comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adnepus Eetraniusofratis loro¬
ris qz ꝓnepoz pneptis ⁊ comie¬
nienter ꝑarruus ꝓamita. id ẽ
ymaterrera. id est proauic frat
ꝯsororitem fratis patruelis so¬
roris patiueł ꝯsobrini ⁊ ꝯso¬
brine. muriniꝰ amitine filius¬
et filia̾ proprior sobrinuᷤ et¬
parrui magiaamite magne ⁊
auũclimag̾ mat̾te̾ magne. fi¬
lnis ⁊ filia. ¶Secto g̾du sunt sy¬
pra tͥ tanus. titauia infratrire¬
pos. tneptis. Extransuso fratis
asororis queib nepos abnepti.
gconueient᷑ ab patruus ab am¬
ita Id est abain fraterasoror.a¬
bauuncuł. ab mnatertera.id est

Expanded text:
adneptis, ex transverso fratris soroadneptis, ex transverso fratris sororisque pronepos proneptis et convenienter propatruus proamita id est promatertera id est proaviae frater et soror, item fratris patruelis sororis patruelis, consobrini et consobrinae, amitini amitinae filius filia, proprior sobrinus i amitae magnae avunculi magni materterae magnae filias filia. Sexto gradu sunt supra tritavus tritavia, infra trinepos trineptis, ex transverso fratris sororisque abnepos abneptis et convenienter abpatruus abamita id est abavi frater et soror abavunculus abmatertera id est
Abbreviated transcription (Latin):
culi. matẽte ⁊supior quidem ⁊
infenior cognatio.aprimo gra¬
duintipit atea que extransuso
numeranturascło. ¶Pnmo
g̃ du ẽ supra. pater. matti infra
filius fitia. ¶Eescudo.sup̃. a¬
us. auia infrã nepos. neptis.
extrsu̾so. frater. asoror. ¶Terti¬
pos. ꝑneptis. cetransuso fratis
asor̾oris q filius. filia. ⁊ ꝯuenẽ¬
matertera nõ matris soror mr¬
pellatur. ¶Quarto gradu. s¬
upra abauus. abamia mfra ab¬
nepotes. a bneptis cettansũso.
fratis sororis q nepos neptis.
⁊ conuenienter patruns.mag¬
nus amitamagna ro est amne
fr̃asoror. Item auimculus ma¬
gnus. ⁊ materteri magna. id est
auic fratere soror cõnsobrimis.
exluabus sororib ꝓgenerant.
rantur. ꝓpric frates patrucses ro¬
cari autemeos exduobus  fri¬
tͣĩb filie nascuntur. sorores pa
trueles appellantursit eos qui
exsratẽ ⁊ sorore ꝑagantur ami¬
tinos ꝓpͥedici Amte tue filiis
sobrinum teappellant tu. illos
amitinos. ¶Quinto supra
attamus. attama infra ad nepos

Expanded text:
culi, materterae. Et superior quidem et inferior cognatio a primo gradu incipit. At ea quae ex transverso numeratur a secundo. Primo gradu est supra pater, mater: infra filius, filia. Secundo, supra avus, avia; infra nepos, neptis; ex transverso, frater et soror. Tertipos proneptis; ex transverso fratris sororisque, filius filia. Et conmatertera vero matris soror: utrpellatur. Quarto gradu supra abavus abavia, infra abnepos abneptis, ex transverso fratris sororisque nepos neptis et convenienter patruus magnus amita magna id est avi frater et soror, item avunculus magnus matertera magna id est aviae frater et soror, consobrinus ex duabus sororibus progenerantur, proprie fratres patrueles vocari. Si autem ex duobus fratribus filie nascutrueles appellantur: at eos, qui ex fratre et sorore propagantur, amitinos proprie dici amitae tuae filii consobrinum te appellant, tu illos amitinos. Quinto supra atavus atavia, infra adnepos
Abbreviated transcription (Latin):
numerart debenius quige sez
ꝑgenerãta queq e psonam gr¬
adum addiciat ut lõge facisin
st respedere quo qͦ quĩq gradu
sit quamꝓpria cognatioms ap¬
pellationc quemquam denota¬
re ¶Ignationis queq gͣdus eo¬
dem mõ numantu E cumm¬
ag̾ ueritas ocłata fide quam pa
ures ais hominum infigͣ. Idocꝑt
necciu duximus post narrati¬
onem graduum etiam cos p̾sez¬
tilibro insgribi. quats posñt ⁊a
urib ⁊ ocłorum inspectione ad¬
olescẽtes ꝑfectissimam g̃duu
dotrinamadipiso¬

Expanded text:
numerare debemus: quippe semper generata quaeque persona gradum adiciat, ut longe facilius sit respondere, quoto quisque gradu sit, quam propria cognationis appellatione quemquam denotare. Adgnationis quoque gradus eodem modo numerantur. Sed cum magis veritas oculata fide quam per aures animis hominum infigitur, ideo necessarium duximus post narrationem graduum etiam eos praesenti libro inscribi, quatenus possint et auribus et inspectione adulescentes perfectissimam graduum doctrinam adipis
Abbreviated transcription (Latin):
stendisse sufficiet quemadm¬
ocium gradus çognationisi
numerentur Namq cebis ꝑ¬
alam eintelligere quem adm¬
cclim ultius qͦuoq gradus.¬

Expanded text:
stendisse sufficiet, quemadmodum gradus cognationis numerentur. namque ex his palam est intellegere quemadmodum ulterius quoque gradus
Abbreviated transcription (Latin):
ne ce sitranum ẽ expo¬
nere.quemad moctũ
rentur quaire ĩprimis admõ¬
nẽdi funnus cognationem ali¬
am supra nũati. aliam infra ex¬

Expanded text:
necessarium est exponere quemadmodum rentur. Quare in primis admonendi sumus cognationem aliam supra numerari, aliam infra
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sentia duorum dd amabilim
eporum adiciat᷑nt scdm se mdca¬
turcum sua synodo temagẽasic̃
ip̃erem facit credibilet inficiẽtẽ
ei qͣn sub eo cõstitutus ẽ dum p̃¬

Expanded text:
sentia duorum Deo amabilium episcoporum adjiciatur ut secundum se videatur cum sua synodo rem agere et sicut ipse rem facit credibilem, et sufficientem ei qui sub eo constitutus est, dum p
Abbreviated transcription (Latin):
corrumpẽte  dom̃ custediamzobs¬
uãtium alimita asi sufficient habẽ
uidẽtur. faciat prĩtonatic̃em corũ
q̃ futura sũt deputar. ntado m̃ eclifi¬
cet᷑. Si auten no sufficiat quidem
aliquis ad hoc nom uõ forte habee
desidans quo ⁊p̃e fabricatoreccłe
uecet. nult aliquid tale facẽ młte

Expanded text:
corrumpendam domus custodiam et observantium alimenta: et si sufficienter habere videatur, faciat prius donationem eorum quae futura sunt deputari, et ita domus aedificetur. Si autem non sufficiat quidem aliquis ad hoc, nomen vero forte habere desiderans, quo et ipse fabricator ecclesiae vocetur, vult aliquid tale facere
Abbreviated transcription (Latin):
ig̃ preomnb quidem illud fi mł
lilicetiam ẽe neq monastium neq̃
eccłam neq oratiois domum inci¬
pe clificare ãn quamciuitatis d̾o. an¬
ucemfigat. publicum ibipcessum
ficie ⁊ eãm manifestami om̃ib sta¬
tues multiemim sunulates fabr¬
careqiorationis domu sius meder

Expanded text:
 prae omnibus quidem illud fieri, et nulli licentiam esse neque monasterium neque ecclesiam neque orationis domum incipere aedificare, antequam civitatis deo amucem figat publicum ibi processum faciens et causam manifestam omnibus statuens. Multi enim simulantes fabricare quasi orationis domos suis
Abbreviated transcription (Latin):
tcum tantumul cam qui queue
centur in liborum suorum legit¬
timam incçessionem. ¶Sr cr¬
ana constitutt̃es iuralegittima
Mattẽ aduiuabant partim cam p̃¬
grauabar̾ ⁊ñ insolidu cam ro¬
cabant s in quibusdam casibus
t̾tiamptem ei abstralx̃tes e̾t Sle¬
gitimis dabant po soms¶nf
Alns antem cc̃rum fa ciebantiñ¬
obis uisum c̃ recta simplicina
matrem omnib legittimis per¬
mitione filiorum suorum suc¬
cessionẽ accip̃e exccpufranrio
⁊sororis pͥomius siueconsangr¬
mei sint. nue sola cognationis⁊
iurabntes. ut queni id moduin
eam toto alii ordim leginimo
posuimus. itaomnes frs̃.⁊soro¬
res siuc legutie fĩtsiue ñ ad cap¬
iendas brditates siml uocem.
Ita tañtum ut siquidem sole sor¬
orẽs agnate ul cognate ⁊ mater
defunctiul defuncte supsint diri¬
idiam quidem mat̾i alteramrͦ
dimicliam partemomnes sor
cum sororib. siuc legitturia si¬
ue sola cognations iurabntibꝰ
intestatus quis ulintestata mo¬
niatur incaꝑita distribuatur esꝰ

Expanded text:
tantum vel eam qui quaeve centur in liberorum suoram legitmam successionem. Santea constitutiones iura legitima matrem adiuvabant, partim eam praegravabant et non in solidum eam vocabant, sed in quibusdam casibus tertiam partem ei abstrahentes certis legitimis dabant personis, in aliis autem contrariam faciebant: nobis visum est, recta et simplici via matrem omnibus legitimis pernutione filiorum suorum successionem accipere, excepta fratris et sororis persona, sive consanguinei sint sive sola cognationis iura habentes, ut quemadmodum eam toto alio ordini legitimo praeposuimus, ita omnes fratres et sorores, sive legitimi sint sive non, ad capiendas hereditates simul vocemus, ita tamen ut, si quidem solae sorores cognatae vel adgnatae et mater defuncti vel defunctae supersint, dimidiam quidem mater, alteram vero dimidiam partem omnes sorocum sororibus sive legitima sive sola cognationis iura habentibus intestatus quis vel intestata moriatur, in capita distribuatur eius
Abbreviated transcription (Latin):
ultto atro brditatis capiende iꝰ
daretur nisi qd pretores expemꝵ¬
itate cognatoru cas ꝑsoas Idfr¬
cecsnonemborum rossonende
eognatiaccomodeta uodabant
S hene nais angrstie posteaeñ¬

Expanded text:
ultro citroque hereditatis capiendae ius daret, nisi quod praetores ex proximitate cognatorum eas personas ad successionem bonorum possessione unde cognati accommodata vocabant. Sed hae iuris angustiae postea eme
Abbreviated transcription (Latin):
excus an itra annum pet̾e negl¬
exĩnt. ab corum impubẽnimm¬
orientium successione ñto re¬
pellentur. ¶Lacet autem uul¬
go quesrus nt filius filiaue. p̃t
ãdbonacis mat ext̾tuliano se¬
natus consulto ad miti. O feba¬

Expanded text:
excusati intra annum petere neglexerint, ab eorum impuberum morientium successione merito repellentur. Licet autem vulgo quaesitus sit filius filiave, potest ad bona eius mater ex Tertulliano senatus consulto ad
Abbreviated transcription (Latin):
quat ñpepent mm̃to defranda¬
batur asfuccessione lib̾orum su¬
orum. quidquid enim peceam¬
t sinplures s paricos peperit de¬
climus ni legitimum plenu¬
mattib suic ingenius sinelibti¬

Expanded text:
 pepererit, immerito defraudbatur successione suorum orum; quid enim peccan plures sed paucos peperedimus ius legitimum plenumatribus sive ingenuis sive liber
Abbreviated transcription (Latin):
cesfonem matrinetiam aied̾¬
fereda cautum ẽ. ut matꝰ ingem¬
atrium liorum ias bñs libertia
quartuor ad bõa filiorum filiaꝵ¬
ueadmittantur in testatorum
mortuorum licet impotestate
paretis ẽ ut sciliçet cum alienor
uñ subiectae: ut su eus adcat oi
nnti subiectãe. ¶Preferunti at̾
matrilibẽti defuncti qui sui sunt
que suorum loco suie primigͣt¬
dus sinc ultioris sint. ¶Srfi¬
sie sue mortue filius uł filia p̃poi¬
tut. exeonstituti onib matridefiẽ
matri ante ponitur sciliccũ ĩter
cos so los debc̃ditate agirur.
Frater autem consangumeꝰ tã fi¬
lii quamsilie excludebant mair¬
emCoror aũt consangiunça pa¬
ritucũ matre ammttebatur.

Expanded text:
e matri, non etiam aviae deferenda cautum est: ut mater ingenua trium liberorum ius habens, libertina quattuor ad bona filiorum filiarumve admittatur intestatorum mortuorum, licet in potestate parentis est, ut scilicet, cum alieno iuri subiecta est, iussu eius adeat, cuius iuri subiecta est. Praeferuntur autem matri liberi defuncti, qui sui sunt quive suorum loco, sive primigradus sive ulterioris. sed et filiae suae mortuae filius vel filia opponitumatri anteponitur, scilicet cum inter eos solos de hereditate agitur. frater autem consanguineus tam filii quam filiae excludebat matrem: soror autem consanguinea pariter cum matre
Abbreviated transcription (Latin):
honerata. fr̃quidem matrẽ excl¬
udebant cominunisanteni erat
brditas exequis partib frurias
orori. ¶S nos constirutione
quam in çodice mõ nomine de¬
corato pouimus Matri subucie¬
dũs eẽ eeistimanimus tespicier¬
tes adnat᷑am ⁊ pure penum ap̃¬
icdum ⁊ sepe mortem oehoc casu
Matribus illatam ideoq inipĩ
ẽẽ credimus casum fortuitum¬

Expanded text:
matrem excludebat, communis autem erat hereditas ex aequis partibus fratri et sorori. Sed nos constitutione, quam in codice nostro nomine decorato posuimus, matri subveniendum esse existimavimus, respicientes ad naturam et puerperium et periculum et saepe mortem ex hoc casu matribus illatam. ideoque impium esse credidimus, casum fortuitum
Abbreviated transcription (Latin):
lispontre ppeabas plicatoẽsacra
urim. ut sciatis ntmi cireauos stu¬
dium cuea castitatem atq pieta¬
magistio an quo actiectum est.
Ntergo omib fiat manifestai
sranbabitatib rėpublicamii

Expanded text:
pterea hac praedicatione sacra utimur, ut sciatis nostrum circa vos studium et circa castitatem atque pietamagistro, in quo adiectum est: Vt ergo omnibus haec fiant manifesta in nostra habitantibus republica,
Abbreviated transcription (Latin):
cillas q̃ requirẽtes⁊ deducẽtes ad
educatas adumu̾s am cõfusicem.
Precoamus itaq quia siquis de
ceto p̾sumpsit ĩiritãm puellan
sumere abe adnccessitatem ni.¬
ttam aformeatiois sibidefẽntem
qͣstum. he necesse c̃ aspectabilibus
ptorbrpplihuiꝰ felicissime cunta¬
tis coprebẽsumoynũm noĩuissia
sustuicsupplicia. Siemm peciua¬
rum eos fintorum ⁊ atrecimorũ
emdãtores el egimus. quo moy
no multo magis eastitatis fintr
ꝯlatrocinum eos cohertẽ ꝑmitii¬
m̾.Siquis  autẽ panat insua do
expułit sciat se etiam dece libraꝵ
amu sustinie penamecirea ipaz
piclitatinum habitãtiõem. Siꝗs
antem cõscrip̃tõem deceto intali
brp̃sumpsit. aut fideisorem acce¬
ꝑit. sciat nullam quidem sentili¬
tatem huimoi fidenssioius arit
coscriptionis habẽ⁊ emifiden¬
sor quidem obligatus noerit. cõ¬
b̾. ⁊p̃ẽ sic̃pdiximius in corꝑe supp¬
li cu sustineb̾.⁊amagna hacloᷤ¬
gissime cuntate expelletiri: Muli¬

Expanded text:
cillasque requirentes et deducentes ad educatas ad universam confusionem. Praeconamus itaque quia, si quis de cetero praesumpserit invitam puellam sumere et habere ad necessitatem nutritam et fornicationis sibi deterentem quaestum, hunc necesse est ab spectabilibpopuli huius felicissimae civitatis comprehensum omnium novissima sustinere supplicia. Si enim pecuniarum eos furtorum et latrociniorum emendatores elegimus, quomodo non multo magis castitatis furtum et latrocinium eos cohercere permittimus? Si quis autem patiatur in sua domexpulerit, sciat etiam decem librarum auri sustinere poenam et circa ipsam periclitaturum habitationem. Si quis autem conscriptionem de cetero in talibus praesumpserit aut fideiussorem accipere, sciat nullam quidem se utililatem huiusmodi fideiussionis aut conscriptionis habere. Etenim fideiussor quidem obligatus non erit, con ipse, sicut praediximus, in corpore supplicium sustinebit et magna hac longissime civitate expelletur. Muli
Abbreviated transcription (Latin):
eo qui sic inpieagt supplicia ay¬
ximesiquid relictum ẽ anrĩs pce¬
sorib. etiam hpalias correxim̾
leges. ⁊ nupintpellarce nob facta
rerum impiarum ꝓtalib nego¬
tus ihac maxima ciuirates com
illicite excais aute gudelib zo¬
diosis occasicem sibi met nefan¬
dorum inueire lucrorumꝰ ecmi
calciamtaauestinta que dama
bĩs ueñ i̾neis ⁊ deduc̃e ad banc fe¬
licissim im cunt item ⁊ habecon¬
stituras insius habitati ombo.
⁊cibum eismiẜandum dare ex
uestema deincepstradere adlu
accedentem ipos acciꝑe ⁊ celebã¬
eis placuĩt obẜuabunt ĩpam⁊
scelestem banc functionem i¬
plentes. quasdam uõ coruma
fideuissores expetẽ. untantum
pcedẽ illicitam accõem oĩpene ⁊¬
in hac regia cuntate ⁊intrans¬
inarnis eius locis ⁊ ꝙ d̾rerius

Expanded text:
eos qui sic impie agunt supplicia auximus, et si quid relictum est a nostris praecessoribus, etiam hoc per alias correximus leges, et nuper interpellatione nobis facta rerum impiarum pro talibus negotiis in hac maxima civitate commillicite, ex causis autem crudelibus et odiosis occasionem sibimet nefandorum invenire lucrorum, et cicalciamenta et vestimenta quaedam, et his venari eas et deducere ad hanc felicissimam civitatem et habere constitutas in suis habitationibus et cibum eis miserandum dare et vestem et deinceps tradere ad luxaccedentem ipsos accipere et celebraeis placuerit, observabunt impiam et scelestam hanc functionem implentes; quasdam vero earum etiam fideiussores expetere. Et in tantum procedere illicitam actionem, ut omni paene in hac regia civitate et in transmarinis eius locis et quod deterius
Abbreviated transcription (Latin):
ẽnixtasactissima loca ⁊ uenabile
domos tales sĩt habiratoes ⁊ cae
iẜantes earum ⁊ ab cducẽ atalioꝑa¬
tiõe crebro uolẽtes ⁊ad legutimu.
deluicẽ matrimonum nsinerer:¬
aliquos autẽ sic scelestos existẽu̾
puellas nec decimum agẽtes am
ad ꝑiculosam deponent corruptõe
⁊ quos dãm aurum dãtes no pariũ
iux inderedimiisemiẜas ⁊nptii
copulasse castis ẽẽ eciam decies.c
miliesmos quos nulłpreualifnyo¬

Expanded text:
xta sacratissima loca et venerabiles domos tales sint habitationes, et iserantes earum et abducere a tali operatione crebro volentes et ad legitimum deducere matrimonium non sinerent. Quosdam autem sic scelestos existere, ut puellas nec decimum agentes annum ad periculosam deponerent corruptionem; et quosdam aurum dantes non parvum vix inde redemisse miseras, et nuptiis copulasse castis. Esse etiam decies milies modos, quos null
Abbreviated transcription (Latin):
ig om̃s quidem sedmqd possinti
castitatem age q̃ etiam soladeo c̃
fiduciapossibilis. ẽ homiunaaᷤᷤ
psentases. quia uõ pluima sũt
bumana cum arte⁊ dolo⁊ necͤess¬
tate qualibet ad caliũ luxuramd̾
duci om̃ib ꝓhibem mõis ⁊ mnulli
ficluciã ẽẽ pascere merettem aĩdo¬

Expanded text:
 omnes quidem secundum quod possint castitatem agere, quae etiam sola deo cum fiducia possibilis est hominum animas praesentare. Quia vero plurima sunt humana, cum arte et dolo et necessitate quaslibet ad talium luxuriant deduci omnibus prohibemus modis, et nulli fiduciam e
Abbreviated transcription (Latin):
⁊filios cip̃mortũo fre̾ fr̾s quidez
iufsim̾ pip̃am legemcum parẽti¬
bus uocan frĩs uo filios exclufi
ũsiquis mories relinq̃i ascendẽ¬
tium aliquem⁊ fr̃s qui posunt
cy parentib uocan ⁊ alt̾ius fri̾s
p̃mortui filio̾ᷤ cũ ascẽdẽtib fre̾ ᷤ uccẽ¬

Expanded text:
filios ex praemortuo fratre, fratres quidem iussimus per ipsam legem cum parentibus vocari, fratris vero filios exclusimuut si quis moriens relinquat ascendentium aliquem et fratres qui possunt cum parentibus vocari et alterius fratris praemortui filios, cum ascendentibus et
Abbreviated transcription (Latin):
eẽputamus. si qua amisso uiro
altĩus abstineat nptus habẽ.
quidemeam adsummam añt¬
nptias doãtioms sicũ prins sa¬
tm̃ quamtum filiorum quanti

Expanded text:
sancimus, si qua amisso viro alteris abstineat nuptas, habere quidem eam ad usum antenuptialis donationis, sicut prius satantum quantum filiorum
Abbreviated transcription (Latin):
monum̃torum in regia quadẽ
cuitate apd̾ magistrum cẽsus.
inpuĩcus autem apõ curitatis
unĩ cuiusq defẽsores aũ apud.
quos omnio talia tocum̃ta cõ¬
ficipossũt. Siuõ noninsinĩt
eas quantum quidem adpte
mulieĩs etiamsic casnuale nb

Expanded text:
a quidem civitate apud magistrum census, in provinciis autem apud civitatis uniuscuiusque defensorem aut apud quos omnino talia documenta confici possunt. Si vero non insinuent eas, quantum quidem ad partem mulieris etiam sic eas valere
Abbreviated transcription (Latin):
is qͦꝵ pat̾exutroq parẽteumgeba¬
t defimeto. ⁊absolute dieimus
quemeis dedimꝰ ordinem qño
c̃ soluocantur fribus cundem
rectõe aliqua ee iudicantes ꝑ¬
temb̃ presentifanctim̃ legis ee

Expanded text:
is quorum pater ex utroque parente iungebatur defuncto, et absolute dicendum quem eis dedi>mus ordinem quando cum solis vocantur fratribus, eundem rectione aliqua esse iudicantes, partem hoc praesentis facimus legis. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
tum ad peãs it unuꝑpi⁊ mulie¬
rem boc p̾sumentes ¶S bi̾dẽpe¬
mina clistra bt̃ etiamunros sub¬
clihoc p̾sumentes isimiles eẽ
peas in ur̃ro ⁊ mulie¶Indelicto eͥ
eq̃liprimas cism minẽ penas
iustum putamus eẽ ¶ Dresẽtẽ
igiturgnalem nrãmlegem ma¬
nifestamruagła faciat pedcã sol¬

Expanded text:
tum ad poenas inter virum et mulierem hoc praesumentes, sed iisdem poematrimonia distrahunt, etiam viros subdi hoc praesumentes, et similes esse poenas in viro et muliere. In delicto enim aequali proximas eis imminere poenas iustum putavimus esse. Praesentem igitur generalem nostram legem manifestam
Abbreviated transcription (Latin):
quem sic ueloeit debonestaĩilla
Q quo modicamus u̾ba illiua
erubescim no dignam sediceba
ẽẽ ut cadẽt. qa legem nosse dele¬
gittimis loquetem nuptirs. fi
rĩo nuptias no fuisse nisi prias
porro partum hũc ẽẽ opus natã¬
ł eccupiscentie. S quiab̾ etlã
decies mulies. alus subiacet ca¬
stigatioib committẽdo strũpry
priuabimantimenim pãrtinꝰ
defũctifilus. inferim autemeiã¬
tenuptialdonationis amissio¬
nem. ⁊ inb̃ casu quam cõstitiat
lex suꝑ eis q̃ ad legittimas aece¬
çelebrãter eo ꝗd forre suspitio
fuit nequap̾ exritent suspitioĩ
eo qd uelocitadmptias festina¬
spitioem ẽsolam s boc ip̃mincre¬
patio manifesta⁊ ĩcdubitata pre¬
bita e deu̾cto om̃ium inpiissm
istepartus nox iam eam relique
En sanctimis siquidtale cõti¬
direa tminum aminũ inclubita¬

Expanded text:
quem sic velociter dehonestavit. Illa - sed quomodo dicamus verba illius erubescimus - non dignam se dicebat esse ut caderet, quia legem nosset de legitimis loquentem nuptiis. sibi vero nuptias non fuisse nisi primas, porro partum hunc esse opus naturalis concupiscentiae. Sed quia haec etiam decies milies aliis subiacet castigationibus committendo stuprum privabimus interim enim parcimus defuncti filiis, inferimus autem ei antenuptialis donationis amissionem et in hoc casu, quam constituit lex super eis quae ad legitimas accecelebrantes, eo quod forte suspicio fuerit ne qua praeextiterit suspicionis eo quod velociter ad nuptias festinasuspicionem est solam, sed hoc ipsum increpatio manifests et indubitata praebita est delicto omnium impiissimus iste partus, noxiam eam relinquemus? Vnde sancimus, si quid tale conticirca terminum ann
Abbreviated transcription (Latin):
be̾ste ⁊ sccłm psonarum q̃litater
merita. excipe enamb̾ adrestituti¬
onemꝙ sedm adiectũ ẽ legittie
ptidotem aũ ante niptialem fac
adrestitutioem nuptiaka docu m̃¬
ta ⁊suꝑbis feas alienatoes auby¬
pothetas ⁊ uł si grauata sit psoya
auiuri ant mulieris restitutiore
tali. liceat en im einucupatami
annuptialem sen ꝑꝑ nuptias. do¬
natioem oferte. nicħ quantum
milłreb restitutic̾e ualente.⁊ si
mulierrestitutioẽ granet᷑. non ĩ¬
pedirtum fien ad dotis oblati¬
omib ꝑsunt hisque sp̾aliter qri¬
b̾dam utilia sunt p̃ponimus. sitq
cractionib prurilegus. Giem¬

Expanded text:
rum qualitatem metitam, excipere etiam hoc a restitutione secundum quod adiectum legitimae parti dotem aut antenuptialem facia restitutione nuptialia documenta et super his factas alienationes aut hypothecas, et vel si gravata sit persona aut viri aut mulieris restitutione tali, liceat etiam ei nuncupatam antenuptialem seu propter nuptias donationem offerre, nihil quantum in illis rebus restitutione valente; et ei mulier restitutione gravetur, non impedimentum fieri ad dotis oblatiomnibus prosunt his quae specialiter quibusdam utilia sunt praeponimus. Sitque exactionibus privilegium. Si
Abbreviated transcription (Latin):
parei necipe exomib eas in stabat.
scebat iuste mulier⁊ dicebat iniui¬
stum ẽẽ quasi ꝑdecept eẽm domi¬
num quidem iurum fidotis totia
⁊si p̃mori mulierem eotigiss. lue¬
rum babe secim pactum.quiauõ
uirmortuus ẽ se ignorãte restiti¬
tiõe. amissionis picłum sustinẽ
s bic quidem data ẽ nego form̃a
quambn se babe putaum. Nuro
autem alt supler apanur.dicens
uxoris patrem sub̃am eĩ substitu
nem exrestituticẽ. hec nos meito.¬

Expanded text:
et recipere ex omnibus eas instabat ed ingemiscebat iuste mulier et dicebat iniustum esse quasi per detentionem dominum quidem. virum fieri dotis totius, et si praemori mulierem contigisset lucrum habere secundum pactum, quia vero vir mortuus est, se ignorantem restitutionem amissionis periculum sustinere. Sed hic quidem data est negotio forma quam bene se habere putavimus. Rursus autem alter supplex apparuit dicens uxoris patrem substantiam eius substituinem ex restitutione. Haec nos merito
Abbreviated transcription (Latin):
demulib que p̃t priores nup
lugubrem leges appell mͣt qua
pumebãt constitutide̾s tres a¬
tenos impantiumanos nup
debisscribentes lege cumqͥb¬
dai correc tioio etiam super
his sanctita ĩbreui q̃dam pte
nr̃e legis lationis tetigius¬
¶ H impudetissimum quroda
nuc accessit. quid inmĩs ꝓueĩ¬

Expanded text:
de mulieribus, quae post priores nuptlugubrem legis appellant quas puniebant constitutiones tres ante nos imperantium, et nos nuper de his scribentes legem cum quibusdam correctionibus etiam super his sancita in brevi quadam parte nostrae legislationis tetigimus. Sed impudentissimum quiddam nunc accessit, quod in nostri
Abbreviated transcription (Latin):
ecuisio ⁊ uane¬
tas bumane natẽ paulatime¬
gẽs curatioe. nõ aliter adbene
se bndum reuocat. licet pri¬
Ma cũis guben entur prĩcipia.
nisietiam qd particłari tẽ cires¬
stit corgar. sic que cõstituatur
sub tnͣquillitate⁊ quite teylegi
cõuemiens ẽ. quale scilic quidda
etiamnuc emergens ad legis no
op̃ad duxit. Ecuus enu quia
etiam dudum dubitabat᷑ deresti¬
tutiõib ⁊ sicõtigiss quasdamby¬
potheeas obligari ei qui restituto¬
ne granabat᷑ plummine cotentioĩs
erat negotium siũ oportẽt etiam
rẽs q̃ restiti uisse fuãnt pielu
pati. suisołasͣ eĩ quigrauabatur
restirũtioe. ⁊ multa quidem erat
etiam eirea ipam u̾borum diffe¬
rẽtiam q̃stio utrum defũctus p̃ce¬
piiszres q̃ remarient ꝑ̾t mortem
eĩ qui grauabatir restitutioẽ o põ¬
tere restitui.an absolute restitu
qd relictum erat post detẽtione
legittime ꝑtis iubẽt.⁊ introclũce¬
bantetiam fidei commissi ꝑsecr¬
ticos ⁊ exinopia inremmnissices

Expanded text:
ecursio et varietas humanae naturae et paulatim egens curatione non aliter ad bene se habendum revocatur, licet prima eius gubernentur principia, nisi etiam quod particulariter ei resistit corrigatur sicque constituatur sub tranquillitate et quiete ut legi conveniens. Quale scilicet quiddam etiam nunc emergens ad legis nos opus adduxit. Scimus enim quia etiam dudum dubitabatur de restitutionibus, et si contigisset quasdam hypothecas obligari eius qui restitutione gravabatur, plurimae contentionis erat negotium, sive oporteret etiam res quae restitui iussae fuerant periculum pati, sive solas eius qui gravabatur restitutione; et multa quaedam erat etiam circa ipsam verborum differentiam quaestio, utrum defunctus praecepisset res quae remanerent post mortem eius qui gravabatur restitutione oportere restitui, an absolute restitui quod relictum erat post detentionem legitimae partis iuberet? Et introducebantur etiam fideicommissi persecutiones et ex inopia in rem missiones,
Abbreviated transcription (Latin):
one.⁊ sełm ꝓprietatemusumi
subdẽdam quoq alus omib pe¬
nis acsi scd̃as eas cõtigiss ante
luctus tp̃ legitturias celebrisse
nuptias nõ enimaliquid apli
habeb̾ castitate luxima s subici¬
at quide ⁊ip̃apenis ꝑiculumq
sustmeat ⁊cirea spe scrptẽ pꝑ sti¬

Expanded text:
m, subdendam quoque aliis omnibus poenis, ac si secundas eam contigisset ante luctus tempus legitimas celebrasse nuptias. Non enim aliquid amplius habebit castitate luxuria, sed subiciatur quidem et ipsa poenis periculumque sustineat et circa spem script
Abbreviated transcription (Latin):
comouerũt.ꝯmelius arbitti su
nram cornigẽ legem. quam sbec¬
ros despicere ꝑiculum sustrnen¬
tes. maxime innuptus quarum
nicħ ẽ bominb utilius. tamq̃
anob posite costitutionis rata co¬
añe uolentes. hec uo innouãtes
solummo. ut siquis decet̾o restit¬
tide̾m fecĩt suanm rerum pͥmu
quidem su filio legitimam pte
ño quartam quid̾ enĩm eñdam

Expanded text:
commoverunt, et melius arbitrati sumus nostram corrigere legem quam subiectos despicere periculum sustinentes, maxime in nuptiis, quarum nihil est hominibus utilius, tamquaa nobis positae constitutionis rata manere volentes, hoc vero innovantes solummodo, ut si quis de cetero restitutionem fecerit suarum rerum, primum quidem servet filio legitimam partem, non quart
Abbreviated transcription (Latin):
pene p̃dicte intem missiõis circi.¬
li. Stamquam nos dudumboc
sanates legem scripsim. molis ⁊¬
omib phibentes restitutcẽ gũa¬
tasres aũ alicnar aũ obligari. s
cumꝓpria ambulare fortuma⁊a
pd̃ quem cumq fuint. ñõ manẽ
formea reu̾ti adillum cindari ĩ¬
se sũt ⁊facta lex iam quodam nxȯ
legeũa ẽ ⁊ miudicio approbatafẽ¬
quentat.s futum erat qd precli¬
xim̃.ut qd ferre omnia cõsuenit tẽ
te namq uiro quodammotone¬
gõ uror quidem⁊ dotem exigebat
bãt. defunctino frat̃ aliunde uen¬
dicabatres ⁊ pat̾ris ꝑferebat uolũ¬
tatematbebat muligns res dicẽs

Expanded text:
paene praedictae in rem missionis circuli. Sed tamquam nos dudum haec sanantes legem scripsimus, modis omnibus prohibentes restitutione gravatas res aut alienari aut obligari, sed cum propria ambulare fortuna, et apud quemcumque fuerint non manere firme, sed reverti ad illum cui dari iussae sunt. Et facta lex iam quodammodo longaeva est et in iudicio approbata frequentatur: sed futurum erat, quod praediximus, ut quod ferre omnia consuevit tempte namque viro in quodam moto negotio uxor quidem et dotem exigebat bat; defuncti vero frater aliunde vindicabat res et patris proferebat voluntatem, et trahebat mulieris res, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
ptem uldeinecps impnbes ma¬
numuit legittimam nameisq¬
tuir corum turelam quodefãc¬
to silibeñ uirli sexus ei existant.
fiduciani tutores siliorum suo¬
effitiuntuirat qui patrono le¬
gutuno tutoremornuo.liben
quoque eius legutimmi sunt
tritores qm filius quidem de
ancipatus post obitumcius i¬
sui uiris effieertur nec inftm
potatem recideret Iõq nec
uccnitur siꝑfec ͤte etatis fint.
quod nr̃a constitutio gnalit̾
inominib tutelis ⁊ curato ibꝰ

Expanded text:
ptem, et deinceps, impuberes manumiserit, legitimam nanciscitur eorum tutelam: quo defuncto, si liberi virilis sexus extant, fiduciarii tutores filiorum suoefficiuntur. atqui patrono legitimo tutore mortuo, liberi quoque eius legitimi sunt tutores: quoniam filius quidem deftre emancipatus, post obitum eius sui iuris efficeretur nec in fratrum potestatem recideret ideoque nevocantur, si perfectae aetatis sint. quod nostra constitutio generaliter in omn
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓculdubiotenetPretorum
quoq eclic̾ta. ñ mochieam̃ inrris
obrinent anctoritatemq etiãiꝰ
honotiium solemus appellare
quoq̾ qͣmi bonore gerunt.i magi¬
stratus anctoritatem hinc ino
derrnt. ¶Bropoehant antemet
edilescuules edictum dequib¬
onant᷑ portioẽ. ¶Responsa pru¬
demium sunt sententie ⁊ opimo¬
ncͣs eorum quibꝰ ꝓmifsum erat
una condẽ. nam antiquitus cõst¬
iusũ erat ut eẽnt qui nrra publiee
intpretarenturquib acesare ius
respondendidatum ẽ quiiᷤᷤ consu¬
lu appellabantur. quorum omm¬
um sententie: oppinioes eã. tuctẽ
tenebant ut mditł rectepe apre
eorũ nͥkceret ut e constisitim
xñ scriptõ ius uenit ꝗd̾
usus appbanit na diut¬
nimoresconsensu n¬
lentium conpbati legem imita¬
tur. Et ninelegant̾ induas sp̃¬
es ius cunle dimibutũ ẽẽ indet.
na in origo eiꝰ ab institutis duar

Expanded text:
cul dubio tenent. Praetorum quoque edicta non modicam iuris optinent auctoritatem. haec etiam ius honorarium solemus appellare, quod qui honorem gerunt, id est magistratus, auctoritatem huic iuri dederunt. proponebant et aediles curules edictum de quibuorarii portio est. Responsa prudentium sunt sententiae et opiniones eorum, quibus permissum erat iura condere. nam antiquitus institutum erat ut essent qui iura publice interpretarentur, quibus a Caesare ius respondendi datum est, qui iurisconsulti appellabantur. quorum omnium sententiae et opiniones eam auctoritatem tenebant ut iudici recedere a reeorum non liceret, ut est constitutum. Ex non scripto ius venit, quod usus comprobavit. nam diuturni mores consensu utentium comprobati legem imitantur. Et non ineleganter in duas species ius civile distributum videtur. nam origo eius ab institutis duarum
Abbreviated transcription (Latin):
tũr̾ana quidem iura que ap̃ omnẽ
gs pereque suãtir diuina quada
gelata. Omñe autem iusquo
adres ładactĩones at prius deps¬
ons undeamus. nã pa ium ẽ
ius nosse si ꝑsone quanumcãsta¬
tutum ẽignorẽtim. Otrure

Expanded text:
turalia quidem iura, quae apud omnes gentes peraeque servantur, divina quadam ge lata. Omne autem ius, quo ad res vel ad actiones. ac prius de personis videamus. nam parum est ius nosse, si personae, quarum causa statutum est, ignorentur. T
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtas ĩsnumunicuiq
tribueñs. ¶ms prudẽtia
ẽ diuinanim atq humana¬
rum ioum notiu ꝯiustiato
in iusti sciẽtia. ¶is ghalit̾ i
cognitis et incipientib nobe
ecꝑone iura ppłi romam. itama¬
xime uidentur pse tradi cõmo¬
dissime primoleili ac smplĩcia.
post deĩn diligentimna atque
exatissima intpr̃cͥtatione singu¬
la fdãtur. Ellioquin si statim ab
initio rudem adbuc ⁊ infirmu
aĩmũ studiosi multitudine ac
uanetate rerum honerauimus
duorum alt̾ium aut destorem
magno labore cius sepe etiamẽ
diffidetia quͣe płerumq iuueneᷤ
au̾tit sius adid ꝑducemus ad qd̾
lemore ina ductus sine magno
labore ⁊ sinculla diffidetia mat̃¬
uri ꝑducipotuisset. Iuas p̃cepta

Expanded text:
oluntas ius suum cuique tribuens. Iurisprudentia est divinarum atque humanarum rerum notitia, iusti atque iniusti scientia. His generaliter cognitis et incipientibus nobis exponere iura populi Romani ita maxime videntur posse tradi commodissime, si primo levi ac simplici, post deinde diligentissima atque exactissima interpretatione singula tradantur. alioquin si statim ab initio rudem adhuc et infirmum animum studiosi multitudine ac varietate rerum oneraverimus, duorum alterum aut desertoremmagno labore eius, saepe etiam cum diffidentia, quae plerumque iuvenes avertit, serius ad id perducemus ad quod leniore via ductus sine magno labore et sine ulla diffidentia maturius perduci potuisset. Iuris praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtin coi omniuor homintum
iat utunt. ¶ Nam quod quiᷤᷤ¬
q ppłus ip̃e sib̃iius constituit.
id ipsius ꝓprium ciuitatis ẽ ro
nes constituit id ab omnes ppł¬
os ꝑ eque custeditur. EIocatio¬
q ius gentium qĩ quoiure c¬
omnes gtsutuntur Et ppłs
tĩcomun omnium bominu
iure utitu. que singula q̃liast̾
suis locis ꝓpͥonemus ¶Gius
quidem euul exuna quaque ci¬
intate appellatm. ueluti atenie¬
sium. nam siquis uelit salom
uldra conis leges appellape ius
llam uł ins quiritum qus qui¬
rites utunt. ¶Lomani enima
quirino quintes appellabantu
cuiꝰui sit ci̾itatis mĩ ius signis¬
canus sicuti cum poetam dic¬
mu nec ad dimus nom̃. subar¬
ditur ap̃ g̃cos egg̃ius homenis
ip nos ingilius
Us autem
gentium omim humars
gm comune ẽ Nam usuexi¬
gente ⁊ humanis neccisita

Expanded text:
mmuni omnium hominum iure utuntur. nam quod quisque populus ipse sibi ius constituit, id ipsius proprium ciuitatis est uones constituit, id apud omnes peraeque custoditur uocaturque ius gentium, quasi quo iure omnes gentes utuntur. 10 tim communi omnium hominum iure utitur. quae singula qualia sunt, suis locis proponemus. Sed ius quidem civile ex unaquaque civitate appellatur, veluti Atheniensium: nam si quis velit Solonis vel Draconis leges appellare ius llamus, vel ius Quiritium, quo Quirites utuntur; Romani enim a Quirino Quirites appellantur. cuius sit civitatis, nostrum ius significamus: sicuti cum poetam dicimus nec addimus nomen, subauditur apud Graecos egregius Homerus, apud nos Vergilius. Ius autem gentium omni humano generi commune est. nam usu exigente et humanis necessita
Abbreviated transcription (Latin):
dam sibi constituenint. Sellaet¬
o omnes homines liben nasce¬
bantur echociure gentium
omnes pene contraet introbre¬
tisunt ut emptio. uenditio.lo¬
catlo condutio. societas depõi¬
tum mutuum.⁊aliiunuma¬
stita se natus cõ ultaprin¬
cipum placita. magisttu
stituebat. ¶Plebis citumẽ
qd ples plebeio magistratuĩ¬
trogante ueluti tribuno con¬
stituebat ꝓleb autẽ appło dif̾¬
fert eo quo spes ageñgenama¬
pellatioẽ ppliumiusi ciues sign¬
ificantur connumeratis etia
patricus ⁊ senatoribus. Pleps
qutem appellatione sine patri¬
cris ⁊senaroribus cetenciues
sĩ gͣ ficanturs et plepbescita
clege bortensialatanminus ua¬
le quam leges cepetunt.¶en¬
acus consultũ equod senatuᷤ
ib atq constituit nameum
aucrus ẽ ppłs romarrus men
medum. ut difficile sit euu
unum conuocatlegis sancti¬
natuumn uice ppłiconsuli. ¶S
s quod principiplacurit legas
habẽt ingorem. cum legeitg
⁊ pe testatem eccessit ¶ues¬

Expanded text:
aedam sibi constituerunt: bella eto omnes homines liberi nascebantur; ex hoc iure gentium et omnes paene contractus introducti sunt, ut emptio venditio, locatio conductio, societas, depositum, mutuum, et alii innumeraiscita, senatus consulta, principum placita, magistratuum stituebat. plebiscitum est, quod plebs plebeio magistratu interrogante, veluti tribuno, constituebat. plebs autem a populo eo differt quo species a genere: nam appellatione populi universi cives significantur, connumeratis etiam patriciis et senatoribus: plebis autem appellatione sine patriciis et senatoribus ceteri cives significantur. sed et plebiscita, lege Hortensia lata, non minus valere quam leges coeperunt. Senatus consultum est, quod senatus iubet atque constituit. nam cum auctus ele sit in unum eum convocari legis sancinatum vice populi consuli. Sed et quod principi placuit, legis habet vigorem, cum lege reget potestatem concessit. quod
Abbreviated transcription (Latin):
inmar nascuntur. hine desce¬
dit maris itq femine conirg¬
itio quamnos magimomũab¬
pellamus hinc liberorumpe¬
atio ⁊ ducatio idems omcet

Expanded text:
in mari nascuntur. hinc descendit maris atque feminae coniugatio, quam nos matrimonium appellamus, hinc liberorum procreatio et educatio: videmus et
Abbreviated transcription (Latin):
pt̾ mxta uba sedo testamento qͣ¬
bus ut uale primum testami¬
tum exp̃sum e dubitan n opor¬
tet sruptum quidem testamen¬
tum boc m̃o efficitur OIlioaũt
q̃ qͦ modo test̾a iure facta infir¬
mantur ucluti cum isqui fecĩ¬
t testamentum capite liminr¬
tus sit qḋ quibus mocuis accid¬
i primo libro retulimus.
looc autem camu upita sier testa

Expanded text:
ta verba secundo testamento, quibus ut valeret prius testamentum expressum est, dubitari non oportet. ’ et ruptum quidem testamentum hoc modo efficitur. Alio quoque modo testamenta iure facta infirmantur, veluti cum is qui fecerit testamentum capite deminutus sit. quod quibus modis accidit, primo libro rettulimus. Hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
aeaque uut facta sunt postear
pp capitis diminutionem un¬
tasiunt. possumus Incħonuy
ruptadicert. ¶ S quias are
conmodus erat singrilas cãs

Expanded text:
et ea quae iure facta sunt, postea propter capitis deminutionem irrita fiunt, possumus nihilo minus rupta dicere. sed quia sane commodius erat singulas caus
Abbreviated transcription (Latin):
tumẽ. nec alias tabulis pͥores
Ouire ordinare ⁊ ꝑfette fuinr
nam inpfectum testam̃tum si
cipem brdem ielinquent neq
tabulas ñ legitime ya factas.
In quib ip̃e obeam camheres in¬
stitutus erat ꝓbatinum qeq
exnuda uoce sercois nom ami¬
imnirun¶Heq exulla scriptũa
cui nimerts arictoritas desit
aliquid adepturum secłm bec d¬
un quoq seuerus ⁊ ãnꝰ sepissi m¬
e rescripsunt hcer enim inqui¬
unt legib solũtisumus at tam̃
legib mumus uiuimus.

Expanded text:
 ne alias tabulae priores iure ordinatae et perfectae fuerint. nam imperfectum testamentum sincipem heredem reliquerit, neque tabulas non legitime factas in quibus ipse ob eam causam heres institutus erat probaturum, neque ex nuda voce heredis nomen admissurum, neque ex ulla scriptura cui iuris auctoritas desit aliquid adepturum. secundum haec divi quoque Severus et Antoninus saepissime rescripserunt: ‘ licet enim, ’ inquiunt, ‘ legibus soluti sumus, attamen legibus vivimus.
Abbreviated transcription (Latin):
singuri appellationib clistĩgn
ldco quedam ñiure facta dpir
quedam nire facta rumpi ułu
si septem testium signns sigy¬
atasunt. pot scuptus hrs ẜ ta¬

Expanded text:
singulis appellationibus distingui, ideo quaedam non iure facta dicuntur, quaedam iure facta rumpi vel si septem testium signis signata sunt, potest scriptus heres
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ defectus sit.¶Inbis casib pa¬
ter familias mrestatus morit.
nam ⁊ prius restamtum ñuale¬
truptum apostenore ⁊postemi
eque nullas uirebt cumcxeor
nemo brs exstitentiS: siquis
pore testamento uire ꝑfecto po¬
steriꝰ eque iure fecent etiamsiex
ctis reb ico brdem instituei̾t
supius testam̃tum sublatum

Expanded text:
is casibus paterfamilias intestatus moritur: nam et prius testamentum non valet, ruptum a posteriore, et posterius aeque nullas vires habet, cum ex eo nemo heres extiterit. Sed si quis priore testamento iure perfecto, posterius aeque iure fecerit, etiamsi ex certis rebus in eo heredem instituerit, superius testamentum sublatum
Abbreviated transcription (Latin):
nue factumusq aeo
ualet donec iumpatur
tritumue fiat Rum¬
pitur autem testamtum cumm
codem ssatum anere testatore ip̃i
testiius iutiatur. Si quis enim
post factum testam̃tum adopt̃a
tauerit sibifilium pmperatorer
eu quisir uiris est aut ꝓpͥ̾tõe¬
quimpotestare parentis fiñt
siagnatione sibẽdis. Põstiore

Expanded text:
e factum usque eo valet donec rumpatur irritumve fiat. Rumpitur autem testamentum, cum in eodem statu manente testatore ipsius testamenti ius vitiatur. si quis enim post factum testamentum adoptatauerit sibi filium aut per populum eum, qui sui iuris est, aut pequi in potestate parentis fueritsi agnatione sui heredis. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
omamũs ⁊ sue potestatis mor
a madoptõem sededit ꝯmorti
tempore in adoptimpatris po¬
insumaritestantum qd poste¬
a testator id nolu̾it ualere usq
adeo ut siquis post fcu̾ prius re¬
stam̃itum postenus face̾ ceꝑit ⁊
Aut mortalitate p̾uentus. aur

Expanded text:
tatis mortin adoptionem se dedit et mortis tempore in adoptiui patris poinfirmari testamentum quod postea testator id noluit valere: plusque adeo, etsi quis post factum prius testamentum posterius facere coeperit et aut mortalitate praeventus, aut
Abbreviated transcription (Latin):
nt legata aut que partem euiꝰ
dumtaxat in panem dimdi
retinere liceret. ¶Placuiti
ut qͥtam partem sue partis sa¬
lamh at aplacuit posse reti¬
nere. ⁊ enim in singulis hr̃li¬
b rõ legis falcidie ponenda
ẽ ¶Ouamtitas atem pa
redigitur. mortis tempore
spectatur. Itaq si u̾bi graciais
qui .c. aureorum patimoni¬
um bebat inbois.c. auteos le¬
gauĩt nichil legatanis ꝑdest
sian aditam brditatem psroᷤ
hr̃ditanos aut expartu ancui¬
arumbrditanarum autexfe¬
orum nomme enogatis hr̃s
qitam partem bẽditatis hab¬
iturus sit. S nec̾ce ẽ ut inii¬
chominus quaitapars lega¬
tis detrabatur ¶Exdui̾so
siseptuagitaquinq leganĩt
⁊ an aditam beditatem in tm̃¬
boa decreuint in cendio forre
res dapnosa ẽ heredi cui liber
en adire beditatem queres e¬
fficit ut necͣce sit legatariis re
destituto testam̃to mehil cor¬
sequantur culede inportiore
pascisci. ¶Oumautem idle¬
gis falcidie ꝑonituran dedu¬

Expanded text:
nt legata, aut quae partem eius dumtaxat in partem dimidiaretinere liceret: placuit, ut quartam partem suae partis salvam habeat, posse retinere: etenim in singulis heredibus ratio legis Falcidiae ponenda est. Quantitas autem pats Falcidiae redigitur, mortis tempore spectatur. itaque si verbi gratia is qui centum aureorum patrimonium habebat centum aureos legaveri, nihil legatariis prodest, si ante aditam hereditatem, per servos hereditarios aut ex partu ancillarum hereditariarum aut ex feorum nomine erogatis, heres quartam partem hereditatis habiturus sit, sed necesse est ut nihilo minus quarta pars legatis detrahatur. ex diverso si septuaginta quinque legaverit et ante aditam hereditatem in tantum decreverint bona, incendiis forte res damnosa est heredi, cui liberum est non adire hereditatem: quae res efficit ut necesse sit legatariis, ne destituto testamento nihil consequantur, cum herede in portione pacisci. Cum autem ratio legis Falcidiae ponitur, ante dedu
Abbreviated transcription (Latin):
icodicul uoc fecerit quo casus¬
imultitio adimi uidetur ⁊scio
ut de lege falcidͥa dis¬
piciamus qͥmodus ro¬
uissime legatus inpo¬
intus e cum enim olim lege.
xii tabulanim liba erat legand¬
i potestas ut lice̾it uis totum ꝑa¬
trimonium legatis eirogare c¬
quippe calegenti cantum eẽr¬
scriptis hrdib ꝓnullo antmii¬
nuolucro hereditatem adire
gcum suꝑ hoctam lex fuĩar q̾m
ler uoconia late sunt. E¬
iumnent sufficiẽs ad iei coms¬
umationem uidebatur. Nouiꝰ¬
simẽ lata ẽ lex falcidia qua care

Expanded text:
codicillis hoc fecerit: quo casu simul Titio adimi videtur et Sei Superest, ut de lege Falcidia dispiciamus, qua modus novissime legatis impositus est. cum enim olim lege duodecim tabularum libera erat legandi potestas, ut liceret vel totum patrimonium legatis erogare quippe ea lege ita cautum essescriptis heredibus pro nullo aut minimo lucro hereditates adire. et cum super hoc tam lex Furia quam lex Voconia latae sunt, quarum neutra sufficiens ad rei consummationem videbatur: novissime
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt siue ples ap eum eos ue pa¬
is q̃ta remaneret ⁊cum quent¬
um eẽt duobus beredib insti¬
tutus. ueluti titio aut scio siti¬
tii pars aut tota ceausta fit leg¬
atis que nominatim abeo da¬
tasint.ant sup̃ mocdum bonã¬
ta ascio uõ aur nulla relicta si

Expanded text:
et sive plures, apud eum eosve pars quarta remaneret. Et cum quaesitum esset, duobus heredibus institutis, veluti Titio et Seio, si Titii pars aut tota exhausta sit legatis quae nominatim ab eo data sunt, aut supra modum onerata, a Seio vero aut nulla relicta si
Abbreviated transcription (Latin):
¶Tres uõ partes inter legatanos
distribuantur.ꝓtata silicet por¬
tionecius qd cuiq eorum lega¬
tumfir̃t. Itiquesi fingamus
qua drigentos aureos legatos
et̃ ⁊ patrimonii quantitatem
exqualegata errogari oporter q̃¬
drĩgentorum ẽe quarta pars sir¬
gulis legatariis detrabi debet :¬
Adsi trecentos quin quaginta
legatos fingamus. octaua deb
detrabi. Edsiquingentos leg¬
auĩt minitio quinta. Demo
quarta deber detrabi. Ante eni
detrabendumẽ qd̃ exrra bono¬
rum quamtitatem deinde qd̃
exbonis apberedem remanere
oportet.
Defidei commissaruo
Urditatibus.

Expanded text:
tres vero partes inter legatarios distribuantur, pro rata scilicet portione eius quod cuique eorum legatum fuerit. itaque si fingamus, quadringentos aureos legatos esse, et patrimonii quantitatem, ex qua legata erogari oportet, quadringentorum esse, quarta pars singulis legatariis detrahi debet. quodsi trecentos quinquaginta legatos fingamus, octava debet detrahi. quodsi quingentos legaverit, initio quinta, deinde quarta detrahi debet: ante enim detrahendum est quod extra bonorum quantitatem est, deinde quod ex bonis apud heredem remanere oportet. TIT. 23 DE FIDEICOMMISSARIIS HEREDITATIBUS
Abbreviated transcription (Latin):
bedare debet testator ne ñ iure
faciat restamtum itaancpotem
neptem ue exfilio nec c̃e ẽ ei uel
bedem inscituẽ ul oxhedare ne fo¬
te uiuo eofilio mortuo succeden¬
do in locuz cius nepos noptis¬
uequasi agnatione rumpatur
datois modus ad similifudie
postumorum dem̃o stratur.
Emancipatos libos ure ciuilin
ur̃des institũe neq exhedare necͣ¬

Expanded text:
edare debet testator, ne non iure faciat testamentum, ita et nepotem neptemve ex filio necesse est ei vel heredem instituere vel exheredare, ne forte, vivo eo filio mortuo, succedendo in locum eius nepos neptisve quasi adgnatione rumpant texheredationis modus ad similitudinem postumorum demonstratur. Emancipatos liberos iure civili neque heredes instituere neque exheredare nec
Abbreviated transcription (Latin):
tun liben. quamdin sunt inpo¬
t̾ate parus adoptiui eiusde ir¬
ris hntur cuius sunt instimp¬
riĩ adquisiti. Itaq si bẽdes insti¬
tuedi uł exeredandi sunt ẜm ea
que denaturalib exposuimꝰ.
EMacipati uq̃ apatre adoptiuo.
neq uire cunlincq qd ad edi¬
ctum ptoris actinet interlibos
numcratur qua ratione accioit
ut exdiuso quod adnaturale
parete attin quamdiuquid
sint inadoptiua famlia extra¬
neorum numero habeantiu
ut eos neq: edes instituere neq̃z
exberedare necc̃e sit cumuo err
ancipati fuint ab adoptuio ꝑa¬
tre t̾c incipiant in ea causa ẽt. in
qua futi eent. si abipo naturali
ꝑatre riacipati fuissent.
Sbec̃ quidem uetustas intro¬
diicẽbat. Pr̃i uo constitutio.
nichint̾ masculos ⁊ feminas

Expanded text:
tivi liberi quamdiu sunt in potestate patris adoptivi, eiusdem iuris habentur cuius sunt iustis nuptiis quaesiti: itaque heredes instituendi vel exheredandi sunt secundum ea quae de naturalibus exposuimus: emancipati vero a patre adoptivo neque iure civili neque quod ad edictum praetoris attinet inter liberos numerantur. qua ratione accidit ut ex diverso, quod ad naturalem parentem attinet, quamdiu quidem sint in adoptiva familia, extraneorum numero habeantur, ut eos neque heredes instituere neque exheredare necesse sit. cum vero emancipati fuerint ab adoptivo patre, tunc incipiunt in ea causa esse in qua futuri essent si ab ipso naturali patre emancipati fuissent. Sed haec vetustas introducebat. nostra vero constitutio inter masculos et feminas