comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hauisti nulla sane pollata uenem
incantata ꝑit. Demonib enĩ acci¬
tis audent uentilare. ut quisq
suos ꝑunat mał artib inimicos
Hi etiam sanguine utunt᷑ ꝙ uie¬
timmis. & sepẽ contingunt corpora
mortuor. Nichromantui sunt: quoꝵ
precantationib uidentur restiscita¬
ti mortui diitinare. et ad interrogata
respondere. Nichronenim grece mor¬
tuus. mantia dininatio mincupat᷑.
Ad quos suscitandos cadauen san.¬
guis adicitur. Nam amare demo.¬
nes sanguinem dicuntur. Ideoq
quotiens nichromantia fit cruor
a que miscetur: ut colore sangui¬
nis facilius ꝓuocentur. Ydroman¬
tu ab aqua dicti. Est enim ydro¬
mantia inaque inspectione ũbras
demonum euocare. et imagines uel
ludificationes eorum uidere: ibiq
ab eis aliqua audire. uͥ adhibito san¬
guine eciam inferos ꝑhibent᷑ suscita¬
re. Quod genus diunationis:
a ꝑsis fertur allatum. Uarro dicit
diuinationis quatuor ẽẽ genera:
terram. aquam. acrem. et ignem.

Expanded text:
hausti nulla sanie polluta ueneni hausti nulla sanie polluta ueneni Incantata perit. Daemonibus enim accitis audent uentilare, ut quisque suos perimat malis artibus inimicos. Hi etiam sanguine utuntur et uictimis, et saepe contingunt corpora mortuorum. Necromantii sunt, quorum praecantationibus videntur resuscitati mortui divinare, et ad interrogata respondere. Necros enim graece mortuus, manteia divinatio nuncupatur, ad quos suscitandos cadaveri sanguis adjicitur. Nam amare daemones sanguinem dicunt: ideoque quotiens necromantia fit, cruor aqua miscetur, ut colore sanguinis facilius provocentur. Hydromantii ab aqua dicit: est enim hydromantia, in aquae inspectione umbras daemonum evocare, et imagines vel ludificationes eorum videre, ibique ab eis aliqua audire, ubi adhibito sanguine etiam ab inferis perhibentur sciscitari: quod genus divinationis a Persis fertur allatum. Varro dicit divinationis quatuor esse genera: terram, aquam, aerem, et ignem.
Abbreviated transcription (Latin):
magicis artib excellebat. Hec inqͥt¬
se carminib ꝓmittit soluere mentes
quas uelit. ast aliis duras immittere
curas: sistere aquam fluiis. & u̾tere
sydera retro: nocturnosq ciet manes
inugire uidebis. sub pedib terram.
et descende montib ornos. Qͥd pła:
Si credere fas ẽ de phytonissa ut pre¬
phete samuelis animam de inferm
abditis euocaret. ꝙ uiuoꝵ p̾sentaret
conspectib: si tam̃ animam ꝓphete
fuisse credamus. et non aliquã fan¬
tasmaticam illusionem sathane fal¬
lacia factam. Prudentiꝰ quoq de
mercurio sic ait. Traditur extinetˢ
sumpto moderamine uirge in lu
Murmure nam magico tenues
ex ire siguras. atq sepulchrales sci¬
te incantart fatullas. uita itidem
spoliare alios ars noxia nouit. Ma
gi sunt qui uulgo malefici ob faci¬
norum magnitudinẽ nuncupant᷑.
Hi et elementa concutiunt. turbant
mentes hominum. ac sine ulli ue
nem haustri iuolentia tm̃ carminis
interimunt. Unde et lucanꝰ. Mers

Expanded text:
magicis artibus excellebat: Haec magicis artibus excellebat: Haec se carminibus promittit solvere mentes, Quas velit, ast aliis duras immittere curas; Sistere aquam fluviis, et vertere sidera retro; Nocturnosque ciet manes, mugire videbis Sub pedibus terram, et descendere montibus ornos. 7. Quid plura, si credere fas est, de Pythonissa, ut prophetae Samuelis animam de inferni abditis evocaret, et vivorum praesentaret conspectibus, si tamen animam prophetae fuisse credamus, et non aliquam phantasmaticam illusionem Satanae fallacia factam? 8. Prudentius quoque de Mercurio sic ait: Traditur exstinctas, sumptae moderamine virgae, In luMurmure nam magico tenues excire figuras, Atque sepulc ales scite incantare favillas. Vita itidem spoliare alios ars noxia novit. 9. Magi sunt qui vulgo malefici ob facinorum magnitudinem nuncupantur. Hi et elementa concutiunt, turbant mentes neni haustu uiolentia tantum carminis interimunt. Unde et Lucanus: Mens
Abbreviated transcription (Latin):
fertur et quedam maga famosissima
circe: que socios ulixis mutauit in
bestias. Legitur et de sacrificio quod
archados deo suo lieo immolabant.
ex quo quicunq sumerent. in besti¬
arum formas conuertebant᷑. Nam et
ilico uerterentur. et necessaria queq
portarent. post ꝙ ꝑfecta oꝑa iterum
ad sc redirent: nec tamen in eis m̃tẽ
fieri bestialem. sed rationalem huma¬
nam ꝙ seruari. Sicut apulenis sibi
no. humano auimo ꝑmanente asinꝰ
fieret. Quidam etiam nomine p̃stantiꝰ
patri suo contigisse indicauit. ut ut¬
nenum illud ꝑ caseum in domo sua
sumeret. et iaceret in lecto suo quasi
dormmiens. tamen nullo mͦ poterat ex¬
citari. P ost aliquot autem dies eum
uelut euigilasse dicebat. et quasi som¬
na narrasse que passis est: caballũ
se scilicet factum. atq onera inter
funsse comꝑtum est: que tam̃ ei sua sõ¬
nia uidebantur. Hinc apparet non ẽẽ
totum dubitim. quod nobił ille poe¬
ta scripsit de quadam femina. que

Expanded text:
Fertur et quaedam maga famosissima Fertur et quaedam maga famosissima Circe, quae socios Ulixis mutavit in bestias. Legitur et de sacrificio quod Arcades deo suo Lycaeo immolabant, ex quo quicumque sumerent in bestiarum formas convertebantur. Hinc ilico uerterportarent, postque perfuncta opera iterum ad se redirent; 32nec tamen in eis mentem fieri bestialem, sed rationalem humanamque seruari, sicut Apuleius in lino humano animo permanente asinus tibus. Nam quidam nomine Praestantius patri suo contigisse indicabat, ut uenenum illud per caseum in domo sua sumeret et iaceret in lecto suo quasi dormiens, qui tamen nullo modo poterat excitari. Post aliquot autem dies eum uelut euigilasse dicebat et quasi somnia narrasse quae passus est, caballum se scilicet factum annonam inter fuisse conpertum est; quae tamen ei sua somnia uidebantur. Itotum dubium quod nobilis ille poeta scripsit de quadam femina quae
Abbreviated transcription (Latin):
agoꝵ primus ⁊ oroastres rex bac¬
trianoꝵ fuit. quẽ ninus rexas¬
striorum p̾lio int̾fecit: de quo aristo¬
tiles scribit. qd̾ uicies centũ milia uer¬
suum ab eo condita: indiciis uolu¬
minum eius dedarentur. Hancar¬
tem multa post scła democrit am¬
pliauit. quando et hypooratis me¬
dicine disciplina effloruit. Aptid
assyrios autem magice artes copiose
sunt: testante lucano. Quis noscert
fibra facta queat e orus ꝓddat aues
Quis fulgura celi seruet. et assyria scru¬
tetur sydera cura: Itaq ħuanitas ma¬
gicarum artium ex traditione angeloꝵ
maloꝵ in toto t̃rarum orbe plurimis
sclis ualuit. ꝑ quandam scientiã fut᷑oꝵ
et infernoꝵ & inuocationes eoꝵ inuen¬
ta sunt aruspicia. augurationes. et
ipsa que qͥicuntur oracula: & nichro¬
mantia. Nec mirum de magor presti.¬
giis quoꝵ in tantum ꝓdiere malefici¬
orum artes: ut etiam moysi similli¬
mis signis resisterent. uertentes uir¬
gas in dracones. aquas in sangiinem.

Expanded text:
agorum primus Zoroastres rex Bactrianorum, quem Ninus rex Assyriorum proelio interfecit: de quo Aristoteles scribit quod vicies centum milia versuum ab ipso condita indiciis voluminum eius declarentur. Hanc artem multa post saecula Democritus ampliavit, quando et Hippocrates medicinae disciplina effloruit. Apud Assyrios autem magicae artes copiosae sunt testante Lucano6, 427: Quis noscere fibra facta queat, quis prodat aves, quis fulgura caeli servet, et Assyria scrutetur sidera cura? Itaque haec vanitas magicarum artium ex traditione angelorum malorum in toto terrarum orbe plurimis saeculis valuit. Per quandam scientiam futurorum et infernorum et vocationes eorum inventa sunt aruspicia, augurationes, et ipsa quae dicuntur oracula et necromantia. Nec mirum de magorum praestigiis, quorum in tantum prodiere maleficiorum artes ut etiam Moysi simillimis signis resisterent, vertentes virgas in dracones, aquas in sanguinem.
Abbreviated transcription (Latin):
Elst enm lacͥma sudore exalata lignoꝵ
ut cerasis lincisci. balsami. uł reliqrũ
arborum siue uirgultorum ꝯsudart
ꝑduntur. sic̃ ⁊ odorata orientis lig. ni
sic̃ gucta balsami ac fercularum. ał su¬
cnorum cuiuis lacrima diuescit in gt̃¬
mam. Pruna ẽ resma cherebintina
omnnum p̾stantior. dffcit᷑ aut̃ exara¬
bie patͥa. atq uidea. & syria. cypro. ⁊
affrica ex insulis qͦ cicladibus. Scd̃a ẽ
lentis cina. q̃ mastix uocat᷑. Nec egpio
insula deportat᷑. T̾cia pinalis quatum¬
aliapitinis. ał peucina. ał liquida. ał
arida. & afferunt᷑ extirrena colofonia
uñ ꝙ nom̃ colofonia resmasilpsit. Cu¬

Expanded text:
Est enim lacrima sudore exhalata lignorum, ut cerasi, lentisci, balsami, vel reliquarum arborum sive virgultarum quae sudare produntur; sicut et odorata orientis ligna, sicut gutta balsami ac ferularum vel sucinorum, cuius lacrima durescit in gemmam. Prima est resina terebinthina omnium praestantior. Affertur autem ex Arabia Petraea, atque Judaea, et Syria, Cypro, et Africa, ex insulis quoque Cycladibus. Secunda est lentiscina, quae mastix vocatur: haec ex Chio insula deportatur. Talia pinites, alia peucine, alia liquida, alia arida, et afferuntur ex tirrena Colofonia, unde et nomen colofonia resina sumpsit,
Abbreviated transcription (Latin):
cibo siunta. Pix grecum nom̃ ẽ. q̃ illi
pissauocant. aliinolunt ex pino picc̃
uocari. Eag̾ais appellatur donia.
nos ramalem dr̃e possumus. cuitis
ꝓbabilis splendens lems od munda. Cite¬
and̃tum arborum naturalit̃.iħ. sũt
gña. Aut entm sua sponte nascuntur
lut ex seminibus forctutu iacentibus
surgunt. aut exradicib pullulant
Nam cet̾a ususinutint fancutt nat᷑a
Omĩa poma lacine seminini fert st̃ ge¬
ũis. grceptis ꝑancis ut hic olcaster. hoc

Expanded text:
sit. Pix Graecum nomen est, quam illi πίσσαν vocant. Alii volunt ex pino picem vocari. Haec a Graecis appellatur κλωνία: nos ramalem dicere possumus. Cuius probabilis splendens, lenis et munda. Creandarum arborum naturaliter tria sunt genera: aut enim sua sponte nascuntur; aut ex seminibus fortuitu iacentibus surgunt; aut ex radicibus pullulant. Nam cetera usus invenit favente natura. Omnia poma Latine feminini fere sunt generis, exceptis paucis, ut hic oleaster, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
labe.s luctu uocata: que tanto acuta ẽ.
ut non habeat spacium temporis. quo
aut utta sꝑetur aut mors: sed repenti

Expanded text:
l luendo dicta, que tanto acuta est ut non habeat spatium temporis quo vel vita speretur vel mors, sed repenti
Abbreviated transcription (Latin):
Rec¬
ca ⁊ auersa suꝑne obelata apponitur
finita loco scio monade significante
mon. hec sola exuoluntate unius eniusq
ad aliqͥd notandum ponit᷑. ꝑfietro io
est frontis. hec ubi aliqͥd ẽ obscuricatis:
ob sollicitudine ponitur. O Anchora
suꝑior ponit᷑ ubi aliqua res magna om¬
nino ẽ. els Anchora inferior ubi aliqͥo
uilissime uł inconuementiꝰ denuntiatũ
ta ad emendandas ad hibecur. fĩunt & a¬
ue notule libroꝵ ꝑ agnoscentis his. quȩ ꝑ
extremitates paginarũ exponunt᷑. ut nͥ
lector inliminari huiusmodi signum ĩ¬
monis uł uersiculi. sciat ẽẽ. expositionẽ.
cuiꝰ similem suꝑiacentẽ notã inuenerit.

Expanded text:
recta et aversa superne obelata   ponitur, finita loco suo monade significante ro. haec sola ex uoluntate unius cuiusque ad aliquid adnotandum ponitur. fi et roest φροντίς. Haec ubi aliquid obscuritatis est, ob sollicitudinem ponitur. 24. Anchora   superior ponitur, ubi aliqua res magna omnino est. 25. Anchora inferior ubi aliquid vilissime, vel inconvenientius denuntiatum quae ad mendas adhibetur. Fiunt et aliae notulae librorum pro agnoscendis his quae per extremitates paginarum exponuntur, ut, ubi lector in liminare huiusmodi signum inmonis vel versiculi sciat esse expositionem, cuius similem superiacentem notam invenerit.
Abbreviated transcription (Latin):
sed specietens que a uero deo sunt cre¬
ata commutant. ut uideant᷑ cẽ quod
non sunt. Non itaq solam ammam
sed nec corpus quidem ulla ratione
crededlum ẽ demonum arte uel potes

Expanded text:
sed specie tenus, quae a vero Deo sunt creata, commutant, ut videantur esse quod non sunt. Non itaque solum animum, sed nec corcrediderim daemonum arte uel potes
Abbreviated transcription (Latin):
ones &e regna ita inspicitur. De etati
dio sui continet creationẽ mun¬
di. Primo enim die: ds̃ in lucis nomi¬
ne condidit angłos. Secundo die: in
firmamenti appellatione celos. Tercio.
in discretionis uocabulo speciem a¬
quarum et terre. Quarto: lumina¬
ria celi. Quinto: animantia ex aqͥs.
Sexto anmantia ex terra: & homi¬
nem quem appellauit adam.
Prima scas
Adam ainno .cixxx. genuit sech: a qͦ filii dti.¬

Expanded text:
ones et regna ita inspicitur. De descriexordio sui continet creationem mundi. Primo enim die Deus in lucis nomine condidit angelos; secundo in firmamenti appellatione caelos; tertio in discretionis vocabulo speciem aquarum et terrae; quarto luminaria caeli; quinto animantia ex aquis; sexto animantia ex terra et hominem, quem appellavit Adam. Prima aetas. Adam ann. CCXXX genuit Seth, a quo filii D
Abbreviated transcription (Latin):
abni colendo uocata. Siuitie enĩ antiqͦꝵ
in his duobꝰ erant beue pascere ⁊ bñ arre
Culcura agͥ. cuns. aratio int̾inissio. incẽsio
stiptilarum. st̾coratio. occasio. runcatio.
Caiusincendium ꝑ qͦd agerin utilem
huinorem exsudat. olratio dicta qr de
erepꝰ urre culturam exercebant. añꝙͣ. ser¬
ri fuisset usus reptus. Dupplex aut̃ ẽata¬
tio. uernalis ⁊ autumnalis. Intermissio
ẽ. qͥ alt̾̃nis annis uacuus ager uiresiecip̃.
Stercoratio t̃. letaminis asptrisio. Sccitꝰ
sttrgi oporteat. qd sordidum in ciutatt
qͦd uulgoletam̃ uocat᷑. eo qd̃ suo nucͥm̃to
leta faciat germina. reddatq arua pin¬
guia ⁊ ficuida. Occatio ẽ cũ rustici fatiõe
facta bob dimussis grandes glebas cedt
aligonib frangt̃. Et dicta occanio qͥsi od¬
secatio. qđ opiat semina. Occari c̃ opirt¬
aratio pͥmam adhuc aurus agerĩ. Satio
cilofaciendum ẽ. ñpet imbres. hĩc ẽ

Expanded text:
ab incolendo vocata. Divitiae enim antiquorum in iis duobus erant, bene pascere et bene arareCultura agri, cinis, aratio, intermissio, incensio stipularum, stercoratio, occatio, runcatio. Cinis est incendium, per quod ager inutilem humorem exudat. Aratio dicta, quia de aere prius terrae culturam exercebant, antequam ferri fuisset usus repertus. Duplex ergo aratio: vernalis' et autumnalis. Intermissio est, qua alternis annis vacuus ager vires recipit. Stercoratio est laetaminis aspersio. Stercus extergi oporteat, qquod vulgo laetamen vocatur, eo quod suo nutrimento laeta faciat germina reddatque arva pinguia et fecunda. Occatio est cum rustici satione facta bubus dimissis grandes glebas caedunt ac ligonibus frangunt: et dicta occatio quasi obcaecatio, quod operiat semina. Occare igitaratio prima, cum adhuc durus ager est. Satio caelo faciendum est, non per imbres. Hinc e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ uarias. Canmras lacus mumbra maxi¬
mosbones ggnit. Rentinis paludis aquis:
msicorum inigulas indupari. Inal ltte.
lacumdie nichil mergi potest. quiquio
amimam hͣt. In ꝓulis syden nocari stag¬
nim. in quo mebil iuatas. s orma men¬
guntur. Accontra inabe lacũ ꝑporcida¬
mum omia fim cant nichil mergitur
Marthide frons insriga sara gerit in
achaia a qua pfluit ẽ saris. Sitr appella¬
ta qͦo ilico potata mterficit. Celonium
stagnum sicilie. utro odore afficit pori¬
mantes. foisẽ massrica cura templum
ammonis quiliumor nexib humum
stringit fatillas ctiam incespitem solidat.
onsios midumca quater manno colort᷑
mixidem colim pidum terism̃sib mau
num tenens exhis inum colorẽ. Introgo¬
bitis iocusẽ: qui ter indie sit amaiꝰ. o de¬
inde totiens dulcis. fons sylor adindioem

Expanded text:
que varias. Clitumnus lacus in Umbria maximos boves gignit. Reatinis paludis aquis iumentorum ungulas indurari. In Asphaltite lacu Iudaeae nihil mergi potest, quidquid animam habet. In Indis Siden vocari stagnum, in quo nihil innatat, sed omnia merguntur. At contra in Africae lacu Apuscidamo omnia fluitant, nihil mergitur. Marsidae fons in Phrygia saxa egerit. In Achaia aqua profluit e saxis, Styx appellata, quod illico potata interficit. 8. Gelonium stagnum Siciliae tetro odore abigit proximantes. Fons est in Africa circa templum Ammonis, qui humoris nexibus humum stringit. Favillas etiam in cespitem solidat. Fons Job in Idumaea, quater in anno colorem viridem et limpidum; ternis mensibus in anno tenens ex his unum colorem. In Trogodytis lacus est; ter in die fit amarus et deinde totiens dulcis. Fons Siloa ad radicem
Abbreviated transcription (Latin):
nere flortun. Item alia que a materie sue
qualitate dicuntur. ut roscum arosa.
cyprinum aflore cypro. unde q ꝓprie
materie odorem restrunt. Ex his quedã
simplicia unguenta sunt. que ex una
tantum specie existunt. unde et sui no¬
minis referunt oddoratum. ut anetinũ.
Est enim sincerum ex oleo et aneto tantũ.
Composita autem sunt. que plurib ad

Expanded text:
nere florum. Item alia quae a materiae suae nere florum. Item alia quae a materiae suae qualitate dicuntur, ut rosaceum a rosa, quiprinum a flore quipro; unde et propriae materiae odorem referunt. Ex his quaedam simplicia unguenta sunt, quae ex una tantum specie existunt, unde et sui nominis referunt odoratum, ut anetinum: est enim sincerum ex oleo et aneto tantum. Conposita autem sunt quae pluribus ad
Abbreviated transcription (Latin):
ama lingua greca uocatur. quod sit
odorabile. Nam timum dicitur flos. qͥ
igne consiunitur dum offertur. Titra.¬
idos formule incensi in longitudinem
porrecte. que fiunt ex quatuor pigm̃¬
formula dicitur. Stacten est incensũ
quod ex pressura manat. dictum a
fit ex glande odorata. de quo oratius. Ex
purum nulliq rei admixtum. unguen¬
tum uͦ est ome quod ex commnum oleo
confectum aliarum specierum commix¬
tione augetur: odoris iocunditatẽ su¬
mens et longiis redolens. Unguenta au¬
drm quedam dicuntur a locis. ut telinũ:
cuis uilius cesar meminit dicens. Corpꝰ¬
q fuam telino ungimus. Hoc conficieba¬
tur ininsula telum. que est una ex cicla¬
dib. Sunt et quedam ab inuentorum
nomine. ut amaracenum. Nam quidã
tradunt regium quendam puerũama¬
racum nomine cum plurima unguento¬
ium genera ferentem casu ꝑlapsũ ẽ.
et maiorem ex commixtione odorẽ ere¬
asse. Unde nunc optima unguenta a¬
maracena dicuntur. Sunt autem ex ge¬

Expanded text:
ama lingua Graeca vocatur, quod sit odorabile. Nam thymus dicitur flos, quiigne consumitur dum offertur. 4. Tetraidos, formulae incensi in longitudinem porrectae, quae fiunt ex quatuor pigmeformula εἶδος dicitur. Stacten est incensum quod ex pressura manat, dictum a fit ex glande odorata. De quo Horatius C.purum nullique rei admixtum. Unguentum vero est omne quod ex communi oleo confectum aliarum specierum conmixtione augetur, odoris iucunditatem sumens et longius redolens. Unguenta autem quaedam dicuntur a locis, ut telinum, cuius Iulius Caesar meminit, dicens: Corpusque suavi telino unguimus. Hoc conficiebatur in insula Telo, quae est una ex Cycladibus. Sunt et quaedam ab inventorum nomine, ut amaracinum. Nam quidam tradunt regium quendam puerum Amaracum nomine complura unguentorum genera ferentem casu prolapsum esse, et maiorem ex commixtione odorem creasse. Unde nunc optima unguenta amaracina dicuntur: sunt autem ex ge
Abbreviated transcription (Latin):
rosa est ꝓducta oracio & a lege
metri soltita. Prosum enim an¬
tiqui ꝓductum dicebant & rectum.
Uude ait uarro apud plaᷤᷤ tͥum ꝓsis
lectis significari rectis. Unde etiam qͥ
eo qd̾ spatiosius ꝓruat & execirat: nul¬
lo sibi termino prefunto. Preterea cã
apud grecos qtĩa apud latinos longe an¬
tiquiorem curam fuisse carmminũ quam ꝓ¬
se. Omĩa enim prius uersibꝰ condebantur.
Prose autẽ studium: sero igait. Primus
apud grecos ferecides syrus solnica oratione
scripsit. Apud romauos autẽ. apiꝰ eecus ad¬
uersus pitrumn solutã orationẽ primꝰ exer¬
cuit. Iam ex huic & cȩt̾i ꝓse eloquentia
contenderunt. De metris xxui.

Expanded text:
rosa est producta oratio et a lege metri soluta. Prosum enim antiqui productum dicebant et rectum. Unde ait Varro apud Plautum 'prosis lectis' significari rectis; unde etiam quaeo, quod spatiosius proruat et excurrat, nullo sibi termino praefinito. Praeterea tam apud Graecos quam apud Latinos longe antiquiorem curam fuisse carminum quam prosae. Omnia enim prius versibus condebantur; prosae autem studium sero viguit. Primus apud Graecos Pherecydes Syrus soluta oratione scripsit; apud Romanos autem Appius Caecus adversus Pyrrhum solutam orationem primus exercuit. Iam exhinc et ceteri prosae eloquentia contenderunt. De metris .
Abbreviated transcription (Latin):
bie eoqͦd manibus detrabuntur. he igro¬
iue ab exuendo dicte. qr exuuntua. hes
paris apari diuisione ꝓ ꝑsonarum qͥli¬
tate. & laborum tusta diuisione. Spo¬
lia aut̃ a paleis qͥsi ex palia uictis enim

Expanded text:
biae eo quod manibus detrahuntur: hae et exuviae ab exuendo dictae, quia exuuntur: hae et partes a pari divisione, pro personarum qualitate, et laborum justa divisione. Spolia autem a palliis, quasi ex pallia: victis enim
Abbreviated transcription (Latin):
laceri adberens. Ioe et clunabulum dis¬
tum. qd religet᷑ ad clunem. Celidoniacꝰ
gladius. ferrum e latum. cuiꝰ dupplex
inticro ac bifurtus. in modum caude
birundrate formatus. nñ et celidoniac᷑
dr᷑. Sica a secando dicta ẽ. Est enim
gladius brenis. quo marime utunt᷑
qui apud itilos latrotinia exercent. aqͦ
sus gladius curuatus fuisset ex acie
recta. ꝓcurridumis ad cum cortigen¬
dum. tumq apugnante responsum
ẽ. sica pugnabo. Inde sice nom̃ datum
Secures signa sunt. q̃ ante consuiles st¬
rebatur. qͦs ispani ab usu francorum
ꝑ diriuationem franciscas uocant.⁊
ea signaportari. ne aut usum ꝑdiret

Expanded text:
lateri adhaerens. Idem et clunabulum diclateri adhaerens. Idem et clunabulum dictum, quod religetur ad clunem. Chelidoniacus gladius ferrum est latum, cuius duplex mucro ac bifurcus in modum caudae hirundineae formatur; unde et chelidoniacus dicitur. Sica a secando dicta. Est enim gladius brevis quo maxime utuntur qui apud Italos latrocinia exercent; a quo si gladius curvatus fuisset ex acie recta, procucurrit unus ad id corrigendum; tumque a pugnante responsum est: Sic ha pugnabo. Inde sicae nomen datum.' Secures signa sunt quae ante consules ferebantur; quas Hispani ab usu Francorum per derivationem Franciscas vocant. Ea signa portari ne aut usum pe
Abbreviated transcription (Latin):
Ee ant̃ appellatus gladiꝰ qͦo gulam di¬
iuidat .i. seruicem secet. Ad hoc enim pͥ¬
mum est factus. Nlam cetera menbra
securibus magis cedunt᷑. collũ gladio
cñi. acies aut gladii. ab acumine dicta.
Capulus uocatus ł qr caput ⁊̃ gladii. t
qribi capit᷑ ut teneatur. Nã alias acies
ferri ñ sinit. coucro ñ tsigladii ẽ s cdc̾ihet
pliacum̃. dictꝰ ã longitudine. Hã intrõ
gtilongunt dicunt. hinc & machera
Mac̾em aut̃ ẽ gladiꝰ longus exuna pob
acutus. framea uͦ gladitis exutͣq pacte
acutꝰ. ꝗͣ uulgo spatam nocant. Ip̃a ẽitu
ꝑbea. framea aut̃ dicta. qr firrea ẽ. Nam
gladius framea. spata ã passione dr g̾co
patit᷑ dicimꝰ. alii spatam latine autu¬
mant dictũ. eo qͦt spatiosasit .i. lata e
sꝑaciũ glachꝰ c̃ amiedia spate longitudine
appellatum. s at imprudens nulgꝰ diciꝑ
sinespacium. dum sagitta uelotior sit
Pugio apũgendo. et transigendo uoca¬
tus ẽ. Est enim glatiꝰ paruus a bis acutꝰ

Expanded text:
e autem appellatus gladius, quod gulam dividit, id est, cervicem secat. Ad hoc enim primum est factus; nam caetera membra securibus magis caeduntur, collum gladio tantum. 2. Acies autem gladii ab acumine dicta. Capulus vocatur, vel quia caput est gladii, vel quia ibi capitur, ut teneatur. Nam alias acies ferri non sinit. Mucro non tantum gladii est, sed et li acumen, dictus a longitudine. Nam μακρὸν Graeci longum vocant; hinc et machaera. Machaera autem est gladius longus ex una parte acutus. Framea vero gladius ex utraque parte acutus, quam vulgo spatam vocant. Ipsa est et romphea. Framea autem dicta quia ferrea est: nam gladius framea. pati. Alii spatam latine autumant dictam, eo quod spatiosa sit, id est lata et spatium gladium est a media spatae longitudine appellatum, non, ut inprudens vulgus dicit, sine spatio, dum sagitta velocior sit. Pugio a pungendo et transfigendo vocatus. Est enim gladius parvus et bis acutus
Abbreviated transcription (Latin):
cant. coquos contiums sit cͥcculo quẽ
artiami nomimmus. Quintus cutulusce¬
merimis tropic̃. qui a latinis hiemalissi.¬
ne brumalis appellatur: idõ quia solcũ
his qui inaustri partib commorantun

Expanded text:
catur, eo quod contrarius sit circulo, quem arcticon nominamus. Quintus circulus cimeronostropicos, qui a Latinis hiemalis sive brumalis appellatur, ideo scilicet quihis qui austri partibus commorantu
Abbreviated transcription (Latin):
celi circulorum distincta zonis.
quasdam partes temꝑie sua in¬
colere ꝓmisit. quasdam negauit: enqr¬
mitate frigoris ant caloris. Tone autẽ
ip̃e quinq sunt quȩ ioõ done uł cͥculi
appellant᷑. eo quod incircũductionem¬

Expanded text:
eli circulorum distincta zonis, quasdam partes temperie sua incolere permisit, quasdam negavit, enormitate frigoris, aut caloris. Zonae autem ipsae quinque sunt: quae ideo zonae, vel circuli appellantur, quod in circu
Abbreviated transcription (Latin):
manentes mursarum speciem ficta.
septemtriones appellantur. Sodl ti
ultra eũ dculum si transit: Ostatim re¬
uertitur: & m̃ tropicꝰ appellatur: Tenciͦ
tulus hymerinus. quialatinus iłts

Expanded text:
n ursarum specie ficta septentriones appellantur. Secundusultra eum circulum non transit, sed statim revertitur; et inde tropicos appellatur. Tertius circulus hiemerinas, qui a Lat
Abbreviated transcription (Latin):
uestimentum. etreliqͣ. Tegmnen dictũ
eo qͦd tegat memibra. sic̃ tegumentecta
q̃ tegunt corꝑa. bestimentum uͦ ẽ qͥusq¬
ut ẽ cumca talaris. s et hoc consuetu¬
do sermonis actorum confundit. Indu¬
mentum qͦd intus ad corpꝰ in ouit᷑. qͥsi in¬
nͣmentum amuictus. Discerintur autt̃
uestitus acultu qm̃ lauciꝰ incelligr̃ cult. Itẽ
cultꝰ ab abitu. nã habitus ad nat᷑am ꝑtinet
cultus adhominea. Elereq aut̃ uestiũ.
aut a temꝑt qͦ maxime musli st̃ appeslãt̃.
nt a locis d łpͥmum conficte ł maxime¬

Expanded text:
vestimentum, et reliqua. Tegmen dictum vestimentum, et reliqua. Tegmen dictum eo quod tegat membra, sicut tegumen tecta, quae tegunt corpora. Vestimentum veut est tunica talaris. Sed et hoc consuetudo sermonis auctorum confundit. Indumentum, quod intus ad corpus induitur, quasi intumentum. Amictus. Discernitur autem vestitus a cultu, quoniam latius intellegitur cultus. Item cultus ab habitu; nam habitus ad naturam pertinet, cultus ad homines. Plerique autem vestium aut a tempore, quo maxime in usu sunt, appellantur, aut a locis, ubi vel primum confect
Abbreviated transcription (Latin):
ł galeam uocant: oachil qͦd ẽ tunica
talaris cota iacinctina hñs ad pedes. iͦs¬
septuaginta duo tintinabula. totidemꝙ
intermixta. ac dependentia mala punica
Ephod qͦo incerp̃tatur latine suꝑ indo¬
mentum. Erat enum pallium super¬
humerale ex .iiii. colorib et auro con¬
textum hñs in utͦq bum̃o lapides duoᷤᷤ
⁊maragoinos auro melusos in quibus
sculta emut noĩa patͥarcharum. Logiõ
ꝗͦd latine dr᷑ rationale. pannus dupplex
auro et .iiͦii. textͦis colorib bñs magni¬
tudinem palini ꝑ qͣorum cui intriti er¬
ant duodetim p̃ciosissummi lapides. Hic
pannus suꝑbumerali contͣ pectus pon¬
tificiis annectebant᷑. Petalum aurea
lamina infronte pontificis q̃ nom̃ dĩ
illud in effabile cetragramaton .ii.
hebraicis lict̾is bãt scͥptum. Bactini.
siue femnalia .i. bracce linee usq ad
genua ꝑtingentes quib uerecundia
sacerdotis uilabantuR. de diu̾sitate ⁊¬
tegnien. tegum̃. indumentum .xxii.

Expanded text:
vel galeram vocant. Machil quod est tunica talaris, tota hyacinthina, habens ad pedes septuaginta duo tintinnabula, totidemque intermixta ac dependentia mala punica. Ephod, quod interpretatur. Latine superindumentum: erat enim pallium superhumerale et quatuor coloribus et auro contextum, habens in utroque humero lapides duos smaragdinos auro inclusos, in quibus sculpta erant nomina patriarcharum. Logicon quod latine dicitur rarionale, pannus duplex auro et quatuor textus coloribus, habens magnitudinem palmi per quadrum, cui intexti erant XII pretiosissimi lapides. Hic pannus superhumerali contra pectus pontificis annectabatur. Petalum aurea lamina in fronte pontificis, que nomen dei illud ineffabile tetragrammaton quatuor Hebraicis literis habebat scriptum. Batin sive feminalia, id est brace linee usque ad genua pertingentes, quibus verecunda sacerdotis velabantur. DE PROPRIIS tegmen, tegumen, indumentum,
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑtam a la cedomoniis ad celandum
coloris similitudine sanguinem. qͥcic̃
quis in acie uulnerant᷑. ne contemꝑldi
adu̾sario aminus angescerit. Hac stibcd¬
sulib romanis usi sunt milites. uñ etiã
rosati uocabant᷑. solebant cẽ pͥdie quã
dumicandum cẽt. ante pͥncipia ꝓponi.

Expanded text:
repertam a Lacedaemoniis ad celandum repertam a Lacedaemoniis ad celandum coloris similitudine sanguinem quotiens quis in acie vulneraretur, ne contemplanti adversario animus augesceret. Hanc sub consulibus Romani usi sunt milites; unde etiam russati vocabantur. Solebat etiam pridie quam dimicandum esset ante principia proponi,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcoꝵ. uestis antiquissima bomium
gemtalia concegunt᷑. Hoc pͥinum pͥmi
mortales efoliis arborum oͥ fecerunt. quai¬
do p̾t pͥuaricationem crubescentis puden¬
da uelarunt: cuis usum q̃dam barbare
g̃o dum sint nude usq hodie tenent. ho
et campestria nuncupant᷑. ꝓ eo qͦd eiso em
iuuenes qui nudi ex̾centur. in campopui¬
denda oꝑuint. Tunica uestis antiquissime
appellata. qr in motu in cedentis sonum
facit. bonus enuim sonus est. Emum ait̃
fuere tunice pellicie quib pꝰt offensamr:
ciectionem de paradiso adam. et eua in¬
duci sunt. Lalaris tuinca dicta eo qͦd tas
usq descendat. et ad pedes defluat: sicit
pectoralis qr aput anti qͦs breuis erati it
tm̃ pectus oꝑiret. licet nẽ ꝓfusior sit. od¬
nicleata tunica .i. ianicata eoqͦo hãt m
nicas quam cyroditani g̾ci uocant. La¬
matica nestis pͥmum in dalinatica ꝓtũ¬
cia grecietexta ẽ: cunica sacerdotalis can¬
dida cum clauis ex p̃pura. Nosata quã
greci feniceam uocant. nos coccimam

Expanded text:
s antiquissima hominum genitalia conteguntur. Hoc primum primi mortales e foliis arborum sibi fecerunt, quoniam post praevaricationem erubescentes pudenda velarunt. Cuius usum quaedam barbarae gentes, dum sint nudae, usque hodie tenent. Haec et campestria nuncupantur, pro eo quod eisdem iuvenes, qui nudi exercentur in campo, pudenda operiunt. Tonica vestis antiquissima appellata quia in motu incedentis sonum facit; tonus enim sonus est. Primum autem fuere pelliciae tunicae, quibus post offensam et eiectionem de Paradiso Adam et Eva induti sunt. Talaris tunica dicta eo quod ad talos usque descendat et ad pedes defluat; sicut pectoralis, quia apud antiquos brevis erat ut tantum pectus operiret, licet nunc profusior est. Manicleata tunica, id est manicata, eo quod habeat mnicas, quam ciroditam Greci vocant. Dalmatica vestis primum in Dalmatia provincia Grecie texta edida cum clavis ex purpura. Russata, quam Graeci phoeniceam vocant, nos coccinam,
Abbreviated transcription (Latin):
ut has ad sui specunen cicatͥtis ferat
pictis artub masculosa nobilitas. ht̃
it sexꝰ instituta speciem habitꝰ ut inui¬
tum tonsi capilli in mulier ib reddũ¬
dantia crinium. qͦd maxime uirgitub
insigne ẽ. qͣnsum et ornatꝰ ip̃e ꝓͥpe sic ẽ. it
cumulatus inuerticem ipsam capitis sui
arcem ambitu crinium concegat de

Expanded text:
ut has ad sui, specimen cicatrices ferat, ut has ad sui, specimen cicatrices ferat, pictis artubus maculosa nobilitas. Habet et sexus institutam speciem habitus; ut in viris tonsi capilli, in mulieribus redundantia crinium, quod maxime virginibus insigne est; quarum et ornatus ipse proprie sic est, ut concumulatus in verticem ipsam capitis sui arcem ambitu crinium contegat
Abbreviated transcription (Latin):
manie fluuio. ut his frequent̾ utũt᷑
Mastruga uestis germanica ex pel¬
liculis ferarum deqͥ cictro proscauro.
Quem p̾pura regalis qñ commouit.
cum sardorum mastruga mutait
qui eain duuntur qͥsi inferarum ha¬
bitu tnformant᷑. Dinoscunt᷑ et gs̃
ita habitui sic̃ it ligua discordes. Per¬
se brachia et crura liniam̃tis caput
tyarategunt. Eminent apiscib fasti¬
giatis alan. hoerent io male tecti cĩ
latratorib linguis eote. sagati sc̃
alamanni. linteati indi. gemina¬
ti ꝑse. sericati seres. pharecͣti Earme¬
s et in corpe aliqsͥ ꝓͥa qͥsi insignia tił¬
dicant. ut uidemꝰ circos germanoꝵ
gͣnos. et cynibar gothoꝵ. stigiiatabi¬
tis capitib gete. nitent albani albenti¬
bus crimib. mauros bt̃ tit᷑ nox corꝑsi
gallos candida cutis. sine eqͥs mertes ex¬
stent alam. Nec ab ẽgens pictoꝵ nom̃
a corꝑe. qͦdminutis opisꝑx acus punctis
it ex p̃ssus natuu gͣminis suc̾ il ludit.

Expanded text:
maniae flumine, ubi iis frequenter utuntur 5. maniae flumine, ubi iis frequenter utuntur 5. Mastruca, vestis Sarda ex pelliculis ferarum, de qua Cicero pro Scauro: Quem purpura regalis non commovit, eum Sardorum mastruca mutavitqui ea induuntur, quasi in ferarum habitum transformentur. 6. Dignoscuntur et gentes ita habitu sicut et lingua discordes. Persae brachia et crura linamentis, caput tiara tegunt. Eminent apicibus fastigiatis Alani; horrent et male tecti cum latratoribus linguis Scoti; sagati sunt Alemanni; linteati Indi; gemmati Persae; sericati Seres; pharetrati Armesed et in corpore aliqua dicant: ut videmus cirros Germanorum, granos et cinnibar Gotorum, stigmata Britibus intectis Getae, nitent Albani albentibus crinibus. Mauros habet tetra nox corporum, Gallos candida cutis; sine equis inertes extant Alani; nec abest gens Pictorum, nomen a corpore, quod minutis opifex acus punctis et expressus nativi graminis sucus inludit,
Abbreviated transcription (Latin):
ta eo qͦd fe ił. mora tegant. Ip̃e et bra¬
cce. qͦd sĩt breues. et uerecundia
corꝑis  his ueluntur. Eubracos uo¬
catos qotibias bracas q tegant. T̃u¬
bracci qͦo abraccis ad tibias usq ꝑue
sua cuiq ꝓpa uestis ẽ. ut parchis
sarrali e. gallis linne. germanis reno¬
nes hispanis stringens sardis mastͣge
barabare sũt fluxa ac sinuosa uestim̃¬
ta. de quib legt in daniele et sarrab e
penderunt: Aput qͦsoani aut̾ sarra¬
bare q̃dam capitum tegmuna mĩcu¬
pantur. qͥlia uidemꝰ in capita magoꝵ
picta. limne saga qͣdra et mollia sũt
diquibꝰ plautꝰ. limina cooꝑta ẽ tꝑrtͥno
gallia
Renones st̃ uelamina hum̃oꝵ. et pecto¬
risusq ad umbicusum atq in corcis
uillis ad eohispida ut ymbres respuãt
qͦs uulgo reptos uocant. eo qͦd longi¬
tudo uilloꝵ qͥsi reptat. De quib salustͥ
hermani in tectum renonib corptis
tegunt. dicti aut̃ renones a reno ger¬

Expanded text:
ta eo quod femora tegant. Ipsae et brata eo quod femora tegant. Ipsae et bracae, quod sint breves et verecunda corporis his velentur. Tubrucos vocatos quod tibias bracasqbraci, quod a brachis ad tibias usque persua cuique propria vestis est, ut Parthis sarabara, Gallis lenae, Germanis rhenones. Hispanis stringes. Sardis mastrucae. 2. Sarabara sunt fluxa ac sinuosa vestimenta, de quibus legitur in Daniele: Et sarabarapenderunt? Apud quosdam autem sarabara quaedam capitum tegmina nuncupantur, qualia videmus in capite magorum picta. 3. Lenae, saga quadra et mollia sunt. De quibus Plautus: Lena cooperta est textrina Gallia. 4. Rhenones sunt velamina humerorum et pectoris usque 454 ad umbilicum, atque intortis villis adeo hispida, ut imbres respuant, quos vulgo reptos vocant, eo quod longitudo villorum, quasi reptat. De quibus Sallustius: Germani intectum rhenonibus corpus tegunt. Dicti autem rhenones a Rheno Ger
Abbreviated transcription (Latin):
lis dr᷑. Interpola uestis illa uocatur. q̃
dum sit uetus ad nouã spt̃m recurrat᷑
Paninicia nuncupata qͦdsit diu̾sis pãm ᷤ
ebsita. Colobium dictũ qr longum ẽ et
sine manicis. antiqͥͣmag hoc utibant᷑
leuiconatium ẽ colobium lancum sine
manicis qͣs egyptii monachi utuntur.
lũbare uocat᷑ qd̾ lũbiꝰ religet᷑. ł qͦt l̃bi hereat¬
set et uiri utuntur. Uñ et iereminascͣs
cufratem tulit lumbare suitm illudq
in foramine petre abscondit. as pꝰ eascs¬
sum repit. hoc a quibusdam eu renale
q̃ ab umbiculo usq pedes ꝓducitur:
Hec aut̃ uestis ht̃ in extremo sin ppͥu¬
pam lunam .i. flexuosam. uñ et nom̃
accepit. Nam limum obliquium
dicimus. Licinum dictum qͦd textura
eius ligata sit incotum. qͣsi diceret
lignum .c.ꝓ. gilict̾a cõmutata. Arme¬
lausa uulgo uocata. qͦd ante et retro
qͣsi armiclausa .c. littera ab lata. Cami¬
siam uocari qͦo in his dorinimus inca¬
bant acãna ꝯ bis. femoralia appella¬

Expanded text:
illa vocatur quae dum sit vetus ad novam speciem recuratur. Pannucia nuncupata quod sit diversis pannis obsita. Colobium dictum quia longum est et sine manicis; antiqui enim magis hoc utebantur. Levitonarium est colobium lineum sine manicis, quale Aegyptii monachi utuntur. Lumbare vocatur quod lumbis religetur, vel quod lumbis haereased et viri utuntur. Unde et Jeremias trans Euphratem tulit lumbare suum, ibique illud in foramine petrae abscondit, et postea scissum reperit. Hoc a quibusdam et renale que ab umbilico usque ad pedes producitur: hec autem vestis habet in extremo sui purpuram limam, id est flexuosam, unde et nomen accepit: nam limum obliquum dicimus. Licinum vocatum quod textura eius ligata sit in totum; quasi diceret liginum, C pro G littera commutata. Armilausa vulgo vocata quod ante et retro m clausa; quasi armiclausa, C littera ablata. Camisias vocari quod in his dormimus in caatis nostris. Femoralia appella
Abbreviated transcription (Latin):
ante diem clauso compoiit uesper
olimpo. Tenebras audem dictas: qd
do om̃s silent. Conticescere enim: sile¬
re est. Intempestum est: medium et in¬
actuosum noctis tempus. quando a¬
gi nichil potest. et omnia sopore qui¬
ctasunt. Nam tempus ꝑ se non intel¬
ligitur: nisi ꝑ actus humanos. Me¬
dium autem noctis: actu caret. Ergo
intempesta mnactuosa quasi sine tem¬
pore: hoc est sine actu ꝑ quã dmoscit̃
tempus. Unde est. In tempestine uenisti.
Ergo intempesta dicitur. quia caret tẽ¬
pore. id est actu. Gallicunrum. ꝓpt̃ gal¬
los lucis prenuntios dictum. Matuti¬
num est: inter abscessum tenebrarum.
et aurore aduentum. Et dictum matu¬
tinum: quod hoc tempus inchoante
mane sit. Diluculum. quasi iam incipi.¬
ens parua diei lux. Hec et aurora qua¬
si solem precedit. Est aurora diei clares

Expanded text:
Aen. 1, 374: Ante diem clauso conponit vesper Aen. 1, 374: Ante diem clauso conponit vesper Olympo. Tenebras autem dictas, quod do omnes silent. Conticescere enim silere est. Intempestum est medium et inactuosum noctis tempus, quando agi nihil potest et omnia sopore quieta sunt. Nam tempus per se non intellegitur, nisi per actus humanos. Medium autem noctis actum caret. Ergo intempesta inactuosa, quasi sine tempore, hoc est sine actu, per quem dinoscitur tempus; unde est: 'Intempestive venisti.' Ergo intempesta dicitur quia caret tempora, id est actum. Gallicinium propter gallos lucis praenuntios dictum. Matutinum est inter abscessum tenebrarum et aurorae adventum; et dictum matutinum quod hoc tempus inchoante mane sit. Diluculum quasi iam incipiens parva diei lux. Haec et aurora, quae solem praecedit. Est autem aurora diei clares
Abbreviated transcription (Latin):
noccat. Que iccucolinic ac siderum
lucem habet ne indecora cẽt: et ut con¬
so laictur omnes noc te oꝑantes. & ut
quibusdam animantib que lucem so¬
lis ferre non possitnt ad sufficientiam
temperaretur. Noctis autem et diei al¬
ternatio propter uicissitudinem dor¬
miendi uigilandi q effecta est: & ut
oꝑis diurni laborem noc tis requies tẽ¬
peraret. Noctem autem fieri dicimus.
aut quia longo iti nere lassatur sol. et
cum ad ultimum celi spacium ꝑuene¬
rit elanguescit. ac tabefactus efflat suos
ignes. aut quia eadem ui sub terras co¬
gitur. qua suꝑ terras ꝑtulit lumen. et
sic umbra terre noc tem facit. Unde
polumꝙ. Noctis autem partes septẽ
ticinum. intempestum. gallicinium.
matutinum. diluculum. Crepuscalũ
est dubia lux: nam creꝑum dubium
dicimus. hoc ẽ inter lucem et tenebraᷤ.
uesꝑum ab stella occidentali uocatũ.
que solem occiduum sequitur. & tene
bras sequentes precedit. De qua uirgiliꝰ.

Expanded text:
noceat. Quae idcirco lunae ac siderum noceat. Quae idcirco lunae ac siderum lucem habet, ne indecora esset, et ut consolaretur omnes nocte operantes, et ut quibusdam animantibus, quae lucem solis ferre non possunt, ad sufficientiam temperaretur. Noctis autem et diei alternatio propter vicissitudinem dormiendi vigilandique effecta est, et ut operis diurni laborem noctis requies temperet. Noctem autem fieri, aut quia longo itinere lassatur sol, et cum ad ultimum caeli spatium pervenit, elanguescit ac tabefactus efflat suos ignes; aut quia eadem vi sub terras cogitur qua super terras pertulit lumen, et sic umbra terrae noctem facit. Unde polumque. Noctis partes septem ticinium, intempestum, gallicinium, matutinum, diluculum. Vesperum est dubia lux. Nam creperum dubium dicimus, hoc est, inter lucem et tenebras. Vesperum a stella occidentali vocatum, quae solem occiduum sequitur, etbras sequentes praecedit. De qua Vergilius
Abbreviated transcription (Latin):
uocari a manib: quorum conuersatio
a luna ad terram est. Alii putant ab ae¬
re. quia manus. idest rarus atq ꝑspi¬
crius est. Meridies dicta quasi medidies.
hoc est medius dies: uel quia tunc pu¬
rior dies est. Merum enim purum dictt᷑.
Intota enim die niehil carius meridie
quando sol medio tl rutilat. et omnẽ
orbem pariclaritate illustrat. Suprema
est postrenia pars diei. quando solcur¬
sum sirum in occasum uertit. dicta qd
suꝑ est ad partem ultimam dici. Serĩ
uocatum a clausis seris. quando iam
nor uenit. ut unusqlsq sonnio tuti¬
or sit. Hodic quasi hoc die. ⁊ cotidie qͥsi
quoito die. ut sit quod dieb. sras. qd̃
est postiti. hesfermim. est pridis. Et dic¬
tum hesternum. ab eo quod iam aiti
ipose sit a nobis extraneus. et pretereunꝰ¬
do alienus. Pridie autem: quasi prioꝵ
die. Pendie. i d est ꝑante diem. uel in an¬
tecessum. idẽ prius. De noctibꝰ xxxi.¬
ox a nocendo dicta: co quod ocłis

Expanded text:
vocari a Manibus, quorum conversatio vocari a Manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii putant ab aere, quia manus, id est rarus, est atque perspicuus. Meridies dicta quasi medidies, hoc est medius dies; vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. In toto enim die nihil clarius meridie, quando sol de medio caelo rutilat et omnem orbem pari claritate inlustrat. Suprema est postrema pars diei, quando sol cursum suum in occasum vertit: dicta quod superest ad partem ultimam diei. Serum vocatum a clausis seris, quando iam nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. Hodie quasi hoc die; et quotidie, non cotidie, ut sit quot diebus. Cras quod est postea. Hesternum est pridie; et dictum hesternum ab eo quod iam dies ipse sit a nobis extraneus et praetereundo alienus. Pridie autem quasi priori die. Perendie, id est per ante diem, vel in antecessum, id est prius. § 31 De nocte. Nox a nocendo dicta, eo quod oculis
Abbreviated transcription (Latin):
saturno dedicauerunt. et saturnũ no
breo in latinum requies interpretatur.
eo quod as in eo requieuisset ab omnib
opib suis. Melius autem in nocabulis
dierum ab ore xp̃iano ritus loquendi
occłiasticus ꝓcedit. Tamen siquem forte
consuetudo traxtrit. ut illud exeat ex
ore quod impbat corde. intelligat illos
omnes de quorimi nominib appellatist̃
et eminuerunt in hoc selo delati funt
eis ab amatoribus suis diuini honoresee
in dieb & in sẏderib. Sed primum a no¬
minib hominum sidera ramcupata:  a
sideribus dies sunt appellati. A fando em̃
ferie muncupate sunt: quod sit in eis no¬
bis tempus dictionis. io est in dunno ua
humano officio fari.sed ex his festos dies
hominum causa institutos feriatos dim¬
norum sacramentoritn. Partes diei tres
sunt. mane. meridies. et suprema. Mane
lut matura et plena. noc ian crepuseu¬
lum. Et dictum mane amanii. Manum
enim antiqui bonum dicebant. Quid
enum meluis luce: Alu mane existimãt

Expanded text:
Saturno dicaverunt, et Saturnum  ISaturno dicaverunt, et Saturnum  Ibreo in Latinum requies interpretatur, eo quod in eo Deus requievisset ab omnibus operibus suis. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit; tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore, quod improbat in corde, intelligat illos omnes, de quorum nominibus appellati sunt et eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus et in sideribus; sed primum a nominibus hominum sidera nuncupata, et a sideribus dies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacrorum. Partes diei tres sunt: mane, meridies et suprema. Mane lux matura et plena, nec iam crepusculum. Et dictum mane a mano; manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane aestimant
Abbreviated transcription (Latin):
a luna que soli et spendore & magnitu¬
dine ꝓrima est: & ex eo mutuat lumen.
Tercium ab stella martis que uespuo
catur. Quartum ab stella mercurii: qͣ¬
quidam candidum circulum uocant.
Quintum ab stella iouis: quam fctontẽ
aiunt. Sextum a ueneris stella quam
luciferum asserunt: que iuter omma
sidera plus lucis habet. Septimum ab
guita annis fertur explere cursũ suũ.
mina dierum gentiles dederunt. eo¬
quod ꝑ cosdlem aliquid sibi effici existi¬
marent. dicentes se a sole habere sp̃m.
a luna corpus. a mercurio ingenium.
et linguam. a uenere uoluptatẽ. a mar¬
te sanguinem. a ioue temꝑantiam. a
saturno humorem. Talis quippe exti¬
tit gentilium stulticia. qui sibi finxe¬
riit tam ridiculosa figmenta. Apd̃
ti dicitur. qui apuo nos dies dominic̾
tercia feria: quem diem illi martis
a dic dominico. qui apud gentiles iouis
qui apud cosdem paganos ueneris
mus a dominico dic est: quem gentiles

Expanded text:
a luna, quae soli et splendore et magnitua luna, quae soli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo mutuat  Ms., mutat lumen. Tertium ab stella Martis, quae vesper vocatur. Quartum a stella Mercurii, qquidam candidum circulum dicunt. Quintum ab stella Jovis, quam Foetonem Isid., Phaetontem  aiunt. Sextum a Veneris stella, quam Luciferum asserunt, quae inter omnia sidera plus lucis habet. Septimum vero a  Isid., XXX annis fertur explere cursum suum. mina dierum gentiles dederunt, quia per easdem aliquid sibi effici existimarunt, dicentes, habere a sole spiritum, a luna corpus, a Mercurio ingenium et linguam, a Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Jove temperantiam, a Saturno humorem; talis quippe exstitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. Interti dicitur, qui apud nos dies Dominicustertia feria, quem diem illi Martis a die Dominico, qui apud gentiles Jovis qui apud eosdem paganos Veneris mus a Dominico die est, quem gentiles
Abbreviated transcription (Latin):
ics est presentia solis. siue sol sup̃
terras. sicrit nox sol sub terris. Ut
enum dies aut nox sit causa est. ut su¬
pra terram sol ant sub terris. Dies legi¬
timus iugintiquatuor horarum est.
usq dum dies et nox spacia sui cursꝰ
ab oriente sole usq in alium orientalẽ
solem celi uolubilitate concludat. Ab¬
usiuie autem dies uns est: spactum
ab oriente sole usq ad occidentẽ. Sunt
autem diei spacia duo. interdianun
et nocturnum. et est dies quidem ho¬
rarum ugunti quatuor. spaciũ aittẽ
horarum duodecim. Uocatus autem
dies: a parte meliori. Unde et in usu ẽ
ut sine commemoratione noctis nume¬
rum dicamus dierum. sicut in lege di¬
uina scriptum est. factum est uespere
et mane dies unus. Dies scd̾m egyptios
inchoat ab occasu solis. scdm ꝑsas ab
ra dici. scłm romanos a media nocte.
it mesouielius afflatus fit. Dies dictia
diis: quorum nomina romani quib
ceps omnium siderum: sicut et idem
dies caput est omnium dierum. Scdm

Expanded text:
ies est praesentia solis, sive sol supra terras, sicut nox sol sub terris: ut enim dies aut nox sit causa est, aut supra terram sol, aut sub terris. Dies legitimus viginti quatuor horarum est, usquedum dies, et nox spatia sui cursus ab Oriente usque ad alium Orientem solem coeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab Oriente sole usque ad Occidentem. 2. Sunt autem diei spatia duo: interdianum atque nocturnum, et est dies quidem horarum viginti quatuor, spatium autem horarum duodecim. 3. Vocatus autem dies a parte meliore; unde et in usu est ut sine commemoratione noctis numerum dicamus dierum, sicut et in lege divina scriptum est: Factum est vespere et mane dies unus. 4. Dies secundum Egyptios inchoat ab occasu solis; secundum Persra diei; secundum Romanos a media nocte. et mesonyctius afflatus fit. 5. Dies dicti a diis, quorceps est omnium siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum