comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod isdem paterfamilias nos suis sol¬
lempniis interesse non dedignatur
O quanti sunt siam in remotissimis. tran
maria regionib: qui tantopere gauderent.
si eis uel semel adeuis sacrum corpus acce¬
dendi possibilitas ess&: Vnde giam con¬
siderandum nobis. ẽ. quid ado donatũ sit:
ne forte si eius presentiam minus reueren¬
ter senserimus. aut infecto corde. qͦd absit.
in conspectu eius uacui uenerimus. dicat
ipse propheticum illud. non est anima
mea adpopłm istum: & item. prope es tu
ori eorum. & longe arenibus eorum: Pre¬
terea cum adercemplum illius euglĩci re¬
gis intrauerit ut uideat sollempni tantes
tamquam discumbentes: nam cum sp̃u dĩ
plenus sit. nihil est in creaturis dĩ quod
eum latere possit: quisq nr̃m procur&. ne
forte paternos eius oculos cordis amictu
uel corporis offendat: Nam ut ipse dicit.
om̃is exaltatio genus. ẽ. superbiȩ. ꝑ qũã
maxie quisq fit abominabilis. ut scrip¬

Expanded text:
quod idem paterfamilias nos suis soquod idem paterfamilias nos suis solemniis interesse non dedignatur. O quanti sunt etiam in remotissimis trans maria regionibus, qui tantopere gauderent, si eius vel semel ad eius sacrum tumulū accedendi possibilitas esset! Vnde etiam cōsiderandum est, quid a Deo nobis donatum sit. Ne forte, si eius præsentiam minus reuerenter sēserimus, aut infecto corde quod absit in conspectu eius vacui venerimus, dicat ipse propheticum illud: Non est anima mea ad populum istum. Et itē: Prope es tu ori eorum, & longe a renibus eorum. Propterea cum ad exemplum Euangelici illius Regis intrauerit, vt videat solemnisantes, tanquā discumbentes, nam cum Spiritu Dei plenus sit, nihil est in creaturis Dei, quod eum latere possit quisque nostrum procuret, ne forte paternos eius oculos cordis amictu vel corporis offendat. Nā vt ipse dicit: Omnis exaltatio genus est superbiæ, per quam maxime quisque fit abominabilis, vt scrip
Abbreviated transcription (Latin):
eloquium : si diuersarum uirtutũ gem¬
mȩ: postremo si castitatis byssus mise¬
ris. abest: uel predictos caprarum pilos offe¬
ramus: quia forte & ipsi cum ueraci confes¬
sione placebunt : uerum scilic&. quia quem
adhuc ex consensu peccare delectat. falsũ
ẽ. quod de preteritis uere peniteat: Ut au¬
tem quiddam de humano usu loquamur.
si quando paterfamilias post tempus do
mum suam reuertitur. om̃is familia solde
adgaudere: cum quidem & catelli exilien¬
tes quodam gestu membrorum se monstrant
lȩtari: Qua propter & nos lic& iumentis
insipientib merito simus comparandi.
tamen si obistius honorem sollempnitatis
quȩ eundem nr̃m dñm nobis quodãmodo
representat gauisi fuerimus: uel micas
miscdĩȩ eius sperare quasi catuli sub men¬
sa poterimus: Et hoc non ex nobis: sed
exbonitate euuangelici regis. qui cecos &
claudos ad conuiuium suum dignatus. ẽ.
adscisci: Bene ergo nobiscum agitur:

Expanded text:
eloquii, si diversarum virtutum gemeloquii, si diversarum virtutum gemmae, postremo si castitatis byssus miseris abest, vel praedictos caprarum pilos offeramus, quia forte et ipsi cum veraci confessione placebunt. Veraci scilicet, quia quem adhuc ex consensu peccare delectat; falsum est, quod de praeteritis vere poeniteat. Ut autem quiddam de humano usu loquamur, si quando paterfammum suam reuertitur, omnis familia solet adgaudere: cum quidem & catelli exilientes, quodam gestu membrorum, se monstrāt lætari. Quapropter, & nos, licet iumentis insipientibus merito simus comparandi: tamen si ob istius honorem solemnitatis, quæ eūdem nostrum Dominum nobis quodammodo repræsentat, gauisi fuerimus: vel micas misericordiæ eius sperare, quasi catuli sub mēsa poterimus. Et hoc non ex nobis, sed ex bonitate Euangelici Regis, quia cæcos & claudos ad conuiuium suum dignatus est asciscere. Bene ergo nobiscum agitur,
Abbreviated transcription (Latin):
cordia presumimus: Deniq eadem scã¬
scriptura quȩ in persona iustorũ dicit. lau¬
dent eum caeli. mor subiunxit. & terrae:
ne peccatores desperarent: Nam adeo mi¬
sericordiam suam d̃s multiplicat: ut non
solum homines. sed &iam iumenta salu&s:
Ergo & nos de eiusdem patris laude lic& in¬
digni. gaudeamus: Et quamius nobis
non sit aperire os pre confusione: tamen
illud mosaycum unusquisq nr̃m eidẽ
dicat : Scio quia misericors es dñe: cum
metu & spe prestolantes. utrumne sicut
regib consuetudo. ẽ. ut in suis natilitiis
reos absoluant. sic iste princeps dĩ propter
gaudium sue scãe sollempnitatis uincula
nr̃a relaxet: Siquidem & illud occurrit
memoriȩ. quod inter pretiosa filiorum
ysrł munera &iam pilos caprarum qui¬
dam detulerunt: Et quia per illos pecca¬
torum confessio signatur: saltin uel hoc
unum offeramꝰ: Uerum si deest aurũ
sapientiȩ: si argentum rite laudantis

Expanded text:
cordia praesumimus. Denique eadem cordia praesumimus. Denique eadem Scriptura, quae in persona justorum dicit: Laudent eum coeli, mox subjungit, et terra : ne peccatores desperarent. Nam adeo misericordiam suam Deus multiplicat, ut non solum homines, sed etiam jumenta salvet. Ergo et nos de ejusdem patris laude, licet indigni, gaudeamus. Et quamvis non sit nobis os aperire prae confusione, tamen illud Mosaicum unusquisque nostrum eidem dicat: Scio, quia misericors es, Domine . Cum metu et spe praestolantes, utrum sicut regibus consuetudo est, ut in suis natalitiis reos absolvant; sic iste princeps Dei propter gaudium suae sanctae solemnitatis, vincula nostra relaxet. Siquidem et illud occurrit memoriae, quod inter pretiosa filiorum Israel munera, etiam pilos caprarum quidam detulerunt. Et quia per illos peccatorum confessio designatur, saltem vel hoc unum offeramus. Verum si deest aurum sapientiae, si argentum rite laudantis
Abbreviated transcription (Latin):
benedictionem sub quolibe obtentu non
dicatur  Ceterum laudes eius resonare
talib utcumq congruer&. qui iuxta apłm
sciunt quȩ. ẽ. spes uocationis dĩ ÷ uidelices
illius uocationis. qua non solum cum aliis
ad subeundum celsiorem gradum per eun¬
dem patrem institutum : qui in uacu um
grãm hanc nequaquam accipiunt. sed quȩ¬
eis a dõ donata sunt norunt: De quibus
propter cor & animam unam sub unius po¬
puli uocabulo. d̃s̃ dicit: Obauditu auris
oboediuit mihi: Quem nimirum dm̃ in
scĩs eius laudare iubemur : sed quales
eum laudare debeant. scriptura non tac&
dicens ad ipsos: Qui timetis dñm : lau¬
date eum: Et iterum: Laudabunt
dñm. qui requirent eum: Quo contra:
Non. ẽ. inquit speciosa laus. in ore peccato¬
ris: Quid ergo de nobis censendum. ẽ.
qui supra modum peccatores sumus : & lau¬
des eius ad temptare presumimus: Sed di¬
uinȩ pietatis diuitias adtendentes. de
eiusdem indulgentissimi patroni miseri¬

Expanded text:
benedictionem sub quolibet obtentu non benedictionem sub quolibet obtentu non dicat? Caeterum laudes ejus resonare, talibus utcunque congrueret, qui juxta Apostolum sciunt, quae est spes vocationis Dei . Videlicet et illius vocationis, qua non solum cum aliis ad subeundum celsiorem gradum, per eumdem patrem institutum, qui in vacuum gratiam hanc nequaquam accipiunt, sed quae a Deo donata sunt , norunt. De quibus, propter cor et animam unam, sub unius populi vocabulo Deus dicit: Obauditu auris obaudiunt mihi, quem nimirum in sanctis ejus laudare jubemur . Sed quales eum laudare debeant, Scriptura non tacet, dicens ad ipsos: Qui timetis Dominum, laudate eum; et item: Laudabunt Dominum, qui quaerunt eum . Quo contra: Non est, inquit, speciosa laus in ore peccatoris . Quid ergo de nobis censendum est, qui supra modum peccatores sumus, et laudes ejus attentare praesumimus? Sed divinae pietatis divitias attendentes, de ejusdem indulgentissimi patroni miseri
Abbreviated transcription (Latin):
tum signorũ splendore non reludeit
Est igitur lucerna: Sed qualiter eundẽ
preceptorem suum immo & dñm legiones
monachorum decentius appellabunt
Dominium inquam: Siquidem s hebras. dic¬
tus. ẽ. dominus helysei. Ergo pietatis affec¬
tu uocetur lucerna: Sed quasi parum.e
uocetur giam stella: Non tamen qualiscũ¬
q. sed talis quȩ erudiens multos ad iustica¬
am. refulgeat. uixta illud. danelis. ia perpe¬
tuas aeternitates: Uocetur siam sol: quia
fulgebit ut sol. cum iuistis: & nunc in eccle¬
sia. & tunc in regno patris eorum: Uocet᷑
giam angelus: quia legem requirunt ex
ore euis: Postremo uideant &s gaudeant
nedictus: quem d̃s adeo benedixit in
om̃i benedictione spiritali: & per quem
tanti benedictionem hereditate posside¬
bunt : Fateor enim quod eiusdem patris
dilectorib adõ plac& tali uocabulo cen¬
seri : quod sol&s maxime post diuinum
nomen inore xp̃ianorum uersari: Quis
enim pie loquens. aut benedictũ. aut

Expanded text:
tum signorum splendore non reluxit? tum signorum splendore non reluxit? Est igitur lucerna. Sed qualiter eumdem praeceptorem suum, imo et dominum legiones monachorum decentius appellabunt? Dominum, inquam, siquidem et Elias dictus est dominus Elisaei. Ergo pietatis affectu vocetur lucerna. Sed quasi parum est, vocetur etiam stella. Non tamen qualiscunque; sed talis, quae erudiens multos ad justitiam, refulgeat, juxta illud Danielis, in perpetuas aeternitates. Vocetur etiam sol, quia fulgebit sicut sol cum justis, et nunc in Ecclesia, et tunc in regno patris eorum. Vocetur etiam angelus, quia legem requirunt ex ore ejus. Postremo videant et gaudeant, nedictus, quem Deus adeo benedixit in omni benedictione spirituali. Et per quem tanti benedictionem haereditate possidebunt. Fateor enim, quod ejusdem patris dilectoribus adeo placet tali vocabulo censeri, quod solet maxime post divinum nomen, more Christiano versari. Quis enim pie loquens, aut Benedictum, aut
Abbreviated transcription (Latin):
quam: quia grande gaudium quibq sane
sapientib hoc affert. quod eis superna ꝓ¬
uidentia talem ac tantum ducem & pre¬
ceptorem constituit. quem ad promulgan
dam celestis disciplinȩ legem dignum s̾
idoneum totus mundus agnoscat: Gau¬
dent ergo. & quasi preuium sequentes. de
eius nutu pendunt : & cordis aciem in eum
defigunt: Gaudent : quia per eius magi¬
sterium ad celestis militiȩ tirocinium st̃
adsciti: Sperant se sub eius ducatu duca¬
tu militantes ad superni regis palatium
intromitti: & quod suis meritis nequaquã
presumunt. eiusdem sui ducis intercessio¬
ne adipisci confidunt: Ad hanc itaq
lucernam quasi incaliginoso uitȩ huius
stadio micantem subinde respiciunt: &
in ipsa uident quo gressum operis tendant.
Lucerna igitur. ẽ. beatissimus benedictꝰ:
lucerna inquam :. ad hoc uidelic& super
candelabrum posita. ut ardens & lucens
& iste superno amore non uehementer
arsit.An & iste cum uerbo & opere

Expanded text:
quam, quia grande gaudium quibusque sanum quam, quia grande gaudium quibusque sanum sapientibus hoc affert; quod eis superna providentia, talem ac tantum ducem, ac praeceptorem constdam cœlestis disciplinæ legem, dignum & idoneum totus mundus agnoscat. Gaudent ergo, & quasi præuium sequentes, de eius nutu pendēt, & cordis aciem in eum defigunt. Gaudent, quia per eius magisterium, ad cœlestis militiæ tyrocinium sunt asciti. Sperant sub eius ducatu militantes, ad superni Regis palatium intromitti. Et quod suis meritis nequaquam præsumunt, eiusdem sui Ducis intercessione adipisci confidunt. Ad hanc itaque lucernam, quasi in caliginoso vitæ huius stadio micantem, subinde respiciunt: & in ipsa vident, quo gressum operis tendant. Lucerna est igitur beatissimus Benedictus. Lucerna, inquā, ad hoc super candelabet iste superno amore non vehementer arsit? An et iste, cum verbo et opere,
Abbreviated transcription (Latin):
do uirtutum atq signorum quibq eti¬
am excellentissimis uiris consertũ ni¬
hilominus ostendit: sicut ille mirabi¬
lis eius uitȩ relator papa uidelicet
gregorius astruit. qui adsignanter ex
q̃uibusdam factis: ipsum aliquib nomina¬
tim expressis. coęquat dicens inter cetera:
Nam in aqua expetra producta. moysen.
in ferro uero quod exprofundo aquȩ redi¬
it. helyseum : in aquȩ itinere. petrum:
in corui oboedientia. helyam: in luctu au
tem inimici. dauid: Uideo & perpendo.
ur iste sp̃u istorum om̃ium plenus fuit :
Qui & indono prophetiȩ. & in dinoscendis ho¬
minum cogitationib. atq in secretorum
agnitione udiciorum ualde eum perspi¬
cacem fuisse non tac&: postremo quod in¬
ter plurima superni muneris karismata
ad prime disertus fuerit. & quod monacho¬
rum regulam sermone luculento. & discre¬
tione precipua scripserit. letabundis au¬
ribus eorum enarrat: Laetabundis in¬

Expanded text:
do virtutum, atque signorum, quibusque etido virtutum, atque signorum, quibusque etiam excellentissimis viris, consertum nihilominus ostendit. Sicut ille mirabilis ejus vitae relator, papa videlicet Gregorius astruit, qui assignanter ex quibusdam factis, ipsum aliquibus nominatim expressis coaequat, dicens inter caetera: Nam in aqua ex petra producta, Moysen; in ferro vero, quod ex profundo aquae rediit, Elisaeum. In aquae itinere, Petrum. In corvi obedientia, Eliam. In luctu autem mortis inimici, David video et perpendo. Vir iste spiritu justorum omnium plenus fuit. Qui et in dono prophetiae, et in dignoscendis hominum cogitationibus, atque in secretorum agnitione judiciorum, valde eum perspicacem fuisse non tacet. Postremo, quod inter plurima superni muneris charismata, apprime disertus fuerit; et quod monachorum regulam, sermone luculento, et discretione praecipua scripserit, laetabundis auribus eorum narrat. Laetabundis, in
Abbreviated transcription (Latin):
bris. multas ex populo adquisitionis
cateruas suo ducatu abstractas ad ter¬
ram uiuentium introducit: Ille ma¬
re rubrum diuisit: iste post PErRU
inusitato miraculo discipulũ equidem
super aquas currere fecit : dum plane in
utroq facto rerum liqueat obstare natura:
uideris quid horum precelleat.: utrum
uel aequale sit aquas diuisisse. aut super
eas sicco uestigio cucurrisse: Ille inexus¬
tis aruis aquam sitienti populo de petra
producit : iste desicca rupe fontem usi¬
bus monachorum elicuit : qui hodieq
in riuum fluit: Ille brutos mores iude¬
orum. quos incredulos uocat & rebelles
uirga legis cohercuit : iste monachorũ
greges sicut uoluntarie auditu auris
oboedientes quasi una persona propter
unum cor alloquens filium nominat:
& suaui xp̃i ugo supponit: Multa di¬
ci preterea possent : quib istarum per¬
sonarum conuenientia patuiss&s: At
equidem beatissimum patrem legis latio
spetialiter moysi comparat: sed magnitu¬

Expanded text:
bris multas ex populo acquisitionis bris multas ex populo acquisitionis catervas, suo ducatu abstractas, ad terram viventium introducit. Ille mare Rubrum divisit; iste post Petrum, inusitato miraculo, discipulum equidem super aquas currere fecit. Dum plane in utroque facto liqueat rerum obstare naturam; videris quid horum praecellat: utrum vel aequale sit, aquas divisisse, aut super eas sicco vestigio cucurrisse. Ille in exustis arvis, aquam sitienti populo de petra produxit ; iste de sicca rupe, fontem usibus monachorum elicuit, qui hodieque in rivum fluit. Ille brutos mores Judaeorum, quos incredulos vocat et rebelles, virga legis coercuit; iste monachorum gregem, sicut voluntarie auditu auris obedientem, quasi una persona, propter unum cor alloquens, filium nominat, et suavi jugo Christi supponit. Multa dici praeterea possent, quibus istarum personarum convenientia patuisset. Et hunc quidem beatissimum patrem legislatio specialiter Moysi comparat. Sed magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
monasticȩ legis decreta eders: Euer̃t
quidem alii ut iam dictum. ẽ. eiusdem
sc̃ẽ institutionis decretores: sed tanquã
ẽ qui in hac celesti disciplina placidus
effulsit : nam & ante moysen sacrifi¬
ciorum cerioniȩ. & circũcisionis ritus
frequentatissimo uiguit usu: qui tamen
spetialiter per eundem moysen uiculcat
est: Sic ergo s huic beatissimo legis lato¬
ri non preidicant alii patres qui sc̃ẽ re¬
gulȩ munia descripserunt: sed magis
ut assertores eius sanccita confirmantn
eq enim ab re sanctus iste moysi compa¬
ratur: quandoquidem non pauca mag¬
nalia pene similiter ab utrisq geruntur:
Misteru itaq maiestate separata. qua sub
moyse om̃ia infigura contingebant: de
cetero multa repperies. que similia tan¬
quam sub uno sp̃u gesta noster iste patra¬
uit: Et hoc equidem priuilegium utrisq
ẽ. commune: quod ambo sunt legislato¬
res: Ille querulas hebreorum turbas. de
egypto exire suasit: iste uero quasi de
genuinis carnalium desideriorum tene¬

Expanded text:
monasticae legis decreta sanciret. Fuerunt quidam alii, sicut jam dictum est, ejusdem sanctae institutionis decretores; sed tanquam est, qui in hac coelesti disciplina placidus effulsit: nam ante Moysen, sacrificiorum caeremoniae, et circumcisionis ritus frequentissimo viguit usu: qui tamen specialiter per eumdem Moysen inculcatus est . Sic ergo et huic beatissimo legislatori non praejudicent alii Patres, qui sanctae regulae munia descripserunt: sed magis ut assertores ejus sancita confirment. Neque enim abs re sanctus iste Moysi comparatur, quandoquidem, non pauca magnalia pene similiter, ab utrisque geruntur. Mysterii itaque majestate separata, qua sub Moyse, omnia in figura contingebant , de caetero multa reperies, quae similia, tanquam sub uno spiritu gesta, noster iste patravit. Et hoc equidem privilegium utrisque est commune, quod ambo sunt legislatores. Ille querulas Hebraeorum turbas de Aegypto exire suasit; iste vero, quasi de genuinis carnalium desideriorum tene
Abbreviated transcription (Latin):
ponatur: Necdum tamen eadem miracu¬
la penitus adhuc desunt: qm̃ & ad sacroi¬
sc̃m eiusdem patris sepulchrum. & in alus
beate eius memoriȩ locis. hec siam fieri
non ignoramus: Signorum sane inqui¬
sitoribus. qui unũquẽq patrem sc̃m. uel
potentem. uel impotentem ex multipli¬
citate. uel raritate eorundem signorũ
arbitrantur: illa dominica exprobra¬
tio consideranda. ẽ. qua dicit. genera¬
tio mala & adultera signum querit
& illa preconis ipsiuis exprobrando di¬
centis. iudei signa querunt: quos ali¬
as. dõ odibiles non tac&: Herodes autem
qui ut scriptum. ẽ. cupiebat aliquod signũ
dignus fuit audire : centurionis fidem
om̃i ysrł pretulit. qui ad serui curationẽ
solam eius uissionem sufficere non dubita¬
uit: Haec exterius inseri quorundam
tepiditas exigit: quorum deuotio cessan¬
tib signis frigescit: Porro eidem beatis¬
simo patri sua prerogatiua ad modũ suf¬
ficit: qui tantopere fulgoris emicat. ut

Expanded text:
ponatur. Necdum tamen eadem miracuponatur. Necdum tamen eadem miracula penitus adhuc desunt, quoniam & ad sacrosanctum eiusdem Patris sepulchrum, & in aliis beatæ eius memoriæ locis, hæc etiam fieri non ignoramus. Signorum sane inquisitoribus, qui vnumquemque Patrem sanctum, vel potentem, vel impotentem, & raritate vel multiplicitate eorumdem signorum arbitrantur, illa Dominica exprobatio consideranda est, qua dicit. Generatio mala & adultera signum quærit. Et illa præconis ipsius, exprobando dicentis, Iudæi signa petunt: quos alias Dqui, ut scriptum est, cupiebat aliquod signum dignus fuit audire. Centurionis autem fidem omni Israeli praetulit : qui ad servi curationem solam ejus jussionem sufficere non dubitavit. Haec exterius inseri, quorumdam tepiditas exigit, quorum devotio cessantibus signis frigescit. Porro eidem beatissimo patri, sua praerogativa admodum sufficit: qui tantopere fulgoris emicat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
furenti raganarius infit: Certe ego ig¬
noro: tu uero nescis. utrum ab hoc loco
recedere pro uoto possimus: Ille iterum
concusso ense. uiramentum repetens: af¬
firmabat se absq gr̃a scĩ benedicti ab
eo regressurum loco: His dictis. confe¬
stim ab equo corruens. contritis conlisisq
om̃ib membris. in gestatorio ad domũ
propriam a suis reuehitur: & uinea qui¬
dẽm potestati scĩ benedicti relinquit᷑.:
ipse uero stephanus longo consumptus
nente regnum. fames admodum gra¬
uis uniuersas occupauit galbyas.
clades &iam ex insectatione paganorũ¬
si muracula frequentars: Sell nimir um
necesse. e. ut per omẽm eceliam celsan¬
tio signis manifestetur. qui sire illi q u
uniuersalem fidem propter presentia ual¬
racula. ueł qui propter future uite uebi¬
titudinem colunt: quin siam terribi¬
li iudicio sequaces antichristi siena po¬
tius facient: ut coram eis qui uolunta¬
rie peccant. ut scriptum. ẽ: offendiculũ

Expanded text:
furenti Raganarius infit: Certe ego igfurenti Raganarius infit: Certe ego ignoro, tu vero nescis, utrum ab hoc loco recedere pro voto possimus. Ille iterum concusso ense juramentum repetens affirmavit se absque gratia S. Benedicti ab eo regressurum loco. His dictis confestim ab eo corruens, contritis collisisque omnibus membris in gestario ad domum propriam a suis refertur: et vinea quidem potestati S. Benedicti relinquitur, ipse vero Stephanus longo consumptus nente regnum, fames admodum gravis universas occupavit Gallias, clades etiam ex insectatione paganorusi miracula frequentaret. Sed nimirum necesse est, vt per omnem Ecclesiam cessantibus signis, manifestetur qui sint illi, qui vniuersalem fidem, propter præsentia miracula, vel qui propter futuram beatitudinem, colunt. Quin & imminente iā terribili iudicio, sequaces Antichristi signa potius facient, vt coram eis qui volontarie peccant, vt scriptum est, offendiculum
Abbreviated transcription (Latin):
partem fundi proprii cuidam seruorum
sc̃i benedicti accepto pretio distraxit:
eruus autem ille absq aliquo fructifero
cultu adeptus. uacuam nequaquam esse¬
permisit tellurem: sed eam optime ex co¬
lens. uineam inibi plantauit: atq quo
aduixit tempore in proprios. retinuit
usus: Decedente illo: dominꝰ quondam
ipsius terrȩ de qua prefati sumus. qͦd uen¬
diderat rursus repetere conatur: Aduo¬
catus uero una cum RAGANARIO mo¬
nacho. ad locum cessionis terrȩ iuxta mo¬
rem legis adueniens. predictam uineam
ad ius aecclĩȩ scĩ benedicti sua auctori¬
reuocare
tatel conatur. Proinde stephanus inpa¬
ti entia leuis animi commotus. ragana¬
rio monacho ita ut sedebat in equo ꝓ¬
pinquans. furibunde locutus. ẽ: Tibi di¬
CO RAGANART monache: qui trans
mare hierusalem requisisti: Per hunc
testor ensem. quando tu & ego ab hoc re¬
cesserimus loco: sc̃s benedictus ex hac
uinea nullam habebit potestatem: Cui

Expanded text:
partem fundi proprii cuidam servorum partem fundi proprii cuidam servorum sancti Benedicti accepto pretio distraxit. Servus autem ille fundum absque aliquo fructifero cultu adeptus, vacuam nequaquam permisit esse tellurem: sed eam optime excolens vineam inibi plantavit, atque quo advixit tempore, in proprios retinuit usus. Decedente illo dominus ipsius terrae de qua praefati sumus, quod vendiderat rursus repetere conatur. Advocatus vero una cum Raganario monacho, ad locum cessionis terrae juxta morem legis adveniens, praedictam vineam ad jus S. Benedicti sua auctorrevocare nitebatur. Proinde Stephanus, impatientia levis animi commotus, Raganario monacho ita ut sedebat in equo propinquans, furibunde locutus est: Tibi dico, Raganari monache, qui trans mare Jerusalem requisisti, per hunc testor ensem; quando tu et ego ab hoc recesserimus loco, S. Benedictus ex hac vinea nullam habebit potestatem. Cui
Abbreviated transcription (Latin):
pagus quidam aquitanicȩ prouintiȩ
regia liberalitate cȩnobio scĩ bene¬
dicti donatus. multis uicinorum insec¬
tationib. & maxime primorum patri e
a potestate huius loci desciuerat: at post
longum temporis spatium maximo labo¬
re seruorum dĩ propriȩ restitutus pote¬
stati. consilium necessarie repertum . ẽ.
ut habitatione congrua monachis quo¬
quomodo inibi constructa. assidue mona¬
chi duo. uel tres ibidem persisterent.
quousq faciles aquitanorum animi ad
noua quȩq leuiter molienda. instantia
fratrum abhac potiendarum rerum qui¬
escerent fidutia: Mittitur ad id eni¬
tendum RAGANARTUS monachus
magnȩ uir religionis: qui olim ab im¬
peratore ludouico cum aliis Hieroso¬
lẏmam missus fuerat : atq cum eo
SEGE UERTUS presbit̃ ac monachus
Qui cellulam inpredicto compingentes loco
omẽm aquitanycȩ genti abstulere harum
repetendarum fidutiam Extitit eo tem¬
pore quidam uir eiusdem plebis haud ig¬
nobilis stephanus nomine: qui aliquam

Expanded text:
pagus quidam Aquitanicae provinciae regia liberalitate coenobio S. Benedicti donatus, multis vicinorum insectationibus, et maxime primorum patriae, a potestate hujus loci desciverat. At post longum temporis spatium, maximo labore servorum Dei propriae restitutus potestati, consiliumque necessario repertum est, ut habitatione congrua monachis quoquomodo inibi constructa, assidue monachi duo vel tres ibidem persisterent: quousque faciles Aquitanorum animi ad nova quaeque leviter mollienda, instantia fratrum ab hac potiendarum rerum quiescerent fiducia. Mittitur ad id enitendum Raganarius monachus magnae vir religionis, qui olim ab imperatore Ludovico cum aliis Hierosolymam missus fuerat: atque cum eo Segevertus presbyter ac monachus: qui cellulam in praedicto compingentes loco, omnem Aquitanicae genti abstulere harum repetendarum rerum fiduciam. Exstitit eo tempore quidam vir ejusdem plebis haud ignobilis, Stephanus nomine, qui aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
ni capuani episcopi animam. in spera ignea
ab angelis in caelum deferri: Tunc tanti
sibi testem uolens adhibere miraculi seruan¬
dum diaconum iterato. bis. terq eius no¬
mine. cum clamoris magnitudine uocauit
umq ille fuiss&s insolito tanti uiri clamo¬
re turbatus: ascendit: respexit: partemq
iam lucis exiguam uidit: Cui tantum
hoc obstupescenti miraculum uir dĩ per or¬
diuem qule fuerant gesta narrauit: statĩq
in cassinum castrum religioso uiro theoprobo
mandauit. ut ad capuanam urbem sub ea¬
dem nocte transmitter&: & quid de ger¬
mano episcopo ageretur agnoscer&. & in¬
dicar&: Factumq est ut reuerentissimu
uirum germanum episcopum. is qui missus
fuerat. iam defunctum repperit : & requi¬
reus subtiliter agnouit eodem momento
fuisse illius obitum. quo uir domini agno

Expanded text:
ni Capuani episcopi animam in sphaera ignea ni Capuani episcopi animam in sphaera ignea ab angelis in coelum ferri. Tunc tanti sibi testem volens adhibere miraculi, Servandum diaconum iterato bis terque ejus nomine, cum clamoris magnitudine vocavit. Cumque ille fuisset insolito tanti viri clamore turbatus, ascendit, respexit, partemque jam lucis exiguum vidit. Cui tantum hoc obstupescenti miraculum, vir Dei per ordinem quae fuerant gesta narravit, statimque in Cassinum castrum religioso viro Theoprobo mandavit ut ad Capuanam urbem sub eadem nocte transmitteret, et quid de Germano episcopo ageretur agnosceret et indicaret. Factumque est, et reverentissimum virum Germanum episcopum is qui missus fuerat jam defunctum reperit, et requirens subtiliter agnovit eodem momento fuisse illius obitum quo vir Domini ejus
Abbreviated transcription (Latin):
turris superioribus se uenerabilis benedic¬
tus in enus quoq inferioribus se seruandus
dlaconis collocauit: quo uidelie&s tnloco
inferiora superioribus. peruius contirua¬
bat ascensus: ante eandem uero turrini
largius erat habitaculum. in quo utriuscr
discipuli quiescebant: Qumq uir domini
benedictus adhuc quiescentibus fratribus
instans ugiliis nocturnę orationis tempo¬
ra praeueniss&: ad fenestram stans. & om̃ipo¬
tentem dñm depr ecans. subito in tempesta
noctis hora respiciens. uidit fusam lucem de¬
super cunctas noctis tenebras effugasse: tan¬
toq splendore clarescere: ut diem uincer&
lux illa. quie in tenebris radiass&s. Mira
ualde res in hac speculatione secuta est: qa
sicut post ipse narrauit. om̃is &iam mundus
uelut sub uno solis radio collectus ante oeu¬
los eius adductus ẽ: Qui uenerabilis pater
dum intentam oculorum aciem in hꝰe splen¬
dore coruscȩ lucis infiger&: uidit germa¬

Expanded text:
turris superioribus se venerabilis Benedicturris superioribus se venerabilis Benedictus, in ejus quoque inferioribus se Servandus diaconus collocavit: quo videlicet in loco inferiora superioribus pervius continuabat ascensus. Ante eamdem vero turrim largius erat habitaculum in quo utriusque discipuli quiescebant. Cumque vir Dei Benedictus, quiescentibus adhuc fratribus, instans vigiliis, nocturnae orationis tempora praevenisset, ad fenestram stans, et omnipotentem Deum deprecans, subito intempesta noctis hora respiciens, vidit fusam lucem desuper cunctas noctis tenebras effugasse, tantoque splendore clarescere, ut diem vinceret lux illa quae inter tenebras radiasset. Mira autem res valde in hac speculatione secuta est: quia, sicut post ipse narravit, omnis etiam mundus velut sub uno solis radio collectus, ante oculos ejus adductus est. Qui venerabilis Pater, dum intentam oculorum aciem in hoc splendore coruscae lucis infigeret, vidit Germa
Abbreviated transcription (Latin):
fuit conuenientia orationis. & inundatio¬
nis ut de mensa caput &iam cum tonitruo
leuar&: quatinus unum idemq ess& mo-¬
mentum. & leuare caput. & pluuiam depo¬
nere: Iunc uir dĩ inter coruscationes. &
tonitrua. atq ingentis pluuiȩ inundationẽ.
uidens se ad monasterium non posse remea¬
re: coepit conqueri contristatus. dicens:
Parcat tibi om̃ipotens ds̃ soror : quid est qͦd
fecisti: Cui illa respondit: Ecce te roga¬
ui. & audire me noluisti : rogaui dominũ
meum. & exaudiuit me: Modo ergo si po¬
tes egredere: & me dimissa ad monasteriũ
recede: Ipse autem extra tectum non ua¬
lens egredi. qui remanere sponte noluit.
in loco mansit inuitus: sicq factum. est. ut
totam noctem peruigilem ducerent : atq
per sacra spiritualis uitȩ colloquia. sese ui.¬
caria relatione satiarent: Qua de re. duci
eum uoluisse aliquid. sed minime potuisse.
quia si uenerabilis uiri mentem aspicimus.

Expanded text:
fuit convenientia orationis et inundatiofuit convenientia orationis et inundationis, ut de mensa caput jam cum tonitruo levaret: quatenus unum idemque esset momentum, et levare caput, et pluviam deponere. Tunc vir Dei inter coruscos et tonitruos atque ingentis pluviae inundationem videns se ad monasterium non posse remeare, coepit conqueri contristatus, dicens: Parcat tibi omnipotens Deus, soror; quid est quod fecisti? Cui illa respondit: Ecce te rogavi, et audiri me noluisti; rogavi Dominum meum, et audivit me. Modo ergo si potes, egredere, et me dimissa ad monasterium recede. Ipse autem exire extra tectum non valens, qui remanere sponte noluit, in loco mansit invitus. Sicque factum est ut totam noctem pervigilem ducerent, atque per sacra spiritalis vitae colloquia sese vicaria relatione satiarent. Qua de re dixi eum voluisse aliquid, sed minime potuisse: quia si venerabilis viri mentem aspicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
colloquia tardior se hora protraheret:
eadem sanctimonialis femina soror euis
eum rogauit dicens: Quaeso te ut ista nocte
me non deseras: ut usq mane aliquid de
c elestis uitȩ gaudio loquamur: Cui ille
respondit: Quid est quod loqueris soror:
Manere extra cellam nullatenus possum: Tan¬
ta uero erat cueli serenitas: ut nulla in aere
nubes apparer&: Sanctimonialis autem fe.¬
mina cum uerba fratris negantis audiss&s:
insertas digitis manus super mensam posuit.¬
& caput in manibus om̃ĩpotentem dñm ro¬
gatura declinauit: Cumq leuar& de men
sa caput: tanta coruscationis. & tonitrui
uirtus. tantaq inundatio pluiuiȩ erupit:
ut neq uenerabilis benedictus. neq fratres
qui cum eo aderant. extra loci limen quo
consederant pedem mouere potuissent: Sc̃i.¬
monialis quippe femina caput in manus
declinans. lacrimarum fluuios in mensam
fuderat: per quos serenitatem aeris ad plu¬
uiam traxit : Nec paulo tardius post ora¬
tionem inundatio illa secuta est: sed tanta

Expanded text:
colloquia tardior se hora protraheret, eadem sanctimonialis femina soror ejus eum rogavit, dicens: Quaeso te ne ista nocte me deseras, ut usque mane de coelestis vitae gaudiis loquamur. Cui ille respondit: Quid est quod loqueris, soror? Manere extra cellam nullatenus possum. Tanta vero erat coeli serenitas, ut nulla in aere nubes appareret. Sanctimonialis autem femina, cum verba fratris negantis audisset, insertas digitis manus super mensam posuit, et caput in manibus omnipotentem Dominum rogatura declinavit. Cumque de mensa levaret caput, tanta coruscationis et tonitrui virtus, tantaque inundatio pulviae erupit, ut neque venerabilis Benedictus, neque fratres qui cum eo aderant, extra loci limen quo consederant, pedem movere potuissent. Sanctimonialis quippe femina caput in manibus declinans, lacrymarum fluvios in mensam fuderat, per quas serenitatem aeris ad pluviam traxit. Nec paulo tardius post orationem inundatio illa secuta est, sed tanta
Abbreviated transcription (Latin):
cellȩ solum sedentem repperit. & legentem:
Eidem autem subsequenti & saeuienti aalle.
rusticus dicit: Ecce iste est de quo dixerã
benedictus pater: Quem dum feruido spu
cum peruersȩ mentis insania fuiss& intuitꝰ:
eo terrore quo consueuerat acturum se ex¬
istim ans. magnis coepit uocibus clamare.
dicens: Surge. surge: & res istius rustici
redde quas accepisti: Ad cuius uocem uir
dĩ protinus oculos leuauit alectione: eũq
intuitus. mox &iam rusticum qui ligatus
tenebatur adtendit : ad cuius brachia dũ
oculos deflexiss&. miro modo tanta se cele¬
ritate ceperunt inligata brachiis lora dis¬
soluere: ut dissolui tam concite nulla ho¬
minum festinatione potuissent: Cumq is
qui ligatus uenerat c episs& subito adstare
solutus: ad tantȩ potestatis uim tremefac¬
tus zalla. ad terram corruit: & ceruicem

Expanded text:
cellae solum sedentem reperit et legentem. cellae solum sedentem reperit et legentem. Eidem autem subsequenti et saevienti Zallae rusticus dixit: Ecce iste est de quo dixeram tibi Benedictus Pater. Quem dum fervido spiritu cum perversae mentis insania fuisset intuitus, eo terrore quo consueverat, acturum se existimans, magnis coepit vocibus clamare, dicens: Surge, surge, et res istius rustici redde quas accepisti. Ad cujus vocem vir Dei protinus oculos levavit a lectione, eumque intuitus, mox etiam rusticum qui ligatus tenebatur, attendit: ad cujus brachia dum oculos deflexisset, miro modo tanta se celeritate coeperunt illigata brachiis lora devolvere, ut dissolvi tam concite nulla hominum festinatione potuissent. Cumque is qui ligatus venerat, coepisset subito adstare solutus, ad tantae potestatis vim tremefactus Zalla ad terram corruit, et cervicem
Abbreviated transcription (Latin):
othorum quidam. zalla nomine. perfi¬
diȩ fuit arrianȩ: qui totile regis e¬
orum temporibus. contra catholy cae
ȩcclesiae religiosos uiros ardore immanis¬
simȩ crudelitatis exarsit : ita ut quisquis
ei clericus. uel monachus. ante faciem suã¬
aduenisss. ab eius manibus uiuus nullo
modo exir&: Quadam uero die auaritiȩ
suȩ aẽstu suecensus. in rerum rapinam inhi-¬
ans. dum quendam rusticum tormentis cru-¬
delibus affliger&. eumq per supplicia diuer¬
sa laniar&: uictus poenis rusticus. sese res
suas benedicto dĩ famulo cominendasse pro¬
fessus ẽ: ut dum hoc atorquente creditur.
suspensa interim crudelitate ad uitam eum¬
more repararent: Tunc isdem zella cessa¬
uit rusticum tormentis affligere: sed euis
brachia loris fortibus adstringens. ante equũ
suum crepit impellere: ut quis ẽẽt benedictꝰ
qui eius res susceperat demonstrar&: Quem li¬
gatis brachiis rusticus antecedens. duxit ad
sc̃i uiri monasterium: eumq ante ingressum

Expanded text:
Gothorum quidam Zalla nomine perfidiae fuit Arianae, qui Totilae regis eorum temporibus, contra catholicae Ecclesiae religiosos viros ardore immanissimae crudelitatis exarsit; ita ut quisquis ei clericus monachusve ante faciem venisset, ab ejus manibus vivus nullo modo exiret. Quadam vero die avaritiae suae aestu succensus, in rapinam rerum inhians, dum quemdam rusticum tormentis crudelibus affligeret, eumque per supplicia diversa laniaret, victus poenis rusticus, sese res suas Benedicto Dei famulo commendasse professus est, ut dum hoc a torquente creditur, suspensa interim crudelitate ad vitam horae raperentur. Tunc idem Zalla cessavit rusticum tormentis affligere, sed ejus brachia loris fortibus astringens, ante equum suum coepit impellere, ut quis esset Benedictus qui ejus res susceperat demonstraret. Quem ligatis brachiis rusticus antecedens, duxit ad sancti viri monasterium, eumque ante ingressum
Abbreviated transcription (Latin):
ducimur: quia aut per cogitationis lapsum su
nosm& ipsos ducimur : aut per contemplationi
grãm suꝑ nosme ipsos leuamur: Ille itaq qui
porcos pauit uagatione mentis & inmunditie
sub sems ipso cecidit: iste uero quem angelus
soluit. euisq mentem in extasi rapuit. extrã
se quidem. sed super sem& ipsum fuit Uterq
ergo ad se rediit : quando & ille ab errore
operis se collegit ad cor: & ille a contem pla¬
tionis culmine ad hoc rediit quod in intelleo¬
tu commnuni. & prius fuit: Uenerabilis igit̃
benedictus in illa solitudine habitauit secũ
in quantum se intra cogitationis claustra cu¬
stodiuit: Nam quotienscũq hunc contem¬
plationis ardor in altum rapuit : se procul
dubio sub se reliquit:

Expanded text:
ducimur: quia aut per cogitationis lapsum sub nosmetipsos recidimus, aut per contemplationis gratiam super nosmetipsos levamur. Ille itaque qui porcos pavit, vagatione mentis et immunditia sub semetipsum cecidit; iste vero quem angelus solvit, ejusque mentem in exstasim rapuit, extra se quidem, sed super semetipsum fuit. Uterque ergo ad se rediit, quando et ille ab errore operis se collegit ad cor, et iste a contemplationis culmine ad hoc rediit, quod in intellectu communi et prius fuit. Venerabilis igitur Benedictus in illa solitudine habitavit secum, in quantum se intra cogitationis claustra custodivit: nam quotiescunque hunc contemplationis ardor in altum rapuit, se procul dubio sub se reliquit.
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ oculum non diuulgauit:
uid ergo. quod de ꝑETRo apl̃o scriptũ. est.
dũ de carcere ab angelo eductus fuss& qui
ad se reuersus dixit. nunc scio uere quia mi¬
sit dñs anglm suum. & eripuit me de manu hero

Expanded text:
suae oculum non divulgavit. Petr. Quid ergo quod de apostolo Petro scriptum est, dum de carcere ab angelo eductus fuisset? Qui ad se reversus dixit: Nunc scio vere quia misit Dominus angelum suum, et eripuit me de manu Her
Abbreviated transcription (Latin):
sibi testem uolens adhibere miraculi seruan¬
dum diaconum iterato. bis. terq eius no¬
mine. cum clamoris magnitudine uocauit
umq ille fuiss&s insolito tanti uiri clamo¬
re turbatus: ascendit: respexit: partemq
iam lucis exiguam uidit: Cui tantum
hoc obstupescenti miraculum uir dĩ per or¬
diuem qule fuerant gesta narrauit: statĩq
in cassinum castrum religioso uiro theoprobo
mandauit. ut ad capuanam urbem sub ea¬
dem nocte transmitter&: & quid de ger¬
mano episcopo ageretur agnoscer&. & in¬
dicar&: Factumq est ut reuerentissimu
uirum germanum episcopum. is qui missus
fuerat. iam defunctum repperit : & requi¬
reus subtiliter agnouit eodem momento
fuisse illius obitum. quo uir domini agno

Expanded text:
sibi testem volens adhibere miraculi, Servansibi testem volens adhibere miraculi, Servandum diaconum iterato bis terque ejus nomine, cum clamoris magnitudine vocavit. Cumque ille fuisset insolito tanti viri clamore turbatus, ascendit, respexit, partemque jam lucis exiguum vidit. Cui tantum hoc obstupescenti miraculum, vir Dei per ordinem quae fuerant gesta narravit, statimque in Cassinum castrum religioso viro Theoprobo mandavit ut ad Capuanam urbem sub eadem nocte transmitteret, et quid de Germano episcopo ageretur agnosceret et indicaret. Factumque est, et reverentissimum virum Germanum episcopum is qui missus fuerat jam defunctum reperit, et requirens subtiliter agnovit eodem momento fuisse illius obitum quo vir Domini ejus
Abbreviated transcription (Latin):
dlaconis collocauit: quo uidelie&s tnloco
inferiora superioribus. peruius contirua¬
bat ascensus: ante eandem uero turrini
largius erat habitaculum. in quo utriuscr
discipuli quiescebant: Qumq uir domini
benedictus adhuc quiescentibus fratribus
instans ugiliis nocturnę orationis tempo¬
ra praeueniss&: ad fenestram stans. & om̃ipo¬
tentem dñm depr ecans. subito in tempesta
noctis hora respiciens. uidit fusam lucem de¬
super cunctas noctis tenebras effugasse: tan¬
toq splendore clarescere: ut diem uincer&
lux illa. quie in tenebris radiass&s. Mira
ualde res in hac speculatione secuta est: qa
sicut post ipse narrauit. om̃is &iam mundus
uelut sub uno solis radio collectus ante oeu¬
los eius adductus ẽ: Qui uenerabilis pater
dum intentam oculorum aciem in hꝰe splen¬
dore coruscȩ lucis infiger&: uidit germa¬
ni capuani episcopi animam. in spera ignea
ab angelis in caelum deferri: Tunc tanti

Expanded text:
diaconus collocavit: quo videlicet in loco diaconus collocavit: quo videlicet in loco inferiora superioribus pervius continuabat ascensus. Ante eamdem vero turrim largius erat habitaculum in quo utriusque discipuli quiescebant. Cumque vir Dei Benedictus, quiescentibus adhuc fratribus, instans vigiliis, nocturnae orationis tempora praevenisset, ad fenestram stans, et omnipotentem Deum deprecans, subito intempesta noctis hora respiciens, vidit fusam lucem desuper cunctas noctis tenebras effugasse, tantoque splendore clarescere, ut diem vinceret lux illa quae inter tenebras radiasset. Mira autem res valde in hac speculatione secuta est: quia, sicut post ipse narravit, omnis etiam mundus velut sub uno solis radio collectus, ante oculos ejus adductus est. Qui venerabilis Pater, dum intentam oculorum aciem in hoc splendore coruscae lucis infigeret, vidit Germani Capuani episcopi animam in sphaera ignea ab angelis in coelum ferri. Tunc tanti
Abbreviated transcription (Latin):
leuar&: quatinus unum idemq ess& mo-¬
mentum. & leuare caput. & pluuiam depo¬
nere: Iunc uir dĩ inter coruscationes. &
tonitrua. atq ingentis pluuiȩ inundationẽ.
uidens se ad monasterium non posse remea¬
re: coepit conqueri contristatus. dicens:
Parcat tibi om̃ipotens ds̃ soror : quid est qͦd
fecisti: Cui illa respondit: Ecce te roga¬
ui. & audire me noluisti : rogaui dominũ
meum. & exaudiuit me: Modo ergo si po¬
tes egredere: & me dimissa ad monasteriũ
recede: Ipse autem extra tectum non ua¬
lens egredi. qui remanere sponte noluit.
in loco mansit inuitus: sicq factum. est. ut
totam noctem peruigilem ducerent : atq
per sacra spiritualis uitȩ colloquia. sese ui.¬
caria relatione satiarent: Qua de re. duci
eum uoluisse aliquid. sed minime potuisse.
quia si uenerabilis uiri mentem aspicimus.
turris superioribus se uenerabilis benedic¬
tus in enus quoq inferioribus se seruandus

Expanded text:
levaret: quatenus unum idemque esset molevaret: quatenus unum idemque esset momentum, et levare caput, et pluviam deponere. Tunc vir Dei inter coruscos et tonitruos atque ingentis pluviae inundationem videns se ad monasterium non posse remeare, coepit conqueri contristatus, dicens: Parcat tibi omnipotens Deus, soror; quid est quod fecisti? Cui illa respondit: Ecce te rogavi, et audiri me noluisti; rogavi Dominum meum, et audivit me. Modo ergo si potes, egredere, et me dimissa ad monasterium recede. Ipse autem exire extra tectum non valens, qui remanere sponte noluit, in loco mansit invitus. Sicque factum est ut totam noctem pervigilem ducerent, atque per sacra spiritalis vitae colloquia sese vicaria relatione satiarent. Qua de re dixi eum voluisse aliquid, sed minime potuisse: quia si venerabilis viri mentem aspicimus, turris superioribus se venerabilis Benedictus, in ejus quoque inferioribus se Servandus
Abbreviated transcription (Latin):
me non deseras: ut usq mane aliquid de
c elestis uitȩ gaudio loquamur: Cui ille
respondit: Quid est quod loqueris soror:
Manere extra cellam nullatenus possum: Tan¬
ta uero erat cueli serenitas: ut nulla in aere
nubes apparer&: Sanctimonialis autem fe.¬
mina cum uerba fratris negantis audiss&s:
insertas digitis manus super mensam posuit.¬
& caput in manibus om̃ĩpotentem dñm ro¬
gatura declinauit: Cumq leuar& de men
sa caput: tanta coruscationis. & tonitrui
uirtus. tantaq inundatio pluiuiȩ erupit:
ut neq uenerabilis benedictus. neq fratres
qui cum eo aderant. extra loci limen quo
consederant pedem mouere potuissent: Sc̃i.¬
monialis quippe femina caput in manus
declinans. lacrimarum fluuios in mensam
fuderat: per quos serenitatem aeris ad plu¬
uiam traxit : Nec paulo tardius post ora¬
tionem inundatio illa secuta est: sed tanta
fuit conuenientia orationis. & inundatio¬
nis ut de mensa caput &iam cum tonitruo

Expanded text:
me deseras, ut usque mane de me deseras, ut usque mane de coelestis vitae gaudiis loquamur. Cui ille respondit: Quid est quod loqueris, soror? Manere extra cellam nullatenus possum. Tanta vero erat coeli serenitas, ut nulla in aere nubes appareret. Sanctimonialis autem femina, cum verba fratris negantis audisset, insertas digitis manus super mensam posuit, et caput in manibus omnipotentem Dominum rogatura declinavit. Cumque de mensa levaret caput, tanta coruscationis et tonitrui virtus, tantaque inundatio pulviae erupit, ut neque venerabilis Benedictus, neque fratres qui cum eo aderant, extra loci limen quo consederant, pedem movere potuissent. Sanctimonialis quippe femina caput in manibus declinans, lacrymarum fluvios in mensam fuderat, per quas serenitatem aeris ad pluviam traxit. Nec paulo tardius post orationem inundatio illa secuta est, sed tanta fuit convenientia orationis et inundationis, ut de mensa caput jam cum tonitruo
Abbreviated transcription (Latin):
cellȩ solum sedentem repperit. & legentem:
Eidem autem subsequenti & saeuienti aalle.
rusticus dicit: Ecce iste est de quo dixerã
benedictus pater: Quem dum feruido spu
cum peruersȩ mentis insania fuiss& intuitꝰ:
eo terrore quo consueuerat acturum se ex¬
istim ans. magnis coepit uocibus clamare.
dicens: Surge. surge: & res istius rustici
redde quas accepisti: Ad cuius uocem uir
dĩ protinus oculos leuauit alectione: eũq
intuitus. mox &iam rusticum qui ligatus
tenebatur adtendit : ad cuius brachia dũ
oculos deflexiss&. miro modo tanta se cele¬
ritate ceperunt inligata brachiis lora dis¬
soluere: ut dissolui tam concite nulla ho¬
minum festinatione potuissent: Cumq is
qui ligatus uenerat c episs& subito adstare
solutus: ad tantȩ potestatis uim tremefac¬
tus zalla. ad terram corruit: & ceruicem
colloquia tardior se hora protraheret:
eadem sanctimonialis femina soror euis
eum rogauit dicens: Quaeso te ut ista nocte

Expanded text:
cellae solum sedentem reperit et legentem. cellae solum sedentem reperit et legentem. Eidem autem subsequenti et saevienti Zallae rusticus dixit: Ecce iste est de quo dixeram tibi Benedictus Pater. Quem dum fervido spiritu cum perversae mentis insania fuisset intuitus, eo terrore quo consueverat, acturum se existimans, magnis coepit vocibus clamare, dicens: Surge, surge, et res istius rustici redde quas accepisti. Ad cujus vocem vir Dei protinus oculos levavit a lectione, eumque intuitus, mox etiam rusticum qui ligatus tenebatur, attendit: ad cujus brachia dum oculos deflexisset, miro modo tanta se celeritate coeperunt illigata brachiis lora devolvere, ut dissolvi tam concite nulla hominum festinatione potuissent. Cumque is qui ligatus venerat, coepisset subito adstare solutus, ad tantae potestatis vim tremefactus Zalla ad terram corruit, et cervicemcolloquia tardior se hora protraheret, eadem sanctimonialis femina soror ejus eum rogavit, dicens: Quaeso te ne ista nocte
Abbreviated transcription (Latin):
iqu& petre qͦd in uiuentute carnis tẽptatie
ferueat: ab anno autem quinquagesimo ca¬
lor corporis frigescat: Uasa autẽ sacra. sun
fidelium mentes Electi ergo cũ adhuc in
temptatione sunt. subesse eos & seruire nece¬
se. ẽ. & obsequus laboribq fatigari: cũ ue
iam mentis etate tranquilla. calor recesse¬
rit tẽptationis. custõdes uasorum sunt.
quia doctores animarũ fuint:

Expanded text:
iquet, Petre, quod in juventute carnis tentatio ferveat, ab anno autem quinquagesimo calor corporis frigescat: vasa autem sacra sunt fidelium mentes. Electi ergo cum adhuc in tentatione sunt, subesse eos ac servire necesse est, et obsequiis laboribusque fatigari: cum vero jam mentis aetate tranquilla calor recesserit tentationis, custodes vasorum sunt, quia doctores animarum fiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ateor plac&s quod dicis:. sed quia prolãt
testimonii clausa reserasti. quaeso ut
uita iusti debeas ea quae sunt inchoa

Expanded text:
ateor, placet quod dicis: sed quia prolati testimonii claustra reserasti, quaeso ut de vita justi debeas ea quae sunt inchoata,
Abbreviated transcription (Latin):
deputauit : paucos uero secum retinuit: qͦs
adhuc in sua presentia aptius erudire iudica¬
uit. Cepere giam tunc ad eum romane ur¬
bis nobiles. & religiosi concurrere: suosq ei
filios om̃ipotenti dũo nutriendos dare:

Expanded text:
deputavit; paucos vero secum retinuit, quos deputavit; paucos vero secum retinuit, quos adhuc in sua praesentia aptius erudiri judicavit. Coepere etiam tunc ad eum Romanae urbis nobiles et religiosi concurrere suosque ei filios omnipotenti Deo nutriendos dare.