comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onis tortuosȩ & ꝑuersȩ in qͥb apparetis sic̃ lumi¬
naria in mundo uerbũ uitȩ habentes. Similita¬
do de luminarib data ẽ ad scõs. ut sine murmura¬
naria cȩli. Quia inde aliqua similitudo ducta ẽ
ad significationẽ scõꝵ. priꝰ hoc explicemꝰ in nomi¬
ne xp̃i qͥm ñ sit consequens ut ꝓpt̃ eat uideatur
adorandũ sol. aut luna aut stellȩ. aut cȩlũ qͥa
aliqͣ de illis similitudo ducta ẽ qua significarea᷑
scĩ qͥa multa s̃ de qͥb ducta ẽ similitudo ad sc̃ifi¬
candos scõs : quȩ ñ ad orant᷑. Si enĩ quicqͥd ẽ unde
similitudo ducit᷑ ad scõs ad orandũ tͥ putas : ad¬
ora montes & colles qͥa dictũ ẽ. montes exulta¬
uer̃ uelut arietes & colles uelut agni ouium:
Tude scis dicis. ego de ipso xp̃o dico. Adora leonẽ
qͥa dictũ ẽ. uicit leo de tribu iuda: Adora petrã
in xp̃o ista t̃rena qͣmuis de illis similitudo quȩdã

Expanded text:
onis tortuosae et perversae, in quibus apparetis sicut lumionis tortuosae et perversae, in quibus apparetis sicut luminaria in mundo, verbum vitae habentes» . Similitudo de luminaribus data est ad sanctos, ut sine murmuranaria coeli, quia inde aliqua similitudo ducta est ad significationem sanctorum; prius hoc explicemus in nomine Christi, quam non sit consequens, ut propterea tibi videatur adorandus sol, aut luna, aut stellae, aut coelum, quia aliqua de illis similitudo ducta est, qua significarentur sancti; quia multa sunt de quibus ducta est similitudo ad significandos sanctos, quae non adorantur. Si enim quidquid est unde similitudo ducitur ad sanctos, adorandum tibi putas; adora montes et colles, quia dictum est: «Montes exsultaverunt velut arietes, et colles velut agni ovium» . Tu de sanctis dicis, ego de ipso Christo dico. Adora leonem, quia dictum est, «Vicit leo de tribu Juda» : adora petram, isto ista terrena, quamvis de illis similitudo quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
quarta sabbatoꝵ. In limine ẽ titulus. in postib
fixus ẽ. Uolunt homines titulũ cognoscere : &
sic domũ intrare. Recolamꝰ gͦ scripturã scãm
in genesi. pͥmo die qͥd sit factũ inuenimꝰ lucẽ
Scđo die qͥd sit factũ : inuenimꝰ firmam̃tũ qđ
appellauit ds̃ cȩlũ. Tertiodie qͥd sit factum :
inuenimꝰ speciem t̾rȩ & maris. & segregationẽ.
& om̃is congregatio a quarũ uocaret᷑ mare.
& arida uocaret᷑ t̾ra. Quarto die fecit ds̃ lu.¬
minaria in cȩlo solem in potestatẽ diei. luñã
& stellas in potestatẽ noctis hoc quarto die
fecit. Quid sibi gͦ uult. qđ de quarto die acce¬
pit psalmꝰ titulũ : In quo psalmo docetur
patientia aduersus felicitates ma loꝵ & la¬
bores bonoꝵ: habes paulũ apłm di centem
scĩs fidelib roboratis in xp̃o. Om̃ia facite sine
murmuratione & disceptatione. ut sitis ir rep̃hen¬
sibiles & sinceres immaculati filii dĩ in medio nati¬

Expanded text:
quarta sabbatorum.» In limine est titulus, in postibus quarta sabbatorum.» In limine est titulus, in postibus fixus est. Volunt homines titulum cognoscere, et sic domum intrare. Recolamus ergo Scripturam sanctam in Genesi, primo die quid sit factum; invenimus lucem: secundo die quid sit factum; invenimus firmamentum, quod appellaviciem terrae et maris, et segregationem, ut omnis congregatio aquarum vocaretur mare, te arida vocaretur terra. Quarto die, luminaria fecit Deus in coelo ; solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis : hoc quarto die fecit. Quid sibi ergo vult quod de quarto die accepit Psalmus titulum; in quo psalmo docetur patientia adversus felicitates malorum, et labores bonorum? Habes Paulum apostolum dicentem sanctis fidelibus roboratis in Christo: «Omnia facite sine murmuratione et disceptatione; ut sitis irreprehensibiles, et sinceres, immaculati filii Dei in medio nati
Abbreviated transcription (Latin):
illos om̃s de quoꝵ nominib: appellata s̃ sydera ho¬
mines fuisse. nec ex eo eẽ cȩpisse ista sydera in cȩlo.
ex qͦ illi cȩper᷑ & ante ibi fuer̃. Sed ꝑ beneficia quȩ¬
deferebant᷑ eis diuini honores. Ueteres enĩ scłi dece¬
dicentes. qđ illiꝰ eẽt illud sydus & illud illiꝰ. homines
aut̃ qͥ antea ñ aspexerant ut uiderent qͥa ibi erant
& illa sydera ante qͣm nascerent᷑ decepti credider̃
& concepta ẽ opinio uanitatis . Hanc opinionẽ erro¬
a die dñica: Aitendat itaq caritas ur̃a qͥd sibi
uelit iste tiulus. hic grande mysteriũ & reuera
occultũ nã pleraq ipsius psalmi manifeste so¬
nant . & manifeste mouent. & cito intelligunt᷑
hic aut̃ titulus qđ fatendũ ẽ hab& ñ parũ obscu¬
ritatis. sed ad erit dñs. serenabit nubilũ & uide¬
bitis psalmũ & ex fronte psalmi cognoscetis eũ
in fronte enĩ hab& psalmꝰ iste ꝑsalmꝰ ipsi dauid

Expanded text:
illos omnes, de quorum nominibus appellata sunt sidera, hoillos omnes, de quorum nominibus appellata sunt sidera, homines fuisse, nec ex eo esse coepisse ista sidera in coelo, ex quo illi coeperunt: et ante ibi fuerunt; sed per beneficia quaedeferebantur eis divini honores. Veteres enim saeculi decedicentes quod illius esset illud sidus, et illud illius: homines autem qui antea non aspexerant, ut viderent quia ibi erant et illa sidera antequam nascerentur, decepti crediderunt; et concepta est opinio vanitatis. Hanc opinionem erroa die dominico. Attendat itaque Charitas vestra quid sibi velit iste titulus: hic grande mysterium, et revera occultum. Nam pleraque ipsius Psalmi manifeste sonant, et manifeste movent, et cito intelliguntur; hic autem titulus, quod fatendum est, habet non parum obscuritatis: sed aderit Dominus, serenabit nubilum, et videbitis Psalmum, et ex fronte Psalmi cognoscetis eum. In fronte enim habet psalmus iste, «Psalmus ipsi David,
Abbreviated transcription (Latin):
uit eũ ds̃ delege sua. & mitigauit eũ a diebi ma¬
lignis. donec fodiat᷑ peccatori fouea. Qui uͦ nondũ
ẽ talis. audiat ꝑnos qđ dño placeat: Plura aut̃
Psalmꝰ ipsi dauid: quarta sabbatoꝵ. Docturus ẽ
psclmꝰ iste patientiã : patientiã in laborib iustoꝵ
Contra iniqͦꝵ felicitates patientiã doc&. patien¬
tiã ȩdificat. hoc hab& totus a capite usq in finẽ
Quare gͦ talẽ hab& titulũ in quarta sabbati:
una sabbati. dies dñicus ẽ Scđa sabbati scđa fe-¬
ria quẽ diem scłares diem lunis uocant. Tertia
sabbati. tertia feria. quẽ diem illi martis uocan
nolumus atq utinã corrigant & ñ dicant sic habeat
enĩ linguã suã qua utant᷑ Ñ enĩ & in om̃ib gentib
Melius gͦ decore xp̃ianoꝵ ritus loquentis ecclesia¬
sticus ꝓcedit. Tam̃ si quẽ forte consuetudo traxerit
ut illud exeat ex ore qđ im ꝓbat corde : intelligat

Expanded text:
vit eum Deus de lege sua, et mitigavit eum a diebus mavit eum Deus de lege sua, et mitigavit eum a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea. Qui vero nondum est talis, audiat per nos quod Domino placet. Plura autem «Psalmus ipsi David, quarta sabbatorum». Docturus est psalmus iste patientiam in laboribus justorum: contra iniquorum felicitates patientiam docet, patientiam aedificat. Hoc habet totus a capite usque in finem. Quare ergo talem habet titulum, «in quarta sabbati?» Una sabbati, dies dominicus est; secunda sabbati, secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant; tertia sabbati, tertia feria, quem diem illi Martis vocant. nollemus; atque utinam corrigant, et non dicant sic. Habent enim linguam suam qua utantur. Non enim et in omnibde ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod inprobat corde, inte
Abbreviated transcription (Latin):
lint intendant gͦ & curent᷑ Atq utinã in hac mul¬
atudine tanta quȩ nunc ẽ int̃ istos parietes & au-¬
dit ꝑ nos uerbũ dnĩ nulla sint alia uulnere quȩ
curent᷑ utinã nulla sint Ñ tam̃ rẽ suꝑfluã facinꝰ
dicere si nulla ibi s̃ uulnera instruant᷑ corda ad
sanandos alios cũ audire talia cȩperint. Credo
cente sib onꝰ fidelis ẽ & bene credidit dõ & spes eiꝰ
ẽ in futuro scło ñ in hac t̾ra ñ in hac uita ẽ & ñ fru¬
scra audit ut sursũ cor habeat. irrid& & dolet
talia murmurantes & dicit sibi. Os̃ nouit qͥd agit
Nos ñ possumꝰ nosse consiliũ ipsius quare parcit
malis ad tẽpus. uł quare laborant boni ad tẽpus
Sufficit mͥ tam̃ hoc scire: qͥa ad tẽpus laborat bo¬
nus & ad tẽpus flor& malus Qui gͦ talis ẽ securꝰ ẽ.
ar patiant᷑ fert om̃s felicitates maloꝵ: & labores
bonoꝵ patient᷑ fert Tolerat donec finat᷑ hoc scłm.
doneo transeat iniqͥtas : lã talis beatꝰ ẽ : & erudi¬

Expanded text:
rentur. Atque utinam in hac multitudine tota quae nunc est inter istos parietes, et audit per nos verbum Domini, nulla sint talia vulnera quae curentur; utinam nulla sint. Non tamen rem superfluam facimus dicere, si nulla ibi sunt vulnera. Instruantur corda ad sanandos alios, cum audire talia coeperint. Credo lis est, et bene credit Deo, et spes ejus est in futuro saeculo, non in hac terra, non in hac vita est, et non frustra audit ut sursum cor habeat; irridet et dolet talia murmurantes, et dicit sibi: Deus novit quid agat, nos non possumus nosse consilium ipsius, quare parcit malis ad tempus, vel quare laborant boni ad tempus; sufficit mihi tamen hoc scire, quia et ad tempus laborat bonus, et ad tempus floret malus. Qui ergo talis est, securus est; et patienter fert omnes felicitates malorum, et labores bonorum patienter fert, tolerat, donec finiatur hoc saeculum, donec transeat iniquitas. Jam talis beatus est, et erudi
Abbreviated transcription (Latin):
dert tolerantiã : cecidit de cęlo. Qui aut̃ fixum
hab& cor in cȩlo. t̾ra ipsius laborat in t̾ra. Quanta
& de ipsis luminarib fingunt homines. & patient᷑
fer : quomͦ iusti patient̃ debent ferre om̃s etiũ de se
falsas criminationes: hoc ipsũ qđ iã dudũ dixi qͥa
ila scella mercurii ẽ. & illa stella saturni ẽ & illa
scella iouis ẽ. conuicia fiunt stellis Quid illis cũ
audiunt tanta conuicia: nũqͥd mouent᷑. aut ñ exer¬
cent cursus suos : sic & homo qͥ innatione ꝑuersa
& tortuosa hab& uerbũ dĩ. sic̃ luminare ẽ fulgens
in scło. Quanti qͥ sibi uident᷑ honorare solem de illo
potest a cerbius dignat᷑ contra falso honorantẽ.
quã contra contumeliosũ. Seruo enĩ bono maior
contumelia ẽ iniuria dñi. Quanta falsa de ipsis

Expanded text:
derit tolerantiam, cecidit de coelo: qui autem fixum derit tolerantiam, cecidit de coelo: qui autem fixum habet cor in coelo, terra ipsius laborat in terra. Quanta et de ipsis luminaribus fingunt homines, et patienter ferunt? Quo modo justi patienter debent ferre omnes etiam de se falsas criminationes. Hoc ipsum quod jam dudum dixi, quia illa stella Mercurii est, et illa stella Saturni est, et illa stella Jovis est, convicia fiunt stellis. Quid? illae cum audiunt tanta convicia, numquid moventur, aut non exercent cursus suos? Sic et homo qui in natione perversa et tortuosa habet verbum Dei, sicut luminare est fulgens in coelo. Quanti qui sibi videntur honorare solem, de illopotest, acerbius indignatur contra falso honorantem, quam contra contumeliosum. Servo enim bono major contumelia est injuria Domini. Quanta falsa de ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
gunt itinera sua cursus suos certos habent &
cõmutunt᷑ tanta mala nec deui ant desũꝑ fla¬
gellȩ fixȩ in cęlo: agentes ꝑ tractꝰ cȩlestes
quȩ illis prestitit & constituit creator ipsare
sic debent scĩ. sed si incęlo figant᷑ corda ipsoꝵ siñ
frustra audiant & respondeant sursũ se haberecor
si imitent᷑ eũ qͥ ait. Nr̃a aut̃ conuersatio incȩlis ẽ¬
Quia gͦ simn suꝑnis & de suꝑnis cogitant. si c̃ dictũ ẽ ubi
ẽ thesaurꝰ tuus ibi ẽ & cortuũ de ipsis cogitationib
supnoꝵ patientes fiunt & qͥcqͥd int̾ra cõmittit᷑ si ñ
curant donec ꝑagant itinera sua quẽ ad modũ ñ cu¬
rant lumincria cȩli quomͦ exerceant dies & noctes
qͣ nuis tanta mala uideant fieri suꝑ trã. Sed faci¬
le ẽ forte ut quomꝰ fer̃ iusti iniqͥtates maloꝵ quȩ
eni ꝓpt̃ ea debent ferre & tolerare. qͥa in alios fiud̃
& sinse  fiunt ñ debent ꝑdere tolerantiã: Nã qͥ ꝑdi¬

Expanded text:
gunt itinera sua, cursus suos certos habent, et committuntur tanta mala, nec deviant desuper stellae fixae in coelo, agentes per tractus coelestes, quae illis praestituit et constituit Creator ipsarum; sic debent sancti, sed si in coelo figantur corda eorum, si non frustra audiant et respondeant sursum se habere cor, si imitentur eum qui ait, «Nostra autem conversatio in coelis eunt in supernis, et de supernis cogitant, sicut dictum est, «Ubi est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum» ; de ipsis cogitationibus supernorum patientes fiunt; et quidquid in terra committitur, sic non curant, donec peragant itinera sua, quemadmodum non curant luminaria coeli, nisi quomodo exerceant dies et noctes, quamvis tanta mala videant fieri super terram. Sed facile est forte, ut ferant justi iniquitates malorum, quae non enim propterea debent ferre et tolerare, quia in alios fiunt: et si in se fiant, non debent perdere tolerantiam. Nam qui perdi
Abbreviated transcription (Latin):
lege tua docueris eũ. ut mitges eũ a dieb malis¬
nis donec fodiat᷑ peccatori fouea. Attendite gͦ
luminaria quomͦ ꝓcedunt & occidunt. & redeuã.
agunt cursus suos. Distingunt diem ac noctem
uoluunt annos & tẽpora. & tanta mala fiunt
in t̾ra illis quietẽ in cęlo habentib Quid ÷ gͦ qđ
nos doc& ds̃ : lam attendamus psalmum

Expanded text:
ge tua docueris eum: ut mitiges eum a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea.» Attendite ergo luminaria quomodo procedunt, et occidunt, et redeunt, agunt cursus suos, distinguunt diem et noctem, volvunt annos et tempora; et tanta mala fiunt in terra, illis quietem in coelo habentibus. Quid est ergo quod nos docet Deus? Jam attendamus Psalmum
Abbreviated transcription (Latin):
uelit cor lingua testat᷑ & qͥdem etiã si lingua obmu¬
tescepte & ipsa timore cõp̃ssa. ds̃ uidere intꝰ quid
cogitat homo etiã si aliũ hominẽ later&. Tacitas
s cogitationes hominũ tales. aut eciã erũpentes

Expanded text:
velit cor, lingua testatur: et quidem, etiamsi lingua obmuvelit cor, lingua testatur: et quidem, etiamsi lingua obmutesceret et ipsa timore compressa, Deus videret intus quid cogitaret homo, etiamsi alium hominem lateret. Tacitas ergo cogitationes ho
Abbreviated transcription (Latin):
Contra istã doctrinã talia murmura s̃ hominũ & si
ñ ꝓcedunt in uoce. rodunt᷑ in corde. Quid gͦ dicuat
uere placiturꝰ sũ dõ ꝑ iusatiã aut̃ iusti illi placeñ.
sub cuiꝰ imꝑio mali florent : tanta mala cõmit¬
tunt & nichil illis euenit mali. Aut si forte eue¬
nit aliqͥd mcili. qͥd sibi dicunt illi cũ eis cȩperis di¬
cere ec ce quanta facit mala : quomͦ illi reddi¬
tũ ẽ. quale exitũ habuit: incipiunt illi cogitare
uistos qͥbi mala euener᷑ & opponunt nob̵ &
dicunt. Si illi ꝓpt̾ ea mali aliqͥd accidit qͥa iniqͥus
fuit illi quare accidit qui tã iustȩ uixit. qͥ elemo¬
sinas multas fecit : qͥ tanta multa bona oꝑatus ẽ
meccła: quaire tale sortẽ inuenit : quare talem
exstũ habuiti qualẽ ille homo qͥ multa iiqͣ cõmisit:
Adhoc aut ista dicunt: ut ostendant se ꝓpt̃ eau
ñ ficere male qͥa ñ poss̃: Aut qͥa ñ audent : Nã quid

Expanded text:
contra istam doctrinam talia murmura sunt hominum; et si contra istam doctrinam talia murmura sunt hominum; et si non procedunt in voce, roduntur in corde. Quid ergo dicunt? Vere placiturus sum Deo per justitiam? aut justi illi placent, sub cujus imperio mali florent? Tanta mala committunt, et nihil illis evenit mali. Aut si forte evenit aliquid mali; quid tibi dicunt illi, cum eis coeperis dicere: Ecce quanta fecit mala, quomodo illi redditum est? qualem exitum habui? Incipiunt illi cogitare justos quibus mala evenerunt, et opponunt nobis, et dicunt: Si illi propterea mali aliquid accidit, quia iniquus fuit; illi quare accidit, qui tam juste vixit? Qui eleemosynas tantas fecit, qui tam multa bona operatus est in Ecclesia, quare talem sortem invenit? quare talem exitum habuit, qualem ille homo qui multa iniqua commisit? Ad hoc autem ista dicunt, ut ostendant se propterea non facere male, quia non possunt, aut quia non audent. Nam quid
Abbreviated transcription (Latin):
insocens qͥ mnuis ñ noceat cui uult nocere Non enĩ
noc&: alteri ꝑ factũ malũ: sed sibi plurimũ ꝑ cupi¬
deatẽ mala. nã quomꝰ sibi noceat: audi scriꝓturã
Qui aut᷑ amat iniqͥtatẽ: odit animã suã & reuera
multũ errant homines. qͥ putant iniustitiã suã ali¬
is nocere & sibi ñ nocere Ad alios ꝓcedit iniqͥtas cu¬
ius lib& ut corpori noceat. ut rẽ familiarẽ ledat.
ut uullã inucidat. ut mancipiũ abducat. ut aurũ
auferat ut argencũ uł si qͥd aliud possid&. ad hoc
ꝓ fert᷑ ad alterũ illa iniqͥtas. Ergo iniqͥtas tua alie¬
no corpori noc& & tuo animo ñ noc& : contra istã
sonplice ueracẽq doctrinã qua in sinuat᷑ hominib
bonis ut ipsã iustitiã diligant. ex ea placere dõ ue¬
lint᷑. ab illo incelligant. luce quadã intelligibili ꝑ¬
fundi animã suã ut faciat iusta oꝑa. & illã lucẽ
sapientiȩ om̃ib quȩ in scło diligunt᷑ p̃ponant

Expanded text:
innocens, quamvis non noceat cui vult nocere. Non enim innocens, quamvis non noceat cui vult nocere. Non enim nocet alteri per factum malum, sed sibi plurimum per cupiditatem malam. Nam quomodo sibi noceat, audi Scripturam: «Qui autem amat» «iniquitatem, odit animam suam» . Et revera multum errant homines qui putant injustitiam suam aliis nocere, et sibi non nocere. Ad alios procedit iniquitas cujuslibet, ut corpori noceat, ut rem familiarem laedat, ut villam invadat, ut mancipium abducat, ut aurum auferat, aut argentum, vel si quid aliud possidet. Ad hoc profertur ad alterum illa iniquitas. Ergo iniquitas tua alieno corpori nocet, tuo animo non nocet? 2. Contra istam simplicem veracemque doctrinam, qua insinuatur hominibus bonis, ut ipsam justitiam diligant, et ex ea placere Deo velint; ab illo intelligant luce quadam intelligibili perfundi animam suam, ut faciant justa opera, et illam lucem sapientiae omnibus quae in saeculo diliguntur praeponant:
Abbreviated transcription (Latin):
nurmurabant de ipsa domo. & ab eis talia homines
patebant᷑ qualia sepati ipsi a talib paulo ante
querebant᷑. Bonꝰ ÷ ille .ẽ. qͥa & qͣndo potest mala fa
cerr i sacit de qͦ scriptũ ẽ. Qui potiuit transgredi
un c̃ transgressus: & facere mala & ñ fecit: quis ẽ
hie & laudabimꝰ : fecit enĩ mirabilia inuia sua lo¬
quebat᷑ scriptura de potentib in nocentib & lupus
ens tantũ uult nocere qͣntũ leo: dissimilit̃ nocent.
Qod ri dissimilit cupiunt. Leo enĩ ñ solũ contemnit
sine ladantẽ sed etiã fugat & uenit ad ouile & ob¬
mutescentib canib : rapit qđ potest lupus ñ audae
mt latratus canũ: Nunqͥd ꝓpt̾ ea qͥa ñ potuit au¬
serns acanib t̾ritus in nocentior remeauit : doc& gͦ
ds in nocentiã ut qͥsq in nocens sit ñ timore penȩ
sed amore iustitiȩ: Tunc enĩ liber ẽ in nocens & ue¬
sus ẽ nmocens : Qui aut̃ timore in nocens fit ñ est̃

Expanded text:
murmurabant de ipsa domo; et ab eis talia homines murmurabant de ipsa domo; et ab eis talia homines patiebantur, qualia se pati ipsi a talibus paulo ante querebantur. Bonus ergo ille est, qui et quando potecere, non facit; de quo scriptum est: «Qui potuit transgredi, et non est transgressus; et facere mala, et non fecit. Quis est hic, et laudabimus eum? Fecit enim mirabilia in vita sua» . Loquebatur Scriptura de potentibus innocentibus. Et lupus enim tantum vult nocere, quantum leo: dissimiliter nocent, sed non dissimiliter cupiunt. Leo enim non solum contemnit canem latrantem; sed etiam fugat, et venit ad ovile, et obmutescentibus canibus rapit quod potest: lupus non audet inter latratus canum. Numquid propterea quia non potuit auferre a canibus territus, innocentior remeavit? Docet ergo Deus innocentiam, ut quisque innocens sit non timore poenae, sed amore justitiae. Tunc enim liber est innocens et verus est innocens. Qui autem timore innocens, fit, non est
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ. adulteria eoꝵ. fraudes & rapinas eoꝵ uid&
ds̃. & punit in cogitationib eaꝵ. Quid enĩ uł inte
ille attendit cuiꝰ oculus ñ repellit᷑ carne. ut ñ ui¬
deat uoluntatẽ : tales si occasiones inueniant.
ñ mali fiunt : sed manifestant᷑ Non ut sentias qđ
natũ sit manifestũ : sed ut intelligas qͥd latebat
inclusũ. Paucis his annis & ꝓpehesterna die ui¬
der̃ hȩc homines & ꝓbauer etiã qͥ tarde in telli¬
gunt. Erat enĩ hic una domꝰ potentis sima ad tẽ¬
pus. de qua flagellũ fecerat ds̃ generi humano.
& castigatũ ẽ inde genꝰ humanũ. si cognoscat
flagellum patris. & timeat sententiã iudicis:
Cũ gͦ eẽt hic eadẽ domꝰ magna. multi gemeban
sub illa. murmurabant. rep̾hendebant. dete¬
stabant᷑ blasphemabant. Quomͦ se artat homi¬
nes & dantur illo diuino iudicio multi in concupis¬
cestia cordis sui subito fiebant ipsius domꝰ illi qui

Expanded text:
eorum, adulteria eorum, fraudes et rapinas eorum videt eorum, adulteria eorum, fraudes et rapinas eorum videt Deus, et punit in cogitationibus eorum. Quid enim velint, ille attendit, cujus oculus non repellitur carne, ut non videat voluntatem. Tales si occasiones inveniant, non mali fiunt, sed manifestantur: non ut sentias quod natum sit manifestum, sed ut intelligas quod latebat inclusum. Paucis his annis, et prope hesterno die viderunt haec homines, et probaverunt etiam qui tarde intelligunt. Erat enim hic una domus potentissima ad tempus, de qua flagellum fecerat Deus generi humano, et castigatum est inde genus humanum; si cognoscat flagellum patris, et timeat sententiam judicis. Cum ergo esset hic eadem domus magna, multi sub illa gemebant, murmurabant, reprehendebant, detestabantur, blasphemabant. Quomodo se arctant homiet dantur divino illo judicio multi in concupiscentias cordis sui ? Subito fiebant ipsius domus illi qui
Abbreviated transcription (Latin):
tes gͦ infirmi frustra se bene uiuere. Aut inuitant᷑
ad imitandã malitiã eoꝵ qͦs quasi florere conspi-¬
ciunt. aut si ꝑ infirmitatẽ uł ꝑsonȩ suȩ uł animi
timent male facere. ne aliqͥd illis scđm leges scłi
mali accidat. ñ qͥa iustitiã diligunt. sed ut dicam
aptius dm̃tes damnari int̃ homines ab hominib
abstinent se qͥdem a factis malis. sed ñ se abstinent
a cogitationib malis & int̾̃ cogitationes eoꝵ iniqͥs
p̃cipue caput iniqͥtatis illa ten& impietas quã ui¬
det᷑ eis ds̃ negligere & ñ curare res humanas & aut
equalit̃ habere malos & bonos aut etiã qđ ẽ ꝑnicio¬
sius cogitare in sectaribonos malis fauere. Iui
talia cogitat. & si nichil mali alicui faciat. facit
plurimũ sibi & inse ipso impius ẽ & iniqͥtate sua
ñ ledit dm̃. sed int̾ficit se Neq nocent hominib:
quia timidi s̃ qui talia cogitant. sed tam̃ homicidia

Expanded text:
tes ergo infirmi frustra se bene vivere, aut invitantur tes ergo infirmi frustra se bene vivere, aut invitantur ad imitandam malitiam eorum quos quasi florere conspiciunt: aut si per infirmitatem vel personae suae vel animi, timent male facere, ne aliquid illis secundum leges saeculi mali accidat; non quia justitiam diligunt, sed, ut dicam apertius, timentes damnari inter homines ab hominibus, abstinent se quidem a factis malis, sed non se abstinent a cogitationibus malis. Et inter cogitationes eorum iniquas, praecipue caput iniquitatis illa tenet impietas, qua videtur eis Deus negligere et non curare res humanas; et aut aequaliter habere bonos et malos; aut etiam, quod est perniciosius cogitare, insectari bonos et malis favere. Qui talia cogitat, etsi nihil mali alicui faciat, facit plurimum sibi, et in seipsum impius est; et iniquitate sua non laedit Deum, sed interficit se. Neque nocent hominibus, quia timidi sunt qui talia cogitant; sed tamen homicidia
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut intentissime audiuimus cũ psalmus
iste cantaret᷑. Intente audiamꝰ cũ reuelat
dñs quȩ hic dignatꝰ ẽ opacare mysteria.
Adhoc enĩ claudunt᷑ quedã sacram̃ta scri¬
pturarũ. ñ ut denegent᷑ sed ut pulsantib aꝑiant᷑
Si gͦ affectu pio & sinceri cordis caritate pulsetis.
ille aꝑi& qͥ uid & unde pulsatis. Notũ ẽ om̃ib nob̵
atq utinã de numero eoꝵ ñ simꝰ. multos murmu¬
rare aduersus dĩ patientiã & dolere iniqͦs homines
&impios. uł uiuere in hac t̾ra uł etiã plurimũ posse
& qđ ẽ amplius plerũq plurimũ posse malos ad¬
uersus bonos & sȩpe malos p̃mere bonos. Malos
exultare bonos laborare. Malos suꝑbire : bonos
humiliari. Attendentes talia in genere humano.
abundant enĩ ꝑuertunt᷑ impatientes & infirmi a.¬
nimi quasi frustra sint boni. qͥa ds̃ auertit uel a¬
uertere uidet᷑ oculos suos abonis oꝑib pioꝵ & fi¬
deliũ & augere malos in his quȩ diligunt. Putan¬

Expanded text:
Sicut intentissime audivimus, cum psalmus iste legeretur; ita intente audiamus, cum revelat Dominus quae hic dignatus est opacare mysteria. Ad hoc enim clauduntur quaedam sacramenta Scripturarum, non ut denegentur, sed ut pulsantibus aperiantur. Si ergo affectu pio et sincera cordis charitate pulsetis, ille aperiet qui videt unde pulsetis. Notum est omnibus nobis atque utinam de numero eorum non simus, multos murmurare adversus Dei patientiam, et dolere iniquos homines et impios vel vivere in hac terra, vel etiam plurimum posse; et quod est amplius, plerumque plurimum posse malos adversus bonos, et saepe malos premere bonos; malos exsultare, bonos laborare; malos superbire, bonos humiliari. Attendentes talia in genere humano abundant enim, pervertuntur impatientes et infirmi animi, quasi frustra sint boni; quia Deus avertit vel avertere videtur oculos suos a bonis operibus piorum et fidelium, et augere malos in his quae diligunt. Putan
Abbreviated transcription (Latin):
nisi cũ fit qđ lectũ ẽ mͦ in apło. si tam̃ statis in fide ait
stabiles & immobiles : cũ om̃s qͥ credunt ꝑ uniuersa
trã ĩ mobiles s̃ in fide fundata ẽ t̃ra. Tunc fit homo
ad imaginẽ dĩ. qđ significat sextꝰ ille dies de genesi
Sed qͦmͦ illud fecit ds̃: quomͦ fundata ẽ t̃ra : xp̃c uent¬

Expanded text:
nisi cum fit quod lectum est modo in Apostolo: «Si tamen statis in fide,» ait, «stabiles et immobiles» ? Cum omnes qui credunt per universam terram immobiles sunt in fide, fundata est terra: tunc fit homo ad imaginem Dei. Quod significat sextus ille dies de Genesi. Sed quomodo illud fecit Deus? quomodo fundata est terra? Christ
Abbreviated transcription (Latin):
Salmi fuius aitulũ cũ ꝓnuntia ret᷑ audiuimꝰ:
& qͥd sibi delit de scriptura dĩ. hoc ẽ ex
libeo genesis non ẽ difficile cognoscert
In citulo enĩ tanquã ammonem᷑ in limine quid
intꝰ quȩramꝰ. inscriptꝰ gͦ ita ẽ laus cantici ipsi
dauid indiem ante sabbatũ: quando fundata ẽ
t̃ra. Recordantes gͦ ꝑ om̃s dies qͥd fecerit ds̃
quando creauit & ordinauit uniuersa a primo
die usq ad sextũ diem : septimũ enĩ scĩficauit. qr
in illo reqͥeuit post om̃ia oꝑa quȩ fecit bona ualde
Inuenimꝰ eũ sexto die fecisse qͥ dies hic cõmemorat᷑
qͥa dic̃ ante sabbatũ om̃ia animalia in tra. deinde
ipso die fecit hominẽ ad imaginẽ & similitudinẽ suã
Ñ aut̃ sine causa illidies sic s̃ ordinati. nisiqr & scła
sic cur sura erant ante qͣm reqͥescamꝰ in dõ. Tunc aũ
reqͥescimꝰ : si facimꝰ oꝑabona. Ad hoc exemplũ scri¬
ptũ ẽ dedõ. reqͥeuit ds̃ septimo die : cũ fec iss& om̃ia

Expanded text:
salmi hujus titulum, cum pronuntiaretur, audivimus; et quid sibi velit, de Scriptura Dei, hoc est ex libro Genesis, non est difficile cognoscere: in titulo enim tanquam admonemur in limine quid intus quaeramus. Inscriptus ergo est ita: «Laus cantici ipsi» «David, in diem ante sabbatum, quando fundata est terra.» Recordantes ergo per omnes dies quid fecerit Deus, quando creavit et orimum enim sanctificavit, quia in illo requievit post omnia opera, quae fecit bona valde, et invenimus eum sexto die fecisse qui dies hic commemoratur, quia dicit, «ante sabbatum» omnia animalia in terra: deinde ipso die fecit hominem ad imaginem et similitudinem suam. Non autem sine causa illi dies sic sunt ordinati, nisi quia et saecula sic cursura erant, antequam requiescamus in Deo. Tunc autem requiescimus, si facimus opera bona. Ad hoc exemplum scriptum est de Deo, «Requievit Deus septimo die,» cum fecisset omnia
Abbreviated transcription (Latin):
scđs dies : a noe usq ad abrahã: Terciũ cẽpꝰ tanqͥm tercus
dies: ab abrahã usq ad dauid: Quartũ tẽpus tanquã
quartꝰ dies : adauid usq ad transmigrationẽ babylo¬
niȩ. Quintũ tẽpus tanqͣm quintꝰ dies : a transi nigratione¬
baby loniȩ. usq ad p̃dicationẽ ioħis. Sextꝰ dies iã a
p̃dicatione ioħis agit᷑ usq in finẽ & post finẽ sexti:
ꝑuenimꝰ ad requiem Modo gͦ sextꝰ dies agit᷑. Si sextus
dies agit᷑: uidete qͥd habeat titulus. Indiem ante sab¬
batũ qͣndo fundata ẽ t̃ra. Iã audiamꝰ ipsũ psalmũ ipsum
int̾rogemꝰ. qͥndo fundata ẽ t̾ra. Neforte cunc facta ẽ

Expanded text:
s dies, a Noe usque ad Abraham: tertium tempus, tanquam tertius dies, ab Abraham usque ad David: quartum tempus, tanquam quartus dies, a David usque ad transmigrationem Babyloniicationem Joannis. Sextus dies jam a praedicatione Joannis agitur usque ad finem, et post finem sexti diei pervenimus ad requiem. Modo ergo sextus dies agitur. Si sextus dies agitur, videte quid habeat titulus: «In diem ante sabbatum, quando fundata est terra.» Jam audiamus ipsum Psalmum; ipsum interrogemus quomodo fundata est
Abbreviated transcription (Latin):
habebimꝰ reqͥem. & qͥđem oꝑa bona nr̃a fr̃s quȩ hic
oꝑam̃ in scło ante reqͥem quasi cũ labore s. & reqͥes
illa in sp̃e ẽ. nondũ tenet᷑ in re. & nisi eẽt in spe: de¬
ficeremꝰ in labore. sed transeunt oꝑa laboriosa &
bona qͥd enĩ tã bonũ qͣm porrigere panẽ esurienti:¬
bonũ qͣm id qđ ã monebat generalit̃ om̃s qͥ hab&
duas tunicas d& ñ habenti & qͥ hab& ȩscas pascat
esurientẽ : nudũ uestire bonũ opꝰ ẽ. Nũ qͥd semꝑerit
hoc bonũ : hab& aliqͣntulũ laborẽ sed hab& sola¬
ciũ in sp̃e futurȩ qͥ etis quantũ aut̃ laborẽ hab& qđ
uestis nudũ : bonũ opꝰ ñ multũ laborat malũ opus
hab& laborẽ qui enĩ uestit nudũ si hab& unde
faciat: ñ laborat. Siñ hab& unde faciat : gła in
excelsis dõ. & int̾ra pax hominib bonȩ uoluncatis
Qui uit̃ uult spoliare uestitũ. quaptũ labor& qͥs nume¬

Expanded text:
iem. Et quidem opera bona nostra, fratres, quae hic operamur in saeculo ante requiem, quasi cum labore sunt; et requies illa in spe est, nondum tenetur in re: et nisi esset in spe, deficeremus in labore; sed transeunt opera laboriosa et bona. Quid enim tam bonum, quam porrigere panem esurientibonum, quam id quod admonebat generaliter, «Omnis qui habet duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas, pascat esurientem» ? Nudum vestire, bonum opus est: numquid semper erit hoc opus bonum? Habet aliquantulum laborem, sed habet solatium in spe futurae quietis. Quantum autem laborem habet quod vestis nudum? Bonum opus non multum laborat: malum opus habet laborem. Qui enim vestit nudum, si habet unde faciat, non laborat: si non habet unde faciat, «Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis» . Qui autem vult spoliare vestitum, qua
Abbreviated transcription (Latin):
testimonii ẽ in martyrib: : ms ẽ gala ad m̃s ẽ acer¬
uus testimonii mei s̃ martyres ueri. Moriantur
alii ꝓuecusta uanitate : sine sale Nũ qͥd ꝑtinent
ad aceruũ testimonii : quia & si tradidero corpꝰ me
um ut ardeã. caritatẽ aũ ñ habeã: nichil mͥ prodest
Cũ aũ qͦdã loco monen& dñs de pace retinenda:
id ÷ aceruus tes timonii in magna tribulatio¬
ne euident̃ factꝰ ẽ: Tunc ignominiosa ȩccła
erat in ho minib: tunc op ꝓbriũ illi uiduȩ¬
obiectabat᷑ qͥa xp̃i erat qͥa signũ crucis infronte por¬
tabat Nondũ erat honor: crim̃ erat tunc. Quando gͦ
ñ honor sed crim̃ erat : tunc factꝰ ẽ aceruus testimonii
& ꝑ aceruũ testimonii dilatata ẽ caritas xp̃i. & ꝑdi

Expanded text:
testimonii in martyribus? Meus est Galaad: meus est acertestimonii in martyribus? Meus est Galaad: meus est acervus testimonii, mei sunt Martyres veri. Moriantur alii pro vetusta vanitate sua sine sale; numquid pertinent ad acervum testimonii? Quia et si tradidero corpus meum ita ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Cum autem quodam loco moneret Dominus de pace retinenda, id est acervus testimonii, in magna tribulatione evidenter factus est. Tunc ignominiosa Ecclesia erat in hominibus, tunc opprobrium illi viduobjectabatur, quia Christi erat, quia signum crucis in fronte portabat: nondum erat honor; crimen erat tunc. Quando ergo non honor, sed crimen erat, tunc factus est acervus testimonii; et per acervum testimonii dilatata est charitas Christi
Abbreviated transcription (Latin):
alii tollant sarcinã xpĩ. humeros enĩ pios quȩrebat.
Alia sarcina ponđ hab& : xp̃i aũ sarcina pennas
hab& Nã & aui si pennas detrahas: quasi onꝰ tollis
& qͦ magis onꝰ abstulisti eo magis in t̾ra remanebit
quã ex onerare uoluisti. iac& ñ uolat : qͥa tulisti onus
Redeat onꝰ & uolat. Talis ẽ xp̃i sarcina. Portent
illã homines : N sut pigri ñ attetidant᷑ illiqͥ eã
ferre nolunt ferant illã qͥ uolunt : & inuenient qͣm
sit leuis q̃m suauis qͣmiocunda qͣmra piens incȩlũ
& a t̾ra erigens diuidã sichimã : & conuallẽ tabna¬
culoꝵ dimetiar. forte ꝓpt̃ oues iacob conuallis
tabnaculoꝵ intelligit᷑ gens iudeoꝵ : & ipa diuidit᷑
Nã transier̃ inde qͥ credider̃ foris reliqͥ remanser̃
aus̃ ẽ galaad Nomina s̃ ista lecta in literis dĩ : Ga-¬
laad hab& int̃p̃tationis suȩ uocẽ & magni sacram̃ti
int̃ p̃tat᷑ enĩ aceruus testimo nii Quantꝰ a ceruus

Expanded text:
alii tollant sarcinam Christi. Humeros enim pios quaerebat, alii tollant sarcinam Christi. Humeros enim pios quaerebat, alia sarcina pondus habet; Christi sarcina pennas habet. Nam et avi si pennas detrahas, quasi onus tollis; et quo magis onus abstulisti, eo magis in terra remanebit. Quam exonerare voluisti, jacet: non volat, quia tulisti onus; redeat onus, et volat. Talis est Christi sarcina. Portent illam homines; non sint pigri: non attendantur illi qui eam ferre nolunt; ferant illam qui volunt, et invenient quam sit levis, quam suavis, quam jucunda, quam rapiens in coelum et a terra eripiens. Dividam Sichimam, et convallem tabernaculorum dimetiar. Forte propter oves Jacob, convallis tabernaculorum intelligitur gens Judaeorum, et ipsa dividitur: nam transierunt inde us est Galaad. Nomina sunt ista lecta in Litteris Dei. Galaad habet interpretationis suae vocem et magni sacramenti: interpretatur enim Acervus testimonii. Quantus acervus
Abbreviated transcription (Latin):
uiatua. Ds̃ locutus ẽ in scõ suo : lȩtabor & diuidã sichi¬
tus ẽ in scõ suo Ñ uerba dicit quȩ ds̃ locutꝰ ẽ : sed qm̃
ds̃ locutus ẽ in scõ suo Nec fieri aliqͥd pot est : nisi
quẽ ad modũ locutꝰ ẽ ds̃: Consequent̃ iste eueni¬
ent : qͥa lȩtabor & diuidã sichimã. & cõuallem
suo cũ om̃ib: scuis abscondit idola in sichima qͣm̃ ha¬
bebat de syria ubi diuperegrinatꝰ ẽ. tandẽ aliqͥn¬
do inde ueniebat. Tab nacula aũ fecit ibi ꝓpt̃ oues
suas & arm̃ta. & appellauit locũ illũ tab nacula.
& hȩc diuidã in qͥt ȩcđa: qͥd ÷ hoc diuidã sichimam:
credent: alii ñ credent. Sed tam̃ ñ timeant qͥ creduađ
int̃ illos qͥ ñ credunt. Diuisi s̃ exũ nc̃ fide : postea di-¬
uident᷑ in iudicio Oues addexterã : hȩdi ad sinistrã
fcce inuenimꝰ : quẽ ad modũ ȩccła diuidat sichimam.
Quomꝰ diuidit humeros : Scđm nominis int̃p̃tatio¬
nẽ diuidunt᷑ humeri : ut alios grauent peccata sua

Expanded text:
abor, et dividam Sichitus est in sancto suo. Non verba dicit quae Deus locutus est; sed quoniam Deus locutus est in sancto suo, nec fieri aliquid potest, nisi quemadmodum locutus est Deus, consequenter ista eveniunt: Laetabor, et dividam Sichimam, et convallem suo cum omnibus suis, abscondit idola in Sichima quae habebat de Syria, ubi diu peregrinatus, tandem aliquando inde veniebat . Tabernacula autem fecit ibi propter oves suas et armenta, et appellavit locum illum Tabernacula . Et haec dividam, inquit Ecclesia. Quid est hoc, dividam Sichimam? credent, alii non credent: sed tamen non timeant qui credunt, inter illos qui non credunt. Divisi sunt enim nunc fide; postea dividentur in judicio, oves ad dexteram, haedi ad sinistram . Ecce invenimus quemadmodum Ecclesia dividat Sichimam. Quomodo dividit humeros, secundum nominis interpretationem? Dividuntur humeri, ut alios gravent peccata sua,
Abbreviated transcription (Latin):
ueniã inidumeã. Seuiant tribulationes bulliat
scandalis mundꝰ extendã calcia m̃ tũ ineũ usq inidu-¬
meã Usq ad eos ipsos qͥ t̃renã uitã degunt qm̃ idumea
in t̃p̃tat᷑ t̃rena : usq ad ipsos usq in idũmeã extendã
calciam̃tũ meũ Cuiꝰ rei calciam̃tũ nisi eagłii : quã
speciosi pedes eoꝵ qͥ annuntiant pacẽ qͥ annuntiaT¬

Expanded text:
ue in Idumaeam. Saeviant tribulationes, bulliat scandalis mundus, extendam calceamentum meum usque in Idumaeam; usque ad eos ipsos qui terrenam vitam degunt quoniam Idumaea interpretatur Terrena; usque ad ipsos, usque in Idumaeam extendam calceamentum meum. Cujus rei calceamentum, nisi Evangelii? Quam speciosi pedes eo
Abbreviated transcription (Latin):
ras tͥ eẽ dictũ cũ de illa abundantia scanda łoꝵ
rextuus loqueret᷑ qͥ ꝑseuerauerit usq in finẽ hic
saluus erit: ꝑseuerat᷑ gͦ usq in finẽ cont᷑ ollã scan-¬
daloꝵ : ard& illa iniqͥtatis : sed maior ẽ flamma : olla
caritatis Noli uinci: ꝑ seuera usq in finẽ. Quid
times moabitas. oꝑa mala eaꝵ qͥ lege male utunt᷑
qͥd enĩ : iuda rex tuus qͥ p̃cessit Nonne tales ꝑ¬
tulit : Nescis iudȩos male utendo lege xpm occidis¬
se sergo sꝑa: & qͣ p̃cessit rextuus sequere Dic
uida rex ms̃ & ex eo qͥa iuda rex ms moab qͥd
factꝰ ẽ : olla spei met ñ consumptionis meae
latio patientiã oꝑat᷑. patientia aũ ꝓbationẽ
ꝓbatio spem. Si tribulatio patientiã. patientia
ꝓbatiotiẽ. ꝓ̃batio spem olla ẽ tribulatio quȩ oꝑat᷑
spem : merito moab olla spei meȩ Spes aũ ñ consun-¬
dit & qd ferues contͣ ollã : ita plane : qͥa caritas

Expanded text:
ras tibi esse dictum, cum de illa abundantia scandalorum ras tibi esse dictum, cum de illa abundantia scandalorum rex tuus loqueretur: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit? Persevera ergo usque in finem contra ollam scandaloharitatis. Noli vinci; persevera usque in finem. Quid times Moabitas, opera mala eorum qui lege male utuntur? Quid enim, Juda rex tuus qui praecessit, nonne tales pertulit? Nescis Judaeos male utendo lege, Christum occidisse? Ergo spera, et qua praecessit rex tuus sequere. Dic, Juda rex meus. Et ex eo quia Juda rex meus, Moab quid factus est? Olla spei meae, non consumptionis meae. latio patientiam operatur, patientia autem probationem, probatio spem. Si tribulatio patientiam, patientia probationem, probatio spem, olla est autem tribulatio quae operatur spem; merito Moab olla spei meae. Spes autem non confundit. Et quid? Ferves contra ollam? Ita plane, quia charitas
Abbreviated transcription (Latin):
uit  qa regit ñ regit᷑. Porro aũ apłs paulus qͥđ auit :
bonaẽ lex: siqͥs ea legitime utat᷑. Illȩ aũ filiȩ loth¬
ñ legia me usȩ s̃ patre. quomͦ aũ nascunt᷑ oꝑa
bonã cũ qͥsq lege bene utit᷑ sic nascunt᷑ oꝑa ma¬
la cũ qͥsq lege male utit᷑ pinde ille male uten¬
tes patre. hoc ẽ male utentes lege. generaueruał
moabitas : ꝑ quos significant᷑ oꝑa mala : Inde tri-¬
bulatio ȩccłȩ : inde olla ebulliens De hac olla :¬
q̃dã loco ꝓphediȩ dr̃ olla succensa ab aquilone
Vnde nisi a partib: diaboli qͥ dix̃ ponã sedẽ meã
ad aqͥlonẽ : tribulationes gͦ maxime ñ oriunt᷑ ad¬
uersus eccłam : nisi ab eis qͥ lege male utunt᷑ quid
Nonne uida ille rex illiꝰ p̃dix̃ hoc ei : uonne ait
illi qm̃ ab undauit iniqͥtas refrigesc& caritas
multoꝵ: olla bulliente : caritas refrigescit Iuare
ñ potiꝰ ocaritas & tu contra ollã feruescis : an igno¬

Expanded text:
habet, quia regit, non regitur. Porro autem apostolus Paulus quid ait? habet, quia regit, non regitur. Porro autem apostolus Paulus quid ait? Bona est lex, sinon legitime usae sunt patre. Quomodo autem nascuntur opera bona, cum quisque lege bene utitur: sic nascuntur opera mala, cum lege quisque male utitur. Proinde male illae utentes patre, hoc est male utentes lege, generaverunt Moabitas; per quos significantur opera mala. Inde tribulatio Ecclesiae, inde olla ebulliens. De hac olla quodam loco prophetiae dicitur: Olla succensa ab aquilone . Unde nisi a partibus diaboli qui dixit: Ponam sedem meam ad aquilonem ? Tribulationes ergo maximae non oriuntur adversum Ecclesiam, nisi ab eis qui lege male utuntur. Quid Nonne Juda rex illius praedixit hoc ei? Nonne ait illi: Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum ? Olla bulliente charitas refrigescit. Quare non potius, o charitas, et tu contra ollam fervescis? An igno
Abbreviated transcription (Latin):
Quare spei mee: qͥa p̃cessit iuda rex ms̃. Quo
enĩ p̃cessit : tu sequi Quid times quia p̃cessit ꝑ
tribulationes ꝑ angustias. ꝑopꝓbria : septa
erat uia: sed ante quã transin& Postea qͣm
tra nsiit : sequere lam pat& uia : illius tran¬
situ. Sin gularis ego sũ in qͥt: sed quo usq tra¬
nseam Singulare ẽ granũ : sed qͦusq transeat
Cũ tran sierit: sequit᷑ fructi ficatio luda
rexms̃ łrgo qͥa uida rexins: moab olla spei meȩ
Moab intelligit᷑ ingentib Nata ẽ eñ istagens de
peccato nata ẽ ista gens de filiab loth quȩ cũ pa.¬
te in ebriato concubuer᷑ male utentes patre: Me.¬
lius erat ut sceriles remanerent : quã sic matres fie¬
rent łrat aũ illa figura quȩdã eoꝵ qͥ male utuntur
lege qolite attendere qͥa lex in latina lingua femi¬
nini generis ẽ ingreca masculini ẽ. Sed siue femi¬
nini sit generis in loquendo siue masculini : ñ p̃serĩ¬
bit ueritati locutio. Lex enĩ magis masculinã hab&

Expanded text:
Quare, spei meae? Quia praecessit Juda rex meus. Qua enim praecessit, tu sequi quid times? Qua praecessit? Per tribulationes, per angustias, per opprobria. Septa erat via, sed antequam transiret: posteaquam transiit, sequere; jam patet via illius transitu. Singularis ego sum, inquit, sed quousque transeam : singulare granum, sed quoadusque transeat; cum transierit, sequetur fructificatio. Juda rex meus. Ergo quia Juda rex meus: Moab olla spei meae. Moab intelligitur in Gentibus. Nata est enim ista gens de peccato, nata est ista gens de filiabus Lot quae cum patre inebriato concubuerunt, male utentes patre . Melius erat ut steriles remanerent, quam sic matres fierent. Erat autem illa figura quaedam eorum qui male utuntur lege. Nolite enim attendere quia lex in latina lingua feminini generis est; in graeca masculini est: sed sive sit feminini generis in loquendo, sive masculini, non praescribit veritati locutio. Lex enim magis masculinam vim
Abbreviated transcription (Latin):
futura: Tu gͦ ds̃ qͥ ñ egredieris in uirtutib nr̃is: Da nob̵
auxiliũ de tribulatione & uana salus hominis : Eant
nunc qͥ salutẽ ñ habent & optent salutẽ tẽporalem
suis: quȩ ẽ uana uecustas Da nob̵ auxiliũ Inde da
unde putabaris deserere : inde subueni da nob̵ auxi¬
liũ de tribulatione : & uana salus hominis Indõ¬
faciemꝰ uirtutẽ : & ipse ad nichilũ deduc& in imicos
nr̃os Ñ faciemꝰ uirtutẽ ingladio ñ in equis ñ in loricis
ñ in scutis ñ in potentatu exercitꝰ ñ foris. Sed ubi:
intꝰ ubi latemꝰ. Ibi intꝰ in dõ faciemꝰ uirtutẽ & quasi
abiecti & qua si conculcati quasi nulliꝰ mom̃ti homines
erimꝰ : sed ipse ad nichilũ deduc& inimicos nr̃os Deni¬
q factũ ẽ de inimicis nr̃is. Conculcatis̃ martyres
patiendo ꝑferendo usq in finẽ ꝑseuerando : indõ fe¬
cer̃ uirtutẽ Fecit & ipse qđ sequit᷑: ad nichilũ de¬
duc& in imicos eoꝵ Ubis mͦ in imici martyrũ : nisi for

Expanded text:
u ergo, Deus, qui non egredieris in virtutibus nostris, Da nobis auxilium de tribulatione; et vana salus hominis. Eant nunc qui salem non habent, et optent salutem temporalem suis, quae est vana vetustas. Da nobis auxilium: inde da unde putabaris deserere, inde subveni. Da nobis auxilium de tribulatione; et vana salus hominisfaciemus virtutem, et ipse ad nihilum deducet inimicos nostros. Non faciemus virtutem in gladio, non in equis, non in loricis, non in scutis, non in potentatu exercitus; non foris. Sed ubi? Intus, ubi latemus. Ubi intus? In Deo faciemus virtutem: et quasi abjecti, et quasi conculcati, quasi nullius momenti homines erimus, sed ipse ad nihilum deducet inimicos nostros. Denique factum est hoc de inimicis nostris. Conculcati sunt martyres: patiendo, perferendo, usque in finem perseverando, in Deo fecerunt virtutem. Fecit et ipse quod sequitur: ad nihilum deduxit inimic
Abbreviated transcription (Latin):
audiri ad uitã aũ ȩt̃nã semꝑ exaudiri qͥs enĩ sanitatẽ ñ
petat cũ egrotat : & tam̃ forte adhuc ȩgrotare illi uti-
leẽ Potest fieri ut hinc ñ ex audiaris : ñ tam̃ exaudiris
ad uoluntatẽ ut exaudiaris ad utilitatẽ: At uͦ cũ illud
sui stare cũ uenerit iudicare t̾rã. securꝰ esto accipies
simꝰ ñ accipis Ñ enĩ iã uenit tẽpus ut accipias . Ex audi¬
ris & nescis Qđ pecis agit᷑ & si nescis in qͦ agit᷑ In ra-¬
dice res ẽ: nondũ in fructu. Saluũ me fac dextera tua :
pientẽ. qͦ mͦ diceres: ille locutꝰ ẽ. faciat nec esse ẽ qđ
locutꝰ ẽ. Uir grauis ẽ : ñ leuitate utit᷑ ñ facile de sen¬
tentia demouet᷑ qđ ꝓmisit fixũ ẽ. Sed tam̃ homo ẽ
qͥ aliqͣndo qđ ꝓmittit facere uult & ñ potest. Tude

Expanded text:
audiri. Quis enim sanitatem non petat, cum aegrotat? Et tamen forte adhuc aegrotare ei utile est. Potest fieri ut hinc non exaudiaris: non tamen exaudiris ad voluntatem, ut exaudiaris ad utilitatem. At vero cum illud sui stare, cum venerit judicare terram; securus esto; accipies, si modo non accipis: non enim jam venit tempus ut accipias. Exaudiris, et nescis: quod petis agitur, etsi nescis in quo agitur. In radice res est, nondum in fructu. Salvum me fac dextera tua, epientem, quomodo diceres? Ille locutus est haec, fiat necesse est quod locutus est: vir gravis est, non levitate utitur, non facile de sententia dimovetur, quod promisit fixum est. Sed tamen homo est, qui aliquando quod promisit facere vult, et non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
dñe saluũ me fac lta saluũ me fac: ut ad dexterã stem
Saluũ me fac dextera tua. Ñ salutẽ tẽporalẽ peto de hac
fiat uoluntas tua : ad tẽpꝰ qͥd nob̵ ꝓsit penitꝰ ignoramꝰ
Quid enĩ oremꝰ sic̃ oport& nescimꝰ Sed saluũ me fac dex¬
tera tua. ut & si in tẽpore isto tẽporales tribulationes

Expanded text:
ine, salvum me fac: ita salvum me fac, ut ad dexteram stem. Salvum me fac dextera tua: non salutem temporalem peto; de hac fiat voluntas tua. Ad tempus quid nobis prosit, penitus ignoramus; quid enim oremus sicut oportet, nescimus : sed salvum me fac dexter
Abbreviated transcription (Latin):
si nota ñ ẽ. Sed loqueris p̃dicas. minaris dm̃ uentu¬
sũ iuditiũ ñ taces p̃cepto dĩ mones: ab his reb ñ qui
alꝰ mouet᷑ stimulat᷑ pectꝰ tundit. lacrimas fundit
eis qͥ tenebrȩ suer. seqͥt᷑ qđ a libi scriptũ ẽ fili acce¬
dens ad seruitutẽ dĩ sta iniusticia & timore : & p̃para

Expanded text:
si mota non est: sed loqueris, praedicas, minaris de Deo, venturum judicium non taces, praeceptum Dei mones, ab his rebus non qualius; movetur, stimulatur, pectus tundit, lacrymas fundit:eis qui tenebrae fuerunt, sequitur quod alibi scriptum est: Fili, accedens ad servitutem Dei, sta in justitia et
Abbreviated transcription (Latin):
debellauit. & ñ illi qͥb. hȩc fecit ut ꝑcuteren¬
tur. ut repellerent᷑ qͥ mali erant. & rursus
ille homo fecit ista: dedit hanc stragẽ gladio suo &
igne suo Nã utrũq attulit in hunc mundũ: & ignẽ ueni
mittere in mundũ habes in euangłio : & gladiũ ueni
mutere in t̃rã habes in eugłio. Attulit ignẽ unde suc¬
cenderet᷑ me sõpotamia sirȩ : & siria sobal Attulit
gladiũ : unde ꝑcuteret᷑ edom. lã gͦ illa strages facta
pulisti nos & destruxisti nos: iratꝰ es & misertꝰ es nr̃i
destruxistinos: ut edificares nos Destruxistimale
ȩdificatos destruxisti uanã uetustatẽ: ut sit ȩdifica¬
tio in nouũ hominẽ edificatio mansura in ȩt̃nũ Meri¬
to iratꝰ es: & misertꝰ es nr̃i Ñ miserereris : nisi ira sc̃e¬
reris. Destruxistinos iratua : sed ira tua inuetusta¬
tẽ nrãm fuit. ut destrueret᷑ uecustas: Sed misertꝰ
es nr̃i ꝓpt̃ nouitatẽ : ꝓpt̃ eos qͥ unmutant᷑ in tituli

Expanded text:
non illi quibus haec fecit, ut percuterentur et repellerentur qui mali erant, et rursus m gerebat ille homo; fecit ista, dedit hanc stragem gladio suo et igne suo: nam utrumque attulit in hunc mundum. Et, Ignem veni mittere in mundum , habes in Evangelio et, Gladium veni mittere in terram , habes in Evangelio. Attulit ignem unde succenderetur Mesopotamia Syriae, et Syria Sobal; attulit gladium unde percuteretur Edom. Jam ergo ista strages facta pulisti nos, et destruxisti nos: iratus es, et misertus es nostri. Destruxisti nos, ut aedificares nos; destruxisti nos male aedificatos, destruxisti vanam vetustatem, ut sit aedificatio in novum hominem, aedificatio mansura in aeternum. Merito iratus es, et misertus es nostri. Non miserereris, nisi irascereris. Destruxisti nos in ira tua; sed ira tua in vetustatem nostram fuit, ut destrueretur vetustas. Sed misertus es nostri propter novitatem, propter eos qui immutantur in tituli
Abbreviated transcription (Latin):
bat in silentio : bene sibonꝰ: malesimalus nũ qͥd gͦ
qͥa ñ egrediebat᷑ in uirtutib eoꝵ. ideo deserebat : non¬
ne magis ñ egrediendo in uirtutib eoꝵ dedux̃ ȩcłã
stantiȩ : si bellare & enĩ uell& ȩccła & gladio uti:

Expanded text:
bat in silentio, bene si bonus, male si malus? Numquid ergo bat in silentio, bene si bonus, male si malus? Numquid ergo quia non egrediebatur in virtutibus eorum, ideo deserebat? Nonne magis am? Si bellare enim vellet Ecclesia, et gladio uti,