comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
to quodã afro nuncupati. qͥ de numi¬
dia ueniens totã pene africã sua
ꝑsuasione decepit. asserens minore
a bonoso qͦdã ep̃o exorti ꝓduntur.
assert̃. Circiliones dicti eo quod a¬
grestes sint. qͦs cocopitas uocant. siͣ¬
dictȩ heresis habentes doctrinam:
Hi amore martyrii semet ipsos peri¬
munt. ut uiolent̾ de hac uita disce¬
dentes. martyres nominent᷑. Priscl¬
lianistȩ. a priscilliano uocati. quiit
hispania ex errore gnosticorũ & ma¬
nicheorũ. ꝑmixtũ dogia cõposuit.
Luciferiani alucifero sirie  ep̃o orti
qui epos catholicos qͥ constantii ꝑsecu¬
tione ꝑfidiȩ arrianorũ consentientes
erant. & postea correcti in catholicã
redire delegert̃. dãnantes siue quod
crediderunt. siue qđ se credidisse si
mulauerant. qͦs ȩccła catholica mat̾¬
no recipit sinu. tanquã petrũ post
fletũ negationis. Hanc illi matris ca¬
ritatẽ suꝑbe accipientes. eosq reciꝑe

Expanded text:
ato quodam Afro nuncupati, qui de Numiato quodam Afro nuncupati, qui de Numidia veniens totam pene Africam sua persuasione decepit, adserens minorema Bonoso quodam episcopo exorti produntur, adserunt. Circumcelliones dicti eo, quod agrestes sint, quos Cotopitas vocant, supradictae haeresis habentes doctrinam. Hi amore martyrii semetipsos perimunt, ut violenter de hac vita discedentes martyres nominentur. Priscillianistae a Priscilliano vocati, qui in Hispania ex errore Gnosticorum et Manichaeorum permixtum dogma conposuit. Luciferiani a Lucifero Sirmiae episcopo orti, qui episcopos catholicos, qui Constantii persecutione perfidiae Arianorum consentientes erant, et postea correctinantes sive quod crediderant, sive quod credidisse se simulaverant, Ecclesia catholica materno recepit sinu, tanquam Petrum post fletum negationis. Hanc illi matris charitatem superbe accipientes, eosque recipere
Abbreviated transcription (Latin):
unde & sabelliani uocati st̃. Hi unã
ꝑsonã patris & filii &e sp̃s scĩ astruuis.
Arriani ab arrio alexandrino prb̃o
orti sc̃: qͥ coȩternũ patri filiũ ñ agno¬
scens. diuersas intrinitate substanti¬
as asseruit. contra illud qđ ait dñs.
ego & pat̾ unũ sumus. Macedoniani
a macedonio constantinopolitano
ep̃o dic̾ti st̃. negantes dm̃ esse sp̃m scm
anima suscepisse. Antidicomaritȩ
appellati st̃. ꝓ eo qđ mariȩ uirgini¬
tati contracdicunt. asserentes eam
post xp̃m natũ uiro suo fuisse cõmpx¬
tam. Metangi simonite idõ tale nom̃
accepert᷑. quia angͣios grece uas dr̃
Asserunt enĩ sic esse in patre filiũ. tan¬
quã uas minus intra uas maius. Patri¬
ciani a quodã patricio nuncupati st̃.
qͥ substantiã humanȩ carnis. a dia¬
bolo conditã dicunt. Colitiani a
quodã colito nominati. qͥ dicunt dm̃
ñfacere mala. contra illud qđ scri
a florino qui econtrario dicunt dm̃

Expanded text:
unde et Sabelliani vocati sunt: hi unam unde et Sabelliani vocati sunt: hi unam personam Patris et Filii et Spiritus sancti astruunt. Ariani ab Ario Alexandrino presbytero orti sunt, qui coaeternum Patri Filium non agnoscens, diversas in Trinitate substantias asseruit, contra illud quod ait Dominus: Ego et Pater unum sumus . Macedoniani a Macedonio Constantinopolitano episcopo dicti sunt, negantes Deum esse Spiritum anima suscepisse. Antidicomaritae appellati sunt pro eo, quod Mariae virginitati contradicunt, adserentes eam post Christum natum viro suo fuisse conmixtam. Metangismonitae ideo tale nomen acceperunt, quia ἄγγος Graece vas dicitur. Adserunt enim sic esse in Patre Filium, tamquam vas minus intra vas maius. Patriciani a quodam Patricio nuncupati sunt, qui substantiam humanae carnis a diabolo conditam dicunt. Coluthiani a quodam Colutho nominati, qui dicunt Deum non facere mala, contra illud quod scra Florino, qui e contrario dicunt Deum c
Abbreviated transcription (Latin):
pauptate intelligentiȩ appellati sunt
Hi semi iudei st̃. & ita tenent euangłiũ
ut legẽ carnalit̾ seruent. aduersus qͦs
scitans. asseruit xp̃m a maria ꝑ io-¬
seph nuptiali coitu fuisse concepͣtum.
Aeriani. ab aerio qͦdã nuncupati sunt:
Letiani ab aetio st̃ uocati. idẽq euno¬
miani. ab eunomio qͦdã dialectico
aetii discipło. ex cuiꝰ nomine magis
innotuert᷑. dissimilẽ patri asserentes
filiũ. & filio sp̃m scm̃. Dicunt etiam
nullũ imputari peccatũ infide ma¬
nentiũ. Origeniani. ab origene aucto¬
re ex orti st̃. dicentes qđ non possit
filius uidere patrẽ. nec sp̃s scs̃ filiũ.
Animas qͦq inmundi principio dicunt¬
peccasse. & ꝓdiuersitate peccatorũ ẽ
cęlis usq ad t̾ras diuersa corpora qͣsi
uincula meruisse. eaq causa factũ
ab eodẽ nocto pullulasse dicunt᷑. cuiꝰ
discipłm ꝑhibent fuisse sabelliũ.
ex cuiꝰ nomine maxime innotuert᷑.

Expanded text:
paupertate intelligentiae compellati sunt. paupertate intelligentiae compellati sunt. Hi semijudaei sunt, et ita tenent Evangelium, ut Legem carnaliter servent, adversus quos scitans, asseruit Christum a Maria per Joseph nuptiali coitu fuisse conceptum. 38. Aeriani ab Aerio, quodam nuncupati sunt: nunt. 39. Aetiani ab Aetio sunt vocati, iidemque Eunomiani, ab Eunomio quodam dialectico Aetii discipulo, ex cujus nomine magis innotuerunt, dissimilem Patri asserentes Filium, et Filio Spiritum sanctum. Dicunt etiam nullum imputari peccatum in fide manentium. 40. Origeniani ab Origene auctore exorti sunt, dicentes quod non possit Filius videre Patrem, nec Spiritus sanctus Filium. Animas qpeccasse, et pro diversitate peccatorum e coelis usque ad terram diversa corpora quasi vincula meruisse, eaque de causa factum ab eodem Noetio pullulasse dicuntur, cujus discipulum perhibent fuisse Sabellium, ex cujus nomine maxime innotuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
te recipiunt. Canomiani. id÷ qui la¬
tine sine lege dicunt᷑. Antropomorfi¬
tȩ dicti. ꝓ eo qđ simplicitate rustica.
dm̃ habere humana mebra. quȩ iN
diuinis libris scripta st̃ arbitrant᷑.
Antropo enĩ grece. latine homo int̾pre¬
tatur. ignorantes uocẽ dnĩ qui ait.
sp̃s ẽ. ds̃. Incorporeus. ẽ. enĩ. nec mẽ¬
bris distinguitur. nec corporis mole
censetur. Eraclitȩ. ab eraclio auctore
exorti. monachos tantũ recipiunt.
coniugia respuunt. regna cȩlorũ par¬
uulos habere ñ credunt. Nouatiani.
a nouato romae urbis prb̃o exorti. qͥ
aduersus corneliũ cathedrã sacerdo¬
talẽ conatꝰ inuadere heresim institu.¬
it. nolens apostatas susciꝑe. & reba¬
ptizans baptizatos. Montani heretici
dicti. qđ tempore ꝑsecutionis in mon¬
tib latuert̃. qua occasione. se a catholi¬
cȩ eccłȩ corpore diuisert̃. Ebionitȩ.
ab ebione dicti. siue a pauꝑtate. Xp̃m
effectũ. Unde & cõpetent᷑ ebionei ꝓ

Expanded text:
te recipit. Canoniani Late recipit. Canoniani Latine sine lege dicuntur. Anthropomorphitae dicti pro eo quod, simplicitate rustica, Deum habere humana membra quae in divinis libris scripta sunt, arbitrantur. Ἄνθρωπος enim Graece, Latine homo interpretatur, ignorantes vocem Domini, qui ait: Spiritus est Deus; incorporeus est enim, nec membris distinguitur, nec corporis mole censetur. 33. Hierachitae ab Hieracha auctore exorti: monachos tantum recipiunt, conjugia respuunt, regna coelorum parvulos habere non credunt. 34. Novatiani a Novatiano Romae urbis presbytero exorti, qui adversus Cornelium cathedram sacerdotalem conatus invadere, haeresim instituit, nolens apostatas suscipere, et rebaptizans baptizatos. 35. Montani haeretici dicti, quod tempore persecutionis in montibus latuerunt, qua occasione se a catholicae Ecclesiae corpore diviserunt. 36. Ebionitae ab Ebione dicti, sive a paupertate; Chreffectum. Unde competenter Ebionitae pro
Abbreviated transcription (Latin):
ioħis euangłium. & apocalipsin.
Catafrigiis nom̃ ꝓuincia frigia dedit
quia ibi extitert̃. Auctores eorũ.
montanꝰ. prisca & maximilla fuert̃
ditum assert̃. Cataroe ꝓpt̾ mundiciã
ita se nominauert᷑. gloriantes enĩ de
suis meritis. negant poenitentib ueniã
peccatoꝵ. Uiduas sinupserint tanquã
adulteras dãnant. mundiores se cȩt̾is
p̾dicant. Qui nom̃ suũ si cognoscere
uellent. mundanos se potius quã mun¬
dos uocarent. Pauliani. a paulo samoste¬
no exortist̃. qui dixit ñ semꝑ fuisse
xp̃m. sed a maria sumpsisse initium.
Ermogeniani abermogene qͦdã uocati.
qͥ materiã ñnatã introducens dõ non
nato eã comparauit. matrẽq elem̾toꝵ
& deam asseruit. quos apłs improbat
elem̃tis seruientes. Manichei. a quodã
ꝑsa extitert̃. qui uocatꝰ . e. manes. Hic
duas naturas & substantias introduxit.
id ẽ. bonã & malã. & animas ex dõ qͣsi
ex aliqͦ fonte manare asseruit. Testa

Expanded text:
Joannis Evangelium et Apocalypsin. Joannis Evangelium et Apocalypsin. Cataphrygis nomen provincia Phrygis dedit, quia ibi exstiterunt auctores eorum. Montanus, Prisca et Maximilla fueruntditum asserunt. Cathari propter munditiam ita se nominaverunt; gloriantes enim de suis meritis, negant poenitentibus veniam peccatorum; viduas si nupserint, tanquam adulteras damnant; mundiores se caeteris praedicant; qui nomen suum si cognoscere vellent, mundanos se potius quam mundos vocarent. Pauliani, a Paulo Samosateno exorti sunt, qui dixit non semper fuisse Christum, sed a Maria sumpsisse initium. Hermogeniani, ab Hermogene quodam vocati: qui materiam non natam introducens, Deo non nato eam comparavit, matremque elementorum et deam asseruit, quos Apostolus improbat elementis servientes. Manichaei a quodam Persa exstiterunt, qui vocatus est Manes. Hic duas naturas et substantias introduxit, id est bonam et malam, et animas ex Deo quasi ex aliquo fonte manare asseruit; Vetus
Abbreviated transcription (Latin):
dechiani uocati. ꝓ eo qđ melchisedech
sacerdotẽ dĩ ñ homine fuisse. sed uir¬
tutem dĩ esse arbitrant᷑. Angłici uo
sibi nom̃ idõ sumpsert̾. qđ nichil pos-¬
sidentes ꝓpriũ. nequaquã recipiant
eos qͥaliquid in hoc mundo utunt᷑.
Cerdoniani. a cerdone quodã nomi¬
serunt. Marcionistę. a marcione
stoico phylosopho appellati. qͥ cerdo¬
nis dogma secutꝰ. alterũ bonũ. alterũ
iustũ dm̃ asserui t. tanquã duo pͥn¬
cpia creatoris & bonitatis. Ar coteri¬
tȩ. ab oblatione uocati. Panẽ enĩ &
caseũ offert̃. dicentes primis homi¬
nib oblationẽ a frugib t̾rȩ. & a fru¬
ctib ouiũ fuisse celebratã. Aquarii
appellati. eoqł aquã solã offerunt
in calice sacram̃ti. Seueriani a seue¬
ro ex orti. uinũ ñ bibunt. uetꝰ testa¬
mentũ & resurrectionẽ ñ recipiunt
atiani a tatiano qͦdã uocati. qui &
encratitȩ dicti. quia carnes abomi¬
nantur. Alogii uocati. tanquã sine

Expanded text:
dechiani vocati pro eo, quod Melchisedech dechiani vocati pro eo, quod Melchisedech sacerdotem Dei non hominem fuisse, sed virtutem Dei esse arbitrantur. Asibi nomen ideo praesumpserunt, quod nihil possidentes proprium, nequaquam recipiant eos qui aliquid in hoc mundo utuntur. 20. Cerdoniani a Cerdone quodam nomiseruit. 21. Marcionistae a Marcione stoico philosopho appellati, qui, Cerdonis dogma secutus, alterum bonum, alterum justum Deum asseruit, tanquam duo principia creationis et bonitatis. 22. Artotyritae ab oblatione vocati. Panem enim et caseum offerunt, dicentes primis hominibus oblationem a fructibus terrae et a fructibus ovium fuisse celebratam. 23. Aquarii appellati, eo quod aquam solam offerunt in calice sacramenti. 24. Severiani a Severo exorti, vinum non bibunt, Vetus Testamentum et resurrectionem non ratiani, a Tatiano quodam vocati, qui et Encratitae dicti, quia carnes abominantur. Alogii vocantur tanquam sine
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ serpentẽ. dicentes ipsũ in paradi¬
sum induxisse uirtutis cognitionẽ
U alentiniani. a ualentino qͦdã plato¬
nico sectatore uocati. qͥ eonas id ẽ.
scła quȩlã in originẽ dĩ creatoris
induxit. xp̃m qͦq de uirgine nichil
corporis assũpsisse. sed ꝑ eã quasi
ꝑfistulã transisse asseruit. Appelli¬
tȩ. quorũ auctor appelles qui crea¬
torem angłm nescio quẽ głosũ supio¬
ris dĩ faciens. dm̃ legis isrł ad illu
igneũ affirmans. dixĩt xp̃m ñ dm
in ueritate. sed hominẽ in fantasia
apparuisse. Arcontiati. a principib:
appellant᷑. qͥ uniuersitatẽ quã ds̃ con¬
didit. oꝑa esse archangłorũ defer¬
dunt. Adamiani uocati. qđ adȩ imi¬
tentur nuditatẽ. unde & nudi orant
& nudi int̾ se mares feminȩq conue¬
niunt. Cainani. ꝓinde sic appellati
qm̃ cain adorant. Sethiani nom̃ ac¬
ceperunt a filio adã qui uocatꝰ. ẽ. seth.
dicentes eundẽ esse xp̃m. Mel chise¬

Expanded text:
enim serpentem, dicentes, ipsum in paradienim serpentem, dicentes, ipsum in paradisum induxisse virtutis cognitionem. § 10. Valentiniani a Valentino quodam Platonico sectatore vocati, qui αἰῶνας, id est saecula quaedam, in originem Dei creatoris induxit, Christum quoque de Virgine nihil corporis assumsisse, sed per eam quasi per fistulam transisse asseruit. § 11. Appellitae, quorum auctor Appelles fuit, qui creatorem angelum nescio quem gloriosum superioris Dei faciens, Deum legis Israhel illum igneum adfirmans, dixit Christum non Deum in veritate, sed hominem in phantasia apparuisse. Archontiaci a principibus appellantur, qui universitatem, quam Deus condidit, opera esse archangelorum defendunt. Adamiani vocati, quod Adae imitentur nuditatem; unde et nudi orant, et nudi inter se mares feminaeque conveniunt. Caiani proinde sic appellati, quoniam Cain adorant. Sethiani nomen acceperunt a filio Adam, qui vocatus est Seth, dicentes eundem esse Christum. Melchise
Abbreviated transcription (Latin):
limorũ. qui cũ stephano & cęteris con¬
stitutus. ẽ a petro. qui ꝓpt̾ pulchri¬
tudinẽ relinquens uxorem dixit
ut qui uellet ea uteret᷑. uersa est in
stuprũ talis consuetudo. ut inuicẽ
odisti facta nicholaitarũ. Gnostici
ꝓpt̾ excellentiã scientiȩ se ita appel¬
lare uoluert̃. animã naturã dĩ esse
dicunt. bonũ & malũ dm̃ suis dogma¬
tib esse fingunt. Carpocratiani. a
carpocrate quocdã uocant᷑. qͥ dixit xp̃m
hominẽ fuisse tantũ. & de utroq sexu
ꝓgenitũ. Cerintiani. acerinto quoda
nuncupati. Hi int̾ cȩtera circuncisio¬
nem obseruant. mille annos post rt.¬
surrectionẽ in uoluptate carnis futu¬
ros p̾dicant. Unde & grece ciliaste.
latine miliciasti st̃ appellati. Naz arti¬
dicti. qui dum xp̃m qui auico nazareth¬
nazareus. ẽ. appellatꝰ. filiũ dĩ confi.¬
teantur. om̃ua tam̃ ueteris legis cu.
st̃. Coluber enĩ grece ofis dr̃ colunt

Expanded text:
lymorum, qui cum Stephano et caeteris conlymorum, qui cum Stephano et caeteris constitutus est a Petro; qui propter pulchritudinem relinquens uxorem, ut qui vellet ea uteretur, versa est in stuprum talis consuetudo, ut invicem odisti facta Nicolaitarum. 6. Gnostici propter excellentiam scientiae se ita appellare voluerunt. Animam naturam Dei esse dicunt, bonum et malum Deum suis dogmatibus fingunt. Carpocratiani a Carpocrate quodam vocantur, qui dixit Christum hominem fuisse tantum, et de utroque sexu progenitum. Cerinthiani a Cerintho quodam nuncupati. Hi inter cetera circumcisionem observant; mille annos post resurrectionem in voluptate carnis futuros praedicant. Unde et Graece Chiliastae, Latine Miliasti sunt appellati. Nazardicti, qui dum Christum, qui a vico Nazaraeus est appellatus, Filium Dei confiteantur, omnia tamen veteris Legis custsunt. Coluber enim Graece ὅφις d
Abbreviated transcription (Latin):
& assũpserunt sibi hoc nom̃ iactantiȩ
Meristei appellati. eo qđ separent scri¬
pturas. ñ credentes om̃ib ꝓpħis. dicen¬
tes aliis & aliis spiritib illos. ꝓpħasse.
Meris enĩ grece. latine pars dr̃ Sama¬
ritȩ dicti. qđ legem solã custodiant.
nam ꝓpħas ñ recipiunt. Imerobapti¬
stȩ. eo qđ cotidie uestim̃ta sua & cor¬
uidam etiã heretici qui de ȩccła re¬
cessert̃. ex nomine suorũ aucto¬
rum nuncupant᷑. quidã uͦ ex causis qͣs
eligentes instituert̃. Simoniani dicti
asymone magicȩ disciplinȩ perito.
emere uoluisset. Hi dicunt creaturã
ñ adõ. sed auirtute quadã suꝑna cre¬
atam. Menandriani. amenando ma¬
go discipło simonis nuncupati. qui
mundũ ñ a dõ sed ab angłis factũ as
seruit. Basilicdiani. abasilide appel¬
lati. qui int̾ reliquas blasphemias.
passũ itim abnegaure. Nicholaitȩ
dicti a nicholao diacono ȩccłȩ ieroso¬

Expanded text:
et adsumserunt sibi hoc nomen iactantiae. et adsumserunt sibi hoc nomen iactantiae. Meristae appellati eo quod separent Scripturas, non credentes omnibus Prophetis, dicentes aliis et aliis spiritibus illos prophetasse. Meris enim Grritae dicti, quod legem solam custodiunt, nam prophetas non recipiunt. Hemerobaptistae, eo quod quotidie vestimenta sua et coruidam haeretici qui de Ecclesia recesserunt, ex nominibus suorum auctorum nuncupantur, quidam vero ex causis quas eligentes instituerunt. Simoniani dicti a Simone, magicae disciplinae perito, emere voluisset. Hi dicunt creaturam non a Deo, sed a virtute quadam superna creatam. Menandriani a Menandro mago, discipulo Simonis nuncupati, qui mundum non a Deo, sed ab angelis factum esse asserunt. Basilidiani a Basilide appellati, qui inter reliquas blasphemias, passum Jesum abnegant. Nicolaitae dicti a Nicolao diacono Ecclesiae Hieroso
Abbreviated transcription (Latin):
errores relinquant. Pharisei & saducet
int̾ se contrarii st̃ Nam pharisei ex hebreo
in latinũ int̾pretant᷑ diuisi. eo quod
traditionũ & obseruationũ quas illi deu¬
ter̾osis uocant iusticiã p̃fert̃. Unde &¬
diuisi uocant᷑ a popło. qͣsi ꝑiusticiam.
Saducei int̾pretant᷑ iusti. Uindicant enĩ
sibi qđ non st̃. corporis resurrectionẽ
negant. & animã interire cũ corpore
p̃dicant. Hi quinq tantũ libros legis
recipiunt. ꝓpħarũ uaticinia respuunt
Efnei dicunt ipsũ esse xp̃m. qͥ docure
illos omnẽ abstinentiã. Marbonei
dicunt ipsũ esse xp̃m. qͥ docuit illos
in om̃i re sabbatizare. Genistei dicti
eo qđ de genere abrahȩ. esse se głantur.
N am cũ inbabilonia uenisset popłs dĩ.
pleriq relinquentes uxores suas. babi¬
lonicis mulierib adhȩsert̃. Quidam
aut̃ israheliticis tantũ coniugiis con.¬
tenti. uł ex eis geniti. dũ reuersi essent
de babilonia. diuisert̃ se abomi popło.

Expanded text:
errores relinquant. Pharisaei et Sadducaei errores relinquant. Pharisaei et Sadducaei inter se contrarii sunt. Nam Pharisaei ex Hebraeo in Latinum divisi interpretantur, eo quod traditionum et observationum, quas illi deuterosis vocant, justitiam praeferunt: unde divisi vocantur a populo, quasi per justitiam. Sadducaei interpretansibi quod non sunt; corporum resurrectionem negant, et animam interire cum corpore praedicant. Hi quinque tantum libros legis recipiunt, prophetarum vaticinia respuunt. Efnei dicunt, ipsum esse Christum, qui docuit illos omnem abstinentiam. Marbonei dicunt, ipsum esse Christum, qui docuit illos in omni re sabbatizare. Genistae dicti, eo quod de genere Abrahae esse glorientur. Nam cum in Babyloniam venisset populus Dei, plerique relinquentes uxores suas Babylonicis mulieribus adhaeserunt: quidam autem Israeliticis tantum coniugiis contenti, vel ex eis geniti, dum reversi essent de Babylonia, diviserunt se ab omni populo
Abbreviated transcription (Latin):
tu opinantes quã cȩteri. Scisma ab scis¬
sura animorũ uocata. eodẽ enĩ cultu.
eodẽ ritu credit ut cęceri. solo congre¬
gationis delectat᷑ discidio. Fit autẽ
scisma cũ dicunt homines. nos iusti su¬
mus. nos scĩficamꝰ immundos. & cȩtera
similia. Suꝑstitio dicta. eo qđ sit suꝑ¬
flua. aut sup instituta obseruatio
Alii dicunt a senib qͥa multis annis
suꝑstites ꝑ etatẽ delirant & errant.
suꝑstitione quadã nescientes quȩ uete¬
ra colant. aut quȩ ueterũ ignari asci¬
scant. Lucretius aut̃ suꝑstitionẽ dicit
suꝑstantiũ rerũ. id ẽ. cȩlestiũ & diuino¬
rum quȩ suꝑ nos stant. sed male dicit.
Hereticorũ aut̃ dogma ut facile possit
agnosci. causas eorũ & nomina demon¬
strare oportuit.
Multos enĩ ex his sequit᷑ confessio. quos
antea ꝑfidia possidebat. Hebrei transito¬
res dicunt᷑. quo nomine admonent᷑ ut de
peiorib ad meliora transeant. & pͥstinos

Expanded text:
tu opinantes quam ceteri. Schisma ab scistu opinantes quam ceteri. Schisma ab scissura animorum vocata. Eodem enim cultu, eodem ritu credit ut ceteri; solo congregationis delectatur discidio. Fit autem schisma cum dicunt homines, 'nos iusti sumus,' 'nos sanctificamus inmundos,' et cetera similia. Superstitio dicta eo quod sit superflua aut superinstituta observatio. Alii dicunt a senibus, quia multis annis superstites per aetatem delirant et errant superstitione quadam, nescientes quae vetera colant aut quae veterum ignari adsciscant. Lucretius autem superstitionem dicit superstantium rerum, id est caelestium et divinorum quae super nos stant; sed male dicit. Haereticorum autem dogmata ut facile possint agnosci, causas eorum vel nomina demonstrare oportuit. ur. Multos enim ex his sequitur confessio, quos antea perfidia possidebat. Hebraei transitores dicuntur. Qupejoribus ad meliora transeant, et pristinos
Abbreviated transcription (Latin):
grece ab electione uocat᷑. qđ scili¬
cet unusquisq id sibi eligat. qđ meli¬
us illi esse uidet᷑. Ut phylosophi. peri¬
patetici. achademici & epicurei. & sto¬
ici. uł sicut alii qui ꝑuersũ dogma
cogitantes. arbitrio suo de ȩccła re¬
cesserunt. Inde gͦ heresis dicta. greca
uoce ex int̾pretatione electionis.
qua quisq arbitrio suo ad instituen¬
da siue ad suscipienda quȩlibet.
ipse sibi eligit. Nobis uͦ nichil ex¬
nr̃o arbitrio inducere licet. sed nec eli¬
gere qđ aliquis de arbitrio suo induxe¬
rit. Apłos dĩ habemꝰ auctores. qui nec
ipsi quicquã ex suo arbitrio qđ induce¬
rent elegert̃. sed acceptã axp̃o discipli¬
nam. fidelit̾ nationib assignauerunt.
taq etiã si angłs de cęlis alit̾ euangeli¬
⁊ auerit. anathema uocabit᷑. Secta a
sequendo & tenendo nominata. Nã sectas
dicimꝰ habitꝰ animorũ ac instituta cir¬
ca disciplinã. uł ꝓpositũ quẽ tenendo
sequuntur. longe alia in religionis cul¬

Expanded text:
Graece ab electione vocatur, quod, scilicet, unusquisque id sibi eligat quod melius sibi esse videtur, ut philosophi Peripatetici, Academici, Epicurei, et Stoici, vel sicut alii, qui, perversum dogma cogitantes, arbitrio suo de Ecclesia recesserunt. 2. Inde ergo haeresis dicta Graeca voce, ex interpretatione electionis, qua quisque arbitrio suo ad instituenda, sive ad suscipienda quaelibet ipse sibi eligit. Nobis vero nihil nostro ex arbitrio inducere licet, sed nec eligere quod aliquis de arbitrio suo induxerit. 3. Apostolos Dei habemus auctores, qui nec ipsi quidquam ex suo arbitrio, quod inducerent elegerunt, sed acceptam a Christo disciplinam fideliter nationibus assignaverunt. Itaque etiamsi angelus de caelis aliter evangelizaverit, anathema vocabitur. Secta a sequendo et tenendo nominata. Nam sectas dicimus habitus animorum, ac instituta circa disciplinam vel propositum, quem tenendo sequuntur, longe alia in religionis cul
Abbreviated transcription (Latin):
tus. aut quẽ effectũ habeat uitȩ qͥ
nascitur. Hi st̃ qͥ uulgo mathemati¬
ci uocant᷑. cuius suꝑstitionis genꝰ. con¬
stellationes latini uocant. id ẽ. nota¬
tiones siderũ. qͦmͦ se habeant cum
quisq nascit᷑. Primũ aut̃ idem stella¬
rum int̾pretes magi nuncupabant᷑.
sic̃ de his legit᷑ qͥ in euangłio natũ
xp̃m annunciauert̃. postea hoc no¬
mine soli mathematici cuiꝰ artis sci
tem alicuiꝰ de cęlo int̾pretaret᷑. ho¬
roscopi dicti. qđ horas natiuitatis
hominũ speculant᷑. dissimili & diuer¬
so fato. Sortilogi st̃. qͥ sub nomine
ꝓfitentur. aut quarũcunq scriptu¬
rarũ inspectione futura ꝓmittunt
Salisatores uocati ft̃. qͥa dũ eis mẽbro¬
rum quȩcunq partes salierint. aliqͥd
sibi ex inde ꝓsꝑum. seu triste signifi¬
care p̾dicunt: Ad hȩc om̃ia ꝑtinent
& ligaturȩ exetrabiliũ remediorũ.
quȩ ars medicorũ condẽnat. siue in

Expanded text:
tus, aut quem effectum habeat vitae qui tus, aut quem effectum habeat vitae qui nascitur. Hi sunt qui vulgo Mathematici vocantur. Cujus superstitionis genus, constellationes Latini vocant, id est, notationes siderum quomodo se habeant, cum quis nascitur. Primum autem iidem stellarum interpretes, magi nuncupantur: sicut de his legitur, qui in Evangelio natum Christum annuntiaverunt. Postea hoc nomine soli Mathematici dicti sunt: cujtem alicujus de coelo interpretaretur. Horoscopi dicti, quod horas nativitatis hominum specularentur, dissimili et diverso fato. Sortilegi sunt, qui suo ntiam profitentur, aut quaruncumque Scripturarum inspectione futura promittunt. Salisatores vocati sunt, quia dum eis membrorum quaecumque partes salierint, aliquid sibi exinde prosperum seu triste significare praedicunt. Ad haec omnia pertinent et ligaturae execrabilium remediorum, quae ars medicorum condemnat, sive in
Abbreviated transcription (Latin):
inagendis negociis oꝑibusq custodiunt
& quid ꝑ singula tẽpora obseruare de¬
beat homo intendunt. Hi etiã exta pe-¬
cudum inspiciunt. & ex eis futura
p̾dicunt. Augures st̃ qui uolatꝰ auiũ
& uoces intendunt. aliał signa rerum
uł obseruationes improuisas hominib
occurrentes. Idem & auspices. Na auspi¬
cia st̃. quȩ iter facientes obseruant
Dicta st̃ aute auspicia qͦsi auiũ spicia.
& auguria quasi auiũ garria. hoc est
auium uoces & linguas. Itẽ auguriũ
quasi auigeriũ. qđ aues gert̃. Duo ft̃
autẽ genera auspiciorũ. unũ ad ocu¬
los. alterũ ad aures ꝑtinens. Ad ocu¬
los scilicet uolatꝰ ad aures uox auiũ.
Phitonissȩ aphitio apolline dic̾tȩ. qđ
is auctor fuerit diuinandi. Astrolo¬
gi dicti. eo qđ in astris auguriantur.
hominum ꝑduodecim cęli signa de-¬
scribunt. siderũq cursu nascentiũ
mores. actus. euenta. pͣdicare conan¬
tur. Id . ẽ. quis quali signo fuerit na¬

Expanded text:
in agendis negotiis operibusque custodiunt, in agendis negotiis operibusque custodiunt, et quid per singula tempora observare debeat homo, intendunt. Hi etiam exta pecudum inspiciunt, et ex eis futura praedicunt. Augures sunt, qui volatus avium et voces intendunt, aliaque signa rerum vel observationes inprovisas hominibus occurrentes. Idem et auspices. Nam auspicia sunt quae iter facientes observant. Dicta sunt autem auspicia, quasi avium Et auguria, quasi avium garria, hoc est, avium voces et linguas. Item augurium, quasi avigerium, quod aves gerunt. Duo sunt autem genera auspiciorum, unum ad oculos, alterum ad aures pertinens: ad oculos scilicet volatus, ad aures vox avium. Pythones a Pythio Apolline dicti, quod is auctor fuerit divinandi. Astrologi dicti, eo quod in astris augurantur. Ghominum per duodecim coeli signa describunt, siderumque cursu, nascentium mores, actus et eventa praedicare conantur, id est, quis quali signo fuerit na
Abbreviated transcription (Latin):
Ideoq qͦtiens nigromantia fit. cruor
aqua miscet᷑: ut colore sanguinis faci¬
lius ꝓuocent᷑. Idromantii. ab aqua
dicti. Est enĩ idromantia in aqua in¬
spectione umbras demonũ euocare.
& imagines uł ludificationes eorũ
uidere. ibiq ab eis aliqua audire. ubi
adhibito sanguine. etiã inferos phi¬
bentur sciscitari. Qđ genꝰ diuinatio
nis. a persis fertur allatũ. Uarro dic̃.
diuinationis quattuor esse genera.
Terrã. aquam. aerẽ & ignẽ. Hinc geo
dõ pleni. diuinitate enĩ se plenos
assimulant. & astutia quadã frau
dulenta. hominib futura coniectant
Duo sunt aut̃ genera diuinationis. ars
& furor. Incantatores dicti st̃. qui
artẽ uerbis ꝑagunt. Arioli uocati.¬
ꝓpt̾ qđ circa aras idolorũ. nefarias p̃ces
emittunt & funesta sacrificia offert̃
hisq celebritatib demonũ responsa
accipiunt. Aruspices nuncupati. qͦsi
horarũ inspectatores. Dies enĩ & horas

Expanded text:
ideoque quotiens necromantia fit, cruor ideoque quotiens necromantia fit, cruor aqua miscetur, ut colore sanguinis facilius provocentur. Hydromantii ab aqua dicit: est enim hydromantia, in aquae inspectione umbras daemonum evocare, et imagines vel ludificationes eorum videre, ibique ab eis aliqua audire, ubi adhibito sanguine etiam ab inferis perhibentur sciscitari: quod genus divinatnis a Persis fertur esse allatum. Varro autem dicit divinationum quatuor esse genera, terram, aquam, aerem, ignem. Hinc geomDeo pleni. Divinitate enim plenos esse se simulant, et astutia quadam fraudulenta hominibus futura coniectant. Duo sunt autem genera divinationis: ars et furor. Incantatores dicti sunt, qui artem verbis peragunt. Arioli vocatipropter quod circa aras idolorum nefarias preces emittunt, et funesta sacrificia offerunt, hisque celebritatibus daemonum responsa accipiunt. Ahorarum inspectores: dies enim et horas
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħȩ fuisse credamꝰ. & ñ aliquam
fantasmaticã illusionẽ. sathanȩ fal-¬
lacia factã. Prudentius qͦq. de mercu
moderamine uirgȩ. in lucẽ reuocasse
animas. ast alias dãnasse neci. Et post
paululũ adiecit. Murmure nã magi¬
co tenues excire figuras. atq sepulera¬
les scite incantare fauillas. uita itidẽ
spoliare alios ars noxia nouit. Magi
sunt qͥuulgo malefici ob facinorum
Unde & lucanꝰ. Mens hausti nulla sa¬
nie polluta ueneni. Incantata perit.
Demonib enĩ accitis audent uentilare.
ut quisq suos perimat malis artib
inimicos. Hi etiã sanguine utuntur
& uictimis. & sepe contingunt cor¬
pora mortuorũ. Nigromantii sunt.
quorũ p̾cantationib uident᷑ resusci¬
tati mortui diuinare. & ad int̾rogata
respondere. Nigro enĩ grece mortuus.
mantia diuinatio nuncupat᷑. Ad quos
suscitandos cadaueri sanguis adicit᷑.
nã amare demones sanguinẽ dicunt.

Expanded text:
prophetae fuisse credamus, et non aliquam prophetae fuisse credamus, et non aliquam phantasmaticam inlusionem Satanae fallacia factam? Prudentius quoque de Mercurmoderamine virgae in lucem revocasse animas, ast alios damnasse neci. Et post paululum adiecit: Murmure nam magico tenues excire figuras, atque sepulchrales scite incantare favillas. Vita itidem spoliare alios ars noxia novit. Magi sunt, qui vulgo maleficUnde et Lucanus: Mens hausti nulla sanie polluta veneni, incantata perit. Daemonibus enim accitis audent ventilare, ut quisquis suos perimat malis artibus inimicos. Hi etiam sanguine utuntur, et victimis saepe contingunt corpora mortuorum. Necromantii sunt quorum praecationibus videntur resuscitati mortui divinare, et ad interrogata respondere. Necros enim graece mortuus, manteia divinatio nuncupatur, ad quos suscitandos cadaveri sanguis adjicitur. Nam amare daemones sanguinem dicunt:
Abbreviated transcription (Latin):
mis scłis ualuit. squandã scientiam
futurorũ & infernorũ & Quocationes
eorũ. inuenta st̃ aruspicia. augura¬
tiones. & ipsa que dicunt᷑ oracula. &
nigromantia. Nec mirũ de magorũ
prestigiis. quorũ in tantũ ꝓdiere ma¬
leficiorũ artes. ut etiã moysi similli¬
mis signis resisterent. uertentes uir¬
gas indracones. aquas in sanguinem.
quȩ socios ulixis mutauit inbestias.
Legitur & de sacrificio qđ arcades dõ
suo liceo immolabat. ex qͦ quicunq
sumerent. in bestiarũ formas con-¬
artib excellebat. Hec inqͥt se carmi¬
nib ꝓmittit soluere m̃tes quas uelit.
ast aliis duras immittere curas. si¬
stere aquã fluminis & uertere side.¬
ra retro. nocturnosq ciet manes.
mugire uidebis sub pedib terram.
& descendere montib ornos. Quid¬
plura: Si credere fas. ẽ. de phitonis¬
sa. ut ꝓpħȩ samuhelis animã de
inferni abditis euocaret. & uiuorum
p̾sentaret conspestib. si tam̃ animã

Expanded text:
mis saeculis valuit. Per quandam scientiam mis saeculis valuit. Per quandam scientiam futurorum et infernorum et vocationes eorum inventa sunt aruspicia, augurationes, et ipsa quae dicuntur oracula et necromantia. Nec mirum de magorum praestigiis, quorum in tantum prodiere maleficiorum artes ut etiam Moysi simillimis signis resisterent, vertentes virgas in drae socios Ulixis mutaverit in bestias. Legitur et de sacrificio, quod Arcades deo suo Liceo immolabant, ex quo quicunque sumerent, in bestiarum formas conartibus excellebat ait: Hec se carminibus promittit solvere mentes Quas velit, est aliis duras immittere curas, Sistere aquam fluviis et vertere sydera retro; Nocturnosque ciet manes; mugire videbis Sub pedibus terram et descendere montibplura, si credere fas est, de Pythonissa, ut prophetae Samuelis animam de inferni abditis evocaret, et vivorum praesentaret conspectibus; si tamen animam
Abbreviated transcription (Latin):
lonis & ciri fuisse tẽporib. Nona fri¬
gia. quȩ uaticinata. ẽ. anchire. Deci¬
ma tiburtim nomine albunea. qua¬
rum om̃iũ carmina efferunt᷑: in quib
de dõ & de xp̃o. & gentib multa scri¬
psisse. manifestissime cõprobantur.
Celebrior aut̃ int̾ cȩteras ac nobilior.
eritrea phibetur.
DE MAGIS
asorum primꝰ zoroastres rex uiiii.¬
bactrianorũ extitit. quẽ ninus
rex assiriorũ prelio int̾fecit. De qͦ aristo¬
tiles scribit. qđ uicies centũ milia uer¬
suum ab ipso condita indiciis uoluminũ
eiꝰ declarent᷑. Hanc artẽ multa post
scła democritꝰ ampliauit. quando &
ippocrates medicinȩ disciplina effloru-
it. Apud assirios autẽ magicȩ artes
copiosȩ st̃. testante lucano. quis nosce-¬
re fibra facta queat. quis prodat aues.
quis fulgura cęli seruet. & assiria
scrutetꝰ᷑ sydera cura. Itaq hȩc uanitas
magicarũ artiũ. ex traditione angłoꝵ
malorũ intoto terrarũ orbe pluri.¬

Expanded text:
lonis et Cyri fuisse temporibus; nona Phrylonis et Cyri fuisse temporibus; nona Phrygia, quae vaticinata est Ancyrae, decima Tiburtina, nomine Albunea. Quarum omnium carmina efferuntur, in quibus de Deo et de Christo et gentibus multa scripsisse manifestissime conprobantur. Celebrior autem inter ceteras ac nobilior Erythraea perhibetur. De magis . Magorum primus Zoroastres rex Brex Assyriorum interfecit in praelio; de quo Aristoteles scripsit, quod vigies centum millia versuum ab ipso condita indiciis voluminum ejus declarentur. Hanc artem multa post saecula Democritus ampliavit, quando et Hippocrates medicinae disit. Apud Assyrios autem magicae artes copiosae sunt testante Lucano 6, 427: Quis noscere fibra facta queat, quis prodat aves, quis fulgura caeli servet, et Assyria scrutetur sidera cura? Itaque haec vanitas magicarum artium ex traditione angelorum malorum in toto terrarum orbe pluri
Abbreviated transcription (Latin):
sibilla uocat᷑. qđ nom̃ ex officio ñ ex
ꝓprietate uocabuli. ẽ. Decẽ aut̃ sibil¬
lȩ a doctissimis auctorib fuisse tra¬
duntur. Quarũ prima de ꝑsis fuit.
scda libica. tercia delfica. in tẽplo
delfi apollinis genita. quȩ ante tro¬
iana bella uaticinata. ẽ. Cuiꝰ pluri¬
mos uersus oꝑi suo homerus inseruit.
Quarta cimeria in italia. Quinta eri¬
trea nomine erofila. inbabilone or¬
ta. quȩ grecis iliũ petentib uaticina¬
ta. ẽ. troiam esse ꝑituram. & homerũ
mendacia scripturũ. Dicta autem
eritrea. quia in eadẽ insula eiꝰ in¬
uenta st̃ carmina. Sexta samia. quȩ
fomonote dicta. ẽ a samo insula
unde fuit cognominata. Septima
cumana nomine amaltea. quȩ nouẽ
libros atculit tarquinio prisco. iN
quib erant decreta romana c̃scripta.
aut̃ cumana a ciuitate cumas. quȩ ẽ.
in campania. cuiꝰ sepulchrũ in sicilia
adhuc manet. Octaua ellespontia.
in agro troiano nata. quȩ scribit᷑ so¬

Expanded text:
 ex officio, non ex proprietate vocabuli est. Decem autem Sibyllae a doctissimis auctoribus fuisse traduntur. Quarum prima de Persis fuit; secunda Libyssa; tertia Delphica in templo Delphii Apollinis genita, quae ante Troiana bella vaticinata est, cuius plurimos versus operi suo Homerus inseruit. Quarta Cimmeria in Italia; quinta Erythraea nomine Herophila in Babylone orta, quae Graecis Ilium petentibus vaticinata est perituram esse Troiam, et Homerum mendacia scripturum. Dicta autem Erythraea, quia in eadem insula eius inventa sunt carmina. Sexta Samia, quae Phemonoe dicta est, a Samo insula, unde fuit cognominata. Septima Cumana, nomine Amalthea, quae novem libros adtulit Tarquinio Prisco, in quibus erant decreta Romana conscripta. autem Cumana a civitate Cumas, quae est in Campania, cuius sepulchrum in Sicilia adhuc manet. Octava Hellespontia in agro Troiano nata, quae scribitur So
Abbreviated transcription (Latin):
corũ sillogismorũ siquis plenius nosse
desiderat. librũ legat marii uictorini.
qͥ inscribit᷑ de sillogismis ypotheticis.
Hinc ad dialecticas definitionũ species acce¬
damus. quȩ tanta cdignitate p̾cellunt.
ut possint indiciorũ aꝑte manifestatio¬
nes. & quȩdã indicia dictionũ ostendere.
De diuisione diffinitionũ ex marii
uictorini libro abbreuiata

Expanded text:
um syllogismorum si quis plenius nosse desiderat, librum legat Marii Victorini qui inscribitur de Syllogismis Hypotheticis. Hinc ad Dialecticas definitionum species accedamus, quae tanta dignitate praecellunt ut possint indiciorum aperte manifestationes et quaedam indicia dictionum ostendere. § 29 De divisione definitionum ex Marii Victorini libro abbreviata
Abbreviated transcription (Latin):
& ex eo noceant᷑. ut pulueris uel
cuiꝰ quã crassioris materiȩ arceant
contactũ. aut ipsũ qͦq aerẽ conciden¬
domitificent. quo tenuem atq serenũ
faciant uisũ. Lacrimas. quidã a lace¬
ratione mentis putant dictas. alii ȩxi¬
stimant. ideo qđ greci dassiria uo¬
cart. Cilia sunt tegmina quib coopi¬
untur oculi. Et dicta cilia qđ cęlent
oculos. tegantq tuta custodia. Suꝑ¬
cilia dicta quia suꝑ posita st̃ ciliis. quȩ
iccirco pilis uestitã st̃ ut oculis muni¬
menta prȩbeant. & sudorẽ a capite
defluentẽ depellant. Int̾ciliũ uͦ. ẽ.
mediũ illud int̾ suꝑcilia. qđ sine
pilis. ẽ. Genȩ st̃ inferiores oculorũ
partes. unde barbȩ inchoant Nã grrci
genos barbȩ. Malȩ st̃ eminentes sub
oculis partes. ad ꝓtectionẽ eorum
suppositȩ. Uocatȩ aut̃ malȩ. siue qđ
supra maxillas. Maxillȩ ꝑdiminu
& taxillus a talo. Mandibulȩ st̃ ma¬
xillarũ partes. ex qua & nom̃ factũ

Expanded text:
 ex eo noceantur, ut pulveris vel  ex eo noceantur, ut pulveris vel cuiusquam crassioris materiae arceant contactum, aut ipsum quoque aerem concidendo mitificent, quo tenuem atque serenum faciant visum. Lacrimas quidam a laceratione mentis putant dictas; alii existimant ideo quod Graeci δάκρυα vocant. Cilia sunt tegmina quibus operiuntur oculi, et dicta cilia quod celent oculos tegantque tuta custodia. Supercilia dicta, quia superposita sunt ciliis; quae idcirco pilis vestita sunt ut oculis munimenta praetendant, et sudorem a capite defluentem depellant. Intercilium vero est medium illud inter supercilia quod sine pilis est. Genae sunt inferiores oculorum partes, unde barbae inchoant. Nam Graece gni. Malae sunt eminentes sub oculis partes ad protectionem eorum suppositae. Vocatae autem malae sive, quod supra maxillas. Maxillae per dimi taxillus a talo. Mandibulae sunt maxillarum partes quibus et nomen factum.
Abbreviated transcription (Latin):
uocant. Uocat᷑ aut̃ pupilla. qđ sit pu¬
ra atq impolluta. ut st̃ puellȩ. Fisici
dicunt easdẽ pupillas quas uidemꝰ
in oculis. morituros ante triduũ ñ
habere. quib ñ uisis. certa ẽ desꝑa¬
tio. Circulus uͦ. quo a pupilla albȩ
partes oculi separant᷑. discreta nigre¬
dine. corona dr̃: qđ rotunditatẽ
sui ornet ambitũ pͥapuisȩ. Ualuos
aut̃ quidã appellant ipsos uertices
oculorũ. a similitudine ualuarũ¬
sinus oculoꝵ. a palpitatione dic̾tȩ
qͥa semꝑ mouentur. Concurrunt enĩ¬
in inuicẽ. ut assiduo motu reficiant
obtutũ. Munitȩ st̃ aut̃ uallo capil¬
lorũ. ut aptis oculis siquid inciderit
repellat᷑. & somno cohibentib. tan¬
quã inuoluti quiescant latentes. In
sũmitate aut̃ palpebrarũ. locis
quib se utrȩq clausȩ contingunt.
extant annotati ordine seruato ca¬
pilli: tutelã oculis ministrantes. ne
irruentes facile iniurias excipiant.¬

Expanded text:
vocant; vocatur autem pupilla, quod sit puvocant; vocatur autem pupilla, quod sit pura, atque impolluta, ut sunt puellae. Physici dicunt easdem pupillas, quas videmus in oculis, morituros ante triduum non habere, quibus non visis certa est desperatio. 38. Circulus vero quo a pupilla partes albae oculi separantur discreta nigredine, corona dicitur, quod rotunditate sui ornent ambitum pupillae. Volvos autem quidam appellant ipsos vertices oculorum ex similitudine bolborusinus oculorum, a palpitatione dictae, quia semper moventur. Concurrunt enim invicem, obtutum. Munitae sunt autem vallo capillorum, ut et apertis oculis si quid inciderit repellatur, et somno coniventibus tamquam involuti quiescant latentes. In summitate autem palpebrarum locis, quibus se utraque clausa contingunt, extant adnati ordine servato capilli tutelam oculis ministrantes, ne inruentes facile iniurias excipiant et
Abbreviated transcription (Latin):
rali aspectu: uultꝰ aut̃ animorũ quali¬
tatẽ significat. Frons. ab oculorũ fora¬
minib nominata ẽ. Hȩc imago quȩdã
animi m̃tis motũ specie sua exprimit.
dũ uellȩta uł tristis. ẽ. Oculi uocati
siue quia eos ciliorũ tegmina occuil.¬
tant. ne qua incidentis iniuriȩ offen¬
sione lȩdant᷑: siue qͥa occultũ lum̃
habent. id ẽ. secretũ. uł intus positũ.
Hi int̾ om̃s sensus. uiciniores animȩ exi¬
stunt: In oculis enĩ om̃ẽ m̃tis indiciũ ẽ.
Unde & animi pturbatio uł hilaritas
in oculis apparet. Oculi aut̃. idem &
lumina. Et dicta lumina: qđ ex eis
lum̃ manat. uł qđ ex initio sui clau¬
sam teneant lucẽ. aut extrinsecus
acceptã uisui preponendo refuN¬
dant. Pupilla autẽ. ẽ. medius punctꝰ
oculi. in qͦ uis. ẽ. uidendi. ubi quia
paruȩ imagines nob uident᷑. ꝓpterea
pupillȩ appellant᷑. Nã paruuli. pupil¬
li dicuntur. Hanc pleriq pupulam

Expanded text:
rali aspectu; vultus autem animorum qualirali aspectu; vultus autem animorum qualitatem significat. Frons ab oculorum foraminibus nominata est. Haec imago quaedam animi mentis motum specie sua exprimit, dum vel laeta vel tristis est. Oculi vocati, sive quia eos ciliorum tegmina occulant, ne qua incidentis iniuriae offensione laedantur, sive quia occultum lumen habeant, id est secretum vel intus positum. Hi inter omnes sensus viciniores animae existunt. In oculis enim omne mentis indicium est, unde et animi perturbatio vel hilaritas in oculis apparet. Oculi autem idem et lumina. Et dicta lumina, quod ex eis lumen manat, vel quod ex initio sui clausam teneant lucem, aut extrinsecus acceptam visui proponendo refundant. Pupilla est medius punctus oculi, in quo vis est videndi; ubi quia parvae imagines nobis videntur, propterea pupillae appellantur. Nam parvuli pupilli d
Abbreviated transcription (Latin):
pila. ubi pigm̃tũ contundit᷑ Cȩsaries
acedendo uocata. ideoq tantũ uirorũ
est. Uirũ enĩ tonsũ esse decet. mulierẽ
& est sermo grecus. Nã comas greci cau¬
nos. a secando nominant. Unde & cir¬
rin tondere dicunt. Inde & cirri uo-¬
cantur. qđ etiã idem greci mallonẽ
uocant. Crines ꝓprie mulierũ sunt
Dicti aut̃ crines. eoqđ uittis discernant᷑
Unde & discriminalia dicunt᷑ a quib
diuisi religant᷑. Tempora st̃. quȩ calua¬
riis dextra leuaq subiacent: quȩ ideo
sic nuncupant᷑ quia mouent᷑. ipsaq mo¬
bilitate. quasi tẽpora quib dã int̾uallis
mutant᷑. Facies dicta ab effigie. Ibi est
enĩ tota figura hominis. & unius cuiꝰq
ꝑsonȩ cognitio. Uultꝰ uͦ dictꝰ eo qd̃ ꝑeũ¬
animi uoluntas ostendit᷑. Scđm uo-
luntatẽ enĩ inuarios motꝰ mutatur.
Unde & differt̃ sibi utraq. Nam facies
simplicit̾ accipit᷑. de unius cuiꝰq natu¬

Expanded text:
pila, ubi pigmentum contunditur. Caesaries pila, ubi pigmentum contunditur. Caesaries a caedendo vocata: ideoque tantum virorum est; virum enim tonsum esse decet, mulierem et est Graecus sermo. Nam comas Graeci caimos a secando nominant, unde et χείρειν tondere dicunt. Inde et cirri vocantur, quod etiam idem Graeci μαλλὸν vocant. Crines proprie mulierum sunt. Dictae autem crines eo quod vittis discernantur. Unde et discriminalia dicuntur, a quibus divisae religantur. Tempora sunt, quae calvariae dextra laevaque subiacent. Quae ideo sic nuncupantur quia moventur, ipsaque mobilitate quasi tempora quibusdam intervallis mutantur. Facies dicta ab effigie. Ibi est enim tota figura hominis et uniuscuiusque personae cognitio. Vultus vero dictus, eo quanimi voluntas ostenditur. Secundum voluntatem enim in varios motus mutatur, unde et differunt sibi utraque. Nam facies simpliciter accipitur de uniuscuiusque natu
Abbreviated transcription (Latin):
corpore critur. Unicuiq aut̃ sensui.
ꝓpriã naturã datam. Nam qđ uiden¬
dũ est oculis capttur. qđ audiendũ
est aurib. Mollia & dura. tactu
estimantur. sapor gustu. odor na-¬
ribus ducitur. Prima pars corporis
caput tantũ. datũq illi hoc nomen.
eoqđ sensus om̃s & nerui. inde ini-¬
tium capiant. atq ex eo omĩs uigen¬
di causa oriatur. Ibi enĩ om̃s sensus
apparent. Vnde ipsius animȩ quȩ
consulit corpori. quodã mͦ ꝑsonam
gerit. Uertex. ẽ. ea pars qua capilli
capitis colligunt᷑: & in qua cȩsaries
uertitur. Unde & nuncupat᷑. Calua¬
ria abossib caluis dicta. ꝑdefectionẽ.
& neutralit̾ ꝓnunciat᷑. Occipitium.
capitis pars posterior: quas contra capitiũ.
uł qđ sit capitis retrorsũ. Capilli uocati
quasi capitis pili. facti ut decorẽ prȩ¬
stent. & cerebrũ aduersus frigus muni¬
ant atq defendant. Pilos aut̃ dictos a
pelle qua ꝓdeunt. sicut & pilũ dr̃ a

Expanded text:
corpore oritur. Unicuique autem sensui corpore oritur. Unicuique autem sensui propriam naturam datam. Nam quod videndum est, oculis capitur, quod audiendum est, auribus: mollia et dura tactu aestimantur, sapor gustu, odor naribus ducitur. Prima pars corporis caput; datumque illi hoc nomen eo quod sensus omnes et nervi inde initium capiant, atque ex eo omnis vigendi causa oriatur. Ibi enim omnes sensus apparent. Unde ipsius animae, quae consulit corpori, quodammodo personam gerit. Vertex est ea pars qua capilli capitis colliguntur, et in qua caesaries vertitur; unde et nuncupatur. Calvaria ab ossibus calvis dicta, per defectionem; et neutraliter pronuntiatur. Obcipitium capitis pars posterior, quasi contra capitium, vel quod sit capiti retrorsum. Capilli vocati quasi capitis pili, facti ut et decorem praestent et cerebrum adversus frigus muniant atque a sole defendant. Pilos autem dictos a pelle, qua prodeunt; sicut et pilo dicitur a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ tenues uias a cerebro uenientes. atq
penetratis tunicis in aere exeuntes.
& tunc cõmiitione similis materiȩ
uisũ dantes. Visus dictꝰ qđ uiuacior
sit ceteris sensib ac prȩstantior siue
uetidior. ampliusq uigeat. quantũ
memoria: int̾ cȩtera m̃tis officia. Uici¬
nior .ẽ. enĩ cerebro unde omĩa manant.
ex quo fit. ut ea quȩ ad alios ꝑtinent
sensus uide dicamꝰ. ueluti cũ dicimꝰ.
uide quomͦꝰ sonat. uide quonͦ sapit.
sic & cȩtera. Auditus appellatꝰ. quod
uoces hauriat. hoc ẽ. aere uerberato
suscipiat sonos. Od oratꝰ. quasi aeris
odoris attactus. Tacto enĩ aere sen¬
titur. Sic & olfactꝰ. qđ odorib affi¬
ciatur. Gustus. a guiture dictus.
Tactus eo qđ ꝑtractet & tangat. & ꝑ
omĩa membra uigorem sensus asꝑgat
N am tactu ꝓbamꝰ quicquid cȩceris
sensib iudicare ñ possumꝰ. Duo aut̃
genera tactus eẽ. Nam aut extrinse¬
cus uenit qđ feriat. aut intꝰ in ipso

Expanded text:
per tenues vias a cerebro venientes, atque per tenues vias a cerebro venientes, atque penetratis tunicis in aerem exeuntes, et tunc conmixtione similis materiae visum dantes. Visus dictus, quod vivacior sit ceteris sensibus ac praestantior sive velocior, ampliusque vigeat, quantum memoria inter cetera mentis officia. Vicinior est enim cerebro, unde omnia manant; ex quo fit ut ea quae ad alios pertinent sensus, 'vide' dicamus; veluti cum dicimus: 'Vide quomodo sonat,' 'vide quomodo sapit,' sic et cetera. Auditus appellatus, quod voces auriat; hoc est aere verberato suscipiat sonos. Odoratus quasi aeris odoris adtactus. Tacto enim aere sentitur. Sic et olfactus, quod odoribus adficiatur. Gustus a gutture dictus. Tactus, eo quod pertractet et tangat et per omnia membra vigorem sensus aspergat. Nam tactu probamus quidquid ceteris sensibus iudicare non possumus. Duo autem genera tactus esse; nam aut extrinsecus venit quod feriat, aut intus in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
sanguine. ignis in calore uitali. Ha¬
bent enĩ innob̾ elem̾ta suã quęq par¬
tem. cuiꝰ quid debetur cõpage resoli¬
ta. Caro autẽ & corpus. diuersa sign¬
ficant. In carne semꝑ corpus ẽ: non
semꝑ in corpore caro. Nam caro. ẽ quȩ
uiuit. idem & corpus. Corpus qđ nin
uiuit. idem ñ caro. Nam corpus die
aut qđ post uitã est mortuũ. aut sine
uita est conditũ. Interdũ & cũ uita
corpus & ñ caro. ut herba & lignũ
Sensus corporis quinq st̃. uisus. audt.
odoratus. gustus. & tactus. Ex quib
duo aꝑiunt᷑ & claudunt᷑. duo semp
patentes st̃. Sensus dicti. quia ꝑeos
anima subtilissime totũ corpus agi¬
tat: uigore sentiendi. Unde & prę¬
sentia nuncupant᷑ qđ sint p̾sensib
sicut p̃oculis. quȩ presto sunt oculis
Uisus. ẽ. qui a phylosophis humor ui¬
treus appellatur. Uisũ aut̃ fieri
quidã asseuerant: aut t̾ra extrema¬
etherea luce. aut interno spũ lucido.

Expanded text:
sanguine, ignis in calore vitali. Hasanguine, ignis in calore vitali. Habent enim in nobis elementa suam quaeque partem, cuius quid debetur conpage resoluta. Caro autem et corpus diversa significant. In carne semper corpus est, non semper in corpore caro. Nam caro est quae vivit, idem et corpus. Corpus, quod non vivit, idem non caro. Nam corpus dici aut quod post vitam est mortuum, aut sine vita est conditum. Interdum et cum vita corpus, et non caro, ut herba et lignum. Sensus corporis quinque sunt: visus, auditus, odoratus, gustus et tactus. Ex quibus duo aperiuntur et clauduntur, duo semper patentes sunt. Sensus dicti, quia per eos anima subtilissime totum corpus agitat vigore sentiendi. Unde et praesentia nuncupantur, quod sint prae sensibus; sicut prae oculis, quae praesto sunt oculis. Visus est qui a philosophis humor vitreus appellatur. Visum autem fieri quidam adseverant aut externa aetherea luce, aut interno spiritu lucido