comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃. Instrum̃ta fũdi ea ẽẽ q̃
fruccus q̃rendi cogendi ꝯẜuã¬
uitellium. eiudent̃ enumerat.
Querendi ueluti hoĩes qui agr¬
um colũt. ⁊ qui eum excent. p̃po¬
sitiue sũt his quorum innũo:
sũt. ⁊ uilli̾ci ⁊ monitoͬres. p̃te̾a
boues domiti. ⁊ pecora sterco¬
randi cã parata uasa q̃ utilia
culture sũt. aratra. ligones..
sartuli. falces putitorie bidẽ¬
tes ⁊ si qua summilia dici posst̃.
Cogendi quẽ adinodum torcr¬
laria. corbes. falcesq messori̾e.
falces fenarie. quali uĩdemia

Expanded text:
 instrumento fundi ea esse, quae  instrumento fundi ea esse, quae fructus quaerendi cogendi conseruanUitellium euidenter enumerat. quaerendi, ueluti homines qui agrum colunt, et qui eos exercent praepositiue sunt is, quorum in numero sunt uilici et monitores: praeterea boues domiti, et pecora stercorandi causa parata, uasaque utilia culturae, quae sunt aratra ligones sarculi falces putatoriae bidentes et si qua similia dici possunt. cogendi, quemadmodum torcularia corbes falcesque messoriae falces fenariae quali uindemia
Abbreviated transcription (Latin):
ut instructa sũt. cum uino. gra¬
nokalendario⁊ adiecerat hec
u̾ba. Quieqd erit cum moriar
in illa regione uł quicquid in
quacumq sp̃e erit in illa regio¬
ne ait quicꝗd meũ erit. uiua te¬
statrice. unus ex debitorib cõ¬
dẽpnatus uiuente testatrice sa¬
tis nõ fecit. Quesitum ẽ. an qd̃
exsnĩa uidicis debẽtur adnepo¬
¶ a b̾nam cum cenacͤulo.
pardiue manumisisse testõ le¬
gauerat cum m̾cib ⁊ istrum̃¬
tis. ⁊ suppellectili que ibi eẽt. It
horreum uinariũ cumuino et
uasis ⁊ instrum̃to ⁊ institorib
quos secũ habere ꝯsueuerat. Q̾¬
situm ẽ cum uiuo testatore in¬
su̾ia ĩ qua cenaculũ fuit ꝙ ei le¬
gatum erat. exusta sit. ⁊ post
biẽnium eodem loco ꝯstituta
nou̾a ⁊ horreum ꝙ eide lega.¬
tum eratia testatore uemerit.
uini aũt uenditio dilata sit
ut exeo ꝯmoda uenirẽt an uni¬
u̾sa legata. pardula ꝯsequi pos¬
sit .R2. ea ĩ quib uolũtas mu¬
tãta eẽt. nõ deberi.

Expanded text:
ut instructa sunt, cum uino grano calendario, et adiecerat haec uerba: 'quidquid erit cum moriar in illa regione, et quidquid in quacumque specie erit in illa regione, uel quod meum erit'. uiua testatrice unus ex debitoribus condemnatus uiuente testatrice satis non fecit: quaesitum est, an quod ex sententia iudicis deberetur ad nepoTabernam cum caenaculo Pardulae manumisso testamento legauerat cum mercibus et instrumentis et suppellectili quae ibi esset, item horreum uinarium cum uino et uasis et instrumento et institoribus, quos secum habere consueuerat. quaesitum ‹est›, cum uiuo testatore insula, in qua caenaculum fuit quod ei legatum erat, exusta sit, et post biennium eodem loco constituta noua, et horreum, quod eidem legatum erat, a testatore uenierit, uini autem uenditio dilata sit, ut ex eo commodo uenirent, an uniuersa legata Pardula consequi possit. respondit ea, in quibus uoluntas mutata esset, non deberi.
Abbreviated transcription (Latin):
annis ĩstructa p̃diaꝯ sobrine.
sue dari uoluit. ⁊ quosdam uo¬
ẜuos p̃diorum uiuus manumi¬
sit. nõ id cuto sui manumissi p̃¬
stabũtur. ꝙͣ adlib̾tatem ꝑueni¬
re nõ possũt. Idem uiris ẽ cum
ex quanis alia cã lib̾tas ñ ꝯpetit.¬
Abeo. Cum quidam duos fũ¬
os ũctos brẽt. ⁊ exalto boues
cum opus fecisset. in altm reu̾¬
tẽnt᷑. utrumq fũdum cum in¬
strum̃to legauerat. Labeo.tre¬
batius. boues ei fũdo cessuros
putãt. ubi opus fecissent. nõ
ubi manẽ ꝯ sueuissẽt. casellus

Expanded text:
annis instructa praedia consobrinae suae dari uoluit et quosdam seruos praediorum uiuus manumisit. non idcirco serui manumissi praestabuntur, quod ad libertatem peruenire non possunt. idem iuris est, cum ex quauis alia causa libertas nabeonis. Cum quidam duos fundos iunctos haberet et ex altero boues, cum opus fecissent, in alterum reuerterentur, utrumque fundum cum instrumento legauerat. Labeo Trebatius boues ei fundo cessuros putant, ubi opus fecissent, non ubi manere consueuissent: Cascellius
Abbreviated transcription (Latin):
pudiauit. siquide scit sebr̃dẽ
institutum. credendum ẽ u̾tr¬
umq er̃ repudiasse. Si igno¬
rat. aduentrum ei repudia¬
tio nocebit. n adtestam̃ta¬
riam. qm̃ hanc ñ repudiau¬

Expanded text:
pudiavit, si quidem scit se heredem institutum, credendus est utrumque repudiasse: si ignorat, ad neutrum ei repudiatio nocebit neque ad testamentariam, quoniam hanc non repudiav
Abbreviated transcription (Latin):
filio suõ emancipato nepotẽ
quẽ exeo retinuerat. de derit ĩ
patre eus ante defũcto. qr ĩ eiꝰ
est familia qr ⁊ ip̃e admitti poͣ¬
⁊ si emãcipatus filiũs quẽ pt
emãcipationẽ quesierat. patri
suo in adoptionẽ ded̾it. ⁊ de¬
dcesẜit. Nami ⁊ hicnepos iste
sũi debet. qĩ nõ sit ĩ aliena fa¬
milia. ¶ Si pat̾ alicuiꝰ ꝑuene¬
rit ĩ adoptuiam familiã. filiꝰ
nõ.an patris sui inadoptiuã
hic quãius nõ sit ĩ eadem fa¬
milia qua pat̾. adbõrum ponẽ¬

Expanded text:
filio suo emancipato nepotem, quem ex eo retinuerat, dederit in apatre eius ante defuncto, quia in eius est familia. qu‹i› et ipse admitti poet si emancipatus filium, quem post emancipationem quaesierat, patri suo in adoptionem dederit et decesserit: nam et hic nepos iste debet, quasi non sit in alia familia. Si pater alicuius peruenerit in adoptiuam familiam, filius non, an patris sui in adoptiua hic, quamuis non sit in eadem familia, in qua pater, ad bonorum po
Abbreviated transcription (Latin):
rit ap̃tore in tm̃ quãtum fer
modi ꝯditione scriptus sit
hr̃s.idemꝙ erit dicẽdu. ¶Si
quis exlibĩs nõ sit scriptus
hr̃s s ẜuus eius scriptus sit.
cumꝙ ĩuͥsẜit adire hr̃ditate.
denegari ei debet bõrũ po.eẽ.
bere denegari.

Expanded text:
rit a praetore in tantum, quantum ferrusmodi condicione scriptus sit heres, idem erit dicendum. Si quis ex liberis non sit scriptus heres, sed seruus eius scriptus sit eumque iusserit adire hereditatem, denegari ei debet bonorum possessbere denegari.
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ nepos. nõ admittt᷑. qr pat̃
eum p̾cedit. ¶Si quis pt eniã¬
cipationẽ. quesitum sibi filiũ.
patri suo madoptionẽ dedit
in locum filii. equissimu ẽ ei p̃¬
stari ꝙ cui uis arrogato filio.
Idcucoq patrisuo adiungen¬
dus ẽ. S si emãcipatus hic ne¬
pos post adoptionẽ ꝓponatur
equissimũ erit eum abstinere.
Recipit enim locum suũ neci
debet patri suo uĩgi. ¶Sicemã¬
cipatus filius. uxore nõ exuo¬
luntate patris du̾eta filiũ fu̾it
sortitus. dem̃ nepos patre iam
rescissio. quo magis admittat᷑
nõ quo minus.adhibeat̃. opa¬
tur: Nam ⁊ si tͥam ignominio:¬
sam duxerit uxorem filius.
ut de decori sit tam ip̃i quã pa¬
tri mulierẽ talem hr̃e.dicem.
admitti. cum possit auus ure
suo uti eumq exhrdaͬre. nec eĩ
minus ĩ hoc nepote is qui de ĩ¬
offitioso cogniturus ẽ. mẽrita
nepotis quã patris eiꝰ delicta.ꝑ¬
pendet. ¶Si emãcipatus filiꝰ

Expanded text:
patus nepos, non admittetur, quia pater eum praecedit. Si quis post emancipationem quaesitum sibi filium patri suo in adoptionem dederit in locum filii, aequissimum est ei praestari quod cuiuis adrogato filio, idcircoque patri suo iungendus est. sed si emancipatus hic nepos post adoptionem proponatur, aequissimum erit eum abstinere recipit enim locum suum nec debet patri suo iungi. Si emancipatus filius uxore non ex uoluntate patris ducta filium fuerit sortitus, dein nepos patre iam rescissio, quo magis admittantur, non quo minus, adhibeatur. nam etsi tam ignominiosam duxerit uxorem filius, ut dedecori sit tam ipsi quam patri mulierem talem habere, dicemus admitti, cum possit auus iure suo uti eumque exheredare: nec enim minus in hoc nepote is, qui de inofficioso cogniturus est, ‹quam› merita nepotis patris eius delicta perpendet. Si emancipatus
Abbreviated transcription (Latin):
mib debito¬
ribꝰ eaque debent..
recte legãtuͣr. licet
scripsit. sires pignori data lege¬
tur debitori acreditore. ualẽ le¬
gaitum. hr̃eq eum actionẽ ut
pignus recipiat priusquam
pecunam soluat. Sic aũt loq
lucͥrari. S si alia testantis uo¬
uuntas fu̾it. ⁊ ad hoc ꝑueniet᷑
exẽplo luitioms.
Op̃. Heredem dãpnatum a fi¬
deuisore non petẽ.areo posse pe¬
tere s areo petẽuetitu. si afi¬
deuissore petat. reo extestõ te¬
neri. celsus putat. Idem celsus
ait. nullam dubitatione hr̃e
quin hr̃de pete̾ adebitore uen¬
to.nechr̃s hr̃d̾is pete̾ possit
p̃. ¶i berationẽ debitori pos¬
se legari iam certum ẽ / S ⁊ si.
cyrographum quis decedens.
debitori suo dederit. exceptõe¬

Expanded text:
mnibus debitoribus ea quae debent recte legantur, licet scripsit, si res pignori data legetur debitori a creditore, ualere legatum habereque eum actionem, ut pignus recipiat, priusquam pecuniam soluat. sic autem loqlucrari: sed si alia testantis uoluntas fuit, et ad hoc peruenietur exemplo luitionis. Heredem, damnatum a fideiussore non petere, a reo petere posse, sed a reo petere vetitum, si a fideiussore petat, reo ex testamento teneri Celsus putat. Idem Celsus ait nullam dubitationem habere, quin herede petere a debitore vetito nec heres heredis petere possit Liberationem debitori posse legari iam certum est. Sed et si chirographum quis decedens debitori suo dederit, exceptione
Abbreviated transcription (Latin):
socu sũt. ⁊ est um. nõ solum eũ
cuĩ nom̃ intestõ scriptum est.
legatarium hñdum. uerum
eum quoꝙ qui nõ est scriptu.
s ⁊ eius ꝯtẽplatione libatio
relieta eẽt. Utriq aũt legata¬
siꝙ ego debeo titio. sit ei lega¬
tum mei grã ut ego liberer
nemo menegabit legatariu.
ut ⁊ uil. eodem libro scripsit.

Expanded text:
socii sunt. et est uerum non solum eum, socii sunt. et est uerum non solum eum, cuius nomen in testamento scriptum est, legatarium habendum, uerum eum quoque, qui non est scriptus, si et eius contemplatione liberatio relicta esset. Utrique autem legatasi quod ego debeo Titio sit ei legatum mei gratia, ut ego liberer, nemo me negabit legatarium, ut et Iulianus eodem libro scribit.
Abbreviated transcription (Latin):
dens.cyrographũ senͭ titio dedit
ut post mortẽ suam seio det. aut
si ꝯualuiss sibi redde̾t. deinde.
titius desũcto donatore seio de¬
derit.⁊ br̃s eius petat debitum
seius doli exceptionẽ h̃t̃. ¶ Nc̃
de effectu legatiuideamus.⁊ si
quidẽ michi libatio fit relicta.
cum solus sun debitor. siue ame
petatur. exceptione uti possũ.
siue nõ petatur possum agẽat
uberer ꝑaccẽpͤtilationẽ. S⁊
sicum alio sim debitor.putai
duo rei sumus ꝓmittendi et
michi soli testator ꝯsultumuo¬
luit. agendo ꝯsequar. nõ ut ac¬
cepto liberer. ne ⁊ cõreus m̃s
libetur ꝯtra testatoris uolũta¬
tem. s pacto libabor.S quid
si socii fuimus. uideamus ne
pacceptilationẽ debeam lib̾ai̾.
alioquin dum a cõreo meo pe
bere lib̾ari. si socii. ꝑacceptilati¬
onẽ. ¶Consequent queritur.
an ⁊ ille socius ꝓlegatario hã¬
tur. cuiꝰ nom̃ intestam̃to scrip¬
tum non ẽ. licet ꝯmodum ex
testõ adutrumq ꝑtineat. si

Expanded text:
dens chirographum Seii Titio dederit, ut post mortem suam Seio de aut, si conualuisset, sibi redderet, deinde Titius defuncto donatore Seio dederit et heres eius petat debitum, Seius doli exceptionem habet. Nunc de effectu legati uideamus. et si quidem mihi liberatio sit relicta, cum solus sim debitor, siue a me petatur, exceptione uti possum, siue non petatur, poss‹u›m agere, ut liberer per acceptilationem. sed et si cum alio sim debitor, puta duo rei fuimus promittendi, et mihi soli testator consultum uoluit, agendo consequar, non ut accepto liberer, ne etiam conreus meus liberetur contra testatoris uoluntatem, sed pacto liberabor. sed quid si socii fuimus? uideamus, ne per acceptilationem debeam liberari: alioquin, dum a conreo meo petbere liberari, si socii, per acceptilationem. Consequenter quaeritur, an et ille socius pro legatario habeatur, cuius nomen in testamento scriptum non est, licet commodum ex testamento ad utrumque pertineat, si
Abbreviated transcription (Latin):
deorsum. tendẽtium. facile ĩ ueĩ¬
nũs. ¶dem faciẽdum ẽ intrãs¬
qm̃ patrisuł matris ꝑsona per
quos ꝯũgit᷑ prior nuẽtur. Gra¬
dus uõ dicti sũt ad similitudie
scalarum locorum ue ꝓcliuium
scitur. ¶Transermus nẽ ⁊ sigr¬
los gradus nuẽmus. primo gra¬
du cognationis sũt. susu u̾su
Duo pat̾ ꝯmat᷑. deorsum u̾sum
duo filius ⁊ filia. qui tñ ⁊ plures

Expanded text:
deorsum tendentium facile inueninumerus. idem faciendum in transm patris uel matris persona, per quos coniungitur, prior numer‹a›tur. Gradus autem dicti s‹u›nt a similitudine scalarum locorumue procliuium, scitur, transeamus. Nunc singulos gradus numeramus. Primo gradu cognationis sunt susum uersum duo pater et mater. deorsum uersum duo filius et filia: qui tamen et plures
Abbreviated transcription (Latin):
parentẽ accipimus. Idẽ aut ꝑ
matrẽ tm̃ aut ꝑ patrez aut per
utrumq.a. exutroq parente.
eodem. s hic nũm ñ auget qd̾
ñ sit pone me frẽm hr̃e exeodez
matre. illi int̾ se frẽs sĩt. michi
alt̃ cognatus nõ ẽ. sorori similtt̃
nũantur ut fr̃. nepos quoq du¬
plicit᷑ intelłr. ex filiouł fibanatꝰ
auia quoq q̃ tuor ꝑsõas ꝯplecti¬
tꝰ. ẽ ei aut aui pat̾ni. aut amiepa

Expanded text:
parentem accipitur, id est aut per matrem tantum aut per patrem aut per utrumque, id est utroque parente eodem. sed hic numerum non auget, quod non sit. pone me fratrem habere ex eodem matre: illi inter se fratres sunt, mihi alter cognatus non est. soror similiter numeratur ut frater. nepos quoque dupliciter intellegitur ex filio uel filia natus. auia quoque quattuor personas complectitur: est enim aut aui paterni aut auia
Abbreviated transcription (Latin):
rectolimite ĩduas lineas se
du transũse linee pendẽt quas
om̃s latiore tractatu hĩto inli¬
legib⁊ hr̃ditates ⁊ tutele adꝓ
ximũ q̃q agnatum redire cõ¬
sueuerũt. S ⁊ edc̃o p̃tor ꝓxĩo
exeadem familia sũt. Qui aũt
ꝑfeminas ꝯuĩgunt̾ cognati
tm̃ noĩantur ꝓximiores exa¬
gnatis sui dñr. ¶Int agnatos
igitur ⁊ cognatos hoc int̃ ẽ ꝙ
int̃ genus ⁊ spẽm. nam qui est
agnatus ⁊ cognatus ẽ. ñ utiq
aũt qui cognatus ẽ: agnatꝰ ẽ.
altĩn enim ciuile alt̾m natiĩale

Expanded text:
recto limite in duas lineas sepdu transuersae lineae pendent, quas omnes latiore tractatu habito in lilegibus hereditates et tutelae ad proximum quemque adgnatum redire consuerunt: sed et edicto praetor proximo ex eadem fam‹i›lia: qui autem per feminas coniunguntur, cognati tantum nominantur.Proximiores ex adgnatis sui dicuntur.Inter adgnatos igitur et cognatos hoc interest quod inter genus et speciem: nam qui est adgnatus, et cognatus est, non utique autem qui cognatus est, et adgnatus est: alterum enim ciuile, alterum naturale
Abbreviated transcription (Latin):
eundẽ patrem hñt licet diu̾sas
matres ⁊ agnati sũt. ¶Paren
nos ꝓprio uocabulo nominãt᷑
ult̾iores qui ñ hnt spãle nom̃
maiores appellant᷑ Itẽ lib̾iusq
adtrineptẽ. ultra hos postĩores
uocãtur. ¶Sũt exlat̾ib cognati
ut fres sororesq ⁊ exbis ꝓ geĩti.
Itẽ patrui amite: auũculi⁊ma

Expanded text:
eundem patrem habent, licet diuersas matres, etiam adgnati sunt.Parennos proprio uocabulo nominantur: ulte riores qui non habent speciale nomen maiores appellantur: item liberi usque ad trinep‹o›tem: ultra hos posteriores uocantur.Sunt et ex lateribus cognati, ut fratres sororesque et ex his prognati: item patrui amitae et auunculi et
Abbreviated transcription (Latin):
chi restitũta eẽt hr̃ditas. ¶ Re¬
stitũt̾a hr̃ditate iura sepulcro
stitutus ex semisse. rogatus sit
restituẽ hr̃ditatem ⁊ eã suspec¬
tam dic̃es ꝯpulsus adiit hr̃di¬
tatem. dem̃ fidei ꝯmissarius i¬
gnarus sit ac creuisse portiõe
br̃ditatis post restitutioe scͥp¬
to hr̃di. anopus sit ei alia aerd̃e.
ei sit noua pestitutioẽ. postea ꝙͣ
portio accreuit.¬
rc̃. Postulate sticho qui eodẽ
test̾o lib̾tatem. ⁊ fideiꝯ missariã
hr̃ditatem accepat hr̃s suspec¬
tamadut. mox stichus ante qͣ
morã incapienda hr̃ditate fa¬
cẽret decessit relicto br̃de titio.
Quero an ĩtitium sinolit recipe
ꝯpulsus ẽ adire hr̃ditatẽ ꝯfei¬
sti ei restituet demaũmisso.
rit hr̃s ueluti si pecuniã ei de¬
bũit defũctus quã retine ma¬
luit quam pete. Ceterum existi¬
mo idem in hrdem eiꝰ ꝯstituẽdũ
enim rẽcusat quã recusare nõ
potuit. is cuiꝰ hr̃ditatẽ suscep̃.
Qd si forte ante hr̃ditatis re¬

Expanded text:
hi restituta esset hereditas.Restituta hereditate iura sepulch‹r›ostitutus ex ‹s›emisse rogatus ‹sit› restituere hereditatem et ‹e›am suspectam dicens compu‹l›sus adit, deinde fideicommissarius ‹g›narus sit adcreuisse portionem hereditatis post restitutionem scripto heredi, an opus sit ei alia actione. opus sit noua restitutione, posteaquam ‹p›ortio ad‹creuitrum.Postulante Sticho, qui eodem testamento libertatem et fideicommissam hereditatem acceperat, heres suspectam adiit: mox Stichus, antequam mor‹a›m in recipienda hereditate faceret, decessit relicto herede Titio. quaero, an in Titium, si nolit recipercompulsus est adire hereditatem, confestim ei restituet, de manumisso drit heres, ueluti si pecuniam ei debuerit defunctus, quam retinere maluit quam petere. ceterum existimo idem in herede eius constituendum, enim recusaret, quam recusare non potuit is, cuius hereditatem suscepit? quod si forte ante hereditatis re
Abbreviated transcription (Latin):
ditatis manumitt̃e. ¶ Qui
exꝑte hr̃s institutus ẽ pure.
exꝑte subꝯditione. solus eti¬
am pendente ꝯditione. si ad¬
ierit hr̃ditatem exasse hẽs e¬
rit. quia solus hr̃s futurus ẽ
omimodo isi hãt inꝯditio¬
nalem ꝑtem substitutum.

Expanded text:
ditatis manumittere.Qui ex parte heres institutus est pure, ex parte sub condicione solus, etiam pendente condicione, si adierit hereditatem, ex asse heres erit, quia solus heres futurus est omnimodo, nisi habeat in condicionalem partem substitutum.
Abbreviated transcription (Latin):
Arceli: Uum br̃ditate patris
nectͣius hr̃s se abstinert. ꝯdĩ¬
tio cobr̃di siue suo suie ex̃neo
defertur ut aut totͣa agno¬
scit. aut atoto recedat ⁊ ita
tes ẽẽ cins portione. quia nõ
põt exhonerłri. nisi deferit᷑
ꝯditio ⁊ alt̾u̾s ꝑte abstinere
se creditores debent. ut euis
action̾es ei qui ꝯuenit dẽtur.

Expanded text:
is necessarius heres se abstineat, condicio coheredi siue suo siue extraneo defertur, ut aut totam adgnoscat aut a toto recedat, et ita tos esse eius portione, quia non potest exonerari, nisi deferatur condicio, et alterius parte abstinere se creditores debent, ut eius actiones ei qui conuenitur dentur.
Abbreviated transcription (Latin):
ffriẽ. Num qui duob testĩs
euisdem testatoris hr̃s scribit᷑
cum dubitet an post̾ius fli
sit. Exneutro eorum posse ad¬
ire br̃dititem. placet. ¶ Filiꝰ¬
fa. hr̃s institutus. patrem su¬
um certiorem fecerat uderi
sibͤi. soluendo eẽ hr̃ditatem.
pat̾ rescripẜt. sibi ꝑarum y¬
doneam renũtiari. Itaq debe
eum diligẽtius explorare ⁊
ita adire si ydoneam ꝯpisset.
filius acceptus litt̾is patris.

Expanded text:
.Eum, qui duobus testamentis eiusdem testatoris heres scribitur, cum dubitet, num posterius falsum sit, ex neutro eorum posse adire hereditatem placet.Filias heres scriptus patrem suum certiorem fecerat videri sibi solvendo esse hereditatem: pater rescripserat sibi parum idoneam renuntiari itaque debere eum diligentius explorare et ita adire, si idoneam comperisset: filius acceptis litteris patris
Abbreviated transcription (Latin):
dicetur. quam du ꝑ suasu ei
nõ sit. soluendo ẽẽ hr̃ditate.
patrem nõ obligͣasse. ¶ S si
quis ita dixerit. si soluendo ẽ¬
hr̃ditas adeo hr̃ditatem. nł¬
la aditio est.
erat filius ⁊ hebat patrem fu¬
riosum incuiꝰ erat pot̾estate.
int̾ponere se suam beniuolẽ¬
tiam diuus pius rescripsit.
ut si filius fa. adierit. ꝑ uide
hãtur. atq sipat̾ fa. adiss.¬

Expanded text:
etur, quamdiu persuasum ei non sit soluendo esse hereditatem, patrem non obligasse.Sed et si quis ita dixerit: 'si soluendo hereditas est, adeo hereditatem', nulla aditio est. erat filius et habebat patrem furiosum, in cuius erat potestate, interponere se suam beniuolentiam diuus Pius re‹s›cripsit, ut, si filius familias adierit, perinde habeatur atque si pater familias
Abbreviated transcription (Latin):
tales que inea seditione qua
graccus occisus erat. ꝑissent.
stiarium ded̾at. quo pacto de¬
inde ĩtra ãnum diuortiumi
int̾cesẜat. placuit labeoni et¬
trebatio. qualia uestim̃ta p̾t
diuortium ẽẽnt. talia uiro
reddi. Idemiuris futurum

Expanded text:
es dotales in ea seditione, qua Gracchus occisus erat, perissent, stiarium dederat, quo parato deinde intra annum diuortium intercesserat. placuit Labeoni Trebatio, qualia uestimenta post diuortium essent, talia uiro reddi: idem iuris futurum
Abbreviated transcription (Latin):
abuxore ñ p̃otͥiuss. obid exde¬
trim̾ito uiri mulierẽ locuplec
Op̃. Inp̃tem dotis reddende¬
ni restitui debebit. Et iõ ⁊ do¬
lum ⁊ culpãm ĩ eo peculio ul¬

Expanded text:
ab uxore non potuisset, ob id extrimento uiri mulierem locupletarum. In partem dotis reddenvi restitui debebit: et idlum et culpam in eo peculio
Abbreviated transcription (Latin):
ua fa. diuortio facto dotẽ patͥ
reddi iussat. dem̾ ꝑte dotis ꝑ¬
soluta. pat̾ decessat. reliquam
ꝑtem sinec delegata nec pro¬
missa nouandi aĩo patri fuis¬
set. mulieri solui debe. labeo¬
⁊ treb̾ putant.adꝙ uerum ẽ.
¶Mancipia ĩ dotem estimata
accepisti. pactum ꝯuẽtum de¬
iñ factum ẽ. ut diuortio fco
tantidem estimata redderes.
nec deꝑtu dotalium ancillaꝵ
ro errante stipulata erat.la¬
beo putat. quanta dos fuiss
tãtam deb̾i. siue prudes mu¬
lier plus cet stipulata. siue
imprudes. labeonis sm̃am
ꝓbo. ¶Elxor diuortio facto
ꝑtem dotis recepat. ptem ap̃
uirum reliquerat. dem̾ ali
nupẜat.⁊ it̾m n i ua factaad
priorem uirum redierat. cui.
mentionẽ fecerat. diuortio
facto reliquum expͥore dote
hisdem dieb uirum redditi¬
rum ait labeo: quib reddi¬
diss si sup̾ius diuortium ĩt̾
eos factum nõ ẽẽt. qm̃ prioi̾s
dotis cã insequentẽ dotis ꝯ

Expanded text:
as diuortio facto dotem patri reddi iusserat: deinde parte dotis persoluta pater decesserat. reliquam partem, si nec delegata nec promissa nouandi animo patri fuisset, mulieri solui debere Labeo Trebatius putant, idque uerum est. Mancipia in dotem aestimata accepisti: pactum conuentum deinde factum est, ut diuortio facto tantidem aestimata redderes nec de partu dotalium ancillaruro errante stipulata erat. Labeo putat, quanta dos fuisset, tantam deberi, siue prudens mulier plus esset stipulata siue imprudens: Labeonis sententiam probo. Uxor diuortio facto partem dotis receperat, partem apud uirum reliquerat, deinde alii nupserat et iterum uidua facta ad priorem uirum redierat, cui cmentionem fecerat. diuortio facto reliquum ex priore dote iisdem diebus uirum redditurum ait Labeo, quibus reddidisset, si superius diuortium inter eos factum non esset, quoniam prioris dotis causa in sequentem d
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uerum puto. ¶ Siuir so¬
cero inuissu uxoris manẽte¬
matrimonio dotem accep¬
soceri factum ẽet. uiri tñ ꝑi¬
culum futurum. ait labeo⁊¬
muliere dotem uiro ꝓmise¬
rit. deinde hr̃de muliere relic¬
ta decesserit. qua expte mułr¬
lum ꝙ uiri fuiss. admulierẽ

Expanded text:
hoc verum puto. Si vir scero iniussu uxoris manmatrimonio dotem accesoceri factum esset, uiri taculum futurum ait Labeo,muliere dotem uiro sit, deinde herede muliere relica decesserit, qua ex parte mulquod uiri f
Abbreviated transcription (Latin):
anhr̃s hoc nomine teneat. et
cum nicħ neq adĩpm patr̃o¬
quo põt fieri ut hoc noĩe teͬne¬
atur. De uiro hr̃deq eius. lex
tm̃ loquit᷑. desocero successori¬
boq soceri nichil ĩ lege scrip¬
tum ẽ ⁊ hoc la beo qĩ omissum
adnotat. In quib igitur cãib̾ꝰ
lex deficit. ñ eriͣt nec utił actõ
danda ẽ ¶Edait lexquata
pecuma erĩt tãtam pecumã
datõ ostendit estimationẽ hr̃¬
ditatis uel bõrum lib̾ti nõ ip¬
sã hr̃ditatem uoluisse legem
pr̃are. iisi maritus ip̃as res
tradere maliũt. ⁊ hoc benigniꝰ
admitti debet.

Expanded text:
e teneatur. et cum nihil neque ad ipsum patroquomodo fieri potest, ut hoc nomine teneatur? De uiro heredeque eius lex tantum loquitur: de socero successoribusque soceri nihil in lege scriptum est: et hoc Labeo quasi omissum adnotat. in quibus igitur casibus lex deficit, non erit nec utilis actio dand‹a›. Quod ait lex: 'quanta pecunia erit, tantam pecuniam dato', ostendit aestimationem hereditatis uel bonorum liberti, non ipsam hereditatem uoluisse legem praestare, nisi maritus ipsas res tradere maluerit: et hoc enim benignius admitti debet.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprietas aut aliquis fundu
suiusumf. mulieris uissu iu¬
ro eius dedit ĩ dõtͥemã spiciẽ¬
dume primũ quẽ admodu
mulieri possit restitui. põt ⁊
aut uł cuitionib mn t̾positis
ut sicut põt iur iure suocedt
mulieri. fruiq ẽim patiat᷑.
uł si se accõmodauit dñs ꝓ¬
prietatis uolente eo mulieĩ
ꝯstituatur ususf. Nam aut
fructum fundi ille mulieru
getur. quippe simoram nõ fe¬
ciss p̃tium fructuum mulier
hr̃di suo reliquiss. Qd̾ si fa.
cultatem ususf uendendi ꝓpͥe¬
tatis dño mulier nõ haͣbuit.
paciẽtiam quam ꝑcipiendi.
Odest̾. S eruus dotalis hr̃s
ab aliquo institutus mariti
uissu uel adire uł repudiare
tus aut facile repudiando. ł
teme suscipiendo ĩ cognita¬

Expanded text:
quis fundi sui usum fructum mulieris iussu uiro eius dederit in dotem, inspiciendum est primum, quemadmodum mulieri possit restitui: potest autem uel cautionibus interpositis, ut sic ut potest uir iure suo cedat mulieri fruique eam patiatur, uel, si se accommodauit dominus proprietatis, uolente eo mulieri constituatur usus fructus: nam aut fructum fundi ille mulieri getur: quippe si moram non fecisset, pretium fructus mulier heredi suo reliquisset. qcultatem usus fructus vendendi proprietatis domino mulier non habuerit, patientiam, quam percipiendi icis. Seruus dotalis heres ab aliquo institutus mariti iussu uel adire uel repudiare tus aut facile repudiando uel temere suscipiendo incognita
Abbreviated transcription (Latin):
quodammõ donaret ꝙ ꝑmit¬
teret manumittere.
mulieris nõ inuite. marit
dotalem ẜuum uolũtate ciꝰ
manumiẜit. d uxori restite¬
ere quicꝗd adeum pilenertt
S ⁊ siquid lib̾tatis cã. marit̾
ei ĩposuit. id uxori pr̃abit.
Diane si õpe fu̾int marito ex¬
bibite nõ estimatio earumñ
erit equum. hoc nõie uxorii
maritum quĩppiam p̃stare.
S ⁊ si post manumissionez
aliquid fuit ei lib̾to impoĩtu.
iduxori prandum ẽ. S ⁊ si

Expanded text:
quodammodo donaret, quod permitteret manumittere. mulieris non invitae maritus dotalem servum voluntate eius manumiserit, debet uxori restituere quidquid ad eum pervenit. Sed et si quid libertatis causa maritus ei imposuit, id uxori praestabit. Plane si operae fuerint marito exhibitae, non aestimatio earum, non erit aequum hoc nomine uxori maritum quippiam praestare. Sed si post manumissionem aliquid ei fuerit liberto impositum, id uxori praestandum est. Sed et si
Abbreviated transcription (Latin):
dotis repetitione post solutũ
qui edium noĩe dãpni in fec¬
ticauit. siuelit eam recipe. ut
ꝑ̃iculum mariti amoueat.
ẽẽ desierit dotem dabis. hae
gñali ꝯmemoratione ⁊ abho¬
stib capta ea ꝯmit̾tet᷑ stipło.
uel ⁊̃ si deportita fuĩt. uł ãcuͭ¬
la effecta. hac enim ꝯuenͣtioe
om̃s hu caus ꝯtinẽt ¶Pla¬
ne quãtum ueniat ĩstipula¬
tione. utrum qi morͥtua sit.
an q̃i diuortum fecĩt. buma
dato. si diuortium int̾uenĩt.
nec ꝓprietas rei apud maritũ
uel mulierẽ sit ea dotis eẽ re¬
stitutionẽ. ait marit̾ cauerat.
quam diuiuxerit. passurum
se uti friu mulierẽ hr̃demq
eiuis. Qd̃ anũm sit circa ad.¬
iectionem hr̃dis.dubito. set¬
sit usuffructus in dotẽ datuꝰ.
Sie ẽ hr̃et mulier fructiim
niro cui erat ꝓprietas fundi.
usũf. cessit. nichil mulier hr̃¬
di suo reliquid. debebat᷑ enim
transire. Qd̾ si fundi sui fruc¬
tum mulier uir̃o cesẜit. resti¬
tii is auiro debe̾t. Cum ꝓprie¬

Expanded text:
dotis repetitione post solutum qui aedium nomine damni infecti cauit, si uelit eam recipere, ut periculum mariti amoueat. esse desierit, dotem dabis?' hac generali commemoratione et ab hostibus capta ea committetur stipulatio uel etiam si deportata fua effecta: hac enim conceptione omnes hi casus continentur. plane quantum ueniat in stipulatione, utrum quasi mortua sit an quasi diuortium fecerit? humandato si diuortium interuenerit nec proprietas rei apud maritum uel mulierem sit, eam dotis esse restitutionem, ut maritus caueat, quamdiu uixerit, passurum se uti frui mulierem heredemque eius. quod an uerum sit circa adiectionem heredis, dubito. sit usus fructus in dotem datus. Si, cum haberet mulier fructum, viro, cuius erat proprietas fundi, usum fructum cessit, nihil mulier heredi suo relinquet: debebatur enim transire. quod si fundi sui fructum mulier uiro cessit, restitui is a uiro debet: cum pr
Abbreviated transcription (Latin):
rum. Quesitum ẽ cum res q̃¬
dam quas maritus uendide¬
rat exstarent. an ẜm pactu
⁊ hee admulierẽ ꝑtinerẽt. R.¬
res que exstant. sinz uolente
n ratum hñte muliere ue¬
iussent.pinde reddendas at¬
ꝙ sinulla estimatio int̾ueĩss.
riores effitiũntur.
quidem dotis actione tẽnet᷑.
pat̾ aũt eius depeculio. nec ĩ¬
terẽ in peculio remuł peciũ¬
am dotalem̃ hãt. necne. S
quatenus fãcere põt. hic qro
ꝙ ꝯdempnãdũs ẽ. Iñtelligi¬
turaũt peculio tenus facere
at quin si cum patre agatur.
de ducet᷑ expeculio ꝙ patri uł
subiectiis ei ꝑ sonis filius de¬
beat. At s cum ip̃o filio agat᷑.
alt̾ius debiti nõ fiet dẽt̾ractio
ĩꝯputatione quantum facẽ
possit filuis.

Expanded text:
rum: quaesitum est, cum res quaedam quas maritus uendiderat exstarent, an secundum pactum et haec ad mulierem pertinerent. rres quae exstant, si neque volente neque ratum habente muliere venissent, perinde reddendas, atque si nulla aestimatio intervenissetriores efficiuntur.quidem dotis actione tenetur, pater autem eius de peculio: nec interest, in peculio rem uel pecuniam dotalem habeat nec ne. sed quatenus facere potest, hic quoque condemnandus est: intellegitur autem pecAtquin si cum patre agatur, deduceretur ex peculio, quod patri vel subiectis ei personis filius debet: at si cum ipso filio agatur, alterius debiti non fiet detractio in computatione quantum facere possit filius.
Abbreviated transcription (Latin):
missorẽ ue. eq adu̾sus ip̃m
obligationẽ debebit p̃staro
Item quicꝗd ad eum exbonis
lib̾ti ꝑuenerit.eque pr̃are co¬
getur. simodo ad eum qĩ ad
patronum puenĩt. cet̾m si a¬
lio uire.nõ cogetur pr̃are. nec
enim bnfitium ꝙ ĩ eum lib̾tꝰ
ꝯtusit. hoc uxori debet. s id tã¬
tum ꝙ uire patronatus asse¬
quit᷑ uł assequi potuit plaẽ
si exmaiore ꝑ̃te quam debet.
hr̃s scriptus fu̾it. ꝙ ampli̾ ẽ
nõ prabit. Et si forte cumi
dem scripẜit. ruichil uxori re¬
stitui. ¶ Dabiͣt aũt ut ait lex¬
nisse accipimus sue iam ex¬
egit suie exigẽ põt qr actio
ei delãta ẽ addicit᷑ in lege̾. ut
si doloma.aligo factum sit
quominus adeum pueniat.¬

Expanded text:
 adversus ipsum obligationem debet praestare. Item quidquid ad eum ex bonis liberti pervenerit, aeque praestare cogetur, si modo ad eum quasi ad patronum pervenerit: ceterum si alio iure, non cogetur praestare: nec enim beneficium quod in eum libertus contulit, hoc uxori debet, sed id tantum, quod iure patronatus adsequitur vel adsequi potuit. Plane si ex maiore parte quam debet heres scriptus fuerit, quod amplius est non praestabit: et si forte, cum ei eum scripsit, nihil uxori restituet. Dabit autem, ut ait lexnisse accipimus, sive iam exegit sive exigere potest, quia actio ei delata est. Adicitur in lege, ut et, si dolo malo aliquid factum sit, quo minus ad eum perveniat
Abbreviated transcription (Latin):
si repudiare se dixĩt. facile ma¬
riti uissu repudiabit. Qd si
br̃dititem ignoscẽ mͣalueĩt.
reddendus ẽ amarito ẜuus
uxori. ea ꝯditione ũ cum iussy
eius adierit. rursus marito re¬
tradaturita ⁊ mariti sollicitu¬
dim ꝯsulet᷑. ⁊ uxoris desiterio
parebitur.
ut mortua ea dotem potius eiꝰ¬
hr̃dib quam michi reddẽt.
Sab̾. dicebat utile michi eius
dotis recuꝑande iuditium
dandum ẽẽ Gauidem. dcelat¬
serit ⁊ pat sunus eius fecit
tam ⁊ si ei dotem post aliꝙ tẽ¬
pus. genet reddẽ deberet.tñ
ꝯtinuo socer agendo ꝯsequet
tauxore manimnsit. hr̃s so¬
lus uit alib̾to institutus. põ¬
uonem hr̃ditatis quam ut
patronus ꝯsequi potuit ac de¬
buit restitue̾ debet altͣim uõ
portõem. dotis iuditio. simõ.
uxor manumittẽti refragat᷑.

Expanded text:
si repudiare se dixerit, facile mariti iussu repudiabit. quod si hereditatem agnoscere maluerit, reddendus est a marito seruus uxori ea condicione, ut, cum iussu eius adierit, rursum marito retradatur. ita et mariti sollicitudini consuletur et uxoris desiderio parebitur. ut mortua ea dotem potius heredibus eius quam mihi redderet. Sabinus dicebat utile mihi eius dotis reciperandae iudicium dandum esse: Gaius idem. 60 Pserit et pater funus ei fecerit, tametsi ei dotem post aliquod tempus gener reddere deberet, tamen continuo socer agendo consequeta uxore manumisit. Heres solus vir a liberto institutus portionem hereditatis, quam ut patronus consequi potuit ac debuit, restituere debet, alteram vero portionem dotis iudicio, si modo uxor manumittenti refragatur.
Abbreviated transcription (Latin):
nuministrorum. s melius
⁊ cuulius faciet. si eum ꝑ int̃¬
dict᷑um adius ordinarium
remiẜit. ¶Int est aut eius
qui exꝑitur. admissum aliũ
in p̾onem nõ fuisse. cum for¬
te bonã fide fructus ꝑceptos
ꝯsum pẜit.aut si p̃do ueneit
inponem a quo fructus ꝯse¬
tm que in ponem ueniente
nõ ꝓhibet. s que etiam circu¬
terum quẽ actor uelit reddẽ¬
da ẽ actio. qr mid ꝙ agentis
factos inutilis erit ei ħ actio.
Si mulier uentris noĩe calũp

Expanded text:
nu ministrorum, sed melius et ciuilius faciet, si eum per interdictum ad ius ordinarium remiserit. Interest autem eius qui experitur admissum alium in possessionem non fuisse, cum forte bona fide fructus perceptos consumpserit, aut si praedo uenerit in possessionem, a quo fructus consen quae in possessionem uenientem non prohibet, sed quae circumterum quem actor uelit reddenda est actio. quia in id quod agentis factos inutilis erit ei haec actio. SI MULIER UENTRIS NOMINE IN P
Abbreviated transcription (Latin):
uice oparum rogauit eũ aliꝗͣ
debeat hoc fi deiꝯmissũ ualere
Qd nequaquã dicendum ẽ.
qr nec oꝑe imponi hui̾modi
lib̾to possũt. nec impoĩte exi
codicilł. tta legauerat. aureos
quadringẽtos pãphyle dari
uolo. itaut ĩ fra scriptum ẽ.
auilio actore aureos tot. ⁊ in
castris quos hẽo tot. ĩnuato
quos bẽo tot. post multos ã¬
nos ĩ eadem uolũtate decessit.
cum om̃s sũme ĩ alios usus
translate eẽnt. q̃ro an debeat᷑

Expanded text:
uice operarum rogauerit eum aliquid, debeat hoc fideicommissum ualere: quod nequaquam dicendum est, quia nec operae inponi huiusmodi liberto possunt nec impositae codi cillis ita legauit: 'Aureos quadri‹n›gentos Pamphilae dari uolo ita ut infra scriptum est: ab Iulio actore aureos tot et in castris quos habeo tot et in numerato quos habeo tot': post multos annos eadem uoluntate manente decessit, cum omnes summae in alios usus translatae essent: quaero, an debeatur
Abbreviated transcription (Latin):
unus exhr̃dib ei daret. Que¬
ritur. reliaqui hr̃des utrum.
tota.c. dare debeãt. an dedue¬
taumus illius hr̃ditaria por¬
tione. R. Uerius ẽẽ. reliquos
hr̃des tota.c̃. dare debere. cum
⁊ significatio u̾borum non re¬
pugnet hiuc siñe. ⁊ uoluntas
testatoris ꝯgruat. ¶Intestõ
sicerat scriptum. lutio titio
tabulas hr̃di reddẽt. decessit.
q̃situm ẽ an hr̃di eius legatũ
debẽtur. Cassius.R. si tabule.
fuissent. nõ deberi. qr nõ redo¬
itis bis. dies legati nõ cessit.
Iui:notat. si testam̃ti faciẽdi
tp̃r. tabule nulle fuerũt. uera
ratione dici pot legatum titõ
gari. Sab̃.ait si aliquo casu
emi possit. ¶Si titio ita lega¬
tum fu̾it. quisquis michi hr̃s
erit. dãpnas esto titio hr̃dida

Expanded text:
unus ex heredibus ei daret: quritur, reliqui heredes utrum tota centum dare deberent an deducta unius illius hereditaria portione. respondit verius esse reliquos heredes tota centum debere, cum et significatio verborum non repugnet huic sententiae et voluntas testatoris congruat. In testamento sic erat scriptum: "Lucio Titio,tabellas heredi redderet, decesserat: quaesitum est, an heredi eius legatum deberetur. Cassius respondit, si tabulae fuissent, non deberi, quia non redditis his dies legati non cessit. Iulianus notat: si testamenti faciendi tempore tabulae nullae fuerunt, una ratione dici potest legatum Titio gari Sabinus ait, si aliquo casu emi possit. Si Attio ita legatum fuerit: "quisquis mihi heres erit, damnas esto Attio heredi decem
Abbreviated transcription (Latin):
hrdib uoluisse uñ aureos q̃¬
dringẽtos. sineĩ ꝯmodo rei.
familiaris ꝯtrabere possit̾. ꝙͣ
ꝯditionẽ fidei ꝯmisso ĩ iecisse.
ꝙ ĩ initio pure datumeẽt.⁊ iõ
quadringẽti pãphyle debebũ¬
tur. ¶Quot. lege ul. bona
uacantia adfiscum ꝑtinẽt.

Expanded text:
dibus uoluisse, unde aureos quadri‹n›gentos sine incommodo rei familiaris contrahere possint, quam condicionem fideicommisso iniecisse, quod initio pure datum esset, et ideo quadringenti Pamphilae debebuntur. Quotiens lege Iulia bona uacantia ad fiscum pertinent,
Abbreviated transcription (Latin):
post luminii fit. ut quẽ adinos
hr̃dem instituẽ possumus.ẜ¬
uum quiĩ hostium potestate
ioiam stichi dico addñm ꝑti¬
nerẽ. ꝙ possit ẜuus maũmis¬
sus eundẽ stichum õp̃tare.
hr̃de legauĩt.titiusq miehi
subeadem ꝯditione. eandem
rem legau̾it. existente ꝯditi¬
one. capiam legatum exter
repudiauõ. dem̃ platis codi¬
cillis apparũt. michi eundẽ
stichum legatum eẽ. niehilo
minus eundẽ uendicare pos¬
sum. ¶Si ei qui ĩ hostium po¬
testate ẽ. legritum fui̾t. ⁊ is:
apud hostes decessit. nulli
mom̃ti legatum erit. quãuis
post luminio ꝯfirmari potit.
isq alienãtus. adlib̾tatem ꝑ¬
ductus fuiss. legatum nõ ea.¬
pit. Nam ꝑuide nullius est i¬
mom̃ti legatum. ac si sine li¬
b̾tate datum fuisset.
frius legi fieri uidet᷑. quot̃.
rogãretur. s domestica cautõe.
uel cyrogripho. obligaret se
ad pr̃andum fidei ꝯmissum.
erit. dãpnas esto titio dare.c

Expanded text:
postliminii fit, ut, quemadmodum heredem instituere possumus servum qui in hostium potestate idiam Stichi dico ad dominum pertinere, quod possit servus manumissus eundem Stichum optare. herede legaverit Titiusque mihi sub eadem condicione eandem rem legaverit, exsistente condicione capiam legatum ex tesrepudiavero, deinde prolatis codicillis apparuerit mihi quoque eundem Stichum legatum esse, nihilo minus eundem vindicare possum. Si ei qui in hostium potestate est legatum fuerit et is apud hostes decesserit, nullius momenti legatum erit, quamvis postliminio confirmari potuit. isque alienatus ad libertatem perductus fuisset, legatum non capit: nam perinde nullius est momenti legatum, ac si sine libertate datum fuisset. fraus legi fieri videtur, quotiens rogaretur, sed domestica cautione vel chirographo obligaret se ad praestandum fideicommissum eerit, damnas esto Titio dare c
Abbreviated transcription (Latin):
terit. Int̾im uõ aut ei. aut
his quib legat᷑um ẽ. satis.¬
dare oportet. ¶Cui statu lib̾
pecuniam dare iussus ẽ. is ro¬
gari põt. ut eandẽ pecuniam
Alicui restituat. nam cum pos¬
m̃endi pot̾item hãt.¬

Expanded text:
 aut ei aut his quibus legatum est satisdari oportet. Cui statuliber pecuniam dare iussus est, is rogari potest, ut eandem pecuniam alicui restituat: nam cum posmendi potestatem ha
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmissum daͬre. Ita ⁊ abeo ad
quẽ impub̾is filui legittima
hr̃ditas. uel bõrum possõ puẽ¬
tura ẽ. fidei ꝯmissa recte dabũt.
dat. ualebit. cet̾m si pubes fac¬
tus decesẜit. euanescit fideiꝯ¬
missum.

Expanded text:
dare, ita et ab eo, ad quem impuberis filii legitima hereditas uel bonorum possessio peruentura est, fideicommissa recte dabunturdat, ualebit: ceterum si pubes factus decesserit, euanescit fidemissum.
Abbreviated transcription (Latin):
duserit.i. si dñs sui hr̃dis scͥp¬
ti. soluendo nõ erit. ¶Si cui
stichus aut damas legatus
eẽt. electione legatario data.
stichum alt̾i praret. si damã
uendicare malu̾it. nichilo.
minus stichum excã fideicõ¬
missi pr̃are debebit. Siue eñ
plis ẽ dama. ꝯpellendus est
stichum redime̾. siue minoĩe.
eque stichum iuste dare cogi¬
tur. cum ꝑeum steti̾t quomi¬
sum fuit. ¶ Qui testõ manu¬
mittit᷑. ⁊ n legatum n hr̃di¬
tatem capit. fideiꝯ missum p̃¬
stare cogendus nõ est./ ac nee
is quidẽ qui ẜuum legatum.
rogatus fu̾it mañumittere.
Is enim demũ pecuniã ex cã
fidei omissi prare cogendus ẽ.
qui aliquid eĩdem genĩs. uel

Expanded text:
id est si dominus serui heredis scripti soluendo non erit. Si cui Stichus aut Dama legatus esset electione legatario data Stichum alteri praestaret: si Damam uindicare maluerit, nihilo minus Stichum ex causa fideicommissi praestare debebit. siue enim pluris est Dama, compellendus est Stichum redimere, siue minoris, aeque Stichum iuste dare cogetur, cum per eum steterit, quo misum fuerit. Qui testamento manumittitur et neque legatum neque hereditatem capit, fideicommissum praestare cogendus non est, ac ne is quidem, qui servum legatum rogatus fuerit manumittere: is enim demum pecuniam ex causa fideicommissi praestare cogendus est, qui aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
tot. Unusexhis quos hr̃desi
scripẜat impetrauit ei restitu¬
tionẽ ⁊ ante quam ro sciret de
decessit. cum defideio misso q̃re¬
returan debẽtur. ꝯsultus uil.¬
tarius. s alius examicis cura¬
uit eum restitui. ⁊ ei fidei cõ.¬
missum prari. ¶Sitibi ⁊ po¬
stumo suo uł alieno hr̃ditatẽ
restitue̾ quis rogau̾it.¬

Expanded text:
tot". unus ex his, quos heredes scripserat, impetravit ei restitutionem et antequam id sciret, decessit. cum de fideicommisso quaereretur, an deberetur, consultus Iultarius, sed alius ex amicis curauit eum restitui, et ei fideicommissum praestari. Si tibi et postumo suo uel alieno hereditatem restituere quis rogauerit
Abbreviated transcription (Latin):
trum ita postumus pͤtẽ
diçi puto siquidẽ non ẽ natus
minime eum partẽ face̾. s to
bi solido relicto sinaũt natus
fuĩt. utrosq accipe quantum
cumq relictum ẽ. ut uno nato
ps tibi dimidia debeat᷑. duob
natis. tt̃ia tibi debertͣtribna¬
tis. quia tres gemini quo na¬
scũtur. quarta debeat᷑. Et nr̃a ꝗ
dem etate serapia alexandrina
nascit᷑ fere portẽ tuosũ uidet᷑¬
eẽ. ¶Cũ quidam plib br̃dib
institutis. ainius fi deiꝯmisiss.
ut cum moreret᷑. uni ex cohr̃

Expanded text:
trum ita postumus partemdici puto, si quidem natus non est, minime eum partem facere, sed tbi solido relicto: sin autem natus fuerit, utrosque accipere quantum cuique relictum est, ut uno nato pars tibi dimidia debeatur, duobus natis tertia tibi debeatur, tribus natis, quia trigemini quoque nascuntur, quarta debeatur. et nostra quidem aetate Serapias Alexandrina nascitur, fere portentosum uidetur. Cum quidam pluribus heredibus institutis unius fidei commississet, ut, cu
Abbreviated transcription (Latin):
tum fidei ꝯmissum uideri in
testo. Post hr̃dis institutionẽ
⁊ post legata quibdam dataata
subiecit. siquis exbr̃dib cet̾is¬
ꝙ am̃icis quorum testõ h mẽ¬
tionẽ hũi siue quis alius resti¬
tutionẽ michi impetrau̾it ⁊ ab
impatore ⁊ ante decesẜo quar
ei gr̃as agerẽ.uolo dari ei q̃io
egerit. acet̾is hr̃dib aureos i

Expanded text:
tum fideicommissum uideri indtestamento post heredis institutionem et post legata quibusdam data ita subiecit: 'si quis ex heredibus ceterisue amicis, quorum hoc testamento mentionem habui, siue quis alius restitutionem mihi impetrauerit ab imperatore et ante decessero, quam ei gratias agerem: uolo dari ei qui id egerit a ceteris heredibus aur
Abbreviated transcription (Latin):
Et placuit si testator ita resti¬
tui iuississ ꝑtem si aliquã pecu¬
niam dedissẽt.siquidẽ equas ꝑ¬
tes ĩu̾ssi fũint dare ꝯueniens
uideri ẽẽ ⁊̃ exfidei ꝯmisso eqͣs
ꝑtes eis restitui oportẽ.Siuõ
dispares ĩ ea pecuma distribu¬
enda significau̾it testatoru
ut iud̾eant̾ hr̃ditarus portioĩ
bo ꝯgruere. ꝯsentaneum ẽẽ ⁊̃ fi¬
deiomissum ꝓbr̃ditarus ptib

Expanded text:
et placuit, si testator ita restitui iussisset partem, si aliquam pecuniam dedissent, si quidem aequas partes iussi fuerint dare, conueniens uideri esse etiam ex fideicommisso aequas partes eis restitui oportere, si uero dispares in ea pecunia distribuenda significauit testator, ut uideantur hereditariis portionibus congruere, consentaneum esse etiam fideicommissum
Abbreviated transcription (Latin):
pliũm p̃diorum subappellatio¬
dia legato uoluisse defũctum
cedẽ si fundi seiani p̃tium a fũ¬
di meuian p̃tio nõ mãg̾na pe¬
scuma distinguetur.

Expanded text:
ium praediorum sub appellatiodia legato uoluisse defunctum cedere, si fundi Seiani pretium a fundi Maeuiani pretio non magna pecunia distingueretur.
Abbreviated transcription (Latin):
dicendum ẽ tuendum eum ĩꝑ
dubito. tñ quia plena fruatur
uolũtite. plenũ etiam obseqͣ¬
um prare testatoris uiditio ꝓ
sua parte debet.

Expanded text:
dicendum est tuendum eum in dubito: tamen quia plena fruatur uoluntate, plenum et obsequium praestare testatoris iudicio pro sua parte debet.
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. Si duo ꝓponãtur ẽẽ unus
inpotãte p̃teritus. alius emã¬
cipatus institutus apparet s¬
missum edictum eẽ ꝑ eum qui
in pot̾ate ẽ. ⁊ si ambo pefissent

Expanded text:
. Si duo proponantur esse unus in potestate praeteritus, alius emancipatus institutus, apparet commissum esse edictum per eum, qui in potestate est: et si ambo petissent
Abbreviated transcription (Latin):
mat hr̃ditatem filii filie ue.
enim p̃latio ẽ. matre omittẽte
tus. ¶ S simat̾ repudiaũit. bo.¬
pos. deadeunda aũt hr̃ditate
delibet. dicendum ẽ agnatum
nõ succed̾e. qm̃ nõ dum um̃ est
nõ adisse matrẽ. ¶Qd aut di¬
ximus iusantiquum ẜuarima¬
tre nõ adeunte cui ꝑsone defe¬
ratur hrditas uidendu ẽ utrũ
ei quenẽ ꝓxima ĩuenit cuzma¬
ter repudiauit. anei que fuĩt
cum ĩ testato decessisse certum
eẽt. ut puta fuit patrũus cum
intestato deced̾et. patrui filius
cum mat̾ repudiass. patruo ñ¬
dum delata hr̃ditate atqo rd̾o

Expanded text:
mater hereditatem filii filiaeue enim esset praelatio matre omittente tus.Sed si mater repudiauerit bonem, de adeunda autem hereditate deliberet, dicendum erit adgnatum non succedere, quoniam nondum uerum est non adisse matrem. quod autem diximus ius antiquum seruari matre non adeunte, cui personae deferatur hereditas, uidendum, utrum ei, quae nunc proxima inuenitur, cum mater repudiat, an ei quae fuit, cum intestato decessisse certum est? ut puta fuit patruus, cum intestato decederet, et patrui filius: cum mater repudiasset, patruo nondum delatam hereditatem atque ideo
Abbreviated transcription (Latin):
curatorem ñ ꝑetit. magis ẽ ut
inccoat. ¶Nõ solum aũt que
ñ petut cohercet᷑. s ⁊ que defũc¬
torie petut ut R̾p̃to declaratimꝰ
uł priuilio miiitũ. uł hoñaturl
trib puta tutelis s ita demu
sidata oꝑa hoc fecit. ¶Quid.
ergo si tales petut ⁊ suscepũt¬

Expanded text:
etiit? magis est, ut incidat.Non solum autem quae non petiit coercetur, sed et quae defunctorie petiit, ut rescripto declaratur, uel priuilegio munitum uel oneratum tribus puta tutelis, sed ita demum, si data opera hoc fecit.Quid ergo, si tales petiit et susceper
Abbreviated transcription (Latin):
palib dandi neccĩtas iningi¬
tur quid ergo si petit s admo¬
nta uel alib̾tis uł acognatis.an
cunctaret᷑ admonita ẽ. Qd si pr̃
eis peti phibuerat tutorẽ qm̃ ꝑ
matrẽ rem eorum uoluit admi¬
nistrari incidet sinec petat nec
legittume tutelam ministrat.
petit ignoseẽdum ẽ ei. S si for¬
te absens alib̾tis p̃uenta ẽ uel
abalus dicendum ẽ eam nõ ex¬
cludi. nisi forte cum frustraret᷑.¬
ipti deficiũt. S dicen  en
quidẽ impu̾bib curatores ñ pe¬
tut eãdem ẽẽ rc̃em si iam pub̾ibꝰ
cessare deb̾e. Quid si cum p̾gnãs
eẽt bomis nõ petit curatorẽ di¬
co insnĩam incid̾es nam ⁊ si ap
hostes hũit impubem. idez erit

Expanded text:
palibus dandi necessitas iniungitur. Quid ergo, si petiit, sed admonita vel a libertis vel a cognatis, an cunctaretur, admonita est. Quid si pater eis peti prohibuerat tutorem, quoniam per matrem rem eorum administrari voluit? incidet, si nec petat nec legitime tutelam administrat. petit, ignoscendum est ei.Sed si forte absens a libertis praeuenta est uel ab aliis, dicendum est eam non excludi, nisi forte cum frustraretipti deficiunt, sed dicendum est, si quidem impuberibus curatores non petiit, eandem esse rationem, si iam puberibus, cessare debere.Quid si cum praegnas esset, bonis non petiit curatorem? dico in sententiam incidere: nam et si apud hostes habuit impuberem, i