniquitas carnem tuam, dum servet veritas animam tuam. Si autem a veritate resilieris, quid tibi amplius facturus est inimicus, quam tu tibi ipse facis? Inimicus saeviens carnem potest occidere: tu autem dicendo falsum testimonium animam occidis. Audi Scripturam: Os quod
Abbreviated transcription (Latin):
sunt suecensa igni et effossa. quȩ̨ ꝑibun
ab increpatione uultus eiꝰ : Uideamus ẽ
intelligamus quȩ sint igni suooensa. et esill
Quid increpauit xp̃c : Peccata. Abincrepatio¬
ne uultus eius: peccata ꝑierunt. Quare gͦ pec¬
cata igni succensa & effossa: Onmia pẽccatã
duȩ res faciunt in homine. cupiditas &. timor.
Cogitate. discittite. int̾rogate corda urã. ꝑscrui¬
tamini conscientias. iuidete utrũ possit ẽẽ.
peccatũ. nͥ aut cupiendo. aut tiniendo. P¬
ponit᷑ p̃mium ut pecces. idẽ. qđ te delectat
facis. ꝓpt̃ qđ cupis. S forte non seduceris do¬
nis. Serreris minis. facis ꝓpter quod times. Cor¬
rumꝑe ce uult aliquis. ut dicas uerbigrã falsa
cestimonia. Innumerabilia sunt. s plamora
ꝓpono dequib cet̾a coniciatis. Atcendisti tii
dm̃ .&. dixisti in animo tuo. Quid ꝓdest homi¬
ni si cotum mundũ lucret᷑. animę aut̃ suę
detrimentum patiatur: Non adducor pre¬
mio: ut ꝑdam animã meã ꝓ lucro pecumȩ

Expanded text:
sunt succensa igni et effossa, quae peribunt ab increpatione vultus ejus? Videamus et intelligamus quae sint igni succensa et effossa. Quid increpavit Christus? Peccata: ab increpatione vultus ejus peccata perierunt. Quare ergo peccata igni succensa et effossa? Omnia peccata duae res faciunt in homine; cupiditas, et timor. Cogitate, discutite, interrogate corda vestra, perscrutamini conscientias; videte utrum possint esse peccata, nisi aut cupiendo, aut timendo. Proponitur praemium ut pecces, id est, quod te delectat; facis propter quod cupis. Sed forte non induceris donis, terreris minis; facis propter quod times. Corrumpere te vult aliquis, ut dicas, verbi gratia, falsum testimonium. Innumerabilia sunt, sed planiora propono, de quibus caetera conjiciatis. Attendisti tu Deum, et dixisti in animo tuo: Quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur ? Non adducor praemio, ut perdam animam meam pro lucro pecuniae.
Abbreviated transcription (Latin):
nisi humiles exaltent᷑. suꝑbi deiciantur:
Non enĩ qͥ uident ceci fiant: s qͥ sͥ udere
uident᷑. cecitate conuincant᷑. Hoc agit
nistis. nostis iosepb in ȩgẏptũ uenditumn.
latus. Ibi ĩoseph post tribulationes exaltatus.
& hic xp̃c̃ post passionem martyrum głificatꝰ.
Gad ioseph magis gentes ꝑtinent. & idõ au.¬
gmentio: quia multi filii desertȩ. magis qͣm
eiꝰ quȩ habet iuirum. Testimoniũ in iosepħ
posuit illud : dum exiret det̾ra ȩgẏpti.
sidete & hic significari quintã sabbat i.
Quando exiit de t̾ra egẏpti ioseph id ẽ popłs
multiplicatus ꝑ ioseph: ꝑ mare rubrum tͣns¬
iectus est. & cunc gͦ ꝓduxerunt aquȩ rep¬
tilia animarũ inuarum. Nichil aliud
cunc infigura portendebat transitus popłi
ꝑ mare: nisi cransitum fideliũ ꝑbaptismũ.
Testis ẽ. apłs paults. Nolo enĩ uoᷤ inqͥt igno¬
rare fr̃s. qm̃ patres nr̃i omnes sub nube

Expanded text:
ntur, superbi dejiciantur? non enim qui vident caeci fiant, sed qui sibi videre videntur, de caecitate convincantur. Hoc agit nistis, nostis Joseph in Aegyptum venditum: iens. Ibi Joseph post tribulationes exaltatus , et hic Christus post passionem martyrum glorificatus. Ergo ad Joseph magis Gentes pertinent: et ideo augmentatio; quia multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum . «Testimonium in Joseph posuit illud, dum exiret de terra Aegypti.» Videte et hic significari quintam sabbati: Quando exiit de terra Aegypti Joseph, id est, populus multiplicatus per Joseph, per mare Rubrum trajectus est . Et tunc ergo produxerunt aquae reptilia animarum vivarum. Nihil aliud tunc in figura portendebat transitus populi per mare, nisi transitum fidelium per Baptismum; testis est Apostolus: «Nolo enim vos,» inquit, «ignorare, fratres, quia patres nostri omnes
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ indño: ita ñ inconuenient̃ fundamenta
t̾re intelligunt᷑. qͦrũ t̾renam felicitatẽ p̃pollen¬
tem atq potentẽ homines uidendo. eoꝵ aucto¬
ritate ad huiusmodi bona concupiscenda ꝑtͣ¬
huntur. & adipiscendo coedificant᷑. tanqͣm cer¬
ram suꝑ t̾rã: sic̃ in illo suꝑno edificio. clũ suꝑ
celum. Quia & peccatori dictũ ẽ. t̾ra es. & in
t̾ram ibis: & cȩli enarrant głam dĩ. cum in omnẽ
t̾rã exit somis eoꝵ. & infines orbis t̾re u̾ba eoꝵ.¬

Expanded text:
Domino» : ita non inconvenienter fundamenta terrae intelliguntur, quorum terrenam felicitatem praepollentem atque potentem homines invidendo, eorum auctoritate ad hujusmodi bona concupiscenda pertrahuntur, et adipiscendo coaedificantur tanquam terra super terram, sicut in illo superno aedificio coelum super coelum; quia et peccatori dictum est, «Terra es, et in terram ibis» ; et, «Coeli enarrant gloriam Dei,» cum «in omnem terram exiit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eo
Abbreviated transcription (Latin):
ut quid destruxisti maceriam eiꝰ  Tu enĩ
nescis quare : E xpeccaui ut faceret iudici¬
um. fecit aut̃ inquitatem. Non erat destru¬
enda maceria eius: & uenerunt gentes. de¬
structa maceria. inuasa ẽ. uinea. ac deletũ
regnum iudeoꝵ. Hoc pͥmo plangit: s ñ sine soe
De directioneꝰ cordis iam loquit᷑. id est ꝓ assiris
ꝓ dirigentib psalmus ẽ. Ut quid destruxist
maceriam eiꝰ. & iundemiant eam omnes
tͣnseuntes uiam: Qͥd ẽ. iuam tͣnseuntes : tem
Iudeis porcus aduersus ẽ: & inporco ponunt
tanqͣm immunditiam gentium. Agentib
aut̃ euersa ẽ. gens iudea. s rex ille qͥ eueriit.
ñ tantũ porcus iminundus: s etiam apen
fuit. Quid enim aꝑ. nͥ porcus seiuis. porcꝰ

Expanded text:
Utquid destruxisti maceriam ejus? Tu enim Utquid destruxisti maceriam ejus? Tu enim nescis quare? Exspectavi ut faceret judicium, et fecit iniquitatem : non erat destruenda maceria ejus? Et venerunt Gentes, destructa maceria, invasa est vinea, ac deletum regnum Judaeorum. Hoc primo plangit, sed non sine spe. De directione enim cordis jam loquitur, id est, pro Assyriis, pro dirigentibus Psalmus est. Utquid destruxisti maceriam ejus; et vindemiant eam omnes transeuntes viam? Quid est, viam transeuntes? TempoJudaeis porcus adversus est, et in porco ponunt tanquam immunditiam Gentium. A Gentibus autem eversa est gens Judaea: sed rex ille qui evertit, non tantum porcus immundus, sed etiam aper fu
Abbreviated transcription (Latin):
di. omnes scõs ꝓphetas. patriarchas. S qͦusq¬
excendisti palmites enis: Usq ad mare. et
usq ad flumen ꝓpagines eiꝰ. Inde quid: Ut¬
quid destruxisti maceriam eius: Iam uide¬
tis euersam illam gentẽ iudeoꝵ: iam ex alio
psalmo audistis. indolabro & fractorio deiece¬
runt eam. Quando fieret. nisi eiꝰ maceria
destrueretiur: N ͤ est. maceria eius: Muni¬
cio eius. Extitit enim suꝑba aduersus plan¬
tatorem suũ. S & seruos ad se missos. & pe¬
tentes mercedem : coloni flagellauerunt. &e¬
ciderunt. occiderunt. Uenit & unicus fi¬
lius. dixerunt. Hic ẽ. heres. uenite et oc¬
cidamiis eum. & nr̃a erit hęreditas. Doci¬
derunt : & extra uineã ꝓiecerunt. ꝓiectꝰ
magis possedit unde ꝓiectus ẽ. Sic ei mi
natur ꝑ ysaiam. Destruam maceriam eius.
Quare : Expectani enim ut faceret uuam. fe¬
cit aut̃ spinas. Expectaui in de fructum. &
inueni peccatum. Quid gͦ quȩris o asaph.

Expanded text:
Dei, omnes sanctos Prophetas, Patriarchas. Dei, omnes sanctos Prophetas, Patriarchas. extendisti palmites ejus? Usque ad mare, et usque ad flumen propagines ejus. Inde quid? Utquid dextruxisti maceriam ejus? Jam videtis eversam illam gentem Judaeorum; jam ex alio psalmo audistis, In dolabro et fractorio dejecerunt eam . Quando fieret, nisi ejus maceria destrueretur? Quae est maceria ejus? Munitio ejus. Exstitit enim superba adversus plantatorem suum. Servos ad se missos et petentes mercedem coloni flagellaverunt, ceciderunt, occiderunt. Venit et unicus Filius; dixerunt, Hic est haeres, venite occidamus eum, et nostra erit haereditas: occiderunt et extra vineam projecerunt . Projectus, magis possedit unde projectus est. Sic enim ei minatur per Isaiam: Destruam maceriam ejus. Quare? Exspectavi enim ut faceret uvam; fecit autem spinas: exspectavi inde fructum, et inveni peccatum. Quid ergo quaeris, o Asaph,
Abbreviated transcription (Latin):
ponentes. inde omnia hec. Ꝙ si aliqͥ ex ramis
fracti sunt: ꝑpt̾ incredulitatẽ fracti sunt. tu
aut̾ popłs gentium fide sta. noli altũ sapere.
s time. Nam si ds̃ naturalib ramis ñ peꝑcit:
neq tͥ parcet. Si aut̃ altum sapis: ñ tu radi¬
cem portas. s radix te. Quid gͦ uinea. ante
cuiꝰ conspectum facta ẽ. uia: facta ẽ. ut
impleret t̾rã. Primo ubi fuit: Oꝑuit mon¬
tes umbra eius. Qui sunt montes: ꝓphete.
Quare oꝑuit illos umbra eiꝰ Quia obsenre
locuti sunt. Quare: futura aimuntiata st̃.
Audis aꝓpħis. Obserua sabbatum. octauo die
cireuincide infantem. offer sacrificiũ arie¬
tis. uituli. hirci. Noli moueri. ũbra eius ẽ.
coopiens montes dĩ. ueniet pꝰ umbͣm manifesta¬
tio. & arbusta eiꝰ cedroᷤ dĩ. idẽ cooꝑuit cedroᷤ qͣi
altissimas. s dĩ. Sunt enĩ cedri significantes
suꝑbos euertendos. Cedros libamt. altitudines
mundi: opuut crescendo unea ista. &. iontẽ

Expanded text:
ponentes ; inde omnia haec. Et si aliqui ex ramis ponentes ; inde omnia haec. Et si aliqui ex ramis fracti sunt, propter incredulitatem fracti sunt: tu autem, populus Gentium, fide sta; noli altum sapere, sed time. Nam si Deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. Si autem altum sapis, non tu radicem portas, sed radix te . Quid ergo, vinea ante cujus conspectum facta est via, ut impleret terram, primo ubi fuit? Operuit montes umbra ejus. Qui sunt montes? Prophetae. Quare operuit illos umbra ejus? Quia obscure locuti sunt quae futura annuntiata sunt. Audis a Prophetis, Observa sabbatum, Octavo die circumcide infantem, Offer sacrificium arietis, vituli, hirci: noli moveri; umbra ejus est cooperiens montes Dei, veniet post umbram manifestatio. Et arbusta ejus cedros Dei: id est, cooperuit cedros Dei, altissimas, sed Dei. Sunt enim cedri significantes superbos evertendos. Cedros Libani, altitudines mundi operuit crescendo vinea ista, et montes
Abbreviated transcription (Latin):
quod mare ibiicinũ ẽ. & usq ad flumen
iordanem. Transiordanẽ enĩ aliquiã iudeoꝵ
collocatum est. infra iordanẽ aut̃ totagens.
Ergo usq ad mare. & usq ad flumen regnũ
iudeoꝵ. regnũ isrł. Non aut̃ amari usq ad
mare. &. a flumine usq ad t̾minos orbis
t̾rȩ. Illa iam ꝑfectio iuineȩ ẽ: de ꝗͣ hic prȩ
dixit. uiam inconspectu eiꝰ. & plantasti ra¬
dices eius & impleuit t̾ram. Cũ tͥ gͦ p̃dixis¬
set ꝑfectionem: rediit̃ ad mitium. de quo
inatio sit facta ꝑfectio. Initium uis audire:
Usq ad mare. & usq ad flumen. Fĩnem uis
audire:ͦ Dominabit᷑ a mari usq ad mare.
& a flumine usq ad t̾minos orbis terrȩ.
Hoc est. impleuit t̾ram. Uideamus gͦ cesti¬
moniũ a saph. quid factum ẽ. pͥmę uineę
quid ẽ. expectandũ scd̾ę uineę. immo eedẽ
uineȩ. Ipsa ẽ. enĩ. non altera est. Inde xp̃c
salus ex iudeis. inde apłi. inde pͥmi creden¬
tes. & ptia re xum suarũ ante pedes apłaꝵ

Expanded text:
. Et usque ad flumen Jordanem. Trans Jordanem enim aliquid Judaeorum collocatum est; intra Jordanem autem tota gens. Ergo usque ad mare, et usque ad flumen regnum Judaeorum, regnum Israel: non autem a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae, illa i in conspectu ejus, et plantasti radices ejus, et implevit terram. Cum tibi ergo praedixisset perfectionem, rediit ad initium, de quo initio sit facta perfectio. Initium vis audire? Usque ad mare et usque ad flumen. Finem vis audire? Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae : hoc est, implevit terram. Videamus ergo testimonium Asaph; quid factum est primae vineae, quid est exspectandum secundae vineae, imo eidem vineae: ipsa est enim; nonsalus ex Judaeis , inde Apostoli, inde primi credentes, et pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Exeuangelio multi audiunt. uade om
nia quȩ possides uende. da pauꝑib. & ha¬
bebis chesaurum incȩlo. & ueni sequere me.
Non atcendis qͣm multi id faciunt. Pauci in¬
quiunt sunt. Ipsi tam̃ pauci oleum sunt.
& qͥ bene utuntur iis reb qͣs possident: ad
oleum ꝑtinent. Adiunge omnia. & uideb̃¬
ꝑ atris familias tui plenas apochecas. Uideᷤ
raptorem. qͣlem nunqͣm uidisti. uide contẽp̃¬
corem rerũ suarũ. qualẽ nimqͣm uidisti.
Lauda torcularia. impletur ꝓphecia de a
pocalipsi. Iustus iustior fiat. et sorcidus
tia. iustus iustiori fiat. & sordidus sordescat ad¬
hiic. Quare & quinta sabbati: Qͥd est hoc:
Recurramiis ad pͥma oꝑadĩ. ne forte ibi aliqͥd
inueniamuis. quo & sacramentũ intelligamꝰ.
Sabbatum enĩ septimꝰ dies ẽ. qͦ requieuit ds̃
ab omnib oꝑib suis. magnũ intimans
mẏsterium quietis nr̃e future ab ominib
oꝑib nr̃is. Prima sabbati. dr̃ pͥmus dies. qͤm

Expanded text:
sit. Ex Evangelio multi audiunt, «Vade, vende sit. Ex Evangelio multi audiunt, «Vade, vende omnia quae possides, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me» : non attendis quam multi id faciunt? Pauci, inquiunt, sunt. Ipsi tamen pauci oleum sunt; et qui bene utuntur his rebus quas possident, ad oleum pertinent: adjunge omnia, et videbis patrisfamilias tui plenas apothecas. Vides raptorem qualem nunquam vidisti; vide contemptorem rerum suarum qualem nunquam vidisti. Lauda torcularia, impletur prophetia de Apocalypsi: «Justus justior fiat, et sordidus tia: «Justus justior fiat, et sordidus sordescat adhuc.» 2. Quare et «quinta sabbati?» quid est hoc? Recurramus ad prima opera Dei, ne forte ibi aliquid inveniamus quo et sacramentum intelligamus. Sabbatum enim septimus dies est quo requievit Deus ab omnibus operibus suis , magnum intimans mysterium quietis nostrae futurae ab omnibus operibus nostris. Prima sabbati dicitur primus dies, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ighorantie amurca insultet: & illa canꝙͣ
corde cuo: ubi qui uidet in occulto reddet
tͦ Liqua tẽ ingemellarium. Oluia in ar¬
ad coieular et pressuras uentũ fuerit:
utrũq discernit᷑. dirimit᷑. &. aliud appe¬
citur. aliu respuit᷑. Uultis nosse uĩ cor¬
cularium istoꝵ: Ut unũ aliud dicam.
unde & ipsi murmurant qui ea faciunt:
quante inquiunt rapinȩ temporibꝰ nr̃is.
qͣnte pressurȩ innocentium. quantȩ expo¬
lationes alienarũ rerñ: Ita sane inamͣ¬
cam accendis. quia rapiunt᷑ res aliene. in
oleum ñ atcendis. quia pauꝑib donant᷑
& ꝓpriȩ. Non habebat antiquitas tales
raptores rerum alienarũ. s ñ habebat
antiquitas tales donatores rerum suarũ.
Aliquanto esto curiosior intoreulari. no¬
li hoc solum uidere qđ publice fluit. ẽ.
aliquid qđ qͤrendum inuenias. Discute. au¬
di. cognosce. qm multi faciunt. qđ exore
dñi cum audisset unus diues tristis absces¬

Expanded text:
ignorantiae amurca insultet, et illa tanquignorantiae amurca insultet, et illa tanqucorde tuo, ubi qui videt in occulto reddet tibi , liquare in gemellarium. Oliva in arad torcular et pressuras ventum fuerit, utrumque discernitur, dirimitur; et aliud appetitur, aliud respuitur. Vultis nosse vim torcularium istorum? Ut unum aliquid dicam, unde et ipsi murmurant qui ea faciunt: Quantae, inquiunt, rapinae temporibus nostris, quantae pressurae innocentium, quantae exspoliationes rerum alienarum! Ita sane in amurcam attendis, quia rapiuntur res alienae; in oleum non attendis, quia pauperibus donantur et propriae. Non habebat antiquitas tales raptores rerum alienarum; sed non habebat antiquitas tales donatores rerum suarum. Aliquanto esto curiosior in torculari; noli hoc solum videre quod publice fluit: est aliquid quod quaerendo invenias. Discute, audi, cognosce quam multi faciunt quod ex ore Domini cum audisset unus dives, tristis absces
Abbreviated transcription (Latin):
dam tria. Pressuram. & de p̃ssura du¬
quȩdam. unum recondendũ. alterũ ꝓ¬
ciendum. Fĩt gͦ intorculari coneulat.¬
o. tribulatio. pondus. & in his oleum eliqͣta.
occulte ingemellarium. amurca publice
ꝑ placeascurrit. Intendite ad magnũ hoc
spectaculum. Non enim deserit dĩ dare
nobis: qđ cum magno gaudio spectemis
aut circi insama huic spectaculo compa.¬
randa ẽ. Illa ad amurcã ꝑtinet. hoc ad
oleum. Quando gͦ audicis contumacitea
garrire blasphemos. & dicere habundare
pressuras temporib xp̃ianis. scitis enĩqͥd
it ds̃ dic̾ant xpianͦi. non pluit ds. non se¬
minamus. p̃luit ds̃. non trituramus et
inde uolunt suꝑbire: uinde deberent an¬
plus supplicare eligentes blasphemare ꝙͣ
orare cum gͦ ista commemorant. cũ ista
daotant. en  ista dicunt & contuinaciter
dicunt. ñ cum cimore. s cũ elatione. non
uos conturbent. Pͥuta enim. quia p̃ssurȩ
habundant: cu oleum esto. nigra tenebris

Expanded text:
dam tria: pressuram, et de pressura dam tria: pressuram, et de pressura quaedam duo; unum recondendum, alterum projiciendum. Fit ergo in torculari conculcatio, tribulatio, pondus: et in his oleum eliquatur occulte in gemellarium; amurca publice per plateas currit. Intendite ad magnum hoc spectaculum. Non enim desinit Deus edere nobis quod cum magno gaudio spectemus: aut circi insania huic spectaculo comparanda est? Illa ad amurcam pertinet, hoc ad oleum. Quando ergo auditis contumaciter garrire blasphemos, et dicere, abundare pressuras temporibus christianis; scitis enim quia it Deus, Duc ad Christianos: non pluit Deus, non seminamus; pluit Deus, non trituramus. Et inde volunt superbire, unde deberent amplius supplicare; eligentes blasphemare quam orare. Cum ergo ista commemorant, cum ista jactant, cum ista dicunt, et contumaciter dicunt, non cum timore, sed cum elatione; non vos perturbent. Puta enim quia pressurae abundant, tu oleum esto. Nigra tenebris
Abbreviated transcription (Latin):
oaui aduos depresenti psalmo
suscipimus. adiuuet uocem nrãm
quies ura. & enim aliquante ẽ. obtimsior.
Dabit ei uires intentio audientium. & adiu¬
torium iubentis ut loquar. Titulum hab&
psalmus iste. infinem ꝓ torcularib quinta
sabbati. psalmus ipsi asaph. & inimum titu¬
lum multa sunt congesta mẏsteria: itata¬
men utt limen psalmi indicet interiora. sũ
de toicularib loouturi sumus. nemo urm̃
de prelo de fiscinis. quia nec ipse psalmus
hoc habet. & idõ magis indicat mẏsterium.
Nam si aliquid tale cextiis psalmi çontiñet.
ñ deeẽt. qui putaret adlitteram e̾ẽ. accipi¬
enda torcusaria. nec aliquid illic amplius
requirendum. nec mẏsticȩ aliquid positũ.
& sacrate significatum. s diceret. Simpli¬
eiter psalmus de torcularib loquitur.
&e cumͦ nescio quid aluid suspicaris. Nihͥ
hic tale audistis cum legeret᷑. Ergo accipi¬
te torrularia. mẏsteriũ ȩccłȩ. qđ nunc
agit᷑. In coreularib a nĩaduertimus qͥ¬

Expanded text:
oqui ad vos de praesenti psalmo suscepimus: adjuvet vocem nostram quies vestra; etenim aliquanto est obtunsior: dabit ei vires intentio audientium, et adjutorium jubentis ut loquar. Titulum habet psalmus iste: «In finem pro torcularibus, quinta sabbati, Psalmus ipsi Asaph.» In unum titulum multa sunt congesta mysteria; ita tamen ut limen Psalmi indicet interiora. Cum de torcularibus locuturi sumus, nemo vestrde prelo, de fiscinis; quia nec ipse psalmus hoc habet, et ideo magis indicat mysterium. Nam et si aliquid tale Psalmi textus contineret, non deesset qui putaret ad litteram esse accipienda torcularia, nec aliquid illic amplius requirendum, nec mystice aliquid positum, et sacrate significatum; sed diceret: Simpliciter Psalmus de torcularibus loquitur, et tu mihi nescio quid aliud suspicaris. Nihil hic tale audistis, cum legeretur. Ergo accipite torcularia mysterium Ecclesiae, quod nunc agitur. In torcularibus animadvertimus quae
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. singularis ferus: Ipse aper qui deuiastauit.
singłaris ferus. Singularis quia suꝑbus.
uertere uero. Qͣmius facta sint. comiertt
uͦ. respiee de celo & uide.&. insita uineam
istã. & ꝑfice eam qͣm plantauit dextera
tua. Non aliã institue: s ꝑfice ipsam. Iy¬
sũ ẽ.enĩ sẽmen abraham. ipsũ ẽ. sem̃ iõ
benedicunt᷑ omnes gentes. ubi ẽ. radix pa.
tatur oleaster insertus. Pfice uineam istĩ
qͣm plantauit dext̾a tua. S ubi ꝑficiet : s¬
per filium hominis qͦm confirmasti cib
Quid euidentiꝰ : Quid adhuc expectatis. it
uob̾ disputando exponamus. & ñ potuis
uob̾cum ad mirando olamemus. ꝑfice i¬
neam istã: qͣm plantauit dext̾a tua. & sip
filiũ hominis eam ꝑfice: Qͤm filuĩ homins
Eͤi confirmasti tͥ. Magnũ firmanentũs
difica qͣntũ potes. fundamentũ aliud ie¬
mo potest ponere. p̃ter qͣm qd positum̃.¬

Expanded text:
 singularis ferus? » Ipse aper qui devastavit eam, singularis ferus. Singularis, quia superbuvertere vero. » Quamvis haec facta sint, « convertere vero. Respice de coelo, et vide, et visita vineam istam. Et perfice eam quam plantavit dextera tua. » Non aliam institue, sed hanc perfice. Ipsum est enim semen Abraham, ipsum est semen in quo benedicuntur omnes Gentes : ibi est radix, ubi portatur oleaster insertus. Perfice vineam istam quam plantavit dextera tua. Sed ubi perficit? Et super filium hominis quem confirmasti tibi. Quid evidentius? quid adhuc exspectatis ut vobis disputando exponamus, et non potius vobiscum admirando clamemus: Perfice vineam istam quam plantavit dextera tua, et super filium hominis eam perfice? Quem filium hominis? Quem confirmasti tibi. Magnum firmamentum! aedifica quantum potes. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter quam quod positum
Abbreviated transcription (Latin):
ex infirmitate: Resurge in uirtute. Ex¬
cita potentiam tuã. & ueni ut saluos facus
ate: & nͥ tu conuertas. ñ conu̾temiui. Q
illtmina faciem tuã & salui erumus. Nu¬
quid ille obscuram habet faciẽ: Don haba
obscurã faciem. s apposuit ei nubem carnis
& tanqͣm uelum infirmitatis. & ñ ẽ. putatꝰ
ipse cũ penderet in ligno. agnoscendus eũ
sederet in cęlo. Nam ita factũ est. Presenten
in t̾ra xpm. & miracula facientẽ. ñ agnouit
agnoscimus in hoc psalmo. Illumina faciẽ
tuam & salui erimus. Obtexisti faciem tud̃
et egrotanimuis. illumina illã & salui ent̾¬
Dnẽ ds̃ inrtutum usq qͦ irasceris morationᷤ
serm tui: Iam serui tui. Irascebaris mor¬
tionem inimici tui. adhiic irasceris inor¬
tionẽ serui tui: Conuertisti nos agnouimꝰ
& adhiic irasceris in orationem serui turꝰ
Ita plane irasceris. ut pat̾ corrigens: ñ ui
uuidex damnans. Ita plane irasceris. qͥa

Expanded text:
ex infirmitate, resurge in virtute : Exex infirmitate, resurge in virtute : Excita potentiam tuam, et veni, ut salvos facias a te, et nisi tu convertas, non convertemur. Et illumina faciem tuam, et salvi erimus. Numquid ille obscuram habet faciem? Non habet obscuram faciem, sed apposuit ei nubem carnis, et tanquam velum infirmitatis, et non est putatus ipse cum penderet in ligno, agnoscendus cum sederet in coelo. Nam ita factum est. Praesentem in terra Christum et miracula facientem non agnovit agnoscimus in hoc psalmo, Illumina faciem tuam, et salvi erimus. Obtexisti faciem tuam, et aegrotavimus: illumina illam, et salvi eDeus virtutum, usquequo irasceris in orationem servi tui? Jam servi tui. Irascebaris in orationem inimici tui, adhuc irasceris in orationem servi tui! Convertisti nos, agnovimus, et adhuc irasceris in orationem servi tui! Ita plane irasceris, ut pater corrigens, non ut judex damnans. Ita plane irasceris, quia
Abbreviated transcription (Latin):
conuertent᷑ ad dnm̃ uniuersi fines cerrȩ.
Popłs ipse de abrahamueniens. ñ habuit
parietem suũ. qui gandeat in angulo. cũ
scriptum sit. reliquiȩ saluę fient. Excita
potentiam cuam. Nam infirmus erał. qͣni¬
s dicebat᷑. Si filius dĩ ẽ: descendat decru¬
ce. Nichil ualere uidebaris. Prȩualuit suꝑ
te ꝑsecutor. & demonstrasti hoc antea: quia
et iacob ipse p̃ualuit angło inluctando.
Homo angło ꝗrando. nisi uellet angelus:
homo cenet angłm & dic̃. Ponte dimittã. nͥ
benetixeris me. Magnum sac̾mentũ. & stat
uictus. & benedicit uictorem. Uictus quia
uoluit. carne infirmus. maiestate foxis. & be¬
nedixit. Uocaberis inquit isrł. Tercigit cam̃
& femoris latitudinem. & aruit. Cundẽq
hominem unũ: fec̃ & benedictũ & claudũ.
Uides claudicasse popłm udeoꝵ. inde ibi a
benedictum genis apłoꝵ. Excita gͦ potentõ
tuam. Qͣ idiu uideris infirmus. crucifreᷤ

Expanded text:
convertentur ad Dominum universae fines terrae ; convertentur ad Dominum universae fines terrae ; populus ipse de Abraham veniens, non habuit parietem suum qui gaudeat in angulo, cum scriptum sit, Reliquiae salvae fient ? Excita potentiam tuam. Nam infirmus eras, quando dicebatur: Si filius Dei est, descendat de cruce . Nihil valere videbaris: praevaluit super te persecutor; et demonstrasti hoc antea, quia et Jacob ipse praevaluit in lucta, homo Angelo. Quando, nisi vellet Angelus? homo tenet Angelum, et dicit: Non dimittam te, nisi benedixeris me. Magnum sacramentum! Et stat victus, et benedicit victorem: victus, quia voluit; carne infirmus, majestate fortis. Et benedixit: Vocaberis, inquit, Israel. Tetigit tamen et femoris latitudinem, et aruit, eumdemque hominem unum fecit et benedictum et claudum . Vides claudicasse populum Judaeorum: vide ibi et benedictum genus Apostolorum. Excita ergo potentiam tuam: quamdiu videris infirmus? Crucifixus
Abbreviated transcription (Latin):
Anima iusti sedes ẽ. sapientiȩ. Qͦmͦ inquis ero
plenitudo scientiȩ: Quis hoc implet: Habeᷤᷤ
unde impleas. Plenitudo legis caritas. Noli
ꝑmulta ire. atq distendi. Terret ce ramoꝵ
diffusio. radicem tene. & de magnitudine
arboris noli cogitare. Sit inte caritas. et
necesse ẽ. plenitudo scientiȩ consequatiur
Quid enm nescit qui caritatẽ scit. qͣndoqͥdẽ
dictum ẽ. ds̃ caritas est: Qui sedes suꝑ cheru¬
bin appare. Ido enim errauimus: quia ñ ap¬
parebas. Appare coram effrem. & beniamin
& manasse. Appare inquit corã gente iudeoꝵ.
coram popło istrł. Ibi enim effrem. ibi manasse.
ibi beniamm. S int̾pretationẽ uideamus.
Effrem fruccificatio. beniamin filius dgxtere.
manasse oblitus. Appare gͦ coram fructifroato.
coram filio dexterȩ. appare corã oblito. ut.
iam ñ sis oblitus: s uenias illi inmentẽ qͦm
lib̾asti. Sic enĩgentes comimemorabunt᷑. &

Expanded text:
Anima justi sedes est sapientiae . Quomodo, inquis, ero Anima justi sedes est sapientiae . Quomodo, inquis, ero plenitudo scientiae? quis hoc implet? Habes unde impleas: Plenitudo Legis charitas . Noli per multa ire atque distendi. Terret te ramorum diffusio; radicem tene, et de magnitudine arboris noli cogitare. Sit in te charitas, et necesse est plenitudo scientiae consequatur. Quid enim nescit qui charitatem scit, quandoquidem dictum ebim, appare. Ideo enim erravimus, quia non apparebas. Coram Ephraem, et Benjamin, et Manasse. Appare, inquam, coram gente Judaeorum, coram populo Israel: ibi enim Ephraem, ibi Manasses, ibi Benjamin. Sed interpretationem videamus: Ephraem, Fructificatio; Benjamin, Filius dexterae; Manasses, Oblitus. Appare enim coram fructificato, coram filio dexterae, appare coram oblito, ut jam non sit oblitus, sed venias illi in mentem qui liberasti. Si enim Gentes commemorabuntur, et
Abbreviated transcription (Latin):
ioseph ouis est. Audito ioseph qͣmqͣm & int̃pre¬
tatio eius nominis multũ iuuet. significat
enim augmentũ. & utiq idõ uenit ille: ut
mortificatũ granum multiplicit̾ surgeret. hoc
ẽ. augeret᷑ popłs dĩ: tam̃ exeo qͦd iam nostis con¬
tigisset de ioseph: ueniat inmentẽ. a frĩb uen¬
ditus. ueniat asuis exhonoratus. apud alienige¬
nas ex altatus. & intelligetis incuiꝰ grege ẽẽ.
debeamus. simul cũ illis qui iam dirigunt cor
suum. ut lapis reꝓbatus ab ȩdificantib fiat
in caput anguli: tenens duos parietes dedi¬
uerso uenientes. s in angulo concordantes.
Qui sedes suꝑ cherubin. Cherubin sedes ẽ. głe
di. & int̾pretatur plenitudo scientiȩ. Ibi sedet
ds̃. inplenitudine scientiȩ. Licet intelligamꝰ
cherubin sullimes ec̃. cȩloꝵ pocestates. atq uir¬
tutes: tamen siuis eris cherubin. Si enĩ che¬
rubin sedes ẽ. dĩ: audi qͥd dicat scriptura.

Expanded text:
Joseph ovis est. Audito Joseph, quanquam et interpreJoseph ovis est. Audito Joseph, quanquam et interpretatio ejus nominis multum juvet; significat enim Augmentum, et ideo utique venit ille, ut mortificatum granum multipliciter surgeret , hoc est, augeretur populus Dei: tamen ex eo quod jam nostis contigisse Joseph, veniat in mentem a fratribus venditus, veniat a suis exhonoratus, apud alienigenas exaltatus , et intelligetis in cujus grege esse debeamus, simul cum illis qui jam dirigunt cor suum, ut lapis reprobatus ab aedificantibus fiat in caput anguli , tenens duos parietes de diverso venientes, sed in angulo concordantes. Qui sedes super Cherubim. Cherubim sedes est gloriae Dei, et interpretatur Plenitudo scientiae. Ibi sedet Deus in plenitudine scientiae. Licet intelligamus Cherubim sublimes esse coelorum potestates atque virtutes; tamen si vis, eris Cherubim. Si enim Cherubim sedes est Dei, audi quid dicat Scriptura:
Abbreviated transcription (Latin):
on apto molta sorit
in hoc psalmo. inquib
sermo nr̃ patiat᷑ difficul¬
catem. uł intentio audi¬
toꝵ intelligendi impedi¬
mentũ. ꝓinde adinuan¬
te dño cũ affectu audi¬
endi & iudendi iam qͦ ꝓphetata & p̃dicta st̃.
tanqͣm eruditi in scola xp̃i. currere debeinus
quȩ plana sunt: ut si forte obscura exigunt
officium int̾pretandi: ea quȩ plana sunt legen¬
di officium ame debeant flagitare. Cantatim
illuminatus. atq correctus. cuiꝰ nomine no¬
stis significari synagogam. Deniq ticulus
psalmi ẽ. In finẽ ꝓhis qͥ immutabunt᷑. Utiq
in melius. quando xp̃c finis legis. idõ uenit
ut immutet in melius. &ait. Testimoniũ
ipsius asaph. Bonum testimoniũ ueritatis
dirigentes. Iam gͦ non sit generatio quȩ cor
non direxit suum. s generatio iam dirigens.
Ergo audiamus quid dicat in hoc testimonio.
deratur ut ueniat. G̃ dirigentes inueniat.
Qui deducis inquit uelut oues ioseph. Ipsũ io¬
sepb uelut oues. Ipse iosepb oues sunt. & ipse

Expanded text:
on adeo multa sunt in hoc psalmo, in quibus sermo noster patiatur difficultatem, vel intentio auditorum intelligendi impedimentum. Proinde adjuvante Domino, cum affectu audiendi et videndi jam quae prophetata et praedicta sunt, tanquam eruditi in schola Christi, currere debemus quae plana sunt; ut si forte obscura exigunt officium interpretandi, ea quae plana sunt legendi officium a me debeant flagitare. Cantatur illuminatus atque correctus, cujus nomine nostis significari Synagogam. Denique titulus Psalmi est, In finem pro his qui immutabuntur: utique in melius, quoniam Christus finis Legis ideo venit, ut immutet in melius. Et addit, testimonium ipsi Asaph: bonum testimonium veritatis.Dirigentes. Jam ergo non sit generatio quae cor non direxit suum , sed generatio jam dirigens. Ergo audiamus quid dicat in hoc testimonio. deratur ut veniat. Ergo dirigentes inveniat: Qui deducis, inquit, velut oves Joseph: ipsum Joseph velut oves. Ipse Joseph oves sunt, et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
psalmus ad hoc finitus sit: tam̃ afine eiꝰ.
obsecro uos recurramus ad caput. Exulta¬
uerbum. Pon parum urãs mentes in tro¬
mine xp̃i diuina spectacula tenuerunt. &
suspenderunt uos non solum adappetenda
quȩdam : s ad quȩdam etiam fugienda.
Ista sunt spectacula utilia. salubria. edifi¬
cantia: non destruentia. immo & destru¬
entia. & edificantia. Destruentia recentes
dõs. edificantia fidem inuerũ & et̾num
dm̃. Etiam in crastinum diem inuitamus
caritatem urãm. Cras illi habent ut audi¬
iumus mare intheatro. nos habeamꝰ por
sabbati ñ possumus ad mensã scĩ cipriani
conuenire. quia festiuitas ẽ. scõꝵ martͣ¬
rum: crastino ad ipsam m̃sam conueniamꝰ.¬

Expanded text:
psalmus ad hoc finitus sit, tamen a fine eius, psalmus ad hoc finitus sit, tamen a fine eius, obsecro uos, recurramus ad caput: exultaverbum:» 23. Non parum vestras mentes in nomine Christi divina spectacula tenuerunt, et suspenderunt vos, non solum ad appetenda quaedam, sed ad quaedam etiam fugienda. Ista sunt spectacula utilia, salubria, aedificantia, non destruentia: imo et destruentia, et aedificantia; destruentia recentes deos, aedificantia fidem in verum et aeternum Deum. Etiam in crastinum diem invitamus Charitatem vestram. Cras illi habent, ut audivimus, mare in theatro: nos habeamus porsabbati, non possumus ad mensam Cypriani convenire, quia festivitas est sanctorum Martyrum; crastino ad ipsam mensam conveniam
Abbreviated transcription (Latin):
sacramentis suis. & inde quando dedit
bucellam: ex adipe frumenti cibauit. et
imimicus dñi mentitus ẽ. ei. & erit tempꝰ
eius met̾num. & cibauit eos ex adipe fru¬
gratos. cibanit ex adipe frumenti. &r depe¬
tra melle saturauit eos. In heremo depet᷑¬
a qua ꝓfluxit: non mel. Mel sapientia est.
pͥmatũ dulcoris tenens inescis cordis. Qͣm
tͦ multi immici dñĩ mentientes dño. ci¬
bantur ñ solũ adipe frumenti. s etiã de
petra melle. de sapientia xp̃i. Qͣmmulti
delectantur uerbo eiꝰ. & cognitione sacͣ¬
mentoꝵ eiꝰ. solutione parabolarum eiꝰ.
qͣm multi delectant᷑. qͣm multi clamant.
& ñ est hoc mel de quolibet homine. s
de petra: petra aut̃ erat xp̃c. Qͣm multi
gͦ satiant᷑ de melle isto. clamant. dicunt.
suaue ẽ. dicunt. nichil melius. nichil dul¬
tius. uł intelligi uł dici potuit: & tamen
inimici dnĩ mentiti sunt ei. Nolo ampliꝰ
immorari reb dolendis. Qmqm terribiter

Expanded text:
sacramentis suis. et Iudam, quando dedit sacramentis suis. et Iudam, quando dedit buccellam, ex adipe frumenti cibauit; et inimicus domini mentitus est ei et erit tempus eius in aeternum. cibauit illos ex adipe frugratos! cibauit ex adipe frumenti et de petra melle saturauit eos: in heremo de petra aquam produxit, non mel. mel sapientia est, primatum dulcoris tenens in escis cordis. quam ergo multi inimici domini mentientes domino cibantur non solum ex adipe frumenti sed etiam de petra melle, de sapientia Christi! quam multi delectantur uerbo eius et cognitione sacramentorum eius, solutione parabularum eius! quam multi delectantur! quam multi clamant! et non est hoc mel de quolibet homine, sed de petra: petra autem erat Christus. quam multi ergo satiantur de melle isto! clamant, dicunt: "suaue est." dicunt: "nihil melius, nihil dulcius intellegi uel dici potuit." et tamen inimici domini mentiti sunt ei. nolo amplius immorari in rebus dolendis: quamquam terribiliter
Abbreviated transcription (Latin):
negas: eo qͥd ñ ꝓpter illam facis hȩc. xp̃m
habes in fũdamento. S: tam̃ quia diligis
ullam & contristaris si ꝑdas illam: suꝑ funda¬
mentum posiusti. ñ aurũ. aut argentũ.
aut lapides p̃tiosos: s ligna. fęnũ. stipulã.
Saluus qͥ eris. eum ardere ceꝑit qd edificasti.
sic tanĩ canqm ꝑ ignem. Nemo gͦ suꝑ fun¬
damentũ hoc edificet adulteria. blasphemi¬
as. sacrilegia. idolatria. ꝑuiria. & putet se
saluum futurũ ꝑ ignem. quasi ista sint
ligna. fenum. stipula. S qui ędificat
amorẽ t̾renoꝵ suꝑ sundamentũ regni oelo¬
rum. id est. suꝑ xpm: ardebit amor rerũ
temporalium. & ipse saluus erit ꝑ idoneũ
fundamentũ. Inimici dni mentiti sunt
ei: dicendo eo ad uineam. & ñ eundo. et
erit tempus eoꝵ. ñ ad tempꝰ: s mȩternũ.
& qui sunt isti: & cibauit eos ex adipe fru¬
menti. Nostis adipẽ frumenti. unde ciban¬
tur multi inunici qui mentiti sunt ei.
& cibauit eos exadipe fruinenti. Miscuit eoᷤ

Expanded text:
negas; eo quod non propter illam facis haec, Christum habes in fundamento. Sed tamen quia diligis illam, et contristaris si perdas illam; super fundamentum posuisti, non aurum, aut argentum, m, lapides pretiosos, sed ligna, faenum, stipulam: saluus ergo eris, si ardere coeperit quod aedificasti, sic tamen tamquam per ignem. nemo ergo super fundamentum hoc aedificet adulteria, blasphemias, sacrilegia, idolatrias, periuria et putet se saluum futurum per ignem, quasi ista sint ligna, faenum, stipula; sed si aedificat amorem terrenorum super fundamentum regni caelorum, id est super Christum, ardebit amor rerum temporalium et ipse saluus erit per idoneum fundamentum. Inimici domini mentiti sunt ei dicendo: eo ad uineam et non eundo; et erit tempus non ad tempus, sed in aeternum. et qui sunt isti? et cibauit illos ei adipe frumenti. nostis adipem frumenti, unde cibantur multi inimici, qui mentiti sunt ei. et cibauit illos ex adipe frumenti: miscuit eos
Abbreviated transcription (Latin):
Uiam fecisti in conspectu eius. & plantasti racioe
euis. & impleuit t̾ram. Nunquid impleret
t̾ram. nisi uia fieret in conspectu eiꝰ : Quȩ usa
facta ẽ. in conspectu eiꝰ : Ego sum inquit uia.
ueritas & uita. Merito impleuit terrã. Hoc¬
ẽ. diccum mͦ de uinea ista: qđ ꝑfectũ ẽ. usq
in finem. Ueruntam̃ quid prius. Oꝑuit
montes umbra eius: & arbusta eiꝰ cedros
dei. Extendisti eius palmites usq ad mare
& usq ad flumen ꝓpagines eiꝰ. Hoc deside¬
rat officium expositoris. ñ sufficit lectoris
& laudatoris. Ad iuuate me intendendo.
Dolet enim uineȩ huiꝰ commemoratio inħ
psalmo caliginem facere minus intentis.
& enim magnitudo uincę huius. iam a nob̃
explicata ẽ. & unde facta ẽ. & unde facta
sit magna p̃dictum. Uiam fecisti incons

Expanded text:
iam fecisti in conspectu ejus, et plantasti radices ejus, et implevit terram. Numquid impleret terram, nisi via fieret in conspectu ejus? Quae via facta est in conspectu ejus? Ego sum, inquit, via, veritas et vita . Merito implevit terram. Hoc dictum est modo de vinea ista, quod perfectum est usque in finem: verumtamen quid prius? Operuit montes umbra ejus, et arbusta ejus cedros Dei. Extendisti palmites ejus usque ad mare, et usque ad flumen propagines ejus. Hoc desiderat officium expositoris, non sufficit lectoris et laudatoris: adjuvate me intendendo; solet enim vineae hujus commemoratio in hoc psalmo caliginem facere minus intentis. Etenim magnitudo vineae hujus jam a nobis explicata est; et unde facta est, et unde facta sit m
Abbreviated transcription (Latin):
quia & ipsa uindicta ẽ. qua ꝑimitur seua mi¬
quitas eoꝵ gladio uerbi dĩ. de quo dictum est.
accingere glatio tuo: uel cũ ꝑseuerantes mimici
infine pumuntur. Nam mala corꝑalia quȩ in
hoc scło patiuntur: cõimuinia possunt habere
cũ honis. E st aliud uinitic łe genus. qͦ eccłe
ꝑsecutiones. quib eam omnino ꝑiturã pu¬
tabat peccator incredulus & inimicus: uidet.
et irascitur. dentib suis frendet & tabescet. Quis
enĩ negare audeat hanc etiã ẽẽ. grauissimam
penã : S nescio utrũ satis elegant̾ accipiatur
qđ ait ante ocłos nr̃os. si hoc pęnę genus in¬
celligamus qđ inintimis cordis agit᷑. & tor¬
quet etiã illos qͥ nob̾ adulant̃ arrident. nec a
nobis uideri potest: quid in homine inte¬
riore patiant᷑. Illud aut̃ qđ siue eis creden¬
tib miquitas eoꝵ interimit᷑. siue in malig¬
nitate ꝑ serͤantib supplicium nouissimũ
redait᷑ : sine scrupulo questionis intelligit᷑

Expanded text:
quia et ipsa vindicta est, qua perimitur saeva iniquitas eorum gladio verbi Dei, de quo dictum est, Accingere gladium tuum ; vel cum perseverantes inimici in fine puniuntur. Nam mala corporalia quae in hoc saeculo patiuntur, communia possunt habere cum bonis. Est et aliud vindictae genuspersecutiones quibus eam omnino perituram putabant, peccator, et incredulus, et inimicus videt et irascitur, dentibus suis frendet et tabescet : quis enim negare audeat hanc etiam esse gravissimam poenam? Sed nescio utrum satis eleganter accipiatur quod ait, ante oculos nostros, si hoc poenae genus intelligamus quod in intimis cordis agitur, et torquet etiam illos qui nobis adulanter arrident, nec a nobis videri potest quid in homine interiore patiantur. Illud autem quod sive eis credentibus iniquitas eorum interimitur, sive in malignitate perseverantibus supplicium novissimum redditur, sine scrupulo quaestionis intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙ iste gͦ homo dĩ dic̃ dõ qđ discit a deo. tanqͣm
discipłs magistro non ignoranti s iridican¬
ti. ac sic aut approbanti qͦd docuit. aut qđ
ñ docuit rephendenti. maxime qͥa specie pre¬
cantis ꝓpha eos inse transfigurat qui tunc fu¬
turi e̾ẽnt. quando ista uentura eẽnt. Solent
aut̾ in oratione dici dõ. quȩ uindicans fece¬
rit: & adiungi peticio. ut iam misereat᷑ et
parcat. Hoc modo & hic dicunt᷑ a qͦ p̃dicunt᷑
tanqͣm ab eis dicant᷑ quib acciderunt. et ipsa
deploratio atq p̃catio ꝓphetatio est. Deus
uenerunt gentes in hereditatem tuam. pol¬
luerunt cemplũ scm̃ cuũ. posuerunt ieru¬

Expanded text:
Et iste ergo homo Dei dicit Deo quod discat a Deo, tanquam Et iste ergo homo Dei dicit Deo quod discat a Deo, tanquam discipulus magistro non ignoranti, sed judicanti; ac sic, aut probanti quod docuit, aut quod non docuit reprehendenti: maxime quia specie precantis Propheta eos in se transfigurat, qui tunc futuri essent quando ista ventura. Solent autem in oratione dici Deo quae vindicans fecerit. et adjungi petitio ut jam misereatur et parcat. Hoc modo et hic dicuntur a quo praedicuntur, tanquam ab eis dicantur quibus acciderunt; et ipsa deploratio atque precatio, prophetatio est. 2. « Deus, venerunt Gentes in haereditatem tuam; polluerunt templum sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
pletam. Cum enĩ ista canerent᷑ cemporib
dauiã regis: niehil tale adhiic contigerat ex
aduersitate gentium ciuitati ierłm: nec tem¬
plo dĩ. quod nec edificatum adhiic erat. Post
mortẽ quippe dauid. filium eiꝰ salomonem
dõ templũ fecisse quis nesciat: Dicit᷑ gͦ tan¬
Qua loquendi consuetudine etiã illud ẽ. ꝓphe¬
tatum de dnĩ passione. Dederunt in escam
meam fel. & insiti mea potauerunt me accto.
Et alia quȩ in eodem psalmo uentura uelut fac¬
ta narrant᷑. Nec illud mirandũ ẽ: qđ dõ ista
dicunt᷑. Non enim nescienti indicantur. quo
reuelante p̃sciunt᷑: s anima cum dõ loquitur.
pietatis affectu quẽ nouit ds̃. Nam &. angłi
quȩ hominib nuntiant. nescientib nunti¬
ant. Quȩ aut̃ dõ nuntiant. scienti nunti¬
ant: qͣndo illi offerunt orationes nr̃as. & in¬
effabili mͦ a̾e actibus siis et̾nam ueritatem
tanquam in comimutabilem legem consuluã.

Expanded text:
pletam. Cum enim ista canerentur temporibus pletam. Cum enim ista canerentur temporibus regis David, nihil tale adhuc contigerat ex adversitate Gentium civitati Jerusalem, nec templo Dei, quod nec aedificatum adhuc erat. Post mortem quippe David, filium ejus Salomonem Deo templum fecisse quis nesciat? Dicitur ergo tanQua loquendi consuetudine etiam illud est prophetatum de Domini passione, Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto ; et alia quae in eodem psalmo ventura velut facta narrantur. Nec illud mirandum est, quod Deo ista dicuntur. Non enim nescienti indicantur, quo revelante praesciuntur; sed anima cum Deo loquitur pietatis affectu quem novit Deus. Nam et Angeli quae hominibus nuntiant, nescientibus nuntiant; quae autem Deo nuntiant, scienti nuntiant, quando illi offerunt orationes nostras, et ineffabili modo de actibus suis aeternam veritatem, tanquam legem incommutabilem consulunt.