comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatis eiusdem artificem & con-¬
ditorem d̃m. non ꝑspeculum et
in enigiiate. sicut nune: sed̃ facie
ad faciem conspexerint: De qua
uisione dicit ipse petrus. loquens
de dñõ fidelibus In quem nune
quoq non uidentes creditis. quem
crm uideritis exultabitis leticia
in enarrabili & głificata. Sequit᷑
Adhuc eo loquente. eoce nubes lu¬
cida obumbrauit eos: & ecce uox
de nube dicens. Hie est filius m̃s
dilectus. in quo michi bene com¬
placui: ipsum audite. Quia taber¬
nacula facere querebant obtectu
lucide nubis ammonentur in illa
uite cel estis habitatione domus ñ
esse necessarias. ubi om̃ia dñs ȩter¬
na sue lucis obumbratione prote¬
get. Qui enim popłm ꝑ deserta
ureret per noctem. quadraginta
annos expandit nubem in ꝓtecti¬
onem eorum: quantomagis in ha¬
bitantes in tabernaculo regni cę¬
lestis in scła. sc̃ãrum uelamento ꝓ¬
teget alarum: Scimus enim do¬
cente apostolo quia si terrestris do¬

Expanded text:
civitatis ejusdem artificem et concivitatis ejusdem artificem et conditorem Deum non per speculum et in aenigmate sicut nunc, sed facie ad faciem conspexerint? De qua visione dicit ipse Petrus, loquens de Domino fidelibus: In quem nunc quoque non videntes credetis, quem cum videritis, exsultabitis laetitia inenarrabili et glorificata . Sequitur: Adhuc eo loquente, ecce nubes lucida obumbravit eos, et ecce vox de nube dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, ipsum audite. Quia tabernacula facere quaerebant, obtectu lucidae nubis admonentur in illa vitae coelestis habitatione domos non esse necessarias, ubi omnia Dominus aeterna suae lucis obumbratione protegit. Qui enim populum per deserta ureret per noctem, quadraginta annos expandit nubem in protectionem eorum, quanto magis inhabitantes in tabernaculo regni coelestis in saecula sanctarum velamento proteget alarum? Scimus enim docente Apostolo: Quia si terrestris do
Abbreviated transcription (Latin):
bens dicit inter alia. Et templũ
non uidi in ea: dñs enim. om̃ps
templum illius est & agnus. Sed
bene nouerat qui diceret cum ait.
dñe bonum est nos hic ẽẽ: quia
re uera solum hominis bonum est
intrare in gaudium dñi sui: & hu¬
ie contemplando in eternum as¬
sistere. Unde merito niehil un¬
quam ueri boni habuisse putan¬
dus est: eui reatu suo exigente
contingit nunquam sui faciem
uidere creatoris. Quod si beatus
petrus głificatam. xp̃i humanita¬
tem contemplatus tanto afficitur
gaudio. ut nullatenus ab eius in¬
tuitu uelit se cerni: quid putamꝰ
meruerint: Et si cum duobus
tantum scĩs moyse uidelicet &
helya transfiguratam in monte
hominis xp̃i speciem uidere bonũ
maximũ duxit: quis sermo expli¬
care. quis sensus ualet comp̃hende¬
re. quanta sint gaudia iustorum.
cum accesserint ad syon montem
& ad cnuitatem di inuentis in ihe¬
rusalem: & multorũ milium an¬
gelorum frequentiam ipsumq

Expanded text:
bens, dicit inter alia: Et templum bens, dicit inter alia: Et templum non vidi in ea, Dominus enim omnipotens templum illius est, et agnus . Sed bene noverat quid diceret, cum ait: Domine, bonum est hic esse; quia revera solum hominis bonum est intrare in gaudium Domini sui, et huic contemplando in aeternum assistere; unde merito nihil unquam boni veri habuisse putandus est, cui reatu suo exigente contigit nunquam sui faciem videre creatoris. Quod si beatus Petrus glorificatam Christi humanitatem contemplatus, tanto afficitur gaudio, ut nullatenus ab ejus intuitu velit secerni, quid putanduem videre meruerint? Et si cum duobus tantum sanctis, Moyse videlicet et Elia, transfiguratam in monte hominis Christi speciem videre bonum maximum duxit, quis sermo explicare, quis sensus valet comprehendere, quanta sint gaudia justorum, cum acceet ad civitatem Dei viventis Jerusalem, et multorum millium angelorum frequentiam, ipsumque
Abbreviated transcription (Latin):
gis memmerint eius se grã ẽẽ
redemptos. tanto suȩ reparatio¬
nis memoriam deuoto semꝑ in
pectore uersant: deuota confessi¬
one testantur. Uerum quia eũ
amplius quisq uite celestis dulce¬
dinem degustat. eo amplius fasti¬
dit om̃ia quȩ placebant in infimis.
merito petrus uisa dñi & scõrum
cus maiestate. repente cuncta qͣ
nouerat terrena obliuiscitur: sol
his quȩ uidit ꝑpetuo delectatur
adherere dicens. Dñe. bonum ẽ.
nos hic ẽẽ: si uis faciamus hic tria
tabernacula: tibi unum. moysi u¬
num. & helie unum. Et quidem
beatus petrus sicut alius euange¬
lista testatur nesciebat. quid dice¬
ret: in eo quod cęlesti conuersatio¬
ne tabernacula facienda put auit.
In illa namq cęlestis uitę gloria
domus necessaria non erit. ubi di¬
uine contemplationis luce omia
pacificante aura aduersitatis alicu¬
us timenda nulla remanebit: te¬
stante apło iohanne qui eiusdem
suꝑnȩ eruitatis claritatem deseri¬

Expanded text:
gis meruerint ejus se gratia esse gis meruerint ejus se gratia esse redemptos, tanto suae reparationis memoriam devoto semper in pectore versant, devota confessione testantur. Verum qamplius quisque vitae coelestis dulcedinem degustat, eo amplius fastidit omnia quae placebant in infimis, merito Petrus, visa Domini et sanctorum ejus majestate, repente cuncta quae noverat terrena obliviscitur, solis his quae videt perpetuo delectatur adhaerere, dicens: Domine, bonum est nos hic esse; si vis, faciamus hic tria tabernacula, tibi unum, et Moysi unum, et Eliae unum. Et quidem beatus Petrus, sicut alius evangelista testatur, nesciebat quid diceret, in eo quod coelesti conversationi tabernacula facienda putavit. In illa namque coelestis vitae gloria domus necessaria non erit, ubi divinae contemplationis luce omnia pacificante, aura adversitatis alicujus timenda nulla remanebit, teste apostolo Joanne qui ejusdem supernae civitatis claritatem descri
Abbreviated transcription (Latin):
tionem dicebant. oracula legis &
prophetiş designant: quȩ in dño
completa & nunc doctis quibꝰq
patent: & electis om̃ibus in futu¬
ro manifestius patebunt. Qui be
& sermo fuerit prolatus. Quam¬
uis in moyse & helya om̃s qui
cum dño regnaturi sunt: recte
dem qui mortuus ac sepultus ẽ
hi qui in iudicio resuscitandi a
morte: in helya uero qui nec dũ
mortis debitum soluit. hi qui in
aduentu iudicis uiui inueniendi
sunt in carne. Qui utriq parit
in uno eodemq momento rapti
in nubib obuiam dño in aere:
mox ꝑacto iudicio aduitam in-¬
ducuntur eternam. Quib apte
conuenit: quod moyses & helias
in maiestate fuisse uisi ꝑhibent᷑.
Per excellentiam namq maiestatis:
insigne muneris quo sunt coronan¬
di monstratur. Bene conuenit &
hoc quod excessum eius quẽ com¬
pleturus erat in iherłm dixisse
memorantur: quia nimirũ unica
laudis materia fidelib suis fit pas¬
sio redemptoris. Qui quantoma¬

Expanded text:
tionem dicebant, oracula legis et tionem dicebant, oracula legis et prophetiae designant, quae in Domino completa et nunc doctis quibusque patent, et electis omnibus in futuro manifestius patebunt. Qui benet sermo fuerit prolatus: quamvis in Moyse et Elia omnes qui cum Domino regnaturi sunt recte dem qui mortuus ac sepultus est, hi qui in judicio resuscitandi a morte; in Elia vero, qui necdum mortis debitum solvit, hi qui in adventu judicis vivi inveniendi sunt in carne. Qui utrique pariter in uno eodemque momento rapti in nubibus obviam Domino in aere mox peracto judicio ad vitam inducuntur aeternam. Quibus apte convenit quod Moyses et Elias in majestate fuisse visi perhibentur; per excellentiam namque majestatis insigne muneris quo sunt coronandi, monstratur. Bene convenit et hoc quod excessum ejus, quem completurus erat in Jerusalem, dixisse memorantur: quia nimirum unica laudis materia fidelibus suis fit passio redemptoris: qui quanto ma
Abbreviated transcription (Latin):
mul & ab om̃i mortalitatis obs¬
curitate castificantur. Unde pul¬
chre de uestimentis dñi dicit eĩn¬
gelista marcus. quia facta sunt
splendida candidaq nimis. uelut
nix. qualia fullo suꝑ terram ñ
potest candida facere: quia quod
om̃ibus patet. nemo ẽ qui sine
corruptione ac dolore uiuere
possit suꝑ terram. Quod om̃ib¬
patet sapientibus. licet heretici
contra dicant: nemo est qui sine
ad tactu alicuius peccati iuuere
possit suꝑ terram. Sed quod ful¬
lo id est doctor animarum siue
mundator aliquis sui corporis
eximius suꝑ terram non potest:
dñs faciet in cęlo emundans ec
atitudine ac luce reficiens. Se¬
quitur. Et ecce apparuit illis
moyses & helyas: cum eo loqͥn¬
tes. Quales apparuerint & qͥd
locuti sunt cum eo: lucas ma¬
nifestius seribit dicens. Erant
autem moyses & helyas uisi in
maiestate : & dicebant excessum
eius quem completurus erat in
iherłm. Moyses ergo & helias
qui locuti sunt cum dño in mon¬
te & passionem eius & resurrec¬

Expanded text:
mul et ab omni mortalitatis obscuritate castificantur. Unde pulchre de vestimentis Domini dicit evangelista Marcus: Quia facta sunt splendida candidaque nimis velut nix, qualia fullo super terram non potest candida facere ; quia quod omnibus patet, nemo est qui sine corruptione ac dolore vivere possit super terram. Quod omnibus sapientibus patet, licet haeretici contradicant. Nemo est qui sine attactu alicujus peccati vivere possit super terram. Sed quod fullo, id est, doctor animarum sive mundator aliquis sui corporis eximius super terram non potest, Dominus faciet in coelo emundans Eccatitudine ac luce reficiens. Sequitur: Et ecce apparuit illis Moyses et Elias cum eo loquentes. Quales apparuerint, et quid locuti sunt cum eo, Lucas manifestius scribit, dicens: Erant autem Moyses et Elias visi in majestate, et dicebant excessum ejus, quem completurus erat in Jerusalem . Moyses ergo et Elias qui locuti sunt cum Domino in monte, et passionem ejus ac resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
ce nubes lucida obumbrauit eos:
& ecce uox de celo dicens. Hic est
filius meus dilectus in quo mn be-¬
ne complacui: ipsum audite. Pre¬
sens quidem erat in filio pater: &
in illa dñi claritate quã ad disci¬
puloꝵ temperat aspectum. non
separabatur ab unigenito genito

Expanded text:
ce nubes lucida obumbravit eos, ce nubes lucida obumbravit eos, et ecce vox de nube dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, ipsum audite . Praesens quidem erat in Filio Pater, et in illa Domini claritate, quam ad discipulorum temperarat aspectum, non separabatur ab Unigenito Genito
Abbreviated transcription (Latin):
gurarum. & legalium ratio p̃cep¬
torum: dum & ueram docet pro¬
phetiam ꝑ sui presentiam: & pos¬
ergo sacramentorũ reuelationib
petrus apostolus incitatus. mun¬
dana spernens & terrena fastidi¬
ens in eternorum desiderium quo¬
dam mentis rapiebatur excessu:
& gaudio totius uisionis impletꝰ
ibi cum iħu optabat habitare. ubi
manifestata eius gła lȩtabatur.
Unde ait. Dñe bonum est nos
hic ẽẽ: si uis faciamus hic tria ta¬
bernacula. Tibi unum: & moysi
unum. & helye unum. Sedhinc
suggestiom dñs non respondit:
significans non quidem imꝓbum.
sed inordinatum eẽ quod euꝑet:
cum saluari mundus nisi xp̃i mor¬
te ñ posset: & exemplo dñi in
hoc uocaretur credentium fides:
ut licet non oporteret de beati¬
tudinis ꝓmissione dubitari: intel¬
ligeremus tamen inter temptati¬
ones istius uitȩ prius nobis tole¬
rantiam postulandam ẽẽ quam
głam. quia tempora patiendi ñ
potest felicitas p̃uenire reguan.
di. Adhuc itaq loquente eo: ec¬

Expanded text:
gurarum et legalium ratio praeceptorum, dum et veram docet prophetiam per sui praesentiam, et posergo sacramentorum revelationibus Petrus apostolus incitatus, mundana spernens et terrena fastidiens, in aeternorum desiderium quodam mentis rapiebatur excessu; et gaudio totius visionis impletus, ibi cum Jesu optabat habitare, ubi manifestata ejus gloria laetabatur; unde et ait: Domine, bonum est nos hic esse: si vis, faciamus hic tria tabernacula, tibi unum, Moysi unum, et Eliae unum . Sed huic suggestioni Dominus non respondit, significans non quidem improbum, sed inordinatum esse quod cuperet; cum salvari mundus nisi Christi morte non posset, et exemplo Domini in hoc vocaretur credentium fides, ut licet non oporteret de beatitudinis promissionibus dubitari, intelligeremus tamen inter tentationes 196 hujus vitae prius nobis tolerantiam postulandam esse quam gloriam: quia tempora patiendi non potest felicitas praevenire regnandi. CAP. VI. Adhuc itaque eo loquente ec
Abbreviated transcription (Latin):
designant: possumus recte intel¬
ligere scõrum eius eccłiam ꝑ hec
ẽẽ monstratam: de quib ysaias
ait. Om̃ibus his uelut ornam̃to
uestieris. Et apostolus. Quotqͦt

Expanded text:
designent, possumus recte intelligere sanctorum ejus Ecclesiam per haec esse monstratam, de quibus Isaias ait: Omnibus his velut ornamento vestieris : et Apostolus: Quotquot
Abbreviated transcription (Latin):
saluatori. Beatus uenter qui te
portauit: & ubera que suxisti.
Uere enim beata parens. quȩ si¬
ra regem. qui celum terrãq tenet
ꝑ scła: cuius numen & eterno cõ¬
plectens om̃ia gyro imꝑium sine
fine manet: que uentre beato
gaudia matris habens eum uirgi¬
nitatis honore. nec primam simi¬
lem uisa est nec habere sequentẽ.
qui audiunt uerbum di: & custo¬
diunt. Pulchre saluator attesta¬
tioni mulieris annuit. ñ eam tan¬
tummodo que uerbum d̃i corpo-¬
raliter generare meruerat. sed &
om̃s quidem qui uerbum spiri¬
taliter auditu fidei conciꝑe. &
boni oꝑis custodia uel in suo uel
in proximorũ corde parere. et
quasi alere studuerint asseuerais
esse beatos. Et quia & cadem
dei genitrix & inde quidem be¬
ata quia uerbi incarnandi mini¬
stra facta est temporalis: sed inde
multo beatior quia eiusdem sẽꝑ
amandi eustos manebat eterna.
Qua sententia sapientes iudeoꝵ
clam ꝑcutit: qui uerbum di ñ

Expanded text:
Salvatori: Beatus venter qui te Salvatori: Beatus venter qui te portavit, et ubera quae suxisti. Vere enim beata parens, quae, sira regem, Qui celum terramque regit per secula, cuius Numen et eterno complectens omnia gyro, Imperium sine fine manet, que ventre beato, Gaudia matris habens, cum virginitatis honore, Nec primam similem visa es, nec habere sequentem. qui audiunt verbum Dei, et custodiunt illud. Pulchre Salvator attestationi mulieris annuit. Non eam tantummodo, quae verbum Dei corporaliter generare meruerat, sed et omnes, quidem verbum spiritualiter auditu fidei concipere, et boni operis custodia, vel in suo, vel in proximorum corde parere, et quasi alere studuerint, asseverans esse beatos. Quia et eadem Dei genitrix, et inde quidem beata, quia verbi incarnandi ministra est facta temporalis, sed inde multo beatior, quia ejusdem semper amandi custos manebat aeterna. Qua sententia, sapientes Judaeorum clam percutit, qui verbum Dei non
Abbreviated transcription (Latin):
nascentis. a carne uirginis matris
promunciatur extranea. sine cau¬
sa uenter qui eam portasset. ube¬
ra quȩ lactassent beatificantur.
Qua enim consequentia eius lac¬
te credatur mitritus cuius semi¬
ne negatur ẽẽ conceptus. eum ex
unius enisdemq fontis origine
scłm phisicos uterq liquor ema¬
nare probetur. nisi forte putan¬
da est sementiuam suȩ carnis ma¬
teriam nutriendo in carne di fi¬
lio suggerere potuisse. incarnan¬
do autem quasi maiori & in usi¬
tato miraculo minime potuisse:
Sed huic opinioni obstat apłs
dicens. quia misit d̃s filium suũ
factum ex muliere factum sub
lege. Neq enim audiendi sunt
qui legendum putant natum
ex muliere factum sublege. sed
aliunde: sed materia traxit ex car¬
ne. Alioquin nec uere filius ho¬
minis diceretur: qui originem
non haberet ex homine. Et nos
igitur his cogtra euthicen dictis
extollamus uocem eum eccłia
catholica: cuius hec mulier ty¬
pum gessit. Extollamus & men¬
tem demedio turbarũ. dicamꝰ q

Expanded text:
nascentis a carne virginis matris pronuntiatur extranea, sine causa venter qui eam portasset, ubera quae lactassent, beatificantur. Qua enim consequentia ejus lacte credatur nutritus, cujus semine negatur esse conceptus, cum ex unius ejusdemque fontis origine, secundum physicos, uterque liquor emanare probetur. Nisi forte putanda est virgo sementivam suae carnis materiam, nutriendo in carne Dei Filio sug gerere potuisse, incarnando autem, quasi majori et inusitato miraculo minime potuisse. Sed huic opinioni obstat Apostolus, dicens: Quia misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub lege . Neque enim audiendi sunt, qui legendum putant: Natum ex muliere, factum sub lege, sed aliunde, sed materna traxit ex carne. Alioquin, nec vere filius hominis diceretur, qui originem non haberet ex homine. Et nos igitur his contra Euthicen dictis, extollamus vocem cum Ecclesia catholica, cujus haec mulier typum gessit. Extollamus et mentem de medio turbarum, dicamusque
Abbreviated transcription (Latin):
emomiaeus iste
apud matheum
non solum mut
sed & cecus fuis¬
se narratur: curatꝰ¬
ꝙ dicitur adño. ita ut loqueret᷑
& uideret. Tria generalia signa:
simul in uno homine ꝑpetrata
sunt. Cecus uidet: mutus lo¬
quitur: possessus ademone libe¬
ratur. Quod & tunc quidem
carnaliter factum est: sed & co¬
tidie completur in conuersione
credentium: ut expulso primũ
demone fidei lumen aspiciant.
deinde ad laudes di tacentia
prius ora laxentur. Quidam
autem ex eis dixerunt. In beel¬
rebub principe demonioꝵ: eicit
demonia. Non hoc aliqui de tur¬
ba. sed pharisci calumpniabant᷑
& seribe: sicut alii euangłiste
testantur. Turbe quippe que mi¬
nus erudite udebantur dñi sẽꝑ
facta mirantes: illi contra uel ne¬
gare hee. uel que negare nequi
uerant. sinistra interpretatione
ꝑuertere laborabant: quasi hee
non diuinitatis sed imminidi sp̃e
oꝑa fuissent: id est beel zebub
qui ds erat accharon. Nam bel
quidem. ipse est baal: ⁊ ebub
autem musea uocatur. Nec iux¬

Expanded text:
emoniacus iste apud Matthaeum, non solum mutus, sed et caecus fuisse narratur. Curatusque dicitur a Domino, ita ut loqueretur et videret. Tria ergo signa simul in uno homine perpetrata sunt. Caecus videt, mutus loquitur, possessus a daemonio liberatur. Quod et tunc quidem carnaliter factum est, sed et quotidie completur in conversione credentium, ut expulso primum daemone, fidei lumen aspiciant, deinde ad laudes Dei tacentia prius ora laxentur. Quidam autem ex his dixerunt: In Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia. Non haec aliqui de turba, sed pharisaei calumniabantur et scribae, sicut alii Evangelistae testantur. Turbis quippe, quae minus eruditae videbantur, Dei semper facta mirantibus, illi contra, vel negare haec, vel qverant sinistra interpretatione pervertere, laborabant, quasi non haec divinitatis, sed immundi spiritus opera fuissent, id est, Beelzebub, qui Deus est Accaron . Nam Beel quidem ipse est Baal, Zebub autem musca vocatur. Nec jux
Abbreviated transcription (Latin):
& blasphemantib tanta eius in car¬
nationem pre om̃ib sinceritate co¬
gnoscit. tanta fidutia confitetur.
ut & presentium procerũ calum¬
pniam. & futuroꝵ confundat he¬
reticoꝵ ꝑfidiam. Nam sieut tunc
iudei scĩ spc̃ opera blasphemando.
uerum consubstantialẽq patri
di filium negabant. sic heretiei
preterea negando mariam semꝑ
nascituro ex humanis membris
uingenito do carnis suȩ materiã
ministrasse: uerum consubstanti¬
alemq matri filium hominis fa¬
teri non debere dixerunt. Sed
si caro uerbi dĩ seđm carnem

Expanded text:
t blasphemantibus, tanta ejus incarnationem prae omnibus sinceritate cognoscit, tanta fiducia confitetur, ut et praesentium procerum calumniam, et futurorum confundat haereticorum perfidiam. Nam sicut tunc Judaei sancti Spiritus opera blasphemando verum consubstantialemque Patri Dei Filium negabant, sic haeretici postea negando Mariam sempee virtute nascituro ex humanis membris unigenito Deo carnis suae materiam ministrasse, verum consubstantialemque matri filium hominis fateri non debere dixerunt. Sed si caro Verbi Dei secundum carnem
Abbreviated transcription (Latin):
sum: quod sine ulla contradiẽ¬
seẽ & indiuidue trinitatis indi¬
uiduum. inmo quia indiuiduũ
manet regnum: desistant arria¬
ni minorem patre filium. mino¬
rem filio sem̃ dicere spm̃: quia
quorum unum ẽ regnum. horũ
est & una maiestas. Si autem &¬
quomodo stabit regnum ipsius.
quia dicitis in beel ⁊ ebub eicere
me demonia: Hoc dicens ex ip¬
sorum confessione uolebat intel¬
ligi: quod in eum non credendo
in regno diaboli ẽẽ delegissent:
quod utiq aduersum se diuisũ
stare non posset. Eligant ergo
pharisei quod uoluerint. Si sa¬
thanas sathanan non potest eice¬
re: nichil contra dnm quod diee¬
rent inuenire potuerunt. Si au¬
tem potest multomagis sibi pro¬
spiciant & recedant de regno eiꝰ.
quod aduersum se diuisum sta¬
re non potest. In quo autẽ dñs
iħ̾c. xp̃e eiciat demones: ne de¬
monioꝵ principem existiment
attendant qđ sequitur. Si autẽ
ego in beel ⁊ebub eicio demonia:

Expanded text:
sum, quod sine ulla contradicsum, quod sine ulla contradicsanctae et individuae Trinitatis individuum, imo quia individuum, manet regnum, desistant Ariani minorem Patre Filium, minorem Filio sanctum dicere Spiritum, quia quorum unum est regnum, horum est et una majestas. Et omnis quomodo stabit regnum ipsius, quia dicitis in Beelzebub ejicere me daemonia? Hoc dicens, ex ipsorum confessione volebat intelligi quod in eum non credendo in regno diaboli esse elegissent, quod utique adversum se divisum stare non posset. Eligant ergo Pharisaei quod voluerint. Si Satanas Satanam non potest ejicere, nihil contra Dominum quod dicerent, invenire potuerunt. Si autem potest, multo magis sibi prospiciant et recedant de regno ejus, quod adversum se divisum stare non potest. In quo autem Dominus Christus ejiciat daemones, ne daemoniorum principem existiment, attendant quod sequitur. Si autem ego in Beelzebub ejicio daemonia,
Abbreviated transcription (Latin):
clamat post nos: significat qͦd
post resurrectionẽ ascensionẽq
diui audiens predicationẽ apłoꝵ
ut exaudiretur elamabat. Qd̃
uero de finib suis egressam eam
dicit matheus: hoc significat
quod illi solum fidelit̾ ac recte
ꝑerrantib orant. qui priscas suȩ
ꝑfidiȩ mansiones relinquunt:

Expanded text:
clamat post nos, significat, quod clamat post nos, significat, quod post resurrectionem ascensionemque Domini audiens praedicationem apostolorum, ut exaudiretur, clamabat. Quod vero de finibus suis egressam eam dicit Matthaeus, hoc signat, quod illi solum fideliter ac recte pro errantibus orant, qui priscas suae perfidiae mansiones relinquunt,
Abbreviated transcription (Latin):
te: ait illi. Omulier magna ẽ
fides tua: fiat tibi sicut uis Et
sanata est filia eius ex illa hora.
filiam deseruit demonium. Ubi
datur exemplum eatiei: andi &.
baptizandi infantes: quia udeli¬
cet ꝑfidem & confessionem paren¬
tum in baptismo liberantur a di¬
abolo paruuli: qui nec dum ꝑse
sapere. uel aliquid agere boni
possunt aut mali. Typice autẽ
mulier hec gentilis cum fide ad
dnm̃ ueniens eccłiam designat
degentib collectam. quȩ & cha¬
nanea uocatur: quia zelo fidei
commota ad dñm ueniens ydo¬
la dereliquit. Chana autem ze¬
lus interpretatur. Quȩ ꝓfilia
demoniaca dñm rogat: cum ꝓ
populis suis nec dum eredentib
ut & ipsi a diaboli fraudib absol¬
uantur suꝑne pictati supplicat
Quod uero prius ñ respondit ei
dñs: significat quod in illo car¬
ne presente gentes ñ audierunt
uerbum ex ore eus. Quod autẽ
apostoli dicunt dño dimitte eã
id est suscipe preces eius quia

Expanded text:
Jesus ait illi: O mulier! magna est Jesus ait illi: O mulier! magna est fides tua, fiat tibi sicut vis, et sanata est filia illius efiliam deseruit daemonium. ubi datur exemplum catechizandi et baptizandi infantes, quia per fidem scilicet et confessionem parentum in baptismo liberantur a diabolo parvuli, qui nec dum per se sapere, vel aliquid agere boni possunt aut mali. Typice autem mulier haec gentilis, sed cum fide ad Dominum veniens Ecclesiam designat de gentibus collectam; quae et Chananaea vocatur, quia zelo fidei commota ad Dominum veniens, idola dereliquit. Chanaan autem zelus interpretatur, quae pro filia daemoniaca Dominum rogat, cum pro populis suis, nec dum credemibus, ut et ipsi a diabolo fraudibus absolvantur, supernae pietati supplicat. Quod vero prius non respondit ei Dominus, significat quod illo in carne praesente, gentes non audierunt verbum ex ore ejus; quod autem apostoli dicunt Domino: Dimitte eam, id est, suscipe preces ejus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
orum. & mittere canib. At illa
dixit. Etiam dñe. Nam & catel¬
li edunt de micis: que cadunt
de mensa dominor suors. Notã¬
dum sane quod mystice loquit᷑
credens ex gentibus mulier: quia
catelli sub mensa comedunt demi¬
cis puerorum. Mensa quippe est
scriptura sc̃ã: quȩ nobis panem
uite ministrat. Hinc etenim di¬
cit eccłia. Parasti inconspectu me¬
o meo mensam: aduersus eos qͥ
tribulant me. Mice puerorum
interna funt mysteria seriptura¬
rum: quibus humilium solent
corda refici. Non ergo erustas
sed micas de pane puerorũ edunt
catelli: quia conuersi ad fiqem gen¬
tiles. non littere suꝑficiem inscri¬
pturis: sed spiritalium medullam
sensuum qua in bonis actyus pro¬
ficere ualeant inquirunt . & hoc
sub mensa dñorum. dum ierbis
sacri eloquii humiliter suidita
ad implenda quȩ precepti sunt
cia subponun mit¬
e: quatinis ad sꝑan¬
da que
a dnõ promissa sint pre¬
iua in celis merito se de bite hu¬
militatis erigant. Tunc respondeis

Expanded text:
t illa dixit: Etiam, Domine, nam et catelli edunt de micis quae cadunt de mensa dominorum suorum. Notandum sane quod mystice loquitur credens ex gentibus mulier. Qui catelli sub mensa comedunt de micis puerorum? Mensa quippe est scriptura sancta, quae nobis panem vitae ministrat, hinc etenim dicit Ecclesia: Parasti in conspectu meo mensam adversus eos qui tribulant me . Micae puerorum interna sunt mysteria scripturarum, quibus humilium solent corda refici. Non ergo crustas, sed micas de pane puerorum edunt catelli, quia conversi ad fidem gentiles, non litterae superficiem in scripturis, sed spiritalium medullam sensuum, quam bonis actibus proficere videant inquirunt. Et hoc sub mensa dominorum, dum verbis sacri eloquii humiliter subditi ad implenda quae praecepta sunt, cia subponuntquatenus ad speranda quae a Domino promissa sunt praemia in coelis, merito se debitae humilitatis erigant. Tunc respondens
Abbreviated transcription (Latin):
postea dicitur. Circundederunt
me canes multi. Et uidete caneᷤ
uidete malos oꝑarios. De nobis
autem ad pietatis gram conuer¬
sis dicit. Et alias oues habeo quȩ
non sunt ex hoc ouili. & illas opor¬
tet me adducere & uocem meã
audient: .&. filia fides tua te sal

Expanded text:
postea dicitur: Circumdederunt me canes multi , et videte canes, videte malos operarios . De nobis autem, ad pietatis gratiam conversis, dicit: Et alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere, et vocem meam audient . Et fi
Abbreviated transcription (Latin):
da saluatorem. Om̃ia igitur quȩ
d̃i filius ad reconciliationẽ mundi &
fecit & docuit. non in historia tantũ
preteritarũ actionum nouimus. sed
etiam in presentium oꝑum uirtude
sentimus. Ipse est qui de spũ scõ ex
matre editus uirgine incontamina¬
tam ȩccłiam suam eadem inspiratio¬
ne fecundat: ut ꝑ baptismatis par¬
tum mnumerabilis filioꝵ dĩ multi¬
tudo gignatur: de quib dicitur.
Qui non er sangumib neq ex uo¬
luntate carnis neq ex uoluntate

Expanded text:
tia Salvatorem. CAP. VI. Omnia igitur quae tia Salvatorem. CAP. VI. Omnia igitur quae Dei Filius ad reconciliationem mundi et fecit, et docuit, non in historia tantum praeteritarum actionum novimus, sed etiam in praesentium operum virtute sentimus. Ipse est qui de Spiritu sancto ex matre editus Virgine incontaminatam Ecclesiam suam eadem inspiratione fecundat, ut per baptismatis partum innumerabilis filiorum Dei multitudo gignatur, de quibus dicitur: Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
est credentium dilectissum. cui do¬
na neganda sint gr̃e: ita nemo est
qui non sit xp̃iane debitor discipli¬
ne: quia & remota est mystice le¬
gis asꝑitas. uoluntarie tamen dõ¬
obseruantie creuit utilitas dicente
euangłista ioh̃e: quia lex ꝑ moisen
data est. grã autem & ueritas per
iħm xp̃m facta est. Omĩa enim
que scdm legem siue incircumci-¬
sione carnis. siue in diuersitatibus
hostiarum siue in sabbati obser-¬
uantia p̾cesserunt xp̃m testificata.
xp̃i sunt gram̃ prelocuta: & ipse
est finis legis. ñ euacuando signifi¬
cationes ipsius. sed implendo. Qui
licet idem sit auctor ueterũ qui no¬
uorum: figuratarũ tamen ꝓmissio-¬
num saeram̃ta mutauit: quia ꝓmis
Sofecit. & denuntiationib cessati¬
onem posuit: qui deninciatus adue¬
nt. In preceptis moralib nulla pri¬
ris testanienti decreta ie probata.
lã euanglico magisterio multa st̃
aicta: ut perfectiora & lucidiora
eñt dantia salutem. quã ꝓmitten¬

Expanded text:
est credentium, dilectissimi, cui dona neganda sint gratiae, ita nemo est qui non sit Christianae debitor disciplinae: quia etsi remota est mysticae legis asperitas, voluntariae tamen observantiae crevit utilitas, dicente evangelista Joanne: Quia lex per Mosen data est, gratia autem et veritas per Jesum Christum facta est . Omnia enim quae secundum legem, sive in circumcisione carnis, sive in diversitatibus hostiarum, sive in sabbati observantia praecesserunt, Christum testificata, Christi sunt gratiam praelocuta. Et ipse est finis legis , non evacuando significationes ipsius, sed implendo. Qui licet idem sit auctor veterum qui novorum, figuratarum tamen promissionum sacramenta mutavit, quia promissa perfecit: et denuntiationibus cessationem imposuitnit. In praeceptis autem moralibus nulla prioris Testamenti decreta reprobata, sed evangelico magisterio multa 246 sunt aucta: ut perfectiora et lucidiora essent dantia salutem quam promitten
Abbreviated transcription (Latin):
eeritatis & ueritatis legittime ce¬
lebratur: dum fermento malitie
ieteris abiecto noua creatura de
pso dño inebriatur & pascitur.
Ion enim aliud agit participatio
orporis & sanguinis xp̃i: quam ut
d quod sumus transcamus: & in
iuo conmortui & consepulti. & con¬
esuscitati sumus. ipsum ꝑ omnia
e spũ & carne gestemus dicente
pło. Mortui enim estis: & uita
rã abscondita ẽ. cum xp̃o in deo.
Dum enim xp̃c apparuerit iuita

Expanded text:
ceritatis et veritatis legitime ceceritatis et veritatis legitime celebratur : dum fermento veteris malitiae abjecto, nova creatura de ipso Domino inebriatur et pascitur. Non enim aliud agit participatio corporis et sanguinis Christi, quam ut in id quod sumimus transeamus: et in quo commortui, et consepulti, et conresuscitati sumus, ipsum per omnia et spiritu et carne gestemus, dicente Apostolo: Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum enim Christus apparuerit vit
Abbreviated transcription (Latin):
regeneratione cõpatitur. Dum enĩ
renunciatur diabolo & creditur dõ.
dum innouitate a uetustate transi¬
tur. dum terreni hominis ymago
deponitur. & cęlestis forma susci-¬
pitur: quedam species mortis & que¬
dam similitudo resurrectionis inter¬
suscipiens. non idem sit post laua¬
chrum. qui ante baptismum fuit:
sed corpus regenerati fiat caro eru
ni dextere est excelsi qui oꝑatur
om̃ia in om̃ibus: ut singulis fide¬
libus ꝑ bone conuersationis quali¬
tatem. ipsum piorũ operũ intelli
tum donis. ita uniuersum eccłiȩ
orpus exornat. ut ꝑ multos uniꝰ
luminis radios idem ubiq splen¬
dor appareat. nec possit nisi gła ẽẽ
hoc est illud uerum lum̃ qđ om¬
iem hominem iustificat & illustrat:
oc est quod eruit de potestate te¬
iebrarũ & transfert in regnũ filii
lei: hoc est quod ꝑ nouitatẽ uite
lesideria animi prouehit. & con¬
upiscentias carnis extinguit: hoc
at quod pascha dnĩ in azimis sin¬

Expanded text:
regeneratione compatitur. Dum enim regeneratione compatitur. Dum enim renuntiatur diabolo, et creditur Deo, dum in novitatem a vetustate transitur, dum terreni hominis imago deponitur, et coelestis forma suscipitur, quaedam species mortis et quaedam similitudo resurrectionis intertumque suscipiens non idem sit post lavacrum qui ante baptismum fuit, sed corpus regenerati fiat caro Crucmi, dextrae est Excelsi , qui operatur omnia in omnibus : 247 ut in singulis fidelibus per bonae conversationis qualitatem ipsum piorum operum intelligtum donis ita universum Ecclesiae corpus exornat, ut per multos unius luminis radios idem ubique splendor appareat, nec possit nisi gloria esHoc est illud verum lumen, quod omnem hominem justificat et illustrat. Hoc est quod eruit de potestate tenebrarum, et transfert in regnum Filii Dei . Hoc est quod per novitatem vitae desideria animae provehit, et concupiscentias carnis exstinguit. Hoc est quo Pascha Domini in azymis sin
Abbreviated transcription (Latin):
uiri. sed ex dõ nati sunt. Ipse ẽ
in quo semen abrahe totius mun¬
di adoptione benedicitur: & fit
patriarcha gentium pater. dum. ꝓ-¬
missionis filii fide non carne nascun¬
tur. Ipse est qui nullius gentis ex¬
ceptionem faciens de om̃i natione
que est sub celo unum scãrum o¬
uium efficit gregem: & cotidie im¬
plet quod promiserat dicens. Ha-¬
beo & alias oues quȩ non sunt ex
hoc ouili: & illas oportet me ad¬
ducere. & uocem meam audient:¬
& erit unus grex & unus pastor.
Quainuis enum beato petro prin¬
cipaliter dicat. pasce oues meas:
ab uno tamen dño ipsa om̃ium
regitur eura pastorũ. Et uenien¬
tes ad petram tam letis tamq ir-¬
rigius pascuis alit: ut in numere
oues dilectionis pinguedine robo¬
rate. sicut bonus pastor dignatus
est ꝓ ouibus suis animam suam po¬
nere: ita & ipse non dubitent ꝓ
nomine pastoris occumbere. Ipse
est enum cui non solum gloriosa
martyrum fortitudo: sed etiam
omĩum renascentium fides in ipsa

Expanded text:
iri, sed ex Deo nati sunt . Ipse est in quo semen Abrahae totius mundi adoptione benedicitur; et fit patriarcha gentium pater , dum promissionis filii fide, non carne nascuntur. Ipse est qui nullius gentis exceptionem faciens, de omni natione quae sub coelo est unum sanctarum ovium efficit gregem, et quotidie implet quod promiserat, dicens: Habeo et alias oves, quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere, et vocem meam audient; et erit unus grex et unus pastor . Quamvis enim beato Petro principaliter dicat, Pasce oves meas , ab uno tamen Domino ipsa omnium regitur cura pastorum, et venientes ad petram tam laetis tamque irriguis pascuis alit, ut innumerae oves dilectionis pinguedine roboratae, sicut bonus pastor dignatus est pro ovibus suis animam suam ponere , ita et ipsae non dubitent pro nomine pastoris occumbere. Ipse est cui non solum gloriosa martyrum fortitudo, sed etiam omnium renascentium fides in ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
& lassitudinis. meroris. ac fletus
affectionibus non careret: dolore¬
ꝙ seiissimos usq ad mortis extri¬
ma pateretur. quia nemo posset li.¬
queis mortalitatis absolui: nisi il¬
le in quo solo mnocens erat nat¬
ra om̃ium sineret se int̃f
bus impiorũ. Unde saluator nr̃
filius d̃ĩ uniuersis in se credentib
& sacramentum condidit & exem¬
plum: ut unum apphenderent re¬
nascendo. alterum sequerent᷑ im¬
tando. Hoc enim docet beatus ꝑ¬

Expanded text:
et lassitudinis, moeroris ac fletus et lassitudinis, moeroris ac fletus affectionibus non careret, doloresque saevissimos usque ad mortis extrema pateretur: quia nemo posset laqueis mortalitatis absolvi, nisi ille, in quo solo innocens erat natura omnium, sineret se interfici manibus impiorum. Unde Salvator noster Dei Filius universis in se credentibus, et sacramentum condidit, et exemplum: ut unum apprehenderent renascendo, alterum sequerentur imitando. Hoc enim docet beatus P
Abbreviated transcription (Latin):
ber. non est masculus neq femi¬
a: om̃s enim uos unum estis in xp̃o¬
u. Si autem uos. xp̃i: ergo abra
ssimi naturam humanã in tantã
mexionẽ a filio d̃i ẽẽ susceptam:
i non solum in illo homine qui
Eprimogenitus totius creature
d etiam in omib scĩs suis unus
lemq sit xp̃c: & sicut a mẽbris
on possunt. Quamuis enim non
ius uitȩ sit sed eternȩ. ut sit ds̃
nũa in om̃ibus: tamen etiam modo¬
mpli sui quod est eccłia indiuis
bitator est. sodm quod ipse ꝓmi
dicens: ecce ego uobiscum sum
sũbus dieb usq ad consũmationẽ
seli. Quibus apłs consonans ait
in ipso complacuit omnem plenu¬
diem habitare. & ꝑeum reconci¬
ari omia in ipso. His autem & pli
bus aliis testimoniis quid insinu
cordib nrĩs. nisi ut ꝑ om̃ia aden
ymaginem renouemur: qui ꝑi¬
nens in forma dei carus peccati
forma ẽẽ dignatus est: Om̃s en
infirmitates nrãs. quȩ ueniunt &
peccato absq peccati commimion
suscepit: ut famis ac sitis. somni

Expanded text:
ber; non est masculus, neque femina. Omnes enim unum estis in Christo. Si autem nos Christi: ergo Abrahaessimi, naturam humanam in tantam connexionem a Filio Dei esse susceptam, ut non solum in illo homine qui est primogenitus totius creaturae , sed etiam in omnibus sanctis suis unus idemque sit Christus; et sicut a membris non possint. Quamvis enim non istius vitae sit, sed aeternae, ut sit Deus omnia in omnibustempli sui, quod est Ecclesia, indivisus habitator est, secundum quod ipse promisit, dicens: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Quibus Apostolus consonans ait:in ipso complacuit omnem plenitudinem habitare, et per eum reconciliari omnia in ipso . is pluribus testimoniis quid insinuatur cordibus nostris, nisi ut per omnia ad imaginem ejus renovemur, qui permanens in forma Dei, carnis peccati forma esse dignatus est ? Omnes enim infirmitates nostras, quae veniunt de peccato, absque peccati communione suscepit, ut famis et sitis, somni
Abbreviated transcription (Latin):
nichil assumenti de esset huma
culis quibusdam uelamminib fue¬
rit obumbratũ: non tamen ita ob¬
tectum est. ut scõrum qui abinitio
usq ad aduentum dñi laudabileᷤ
extiterunt. indellectui negaretur
cum & ꝓpħicis uerbis & rerum
gestarum significationibꝰ. salus
quȩ in xp̃o erat uentura. pmissa
Quam non solum qui predica¬
Int ad epti sunt: sed etiam om̃s
u predicantib crediderunt. Una
lim fides. iustificat uniuersorũ¬

Expanded text:
nihil assumenti deesset humanunihil assumenti deesset humanuculis quibusdam velaminibus fuerit obumbratum, non tamen ita obtectum est ut sanctorum, qui ab initio usque ad adventum Domini laudabiles exstiterunt, intellectui negaretur: cum et propheticis verbis, et rerum gestarum significationibus, salus quae in Christo erat ventura, promissa sit: quam non solum qui praedicabant adepti sunt, sed omnes etiam qui praedicantibus crediderunt. Una enim fides justificat universoru
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatis maximȩ ẽ miranda
mysterio. que om̃s nos & redemit¬
& docuit: ut unde datum ẽ pre¬
cium: inde & iusticia sumeretur
Om̃ĩpotentia enim filii dĩ quȩ ꝑ
eandem essentiam ȩqualis est patri.
potuisset humanum genus a domi¬
natu diaboli solo imꝑio sue uolũ¬
tatis eruere: nisi diuinis oꝑib ma¬
xime congruisset. ut nequitie ho¬
stilis aduersitas de eo qđ uicerat
uinceretur: & ꝑ ipsam materiam
naturalis repararetur libertas. ꝑ
quam generalis fuerat illata cap¬
tiuitas. Dicente autẽ euangłista
quod uerbum caro factum et
habitauit in nobis. & dicente a¬
postolo. quod ds̃ erat in xp̃o
mundum reconcilians sibi: osten¬
sum est quia unigenitus patris
sumini tale miit cum humana
humilitate consortium. ut suscep¬
ta nr̃e carnis animȩq substantia.
unus atq idem dĩ filius ꝑ mane¬
ret. nr̃a augendo non ꝓpria: qͥa
infirmitas erat. ꝓuehenda ñ uirtꝰ.
ut cum suo creatori creatura ẽẽt
unita. nichil assumpto diuinum.

Expanded text:
humilitatis maxime est miranda mysterio; quae omnes nos et redemit et docuit: ut unde datum est pretium, inde et justitia sumeretur. Omnipotentia enim Filii Dei, qua per eamdem essentiam aequalis est Patri, potuisset humanum genus a dominatu diaboli solo imperio suae voluntatis eruere, nisi divinis operibus maxime congruisset, ut nequitiae hostilis adversitas de eo quod vicerat vinceretur, et per ipsam naturam naturalis repararetur libertas, per quam generalis fuerat illata captivitas. Dicente autem evangelista quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; et dicente Apostolo quod Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi : ostensum est, quia Unigenitus summi Patris tale iniit cum humana humilitate consortium, ut suscepta nostrae carnis animaeque substantia unus atque idem Dei Filius permaneret, nostra augendo, non propria: quia infirmitas erat provehenda, non virtus: ut cum suo Creatori creatura esset unita, nihil 244 assumpto divinum,
Abbreviated transcription (Latin):
e nos confitemur factum: uel
itres nr̃i adorauere faciendum
lec inter uideos atq gentiles ul
distinctio est: siquidem sicut a
apostolus cireumeisio nichil est
preputium nichil est: sed obser¬
atio mandatoꝵ di. Que si cum

Expanded text:
 nos confitemur factum, vel patres nostri adoravere faciendum. Nec inter Judaeos atque gentiles ulla distinctio est. Siquidem, sicut ait Apostolus, circumcisio nihil est, et praeputium nihil est, sed observatio mandatorum
Abbreviated transcription (Latin):
lileȩ secedit. ultima presentis scłi
tempora designat: quando pro
ea quȩ nunc est uniuersali gen-¬
tis illius cecitate qua nunc xp̃i¬
anos in quantum ualet perse¬
qui non desistit acrior in quibꝰ¬
dam antieristi persecutio consur¬
get. Porro nazarech galileȩ quo
dñs transfertur partem gentis
eiusdem quȩ tunc temporis fi-
de bene galilea facta transmi¬

Expanded text:
lilaeae secedit, ultima praesentis Ecclesiae lilaeae secedit, ultima praesentis Ecclesiae tempora designat, quando pro ea quae nunc est universali gentis illius caecitate, qua Canos in quantum valet persequi non desistit, acrior in quibusdam Antichristi persecutio consurt. Porro Nazareth Galilaeae, quo Dominus transfertur, partem gentis ejusdem quae tunc temporis fidede bene Galilaea perpetrata transmi
Abbreviated transcription (Latin):
tur debeant contempnere. Et ue¬
uocatur nazareth. ut impleretur
quod dictum est per prophetas.
qm̃ nazareus uocabitur. Si fixũ
de scripturis posuisset exemplũ.
numquam diceret quod dictum
est per prophetas. sed simpliciter
quod dictum est per prohetam.
Nunc autem pluraliter uocans
prophetas ostendit se ñ uerba¬
& aliter dicere quod etiam eisdẽ
uerbis iuxta hebraicam ueritatem
in ysaia scriptum sit. Exiet uir¬
ga de radice iesse: & nazareus de
radice eius ascendee. Mystice au¬
tem quod erant in egypto usq
ad obitum herodis indicat fidem
nec plenitudo earum introeat: &
sic omnis israhel saluus fiat. Obi¬
tus quippe herodis terminum
contra ecclesiam iudea seuit insi¬
nuat. Quod autem defuncto he¬
rode redit ad terram israhel iħe:
finem seculi denuntiat: quando
enoch & helya predicantibus. iu¬
dei sopita modernȩ inuidiȩ flam¬
ma fidem ueritatis accipient. Qđ
ioseph timore archelai filii he
monente angelo in nazareth ga¬

Expanded text:
nt deberent contemnere. Ant deberent contemnere. Avocatur Nazareth, ut adimpleretur quod dictum est per prophetas, quoniam Nazaraeus vocabitur. Si fixum de Scripturis posuisset exemplum, numquam diceret, quod dictum est per prophetas; sed simpliciter, quod dictum est per prophetam: nunc autem pluraliter prophetas vocans, ostendit se non verbaet aliter dicere, quod etiam eisdem verbis, juxta Hebraicam veritatem in Isaia scriptum sit: Exiet virga de radice Jesse, et Nazaraeus de radice ejus conscendet . Poeniteti. Quod erant in Aegypto usque ad obitum Herodis indicat figuranec plenitudo earum introeat, et sic omnis Israel salvus fiat. Obitus quippe Herodis terminum contra Ecclesiam Judaea saevit, insinuat; rode redit ad terram Israel Jesus, finem saeculi denuntiat, quando Enoch et Elia praedicantibus, Judaei, sopita modernae invidiae flamma, fidem veritatis accipient. Et oseph timore Archelai filii ejumonente angelo in Nazareth Ga
Abbreviated transcription (Latin):
ae
metu archelai in nideam ire uolu¬
erunt. cum propterea magis isse in
galileam uideantur. quia eiuitas eo¬
rum erat nazareth galileȩ sicut lu¬
cas exposuit: sed intelligendum
est ubi angelus in somnis in egyp
to dixit ad ioseph. surge & accipe
puerum et matrem eius & uade
in terram israhel: sic intellectum
primo esse aioseph ut putaret ius¬
sum se esse pergere in iudeam.
Ipsa enim primitus intelligi potu¬
it terra israhel. Porro autem post¬
quam comperte illic regnare filiũ
herodis archelaum noluit se obicere
illi periculo: cum possit terra isrł
etiam sic intelligi. ut galilea illic
deputaretur: quia & ipsam populꝰ
israhel incolebat. Potest tamen et
puero de quo talia per angelica res¬
ponsa cognouerunt non esse habi¬
tandum. nisi in iherusalem ubi erat
templum dñi: et propterea redeun¬
tes ex egypto illuc ituros fuisse. &
illic habitat᷑os: insi archelai pre-¬
sentia terrerentur. Neq enim
diuinitus iubebantur ibi habi¬
tare. ut de archelao quod timeba¬

Expanded text:
a metu Archelai in Judaeam ire noluerunt, cum propterea magis isse in Galilaeam videantur, quia civitas eorum erat Nazareth Galilaeae, sicut Lucas non tacuit, intelligendum est, ubi angelus in somnis in Aegto dixit ad Ioseph: surge et accipe puerum et matrem eius et uade in terram Israhel, sic intellectum esse primo a Ioseph, ut putaret iussum se esse pergere in Iudaeam — ipsa enim primitus intellegi potuit terra Israhel — porro autem posteaquam conperit illic regnare filium Herodis Archelaum, noluit obicere se illi periculo, cum posset terra Israhel etiam sic intellegi, ut et Galilaea illic deputaretur, quia et ipsam populus Israhel incolebat. quamquam et puero, de quo talia per angelica responsa cognouerant, non esse habitandum nisi in Hierusalem, ubi erat templum domini, et propterea redeuntes ex Aegypto illuc eos ituros fuisse et illic habitaturos, nisi Archelai praesentia terrerentur. neque enim diuinitus iubebantur ibi habitare, ut de Archelao quod timeba
Abbreviated transcription (Latin):
matrẽ eius. & uente in terram isrł
Non dixit. accepit filium suũ & uxo¬
rẽ suam. sed puerũ & matrẽ eius. qua¬
si nutritius ñ maritus. Notandũ u¬
matrẽ eius in egyptũ transeat. nocte
tollit & in tenebriᷤ quando uͦ reuer¬
titur. nec nox nec tenebrȩ ponunt᷑ in
lucis ipsius exosores in priscis tene¬
bris remanserunt: ipsa uero rede¬
unte quicũq digni existunt ꝑpe¬
tuo lucis fulgore illuminantur.
timuit illo ire. Et ammonitus in
somnis. secessit in partes galilee. Ar¬
chelaus iste qui herodi patri in reg¬
num successerat: nouẽ annis uideȩ
regnũ tenuit. Qui anideis ob intole¬
rabilem animi ferocitat̾ẽ apud augu¬
stum criminatus: et̃no apud constan¬
tiam gallie urbem disperiit exilio
Regnũ uero iudeȩ quo minꝰ ualidũ
fieret. idem augustus ꝑ thechrar¬
chias seindere eurauit. quas quatuor
frs̃ archelai tenere concessit. herode
antipatrũ. Lysaniam. & philippũ. ut

Expanded text:
matrem, et venit in terram Israel. matrem, et venit in terram Israel. Non dixit accepit filium suum, et uxorem suam, sed puerum et matrem ejus quasi nutritius, non maritus. Aumatrem ejus, ut in Aegyptum transeat, nocte tulit et in tenebris. Quando vero revertitur nec nox nec tenebrae ponuntur in lucis ipsius exosores in priscis tenebris remanserunt. Ipsa vero redeunte quicunque digni existunt perpetuo lucis fulgore illuminantur. timuit illuc ire, et admonitus in somnis, secessit in partes Galilaeae. Archelaus iste qui Herodi patri in regnum successerat, novem annis Judaeae regnum tenuit. Qui a Judaeis ob intolerabilem animi ferocitatem apud Augustum criminatus, aeterno apud Viennam Galliae urbem disperiit exsilio. Regnum vero Judaeae quo minus validum fieret, idem Augustus per tetrarchias scindere curavit, quas quatuor fratres Archelai tenere fecit, Herodem, Antipatrum, Lisaniam et Philippum, ut