comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
morbo exercebatur. Ego uero co¬
gitans dona tua d̃s inuisibił
q̃ immittis incorda fideliũ tuoꝵ.
⁊ ꝓueniunt inde fruges admi¬
rabiles. gaudebam ⁊ gr̃as tibi
agebam recolens qd̃ noueram.
qnͣta cura semꝑ estuass. de sepł¬
chro qd̃ sibi ꝓuiderat ⁊ p̾parau̾¬
at uixta corpus uiri sui. Quia
enim ualde ꝯcordit̾ uycerant:
id etiam uolebat ut .ẽ. animus
humanus minus capax diui¬
noꝵ. ad iungi ad illam felicita¬
tem. ⁊ ꝯmemorari ab hominib
ꝯcessum sibi ẽẽ post trans mari¬
nam ꝑegrinationẽ: ut ꝯũcta
t̾ra. amboꝵ ꝯiugum t̾ra teg̾et᷑.
Qnͣdo aũ ista inanitas plenitu¬
dine bonitatis tue ceꝑat in eiꝰ
corde ñ ẽẽ nesciebam ⁊ letabar
ad mirans qd̃ sic mͥ apperuiss.
qmͣqm̃ ⁊ in illo sermone nr̃o
ad fenestram. cum dixit iam
quid hic fatio: ñ apparuit desi¬
derare in pr̃ĩa mori. Audiui eci¬
cũ quibdam amicis meis ma¬
t̾na fidutia colloq̃batur. quodã

Expanded text:
morbo exercebatur. Ego uero comorbo exercebatur. Ego uero cogitans dona tua, deus inuisibilis, quae immittis in corda fidelium tuorum, et proueniunt inde fruges admirabiles, gaudebam et gratias tibi agebam recolens, quod noueram, quanta cura semper aestuasset de sepulchro, quod sibi prouiderat et praeparauerat iuxta corpus uiri sui. quia enim ualde concorditer uixerant, id etiam uolebat, ut est animus humanus minus capax diuinorum, adiungi ad illam felicitatem et conmemorari ab hominibus, concessum sibi esse post transmarinam peregrinationem, ut coniuncta terra amborum coniugum terra tegeretur. quando autem ista inanitas plenitudine bonitatis tuae coeperat in eius corde non esse, nesciebam et laetabar admirans, quod sic mihi apparuisset, quamquam et in illo sermone nostro ad fenestram, cum dixit: "iam quid hic facio?" non apparuit desiderare in patria mori. audiui eticum quibusdam amicis meis materna fiducia conloquebatur quodam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtempta felicitate t̾rena seruũ
cius iudeam. Quid hic facio: Ad
het ei quid responderim ñ satis
recolo. cum int̾ea uix intra
quinq dies. aut ñ multo am¬
plus decubuit febrib: ⁊ cum
egrotaret. quodam die defectum
aĩe passaẽ. ⁊ paululũ subtͣcta
a presentib nos ꝯcurrimus. s
cito reddita. ẽ. sensui: ⁊ aspexit
astantes me ⁊ frẽm meum: ⁊
ait nobis quasi q̃renti similis.
ubi eram: Deinde nos intuens
merore attonitos: ponetis in qͥt¬
hic matrem ur̃am : Ego silebã:
⁊ fletrim frenabam. Frater aũt
meus quiddã locutus. ẽt quo
fungi tanqm̃ felicius optart.
Quo audito illa uultu anxio
reu̾berans eum oculis qd̃ tali
a saperet: atq inde me intuẽs.
uide ait quid dicit: ⁊ mox
ambob: ponite in quit het cor¬
pus ubicumq: nichil uos eiꝰ
cura ꝯturbet: tantũ illud uos
rogo. ut ad dñi altare memine¬
ritis mei ubi fu̾itis. Cumq hãc
sententiã u̾bis quib pot̾at expli¬

Expanded text:
contemta felicitate terrena seruum contemta felicitate terrena seruum eius uideam. quid hic facio?" Ad haec ei quid responderim, non satis recolo, cum interea uix intra quinque dies aut non multo amplius decubuit febribus. et cum aegrotaret, quodam die defectum animae passa est et paululum subtracta a praesentibus. nos concurrimus, sed cito reddita est sensui et aspexit astantes me et fratrem meum et ait nobis quasi quaerenti similis: "ubi eram?" deinde nos intuens maerore attonitos: "ponitis hic" inquit "matrem uestram." ego silebam et fletum frenabam. frater autem meus quiddam locutus est, quo fungi tamquam felicius optaret. quo audito illa uultu anxio reuerberans eum oculis, qa saperet, atque inde me intuens: Vide, ait, quid dicit. Et mox ambobus: Ponite, inquit, hoc corpus ubicumque; nihil vos ejus cura conturbet; tantum illud vos rogo, ut ad Domini altare memineritis mei ubi fueritis. Cumque hanc sententiam verbis quibus poterat expli
Abbreviated transcription (Latin):
nunc extendinus nos ⁊ ra¬
pida cogitatione attingimus
et̾nam sapientiam super oĩa
manentem. si ꝯtinuetur hoc ⁊
subtrahantur alie uisiones
longe imparis generis. ⁊ het
una rapiat ⁊ absorbeat ⁊ re¬
ꝯdat in int̾iora gaudia spet¬
tatorẽ suum: ut talis sit sẽ¬
pit̾na uita quale fuit hoc
mom̃tum in telligentie cui
suspirauimus: ñ ne hoc ẽ intͣ
ingaudium dñi tui: Et is¬
tud quando: Ancũ om̃s resur¬
gemus: S ñ om̃s immuta¬
bunur. Dicebamus talia: ⁊ si
ñ isto modo ⁊ hiis u̾bis. tam̃
dñe tu scis qd̃ illo die cum
talia loq̃remur ⁊ mundus
iste nobis int̾ u̾ba uilesc̾et
cum omnib delestationibus
suif tunt ait illa. Eili qnͣtũ
ad me attinet: nulla re iam
delector in hac uita. Quid h
faciam ad hͨ I⁊ cur hic sun
nescio. Iam ũ ꝯsumpta spe
inhac uita aliqntum immo¬
rari cupiebam: ut te xp̃ianũ
catholicum uiderem. prius qm
morerer. Cumulacius hoc mͥ¬
d̾s m̃s prestitit: ut te etiam

Expanded text:
nunc extendimus nos, et ranunc extendimus nos, et rapida cogitatione attigimus aeternam Sapientiam super omnia manentem; si continuetur hoc, et subtrahantur aliae visiones longe imparis generis, et haec una rapiat et absorbeat et recondat in interiora gaudia spectatorem suum, ut talis sit sempiterna vita, quale fuit hoc momentum intelligentiae, cui suspiravimus; nonne hoc est, Intra in gaudium Domini tui? . Et istud quando? An cum omnes resurgimus, sed non omnes inmutabimur?" Dicebam talia, etsi non isto modo et his uerbis, tamen, domine, tu scis, quod illo die, cum talia loqueremur et mundus iste nobis inter uerba uilesceret cum omnibus delectationibus suis, tunc ait illa: "fili, quantum ad me adtinet, nulla re iam delector in hac uita. quid hic faciam adhuc et cur hic sim, nescio, iam consumpta spe in hac uita aliquantum inmorari cupiebam, ut te christianum catholicum uiderem, priusquam morerer. cumulatius hoc mihi deus praestitit, ut te etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ solum: qm̃ et̾na. ẽ: Nã fuis¬
se ⁊ futurum eẽ. ñ ẽ. et̾num:
⁊ dum loquimur ⁊ in hiamꝰ
illi. attingimꝰ eam modice to¬
to ictu cordis. ⁊ suspirauimꝰ.
⁊ reliquimꝰ ibi religatas pri¬
mitias sp̃c: ⁊ remeauimꝰ ad
strepitum oris nr̃i. ubi u̾bũ
⁊ incipitur ⁊ finitur. Et qͥd
simile u̾bo tuo dño nr̃o in se
ꝑmanenti sine uetustate: at¬
q in nouanti omnia: Diceba¬
mus ergo: si cui sileat tumłtꝰ¬
carnis sileant fantasie t̾re ⁊ a¬
ñ se cogitando. sileant sõpnia
⁊ ymaginarie reuelationes. oĩs
lingua ⁊ omne signũ. ⁊ quic¬
quid transeundo fit. si cui sile¬
at omnino: qm̃ siquis audi¬
at. dicunt hec omnia. ñ ip̃a
nos fetimus. s fecit nos qͥ ma-¬
net inet̾num. Hiis dc̃ĩs. si iam
taceant qm̃ erexerunt aurẽ
audiamus u̾bum eius. ñ per
linguam carnis. neq ꝑ uocem
angeli. nec ꝑsonitũ nubis. nec
ꝑ enignia similitudinis: sed
ip̃m quẽ ĩ hiin amamꝰ. ip̃m
sine hiis audi. iamus sicut

Expanded text:
esse solum, quoniam aeterna est: nam fuisse et futurum esse non est aeternum. et dum loquimur et inhiamus illi, attingimus eam modice toto ictu cordis; et suspirauimus et reliquimus ibi religatas primitias spiritus et remeauimus ad strepitum oris nostri, ubi uerbum et incipitur et finitur. et quid simile uerbo tuo, domino nostro, in se permanenti sine uetustate atque innouanti omnia? Dicebamus ergo: "si cui sileat tumultcarnis, sileant phantasiae terrae et anon se cogitando, sileant somnia et imaginariae revelationes, omnis lingua et omne signum, et quidquid transeundo fit, si cui sileat omnino; quoniam si quis audiat, dicunt haec omnia, Non ipsa nos fecimus, sed fecit nos qui manet in aeternum : his dictis si jam taceant quoniam erexerunt aurem audiamus verbum ejus, non per linguam carnis, neque per vocem angeli, nec per sonitum nubis, nec per aenigma similitudinis; sed ipsum quem in his amamus, ipsum sine his audiamus, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
Onfessionum
mearum lib̾
humanũ intellectum. Int̾im
gerunt cũ scriberentur. ⁊ ag̃t
cum leguntur quid de illis ali¬
i sentiarit ip̃i uiderint młtis
tam̃ fr̃ib eos multum placu¬
isse. ⁊ placere scio. N primo usq
ad decimũ de me scripti sunt:
intrib cet̾is de scripturis sc̃is᷑.
ab e qd̾ scriptum ẽ. in princi¬
pio fecit d̾s celum ⁊ t̾ram. usq
ad salbati requiem. In quarto
libro cum de amici morte ani¬
mi mei miseriam ꝯfiterer dixs
qd̾ auma nr̃a una quodãmͦ
forte mori metuebam. ne totꝰ
ille noreretur quẽ multum

Expanded text:
onfessionum mearum librihumanum intellectum et affecgerunt cum scriberentur, et agunt cum leguntur. Quid de illis alii sentiant, ipsi viderint; multis tamen fratribus eos multum placuisse et placere scio. A primo usque ad decimum de me scripti sunt: in tribus caeteris, de Scripturis sanctis, ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, usque ad sabbati requiem.. In quarto libro, cum de amici morte animi mei miseriam confiterer dicens, quod anima nostra una quodam modo forte mori metuebam, ne totus ille moreretur, quem multum
Abbreviated transcription (Latin):
u̾itates q̃ rebam: atq ita irrue¬
bam in dolores. ꝯfusiones errores.
Gr̃ãs tibi dulcedo mea ⁊ honor
de donis tuis. s tu mͥ ea serua.I¬
ta enim seruabis me ⁊ augebũt᷑
⁊ ꝑficientur q̃ dedisti mͥ ⁊ ero ip¬
se te cũ quia ⁊ ut sim tu dedisti
michi

Expanded text:
ueritates quaere-bam, atque ita inrueueritates quaere-bam, atque ita inruebam in dolores, confusiones, errores. gratias tibi, dulcedo mea et honor de donis tuis; sed tu mihi ea serua. ita enim seruabis me, et augebuntur et perficientur quae dedisti mihi, et ero ipse tecum, quia et ut sim tu dedisti mihi
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a omnino succedentib maio¬
ribus etatib transeunt: sicuti fe¬
rulis maiora supplicia succecłt.
Humilitatis gͦ signũ instat᷑a
puericie rex ñr ꝓbasti cũ aisti.
tis deo nr̃o gr̃as: etiã si me pue¬
rum tantũ ẽẽ uoluisses. Eram
enim ⁊ iam tunt uidebã atq
sentiebam meãq incolumita¬
tẽ uestigium secretissime uni¬
cure habebam: custoliebã int̾ioͬ¬
re sensu integritatẽ sensuum
meoꝵ. inq̃ ip̃is parius paruaꝵ¬
q rerum cogitationib u̾itate
delectabar. Ealli nolebã. memo¬
ria ugebam: locutione instru¬
ebar amicicia mulcebar fugie¬
bam dolorem abiectionẽ igno¬
rantiam: quid in tali ãnuãte
ñ mirabile atq laudabile: At
ista omnia dei mei dona sunt:
oĩa egõ. Bonus gͦ ẽ. qui fĩt me
⁊ ip̃e ẽ bonum meĩr ⁊ illi exulto
bonis omnib quib etiã puer
eram. Hoc eium peccabam. qd̃ ñ
in ip̃o s increaturis eiꝰ me atq
cet̾as uoluptates. sublimatores

Expanded text:
ipsa omnino succedentibus maioipsa omnino succedentibus maioribus aetatibus transeunt, sicuti ferulis maiora supplicia succedunt. humilitatis ergo signum in statura pueritiae, rex noster, probasti, cum aisti: tis, deo nostro gratias, etiamsi me puerum tantum esse noluisses. eram enim etiam tunc, uiuebam atque sentiebam meamque incolumitatem, uestigium secretissimae unicurae habebam, custodiebam interiore sensu integritatem sensuum meorum inque ipsis paruis paruarumque rerum cogitationibus ueritate delectabar. falli nolebam, memoria uigebam, locutione instruebar, amicitia mulcebar, fugiebam dolorem, abiectionem, ignorantiam. quid in tali animante non mirabile atque laudabile? at ista omnia dei mei dona sunt, omnia ego. bonus ergo est qui fecit me, et ipse est bonum meum et illi exulto bonis omnibus, quibus etiam puer eram. hoc enim peccabam, quod non in ipso, sed in creaturis eius me atque ceteras uoluptates, sublimitates,
Abbreviated transcription (Latin):
laudabar ab eis quib placere
tunc mͥ erat honeste uiu̾e. Nõ
enim uidebam uoraginẽ tur¬
pitudinis. in quã ꝓiestꝰ eram
ab oculis tuis. Nam in illis iam
quid me fedius fuit. ubi etiam
talib displicebam: fallendo in¬
numerabilib m̃datiis ⁊ pedago¬
gum et magistros ⁊ parentes a¬
more ludendi studio spoctandi
nugatoria ⁊ imitandi ludi¬
cra inquietudine: Furta etiã
faciebam decellario parentum
⁊ dem̃sa: uel gula imperitante.
uel ut haberem qd̃ darem pius
ludũ suum mͥ quo parit̾ utiq
delectabantur. tam̃ uendentib:
inquo etiã ludo fraudulẽtas
uictorias ip̃e uana excellentie
cupiditate iuistꝰ sepe occupabar.
Quid aũt tam nolebam pati
seiure magis qmͣ cedere libebat:
Ista ne est innocentia puerilis:
Non ẽ clñe non ẽ. Oro te d̾s meus
Nam hec ip̃a sunt. q̃ apedagogiᷤᷤ
⁊ magistris. a nucib ⁊ pirulis
⁊ passerib. ad prefectos ⁊ reges:
aurum. preclia mancipia. Haec

Expanded text:
laudabar ab eis, quibus placere laudabar ab eis, quibus placere tunc mihi erat honeste uiuere. non enim uidebam uoraginem turpitudinis, in quam proiectus eram ab oculis tuis. nam in illis iam quid me foedius fuit, ubi etiam talibus displicebam fallendo innumerabilibus mendaciis et paedagogum et magistros et parentes amore ludendi, studio spectandi nugatoria et imitandi ludicra inquietudine? furta etiam faciebam de cellario parentum et de mensa uel gula imperante, uel ut haberem quod darem pueris, ludum suum mihi, quo pariter utique delectabantur, tamen uendentibus. in quo etiam ludo fraudulentas uictorias ipse uana excellentiae cupiditate uictus saepe aucupabar. quid enim tam nolebam pati saeuire magis quam cedere libebat? istane est innocentia puerilis? non est, domine, non est, oro te, deus meus. nam haec ipsa sunt, quae a paedagogis et magistris, a nucibus et pilulis et passeribus, ad praefectos et reges, auram, praedia, mancipia, haec
Abbreviated transcription (Latin):
oderit cũ sit homo. Quasi uero
quemilibet inimicum hominẽ
ꝑnitiosius sentiat. qmͣ ip̃m odi¬
um quo ineũ irritatur: aut
uastet quisqmͣ ꝑsequendo aliũ
grauius qm cor suũ uastat
immicando. Et terte ñ est int̾i¬
or litt̾aꝵ scientia qm̃ scripta ꝯ¬
scientia id se alt̾i facere qd̃ nolit
pati. Em̃ tu secretꝰ es habitans
ĩ excelsis in silentio d̾s solus ma¬
gnus: lege in fatigabili spargẽ
penales cecitates supra illicitas
cupiditates. Cũ homo eloquen¬
tie famã q̃rit a stans ante hoĩ¬
nem iudicem circũstante homi¬
nũ multitudine. inimicũ siuũ
odio ĩmanissimo in sectans: iu¬
gilantissime cauet ne ꝑ lĩgue
errorem cridat int̾ hoĩes.⁊ ne¬
ꝑiñtis furorẽ. hoĩem auferat
ex homĩb ñ cauet. hoꝵ ego pu¬
er moꝵ inlimine iacebã miseri
⁊ huiꝰ a rene palestra erat illa
ubi magis timebã barbarism̃
facere. qmͣ cauebam si facerem
ñ facientib in uid̾e. Dico enim

Expanded text:
oderit, cum sit homo. quasi uero oderit, cum sit homo. quasi uero quemlibet inimicum hominem perniciosius sentiat quam ipsum odium, quo in eum irritatur, aut uastet quisquam persequendo alium grauius, quam cor suum uastat inimicando. et certe non est interior litterarum scientia quam scripta onscientia, id se alteri facere quod nolit pati. Quam tu secretus es, habitans in excelsis in silentio, Deus solus magnus, lege infatigabili spargens poenales caecitates super illicitas cupiditates! Cum homo eloquentiae famam quaerit, astans ante hominem judicem, circumstante hominum multitudine, inimicum suum odio immanissimo insectans, vigilantissime cavet ne per linguae errorem dicat, Inter hominntis furorem hominem auferat ex hominibus, non canet. Horum ego puer morum in limine iacebam miser, et huius harenae palaestra erat illa, ubi magis timebam barbarismum facere quam cauebam, si facerem, non facientibus inuidere. dico haec
Abbreviated transcription (Latin):
sitientem delectationes tuas: et
cuiꝰ cor dicit tibi q̃siui uultum
tuum. uultũ tuum dñe reqͥrã.
Nam longe a uultu tuo. inaf¬
fectu tenebroso.Non eni pedi¬
b aut spaciis locoꝵ it᷑ abste
aut reditur ad tẽ. Aut u̾o fi¬
lius ille tuus minor equos uł
currus uł naues q̃ sunt aut a¬
uolauit penna uisibili. aut
moto poplite it̾ egit. ut inlõ¬
ginqua regione uiuens ꝓdige
dissiparet qd̃ dederas ꝓficiscenti
Dulcis pat̾ quia dederas. ⁊ egeno
redeunti dultior in affectu. Ergo
libidinoso. id enimẽ tenebroso
atq id est longe a uultu tuo. Ui
uide: quomodo diligent̾ obser¬
uent filii hominũ pacta litt̾aꝵ
⁊ sillabarum accepta a priorib
locutorib ⁊ ate accepta et̾na
pacta perpetue salutis negli¬
gant: ut qui illa sonoꝵ uetera
placita teneat aut doceat. Si ꝯtͣ
disciplinam grãmaticã sine as¬
piratione prime sillabe hoĩem
dixerit: magis displiceat hoĩ¬
b qmͣ si ꝯtra tua p̾cepta. hoĩem

Expanded text:
sitientem delectationes tuas, et sitientem delectationes tuas, et cuius cor dicit tibi: quaesiui uultum tuum; uultum tuum, domine, requiram: nam longe a uultu tuo in affectu tenebroso. non enim pedibus aut spatiis locorum itur abs te aut reditur ad te, aut uero filius ille tuus equos aut currus uel naues quaesiuit aut auolauit pinna uisibili aut moto poplite iter egit, ut in longinqua regione uiuens prodige dissiparet quod dederas proficiscenti dulcis pater, quia dederas, et egeno redeunti dulcior: in affectu ergo libidinoso, id enim est tenebroso atque id est longe a uultu tuo. Viduide, quomodo diligenter obseruent filii hominum pacta litterarum et syllabarum accepta a prioribus locutoribus et a te accepta aeterna pacta perpetuae salutis neglegant, ut qui illa sonorum uetera placita teneat aut doceat, si contra disciplinam grammaticam sine adspiratione primae syllabae hominem dixerit, magis displiceat hominibus, quam si contra tua praecepta hominem
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ illud ouera uita d̾s m̃s qd̃ mͥ
recitanti acclamabatur p̾młtis
coetaneis ⁊ collectorib meis: Ñ¬
ne ecte illa omnia fumus ⁊ uẽ¬
tꝰ. Ita ne aliud ñ erat. ubi exer¬
ceretur ingeraum ⁊ lingͣ mea.
laudes tue dñe. laudes tue per
scripturaᷤᷤ tuas suspend̾ent pal¬
mitem cordis mei: ⁊ ñ raperet᷑
ꝑ inania nugaꝵ turpis preda
uolatilib. Non enim uno modo
sacrificatur transgressoribus
angelis. Quid aũ mirum qd̃ in
uanitates ita ferebar. ⁊ ate d̾s
m̃s ibã foras qnͣdo mͥ imutãdi
ꝓponelantur homines qui aliqͣ
fr̃a sua ñ mala si cũ barbarismo
aut soloecismo enunciarent:
rep̾hensi ꝯfundebantur. Si aũt
libidines suas integris ⁊ rite ꝯ¬
sequentib u̾b̾ copiose ornate¬
q narrarent. laudati głabant᷑.
Uides hec dñe ⁊ taces longani¬
mis ⁊ multum misericors ⁊
uerax: nunquid semꝑ tacebis:
Et nunc eruis de hoc inmanissi¬
mo ꝓfundo q̃rentem te aĩam ⁊

Expanded text:
mihi illud, 0 uera uita, deus meus? quid mihi mihi illud, 0 uera uita, deus meus? quid mihi recitanti adclamabatur prae multis coaetaneis et conlectoribus meis? nonne ecce illa omnia fumus et uentus? itane aliud non erat, ubi exerceretur ingenium et lingua mea? laudes tuae, domine, laudes tuae per scripturas tuas suspenderent palmitem cordis mei et non raperetur per inania nugarum turpis praeda uolatilibus. non enim uno modo sacrificatur transgressoribus angelis. Quid autem mirum, quod in uanitates ita ferebar et a te, deus meus, ibam foras, quando mihi imitandi proponebantur homines, qui aliqua facta sua non mala, si cum barbarismo aut soloecismo enuntiarent, reprehensi confundebantur, si autem libidines suas integris et rite consequentibus uerbis copiose ordinateque narrarent, laudati gloriabantur? uides haec, domine, et taces longanimis et multum misericors et uerax. numquid semper tacebis? et nunc erues de hoc inmanissimo profundo quaerentem te animam et
Abbreviated transcription (Latin):
uinũ erroris qd̃ meis nobis ꝓ¬
ꝑinalatur ab ebriis doctoribus.
Et uisi biberemus cedebamur:
nec appellare ad aliquem uidi¬
cem sobrium licebat: ⁊ tamen
ego d̾s m̃s in cuiꝰ ꝯspestũ iã se¬
cura ẽ recordatio mea. Libent̾ ħ
diclici ⁊ eis delectabar miser: ⁊
ob hoc bone spei puer appella¬
bar. Sine me d̾s meus dicere
aliquid. ⁊ de ingenio meo mu¬
nere tuo. In quib ame deliram̃¬
tis atterebatur. ꝓponebatur enĩ
mͥ negotiũ anime mee satis
inquietũ p̾mio laudis ⁊ decoris
uł plagaꝵ metuait dicerẽ u̾ba
uinonis irascentis ⁊ dolentis qd̃
ñ poss italia teucroꝵ au̾tere
dixisse audieram. S figm̃toꝵ
poeticoꝵ uestigia errantes seqͥ
cogebamur. ⁊ tale aliquid dic̾e
solutis u̾bis qͣle poeta dixissit
u̾sib ⁊ ille dicelat laudabilius
in quo ꝓ dignitate ad umbͣte
ꝑsone ire ac doloris similior. af¬
fectus eminebat. u̾bis sentẽtias
ꝯgruentes uestientib. Ut quid

Expanded text:
uinum erroris, quod in eis nobis puinum erroris, quod in eis nobis propinabatur ab ebriis doctoribus, et nisi biberemus, caedebamur nec appellare ad aliquem iudicem sobrium licebat. et tamen ego, deus1 meus, in cuius conspectu iam secura est recordatio mea, libenter haec didici et eis delectabar miser et ob hoc bonae spei puer, appellabar. Sine me, deus meus, dicere aliquid de ingenio meo, munere tuo, in quibus a me deliramentis atterebatur. proponebatur enim mihi negotium animae meae satis inquietum praemio i laudis et dedecoris uel plagarum metu, ut dicerem uerba Iunonis irascentis et dolentis, quod non possit Italia Teucrorum auertere dixisse audieram. sed figmentorum poeticorum uestigia errantes sequi cogebamur et tale aliquid dicere solutis uerbis, quale poeta dixisset uersibus: et ille dicebat laudabilius, in quo pro dignitate adumbratae personae irae ac doloris similior affectus eminebat, uerbis sententias congruenter uestientibus. ut quid
Abbreviated transcription (Latin):
cedem salaria decernentium: et
saxa tua ꝑcutis ⁊ sonas dicens.
Hinc u̾ba discuntur: huic ad qͥ¬
ritur eloquentia reb ꝑsuaden¬
dis sententiisq explicandis ma¬
xime necessaria. Ita u̾o ñ cognoᷤ¬
ceremus u̾ba hec imbrem aureũ.
⁊ gremiũ ⁊ fucum ⁊ templa celi.
⁊ alia u̾ba q̃ ineo loco scripta st̃.
nisi terentius induceret neqmͣ
adolescentem ꝓponentem sibi io¬
uem ad exemplum stupri: dũ
spectat tabulam qnͣdam pistã
inpariete ubi inerat pictura.
hec iouem quo pacto dane mi¬
sisse a iunt in gremiũ quõdã
imbrẽ aureũ. fucum fc̃m̃ mulie¬
ri. ⁊ uide quẽadinodũ se ꝯtitatt
ad libidinem qͣsi celesti magis¬
t̾io. Ad quem dm̃ inquid: Qui
templa celi somino sonitu ꝯcu¬
tit. Ego homuntio id ñ facerẽ.
ego u̾o illud feci ac libens non
u̾ba ista ꝯmodius discuntur. S
ꝑ hec u̾ba turpitudo ista ꝯfidẽ¬
tius ꝑpetratur: ñ accuso uerba
qͣsi uasa elesta atq p̾tiosa: s

Expanded text:
cedem salaria decernentium, et cedem salaria decernentium, et saxa tua percutis et sonas dicens: "hinc uritur eloquentia rebus persuadendis sententiisque explicandis maxime necessaria. Ita vero non cognosceremus verba haec, imbrem aureum, et gremium, et fucum, et templa coeli, et alia verba quae in eo loco scripta sunt, nisi Terentius induceret nequam adolescentem proponentem sibi Jovem ad exemplum stupri, dum spectat tabulam quamdam pictam in pariete, ubi inerat pictura haec: Jovem quo pacto Danaae misisse aiunt in gremium quondam imbrem aureum, fucum factum mulieri? et uide, quemadmodum se concitat ad libidinem quasi caelesti magisterio: at quem deum! — inquit — qui templa caeli summo sonitu concutit. ego homuncio id non facerem? ego uero illud feci ac libens. Non uerba ista conmodius discuntur, sed per haec uerba turpitudo ista confidentius perpetratur. non accuso uerba quasi uasa lecta atque pretiosa, sed
Abbreviated transcription (Latin):
resistet tͥe Qm̃diu ñ siccaberis.
quousq uolues eue filios ĩ
mare magnũ ⁊ formidolosũ:
Qd̃ iux. transeunt qui lignum
ꝯscencłint: Nonne ego inte legi
⁊ tonantem iouẽ ⁊ ad ult̾antẽ:
Et utiq ñ poss hec duo: s aftũẽ.
ut hr̃et auctoritatẽ ad imitand̾
u̾m ad ult̾ium. lenocinante fal¬
so tomtru. Quis aũ penulatoꝵ
magistroꝵ audit aure sobria
ex eodem puluere hoĩem clamã¬
tem ⁊ dicentem. Fingebat hec
omerus. ⁊ humana ad deos tnͣs¬
ferebat: diuina mallẽ ad uos.
S uerius dicitur qd̃ fingelat
hec quidem ille. s hominib flagi¬
tiosis diuina tribuendo ne flagi¬
tia flagitia putarentur: ⁊ ut qͥs¬
quis ea feciss ñ homĩes ꝑditos s
celestes deos uideretur imitatus.
⁊ tam̃ oflum̃ tartareum. lactãt᷑
inte filii hominũ cũ merceclib
ut hec discant. ⁊ magna res a¬
gitur cũ hoc agit᷑ publice in fo¬
ro in conspectu legum supra mer¬

Expanded text:
resistit tibi? quamdiu non siccaberis? resistit tibi? quamdiu non siccaberis? quousque uolues Euae filios in mare magnum et formidulosum, quod uix transeunt qui lignum conscenderint? nonne ego in te legi et tonantem Iouem et adulterantem? et utique non posset haec duo, sed actum est, ut haberet auctoritatem imitandum uerum adulterium lenocinante falso tonitru. quis autem paenulatorum magistrorum audit aure sobria ex eodem puluere hominem clamantem et dicentem: fingebat haec Homerus et humana ad deos transferebat; diuina mallem ad nos? sed uerius dicitur, quod fingebat ec quidem ille, sed hominibus flagitiosis diuina tribuendo, ne flagitia flagitia putarentur et ut quisquis ea fecisset, non homines perditos, sed caelestes deos uideretur imitatus. Et tamen, o flumen tartareum, iactantur in te fili hominum cum mercedibus, ut haec discant, et magna res agitur, cum hoc agitur publice in foro, in conspectu legum supra mer
Abbreviated transcription (Latin):
tus amagistroꝵ ferulis usq
ad temptationes martyrũ ua¬
lentib legib tuis miscere salu¬
bres amaritudines: reuocãtes
nos ad te a iocunditate pestife¬
ra qua recessimus a te. Ecaudi
dñe dep̾ͥcationem meam. ne de¬
ficiat aĩa mea sub disciplina tu
a. neq deficiam in ꝯfitendo tibi
miserationes tuas quib cruisti
me ab omnib uiis meis pessi¬
mis. ut dulcescas mͥ suꝑ omnes
seductiones qͣs seq̃bar. ⁊ amem
te ualidissime. ⁊ amplexer ma¬
nũ tuam totis precordiis meis:
uͭ eruas me ab omni temptati¬
one usq infinem. Ecce enim tu
utile puer̃ didicit seruiat qd̃ lo¬
quor ⁊ scribo ⁊ lego ⁊numero:
qm̃ cum uana discerẽ tu disci¬
plinam dabas mͥ: ⁊ meis uanis
pcc̃a delectationũ meaꝵ dimisi¬
sti mͥ. Diclici enim in eis multa
u̾ba utilia: s ⁊ in reb ñ uanis
disci possunt. ⁊ ea uia tuta ẽ. ĩ
qͣ pueri ambularent. S ue tͥ
flumen moris humani. Quis

Expanded text:
tuis a magistrorum ferulis usque tuis a magistrorum ferulis usque ad temptationes martyrum, ualentibus legibus tuis miscere salubres amaritudines reuocantes nos ad te a iucunditate pestifera, qua recessimus a te. Exaudi, domine, deprecationem meam, ne deficiat anima mea sub disca; neque deficiam in confitendo tibi miserationes tuas, quibus eruisti me ab omnibus viis meis pessimis; ut dulcescas mihi super omnes seductiones quas sequebar; et amem te validissime et amplexer manum tuam totis praecordiis meis et eruas me ab omni temptatione usque in finem. ecce enim tu,utile puer didici, tibi seruiat quod loquor et scribo et lego et numero, quoniam cum uana discerem, tu disciplinam dabas mihi et in eis uanis peccata delectationum mearum dimisisti mihi. didici in eis multa uerba utilia; sed et in rebus non uanis disci possunt, et ea uia tuta est, in qua pueri ambularent. Sed uae tibi, flumen moris humani! quis
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eum sic discere coguntur. uͦ
ego illũ udelicet difficult̃. dif¬
ficultas omnino ediscende lingͥ
ꝑegrine qͣsi felle asꝑgebat om̃s
suauitates grecas fabulosarum
narrationũ. Nulla enim uerba
illa nou̾am: ⁊seuis t̾roribz ac pe¬
nis ut nossem. instabatur mͥ
uelxm̃ter. Nam ⁊ latina aliqnͣ¬
do infans utiq nlła noueram:
⁊ tam̃ ad u̾tendo didici sine ul¬
lo metu atq cruciatu. Iint̾ etiã
blandim̃ta nutricum. ⁊ ioca ar¬
ridentium. ⁊ leticias alludentiũ.
Didici u̾o illa sine penali one¬
re urgentiũ. cũ me urg̾et cor
meum ad parienda ꝯcepta sua
⁊ quia ñ eẽti nisi aliqua u̾ba
didicissẽ ñ a docentib s aloquen¬
tib. inquoꝵ ⁊ ego aurib partu¬
riebam quicquid sentiebã. Hĩt
satis elucet maiorẽ habere iũ
ad discenda ista lib̾am curiosi¬
tatem: qͣm metuculosam neces¬
sitatem. S illius fluxũ. hec re¬
strragit legib tuis d̾s legib

Expanded text:
cum eum sic discere coguntur ut cum eum sic discere coguntur ut ego illum. uidelicet difficultas, difficultas omnino ediscendae linguae peregrinae quasi felle aspergebat omnes suauitates graecas fabulosarum narrationum. nulla enim uerba illa noueram et saeuis terroribus ac poenis, ut nossem, instabatur mihi uehementer. nam et latina aliquando infans utique nulla noueram et tamen aduertendo didici sine ullo metu atque cruciatu inter etiam blandimenta nutricum et ioca arridentium et laetitias alludentium. didici uero illa sine poenali onere urgentium, cum me urgeret cor meum ad parienda concepta sua, id quod non esset, nisi aliqua uerba didicissem non a docentibus, sed a loquentibus, in quorum et ego auribus parturiebam quidquid sentiebam. hinc satis elucet maiorem habere uim ad discenda ista liberam curiositatem quam meticulosam necessitatem. sed illius fluxum haec restringit legibus tuis, deus, legibus
Abbreviated transcription (Latin):
doctõres aũt etiam negabunt
uerum ẽẽ. At si q̃ram quib litt̾s
scribatur enee nom̃. om̃s michi
qui hec didicerunt uerũ respõ¬
dent: sccl̃m id pactum ⁊ placit̃
quo int̾ se homines ista signa
formarunt. Item siq̃ram quid
hoꝵ maiore uite huiꝰ in ꝯmo¬
do quisq obliuiscatur legere ⁊
scribere. an poetica illa figm̃ta:
quis ñ uideat quid responsurꝰ
sit qui ñ est penitus oblitꝰ sui:
Deccabam gͣ puer. cũ illa ĩ ania
istis utiliorib amore p̾ponebã:
uel potuis ista oderam. illa a¬
mabã. Iam u̾o unũ ⁊ unũ. du
o⁊ duo quatuor. odiosa can¬
tio mͥ erat: ⁊ dulcissimũ spec¬
taculũ uanitatis equus ligneꝰ
plenus armatis ⁊troie incendi¬
Num atq ip̃ius umbra creuse. Cur
gͦ gretam etiam grãmaticam.
oderam talia santantẽ: Nam ⁊
omerus ꝑitus texuit tales fabel¬
las ⁊ dulcissime uanꝰ ẽtm tam̃
amarus erat puero. Credo etiam
grecis pueris uirgilius ita sit.

Expanded text:
doctiores autem etiam negabunt doctiores autem etiam negabunt uerum esse. at si quaeram, quibus litteris scribatur Aeneae nomen, omnes mihi, qui haec didicerunt, uerum respondent et secundum id pactum et placitum, quo inter se i homines ista signa firmarunt. item si quaeram, quid horum maiore uitae huius incommodo quisque obliuiscatur, legere et, scribere an poetica illa figmenta, quis non uideat, quid responsurus sit, qui non est paenitus oblitus sui? peccabam ergo puer, cum illa inania istis utilioribus amore praeponebam uel potius ista oderam, illa amabam. iam uero unum et unum duo, duo et duo quattuor odiosa cantio mihi erat et dulcissimum spectaculum uanitatis equus ligneus plenus armatis et Troiae incendium atque ipsius umbra Creusae. Cur ergo graecam etiam grammaticam oderam talia cantantem? nam et Homerus peritus texuerat tales fabellas et dulcissime uanus est et mihi tamen amarus erat puero. credo etiam graecis pueris Vergilius ita sit,
Abbreviated transcription (Latin):
ta tua relicto te ⁊ t̾ra iens int̾¬
ram. ⁊ si ꝓhiberer ea legere. do¬
lerem quia ñ legerẽ qd̾ dolerem.
Talis clementia honestiores ⁊ ube¬
riores litt̾e putabantur. qmͣ il¬
le quib legere ⁊ scribere didici.
S nunc in anima mea d̾s ins
ñ .ẽ. ita. ñ ẽ. ita melior ẽ prorsus
doctrina illa prior. Nam ecce pa¬
ratior sũ obliuiscĩ errores enee
atq omnia eiꝰ modi. qm scrib̾e
⁊legere. At enim uela pendent
liminib grãmatitaꝵ scolarum.
S ñ illa magis houorẽ secreti.
qmͣ tegum̃tum erroris signi¬
ficant. Non clament ad u̾sũ
me quos iã ñ timeo. dũ ꝯfiteor
tibi q̃ uult anima mea d̾s m̃s.
⁊ ad quiesco in rep̾hensione ma¬
larũ uiaꝵ meaꝵ ut diligãbonas
uias tuas: ñ clament adu̾sũ me
uenditores gramatice uel emp¬
tores. quia si ꝓponam eis int̾rogã
utrum uerũ si qd̃ eneã aliqñ
chartaginẽ uenisse poeta dicit
indoctõres nescire se respondeb̃t.

Expanded text:
ta tua relicto te et terra iens in teta tua relicto te et terra iens in terram: et si prohiberer ea legere, dolerem, quia non legerem quod dolerem. talis dementia honestiores et uberiores litterae putantur quam illae, quibus legere et scribere didici. Sed nunc in anima mea clamet dnon est ita, non est ita; melior est prorsus doctrina illa prior. nam ecce paratior sum obliuisci errores Aeneae atque omnia eius modi quam scribere et legere. at enim uela pendent liminibus grammaticarum scholarum, sed non illa magis honorem secreti quam tegimentum erroris significant. non clament aduersus me quos iam non timeo, dum confiteor tibi quae uult anima mea, deus meus, et adquiesco in reprehensione malarum uiarum mearum, ut diligam bonas uias tuas. non clament aduersus me uenditores grammaticae uel emptores, quia, si proponam eis interrogans, utrum uerum sit quod Aenean aliquando Karthaginem uenisse poeta dicit, indoctiores nescire se respondebunt,
Abbreviated transcription (Latin):
me ⁊ fr̃m ẽ: ⁊ habeo illud ut le¬
gam si quid scriptũ inuenio ⁊
scribã ip̃e siquid uolo qmͣ ille qͥ¬
b tenere cogebar enee nescio
cuiꝰ errores. oblitus erroꝵ meoꝵ
⁊ plorare didonẽ mortuã quia
se occidit ob amorẽ: cũ int̾ea me
ipsum inhiis ate morientem
d̾s uita mea sictis oculis ferrem
miserrimus. Quid enim miseriuꝰ Nõ¬
misero ñ miserante se ip̃m: Et
flente didonis mortẽ q̃ fiebat a¬
mando enean: ñ flente autem
mortem suam. q̃ fiebat ñ aman¬
do te: d̾s lum̃ cordis mei ⁊ paniᷤ
oris intꝰ anime mee. ⁊ iurtꝰ ma¬
ritans m̃tem meam. ⁊ sinũ co¬
gitationis mee: ñ te amabam.
⁊ fornicabar abste. Et fornicãti
sonabat undiq euge euge. fmi Ncͣ¬
citia enim mundi huiꝰ fornica¬
tio ẽ abste: ⁊ euge euge dicit᷑.
ut pudeat si ñ ita homo sit. Et
hec non flebam. s flebam clido¬
nem extinctam ferroq extrema
secitã. sequens ip̃e extrema ꝯdi¬

Expanded text:
me et factum est et habeo illud, ut et leme et factum est et habeo illud, ut et legam, si quid scriptum inuenio, et scribam ipse, si quid uolo, quam illae, quibus tenere cogebar Aeneae nescio cuius errores oblitus errorum meorum et plorare Didonem mortuam, quia se occidit ab amore, cum interea me ipsum in his a te morientem, deus uita mea, siccis oculis ferrem miserrimus. Quid enim miserius misero non miserante se ipsum et flente Didonis mortem, quae fiebat amando Aenean, non flente autem mortem suam, quae fiebat non amando te, deus, lumen cordis mei et panis oris intus animae meae et uirtus maritans mentem meam et sinum cogitationis meae? non te amabam et fornicabar abs te et fornicanti sonabat undique: euge, euge." amicitia enim mundi huius fornicatio est abs te et euge, euge" dicitur, ut pudeat, si non ita homo sit. et haec non flebam et flebam Didonem extinctam ferroque extrema secutam, sequens ipse extrema condi
Abbreviated transcription (Latin):
merati sunt capilli capitis nr̃i.
errore omniũ qui mͥ instabãt
ut discerẽ utebaris ad utilitatẽ
meam: meo aũt qui discere no¬
lebam utebaris ad poenam meã
qͣ plecti ñ eram indignꝰ tãtilluᷤ
puer ⁊ tantus pectator. Ita deñ
benefacientib tu bene faciebas
mͥ ⁊ de pectante me ip̃o iuste re¬
tribuebas mͥ. Iussisti enim ⁊ sic
ẽ: ut poena sua sibi sit omnis
in ordinatus animꝰ. Quid aũt
erat cause cur grecas litt̾as ode¬
ram quib puerulus imbue¬
bar. ne nunc quidem mͥ satis
exploratum ẽ. Ad amaueram
enim latinas:si quas pͥmi ma¬
gistri: s quas docent qui grã¬
matici uocantur. Nam illas
primas ubi legere ⁊ scribere ⁊
numerare discitur ñ minus
onerosas penalesq habelam: qͣm
om̃s grecas. Uñ tam̃ ⁊ hoc nisi de
pc̃co ⁊ uanitate uite qͣ caro erã
⁊ sp̃c ambulans ⁊ ñ reu̾tens. Nã
utiq meliores quia certiores erãt
prime ille litt̾e. quib fiebat in

Expanded text:
merati. sunt capilli nostri, merati. sunt capilli nostri, errore omnium, qui mihi instabant ut discerem, utebaris ad utilitatem meam, meo autem, qui discere nolebam, utebaris ad poenam meam, qua plecti non eram indignus tantillus puer et tantus peccator. ita non de bene facientibus tu bene faciebas mihi et de peccante me ipso iuste rettibuebus mihi. iussisti enim et sic est, ut poena sua sibi sit omnis inordinatus animus. Quid autem erat causae, cur graecas litteras oderam, quibus puerulus imbuebar, ne nunc quidem mihi satis exploratum est. adamaueram enim latinas, non quas primi magistri, sed quas docent qui grammatici uocantur. nam illas primas, ubi legere et scribere et numerare discitur, non minus onerosas poenalesque habebam quam omnes graecas. unde tamen et hoc nisi de peccato et uanitate uitae, qua caro eram et spiritus ambulans et non reuertens? nam utique meliores, quia certiores, erant primae illae litterae, quibus fiebat in
Abbreviated transcription (Latin):
ñdum enĩ sanatus ẽ: Quanto gͦ
meluis ut cito sanarer. ⁊ id ag̾e¬
tur mecũ meoꝵ meaq diligẽ¬
tia: ut recepta salus anime mee
tuta ẽẽt tutela tua qui dedisses
eam: melius u̾o. s quot ⁊ qnͣti
fluctus ĩpendere temptationũ pꝰ
pueritiã uidebantur: nouerat
cos iã illa mat̾. ⁊ t̾ram ꝑ cos
unde postea formarer. qmͣ ip̃am
iam effigiem ꝯmittere uolebat.
In ip̃a tam̃ puericia dequa mͥ mi¬
nus qmͣ de adolescentia metuelat᷑.
si a mabã litt̾as. ⁊ me ineas ur¬
geri oderam. ⁊ urgebar tamen.
⁊ bene mͥ fiebat: nec faciebã ego
bene. ñ enim cliscerẽ nisi cogerer.
Nemo enim inuitꝰ bene facit e¬
tiam si bonũ ẽ qd̃ facit: nec qͥ
me urgebant bene faciebant:
s bene mͥ fiebat abste d̾s m̃s
Illi enim ñ intuebantur qͦ quid
referrẽ qui me discere cogebant.
p̾ter qm ad satiandas insaciabi¬
les cupiditates copiose inopie ⁊
ignominiose głe. Tu u̾o cui nu¬

Expanded text:
nondum enim sanatus est. quanto ergo nondum enim sanatus est. quanto ergo melius et cito sanarer et id ageretur mecum meorum meaque diligentia, ut recepta salus animae meae tuta esset tutela tua, qui dedisses eam. melius uero. sed quot et quanti fluctus inpendere temptationum post pueritiam uidebantur, nouerat eos iam illa mater et terram potius, unde postea formarer, quam ipsam iam effigiem conmittere nolebat. In ipsa tamen pueritia, de qua mihi minus quam de adulescentia metuebatur, non amabam litteras et me in eas urgeri oderam; et urgebar tamen et bene mihi fiebat nec faciebam ego bene: non enim discerem, nisi cogerer. nemo enim inuitus bene facit, etiamsi bonum est quod facit. nec qui me urgebant, bene faciebant, sed bene mihi fiebat abs te, deus meus. illi enim non intuebantur, quo referrem quod me discere cogebant, praeterquam ad satiandas insatiabiles cupiditates copiosae inopiae et ignominiosae gloriae. tu uero, cui nu
Abbreviated transcription (Latin):
itaq mundatio mea qͣsi neceᷤ¬
se ẽẽt. ut ad huc sordidarer si
uiuerem: quia uidelicet pꝰ la¬
uachrum illud maior ⁊ ꝑicu¬
losior in sordib delistoꝵ reatꝰ
foret. Ita iam credebã ⁊ illa et
omnis domus nisi pat̾ solusqͥ
tam̃ ñ euicit in me ius mat̾ne
piecatis. quo minꝰ in xp̃m cre¬
derẽ. sicut ille ñdum credid̾at.
Nã illa satagebat ut tu mͥ pr̃
esses d̾s m̃s potius qmͣ ille. ⁊
in hoc adiuuabas eã ut supera¬
ret uirum cui melior seruiebat:
quia ⁊ in hoc tibi utiq id iubẽ¬
ti seruiebat. Rogo te d̾s meus
uellem scire si tu etiã uelles qͦ
ꝯsilio dilatus sum ne tũc bap̃¬
tizarer: utrum bono meo mn
qͣsi laxata sint lora peccandi. an
non laxata sunt. Uñ gͦ etiam
nunc de aliis atq aliis sonat un¬
diq in aurib nr̃is. sine illum fa¬
ciat qd̃ uult ñdum enĩ bapti¬
zatus ẽ: ⁊ tam̃ insalutẽ corporis
ñ dicimꝰ. sinõ suulneretur ã plus

Expanded text:
itaque mundatio mea, quasi necesitaque mundatio mea, quasi necesse esset, ut adhuc sordidarer, si uiuerem, quia uidelicet post lauacrum illud maior et periculosior in sordibus delictorum reatus foret. ita iam credebam et illa et omnis domus, nisi pater solus, qui tamen non euicit in me ius maternae pietatis, quominus in Christum crederem, sicut ille nondum crediderat. nam illa satagebat, ut tu mihi pater esses, deus meus, potius quam ille, et in hoc adiuuabus eam, ut superaret uirum, cui melior seruiebat, quia et in hoc tibi utique id iubenti seruiebat. Rogo te, deus meus, uellem scire, si tu etiam uelles, quo consilio dilatus sum, ne tunc baptizarer, utrum bono meo mihi quasi laxata sint lora peccandi an non laxata sint. unde ergo etiam nunc de aliis atque aliis sonat undique in auribus nostris: "sine illum, faciat; nondum enim baptizatus est." et tamen in salute corporis non dicimus: sine uulneretur amplius;
Abbreviated transcription (Latin):
spestatulis talib ĩpediantur ab
studio quo eos ad talia edenda cu¬
piunt ꝑuenire. Uide ista dñe
misericordit̾: ⁊ lib̾a nos iam ĩ¬
uocantes te. Libera etiã eos qui
ñdũ te inuocant: ut inuocẽt
te ⁊ liberes eos. Audieram enim
ego adhuc puer deuita et̾na
ꝓmissa nobis per humilitatẽ
dñi dei nr̃i descendentis ad suꝑ¬
biam nr̃ãm: ⁊ signabar iam
.signo crucis eius. ⁊ ꝯdiebar eiꝰ
sale. Iam inde abut̾o matͥs mee.
q̃ multum sꝑauit inte: uidis¬
ti dñe cum adhuc puer essem
⁊ quodam die pressu stomachi
baptismũ xp̃i tui. dei ⁊ dñi m̃i
flagitaui a pietate matris mee
⁊ matris omniũ nr̃m eccł̃ie tu
e:⁊ ꝯturbata mat̾ carnis mee.
qm̃ ⁊ sempit̾nam salutẽ meam
carnuis parturiebat corde casto ĩ
fide tua iam curaret festinabũ¬
da. ut sacram̃tis salutarib ini¬
ciarer ⁊abluerer. Te clñe ihu cõ¬
fitens in remissionẽ pcc̃oꝵ. ni¬
si statim recreatꝰ essẽ. Dilata est

Expanded text:
spectaculis talibus inpediantur ab spectaculis talibus inpediantur ab studio, quo eos ad talia edenda cupiunt peruenire. uide ista, domine, misericorditer et libera nos iam inuocantes te, libera etiam eos qui nondum te inuocant, ut inuocent te et liberes eos. Audieram enim ego adhuc puer de uita aeterna promissa nobis per humilitatem domini dei nostri descendentis ad superbiam nostram et signabar iam signo crucis eius et condiebar eius sale iam inde ab utero matris meae, quae multum sperauit in te. uidisti, domine, cum adhuc puer essem et quodam die pressu stomachi baptismum Christi tui, dei et domini mei, flagitaui a pietate matris meae et matris omnium nostrum, ecclesiae tuae. et conturbata mater carnis meae, quoniam et sempiternam salutem meam carius parturibat corde casto in fide tua, iam curaret festinabunda, ut sacramentis salutaribus initiarer et abluerer, te, domine Iesu, confitens in remissionem peccatorum, nisi statim recreatus essem. dilata est
Abbreviated transcription (Latin):
trosq. Nisi u̾o approbat quisꝙ
bonus rerum arbit̾ uapulas¬
se me quia ludebam pila puer:
⁊ eo ludo ĩpecliebar quo minus
celerit᷑ discerẽ litt̾as. qͥb maior
de formuiꝰ luderẽ. aut aliud fa¬
ciebat idem ip̃e a quo uapulabã.
Qui si in aliqͣ questiuncula a ꝯ-¬
doctore suo uictus eẽt: magis bi¬
leatq in uidia torq̃retur. qmͣ e¬
go cũ incertamine pilea qluso
ta parentũ ⁊ magistroꝵ illoꝵ.
Pot̾am enim pꝰ ea bene uti lit¬
tĩs quas uolebant ut discerem
quocũq animo illi mei. Non e¬
nim meliora eligens in oboedi¬
ens eram. s amore ludencli a mã
in certaminib suꝑbas uictori¬
as. ⁊ scalpi aures meas falsis
fabellis quo prurirent arden¬
tius. eadẽ curiositate magis
magisq ꝑ oculos emicante ĩ
spectacula ludosq maioꝵ quoᷤ
tam̃ qui edunt ea dignitate
p̾diti excellunt. ut hoc poene õs
optent pariuilis siuis. Quos
dam̃cedi libent̾ patiuntur: si

Expanded text:
trosque. nisi uero adprobat quisquam trosque. nisi uero adprobat quisquam bonus rerum arbiter uapulasse me, quia ludebam pila puer et eo ludo inpediebar, quominus celeriter discerem litteras, quibus maior . deformius luderem. aut aliud faciebat idem ipse, a quo uapulabam, qui si in aliqua quaestiuncula a condoctore suo uictus esset, magis bile atque inuidia torqueretur quam ego, cum in certamine pilae a conlusorta parentum et magistrorum illorum. poteram enim postea bene uti litteris, quas uolebant ut discerem quocumque animo illi mei. non enim meliora eligens inoboediens eram, sed amore ludendi, amans in certaminibus superbas uictorias et scalpi aures meas falsis fabellis, quo prurirent ardentius, eadem curiositate magis magisque per oculos emicante in spectacula, ludos maiorum; quos tamen qui edunt, ea dignitate praediti excellunt, ut hoc paene omnes optent paruulis suis, quos caedi libenter patiuntur, si
Abbreviated transcription (Latin):
magnꝰ animus p̾ grandi affe¬
Facit enim hoc q̃dam etiã stolidi¬
tas. Est gͦ qui tͥ p̾ie coherendo
ita sit affectus grandet: ut
eculeos ⁊ ungulas atq huiusce¬
modi uaria tormita ꝓ quib ef¬
fugiendis tibi ꝑ uniu̾sas t̾ras
cum timore magno supplicatur
ita parui estimet uridens diligẽs
eos qui hec acerbissime formidãt
quẽadmodum parentes nr̃i ri¬
debant torm̃ta quib pueri a
magr̃is affligebam᷑: Non eñi
auit minus ea metuebamus.¬
aut minꝰ te de hiis euadendis
deprecabamur. ⁊ peccabamus
tam̃ minus scribendo aut legẽ¬
do aut cogitando de litt̾is qmͣ
exigebatur a nob̾. Non enim de¬
erat dñe memoria uł ingenũ.
q̃ nos habere uoluisti ꝓ illa eta
te: s delectabat nos satis ludere
⁊ u̾indicabatur alit̾ in nos ab
eis qili talia utiq a gebãt. S
maĩoꝵ nuge negotia uocãtur.
Dueroꝵ aũ talia cum sint pu¬
niunt᷑ a maiorib. Et nemo mi¬
seratur pueros ul illos. uel u¬

Expanded text:
magnus animus, praegrandi affemagnus animus, praegrandi affefacit enim hoc quaedam etiam stoliditas — est ergo, qui tibi pie cohaerendo ita sit affectus granditer, ut eculeos et ungulas atque huiuscemodi uaria tormenta, pro quibus effugiendis tibi per uniuersas terras cum timore magno supplicatur, ita parui aestimet, diligens eos, qui haec acerbissime formidant, quemadmodum parentes nostri ridebant tormenta, quibus pueri a magistris affligebamur? non enim auaut minus te de his evadendis deprecabamur: et peccabamus tamen minus scribendo, aut legendo, aut cogitando de litteris, quam exigebatur a nobis. Non enim deerat, Domine, memoria vel ingenium, quae nos habere noluisti pro illa aetate satis, sed delectabat ludere et uindicabatur in nos ab eis qui talia utique agebant. sed maiorum nugae negotia uocabantur, puerorum autem talia cum sint, puniuntur a maioribus, et nemo miseratur pueros uel illos uel u
Abbreviated transcription (Latin):
datussum ut discerem litt̾as ĩ
quib quid utilitatis eẽt ignora¬
bam miser. ⁊ tam̃ si segnis in dis¬
cendo eẽm. uapulabam. Lauda¬
batur enim hoc a maioribus:
⁊ multi ante nos uitam istam
agentes prestruxerant erumno¬
sas uias: ꝑ quas transire coge¬
banlur. multiplicato labore ⁊
dolore filiꝰ adam. Inuenimꝰ aũt
dñe homines rogãtes te: ⁊ didi¬
cimus abeis sentientes te ut pu-¬
tamus ẽẽ magnũ aliquẽ. qui
poss etiam ñ apparens sensib
nr̃is exaudire nos ⁊ subuenire
nobis. Nam puer c epi rogare
te auxilium ⁊ refugium me¬
um. ⁊ in tuã inuocationẽ rum¬
pebam nodos lingue mee:⁊ ro¬
gabam te paruus ñ paruo af¬
fectu. ne in scola uapularem.
Et cũ me ñ exaudiebas qd̃ non
erat ad insipientiã mͥ. Lidebant᷑
a maiorib hominib usq ab ip¬
sis parentib qui mͥ accidere ma¬
li nichil uolebant plagemee:
magnũ tunc ⁊ graue malum
meum. Est ne quisqm dñe tã

Expanded text:
datus sum, ut discerem litteras, in datus sum, ut discerem litteras, in quibus quid utilitatis esset ignorabam miser. et tamen, si segnis in discendo essem, uapulabam. laudabatur enim hoc a maioribus, et multi ante nos uitam istam agentes praestrtfxerant aerumnosas uias, per quas transire cogebamur multiplicato labore et dolore filiis Adam. inuenimus autem, domine, homines rogantes te et didicimus ab eis, sentientes te, ut poteramus, esse magnum aliquem, qui posses etiam non adparens sensibus nostris exaudire nos et subuenire nobis. nam puer coepi rogare te, auxilium et refugium meum, et in tuam inuocationem rumpebam nodos linguae meae et rogabam te paruus non paruo affectu, ne in schola uapularem. et cum me non exaudiebas, quod non erat ad insipientiam mihi, ridebantur a maioribus hominibus usque ab ipsis parentibus, qui mihi accidere mali nihil uolebant, plagae meae, magnum tunc et graue malum meum. Estne quisquam, domine, tam
Abbreviated transcription (Latin):
dere. Hoc aũ cos uelle ex motu
corporis aꝑiebatur. tanꝙͣ u̾bis
naturalib omniũ gentiũm q̃
fiunt uultu ⁊ nutu oculoꝵ ce¬
t̾oq mẽbroꝵ actu ⁊ sonitu uo¬
cis indicante affestionem animi
in petendis. habendis. reiciendis.
fugiendis. faciendis ue reb. ita
uerba inuariis sententiis lorcis
suis posita ⁊ crebro audita qͣrũ
rerum signa cẽnt paulatim col¬
ligeban ineasq iam uoluntates
edomito in eis signis ore ꝑ het e¬
nunciabam. sic cũ hiis inter qͦs
eram uoluntatũ enuntiandaꝵ
signa ꝯmunicaui. ⁊ uite huma¬
ne ꝓcellosam societatem altius
ingressus sum. pendens ex parẽ¬
tum auctoritate. nutuq maioꝵ
hominũ. D̾s d̾s m̃s quas ibi mi¬
serias exꝑtussũ ⁊ ludificatones
qndo quidem recte mͥ uiuere
puero id ꝓponebatur. obtẽꝑare
monentib ut in hoc scł̃o florerẽ.
⁊ excellerem linguosis artib ad
honorem hominũ ⁊ falsas diui¬
cias famulantib Inde inscolam

Expanded text:
dere. hoc autem eos uelle ex motu dere. hoc autem eos uelle ex motu corporis aperiebatur tamquam uerbis naturalibus omnium gentium, quae fiunt uultu et nutu oculorum ceterorumque membrorum actu et sonitu uocis indicante affectionem animi in petendis, habendis, reiciendis fugiendisue rebus. ita uerba in uariis sententiis locis suis posita et crebro audita, quarum rerum signa essent, paulatim colligebam measque iam uoluntates edomito in eis signis ore per haec enuntiabam. sic cum his, inter quos eram, uoluntatum enuntiandarum signa conmunicaui et uitae humanae procellosam societatem altius ingressus sum pendens ex parentum auctoritate nutuque maiorum hominum. Deus, deus meus, quas ibi miserias expertus sum et ludificationes, quandoquidem recte mihi uiuere puero id proponebatur, obtemperare monentibus, ut in hoc saeculo florerem et excellerem linguosis artibus ad honorem hominum et falsas diuitias famulantibus. inde in scholam