comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
occides. non moechaberis. non furaberis. non falsum
testimonium dices. honora patrẽ & matrem. Non con¬
cupisces rem proximi tui: non concupisces uxorem
proximi tui. Nonne om̃a ista & nob̵ p̃cipiunt᷑ : sed quȩ¬
re mercedem: & inuenies ibi dici. ut ex pellant᷑ hostes
a facie tua & accipiatis t̃ram quam promisit ds̃ patrib.
uris Quia ñ poterant caꝑe inuisibilia: ꝑuisibilia te¬
nebant᷑. Quare tenebantur : nepenitꝰ interireñ: et ad
idola laberent᷑: Nã fecer̃ hoc fr̃s mei sic̃ legitur:
obliti tanta miracula. quȩ fecit ds̃ corã oculis eoꝵ
Mare discissum ẽ: uia facta ẽ in medus fluctib: Se¬
quentes hostes eorum : isdẽ aquis oꝑtisunt: ꝑquas illi
transierunt. & cum moyses homo dĩ recessisset ab ocuł
eoꝵ : idolum petier̃ & dixerunt. Pac nob deos qui nos
p̃cedant : quia ille homo dimisit nos. Tota spes eorum.
in homine posita erat : non indõ. Ecce homo mortuus
est. Nunquid mortuus est ds̃ qui eruerat de t̾ra egy¬

Expanded text:
occides, non moechaberis, non furaberis, non falsum testimonium dices, honora patrem et matrem, non concupisces rem proximi tui, non concupisces uxorem proximi tui . Nonne ista omnia et nobis praecipiuntur? Sed quaere mercedem, et invenies ibi dici: Ut expellantur hostes a facie tua, et accipiatis terram quam promisit Deus patribus vestris . Quia non poterant capere invisibilia, per visibilia tenebantur. Quare tenebantur? Ne penitus interirent, et ad idola laberentur. Nam fecerunt hoc, fratres mei, sicut legitur, obliti tanta miracula quae fecit Deus coram oculis eorum. Mare discissum est; via facta est in mediis fluctibus; sequentes hostes eorum eisdem aquis operti sunt, per quas illi transierunt : et cum Moyses homo Dei recessisset ab oculis eorum, idolum petierunt, et dixerunt: Fac nobis deos qui nos praeeant, quia ille homo dimisit nos. Tota spes eorum in homine posita erat, non in Deo. Ecce mortuus est homo: numquid mortuus est Deus qui eruerat eos de terra Aegy
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ÷ uerbum. hominis. oculis non uidet᷑. uerbũ dĩ
uideri sic potest: Expellite ergo decordibus
ur̃is carnales cogitatioxes : ut uere sitis sub gr̃a
ut ad nouum testam̃tum ꝑtineatis. Ideo uita ȩt̃¬
na ꝓmittitur: in nouo testam̃to. Legite uetus
testam̃tum : & uidete quia carnali adhuc popło ea qͥdẽ
p̃cipiebant᷑ quȩ nob̃. Nam unum dm̃ colere : & nob̵ p̃¬
ti. magis nob p̃cipitur : quia spiritalit̃ obseruandũ
p̃cipitur. Iudei enim seruilit̃ obseruant diem sab¬
bati. ad luxuriã: ad ebrietatẽ. Quantum melius
feminȩ eorum lanã facerent. quã illo die in mȩxua¬
nis saltarent: Absit fr̃s : ut illos dicamꝰ obseruare
sabbatum. Spiritalit̃ obseruat sabbatum xp̃ĩanus:
abstinet se ab oꝑe seruili. Quid ẽ enim ab oꝑe seruili:
Apeccato & unde ꝓbamus : Sm̃n int̾roga. Omĩs qͥ

Expanded text:
i; verbum hominis oculis non videtur, Verbum Dei videri sic potest? 19. Expellite ergo de cordibus vestris carnales cogitationes, ut vere sitis sub gratia, ut ad Novum Testamentum pertineatis. Ideo vita aeterna promittitur in Novo Testamento. Legite Vetus Testamentum, et videte quia carnali adhuc populo ea quidem praecipiebantur quae nobis. Nam unum Deum colere, et nobis prti, magis nobis praecipitur: quia spiritualiter observandum praecipitur. Judaei enim serviliter observant diem sabbati, ad luxuriam, ad ebrietatem. Quanto melius feminae eorum lanam facerent, quam illo die in maenianis saltarent? Absit, fratres, ut illos dicamus observare sabbatum. Spiritualiter observat sabbatum christianus, abstinens se ab opere servili. Quid est enim ab opere servili? A peccato. Et unde probamus? Dominum interroga: Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
concupieris ad ũõ: ad huc sub lege es. & ideo
ipsam legem non implebis. Quando enum ui-¬
deris habundare ista temporalia in eis qui dm̃
offendunt: Nutant gressus tui: & dicis tibi
Ecce ego colo dm̃. quottidie ad eccłam curro.
geniua michi trita sunt in orationib. & assidue
egroto. Homicidia faciunt homines. rapinas
faciunt. & exultant. habuadant: bene est illis.
Talia ergo quȩrebas adõ: certe ad grãm ꝑtine¬
bas. Si gram ideo tibi dedit. quia gratis dedit.
gratis ama. Noli ad p̃mium diligere dm̃: ipe sit
p̃mium tuum. Dicat anima tua. Unã petu a
dão hanc requiram. ut in habitem indomo diũ
ꝑ om̃s dies uitae meȩ. ut contẽpler delectationẽ
dtũ. Noli timere: ne fastidio defitias. Talis
erit illa delectatio pulchritudixis : ut semꝑ tibi
non satiab̾is : fames erit. Si dixero quia satia¬
beris: fastidium timeo. Ubi nec fastidiũ erit.
nec stimes: quid dicã nescio. Sed ds̃ hab&

Expanded text:
concupieris a Deo, adhuc sub Lege es, et ideo concupieris a Deo, adhuc sub Lege es, et ideo ipsam Legem non implebis. Quando enim videris abundare ista temporalia in eis qui Deum offendunt, nutant gressus tui, et dicis tibi: Ecce ego colo Deum, quotidie ad ecclesiam curro, genua mihi trita sunt in orationibus; et assidue aegroto: homicidia faciunt homines, rapinas faciunt; exsultant et abundant, bene est illis. Talia ergo quaerebas a Deo? Certe ad gratiam pertinebas. Si gratiam ideo tibi dedit Deus, quia gratis dedit, gratis ama. Noli ad praemium diligere Deum; ipse sit praemium tuum. Dicat anima tua, Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini per omnes dies vitae meae, ut contempler delectationem Domini. Noli timere ne fastidio deficias: talis erit illa delectatio pulchritudinis, ut semper tibinon satiaberis, fames erit; si dixero quia satiaberis, fastidium timeo: ubi nec fastidium erit, nec fames, quid dicam nescio; sed Deus habet
Abbreviated transcription (Latin):
res amatis̃ uehem̃t̃. & quando eos commemoramꝰ in ar¬
descimꝰ amore: uid in illis amamꝰ fr̃s. menbra laniata
aferis. quid fedius si oculos carauis introges : quid pul¬
chriꝰ. si oculos cordis interroges: Quid tibi uidet᷑ ado¬
lescens pulchetrimus. fur: Quomodo horrent oculi
tui : Nunquid oculi carnis horrent: s ipos introges.
nichil illo corpore cõpositius: Nichil ordinatius. & pa¬
rilitas m̃broꝵ. & coloris delectatio: illicit oculos
& tam̃ cum audis quia fur ẽ : fugis hominẽ ani¬
mo. Uides ex alia parte senẽ curuum. baculo in¬
nitentem : uix semouentẽ. rugis undiq ex aratum:
quid uides quod oculos delectet : Audis quia iu¬
stus est : amas. amplecteris. Talia nob̵ prȩmia
ꝓmissa sunt fr̃s mei. Tale aliquid amate. tali
regno suspirate. talem patriam desid̾ate. si uul¬
tis ꝑuenire adid cum quo uenit dñs nr̃. id est
ad grãm & uerittitẽ. Si autẽ corporalia p̃mia

Expanded text:
res amati sunt vehementer; et quando eos commemoramus, inarres amati sunt vehementer; et quando eos commemoramus, inardescimus amore? Quid in illis amamus, fratres? Membra laniata a feris? Quid foedius, si oculos carnis interroges? quid pulchrius, si oculos cordis interroges? Quid tibi videtur adolescens pulcherrimus fur? Quomodo horrent oculi tui? Numquid oculi carnis horrent? Si ipsos interroges, nihil illo corpore compositius, nihil ordinatius litas membrorum, et coloris delectatio illicit oculos: et tamen cum audis quia fur est, fugis hominem animo. Vides ex alia parte senem curvum, baculo innitentem, vix se moventem, rugis undique exaratum: quid vides quod oculos delectet? Audis quia justus est; amas, amplecteris. Talia nobis praemia promissa sunt, fratres mei: tale aliquid amate, tali regno suspirate, talem patriam desiderate; si vultis pervenire ad id cum quo venit Dominus noster, id est, ad gratiam et veritatem. Si autem corporalia praemia
Abbreviated transcription (Latin):
Pr̃s modo credimꝰ & non uidemus. Ero ista fide p̃¬
mium erit uidere quod credimus. Nouerant hoc ꝓ¬
phetae: sed occultum erat ante quã uenir&. Nam qui¬
dam suspirans amator: in palmis ait. Unã petu admĩo:
hanc requiram. & quęris quid petat : forte enĩ petit
tr̃am fluentẽ lacte & melle carnalit̃. quamuis spirita¬
lit̃ ida querenda sit. & petenda: aut forte subiectionẽ
hostium suorum. aut mortẽ inimicoꝵ. aut imperia.
aut facultates huius scłi. Ardet enim amore & multum
suspirat: & estuat. & anhelat. Uideamus quid petit.
Uuã peti a dũo hanc requirã: Quid ẽ hoc quod reqͥrit :
Ut in habitem inquit indomo diũ: ꝑ om̃s dies uitae meȩ
& puta : quia habitas indomo dñi. Unde ibi erit gau¬
dium tuum. ut contempler inquit: delectationẽ daũ.
iisi quia ẽ ibi scintilla huius caritatis: auid desidđatis:
Rogo uos. uideri potest oculis : tangi potest: pulchri¬
tũdo aliqua. ẽ quae oculos delectat : Nonne marty¬

Expanded text:
res, modo credimus, non videmus: pro ista fide praemium erit, videre quod credimus. Noverant hoc Prophetae, sed occultum erat antequam veniret. Nam quidam suspirans amator in Psalmis ait: Unam petii a Domino, hanc requiram. Et quaeris quid petat? Forte enim terram petit fluentem lacte et melle carnaliter, quamvis spiritualiter ista quaerenda sit et petenda: aut forte subjectionem hostium suorum, aut mortem inimicorum, aut imperia et facultates hujus saeculi. Ardet enim amore, et multum suspirat, et aestuat, et anhelat. Videamus quid petat, Unam petii a Domino, hanc requiram. Quid est hoc quod requirit? Ut inhabitem, inquit, in domo Domini, per omnes dies vitae meae. Et puta quia habitas in domo Domini, unde ibi erit gaudium tuum? Ut contempler, inquit, delectationem Dominii quia ibi est scintilla hujus charitatis? Quid desideratis, rogo vos? Videri potest oculis? tangi potest? pulchritudo aliqua est quae oculos delectat? Nonne marty
Abbreviated transcription (Latin):
tib hoc ÷ deabraham deisaac & iaco
tale responsũ iudȩis dedit. Ego sũ
as abraham ds̃ isaac: & ds iacob Non
dñs differenti sequi eũ & dicenti. eam
pͥus sepelire patrẽ meũ: sine inqͥt
mortuos sepelire mortuos suos. tuue¬
ni sequere me. Erit ibi mortuus se¬
peliendus: erant ibi mortui mortuũ
sepulturi. Ille mortuus in carne: ille
mnanima Vnde mors in anima: Quia ñ
: fides bnde mors in corpore : quia
ñ ÷ ibi anima Ergo animȩ tuȩ anima
fides ÷ : qui credit in qͥt ime &ian¬
si mortuus fuerit in carne: uiu& inan¬
ma. donec resurgat & caro nũquã
ꝓ pt᷑ mortem carnis. iñ moriet᷑ metũ¬

Expanded text:
ribus, hoc est de Abraham, de Isaac, de Jacob, tale responsum Judaeis dedit: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; non Dominus differenti sequi eum, et dicenti, Eam prius sepelire patrem meum: Sine, inquit, mortuos sepelire mortuos suos; tu veni, sequere me . Erat ibi mortuus sepeliendus, erant ibi et mortui mortuum sepulturi: ille mortuus in carne, illi in anima. Unde mors in anima? Quia non est fides. Unde mors in corpore? Quia non est ibi anima. Ergo animae tuae anima fides est. Qui credit in me, inquit, etiamsi mortuus fuerit in carne, vivet in anima; donec resurgat et caro nunquam propter mortem carnis, non morietu
Abbreviated transcription (Latin):
supp̃ssam uocem silentiũ nuncupauit
Nam quomͦdo siluit quȩ dix̃. magist̃
ad ÷ & uocatte Aduertendũ ÷ & iã
quẽ ad modũ euanglista ñ dixerit.
ubi. ł quando ł qͦ mido mariã uocaue

Expanded text:
suppressam vocem silentium nuncupavit. Nam quomodo siluit, quae dixit, Magister adest, et vocat te? Advertendum etiam quemadmodum Evangelista non dixerit ubi vel quando vel quomodo Mariam Do
Abbreviated transcription (Latin):
nis moles forte audiunt me quidã:
qͥb dr̃. Nolite in ebriari uino: in qͦẽ
luxuria dicunt: Nonpossumꝰ Forte
audiunt me aliqui ĩ mundi. lascuuis .
flagicus inqͥnati: quib dicit᷑. Nolite
hoc facere: ne pereatis Respondent
No pos sumꝰ tolli aconsuetudine nr̃a
Odne istos resuscita. Ego sum inqͥt
resurrecto & uita Idõ resurrectio
quia uita. Qui credit ime: &iã si
mortuus fuerit iuu& &omis qͥu̾uit¬

Expanded text:
nis moles! Forte audiunt me quidam, quibus dicitur, Nolite inebriari vino in quo est luxuria : dicunt, Non possumus. Forte audiunt me aliqui immundi, lasciviis et flagitiis inquinati, quibus dicitur, Nolite hoc facere, ne pereatis: et respondent, Non possumus tolli a consuetudine nostra. O Domine, istos resuscita. Ego sum, inquit, resurrectio et vita. Ideo resurrectio, quia vita. 15. Qui credit in me, etiamsi mortuus fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
reditatẽ tuã : & possessionẽ tuã t̃minos t̃rȩ. Audis¬
tis quomodo asron ꝓdiit lex: & uerbũ dñi ab hieru¬
salẽ. Ibi enĩ audier̃ discipłi: ite baptirate gentes
in nomine patris & filii & spũ scĩ Intenti facti
sumꝰ cũ audiremꝰ : ite baptizate gentes. Incuuis
nomine: in nomine patris & filii & sp̃s scĩ Iste
unꝰ ds̃ : quia ñ in nominib: patris & filii & sp̃s sci¬
ait in seminib: docere te uoluit apłs quia unꝰ xp̃s.
Sic & hic cũ dictũ ẽ. in nomine. ñ in nominib: quo¬

Expanded text:
reditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Audisreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Audistis quomodo a Sion prodiit lex, et verbum Domini ab Jerusalem : ibi enim audierunt discipuli, Ite, baptizate gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti . Intenti facti sumus, cum audiremus, Ite, baptizate gentes. In cujus nomine? In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Iste unus Deus, quia non, in nominibus Patris et Filii et Somnes gentes: non dixit, In seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, E
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃: instrioris gradus inferioris c̃tinentiȩ. inftrio¬
ris uitȩ Unũ tam̃ & par & ȩquale ẽ qđ acceperunt :
nisiqr hic ẽ qui baptirat: Quomodo gͦ c̃baptirat
bonꝰ & melior. ñ idõ iste bonũ accepit. & ille meliꝰ:ͣ
Sed quã uis bonꝰ & melior fuerint ministri. unũ
ignorantia eccłȩ uł tolerantia: A ut enĩ ignorant᷑
mali. aut tolerant᷑: Aolerat᷑ palea: quo usq in ul¬
tima uentilet̾ area : Illud qđ dictũ ẽ unũ est
Nec impar ꝓpt̃ impares ministros. sed par & ȩ¬
quale ꝓpt̃ hic ẽ. qui baptizat. Ergo dilectissimi:
uideamꝰ quid uide illi Nolunt: Qõqͥa ñ uideant : s ed
qͥa se uidẽ doleant. quasi clausũ sit c̃tra illos: Quo
missis discipuli in nomine patris& filii & spũ scĩ ut
baptirarent tanquã ministri : quonussi sunt: Ite
dix̃: baptirate gentes: Audistis fr̃s : qͦ modo uenit
illa hereditas. Postula ame & dabo tibi gentes he¬

Expanded text:
Deum, inferioris gradus, inferioris continentiae, inferioDeum, inferioris gradus, inferioris continentiae, inferioris vitae, unum tamen et par et aequale est quod acceperunt, nisi quia hic est qui baptizat? Quomodo ergo cum baptizat bonus et melior, non ideo iste bonum accepit, et ille melius; sed quamvis bonus et melior fuerint ministri, unum ignorantia Ecclesiae, vel tolerantia aut enim ignorantur mali, aut tolerantur, toleratur palea, quousque in ultimo ventiletur area, illud quod datum est, unum est, nec impar propter impares ministros; sed par et aequale, propter, Hic est qui baptizat. 9. Ergo, dilectissimi, videamus quod videre illi nolunt; non quod non videant, sed quod se videre doleant: quasi clausum sit contra illos. Quo missi sunt discipuli, in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, ut baptizarent tanquam ministri? quo missi sunt? Ite, dixit, baptizate gentes. Audistis, fratres, quomodo venit illa haereditas, Postula a me, et dabo tibi gentes hae
Abbreviated transcription (Latin):
quandã ꝓprictatẽ in xp̃o talẽ futurã. ut quãuis
multi ministri baptitaturi eẽnt. siue iusti. siue
in iusti: ñ tribueretur sc̃itas baptismi. nisi illi
suꝑquẽ descendit colũba. deqͦ dictũ ẽ hic ẽ qͥ
baptitat inspũ scõ: petrus bapiret: hic ẽ qui
baptirat. Paulus baptizet: hic ẽ qbaptizat
Iudas baptiret: hic ẽ qͥ baptizat. Nã si ꝓdiũsi¬
tate meritoꝵ baptismꝰ sc̃s e : quia diũsa s̃ merita:
diũsa e baptisimata: & tanto quisq aliqđ melius
putatur acciꝑe. quanto ameliore uidet᷑ acce¬
pisse: ipsi scĩ Intelligite fr̃s boni ꝑtinentes ad colũ¬
bã. ꝑtinentes ad sortẽ ciuitatis illius hierusalẽ.
ipsi boni in ecđia. de qͥb dic̃ apłs. nouit dñs¬
qͥ seiꝰ. Quiersarũ grãrũ s̃ : ñ om̃s paria merita
habent: Sunt alii aliis scĩores: sunt alii aliis
meliores. Quare ergo si unꝰ ab illo uerbi grã ito
scõ baptiretur. alius ab alio inferioris meritia pud

Expanded text:
quamdam proprietatem in Christo futuram? ut quamvis multi ministri baptizaturi essent, sive justi sive injusti, non tribueretur sanctitas baptismi, nisi illi super quem descendit columba. De quo dictum: Hic est qui baptizat in Spiritu sancto. Petrus baptizet, hic est qui baptizat: Paulus baptizet, hic est qui baptizat: Judas baptizet, hic est qui baptizat. Nam si pro diversitate meritorum Baptisma sanctum est, quia diversa sunt merita, diversa erunt baptismata; et tanto quisque aliquid melius putatur accipere, quanto a meliore videtur accepisse. Ipsi sancti, intelligite fratres, boni pertinentes ad columbam, pertinentes ad sortem civitatis illius Jerusalem, ipsi boni in Ecclesia, de quibus dicit Apostolus, N; diversarum gratiarum sunt, non omnes paria merita habent: sunt alii aliis sanctiores, sunt alii aliis meliores. Quare ergo si unus ab illo, verbi gratia, justo sancto baptizetur, alius ab alio inferioris meriti apud
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ut baptizaret᷑ a ioħe in iordane : dixinꝰ
quia nouerat eũ illis uocib ubiait: Tũ ad me ue¬
nis baptizari : ego ate debeobaptizari: S edecce
iã nouerat quia ipse baptizar& in spũ scõ:
Antrquã ueniret ad fluuiũ. c̃ multi ad ioħem
c̃current baptitari: ait illis. Ego qͥdem baptizo
uos inaqua: qͥ aut̃ post me uenit maior me. ẽ.
cuiꝰ ñ sũ dignꝰ corrigiã calciamenti soluere: ipse

Expanded text:
nus ut baptizaretur a Joanne in Jordane, diximus quia noverat eum, illis vocibus ubi ait: Tu ad me venis, baptizari? ego a te debeo baptizari. Sed ecce jam noverat quia ipse baptizaret in Spiritu sancto? Antequam veniret ad fluvium, cum multi ad Joannem concurrerent baptizari, ait illis, Ego quidem baptizo vos in aqua: qui autem post me venit, major me est, cujus non sum dignus corrigiam calceam
Abbreviated transcription (Latin):
do illi optuler̃ amarũ potũ: gustauit & respuit
Sic & uos audite : & ab icite. Quid enĩ dicunt
udeamꝰ. Ecce inqͥt tues colũba Ocatholicatͥ
dictũ ẽ. una ẽ colũba mea: una ẽ matris suȩ
T̃ ibi certe dictũ ẽ. Expecta: noli me int̾ro¬
gart simihi dictũ ẽ ꝓba pͥmo: simili dictũ ẽ .:
uolo audire. In qͥt tibi dictũ ẽ: Respondeo uoce
catholice mihi. Hoc aut̃ fr̃s qđ ore meo solius
sonuit: sonuit ut arbitror & detordib urĩs. &
om̃s parit̃ diximꝰ. eccłȩ catholicȩ dictũ. ẽ. lina
ẽ colũba mea. una ẽ matris suȩ. Ft̃ ipsã ergo co

Expanded text:
do illi obtulerunt amarum potum; gustavit, et respuit do illi obtulerunt amarum potum; gustavit, et respuit : sic et vos, audite, et abjicite. Quid enim dicunt? videamus. Ecce, inquit, tu es columba, o Catholica, tibi dictum est, Una est columba mea, una est matri suae: tibi certe dictum est. Exspecta, noli me interrogare: si mihi dictum est, proba primum; si mihi dictum est, cito volo audire. Inquit, Tibi dictum est. Respondeo voce Catholicae, Mihi. Hoc autem, fratres, quod ore meo solius sonuit, sonuit, ut arbitror, et de cordibus vestris, et omnes pariter diximus, Ecclesiae catholicae dictum est, Una est columba mea,
Abbreviated transcription (Latin):
A iniqͥtate tẽperari nolebant : altitudinẽ turris
c̃tra diluuiũ reqͥrebant. Aedificauer̃ turrĩ ex
inmitti fecit: ut ñ se cognoscerent loquendo. &
ũsitatẽ linguarũ : humilitas xp̃i c̃gregauit di¬
ũsitates linguarũ Iã qđ illa turris dissociauerat :
eccła colligit. Ie una lingua: factȩ s̃ multȩ
Noli mirari. Suꝑbia hoc fecit. Demultis linguis:
fit una Nolimirari. Karitas fecit. Quia & sisoni
diũ silinguarũ s̃ : in corde unꝰ ds̃ in uocat᷑ una pax
diȩ diteret᷑. unaẽ colũba mea: Ande debuit
colũba. ł tũ es colũba: quando ad te ue¬
nio da milii qđ ñ habeo: scitis hoc ipsoꝵ eẽ
Modo uob apparebit ñ eẽ deuoce colũbę sed
declamore corui. Nã paululũ adtendat haritas
urã : & timete insidias ĩmo cauete: & excipite
ũba c̃ctadicentiũ respuenda. ñ trans glutienda
& uiscerib danda: sacitt inde qđ fecit dñsqͣñ¬

Expanded text:
ab iniquitate temperare nolebant; altitudinem turris ab iniquitate temperare nolebant; altitudinem turris contra diluvium requirebant; aedificaverunt turrim eimmitti fecit, ut non se cognoscerent loquentes; eversitates linguarum, humilitas Christi congregavit diversitates linguarum. Jam quod illa turris dissociaverat, Ecclesia colligit. De una lingua factae sunt multae; noli mirari, superbia hoc fecit: de multis linguis fit una; noli mirari, charitas hoc fecit. Quia etsi soni diversi linguarum sunt, in corde unus Deus invocatur, una pax lesiae diceretur, Una est columba mea? Unde debuit columba, vel tu es columba, quando ad te venio, tu da mihi quod non habeo. Scitis hoc ipsorum esse: modo vobis apparebit non esse de voce columbae, sed de clamore corvi. Nam paululum attendat Charitas vestra, et timete insidias: imo cavete, et excipite verba contradicentium respuenda, non transglutienda et visceribus danda. Facite inde quod fecit Dominus, quan
Abbreviated transcription (Latin):
Audiuimꝰ in qͦ nomine baptitemꝰ: ministros nosfe¬
cisti & dixisti nob̾. Ite baptizate in nomine patris
& filii & sp̃s scĩ. Quo ibimꝰ: quo : ñ audistis here¬
ditatẽ meã : Int̃rogatis. qͦ ibimꝰ : Ad id: qđ e
mi sanguine meo. qs gͦ : Ad gentes inqͥt putaui
qr dix : ite baptirate afros in nomine patris & fi¬
sc̃s diuisis linguis unitus in colũba. hac linguȩ di¬
uidunt᷑: hac colũba copulat᷑. Dinguȩ gentiũ c̃cor¬
dar̃ : & una lingua africȩ discordauit. Quid euiden¬
tius fr̃s mti: in colũba: unitas: In lingius gentiũ
societas. Aliquando enĩ linguȩ ꝑ suꝑbiã discor¬
dauer : & tunc s̃ factȩ linguȩ exuna multȩ Post
diluuiũ enĩ suꝑbi qdẽ homines uelut adũs diñ
semunire conantes. qͣsi aliqͥd eẽt. excelsũ dõ.
au᷑ aliqͥd tutũ: suꝑbia erexer̃ turrim: qͣsi ne di¬
luuio si postea ficr& delerent᷑. Audierant enĩ &
retensuerant : quia onuis iniqͥtas erat deleta diliuuo:

Expanded text:
audivimus in quo nomine baptizemus, ministros nos fecisti, et dixisti nobis, Ite, baptizate in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti: quo ibimus? Quo? non audistis? Ad haereditatem meam. Interrogatis, Quo ibimus? Ad id quod emi sanguine meo. Quo ergo? Ad gentes, inquit. Putavi quia dixit, Ite, baptizate Afros in nomine Patris et Finguis, unitus in columba. Hac linguae dividuntur, hac columba copulat. Linguae gentium concordarunt, et una lingua Africae discordavit? Quid evidentius, fratres mei? In columba unitas, in linguis gentium societas. Aliquando enim et linguae per superbiam discordaverunt, et tunc sunt factae linguae ex una multae. Post diluvium enim superbi quidam homines, velut adversus Deum se munire conantes, quasi aliquid esset excelsum Deo, aut aliquid tutum superbiae, erexerunt turrim; quasi ne diluvio. si postea fieret, delerentur. Audierant enim et recensuerant quia omnis iniquitas erat deleta diluvio:
Abbreviated transcription (Latin):
Interĩ sequestremꝰ cuidictũ sit una ẽ colũba
mea una ẽ matrissua Ad huc querimꝰ aut mͥ
dictũ ẽ. aut tibi dictũ ẽ: sequestremꝰ cuidictũ
sit̃. Hoc gͦ quero si colũba es siplex. in nocens.
sine felle. pacata in osculis ñ seua in unguib
Quero utrũ adhuꝰ colũbȩ m̃bra ꝑtineant auari:
raptores subdoli ebriosi flagitiosi. M̃bra s̃ colũ¬
bȩ huiꝰ e absit inquit. Et reuera fr̃s. quis hoc
dixerit : ut nihil aliud dicã. raptores solos si
dicã : m̃bra accipitris possunt. eẽ. ñ m̃bra colũ¬
bae. Milui rapiunt : accipitres rapiunt. cor¬
ui rapunt. Colũba ñ rapiunt: ñ dilaniant
Ergo raptores : ñ s̃ m̃bra colũbȩ. Non apud nos

Expanded text:
erim sequestremus, cui dictum sit, Una est columba mea, una est matri suae; adhuc quaerimus: aut mihi dictum est, aut tibi dictum est; sequestremus cui dictum sit. Hoc ergo quaero, si columba est simplex, innocens, sine felle, pacata in osculis, non saeva in unguibus; quaero utrum ad hujus columbae membra pertineant avari, raptores, subdoli, ebriosi, flagitiosi: membra sunt columbae hujus? Absit, inquit. Et revera, fratres, quis hoc dixerit? Ut nihil aliud dicam, raptores solos si dicam, membra accipitris possunt esse, non membra columbae: milvi rapiunt, accipitres rapiunt, corvi rapiunt; columbae non rapiunt, non dilaniant: ergo raptores non sunt membra columbae. Non apud vos
Abbreviated transcription (Latin):
tuo. quid mihi ẽ curare aliena peccata. Suf¬
ficit mihi animamea: ipsã integrã seruẽ dõ
łtiã ñ tibiuenit inmentẽ seruus ille qui ab con¬
dit talentũ. & noluit erogare: Nũ quid enim
accusatꝰ ẽ. quia ꝑdidit. & ñ quia sine lucro ser¬
uauit: Sic gͦ audite fr̃s mei: ut ñ quiescatis.
qr asi ꝑme dederit. illedat. Nlostis quid aga¬
tis unꝰquisq indomosua : cũ amico. c̃ inquilino.
c̃cliente suo c̃maiore : cũ minore: Quomododat
ds̃ ad itũ : e uomo aperit ianuã ũbo suo:
Nolite quiescere lucrari xp̃o: quia lucrati es
hoc : & in trib dieb excitabo illud Dixer̃ gͦ
iudei Quadraginta & sex annis ȩdificatũ ẽ.

Expanded text:
tuo, Quid mihi est curare aliena peccata? suftuo, Quid mihi est curare aliena peccata? sufficit mihi anima mea; ipsam integram servem Deo: eia, non tibi venit in mentem servus ille qui abscondit talentum, et noluit erogare? Numquid enim accusatus est quia perdidit, et non quia sine lucro servavit ? Sic ergo audite, fratres mei, ut non quiescatis.  est; quia etsi per me dederit, ille dat. Nostis quid agatis unusquisque in domo sua cum amico, cum inquilino, cum cliente suo, cum majore, cum minore: quomodo dat Deus aditum, quomodo aperit januam verbo suo, nolite quiescere lucrari Christo; quia lucrati esthoc, et in tribus diebus excitabo illud. Dixerunt ergo Judaei: Quadraginta et sex an
Abbreviated transcription (Latin):
dĩm̃brũ ẽ : Nonenĩ magis ẽ domꝰ tua: quã
domꝰ ubi habes salutẽ sẽpit̾nã. Domũ tuam
intras. ꝓpt̃ reqͥẽtẽpolalẽ: Domũ dĩ intras
ꝓpt̃ requiẽ sẽp̃it̾nã. Sigͦ indomo tua nęquid
ꝑũ sũ fiat satagis : indomodĩ ubi sal posita ẽ.
& requies sine fine. debes patiquantũ inte ẽ.
siquid forte ꝑ ũsũ uideris. Uerbi grã: uides
curri ad theatrũ: ꝓhibe. mone᷑ c̃tristare.
si teł domꝰ comeditte blides alios curre &
in ebriari uelle & hoc uelle in locis suis scĩs
t̃re quos potes: qͥb potes blandire: noli tam̃ qͥ¬
escere . Amicꝰ ẽ ãmoneat᷑ lenit̃ . Uxor ẽ : seue¬
rissime refrenet : Ancilla ẽ &iã uerberib cõ¬
pescat᷑. Fac quicquid potes ꝓꝑsona quã por¬
tas. & ꝑficis. teł domꝰ tuę comedit me. Si
aut̃ fucris frigidus marcidus. ad tesolũ ex¬
pettans. & quasi tibi sufficiens & dicens in corde

Expanded text:
Dei membrum est. Non enim magis est domus tua, quam Dei membrum est. Non enim magis est domus tua, quam domus ubi habes salutem sempiternam. Domum tuam intras propter requiem temporalem; domum Dei intras propter requiem sempiternam. Si ergo in domo tua ne quid perversum fiat satagis; in domo Dei ubi salus proposita est et requies sine fine, debes pati quantum in te est, si quid forte perversum videris? Verbi gratia, videscurrere ad theatrum? prohibe, mone, contristare, si zelus domus Dei comedit te. Vides alios currere et inebriari velle, et hoc velle in locis sanctis, quterre quos potes, quibus potes blandire; noli tamen quiescere. Amicus est? admoneatur leniter. Uxor est? severissime refrenetur. Ancilla est? etiam verberibus compescatur. Fac quidquid potes, pro persona quam portas; et perficis, Zelus domus tuae comedit me. Si autem fueris frigidus, marcidus, ad te solum spectans, et quasi tibi sufficiens, et dicens in eo de
Abbreviated transcription (Latin):
in tegra ꝑmanebit Nouit inĩ dnsqͥs̃ ei : Iam̃ quantũ
in ipsis ẽ uendunt boues oues uendunt & colũbas :
obseruent flagellũ peccatoꝵ suoꝵ. Eerte quando
aliqͥd tale patiunt᷑ ꝓpt̃ istas iniqͥ tates suas:
agnoscant quia dñs fecio flagellũ de resticulis.
& adhuc ãmonet eos. ut mutent se : ut ñ sint
negotiatores: Nã si se ñ mutauerint: audient
Quis comedit zelo domꝰ di: qui omĩa quę
forte ibi uid& ꝑũsa satagit corrigere: cupit
em̃dari : Nonquiescit siem̃dare ñ potest : to¬
lerat. gemit: ñ excutitur dearea granũ
sustinet paleã. ut intret inhorreũ: cũ pa-¬
lea fuerit separata. Tii ante horreũ sigranũ
es. noli excaiti de area: neprius ab auib colli¬
garis. quã in horreũ c̃gg̃eris. Aues enĩ cęli.
aeree potestates. experstant aliquid rapere
dearea : & ñ rapͥunt nisi qđ in de fuerit ex¬
cussũ. Ergo zelꝰ domꝰ dĩ comedattẽ: Unũquẽq.
xpĩanũ zeł domꝰ dĩ comedat: in qua domo

Expanded text:
 quantum in ipsis est, vendunt boves et oves, vendunt et columbas: observent flagellum peccatorum suorum. Certe quando aliquid tale patiuntur propter istas iniquitates suas, agnoscant quia Dominus fecit flagellum de resticulis, et ad hoc admonet eos ut mutent se, ut non sint negotiatores: nam si se non mutaverint, audient Quis comeditur zelo domus Dei? Qui omnia quae forte ibi videt perversa, satagit corrigi, cupit emendari, non quiescit: si emendare non potest, tolerat, gemit. Non excutitur de area granum, sustinet paleam; ut intret in horreum, cum palea fuerit separata. Tu ante horreum, si granum es, noli excuti de area; ne prius ab avibus colligaris, quam in horreum congregeris. Aves enim coeli aeriae potestates exspectant aliquid rapere de area, et non rapiunt nisi quod inde fuerit excussum. Ergo zelus domus Dei comedat te: unumquemque christianum zelus domus Dei comedat, in qua domo
Abbreviated transcription (Latin):
C̃aro erant: carnalia sapiebant. Illeloquebat᷑
sp̃alit. Quis aut possit intelligere deqͦ tẽplo
dicebat: Sed nͨmultũ quęrimꝰ : ꝑcuangelistã
nob̾ aperuit: dix̃ de qͦ tẽplo diceret. soluite
tẽplũ hoc: & trib dieb excitabo illud xel¬
sex annis adificatũ ẽ. tẽplũ. & triduo excitab̾
illud: Bicebat aut̃ ait euangelista detẽplo

Expanded text:
caro erant, carnalia sapiebant: ille loquebatur spiritaliter. quia autem posset intellegere, de quo templo dicebat? sed non multum quaerimus; per euangelistam nobis aperuit. dixit de quo templo diceret: soluite templum hoc, et tribus diebus excitabo illud. XLVI annis aedificatum est templum, et triduo suscitabis illud? dicebat autem, ait euangelista, de temp
Abbreviated transcription (Latin):
ũboꝵ grecoꝵ. Sienĩ ista uba quatuor scribas sub
inuicẽ id ẽ nomina quatuor partiũ mundi.
orientis. occidentis. aquilonis. & meridiani. qđ ẽ.
totus orbis: unde dic̃ dñs. a quatuor uentis col¬
lecturũ se electossuos. c̃uenerit adiudicium
Si gͦ facias ista quatuor nomina greta. anato¬
sep̃tẽntrio mesẽ bria. qđ ẽ meridies: anatole. disis
arctos mesembria: capita ũboꝵ adam habent.
Quomodo gͦ ibi inuenimꝰ & quad ragenariũ se¬
nariũ numerũ: Quia caroxpi deadã erat.
Adlitteras numeros c̃p̃utant greci: qđ nos facimꝰ
.a. literã. illi lingua sua ponunt alfa: & uocatꝰ
alfa unũ: eibi aut̃ innumeris scribunt beta qđ
.ẽ.b: ipsorũ uocat᷑ innumeris duo: abi scribunt
gãma : uocatꝰ innumeris ipsorũ tria: Vbi scribñt
delta : uocatur innumeris ipsoꝵ quatuor:
Et sic ꝑ om̃s litaras. numeros habent:m. qđ nos di¬

Expanded text:
rum Graecorum. Si enim ista verba quatuor scribas sub rum Graecorum. Si enim ista verba quatuor scribas sub invicem, id est nomina quatuor partium mundi, Orientis, Occidentis, Aquilonis, et Meridiani, quod est totus orbis, unde dicit Dominus a quatuor ventis collecturum se electos suos, cum venerit ad judicium: si ergo facias ista quatuor nomina sua: ἈνατοSeptentrio; μεσημβρία, quod est Meridies: Anatole, dysis, arctos, mesembria, capita verborum Adam habent. Quomodo ergo ibi invenimus et quadragenarium senarium numerum? Quia caro Christi de Adam erat. Ad litteras numeros computant Graeci. Quod nos facimus a litteram, ipsi lingua sua ponuat alpha α, et vocatur alpha α unum. Ubi autem in numeris scribunt beta β, quod est b ipsorum, vocatur in numeris duo. Ubi scribunt gamma γ, vocatur in numeris ipsorum tria. Ubi scribunt delta δ, vocatur in numeris ipsorum quatuor: et sic per omnes litteras numeros habent. M, quod nos di
Abbreviated transcription (Latin):
carne sua : & ut redintegraret adã sibi imagine dĩ.
Adã gͦ caro xp̃i deadam gͦ tẽplũ: qđ destruxer̃
iudȩi. & resuscitauit dñs triduo: resuscitauit
enĩ carnẽ suã. Uidete: quia ds̃ erat ȩqualis patri.
dr̃s mei dic̃ apłs: qui eũ excitauit amortuis
deqͦ dic̃ depatre: Pactꝰ inquit oboediens usq
Resuscitatꝰ & exaltatꝰ ẽ. dñs. Resuscitauit cum:
qͥs : Pat̃. cui dic̃ in psalmis: excita me & reddã
illis. Ergo pat̃ eũ resuscitauit ñ se ipse: Quidaut
facit pat̃ sine ũbo: quid facit᷑ sine unico suo
Nã audi quia ipse ds̃erat: soluite teplũ hoc: &
trib dieb excitabo illud. Nũqͥd dix̃. soluite tẽ¬
plũ qđ triduo pat̃ resuscitet. Sed quomodo cũ
pat̃ suscitat & filius suscitat: sic c̃filius suscitͣ & pat̃
suscitat. Ipse filius dix : qr ego & pat̃ unũ sumꝰ Id
terĩ ipse adam quia ꝑ totũ orbemt̾rarũ. ẽ Audis¬
tis iã hestnodie: in quatuor litteris gretis: quatuo¬

Expanded text:
dam imaginem Dei. De Adam ergo caro Christi: de Adam ergo templum quod destruxerunt Judaei, et resuscitavit Dominus triduo. Resuscitavit enim carnem suam: videte, quia Deus erat aequalis Patri. Fratres mei, dicit Apostolus, Qui eum excitavit a mortuis. De quo dicit? De Patre: « Factus, » inquit, « obediens usque Resuscitatus et exaltatus est Dominus. Resuscitavit eum, quis? Pater, cui dixit in Psalmis, Excita me, et reddam illis. . Ergo Pater eum resuscitavit. Non se ipse? Quid autem facit Pater sine Verbo? quid facit Pater sine Unico suo? Nam audi quia et ipse Deus erat: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Numquid dixit, Solvite templum, quod triduo Pater resuscitet? Sed quomodo cum Pater suscitat, et Filius suscitat; sic cum Filius suscitat, et Pater suscitat: quia Filius dixit, Ego et Pater unum sumus terim ipse Adam quia per totum orbem terrarum est, audistis jam hesterno die quatuor litteris Graecis verbo
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ quã trax̃ deadã: maria enĩ deadã &
dnĩ caro demariar sudeĩ crucifixer̃. & ille re¬
suscitaturꝰ erat ipsã carnẽ triduo: quã illi in
cruce erant occisuri. Illi soluer tẽplũ xł sex
annis aedificatũ. & ille triduo suscitauit illud.

Expanded text:
carnem, quam traxit de Adam — Maria enim de Adam et domini caro de Maria — Iudaei crucifixerunt; et ille resuscitaturus erat ipsam carnem triduo, quam illi in cruce erant occisuri. illi soluerunt templum XLVI annis aedificatum, et ille triduo resuscitauit illud.
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ scłialiqua inflem᷑. sed nouerimꝰ felicita¬
tem nr̃am ñ eẽ. nisi cũ ista transierint: Modo
gaudiũ nr̃m fr̃s inei inspe sit: nemo gaudeat
quasi inre p̃senti. ne hereat in uia: totum
gaudiũ de spe futura sit: totũ desiderium
uitȩ xetnȩ sit: omĩa suspiria xpõ anhelent:
ille unꝰ pulcherrimꝰ. qui et fȩdos dilex̃ ut pul¬
chros faceret: desideret᷑ : adunũ illũ currat᷑:
illi in gemiscat᷑ & dicant sẽꝑ magnificetur
dñs: qui uolunt pacẽ seruiciꝰ. EXEHEIT¬

Expanded text:
us saeculi inflemur, sed noverimus felicitatem nostram non esse nisi cum ista transierint. Modo gaudium nostrum, fratres mei, in spe sit: nemo gaudeat quasi in re praesenti, ne haereat in via. Totum gaudium de spe futura sit, totum desiderium vitae aeternae sit. Omnia suspiria Christo anhelent: ille unus pulcherrimus, qui et foedos dilexit ut pulchros faceret, desideretur; ad illum unum curratur, illi ingemiscatur; et dicunt semper, Magnificetur Dominus, qui volunt pace
Abbreviated transcription (Latin):
solutionẽ & reȩdificationẽ. anniũsaria pollẽpnitate
celebraturi sumꝰ: ad quã uos exortam̃ ut p̃paretis
uos siqui estis catetumini. ut accipiatis grãm.
illud nouimꝰ sed forte hoc exigit᷑ a nob. utrũ ha¬
Sunt quidẽ multa quȩ hinc dicipossint: sed qđ
breuit̃ dici potest. & facile intelligi. hoc interi
dicimꝰ fr̃s. Diximꝰ iã nisi fallor hesterno die adã
unũ hominẽ fuisse : & ipsũ. eẽ totũ genꝰ humanũ.
Nã ita diximꝰ simeministis: quasi fractꝰ ẽ. & spars
colligitur & quasi conflatur in unã societatem:¬

Expanded text:
reaedificationem, anniversaria solemnitate celebraturi sumus: ad quam vos exhortamur, ut praeparetis vos, si qui estis catechumeni, ut accipiatis gratiamillud novimus. 11. Sed forte hoc exigitur a nobis, utrum haSunt quidem multa quae hinc dici possint: sed quod breviter dici potest, et facile intelligi, hoc interim dicemus. Fratres, diximus jam, nisi fallor, hesterno die: Adam unum hominem fuisse, et ipsum esse totum genus humanum. Nam ita diximus, si meministis, quasi fractus est, et sparsus colligitur, et quasi conflatur in unam societatem
Abbreviated transcription (Latin):
Eũ extolluntur : putant se aliqͥd . et̃. c̃nihil sunt
Iot partes : defecer. Sed quid in eis ĩplerũ ẽ qđ no¬
lunt corrigił nisi qđ audistis in spalmo discissi sunt
nec compunti sunt:: Quiergo boues uendunt :
boues intelliguntur : qͥ nob̵ scripturas scãs dispensa¬
apłs. Boui trituranti : os ñ infrenab. Nũ qͥd debub
quia deb& in speꝰ qui arat arare: & trituirans inspe
participandi. Ergo illi boues: reliquer nobis me¬
moriã scripturarũ. Non enĩ dosuo dispensauer:
quia głiam dnĩ quęsier. Suid enĩ audistis in ipso

Expanded text:
cum extolluntur putantes se aliquid esse cum nihil sint cum extolluntur putantes se aliquid esse cum nihil sint , tot partes de se fecerunt. Sed quid in eis impletum est quod nolunt corrigi, nisi quod audistis in Psalmo, Discissi sunt, nec compuncti sunt? 7. Qui ergo boves vendunt? Boves intelliguntur qui nobis Scripturas sanctas dispensa Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus quia debet in spe qui arat arare, et triturans in spe participandi » . Ergo illi boves reliquerunt nobis memoriam Scripturarum. Non enim de suo dispensaverunt, quia gloriam Domini quaesie
Abbreviated transcription (Latin):
&putabat apłos mercatores tales eẽ quales dns̃ de
teplo flagello eiecit. Talis enĩ pͥse erat & qđ uender&
emere uolebat: de illis erat᷑ : qͥ colũ bas uendunt:
ẜt enĩ in colũba aparuit sps̃ sc s̃. Qui ergo uendiuas
enĩ hoc dicunt & quo p̃tio uendunt : Precium
uideantꝰ ipsi uendere colũbas: caueant a flagello
de resticulis Colũba ñẽ. uenalis. gratis datur : quia
gratia uocatur. Idõ fr̃s mei qͦmodo uidotis eos qui uen¬
dunt ꝓpopularius: quisq qđ uendit laudat: qͣdt ꝓposi¬
ta fecer Alterũ ꝓpositũ hab& cartagine primianus.
alterũ habet maximianꝰ. alterũ hab& inmaurita¬
nia rogatus. Alterũ habent innumedia: & illi illi:
quosiam nec nominare sufficicimꝰ. Circuit gͦ aliqͥs
tmere colũbã : Unꝰquisq ad ꝓpositũ laudat: qđ uen¬
dit. Aũtat᷑ illiuscor ab omniuendente: ueniat ubi
gratis accipit᷑ Nec sic erubescunt ͭ er ꝑ ipsas dissensiones
suas amaras & maliciosas. c̃sibi tribunt qđ ñ sunt

Expanded text:
putabat apostolos mercatores tales esse, quales Dominus de templo flagello eiecit. Talis enim ille erat, et quod venderet emere volebat. De illis erat, qui columbas vendebant, etenim in columba aparuit Spiritus sanctus. Qui ergo vendunt enim hoc dicunt, et quo precio vendunt precium videantur ipsi vendere columbas. Caveant a flagello de resticulis. Columba non est venalis, gratis gratia vocatur. Ideo, fratres mei, quomodo videtis eos qui vendunt, propolarios, quisque quod vendit laudat: quot proposita fecerunt? Alterum propositum habet Carthagine Primianus, alterum habet Maximianus, alterum habet in Mauritania Rogatus, alterum habent in Numidia illi et illi, quos jam nec nominare sufficimus. Circuit ergo aliquis emere columbam, unusquisque ad propositum suum laudat quod vendit. Avertatur illius cor ab omni vendente, veniat ubi gratis accipitur. Nec sic erubescunt, fratres, quia per ipsas dissensiones suas amaras et malitiosas, cum sibi tribuunt quod non sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
neq qui rigat: sed qͥ increm̃tũ dat ds̃. Et dicant sẽꝑ
magnificet᷑ dñs: qͥ uolunt pacẽ serui ciꝰ. Isti aut̃
de scripturis ipsis fallunt populos. ut accipiant
abipsis honores & laudes : & c̃ũtant᷑ homines adue¬
ritatẽ: Quia uͦ ipsis scripturis fallunt popłos. aqͥb
querant honores. uendunt boues: uendunt & oues.
iđ ipsas plebes: & cui uendunt. nisidiabolo: Nãq
fr̃s mei. sixp̃i unica eccła ẽ. & una ẽ: quic quid inde
p̃cidit᷑ qͥs tollet. nisi leo ille rugiens & circui ens

Expanded text:
qui incrementum dat Deus . Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui volunt pacem servi ejus. » 8. Isti autem de Scripturis ipsis fallunt populos, ut accipiant ab ipsis honores et laudes, et non convertantur homines ad veritatem. Quia vero ipsis Scripturis fallunt populos, a quibus quaerunt honores; vendunt boves, vendunt et oves, id est ipsas plebes. Et cui vendunt, nisi diabolo? Namque, fratres mei, si Christi unica Ecclesia est, et una est; quidquid inde praeciditur, quis tollit, nisi leo ille r
Abbreviated transcription (Latin):
ñ seruũ. & dicant seꝑ magnificet᷑ dñs qͥ dicant :
qͥuolunt pacẽ serui eiꝰ Ipsius populi. ipsius serui
uox . ẽ. Illa uidens quã in lam̃tationib audistis in
psalmo & moułimini cũ audiretis: qr inde estis :
qđ cantabat᷑ ab uno : deomib cordib resonabat :
p̃dices qͥ se in illis uocib: tãꝑ inspeculo cognos

Expanded text:
n servum; et dicant semper, Magnificetur Dominus. Qui dicant? Qui volunt pacem servi ejus. Ipsius populi, ipsius servi vox est illa evidens, quam in lamentationibus audistis in Psalmo, et movebamini cum audiretis, quia inde estis. Quod cantabatur ab uno, de omnibus cordibus resonabat. Felices qui se in illis vocibus tanquam in speculo c
Abbreviated transcription (Latin):
dnm̃ magnificauer̃ ñ se. Uidete bouẽ magnifican¬
tem dnm̃ sliũ : quia agnouit bos possessorẽ slum.
Attendite bouẽ timentẽ nedeseratur possessor
bouis & in boue p̃sumat. Quomodo ex pauescit
eos. qͥ uolunt in illo ponere spẽ: Nũqͥd paulus
ꝓuob̾ crucifixẽ. aut in nomine pauli baptizati

Expanded text:
 magnificaverunt, non se. Videte bovem magnificantem Dominum suum, quia agnovit bos possessorem suum : attendite bovem timentem ne deseratur possessor bovis, et in bove praesumatur; quomodo expavescit eos qui volunt in illo ponere spem: « Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati
Abbreviated transcription (Latin):
mus uocem iustitiȩ: audiamus & man¬
suetudinis. Plus en in credo territa erat
illa mulier. cum audiss& ad nõdictum.
qui sine peccato ẽ. ur̃m : prior illam la¬
pidem mittat. Illi ergo attendentes se¬
& ipso abscessu confessi de se. relique¬
rant mulierem cum grandi peccato. ei
qui erat sine peccato & quia illa hoc
audierat qui sine peccato .e. prior in il¬
lã lapidẽ mittat: ab illo se puniendã
sperabat: in quo peccatum inueniri ñ
poterat. Ille autem qui aduersarios
eiꝰ repulerat lingua iustitiȩ: leuans
in eam oculos mansuetudinis in terro¬
gauit eam. Nemo te condẽpnauit.
Respondit illa. Dne : nemo & ille
Nec ego te condẽpnabo. A quo neforte
damnari timuisti. quia in me peo¬
catum ñ inuenisti : Nec ego te con¬
dẽnabo. Quid ẽ. dnẽ  fauesergo
peccatis: Nonsplane Ita attende
qđ sequitur Uade de inceps iam noli
peccare. Ergo & dñs damnauit: sed
peccatũ ñ hominem. Nam sipeccatoꝵ

Expanded text:
mus vocem justitiae, audiamus et manmus vocem justitiae, audiamus et mansuetudinis. Plus enim, credo, territa erat illa mulier cum audisset a Domino dictum, Qui sine peccato est vestrum, prior in illam lapidem mittat. Illi ergo attendentes se, et abscessu ipso confessi de se, reliquerant mulierem cum grandi peccato, ei qui erat sine peccato. Et quia illa hoc audierat, Qui sine peccato est, prior in illam lapidem mittat; ab illo se sperabat puniendam, in quo peccatum inveniri non poterat. Ille autem qui adversarios ejus repulerat lingua justitiae, levans in eam oculos mansuetudinis, interrogavit eam: Nemo te condemnavit? Respondit illa: Domine, nemo. Et ille: Nec ego te condemnabo; a quo te forte damnari timuisti, quia in me peccatum non invenisti. Nec ego te damnabo. Quid est, Domine? Faves ergo peccatis? Non plane ita. Attende quod sequitur: Vade, deinceps jam noli peccare. Ergo et Dominus damnavit, sed peccatum, non hominem. Nam si peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
ante consciensuã : cogat se confiteri.
Scit enĩ quisit: quia nemo sc̃i hominum
quȩ sunt hominis: nisi sp̃s hominis qui
in ipso est. Unusquisq in se intendens:
peccatorem se inuenit. Ita plane: ergo
aut istam dimitate: aut simul cum illa
poenã legis excipite. Si dicer& ñ lapid&ur
adulta. iniustus conuinceretur : sidice¬
r& lapid&ur. mansuetus ñ uider&ur:
Dicat qđ dicere deb& & mansuetus &¬
& iustus Quisine peccato. est urm̃:
prior in illam lapidem mittat. hȩc
uox iustitiȩ .e.: Puniatur peccatrix.
sed non apeccatoribus. Impleatur lex :
sed ñ ap̃uacatoribus legis hȩc uox omĩ¬
no iustitiȩ ẽ: qua uistitia illi tanquam
trabali telo ꝑcussi. se inspicientes. & reosin¬
uenientes: uinus post unum om̃s recesser
Relicti sunt duo: misera & miscđia.
nec dignatus . ẽ. cadentes attendere : sed
auerso ab eis obtutu. rursus digito scri¬
bebat interra. selicta aut̃ solã illa
muliere. omibusq ab euntibus: leua¬
uit oculos suos ad mulierem. Audiui¬

Expanded text:
ante conscientiam suam, cogat se confiteri. Scit enim qui sit: quia nemo scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est . Unusquisque in se intendens, peccatorem se invenit. Ita plane. Ergo aut istam dimittite, aut simul cum illa poenam Legis excipite. Si diceret, Non lapidetur adultera; injustus convinceretur: si diceret, Lapidetur; mansuetus non videretur: dicat quod dicere debet, et mansuetus et justus, Qui sine peccato est vestrum, prior in illam lapidem mittat. Haec vox justitiae est: Puniatur peccatrix, sed non a peccatoribus; impleatur Lex, sed non a praevaricatoribus Legis. Haec vox omnino justitiae est: qua justitia illi tanquam trabali telo percussi, sese inspicientes et reos invenientes, unus post unum omnes recesserunt. Relicti sunt duo, misera et misericonec dignatus est cadentes attendere, sed averso ab eis obtutu, rursum digito scribebat in terra. 6. Relicta autem sola illa muliere, omnibusque abeuntibus, levavit oculos suos ad mulierem. Audivi
Abbreviated transcription (Latin):
& consolabantur etim: cũ uidissent
mariam quia cito surrex̃ & exut.
setutis eam dicentes.⁊ qr uadit ad
monum̃tũ ut plor& ibi. Quare hoc
ꝑtinuit ad euangelistam narrare:
llt uideamus quȩ occasio fecerit
ut plures ibi essent quando latarꝰ
resuscitatꝰ .ẽ. Putantes enĩ iuder
ꝓpt̃ea illam festinare. ut doloris
Secutis eam : ut tam grinde miraẽ¬
lũ quatriduani mortui resurgentis
testes plurmos inuenir& Mariaau
cũ ueniss& ubi erat iħs: uidens eũ ceci¬
dit adpodes eius. & dix̃ ei. Dñe si fuisses¬
it uidit eam ploraintem & iudeos qu
cũ. illa erant plorantes a fremutt
bbi posuistis eum.: Nescio quid nob̾
insinuauit frem̃do spũ : & turban¬
do seipsũ. Quis enĩ eũ poss& nisi
se ipse turbare. Itaq fr̃s mei. pͥmo
hic attendite potestatẽ: & sic inqui¬
rite significationem: Turbaristu no¬
lens: turbatus ÷ xp̃c. quia uoluit
potestate erat. sic uł sic affici. ł ñ
cepit : totius hominis sibi coaptans

Expanded text:
um vidissent Mariam, quia cito surrexit et exiit, secuti sunt eam, dicentes: Quia vadit ad monumentum, ut ploret ibi. Quare hoc pertinuit ad evangelistam narrare? Ut videamus quae occasio fecerit ut plures ibi essent, quando Lazarus resuscitatus est. Putantes enim Judaei, propterea illam festinare, ut doloris secuti sunt eam, ut tam grande miraculum quatriduani mortui resurgentis testes plurimos inveniret. Maria ergo cum venisset ubi erat Jesus, videns eum, cecidit ad pedes ejus, et dixit ei: Dut vidit eam plorantem, et Judaeos qui cum illa erant plorantes, fremuit Ubi posuistis eum? Nesinsinuavit fremendo spiritu, et turbando seipsum. Quis enim eum possit nisi seipsum turbare? Itaque, fratres mei, primo hic attendite potestatem, et sic inquirite significationem. Turbaris tu nolens; turbatur Christus, quia voluit.potestate erat sic vel sic affici, vel non carnem, totius hominis sibi coaptans
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ xp̃e ÷: Ac ꝑ hoc ubi sũma poces¬
tas÷. scđm uoluntatis nutum trac¬
tatur infirmitas: hoc ÷ t̃bauit
sem& ipsũ. Pixi potestatem: at tende
siquificoetignem Magnus reus ẽ. quẽ

Expanded text:
us est. Ac per hoc ubi summa potestas est, secundum voluntatis nutum tractatur infirmitas: hoc est, turbavit semetipsum. 19. Dixi potestatem, attendite significationem. Magnus reus est, que