comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
VODEUICESIMUS
inisaia extremus
liber tuo filia
eustochium &e
sanctȩ matris
tuȩ paulȩ nomi¬
ni dedicatur. ut
quas parihonore su¬
specri. ęqua cominemoratione nunc reco¬
lam. p̃sertun cum & illa dũ uiueret hoc
opus tecũ crebriꝰ postularit. & uir eruditis¬
simus fr̃ tuus pammachius & tuncͣ postea
frequentib scriptis cogere ñ destiterit. mͥq
&e p̃sentiũ amicoꝵ & absentiũ. uiroꝵ q ac
feminarũ in xp̃o dormientiũ eadẽ religio
sit. idest animoꝵ. caritas ñ corpoꝵ. Nec
ignoro quanta int̾ homines sententiarũ
diuersitas sit. qđ dico ñ de misterio trini¬
tatis cuiꝰ recta confessio est ignoratio scien¬
tiȩ. sed de aliiᷤ ȩccłiasticis dogiatib. de
resurrectione scilicet. & de anĩmarũ &e
humanę carnis statu. de reꝓmissionib
futuroꝵ quomodo debeant accipi. & q̃
ratione itelligenda a pocalipsis ilums
quam surta litteram accipimus llius¬
multor uidebimur opinionib contiessr

Expanded text:
devicesimus in Isaiam, immo extremus liber, tuo, o filia Eustochium, et sanctae matris tuae Paulae nomini dedicatur, ut quas pari honore suspexi, aequa commemoratione nunc recolam: praesertim cum et illa dum viveret, hoc opus tecum crebrius postularit, et vir eruditissimus frater tuus Pammachius et tunc et postea frequentibus scriptis cogere non destiterit: mihique et praesentium amicorum et absentium, virorumque ac feminarum in Christo dormientium eadem religio sit, id est, animorum charitas, non corporum. Nec ignoro quanta inter homines sententiarum diversitas sit. Non dico de mysterio Trinitatis, cujus recta confessio est ignoratio scientiae: sed de aliis Ecclesiasticis dogmatibus, de Resurrectione scilicet, et de animarum et humanae carnis statu, de Repromissionibus futurorum, quomodo debeant accipi, et qua ratione intelligenda sit Apocalypsis Joannis, quam sum uidebimur opinionibus contraire,
Abbreviated transcription (Latin):
tium. Qđq sequitur. dixi. ecce ego sum ad
gentẽ. quȩ ñ inuocabat nom̃ meũ: illi sen¬
sui conuenit. Qui est misit me aduos.
Qui cum informa dĩ esset: ñest rapinã ar.¬
bitratꝰ se ęqualẽ esse dõ. & cęt̾a. sed totius

Expanded text:
tium . Quodque sequitur: Dixi: ecce ego sum: ad tium . Quodque sequitur: Dixi: ecce ego sum: ad gentem quae non invocabat nomen meum , illi sensui convenit: Qui est, misit me ad vos. Qui cum in forma Dei esset, non est rapinam arbitratus aequalem se esse Deo, etc. ; sed totius
Abbreviated transcription (Latin):
Neq fidẽ in isrł tantã inueni. Sirophenissa
mulier ꝓpħarũ eloquia ñ sciebat. & dñi
uoce laudatur. O mulier. magna est fides
nos de aula regia rectius int̾p̃tari possumꝰ
palatinũ : nonsolũ filii. sed uniuersȩ fami
liȩ repꝑit sanitatẽ. Quod aut̃ iuxta hebra¬
icum dr̃. quȩsier̃ me qui ante ñ int̾roga¬
bant. ad eundẽ sensum refert᷑. ut priu̾s
dni noticiã ñ habentes postea quęrant
dñm. & eum reuelatione cognoscant. qui
bar iona quia caro &e sanguis non reuela-¬
uerunt tibi. sed pat̾ m̃s qui est incęlis.
Hunc quȩrebat moises loquendo. Si inueni
grãm apud tẽ. ostende mͥ manifeste ut ui-¬
deam te. Maiores diuitias thesauris egipti:
xp̃i opprobriũ pręstolando retributionem
desiderabat futuroꝵ. & inuisibilẽ dĩ quasi
uideret contẽplabatur. De quo inpsalmo
legitur. Spes omĩum finiũ t̃rę & in mari
longe. Et in genesi. Ipse erit expectatio gen-¬

Expanded text:
Neque in Israel tantam fidem inveni . Syrophoenissa Neque in Israel tantam fidem inveni . Syrophoenissa mulier Prophetarum eloquia nesciebat, et Domini voce laudatur: O mulier, magna est fides  quem nos de aula regia rectius interpretari possumus palatinum, non solum filii, sed universae domus suae reperit sanitatem. Quod autem juxta Hebraicum dicitur: Quaesierunt me qui ante non interrogabant, ad eumdem sensum refertur: ut prius Dei notitiam non habentes, postea quaerant Dominum, et eum revelatione cognoscant: qui Barjona: quia caro et sanguis non revelaverunt tibi; sed Pater meus qui est in coelis . Hunc quaerebat et Moyses loquens Deo: Si inveni gratiam apud te, ostende te mihi manifeste, ut videam te . Majores divitias thesauris Aegypti, Christi opprobrium praestolans, dum retributionem desiderat futurorum, et invisibilem Deum quasi videret, animo contemplabatur. De quo et in Psalmis legitur: Spes omnium finium terrae, et in mari longe . Et in Genesi: Ipse erit exspectatio gen
Abbreviated transcription (Latin):
rentib me. inuentus sum abiis qui nͦ inter¬
rogabant. Et di xi. Ecce ego ingente quȩ ñ
inuocauit nom̃ meũ. Ad orationẽ popłimir¬
tã quęrimoniis in qua dixerat. quare nos
errare fecisti de uia tua. indurasti corda
nr̃a ut non timeremꝰ te: respondit ut ui.¬
dei uolunt ds̃ pat̾. ut nos ꝓbamꝰ dñs atq sal¬
uator. In tantũ ñ sũ rigidus &e crudelis qui
malo poenitentiã peccatoris quã mortem.
nec repello filios poenitentes qui tantum
etiã alienos saluare uelim. Qui enĩ me ñ
quȩ rebant nec dicere poterant. quẽ scripsit
moises inlege & ꝓpħȩ. inuenimꝰ iesum :
ipsis apparui. De quib alibi ꝓpħa testatꝰ :
Quib ñ est annunciatũ de eo audient. & qui
non audier̃t intelligent. Uos aut̃ quilegẽ
dĩ die ac nocte meditamini frustra iactatis
poenitentiã. cuiꝰ oꝑa non facitis. Unde euan
Centurio dnm̃ ñ quęrebat. & audiuit a dño.

Expanded text:
rentibus me: inventus sum ab his qui me non interrentibus me: inventus sum ab his qui me non interrogabant. Dixi: ecce ego in gente quae non invocavit nomen meum. Ad orationem populi mixtam querimoniis, in qua dixerat: Quare nos errare fecisti, Domine, de via tua: indurasti corda nostra, ut non timeremus te ? respondit, ut Judaei volunt, Deus Pater; ut nos probamus, Dominus atque Salvator: in tantum non sum rigidus et crudelis, qui malo poenitentiam peccatoris, quam mortem: nec repello filios poenitentes, qui tamen tiam alienos salvare velim . Qui enim me non quaerebant, nec dicere poterant: Quem scripsit Moyses in Lege, et prophetae, invenimus Jesum ; ipsis apparui, de quibus et alibi Propheta testatus est: Quibus non est annuntiatum de eo, audient: et qui non audierunt, intelligent . Vos autem qui legem Dei die ac nocte meditamini, frustra jactatis poenitentiam, cujus opera non facitis. Unde EvangCenturio Dominum non quaerebat, et audivit a Domino:
Abbreviated transcription (Latin):
uersus filium matris tuȩ ponebas scandalũ.
hȩc fecisti & tacui. Existimasti inique quod
ero tibi similis. Arguã te & ponã contra
faciem tuam. ut quȩ aliis criminaris :
ipse habere docearis. Sicui aut̃ explana.¬
audiat libere multo me pauciora dixisse
quenq de nr̃a latitudine breues sibi cõ.¬
mentariolos facere. qui tam̃ pleno intel.¬
lestui ñ sufficient. Neq enim simplea
a ꝓpłns historia &e gestor ordo narrat᷑.
sed enigmatũ plena sunt omĩa. aliudo
inuerbis sonat. aliud tenet᷑ in sensib.
& quȩ estimaueris plana. & in offensa
currere lectione: sequentiũ rursus
obscuritatib inuoluuntur. Ueruntamen
tempus est ut finem imponã uoluminib¬
ꝓphȩ. In cuius expositione si ꝓlixior plus¬
solito fuero: eatremis partib concedendum
est. quas diuidere nolui. ne libroꝵ numerus
non interrogabant. inuener̾ me qui non
inuocabat nom̃ meũ. Larx. Apparui ñ quȩ¬

Expanded text:
versus filium matris tuae ponebas scandalum. versus filium matris tuae ponebas scandalum. Haec fecisti, et tacui: existimasti, inique, quod ero tui similis. Arguam te, et ponam contra faciem tuam ; ut quae in aliis criminaris, ipse habere docearis. Si cui autem explanaaudiat libere, multo me pauciora dixisse,quemque de nostra latitudine breves sibi Commentariolos facere, qui tamen pleno intellectui non sufficient. Neque enim simplex a Prophetis historia, et gestorum ordo narratur: sed aenigmatum plena sunt omnia; aliudque in verbis sonant, aliud tenetur in sensibus: ut quae aestimaveris plana, et inoffensa currere lectione; sequentium rursum obscuritatibus involvantur. Verum tempus est, ut finem imponam volumini prophetali, in cujus expositione si prolixior solito fuero, extremis partibus concedendum est, quas dividere nolui, ne librorum numerus non interrogabant: invenerunt, qui non ocabat nomen meum. LXX: Apparui non quae
Abbreviated transcription (Latin):
est ambigenti. inferidigitum tuum huc:
& uide manus meas. & extende manum
tuam & mitte in latus meum & noli esse
incredulus sed fidelis. Deniq ad ꝓbandam
corporis ueritatẽ sũpsisse scribitur cibos. qͦs
& archisinagoge filiȩ iusserat tribui. quã
a mortuis suscitauit. Et latarus ne resur¬¬
rectio eiꝰ phantasma putaretur: cũ saluatore
arat᷑ inisse conuiuiũ. Non quo post resur-¬
rectionẽ manducemꝰ & bilumꝰ ut miliaru
nr̃i uolunt. & immortalia atq incorrupta
corpora alimoniis t̃renis sustentanda sint
alioquin. ubi cib. sequitur & morb. ubi
morb. adhibendus est & medicus. ubi
medici frequent̃ in teritꝰ. rursũq resurre¬
ctio. & noua exintegro conuersatio: sed
scientes nobis int̾ serpentes & scorpiones am¬
bulandum. qui mordent & feriunt in abscon-¬
dito. De quib & ecclesi astes. Si momorderit
inquit serpens insilentio: nichilo minꝰ ht̃
qui occulte detrahit. Et huius pat̾ dauid.
Sedens aduersus fr̃em tuũ loquebaris. & ad.¬

Expanded text:
tum tuum huc, et vide manus meas: et extende manum tuam, et mitte in latus meum, et noli esse incredulus, sed fidelis . Denique ad probandam corporis veritatem, sumpsisse scribitur cibos, quos et Archisynagogi filiae jusserat tribui, quam a mortuis suscitavit. Et Lazarus, ne resurrectio ejus phantasma putaretur, cum Salvatore narratur iniisse convivium . Non quo post resurrectionem manducemus et bibamus, ut Milliarii nostri volunt, et immortalia atque incorrupta corpora alimoniis sustentanda terrenis sint: alioquin ubi cibus, sequuntur et morbi: ubi morbi, adhibendus est medicus: ubi medici, frequenter interitus: rursumque resurrectio, et nova ex integro conversatio; sed scientes inter serpentes nobis et scorpiones ambulandum, qui mordent et feriunt in abscondito . De quibus et Ecclesiastes: Si momorderit, inquit, serpens in silentio, nihil eo minus habet qui occulte detrahit ; et hujus pater David: Sedens adversus fratrem tuum loquebaris, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
neq uirtutẽ dĩ. In resurrectione enĩ ne
nubent neq nubentur. sed er̃t similes
angłor. Nec hȩc dicens aufero corpor
tatẽ. quȩ incorrupta & immortalia me¬
rectura confiteor. ut mnutent głamisb
carnes. alii ingrati beneficioꝵ. di habere
detractant. quod xp̃o & natꝰ habuit &e re¬
surgens. Cum enĩ apłi eum putarent sp̃m.
uel iuxta euangeliũ qđ hebreor lectitant
nata rei incorporale demoniũ: dix̃ eis.
Quid turbati estis. & cogitationes ascendius

Expanded text:
neque virtutem Dei. In resurrectione enim neque nubent, neque nubentur: sed erunt similes Angelorum . Nec haec dicens aufero corporum veritatem, quae incorrupta et immortalia resurrectura confiteor: ut mutent gloriam, carnes: alii ingrati beneficiorum Dei, habere detrectant, quod Christus et natus habuit et resurgens. Cum enim Apostoli eum putarent spiritum, vel juxta Evangelium, quod Hebraeorum lectitant Nazaraei, incorporale daemonium, dixit eis: Quid turbati
Abbreviated transcription (Latin):
terramq lȩtari. metaforicos ꝓeo qđ est
illos qui in cȩlo morant᷑ & t̾ra. Alu a sip¬
orib separant. & ꝓpriũ capituli huius
uolunt esse principium. ac de aduentu
supra scriptum est. mandabo nubib ne
pluant suꝑ eam imbrẽ. idest uineã isił
&e ad quas ꝑuenit ueritas dĩ. ut pluant
mundo iustũ siue iusticiã. terraq apuat᷑
&e germinet saluatorẽ. de qua & ppsal¬
mistã canitur. Ueritas de t̾ra orta est

Expanded text:
o eo quod est, illos qui in coelo morantur et terra. Alii a superioribus separant et proprium capituli hujus volunt esse principium, ac de adventu supra scriptum est: Mandabo nubibus ne pluant super eam imbrem, id est, vineam Israel: et ad quas pervenit veritas Dei, ut pluant mundo justum sive justitiam; terraque aperiatur et germinet Salvatorem. De qua in Psalmis canitur: Veri
Abbreviated transcription (Latin):
Et in ieremia ꝓliaxius scribitur. quinarrat
post cȩtera. Descendi in domũ figuli. ce
ecce ipse faciebat opus in rota. &e dissipa¬
tum est uas qđ faciebat manib suis.
Rursumq fecit ex eodẽ luto aliud uas
sicut placuit in conspectu eiꝰ. Et factus
est sermo dni ad me dicens. Sic ñ possũ
sicut iste figulus facere uos domꝰ israel
dic̃ dñs : Ecce sicut lutũ inmanu figuli.
sic uos estis inmanib meis domꝰ isrł.
llud quoq qđ scriptũ est. ego omĩb stellis
prȩcepi: occasionẽ quib dã tribuit. quod
astra rationabilia sint. & animã sensũq
habeant. Neq enĩ auint prȩciꝑet nisi
intelligentib. non recordantes qđ & in

Expanded text:
Et in Jeremia prolixius scribitur, qui narrat Et in Jeremia prolixius scribitur, qui narrat post caetera: Descendi in domum figuli, et ecce ipse faciebat opus in rota, et dissipatum est vas quod faciebat in manibus suis. Rursumque fecit ex eodem luto aliud vas, sicut placuit in conspectu ejus. Et factus est sermo Domini ad me dicens: Si non possum sicut iste figulus facere vos domus Israel, dicit Dominus? Ecce sicut lutum in manu figuli: sic vos estis in manibus meis domus Israel . Illudque quod scriptum est: ego omnibus stellis praecepi, occasionem quibusdam tribuit, quod astra rationalia sint, et animam sensumque habeant. Neque enim, aiunt, praeciperet, nisi intelligentibus: non recordant
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enĩ ⁊ orobbabel extruxit ciuitatẽ. nec
captiuitatẽ dimisit. nec rex appellari
potest. qui sub aluis uiuens regib hoc¬
hoc nomine caruit. Quid sibi aut̃ uelint
septuaginta qui in principio huiꝰ capituli
transtulerunt. quid meliꝰ feci quã lutũ
figuli. nunquid qui arat arabit terram:
scire non ualeo. Nisi forte theodotionis
sequar editionẽ. qui ꝓ hoc posuit. uẽ ei qui
contendit contra factorẽ suum arans
arantis terrã. qđ scilicet uulneret in poe¬
nitentiã corda mortalium. & inmorẽ
sulcoꝵ ea subruat atq subuertat. Sed
&e hȩc friuola interp̃tatio est. Porro quod
figulus hoc est quod creator nr̃ & factor.
ap̃pellatur ds̃ : & apłs paulus in epła
loquitur ad romanos. Nunquid dicit fi¬
gmentum ei qui se finxit. quid me fecisti
sic: An non habet potestatẽ figulus luti
ex eadẽ massa facere aliud quidẽ uas
inhonorẽ. aliud uero in contumeliam :

Expanded text:
Neque enim Zorobabel exstruxit civitatem, nec Neque enim Zorobabel exstruxit civitatem, nec captivitatem dimisit, nec rex appellari potest, qui sub aliis vivens regibhoc nomine caruit. Quid sibi autem velint Septuaginta, qui in principio hujus capituli transtulerunt: Quid melius feci quam lutum figuli? Numquid qui arat, arabit terram? Scire non valeo: nisi forte Theodotionis sequar editionem, qui pro hoc posuit: Vae ei qui contendit contra factorem suum, arans arantes terram: quod scilicet vulneret in poenitentia corda mortalium, et in morem sulcorum ea subruat atque subvertat. Sed et haec frivola interpretatio est. Porro quod figulus, hoc est, Creator 539 noster et factor appelletur Deus, et apostolus Paulus in Epistola loquitur ad Romanos: Numquid dicit figmentum ei qui se finxit: quid me fecisti sic? Annon habet potestatem figulus luti, ex eadem massa facere, aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ?
Abbreviated transcription (Latin):
directȩ sunt. peccatũ enĩ non fecit nec dol
inuentꝰ est inore eius. qui edificet ciuitatẽ
meam supra petram. aduersum quã portȩ
inferi non prȩualeant. & quȩ inmonte po.¬
sita latere non possit. demonicisq prius
uinculis alligatos om̃s dimittat liberos.
non in precio.neq in munerib. gratis enĩ
salui facti sumus. audientib apłis atq
facientib. gratis accepistis gratis date :
Nonnulli ad torobbabel referunt qui edu¬
xit captiuos de babilone. & edificauit
ciuitatẽ & extruaxit templum. ꝓphetan.¬
tib aggeo & zacharia atq dicentib manꝰ
torobbabel fundauerunt domũ istam.
ae manus eiꝰ complebunt Sed nos rectius
dicimus & uerus. ne cyrum edificasse ciui¬
tatẽ quȩ postea extructa est sub neemia.
nec om̃s uias eius fuisse directas. cui supra
cognoiusti me: &e torobbabelis statũ qui
sub nutu ac potestate medor fuit atq
psarum. omĩa quȩ dicuntur excedere.

Expanded text:
rectae sunt? Peccatum enim non fecit, nec dolus rectae sunt? Peccatum enim non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus . Qui aedificet civitatem meam super petram, adversum quam portae inferi non praevaleant ; et quae in monte posita, latere non possit : daemoniacisque prius vinculis alligatos, omnes dimittat liberos, non in pretio neque in muneribus: gratis enim salvi facti sumus, audientibus Apostolis atque facientibus: Gratis accepistis, gratis date . Nonnulli haec ad Zorobabel referunt, qui eduxit captivos de Babylone, et aedificavit civitatem, et exstruxit templum, prophetantibus Aggaeo et Zacharia, atque dicentibus: Manus Zorobabel fundaverunt domum istam, et manus ejus complebunt eam . Sed nos rectius dicimus et verius, nec Cyrum aedificasse civitatem quae postea exstructa est sub Neemia, nec omnes vias ejus fuisse directas. Cui supra cognovisti me; et Zorobabel statum, qui sub nutu ac potestate Medorum fuit atque Persarum, omnia quae dicuntur excedere.
Abbreviated transcription (Latin):
dñs d̃s exercituum. Qui aut̃ coeptã ad
ap̃m refert intelligentiã : sic explanati¬
onis suȩ uerba moderat᷑. Ue eis qui contra¬
aicunt dõ &e xp̃m non putant esse uentu¬
tum. quasi lutum & testa de testis con-¬
tradicat figulo suo. Ue qui dicit omĩpotenti
patri. quare generas filium. & mulieri scȩ
mariȩ quid parturis. de qua seribit &e
lege. Hȩc gͦ dicit dñs sc̃s isrł qui plasmauit᷑
me testa & futuror secreta ꝑquirat. &
precipiat mͥ quomodo ad optiuos filios
qui in meum filiũ credituri sunt: debeam
regere. Dicit euangelista iohannes. Et qͦt
aut̃ receꝑunt eum: dedit eis potestatem
filios dĩ fieri. Sin aut̃ ego feci terrã ut ha¬
bitaretur ab hominib. & cȩlos extendi de suꝑ.
&e eos astror. uarietate decoraui. ut mora.¬
rentur in t̾ra cultores dĩ: quid mirũ si
filium meum iustũ regẽ miserim mundo.
siue ab inferis suscitaueru. cuiꝰ om̃s uiȩ

Expanded text:
Dominus Deus exercituum. Qui autem coeptam ad Dominus Deus exercituum. Qui autem coeptam ad Christum refert intelligentiam, sic explanationis suae verba moderatur: Vae eis qui contradicunt Deo, et Christum non putant esse venturum; quasi lutum et testa de testis contradicat figulo suo. Vae qui dicit Omnipotenti Patri, quare tu generas filium, et mulieri sanctae Mariae, quid parturis? De qua scribit et lege. Haec ergo dicit Dominus Sanctus Israel, qui plasmavit me testa, et futurorum secreta perquirat. Et praecipiat mihi, quomodo 538 adoptivos filios, qui in meum Filium credituri sunt, debeam regenerare. Dicit et evangelista Joannes: Quotquot eum receperunt, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Sin autem ego feci terram, ut habitaretur ab hominibus, et coelos extendi desuper, et eos astrorum varietate decoravi, ut morarentur in terra cultores Dei: quid mirum si Filium meum, justum regem miserim mundo, sive ab inferis suscitaverim, cujus omnes viae
Abbreviated transcription (Latin):
allum nietur filiꝰ. cur in t̾rã naturȩ lege
ꝓfusus sit. Cum gͥ ego dñs sc̃s isrł plasma.¬
uerim cyrum. &e mea uissione generatꝰ sit:
supfluum facitis ambigere de futuris.
quin potius nosse debetis. qđ filiũ meũ
arbitrio sed mea uoluntate dispensem.
ut qui prius eis tenebras & malũ creaui.
nunc lucẽ &e pacẽ tribuam. Ego enĩ sum
ds qui non inuacuum creaui t̾rã ut esset
deserta & squalida. sed ut homines habi¬
tarent in ea. Ego extendi siue firmaui cȩlos.
ut angeloꝵ essent habitaculũ. stellarũq
osuarietate distinxi. & impe raui singulis
quo currerent ordine. & dierũ ac mensium
annorq diuersa spacia complerent. Qui
gͥ celum feci &e t̾rã. quid magnũ est si unũ
regẽ creauerim. qui mea mandata conser.¬
uet. & om̃s uias eiꝰ dirigam: Ipse enĩ iussu¬
rus est ut edificetur ciuitas mea ierłm &
captiui redeant in uideam. ñ obp̃ciũ. nec¬
obmunera. sed obmeã uoluntatẽ dicit

Expanded text:
calumnietur filius, cur in terram naturae lege calumnietur filius, cur in terram naturae lege profusus sit. Cum igitur ego Dominus Sanctus Israel plasmaverim Cyrum, et mea jussione generatus sit, superfluum facitis ambigere de futuris; quin potius nosse debetis, quod filios meos, arbitrio, sed mea voluntate dispensem: ut qui prius eis tenebras et malum creavi, nunc lucem et pacem tribuam. Ego enim sum Deus, qui non in vacuum creavi terram; ut esset deserta et squalida, sed ut homines habitarent in ea. Ego extendi sive firmavi coelos, ut Angelorum essent habitaculum. Stellarumque eos varietate distinxi; et imperavi singulis quo currerent ordine, et dierum ac mensium annorumque diversa spatia complerent. Qui igitur coelum feci et terram, quid magnum est, si unum regem creaverim, qui mea mandata conservet; et omnes vias illius dirigam? Ipse enim jussurus est, ut aedificetur civitas mea Jerusalem, et captivi redeant in Judaeam. Non ob pretium, neque munera, sed ob meam voluntatem, dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ficabit ciuitatẽ meã. & captiuitatẽ nei
dimittet. non inp̃cio neq inmunerib
Idic̃ dñs ds̃ exercituũ. Lar. Quid mell
Ifeci. quam lutũ figuli: Iunquid arans
arabit terrã: Nunquid dicit lutũ figl.¬
lo quid facis. qm̃ non oꝑaris. nec habes me¬
nus. Ue qui dicit patri quid generas &
supeam. Ego manũ mea firmaui cȩlum.¬
&e ego omib stellis mandaui. Ego suscita bo
cũ cum iusticia regẽ. & om̃s uiȩ illius rectȩ.
ose edificabit ciuitatẽ meã. & captiuitatẽ
popłi mei conuertet. non cum p̃cio. neq
qri ꝑsonã uolunt referre quȩ dicta sunt:
sic locum istũ int̾p̃tant᷑. Me ingentia pol.¬
licente. qđ ꝓpt̾ reuersionẽ popłi mei inu.¬
deam. omia cyro regna substernã. ue ei
qui incredulus est: & non putat uentura
quȩ dico. Quasi lutum &e testa confracta
calumniet᷑ figulũ suum. quare facta
uel cur ita facta sunt. & opus contra ar.¬
tificis loquat᷑ manus. & patrẽ &e matrẽ

Expanded text:
ficavit civitatem meam: et captivitatem meam dimittet, non in pretio neque in muneribus, dicit Dominus exercituum. LXX: Quid melius feci quam lutum figuli? Numquid arans arabit terram? Numquid dicet lutum figulo, quid facis: quoniam non operaris, nec habes manus? Vae qui dicit patrsuper eam. Ego manu mea firmavi coelum: ego omnibus stellis mandavi. Ego suscitavi eum cum justitia regem: omnes viae illius rectae. Ipse aedificabit civitatem meam, et captivitatem populi mei convertet: non cum pretio nequeCyri personam volunt referre quae dicta sunt, sic locum istum interpretantur. Me ingentia pollicente, quod propter reversionem populi mei in Judaeam, 537 omnia Cyro regna substernam: Vae ei qui incredulus est, et non putat ventura quae dico, quasi si lutum et testa confracta calumnietur figulum suum, quare facta, vel cur ita facta sit; et opus contra artificis loquatur manus; et patrem ac matrem
Abbreviated transcription (Latin):
exurge. ut quid dormis dñe. ut iniunctũ
inisaiam opus te orante & xp̃o miseran¬
te ꝑficiam. lam enĩ terciꝰdecimꝰ ex plana.¬
tionũ liber cuditur. qui necdũ ꝑuenit
ad calcem. Et interun donec misericors
& miserator dñs. patiens & multarum
miserationũ reddat pristinã sanitatem:
hanc prȩfatiunculã tumultuario sermo¬
ne dictaui. ut quȩ habentur in scedulis
describantur. & plena emendatio lecto¬
ris iudicio reseruetur. Rorate cęli¬

Expanded text:
Exsurge, ut quid dormis, Domine ? ut injunctum Exsurge, ut quid dormis, Domine ? ut injunctum in Isaiam opus, te orante, et Christo miserante perficiam. Jam enim tertius decimus Explanationum liber cuditur, qui necdum pervenit ad calcem. Et interim donec misericors et miserator Dominus, patiens et multarum miserationum , reddat pristinam sanitatem, hanc Praefatiunculam tumultuario sermone dictavi; ut quae habentur, in schedulis describantur; et plena emendatio lectoris judicio reservetur. Cap. XL
Abbreviated transcription (Latin):
TLTI CASUS
opprimunt
nauigantes.
Si uehem̃tior.
flauerit
uentus: tem¬
pestas formi.¬
dini est. Si
aura mode.¬
ratior sũma
iacentis ele.¬
mentis t̃ga
crispauerit :
piratarũ insi¬
dias ꝑtremiscunt. Atq ita fit: ut fra¬
giles animȩ ligno creditȩ. aut metuant
ꝑiculum. aut sustineant. quoꝵ utrunq
altero grauius est: uel mortẽ timere
ꝑpetuam. uel quã timueris sustinere.
Hoc michi inisaie pelago nauiganti . ac.¬
cidere uideo. Dumenim in offenso cursu
uela tendunt᷑. & securis nautarum manib
sulcans equoris campos carina delabit᷑.
subito clangoris turbo consurgens: tan¬
tis undarũ molib & collisoꝵ int̾ se flu¬
ctuũ fragore resonante. pauida amicoꝵ
corda ꝑterruit: ut dicere cogerentur.
Magister saluos nos fac: ꝑimꝰ. Quã obrẽ
eustochium in toto orbe t̾rarũ unicum
nobilitatis & uirginitatis exẽplũ. non
sileat pupilla oculi tui. clamaq incor.¬
de abba pat̾. & cum psalmista loquere.

Expanded text:
lti casus opprimunt navigantes. Si vehementior flaverit ventus, tempestas formidini est. Si aura moderatior summa jacentis elementi terga crispaverit, piratarum insidias pertimescunt. Atque ita fit, ut fragili animae ligno creditae, aut metuant periculum, aut sustineant: quorum utrumque altero gravius est, vel mortem timere perpetuo, vel quam timueris sustinere. Hoc mihi in Isaiae pelago naviganti accidere video; dum enim inoffenso cursu vela tenduntur, et securis naturarum manibus, sulcans aequoris campos carina delabitur, subitus languoris turbo consurgens, tantis undarum molibus et collisorum inter se fluctuum fragore resonante, pavida amicorum corda perterruit, ut dicere cogerentur: Magister, salvos nos fac, perimus . Quamobrem, Eustochium, in toto orbe terrarum unicum nobilitatis et virginitatis exemplum, non sileat pupilla oculi tui; clamaque in corde: Abba pater . Et cum Psalmista loquere:
Abbreviated transcription (Latin):
inclinantur. uel certe de iis qui priꝰ ꝑse.¬
hȩc ita fuerint expleta ut intret gentiũ
plenitudo: tunc omĩs isrł saluus fiet.
& uocabitur uere ciuitas dñi sion sc̃ĩ isrł
quȩ consistit ininsula. & dñi popło con¬

Expanded text:
inclinantur. Vel certe quod prius perseinclinantur. Vel certe quod prius persehaec ita fuerint expleta, ut intret gentium plenitudo, tunc omnis Israel salvus fiet. Et vocabitur vere civitas Domini Sion, Sancti Israel, quae consistit in specula, et d
Abbreviated transcription (Latin):
assur. simul esse cȩdendas. ut edificetur
templũ sion. Qd si ita est: ubi erit aurea
& geminata ierłm: ubiuaor agniꝰ
Ubi portȩ. duodecim. gemmnarũ uãrietate
distinctȩ.: Nisi forte muros habebit &
fundamenta gemmata. & templum
qđ ornatius essẽ deberet. lignis edificabit᷑
Qua ratione omĩa compellimur sp̃ualiter
acciꝑe. quod abies. ciparissus. pinus & cȩdrũ.
excelsȩ quondam libani arbores glorifica.¬
uerint templum dĩ. & locum pedũ illius.
&e inclitum fecerint. Ac ne longo sermone
sensum traham. uir sc̃s &e eloquentissimꝰ
martir cyprianꝰ. & in nr̃is temporibus
confessor hilarius. nonne tibi uidentur
eccłiam di. Qđq sequitur. & uenient ad
te curui siue reuertentes filii eoꝵ qui
humili auer̃ te & adorabunt uestigia
pedum tuoꝵ om̃s qui de traxerant tibi:
de his debemus intelligere qui ñ uolun-¬
tate sed necessitate sunt xp̃iani. & metu
offensȩ regnantium tunentib animis

Expanded text:
Theassur, simul esse caedendas, ut aedificetur Theassur, simul esse caedendas, ut aedificetur templum Sion . Quod si ita est, ubi erit aurea et gemmata Jerusalem? ubi uxor Agni? ubi portae duodecim gemmarum varietate distinctae? Nisi forte muros habebit et fundamenta gemmata, et Templum quod ornatius esse deberet, lignis aedificabitur. Qua ratione compellimur omnia spiritualiter accipere, quod abies, cyparissus, pinus, et cedrus, excelsae quondam Libani arbores, glorificaverint Templum Dei, et locum pedum illius, et inclytum fecerint. Ac ne longo sermone sensum traham, vir sanctus et eloquentissimus martyr Cyprianus, et nostri temporis confessor Hilarius, nonne tibi videntur Ecclesiam Dei? Quodque sequitur: Et venient ad te curvi, sive revertentes, filii eorum qui humiliaverunt te: et adorabunt vestigia pedum tuorum, omnes qui detraxerant tibi, de his debemus intelligere, qui non voluntate, sed necessitate sunt Christiani: et metu offensae regnantium, timentibus animis
Abbreviated transcription (Latin):
I tuoꝵ om̃s qui detrahebant tibi. & uocabunt
Ite ciuitatẽ dni sion. sancti isrł. Laxx. Gła
diũ ad te ueniet. & in cip̃sso & pino & ce.
Idro simul ut glorificet᷑ locus sc̃s m̃s. & locũ pedũ
Imeoꝵ. glorificabo. Et ibunt adte filii eori¬
rabunt uestigia pedum tuor om̃s qui tẽ¬
irritauer̃. Q uocaberis ciuitas dnĩ sion:
sancti isrł. Multa desunt inseptua ginta
quȩ ex hebreo sub asteriscis posui. & qđ addi¬
derunt. obelo pͣnotaui. Libanꝰ mons foenicis
est earcelsis arborib consitus. quẽ psalmista
describens ait. Uidi impiũ suꝑ exaltatum
Conteret dñs cedros libani. Multaq alia.¬
quȩ studio breuitatis pͣtereo. De hoc qͦndã
hiram rex tiri. Salomoni iopemlignamit.¬
tebat ad edificandũ tẽplũ dĩ. De quonẽ
scriptura ꝓmittit. ab ietem & pinũ oe
burum. siue iuxta septuaginta ciparissũ.
& pinum. & cedrũ. aut iuxta aquilam
abietem. ta adaor. & tha assur. uel
iuxta theodotionẽ brathitha adar &

Expanded text:
cabunt te civitatem Domini, Sion Sancti Israel. LXX: Gloria Libani ad te veniet in cyparisso et pino, et cedro simul ut glorificetur locus sanctus meus, + et locum pedum meorum glorificabo  Et ibunt ad te timentes firabunt vestigia pedum tuorum omnes qui irritaverunt te; et vocaberis civitas Domini Sion. Sancti Israel. Multa desunt in Septuaginta, quae ex Hebraeo sub asteriscis posui, et quod addiderunt, obelo praenotavi. Libanus mons Phoenicis est, excelsis arboribus consitus, quas Psalmista describens ait: Vidi impium superexaltatumConteret Dominus cedros Libani . Multaqquae studio brevitatis praetereo. De hoc quondam Hiram rex Tyri, Salomoni Joppen ligna mittebat, ad aedificandum Templum Dei . De quo etiam nunc Scriptura promittit, abietem et buxum et pinum, sive juxta Septuaginta, cyparissum et pinum, et cedrum, aut juxta Aquilam, abietem, thaadaor, et thaassur; vel juxta Theodotionem, Brais, Thadaar, et
Abbreviated transcription (Latin):
omis qui in uocauerit nom̃ dnĩ saluus erit.
inuocemꝰ nom̃ eiꝰ atq dicamꝰ. Peccatũ meum
notũ feci. & iniquitatẽ meã ñ oꝑui. dixi.
Pronunciabo aduersum me iniquitatẽ meã
statim habemus dum̃ respondentẽ. Deleui
sicut nebulam iniqͥtates tuas. & sic̃ nubem
peccata tua. Ad quẽ dicimꝰ. Ostende faciẽ tuã
& saluierimꝰ. ut nequaquã simus serui pecca¬
ti sed serui tui. Omĩs ciuĩ qui facit peccatum.
tuarum om̃s nos. Ne irascaris dñe satis. & ne
ultra memineris iniquitates. Ecce respice.
popłs tuus om̃s nos. Ciuitas scĩ tui facta est
desertasion. deserta facta ÷ ierłm. desolatado¬

Expanded text:
ni, salvus erit invocemus nomen ejus, atque dicamus: Peccatum notum feci tibi, et iniquitatem meam non operui. Dixi pronuntiabo adversum me iniquitatem meam statim habebimus Dominum respondentem: Delevi sicut nebulam iniquitates tuas, et sicut nubem peccata tua , atque dicemus, Ostende faciem tuam, et salvi erimus : ut nequaquam simus servi peccati, sed servi tui. Omnis enim qui facit peccatum, tuarum omnes nos ne irascaris Domine satis et ne ultra memineris iniquitatis ecce respice populus tuus omnes nos civitas sancti tui facta est deserta Sion deserta facta est Hierusalem desolata do
Abbreviated transcription (Latin):
nib illud est in euangelio. Uener̃ flumina
& ñ potuerunt subuertere eã. quia supra
petrã stabili erat mole fundata. De pueti¬
tate doctrine. Ut non circumferamur omĩ
uento doctrinȩ. in malicia hominũ. Deuento
simplicit᷑. Et non poterant nauigare. erat enĩ
uentus contrarius. Non quo &e hoc ñ possit sen¬
tiri tropoligice. sed quo p̃senti sensui tantum
sinilitudinẽ prȩbeat. Auertente enĩ dño fa¬
cr suã a nob allidimur in manu iniqͥtatis
nsȩ. siue tradimur tẽptationib ꝓpt̃ peccata
nra. Eir quo discimus. qđ &e iniquitas manus
habeat. & omĩa peccata quȩ nos fortit̃ stri¬
stos tenere desiderant. Unde & in manu
linguȩ mors &e uita est. Et sc̃s p̃cat᷑. ne ueniat
mͥ pes suꝑbiȩ. Nos aut̃ quia auertit ds̃ faciẽ

Expanded text:
 flumina, et non potuerunt subvertere eam: quia super petram stabili erat mole fundata . De perversitate doctrinae: Ut non circumferamur omni vento doctrinae in malitia hominum . De vento simpliciter: Et non poterant navigare, erat enim ventus contrarius : non quo et hoc non possit sentiri tropologice, sed quo praesenti sensui tantum similitudinem praebeat. Avertente enim Domino faciem suam a nobis, allidimur in manu iniquitatis nostrae, sive tradimur tentationibus propter peccata nostra. Ex quo discimus, quod et iniquitas manus habeat, et omnia peccata, quae nos fortiter strictos tenere desiderant. Unde et in manu linguae mors et vita est ; et sanctus precatur: Non veniet mihi pes superbiae . Nos au
Abbreviated transcription (Latin):
notum fieret nom̃ tuũ inimicis tus. af¬
cie tua gentes turbarent᷑. Cum feceris
rabilia non sustinebimꝰ. descendisti. &
a facie tua montes defluxer̃t. Lax Si
ꝑueris cȩlum. tremor app̃hendet. Eati
montes liquescent sicera a facie ignis
lique fit. & comburet ignis aduersarios
&r manifestũ erit nom̃tuum in aduersi¬
Iriis. a facie tua gentes tua gentestursa¬
buntur. Cum feceris gloriosa. tunor ap¬

Expanded text:
notum fieret nomen tuum inimicis tuis: a fnotum fieret nomen tuum inimicis tuis: a facie tua gentes turbarentur. Cum feceris mirabilia, non sustinebimus: descendisti, et a facie tua montes defluxerunt. LXX: Si aperueris coelum, tremor apprehendet ex te montes: et liquescent sicut cera a facie ignis liquescit, et comburet ignis adversarios: et manifestum erit nomen tuum in adversariis: a facie tua gentes turbabuntur. Cum feceris gloriosa, tremor ap
Abbreviated transcription (Latin):
desertã & absq aqua. ut uirtutẽ patiat᷑
sitis. Quȩ postquã dixerit situit inte
anima mea quã multiplicit̃ tͥ caro mea:
tunc loquetur adcor eiꝰ & lugentẽ conso¬
labitur. & dabit ei possessionem inde.
hoc est de poenitentia & de merore qrui
oꝑatur salutẽ. Ꝙ humilitas conturbati
cordis eiꝰ. hoc enĩ int̾p̃tat᷑ uallis achor
aꝑte intelligentiã significat. ne ignoret
creatorẽ suum. Hostes ait nr̃i conculca.¬
uerunt scũariũ tuũ. haud dubiũ quin
templũ significet. qđ iuictores conculcauere
romani. Et facti sumus sicut in principio
antequã uocarem᷑ in abraham. & dum
essemꝰ inȩgipto ñ habentes dm̃ nec pͥncipes.
dĩ. Quȩ omia post passionẽ completa st̃
dnĩ & hodie complentur. Dicentib enimn
manet maledictio sempit̾na. &e ndoniu:
dum nequaquã dĩ popłs nuncupatis¬
Utinam dirumꝑes cȩlos & descender
facie tua montes diffluerent. sicut eausti
Signis tabescerent atq arderent igni ut

Expanded text:
 aqua, ut virtutum patiatur sitim. Quae postquam dixerit: Sitivit in te anima mea, quam multipliciter tibi caro mea , tunc loquetur ad cor ejus, et lugentem consolabitur. Et dabit ei possessionem inde, hoc est, de poenitentia et moerore qui operatur salutem. Et humilitas conturbati cordis ejus hoc enim interpretatur vallis Achor t intelligentiam, ne ignoret Creatorem suum. Hostes, ait, nostri conculcaverunt sanctuarium tuum. Haud dubium quin Templum significet, quod victores calcavere Romani. Et facti sumus sicut in principio antequam vocaremur in Abraham, et dum essemus in Aegypto, non habentes Deum, necDei , quae omnia post passionem completa sunt Domini, hodieque complentur. Dicentibus enim , manet maledictio sempiterna, et non domdum nequaquam Dei populus nuncupatuA facie tua montes diffluerent! Et sicut exustio ignis tabescerent, aque arderent igni, et
Abbreviated transcription (Latin):
sumus in tribulatione eoꝵ ñ est tribu¬
latꝰ quod hebraice dr̃ Lo. &e est neganl
aduerbium: ꝓnon legi potest & ipse ut
si sensus. In omi tribulatione eor est ipse
tribulatus. idest ds̃. ut nonsolum peccata:
sed & tribulationes nr̃as ipse portaret.¬
pse enim infirmitates nr̃as portat. & ꝓ
nobis dolet. Porro septuaginta posuert̃
aliud quod in hebraico non habetur. non
legatus. neq angelus. sed ipse saluauit
eos de quo in suo loco dicemus. Dixit gͥ¬
austeritatẽ iusticiȩ clementia mitigat
iudicantis. Genui quidẽ filios & exalta¬
iii. & ipsi spreuerunt me. Ueruntamen
quia popłs m̃s sunt &e semel filii nomina¬
t non ꝑibunt inꝑpetuum. Si me sꝑnere
& negare desierint sentient saluatorẽ.
qui in orĩ tribulatione eoꝵ ipse tribu¬
latus est: siue non est tribulatꝰ ut pa-¬
riiꝑ eos desereret. & nud atos auxilio
suo cogeret ad rogandum. Uel certe ne-¬
quaquam tribulauit eos. sede contrario
eetis ꝑsequentib adiutor fuit. misitq

Expanded text:
omni tribulatione eorum non est tribulatus, quod Hebraice dicitur LO, et est negantis adverbium, pro non, legi potest et ipse, ut sit sensus: In omni tribulatione eorum ipse est tribulatus, id est, Deus: ut non solum peccata, sed et tribulationes nosIpse enim infirmitates nostras portat, et pro nobis dolet. Porro Septuaginta posuerunt aliud quod in Hebraeo non habetur, non legatus, neque Angelus, sed ipse salvavit eos: de quo in suo dicemus loco. austeritatem justitiae clementia mitigat judicantis: Genui quidem filios et exaltavi, et ipsi spreverunt me. Verumtamen quia populus meus sunt, et semel filii nominati, non peribunt in perpetuum; si me spernere et negare desierint, sentient Salvatorem: quia in omni tribulatione eorum ipse tribulatus est. Sive non est tribulatus, ut parumper eos desereret, et nudatos auxilio suo cogeret ad rogandum. Vel certe nequaquam tribulavit eos, sed e contrario, caeteris persequentibus, adjutor fuit, misitque
Abbreviated transcription (Latin):
Lar. Ecce iratus es & om̃s peccauimus. Iccirco
errauimus. & facti sumꝰ quasi immundũ om̃s
uentꝰ auferet nos. Ordo pͣposterus. Nonquia
iratꝰ es nos peccauimꝰ. sed quia nos peccauimus:
tu iratꝰ es. Ꝙ quia peccauimꝰ. & nob̾ iratꝰ es dñe:
ꝓptea errauimus & rectã reliqͥmꝰ uiã. siue
iuxta hebraicũ semꝑ fuimꝰ in peccatis. Tua tan
sumus. & qͥcqͥd uidem᷑ habere iusticię. panno
sedentis siue menstruatȩ mulieris cõparat᷑.¬
Pro quo theodotion ipsum uerbũ hebraicum
posuit eddim. qđ siminachus int̃p̃tatꝰ est
son hoc est testimonioꝵ. quando sanguis in
pͥmo cõitu maritali uirginis apꝓbatur.
In quo considerandũ. quod iusticia quȩ in lege:
adcõparationẽ euangelicȩ puritatis imun¬

Expanded text:
LXX: Ecce tu iratus es, et omnes peccavimus: idcirco LXX: Ecce tu iratus es, et omnes peccavimus: idcirco erravimus, et facti sumus quasi immundi omnes s: sicut ventus auferet nos. Ordo praeposterus. Non quia tu iratus es, nos peccavimus; sed quia nos peccavimus, tu iratus es. Et quia peccavimus, nobis iratus es, Domine: propterea erravimus, et rectam reliquimus viam. Sive juxta Hebraicum, qui semper fuimus in peccatis, tua tantsumus; et quidquid videmur habere justitiae, panno sedentis, sive menstruatae mulieris comparatPro quo Theodotio ipsum verbum Hebraicum posuit EDDIM quod Symmachus interpretatus est ῶν, hoc est, testimoniorum: quando sanguis in primo coitu maritali virgini approbatur. In quo considerandum, quia justitia, quae in lege est, ad comparationem evangelicae puritatis immun
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptatẽ. & imꝑtię suȩ nom̃ scientię uin¬
dicantes. Qͦd aut̃ dic̃ popłs in pͣsenti. hoc est.
Nunquã se nec aurib nec oculis cognouisse
quȩ d̃ scĩs suis pͣparet infuturũ. qđ occur¬
rat us qui faciunt iusticiã. & uiarũ suarũ
recordant᷑. Porro uixta septuaginta dicunt
sẽ nunquã dm̃ alienũ cognouisse p̃ter eũ
qui uere ds̃ est. nec alterius talia oꝑa tantaq
uidisse quȩ facturus sit iis qui expectant
miscđiam eiꝰ faciantq iusticiã. & iuarum
illiꝰ recordent᷑. quomͦ scriptũ est. dm̃ nemo
uidit unquã. Et iterũ. Nemo uidet faciem
meã &e uiuit. Ergo ds nequaquã sermonib¬
explicatur. nec oculis contemplabilis est: sed
&e peccauimus. in ipsis fuimus semꝑ &e salua¬
bimur. & facti sumus ut immundi om̃s nos.
Quasi pannus menstruatȩ uniuersȩ iusticiȩ
Inr̃ȩ. Ꝙ cecidimus quasi foliũ uniuersi. & in¬
iquitates nr̃ȩ quasi uentus abstuler̃ nos.¬

Expanded text:
voluptatem, et imperitiae suae nomen scientiae vinvoluptatem, et imperitiae suae nomen scientiae vindicantes . Quod autem dicit populus in praesenti, hoc est, numquam se nec auribus, nec oculis cognovisse, quae Deus sanctis suis praeparet in futurum: quod occurrat his qui faciunt justitiam, et viarum illius recordantur. Porro juxta Septuaginta dicunt, se numquam Deum alium cognovisse, praeter eum qui vere Deus est, nec alterius talia opera tantaque vidisse, que facturus sit his qui exspectent misericordiam ejus, faciantque justitiam, et viarum illius recordentur. Et quomodo scriptum est: Deum nemo vidit umquam . Et iterum: Nemo videt faciem meam et vivet ? Ergo Deus nequaquam sermonibexplicatur, nec oculis contemplabilis est, sed et peccavimus; in ipsis fuimus semper, et salvabimur. Et facti quasi pannus menstruatae, universae justitiae nostrae: Et cecidimus quasi folium universi, et iniquitates nostrae quasi ventus abstulerunt nos
Abbreviated transcription (Latin):
siue ut significantius in hebraico dr̃ mo.¬
uebuntur. ut quȩ prius immobiles erant
monu quasi hebreus ex hebreis assumit
apłs paulus de autenticis libris in epła
quã scribit ad corinthios. non uerbũ ex uer.¬
bo reddens qđ facere omĩno contẽnit. sed
sensuum expͥmens ueritatẽ. qͥb auditor
utitur ad id quod uoluerit roborandum.
Vnde apocrifor deliramenta conticeant.
quȩ ex occasione huiꝰ testimonii in gerunt᷑
diabolus ininsidus cum diuitib in apocri¬
fis. ut int̃ficiat in nocentẽ. Et iterũ. Insi¬
diatur in apocrifo quasi leo inspelunca
sua. insidiatur ut rapiat pauꝑem. Ascensic
enĩ isaiȩ & apocalipsis heliȩ hochabent
testimoniũ. & ꝑhanc occasionẽ multaq
entes. ut basilidis. balsami. aut cherinti
thesauri. barbelonis quoq & leusiborȩ ac
me gnosticoꝵ. qui ꝑ marcũ egiptiũ gallia.¬
rũ pͥmũ circa Rodanum. dein hispaniarũ
nobiles feminas deceꝑunt. miscentes fabulis

Expanded text:
sive ut significantius in Hebraico dicitur, mosive ut significantius in Hebraico dicitur, movebuntur: ut quae prius immobiles erant, monii, quasi Hebraeus ex Hebraeis, assumit apostolus Paulus de authenticis libris in Epistola quam scribit ad Corinthios, non verbum ex verbo reddens, quod facere omnino contemnit; sed sensuum exprimens veritatem, quibus utitur ad id quod voluerit roborandum . Unde apocryphorum deliramenta conticeant, quae ex occasione hujus testimonii ingeruntur diabolus in insidiis cum divitibus in apocryphis, ut interficiat innocentem. Et iterum: Insidiatur in apocrypho quasi leo in spelunca sua: insidiatur, ut rapiat pauperem . Ascensio enim Isaiae, et apocalypsis Eliae hoc habent testimonium. Et per hanc occasionem, multaque entes , ut Basilidis, Balsami atque Thesauri, Barbelonis quoque et Leusiborae, ac me Gnosticorum, qui per Marcum Aegyptium, Galliarum primum circa Rhodanum, deinde Hispaniarum nobiles feminas deceperunt, miscentes fabulis
Abbreviated transcription (Latin):
euangelio quȩ quondam ostendit in egipto
& insolitudine: confitebuntur se ad głam
aduentus eius ferre non posse sitq quod tre¬
mor apprehenderit montes. Pulchreq qͣsi
fuerant dep̃cati. utinam dirũꝑes cęlos &e
descenderes. a facie tua montes defluerent.
postea inferunt. Descendisti. idest uerbum
caro factus es & habitasti in nobis. uere em¬
manuel quod interp̃tatur nobiscũ ds̃. &
ideo a facieom̃s montes deflucerunt. de
quib supra diximꝰ. Hebrei hunc locũ ita
disserunt. Sic comburet ignis iniquos. qͦmͦ
aquȩ feruent ignis ardore. Amasim enĩ
sed iniquos intelligi uolunt. I scło non
audier̃. neq aurib ꝑceꝑunt. Oculus ñ ui¬
dit ds absq te. quȩ prȩparasti expectantib
te. Occurristi lȩtanti & facienti iusticiam.
iuus tuis recordabuntur tui. Larr A scło
non auduumꝰ. neq oculi nr̃i uidebunt
ds absq te. & oꝑa tua quȩ facies expectan-¬

Expanded text:
Evangelio, quae quondam ostendit in Aegypto Evangelio, quae quondam ostendit in Aegypto et in solitudine, confitebuntur se gloriam adventus ejus ferre non posse, sive quod tremor apprehenderit montes. Pulchreque juxta Hebraicum, quasi fuerant deprecati: Utinam disrumperes coelos et descenderes, a facie tua montes defluerent, postea inferunt: Descendisti, Verbum caro factum es, et habitasti in nobis, vere Emmanuel, quod interpretatur nobiscum Deus. Et ideo a facie tua omnes montes defluxerunt, de quibus supra diximus. Hebraei hunc locum ita edisserunt: Sic comburet ignis iniquos, quomodo aquae fervent ignis ardore; AMASIM enim sed iniquos intelligi volunt. A saeculo non audierunt: neque auribus perceperunt: oculus non vidit, Deus, absque te quae praeparasti exspectantibus te. Occurristi laetanti et facienti justitiam in viis tuis: recordabuntur tui. LXX: A saeculo non audivimus, neque oculi nostri viderunt Deum absque te, et opera tua, quae facies exspectan
Abbreviated transcription (Latin):
erigunt aduersum scientiam dĩ. de quib
in nona gesimo seato psalmo canitur.
idit ce commota est terra. Montes lique¬
facti sunt sicut cera a facie dñi. a facie
di uniuersȩ terrȩ. Si enim tu descenderes
& tua ꝓmissa compleres: tabescerent
uxta simmachum aquȩ maris. &e omnẽ
salsuginem earum ignis ille consumeret.
de quo &e in alio psalmo scriptũ est. Sicut
deficit fumꝰ deficiant. sicut consumit᷑ cera
a facie ignis. sic ꝑeant peccatores a facie
dĩ. Et hoc notandum. qđ cum aquȩ maris
fuerint diuino igne consũptȩ: tunc notum
fiet nom̃ dñi saluatoris inimicis eiꝰ. de quib
inseragesimo septimo psalmo dr̃. Lingua
canum tuor ex inimicis abipso. ut quem
beneficiis ñ senserant. urbis suȩ subuersione
& ꝓpͥa captiuitate cognoscant. Et a facie
illius gentes turbabunt᷑. siue ut significan¬
tus inhebra i  dr̃ mouebuntur. ut quȩ priꝰ
immobiles erant ueniant ad salutẽ. Cumq
mirabilia fecerit & ostenderit signa in

Expanded text:
erigunt adversum scientiam Dei. De quibus et in nonagesimo sexto psalmo canitur: Vidit, et commota est terra. Montes liquefacti sunt sicut cera a facie Domini, a facie Dei universae terrae . Si enim tu descenderes, et tua promissa compleres, 760 tabescerent juxta Symmachum aquae maris et omnem salsuginem earum ignis ille consumeret. De quo et in alio psalmo scriptum est: Sicut deficit fumus, deficiant: sicut consumitur cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei . Et hoc notandum quod cum aquae maris divino fuerint igne consumptae, tunc notum fiat nomen Domini Salvatoris inimicis ejus. De quibus in sexagesimo septimo psalmo dicitur: Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso; ut quem beneficiis non senserant, urbis suae subversione et propria captivitate cognoscant. Et a facie illius gentes turbabuntur, sive ut significantius in Hebraico dicitur, movebuntur: ut quae prius immobiles erant, veniant ad salutem. Cumque mirabilia fecerit, et ostenderit signa in
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta arbitratur quasi st̃cora ut xp̃m lu¬
cri faciat. & inueniatur ineo ñ habens suã
iusticiã quȩ ex lege ÷. sed ꝑfidem xp̃i quȩ
est ex dõ iusticia. Est enĩ iustus qui ꝑit in
iusticia sua. si post euangelii dignitatem
umbras uelit exercere legales. & non iuste
quod iustum est ꝑsequi. Unde iuxta sapien¬
tissimũ salomonẽ. omĩs uir uidet᷑ sibi iustꝰ.
cũ inlege uersatur. Ad quos dñs loquitur
in euangelio. Uos estis qui uosmet ipsos
iustificatis coram hominib. Qa pailisi
ensait. Nichil mͥ conscius sum. nec tanius
ac qua idem salomonloquit᷑. Intelli ituist¬
ciam uerã. Ergo est alia uisticia. quȩ ĩlibt
ueritatẽ. Et hec est uera iusticia. de quams

Expanded text:
cuncta arbitratur quasi stercora, ut Christum lucrifaciat, et inveniatur in eo non habens suam justitiam, quae ex Lege est, sed per fidem Christi quae est ex Deo justitia. Est enim justus qui perit in justitia sua , si post Evangelii veritatem umbras velit exercere legales, et non juste quod justum est persequi. Unde juxta sapientissimum Salomonem, omnis vir videtur sibi justus, cum in lege versatur: ad quos Dominus loquitur in Evangelio: Vos estis qui vosmetipsos justificatis coram hominibus . Quod Paulus fugiens ait: Nihil mihi conscius sum, nec tamen in hoc titia, de qua idem Salomon loquitur: Intelligite justitiam veram. Ergo est alia justitia quae non habet veritatem, et haec est vera ju
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis gͥ post euangeliũ xxp̃i & aduentũ fili
dĩ pedagoge legis obseruat cerimonias:
audiat popłm confitentẽ. quod om̃is illaii¬
sticia panno sordidissimo cõparet᷑. eui c
hester diadema suũ qͦd erat regiȩ potestati
insigne comparat. qđ nequaquã uoluntat
sed necessitate portabat. Tu scis necessitate
meã. qm̃ detestor signum suꝑbiȩ meȩ qual
est suꝑ caput meum̃. indie ostensionis int
Abhominor illud sic̃ pannũ menstruate.
nec porto in dieb quietis meȩ. Non est
qui inuocet nom̃ tuũ. qui consurgat. & te¬
neat te. Abscondisti faciem tuã a nob̃. & all

Expanded text:
igitur post Evangelium Christi, et adventum filii Dei paedagogae Legis observat caeremonias, audiat populum confitentem, quod omnis illa justitia panno sordidissimo comparetur, cui et Esther diadema suum, quod erat regiae potestatis insigne, comparat, quod nequaquam voluntate, sed necessitate portabat: Tu scis necessitatem meam: quoniam detestor signum superbiae meae, quod est super caput meum in diebus ostensionis meae: abominor illud sicut pannum menstruum: nec porto in diebus quietis meae . Non est qui invocet nomen tuum, qui consurgat et teneat te. Abscondisti faciem tua