comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tio remedii scił qualit̾ possimꝰ ꝑtingere
add amorẽ dei: sine quo cęt̾a agnonisse
aut purũ aut nichil ꝓderit. ¶Inter¬
amorẽ huiꝰ mundi. & amorẽ dei. hec ẽ
differentia: qͦd huiꝰ mundi amor in pͥnci¬
pio dulcis ẽẽ uidet᷑. s finẽ habet amarũ.
Amor uͦ dei ab a maritudine incipit: s ulti¬
ma eiꝰ dulcedine plena sunt. Quod pul¬
cherrima similitudine ȩuangłicus sermo
nobis ostendit. cũ de sponsi nr̃i nuptiis
decaneret dicens. O m̃is homo pͥmũ bo¬
nũ uinũ ponit. & cũ in ebriati fuerint.
tunc id quod deteriꝰ ẽ: tu autẽ seruasti¬
uinũ bonũ usq ad huic. Om̃is nãq homo
id ẽ carnalis. pͥmũ bonũ uinũ ponit. qͥa
in sua delectatione falsã quandã dulcedi¬
nẽ sentit: s pꝰ quã furor mali desiderii
mentẽ in ebriauerit. tc̃ quod det̾ius est.
ꝓpinat: quia spina conscientiȩ suꝑueni¬
ens. mentẽ quã pͥus falso delectabat. gra¬

Expanded text:
tio remedii, scilicet qualiter possimus pertingere tio remedii, scilicet qualiter possimus pertingere ad amorem Dei, sine quo caetera agnovisse aut parum, aut nihil proderit. amorem hujus mundi et amorem Dei haec est differentia, quod hujus mundi amor in principio dulcis esse videtur sed finem habet amarum. Amor vero Dei ab amaritudine incipit, sed ultima ejus dulcedine plena sunt. Quod pulcherrima similitudine evangelicus sermo nobis ostendit, cum de sponsi nostri nuptiis decantaret, dicens: Omnis homo primum vinum bonum ponit, et cum inebriati fuerint, tunc id quod deteribonum vinum usque adhuc . Omnis namque homo, id est carnalis primum vinum bonum ponit, quia in sua delectatione falsam quamdam dulcedinem sentit, sed postquam furor mali desiderii mentem inebriaverit, tunc quod deterius est propinat, quia spina conscientiae superveniens mentem, quam prius falso delectabat, gra
Abbreviated transcription (Latin):
uertit. Cor gͦꝰ hominis quod pͥus amori
diuino affixum stabile ꝑstitit. & unum
amando unũ ꝑmansit. pꝰ quã ꝑ defideria
terrena diffluere cȩpit. quasi in tot diui¬
sum ẽ. quot ea sunt quȩ concupiscit.
Sicq fit ut mens quȩ uerũ bonu̾ ama¬
re nescit. nunquã ualeat eẽ stabilis. qͥa
desiderii sui finẽ in his quȩ amplectit᷑ non
inueniens dũ semꝑ se desiderio extendit:
sequens quod consequi ñ ualet nunquam
requi escit. Hinc gͦ nascit᷑ motus sine sta¬
bilitate. labor sine requie. cursus sine ꝑ¬
uentione. ita ut semꝑ in quietũ sit nr̃m¬
cor. donec illi adherere cȩꝑit ubi & desi¬
derio suo nichil deẽe gaudeat: & ea quȩ
diligit semꝑ mansura confidat. Ecte o¬
stendamꝰ morbũ. cor fluctuans. cor instabi¬
le. cor inquietũ. & causã morbi. amorẽ
scił mundi. & remediũ morbi. amorẽ dĩ.
quibꝰ necessario quartũ adiungit᷑. adep¬

Expanded text:
vertit. Cor ergo hominis, quod prius divino vertit. Cor ergo hominis, quod prius divino amori affixum stabile praestitit, et unum amando unum permansit, postquam per desideria terrena difluere coepit; quasi in tot divisum est, quod ea sunt quae concupiscit. Sicque fit, ut mens quae verum bonum amare nescit, nunquam valeat esse stabilis, quia desiderii sui finem in his quae amplectitur non inveniens, dum semper se desiderio extendit sequens quod consequi non valet, nunquam requiescit; hinc igitur nascitur motus sine stabilitate, labor sine requie, cursus sine perventione, ita ut semper sit inquietum cor nostrum, donec illi adhaerere coeperit; ubi et desiderio suo nihil deesse gaudeat, et ea quae diligit semper mansura confidat. Ecce ostendimus morbum cor fluctuans, cor instabile, cor inquietum. Et causam morbi, amorem videlicet mundi, et remedium morbi amorem Dei, quibus necessario quartum adjungitur, adep
Abbreviated transcription (Latin):
rimus itaq homo ad hoc conditꝰ
fuit: ut si ñ peccasset. ꝑ contẽplati¬
onis p̃sentiã uultui creatoris semꝑ assiste¬
ret: ut eũ semꝑ uidendo. semꝑ amaret.
semꝑ amando. semꝑ adhereret. semꝑ ei
adherendo qui mortalis ẽ. etiã ipse uitã
sine t̾mino possideret. Hoc erat gͦ unũ
lam plenitudinẽ quã creatus acceperat:
ñ scdm illã quã pꝰ ꝑactam obedientiam
accepturus erat. S ꝓiectus ẽ a facie dm̃.¬
qñ ꝓpt̾ peccatũ cecitate ignorantiȩ ꝑcus-¬
sus. ab intima contemplationis illiꝰ luce
foras uenit. eoq ꝓfundius ad desideria
terrena mentẽ inclinauit: quo magis su¬
ꝑnorũ dulcedinẽ. quorũ iam gustũ ꝑdi¬
derat obliuisci cepit. sicq uagus factus
dinatã concupiscentiã: ꝓfugus ꝑ peccatri¬
cem conscientiã. Cuiꝰ uoce etiã illud apte
subiungit᷑. quisquis inuenerit occidet
me. Quia mentẽ diuino desertam auxi¬
lio quȩcunq temptatio impetierit sub¬

Expanded text:
rimus itaque homo ad hoc conditus fuit, ut si non peccasset, per contemplationis praesentiam vultui Creatoris sui semper assisteret, ut eum semper videndo, semper amaret, semper amando, semper ei adhaereret, semper ei adhaerendo, qui immortalis est, etiam in ipso vitam sine termino possideret. Hoc ergo erat unulam plenitudinem, quam creatus acceperat, non secundum illam quam post peractam obedientiam accepturus erat. Sed projectus est a facie Dpter peccatum caecitate ignorantiae percussus ab intima contemplationis illius luce foras venit, eoque profundius ad desideria terrena mentem inclinavit, quo magis supernorum dulcedinem quorum jam gustum perdiderat oblivisci coepit; sicque factus dinatam concupiscentiam profugus per peccatricem conscientiam. Cujus voce etiam illud apte subjungitur. Quisquis enim invenerit me, occidet me . Quia mentem divino desertam auxilio quaecunque tentatio impetierit, sub
Abbreviated transcription (Latin):
tis honustã. animalibꝰ atos cibariis nequa¬
quã ita potuisse suꝑenatare uenientibus
aquis: ut non ex magna parte sui deorsũ
premeret᷑. Cuiꝰ rei exꝑimentũ adhuc ca¬
pere possumus in nauibꝰ. magna gestanti¬
bus onera

Expanded text:
tis onustam animalibus, atque cibariis, nequatis onustam animalibus, atque cibariis, nequaquam ita potuisse supernatare venientibus aquis, ut non ex magna parte sui deorsum premeretur; cujus rei experimentum adhuc capere possumus in navibus magna gestantibus onera
Abbreviated transcription (Latin):
quartã archã matris gr̃ȩ. Quodã mͦ tam̃
una ubiq artha ẽ. quia una ubiq simi¬
litudo ẽ. & non discrepare debet in noĩe:
quod ñ discrepat in ꝓpͥetate. Una forma
diu̾sa mat̾ia: quia quod ẽ in ligno. hoc ẽ
loqui suscepimus: & iecͥco reliquarũ trium
expositionẽ breuit᷑ transcurremꝰ ut in ex¬
planatione huiꝰ pꝰ modũ liberiꝰ morari ua¬
unt earũ rerũ ueritatẽ. quȩ de archa
noe scãm litterã referunt᷑: duo p̾cipue in¬
quirere debent uidelicet formã & quan¬
titatẽ archȩ. & de forma quid̾ẽ sic dicit
origenes. Ego puto quantũ ex his quȩ de¬
scͥbunt᷑ apparet. quatuor angulis ex imo
consurgentẽ. eisdemq paulatĩ usq ad sũ¬
mũ in angustũ attractis: in spaciũ uniꝰ
cubiti fuisse collectã. Cui sententiȩ plu¬
ra refragari uident᷑: pͥmũ quod hȩc for¬
ma ad natandũ ñ uidet᷑ eẽ idonea. Con¬
stat nãq tantȩ molis machinã. tot & tan¬

Expanded text:
rtam arcam matris gratiae. Quodammodo tamen una ubique arca est, quia unica ubique similitudo est, et non discrepare debet in nomine, quod non discrepat in proprietate, una est forma, diversa materia, quia quod est in ligno, hoc est entiae loqui suscepimus, et idcirco reliquarum trium expositionem breviter transcurremus, ut in explanatione hujus postmodum liberius morari vaunt earum rerum veritatem, quae de arca Noe secundum litteram referuntur, duo praecipue inquirere debent, videlicet formam et quantitatem arcae. Et de forma quidem sic dicit Origenes: « Ego puto quantum ex his quae describuntur apparet, quatuor angulis ex imo consurgentem eisdemque paulatim usque ad summum in augustum attractis in spatium unius cubiti fuisse collectam. » Cui sententiae plura refragari videntur, primum quod haec forma ad natandum non videtur esse idonea. Constat namque tantae molis machinam, tot et tan
Abbreviated transcription (Latin):
bi fraudare ñ nouit: fidelis ẽ. Si peccantibus
libent̃ parcit: pius ẽ. Si afflictis compatiturs
misericors ẽ. Si subiectos non p̃mendo. s ui¬
uando regit: humilis ẽ. S fortassis interrogas
ubi ista domus dei querenda sit. ubi muenn¬

Expanded text:
bi fraudare non novit, fidelis est. Si peccantibus libenter parcit, pius est. Si afflictis compatitur, misericors est. Si subjectos non premendo, sed juvando regit, humilis est. Sed fortassis interrogas ubi ista domus Dei quaerenda sit, ubi in
Abbreviated transcription (Latin):
sd erant replebant templũ. Templũ in hoclo¬
co intelligi potesscircuitꝰ temporũ: & ambitꝰ
scłorum. Temꝑa nãq dũ cursu suo in se ipsa
redeunt. quasi quendã templi ambitum
girando circũscribunt: quod gͦ dicit ea
quȩ sub ipso erant replebant templũ sic in¬
telligendũ ẽ. quia om̃ia scłorũ temꝑa plena

Expanded text:
t templum. Templum in hoc loco intelligi potest circuitus temporum et ambitus saeculorum. Tempora namque dum cursu suo in seipsa redeunt, quasi quemdam templi ambitum gyrando circumscribunt. Quid ergo dicit: Ea, quae sub ipso erant replebant templum, sic intelligendum e
Abbreviated transcription (Latin):
tñ factũ eẽ semꝑ ad creationẽ refert᷑. Scͥptũ
est enĩ. D n̾e refugiũ factus esnobis. Et pau¬
lo post. Ergo si factũ ẽẽ frequenter ad ali¬
refert᷑. Unde intelligimꝰ illud qͦd de incar¬
natione dm̃ scͥptũ ẽ. Dñs creauit me pͥnci¬
piũ uiarũ suarũ in oꝑasua. id significare
qͦd ad redimenda oꝑa patris dñs tħe ex uir¬
gine sit creatus. Ioem in eodẽ. Paulus in¬
quit ꝓhibet me creaturȩ seruire: & xp̃o an¬
monet seruiendũ. Nongͦ creatura xp̃c. sau¬
lus inquit seruus xp̃i iħu. Et bonus struis

Expanded text:
tamen factum esse semper ad creationem refertur. Scriptum est enim: Domine, refugium factus es nobis . » Et paulo post: « Ergo si factum esse frequenter ad alirefertur; unde intelligimus hic illud quod de incarnatione Domini scriptum est: Dominus creavit me principium viarum suarum, in opera sua ; id significare quod ad redimenda opera patris: Dominus Jesus ex virgine sit creatus. Idem in eodem: Paulus, inquit, prohibet me creaturae servire, et Christo admonet serviendum. Non ergo creatura Christus. Paulus, inquit, Servus Christi Jesu , et bo
Abbreviated transcription (Latin):
Si ds̃ ecernus triginta tantũ annoꝵ aliqͣndo
fuit ꝓpt̾ humanitatẽ. quare similit̾ homo
tẽporalis ecernus ñ fuit ꝓpt̾ diuinitatem:
Gͦ inquiunt homo ab ȩterno fuit. & homo
mundũ creauit. & homo ante quã hõ ẽẽt
Pueri estis & adhuc in uolum̃tis infantiȩ
expediri ñ potustis. Nondũ in uobis exer¬
citati sensus creuerunt. qui lacte opus non
habent. s solido cibo. Qͥd enĩ sunt uerboꝵ
inuolucra. insi quędã inuolum̃ta intelli¬
gentiȩ. quibus quã du sensus humanus
inuoluit᷑. minquã cordis ods ad ueritatis
lum̃ ꝑfectȩ aꝑitur: Queritis si fuit homo
ante tẽpora. & ego uos interrogo si ds̃ cȩpit
in tẽpore. Si ȩternus factus ẽ temporalis tem¬
poralis non ẽ factus ȩternus: An forte id̾o d̃s
ꝓpt̾ humanitatẽ in tẽpore fuit. quia homo
fuit. quando ho in tẽpore fuit. S homo
ꝓpt̾ diuinitatẽ ante tẽpora ñ fuit. quia qñ
ds̃ ante tẽpora fuit. homo adhuc ds̃ ñ fuit:

Expanded text:
liquando fuit propter humanitatem, quare similiter homo temporalis aeternus non fuit propter divinitatem? Ergo, inquiunt, homo ab aeterno fuit; et homo mundum creavit, et homo fuit antequam homo esset. Pueri estis et adhuc involumentis infantiae expediri non potuistis. Nondum in vobis exercitati sensus creverunt, qui lacte opus non habent, sed solido cibo. Quid enim sunt verborum involucra nisi quaedam involumenta intelligentiae, quibus quandiu sensus humanus obvolvitur, nunquam cordis oculus ad veritatis lumen perfecte aperitur? Quaeritis an fuit homo ante tempora, et ego vos interrogo an Deus coepit in tempore? Si aeternus factus est temporalis, temporalis factus non est aeternus? An forte ideo Deus propter humanitatem in tempore fuit, quia homo fuit, quando homo in tempore fuit, sed homo propter divinitatem ante tempora non fuit, quia quando Deus ante tempora fuit, homo adhuc Deus non fuit?
Abbreviated transcription (Latin):
siue animã pͥusquã carnẽ. S uerissime s
absq om̃i dubitatione credit᷑. qͦd ex quo d̾s¬
hominẽ assũpsit. totũ assũpsit. quia ex qͦ
hominẽ assũpsit. sicut homo ds̃ sic &. ds̃
uerus homo fuit. Uerusantẽ ñ fuisset
in sola carne. aut in anima sola. quia hõ
est & caro & anima. Itaq quando hominẽ
assũpsit. simul utrumq assũpsit. Assup¬
sit autẽ carnẽ & animã .i. hominẽ naturã
ñ ꝑsonã. Neq enĩ assũpsit hominẽ ꝑso
nã: s assũpsit hominẽ in ꝑsonã. Ideo autẽ
hominẽ assũpsit. quia carnẽ humatiã &
animã humanã assũpsit. Ideo uͦ ꝑsonã non
assũpsit. quia caro illa & anima illa pͥus¬
quã uerbo unirent᷑ in ꝑsonã: ñ erant
unita ad ꝑsonã. Una unio fuit. & ad
Non pͥus uerbũ & caro. nec pͥus uerbũ ꝙ
anima : nec pͥus anima &e. saro. s simul uer¬
bũ anma & caro. Et erat quid̃e uerbũ
ante hanc unonẽ ꝑsona. quia filiꝰ erat qͥ

Expanded text:
carnem. Sed verissime et absque omni dubitatione creditur quod ex quo hominem Deus assumpsit, totum assumpsit; quia ex quo hominem assumpsit, sicut homo Deus: sic et Deus verus homo fuit. Verus autem non fuisset in sola carne, aut in anima sola, quia homo est et caro et anima. Itaque quando hominem assumpsit, simul utrumque assumpsit. Assumpsit autem carnem et animam, id est hominem, naturam non personam. Neque enim assumpsiutem hominem assumpsit; quia carnem humanam et animam humanam assumpsit. Ideo vero personam non assumpsit, quia caro illa et anima illa priusquam verbo unirentur in personam, non erant unita ad personam. Una unio fuit, et ad Non prius verbum et caro, nec prius verbum et anima, nec prius anima et caro sed simul verbum et anima et caro. Sed erat quidem Verbum ante hanc unionem persona, quia Filius erat qui
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ tñ creaturã eẽ negat. Idem quoq in cos
libro. xp̃m ñ adoptiuũ s naturalẽ filiũ ẽ
testat᷑. dicens. ꝑ adoptionẽ nos filii dicimus
testimonia scͥpturarũ fidi uestigia forma¬
re. ut recte credulitati sincerȩ confessions
puritatem adiungamus

Expanded text:
t. Idem quoque in eodem libro Christum non adoptivum; sed naturalem Filium esse testatur dicens: Per adoptionem nos filii dicimur;testimonia Scripturarum fidei vestigia formare, ut rectae credulitati sincerae confessionis puritatem adjungamus
Abbreviated transcription (Latin):
pora fuisse dm̃. Cũ autẽ hoc & hoc dixit. ñ
alius & alius dixit. s scđ̃m aliud. & aliud dix̃.
Quod ds dixit. homo dixit.& qͦd homo dĩx̃.
ds̃ dixit. quia & homo dẽ. & ds̃ homo iinus
fuit. Quando dico homo. naturã significo.
turã significo ani inã .i. uerbi diuinitatẽ.
Item quando dico homo: ꝑsonã significo
ex anima & carne. Itẽ qñ dico ds̃: ꝑsonã
significo in diuinitate. Non ampliꝰ no¬
tat homo in natura quã animã & carne̾.
neq in ꝑsona quã ex anima & carne. Ne¬
q ampliꝰ notat ds̃ in natura quã diuini

Expanded text:
uisse Deum. Cum autem hoc et hoc dixit: non alius et alius dixit, sed secundum aliud et aliud dixit. Quod Deus dixit, homo dixit; et quod homo dixit, Deus dixit, quia et homo Deus, et Deus homo unus fuit. Quando dico homo, naturam significo turam significo divinam, id est Verbi divinitatem. Item quando dico homo, personam significo ex anima et carne. Item quando dico Deus, personam significo in divinitate. Non amplius notat homo in natura, quam animam et carnem, neque in persona, quam ex anima et carne. Neque amplius Deus notat in natura quam d
Abbreviated transcription (Latin):
& homo ds̃ ꝓpt̾ diuinitatẽ. ñ de duobꝰ dicit̃
lis unio. & ego dicã tibi qualit̃ unus. Si uͦ
meffabilis ẽ unio dĩ & hõis. ineffabilit̾ non
duo sunt s unꝰ ds̃ ꝙ homo. Tam̃ om̃mo ñ
ds̃ ipse ẽ homo. & qui ẽ homo ipse ẽ ds.
ñ alt̾ & alt̃. s ipse unus & id̾e. Quid signi¬
ficat homo: Naturã. Quẽ significat homos
ꝑsonã. Si queris qͥd significat homo. aliud
significat homo. & aliud ds̃. Homo enim
significat humanitatẽ. ds̃ significat diui¬
nitatẽ. Si queris quẽ significat homo: eun¬
de̾ significat quẽ ds̃. quia id̾e ẽ & homo &
ds̃. Qud ẽ homo : Sinaturã queris: corpꝰ
& anima. Bene dico quia hocẽ homo. hoc
ẽẽ hominis ẽ. quia hoc ẽẽ hominẽ facit. Qͥd
ẽ homo: Si ꝑsonã queris ds ẽ. Quare ho

Expanded text:
 homo Deus propter divinitatem, non de duobus dicitur, lis unio; et ego tibi dicam qualiter unus. Si vere ineffabilis est unio Dei et hominis; ineffabiliter non duo sunt, sed unus Deus et homo. Tamen non omnino Deus, ipse est homo; et qui est homo, ipse est Deus: non alter et alter sed ipse unus et idem. Quid significat homo? naturam. Quem significat homo? personam. Si quaeris quid significat homo aliud significat homo: et aliud Deus. Homo enim significat humanitatem; Deus significat divinitatem. Si quaeris quem significat homo, eumdem significat quem Deus, quia idem est et homo et Deus. Quid est homo? Si naturam quaeris: corpus et anima. Bene dico, quia hoc est homo; hoc esse hominis est, quia hoc esse hominem facit. Quid est homo? Si personam quaeris Deus est. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
cȩpit. ñ alia ꝑsona eẽ cȩpit. quã illa quȩ eũ
suscepit. Qau gͦ hominẽ assũptũ negat ꝑsi¬
Si enĩ illud nunquã futurus ẽẽt. frustira ao
illud aliquando assũptus ẽet. Nunc gͥ homi
assũptus ꝑsona ẽ. & ñ alia. s ipsa illa ꝑsora
a qua assũptus ẽ. quia & assumens. s assũptꝰ

Expanded text:
pit, non alia persona esse coepit, quam illa quae eum suscepit. Qui ergo hominem assumptum negat persose. Si enim illud nunquam futurus esset, frustra ad illud aliquando assumptus esset. Nunc igitur homo assumptus persona est, et non alia; sed ipsa illa persona a qua assumptus est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ ẽ: quomͦ si dicat᷑ ꝓpłla. quomͦ si dicat᷑
sacerdos. Lege sermonẽ augusti in epłam
ioh̃is: ibi hoc repperies. Idem in libro de
p̾destinatione sc̃orũ. Ille inquit nos crede¬
re fecit inxꝑm. qui nobis fecit inquẽ cre¬
dimus xp̃m. Hoc itaq dicit augustinus.
Uis gͦ adhuc pleniꝰ audire. quomͦ aut suł̃m¬

Expanded text:
nomen est, quomodo si dicatur propheta, quomodo si dicatur sacerdos. Lege sermonem Augustini in epistolam Joannis, ibi hoc reperies. Idem in libro De praedestinatione sanctorum: Ille, inquit, nos credere in Christum fecit qui nobis fecit in quem credimus Christum. Hoc itaque dicit Augustinus: Vis ergo adhuc plenius audire, quomodo aut s
Abbreviated transcription (Latin):
laturi fuerant. natura fraudet᷑. neq in eo
quod arluersũ & contrariũ dies attulerit
natura turpet᷑. s integret᷑. quod non dum
erat integrũ. sicut instaurabit᷑ quod non
utrũ resurgent. & qualia resurgent. ⁊ in

Expanded text:
laturi fuerant, natura fraudetur, neque in eo laturi fuerant, natura fraudetur, neque in eo quod adversum et contrarium dies attulerit natura turpetur; sed integretur quod nondum erat integrum, sicut restaurabitur, quod noutrum resurgant, et qualia resurgant,
Abbreviated transcription (Latin):
mortiu: s in eternã uitã sicut xp̃i ipsi¬
us resurrectio quẽ admodñ possim bre
uiter disputare. & om̃ibꝰ questionibus
quȩ de hac re moueri solent satis face¬
re ñ inuenio. Resurrecturã tam̃ om̃i¬
um carnẽ quicunq nati sumus & nas¬
cunt᷑ : & mortui sunt & morient᷑ nul¬
mo occurrit de abortiuis fetibꝰ questio:
qui iam quid̾e natisunt in uteris matrũ.
s nondũ ita nati ut iam possint renasci.
Si resurrecturos eos dixerimus: de his qui
iam formati sunt tolerari pot̾ utcunq
quiod dicit᷑. Informes uͦ ab ortiuos quis ñ
prochuiis perire arbitret᷑. sicut semina
quȩ concepta non fuerint: S negare
quis audeat. & si affirmare ñ audeat.
id acturã resurrectionẽ ut quicqͥd for¬
mȩ defuit impleat᷑: atq ita ut sit ꝑfectio
quȩ accessura erat temꝑe. quemadmodum
non erunt uicia quȩ accesserunt temꝑe: itt
neq in eo quod actum & congruũ dics al¬

Expanded text:
mortui, sed in aeternam vitam sicut Christi ipsimortui, sed in aeternam vitam sicut Christi ipsius resurrectio, quemadmodum possibiliter sit disputare, et in omnibus quaestionibus quae de hac re moveri solent satisfacere non invenio. Resurrecturam tamen omnium carnem quicunque nati sumus, et nascuntur, et mortui sunt et morientur nulma occurrit de abortivis fetibus quaestio, qui jam quidem nati sunt in uteris matrum, sed nondum ita nati ut jam possint renasci. Si resurjam formati sunt, tolerari potest utrumque quod dicitur. Informes vero abortivos quis non proclivius perire arbitretur, sicut semina quae concepta non fuerint? Sed negare quis audeat, et si affirmare non audeat, id acturam resurrectionem, ut quidquid formae defuit impleatur, atque ita ut sit perfectio quae accessura erat tempore, quemadmodum non erit vitiata quae accesserit tempore, ut neque in eo quod aptum et incongruum dies al
Abbreviated transcription (Latin):
rediuiuo ilerore uestiri. S ecce resurrecti¬
onẽ audio: effectũ tam̃ ipsius resurectio¬
nis ex quiro. Gregorius. Credo nãq quia
resurrecturus sũ. s uolo ut audiã qualis.
Sciendũ quippe michi ẽ utrũ in quoda alio
subtili fortasse uel aerio an in eo quo mori¬
or corꝑe sirgam. S si in aerio corꝑe resur¬
rexero: iam ego ñ ero qui resurgo. Nam
quomͦ c̃ uera resurrectio: si uera ñ pote¬
rit eẽ caro: Aꝑta gͦ ratio suggerit. quia
siuera caro ñ fuerit: ꝓculdubio resurrec¬
tio uera non erit. Aeq enĩ recta resurret¬
tio dici potest: ubi ñ resurgit quod reci¬
derit. Unde etiã redemptor qdubitantibꝰ
de sua resurrectione discipłis ostendit ma¬
nus & latus: palpanda ossa. carnẽ p̃buit
dicens. Palpate & uidete quia sp̃c carnẽ
& ossa ñ habet: sicut me me uidetis ha
bere. Iam uͦ de resurrectione carnis ñ
sicut quidã reuixerunt  t̃tum sunt

Expanded text:
redivivo decore vestiri. Sed ecce resurrectiredivivo decore vestiri. Sed ecce resurrectionem audio, effectum tamen ipsius resurrectionis exquiro. Credo namque quod resurrecturus sum, sed volo ut audiam qualis. Sciendum quippe mihi est utrum in quodam alio subtili fortasse vel aerio, an in eo quo maneo corpore surgam. Sed si in aerio corpore resurrexero, jam non ero ego qui resurgo. Nam quomodo est vera resurrectio, si vera non poterit esse caro? Aperta ergo ratio suggerit quod, si vera caro non fuerit, procul dubio resurrectio vera non erit. Neque enim recta resurrectio dici potest, ubi non surgit quod ceciderit. Unde etiam Redemptor noster dubitantibus de sua resurrectione discipulis ostendit manus et latus; palpanda ossa, et carnem praebuit, dicens: Palpate et videte quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtisde resurrectione carnis, non sicut quidam revixerunt, iterumque sunt
Abbreviated transcription (Latin):
rantes quod sp̃c a carne soluit᷑: quod
taro inputredinẽ uertit᷑. quod putredo
in puluerẽ redigit᷑. quod puluis in elem̃tis
soluit᷑. ut nequaquã ab humanis oculis
uideat᷑: resurrectionẽ fieri posse desꝑent.
Et dñ arida ossa inspiciunt: hȩc uestiri
carnibꝰ. rursũq ad uitã uirilescere posse
diffidunt. Qui resurrectionis fidẽ ex obe¬
dientia ñ tenent: certe hanc tenere ex ra¬
tione debuerunt. Oitud enĩ cotulie nisi
resurrectionẽ nr̃am in elementis mundus
imitat᷑ : ꝑ cotidiana quippe mom̃ta lux
ipsa temꝑalis quasi morit᷑: dũ suꝑuenien¬
tibus noctis tenebris ea quȩ aspiciebatur
subtrahit᷑. & quasi cotidie resurgit: dum
lux ablata oculis suppressa it̾um nocte re¬
parat᷑. ꝑ mom̃ta quoq temꝑum cernimꝰ
arbusta uiriditatẽ foliorũ amittere: a
fructuũ ꝓlatione cessare. Et ecce quasi¬
subito exarescente ligno uelut quadam
resurrectione ueniente uidemꝰ folia erũ¬
pere. fructus grandescere. & totã arborẽ

Expanded text:
rantes quod spiritus a carne solvitur, quod caro in putredinem vertitur, quod putredo in pulverem redigitur, quod pulvis ita in elementa solvitur, ut nequaquam ab humanis oculis videatur, reEt dum arida ossa inspiciunt, haec vestiri carnibus rursumque ad vitam viridescere posse diffidunt, qui resurrectionis fidem ex obedientia non tenent certe hanc tenere ex ratione debuerunt. Quid enim quotidie nisi resurrectionem nostram in elementis mundus imitatur? Per quotidiana quippe momenta lux ipsa temporalis quasi moritur, dum supervenientibus noctis tenebris ea quae aspiciebatur subtrahitur; et quasi quotidie resurgit dum lux ablata oculis suppressa iterum nocte reparatur. Per momenta quippe temporum cernimus arbusta viriditatem foliorum amittere; a fructuum prolatione cessare. Et ecce quasi ex arescente subito ligno velut quadam resurrectione veniente, videmus folia erumpere, fructus grandescere, et totam arborem
Abbreviated transcription (Latin):
uerit᷑ etiã qñ institutũ sit sacra¬
mentũ baptismi. ex quo dein-¬
ceps licitũ ñ fuit illud negligere: qn̾ il¬
lud susciꝑe debitũ fuit. Et sunt qui dẽ
suꝑ hoc estimationes pluriũ diu̾sȩ. Alii
dicunt ex eo institutũ baptisma: quo xp̃c
nichodemo nocte ad se uenienti modum
nouȩ regenerationis in sinuans ait. Nisi
tutionẽ baptismi ex eo cȩpisse: quo xpe
post resurrectionẽ suã in celũ ascensurus dis¬
cipłos ad p̾dicandũ misit dicens. Ite docete
om̃s gentes: baptitantes eos in noĩe patris i
filii e sp̃c sc̃i. Quidã institutionẽ baptismi
Alii in passione.xͥ. qñ dixit consũmatu est.
om̃ia uet̾is testam̃ti sacram̾ta finẽ accepisse.
ꝙ noui exordũ putant. Cõ modius autẽ i¬

Expanded text:
eritur etiam quando institutum sit sacramentum baptismi, ex quo deinceps licitum non fuit illud negligere, quando illud suscipere debitum fuit. Et sunt quidem super hoc diversae plurium opiniones. Alii dicunt ex eo institutum baptisma, quo Christus Nicodemo nocte ad se venienti modum novae regenerationis insinuans, ait: Nisitutionem baptismi ex eo coepisse, quo Christus post resurrectionem suam in coelum ascensurus discipulos ad praedicandum misit, dicens: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, eAlii in passione Christi quando dixit: Consummatum est ; omnia Veteris Testamenti sacramenta finem accepisse, et novi exord
Abbreviated transcription (Latin):
gine natus ẽ xp̃c: sicut sexta die de terra
uirgne pͥmus homo ẽ plasmatus. Ip̃se gͦ
quasi consũmaturus om̃ia cũ ad iurilem
ȩtatẽ ꝑuenisset tricesimo ȩtatis suȩ anno
a ioħe baptizatus ẽ.ñ necessitate s dispen¬
satione: ut lauachrũ emundandis sanc¬
tificaret. Dehinc apłos ministros ȩuan¬
gelii conuocans regnũ celorũ uenturũ
p̃dicare cȩpit: & nouissime in consũmatio¬
nẽ omniũ semet ipsũ hostiã ꝓ mundi
redemptione in ara crucis patri offerens
mortẽ sustinuit: ut credentibꝰ ĩnse mor¬
tis timorẽ tolleret. & a morte resurrexit
ut ꝓ se morientibꝰ sp̃e uitȩ & resurrectio¬
nis daret. Postea ascensurus in cȩlos. disci¬
pulos in mundũ uniu̾sum misit. doc̾e
& baptitare om̃s gentes: ut uocarentur
qui p̾cedentẽ sequerent᷑ ad uitã. Hȩc sunt
sacram̃ta fidei xͥanȩ ab inicio condita:
infine credenda. sine fine ꝓfutura. Hȩc

Expanded text:
gine natus est Christus, sicut sexta die de terra gine natus est Christus, sicut sexta die de terra virgine primus homo est plasmatus. Ipse ergo quasi consummaturus omnia, cum ad virilem aetatem pervenisset, tricesimo aetatis suae anno a Joanne baptizatus est; non necessitate, sed dispensatione, ut lavacrum emundandis sanctificaret. Dehinc apostolos ministros Evangelii convocans regnum coelorum venturum praedicare coepit; et novissime in consummationem omnium semetipsum hostiam pro mundi redemptione in ara crucis Patri offerens mortem sustinuit, ut credentibus in se mortis timorem tolleret, et a morte resurrexit ut pro se morientibus spem vitae et resurrectionis daret. Postea ascensurus in coelos discipulos in mundum universum misit docere et baptizare omnes gentes, ut vocarentur qui praecedentem sequerentur ad vitam. Haec sunt sacramenta fidei Christianae ab initio condita in fine credenda, sine fine profutura. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
& tẽptationes uincendas fortes ñ fuerint.
Propt̾ hoc qui in sabbato sc̃o paschalis sollẽp¬
nitatis baptitandi sunt. quarta ebdomada
quadragesimalis obseruantiȩ. quȩ conti-¬
nentiȩ nobis arma ministrat. & in quarta
eiusdẽ eb domadȩ feria. cathecitandi. &¬
turi. & instruendi qualit̾ contra spͣuales
nequitias sunt pugnaturi: s tñ usq in sab¬
batũ paschalis sollẽpnitatis baptismus eoꝵ¬
differt᷑. hoc attendente eccł̃ia. quia qui ad
agonẽ in p̾senti uita uocant᷑. in spe futurȩ
deo. soluto captiuitatis iugo ad terrã suã
septenario dierũ uoluit᷑. nanitati & con¬
fusioni subiectus. mortalitatis uigũ por¬
tat. pꝰ finẽ eius a corruptione liberatur.
Sic gͥ ab inicio nullo temꝑe sacramenta
dei defuert̃: quibꝰ fidelis ppłs ad ꝑceptio¬
nẽ inuisibiliũ nuitriret᷑. & excitaret᷑ ad cog¬
nitionẽ. Ad ultimũ sexta ętate de uir-¬

Expanded text:
et tribulationes vincendas fortes non fuerint. et tribulationes vincendas fortes non fuerint. Propter hoc qui in Sabbato sancto paschalis solemnitatis baptizandi sunt, quarta hebdomada quadragesimalis observantiae, quae continentiae nobis arma ministrat et in quarta ejusdem hebdomadae feria catechizandi turi et instruendi qualiter contra spirituales nequitias sunt pugnaturi. Sed tamen usque in Sabbatum Paschalis solemnitatis eorum baptismus differtur, hoc attendente Ecclesia quod quid ad agnitionem in praesenti vita vocantur, in spe futurae inta annos soluto captivitatis jugo ad terram suam septenario dierum volvitur, vanitati et confusioni subjectus, mortalitatis jugum portat, post finem ejus a corruptione liberatur. Sic igitur ab initio nullo tempore sacramenta Dei defuerunt, quibus fidelis populus ad perceptionem invisibilium nutriretur, et exercitaretur ad cognitionem, ad ultimum sexta aetate de vir
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓiecta. & ista instituta sunt ñ usurpata.
ut diuini consilii auctoritas ubiq scri
non sinit. Tercia ȩtate abrahã ꝓ filio oblato
arietẽ mactauit. sicut ds̃ pat̾ u̾bum suumi
ꝓ salute humani gñ̾s obtulit: in quo tam̃ di¬
uinitate inuiolabili ꝑmanente. sola huma¬
nitas dolorẽ mortis sustinuit. Postea eductus
bris peccati liberant᷑. renouati ꝑ sacram̃tũ
baptismi xͥ sanguine consecratũ. & ipsũ fide
sequentes in quo ẽ & nubes humanitatis: &
ignis diuinitatis. Quarta ȩtate in shrłm reg¬
nũ popłi dei sublimat᷑ temꝑale: p̃figurans e¬
ternũ & in quo pͥnceps pacis. pat̾ futuri scłi
fideles suos ad uisionẽ ȩternȩ pacis introducet.
Huiꝰ autt̾ regni exordiũ dainid extrtit. qui ꝑ
multas tribulationes ꝓbatus & glorificatus
pacis successorẽ filtũ reliquit: ut ostendat᷑
quia ad futurȩ pacis quietẽ ꝑuenire ñ pos¬
sunt. qui p̾senti uita contra tribulationes

Expanded text:
projecta, id est ista instituta sunt, non usurpata: projecta, id est ista instituta sunt, non usurpata: ut divini consilii auctoritas ubique sernon sinit. Tertia aetate Abraham pro filio oblato arietem mactavit, sicut Deus Pater Verbum suum pro salute mundi obtulit. In quo tantem divinitate inviolabili permanente sola humanitas dolorem mortis sustinuit. Postea eductus bris peccati liberantur, renovati per sacramentum baptismi Christi sanguine consecratum; ipsum fide sequentes in quo est et nubes humanitatis et ignis divinitatis. Quarta aetate in Jerusalem regnum populi Dei sublimatur temporale, praefigurans aeternum; in quo princeps pacis, pater futuri saeculi , fideles suos ad visionem aeternae pacis introducet. Hujus autem regni exordium David exstitit, qui per multas tribulationes probatus, et glorificatus, pacis successorem Filium reliquit, ut ostendatur quod ad futurae pacis quietem pervenire non possint, qui in praesenti vita contra tentationes
Abbreviated transcription (Latin):
diu solũ ne a consuetudine ab horreret.
in usũ ꝓductũ: nouissime autẽ qnͣ in uni¬
u̾sum mundũ p̾dicatores baptitare mis¬
sisunt. gn̾alit̾ institutũ. Uident᷑ autem
hic tria temꝑa distinguenda. Primu̾ enĩ
ante baptismũ circu̾cisiosola statũ habu¬
it: & suscipiebat᷑ ad iustificationẽ sine bap¬
tismo. Nouissime autẽ nunc pꝰ circu̾cisio¬
nẽ solus baptisius statũ habet: & cele¬
brat᷑ ad salutẽ sine circũcisione. fu̾it aut̃
tismus simul cucurrerunt: aliud .i. cre¬
cu̾cisio ut fintret᷑. aliud .i. baptismus ut
confirmaret᷑. Oportuit enĩ ut & illa quȩ
fimenda erant. ne quaquã subito uł p̾cip¬
tant̾ s paulatĩ. & quasi cũ quadã reueren¬
tia dimitterent᷑: ut ostenderent᷑ bona fius-
se suo temꝑe & similit̾ quȩ incipienda e¬
rant ñ subito in auctoritatẽ assumerent᷑.
s cũ mora & grauitate inchoarent᷑. ne ue
subito putarent᷑. Illa gͥ dimissa sunt ñ

Expanded text:
diu, solum ne a consuetudine abhorreret in usum productum: novissime autem quando universum mundum praedicatores baptizare missi sunt, generaliter institutum. Videntur autem hic tria tempora distinguenda. Primo enim ante baptismum circumcisio sola statum habuit, et suscipiebatur ad justificationem sine baptismo. Novissime autem nunc post circumcisionem solus baptismus statum habet, et celebratur ad salutem sine circumcisione. Fuit autem t baptismus simul concurrerunt: primum circumcisio, ut finiretur, aliud, id est baptismus, ut confirmaretur. Oportuit enim ut et illa quae finienda erant nequaquam subito vel praecipitarentur, sed paulatim, et quasi cum quadam reverentia dimitterentur, ut ostenderentur bona fuisse tempore suo, et similiter quae incipienda erant non subito in auctoritatem assumerentur, sed cum mora et gravitate inchoarentur ne velta subito putarentur. Illa igitur dimissa sunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
li ꝑ inuisibilẽ ueritatẽ exhibet᷑. Ipsa enĩ
uerũ dĩ templũ ẽ confederatione urtutũ
quasi quadã structura lapidũ sp̾ualiũ
edificata: ubi fides fundam̃tũ facit. spes
fabricã erigit. caritas consũmationẽ im-¬
ponit: s & ipsa ȩccłia ex multitudine fide¬
liũ in unũ congregata domus dei ẽ. iii¬
ius lapidibꝰ constructa ubi xꝑc angulare

Expanded text:
invisibilem veritatem exhibetur. Ipsa enim verum templum Dei est confoederatione virtutum, quasi quadam structura lapidum spiritualium aedificata, ubi fides fundamentum facit, spes fabricam erigit, charitas consummationem imponit. Sed et ipsa Ecclesia ex multitudine fidelium in unum congregata: domus est Dei vivis lapidibus constructa, ubi Christus
Abbreviated transcription (Latin):
alia ẽẽ salutis. alia administrationis. alia
exercitationis. Prima ad remediũ. scda
ad officiũ. t̾cia ad exerciti uͭ. Et illa quide
quȩ administrationis. siue p̃parationis
sunt ordinibꝰ coherent. qm̃ & ipsi ordi¬
nes sacram̃ta sunt. & quȩ circa ordines
considerant᷑: qualia sunt indum̃ta sacra.
ut dictũ ẽ circa ipsos ordines consid̃ant᷑.
diuisim tractari ñ debuerunt. alia uͦ sa¬
cram̃ta om̃ia. ad quȩ conficienda & sc̃ifi¬
canda uniu̾sa hȩc quasi quȩdã instrum̃¬
ta p̾̃missa sunt: subsequent᷑ tractari ex¬
poscunt. Et pͥmũ sicut dictũ ẽ de dedi¬
catione ȩccłiȩ. quasi de pͥmo baptismate.
quo ipsa quodã mͦ excłia pͥmũ baptidatur:
ut in ea pꝰ modũ homines ad salutẽ regene¬
randi baptident᷑. Quasi enĩ pͥmũ sacram̃tũ
inbaptismo cognoseit᷑: ꝑ qͦd fideles om̃s int̾

Expanded text:
at esse salutis, alia administrationis, alia exercitationis: Prima ad remedium, secunda ad officium, tertia ad exercitium. Et illa quidem quae administrationis sive praeparationis sunt ordinibus cohaerent, quoniam et ipsi ordines sacramenta sunt, et quae circa ordines considerantur, qualia sunt indumenta sacra ut dictum est, circa ipsos ordines considerantur, divisim tractari non debuerunt. Alia vero sacramenta omnia ad quae conficienda et sanctificanda universa, haec quasi quaedam instrumenta praemissa sunt, subsequenter tractari exposcunt. Et primum, sicut dictum est, de dedicatione ecclesiae quasi de primo baptismate, quo ipsa quodammodo ecclesia primum baptizatur, ut in ea postmodum homines ad salutem regenerandi baptizentur. Quasi enim primum sacramentum in baptismo cognoscitur, per quod fideles omnes inter
Abbreviated transcription (Latin):
ordines quos in pͥma parte
ȩccłiasticȩ administrationis po¬
suimus: ad sacram̃toꝵ considerationem
transimus. Et pͥmũ quidẽ de sacram̃to
dedicationis eccł̃ie. in qua cet̾a om̃ia sacra¬
ĩta celebrant᷑. loquendũ nobis uidet᷑.

Expanded text:
ordines quos in prima parte ecclesiasticae administrationis posuimus ad sacramentorum considerationem transimus. Et primum quidem de sacramento dedicationis Ecclesiae, in qua caetera omnia sacramenta celebrantur, loquendu
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ tanto pͥmis digniora. quanto magis
necessaria. & quanto dignitate p̃cedunt: tan¬
to ꝓlixiori temꝑe currunt. Illa enĩ sex die¬
bꝰ facta sunt: ista sex ȩtatibꝰ fiunt. Sex die
uꝰ facta ẽ rerũ condatio: & sex ȩtatibꝰ ꝑficit᷑
hominũ reparatio.S sciendũ ẽ quod oꝑa

Expanded text:
Quae tanto primis digniora sunt, quanto magis Quae tanto primis digniora sunt, quanto magis necessaria, et quanto dignitate praecedunt, tanto prolixiori tempore currunt. Illa enim sex diebus facta sunt, ista sex aetatibus fiunt. Sex enim diebus facta est rerum conditio, et sex aetatibus perficitur hominum reparatio.
Abbreviated transcription (Latin):
lurima ꝑ homines. ꝑ angłos multa: ꝑ semet¬
ipsũ pauca. ꝓptẽa ut dũ in meditatione eorũ
humanus anmus de factis hominũ ad facta
angiorũ. ad facta asei ascendendo proficit.
paulatĩ sese in unũ colligere assuescat. &
quantomagis multiplicitatẽ euadit. tanto am¬
plius ad uerã simplicitatẽ apꝓyinquare mei¬
pat. Dñ gͦ ds cũ paucis & raro loquendo
mentes nras in unũ colligit. obscure autẽ
ꝙ in abscondito loquendo sursũ ad se tra¬
init: quid aliud quã ut ita dicã inuisibi¬
lis cuiꝰdã archȩ in cordibꝰ nr̃is formã fin¬
git: Quãuis gͦ om̃ia oꝑa sua ꝓpt̾ homi¬
nẽ fecerit. alia tam̃ uoluit eẽ oꝑa illa quȩ
sanis exhiberent obsequiũ: atq alia quȩ in¬
firmis conferrent remediũ. Poterat enim
mundus sano seruire: s ñ poterat egrotũ
reparare. Pro inde pꝰ ilã pͥmã rerũ condi¬
tionẽ quȩ factȩ fuerant ut stantibꝰ subeẽnt:
necesse erat alia facere quȩ iacentes erigerent.

Expanded text:
lurima per homines, per angelos multa, per semetipsum pauca. Propterea ut dum in meditatione eorum humanus animus de factis hominum ad facta ad facta Dei ascendendo proficit, paulatim sese in unum colligere assuescat, et quando magis multiplicitatem evadit, tanto amplius ad veram simplicitatem appropinquare incipiat. Dum ergo Deus. cum paucis et raro loquendo mentes nostra in unum colligit, obscure autem et in abscondito loquendo sursum ad se trahit, quid aliud quam, ut ita dicam, invisibilis cujusdam arcae in cordibus nostris formam fingit? Quamvis ergo omnia opera sua propter hominem fecerit, alia tamen voluit esse opera illa, quae sanis exhiberent obsequium, atque alia quae infirmis conferrent remedium. Poterat enim mundus sano servire, sed non poterat aegrotum reparare. Proinde post illam primam rerum conditionem, quae facta fuerunt, ut stantibus subessent, necesse erat alia facere, quae jacentes erigerent.
Abbreviated transcription (Latin):
aliter illa quȩ ad redemptionẽ hominis ꝑti¬
nent: nam ea quȩ ad conditionẽ hominis fac¬
ta sunt: magis nobis potentiã opificis indicãt.
Ea uero quȩ ad reddemptionẽ hominis facta
sunt: precipue ad caritatẽ spectant. Hȩc gͥ
oꝑatus ẽ ds̃ ut qualẽ erga nos haberet dilai¬
tionẽ ostenderet: & nos ab amore huiꝰ munda
id amorẽ suũ reuocaret. Hȩc gͥ oꝑa ita mo¬
aerari uoluit. ne infinita eẽnt: ne animũ
nĩm qui colligendus erat in occupatione
sua distraherent: & tñ multa eẽnt ut eundẽ
animũ ꝑfectȩ adhuc stabilitatis impatientẽ
terũ uarietate delectarent. ꝓpt̾ea elegit unã
gentẽ. & unũ locũ ubi sacram̃ta ñ ad unius
gentis tantũ s ad salutẽ totius mundi ꝑtinen¬
na miciaret: & unitas ubiq cõmendaret᷑.
y humanus animus intꝰ & foris ad unnitatẽ
reuocaret᷑: ut sicut ab uno saluatore ẽ salus
om̃num. ita etiã ab uno loco & ab uno ppło

Expanded text:
aliter illa, quae ad reparationem hominis pertialiter illa, quae ad reparationem hominis pertinent; nam ea, quae ad conditionem hominis facta sunt, magis nobis potentiam opificis indicant; ea vero, quae ad redemptionem hominis facta sunt, praecipue ad charitatem spectant. Haec igitur operatus est Deus, ut qualem erga nos haberet dilectionem ostenderet, et nos ab amore hujus mundi ad amorem sui revocaret. Haec igitur opera ita moderari voluit ne infinita essent, ne animum nostrum, qui colligendus erat, in occupatione sua distraherent; tamen multa essent, ut eumdem animum perfectae adhuc stabilitatis impatientem rerum varietate delectarent. Propterea elegit unam gentem, et unum locum, ubi sacramenta non ad unius gentis tantum, sed ad salutem totius mundi pertinentia initiaret, ut unitas ubique commendaretur, et humanus animus intus et foris ad unitatem revocaretur, ut sicut ab uno Salvatore est salus omnium, ita etiam ab uno loco, et ab uno populo
Abbreviated transcription (Latin):
cecus & instabilis. Cecus ꝑ ignorantiã mentis
instabilis ꝑ concupiscentiã carms. Quibꝰ ab ilo
in omnẽ posteritatẽ transfusis: uniu̾sa mali
exorta sunt. ꝑ ignorantiã enim ad hoc tanoe
deuoluti st̃ hoĩes ut creatorẽ suũ non ag¬
noscerent: & aut omnino leum non esse
existimarent. aut diuinitatẽ huis qui dii non
erant attribuerent. ꝑ concupiscentiã uͦ infin¬
tis erroribꝰ distracti: & dissipati sunt. Necesse
enĩ fuerat ut ꝑ concupiscentiã terrenarũ re
rũ uidebant᷑ inmoderate idiffluerent: qui te¬
nebris ignorantiȩ p̾ssialia inisibilia bona esse
nescirent. Uolens gͦ ds̃ ab hac distractione coeda
nr̃a colligere.
& ad interna gaudia contem.¬
planda re¬
uocare: foris loquit᷑ ut nos
intus redire
admoneat. S quia mens ui¬
sibilibꝰ assurta. nes cit tam cito ad inu¬
sibilia consurgere.
iccirco uoluit ipse
exhibere miracula.
in quibꝰ nr̃m affectum enutriret: & suam no¬
bis caritatẽ cõmendaret. Hȩc autẽ sunt spsci¬

Expanded text:
. Caecus per ignorantiam mentis, instabilis per concupiscentiam carnis. Quibus ab illo in omnem posteritatem transfusis, universa mala exorta sunt. Per ignorantiam enim ad hoc tandem devoluti sunt homines, ut Creatorem suum non agnoscerent, et aut omnino Deum non esse existimarent, aut divinitatem iis, qui dii non erant, attribuerent. Per concupiscentiam vero infinitis erroribus distracti, et dissipati sunt. Necesse enim fuerat, ut per concupiscentiam terrenarum rerum, quae videbantur, immoderate diffluerent, qui tenebris ignorantiae pressi alia invisibilia bona esse nescirent. Volens ergo Deus ab hac distractione corda nostra colligere, et ad interna gaudia contemplanda revocare, foris loquitur, ut nos intus redire admoneat. Sed quia mens vis assueta nescit tam cito ad insibilia consurgere, idcirco voluit ipse exhibere miracula, in quibus nostrum affectum enutriret, et suam nobis charitatem commendaret. Haec autem sunt speci
Abbreviated transcription (Latin):
bilia ascendunt. S sciendũ ẽ quod alia
ft̃ illa uisibilia de quibꝰ ascendunt: alia sunt
illa ꝑ quȩ ascendunt. De oꝑibꝰ conditio¬
nis ꝑ oꝑa restaurationis ad conditionis ꝙ
restaurationis auctorẽ ascendunt. Ascen¬
sus autẽ uti ñ extrinsecus s intrinsecus
cogitandi sunt: ꝑ gradus in corde de uir¬
tute in uirtutẽ dispositos. Quod siͨ fortas¬
sis facilius intelligere poterini¬

Expanded text:
bilia ascendunt. Sed sciendum est, quod alia bilia ascendunt. Sed sciendum est, quod alia sunt illa visibilia, de quibus ascendunt, alia illa sunt, per quae ascendunt. De operibus conditionis per opera restaurationis, ad conditionis et restaurationis auctorem ascendunt. Ascensus autem isti non extrinsecus, sed intrinsecus cogitandi sunt, per gradus in corde de virtute in virtutem dispositos. Quod sic fortassis facilius intelligere poteri
Abbreviated transcription (Latin):
restaurationis: quia p̃sentẽ querunt de¬
lectationẽ. ñ futurã felicitatẽ. P hilosophi
gentiliũ suꝑsticiosa quadã curiositate na¬
turas rerũ .i. oꝑa conditionis inuestigando.
in cogitationibꝰ suis euanuerunt. Philoso¬
phi xp̃ianoꝵ oꝑa restaurationis iugiter
meditando: omnẽ a cogitationibꝰ suis uani¬
tatẽ reppellunt. Plecti restaurationẽ suã
consi derantes: igne diuini amoris mar¬
aescunt: reꝓbi autẽ pulchritudiẽ rerũ
conditarũ ꝑuerse amantes ab amore dei
refrigescunt. Reꝓbi dũ rebꝰ tranfitoriis
cogitationes suas inmergunt: creatoris sui
obliniscunt᷑. Clecti autẽ creatoris sui ob¬
liuisci ñ possunt: de cuiꝰ misccł̾ia semꝑ
circa suã reparationẽ meditant᷑. Re probi
dũ temꝑalibꝰ inhiant: cognitionẽ ȩternoꝵ
ꝑdunt. Electi autẽ dũ temꝑalia dei bene¬
ficia recolunt: ad agnitionẽ eternoꝵ pro¬
ficiunt. Reꝓbi ꝑ uisibilia ab innisibilibꝰ
cactunt. Plecti autẽ ꝑ uisibilia ad inuisi¬

Expanded text:
sentem quaerunt delectationem, non futuram felicitatem. Philosophi gentillum superstitiosa quadam curiositate naturas rerum, id est opera conditionis investigando, in cogitationibus suis evanuerunt. Philosophi Christianorum opera restaurationis jugiter meditando, omnem a cogitationibus suis vanitatem repellunt. Electi restaurationem sui considerantes, igne divini amoris inardescunt. Reprobi autem pulchritudinem rerum conditarum perverse amantes ab amore Dei refrigescunt. Reprobi dum rebus transitoriis cogitationes suas immergunt Creatoris sui obliviscuntur. Electi autem Creatoris sui oblivisci non possunt, de cujus misericordia semper circa sui reparationem meditantur. Reprobi dum temporalibus inhiant, cognitionem aeternorum perdunt. Electi autem dum temporalia Dei beneficia recolunt, ad agnitionem aeternorum proficiunt. Reprobi per visibilia ab invisibilibus cadunt; electi autem per visibilia ad invisi
Abbreviated transcription (Latin):
rimi ho¬
minis natura ita a
deo or¬
dinata. & institu¬
ta fuerat: ut
anima quȩ cor¬
pori preerat.
ꝑ sensus quidẽ
misteria corꝑis
foris impleret.s
intus ꝑ rationẽ semꝑ ad creatorẽ suum
intenderet: hoc ẽ ut menbra corporis
sensificando foris ad agendũ moueret. s
intentionẽ & idesideriũ intus ad solũ crea¬
torẽ dirigeret: ut nichil foris ageret. qͦd
ex eius dilectione ñ ꝓcederet. Wad eiꝰ dilec¬
tionẽ ñ ꝑtineret. ita ut omnẽ actũ & ca¬
ritas imꝑaret. & ratio disponeret. & sensus
impleret atq ꝑficeret. Quandiugͦ hunc
ordinẽ naturȩ suȩ tenuit. quãuis foris
ꝑ actionẽ uariaret᷑: intꝰ tñ ꝑ intentionẽ
& amorẽ stabilis ꝑmansit. quia unum
intendebat. & ꝓpt̃ unũ om̃a faciebat:
unũ diligebat. & om̃ium uoluntatũ atq actio¬
nũ suarũ finẽ ad unũ referebat. & indefessa mo¬
tis acie ad unũ iugit̃ respiciebat creatorẽ suum
Unde nec dubitare de creatore suo poterat: cu

Expanded text:
rimi hominis natura ita a Deo, ordinata, et instituta fuerat, ut anima, quae corpori praeerat, per sensus quidem ministeria corporis foris impleret, sed intus per rationem semper ad Creatorem suum intenderet. Hoc est membra corporis sensificando foris ad agendum quidem moveret, sed intentionem, et desiderium intus ad solum Creatorem dirigeret, et nihil foris ageret, quod ex ejus dilectione non procederet, et ad ejus dilectionem non pertineret, ita ut omnem actum et charitas imperaret, et ratio disponeret, et sensus impleret atque perficeret. Quandiu ergo hunc ordinem naturae suae tenuit, quamvis foris per actionem variaretur, intus tamen per intentionem et amorem stabilis permansit, quia unum intendebat, et propter unum omnia faciebat, unum diligebat, et omnium voluntatum, atque actionum suarum finem ad unum referebat, et indeffessa mentis acie ad unum jugiter respiciebat Creatorem suum. Unde nec dubitare de Creatore suo poterat, cui
Abbreviated transcription (Latin):
est in fimbriis aureis circumamicta.
uarietatibus. Sicut enĩ scã electorũ
eccłia. morũ bonorũ ac uirtutũ ua̾rie¬
tate pulchre adornatur: ita sacra scrĩp¬
tura unde ipsa ȩccłia scã uiuendi for-¬
mam sumit: in suo fermone pulchra
uarietate contexitur. in qua tamen ua-¬
rietas ipsa apta est. ut scisma non gene¬
ret. & diuersitas concors. ut aduersita-¬
tẽ noñ pariat. Neq enĩ in ea magna
modica despiciunt. neq rursum mo¬
dica magnis associari indigna sunt:
s ornant se in uicẽ in una ueritate quȩ
ꝓpter ueritatẽ placent om̃ia. Nemo gͥ nu
retur: si post magna & int̾ magna fides
sacramenta. eorũ quȩ in suo ordine inse¬
riora uident᷑ mentio fit: quia non se abha¬
rent simul: quȩ in ueritate unũ sunt.
Nam ipse ds̃ humiliari dignatus est adl
humana descendens: ut hominẽ pꝰmodũ
ad diuina subleuaret.¬

Expanded text:
eis circumamicta varietatibus . Sicut enim sancta electorum Ecclesia morum bonorum ac virtutum varietate pulchre adornatur, ita sacra Scriptura unde ipsa Ecclesia sancta vivendi formam sumit, in suo sermone pulchra varietate contexitur; in qua tamen varietas ipsa apta est, ut schisma non generet; et diversitas concors, ut adversitatem non pariat. Neque enim in ea, magna modica despiciunt, neque rursus modica magnis associari indignata sunt, sed ornant se invicem in una veritate, quae propter veritatem placent omnia. Nemo igitur miretur si post magna et inter magna fidei sacramenta, eorum quae in suo ordine inferiora videntur mentio fit, quia se non obhorrent simul, quae in veritate unum sunt. Nam ipse Deus humiliari dignatus est, ad humana descendens, ut hominem postmodum ad divina sublevaret.