comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se bonũ negat: sed esse dm̃ significat. Non
se magistrũ bonũ ñ esse. sed magistrũ absq
nosti. ñ occides. ñ moethaberis. ñ furtũ fa¬
cies. ñ falsũ testimoniũ dices. honora patrẽ
tuũ & matrẽ: hȩc ẽ. puerilis in nocentiȩ
castitas. quȩ nob̾ imitanda ꝓponit᷑: si re¬
gnũ clĩ uolumꝰ ingredi. Notandũ sane. qͥa
iusticia legis suo tẽpore custodita: ñ solũ
bona t̾rȩ. sed & uitã confert ȩternam.
Quiait Hȩc om̃ia custodiui a iuuentute
mea. Quo audito iesus ait ei. Adhuc unũ
tͥ de est. Non. ẽ. putandus hic princeps cũ
legis se mandata custodisse dicebat esse
mentitꝰ sed simplicit᷑ ut uixerit. ẽẽ confes¬
sus. Quia si mendacii noxa reus teneret᷑.
nequaquã marcus euangłista de illo scri-¬
bens adiceret. Iesũs autẽ intuitꝰ eũ
dilexit eũ & dixit illi. Unũ tͥ de est¬
U ade. quȩcunq habes uende. & cȩt̃a. Diligit
enĩ dñs eos qͥ legis mandata quãuis mino¬

Expanded text:
se bonum negat, sed esse Deum significat. Non se magistrum bonum non esse, sed magistrum absque moechaberis, non furtum facies, non falsum testimonium dices. Honora patrem tuum et matrem. Haec est puerilis innocentiae castitas, quae nobis imitanda proponitur, si regnum Dei volumus ingredi. Notandum sane quia, justitia legis suo tempore custodita, non solum bona terrae sed et vitam confert aeternam. Qui ait: Haec omnia custodivi a juventute mea. Quo audito, Jesus ait ei: Adhuc unum tibi deest. Non est putandus hic princeps cum legis se mandata custodisse dicebat, esse mentitus, sed simpliciter ut vixerit, esse confessus. Quia si mendacii noxa reus teneretur, nequaquam Marcus evangelista de illo scribens adjiceret: Jesus autem intuitus eum, dilexit eum, et dixit illi: Unum tibi deest: Vade, et quaecunque habes, vende , et caetera. Diligit enim Dominus eos qui legis mandata, quamvis mino
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliud quid allegorice referendũ esse
credebant. Iudei uͦ quia in eiꝰ necẽ conspira¬
uerant: qͥcquid de sua passione uł cruce
loquebatur intelligebant. Hoc enĩ loque¬
batur qđ ipsi sũ moꝑe & fieri optabant.
& ꝑficere satagebant. Sicq miro & inusi¬
tato mͦ idem subeunde crucis sacram̃tũ
qđ fidelib amor abscondit. infidelib in

Expanded text:
ad aliud quid allegorice referendum esse ad aliud quid allegorice referendum esse credebant. Judaei vero, quia in ejus necem conspiraverant, quidquid de sua passione vel cruce loquebatur, intelligebant. Hoc enim loquebatur, quod ipsi summopere et fieri optabant, et perficere satagebant; sicque miro et inusitato modo idem subeundae crucis sacramentum, quod fidelibus amor abscondit, infidelibus in
Abbreviated transcription (Latin):
si exaltatꝰ fuero a t̾ra omĩa trahã ad me¬
ipsũ. respondisse turbã atq dixisse. Nos
audiuimꝰ ex lege: qͥa xp̃c manet in ȩt̾nũ
Et quomͦ ti dicis oportet exaltari filiũ
hominis: Quid ÷ gͦ qđ discipłi totiens
sibi replicatũ dnĩcȩ passionis archanũ
intelligere nequeunt. & iudei ad unũ
uerbũ & tã obscure positũ. ut hoc exposi¬
tione dignũ euangłista ducat. hoc autẽ
dicebat in qͥt significans qua morte cẽt.
moriturus. moxꝰ quia crucis exaltatio si¬
gnificet᷑ intelligunt. nisi qͥa discipłi cuiꝰ
uitã maxime uidere desiderabant. eiꝰ
mortẽ audire ñ poterant: Quẽ ñsolũ
hominẽ innocentẽ. sed & dm̃ uerũ scie
bant. hunc nullatenꝰ mori uł posse pu-¬
tabant. Et qͥa ꝑ parabolas eũ sepe loquen¬
tẽ audire consueuerant. qͦtiens aliquid
de sua passione dicebat. hoc ñ ita ut so¬¬
nabat intelligendũ sed amore dictante

Expanded text:
Si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad meSi exaltatus fuero a terra, omnia traham ad meipsum , respondisse turbam, atque dixisse: Nos audivimus ex lege, quia Christus manet in aeternum. Et quomodo tu dicis, Oportet exaltari filium hominis ? Quid est ergo quod discipuli toties sibi replicatum dominicae passionis arcanum intelligere nequeunt, et Judaei ad unum verbum, et tam obscure positum, ut hoc expositione dignum Evangelista ducat: Hoc autem dicebat, inquit, significans qua morte esset moriturus , mox quia crucis exaltatio significetur, intelligunt nisi quia discipuli, cujus vitam maxime videre desiderabant, ejus mortem audire non poterant? Quem non solum hobant, hunc nullatenus mori vel posse putabant. Et quia per parabolas eum saepe loquentem audire consueverant, quoties aliquid de sua passione dicebat, hoc non ita ut sonabat, intelligendum, sed, amore dictante,
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdẽ passionis poenã & resurrectionis
suȩ głam pͣdicit. ut cũ morientẽ sicut pͣ¬
dictũ esset cernerent: etiã resurrecturũ
ñ dubitarent. Prȩuidens etiã qͦsdã hereti¬
cos inȩccła futuros. qͥ xp̃m dicerent legi
ꝓpłisq docuisse contraria. aliũq ueteris
testam̃ti atq aliũ noui dm̃ esse credendũ.
ostendit ꝓpħarũ p̃sagia ñ alio magis quã
ad suȩ dispensationis quã ꝓ nob̾ tẽporarie
suscepit intendisse mẏsteriũ: adeo ut
consũmatio sit ꝓphetiȩ suȩ passionis. &
posterioris głȩ celebrata ꝑfectio. Necñ
& paganorũ dementiã qua eiꝰ crucẽ deri¬
dent. aptissime confutat: quando ꝓximȩ
suȩ passionis & tẽpus quasi futurorũ prȩ¬
scius ostendit: & locũ quasi mortis intre¬
pidus adiit. At ipsi nichil horũ intel¬
lexerunt. Et erat uerbũ istud abscondi¬
tũ ab eis. & ñ intelligebant quȩ dicebant᷑
Legimꝰ in euangłio scđ̃m ioħem dicente dño.

Expanded text:
ejusdem passionis poenam, et resurrectionis suae gloriam praedicit, ut cum morientem, sicut praedictum esset, cernerent, etiam resurrecturum non dubitarent. Praevidens etiam quosdam haereticos in Ecclesia futuros, qui Christum dicerent legi prophetisque docuisse contraria, aliumque Veteris Testamenti, atque alium Novi Deum esse credendum, ostendit prophetarum praesagia non alio magis quam ad suae dispensationis, quam pro nobis temporarie suscepit, intendisse mysterium, adeo ut consummatio sit prophetiae suae passionis, et posterioris gloriae celebrata perfectio. Necnon et paganorum dementiam, qua ejus crucem derident, apertissime confutat, quando proximae suae passionis et tempus, quasi futurorum praescius ostendit, et locum quasi mortis intrepidus adiit. Et ipsi nihil horum intellexerunt. Et erat verbum istud absconditum ab eis, et non intelligebant quae dicebantur. Legimus in Evangelio secundum Joannem, dicente Domino:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ coepit iesus
facere & doccre usq
in diem qua assũptꝰ
.ẽ. sermonẽ facturꝰ
primo eorũ qͥ falsa
de illo scripsere
redarguere cura¬
uit audaciam
Lectorẽ uidelicet
tacite adinonens. ut ñsolũ quȩ p̾dicit
ipse sequenda: uerũ quȩ alit̾ sonuerint.
nouerit poenitꝰ esse decestanda. & ne
errorũ forte infirmis oriret᷑ occasio:
suꝑflua passim scribentiũ lectionem
ꝓrsus auersandã. Neq enĩ de om̃ĩb ge¬
neralit̾. sed de quibusdã spetiali fidei
uel scientiȩ uirtute preditis dici po¬
tuit. Et si mortiferũ quid biberint
non eos nocebit.
SIC ERGO INCIPIT LUCAS.

Expanded text:
quae coepit Jesus facere et docere, usque in diem qua assumptus est, sermonem facturus; primo eorum qui falsa de illo scripsere, redarguere curavit audaciam. Lectorem videlicet tacite admonens, ut non solum quae praedicat ipse sequenda, verum quae aliter sonuerint, novit penitus esse detestanda. Et ne errorum forte infirmis oriretur occasio, superflua passim scribentium lectionem prorsus aversandam. Neque enim de omnibus generaliter, sed de quibusdam speciali fidei vel scientiae virtute praeditis dici potuit; Etsi mortiferum quid biberint, non eis nocebit . Sic ergo incipit Lucas.
Abbreviated transcription (Latin):
Quatinꝰ unusquisq nr̃m hȩc apud se sup¬
plex ac sũmissus obsecret. Ds̃ om̃ps mise¬
rere supplici tuo. qͥa ñsũ sicut innumer
seruitui contẽptu scłi sullimes. iusticiȩ
merito głosi. castitatis laude angłici:
uelut etiã multi illorũ. qͥ post flagicia
publica poenitendo tͥ meruerunt esse
deuoti. Qui etiã siquid boni tua gr̃a lar¬
giente fecero: quo fine hoc faciã. quaue
districtione a te pensetur ignoro.

Expanded text:
quatenus unusquisque nostrum haec apud se supquatenus unusquisque nostrum haec apud se supplex ac submissus obsecret: Deus omnipotens, miserere suservi, contemptu seculi sublimes, justitiae merito gloriosi, castitatis laude angelici, velut etiam multi illorum, qui post flagitia publica, poenitendo tibi meruerunt esse devoti, qui etiam, si quid boni, tua gratia largiente fecero, quo fine hoc faciam, quave a te districtione pensetur, ignoro.
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ nequicię ꝑfecte cognouit. fleuit &
confessus. ẽ & si iniustus ad tẽplũ uenit
iustificatꝰ a tẽplo rediit: Typice autẽ pha¬
riseus iudeorũ. ẽ. popłs. qͥ ex iustificatio¬
nib legis extollit merita sua. Publicanꝰ
uͦ gentilis. ẽ: qͥ longe a dõ positus confitet᷑
peccata sua. Quorũ unus suꝑbiendo reces¬
sit humiliatꝰ: alter lam̃tando apꝓpinqua¬
re meruit exaltatus. Quia om̃is qui se
exaltat humiliabit᷑. & qui se humiliat exal¬
tabitur. Et de utroq popło p̾fato. & de om̃i
suꝑbo uł humili recte potest intelligi.
sicut & illud qđ alibi legimꝰ. Ante ruinã
exaltat᷑ cor. & ante głam humiliatur.
Qua ꝓpt̾ & de uerbis elati pharisei quib
humiliari meruit: possumꝰ ex diuerso
formã humilitatis qua sullimem᷑ assu¬
mere. ut sicut ille consideratis & peiorũ
uitiis & suis uirtutib est elatꝰ ad ruinã:
ita nos ñsolũ nr̃a pigricia. sed & meliorũ
uirtutib inspectis humiliem᷑ ad głam

Expanded text:
 nequitiae perfecte cognovit, flevit, confessus est, et si injustus ad templum venit, justificatus a templo rediit! Typice autem Pharisaeus Judaeorum est populus, qui ex justificationibus legis extollit merita sua; publicanus vero gentilis est, qui longe a Deo positus, confitetur peccata sua, quorum unus superbiendo recessit humiliatus, alter lamentando appropinquare meruit exaltatus. Quia omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur. Et de utroque populo praefato et de omni superbo, vel humili recte potest intelligi, sicut et illud, quod alibi legimus: Ante ruinam exaltatur cor, et ante gloriam humiliatur , quapropter et de verbis elati Pharisaei, quibus humiliari meruit, possumus ex diverso formam humilitatis, qua sublimemur, assumere, ut sicut ille consideratis, et pejorum vitiis, et suis virtutibus est elevatus ad ruinam, ita nos non nostra solum pigritia, sed et meliorum virtutibus inspectis, humiliemur ad gloriam,
Abbreviated transcription (Latin):
qua semꝑorare & ñ deficere docebat. ita
conclusit ut diceret. ueniente iudice dif¬
ficile fidẽ in t̾ra repiendã. nequis sibi
forte de suꝑuacua fidei cognitione uł
etiã confessione blandiretur: mox altera
iuncta parabola diligentius ostendit.
a dõ fidei ñ uerba examinanda sed opa.
Int̾ quȩ nimirũ oꝑa. maxime regnat hu¬
militas. Unde & supͣ cũ fidẽ grano sinapis
minuto quidẽ sed ex contritione fragran¬
ti cõpararet: quasi exponendo subiunxit
Cũ feceritis omĩa quȩ p̾cepta sunt uob̾.
dicite. Serui inutiles sumꝰ. Cui contra

Expanded text:
 deficere docebat, ita conclusit, ut diceret, veniente judice, difficile fidem in terra reperiendam, ne quis sibi forte de supervacua fide, cognitione, vel etiam confessione blandiretur, mox altera juncta parabola diligentius ostendit a Deo, fidei non verba examinanda, sed opera. Inter quae nimirum opera maxime regnat humilitas. Unde et supra, cum fidem grano sinapis minuto quidem, sed ex contritione flagranti compararet, quasi exponendo subjunxit: Cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus . Cui
Abbreviated transcription (Latin):
uiduȩ hoc ẽ. ȩccłȩ mẽbra ꝑtinet de quib¬
supra dicit᷑. Ds̃ autẽ ñ faciet uindictã
electorũ suorũ clamantiũ ad se: Phari¬
seus autẽ merita iactans. ad ea de quib
t̾ribilis in conclusione sententia subdit᷑.
Ueruntam̃ filius hominis ueniens. putas
inueniet fidẽ in t̾ra: Pharistus¬

Expanded text:
membra pertinet, de quibsupra dicitur: Deus autem non faciet vindictam electorum suorum clamantium ad se. Pharisaeus autem merita jactans ad ea de quibus terribilis in conclusione sententia subditur. Verumtamen filius hominis veniens, putas inveniet fidem in terra? Pharis
Abbreviated transcription (Latin):
dã miscđiam. ad referendas dõ grãs ocu¬
lũ habuerat: sed adhumilitatis custo¬
diam ñ habebat. Et qͥd ꝓdest qđ contra
hostiũ insidias pene tota ciuitas caute
custodit᷑ si unũ foram̃ aꝑtũ relinquit᷑.
unde abhostib intretur: E⁊ publ¬
Scanus a longe stans: nolebat nec oculos

Expanded text:
dam misericordiam, et referendas Deo gratias ocudam misericordiam, et referendas Deo gratias oculum habuerat, sed ad humilitatis custodiam non habebat, et quid prodest, quod contra hostium insidias pene tota civitas caute custoditur, si unum foramen apertum relinquitur unde ab hostibus intretur. Et publicanus a longe stans, nolebat nec oculos
Abbreviated transcription (Latin):
mant. aut si sibi datũ desup credunt ꝓ
suis se hoc accepisse meritis putant. aut
certe cũ iactant se habere qđ ñ habent.
aut despectis cęteris singularit̾ uideri
appetunt habere qđ habent. Qua phari¬
seus iste iactantiȩ peste laborasse depre¬
henditur. Qui iccirco de tẽplo absq iu¬
stificatione descendit: qͥa bonorũ opũ
merita sibi quasi singularit̾ tribuens.
oranti publicano se prȩtulit. ITIUNO
bis insabbato. decimas do om̃iũ quȩ pos¬
sideo. E⁊ echiel ꝓpħa. de ostensis sibi cȩ¬
li animalib scribit. & totũ corpus ple¬
nũ oculis incircũ itu ipsorũ quattuor.
Corpora quippe animaliũ iccirco plena
oculis describunt᷑. quia scõꝵ actio ab om̃i
parte circũ specta. ẽ: bona desiderabilit᷑
ꝓuidens. mala sollerter cauens. Sed nos
sepe dũ ali is reb intendimꝰ. fit ut alia
neglegamꝰ & ubi neglegimꝰ. ibi ꝓculdu¬
bio oculũ ñ habemꝰ. Nã ecce phariseus ad
exhibendã abstinentiã. ad impenden¬

Expanded text:
datum desuper credunt, pro suis se hoc accepisse meritis putant, aut certe cum jactant se habere, quod non habent, aut despectis caeteris singulariter videri appetunt habere quod habent, qua Pharisaeus istae jactantiae peste laborasse deprehenditur, qui idcirco de templo absque justificatione descendit, quia bonorum operum merita sibi quasi singulariter tribuens, oranti publicano se praetulit. Jejuno bis in sabbato, decimas do omnium quae possideo. Ezechiel propheta de ostensis sibi coeli animalibus scribit: Et totum corpus plenum oculis in circuitu ipsarum , quatuor corpora quippe animalium quatuor, idcirco plena oculis describuntur, quia sanctorum actio ab omni parte circumspecta est bona desiderabiliter providens, mala solerter cavens. Sed nos saepe dum aliis rebus intendimus, fit ut alia negligamus, et ubi negligimus, ibi procul dubio oculum non habemus. Nam ecce Pharisaeus ad exhibendam abstinentiam, ad impenden
Abbreviated transcription (Latin):
dabit bona petentib se: ostendit sp̃mn
sc̃m plenitudinẽ esse bonorũ dĩ. & ei
quȩ diuinitꝰ ad ministrantur: ñ alia
absq ea subsistere. quia om̃s utilitatis
quȩ ex donorũ dĩ grã suscipiuntur.
existo fonte demanant:¬

Expanded text:
tum bonum petentibus se, ostendit Spiritum sanctum plenitudinem esse bonorum Dei, et ea quae divinitus administrantur, non alia absque ea subsistere, quia omnes utilitates, quae ex donorum Dei gratia suscipiuntur, ex isto fonte emanant
Abbreviated transcription (Latin):
surgere & dare tͥ Hostiũ amici: diuini
est intelligentia sermonis. qđ sibi apłs
orat apiri ad loquendũ mysteriũ xp̃i.
Clausũq est tẽpore famis uerbi. cũ intelli¬
gentia ñ datur. Et illi qͥ euangłicã sapi¬
entiã tanquã panẽ erogantes ꝑ orbẽ t̃rȩ
p̾dicauerunt. pueri patris familias iã st̃
in secreta quiete cũ dño. Et tam̃ orando
efficit᷑ ut accipiat desiderans intellectũ
ab ipso dõ. etiã si homo desit ꝑquẽ sapi¬
entia p̾dicetur. E⁊ ille si ꝑseuera¬
uerit pulsans: dico uob̾. & si ñ dabit illi
surgens eoqł amicus eiꝰ sit. ꝓpt̾ improbi

Expanded text:
surgere et dare tibi. Ostium amici divini surgere et dare tibi. Ostium amici divini est intelligentia sermonis, quod sibi Apostolus orat aperiri ad loquendum mysterium Christi. Clausumque est tempore famis verbi, cum intelligentia non datur. Et illi qui evangelicam sapientiam, tanquam panem erogantes, per orbem terrae praedicaverunt, pueri patrisfamilias jam sunt in secreta quiete cum Domino. Et tamen orando efficitur ut accipiat desiderans intellectum ab ipso Deo, etiam si homo desit per quem sapientia praedicetur. Et ille si perseveraverit pulsans, dico vobis et si non dabit illi surge
Abbreviated transcription (Latin):
da mͥ tres panes. qm̃ amicus ms uenit de
ua ad me & ñ habeo qđ ponã ante illũ:
Rogatꝰ a discipłis saluator. ñ modo for¬
mã orandi. sed instantiã frequentiãq
tradit orandi. Amicus gͦ ad quȩ̃ media
nocte uenit᷑. ipse ds̃ intelligit᷑ cui ui
media tribulatione supplicare. & tres
animꝰ est. Qui totiens a nob̾ recedit. quo¬
tiens ad appetenda t̾rena & tẽporalia
foris uagatur. Redit uͦ cȩlestiq alimonia¬
refici desiderat. cũ in se reuersus suꝑna
coepit ac spualia meditari. De qͦ pulchre
qͥ petierat adiungit. ñ se habere qđ ponat
ante illũ. Qm̃ animȩ post scłi tenebras
dm̃ suspiranti. nichil prȩt̃ eũ cogitare.
nichil loqui. nichil libet intueri. Solũ
qđ recognouit sũmȩ trinitatis gaudiũ
contẽplari. atq ad hoc plenius intuendũ
ꝑuenire satagit. E⁊ ille deintꝰ dicat.¬
Noli mͥ molestus ẽẽ. iã hostiũ clausũ . ẽ.&
pueri mei mecũ sunt in cubili. ñ possum

Expanded text:
am amicus meus venit de via ad me, et non habeo quod apponam ante illum, etc. Rogatus a discipulis Salvator non modo formam orationis, sed et instantiam frequentiamque tradidit orandi. Amicus ergo ad quem media nocte venitur, ipse Deus intelligitur, cui in media tribulatione supplicare, et tresanimus est, qui toties a nobis recedit, quoties ad appetenda temporalia, foris refici desiderat, cum in se reversus, superna coeperit ac spiritualia meditari, de quo pulchre qui petierat adjungit: Non se habere, quod ponat ante illum, quoniam animae post saeculi tenebras Deum suspiranti, nihil praeter eum cogitare, nil loqui, nil libet intueri. Solum quod recognovit summae Trinitatis gaudium contemplari, atque ad hoc plenius intuendum pervenire satagit. Et ille deintostium clausum est, et pueri mei mecum sunt in cubili. Non possum
Abbreviated transcription (Latin):
ignoscat. At si increpatꝰ conuerti & poeni¬
tentiã agere neglexerit: qͥd suꝑ hoc ue¬
ritatis sententia decernat intuere. Si
peccauerit inte frat̾ tuus uade & corri¬
pe eũ. & cȩtera usq qͦ ait. Si autẽ & ec¬
cłam ñ audierit: sit tͥ sicut echnicus &
publicanꝰ. Et merito. qͥa sub nomine fide¬
lis agit oꝑa infideliũ. Alit̃ sane ueniã
frĩ petenti: alit̾ inimico ꝑsequenti dare¬
p̾cipimur. Huic uidelicet. ut accepta re¬
missione peccati qͦ nos insontes nocuit: so¬
cia nob̾ caritate cõmunicet. Illi uͦ. ut cũ
nob̾ malũ uult & si potest facit: nos illi¬
Neq enĩ dauid eundẽ ueniȩ modũ ꝑsecu¬
torib suis poenitentiȩ remedio pͥuatis.¬
quãuis miscđit̾ eos lugens: prȩstare po¬
tuit: quẽ frĩb salubri cõpunctione casti¬
gatis. ioseph beniuole cognoscendus ex hi¬
buit

Expanded text:
ignoscat. At si increpatus converti et poeniignoscat. At si increpatus converti et poenitentiam agere neglexerit, quid super hoc veritatis sententia decernat, intuere. Si peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum, et caetera, usque quo ait: Si autem et Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus. Et merito, quia sub nomine fidelis egit opera infidelium. Aliter sane veniam fratri petenti, aliter inimico persequenti dareaecipimur. Hunc videlicet, ut, accepta remissione peccati, quo nos insontes nocuit, socia nobis charitate communicet, illi vero, ut cum nobis malum vult, et, si potest, facit, nos semneque enim David eumdem veniae modum persecutoribquamvis misericorditer eos lugens praestare potuit, quem fratribus salubri compunctione castigatis Joseph benevole eognoscendus exhibuit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si septies in die peccauerit inte. & septies
indie conuersus fuerit ad te dicens. poe¬
nitet me: dimitte illi. Septenario nume¬
ro ñ ueniȩ dandȩ terminꝰ ponit᷑. sed uł
omĩa peccata dimittenda: uł semp poe¬
nitenti dimittendũ p̃cipitur. Solet enĩ
sepe ꝑseptẽ cuiꝰcunq rei aut tẽporis u¬
niuersitas indicari. Vnde qđ in psalmo
canit᷑. septies in die laudẽ dixi tͥ. ni
chil. ẽ. aliud: quã semplaus inore meo.
Nã & alibi petro in t̾roganti: quotiens
peccantiin se fr̃i dimittat. an usq septies:
respondit dñs. Non dico tͥ usq septies.
sed usq septuagies septies. Id÷ quadrin¬
gentis nonaginta uicib. ut totiens pec¬
canti fr̃i dimitteret in die: quotiens ille
peccare posset. Peccanti gͥ in te fr̃i: si
poenitentiã egerit dimĩttendi habes po¬
testatẽ. immo necessitatẽ: ut & tͥ poeni¬
tenti acueniã petenti. pat̾ qui . ẽ. in cęlis

Expanded text:
Et si septies in die peccaverit in te, et septies Et si septies in die peccaverit in te, et septies in die conversus fuerit ad te, dicens: Poenitet me, dimitte illi. Septenario numero non veniae dandae terminus ponitur, sed vel omnia peccata dimittenda, vel semper poenitenti dimittendum praecipitur. Solet enim saepe per septem cujuscunque rei aut temporis universitas indicari. Unde quod in psalmo canitur: Septies in die laudem dixi tibi , nil est aliud quam semper laus ejus in ore meo . Nam et alibi Petro interroganti quoties peccanti in se fratri dimittat, an usque septies, respondit Dominus: Non dico tibi usque septies, sed usque septuagies septies , id est, quadringentis nonaginta vicibus. Ut toties peccanti fratri dimitteret in die, quoties ille peccare non posset. Peccanti igitur in te fratri, si poenitentiam egerit, dimittendi habes potestatem, imo necessitatem, ut et tibi poenitenti ac veniam flagitanti Pater qui est in coelis
Abbreviated transcription (Latin):
Talequid & in deuteronomio legimꝰ. Ne
oderis frẽm tuũ in corde tuo. sed publice
argue eũ. ne habeas suꝑ illo peccatũ. Quo
gͥ ordine scandala declinare & ue ꝑpetuũ
uitare possimꝰ. insinuat. Si nos uidelicet
ipsos ne quẽ lȩdamꝰ attendimꝰ. si peccatũ
zelo iusticiȩ corripimꝰ. si ex corde poeni¬
tenti miscłiȩ pietatisq uiscera pandimꝰ.
Ubi caute intuendũ. ẽ: qͥa ñ passim peccanti
dimittere. sed poenitentiã agenti dimit.¬
tere iubem᷑. Et pͥmo quidẽ peccantẽ mi¬
sericordit᷑ increpare. ut sic sit cui post mo¬
dũ habeamꝰ iuste dimittere. Qui gͦ uidens
frẽm peccare tacuerit. ñ minus dñici p̃¬
cepti transgressor ẽ: quã is qui eidẽ poeni¬
tenti ueniã dare noluerit. Quia qͥdixit.
si poenituerit dimitte. pͣmisit. si peccaue¬
rit increpa. Itaq uenia fr̃i post increpatio¬
nẽ largienda . ẽ. sed illi utiq qͥ se poeniten¬
do ab errore conuertit. ne uł difficilis ue¬
nia uł remissa sit indulgentia.

Expanded text:
imus: Ne oderis fratrem tuum in corde tuo, sed publice argue eum, ne habeas super illo peccatum . Quo igitur ordine scandala declinare, et vae perpetuum vitare possimus, insinuat. Si nos videlicet ipsos, ne quem laedamus, attendimus. Si peccantem zelo justitiae corripimus. Si ex corde poenitenti misericordiae pietatisque viscera pandimus. Ubi caute intuendum est quia non passim peccanti dimittere, sed poenitentiam agenti dimittere jubemur, et primo quidem peccantem misericorditer increpare, ut sit cui postmodum habeamus juste dimittere. Qui ergo fratrem videns peccare tacuerit, non minus dominici praecepti transgressor est, quam is qui eidem poenitenti veniam dare noluerit. Quia qui dixit: si poenituerit, dimitte: praemisit, si peccaverit, increpa. Itaque venia fratri post increpationem largienda est, sed illi utique qui se poenitendo ab errore convertit, ne vel difficilis venia, vel remissa sit indulgentia.
Abbreviated transcription (Latin):
icħes apłs. ut ea quȩ p̾terierant priores
ante traditionẽ ioħis: saluatoris gesta
describeret. Et ideo dicit᷑ in euangłio.
Hoc fecit initiũ signorũ iesus. Et iterũ in
alio loco indicat dicens. Nondũ enĩ iohes
missus fuerat in carcerẽ. Ex quib con¬
stat. qđ ea quȩ ante quã ioħes traderet᷑
ab itsu fuerant gesta describit. His me¬
moratȩ hystoriȩ dictis initiũ huiꝰcemo¬
di hoc ẽ scđĩ nr̃i in lucam libelli p̃mu¬
nire curauimꝰ. nequis legentiũ puta¬
ret ea quȩ ꝑordinẽ sunt exponenda.
post dierũ. xl. ieiuniũ confestĩ facta:
sed post aliqͦt a dño miracula uł in u¬
dea uł ingalilea patrata: potius anĩ ad¬
uerteret. ẽẽ. secuta.

Expanded text:
Joannes Apostolus ut ea, quae praeterierant priores, Joannes Apostolus ut ea, quae praeterierant priores, ante traditionem Joannis Salvatoris gesta descHaec fecit initio signorum Jesus . Et iterum in alio loco indicat dicens: Nondum enim Joannes missus fuerat in carcerem . Et quibus constat quod ea quae antequam Joannes traderetur a Jesu fuerat gesta describit. His memoratae historiae dictis initium hujusce, hoc est secundi nostri in Lucam libelli, praemunire curavimus, ne quis legentium putaret ea quae per ordinem sunt exponenda post dierum XI jejunium confestim facta, sed post aliquot a Domino miracula, vel in Judaea, vel in Galilaea patrata potius animadverteret esse secuta.
Abbreviated transcription (Latin):
ad ultimũ pęne
absq ullius
scripturȩ indi¬
ciis euangłiũ
etiã ad ipsũ noticia ꝑuenisset: ꝓbasse
quidem dicit᷑ fidẽ. & ueritatẽ dictorũ
deesse tam̃ uidit aliqua. & ea maxime
quȩ primo p̾dicationis suȩ tẽpore dñs
gesserat. Certũ. ẽ. enĩ qđ in suꝑiorib
trib euangłistis hȩc uident᷑ sola con¬
tineri: quȩ in eo gesta sunt anno quo
ioħes baptista uł inclusus. ẽ. in carce¬
re uel punitꝰ. Deniq si obserues statĩ
in initiis narraitionũ postea quã refert
Matheus de quadraginta dierũ ieiunio
& de tẽptatione eiꝰ. continuo subiecit di¬
cens. Audiens autẽ qͥa ioħes baptista tra¬
ditus. ẽ: secessit a iudea & uenit ingali¬
leam. Sed & marcus similit̾ postea quã
inqͥt traditꝰ ẽ. ioħes: uenit iesos ingali¬
leam. Locas uͦ etiã prius quã incipiat a
herodes suꝑ om̃ia mala quȩ gesserat &
inclusit iohem in carcerẽ. Quia inqua
abhis hȩc uidebant᷑ omissa: rogatꝰ dicitꝰ

Expanded text:
ad ultimum pene absque ullius Scripturae indiciis Evangelium etiam ad ipsum notitia pervenisset, probasse quidem dicitur fidem et veritatem dictorum, deesse tamen vidit aliqua, et ea maxime quae, primo praedicationis suae tempore, Dominus gesserat. Certum est enim quod in superioribus tribus Evangelistis haec videntur sola contineri, quae in eo gesta sunt anno quo Joannes Baptista vel inclusus est in carcerem, vel punitus. Denique si observes, statim in initiis narrationum, posteaquam refert Matthaeus de quadraginta dierum jejunio, et de tentatione ejus, continuo subjecit, dicens: Audiens autem quia Joannes Baptista traditus est, secessit a Judaea, et venit in Galilaeam . Sed et Marcus similiter: Posteaquam inquit traditus est Joannes, venit Jesus in Galilaeam . Lucas vero etiam priusquam incipiHerodes super omnia 463 mala, quae gesserat, et conclusit Joannem in carcere . Quia, inquam, ab his haec videbantur omissa, rogatus dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
cuilibet rerũ naturȩ exhibita. a qua
etiã seruus id ÷ dulus grece nom̃ acce¬
t. Latria. autẽ uocatur seruitꝰ illa.
uę soli diuinitatis cultui dedita
neq ulli est participanda culturȩ
Unde & ido latre nuncupant᷑. ii qui¬
uota. p̃ces.
& sacrificia quȩ uni dõ de¬

Expanded text:
cuilibet rerum natura exhibita; a qua cuilibet rerum natura exhibita; a qua etiam servus, id est, δοῦλος, Graece nomen acct. Latria autem vocatur servitus illa, ae soli divinitatis cultui debita, neque ulli est participanda creaturae. Unde et idololatrae nuncupantur hi quita, preces et sacrificia, quae uni D
Abbreviated transcription (Latin):
si ad oraueris corã me: erunt tua omĩa.
Arrogans & suꝑb etiã hoc de iactantia lo¬
quitur. ñ qđ in toto mundo habeat pote¬
statem ut possit omĩa regna dare diabo¬
lus. cũ sciamꝰ plerosq scõs uiros adõ reges
factos. Si inquit ꝓcidens adoraueris corã
me. Ergo qͥ adoraturus.ẽ. diabolũ. ante
corruit. Et respondens iesos dixit
illi. Scriptũ ẽ. Dñm dm̃ tuũ ad orabis.
& illi soli seruies. Dicens diabolus salua¬
tori si ꝓcidens adoraueris me. e contra-¬
rio audit. qđ ipse magis adorare cum
debeat dñm & dm̃ suũ. Quęrit forte
aliquis quomͦ conueniat qđ hic p̾cipitur
dño soli seruiendũ apłi uerbo qui dicit.
sed ꝑcaritatẽ seruite inuicẽ. Sed huic
facile grecȩ linguȩ ex qua scriptura trans¬
lata. ẽ. origo satis facit. in qua seruitus
duob modis ac diuersa significatione
solet appellari. Dicit᷑ enĩ latria: dicit᷑
& dulia. Sed dulia intelligit᷑ seruitꝰ
cõmunis. hoc ẽ. siue dõ siue homini si ue

Expanded text:
si adoraveris coram me, erunt tua omnia. Arrogans et superbus etiam hoc de jactantia loquitur, non quod in toto mundo habeat potestatem, ut possit omnia regna dare diabolus, cum sciamus plerosque sanctos viros a Deo reges factos. Si, inquit, procidens adoraveris coram me. Ergo qui adoraturus est diabolum, ante corruit. Et respondens Jesus dixit illi: Scriptum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies. Dicens diabolus Salvatori: Si procidens adoraveris me, e contrario audit quod ipse magis adorare eum debeat, Dominum et Deum suum. Quaerit forte aliquis quo modo conveniat, quod hic praecipitur, Domino soli sSed per charitatem servite invicem . Sed huic facile Graecae linguae, ex qua Scriptura translata est, origo satisfacit, in qua servitus duobus modis ac diversa significatione solet appellari. Dicitur enim λατρεία, dicitur et δουλεία. Sed dulia intelligitur servitus communis, hoc est, sive Deo, sive homini, sive
Abbreviated transcription (Latin):
suscepit: mox aꝑto iordane ꝓmissas olĩ
sedes deuictis hostib adiit. Sic & dñs
iesos quadragesima scđa generatione ex
quo mundus cęcitatis priscȩ tenebras a-¬
brahã credente discussit: adueniens in car¬
ne baptismi nob̾ lauacro cȩli ianuas pandit
& ipsi ꝑfecto uirtutũ cursu in qͦ qđ ñ ui¬
demus sꝑantes ꝑ patientiã expectamus.
sub eiꝰdẽ ut dictũ. ẽ. numeri sacram̃to. post¬
qđ tricenarius inchoauit baptismo totius
sit ȩccłȩ sordes expiaturus. eundẽ quoq
numerũ mystica cognitio declarat: quia
uidelicet. xxx. ęqualib suis partib com¬
putata. pariunt ãplius.xiͦi. qđ est patri¬
archarũ & apłorũ numerus. & fiunt¬

Expanded text:
suscepit, mox aperto Jordane, promissas olim suscepit, mox aperto Jordane, promissas olim sedes devictis hostibus adiit. Sic et Dominus Jesus quadragesima secunda generatione ex quo mundus aetatis priscae tenebras, Abraham credente, discussit, adveniens in carne, baptismi nobis lavacro coeli januas pandit, et ipsi perfecto virtutum cursu, in quo quod non videmus sperantes per patientiam exspectamus, sub ejusdem ut dictum est numeri sacramquod tricenarius inchoavit baptismo, totius sit Ecclesiae sordes expiaturus, eorumdem quoque numerorum mystica cognatio declarat. Quia videlicet triginta aequalibus suis partibus computata pariunt amplius duodecim, qui est patriarcharum et apostolorum numerus, et fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
Conuenient᷑ gͥ in undenario septies mul.¬
tiplicato: ad numerũ septuagesimũ &
septimũ cuncta peccata ꝑueniunt. In qͦ
numero etiã fit plena remissio peccato¬
rũ. expiante nos carne sacerdotis nr̃i
a quo nunc iste numerus incipit. & re¬
spetie in hoc baptismo ubi numerus
iste cõmemorat᷑ apparuit. Uerũ prȩ¬
missȩ suꝑius expositioni siquis resul-¬¬
tare uoluerit. dicendo matheũ non
suisse. qͥa iuxta fidẽ paralipomenon
iechonia ꝓ duab ꝑsonis patre scilicet¬
& filio debeat cõputari: intelligat
eundẽ nichilominꝰ numerũ p̾sens ȩccłȩ
tẽpus quodño cooꝑante inspem futuri
sabbati laborat intimare. Septies enĩ seni.
quadraginta duo faciunt. & sex quidem
ad oꝑa: septẽ uͦ ad requiẽ significandã
ꝑtinere: rarus qui dubitet. Unde bene
annis moratur in deserto: sed qͥ sub spe
intrandi in requiẽ sedulus exercet᷑. septies
tatur. Quorũ ultimo dũ iesm ducem

Expanded text:
Convenienter igitur undenario septies mulConvenienter igitur undenario septies multiplicato, ad numerum septuagesimum et septimum cuncta peccata perveniunt. In quo numero etiam fit plena remissio peccatorum, expiante nos carne sacerdotis nostri, a quo nunc iste numerus incipit, et reui columbae specie in hoc baptismo, ubi numerus iste commemoratur, apparuit. Verum praemissae superius expositioni, si quis resultare voluerit, dicendo Matthaeum nosuisse, quia, juxta fidem Paralipomenon, Jechonias pro duabus personis, patre scilicet et filio, debeat computari, intelligat eumdem nihil ominus numerum praesens Ecclesiae tempus quo Domino cooperante in spem futuri Sabbati laborat, intimare. Septies enim seni quadraad opera, septem vero ad requiem significandam pertinere, rarus qui dubitet. Unde bene ginta quidem annos moratur in deserto; sed quia sub spe intrandi in requiem sedulus exercetur, septies tatur: quorum ultimo dum Jesum ducem
Abbreviated transcription (Latin):
catũ significat. ꝑ suꝑbiã plus aliquid
habere cupiens. & integritatẽ ꝑfectio¬
nẽq amittens. Hoc autẽ septies ꝓpt̾ea
ducit᷑. ut motu hominis facta signifi¬
cetur illa transgressio. Ternario enĩ
numero incorporeȩ partes hominis si.¬
gnificant᷑. unde . ẽ. qđ ex toto corde. &¬
ex tota anima. & ex tota m̃te diligere
iubem᷑ dm̃. quaternario uͦ corpus. Mul¬
tis enĩ modis. quadriꝑtita inuenitur
natura corporis. Ex his gͦ coniunctis
homo constat. Ii gͥ ñ absurde septena¬
rio numero signĩficat᷑. Motꝰ autẽ in
numeris ñ exprimit᷑ cũ dicimꝰ unũ.
duo. tria. quattuor & cęt̾a: sed cũ dici¬
mus semel bis. ter. quater. Qua ꝓpt̾
ut dixi ñ septẽ aut undecĩ: sed septies
undecĩ significat᷑ transgressio quȩ mo¬
tu facta . ẽ. hominis peccantis. hoc ẽ. ꝑ¬
fectionis suȩ stabilitatẽ transgredien¬
tis cupiditate ãplius aliquid habendi.

Expanded text:
catum significat, per superbam plus aliquid catum significat, per superbam plus aliquid habere cupientis, et integritatem perfectionemque amittentis. Hoc autem septies propterea ducitur, ut motu hominis facta significetur illa transgressio. Ternario enim numero incorporea pars hominis significatur. Unde est quod ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente diligere jubemur Deum . Quaternario vero corpus; multis enim modis quadripartita invenitur natura corporis. Ex his ergo conjunctis homo constans, non absurde septenario numero significatur. Motus autem in numeris non exprimitur, cum dicimus unum, duo, tria, quatuor, etc., sed cum dicimus, semel, bis, ter, quater. Quapropter ut dixi non septem et undecim, sed septies undecim significatur transgressio, quae motu facta est hominis peccantis, hoc est perfectionis suae stabilitatem transgredientis cupiditate amplius aliquid habendi.
Abbreviated transcription (Latin):
litio peccatorũ. Nã & huiꝰ numeri
mentionẽ dñs fecit. cũ eũ petrus de
dimittendis peccatis frĩb int̾rogasset
Ait enĩ. ñ solũ septies sed septuagiẽs
septies esse dimittendũ. Unde recte
credit᷑ cõmemoratione huiꝰ numeri
omĩa peccata iussisse dimitti. Nec te¬
mere dñs & frustra septuagesima ge
cata: nisi qͥa in illo numero aliquid
latet. qđ ad significationẽ ꝑtineat
omniũ peccatorũ. Hoc autẽ in unde¬
nario numero & septenario consideran¬
dũ ẽ  qͥ numeri ꝑ se multiplicati. ad
tantũ ꝑueniunt. Nã undecies septeni
uł septies undeni.lxͣx.uiͭͤi. fiunt. Un¬
decĩ autẽ. transgressionẽ denarii signi¬
ficant. At si in denario ꝑfectiobeatitu¬
dinis significat᷑ : unde. ẽ. etiã illud qđ
om̃s conducti ad uineã denario remu.¬
nerant᷑. qđ fit cũ sept enaria crea¬
tura trinitati creatoris adiungit᷑: ma-¬
nifestũ. ẽ. qđ transgressio denarii pec¬

Expanded text:
litio peccatorum. Nam et hujus numeri litio peccatorum. Nam et hujus numeri mentionem Dominus fecit, cum eum Petrus de dimittendis peccatis fratris interrogasset. Ait enim: non solum septies, sed septuagies septies esse dimittendum . Unde recte creditur commemoratione hujus numeri omnia peccata jussisse dimitti. Nec temere Dominus et frustra septuagesima et cata, nisi quia in illo numero aliquid latet, quod ad significationem pertineat omnium peccatorum. Hoc autem in undenario numero et septenario considerandum est. Qui numeri per se multiplicati ad tantum perveniunt. Nam undecies septem, vel septies undeni, LXXVII fiunt. Undecim autem transgressionem denarii significant. At si in denario perfectio beatitudinis significatur, unde est etiam illud, quod omnes conducti ad vineam denario remunerantur , quod fit cum septenaria creatura trinitati Creatoris adjungitur, manifestum est quod transgressio denarii pec
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃i sco regenerant᷑. interĩ post absolu-¬
tionẽ corporis ȩternã suscipiendos in
requiem. Septuagenarius qui ppe
numerus ꝓpt̾ septimã sabbati ad requi¬
em eorũ significandã qͥ uiuante xp̃i
gr̃a decalogũ legis impleuerint: aꝑtis¬
sime congruit. ut in tẽpore resurrecti¬
onis indemutabili dĩ sapientię contẽ¬
plande. ꝑ scła monstret esse iungendos.
Qui fuit sech. qui fuit adã. qui fuit dĩ
Quia xp̃i aliqua iniquitas qͥ nullã habu¬
it ñ est utiq coniuncta iniquitatib ho¬
minũ quas in sua carne suscepit: ideo
numerus penesmatheũ excepto xp̃o est
quadragenarius. Quia uͦ iusticiȩ suȩ
patrisq nos expiatos ab om̃ĩ peccato
purgatosq coniungit. ut fiat qđ ait
ideo in eo numero qui. ẽ. penes Iucam
& ipse xp̃c a quo incipit enumeratio
& ds̃ ad quẽ ꝑuenit connumerant᷑.¬
& fit numerus. Lxx.&.uiͤ. quo signi¬
ficatur omniũ ꝓrsus remissio & abo¬

Expanded text:
Spiritu sancto regenerantur, interim, post absoluSpiritu sancto regenerantur, interim, post absolutionem corporisrequiem. Septuagenarius quippe numerus, propter septimam Sabbati, ad requiem eorum significandam, qui juvante Christi gratia decalogum legis impleverunt, aptissime coagruit, ut in tempore resurrectionis indemutabili Dei sapientiae contemplandae per saecula monstret esse jungendos. Qui fuit Seth, qui fuit Adam, qui fuit Dei. Quia Christi aliqua iniquitas, qui nullam habuit, non est utique conjuncta iniquitatibus hominum, quas in sua carne suscepit; ideo numerus penes Matthaeum, excepto Christo, est quadragenarius. Quia vero justitiae suae Patrisque nos expiatos ab omni peccato et purgatos conjungit, ut fiat quod ait ideo in eo numero qui est penes Lucam, et ipse Christus a quo incipit enumeratio, et Deus ad quem pervenit, connumerantur, et fit numerus LXXVIII, quo significatur omnium prorsus remissio et abo
Abbreviated transcription (Latin):
annos. & genuit sale. Itẽq in paralipo¬
menon. Arfaxat autẽ genuit sela qͥ
& ipse genuit heber. Sc̃ito gͦ beatũ lucã
hanc generationẽ de .lxx. interpretũ
editione sũpsisse. ubi scriptũ. ẽ. quod
uerius. aut si utrunq uerũ esse possit:
ds̃ nouerit. Nos simplicit̾ ad monemꝰ
lectorẽ. tantã int̾ utrosq codices iN
serie tẽporũ. eẽ. discrepantiã. ut a
diluuio usq ad natiuitatẽ abrahȩ. in
hebraica ueritate anni cc.xcͦ. iiͦ: in¬
.lxx. interpretũ translatione mille. lxx¬
qͣ. repcriant᷑. eẽ. comp̃hensi. & qđ qui¬
dã chronographi medii horũ inceden-¬
tes ablata tantũ cainan generatione.
nec cȩteris annis ad hebreũ exẽplar
tionũ ordo abaptizato dĩ filio usq ad
dm̃ patrẽ ascendens. septuagesimo
gradu enoc habet. qͥ dilata morte trans.¬
latus. ẽ. in paradẏsũ ut significet eos
qͥ in grã adoptionis filiorũ ex aqua &

Expanded text:
annos, et genuit Sale . Itemque et Paralipoannos, et genuit Sale . Itemque et Paralipomenon: Arphaxat autem genuit Sala, qui et ipse genuit Heber . Scito ergo beatum Lucam, hanc generationem de Septuaginta interpretum editione sumpsisse, ubi scriptum est, quod verius, aut si utrumque verum esse possit, Deus noverit. Nos simpliciter admonemus lectorem tantam inter utrosque codices in serie temporum esse discrepantiam, ut a diluvio usque ad nativitatem Abrahae in Hebraica veritate anni CCXCII in septuaginta Interpretum translatione M  reperiantur esse comprehensi. Et quod quidam chronographi medii horum incedentes, ablata tantum Cainan generatione, nec caeteris annis ad Hebraeum exemplar tionum ordo a baptizato Dei Filio usque ad Deum Patrem ascendens, septuagesimo gradu Enoch habet, qui dilata morte translatus est paradisum, ut significet eos qui in gratiam adoptionis filiorum ex aqua et
Abbreviated transcription (Latin):
est expiatio peccatorũ. Proinde matheus
ab ipso dauid ꝑ salomonẽ descendit. in
cuius matre ille peccauit. Locas uͦ ad
ipsũ cdlauid ꝑ nathan ascendit: ꝑcuius
nominis ꝓpħam ds̃ peccatũ illius expia¬
tur: certissime ꝓrsus abolitionẽ indi¬
cat peccatorũ. de quo suo loco uidebis.
Nec mireris si locas a dauid usq ad xp̃m
plures successiones matheus pauciores.
esse decurlam. Potest en ĩ fieri ut alii
longeuã transierint uitã: alterius uͦ¬
generationis uiri immatura ȩtate deces¬
serint. cũ uideamꝰ cõplures senes cũ suis
nepotib uiuere. alios uͦ uiros statĩ fili¬
is obire susceptis. Qui fuit sela: qui
fuit cainan. qͥ fuit arfaxat. Nom̃ & ge¬
neratio cainan uxta hebraicã uerita¬
tem. neq in genesi. neq in uerbis dierũ
inuenitur : sed arfaxat sela uł sale fili¬
um nullo int̾posteo genuisse ꝑhibetur
Sic enĩ habes Porro arfaxat uixit .xxx.

Expanded text:
est expiatio peccatorum. Proinde Matthaeus est expiatio peccatorum. Proinde Matthaeus ab ipso David per Salomonem descendit, in cujus matre ille peccavit. Lucas vero ad ipsum David per Nathan ascendit, per cujus nominis prophetam Deus peccatum illius expiatur, certissime prorsus abolitionem indicat peccatorum, de quo suo loco videbis. Nec mireris, si Lucas a David usque ad Christum plures successiones, Matthaeus pauciores: esse decursam. Potest enim fieri ut alii longaevam transegerint vitam, alterius vgenerationis viri immatura aetate decesserint, cum videamus complures senes cum suis nepotibus vivere, alios vero viros statim filiis obire susceptis. Qui fuit Sela, qui fuit Cainan, qui fuit Arphaxat. Nomen et generatio Cainan juxta Hebraicam veritatem, neque in Genesi, neque in Verbis Dierum invenitur; sed Arphaxat Sela, vel Sale filium, nullo interposito genuisse perhibetur; sic enim habes: Porro Arphaxat vixit triginta
Abbreviated transcription (Latin):
ad dm̃. cui mundati & expiati reconcilia¬
mur. Merito & adoptionis originẽ ipse
suscepit: quia padoptionẽ efficim᷑ filii
dĩ credendo infiliũ dĩ. ꝑ carnalẽ uͦ gene¬
rationẽ filius dĩ. potius filius hominis
factꝰ ẽ. Satis autẽ demonstrauit ñ se ideo
dixisse ioseph filiũ heli qđ de illo genitꝰ.
sed qđ illi fuerat adoptatꝰ. cũ & ipsũ adã
filiũ dĩ dixit. cũ sit factꝰ a dõ. sed ꝑ gr̃am
quã postea peccando amisit: tanquã filius
in paradyso constitutꝰ sit. Qua ꝓpt̾ in
generationib mathei significatur nr̃orũ
susceptio peccatorũ a dño xp̃o. in genera¬
tionib autẽ lucȩ significatur nr̃orum¬
ab olitio peccatorũ a dño xp̃o. Ideo eas
ille descendens enarrat. iste ascendens.
Qđ enĩ licit apłs misit ds̃ filiũ suũ in
similitudinẽ carnis peccati. hȩc. ẽ. susce¬
ptio peccatorũ. Qđ autẽ addit ut de
peccato cdamnaret peccatũ incarne: hȩc

Expanded text:
ad Deum, cui mundati et expiati reconciliaad Deum, cui mundati et expiati reconciliamur. Merito et adoptionis originem ipse suscepit, quia per adoptionem efficimur filii Dei credendo in Filium Dei. Per carnalem vero generationem Filius Dei, potius filius hominis factus est. Satis autem demonstravit non se ideo dixisse Joseph Heli quod de illo genitus, sed quod illi fuerit adoptatus, cum et ipsum Adam filium dixit dei, cum sit factus a deo, sed per gratiam quam postea peccando amisit tamquam filius in paradiso constitutus sit. Quapropter in generationibus Matthei significatur nostrorum susceptio peccatorum a domino Christo, in generationibus autem Lucae significatur abolitio peccatorum a Christo Domino. Ideo ille eas descendens enarrat, iste ascendens. Misit Filium suum in similitudine carnis peccati , haec est susceptio peccatorum. Quod autem addit: Ut de peccato damnaret peccatum in carne, haec
Abbreviated transcription (Latin):
scłi tẽpus. temptationẽ nr̃am insua car
ne quã de nr̃a mortalitate assumere
dignatꝰ ẽ p̃figurans: Iccirco autẽ iste
numerus hanc tẽporalẽ uitã t̾renãq
significat: qͥa & tẽpora annorũ quad¬
riꝑtitis uicib currunt. & mundus ipse
inquattuor partib t̾minat᷑. Quadra¬
ginta autẽ quat᷑ habent decẽ. Porro
ipsi decẽ. ab uno usq ad quattuor ꝓgre¬
diente numero consũmant᷑. Ad istam
itaq mortalitatẽ nob̾cũ participandã
qͥa descendentẽ. xp̃m uoluit significare
matheus. ideo ipsas generationes ab abra
ham usq ad ioseph & usq ad ipsius xp̃i
natiuitatẽ descendendo cõmemorauit
ab initio euangłii sui Luicas autẽ a ñ
ab initio euangłii sui. sed abaptismo
ap̃i generationes enarrat. nec descenden
sed ascendendo
magis assignans. Ibi eũ uox de cęlo declara¬
uit ubi testimoniũ ioħes ipse ꝑhibuit
dicens. Ecce qͥ tollit peccata mundi. Ascen¬
dendo autẽ transiit ad abrahã & ꝑuenit

Expanded text:
ationem nostram in carne sua, quam de nostra mortalitate assumere dignatus est praefigurant? Idcirco autem iste numerus hanc temporalem vitam terrenamque significat, quia et tempora annorum quadripartitis vicibus currunt, et mundus ipse quatuor partibus terminatur. Quadraginta autem quater habent decem. Porro ipsa decem ab uno usque ad quatuor progrediente numero consummantur. Ad istam itaque mortalitatem nobiscum participandam, quia descendentem Christum voluit significare Matthaeus, ideo ham usque ad Ioseph et usque ad ipsius Christi natiuitatem descendendo commemorauit ab initio euangelii sui. Lucas autem non ab initio, sed a baptismo Christi generationes enarrat, nec descendendo, sed ascemagis assignans, ubi eum vox de coelo declaravit, ubi testimonium Joannes ipse perhibuit, dicens: Ecce qui tollit peccata mundi. Ascendendo autem transit ad Abraham, et pervenit
Abbreviated transcription (Latin):
Quorũ uno poculũ dnĩcȩ passionis. altero
patefacta resurrectionis eiꝰ claritas expri¬
mitur. Nã qđ ait apłs. quicunq baptizati
sumus in xp̃o iesu. in morte ipsius bapti¬
tati sumꝰ : ad labiũ calicis ꝑtinet. Qđ uͦ¬
tuis ꝑgłam patris. ita & nos in nouitate
uitȩ ambulemꝰ. ad florẽ repandi lili ĩ
respicit. Grossitudo eiꝰ triũ unciarũ. ut
omẽ baptitatorũ robur. fidei. spei. cari¬
tatisq ꝑfectione solidet᷑. Quinq cubitos
habebat altitudinis: qͥa quicqͥd uisu. au¬
ditu. gustu. ol factu. uł tactu delinquitꝰ᷑.
totũ unda regenerationis abluit᷑. Boues
qͥ portant. singulas cęli plagas terni aspi¬
ciunt: ut in fide scę trinitatis orbis bapti¬
zetur uniuersus. Stabat autẽ in latere
dextro atrii sacerdotũ contra orientẽ ad
meridiem. qͥa flante noui testam̃ti gr̃a:
datũ. ẽ ꝑ eũ qui uisitauit nos oriens ex

Expanded text:
quorum uno poculum dominicae passionis, altero quorum uno poculum dominicae passionis, altero patefacta resurrectionis ejus claritas exprimitur. Nam quod ait Apostolus: Quicunque baptizati sumus Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus , ad labiuiam Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus , ad florem repandi lilii respicit. Crassitudo ejus, trium unciarum, ut omne baptizatorum robur, fidei, spei, charitatisque perfectione solidetur. Quinque cubitos habebat altitudinis, quia quidquid visu auditu, gustu, olfactu, vel tactu delinquitur, totum unda regenerationis abluitur. Boves qui portant, singulas coeli plagas terni aspiciunt, ut in fide sanctae Trinitatis, orbis baptizetur universus. Stabat autem in latere dextro atrii sacerdotum contra Orientem ad Meridiem, quia stante Novi Testamenti gratia, datum est per eum qui visitavit nos
Abbreviated transcription (Latin):
scȩ t̾rinitatis & oꝑationẽ decalogi lega¬
lis. Qui nimirũ decalogus reuelata fidei
grã. quo sullimius intelligit᷑: eo & deuoti¬
us implet᷑. Quasi enĩ quoddã sacroscm
trienii tẽpus baptizandos habere docu¬
si hoc idem trienniũ ꝑ decẽ multiplicari
p̃cepit. cũ subiunxit docentes eos seruare
om̃ia quȩcunq mandaui uob̾. Incuiꝰ etiã
figurã. mare ȩncũ inquo sacerdotes tem¬
plum intraturi lauabant᷑. & triginta
cubitorũ funiculo circũiri exterius. &
intꝰ tria milia metretas caꝑe potuisse
primo animarũ tria milia baptizant. &¬
quia maris ȩnei mentio incidit. libet &
in cȩteris quomͦ baptismi regulȩ congru¬
at inquirere. A labio inqͥt usq ad labiũ
cubitorũ decẽ. quia ñ terrena nos sollici¬
tudine coangustari: sed cȩlestis denari ĩ
oportet expectatione dilatari. Labiũ eiꝰ
quasi labiũ calicis. uł foliũ repandi lilii.

Expanded text:
sanctae Trinitatis et operationem decalogi legasanctae Trinitatis et operationem decalogi legalis. Qui nimirum decalogus revelata fidei gratia, quo sublimius intelligitur, eo et devotius impletur. Quasi enim quoddam sacrosanctum triennii tempus baptizandos habere docusi hoc idem triennium per decem multiplicari praecepit, cum subjunxit: Docentes eos servare omnia quaecunque mandavi vobis . In cujus etiam figuram mare aeneum, in quo sacerdotes templum intraturi lavabantur, et triginta cubitorum funiculo circuiri exterius, et intus tria millia metretas capere potuisse primo animarum tria millia baptizant. Et quia maris aenei mentio incidit, libet et in caeteris quomodo baptismi regulae congruant inquirere. A labio inquit usque ad labium cubitorum decem , quia non terrena nos sollicitudine coangustari, sed coelestis denarii oportet exspectatione dilatari. Labium ejus quasi labium calicis vel folium repandi lilii: