comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
esto. filius ex hr̃s esto. nullius
momĩti ẽ. qr filius poit mortẽ
suam exhr̃datus ẽ. Quare ⁊ ꝯ̃
tabulas pat̾norum lib̾torum
catur quo adhr̃des primo gra
smtñ gradum uiti̾ari placet.
adbocut ⁊ pret̾mittentib ĩ¬
stitutis ĩp̃e hr̃s existat.:Imo
⁊ si defũcto eo hr̃des instituti
omiẜint hr̃ditatem. nõ posse
substitutos adire Itaq ⁊ sia
primo gradu sit exbr̃datus.
sit. ⁊ inuentib primis ⁊ deli¬
berantib decedat. q̾ri solet.o¬
mittentib primis aditionẽ.
utrum adeos qui t̾tio gradu
scripti sũt. an potius ad legit¬
tĩmos hr̃des ꝑtineat hr̃ditas.
quo ⁊ ip̃o caũ rectis existima¬
ri putauit. ad legittimos ea
pͥtinẽ. Nam ⁊ cum duob br̃¬
dib institutis. ⁊ insingłorũ
loco facta substitutione. apri¬
mis exhr̃datus postumus a
sedis p̃teritus fu̾it. si alt̃ ex
institutis omiẜit. quamius

Expanded text:
us momenti est, quia filius post mortem suam exheredatus est: quare et contra tabulas paternorum libertorum catur, quo ‹a›d heredes primo grad, secundum tamen gradum uitiari placet ad hoc, ut praetermittentibus institutis ipse heres existat. immo et si defuncto eo heredes instituti omiserint hereditatem, non posse substitutos adire. itaque et si a primo gradu exheredatus, sit et uiuentibus primis et deliberantibus decedat, quaeri solet omittentibus primis aditionem utrum ad eos, qui tertio gradu scripti sint, an potius ad legitimos heredes pertineat hereditas. quo et ipso casu rectius existimari putauit ad legitimos eam pertinere: nam et cum duobus heredibus institutis et in singulorum locum facta substitutione a primis exheredatus postumus, a secundis praeteritus fuerit, si alter ex institutis omiserit, quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
nõ posse adire hr̃ditatem. ac ꝑ
hoc ũm ẽẽ stichum̃ hr̃dem nõ
ẽẽ.⁊ exsequẽtib u̾bis libtatẽ
illi ꝯpetẽ cum unus gr̃adus
udertur. Quid ẽigo sinõ ad¬
ierit. titius incipiet ex substi¬
tutione stichus lib̾ hr̃sq ẽẽ.
porro quamdui nõ adut uis¬
su legatarii.nec excã legati ĩ¬

Expanded text:
adire hereditatem, ac per hoc uerum esse Stichum heredem non esse et ex sequentibus uerbis libertatem illi competere: cum unus gradus uidetur. quid ergo, si non adierit Titius? incipiet substitutione Stichus liber et heres esse. porro quamdiu non adit iussu lega‹ta›rii, nec ex causa legati i
Abbreviated transcription (Latin):
stitutus filio exhrdato substi¬
tutus repudiauĩt patris hr̃di¬
tatem. cum nõ br̃et substitũ:¬
tũ. ñ pot̾it filu br̃ditatẽadire.¬
Nec emmualet filui testam̃tu
insi patris adita fu̾it hr̃ditas
nec enim sufficit ad sed̾arum
tabłarum iuim sic eẽ factum
testm̃ ut exeo adiri hr̃ditas p̾¬
sit. ¶Adsubititutos pupilla¬
res ꝑtinẽt ⁊ si q̃res postea pu¬
pillis obuenerit. n enim sius

Expanded text:
stitutus, filio exheredato substistitutus, filio exheredato substitutus repudiauerit patris hereditatem, cum non haberet substitutum, non poterit filnec enim valet filii testamentum, nisi patris fuerit adita hereditas: nec enim sufficit ad secundarum tabularum vim sic esse factum testamentum, ut ex eo adiri hereditas possit. Ad substitutos pupillares pertinent et si quae postea pupillis obvenerint: neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̃. Set si plures sĩt ita sub:¬
stituti. quisquis michi ex sup̃
scriptis hr̃s erit. deiñ quidam
exillis postea quã hr̃des exti¬
terint patri obedierũt. soli suꝑ¬
stites. ex substitutione hr̃des
existeͣrent prata ꝑtium. exqb
instituti sĩt nec quicq̃ ualebit
exꝑsona defũctorum. ¶Quos
possum hr̃des michi facere ne¬
cessarios possum ⁊ filio ut ẜur̃
meũ ⁊ fr̃em suum quãius ĩ reb̾
humanis nõ dum sit postum.
Igit᷑ postumus erit fr̃i heres
necciuis. ¶ Filio impub̾i exas
se hr̃di instituto substitutus
quis hr̃s ẽ. extiͤtit patri filius
hr̃s. an possit substitutus seꝑa¬
re hr̃oitates. ut filu hãt. patris
non hãt. non põt. s aut utrĩq
d hr̃ditatem hr̃e. aut neutruiᷤ.
uĩcta enim hr̃ditas cepit eẽ.
demq ẽ si pat̾ me br̃dem scrip¬
fit exparte ⁊ filiu exꝑte. et
ego patris hr̃ditatem repudia¬
uero. nam neq filu br̃ditate
hr̃e possum. ¶Si exasse hr̃s ĩ¬

Expanded text:
um Sed si plures sint ita substituti: "quisquis mihi ex supra scriptis heres erit", deinde quidam ex illis, posteaquam heredes exstiterint patri, obierunt, soli superstites ex substitutione heredes existent pro rata partium, ex quibus instituti sint, nec quicquam valebit ex persona defunctorum. Quos possum heredes mihi facere necessarios, possum et filio, ut servum meum et fratrem suum, quamvis in rebus humanis nondum sit: postumus igitur erit fratri heres necessarius. Filio impuberi heredi ex asse instituto substitutus quis est: exstitit patri filius heres: an possit substitutus separare hereditates, ut filii habeat, patris non habeat? non potest, sed aut utriusque debet hereditatem habere aut neutrius: iuncta enim hereditas coepit esse. Idemque est, si pater me heredem scripserit ex parte et filium ex parte et ego patris hereditatem repudiauero: nam neque filii hereditatem habere possum. Si ex asse heres in
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ rogaũit si impubes diem
suum obierit titio br̃ditatem
suam restĩtuẽ. legittimũ hr̃de
filu salua falcrͤdia cogendum
patris hr̃ditatemut ab impr¬
bere fidei ꝯmissum post mortẽ
eius datum restituere placuit.
Nec aluro ẜuãdum cum substi¬
tutionis ꝯditio pubem etatẽ
u̾bis p̃carus egredit᷑. Que ita
locum habebũt. si patris testm̃
iure ualuit. Alioqn sinõ ualuit
ea scriptura quam testam̃tum
ẽẽ uoluit codicillos nõ faciet.
nisi hoc exp̃ssum ẽ./ Nec fideicõ¬
misso ꝓprie facultates filii te¬
nͣebũtur. Etͦiõ si pat̾ filium
exhrdauerit ⁊ ei nehil reliq̃rit¬
nullum fidei cõmissum erit.
alicquin rasi legata uł fidei cõ¬
missa filius acceꝑit intramo¬
dum eorum fidei ꝯmissum hr̃¬
ditatis afilio datum citra fal¬
cidie intionẽ debebit᷑. ¶ Qui
discretas portiones ꝯuinctis
plurib sepatim dedit. ac post
omnẽ institutioĩs ordinẽ ita
scripsit. quos hr̃des meos ĩ ui¬
cem substituo. ꝯũctos primolo¬

Expanded text:
pater rogauerit, si impubes diem suum obierit, Titio hereditatem suam restituere, legitimum, heredem filii salua Falcidia cogendum patris hereditatem ut ab impubere fideicommisso post mortem eius dato restituere placuit, nec aliud seruandum, cum substitutionis condicio puberem aetatem uerbis precariis egreditur. quae ita locum habebunt, si patris testamentum iure ualuit: alioquin si non ualuit, ea scriptura, quam testamentum esse uoluit, codicillos non faciet, nisi hoc expressum est. nec fideicommisso propriae facultates filii tenebuntur, et ideo, si pater filium exheredauerit et ei nihil reliqnullum fideicommissum erit: alioquin, si legata vel fideicommissa filius acceperit, intra modum eorum fideicommissum hereditatis a filio datum citra Falcidiae rationem debebitur. Qui discretas portiones coniunctis pluribus separatim dedit ac post omnem institutionis ordinem ita scripsit: 'quos heredes meos inuicem substituo', coniunctos primo lo
Abbreviated transcription (Latin):
ułuti ut aliu̾s si sibi nullus fi¬
lius fu̾it. ⁊ aliu̾s si filius fuit¬
⁊ impubes mortuus fu̾it. hr̃s
sit. ¶Quidam.iiii. hr̃des fe¬
substituerat. unus exillis ciui.
nõ erat quisquã substitutus.
decesẜat. partem eius cuinenx¬

Expanded text:
veluti ut alius, si sibi nullus filius fuerit, et alius, si filius fuerit et impubes mortuus fuerit, heres sit. Quidam quattuor heredes fesubstituerat: unus ille, cui non erat quisquam substitutus, decesserant. patre
Abbreviated transcription (Latin):
d Intius titius legittimu
filium. ⁊ alt̾m naturalẽ hr̃des
instituit eosq inic̃ẽ substi.¬
tuit. titianus legittimus filiꝰ
quẽ pat̾ anniculũ relinquid.
post patris mortẽ. ampubes
decessit supstite mãtre ⁊ fr̃e
naturali que ⁊ cobr̃dem habe¬
bat. q̃ro anhr̃ditas eius ad
titium naturalẽ frẽm excã.
substitutionis ꝑtineat. an
sũm nõ existẽtium hr̃dum.⁊
substitutionẽ dequa quertt̃
ꝑtinẽ. nõ adseq̃uentẽ casum
siquis eorum poste̾a decessiss
intra pub̾tatem.cum ĩ naturi¬
lis filu ꝑsona. duplex substi¬
tutio locum hr̃e nõ possit.⁊io
admatrẽ. legitiumni filu hr̃di¬
tas abintestato ꝑtinet / ant̃¬

Expanded text:
 Lucius Titius legitimum filium et alterum naturalem heredes instituit eosque invicem substituit: Titianus legitimus filius, quem pater anniculum reliquit, post patris mortem impubes decessit superstite matre et fratre naturali, quem etiam coheredem habebat: quaero an hereditas eius ad Titium naturalem fratrem ex causa substitutionis pertineat an sum non existentium heredum substitutionem de qua quaeritur pertinere, non ad sequentem, si quis eorum postea decessisset intra pubertatem, cum in naturalis filii persona duplex substitutio locum habere non poterit: et ideo ad matrem legitimi filii hereditas ab intestato pertinet. Paulu
Abbreviated transcription (Latin):
¶ohr̃di substĩtuͣtus prĩ¬
quam hr̃ditatem adiret. aut
ꝯditio substitutõis existeret
uita dẽcessit. ad substitutum
euis siue ante substitũtione
siue postea substitutus sit utͣ¬
q por̃tio ꝑtinebit. nec int̾ eiͣt
prior substitutus post ĩ stitu¬
tum anañ decedat. ¶Exhis¬
u̾bis eosq inuicẽ substituo ñ
adeuntis portio scriptis hr̃di
b ꝓmõ sibi uł alu q̃site porti¬
oms defertur. ¶Cum filie ui
nepoti q̃u̾i locum filu tenut
aut post testĩn cepit tẽnẽ. pa¬
rens substitũit. Siquis exhĩs
mõrtis quoq tp̃r nõ fu̾it in
familia. substitutio pupillaĩs
fit irrita. ¶Qo̾ si hrdem filiu

Expanded text:
Coheredi substitutus priusquam hereditatem adiret aut condicio substitutionis existeret, vita decessit. ad substitutum eius, sive ante substitutionem sive postea substitutus sit, utraque portio pertinebit nec intererit, prior substitutus post institutum an ante decedat. Ex verbis "eosque invicem substituo" non adeuntis portio scriptis heredibus pro modo sibi vel alii quaesitae portionis defertur. Cum filiae vel nepoti, qui locum filii tenuit aut post testamentum coepit tenere, parens substituit, si quis ex his mortis quoque tempore non fuit in familia, substitutio pupillaris fit irrita. Quod si heredem filium
Abbreviated transcription (Latin):
erit ei insubstitu᷑tione. si tunc
cape possit. cum filuis decesẜit.
pupilli pati. licet ĩ patris pas¬
sus non sit.
stea fri. exẜis tabulis hr̃s ex¬
titĩt. hr̃ditatem patris recus
frat̃nam aũt retinẽ malit. au¬
diri d. Iustiti. enim p̃torem.
facturum existimo. si fr̃i sepa¬
tionẽ borum patris ꝯcesẜit. ⁊¬
enim ius dicentis ꝓpositu ẽ.
libos honerib hr̃ditarus nõ
sponte susceptis libare. nõ in
gittimã hr̃et frĩs hr̃ditate.
Itaq legata. dum taxat ex se¬
cundis tabuł pr̃ari debent. bĩ¬
tam rationẽ facultatum ĩ fal¬
cidia. nõ patris ut ałias solet.
s imꝑuberis.

Expanded text:
erit ei in substitutione, si tunc capere possit, cum filius decessit. pupilli pati, licet in patris passus non sit. stea fratri ex secundis tabulis heres exstitit, hereditatem patris recuset, fraternam autem retinere malit, audiri debet: iustius enim praetorem facturum existimo, si fratri separationem bonorum patris concesserit. etenim ius dicenti propositum est liberos oneribus hereditariis non sponte suscept‹i›s liberare, non inugitimam haberet fratris hereditatem. itaque legata dumtaxat ex secundis tabulis praestari debent habita ratione facultatium in Falcidia non patris, ut alias solet, s
Abbreviated transcription (Latin):
bonis tm̃ testator substituit.
s impub̾is. cum. ⁊ exhr̃dato:
substituere quis possit. Nisi
michi ꝓponas militẽ ẽẽ ꝗ sub¬
stituit hr̃dem hac m̃te. ut ea
sola uelit adsubstitutu ꝑtin̾e
que a se adinstitutum ꝑuene¬
runt. Inarrogato quoꝙ ĩpu¬
bere dicimus ad substitutu eiꝰ
abarrogatore datum. nõ debe
ꝑtinẽ ea que hr̃et siarrogatꝰ
non eẽt. s ea sola que ip̃e ei de
derit adrogator. nisi forte di¬
stingiumus. ut quartã quidẽ
quam oĩmodo exrescripto di¬
ui pudebuit ei relinquẽ. sub¬
stitutus hr̃e nõ possit. suꝑflu¬
num tñ putit uł hoc arrogatoĩ
pmittẽdum. que siña ht̃ rati¬
onem. Ego ⁊̃ amplius puto.
⁊ siquid bñfitio ad̾rogatoris
acquisunt.⁊ ħ substitutum.
possehre. ut puta ab rogatoĩs
amicus uł cognatus ei aliqd
reliquid. ¶Nem̾o institutus
⁊ sibi substitutus sine eae mͣu¬
tatione. quicquã ꝓficit. s hoe
sibi. cum hr̃et cohr̃dem titui.
sistichus hr̃s nõ erit. liber ⁊

Expanded text:
bonis testator substituit, sed impuberis, cum et exheredato substituere quis possit: nisi mihi proponas militem esse, qui substituit heredem hac mente, ut ea sola uelit ad substitutum pertinere, quae a se ad institutum peruenerunt. In adrogato quoque impubere dicimus ad substitutum eius ab adrogatore datum non debere pertinere ea, quae haberet, si adrogatus non esset, sed ea sola, quae ipse ei dedit adrogator: nisi forte distinguimus, ut quartam quidem, quam omnimodo ex rescripto divi Pii debuit ei relinquere, substitutus habere non possit, superflu putat vel hoc adrogatori permittendum, quae sententia habet rationem. ego etiam amplius puto et si quid beneficio adrogatoris adquisiit, et haec substitutum posse habere, ut puta adrogatoris amicus vel cognatus ei aliquid reliquit. Nemo institutus et sibi substitutus sine causae mutatione quicquam proficit, sed hoc sibi, cum haberet coheredem Titium: "si Stichus heres non erit, liber et
Abbreviated transcription (Latin):
inde pueri post mortẽ patris
simul perierunt. due hr̃dit᷑a¬
tes substituto d̾ferunt᷑. S
si diu̾sis tp̃rib uita decedãt.
inhr̃ditate nouissum pueri.
eius fr̃ĩs qui ante mortuus
ẽ hr̃ditatem substitutus ĩue¬
mẽt. S ĩratione falcidiepu¬
eri prioris br̃oitas ñ uen̾iet.
nec substitutus amplius q̃
sex untias iure testam̃ti desi¬
derabit legata quoq que a
substituto eius filu data st̃
qui prior intestato decesẜit.

Expanded text:
inde pueri post mortem patris simul perierunt: du‹ae› hereditates substituto deferuntur. sed si diuersis temporibus uita decedant, in hereditate nouissimi pueri eius fratris, qui ante mortuus est, hereditatem substitutus inueniet: sed in ratione Falcidiae pueri prioris hereditas non ueniet nec substitutus amplius quam sescunciam iure testamenti desiderabit: legata quoque, quae a substituto eius filii data sunt, qui pr
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ post hos suo ordine exilla ꝑte
Uñ pximi cognati uocant᷑. ⁊ h̾
uire utimur ut admittãt᷑. po¬
tit igitur ex sequẽti ea ꝑte suc¬
cedere ip̃e sib̾i ⁊temq hoe dici

Expanded text:
 post hos suo ordine ex illa parte, unde proximi cognati uocantur. et hoc iure utimur, ut admittatur: poterit igitur ex sequenti parte succedere ipse sibi. item hoc dici
Abbreviated transcription (Latin):
ita.lutiotitio. an ꝑ demostratio¬
nẽ corporis uł artifitu uł offitii
uł necc̃tudinis ut affinitatis
nichil int̾ est. nam demostratõ
plerumq uice noĩs fungitur.
necint̃ est an fła an uera sit.
sictum sit quẽ testator demon¬

Expanded text:
io' an per demonstrationem corporis uel artificii uel officii uel necessitudinis uel adfinitatis, nihil interest: nam demonstratio plerumque uice nominis fungitur. nec interest, falsa an uera sit, si certum sit, quem testator demon
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ libet taie. Et hee ita uiris ci¬
ilis ratione ⁊ ꝯstitutõib diuo¬
ꝯtrou̾sia sit denoĩe int plures.
re accepit. Nam honor eiꝰ auetꝰ
ẽ. non ꝯditio mutata. ⁊ ita diu

Expanded text:
aliud: et hoc ita iuris ciuilis ratione et constitutionibus diuocontrouersia sit de nomine inter plures: re acceperit: nam honor eius auctus est, non condicio mutata: et ita diu
Abbreviated transcription (Latin):
uidebit᷑. Quid ergo si quis ita.
scripẜit. Sticbum ⁊ pãphylu
titio do lego si mei erũt cumi
moriar. ⁊inum exhis aliena¬
uerit. anuł alt̾ possit alegata¬
rio uendicari. Et placet uen¬
dicari.nam hũc ẜmonẽ liceti
pluralis sit: ꝓeo oportet accipi.
atq si seꝑatini dixiss sticbum
simeus erit cum moriar.¬

Expanded text:
videbitur. Quid ergo, si quis ita scribserit: "Stichum et Pamphilum Titio do lego, si mei erunt cum moriar" et unum ex his alienaverit, an vel alter possit a legatario vindicari? placet vindicari, nam hunc sermonem, licet pluralis sit, pro eo oportet accipi, atque si separatim dixisset: "Stichum, si meus erit cum moriar
Abbreviated transcription (Latin):
tum sit. ⁊ bona fide redditas eẽ
rationes extimatum fuit libe¬
rum fore. Et insiita obẜuetũ
neminẽ qui subꝯditione ita
manumissus eẽt unꝙͣ ad lib̾ta¬
tem ꝑuẽturum. si ꝑ imprudẽti¬
am minus solutum eẽt hec ita
accipienda ait. si qñ is quiratio¬
nes reddẽ uissus ẽ. ꝑ aliquẽ er¬
rorem sine dolo malo ita rõnes
reddiderit. ut dñs quoq circa
ꝯputationẽ erraret.

Expanded text:
ona fide redditas esse rationes existimatum fuerit, liberum fore: et nisi ita obseruetur, neminem, qui sub condicione ita manumissus esset, umquam ad libertatem peruenturum, si per inprudentiam minus solutum esset. haec ita accipienda ait, si quando is, qui rationes reddere iussus sit, per aliquem errorem sine dolo malo ita rationes ediderit, ut dominus quoque circa computationem erraret.
Abbreviated transcription (Latin):
Que nõ exuire ueniẽt ĩ bis n¬
chil amplius exigendum est
quã ut implete ẽent. Ueluti
siquis se filium fa. existimat
cum sit pat̾ familias.pot̾i̾t ac¬
quirere hr̃ditatẽ. Quare ⁊ ex
pt̃e hr̃s scriptus. qui ignorat
antabule testĩ aꝑte sit. adire
br̃ditatem potĩt.
d̾. Quotiẽs subꝰditiõe mulis¬
eri legatur si nõ nupẜit ⁊ eius
fidiomissum sit ut titio resti¬
tuat sinubat. ꝯmode statuit᷑.
etiam sinupẜit legatum ea
pete̾ posse ⁊ non ẽẽ cogendam
fideiꝯmissum pr̃are.¬
ẽ uerius ẽ ut ꝯditionẽ scinde̾
nõ possit. ne ⁊̃ legatum scinda¬
tur. Igitur quãius alt̾i .u. dede¬
rit nullam ꝑtem fũdi uendi¬
aut illo omittente hr̃ditater
ei qui solus adierit hr̃ditate
tota .x. dederit.
D̾. ure cuuli receptumẽ. quo¬
tiens ꝑ eum cuiꝰ int̃ est ꝯditioẽ
impleri. fit quominus ĩpleat᷑.
ut pinde hãtur. ac si impletas
ditio fuiss. ꝙ ꝑleriq ⁊ ad lega¬
ta.⁊ adhr̃dum institutioẽs ꝑ¬

Expanded text:
uero ex iure uenient, in his nihil amplius exigendum, quam ut impletae sint. ueluti si quis se filium familias existimat, cum sit pater familias, poterit adquirere hereditatem: quare et ex parte heres scriptus, qui ignorat, an tabulae testamenti apertae sint, adire hereditatem poterit.. Quotiens sub condicione mulieri legatur 'si non nubserit' et eiusdem fidei commissum sit, ut Titio restituat, si nubat, commode statuitur et si nubserit, legatum eam petere posse et non esse cogendam fideicommissum praee, uerius est, ut condicionem scindere non possit, ne etiam legatum scindatur. igitur quamuis alteri quinque dederit, nullam partem fundi uindiaut illo omittente hereditatem ei, qui solus adierit hereditatem, tota decem dederit.. Iure ciuili receptum est, quotiens per eum, cuius interest condicionem impleri, fit, quo minus impleatur, ut perinde habeatur, ac si impleta condicio fuisset: quod plerique et ad legata et ad heredum institutiones p
Abbreviated transcription (Latin):
Intestõ ita quidam scrip¬
serat. ut sibi monum̃tum ad:
exẽplum eĩ ꝙ inunia salaria eẽt
publu meiui septimi demetrii.
fieret. nisi factum eẽt heredes
magna pecunia mulctarentur.
Et cum id monum̃tum publu¬
meiui septimi demetrii nullũ
repiebat᷑. s publu septimi da¬
me erat. ad ꝙ exẽplum suspica¬
batur. eum qui testm̃ fecerat.i
monum̃tum sibi fieri uoluisse.
q̃rebant hr̃des cuiꝰmodi monr¬
m̃tum se face̾ oportẽt. Et si ob
eam rem nullum monum̃tu
fecissent quia nõ repiret ad ꝙ
exẽplum face̾nt. nͥũ pena tene
sisset. fieri deb̾e. Sin aut uolũ¬
tꝗs eius ignoraret᷑. penã quidẽ.

Expanded text:
In testamento quidam scribserat, ut sibi monumentum ad exemplum eius, quod in uia Salaria esset Publii Septimii Demetrii, fieret: nisi factum esset, heredes magna pecunia multare et cum id monumentum Publii Septimii Demetrii nullum repperiebatur, sed Publii Septimii Damae erat, ad quod exemplum suspicabatur eum qui testamentum fecerat monumentum sibi fieri uoluisse, quaerebant heredes, cuiusmodi monumentum se facere oporteret et, si ob eam rem nullum monumentum fecissent, quia non repperirent, ad quod exemplum facerent, num poena tenersisset, fieri debere, sin autem uoluntas eius ignoraretur, poenam quidem
Abbreviated transcription (Latin):
ner̃. R̾. defici eum ꝯditioe. nec
exi̾stimabat parere poss ꝯdi¬
ter mea uĩuent. alt̾aiam mor¬
tua. nõ deficĩ ꝯditionẽ. Idem ẽ
apud labeonẽ. scriptum. Sab̾.

Expanded text:
respondit defici eum condicione nec aestimabat, parere posset conditer mea uiuent' altera iam mortua, non defici condicione. idem est et apud Labeonem scri
Abbreviated transcription (Latin):
implete. ⁊ br̃des septitie resti¬
tuere publio meuio ⁊ gaio cor¬
nelio debeant. Marcell. R. sep
uideri ẽẽ uoluntatẽ testatricis.
rep̃sentationẽ fidei ꝯmissi desi¬
derari. ut amplius ad substitu¬
tos pueniat quã ad puerump¬
uenire uł aseptituuł abhr̃dib̾
potuiss. Et uba quide uidẽt
rep̃sentare fideiꝯmissũ. S nõ¬
ẽ ueri simile ut maturius uolu¬
erit testatrye ad substiuutos id
transferre. nec quicquã mutet
ꝙq septitia ante decesẜit. nam
⁊ si puer uuẽt nõ prius septi¬
tie hr̃des quã septitia possent
conuenuiri
Auł. Siquis eum quẽ ip̃e ma¬
numitt̃e nõ poterat. legauit
ita. ut eum legatarius manu.¬
mittẽt. ⁊ si alegato nõ repellat᷑

Expanded text:
impleto et heredes Septiciae restituere i‹d› Publio Maeuio et Gaio Cornelio debeant. Marcellus responuideri contra uoluntatem testatricis repraesentationem fideicommissi desiderari, ut amplius ad substitutos perueniat, quam ad puerum peruenire uel a Septicia uel ab heredibus potuisset. et uerba quidem uidentur repest verisimile, ut maturius voluerit testatrix ad substitutos id transferre. nec quicquam mutat, quod Septicia ante decessit: nam etsi puer uiueret, non prius Septiciae heredes quam Septicia possent conueniriam. Si quis eum, quem ipse manumittere non poterat, legauerit ita, ut eum legatarius manumitteret, etsi a legato non repellatur,
Abbreviated transcription (Latin):
abhrde ul legatario ułeo qui.
exultima uoluntate aliꝗd luẽ¬
tur. Qui alicuiꝰ arbitratu mo¬
num̃tum fac̾ẽ uissus sit᷑. si is
cuĩ arbitrium ẽ nõ uiuat. uel
adẽe nõ possit. aut ei arbitrai

Expanded text:
ab herede vel legatario vel eo qui ex ultima voluntate aliquid lucratur, qui alicuius arbitratu monumentum facere iussus sit, si is cuius arbitrium est non vivat vel adesse non possi
Abbreviated transcription (Latin):
siuirauit se .x. daturum auti
monm̃tum fact᷑urũ. q̃ ras u̾¬
his eoci ad hr̃ditatẽ uł legatr̃
admit᷑tat᷑. tñꝯ pellitur facere
id ꝙ facturum se irare uissus
ẽ soloiire urãdo remisso. ¶Cũ
eadem res alt̾i pure. alteri sub
ꝯditione legatur. aut cum alt̃
puire. alt̾ sub ꝯditione hr̃s sc̃p¬
tus ẽ. ꝑs legati uł br̃ditatis.
deficiente ꝯditione accrescit eti

Expanded text:
em daturum' aut 'monumentum facturum', quamuis uerbis edicti ad hereditatem uel legatum admittatur, tamen compellitur facere id quod facturum se iurare iussus est solo iureiurando remisso. Cum eadem res alteri pure, alteri sub condicione legatur aut cum alter pure, alter sub condicione heres scriptus est, pars legati uel hereditatis deficiente condicione adcres
Abbreviated transcription (Latin):
fundus pure.tibi subꝯditioe
legatus fuĩt. ⁊ tu decesẜis añ¬
quam ꝯditio extitit. nõ hẽbo
necc̃itatem implere ꝯditionẽ.
ut pote cum etiam si oditio
defecĩt. ꝑs quã uendieaturus
tum.stichus ⁊ pãphyla liberi
sũpto. ⁊ si ĩ matrimoĩum coie¬
rint hr̃s meus his .e. dare dãp¬
nas esto. Stichus ant aꝑtas
i defectam eẽ. S ⁊ pamphylã
defectam ꝯditione uideri. ido
q ꝑtemeius apud hr̃dem re
stichus nollet eamuxorẽ du¬
cere cum mulier pata eẽt nube.
illi quidẽ legatum debẽtur. Sti¬
chi aut portio mutilis fiebat.
Damcum uni legatum sitata.¬
Titio si seiam uxorem duxerit.
hr̃s meus .e. dato. si quidẽ seia
moriat᷑. defectus ꝯditionemn¬
telligitur. at si ip̃e decedat. in¬
chiladhr̃dem suum eum trans¬
mittẽ. qr morte eius ꝯditio de¬
fecisse intelligit᷑. Utroq autez
uiuente si quide ip̃e noluit uxo¬
rem ducẽ. quia ip̃ius facto cõ¬
ditio deficit. mchil exlegatos
sequitur. Muliere aũt nolẽte

Expanded text:
ione legatus fuerit et tu decesseris, antequam condicio exstiterit: non habebo necessitatem implere condicionem, utpote cum, etiamsi condicio defecerit. pars quam uindicaturus tum: 'Stichus et Pamphila liberi sunto et si in matrimonium coierint, heres meus his centum dare damnas esto': Stichus ante apertas i defectam esse: sed et Pamphilam defectam condicione uideri ideoque partem eius apud heredem remStichus nollet eam uxorem ducere, cum mulier parata esset nubere, illi quidem legatum deberetur, Stichi autem portio inutilis fiebat. nam cum uni ita legatum sit: 'Titio, si Seiam uxorem duxerit, heres meus centum dato', si quidem Seia moriatur, defectus condicione intellegitur: at si ipse decedat, nihil ad heredem suum eum transmittere, quia morte eius condicio defecisse intellegitur: utroque autem uiuente si quidem ipse nolit uxorem ducere, quia ipsius facto condicio deficit, nihil ex legato consequitur, muliere autem nolente
Abbreviated transcription (Latin):
libos he̾bit fũdum legat. si ɨ¬
mulier diuortio fr̃o libos exa¬
lo ꝓcreau̾t. deinde soluto ẜo
matrimomo adpriorẽ maritr̃
redierit nõ intelligit᷑ expleta
ꝯditio. ꝙ testatorẽ ueri simile
non ẽ dehis lib̾is sensisse qui

Expanded text:
liberos habebit, fundum legat, si mulier diuortio facto liberos ex alio procreauerit, deinde soluto secundo matrimonio ad priorem maritum redierit, non intellegitur expleta condicio, quod testatorem uerisimile n
Abbreviated transcription (Latin):
R̾. ¶ Etiam res ꝓu. fidei ꝯmis¬
si post morã uẜas pr̃are cogit̾.
S dãpnum si ꝙ exeare fuerit.
secutum abhis sartien᷑dũ eĩt
iudicatum soluẽ suꝑ sed̾erũt.
Nec aliud ẜuabitur inlitis.
sũptib siratio litigandi nõ
fũt. Ignauuia ⁊ enim p̃tendẽ¬
tes audiri nõ oportẽ. Qd̾ in
tutorib quoq ꝓbat. ¶Pre¬
dium pat defamilia liborum¬

Expanded text:
. Etiam res publica fideicommissi post moram usuras praestare cogitur, sed damnum, si quod ex ea re fuerit secutum, ab his sarciendum erit, iudicatum solvere supersederunt. nec aliud servabitur in litis sumptibus, si ratio litigandi non fuit: ignaviam etenim praetendentes audiri non oportere. quod in tutoribus quoque probatur. Praedium pat
Abbreviated transcription (Latin):
one ꝯpenͣsatioĩs. ꝑcepisse debi¬
tum indebatur. Plane si ea le¬
ge meuius titium hr̃dem in¬
stituat ne fidei ꝯmissum exte¬
stam̃to seu retineat. falcidia
ꝯpensationi sufficẽ. s iniqui¬
tatem oecurrẽ. Prudẽtius ⁊t̃
fecerit. si extestõ frĩs hr̃dita¬
tem repudiaũit. ⁊ intestati po¬
nem acceꝑit. Nec uidebit᷑ do¬
lo fecisse. cum fraudẽ exclusit.

Expanded text:
one conpensationis percepisse debitum uidebatur. plane si ea lege Maeuius Titium heredem instituat, ne fideicommissum ex testamento Seii retineat, Falcidiam compensationi sufficere, sed iniquitate occurrere. prudentius autem fecerit, si ex testamento fratris hereditatem repudiauerit et intestati possessionem acceperit: nec uidebitur dolo fecisse, cum
Abbreviated transcription (Latin):
eraͣt. post mortẽ suam restitu¬
ere rogatus. eodem titio hr̃ de
scripto. petut. ut moriẽs titiꝰ.
tã suã. ꝙͣ seii hrditatẽ sepmio
restitueret. cũ exfrucͬtib me¬
dio tp̃r ꝑceptis fidei ꝯmissi de¬
bitam quantit᷑atẽ titius ꝑce¬
pisset. eris alieni loco nõ eẽ¬

Expanded text:
erat, post mortem suam restituerat, post mortem suam restituere rogatus eodem Titio herede scripto petit, ut moriens Titius tam suam quam Seii hereditatem Sempronio restitueret. cum ex fructibus medio tempore perceptis fideicommissi debitam quantitatem Titius percepisset, aeris alieni loco non e
Abbreviated transcription (Latin):
tronus petut. ut denoĩe fa¬
mͣilie nõ exiret. hr̃dem lib̾te
filuim. ꝑtem p̃dii qua mat̾
accepit. retine̾ uissum ẽ. ¶Cũ
exstimãret. adsolamꝯsobri¬
nam sua bona ꝑuentura. co¬
dicillis adeam factis. plurib
fideiꝯ missa reliq̃rat. aure suc¬
cessionis ad duos eidem gra¬
dus pon᷑e deuolutarationib
equitatis ⁊ ꝑpet᷑iu edicti exem¬
plo. proꝑte dimidia mulierẽ
prandas. quas in t̾cidere dãpi
mc̃a. durum uidebat᷑. ¶Pat̃
qui filio semissẽ de derat. ⁊ soro¬
rib̾ellls impub̾ib quadrãtes
quib tutorẽ frẽm dedit. ita
fuerat locutus. fili ꝯtentus
eris ꝓtuo semisse aureis dũcẽ
alib̾is fideiꝯmissum hr̃orta:¬
tis reliquisse nõ uidebat᷑. s e¬
stimationẽ ut a parentib.
frugi fieri solet. patrimonũ:
sui fecisse⁊ nec id cireo fr̃em
uiditio tutele bone fidei ratio¬
nes qũ p̃scriptione demon¬
strate quantitatis exclusurũ.
¶Citio frĩ suõ menius hr̃dita¬
tem seii aqu̾o hr̃s institutus

Expanded text:
tronus petit, ut de nomine familiae non exiret, heredem libertae filium partem praedii, quam mater accepit, retinere uisum est. Cum existimaret ad solam consobrinam suam bona peruentura, codicillis ab ea factis pluribus fideicommissa reliquerat. Iure successionis ad duos eiusdem gradus possessione deuoluta rationibus aequitatis et perpetui edicti exemplo pro parte dimidia mulierem praestandas, quas intercidere damni causa durum videbatur. Pater, qui filio semissem dederat et sororibus eius impuberibus quadrantes, quibus fratrem tutorem dedit, ita fuerat locutus: "fili, contentus eris pro tuo semisse aureis ducentia liberis fideicommissum hereditatis reliquisse non videbatur, sed aestimationem ut a parentibus frugi fieri solet patrimonii sui fecisse, nec idcirco fratrem iudicio tutelae bonae fidei rationes quandoque praescriptione demonstratae quantitatis exclusurum. Titio fratri suo Maevius hereditatem Seii, a quo heres institutus
Abbreviated transcription (Latin):
offenderĩt. ¶Donationis pre¬
diorum epłam. ignorãte fili
misit. Instrum̃tum uolũta¬
tis mee post mortẽ meã. filio
meo tradiuolo. cum płib hr̃¬
dib intestato diem suum o¬
biss intelligi fideiꝯmissum
filio suo relictum. Re nõ eni
queri oportet cum quo desup¬
premis quis loquat s inque
uoluntatis ĩ tentio dirigat᷑.
libtis p̃dium reliqͤuid. ac pe¬
tut. ne id alienirẽt. atq ĩ fa¬
milia lib̾torum retineret. Si
excepto uno. cet̾i ꝑtes suas
uẽsdiderĩt. qui non uẽdidit.
cet̾orum ꝑtes quib ñ dedit
alienãdi uosuntatẽ integras
petet. Eos enim adfidei ꝯimis¬
sum uidẽtur in uitasse. qui ui¬
ditio paruerũt. alioqui ꝑab¬
surdum erit. uice mutua peti¬
alienatam quis petat. cum ꝑ¬
tem suam allenado ꝑdiderit.
S hoc ita ꝓcederẽ põt. si parit
alienẽt. Cet̾um ꝓut quisq pͥ¬

Expanded text:
offenderunt. Donationis praediorum epistulam ignorante filiomisit: 'instrumentum uoluntatis meae post mortem meam filio meo tradi uolo'. cum pluribus heredibus intestato diem suum obisset, intellegi fideicommissum filio relictum respondi: non enim quaeri oportet, cum quo de supremis quis loquatur, sed in quem uoluntatis intentio dirigatur. Libertis praedium reliquit ac petit, ne id alienarent utque in familia libertorum retinereexcepto uno ceteri partes suas vendiderint, qui non vendidit ceterorum partes, quibus non dedit alienandi voluntatem, integras petet: eos enim ad fideicommissum videtur invitasse, qui iudicio paruerunt: alioquin perabsurdum erit vice mutua petialienatam quis petat, cum partem suam alienando perdiderit. sed hoc ita procedere potest, si pariter alienaverint: ceterum prout quisque p
Abbreviated transcription (Latin):
fidei ꝯmissu pet̾e potu̾it. nõ
id cutominus actionẽ in bo¬
ins sius reliquisse uisus ẽ. qd
hr̃dem extraneum sine libei̾s
decedens hu̾it. ¶Sic̾ditor ab
eo qui testin fec̾it. domũ accep¬
tam iure pignoris aiendidit.
ꝯ̃ emp᷑torẽ. fi dei ꝯmissi cã. ta¬
⁊ si uoluntatẽ defũcti ñ igno¬
rauit. nichil decernitur.

Expanded text:
tuit, non idcirco minus actionem in bonis suis reliquisse visus est, quod heredem extrarium sine liberis decedens habuit. Si creditor ab eo qui testamentum fecit domum acceptam iure pignoris vendidit, contra emptorem fideicommissi causa, tametsi voluntatem defuncti non ignoravit, nih
Abbreviated transcription (Latin):
nõ faciet. Qui nõ tardiuis u̾ẽ¬
didit. ei qui nõ uendiderit In
suꝑiorỹb p̃t̾ib. fecisse ꝑtem
intelligitur. At si nemo uen¬
diderit᷑ ⁊ nouissimus sine libe¬
ris uita decesẜit. fidei ꝯmissi:
petitio nõ suꝑerit. ¶Cum ĩt
lib̾tos. adp̃du legatum. lih¬
ta quoq fuss admissa. ꝙ̃ pa

Expanded text:
ciet: qui vero tardius vendidit, ei qui non vendidit in superiorum partibus fecisse partem intellegitur. at si nemo vendiderit et novissimus sine liberis vita decesserit, fideicommissi petitio non supererit. Cum inter libertos ad praedii legatum liberta q
Abbreviated transcription (Latin):
cos cuutatis relictos quipprios
ꝙ testator fines eorum sigru¬
mã quã celebrari sigulis ãnis
uoluit. alia scriptura se decla
frustra petebat. hr̃de falcidia
obiciente. si pte̾m int̾m solui
sibi desiderauĩt neꝙ accẽp̾it.
ĩ ei̾ morã passus intelligitur.
Cum post mortẽ emptorisuẽ¬
ditiones rei publice pdioru.

Expanded text:
cae relictos, qui proprios quod testator fines eorum mam, quam celebrari singulis annis voluit, alia scrfrustra petebat herede Falcidiam obiciente, si partem interim solui sibi desiderauerit neque acceperit, in eam moram passus intellegitur. Cum post mortem emptoris uenditionem rei
Abbreviated transcription (Latin):
Dupillus si fari possit.
licet huĩ etatis sit ut cãm ac¬
quirende hr̃ditatis nõ intel¬
ligat. qũanis nõ uideat᷑ scire
Huĩ modi etatis puer. neq eĩ
scire neq decerrie talis etas
põt. non magis quam furio¬
sus. tr̃i cum tutoris auc̃tate
rãbilit̃ eis p̃statur.

Expanded text:
upillus si fari possit, licet huius aetatis sit, ut causam adquirendae hereditatis non intellegat, quamuis non uideatur scire huiusmodi aetatis puer neque enim scire neque decernere talis aetas potest, non magis quam furiosus, tamen cum tutoris auctoritarabiliter eis praestatur.
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. hr̃ditas aũt quin o¬
bliget nos eri alieno.⁊ si nõ
sit soluendo. plusquam ma¬
nifestum ẽ. De ea aũt hr̃dita¬
te loquinur ĩqua nõ succe:¬
dunt hĩ modi ꝑsone qiͣ nectie.¬

Expanded text:
possunt: hereditas autem quin obliget nos aeri alieno, etiam si non sit soluendo, plus quam manifestum est. de ea autem hereditate loquimur, in qua non succedunt huiusmodi personae quasi nec
Abbreviated transcription (Latin):
ut possor hr̃ditatis prius ex¬
cutiat᷑. mãxͤime si lucratiua
accepis. ut pret̾mittẽs. isq
adierit in danda sit legata¬
rus acti dubitari põt. Et
⁊ ꝙͣ lege ad se rediret posside.¬
bit br̃ditatem. ĩ utrumq ue¬
strum dandã. ut ertñ cuiab
utrͣoq legatum sit. inaltẽru¬
trum detur actio.

Expanded text:
ut possessor hereditatis prior excutiatur, maxime si lucratiuam acceperis, ut praetermitteres, isque adierit, an danda sit legatariis actio, dubitari potest. et erit et, quod lege ad se rediret, possidebit hereditatem, in utrumque uestrum dandam, ut ei tamen, cui ab utroque legatum sit, in alterutrum detur actio.
Abbreviated transcription (Latin):
sua enum culpa. testator. sub
hac ꝯditione.hr̃ditatis ꝑte
dedit quam potuit pure dare.¬
Quare ⁊ sita scriptum fuiss.
titius hr̃s esto quisꝗs michi
ex supra scriptis hr̃s erit. sticꝰ
lib̃. ⁊ hr̃s esto ⁊ titius omisso
testõ. hr̃ditatem possideit. li¬
b̾tatem p̃tor stichi tueri ñ d.
nec hr̃ditatis petitionẽ ei daẽ¬
¶Siquis hoc modo. testm̃ scrip¬
sit. titius br̃s esto. sititiꝰ hr̃s
nõ erit. meiuus hr̃s esto. Q¬
siquis michi ex supra scriptis

Expanded text:
sua enim culpa testator sub hac condicione hereditatis partem dedit, quam potuit pure dar‹e›.Quare et si ita scriptum fuisset: 'Titius heres esto: quisquis mihi ex supra scriptis heres erit, Stichus liber heresque esto' et Titius omisso testamento hereditatem possideat, libertatem praetor Stichi tueri non debet nec hereditatis petitionem ei dare.Si quis hoc modo testamentum scripserit: 'Titius heres esto: si Titius heres non erit, Maeuius heres esto: quisquis mihi ex supra
Abbreviated transcription (Latin):
Si filius qui mãsit ĩ po¬
testite patris. item filia. here¬
des instituti. p̃terito frẽ emã¬
cipato qui q̃ tabulas accipere
borum ponem potuit. ut ĩ te¬
stati patris bõrum ponem acce¬

Expanded text:
Si filius qui mansit in patris potestate, item filia heredes instituti praeterito fratre emancipato, qui contra tabulas accipere possessionem potuit, ut intestati patris possessionem acce
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ si extestam̃to br̃ditatẽ adis¬
sent. ꝓꝑtib ĩ singulos ꝯpetit
accio. ¶ Admonẽdi sum̾. hiue
inquẽ expͣte edicti. legatoru
exasse hr̃s institutus ẽ. si abĩ¬
testato possederit hr̃ditatem.
foret. si extestõ adiss brdita¬
tem. saluum ei debet ẽẽ.
nis. abinstituto ⁊ substituto
fuĩt relicta. nõ ut̃ꝙ s qui abĩ¬
rum ĩ me dari debebit. Non se¬
cus. ac si ip̃e hr̃s scriptus. omis¬
sa eã testam̃ti bõrum p̾onem.
abiutestato accepissem.

Expanded text:
testamento hereditatem adisset, pro partibus in singulos competit actio. Admonendi sumus huic, in quem ex hac parte edicti legatorum ex asse heres institutus est si ab intestato possederit hereditatem, foret, si ex testamento adisset hereditatem, salvum ei debet esse. nis ab instituto et substituto fuerit relicta, non uterque, sed qui ab inrum in me dari debebit non secus ac si ipse heres scriptus omissa causa testamenti bonorum possessionem ab intestato accepissem.
Abbreviated transcription (Latin):
misso testõ. legittimã hẽdita¬
tem possideat. an meiuo cui
inpotãtem fuit. ut exsubstitr¬
tione adeundo. totam hẽdita¬
tera hr̃et. legatorum actio daᷤ¬
ri debeat. queritur. ⁊ placet diͬ.
qr nchil ꝓhibet meuiũ iustã

Expanded text:
misso testamento legitimam hereditatem possideat, an Maeuio, cuius in potestate fuit, ut ex substitutione adeundo totam hereditatem haberet, legatorum actio dari debeat, quaeritur. et placet dari, quia nihil prohibet Maeuium i
Abbreviated transcription (Latin):
testĩ.dum uult p̃stitum ei.
qui substitutus ẽ.uł legit¬
timo nũquid locus nõ sit e¬
dicto. Plane indignãdum ẽ.
cutum uentã uoluntate de¬
fũcti. Et ideo si liquido ꝯstite¬
rit ĩnecem legatariorum h
factum quãius nõ pecuma
accepta. s mimia grã colla¬
ta. dicendum erit. locum ẽẽ

Expanded text:
menti, dum uult praestitum ei qui substitutus est uel legitimo, numquid locus non sit edicto? plane indignandum est circumuentam uoluntatem defuncti: et ideo si liquido constiterit in necem legatariorum hoc factum, quamuis non pecunia accepta, sed nimia gratia collata, dice
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗõ hãtur. ⁊ ałias solet ĩhoc usu
obẜuari.ait impubes nõ tor¬
querent᷑ terreri tñ solent. et
habena uł ferula cedi. ¶Ex¬
cusant᷑ aũt ẜui qui auxilium
tulerũt sine dolo malo. Nam
si finxerit quis auxiluiz ferre.
uel tcĩs gr̃as tulit. nehil hor
ꝯm̃tum ei proderit. ¶Tulis¬
se aũt auxilium non tm̃ is uide¬
tur. qui ẜuauit dñm. hoc ẽ ꝗ
potuit ita opem ferre. ut sal¬
uus eẽt dñs. uerum ⁊̃ is quoq
qui qd̾ potuit ro fecit tñ si et¬
dñs int̾fectus ẽ. ueluti siquis
clamaiit ut adauxiliũ ꝯueni¬
retur aut terruit aggressores.
atꝙ siquis turbam ꝯuocauit.
aut sicorpus suum obiecerit
uel as corpore suo auxilium tu
ut. ¶ Nontñ semꝑ qui clamoe
usus ẽ auxilium ꝯtulisse idet᷑.
Quid enim sicum poss manu
depellere a dño ꝑiculum. ille cla¬
morẽ manẽ elegit plectendus
ntiq erit. ¶ Ꝙ si uulnerati ẜ¬
dicendumẽ. parci eis debe̾. insi
aut ip̃i sibi uulnera ista fecert.

Expanded text:
o habeatur: et alias solet hoc in usu obseruari, ut impuberes non torqueantur: terreri tantum solent et habena uel ferula caedi. Excusantur autem serui, qui auxilium tulerunt sine dolo malo: nam si finxit s‹e› quis auxilium ferre uel dicis gratia tulit, nihil hoc commentum ei proderit. Tulisse autem auxilium non tantum is uidetur qui seruauit dominum, hoc est qui potuit ita opem ferre, ut saluus esset dominus, uerum is quoque, qui quidquid potuit fecit, tametsi dominus interfectus est: ueluti si quis clamauit, ut ad auxilium conueniretur, aut terruit adgressores atque si quis turbam conuocauit aut si corpus suum obiecit uel lit.Non tamen semper qui clamore usus est, auxilium tulisse uidetur: quid enim, si, cum posset manu depellere a domino periculum, ille clamorem inanem elegit? plectendus utique erit.Quid si uulnerati sdicendum est parci eis debere, nisi si aut ipsi sibi uulnera ista fecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ter. Sc̾eu. ait. Qd̾ ⁊̃ post mortẽ
patris ꝓbat. si ante quan ei¬
suus hr̃s existat. occisus fuãt.
¶⁊dem. sceũ. ait ꝯstañtius defẽ¬
dendum. nr̃de instituto filio.
missi sut. ante aditam hr̃di¬
titem filio occiso. Quãus enĩ
siuiueret. hr̃de eo existenͣte.
ip̃ius non ẽẽnt futuri. at tm̃
locum dicit. ¶ Si pat̾ necatus
sit. an deẜuis filii questio hã¬
tur. si forte castrensis peculu
ẜuos habuit. Et magis ẽ qõ
plitiumq sum̃dum. licet uõ
sit inpotestate filius. ¶S
ris dicantur. n uxoris ꝓprie
uiri. s quia s ꝯmixta familia
ẽ ⁊ una domus ẽ. ita urdican.¬
dum atq inꝓprus ẜuis. Se.¬
censuit.S neq uxore occisa.
hñdam. senatus censuit. Mã¬
inmariti eius recte scribit. ¶ Oc¬
cisorum appellatione. eos ꝯti¬
neri labeo scribit qui ꝑiũ aut
cedem sũt int̃ fecti. ut puta.
iugulatum. strangulatum.
potuerũt ei. adu̾sas ium opez
ferre ⁊ nõ tulunt. E Cetum ꝗo
potuerunt facẽ adusus eos. ꝗ

Expanded text:
ter Scaevola ait: quod etiam post mortem patris probat, si ante, quam suus ei heres existat, occisus fuerit. Idem Scaevola ait constantius defendendum herede instituto filio dmissi sunt, ante aditam hereditatem filio occiso: quamvis enim, si viveret, herede eo existente ipsius non essent futuri, attamen locum dicit. Si pater necatus sit, an de servis filii quaestio habeatur, si forte castrensi peculio servos habuit? et magis est quapliciumque sumendum, licet non sit in potestate filius. Si ris dicantur neque uxoris proprie viri: sed quia commixta familia est et una domus est, ita vindicandum atque in propriis secensuit.Sed neque uxore occisa nestionem habendam senatus censuit: Marin mariti recte dixit.Occisorum appellatione eos contineri Labeo scribit, qui per uim aut caedem sunt interfecti, ut puta iugulatum strangulatum potuerunt ei aduersus uim opem ferre et non tulerunt: ceterum quid potuerunt facere aduersus eos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
minorum sibi quẽꝙ ꝯsule̾ de¬
bere. ¶Hoc rescriptum multa
ꝯtinet nam ei nõ parcit. qui
ineodem ꝯclaui fuit ⁊ ei qui
timuit mori. nõ ignoscit.⁊ ꝙ
uł uoce oporteat suos oñĩs au¬
xilium ferre ostendit. ¶Siqs
iuilla agens cecisus sit. plus
quam iniquum ẽ. si forte dif
mi. ¶ Sufficit ergo. eos. qui
cũ ip̃o ꝗ occisus d̾r. fuerũt ⁊ q
suspitione cedis aut ꝯsciẽtia.
attingi iudebũtur. dehis qõ
eẽt octisus. dehis qui una cum
eofuerũt cum occidẽtur. uł cu
uria fuissẽt. ꝓfugerũt. suppliti¬
um sum̃dum ẽ. Ꝙ si cum dño
nemo fuit cum occidẽtur. cess̃
ista senatus ꝯsulta. ¶Impu.¬
bes ẜuus uł ancilla nõ dumui¬
ri potens nõ in eadem cã erũt.
etas enim excusationẽ meret᷑.
¶Impubi aũt utrum ĩ supplitio

Expanded text:
minorum sibi quemque consulere deminorum sibi quemque consulere debere'.Hoc rescriptum multa continet: nam ei non parcit, qui eodem conclaui fuit: et ei, qui timuit mori, non ignoscit: et quod uel uoce oporteat seruos dominis auxilium ferre, ostendit.Si quis in uilla agens occisus sit, plus quam iniquum est, si forte diffmi: sufficit ergo eos, qui cum ipso qui occisus dicitur fuerunt et qui suspicione caedis aut conscientia attingi esset occisus, de his, qui una cum eo fuerunt cum occideretur vel, cum una fuissent, profugerunt, supplicium sumendum est. quod si cum domino nemo fuit cum occideretur, cessant ista senatus consulta. Impubes servus vel ancilla nondum viripotens non in eadem causa erunt: aetas enim excusationem meretur. Impuberi autem utrum in supplicio
Abbreviated transcription (Latin):
lu f.cetĩq lib qui in pot̾ate.
sunt. ꝯtinetur. Senatus ꝯsul¬
tum enim sillanianu. nõ so¬
lum ad patres f. uerum adli.¬
beros quoꝙ ꝑtinet. quid dem̃
dicemus. silibi nõ sinit inpo.¬
testate marcellus dubitat. ego

Expanded text:
 ceterique liberi, qui in potestate sunt, continentur: senatus consultum enim Silanianum non solum ad patres familias, uerum ad liberos quoque pertinet.Quid deinde dicemus, si liberi non sint in potestate?Marcellus libro duo
Abbreviated transcription (Latin):
nõ magis quã si fũdum ꝗs.
tis legatis. restitue̾ sit rogatus.
In enim recipit fũdus. eris a¬
liem uel legati minutionẽ s
uil existimare refert trebellia¬

Expanded text:
on magis quam si fundum quis tis legatis restituere sit rogatus: neque enim recipit fundus aeris alieni vel legati minutionem. sed Iulianum existimare refert Trebellia
Abbreviated transcription (Latin):
x fcõ tractatum ẽ. an ꝑ
fidei ꝯmissum rogari quis pos¬
sit ut aliquẽ hr̃dem faciat si¬
bi. Et senatus censuit rogari
quidẽ quẽquam ut aliꝙ̃ br̃dez
faciat nõ põsse. uerum uideri
ꝑ hoc rogasse ut hr̃ditatẽ resti
tuat suam ei. id est quicquid
exhr̃ditate suã ꝯsecutus ẽ. ut
ei restituẽt. ¶ Iul. quoꝙ libro.

Expanded text:
x facto tractatum est, an per fideicommissum rogari quis possit, ut aliquem heredem faciat. et senatus censuit rogari quidem ‹quem›quam, ut aliquem heredem faciat, non posse: uerum uideri per hoc rogasse, ut hereditatem suam ei restituat, id est quidquid ex hereditate sua consecutus est ut ei restitueret. Iu
Abbreviated transcription (Latin):
tutus ⁊ rogatus sim stichu̾m
tio hr̃oitatem restituã. deiñ
titu fidei ꝯmissum sit ut stico
eandem reddẽt stichus coge̾
me põt adire ⁊ restituẽ hr̃di:¬
tatem. Talis quoꝙ eius adi
⁊ ab alt̾o hr̃ditas diuus pius¬
⁊ enim rescripsit cassio dextro
ĩ hec u̾ba. hẽmiᷤ a sissis mosco
theodoro exꝑte hr̃de ĩstituto
apãphylo testatore legatus ẽ.
eumq theodorus. postquam
adierit hrditatez priusqua
acohr̃de eius pamphyli adire¬
tur hr̃dit᷑as xdiustam ub̾tatẽ
pduxit ⁊ obhoc in eum caum
res ꝑducta ẽ ut is qui legauit
intestatus ẽẽ nõ possit. hẽmia
postulante titius euaͬristus.
ꝯpellendus ẽ. petulium eiꝰ adi¬
re ⁊ exca fidei ꝯmissi hr̃dita.

Expanded text:
tutus et rogatus sim Stichum mtio hereditatem restituam, deinde Titii fidei commissit, ut Sticho eandem redderet: Stichus cogere me possit adire et restituere hereditatem. Talis quoque casus a diet ab altero hereditas. diuus etenim Pius rescripsit Cassio Dextro in haec uerba: 'Hermias si Mosco Theodoto ex parte hered‹i› instituto a Pamphilo testatore legatus est eumque Theodotus, postquam adierit hereditatem, prius quam a coherede eiusdem Pamphili adiretur hereditas, ad iustam libertatem perduxit et ob hoc in eum casum res perducta est, ut is qui legauit intestatus esse non possit, Hermia postulante mihi id Euarestus compellendus est pericul‹o› eius adire et ex
Abbreviated transcription (Latin):
ferat᷑. cum ceꝑint cet̾ ꝯsiderare
sibi restitui br̃ditatem dice̾nd̃¬
ẽ falcidia eũ utiposse. Recte gͥ
um totã restitu br̃ditatẽ sibi
fidei ꝯmͥissarius desideru̾it an
suam tm̃ modo ꝑtẽ. nã si sola
pars tranffert᷑. In residuo falci¬
translata sit cessat huiꝰ legis
bñfitium. ¶ Si ẜuo duorum
rogatus ꝗs sit restituẽ hr̃ditai¬
tem. ⁊ alt̃ coge̾ uelit suspectã¬

Expanded text:
feratur: cum coeperint ceteri desiderare feratur: cum coeperint ceteri desiderare sibi restitui hereditatem, dicendum Falcidia eum uti posse. recte igitur um totam restitui hereditatem sibi fideicommissarius de‹side›rauerit an suam tantummodo partem. nam si sola pars transfertur, in residuo Falcitranslata sit, cessat huius legis beneficium. Si seruo duorum rogatus quis sit restituere hereditatem et alter cogere uelit suspecta
Abbreviated transcription (Latin):
qi extrebelliano restituta br̃di¬
tate. ¶ Metianus scribit. cum
quis exfidei cõmissarus abeẽt.
⁊ p̃sentes desiderent suo ꝑielo
adire hr̃ditatem. translatisq
ĩsolidu̾m actionib ĩ eum qui
cogit. ab sentes siuelĩt fidei cõ¬
missum suscipe. ap̃sente petãt.
ꝯsequent̃ ait. nec quartam eu
retẽturum adiisus fideiꝯmis¬
sarios suor. qr nec hr̃s potuit.
Idem metianus q̃rit anis qui
duob uł pli̾b rogatus ẽ resti¬
tuere hr̃ditatem cogente aliqͦ
adire possit ⁊ ĩ horum qui id nõ
desideranerũt portioib falcidi¬
e bñfitio uti. siue ip̃i quoꝙ de¬
siderent sibi restitui siue alu ĩ
locum eorum succ̾esẜũt. ⁊ cum
hoc hodie iure utimur ut totũ
transeat adeum qui coegit.ꝯ
sequẽs erit dic̃ẽ quarte reten¬
tionẽ amisisse eum qui coaet̾ẽ.
qr ĩ solidum actiones tr̃aseũt
ĩ eum qui coegit. Plane si ꝓpo¬
nas fidei ꝯmissariũ non ita co¬
egisse. ut tota hr̃ditas ĩ se trãs¬

Expanded text:
quasi ex Trebelliano restituta hereditate. Maecianus scribit: cum quis ex fideicommissariis abesset et praesentes desiderent suo periculo adire hereditatem translatisque in solidum actionibus in eum qui coegit absentes, si uelint fideicommissum suscipere, a praesente petent: consequenter ait nec quartam eum retenturum aduersus fideicommissarios suos, quia nec heres potuit. Idem Maecianus quaerit, an is, qui duobus uel pluribus rogatus est restituere hereditatem, cogente aliquo adire possit et in horum, qui id non desiderauerunt, portionibus Falcidiae beneficio uti, siue ipsi quoque desiderent sibi restitui siue alius in locum eorum successerit. et cum hodie hoc iure utimur, ut totum transeat ad eum qui coegit, consequens erit dicere quartae retentionem amisisse eum qui coactus est, quia in solidum actiones transierint in eum qui coegit. plane si proponas fideicommissarium non ita coegisse, ut tota hereditas in se trans