comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xerit cerra uixta dei omnipotentis. imperium &e oꝑi¬
tonem dñi iħti uirgulta de terris. & omnem animã.
tuuentem sccłm gentis. Annum ille putauit dicen¬
dum. quantum de spatio aeris occupet umbra terre
cum sol recedit a nobis. diemq abducit inferiora axis
illuminans: & quemadmodum in regionem mundi
huitis incidens limne globus eclypsin faciat: Que qm̃
nichil ad nos: quasi nichil profutura preteriit. Uaoit¬
hic enim in sancꝰto sp̃u non illas iam marcescentis
sapientie uanitates sequendas. que rebus in explica¬
bilibtis mentem nr̃am occuꝑant luduntq oꝑam: s
ea potius describenda. que ad uirtutis spectarent
profectum. In hereamus igitur ꝓpheticis dictis: nec
sci sp̃c quasi uilia despectti habeamtis alloqtira. ꝓdricat in¬
quit terra animam uiuenteni: pecorum. bestiarum reptiliũ
Qtud argumentamur alia: iibi euidenter creatarartim
terestrium natura formatur: Currit enim in constitutio¬

Expanded text:
xerit terra iuxta dei omnipotentis imperium operatixerit terra iuxta dei omnipotentis imperium operationemque domini Iesu uirgulta de terris et omnem animam uiuentem secundum genus. at non ille putauit dicendum quantum de spatio aeris occupet umbra terrae, cum sol recedit a nobis diemque abducit inferiora axis inluminans, et quemadmodum in regionem mundi huius incidens lunae globus eclipsis faciat, quoniam quae nihil ad nos quasi nihil profutura praeteriit. uidit enim in sancto spiritu non illas marcescentis iam sapientiae uanitates sequendas, quae rebus inexplicabilibus mentem nostram occupant luduntque operam, sed ea potius describenda quae ad uirtutis spectarent profectum. Inhaereamus igitur propheticis dictis nec spiritus sancti quasi uilia despectui habeamus adloquia. producat inquit terra animam uiuentem pecorum et bestiarum et reptilium. quid argumentamur alia, ubi euidenter creaturarum terrestrium natura formatur? currit enim in profund
Abbreviated transcription (Latin):
nescio: immo nescire quod scire nichil proderit. Me¬
lius est genera terrartim scire quam spatpa: que cir¬
cumfuso mari. interiectis barbarorum regionibus. suf¬
demonstratur: dicente deo. quis mensus ẽ manu aquã
& celum palmo. & uniuersam terram clatisa manu:
Qui statuit montes in libra: & ritpes instatera: & ne¬
mora in ingo: Et infra. Qui tenet gyrum terre:
& habitantes in ea sicut locustas: Qui statuit celum
ut cameram. Quis igitur equalem sibi cum deo au¬
det scientiam uindicare: ut que deus maiestatis sue
esse ꝓprio signauit oraculo. hec sibi homo ad cognitio¬
nem suppetere posse presumat:. Certe moyses eru¬
ditus erat in omni sapientia egyptiorum: sed quia
sp̃m dei accepit quasi mynster dei. in anem illam
& tisur patoriam phylosophie doctrinam ueritatis ra¬
tione post habuit. & ea descripsit que nr̃e spei accõ¬
moda iudicauit: quod terram fecerit qs. quod produi¬

Expanded text:
nescio, immo scire quod scire nihil proderit. menescio, immo scire quod scire nihil proderit. melius est genera terrarum scire quam spatia, quae circumfuso mari, interiectis barbarum regionibus, sufscriptura demonstrat dicente deo: quis mensus est manu aquam et caelum palmo et uniuersam terram clausa manu? quia statuit montes in libra et rupes in statera et nemora in iugo? et infra: qui tenet gyrum terrae et habitantes in ea sicut lucustas, qui statuit caelum ut cameram. quis igitur aequalem sibi cum deo audet scientiam uindicare, ut quae deus maiestatis suae esse proprio signauit oraculo haec sibi homo ad cognitionem suppetere posse praesumat? certe Moyses eruditus erat in omni sapientia Aegyptiorum, sed quia spiritum dei accepit, quasi minister dei inanem illam et usurpatoriam philosophiae doctrinam ueritatis rationi posthabuit et ea descripsit mihi quae nostrae spei adcommoda iudicauit, quod terram fecerit deus, quod produ
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit. reficere omnes iudicauit. Itaq decem panes ordea:¬
ceos diuidere in plebem itssit ministro. Et dixit mini¬
ster. Quid dabo hoc in conspecta centum turoram :
Et respondit. Da & mandticent: qm̃ hec dicit dñs. Man¬
ducabunt: & relinquent. fides igitur ura faciet abunda
re pattpis lingue. contuuium: nec tiereor ne iertinia uos
edatiores faciant. quo mintis repleti & estirientes ac naccu
ceos panes non ertibescere: & apponere quod habeas. quã
negare. Helyseus qui sibi nichil reliqtut: popłis abtinda¬
uit. Hcħ setis ergo ordeaceos panes ñ erubuit apponere
non erubescimus simplices intelligere creaturas. que su.¬
plicibus & suis declarantar uocabulis. Celam legimus:
celum accipiamus. Cerram leginitis: terram intelligamꝰ¬
frugiferam. Quid mͥ querere que sit eius mensitra cir¬
cuitus: quan geometre centam octognita milibus sta¬
diorum estimatierunt: Libenter fateor me nescire qͥnod

Expanded text:
uoluit et sufficere omnibus iudicauit. itaque decem panes ordeauoluit et sufficere omnibus iudicauit. itaque decem panes ordeacios diuidere in plebem iussit ministro. et dixit minister: quid dabo hoc in conspectu centum uirorum? et respondit: da et manducent, quoniam haec dicit dominus: manducabunt et relinquent. fides igitur ure pauperis linguae convivium. Nec vereor, ne jejunia vos edaciores faciant; quominus repleti, et esurientes ac vacui ceos panes non erubescere, et apponere quod habeas, quam negare. Elisaeus qui sibi nihil reliquit, populis abundavit. Elisaeus ergo hordeaceos panes non erubuit apponere; nos erubescimus simplices intelligere creaturas, quae simplicibus et suis declarantur vocabulis! Coelum legimus, coelum accipiamus: terram legifrugiferam. Quid mihi quaerere quae sit eius mensura circuitus, quam geometrae centum octoginta milibus stadiorum aestimauerunt? libenter fateor me nescire quod
Abbreviated transcription (Latin):
comutuum est: in quo fasram aut turturis spehes appo¬
nitur: & intus ptillus manducatur. Aut puiillus infertt:¬
& ostreis est farsu: aut spondolis. Aut poctilam bibitur:
quod ditierso colore atq odore in alienos inutecur sapores.
Maritima terrenis. terrena maritimis farcitintur. Hoc
est reprehendere ꝓuidentiam creatoris. qui nobis ad tuctã
ominia donatit : qtiod non illa miscuierit. D hec dulta
pͥmo tudentur: & postea siunt amara. Quo enun copio¬
fior fuerit luxuries: eo puitiosior intemꝑantia ẽ. Helꝰ¬
seus autẽ amari apposiuit : s postea facta sunt dulcia.
Deniq qui ante in illo cibo mortem putabant: postea in
eo suauitatis & uite gratiam suñt adepti. Neq rursiis
formidini esb: ne plures uidear inuitasse qiram possũ
pascere. & uobis panis deficiat uerbortim meortim: quia
& helyseus & si merito inimitabilis nobis. unitandus fie.
non considerauit quantos panes haberet diuidere omnibꝰ

Expanded text:
convivium est, in quo phasiani aut turturis species appoconvivium est, in quo phasiani aut turturis species apponitur, et intus pullus manducatur, aut pullus infertur, et ostreis est fartus, aut spondylis: aut poculum bibitur quod diverso colore atque odore in alienos mutetur sapores: maritima terrenis, terrena maritimis farciuntur. Hoc est reprehendere providentiam Creatoris, qui nobis ad victum omnia donavit, quod non illa miscuerit: sed haec dulcia primo videntur, et postea fiunt amara. Quo enim eopiosior fuerit luxuries, eo perniciosior intemperantia est. Elisaeus autem amara apposuit, sed postea facta sunt dulcia. Denique qui ante in illo cibo mortem putabant, peo suauitatis et uitae gratiam sunt adepti. neque enim rursus formidini est, ne plures uidear inuitasse quam possum pascere et uobis panes deficiant uerborum meorum, quia et Helisaeus etsi merito inimitabilis nobis imitandus fide non considerauit quantos panis haberet, sed quos haberet diuidere omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
mus plenius noc cognoscere: nisi pͥuie que sit õmnitom na¬
tura anmantum cognouerumis. ꝓdacat inquit terra
antiam uitientem scdm geniis: quadrupedeo & ser
& omina repentia ad geniis. Et fecit detis bestias terre et
omnia pecora ad genus: & omiia repentia terre ad genitis.
nem. Hoc loco non ignoro quosoam bestiarum & pecorum et
repentitim terre species alio retulisse: ut hec ad immnanitateᷤ
criminum stalticiam pecꝰtorum. nequitiam cogitationum re¬
ferrent. Ego autẽ simplices naturas uniciiꝰq generis accipio.
nec uereor ne quis me paupis conuitie presumptioni conse¬
rendum ptitet. qui stadio humanitatis complures roget. nec
his quicquam nisi ules & tisitatos apponat cibos eoteniti
mensa patipis apparatus plus reprehensionis incarrat ex
sastidio conuitarum. quã gratie referat ex hospitalitatis
assectti. Nec enim hel̾seum amici: quasi malum comuniã
relatiomibus ex quisitum illud eo acciiratum opipare

Expanded text:
mus plenius nos cognoscere, nisi prius quae sit omnium namus plenius nos cognoscere, nisi prius quae sit omnium natura animantium cognoverimus. Producat, inquit, terra aniet omnia reptilia. Et fecit Deus bestias terrae, et omnia pecora ad genus, et omnia repentia terrae ad genus. Een., I, 24, 25, 26. Hoc loco non ignoro quosdam bestiarum repentium terrae species ad hoc rettulisse, ut haec ad inmanitates criminum, stultitiam peccatorum, nequitiam cogitationum referrent: ego autem simplices naturas uniuscuiusque generis accipio. nec uereor ne quis me pauperis conuiuae praesumptioni conferendum putet, qui studio humanitatis complures roget nec his quicquam nisi uiles et usitatos adponat cibos, ut tenui mensae pauperis adparatu plus reprehensionis incurrat ex fastidio conuiuarum quam gratiaffectu. Nec enim Elisaeum amici quasi malum convivam relationibus exquisitum illud et accuratum opipare
Abbreviated transcription (Latin):
& genera demonstro. ex omnbus colligere cupiens. quãto
uobis crrator uiniuer sorum gratiam tiberiorem ꝓtuleritł.¬
quam unuietsis donanerit: Uobis igitur hec corona ꝓꝑo¬
nitur: uos hode cuĩpio ur̃o inoicio coronare. Non enim
uos athletarum more lucentia serta deposcimiis. s uiride
tustis Ilnͥatis examen. quo decernatis ꝑ omnes quidem crea-
e spientiam penecrare diuiram. s cum ceceris uobis
ine aporẽt fragilitatis esse consoetum. pre ceceris
tamenuas animi uirtute constare. que sola nichil habet
comintihe cum ceteris. Nunc age: naturas bestparum
dilamus. & hominis generationem. Audio enim ram du¬
dum aliquos insusur rare dicentes. Quamdit aliena
discimiis: donẽa nescimus:. Qnamditi dercliquis aminan¬
tibus docemut scientiam: & nosinecipsos ignoramts : Alno¬
ipsum notierim. Et est instã conquestio. S otoo sertiã¬
dus ẽ: quem scriptura contorint: Simul quia ñ posfa¬

Expanded text:
et genera demonstro ex omnibus colligere cupiens, quanto et genera demonstro ex omnibus colligere cupiens, quanto uobis creator uniuersorum gratiam uberiorem quam uniuersis iactet. uobis igitur haec corona proponitur, uos hodie cupio uestro iudicio coronare. non enim nos athletarum modo marcentia serta deposcimus, sed uiride uestrae sanctitatis examen, quo decernatis per omnes quidem creaturas prouidentiam penetrare diuinam, sed cum ceteris uobis commune corporeae fragilitatis esse consortium, prae ceteris tamen uos animi uirtute constare, quae sola nihil habet commune cum ceteris. Nunc age naturas bestiarum dicamus et hominis generationem. audio enim iamdudum aliquos insusurrare dicentes: quamdiu aliena discimus et nostra nescimus, quamdiu de reliquis animantibus docemur scientiam et nosmeipsum noverim. Et justa est conquestio: sed ordo servandus est quem Scriptura contexuit; simul quia non possu
Abbreviated transcription (Latin):
tanto agone sapientie. tanto non paucorum s uniner¬
sorum iudicio. cum hodie nobis uelit quedam certa¬
minis corona ꝓcedat. maror sollicitudo angit. ne & su-¬
periorum effundamus dierum laboreem. & presentis
subeamus pudorem: Neq enim eadẽ dicendi con¬
ditio ẽ que canendi atq lucꝰtandi: cum in illis ludꝰ
offensionis. in isto lapstis mortis sit. Illic si pecces. spec¬
tantium fastidiam est : hic dampnum ẽ audientiã.
Asfistite igitur michi tanquã corone iudices: & in¬
gredimini mecum in hoc magnum & ammitrabile
totius inisibilis theatrum creatture. Et enin si is qui explo¬
iat nouortim aduentis hospitum. ꝑ totum eos circumdu¬
tit urbis ambitu ꝓrtͥstantioraq oꝑa demonstrans non me¬
diocrem locat geitiam: quantomagis sinꝓ fastidio accipe
debetis. quod uelut quadam sermonis manti ꝑ hanc cossimu¬
nen uos cutuumduco patriam. & singłartm pctum speges

Expanded text:
tanto agone sapientiae, tanto non paucorum sed uniuertanto agone sapientiae, tanto non paucorum sed uniuersorum inmoremur, cum hodie nobis uelut quaedam certaminis corona procedat, maior sollicitudo angit, ne et superiorum effundamus laborem dierum et praesentis subeamus pudorem. neque enim eadem dicendi condicio, quae canendi atque luctandi, cum in illis ludus offensionis, in isto lapsus mortis sit. illic si pecces, spectantum fastidium est, frigus damnum est audientum. adsistite igitur mihi tamquam coronae iudices et ingredimini mecum in hoc magnum et admirabile totius uisibilis theatrum creaturae. etenim si is qui explorat inrideat aduentus hospitum, dum toto eos circumducit urbis ambitu praestantiora quaeque opera demonstrans, non mediocrem locat gratiam, quanto magis sine fastidio accipere debetis quod uelut quadam sermonis manu per hanc communionem uos circumduco in patria et singularum rerum species
Abbreviated transcription (Latin):
uincis. iam dñi canamus mysteria: o ad crepusiħsi
conuemant aquile pecratorum ablutione renonape.
Iam enim cetus ille magnus uercim nobis ionam reddi¬
dit: & gratuilemtr quod factis ẽ nobis uespe dies qͥntips.
fiat nobis mane dies sextti. Explicit dies quintꝰ. Incip̃¬
quo mundane creature origo conclu.¬
ditur: & ideo etiam sermonis nr̃i quẽ
de dierum exordiis assumpsimtis
finis paratur. Qui & si ꝑ quinq rã
dies non mediocri labore nobis processerit. tamen ho¬
dierna die maiore cirartim accrescit fenore: quia in
hoc & siꝑiorum dierum periculum ẽ & totius sũma
tertaminis. Etenin si in fidibus aut cant chiis & aith¬
letarum contentiombus. crebris licet & maximis lu¬
dicris. tamen supiores dies sine ullo corone. tranfigã¬
tur. dispendio. postremꝰ autẽ dies habet sortem co¬
rone. in quo decernendi periculum est. & cedendi ob
probrium. &uncendi p̃mitm: quantomagis in hoc

Expanded text:
vimus, jam Domini canamus mysteria, et ad corpus Jesu vimus, jam Domini canamus mysteria, et ad corpus Jesu conveniant aquilae peccatorum ablutione renovatae; jam enim cetus ille magnus verum nobis Jonam reddidit: et gratulemur quod factus est nobis vespere dies quintus; fiat nobis mane dies sextus. LIBER SEXTUS. DE OPquo mundanae creaturae origo cuncluditur; et ideo etiam sermonis nostri quem de rerum exordiis assumpsimus, finis paratur. Qui etsi per quinque jam dies non mediocri labore nobis processerit; tamen hodierno die, majore curarum accrescit foenore, quia in hoc et superiorum dierum periculum est, et totius summa certaminis. Etenim si in fidibus aut cantibus et athletarum contentionibus crebris licet et maximis ludicris, tamen superiores dies sine ullo coronae transiguntur dispendio, postremus autem dies habet sortem coronae, in quo et decernendi periculum esprobrium et uincendi praemium, quanto magis in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sue laqueo strangulaiit. Nleuit errorem sitam pdicti: Et
meruit ut aliorum aboleret errores.S iam deinpit
quo finire sermonem &o claudere debeamus. Gapiis
est quo meluis aut tacratur aut fleatut. Dempus ẽ
quo celebratur indulgentia peccatorum. Nobis quoq
gilis ine misticus in sacris cantet: qm̃i iam pecri gallꝰ
in u sermone cantauit. Nleat pro nobis petrus qui
ꝑit E bene flenit: & in nos pia xp̃i ora contertat. Ap¬
priperet dñi iħu palsio: que cotidie delicta nr̃a condo¬
nat. cu intinus remissionis oꝑatur. Bontis dñs dimit¬
tere icumos non uult: ne quis deficiat in ua: di ille
dicit. misereor huius turbe. triditim ẽ quod ꝑseueratit
paratus recusabat epulatum: quancomagis nos conside¬
rare debemus quia non multi sunt qui uetbo dei tu¬
uuint. & ioeo refectio corporis desideratur: Certe
illius tridno. nt̃m hoc post tridutm laborioso᷑ est.
Et ideo qui cum auibus lusimtis cum gallo canta¬

Expanded text:
s laqueo strangulavit. Flevit errorem suum Petrus, et s laqueo strangulavit. Flevit errorem suum Petrus, et meruit ut aliorum aboleret errores. Sed jam tempus est quo finire sermonem et claudere debeamus: tempus est quo melius aut tacetur, aut fletur: tempus est quo celebratur indulgentia peccatorum. Nobis quoque gallus iste mysticus in sacris cantet; quoniam jam Petri gallus in nostro sermone cantavit. Fleat pro nobis Petrus, qui pro se bene flevit et in nos pia Christi ora convertat. Approperet Jesu domini passio, quae quotidie delicta nostra condonat, et munus remissionis operatur. Bonus Dominus dimittere jejunos non vult, ne quis deficiat in via. Si ille dicit, Misereor 114 hujus turbae; quia triduum est quod perseverant paratus recusabat epularum: quanto magis nos considerare debemus, quia non multi sunt, qui in verbo Dei vivunt, et ideo refectio corporis desideratur! Certe illius tridui nostrum hoc postridie laboriosius est. Et ideo qui cum avibus lusimus, cum gallo canta
Abbreviated transcription (Latin):
tam labitur: & labitar tercio ut scias non in consulta esi.¬
siore sermonis ẽẽ prolapsum. s mentis quoq inatatione
turbatam. Ioem tamen post gulli cantam fit fertior: et
iam dignnis qtiem xp̃c aspiciat. Oocili enim dm̃ sciꝑ iti¬
stos. Agnouit enim uenisse remediam post quodiam er¬
rare non possit: & in turtatem ab erpore mutatiis ama¬
rissime fletut. ut lacrinis sis deleret errorem. Respite
ta. soltamus pii fiatibus culpam. mepeamur indrilgen¬
tiam peccatorum. Ioto consulto sermonem procraximꝰ.
ut nobis quoq gallis cantarit. loq̃ntibus subuientrt.
quo si quod delictum obrepsisset in tierbo culpam xp̃e do¬
nares. Da queso lacrimas pecri. Nolo letiqam peccatoris.
fleuerunt hebrer: & per mare sunt debiscentibus undis
liberati. Letatris est pharao quod hebitos tenebat inclir¬
sos: &o mari mmmet sis cum popłõ suo occidit. Et ultauit
& indas in mercede proditionis sue: sed ipsius se ierbedis¬

Expanded text:
antum labitur et labitur tertio, ut scias non inconsulta effuantum labitur et labitur tertio, ut scias non inconsulta effusione sermonis esse prolapsum, sed mentis quoque nutatione turbatum. idem tamen post galli cantum fit fortior et non dignus quem Christus aspiciat; oculi enim domini super iustos. agnouit uenirare non posset: et in virtutem ab errore mutatus, amarissime flevit; ut lacrymis suis deleret errorem. CAPUT XXta, solvamus piis fletibus culpam, mereamur indulgentiam peccatorum. Ideo consulto sermonem protraximus; ut nobis quoque gallus cantaret, et loquentibus subveniret, quo si quod delictum obrepsisset in verbo, culpam, Christe, donares. Da, quaeso, lacrymas Petri, nolo laetitiam peccatoris. Fleverunt Hebraei, et per mare sunt dehiscentibus undis liberati. Laetatus est Pharao quod Hebraeos tenebat inclusos, et mari mersus cum populo suo occidit. Exsultavit et Judas in mercede proditionis suae, sed ipsius se 113 mercedi
Abbreviated transcription (Latin):
st etiam galli cantus suanis in repit᷑.¬
noctibus. Nec solum suauis: sed eciam utilis. Q
quasi bonts cohabitator. & dormitantem excitat. & solli¬
cictm ammonet. & tuantem solatur: ꝓcessus notis ca¬
nora significatione ꝓtestans. Hoc canente latro suas reli¬
quut insidias: hoc ipse lucifer excitatus oritur celumq
islaminat. hoc canente mesticiam trepious nauta depo¬
nit. ominsq crebro uesꝑcinis flatibus ercitata tempestas
dum logenti quoq munus instaurat. Hoc postremocanente.
iso etł̃ e pastor pettus culpam siam diluit: quam pͥ qtũ
mbus redit. egris lecritur in comimodum. mintutar. dolor
uulneram. sebrium fla grantia mitigatur. reciertitur si¬
des lapsis. ihc ticaibantes respicit. etrantes crripit. Domꝙ
resperit pecitm: & statim error abscessit. Ptasa ẽ no
oñi: lectio docet. Dic enim scriptum ẽ: quua dixit iħss
symonem. UIon cantabit gallus: priusquã mȩ cexs
Bene fortis in die petri. nocte turbattr. & ante gillit̃¬

Expanded text:
st etiam galli cantus suauis in noctibus — non solum suauis, sed etiam utilis, qui quasi bonus cohabitator et dormitantem excitat et sollicitum admonet et uiantem solatur processum noctis canora significatione protestans. hoc canente latro suas relinquit insidias, hoc ipse lucifer excitatus oritur caelumque inluminat, hoc canente maestitiam trepidus nauta deponit omnisque crebro uespertinis flatibus excitata tempestas dum, legendi quoque munus instaurat, hoc postremo canente ipsa ecclesiae petra culpam suam diluit, quam priusquanibus redit, aegri releuatur incommodum, minuitur dolor uulnerum, febrium flagrantia mitigatur, reuertitur fides lapsis, Iesus titubantes respicit, errantes corrigit. denique respexit Petrum, et statim error abscessit, pulsa est negatio, ententia domini lectio docet. sic enim scriptum est, quia dixit Iesus ad Simonem: non cantabit gallus, priusquam me ter neges. bene fortis in die Petrus, nocte turbatur et ante galli c
Abbreviated transcription (Latin):
Quid spete tua gratius: Quio suauitate iocundius :
Quid ooore fraglanticis : Quod mella fraglant : hoc
tt corpore tuospiras.
uid loquar coruorum. quid etiam luporum teneri¬
tudines: Nescit hoc lupos agnus timere. Danta ẽ
aquarum gratia. quarum uituli figurantur doleones : ut¬
his ꝓphecicum illud dictum de ecdĩe scitate: iure contiemt.
Ttnc lipi o agni simul pascentur: leo &s bos sutil paleaᷤ
manducabunt. Nec mirtim: quãdoquioem etiam in eccłsa.
que illito oꝑatur: ut predontm ablata nequitia cum in¬
nocentibus comparetur. Quid etiam purptiras memorẽ¬
est: que ornant regum contutua. amictus imbitnt:
Aquarum est igitur quod in regibus adoratur: aqteꝵa
est speties illa que fulget.

Expanded text:
Quid specie tua gratius? Quid suavitate jucundius? Quid specie tua gratius? Quid suavitate jucundius? Quid odore flagrantius? Quod mella flagrant, hoc tu corpore tuo spiras. Quid loquar corvorum, quid etiam luporum teneritudines? Nescit hos lupos agnus timere. Tanta est aquarum gratia, quarum vitulos fugiant his propheticum illum dictum de Ecclesiae sanctitate jure conveniat: Tunc lupi et agni simul pascentur, leo et bos simul paleas manducabunt . Nec mirum, quandoquidem etiam in Ecclesia aquae illud operantur, ut praedonum abluta nequitia cum innocentibus comparetur. Quid etiam purpuras memorem, quae ornant regum convivia, amictus imbuunt? Aquarum est igitur quod in regibus adoratur: aquarum est species illa quae fulget.
Abbreviated transcription (Latin):
Llnde &nos semꝑ quasi in die honeste ambulemtis.
eo abitiamus oꝑa tenebrartum. Noctem enim adqͥe¬
tem corporis datam esse cognoscimtis. non ad muneris
aliciius &s oꝑis functionem. que sompno & obhuione
transcarritur. Non sit in nobis comessatio ebrietatis.
cubile impudicite. non dicanius. tenebre & parietes
oꝑitint nos. & quis scit si uidebit altissimus: sed sit in
nobis amor lucis oo cctra honestatis. & tanquam in die
ambtilantes. oꝑa nĩa coram deo lucere capiamins. ctui ẽ

Expanded text:
Unde et nos semper quasi in die honeste ambulemus, Unde et nos semper quasi in die honeste ambulemus, et abjiciamus opera tenebrarum. Noctem enim ad quietem corporis datam esse cognoscimus, non ad muneris alicujus vel operis functionem, quae somno et oblivione transcurritur. Non sit nobis commessatio, ebrietas, cubile, impudicitia. Non dicamus: Tenebrae et parietes operiunt nos, et quis scit si videbit Altissimus? Sed sit in nobis amor lucis, et cura honestatis, ut tamquam in die ambulantes, opera nostra coram Deo lucere cupiamus, cui est
Abbreviated transcription (Latin):
redeat diem & quasi septies in se recarrat. Est autẽ
&s cutuitus figurarum: a se incipere: & in se reuerti¬
lliide & scłm unum interdum scriptura dicit. Nam
& si aliis locis scłã appellat: uidetur magis dicierfita.¬
tes statutim publicorum uel negotiortm significare.
quam sclõrum fuccessiones aliquas desinire. quia dies
dm̃ magnus & preclarus. Et alibi. Utqtud uobis q̃¬
rere diem dñi: E hic tenebre & non ltex. Manife¬
stum ẽ enini quod male consciis & indignis dies ille
tenebrosus sit: quo fulgebit innocentra. & mens no¬
xia cracabitur. Ceterum quod sine interpolatione
noctium & sticcessione tenebrarum. dies ꝑpetuus ille
remunerationis eterne futurus sit: scriptura nos do¬
cet. Pulchre autem uicem utramq unum dictirus
diem. matutino eum fine conclusit: tit & a luce inchoa¬
re diem doceret. & in lucem desinere. Non enim est
integrum dici temptis & noctis: nisi fuerit expletã

Expanded text:
redeat diem, et quasi septies in se recurrat. Est autem redeat diem, et quasi septies in se recurrat. Est autem circuitus figura haec a se incipere, et in se reverti. Unde et saeculum unum interdum Scriptura dicit. Nam etsi aliis locis saecula appellat, videtur magis diversitates statuum publicorum vel negotiorum significare, quam saeculorum successiones aliquas definire: Quia dies Domini magnus et praeclarus . Et alibi, Ut quid vobis quaerere diem Domini ? Et hic tenebrae et non lux. Manifestum est enim quod male consciis et indignis dies ille tenebrosus sit, quo fulgebit innocentia, et mens noxia cruciabitur. Caeterum quod sine interpolatione noctium, et successione tenebrarum dies perpetuus ille remunerationis aeternae futurus sit, Scriptura nos docet 38. Pulchre autem vicem utramque unum dicturus diem, matutino cum fine conclusit, ut et a luce inchoare diem doceret, et in lucem desinere. Non enim est integrum diei tempus, nisi et noctis fuerit expletum.
Abbreviated transcription (Latin):
traduntur. tum statiusse legis in posterum. Principit̃
ergo diei uox dei est. hat lux: & facta est lux. finis diei ue.¬
pera est. Iam sequens dies ex nocꝰtis fine succedit.Den¬
tentia autẽ dei eudens: quia diem pͥmo uocauit lucem
&o sedõ uocauit tenebras noctem. Preclare etiam unum.
non pͥmum dixit diem. Nam secuturo scdõ & tertia
die. & deinceps religuis. primum potuit dicere. & hoc
ordinis uioebatur: sed legem statuit. ut uigniti quattior¬
hore diurne atq nocꝰturne diei tantum nomine defi¬
mantur: ac si diceret: uigniti quatuor horarum mensu¬
ra. tinitis diei tempus est.dicut enim ttorum genera¬
tio computatur. & intelligitur ettam feminarum. qtua
nectuntur sccłã potioribus: ita etiam dies numerantar
& noctes estimantur adiuncte . dicut igitar circuitꝰ
unus:. ita uintis dies. Nam pleriq etiam ebdomadam
unã. untm diem dictnt: quod in se quasi in unum

Expanded text:
traduntur uim statuisse legis in posterum. principium traduntur uim statuisse legis in posterum. principium ergo dieiuox dei est: fiat lux. et facta est lux. finis diei uespera est. iam sequens dies ex noctis fine succedit. sententia autem dei euidens, quia diem primo uocauit lucem et secundo uocauit tenebras noctem. praeclare etiam unum, non primum diem dixit; nam secuturo secundo et tertio die et deinceps reliquis primum potuit dicere — et hoc ordinis uihorae diurnae atque nocturnae diei tantum nomine definiantur, ut si diceret: Viginti quatuor horarum mensura unius diei tempus est. Sicut enim virorum generatio computatur, et intelligitur etiam feminarum, quia nectuntur secunda potioribus; ita etiam dies numerantur, et noctes aestimantur adjunctae. Sicut igitur circuitus unus, ita dies unus. Nam plerique etiam hebdomadam unam unum diem dicunt; quod in se quasi in unum
Abbreviated transcription (Latin):
diem demonstrat. tenebras abscondit. O factũ ẽ uesꝑe.
uesꝑum. postea mane scriptura inemorauerit. ne-
forte nocłem priusquam diem significare uideatur
nec aduertunt pͥmo quod premiserit diem dicendo &
uocanit ds̃ lucem diem. & tenebras uocauit noctem. de-¬
inde quod uesꝑ finis diei sit & mane finis noctis. Ergo tit
diei significauit. post quem secutura nox esset : deinde postea
finem noctis adiupxit. Eo usq autẽ noctem dei scriptura
anteferre non potuit: ut & diei &o nocꝰtis tempora. diei ap¬
pellatione conduserit. & tanquam pͥncipalis auctoritatẽ
nominis uindicauerit. Et hanc scripture esse consuietui.¬
dinem ut potiori appellationem deputet : freguentibus
exemplis probamus. Diguidem & iacob dixit. Dies uite
mee. pusilli & magni. Et iterum. Omnes dies uite meẽ.
Et dauid. Posuit dies annorum meorum. Non dixit
& nocꝰtes. Vnde aduertimus: ea que nunc in sp̃e hystorie

Expanded text:
diem demonstrat, tenebras abscondit. CAPUT X. Et factum diem demonstrat, tenebras abscondit. CAPUT X. Et factum uesperum, postea mane scriptura memorauerit, ne forte noctem prius quam diem significare uideatur. nec aduertunt primo quod praemiserit diem dicendo: et uocauit deus diem lucem et tenebras uocauit noctem, deinde quod uespere finis diei sidiei significavit, post quem secutura nox esset. Deifinem noctis adiunxit. eo usque autem noctem diei scriptura anteferre non potuit, ut et diei et noctis tempora diei appellatione concluserit et tamquam principalis auctoritate nominis uindicauerit. et hanc scripturae esse consuetudinem, ut potiori appellationem deputet, frequentibus exemplis probamus, siquidem et Iacob dixit: dies uitae meae pusilli et mali et iterum: omnes dies uitae meae et Dauid posuit: dies annorum meorum, non dixit et noctes, unde aduertimus ea quae nunc in specie historiae
Abbreviated transcription (Latin):
cium subministrat. Nec inimerito. tantum sibi predi¬
catorem potuit inuenire. a quo iure pͥma laudatur:
qm̃ ipsa fecit. ut etiam cetera mundi digna sint laudi¬
buis. Llidit ergo detis lucem. & uultu suo illuminauit:
& uidit quia bona est. Non ex parte dei sed generale
iudicium est. Itaq non in splendore tantumiodo:
s in omni utilitate gratia hicis probatur Vnde de dis¬
cretio fit inter lucem & tenebras: ut separata lucis
natura atq tenebiarum. nnchil uideatur inter se ha¬
bere confusum. Et uocauit decis diem lucem: & te
temq distingueret. Aduertimtis itaq quod lacis ortꝰ¬
sit antequam sol diem uideatur aꝑire. principia diei.
in nocꝰtis ȩxitu clauduntur. finisq temporis & status
limes. nocti & diei udeatur esse prescriptus. Dicm
sol clarificat: lux facit. Frequenter nubibus celum texit᷑
ut sol tegatur. nec ullus raditis eitis appareat: lux tam̃

Expanded text:
cium subministrat. Nec immerito tantum sibi praedicium subministrat. Nec immerito tantum sibi praedicatorem potuit invenire, a quo jure prima laudatur; quoniam ipsa fecit, ut etiam caetera mundi membra digna sint laudibus. Vidit ergo Deus lucem, et vultu suo illuminavit, et vidit quia bona est. Non ex parte Dei, sed generale judicium est. Itaque non in splendore tantummodo, sed in omni utilitate gratia lucis probatur. Unde et discretio fit inter lucem et tenebras; ut separata lucis natura atque tenebrarum, nihil videatur intra se habere confusum. Et vocavit Deus lucem diem, et tentemque distingueret. Advertimus itaque quod lucis ortus antequam sol diem, videatur aperire; 21 principia enim diei noctis exitum claudunt, finisque temporis et status limes nocti et diei videatur esse praescriptus. Diem sol clarificat, lux facit. Frequenter coelum nubibus texitur, ut sol tegatur, nec ullus radius ejus appareat; lux tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Ditit̃. & sontm uocis nullus audiuit: discreuit. et
oꝑationis molimina nemo de prehendit. Llidit : &
oculorum eius intentionem nullus aspexit. Et iti¬
dit inquit deus lucem quia bona ẽ. Nec quod ig¬
norabrit uidit. nec id quod nesciebat ante aut non
tuderat comꝓbauit. s bonorum oꝑum ꝓprium est
ut exderno cominendatore non egeant᷑. s gratiam
suam cum uidentur ipsa testentur. Plus est quod
probatur aspectii: quam quod sermone latidatur.
puõ eñlm̃lieitur testimonio: non alieno suffra¬
nt giõ. Qnodsĩ apũdnos occilis iudicium emittit᷑
quibus simtl & gratia uentistatis. & rerum men-¬
sura comprehenditur. quantomagis decis omina
que probat uidet. & que uidet probat. scdm̃ qd̃
natura huiusmodi est: ut non innumero. non in m̃¬
sura. non in pondere ut alia: sed omnis eius in aspec¬
tu gratia sit. ꝓpriis itaq sermonibus naturam lucis
expressit : que uidendo complacet. qm̃ ipsa uidendi offi¬

Expanded text:
. Dixit et sonum vocis nullus audivit: discrevit, et . Dixit et sonum vocis nullus audivit: discrevit, et operationis molimina nemo deprehendit: vidit et oculorum ejus intentionem nullus aspexit. Et vidit, inquit, Deus lucem quia bona est. Nec quod ignorabat, vidit; nec id quod nesciebat ante, aut non viderat, comprobavit: sed bonorum operum proprium est, ut externo commendatore non egeant, sed gratiam suam, cum videntur, ipsa testentur. Plus est quod probatur aspectu, quam quod sermone laudatur. Suo enim utitur testimonio, non alieno suffragio. Quod si apud nos oculis judicium emittitur, quibus simul et gratia venustatis, et rerum mensura comprehenditur: quanto magis Deus omnia quae probat, videt, et quae videt, probat, secundum quod natura hujusmodi est, ut non in numero, non in mensura, non in pondere, ut alia, sed omnis ejus in aspectu gratia sit. Propriis itaque sermonibus naturam lucis expressit, quae videndo complacet, quoniam ipsa videndi offi
Abbreviated transcription (Latin):
tenebre. Noua luminis claritate repressit eas: & quasi
in abyssos demersit. repente ꝑ tiniuersa mundi fulgoꝵ
lucis infustis. Pulchre itaq & ꝓprie dixit: Facta ẽ lux
dicat enim cito luix celum. terras. maria illtminãt. os
moniento temporis sine ulla comprehensione retectis
furgentis diei splendore regionibus ñro se circum fundit
aspectui: ita ortus eitis cito debuit explicari. Quid mi¬
ramite. si deuis locuttis est lucem. & caliganti mundo lu¬
men enicuit: quando siquis inter aquas mersus oleũ
ore miserit. clariora faciat ea que ꝓfundi degebant̾
occultis: Dixit decis non ut ꝑ uocis organa quidam
sonus sermonis exiret. nec ut lingue motus celeste for¬
maret alloquium. atq aerem istum quidam uerboꝵ
sttepitus uerberaret: sed ut uoluntatis sue cogitatio¬
nem proderet opationis effectus. Et discreuit inter
hicem & tenebras: & uidit ds̃ lucem quia bona est

Expanded text:
tenebrae novi luminis claritate. Repressit eas, et quasi tenebrae novi luminis claritate. Repressit eas, et quasi in abyssos demersit repente per universa mundi fulgor lucis infusus. Pulchre itaque et proprie dixit: Facta est lux. Sicut enim cito lux coelum, terras, maria illuminat, et momento temporis sine ulla comprehensione retectis surgentis diei splendore regionibus, nostro se circumfundit aspectui; ita ortus ejus cito debuit explicari. Quid miramur si Deus locutus est lucem, et caliganti mundo lumen emicuit, quando si quis inter aquas mersus, oleum ore emiserit, clariora faciat ea quae profundi tegebantur occultis? Dixit Deus; non ut per vocis organa quidam sonus sermonis exiret, nec ut linguae motus coeleste formaret alloquium, atque aerem istum quidam verborum strepitus verberaret: sed ut voluntatis suae cognitionem proderet operationis effectu. 34. Et discrevit inter lucem et tenebras; et vidit Deus lucem quia bona est
Abbreviated transcription (Latin):
dignum habitaculo patrissamilias struere desiderat
antequã fuindamenta ponat. unde lucem ei infundat
explorat. & ea pͥma est gratia. que si desit. tota domꝰ
deformi horret in cultu. Ltix est que relignos domus
cominendat ornatus. biat inquit lux. Plena uox lummi¬
nis non dispositionis apparatum significat: s oꝑationis
resplendet effectu. Nature opifex lucem locutus est: &
creatut. Dermo dei uoluntas ẽ: opus dei natura ẽ. Lu¬
cem creatut: tenebras illuminauit. Et dixit deus. fiat
lax. Et facta ẽ lux. Non ideo dixit. ut sequeretur oꝑai¬
tio: sed dicto absoluit negoqum. Ulnde pulcher dauticũ
ilud. qirit & facta sunt: quia dictum impleuit effectꝰ
Auctor ergo liicis ds̃ : lociis autẽ & causa tenebrarum.
mundtis est. D bonts aucꝰtor. ita lacem dilexit : ut mĩ¬
dum ipsum infuso apiret lumine. atq eius spetiem ue¬
nustaret. Resplenduit igitur subito aer. & expauert̃

Expanded text:
dignum habitaculo patrisfamilias struere desiderat, dignum habitaculo patrisfamilias struere desiderat, antequam fundamenta ponat, unde lucem ei infundat explorat, et ea prima est gratia, quae si desit, tota domus deformi horret incultu. Lux est quae reliquos domus commendat ornatus. Fiat, inquit, lux. Plena vox luminis non dispositionis apparatum significat, sed operationis resplendet effectu. Naturae opifex lucem locutus est, et creavit. Sermo Dei voluntas est, opus Dei natura est: lucem creavit, tenebras illuminavit. Et dixit Deus, Fiat lux, et facta est lux. Non ideo dixit, ut sequeretur operatio, sed dicto absolvit negotium. Unde pulchre Davidicum illud: Dixit et facta sunt , quia dictum 20 implevit effectus. Auctor ergo lucis Deus: locus autem et causa tenebrarum mundus est. Sed bonus auctor ita lucem dixit, ut mundum ipsum infuso aperiret lumine, atque ejus speciem venustaret. Resplenduit igitur subito aer, et expaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
rum: Iste ergo tenebre suꝑ aquarum abyssos erant. Nã
abysstim multi tudinem & profundum aquarum dici.
lectio noc euangłii docet: ubi rogabant saluatorem demo¬
nia. ne itiberet illis ut in abyssum irent. S qui doce¬
bat uoluntates demoniorum non esse faciendas: prece¬
pit illis ut irent in porcos. Porci autẽ se instagnum a¬
quarum precipitauertint: ut quod rectisabant demo¬
na non euaderent. s digno precipitio demergerentur.
Brat ergo hec mundi incomposita sp̃es & forma. Et sp̃c
quit lix. Ulnde uox dei in seriptura ditina debuit
inchoare. nisi a lamine: Vnde mundi ornatus: nisi a
luce fumeret exorditim. frustra enim esset: si non tud̾e¬
tur. Erat ꝗtudem ds̃ ipse in lumine: quia lucem habi¬
tat in accessibilem. & erat lumen uerum quod illumi¬
nat omnem hominem uenientem in huno mundum.
s eam lucem fieri uoluit. que octilis corporeis. compre
henderetur quia siquis architectus edificium aliquod

Expanded text:
rum? istae ergo tenebrae super aquarum abyssos erant. nam rum? istae ergo tenebrae super aquarum abyssos erant. nam abyssum multitudinem et profundum aquarum dici lectio euangelii docet, ubi rogabant saluatorem daemonia, ne iuberet illis ut in abyssum irent. sed qui docebat uoluntates daemoniorum non esse faciendas praecepit illis ut irent in porcos, porci autem se in stagnum aquarum praecipitauerunt, ut quod recusabant daemonia non euaderent, sed digno praecipitio demergerentur. erat ergo haec mundi inconposita species et forma. Et spiritus quit lux. unde uox dei in scriptura diuina debuit incohare nisi a lumine, unde mundi ornatus nisi a luce exordium sumere? frustra enim esset, si non uideretur. erat quidem deus ipse in lumine, quia lucem habitat inaccessibilem, et erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum: shenderetur. Qui aedificium aliquod
Abbreviated transcription (Latin):
Non otiose nobis excursus iste ꝓcessit: ut ꝓbaremus
tenebras & abyssum simpliciter accipienda. Erant
enim denebre de obumbratione cel: quia omne corp̾
umbram facit. quia adumbrat uel finitima uel infe¬
riora. & ea maxime que oꝑire atq includere uidet᷑.
Includit autem celi polus. quia celum sicut camera ex-¬
tenditur: quemadinodum supra demonstrauimus. Non
ergo pͥncipalis erat tenebrosa substantia: & quasi umbra
secuta ẽ mundi corpus. caligo tenebrarum. Itaq mom̃¬
to diuine preceptionis mundus assurgens. intra se in¬
clufit umbram: ut siquis in campi medio quem sol me¬
ridiantis illuminet loctm aliquem repente obsepiat. &¬
densis ramorum frondibus tegat. non qguo splendidior
foris speties loci eius effulgeat. s hoc horrenti desuper
scena gurgustium eius intus obscurum sit. Aut unde
antrum olaustim undiq huitismodi locum tiocarunt.
nisi quod atro in horrescat sitti. atq obfuisione tenebra¬

Expanded text:
non otiose nobis excursus iste processit, ut probaremus non otiose nobis excursus iste processit, ut probaremus tenebras et abyssum simpliciter accipienda. erant enim tenebrae de obumbratione caeli, quia omne corpus umbram facit, qua obumbrat uel finitima uel inferiora et ea maxime quae operire atque includere uidetur. includit autem caeli polus, quia caelum sicuti camera extenditur, quemadmodum supra demonstrauimus. non ergo principalis erat tenebrosa substantia, sed quasi umbra secuta est mundi corpus caligo tenebrarum. itaque momento diuinae praeceptionis mundus adsurgens intra se inclusit umbram, ut si quis in campi medio, quem sol meridianus inluminat, B locum aliquem repente obsaepiat et densis ramorum frondibus tegat, nonne quo splendidior foris species loci eius effulgeat, hoc horrenti desuper scaena gurgustium eius intus obscurius fit? aut unde antrum clausum undique huiusmodi locum uocarunt, nisi quod atro inhorrescat situ atque offusione tenebra
Abbreviated transcription (Latin):
ramus: nec diriuemus in alios. s agnoscamus ea que ꝓ-¬
ꝑrie nr̃a sunt. Quod enim possumus non facere si uo¬
lumus: huius elecꝰtionem mali. nobis potus debennus
quam aliis asscribere. Ioeo etzam in indiciis istitis mun¬
di uoluntarios reos. non ex neceffitate comptlsos. cul¬
ꝑa stringit : pena condempnat. Neq enim si per
furorem aliquis in nocentem ꝑimit. obnorius morti ẽ:
qtun etiam ipsitis diuine legis oraculo. siquis ꝑ impru¬
dentiam intulerit necem. accipit impunitatis spem.
refugii. facultatem. ut possit euadere. Hoc igitur de
eo quod ꝓprie malum uidetur: dictum sit. Mala e¬
nim non funt: nisi que crimine mentem implicant. &
conscientiam ligant. Ceterum patipiem ignobilitatẽ.
egritudinem. mortem. nemo sapiens mala dixerit. nec
in malorum sortem numerauerit: quia nec contraria
istis. in bonis habentur maximis. quorum alia nobis
ex natura. alia ex cominoditate accidere uidentur.

Expanded text:
ramus nec diriuemus in alios, sed agnoscamus ea quae prramus nec diriuemus in alios, sed agnoscamus ea quae propria nostra sunt. quod enim possumus non facere si nolimus, huius electionem mali nobis potius debemus quam aliis ascribere. ideo etiam in iudiciis istius mundi uoluntarios reos, non ex necessitate conpulsos culpa astringit, poena condemnat. neque enim si per furorem aliquis innocentem peremerit, obnoxius morti est. quin etiam ipsius diainaediuinae legis oraculo, si quis per inprudentiam intulerit necem, accipit inpunitatis spem, refugii facultatem, ut possit euadere. hoc igitur de eo quod proprie malum uidetur dictum sit; mala enim non sunt nisi quae crimine mentem inplicant et conscientiam ligant. ceterum pauperiem ignobilitatem aegritudinem mortem nemo sapiens mala dixerit nec in malorum sorte numerauerit, quia nec contraria istis in bonis habentur maximis, quorum alia nobis ex natura, alia ex commoditate accidere uidentur.
Abbreviated transcription (Latin):
indulgere laxurie. adolere libidines inflaminari ira-¬
cundia. uel inflaminanti aurem accominodare. ele¬
uari magis in sitꝑbiam. effundi inseuitiam : quam re¬
primi humilitate diligere mansuetudinem. Quid na-¬
turam acctisas o homo: Habet illa uelut impedim̃ta
quedam. senectutem & infirmitatem : s senectus ip¬
sa in bonis moribus dulcior. in consiliis utilior. ad con¬
stantiam subeunde mortis paratior. ad repͥmendas
libidines fortior: infirmitas quoq corporis. sobrietas
mentis est. Unde ait apłs. Cum infirmor: tunc potẽs
sum. Itaq non in uirtutibus s in infrmitatibus gloria¬
batur. Responsum quoq diuinum refulsit oractilo sa-¬
lutari: quia uirtus in infirmitate consummatur. Illa
cauenda que ex nr̃a uoluntate prodeunt: delicta ituẽ.¬
tutis & inrationabiles passiones corporis. Quorum igit᷑
nos sumus dñi. horum pͥncipia extrinsecus non requi-

Expanded text:
indulgere luxuriae, adolere libidines, inflammare iraindulgere luxuriae, adolere libidines, inflammare iracundiam, vel inflammanti aurem accommodare, elevari magis superbia, effundi in saevitiam, quam reprimi humilitate, diligere mansuetudinem. Quid naturam accusas, o homo? Habet illa velut impedimenta quaedam, senectutem et infirmitatem. Sed senectus ipsa in bonis moribus dulcior, in consiliis utilior, ad constantiam subeundae mortis paratior, ad reprimendas libidines fortior. Infirmitas quoque corporis, sobrietas mentis est. Unde ait Apostolus: Cum infirmor, tunc potens sum . Itaque non in virtutibus, sed infirmitatibus gloriabatur. Responsum quoque divinum refulsit oraculo salutari; quia virtus in infirmitate consummatur. Illa cavenda , quae ex nostra voluntate prodeunt, delicta juventutis, et irrationabiles passiones corporis. Quorum igitur nos sumus domini, horum principia extrinsecus non req
Abbreviated transcription (Latin):
quia non est uitia substanta. s mentis atq animi depraua¬
to a tramite ueritatis detiia. que incuriosorum animis fre¬
quenter obrepit. Non igitur ab extraneis est nobis. quã
a nobis ipsis maitis perictlum. Intus est aduersarius. intꝰ
auctor erroris: intus in quam clausus in nobismet ipsis
Ppositum tuum spectlare. habitum tuie mentis ex plo¬
ra: excubias obtende aquersus mentis tue cogitationes.
& animi cupiditates. Ou ipse tibi causa es improbita¬
tis: tu ipse dux flagitiorum tuiorum atq incentorum
criminum. Quid alienam naturam artersis. ad excusa¬
tionem tuorum lapfutim: Ugnam ce ipse non impel¬
leres. utinam non precipitares. ut inam non inuoluereᷤᷤ
aut studiis immoderatioribus aut indignatione. aut
cupiditatibus. que nos innȩxos uelut quibusdam retibꝰ
tenent. Et certe in nobis est moderari studia. cohibere
iracundiam. coercere cupiditates. in nobis est etiam

Expanded text:
quia non est viva substantia, sed mentis atque animi depravaquia non est viva substantia, sed mentis atque animi depravatio, a tramite virtutis devia, quae incuriosorum animis quam frequenter obrepit. Non igitur ab extraneis est nobis, quam a nobis ipsis majus periculum. Intus est adversarius, intus auctor erroris, intus, inquam, clausus in nobismetipsis. Propositum tuum speculare, habitum tuae mentis explora, excubias obtende adversum mentis tuae cogitationes, et animi cupiditates. Tu ipse tibi es causa improbitatis, tu ipse dux flagitiorum tuorum, atque incentor criminum. Quid alienam naturam arcessis ad excusationem tuorum lapsuum? Utinam te ipse non impelleres, utinam non praecipitares, utinam non involveres aut studiis immoderatioribus, aut indignatione, aut cupiditatibus, quae nos innexos velut quibusdam retibus tenent. Et certe in nobis est moderari studia, cohibere iracundiam, coercere cupiditates: in nobis est etiam
Abbreviated transcription (Latin):
opiebat eam. Et erant suꝑ eam tenebre suꝑfuse. qi
nondum erat lumen diei. nondum solis raditis. qui
solet & sub aquis latentia declarare. Quid ergo dicũt
quod deus creauerit malum: cum ex contrariis oo
aduersis nequaquã sibi aduersa generentur: Nec enĩ
urita mortem generat: nec lax tenebras. Non enum
ficut inut abilitates asfecꝰtiuum: ita etiam generationũ
ꝑrogressiones sunt. Ille ex contrariis in contraria ꝓpositi
deflexione uertuntur: iste non ex contrariis in aduersa
deslectuntur. s ex eiusdem generis uel auctoribis uel
causis create. in similitudinem sui referuntur aucꝰtoris.
Q uid igitur dicimus: Si enim neq sine pͥncipio est
quasi increata. neq a deo facta: unde habet naturã
malitza: Nam mala esse in hoc mundo nulltis sapi¬
ens denegabit: cum sit tam frequens in hoc seculo lapsus
ad mortem.SS ex his que iam dyximus. possumus collig̾e

Expanded text:
operiebat eam, et erant super eam tenebrae superfusae, quia operiebat eam, et erant super eam tenebrae superfusae, quia nondum erat lumen diei, nondum solis radius, qui solet et sub aquis latentia declarare. Quid ergo dicunt quod Deus creaverit malum, cum ex contrariis et adversis nequaquam sibi adversa generentur? Nec enim vita mortem generat, nec lux tenebras. Non enim sicut mutabilitates affectuum, ita etiam generationum progressiones sunt. Illae ex contrariis in contraria propositi deflexione vertuntur: istae non ex contrariis in adversa deflectuntur, sed ex ejusdem generis vel auctoribus, vel causis creatae, in similitudinem sui referuntur auctoris. 31. Quid igitur dicemus? Si enim neque sine principio est, quasi increata, neque a Deo facta, unde habet natura malitiam? Nam mala esse in hoc mundo nullus sapiens denegavit, cum sit 18 tam frequens in hoc saeculo lapsus ad mortem. Sed ex iis quae jam diximus, possumus colligere