comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&e siluit omĩs t̃ra. gauisa exultauit.
Uar ista plangentis & miserantis est isrł.
quomodo dñs quondã uictorq t̾rarum
&e tributis cuncta depopulans contrit᷑
sit &e redactus innichili. Ille inquam
qui fuit baculus impior. qui sceptrum
&e uirga regalis om̃s furibunde ꝑcuti¬
ens. cuius plaga non poterat sustineri.
qui fugientes quoq crudelit᷑ ꝑseque¬
batur. quomodo conquieuit & humiliatꝰ
est &r adriunam eiꝰ omĩs t̾ra conqͥeuit¬
tis emittens. Abietes quoq Cȩtatȩ
sunt suꝑ te. &e cedri libani. Ex quo dormi¬
sti. non ascendit qui succidat nos. Per abi.¬
etes & cedros libani principes gentium
intellige. qui nabuchodonosor ꝑcutiente
succisi sunt: qui & ipsi in uocẽ leticiȩ erũ¬
pentes dicent. Ex quo ad inferna deductꝰ
es: nullus alius potuit inueniri. qui ma¬
gnos potentesq succideret. Infernus
subt̃ te conturbatus est. in occursũ ad.¬
uentus tui suscitauit tibi gigantes. Om̃s

Expanded text:
et siluit: omnis terra gavisa est et exsultavit. et siluit: omnis terra gavisa est et exsultavit. Vox ista plangentis et miserantis est Israelis, quomodo Dominus quondam victorque terrarum, et tributis cuncta depopulans, contritus sit et redactus in nihil. Ille, inquam, qui fuit baculus impiorum, qui sceptrum et virga regalis omnes furibunde percutiens, cujus plaga non poterat sustineri, qui fugientes quoque crudeliter persequebatur: quomodo conquievit et humiliatus est, et ad ruinam ejus omnis terra contis emittens? Abietes quoque laetatae sunt super te et cedri Libani: Ex quo dormisti, non ascendit qui succidat nos. Per abietes et cedros Libani principes gentium intellige, qui Nabuchodonosor percutiente succisi sunt, qui et ipsi in vocem laetitiae prorumpentes dicunt: Ex quo ad inferna deductus es, nullus alius potuit inveniri, qui magnos potentesque succideret. Infernus subter te conturbatus est, in occursum adventus tui suscitavit tibi gigantes: omnes
Abbreviated transcription (Latin):
postea felicitatis fuerint: ut de diuersis
quoq ꝑcircũitum gentib sibi seruoꝵ &
ancillarũ familias compararint. Potest
& assueri temporib intelligi. quando
occiso holoferne hostilis abisrahel est cȩsus
exercitus. Quod hȩreo litterȩ. & inmorẽ
serpentis terram comedo: tuȩ est uolun-¬
tatis qui historicam tantum interp̃ta¬
tionẽ audire uoliusti. Et erit. In die
Sermo dirigiturꝰ ad israhelẽ. qđ post quã
reuersus fuerit ierłm & ugum seruitu¬
tis eaxcusserit: recordetur potentiȩ qͦn¬
dam nabuchodonosor & culminis babi¬
lonii. miserabiliq eum uoce deploret.
qui ad tantam uenerit calamitatẽ: ut
hostib quoq suis dignus miseratione
uideatur. Quomodo cessauit ex.¬
actor. requieuit tributum: Contriuit
dñs baculum impioꝵ. uirgã dominan¬
tium. cȩdentẽ popłos in in dignatione
plaga insanabili. subicientẽ in furore
gentes. ꝑsequentẽ crudelit̃. Conqͥeuit

Expanded text:
postea felicitatis fuerint, ut de diversis postea felicitatis fuerint, ut de diversis quoque per circuitum gentibus sibi servorum et ancillarum familias compararint. Potest et in Assueri temporibus intelligi , quando occiso Holoferne hostilis ab Israel est caesus exercitus. Quod haereo litterae, et in more serpentis terram comedo, tuae est voluntatis, qui historicam tantum interpretationem audire voluisti. Et erit in die iSermo dirigitur ad Israelem, quod postquam reversus fuerit Jerusalem, et jugum servitutis excusserit, recordetur potentiae quondam Nabuchodonosor, et culminis Babylonii, miserabilique eum voce deploret: quia ad tantam venerit calamitatem, ut hostibus quoque suis dignus miseratione videatur. Quomodo cessavit exactor: requievit tributum? Contrivit Dominus baculum impiorum, virgam dominantium caedentem populos in indignationentem in furore gentes, persequentem crudeliter: conquievit
Abbreviated transcription (Latin):
tuii. auertit inimic os tuos. Significat aut̃
tempus quo cyrus rex ꝑsarũ captiuum
popłm ierłm redire ꝑmisit. Lege esdrȩ li
torobbabel & iesu sacerdote magno. esdra
&e neemia. altare. templũ. muriq extru¬
cti sunt. Adiungetur aduena ad
cos. & adhȩrebit domui iacoh. & tenebunt
eos popłi & adducent eos in locũ suum
Et possidebit eos domus isrł suꝑ terrã dni
inseruos &e ancillas. & erunt capientes eos
qui se coeꝑant. & subicient eractores suos.¬
Multos de diuersis gentib cum popło u¬
deor ierosolimam uenisse conicimꝰ creden¬
tes dõ isrł. & error idola relinquentes
Quod autẽ reducti sint ad litteras regis
a acepint muinera &r impensas templi.
nulla dubitatio est. In hoc solum artari
uidetur intelligentia. quomodo posse¬
derit isrł in t̾ra dñi uictores quondã suos.
& subiecerint exactores suos. eosq seruos
habuerint & ancillas. Nisi forte sinedochi¬
cos totum intelligamꝰ ex parte. qđ tante

Expanded text:
tuum: avertit inimicos tuos . Significat autem tuum: avertit inimicos tuos . Significat autem tempus quo Cyrus rex Persarum captivum populum Jerusalem redire permisit. Lege Esdrae librZorobabel, et Jesu sacerdote magno, et Esdra, et Neemia, altare, Templum, murique urbis exstructi sunt. Aeos et adherebit domui Iacob et tenebunt eos populi et adducent eos in locum suum et possidebit eos domus Israhel super terram Domini in servos et ancillas et erunt capientes eos qui se ceperant ltos de diversis gentibus cum populo Judaeorum Jerosolymam venisse conjicimus, credentes Deo Israel, et errorum idola relinquentes. Quod autem reducti sint ad litteras regis, et acceperint munera et impensas Templi, nulla dubitatio est. In hoc solum arctari videtur intelligentia, quomodo possederit Israel in terra Domini victores quondam suos, et subjecerint exactores, servosque eos habuerint et ancillas. Nisi forte synecdochic ῶs totum intelligamus ex parte: quod tantae
Abbreviated transcription (Latin):
tes Perquȩ omĩa uastitatis & solitudinis si¬
gna monstrant᷑. qd tanta sit depopulatio
urbis quondã potentissimȩ: ut prȩ multi¬
tudine demonum acbestiarũ. nullus meã
audeat pastor idest deserti appetitor in-¬
trare. Didicimꝰ a quodã fr̃e elamita qui
de illis finib egrediens nunc ierosolimis
uitã erigit monachor: uenationes regias
esse in lubilone. & omĩs generis bestias
murori ^ tantũ ambitu cõerceri.
Drope est ut ueniat tempus eiꝰ & dies eius
non elongabuntur. Instare dicit tempus.
quo abhoste sit capienda. Post captiuitatẽ
quippe ierłm: ñ multũ tempus in medio.
& a medis ꝑsisq uastata est. Niserebit᷑
enĩ dñs iacob. & eliget adhuc de isrł. &
requiescere eos faciet suꝑ humũ suã. De hoc
sophonias plenius loquit᷑. Lauda filia syon.
iubila isrł. letare &e exulta in omĩ corde
filia ierłm. quia abstulit dñs uidicium

Expanded text:
tes. Per quae omnia vastitatis et solitudinis sites. Per quae omnia vastitatis et solitudinis signa monstrantur: quod tanta sit depopulatio urbis quondam potentissimae, ut prae multitudine daemonum ac bestiarum nullus in eam audeat pastorum, id est, deserti appetitor intrare. Didicimus a quodam fratre Elamita, qui de illis finibus egrediens, nunc Jerosolymis vitam exigit monachorum, venationes regias esse in Babylone, et omnis generis bestias murorum ejus tantum ambitu coerceri. Cap. XIV Prope est ut veniat tempus ejus: et dies ejus non elongabuntur. Instare dicit tempus quo ab hostibus capienda sit. Post captivitatem quippe Jerusalem, non multum tempus in medio, et a Medis Persisque vastata est Miserebitur enim Dominus Jacob, et eliget adhuc de Israel, et requiescere eos faciet super humum suam. De hoc Sophonias plenius loquitur: Lauda, filia Sion; jubila, Israel; laetare et exsulta in omni corde, filia Jerusalem: quia abstulit Dominus judicium
Abbreviated transcription (Latin):
ad pascua quidem arm̃toꝵ &e pecor iti¬
lis sit. non enĩ tendet ibi arabs sarract
tentoria. nec pastores post uestigia gr¬
gum fessi labore quiescent: sedint pr¬
tinas &e angustias ueterum riunarun
habitabunt᷑ syrenȩ. Quod soli septus¬
ta bestias transtulerunt. alii ipso ne
qđ apud hebreos scriptum est: uolen
genera demonum intelligi uel phard¬
mata. Et replebuntur inquit domꝰ u
nos diximꝰ draconib. ut aquila transte¬
lit typhonib. ut simmachus ohim ipsi
uͦ &e theodotion clamores uel sonitꝰ ie¬
p̃tati sunt. Qđq sequit᷑. pilosi saltabua
ibi. uel incubones uel satiros. uel silucta
quosdam homines quos non nulli fatuo
ficarios uocant. aut demonũ genta
intelligunt. Pro ululis quoq om̃s ipsum
onocentauros transtulerunt. Sirenȩ autem
themem uocant᷑. quas nos aut demones aut
monstra quȩdam. uel certe dracones magnoᷤ
interptati sumus. qui cristati sunt & uolan¬

Expanded text:
ad pascua quidem armentorum et pecorum utiad pascua quidem armentorum et pecorum utilis sit. Non enim tendet ibi Arabs Saracenusque tentoria, nec pastores post vestigia gregum fessi labore quiescent: sed inter parietinas et angustias veterum ruinarum habitabunt SIIM  : quod soli LXX bestias transtulerunt: alii ipso nomine quod apud Hebraeos scriptum est, volentes genera daemonum intelligi vel phantasmata. Et replebuntur, inquit, domus, ut nos diximus, draconibus: ut Aquila transtulit, typhonibus, ut Symmachus OHIM  , ipsum ro et Theodotio clamores, vel sonitus interpretati sunt. Quodque sequitur: Pilosi saltabunt ibi, vel incubones, vel satyros, 175 vel silvestres quosdam homines, quos nonnulli Fatuos ficarios vocant, aut daemonum genera intelligunt. Pro ululis quoque omnes ipsum onocentauros transtulerunt. Sirenae autem THENNIM   vocantur, quas nos aut daemones, aut monstra quaedam, vel certe dracones magnos interpretabimur, qui cristati sunt et volan
Abbreviated transcription (Latin):
morram. Hon habitabitur usq infue
& non fundabit᷑ usq ad generationẽ a
generationẽ. Audiuimus medos. audii
babilonem. audiuimus inclitã insupbi
chaldeor. Nolumus intelligere qđ fuit
& quȩrimꝰ audire qđ ñ fuit. Et hȩc dic
non qđ tropologicã intelligentiã condd¬
nemꝰ. sed qͦd sp̃ualis interp̃tatio sequi aut¬
at ordinem historiȩ. Qđ pleriq ignotanti
limphatico in scripturis uagant᷑ eruon
Usq in prȩsentẽ gͦ diem. prophetia baburs
ex pletur. Et sicut subuertit ds sod omau
&e gomorrã: sic & ista subuersa ñ habita¬
bitur in ȩt̃nũ. Pro illa enim. seleutiam
& tesifontẽ urbes ꝑsarũ inclitas fecen
ec ponet ibi tentoria arabs. nec pastor
requiescent ibi. sed erunt ibi bestiȩ. &
plebuntur domus eoꝵ draconib. & lis¬
tabunt ibi strutiones. & pilosi saltabut
ibi. Et respondebunt ululȩ in edib d.s
sirenȩ in delubris uoluptatis. In tantum
babilon uastata erit atq deserta. ut nec

Expanded text:
morrham: non habitabitur usque in finem, et non fundabitur usque in generationem et generationem. Audivimus Medos, audivimus Babylonem, audivimus inclytam in superbia Chaldaeorum: nolumus intelligere quod fuit, et quaerimus audire quod non fuit. Et haec dicimus, non quod tropologicam intelligentiam condemnemus, sed quod spiritualis interpretatio sequi debeat ordinem historiae: quod plerique ignorantes, lymphatico in Scripturis vagantur errore. Usque in praesentem ergo diem prophetia Babylonis expletur: et sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorrham: sic et ista subversa non habitabitur in aeternum. Pro illa enim Seleuciam et Ctesiphontem urbes Persarum inclytas fecerunt. Nec ponet ibi tentoria Arabs; nec pastores requieeplebuntur domus eorum draconibus, et habitabunt ibi struthiones, et pilosi saltabunt ibi. Et respondebunt ululae in aedibus ejus, et Sirenae in delubris voluptatis. In tantum Babylon vastata erit atque deserta, ut ne
Abbreviated transcription (Latin):
aquila int̃p̃tatꝰ est quasi sanies polluta
Ieser aut̃ ꝓprie uirgultum appellat᷑ qđ¬
dradices arboris nascitur. & quasi inutile
abagricolis amputatur. Possumꝰ id ipsum
sanuẽ tabumq intelligere.Simulq discimꝰ
quod infernus sub terra sit. dicente scriptu¬
n. usꝙ ad fundam̃ta laci. Tu enim
tera tuã disꝑ sti. tu popłm tuũ occidisti.¬
uta septuaginta interptes qui dixer̃t.
qua trã meam ꝑdidisti &e popłm meum¬

Expanded text:
Aquila interpretatus est, quasi sanies polluta. Aquila interpretatus est, quasi sanies polluta. NESER autem proprie ad radicem arboris nascitur et quasi inutile ab agricolis amputatur. Et saniem tabemque intelligere. Simulque discimus quod infernus sub terra sit, dicente Scriptura: Usque ad fundamenta laci. Tu enim terram tuam disperdidisti, tu populum tuum occidisti. Juxta LXX Interpretes qui dixerunt: Quia terram meam
Abbreviated transcription (Latin):
rant hebrei huiuscemodi fabulã. ẜ uil me-¬
rodach qui patre suo nabucho donosor
uuante ꝑannos septẽ int̾ bestias ante
sticut et usq ad mortẽ patris cũ ioachim
rege uidȩ in iunculis fuit. Quo mortuo:
cum rursus in regnũ succederet. & non su¬
scpetur a principib qui metuebant ne
uueret qui dicebatur extinctꝰ: ut fidem
patris mortui faceret aꝑuit sepulchrum.
& cadauer eius unco & funib traxit.
Et est sensus. Sepultis omĩb qui a te inter.¬
sesli sunt: tusolus in sepultꝰ iacebis. Alii
uͥ locum istum sic int̾p̃tant᷑. Oñs animȩ
apud inferos aliquam reqͥ ẽ accipient. tu
solus in extremas tenebras ligaberis. Omĩ.¬
um enĩ oꝑieris sanguine. & uniuersor
tẽ eruor p̃met. uelut inuolutũ sanie mor¬
tuor. Simmachus hunc locum sic transtu.¬
lñ. Etiam cum his qui occidunt᷑ in bello.
ii merebis habere consortiũ sepulturȩ.
roeo aut̃ qđ nos diximus quasi stirps in¬
utilis. & in hebreo legitur. caneser neptha:

Expanded text:
rant Hebraei hujusmodi fabulam. Evilmerodach qui, patre suo Nabuchodonosor vivente per septem annos inter bestias, ante st, usque ad mortem patris cum Joachim rege Judae in vinculis fuit: quo mortuo, cum rursus in regnum succederet, et non susciperetur a principibus, qui metuebant ne viveret qui dicebatur exstinctus; ut fidem patris mortui faceret, aperuit sepulcrum, et cadaver ejus unco et funibus traxit. Et est sensus: Sepultis omnibus qui a te interfecti sunt, tu solus insepultus jacebis. Alii vero locum istum sic interpretantur: Omnes animae apud inferos aliquam requiem accipient, tu solus in extremas tenebras religaberis. Omnium enim operieris sanguine, et universorum te cruor premet velut obvolutum sanie mortuorum. Symmachus hunc locum sic transtulit: Etiam cum his qui occiduntur in bello, non mereberis habere consortium sepulturae. Pro eo autem quod nos diximus, quasi stirps inutilis, et in Hebraeo legitur: CHANESER NETHAB ,
Abbreviated transcription (Latin):
decem trib coeꝑant chaldeo uastante
subuersa est: ita etiam hȩc quȩ contra
te manum. Montẽ caligosũ siue tenebro.¬
sum qđ hebraice dr̃ nesphem. babilonẽ
ꝓpt̃ suꝑbiam intellige. Isti sunt montes
tenebrosi. tristiciam & caliginẽ p̃feren¬
tes. de quib & ieremias ait. Date głlam¬
dño dõ ur̃o antequam offendant peds
uri ad montes tenebrosos. Precipitur ui
angelis uel quib libet ministris. ut uln¬
te dño & exaltata nuncioꝵ. manu. uentis¬

Expanded text:
decem tribus ceperant, Chaldaeo vastante, decem tribus ceperant, Chaldaeo vastante, subversa est: ita etiam haec, quae contra te manum. Montem caliginosum, sive tenebrosum, quod Hebraice dicitur NESPHE , Babylonem propter superbiam intellige. Isti sunt montes tenebrosi, tristitiam, et caliginem praeferentes, de quibus Jeremias ait: Date glorDeo vestro, antequam offendant pedes vestri ad montes tenebrosos . Praecipiturque vel Angelis, vel quibuslibet ministris, ut jubente Deo, et exaltata nuntiorum manu
Abbreviated transcription (Latin):
amos. Uerbum hebraicum massa. uel
onus uel pondus intelligi potest. Et ubi¬
cunq prȩpositum fuerit: minarũ ple¬
na sunt quȩ dicuntur. Unde miror.
septuaginta translatores inrẽ tristi uo¬
luisse ponere uisionẽ. Sed de hoc alias.
Nunc qđ coepimꝰ exequamur. Babilon
fuit metropolis chaldeoꝵ. cuiꝰ rex nabu¬
chodonosor. cunctis usq ad ethiopiam
gentib suꝑatis: int̾ cęteras uastauit &e
uideam. diuq obsessam ierłm undecimo
anno coepit regni sedechiȩ. quẽ & ipsum
captũ duxit in antiochiã quȩ tunc uoca¬
batur Reblatha. ibiq coram patre filuis
int̃fectis oculos sedechiȩ iussit auferri.
ex cecatũq misit in caueã. & inritũ fe¬
rarum traxit in babilonẽ. completo
in babilonẽ. & ñ uidebis eam. Ad conso¬
lationẽ gͦ popłi uideoꝵ babilonus rui¬
na prȩdicat᷑. qđ quomodo niniue metro¬
polis assirior. quoꝵ rex ful. & teglatpha¬
lasar & salmanassar & sennacherib qͥ

Expanded text:
Amos. Verbum Hebraicum MESSA , vel Amos. Verbum Hebraicum MESSA , vel onus, vel pondus, intelligi potest. Et ubicumque praepositum fuerit, minarum plena sunt quae dicuntur. Unde miror LXX Translatores in re tristi voluisse ponere visionem; sed de hoc alias. Nunc quod cepimus exsequamur: Babylon fuit metropolis Chaldaeorum, cujus rex Nabuchodonosor cunctis usque ad Aethiopiam gentibus superatis, inter caeteras vastavit et Judaeam, diuque obsessam Jerusalem undecimo anno cepit regni Sedechiae: quem et ipsum captum duxit in Antiochiam, quae tunc vocabatur Reblatha, ibique coram patre filiis interfectis, oculos Sedechiae jussit auferri, excaecatumque misit in caveam, et in ritum ferarum traxit in Babylonem; completo in Babylonem, et non videbis eam . Ad consolationem ergo populi Judaeorum, Babylonis ruina praedicitur, quod quomodo Ninive metropolis Assyriorum, quorum reges Phul, et Theglathphalasar, et Salmanasar, et Sennacherib,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ didici. fundam̃ta iaciens scriptura¬
rũ. Cȩterũ si aut tu uolueris. aut spaciũ
fuerit. & uoluntati nr̃ȩ xp̃c annuerit
spuale suprastruendum est edificium.
ut imposito culmine. ꝑfecta ȩccłia orna¬
menta monstremꝰ. Proposuisti de
isaia uisionem babilonis. & philistimi.¬
& moab. & damasci. ȩgyptiq &e deserti
maris. & idumeȩ. & arabiȩ. & uallis ui¬
sionis & tyri. Quas si latus nitar expo¬
nere: multis libris opus erit. & exacto¬
ris mei nauigatio in annũ alterum
differetur. Itaq ut uis singulis testimo¬
nus breues sententiolas coaptabo. ut ñ
tam exponam quid sentiam: quã paucis
uerbis sentienda dimittã. Dictamꝰ hȩc
nonscribimus. Currente notarioꝵ arti
culo: currit oratio. Nolumꝰ enĩ nr̃a lau¬
dare sed ꝓpħȩ dicta intelligi. Nec iacta¬
mus eloquentiã. sed scientiam quęrimꝰ
scripturarũ. Incipiamꝰ gͦ ab abilone.
Inus babilonis qđ iudit isaias filius

Expanded text:
quae didici, fundamenta jaciens Scripturaquae didici, fundamenta jaciens Scripturarum. Caeterum si aut tu volueris, aut spatium fuerit, et voluntati nostrae Christus annuerit, spiritale supra struendum est aedificium, ut imposito culmine, perfecta Ecclesiae ornamenta monstremus. Proposuisti de Isaia Visionem Bab, Moab, Damasci, Israel, Aegypti, deserti maris, Idumaeae et Arabiae, vallis visionis, et Tyri: quas si latius nitar exponere, multis libris opus erit, et exactoris mei navigatio in annum alterum differetur. Itaque ut vis, singulis testimoniis breves sententiolas coaptabo, ut non tam exponam quid sentiam, quam paucis verbis tibi sentienda dimittam. Dictamus haec, non scribimus: currente notariorum manu currit oratio. Nolumus enim nostra laudari, sed Prophetae dicta intelligi, nec jactamus eloquentiam, sed scientiam quaerimus Scripturarum. Incipiamus ergo a Babylone.nus Babylonis, quod vidit Isaias, filius
Abbreviated transcription (Latin):
rias opiniones secuti multa uolumina
condiderunt hebraicam pandere ueritatẽ.
meq retractantẽ &e molestissimũ ecrplana¬
tionis genus in tempus aliud differentẽ
sepissime commonebas. Hoc aut̃ anno
misisti filium heraclium diaconũ qui me
manu conserta in ius uocaret. & ꝓmissũ
ꝑ momenta exigeret. Quid gͥ faciam:
Subeamne opus in quo uiri eruditissimi
sud auerunt. origenẽ loquor & eusebium
pamphili. quoꝵ: siberis allegoriȩ spaciis
euagatur. & interp̃tatis nominib singu¬
loꝵ ingenium suũ facit ȩccłiȩ sacramta.
alt̾ hisforicam expositionẽ ticulo repmit.¬
tens interdum obliuiscit᷑ ꝓpositi. & mori¬
genis scita concedit. an taceam. & apte
huius generis expositionẽ nescire me dicã
Et quando tibi potero ꝑsuadere me ñ potu¬
isse magis quam noluisse. quoꝵ alterum
imbecillitatis est alterum suꝑbiȩ: Quib
adductus causis malui a tẽ ingeniũ meũ
quam uoluntatẽ quęri. breuit᷑q annotabo

Expanded text:
rias opiniones secuti, multa volumina rias opiniones secuti, multa volumina condiderunt, Hebraicam panderem veritatem: meque retractantem, et molestissimum explanationis genus in tempus aliud differentem, saepissime commonebas. Hoc autem anno misisti filium nostrum Heraclium diaconum, qui me manu conserta in jus vocaret, et promissum per momenta exigeret. Quid igitur faciam? subeamne opus in quo viri eruditissimi sudaverunt, Origenem loquor, et Eusebium Pamphili, quorum alter liberis allegoriae spatiis evagatur, et interpretatis nominibus singulorum, ingenium suum facit Ecclesiae sacramenta, alter historicam expositionem titulo repromittens, interdum obliviscitur propositi, et in Origenis scita concedit? An taceam, et aperte hujus generis expositionem nescire me dicam? et quando tibi potero persuadere, me non potuisse magis quam noluisse: quorum alterum imbecillitatis est, alterum superbiae? Quibus adactus causis, malui a te ingenium meum quam voluntatem quaeri: breviterque annotabo
Abbreviated transcription (Latin):
LURES annIsunt
quod a sancte
memorie uiro
amabili ep̃o roga.¬
tus. ut in decem
isaiȩ scriberẽ .ui.¬
siones: ꝓangustia
illius temporis
quid mͥ uideretur
insingulis breui ser.¬
mone ꝑstrinxi. historiam tantũ qđ pete.¬
eustochium. cogor in totum ꝓpħam com.¬
mentarios scribere. & interim orationib
ma decem uisionũ est. de qͥb ante iã dixi.
Suꝑfluum aut̃ mͥ uisũ est aut eãdẽ rur¬
sus iterare. aut in uno oꝑe diuersas senten¬
tus ꝓmere. Unde quintus inisaia liber
lic est. qui quondã solus editus est. Quo
alsaliemn us ꝑlesto: seati uoluminis
iuxta tropologiam arripuimus exordiũ.
& eadem te dñm deprecante sp̃ualis intel¬
ligentiȩ culmina ꝑsequemur.
Huc usq papa amabilis columen caritatis
& nomen. ac michi omium quos terra ge¬
nuit amatissime ꝑlitteras flagitabas.
ut tibi decem uisiones quȩ inisaia obscu¬
rissimȩ sunt historica ex positione dissere.¬
rem & omissis nr̃oꝵ cõmentariis quiua¬

Expanded text:
lures anni sunt quod a sanctae memoriae viro Amabili episcopo rogatus, ut in decem Isaiae scriberem Visiones, pro angustia illius temporis quid mihi videretur in singulis brevi sermone perstrinxi: historiam tantum quod peteEustochium, cogor in totum prophetam Commentarios scribere, et interim orationibusma decem visionum est, de quibus ante jam dixi. Superfluum autem mihi visum est, aut eadem rursus iterare, aut in uno opere diversas sententias promere. Unde quintus in Isaiam liber erit hic, qui quondam solus editus est, quo ad calcem usque perfecto, sexti voluminis juxta tropologiam arripiemus exordium, et eadem te Dominum deprecante, spiritalis intelligentiae culmina persequemur. « Hucusque papa Amabilis, columen charitatis et nomen, ac mihi omnium quos terra genuit amantissime, per litteras flagitabas, ut tibi decem visiones quae in Isaia obscurissimae sunt, historica expositione dissererem, et omissis nostrorum Commentariis, qui va
Abbreviated transcription (Latin):
ero similis altissimo: nonsolũ ad infenu
sed ad infernũ ultimũ detrahetur. hu
enĩ significat laci ꝓfunditas ꝓ quo u
euangelio tenebras exteriores legri¬
bi est inquit fletus & stridor dentia
Qui te uiderint ad tẽ inclinabunt᷑ e¬

Expanded text:
ero similis Altissimo, non solum ad infernum, ero similis Altissimo, non solum ad infernum, sed ad infernum ultimum detrahitur. Hoc enim significat laci profunditas, pro quo in Evangelio tenebras exteriores legimus, ubi est fletus et stridor dentium . Qui te viderint, ad te inclinabunt
Abbreviated transcription (Latin):
meum. sedebo inmonte testam̃ti. in
laterib aquilonis ascendã suꝑ altitu.¬
dinẽ nubiũ ero similis altissimo.
Pro eo quͦd nos interp̃tati sumus obfis¬
tatẽ intelligentiȩ. quomodo cecidusiq
cęlo lucifer qui mane oriebaris.: inhe
fer. &e dr̃ qͦd flere debeat & lugere o
quondam sic fuerat gloriosus. ut fulos
luciferi comparat᷑ sit. Sicut inquit lu¬
fer discutiens tenebras. ardens & rutls
illucescit: sic &e tuus ꝓgressus in pouli
publico. elaro sideri similis uidebati
Sed cecidisti in t̾rã gentiũ uulneratin
qui ꝑsuꝑbiã loquebaris. Tantã pormis
consecutus sum. ut cęlum mͥ restet aes
ubi dĩ iura sunt condita. & in lateribi
aquilonis. idest inierłm. Scriptũ est
Montes syon. latera aquilonis. Nec suffui¬
rat suꝑbiȩ eius desiderare cȩlestia. mi
ad tantam ꝓrupisset insanĩam: ut aist
similitudinẽ uindicaret. Ueruntan
Sad infernum detraheris: in ꝑfundũ las
Qui ꝑsuꝑbiam dixerat. incęlum ascendi

Expanded text:
m, sedebo in monte testamenti in lateribus Aquilonis; ascendam super altitudinem nubium, ero similis Altissimo. Pro eo quod nos interpretati sumus ob facilitatem intelligentiae: Quomodo cecidisti de coelo, lucifer, qui mane oriebaris, in Hebtur ei quod flere debeat et lugere, qui quondam sic fuerit gloriosus, ut fulgori luciferi comparatus sit. Sicut, inquit, lucifer discutiens tenebras, ardens et rutilus illucescit; sic et tuus progressus in populos et publicum claro sideri similis videbatur; sed cecidisti in terram gentium vulnerator, qui per superbiam loquebaris: Tantam potentiam consecutus sum, ut coelum mihi restet et ubi Dei jura sunt condita, et in lateribus Aquilonis, id est, in Jerusalem. Scriptum est enim: Montes Sion latera Aquilonis . Nec suffecerat superbiae ejus desiderare coelestia, nisi ad tantam prorupisset insaniam, ut Dei sibi similitudinem vindicaret. Verumtamen ad infernum detraheris in profundum laci. Qui per superbiam dixerat: In coelum ascendam,
Abbreviated transcription (Latin):
cutiendum paratã: nemo poterit cora
nanno quo mortuus est rex achat
Ctũ est onus istud. Quattuor reges i
titulo ꝓphetiȩ legimus esse p̃positos.
otiam ioathan. achaz. & etechiam.
singulos sibi & ordine & sobole succtis¬
tes. Quor otiam mortuũ supra legima
referente isaia. anno quo mortuus et
rex otias: uidi dnm sedentẽ suꝑ solius
excelsum & eleuatũ. Ea quo intelligul
& uisionẽ sedentis diũ. & ea quȩ p̃cipiuis

Expanded text:
percutiendum paratam, nemo poterit coercere. percutiendum paratam, nemo poterit coercere. Anno quo mortuus est rex Achaz, factum est onus istud. Quatuor reges Judaeae titulo Prophetae legimus esse praepositos: Oziam, Joatham, Achaz, et Ezechiam, singulos sibi ordine et sobole succedentes, quorum Oziam mortuum supra legimus, referente Isaia: Anno quo mortuus est rex Ozias, vidi Dominum sedentem super solium excelsum et elevatum. Ex quo intelligimus et Vision
Abbreviated transcription (Latin):
affectu. qđ scilicet non fallatur qui falꝰ
non potest. Conteram in quit assiriũ ini
mea. & in montib meis conculcabo eim
Una autem nocte centũ octoginta quinq
milia exercitus assirioꝵ angelo uastini
deleta sunt. Et auferet᷑ abiis qͥ obsidelur
in ierosolima uigum eiꝰ. & graue impum
qđ omĩb imminebat & pondus quo pre¬
mebantur in ipsũ potius retrudetur
Fugiente assiriorũ rege in t̾rã suam. liber
cum popłi reliquiis egressus est etechuas
gentes. Dñs enim exercituum decreui¬
&e qͥs poterit infirmare. Et manus eiꝰ ox¬
ta. & quis auertet eã : Hunc locũ quial
arbitrant᷑ generalẽ contra omnẽ orben
ꝓphetiã. & qͦd uastitas babilonis &r asir
ciuitatis tipus sit consum mationis munt̃
Quib nequa quã contradicimꝰ. ut sciamꝰ hu
omnẽ t̃rã assirioꝵ ꝓpͥe significari. &e in¬
Quicquiad aut̃ a dño decretũ est: nuliu
tute ꝓhibetur. & extentã manũ eiꝰ ad

Expanded text:
affectu, quod scilicet non fallatur qui falli affectu, quod scilicet non fallatur qui falli non potest: Conteram, inquit, Assyrium in terra mea, et in montibus meis conculcabo eum. Una enim nocte centum octoginta quinque millia exercitus Assyriorum Angelo vastante deleta sunt . Et auferetur ab his qui obsidebantur in Jerusalem, jugum ejus, et grave imperium quod omnibus imminebat, et pondus quo premebantur, in ipsum potius retrudetur. Fugiente enim Assyriorum rege in terram suam, liber cum populi reliquiis egressus est Ezechias.gentes. Det quis poterit infirmare? et manus ejus extenta; et quis avertet eam? Hoc loco quidam arbitrantur generalem esse contra omnem orbem prophetiam, et quod vastitas Babylonis et Assyriae civitatis typus sit consummationis mundi, quibus nequaquam contradicimus, dum sciamus hic omnem terram Assyriorum proprie significari, et unidquid autem a Domino decretum est, nullius virtute prohibetur. Et extentam manum ejus, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
urauit diis erercituum dicens. Si ñ ut
putaui ita erit. & quomodo mente tra
ctaui sic eueniet: ut conterã assiriũ in
terra mea. & inmontib meis conculcẽ
eum. & aliferatur ab eis iugũ eiꝰ. & onꝰ
eius ab humero eoꝵ. tollatur. Reuercit᷑¬
ad prȩsentia. hoc est ad sennacherib
regem assirior qui samariã iudeamq
uastauit excepta ierłm deleuitq ꝑcir.
circuitũ omĩa. & longe post futuris iu¬
cina consociat ut iniminens auferatur
metus. quia dicere poterant audientes
Nos prȩsentem ꝑ petim̃ obsidionẽ. iste
multis post scłis uentura ꝓmittit.
Est gͥ ordo ꝓphetiȩ. Quanquã post annos
plurimos babilon destruenda sit. &¬
omne penitus stirpis assirior. & dalds
seminarium disꝑdendum: tam̃ ut nnnis¬
tis uicinam captiuitatẽ. iurat dñs cuitis
non iuranti credendum est. qđ sua ei¬
tione non fallatur. & qđ mente conase
irritũ non fiat. Hoc autẽ humanolons

Expanded text:
Juravit Dominus exercituum, dicens: Si non ut Juravit Dominus exercituum, dicens: Si non ut putavi, ita erit, et quoctavi, sic eveniet, ut conteram Assyrium in terra mea et in montibus meis conculcem eum. Et auferetur ab eis iugum eius, et onus illius ab humero eorum tolletur. Hecad praesentia, hoc est, ad Sennacherib regem Assyriorum, qui Samariam Judaeamque vastavit, et excepta Jerusalem, delevit per circuitum omnia; et longe post futuris vicilia cometus: quia dicere poterant audientes: Nos praesentem perpatimur obsidionem, iste multis post saeculis ventura promittit. Est igitur ordo prophetiae, quamquam post annos plurimos Babylon destruenda sit, et omne penitus stirpis Assyriorum et Chaldaeae seminarium disperdendum: tamen ut non timeatis vicinam captivitatem, jurat Dominus cui etiam non juranti credendum est quod sua aestimatio non fallatur, et quod mente conceperit, irritum non fiat. Hoc autem humano loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
herodotus & multi alii qui grecas insto¬
rias conscripserunt. Arx aut̃ idest capi¬
tolium illius urbis est turris. quȩ edifi¬
cata post diluuium in altitudinẽ qͣituor
milia dr̃ tenere passuum. paulatum de
lato in angustias coartata. ut pondus
imminens facilius a latiorib sustentet᷑.
Describunt ibi templa marmorea. aureas
statuas. plateas lapidib auroq fulgen¬
tes &e multa alia quȩ pene uideant᷑
in credibilia. Hoc totum narrauimus.
ut ostenderemꝰ qđ adirã dĩ omĩs poten¬
tia polluta sit. & fauillȩ &e cineri cõ¬
paretur. Si liceret introire barbaras
nationes. & uidere tantȩ urbis extre¬
ma uestigia: uideremꝰ possessionẽ hericii.
&e paludes aquarũ. & uere completum
esse qđ isaiȩ uocib canitur. scopabo eã
inscopa terens. Exceptis enĩ muris co-¬
ctilib qui ꝓpt̃ bestias concludendas
post annos plurimos instaurant᷑: omẽ
in medio spacium solitudo est.

Expanded text:
Herodotus, et multi alii qui Graecas histoHerodotus, et multi alii qui Graecas historias conscripserunt. Arx autem, id est, Capitolium illius urbis, est turris quae aedificata post diluvium, in altitudine quatuor millia dicitur tenere passuum, paulatim de lato in angustias coarctata, ut pondus imminens facilius a latioribus sustentetur. Describunt ibi templa marmorea, aureas statuas, plateas lapidibus auroque fulgentes, et multa alia quae pene videantur incredibilia. Hoc totum narravimus, ut ostenderemus quod ad iram Dei omnis potentia pulvis sit, et favillae et cineri comparetur. Si liceret introire barbaras nationes, et videre tantae urbis extrema vestigia, videremus possessionem hericii, et paludes aquarum, et vere completum esse quod nunc Isaiae vocibus canitur: Scopabo eam in scopa terens; exceptis enim muris coctilibus, qui propter bestias concludendas post 181 annos plurimos instaurantur, omne in medio spatium solitudo est.
Abbreviated transcription (Latin):
sed ꝓpt̃ impietatẽ patris omĩs soboles
deleatur. Pro eo autẽ qđ nos ultima par.¬
te sententiȩ transtulimꝰ. neq implebunt
faciẽ orbis ciuitatũ: in hebraico scriptũ
est ꝓciuitatib arim. qđ nos trans ferre
possumus aduersarios. ut sit sensus.
N ullus ex semine tuo qui cupiat reparare
regnum aduersarius suscitabit᷑. Scđ̾m
septuaginta interp̃tes qui dixerunt.
semen pessimũ para filios tuos int̃fecti¬
oni ꝓpt̃ peccata patris tui: quẽ sensum
habeat scire non ualeo. Et consurgã
suꝑ eos dicit dñs exercituum. & ꝑdam
babilonis nom̃ ce reliquias. ce germen
& ꝓgeniem dicit dñs. Et ponamꝰ eã in pos¬
sessionẽ hericii. & inpaludes aquarum.
ee scopabo eã inscopa terens dieit dñs
exercituum. Babilonem fuisse potentis¬
simam &e in campestrib ꝑquadrũ sitam.¬
de ab angulo usq ad angulum muri. sede¬
cimmilia tenuisse passuũ. idest semel ꝑ
circuitũ sexaginta quattuor: refert̾

Expanded text:
sed propter impietatem patris omnis soboles sed propter impietatem patris omnis soboles deleatur. Pro eo autem quod nos in ultima parte sententiae transtulimus, neque implebunt facies orbis civitatum, in Hebraeo scriptum est pro civitatibus, ARIM , quod nos transferre possumus et adversarios; ut sit sensus: nullus ex semine tuo qui cupiat reparare regnum, adversarius suscitabitur. Secundum Septuaginta Interpretes, qui dixerunt: Semen pessimum, para filios tuos interfectioni propter peccata patris tui, quem sensum habeat, scire non valeo. Et consurgam super eos, dicit Dominus exercituum: et perdam Babylonis nomonam eam in possessionem hericii, et in paludes aquarum: et scopabo eam in scopa terens, dicit Dominus exercituum. Babylonem fuisse potentissimam, et in campestribus per quadrum sitam, ab angulo usque ad angulum muri, sedecim millia tenuisse passuum, id est, simul per circuitum sexaginta quatuor, refert
Abbreviated transcription (Latin):
nabuchodonosor int̾fecit & ꝑdidit.
Luxta hebraicũ difficilis intellectꝰ est.
quomͦ t̾rã suã ꝑdiderit & popłm suũ
occiderit nͥ forte hoc sensu accipiendũ
est. Eos quos tibi ds̃ in correptionẽ de¬
derat. tu penitus ꝑdidisti. Uel aliter.
A ntiquũ assirioꝵ regnũ te multũ suꝑb¬
ente ce el euante contra dm̃ ceruicem
tua: omino destructũ est. Si enĩ te egisses
humilit̃. & scisses mensurã tuã. assir iꝰ
ce babilonus huc usq regnaret. Siue
hoc modo. Tam crudelis fuisti in ertnos.
ut etiam subiectos tibi popłos furibun¬
dus oppͥmeres. N on uocabit᷑ in ȩt̾nũ
semen pessimoꝵ. Prȩparate filios eius oc¬
cisioni. in iniquitate patrũ suori. Non
consurgent. neq hereditabunt terrã.
neq implebunt faciẽ orbis ciuitatum.
Om̃s historiȩ consentiunt. qđ occiso
balt̾asar nepote nabuchodonosor. &e
succedente dario in regnũ assiriorum:
in tantã babilon ueniet uastitatẽ. ut
etiã de semine regio nullus remaneat.

Expanded text:
dit. Juxta Hebraicum difficilis intellectus est, quomodo terram suam perdiderit, et populum suum occiderit: nisi forte hoc sensu accipiendum est, eos, quos tibi Deus in correptionem dederat, tu penitus perdidisti. Vel aliter: antiquum Assyriorum regnum, te multum superbiente et elevante contra Deum cervicem tuam, omnino destructum est. Si enim te egisses humiliter, et scisses mensuram tuam, Assyrius et Babylonius hucusque regnaret. Sive hoc modo: tam crudelis fuisti in externos, ut etiam subjectos tibi populos furibundus opprimeres. Non vocabitur in aeternum semen pessimorum. Praeparate filios ejus occisioni in iniquitate patrum suorum: non consurgent, nec haereditabunt terram, neque implebunt facies orbis civitatum. Omnes historiae consentiunt, quod occiso Balthasar nepote Nabuchodonosor, et succedente Dario in regnum Chaldaeorum,in tantam Babylon veniet vastitatem, ut etiam de semine regio nullus remaneat,
Abbreviated transcription (Latin):
pauore languescat. & in morẽ parturienti¬
um feminarũ dolor torqueat uiscera. &
unusqͥsq alteriꝰ quęrat auxilium luridã
faciẽ pallorẽ circũferens. Naturale est enĩ.
putemꝰ. Ecce dies dñi ueniet crudelis
& indignationis plenus. & irȩ furorisq
ad ponendã t̾rã insolitudinẽ. & pec¬
catores eius conterendos de ea. Crudelẽ
diem uocat. non merito sui sed populi.
Non est enĩ crudelis qui crudeles uigulat.
sed quia crudelis patientib esse uideat᷑.
Nam latro suspensus inpatibulo: crudelẽ
iudicẽ putat. Simulq solitudo & uastitas
terrȩ babiloniȩ nunciatur. & causa uasti¬
tatis exponitur. qđ ꝓpt̾ accolas eiꝰ hȩc

Expanded text:
pavore languescat, et in morem parturientipavore languescat, et in morem parturientium feminarum dolor torqueat viscera, et unusquisque alterius quaerat auxilium, luridam faciem pallore circumferens: naturale est enim, putemus. Ecce dies Domini venit crudelis et indignationis plenus, et irae furorisque, ad ponendum terram in solitudinem, et peccatores ejus conterendos de ea. Crudelem diem vocat, non merito sui, sed populi. Non est enim crudelis qui crudeles jugulat: sed quod crudelis patientibus esse videatur. Nam et latro suspensus patibulo, crudelem judicem putat. Simulque solitudo et vastitas terrae Babyloniae nuntiatur: et causa vastitatis exponitur  Al.
Abbreviated transcription (Latin):
secum auxiliis congregatis. dño eor en¬
cituũ prȩcedente ad uastitatẽ ueniant h¬
bilonis ut disꝑdant omnẽ t̾rã. ñ qͦ totia
orbẽ uastauerint. sed omnẽ t̾rã babilonsi
& chaldeoꝵ. Idioma est enim sc̃ȩ scriptut
ut omnẽ t̾ram illius significet ꝓuintię
de qua sermo est. Quod qͥdã non intellie¬
tes: ad omnẽ t̾rarũ sub uersionẽ trahurt
Ululate quia ꝓpe est dies dnĩ quasi ual¬
tas a dño ueniet. A postropha fit ad popłi
chaldeoꝵ. ut uentura mala fletib resont
nec de ruina ambigant ciuitatis. cu dĩs
uastator adueniãt. P ropt̃ hoc ons
manus dissoluentur. & om̃ẽ cor hominis
tabesat & conteretur. Tortiones & dolores
tenebunt. quasi parturiens dolebunt.
Unusquisq ad ꝓcrimũ suum stupebit. fa¬
cies combustȩ uultus eoꝵ. Hoc expositio¬
ne non indiget. sed breuit̃ indicatur qđ
tantu malor pondus incumbat. ut pu-¬
gnator babilonis soluantur manus. & cor

Expanded text:
secum auxiliis congregatis, Domino eorum exsecum auxiliis congregatis, Domino eorum exercitum praecedente, ad vastitatem veniant Babylonis, ut disperdant omnem terram: non quod totum orbem vastaverint, sed omnem terram Babylonis et Chaldaeorum. Idioma est enim Sanctae Scripturae, ut omnem terram illius significet provinciae, de qua sermo est: quod quidam non intelligentes, ad omnium terrarum subversionem trahunt. Ululate, quia prope est dies Domini: quasi vastitas a Domino veniet. Apostropha fit ad populum Chaldaeorum, ut ventura mala fletibus resonent: nec de ruina ambigant civitatis, cum Dominus vastator adveniat. Propter hoc omnes manus dissolventur, et omne cor hominis tabescet et conteretur. Torsiones et dolores teneunusquisque ad proximum suum stupebit: facies combustae vultus eorum. Hoc expositione non indiget: sed breviter indicatur, quod tantum malorum pondus incumbat, ut pugnatorum Babylonis solvatur manus, et cor
Abbreviated transcription (Latin):
sanctificatis meis. & uocauĩ fortes mes
in ira mea exultantes in gła mea. Prina¬
pes &e gigantes uxta septuaginta trans¬
latores. eusebius uirtutes angelicas uiti¬
p̃tatur & pessimos demones. qui adeus¬
sionẽ babilonis missi sunt. Nos aut̃ hli¬
riȩ ordinẽ ꝑsequentes medos esse dicinis
de qͥb in consequentib aꝑtius scriptim
testat᷑ dicens. Ecce ego suscitabo suꝑeos ni¬
dos qui argentũ ñ quȩrant. neq aurũ uiltis
Nec mirum si medos ad subuersionẽ babui¬
nis sanctificatos uocet. cum ꝑieremiã is
nabuchodonosor qui eiꝰ imꝑio seruieba
exultantes in gła mea: ostendit eos ñsus
uirib. sed dĩ irã tam sullimis regni potar
subuertisse. Uox multitudinis u
montib quasi popłoꝵ frequentiũ. uatsa
nitus regum gentiũ congregatarũ. Dus
exercituũ prȩcepit militiȩ belli uenient
de t̾ra ꝓcul. A summitate cȩli dñs. & ias̃
furoris eiꝰ. ut disꝑdat omnẽ terrã. Medr
atq ꝑsarũ describitur impetꝰ. qđ mults

Expanded text:
s, et vocavi fortes meos in ira mea exsultantes in gloria mea. Principes, et gigantes juxta LXX Translatores Eusebius virtutes Angelicas interpretatur, et pessimos daemones, qui ad eversionem Babylonis missi sunt. Nos autem historiae ordinem prosequentes, Medos esse dicimus. De quibus in consequentibus apertius Scriptura testatur, dicens: Ecce ego suscitabo super eos Medos, qusubversionem Babylonis sanctificatos vocet, cum per Jeremiam ipsum Nabuchodonosor, quia ejus imperio serviebat, exsultantes in gloria mea, ostendit eos non suis viribus, sed Dei ira tam sublimis regni potentiam subvertisse. Vox multitudinis in montibus, quasi pnitus regum gentium congregatarum Dominus exercituum praecepit militiae belli venientibus de terra procul a summitate caeli Dominus et vasa furoris ejus, ut disperdat omnem terram. Medorum atque Persarum describitur impetus: quod multis
Abbreviated transcription (Latin):
babilon &e portas eius intrauerit hostilis
exrercitus: cuncta auxilia & diuersarũ
Omĩs qui inuentus fuerit occidet᷑. & qͥ
fugerit. mucrone ferietur. Qui uͦ aut
resistere uoluerit aut reuerti. in tantũ
captȩ urbi non ꝓderit: ut ipse quoque
sanguinem fundat. Infantes eor
allidentur in oculis eoꝵ. diripientur

Expanded text:
Babylon, et per portas ejus intrarit hostilis Babylon, et per portas ejus intrarit hostilis exercitus, cuncta auxilia et diversarumOmnis qui inventus fuerit, occidetur: et fugerit, mucrone ferietur: qui vero aut resistere voluerit, aut reverti, in tantum captae urbi non proderit, ut ipse quoque sanguinem fundat. Infantes eorum allidentur in oculis eorum: diripientur
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes. Panẽ nr̃m comedemus. & uesti¬
mentis nr̃is oꝑiemur. tantũ modo inuo¬
cetur nomen tuũ suꝑ nos. aufer oꝑ pbriũ.
nr̃m. Et in samuelis uolumine continet᷑.
Sermo dñi erat preciosus in dieb illis.
idest rarus. Nota qđ in hebraico ꝓ generali
auro phat. ꝓ obrito ophir scriptũ est.
Suꝑ hoc cȩlum turbabo. & mouebit̃ t̾ra
de locosuo ꝓpter indignationẽ dñi ererci¬
tuum. &e ꝓpt̃̾ diẽ irȩ furoris eiꝰ. Uel eo
sensu accipe quo supra destellis. & sole.
& luna. & orbe exposuimus uel yꝑbo¬
ut cęlum triste sit. & terra moueatur.
elementa quoꝙ omĩa irã creatoris agno¬
scant. Et erit quasi damula fugi¬
ens. & quasi ouis & nonerit qui congre¬
get. Babilonium significat ce chaldeũ.
ꝑsarũq fugiat quasi damula ce oruis
rugitu leonis &r ululatũ lupi nec habeat
defensorẽ aut ꝑrincipem. cuius sequa.¬
tur imꝑium. U nusquisq ad popłm
suum conuertetur. & singuli ad terram
suam fugient. Post quam̃ capta fuerit

Expanded text:
demus, et vestimentis nostris operiemur; tantummodo invocetur nomen tuum super nos, et aufer opprobrium nostrum . Et in Samuelis volumine continetur: Sermo Domini erat pretiosus in diebus illis , id est rarus. Nota quod in Hebraico pro generali auro PHAZ , pro obrizo OPHIR , scriptum est. Super hoc coelum turbabo, et movebitur terra de loco suo: propter indignationem Domini exercituum, et propter diem irae furoris ejus. Vel eo sensu accipe, quo supra de stellis, et sole, et luna, et orbe exposuimus: vel ὑπερcoelum triste sit, et terra moveatur, elementa quoque omnia iram Creatoris agnoscant. Et erit quasi damula fugiens, et quasi ovis, et non erit qui congreget. Babylonium significat et Chaldaeum Persarumque fugiat, quasi damula et ovis ad rugitum leonis et ululatum lupi: nec habet defensorem aut principem, cujus sequatur imperium. Unusquisque ad populum suum convertetur, et singuli ad terram suam fugient. Postquam capta fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
Ses cum uenerint seuientes. & inundaue¬
iit tiram meam: tunc pͥnceps earũ senna¬
dirib abeo fugiet increpat᷑. & sicut puluis
uento raptante dispergit᷑. & turbo insulli¬
me uoluit᷑ in tempestate: sic ille apꝓpin¬
quabit quidem ierłm obsidens eã. sed ꝑcu¬
tietur ab angelo. Ueniet manẽ. & deletum
potentiȩ suȩ uidebit exercitum. & hȩc erit
urseor qui uastauerunt nos. Hoc ꝓpħa
loquitur uel ex ꝑsona popłi. uel seipsum
iungens genti suȩ. Postea legimus. Egress̃
est angelus dni. &e ꝑcussit incastris assirioꝵ
centu octoginta quinq milia. Et surre.xe.

Expanded text:
Sed cum venerint saevientes, et inundaveSed cum venerint saevientes, et inundaverint terram meam, tunc princeps earum Sennacherib ab eo fugiet increpatus, et sicut pulvis vento raptante dispergitur, et turbo in sublime volvitur in tempestate: sic ille appropinquabit quidem Jerusalem, obsidens eam: sed percutietur ab Angelo; veniet mane, et deletum potentiae suae videbit exercitum. Et haec erit pars eorum qui vastaverunt nos. Hoc Propheta loquitur vel ex persona populi, vel se ipsum jungens genti suae . Postea legimus: Egressus est Angelus Domini, et percussit in castris Assyriorum centum octoginta quinque millia: et su
Abbreviated transcription (Latin):
uit̃: quando sperata &e pene iam tenta
ꝑdideris. Te multitudini popłor m
toꝵ. ut multitudo maris sonantis aeti
multarũ. Sonabunt popłi sicut soniti
aquarũ inundantium. & increpabit a
& fugiet ꝓcul: & rapietur sicut pulul
montium a facie uenti. & sicut turbo ari
tempestate. In tempore uesꝑe &e ecce tis¬
ripientium nos. Qui suꝑiorẽ damasci cari¬
uitatẽ a romanis illatam estunant & he
plantationẽ fidelẽ. & germ̃ alienũ siu¬
nabis in die plantationis tuȩ labruso
& cȩtera. de infidelitate sentiunt uide
&e hoc capitulum qđ nunc ꝓposuimꝰ sip
ethinicis int̾p̃tantur qui ꝑsequunt᷑ ll¬
Illud quoq qđ sequitur. increpabit tui
& fugiet ꝓcul: de dia bobo accipiunt.
coeptũ sequemur ordinẽ. & historiel
fundamenta historico culmine ꝓtis
Ue inquit uniuersis gentib quȩ militauer
contra popłm meum. quarum tantus impetꝰ
fuit: it maris fluctib coęquandus sit.

Expanded text:
viter, quando sperata et pene jam tenta viter, quando sperata et pene jam tenta perdideris. Vae multitudini populorum multorum, ut multitudo maris sonantis: et multarum sonabunt populi sicut sonitus aquarum inundantium et increpabit eum et fugiet procul et rapietur sicut pulvis montium a facie venti et sicut turbo coram tempestate in tempore vespere et ecce turrs diripientium nos. Qui superiorem Damasci captivitatem a Romanis illatam aestimant, et hoc plantationem fidelem, et germen alienum seminabis: in die plantationis tuae labrusca, et caetera, de infidelitate sentiunt Judaeorum. Et hoc capitulum quod nunc proposuimus, super Ethnicis interpretantur, qui persequuntIllud quoque quod sequitur, Increpabit eum, et fugiet procul, de diabolo accipiunt, coeptum sequimur ordinem, et historica fundamenta historico culmine protegimus. Vae, inquit, universis gentibus, quae militaverunt contra populum meum, quarum tantus impetus fuit, ut maris fluctibus coaequandus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
amorreos. & eueos. Solus theodotion
Hebraicum uerbũ posuit. ars. & emir.
qd apud eos emendatius legitur hores. &
id est uomeres & acerui segetum.
uia oblita es dĩ saluatoris tui. & for¬
tis adiutoris tui non es recordata. Ista
inquit ꝑpetieris o isrł: quia dereliqͥ.¬
sti am̃ saluatorẽ tuum qui te liberauit
ex egypto. qui tibi gentes subiecit ini.¬
micas &e aduitoris tui non es recordata.
Propte a plantabis plantationẽ fidele.
&e germen alienum seminabis. Hoc pnsis
& cum hironia legendũ. Quia inqut ai¬
ta es dĩ saluatoris tui. & fortis aditors
tui non es recordata. nunc iccirco plant¬
re debes plantationẽ fidelẽ. & non ponis
alienum seminare germen. quod hiostis
eripiat: Uel certe sic. Filios meos quiq
popłi mei stirpe generati sunt ideo fin-¬
dasti in terram: ut eos alienos & pessin
capies. Uitis tua sorech degenerabit i
labruscam. sem̃ tuũ spem ꝓmittet i
germine. sed cum maturitas uenerit.
ab alio demetetur. Et tunc dolebis gra¬

Expanded text:
Amorrhaeos et Evaeos. Solus Theodotio Hebraicum verbum posuit, ARS ET EMIR: quod apud eos emendatius legitur HORES ET AMIR , id est, vomeres et acervi segetum. Quia oblita es Dei Salvatoris tui, et fortis adjutoris tui non es recordata. Ista, inquit, perpetieris, o Israel, quia reliquisti Deum Salvatorem tuum, qui te liberavit ex Aegypto, qui tibi gentes subjecit inimicas: et adjutoris tui non es recordata. Propterea plantabis plantationem fidelem, et germen alienum seminabis. Hoc pressius et per ironiam legendum. Quia, inquit, oblita es Dei Salvatoris tui, et fortis adjutoris tui non es recordata: num idcirco plantare debebis plantationem fidelem, et non potius alienum seminare germen, quod hostis eripiat? Vel certe sic: filios meos, qui de populi mei stirpe generati sunt, ideo fundasti in terra, ut eos alienos et pessimos capies: vitis tua Sorec degenerabit in labruscam, semen tuum spem promittet in germine; sed cum maturitas advenerit, ab alio demetetur. Et tunc dolebis gra