comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
desistit : nisi intemptationem primitus inferatur :
Siergo concedatur ei quod orat. ut non inferatur in tẽptationẽ.
utiq: in scĩ ficatione quam dõ donante percuepit
Dõ donante persistitur: sednolunt ut scribitis. ista
fratres Itahanc perseuerantium praedicari: ut non
uel suppliciter emereri uł ammitti contum aciter
possit : ubi quid dicant : parum diligente adtendunt:
D& illa enimperseu erantia loquimur. quaperseue¬
ratur usq: infinem : quaesidata est per seueratumẽ
itaquedicant homines: perseuerantium ciui quam
datam us que infinem : nisi cum ipse uenerit finis. & ꝑ¬
seuerans cuidata est repertus fuerit us que in finemi
Dicimus quippe castum quem nouimus castum. siuesit
siuen onsit in eadem castitate mansurus : Et si quid
aliud diuinimuneris habeat. quod tenerNe caromiti
potest. dicimus eum habere quãdiu cum que habet:
et si amis erit dicimus habuisse Perscuerantium

Expanded text:
desistit, nisi in tentationem primitus inferatur. desistit, nisi in tentationem primitus inferatur. Si ergo concedatur ei quod orat, ut non inferatur; utique in sanctificatione, quam Deo donante percepit, Deo donante persistit. CAPUT VI. 10. « Sed nolunt, » ut scribitis, « isti fratres, ita hanc perseverantiam praedicari, ut non el suppliciter emereri, vel amitti contumaciter possit » . Ubi quid dicant, parum diligenter attendunt. De illa enim perseverantia loquimur, qua perseveratur usque in finem: quae si data est, perseveratum est itaque dicant homines, perseverantiam cuiquam datam usque in finem, nisi cum ipse venerit finis, et perseverasse, cui data est, repertus fuerit usque in finem. Dicimus quippe castum quem novimus castum, sive sit, sive non sit in eadem castitate mansurus; et si quid aliud divini muneris habeat, quod teneri et amitti potest, dicimus eum habere quamdiucumque habet; et si amiserit, dicimus habuisse: perseverantiam
Abbreviated transcription (Latin):
amonemur. quod peccatores sumus quipro peccatis
rogare conpellimur : Vt dum indulrentium dedõ
pẽtimus conscientiae suue animus recordetur
Nequis sibi quasi in nocens placeat Et se extollendo
plus pereat: inseruitur. & doc&ur peccare secotidie :
dum cotidie propeccatis iubetur orare isic denique
& iobunnis in epistolasua ponens dixit ÷ sidixeri¬
mus qui a peccatum non habemus nos ipsos dece¬
pimus. & ueritas in nobis non est: et caetera quae
bic in serere longum est: Iam uero cum dicunt scĩ
nenos inferas in temptationem scd liberanos amulo:
Quid aliud quam in scĩtate qͣpers euerant pruecantur
Nam profecto concesso sibi isto di dono. quod esse
dĩ donumCum ab illo poscitur satis a pertȩ que
monstratur . isto ergo concesso sibi dono dĩ ne in fe¬
rantur intemptationem Nemos cõrum non te¬
net us que infinem pers euerantium scĩ tatis: Neq
enim quis quam in proposito cristiano perseuerare

Expanded text:
admonemur quod peccatores sumus, qui pro peccatis admonemur quod peccatores sumus, qui pro peccatis rogare compellimur: ut dum indulgentia de Deo petitur, conscientiae suae animus recordetur. Ne quis sibi quasi innocens placeat, et se extollendo plus pereat, instruitur et docetur se peccare quotidie, dum quotidie pro peccatis jubetur orare. Sic denique et Joannes in Epistola sua ponens dixit, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est » : et caetera quae hic inserere longum est. 9. Jam vero cum dicunt sancti, Ne nos inferas in tentationem, sed libera nos a malo ; quid aliud quam ut in sanctitate perseverent, precantur? Nam profecto concesso sibi isto Dei dono, quod esse Dei donum, cum ab illo poscitur, satis aperteque monstratur: isto ergo concesso sibi dono Dei, ne inferantur in tentationem, nemo sanctorum non tenet usque in finem perseverantiam sanctitatis. Neque enim quisquam in proposito christiano perseverare
Abbreviated transcription (Latin):
enim suntpeccata. quae nobis ut dimit᷑ tur oramus
Perseuerantia uero quae ina&ernumsaluos facit.
tempore quidem huius uitae . non tamen ꝑ acto. sed
ei usq ad eius finem restat est necessariu: Dpere prie¬
tium est tamen paulifper in tueri. quo modo & in huc
petitione lamtunclingua cypriani tam quã
l cu inutissimo ueritatis longe postea futura roqi¬
fodiebantur hereticis etiam hoc enim pelcigiam
audent dicere. hominem iustum in haccuta nullũ
habere omnino peccatum : et intalibus hominib
esse iam praesenti tempore ecclesiam non haben¬
tem maculam uit rugam aut aliquid eius modi
quae una & sola sponsa sit xpĩ : tam quam sponsa
eus nonsit quaeper uniuersamterrã quod a beo
didicit dicit dqmit te nobis debita nostra : Sed ad¬
tendite : quomodo istos gloriosssim&s cyprianus
interimat : Cum enim locum istum dominicae
orationis exponeret ait Interc&era : quamne¬
cessariae autem quam prouidenter & salubriter

Expanded text:
enim sunt peccata, quae nobis ut dimittantur oramus: enim sunt peccata, quae nobis ut dimittantur oramus: perseverantia vero quae in aeternum salvos facit, tempori quidem hujus vitae, non tamen peracto, sed ei quod usque ad ejus finem restat, est necessaria. Operae pretium est tamen paulisper intueri, quomodo et in hac petitione jam tunc lingua Cypriani, tanquam telo invictissimo veritatis, longe postea futuri confodiebantur haeretici. Etiam hoc enim Pelagiani audent dicere, hominem justum in hac vita nullum habere omnino peccatum, et in talibus hominibus esse jam praesenti tempore Ecclesiam non habentem maculam, aut rugam, aut aliquid ejusmodi , quae una et sola sponsa sit Christi: tanquam sponsa ejus non sit, quae per universam terram quod ab eo didicit, dicit, Dimitte nobis debita nostra. Sed attendite quomodo istos gloriosissimus Cyprianus interimat. Cum enim locum ipsum dominicae orationis exponeret, ait inter caetera: « Quam necessarie autem, quam providenter et salubriter
Abbreviated transcription (Latin):
in regno est beattudinem nisun ea scĩ tate quam
sumpsit in terra pers euerauerit us que infinem: Quar
tapetio est : panem nostrum cotidianum danobis
hodie : Ubibeatus cyprianus ostendit: Quomodo & hic
intellegatur perseuerantia postularis Ait quippe
inter cetera : hunc autempanem darinobis cotidie
postulamus: Nequi inxpõ sumus. & eucharistiam
aliquo grauiore delicto dum abstientes & non com¬
municantes acaelestipane prohibemur : axpĩ corpo¬
refaeparemur: haec uerba scĩ hominis dĩ perseueran¬
tium prorsus adõ sẽs indicat poscere: quando huc
intentione dicuntPanem nostrum cotiditinum
danobis hodie: Ne axpi corpore Cepdreinur:
Sed inea scĩtate permaneant: qua nullum quꝗide
sepdrari mereantur crimen ad mittanti Quinto ora¬
tionis loco dicimus: O qͥmitte nobis debita nostra :
sicut & nos dimittimusedebitoribus nostris: In qua

Expanded text:
in regno est, beatitudinem, nisi in ea sanctitate quam in regno est, beatitudinem, nisi in ea sanctitate quam sumpsit in terra, perseveraverit usque in finem. CAPUT IV. 7. Quarta petitio est, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Ubi beatus Cyprianus ostendit quomodo et hic intelligatur perseverantia postulari. Ait quippe inter caetera: « Hunc autem panem dari nobis quotidie postulamus, ne qui in Christo sumus, et Eucharistiam aliquo graviore delicto, dum abstenti et non communicantes a coelesti pane prohibemur, a Christi corpore separemur. » Haec verba sancti hominis Dei, perseverantiam prorsus a Domino sanctos indicant poscere, quando hac intentione dicunt, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie; ne a Christi corpore separentur, sed in ea sanctitate permaneant, qua nullum quo inde separari mereantur, crimen admittant. CAPUT V. 8. Quinto orationis loco dicimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. In qua
Abbreviated transcription (Latin):
scã orat ecclesia: uerum nunc non de initio fidei
dequo in superiore libro multa iam non diximus
seldallu quae habenda est usq infinem perseueran¬
tiuadis putamuse quam petunt utiq: etium sc̃ĩ qui
faciunt uo luntatem diadicentes in oratione: fiat
uoluntas tua: Cum enimiam factasit in eis
quur ut fiat adbuc petunt: nisi ut perseuerent
in eo quod esse ceperuntͦ Quam uis hic dicipossit
angelum : uel in fideles fidelem : acper hoc id scõs
poscere. ut sit quod nondum .ẽ: non ut perseu eret
quod est : Quanta libetenim homines scĩ tate prae¬
sicut in caelo. in eis uoluntas dĩ : quod siit a est in ea
quidem parte qua obtamus ut homines ex infide¬
libus fiant fideles: nonperseueranti sed initium
uidetur optare : Inea uero qua obtat ut homines
in facienda uoluntate dĩ ae quentor angelis di
Cumorant scĩ ꝓerseuerantia de monstrantur orare.
Qnm̃ nemo peruenit adillam summam. quae

Expanded text:
sancta orat Ecclesia. Verum nunc non de initio fidei, sancta orat Ecclesia. Verum nunc non de initio fidei, de quo in superiore libro multa jam diximus; sed de illa quae habenda est usque in finem perseverantia disputamus, quam petunt utique etiam sancti qui faciunt voluntatem Dei, dicentes in Oratione, Fiat voluntas tua. Cum enim jam facta sit in eis, cur ut fiat adhuc petunt, nisi ut perseverent in eo quod esse coeperunt? Quamvis hic dici possitangelum, vel infidelis fidelem: ac per hoc id sanctos poscere, ut sit quod nondum est, non ut perseveret quod est. Quantalibet enim homines sanctitate praesicut in coelo in eis fit voluntas Dei. Quod si ita est, in ea quidem parte qua optamus ut homines ex infidelibus fiant fideles, non perseverantia, sed initium videtur optari: in ea vero qua optamus ut homines in facienda voluntate Dei aequentur Angelis Dei, cum hoc orant sancti, perseverantiam demonstrantur orare; quoniam nemo pervenit ad illam summam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
quod esse uenturum non dubitamus omnibus scisa
Ergo & hic quilam scĩ sunt quidorant. nisi ut in ea
uerent us que i finem: certunt᷑ es se uenturum: Ter¬
Quod pleris que intellegunt. sicut scĩ angeli &
nos faciamus uoluntatemtuam : Vult autemille
doctormar tyr: caelum & terram intellegi spm̃
& carnem : hoc nos orare ut uo luntatem dĩ reutraq
concordante faciamus: Vidit in his uerbis & alte¬
rum sensum sanissime fidei congruentem: De
quo lam supra locutisumus: ut scilic& pro infide¬
libus qui sunt adhucter raterrenum tantum
hominem primanatiuitate portantes orare intell¬
gantur fideles quia cuelesti homine induti. non in¬
merito cueli nomine nuncupantur : Ubi cui denter
ostendia et in itium fidei esse donum diquando
non tantum profidelibus ut augeatur in cis uel per¬
seueret fides : Uerum etium proinfidelibus ut hã¬
bere incipicnt eam quam poenitus non habeant
& contra quam corda in super inimica gestabant :

Expanded text:
quod esse venturum non dubitamus omnibus sanctis? quod esse venturum non dubitamus omnibus sanctis? Ergo et hic, qui jam sancti sunt, quid orant, nisi ut in ea verant usque in finem, certum est esse venturum. quod plerique intelligunt, Sicut sancti Angeli , et nos faciamus voluntatem tuam. Vult autem ille doctor et martyr, coelum et terram intelligi spiritum et carnem, et hoc nos orare, ut voluntatem Dei re utraque concordante faciamus. Vidit in his verbis et alterum sensum sanissimae fidei congruentem, de quo jam supra locuti sumus: ut scilicet pro infidelibus qui sunt adhuc terra, terrenum tantum hominem prima nativitate portantes, orare intelligantur fideles, qui coelesti homine induti, non immerito coeli nomine nuncupantur. Ubi evidenter ostendit, et initium fidei esse donum Dei, quando non tantum pro fidelibus ut augeatur in eis vel perseveret fides, verum etiam pro infidelibus ut habere incipiant eam quam penitus non habebant, et contra quam corda insuper inimica gestabant,
Abbreviated transcription (Latin):
tibuspostulamus : ut scĩ ficatio & uiuificatio quae
dĩ gratia sumitur. ipsius protectione seruetur:
Inscĩ ficationeigitur per seuerantiam: hoc ẽ ut
in scĩ ficatione perseueremus nos abeo petere
Istedoctor intellegit : cum scĩ ficati dicimus scĩ¬
ficetur nomentuum : Quid est enim aliud petere
quod ac cepimus: Nisi ut id quo que nobis praestet᷑
ne habere desinamus: Sicut ergo sc̃s cum dm̃ ro¬
gat ut sc̃s sit :Idutiq rogat ut scs eẽ permanoat
Ita utique & castus. cum rogat ut castus sit
Continens ut continens sit. Iustus ut iustus. Pius
ut pius : Et cetera quaȩ contra pelagianos dona
dĩ esse defendimus : hoc sine dubio petunt. ut in eis
per seuerent bonisque se acccpisse nouerunt : quod
si: accipiunt: profecto & ipsamperseue rantiam mur¬
num didonum qua caetera donacius conseruan¬
tur . accipiunt : Quid cumdicimus. Adueniatregnũ
tuum num aliud pofcimus nisi ut ueniat & nobis

Expanded text:
tibus postulamus, ut sanctificatio et vivificatio quae tibus postulamus, ut sanctificatio et vivificatio quae de Dei gratia sumitur, ipsius protectione servetur. In sanctificatione igitur perseverantiam, hoc est, ut in sanctificatione perseveremus, nos ab eo petere iste doctor intelligit, cum sanctificati dicimus, Sanctificetur nomen tuum. Quid est enim aliud petere quod accepimus, nisi ut id quoque nobis praestetur, ne habere desinamus? Sicut ergo sanctus, cum Deum rogat ut sanctus sit, id utique rogat ut sanctus esse permaneat: ita utique et castus, cum rogat ut castus sit; continens, ut continens sit; justus, ut justus; pius, ut pius; et caetera, quae contra Pelagianos dona Dei esse defendimus: hoc sine dubio petunt, ut in eis perseverent bonis, quae se accepisse noverunt. Quod si accipiunt, profecto et ipsam perseverantiam magnum Dei donum, quo caetera dona ejus conservantur, accipiunt. 5. Quid? cum dicimus, Veniat regnum tuum; num aliud poscimus, nisi ut veniat et nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
culo dampnationis obstrictum: nisi reatus qui
generatione contrahitur. regeneratione solua¬
tur: Horum trium. hoc quod loco ultimo posuiso¬
lum non traxtatur insupra dicto gloriosi martr
tiae xp̃i. longerante reperiantur conuicti cẽ.
quam nati In hĩs ergo męritis scõrum. quae
nullanisi dõ dona sunt : Niam perse uerantia
donum dĩ eẽ sic lo quitur: Dicimus in quidisq̃¬
ficetur nomen tuum: Num quid optemus dõ ut scĩ¬
ficetur orationibus nostris: sed quod petamus
abeo ut nomen eius scĩ ficetur innobis: Cere¬
sumus iin eo quode ẽcoe epimus. per seueremus:
censnos perseue rantiam petere adnõ. quodnul¬
lomodo recteacuȩ raciter faceret. nisi eiusdo¬
num & hoc &t: haec inquid scĩ ficatio ut inno¬
bis permaneat Oramus & quia dñs & iudex noster
sanato a se & uiuificato comminatur non delir¬
quere ne quidei deterius fiat:hanc continuis
orationibus praecem facimus: hoc diebus. ac noc¬

Expanded text:
culo damnationis obstrictum, nisi reatus, qui culo damnationis obstrictum, nisi reatus, qui generatione contrahitur, regeneratione solvatur. Horum trium hoc, quod loco ultimo posui, solum non tractatur in supradicto gloriosi martyrtiae Christi, longe ante reperiantur convicti esse quam nati. In his ergo meritis sanctorum, quae nulla nisi Dei dona sunt, etiam perseverantiam donum Dei esse sic loquitur. Dicimus, inquit, Sanctificetur nomen tuum: non quod optemus Deo, ut sanctificetur orationibus na Domino ut nomen eius sanctificetur in nobis. cetesumus in eo quod esse coepimus perseueremus. cens nos perseverantiam petere a Domino; quod nullo modo recte ac veraciter faceret, nisi ejus donum et hoc esset: Haec, inquit, sanctificatio ut in nobis permaneat oramus: et quia Dominus et judex noster sanato a se et vivificato comminatur non delinquere, ne quid ei deterius fiat : hanc continuis orationibus precem facimus, hoc diebus et noc
Abbreviated transcription (Latin):
tionibus refellendus: sedscõrum orationibus
honerandus ẽ : Anuero quif quam eorum .ẽ. qui
non sibi poscat ado ut perse ueret in eo  cum ip¬
sa oratioquae dominicanencupatur. Quicȩ ã
dnsdo cuit. unde oratur ascis. nihil pene aliud
quam perseuerantiam posci intelligature le¬
gitealiquanto intentius eius ex positionem in
beati erpriani martyris libro: quem de huc re
condidit: cuius ẽ. titulus: de dominica oratione:
Et uidete: ante quõd annos contraea quae
futura erant pelagianorum uenena. qua lesit
antidotum prae paratum : Namtria suntut scitis.
quue maxime aduersus eds catholi ca defendit
ecclesia : Quorum ẽ unum gratiam non secunđ
merita nostra dari. qnm̃ di dona sunt. & dĩgratie
conferuntur quam merita uniuersa iustorũ: ⁊¬
Alterum ẽ in quanta cum que iustitia sine qua¬
libus cum que peccatis. In hoc corrup tibili cor¬
pore neminem uiuere : tertium ẽ. ob noxium
nasci hominem pec cato primi hominis. & uin¬

Expanded text:
tionibus refellendus, sed sanctorum orationibus tionibus refellendus, sed sanctorum orationibus onerandus est. An vero quisquam eorum est, qui non sibi poscat a Deo ut perseveret in eo; cum ipsa oratione quae Dominica nuncupatur, quia eam Dominus docuit, quando oratur a sanctis, nihil pene aliud quam perseverantia posci intelligatur? 4. Legite aliquanto intentius ejus expositionem in beati Cypriani martyris libro, quem de hac re condidit, cujus est titulus, De Dominica Oratione: et videte ante quot annos, contra ea quae futura erant Pelagianorum venena, quale sit antidotum praeparatum. Nam tria sunt, ut scitis, quae maxime adversus eos catholica defendit Ecclesia: quorum est unum, gratiam Dei non secundum merita nostra dari; quoniam Dei dona sunt, et Dei gratia conferuntur etiam merita universa justorum: alterum est, in quantacumque justitia, sine qualibuscumque peccatis in hoc corruptibili corpore neminem vivere: tertium est, obnoxium nasci hominem peccato primi hominis, et vin
Abbreviated transcription (Latin):
uta me non recedant: Quod quidest aliud quu
talis actantus erittimor meus quem dabo incor
eorum : ut mihi perseue ranter adhere ant: Cur
autem perseue rantia ista poscitur adõ. sinonda¬
tur ado  An &ista ifrisoria petitio est : Cumidab
eo petitur. quod scitur non ipsum dare. sed ipso
Non dunte esse in hominis potesta te Sieut iħriso¬
ria ẽ qiam illa accio granarum: Si ex hoc gratiue
aguntur dõ quod non donauitipsenec fecitꝰ Sed
quod dixihoc & hic dico : Uolite errare inquid
a postolus :  Ds non ihridetur : O homo non uer¬
borum tuorum tantum uerum &iam cogita¬
tionum testis est ds̃ isi aliquid atanto di uite ue¬
raciteracfide liter poscis: ab illaa quo poscis.
acciper&Cre de quod pos cis: Nolieum labus
honorare: & super eum corde te extollere:
Credensate ipso tibi esseͬ quod ab illo tefingis
orare : An abillo perse uerantia ista fortenon
poscitur: Iam boc qui dicit non meis dis puta¬

Expanded text:
ut a me non recedant . Quod quid est aliud, quam, ut a me non recedant . Quod quid est aliud, quam, Talis ac tantus erit timor meus, quem dabo in cor eorum, ut mihi perseveranter adhaereant? 3. Cur autem perseverantia ista poscitur a Deo, si non datur a Deo? An et ista irrisoria petitio est, cum id ab eo petitur quod scitur non ipsum dare, sed ipso non dante esse in hominis potestate; sicut irrisoria est etiam illa actio gratiarum, si ex hoc gratiae aguntur Deo, quod non donavit ipse, nec fecit? Sed quod ibi dixi , hoc et hic dico. Nolite errare, inquit Apostolus; Deus non irridetur . O homo, non verborum tuorum tantum, verum etiam cogitationum testis est Deus: si aliquid a tanto divite veraciter ac fideliter poscis; ab illo, a quo poscis, te accipere crede quod poscis. Noli eum labiis honorare, et super eum corde te extollere, credens a te ipso tibi esse, quod ab illo te fingis orare. An ab illo perseverantia ista forte non poscitur? Jam hoc qui dicit, non meis disputa
Abbreviated transcription (Latin):
hoc esse do nonstrans: melius ẽ in quit benefaci¬
entes siuelit uoluntas dĩ patiqͥuam malefacientes:
Cum dicit siuelit uoluntas di: Ostendit hoc diuinitts
donari nec omnibus scĩs : ut proxpo patiuntur: Neq
enim quos non uult uoluntas dĩ peruenire ad
experientium gloriamq passionis: non peruemi¬
unt ad regnum dĩ siperseuerauerint in xp̃o usq
infinem: Sed quis dicat. istis non don arihune per¬
seuerantiam. qui ȩgritudine corporis uł quocumq
casu moriuntur inxp̃o cum longe difficilior donetur
illis a quibus suscipitur ipsa pro xp̃o: Multo quip¬
pe difficilius perseueratur: ubi hoc agit qui per¬
sequitur ne perseuer& ur : Et propter ea usque
ad mortem sustin& ut ꝑ seuer&ur: illam pro inde
difficilius perseuerantiam: i stam facilius. ẽ
habere : Sed cuinihil difficile est Facile est
utraque donare: huncenim promisit ds̃
Dicens: Timorem meum dabo incor eorum:

Expanded text:
hoc esse demonstrans: Melius est, inquit, bene facihoc esse demonstrans: Melius est, inquit, bene facientes, si velit voluntas Dei, pati, quam male facientes . Cum dicit, si velit voluntas Dei: ostendit hoc divinitus donari, nec omnibus sanctis, ut pro Christo patiantur. Neque enim quos non vult voluntas Dei pervenire ad experientiam gloriamque passionis, non perveniunt ad regnum Dei, si perseveraverint in Christo usque in finem. Sed quis dicat, istis non donari hanc perseverantiam, qui aegritudine corporis vel quocumque casu moriuntur in Christo; cum longe difficilior donetur illis, a quibus suscipitur et mors ipsa pro Christo? Multo quippe difficilius perseveratur, ubi hoc agit qui persequitur ne perseveretur, et propterea usque ad mortem sustinetur ut perseveretur. Illam proinde difficilius perseverantiam, istam facilius est habere: sed cui nihil difficile est, facile est utramque donare. Hanc enim promisit Deus, dicens: Timorem meum dabo in cor eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
retur fideliter uixit . quamimultorum annorũ ux̃
si exiguum temporis antemortem a fidei sta
huec perseuerantia dequa dictum ẽ quiperseue¬
rauerit us que infinem hic saluus erit. donum
sit dĩ : quod sinonsit. quoniã uerum est quo d apos¬
tolus ait. uobis donatumẽ proxp̃o. nonsolum ut
credatis eum. uerum etium ut patu mini proeo.
horum quippe unum pertinet ad in itium. alte¬
rum adfinem : Vtrum queta men ẽ dĩ donum.
qui autrumq dictum est donatum: Sicut & su¬
peruis iam diximus: quodenimẽ initium uerius
quam pati proxpõ : Sed quod adpertinet utcredu¬
tur in xp̃m : Qualis cum que inuentaẽ contradicto.
ut donum dĩ Noninitium sed augmentum fidei dice¬
retur : Cui opinionidon ante dnõ. satis superque res¬
pondimus: Quid autem dicipotestcur pers euerantia
us que infinem nondonetur inxpo. cui donatur pati
proxpõ: aut ut expessuis eloquare Cui donatur
mori proxpo: Nam & petrus apostolus donum dĩ

Expanded text:
retur fideliter vixit, quam multorum annorum, si exiguum temporis ante mortem a fidei stabhaec perseverantia, de qua dictum est, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit , donum sit Dei. Quod si non sit, quomodo verum est quod Apostolus ait, Vobis donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo ? Horum quippe unum pertinet ad initium, alterum ad finem: utrumque tamen est Dei donum, quia utrumque dictum est esse donatum, sicut et superius jam diximus. Quod enim est initium verius quam pati pro Christo? Sed quod ad id pertinet ut credatur in Christum, qualiscumque inventa est contradictio, ut donum Dei non initium, sed augmentum fidei diceretur: cui opinioni donante Domino satis superque respondimus. Quid autem dici potest, cur perseverantia usque in finem non donetur in Christo, cui donatur pati pro Christo, aut, ut expressius eloquar, cui donatur mori pro Christo? Nam et Petrus apostolus donum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
dimus : Deinde non nulla eorũ quae aduersus eos
descripturis proferrisolent adistam quaestionem non ꝑtinere
Inqua quacricur possit neaninon possit homo esse sine peccato:
lta commemorat : Nam nullus inquit mundus ẽ a sorde & non
e homo qui non pecc& et non ẽ iustus in terra et non .õ. qui faciat
bonum & coetera hissimilia inquitãdnon esse non ad ñ posse
proficiunt : huius modienim exemplis ostenditur. quades homi¬
nes quidam tempore aliquo fuerint : Non qđ aliud eẽ non po¬
tuerint : Vnde &iureinueniuntur eẽ culpabiles : namsi idcir¬
cotales fuerunt quia aliud eẽ non potuerunt : culpa carent :
uidete quid dixerit : Ego aut̃ dico paruulumnatum in loco abi
einom potuit xp̃ĩbaptis mũ subuenire morte praeuentum. Idcir¬
cotalẽ fuisse ld ẽ sine lauacro regenerationis exisse : quia esse

Expanded text:
dimus. deinde nonnulla eorum, quae aduersus eos dimus. deinde nonnulla eorum, quae aduersus eos de scripturis proferri solent, ad istam quaestionem non pertinere, in qua quaeritur, possitne an non possit homo esse sine peccato, ita commemorat: nam \'nullus\', inquit, \'mundus est a sorde\' et \'non est homo qui non peccet, et: non est iustus in terra, et: non est qui I a ci at b onu m, et cetera his similia, inquit, ad non esse, non ad non posse proficiunt. huiusmodi enim exemplis ostenditur. quales homines quidam tempore aliquo fuerint, non quod aliud esse non potuerint; unde et iure inueniuntur esse culpabiles. nam si idcirco tales fuerunt, quia aliud esse non potuerunt, culpa carent. Videte quid dixerit. ego autem dico paruulum natum in eo loco, ubi ei non potuit per Christi baptismum subueniri, morte praeuentum idcirco talem fuisse, id est sine lauacro regenerationis exisse, quia esse
Abbreviated transcription (Latin):
sic : quia enim dñs latarum suscitauit sine dubio potuit : Quia
uero uidam non suscitaui num quid dicendum ẽ non potuit:
potui tergo sed noluit: Namsi uoluis secieadem &iam hocpo
testate feciss& qui aet filius quosuult uiuificat: Sed bac dis¬
tinctione uera at que manifesta. quotendat. et quid efficere
conetur: aduertite : Nos inquit desola possibilitate tractamis :
Dequanisi quid certum constiterit trans gredi ad aliud gra¬
uissimũ eẽ atq extra ordinem ducimus: hoc uersat multis
modis & sermone diuturno : Nequis cum aliud quam de
non peccandi possibilitate . quuerere existimet : Vnde int̃
multa quib: idagit : etiam hoc dicit: Idẽ iterũ rep&o: ego
dico posse eẽ hominẽ sine peccato : Tuquid dicis.: Non posse
esse hominẽ sine peccato : Neque ego dico inquit. hominẽ
esse sine peccato : neque tudicis non eẽ hominẽ sine pec¬
cato : deposse & non posse: non de eẽ et non eẽ conten¬

Expanded text:
sit. quia enim Dominus Lazarum suscitauit, sine dubio potuit; quia. sit. quia enim Dominus Lazarum suscitauit, sine dubio potuit; quia. uero Iudam non suscitauit; numquid dicendum est: non potuit? potuit ergo; sed noluit; nam si uoluisset, etiam hoc eadem potestate fecisset, quia et Filius, quos uult uiuificat. sed hac distinctione uera atque manifesta quo tendat et quid efficere conetur, aduertite. nos, inquit, de sola . possibilitate tractamus; de qua nisi quid certum constiterit, transgredi ad aliud grauissimum esse atque extra ordinem dicimus. hoc uersat multis modis et sermone diuturno, ne quis eum aliud quam de non peccandi possibilitate quaerere existimet. unde inter multa, quibus id agit, etiam hoc dicit: idem iterum repeto: ego dico posse esse hominem sine peccato. tu quid dicis? non posse esse hominem sine peccato? neque ego dico, inquit, hominem esse sine peccato neque tu dicis non esse hominem sine peccato: de posse et non posse, non de esse et non esse conten
Abbreviated transcription (Latin):
ingenia non duersum sed indirectũ currere nolumus facere exis¬
timemur in iuriam : Quanto igitur ⁊elo accensus ẽ librihuius quẽ
misistis conditor aduersus eos qui peccatis suis patrocinium denatu¬
rae humanȩ infirmitate ꝑquirunt : Tanto et multo ardentio¬
re telo oport& accendi. neeuacuetur crux xp̃i : Euacuatur
autemsi aliquomodo praeter illiussa cramentum adiustitiã
uitamqi aeternam ꝑuenire possedicamur. quod in libro isco a¬
gitur Nolo dicere absciente neillum qui eum scripsit nexpĩanũ
quidem habendum iudicem sed qđ magiscredo a nesciente magnis
sane uiribus sedeas sancisuolo honquales fren&ici habere consu¬
qr unt : namprius distinguit aliud eẽ quaerere anpossit aliquid
esse qđ ad solam possibilitatẽ pertinet : aliudutrum nesit: hanc
distinctionẽ ueram esso nemo ambigit : Consequens enim ẽ. ut
qđ ẽ eẽ potuerit Non ẽ ct̃ consequens ut qđ cẽ iꝰpo testiȩtiã

Expanded text:
ingenia non in peruersum, sed in directum currere uolumus, facere exisingenia non in peruersum, sed in directum currere uolumus, facere existimemur iniuriam. Quanto igitur zelo accensus est libri huius, quem misistis, conditor aduersus eos qui peccatis suis patrocinium de naturae humanae infimitate perquirunt, tanto et multo ardentiore zelo nos oportet accendi, ne enacuetur crux Christi. euacuatur autem, si aliquuitamque aeternam perueniri posse dicatur: quod in libro isto agitur, nolo dicere ab sciente, ne illum, qui eum scripsit, ne Christianum quidem habendum iudicem, sed, quod magis credo, a nesciente, magnis sane. uiribus, sed eas sanas uolo, non quales phrenetici habere consuerunt. Nam prius distinguit, aliud esse quaerere, an possit aliquid esse, quod ad solam possibilitatem pertinet, aliud, utrumne sit. hanc distinctionem ueram esse nemo ambigit: consequens enim est, ut, quod est, esse potuerit, non est autem consequens, ut, quod esse potest, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ua sa meritorũ suorum sed uasci miseri cordiae nominant : cuius mi¬
seri cordia nisi illius quixpm ihm̃ misitin hunc mundũ peccatores
saluosfacere quos p̃sciuit praedestinauit. & uocauit et iustificauit
et glorificauit: Qui sigitur usq adeo dementissime in sciniat.
rut non agat ineffabiles gratias miseri cordiue quo suoluit libe¬
rantis . qui rectae nullo modo posset culpare iustitiam uni uersos
omnino dũnanti E Hoc sisecundum scripturas sapiamus : Non co¬
gimur contraxp̃i ancm gratiam disputare. & ea dicere quib: de¬
monstitre conemur Naturamhumanã neq in paruulis medico
indigere quia saina ẽ &inmaiorib: sibi ipsamiustitiam siuelit
possesufficere : Acute quippe uident᷑ haec dici : sed in sapientia uer¬
bi quae uacuat᷑ crux xp̃i : Non ẽ ipsa sapientia desursum descendens
Nolo quod sequit᷑ dicere : n ea micis nris quorũ fortissima et celerrima

Expanded text:
uasa moritorum suorum, sed uasa misericordiae nominantur. cuius miuasa moritorum suorum, sed uasa misericordiae nominantur. cuius misericordiae nisi illius, qui Christum Iesum misit in hunc mundum peccatores saluos facere, quos praesciuit et praedestinauit et uocauit et iustificauit et glorificauit? quis igitur usque adeo dementissime insaniat, ut non agat ineffabiles gratias misericordiae quos uoluit liberantis, qui recte nullo modo posset culpare iustitiam uniuersos omnino damnantis? Hoc si secundum scripturas sapiamus, non cogimur contra christianam gratiam disputare et ea dicere, quibus demonstrare conemur naturam humanam neque in paruulis medico indigere, quia sana est, et in maioribus sibi ipsam ad iustitiam, si uelit, posse sufficere. acute quippe uidentur haec dici, sed in sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi, non est ista sapientia desursum descendens. nolo quod sequitur dicere, ne amicis nostris, quorum fortissima et celerrima
Abbreviated transcription (Latin):
eramus natura filii irae sicut & c&eri : Dsautem quidiues ẽ. in mi¬
sericordia. proptermultam dilectionẽ quadilexit nos et cum
essemus mortui delictis conuiuificauit nos xpo : c̃uius gratia sumꝰ
salui facti:haecigitur xp̃igratia sinequa nec infantes nec aeta¬
te grandes saluifieri possunt : Non meritis redditur sed gratis
datur: propter qdđ gratia nominatur. iustificati in quit gratis
possent. lauacrum regenerationis quod accipere possent ꝑ
quod salui fierint non acceperunt iustae utiq damnantur:
quia sinepeccato non sunt uel quodoriginalit̃ traxerunt᷑ uel qđ ma¬
lis moribus ad diderunt : Omnes enimpeccauer̃ si ne in adam siue
in ipsis. et egent gloria di: Vniuersaigitur massa poenas deb&: & siom¬
nibus debitum damnationis supplicium redderetur : N ron inius tae
ꝓcul dubio redderetur : Quiergo indepergratiam liberantur non

Expanded text:
eramus natura filii irae sicut e t ceteri; deus autem, qui diues est in mieramus natura filii irae sicut e t ceteri; deus autem, qui diues est in misericordia, propter multam dilectionem, qua dilexit nos, et cum essemus mortui delictis. conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus saIuifacti. Haec igitur Christi gratia, sine qua nee infantes nec aetate grandes salui fieri possunt, non meritis redditur, sed gratis datur. propter quod gratia nominatur. iustificati, inquit, gratis possent, lauacrum regenerationis quod accipere possent. per quod salui fierent, non acceperunt, iuste utique damnantur, quia sinepeceato non sunt, uel quod originaliter traxerunt uel quod malis moribus addiderunt: omnes e n im peccauerunt-siue in Adam siue in se ipsis — et egent gloria dei. Vniuersa igitur massa poenas debet et, si omnibus debitum damnationis supplicium redderetur, non iniuste procul dubio redderetur. qui ergo inde per gratiam liberantur, non
Abbreviated transcription (Latin):
accepit gensuna iudueorũ : quanto iustius dicitur delegenatura e
quamaccepit uniuersum genus humanũ sipernaturam iuistps̃ er
omnis humana niatura iustificari et redimi abira dĩ iustissima hoc
ẽ auindicta Nullo modo potest. nisi perfidem & sacramentũ sangui¬
nis xp̃i : natura quippe hominis primitus inculpataret sine ullo uitio
creata ẽ : natura uero ista hominis qua unusquisq ex adam nascit ᷑
iammedico indig& quia sana non ẽ : Omnia quidem bona quȩ ha¬
b& informatione uita sensib: mente. a sum modõ habet creatore
et artifice suo : uitio uero qđ ista naturalia bona contenebrat & in¬
firmat: ut ihluminatione & curatione opus habeat: Non ab incul¬
pabili artifice contractum ẽ. sed ex originali peccato. qđ commis¬
sum ẽ libero arbitrio  Ac ꝑ hocnatura poenalis aduindictam ius¬
tissimam pertinet : Sienim iamsumus in xp̃o noua creatura : tam̃

Expanded text:
accepit gens una ludaeorum, quanto iustius dicitur de lege naturae. accepit gens una ludaeorum, quanto iustius dicitur de lege naturae. quam accepit uniuersum genus humanum: \'si per naturam iustitia, eomnis humana natura iustificari et redimi ab ira dei iustissima, hoc est a uindicta, nullo modo potest nisi per fidem ut sacramentum sanguinis Christi. Xatura quippe hominis primitus inculpata et sine ullo uitio creata est; natura uero ista hominis, qua unusquisque que ex Adam nascitur, iam medico indiget, quia sana non est. omnia quidem bona. quae habet in formatione,, uita. sensibus, menti, a summo deo habet creatore et artifice suo. uitium uero, quod ista naturalia bona contenebrat et infirmat, ut inluminatione et curatione opus habeat, non ab inculpabili artifice contractum est, sed ex originali peccato, quod commissum est libero arbitrio. ac per hoc natura poenalis ad uindictam iustissimam pertinet. si enim iam sumus in Christo noua creatura, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
cram̃tũ diuinitatis & humanitatis xp̃i. qđ manifes tu ncarne :¬
Quomodo enĩ credent qđ non audier̃ : Aut quomodo audirent si ne
p̃dicante fidesenim ex auditu. sicut scriptũ ẽ Auditus autem
ꝑ uerbũ xp̃i : sed dico inquid÷ nũquid ñ cuidierꝰ  nomnẽ terrã
exiit sonuseorũ : et infines orbis t̃rae uerba eorũ : Sed ante quã
hoc inciperet fieri: ante quã deniq usq ad fines totius orbis t̃rae
ut ꝑhibetur paucissimȩ quib: hoc nondũ fuerit praedica tum¬
Quid faciat humainatura. uel quid fecit quace uel ante non
audierat hocfuturum uel ad huc non cõperit factum nisi cre¬
dendo indm̃ qui fecit cuelũ et terram. a quo et sefletam natu¬
ralit̃ sentit Fec tȩ uiuendo eiꝰ impleat uolũ tatem Nulla
fide passionis xp̃i. et resurrectionis inbuta : quodsi fieri potu¬
it cuit potest hoc & ego dico qđ delege dixit a postolus Ergo

Expanded text:
cramentum diuinitatis et humanitatis Christi, quod manifestcramentum diuinitatis et humanitatis Christi, quod manifestQuomodo enim crederent quod non audierunt? aut quomodo audirent sine praedicante? Fides enim ex auditu, sicut scriptum est; auditus autem per verbum Christi . Sed dico, inquit, Numquid non audierunt? In omnem terram exiit sonus eorujn et in fines orbis terrae uerba eorum. sed antequam hoc inciperet fieri, antequam denique usque ad fines totius orbis terrae ut perhibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatumquid faciat humana natura uel quid fecit, quae uel ante non audierat hoc futurum uel adhuc non comperit factum nisi credendo in deum, qui fecit caelum et terram, a quo et se factam naturaliter sentit et recte uiuendo eius inpleat uoluntatcm nulla fide passionis Christi et resurrectionis imbuta? quod si fieri potuit aut potest, hoc et ego dico, quod de lege dixit apostolus: ergo
Abbreviated transcription (Latin):
legem iustitia ergo xp̃s gratis mortuus ẽ : Siaut̃ non gratis
mortuus ẽ in illo solo uiscificat᷑ impius : Cui credenti in eũ qui
iustificat impiũ deputat᷑ fides adiustitiam : Om̃s enĩ peccauer̃.
& aegent gloria dĩ iustificatigratis ꝑsanȩ uinẽ ipsius : Qui¬
cumq autẽ non putantur pertinere adhosom̃s qui peccauer et egent
gloriadi profecto nullamnecessitatẽ habent ut xp̃i anifiant : qui¬
a non ẽ opus sanis medicus sed ae grotantibus inde nonuenit ille
uocare iustossed peccatores : Acperhocnatura humani generis ex
illius unius praeuaricationis carnȩ ꝓcreata si potest sibi sufficere
adimplendam legem ꝑficiendamq iustitiã dep̃mio debet eẽ
secura hoc ẽ deuita cieterna : & iamsi in aliqua gente. cuit aliquo
superiore tempr̃ fides eam latuit sanguinis xp̃i : Nonenĩ iustus
ds̃ quiius tos fraudet merceda e iustitiac sieis ñ ẽ annuntiatũ sa¬

Expanded text:
legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est. si autem non gratis legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est. si autem non gratis mortuus est, in illo solo iustificatur impius, putatur fides ad iustiam.omnes enim peccauerunt et egent gloria dei iustificati gratis per sanguinem ipsius. quicumque aut, m non putantur pertinere ad hos omnes, qui peccauerunt et egent gloria dei, profecto nullam necessitatem habent ut Christiani fiant, quia non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus; unde non uenit ille uocare iustos, sed peccatores. Ac per hoc natura humani generis ex illius unius praeuaricatoris carne procreata, si potest sibi sufficere ad inplendam legem perficiendamque iustitiam, de praemio debet esse secura, hoc est de uita aeterna, etiamsi in aliqua gente aut aliquo superiore tempore fides eam latuit sanguinis Christi. non enim iniustus deus. qui iustos fraudet mercede iustitiae, si eis non est annuntiatum sa
Abbreviated transcription (Latin):
cũ in suis peccatis humanam uoluntatẽ debeant accuscire. Naturampo¬
tius accus antes. hominẽ ꝑ illamse excusare comantꝰ Nimis ex arsit ad¬
uersus hanc pestilentiam quametiam litterarũ seculariũ auccores :¬
gratuit̃ arguere exclamantes. falso quaerit᷑ denatura sua genus hu¬
manum : Hanc prorsus etiamistesententiam quantis potuit in genii
uirib: Eggerauit : Verum tam̃ timeo neillis potius suffragetur. qui te¬
lum dĩ habent sed non secundũ scientiã Ignorantes enĩ diiuscitiam et
suamuolentes constituere iustitiae di non sunt subiectiĩ Qucce sit aut̃
iustitia dĩ dequa hicloquitur : consequent̃ aperit adiungens: finis
enim legis xp̃s adiustitiam õmni credenti : Hancitaq iustitiã dinin
p̃cepto legis quotimor incutitur. sed in adiutorio gratiexpi ad
quam solam utiliter legis uelut pediegi timorducit constitutã
eẽ qui intellegit : ipse intellqͥgit quaresitxp̃ianus : Namsiper

Expanded text:
cum in suis peccatis humanam uoluntatem debcant accusare. naturam potius accusantes hominum per illam st excusare conantur. nimis exarsit aduersus hanc pestilentiam. quam etiam litterarum saccularium auctores grauiter arguerunt exclamantes: falso queritur de natura sua genus humanum. hanc prorsus etiam iste sententiam quantis potuit ingenii uiribus aggorauit. uerum tamen timeo nc illis potius suffragetur, qui zelum dei habent, sed non secundum scientiam; ignorantes enim dei iustitiae et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. quae sit autem iustitia dei de qua hic loquitur consequenter aperit adiungens: finis enim legis Christus ad iustitiae omni credenti. hanc itaque iustitiae dei non in praecepto legis, quo timor incutitur, sed in adiutorio gratiae \'Christi, ad quam solam utiliter legis uelut paedagogi timor ducit. constitutam esse qui intellegit, ipse intellegit quare sit Christianus. nam si per
Abbreviated transcription (Latin):
quaestionis obscuritas. moneo uos primũ ut dehis que in telligitis agatis
dõ gratias : quic quid ẽ. autẽ quoperuenire nondũ potesturãe mentis
intentio pacẽ interuos ec caritatẽ seruantes ad ño ut intolligatisorate :
et donec uos ipse perducat ad ea quae nondum intellrgitis : ibi ambulate
quo peruenire potuistis : Hocam monet a postolus paulus : quicum
dixis set nondum se eẽ perfectũ : paulo postait : Quoc quot ergo per¬
fecti hoc sapiamus idẽ it a nos ẽe perfectos ut nondũ ad ꝑsectionẽ
qua e nob sufficit uenerimus : Continu& quae subiunxit : et siquidali¬
ter sapitis : hoc quoq: uobis ds̃ reuelabit : Uerum tamen in quod per¬
uenimus in eo ambulemus : ambulando quippe in quod ꝑuenimus
ut quo nondũ peruenimus peruenire poterimus dõ nob reuelante
siquid alit̃ sapiamus : si ea quaeiã reuelauit non relinquamus: Re

Expanded text:
quaestionis obscuritas, moneo vos primum, ut de iis quae intelligitis, agatis quaestionis obscuritas, moneo vos primum, ut de iis quae intelligitis, agatis Deo gratias: quidquid est autem quo pervenire nondum potest vestrae mentis intentio, pacem inter vos et charitatem servantes, a Domino ut intelligatis orate; et donec vos ipse perducat ad ea quae nondum intelligitis, ibi ambulate quo pervenire potuistis. Hoc admonet apostolus Paulus, qui cum dixisset nondum se esse perfectum, paulo post ait, Quotquot ergo perfecti hoc sapiamus; id est, ita nos esse perfectos, ut nondum ad perfectionem quae nobis sufficit venerimus: continuoque subjunxit, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus. . Ambulando quippe in quod pervenimus, et quo nondum pervenimus pervenire poterimus, Deo nobis revelante si quid aliter sapimus, si ea quae jam revelavit non relinquamus. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
ropter eos qui hominis liberũ arbitriũ sic praedicant et defenduntidĩ gra¬
tiã quauo camur adeũ et a nr̃is malis meritis liberamur. et perquambona
merita conparamus Quibus aduitã perueniamus aeternam negare au¬
deant et conentur auferre. multa iamdeseruimus. litterifquae manda¬
uimus quantũ uobis dñs donare dignatus q̃ : Sed quosunt quid ã quisi cgra¬
tiamdi defendunt ut negent hominis liberum arbitrium autquando gra¬
tua defenditur. negari exisciment liberũ arburia  hinc aliquid seribere
aduram̃ caritat̃. ualentine frater etc eteriquisimul dõserultis compellente
mutua caritate curaui : Nunciatum ẽ enimmihi de uobis fratres. ab aliquib:
quiinurã congregatione sunt et ad nos inde uenerunt ꝑquos istam direximus :
quod dehac redis sentiones in uobis sint : Itaq: dilectis simineuos periuar bet huiꝰ

Expanded text:
ropter eos qui hominis liberum arbitrium sic praedicant et defendunt, ut Dei graropter eos qui hominis liberum arbitrium sic praedicant et defendunt, ut Dei gratiam qua vocamur ad eum et a nostris malis meritis liberamur, et per quam bona merita comparamus quibus ad vitam perveniamus aeternam, negare audeant et conentur auferre, multa jam disseruimus, litterisque mandavimus, quantum nobis Dominus donare dignatus est. Sed quoniam sunt quidam, qui sici defendunt, ut negent hominis liberum arbitrium; aut quando gratia defenditur, negari existiment liberum arbitrium; hinc aliquid scribere ad vestram Charitatem, Valentine frater, et caeteri qui simul Deo servitis, compellente mutua charitate curavi. Nuntiatum est enim mihi de vobis, fratres, ab aliquibus qui in vestra congregatione sunt, et ad nos inde venerunt, per quos et ista direximus, quod de hac re dissensiones in vobis sint. Itaque, dilectissimi, ne vos perturbet hujus
Abbreviated transcription (Latin):
tis liberum utqua si deilla securimala opera diligatis Quod ipsa gratia dĩ
auertata uobis : F aliũ quippe uerba sibi proponens a postolus ait : Quidergo
dicemus perma nebimus in peccato ut gratia abundet : atq: his uerbis hominũ
errantiũ et dĩgratiã non intellegentiũ Respondit ut debuitdicens ab sic:
Sienim mortui sumus pecato : quo modo uiuemus in eo : Nihildici potuit bro¬
uius et melius : Quidenim nobis gratiadĩ utilius confert in hoc p̃sentisciecu¬
lomaligno : nis ut moriamurpeccato : acper hoc ipsigratiae inuenietur
ingracus q̃ui propter illam uultuiuere in peccato per quam morimur pa¬
cato : Ds autẽ quidiues ẽ in miseri cordia det uobis et sanum sapere : etusq
infinem proficientes in bono proposito permanere : hoc ꝓuobis. hoc ꝓnobis
hoc ꝓomnibus quiuos diligunt et ꝓeis quiuos oderunt in stanter in pacefrater¬
na etuigilanter orate : dõuiuatis : siquid de uobis mereor ueniatadme frater

Expanded text:
tis gratiam, ut quasi de illa securi mala opera diligatis, quod ipsa gratia dei auertat a uobis. talium quippe uerba sibi proponens apostolus ait: Quid ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: Absit; si enim mortui sumus peccato, quo modo "uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato? ac per hoc ipsi gratiae i inuenietur ingratus, qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur peccato. deus autem, qui diues est in misericordia, det uobis et sanum sapere. et usque in finem proficienter in bono proposito permanere. hoc pro uobis hoc pro nobis hoc pro omnibus, qui uos diligunt, et pro eis, qui uos oderunt, instanter in pace fraterna et uigilanter orate. deo uiuatis. Si quid de uobis mereor, ueniat ad me frater
Abbreviated transcription (Latin):
tus : Ideo neces sccrium ẽ hominiũt graciadĩ Non solum ut uisti ficetur
impius ldẽ eximpiofiatiustus cum red duntur eibona ꝓmadis : sedetiã
cum fuerit iamiustificatus exfide ambulet cumillo gratia : et in cumbat
suꝑ ipsam necadat : Propter hoc scribtum ẽ in cantico canticorum de
ipsa ecclesia : Quaeẽ ista quae ascendit de albata in cumbens suꝑ fratru¬
elem suum : de albcita ẽ enim q̃uae ꝑseipsum alba eẽ nonposset : Et a quo
dealbata  Nisi ab illo quiꝑ prophetam dicit Si fuerint peccata ura
ut phoenicum si cut inniuem declbabo : Qucndo engo decilbata ẽ nihil
honi merebatur : Iamuero alba facta bene ambulat : Sed si supert
eum a quo de albata ẽ ꝑseueranter incumbat : propter qđ et ipseibs
suꝑ quem in cumbit de albata dixit discipulis suis : sine menihil potestis
facere : E goredeamus ad apłmpaulum q̃uem certeinuenimus sineullis

Expanded text:
tus . Ideo necessarium est homini, ut gratia Dei non solum justificetur tus . Ideo necessarium est homini, ut gratia Dei non solum justificetur impius, id est, ex impio fiat justus, cum redduntur ei bona pro malis; sed etiam cum fuerit jam justificatus ex fide, ambulet cum illo gratia, et incumbat super ipsam ne cadat. Propter hoc scriptum est in Cantico canticorum de ipsa Ecclesia: Quae est ista quae ascendit dealbata, incumbens super fratruelem suum ? Dealbata est enim quae per se ipsam alba esse non posset. Et a quo dealbata est, nisi ab illo, qui per prophetam dicit, Si fuerint peccata vestra ut phoenicium, sicut nivem dealbabo ? Quando ergo dealbata est, nihil boni merebatur: jam vero alba facta, bene ambulat; sed si super eum a quo dealbata est, perseveranter incumbat. Propter quod et ipse Jesus, super quem incumbit dealbata, dixit discipulis suis, Sine me nihil potestis facere . 14. Ergo redeamus ad apostolum Paulum, quem certe invenimus sine ullis