comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta seruabitis: Nonergo ut nos diligat
prius eius precepta seruamus : sed
sinos diligat precepta eius seruare
non possumus. Hoc estgratia quae
humilibus patet. superbos latet :
Sed quidilludest quoda diungit.
sicut etego patrismei precepta ser¬
uaui. et maneo ineius dilectione
Vtiqueetiam hic hanc dilectionem.
patris intellegi uoluit. qua eum dili¬
gitpater. Ita quippedixerat. sicut
dilexit me pater et ego dilexiuos
Atq his uerbis ille subiunxit: ma¬
neteindilectionemea. illa procul
dubio quadilexiuos: Ergo quod
ait etiam depatre. Maneo in eius
dilectione. Illa scilicet accipien¬
da est quadil exiteum pater: Sed
numquid ethic gratia intellegenda
est qua pater diligit filium si cutgra¬
tia est quaenos diligitfilius. cumsimus
nosfilui gratia. nonnatura. Vnigenitus
autem nonnatura. sed gratia : An
hoc etiamin ipso filio ad hominemreferep¬
dum est. itasane. namdicendo sicut
dilexit mepater. et ego dilexiuos. gratiã

Expanded text:
ta servabitis? Non ergo ut nos diligat, ta servabitis? Non ergo ut nos diligat, prius ejus praecepta servamus, sed nisi nos diligat, praecepta ejus servare non possumus. Haec est gratia quae humilibus patet, superbos latet. Sed quid illud est quod adjungitur Sicut et ego Patris mei praecepta servavi, et maneo in ejus dilectione? Utique etiam hic hanc dilectionem Patris intelligi voluit, qua eum diligit Pater. Ita quippe dixerat, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; atque his verbis illa subjunxit, Manete in dilectione mea, illa procul dubio qua dilexi vos. Ergo quod ait etiam de Patre, Maneo in ejus dilectione, illa scilicet accipienda est qua dilexit eum Pater. Sed numquid et hic gratia intelligenda est, qua Pater diligit Filium, sicut gratia est qua nos diligit Filius: cum simus nos filii gratia, non natura; Unigenitus autem natura, non gratia? An hoc etiam in ipso Filio ad hominem referendum est? Ita sane. Nam dicendo, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos, gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
unde dilectio generetur sedunde
monscr&ur. tam quam diceret : No¬
lit euosputare manerein dilectione
mea si non seruatis preceptamea
si enim serua ueritis manebitis ÷
Hocesthincapparebit quodindilec¬
tionemeamanebitis. si precepta mea
seruabitis. ut nemo sefallatdicendo
quodeum diligat: sieius p̃cepta non
seruat Namintantum eum diligimus
inquantũ eius precepta seruamus. In
quantum autemmin cisseruamus. minus
diligimus. Quamuis quodait manete
indilectionemea. Non apparet quam
dixerit dilectionem utrumq eumdi¬
ligimus. Anquaipsenosdiligit sed ex
uerbo superioredinoscitur : Dexerat
quippe. et ego dilexiuos: Cui uerbo
continuo subiunxit. Ma nete indilec¬
tionemea. illa ergo quadilexit eos
Quidestergomanete in dilectione
nisi manete in gratiamea. Et quid
estsi precepta mea serua ueritis. ma¬
nebitis indilectionemea. Nisi ex hoc
scietis quod in dilectione mea qua
uos diligo manebitis simea precep¬

Expanded text:
unde dilectio generetur, sed unde unde dilectio generetur, sed unde monstretur. Tanquam diceret, Nolite vos putare manere in dilectimea, si non servatis praecepta mea. Si enim servaveritis, manebitis; hoc est, hinc apparebit quod in dilectione mea manebitis, si mea praecepta servabitis, ut nemo se fallat dicendo quod eum diligat, si ejus praecepta non servat. Nam in tantum eum diligimus, in quantum ejus praecepta servamus. In quantum autem minus servamus, minus diligimus. Quamvis quod ait, Manete in dilectione mea, non apparet quam dixerit dilectionem, utrum qua eum diligimus, an qua ipse nos diligit; sed ex verbo superiore dignoscitur. Dixerat quippe, Et ego dilexi vos, cui verbo continuo subjunxit, Manete in dilectione mea. Illa ergo, qua dilexit eos. Quid est ergo, Manete in dilectione mea, nisi, manete in gratia mea? Et quid est, si praecepta mea servaveris, manebitis in dilectione mea, nisi, hoc scietis quod in dilectione mea qua vos diligo manebitis, si mea praecep
Abbreviated transcription (Latin):
geremus nisi prius diligeremur : Aper¬
tissi mehoc inepisto lasua iste euangelis¬
tadixit: Nos diligamus qm̃ ipseprius
dilexitnos Quod autem ait. Si cut dilex̃
mepater. et ego dilexiuos. Non a equa¬
litatemnaturae ostendit nrãe et suae:
sicut est patris et ipsius. sed gratia qua
Mediator quippe monstratur cũ dicit᷑.
diligitmepater et egouos. Nampater
ut iquediligit etnos. sed in ipso: Qquia in
hocglorificatur pater ut fructum
afferamus inuitae. hoc est infilio
et efficiamur eius discipuli. manete
inquit indilectionemea: quomodo
manebimus: audiquid sequatur: Si
precepta mea inquit serua ueritis ma¬
nebitis indilectionemea: Dilectio faẽ
precepta seruari. An precepta ser¬
uata faciunt dilectionem: sed quis
ambigat quod dilectio praecedit.
Vnde enimprecepta seruet. non ha¬
bet qui nondiligit. Quodergo ait
Si preceptamea seruaueritis. mane¬
bitis indilectionemea. ostendit non

Expanded text:
geremus, nisi prius diligeremur? Apergeremus, nisi prius diligeremur? Apertissime hoc in Epistola sua idem iste evangelista dixit: Nos diligamus Deum, quoniam ipse prior dilexit nos . Quod autem ait, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; non aequalitatem naturae ostendit nostrae et suae, sicut est Patris et ipsius, sed gratiam quaus Jesus . Mediator quippe monstratur, cum dicit, me Pater, et ego vos. Nam Pater utique diligit et nos, sed in ipso; quia in hoc glorificatur Pater, ut fructum afferamus in vite, hoc est in Filio, et efficiamur ejus discipuli. 3. Manete, inquit, in dilectione mea. Quomodo manebimus? Audi quid sequitur: Si praecepta mea, inquit, servaveritis, manebitis in dilectione mea. Dilectio facit praecepta servari, an praecepta servata faciunt dilectionem? Sed quis ambigat quod dilectio praecedit? Unde enim praecepta servet non habet, qui non diligit. Quod ergo ait, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, ostendit non
Abbreviated transcription (Latin):
discipuli : Si ueglorificatus siuecla¬
ristcatus dicatur ex uno uerbo greco
utrum que trans lãtum ẽ quod est doxas¬
te Doxaenim quae grece dicitur. Lati¬
ne gloria est. Siergo in hocglorificatus ẽ
ds̃pater ut fructum plurimum affera¬
muf et efficiamur xp̃i discipuli. Non hoc
nr̃aegloriae tribuamus. tamquam hoc
ex nobisipsis habeamus. eius esteninihȩc
gratia. et ideo in hoc ñr̃a. sed eius efe
loria. Vnde ealibi cum dixisset. sic
Cuceatlumen urm coram hominibus ut
uide antbon aopera ur̃a. Nea semetipsis
putarent ẽẽ bonaopera sua moxad di¬
dit. et glorificent patremurm qui
incaelis est: In hocenimglorificatur
pater ut fructum plurimum affera¬
mus et efficiamurxp̃i discipuli. Aquo
efficiamur nisi ab illo cuius miserico
dia praeuenitnos. Ipsius enimsumus
et ego dilexiuos maneteindilectione
mea. Ecceunde sunt nobis operabona
Namunde nobis essent. nisi qui a fidesꝑ
dilectionem operatur : Vnde autem dili¬

Expanded text:
discipuli. Sive glorificatus sive cladiscipuli. Sive glorificatus sive clarificatus dicatur, ex uno graeco verbo utrumque translatum est, quod est δοξάζειν Δόξα enim quae graece dicitur, latine gloria est. Deus Pater, ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli, non hoc nostrae gloriae tribuamus, tanquam hoc ex nobis ipsis habeamus. Ejus est enim haec gratia: et ideo in hoc non nostra, sed ejus est gloria. Unde et alibi cum dixisset, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona : ne a semetipsis putarent esse bona opera sua, mox addidit, Et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est . In hoc enim glorificatur Pater, ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli. A quo efficiardia praevenit nos? Ipsius enim figmeet ego dilexi vos: manete in dilectione mea. Ecce unde sunt nobis opera bona. Nam unde nobis essent, nisi quia fides per dilectionem operatur ? Unde autem dili
Abbreviated transcription (Latin):
quam docuitubidicimus. pater noster qui
es incȩlis: Ab huiusorationis uerbis et sensi¬
bus non recedamus petitionibus nr̃is. et
quicquid petimus fiet nobis : Tuncenim di¬
cenda sunt uerba eius in nobismanere:
quando facimus quae precepit . et diliga mus
quae promisit: Quando autem uerbcceius
manent in memoria . nec inueniuntur inui¬
tac non conputatur palmes inuite. quia
ui tam non adtrahit exradice: Ad hanc
differentiam ualet quod scriptum est me
moriaretinentibus mandata eius ut faciant
ea. Multienim inemoriaretinent ut contẽp¬
nant. uel etiam derideant aut obpugnent
ea : In his uerbaxp̃i nonmanent. quiatan¬
gunt quodammodo non coherent: Et
ideo illis nonerunt in beneficium. sed intes¬
timonium. et quia sicinsunt eis ut nonma¬
neantin eis. Ad hoctenentur ab eis. utiudi¬
gratiam quam saluamur discipulis lo¬
quendo commendans. in hocinquit glo¬
rificatus est patermeus ut fructum plu¬
rimum afferatis. et efficiamini mei

Expanded text:
quam docuit, ubi dicimus, Pater noster, qui quam docuit, ubi dicimus, Pater noster, qui es in coelis ; ab hujus orationis verbis et sensibus non rquidquid petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt verba ejus in nobis manere, quando facimus quae praecepit, et diligimus quae promisit: quando autem verba ejus manent in memoria, nec inveniuntur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his verba Christi non manent, qui attingunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illis non erunt in beneficium, sed in testimonium. Et quia sic insunt eis ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis, ut judigratiam qua salvamur, discipulis loquendo commendans, In hoc, inquit, clarificatus est Pater meus, ut fructum plurimum afferatis, et efficiamini mei
Abbreviated transcription (Latin):
sit inuitesit: Simanseriti sinme inquit et
uerba mea in uobis manserint. quod cumque
uolueritis pecitis et fiet uobis: Manendo
quippeinxp̃o. quiduelle possunt nisi quod
conuenitxp̃o: quid uelle possunt . manendo
insaluatore nisi quod non alienu mesta salute :
Aliudquippeuolumus quia sumus in xp̃o :
Et aliuduolumus. quia sumus adhuc in hoc
saeculo: Demansionenam que huius saeculi
nobis aliquando subrepit ut hocpetamus qđ
nobisnon ex pedire nescimus. sed absit ut fiat
nobis : Simanemus inxp̃o. qui non facit quan¬
dopetimus nisi quod ex pedit nobis : Manentes
ergo ineo cum uerba eiusin nobismanent. qđ¬
cumq uoluerimus petemus et fiet nobis:
Quia si petimus et nonfiet. non hoc petimus
quod habet mansio ineo. nec quod habentuer¬
baeius quaemanent in nobis: sed quod habet
cupiditas et infirmitas carnis. quaenon est
ineo. et inqua nonmanent uerba eius: Nam
utiqueaduerba eius pertinet oratio illa

Expanded text:
sit, in vite sit. Si manseritis in me, inquit, et sit, in vite sit. Si manseritis in me, inquit, et verba mea in vobis manserint: quodcunque volueritis petetis, et fiet vobis. Manendo quippe in Christo, quid velle possunt, nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatore, nisi quod non alienum est a salute? Aliud quippe volumus, quia sumus in Christo, et aliud volumus quia sumus adhuc in hoc saeculo. De mansione namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus: sed absit ut fiat nobis, si manemus in Christo, qui non facit, quando petimus, nisi quod expedit nobis. Manentes ergo in eo, cum verba ejus in nobis manent, quodcunque voluerimus petimus, et fiet nobis; quia si petimus, et non fiet, non hoc petimus quod habet mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae manent in nobis, sed quod habet cupiditas et infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba ejus: nam utique ad verba ejus pertinet oratio illa
Abbreviated transcription (Latin):
ait. quia sinemeparuum potestis facere.
sed nihil potestis facere: Si ue ego par¬
eumpurgat agricola. ut plus afferat
Tamennis i inuitȩ manserit: et uixerit
deradice. quantum libetfractum a se¬
met ipsonon potest facere: Quamuis autẽ
xp̃suitis nonesset nisi homoesset. tamen
istam gratiam palmitibus non preberet
nisietiamds̃ esset Uerum quiaita sine
ista gratia non potestuiui. ut mor sinpo¬
testate sit liberi arbitrii. Si quis in me
inquit non manserit. mitte turforas
sicut palmes et aruet. et colligent eum
et in ignem mittent et ardent : Lignaitaq
uitis tanto sunt contemptibiliora. sunuite
non manserint. quanto gloriosiora siman¬
serint: Deniq sicut dehis etiamperezechi¬
helem prophetam dñs dicit : Precisa nullis
agricolarum usibus prosunt. nullis fabri¬
libus operibus deputantur. Vnum eduob:
palmiti congruit. autuitis autignis. sun
uitaenon est : inigneerit: utergo inignenon

Expanded text:
ait, quia sine me parum potestis facere; ait, quia sine me parum potestis facere; sed, nihil potestis facere. Sive ergo pareum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso non potest ferre. Quamvis autem Christus vitis non esset, nisi homo esset; tamen istam gratiam palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Sinquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes, et arescet, et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. Ligna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint, quanto gloriosiora si manserint. Denique sicut de his etiam per Ezechielem prophetam Dominus dicit, praecisa nullis agricolarum usibus prosunt, nullis fabrilibus operibus deputantur . Unum e duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis: si in vite non est, in igne erit. Ut ergo in igne non
Abbreviated transcription (Latin):
decipitis: non ad sertores sed precipi¬
tatores liberiarbitrii. Ex alto ela¬
tiones perinania p̃sumptionis in pro¬
funda sub mersionis: Nempeuox ur̃a
est quod homo ex semetipso facitius¬
titiam. hoc est altum elationisurãe
sedueritas contradicit : Et dicit̾ palmes
non potest facere fructum a semetipso
nisi manseritinuite : Iten ancperabrup¬
ta et non habentes ubi figamini. uen
tosalo quacitate laetamini : haec st
in ania praesumptionis ur̃ae : sed quid
uossequatur uidete : et siest in nobis ul¬
lus sensus horrete: Quienim a semet¬
pso sefructum ex istimat ferre. in
sionis urae: Etiamatq eciam conside¬
rate quid adhucueritas adiungat
etdicat: Ego suminquit uitis. uos pal¬
mites. quimanserit in me. et ego ineo.
hic fertfructum multum. quia sineme
nihil potestisfacere: Nequis quamputa¬
ret saltimparuum aliquem fructum.
possea semetipso palmitem ferrecum di¬
xisset: hic fert fructum multum. non

Expanded text:
decipitis, non assertores, sed praecipidecipitis, non assertores, sed praecipitatores liberi arbitrii, ex alto elationis per inania praesumptionis, in profunda submersionis? Nempe vox vestra est, quod homo ex semetipso facit justitiam: hoc est altum elationis vestrae. Sed veritas contradicit, et dicit, Palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite. Ite nunc per abrupta, et non hatosa loquacitate jactamini. Haec sunt inania praesumptionis vestrae, sed quid vos sequatur videte, et si est in vobis ullus sensus, horrete. Qui enim a semetipso se fructum existimat ferre, in sionis vestrae. Etiam atque etiam considerate quid adhuc Veritas adjungat, et dicat: « Ego sum, inquit, vitis, vos palmites; qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil potestis facere. Ne quisquam putaret saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset, hic fert fructum multum, non
Abbreviated transcription (Latin):
subministreceis: non sumatabeis. Ae
perhoc et manenteminse haberex p̃m
et maner ein xp̃o discipulis prodest utrũ¬
q: non xp̃o: Nampreciso palmite
potest deui uaradice alius pullulare:
Quiautem precisus est. sineradice non
potestuiuere: Deniq: adiungit et
dicit: Si cut palmes non potest ferre
fructũ a semetipso nisimanseritin
uitae sic nec uos nissin memanseritis
Magnagratia et commendatio fr̃s
mei corda nstituit humilium. oraob¬
struit superborum: Eccecuisi au¬
dent. respondeant. qui ignorantes
di Iastitiam et suam uolentes consti¬
tuere iustitiaedĩ non sunt subiecti
Eccecuir espondeant sibi placentes.
et adbonaopera facienda. dm̃sibi ne¬
cessarium nonputantes: Nonnehiue
resistunt ueritati homines mentecor¬
rupti reprobicircafidem: quires¬
pondent edocunturini quitatem
dicentes a dohabemus quod homines
sumus a nobisipsisautem quodiustisu¬
mus: Quiddicitis quiuosipsos

Expanded text:
subministret eis, non sumat ab eis. Ac subministret eis, non sumat ab eis. Ac per hoc et manentem in se habere Christum, et manere in Christo, discipulis prodest utrumque, non Christo: nam praeciso palmite, potest de viva radice alius pullulare; qui autem praecisus est, sine radice non potest vivere. Denique adjungit et dicit: Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite; sic nec vos, nisi in me manseritis. Magna gratiae commendatio, fratres mei: corda instruit humilium, ora obstruit superborum. Ecce cui, si audent, respondeant, qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Ecce cui respondeant sibi placentes, et ad bona opera facienda Deum sibi necessarium non putantes. Nonne huic resistunt veritati, homines mente corrupti, reprobi circa fidem , qui respondent et loquuntur niquitatem, dicentes: A Deo habemus quod homines sumus, a nobis ipsis autem quod justi sumus? Quid dicitis, qui vos ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum fidei quod predicamus  quosi¬
nedubio ut mundacrepossit conseeratus
otoaptismus: &p̃s quippenobiscumuitis.
cum patrea gricola : dilexit ecdesan
et seipsum tradidit proea. Legea posuis¬
Cum etuide quidadiungat uteam scĩfi¬
cetinquit et mundans ȩ amlatuur ro
a quiinuerbo⁊ Mañdaturietur nenua¬
quasturo et labili tribuertor el b̃¬
toa fusad dereturin uerbo. Hoe rrbũ
fideitantumnualet in ecclesia adeo pesa
nedentem offerentem benediennitem
tingentem etiam tantil limmenden co¬
deoredereadiustitiam et or econfiteri
ad salutem. Totum hoc sit peruerbum
de quod ñ sait : Iamuosmundiestis prop¬
ter uerbum quod locutussum uobis
Manet einquitinme et ego inuobis:
Non eomodo illi in ipso. sicutipseinil¬
lis : Vtrumq: enim prodest. non ipsi
sed illis: Ita sunt quippe inuitaepalmi¬
tes ut uic ino non conferant. sed in de
accipiant undeuiuant: Itauero uitis
est inpalmitibus. ut uitalealimentum

Expanded text:
verbum fidei quod praedicamus: quo siverbum fidei quod praedicamus: quo sine dubio ut mundare possit consecratur et baptismus. Christus quippe nobiscum vitis, cum Patre agricola, dilexit Ecclesiam, et seipsum tradidit pro ea. Lege Apostolum, et vide quid adjungat, Ut eam sanctificaret, inquit, mundans eam lavacro aquae in verbo . Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur elemento, nisi adderetur in verbo. Hoc verbum fidei tantum valet in Ecclesia Dei, ut per ipsum credentem, offerentem, benedicentem, tinguentem, etiam tantillum mundet inde credere ad justitiam, et ore confiteri ad salutem. Totum hoc fit per verbum, de quo Dominus ait, Jam vos mundi estis, propter verbum quod locutus sum vobisManete, inquit, in me, et ego in vobis. Non quomodo illi in ipso, sic ipse in illis; utrumque enim prodest, non ipsi, sed illis. Ita sunt quippe in vite palmites, ut viti non conferant, sed inde accipiant unde vivant. Ita vero vitis est in palmitibus, ut vitale alimentum
Abbreviated transcription (Latin):
uobis : nisiquia et in aqua uerbummundat:
Detrcche uerbum et quidestaqua. nisi aqua
Accedit uerbum ad elementum : et fit sacra¬
mentum. etiã ipsum tam quã uisibile uerbum:
Nam dehocutique dixerat quando pedesdisci¬
pulis lauit: quilotusest non indiget ulauie
sed estmundustotus: Vndeistatantauurtus
aquae ut corpustangat et corablulalonis
facuiente uerbo : Non quiadicitur sed quua
creditur Nametimipso uerbo al iuedẽso¬
nus transiens : aliud uirtus manent hocẽ
uerbum fidei quod predicamus maitapos¬
colus: quia siconfessus fuerisinore cuo
quia dñsestilis. et credideri sin cor detuso
quia dsillum suscitauit a mortus salurseris.¬
Cor deenim creditura diusticiam : oreau¬
tem confessio fitinsalutem: Vndeet in acti¬
busa postolorum legitur fidemundans
cordaeorum: Et in episcola s uabeatus
petrusos icetuosinquit baptisma s aluos
facit : Non carnisdepositio sordium sed
conscientia ebonȩ interrogatio. Hocesti

Expanded text:
vobis, nisi quia et in aqua verbum mundat. vobis, nisi quia et in aqua verbum mundat. Detrahe verbum, et quid est aqua nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum, etiam ipsum tanquam visibile verbum. Nam de hoc utique dixerat, quando pedes discipulis lavit. Qui lotus est, non indiget ut lavet, sed est mundus totus. Unde ista tanta virtus aquae, ut corpus tangat, et cor abluat, nisi faciente verbo? Non quia dicitur, sed quia creditur. Nam et in ipso verbo alius est sonus transiens, aliud virtus manens, hoc est verbum fidei, quod praedicamus. Ait Apostolus: Quia si confessus fueris in ore tuo quia Dominus est Jesus, et credideris in corde tuo quia Deus illum suscitavit a mortuCorde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Unde et in Actibus apostolorum legitur, Fide mundans corda eorum . Et in Epistola sua beatus Petrus, Sic et vos, inquit, baptisma salvos facit, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio . Hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum facit: Ex cedithochumanam humi¬
litatem : excedit angelicam sublimitatem
ne comnino pertinet nisiada gricolđtri¬
nitatem: Iamuosmundiestis : Mundiscili¬
cet . atq mundandi: Neq enimnisimundi
essent: fructum ferrepotiussent : Ettam̃
omnem quifert fructum purgata grico¬
la : ut fructum plus adferat: Fertfructũ
quia mundus est : atq utplus ad ferat. pur¬
gaturadhuc: Qui s enim estinhacuita sic
iundis ut nonsitm cogis magisq mundandus
ubi sidixerimus quia peccatũ non habemus
nos ipsos seducimus et uerita sin nobi s ñ eft:
Siautem confessi fuerimus peccatanra : fido
lisetiustus qui dimittet nobispeccata. et
mundet nos ab omni iniquitate : Mundet
utiq mundos hoc est fructuosos : Vi tanto
sint fructuosiores. quanto fuerint inun¬
diores : Iamuos mundiestis propt̃ uerbũ qđ
locutus sum uobis: quarenon ait mundi
estis. propter baptisimnum. quo ⁊ ablutiestis
sedait. propter uerbum quod locutussũ

Expanded text:
ipsum facit: excedit hoc humanam humiipsum facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem. Jam vos mundi estis, mundi scilicet atque mundandi. Neque enim nisi mundi essent, fructum ferre potuissent: et tamen omnem qui fert fructum, purgat agricola, ut fructum plus afferat. Fert fructum, quia mundus est; atque ut plus afferat, purgatur adhuc. Quis enim est in hac vita sic mundus, ut non sit magis magisque mundandus? Ubi « si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est: si autem confessi fuet justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate . Mundet utique mundos, hoc est fructuosos, ut tanto sint fructuosiores, quanto fuerint mundiores. Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis. Quare non ait, Mundi estised ait: Propter verbum, quod locutus sum
Abbreviated transcription (Latin):
qui plantat estaliquit neq quirigat:
sed quun crementũ datds̃: Vtique
ds̃ esexp̃s : qui ad serat uerbum: Vnde
etip̃se et pateruinum sunt : Et si uerbũ.
caro factum est quod nonerat. nama
iet quoderat. Deniq cum de patre
stamquam dea gricola dixisset. quod
torem palmitu mostendens: Iamuosinquit
mundiestis proptersermonem quem locu¬
tussum uobis : Ecceet ipsemundator est
palmitem quod ẽ agricolȩ non uitis offici¬
um: qui etiam palmites operarios suosfec
Nam et sinondant incrementum : inpendunt
tamen aliquoda diumentum: sed non de suo a
quia sinemein quit non potestis quicquam fa¬
cere : Audietiamipsos confitemus : quid
autemestapollo quid autempaulus : minis¬
tri. perquoscredidistis: Ec unicuique sicut
dñs dedit : Egoplantaui : apollorigauit ⁊
et hocergo sicutunicuiq dñsdedit : nonitaq
desuo: Iamuero quod sequitur: sed ssin¬
crementum dedit: nonperillos sed perse¬

Expanded text:
qui plantat est aliquid, neque qui rigat, qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed Deus qui incrementum dat . Et utiques est, quia Deus erat Verbum: unde ipse et Pater unum sunt: et si Verbum caro factum est quod non erat, manet autem quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset, quod torem palmitum ostendit. Jam vos, inquit, mundi estis, propter sermonem quem locutus sum vobis . Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non de suo, quia sine me, inquit, nihil potestis facere Ibidem, 5. Audi etiam ipsos confitentes. Quid autem est Apollo? Quid autem Paulus? Ministri per quos credidistis, et unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Et hoc ergo sicut unicuique Dominus dedit: non itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non per illos, sed per se
Abbreviated transcription (Latin):
stelocus euangelicus fr̃s. ubi sedic̃
dñs uitem et discipulos suos palmi¬
tes : secundum hocdicit quo dẽ caput
palmites: Propter quod cum essec
ds̃ cuius naturae nonsumus : factus ẽ
homo uti nillo essecuitis humana
natura. cuius et nos homines. palmi¬
tes essepossemus: Quidergo est ego sũ
citur: Quomodo conuersaes in ama¬
ritudinẽ uitis aliena : Nam quo pacto
est uitis uera quae expectata est ut face¬
recuuam. fecit autem spinas: Ego sũ
inquit uitis uera : et patermeus agri¬
cola est: Omnem palmitem in menon
ferentem fructum : tolleteum: &
omnem quifere fructum. purgaait
eum ut fructumplus adferat: Num¬
quid unum sunt a gricola et uitis : sec un¬
dum hoc ergo uitis xp̃s: Secundum
quodait. patermaior meest. ⁊ Secun¬
dumi dautem quod ait. ego et paterunũ
sumus: et ipse a gricola est : N ect alis qua¬
lessunt quiex trinsecus opercendo ex hi¬
bentꝰ minis terium : sed tedes ut detetiã
intrinsecus incrementum : Namneq

Expanded text:
Iste locus evangelicus, fratres, ubi se dicit Dominus vitem, et discipulos suos palmites: secundum hoc dicit quod est caput palmites: propter quod cum esset Deus , cujus naturae non sumus, factus est homo, ut in illo esset vitis humana natura, cujus et nos homines palmites esse possemus. Quid ergo est, Ego sum citur, Quomodo conversa es in amaritudinem vitis aliena ? Nam quo pacto est vitis vera, quae exspectata est ut faceret uvam, fecit autem spinas? Ego sum, inquit, vitis vera, et Pater meus agricola est. Omnem palmitem in me non ferentem fructum, tollet eum; et omnem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus afferat . Nunquid unum sunt agricola et vitis? Secundum hoc ergo vitis Christus est secundum quod ait, Pater major me est ; secundum autem id quod ait, Ego et Pater unum sumus , et ipse agricola est. Non est talis quales sunt qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis est, ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque
Abbreviated transcription (Latin):
ad mortem tuncinueniunt heredita¬
tem: Sequituꝵ. Vt quod cumque
petieritis patremin nominemeo det
gelistamdicit: Si quid petieritis pa¬
trem in nomine meo dabit uobis: usq
modo non petistis quicquam in nomine
meo: Si omne qđ petimus in nominefi¬
liidat nobispater: quid est quod pau¬
lus ter dnm̃ rogauit et ex audiri non me¬
ruit: sed dictũmestilli: sufficit tibi gra¬
tiamea: nam uirtus inin firmitateper¬
ficitur: Num quidille tam ȩgregius
predicator infilii nominepetut : qua¬
reautem non accepit quod petut: quo
modo ergo uerumest. quia quicquid
postolus in nomine filu : et tamen quod
petut non accepit : sed quia nomen filu
ihsestꝰ ihs autem saluator uel etiam sa¬
lutaris dicitur : Illeergo in nomine sal¬
uatoris petie: quullud petit quod ad
ueram salutem pertinet: Namsud qđ
non expediat petitur : non in nomine
ihũpetitur pater: Vndeeteisdemapos
tolis ad hucinfirmantibus. dñsdicit.
Vsquemodo non petistis quic quaminno¬

Expanded text:
ad mortem, tunc invenient haereditaad mortem, tunc invenient haereditatem. 6. Sequitur: Ut quodcunque petieritis Patrem in nomine meo, det gelistam dicit: Si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis. Usque modo non petistis quidquam in nomine meo . Si omne quod petimus in nomine Filii dat nobis Pater, quid ergo est quod Paulus ter Dominum rogavit, et exaudiri non meruit, sed dictum est illi: Sufficit tibi gratia mea, nam virtus in infirmitate perficitur ? Nunquid ille tam egregius praedicator in Filii nomine non petiit? Quare autem non accepit quod petiit? Quomodo ergo verum est quia quidquid Apostolus in nomine Filii, et tamen quod petiit non accepit? Sed quia nomen Filii Jesus est, Jesus autem salvator, vel etiam salutaris dicitur, ille ergo in nomine Salvatoris petit, qui illud petit quod ad veram salutem pertinet. Nam si id quod non expedit petitur, non in nomine Jesu petitur Pater. Unde et eisdem aptolis adhuc infirmantibus ait: « Usque modo non petistis quidquam in no
Abbreviated transcription (Latin):
gratiam. plantaui ut eatis uolendo
fructum afferatis operando: Eati señi
uolendo dixi quia uelle aliquid facert
iammenteireest. Qualem uero fructum
afferredebec subditur : Et fructus ur ma¬
neat. Omne quod secundum praesens sae¬
culum laboramus uix usq ad mortem suf¬
ficit. Morsnam que in terueniens fruc¬
tum nr̃i laboris abscidit: Quod uerop
aeternauita agitur etiam postmortẽ
seruatur. Et tuncapparere incipit.
cum laborum carnalium fructus coepe¬
rit non uideri. Ibiergo illa re tribituo
inchoat ubiista termiptatur. Quisquis
igitur iamae terna cognouit apudeius
animum temporedesfructus erenr¬
iulescant. Tales fructus operemur
quim cneant. Tales fructus opere¬
mur qui cummors cuncta interimat
ipsi ex ordium amoresumant: Nam
quod a morte incipiat fructus dĩ. testa¬
Omnis quidormit inmorte. perdithe¬
reditatem: sed cum dederit dilectis
suis somnum haec estheredita sdñi:
Quia electidĩ postquam peruenerint

Expanded text:
gratiam, plantavi ut eatis volendo, gratiam, plantavi ut eatis volendo, fructum afferatis operando. Eatis enim volendo dixi, quia velle aliquid facere, jam mente ire est. Qualem vero fructum afferre debeant subditur: Et fructus vester maneat. Omne quod secundum praesens saeculum laboramus vix usque ad mortem sufficit. Mors namque interveniens fructum nostri laboris abscidit. Quod vero pro aeterna vita agitur etiam 1563 post mortem servatur; et tunc apparere incipit, cum laborum carnalium fructus coeperit non videri. Ibi ergo illa retributio inchoat, ubi ista terminatur. Quisquis ergo jam aeterna cognovit, apud ejus animum temporales fructus vilescant. Tales fructus operemur qui maneant; tales fructus operemur qui, cum mors cuncta interimat, ipsi exordium a morte sumant. Nam quod a morte incipiat fructus Dei, testa Domini . Omnis qui dormit in morte perdit haereditatem; sed cum dederit dilectis suis somnum, haec est haereditas Domini, quia electi Dei postquam pervenerint
Abbreviated transcription (Latin):
ce moribus predicant. Eametiam mo¬
riendo diligunt. atq: ad illam per
tormenta pertingunt: Occidi possunt
et flectinequeunt. Nimisergo confortatus
est principatus eorum. In istaipsa passione
quaceciderunt in mortecarnis. uidetequãn¬
tum fuerit culmenmentis : Vndehoc : nisi
quia confortatus est principatus eorum: Sed
sic magni forsitan pauci sunt. subiunxit:
Sinumerabo eos et superarenam multipli¬
cabuntur : Totum mundum fr̃s aspicite
martrribus plenus est: Iampoene tot
quiuideamus nonsumus quodueritatis
tes teshabemus. Dõergo numerabiles nob
superarenam multiplicati sunt: Quia
quanti sint a nobis conprehendi non posst̃
sed quuis quis adhanc peruenit dignitatẽ
ut amicus dĩ uocetur. sese in se conspiciat
dona autem quae percipit superse. nihil
sius meritis cribuat neadinimicitias
erumpat: Vnde et subditur : Nonuos
meelegistis. sed ego elegiuos. et posuuos
ut eatis et fructum afferatis. Posuitid

Expanded text:
et moribus praedicant, eam etiam moet moribus praedicant, eam etiam moriendo diligunt, atque ad illam per tormenta pertingunt, occidi possunt, et flecti nequeunt. Nimis ergo confortatus est principatus eorum. In ista ipsa passqua ceciderunt in morte carnis, videte quantum fuerit culmen mentis. Unde hoc, nisi quia confortatus est principatus eorum. Sed sic magni forsitan pauci sunt? Subjunxit: Dinumerabo eos, et super arenam multiplicabuntur . Totum mundum, fratres, aspicite: martyribus plenus est. Jam pene tot qui videamus non sumus quot veritatis testes habemus. Deo ergo numerabiles nobis super arenam multiplicati sunt, quia quanti sint, a nobis comprehendi non possunt. 5. Sed quisquis ad hanc pervenit dignitatem, ut amicus vocetur Dei, sese in se conspiciat, dona autem quae percipit, super se. Nihil suis meritis tribuat, ne ad inimicitias erumpat. Unde et subditur: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos, et posui vos, ut eatis, et fructum afferatis. Posui ad
Abbreviated transcription (Latin):
tis: nisi illa festa suꝑnȩpatriae : quae
nr̃is cotidiementibus peraspirationem
sui amoris imprimit : Dum enim audita
supercaelestia amamus : amataiam no¬
uimus : qua amor ipse notitia est : om¬
nia ergo eis nota fecerat : quia terrenis
desideriis inmutati. amorissum mi faci¬
bus ardebant : Istos uero amicosdĩ aspexe¬
ratpropheta cumdicebat : Mihi aut̃ẽ
nimis honorificatisunt: amicicui ds̃. :¬
Amicus enim : quasi animicustos uocat᷑
quiaigitur psalmista prospexitelectos
đĩ amundihuius amore sep̃aratos. Cus¬
to dire in mandatis caelestib: uolunta¬
tem dĩ . Miratus est amicosdĩdicens:
Mihi autemnimis hono ificatisurtãmi¬
cituids̃ : Ettam quamsi abeo protinus
causas honoris tantinobi s insinuari
quaereremus : llico adiunxit : Nimis
confortatus est principatus eorum :
Ecceelectidĩ carnemdomant. spm̃
roborant daemonibus imperant
uirtutibus choruscant. praesentia
despiciunt. ae ternã patriam cumuo

Expanded text:
tis, nisi illa festa supernae patriae, quae tis, nisi illa festa supernae patriae, quae nostris quotidie mentibus per aspirationem sui amoris imprimit? Dum enim audita supercoelestia amamus, amata jam novimus, quia amor ipse notitia est. Omnia ergo eis nota fecerat, qui, a terrenis desideriis immutati, amoris summi facibus ardebant. Istos vero amicos Dei aspexerat Propheta, cum dicebat; Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus . Amicus enim quasi animi custos vocatur. Quia ergo Psalmista prospexit electos Dei a mundi hujus amore separatos custodire in mandatis coelestibus voluntatem Dei, miratus est amicos Dei, dicens: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus. Et tanquam si ab eo protinus causas honoris tanti nobis inquaereremus, illico adjunxit: Nimis confortatus est principatus eorum. Ecce electi Dei carnem domant, spiritum roborant, daemonibus imperant, virtutibus coruscant, praesentia despiciunt, aeternam patriam cum voce
Abbreviated transcription (Latin):
precipio facitis. Acsia pentedicat
Gaudetis deculmine : pensatequib:
laborib suenitur adculmen: Certe
dum filii ⁊ ebedȩi. interuenientematre
quaererent : ut unus ad extrisdĩ. et
alius a sinistris sed eredebuissent:
audierunt : Potestis biberecalicem
que mego bibiturussum: Iam locum
celsitudinis quaerebant : aduia millos
ueritasreuocat perquam ad celsitudi¬
nem uenirent : Acsidicatur : Iamuos
locus delectat celsitudinis: sedpri¬
us uia exerceat laboris : Percalicem
pertingitur ad maies tatem: simensur̃a
appetit quod demulcet : priusbibi te
quoddolet. Sic sic peramarum pocu¬
lum confectionis peruenitur ad gaudiu
salutis : Iamnondicam uos seruos: q̃uia
seruus nescit quid faciat dominus eius : uos
autem dixia micis: qui a omnia quaecumq
audiui a patremeo nota feciuobis : Quae
suntomnia quae audiuit a patresuo . quae
nota fieri uoluit seruissuis. ut eosefficeret
amicossuos : nisi gaudia internȩcarita¬

Expanded text:
praecipio vobis facitis. Ac si aperte dicat: praecipio vobis facitis. Ac si aperte dicat: Gaudetis de culmine, pensate quibus laboribus pervenitur ad culmen. Certe dum filii Zebedaei, interveniente matre, quaererent ut unus a dextris Dei et alius a sinistris sedere debuissent, audierunt: Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum ? 1562 Jam locum celsitudinis quaerebant, ad viam illos Veritas revocat, per quam ad celsitudinem venirent. Ac si dicatur: Jam vos locus delectat celsitudinis, sed prius via exerceat laboris. Per calicem pertingitur ad majestatem. Si mens vestra appetit quod demulcet, prius bibite quod dolet. Sic sic per amarum poculum confectionis pervenitur ad gaudium salutis. Jam non dicam vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Vos autem dixi amicos, quia omnia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis. Quae sunt omnia quae audivit a Patre suo, quae nota fieri veluit servis suis, ut eos efficeret amicos suos, nisi gaudia internae charita
Abbreviated transcription (Latin):
liga musamicos : sed est quod in pacescãẽ
ecclesiae fieridebeat undeclarescat:
siper secutionis tempr : mori prodilec¬
tioneualeamus : Certe uisdemio han¬
nesdicit: Qui habuerit substantiam
mundi: et uiderit fratrem suum necesse
habere : et clauserit uiscera sua ab eo:
quomodo caritas dĩmanetineo : Hinc
etiam ioħ baptistaait : Quihab et duas
tunicas. det non habenti: Quiergotran¬
quillitatis tempr nondatprodõ tuni¬
camsuam: quando inpersecutione
daturus est animamsuam: Virtus er¬
go caritcatis. ut inuicta sit inperturba¬
tione : Nutriatur permiseri cordiam
intranquillitate:: quatenus omnipo¬
tentidõ: primum discat sua impendere:
mei estis: O quanta est misericordia
conditoris nr̃i : serui digni non fumus:
et amiciuocamur: Quanta ẽ dignitas
hominum esse a micosdĩ: Sed audistis
gloriam dignitatis: audiceetlaborẽ:
certaminis  Si feceritis qua eego pre¬
cipio uobis qa micimei estis: si ea quae

Expanded text:
ligamus inimicos? Sed est quod in pace sanctae ligamus inimicos? Sed est quod in pace sanctae Ecclesiae fieri debeat, unde clarescat si persecutionis tempore mori pro dilectione valeamus. Certe idem Joannes dicit: Qui habuerit substantiam mundi hujus, et viderit fratrem suum necessitatem habere, et clauserit viscera sua ab eo, quomodo charitas Dei manet in eo ? Hinc etiam Joannes Baptista ait: Qui habet duas tunicas, det non habenti . Qui ergo tranquillitatis tempore non dat pro Deo tunicam suam, quando in persecutione daturus est animam suam? Virtus ergo charitatis ut invicta sit in perturbatione, nutriatur per misericordiam in tranquillitate, quatenus omnipotenti Deo primum discat sua impendere, r: Vos amici mei estis. O quanta est misericordia conditoris nostri. Servi digni non sumus, et amici vocamur. Quanta est dignitas hominum esse amicos Dei? Sed audistis gloriam dignitatis, audite et laborem certaminis. Si feceritis quae ego praecipio vobis. Amici mei estis, si ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
exterius a proxinũ patimur : contra
occultũ rapcorem interius uigilemus:
quinum quam melius uincitur . nisicũ
raptor exterior amatur : Vnaquip¬
peec summa est probatio caritatis si
et ipsediligitur qui aduersatur :
Hincest quodipsaueritas et crucispa¬
cibulum sustinet : et tamen ipsis suis
persecutoribus affectum dileccionis
inpendi dicens. Paterignos ceillis
quia nesciunt quid faciunt. Quid
ergo mirum sunimicos diligant dis¬
cipulidum uiuunt: quando eccune
inimicos diligitinagistercum accidi¬
tur : Cuius dilectionis summa mex¬
primit cum subiungi: Maiorem
har clilectionem nemohabet. ut ani¬
mamsuam ponatquis pro amicissuis.
Morietiã proinimicis dñsuenerat.
ec tam̃ positurum se aninã proami¬
cis dicebat: Vt profecto nobis ostende¬
ret quiacum diligen delucrum face¬
redemmicis possamus: etiam ipsianiu¬
cisunt quipersecuntur. Sedecco
nos usq: ad mortem nen a ꝑsequitur:
Vnde ergo probare possumus andi¬

Expanded text:
exterius a proximo patimur, contra exterius a proximo patimur, contra occultum raptorem interius 1561 vigilemus, qui nunquam melius vincitur, nisi cum raptor exterior amatur. Una quippe et summa est probatio charitatis, si et ipse diligitur qui adversatur. Hinc est quod ipsa Veritas et crucis patibulum sustinet, et tamen ipsis suis persecutoribus affectum dilectionis impendit, dicens: Pater ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Quid ergo mirum si inimicos diligant discipuli dum vivunt, quando et tunc inimicos diligit magister cum occiditur? Cujus dilectionis summam exprimit, cum subjungitur: Majorem hac dilectionem nemo habet quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Mori etiam pret tamen positurum se animam pro amicis dicebat, ut profecto nobis ostenderet, quia cum diligendo lucrum facere de inimicis possumus, etiam ipsi amici sunt qui persequuntur. 3. Sed ecce nos usque ad mortem nemo persequitur. Unde ergo probare possumus an di
Abbreviated transcription (Latin):
nicis ex caritatedebetur oboedientiae.
Hinimirum et proximum diligunt
et tamen illa sublimia dilectionĩs premi¬
a non ad secuntur. quia amoren suum
non spiritaliter sed carnaliter inpen¬
dunt : Proinde cum dñs diceret. Hoc
protinus addidit. sicia dilȩciuos Ac
si a pertedicat: Adhocam̃ate ad quod
intuendum est : quod antiquus hostis dũ
mentẽ nrãm adrerum temporalium
delectationem trahit infirmiorem
contranos proximum excitat quiea
ipsa quae diligimus auferre molia¬
cur : Neccurat antiquus hostis: haec
faciensa t terrenatollat. sedut carita¬
temin nobis feriat: Naminodiore¬
pente ex ardesciinus ecdumforis inuic¬
cie ẽ cupimus : intus grauiter ferĩmur
Dum parua foris defendimus: inus
ammittimus maxima: Quiacamrẽ
diligimus temporalem : ueramammit¬
timus dilectionem: Omnis quippe
qui nrã tollit : nmicus est: Sedsio¬
dio haberecoe perimus inimicum : in¬
tus ẽ qđ perdimus. Cumergo aliquio

Expanded text:
nicis ex charitate debetur obedientiae. nicis ex charitate debetur obedientiae. Hi nimirum et proximum diligunt, et tamen illa sublimia dilectionis praemia non assequuntur, quia amorem suum non spiritaliter, sed carnaliter impendunt. Proinde cum Dominus diceret: Hoc protinus addidit: Sicut dilexi vos. Ac si aperte dicat: Ad hoc amate ad quod intuendum est quod antiquus hostis, dum mentem nostram ad rerum temporalium delectationem trahit, infirmiorem contra nos proximum excitat, qui ea ipsa quae diligimus auferre moliatur. Nec curat antiquus hostis, haec faciens, ut terrena tollat, sed ut charitatem in nobis feriat. Nam in odium repente exardescimus; et dum foris invicti esse cupimus, intus graviter ferimur; dum parva foris defendimus, intus amittimus maxima, quia dum rem diligimus temporalem, veram amittimus dilectionem. Omnis quippe qui nostra tollit, inimicus est. Sed si odio habere coeperimus inimicum intus est quod perdimus. Cum ergo aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
umcuncta sacraeloquia do¬
minicis plena sint praeceptis:
quid est quod dedilectione
quasi desingularimandato dñsdicit:
dilectioneest ł et omnia unum preceptum
sunt: Nuia qui quid precipitur inio la
caritate solidatur: Et̃ enimmulti arbo¬
ris rami ex unara diceprodeunt : sic mul¬
caeuirtutes ex una caritate generantur
N echabet aliquiduiriditatis ramusbo¬
ne arboris : si non manet in radicecarita¬
tis  preceptaergo dominica : et mul¬
ta sunt et unum : Multaperdiuersitatẽ
operis : unum in radicedilectionis Qua¬
literaut emis tadilectto sit tenenda: pse
insinuat : quiin plerisq scripturaesuae
sententus : et amicosiubet diligiinse:
et inimicosdiligipropterse: Illeenim
ueraciter caritotemhabet. qui e tamicũ
diligitindõ et in imicum diligit propt̃
dm̃: Nam sunt non nulli quidiligunt
proximos sed peraffectum cognationis
et carnis Quibus tamen in hacdilectio¬
ne sacrteloquia non contradicunt.
S ed aliudest quod spontem penditur
naturae. Aliud quod preceptis domi¬

Expanded text:
um sacra eloquia Dominicis sint plena praeceptis, quid est quod de dilectione quasi de singulari mandato hic dilectione est, et omnia unum praeceptum sunt, quia quidquid praecipitur, in sola charitate solidatur? Ut enim multi arboris rami ex una radice prodeunt, sic multae virtutes ex una charitate generantur. Nec habet aliquid viriditatis ramus boni operis, si non manet in radice charitatis. Praecepta ergo dominica et multa sunt, et unum: multa per diversitatem operis, unum in radice dilectionis. Qualiter autem ista dilectio tenenda sit, ipse insinuat, qui in plerisque Scripturae suae sententiis et amicos jubet diligi in se, et inimicos diligi propter se. Ille enim veraciter charitatem habet, qui et amicum diligit in Deo, et inimicum diligit propter Deum. Nam sunt nonnulli qui diligunt proximos, sed per affectum cognationis et carnis, quibus tamen in hac dilectione sacra eloquia non contradicunt. Sed aliud est quod sponte impenditur naturae, aliud quod praeceptis domi
Abbreviated transcription (Latin):
nes Sed nosin praesenti quia sermo
cł audendus est. unumio hannis test imo¬
nium commemorare sufficiat Et
cumdarent inquit quattuor animalia
gloriam ethonorem etbenedictionẽ
sedenti superthronum uiuenti in scła
scłorũ. procidebant uiginti quattuos

Expanded text:
nes; sed nos in praesenti, quia sermo nes; sed nos in praesenti, quia sermo claudendus est, unum Joannis testimonium commemorare sufficiat: Et cum darent, inquit, quatuor animalia gloriam et honorem, et benedictionem sedenti super thronum, viventi in saecula saeculorum, procidebant viginti qua
Abbreviated transcription (Latin):
phecco Quantumidemmatheus inter
precipua scãe ecclesiae membraefful¬
serit. Dum subfigura quattuor anima¬
lum ad mirabiles omnium euangelista¬
rum uirtutes quascaelestiuisi oñe didi¬
cerat plenissi mosermone describit:
Sedetiohannes aposcolus. quieratupus
exeis: et ipse uisionedoctos spirited ige
prima eclesiae sacramenta eorundem
euangelistarum facitmentio neiq
Tante quippeerant dignitatis illiqer
redemptorisnri facca etdita scriben¬
do memoriae tradiderunt. ut non
solum prophetico sed eta postolico es¬
sent testimonia commendandi: Tante
erant dignitatis ut utriusq testamenti
scriptura eis merito testimonimdar&:
Eorumq gloria caeliciues non ante
ex ortum tantum modo eorum uerũ
etiampost inchoatum uel expletum
sc̃issimimunus operis. hominibus ad
memoriam referrent : Et quanti a¬
puddm̃ habeantur ostenderent:
Multa cergo deillis ez echihel multa
eximius ipsorum commemorauit iohan¬

Expanded text:
propheta, quantum idem Matthaeus inter propheta, quantum idem Matthaeus inter praecipua sanctae Ecclesiae membra effulserit, dum sub figura quatuor animalium admirabiles omnium Evangelistarum virtutes, quas coelesti visione didicerat, plenissimo sermone describit. Sed et Joannes Apostolus, qui erat unus ex eis, et ipse visione doctus spirituali, inter prima ecclesiae sacramenta eorumdem evangelistarum facit mentionem. Tantae quippe erant dignitatis illi qui Redemptoris nostri facta et dicta scribendo memoriae tradiderunt, ut non solum prophetico, sed et apostolico essent testimonio commendandi. Tantae erant dignitatis, ut utriusque Testamenti Scriptura eis merito testimonium daret, eorumque gloriam coeli cives non ante exortum tantummodo eorum, verum etiam post inchoatum vel expletum sanctissimi munus operis, hominibus ad memoriam referret, et quanti apud Deum habeantur ostenderent. Multa ergo de illis Ezechiel, multa eximius ipsorum commemoravit Joan
Abbreviated transcription (Latin):
terrae ultimis ad sca ẽ ecclesiae socie¬
tatẽ prȩdicando conuertit. Ablutamq
fontebaptismatis defusa formosam red¬
didit: Quia uitiorum nigredine exuit.
acuirtutum decorauit ornatu. Docetip¬
sum euangelium in quoscribendo nouites¬
tamenti consecrauit ex ordium Cuispe¬
cialipriuilegio donatumẽ ut dominice
in carnationis mrsteria quaecunctia scđo
prophetae futura praecinebant. Ipse
primus omnium iamfactadescripserit
eteredentibus legenda trans miserit.
Quoduidelicet euangelium ad aedifican¬
damfidem ecclesi ae primitiuȩ quaeex
hebreorum maxime populo collectaẽ
hebreo sermone conposuit: Dilatata
autem perorbem ecclesia. et grecis ac
barbaris eiusdemfidem unita tem con¬
eluentibus: Curauerunt presules fide¬
tranferetur eloquium. Quomodo etiã
marci lucae et iohannis euangelia quȩ
deinceps grecalingua ediderunt. mox
in latinum transfudere sermonem. qua¬
tenus haecomnes perorbem nationes le

Expanded text:
terrae ultimis ad sanctae Ecclesiae societerrae ultimis ad sanctae Ecclesiae societatem praedicando convertit, ablutamque fonte baptismatis, de fusca formosam reddidit, quia vitiorum nigredinem exuit, ac virtutum decoravit ornatu: docet ipsum Evangelium, in quo scribendo Novi Testamenti consecravit exordium, cui speciali privilegio donatum est ut dominicae incarnationis mysteria, quae cuncti a saeculo prophetae futura praecinebant, ipse primus omnium jam facta descripserit, et credentibus legenda transmiserit. Quod, videlicet, Evangelium ad aedificandam fidem Ecclesiae primitivae, quae ex Hebraeorum maxime populo collecta est, Hebraeo sermone composuit. Dilatata autem per orbem Ecclesia, et Graecis ac Barbaris in ejusdem fidei unitatem confluentibus, curaverunt praesules fidetransferretur eloquium: quomodo etiam Marci, Lucae et Joannis Evangelia, quae deinceps Graeca lingua ediderunt, mox in Latinum transfudere sermonem, quatenus haec omnes per orbem nationes leg