comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potius dedicarent. & mathematicos. uł genethliacos maxime delerent
qui saturnum quem sapientũ efectorem isti dicerent maleficũ dm̃ int̾
alia  constituerent. Que oppinio tantũ contra illos in animis humanis
p̃ualuit. ut nec nominare illum uelint. senẽ potius quã saturnũ
apellantes. tam timida suꝑsticione ut iam cardiginienses pene inco
suo nom̃ mutauerint. uicũ senis crebruis quã uicũ saturni appellan¬
tores simulacroꝵ. Uerũ & ab istis nouiciis sat̾ni int̾p̃tatoribꝰ reqͥren¬
dũ ẽ quid de dõ sentiant. hebreoꝵ eciã. Ipsis enĩ placuit om̃s deoscũ
gentibꝰ colere. cũ eos suꝑbos puderet ꝓ peccatoꝵ suoꝵ remissione hu¬
miliari sub xp̃o. Quid gͦ sentiunt de deo isrł. Quem si nõ colunt: ñ
om̃s deos colunt. si aũt colunt : nõ colunt sic̃ se coli uissit. quia ⁊
alios colunt quos coli ille ꝓhibuit. Per eos enĩuates ista ꝓhibuit: ꝑ qͦs

Expanded text:
potius dedicarent et mathematicos uel genethliacos maxime delerent, potius dedicarent et mathematicos uel genethliacos maxime delerent, qui Saturnum, quem sapientum effectorem isti dicerent, maleficum deum inter alia sidera constituerent. quae opinio tantum contra illos in animis humanis praeualuit, ut nec nominare illum uelint, senem potius quam Saturnum appellantes, tam timida superstitione, ut iam Carthaginienses paene uico suo nomen mutauerint \'uicum senis\' crebrius quam \'uicum Saturni appellantores simulacrorum. uerum et ab istis nouiciis Saturni interpretatoribus requirendum est, quid de deo sentiant Hebraeorum. etiam ipsis enim placuit omnes deos cum gentibus colere, cum eos superbos puderet pro peccatorum remissione humilari sub Christo. quid ergo sentiunt de deo Israhel? quem si non colunt, non omnes deos colunt, si autem colunt, non colunt sicut se coli iussit, quia et alios colunt, quos coli ille prohibuit. per eos enim uates ista prohibuit, per quos
Abbreviated transcription (Latin):
participanone fit sapiens quecumq anima fit uere sapiens. non tantũ
concedimꝰ. uerum etiam maxime predicamus. Utrum autem uni¬
uersa ista corporalis moles que mundus apellatur habeat quandam
aniã quasi animam suam. id÷ rationalẽ uitam qua ita regatur
sicut unũ qđq animal: magna atq abdita questio est. Nec affirma-¬
ri debet ista oppinio nisi comꝑta qđ uera sit. nec reffelli nisi cõꝑta
qđ falsa sit. Qͥd autem hoc ad hominem etiam si semꝑ eum lateat
quandoquidem nulla anima fit sapiens uel beata ex alia quacumq
anima. s ex illa sola sumia atq incõmitabili dĩ sapientia. Roma¬
ni tam̃ qui non saturno s ioui capitolium condiderunt. uł aliȩ na¬
tiones que iouem p̃cipue supra ceteros dos colendum eẽ putauerunt.
non hoc quod isti senserunt qui scđ̃m istam suam nouam opinionem¬
& summas arces. si quicquã ihis rebus potestatis habuissent. saturno

Expanded text:
participatione fit sapiens, quaecumque anima fit uere sapiens, non tantum participatione fit sapiens, quaecumque anima fit uere sapiens, non tantum concedimus, uerum etiam maxime praedicamus. utrum autem uniuersa ista corporalis moles, quae mundus appellatur. habeat quandam animam uel quasi animam suam, id est rationalem uitam, qua ita regatur sicut unumquodque animal, magna adque abdita quaestio est, nec adfirmari debet ista opinio nisi conperta, quod uera sit, nec refelli nisi conperta, quod falsa sit. quid autem hoc ad hominem, etiamsi semper eum lateat, quando quidem nulla anima fit sapiens uel beata ex alia quacumque anima, sed ex illa sola summa adque incommutabili dei sapientia? Romani tamen, qui non Saturno, sed Ioui Capitolium condiderunt, uel aliae nationes, quae Iouem praecipue supra ceteros deos colendum esse putauerunt, non hoc quod isti senserunt. qui secundum istam suam nouam opinionemt summas arces, si quicquam in his rebus potestatis habuissent, Saturno
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ dm̃ ȩternum uł putabant uł putari uolebunt. At uͦ scđm istam
nouellam interpretationem quam ueteres eoꝵ si habuissent mirum si si¬
ceronem Uatronemq latuisset: Saturni filium Iouem dicunt. tamꝗͣ
ab illa summa m̃te ꝓfluentem sp̃m. quam uolunt ẽẽ uelut ammam
miudi huius omnia celestia et t̃rena corpora implentem. Unde illud
Maronis ẽ. qđ paulo ante cominemoraui. Iouis omnia plena. Numqͥd ñ
si possent isti sicut ipsam interpretationem ita etiam superstitionem ho¬
minum cõmutarent. et aut nulla simulacra. aut certe saturno potius
ꝗͣ poui capitolia constituerent: Neq enim ullam animam rationalem
sapientem fieri disputant. nisi participatione summȩ illius incõmutabi¬
lisq sapientię non solum cuiusꝗ hominis animam s ipsius etiam mundi
quam dicunt Iouem. Nos uͦ ẽẽ quandam summam dĩ sapientiam cuius

Expanded text:
quem deum aeternum uel putabant uel putari uolebant. at uero secundum istam quem deum aeternum uel putabant uel putari uolebant. at uero secundum istam nouellam interpretationem, quam ueteres eorum si habuissent, mirum si Ciceronem Varronemque latuisset, Saturni filium Iouem dicunt tamquam ab illa summa mente profluentem spiritum, quam uolunt esse uelut animam mundi huius omnia caelestia et terrena corpora implentem. unde illud Maronis est, quod paulo ante commemoraui: Iouis is omnia plena. numquid non, si possent, isti sicut ipsam interpretationem ita etiam superstitionem hominum commutarent et aut nulla simulacra aut certe Saturno potius quam Ioui Capitolia constituerent? neque enim ullam animam rationalem sapientem fieri disputant nisi participatione summae illius incommutabilisque sapientiae, non solum cuiusquam hominis animam, sed ipsius etiam mundi, quam dicunt Iouem; nos uero esse quandam summam dei sapientiam, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
aspiratione addita etiam tp̃ris nom̃ ẽ. Unde et latine saturnus appellat᷑.
quasi saturetur annis. Quid iam cum istis agendum sit nescio. qui conante̾
in meluis interpretari Nomina et simulacra doꝵ suoꝵ fatentur maiorẽ
dm̃ suum et patrem ceteroꝵ tempus eẽ. Qͥd enim aliud indicant ꝗͣ om̃s
deos suos temporales ẽẽ. quoꝵ patrem ipsun tempꝰ constituunt : Eru¬
buerunt hinc philososi eoꝵ recentiores platonici. qui iam xp̃ianis tẽ¬
poribꝰ fuerunt. ⁊ saturnum aliter interpretari conati sunt. dicentes
apellatum c roror uelut a satietate intellectus. eo qd̾ grece satie¬
tas c̾ros. intellectus autem suiemens noys dicitur. Cui uidecur
suffragari et latinum nomen quasi expͥma latina parte et greca poste¬
riore compositum. ut diceretur saturnus tamꝗͣ satur esset noys.¬
t uiderunt quani esset absurdum si filius temporis iupiter haberet᷑.

Expanded text:
adspiratione addita etiam temporis nomen est, unde et Latine Saturnus appellatur, adspiratione addita etiam temporis nomen est, unde et Latine Saturnus appellatur, quasi saturetur annis. quid iam cum istis agendum sit, nescio, qui conantes in melius interpretari nomina et simulacra deorum suorum fatentur maiorem deum suum et patrem ceterorum tempus esse. quid enim aliud indicant quam omnes deos suos temporales esse, quorum patrem ipsum tempus constituunt? Erubuerunt hinc philosophi eorum recentiores Platonici, qui iam christianis temporibus fuerunt, et Saturnum aliter interpretari conati sunt dicentes appellatum Cronon uelut a satietate intellectus eo, quod Graece satietas coros, intellectus autem sine mens nus dicitur. cui uidetur suffragari et Latinum nomen quasi ex prima Latina parte et Graeca posteriore conpositum, ut diceretur Saturnus tamquam satur nus. uiderunt, quam esset absurdum, si filius temporis Iuppiter haberetur,
Abbreviated transcription (Latin):
eos homines fuisse declaret : S quid ad nos dicant se iouẽ ñ hominẽ
mortuũ colere. nec homini mortuo capitolium dedicasse.sspiritui uiui¬
ficanti om̃a. quo mundꝰ impletur. & scutũ eius in hororẽ nutricis eiꝰ fac¬
tũ de pelle caprina  Int̾p̃centur ut uolunt.. Quid dic̃t de saturno
qui saturnũ colunt: Nonne ille ẽ qui primus ab olimpo uenit arma io¬
uis fugiens. & regnis exul ademptis. qui genus indocile & disꝑsũ montibꝰ
altis composuit. legesq dedit. laciũq uocari maluit. his qm̃ latuisset
tutus in oris: Nonne ipsum eius simulacrũ qđ cooꝑto capite fingitur.
quasi latentẽ indicat: Nonie ipse italis ostendit agriculturã. qđ falce
demonstrat : ñ inquiunt. Nã uideris si fuit ille homo. ⁊ rex quidã. de
quo ista nairantur. Nos tam̃ saturnũ int̾p̃tamur uniuersũ tempus.
qđ grecum etiam uocabulum eius ostendit. Uocatur enĩ cronos. qđ

Expanded text:
eos homines fuisse declaret? Sed quid ad nos? dicant se Iouem non hominem eos homines fuisse declaret? Sed quid ad nos? dicant se Iouem non hominem mortuum colere nec homini mortuo Capitolium dedicasse, sed spiritui uiuificanti omnia, quo mundus impletur, et scutum eius in honorem nutricis eius factum de pelle caprina interpretentur ut uolunt. quid dicunt de Saturno? quem Saturnum colunt? nonne ille est, qui primus ab Olympo uenit arma Iouis fugiens et regnis exsul ademptis, qui genus indocile et dispersum montibus altis conposuit legesque dedit Latiumque uocari maluit, his quoniam latuisset tutus in oris? nonne ipsum eius simulacrum, quod cooperto capite fingitur, quasi latentem indicat? nonne ipse Italis ostendit agriculturam, quod falce demonstrat? non, inquiunt; nam uideris, si fuit ille homo et rex quidam, de quo ista narrantur, nos tamen Saturnum interpretamur \'uniuersum tempus\', quod Graecum etiam uocabulum eius ostendit; uocatur enim Cronos, quod
Abbreviated transcription (Latin):
suer̃ homines qui illos mortuos quasi deos haberi uoluer̃. De quibꝰ qͥd
tantũ mali castitas. aut quid tantũ boni uoluptas cõmeruit. ut inter
astra que cum sole ⁊ luna circumeunt uenus habeat stellam. ⁊ miner¬
ua non habeat : S fuerit ⁊ cicero academicus incertior quã poetȩ. qͥ
sepulcra deoꝵ cõmemorare ausus ẽ litterisq mandare. quãuis hoc nõ
ex opinione ꝓpria p̾sumpserit. s ex ipsoꝵ sacroꝵ traditione cõmemora¬
uerit. Numquid ⁊ uaro ͭ tamꝗ poeta fingit. uł tãꝗ academicꝰ dubie
ponit. quod dic̃ alioꝵ deoꝵ sacra ex cuiusq eoꝵ uita uł morte qua int̾
homines uixer̃ uł obier̃ eẽ composita: Nũquid ⁊ leon ille sacerdos
egiptuis poeta uł academicus fuit. qui macedoni alexandro diuersã
quidẽ a grecoꝵ oppinione istoꝵ deoꝵ originem ueruntam̃ ita ꝓdit. ut

Expanded text:
suerunt homines, qui illos mortuos quasi deos haberi uoluerunt. de quibus quid suerunt homines, qui illos mortuos quasi deos haberi uoluerunt. de quibus quid tantum mali castitas aut quid tantum boni uoluptas conmeruit, ut inter astra, quae cum sole et luna circumeunt, Venus habeat stellam et Minerua non habeat? Sed fuerit et Cicero Academicus incertior quam poetae, qui sepulchra deorum commemorare ausus est litterisque mandare, quamuis hoc non ei opinione propria praesumserit, sed ex ipsorum sacrorum traditione commemorauerit. numquid et Varro uel tamquam poeta fingit uel tamquam Academicus dubie ponit, quod dicit talium deorum sacra ex cuiusque eorum uita uel morte, qua inter homines uixerunt uel obierunt, esse conposita? numquid et Leon ille sacerdos Aegyptius poeta uel Academicus fuit, qui Macedoni Alexandro diuersam quidem a Graecorum opinione istorum deorum originem uerum tamen ita prodit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
teat intelliges. Hic certe istoꝵ deos homines fuisse satis confitetur. In ce
lum aũt ꝑuenisse beniuole suspicatur. quãquã ⁊ hunc honorẽ oppimoniꝰ
a hominibꝰ eis ẽẽ delatũ ñ dubitauit publice dicere. cum de romulo
loqueretur. Qui hanc urbem inquit condidit romulum ad deos inmor¬
tales beniuolencia famaq sustulimus. Quid igitur mirũ ẽ si hoc fecer̃
antiquiores homines de ioue. ⁊ saturno. ⁊ ceteris. qđ romani de romulo.
qđ demq iam recentioribꝰ temporibꝰ etiam de cesare facere uoluer.
Luibꝰ ⁊ uirgilius adulationẽ carminis addidit dicens. Ecce dionei ꝓcessit¬
cesaris astrũ. Uideant gͦ ne forte historica ueritas sepulera falsorum
deoꝵ ostend̾at in terra. uanitas aũt poetica stellas eoꝵ nõ figat s fin¬
gat in celo. Neq enim re uera stella illa iouis. ẽ. aut illa saturni.s
post eoꝵ mortem sideribꝰ ab mnicio mundi conditis hec nomina impo¬

Expanded text:
teat intelliges . Hic certe istorum deos homines fuisse satis conlum autem peruenisse beniuole suspicatur. quamquam et hunc honorem opinionis ab hominibus eis esse delatum, non dubitauit publice dicere, cum de Romulo loqueretur: qui hanc, inquit, urbem condidit, Romulum ad deos inmortales beniuolentia famaque sustulimus. quid igitur mirum est, si hoc fecerunt antiquiores homines de Ioue et Saturno et ceteris, quod Romani de Romulo, quod denique iam recentioribus temporibus etiam de Caesare facere uoluerunt? quibus et Vergilius adulationem carminis addidit dicens: ecce Dionaei processiesaris astrum. uideant ergo, ne forte historica ueritas sepulchra falsorum deorum ostendat in terra, uanitas autem poetica stellas eorum non figat, sed fingat in caelo. neque enim re uera stella illa Iouis est aut illa Saturni; sed post eorum mortem sideribus ab initio mundi conditis haec nomina inpo
Abbreviated transcription (Latin):
dictum singillatim a singulis dr̃ eodem ordine quod dictum est. Et
ideo diuersus ordo apparet in singulis quia ⁊ tunc quando ille ⁊ tunc
quando iste cõmemorat dictum ẽ. xxXIII. Sł quitur matheus.

Expanded text:
dictum singillatim a singulis dicitur eodem ordine, quo dictum est, et dictum singillatim a singulis dicitur eodem ordine, quo dictum est, et ideo diuersus ordo apparet in singulis, quia et tunc quando ille et tunc quando iste commemorat dictum est? Sequitur Mattheus:
Abbreviated transcription (Latin):
equitur matħs ⁊ dicit. Tunc cepit exꝓbrare ciutatibus
iñ quibꝰ factȩ sunt plurimae uirtutes eius quia non egissent poeni¬
tenciam. & cetera usq ad illud ubi ait. Tenae sodomorũ remissius¬
erit in die udicii quam tibi. Etiam hoc cõmemorat Lucas con¬
tinuato cuidam sermoni dñi. eciam hec ex ipsius ore coniunges
unde magis uidetur ipse hoc ordine illa cõmemorare que adño dicta
sunt. matħs aũt suȩ recordationis ordinem tenuisse. Aut si illud qđ
idem matħs ait tunc cepit exꝓbrare ciuitatibꝰ sic accipiendũ putatur
ut punctum ipsum temporis uoluisse credatur exprimere in eo qđ tc̃.
non aut̃ ipsum tempꝰ aliquanto latius qđ hec multa gerebant᷑ ⁊ dice¬
bantur. Quisquis hoc eredit credat eciam hoc ẽẽ bis dictũ. Cũ enĩ
& apud unum eiiigłistam inueniantur quedam que bis dixerit dñs
sic̃ apud eundẽ Lucam de non tollenda pera in uia. ⁊ similit̾ ceteri
duobꝰ locis dictum a dño iuenitur. quid mirum si & aliqͥd aliud bis

Expanded text:
t dicit: Tunc coepit exprobrare civitatibus, in quibus factae sunt plurimae virtutes ejus, quia non egissent poenitentiam, etc., usque ad illud ubi ait, Teerit in die iudicii quam tibi. etiam hoc commemorat Lucas continuato cuidam sermoni domini etiam haec ex ipsius ore coniungens. unde magis uidetur ipse hoc ordine illa commemorare, quo a domino dicta sunt, Mattheus autem suae recordationis ordinem tenuisse. aut si illud quod idem Mattheus ait: tunc coepit exprobrare ciuitatibus, sic accipiendum putatur, ut punctum ipsum temporis uoluisse credatur exprimere in eo quod est tunc, non autem ipsum tempus aliquanto latius quo haec multa gerebantur et dicebantur, quisquis hoc credit, credat etiam hoc esse bis dictum. cum enim et aput unum euangelistam inueniantur quaedam quae bis dixerit dominus, sicut aput eundem Lucam de non tollenda pera in uia et similiter ceteris duobus locis dictum a domino inuenitur, quid mirum si et aliquid aliud bis
Abbreviated transcription (Latin):
uellere spicas ⁊ manducare. & cetera usq ad illud ubi ait dñs. Est enĩ
filius hominis eciam sabbati. Hoc qͦq sine ulla repugnante questiõe
cõmemoratur a marcho ⁊ Luca. s illi non dicunt in illo tp̃re. Unde
fortassis magis matłs rei gestę hic ordinen tenuit. illi aut̃ recorda¬
tionis suae. nisi latius accipitur qđ dictum ẽ in illo tp̃re. idest qͦ
hec multa ⁊ diuersa gerebantur.

Expanded text:
uellere spicas et manducare, et cetera usque ad illud ubi ait: dominus est enim uellere spicas et manducare, et cetera usque ad illud ubi ait: dominus est enim filius hominis etiam sabbati. hoc quoque sine ulla repugnantiae quaestione commemoratur et a Marco et a Luca, sed illi non dicunt in illo tempore. unde fortassis magis Mattheus rei gestae hic ordinem tenuit, illi autem recordationis suae, nisi latius accipitur quod dictum est illo tempore, id est quo haec multa et diuersa gerebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
nillo tpr̃e respondens iłis dixit. Confiteor tibi pater dñe celi ⁊ tr̃ae
qui abscondisti hec a sapientibꝰ & prudentibꝰ. & cetera usq ad illud ubi
ait. Iugum enĩ suaue est & onus meum leue. huius loci ⁊ Lucas me
minit sed ex parde. Non dic̃ enim ipse uenite ad me om̃s qui labora¬
tis & alia que sequuntur. Semel aũt hoc dictum adño. S Lucas ñ
totum qđ dictam ẽ cõmemorasse credibile est. Matheus enĩ dixit.
nillo tempore respondens iłis dixit. postea quam exꝓbrauit ciuitatibꝰ.
uchas aũt ꝑost illam exꝓbrationem ciuitatium interponit quedã non
tam̃ multa. atq hoc ita subungit. In ipsa hora exultauit spũ sc̃o &
dix̃. Unde eciam si matħs non millo tempore diceret. s in ipsa hora
tam pauca interponit Lucas in medio ut eciam eadẽ hora dictũ non
absurde uideatur.
Se quitur matħs & dicit.
nillo tpr̃e abiit iħs sabbato ꝑ sata discipłi aũt eius esurientes ceper̃

Expanded text:
eor tibi, pater, domine caeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et cetera usque ad illud ubi ait: iugum enim meum suaue est et onus meum leue. huius loci et Lucminit, sed ex parte. Non dicit enim ipse, Venite ad me, omnes qui laboratis, et alia quae sequuntur. Semel autem hoc dictum a Domino, sed Lucam non totum quod dictum est commemorasse, credibile est. Matthaeus enim dicit, In illo tempore respondens Jesus dixit, posteaquam exprobravit civitatibus: Lucas autem post illam exprobrationetamen multa, adque hoc ita subiungit: in ipsa hora exultauit spiritu sancto et dixit. unde etiam si Mattheus non in illo tempore diceret, sed in ipsa hora, tam pauca interponit Lucas in medio, ut etiam eadem hora dictum non absurde uideatur. Sequitur Mattheus et dicit: in illo tempore abut Iesus sabbato per sata, discipuli autem eius esurientes coeperunt
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ respondit petentibꝰ signũ de lona ꝓpħa. ⁊ de xmiuitis. & de regina
austri. & de spũ minundo. qui cũ exierit ab homine redit ⁊ inuenit domũ
nundatã quẽ admodũ matheus luche cõgruat.
Abi ei nunciata ẽ mater & fr̃s eiꝰ. utrũ marcho ⁊ lucha ordo ipse ñ discrepet.
Qđ ex nauicula turbis loquitus ẽ de illo cuius in semmando aliud cecidit
inuia. & ceterã de illo cui suꝑseminata sunt ⁊ izania. ⁊ de grano sinapis
& de fermento. & qđ in domo loquutus ẽ de thescuro abscondito in
agro. & de margarita. ⁊ de sagena missa in mare. & de ꝓferente de the
sauro noua & uetera quomodo marcho ⁊ luchȩ matheus consentiat. uł
i his qui cum illo dixer̃ uł nairationis ordine.

Expanded text:
Quod respondit petentibus signum de Iona propheta et de Nineuitis et de regina Quod respondit petentibus signum de Iona propheta et de Nineuitis et de regina Austri et de spiritu inmundo, qui cum exierit ab hndatam. quemadmodum Mattheus Lucae congruat Ubi ei nuntiata est mater et fratres eius, utrum a Marco et Luca ordo ipse non discrepet. Quod ex nauicula turbis locutus est de illo cuius in seminando aliud cecidit in uia et cetera et de illo cui superseminata sunt zizania et de grano sinapis et de fermento, et quod in domo locutus est de thensauro abscondito in agsauro nova et vetera, quomodo Marco et Lucae Matthaeus consentiat, vel in his quae cum illo dixerunt, vel narrationis ordine.
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi loħ̃s baptista misit ad sħm de carcere discipulos suos qđ matłis &
Uichas dicunt.
Ubi exprobiant ciuitatibꝰ. qđ ñ egerunt
poenitenciã qđ ⁊ luchas
dic̃. ubi querendũ ẽ quẽ ad modũ illi ma¬
tħs ipso ordine congruat.
Ubi uocat ad tollendũ iugũ &
saremã suam quẽadinodũ matħs alucha ñ discrepet in narandi ordine.
Ubi discipuli spicas uellen tes manducauer̃. quẽ ad inodũ intra se cõgruãt.
Matheus. mardnis. Luchas in nairandi ordine.
De illo qui manum aridã cum haberet sab̃b̃o curatus ẽ. queadmodũ nairatio
mat̾hei cõcordet cũ marcho ⁊ lucha. uł rerũ ordinẽ uł dm̃ ⁊ iudeoꝵ uerbis.
Consid̾andũ utrũ ab isto cuius arida manus sanata ẽ ita digrediunt᷑ hi tre
enugłiste ut innullo sibi aduersentur ipso nairationis ordine.
De muto ⁊ ceco qui demonium habebat quomͦ matħs luchasq cõsentiant.
Ubi ei dictum ẽ qđ mbel ebub eicit demoniũ quicquid ex ipsa occasiõe
a Lucha dissentiat.

Expanded text:
Ubi Iohannes baptista misit ad Iesum de carcere discipulos, quod Mattheus et Lucas dicunt. Ubi exprobrauit ciuitatibus quod non egerint paenitentiam quod et Lucas dicit, ubi quaerendum est quemadmodum illi Mattheus ipso ordine congruat. Ubi uocat ad tollendum iugum et sarcinam suam, quemadmodum Mattheus a Luca non discrepet in narrandi ordine. Ubi discipuli spicas uellentes manducauerunt, quemadmodum inter se congruant Mattheus, Marcus et Lucas in narrandi ordine. De illo qui manum aridam cum haberet sabbato curatus est, quemadmodum narratio Matthei concordet cum Marco et Luca uel rerum ordine uel domini et Iudaeorum uerbis. Considerandum utrum ab isto cuius arida manus sanata est. ita digrediantur hi tres euangelistae, ut ia nullo sibi aduersentur ipso ■arrationis ordine. De muto et et eaeco, qui demonium habebat. quomodo Mattheus Lucasque consentiant. Ubi ei dictum est quod in Bdzebul eicit demonia. quidquid ex ipsa occasione a Luca, dissentiat.
Abbreviated transcription (Latin):
bentibꝰ alis undecĩ. Post hanc dic̃ eũ assumptũ in cclum qđ factũ sciniꝰ in montẽ
oliueti ñ longe ab iłiłm. Nusquã gͥ cõmemorat marchꝰ cõpletũ qđ ab angło p̃¬
nunciatũ ẽẽ testatur. Matħs uͦ nichil aliud dic̃ ne nullũ aliũ locũ om̃ino eõ¬
memorat. uł ante uł postea ubi discpłi pea quã resiurex̃ uid̾int ann insi
ingalilea scđm angłi p̃dictionẽ. Deniq cũ insinuass quid ab angło muli¬

Expanded text:
bentibus illis undecim; post hanc dicit eum adsumtum in caelum. quod factum scimus in monte bentibus illis undecim; post hanc dicit eum adsumtum in caelum. quod factum scimus in monte oliueti non longe ab Hierusalem. nusquam igitur commemorat Marcus conpletum quod ab angelo praenuntiatum esse testatur. Mattheus uero nihil aliud dicit nec ullum alium locum omnino commemorat uel ante uel postea, ubi discipuli. posteaquam resurrexit, uiderint dominum nisi in Galilaea secundum angeli praedictionem. denique cum insinuass
Abbreviated transcription (Latin):
locũ ubi positꝰ erat dñs. & cito euntẽ dicite discpłis eius quia simex̃. ⁊ ecce p̃¬
cedit uos in galileã. ibi eũ uidebitis eoce dixi uob̾: item scđ̾m marchũ siue
ipse sit angłs siue alius. nolite inquit expauescere. iħm qͣritis nazarenũ
crucifixũ. suirex̃ ñ ẽ hic. ecce locꝰ ubi posuer̃ eũ. s ite dicite discpłis eiꝰ ⁊ pe¬
tro qr p̃cedit uos in galileã. ibi eũ uidebitis. sic̃ dixi uob̾: hec uerba ita ui¬
dentur sonare qđ iħs non erat se demonstraturꝰ post ressurrectionẽ discpł̃is
nͥ in galileam. Quã demonstrationẽ nec ipse marchꝰ cõmemoranit. qͥ eũ dỹõ
mane pͥma sabbati apparuisse pͥmo manae magdalenae. ⁊ illã minciasse
discpłis his qui fuerant cum eo lugentibꝰ & flentibꝰ. illos auẽ ñ credidisse. Post
hec deinde duobꝰ ex his apparuisse euntibꝰ mullã. & illos cetis nunciasse qđ fac¬
tis micio. Deinde uenit ad illam eius manifestationẽ quã nouissimã dic̃. recũ¬

Expanded text:
quia surrexit; et ecce praecedit uos in Galilaeam; ibi eum uidebitis. ecce dixi uobis, item secundum Marcum: siue ipse sit angelus siue alius: nolite, inquit, expauescere. Iesum quaeritis Nazarenum crucifixum; surrexit, non est hic: eccelocus, ubi posuerunt eum. sed ite, dicite discipulis eius et Petro, quia praecedit uos in Galilaeam; ibi eum uidebitis, sicut dixit uobis? haec uerba ita uidentur sonare, quod Iesus non erat se demonstraturus post resun-ectionem discipulis nisi in Galilaea. quam demonstrationem nec ipse Marcus commemorauit, qui eum dixit mane prima sabbati apparuisse primo Mariae Magdalenae et illam nuntiasse discipulis his qui cum eo fuerant lugentibus et flentibus, illos autem non credidisse, post haec deinde duobus ex his apparuisse euntibus in uillam et illos ceteris nuntiasse, quod facs iam noctis initio: deinde uenit ad illam eius manifestationem, quam nouissimam dicit, recum
Abbreviated transcription (Latin):
ascensionis suae. Nouissimo aut̃ om̃iũ inquit quasi ab ortiuo apparuit
⁊ mͥ. s hoc iam de celo post non paruũ tempꝰ ascensionis suae. Nunciã
resurgens ita mandauerit. Ecedã uos in galileã. ibi me uidebitis.
Iđ isi cõpletũ ẽ. tam̃ pꝰ multa cõpletũ ẽ. cũ sic mandatũ sit. quãꝗ sine¬

Expanded text:
ascensionis suae. nouissime autem omnium, inquit, quasi abortiuo apparuit ascensionis suae. nouissime autem omnium, inquit, quasi abortiuo apparuit et mihi, sed hoc iam de caelo post non paruum tempus ascensionis suae. Nunc iamum et Marcum resurgens ita mandauerit: praecedam uos in Galilaeam, ibi me uidebitis. quod etsi completum est, tamen post multa completum est, cu
Abbreviated transcription (Latin):
computari. Conferatur gͦ & qđ ait apłs paulꝰ utrũ nichil afferat qͣstionis.
esiurer̃ inqͥt tc̃io die scłm scripturas & apparuit cephae. ñ dix̃ pͥmo appa¬
rint cephae. Nam eẽt contrariuĩ qđ pͥmo mulieribꝰ apparuisse in euugło
legit᷑. pe̾a inqͥt duodecĩ quibꝰ libet qua horalibet ipso tam̃ resiurectionis
die. Demde apparuit płꝰquã quingentis fr̃ibꝰ simul. siue isti cũ illis un¬
decim erant congregati dausis ostiis ꝓpt̾ necũ uideoꝵ. unde cũ exisset
thomas uenit ad cos iħs. siue pꝰ octo illos dies quandolibet : nichil ht̃ ad¬
uersi. postea inquit apparuit iacobo. Nõ tunc aut̃ pͥmũ acciꝑe debemꝰ
uisũ ẽẽ a iacobo. s aliqͣ ꝓpͥa manifestatione singłarit̃. deinde apłis om̃ibꝰ.
Nec illis tunc pͥmum. s iam ut familiariꝰ cõuersaret᷑ cum eis usq ad diẽ

Expanded text:
computari. Conferatur ergo et quod ait apostolus Paulus utrum nihil afferat quaestionis: computari. Conferatur ergo et quod ait apostolus Paulus utrum nihil afferat quaestionis: resurrexit, inquit, tertio die secundum scripturas et apparuit Cephae. non. dixit: "primo apparuit Cephae"; nam esset contrarium quod primo mulieribus apparuisse in euangelio legitur. postea, inquit, duodecim; quibuslibet, qua hora libet, ipso tamen resurrectionis die. deinde apparuit plus quam quingentis fratribus simul, siue isti cum illis xi erant congregati, clausis ostiis propter metum Iudaeorum, unde cum exisset Thomas, uenit ad eos Iesus; siue post octo illos dies quandolibet, nihil habet aduersi. postea, inquit, apparuit Iacobo; non tunc autem primum accipere debemus uisum esse Iacobo, sed aliqua propria manifestatione singulariter. deinde apostolis omnibus; nec illis tunc primum, sed iam ut familiarius conuersaretur cum eis usque ad diem
Abbreviated transcription (Latin):
deret. atq om̃mo ꝑ illos quadraginta dies qͦtiens uoluit. quibꝰ uoluit. quẽ¬
admodũ uoluit. sic̃ petrꝰ dic̃ qño eũ cornelio ⁊ his qui cũ illo fuerant p̃dica¬
bat. qui simul inquit manducauimꝰ & bibimꝰ cũ illo. postea quã resur¬
rerita mortus ꝑ dies quadraginta. non qđ cotidie ꝑ dies quadraginta
cũ illo manducassent & bibissent. Nam erit contrariũ ioħi qui octo illoᷤ¬
dies in t̾posuit. quibꝰ eis uisꝰ ñ ẽ. ut t̾cio manifestaretur ad mare tibe¬
riadis. Inde iam eciã si cotidie illis uisus & cũ illis cõiuuatꝰ ẽ. nichil re¬
pugnat. & fortasse idõ dictũ ẽ ꝑ quadragnita dies qui quat̃deni s̃ in
misterio uł totius mundi uł totiꝰ t̃pralis scłi. qr ⁊ illi pͥmi decẽ dies in
quibꝰ erant illi octo dies a parde totũ possunt more scripturarũ ñ dissone¬

Expanded text:
deret, adque omnino per illos quadraginta dies, quotiens uoluit, quibus uoluit. quemderet, adque omnino per illos quadraginta dies, quotiens uoluit, quibus uoluit. quemadmodum uoluit; sicut Petrus dicit, quando eum Cornelio et his qui cum illo fuerant praedicabat: qui simul, inquit, manducauimus et bibimus cum illo, posteaquam resurrexit a mortuis, per dies quadraginta, non quod cotidie per dies quadraginta cum illo manducassent et bibissent; nam erit contrarium Iohanni, qui octo dies illos interposuit, quibus eis uisus non est, ut tertio manifestaretur ad mare Tiberiadis. inde iam etiam si cotidie illis uisus et cum illis conuiuatus est, nihil repugnat. et fortasse ideo dictum est: per quadraginta dies, qui quater deni sunt in mysterio uel totius mundi uel totius temporalis saeculi, quia et illi primi decem dies, in quib
Abbreviated transcription (Latin):
qũo in ihrłm pluribꝰ apparuit. coniungit tacite nouissimũ diẽ qͦ ascendit:
m celũ: ita nanans. Edup̃ aũt illos foris in bethaniã. & eleuatis manibꝰ suiꝰ
benedix̃ eis. Et factũ ẽ cum benediceret eis. recessit ab eis. & ferebat᷑ incelũ.
uangłicis libris cõmemoratꝰ est ab hominibꝰ uisus. ante quã ascendisset in
celum. in tr̃a scilicet nomes & in aere semel ascendens. s nõ om̃a sc̾p¬
ta sunt sic̃ ioħs fatet᷑. Crebra enim erat eius cum illis conuersatio ꝑ
dic̃ quadraginta. pͥꝰquã ascendiss in celũ. ñ tam̃ eis ꝑ om̃s qͣd raginta
cõtinins apparuerat. Nam pꝰ diẽ pͥmũ resunectionis eiꝰ alios octo die int̃
fortassis continuo conseq̃nti die. nichil enĩ repugnat. & deinde qño
uoluit constituens eis qđ & ante p̃dixerat. ut eos in galileae montẽ p̃ce¬

Expanded text:
quando in Hierusalem pluribus apparuit, coniungit tacite nouissimum diem, quo ascendit quando in Hierusalem pluribus apparuit, coniungit tacite nouissimum diem, quo ascendit in caelum, ita narrans: eduxit autem illos foris in Bethaniam et eleuatis manibus suis benedixit eos. et factum est, cum benediceret eis, recessit ab eis et ferebatur in caelueuangelicis libris commemoratus ab hominibus uisus, antequam ascendisset in caelum: in terra scilicet nouies et in aere semel ascendens. Sed non omnia scripta sunt, sicut Iohannes fatetur. crebra enim erat eius cum illis conuersatio per dies quadraginta, priusquam ascendisset in caelum. non tamen eis per omnes quadraginta continuos apparuerat. nam post diem primum resurrectionis eius alios octo dies intefortassis continuo consequenti die — nihil enim repugnat — et deinde, quando uoluit, constituens eis, quod et ante praedixerat, ut eos in Galilaeae montem praece
Abbreviated transcription (Latin):
nibꝰ pꝰ resumectionẽ. semel ad monum̃tũ mulieribꝰ. iterũ eisdẽ regredien¬
tibꝰ a monum̃to mitinere. t̾cio petro. Quarto duobꝰ euntibꝰ in castellũ. qͥn
pluribꝰ in ihrłm ubi non erat thomas. sexto. ubi eũ uidit thomas. sep¬
timo : ad mare tiberiadis. octauo: in monte galileae. scđm matħm. No
no: qđ dic̃ marchꝰ Nouissime recumbentibꝰ quia iã nõ erant in tr̃a cũ
illo cõuiuatim. Decimo: in ipso die ñ iam in tr̃a : s eleuatũ mnubẽ. cum
in celũ ascenderet. qđ marchꝰ ⁊ lucas cõmemorant. marchꝰ quidẽ pꝰ illud qđ
eis discumbentibꝰ apparuit ita cõtinuans ut diceret. & dñs quidẽ pꝰꝗͣ lo
quutꝰ ẽ eis. assumiptꝰ ẽ incelũ. Lucas aũt p̃t̃missis om̃ibꝰ que ꝑ qdragin
ta dies agi ab illo cum discipulis potuer̃. aAli pͥmo diei resurectionis eus

Expanded text:
nibus post resurrectionem: semel ad monumentum mulieribus; iterum eisdem egrediennibus post resurrectionem: semel ad monumentum mulieribus; iterum eisdem egredientibus a monumento in itinere; tertio Petro; quarto duobus euntibus in castellum; quinto pluribus in Hierusalem, ubi non erat Thomas; sexto, ubi eum uidit Thomas; septimo ad mare Tiberiadis; octauo in monte Galilaeae secundum Matthaeum; nono, quod dicit Marcus, nouissime recumbentibus, quia iam non erant in terra cum illo conuiuaturi; decimo in ipso die, non iam in terra, sed eleuatum in nubem, cum in caelum ascenderet, quod Marcus et Lucas commemorant. Marcus quidem post illud, quod eis discumbentibus apparuit, ita continuans, ut diceret: et dominus quidem, postquam locutus est eis, assumtus est in caelum; Lucas autem praetermissis omnibus, quae per XL dies agi ab illo cum discipulis potuerunt, illi primo die resurrectionis eius,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtio ioħm dixisse tamquã tres solae factae fuerint manifestatione eiꝰ. s h
ortelligendꝰ ẽ ad numerũ dierũ retulisse. ñ ad numerũ ipsarũ manifes
tationum. nec continuoꝵ dierũ. s ꝑ interualla. sic̃ idem ipse testat᷑. Nã
pͥmo ipso die resiurectionis suae excepto: qđ amulieribꝰ uis. ẽ. ⁊dest qđ in eu¬
uangło claret. ter se manifestauit. semel petro. iterũ auobꝰ illis quoꝵ erat
unꝰ cleophas. tercio plurimis iam inde colloq̃ntibꝰ noctis exordio. s: ħ totũ
ioħs ad unũ diẽ referente semel cõputat. Iterũ aũt ħ ẽ alio die quãceũ ui¬
dit ⁊ thomas. tercio uero ad mare tiberiadis. hoc ẽ t̾cio die manifestatio¬
ms eiꝰ. ñ tẽia manifestatione. Ac ꝑ ħ pꝰ hec om̃a cogimꝰ intelligere factũ ẽẽ
nuenimꝰ itaq ap̃ quatuor euugłistas deciẽ cõmenionitũ dnm uisũ eẽ ab homi¬

Expanded text:
tertio Iohannem dixisse, tamquam tres solae factae fuerint manifestationes eius; sed hoc tertio Iohannem dixisse, tamquam tres solae factae fuerint manifestationes eius; sed hoc intellegendus est ad numerum dierum rettulisse, non ad numerum ipsarum manifetationum; nec continuorum dierum, sed per intervalla, sicut idem ipse testatur. Nam primo ipso die resurrectionis suae, excepto quod a mulieribus visus est, id est quod in Evangelio claret, ter se manifestavit; semel Petro, iterum duobus illis quorum unus erat Cleophas, tertio plurimis jam inde colloquentibus noctis exordio: sed hoc totum Joannes ad unum diem referens semel computat; iterum autem, hoc est alio die, quando eum vidit et Thomas; tertio vero ad mare Tiberiadis, hoc est tertio die manifestationis ejus, non tertia manifestatione. Ac per hoc post haec omnia cogimur intelligere factum esse, nuenimus itaque apud quattuor euangelistas decies commemoratum dominum uisum esse ab homi
Abbreviated transcription (Latin):
indec ĩ memorauit. ñ ut cũq uindecĩ. s illis inquit inidecĩ appariuit. Lucas
erant᷑. & iste ostendit illos undecĩ s̃ est apłos fuisse. Nã cũ adunr̃ & cos qͥcũ
ipris enant᷑ satis utiq decdaminit eminentuis illos undecĩ appellato eũ euibꝰ erãt
et nuinieit apłoꝵ & alioꝵ discipłoꝵ undec ĩ disepłi complerentur. qui udent
mani illor octo dies in galilcae monte iłm. s occunt aliuid qđ obsistat. Iohs
enĩ q nõ dõm emorauit. nõ in monte ab undecĩ. s ad mare tiberiadis a septẽ
piscantibꝰ iusiũ eẽ hñm. Hoc iã t̃c̃io inquit manifestatꝰ ẽ iłis discpłis. eur
pessiunedis a mortuis. si aũt acceꝑimꝰ intra illos octo dies ante quã thoras
eũ indis ab imdecĩ quib q discipłis dnm iusũ. nõ erit hoc ad mare cibe¬
ria dis tencio mani festũ et s quarto. Qđ̃ quidẽ cauendũ ẽ ne quis existimet

Expanded text:
undecim memorauit, non utcumque undecim, sed illis, inquit, undecim apparuit. undecim memorauit, non utcumque undecim, sed illis, inquit, undecim apparuit. erant. et iste ostendit illos undecim, hoc est apostolos fuisse. nam cum adiunxit: et eos qui cum ipsis erant, satis utique declarauit eminentius illos undecim appellatos, cum quibus erant  et aliorum discipulorum undecim discipuli conplerentur, qui uiderent intra illos octo dies in Galilaeae monte Iesum. Sed occurrit aliud quod obsistat. lobannes enim, quando commemorauit non in monte ab undecim, sed ad mare Tiberiadis a septem piscantibus uisum esse dominum, hoc iam tertio. inquit, manifestatus est Iesus discipulis, cum resurrexisset a mortuis. si autem acceperimus intra illos octo dies, antequam Thomas eum uidisset, ab undecim quibusque discipulis dominum uisum, non erit hoc ad mare Tiberiadis tertio manifestatum esse, sed quarto. quod quidem cauendum est, ne quis existimet
Abbreviated transcription (Latin):
matħs ubi erant undecĩ in monte quo eos scđ̾m p̃dictionẽ angl̃i iłis p̃cesserat.
am ita nanare apparet. qđ illic eum repererint. qr utiq scd̃m constitutũ p̃ce¬
serat. Non gͦ ipso die quo resunxr̃. neq incõseq̃ñtibꝰ octo diebꝰ pꝰ quos dic̃
ioħis disepłis apparuisse dñm ubi pͥmo eum uidit thomas qui eũ ñ uiderat
die resumectionis eius. Nam utiq si int̾ra eosdẽ octo dies eũ minonte gal¬
leae iã illi undecĩ uiderant : quomodo pꝰ octo dies eũ pͥmũ uidit thomas qͥmi
illis undecĩ fuerit. nisi quis dicat non illos undecĩ qui iã tunc apli uocabant᷑
s discipłos iAlic undecĩ fuisse ex multo numero disepłoꝵ. Ioli qͥppe adhuc uoca¬
bant᷑ apłi illi udecĩ. s nõ soli erant discpłi. Potest gͦ fieri ut ñ om̃s s aliqͥ
coꝵ ibi fueriit. alii uero discpłi cũ eis. ita ut undecĩ cõplerent᷑. Ac sic ñ ibi
fuisse thomã. qui pꝰ illos dieꝰ octo pͥmo dñm uidit. Marchꝰ quippe qũo ilo

Expanded text:
id quod dicit Matthaeus, ubi erant undecim in monte, quo eos secundum praedictionem angeli Jesus praecesserat. Nam ita narrare apparet, quod illic eum repererint, quia utique secundum constitutum praecesserat. Non ergo ipso die quo resurrexit, neque in consequentibus octo diebIohannes discipulis apparuisse dominum, ubi eum primo uidit Thomas, qui eum non uiderat die resurrectionis eius. nam utique si intra eosdem octo dies eum in monte Galilaeae iam illi undecim uiderant, quomodo post octo dies eum primum uidit Thomas, qui in illis undecim fuerat? nisi quis dicat non illos undecim, qui iam tunc apostoli uocabantur, sed discipulos illic undecim fuisse ex multo numero discipulorum. soli quippe adhuc uocabantur apostoli illi undecim, sed non soli erant discipuli. potest ergo fieri, ut non omnes, sed aliqui eorum ibi fuerint, alii uero discipuli cum eis ita, ut undecim conplerentur, ac sic non ibi fuisse Thomam. qui post illos dies octo primo dominum uidit. Marcus quippe, quando illos
Abbreviated transcription (Latin):
dat apłs dicens. Unꝰ panis unũ corpꝰ multi sumus ut cũ eis benedictũ panem
poirigeret a ꝑirentur ocłi eoꝵ & agnoscerent eũ. Aꝑirent᷑ utiq ad eus cogni

Expanded text:
dat apostolus dicens: unus panis, unum corpus multi sumus, ut, cum eis benedictum panem dat apostolus dicens: unus panis, unum corpus multi sumus, ut, cum eis benedictum panem porrigeret, aperirentur oculi eorum et agnoscerent eum, aperirentur utique ad eius co
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ cap̃ ⁊ quasi mat̃ ẽ cec̃arũ. unde metropolis appellat᷑. Qđ aũt ait marchꝰ eis
in alia effigie dͥnm apparuisse. hoc lucas dic̃ qđ eoꝵ ocłi tenebant᷑ ne agnos¬
cerent eũ. Ocłis quippe eoꝵ acciderat aliqͥd qđ ita manere ꝑmissũ ẽ usq ad
fractionẽ panis cerdti misterii causa it eis in illo alia ostenderet᷑ effigie̾. ⁊ sic
eũ ñ nisi in fractione panis agnoscereit. sic̃ luca uarrante monstrat᷑. ꝙ me¬
rito qͥppe m̃tis eoꝵ adhuc ignorantis qđ̃ oportebat. xp̃m mori ⁊ resurgere. simile
aliquid eoꝵ ocł̃i passi s̃. ñ ueritate fallente. s ipsis ueritatẽ ꝑciꝑe ñ ualen¬
tibꝰ. & aliud quã res ẽ opinantibꝰ. ne quisꝗͣ se xp̃m agnouisse arbitret᷑ si eiꝰ
corpris particeps nõ est. idest aecđae. einus unitatem in sacram̃to panis cõmen¬

Expanded text:
quae caput et quasi mater est ceterarum, unde metropolis appellatur. Quod autem ait Marcus, eis quae caput et quasi mater est ceterarum, unde metropolis appellatur. Quod autem ait Marcus, eis in alia effigie dominum apparuisse, hoc Lucas dicit, quod eorum oculi tenebantur. ne agnoscerent eum. oculis quippe eorum acciderat aliquid, quod ita manere permissum est usque ad fractionem panis. certi mysterii causa, ut eis in illo alia ostenderetur effigies et sic eum non nisi in fractione panis agnoscerent, sicut Luca narrante monstratur. pro merito quippe mentis eorum adhuc ignorantis, quod oportebat Christum mori et resurgere. simile aliquid eorum oculi passi sunt, non ueritate fallente, sed ipsis ueritatem percipere non ualentibus et aliud quam res est opinantibus, ne quisquam se Christum agnouisse arbitretur, si eius corporis particeps non est, id est ecclesiae, cuius unitatem in sacramento panis commen
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ eoꝵ sit. nichil inde existit qđ ueritati uł istoꝵ alicui uera cissimo narra¬
tori repugnare udeatur. ꝓbabilit̾ tam̃ creditur postea quã petro apparuit
deide apparuisse istis. duobꝰ quoꝵ erat unus cleophas. de quibꝰ lucas totũ
nanat. marchꝰ aũt breuit̃ ista ꝑstringit. Post hec aut̃ inquit duobꝰ ex eis
ambulantibꝰ ostensus ẽ in alia effigie. euntibus muillã. Castellũ qͥppe illud
ñ absurde accipimꝰ eciã uillã potuisse appellari. qđ nunc iam appellatur ipsa
bethleaem que ciuitas antea uocitata ẽ quãuis nunc sit honoris amplioris no¬
mine dñi qui inilla natꝰ ẽ sic ꝑ aeccłas omniũ gentiũ diffamato. ⁊ incodi¬
cibꝰ quidẽ grecis magis agrũ inuenimꝰ quã uillam. Agri aut̃ nomine ñ cas¬
tella tantum. uerũ eciã municipia ⁊ coloniae solent uocari. extra ciuitatẽ

Expanded text:
ergo eorum sit, nihil inde existit quod veritati vel istorum alicui veracissimo narraergo eorum sit, nihil inde existit quod veritati vel istorum alicui veracissimo narratori repugnare videatur: probabiliter tamen creditur posteaquam Petro apparuit, deinde apparuisse istis duobus, quorum erat unus Cleophas, de quibus Lucas totum narrat, Marcus autem breviter ita perstringit: Post haec autem, inquit, duobus ex eis ambulantibus ostensus est in alia effigie, euntibus in villam. Castellum non absurde accipimus etiam uillam potuisse appellari, quod nunc iam appellatur ipsa Bethlem, quae ciuitas antea uocitata est, quamuis nunc sit honoris amplioris nomine domini. qui in illa natus est. sic per ecclesias omnium gentium diffamato. et in codicibus quidem Graecis magis agrum inuenimus quam uillam; agri autem nomine non castella tantum. uerum etiam municipia et coloniae solent uocari extra ciuitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit pͥmo cephe: s apparuit inquit cephȩ.postea auodecĩ. Denide appa¬
ruit plꝰ quã quingentis fr̃ĩbꝰ simul. sic aut̃ non apparet quibꝰ duodecĩ. quẽ¬
admodũ nec quibꝰ quingentis. fieri enĩ potest ut de turba discpłoꝵ fuerint
isti duodecim nescio qui. Nam illos quos apłos nominauit ñ iã duodecĩ s in¬
decĩ diceret. sic̃ ñnsli eciã codices hñt. qđ credo ꝑturbato homines em̃daᷤᷤ¬
se. putantes de illis duodecĩ apłis dictũ. qui iam uida extincto undecĩ erãt.
 siue illi codices uerius hñt qui undecĩ hñt. siue alios quosdã duodecĩ apł̃s
paulꝰ uelit intelligi. siue sacratũ illũ numerũ eciã i undecĩ stare uoluerit.:
qui duodenariꝰ i eis numierꝰ ita misticꝰ erat. ut ñ possit in locũ uidae nisi
aliꝰ idest mathias ad cõseruandũ sacram̃tũ eiusdẽ numeri subrogari. Qđlibet

Expanded text:
apparuit primo Cephae,\' sed: apparuit, inquit, Cephae, postea duodecim, deinde appaapparuit primo Cephae,\' sed: apparuit, inquit, Cephae, postea duodecim, deinde apparuit plus quam quingentis fratribus simul. sic autem non apparet quibus duodecim, quemadmodum nec quibus quingentis. fieri enim potest, ut de turba discipulorum fuerint isti duodecim nescio qui. nam illos quos apostolos nominauit non iam duodecim, sed undecim diceret, sicut nonnulli etiam codices habent, quod credo perturbatos homines emendasse putantes de illis duodecim apostolis dictum, qui iam Iuda extincto undecim erant. sed siue illi codices uerius habeant qui undecim habent, siue alios quosdam duodecim apostolus Paulus uelit intellegi, siue sacratum illum numerum etiam in undecim stare uoluerit, quia duodenarius in eis numerus ita mysticus erat ut alius, id est Matthias, ad conservandum sacramentum ejusdem numeri subrogari ; quodlibet
Abbreviated transcription (Latin):
prior uenerat. s cum se melmasset uidisse posita linteamina. s ⁊ se ipsũ
postea dic̃ intrasse. ita & petrus intelligendꝰ ẽ pͥmo ꝓcumbens uidisse qđ
lucas cõmemorat. ioħs tacet. P ost aut̃ ingressus s ingressus tam̃ ante¬
quã ioħs intraret. ut om̃s uerũ dixisse sine ulla repugnancia reꝑiantur.
rdogͦ rerũ qui cẽ potuit quẽadmodũ dñm excepto qđ iã mulieribꝰ loquu¬
tꝰ erat. eciã maribꝰ discipulis uisus fuerit. scđm testimonia ñ solũ quatuor
einigłarũ. s eciã pauli apłi contexendꝰ ⁊ demonstrandꝰ ẽ. Om̃iũ gͦ uroꝵ
pͥmo apparusse intelligitur Petro: Ex his dũ taxat om̃ibꝰ quos euugłistae qͣ¬
tuor ⁊ paulꝰ apłs cõmemorauer̃. Ceterũ si apparuit alicui eoꝵ priꝰ quã pe¬
tro. qđ om̃s tacaer̃. quis uel dicere audeat uł negare : Neq enĩ ⁊ paulꝰ dix̃

Expanded text:
prior uenerat, sed, cum se inclinasset, uidisse posita linteamina; sed et se ipsum prior uenerat, sed, cum se inclinasset, uidisse posita linteamina; sed et se ipsum postea dicit intrasse. ita et Petrus intellegendus est primo procumbens uidisse, quod Lucas commemorat, Iohannes tacet; post autem ingressus, sed ingressus tamen, antequam Iohannes intraret, ut omnes uerum dixisse sine ulla repugnantia repperiantur. Ordo ergo rerum qui esse potuit, quemadmodum dominus excepto quod iam mulieribus locutus erat etiam maribus discipulis uisus fuerit, secundum testimonia non solum quattuor euangelistarum, sed etiam Pauli apostoli contexendus et demonstrandus est. omnium ergo uirorum primo apparuisse intellegitur Petro, ex his dumtaxat omnibus quos euangelistae quattuor et Paulus apostolus commemorauerunt. ceterum si apparuit alicui eorum prius quam Petro, quod omnes tacuerunt, quis uel dicere audeat uel negare? neque enim et Paulus dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
ophas loqñs cum dño quẽ nondum agnoscebat. non petrũ dix̃isse ad monu¬
m̃tũ. s abier̃ quidã ex nr̃is inquit ad monum̃tũ.⁊ ita muener̃ sic̃ mulieres
dixer̃. Qd̾ ⁊ ipse recapitulando intelligitur dixisse. illud scilicet qđ pͥmo
mulieres nunciaueraN petro ⁊ ioħi. de ablato corpre dñi. Ac ꝑ hoc cũ ipse
lucas petrũ dixerit cucuirisse ad monum̃tũ. & cleopan dixisse ipse retule¬
rit qđ quidã eoꝵ ierant ad monum̃tũ. intelligit᷑ attestari ioħi qd̾ duo ieriN
ad monum̃tũ. s petrũ solũ pͥmo cõmemorauit. quia illi pͥmitꝰ maria nmn¬
ciauerit. Itẽ potest moriere qđ petrũ ñ intrantẽ s ꝓ cumibentẽ dic̃ idẽ lucas
uidisse sola linteamina. & discessisse mirantẽ. cũ ioħ̃s dicat se potiꝰ ita ui¬
disse. hoc ẽ discpłm illum quem diligebat iħs ñ intrasse in monum̃tũ quo

Expanded text:
opas loquens cum domino, quem nondum agnoscebat, non Petrum dixit isse ad monuopas loquens cum domino, quem nondum agnoscebat, non Petrum dixit isse ad monumentum; sed abierunt quidam ex nostris, inquit, ad monumentum et ita inuenerunt, sicut mulieres dixerunt, quod et ipse recapitulando intellegitur dixisse, illud scilicet quod primo mulieres nuntiauerunt Petro et Iohanni de ablato corpore domini. ac per hoc cum ipse Lucas Petrum dixerit cucurrisse ad monumentum et Cleopan dixisse ipse rettulerit, quod quidam eorum ierant ad monumentum, intellegitur adtestari Iohanni, quod duo ierant ad monumtiauerat. item potest mouere, quod Petrum non intrantem, sed procumbentem dicit idem Lucas uidisse sola linteamina et discessisse mirantem, cum Iohannes dicat se potius ita uidisse, hoc est discipulum illum, quem diligebat Iesus, non intrasse in monumentum. quo
Abbreviated transcription (Latin):
t abier̃ quidã ex nr̃is ad monum̃tũ. ⁊ ita inuener̃ sic̃ mulieres dixer̃. Ipsũ
uͦ ñ uider̃. Hec scd̾m lucam ita nanant ut menimisse ac recolere potuer̃
qđ a mulieribꝰ dictũ erat uł a discpłis qui cuc iurerant ad monum̃tũ. qño
tẽ qđ factũ fuerait. Hoc aut̃ de petio cõmemorit pruus quã nanaret de his
duobꝰ quos iuenit mina postea ꝗͣ narrauit de mulieribꝰ que uiderant an¬
głos. & ab eis audierant qd̾ resumeriss iħs. tãꝗͣ tunc petrus ad monum̃tũ
cucinrerit. I: intelligitur hoc lucas recapitulando posuisse de petro. Tunc
a maria magdalenȩ nunciatũ eis fuerat de corp̃re ablato. Timcaũt illa
nunciauerat quando uidit lapidẽ auulsum a monum̃to. & postea facta s̃
hec de uisione angłoꝵ atq ipsius dm̃i qui bis numero apparuerat mulierib
semel ad monunentũ. & iterũ occiurens reuertentibꝰ a monum̃to. Hoc aut̃
ante quã duobꝰ illis in uia uisꝰ fuiss. quoꝵ erat unꝰ cleophas. namq ⁊ de¬

Expanded text:
ierunt quidam ex nostris ad monumentum. et ita inuenerunt sicut mulieres dixerunt, ipsum uero non uiderunt. haec secundum Lucam ita narrant, ut meminisse ac recolere potuerunt quod a mulieribus dictum erat uel a discipulis, qui cucurrerant ad monumentum, quando tem quod factum fuerat. hoc autem de Petro commemorat, priusquam narret de his duobus, quos inuenit in uia, posteaquam narrauit de mulieribus, quae uiderant angelos et ab eis audierant, quod resurrexisset Iesus, tamquam tunc Petrus ad monumentum cucurrerit. sed intellegitur hoc Lucas recapitulando posuisse de Petro. tunc a Maria Magdalene, nuntiatum eis fuerat de corpore ablato; tunc autem illa nuntiauerat, quando uidit lapidem auulsum a monumento; et postea facta sunt haec de uisione angelorum adque ipsius domini, qui bis numero apparuerat mulieribus, semel ad monumentum et iterum occurrens reuertentibus a monumento. hoc autem antequam duobus illis in uia uisus fuisset, quorum erat unus Cleopas. namque et Cle