comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ : & in illis trib rursus in eu angłio
quȩ cõmemorat : Quidergo dicunt illi qͥnobis
de nomine monachorũ insultant : fortasse
dicturi sunt: nr̃i nonuocantur circũ cilliones:
uosillos ita appellatis contumeliosonomine :
nãnos eos ita ñ uocamꝰ: Dicant qͥd eos uocent :¬
&audietis: A gonisticos eos uocant. fatem᷑
&nos: Hhonesto nomine : si res conueniret:
Sed interim illud: uideat scĩtas ur̃a. Quino¬
bis dicunt ostendite ubiscriptũsit nom̃
mona chorũ: ostendant nobis ubi scriptũsit
nom̃ a gonisticorũ : sic eos inqunt appellamꝰ:
ꝓpter agonẽ Certant enĩ. & dicit apłs. cer¬
tam̃ bonũ certaui : qr sunt qͥcertant aduer¬
sus diabolũ & p̃ualent : Milites xp̃i: ago¬
dĩ laudes. quã fremitꝰ leonis: hietiã insul¬
tare nobis audent : Quia fr̃scũ uident ho¬
mines dõ grãs̃ dicunt : Quid ẽ. inqͥunt dõgras:
itane surdus es ut nescias qͥd sit dõ grãs:

Expanded text:
hominum, et in illis tribus rursus in Evangelio, hominum, et in illis tribus rursus in Evangelio, quae commemoravi. 6. Quid ergo dicunt illi qui nobis de nomine monachorum insultant? Fortasse dicturi sunt: Nostri non vocantur circumcelliones: vos illos ita appellatis contumelioso nomine; nam nos eos ita non vocamus. Dicant quid eos vocent, et audietis. Agonisticos eos vocant. Fatemur et nos honesto nomine, si et res conveniret. Sed interim illud videat Sanctitas vestra: qui nobis dicunt, Ostendite ubi scriptum sit nomen monachorum, ostendant ubi scriptum sit nomen agonisticorum. Sic eos, inquiunt, appellamus propter agonem. Certant enim; et dicit Apostolus, «Certamen bonum certavi» . Quia sunt qui certant adversus diabolum, et praevalent, milites Christi agoDeo laudes, quam fremitus leonis. Hi etiam insultare nobis audent, quia fratres, cum vident homines, Deo gratias dicunt. Quid est, inquiunt, Deo grdus es, ut nescias quid sit, Deo gratias?
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ : ec ceqũa bonũ & quã iocundũ. habitare
fr̃s in unũ. In nomine iob: significat᷑ una
illa demolendino quȩ ad sumit᷑. habebat
enĩ uxorẽ : habebat filios. habebat multas
duntias : & tã multa habebat inisto scło:
ut diabolus hoc ei obiceret. quia ñ gratis
secd ꝓpterea que acceꝑat. colebat dm̃
hoc obiecit aduersarius scõuiro : Et intẽp¬
tationib suis ꝓbatꝰ.ẽ. quã gratis iobcole¬
ret dm̃: non ꝓpter illa quȩ acceꝑat. sed ꝓp¬
ter eũ qͥd ederat : Amissis itaq om̃ib
repentina afflictione & tẽptatione amissi
hereditate. amissis heredib sola coniuge
sibi relicta non ad consolationẽ sed ad tẽp¬
tationẽ : ait qđ nostis: Dñs dedit dñs
abstulit : sicut d nõ placuit factũ est:
sit nom̃ dñi benedictũ. Impletũ ẽ. in eo qđ co¬
tidie cantamꝰ : si & morib consonemꝰ: Benedi¬
cãdñm in om̃itẽ pore : seꝑ lauseꝰ in ore meo:
ergo inistis trib om̃ib significatas triagenera

Expanded text:
r, «Ecce quam» «bonum et quam jucundum habitare fratres in unum.» In nomine Job significatur una illa de molendino quae assumetur. Habebat enim uxorem, habebat filios, habebat multas divitias; et tam multa habebat in isto saeculo, ut diabolus hoc ei objiceret, quia non gratis, sed propter ea quae acceperat, colebat Deum. Hoc objecit adversarius sancto viro: et in tentationibus suis probatus est quam gratis Job coleret Deum, et non propter illa quae acceperat, sed propter eum qui dederat. Amissis itaque omnibus repentina afflictione et tentatione, amissa haereditate, amissis haeredibus, sola conjuge sibi relicta, non ad consolationem, sed ad tentationem, ait quod nostis, «Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum» . Impletum est in eo quod quotidie cantamus, si et moribus consonemus: «Benedicam Dominum in omni tempore; semper laus ejus in ore meo» . Ergo in istis tribus nominibus significata sunt tria genera
Abbreviated transcription (Latin):
concupier̃ : Iste uersus. fuit tuba ipsorum
Sonuit ꝑ omnẽ orbẽ terrarũ: & qͥd iuisieraus
congregatis : Clam or dĩ clamor sp̃sscĩ. cla¬
mor ꝓpheticus. non audiebat᷑ in uidea: & au¬
ditus ẽ in toto orbe terrarũ: Aduersus istũ
sonũ surdi erant in terqͦs cantabat᷑ : & aꝑtis
aurib inuentis̃ de qͥb: dictũ. ẽ : quib: nuntiatũ
non .ẽ. deillo uidebunt. & qͥ ñ audier̃ intelli¬
gent. Uerũ tam̃ dilectissimi. si confideremꝰ:
deillo pariete circũcisionis. prius nata. ẽ.
qͥdnm̃ post resurrectionẽ uider̃. qͦs cõme¬
morat apłs paulus : unde illicentũ uiginti.
qͥsimul erant in uno loco postresurrectionẽom̃
& ascensionẽ incȩlũ. qͥb: in uno loco constitu¬
tis suꝑuenit sp̃s sc̃s die pente costen. missus

Expanded text:
concupierunt; iste versus fuit tuba ipsorum. concupierunt; iste versus fuit tuba ipsorum. Sonuit per omnem orbem terrarum, et qui divisi erant, congregati sunt. Clamor Dei, clamor Spiritus sancti, clamor propheticus non audiebatur in Judaea; et auditus est in toto orbe terrarum. Adversus istum sonum surdi erant, inter quos cantabatur; et apertis auribus inventi sunt, de quibus dictum est: «Quibus non est nuntiatum de illo, videbunt; et qui non audierunt, intelligent» . Verumtamen, dilectissimi, si consideremus, de illo pariete circumcisionis prius nata est iqui Dominum post resurrectionem viderunt, quos commemorat apostolus Paulus ? Unde illi centum viginti qui simul erant in uno loco post resurrectionem Domini et ascensionem in coelum, quibus in uno loco constitutis supervenit Spiritus sanctus die Penteco
Abbreviated transcription (Latin):
çce quã bonũ & quã iocundũ. habitare fr̃s
Sinunũ. Ita sonꝰ iste dulcis. ẽ: ut & qͥpsalte¬
riũ nescint. ipsũ uersũ cantent : Tam dulcis ẽ
quã dulcis.ẽ. caritas. quȩ facit fr̃s habitare
munũ. & hoc qͥdem fr̃s. ñ indiget int̃p̃tatio¬
ne aut expositone. quã bonũ & iocundum
sit habitare inunũ : sed ea que secunt᷑ habet
aliquid qđ pulsantib: aperiat᷑ : Uerũ tam̃
ut abisto uersu. descendat nobis intellectꝰ
uniuersȩ texturȩ psalmi. hoc primũ etiã
atq etiã consideremꝰ. utrũ de om̃ib xp̃ians
dictũ sit. quã bonũ & quã iocundũ sit habi¬
tare fr̃s in unũ: Analiqui sint certi atq ꝑfecti
qͥhabitant in unũ : nec ad om̃s ꝑtineat ista
benedictio. sed ad quosdam: aqͥb tamen
descendat ad cȩteros: Ista enĩ uerba psalteri
iste dulcissonꝰ ista suauis melo dia: tamincan¬
tico quã in intellectu. etiã monasteria pepent:
Adhunc sonũ excitatis fr̃s. qͥ habita re inunũ

Expanded text:
cce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum.» Ita sonus iste dulcis est, ut et qui Psalterium nesciunt, ipsum versum cantent. Tam dulcis est, quam dulcis est charitas quae facit fratres habitare in unum. Et hoc quidem, fratres, non indiget interpretatione, aut expositione, quam bonum et quam jucundum sit habitare in unum; sed ea quae sequuntur, habent aliquid quod pulsantibus aperiatur. Verumtamen ut ab isto versu descendat nobis intellectus universae texturae Psalmi, hoc primum etiam atque etiam consideremus: utrum de omnibus Christianis dictum sit, «Quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum;» an aliqui sint certi atque perfecti qui habitant in unum, nec ad omnes pertineat ista benedictio, sed ad quosdam, a quibus tamen descendat ad caeteros. 2. Ista enim verba Psalterii, iste dulcis sonus, ista suavis melodia, tam in cantico quam in intellectu, etiam monasteria peperit. Ad hunc sonum excitati sunt fratres qui habitare in unum
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia illa p̃tereunt & p̃ter fluunt. quia
nhil attulit in hunc mundũ. nihil potest
demundo auferre: cogitantẽ quẽ ad modũ
diues ille qͥardebat inflãma apud infe¬
ros guitã sibi distillari dedigito desidera¬
uit eiꝰ qͥmicas dem̃sa eiꝰ concupierat : cogitan¬
tes ista. faciunt qđ ait apłs. Neq sꝑare

Expanded text:
omnia praetereunt et praeterfluunt, quia nihil attulit in hunc mundum, nihil potest de mundo auferre; cogitantem quemadmodum dives ille qui ardebat in flamma apud inferos, guttam sibi destillari de digito desideravit ejus qui micas de mensa ejus concupierat. Cogitantes ista, faciunt quod ait Apostolus: «Ne
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ab undanter om̃ia ad fruendum :
Diuites sint inqͥt in operib bonis: facile
tribuant. cõmunicent. thesauritent :¬
& quid inde illis lucriꝰ thesauritant
sibi fundam̃ tũ bonũ in futurũ. ut app̃¬
hendant uerã uitã : Ecce quȩ ad sumet᷑¬

Expanded text:
nia abundanter ad fruendum. Divites sint,» inquit, «in operibus bonis, facile tribuant, communicent, thesaurizent.» Et quid inde illis lucri? «Thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam» . Ecce quae assumet
Abbreviated transcription (Latin):
habita incęlo.: Quomodo inquies habitabo
incȩlo. homo carne indutus. carnideditos:
corde p̃cede : quo sequaris corpore : Noli
angustabit in cȩlo: & ideobene sequitur
alius psalmꝰus : oxẜlicrsaluꝰ cxxa. II.¬

Expanded text:
habita in coelo. Quomodo, inquies, habito habita in coelo. Quomodo, inquies, habito in coelo, homo carne indutus, carni deditus? Corde praecede, quo sequaris corpore. Noli angustabit in coelo. Et ideo bene sequitur alius psalmus: IN PSALMUM CXXXII
Abbreviated transcription (Latin):
ibimandauit dñs benedictionẽ : Ubimanda¬
uit : infr̃ĩb qͥhabitant inunũ : Ibi p̃cepit bene¬
dictionẽ : ibibenedicunt dm̃ ꝗͥ habitant
concorditer: Nã in discordia : non benedicis
dñm Sine causa dicis. qr linguatua sonat
benedicti onẽ dñi: si corde ñ fones. Ore bene¬
dicis: &corde maledicis. Ore suo benedice¬
bant : & corde suom aledicebats: Nũqͥd uer¬
ba nr̃a sunt : significatis quidã. Benedicis
dñm cũ oras: & sequeri sinp̃cetua & maledicis
inimicotuo. Hoc ẽ. qđ audisti abipso dño.
diligite inimicos urõs: Si autẽ facias & di¬
ligasinimicũ tuũ & orespeo: ibi mandabit
dñs benedictionẽ suã Nbi habebisuitã in
scłm: id ẽ. in ȩt̃nũ : Multi eñĩ amante suitã
istã : maledicunt in imicissuis : Proquare.
nisi ꝓistauita. nis ꝓ cõmodisscłarib
ubitẽ angustauit inimicustuus. ut cogaris
maledicere : interra angustatꝰes. migra:

Expanded text:
inus benedictionem.» Ubi mandainus benedictionem.» Ubi mandavit? In fratribus qui habitant in unum. Ibi praecepit benedictionem, ibi benedicunt Dominum qui habitant concorditer. Nam in discordia non benedicis Dominum. Sine causa dicis quia lingua tua sonat benedictionem Domini, si corde non sones: ore benedicis, et corde maledicis. «Ore suo benedicebant, et corde suo maledicebant» . Numquid verba nostra sunt? Significati sunt quidam. Benedicis Dominum, cum oras; et sequeris in prece tua, et maledicis inimico tuo. Hoc est quod audisti ab ipso Domino, «Diligite inimicos vestros?» Si autem facias, et diligas inimicum tuum, et ores pro eo, «ibi mandavit Dominus benedictionem suam;» ibi habebis «vitam in saeculum,» id est in aeternum. Multi enim amantes vitam istam, maledicunt inimicis suis: pro qua re, nisi pro ista vita, nisi pro commodis saecularibus? Ubi te angustavit inimicus tuus, ut cogaris maledicere? In terra angustatus es; migra,
Abbreviated transcription (Latin):
quo mo᷑ iniunctura inqͥecũ ium̃tũ ñsolum
nontrahit: sed & frangit calcib: qđ iunctũ ẽ :
Siautẽ habet rorem hermon quidescendit
suꝑ montẽsion: quietus aẽ. placatꝰ. humilis.
tolerans. ꝓmurmure prȩcẽ fundit: Nã¬
om̃s murmuratores. magnifice descripti s̃
quodã loco scripturarũ : Prȩcordia fatui:
sicut rota carri Iuid ẽ. p̃cordia fatui. sicut
rota carris fȩnũ portat : & murmurat :
Nonenĩ potest rota carri qͥescere amurmure :
sic sunt multi fr̃s: Non habitant in uno:
nisi corpore : Sedquis qͥhabitant in unũ :¬
&erat illis anma &corunũ in dm̃ : & ne mo
dicebat aliqͥd suũ. eẽ qđ erat illis om̃ia
cõmunia : Designati sunt. descripti sunt
qͥptineant ad barbã : qͥ ꝑtineant ad orã
uestim̃ti qͥ numerentur intermontessioti
Et si sunt ibi aliimurmuratores: memmerint
dicti dñiꝰ. Unꝰ ad sumet᷑. & unꝰ relinquet᷑. m̃¬

Expanded text:
quomodo in junctura inquietum jumentum non solum quomodo in junctura inquietum jumentum non solum non trahit, sed et frangit calcibus quod junctum est. Si autem habet rorem Hermon, «qui descendit super montes Sion,» quietus, placatus, humilis, tolerans, pro murmure precem fundit. Nam murmuratores omnes magnifice descripti sunt quodam loco Scripturarum: «Praecordia fatui sicut rota carri» . Quid est, «Praecordia fatui sicut rota carri?» Fenum portat, et murmurat: non enim potest rota carri quiescere a murmure. Sic sunt multi fratres; non habitant in unum nisi corpore. Sed qui sunt qui habitant in unuerat illis anima una et cor unum in Deum: et nemo dicebat aliquid suum esse, sed erant illis omnia communia» . Designati sunt, descripti sunt, qui pertineant ad barbam, qui pertineant ad oram vestimenti, qui numerentur inter montes Sion. Et si sunt ibi alii murmuratores, meminerint dicti Domini: «Unus assumetur, et unus relinquet
Abbreviated transcription (Latin):
Dñs autẽ natꝰ ẽ. octauo calendasi anuarias.
quando iam diesincipiunt crescere: Audi
ipsum ioħm confitentẽ : Illũ oportet cres¬
cere : meautẽ minui : & passione s ipsorũ.
hoc indicant: Dñs incruce ex altatus. ẽ :
ille cȩso capite deminutus: Ergolum̃ ex al¬
tatũ xp̃c : inde ẽ ros hermon: Sed qͥcũq
uultis habitare in unũ: optate rorẽ istũ. con¬
pluimini inde : Alioqͥn ñ poteritis tenere:
qđ ꝓfitemini: Nec ꝓfiteri necaudire pote¬
rias. nisi ille in tonuerit : nec ꝑ manere
poteritis. nisi eiꝰ sagͥna ñ desit uobis Ipsa enĩ
sagͥna : descendit suꝑ montẽsion: lã montes
montes magni Quossignificant montes :
hos significat barba. hos significat ora uesti¬
m̃ti: Barba non intelligit᷑ nisi in ꝑfectis:
Non ergo habitant in unũ : nisi inqͥb ꝑfecta fuerit caritas xp̃iana:¬
caritas xp̃i : &cũ in unosint. odiosi sunt
molesti sunt. turbulentis. anxietate sua
turbant cȩteros & quȩr̃ qͥd deillis dicant:

Expanded text:
nus autem natus octavo calendas junuarias, quando jam dies incipiunt crescere. Audi ipsum Joannem confitentem: «Illum oportet crescere, me autem minui» . Et passiones ipsorum hoc indicant. Dominus in cruce exaltatus est; ille caeso capite deminutus. Ergo lumen exaltatum, Christus: inde est ros Hermon. Sed quicumque vultis habitare in unum, optate rorem istum, compluimini inde. Alioquin non poteritis tenere quod profitemini, nec profiteri audere poteritis, nisi ille intonuerit; nec permanere poteritis, nisi ejus sagina non desit vobis: ipsa enim sagina descendit super montes Sion. 12. Jam «montes i ibi sunt montes? Magni. Quos significant montes, hos significat barba, hos significat ora vestimenti. Barba non intelligitur nisi in perfectis. Non ergo habitant in unum, nisi in quibus perfecta fuerit charitas ChriChristi, et cum in uno sint, odiosi sunt, molesti sunt, turbulenti sunt, anxietate sua turbant caeteros, et quaerunt quid de illis dicant;
Abbreviated transcription (Latin):
erat qui induebat̃ purpura & bysso. &e
pulabatur cotidie splendide. & iacentẽ
adianuã suã pauperẽ contẽnebat relin¬
quetur: qr demolendino una ad sumet᷑.
& una relinquetur : Sic dicit &e techi el
detrib ꝑsonis in qͥb: non absurde triahȩx
genera intelligimꝰ: cũmiserit dñs gladiũ
in terra: & si fuerint inmedio eorũ no e. daniel
& tob non liberabunt filios neq filias.
sed ipsisoli saluier̃ : Iam illi olim liberatis̃:
sed instis trib: nominib: triagenera quȩ dã
significauit. Noe significatꝰ rectore secđȩ¬

Expanded text:
induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide, et jacentem ad januam suam pauperem contemnebat , relinquetur. Quia de molendino una assumetur, et una relinquetur. 5. Sic dicit et Ezechiel de tribus personis, in quibus non absurde tria haec genera intelligimus: «Cum miserit Dominus gladium in terram, etsi fuerint in medio eorum Noe, Daniel et Job, non liberabunt filios neque filias; sed ipsi soli salvi erunt» . Jam illi olim liberati sunt, sed in istis tribus nominibus tria genera quaedam significavit. Noe significat rectores E
Abbreviated transcription (Latin):
neras. Si iudȩ illud ñ dicunt qͥde ipsastirpe
natis. immo dicunt illud sed delirant
restat ut filii ñ simꝰ nisi imitando fidem. nisi
colendo dm̃. sicut & ille coluit: Siergo tibi
quomodo conplebitur inte. qr sedebis suꝑ
sedem dauid: & si non inte cõplebitur.
putas qr ñ cõplebitur : & quomodo inuenit

Expanded text:
neras. Si Judaei illud non dicunt, qui de ipsa stirpe neras. Si Judaei illud non dicunt, qui de ipsa stirpe nati sunt imo dicunt illud, sed delirant. undum carnem? Restat ut filii non simus, nisi imitando fidem, nisi colendo Deum, sicut ille coluit. Si ergo quod tibi quomodo in te complebitur quia sedebis super sedem David? et si non in te complebitur, putas quia non complebit
Abbreviated transcription (Latin):
quia illud qđ adipiscunt᷑ peperer̃. & ge¬
nerauer̃ in oꝑib bonis: & hoc illis seruat᷑
in posterũ: quia & ipsa posteritas infilus
appellari solet : Aut si filios ipsos homines
dierint filiitui testam̃ tũ meũ & testimo¬
niamea hȩc quȩ docebo illos. & filii eorũ. id
est sicusto dierint. ut hic sub distinguas:
& deinde inferas : sedebunt inȩternũ suꝑ
sic ustodierint : Quid ergo sinon custodierint.
perut ꝓmissiodĩ : Noti : Sedideo dictũ ẽ
credituro s sedne aliquis quasimiraretur
ꝓmissis dĩ. & in potestate sua uellet ponere
qđ ꝓmisit ds̃ ut impleretur : ideo & iurauit
dix̃ in qͦ ostendit. quia sine dubio uenturũ ẽ:
Quomodo ergo posuit ibi sicusto dierint:
ne iã glorieris deꝓmissis : & dimittas te
ñcusto dire : Tunc eris filius đđ÷ sicusto dieris:
Si autẽ non. noneris filius dđ : filiis dauid
ꝓmisit ds̃: Nolidicere filiussũ đđ: si dege¬

Expanded text:
quia illud quod adipiscuntur, pepererunt et gequia illud quod adipiscuntur, pepererunt et generaverunt in operibus suis. Et hoc illis servatur in posterum, quia et ipsa posteritas in filiis appellari solet. 20. Aut si filios ipsos homines dierint filii tui testamentum meum, et testimonia mea haec quae docebo illos, et filii eorum,» id est, si custodierint; ut hic subdistinguas, et deinde inferas, «sedebunt in aeternum super si custodierint. Quid ergo si non custodierint? periit promissio Dei? Non: sed ideo dictum est, credituros? Sed ne aliquis quasi minaretur promissis Dei, et in postestate sua vellet ponere quod promisit Deus ut impleretur; ideo et «juravit» dixit: in quo ostendit quia sine dubio venturum est. Quomodo ergo posuit ibi, «Si custodierint?» Ne jam glorieris de promissis, et dimittas te non custodire. Tunc eris filius David, si custodieris; si autem non, non eris filius David. Filiis David promisit Deus. Noli dicere, Filius sum David, si dege
Abbreviated transcription (Latin):
petentes ut ad uiuet nos qͦ impleamus
qđ iubet: Nũ quid iam sedemꝰ in illis sedib
beatitudinis quȩ nobis ꝓmittuntur :
Non Sed mandata tenentes. sꝑamꝰ hoc futurũ
Ipsa spes tanquã infilus dicta.ẽ: quia homi¬
nes in hac uita uiuentes. spes. filu sunt. fruc¬
tus filii sunt: Propterea & homines excusan¬
tesauaritiã suã. sedicunt filiis suis seruare
qđ seruant : & nolentes dare in opi. pieta¬
tis nomine se excusant. quia filii eorum
spes eorum sunt : Om̃s homines enĩ qͥscđm
generare & rel inquere : Ideo nom ine filioꝵ :
spem ipsam posuit & ait : Sicustodierint
filiitui testam̃ tũ meũ. & testimonia mea.
hȩc quedocebo eos. & filueorũ sedebunt
inȩtornũ. suꝑ sedem tuã Ad. ẽ. tales fructꝰ
habebunt. ut spes eos non fallat: ut illuc
ueniant quosꝑant seuenturos Mo doergo:
tan quã patres sunt homines spei futurae᷑.
Cũ autẽ ad epti fuerint qđ sꝑant fili sunt:

Expanded text:
petentes ut adjuvet nos, quo impleamus petentes ut adjuvet nos, quo impleamus quod jubet; numquid jam sedemus in illis sedibus beatitudinis, quae nobis promittuntur? Non: sed mandata tenentes speramus hoc futurum. Ipsa spes tanquam in filiis dicta est; quia hominis in hac vita viventis spes filii sunt, fructus filii sunt. Propterea et homines excusantes avaritiam suam, dicunt se filiis suis servare quod servant; et nolentes dare inopi, pietatis nomine se excusant, quia filii eorum spes eorum sunt. Omnes homines enim qui secgenerare et relinquere. Ideo nomine filiorum spem ipsam posuit, et ait, «Si custodierint filii tui testamentum meum, et testimonia mea haec quae docebo illos; et filii eorum sedebunt in aeternum super sedem tuam:» id est, tales fructus habebunt, ut spes eos non fallat, ut illuc veniant quo sperant se venturos. Modo ergo tanquam patres sunt, homines spei futurae: cum autem adepti fuerint quod sperant, filii sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
sed ebunt usq inȩ ternũ suꝑ sedẽ tuã. Si filu
duicusto dierint: & filiieorũ sedebunt in ȩt̃¬
nũ : meritũ filus parentes faciunt : Idsi
filii ipsius custo dirent. & filii eorũ noncu¬
stodirent : quare admeritũ patrũ. ꝓmitte
beatitudo filiorũ : quid eñi ait: sicusto die¬
rint filii tui: & filii eorũ sedebunt inȩterũ.
Nonait. sicusto dierint filii tui sedebunt
suꝑ sedem tuã. & sicustodierint filieorũ.
& ipsi sedebunt suꝑ sedẽ tuã : sedait. sifilu
tui custodierint. & filii eorũ sedebunt suꝑ
sedẽ tuã :nisiqr filios hic uoluit intelligi
fructꝰ ipsorũ: Sifilii tui in qͥt custodierint
legẽ meã & mandata mea hȩc quȩ docebo
eos ser uauerint : filii tui & filueorum
sedebunt suꝑ sedẽ tuã Nd . ẽ. hicerit fructꝰ
eorũ : ut sedeant suꝑ sedẽ tuã. Modo em̃
fr̃s om̃s qͥlaboramꝰ in xp̃o om̃s qͥ contremiscimꝰ
uerba ipsius. qͥ quomodo cũq: conamur
facere uoluntatẽ ipsius. & in gemiscimꝰ

Expanded text:
uam.» Si filii tui custodierint, et filii eorum sedebunt in aeternum. Meritum filiis parentes faciunt. Quid si filii ipsius custodirent, et filii eorum non custodirent? Quare ad meritum patrum promittitur beatitudo filiorum? Quid enim ait, «Si custodierint filii tui, et filii eorum sedebunt in aeternum» non ait, Si custodierint filii tui, sedebunt super sedem tuam; et si custodierint filii eorum, et ipsi sedebunt super sedem tuam: sed ait, «Si filii tui custodierint, et filii eorum sedebunt super sedem tuam», nisi quia filios hic voluit intelligi fructus ipsorum? «Si filii tui,» inquit, «custodierint legem meam, et mandata mea haec quae docebo eos» servaverint filii tui; «et filii eorum sedebunt super sedem tuam:» id est, hic erit fructus ipsorum, ut sedeant super sedem tuam. Modo enim, fratres, omnes qui laboramus in Christo, omnes qui contremiscimus verba ipsius, qui quomodocumque conamur facere voluntatem ipsius, et ingemiscimus
Abbreviated transcription (Latin):
ad dm̃. Nemo eritiã qͥ contradicat : Nũ¬
qͥd enĩ apłs euangłio c̃trarius erit: audi¬
Respicite in qͥt uolatilia cȩli qr ñ seminant.
neq metunt. neq: congregant in horreũ :¬
& paterur cȩlestis pascit illa: Ergo
& p̃ter hominẽ animalia ista ꝑtinent
adcurã dĩ ut pascant᷑: non ut legẽ  acci¬
puant: Qđ ergo ad dandã legẽ actinet
debub: cura dõ non est: Qdautẽ ad cre¬
anda. pascenda. gubernanda. & regenda .÷
om̃ia ad dm̃ꝑtinent : Nonne duo pas
exeis non cadit in terrã sine uoluntate
patrisurĩ : quanto magis uos pluris estis
illis : Nolitȩ ergo dicere n ꝑtineo ad dm̃:
Pertinet addm̃ anima tua: ꝑtinet ad dm̃
corpꝰ tuũ : qr ds̃ fecit & animã tuã & cor¬
pꝰtuũ : Dicis forte : Nonme numerat
ds̃ in magna multitudine : accedittͥ mirũ
dee uangłio: capilli capitis urĩ numera¬

Expanded text:
ad Deum. Nemo erit jam, qui contradicat. Nunad Deum. Nemo erit jam, qui contradicat. Nunquid enim apostolus Evangelio contrarius erit? AudiRespicite, inquit, volatilia coeli, quia non seminant, neque metunt, neque congregant in horrea; et Pater vester coelestis pascit illa» . Ergo et praeter hominem, animalia ista pertinent ad curam Dei, ut pascantur, non ut legem accipiant. Quod ergo ad dandam legem attinet, de bobus cura Deo non est; quod autem ad creanda, pascenda, gubernanda et regenda, omnia ad Deum pertinent. «Nonne duo passit, «et unus ex eis non cadet in terram sine voluntate» «Patris vestri? Quanto magis vos pluris estis illis?» Noli ergo dicere: Non pertineo ad Deum. Pertinet ad Deum anima tua, pertinet ad Deum corpus tuum; quia Deus fecit et animam tuam et corpus tuum. Dicis forte: Non me numerat Deus in magna multitudine. Accedit ibi mirum de Evangelio: «Capilli capitis ve
Abbreviated transcription (Latin):
nabis ibi debub: ñ cogitauit ds̃ e Itaq: qͥsdã
boues uoluit significari : Nonenĩ hoccurat
monere qͥdagat cũ bubus: habet hocnatura
ipsa humana : Sic factꝰ ẽ. homo. ut norit
consulere ium̃ tissuis : Nec inde p̃cepta
adõ accepit : sed in sinuatũ . ẽ. illi in m̃tẽ adõ
ut possic & sine p̃cepto facere : fecit illum
talẽ ds̃ : Sed qͦmͦ regit peccus. regendus
abalio: abeo a quoregit᷑ : p̃ceptũ accepit:
ao p̃ceptiergo tenorem : non .ẽ. debub: cura
forte aliqͥs dicatmͥ: De nouo testam̃to ẽ.¬
qr debub ñ ꝑtinet addm̃ : Homines &ium̃ta
saluos facies dnẽ. deueteri testam̃to ẽ
Sunt qͥcalũnient᷑ & dicant: non sibi consonare
ista duo testam̃ta: Neforte aliud dicat
inuetere. aliud in nouo. & flagitet de me
sententiã denouotalem. qualis hȩc ẽ. homi¬
nes & ium̃ta saluos facies dnẽ : Quid facio:
mhiltam capio noui testam̃ti. quã euangłm.¬
neuangłio inuenio: qr omĩa ista ꝑtinentꝰ

Expanded text:
nabis» ; ibi de bobus non cogitavit Deus? Itaque quosdam boves voluit significari. Non enim hoc curat Deus monere quid agas cum bobus; habet hoc natura ipsa humana. Sic factus est homo, ut norit consulere jumentis suis: nec inde praecepta a Deo accepit, sed insinuatum est illi in mentem a Deo, ut possit et sine praecepto facere; fecit illum talem Deus. Sed quomodo regit pecus, regendus est ab alio; ab eo a quo regitur, praeceptum accepit. Ad praecepti ergo tenorem, non «est de bobus cura forte aliquis dicat mihi: De Novo Testamento e«pertinet ad Deum: Homines et jumenta salvos facies, Domine,» de Veteri Testamento est. Sunt qui calumnientur, et dicant non sibi consonare ista duo Testamenta. Ne forte aliud dicat in Vetere, aliud in Novo, et flagitet de me sententiam de Novo talem qualis haec est, «Homines et jumenta salvos facies, Domine;» quid facio? Nihil tam iIn Evangelio invenio, quia omnia ista pertinent
Abbreviated transcription (Latin):
detoto orbe conuocati. Errauer̃ in soli¬
tudine & insiccitate: Uiam ciuitatis
habitationis. non in uener̃ : Errorem:
miserabilem audiuimꝰ: qd de inopia :¬
Esurientes & sicientes erant: anima eorum
in ipsis defecit : Sed quare defecit: cuibono
non enĩ crudelis est ds̃: sed se cõm̃dat qđ ex¬
pedit nobis. ut nobis deficientib rogetur.
& ut fubueniens ametur: & ideo posthunc
errorem & famem & sitim. Exclamauer̃
add nm̃ cũ tribularentur. & denecessitatib
eorũ eripuit eos & quid illis p̃stitit. quia

Expanded text:
de toto orbe convocati. «Erraverunt in solide toto orbe convocati. «Erraverunt in solitudine, in siccitate, viam civitatis habitationis non invenerunt.» Errorem miserabilem audivimus: quid de inopia? «Esurientes et sitientes, anima eorum in ipsis defecit.» Sed quare defecit? cui bono? Non enim crudelis est Deus; sed se commendat, quod expedit nobis, ut nobis deficientibus rogetur, et ut subveniens ametur. Et ideo post hunc errorem et famem et sitim, «Et clamaverunt ad Dominum, cum tribularentur; et de necessitatibus eorum eripuit eos.»
Abbreviated transcription (Latin):
adeo me istũ totũ psalmũ aliquantũ ꝓli¬
xum exposuisse arbitror: ut iam officiũ
ame non expectetis disputatoris. sed pene
lectoris : si tenetis quȩ dixi. Puto enĩ sunt
ante ur̃os oculos constituta: sedut melius
cõm̃dentur. breuiter replicentur:
Prima tẽptatio erroris & famis uer bi:
Scđa : difficultatis uincendarũ concupis¬
centiarũ: Tertia. tedii atq fastidii:
Quarta: tẽpestatis & periculorũ inguber¬
nandis ecclesus : & in his om̃ib: excla¬
mationes & liberationes
& misera tionũ dĩ confessiones: Ad ex
ta ẽ. ecđa : & ꝓpter insidias quasdam
diminutionis abhereticis. & detrim̃toꝵ
qͦ dãmodo domesticorũ. & exhis circa
eccłam diuina beneficia. ẽ ꝑsalmi con¬
clusio: legamꝰ iãmagis quã disseramꝰ:
Dicant qͥredempti sunt adnõ: quos redemit
demanu inimicorũ. deregionib: congre¬
gauit eo siAboriente & occasu. & ab aqͥ¬
Cone & mari: Xp̃ianiergo ipsidicant

Expanded text:
adeo me istum totum psalmum aliquantum proliadeo me istum totum psalmum aliquantum prolixum exposuisse arbitror, ut jam officium a me non exspectetis disputatoris, sed pene lectoris, si tenetis quae dixi. Puto enim, sunt ante oculos vestros constituta; sed ut melius commendentur, breviter replicentur. Prima tentatio erroris et famis verbi; secunda difficultatis vincendarum concupiscentiarum; tertia taedii atque fastidii; quarta tempestatis et periculorum in gubernandis Ecclesiis: et in his omnibus exclamationes, et liberationes, et miserationum Dei confessiones. Ad extta est Ecclesia: et propter insidias quasdam deminutionis ab haereticis, et detrimentorum quodammodo domesticorum, et ex his circa Ecclesiam divina beneficia; et Psalmi conclusio. Legamus jam magis quam disseramus. 9. «Dicant qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimicorum; de regionibus congregavit eos, ab oriente et occasu, et aquilone et mari.» Christiani ergo ipsi dicant,
Abbreviated transcription (Latin):
tota periclitabit᷑: qđ ideo dixi. ne in hac
non uos primo naufragatis. minꝰ sollicitisitis.
& ꝓnobis minꝰoretis Quid enĩ fr̃s: quia
ad eadẽ gubernacula non sedetis. non in eadẽ
naue naugatis : Post has quattuor
tẽptationes quatuor exclamationes.
quatuor liberationes. quatuor miserati¬
onũ dominicarũ confessiones. generalit̃
in hoc psalmo. consequenter ipsa cõm̃da¬
tur eccła. Ut euidentissime noueritis.
dequa psalmꝰ ab exordio loquebatur:
Cõm̃ datur autẽ ita. ut nobis in om̃ib
dĩgrã p̃dic&ur. qͥ suꝑbis resistit. humi¬
lib : autẽ dat gratiam: Quia ideo illeuenit.
ut quinonuident uideant. & qui uident cȩci
fiant : Quia om̃is uallis implebitur. & om̃is
mons & collis humiliabitur: quo com̃dato.
dicitur aliqͥd qđ etiam dehereticis intel¬
eccła : & concluditur psalmꝰ. quẽ iã ex po¬
sui breuius fortasse quã putabatis: Nãusq

Expanded text:
navis periclitabitur? Quod ideo dixi, ne in hac navis periclitabitur? Quod ideo dixi, ne in hac  nam vos primo naufragatis, minus solliciti sitis, et pro nobis minus oretis. Quid enim, fratres, quia ad eadem gubernacula non sedetis, non in eadem navi navigatis? 8. Post has quatuor tentationes, quatuor exclamationes, quatuor liberationes, quatuor miserationum dominicarum confessiones, generaliter in hoc psalmo consequenter ipsa commendatur Ecclesia; ut evidentissime noveritis, de qua Psalmus ab exordio loquebatur. Commendatur autem ita ut nobis in omnibus Dei gratia praedicetur, qui «superbis resistit, humilibus autem dat gratiam» : quia ideo ille venit, «ut qui non vident, videant, et qui vident, caeci fiant» ; quia «omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur» . Quo commendato, dicitur aliquid, quod etiam de haereticis intelEcclesia; et concluditur Psalmus, quem jam exposui, brevius fortasse quam putabatis. Nam usque
Abbreviated transcription (Latin):
miserationes eiꝰ: liberatꝰ autẽ aberrore.
liberatꝰ a difficultate bene oꝑandi. liberatꝰ
atedio fastidioq uerbidĩ. fortassis dignꝰ
eris cui popłs cõmittat᷑: constituaris ingu¬
bernaculis nauis. recturus eccłam: Ibi
quarta tẽptatio tẽpestatismaris quatientis
eccłam: turbantis gubernatorem. Deniq
illatres tẽptationes. experiri potest
om̃ ispius fidelis in popło dĩ: Quarta ista
nr̃a est : Quanto enĩ plus honoramur:
tanto plus periclitamur Metuendũ. ẽ.
neauertat aliquẽ urm aueritate. ad pe¬
riculũ erroris : Wetuendũ . ẽ. neuincat
unũ qũeq cupiditas sua: & eligat eam seqͥ
quã ex eiꝰ difficultatib exclamare addm̃:
Metuendũ ẽ.̃. neunꝰ qͥsq ur̃m minꝰ sapiat
uerbũ dĩ. & fastidio moriatur. Temptatio
uero gubernandi. tẽptatio periculorũ
in regenda eccła nos potissimum tangit :
Sed quomodo & uos aliem eritis. sinauis

Expanded text:
miserationes ejus. 7. Liberatus autem ab errore, miserationes ejus. 7. Liberatus autem ab errore, liberatus a difficultate bene operandi, liberatus a taedio fastidioque verbi Dei, fortassis dignus eris cui populus committatur; constituaris in gubernaculis navis, recturus Ecclesiam. Ibi quarta tentatio. Tempestates maris quatientes Ecclesiam, turbant gubernatorem. Denique tres illas tentationes experiri potest omnis pius fidelis in populo Dei; quarta ista nostra est. Quanto enim plus honoramur, tanto plus periclitamur. Metuendum est ne avertat aliquem vestrum a veritate periculum erroris; metuendum est ne vincat unumquemque cupiditas sua, et eligat eam sequi, quam ex ejus difficultatibus exclamare ad Dominum; metuendum est ne unicuique vestrum minus sapiat verbum Dei, et fastidio moriatur: tentatio vero gubernandi, tentatio periculorum in regenda Ecclesia nos potissimum tangit. Sed quomodo et vos alieni eritis, si tota
Abbreviated transcription (Latin):
& sepe inflexi superantur. ut excla¬
ment addnm. & de necessitatib eoꝵ
eruet᷑ eos: & lib̃ati confiteantur dñ o
miserationes eiꝰ : Quisquis ergo talis est.
& innciillas difficultates & ꝓbabiliter
iam conuersatur inter homines. sine
ulla querela malorũ morũ excipit.
tẽptationẽ Tertiã tedicuiꝰdã. inmorã
huiꝰ uitȩ : ita ut aliquando eũ nec legere
nec orare delectet : Tertia tẽptatio ista :¬
priori contraria: Prius enĩ periclitaba¬
tur fame : post ea fastidio. Vnde & hoc
nisi dequodam langore animȩ: Iamnonte
illicit adulteriũ : nectam̃ delectat dĩuer¬
bum: Iam post periculũ imperitȩ & con¬
cupiscentiȩ. deqͣb duob te euasisse
laetaris : uide ne tedium fastidiumq te
necet: Non est &ista leuis tẽptatio:
A gnosccte in illa & exclama addm̃. ut dene¬
cessitatib tuis etiã hic liberette : & de hac¬
tẽptatione liberatꝰ cũ fueris. confiteant᷑ illi

Expanded text:
t saepe inflexi superantur, ut exclat saepe inflexi superantur, ut exclament ad Deum, ut de necessitatibus eorum eruat eos, et inde liberati confiteantur Domino miserationes ejus: quisquis ergo talis est, et vicit illas difficultates, et probabiliter jam conversatur inter homines, sine ulla querela malorum morum, excipitur tentatione tertia taedii cujusdam in mora hujus vitae, ita ut aliquando eum nec legere nec orare delectet. Tertia tentatio priori contraria: prius enim periclitabatur fame, postea fastidio. Unde et hoc, nisi de quodam languore animae? Jam non te illicit adulterium, nec tamen delectat Dei verbum. Jam post periculum imperitiae et concupiscentiae, de quibus duobus te evasisse laetaris, vide ne taedium fastidiumque te necet. Non est et ista levis tentatio: agnosce te in illa, et exclama ad Dominum, ut de necessitatibus tuis etiam hic liberet te; et de hactentatione liberatus cum fueris, confiteantur illi
Abbreviated transcription (Latin):
tiret aduersus se obnitentes cupiditates.
nec uinculis suis grauata anima conlide¬
retur : suis uiribus tribueret qđ se posse
sentiret : & non confiterent᷑ d nõ miserationesel
Post has duas tẽptationes. primã erroris
atq in opiȩ ueritatis. scđam difficultatis
bene oꝑandi: tertia tẽptatio excipit
hominem: Ei loquor: qͥiã transut hasouas.
Nam istȩ duȩ. fateor. multis notȩ sunt: quis
enĩ nescit se abignorantia uenisse adueri¬
tatẽ : aberrore aduiã. a fame sapientiȩ:
aduerbum fidei : deinde multi luctant᷑
cũ difficultatib uitiorũ suorũ: & ad huc
consuetudine colligati. gemunt tanquã
incłusura & cõpedib⁊ Agnoscunt & istã
tẽptationẽ : quãuis iamdicant siforte
dicunt infelix ego homo qͥsme liberabit
decorpore morts huiꝰ: Namuide artis¬
noluit. eẽ. adulter. sic nonsit. Quomodo
noluit. eẽ fur sic non sit. & cȩ̨tera illa
om̃ia quȩ uolunt homines uincere :¬

Expanded text:
tiret adversus se obnitentes cupiditates, tiret adversus se obnitentes cupiditates, nec vinculis suis gravata anima collideretur; suis viribus tribueret quod se posse sentiret, et non confiterentur Domino miserationes ejus. 6. Post has duas tentationes, primam erroris atque inopiae veritatis, secundam difficultatis bene operandi, tertia tentatio excipit hominem: ei loquor qui jam transiit has duas. Nam istae duae, fateor, multis notae sunt. Quis enim nescit se ab ignorantia venisse ad veritatem, ab errore ad viam, a fame sapientiae ad verbum fidei? Deinde multi luctantur cum difficultatibus vitiorum suorum, et adhuc consuetudine colligati gemunt tanquam in clausura et compedibus. Agnoscunt et istam tentationem, quamvis jam dicant, si forte dicunt: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus» ? Nam vide arctisnoluit esse adulter, sic non sit; quomodo noluit esse fur, sic non sit; et caetera illa omnia, quae volunt homines vincere, e
Abbreviated transcription (Latin):
debeat: prius enĩ inerrore erat. & famem uerita¬
tis patiebatur : Accepit autẽ iã cibũ ueritatis.
& positꝰ ẽ. inuia : audit uiue bene scđm
quodnosti: Ante enĩ non noueras quẽ¬
ad modũ uiueres: modo accepisti & nosti:
Conatur: non potest. ligatũ sesentit: excla¬
mat addnm̃: Scđa ergo tẽptatio est dif¬
ficultatis in bene oꝑando: sicut illa
prima erroris & famis: Exclama
& in hac addnm : liberat dñs denecessi¬
tatib:: Rumpit uincula difficultatis:
constituit in oꝑationẽ ȩquitatis : Incipit
ei iam facile. ẽe. qđ difficile fuerat.
abstinere amalis: non adulterare. non
furtũ facere. non homicidiũ. non sacri¬
legium. non alienũ concupiscere: Fac¬
ta est facultas: quȩ fuerat antea diffi¬
cultas: Potuit dñs. hoc sine difficultate
p̃stare. Sedsi hoc sine difficultate ha¬
beremꝰ: largitorẽ huiꝰ boni ñ agnosceremꝰ:
Si enĩ primitus cũ uellet posset. & non sen¬

Expanded text:
debeat: prius enim in errore erat, et famem veritadebeat: prius enim in errore erat, et famem veritatis patiebatur; accepit autem jam cibum veritatis, et positus est in via: audit, Vive bene, secundum quod nosti; antea enim non noveras quemadmodum viveres, modo accepisti et nosti. Conatur, non potest; ligatum se sentit, exclamat ad Dominum. Secunda ergo tentatio est difficultatis in bene operando, sicut illa prima erroris et famis. Exclamat et in hac ad Dominum: liberat Dominus de necessitatibus, rumpit vincula difficultatis, constituit in operatione aequitatis. Incipit ei jam facile esse quod difficile fuerat, abstinere a malis, non adulterare, non furtum facere, non homicidium, non sacrilegium, non alienum concupiscere: facta est facultas quae fuerat antea difficultas. Potuit hoc Dominus sine difficultate praestare; sed si hoc sine difficultate haberemus, largitorem hujus boni non agnosceremus. Si enim primitus, cum vellet, posset, et non sen
Abbreviated transcription (Latin):
nonne manꝰ dĩ excitat eũ : sed tamen
a quosit excitatꝰ. ignorat : Incipit autẽ
esse iãdĩ cũ cognouerit ueritatis fidẽ :
sed ante quã cognoscat. dolet errorẽ
suum: Inuenit enĩse inerrore : uult
cognoscere ueritatẽ : Pulsat ubi potest:
tẽptat qđ potest. uagat᷑ quã potest:
Famem etiã patitur. ipsius ueritatis.
Prima ergo tẽptatio est: erroris & famis
Ubi in hac tẽptatione fatigatꝰ exclamauerit
addñm: ꝑducit᷑ adiã fidei. unde in¬
cipiat ꝑgere ad ciuitatẽ qͥetis. Perducit᷑
nonnũquã multũ sibi tribuendo. & qͣsi
desuis uirib: p̃sum̃do. incipit confligere
uelle contra peccata: & ꝓpter suꝑbiã
superari: Inuenit ergose ligatũ difficulta¬
tib cupiditatũ: n on posse uiã ꝓpt̃ cõpedes
ambulare: Inclusum sesentit difficultate
uitiorũ : & tanquã muro impossibilitatis
erecto. portisq dausis. quaeuadat utrecte
uiuat. non inuenit : Iamscit. qͥ modo uiuere

Expanded text:
nonne manus Dei excitat eum? Sed tamen nonne manus Dei excitat eum? Sed tamen a quo sit excitatus, ignorat. Incipit autem esse jam Dei, cum cognoverit veritatis fidem. Sed antequam cognoscat, dolet errorem suum. Invenit enim se in errore, vult cognoscere veritatem, pulsat ubi potest, tentat quod potest, vagatur qua potest, famem etiam patitur ipsius veritatis. Prima ergo tentatio est erroris et famis. Ubi in hac tentatione fatigatus exclamaverit ad Deum, perducitur ad viam fidei, unde incipiat pergere ad civitatem quietis. Perduciturnonnunquam multum sibi tribuendo, et quasi de suis viribus praesumendo, incipit confligere velle contra peccata, et propter superbiam superari. Invenit ergo se ligatum difficultatibus cupiditatum, et non posse viam propter compedes ambulare: inclusum se sentit difficultate vitiorum; et tanquam muro impossibilitatis erecto, portisque clausis, qua evadat ut recte vivat, non invenit. Jam scit quomodo vivere
Abbreviated transcription (Latin):
ex singulis hominib constat: Quic quid
ergo cũloquor agn&ueris inte. quisqͥs
exꝑtꝰ es: noli cogitando quasi remanere inte.
& putare qđ in solote contigit : sed crede
ista contingere aut i n om̃ib aut ꝓpe
mom̃ib. quiueniunt adhunc popłm.
& demanu inimicorum p̃tioso sanguine
eiꝰ filiis hominũ: Istps uersus quantũ¬
anĩ aduertere potui qđ potestis &uos.¬
s̃ quate rrepeati: in quo numero quantũ
dño adiuuante scrutari ualuimꝰ: signifi¬
cat nobis quatuor quasdam tẽptationes
ex quib: nos liberat cui confitentur suȩ
miserationes: fac enĩ hominẽ primo nihil
quȩrentẽ scđm uitã uetere. sed uctoria
securitate uiuentẽ : hihil putantem
aliud. eẽ. posthanc uitã quandoq fim¬
endã : negligentẽ quendã & socordem :
obrutũ corhabentẽ illecebris mundi
& mortiferis delectationib: consopitũ :
ut excitetur iste ad quȩ rendã grãmdĩ.
ut fiat sollicitꝰ & tanquã desomno uigil&.

Expanded text:
ex singulis hominibus constat. Quidquid ex singulis hominibus constat. Quidquid ergo, cum loquor, agnoveris in te, quisquis expertus es, noli cogitando quasi remanere in te, et putare quod in solo te contingit; sed crede ista contingere aut in omnibus, aut prope in omnibus qui veniunt ad hunc populum, et de manu inimicorum pretioso sanguine jus filiis hominum.» Istos versus, quantum advertere potui, quod potestis et vos, quater repetit; in quo numero, quantum Domino adjuvante scrutari valuimus, significat nobis quatuor quasdam tentationes, ex quibus nos liberat cui confitentur suae miserationes. Fac enim hominem primo nihil quaerentem, secundum vitam veterem seductoria securitate viventem, nihil putantem aliud esse post hanc vitam quandoque finiendam; negligentem quemdam et socordem, obrutum cor habentem illecebris mundi, et mortiferis delectationibus consopitum: ut excitetur iste ad quaerendam gratiam Dei, ut fiat sollicitus, et tanquam de somno evigilet,
Abbreviated transcription (Latin):
nullus qͥte p̃mebat relinquit᷑ in imicus:
Isti ergo dicant hȩc : & audiamꝰ ĩa fr̃s.
in congregatione om̃iũ gentiũ redẽpta
ꝑxp̃m: non quasi simul contingant hȩc
quȩ cantatur in om̃ib gentib sed in sin¬
gulis qͥbq credentibus : In popło autẽ
illo aliter : Totus eñĩ popłs. tota illagens
exsemine abrahȩ scđm carnẽ Cota mul¬
titudo domꝰ isrł semel educta. ẽ. ex egypto:
semel ꝑmare rubrũ ducta: semel ad terrã
ꝓmissionis ꝑducta: Simul enĩ om̃s erant:
inqͥb hȩc contingebant: Hȩc autẽ in figura
contingebant in illis : Scriptas̃ autẽ ad
correptionẽ nrãm. in quos fines scłorũ
obuenit : Nosuero non simul om̃s. sed
paulatim singulatimq credentes congre¬
gam᷑ inunã quandã ciuitatẽ. & inunum
popłmdĩ : sedinuno quoq nr̃m. etiam¬
popłs desingulis: non singuli depo pło:
Numquid enĩ unꝰ homo ex popłis: sed popłs

Expanded text:
nullus qui te premebat, remanet inimicus. nullus qui te premebat, remanet inimicus. Isti ergo dicant haec; et audiamus jam, fratin congregatione omnium gentium redempta per Christum: non quasi simul contingant haec quae cantantur, in omnibus, sed in singulis quibusque credentibus; in populo autem illo aliter. Totus enim populus, tota illa gens ex semine Abrahae secundum carnem, tota multitudo domus Israel semel educta est ex Aegypto, semel per Rubrum mare ducta, semel ad terram promissionis perducta; simul enim omnes erant in quibus haec contingebant: «Haec autem omnia in figura contingebant in illis; scripta sunt autem ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum obvenit» . Nos vero non simul omnes, sed paulatim singillatimque credentes congregamur in unam quamdam civitatem, et in unum populum Dei; sed in unoquoque npopulus de singulis, non singuli de populo: numquid enim unus homo ex populis? Sed populus
Abbreviated transcription (Latin):
Dicant qͥredemptis ad nõ: Redẽptꝰ qͥdem
uidetur & popłs isrł deterra egẏpti. dema¬
nu seruitutis: ex laborib infructuosis. ex
operibus luteis: Uideamꝰ tam̃ utrũ ipsi sint
qui hȩc dicunt : quiaba egypto liberati sunt
ad nõ: Nonita est  Sed qui sunt isti : Quos
redemit demanu inimicorum: Ad huc
potest qͥsq & illos accipere redẽptos dema¬
aegyptioꝵ: ꝓprie exprimantur : qͥsint ꝓpt̃
quos hȩc uult psalmꝰ iste cantari: Dere¬
gionib congregauit eos Possunt. eẽ.
adhuc regiones egypti : Multȩ enĩ etiã
unius ꝓumtiȩ regionessunt : aꝑte dicat:
Aboriente & occasu abaquilone & mari:
Istos ergo iã redẽptos: intelligimꝰ in toto orbe
terrarum: Popłs hicdĩ demagna & lata
ȩgypto liberatꝰ. tanquã ꝑmare rubrum
ducitur : ut in baptismũ finiat in imicos.
Sacram̃to enĩ tanquã rubrimaris. baptismo
scilicet xp̃i sanguine consecrato. in sequen¬
tes ȩgẏptii peccata delentur: te euadente

Expanded text:
Dicant qui redempti sunt a Domino.» Redemptus quidem videtur et populus Israel de terra Aegypti, de manu servitutis, ex laboribus infructuosis, ex operibus luteis: videamus tamen utrum ipsi sint qui haec dicunt, qui ab Aegypto liberati sunt a Domino. Non ita est. Sed qui sunt isti? «Quos redemit de manu inimicorum.» Adhuc potest quisque et illos accipere redemptos de maAegyptiorum. Proprie exprimantur qui sint propter quos haec vult psalmus iste cantari. «De regionibus congregavit eos.» Possunt esse adhuc regiones Aegypti, multae enim etiam unius provinciae regiones sunt. Aperte dicat: «Ab oriente et occasu, ab aquilone et mari.» Istos ergo jam redemptos intelligimus in toto orbe terrarum. Populus hic Dei de magna et lata Aegypto liberatus, tanquam per mare Rubrum ducitur, ut in Baptismo finiat inimicos. Sacramento enim tanquam rubri maris, Baptismo scilicet Christi sanguine consecrato, insequentes Aegyptii, peccata delentur; et te evadente,
Abbreviated transcription (Latin):
quia non p̃ter missum estȩcce effusus est
contẽptꝰ suꝑ principes: suꝑ illos tauros:
Quare contẽptisunt : aliud annuntiantes:
Quid sunt contẽpti: anathemati. Quis qͥsenĩ
uobis euangelizauerit p̃ter quã qđ acce¬
pistis: anathemasit: Quidtã contẽptum.
quã sal infatuatũ. qđ foras ꝓiectũ. concul¬
catur : & udete: si non principes sunt:
Ipsũ paulũ audite Licet sinos aut angłs
decelo euangeli rauerit uobis. p̃terquã
qđ accepistis : a nathemasit: Principes s
docti sunt. magnisunt: lapides p̃tiosisunt:
Quidadhuc dicturus. ẽ : Nũiqͥd angłi suq & tam̃¬

Expanded text:
quia non praetermissum est: ecce «effusus est quia non praetermissum est: ecce «effusus est contemptus super principes,» super illos tauros. Quare contempti sunt? Aliud annuntiantes. Quid sunt contempti? Anathematizati. «Quisquis» enim «vobis annuntiaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit.» Quid tam contemptum quam sal infatuatus, qui foras projectus conculcatur? Et videte si non principes sunt; ipsum Paulum audite: «Licet si nos, aut angelus de coelo evangelizaverit vobis praeterquam quod accepistis, anathema sit» . Principes sunt, docti sunt, magni sunt, lapides pretiosi sunt. Quid adhuc dicturus es; numquid angeli sunt? Et tam
Abbreviated transcription (Latin):
tio taurorũ idẽ ceruicatorũ & suꝑborum.
Congregatio taurorũ. int̃ uaccas populorũ.
Vaccas dicit seductiles animas: quȩ facile
consentiunt seductorib tauris. Sed quare
hoc: ut excludantur hiqͥ probati suq argento
Q uid ẽ. ut excludantur: ut appareant : ut
emineant illi qui sunt ꝓbati in eloquiodĩ:
Cũ enĩ respondeatur hereticis tanquã exne¬
cessitate : ȩdificantur catholici exutilitate :
Hanc plane sententiam : paulus ex pressit:
O portet enĩ inqͥt hereses eẽ: ut ꝓbati mani¬
festifiant in uobis Oportet & tauros sedu¬
centes. eẽ: ut qͥ ꝓbati sunt argento manife¬
sti fiant. hoc. ẽ. excludanturꝰ Quid ẽ. argen¬
to ꝓbati : eloquia dnĩ eloquia casta: argen¬
tum ig&ie examinatũ ter repurgatumꝰ
septuplum: Quicũq sunt ꝓbati in hoc
argenta . id .ẽ. in eloquio dñi: non possunt
plene exercere hoc argento. nisi quȩstionib
inquietati hereticorũ : & hic attendite :¬

Expanded text:
tio taurorum,» id est cervicatorum et superborum; tio taurorum,» id est cervicatorum et superborum; «congregatio taurorum inter vaccas populorum. Vaccas» dicit seductiles animas, quae facile consentiunt seductoribus tauris. Sed quare hoc? «Ut excludantur hi qui probati sunt argento» . Quid est, «ut excludantur?» Ut appareant, ut emineant illi qui sunt probati in eloquio Dei. Cum enim respondetur haereticis ex necessitate, aedificantur Catholici ex utilitate. Hanc sententiam plane Paulus expressit: «Oportet enim,» inquit, «haereses esse, ut probati manifesti fiant in vobis» . Oportet et tauros seducentes esse, «ut qui probati sunt argento,» manifesti sint, hoc est, «excludantur.» Quid est, «argento probati? Eloquia Domini, eloquia casta; argentum igne examinatum terrae, purgatum septuplum» . Quicumque sunt probati in hoc argento, id est in eloquio Domini, non possunt plene exserere hoc argentum, nisi quaestionibus inquietati haereticorum. Et hic attendite