comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hereticis & malis catholicis ñ sacramenta
cõmunia in quib nobiscũ sunt & aduersũ
nos ñ sunt: sed diuisionẽ paci ueritatiq
contrariã qua aduersũ nos sunt & dñm
ñ sequuntur nobiscũ. detestari & ꝓhibe¬
re debemus
ac⁊um . ẽ. autẽ. Cũ complerent᷑ dies
Iassumptionis eiꝰ. & ipse faciem suã fir¬
mauit ut iret ierłm. Dies assũptionis
tempus passionis dicit: quo imminente
pedetemptim ierosolimis aduehitur.
Cessent gͦ pagani quasi hominẽ irridere
crucifixũ: quẽ & tempus suȩ crucifixi¬
onis constat quasi dm̃ pͣuidisse. & quasi
sponte crucifigendũ locũ quo crucifigen¬
dus erat firmata facie id÷ obstinata
atq imꝑterrita mente petisse:
⁊ ñ receperunt eũ. quia facies eiꝰ erat
euntis ierłm. Quia ierosolimitam
conspiciunt samaritȩ : dñm ñ recipiunt
Nonenĩ coutunt᷑ iudei samaritanis. ut euan¬
głista ioħes ostendit. Em uidissent
autẽ discipłi eiꝰ iacob & ioħes dixerunt.

Expanded text:
haereticis vel in malis catholicis, non sacramenta communia in quibus nobiscum sunt, et adversum nos non sunt, sed divisionem paci veritatique contrariam, qua adversum nos sunt, et Dominum non sequuntur nobiscum, detestari ere debemuscum complerentur dies assumptionis ejus, et ipse faciem suam firmavit, ut iret Jerusalem. Diem assumptionis, tempus passionis dicit, quo imminente pedetentim Jerosolymis advehitur. Cessent ergo pagani quasi hominem irridere crucifixum, et tempus suae crucifixionis constat quasi Deum praevidisse, et quasi sponte crucifigendum locum quo crucifigendus erat firmata facie, id est, obstinata atque imperterrita mente petisse. Et non receperunt eum, quia facies ejus erat euntis Jerusalem. Quia Jerusalem ire conspiciunt Samaritae, Dominum non recipiunt. Non enim coutuntur Judaei Samaritanis, ut Evangelista Joannes ostendit. Cum vidissent autem discipuli ejus Jacobus et Joannes, dixerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
at. ostendatur. Quȩ siquis uerba etiã ꝑ
allegoriã uelit intelligere: in sacculo
pecunia clausa. ẽ Pecunia uͦ clausa. est
sapientia occulta. Qui gͥ sapientiȩ uerbũ
habet sed hoc erogare ꝓ̃primo neglegit:
quasi pecuniã in sacculo ligatã tenet.
Et scriptũ ẽ. Sapientia abscondita & thes¬
aurus occultꝰ. quȩ utilitas in utrisqꝰ
lo ꝑͦ calciam̃ta. nisi mortuorũ oꝑum exẽ¬
pla signantur: Qui gͦ officiũ p̾dicationis
suscipit: dignũ ñ est ut onus scłariũ ne¬
gotiorũ portet. Ne dũ hoc eius colla
deprimit. ad p̾dicanda cȩlestia ñ assur¬
gat. Nec debet stultorũ oꝑum exẽpla
conspicere: ne sua oꝑa quasi ex mortuis
pellib credat munire. Om̾is uͦ qͥ salutat
inuia ex occasione salutat itineris: ñ
exstudio obtinendȩ eiusdẽ salutis. Qui

Expanded text:
at, ostendatur. Quae si quis verba etiam per at, ostendatur. Quae si quis verba etiam per allegoriam velit intelligi, in sacculo pecunia clausa est; pecunia vero clausa est sapientia occulta. Qui igitur sapientiae verbum habet, sed hoc erogare proximo negligit, quasi pecuniam in sacculo ligatam tenet. Et scriptum est: Sapientia abscondita, et thesaurus absconditus: quae utilitas in utrisque ? loco per calceamenta, nisi mortuorum operum exempla signantur? Qui ergo officium praedicationis suscepit dignum, non est ut onus saecularium negotiorum portetur, ne dum hoc ejus colla deprimit, ad praedicanda coelestia non assurgat. Nec debet stultorum operum exempla conspicere, ne sua opera quasi ex mortuis pellibus credat munire. Omnis vero qui salutat in via, ex occasione salutat itineris, non ex studio obtinendae ejusdem salutis. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
scipitur. Et dicebat illis. Messis
quidẽ multa. õꝑarii autẽ pauci. Rogate
gͦ dñm messis: ut mittat oꝑarios in messt
suã. Messis multa popłoꝵ significat
multitudinẽ: oꝑarii pauci. penuriã
& flebant mittentes semina sua. Ueni¬
entes autẽ uenient in exultatione. pon¬
tantes manipulos suos. Et ut aptius
loquar. messis multa om̃is turba cre-¬
dentiũ. ẽ: oparii pauci. apłi & imita¬
tores eorũ qui mittunt᷑ ad messem.
⁊e. Ecce ego mitto uos: sicut agnos intꝰ
lupos. Lupos scribas & phariseos uocat
qͥ sunt clerici iudeorũ.Nolixe
portare sacculũ. neq perã. neq calci¬
amenta. & neminẽ ꝑ uiã salutaueri¬
tis. Tanta p̾dicatori. debet in dõ esse
fiducia ut p̾sentis uitȩ sumptꝰ quãuis ñ
ꝓuideat. tam̃ sibi hos ñ deesse certissime
suat Ne dũ mens eiꝰ occupat᷑ ad tẽporalia.
minꝰ aliis ꝓuideat ȩterna. Cui etiã ꝑuiã
ntminẽ salutare concedit᷑: ut sub quanta
festinatione iter p̾dicationis ꝑgere debe¬

Expanded text:
Messis quidem multa, operarii autem pauci. Rogate ergo Dominum messis, ut mittat operarios in messem suam. Messis multa populorum significat multitudinem: 56 operarii pauci, penuriam et flebant, portantes semina sua. Venientes autem venient in exsultatione, portantes manipulos suos . Et ut apertius loquar, messis multa omnis turba credentium est, operarii pauci, apostoli et imitatores eorum qui mittuntur ad messem. Ite, ecce ego mitto vos sicut agnos inter lupos. Lupos Scribas et Pharisaeos vocat, qui sunt clerici Judaeorum. Nolite portare sacculum, neque peram, neque calceamenta, et neminem per viam salutaveritis. Tanta praedicatori debet in Deo esse fiducia, ut praesentis vitae sumptus quamvis non praevideat, tamen sibi hos non deesse certissime sciat, ne dum mens ejus occupatur ad temporalia, minus aliis praevideat aeterna. Cui etiam per viam neminem salutare conceditur, ut sub quanta festinatione iter praedicationis pergere debe
Abbreviated transcription (Latin):
filius pacis: requiescet suꝑ illã pax ur̃a
Sin autẽ: ad uos reuercetur. Pax quȩ ab
ore p̾dicatoris offertur aut requiescet in
domo si in ea fuerit filius pacis. aut ad
eundẽ p̃dicatorẽ reuertitur. Quia aut
erit quisq p̾destinatꝰ ad uitã & cęleste
uerbũ sequit᷑ qđ audit. aut si nullus uo¬
luerit audire: ipse p̾dicator sine fructu
Ecce autẽ qui perã & sacculũ portare ꝓhi¬
buit. sumptus & alim̾ta ex eadẽ pͣdica¬
tione concedit. Nã sequit᷑ In eadẽ do¬
autẽ domo manete. edentes & bibentes
quȩ apud illos sunt. Si pax nr̃a recipit᷑.
dignũ . ẽ. ut in eadẽ domo maneamꝰ eden¬
tes & bibentes quȩ apud illos st̃. Ut ab eis
t̾rena stipendia consequam᷑: quib p̾mia¬

Expanded text:
us pacis, requiescet super illum pax vestra; sin autem, ad vos revertetur. Pax quae ab ore praedicatoris offertur, aut requiescit in domo, si in ea filius pacis fuerit, aut ad eumdem praedicatorem revertitur; quia aut erit quisque praedestinatus ad vitam, et coeleste verbum sequitur quod audit; aut si nullus audire voluerit, ipse praedicator sine fructu Ecce autem qui peram et sacculum portare prohibuit sumptus et alimenta ex eadem praedicatione 1499 concedit. Nam subditur: In eadem autem domo manete, edentes quae apud illos sunt. Si pax nostra recipitur, dignum est ut in eadem domo maneamus, edentes et bibentes quae apud illos sunt, ut ab eis terrena stipendia consequamur, quibus pra
Abbreviated transcription (Latin):
sincere. & tales aliquando in nomine xp̃i
signa facientes ob aliorũ salutẽ censeant᷑
ñ esse ꝓhibendi: ñ tam̃ ipsis ꝑtalia signa
secura sua conscientia redditur. qͥn potius
in illa die cũ dixerint. dnẽ dñe nonne
in nomine tuo ꝓphetauimꝰ & intuo no¬

Expanded text:
sincere, et tales aliquando in nomine Christi sincere, et tales aliquando in nomine Christi signa facientes ob aliorum salutem censeantur non esse prohibendi; non tamen ipsis per talia signa, secura sua conscientia redditur, quin potius in illa die cum dixerint: Domine, Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus, et in no
Abbreviated transcription (Latin):
ligi. qͥa uidelicet consũmatȩ fidei indiciũ
sit uerbo elem̃tis imperare. ut qđ de uno
specialit̾ dictũ. ẽ hoc generalit̾ de omĩb
sciendũ credat᷑. Deniq alibi dñs are facta
uerbo ficulnea discipłis mirantib ait. si
habueritis fidẽ & ñ hȩsitaueritis. ñ solũ
de ficulnea facietis. sed & si monti huic
dixeritis tolle & iacta te in mare. fiet. Uł
certe ꝑmorũ cuiꝰ colore sanguineo fructꝰ
& uirgulta rubent. unde & a latinis rufus
uelut in stirpe generis tenebat᷑. uerbis p̾di¬
cationis eradicata & in mare gentiũ trans.¬
lata atq transplantata. ẽ. Cui sententię
subiunctȩ qͦq parabolȩ quȩ de uerbis mi¬
nistrisagit: sensus astipulat᷑. Iuuat & illis
qđ folia mori serpenti suꝑiecta necẽ it̃
Quia uerbũ crucis cuncta noxia tollit.¬

Expanded text:
ligi, quia videlicet consummatae fidei indicium ligi, quia videlicet consummatae fidei indicium sit verbo elementis imperare, ut quod de uno specialiter dictum est, hoc generaliter de omnibus sentiendum credatur. Denique alibi Dominus arefacta verbo ficulnea discipulis mirantibus ait: Si habueritis fidem, et non haesitaveritis, non solum de ficulnea facietis, sed et si monti huic dixeritis, tolle et jacta te in mare, fiet . Vel certe per morum, cujus colore sanguineo fructus et virgulta rubent, unde et a Latinis rubus eorum, in qua velut in stirpe generis tenebatur, verbis praedicationis eradicata, et in mare gentium translata est atque plantata. Cui sententiae subjunctae quoque parabolae, quae de verbi ministris agit, sensus astipulatur. Juvat et illud, quod folia mori serpenti superjecta necem inferunt, quia verbum crucis, ut cuncta salut
Abbreviated transcription (Latin):
parat: quȩ sit uidelicet & ad faciẽ humi¬
us. & inpectore feruens. Uilis quidẽ passĩ
contuentib nullarũq uiriũ apparens:
sed pressuris attrita.  qͥd ꝑfectionis intꝰ
gerat ostendens. Sed hoc notandũ qͥa gra¬
nũ sinapis ad purgationẽ capitis saluber.¬
rime ꝓdest. Nã si optime tritũ & cribella¬
tũ tepidȩ & pingui mulsȩ admisceas. &
hoc iei unꝰ contra solẽ calidũ uł in balneo
gargarizes: omnẽ humorẽ noxiũ etiã si
crassior fuerit de capite purgat. & immi¬
nentiũ quoq imbetillitatũ facit ꝑicula
uitari. Sic ꝓfecto fides tẽptationũ pistillo
ꝓbata. ab om̃iũ leuiũ cogitationũ suꝑficio
cribro discretionis castigata: & ꝑfectȩ di¬
lectionis melle dulcorata. om̃s de corde qđ
est interioris nr̃i hominis caput uitiorũ
sentinas ñ solũ ad p̾sens exhaurit: sed & in
futurũ ne recolligi ualeant pͣcauet:. Arbor
autẽ morus eradicanda & inmare trans-¬
plantanda uł simplicit̾ posita potest intel.¬

Expanded text:
elicet et ad faciem humilis, et in pectore fervens, vilis quidem passim contuentibus, nullarumque virium apparens, sed pressuris attrita, quid perfectionis intus gerat ostendens. Sed et hoc notandum, quia granum sinapis ad purgationem capitis saluberrime prodest. Nam si optime tritum et cribellatum tepidae pingui mulsae admisceas, et hoc jejunus contra solem calidum, vel in balneo gargarizes, omnem humorem noxium etiam si crassior fuerit, de capite purgat, et imminentium quoque imbecillitatum facit pericula vitari. Sic profecto fides tentationum pistillo probata, ab omni levium cogitationum superficie cribro discretionis castigata, et perfectae dilectionis melle dulcorata, omnes de corde, quod est interioris nostri hominis caput, vitiorum sentinas non solum ad praesens exhaurit, sed et in futurum ne colligi valeant, praecavet. Arbor autem morus eradieanda, et in mare transplantanda, vel simpliciter posita, potest intel
Abbreviated transcription (Latin):
ait Impossibile. ẽ. ut ñ ueniant
scandala. Ue autẽ illi ꝑquẽ ueniunt.
Dicit & apłs. Oportet autẽ & hereses esse
ut qͥ ꝓbati sunt manifesti fiant in uobis
mpossibile. ẽ. gͦ hoc in mundo errorib erũ¬
nisq plenissimo scandala sepissime ñ ueni¬
re. Sed ue illi qui qđ impossibile. ẽ. ñ ue¬
nire: suo uitio facit ut ꝑueniat. Ubi
quãuis generali sententia uł aliqͥs falsus
fr̃ uł ipse iudas qͥ ꝓditioni animũ p̃para¬
bat. intelligi queat: tam̃ uxta consequen¬
tiã sermonis hiclocus ad suꝑiora respicit.
ubi dñs de elemosina danda locutꝰ a pha¬
riseis irridetur. Qui enĩ recta loquentẽ
uituꝑat. scandalũ ꝓfecto id÷ offendiculũ
& ruinã auditorib p̃bet infirmis matime

Expanded text:
ssibile est ut non veniant scandala. Vae autem illi per quem veniunt. Dicit et Apostolus: Oportet autem et haereses esse, ut qui probati sunt, manifesti fiant in vobis. Impossibile est ergo in hoc mundo erroribus aerumnisque plenissimo, scandala saepissime non venire; sed vae illi qui quod impossibile est non venire, suo vitio facit ut per se veniat. Ubi quamvis generali sententia vel aliquis falsus frater, vel ipse Judas qui proditioni animum praeparabat, intelligi queat; tamen juxta consequentiam sermonis hic locus ad superiora respicit, ubi Dominus de eleemosyna danda locutus a Pharisaeis irridetur. Qui enim recta loquentem vituperat, scandalum profecto, id est, offendiculum et ruinam auditoribus praebet infirmis, maxime
Abbreviated transcription (Latin):
criminũ ista apud ueteres iudeos poena fii¬
erit: ut in ꝓfundũ alligato saxo demerge¬
rentur. Et reuera utilius. ẽ innoriũ poena
quã uis atrocissima tẽporali tam̃ uitã fini
ri potest: pusillus appellat᷑. Qui enĩ ma¬
gnus. ẽ: qđ cunq uiderit. qđcunq passus
fuerit: ñ declinat a fide. Qui autẽ pusil¬
lus ẽ animo & paruus: occasiones quęrit.
quomꝰ scandalizetur. Propt̾ea deniq opor¬
tet nos maxime his consulere qͥ parui st̃
infide ne occasione nr̃i offendant᷑ & rece¬
dant a fide: ac decidant a salute. Notan¬
dũ sane qͥa in nr̃o bons oꝑe aliquando ca¬
uendũ. ẽ. scandalũ ꝓrimi. aliquando uͦ
ꝓnichilo contenendũ. In quantũ enĩ sine

Expanded text:
criminum apud veteres Judaeos poena fuerit, ut in profundum ligato saxo demergerentur. Et revera melius est innoxium, poena quamvis atrocissima temporali, tamen vitam finirri potest, pusillus appellatur. Qui enim magnus est, quaecunque viderit, quaecunque passus fuerit, non declinat a fide. Qui autem pusillus est animo et parvus, occasiones quaerit quomodo scandalizetur. Propterea denique oportet nos maxime iis consulere, qui parvi sunt in fide, ne occasione nostri offendantur, et recedant a fide, ac decidant a salute. Notandum sane, quod in nostro bono opere, aliquando cavendum est scandalum proximi: aliquando vero pro nihilo cont
Abbreviated transcription (Latin):
inminimo. & in maiore fidelis ẽ Et si in
alieno fideles ñ fuistis. qđ ur̃m. ẽ. qͥs dabit
uob: Et ideo apłi qͥ in alieno ac minimo
hoc ẽ. in t̾renorũ contẽptu iã fuere fide¬
les: in suo sibi ac maiore fidẽ postulant
augeri. Nemo enĩ repente fit sũmus. sed
inbona conuersatione aminimis quisq
inchoat: ut ad magna ꝑueniat : Alia
nanq sunt uirtutis ex ordia: aliud ꝓfe¬
ctus. aliud ꝑfectio. Quã magnoꝑe quȩ¬
rentes aiunt dño. ad auge nob̾ fidẽ.
Sixri autẽ dñs. Si haberetis fidẽ sicut gra¬
nũ sinapis. diceretis huic arbori moro e

Expanded text:
n majore fidelis est. Etsi in alieno fideles non fuistis, quod vestrum est quis dabit vobis? Et ideo apostoli, qui in alieno ac minimo, hoc est, in terrenorum contemptu jam fuere fideles, in suo sibi ac majore fidem postulant augeri. Nemo enim repente fit summus, sed in bona conversatione a minimis quisque incohat, ut ad magna perveniat. Alia namque sunt virtutis exordia, aliud prospectus, aliud perfectio. Quam magnopere quaerentes aiunt Domino: Adauge nobis fidem. Dixit autem Dominus: Si haberetis fidem sicut granum sinapis, diceretis hui
Abbreviated transcription (Latin):
gamus eos breuit᷑ ꝑstringentes hunc locũ.
pluralẽ numerũ ꝓ singulari posuisse. si c̃
in epła ad hebreos legimꝰ pluralit̾ di¬
ctũ clauserunt ora leonũ: cũ solus dani el
significari intelligat᷑. & pluralit̾ dictũ
secti st̃: cũ de solo isaia tradat᷑. In psalmo
etiã qđ dictũ. ẽ. astiterunt reges t̾rȩ &
principes conuenert in unũ: pluralẽ nu-¬
merũ ꝓ singulari positũ inuenimꝰ. Nã
reges ꝓpt̾ herodẽ principes ꝓpt̃̾ pilatũ
intellexerunt. qͥ testimoniũ eiꝰ dẽ psal¬
mi adhibuerunt. Quid autẽ usitatius
uerbi grã. quã ut dicat aliqͥs. & rustici
mͥ insultant. etiã si unꝰ insultet :¬
espondens autẽ alter. increpabat illũ di¬
dens. Neq tu times dm̃. qͥ in eadẽ dãnati

Expanded text:
gamus eos breviter perstringentes hunc locum, pluralem numerum pro singulari posuisse. Sicut in Epistola ad Hebraeos legimus pluraliter dictum: Clauserunt ora leonum , cum solus Daniel significari intelligatur. Et pluraliter dictum: Secti sunt , cum de solo Isaia tradatur. In psalmo etiam quod dictum est: Astiterunt reges terrae et principes convenerunt in unum , pluralem numerum pro singulareges propter Herodem, principes propter Pilatum intellexerunt, qui testimonium ejusdem psalmi adhibuerunt. Quid autem usitatius verbi gratia quam ut dicat aliquis, Et rustici mihi insultant, etiam si unus insultet? Respondens autem alter increpabat illum dicens: Neque tu times Deum, quod in eade
Abbreviated transcription (Latin):
octaua tandẽ ueniente ȩtate. etiã corpo¬
ra ipsa resurrectione glorificata: cũ ani¬
mab simul in corruptionẽ ȩt̾nȩ heredi¬
tatis accipiant. Unde pulchre septima
dies ingenesi uesꝑam habuisse ñ legit᷑. qͥa
requies animarũ quȩ illo in scło nunc est:
nullo consum̃da merore. sed pleniore
gaudio futurȩ. ẽ. resurrectionis ad augenda.
Uosecue autẽ¬

Expanded text:
octava tandem veniente aetate etiam corpooctava tandem veniente aetate etiam corpora ipsa resurrectione purificata, cum animabus simul incorruptionem aeternae haereditatis accipiant. Unde pulchre septima dies in Genesi vesperam habuisse non legitur, quia requies animarum quae illo in saeculo nunc est, non ullo consumenda moerore, sed pleniore gaudio futurae est resurrectionis adaugenda. Subsecutae aute
Abbreviated transcription (Latin):
Sexta autẽ die colligetis duplũ.  cęt᷑a
Qui enĩ int̾ romanos uitã ducunt iudei.
usitatius eã latine cenã purã cognominant
Quia gͦ sexta die homo factꝰ & tota mundi
ẽ creatura ꝑfecta. septima autẽ conditor
ab ope suo requieuit. unde & hanc sabba-¬
tũ id ÷ requiẽ uocari pͣcepit: recte dñs
eadẽ die sexta crucifixus. humanȩ repara¬
tionis impleuit archanũ. Unde cũ acce-¬
pisset acetũ: dixit. Consũmatũ ẽ. Idest
sexta die qđ ꝓmundi refectione suscepi:
totũ. ẽ. opus ꝑfectũ. Sabbato autẽ in se-¬
pulchro requiescens. resurrectionis quȩ
octauo die uentura erat expectabat euentũ.¬
U bi nr̃ȩ simul deuotionis p̾lucet exẽplũ.
quos in hac quidẽ sexta mundi ȩtate ꝓdño
pati & uelut mundo crucifigi necesse est:
in septima uͦ ȩtate. id ÷ cũ loeti quis debi¬
tũ soluit. corpora quidẽ in tumulis: ani¬
mas autẽ secreta in pace cũ dño manere.
Et post bona oportet oꝑa qui escere. donec

Expanded text:
Sexta autem die colligetis duplum , » etc. Qui vero inter Romanos vitam ducebant Judaei, usitatius eam Latine coenam puram cognominabant. Quia vero sexta die homo factus, et tota mundi est creatura perfecta, septima autem Conditor ab opere suo requievit, unde et hanc Sabbatum, id est requiem vocari praecepit; recte Dominus eadem die sexta crucifixus humanae restaurationis implevit arcanum. Unde, cum accepisset acetum, dixit: Consummatum est , id est sexta die, quod pro mundi refectione totum est opus perfectum. Sabbato autem in sepulcro requiescens, resurrectionis quae octava die ventura erat, exspectabat eventum. nostrae simul devotionis praelucet exemplum, quos in hac quidem sexta mundi aetate pro Domino pati, et velut mundo crucifigi necesse est; in septima vero aetate, id est, cum leti quis debitum solvit, corpora quidem in tumulis, animas autem secreta in pace cum Domino manere, et post bona oportet opera quiescere, donec
Abbreviated transcription (Latin):
re creatori. Cõmendat itaq patri sp̃m.
iuxta hoc qđ dilatato corde & exultantib
spe resurgendi labiis. in alio psalmo loquit᷑.
Qm̃ ñ derelinques animã meã in inferno.
nȩc dabis sc̃m tuũ uidere corruptionẽ.
ioeNS autẽ centurio qđ factũ fuerat. glo
erat. N onsolũ centurio glorificauit dm̃.
sed & milites qͥ cũ eo erant custodientes ie¬
Sum. sicut mathcus scribit uiso t̾rȩ motu
& his quȩ fiebant. timuert̾ ualde dicentes.
Uere. dĩ filius erat iste. Quanta gͦ cęcitas
iudeorũ. qͥ tot ꝑ dñm uirtutib factis.
tantis in morte eiꝰ apparentib signis cre-¬
dere respuerunt. & insensibiliores gentilib
dm̃ glorificare uł timere contẽpserunt.
Unde merito ꝑcenturionẽ fides eccłȩ de
signat᷑. quȩ uelo mysteriorũ cęlestiũ
ꝑ mortẽ dñi reserato: continuo iesum
synagoga tacente confirmat. Nã & ipsa
sũma centenaria quȩ in flęxu digitorũ

Expanded text:
re Creatori. Commendat itaque Patri spiritum, re Creatori. Commendat itaque Patri spiritum, juxta hoc quod delectato corde et exsultantibus spe resurgendi labiis, in alio psalmo loquitur: Quoniam non derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem . Videns erat iste. Non solus centurio glorificavit Deum, sed et milites, qui cum eo erant custodientes Jesum. Sicut Matthaeus scribit viso terrae motu et his quae fiebant, timuerunt valde dicentes: Vere Dei Filius erat iste. Quanta ergo caecitas Judaeorum, qui tot per Dominum virtutibus factis, tantis in morte illius apparentibus signis credere respuerunt, et insensibiliores gentibus, Deum glorificare, vel timere contempserunt. Unde merito per centurionem fides Ecclesiae designatur, quae velo mysteriorum coelestium per mortem Domini reserato, continuo Dominusynagoga tacente, confirmat. Nam et ipsa summa centenaria, quae inflexu digitorum,
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ occupando narrauit. Uolens enĩ mi¬
raculũ miraculo adiungere. cũ dixisset
sol obscuratꝰ. ẽ. continuo subiungendũ
existimauit. & uelũ tẽpli scissũ. ẽ me¬
diũ. Scindit᷑ autẽ uelũ templi ut archa¬
testam̃ti & om̃ia legis sacram̃ta quȩ¬
pͥus tegebant᷑ appareant: atq ad popłm
transeant nationũ. Ante & enĩ dictũ fu¬
erat Notꝰ in iudea ds̃. in isrł magnũ no¬
men eiꝰ. Nunc autẽ exaltare suꝑ cȩlos
ds̃. & suꝑ omnẽ inqͥt terrã gła tua. Et in
euangłio prius dixit. Inuiã gentiũ ne
abieritis. Post passionẽ uͦ. euntes doce¬
te om̃s gentes. Eł clamans uoce
magna iesus ait. Pat̾. in manꝰ tuas
cõmendo sp̃m meũ. Et hȩc dicens expi¬
rauit. Patrẽ inuocando filiũ dĩ se esse
declarat. sp̃m uͦ cõmendando: ñ defe¬
ctũ suȩ uirtutis sed confidentiã eiusdẽ
cũ patre potestatis insinuat. Amat enĩ
dare głam patri. ut nos ȩdificet głam da¬

Expanded text:
praeoccupando narravit. Volens enim mipraeoccupando narravit. Volens enim miraculum miraculo adjungere, cum dixisset Sol obscuratus est, continuo subjungendum existimavit: Et velum templi scissum est medium. Scinditur autem testamenti, et omnia legis sacramenta quae tegebantur appareant, atque ad populum transeant nationum. Ante etenim dictum fuerat: Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus . Nunc auem: Exaltare super coelos, Deus, et super omnem inquit terram gloria tua . Et in Evangelio prius dixit: In viam gentium ne abieritis . Post passionem vero: Euntes docete omnes gentes . Et clamans voce magna Jesus ait: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum; et haec dicens exspiravit. Patrem invocando Filium Dei se esse declarat. Spiritum vero commendando, non defectum suae virtutis, sed confidentiam ejusdem cum Patre potestatis insinuat. Amat enim dare gloriam Patri, ut nos aedificet gloriam da
Abbreviated transcription (Latin):
dñm: aut impii blasphemantes sua luce
fruerent᷑. Et notandũ qđ dñs sexta hora.
hoc. ẽ. recessuro a centro mundi sole cru¬
cifixus sit : diluculo autẽ hoc . ẽ. orien¬
te iã sole resurrectionis suȩ mysteria ce¬
lebrarit. Statu enĩ tẽporis significauit
qđ affectu oꝑis exhibuit. qͥa mortuus. ẽ.
ꝓpt̃ peccata nr̃a: & resurrexit ꝓpt̃ iusti¬
ficationẽ nr̃am. Nã & adã peccante: scri¬
ptũ. ẽ. qđ audierit uocẽ dñi dĩ deambu¬
lantis in parachyso ad aurã post meridiẽ.
Post meridiem nanq inclinata luce fidei:
ad aurã uͦ refrigescente feruore carita¬
tis. Deambulans autẽ audiebat᷑: qͥa ab
homine peccante recesserat. Rationis gͥ
ordo poscebat: ut eodẽ tẽporis articulo
quo tunc adȩ peccanti occluserat. nunc
latroni poenitenti dñs paracdy si ianuã
panderet. Et uelũ tẽpli scissũ est
mediũ. Hoc expirante dño factũ. ẽ sic̃
matheus marcusq contestant᷑. sed locas

Expanded text:
num, aut impii blasphemantes sua luce num, aut impii blasphemantes sua luce fruerentur. Et notandum, quod Dominus sexta hora, hoc est, recessuro a centro mundi sole crucifixus sit; diluculo autem, hoc est, oriente jam sole resurrectionis suae mysteria celebrarit. Statu enim temporis signavit, quod effectu operis exhibuit. Quia mortuus est propter peccata nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Nam et Adam peccante, scriptum est quod audierit vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad auram post meridiem . Post meridiem namque, inclinata luce fidei. Ad auram vero, refrigescente fervore charitatis: Deambulans autem audiebatur, quia ab homine peccante recesserat. Rationis igitur ordo poscebat ut eodem temporis articulo quo tunc Adae peccanti obcluserat, nunc latroni poenitenti Dominus paradisi januam panderet. Et velum templi scissum est medium. Hoc expirante Domino factum est, sicut Matthaeus, Marcusque contestantur, sed Lucas
Abbreviated transcription (Latin):
cito latroni uenia relaxat᷑. & uberior ẽ
grã quã p̃catio. Semꝑ enĩ plus dñs tribu¬
it quã rogat᷑. Ille enim rogauit ut memor
sui fuisset dñs cũ uenisset in regnũ suũ.
dñs autẽ ait. am̃ dico tͥ hodie mecũ eris
in paradyso. Uita ẽ. enĩ esse cũ xp̃o. quia
ubi xp̃c ibi regnũ. Quidã duos latrones
cũ dõ crucifixos. duob baptizatorũ ge¬
nerib coaptant. Quicunq enĩ baptiza¬
ti sumꝰ inxp̃o iesu: in morte ipsius bapti¬
tatisumꝰ. Ambo nanq similitꝰ crucifixi
sed unꝰ in cruce blasphemꝰ peior: alter. ẽ.
confessione martyr effectus. Quia pba
ptismũ quo cũ peccatores essemꝰ abluim᷑:
alii dũ dm̃ in carne passũ fide. spe & cari¬
tate laudant coronant᷑. alii dũ aut fidẽ
aut oꝑa baptismi habere renuunt: do¬
no qđ accepere priuant᷑. ERatꝰ autẽ¬
I fere hora sexta. & tenebrę fac̾tȩ st̃ iN
uniuersã t̾rã usq in horã nonã & obscu
xit radios suos. ne aut pendentẽ uideret

Expanded text:
o latroni venia relaxatur, et uberior est gratia quam precatio. Semper enim plus Dominus tribuit quam rogatur. Ille enim rogabat, ut memor sui fuisset Dominus cum venisset in regnum suum. Dominus autem ait: Amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso. Vita est enim esse cum Christo, quia ubi Christus, ibi regnum. Quidam duos latrones cum Domino crucifixos, duobus baptizatorum generibus coaptant. Quicunque enim baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus . Ambo namque similes crucifixi, sed unus in cruce blasphemiis pejor, alter est confessione martyr effectus. Quia per baptismum quo cum peccatores essemus abluimur, alii dum Deum in carne passum, fide, spe, et charitate laudant, coronantur; alii dum aut fidem aut opera baptismi habere renuunt, dono quod accepere privantur. Erat autem fere hora sexta, et tenebrae factae sunt in universa terra usxit radios suos, ne aut pendentem videret
Abbreviated transcription (Latin):
surrectionẽ cȩteris corporib remanenti-¬
bus resurrexisse alius fingeret᷑. Qđ be-¬
ne monum̾tũ de petra excisũ fuisse me¬
morat᷑: ne si ex multis lapidib ȩdificatũ
esset. ex suffossis tumuli fundam̃tis ablatꝰ
furto dicerecur. AlixeR. Solus tumulo
dñs includit᷑: ut specialis illius sepultura
id ÷ nr̃ȩ dissimilis. sicut & cętera dispen¬
sationis eiꝰ archana. a nr̃ȩ naturȩ fragi-¬
litate discrepare. specialis & resurrectio
designet᷑. Nã & uerus homo apparuit.¬

Expanded text:
surrectionem caeteris corporibus remanentisurrectionem caeteris corporibus remanentibus, surrexisse alius fingeretur. Quod bene monumentum de petra excisum fuisse memoratur, ne si ex multis lapidibus aedificatum esset, suffossis tumuli fundamentis ablatus furto diceretur. Aliter: solos tumulo Dominus includitur, ut specialis illius sepultura, id est, nostrae dissimilis, sicut et caetera dispensationis ejus arcana a nostrae naturae fragilitate discrepavere, specialis et resurrectio designet
Abbreviated transcription (Latin):
uitate uideȩ. qͥ expectabat & ipse regnũ
dĩ Arimathia ipsa. ẽ. ramathaim ciuitas
helchanȩ & samuhelis. in regione tham-¬
nitica iuxta diospolim. Hic accessit
ad pilatũ. & petiit corpus iesu. Magnȩ
quidẽ iosephiste dignitatis ad scłm. sed
maioris apud dm̃ meriti fuisse laudat᷑:
ut ꝑ iusticiã meritorũ sepeliendo corpore
dominico dignꝰ foret. & ꝑ nobilitatẽ po¬
tentiȩ secularis idẽ corpus acciꝑe posset:
Non enĩ qui libet ignotꝰ ad pͣsidẽ accedere.
& crucifixi corpus poterat impetrare.
⁊ depositũ inuoluit sindone. & posuit
eũ in monum̃to exciso: in qͦ nondũ quis-¬
quã positꝰ fuerat. Et ex simplici sepultu¬
ra dñi ambitio diuitũ condẽnat᷑. qui ne
in tumulis quidẽ possunt carere diuitiis.
Possumꝰ autẽ iuxta intelligentiã spualẽ
& hoc sentire. qđ ille in sindone munda
inuoluat iesum: qͥ pura eũ m̃te susceꝑit.
In nouo autẽ ponit᷑ monum̃to. ne post re¬

Expanded text:
vitate Judaea, qui exspectabat et ipse regnum vitate Judaea, qui exspectabat et ipse regnum Dei. Ab Arimathia, ipsa est Ramathaim civitas Helcanae et Samuelis in regione Thannitica juxta Diospolim. Hic accessit ad Pilatum et petiit corpus Jesu. Magnae quidem Joseph iste dignitatis ad saeculum, sed majoris apud Deum meriti fuisse laudatur, ut per justitiam meritorum sepeliendo corpore dominico dignus foret, et per nobilitatem potentiae saecularis idem corpus accipere posset. Non enim quilibet ignotus ad praesidem accedere et crucifixi corpus poterat impetrare. Et depositum involvit sindone, et posuit eum in monumento exciso, in quo nondum quisquam positus fuerat. Et ex simplici sepultura Domini, ambitio divitum condemnatur, qui ne in tumulis quidem possunt carere divitiis. Possumus autem juxta intelligentiam spiritalem et hoc sentire, quod ille in sindone munda involvat Jesum, qui pura eum mente susceperit. In novo autem ponitur monumento, ne post re
Abbreviated transcription (Latin):
dilexerant. iniuste occisũ dolebant: seu
cuiꝰ mortẽ se impetrasse meminerant.
hunc in morte ãplius glorificatũ treme.¬
bant. Sed siue hȩc siue illa siue utraq cau¬
sa diuersas in turba dissidentesq ꝑsonas
pectꝰ tundere coegerit: notandũ distantia
gentis & gentis. Gentiles qͥppe moriente
xp̃o dm̃ tim̃tes aꝑta confessionis uoce glo¬
rificant: iudei ꝑcutientes solũ pectora.
silentes domũ redeunt. St abagt autẽ
om̃s noti eiꝰ alonge. & mulieres quȩ secutȩ
erant eũ a galilea hȩc uidentes. Hoc ẽ. qđ
ipse dns inpsalmo explicita suȩ passionis
serie: patri querit᷑ dicens. Elongasti a me
ami cũ & ꝓximũ. & notos meos ã miseria:
ecce uir nomine ioseph qͥ erat decurio
uir bonꝰ & iustꝰ. hic ñ consenserat consilio¬
& actib eorũ. Decurio uocat᷑: qđ sit de
ordine curiȩ & officiũ curiȩ administret.
qͥ etiã curialis a ꝓcurando munera ciui-¬
la solet appellari. As arimathia ci-¬

Expanded text:
dilexerant, injuste occisum dolebant: sive cujus mortem se impetrasse meminerant, hunc in morte abant. Sed sive haec, sive illa, sive utraque causa diversas in turba dissidentesque personas pectus tundere coegerit, notanda distantia gentis et gentis. Gentiles quippe moriente Christo Deum timentes apertae confessionis voce glorificant, Judaei percutientes solum pectora, silentes domum redeunt. Stabant autem omnes noti ejus a longe, et mulieres quae secutae erant eum a Galilaea haec videntes. Hoc est, quod ipse Dominus in psalmo explicita suae passionis serie Patri queritur, dicens: Elongasti a me amicum et proximum, et notos meos a miseria . Et ecce vir nomine Joseph, qui erat decurio, vir boneorum. Decurio vocatur quod sit de ordine curiae, et officium curiae administret, qui etiam curialis a procurando munera civilia solet appellari. Ab Arimathia ci
Abbreviated transcription (Latin):
luit. & suscitatꝰ. ẽ: sed quando uoluit.
Hoc. ẽ. gͦ qđ ait. Singularit̃ sũ ego donec
transeã. Et alibi de singulari sepultura.
In pace in idipsũ: obdormiã & requiescã.
Qm̃ tu dñe singularit̾ inspe constituisti me
Id ÷ cȩ̨terorũ mortaliũ infinẽ resurrectio¬
ne seruata. me singulari dono a mortiuis
die t̾cia resurgere ꝓmisisti. Et dies
erat parasceues: & sabbatũ illucescebat.
Parasceue p̾paratio int̾pretat᷑. qͦ nomine
iudei qui int̾ grecos conuersabant᷑: sextã
sabbati quȩ nunc a nob̾ sexta feria uocat᷑

Expanded text:
luit. Et suscitatus est, sed quando voluit. Hoc est ergo quod ait: Singulariter sum ego donec transeam . Et alibi de singulari sepultura: In pace in idipsum obdormiam et requiescam, quoniam tu Domine singulariter in spe constituisti me , id est, caeterorum mortalium in fine resurrectione servata, me singulari dono a mortuis die tertia resurgere promisisti. Et dies erat Parasceves, et Sabbatum illucescebat. Parasceve praeparatio interpretatur, quo nomine Judaei qui inter Graecos conversabantur sextam Sabbati, quae nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ncruce claui manꝰ eius pedesq ligauert.
nichilq in eo a poenis liberũ nisi cor & lin¬¬
gua remanserat. Inspirante dõ totũ illi
obtulit. qđ in sẽ liberũ inuenit. Ut iuxta
hoc qđ scriptũ. ẽ. corde crederet ad iusti¬
ciã. ore confiteret᷑ ad salutẽ. In corde enĩ¬
fideliũ. tres sumoꝑe manere uirtutes
testat᷑ apłs dicens. Nunc autẽ manent fides.
spes. caritas. Quas cunctas subita repletus
gr̃ã. & accepit latro & seruauit in cruce
Fidẽ nanq habuit. qͥ regnaturũ dñm cre-¬
didit. quẽ secũ parit̾ morientẽ uidit
Spemhabuit. qͥ regni eiꝰ aditũ postulauit
Caritatẽ qͦq in morte sua uiuacit᷑ tenuit.
qͥ frẽm & collatronẽ ꝓsimili scelere mo¬
rientẽ & de iniquitate sua arguit. & ei
uitã quã cognouerat p̃dicauit. Ille qͥ talis
ad crucẽ uenit ex culpa. ecce qualis a cru¬
ce recedit ex gr̃a. Confitebat᷑ dñm quẽ
uidebat scđm humanã infirmitatẽ mo-¬
rientẽ. quando negabant apłi eũ quẽ mi-¬

Expanded text:
cruce clavi manus pedesque ligaverunt, nihilque in eo a poenis liberum, nisi cor et lingua, remanserat. Inspirante Deo totum illi obtulit quod in se liberum invenit, ut juxta hoc quod scriptum est, corde crederet ad justitiam, ore confiteretur ad salutefidelium tres summopere manere virtutes testatur Apostolus dicens: Nunc autem manet fides, spes, charitas . Quas cunctas subita repletus gratia et accepit latro et servavit in cruce. Fidem namque habuit, qui regnaturum Dominum credidit, quem secum pariter morientem vidit. Spem habuit, qui regni ejus aditum postulavit. Charitatem quoque in morte sua vivaciter tenuit, qui fratrem et collatronem pro simili scelere morientem et de iniquitate sua arguit, et ei vitam quam cognoverat praedicavit. Ille qui talis ad crucem venit ex culpa, ecce qualis a cruce recedit ex gratia. Confitebatur Dominum quem videbat secum humana infirmitate morientem, quando negabant apostoli eum, quem mi
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate creditũ blasphemantes irrident
milites uͦ ut pote scripturarũ nescii. ñ xp̃o
dĩ electo sed regi iudeorũ insultant
Rał autẽ & suꝑ scriptio scripta suꝑ illũ.
litteris gretis & latinis & hebraicis. Hic ẽ.
rex iudeorũ. Pulchre titulus qui xp̃m re¬
lebat. suꝑ crucẽ tam̃ regis maiestate fulge¬
bat. Qui apte etiã qͥa rex simiil & sacer¬
dos. ẽ. cũ eximiã patri suȩ carnis hostiã
in altari crucis offerret. regis qͦq qua
p̾ditꝰ erit titulo dignitatẽ p̾tendit. ut
cunctis legere hoc.ẽ. audire & credere
uolentib innotescat. qͥa suũ ꝑcrucẽ ñ
ꝑdiderit sed confirmarit. potius & corro¬
borarit imꝑiũ. Unde & apłs cũ ignomi¬
niã crucis descripsisset: adiunxit ꝓ pt̃¬

Expanded text:
auctoritate creditum blasphemantes irrident. auctoritate creditum blasphemantes irrident. Milites vero ut pote Scripturarum nescii, non Christo Dei electo, sed regi Judaeorum insultant. Erat autem et superscriptio scripta super illum litteris Graecis et Latinis et Hebraicis: Hic est rex Judaeorum. Pulchre titulus qui Christum relebat, super crucem tamen regis majestate fulgebat. Qui apte etiam, quia rex simul et sacerdos est, cum eximiam Patri suae carnis hostiam in altari crucis offerret, regis quoque qua praeditus erat titulo dignitatem praetendit, ut cunctis legere, hoc est audire et credere volentibus innotescat, quia suum per crucem non perdiderit, sed confirmarit potius et corroborarit imperium. Unde et Apostolus cum ignominiam crucis descripsisset, adjunxit: P
Abbreviated transcription (Latin):
saluũ faciat si hic ẽ xp̃c dĩ electꝰ Etiã
nolentes confitent᷑ principes & popłi iu¬
deorũ. qđ alios saluos fecerit. Itaq ura
uos condẽnat sententia. Qui enĩ alios
saluos fecit. utiq si uellet se ipsũ saluare
poterat. Se saluũ faciat inquiunt si
hic ẽ xp̃c dĩ electus. Immo ideo se saluũ
facere de cruce descendendo noluit. qͥa
ipse. ẽ. xp̃c dĩ electus. Nã quia idõ uenit
ut ꝓ nob̾ crucifigeret᷑ i dõ se ipsũ saluare
de cruce descendendo neglexit. qͥcũ cȩceris
peccatorib illos etiã oͦs crucifixere saluare
moriendo curauit. UGDEBANT̃ autẼ ILṼ¬
& milites accedentes & acetũ offerentes illi
dicentes. Si tues rex iudeorũ: saluũ te fac
Acetũ ipsi erant uidei. degenerantes a uino
patriarcharũ & ꝓpħarũ. qͦ uidelicet aceto
milites dñm potauer̃t̃. quẽ eorũ suggestio¬
ne inmortẽ tradiderunt. Et notandũ. qđ
iudei uocabulũ xp̃i & filii dĩ scripturȩ sibi

Expanded text:
ciat, si hic est Christus Dei electus. Etiam nolentes confitentur principes et populi Judaeorum quod alios salvos fecerit. Itaque vestra vos condemnat sententia. Qui enim alios salvos fecit, utique si vellet seipsum salvare poterat. Se salvum faciat inquiunt si hic est Christus Dei electus. Imo ideo se salvum facere de cruce descendendo noluit, quia ipse est Christus Dei electus. Nam qui ideo venit, ut pro nobis crucifigeretur, ideo seipsum salvare de cruce descendendo neglexit, quia cum caeteris peccatoribus etiam illos qui crucifixere salvare moriendo curavit. Illudebant autem et milites accedentes, et acetum offerentes illi dicentes: Si tu es rex Judaeorum, salvum te fac. Acetum ipsi erant Judaei, degenerantes a vino patriarcharum et prophetarum. Quo, videlicet, aceto milites Dominum potaverunt, quem eorum suggestione morti tradiderunt. Et notandum, quod Judaei vocabulum Christi et filii Dei Scripturae sibi
Abbreviated transcription (Latin):
iesos xp̃c ingła est dĩ patris. Quantũ uͦ
ad litterã. hȩ̃ tres linguȩ ibi p̾cȩteris e¬
minebant. hebrea ꝓpt̃ iudeos in lege
głantes. greca ꝓpt̾ gentiũ sapientes.
latina ꝓpt̾ romanos. multis ac pene om¬
nib iam tunc gentib imꝑantes. Uelint
nolint gͦ udeĩ om̃e mundi regnũ omĩs
mundana sapientia. omĩa diuinȩ legis
sacram̃ta testant᷑. qͥa iesos rex iudeorũ. ẽ.
hoc est imꝑator credentiũ & confitentiũ¬

Expanded text:
in gloria est Dei Patris. Quantum vero ad litteram hae tres linguae ibi prae caeteris eminebant, Hebraea propter Judaeos in lege gloriantes, Graeca propter gentium sapientes, Latina propter Romanos, multis ac pene omnibus jam tunc gentibus imperantes. Velint nolint ergo Judaei, omne mundi regnum, omnis mundana sapientia, omnia divinae legis sacramenta testantur quia Jesus rex Judaeorum est, hoc est, imperator credentium et confitentiu
Abbreviated transcription (Latin):
uideat contra sua pͣcepta se gererẽ. dicat
Usqueqͦ accedã ad domũ tuã. quousq artis
ꝑdam industriã. me aliud iubentẽ & te
aliud ꝑpetrante : In tantũ autẽ ñ est
iratus homini sed uitio & ꝑ unũ homi¬
nẽ iudeos arguit infidelitatis. ut statĩ
inculerit. Nodoc huc filiũ tuũ. Et
cũ accederet. elisit illũ demoniũ & disli
pauit. Apꝓpinquante iesu puerũ elidit
demon & dissipat: qͥa sepe conuersi ad
dm̃ post peccata. maiorib nouisq antiqͥ
hostis pulsam᷑ insidiis. agentis uidelicet
ut uł odiũ uirtutis incutiat: uł expulsio¬
nis suȩ uindicet in iuriã. Unde. ẽ ut de
specie transeamꝰ ad genꝰ. qđ ȩccłȩ primor¬
diis tot grauissima intulit certamina.
quot suo regno doluit subito illata di-¬
spendia. Et increpauit ieSUs sp̃m
immundũ. & sanauit puerũ. & reddi-¬
dit illũ patri eiꝰ Non pueruĩ qui uim
patiebat᷑ sed demonẽ qui inferebat incre¬

Expanded text:
videat contra sua praecepta se gerere, dicat: videat contra sua praecepta se gerere, dicat: Usquequo accedam ad domum tuam? quousque artis perdam industriam, me aliud jubente, et te aliud perpetrante? In tantum autem non est iratus homini, sed vitio, et per unum hominem Judaeos arguit infidelitatis, ut statim intulerit: Adduc huc filium tuum. Et cum accederet, elisit illum daemonium, esu, puerum elidit daemon, et dissipat, quia saepe conversi ad Deum post peccata, majoribus novisque antiqui hostis pulsamur insidiis, agentis, videlicet, ut vel odium virtutis incutiat, vel expulsionis suae vindicet injuriam. Unde est ut de specie transeamus ad genus quod Ecclesiae primordiis tot gravissima intulit certamina, quod suo regno doluit subito illata dispendia. Et increpavit Jesus spiritum immundum, et sanavit puerum, et reddidit illum patri ejus. Non puerum, qui vim patiebatur, sed daemonium, qui inferebat, incre
Abbreviated transcription (Latin):
Demoniacũ hunc quẽ descendens de monte
dñs sanauit. matheus lunaticũ marcus
surdũ mutũq describit. Significat autẽ
eos de quib scriptũ. ẽ Stultus ut luna
mutatur. Qui nunquã in eodẽ statu ꝑma¬
nentes. nunc adhȩc nunc ad illa uitia
mutati crescunt atq decrescunt. Muti
ñ confitendo fidẽ. surdi nec ipsũ aliquã¬
tenus fidei audiendo sermonẽ.
Et rogaui discipłos tuos ut eicerent illũ.
& ñ potuerunt. Latent᷑ hoc dicto accusat
apłos. cũ impossibilitas curandi interdũ
ñ ad imbecillitatẽ curantiũ. sed ad eorũ
qͥ curandi sunt fidẽ referat᷑. dicente dño.
Fiat tͥ scđm fidem tuã ReSPONDENS
autẽ iesus dixit. Ogeneratio infidelis
& ꝑuersa. usqueqͦ ero apud uos & patiar
uos: Non qđ tedio suꝑatus sit mansuetꝰ
ac mitis qui ñ aꝑuit sicut agnꝰ corã ton¬
dente os suũ. nec in uerba furoris erupit.
sed qđ insimilitudinẽ medici. si egrotũ

Expanded text:
Daemoniacum hunc, quem descendens de monte Daemoniacum hunc, quem descendens de monte Dominus sanavit, Matthaeus lunaticum, Marcus surdum mutumque describit. Significat autem eos, de quibus scriptum est: Stultus ut luna mutatur , qui nunquam in eodem statu permanentes, nunc ad haec, nunc ad illa vitia mutati, crescunt atque decrescunt, muti non confitendo fidem, surdi nec ipsum aliquatenus fidei audiendo sermonem. Et rogavi discipulos tuos, ut ejicerent illum, et non potuerunt. Latenter hoc dicto accusat apostolos, cum impossibilitas curandi interdum non ad imbecillitatem curantium, sed ad eorum qui curandi sunt fidem referatur, dicente Domino: Fiat tibi secundum fidem tuam. Respondens autem Jesus, dixit: O generatio infidelis, et perversa, usquequo ero apud vos, et patiar vos? Non quod taedio superatus sit mansuetus ac mitis, qui non aperuit, sicut agnus coram tondente, os suum , nec in verba furoris erupit; sed quia in similitudinem medici, si aegrotum
Abbreviated transcription (Latin):
de monte. occurrit illi turba multa.
Et ecce uir de turba exclamauit dicens.
Magister. obsecro te respice infiliũ meũ.
quia unicus est mͥ. Loca reb congruunt.
nmonte dñs orans transformatur. disci¬
pulis archana suȩ maiestatis aꝑit: in
inferiora descendens turbȩ occursu ex¬
cipitur. miserorũ fletu pulsatur. Sur¬
sum discipłis mysteria regni reserat
deorsũ turbis peccata infidelitatis ex¬
probrat. Sursũ patris uocẽ iis qui sequi
se poterant pandit: deorsũ sp̃s malos
abiis qͥ uexabant᷑ expellit. Qui etiam
nunc ꝓqualitate meritorũ alris ascen¬
dere. aliis descendere ñ desinit. Nam
terrenos adhuc & incipientes quasi
ima petens confortat: docet. castigat.
ꝑfectos autẽ quorũ conuersatio in cȩlis
est sullimius extollendo glorificat. li¬
berius de ȩternis instruit. & sepe ea
quȩ a turbis ne audiri quidẽ ualeant
docet. Et ecce sp̃s app̾hendit illũ
& subito clamat. & elidit & dissipat eũ
cũ spuma. & uix discedit dilanians eũ.

Expanded text:
turba multa, et ecce vir de turba exclamavit, dicens: Magister, obsecro te, respice in filium meum, quia unicus est mihi. Loca rebus congruunt, in monte Dominus orat, transformatur, discipulis arcana suae majestatis aperit, in inferiora descendens turbae occursu excipitur, miserorum fletu pulsatur. Sursum discipulis mysteria regni reserat, deorsum turbis peccata infidelitatis exprobrat. Sursum Patris vocem his qui sequi se poterant pandit, deorsum spiritus malos ab iis qui vexabantur expellit. Qui etiam nunc pro qualitate meritorum aliis ascendere, aliis descendere non desinit. Nam terrenos adhuc et incipientes, quasi ima petens confortat, docet, castigat; perfectos autem, quorum conversatio in coelis est, sublimius extollendo glorificat, liberius de aeternis instruit, et saepe ea quae turbis ne audiri quidem valeant docet. Et ecce spiritus apprehendit illum, et subito clamat, et elidit et dissipat eum cum spuma, et vix discedit dilanians eum.
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Uidebimus enĩ eũ sicuti est. Un¬
de bene aurtus hȩc uestim̃ta descri-¬
bens. aic. Qualia fullo suꝑ t̾rã ñ potest
candida facere. Nã quia ille hoc loco in¬
celligendus ẽ. fullo quẽ penitꝰ psalmista
p̾catur. amplius lauame ab iniusticia
mea & adelicto meo munda me: ñ potest
suis fidelib int̾ra dare claritatẽ. quȩ
⁊ ecce duo uiri loquebant᷑ cũ eo. Erant

Expanded text:
mus, videbimus enim eum sicuti est . Unmus, videbimus enim eum sicuti est . Unde bene Marcus haec vestimenta describens, ait: qualia fullo super terram non potest candida facere . Nam quia ille hoc loco intelligendus est fullo, quem poenitens Psalmista precatur: Amplius lava me ab injustitia mea, et a delicto meo munda me , non potest suis fidelibus in terra dare claritatem, quae Et ecce duo viri loquebantur cum eo. Erant
Abbreviated transcription (Latin):
oraret species uultꝰ eius altera. & ue¬
stitus ciꝰ albus refulgens. Transfigura¬
tus saluator ñ substantiã uerȩ carnis
amisit. sed głam futurȩ uł suȩ uel
nr̃e resurrectionis ostendit. Qui qua-¬
lis tunc apłis apparuit: talis post iu-¬
diciũ cunctis apparebit electis. Nam
in ipso tẽpore iudicandi. & bonis si¬
mul & malis in forma serui uidebit᷑.
ut uidelicet impii quẽ spreuere.
uidei quẽ negauere. milites quẽ cruci¬
fixere. pilatus herodesq quẽ iudica¬
uere queant agnoscere iudicẽ. Uestitꝰ
autẽ dñĩ scõꝵ illius chorus accipitur.
quẽ glorificans apłs ait. Quotquot
q in xp̃o baptizati estis. xp̃m induistis.
Qui uidelicet habitus dño interris con¬
sistente despectus. aliorũq similis ui.¬
debatur. Sed illo montẽ petente: nouo
candore refulget. qͥa nunc filii dĩ su¬
mus. & nondũ apparuit quid erimus
S cimus qͥa cũ apparuerit. similes ei eri¬

Expanded text:
oraret species vultus ejus altera, et veoraret species vultus ejus altera, et vestitus ejus albus refulgens. Transfiguratus Salvator non substantiam verae carnis amisit, sed gloriam futurae, vel suae vel nostrae resurrectionis ostendit. Qui qualis tunc apostolis apparuit, talis post judicium cunctis apparebit electis. Nam in ipso tempore judicandi et bonis simul et malis, in forma servi videbitur, ut videlicet impii quem sprevere, Judaei quem negavere, milites quem crucifixere, Pilatus Herodesque quem judicavere, queant agnoscere judicem. Vestitus autem domini, sanctorum illius chorus accipitur, quem glorificans Apostolus ait: Quotquot ergo in Christo baptizati estis, Christum induistis . Qui videlicet habitus domino in terris consistente despectus, aliorumque simili videbatur, sed illi, montem petente novo candore refulget, quia nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit, quod erimus. Scimus quia cum apparuerit, similes ei eri
Abbreviated transcription (Latin):
labore quiescendũ: hic uͦ tẽpore octauo
designat esse resurgendũ. Unde & pul
chre sextus psalmꝰ ꝓoctaua scribitur.
cuiꝰ initiũ est. Dñe ne in ira tua arguas
me. Quia nimirũ ꝑsex ȩtates quib oꝑa-¬
rilicet p̃cib est instandũ ne in octauo¬
retributionis tẽpore. a iudice corripi-¬
amur irato. Qđ ipse dñs hoc loco uo¬¬
luit nos ostenso suȩ orationis exemplo
docere de quo subditur. Et ascen¬
dit in montẽ ut oraret Inmontem
nanq oraturus & sic transfigurandus
ascendit. ut ostendat eos qui fructũ
resurrectionis expectant. qui regẽ in
decore suo uidere desiderant: mente
in excelsis habitare. & continuis p̃cib
incumbere debere. Tres solũmͦ secum di¬
scipłos ducit. qͥa multi sunt uocati
pauci uͦ electi. Et qui hic fidẽ qua im¬
buti sunt sc̃ȩ t̃rinitatis incorrupta
m̃te seruaucrint: illic eiꝰ ȩterna meren¬
tur uisione lȩtari. Et facta est dũ

Expanded text:
omni labore quiescendum, hic vero tempore octavo omni labore quiescendum, hic vero tempore octavo designat esse resurgendum. Unde chre sextus psalmus Pro octava inscribitur, cujus initium est, Domine, ne in ira tua arguas me. Quia nimirum post sex aetates quibus operari licet, precibus est instandum ne in octavoretributionis tempore a judice corripiamur irato. Quod et ipse Dominus hoc loco voluit nos ostenso suae orationis exemplo docere, de quo subditur: Et ascendit in montem ut oraret. In montem namque oraturus, et sic transfigurandus ascendit, ut ostendat eos qui fructum resurrectionis exspectant, qui regem in decore suo videre desiderant, mente in excelsis habitare, et continuis precibus incumbere debere. Tres solummodo secum discipulos ducit, quia multi sunt vocati, pauci vero electi . Et qui hic fidem, qua imbuti sunt, sanctae Trinitatis incorrupta mente servaverint, illic ejus aeterna merentur visione laetari. Et factum est dum