comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corus care. Nr̃a quippe etate beati uiri uidelic& Romualdĩ camerinẽsis amicis
rainbonensis. guido põposanus. firmamꝰ firm̃sis. & cõplures alii scȩ̃ cõuersionis stu-¬
dio floruer: suꝑ qͦrũ uidelic& ueneranda cadauera ex sac̾dotalis auctoritate cõcilii
sacra altaria sũt erecta. Ubi nimirũ diuina misteria miraculis exigentib offe¬
runt᷑. euides clarescit inditiũ. ex eorũ manib sacrificiũ diuino cõspectui quã
suauit᷑ sit acceptũ. atq ꝑ eos diuina dispensatio luce clariuᷤᷤ innotescit: qͥa ne¬
minẽ caligo alienȩ ꝑuersitatis obnubilat. quẽ fulgor ꝓpriȩ religionis & ho¬
nestatis illustrat. N ec reatꝰ obruit ꝓmouentiũ. ubi stat puritas & in nocentia ꝓmo¬
torũ. S dũ hȩc aliqͣndo cũ religiosis quib dã ep̃is agerẽ. ecce nuc̃ in momoriã redit.
qͥd ubertuᷤ ariminensis reuerentissimꝰ uidelic& ꝙ honestissimꝰ psul attulerit. E qͥ uoc̾

Expanded text:
coruscare? Nostra quippe etate beati viri, videlicet Romualdus Camarinensis, Amicus Rambonensis, Guido Pomposianus, Firmanus Firmensis et complures alii sanctae conversationis studio floruerunt. Super quorum videlicet veneranda cadavera ex sacerdotalis auctoritate concilii sacra altaria sunt erecta, ubi nimirum dum divina mysteria miraculis exigentibus offeruntur, evidens clarescit indicium ex eorum manibus sacrificium divino conspectui quam suaviter sit acceptum; atque per eos divina dispensatio luce clarius innotescit, quia neminem caligo alienae perversitatis obnubilat, quem fulgor propriae religionis et honestatis illustrat, nec reatus obruit promoventium, ubi stat puritas et innocentia promotorum. Sed dum haec aliquando cum religiosis quibusdam episcopis agerem, ecce nunc in memoriam redit, quod Ubertus? Ariminensis, reverentissimus videlicet et honestissimus presul, attulerit: 'Equivocus
Abbreviated transcription (Latin):
epe etiã reꝑire cõtingit. ut int̃ duoᷤ bonos unꝰ symoniacꝰ. uł rurs int̾ duõ
sy moniacos bonꝰ qͥdã ep̃s diuersos uni ꝑsonȩ dedisse ordines uideat᷑. His itaq¬
cram̃tũ ꝑ tales datũ uritũ iudicet᷑. Ecce om̃s basilicȩ actenꝰ dedicatȩ cũ
suis st̃ altarib destruende. Postremo qͦd nimis impiũ ẽ spes defunctis fidelib
tollit᷑. ita ut p̃t̾itũ scłm absq ullo redẽptionis humane remedio funditꝰ pe¬
risse credat᷑. Alioqͥn qͦ pacto credendi st̃ nũc xpõ regnare: ꝗb ut dr̃ datũ¬

Expanded text:
Sepe etiam reperire contingit, ut inter duos bonos unus symoniacus vel rursus inter duos Sepe etiam reperire contingit, ut inter duos bonos unus symoniacus vel rursus inter duos symoniacos bonus quidam episcopus diversos uni personae dedisse ordines videatur. His itaqcramentum per tales datum irritum iudicetur, ecce omnes basilicae hactenus dedicatae cum suis sunt altaribus destruendae. Postremo, quod nimis impium est, spes defunctis fidelibus tollitur, ita ut preteritum seculum absque ullo redemptionis humanae remedio funditus perisse credatur. Alioquin quo pacto credendi sunt nunc cum Christo regna
Abbreviated transcription (Latin):
Enecessaria. quã nũc cũ nulla fere reꝑit᷑ ȩccła. quȩ his ꝑsonis uideat᷑ aliena:
udicat᷑ salubrius diuinis carere misteriis. quã inanis uti ministerio sac̃dotis. S.
mundus iã senex ñ potest nouũ dogia susciꝑe. & p̃ter coeuã cõsuetudinẽ fędũ
ducit ab ȩccłasticis se officiis diutius absentare. Uersat᷑ etiã int̾ eoᷤ ñ ferenda cõ¬
fusio. quȩ ñ modicã caliginẽ uacillantib ingerat: & nimiũ curiosis aciẽ m̃tis
optundat. Nimirũ cũ dr̃ qͥa siquilib& inferior a symoniaco graduꝰ decipit᷑.
qͥc quid abono pot̾ modũ ep̃o fuerit attributũ. uanũ ꝓrsu merito censeat᷑ &
friuolũ. Iui enĩ inqͥũt inferiores ñ hab&. ad altiores gradũ aspirare ñ ualet. At
hic a symoniaco in inferiori saltĩ ordine ꝓmoueri ñ potuit. ad suꝑiores gͥ nõ ꝑ¬
uenit. His gͥ cõm̃tis atq uersutiis discidii liuor oborit᷑. & eccłe puritas ꝑturbat᷑.

Expanded text:
necessaria quam nunc, cum nulla fere reperitur aecclesia, quae bis personis videatur aliena? Iudicatur salubrius divinis carere mysteriis, quam inanis uti ministerio sacerdotis? Sed mundus iam senex non potest novum dogma suscipere et preter coevam consuetudinem foedum ducit ab aecclesiasticis se officiis diutius absentare. Versatur etiam inter eos non ferenda confusio, quae non modicam caliginem vacillantibus ingerat et nimio curiosis aciem mentis obtundat. Nimirum cum dicitur, quia, si quilibet inferior a symoniaco gradus accipitur, quicquid a bono postmodum episcopo fuerit attributum, vanum prorsus merito censeatur et frivolum. Qui enim, inquiunt, inferiores non habet, ad altiores gradus aspirare non valet. At hic a symoniaco in inferiori saltim ordine promoveri non potuit, ad superiores igitur non pervenit. His igitur commentis atque versutiis discidii livor oboritur et aecclesiae puritas perturbatur.
Abbreviated transcription (Latin):
manducaueritis carnẽ filii hominis & biberitis eiꝰ sanguinẽ. ñ habebitis uitã
in uob. Si enĩ illi sac̃dotes ñ erant. atq idõ sacram̃ta dñici corporis offerre
uł dare ñ poterant. quomͦ seqͣces eorũ ad uitã transissȩ credendi s̃ mortui.
quã ñ habuere uiuentes. Quod si hoc ad mittimꝰ. etiã sine pęnitentia migra¬
dio caruisse cõquerim᷑. cũ ultro etiã neq ap̃iani. neq baptirati fuisse iuxta
ꝑuerse disputationis seriẽ uideant᷑. Nãquantũ ad sacrorũ canonũ fidẽ. baptismꝰ

Expanded text:
sanguinem, non habebitis vitam in vobis? Si enim illi sacerdotes non erant atque ideo sacramenta dominici corporis offerre vel dare non poterant, quomodo sequaces eorum ad vitam transisse credendi sunt mortui, quam non habuere viventes? Quodsi hoc admittimus, etiam sine penitentia migradio caruisse conquerimur, cum ultro etiam neque christiani neque baptizati fuisse iuxta perversae disputationis seriem vid
Abbreviated transcription (Latin):
nulla ꝓbat᷑ ab iunctione semot. Linguȩ etiã illuiᷤᷤ auditor. ẽ sic̃ ipse testatur.
gͥ sp̃s ñ lib̾auit maledictũ alabiis suis. qͥa ds̃ testis atq serutator ẽ cordis illiu.
ꝙ linguȩ auditor. Ac si patent᷑ diceret᷑. Idõ lĩ filuis passionis supplicia ꝑtulit.
qr ipse filuiᷤ eui cũ patre & eodẽ spũ scõ una uoluntas. una puidentia. id fieri

Expanded text:
nulla probatur abiunctione semotus. Linguae etiam illius auditor est, sicut ipse testatur: nulla probatur abiunctione semotus. Linguae etiam illius auditor est, sicut ipse testatur:  non liberavit maledictum a labiis suis, quia Deus testis atque scrutator est cordis illius et linguae auditor, acsi patenter diceret: Ideo Dei filius passionis supplicia pertulit, quia ipse Filius, cui cum Patre et eodem Sp
Abbreviated transcription (Latin):
mortisq supplicia quȩ xp̃o  ꝓpħarũ ante p̃dixerat. cõgruo tẽpore ꝑ exibitionẽ
opum efficacit᷑ ad impleuit. Tuc̃ enĩ qͦdã mͦ asuis eũ labiis lib̾aret. si qđ de
illo ꝓpłucis enuntiarat oraculis. ꝑ rerũ ordinẽ ñ implesset. Ubi notandũ ꝗͣ
ꝓsunde ꝗͣ mistice simul cõgruat. doctoris utriusq sententia. Eͦd enĩ unꝰdix̃.¬
ꝗa sp̃s ñ lib̾auit maledictũ alabiis sius. hoc ẽ qđ alit̾ asseruit. ut pollicitatio¬
nẽ sp̃s accipiamꝰ ꝑfidẽ. Atq ut ostendat uir sapiens de quo maledicto loque¬
retur: p̃missa sententia ꝓtinu addidit. Im̃ renũ illui testis ẽ ds̃. & cordis illuᷤ
scrutator ẽ uerꝰ & linguę illiuꝰ. auditor. Quia enĩ patͥs & filii inseparabilis & co-¬
essentialis ẽ unitas. renũ filii testis. & cordis eiꝰ scrutator iure pat̾ asserit̾. cuiꝰ
nimirũ uirtꝰ & sapientia ipse filius nulla abeo credit᷑ inȩqualitate diuers ᷤ.

Expanded text:
tionem operum efficaciter adimplevit. Tunc enim quodammodo a suis eum labiis liberaret, si, quod de illo propheticis enuntiarat oraculis, per rerum ordinem non implesset. Ubi notandum, quam profunde, quam mistice simul congruat doctoris utriusque sententia. Quod enim unus dix non liberavit maledictum a labiis suis, hoc est, quod alter asseruit: ut pollicitationem spiritus accipiamus per fidem. Atque ut ostendat vir sapiens, de quo maledicto loqueretur, premissa sententia protinus addidit: Quoniam renum illius testis est Deus et cordis eius scrutator est verus et linguae illius auditor. Quia enim Patris et Filii inseparabilis et coessentialis est unitas, renum Filii testis et cordis eius scrutator iure Pater asseritur, cuius nimirum virtus et sapientia ipse Filius nulla ab eo creditur inaequalitate diversus,
Abbreviated transcription (Latin):
ordo aut̃ ministerii inplures ꝓ ut ȩccłastica postulat. institutio ꝓpagat᷑.
Ubi nimirũ ñ discernendũ qͥs cõsecrationis offitiũ habeat. s qͥd habeat. Aliud
spm̃ suũ ex largitate suȩ clem̃tiȩ p̃rogat. qͦs tm̃ ꝑ meritũ pauę cõuersa¬
tionis ignorat. Annõ & illis spm dĩ indubitant habuerant. qͥ ueniente
Ante tͥbunal iudicis clamãt. Dnẽ ñne in nomine tuo ꝓpħauimꝰ & cȩt̾a

Expanded text:
ordo autem ministerii in plures, prout ecclesiastica postulat institutio, propagatur; ubi nimirum non discernendum, quis consecrationis officium habeat, sed quid habeat. Aliud tum suum ex largitate suae clementiae praerogat, quos tamen per meritum pravae conversationis ignorat. An non et illi Spiritum Dei indubitanter habuerant, qui venientes ante tribunal Judicis clamabunt: « Domine, nonne in nomine tuo propheta
Abbreviated transcription (Latin):
reꝓboᷤ ueniat. cũ & siliũ eiu̾dẽ cũ eo naturȩ atq potentiȩ. ĩpiorũ se manib
tradidit. & nõ solũ se eorũ uerbib affici. s & inferri s̃ mortis atrociã ñ cõtẽpsit.
Q uod donũ dĩ nulla ministror cõtagione polluitur.

Expanded text:
tque potentiae impiorum se manibus tradidit et non solum se eorum verberibus affici, sed et inferri sibi mortis atrociam non contempsit? XII. Quod donum Dei nulla ministrorum contagione polluitur.
Abbreviated transcription (Latin):
cusat᷑. Sic̃ enĩ testante dño. nesciꝰ und ue̾niat uł qͦ uadat. sic etiã scire ñ potes
cur aliqñ & in rȩꝑboᷤᷤ hões ueniat. atq ꝑeoᷤ suȩ uoluntatis inditiũ ꝓmat. Nã
cũ apłs dicat. ꝗa spualis hio iudicat oiã &. a nemine iudicat᷑ qͥs iudicat spĩa¬
spm̃ scm̃. si & in prauo ñ ab orreat archana quadã ꝗͣ ipse nouit diseretione des¬
cende. ꝗ etiã coessentialẽ & coęt̾nũ s̃ dĩ filiũ noluit ex impioꝵ manib lib̃are.
Und ꝑsalomonẽ dr̃. Benignꝰ ẽ enĩ sp̃s sapientiȩ. & ñ liberauit maledictũ alabiis
supplitio grẽ suȩ munꝰ imꝑtit. Quis aut̃ hoc in loco maledicti nõe: nͥ redep̃tor de

Expanded text:
cusatur. Sicut enim, testante Domino: Nescis, unde veniat, aut quo vadat, sic etiam scire non potes, cur aliquando et in reprobos homines veniat atque per eos suae voluntatis indicium promat. Nam cum apostolus dicat, quia spsanctum, si et in pravos non abhorreat archana quadam, quam ipse novit, discretione descendere, qui etiam coessentialem et coaeternum sibi Dei filium noluit ex impiorum manibus liberare? Unde per Salomonem dicitur: Benignus est enim spiritus sapientiae, et non liberavit maledictum a labiis supplicio gratiae suae munus impertit. Quis autem hoc loco maledicti nomine nisi redemptor
Abbreviated transcription (Latin):
halisu bona imusti plica ꝑ uũ. funt lxx .ui. Partire ꝑ decesepties. demunsep¬
tais ⁊ remanent .i. Septẽ gͦ signis ⁊ hora una qł ẽ dimidiũ signi apuncto
Id÷ irib partibꝰ. nona decima semꝑ iinere quo eeꝑatiaso leidianesstrai esl
ne suspipotibi forte sargiunrti fallentis ineidati quere ad diandett᷑ n exli
qs quintti decimã lunã tenere nemo qui dubitet mubtiplica qundeci pnũ¬
sumiit drnire pa series deniserais. Sex enĩ signis. quinta decina
suesp e Himle nidelie& sole sublimi .&. sublimẽ humili. Quia nimirũ cũ
sole estuũi tenet enculũ plena ẽ. ipsa ten& brumallẽ nsũsole dessemo
soilo esmmule epemaeripsã solstnti ale scan dere circulũ nemi lengessina
pibit uaidũ iteħ eqͥno ddiũ inplenilumo tũ illa alterũ serrasuꝰ romot
partibꝰ osequinoctiũ ł solstitiũ qd̵ nuꝑrime iustrauerat tranfir tortidẽ
partibꝰ lina plena ł eqͥnoctiũ ł solstitiũ qđ contra ẽ. pater eẽ transgressa

Expanded text:
eptais, et remanent sex; septem ergo signis et hora una, quod est dimidium signi, ac puncto, id est, tribus partibus, nona decima semper in itinere quo coeperat a sole digressa est. Et ne suspicio tibi forte argumenti fallentis incidat, quaere ad diametrum coeli, quod quintam decimam lunam tenere nemo est qui dubitet, multiplica quindecim p decem, sexies deni sexais, sex enim signis duodecim situm, humilem videlicet sole sublimi, et sublimem humili, quia nimirum cum sole aestivum tenente circulum plena est, ipsa tenet brumalem; cum sole devexo in brumalem plena est, ipsam solstitiali scandere circulo nox longissima prodit; at cum iste aequinoctium in plenilunio, tum illa alterum servat, et quot partibus sol aequinoctium, vel solstitium, quod nuperrime lustraverat transiit, totidem parti
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ bissextas sexies. Seatas aũt duas horas significat. Duȩ gͦ horȩ bis qͣt tuors.
duas horas si gnificat: Quid gͦ effic̃ bissextũ. hoc ẽ tarditas curs solis. Inde augus¬
tinꝰ dic̃  breniore aũt ⁊ uulgari ratione bissextũ retardatio generat solis. Ñ ad eandẽ
tis diligent᷑ ad notaueris. hunc anno sequenti he. uidelic& eade aliqͣnto inferiꝰ
quadrantibꝰ si c̃ legit᷑ bis seactꝰ ex qͣdrantis ratione ꝑ quadrienniũ. Conficit᷑ dũ
sol ad id signũ ex qͦ egress ẽ pꝰ ccc lxu dies. qd̃ horas hab&. & utrũ indie
tantũ ẽ. an in nocte. an enã c̾tin& diem & noctẽ. & ille qͣdrans ex qͦ nascit᷑
iste bissextilis dies utrũ artisicalis ẽ annaturalis Alii putant qd̃ iste dies

Expanded text:
id est bis sextas sexies, sextas autem duas horas significat. Duae ergo horae bis, quatuor sunt; duas horas significat. Quid ergo efficit bissextum? hoc est tarditas cursus solis; inde Augustinus dicit: « Breviore autem et vulgari ratione, bissextum retardatio generat solis, non ad eamdem tis, si diligenter adnotaveris, hunc anno sequenti, die videlicet eodem, aliquantulum inferius CAPUT X. De Bissexto. Bissextus ex quadrantis ratione per quadriennium conficitur, dum sol ad id signum, ex quo egressus est, non in CCCLXV diebus, sed quarta dietantum est, an in nocte? an etiam continet diem et noctem? et illae quadrans, ex quo nascitur iste bissextilis dies, utrum artificialis an naturalis? Alii putant, quod iste dies
Abbreviated transcription (Latin):
nilitatis grã. ñ a sacerdote. s ab eo eui sacerdoᷤ uisserit se postus atu
benedici. dicens ube dõze benedicere : Sacerdo aut ut tante lumili¬
iosi uieẽ deddlati ñ subiecto cuiꝗ̃ benedicendi delegat osficiui. ñ ꝑsena¬
ipsũ benedic tionẽ dane p̃sumit s potiũ ut dõ qͥ e suꝑ oia benedice pnoget

Expanded text:
militatis gratia non a sacerdote, sed ab eo, cui sacerdos jusserit, se postulat militatis gratia non a sacerdote, sed ab eo, cui sacerdos jusserit, se postulat benedici, dicens: Jube, Domne, benedicere. Sacerdos autem, ut tantae humilitati vicem reddat, non subjecto cuiquam benedicendi delegat officium; non per semetipsum benedictionem dare praesumit, sed potius, ut a Deo, qui est super
Abbreviated transcription (Latin):
qiuestionis ocius solue. nec patiaris humilitatis Ap̃i discipulũ grandiloqua
tum̃tiũ phuilosophorũ gimnasia circuire. Dicat mͥ angl̃s m̃s. qͥd impitũ di¬
alecticorũ uulgꝰ ignorat. Dicat sapiens impitia. qͥd stulta sapientia ñ app̾hen
nã ꝑuentũ ẽ sapientiã. nulli ulterius in his questionẽ expediat uentilare.
a me pͥus solui fortasse p̃cipies. & sic post modũ ꝓprii intellectus sententiã
ꝓmes scolasticorũ more scilie& doctorũ qui sciscitant᷑ a pueris exqua¬
cũq ꝓpositi thematis difficultate qͥd sentiant ut docilitatis in dolẽ ex
corũ pͥus platione dephendant: Ego itaq te iubente no moror expͥmare.
sus hac dubietate qͦd sentio. salua scilic& side. int uł in epte ꝑ letprar¬
pigene in anit̃ absoluta tua debeas auctoritate pbaree tes nos a bre
uidetur. siquo ftudio hȩc eccłiis in consuetudine uenerunti p alor

Expanded text:
quaestionis ocius solve: nec patiaris humilitatis Christi discipulum grandiloqua quaestionis ocius solve: nec patiaris humilitatis Christi discipulum grandiloqua tumentium philosophorum gymnasia circuire. Dicat mihi angelus meus, quod imperitum dialecticorum vulgus ignorat: dicat sapiens imperitia, quod stulta sapientia non apprehenam perventum est sapientiam, nulli ulterius in his quaestionem expediat ventilare. a me prius solvi fortasse praecipies, et sic postmodum proprii intellectus sententiam promes: scholasticorum scilicet more doctorum, qui sciscitantur a pueris ex quacunque propositi thematis difficultate, quid sentiant; ut docilitatis indolem ex eorum prius prolatione deprehendant. Ego itaque te jubente moror exprimere super hac dubietate, quod sentio, salva scilicet fide: ut vel inepte prolata corrigere, vel gnaviter absoluta, tua debeas auctoritate probare. Sed non ab re videtur, si quo studio haec Ecclesiis in consuetudinem venerint, primo
Abbreviated transcription (Latin):
dinũ crepantib buccis effluere. Cesset sanricorũ uulg suo darne capptoue
detractionis amaris dapib onerare. Hon m tulliani oratores. Accu ratptori
lepide urbanitatis trutinent uerba. Non demostenici rethores captiooȩ
suadele argum̃ta uersuta cõponant. Cedant in suas tenebras oms t̾renȩ
sapientiȩ fecib delibuti. Nil mͥ conferant sulphureo caliginosȩ doctrinse
splendore cecati. Ap̃i me simplicitas doceat. uera sapientiũ rusticitas.
Ambiguitatis mȩȩ uinculũ soluat. Iuia enĩ iuxta pauli uocẽ nõ cogno¬
uit mundus ꝑ sapientiã dm̃ placuit dõ ꝑstulaiciã p̃dicationis saluos face¬
re crodentes. Littera gͥ quȩ occidit abscedat. sp̃s ui uificator assistat.
Sios carnis prudentia neqͥt legi dĩ colla sub mutere. quo pacto sussusa ocu¬
tos sunio supbiȩ legẽ dĩ p̃ualet penetrare: Age gͥ patꝰ. nodũ n posstten

Expanded text:
dinum crepitantibus buccis effluere: cesset satyricorum vulgus suos clarnos captoriae dinum crepitantibus buccis effluere: cesset satyricorum vulgus suos clarnos captoriae detractionis amaris dapibus onerare: non mihi Tulliani oratores accurata lepidae urbanitatis trutinent verba: non Demosthenici rhetores 223 captiosae suadelae argumenta versuta componant: cedant in suas tenebras omnes terrenae sapientiae faecibus delibuti: nil mihi conferant sulphureo caliginosae doctrinae splendore caecati. Christi me simplicitas doceat, vera sapientium rusticitas ambiguitatis meae vinculum solvat. « Quia, » enim, juxta Pauli vocem, « non cognovit mundus per sapientiam Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes . » Littera igitur, quae occidit, abscedat; spiritus vivificator assistat . « Si ergo carnis prudentia nequit legi Dei colla submittere, quo pacto suffusa oculos fumo superbiae legem Dei praevalet penetrare? Age igitur, pater, nodum mihi propositae
Abbreviated transcription (Latin):
Laionẽ igit᷑ latentis naturȩ secreta rmantẽ respuo. planȩtarũ
cireulis metas. astrorũq meatib calculo̾ affigentẽ. Cuncta etiã
sperici orbis climata radio distinguentẽ.pitagorã paruipendo.
Nichomachĩ qͦq tritũ ephemeridib digitos abdico Eudidẽ ꝑplexis
geometricaliũ figurarũ studiis incuruũ ęque declino. Cunctos
Dmñs dialecticos cũ suis sillogismis & sophisticis cauillationib indig¬
nos hac questione decerno Tremant gimnici suã iugit̾ amare
sapientiȩ nuditatẽ. Suerant peripatetici. latentẽ inꝓfundo pute ueritatẽ.
gd sũmã ate quero ueritatẽ. illã uidelic& quȩ detra ẽ non iam in poritate
ignobilit̾ latitantẽ. s om̃i manifestatã mundo ꝑpetua incęlis m auestuteo
regnantẽ. Qd enĩ mͦ insanientiũ ꝓoetarũ fabulosa cõm̃ta. Qd mͦ tum̃tuuẽ
tragicorũ coturnata discrimina: Desiat iã cõmicorũ turba uenena libi¬

Expanded text:
Platonem latentis naturae secreta remantem respuo, planetarum circulis metas, astrorumque meatibus calculos affigentem: cuncta etiam sphaerici orbis climata radio distinguentem Pythagoram parvipendo: Nichomacum quoque tritum ephemeridibus digitos abdico: Euclidem perplexis geometricalium figurarum studiis incurvum aeque declino: cunctos ne rhetores cum suis syllogismis et sophisticis cavillationibus indignos hac quaestione decerno. Tremant gymnici suam jugiter amore sapientiae nuditatem: quaerant peripatetici latentem in profundo puteo veritatem. Ego summam a te quaero veritatem, illam videlicet, quae de terra orta ignobiliter latitantem, sed omni manifestatam mundo, perpetua in coelis majestate regnantem. Quid enim insanientium poetarum fabulosa commenta? Quid mihi tumentium tragicorum cothurnata discrimina? Desinat jam comicorum turba venena libi
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃alis ad ppłm qua dr̃ pax uob̃cũ. siue pax uob̃. ñ exhumani sens studio.
ꝓdiit. s de sacrȩ scripturȩ similit̾ auctoritate ꝓflux̃. Hã inueteri testa¬
m̃to dixisse danieli angłs inuenitur. Noli timere uir desideriorũ pax
tibi. confortare & esto robustu. Et in nouo pene semꝑ ita dñs salutasse dr̃.
Inquãcũq domũ aut ciuitatẽ intraueritis. salutate eã dicentes. Merito gͦ¬
apłorũ successores id ÷ eccłarũ p̃sules. huiꝰ forma salutationis utunt᷑. Domũ

Expanded text:
umani sensus studio prodiit, sed de sacrae Scripturae similiter auctoritate profluxit. Nam et in Veteri Testamento dixisse Danieli angelus invenitur: « Noli timere, vir desideriorum, pax tibi, confortare, et esto robustus ; » et in Novo pene semper ita Dominus salutasse disciIn quamcunque domum intraveritis, salutate eam, dicentes: Pax apostolorum successores, id est Ecclesiarum praesules, hujus forma salutationis utuntur; domum
Abbreviated transcription (Latin):
Et s aluator discipłis suis. cunctisq fidelib Ecce inqͥt ego uob̾ cũ sũ. Q uod
nimirũ salutationis sermo. nõ moderno humanȩ ad inuentionis arbitrio
constitut s exantiqua sacri ȩloquis auctoritate. ꝓbatur assũptꝰ Ubi si
diligent᷑ inquirt̃ sepius singularit᷑. & płarit̾ appositus inuenitur. Singi¬
paralipomenon ꝓpłia a dõ missus inuenit᷑ salutasse asa regẽ iuida. cũ
exexcitu suo uictorẽ dep̃lio reuertentẽ. Quib ait. D. u. quia fuistis
do orat. & orando resalutat. postulans ut sic̃ ille dñm eẽ cũ ipsis optauit.¬
in gecłasticis officiis gerit̾ spiritalit̾ fieri ꝑpendat᷑. Et bene cũ spũ hominiꝰ

Expanded text:
Et Salvator discipulis suis, cunctisque fidelibus: « Ecce, inquit, ego vobiscum sum . » Qui nimirum salutationis sermo non moderno humanae adinventionis arbitrio constitutus: sed ex antiqua sacri eloquii auctoritate probatur assumptus. Ubi si diligenter inquiritur, saepius singulariter, et pluraliter appositus invenitur. SinguParalipomenon propheta a Deo missus, invenitur salutasse Aza regem Juda cum exercitu suo victores de praelio revertentes: Dominus vobiscum, quia fuistis do orat, et orando resalutat: postulans, ut sicut ille optavitin ecclesiasticis officiis geritur, spiritualiter fieri perpendatur. Et bene cum spiritu hominis
Abbreviated transcription (Latin):
iclus idem paschalis octo ẽ lineis cc̃munitꝰ. Primꝰ ordo c̃tin& annos ab incarnatione
dñi unus singalis annis augm̃to ꝓficientes. Seds indictiones romanoꝵ. quȩ inse semꝑ
ꝓx annoꝵ cursu reuoliunt᷑. Tercius epactasai. lmares quȩ ꝑsingulos annos solates ad
cur sũ lunȩ succrescunt. ⁊ ad luña bealendaꝵ quȩrenda semꝑ a hedumt ut posite u.tał ꝓple
netessario xxxui annis implent᷑. Iuarũ racio cogit ciclos docennouenales. ex uiu¬
de scrib ut singulȩ concurrentes singulos cielos meoent. totaq sũma paschalis calculi.¬
da. xx.ii. mnis explicet᷑. Iuint ciclũ lunarẽ que tribꝰ annis decennouenalis p̾cedit:
XUIIIII. annis ꝙrã ips e cõphensus Sextꝰ .xiiii.lunas. quaueteres pascha facrebant. que

Expanded text:
clus idem paschalis VIII est lineis communitus. Primus ordo continet annos ab incarnatione Domini, unius singulis annis augmento crescentes. Secundus indictiones Romanorum, quae in se per XV annorum cursum revolvuntur. Tertius Epactas XI lunares, quae per singulos annos solares ad cursum lunae succrescunt, et ad lunam Calendarum quaerendam semper adjiciuntur positae XI Calsexti, necessario 28, annis implentur. Quarum ratio cogit cyclos decennovales 28 describi, ut singuli concurrentes singulos cyclos inchoent, totaque summa paschalis calculi 532, annis explicetur. Quintus, cyclum lunarem quem tribus annis decennovennalis praecedit 19 annis, etiam ipse comprehensus. Sextus, 14 lunam, qua veteres pascha faciebant, qu
Abbreviated transcription (Latin):
die c̃sumato: Ubi qͣrta ẽ. multiplica hȩc ꝑiiii. fiunt xui. partire ꝑ &x.
decies asse decus. ⁊ remanent sex puncti: Id ẽ partes x & uiiix Illã igit᷑
celi partẽ ten& luna qͣrta quã solm̃se expleto. ac & & uiii diebꝰ post
pridie nonas ianuarias: Ubi qͥnta ẽ multiplica .u. ꝑiiiͦiͬ. funt xx. Par¬
tire ꝑ .a. bisdeniuiꝰes: duobꝰ gͦ mensibꝰ expletis adueni& sol eã partẽ
celi . quã luna qͥnta ten&. id̾ die nonarũ martiarũ Ubr octaua ẽ ui. apꝰ

Expanded text:
die consummato. Ubi quarta est, multiplica haec per IIII, fiunt XVI, partire per decem, die consummato. Ubi quarta est, multiplica haec per IIII, fiunt XVI, partire per decem, decies asse decus, et remanent VI puncti, id est, partes X et VIII. Illam igitur coeli partem tenet luna quarta, quam sol mense expleto ac X et VIII diebus post pridie Nonas Januarias. Ubi quinta est, multiplica V per IIII, fiunt XX, partire per decem, bis deni vies; duobus ergo mensibus expletis, adveniet sol partem coeli quam luna quinta ten
Abbreviated transcription (Latin):
escus lunaris tam̃ cursus agnoscendi cupidus ẽ. nouerit upse soli
conie partẽ unã ⁊ octiaci sui cõplere: Neq enĩ aliud partes zocdiac
qũa condianos solis icelo debemꝰ semtire ꝓgressus. lunã uͦ cotidie tre¬
decĩ partes eiꝰde zodiaei c̃ficere. Idẽ punctos ini. & unã partẽ. & quia
illa tredecĩ partes cõplente soluna cõpl&. inde fieri ut sic̃ supͣ documꝰ¬
n nlus coti diano ꝓgressu asole qũa quatnis punctis hoc ẽ duo denis
partibꝰ elongetur. Ponat gͦ lunã ubi lib& ⁊ cõputare uoluerit. illũ¬
cęli locũ ten&. quẽ sol tercio decimo m̃sis eiꝰ de die cõpleto Ubi seđ̃a
ẽ. multiplica duo ꝑiniͣ. fiunt uiii. Itẽ ut depunctis ao partes ꝑ¬
uenias. mubplica uiii ꝑtria. fumt. xxini. Illã gͦ celi partẽ ten&
luna.ii. in iuͦ nõn
fecto. S bi t̃cia ẽ.
Illã gͦ celi partẽ
ten& lima t̃cia qũa sol m̃se toto. ⁊ diebꝰ¬

Expanded text:
escius, lunares tamen cursus agnoscendi cupidus est, noverit et ipse solem quotidie partem unam zodiaci sui complere; neque enim aliud partes zodiaci, quam quotidianos solis in coelo debemus sentire progressus; lunam decim partes ejusdem zodiaci conficit, id est, punctos quatuor et unam partem. Et quia illa tredecim partes, sonon plus quotidiano progressu a sole, quam quaternis punctis, hoc est, duodenis partibus, elongetur. Ponat ergo lunam ubilibet computare voluerit, ucoeli locum tenet, quem sol XIII mensis ejusdem die completo. Ubi secunda est, multiplica duo per quatuor, fiunt octo. Item ut de punctis ad partes pervenias, multiplica VIII per III, fiunt XXIIII. Illam ergo coeli partem tenet luna II in IIII Nonnfecto. Ubi tres est, illam ergo coeli partem tenet luna III quam sol mense toto et diebu
Abbreviated transcription (Latin):
partire ꝑ x duodecies denicenuies. illa cęli parte luna axa currit. quã
rii m̃sibꝰ ex actis. iđ toto anni circulo transacto sol obtenturꝰ ẽ. Ipsa ẽ en
pars eadẽ inꝗͣ & nc̃ c̃uersatꝰ. lunã suo receꝑat inconui. Quȩ ut manifesti¬
ora cuilib& etiã tardioris ingenii reddantur. ꝑsingulas lime ętates
qͣntũ ea distat a sole distinctius ad notare curauimꝰ: Prima gͦ luna ubi
sua ꝑfecerit ȩratẽ elongatut a sole spacit̃ dierũ xii. Scda spacio dierũ

Expanded text:
partire per decem, duodecies deni centum vies, illa coeli parte luna XXX currit, quam partire per decem, duodecies deni centum vies, illa coeli parte luna XXX currit, quam XII mensibus exactis, id est, toto anni circulo transacto, est sol obtenturus. Ipsa est enim pars eadem in qua et nunc conversatus lunam suo receperat in coitu. Quae ut manifestiora cuilibet etiam tardioris ingenii reddantur, per singulas lunae aetates quantum ea distet a sole distinctius adnotare curavimus. Prima ergo luna ubi suam perfecerit aetatem, elongatur a sole spatio dierum XII, secunda spatio dierum
Abbreviated transcription (Latin):
In UI.Iouui ianuariarũ die. qua sol aditurꝰ ẽ pꝰtres abhinc m̃ses.⁊ dies seco
id ÷ sexto die pꝰ ui ioꝰ aprił Ubi xuiiiiͦ ẽ. Xiuii beł februarias multiplica
ca hȩc ꝑtria. fiunt .x &. uiii. Illã partẽ cęli circũ uolat luna xuiiii. in
⁊ inii beł februarias. quã sol pꝰ septẽ abhinc m̃ses ac dies x &uiii. idẽ
XUIII die pꝰ xiiii beł sepb̃. qui ẽ.uiii. ipuũ septẽbriũ dies. & ne scrupulus
tibi forte argum̃ti fallentis incidat. ꝓba ad diametrũ anni ꝗd̾.xu. tenere
lunã rarꝰ qͥnesciat. multiplica xu ꝑiiii. fuint lx. partire ꝑa seaies deni
serais. Sex enĩ m̃ sibꝰ exactis id ẽ medio circuitꝰ annui c̃fecto itinere. sol in¬
gredietur partẽ cęli. qͣ luna xu circũ fert᷑. & qr tc̃ xu. ianuarii dies ẽ
nimirũ illã partẽ sol ax die iulii m̃sis adibit & ut ad sũmũ ueniamꝰ
sume xa luña quȩ tc̃ fit ui leł februarii. multiplica ꝑ iiii. fiunt catr.

Expanded text:
in VI Iduum Januariarum die quam sol aditurus est post tres ab hinc menses, et dies VI, id est, VI die post VI Idus Apriles. Ubi XIX est XIIII Kalendas Februarias, multiplica per ca haec per III, fiunt X et VIII. Illam partem coeli circumvolat luna XIX in XIIII Kal. Februarias, quam sol post VII ab hinc menses ac dies X et VIII, id est, XVIII die post XIIII Kalend. Septemb., qui est VIII Iduum Septemb. dies. Et ne scrupulus tibi forte argumenti fallentis incidat, proba ad diametrum anni, quod XV tenere lunam rarus qui nesciat, multiplica XV per IIII, fiunt LX, partire per decem, sexies seni sexais; VI enim mensibus exactis, id est, medio circuitus anni confecto itinere, sol ingredietur partem coeli qua luna XV circumfertur. Et quia tunc XV Jan. dies est, nimirum illam partem sol XV die Julii mensis adibit. Et ut ad summum veniamus, sume XXX lunam, quae tunc fit III Kal. Feb., multiplica per IIII, fiunt CXX;
Abbreviated transcription (Latin):
in detrim̃to ancrem̃to suȩ lucis in aduerso. an incoitu solis sit posita
luna requiris . s ⁊si hoc scire desideras. aderit argum̃tũ uetusta egip

Expanded text:
in detrimento an cremento suae lucis, in adverso an in coitu solis sit posita in detrimento an cremento suae lucis, in adverso an in coitu solis sit posita luna requiris, sed et si hoc scire desideras, aderit argumentum vetusta Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
posita diei ⁊ recurrens ad regularẽ paginã in qua luterarũ ẽ distinctaaẽ¬
peries codeq statĩ anno extitulo frontis inuento. illã quã querebas latterã
eiꝰde diei inuenies. atq ante ac retro inspiciens. qd̵ signũ que ue m̃se ere¬
gone habeas ao notabis: Ponamꝰ aliqd qͦ ad cetera lectoꝵ ẽnaleseate e xẽplũ
aceri coduce quere diẽ bealendaꝵ momoratarũ inuenies eluter̃ p̾seriptã
Recurre ao pagiã regularẽ. uideb̾ annũ ui. ꝑ specto eiꝰ alfabeto .e. litterã
reperies. Circũ fer oculos ad latera. hinc geminoꝵ extrema. illino iunii
m̃sis micia dephendis eẽ notata. & siue eruditꝰ. siure simplea es lector. pa¬
lã te qd eupiebas inuestrgasse lȩtaberis. Insuꝑ & toro illo anno quibꝰ¬
cũq diebꝰ .e. luterã uideris ad scriptã. siue crescentẽ seu de crescentẽ. in
hisde celi partibꝰ limã nou eris ẽẽ conuersatẽ. Non enĩ hoc argamento

Expanded text:
dem sit praeposita diei, et recurrens ad regularem paginam, in qua litterarum est distincta congeries, eodemque statim anno ex titulo frontis invento, illam quam quaerebas litteram ejusdem diei invenies, atque ante ac retro inspiciens, quod signum quemve mensem e regione habeat adnotabis. Ponamus aliquod quod ad caetera, lector, convalescat exemplum. moratarum, invenies e litteram praescriptam; recurre ad paginam regularem, videbis annum VI, perspecto ejus alphabeto, e litteram reperies, circumfer oculos ad latera, hinc geminorum extrema, illinc Junii mensis initia deprehendes esse notata. Et sive eruditus, sive simplex es lector, palam te quod cupiebas investigasse laetaberis. Insuper et toto illo anno quibuscunque diebus e litteram videris adscriptam, sive crescentem, seu decrescentem, in iisdem coeli partibus lunam noveris esse conversatam. Non enim in hoc argumento,
Abbreviated transcription (Latin):
egyptus ꝓpt̃ solis calorẽ ymbres ⁊ nubila respuens Mense enĩ maio dũ
hostia eiꝰ quibꝰ inmare influit zephẏro flante undis eiectis harenarũ
cumulo prestruunt᷑. paulatĩ intumescens. ac retro ꝓpuls plana inrigat
medio ambitu p̃cinã. quȩ ex om̃i parte incentrũ t̾rȩ uerger&. & m in
teriora nitens decidere ñ poss&. ut cũ t̃ra arida ⁊ sicca constare ꝑse ac

Expanded text:
egyptus, propter solis calorem imbres et nubila respuens. Mense enim Maio, dum ostia ejus, in quibus in mare influit, Zephyro flante, undis ejectis arenarum cumulo praestruuntur, paulatim intumescens, ac retro propulsus, plana irrigat medio ambitu praecinxit, quae ex omni parte in centrum terrae vergeret, et in interiora nitens decidere non posset, ut, cum terra arida et sicca constare per se ac
Abbreviated transcription (Latin):
Uare rubrũ nom̃ aroseo colore trahit: Quẽ tam̃ ñ naturalit trahit. s uicinis lito¬
ribꝰ quȩ sanguineo colore rubent inficitur Idoq inde miniũ ⁊ alii colores pie¬
uirarũ rubreq geminȩ legunt᷑ Scindit᷑ aũt induos sinꝰ. quoꝵ ꝑsiccꝰ aqͥlonẽ.
arabicꝰ petit occidentẽ. qui c̃xu. pass distat abegyptio mari x liii
XLIII

Expanded text:
are Rubrum nomen a roseo colore trahit, quem tamen non naturaliter habet, sed vicinis littous, quae sanguineo colore rubent, inficitur. Ideoque inde minium, et alii colores picturarum, rubraeque gemmae leguntur. Scinditur autem in duos sinus, quorum Persicus Aquilonem, Arabicus petit Occidentem, qui CXV passibus distat ab Aegyptio mari. CAPUT XLIII
Abbreviated transcription (Latin):
inferius oriri. & tercio quarto. quintoq anno eandẽ diminutionẽ ĩ tantũ
naturali sui cursus augere temꝑantia ut nisi dies bisseatilis antea iuata morẽ¬
it̃baletur. Iã xi hełrũ apriliũ die facturꝰ equinoctiũ amedio surgat orientis.
Eandẽ nihilominꝰ tarditatis suȩ constantiã. mnceteris qͦq ꝑ totũ annũ seruaturꝰ. exor

Expanded text:
inferius oriri, et tertio, quarto, quinto anno eamdem diminutionem in tantum inferius oriri, et tertio, quarto, quinto anno eamdem diminutionem in tantum numerali sui cursus augeri temintercaletur, jam XI Calendarum Aprilium die facturus aequinoctium a medio surgat orientis, eamdem nihilominus tarditatis suae constantiam in caeteris quoque per totum annum servaturus exor
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ si quis calculatoꝵ facere neglegens actis solũ lxu. diebꝰ om̃s se annos
igere dohere putauerit. Magnũ sibi mox inueni&. annui circuit occurrissẽ
aispendũ. ita ut post ali quot annoꝵ uertentiũ curri cula. estiuis m̃sib
uernũ tempꝰ uernis brumale brumalibꝰ. autũnale antĩmalibꝰ estiuuũ se of¬
fendisse ꝑuersus cõputator horrescat: sicui sane quȩ de signifero & geli
ambitu paucis diximꝰ. forte babentur in cognita huic uulgari ⁊ for¬
tassis cõpendiosiori ac manifestiori ratione satis facere eurauimꝰ. Ut qͥ
cel signis intendere puerili in scola ñ didicit. Saltĩ horologii lineis int̾ra
quȩ necossari a querit ad p̾hendat: & hic gͦ sciat solẽ morulis suis &.
tarditate cotidiana quadrantis huiꝰ annui disponente oꝑe creatoris
eẽ ministrũ. que diligentior inquisitio declarat. ñ ad eandẽ horologii li
noctio uernali qs iuxta egyptios qͥ calculatoꝵ tenent palmã.xii. bełrũ

Expanded text:
ere negligens CCC solum ac LXV diebus omnes se annos agere debere putaverit, magnum sibi mox inveniet annui circuitus occurrisse dispendium, ita ut post aliquot annorum vertentium curricula, aestivis mensibus vernum tempus, vernis brumale, brumalibus autumnale, autumnalibus aestivum se offendisse perversus computator horrescat. Si cui sane quae de signifero et coeli ambitu paucis diximus, forte habentur incognita, huic vulgari, et fortassis compendiosiori, ac manifestiori ratione satisfacere curavimus, ut qui coeli signis intendere puerili in schola non dedicit, saltem horologii lineis in terra, quae necessaria quaerit apprehendat. Et hic ergo sciat solem tarditate quotidiana quadrantis hujus anni, disponente opere Creatoris esse ministrum: quem diligentior inquisitio declarat, non ad eamdem horologii linnoctio vernali, quod juxta Aegyptios qui calculatorum tenent palmam, duodecimo K
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑfluue aomoneat ui lib& int̾ponendũ anniq qͣrti plenitudini ẽẽ copi¬
lanitũ iquẽ egiptii anno suo sollẽpnit̾ expleto id .iiii błrũ septẽbriũ.¬

Expanded text:
superfluum admoneat ubilibet interponendum, annique quarti plenitudini esse copusuperfluum admoneat ubilibet interponendum, annique quarti plenitudini esse copulandum. Quem Aegyptii anno suo solemniter expleto, id est, IV Calendaru
Abbreviated transcription (Latin):
crescat ł quȩ sit causa. quȩ ratio crem̃ti ipsius. quid ue nasceret᷑ erroris
infesti. si ñ ipse dies biseati suo iuxta morẽ necessarius int kalaret᷑ mor dont
Biseat igit᷑ ex quachrantis ratione ꝑ qͣtrienniũ ẽficit᷑. Quadrantẽ nãq solent¬
qpellarꝑ a ppidici. qui coxini horis cũ sua nocte cõplet᷑ Idẽ hore sear q̃orans
consuete uo catir Quadrantis aĩt huĩce ꝑquadrienniũ indiẽ integrũ col¬
urindt ⁊ suo in loco intbralandi. hȩc ẽ ratio. quia sol annuũ eeli am bum
dicb is suꝑ additis sea horis ad implere cognosere n epide fslrune simerbi
qreb nc equinoeti ule celi locũ mane oriens intrauernit ind mne an no se¬
quente meridie tercio uesꝑe. qͣrto media nocte. Iiunto gcepsrs mcor
quent der it pota cõpleto dier totius circuli recurrat. Niꝗ mecessariũ boem

Expanded text:
crescat, vel quae sit causa quaeve ratio crementi ipsius, quidve nasceretur erroris crescat, vel quae sit causa quaeve ratio crementi ipsius, quidve nasceretur erroris infesti, si non ipse dies bissexti suo juxta morem necessarium intercalaretur in ordine. Bissextus igitur ex quadrantis ratione perquarta pars diei, qui XXIV horis cum sua nocte completur, id est, horae VI quadrans consuete vocatur. Quadrantis autem hujusce per quadriennium in diem integrum colligendi, et in loco suo intercalandi haec est ratio, quia sol annuum coeli ambitud superadditis VI horis adimplere cognoscitur; unde fit, ut si, verbi gratia, nunc aequinoctialem coeli locum mane oriens intraverit, in hunc anno sequente meridie, tertio vespere, quarto media nocte, quinto rursus in exortu diei, utpote completo diei totius circuitu recurrat, sicque necessario diem
Abbreviated transcription (Latin):
nonnullos ad decec̃c giã ꝑuenisse. hȩc om̃ia insitia tẽpoꝵ accidisse arbitratũ ẽ
Aui quippe inquit estate det̾minabant annũ. & alterũ hieme. Alii qͣdriꝑtitis
tẽporibꝰ. sic̃ arcades inquit quoꝵ anni trim̃tres fuer̃. adiecit & iã ali quando ȩ¬
gyptios quoꝵ paruos annos quat̾noꝵ m̃siũ fuisse supͣ diximꝰ. lunȩ fine limitas¬
nẽ cudere .s quȩ inȩpła roganti amico quondi diri & iã bis inserero pla¬
rut opusculis ubi post pfationẽ ẽgruã ita subiecti. sic̃ inquĩa salta lune
que dicunt locus ⁊ hora citior incensionis ei ꝑx cixin annosefficirit eru
quetrerio bisextu n alia causa quã tarditas solaris cursus generat. Sunt eñi
ñ nulli qui facilitate cõputandi absq labore cõphendant. quanta bisexti
crescentis particula ꝑsingulos annos ł m̃ses. Petiã septimanas ereles in¬
crssant adimpleatur. Nec tam̃ dicere nouerint qualit̾ eade parta cuala

Expanded text:
tingentos etiam pervenisse, haec omnia inscitia temporum accidisse arbitratus est. « Alii quippe, inquit, aestate determinabant annum, et alterum hyeme; alii quadripartitis temporibus, sicut Arcades inquit, quorum anni trimestres fuerunt. » Adjecit etiam aliquando Aegyptios, quorum parvos annos quaternorum mensium fuisse supradiximus, lunae fine limitassed quae in epistola roganti amico quondam dixi, etiam iis inserere opusculis placuit, ubi post praefationem congruam ita subjeci. « Sicut, inquam, saltum lunae quem dicunt, locus et hora citior incensionis ejus per X et IX annos efficit; ita e contrario bissextum non alia causa quam tarditas solaris cursus generat. Sunt enim nonnulli qui facilitate computandi absque labore comprehendant quanta bissexti crescentis particula per singulos annos, vel menses, vel etiam septimanas, et dies incessantes adimpleatur. Nec tamen dicere noverint qualiter eadem particula
Abbreviated transcription (Latin):
cettrũ antiquos diuersarũ gentiũ populos. diuerse in oberttone annalia
uͦ deuasse ꝙiã beatꝰ augustinꝰ edoc&. qͥcũ in quinto decimo de ciuitate dĩ
libro contra eos ager& : qui &iã scãm scripturã putabant alit̃ primis scłi
temporibꝰ annos cõputasse. idt tante breuitatis. uti unus amꝰ nr̃ decẽ illoᷤ
habuisse credatur. dicentes. eũ audierit quisq ł legerit ñgentos annos
quẽq ui xisse deb& intelligere. nonaginta decẽ quippe illi anni. unꝰ ẽ nr̃¬
ñsit incredibile. adiciunt qd̃ apud plerosq scriptores hystoriȩ repperitur.

Expanded text:
eterum antiquos diversarum gentium populos diverse in observatione annali a vero deviasse etiam beatus Augustinus edocet, qui cum, duodecimo de civitate Dei libro, contra eos ageret qui etiam sanctam Scripturam putabant aliter primis saeculi temporibus annos computasse, id est, tantae brevitatis, ut unus annus noster decem illos habuisse credatur, dicentes: Cum audierit quisque vel legerit nongentos annos quemque vixisse, debet intelligere nonaginta, decem quippe illi anni unus est nnon sit incredibile, adiciunt quod aput plerosque scriptores historiae reperitur,
Abbreviated transcription (Latin):
suos ñ a solis s aluinȩ cursu cõputare solebant. Unde quorie̾s inscrip¬
tura sacra siue inlege. seu ante legẽ. quota die m̃sis qͥd factũ dictũ ue
sit indicatur. ñ aliuo quã lunȩ etas significat᷑. Aqua sẽꝑ hebrei quibꝰ¬
credita s̃ eloquia dĩ. antiqͦ patrũ more m̃ses obseruare ñcessant: Primũ
m̃ sẽ norarũ frugũ. qui paschȩ ceremoniis sacratꝰ ẽ. nisan appellantes.
qu ĩ ipt multiuagũ lunȩ discursũ nc̃ inmarciũ m̃sẽ. nc̃ incidit in aprilẽ
ne aliqͦr dies mau m̃sis oecupat.S rectiuis aprili deputat᷑. qe semꝑ
thamul : sulio &unt᷑ ab ad. augusto. Sextꝰ elul. septẽbrio. Septimꝰ the¬
seri : octubrio: Sũe ꝓpt̃ collectionẽ frugũ. ⁊ cȩleberrimã in ipso festiui¬
tates. nouũ annũ appellant. Octauus maresuan. nouẽbrio. Nonꝰ casleu.
decebrio. Decimꝰ thebeth. ienꝑariõ. Undecimꝰ sabath. februario: Du¬

Expanded text:
suos non a solis, sed a lunae cursu computare solebant; unde quoties in Scriptura sacra, sive in lege, seu ante legem, quota die mensis quid factum dictumve sit indicatur, non aliud quam lunae aetas significatcredita sunt eloquia Dei, antiquo Patrum more menses observare non cessant. Primum mensem novorum, qui Paschae caeremoniis sacratus est qui propter multivagum lunae discursum, nunc in Martium mensem, nunc incidit in Aprilem, nunc aliquot dies Maii mensis occupat. Sed rectius Aprili deputatur: quia seThamul Julio, quintus Aab Augusto, sextus Elul Septembri, septimus Theseri Octobri, quem propter collectionem frugum et celeberrimas in ipso festivitates novum annum appellant: octavus Maresuan Novembri: nonus Casseu Decembri: decimus Tebeth Januario: undecimus Sabat Februario: du
Abbreviated transcription (Latin):
Nomo habens centũ oues. relie¬
tis illis ouem ꝑditã querit. ac
reꝑtã in humeris reuehit:
figurã dñi exp̃ssit: qui relic¬
pastor quesitã in gentib rep¬
perit: atq carnis suȩ humeris
para dẏso reportauit:
Mulier quȩ ꝑditã repperit drag¬
mã exclesia ẽ : quȩ animã de¬
abstractã : dũ inuenerit ꝑ pę¬
nitentiã : & angłis & hominibꝰ

Expanded text:
omo habens centum oves, qui, relictis illis, ovem perditam quaerit, ac repertam humeris revehit , figuram Christi exppastor, quaesitam in gentibus reperit, atque crucis suae humeris paradiso reportavit. Mulier quae perditam reperit dragmam, Ecclesia est, quae animam abstractam dum invenerit per poenitent
Abbreviated transcription (Latin):
Como qui media nocte postulabat
ab amico tres panes : similitudinẽ
exe pͥmit cuiusq in media tribulatio¬
ne a dño postulantis: ut det ei sci
significat hominẽ luxuriis deditũ.
& habundantẽ peccatis: qui in mo¬
derate amplus peccare desiderat.¬
plantauit. xp̃e ẽ : qui in sẏnagoga
iudaicos popłos condidit : quos cũ
dñs quasi inutiles iussisset abscidere.
fit illis a colonis apłis fossa humi¬
litatis : adhibet᷑ & stercus. id ẽ
confessio peccatoꝵ sicq in nouis¬
simo credendo cõmutabit᷑ in melius.
dabitq fructꝰ iusticiȩ.¬

Expanded text:
omo qui media nocte postulabat ab amico tres panes , similitudinem exprimit cujusque in media tribulatione Dominum postulantis, ut det ei scie, significat hominem luxuriis deditum, et abundantem peccatis, quem immoderate plus amplius peccare desideranplantavit, Christus est, qui synagogam Judaico populo condidit. Quam cum Dominus quasi inutilem jussisset abscidi, fit illi a colonis apostolis fossa humilitatis. Adhibetur et stercus, id est, confessio peccatorum: sicque in novissimo credendo commutabitur in melius, dabitque fructus justiti
Abbreviated transcription (Latin):
uineã. xp̃s ẽ : qui uocat om̃s ad cul¬
tũ fidei . ꝓmutens eis p̃miũ ꝑfectȩ
beatitudinis. O ꝑarii hora pͥma con¬
ducti : hii sunt qui arudimentis
infantiȩ cultũ fidei consecuti sunt.
Qui aut̃ hora t̾cia. hii s̃. qͥ in adholescen¬
tia ad fidem accesserunt. Qui uͦ hora
nona accesserunt. illi s̃. qui iã de iu¬
uentute ad senectutẽ declinantes.

Expanded text:
s est, qui vocat omnes ad cultum fidei, promittens eis praemium perfectae beatitudinis. Operarii qui hora prima conducti sunt, hi sunt qui a rudimentis infantiae cultum fidei consecuti sunt; qui autem hora tertia, hi sunt qui in adolescentia ad fidem accesserunt; qui nona accesserunt, illi sunt qui, jam a juventute in senectutem declinantes,
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemia. murmuratio. de¬
tractio. ¶Prudentia ẽ in reb
qua discernunt᷑ a bonis mala.
Fortitudo. qua aduersa ęquani¬
mit̃ tolerant᷑. Temperantia.
qua libido concupiscentiȩ atq
rerũ frenat᷑. Iusticia. qua
recte iudicando sua cuique

Expanded text:
blasphemia, murmuratio, deblasphemia, murmuratio, detiam. 6. Prudentia est in rebus, qua discernuntur a bonis mala. Fortitudo, qua adversa aequanimiter tolerantur. Temperantia, qua libido, concupiscentiaque rerum frenatur. Justitia, qua recte judicando sua cuique
Abbreviated transcription (Latin):
modi. quoꝵ suꝑior quidem modus ad memorandũ facillimꝰ hre uero
cto sunt pͥncipalia uicia. quȩ humanũ infestant genus. id est castrimargia.
siue amor pecuniȩ. Quartũ ira. Quintũ tristicia. Sextũ. accidia. id ẽ
anxietas seu tediũ cordis. Septimũ. cenodoxia. idẽ iactantia seu uana
gia nãq naseunt᷑ cõmessationes. ebrietates. De fornicatione. turpiloqͥa. .n.
scurrilitas. ludicraq & stulti¬
.III. loquia. De phylargiria. menda¬
tiũ. fraudatio. furta. ꝑuiria. tur¬
pis lucri appetitus: falsa testi¬
monia. uolentia. in humanitas
NII. ac rapacitas. De ira: homicidia
Uclamor ꝙ indignatio. De tristi¬
cia. rancor. pusillanimitas.¬
UI. amaritudo. desꝑatio. De acci¬
dia. occiositas. somnolentia. im¬
portunitas. inquietudo. pre¬
uaricatio instabilitas mentis
& corporis. uerbositas. & curio¬
UII. sitas. De cenodoxia: contentio¬
nes. hereses. iactantia. ac pre¬
uiii. suptio nouitatis. De suꝑbia.
contẽptꝰ. inuidia. in obedientia.

Expanded text:
m superior quidem modus ad memorandum facillimus. Hic vero cto sunt principalia vitia, quae humanum infestant genus. Primum gastrimargia, sive amor pecuniae; quartum ira; quintum tristitia; sextum acidia, id est, anxietas, seu taedium cordis; septimum cenodoxia, id est, jactantia, sive vana gia namque nascuntur comessationes, ebrietates. De fornicatione turpiloquia, scurrilitas, ludicra, atque stultiloquia. De philargyria mendacium, fraudatio, furta, perjuria, turpis lucri appetitus, falsa testimonia, violentiae, inhumanitas atque rapacitas. De ira homicidia, clamor et indignatio. De tristitia rancor, pussillanimitas, amaritudo, desperatio. 4. De accidia oportunitas, inquietudo, praevaricatio, instabilitas mentis et corporis, verbositas et curiositas. De cenodoxia, contentiones, haereses, jactantia ac praesumptio novitatum. De superbia, contemptus, invidia, inobedientia,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ fusus. ꝑ iluis aut̃ nouissimus
miss quẽ eiectũ coloni extra iu¬
neã occiderunt: cp̃s ẽ : quẽ cru¬
cifixerunt iudei eicientes eũ
eact᷑ portas hierłm. Coloni qͦq

Expanded text:
et legis. Filius autem novissime missus, quem ejectum coloni extra vineam occiderunt, Christus est, quem crucifixerunt Judaei, ejicientes eum extra portas Hierusalem. Coloni autem