comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne aufercis ame : Du enĩ peut nea dõ proiceret᷑ ꝓlapsiculpa: alienã re
& ꝓpheta simulrapuisse seuxorẽ tremefcctus expauit. ꝓphete indicane
flagiuũ suũ : poenitentiã agens addidit: Redde mihi lȩcitiã salutaris
tui & spũ principali c̃firmame: Si enĩ sedignũ dõ ꝑpoenitentiã non
fecisset : nequaquã aliis õdicar&: ait enĩ : Doceã squos ui astuas &
ĩpu ate c̃uertentur. Dũ enĩ pec capasua ꝓspexit ꝓph&a munda tu
ꝑpoenitentiã : ñ dubitauit p̃dicando curare aliena & sacrificiũ de
semet ipso offerre dõ studuit cũ dicebat: Sacrisiciũdo. sp̃s contribu
latus: Ad haec ista suffecerant: sed om̃is sententia quo plus sacre
scripture testimoniis c̃firmat᷑. eo facilius creditur: De hoc enĩ
ꝓpheta dicit : Nolomortẽ peccatoris sed ut c̃uertat᷑ & uiuat: De hoc
peccantib dicit : Peccator in quacũq die c̃uersus fuerit & ingemu¬
erit : om̃s iniquitates eius in obliuione tradent᷑ : Sienĩ redẽpor noster

Expanded text:
ne auferas a me . Dum enim petiit ne a Deo projiceretur prolapsus culpa, alienam rex et propheta simul rapuisse uxorem tremefactus expavit, propheta indicante flagitium suum: et poenitentiam agens addidit: Redde mihi laetitiam salutaris tui, et spiritu principali confirma me . Si enim se dignum Deo per poenitentiam non fecisset, nequaquam aliis praedicaret. Ait 729 enim: Docebo iniquos vias tuas, et impii ad te convertentur . Dum, inquit, peccata sua prospexit propheta mundata per poenitentiam, non dubitavit praedicando curare aliena, et sacrificium de semetipso offerre Dlatus . » Ad haec ista suffecerant, sed omnis sententia quo plus sacrae Scripturae testimoniis confirmatur, facilius creditur, de hoc enim propheta dicit: « Nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat ; » et hoc peccantibus dicitur: « Peccator in quacunque die conversus ingemuerit, omnes iniquitates ejus in oblivionem tradentur; » si enim Redemptor noster,
Abbreviated transcription (Latin):
consesno Atctra hi qui neque auitio corruptionis em̃dant᷑ atq. hoc
ipsũ carnale delictũ qd admitun &ia uindicare quadũ suꝑsuti¬
osa temeriute
nitunt᷑ nec gradũ utiq honoris nec
gratiã tomu¬
tia ut necessesit illos restaurari
alocũ honoris qui ꝑ pȩnitentia ret̃ciliationẽ meruer̃ diuine
pretu as hi nec inmerito c̃sequitur adepte dignitatis statũ
qui pemdictione pȩnitentie recepisse nos cunt᷑ uitȩ remedium
Id enĩ neforte magis abiguu sit diuine auctoritatis sententia
cfirmet Etechiel enĩ ꝓph&a subtipo p̃uaricatricis hierusale
tftendit post pȩnitentiȩ satis factionẽ priftinũ resta arare
benorẽ Confundere inquit iuda & porta ignominia tutim
& uost puululũ & tu inquid & niliȩ tuȩ reũtimini adantiqui¬
tate urum Quod dixit c̃sundere oftendit post c̃fusionis id ẽ pec¬
cati opus debere que quã erubescere & ꝓcid missis sceleribi ue¬

Expanded text:
confessio. At contrahi qui neque confessio. At contrahi qui neque ipsum carnale peccatum, quod admittunt, etiam vindicare quadam superstitiosa temeritate nituntur, nec gradum utique honoris, nec gratiam commutia, ut necesse sit illos restaurari in loco honoris, qui per poenitentiam reconciliationem meruerunt divinae pietatis. Hi, nec immeritqui per emendationem poenitentiae, recepisse noscuntur vitae remedium. Id enim ne forte magis ambiguum sit, divinae auctoritatis sententia confirmetur. Ezechiel enim propheta, sub typo praevaricatricis Hierusalem ostendit, post poenitentiae satisfactionem, pristinum restaurari posse honorem. Confundere, inquit, o Juda, et porta ignominiam tuam. Et post paululum: Et tu, inquit, et filiae tuae, revertimini ab iniquitate vestra. Quod dixit, confundere, ostendit post confusionis, id est peccati opus, debere quemquam erubescere, et pro admissis sceleribus ve
Abbreviated transcription (Latin):
xcuiiii ñerrantibus relictis ad
sine quo demultis pauci inueniunt᷑ aut di filiũ timendo negare in quo
uero hunc ipsum becitũ principẽ apłorũ petrũ adcuius corpus in¬
digni sedemus s̃ lapsũ ee cognoscimus Sed post negatione poe¬
fili tarissime dicta sufficiant ut illũ quẽ c̃spicis delicta fletu
deflere inc̃spectu diuinitatis ñ dubites misericordiã c̃sequi
quia nullũ peccantẽ reũ sũ ñ despicit qui peccatores ꝑ sanguine
suũ redimere uenit

Expanded text:
non errantibus relictis, husine quo non multi, sed pauci inveniuntur, aut Dei Filium timendo negare? In quo peccato ipsum beatum principem apostolorum Petrum, ad cujus nunc corpus indigni sedemus, lapsum esse cognoscimus. Sed post negationem poeFili charissime, dicta sufficiant, ut illum quem conspicis delicta fletu delere, in conspectu divinitatis non dubites misericordiam consequi, quia ille peccatorem reversum non despicit, qui peccatores sanguine suo redimere venit
Abbreviated transcription (Latin):
pcedentes nobis patres sequim. quia auctore dõ a sacra doctrina illorũ ñ dis¬
cordamus : A capite itaq incipientes. usq inquartũ altaris ministrũ hane
sorma seruandã cognoscimui: Ut quia minorẽ maior p̃cedit sicut hono¬
re ita & crimine: & cui maior sequit culpa. maior inputetur uindicta:
ut post pȩnitentia credat̃ fructuosc: Quid enĩ ꝓdest tricticũ seminarę
& fructũ illius ñ colligere : Aut domũ c̃struere & ñ illic habitare.
post dignã scitis factionẽ credimus posse rtedire ad honorẽ: Proph&a
dicente : Nũ quid qui cadit nadici& ut resurgat : & qui a uesus ẽ ñ reũer

Expanded text:
cedentes nobis patres sequimur, qui auctore Deo sacra doctrina illorum non discordamus. A capite itaque incipientes, usque in quartum altaris ministerium, hanc formam servandam cognoscimus, ut quia minorem major praecedit, sicut honore ita et crimine, et quem major sequitur culpa, major importetur vindicta,  postea poenitentia credatur fructuosa esse. Quid enim prodest triticum seminare, et fructum illius non colligere? aut domum instruere, et illic non habitare? Post dignam enim satisfactionem credimus posse redire ad honorem, propheta dicente: « Nunquid qui cadit non adjiciet, ut resurgat? » Et: « Qui aversus est,
Abbreviated transcription (Latin):
lare romanis. quia hic breuior c&eris & extremus annimensis
enit uerum Ideo nondum expl&o eo quem ad modum uegrpgi
& greci decurso totius upnisui circulo fucere uolebant peom¬
pino descisu lege suia u&eri initium martii menss a februarii fine
seiungerent: Ideo non antes exto Halendarum martiarũ

Expanded text:
l re Romanis, quia hic brevior caeteris et extremus anni mensis erat. Verum ideo nondum expleto eo, quemadmodum Aegyptii et Graeci decurso totius anni sui curriculo facere volebant, ne omnino discissa lege sua veteri, initium Martii mensis a Februarii fine sejungerent. Ideo non ante sextum Calendarum Martiaru
Abbreviated transcription (Latin):
ut manifestiora cuilib& &iam tardioris ingemii reddantos.
persingulas lunae a&ates quaptum ea dist& a sole distinctius
ad potare cunebimus: Prima ergo ubi suam perfecerit ue¬
tatem elongatur a solespatiũ diexxii secunda spatio dierum xxiiii
Tertia spatio mensis unius & dierum sex quastu spatio mer¬
meu siũ duorũ &dierũ xxiii. Octaua spatio meuitũ triũ &dierũ sex Nona spalio mensium
trium & dierum xuiii. decima spatio mensium quat tuor
xima spatiomensiũ .iiii & dierum xii. Duo decima spa cio
uI. xiiii. spatio mensiũ .v. & dierum xuiii xxspatia men¬

Expanded text:
ut manifestiora cuilibet etiam tardioris ingenii reddantur, ut manifestiora cuilibet etiam tardioris ingenii reddantur, per singulas lunae aetates quantum ea distet a sole distinctius adnotare curavimus. Prima ergo luna ubi suam perfecerit aetatem, elongatur a sole spatio dierum XII, secunda spatio dierum XXIIII, tertia spatio mensis unius et dierum sex, quarta spatio menmensium II et dierum XX III, octava spatio mensium trium et dierum sex, nona spatio mensium III et dierum XVIII, decima spatio mensium quatuor, undecima spatio mensium quatuor et dierum duodecim, duodecima spatio tia decima spatio mensium V
Abbreviated transcription (Latin):
Luna nona decima inximi hulendas februarii quasol post
septem ub hinc menses uedies xvii. ld est octauo decimo die
post xiiii. ulendus septembris qui est octuuus Iduum septem¬
brium dies: & nescrupulus tibi fora argumenti fallentis inudat
uere lupam ntrus quinesciat multiplica .Xv. per iii
fiunt ix pustire perx sexes deni sexuis sex enim mensib
ex actis Id est medio circuitus annui confecto itinere. sol lp¬
gredietur pastem caeli qua lupa quinta decima circum fer¬
tur: & quiatunc quinta decima lanuaru dies est: Nimirum illam
pastem sol quipta decimadie iulu mensis adibit & ut ad summum
ueniamus sume tricesimam lunam. quae tunc fit .iii. Kalep¬
das februarii. multiplica. per .iii fiunt .cxx. pastire per
X duodecies denicen uies. illa caeli paste lupa tricesima
currit. Quam .xii. mensibus exactis Id est toto appi circulo
tnens acto sol obtenturus est Ipsa enim est pars eadem in
qua & punc conuersatus lunam suo receperat in coitu: quue

Expanded text:
IX in XIIII Kal. Februarias, quam sol post VII ab hinc menses ac dies X et VIII, id est, XVIII die post XIIII Kalend. Septemb., qui est VIII Iduum Septemb. dies. Et ne scrupulus tibi forte argumenti fallentis incidat, nere lunam rarus qui nesciat, multiplica XV per IIII, fiunt LX, partire per decem, sexies seni sexais; VI enim mensibus exactis, id est, medio circuitus anni confecto itinere, sol ingredietur partem coeli qua luna XV circumfertur. Et quia tunc XV Jan. dies est, nimirum illam partem sol XV die Julii mensis adibit. Et ut ad summum veniamus, sume XXX lunam, quae tunc fit III Kal. Feb., multiplica per IIII, fiunt CXX; partire per decem, duodecies deni centum vies, illa coeli parte luna XXX currit, quam XII mensibus exactis, id est, toto anni circulo transacto, est sol obtenturus. Ipsa est enim pars eadem in qua et nunc conversatus lunam suo receperat in coitu. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis plurima uesterit turbaaequinoctium ostaua hłrum
capł die nequaquã posse repperiri qđ x inspectione horo logica & opertaratione
ꝓbabit. Regula enĩten& & aec desiastice obseruationis q &edictis patrũpriorũ
& clarius c̃niceno confirmata concilio: utasche dics dominicos abxikł apł
p̃cipit ucante uernalis aequi noctu transcensũ pascha non ce lebr&. Qquiergo
isse cuitante aequi noetium fuis se confirm&¬

Expanded text:
quamvis plurima verterit, aequinoctium octava Kalendarum Aprilium die nequaquam posse reperiri. Quod in conspectione horologica ex aperta ratione probabitur. Regula enim tenet ecclesiasticae observationis, quae et edictis Patrum priorum et clarius est Nicpraecepit ut ante vernalis aequinoctii transgressum Pascha non celebretur. Qui igiisse, aut ante aequinoctium fuisse confirm
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmecłiũ ñ lacũ : & scrmatas dacos partẽq germtinide. gellias ingreditr.
longissimus dics horarũ xvihis circulis antiqui dios p̃ponunt : unũ ꝑ insulã ẜ

Expanded text:
eotim lacum, et Sarmatas, Dacos, partemque Germaniae Gallias ingreditur. Longissimus dies horarum XVI est. His circulis antiqui duos praeponunt, unum per insulam
Abbreviated transcription (Latin):
pri saeculi seanie udltus per scrutundo docmatitant : sedmulto ficibior ẽ sen sus
si uata traditions patrũ aeq catholicorũ caclinomine circulus caelisuiperioris in¬
tellegatur et montratus terrae nomine tellus ipsa suis quib & nunc ẽ finiũ spatus in¬
dusa excepto quenihil uirentiũ germinũ pibil uiuentiũ ꝓduxerat animantum
abrssi uocabulo infinita ciquarum de fusio omnẽ calluentiũ terram in quarũmediopose¬
modũ firmamenti caelicẽ fustum cõmemoratur. deniq sc̃s̃ demens capostolorũ disci¬
pulus & romane et desie tertius post p&rũ episcopus in sexto historiarũ lbroita
scribit In principo fecitds̃ caelum &terruam terra cutem erat nuisibiis& in cõposita &
tenebrae erant siper abrssum & sp̃sdi ferebatur super aquã : quis p̃sdi ius sudi quasi
ipsu conditoris manus lucem separaaut a tenebris. & post illud inuisibile caelum istud
uisibile produxit. ut superiora quidem habituculũ facer& angelis. inferiora uero ho

Expanded text:
ri saeculi se tenet altius perscrutando dogmatizant. Sed multo facilior est sensus, si juxta traditiones Patrum atque catholicorum, coeli nomine circulus coeli superioris intelligatur esse monstratus. Terrae nomine tellus ipsa, suis quibusque, ut nunc est, finium spatiis inclusa, excepto quod nihil virentium germinum, nihil viventium produxerat animantum. Abyssi vocabulo infinita aquarum diffusio, omnem alluentium terram, in quarum medio postmodum firmamentum coeli esse factum commemoratur. Denique sanctus Clemens apostolorum discipulus, et Romanae Ecclesiae tertius post Petrum episcopus, in sexto Historiarum suarum libro ita scribit: In principio fecit Deus coelum et terram; terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssipsa conditoris manus lucem separavit a tenebris, et post illud invisibile coelum, istud visibile produxit, ut superiora quidem habitacula faceret angelis, inferiora vero ho
Abbreviated transcription (Latin):
us cotidie uenire tardius redire non desinit: punctus. gutem aaas¬
quinta pars hore ẽ : v. enim punethoromfaciunt : un defit ut quic

Expanded text:
us quotidie venire, tardius redire non desinit. Punctus autem quinta pars horae est, quinque enim puncti horam faciunt. Unde fit ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
A dam annorũ cxxx genuit seth quiꝑ abelnatus ẽ. s& hannoꝵv genuitenos
qui coepit inuocar e nom̃ dñĩ. Enos annorũ xc. genuit cainan. Cancan annoꝵ
lxx genuit malehel quint̾ pra&atur plantatiodnũ. Malehel annorũlxu
genuit iar&h: Par&h annorũ clxii genuit enoch quitrans latus est adõ
Enoch annorũ l.XU genuit matusalem concupiscunt filudĩ filias hominũ
Matusalae annorũ CLXXXUI. genuit lamech gigantes nati suNt
Lamech annorum .CLXXXII genuit noe quiar camadificaũ Noe cannor
De uenit diluuium¬
Deccc xliii. udadiecto ĩlxxii. sem anno .ii. postdiluuiũ genuit arfcxat
a quocaldei Ar faxatannorũ xxXv. genuitsda. a quo samarite & indi
scla annorũ xxx genuit heber a quohebrei Heberannorũ xxxiuii genuit
falech turris adificatur: falech annorũ xxx genuit reu di primũ ad orant᷑
Reu annorũ xxxii genuit seruch. regnũ scitarũ inchoat Seruch annorũ xox
genuit nachor regnũ cegrptiorũ nascitur Nachor annorum XXUIIIi

Expanded text:
Adam annorum CXXX genuit Seth, qui pro Abel natus est. Seth annorum CV genuit Enos. Iste incoepit invocare nomen Domini. Enos annorum XC genuit Cainan. Cainan annorum LXX genuit Malaleel, qui interpretatur plantatio Domini. Malaleel annorum LXV genuit Jareth. Jareth annorum CLXII genuit Enoch, qui est translatus a Deo. Enoch annorum LXV genuit Mathusalem. Concupiscunt filii Dei filias hominum. Mathusalem annorum CLXXXVII genuit Lamech. Gigantes nati sunt. Lamech annorum CLXXXII genuit Noe, qui arcam aedificavit. Noe anno DC venit diluviumDCCCXLII vel adjecto Cainan MLXXII. Sem anno II post diluvium genuit Arphaxat, a quo Chaldaei. Arphaxat annorum XXXV genuit Sale, a quo Samaritae et Indi. Sale annorum XXX genuit Heber, a quo Hebraei. Heber annorum XXXIV genuit Phalech. Turris aedificatur. Phalech annorum XXX genuit Reu. Dii primum adorantur. Reu annorum XXXII genuit Seruch. Regnum Scytharum inchoat. Seruch annorum XXX genuit Nachor. Regnum Aegyptiorum nascitur. Nachor annorum XXIX
Abbreviated transcription (Latin):
& quod super. est Ipsa est luna diei quem quueris : Item siuis
scire hoc uel illodie quotusit feria computu dies a kadendis
lutiuaris usque in diem de quo inquiris : & cum poueris ad deferiam
quue fuit. die kalendarum lanua riarum : & sibissextilis appus est
&iam bissextidiem postq: transierit augmentare memento.
Pastire omnia per vni. & quod reman& diem tibi uii mane quae sit
ubicumque quaeris ostend&. quodita solum sine labore currit
argumentum sinumerum mensuũ singulorum per kalendas
ponas &idus memoriter decantare consuescas: alit̃ ccclxui.
INID XI.IIII.
MARTIUS
IN NÕ LXUI.
INID IXXIIII
APRIUS
INIO CIII
MAIUS
Iulius

Expanded text:
 quod superest ipsa est luna diei quam quaeris. Item si vis scire hoc vel illo die quota sit feria, computa dies a Calendis Januariis usque in diem de quo inquiris; et cum noveris, adde feriam quae fuit die Calendarum Januariarum; et si bissextilis annus est, etiam bissexti diem postquam trpartire omnia per septem, et quod remanet, diem tibi septimanae quae sit, ubicunque quaeris, ostendit. Quod ita solum sine labore currit argumentum, si numerum mensium singulorum per Kalendas Nonas et Idus memoriter decantare consuescas ita. in Idus XLIIII. Martius in Nonas LXVI, in Idus LXXIIII. Aprilis in Idus CIII. Maius Junius
Abbreviated transcription (Latin):
quintum feriam quae fuit inkulendus lupuarias fiunt cel xxi
pastire perseptem: septies tricen cc decussepties oc toniquit¬
quais secis: remapent .u. quintu est feria peroctauo hł octobris

Expanded text:
quintam feriam quae fuit in Calendis Januariis, fiunt CCLXXI; quintam feriam quae fuit in Calendis Januariis, fiunt CCLXXI; partire per VII, septies triceni ducenti decus, septies octoni quinquagies sexies, remanent V; quinta est feria octavo Calendas Octobres
Abbreviated transcription (Latin):
nent .xxuiii. Vicesima octaua est luna i xu. Ralendas iunias
suus scire quoca est luna vii. Idusde cembris. dicito: de cembor iidus
cac xivii. Tollevii idus remanent ccc .xi adde uiiii fiunt cccxiviiii.
purtire per l viiii. Quinquagies nouies quini cxv: tollecexev
remanent .Liiii. tollexxx remanent .xxiiii. uicesima quarta est lupa
die mẽ monrto Iuuat̃ huiusce argumenta usum. si calculator ultima
quinqua gesimae ponae pastis diligentius memoriae commendat:
quip quagies pouies seni acciii: quinquages pouies quimi ccxev.
quinquagies nouies quater ccxxxui: Quin quagies pouies terru
cixxuni quinquagier pouies bini cxvi quisoquagies pouies asse Numi
Codem ordine diem un mane quocumq uolueris tem pore adiue¬
to Rulendurum lanuariaiĩ dierequiris. Siuis scire uerbigra di
appo quo kulendue lanuarui quinta feria cuelebnentur oetau
Nulendurum oc tobrium diȩquõferia sit dicito: october in Rulendas
coixxini ł olleocto Kalendas oetobris remanent cc iXVI adde

Expanded text:
nent XXVIII; vicesima octava est luna in XV Calendas Junias. Si vis scire quota est luna VII Idus Decembres, dicito: December in Idus CCCXLVII; tolle VII, Idus remanent CCCXL; adde IX, fiunt CCCXLIX; partire per LIX, quinquagies novies quini CCXCV; tolle CCXCV, remanent LIIII; tolle XXX, remanent XXIIII; vicesima quarta est luna die memorato. Juvat hujusce argumenti usum, si calculator ultima quinquagesimae nonae partis diligentius memoriae commendat: quinquagies novies seni CCCLIIII, quinquagies novies quini CCXCV, quinquagies novies quaterni CCXXXVI, quinquagies novies terni CLXXVII, quinquagies novies bini CXVIII, quinquies novies assis IX. Eodem ordine diem septimanae quocunque volueris tempore adjuncto Calendarum Januariarum die requiris. Si enim vis scire, verbi gratia, anno quo Calendae Januariae quinta feria celebrantur, octavo Calendarum Octobrium die quota feria sit, dicito: October in Calendas CCLXXIIII; tolle VIII Calendas Octobres, remanent CCLXVI; adde
Abbreviated transcription (Latin):
tionlis gruedsium nsoerno dies peoc cen longitudner d areque. da qet iu dluat
plonis simu enam luce per funduat Corti utaiq mostoer  gorut. qurannd¬
llcs salile creidids . sominum inluminator astreram omerem ucroncu
locemo unificat quae iluminit omnem hominem uenuiecem era lal ucm
mundumor sunã iaitem &stellae quae non proprio utelens sedliolueno
tion curs ole mutuato lumine fulgent. ipsum ecdenae csorepsi are ciuo seunu

Expanded text:
tionis gaudium primo dies noctem longitudine adaequet, ac deinde luna plenissima eam luce perfundat, certi utique mysterii gratia, quia videlicet sol ille creatus omnium illuminator astrorum, aeternam veramque lucem significat, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Luna autem et stellae, quae non proprio ut dicunt, sed adventitio, et a sole mutuato lumine fulgent, ipsum Ecclesiae corpus, et quosque
Abbreviated transcription (Latin):
uentos ostendit. Si sumo in corniculo maculis nigrescit pluuiũ msisexordiu
Simmedio pleniluniũ serenũ. Itẽ cũ in nocturna nauigatie scintillcct
ad remos tẽpestas erit. Eitũ delphini undis sȩpius exiliunt quo illiferunt᷑ ĩdeuent᷑¬

Expanded text:
entos ostendit; si summo in corniculo maculis nigrescit, pluvium mensis exordium; si in medio, plenilunium serenum. Item cum aqua in nocturna navigatione scintillat ad remos, te
Abbreviated transcription (Latin):
acdiuidit : pã cum in primordio creuturairũ tenebraȩessent su ꝑ fuciẽ abris dixitds fuetlia
& factuest lux &uocauit ds lucemdiẽ quae definitio bnfarie dunditur hoc est uilgarit̃¬
& ꝓpriae diuiditur uulgus enim omnẽ diemsolis p̃sȩꝑtiã supra terris appellat. pro
semꝑ &ubiq lumendiurnũ circũ ferens ponminore acrũ spatio poc tusubter ras
quĩ sũ pra terras int̃diu creditur exalturi. quod multorũ quidẽ & nostrorum & se¬
culariũ lit terarũ testũtur auctoritus: sed nos unius patris agistini testimonum
ponere satest dicit in libro quaestionũ euangeli secundo: Ixx duorũ discipulorum
summã figuraliter explunans sicut xxiii honis totus orbis peragitur atq lustitꝰ
It a misteriũ inlus trandi orbis. per euangelium trinitiats. inla duob discipulis

Expanded text:
ac dividat. Nam cum in primordio creaturarum tenebrae essent super faciem abyssi: Dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux. Et vocavit Deus lucem diem ; quae definitio bifarie dividitur, hoc est, vulgariter et proprie. Vulgus enim omnem diem solis praesentiam supra terras appellat: propsemper et ubique lumen diurnum circumferens non minore aerum spatio noctu sub terras quam supra terras interdiu creditur exaltcularium litterarum testatur auctoritas. Sed nos unius patris Augustini testimonium ponere sat est, qui dicit in libro Quaestionum Evangelii secundo, LXX duorum discipulorum summam figuraliter explanans: « Sicut XXIV horis totus orbis peragitur atque lustratur, ita mysterium illustrandi orbis per Evangelium Trinitatis in LXX duobus discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
hore crescunt sednons ille ducehorae in tegre adhucusq dũꝑuenies ad uiii
hortedici dem̃ se sequente induob autẽ mensib uĩĩ horetres cart in sole incug¬
mento dies si tam̃ illequattuor horae non sunt plene usq xui horã diei. demen
dies xci & sic crescit solinunaquaq die ꝑduomom̃ta &duas t̃tias momerati
ꝑ XU cuitẽ dies unahoracrescit s tam̃ paulo amplius quiausq ad uii horas
XUI diei non ẽ illahora integra & sic mnuno m̃se trigenarũ dierũ uhora cres¬
rcie crescunt sicenĩ anatholus alexandrinus laudatiue ciuitatis ep̃s de monstrat
dicens ꝑxudies solascendente ꝑ ii momũnt &dimidiũ & sextt̃partẽ mom̃ti
horadiminuit᷑ de tenebris hocẽ de nocte & crescit in lumine hocẽ indie & siccres¬
flitiali hocẽ ui horas similimodo & similinumerodierũ hocẽ xcrubini & duos
ꝑ deio mom̃ta & ducis t̃tias mom̃ti in uno quoq die diesdecrescit & lux & crescunt

Expanded text:
tamen non sunt illae duae horae integrae adhuc usque dum pervenias ad octo horas diei de mense sequente. In duobus autem mensibus 4 horae crescunt in sole in augmento diei, sed tamen illae 4 horae non sunt plenae usque ad 16 horam diei de ment dies 91, et sic crescit sol in unoquoque die per duo momenta, et duas tertias momenti. Per 15 autem dies una hora crescit, sed tamen paulo amplius, quia usque ad 4 horas 15 diei non est illa hora integra. Et sic in uno mense 30 dierum duae horae cres civitatis episcopus demonstrat licens: Per 15 dies sole ascendente per duo momenta, et dimidium, et sextam partem momenti, hora diminuitur de tenebris, hoc est de nocte, et crescit in lumine hoc est in die. Et sic cresstitiali, hoc est sex horae simili modo; et simili numero dierum, hoc est nonageni bini, per duo momenta, et duas tertias momenti in unoquoque die decrescit lux, et crescunt
Abbreviated transcription (Latin):
qđ incursu solis unametẽporis aequi noctiadis horã faciat repetitus
nouiof onbis eius ciccessus &quia comuersio caelestis hemis pheru
ꝑhactis horis duodecim diem condit Nouies cuitẽ duodeni efficunt
centum octo sine dubio solis dia metros centesima. &ocitua pars hemis¬
pherii ciequi noctialis ẽ Ergotitus aequi nocoalis circuli ducente¬
simã sexitm decimã parsẽ Ipsum cuit̃ circulũ. habere stadiorũ trecen¬
ties centena milia ante latisꝓhatum ẽ Ergosieius summae ducente
simã sextã decimã consideraueris partẽ mensurã dicme tris solis
inuenies eftauac̃ parsipłi fereincentũ quadraginta milib diametios
igitur soliscentũ quadraginta feremiliũ stadioũ eẽ dicendaẽ. Unde
occies eẽ maiorem Ergo ex his dicendum ẽ solemocties terracẽ maiorem

Expanded text:
quod in cursu solis unam temporis aequinoctialis horam faciat repetitus quod in cursu solis unam temporis aequinoctialis horam faciat repetitus nouies orbis eius accessus, et quia conuersio caelestis hemisphaerii, peractis horis duodecim, diem condit, nouies autem duodeni efficiunt centum octo, sine dubio solis diametros centesima et octaua pars hemisphaerii aequinoctialis est. Ergo totius aequinoctialis circuli ducentesima sexta decima pars est. Ipsum autem circulum habere stadiorum trecenties centensimam sextam decimam consideraueris partem, mensuram diametri solis inuenies. Est autem pars ipsa fere in centum quadraginta milibus. Διάμετρος igitur solis centum quadraginta fere milium stadiorum esse dicenda est; unde octies esse maiorem. Ergo ex his dicendum est solem octies terra esse maiorem
Abbreviated transcription (Latin):
concludit &ideo constat quantum sol incirculo suo tantum in houase
umbram mecre Huic igitur aequabiliter collocato circatempus
solis ortui ꝓpinquantis inhȩsit diligens obseruantis obtutis etcum adpri¬
mũ solis radium quem deseemisit prima sumitas orbis emergens umbra
destili decidens sumitate primam curuilabri eminentiã contingit locus
ipse quiumbre primitias exupit note in praesione signatos ẽ Obserua¬
tumq quamdiu suꝑ terrã Ita solis orbis integer apparer& ut ima eius
sumitas adhuc orichonti uider& insidere & moxlocus adq umbratuno
in ucse migrauerat admetatus ẽ habittq dimensione in terambas um¬
brarum notasq: in tegrum solisorbem. id ẽ diametrum natae deduab:
cius sumitatib: metiunt᷑ pars non arepta ẽ eius partu qđ a sum moua¬
es labro usq: adhorȩ primae lincam continetur & ex hoc constitit

Expanded text:
concludit, et ideo constat quantum sol in circulo suo, tantum in hoc uase concludit, et ideo constat quantum sol in circulo suo, tantum in hoc uase umbram meare. Huic igitur aequabiliter collocato, circa tempus solis ortui propinquantis, inhaesit diligens obseruantis obtutus, et cum, ad primum solis radium quem de se emisit prima summitas orbis emergens, umbra, de stili decidens summitate, primam curui labri eminentiam contigit, locus ipse qui umbrae primitias excepit notae impressione signatus est, obseruatumque quamdiu super terram ita solis orbis integer appareret, ut ima eius summitas adhuc horizonti uideretur insidere. Et mox locus ad quem umbra tunc in uase migrauerat adnotatus est, habitaque dimensione inter ambas umbrarum notas, quae integrum solis orbem, id est diametrum, natae de duabus eius summitatibus metiuntur, pars nona reperta est eius spatii quod a summo uasis labro usque ad horae primae lineam continetur. Et ex hoc constitit
Abbreviated transcription (Latin):
is dictis quibus mensura: quam terrae ud ambitus ł diametros
hab&. sed & circuli modus ꝑquem solcurrit ueldiameti eus osten¬
ditur Num quã solis et̃ mensurã uelquem ammodum illi prudentis¬
simi deprehenderint indicemus Nam sicut exterrena umbra potuit
cir culi ꝑ quem solmeat dephendi magnitudo itꝑ ipsum circulum
mensura solis inuenta ẽ. in hunc modumꝰ ꝓcedente in qui sitionis ingeno
Acquino tiali dicante solis ortum aequaliter locatum ẽ saxeu muas in hie¬
mis pherii speciem cauata abitione cur uatum infra ꝑlineas designato
duo decim diei horarum riumero quasstili ꝓminentis umbra cum
tansitu solis pretercundo distinguit
Socest cutem utscimus huius modi uasis officium ut tanto tempore
a prione eius extremitate ad alteram usq adstili umbra ꝑcurrat
quanto sol medie tatẽ coceli ab ortu inocasum umus sclic& hemis phe¬
rii conuersione metitur. Nam totius ccdi integra conuersio diem noctẽq

Expanded text:
is dictis, quibus mensura quam terrae uel ambitus uel διάμετρος habet, sed et circuli modus per quem sol currit uel diametri eius ostenditur, nunc quam solis esse mensuram uel quemadmodum illi prudentissimi deprehenderint indicemus. Nam sicut ex terrena umbra potuit circuli per quem sol meat deprehendi magnitudo, ita per ipsum circulum mensura solis inuenta est, in hunc modum procedente inquisitionis ingenio. Aequinoctiali die, ante solis ortum, aequabiliter locatum est saxeum uas, in hemisphaerii speciem cauata ambitione curuatum, infra per lineas designato duodecim diei horarum numero quas stili prominentis umbra cum transitu solis praetereundo distinguit. Hoc est autem, ut scimus, huius modi uasis officium, ut tanto tempore a priore eius extremitate ad alteram usque stili umbra percurrat quanto sol medietatem caeli ab ortu in occasum, unius scilicet hemisphaerii conuersione, metitur. Nam totius caeli integra conuersio diem noctemque
Abbreviated transcription (Latin):
Adoccasũ: gnomini xxipedũ respondent umbrgxvi pedũ Longissimos dies
hab& horas .xiiii. &tertias duas unius horȩ. Quinto circulo continentur
ab introitu caspimaris. bactrii. armenia. macedenia. tarentau tuscũ mare
baleres hispania medic: gnominienis uñ pedẽs umbrȩs .ui maximus dies. horan

Expanded text:
ad occasum. Gnomoni XXI pedum respondent umbrae XVI pedum. Longissimus dies habes horas XIV et tertias duas unius horae. Quinto circulo continentur ab introitu Caspii maris Bactrii, Armenia, Macedonia, Tarentum, Tuscum mare, Baleares, Hispania, Media. Gnomonis septem pedes, umbris VI pedum. Maximus dies hora
Abbreviated transcription (Latin):
in qua xiiimã lunã paschalem reppe¬
ries inde quoq ꝑeandem ꝓcedens
linetim ꝑuenies ad feriam inqua prȩ¬
fati mensis habuisti k ubidiem pas¬
chae cum luna sua linecctbi quã tenue
ris ostendet uerbi gratia si prima
feria fuerint kalende mastii

Expanded text:
in qua 14 lunam paschalem reperies: inde quoque per eamdem lineam pervenies ad feriam in qua praefati mensis habuisti Kal., ubi diem paschae cum luna sua, linea quam ris ostendet. Verbi gratia, si prima feria fuerint Kalendae Martiae,
Abbreviated transcription (Latin):
Demndereliquos februarii mensis dies quiertnt quinq postinter¬
Hala tionem subiungeba Credo u&eri relegionis suue more ut se¬
bro arium omnimodo maertius sequeꝵur dei
XIII
eT IDIBUS

Expanded text:
deinde reliquos Februarii mensis dies qui erant quinque, post intercalationem subjungebant, credo veteri religionis suae more, ut Februarium omnimodo Martius sequeretur. CAPUT XIII. et Idibus
Abbreviated transcription (Latin):
uct tuor ciqua consurgunt limite uenti. Hic quoque sex gemini dextra la¬
uaq unguntur. At que itabis seno cir cumdant flamine mundum¬
A primus a parcias arcto ospirat abaxe. huic nostra nomen lingua est
septen trion finc tum
BCirtius hinc dextro gelidus cir cum tonat antro¬
Thra cian grece propria dextere loquella. huic leuus borias gracili
Antica cȩci angrais quem littera signat¬
g̃ nubi fero flatulȩuum latu irrigat curus
Dorida quem simila de signat nomine lingua.
at notus emedio solis dat flamina cursu.
Austrum rite uocant quia nubila flatibus aurit
Heuro notos cuidexteradem quem mone mixto. e¬
eura austrum
latia dixer uoce latini.¬
E la ho notus lauam calidis aettam minat auris.
Aestibus in mensis arden cus tro africus hic est
IAbscersum solos ⁊ eppheris tuba florea seruat¬
Excitalia ueniens cui dictum est uoceftiuoni¬
Ia huic dextram tangit dictus lipsat tidelinga
Africus hinc propria ueniens regione uocaitur¬
nñ attuchore fremẽs teppheri departe sinistra

Expanded text:
uattuor a quadro consurgunt limite uenti, Hos circum gemini dextra laeuaque iugantur Atque ita bis seno circumdant flamine mundum. Primus Aparctias Arctoo spirat ab axe: Huic nostra nomen lingua est Septentrio fictum. Circius hinc dextro gelidus circumtonat antroThrascian Graeci propria dixere loquella. Huic laeuus Boreas glacialAttica Caecian Grais quem littera signat. Nubifero flatu laeuum latus inrigat Eurus, Dorica quem simili designat nomine lingua. At Notus e medio solis dat flamina cursu: Austrum rite uocant, quia nubila flatibus haurit. Euronotus cui dexter adest, quem nomine mixto Euroaustrum Latia dixerunt uoce Latini. Libonotus laeuam calidis attaminat auris; Aestibus inmensis ardens Austroafricus hic est. Abscessum solis Zephyri tuba florea seruat, Italia nomen cui fixum est uoce Fauoni. Huic dextram tangit dictus Lips Atthide lingua; Africus hinc propria ueniens regione uocatur. At tu, Core, fremis Zephyri de parte sinistra;
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdem mensisdie postdiluuium egressus cisseritur. Qu amappum
solis integrum hoc ẽ trecentorum sex agintaquinq: dierumesse
descriptum quia uidelic& lupa quae presenti capno uerbi
grrtia pernonas maias. septima decima existit anposequente
incesima septima pridienonas mcuias occuryst notandum supe
quo dnimium falluptur. quimensem definiendũ uel abaptiquis
definitum autumint : Quam diuluna zodiacum circalum
percigit quaen mirum sicut diligentior in quisitio patunrum
edocunt. ⁊odiacum quidem uiginti septem dieb: & octohoris
sui uero cursus ordinem uiginti nouem diebus &duo decimhoris
silua sui saltus natione conficit: Ideoq: rectius Ita definiendũ
quod mensis lunae sit luminis luncris circuitus acredintegnatio
denouu ad nouam solaris autem meniis degressiontsolis ꝓduo

Expanded text:
ejusdem mensis die post diluvium egressus asseritur: quam annum solis integrum, hoc est, trecentorum sexaginta quinque dierum esse descriptum: quia videlicet luna, quae praesenti anno, verbi gratia, per Nonas Maias septima decima existit, anno sequenti vicesima VII pridie Nonas Maias occurret. Notandum sane, quod nimium fallantur, qui mensem definiendum vel ab antiquis definitum autumant, quandiu luna Zodiacum circulum peragit, quae nimirum sicut diligentior inquisitio naturarum edocuit Zodiacum quidem septem viginti diebus, et octo horis, sui vero cursus ordinem viginti novem diebus et duodecim horis salva sui saltus ratione conficit: ideoque rectius ita definiendum, quod mensis lunae sit luminis lunaris circuitus ac redintegratio de nova ad novam; solaris autem mensis digressio sit so
Abbreviated transcription (Latin):
qui noctio scribens euidentera sstruit. Inquadie inquit inuenitur sol non
solum conscendisse primam pastem uerum &iam quadram iam in ea

Expanded text:
quinoctio scribens evidenter astruit: 'In qua die', inquit, 'invenitur sol non solum conscendisse primam partem, verum etiam quadrantem iam in ea
Abbreviated transcription (Latin):
quarã dupliẽi natura formantur & reformant᷑ omã q̃ cernunt᷑ interra
Nc̃ sel sȩin mari conueniꝰentes morialib fructus nutriunt. int̾ris: & aere
dulas aptius alendis fructb sitiq sed andȩ c̃ gruunt sedq̃ harũ naturalis sit
quaerit̃ Vtraq cũ dep̃hendit dũ in alte rutrũ refundi haec ꝑmari noiũ
holerũ cineres. illa ꝑhumũ diffusqͥant. Maris uero fretib: erebris
trara spatia distingunt̃ ut & gentiũ t̃mino sint̃ cludant & alt̾nis opib: om̃s¬

Expanded text:
quarum duplici natura formantur et reformantur omnia quae cernuntur in terra. Nam salsae in mari convenientes mortalibus fructus nutriunt in terris et aere, dulces aptius alendis fructibus sitique sedandae congruunt. Sed quae harum naturalis sit quaeritur. Utraque autem deprehenditur, dum in alterutrum refundi, haec per marinorum olerum cineres, illa per humum diffusa queant - maris vero fretibus crebris terrarum spacia distinguuntur, ut et gentium terminos int
Abbreviated transcription (Latin):
rimo decer nouenalis circuli uersu temporum or do
prixefigitur. quem greci calculutores adioclitiami princi¬
pis aappis obseruure Sed dionisius uenerabilis abbasro¬
manae urbis & utriusq linguue grecȩ uidelic& aclatipae
non ignobili praceditus scientia. Paschales scribens circulos
poluiti eis sicut ipse testatur memoriam impii & persecuto¬
ordium spei postrce notius nobis exister. &c ausarẽpa¬
sirtionis humance. Id est passiore demptoris pastri euiden¬
tius elucen& Qui in primo suo circulo quip gentȩsimum tricesi¬
mum secundum dominicae in carnationis cipnum in capitie
ponendo manifeste docuit secundum suicirculi appum ipsum
erre quo eiusdem sacro scaẽ incarnationis mysterium coepil¬
quic enim lunaris circulus decennouennalis est solaris autẽ
uigint & octo conficiturannis. multipli catis perse inui cem

Expanded text:
rimo decennovennalis circuli versu temporum ordo praefigitur, quem Graeci calculatores a Diocletiani principis annis observavere. Sed Dionysius venerabilis abbas Romanae urbis, utriusque linguae, Graecae videlicet ac Latinae, non ignobili praeditus scientia, paschales scribens circulos, noluit eis, sicut ipse testatur, memoriam impii et persecutoordium spei nostrae notius nobis existeret, et causa reparationis humanae, id est, passio redemptoris nostri, evidentius eluceret. Qui in primo suo circulo quingentesimum tricesimum secundum Dominicae incarnationis annum in capite ponendo manifeste docuit secundum sui circuli annum ipsum esse quo ejusdem sacrosanctae incarnationis mysterium coepiQuia enim lunaris circulus decennovennalis est, solaris autem viginti et octo conficitur annis, multiplicatis per se invicem
Abbreviated transcription (Latin):
sunt integri .xii. menses: sed qrm̃ sicut mensem circuitur lunae osten¬
dit hominib: sicannus circuitu solis animaduersus ẽ restant au¬
tem quinquedier & qua drans diei ut solimpleat cursum suum
apnumq: concludat. Quat tuor enim qua druntes faciunt unũ¬
diem quem̃ necesse est inter Kalure excursu quadrennio quod
bissextum uocant ne temporum ordo turb&ur: Etiam ipsos v.

Expanded text:
sunt integri XII menses. Sed quoniam sicut mensem circuitus lunae ostendit hominibus, sic annus circuitu solis animadversus est. Restant autem quinque dies et quadrans diei, ut sol impleat cursum suum, annumque concludat. Quatdiem, quem necesse est intercalare ex cursu quadriennio, quod bissextum vocant, ne temporum ordo turbetur; etiam ipsos V
Abbreviated transcription (Latin):
enim uiceni &bini ducentos .lxiiii. fuciunt quas eẽ honis un decim
dierumhiuo facilepat& quia undecies uiceni & qua terni eapdẽ
summam conficiunt: Porro duo decies semis sex faciuntꝰ quae

Expanded text:
enim viceni et bini ducentos sexaginta quatuor faciunt, quas esse horas undecim dierum hinc facile patet: quia undecies viceni et quaterni eamdem summam conficiunt. Porro duodecies semis sex faciunt, quae
Abbreviated transcription (Latin):
qaae ixta patunt netienem infine apridebuerat inter calar pleriq
abi lib& htetilcalat: & quod est grtuius tantum interse calculactores
disident ut uno nonnum quam eodemq diebnc quastam decmam ille
quintam decimam alius sextam decimam ad seuerent lunamenecor
putundam: nec ñ & solis annuos menses dissimilima reguladiuerso
quĩ eqigens ordinei m&itur: Deniq: egrpti qui primi ꝓpter ociorem
luncie discursum neui delic& error calculandieius uelo citategigne¬
recur: Ad solis cursum cuus motus turdior fucilius poteret compnte¬
hendi suos menses computure coeperunt : sumpto ab cutum pi tem po¬
ne primordio tricenis horꝓduntur includere diebus: quorum primp
mensis thoth iiii Κcdendarum septembrium secundus stofi. quasta

Expanded text:
quae juxta naturae rationem in fine anni debuerat intercalari, plerique ubi libet intercalant, et, quod est gravius, tantum inter se calculatores dissident, ut uno nonnunquam eodemque die hic quartam decimam, ille quintam decimam, alius sextam decimam asseverent lunam esse putandam, nec non et solis annuos menses dissimillima regula diverso quaeque gens ordine metitur. Denique Aegyptii, qui primi propter ocyorem lunae discursum, ne videlicet error calculandi ejus velocitate gigneretur, ad solis cursum, cujus motus tardior facilius poterat comprehendi, suos menses putare coeperunt, sumpto ab autumni tempore primordio, tricenis hos produntur includere diebus, quorum primus mensis Thoth IV Cal. Septembrium, secundus Phaofi IV Ca
Abbreviated transcription (Latin):
tura sit igneus : motu quoq nimio cclorem adaug& : hiccur suuariante : die s&m̃¬
scs. tẽpor adiuidit & annos aerisq: tẽperiem accedendo łyxcedendo ꝑtẽporũ ratione

Expanded text:
tura sit igneus, motu quoque nimio calorem adauget. Hic cursu variante dies et menses, tempora dividit et annos, aerisque temperiem accedendo vel recedendo pro temporum ratione
Abbreviated transcription (Latin):
De mac uirudine ul desec tusolu & lurce
Iemagnitudine uel defectusolis siue lunae penius secundus
in opere pulcherrimo paturelis historiae ita descibit: mapifestũ
est solem interuentulunae occulturi. lunamque terrae obiec

Expanded text:
De magnitudine, vel defectu solis et lunae. De magnitudine vel defectu solis, sive lunae, Plinius Secundus in opere pulcherrimo naturalis Historiae ita describit: « Manifestum est solem interventu lunae occultari, lunamque terrae objec
Abbreviated transcription (Latin):
quoiũ primus septentrio qui &a parcias flat rectus abaxe faciens frigora & nubes
huic dextercircius qui& tracus faciens niues & grandines. as inistro aquilo
qui &borecs nubes constringens. secundus cardinalis subsolanus qur aa feliotes
ab ortii in tonans solis. temperatus cuius adextris uulturnus qui & calcias.
cuncta desiccans Asinistris eurus nubes generans. Tertius cardinalis
auster qui & nothus humidus calidus atq fulmineus. Huic cidextris
curo custes. calidus asinistris curo nohus tẽperatus calidus uentiaustra¬
les q ex humliflunt: maigios inmaritẽpestates faciunt quã septen¬

Expanded text:
quorum primus Septentrio, qui et Aparctias dicitur, flat rectus ab axe, faciens frigora et nubes; hinc dexter Circius, qui et Thrascias, faciens nives et grandines; a sinistris Aquilo, qui et Boreas, nubes constringens. Secundus cardinalis Subsolanus, qui et Apeliotes, ab ortu intonans solis, temperatus: cujus a dextris Vulturnus, qui et Caecias, cuncta desiccans; a sinistris Eurus, nubes generans. Tertius cardinalis Auster, qui et Notus, humidus calidus, atque fulmineus, huic a dextris Euroauster, calidus; a sinistris Euronotus temperatus, calidus. Venti Australes quia ex humili flant, majores in mari tempestates faciunt, quam Septen
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudine hanetrecenties et sextigies complicando circulũ men¬
suramq terrae incunednt̃ quot milib stadiorum ambiretur absol¬
itum oniuersiterreni orbis eẽ ꝓnunticuit que summaque intrecentas¬
sexciginta partes equalit̃ diuidatur liquebit qđ stadiorum una¬
queq portione interris eẽ debeat que incaeleste circulo nulla huma¬
nae coniecturae dimensionẽ admittit

Expanded text:
et magnitudinem hanc ter centis sexagies complicando, circulum menet magnitudinem hanc ter centis sexagies complicando, circulum mensuramque terrae incunctanter quot millibus stadiorum ambiretur absolitum universi terreni orbis esse pronuntiavit. Quae summa, si in 360 partes aequaliter dividatur, liquebit, quod stadiorum unaquaeque portio in terris esse debeat, quae in coelesti circulo ab ullo nullam humanae conjecturae dimensionem admittit
Abbreviated transcription (Latin):
ratos tenes philo sophus idemq geometra subtilissimus magnitudinẽ
regis cholomei quitotam aegyptum tenebat aduitus aibsyme usq adme¬
roen studioꝵ Numerum inuenit dispositisq ꝑ interualla locorũ ꝑ septen¬
trione meridie uersus oroscopicis uasis similidimension &gnomorũ aequa
longitudine formatis totidem. doccos gnomicȩ supputactionis homines
quot uasci fucrant singulis que in locis inposuit atq unadie om̃s umbram
meridiani temporis obseruare fecit Notariq unum quemq suigno¬
minis umbrã quante fuiss& longitudinis atq itti comperit quod ultra
quingenta stadici adunius longitudinis gnomine umbra Non respon¬
quib omnis rodiaci circuli tractatus dunditur cdteras usq ꝑueniant
Etpars quaeibi in comperte & maestimabilis magnitudine se interris
non amplius qua qum gentorũ. eꝙaulo minus stadiorũ mensurã
obtineat Conpestaq ihterris unius partis quae ad hodiacũ ꝑtin&

Expanded text:
rat Osthenes philosophus, idemque geometra subtilissimus, magnitudinem regis Ptolomaei, qui totam Aegyptum tenebat, adjutus a Siene usque ad Meroen stadiorum numerum invenit. Dispositis namque per intervalla locorum a septentrione meridiem versus horoscopicis vasis simili dimensione et gnomonum aequa longitudine formatis totidem doctos gnomonicae supputationis homines, quot vasa fuerant, singulis quibusque in locis imposuit, atque una die omnes umbram meridiam temporis observare fecit, notare etiam unumquemque sui gnominis umbram, quantae fuisset longitudinis. Atque ita comperit, quod ultra 700 stadia ad unius longitudinis gnomonem umbra non responquibus omnis zodiaci circuli tractus dividitur, ad terras usque perveniant, et pars, quae ibi incomperta et inaestimabilis mensurae est, in terris non amplius quam septingentorum, aut paulo minus, stadiorum mensuram obtineat. Compertaque in terris unius partis, quae ad zodiacum pertinet,
Abbreviated transcription (Latin):
III
iuis scire quo tasit luna in lłi anucrii scito quotullunaris incydus sit
rias &duces quinquies decusu quinquies faciunt Exxv. Quos adicias suꝑ unũ
& fiunt lxxui Item duces sexies decusquinq sexies faciunt xc. Quodadici¬
unt suꝑ lxxvi& fit suma numerorũ clxui in quib: partiris tricesima rma
reperies dum autem ueneris adxuii cydum luntirem &duxeris quin¬
duxcessexies lxxXUi dein deduces sexies decus septus fiunt ci quos
adicis suꝑ lxxxui & funt lxxxuiii. Partiris ibitricesima remanent

Expanded text:
ii. vis scire quota luna sit calendis Januarii, scito quotus lunaris cyclus sit, rii, et duces quinquies quinquies decies: faciunt LXXV; quos adjicies super unum, et fiunt LXXVI. Item duces sexies decies quinquies, faciunt XC; quos adjicies super LXXVI, et sic summa numerorum CLXVI; in quibus partiris tricesima, remreperies. Dum autem veneris ad XVII cycli lunaris, et duxeris quinunt LXXXVI. Deinde ducis sexies decies septies, fiunt CII. Eos adjicies super LXXXVI, et fiunt CLXXXVIII. Partire ibi tricesima, remanent
Abbreviated transcription (Latin):
de formatu ꝓpt̃ fulmina m̃ sũ ipsoꝵ Oc cober & nouember accipiunt : capricorss
Deccber ꝓpt̃ caprã iouis nutrice: cui extremapisci sonilia pingunt̃ : qđ huim

Expanded text:
deformatum, propter fulmina mensium ipsorum, October et November accipiunt; Capricornum December, propter capram Jovis nutricem, cujus extrema pisci similia pinguntur, quod huj
Abbreviated transcription (Latin):
quaus ciusde orbis penedimidio iaior pars abouente ꝗdeceasũ quã ameri¬
die septẽ trionẽ habitet᷑. hinc adcalore illic rigoreprohibente ac cessum

Expanded text:
quamvis ejusdem orbis pene dimidio major pars ab oriente ad occasum, quam a meridie ad septentrionem habitetur: hinc calore, illinc rigore prohibente accessum
Abbreviated transcription (Latin):
SIBUS
en ses dicti amensurt. quaquisq: eorum mensuratur. sed melius a
Aunci quae greco sermone mene uocatur: pam &cpud eos mep¬
re nominant mensibus nomendedit nuus &iesus filius si ptoch qui
uti que bebreiee scripsit deluna loquens it mensir secundũ
nomen est eiuis: Aptiqui enim menses suos non a solis sed ulupae
cursu computure solebant: Vn de quoties inscriptu ra sacra siue
inlege siue antelegem. Quota diemensis quid factum dictum¬
uesit indicatur. Ponaliud quam lunae c&us significatur:¬
aqua semper hebntei quibus credita sunt eloquia dĩ aptiquo patrum
more menses obseruare noncersant: Primum mensẽ pouorum qui

Expanded text:
sibus. Menses dicti a mensura, qua quisque eorum mensuratur: sed melius a luna, quae graeco sermone mene vocatur. Nam et apre nominant, mensibus nomen dedit. Unde et Jesus filius Sirach, qui utique Hebraice scripsit, de luna loquens ait: Mensis secundum nomen est ejus . Antiqui enim menses suos non a solis sed a lunae cursu computare solebant. Unde quoties in Scriptura sacra, sive in lege, seu ante legem, quota die mensis quid factum dictumve sit, indicatur, non aliud quam lunae aetas significatqua semper Hebraei, quibus credita sunt eloquia Dei , antiquo patrum more menses observare non cessarunt: primum mensem novorum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
poctiules & octopartes unius horȩ colligat Clexundriae uero .xiiii.
horas initalia .xv. Inbrittania xuii. ubinos aestate luode noctes

Expanded text:
octiales et octo partes unius horae colligat, Alexandriae vero XIIII horas, in Italia XV, in Britannia XVII, ubi aestate lucidae noctes