comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
UAHGELII Sc̃i Lectionem.
dequa pridem caritati urãe locu¬
ti sumus: ista quae modo lecta est. hodi¬
erna consequitur Dñm loquentẽ. au¬
diebant et discipuli et iudaei Uerita¬
tem loquentem: audiebant & ueraces
et m̃daces Caritatẽ loquentẽ: audi¬
ebant et amici & inimici Bonũ loquen¬
tem. audiebant etboni &mali. Illiau¬
diebant. sed ille discernebat : & quib
sermo ꝓdess&. & ꝓfuturus ess&
uidebat . & p̃uidebat In illis enĩqui
tunc erant uidebat : in nobis qui futu¬
ri eramus p̃uidebat Nositaq sic audi¬
amus euangelium. quasi p̃sentẽ dñm:
Nec dicamus .o felices qui eũ uidere
potuerunt: quiã multi in eis qui uide¬
runt et occiderunt: Multi autẽ in no¬
bis qui nonuiderunt et crediderunt
Quad enim p̃ciosum sonabat deore
dñi et ꝓpternos scriptum ẽ. & nob ser¬
uatũ & propternos recitatum: et recita¬
bitur &iam ꝓpterposteros nr̃os. Add nec
scłm finiatur sursum. ẽ. dñs: sed &iã
hic ÷ ueritas dñs Corpus enun dñi in qͦ

Expanded text:
angelii sancti lectionem, de qua pridem Charitati vestrae locuti sumus, ista quae modo lecta est, hodierna consequitur. Dominum loquentem audiebant et discipuli et Judaei; veritatem loquentem audiebant, et veraces et mendaces; charitatem loquentem audiebant et amici et inimici; bonum loquentem audiebant et boni et mali. Illi audiebant, sed ille discernebat; et quibus sermo prodesset et profuturus esset, videbat et praevidebat. In illis enim qui tunc erant videbat, in nobis qui futuri eramus praevidebat. Nos itaque sic audiamus Evangelium, quasi praesentem Dominum; nec dicamus, O illi felices qui eum videre potuerunt! quia multi in eis qui viderunt, et occiderunt; multi autem in nobis qui non viderunt, et crediderunt. Quod enim pretiosum sonabat de ore omini, et propter nos scriptum est, et nobis servatum, et propter nos recitatum, et recitabitur etiam propter posteros nostros, et donec saeculum finiatur. Sursum est Dominus: sed etiam hic est veritas Dominus. Corpus enim Domini in quo
Abbreviated transcription (Latin):
n&. quos appellauit filios hominum :
cũ supͣ dixiss&: homines et ium̃ta sal¬
uos facies dñe.: Quid enĩ illi homines
non erant filii hominum. ut cũ dixiss&
homines. sequer&ur. & dicer& filii

Expanded text:
ellavit filios hominum; cum supra dixisset, Homines et jumenta salvos facies, Domine. Quid enim? illi homines non erant filii hominum, ut cum dixisset, Homines, sequeretur et diceret, Filii
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ illũ fluit purũ  đ ꝑ illũ transit liquidũ
Senit ad fertilẽ t̃ram: puta quia ipse lapideus
.ẽ. quia exaqua fructũ ferre ñ potest:. ꝑ lapide
lapideo nihil generat: sed ortꝰ plurimũ fruc¬
tũ affer&. Sp̃alis enĩ uirtꝰ sacram̃ti. ita ẽ.
ut lux: & ab illuminandis pura excipitur:
& siꝑ ĩmundos transeat ñ inqͥnat᷑. Sint
plane ministri iusti & głam suã ñ quȩrdnt :
sed illius cuiꝰ ministris. Non dicant baptismꝰ
mĩ ẽ : quia ñ ẽ ipsoꝵ. Attendant ipsũ ioħem.
Ecce ioħs plenꝰ erat spũ scõ. & haptismũ de
cȩlo habebat ñ ex hominib Sed quatinus
habebat. ipse dix̃. Parate uiã dño. d̾bi autẽ
cognitꝰ ẽ dñs ipse factꝰ ẽ uia: Non iã opꝰ erat
nob̃ solent dicere: Ecce post ioħem baptiza¬
tũ ẽ Antequã enĩ bene ista questio tractaret᷑
in eccłia catholica: multi in ea errarunt. &¬
magni et boni. Sed quia dem̃bris colũbȩ erant:

Expanded text:
 illum fluit purum, quod per illum transit liquidum venit ad fertilem terram. Puta quia ipse lapideus est, quia ex aqua fructum ferre non potest: et per lapideulapideo nihil generat, sed hortus plurimum fructum affert. Spiritualis enim virtus sacramenti ita est ut lux, et ab illuminandis pura excipitur,  per immundos transeat, non inquinatur. Sint plane ministri justi, et gloriam suam non quaerant, sed illius cujus ministri sunt: non dicant, Baptisma meum est; quia non est ipsorum. Attendant ipsum Joannem. Ecce Joannes plenus erat Spiritu sancto; et baptismum de coelo habebat, non ex hominibus: sed quatenus habebat? Ipse dixit, Parate viam Domino . Ubi autem cognitus est Dominus, ipse factus est via; non jam opus erat nobis solent dicere? Ecce post Joannem baptizatum est. Antequam enim bene ista quaestio tractaretur in Ecclesia catholica, multi in ea erraverunt, et magni et boni: sed quia de membris columbae erant,
Abbreviated transcription (Latin):
me securũ fecit: scribȩ inquit & phariser cathe¬
drã moysi sedent: quȩ dicunt facite. quȩ aut̃
faciunt facere nolite: Sicunt enĩ & ñ faciunt.
Si fueris t iustꝰ minist: c̃puto illũ cũ paulo: cã¬
puto illũ c̃petro: lũ istis cõputo iustos ministros:
quia uere iusti ministri głiam suã ñ quer̃: Mni¬
nistri enĩ s: ꝓ iudicib hab̾e᷑ nolunt᷑: spẽ in se po¬
ni exhorrescunt: Ergo. cõputo cũ ptiulo iustũ
ministrũ. Quid gͦ dicit paulus: Ego plantaui.
apollo rigauit: sed ds̃ increm̃tũ dedit Neq qui
plantat. ẽ aliqͥd. neque qui rigat: sed qui in cre

Expanded text:
isaei cathedram Moysi sedent; quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt . Si fuerit minister justus, computo illum cum Paulo, cumputo illum cum Petro; cum istis computo justos ministros: quia vere justi ministri gloriam suam non quaerunt; ministri enim sunt, pro judicibus haberi nolunt, spem in se poni exhorrescunt: ergo computo cum Paulo justum ministrum. Quid enim dicit Paulus? Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed q
Abbreviated transcription (Latin):
meo : inimicos eiꝰ induã confusione: Ad huc
in huiꝰ uitȩ tenebris: ad lucernã fidei ambulemꝰ: Tene¬
amꝰ & nos lucernã ioħem : confundamꝰ inde inimicos
xp̃i. ĩ mo ipse confundat in imicossuos. ꝑ lucernã
dicamꝰ Baptismꝰ ioħis unde ẽ decȩlo an ex hominib:
Quid dicturi s: Midete : siñ et ipsi tanquã in imnici
delucerna confundunt᷑: Q uid dicturis: sid ixerint
ex hominib & ipsi sui eos lapidabunt: Si aut̃ decęlo
cunt fortasse c̃redimꝰ ei : Quomodo gͦ dicitis quia
uos baptiratis. & ioħs dic̃ hic .ẽ. qͥ baptirat: Sed
ministros inqͥunt tanti uidicis. iꝰtos oportet esse :

Expanded text:
meo; inimicos ejus induam confusione . 15. Adhuc in hujus vitae tenebris ad lucernam fidei ambulamus: teneamus et nos lucernam Joannem, confundamus et inde inimicos Christi; imo ipse confundat inimicos suos per lucernam dicamus, Baptisma Joannis unde est? de coelo, an ex hominibus? Quid dicturi sunt, videte, si non et ipsi tanquam inimici de lucerna confunduntur. Quid dicturi sunt? Si dixerint, Ex hominibus; et ipsi sui eos lapidabunt: si autem dixerincunt fortasse, Credimus ei. Quomodo ergo dicitis quia vos baptizatis, et Joannes dicit, Hic est qui baptizat? Sed mini
Abbreviated transcription (Latin):
tismũ : quẽ accepit adño hoc illi uis tollere
qđ accepit adño : hoc illiuis tollere unde uiuit:
Latrones qͦs uolunt expoliare: sic uolunt ut
ipsi plus habeant. & illi nihil habeant: Tu
& tolles : & apud te ñ erit plus: Sed uere hoc fa¬
ciunt. hi qͥ tollunt animã. & altĩ tollunt. &¬
ipsi duas animas ñ habent: Suid gͦuis auferre :
unde tibi displic& quẽ uis rebaptizare : dare
ñ potes qđ iã hab&: sed facis negare qđ hab&:
Quid acerhius faciebat paganꝰ ꝑsecutor eccłȩ:
Ixerebant᷑ gladii ad ũsus martyres: E mitteban᷑
bestiȩ ĩgnes ad mouebant᷑: Ut qͥd ista: Ut dice

Expanded text:
tisma quod accepit a Domino: hoc illi vis tollere, quod accepit a Domino; hoc illi vis tollere unde vivit. Latrones eos quos volunt exspoliare, sic volunt, ut ipsi plus habeant, et illi nihil habeant: tu et tollis huic, et apud te non erit plus; non enim ciunt, quod hi qui tollunt animam; et alteri tollunt, et ipsi duas animas non habent. 13. Quid ergo vis auferre? Unde tibi displicet quem vis rebaptizare? Dare non potes quod jam habet, sed facis negare quod habet. Quid acerbius faciebat paganus, persecutor Ecclesiae? Exserebantur gladii adversus martyres, emittebantur bestiae, ignes admovebantur: utquid ista? Ut dice
Abbreviated transcription (Latin):
nũ qͥd iã hoc noueras. quia dñs iste qͥ baptitandi
habe̾ns potestatẽ . eã potestatẽ nulli seruo da¬
t᷑us ess&. sed sibi eã retenturus ess&. ut omis
qͥbaptirat᷑ ꝑserui ministeriũ ñ ĩput& seruo
sed dño: Nũqͥd hoc iã noueras: ñ hoc nouerã:

Expanded text:
numquid hoc jam noveras, quia Dominus iste baptizandi habens potestatem, eam potestatem nulli servo daturus est, sed sibi eam retenturus est, ut omnis qui baptizatur per servi ministerium, non imputet servo, sed Domino? numquid hoc jam noveras? Non hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ait ipse. ẽ. xp̃s: ñ ait ipse ẽ. il is̃. ñ ait ipse. ẽ qͥ natꝰ
.ẽ. ex uirgine maria. posteriorte. prior te: non
ait hoc : Ta enĩ hoc nouerat ioħs: Sed qͥd ñno¬
uerat : Tantã potestatẽ baptismi ipsũ dnm̃
habiturũ & sibi retenturũ. siue p̃sentẽ in
t̃ra. siue absentem corpore incęlo: & p̃sen¬
tẽ maiestate sibi retent᷑ũ baptismi potes¬
tatẽ: ne paulꝰ dicer& baptismꝰ m̃s ne
petrus diceret baptismꝰ m̃s: Idõ uidete.
intendite uoces apłoꝵ nemo apłoꝵ dix̃¬

Expanded text:
ait, ipse est Deus; non ait, ipse est Jesus; non ait, ipse est qui natus est de virgine Maria, posterior te, prior te: non ait hoc; jam enim hoc noverat Joannes. Sed quid non noverat? Tantam potestatem Baptismi ipsum Dominum habiturum et sibi retenturum, sive praesentem in terra, sive absentem corpore in coelo et praesentem majestate, sibi retenturum Baptismi potestatem: ne Paulus diceret, Baptismus meus; ne Petrus diceret, Baptismus meus. Ideo videte, intendite voces Apostolorum. Nemo Apo
Abbreviated transcription (Latin):
attendite. Suꝑquẽ uideris spm̃ descendentem
tanquã colũbã & manentẽ suꝑ eum: ipse est:
Sed qͥd ipse ẽ: Quid me uoluit ꝑ colũbã docere
qͥme misit : quia ipse erat dns: Iã nouerã aqͦ
misserã iã nouerã eũ cui dixi tuadie uenis
baptitari. ego ate debeo baptizari : Vsq ad eo ergo
nouerã dnm̃ ut ego abeo uellẽ baptizari: ñ ut
ame ipse baptitaret᷑. Et tunc mͥ dix̃. Sine modo:
ĩpleat᷑ omis ititia. Pati ueni baptizari ñ uenio:
Impleat᷑ om̃is iustitia. Ait mͥ dñs ms ĩ pleat᷑ omis
iꝰtitia: doceã plenã humilitatẽ: Noui suꝑuenientes
infuturo populo meo: noui aliqͦs in aliqͣ excellentiori
grã futuros homines: ut cũ uiderint idiotas ali¬
qͦs baptizari. illi quia meliores sibi uidentur
siue c̃tinentia. siue elemosinis. siue doctrina:
dedignabunt᷑ isti fortasse acciꝑe. qđ illi in¬
feriores acceper̃ . Oportet ut sanẽ cos: ut dedignen¬
t᷑ uenire adbaptismũ dni: quia ego ueni ad baptis¬

Expanded text:
attendite: Super quem videris Spiritum descendentem, tanquam columbam, et manentem super eum, ipse est. Sed quid ipse est? quid me voluit per columbam docere qui me misit? Quia ipse erat Dominus? Jam noveram a quo missus eram: jam noveram eum cui dixi, Tu ad me venis baptizari? ego a te debeo baptizari: usque adeo ergo noveram Dominum, ut ego ab eo vellem baptizari, non ut a me ipse baptizaretur: et tunc mihi dixit, Sine modo; impleatur omnis justitia ; pati veni, baptizari non venio? impleatur omnis justitia, ait mihi Deus meus; impleatur omnis justitia, doceam plenam humilitatem: novi superbientes in futuro populo meo, novi aliquos in aliqua excellentiori gratia futuros homines, ut cum viderint idiotas aliquos baptizari, illi quia meliores sibi videntur, sive continentia, sive eleemosynis, sive doctrina, dedignentur isti fortasse accipere quod illi inferiores acceperunt; oportet ut sanem eos, ut non dedignentur venire ad baptisma Domini, quia ego veni ad baptis
Abbreviated transcription (Latin):
ioħs ꝑcolũbã : discamꝰ & nos: Non enĩ colũ¬
ba ioħem docuit. & eccłiam non docuit: Quiec¬
cłȩ dictũ ẽ. una ẽ. colũba mea: Colũba:
doceat colũbã: Nouerit colũba: qđ ioħs
ddicit ꝑ colũbã: Sp̃s sc̃s inspecie colũbȩ
descendit: hoc aũt qđ discebat ioħs in co¬
lũba. quare in colũba didicit: Oportebat
enĩ ut disceret: ne hoc forte opor tebat. nisi
ut ꝑ colũbã disceret Quid dicã de colũba
fr̃s mei ÷ aut quando mͥ sufficit facultas
ł cordis ł linguȩ dicere qͦuolor & forte ñ
digne uolo qͦ dicendũ ẽ: net sic tam̃ possũ¬
dicere. quomodo uolo: Iuanta minꝰ qͦ dicendũ
ẽ: ego ameliore hoc audire uellẽ . ñ uob dicere:
Disciͥt ioħs eũ quẽ nouerat: sed in eo discit. in qͦ
eũ ñ nouerat in qͦ nouerat: ñ discit: & qͥd noue¬
rat : dnm uid ñ nouerat: potestatẽ bap¬
tismid nici in nullũ hominẽ ad ñõ transiturã.
sed ministeriũ plane transiturũ: potestatẽ a

Expanded text:
n enim columba Joannem docuit, et Ecclesiam non docuit, cui Ecclesiae dictum est, Una est columba mea . Columba doceat columbam; noverit columba quod Joannes didicit per columbam. Spiritus sanctus in specie columbae descendit. Hoc autem quod discebat Joannes in columba, quare in columba didicit? Oportebat enim ut disceret: nec hoc forte oportebat, nisi ut per columbam disceret. Quid dicam de columba, fratres mei? aut quando mihi sufficit facultas vel cordis vel linguae, dicere quomodo volo? Et forte non digne volo quomodo dicendum est; nec si tamen possudicere quomodo volo: quanto minus quomodo dicendum est? Ego a meliore hoc audire vellem, non vobis dicere. 11. Discit Joannes eum quem noverat: sed in eo discit in quo eum non noverat; in quo noverat non discit. Et quid noverat? Dominum. Quid non noverat? Potestatem tismi Dominici in nullum hominem a Domino transituram, sed ministerium plane transiturum. Potestatem a
Abbreviated transcription (Latin):
Illiaceriuus sangiunẽ fundunt : qͥ xpm̃ quantũ
in ipsis. ẽ in homine occident: ꝑ t̾riti uident᷑. quasi
iudicio potestatũ: Suid tibi facit potestas. sibonꝰ es:
sĩ aut̃ malus es: time potestatẽ : Non enĩ frustra
gladiũ portat. dix̃ apłs : Iuũ gladiũ noli educere:
nec carni parcunt: quot quot potuer̃ cędendo ne¬
cauer̃ ñec suis. nec alienis peꝑcer̃ : Notũ ẽ hoc om̃ib:
inuidiosã ẽ. potestas quia legitima ẽ: Inuidio se

Expanded text:
illi acerbius sanguinem fundunt, qui Christum, quantum in ipsis est, in homine occidunt. Perterriti videntur quasi judicio potestatum. Quid tibi facit potestas, si bonus es? Si autem malus es, time potestatem: Non enim frustra gladium portat, dicit Apostolus . Tuum gladium noli educere, nec carni parcunt: quotquot potuerunt caedendo necaverunt; nec suis nec alienis pepercerunt. Notum est hoc omnibus. Invidiosa est potestas, quia legitima est: invidiose
Abbreviated transcription (Latin):
peccata mundi  Quid gͦ queritis inquã potes¬
tate ista facio: O lupiꝰ. inpotestate agni facio :¬
qđ facio: Sed ut nossetis agnũ. Quare ñ credi¬
distis iohi qͥ dix Ecce agnꝰ dĩ. ecce qͥ tollit pec¬
cata mundi: Scientes gͦ illi qͥd dixisset ioħs de
dño: dixer̃ apuo se: Si dixerimꝰ qr decȩlo ẽ
baptismꝰ ioħis: dicet nob̵. quare ñ credidistis ei :
Sidixerimꝰ quia ex hominib ẽ: lapidam̃ apopulo.
quia ut ꝓpħam habent ioħem: Flinc timebant ho¬
mines: hic ueritatẽ fateri confundebantur:
nescimꝰ: Eͣdñs: Nec ego uob̃ dico inqͥt. in qua po¬
testate hȩc facio. Et c̃fusis pͥmi inimici Vlnde :¬

Expanded text:
peccatum mundi . Quid ergo quaeritis, in qua potespeccatum mundi . Quid ergo quaeritis, in qua potestate facio? O lupi, in potestate Agni facio quod facio. Sed ut nossetis Agnum, quare non credidistis Joanni, qui dixit, Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi? Scientes ergo illi quid dixisset Joannes de Domino, dixerunt apud se, Si dixerimus quia de coelo est baptismus Joannis, dicet nobis, Quare ergo non credidistis ei? Si dixerimus quia ex hominibus est, lapidabimur a populo; quia prophetam habent Joannem. Hinc timebant homines, hinc veritatem fateri confundebantur. nescimus. Et Dominus, nec ego vobis dico, inquit, in qua potestate ista facio . Et confusi sunt primi inimici
Abbreviated transcription (Latin):
c̃studiose cepęro defende homines in nocen¬
tes. putes me spẽ meã ł in hominib: in no¬
centib posuisse: Tuerint homines quales li¬
sũ Ñ inquit: sed ille ep̃s te baptirauit. &
ille ep̃s illis cõmunicat: Axp̃o sũ baptizatꝰ.
ego noui: Unde nosti : Docuit me colũba: quã
uidit ioħ̃is O milue malc᷑ ñme dilamus auis¬
cerib colũbe: In colũbȩ m̃bris numeror: qua qđ
mͥdicis ille te baptirauit. aut ille te baptirauit:
ꝑcolũbã mͥ & tibi dr̃. hicẽ. qͥ baptizat. Cui credo.
miluo an colũ bȩ : Certe tumͥ dic ut ꝑ illã lucer¬
nã confundaris. qua & confusis priores inimici.
pares tui phariser. Qui cũ int̾rogarent dnm̃
inqua potestate ista faceret: int̾rogabo uos et ego
apud sem& ipsos & dicere: Si dixerimꝰ qr decȩlo
ẽ dicturꝰ ẽ. nob̵ Quare ñ credidistis ei: Ioħs
enĩ dixerat dedño: Ecce agnꝰ dĩ. ecce qͥ tollit

Expanded text:
cum studiose coepero defendere homines innocencum studiose coepero defendere homines innocentes, putes me spem meam vel in hominibus innocentibus posuisse: fuerint homines qualeslisum. Non, inquit, sed ille episcopus te baptizavit, et ille episcopus illis communicat. A Christo sum baptizatus, ego novi. Unde nosti? Docuit me columba quam vidit Joannes. O milve male, non me dilanias a visceribus columbae: in columbae membris numeror; quia quod dicis, Ille te baptizavit, aut ille te baptizavit; per columbam mihi et tibi dicitur, Hic est qui baptizat: cui credo, milvo, an columbae? 14. Certe tu mihi dic, ut per illam lucernam confundaris, qua confusi sunt et priores inimici, pares tui pharisaei, qui cum interrogarent Dominum, in qua potestate ista faceret: Interrogabo et ego vosapud semetipsos, et dicere, Si dixerimus quia de coelo est, dicturus est nobis, Quare non credidistis ei? Joannes enim dixerat de Domino, Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit
Abbreviated transcription (Latin):
r& qͥ ista patiebat᷑ : ñ sũ xp̃ĩanꝰ. Quid doces tu eũ
aiis rebaptizare. nisi ut pͥmodicat. ñ sũ xp̃ia nꝰe
Ad qđ aliquando ꝑsecutor ꝓferebat flãmã.
ad hoctu ꝓducis linguã: Seducendo facis:
qđ ille occidendo ñ fecit : Eqͥdẽ qđ daturꝰes:
et cuidaturꝰ es sitibi uerũ dicat. & ñ seduc¬
t̾ ate m̃tiat᷑: dicturꝰ ẽ. habeo: Int̾roga:
habes baptismũ: habeo dicit Quandiudi
cit habeo: Inqͥs ñsũ dat᷑us: & noli dare ::
Qđ enĩ uis dare. herre in me ñ potest:
qr qđ accepiauferri ame ñ potest: sed tam̃
expecta uideã qͥd meuis docere: Dic inqͥt pͥ¬
mo: ñ habeo: sed habeo Sidixero ñ
habeo : m̃tior Qđ enĩ habeo: habeo : Non habes in¬
qͥt: Doce : quia ñ habeo: Malus tibi dedit: sima
ñ disputo: iudicẽ attendo: & forte qđ obicis
officiali. m̃tiris sed nolo discutere causã offi¬
cialis sui. cognoscat dns̃ ãbor: forte si exigã
re ñ potiusse : sed ñ ibi pono causa meã. Ne

Expanded text:
 qui ista patiebatur, Non sum christianus. Quid doces tu eum quem vis rebaptizare, nisi ut primo dicat, Non sum christianus? Ad quod aliquando persecutor proferebat flammam, ad hoc tu producis linguam: seducendo facis quod ille occidendo non fecit. Et quid est quod daturus es, et cui daturus es? Si tibi verum dicat, et non seductus a te mentiatur, dicturus est, Habeo. Interrogas, Habes Baptisma? cit, inquis, non sum daturus. Et noli dare: quod enim vis dare, haerere in me non potest; quia quod accepi, auferri a me non potest. Sed tamen exspecta; videam quid me vis docere. Dic, inquit, primo, Non habeo. Sed hoc habeo: si dixero, Non habeo, mentior; quod enim habeo, habeo. Non habes, inquit. Doce quia non habeo. Malus tibi dedit. Si manon disputo, judicem attendo: et forte quod objicis officiali, mentiris: sed nolo discutere; causam officialis sui cognoscat Dominus amborum: forte si exigam re non potuisse: sed non ibi pono causam meam, ne
Abbreviated transcription (Latin):
iritũ ioħis exageras & quasi abicis infelicitatẽ
hereticoꝵ: &ego tibi concedo sceleratos. eẽ. here¬
ticos.: sed heretici bapasmũ xp̃ĩ deder̃. quẽ bap¬
tismũ ñ dedit ioħs. Rec urro ad ioħem& dico:
hic ẽ qͥbaptitat. Sic enĩ medior ioħs quã here

Expanded text:
ritum Joannis, et quasi abjicis infelicitatem haereticorum? Et ego tibi concedo sceleratos esse haereticos: sed haeretici baptisma Christi dederunt, quod baptisma non dedit Joannes. 17. Recurro ad Joannem, et dico: Hic est qui baptizat. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
pascua inuenit cui dictum. est. hodie
metum eris inparadiso. Quomͦ autem
ipse sit ostiũ ipse pastor. ut ꝑse ipssĩ
quodã modo &iã ipse ingredi.io
&egredi intelligat᷑ & quisnã sit
ostiariꝰ. longum. ẽ hodie quȩnere.
& disserendo sicut ipse docuerit explicare:

Expanded text:
pascua invenit cui dictum est, Hodie pascua invenit cui dictum est, Hodie mecum eris in paradiso . Quomodo autem ipse sit ostium, ipse pastor, ut per seipsum quodammodo etiam ipse ingredi et egredi intelligatur, et quisnam sit ostiarius, longum est hodie quaerere, et disserendo sicut ipse donaverit explicare.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. scđm ipsam fidem cogitare: Egredi
foris. id ẽ coram hominibus oꝑari. Vn¬
de & in psalmo legit᷑. Exut homo ad opꝰ
suum. Et ipse dñs dicit. Luceant oꝑa¬
ur̃a bona. coram hominib: Sed plus
me delectat. qđ ipsa ueritas tãquã
dãmodo nos ãmonuit : quẽ ad modum
intelligere debeamus qđ ait. Ingredi-¬
etur & egredietur: & pascua inueni&
ant ingredientes: & abundantius habe
eiꝰ: intrauerit aduitã tẽporalem. quȩ
ẽ infide. Idõ ait. Ego ueni ut uitam ha¬
beant. hocẽ fidem quȩ ꝑ dilettionẽ
oꝑat᷑. ꝑ quã fidem in ouile ingrediunt᷑
ut uiuant: quia iustus exfidẽ uiuit:
Et abundantius habeant. qui ꝑseueran¬
untur. & ab undantius habebunt uitam
ueniendo quo pastor ille p̃cessit : ubi
nũquam deinde moriantur. Quãuis
ergo & hic in ipso ouili ñdesunt pascua.
qmadutrũq possumus intelligere
ad ingressũ & egressum: tam̃ tunc ue¬
re pascua inuenient ubi saturentur
qͥ esuriunt. & sitiunt iustitiam: qualia

Expanded text:
ecundum ipsam fidem cogitare; egredi foris, id est, coram hominibus operari. Unde et in Psalmo dicitur: Exiet homo ad opus suum . Et ipse Dominus dicit: Luceant opera vestra coram hominibus . Sed plus me delectat quod ipsa Veritas tanquam dammodo nos admonuit: secundum quem modum intelligere debeamus, quod ait: Ingredietur, et egredietur et pascuant ingredientes, et abundantius habea intraverit ad vitam temporalem, quae est in fide. Ideo ait, Ego veni, ut vitam habeant, hoc est fidem, quae per dilectionem operatur ; per quam fidem in ovile ingrediuntur ut vivant, quia justus ex fide vivit : et abundantius habeant, qui perseveranuntur; et abundantius habebunt vitam, veniendo quo pastor ille praecessit, ubi nunquam deinde moriantur. Quamvis ergo et hic in ipso ovili non desunt pascua, quoniam ad utrumque possumus intelligere ad ingressum et ad egressum: tamen tunc vera pascua invenient, ubi saturentur qui esuriunt et sitiunt justitiam ; qualia
Abbreviated transcription (Latin):
cogitent quasi absentem eẽ lucem: quia eam ui¬
dere non possunt. Isi enim ꝓpt̾ peccata tene¬
brae sunt : & lux luc& intenebris. & tenebrae
eam non comprehenderunt. Ergo frs. quomo¬
do homo positus in sole cęcus. presens ẽ. illi
sol. sed ip̾e soli absens est : sic omis stultus.
om̃is iniquus. om̃is impius. cecus. ẽ corde:
p̃sens est scipientia: sed cum cȩco p̃sens est: oculis
eius absens est: Non quia illi absens ipa est.
sed quia ide absens est ab illa. Quid ergo faci¬
at iste : mundet unde possit uidi ds̃: Quomͦ:
si ꝓpt̃ ea uidere non poss&. quia sordidos & sau¬
cios oculos hab̾et irruente puluere aut pitui¬
ta uł fumo: dicer& illi medicus. Purga de
oculo tuo quicquid mali. ẽ: ut possis uidere
lucẽ: Oc uloꝵ tuoꝵ. puluis. pituita. fumus:
peccata & iniquitates sunt. Tolle inde ista
om̃a : & uidebis scipientiã quae p̃sens est. qͥa
ds̃ est ipa scipientia: Et dictum est : Beati

Expanded text:
cogitent quasi absentem esse lucem, quia eam vicogitent quasi absentem esse lucem, quia eam videre non possunt: ipsi enim propter peccata tenebrae sunt. Et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Ergo, fratres, quomodo homo positus in sole caecus, praesens est illi sol, sed ipse soli absens est; sic omnis stultus, omnis iniquus, omnis impius, caecus est corde. Praesens est sapientia, sed cum caeco praesens est, oculis ejus absens est: non quia ipsa illi absens est, sed quia ipse ab illa absens est. Quid ergo faciat iste? Mundet unde possit videri Deus. Quomodo si propterea videre non posset, quia sordidos et saucios oculos haberet, irruente pulvere vel pituita vel fumo, diceret illi medicus: Purga de oculo tuo quidquid mali est, ut possis videre lucem oculorum tuorum. Pulvis, pituita, fumus, peccata et iniquitates sunt; tolle inde ista omnia, et videbis sapientiam quae praesens est: quia Deus est ipsa sapientia; et dictum est, Beati
Abbreviated transcription (Latin):
illuminant᷑: quia pecora non habent rationa¬
les mentes. quae possint uidere sapientiam
Homo autẽ factus ad imagiaẽ dĩ. habet ratio¬
nalem mentẽ: ꝑquam possit ꝑciꝑe sapientiam
Ergo illa uita ꝑ quam facta sunt om̃a. ipa ui¬
ta lux est : & non quorum cunq auimalium.
sed lux homiũ. Vnde paulo post dicitur:
Erat lum̃ uerum: quod illuminat om̃em homis¬
uẽ uenientẽ in hunc mundum. Abillo lum ine
illuminatus est loħ̃s baptista: ab illo & ipse
lohes cuangłistai : ex ipo lumine plenus erat qui
dixit: Monsum ego xp̃s : sed qui post me uenit:
cuius ego non sum dignus corrigiam calciam̃ti sol¬
uere. Ab ipo lumine illum inatus erat. qui dix:
In principio erat uerbum: & uerbum erat apud
dm̃: & ds̃ erat uerbum. Ergo illa uita. lux est
hominum. Sed forte adhuc stulta corda caꝑe
istam lucem non possunt: qui peccatis suis ad-¬
grauant᷑. ut eam uidere non possint. Non ideo

Expanded text:
illuminantur, quia pecora non habent rationailluminantur, quia pecora non habent rationales mentes quae possint videre sapientiam. Homo autem factus est ad imaginem Dei, habet rationalem mentem per quam possit percipere sapientiam. Ergo illa vita per quam facta sunt omnia, ipsa vita lux est: et non quorumque animalium, sed lux hominum. Unde paulo post dicit, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ab illo lumine illuminatus est Joannes Baptista; ab ipso et ipse Joannes evangelista. Ex ipso lumine plenus erat qui dixit: Non sum ego Christus; sed qui post me venit, cujus non sum ego dignus corrigiam calceamenti solvere . Ab illo lumine illuminatus erat qui dixit, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Ergo, illa vita lux est hominum. 19. Sed forte stulta corda adhuc capere istam lucem non possunt, quia peccatis suis aggravantur, ut eam videre non possint. Non ideo
Abbreviated transcription (Latin):
pientia dĩ ꝑ quã facta sunt om̃a scđm artem con¬
tinet om̃a. ante quã fabric& om̃a : hic quae
funt ꝑ idam artẽ non continuo uita sunt. sed
quicquid factum ẽ. in illo uita est. Terrã uides
est in arte terra. Cȩlum uides: est in arte cęlũ.
Solem & lunã uides: sunt ista in arte: Sed
foris corpora sunt. in arte uita sunt. Videte.
si quomodo potestis. Magna enũ res dicta ẽ:
& si non ame magno. aut non ꝑme magnum.
tam̃ amagno: Non eium ame paruulo dicta
sunt haec ͤ sed ille non est paruulus: ad quẽ
respicio ut dicã. Capiat quisq ut potest. in
quantũ potest: & quȩ non potest. nutriat cor
ut possit. Unde nutriat : de lacte nutriat. ut
ad cibum ꝑ uenicit. Axp̃o ꝑ carnem nato non re¬
cedat. : donet perueauat ad xpm̃. ab uno patre
quia illa uita est. quae in illo ẽ lux hominum:
Hoc eaum sequit᷑. Et uita erat lux hominium.
Et ex ipa uita homiues illuminant᷑. pecora ñ

Expanded text:
pientia Dei, per quam facta sunt omnia secundum artem, conpientia Dei, per quam facta sunt omnia secundum artem, continet omnia, antequam fabricet omnia hinc, quae sunt per ipsam artem, non continuo uita sunt, sed quidquid factum est, uita est in illo. Terram uides; est in arte terra. Caelum, uides; est in arte caelum. Solem et lunam uides; sunt et ista in arte, sed foris corpore sunt, in arte uita sunt. Ex si quo modo potestis; magna enim res dicta est: et si non a me magno, aut non per me magnum, tamen a magno. Non enim a me parvulo dicta sunt haec: sed ille non est parvulus ad quem respicio, ut dicam. Capiat quisque ut potest, in quantum potest: et qui non potest, nutriat cor, ut possit. Unde nutriat? De lacte nutriat, ut ad cibum perveniat. A Christo per carnem nato non recedat, donec perveniat ad Christum ab uno Patre quia illa vita est, quae in illo est lux hominum. 18. Hoc enim sequitur, Et vita erat lux hominum; et ex ipsa vita homines illuminantur. Pecora non
Abbreviated transcription (Latin):
Nonte inducant : ꝓnuntia sic: Qđ factum est :
hic sub distingue: & deinde infer In illo uita
est. Quid est hoc: facta est terra: sed ipa t̾ra
quae facta est non est uitti Est aut̃ in ipa sa¬
pientia spiritalit̃ ratio quȩdã. qua terra facta
Faber facit artam: primũ in arte habet arcã.
Si enim arcã in arte non hab̾et: unde illam fa¬
bricando proferret: Sed arca sic est in arte:
ut non ipa arca sit quae uidet oculis. In arte
in uisibilit̃ est: in oꝑe usibiliter erit. Ecce
facta ẽ in oꝑe. Nunquid destitit eẽ in arte:
& illa in oꝑe est facta: & illa man& quȩ in arte.
est. Nam potest illa area putrescere: & iterum
ex illa quae in arte est alia fabricari. At¬
tendite ergo artã in arte: & arcã in opere.
Arca in oꝑe non est uita: arca in arte uita est :
quia uiuit anima artificis. ubi sunt ista om̃a an¬
te quam proferantur. Sic ergo fr̃s um̃i quia sa¬

Expanded text:
Non te abducant: pronuntia sic, Quod factum est; Non te abducant: pronuntia sic, Quod factum est; hic subdistingue, et deinde infer, in illo vita est. Quid est hoc? Facta est terra, sed ipsa terra quae facta est, non est vita: est autem in ipsa Sapientia spiritualiter ratio quaedam qua terra facta Faber facit arcam. Primo in arte habet arcam: si enim in arte arcam non haberet, unde illam fabricando proferret? Sed arca sic est in arte, ut non ipsa arca sit quae videtur oculis. In arte invisibiliter est, in opere visibiliter erit. Ecce facta est in opere; numquid destitit esse in arte? Et illa in opere facta est, et illa manet quae in arte est: nam potest illa arca putrescere, et iterum ex illa quae in arte est, alia fabricari. Attendite ergo arcam in arte, et arcam Arca in opere non est uita; arca in arte uita est, quia uiuit anima artificis, ubi sunt ista oninia antequam proferantur. Sic ergo, fratres carissimi, quia sa
Abbreviated transcription (Latin):
ctum ẽ nichil Sed quomodo ꝑ illum facta.
sunt om̃a. Qđ factum ẽ : in illo uita est:
Potest erum sic dici. Quod factũ est in illo:
uita est. Ergo totum uita est: si sic ꝓnuntia¬
uerimus. Quid erum non in illo factum est.
Ip̾e est enum sapientia dĩ: Et dicit᷑ in p̾almo:
Om̃a insapientia fecisti. Si ergo xp̃s scipientia
dĩ. & Salmus dicit. om̃a inscipientia fecisti:
om̃a sicut ꝑ illum facta. ita in illum facta suã
tellectum lignũ crucis. unde accepimus uitã.
Ergo & lapis uita ẽ : In honestum ẽ. sic intellige¬
re: ne rursus nob subrepat eadem sordidissima
secta manicheorum & dicat. quia hab& uitam
lcpis. habet animã & paries & resticula: hab&
auimã & lana & uestis. Solent eaũ deliran¬
tes dicere : Et cum reprehensi fuerint & repul¬
si. quasi de scripturis ꝓferunt dicentes. Utqͥd
dictum est quod factum ẽ in illo uita est : si
exum om̃a in ipo facta sunt: oma uita suat.

Expanded text:
ctum est nihil. Sed quomodo per ipsum facta ctum est nihil. Sed quomodo per ipsum facta sunt omnia? Quod factum est, in illo vita est. Potest enim sic dici, Quod factum est in illo, vita est: ergo totum vita est, si sic pronuntiaverimus. Quid enim non in illo factum est? Ipse est enim Sapientia Dei; et dicitur in Psalmo, Omnia in Sapientia fecisti . Si ergo Christus est Sapientia Dei, et Psalmus dicit, Omnia in Sapientia fecisti; omnia sicut per illum facta, ita in illo facta sunt. tellectum lignum crucis, unde accepimus vitam. Ergo et lapis vita est. Inhonestum est sic intelligere, ne rursum nobis subrepat eadem sordidissima secta Manichaeorum, et dicat quia habet vitam lapis, et habet animam paries, et resticula habet animam, et lana et vestis. Solent enim delirantes dicere, et cum repressi fuerint et repulsi, quasi de Scripturis proferunt dicentes: Utquid dictum est, Quod factum est in illo, vita est? Si enim omnia in ipso facta sunt, omnia vita sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quia offendimꝰ dm̃. Nunquid haec angłi pati¬
untur . Cortassis & nos in illa uita. ista non time¬
remus. Depena tua peccatum tuum accusa: ñ
iudicem. Nam ꝓpt̃ suꝑbiam instituit ds̃. ut
ista creatura minima & abiectissima. iba nos
torqueret : ut cum suꝑb fuerit homo & se
iactauerit aduersus dm̃. & cum sit mortalis.
mortalem terruerit. & cum homo sit. proximũ
hominẽ non agnouerit: cum se erexerit. pu¬
licibus subdat᷑. Quid ẽ quod te inflas. hu¬
mana suꝑbia : homo tibi dixit conuiciũ. & tu¬
muisti. & iratus es : pulicib resiste ut dormias.
Agnosce quid sis. Nam ut noueritis fr̃s ꝓpt̃
suꝑbiam nram̃ domandã creata ista quȩ molesta
nob̾ eeñt : popłm pharaorus suꝑbum potuit
ds̃ domare deursis. de leonibus. deserpentib
Aluscas & rauas illis immisit : ut reb uilissi¬
mis suꝑbia domaret᷑. Om̃a ergo fratres omi¬
no om̃a ꝑ ipum facta suuit: & sine ipsꝰ fa¬

Expanded text:
Quia offendimus Deum? Numquid haec Angeli patiQuia offendimus Deum? Numquid haec Angeli patiuntur? Fortassis et nos in vita ista illa non timeremus. De poena tua peccatum tuum accusa, non judicem. Nam propter superbiam instituit Deus istam creaturam minimam et abjectissimam, ut ipsa nos torqueret: ut cum superbus fuerit homo, et se jactaverit adversus Deum; et, cum sit mortalis, mortalem terruerit; et, cum sit homo, proximum hominem non agnoverit; cum se erexerit, pulicibus subdatur. Quid est quod te inflas humana superbia? Homo tibi dixit convicium, et timuisti, et iratus es; pulicibus resiste ut dormias: cognosce qui sis. Nam ut noveritis, fratres, propter superbiam nostram domandam creata ista, quae molesta nobis essent: populum Pharaonis superbum potuit Deus domare de ursis, de leonibus, de serpentibus; muscas et ranas illis immisit , ut rebus vilissimis superbia domaretur. 16. Omnia ergo, fratres, omnia omnino per ipsum facta sunt, et sine ipso fa
Abbreviated transcription (Latin):
lus fecit muscas. Et ille statim: Si muscã dia¬
bolus fecit. sicut te uideo confiteri. quia pruden¬
ter intelligis: apem quis fecit. quae paulo Ampli¬
or ẽ musca : non ausus est ille dicere quia apem¬
ds̃ fecit. & muscam non fecit: quia res erat pro¬
xima. Ab ape. duxit ad locustam EAlocusta. ad
lacertam: alacerta ad Auem: ab aue dux̃ ad pecꝰ
Inde ad bouem. inde ad elephantum. postremo ad
hominẽ : & ꝑsuasit homini quia non adõ factus
est homo. lta ille miser cum tedium passus est ad
musccis : musca factus ẽ quẽ diabolus possideret:
Beelzebub quippe int̾pretari dicit᷑ princeps
muscarum. Dequib scriptũ est. Muscae moritu¬
rae : ext̃minaNT oleum suauitatis: Quid igit᷑
fr̃s: quare ista dixi : claudite aures cordis uñ:
aduersus dolos inimici. Intelligite quia ds̃ fecit
om̃a. & in suis gradib collocauit. Quare Autem
patim᷑ multa mala acreatura quam fecit ds̃:

Expanded text:
lus fecit muscas. Et ille statim: Si muscam dialus fecit muscas. Et ille statim: Si muscam diabolus fecit, sicut te video confiteri, quia prudenter intelligis, apem quis fecit, quae paulo amplior est musca? Non ausus ille est dicere quia Deus fecit apem, et muscam non fecit; quia res erat proxima. Ab ape duxit ad locustam, a locusta ad lacertum, a lacerto ad avem, ab ave duxit ad pecus, inde ad bovem, inde ad elephantem, postremo ad hominem; et persuasit homini quia non a Deo factus est homo. Ita ille miser cum taedium passus est ad muscas, musca factus est, quem diabolus possideret. Beelzebub quippe interpretari dicitur princeps muscarum: de quibus scriptum est, Muscae moriturae exterminant oleum suavitatis . 15. Quid igitur, fratres? quare ista dixi? Claudite aures cordis vestri adversus dolos inimici; intelligite quia Deus fecit omnia, et in suis gradibus collocavit. Quare autem patimur multa mala a creatura quam fecit Deus?
Abbreviated transcription (Latin):
sa enum creatura ꝑ isum facta est. maior. mi¬
forma. nulla compages. nulla concordiai par¬
tium: nulla qualis cunq substantia quȩ potest
habere pondus. numerum. mensuram. nisi ꝑ illud
uerbum : ab illo uero creatore. cui dictum est : omã
in mensura. in numero & ponđe disposiusti. Nemo
ergo uos fallat: quando forte tedium. patimini
ad muscas. Et enim aliqui seducti sunt adiabolo:
& admusccis capti sunt. Solent etum aucupes
ponere in muscipula muscas: ut esurientes aues
decipiant. Sic & istii adͥ muscas. adiabolo decepti
sunt. Nam nescio quis tedium patiebat᷑. amuscis.
Inueuit illum manicheus. tedio affectũ: Et cũ
diceret se ñ posse pati muscas. & odisse illas ue¬
hementer : statim ille. Quis fecit has: & qͥa
tedio affectus erat. & oderat illas: non ausus
est dicere. ds̃ illas fecit: erat aut̃ catholicus.
Ille statim sub iecit. Si ds̃ illas non fecit. quis
eas fecit: plane ille ait:ego credo quia diabo¬

Expanded text:
sa enim creatura per ipsum facta est, masa enim creatura per ipsum facta est, maforma, nulla compages, nulla concordia partium, nulla qualiscunque substantia, quae potest habere pondus, numerum, mensuram, esse potest, Verbum est, et ab illo Verbo creatore, cui dictum est, Omnia in mensura, et numero, et pondere disposuisti . 14. Nemo ergo vos fallat, quando forte taedium patimini ad muscas. Etenim aliqui derisi sunt a diabolo, et ad muscas capti sunt. Solent enim aucupes ponere in muscipula muscas, ut esurientes aves decipiant: sic et isti ad muscas a diabolo decepti sunt. Nam nescio quis taedium patiebatur ad muscas: invenit illum Manichaeus taedio affectum; et cum diceret se non posse pati muscas et odisse vehementer illas, statim ille, Quis fecit has? Et quia taedio affectus erat, et oderat illas, non ausus est dicere, Deus illas fecit: erat autem catholicus. Ille statim subjecit: Si Deus illas non fecit, quis illas fecit? Plane, ait ille, ego credo quia diabo
Abbreviated transcription (Latin):
tremius uermiculo increaturis: ꝑ quẽ factus ẽ
angłs: ꝑ idum factus est & uermiculus. Sed
angłs dignus cęlo : uermiculus terra:. Qui crea¬
uit : ipe disposuit. Si poneret uermiculum in
cęlo: reprehenderes: Si uellet angłos nasci de
putrescentib carnibus. rep̃hendes: Et tamen
ꝓpe hoc facit ds̃: & non ẽ reprehendendus. Nã
om̃s homines de carne nascentes. quid sunt nisi
uermes: Et de uermibus: Angłos facit. Si enĩ
ipe dñs dicit. ego aut̃ sum uermis & non homo:
quis dubitat hoc dicere quod scriptum ẽ & in
postea filius hominis uermis. Quia uermis de
putredine nascit᷑: ideo homo putredo & filius
hominis uermis. Ecce quid fieri uoluit ꝓpter
te illud quod in principio erat uerbum. & uerbũ
erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbum. Quare hoc
factum est propt̃ te : ut sugeres: qui manducare ñ
poteras. Om̃ino ergo fr̃s sic accipite: õm̃a ꝑ ipum
facta sunt. & sine ipo factũ est nichil. Uniuer¬

Expanded text:
tremius vermiculo in creaturis? Per quem factus est tremius vermiculo in creaturis? Per quem factus est angelus, per ipsum factus est et vermiculus: sed angelus dignus coelo, vermiculus terra. Qui creavit, ipse disposuit. Si poneret vermiculum in coelo, reprehenderes; si vellet Angelos nasci de putrescentibus carnibus, reprehenderes: et tamen prope hoc facit Deus, et non est reprehendendus. Nam omnes homines de carne nascentes, quid sunt nisi vermes? et de vermibus Angelos facit. Si enim ipse Dominus dicit, Ego autem sum vermis, et non homo ; quis dubitat hoc dicere quod scriptum est et in postea, filius hominis vermis: quia vermis de putredine nascitur, ideo homo putredo, et filius hominis vermis. Ecce quid fieri voluit propter te, illud quod in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Quare hoc factum est propter te? Ut sugeres, qui manducare non poteras. Omnino ergo, fratres, sic accipite, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Univer
Abbreviated transcription (Latin):
non potes cogitare quid sit : differ ut crescas.
llle cibus est. Accipe lac ut nutriaris : ut sis
ualidus ad capiendum cibum. Sane fr̃s quod
sequit᷑. om̃a ꝑ isum facta sunt. & sine ipo factũ
ẽ nichil: uidete nesic cogitetis quia nichil. ali¬
quid est. Solent eium dicere multi male intelli¬
gentes sine ipo factum est nichil: putare aliquid
eẽ nichil. Peccatũ quidẽ non ꝑ ipum factũ est: &
manifestum. ẽ. quia peccatũ nichil est : Et nichil
fiuint homines cum peccant: & idolum non est ꝑ¬
uerbum factum. Habet quidẽ formã quandã hu¬
maxã : sed ipse homo ꝑ uerbum factus est. Nam
forma hominis in idolo. non ꝑ uerbum facta est.
& scriptum est: Scimꝰ quia idolum nichil ẽ. Ergo
quae uolitant sub cȩlo. & quȩ mouent᷑ in uniuersa
natura rerũ. om̃is om̃ino creatura : dicã planius.
dicã fr̃is ut intelligatis : ab angło usq ad uermicu¬
lum. Quid p̃clarius angło increaturis : quid ex¬

Expanded text:
non potes cogitare quid sit, differ ut crescas. non potes cogitare quid sit, differ ut crescas. Ille cibus est, accipe lac ut nutriaris, ut sis validus ad capiendum cibum. 13. Sane, fratres, quod sequitur, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, videte ne sic cogitetis, quia nihil aliquid est. Solent enim multi male intelligentes, sine ipso factum est nihil, putare aliquid esse nihil. Peccatum quidem non per ipsum factum est: et manifestum est, quia peccatum nihil est, et nihil fiunt homines cum peccant. Et idolum non per Verbum factum est: habet quidem formam quamdam humanam, sed ipse homo per Verbum factus est; nam forma hominis in idolo, non per Verbum facta est; et scriptum est, Scimus quia nihil est idolum . Ergo quae volitant sub coelo, et quae moventur in universa natura rerum, omnis omnino creatura: dicam planius, dicam, fratres, ut intelligatis, ab angelo usque ad vermiculum. Quid praeclarius angelo in creaturis? quid ex
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ ꝑ qđ facta sunt omĩa : ne non reficianos ꝑ uerbũ.
ꝑ quod reficiunt᷑ om̃a. Iam enĩ factus es ꝑ uerbum:
sed oportet te reficiꝑ uerbum. Si autẽ mala fueriȩ
fides tua deuerbo: non poteris refici ꝑ uerbum: &
si tibi contigit fieri ꝑuerbum ut ꝑ illud factus sis.
ꝑte deficeris. Si ꝑte deficis: ille te reficiat qui
fecit. Si ꝑte deterior efficeris: ille te recreet: qͥte
creauit. Quomodo aut̃ te recre& ꝑ uerbũ. si male
aliquid sentias de uerbo : Euangłista dicit N
principio erat uerbum: & tu dicis. in principio
factum ẽ uerbum: Ille om̃a ꝑ ipum facta sunt
dicit : & tu dicis. quia & ipsum uerbum factum ẽ:
Poterat dicere euangłista. In principio factum est
uerbum: Sed quid ait : In principio erat uerbum.
Si erat. non ẽ factum : ut ista om̃a ꝑ ifum fierent.¬
& sine ipso nichil. Sfergo erat in principio uerbũ:
& uerbum erat apud dm̃: & ds̃ erat uerbum:. Si

Expanded text:
ctum, per quod facta sunt omnia: ne non reficiaris per Verbum, ctum, per quod facta sunt omnia: ne non reficiaris per Verbum, per quod reficiuntur omnia. Jam enim factus es per Verbum, sed oportet te refici per Verbum: si autem mala fuerit fides tua de Verbo, non poteris refici per Verbum. Et si tibi contigit fieri per Verbum, ut per illud factus sis, per te deficis: si per te deficis, ille te reficiat qui te fecit: si per te deterior efficeris, ille te recreet qui te creavit. Quomodo te autem recreet per Verbum, si male aliquid sentias de Verbo? Evangelista dicit, In principio erat Verbum; et tu dicis, In principio factum est Verbum. Ille, Omnia per ipsum facta sunt, dicit; et tu dicis quia et ipsum Verbum factum est. Poterat dicere Evangelista, In principio factum est Verbum: sed quid ait? In principio erat Verbum. Si erat, non est factum, ut ista omnia per ipsum fierent, et sine ipso nihil. Si ergo erat in principio Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: si
Abbreviated transcription (Latin):
quia uerbum dĩ factum est. Quomodo potest fieri
ut uerbum dĩ factum sit. quando ds̃ ꝑ uerbũ fecit
om̃a. si & uerbum dĩ idum factum ẽ. ꝑ quõd ali¬
ud uerbum factũ est: Si hoc dicis quia ẽ uerbũ
uerbi. ꝑ quod factum ẽ illud: idum dico ego unicũ
filiũ dĩ. Si aut̃ non dicis uerbum uerbi: concede
non factum ꝑ quod facta sunt om̃a. Non eiuĩ ꝑse¬
ipum fieri potuit. ꝑ quod facta sunt om̃a : Crede er¬
go euangłistȩ Poterat enim dicere In principio fecit
ds̃ uerbum : quomodo dixit moy seR in principio fec̃
ds̃cȩlum & terram: Et om̃a sic enumerat: Dixit ds̃
fiat & factum est. Si dixit. quis dixit : utiq dĩ
& quid factum est: creatura aliqua: Int̃ dicentem
dm̃ & factam creaturam. quid ẽ ꝑ quod factũ ẽ. nisi¬
ꝑ uerbum: Quia dixit ds̃. fiat : & factum est: Hoc
uerbum in cõmutabile. quãuis mutabilia ꝑ uerbum
fiant: ipum in commutabile ẽ. Noli ergo credere fa¬

Expanded text:
quia Verbum Dei factum est. Quomodo potest fieri quia Verbum Dei factum est. Quomodo potest fieri ut Verbum Dei factum sit, quando Deus per Verbum fecit omnia? Si et Verbum Dei ipsum factum est, per quod aliud Verbum factum est? Si hoc dicis, quia est Verbum Verbi, per quod factum est illud, ipsum dico ego unicum Filium Dei. Si autem non dicis Verbum Verbi, concede non factum per quod facta sunt omnia. Non enim per seipsum fieri potuit, per quod facta sunt omnia: crede ergo Evangelistae. Poterat enim dicere, In principio fecit Deus Verbum: quomodo dixit Moyses, In principio fecit Deus coelum et terram; et omnia sic enumerat, Dixit Deus, Fiat, et factum est . Si dixit, quis dixit? Utique Deus. Et quid factum est? Creatura aliqua. Inter dicentem Deum et factam creaturam quid est per quod factum est, nisi Verbum? quia dixit Deus, Fiat, et factum est. Hoc Verbum incommutabile: quamvis mutabilia per Verbum fiant, ipsum incommutabile est. 12. Noli ergo credere fa
Abbreviated transcription (Latin):
Quis digne collaudat seminũ uim : Uidete quae
taceam: ne diu cõmemorando. parum dicam forte
quã potestis cogitare. Iabrica ergo ista anim ad¬
uersa. quale uesbum ẽ ꝑ quod facta est : & non
solum facta est. Omnia enĩ ista uident᷑ quae ꝑ¬
tinent ad sensum corporis. ꝑ illud uerbum &
principatꝰ. ꝑ illud uerbum facta sunt om̃a . Hinc
cogitate: quale uerbum est. Respondet michi mo¬
do forte. nescio quis: & quis hoc uerbum cogitat:
Noli tibi ergo quasi uile aliquid facere cũ audis uer¬
bum: & formare uerba quae audis qͦttidie. Ille
talia uerba dixit: talia uerba locutus est: talia
uerba michi narras. Assidue enim dicendo nomi¬
na uerborum: quasi uiluerunt uerba. Et quando
audis in principio erat uerbum. ne uile aliquid
putares. quale consuesti cogitare cum uerba huma¬
na soleres audire : audi quid cogites. Ds̃ erat uerbũ.
Exeat nunc nescio quis infidelis arrianus: & dicat.

Expanded text:
quis digne collaudat seminum vim? Videtis quae quis digne collaudat seminum vim? Videtis quae taceam, ne diu commemorando parum dicam forte, quam potestis cogitare. Ex fabrica ergo ista animadvertite quale Verbum est per quod facta est: et non sola facta est. Omnia enim ista videntur, quia pertinent ad sensum corporis. Per illud Verbum Principatus; per illud Verbum facta sunt omnia: hinc cogitate quale Verbum est. 10. Respondet mihi modo forte nescio quis: Et quis hoc Verbum cogitat? Noli ergo tibi quasi vile aliquid formare, cum audis Verbum, et conjicere verba quae audis quotidie, Ille talia verba dixit, talia verba locutus est, talia verba mihi narras: assidue enim dicendo nomina verborum, quasi viluerunt, verba. Et quando audis, In principio erat Verbum, ne vile aliquid putares, quale consuevisti cogitare, cum verba humana soleres audire, audi quid cogites: Deus erat Verbum. 11. Exeat nunc nescio quis infidelis Arianus, et dicat