comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
childericus. atq: in properains
quod res fici dicionib debitis ini¬
quo ordine retineret: extrabn eũ ui
Aiudicio iubet et tentum. ablata per
iudiciũ praesentium uilla tricentis
aureis condemnauit: Fauebant ei
omnes nec quis quam contrauolun¬
ta tem eius audebat decernere nisi
quo deidem libuis set: Deniq con¬
demnatus. spoliatusq: sacerdos
a durbem redit. Atq prostratis
in orationẽ coram sepulchro scĩdic¬
to psalmi capitello ait : Non hic
accenditur lumen neq psalmo¬
rum modulatio canitur glorio¬
sis sime scẽ nisi prius ulci scaris
seruo stuos deinimicissuis: resq
tibi uiolenter ab latas ecclesiae
scaẽ restituas.: Haec cum lacri¬
mus effatus sentes cum acutis
aculeis supertumulum proiecit:
Egres susq clausis ostus similiter
in ingressu alias collocauit.
Nec mora corripitur peruasor
a febre: Decumbit lectulo : exora¬
ret cibum. fastidit et potum. pro¬
fert aestuans iugesus pirium.
cui etiam si ab ardore febris in¬

Expanded text:
Childericus atque inproperans, Childericus atque inproperans, quod res fisci ditionibus debitis iniquo ordine reteneret, extrahi eum vi a iudicio iubet; et tentum, ablata per iudicium praesentium villa, tricentis aureis condemnavit. Favebant ei omnes, nec quisquam contra voluntatem eius audebat decernere, nisi quod eidem libuisset. Denique condemnatus spoliatusque sacerdos ad urbem redit, atque prostratus in orationem coram sepulchro sancti, dicto psalmi capitello, ait: 'Non hic accenditur lumen, neque psalmorum modolatio canitur, gloriosissime sancte, nisi prius ulciscaris servos tuos de inimicis suis, resque tibi violenter ablatas eclesiae sanctae restituas'. Haec cum lacrimis effatus, sentes cum acutis aculeis super tumulum proiecit; egressusque, clausis ostiis, similiter in ingressu alias collocavit. Nec mora, corripitur pervasor a febre, decumbit lectulo, exhorret cibum, fastidit et potum, profert aestuans iuge suspirium. Cui etiam si ab ardore febris in
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus dnĩ. medicinã infirmis
quinsibus igitur .ẽ. consen¬
sus in clrtus athleta mitrias
uir incorpore iuxta historiã
actionis magnificae scĩ tatis.
Et licet ditione seruus. liber
tamen iustitiae: quiut ferunt
legentes certaminis eius textũ
peractocur subonioperis. a scło
uictor abscessit̃ saepius scincelis
derege uirtutib: manifestas osten¬
dens : Tempore igitur quodam.
cum franco eps huius municipu
ecclesiam gubernaret. childeri¬
cus quitunc primus apud sige¬
bertum regem habebatur. uillã
eius conpetit dicens quia inius¬
te ab aquinsi et clesia retenetꝰ:
Et dicto citius conuenitur ep̃s.
Datisq fideius soribus. in pre¬
sentiam regis adsistit : clamans
et obsecrans. ut rex abhuius
causae audientiam. presentiam
suam auerteret. nec celesti iudi¬
co condemnetur. Add ens. scio
enim uir tutem metrii uiribeati
quo uelo citer inperua sorem
suum in rogat ultionem. De¬
niq: coniuncti auditores. cau¬
sam discutiunt Insurgit

Expanded text:
virtus Domini medicinam infirmis. virtus Domini medicinam infirmis. 70. Aquinsibus igitur est concessus inclitus adleta Mitrias, vir in corpore iuxta historiam actionis magnificae sanctitatis, et licet conditione servus, liber tamen iustitiae. Qui, ut ferunt legentes certaminis eine textum, peracto cursu boni operis, a saeculo victor abscessit, saepius se in caelis degere virtutibus manifestis ostendens. Tempore igitur quodam, cum Franco episcopus huius municipii eclesiam gubernaret, Childericus, qui tunc primus apud Sigibertum regem habebatur, villam eius conpetit, dicens, quia iniuste ab Aquinsi eclesia reteneretur. Et dicto citius convenitur episcopus; datisque fideiussoribus, in praesentiam regis adsistit, clamans et obsecrans, ut rex ab huius causae audientiam praesentiam suam averteret, ne caelesti iudicio condemnetur, addens: 'Scio enim virtutem Metrii viri beati, quod velociter in pervasorem suum inrogat ultionem'. Denique coniuncti auditores causam discutiunt. Insurgit
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit iterũ ad seruitiũ reuocare
Sed capitis dolore percus saurum
secuta ẽ. Et sic hui ingenuitateg poe¬
cu absq ullius scripturae muns
tronum proprium. marcellinũ
antistitẽ. perquẽ dum adhuc incor¬
pore moraretur. multa xp̃s mira¬
cula operatus . ẽ. Hic enim fecis se
dicitur lauacrũ. ad baptizandum
inquo natale dnĩ. dominicae cenae
aqua dicitur diuinitus. exoriri
Dequo etiam ad aliud lauacrum
in quo consuetudo prica baptiza¬
ri instituit. aqua defertur. Non
tamen cumulatur. ut de illis fon¬
tib: his paniae supra retulimus.
Adhuius ergo scĩ sepulchrum. lr¬
chnus assiduae lumen prebet.
sed accensus semel multis noctib
sineullo addita mento perdurat.
Et plerumq: contingit. ut extinc¬
tus auento.: Diuinitus iterum ac¬
cendatur. Ex quo oleo. plerumq:
infirmi medicamenta suscipiunt
urbis ep̃s magnificae scĩtatis.
ad cuius nihi lominus tumulum
irchnus accensus. diutur nospatu¬
lucere solet. Prestat ex eo oleo

Expanded text:
voluit eos iterum ad servitium revocare; voluit eos iterum ad servitium revocare; sed capiti dolore percussa, virum secuta est. Et sic hi in ingenuitate perpetua absque ullius scripturae munittronum proprium, Marcellinum antistitem, per quem dum adhuc in corpore moraretur, multa Christus miracula operatus est . Hic enim fecisse dicitur lavacrum ad baptizandum, in quo Natale Domini dominicae coenae aqua dicitur divinitus exoriri. De quo etiam ad aliud lavacrum, in quo consuetudo prisca baptizari instituit, aqua defertur. Non tamen cumulatur, ut de illis fontibus Hispaniae supra retulimus . Ad hujus ergo sancti sepulcrum lychnus assidue lumen praebet: sed accensus semel multis noctibus sine ullo additamento perdurat; et plerumque contingit ut exstinctus a vento, 951 divinitus iterum accendatur. Ex quo oleo plerumque infirmi medicamenta suscipiunt.urbis episcopus magnificae sanctitatis, ad cujus nihilominus tumulum lychnus accensus diuturno spatlucere solet. Praestat ex eo oleo
Abbreviated transcription (Latin):
Cumq: haec suis nuntiata fuis¬
sent. ad prehensum duxerunt
ad domum suam. Vxor uero
eius multa munera inbasilicam
oosuit. sedhictertia die cumgriui
cruciatuuitam finiuit. Quo de func¬
tomulier quae dederat recepit : ser¬
uus tamen permansit ingenlis
nus quida religiosus. adquem
posthuius obitum. captiui fecere
confugium.. Quorum dño auen¬
tinus preciũ obtulit: sed ille obli¬
gans sesa cramento ait num quã
haec nisi inpago meo sum acceptu¬
rus. Deditq dexteram suam quod
si hic pecuniam trans mit teret iste
confestim captiuus auinculo ser¬
uitutis ab solueret. Trans misso
itaq precio : oblitus dns̃ fideisue
dũ captiuos ab soluere dissi mulat
ipseligatur : Nam statim summi¬
tas digit demanu quaefidem fece¬
rat dolere grauiter coepit. De inde
paulatimdolor ad crescens permanũ
brachiumq totũ extenditur: Quid
plura. Truncatũ adipsam iuncturã
cubiti brachiũ cum caecidit. Et hic spm̃
exalauit. Vxor uero eius posthaco

Expanded text:
Cumque haec suis nuntiata fuisCumque haec suis nuntiata fuissent, apprehensum duxerunt ad domum suam. Uxor vero ejus multa munera in basilicam posuit; sed hic tertia die cum gravi cruciatu vitam finivit. Quo defuncto, mulier quae dederat recepit, servus tamen permansit ingenuus nus quidam religiosus , ad quem post hujus obitum captivi fecere 950 confugium, quorum domino Aventinus pretium obtulit. Sed ille obligans se sacramento ait: Nunquam haec nisi in pago meo sum accepturus. Deditque dexteram suam, quod si illuc pecuniam transmitteret, iste confestim captivos a vinculo servitutis absolveret. Transmisso itaque pretio, oblitus dominus fidei suae, dum captivos absolvere dissimulat, ipse ligatur. Nam statim summitas digiti de manu quae fidem fecerat dolere graviter coepit: deinde paulatim dolor accrescens, per manum brachiumque totum extenditur. Quid plura? Truncatum ad ipsam juncturam cubiti brachium eum  sic  cecidit, et hic spiritum exhalavit. Uxor vero ejus post haec
Abbreviated transcription (Latin):
licã scĩ adeo. sepulchro proster¬
nor propuero effusis lacrimis de¬
pre or : ut qui laborantib: uinctis
disruptis conpedibus respectu
pietatis plerumq: consolationem
exibuit: huic febricitanti mede¬
le refrigeria ministraret mirũ
dictu. in ipsa nocte a scĩ uirtud e
uisitatus infirmus. mane
sinorum campanie urbem sepul¬
tum nullihabetur in cognitũ. A
cuius basilicam mauricuius dam
seruus neglegentia admissa confu¬
git. Frendens uero dominus cius.
deuestigio persecutus. ingressus
ba silicam. nec orationi prostratus
pit acdicere : entu lupes eruũ meũ
auferes et propterte non licebit
mihi in eum ultionẽ debitam exer¬
cere : Et in extamanu seruumtra¬
here coepit dicens: Nonmittit
hodie hiclipus manum suã dese¬
pulcro ut eruat tedemanibus
meis. Haec dicente misero ex¬
tim plo lingua quae in scm̃blas¬
phemias effudit : diuinitus obli
chare coepit pertotam aedem
Dans mugitum ut pecus ser¬
monem ut homo non proferens

Expanded text:
licam sancti adeo, sepulchro prosterlicam sancti adeo, sepulchro prosternor pro puero, effusis lacrimis deprecor, ut, qui laborantibus vinctis, disruptis compedibus, respectu pietatis plerumque consolationem exhibuit, huic febricitanti medellae refrigeria ministraret. Mirum dictu! In ipsa nocte a sancti virtute visitatus infirmus, mane sinorum Campaniae urbem sepultum , nulli habetur incognitum: ad cujus basilicam Mauri cujusdam servus, negligentia admissa, confugit; frendens vero dominus ejus, de vestigio prosecutus, ingressus basilicam, nec oratione prostratus,pit, ac dicere: En tu, Lupe, servum meum auferes, et propter te non licebit mihi in eum ultionem debitam exercere? Et injecta manu servum trahere coepit, dicens: Non mittet hodie hic Lupus manum suam de sepulcro, ut eruat te de manibus meis. Haec dicente misero, extemplo lingua quae in Sanctum blasphemias effudit, divinitus obligchare coepit per totam aedem, dans mugitum ut pecus, sermonem ut homo non proferens.
Abbreviated transcription (Latin):
obliuioni non tradens. ad matuti¬
num secandum consuetudinem:
surrexit. Quib expletis cele¬
bratisq missis. accedit ad poru¬
lum salutare. quaetam feruen¬
tem acctum hausit ex calice : ut
putaret sibi dentes excustiꝰ si
haustum segnius degluttis set : Tunc
increpans subdiaconum emenda¬
tum sunt quae nequiter fuerant
defraudata. sed ne hoc miraculum
sin eoperis boni meritum gestũ puto¬
atalaunensis uerdurbis . pro¬
prius extat patronus memmi¬
us antists quicum adhuc mane¬
ret incorpore mortali. mortuum
dicitur suscitas se : Ad cuius nunc
sepulchrum saepius confracta smi¬
seroram catenas atq: conpeder ui¬
dimus sed et nos propriae uir¬
tutem eius experti sumus : quo¬
dam uero tempore dum in urbe
illa commora remus : puerunus
exnris afebre corripitur. fatiga¬
tur uomitur accibum potumque
simul exhorret : Nobis uero mag¬
na consumptio generatur. quod
huius pueri infirmitas : Itinerinrõ
moras innec teret : Nec morabasi¬

Expanded text:
oblivioni non tradens, ad matutioblivioni non tradens, ad matutinum secundum consuetudinem surrexit. Quibus expletis celebratisque missis, accedit ad poculum salutare. Quae tam ferventem acetum hausit ex calice, ut putaret sibi dentes excuti, si haustum segnius degluttisset. Tunc increpans subdiaconum, emendata sunt quae nequiter fuerant defraudata. Sed nec hoc miraculum sine operis boni meritum gestum putoatalaunensis vero urbis proprius extat patronus Memmius antestis, qui cum adhuc maneret in corpore mortali, mortuum dicitur suscitasse. Ad cuius nunc sepulchrum saepius confractas miserorum catenas atque compedes vidimus; sed et nos propriae virtutem eius experti sumus. Quodam vero tempore, dum in urbe illa commoraremus, puer unus ex nostris a febre corripitur, fatigatur vomitu ac cibum potumque simul exhorret. Nobis vero magna consumptio generatur, quod huius pueri infirmitas itineri nostro moras innecteret. Nec mora, basi
Abbreviated transcription (Latin):
seduirprius obediens inbasili¬
camscãm̃ariae sepultus ẽ. Mu¬
lier uero perannum integrum
ad hoc templum degens: assidue
orationiuacabat: Celebrans
cotidie missarum sollemnia. et
offerens oblationem promemo¬
ria uiri: non diffisa dedimisericor¬
dia quodhaberet defunctus requi¬
em indie quad nõ oblatione procius
animadelibas set : semper sexta¬
rium gazetiuim prebens insa¬
crificiumbasilicae scaẽ sed subdi¬
aconus. nequaquam reseruatum
gulae garetum. acetum uehe men¬
tis simum offereba t incalicem
Mulier ẽ non semper ad comuni¬
candi gratiam accedente : Igitur
cum fraudẽ hanc dõ placuit reue¬
lare Apparuit uir mulieri di¬
cens. heu. heu dulcissima coniux:
in quode fuxit labor meus in scło
ut nunc acetum in oblationem
delibem : cui illa. Vere inquit
quia caritatituae. non in memor
semper garetum potentissimũ
obtuli prorequie tuo in sacrario
dĩ mei : Expergefacta autem
admirans uisionem. Eademq

Expanded text:
Sed vir prius obiens, in basiliSed vir prius obiens, in basilicam sanctae Mariae sepultus est. Mulier vero per annum iad hoc templum degens, assidue orationi vacabat, celebrans cotidie missarum solemnia et offerens oblationem pro memoria viri, non diffisa de Domini misericordia, quod haberet defunctus requiem in die qua Domino oblationem pro eius anima delibasset, semper sextarium Gazeti vini praebens in sacrarium basilicae sanctae. Sed subdiaconus nequam, reservatum gulae Gazetum, acetum vehementissimum offerebat in calicem , mulierem non semper ad communicandi gratiam accedente. Igitur cum fraudem hanc Deo placuit revelare, apparuit vir mulieri, dicens: 'Heu, heu, dulcissima coniux, in quid defluxit labor meus in saeculo, ut nunc acetum in oblationem delibem? Cui illa: 'Vere', inquid, 'quia caritati tuae non inmemor semper Gazetum potentissimum obtuli pro requie tua in sacrario Dei mei'. Expergefacta autem admirans visionem eandemque
Abbreviated transcription (Latin):
recipere flagitat. Arti fex uero
adhuc non. eẽ totum paratum
pronunciat: sed subipsa explici¬
turum senoc te pollicetur exacta.
gitur cenacum incellula qua haec
operabatur pariter resederent
concus sa subito ater rȩmotu. su¬
pereosdiruit. disruptaq terra
subpedib: eorum ipsos pariter
cum pecunia deglutiuit: Descen¬
descenderuntq: uiuentes acuo¬
ci ferantes intartarum ultus que
ẽ. ds̃ uelociter defraude ecclȩsine:
Ego uero has species in ecclesia lug¬
dunensisaepis sime uidi: sit hocpo¬
pulis documentũ. ut nullus res
ecclesiae. aut appetere : aut frau¬
rum urbis ipsius. mulier quae
dicitur colligis se calciamen tum
beatimartrris epipodi: quod
depede eius cecidit cũ ad martr¬
rium duceretur.. Ad cuius tu¬
mulũ saepius frigoritici ceteriq
infirmisanantur. Era sumde
tumulo ipso puluerem : hauri¬
unt : in colomesq: discedunt.
uos in hacurbe fuis seferunt
tes : quiabsq liberis functi he¬
redem ecclesiam dereli queruNT:

Expanded text:
recipere flagitat. Artifex vero recipere flagitat. Artifex vero adhuc non esse totum paratum pronuntiat, sed sub ipsa expliciturum se nocte pollicetur. Exacta igitur cena, cum in cellula qua haec operabatur pariter resederent, concussa subito a terrae motu super eos diruit, disruptaque terra sub pedibus eorum ipsos pariter cum pecunia degluttivit; descenderuntque viventes ac vociferantes in tartarum, ultusque est Deus velociter de fraude eclesiae suae. Ego vero has species in eclesia Lugdunensi saepissime vidi. Sit hoc populis documentum, ut nullus res eclesiae aut appetere aut fraurum urbis ipsius mulier, quae dicitur collegisse calciamentum beati martyris Epipodi, quod de pede eius cecidit, cum ad martyrium duceretur. Ad cuius tumulum saepius frigoritici ceterique infirmi sanantur. Erasum de tumulo ipso pulverem hauriunt, incolomesque discedunt. 64. Duos in hac urbe fuisse ferunt,es, qui absque liberis functi, heredem eclesiam dereliquerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
alpes positus qui haec exibebat.
ad aurificuis cuius dã domum di¬
uertit: Cumq: ab eo arti fexscis¬
citaret quid ne gotii gereret. rem
secretius ac simpliciter pandit:
Et ille sunquit meo consilio
conhibentiam preberis. multa nobis
haec racio poterat lucra deferre.
Ad haec ille diabolo instigante seduc¬
tus. et ut fertur interrusticos sermo
uulgatus.  quod in hiante auro ac
circumuentionis fallacias inferen¬
ti: sepius animi coniunguntur statũ
huius consilu effectus. ẽ consenta¬
neus :: Tunc ille deceptor faciens si¬
miles deargento species: ut nihilali :¬
ud quam aurum puris simum pu¬
taretur : Et sic opera quae cum gem¬
mis filisq aureis fuerat super¬
posita : studiosissime cum clauis
ad fixit : Verum tamem calicem
non comminuit quia cata cliza in
ipso fuerant solidata. Deniq: por¬
titor cumhac fraude lugduno ad¬
uenit: Oblatisq: munerib: ab epõ
muneratur: regressusq: ad soci¬
um : aurum despeceb: figuratum:

Expanded text:
Alpes positus qui haec exhibebat, Alpes positus qui haec exhibebat, ad aurificis cuiusdam domum divertit. Cumque ab eo artifex sciscitaret, quid negotii gereret, rem secretius ac simpliciter pandit. Et ille: 'Si', inquid, ‘meo consilio conhibentiam praeberis, multa nobis haec ratio poterat lucra deferre'. Ad haec ille, diabolo instigante, seductus et, ut fertur inter rusticos sermo vulgatus, quod inhiante auro ac circumventionis fallacias inferenti saepius animi coniunguntur, statim huius consilii effectus est consentaneus. Tunc ille deceptor faciens similes de argento species, ut nihil aliud quam aurum purissimum putaretur, et sic opera, quae cum gemmis filisque aureis fuerat superposita, studiosissime cum clavis adfixit. Verum tamen calicem non comminuit, quia catacliza in ipso fuerant solidata. Denique portitor cum hac fraude Lugduno advenit, oblatisque muneribus, ab episcopo muneratur. Regressusque ad socium, aurum de speciebus figuratum
Abbreviated transcription (Latin):
quasanata tria ei centena ria
auri imperator offert : sedille
iuir altioris sp̃s caducas diuitias
pronibilo respuit dicens. si in¬
quid me tuis munerib locupletari
desideras illud quod cunc tae pro¬
ficiet: ciuitati bargire tributum:
aitꝰ intercio cirta muros miliario
bus salubre beneficium erit: Au¬
rum uero tuum neces sariũ non ha¬
beo. pauperib: illũ protua tuorũ¬
q felicitate dispensa: Quod ille
non abnuens. aurum pauperib:
erogat. Et tributum petitum ci¬
uitati concedit : Vnde usq: hodie
circamuros urbis illius. intercio
miliario tributa non redduntur
inpublico: post discessum uero
beati archidia coni. ait imperator
cuniam dilegit. dignae ecclesia illa
cuitalis minister obsequitur nrĩs
munerib: inlustratur.: Tunccap¬
sam ad scã euangelia recludenda.
patinamq: et calicem ex auro puro
preciosisq: lapidib: precepit fa¬
bricari quod mero perfectum ope¬
re perhomi nẽ creditũ di regit
ec clesiae : sed nuntius ille inter

Expanded text:
Qua sanata, tria ei centenaria Qua sanata, tria ei centenaria auri imperator offert; sed ille vir altioris spiritus caducas divitias pro nihilo respuit, dicens: 'Si', inquid, 'me tuis muneribus locupletari desideras, illud quod cunctae proficiet civitati largire'. 'Tributum', ait, 'in tertio circa muros miliario bus salubre beneficium erit. Aurum vero tuum necessarium non habeo. Pauperibus illum pro tua tuorumque felicitate dispensa'. Quod ille non abnuens, aurum pauperibus erogat et tributum petitum civitati concedit. Unde usque hodie circa muros urbis illius in tertio miliario tributa non redduntur in publico. Post discessum vero beati archidiaconi ait imperator cuniam dilegit, digne eclesia illa, cui talis minister obsequitur, nostris muneribus inlustratur'. Tunc capsam ad sancta euangelia recludenda patinamque et calicem ex auro puro pretiosisque lapidibus praecepit fabricari. Quod miro perfectum opere, per hominem creditum diregit eclesiae. Sed nuntius ille inter
Abbreviated transcription (Latin):
mixtã retenuit hominẽ ut arguere t
sed tradinon permisit supplicioquẽ
iam red diderat emendatum:
Leonis aut romaniimperatoris
filia cum abspũ uexarctur in mun¬
do et perloca scã ducerctur. assi¬
dueclamabat nequaquã sp̃s non
hinc egredior nisi archidiaconus lug¬
donensis adueniat : et nisi ipsemede
hoc uasculo quem ad quacsiui ciciat:
nullatenus hinc sum egressurus
Audiens hact imperator direget su¬
os ingallias : Quem illi repertum sup¬
pliciter exorant : utcũ eis aduisi tan¬
dam puellam roma digna retur
accedere.: Ille uero contradicens
et se in dignum perquẽ x p̃smi raculo
ostenderet. eẽ uociferans ad moni¬
tus epĩ sui consilio cũ eosdem missos
diregit  Et ad imperatoremueni¬
ens. cũ honore suscipitur: Audi¬
ens aut̃ de in firmitate puellae : se
adbasilicam beatipetri a postoli com¬
fert. Ibiq continuato cumuigilus
etorationib: triduano i eiunio quar¬
spm̃ a corpore puellae depellet:

Expanded text:
mixtam! Retenuit hominem, ut argueret, mixtam! Retenuit hominem, ut argueret, sed tradi non permisit supplicio, quem iam reddiderat emendatum. 62. Leonis autem Romani imperatoris filia, cum ab spiritu vexaretur inmundo et per loca sancta duceretur, assidue clamabat nequam spiritus: 'Non hinc egrediar, nisi archidiaconus Lugdunensis adveniat; et nisi ipse me de hoc vasculo quem adquaesivi eiciat, nullatenus hinc sum egressurus'. Audiens haec imperator, diregit suos in Gallias. Quem illi repertum suppliciter exorant, ut cum eis ad visitandam puellam Roma dignaretur accedere. Ille vero contradicens et se indignum, per quem Christus miracula ostenderet, esse vociferans, admonitus episcopi sui consilio, cum eosdem missos diregit, et ad imperatorem veniens, cum honore suscipitur. Audiens autem de infirmitate puellae, se ad basilicam beati Petri apostoli confert; ibique continuato cum vigiliis et orationibus triduano ieiunio, quarspiritum a corpore puellae depellet.
Abbreviated transcription (Latin):
cripta beati helii inuitat adora
oratione facta scĩtumulũ admira¬
rer et tacitus demeritis eius aliquid
interrogare cogitarem. aspiciã
inostiũ eẽ scriptũ qualiter sepul¬
chri uiolator cadauerspolia ret¬
examine : inquerens uero causa
si haec ueraessent quae inhostio
pictacer nebantur : Vir mihi talia
retulit̃ sc̃s helius tempore paga¬
norum in hac urbe fuit ep̃s: quide¬
functus sepultus ẽ a fidelib: noc¬
te autem sequenti ueniens quidam
paganus. lapidem qui sarco faguni
tegebat reuoluit: Erectumq: contra
secorpus scĩ conatur spoliare: Atil¬
le extensis lacertis constrictum ad
sehominẽ fortiter amplexatur et
usq mane populis expectantibus
tam quã constipatũ loris i tamiserũ
brachus de tenebat: Igitur iudex
lociuio latorem sepulchriiubet
abstrahi ac legales poenȩ sententia
condemnari sednon laxabatura scõ
Tunc intellegens uoluntatẽ defun¬
ti facta iudex deuita promis sione
laxatur et sic in colomis redditur
Ouere scam̃ ultionem pieta te per¬

Expanded text:
cryptam beati Helii invitat ad oraoratione facta Sancti tumulum admirarer, et tacitus de meritis ejus aliquid interrogare cogitarem, aspicio in ostio esse scriptum qualiter sepulcri violator cadaexanime. Inquerens vero causam, si haec vera essent, quae in ostio picta cernebantur, vir mihi talia retulit: 'Sanctus Helius tempore paganorum in hac urbe fuit episcopus, qui defunctus, sepultus est a fidelibus. Nocte autem sequenti veniens quidam paganus, lapidem qui sarcofagum tegebat revolvit, erectumque contra se corpus sancti conatur spoliare. At ille extensis lacertis constrictum ad se hominem fortiter amplexatur et usque mane, populis expectantibus, tamquam constipatum loris, ita miserum brachiis detenebat. Igitur iudex loci violatorem sepulchri iubet abstrahi ac legalis poenae sententia condemnari; sed non laxabatur a sancto. Tunc intellegens voluntatem defuncti, facta iudex de vita promissione, laxatur et sic incolomis redditur'. O vere sanctam ultionem pietate per
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute confessoris quod possit eus
intercessi omanum aridam absoluere :
cuius predicatio populum uanum su¬
perstitionum ritib: in reritũ ab sol¬
uit: celebratis ergo uigiliis in ipsi
nocte festiuitatis dum adtente iura
sepulcrumorat. manum sũam direc¬
ts digitis populo teste sanantur:
ume meruit hocmodo hic et enĩ
ut cruda operatur rusficitas

Expanded text:
virtute confessoris, quod possit eius virtute confessoris, quod possit eius intercessio manum aridam absolvere, cuius praedicatio populum vanis superstitionum ritibus inrititum absolvit. Celebratis ergo vigiliis in ipsa nocte festivitatis, dum adtente iuxta sepulchrum orat, manum suam directum emeruit hoc modo. Hic etenim, ut cruda 918 operatur rusticitas
Abbreviated transcription (Latin):
predicare exorsus ẽ: Euersisque
simulachorum ritib: : repletaiã
credulitate dĩ urbe. migrauit a scło:
Crant tunc tempore cum eo duo
prbi. quos secum aboriente addux̃
ingallgis : Verum ubi completi sunt¬
diescorum ut ipsi uocarentur de
hoc seło : coniunctis sarcõ fagis
in eadẽ cripta quam scs̃ ep̃s sunt
sepulti: Et unus quidem pariet
proximus alter uero huic contiguus
erat superterram: Tamenuterque
stabat. sed non poterat alteri prop¬
ter illum qui primus erat : hono¬
reinpendi : hocẽ. nonibi palla ex¬
pandi poterat : non lumen accendi :
Quod cum in colȩ locimolestefer¬
rent. quodam mane accedentes ad
criptam inuenerunt sepulchraedi¬
uersis pariaetib: eẽ. locata : et sic
acces sus liber. adutrumq sepul¬
chrum patuit : Et qualiterbeatus
anti stis ut cultor dĩ uenera retur.
enituit.
uella qua edã iuinescio quo exis¬
tente peccatomanus una diriguit
acdigiti palmȩ defixerant. ad eius
sepulchrum aduenit.: Confisa de

Expanded text:
praedicare exorsus est; eversisque praedicare exorsus est; eversisque simulachrorum ritibus, repletam iam credulitate Dei urbem, migravit a saeculo. Erant tunc temporis cum eo duo presbiteri, quos secum ab Oriente adduxit in Galeis. Verum ubi completi suntdies eorum, ut et ipsi vocarentur de hoc saeculo, coniunctis sarcofagis in eadem cripta quam sanctus episcopus sunt sepulti. Et unus quidem parieti proximus, alter vero huic contiguus erat. Super terram tamen uterque stabat, sed non poterat alteri propter illum qui primus erat honore inpendi, hoc est non ibi palla expandi poterat, non lumen accendi. Quod cum incolae loci moleste ferrent, quodam mane accedentes ad criptam, invenerunt sepulchra e diversis parietibus esse locata; et sic accessus liber ad utrumque sepulchrum patuit, et qualiter beatus antistis ut cultor Dei veneraretur, enituit. 28. Puella quaedam, cui, nescio quo exsistente peccato, manus una diriguit ac digiti palmae defixerant, ad eine sepulchrum advenit, confisa de
Abbreviated transcription (Latin):
columna pagianthio censis dr̃
stetis se frequenter iñ colistribu¬
it sanitates: Et qui aut legitr in eiꝰ
uitelibro. nullamum quam mulie¬
rem post conuersionem oculis ad¬
tentis inpexit : Post̃ quam uero
colomnae editiori sescitate fer¬
uens inuexit. non modo extraneae
mulieri. uerum etiã nec pro priat
matris euidendum permisit: Et
nuncergo locum &bhuius sexuide¬
fensataccessu: Namferunt quan¬
dam mulierem induta fuis se ueste
uirili et inbasiliam in grediuoluis se
colom nae tractans secum misera age¬
reposse perindumentum : quod latẽ¬
repos sit altis simum Ignorans illud
apostoliquia ds̃ non inridetur: elicet
ubiueniens ad templum erexit pedẽ
ut scnĩ ingreditur limen. protinis
retrorsum ruenscecidit et mortua
est̃: Satisq fuit populis nehaccul¬
tra mulierulla presumeret . cum
inistamcerneret ultionẽ pessi me
in rogatam.¬
gitur sc̃s martialis ep̃s aromanis
mis sus epĩs in urbelemouicina

Expanded text:
colomna pagi Anthiocensis dicitur colomna pagi Anthiocensis dicitur stetisse., frequenter incolis tribit sanitates. Et quia, ut legitur in eius vitae libro, nullam umquam mulierem post conversionem oculis attentis inspexit; postquam vero colomnae editiori se sanctitate fervens invexit, non modo extraneae mulieri, verum etiam nec propriae matri se videndum permisit, et nunc ergo locum ipsum ab huius sexui defensat accensu. Nam ferunt, quandam mulierem induta fuisse veste virili et in basilicam ingredi voluisse colomnae, tractans secum misera, agere posse per indumentum quod latere possit Altissimum, ignorans illud apostoli, quia: Deus non inridetur. Elicet ubi veniens ad templum erexit pedem, ut sanctum ingrederetur limen, protinus retrorsum ruens, cecidit et mortua est; satisque fuit populis, ne haec ultra mulier ulla praesumeret, cum in ista cerneret ultionem pessime inrogatam.gitur sanctus Martialis episcopus a Romanis missus episcopis, in urbe Lemovicina
Abbreviated transcription (Latin):
batiarchidiaconi nrĩ famula : grauit̃
a quarta notipo quatiebatur etiam
propeannũ in hac febre aegrotabat :
Quae intermanus parentum deposi¬
ta supertumulum scm̃ domui incolo¬
mis ẽ. relata
Senochabbatis uita dudum ano¬
bis scripta fint in quolibello
multis eiusdem uirtutibus memora
t recimus Sed qnm̃ ad eiustumulũ
uirtus apparuit. sileria nobis absur¬
dum fuit. Nantulfus aut̃ ꝓuer
nimia caecitate detentus. et ipsamad¬
huc adoles centiam aetatis primae
abhoc contagiodetur patam. iugit̃
defluens huius scĩ expetut tumulũ
atq prostratus et humili precesub¬
nixus flagitatat sibi eiꝰ suffra¬
gio lucem perditam reuocari: Qua¬
triduo in hoc precatu perdurans.
reseratis oculis. in luminatus abs¬
cessit. sed et nunc multi frigoriti¬
corum aliorumq morborũ detenti
incommodo ut palli eius aut de¬
cerpserunt fimbrias aut contige¬
rint moxsanantur : Hactenus
deturonicis.
Ormeon uero confessorqui in

Expanded text:
bati archidiaconi nostri famula graviter bati archidiaconi nostri famula graviter a quartano tipo quatiebatur et iam prope annum in hac febre aegrotabat. Quae inter manus parentum deposita super tumulum sanctum, domui incolomis est relata. 25. Senoch abbatis vita dudum a nobis scripta fuit. In quo libello multis eiusdem virtutibus memoratis finem fecimus; sed quoniam ad eius tumulum virtus apparuit, sileri a nobis absurdum fuit. Nantulfus autem puer nimia caecitate detentus et ipsam adhuc aduliscentiam aetatis primae ab hoc contagio deturpatam iugiter deflens, huius sancti expetiit tumulum, atque prostratus et humili prece subnixus, flagitat, sibi eius suffragio lucem perditam revocari. Quatriduo in hoc precatu perdurans, reseratis oculis, inluminatus abscessit. Sed et nunc multi frigoriticorum aliorumque morborum detenti incommodo, ut pallii eius aut decerpserint fimbrias aut contigerint, mox sanantur. Hactenus de Turonicis. Symeon vero confessor, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ excarnotinoterritorio. quae
relinquens tam patriã quam paren¬
tes ad hoctantum turonus ex pedit
ut orationi uacaret: perquam ds̃
crebro miracula ostendere ẽdiȩnars
Namsiquis pusulã malã incurrisset :
ad eam ueniens orationem p̃cabatur
confestimq: illa prosternebatur
ad supplicandum dnm̃. et colligens
folia cuius libet holeris aut pomi. Sali¬
ui ainlinebat. faciensq crucem super
ulcus. in ponebat folium. confestimq
ita omne uenenum euaniscebat ut
dignumni hilleti aegrotus ultra per¬
ferret : quartanariis quoq: et gulã
dolentibus da tabene dicta aqua: saepi¬
us medebatur : Ad cuius nunc sepul¬
chrum as siduae infirmi confluunt
et sanantur. Nam quanti frigroras¬
passi quanti apusulis malis ueneno
incrasante premortui. Quantia desen
teria ibi sint sanati uiri tim non po¬
test explicari. Sed qnm̃ multa ex
his inlibroquemde eius uita conscrip¬
simus memorauimus : Quae de inceps
gesta sunt. tacerene quiuimus: pro¬

Expanded text:
autem ex Carnoteno territorio. Quae autem ex Carnoteno territorio. Quae relinquens tam patriam quam parentes, ad hoc tantum Turonis expetiit, ut orationi vacaret: per quam Deus crebro miracula ostendere est dignatus. Nam si quis pusulam malam incurrisset, et ad eam veniens orationem precabatur; confestimque illa prosternebatur ad supplicandum Dominum, et colligens folia cujuslibet oleris aut pomi, saliva illiniebat, faciensque crucem super ulcus imponebat folium: confestimque ita omne venenum evanescebat, ut nihil dignum leti aegrotus ultra perferret. Quartanariis quoque et gulam dolentibus, data benedicta aqua saepius medebatur. Ad cujus nunc sepulcrum assidue infirmi confluunt et sanantur. Nam quanti frigpassi, quanti a pusulis malis, veneno incrassante, praemortui, quanti a desinteria aegroti inibi sint sanati, viritim non potest explicari. Sed quoniam multa ex his in libro quem de eius vita conscripsimus memoravimus, quae deinceps gesta sunt tacere nequivimus. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
diffusae ramis obumbrarent locum
uiridiarii una ex his uetustate se¬
nis cens exaruit. Tunc custus loci
effosam cũ radicibus colomnam : in¬
cis sis ipsis cũramis suis. scamnum
adaptat. in quosterdum aut rese¬
deret lassus aut aliquid secure decide¬
ret cũ necessitas exegisset : quo dcum
perduos annos aut feream plius scãnũ
in hocusu habuis set. tactu s ut credo ins¬
piratione diuinadolore cordis. ait : uae
mihi quia peccaui ut arborem quãtalis
sacerdos propria manu plantauit ego
addiuersas necessitatũ ut ar incisione
humum incisi scamni pedibus posuit
eum subterra repleuitq fossamhu¬
mum mirum dictu. aduenien te uer¬
no tempore. sicut reliquae arbores
flores ita et haec colomna quaeuirima¬
nuutita dixerim sepulta fuerat redi¬
uiua in sospitate uiriscens nouos fõn¬
des emisit. Extant de ea hodieq uir¬
gultae in quinũ senumq aut feream¬
plius pedũ altitudine quae annis
beatamona gundis obiit: fuit

Expanded text:
diffusae ramis obumbrarent locum diffusae ramis obumbrarent locum viridarii, una ex his vetustate senescens exaruit. Tunc custos loci effossa cum radicibus colomna, incisis ipsis cum ramis suis scamnum adaptat, in quo interdum aut resideret lassus, aut aliquid secure decideret, cum necessitas exegisset. Quod cum per duos annos aut fere amplius scamnum in hoc usu habuisset, tactus, ut credo, inspiratione divina, dolore cordis, ait: Vae mihi quia peccavi, ut arborem quam talis sacerdos propria manu plantavit, ego ad diversas necessitatum utar sessiones humo, et incisis scamni pedibus, posuit ipsum sub terra, replevitque fossam humo. Mirum dictu! adveniente verno tempore, sicut reliquae arbores florescunt, ita et haec columna, quae viri manu, ut ita dixerim, sepulta fuerat, rediviva in sospitate virescens, novas frondes emisit. Exstant de ea hodie quoque virgulta in quinum senumque aut fere amplius pedum altitudine, quae annis beata Monegundis obiit . Fuit
Abbreviated transcription (Latin):
retur spm̃ exalare : ad eius ba¬
silicam deportatus : protinus
extincta febre sanitatiẽ reddi¬
tus. sed et puella deis mancpis
similis orte febricitans. cumante
cancellos monumenti fuisset expo¬
sita. in ipsa die in colomitati ẽ resti¬
tuta. Ad nos uero cũ horũ notitia de¬
uenifet. puerum humiliatis capillis
huic monasterio cessimus. Puellam
uero muta taueste. coetuscĩ monialiũ
Nohannis quidam prb̵. natione brit¬
to insum ma religione degens percuius
manus dñs multa signa sanitatũ dig¬
natus ẽ operare. Qui ob amorẽ diui¬
num ab aspectib se hominũ cohibens
paruulã oratorii cellulã habebat an¬
teipsiam cannonensis uiciecclesiam:
ibiq: inuiridi ariolo quẽ manu propria
rat. quae nunc uastis colomnarum fo¬
mitib: locundorum frondiũ a moeni¬
tate tenduntur.: sub quarum umbra¬
culo uir scs consedens. aut legebat ali¬
quid aut scribebat. Cuius post obitũ
cum arbores illeut diximus patulis

Expanded text:
retur spiritum exhalare, ad ejus baretur spiritum exhalare, ad ejus basilicam deportatus, protinus exstincta febre sanitati est redditus. Sed et puella de his mancipiis simili sorte febricitans, cum ante cancellos monumenti fuisset exposita, in ipsa die incolumitati est restituta. Ad nos vero cum horum notitia devenisset, puerum humiliatis capillis huic monasterio cessimus: puellam vero mutata veste coetui sanctimonialium Joannes quidam presbyter , natione Britto, in summa religione degens, per cujus manus Dominus multa signa sanitatum dignatus est operari: qui ob amorem divinum ab aspectibus se hominum cohibens, parvulam oratorii cellulam habebat ante ipsam Cainonensis vici ecclesiam. Ibique in viridariolo, quod manu propria rat, quae nunc vastis columnarum fomitibus jucundarum frondium amoenitate tenduntur; sub quarum umbraculo vir sanctus considens, aut legebat aliquid, aut scribebat. Cujus post obitum cum arbores illae, ut diximus, patulis
Abbreviated transcription (Latin):
ut res piciens populũ. hostes in¬
probos effugaret. et non patere tꝰ
eos sitisardore consumi. Tunc reue¬
lante sibi spũ scõ. ait ad plebem
Quisquis habet uasculũ eiciet foris
inplatea. et deprecetur dnm̃. Da¬
bit enim uobis hodie largitas eius
aquas in abundantiã. ut non defici¬
atis uos et paruuli ur̃i. Haec eo dicen¬
te subito nubes texerunt caelũ dis¬
cendit imbermagnus decelocũ to¬
nitruis et corus cationibus super
castrum duplum populis benefi¬
ciũ prebens. pluuia arcenssitim
fragoribus effugans hostem
Conpletaq: sunt uasa omniã et
saciati sunt cuncti siq: obtentu
sacerdotis fugatis aduersarus
populus saluatus a crasto disces¬
sit Inmonasterio aut̃ locuilli¬
us plenus dierũ transiit. ibiq
sepultus ẽ : ad cuius sepulcrum:
sepius infirmis sanantur
Puerulus aut̃ unus ex familia
ecclesiae turonicae.: inualitucl¬
necorruit: Iscũ anhelus occũ¬
beret. ac in extremis positus puta¬

Expanded text:
ut respiciens populum hostes imut respiciens populum hostes improbos effugaret, et non pateretur eos sitis ardore consumi. Tunc, revelante sibi Spiritu sancto, ait ad plebem: Quisquis habet vasculum, ejiciat foras in plateam, et deprecetur Dominum. Dabit enim vobis hodie largitas ejus aquas in abundantia, ut non deficiatis vos et parvuli vestri. Haec eo dicente, nubes subito texerunt coelum, et descendit imber magnus de coelo, cum tonitruis et coruscationibus, super castrum, duplum populis beneficium praebens, pluvia arcens sitim, fragoribus effugans hostem. Completaque sunt vasa omnium, et satiati sunt cuncti. Sicque obtentu sacerdotis, fugatis adversariis, populus salvatus a castro discessit. In monasterio autem loci illius plenus dierum transiit, ibique sepultus est: ad cujus sepulcrum saepius infirmi sanantur. Puerulus autem unus ex familia ecclesiae Turonicae in valetudinem corruit. Is cum anhelus occumberet, ac in extremis positus puta
Abbreviated transcription (Latin):
acipse sacerdos pelago operitur : ha¬
bens ad collũ cũ euangeliorũ libromi¬
nisteriũ cotidianũ : id.ẽpatenulam
paruã cũ calice sed piaetas diuina non
perferens perire quod suum ẽ. ita
de hoc periculod nõ iubente restitutus e
litori ut nec uitae damna perferret:
nec rerum detrimenta lugeret. Im¬
pletumq: ẽ illud quod psal mogra¬
cũ ceciderit iustus non conlidetur.
quia dñs firmat manũ eiꝰ. Et iterũ
non nec abit dñs animam iusti. De in¬
de ad castrũ cainonem simurbis turo¬
nicae ueniens monasteriũ collocauit :
Quod astrũ cũ abegidio obsederetꝰ
et populus pagiillius ibidẽ eẽ t in
clusus. hostis aduersus effussũ ala¬
tera montis puteũ quẽ obsessiad
usum habebant bibendiobturant:
Quodcũ ante dictus dĩ famulus qͥ
tunc cũ reliquis infracastrimuni¬
tionẽ concluserat cerneret. uide¬
retq: populũ consumisitis in iuria
orationẽ nocte tota fudit ad dnm̃.:

Expanded text:
ac ipse sacerdos pelago operitur, haac ipse sacerdos pelago operitur, habens ad collum cum euangeliorum libro ministerium cotidianum, id est patenulam parvam cum calice. Sed pietas divina non perferens perire quod suum est, ita de hoc periculo, Domino iubente, restitutus est litori, ut nec vitae damna perferret nec rerum detrimenta lugeret. Impletumque est illud quod psalmograCum ceciderit justus non collidetur, quia Dominus firmat manum ejus . Et iterum: Non necabit Dde ad castrum Cainonensim urbis Turonicae veniens, monasterium collocavit. Quod castrum cum ab Egidio obsederetur, et clusus, hostis adversus effossum a latere montis puteum, quem obsessi ad usum habebant bibendi, obturat. Quod cum antedictus Dei famulus, qui tunc cum reliquis infra castri munitionem conclusus erat; cerneret, videretque populum consumi sitis injuria; orationem nocte tota fudit ad Dominum,
Abbreviated transcription (Latin):
quimox sensudis cesserunt recepto
Posthaec autem coeperunt ad eum
diuersorũ morborũ aegroti conflu¬
ere. et accepta sanitate redire inco¬
lomes. sed et lithomeris urbis ipsius
indigena cũ ab illius quartanitipi ae
grotatione fatigaretur. acceptis ex
hospitiolo suocereis. surrexit cum
uno tantũ ꝓuero accessitq ad locũ
Fusa uero oratione accessit cerris ma¬
nupro pria perto tam noc tẽ detentis
uigilias celebrauit. Datoigitur ma¬
ne rediuit ad propria nec ultra ab
hoc morbo frigore uel confractionis
ullius pertulit grauitatẽ
uit autẽ quidam religiosus. et uir¬
tutibus et nomine maximus
Et ut liber uite eius docet quam
uersu conscriptã legimus: nrĩ fuit
martini discipulus :: Qui oc colere
quoderat iupiens apud insulambar¬
barã monas teruilugdunensis
peregrinari expetiit. Manifestatus
aut̃ et ibi ad patriam rediredis posuit:
Deniq: dum ararẽ fluuium transire
cupiret. naue impleta dimergitur :

Expanded text:
qui mox sensu discesserunt recepto. qui mox sensu discesserunt recepto. Post haec autem coeperunt, ad eum diversorum morborum aegroti confluere, et accepta sanitate redire incolumes. Sed et Lithomeris urbis ipsius indigena, cum grotatione fatigaretur, acceptis ex hospiciolo suo cereis, surrexit cum uno tantum puero, accessitque ad locum. Fusa vero oratione, accensis cereis manu propria per totam noctem detentis, vigilias celebravit Dato igitur mane, redivit ad propria, nec ultra ab hoc morbo frigorae vel confractionis ullius pertulit gravitatem uit autem quidam religiosus et virtutibus et nomine Maximus et, ut liber vitae eius docet, quam versa conscriptam legimus, nostri fuit Martini discipulus. Qui occullere quod erat cupiens, apud Insulam Barbaram monasterii Lugdunensis peregrinari expetiit. Manifestatus autem et ibi, ad patriam redire disposuit. Denique dum Ararem fluvium transire cupiret, nare impleta dimergitur,
Abbreviated transcription (Latin):
et nullo xp̃ianorũ locus ille esset
reuelatus persingulas dominica¬
rum sollemnitatũ noctes ab habi¬
tatoribus lumen cernebantur ac¬
censũ sed nullus sciebat quid sibi
hocuellit misteriũ tantũ suspicio
retenebat homines aliquidibidẽ
retenere diuinũ. Interea adue¬
nerunt duo inergumini exbasi¬
lica scĩ martini qui conlisis inse
palmis clamarecoe perunt di¬
centes: hic requies cit sollemnis
beatissimus incripta abdita.
Reserate igitur sepulcrum a mici
dĩ. quodcũ repereritis uelistegi¬
te lumen accendere. cultũq: de¬
bitũ exibete. erit regioni huic
salubresiquae loquimur adim¬
pletis. Et haec dicefites cumcla¬
more magno effodere tellurem
ungubis nitebantur. Tunc uidentes¬
in colae quae gerebantur. accopto
sarculo effodientes a peruerunt
criptã inqua persiriã graduum
discendentes. repererunt sepul¬
crum magnũ. De cotesta bantur
illi ad huc mente infirmi hunc
eẽ sepulcrũ solemnis beatis simi

Expanded text:
et nulli Christianorum locus ille esset et nulli Christianorum locus ille esset revelatus, per singulas Dominicarum solemnitatum noctes ab habitatoribus lumen cernebatur accensum, sed nullus sciebat quid sibi hoc vellet mysterium: tantum suspicio retinebat homines aliquid ibidem retineri divinum. Interea advenerunt duo energumeni ex basilica sancti Martini, qui collisis in se palmis, clamare coeperunt, dicentes: Hic requiescit Solemnis beatissimus in crypta abdita. Reserate igitur sepulcrum amici Dei. Quod cum repereritis, velis tegite, lumen accendite, cultumque debitum ei exhibete: erit regioni huic salubre, si quae loquimur adimpleveritis. Et haec dicentes cum clamore magno, effodere tellurem ungulis nitebantur. Tunc videntesincolae quae gerebantur, accepto sarculo, effodientes aperuerunt cryptam, in qua per seriem graduum descendentes, repererunt sepulcrum magnum, de quo testabantur illi adhuc mente infirmi hoc esse sepulcrum Solemnis beatissimi,
Abbreviated transcription (Latin):
gratiae sub plementũ : illud fuit
tunc occultũ propt̃ iactanti am:
istud manifestũ ẽ cunctis adglorũ:
Ibidẽ orefestiua fideliter ac tadñõ
nuntiantur. hic in nouitate ora¬
torii. quod ad laudẽ dnĩ profece¬
ret inlustratione scõrũ pignorũ
consecratur. ergo fideliter ut
oportłt a nobis quae rendusȩ et
orandus ut illeui sitet huncpo¬
pulũ quiplerũq: orationis uota
perhoc sacrum ignẽ sustulit in
excelsũ. hunc enim ignẽ uelcũ
demonacho orante narraui uel
cũ bra chionẽ abbatẽ apignori¬
bus scõrũ uidisse egressum
ignẽ ex posui mistico eẽ puto eo
quod non exurat sed in luminet :
sed nec sine diuinae maiestatis
gratiã quã uel prodere uelap¬
iam scripserimus tamen qnm̃
nuper scĩsolnemnis sepulcrum as¬
peximus si lerenequiuimus quod
cumine montis .ẽ. constructum ab
antiquis uallatũ. aedificus iame¬
rutis. Nã ferunt in eo loco cum
cripta ad huc haberetur occulta.

Expanded text:
gratiae supplementum; illud fuit gratiae supplementum; illud fuit tunc occultum propter jactantiam, istud manifestum est cunctis ad gloriam; ibidem ore festiva fideliter acta Domino nuntiantur, hic in novitate oratorii quod ad laudem Domini proficeret illustratione sanctorum pignorum consecratur. Ergo fideliter, ut oportet, a nobis quaerendus est et orandus, ut ille visitet hunc populum, qui plerumque orationis vota per hunc sacrum ignem sustulit in excelsum. Hunc enim ignem vel cum de monacho orante narravi, vel cum Brachionem abbatem a pignoribus sanctorum vidisse egressum ignem exposui, mysticum esse puto, eo quod non exurat, sed illuminet; sed nec sine divinae majestatis gratia, quae vel se prodere, vel apjam scripserimus, tamen quoniam 911 nuper sancti Solemnis sepulcrum aspeximus, silere nequivimus quid cumine montis est constructum, ab antiquis vallatum aedificiis jam erutis . Nam ferunt quod in eo loco cum crypta adhuc haberetur occulta,
Abbreviated transcription (Latin):
rus set et populi sequentis ordinis
magnus conuentus. Cũq sacroscã
pignora palleis acnafis exornata
in excelso deferemus. peruenimus
adostiũ oratorii. Ingredientibus
aut̃ nobis subitore pleuit cellulã
illã fulgorter ribilis itaut pre
timore et splendore nimio. ads¬
tantiũ oculiclauderentur. Dis¬
currebat aut̃ pertotã cellulam¬
illam tam quã fulgor. non paruũ
nobis ingerens metũ. nequis quã
scire poterat quid hoc eet̃. nisi
omnes pauore prostrati solo ia
cernitis. et presertim rememora¬
mini librũ uitae beatim artini.
et recolite qualit̃ uerba sacrata ꝓ¬
menti de capite globus ignis egres¬
sus usq ad celos uisus ẽ consfendis¬
se. et ideo neter reamini. sed ipsũ
cũ scis reliquiis crediteuisitas se.
Tunctimore postposito. magni
etin luxit nobis. sed illud anterius
miraculũ uisũ ẽ paucis. istudap¬
paruit populis uniuersis. In il¬
lud fuit uirtutis iudicium inistũ

Expanded text:
rus, sed et populi sequentis ordinis rus, sed et populi sequentis ordinis magnus conventus. Cumque sacrosancta pignora palleis ac nafis exornata in excelso defereremus, pervenimus ad ostium oratorii. Ingredientibus autem nobis, subito replevit cellulam illam fulgor terribilis, ita ut prae timore et splendore nimio adstantium oculi clauderentur. Discurrebat autem per totam cellulam tamquam fulgor, non parvum nobis ingerens metum. Nec quisquam scire poterat, quid hoc esset, nisi omnes pavore prostrati solo iaccernitis, et praesertim rememoramini librum vitae beati Martini et recolite, qualiter verba sacrata menti de capite globus ignis egressus, usque ad coelos visus est conscendisse; et ideo ne terreamini, sed ipsum nos cum sanctis reliquiis credite visitasse. Tunc timore postposito, magnif Dominus, et illuxit nobis . Sed illud anterius miraculum visum est paucis, istud apparuit populis universis; in illo fuit virtutis indicium, in isto