comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. aluid. Suꝑ cathedrã moysi: sede¬
runt scribȩ & pharisei. Quȩ dicunt
facite: quȩ autẽ faciunt facere nolite.
Uides qͥa in cathedra moysi cui succes.¬
sit cathedra xp̃i sedent & mali. &
tam̃ dicendo bona ñ obsunt audito
dimisisti: Redi ad pacẽ. redi ad con¬
cordiã. quȩ te ñ offendit. Si bona
loquor & bona facio. imitare me
Si autẽ ñ facio qđ dico: habes consi li¬
um dñi. Quȩ dico fac: quȩ aut̃ facio
noli facere. tam̃ a cathedra catholica
noli discedere. Ecce in nomine. xp̃i
ituri sumꝰ: & multa dicturi sunt.
Quis finis. Cito contẽnite causam
nr̃am. ñ illis dicatis. nisi fr̃ ad rem
responde Augustinꝰ ep̃s ẽ in ȩccła ca
tholica. sarcinã suã portat : rationẽ
redditurus. ẽ. dõ. in bonis eũ noui.
Si malus. ẽ ipse nouit. si bonꝰ ẽ. nec sic¬
in eo spes mea. ẽ. Hoc ante omĩa didici
in catholica: ut spes mea ñ sit in homine.
Merito gͦ uos homines rep̃henditis: qͥa
spem uram in hominib posuistis. Cer¬

Expanded text:
ederunt Scribae et Pharisaei; quae dicunt facite, quae autem faciunt, facere nolite . Vides quia in cathedra Moysi, cui successit cathedra Christi, sedent et mali: et tamen dicendo bona non obsunt auditorthedram dimisisti? Redi ad pacem, redi ad concordiam quae te non offendit. Si bona loquor, et bona facio, imitare me: si autem non facio quod dico, habes consilium Domini; quae dico, fac; quae autem facio, noli facere; tamen a cathedra catholica noli discedere. Ecce in nomine Christi ituri sumus, et multa dicturi sunt. Quis finis? Cito contemnite causam nostram. Non illis dicatis nisi, Fratres, ad rem respondete. Augustinus episcopus est in Ecclesia catholica, sarcinam suam portat, rationem redditurus est Deo: in bonis eum novi; si malus est, ipse novit; si bonus est, nec sic spes mea est. Hoc ante omnia didici in Catholica, ut spes mea non sit in homine. Merito ergo vos homines reprehenditis, quia spem vestram in homine posuistis. Cer
Abbreviated transcription (Latin):
attende. ñ a quo dr̃. Sed peccatori
tũ meũ pos tuũ.: Dicat hoc dñs pecca¬
tori. forte. ẽ. genꝰ peccatorũ. cui hoc
recte dicat dñs. Sed inquolibet hoc
dicat dñs: idõ dicit qͥa peccatori ñ
ꝓdest quando legẽ dĩ loquit᷑. Nunqͥd

Expanded text:
attende, non a quo dicitur. Sed peccatori,attende, non a quo dicitur. Sed peccatori,ntum meum per os tuum ? Dicat Dominus hoc peccatori: forte est genus peccatorum cui hoc recte dicat Dominus; sed in quemlibet dicat hoc Dominus, ideo dicit, quia peccatori non prodest quando legem Dei loquitur. Nu
Abbreviated transcription (Latin):
Si nos bene nouer̃. sciunt qͥa & nauigaui¬
mus aliqͣndo. sciunt qͥa & ꝑegrinati sumꝰ.
sciunt qͥa alii imus. & alii redimꝰ. Non
hic baptizati sumꝰ. sed ubi baptizati sumꝰ.
Istis aut̃ satis facturi sumꝰ. & demonstra¬
turi aliqͥd de testimonio ȩccłȩ cui ñ
cõmunicant: Merito ñ nos norunt
transinare baptizatos in xp̃o. qͥa trans
transmare habet: qͥ & transmare cõmu¬
nionẽ uniuersȩ eccłȩ tenet. Quomͦ po¬
terit cognoscere ubi sim ego baptizatꝰ
Cõmuniõ ipsius. uix transit mar̾e. Uerun¬
cam̃ fr̃s mei. qͥd eis dicã Suspica¬
mini qđ uultis de nob̾. si boni sumꝰ in
ȩccła xp̃i frum̃ta sumꝰ. si mali sumꝰ.
in ȩccła xp̃i palea sumꝰ tam̃ ab area
ñ recedimꝰ. Tu qͥuento tẽptationis
foras uolasti qͥd es Triticũ ñ tollit
uentꝰ ex area. Ex eo gͦ ubi es: agnosce
qͥd es. Sed tu inqͥs quis es qͥ contra
nos dicas tantaꝰ Quicunq: qđ dicit᷑

Expanded text:
Si nos bene noverunt, sciunt quia et navigaviSi nos bene noverunt, sciunt quia et navigavimus aliquando; sciunt quia et peregrinati sumus; sciunt quia alii ivimus, et alii redivimus. Non hic baptizati sumus: sed ubi baptizati sumus,Istis autem satisfacturi sumus, et demonstraturi aliquid de testimonio Ecclesiae, cui non communicant? Merito non nos norunt trans mare baptizatos in Christo, quia et trans trans mare habet, qui et trans mare communionem universae Ecclesiae tenet. Quomodo potest cognoscere ubi sim ego baptizatus, cum communio ipsius vix transit mare? Verumen, fratres mei, quid eis dicam? Suspicamini quod vultis de nobis. Si boni sumus, in Ecclesia Christi frumenta sumus: si mali sumus, in Ecclesia Christi palea sumus, tamen ab area non recedimus. Tu qui vento tentationis foras volasti, quid es? Triticum non tollit ventus ex area. Ex eo ergo ubi es, agnosce quid es. 20. Sed tu, inquit, quis es qui contra nos dicis tanta? Quicumque sim, quod dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
Hic enĩ male uiximꝰ qđ ego confiteor &
qͣntũ gaudeo de grã dĩ tantũ de meis p̃¬
teritis timeo. Quid dicã : Dolerẽ. si ad¬
huc sic essẽ: Sed qͥd dicã: Gaudeo: Nec
hoc possũ dicere. Utinã enĩ nunquã fuis¬
sem. Quicqͥd tam̃ fui. in nomine xp̃i
p̃teritũ. ẽ. Qđ autẽ mͦ rep̃hendunt.
ñ norunt. Sunt quȩ ad huc in me rep̃¬
hendant. sed tam̃ multũ. ẽ. ad illos ut
hȩc nouerint: Multũ enĩ ago incogita¬
tionib meis. pugnans aduersus malas
suggesti ones meas. & habens conflictio¬
nẽ diuturnã. & ꝓpe continuã uim cũ
tẽptationib inimici subuertere me
uolentis. Gemo apud dm̃ in infirmitate
mea & nouit qͥd parturit cormeũ. ille
qͥ nouit partũ meũ. Michi autẽ minimũ
ẽ. ut a uob̾ di uidicer aut abhumano die
ait apłs. sed neq me ipsũ di iudico. Meliꝰ
enĩ ego noui quã illi. sed melius ds̃ quã
Malos hic illos nouimꝰ. ubi baptizati st̃:

Expanded text:
Hic enim male viximus, quod ego confiteor: et Hic enim male viximus, quod ego confiteor: et quantum gaudeo de gratia Dei, tantum de meis praeteritis, quid dicam? Doleo? Dolerem, si adhuc essem. Sed quid dicam? Gaudeo? Nec hoc possum dicere: utinam enim nunquam fuissem! Quidquid tamen fui, in nomine Christi praeteritum est. Quod autem modo reprehendunt, non norunt. Sunt quae adhuc in me reprehendant: sed tamen multum est ad illos ut haec noverint. Multa ago in cogitationibus meis, pugnans adversus malas suggestiones meas, et habens conflictationem diuturnam, et prope continuam cum tentationibus inimici subvertere me volentis. Gemo ad Deum in infirmitate mea; et novit quid parturit cor meum, ille qui novit partum meum. Mihi autem minimum est, ut a vobis dijudicer, aut ab humano die, ait Apostolus; sed neque ego meipsum judico : melius enim me ego novi quam illi, sed melius Deus quam malos hic illos novimus, ubi baptizati sunt?
Abbreviated transcription (Latin):
linguaseoꝵ ꝓpt̃ qđ cis ñ irascam᷑. Patien¬
ter ferte nobcũ Uident enĩ in causa ni
chil se habere. & linguas conuertunt
innos. & incipiunt de nob̾ dicere multa
mala quȩ sciunt. multa quȩ nesciunt.
Quȩ sciunt: pͣterita nrã st̃. Fuimꝰ enĩ ali¬
quando sicut dic̃ apłs stulti & increduli.
& acdom̃e opus bonũ reꝓbi. Inerrore ꝑ¬
uerso de sipientes. & insanientes fuimꝰ.
ñ negamꝰ. Et quantũ p̃teritũ nr̃m ñ
negamꝰ: tanto magis dm̃ qͥ nob ignouit
laudamꝰ. Quid gͦ heretice: Dimittes
causã. & ibis ad hominẽ: Quid enĩ ego
sũ quid sũ: Nunqͥd catholica ego
sũ : Nunqũid liȩreditas xp̃i diffusa ꝑ
gentes ego sũ: Sufficit mͥ. ut in ea sim:
ituꝑas mala mea p̃terita. qͥd magnũ
facis: Securior sũ ego inͣ malam edquã
tu. Qđ tu uituꝑas. ego clamnaui. Uti¬
nã uelles imitari. ut error tuus fieret
aliquando pͣteritꝰ. Ista st̃ mala p̃t̾ĩta.
quȩ nouerant inaxime in ista ciuitate.

Expanded text:
 patienter ferte nobiscum. Vident enim in causa se nihil habere, et linguas convertunt in nos, et incipiunt de nobis dicere mala, multa quae sciunt, multa quae nesciunt. Quae sciunt, praeterita nostra sunt: fuimus enim aliquando, sicut dicit Apostolus, stulti et increduli, et ad omne opus bonum reprobi . In errore perverso desipientes et insanientes fuimus, non negamus; et quantum praeteritum nostrum non negamus, tanto magis Deum qui nobis ignovit, laudamus. Quid ergo, haeretice, dimittis causam, et is ad hominem? Quid enim ego sum? quid sum? Numquid Catholica ego sum? numquid haereditas Christi diffusa per gentes ego sum? Sufficit mihi ut in ea sim. Vituperas mala mea praeterita, quid magnum facis? Severior sum ego in mala mea quam tu: quod tu vituperasti, ego damnavi. Utinam velles imitari, ut et error tuus fieret aliquando praeteritus! Ista sunt mala praeterita, quae noverunt, maxime in ista civitate.
Abbreviated transcription (Latin):
uimꝰ  Quid de illis erit. Sequit᷑
Cũ peunt peccatores uidebis. Et cũ
de pximo uidebis. tu eris ad dexte¬
ra. illi ad sinistrã Hoc ad fidei ocu-¬
losptinet. Quos fidei oculos qui ñ
habent. delectant felicitatẽ impioꝵ.
& putant se sine causa. ẽẽ. iustos. qͥa
uident hic florere impios. Qui aut̃
habet oculũ illũ fidei. quid dicit:¬
Uidi impiũ suꝑ exaltari. & eleuari suꝑ ce¬
dros libani. Et puta qͥa suꝑ exaltatꝰ. ẽ
puta qͥa eleuatꝰ.ẽ. Quid seqͣuit᷑  & tran¬
siui & ecce ñ erat. & quęsiui eũ & ñ est in

Expanded text:
vimus; quid de illis erit? Sequitur, vimus; quid de illis erit? Sequitur, Cum pereunt peccatores, videbis. Et quam de proximo videbis: tu eris ad dexteram, illi ad sinistram. Hoc autem ad fidei oculos pertinet. Quos fidei oculos qui non habent, dolent felicitatem impiorum, et putant se sine causa esse justos, quia vident hic florere impios. Qui autem habet oculum illum fidei, quid dicitVidi impium superexaltari et elevari super cedros Libani. Et puta quia superexaltatus est, puta quia elevatus est: quid sequitur? Et transivi, et ecce non erat; et quaesivi e
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ: ñ ẽũ damnabit. & si ad tẽpus
uideat᷑ dãnari abhomine. Et si dix̃
sententiã ꝓ consul in cyprianũ. alia
.ẽ sella t̾rena. aliud tribunal cȩloꝵ
Ab inferiore accepit sententiã. a suꝑio-
re coronã. Nec dãnabit eũ cũ iudica-
putare: Tẽpus laboris. ẽ. tẽpus se¬
minis. ẽ. tẽpus frigoris. ẽ. & si int̾
uentos & si int̃ pluuias: semina. noli
ẽẽ. piger. Estas ueniet. quȩ te lȩtifi¬
cet inqua te gaudeas seminasse. Quid
gͦ faciomͦ : Expecta dñm. Et cũ ex¬
pecto qͥd ago: Et custodiuiã eius
Et si custodiero qͥd accipio Et exal¬
tabit ce ut hȩreditate possideas t̾rã
Qua t̾rã Iterũ ne aliqua uilla occur-¬
rat animo. illa de qua dicet᷑. Uenite
benedicti patris mei ꝑcipite regnũ.
qđ uob paratũ. ẽ. ab initio mundi
Quid de illis qͥ nos angustiauer̃. int̾
qͦs gemuimꝰ. quoꝵ scanclala tolera.¬
uimꝰ ꝓ quib seuientib frustra ora:¬

Expanded text:
cium, non eum damnabit, etsi ad tempus cium, non eum damnabit, etsi ad tempus videatur damnari ab homine. Etsi dixit sententiam proconsul in Cyprianum: alia est sella terrena, aliud tribunal coelorum; ab inferiore accepit sententiam, a superiore coronam. Nec damnabit eum, cum judicabputare: tempus laboris est, tempus seminis est, tempus frigoris est: etsi inter ventos, etsi inter pluvias, semina; noli esse piger: aestas veniet quae te laetificet, in qua te gaudeas seminasse. Quid ergo facio modo? Exspecta Dominum. Et cum exspecto, quid ago? Et custodi vias ejus. Et si custodiero, quid accipio? Et exaltabit te, ut haereditate possideas terram. Quam terram? Iterum ne aliqua villa occurrat animo: illam de qua dicitur, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi . Quid de illis qui nos angustaverunt, inter quos gemuimus, quorum scandala toleravimus, pro quibus saevientibus frustra ora
Abbreviated transcription (Latin):
nolite timere eos qͥ corpus occidunt.
animã autẽ ñ posst̃ occidere: & si
tradit᷑ terra inmanꝰ impii. capta t̾ra
sp̃s euadit spũ euadente & t̾ra resur¬
get. sp̃s mutabit᷑ ad dñm. t̾ra muta¬
bit᷑ incelũ. Honenĩ aliqͥd de ipsa t̾ra
perit. quȩ ad tẽpus tradit᷑ inmanꝰ im¬
pii. Capilli capitis ur̃ĩ numerati st̃.
Ergo securitas. sed si intꝰ sit ds̃. Si autẽ
expellat᷑ diabolus: admittit᷑ ds̃ Dñs
autẽ ñ derelinquet eũ inmanib eiꝰ. nec
dãnabit eũ cũ iudicabit᷑ illi. Habent
aliqua exemplaria. & cũ iudicabit eũ
iudicabit᷑ illi. Illi autẽ dictũ ẽ cum
iudiciũ fitde illo. Possumꝰ enĩ sic
loqui. ut dicamꝰ homini iudica mͥ.
id. ẽ. audi causã meã. Cũ gͦ coeꝑit au¬
dire causã iusti sui ds̃. qm̃ oportet
om̃s ex hiberi ante tribunal xp̃i. &
stare ut illic recipiat unꝰquisq quȩ
ꝑcorpus gessit siue bonũ siuemalũ.
quando gͥ uentũ fuerit ad illud iudi¬

Expanded text:
Nolite timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere; etsi tradatur terra in manus impii, capta terra spiritus evadit; spiritu evadente, et terra resurget. Spiritus mutatur ad Dominum, terra mutabitur in coelum. Non enim aliquid de ipsa terra perit, quae ad tempus traditur in manus impii: Capilli capitis vestri numerati sunt . Ergo est securitas, sed si intus sit Deus. Si autem expellatur diabolus, admittitur Deus. Dominus autem non derelinquet eum in manibus ejus. Nec damnabit eum, cum judicabitur illi. Habent aliqua exemplaria, Et cum judicabit eum, judicabitur illi. Illi autem dictum est, cum judicium fit ac illo: possumus enim sic loqui ut dicamus homini, Judica mihi, id est, audi causam meam. Cum ergo coeperit audire causam justi sui Deus; quoniam oportet omnes exhiberi ante tribunal Christi, et stare, ut illic recipiat unusquisque quae per corpus gessit, sive bonum sive malum ; quando ergo ventum fuerit ad illud judi
Abbreviated transcription (Latin):
intestam̃to patris nrĩ: Inde securi sumꝰ:
qͥa qui fecit testam̃tũ uiuit. Qui fecit
destam̃tũ hȩredi suo. ipse iudicabit de
testam̃to suo In reb humanis alius. ẽ.
testator. alius iudex. Et tamĩ qͥ tenet
testam̃cũ uincet apud iudicẽ alterũ
ñ apud alterũ iudicẽ mortuũ. Quã gͦ
secura ẽ nra uictoria cũ ille iudicabit
qͥ testatꝰ. ẽ & si enĩ mortuus. ẽ: xp̃c ad

Expanded text:
in testamento Patris nostri. Inde securi sumus; in testamento Patris nostri. Inde securi sumus; quia qui fecit testamentum, vivit: qui fecit testamentum haeredi suo, ipse judicabit de testamento suo. In rebus humanis alius est testator, alius judex: et tamen qui tenet testamentum, vincit apud judicem alterum, non apud alterum judicem mortuum. Quam ergo secura est nostra victoria, cum ille judicabit qui testatus est! etsi enim mo
Abbreviated transcription (Latin):
re tribulationis. Et adiuuabit eos dñs
& eruet eos & eximet eos expeccatorib
Tolerent gͦ mͦ peccatores iusti. tolerent
frum̃ta ⁊ izania. toleret triticũ paleã
qͥa ueniet tẽpis separationis. & eximetꝰ
sem̃ bonũ ab eo qđ igni consumet᷑. Illud
in horreũ mittet᷑. illud aut̃ in eternã
conflationẽ. Quia idõ simul fuer̃ primo
iustꝰ & iniustꝰ. ut ille supplantaret᷑. ille
ꝓbaretͦ postea autẽ ille dãnaret᷑. ille
res sẽꝑtenet. Illa enĩ una. ẽ: que & si coti¬
die reddit᷑. sẽ ꝑ debet᷑. Multa di ximꝰ ad¬
uersus donatistas. multa uob̃ recitauimꝰ.
multas cartas. multa pͣt̾ canonẽ scrip.¬
turarũ illis cogentib. Nã & si rep̃hen¬
hendam᷑ cũ uos instruamini Possumꝰ enĩ
eis & in hac parte sic respondere. factꝰ sũ
insipiens uos me coegistis. Tam̃ fr̃s ante
om̃ia custodite hȩreditatẽ nr̃am de qua
securi sumꝰ intestam̃to patrisnrĩ. eẽ ñ in
aliqua carta friuola alicuiꝰ hominis. sed

Expanded text:
bulationis: et adjuvabit eos Dominus, et eruet eos, et eximet eos a peccatoribus. Tolerent ergo modo peccatores justi, tolerent frumenta zizania, toleret triticum paleam; quia veniet tempus separationis, et eximetur semen bonum ab eo quod igni consumetur: illud in horreum mittetur, illud autem in aeternam conflagrationem; quia ideo simul fuerunt primo justus et injustus, ut ille supplantaret, ille probaretur; postea autem ille damnaretur, ille res semper tenet. Illa enim una est, quae et si quotidie redditur, semper debetur. Multa diximus adversus Donatistas, multa vobis recitavimus, multas chartas, multa praeter canonem Scripturarum, illis cogentibus. Nam et si reprehenehendamur, dum vos instruamini. Possumus enim eis et in hac parte sic respondere: Factus sum insipiens, vos me coegistis . Tamen, fratres, ante omnia custodite haereditatem nostram, de qua securi sumus nos in testamento Patris nostri esse: non in aliqua charta frivola alicujus hominis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tuos. & uide directionẽ. Quã directio¬
nẽ noli ad p̾sentiã accendere. Et qͥd uide¬
bisꝰ Qm̃ st̃ reliquiȩ homini pacifico.
Quid .ẽ. sunt reliquiȩ: Cũ mortuus fue¬
ris. ñ eris mortuus Hoc .ẽ. sunt reliquiȩ.
erit illi aliqͥd & post hanc uitã. hoc.ẽ. il¬
lud sem̃ qđ in benedictione erit. Unde
dñs. Qui credit in me inqͥt. licet moriat᷑
.ẽ. inidipsũ: In sempit̾nũ. uł om̃s simul
in unũ reliquiȩ impioꝵs interibunt.
Sunt aut̃ reliquiȩ homini pacifico. Ergo
qͥ ñ st̃ pacifici: impii st̃. Beatienĩ pac̾i¬

Expanded text:
directionem. Quam directionem? Noli ad praesentia attendere. Et quid videbis? Quoniam sunt reliquiae homini pacifico. Quid est, sunt reliquiae? Cum mortuus fueris, non eris mortuus: hoc est, sunt reliquiae. Erit illi aliquid et post hanc vitam; hoc est, illud semen quod in benedictione erit. Unde Dominus, Qui credit in me, inquit, licet moriaturest, in idipsum? In sempiternum; vel, omnes simul in unum. Reliquiae impiorum interibunt. Sunt autem reliquiae homini pacifico: ergo qui non sunt pacifici, impii sunt. Beati enim paci
Abbreviated transcription (Latin):
uentꝰ locus eiꝰ : Quia transisti. Si autẽ
carnalit᷑ ad huc cogitas: & ista t̾rena fe¬
licitas uera felicitas tͥ uidet᷑. ñdũ trans¬
isti. Aut ȩqualis illi es: aut infraes Pro¬
fice & transi. Et cũ ꝓficiendo transieris.
attendis cũ fide. uides nouissima ipsiꝰ
& dicis tͥ. Ecce ñ. ẽ. iste qͥ sic timuerat.

Expanded text:
nsisti. Si autem adhuc carnaliter cogitas, et ista terrena felicitas vera felicitas tibi videtur, nondum transisti: aut aequalis illi es, aut infra es: profice, et transi; et cum proficiendo transieris, attendis eum fide, vides novissima ipsius, et dicis tibi, Ecce non est iste qui sic tumuerat;
Abbreviated transcription (Latin):
lapsu uerbũ dĩ. in corde tecũ .ẽ. cuius
uerbũ ñ ate recedit. Quid aut̃ mali
patit᷑ quẽ custodit ds̃: Custodẽ ponis
in uinea. & contra furẽ securus es. &
potest dormire custos ille & cadere.
& furẽ admittere. ñ autẽ dormit neq
dormitabit qͥ custodit isrł. Lexdĩ eiꝰ
incorde ipsius & ñ supplantabunt᷑
gressus eius. Uiuat gͦ seciirus. & int̾

Expanded text:
labina verbum Dei in corde. Tecum est, cujus verbum a te non recedit. Quid autem mali patitur quem custodit Deus? Custodem ponis in vinea, et contra fures securus es; et potest dormire custos ille, et ipse cadere, et furem admittere: non autem dormit, neque dormitabit, qui custodit Israel . Lex Dei ejus in corde ipsius: et non supplantabuntur gressus ejus. Vivat ergo securus, et i
Abbreviated transcription (Latin):
& paulũ apłm cogitet qͥ dicit. in fame &
siti. in frigore & nuditate. & scandaliz et᷑
apud semẽt ipsũ dicens. certe uanũ. ẽ
stans tanquã deuota uoce psonui. nun¬
quã uidi iustũ derelictũ. nec sem̃ eiꝰ quȩ¬
reus panẽ. fallunt nosscripturȩ. dicat
oꝑe bono. quib mẽbris intrinsecꝰ qđ est
grauius & in interiore homine resolutis.
iã desistat ab oꝑe bono. & dicat sibi. Ut¬
qͥd bene oꝑor. Ut qͥd panẽ meũ fran¬
go esurienti. & nudũ uestio. & sine tecto
induco domũ meã. attendens ad id qđ
scriptũ. ẽ. nunquã uidi derelictũ. nec
sem̃ eiꝰ querens panẽ. cũ uideã tot homi¬
nes bene uiuentes plerunq fame labo¬
rantes: Sed si forte ego erro ut tã illũ
qͥ bene uiuit. quã illũ qͥ male uiuit

Expanded text:
et Paulum apostolum cogitet, qui dicit, In fame et et Paulum apostolum cogitet, qui dicit, In fame et siti, in frigore et nuditate : et scandalizetur apud seipsum dicens, Certene verum est stans tam devota voce personui, Nunquam vidi justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem? Fallunt nos Scripturae, dicat opere bono; quibus membris intrinsecus, quod est gravius, et in interiore homine resolutis, jam desistat ab opere bono, et dicat sibi: Utquid bene operor? Utquid panem meum frango esurienti, et nudum vestio, et sine tecto induco in domum meam, attendens ad id quod scriptum est, Nunquam vidi justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem: cum videam tot homines bene viventes, plerumque fame laborantes? Sed si forte erro ego, ut tam illum qui bene vivit quam il
Abbreviated transcription (Latin):
nuit. respiciens cursus ȩtatis suȩ iã
pactos sibi. ubi cogitatione uersatꝰ fu¬
erit in his qͦs nouĩt forte ñ ei occurrat
iustꝰ quȩrens panẽ. aut filius iustiquȩ¬
renspanẽ. Sed tam̃ respicit ad scri
& mutasse aliã regionẽ. Inuenit & filiũ
ipsius ysaac eiꝰdẽ famiscausa in alias isse
regiones quȩrentẽ panẽ: Et qͦmͦ erit ue¬
rũ. nunquã uidi ustũ derelictũ. nec se¬
men eiꝰ quȩrens panẽ: & si uerũ hoc inue¬
nit in spacio uitȩ suȩ. alit̃ tam̃ inuenit
inlectione diuina. quȩ fidelior. ẽ. quã
uita hominũ. Quid gͦ facimꝰ: Adiuuent
nos pia studia urã. ut̃ inspiciamꝰ in his
uersib psalmi uoluntatẽ dĩ qͥd nos intel¬
ligere uelit. Metus. ẽ enĩ. ne unꝰquisq
infirmꝰ ñ capiens spũalit̾ intelligere
scripturas eat in exempla humanã. uideat
aliquando bonos seruos dĩ eẽ. in necessitate
aliqua. & in opia quȩ rendi panes maxime

Expanded text:
nuit, respiciens cursus aetatis suae jam nuit, respiciens cursus aetatis suae jam peractos sibi, ubi cogitatione versatus fuerit in his quos novit, forte non ei occurrit justus quaerens panem, aut filius justi quaerens panem: sed tamen respicit ad Scrip mutasse aliam regionem ; invenit et filium ipsius Isaac ejusdem famis causa in alias isse regiones quaerentem panem . Et quomodo erit verum, Nunquam vidi justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem? Et si verum hoc invenit in spatio vitae suae; aliter tamen invenit in lectione divina, quae fidelior est quam vita hominum. 2. Quid ergo facimus? Adjuvent nos pia studia vestra, ut inspiciamus in his versibus Psalmi voluntatem Dei, quid nos intelligere velit. Metus est enim ne unusquisque infirmus, non capiens spiritualiter intelligere Scripturas, eat in exempla humana videatque aliquando bonos servos Dei esse in necessitate aliqua et inopia quaerendi panis; maxime
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑs nouissima psalmi huiꝰ in¬
discussa nob̾ & intractata re-¬
manserat. ꝓinde sic̃ uideo ñ
quidẽ scđm dispositionẽ nr̃am. sed ta¬
men ñ prȩt̾ dispositionẽ suã ad red¬
denctũ debitũ nos dñs reuocauit. In¬
tenti gͦ estote fr̃s: ut si possumꝰ adiu
cognoscimꝰ. Quis. ẽ. qͥdicit. qđ mͦ canta¬
stũ derelictũ. nec sem̃ eiꝰ quęrens panẽ
Si quasi unꝰ homo loquit᷑ quã multũ tẽ¬
pus. ẽ. etas unius hominis: Et qͥd ma¬
gnũ. ẽ. ut homo positꝰ in una aliqua
parte t̾rarũ ꝑtotã uitã suã tã breuẽ
quã humana uita breuis. ẽ. quãuis ad
senectutẽ a iuuentute puenerit. ñ
uiderit iustũ derelictũ. nec sem̃ eius
quȩrens panẽ.: Non. ẽ. mirandũ. Potu¬
it enĩ fieri. ut ante uitã ipsius fuis¬
set aliqͥs iustꝰ quęrens panẽ. potuit
fieri. ut in alia parte t̾rarũ ubi non
ipse. eẽt. Deinde aliud qđ mouet audi¬
te. Ecce unꝰ quisq in uob̾ qͥ forte iã se¬

Expanded text:
ars novissima psalmi hujus indiscussa vobiscum et intractata remanserat. Proinde sicut video, non quidem secundum dispositionem nostram, sed tamen non praeter dispositionem suam, ad reddendum debitum nos Dominus revocavit. Intenti ergo estote, fratres, ut si possumus Deo cognoscimus. Quis est qui dicit, quod modo cantastum derelictum, nec semen ejus quaerens panem. Si quasi unus homo loquitur, quam multum tempus est aetas unius hominis; et quid magnum est, ut homo positus in una aliqua parte terrarum per totam vitam suam tam brevem, quam humana vita brevis est, quamvis adnerit, non viderit justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem? Non est mirandum. Potuit enim fieri ut ante vitam ipsius fuisset aliquis justus quaerens panem, potuit fieri ut in alia parte terrarum non ubi ipse esset. Deinde aliud quod movet, audite: Ecce unusquisque in vobis, qui forte jam se
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ cũ illohabitat qͥ de ore ipsius. qͥ de
corde ñ recedit. Dimictit enĩ: Ubi . ẽ.
qđ suꝑius dictũ. ẽ. & ñ derelinquet
iustũ. & quęrit mortificare eũ. dñs
autẽ ñ derelinquet eũ in manib eiꝰ
Quare gͦ dereliqͥt martyres in manib
impioꝵ: Quare fecer̃ illis quȩcunq
uoluer. : Alios gladio pcusser̃. alios
crucifixer̃. alios bestiis sub eger̃. alios
ignib cremauer̃. Alios incathena du¬
centes. tabe diuturna confecer̃. Certe
ñ derelinquet dñs scõs suos. dñs autẽ
ñ derelinquet eũ in manib eiꝰ Postre¬
mo ipsũ filiũ suũ quare dimisit in
manib iudeoꝵ: Et hic tectũ aꝑi.
si uis omĩ interiore mẽbro constringi.
pueni ad dñm. Audi qͥd dicat alia seri¬
ptura. dñm p̃uidens passurũ abimpi
carne capta. educit animã inuictã.
Dimitteret ds iustũ suũ in manib u-¬
pu: si illũ fecisset consentire impio
Contra qđ malũ orat in alio psalmo &
dicit Nontradas me dnẽ a desiderio

Expanded text:
qui cum illo habitat, qui de ore ipsius, qui de corde non recedit, dimittit eum? Ubi est quod superius dictum est, Et non derelinquet justum, et quaerit mortificare eum: Dominus autem non derelinquet eum in manibus ejus. Quare ergo dereliquit martyres in manibus impiorum? Quare fecerunt illis quaecumque voluerunt? Alios gladio percusserunt, alios crucifixerunt, alios bestiis tradiderunt, alios ignibus cremaverunt, alios in catena ducentes tabe diuturna confecerunt. Certe non derelinquet Dominus sanctos suos: Dominus autem non derelinquet eum in manibus ejus. Postremo ipsum Filium suum quare dimisit in manibus Judaeorum? Et hic tectum aperi , si vis omni interiori membro constringi; perveni ad Dominum: audi quid dicat alia Scriptura, Dominum praevidens passurum ab impicarne capta educit animam invictam. Dimitteret Deus justum suum in manibus impii, si illum fecisset consentire impio: contra quod malum orat in alio psalmo, et dicit: Ne tradas me, Domine, a desiderio
Abbreviated transcription (Latin):
paulo qͥ dicit. imitatores mei estote sic̃
& ego xp̃i: An ut etiã ego sĩ in malis
qualia ille ꝑtulit. in fame. & siti. &
frigore & nuditate: Ita cogitantẽ
ut dixi dissolutis omĩb interiorib¬

Expanded text:
aulo, qui dicit: Imitarores mei estote, sicut et ego Christi ? An ut etiam ego sim in malis qualia ille pertulit, in fame et siti, in frigore et nuditate? 3. Ita cogitantem, et, ut dixi, dissolutis membris omnib
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habebunt. Ad tepus enĩ aliqͥd ua¬
lent. postea quęrent & ñ inuenient
uox erit illa. Quid nob̃ ꝓfuit suꝑbia.
aut qͥd cdiuitiarũ iactatio contulit
nob̾. Transier̃ omĩa illa tanquã um¬
uillã magnã ꝓmittat. ne qđ hic iube.¬
ris contẽnere. ibi sꝑes Terra. ẽ quȩdã
illa uiuoꝵ. regnũ scõꝵ unde dicit᷑
Spes mea esti. portio mea int̾ra uiuen¬
tiũ Nã & si uita tua illa. ẽ: intellige
qualẽ t̾rã accepturus sis. Illa .ẽ. tra
uiuentiũ. hȩc autẽ. ẽ. t̾ra morienti¬
ũ. receptura mortuos qͦs nutrit ui¬
uos. Talis gͦ illa t̾ra. qualis & ipsa
uita. Si ȩterna uita: ȩt̃na t̾ra. Et
ista dictũ.ẽ. cęlũ & t̾ra t̾ransibunt.¬
Os iusti meditabit᷑ sapientiã. Ecce est
ille panis. uidete quã libent᷑ mandu¬
cet iustꝰ iste. qͦmͦ uerset in ore suo sa¬
pientiã. Et lingua eiꝰ loquet᷑ iudiciũ
Lexdĩ eiꝰ in corde ipsius. Ne forte puta¬

Expanded text:
non habebunt: ad tempus enim aliquid vanon habebunt: ad tempus enim aliquid valent; postea quaerent, et non invenient vox erit illa: Quid nobis profuit superbia, aut quid divitiarum jactatio contulit nobis? Transierunt omnia illa tanquam umvillam magnam promittat, ne quod hic juberis contemnere, ibi speres. Terra est quaedam illa vivorum, regnum sanctorum. Unde dicitur, Spes mea es tu, portio mea in terra vivorum . Nam et si vita tua illa est, intellige qualem terram accepturus sis. Illa est terra viventium: haec est autem terra morientium, receptura mortuos quos nutrivit vivos. Qualis ergo illa terra, talis et ipsa vita: si aeterna vita, aeterna terra. Etista dictum est: Coelum et terra transibunts justi meditabitur sapientiam. Ecce ille est panis: videte quam libenter manducet justus iste, quomodo verset in ore suo sapientiam. Et lingua ejus loquetur judicium. Lex Dei ejus in corde ipsius. Ne forte puta
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Audi qđ sequit᷑. Inęt̾nũ conser¬
uabunt᷑ Tu paucos annos eis optabas.
qͦs eis si daret dñs ñ derelinqueret
scõs suos. Ui sibilit̾ ñ dereliquit tres
pueros. occulte ñ dereliquit machabe¬
os. Illis etiã dedit uitã tẽporalẽ ad con¬
fundendos infideles. illos aut̃ occulte
coronauit ad iudicandũ impietatẽ
psecutoris. Nec illos tam̃. nec illos dere¬
liquit qͥ ñ derelinquet scõs suos Et ni¬
chil magnũ acceper̃ tres pueri. si ñ
in ȩt̾nũ conseruarent᷑. In ęt̾nũ conser¬
uabunt᷑. In iusti autẽ punient᷑. & sem̃
impiorũ pibit. Quomͦ sem̃ illius iN
benedictione erit. sic sem̃ impioꝵ ꝑi¬
bit. Sem̃ enĩ impioꝵ. oꝑa impiorũ.
Nã inuenimꝰ rursũ filiũ ĩmpii florere
in scło. & aliquando fieri iustũ. & flore¬
re in xp̃o. Uide gͦ qͦmͦ accipias. ut te
nalit. nã decipieris  Sed sem̃ impioꝵ.
om̃ia oꝑa impior ꝑibunt. fructum

Expanded text:
rit. Audi quod sequitur: In aeternum conserrit. Audi quod sequitur: In aeternum conservabuntur. Tu paucos annos eis optabas, quos eis si daret Dominus, non derelinqueret sanctos suos. Visibiliter non dereliquit tres pueros, occulte non dereliquit Machabaeos: illis etiam dedit vitam temporalem ad confundendos infideles; illos autem occulte coronavit ad judicandam impietatem persecutoris: nec illos tamen, nec illos dereliquit, qui non derelinquet sanctos suos. Et nihil magnum acceperunt tres pueri, si non in aeternum conservarentur. In aeternum conservabuntur. 10. Injusti autem punientur, et semen impiorum peribit. Quomodo semen illius in benedictione erit, sic semen impiorum peribit. Semen enim impiorum, opera impiorum. Nam invenimus rursum filium impii florere in saeculo, et aliquando fieri justum, et florere in Christo. Vide ergo quomodo accipias, ut tecnaliter, nam decipieris. Sed semen impiorum, omnia opera impiorum peribunt, fructum
Abbreviated transcription (Latin):
benedicti patris mei. ꝑcipite regnũ qđ
uob̾ paratũ. ẽ. ab initio mundi. Noli gͦ
piger. ẽẽ. flagellari. ut sis int̾ eos qui
merent᷑ recipi. Usq adeo ille amat
iudiciũ. & ñ derelinquet scos suos.
qͦs flagellat ad tẽpus. Et qm̃ flagellat
omnẽ filiũ quẽ recipit. nec unicõ pep¬
cit. in quo delictũ ñ inuenit. Qm̃ dñs
amat iudiciũ. & ñ derelinquet scõs
suos. Quia gͦ ñ eos derelinquet. forte
hoc eisdabit qđ hic amas. multos an¬
nos uiuere. senescere. Non attendis.
qͥa si senectutẽ optas uenire. hanc optas
de qua cũ uenerit conqueraris. Non tͥ
gͦ dicat anima. uł mala. uł infirma.
diciũ. & ñ derelinquet scos suosꝰ Re¬
uera ñ derelinquet. ut tres pueros in
camino laudantes. ñ eos tetigit ignis.
Nunqͥd scĩ eiꝰ machabei ñ erant qͥ ignib
defecer̃ carne ñ fide Sed hoc in qͥt
maiorẽ quęstionẽ habet: qͥa cũ fide
illi ñ defecerint. ille illos derelique¬

Expanded text:
benedicti Patris mei, percipite regnum, quod benedicti Patris mei, percipite regnum, quod vobis paratum est ab initio mundi. Noli ergo piger esse flagellari, ut sis inter eos qui merentur recipi. Usque adeo ille amat judicium, ut non derelinquat sanctos, quos flagellat ad tempus. Et quoniam flagellat omnem filium, quem recipit, nec Unico pepercit, in quo delictum non invenit. Quoniam Dominus amat judicium, et non derelinquet sanctos suos. Quia ergo non eos derelinquet, forte hoc eis dabit quod hic amas, multos annos vivere, senescere? Non attendis quia si senectutem optas venire, hanc optas de qua cum venerit conqueraris. Non tibi ergo dicat anima, vel mala, vel infirma, dicium, et non derelinquent sanctos suos? Revera non dereliquit tres pueros in camino laudantes, non eos tetigit ignis : numquid sancti ejus Machabaei non erant, qui in ignibus defecerunt carne, non fide ? Sed hoc, inquis, majorem quaestionem habet, quia cum fide illi non defecerint, ille illos derelique
Abbreviated transcription (Latin):
didisti. nisi qͥa mͥ ñ cõmodasti: Quare
ꝑdidisti: Quis tͥ abstulit: Respon¬
debis Fur. Nonne hoc te ꝓmonuerã
ne ibi poneres quo fur posset accede¬
re: Si gͦ dolet qͥ ꝑdidit: hocdoleat
scĩ: nolite putare qͥa ñ iudicat dñs.
aut puerse iudicat: Qui te monet ut
iuste uidices. ipse puerse iudicaturus
ẽ Amat ille iudiciũ. & ñ derelinquet
scõs suos. Sed qͦmͦ sit abscondita apud
illũ uita scõꝵ. ut qui mͦ laborat in
t̾ra quasi tẽpore hiemis arbores ñ ha¬
bentes fructũ & folia. illo apparente
tanquã nouo sole ex orto illud qđ in
radice uiuebat. infructib appareat
Amat gͦ ille iudiciũ. & ñ derelinquet
scõs suos. Sed laborat scs in fame. ñ illũ
derelinquet ds̃ Flagellat omnẽ filium
quẽ recipit. Contemnis illũ quando fla¬
gellatꝰ. & plangis quando ditat᷑: Inde
enĩ flagellat᷑.: Pressuris tẽporalib
Quando ditabit᷑ Quando audiet uenite

Expanded text:
didisti, nisi quia mihi non commodasti? Quare didisti, nisi quia mihi non commodasti? Quare perdidisti? Quis tibi abstulit? Respondebis: Fur. Nonne hoc te praemonueram, ne ibi poneres quo fur posset accedere? Si ergo dolet qui perdidit, hoc doleat, sancti, nolite putare quia non judicat Deus, aut perverse judicat. Qui te monet ut juste judices, ipse perverse judicaturus est? Amat ille judicium, et non derelinquet sanctos suos. Sed quo modo sit abscondita apud illum vita sanctorum, ut qui modo laborant in terra, quasi tempore hiemis arbores non habentes fructum et folia, illo apparente tanquam novo sole exorto, illud quod in radice vivebat, in fructibus appareat. Amat ergo ille judicium, et non derelinquet sanctos suos. Sed laborat sanctus in fame? Non illum derelinquet Deus: flagellat omnem filium, quem recipit . Contemnis illum quando flagellatur, expavescis quando ditatur. Unde enim flagellatur? Pressuris temporalibus. Quando ditabitur? Quando audiet, Venite,
Abbreviated transcription (Latin):
amissȩ & dicas tͥ Quid ꝓfuit bona me
fecisse oꝑa:᷑ Puto ñ amat ds̃ homines
qͥbene faciunt. Unde ista urã fit mur¬
muratio. unde iste strepitꝰ. nisi qͥa
abundant istȩ uocesꝰ Unꝰ quisq modo
cognoscit has uoces. aut in ore suo. aut
in õre uicini sui. aut inore amici sui.
Deleat illas ds̃. & extirpet spinas de
agrosuo. plantet frugẽ bonã & arbo¬
rẽ fructiferã. Quid enĩ contristatꝰ es
o homo. qͥa dedisti pauꝑi & aliqͥd ꝑdi¬
disti: Nonne uides qͥa ꝑdidisti qm̃
ñ dedisti. Quare ñ respicis ad dũm
tuũ Ubi . ẽ. fides: Quare sic dormit:
Excita illã in corde tuo. attende qͥd
tͥ dixerit ipse dñs. quando te ad huiꝰ¬
cemodi bona oꝑa exhortabat᷑. facite
uob sacculos ñ ueterascentes. thesau-¬
rũ ñ deficientẽ incęlis. quo fur ñ ac-¬
cedit. Hoc gͦ cõmemora. quando plan-¬
gis indãnõ. Quid ploras stulte par-¬
ui cordis aut ñ sani cordis. Quare ꝑ¬

Expanded text:
amissae, et dicas tibi: Quid profuit bona me amissae, et dicas tibi: Quid profuit bona me fecisse opera? Puto non amat Deus homines qui benefaciunt. Unde ista vestra submurmuratio, unde iste strepitus, nisi quia abundant istae voces? Unusquisque modo cognoscit has voces, aut in ore suo, aut in ore vicini sui, aut in ore amici sui. Deleat illas Deus, et exstirpet spinas de agro suo: plantet frugem bonam, et arborem fructiferam. Quid enim contristatus es, o homo, quia dedisti pauperi, et alia perdidisti? Nonne vides quia perdidisti quod non dedisti? Quare non respicis ad Deum tuum? Ubi est fides? quare sic dormit? Excita illam in corde tuo. Attende quid tibi dixerit ipse Dusmodi opera bona exhortabatur: Facite vobis sacculos non veterascentes, thesaurum non deficientem in coelis, quo fur non accedit . Hoc ergo commemora, quando plangis in damno. Quid ploras stulte parvi cordis, aut non sani cordis? Quare per
Abbreviated transcription (Latin):
res. gemitꝰ. mittimꝰ sem̃. sed respice
ad p̃salmũ aliũ. Funtes ibant & fle¬
bant: mittentes semina sua. Attende
qͥa sem̃ eiꝰ inbenedictione erit. Uenien¬
tes enĩ uenient cũ exultatione: portan¬
tes manipulos suos. Uide gͦ qđ seqͥt᷑
& noli. ee̾. piger. Declina a malo & fac
bonũ. Noli tibi putare sufficere. si ñ
expolias uestitũ. Non expoliando enĩ
uestitũ declinasti amalo. sed noli are¬
scere & sterilis. eẽ. Sic noli expoliare
uestitũ. ut uestias nudũ. Hoc ẽ. enĩ
declinare a malo. & facere bonũ. Et
qͥd inde habebo dicturus es: Iã cõm̃¬
dauit illequẽ feneras. qͥd tͥ dabit
Hitã ȩt̾nã dabittͥ. Da illi securus. au¬
di & id qđ sequit᷑. Declina a malo &
fac bonũ. & in habita in scła scłors.
Et noli putare cũ das qđ nemo tẽ ui¬
deat. aut qͥa deserit te ds̃. qͣndo forte
dederis pauꝑi. & consecutũ fuerit
aliqđ damnũ. aut aliqua tristicia rei

Expanded text:
res, gemitus, mittimus semen. Sed respice res, gemitus, mittimus semen. Sed respice ad psalmum alium: Euntes ibant, et flebant, mittentes semina sua. Attende, quia semen ejus in benedictione erit: Venientes autem venient cum exsultatione, portantes manipulos su noli esse piger: Declina a malo, et fac bonum. Noli tibi putare sufficere, si non exspolias vestitum. Non exspoliando enim vestitum, declinasti a malo: sed noli arescere, et sterilis esse. Sic noli exspoliare vestitum, ut vestias nudum: hoc est enim declinare a malo, et facere bonum. Et quid inde habebo, dicturus es? Jam tibi commendavit ille quem feneras, quid tibi dabit: vitam aeternam dabit tibi; da illi securus. Audi et id quod sequitur: Declina a malo, et fac bonum; et inhabita in saecula saeculorum. Et noli putare cum das, quod nemo te videat; aut quia deserit te Deus, quando forte dederis pauperi, et consecutum fuerit aliquod damnum, aut aliqua tristitia rei
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ int̾ra petentẽ: Inuenit qͦmͦ fene¬
ret iustꝰ. Totadie miseret᷑ & fenerat.
& sem̃ eiꝰ in benedictione erit. Et hic
ñ occurrat carnalis cogitatio. Uidemꝰ
multos filios iustoꝵ fame morientes.
Quomꝰ gͦ sem̃ eiꝰ inbenedictione erit:
Sem̃ eius reliquiȩ eiꝰ. unde hic seminat¬
& postea metet. Nanq apłs dicit.
Bonũ autẽ facientes ñ deficiamꝰ: tẽpo¬
re enĩ suo metemꝰ. In fatigabiles itaq
dũ tẽpus habemꝰ ait oꝑem᷑ bonũ ad
om̃s: hoc. ẽ. sem̃ tuũ qđ erit inbene¬
dictione. Terrȩ cõmittis & tanto am¬
plius colligis. xp̃o cõmittis & ꝑdesꝰ
Uide ipsũ sem̃ expressius nominatũ ab
cũ seminas. & doles cũ misereris: qͥa
miseros uides. Melius enĩ ñ habebimꝰ
esuriet cui porrigas panẽ. nullus sitiet
cui des potũ. Nullus nudus erit quẽ
uestias. nullus ꝑegrinꝰ quẽ suscipias.
Hic autẽ int̾ erũnas. tẽptationes. dolo¬

Expanded text:
tem, in terra petentem. Invenimus quomodo fenetem, in terra petentem. Invenimus quomodo feneret justus. Tota die miseretur, et fenerat. 7. Et semen ejus in benedictione erit. Et hic non occurrat carnalis cogitatio. Videmus multos filios justorum fame morientes: quomodo ergo semen ejus in benedictione erit? Semen ejus reliquiae ejus, unde hic seminat, et postea metet. Namque Apostolus dicit: Bonum autem facientes non deficiamus: tempore enim suo metemus infatigabiles. Itaque dum tempus habemus, ait, operemur bonum ad omnes . Hoc est semen tuum, quod erit in benedictione. Terrae committis, et tanto amplius colligis: Christo committis, et perdis? Vide ipsum semen expressius nominatum ab cum seminas, et doles cum misereris, quia miseros vides. Melius enim aliquando noesuriet cui porrigas panem, nullus sitiet cui des potum, nullus nudus erit quem vestias, nullus peregrinus quem suscipias: hic autem inter aerumnas, tentationes, dolo
Abbreviated transcription (Latin):
rabilit̾ amplius ualentẽ quã dederas
tu pecuniã. quantas ar̃as ageres. quan¬
ta lȩticia tollereris : Audiquã posses¬
sionẽ det quẽ fenerasti. Uenite benedi¬
cti patris mei. accipite. Quidꝰ Qđ de¬
distis: Absit: Terrena dedistis. quȩ si
ñ daretis: in t̾ra putrescerent. Quid
enĩ inde facturus esses. si ñ dedisses:
Qđ ꝑteurũ erat in t̾ra. seruatũ. ẽ. in
cęlo. Ergo qđ seruatũ. ẽ. hoc acceptu¬
risumꝰ. Seruatũ. ẽ. meritũ. factus ẽ.
thesaurus tuus meritũ tuũ. Nã uide
qͥd sis accepturus. Pcipite regnũ. qđ
uob̾ paratũ. ẽ. ab initio mundi. Cont᷑.
illi qui fenerare noluer̃. qͥd audiunt:
te inignẽ ȩc̃nũ. qͥ paratꝰ .ẽ. diabolo &
angłis eiꝰ Et qͥd uocat᷑ regnũ qđ acci¬
pimus: Attende sequentia. Isti ibunt
incõbustionẽ ȩt̾nã. iusti autẽ inuitã
ȩt̾nã. Ad hoc ambite. hoc emite. ad hoc
fenerate. Habetis xp̃m in celo seden¬

Expanded text:
rabiliter amplius valentem quam dederas rabiliter amplius valentem quam dederas tu pecuniam; quantas gratias ageres, quanta laetitia tollereris! Audi quam possessionem det quem fenerasti: Venite, benedicti Patris mei, percipite. Quid? quod dedistis? Absit. Terrena dedistis, quae si non dedissetis, in terra putrescerent. Quid enim inde facturus esses, si non dedisses? Quod periturum erat in terra, servatum est in coelo. Ergo quod servatum est, hoc accepturi sumus. Servatum est meritum: factus est thesaurus tuus meritum tuum. Nam vide quid sis accepturus: Percipite regnum, quod vobis paratum est ab initio mundi. Contra, illi qui fenerare noluerunt, quid audient? Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. Et quid vocatur regnum quod accipimus? Attendite sequentia: Isti ibunt in combustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam . Ad hoc ambite, hoc emite, ad hoc fenerate. Habetis Christum in coelo seden
Abbreviated transcription (Latin):
buere. & ñ inuenit qͥd: Sola in illo
remanet beni uolentia orandi ꝓte.
Cũ autẽ pauꝑ orat ꝓte: tanquã dõ dic̃.
Dñe mutuũ accepi. fide iube me. Pro¬
inde & si ñ tenes paupem redditorẽ:
sed idoneũ tenes fidẽ iussorẽ. Ecce ds̃
tͥ descriptura suadicit. da securus.
ego reddã. qͦmͦ solent dicere fide ius¬
sores. Quid dicunt: Ego reddo. ego
accipio mͥ das. putamus ne & hoc
dicit ds̃. ego accipio. mͥdas: Plane.¬
Esuriui. & dedistis mͥ manducare. & cũ
illi dicerent. quando te uidimꝰ esurien¬
tẽ. ut ostenderet sẽ paupũ fide iussorẽ
om̃iũ mẽbroꝵ suoꝵ sponsorẽ. qͥa ille
caput. illi mẽbra. & cũ accipiunt mẽ¬
bra caput accipit: cũ uni inqͥt exhis
minimis meis fecistis. mͥ fecistis. Eia
auare fenerator. uide qͥd dedisti. uide
qͥd accepturus es. Si dedisses paruã pe¬
cuniã. & ille cui dederas ꝓparua pecu¬
nia tua daret tͥ magnã uillã. in cõpa¬

Expanded text:
buere, et non invenit quid; sola in illo buere, et non invenit quid; sola in illo remanet benevolentia orandi pro te. Cum autem pauper orat pro te, tanquam Deo dicit: Domine, mutuum accepi, fidedic me. Proinde et si non tenes pauperem redditorem, sed idoneum tenes fidejussorem. Ecce Deus tibi de Scriptura sua dicit: Da securus, ego reddo. Quomodo solent dicere fidejussores? quid dicunt? Ego reddo, ego accipio, mihi das. Putamusne et hoc dicit Deus: Ego accipio, mihi das? PlaneEsurivi, et dedistis mihi manducare. Et cum illi dicerent, Quando te vidimus esurientem? ut ostenderet se pauperum fidejussorem, omnium membrorum suorum sponsorem; quia ille caput, illi membra, et cum accipiunt membra, caput accipit: Cum uni, inquit, ex his minimis meis fecistis, mihi fecistis. Eia, avare fenerator, vide quid dedisti, vide quid accepturus es! Si dedisses paucam pecuniam, et ille cui dederas pro parva pecunia tua daret tibi magnam villam, incompa
Abbreviated transcription (Latin):
nouer̃. Rursus autẽ ego ipse. immo
ds̃ qͥ te ꝓhibet. ee̾. feneratorẽ. iubet
ris hominẽ. id . ẽ. mutuã pecuniã
tuã dederis. a quo aliqͥd plus quã de-¬
disti expectes acciꝑe. ñ pecuniã solã.
sed aliquid plusquã dedisti. siue il¬
lud triticũ sit. siue uinũ. siue oleũ.
siue qđ libet aliud si plusquã dedi-¬
sti expectas accipe: fenerator es. &
hoc imꝓbandus. ñ laudandus. Quid
gͦ facio ut sim utilit̾ fenerator:
Attende qͥd facit fenerator. Minꝰ uult
Da modica accipe magna Hide quã
late crescat fenꝰ tuũ. Da tẽporalia.
accipe ȩt̾na. Da t̾rã. accipe cęlũ.
Et cui dabo forte dicis: Ipse dñs ꝓce¬
dit quẽ feneres. qͥ tͥ iubebat nẽ fe.¬
nerares. Audi scripturã. qͦmͦ feneres
dm̃. Fenerat inqͥt dnm. qͥ miseretur
paupis. Hon enĩ eget ate dñs. sed habes
aliũ qͥ ate egeat. Illi porrigis. ille
accipit. Honenĩ habet pauꝑ̃ quid tͥ

Expanded text:
noverunt. Rursus autem ego ipse, imonoverunt. Rursus autem ego ipse, imo qui te prohibet esse feneratorem, jubet ris homini, id est, mutuam pecuniam tuam dederis, a quo aliquid plus quam dedisti exspectes accipere: non pecuniam solam, sed aliquid plus quam dedisti, sive illud triticum sit, sive vinum, sive oleum, sive quodlibet aliud; si plus quam dedisti exspectas accipere, fenerator es, et in hoc improbandus, non laudandus. Quid ergo, inquis, facio, ut sim utiliter fenerator? Attende quid facit fenerator. Minus vult c et tu; da modica, accipe magna. Vide quam late crescat fenus tuum. Da temporalia, accipe aeterna: da terram, accipe coelum. Et cui dabo, forte dicis? Ipse Dominus procedit quem feneres, qui tibi jubebat ne fenerares. Audi Scripturam, quomodo feneres Dominum: Fenerat, inquit, Dominum, qui miseretur pauperis . Non enim eget a te Dominus, sed habes alium qui a te egeat: illi porrigis, ille accipit. Non enim habet pauper quod tibi
Abbreviated transcription (Latin):
Et ecce si seruat te in ruminatione pa¬
nis huiꝰ scã cogitatio: nunquã uidi¬
sti iustũ derelictũ. nec sem̃ eiꝰ quȩ¬
ratꝰ Fenerator quidẽ latine dr̃ & qͥ
dat mutuũ & qͥ accipit. Planius aut̃
hoc dicit᷑ si dicimꝰ fenerat. Quid ad
nos qͥd gramatici uelint: Melius in
barbarismo nr̃o uos intelligitis. quã
in nr̃ã disertitudine uos diserti eri¬
tis. Ergo iustꝰ iste totadie miseret᷑.
& fenerat. Sed ñ gaudeant fenerato¬
res. Inuenimꝰ enĩ quendã feneratorẽ.
sic̃ inuenimꝰ quendã panẽ: ut ubiq
apto tecto pueniamꝰ ad xp̃m. Nolosi¬
tis feneratores. & idõ nolo qͥads̃ ñ
uult. Nã si ego nolo & ds uult: agite
Si autẽ ds̃ ñ uult. etiã si ego uellem.
malo suo ageret qͥ ageret. Unde ap¬
paret. dm̃ hoc nolle:: Dictũ. ẽ. alio
loco. Qui pecuniã suã ñ dedit adusu¬
Et quã detestabile sit. quã odiosũ. quã
execrandũ. puto qͥa & ipsi feneratores

Expanded text:
. Et ecce si servat te in ruminatione pa. Et ecce si servat te in ruminatione panis hujus sancta cogitatio, nunquam vidisti justum derelictum, nec semen ejus quae Feneratur quidem latine dicitur, et qui dat mutuum, et qui accipit: planius hoc autem dicitur, si dicamus fenerat. Quid ad nos quid grammatici velint? Melius in barbarismo nostro vos intelligitis, quam in nostra disertitudine vos deserti eritis. Ergo justus iste tota die miseretur, et fenerat. Sed non gaudeant feneratores. Invenimus enim quemdam feneratorem, sicut invenimus quemdam panem: ut ubique aperto tecto perveniamus ad Christum. Nolo sitis feneratores, et ideo nolo, quia Deus non vult. Nam si ego nolo, et Deus vult, agite: si autem Deus non vult, etiamsi ego vellem, malo suo ageret qui ageret. Unde apparet Deum hoc nolle? Dictum est alio loco: Qui pecuniam suam non dedit ad usuEt quam detestabile sit, quam odiosum, quam exsecrandum, puto quia et ipsi feneratores
Abbreviated transcription (Latin):
bolus ait esurienti. & famẽ patienti.
spondit. Non inpane solo uiuit hõ
sed in omi uerbo dĩ. Deinde fr̃s mei
attendite quando ñ faciat iustꝰ uolun¬
tatẽ dĩ. Sẽꝑ enĩ facit. & scdmeiꝰ uolun¬
tatẽ uiuit Uoluntas dĩ de corde eiꝰ ñ
recedit: qͥa uoluntas dĩ ipsa. ẽ. lex dĩ
Et qͥd dictũ. ẽ de tali: & in lege eiꝰ me¬
ditabit᷑ die & nocte. Panẽ istũ man¬
ducas una hora & dimittis panẽ illũ
uerbi die & nocte. Quando enĩ audis.
aut quando legis. manducas. Quando
inde cogitas: ruminas ut sis animal
mundũ. ñ immundũ. qđ significat
etiã sapientia ꝑ salomonẽ dicens.
Thesaurus desiderabilis requiescit in ore
sapientis. uir aut̃ stultꝰ glutit illud
Qui enĩ glutit. ut ñ in illo appareat
qđ uorauit : oblitꝰ .ẽ. qđ audiuit. Qui
aut̃ ñ .ẽ. oblitꝰ: cogitat. & cogitando
ruminat ruminando delectat᷑. Un¬
de dicitꝰ. cogitatio scã seruabit te

Expanded text:
no esurienti et famem patienti dno esurienti et famem patienti dspondit: Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo Dei . Deinde, fratres mei, attendite, quando non faciat justus voluntatem Dei. Semper enim facit, et secundum voluntatem ejus vivit. Voluntas Dei de cordi, ipsa est lex Dei. Et quid dictum est de tali? Et in lege ejus meditabitur die ac nocte . Panem istum manducas una hora, et dimittis; panem illum verbi die ac nocte. Quando enim audis, aut quando legis, manducas; quando inde cogitas, ruminas, ut sis animal mundum, non immundum . Quod significat etiam sapientia per Salomonem dicens: Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis; vir autem stultus glutit illum . Qui enim glutit, ut non in illo appareat quod voravit, oblitus est quod audivit. Qui autem non est oblitus, cogitat, et cogitando ruminat, ruminando delectatur. Unde dicitur: Cogitatio sancta servabit te