comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rificandũ utiq dm̃ laudandũq ꝓuocat.
Sed & magistri sp̃ualiũ gregũ: mͦ cȩteris
dormientib contẽplando cȩlestia subeunt.
mͦ fideliũ castra lustrando & ꝓbitatis exẽ¬
pla quęrendo circũeunt: mͦ ad publicũ
pastoralis officii docendo redeunt. ut me¬
moriã abundantiȩ suauitatis dĩ quã raptĩ
licet intuendo gustauerant. p̾di cando
ꝓximis eructent
⁊ post quã consũmati st̃ dies octo ut
circuncideret᷑ puer. uocatũ. ẽ. nom̃
eius iesus: qđ uocatũ ẽ. ab angło prius¬
quã in utero concipetur. Ritus & religio
circuncisionis. a beato abrahã patriarcha
sũpsit exordiũ. Qui cũ positꝰ ad huc in pͣ¬
putio ꝑfecte dõ credidisset: reputatũꝙ
ei esset ad iusticiã. signũ accepit circunci¬
sionis. signaculũ iusticiȩ fidei quȩ ẽ. in
accipet: eadẽ prius die cũ sua coniuge
nominis augm̃tũ ꝓmeruit. ut qͥ eatenus
abram id ÷ pat̾ excelsus uocabat᷑. de inceps

Expanded text:
rificandum utique Deum laudandumque provocat. Sed et magistri spiritalium gregum modo caeteris dormientibus contemplando coelestia subeunt, modo fidelium castra lustrando et probitatis exempla quaerendo circueunt, modo ad publicum pastoralis officii docendo redeunt, ut memoriam abundantiae suavitatis Dei, quam raptim licet intuendo gustaverant, praedicando proximis eructent t postquam consummati sunt dies octo ut circumcideretur puer, vocatum est nomen ejus Jesus, quod vocatum est ab angelo, priusquam in utero conciperetur. Ritus et religio circumcisionis a beato Abraham patriarcha sumpsit exordium. Qui cum positus adhuc in praeputio perfecte Deo credidisset, reputatumque ei esset ad justitiam, signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est iacciperet, eadem prius die, cum sua conjuge nominis augmentum promeruit, ut qui eatenus Abram, id est pater excelsus vocabatur, deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
xerat isaias. Ecce uirgo concipiet & pari¬
et filiũ. Prȩdixerat michͤasfilias syon
inturre gregis aduenturas. & potestatẽ
primã tunc. eẽ. uenturã. Dicebant pasto¬
res. suꝑnȩ sibi ciuitatisinturri gregis
apparuisse cohortes. quȩ natũ canerent
xp̃m. Legerat maria. Bos cognouit pos¬
sessorẽ suũ. & asinꝰ prȩsepe dñi sui. Uide¬
bat in p̾scpi dĩ filiũ uagientẽ: qͥ homi

Expanded text:
xerat Isaias: Ecce virgo concipiet, et parixerat Isaias: Ecce virgo concipiet, et pariet filium . Praedixerat Micha filias Sion in turre gregis adventuras, et potestatem primam tunc esse venturam. Dicebant pastores supernae sibi civitatis in turre gregis apparuisse cohortes, quae natum canerent Christum. Legerat Maria: Bos cognovit possessorem suum, et asinus praesepe domini sui . Videbat in praesepi Dei Filium vagientem
Abbreviated transcription (Latin):
pem de manu fortioris eiꝰ egenũ & pau¬
perẽ a rapientib eũ. Et ideo ñ est parui
ducenda pastorũ attestatio. qͥ tunc uigi¬
lare & angłicȩ exultationis ymnũ audit
meruerunt: quando relictis in deserto
nonaginta nouem ouib ad requirendã
ouenĩ centesimã bonꝰ pastor apparuit.
uiꝰ semꝑaduentũ totus fideliũ grex desi¬
derans: implorat. Erraui sicut ouis quȩ
pierat. require seruũ tuũ dnẽ.
siaia autẽ conseruabat om̃ia uerba hȩc.
conferens in corde suo. Quid sibi uult
hoc qđ dicit conferens: Debuit dicere.
considerabat in corde suo. & c̃seruabat
incorde suo. Sed qͥa scas scripturas legerat
& sciebat ꝓpħas: conferebat ea quȩ secũ
sunt acta de dño. cũ ris quȩ nouerat a ꝓ¬
phetis dicta de dño. & collata ad inuicẽ.
coanouit instar cęlestiũ cherubin socia sui
uultꝰ luce concordia. Dixerat enĩ Gabriel
Ecce concipies in utero & paries filiũ. Prȩdi¬

Expanded text:
pem de manu fortioris ejus, egenum et paupem de manu fortioris ejus, egenum et pauperem a rapientibus eum. Et ideo non est parvi ducenda pastorum attestatio, qui tunc vigilare et angelicae exsultationis hymnum audire meruerunt, quando, relictis in deserto nonaginta novem ovibus, ad requirendum ovem centesimam bonus Pastor apparuit. Cujus semper adventum totus fidelium grex desiderans implorat: Erravi sicut ovis quae perierat, require servum tuum, Domine . Maria autem conservabat omnia verba haec, conferens in corde suo. Quid vult hoc quod dicit, conferens? Debuit dicere, considerabat in corde suo, et conservabat in corde suo, sed quia sanctas Scripturas legerat, et sciebat prophetas, conferebat ea quae secum sunt acta de Domino cum his quae noverat a prophetis scripta de Domino, et collata ad invicem, cognovit instar coelestium cherubim socia sui vultus luce concordia. Dixerat enim Gabriel: Ecce concipies in utero, et paries filium . Praedi
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmicias gregũ suorũ dño deuotꝰ offerelat
Abrahã pater fidei qͥ exultauit ut uiderit
diem xp̃i. & uidit & gauisus ẽ : ñ auri
metalla quib suo cultui ornam̃ta con¬
quireret. sed aquarũ fontes quib pecora
potaret in t̾rȩ uenas fodiendo quesisse
describit᷑. Iacob duodecĩ tribuũ pater.
bis denis annis in pascendis pecorib estu
urebat᷑ & gelu: quorũ infigurã ueri pa¬
storis habitũ. ostensa int̾ doctrinȩ salu¬
taris aquas uirtutũ suarũ uarietate:
statu sullimiore donabat. Legis lator
moyses qͥ prius intypũ ȩccłȩ septiformis
sorores septẽ pascentes ab irruentiũ pa¬
storũ donec suas oues adaquarent im¬
ꝓbitate defendit: post modũ int̾ pascua
deserti dñm uidere & alloqͥ. atq in uit¬
ga pastorali signa facere ac popłm dĩ
sui patris de manũ ursi uł leonis eripi.¬
ens. ostendit eũ de sua stirpe & ciuitate
nasciturũ. cui similis ñ est̃. eripiens ino¬

Expanded text:
primitias gregum suorum Domino devotus offerebat. primitias gregum suorum Domino devotus offerebat. Abraham pater fidei, qui exsultavit ut videret diem Christi, et vidit, et gavisus est, non auri metalla quibus sui cultui ornamenta conquireret, sed aquarum fontes quibus pecora potaret, in terrae venis fodiendo, quaesisse describitur. Jacob duodecim tribuum pater bis denis annis in pascendis pecoribus aestu urebatur et gelu, quorum in figuram veri pastoris habitum, ostensa inter doctrinae salutaris aquas virtutum suarum varietate, statu sublimiore donabat. Legislator Moyses qui prius in typum Ecclesiae septiformis sorores septem pascentes ab irruentium pastorum, donec suas oves adaquarent, improbitate defendit, postmodum inter pascua deserti Dominum videre et alloqui atque in virga pastorali signa facere ac populum Dei sui patris de manu ursi vel leonis eripiens, ostendit eum de sua stirpe et civitate nasciturum, cui similis non est, eripiens ino
Abbreviated transcription (Latin):
spectu meo mensã. aduersus eos qui tribu¬
lant me. Uidentes autẽ inqͥt. cognouer̃t
de uerbo qđ dictũ erat illis de puero hoc
Quia nimirũ iusti. ẽ. ordinis. ut cognita.
amata. & honore digno celebrata uerbi
tio m̃tis culmine ꝑtingat᷑. Et om̃s
qͥ audierant mirati st̃: & de iis quȩ dicta
erant a pastorib ad ipsos A pastorib po-
pulus ad dĩ reuerentiã cogitur: ñ medio¬
fidei tͥ hoc uideat᷑ ȩtemplũ: ñ uilis pso¬
na pastorũ. Certe quo uilior ad pruden¬
tiã: eo p̃ciosior ad fidẽ. Non sapientes sed
simplices qͥ fucare audita nescirent dñs
suos p̃cones elegit. ñ rhethores sed pisca¬
tores ad euangłit andũ destinauit. Deniq
& in ueteri testam̃to: p̃cipuos qͦsq suȩ
dispensationis nuncios pastores orina¬
innocuã pastoralis officii conuersationẽ
proprio sanguine dicauit. cuiꝰq infigu¬
rã dñicȩ passionis sanguis clamat dẽ
terra: quasi doctissimꝰ ac primꝰ opilionũ

Expanded text:
am adversus eos qui tribulant me . Videntes autem, inquit, cognoverunt de verbo quod dictum erat illis de puero hoc, quia nimirum justi est ordinis ut cognita, amata, et honore digno celebrata, Verbitio mentis acumine pertingatur. Et omnes qui audierunt mirati sunt, et de his quae dicta erant a pastoribus apulus ad Dei reverentiam cogitur. Non mediofidei tibi hoc videatur exemplum, non vilis persona pastorum. Certe quo vilior ad prudentiam, eo pretiosior ad fidem. Non sapientes sed simplices, qui fucare audita nescirent, Dominus sui praecones elegit; non rhetores, sed piscatores ad evangelizandum destinavit. Denique et in Veteri Testamento, praecipuos quosque suae dispensationis nuntios pastores ordinainnocuam pastoralis officii conversationem proprio sanguine dicavit, cujusque in figuram dominicae passionis sanguis clamat de terra, quasi doctissimus ac primus opilionum
Abbreviated transcription (Latin):
tris: ita & nos in nouitate uitę ãbulemꝰ.
De sccła autẽ quȩ infine sꝑat᷑: ita dicit.
Si enĩ credimꝰ qđ ieSUs mortuus. ẽ. & resur¬
rexit: ita & ds̃ eos qͥ dormierunt. ꝑ iesum
adducet cũ eo. Octauũ autẽ numerũ
resurrectionis głȩ conuenire: pene omib
claret. Nã & dñs octaua die hoc. ẽ. post
septimã sabbati resurrexit. & ipsi post sex
huiꝰ scłi etates & septimã sabbati animarũ
quȩ nunc interim in alia uita gerit᷑ quasi
octauo tẽpore resurgemꝰ. Tunc uerissime
cirtuncisi hoc ẽ. ab omĩb carnalis concu¬
piscentiȩ uitiis & corruptionib inquib
maxime luxuria regnat expoliati. ueris¬
sime p̾putiũ incisi. Quia sicut dñs ait.
filii scłi huiꝰ nubunt & tradunt᷑ ad nu¬
ptias: illi autẽ qͥ digni habebunt᷑ scło illo

Expanded text:
tris, ita et nos in novitate vitae ambulemus . De secunda autem quae in fine speratur, ita dicit: Si enim credimus quod Jesus mortuus est et resurrexit, ita et Deus eos qui dormierunt per Jesum, adducet cum eo . Octavum autem numerum resurrectionis gloriae convenire pene omnibus claret. Nam et Dominus octava die, hoc est post septimam Sabbati resurrexit, et ipsi post sex hujus saeculi aetates et septimam Sabbati animarum, quae nunc interim in alia vita geritur, quasi octavo tempore surgemus, tunc verissime circumcisi, hoc est ab omnibus carnalis concupiscentiae vitiis et corruptionibus, in quibus maxime luxuria regnat, exspoliati, verissime praeputium incisi. Quia sicut Dominus ait: Filii saeculi hujus nubunt, et traduntur ad nuptias. Illi autem qui digni habebuntur saeculo i
Abbreviated transcription (Latin):
& natũ. cęli ciues dñm testant᷑. ut &
mortales sufficient̃ imbuant: & suo au¬
ctori seruiciũ incessant̾ impendant
Nã & in sequentib tẽptato. passuro. re¬
surgenti atq ad cȩlos ascendenti: semꝑ
adesse ꝑhibent᷑. Et timuert̃ timore
magno. Et dix̃ illis angłs. Nolite timere:
Ecce enĩ euangłizo uob̾ gaudiũ magnũ
qđ erit om̃i popło. Non uni popło iudeo¬
rũ quorũ plurimi rebelles extitere. sed
om̃i fideliũ popło. de cunctis gentib.
congregato. ȩt̾nũ gaudiũ euangłirzat᷑ &
magnũ. Quia natꝰ ẽ. uob̾ hodie saluator

Expanded text:
et natum coeli cives Dominum testantur, ut et et natum coeli cives Dominum testantur, ut et mortales sufficienter imbuant, et suum auctori servitium incessanter impendant. Nam et in sequentibus, tentato, passuro, resurgenti atque ad coelos ascendenti, semper adesse perhibentur. Et timuerunt timore magno. Et dixit illis angelus: Nolite timere. Ecce enim evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo. Non omni populo Judaeorum, quorum plurimi rebelles exstitere, sed omni fidelium populo de cunctis tribubus, congregato, aeternum gaudium evangelizatur et magnum. Quia natus est vobis hodie Salvator
Abbreviated transcription (Latin):
dicens Et ti turris gregis nebulosa. filiȩ
syonꝰ ad te uenient: & ueniet potestas pri¬
ma. regnũ filiȩ syon Turris quippe gre¬
gis quȩ hebraice turris ader uocat᷑. mille
crcit passus a ciuitate bethleem ad orien¬
tẽ distat. uaticinio sui nominis pastores
hos multo ante demonstrans. adquã usq
filiȩ syon angłicȩ uidelicet potestates. pa¬
storib apparendo uenert̃. Uigilant itaq
nato dño pastores supra gregẽ ouiũ suarũ.
significantes eiꝰ dispensatione manifestata:
uigilaturos in ȩccła pastores animarum
castarũ quib dr̃. Pascite qͥ in uob. ẽ gregẽ
dĩ. Bene autẽ uigilantib pastorib angłs
apparet. eosq dĩ claritas circũ fulget:
qͥa illi p̃cȩteris uidere sullimia merent᷑.
qui fidelib gregib p̾esse sollicite sciunt.
Dumq ipsi pie suꝑ gregẽ uigilant: diui¬
na suꝑeos grã largius choruscat. Alit̃.
Angłs mariam. angłs ioseph. angłs pasto¬
res instruit. Et concipiendũ &̃ conceptũ.

Expanded text:
Et tu, turris Gregis nebulosa, filiae Sion usque ad te venient, et veniet potestas prima, regnum filiae Sion . Turris quippe Gregis quae Hebraice turris Ader vocatur, mille circiter passibus a civitate Bethleem ad Orientem distat, vaticinio sui nominis pastores hos multo ante demonstrans, ad quam usque filiae Sion angelicae videlicet potestates pastoribus apparendo venerunt. Vigilent itaque nato Domino pastores supra gregem ovium suarum, significent ejus dispensatione manifestata vigilaturos in Ecclesia pastores animarum castarum. Quibus dicatur: Pascite, qui in vobis est, gregem Dei . Bene autem vigilantibus pastoribus angelus apparet, eosque Dei claritas circumfulget, quia illi prae caeteris videre sublimia merentur, qui fidelibus gregibus praeesse sollicite sciunt, dumque ipsi pie super gregem vigilant, divina super eos gratia largius coruscat. Aliter angelus Mariam, angelus Joseph, angelus pastores instruit. Et concipiendum, et conceptum,
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝓficere. Inuenert inqͥt mariam & io¬
seph: & infantẽ positũ in prȩsepio. Sed
& dnĩci gregis pastores. ꝗͦ crebrius ac sua-¬
uius int̾ huius uitȩ tenebras cȩlesti attol¬
luntur oraculo. eo feruentius sullimem
leem contẽplando subeunt: nichilq iN
hac aliud quã uirginalẽ catholicȩ eccłȩ
pulchritudinẽ quasi mariam. uirilem
spũaliũ doctorũ coetũ quasi ioseph. & hu¬
milem mediatoris dĩ & hominũ hominis
iesu xp̃i aduentũ scripturȩ paginis insertũ:
quasi in p̃sepio positũ infantẽ xp̃m pͥma
uisione reperiunt. De qͦuidelicet scarum
scripturarũ p̃sepio: eximiũ illud animal
& sacroscĩs hostiis aptissimũ pascebatur.
qđ exultans dõ ꝓclamat. Dñs pascit me
& nichil mͥ deerit. in loco pascuȩ ibi me

Expanded text:
te proficere. Invenerunt, inquit, Mariam et Joseph, et infantem positum in praesepio. Sed et dominici gregis pastores quo crebrius ac suavius inter hujus vitae tenebras coelesti attolluntur oraculo, eo ferventius sublimem leem contemplando subeunt, nihilque in hac aliud quam virginalem catholicae Ecclesiae pulchritudinem, quasi Mariam, virilem spiritalium doctorum coetum, quasi Joseph, et humilem Mediatoris Dei et hominum, hominis Jesu Christi adventum Scripturae sacrae paginis insertum, quasi in praesepio positum infantem, Christum prima visione reperiunt. De quo videlicet sanctarum Scripturarum praesepio eximium illud animal et sacrosanctis hostiis aptissimum pascebatur, quod exsultando proclamabat: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit, in loco pascuae ibi me
Abbreviated transcription (Latin):
manu militari loca aduersus hostilem
muniunt᷑ aduentũ: ita & ds̃ qm̃ immun¬
di sp̃s ad pacis euersionẽ ubiq uersant᷑.
ad tutelã nr̃am constituit exercitꝰ an-¬
głorũ: quorũ pͣsentia & demonũ con¬
fringat᷑ audacia. & nob̃ pacis gr̃a mini-¬
stretur. Quia uͦ ds̃ & homo nascit᷑ iure

Expanded text:
manu militari loca adversus hostilem manu militari loca adversus hostilem muniuntur adventum, ita et Deus, quoniam immundi Spiritus ad pacis eversionem ubique versantur, ad tutelam nostram constituit exercitus angelorum, quorum praesentia et daemonum confringatur audacia, et nobis pacis gratia ministretur. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
celorb E ⁊ subito facta. ẽ. cũ angło
multitudo militiȩ cȩlestis. laudantiũ
in t̾ra pax hominib bonȩ uoluntatis.
Uno euangłitante nuncio. natũ incarne
diim: mox multitudo militiȩ cȩlestis
aduolans. consono in laudẽ creatoris ore
ꝓrũpit. ut & sui sicut semꝑ obsequii de¬
uotionẽ xp̃o impendat: & nos suo paritꝰ
instituat ȩxemplo. qͦtiens uł aliquis fr̃m
sacrȩ eruditionis uerbis insonuerit. uł
ipsi lecta siue audita quȩ pietatis st̃ ad
mentẽ reduxerimꝰ: dõ statĩ laudes. ore.
corde & oꝑe reddendas. Et bene chorus
adueniens angłorũ: militiȩ cȩlestis
uocabulũ accepit. qͥa & duci illi potenti
in proelio qͥ ad debellandas aerias potesta¬
tes apparuit: humilit̾ obsecundat. &¬
ipse potestates easdẽ contrarias ne mor¬
tales tantũ tẽptare ualeant quantũ uo¬
lunt: fortit̃ armis cȩlestib curuat. Nã
sicut imꝑatoris optimi ꝓuisione cuncta

Expanded text:
coelorum. Et subito facta est cum angelo coelorum. Et subito facta est cum angelo multitudo militiae coelestis laudantium in terra pax hominibus bonae voluntatis. Uno evangelizante nuntio natum in carne Deum, mox multitudo militiae coelestis advolans, consono in laudem Creatoris ore prorumpit, ut sui sicut semper obsequii devotionem Christo impendat, et nos suo pariter instituat exemplo, quoties vel aliquis fratrum sacrae eruditionis verbis insonuerit, vel ipsi lecta sive audita quae pietatis sunt ad mentem reduxerimus, Deo statim laudes ore, corde et opere reddendas. Et bene chorus adveniens angelorum militiae coelestis vocabulum accipit, qui et duci illo potenti in praelio, qui ad debellandas aereas potestates apparuit, humiliter obsecundat, et ipse potestates easdem contrarias, ne mortales tantum tentare valeant quantum volunt, fortiter armis coelestibus proturbat. Nam sicut imperatoris optimi provisione cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ oꝑa tenebrarũ: & induamꝰ nos arma
lucis sicut indie honeste ãbulemꝰ.
E hoc uob̾ signũ. Inuenietis infantẽ pan¬
nis inuolutũ. & positũ in pͣsepio. Crebris
infantia saluatoris & angłorũ pconiis.
& euangłistarũ nob ẽ. inculcata testimo¬
niis: ut nr̃is altius cordib quid ꝓ nob̾
sit factũ infigat᷑. qͥa uidelicet uulneratꝰ
.ẽ. ꝓpt̾ iniquitates nr̃as. & infirmatꝰ est¬
ꝓpt̾ peccata nr̃a. Et notandũ sollertius
qđ signũ nati saluatoris dat᷑: in fantẽ
ñ tyrio ostro exceptũ: sed pannis squalen¬
tib inuolutũ ñ in ornatis auro stratori¬
is. sed inpͣsepib inueniendũ. Hoc ẽ. ñ
tantũ humilitatis eũ & mortalitatis. sed
& pauꝑtatis habitũ suscepisse ꝓ nob. Qa
cũ diues eẽt: pauꝑ factꝰ c̃ ꝓ nob̾. ut nos
illius inopia ditarem᷑. Cũ esset dñs cȩloꝵ.
paupfactꝰ. ẽ int̾ris ut terrigenas edoce¬
ret pauꝑtatis sp̃u regnũ ad quirere posse

Expanded text:
ergo opera tenebrarum et induamur nos arma ergo opera tenebrarum et induamur nos arma lucis, sicut in die honeste ambulemus . Et hoc vobis signum. Invenietis infantem pannis involutum, et positum in praesepio. Crebris infantia Salvatoris et angelorum praeconiis, et evangelistarum nobis est inculcata testimoniis, ut nostris altius cordibus quid pro nobis sit factus infigatur. Quia videlicet vulneratus est propter iniquitates nostras, et infirmatata nostra . Et notandum solertius quod signum nati Salvatoris datur, infantem non Tyrio exceptum ostro, sed pannis squalentibus involutum, non in ornatis auro stratoriis, sed in praesepibus inveniendum. Hoc est non tantum humilitatis eum et mortalitatis, sed et paupertatis habitum suscepisse pro nobis. Quia cum dives esset, pauper factus est pro nobis, ut nos illius inopia ditaremur . Cum esset Dominus coelorum, pauper factus est in terris, ut terrigenas edoceret paupertate Spiritus regnum adquirere posse
Abbreviated transcription (Latin):
fato ꝓpħȩ testimonio ꝓmissũ. ẽ. in turre
gregis uenturũ. Ubi notandũ. qđ angłs
qui in noctis utiq uigiliis pastores affat᷑
ñ ait hac nocte. sed hodie natꝰ ẽ. uob̾ sal¬
uator. Non aliã scilicet obcausã. nisi qͥa
gaudiũ magnũ euangłizare ueniebat.
Nam ubi tristia quęq nocturnis tẽporib
gesta uł gerenda significant᷑: ibi sepe nox
uł adiungit᷑ uł etiã sola nominat᷑. ut est
illud: Om̃s uos scandalũ patiemini in me
in ista nocte & alibi. Am̃ dico tͥ. qͥa tu
hodie innocte hac pͥusquã bis gallus uo¬
cẽ dederit: ter me es negaturus. Neq
eni frustra angłs tanto lumine cinctus
apparuit. ut claritas dĩ pastores circũ¬
fulsisse: hoc ẽ. ex om̃i parte illoꝵ radios
luminis asꝑsisse dicat᷑. qđ nunquã in tota
testam̃ti ueteris serie totiens angłis appa¬
rentib adiungit᷑: sed mystice prȩmonuit
qđ aꝑte postea monuit apłs dicens. Nox
pͣcessit dies autẽ apꝓpinquahit. abiciamꝰ

Expanded text:
fato prophetae testimonio promissum est in turre gregis venturum. Ubi notandum quod angelus qui in noctis utique vigiliis pastores affatur, non ait: Hac nocte sed Hodie natus est vobis Salvator. Non aliam scilicet ob causam, nisi quia gaudium magnum evangelizare veniebat. Nam ubi tristitia quaeque nocturnis temporibus gesta vel gerenda significantur, ibi saepe nox vel adjungitur, vel etiam sola nominatur. Ut est illud: Omnes vos scandalum patieminocte . Et alibi: Amen dico tibi, quia tu hodie in nocte hac, priusquam bis gallus vocem dederit, ter me es negaturus . Neque enim frustra angelus tanto lumine cinctus apparuit, ut claritas Dei pastores circumfulsisse, hoc est ex omni parte illorum radios luminis aspersisse dicatur, quod nunquam in tota Testamenti Veteris serie toties angelis apparentibus adjungitur. Sed mystice praemonuit quod aperte postea monuit Apostolus dicens: Nox praecessit, dies autem appropinquavit. Abjiciamus
Abbreviated transcription (Latin):
sui scĩ Iusiurandũ qđ iurauit ad abrabã
patrẽ nr̃m daturũ sȩ nob̾. Ut sinc timore
de manu inimicorũ nr̃orũ liberati ser¬
uiamꝰ illi. Dixerat dñm iuxta eloquia ꝓ¬
pħarũ indomo dauid nasciturũ: dicit
ab eodem ad explendũ testam̃tũ qđ abra¬
hȩ disposuit nos. eẽ. liberandos. quia ui-¬
delicet his p̃cipue patriarchis de suo se¬
mine uł congregatio gentiũ : uł xp̃i. ẽ.
in carnatio ꝓmusia. qđ matheus qͦq bre-¬
uiter intimare uoluit qͥ euangłii sui
principiũ hoc mͦ coepit. Liber generati
onis itsexp̃i filii dauid: fili i abrahã
Ubi notandũ. qđ apud utrunq euangłistã
dauid p̃fertur abrahȩ. qͥa & si tẽporis
ordine posterior: ꝓmissionis tam̃ est
munere maior Abrahȩ nanq qͥ ad huc
in p̃putio positꝰ ꝓpria dereliquit. dm̃
cognouit. fidei testimoniũ meruit : fi¬
des tantũ gentiũ & sacro sc̃s eccłȩ coetꝰ
est ꝓmissus. dicente ad eũ dño atq in te

Expanded text:
Abraham patrem nostrum daturum se nobis, ut sine timore de manibus inimicorum nostrorum liberati serviamus illi. » Dixerat Dominum juxta eloquia prophetarum in domo David nasciturum, dicit eumdem ad explendum testamentum, quod Abrahae disposuit, nos esse liberaturum, quia videlicet his praecipue patriarchis de suo semine vel congregatio gentium, vel Christi est incarnatio promissa, quod Matthaeus quoque breviter intimare voluit, qui Evangelii sui pronis Jesu Christi filii David, filii Abraham. » Ubi notandum, quod apud utrumque evangelistam David praefertur Abrahae, quia et si temporis ordine posterior, promissionis tamen est munere major. Abrahae namque qui adhuc in praeputio positus propria dereliquit, Deum cognovit, fidei testimonium meruit, fides tantum gentium et sacrosanctus Ecclesiae coetus est promissus, dicente ad eum Domino, « atque in te
Abbreviated transcription (Latin):
reuersi st̃ pastores. glorificantes &
laudantes dm̃ in om̃ib quȩ audi erant &
uiderant sicut dictũ. ẽ. ad illos. Glori fi¬
cant pastores & laudant dm̃ in om̃ib quȩ
audierant ab angłis. & uiderant in beth¬
leem sicut dictũ. ẽ. ad illos. Id ÷ & in hoc
glorificant: qđ ñ aliud uenientes inue¬
nerant. quã ut dictũ ẽ. ad illos. Siue sic̃
dictũ ẽ. ad illos: głam dõ laudesq refe-¬

Expanded text:
lorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, sicut dictum est ad illos. Glorificant pastores et laudant Deum in omnibus quae audierant ab angelis, et viderant in Bethleem, sicut dictum est ad illos, id est, et in hoc glorificant quod non aliud venientes invenerant, quam dictum est ad illos; sive sicut dictum est ad illos, g
Abbreviated transcription (Latin):
iñcęlũ. pastores loquebant᷑ ad inuicẽ
Transeamꝰ usq bethleem. & uideamꝰ hoc
uerbũ qđ factũ. ẽ. qđ fecit dñs & osten¬
dit nob. Uerba pastorũ quã sint ratio¬
nabilia. & pastorib ȩccłȩ digna: dili¬
gent᷑ inspice. Uere enĩ quasi uigilantes
ñ dixert̃. uideamꝰ puerũ. uidcamꝰ qđ dr̃

Expanded text:
nvicem. Transeamus usque Bethleem et videamus hoc verbum quod factum est, quod fecit Dominus, et ostendit nobis. Verba pastorum quam sint rationabilia, et pastoribus Ecclesiae digna, diligenter inspice. Vere enim quasi vigilantes non dixerunt: Videamus puerum, videamus quid
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ in domo patris sui multas mansiones
rentũ sed in diuersorio & in uia nascit᷑:
ꝑ significationẽ intelligi altius potest
pse nanq ait. Ego sũ uia. ueritas & uita.
Qui gͦ ꝑ diuinitatis essentiã ueritas & uita
ꝑmanet : ꝑ incarnationis mysteriũ uia
factꝰ. ẽ. qua nos ad patriã ubi ueritate
& uita fruem᷑ adduceret. Et pastores
erant in regione eadẽ uigilantes & custo¬
dientes uigilias noctis supra gregẽ suũ.
Et eece angłs dnĩ stetit uixta illos. & cla-¬
ritas dĩ circũ fulsit illos. Pulcherrima
ratione dño nato pastores uigilant: gre¬
gemq suũ ab insidiis noctis custodiendo
defendunt. Ut uidelicet etiã phoc osten¬
dat᷑ illud adesse tẽpus qđ uerus & solus
bonꝰ pastor olim ꝓmisit dicens. Ecce ego
ipse requirã oues meas. & uisitabo eas sic̃
uisitat pastor gregẽ suũ: & liberabo eas¬

Expanded text:
nobis in domo Patris sui multas mansiones nobis in domo Patris sui multas mansiones rentum domo, sed in diversorio et in via nascitur, per signifita . Qui ergo per divinitatis essentiam veritas et vita permanet, per Incarnationis my terium via factus est, qua nos ad patriam ubi veritate et vita frueremur adduceret. Et pastores erant in regione eadem vigilantes et custodientes vigilias noctis supra gregem suum. Et ecce angelus Domini stetit juxta illos, et claritas Dei circumfulsit illos. Pulcherrima ratione Domino nato pastores vigilant, gregemque suum ab insidiis noctis custodiendo defendunt. Ut videlicet etiam per hoc ostendatur illud adesse tempus, quod verus et solus bonus Pastor olim promisit dicens: Ecce ego ipse requiram oves meas, et visitabo eas, sicut visitat pastor gregem suum,
Abbreviated transcription (Latin):
uidimꝰ głam eiꝰ. głam quasi unigeniti
apatre Est gͦ unigenitꝰ in substantia
deitatis: prĩmogenitꝰ in susceptione
humanitatis. Primogenitꝰ ingr̃a: unige¬
unigenitꝰ. ẽ. Et pannis eũ inuoluit &
reclinauit eũ in p̃sepio: qͥa ñ erat ei locus
in diuersorio. Quid retribuã dño ꝓom
nib quȩ retribuit mͥ: Qui enĩ maior ẽ.
om̃i laude : paruulus natꝰ. ẽ. nob. ut nos
uiri possimꝰ. eẽ. ꝑfecti. Qui totũ mundũ
uario uestit ornatu: pannis uilib in uol¬
uitur. ut nos stolã primã reciꝑe ualeamꝰ
Per quẽ omĩa facta st̃ manꝰ pedesq cunis
astringit᷑ ut nr̃ȩ manꝰ ad opus bonum
exertȩ : nr̃i sint pedes in uiã pacis directi.
Cui cęlũ sedes. ẽ: duri p̾sepis angustia
continet᷑. ut nos ꝑcęlestis regni gaudia
dilatet. Qui panis ẽ angłorũ: in p̃sepio
reclinat᷑ ut nos quasi scã animalia carnis
suȩ frum̃to reficiat. Qui ad dexterã
patris sedet: indiuersorio loco eget. ut

Expanded text:
us, gloriam quasi Unigeniti a Patre . Est ergo Unigenitus in substantia Deitatis, Primogenitus in susceptione humanitatis. Primogenitus in gratia, UnigeUnigenitus. Et pannis eum involvit, et reclinavit eum in praesepio, quia non erat ei locus in diversorio.--Quid retribuam Domino, pro omnibus quae retribuit mihi ? Quid enim major est omni laude: Parvulus natus est nobis, ut nos viri possimus esse perfecti? Qui totum mundum vario vestit ornatu, pannis vilibus involvitur, ut nos stolam primam recipere valeamus. Per quem omnia facta sunt, manus pedesque cunis astringitur, ut nostrae manus ad opus bonum exertae, nostri sint pedes in viam pacis directi. Cui coelum sedes est, duri praesepis angustia continetur, ut nos per coelestis regni gaudia dilatet. Qui panis est angelorum, in praesepio reclinatur, ut nos quasi sancta animalia carnis suae frumento reficiat. Qui ad dexteram Patris sedet, in diversorio loco eget, ut
Abbreviated transcription (Latin):
factũ. ẽ. Qđ fecit dñs & ostendit nobis
Uerbũ hoc ipsũ se fecit. Siquidẽ hoc ipsũ
uerbũ dñs. ẽ. Uideamꝰ gͥ. quomͦ hoc
ipsũ uerbũ hoc ẽ. dñs ipse se fecerit:
& ostenderit nob carnẽ suã. Qđ enĩ ui¬
dere ñ poteramꝰ quia erat uerbũ: uide¬
amus factũ quia caro.ẽ. Cui simile. ẽ.
qđ ioħesait. Qd fuit ab initio. qđ au¬

Expanded text:
factum est, quod fecit Dominus et ostendit nobis. Verbum hoc, ipsum se fecit: siquidem hoc ipsum Verbum Dominus est. Videamus igitur quomodo hoc ipsum Verbum, hoc est Dominus ipse se fecerit, et ostenderit nobis carnem suam. Quod enim videre non poteramus dum erat Verbum, videamus factum quia caro est. Cui simile est quod Joannes ait: Quod fuit ab initio, quod au
Abbreviated transcription (Latin):
queat primogenitꝰ dici nisi qͥ habeat fr̃s.
sicut ñ unigenitꝰ nisi qͥ caret frĩb solet
appellari. quia & testimoniũ legis &
apta ratio declarat. om̃s unigenitos
et̾iã primogenttos. ñ autẽ om̃s pͥmoge¬
nitos etiã uñigenitos posse uocari. Hoc ẽ.
ñsolũ esse primogenitũ postquẽ alii.
sed omnẽ ante quẽ nullus e uulua ꝓces¬¬
serit. Deniq quia om̃e masculinũ quod

Expanded text:
habeat fratres, sicut non unigenitus nisi qui caret fratribus, solet appellari. Quia et testimonium legis, et aperta ratio declarat omnes unigenitos etiam primogenitos, non autem omnes primogenitos etiam unigenitos posse vocari. Hoc est non solum esse primogenitum post quem alii, sed omnem antequam nullus e vulva processerit. Denique quia omne masculinum quod
Abbreviated transcription (Latin):
cant angłi dm̃ ꝓ nr̃a redẽptione incar¬
natũ. qͥa dũ nos conspiciunt redimi: suũ
gaudent numerũ repleri. Optant pacẽ
hominib: qͥa quos infirmos prius abie¬
Ctosq despexerant. nascente in carne dño
iã socios uenerant᷑. Qui cũ pacẽ hominib
poscunt: exponunt & quib uidelicet bonȩ
uoluntatis. Hoc ẽ. eis qui suscipiunt natũ
xp̃m. non autẽ herodi. pontificib & pha¬
riseis. cȩterisq anti christis. qui eiꝰ natiui¬
tate audita turbati st̃: eũq quantũ ua-¬
luere gladiis insecuti. Non ẽ. enĩ pax
impiis dicit dñs. Pax autẽ multa diligen¬
tib nom̃ tuũ dñe. & ñ. ẽ. illis scandalũ

Expanded text:
cant angeli Deum pro nostra redemptione incarnatum, quia dum nos conspiciunt recipi, suum gaudent numerum repleri. Optant pacem hominibus, quia quos infirmos prius abjectosque despexerant, nascente in carne Domino jam socios venerantur, qui cum pacem hominibus poscunt, exponunt, et quibus, videlicet bonae voluntatis, hoc est eis qui suscipiunt natum Christum, non autem Herodi, pontificibus, et Pharisaeis, caeterisque antichristis, qui ejus nativitate audita turbati sunt, eumque quantum valuere gladiis insecuti. Non est enim pax impiis, dicit Dominus. Pax autem multa diligentibus nomen tuum, Domine, et non est in illis scand
Abbreviated transcription (Latin):
uerat reuelauit Neq poterat᷑ dñi ignora¬
re p̾nunciũ. quȩ ꝓphetauerat xp̃m. Ꝙ be¬
ne addit᷑ quia nemo in cognatione eiꝰ uoca¬
batur hoc nomine. ut intelligas nom̃ ñ
generis esse sed uatis. A PRRtGM. ẽ. autẽ¬
Uico os ciꝰ & lingua eiꝰ. & loquebat᷑ benedicens
dm̃. Et factꝰ ẽ. timor suꝑ om̃s uicinos eoꝵ.
Quia uox clamantis in deserto ẽ nata: me¬
rito. ẽ. lingua parentis soluta. Neq enĩ pa-¬
trem a laudib silere decebat. qui uerbi
p̃cone sibi nato gaudebat. Quippe cui la¬
bia quȩ incredulitas uinxerat: fides iã
soluit. Uerũ hȩc etiã allegorice siquis ꝑ¬
scrutari desideret: ioħis celebrata natiui¬
tas gr̃a noui testam̃ti. ẽ. inchoata sullimi¬
tas. Cui uicini & cognati patris nom̃ quã
iohies imponere malebant. quia iudei qui
legis ei obseruatione quasi affinitate iuncti
erant: magis iusticiã quȩ ex lege ẽ. secta¬
ri. quã fidei gram susciꝑe cupiebant. Sed

Expanded text:
uerat, reuelauit. neque poterat domini ignorare praenuntium quae prophetauerat Christum. et bene additur quia nemo in cognatione eius uocabatur hoc nomine, ut intellegas nomen non generis esse, sed uatis. Zaccharias quoqueoquebatur benedicens Deum. Et factus est timor super omnes vicinos eorum. Quia vox clamantis in deserto est nata, merito est lingua parentis soluta. Neque enim patrem a laudibus silere decebat, qui Verbi praecone sibi nato gaudebat. Quippe cui labia quae incredulitas vinxerat, fides jam solvit. Verum haec etiam allegorice, si quis perscrutari desideret, Joannis celebrata nativitas, gratiae Novi Testamenti inchoata sublimitas. Cui vicini et cognati patris nomen quam Joannis imponere malebant, quia Judaei qui legis ei observatione quasi affinitate juncti erant, magis justitiam quae ex lege est sectari quam fidei gratiam suscipere cupiebant. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ieremias danihel & isaias cȩteriq tales
qui & ꝓpħȩ specialit᷑ appellati. & de eiꝰ
aduenti manifeste sunt locuti. uerũ
ipse pat̾ adam. abel: & enoch. & cȩteri
patrũ factis quisq suis dispensatione te-¬
stimoniũ reddunt. Unde dñs ipse iudeor
duriciã redarguens. ait. Si crederetis
moysi: crederetis forsitan & mͥ. De me
enĩ ille scripsit. Salxtem ex inimi¬

Expanded text:
Jeremias, Daniel, et Isaias caeterique tales, Jeremias, Daniel, et Isaias caeterique tales, qui et prophetae specialiter appellati, et ejus adventu manifeste sunt locuti; verum ipse pater Adam, Abel et Enoch, et caeteri Patrum factis quique suis ejus dispensationi testimonium reddunt. Unde Dominus ipse Judaeorum duritiam redarguens ait: « Si crederetis Moysi, crederetis forsitan mihi: de enim ille scripsit . » « Salutem ex inimi
Abbreviated transcription (Latin):
iã factũ narrat. Et notandũ qđ uisitasse
& redemisse plebẽ suã dr̃. ñ quia uidẽ¬
licet hanc ueniens suã inuenit: sed quia
uisitando suã fecit. Cui simile . ẽ qđ in
ꝓuerbiorũ fine de eadẽ plebe cantatur.
Mulierem fortẽ quis inueniet: Neq enĩ
eandẽ mulierẽ uidelicet ȩccłam fortẽ
id÷ fide deuotã inuenit. sed sibi despon¬
sando fortẽ reddidit: qͥa suȩ fidei sulli¬
mitate ꝑfecit. E⁊ erexit cornu salu¬
tis nob̾: in domo dauid pueri sui. Cornu
salutis firmã celsitudinẽ salutis dicit.
ssa quidemomia carne inuoluta sunt:
cornu excedit carnẽ. & ideo cornu salu¬
tis regnũ saluatoris xp̃i uocat᷑ : quo mun¬
do sp̃ualis & quȩ carnis gaudia suꝑet
altitudo nunciat᷑. Incuius figurã dđ
uł salomon cornu olei sunt in regni
głam consecrati. Sicuł locutus. ẽ¬
A scło inqͥt. quia totius ueteris instrum̃ti
scripturã ꝓphetia de xp̃o pͣcessit. Nec soli

Expanded text:
jam factum narrat. Et notandum quod visitasse jam factum narrat. Et notandum quod visitasse et redemisse plebem suam dicitur, non quia videlicet hanc veniens suam invenit, sed quia visitando suam fecit. Cui simile est quod in Proverbiorum fine de eadem plebe cantatur: Mulierem fortem quis inveniet ? Neque enim eamdem mulierem, videlicet Ecclesiam fortem, id est, fide devotam invenit, sed sibi desponsando fortem reddidit, quia suae fidei sublimitate perfecit. Et erexit cornu salutis nobis, in domo David pueri sui. Cornu salutis firmam celsitudinem salutis dicit. Ossa siquidem omnia carne involuta sunt, cornu excedit carnem, et ideo cornu salutis regnum Salvatoris Christi vocatur, quo mundo spiritalis et quae carnis gaudia superet, altitudo nuntiatur. In cujus figuram David vel Salomon cornu olei sunt in regni gloriam consecrati. Sicut locutus e» A saeculo, inquit, quia ex tota Veteris Instrumenti Scriptura prophetia de Christo processit, nec soli
Abbreviated transcription (Latin):
& enĩ manꝰ dñi cũ illo erat. Magna oꝑa
dnĩ. exquisita in om̃s uoluntatẽs eius.
Ecce enĩ unũ zachariȩ silentiũ ñ ipsi
tantũ cũ datur ad poenã incredulitatis
& signũ credendi ꝓficit. sed & cũ aufer¬
tur om̃s uicinos eiꝰ miraculo ac timore
stupe facit. omĩa circũ quaq montana
fama nati ꝓpħȩ ꝑfundit. om̃s qͥ audire
poterant ad ꝑquĩrendũ diligentius pu¬
eri qui natꝰ ẽ modũ statũq sollicitat.
ut his uidelicet atq huiusmodi futurꝰ
ita dixerĩ p̾cursori ueritatis pͣcurrentia
signa p̾beant. Et ⁊acharias pat̾ eiꝰ.
fecit redemptionẽ plebis suȩ. Quanta
suꝑni muneris. ẽ. largitas. si prompta
ad incipiendũ nr̃ȩ fidei sit pietas. Ecce
loquela quȩ sola ẽ. ablata diffidenti.
cũ spu ꝓphetiȩ. ẽ. restituta credenti.
infirmitate tabescentẽ. & quasi uenditã
sub peccato: unici filii sui sanguine re¬
demit. Qđ quia beatꝰ Zacharias ꝓxime
faciendũ cognouerat: ꝓphetico more qͣsi

Expanded text:
 illo. Magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus . Ecce enim unum Zachariae silentium, non ipsi tantum cum datur ad poenam incredulitatis, et signum credendi proficit, sed et cum aufertur, omnes vicinos ejus miraculo ac timore stupefacit. Omnia circumquaque montana fama nati prophetae profundit. Omnes qui audire poterant, ad perquirendum diligentius pueri qui natus est modum statumque sollicitat, ut his videlicet atque hujusmodi futurusita dixerim praecursori veritatis praecurrentia signa praebeant. Et Zacharias pater ejus fecit redemptionem plebis suae. Quanta superni muneris est largitas, si prompta ad accipiendum nostrae fidei sit pietas. Ecce loquela quae sola est ablata diffidenti, cum spiritu prophetiae est restituta credenti. infirmitate tabescentem, et quasi vendita sub peccato, unici filii sui sanguine redemit. Quod quia beatus Zacharias proxime faciendum cognoverat, prophetico more quasi
Abbreviated transcription (Latin):
qui ñ solũ incarnari ꝓ nob̾. sed & eo tẽpore
dignatꝰ sit incarnari. quo mox natꝰ censu
cȩiaris ascriberet᷑. atq ob nr̃i liberationẽ
ipse seruitio subderetur. Quã etiã nob̾
humilitatis eiꝰ semitã: neq enĩ conditio¬
nes uenit mutare sed animos. petrus insi¬
nuat. subditi inquiens estote omĩ huma¬
nȩ creaturȩ ꝓpt̾ dm̃. Siue regi quasi pͣcel¬
lenti. siue ducib tanquã ab eo missis.
Sed & coapłs eiꝰ paulus reddite in qͥt omĩb
debita. Cui tributũ tributũ. cui uecti¬
gal uectigal. cui timorẽ timorẽ. cui
honorẽ honorẽ. Nemini qͥcquã debeatis.¬

Expanded text:
qui non solum incarnari pro nobis, sed et eo tempore qui non solum incarnari pro nobis, sed et eo tempore dignatus sit incarnari, quo mox censu Caesaris ascriberetur, atque ob nostri liberationem, ipse servitio subderetur. Quam etiam nobis humilitatis ejus semitam neque enim conditiones venit mutare, sed animos Petrus insinuat: Subditi, inquiens, estote omni humanae creaturae propter Deum, sive regi, quasi praecellenti, sive ducibus, tanquam ab eo missis . Sed et coapostolus ejus Paulus: Reddite, inquit, omnibus debita. Cui tributum, tributum. Cui vectigal, vectigal. Cui timorem, timorem. Cui honore
Abbreviated transcription (Latin):
triã ire iuberet᷑. ñ tantũ ꝓpt̃ mysteriũ
qđ diximꝰ: uerũ etiã ut dñs alibi c̃ceptꝰ.
alibi natꝰ. insidiantis sibi herodis furorẽ
facilius euaderet. Quisi alibi bethleemi¬
tis parentib nasceret᷑: fugã eorũ subitã
callidus scrutator potuisset habere suspe¬
ctã. p̃sertĩ cũ eos de stirpe dauid unde
xp̃c erat futurus cuncti genꝰ ducere nos¬
sent. cui dauid ipse suo & nomine & pa¬
tria & officio testimoniũ ꝑhibet. Dauid
qͥppe manu fortis siue desiderabilis int̾¬
pretat᷑. nom̃ quidẽ inde mutuans. qđ &
gigantẽ fortit̾ strauerit. & pulcher aspe¬
ctu decoraq facie fuerit. sed altiori my¬
sterio illũ de sua domo ac familia nascitu¬
rũ p̾figurans: qͥ singularit᷑ mundi
principẽ debellaret. speciosus forma pͣ
filiis hominũ: & ipse in bethleem natꝰ
& intellectualiũ pastor ouiũ hoc. ẽ. sim¬
pliciũ rector animarũ. Cuiꝰ ñ p̾tereunt᷑
tanta tãq benigna. ẽ. humilitas intuenda:

Expanded text:
ire juberetur. Non tantum propter mysterium quod diximus, verum etiam ut Dominus alibi conceptus, alibi natus, insidiantis sibi Herodis furorem facilius evaderet. Qui si Bethleemitis parentibus nasceretur, fugam eorum subitam callidus scrutator potuisset habere suspectam, praesertim cum eos de stirpe David, unde Christus erat futurus, cuncti genus ducere nossent. Cui David ipse, suo et nomine et patria, et officio, testimonium perhibet. David quippe, manu fortis, sive desiderabilis, interpretatur. Nomen quidem inde mutuans, quod et gigantem fortiter straverit, et pulcher aspectu decoraque facie fuerit; sed altiori mysterio illum de sua domo ac familia nasciturum praefigurans, qui singulariter mundi principem debellaret, speciosus forma prae filiis hominum , et ipse in Bethleem natus et intellectualium pastor ovium, hoc est simplicium rector animarum. Cujus non praetereunter tanta tamque benigna est humilitas intuenda,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o cuiꝰ uisionẽ sitimꝰ. adquẽ in suo deto¬
re contuendũ: toto nisu uirtutis. tota
m̃tis intentione ꝓꝑamꝰ. quȩ in t̾ris latũ¬
erant: in cȩlis coronanda. nr̃ȩ bonȩ con¬
uersationis donaria ꝓferemꝰ. quandoquȩ
in tenebris diximꝰ in lumine dicent᷑. &
qđ in aure locuti sumꝰ in cubiculis. p̾di¬
cabit᷑ intectis.  scc ipit autẽ & io¬

Expanded text:
nostro cujus visionem sitimus, ad quem in suo deconostro cujus visionem sitimus, ad quem in suo decore contuendum toto nisu virtutis, tota mentis intentione, properamus, quae in terris latuerant, in coelis coronanda nostrae bonae conversationis donaria proferemus, quando quae in tenebris diximus in lumine dicentur, et quod in aurem locuti sumus in cubiculis, praedicabitur in tectis . Ascendit autem
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ denarii regalis dõ regi nr̃o deca¬
logũ legis offerendũ: hoc . ẽ. amorẽ dĩ &
ꝓximi. quorũ unꝰ trib p̾ceptis: septẽ aliꝰ
cõplectit᷑. integro. eẽ. corde seruandũ.
n quo uidelicet scripturȩ sacrȩ denario.
decẽ mandatis cęlestib qͣsi totidẽ aureis
nũmis insignito uultũ nom̃q regis ȩt̾ni.
hoc.ẽ. agnitionẽ diuinȩ uoluntatis
qͥsquis intueri nouit inueniet. quẽ in¬
tabulis sui cordis quisqͥs ꝑfecte credit.
sꝑat. & diligit: stilo sedulȩ cogitationis
exarat. Et hunc nob̾cũ denariũ quasi sac¬
culo clausũ inuia portamꝰ. quando dice¬
re scientes cũ psalmista. signatũ. ẽ. suꝑ nos
lum̃ uultꝰ tui dnẽ dedistĩlȩticiã in corde
meo: ipsũ hactenꝰ fidei signaculũ gaudi¬
umq spei & caritatis. in occulta nr̃ȩ con¬
scientiȩ meditatione seruamꝰ. dõ teste
reconditũ. Uerũ patriã ꝑuenientes: regi

Expanded text:
tudinem denarii regalis Deo regi nostro decatudinem denarii regalis Deo regi nostro decalogum legis offerendum, hoc est amorem Dei et proximi, quorum unus tribus perceptis septem alios complectitur, integro esse corde servandum. In quo videlicet Scripturae sacrae denario, decem mandatis coelestibus quasi totidem aureis nummis insignito, vultum nomenque regis aeterni, hoc est agnitionem divinae voluntatis quisquis intueri novit, inveniet. Quod intabulis sui cordis quisque perfecte credit, sperat, diligit, stylo sedulae castigationis exarat. Et hunc nobiscum denarium quasi sacculo inclusum in via portamus, quando dicere scientes cum Psalmista: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine, dedisti laetitiam in corde meo , ipsum tamen hactenus fidei signaculum gaudiumque spei et charitatis, in occulta nostrae conscientiae meditatione servamus Deo teste reconditum. Verum in patriam pervenientes regi
Abbreviated transcription (Latin):
datos nos ab om̃i inquinam̃to carnis & sp̃s
p̃ciosius auro dõ munꝰ offerre. Qđ si etiã
genꝰ nũmismatis qđ cęsari pendebat᷑ dili-¬
gentius inspexerimꝰ: ñ parũ nob̾ deuotio¬
nis & ipsũ mandare ꝓbabimꝰ. qđ ñ aliun¬
de melius quã de ipso euangłio quȩrere
& inuenire ualemꝰ. ubi tẽptantib se de
tributo cȩsari reddendo dñs ait. Osten¬
dite mͥ nũmisma census. At illi in qͥt obtu¬
lerunt ei denariũ. & ait illis iesos. Cuiꝰ. ẽ.
imago hȩc & suꝑscriptio: Dicunt ei.
Cȩsaris. Iunc ait illis Reddite gͦ quȩ st̃
cęsaris cȩsari. & quȩ st̃ dĩ dõ. Ubi primo no¬
tandũ qđ cȩsaris denarius qͥ decẽ nũ mos
habebat. qđ etiã nomine ꝓdit. unagine
eiꝰ & suꝑscriptione titulatꝰ soluebatur.
deinde inferendũ qͥa iubente dño quȩ
cȩsaris cȩsari & quȩ sunt dĩ dõ esse redden¬
cda: nob̾ qͦq sollerter intimat᷑. in simili¬

Expanded text:
datos nos ab omni inquinamento carnis et Spiritus datos nos ab omni inquinamento carnis et Spiritus pretiosius auro Deo munus offerre . Quod si etiam genus numismatis quod Caesari pendebatur diligentius inspexerimus, non parum nobis devotionis et ipsum mundare probabimus, quod non aliunde melius quam de ipso Evangelio quaerere et invenire valemus, ubi tentantibus se de tributo Caesari reddendo, Dominus ait: Ostendite mihi numisma census. At illi, inquit, obtulerunt ei denarium. Et ait illis Jesus: Cujus est imago haec et superscriptio? Dicunt ei, Cnotandum, quod Caesari denarius qui decem nummos habebat, quod etiam nomine prodit, imagine ejus et subscriptione titulatus, solvebatur. Deinde inferendum quia jubente Domino quae Caesaris Caesari, et quae Dei sunt Deo esse reddenda, nobis quoque solerter intimatur, in simili
Abbreviated transcription (Latin):
ut censũ ꝓfiterent᷑ singuli in suã ciuita¬
tem. ita & nunc imꝑante ꝑęccłȩ p̾sules
id÷ doctores immo suadente & prȩmia
pollicente xp̃o: eamus om̃s. nullus excipi¬
atur a censu iusticiȩ: ueniamꝰ ad eũ qui
laboramꝰ & onerati sumꝰ. & ipse reficiet
nos. Tollamꝰ iugũ eius suꝑ nos. & disca¬
mus abeo qͥa mitis. ẽ & humilis corde.
& inueniemꝰ requiẽ animab nrĩs. Hȩc. ẽ
enĩ nr̃a ciuitas & patria. requies uidelicet
beata & cȩlestis animarũ. ad quã in scłi
nascentis exordioꝰ dño xp̃o creati. ad quã
ab homine xp̃o sumꝰ in fine scłorũ recreati.
Ad quã nimirũ ciuitatẽ pacis & quietis ire
ac deuotũ regi nr̃o thesaurũ ferre. ẽ: cre¬
scentib cotidie uirtutis ac fidei ꝓfectib
suꝑnȩ lucis quȩ sint gaudia ȩt̃na specula¬
ri & ꝓhis adquirendis: ꝓsꝑa mundi simul
& aduersa contẽnere. & his adquisitis mun¬

Expanded text:
ut censum profiterentur singuli, in suam civitaut censum profiterentur singuli, in suam civitatem, ita et nunc imperante per Eccles doctores, imo suadente et praemia pollicente Christo, eamus omnes, nullus excipiatur a censu justitiae. Veniamus ad eum, qui laboramus, et onerati sumus, et ipse reficiet nos. Tollamus jugum ejus super nos, et discamus ab eo quia mitis est et humilis corde, et inveniemus requiem animabus nostris . Haec est enim nostra civitas et patria, requies videlicet beata et coelestis animarum, ad quam in saeculi nascentis exordio a Deo Christo creati, ad quam ab homine Christo sumus in fine saeculorum recreati. Ad quam nimirum civitatem pacis et quietis ire, et devotos regi nostro thesauros ferre, est crescentibus quotidie virtutis ac fidei profectibus supernae lucis quae sint gaudia aeterna speculari, et pro his acquirendis prospera mundi simul et adversa contemnere, et his acquisitis, mun
Abbreviated transcription (Latin):
ȩc descriptio prima facta. ẽ ap̃side syriȩ
ꝙyrino. Et ibant om̃s ut ꝓfiterent᷑ singuli
in suã ciuitatẽ. Hunc cyrini tẽporib ha-¬
bitũ censũ etiã iosephus illustris hebreoꝵ
hystoriographus in octauo detimo antiqͥ¬
tatũ libro hoc mͦ memorat. Cyrinꝰ autẽ
uir unꝰ ex consessu curiȩ romanȩ ꝑsingu¬
los magistratꝰ usq ad gradũ consulatꝰ ascen¬
dens. ꝑcȩtera qͦq honorabilis cũ paucis sy¬
riam uenit a cęsare ius dare gentib missꝰ
& censor simul patrimoniorũ futurus.
taq qł ait. hȩc descriptio prima facta. ẽ.
a prȩside syriȩ cyrino: significat hanc
descriptionẽ uł primã esse earũ quȩ totũ
orbẽ concluserint: qͥa plerȩq iam partes
t̾rarũ sepe legunt᷑ fuisse descriptȩ. uel
certe pͥmo tunc coepisse quando cyrinꝰ
sẏriã missus . ẽ. Quomꝰ autẽ tunc imꝑan¬
te augusto & cyrino p̾sidente ibant om̃s

Expanded text:
iptio prima facta est a praeside Syriae iptio prima facta est a praeside Syriae Cyrino. Et ibant omnes, ut profiterentur singuli in suam civitatem. Hunc Cyrini temporibus habitum censum etiam Josephus illustris Hebraeorum historiographus, in octavo decimo Antiquitatum libro hoc modo memorat: Cyrinus autem vir unus ex consensu curiae Romanae per singulos magistratus usque ad gradum consulatus ascendens, per caetera quoque honorabilis, cum paucis Syriam venit, a Caesare jus dare gentibus missus, et censor simul patrimoniorum futurus. Itaque quod ait: Haec descriptio prima facta est a praeside Syriae Cyrino, significat hanc descriptionem, vel primam esse earum quae totum orbem concluserint, quia pleraeque jam partes terrarum saepe leguntur fuisse descriptae, vel certe primo tunc coepisse, quando Cyrinus in Syriam missus est. Quomodo autem tunc, imperante Augusto et Cyrino praesidente, ibant omnes,