comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ib̃s die sabbati in synagogam: ut ritum
legis mosaice cumulo gr̃e celestis adimpleret
Et sucrexit legere: et traditus ẽ illi libet ysa
ie ꝓpħe. Inditium quidem humilline dis¬
pensationis est qua ds̃ inter homines minu¬
strare non ministrari uenerat. Quod etiam
lectoris suscipere non dedignatur officium.
s altiore puidentia lucas dectione et explana¬
tione ꝓpħe. gesta domini sccipturus inchoauit.
quia scilicet omnis ꝓpħetie scriptura ad ipsũ
usq ꝑtingens. ꝑ ipsum nob̾ aꝑienda et in
ipso consticerit adimplenda. Unde et utrũq
hoc in euangeli sui fine manifestius explicat
cum posito prius dicto saluatoris. quomam
necesse est impleci omnia quę scripta sunt
in lege moysi et ꝓpħis. et psalmis de me: mex
ipse subiunxit. lunc aꝑuit illis sensum ut in¬
telligerent scripturas.
urrexit gͥ legere iħs: ut quos noua signo¬
rum oꝑatione non conuerterat: uel ꝓpħe¬

Expanded text:
ergo Jesus die Sabbati in synagogam, ut ritum ergo Jesus die Sabbati in synagogam, ut ritum legis Mosaicae cumulo gratiae coelestis adimpleret. Et surrexit legere, et traditus est illi liber prophetae Isaiae. Indicium quidem humillimae dispensationis est, qua Deus inter homines ministrare, non ministrari venerat, quod etiam lectoris suscipere non dedignatur officium. Sed altiore providentia Lucas a lectione et explanatione prophetae gesta Domini scripturus inchoavit, quia scilicet omnis prophetiae Scriptura ad ipsum usque pertingens, per ipsum nobis aperienda, et in ipso constiterit adimplenda. Unde et utrumque hoc in Evangelii sui fine manifestius explicat, cum posito prius dicto Salvatoris: Quoniam necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi, et prophetis, et psalmis de me ; mox et ipse subjunxit: Tunc aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas . Surrexit igitur legere Jesus, ut quos nova signorum operatione non converterat, vel prophe
Abbreviated transcription (Latin):
pulus utroq uocabulo. noui autem tatitũ
eccłia nuncupattur. quia uidelicet et pecora et
in aninalia. et queq tes congregari in unum
possunt conuocari autem non nisi ratione u¬
tum in unitatem fidei quam congregatum
dicere id ẽ eccłiam quam synagogam nomi¬
nare apostolicis scciptorib et doctorib iu¬
sum est.
onfluebant autem die sabbati in sinago¬
gis: ut uxta quod dñs precipit. uacate
et uidete quoniam ego sum ds̃. feciatis mundi
negociis ad meditanda legis monita quieto
corde residerent. Cuiꝰ eo die deuotionis agende
actenus in eccłia ꝑdurat indicium. que ad me¬
moriam ptisce religionis eanticum deutero¬
nomĩ in quo uniuersus uetetis ppłi status
quid uidelicet offenso quid ꝓpitio deo merue¬
rit continetur non nullis in locis sabbato di¬
cere consueuit. Alioquin ee̾t preposterum:
ut priorib septimane dieh ppħarum dictis
carminib moysi ultunum diceretur. Intrauit

Expanded text:
pulus utroque vocabulo, Novi autem tantum pulus utroque vocabulo, Novi autem tantum Ecclesia nuncupatur. Quia videlicet et pecora, et inanimae quaeque res congregari in unum possunt, convocari autem non nisi ratione utum in unitatem fidei, quam congregatum dicere, id est, Ecclesiam, quam Synagogam nominare, apostolicis scriptoribus et doctoribus visum est. Confluebant autem die Sabbati in synagogis, ut, juxta quod Dominus praecepit: Vacate et videte, quoniam ego sum Deus , feriatis mundi negotiis, ad meditanda legis monita quieto corde residerent. Cujus eo die devotionis agendae hactenus in Ecclesia perdurat indicium, quae ad memoriam priscae religionis canticum Deuteronomii, in quo universus veteris populi status, quid videlicet offenso, quid propitio Deo meruerit, continetur, nonnullis in locis Sabbato dicere consuevit. Alioquin esset praeposterum ut prioribus septimanae diebus prophetarum dictis carminibus, Moysi ultimum diceretur. Intravit
Abbreviated transcription (Latin):
et sic doetrina magnificatum c̾e cõmemorat.
upeta ordinem uidelicet quem et in actibus
apostolorum breuiter commendare citauit.
que cepit iħs facere et docere sritis enim facere:
et postea posuit dootre. ne quis doctor auditori¬
b suis que nondum factis ipse patrarit: in¬
perate presiunat.uintnimm
Tuenit natatech ubi fcierat nutrittis: et
intrauit scłm consuctudinem suam die
sabbati in synagogam. Synagoga grece: la¬
tine dicctur congregatio. Quo nomine non so¬
lum ad fluentium tarbarum conuentum:
s et domum quȩ ad audiendũ dicendum ne u̾bũ
dei conueniebant uidei appellare solebant.
Unde dominus ad annam pontificem. Ego
semꝑ inquit docui in synagoga et in tem¬
plo: quo om̃s uidei conueniunt. Sicut et
nos eccłias fidelium. et loca. et choros uoci¬
tamus. Uerum differt inter synagogam
quȩ congregatio. et eccłiam quȩ uocatio in¬
terpretatur quod ueteris instrumenti po.¬

Expanded text:
et sic doctrinam magnificatam esse commemorat. et sic doctrinam magnificatam esse commemorat. Juxta ordinem, videlicet, quem et in Actibus apostolorum breviter commendare curavit: Quae coepit Jesus facere et docere . Prius enim facere, et postea posuit docere, ne quis doctor auditoribus suis quae nondum factis ipse patravit, imperare praesumat. Et venit Nazareth ubi erat nutritus, et intravit secundum consuetudinem suam die sabbati in Synagogam. Synagoga Graece, Latine dicitur congregatio, quo nomine non solum affluentium turbarum conventum, sed et domum, qua ad audiendum dicendumve Dei verbum conveniebant Judaei, appellare solebant. Unde Dominus ad Annam pontificem: Ego semper, inquit, docui in synagoga, et in templo, quo omnes Judaei conveniunt. Sicut et nos Ecclesias fidelium, et loca et choros vocitamus. Verum differt inter Synagogam quae congregatio, et Ecclesiam quae convocatio interpretatur, quod veteris Testamenti po
Abbreviated transcription (Latin):
et magnificabatur ab omnib. Et reliqua.
Uirtutem sp̃s. signa miraculorum dicit:
sicut et alibi uidei admirantes dicunt unde
huic sapientia hec et uirtus: Sapientiam
uidelicet ad doctrinam: iurtutem uero ad
opetare ferentes. Que utraq pariter et in hoc
loco uitiguntur dum iħs et in uirtute sp̃e in¬
gressus esse. et in synagogis eorum docusse ꝑ¬
hibetur. U nde merito et magnificatus a pre¬
sentibe ꝑ absente. s quosq fama uulgatus
asseueratur. Quod non utiq nisi precedentib
factorum dictorum ue fieri posset indiciis
S horum tempus. et ordinem in ioħis ut
dictum ẽ euangelio quisq si quesiecit inueniet.
Cuiꝰ ut ectera precermittens.unum solum mͦ
testimonium ponam. Cum uenissec inquit in
galileam. eccepetunt eum galilei. cum uidis¬
sent omta quȩ fecit in ietosolimis in die festo.
Notandum sane: quod primo iħm uirtutem
sp̃s demonstrasse. et post doctrine grãm minis¬
trasse ptunum de uirtatib famam egressam.

Expanded text:
et magnificabatur ab omnibus. Virtutem spiritus, signa miraculorum dicit. Sicut et alibi Judaei admirantes. Unde inquiunt huic sapientia haec et virtus ? Sapientiam, videlicet, ad doctrinam, virtutem vero ad opera referentes. Quae utraque pariter et in hoc loco junguntur, dum Jesus et in virtute spiritus ingressus esse, et in synagogis eorum docuisse perhibetur. Unde merito et magnificatus a praesentibus, et per absentes quosque fama vulgatus asseveratur. Quod non utique nisi praesentibus factorum dictorumve fieri posset indiciis. Sed horum tempus et ordinem in Joannis ut dictum est Evangelio, quisquis quaesierit inveniet. Cujus ut caetera praetermittens, unum solummodo testimonium ponam. Cum venisset, inquit, in Galilaeam, exceperunt eum Galilaei, cum vidissent omnia quae fecit in Jerosolymis in die festo . Notandum sane, quod primo Jesum virtutem spiritus demonstrasse, et post doctrinae gratiam ministrasse, primo de virtutibus famam egressam,
Abbreviated transcription (Latin):
uetsatus ostenditur. quȩ homo xp̃c oꝑatus
est: tantum hominis figuram in illis qua¬
tuor animalib significasse uidetur. Hȩc
autem animalia tria. siue leo. siuc homo.
sine uitulus. in terra gradiuntur. Unde isti
tres cuangeliste in his maxime oceupati
sunt. que xp̃s in carne oꝑatus est. et quȩ p̃cepta
mortalis uitȩ exercende carnem portantib tra¬
didit. At uero ioħs supra nubila infirmitatiᷤ
humane uelut aquila uolat: et lucem in com¬
mutabilis ueritatis. acutissimis. atq fitmis¬
simis oculis cordis intuetur. Hec beati augu¬
stun pauca de plutib excerpta testimona
ad irpellendam quertilorum calumnuam.
cpistole prefationis inserui. quȩ et ptisco tir̃o
oꝑi ut dictum est. tutelam defensiotus exhi¬
beant. et presenti signaculum non ignobile
prefigant. Orantem ꝓ nob̃ scãm paternita¬
tem ur̃am: gr̃a sciꝑni aduitoris conseruare.
atq ad defensionem eccłiȩ suȩ ecolroborare dig

Expanded text:
versatus ostenditur quae homo Christus operatus versatus ostenditur quae homo Christus operatus est, tantum hominis figuram in illis quatuor animalibus significasse videtur. Haec autem animalia tria, sive leo, sive homo, sive vitulus, in terra gradiuntur. Unde isti tres evangelistae in his maxime occupati sunt, quae Christus in carne operatus est, et quae praecepta mortalis vitae exercendae carnem portantibus tradidit. At vero Joannes supra nubila infirmitatis humanae velut aquila volat, et lucem incommutabilis veritatis acutissimis atque firmissimis oculis cordis intuetur. Haec beati Augustini pauca de pluribus excerpta testimonia, ad repellendam querulorum calumniam epistolae praefationis inserui, quae et prisco nostro operi ut dictum est tutelam defensionis exhibeant, et praesenti signaculum non ignobile praefigant. Orantem pro nobis sanctam paternitatem vestram, gratia superni adjutoris conservare, atque ad defensionem Eccles
Abbreviated transcription (Latin):
nam maxime commendauit. ꝑ leonem signi¬
ficatus accipitur. Unde et in apocalipsi cum
ipsa tribu tegia leo commemoratus est ubi
dictum est uicit leo de tribu uida. Sed̃m ma¬
theum enim et magi narrantur uenisse ab ori¬
ente ad regem querendum. et ad orandum:
qui eis ꝑ stellam natus apparuit. Et ipse iec
herodes regem xp̃m formidat infantem. atq
ut eum posset occidere tot partuilos necat.
Quod autem ꝑ uitulum lucas significatꝰ
sit: ꝓpter maximam uictunam sacerdotis:
neutri dubitauerunt. Ibi enu a sacerdote
zacharia ucipit sermo narrantis: ibi cogta¬
tio marie et elisabeth commemoratur. ibi
sacramenta primi sacerdotii minfante xp̃o
impleta narrantur. et quecumq alia pos-¬
sunt aduerti diligenter quib appareat lu¬
cas intentionem cirea ꝑsonam sacerdotis ha¬
buisse. Marcus ergo. qui neq stirpem regiam.
neq sacerdotalem. uel cognationem. uel con¬
secrationem uoluit narrare: et tamen in eis

Expanded text:
nam maxime commendavit, per leonem signinam maxime commendavit, per leonem significatus accipitur. Unde et in Apocalypsi cum ipsa tribu regia leo commemoratus est, ubi dictum: Vicit leo de tribu Juda . Secundum Matthaeum enim et magi narrantur venisse ab Oriente ad regem quaerendum, et adorandum, qui eis per stellam, natus apparuit, et ipse rex Herodes regem Christum formidat infantem, atque ut eum possit occidere tot parvulos necat. Quod autem per vitulum Lucas significatus sit propter maximam victimam sacerdotis, neutri dubitaverunt. Ibi enim a sacerdote Zacharia incipit sermo narrantis. Ibi cognatio Mariae et Elisabeth commemoratur. Ibi sacramenta primi sacerdotii in infante Christo impleta narrantur. Et quaecunque alia possunt diligenter adverti, quibus appareat Lucas intentionem circa personam sacerdotis habuisse. Marcus vero, qui neque stirpem regiam, neque sacerdotalem, vel cognationem vel consecrationem narrare voluit, et tamen in eis
Abbreviated transcription (Latin):
a trib istis suꝑior fertur: ita ut hos uideas quo¬
dam modo in terra cum xp̃o homine conuer¬
sari. illum autem transcendisse nebulam qua
tegitur omnis derra. et ꝑuenisse ad liquidum
celum. unde acie mentis acutissima atq firmi¬
ssima uideret in pͥncipio uerbum dm̃i apud
dm̃. ꝑ quod facta sunt omnia. et ipsum agnos¬
ceret carnem factum ut habitaret in nobis.
Item post aliquanta. Unde mͥ uidentur
inquit. qui ex apocalipsi quatuor animalia¬
illa ad intelligendos quatuor euangelistas in¬
terpretati sunt: ꝓbabiliꝰ aliquid adtendisse illi
qui leonem in matheo. hominem in marco. tu¬
tulum in luca. aquilam in ioħe uitellexerunt:
quam illi qui hominem matheo. aquilam
marcho. leoniem icħi tribuetunt. De principi¬
is enim librorum. quandam coniecturam ca¬
pere uoluerunt non de tota uitentione cuange¬
listarum. quȩ magis fuerat ꝑscrutanda. Mul¬
to enim congruentius ille qui regiam xp̃i ꝑso¬

Expanded text:
a tribus istis superius fertur, ita ut hos uideas quoa tribus istis superius fertur, ita ut hos uideas quodammodo in terra cum Christo homine conuersari, illum autem transctegitur omnis terra, et pervenisse ad liquidum coelum, unde acie mentis acutissima atque firmissima videret in principio Verbum Domini apud Deum, per quod facta sunt omnia, et ipsum agnosceret carnem factum ut habitaret in nobis. Item post aliquanta. Unde mihi videntur, inquit, qui ex Apocalypsi illa quatuor animalia ad intelligendos quatuor evangelistas interpretati sunt, probabilius aliquid attendisse illi qui leonem in Matthaeo, hominem in Marco, vitulum in Luca, aquilam in Joanne intellexerunt, quam illi qui hominem Matthaeo, aquilam Marco, leonem Joanni tribuerunt. De principiis enim librorum quamdam conjecturam capere voluerunt, non de tota intentione evangelistarum, quae magis fuerat perscrutanda. Multo enim congruentius ille qui regiam Christi perso
Abbreviated transcription (Latin):
non esset finis. et eẽt ad interpellandum ꝓ nob̃̾
mediator dĩ et hominum homo xp̃c iħc. Non
autem habuit tanquam breuiatorem con-¬
iunctum lucas: sicut marcum matheus:
Et hoc forte non sine aliquo sacramento: qr
regum est non esse sine comitum obseqtuo. Uñ
ille qui regiam ꝑsonam xp̃i narrandam sus-¬
ceꝑat. habuit sibi tanquam comitem adiuncꝰ¬
tum : qui sua uestigia quodam tͦ sequeretur:
Sacerdos autem quoniam in sca scõrum solꝰ
intrabat: ꝓpterea lucas cuiꝰ cira sacerdotiũ xp̃i
erat intentio non habuit tanquam socium sub¬
sequentem: qui suam narrationem quodam¬
modo breuiaret. Tres tamen isti euangeliste ui
his reb maxime diuersati sunt: quas xp̃c per
humanam carnem temporaliter gessit. Porro
autem ioħs ipsam maxune diuinitatem dm̃
qua patri est. equalis intendit: eamq prepue
suo euangdio quantum inter homines suffi¬
cere credidit: commendare curauit. Itaq longe

Expanded text:
non esset finis et esset ad interpellandum pro nobis non esset finis et esset ad interpellandum pro nobis mediator dei et hominum homo Christus Iesus. non autem habuit tamquam breuiatorem coniunctum Lucas sicut Marcum Mattheus, et hoc forte non sine aliquo sacramento, quia regum est non esse sine comitum obsequio. unde ille, qui regiam personam Christi narrandam susceperat, habuit sibi tamquam comitem adiunctum, qui sua uestigia quodammodo sequeretur, sacerdos autem quoniam in sancta sanctorum solus intrabat, propterea Lucas, cuius circa sacerdotium Christi erat intentio, non habuit tamquam socium subsequentem, qui suam narrationem quodammodo breuiaret. ia Tres tamen isti euangelistae in his rebus maxime deuersati sunt, quas Christus per humanam carnem temporaliter gessit; porro autem Iohannes ipsam maxime diuinitatem domini, qua patri est aequalis, intendit eamque praecipue suo euangelio, quantum inter homines sufficere credidit, commendare curauit. itaque longe
Abbreviated transcription (Latin):
Marcus cum subsecutus. tanquam pedissecus:
et breuiator eius iudetur. Cum solo quiipe ioħe
nichil: dixit: solus ipse ꝑ pauca cum solo luca
pauciora cum matheo uero plurima: e mul¬
ta pene totidem. atq ipsis uerbis. siue cum solo
siue cum ceteris consonante lucas autem cuta
saccrdotalem dm̃ stirpem. atq ꝑsonam: magis
occupatus apparet. Nam et ad ipsum dauid ñ
reguim stema secutus ascendit: si ꝑ cos qui reges
non fuerunt exiit ad nathan. filium dauid. qui
nec ipse rȩx fuit. non sicut matheus qui ꝑfalo¬
monem regem descendens. ꝯtetos etiam reges ex or¬
dine ꝓsecutus ẽ. seruans in eis. de quo pꝰ ea loqu
uerus rex. et unus uerus sacerdos: illud ad regen¬
dos nos. illud ad expiandos. ꝑ has dtas ꝑsonas apd̃
patres sigillatim cõmendatas fuam figuram e¬
gisse declarauit. Et paulo pꝰ. Scd̃m hominem
quippe xp̃c inquit. et uex et sacerdos effectus est
cui dedit ds̃ sedem dauid pattis sui. ut regni. ciꝰ

Expanded text:
Marcus enim subsecutus tanquam pedissequus Marcus enim subsecutus tanquam pedissequus et breviator ejus videtur. Cum solo quippe Joanne nihil dixit, solus ipse perpauca, cum solo Luca pauciora, cum Matthaeo vero plurima, et multa pene totidem atque ipse verbis sive cum solo sive cum caeteris consonante. Lucas autem circa sacerdotalem Domini stirpem atque personam magis occupatus apparet. Nam et ad ipsum David non regium stemma secutus ascendit, sed per eos qui reges non fuerunt, exit ad Nathan filium David, qui nec ipse rex fuit. Non sicut Matthaeus, qui per Salomonem regem descendens caeteros etiam reges ex ordine persecutus est, servans in eis de quo postea loquimur tus, unus verus rex et unus verus sacerdos, illud ad regendos nos, hoc ad expiandos, has duas personas apud Patres singillatim commendatas suam figuram egisse declaravit. Et paulo post: Secundum hominem quippe Christus inquit et rex et sacerdos effectucui dedit deus sedem Dauid patris sui, ut regni eius
Abbreviated transcription (Latin):
augustino expositum fuisse memoraui. & pau¬
cis etiam unde hoc affirmat adiunxi. Cuiꝰ non
absit est. supsa quoꝙ uerba ponentes: quid de
euangelistis. uel tipicis eorum animalib sense¬
tit ostendamus. Quib et illud nr̃m opus ab in¬
iusta uituꝑatione saluetur: it hoc preposita
tanti doctoris auctoritate firmetur. Cum ergo
multa pulchre eximieq de euangelistis in libto
de consenfu eortm p̾misisset: adiungit inter
citera dicens. Et quamuis singuli situm quen¬
dam narrandi ordinem tenuisse iudeantur non
tamen unusquisq eorum. uelut alterius prece¬
dentis ignarus uoluisse scribete repꝑeritur: uł
ignorata p̃terimisisse. quȩ scripsisse alius inue¬
nitur. s sicut unucuiq inspiratum est. non su¬
ꝑfluiam cooꝑationem sui laboris adtunxit Nã
matheus suscepisse intelligitur incarnationem
dñi scd̾m stirpem regiam. et pleraq scdm ho¬
minum presentem uitam facta. et dicta eius.

Expanded text:
Augustino expositum fuisse memoravi, et pauAugustino expositum fuisse memoravi, et paucis etiam unde hoc affirmaret adjunxi. Cujus non ab re est si ipsa quoque verba ponentes, quid de evangelistis vel typis eorum animalibus senserit ostendamus, quibus et illud nostrum opus ab injusta vituperatione salvetur, et hoc praeposita tanti doctoris auctoritate firmetur. Cum ergo multa pulchre et eximie de evangelistis in libro de Consensu eorum primo praemisisset, jungit inter caetera dicens: Et quamvis singuli suum quemdam narrandi ordinem tenuisse videantur, non tamen unusquisque eorum velut alterius praecedentis ignarus voluisse scribere reperitur, vel ignorata praetermisisse quae scripsisse alius invenitur, sed sicut unicuique inspiratum est, non superfluam cooperationem sui laboris adjunxit. Nam Matthaeus suscepisse intelligitur incarnationem Domini secundum stirpem regiam, et pleraque secundum hominum praesentem vitam facta et dicta ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
opuscula. transcriptione digna duxeruit. memo¬
rata quoq nominum signa. ut in nr̃o exempla¬
ri repperiuntur. asfigere ieminerint. Nonnitl¬
la cuam quȩ nt uerbis tuȩ scĩtatis loquar mi¬
chi auctor lucis aꝑuit. ptopriĩ sudoris indicia
ubi oportunum uidebatut adnigxui: qui in
legis diuine meditatione et si non ite ipse scri¬
pfisti. dies noctesꝙ ꝑuigiles ducere sufficio. Non
parum tamenstudii me in scriptutis impendis¬
se non dubito. et ea solum quȩ mͥ atictor lucis
apire dignatus est. non in hoc tantum opus¬
culo. s in omni ꝓtsus lectione potusse uidete. id:
recte sentiendo dinosctre. Quod ueto mouere so¬
let quosdam. quate in apocalipsi noua int̾pre¬
tatione: matheum leoui. marcum homini as¬
signatem. intueri debuerant quicunq illi sunt
quos hoc mouet. quia non hoc mea noua. s an¬
tiqua patrum explanatione traditum dixi:
sleq eium mͥ ã me ipss ita uisum. s ita ãbeato

Expanded text:
opuscula transcriptione digna duxerint, memoopuscula transcriptione digna duxerint, memorata quoque nominum signa, ut in nostro exemplari reperiunt, affigere meminerint. Nonnulla etiam quae ut verbis tuae sanctitatis loquar mihi auctor lucis aperuit, proprii sudoris indicia, ubi opportunum videbatur, annexui. Qui in legis divinae meditatione etsi non ut ipse scripsisti dies noctesque pervigiles ducere sufficio, non parum tamen studii me in Scripturis impendisse non dubito, et ea solum quae mihi auctor lucis aperire dignatus est, non in hoc tantum opusculo, sed in omni prorsus lectione potuisse videre, id est, recte sentiendo dignoscere. Quod vero ais movere quosdam quare in Apocalypsis nova interpretatione Matthaeum leoni, Marcum homini assignarim, intueri debuerant quicunque illi sunt quos hoc movet, quod non hoc mea nova, sed antiqua patrum explanatione traditum dixi. Neque enim mihi a meipso ita visum; sed ita a beato
Abbreviated transcription (Latin):
tificib opusculis patrum: quid beatus ambrosiꝰ.
quid angustinus. quid deniq gregorius. iuigilan¬
tissimus uixta suum nomen nĩe gentis apłs.
quid ieromimus sacre interpres istorie. quid cet̾i
patres in beati luce tierbis senseruit. quid dix̾int:
diligentius inspictre sategi mandatumq conti¬
nuo sccdulis ut uissisti. uel ipsis corum fillabis. tił
certe meis breuiandi causa sermonib: ut uideba¬
tur edidi. Quorum quia operosum erat uocabu¬
la intetserere ꝑsingula et quid ã quo atietore sit
dictum nominatim ostendere: commodum dgxi
eminus ẽ latete pͥmas nominun litteras impͥme¬
quo queas uiritim ubi cuiꝰq sententia patrum
incipiat. ubi sermo quem transtulisti dẽsinat.
Intimare sollicitus ꝑ omnia ne maiortun dic̃¬
ta furati: et hec quasi mea proptia componere
dicar. Multumq obsecto. et ꝑ ddm̃ legentes ob¬
testor: ut si qui forte nr̃a hec qualiacumq sunt

Expanded text:
tificibus, opusculis Patrum, quid beatus Ambrosius, tificibus, opusculis Patrum, quid beatus Ambrosius, quid Augustinus, quid denique Gregorius vigilantissimus juxta suum nomen nostrae gentis apostolus, quid Hieronymus sacrae interpres historiae, quid caeteri Patres in beati Lucae verbis senserint, quid dixerint, diligentius inspicere sategi; mandatumque continuo schedulis, ut jussisti, vel ipsis eorum syllabis, vel certe meis, breviandi causa, sermonibus, ut videbatur, edidi. Quorum quia operosum erat vocabula interserere per singula, et quid a quo auctore sit dictum nominatim ostendere, commodum duxi eminus e latere primas nominum litteras imprimere, perque has viritim ubi cujusque Patrum incipiat, ubi sermo quem transtuli desinat, intimare, sollicitus per omnia, ne majorum dicta furari, et haec quasi mea propria componere dicat. Multumque obsecro, et per Dominum legentes obtestor, ut si qui forte nostra haec qualiacunque sunt
Abbreviated transcription (Latin):
omnia sperat. Datis namq ad me e¬
pistolis ut aliqua tibi sctibam rogare te dicis.
it interrogandum necdumq mee consensionis
accepto responso quesitis adhuc optiscpilis quasi
iam adquisitis. ac ꝑfecte consuminatis p̾fatio¬
nis signaculum cotidis. Nondum fundamine
iacto. non adlata saltem materia ipse quasi
completo iam tanti laboris colificio. claues qͥb
introitus muniatut dirigis. ut pudeat non cito
subite optis. quod tito subeundum eitius explen¬
dum fides amnca presumat. Non hȩc cetce alia
quam indubitata mutui fiducia facit amoris:
quȩ de amico pectore ut dictum ẽ. omina dum¬
taxat quȩ fieri possunt eredit. omnia sperat. Uñ
et ego mox lectis iue dulcissime scitatis paginu¬
lis intuncti me oꝑis laboris subpostu. In quo ut
intiumera monastice seruitutis retinactila pre¬
teream: ipse michi dictator simul notarius et
librarius existerem. aggregatisq hinc inde qͣi
insignissimis. ac dignissimis tanti munetis ar¬

Expanded text:
omnia sperat . Datis namque ad me eomnia sperat . Datis namque ad me epistolis ut aliqua tibi scribam, rogare te dicis, et inter rogandum, necdumque meae consensionis accepto responso, quaesitis adhuc opusculis quasi jam acquisitis ac perfecte consummatis, praefationis sijacto, non allata saltem materia, ipse quasi completo jam tanti laboris aedificio, claves quibus introitus muniatur dirigis, ut pudeat non cito subire opus quod cito subeundum, citius explendum fides amica praesumat. Non haec certe alia quam indubitata mutui fiducia facit amoris, quae de amico pectore ut dictum est omnia duntaxat quae fieri possunt credit, omnia sperat. Unde et ego mox lectis tuae dulcissimae sanctitatis paginulis injuncti me operis labori supposui, in quo ut innumera monasticae servitutis retinacula praeteream ipse mihi dictator simul notarius et librarius existerem. Aggregatisque hinc inde quasi insignissimis ac dignissimis tanti muneris ar
Abbreviated transcription (Latin):
uerumq sapientie lumen in defessa mente ꝓsẽ¬
quetis. et hic fructum intelligentie purioris as¬
sequaris. et in fuctuto ipsum in quo funt omnes
thesauri sapientie et scientie absconditi. regem
in decore suo mundo corde contempletis. Inti¬
mandum sane tue sc̾ttati ccedidi: quod mouit
quosdam quare in expositione apocalipfis ubi
ad quatuor animalia uentum est. noua inter¬
pretatione matheum in leone. marcum in ho¬
mine designatum dixcris. cum nonnulli ꝯtra
matheum homini. quod quasi de homine scri¬
bere incipiat: marchum leom. in quo uox in
deserto tugientis audiatur adfignent. Rogoq
in hoc oꝑe plenus quid tibi de his uerius uide¬
atur insinuens. Memorem nr̃i tuam scãm fra¬
ternitatem. ds dilectionis et pacis conscruate:
et ad consideranda sue legis mirabilia semꝑ
millispresbit̾ in domino etenam salutem.
ira ucre est. et uere miranda doctoris egre¬
gii sententia. quia caritas omina credit.

Expanded text:
verumque sapientiae lumen indefessa mente perseverumque sapientiae lumen indefessa mente persequeris, et hic fructum intelligentiae purioris assequaris, et in futuro ipsum, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, regem in decore suo, mundo corde contempleris. Intimandum sane tuae sanctitati credidi, quod movet quosdam quare in expositione Apocalypsis ubi ad quatuor animalia ventum est, nova interpretatione Matthaeum in leone, Marcum in homine designatum dixeris. Cum nonnulli contra Matthaeum homini, quia quasi de Domino scribere incipiat, Marcum leoni, in quo vox in deserto rugientis audiatur, assignent. Rogoque in hoc opere plenius, quid tibi de his verius videatur insinues. Memorem nostri tuam sanctam fraternitatem, Deus dilectionis et pacis conservare, et ad consideranda suae legis mirabilia semper milis presbyter, in Domino aeterno salutem. Mira vere est, et vera mire, doctoris egregii sententia: quia charitas omnia credit,
Abbreviated transcription (Latin):
mul epistolam in capite preponi: de non ob
aliam quam condescensionis fraterne grãm in
lucam scribere rogatum. ut qui obtenerituidi¬
nem ingenii subliia. uel difficiba intellectu
caꝑe neqticunt: hoc simpliciori stilo exposita
facilius app̾hendant. Ergo agc dilectisstie et me¬
morato oꝑi sedulus infiste beatumq lucam lti¬
culento sermone expone. Et quia sc̃s ambrosius
quedam indiscussa preteriit. quȩ illi quasi sũ¬
me eruditionis uuiro plana. nec quefitu digna
udebantur: hȩc quoꝙ ꝑspectis aliorum pattũ
opusenlis. diligentus uel tuis uel corum dictis
explanare curato. Ctedo etiam tuo iugilentissimo
studio qui in lege dei meditando dies noctesq
ducis ꝑuigiles: non nullis in locis quȩ ab eis i¬
termissa sunt: quid sentiri debeat auctor lticis
aꝑiet. Iustum namq satis est. et suꝑne pietatis
atq equitatis moderamim conueniens. ut qui
neglectis ad integrum mundi negociis. etmĩ

Expanded text:
mul epistolam in capite praeponi, te non ob mul epistolam in capite praeponi, te non ob aliam quam condescensionis fraternae gratiam, in Lucam scribere rogatum, ut qui ob teneritudinem ingenii sublimia, vel difficilia intellectu capere nequeant, haec simpliciori stylo exposita facilius apprehendant. Ergo age, dilectissime, memorato operi sedulus insiste, beatum Lucam luculento sermone expone. Et quia sanctus Ambrosius quaedam indiscussa praeteriit, quae illi quasi summae eruditionis viro plana nec quaesitu digna videbantur, haec quoque perspectis aliorum Patrum opusculis diligentius, vel tuis vel eorum dictis explanare curato. Credo etiam tuo vigilantissimo studio, qui in lege Dei meditanda dies noctesque ducis pervigiles, nonnullis in locis quae ab eis intermissa sunt, quid sentiri debeat, auctor lucis aperiet. Justum namque satis est et supernae pietatis atque aequitatis moderamini conveniens, ut qui, neglectis ad integrum mundi negotiis, aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunul et ęxcelsa: quod tuam quoq sc̃itatem
tudisse non ambigo. ut ã doctorib solum in¬
telligi queant. a rudib uero fastidiosis ue lec¬
torib. quales in presenti euo plures inuemes:
pre difficultate. uel ad sequendi quȩ disecta ft̃.
uel capiendi quȩ alta. ne querenda quidẽ quafi
se celsiora. nec quasi se fortiora putentur ẽt̃ scru¬
tanda. Nec parum dedit indicii doctissimtis
pater augustinus: qui ad paulinam di famt¬
lam detudendo scribens. non aliis magis quam
ex hoc opusculo sumptis beati ambrosiĩ testi¬
moniis utendum putauit et ea parit̾. non so¬
sum ponenda simpliciter. s etiam exponenda
iuidicauit. a deo ut ex paucissimis memorati
tractatoris sentenciolis non paruum uolumen
retractando conficcrit. Quod id̾co commemorã¬
dum putaui ut et tua sc̃ã frat̾nitas et legen¬
tes sumtil agnoscerent. Uolo enim completo a
te ꝑ dei aucilium oꝑe quod postulo hanc si¬

Expanded text:
ta simul et excelsa quod tuam quoque sanctitatem ta simul et excelsa quod tuam quoque sanctitatem vidisse non ambigo, ut a doctoribus solum intelligi queant, a rudibus vero fastidiosisve lectoribus quales in praesenti aevo plures invenies prae difficultate vel assequendi quae diserta sunt, vel capiendi quae alta, ne quaerenda quidem quasi se celsiora, nec quasi se fortiora putentur esse scrutanda. Nec parum dedit judicii doctissimus pater Augustinus, qui ad Paulinam Dei famulam de videndo Deo scribens, non aliis magis quam ex hoc opusculo sumptis beati Ambrosii testimoniis utendum putavit, et ea pariter non solum ponenda simpliciter, sed etiam exponenda judicavit, adeo ut ex paucissimis memorati tractatoris sententiolis non parvum volumen retractando confecerit. Quod ideo commemorandum putavi, ut et tua sancta fraternitas, et legentes simul agnoscerent. Volo enim completo a te per Dei auxilium opere quod postulo, hanc si
Abbreviated transcription (Latin):
huic obicctiom tue breuit᷑ tespondeo: quia uixta
cõmitum. nichil sit dictum quod non sit dictũ
prius. Et quia caritas omnia sustinet. nec scĩs
unquam moris fuerit inuicem inuidẽre inui¬
cem ꝓuocare: s unumquemq in ornanda do¬
mo dñi ꝓ uirib suis obtulisse quod potuerit.
seq enim uel beattis papa gregoriꝰ timuit ne
offenderet patres. ã quib tot expositas euange¬
lii lectiones in suis ipse ititactauit omeliis: uel
augustinus. aut quilibet alius patcum. antece¬
dentium tractatorum intuitu. ne aut psalmos.
aut alia quȩ rogabat᷑ exponent: aut quȩ sibi
uidebantur sctibetet manum metuendo tetͣ¬
xit. Quin etiam ut idem augustinus ait ideo
necesse est plutes ã plurib ficri libros diterso sti¬
Ip. s non ditersa fide. etiam de questionib cis¬
Aem: ut ad plurimos res ipsa ꝑueniat. ad alios
sic. ad alios autem sic. Sunt autem quedam in
expositione beati ambrosii in lucam tam diser¬

Expanded text:
hujus objectioni tuae breviter respondeo quia, juxta hujus objectioni tuae breviter respondeo quia, juxta comicum: Nihil sit dictum, quod non sit dictum prius: et quod charitas omnia sustinet, nec sanctis unquam moris fuerit invicem invidere, invicem provocare, sed unumquemque in ornanda domo Domini pro viribus suis obtulisse quod potuerit. Neque enim, vel beatus papa Gregorius timuit ne offenderet Patres a quibus tot expositas Evangelii lectiones in suis ipse retractavit homiliis; vel Augustinus, aut quilibet alius Patrum antecedentium tractatorum intuitu, ne aut psalmos aut alia quae rogabatur, exponeret, aut quaecunque sibi videbatur, scriberet, manum metuendo retraxit. Quin etiam ut idem Augustinus ait ideo necesse est plures a pluribus fieri libros diverso stylo, sed non diversa fide, etiam de quaestionibus eisdem, ut ad plurimos res ipsa perveniat, ad alios sic, ad alios autem sic. Sunt autem quaedam in expositione beati Ambrosii in Lucam, tam diser
Abbreviated transcription (Latin):
cpe quidem tuȩ sc̃e frat̾nitat̾i
et absens scribendo. et colloq̃n¬
do prescus suggessi: ut post ex¬
positionem acttutm apostoloꝵ
in euangelium quoq luce scti¬
bete dignareris. Quod ipse actenus uerecunda ex¬
cusatione diffecte quam faccte maliusti: adtes-¬
tando te maxune duas ob causas ã temptando
hocoꝑt deterritum. quia iudelicet et ipsum opꝰ
arlitum. et ã sc̾issimo ac doctissimo antistite am¬
brosio sit p̾occupatum: nec te negotium tures
tuas excedens susciꝑe ausum. imino nec opꝰ fore
ab ullo tepcti quod a summo ingcntio consta¬
ret opitine completum: et c̾e laboris suꝑflui pꝰ
fortissima tanti curi dicta. uel eadem aliter qͣi
compilatorem diccte uel quasi minus doctum in¬
firmiora uelle subicere: teq multum timere.
ne in reprehensionem studĩ ucterum: noua con¬
dere puittis. Dicaturq tibi illud antiqui ꝓu̾bii.
Inmate quid pisces. quid aquas in flumina mit¬
tas: Larga s indigitis munera funde locis. s

Expanded text:
pe quidem tuae sanctae fraternitati et absens scribendo, et colloquendo praesens suggessi, ut post expositionem Actuum apostolorum, in Evangelium quoque Lucae scribere digneris. Quod ipse hactenus verecunda excusatione differre, quam facere maluisti, attestando te duas maxime ob causas a tentando hoc opere deterritum: quia videlicet et ipsum opus arduum, et a sanctissimo ac doctissimo antistite Ambrosio sit praeoccupatum. Nec te negotium vires tuas excedens suscipere ausum, imo nec opus fore ab ullo repeti, quod a summo ingenio constaret optime completum, et esse laboris superflui post fortissima tanti viri dicta, vel eadem aliter quasi compilatorem dicere, vel quasi minus doctum infirmiora velle subjicere. Teque multum timere, ne in reprehensionem studii veterum nova condere puteris, dicaturque tibi illud antiqui proverbii: In mare quid pisces, quid aquas in flumina mittas? Larga sed indiguis munera funde locis. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
credulas increpat cuuitates. septuaginta du¬
ob reuersis atꝙ gau dentib precepit
non de subiectione demonum. s de su¬
orum nominum scciptione gaudere:¬
rI Confessio laudis in gaudio refectur ad pa¬

Expanded text:
es increpavit. Septuaginta duobus reversis atque gaudentibus, praecepit non de subjectione daemonum, sed de suorum in coelo nominum scriptione gaudere. Confessio laudis refertur ad Pa
Abbreviated transcription (Latin):
hĩpocrisis cauere. et eos qui corpus occidunt
non metuere: nec inꝑsecutione quid locuturi
sint cogitare. Ii.¬
Petente quodam uiter se et fratrem suum
diuidi hereditatem. parabolam ponit de
diuite auaro. mox et discipulis solliettadinẽ
cibi uestisq qua carent aues ptecipit euitendã
usillo gregi regnum ꝓmittens possidenda
uel possessa propter elemosinam uendi lum¬
bosq precinctos et lucernas atdentes ẽẽ debere
iubet: ugilandum quoq serui boni maliq
Ignem in terram se dicit necessitudinum
quuisione missurum. et faciem celi ꝓbantes
debere tempus intelligere manifestum: atq
consentiendum aduetsario in uia ꝓninciat.
Nunciatis quibdam ã pilato occisis ait.
omnes nisi penitentiam agant simi licter
oppressiumn¬
.Iu.Parabolam quoq de stetili arbore siciponens
indicat penitentiam differentes. et mulierem
cura sabbati murmurantes adaquandi refellit.

Expanded text:
hypocrisis cavere, et eos qui corpus occidunt non metuere, nec in persecutione quid locuturi sint cogitare .Petente quodam inter se et fratrem suum dividi haereditatem, parabolam ponit de divite avaro. Mox et discipulis sollicitudinem cibi vestisque, qua carent aves, praecipit evitandam . Pusillo gregi regnum promittens, possidenda vel possessa propter eleemosynam vendi, lumbosque praecinctos et lucernas ardentes esse debere jubet. Vigilandum quoque, servi boni maliqueIgnem in terram se dicit necessitudine divisorum missurum, et faciem coeli probantes debere tempus intelligere manifestum, atque consentiendum adversario in via pronuntiat . Nuntiatis quibusdam a Pilato occisis, ait omnes, nisi poenitentiam agant, similiter oppressi. Parabolam quoque de sterili arbore fici ponens, indicat poenitentiam differentes . Mulierem cura Sabbati murmurantes bovis adaquandi exe
Abbreviated transcription (Latin):
. Ummiseticordem diuitem purpuratum.
et pauperem latarum introducens. osten¬
dit qualra sint passuri raptores. si sic me¬
rentur piniri tenaces. lxui.dum.
Ie dicit scandalitanti: penitenti uero ft̃i.
et ĩam septuagies septies ptecepit remitten
Augeri sibi petunt apłi fidem. et. lxui.¬
auidi̾ut de trans latione arboris facultatẽ.
positaq similitudine de seruo orante uel
pascente. docet ut mutiles se etiam implen¬
tesq precepta se fateatitur x¬
Iecem leprosis mundatis. unus tantũ
et hic alienigena: ad grãs reuertit᷑ teftrenda.
Interrogatus de tempore regni dei.lx.i.
tespondit non cum obseruatione uenturum

Expanded text:
 immisericordem divitem purpuratum et pauperem introducit; ostendens qualia passuri sunt raptores, si sic merentur puniri tenaces . e dicit scandalizanti, poenitenti vero fratri etiam septuagies septies praecipit remittendum . Augeri sibi petunt apostoli fidem, et audiunt de translatione arboris facultatem; positaque similitudine de servo arante vel pascente, docet ut inutiles se, etiam implentes quae praecepta sunt, fateantur ecem leprosos mundavit, quorum unus tantum, et hic alienigena, ad gratias referendas rediit . Interrogatus de tempore regni Dei, respondit non cum observatione venturum, et
Abbreviated transcription (Latin):
crẽpat: alis eus protegi respuentem. luiii.
idropicum sabbato curans uelut de hu¬
moris puteo liberatum. murmurantes pha¬
riseos asini nel botus m eo cadentis extractio¬
ne confundit. humilitatem quoq sectandã
docens inconuuno prunum accubitum nõ
esse querendum: nec diuites. s paupetes. qui
Ponit parabolam de inuitatis. qui se ex¬
cusate sttidentes cena non fuerunt digni.

Expanded text:
alem alis ejus protegi respuentem increpat . Hydropicum Sabbato curat, et velut de humoris puteo liberat . Murmurantes Pharisaeos asini vel bovis in puteum cadentis extractione confundit. Humilitatem quoque sectandam docens, in convivio primum accubitum non esse quaerendum, nec divites, sed pauperes, qui ponit parabolam de invitatis, qui se excusare studentes, coena non fuerunt digni.
Abbreviated transcription (Latin):
cogitandum quid traditi locuntur. s in pa¬
cientia sua possideant anunas suas. ixx.ui.¬
iccundandam ab exercitu iecłm. et ue
pregnantib. gladium quoq et captiuitatẽ.
signaq ccli futura. seq uenturum in nube cũ
potestate magna et maiestate predicit. lixx.uii.¬
Respicite inquit quia appropinquat re¬
demptio ur̃a: ab ebrietare quoq et curis hu¬
uis uitȩ ꝓhibens uigilandum precipit et

Expanded text:
cogitandum quid traditi loquantur, sed in patientia sua possideant animas suas. Circumdandam ab exercitu Jerusalem, et vae praegnantibus; gladium quoque et captivitatem, signaque coeli futura; seque venturum in nube cum potestate magna et majestate praedixit. Respicite, inquit, quia appropinquat redemptio vestra. Ab ebrietate quoque et curis hujus vitae prohibens, vigilandum praecipit et
Abbreviated transcription (Latin):
eatus euangelista lucas de õĩb
quȩ cepit iħs facere et docere usq
in diem qua assumptus est. sermonem factu¬
tus ptimo corum qui falsa de illo scripsẽre te¬
dargiiere curauit audaciam. lectorem indelicet
tacite admonens. ut non solum quȩ predicat
ipse sequenda. uerum quȩ aliter sontietint no¬
uerit penitus ẽe detestanda. Et ne errorum foe¬
te infirmitas oriretur occasio: suꝑstuam passĩ
sccibentium lectionem prorsus adu̾sandam.
sleq enum de omnib generaliter s de quibdam
speciali fidci uel scientie uirtite pteditis dici
potuit. et si mortiferum quid biberuit: non eos
nocebit. Sic gͦ incipit lucas: capłm primum:

Expanded text:
eatus evangelista Lucas de omnibus quae coepit Jesus facere et docere, usque in diem qua assumptus est, sermonem facturus; primo eorum qui falsa de illo scripsere, redarguere curavit audaciam. Lectorem videlicet tacite admonens, ut non solum quae praedicat ipse sequenda, verum quae aliter sonuerint, novit penitus esse detestanda. Et ne errorum forte infirmis oriretur occasio, superflua passim scribentium lectionem prorsus aversandam. Neque enim de omnibus generaliter, sed de quibusdam speciali fidei vel scientiae virtute praeditis dici potuit; Etsi mortiferum quid biberint, non eis nocebit . Sic ergo incipit Lucas. PROOEMIUM
Abbreviated transcription (Latin):
firmari. s unusquisq ui quo sensti abundat:
Turbe que de longe ad audiendum confluunt.
descendentis in campum dñi curantur ad tacꝰ¬
tam. Discipuli qui inminorib iam sunt in¬
stituti. in montis cacumine ad maiora ꝓueun¬
tur. e quib etiam eliguntur. qui eum trans¬
figuratum secreto inmonte speculentur. Unꝰ
pre omnib quasi sublunioris sapientie fonte de¬
briandus: magistri cecumbit in pectore. Raroq
uspiam aut tucbas dominum ad altiora sequi
uel quempiam debilem inueniens in monte
curati: s excincta febre libidinum accensaq
scientie luce pedetentim quemq ad culmen
subire urtutum. Nam et in ueteri testam̃to
moyses solus cum iosue montem dei ascendens.
ad regendum uulgus in campo donec redirent
aaron ordinauit et hur. Aaron et hur quippe
interprctatut mons fortitudinis. sitigulatem
dominice incarnationis excellentiam signifi
cans hur uiero qui ignis dicitut. donum sp̃c scĩ

Expanded text:
firmari. Sed unusquisque in suo sensu abundat. firmari. Sed unusquisque in suo sensu abundat. Turbae quae de longe ad audiendum confluunt, descendentis in campum Domini curantur attactu. Discipuli qui in minoribus jam sunt instituti, in montis cacumine ad majora provehuntur. E quibus etiam eliguntur, qui eum transfiguratum secreto in monte speculentur. Unus prae omnibus quasi sublimioris sapientiae fonte inebriandus, magistri recumbit in pectore. Raroque uspiam vel turbas Dominum ad altiora sequi, vel quempiam debilem invenies in monte curari, sed exstincta febre libidinum, accensaque scientiae luce, pedetentim quemque ad culmen subire virtutum. Nam et in Veteri Testamento Moyses solus cum Josue montem Dei ascendens; ad regendum vulgus in campo donec redirent, Aaron ordinavit et Hur. Aaron quippe qui interpretatur mons fortitudinis, singularem dominicae Incarnationis excellentiam; Hur vero, qui ignis dicitur, donum sancti Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
tur ad dexteram: et isdem quidem digitis
s non eadem manu quib in lena manu
nuptie significantur. et iudue circulum
faciens exprimit uirguntatis coronam.
Aliter. fructum tricesimum uerbum pro¬
fuit. quod fidem sc̃ẽ truutatis edificat. Sexa¬
gesunum. quod oꝑis ꝑfectiones docet. quia
ser dies sunt in quib oportet operari. Cen¬
tesimum quod ad dexteram regni uitam p̃¬
dicat eternam.xxuiiii.

Expanded text:
tur ad dexteram, et iisdem quidem digitis, tur ad dexteram, et iisdem quidem digitis, sed non eadem manu, quibus in laeva manu nuptae significantur et viduae, circulum faciens, exprimit virginitatis coronam. Aliter. Fructum tricesimum verbum profert, quod fidem sanctae Trinitatis aedificat. Sexagesimum, quod operis perfectionem docet. Quia sex dies sunt, in quibus oportet operari. Centesimum, quod ad dexteram regni vitam praedicat aeternam.
Abbreviated transcription (Latin):
uenit quod durius portet quia cum ã pre¬
senti seculo mentis nr̃ȩ dilectio deficit. euis¬
dem scłi aduersitas crescit. Hinc est enum
quod plerosq cernimus et bona agere. et
tamen sub graui tribulatiomim fasce de¬
sudate s iuxta uocem domimi fructum ꝑ
pacientiam reddunt quia eum humilit̃
flagella suscipunt. post flagella ad requiẽ
sublimiter suscipiuntur. Quod uero scđ̾m
matheum dicitur et fructum affert. et
facit aliud quidem centum. aliud autem
sexaginta. porro aliud triginta triginta
ceferuntur ad nuptias. Nam et ipsa digi¬
torum coniunctio et quasi molli osculo se
complectens. et federans: maritum pin¬
git et conuigem. Sexaginta ad iuduas.
eo quod in angustia et in tribulatione sint
posite. unde et suꝑiori digito deprimuntur
Quantoq maior est difficaltas exꝑte qͦndam
uoluptatis. illecebtis abstinerer tanto maius
et premium. Porro centesimus nimerus qͦso
diligenter lector attende a simstra tranffer¬

Expanded text:
venit quod durius portet. Quia dum a praevenit quod durius portet. Quia dum a praesenti saeculo mentis nostrae dilectio deficit, ejusdem saeculi adversitas crescit. Hinc est enim quod plerosque cernimus, et bona agere, et tamen sub gravi tribulationum fasce desudare. Sed juxta vocem Domini, fructum per patientiam reddunt. Quia cum humiliter flagella suscipiunt, post flagella ad requiem sublimiter suscipiuntur. Quod vero secundum Matthaeum dicitur: Et fructum affert, et facit aliud quidem centum, aliud autem sexaginta, porro aliud triginta, triginta referuntur ad nuptias. Nam et ipsa digitorum conjunctio, quasi molli osculo se complexans et foederans, maritum pingit et conjugem. Sexaginta ad viduas, eo quod in angustia et tribulatione sint positae. Unde et in superiore digito deprimuntur. Quantoque major est difficultas expertae quondam voluptatis illecebris abstinere, tanto majus et praemium. Porro centesimus numerus, quaeso diligenter, lector, attende, a sinistra transfer
Abbreviated transcription (Latin):
nunt. quasi aditum flatus uitalis necant
Notandum etiam quod duo sunt quȩ di¬
uitiis iungit. sollicitudines iudelicet et
uoluptates. quia ꝓfecto et ꝑ euram m̃tẽ
opprimunt: et ꝑ affluentiam resoluunt. Re
enum contraria possessores suos. et afflictos
et lubricos faciunt: S quia uoluptas conue¬
nire cum afflictione non potest. alio quidẽ
tempore ꝑ custodie sue sollicitudinem affli¬
gunt. atq alio ꝑ abundantiam ad uolup¬
tates emolluint. Quod autem in bonan
terram. hii sunt qui in corde bono et opti¬
mo audientes uerbum retinenent et stuctũ
afferunt in pacientia. Bona terra ut pre
etatib contraria facit: et libenter uidelicet
semen uerbi suscipiendo. et quod suscipit int̾
seruando. aliter. Bona terra: fructum per
pacientiam reddit quia scilicet nulla sunt
bona que agunus. si non equauimit̃ etiam
ꝓximoriu mala toleramnis. Quanto enim
quisq altius ꝓficerit tanto in hoc mundo in¬

Expanded text:
nunt, quasi aditum flatus vitalis necant. nunt, quasi aditum flatus vitalis necant. Notandum etiam quod duo sunt quae divitiis jungit, sollicitudines videlicet et voluptates, quia profecto et per curam mentem opprimunt, et per affluentiam resolvunt: re enim contraria, possessores suos et afflictos et lubricos faciunt. Sed quia voluptas convenire cum afflictione non potest, alio quidem tempore per custodiae suae sollicitudinem affligunt, atque alio per abundantiam ad voluptates emolliunt. Quod autem in bonam terram, hi sunt qui in corde bono et optimo audientes verbum retinent, et fructum afferuntetatibus contraria facit, et libenter videlicet semen verbi suscipiendo, et quod suscipit inter empora servando, aliter bona terra fructum per patientiam reddit, quia scilibona quae agimus, si non aequanimiter etiam proximorum mala toleramus. Quanto enim quisque altius profecerit, tanto in hoc mundo in