comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tim ꝓprie. partim figunite. sed euugłistas alia istũ alia illum inseru¬
isse scripturis suis quedã uero eadem. uł duos. uł tres eoꝵ quoslibet.
uł om̃s quatuor posuisse. nec sic tam̃ om̃a ẽẽ conscripta que ab illo
seu dicta seu facta sunt. Quisquis aut̃ putat non potuisse dm̃n in
uno sermone quedam figurate quedã ꝓprie ponere eloquia. cetera
euis inspiciat udebit quam hoc temere atq in erudite arbitretur.
otest enim iste ut unum aliquid dicam qđ animo interim occurit. qm̃
monet ut nõ sciat simstra quld facit dextra. & ipsã helemosmnas. ⁊
quicquid illic aliud p̃cip̃ figunte accipiendũ putare. Sane rursus
aminoneo qđ oportet meminisse lectorẽ ne tali ammonicione sepissi¬
me indigeat. aliis atq aliis sermonũ suoꝵ locis dñm iam multa ite¬
rasse que alibi dixerat ne forte ipsoꝵ locorũ ordo cum ex alio euuan¬

Expanded text:
tim proprie, partim figurate, sed euangelistas alia istum, alia illam inserutim proprie, partim figurate, sed euangelistas alia istum, alia illam inseruisse scriptis suis, quaedam uero eadem uel duos uel tres eorum quoslibet uel omnes quattuor posuisse; nec sic tamen omnia esse conscripta, quae ab illo seu dicta seu facta sunt. quisquis autem putat non potuisse dominum in uno sermone quaedam figurate, quaedam proprie ponere eloquia, cetera eius inspiciat: uidebit quam hoc temere atque inerudite arbitretur. potest enim iste, ut unum aliquid dicam, quod animo interim occurrit, quoniam monet, ut non sciat sinistra quid faciat dextra, et ipsas elemosynas et quidquid illic aliud praecipit figurate accipiendum putare. Sane rursus admoneo, quod oportet meminisse lectorem, ne tali admonitione saepissime indigeat, aliis atque aliis sermonum suorum locis dominum iam multa iterasse, quae alibi dixerat, ne forte ipsorum locorum ordo, cum ex alio euan
Abbreviated transcription (Latin):
significantem non tollendam dx̃. ẽẽ contrarius. s iam ratione reddita
non putetur. Sic & calciamenta cum dic̃ matłis mua non ẽẽ portanda:
curam ꝓhibet. quic ideo portanda cogitantur ne desint. Hoc & de duabꝰ
tiicis intelligendũ ẽ. ne quisquã eoꝵ p̃ter eam quã eẽt indutus aliã
portandã putaret. sollicitꝰ ne opus ẽẽt cum ex illa potestate posset acciꝑe.
inde marchus dicendo calciari eos sandaliis uł soleis. aliquid hoc calciam̃¬
tũ misticȩ significationis habere ammonet. ut pes neq tectꝰ sit nec nud̾
ad tenrã. idest nec occultetur euugłm nec terrenis cõmodis mnitatur.
Et quod non portari uł haberi duas tunicas s exp̃ssius indui ꝓhibet diceas
& ne induerentur duabꝰ tumcis. quid eos monet nisi nõ dupplicit̃ s sim¬
pliciter ambulare. Ita dnm̃ om̃a dixisse nullomodo dubitandũ est par¬

Expanded text:
significantem non tollendam dixit esse contrarius; sed iam ratione reddita significantem non tollendam dixit esse contrarius; sed iam ratione reddita non putetur. Sic et calciamenta cum dicit Matthaeus in nia non esse portanda, curam prohibet, qua ideo portanda cogitantur, ne desint. hoc et de duabus tunicis intellegendum est, ne quisquam eorum praeter eam quam esset indutus aliam portandam putaret sollicitus, ne opus esset, cum ex illa potestate posset accipere. proinde Marcus dicendo calciari eos sandaliis uel soliis aliquid hoc calciamentum mysticae significationis habere admonet, ut pes neque tectus sit neque nudus ad terram, id est nec occultetur euangelium nec terrenis commodis innitatur. et quod non portari uel haberi duas tunicas, sed expressius prohibet indui dicens: et ne induerentur duabus tunicis, quid eos monet nisi non dupliciter, sed simpliciter ambulare? Ita dominum omnia dixisse nullo modo dubitandum est par
Abbreviated transcription (Latin):
huic uitae necessaria nec magna nec minima. Ideo posuit nec uirgã
ostendens a fidelibꝰ suis om̃a deberi ministris suis. nulla suꝑflua requi¬
rentibꝰ. de ꝑ hoc addendo dignus ẽ enim oꝑarius cibo suo: ꝓrsus aꝑuit ⁊
illustrauit unde & quare hec om̃a loqueretur. Hant gͦ potestatẽ uirgę
nomine significauit. cum dix̃. ne quid tollerent in uia nisi uirgã tantũ.
oruuit enim eciam sic breiniter dici. nichil nec essarioium ub̾cũ fenitis nec
uirgam nisi uirgam tantum ut illud qđ dictum ẽ nec uirgam. ut intel¬
ligatur nec minimas quidem res. Quod uera adiunctum.ẽ. nisi uirgam
ttum. intelligatur quia ꝑ potestatem a dño acceptam que uirge nomine
significata est. exiam que non portantur non deer̃. Utrũq gͣ dñs dixit.
s quia non utrũq unus euugłista cõmemorauit. putatur ille qui iurgã
sub alia significatione positam tollendã dix̃. ei qui uirgã rursus aliud

Expanded text:
huic uitae necessaria nec magna nec minima. ideo posuit: nec uirgam, huic uitae necessaria nec magna nec minima. ideo posuit: nec uirgam, ostendens a fidelibus suis omnia deberi ministris suis nulla superflua requirentibus. ac per hoc addendo: dignus est enim operarius cibo suo, prorsus aperuit et inlustrauit unde et quare haec omnia loqueretur. hanc ergo potestatem uirgae nomine significauit, cum dixit, ne quid tollerent in uia, nisi uirgam tantum. potuit enim etiam sic breuiter dici: "nihil necessariorum uobiscum feratis, nec uirgam, nisi uirgam tantum", ut illud quod dictum est: nec uirgam, intellegeretur "ne minimas quidem res"; quod uero adiunctum est: nisi uirgam tantum intellegatur, quia per potestatem a domino acceptam, quae uirgae nomine significata est, etiam quae non portantur non deerunt. utrumque ergo dominus dixit. sed quia non utrumque unus euangelista commemorauit, putatur ille qui uirgam sub alia significatione positam tollendam dixit ei qui uirgam rursus aliud
Abbreviated transcription (Latin):
bentibꝰ quibꝰ annunciant euugłm. Alioqum contra hoc p̃ceptum fecit idẽ
apłs. qui uictum de manuum suarumi laboribꝰ transigebat. ne cuiꝗ gra¬
uis c̾et. s potestatem dedisse in qua scirent sibi ista deberi. Cũ aut̃ adño
aliquid imperatur. nisi fiat mobedienciȩ culpa ẽ. Cum aũt potestas
datur: licet cunq non uta. & tamꝗ de suo uire recede. He gͦ dñs loq̃ñs
discipulis id agebat. quod ipse apłs paulopost aꝑtius ita explicat. Nes¬
citis qm̃ qui in templo oꝑantur que de templo sunt edunt. qui altari
deseruiunt altari compartunt᷑. Sic & dñs ordinauit his qui euugłm
annunciant de euugło uiuere. Ego aũt nulluis horumusus sum. Cum
itaq dicit ita dñm ordinasse. se aut̃ usum non ẽt̃. utiq ostendit utendi po¬
testatem datam. non impositam seruiendi necessitatem. Hoc ergo ordimnãs

Expanded text:
aebentibus quibus annuntiant euangelium — alioquin contra hoc praeceptum fecit idem aebentibus quibus annuntiant euangelium — alioquin contra hoc praeceptum fecit idem apostolus, qui uictum de manuum suarum laboribus transigebat, ne cuiquam granis esset — sed potestatem dedisse, in qua scirent sibi ista deberi. cum autem a domino aliquid imperatur, nisi fiat, inoboedientiae culpa est. cum autem potestas datur, licet cuique non uti et tamquam de suo iure cedere. haec ergo dominus loquens discipulis id agebat, quod ipse apostolus paulo post apertius ita explicat: nescitis, quia qui in templo operantur quae de templo sunt edunt? qui altari deseruiunt altari compartiuntur? sic et dominus ordinauit his qui euangelium annuntiant de euangelio uiuere; ego autem nullius horum usus sum. cum itaque dicit ita dominum ordinasse, se autem usum non esse, utique ostendit utendi potestatem datam, non impositam seruiendi necessitatem. Hoc ergo ordinans d
Abbreviated transcription (Latin):
cargam: continio subiecit. dignus ẽ onim oꝑariꝰ cibo suo. Nnde sapis
ostian cien tosus et ꝑ ossidere ac fene noluerta. non quo necessaria ũ sms
sustestatiom huuis intae: s quit sic eos mietebat ut eis hec deberq demon¬
stiuaret aieniis ipsis. quib: euugłm eredentibꝰ annunciarent. tã ꝙ enpendhia
mrcamab  tamq fructũ uieae plantatorib tamꝗ lac gregie pastorbꝰ.
mli samus dicn Qnis m alitat suis stupendiis umquam Aaus pl aneat
mãse ilai a. sre łu cuss mon ecdit: Quis pascit gregem ⁊ de lacte gregisũ
papiti: heinc enun soquebatur ae hns que necessaria sunt̃. p̃ dicatorasꝰ eu¬
uangeli. Unde paulopost dic̃. Si nos uobis spiritalia seminauimꝰ.
magnum ẽ si ur̃a carnalia metamus. si alii potestatis ur̃ae participant.
nonne magis nos: s non sumus usi hac potestate. Unde apparet hec ñ ita
p̃cepisse dñm tamquam euugłistȩ uiuere aliunde non debeant quã eis p̃¬

Expanded text:
virgam; continuo subjecit, Dignus est enim operarius cibo suo. Unde satis virgam; continuo subjecit, Dignus est enim operarius cibo suo. Unde satis ostendit cur eos haec possidere ac ferre noluerit: non quod necessaria non sint sustentationi hujus vitae; sed quia sic eos mittebat, ut eis haec deberi demonstraret ab illis ipsis quibus Evangelium credentibus annuntiarent, tanquam stipendia amquam fructum uineae plantatoribus, tamquam lac gregis pastoribus. unde Paulus dicit: quia militat suis stipendiis umquam? quis plantat uineam et de fructu eius non edet? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? hinc enim loquebatur de his quae necessaria sunt praedicatoribus euangelii. unde paulo post dicit: si nos uobis spiritalia seminauimus, magnum, si uestra carnalia metamus? si alii potestatis uestrae participant, non magis nos? sed non sumus usi hac potestate. unde apparet non haec ita praecepisse dominum, tamquam euangelistae uiuere aliunde non debeant quam eis pr
Abbreviated transcription (Latin):
muna sentencia tam uicine positis uerbis qui cũ paulo ante diceret altes
alterius  onera portate postea dix̃. Unusquisq ꝓprium omis portabit. s
ilia sunt onera participandȩ nifiruntatis. alia reddendȩ rationis dõ de
actibꝰ nr̃is. Iua cum fr̃ibꝰ sustentanda. cõmunicantur. hec ꝓpria ab uni¬
ꝙͣq portantur. Ita ⁊ uirga intelligitur spiritaliter de qua dicebat apls
nuirga uenam ad uos: & corporaliter qua utimur siue ad equum siue
ad aliquod alud opus fuerit ut interim omittam & alias huius norinis
fiunttas si gnisic ꝯtiones. Litrũq gͦ accipiendũ ẽ a dño apłis dictum. & uet
noo urga ferent. & ut nõ nisi uirgam ferrent. Cum enĩ scađ̃m matłim
diceret us a lolite possidero aurum. neq argentum. neq peccunam mn
⁊ onis ur̃is. non penĩ in uia. neq duas tunicas. neq calciamenta. neq

Expanded text:
in una sententia tam uicine positis uerbis —, qui cum paulo ante diceret: alter in una sententia tam uicine positis uerbis —, qui cum paulo ante diceret: alter alterius onera portate, postea dixit: unusquisque proprium onus portabit. sed alia sunt onera participandae infirmitatis, alia reddendae rationis deo de actibus nostris; illa cum fratribus sustentanda communicantur, haec propria ab unoquoque portantur. ita et uirga intellegitur spiritaliter, de qua dicebat apostolus: in uirga ueniam ad uos? et corporaliter, qua utimur siue ad equum siue ad aliquid aliud opus fuerit, ut interim omittam et alias huius nominis figuratas significationes. Utrumque ergo accipiendum est a domino apostolis dictum, et ut nec uirgam fgentum, neque pecuniam in zonis vestris; non peram in via, neque duas tunicas, neque calceamenta, neque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ hñt unã significationem. s diuersis locis congruent̾ posita diuerso
mͦ intelliguntur. & aliqño cum expositione dicintur. ut ẽ illud. Nolite
pueri effici sensibꝰ. s malicia paruuli estote ut sensibꝰ ꝑfecti sitis. Hoc
enim breuiter clausa sentencia dici potuit nolite ẽẽ pueri s estote pu¬
eri. & illud. siquis putat se sapientem eẽ in uobis in hoc scło: stultꝰ fiat
ut sit sapiens. Quid enim aliud dix̃ quam non sit sapiens ut sit sapiens.
Aliqño aũt clausȩ ita dicuntur ut exerceant inquirentẽ. ut ẽ qđ ait ad ga¬
lathas. Inuicem honera ur̃a pordate. ⁊ sic adimplebitis legem xp̃i. Qui
umus quisq & tunc insemet ipso habebit głam ⁊ non i altero. Alnusqͥsq
enĩ ꝓprium onis portabit. Nisi oneris nomer sub diuersis significatio¬
nibꝰ acccꝑis: ꝓculdubio putabis eundem sibi in loquendoᷤ conerariũ. & hoc

Expanded text:
non habent unam significationem, sed diuersis locis congruenter posita diuerso non habent unam significationem, sed diuersis locis congruenter posita diuerso modo intelleguntur et aliquando cum expositione dicuntur, ut est illud: nolite pueri effici sensibus, sed malitia paruuli estote, ut sensibus perfecti sitis. hoc enim breuiter clausa sententia dici potuit nolite esse pueri, sed estote pueri\'. et illud: si quis putat se sapientem esse in uobis in hoc saeculo, stultus fiat, ut sit sapiens. quid enim aliud dixit quam non sit sapiens, ut sit sapiens\'? aliquando autem clause ita dicuntur, ut exerceant inquirentem, ut est quod ait ad Galatas: inuicem onera uestra portate et sic adimplebitis legem Christi. quunusquisque et tunc in semet ipso habebit gloriam et non in altero. unusquisque enim proprium onus portabit. nisi oneris nomen sub diuersis significationibus acceperis, procul dubio putabis eundem sibi in loquendo esse contrarium — et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dicat marchus & p̃cepit eis ne quid tollerent in uia nisi uirgam
tantũ & sequatur eciam ipse. nõ peram. non panẽ. Req in rona
aes. ut ostendat in eodem loco uersari nairationẽ suam. in quo
e illorũ qui dixer̃ nec uirgã ferendam. Quod ita soluitur ut intel¬
ligamus sub alia significatione dictam uirgam. que scđm marchũ
ferenda ẽ. ⁊ sub alia illam que scd̾m matħm & Lucam non est fe¬
renda. sicut sub alia significatione intelligitur temptatio de qua
dictum est. Dĩ neminem tẽptat. & sub alia de qua dictũ est. Lemp¬
nis. sicut iudicium accipitur de quo dictũ est. Qui bene fecer̃ in resur
rectionẽ uitae : qui malefecer̃ in resunectionẽ uidicii. & aliter de quo
dictũ ẽ. Iudica me dr̃ ⁊ discerne causam meã de gente non scã. Illud enĩ
uidicium dampnationis ẽ. hoc discretionis. & multa alia sunt uerbaq̃

Expanded text:
dicat Marcus: et praecepit eis, ne quid tollerent in uia nisi uirgam dicat Marcus: et praecepit eis, ne quid tollerent in uia nisi uirgam tantum, et sequatur etiam ipse: non peram, non panem, neque in zona aes, ut ostendat in eodem loco uersari narrationem suam, in quo et illorum qui dixerunt nec uirgam ferendam. quod ita soluitur, ut intellegamus sub alia significatione dictam uirgam, quae secundum Marcum ferenda est, et sub alia illam, quae secundum Mattheum et Lucam non est ferenda, sicut sub alia significatione intellegitur temtatio, de qua dictum est: deus neminem temtat, et sub alia, de qua dictum est: temnirectionem uitae; qui male fecerunt, in resurrectionem iudicii, et aliter, de quo dictum est: iudica me, deus, et discerne causam meam de gente non sancta. illud enim iudicium damnationis est, hoc discretionis. Et multa alia sunt uerba, quae
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ istam discipulorũ. & post aua multa cõmemorat. Itaq incerdũ
est utrumhoc qdđ agitur in eius patria matħs omissum reuocauerit.
an marchus recordatum ante ceperit. quisnam eoꝵ ordinẽ rei gestat.
&e quis recordationis suae tenuerit. Luchas aũt continuo post
resiurectionem filiae layri subiungit hunc locum de potestate &
ammonitione discipulorũ tam breuiter sane quã marchus. neq ipse
ita ut hoc sequi eciam in ierũ gestarũ ordine appareat. In nominibꝰ
gͦ discipulorũ Lucas qui eos alio nomine nominat cum prius eli¬
guntur in monte: a matheo non discrepat. nisi in nomine uidȩ ia¬
cobi quem matłis taddeum appellat. nomiulli aut̃ codices h̃t leb¬
beum. Quis aut̃ uinquam ꝓhibuerit duobꝰ uel tribꝰ nominibus
hominem unũ uocari: solet item queri quomodo matħs ⁊ lucas
cõmemorauerint dixisse dñm discipulis ut nec uirgã feirent cum

Expanded text:
nem istam discipulorum et post alia multa commemorat. itaque incertum nem istam discipulorum et post alia multa commemorat. itaque incertum est, utrum hoc, quod agitur in eius patria, Mattheus omissum reuocauerit, an Marcus recordatum anteceperit, quisnam eorum ordinem rei gestae et quis recordationis suae tenuerit. Lucas autem continuo post resurrectionem filiae Iahiri subiungit hunc locum de potestate et admonitione discipulorum. tam breuiter sane quam Marcus, neque ipse ita, ut hoc sequi etiam in rerum gestarum ordine appareat. in nominibus ergo discipulorum Lucas, qui eos alio nomine nominat, cum prius eliguntur in monte, a Mattheo non discrepat nisi in nomine Iudae Iacobi, quem Mattheus Thaddeum appellat, nonnulli autem codices habent Lebdeum. quis autem umquam prohibuerit duobus uel tribus nominibus hominem unum uocari? Solet item quaeri, quomodo Mattheus et Lucas commemorauerint dixisse dominum discipulis, ut nec uirgam ferrent, cum
Abbreviated transcription (Latin):
suam. & conuocatis duodecim discipulis suis. dedit illis potestatem
spirituũ miundoꝵ. de cecera usq ad illud ubi ait. Amen dico uob̾
non ꝑdet mertedem suam. In hoc toto loeo quẽ nunc cõmemora¬
uimus. multa monuit discipulos suos. s utrũ cum exordine ma¬
tħs subiunxerit. An ei ordo nairandi recordatio sua fuerit sic̃ dictũ est
nõ apparet. hinc locum breuit̾ uidetur ꝑstruxisse marchus. ⁊ eũ sic
ingressus ẽ dicens. & cirrumibat castella in circuitu docens. & cõuo¬
eauit duodecim. & cepit eos mittere bmos. & dabat illis potestatẽ spi
ritiuim inmundorũ. & cetera usq ad illud ubi ait. Excutite puluerẽ
de pedibꝰ ur̃is in testimonium illis. S ante quam hoc nairaret mar¬
chus: prius post resuscitatã filiam archisinagogi. illud nairauit ubi
dnm in patria sua mirabantur. unde illi eẽt tanta sapiencia ⁊ uir¬
tutes. cum eius cognationem nossent. Qd matħs post ammonitio¬

Expanded text:
convocatis duodecim discipulis suis, dedit illis potestatem spirituum immundorum, et caetera, usque ad aliud ubi ait, Amen dico vobis non perdet mercedem suam . In hoc toto loco, quem nunc commemoramus, multa monuit discipulos suos: sed utrum eum ex ordine Matthaeus subjunxerit, an ei ordo narrandi recordatio sua fuerit, sicut dictum est, non apparet. Hunc locum brevitur videtur perstrinxisse Marcus, et eum sic ingressus est, dicens: Et circumibat castella in circuitu docens. Et convocavit duodecim, et coepit eos mittere binos; et dabat illis potestatem rituum inmundorum, et cetera usque ad illud ubi ait: excutite puluerem de pedibus uestris in testimonium illis. sed antequam hoc narraret Marcus, prius post resuscitatam filiam archisynagogi illud narrauit ubi dominum in patria sua mirabantur, unde illi esset tanta sapientia et uirtutes, cum eius cognationem nossent, quod Mattheus post admonitio
Abbreviated transcription (Latin):
dm. & eusdẽ iniracłi parem modum. Ille quippe hoc factũ dic̃ cũ appro¬
pinquaret iherico. at isti cum egrederetur ab iherico. s nom̃ ciuitatis
⁊ facti similitudo putari suadet semel: ẽẽ factum. s euugłistas in hoc
sibi aduersari qđ alius. dicat. cũ appropiquaret iherico. alii cũ egrede¬
retur ab iherico. non sane hoc ꝑsuadet nisi eis qui ꝓcliius credi uolt̃
mentiri eiugłm quã duo similia similit̃q miracła fecisse iłmm. Quid
Aũt sit credibiliusa⁊ quid potius uerum & om̃is fidelis filiꝰ euugłii
eciam si tacere noluerit cogitando sibi ipse resprardet.

Expanded text:
culum et eiusdem miraculi parem modum. ille quippe hoc factum dicit. cum adproculum et eiusdem miraculi parem modum. ille quippe hoc factum dicit. cum adpropinquaret Hiericho, at isti, cum egrederetur ab Hiericho. sed nomen ciuitatis et facti similitudo putari suadet semel esse factum, sed euangelistas in hoc sibi aduersari, quod alius dicat, cum adpropinquaret Hiericho, alii, cum egrederetur ab Hiericho, non sane hoc persuadet nisi eis qui procliuius credi uolunt mentiri euangelium quam duo similia similiterque miracula fecisse Iesum. quid autem sit credibilius aut quid potius uerum, et omnis fidelis filius euangelii acendo uel, etiamsi tacere noluerit, cogitando sibi ipse respondet.
Abbreviated transcription (Latin):
Noc ⁊ marchus cõmemorat. s de imo ceco factum. Que ita soluit᷑ q̃stio
ut illa soluta ẽ de duobꝰ qui legionem demonum patiebant᷑ in regiõẽ
gerasenoꝵ. Nam duoꝵ eciam cecoꝵ quos mͦ int̾posuit. unum fuisse
notissimũ. ⁊ in illa ciuitate famosissimum ex hoc eciam satis appareo
natis a dño non facile occuirit nisi cum laẏrum archisinagogum eciã
nomine exp̃ssit. cuius filiam resuscitauit iħs. in quo eciamꝰ magis
iste sensus apparet. quia ⁊ ile archisinagogꝰ utiq in illo loco nobilis
fuit. ꝙculdubio itaq bartimeus iste timei filius ex aliqua magna feli¬
citate deiectꝰ notissime ⁊ famosissimȩ miseriae funit qđ nõ solũ cecus
uerũ eciam mendicꝰ sedebat. Hinc ẽ gͦ qđ ipsum solum uoluit cõme¬
morare marchꝰ cuius illuminatio tam claram famam huic miracło cõ¬
parauit quã erat illius nota calamitas. Lucas uero quamuis om̃mo
eodẽ modo factũ tam̃ in alio ceco intelligendꝰ ẽ par cõmemorare mini¬

Expanded text:
oc et Marcus commemorat, sed de uno caeco factum. Quae ita solvitur quaestio, ut illa soluta est de duobus, qui legionem daemonum patiebantur in regione Gerasenorum . Nam duorum etiam caecorum, quos modo interposuit, unum fuisse notissimum, et in illa civitate famosissimum, ex hoc etiam satis apparet,natis a Dnomine expressit. cuius filiam resuscitauit Iesus. in quo etiam magis iste sensus appareat, quia et ille archisynagogus utique in loco illo nobilis fuit. procul dubio itaque Bartimeus iste Timei filius ex aliqua magna felicitate deiectus notissimae et famosissimae miseriae fuit, quod non. solum caecus, uerum etiam mendicus sedebat. hinc est ergo quod ipsum solum uoluit commemorare Marcus, cuius inluminatio tam claram famam huic miraculo conparauit, quam erat illius nota calamitas. Lucas uero quamuis omnino eodem modo factum tamen in alio caeco intellegendus est par commemorare mira
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid ab eo. & ct̃. usq ad illud ubi ait. sic̃ filius hominis nõ ue¬
nit ministrari s ministrare. & dare annmam. suam redemptionẽ ꝓ
multis. Hunc cum illo ordinẽ eciam marchꝰ tenet. filios ⁊ebedei ꝑ¬
hibens dixisse qđ ab eis nõ ꝑ eos ipsos s ꝑ matrẽ dictũ ẽẽ. Matheus
ex p̃ssit cum illa eoꝵ uoluntatẽ attulisset ad dnm utide magis ipsos
ucas aut postquã ex eodem ordine cõmemorauit que de passione ⁊ re¬
siurectione sua duodecim discipulis p̃dixerit p̃termitit. ea que isti cõme¬
morant. Post que interposita occum᷑ ei ad ihericho. Qđ aũt dixerinas
oratłs ⁊ marchus de pͥncipibꝰ gentumi qui dñantur subiectir non ita fu¬
turũ int̃ illos. s eum qui erit maior eciam seruum alioꝵ futurũ dicit.
ale aliquid ⁊ Lucas s non eo loco. & ordo ipse indicat iterũ ẽẽ eandẽ sen¬
tenciam a dño dictam.

Expanded text:
bi ait: sicut filius hominis non uenit ministrari, sed ministrare et dare animam suam redemtionem pro multis. hunc cum illo ordinem etiam Marcus tenet filios Zebedaei perhibens dixisse quod ab eis, non per eos ipsos, sed per matrem dictum esse Mattheus expressit, cum illa eorum uoluntatem attulisset ad dominum. unde magis ipsos Lucas autem, posteaquam ex eodem ordine commemorauit quae de passione et resurrectione sua duodecim discipulis praedixerit, praetermittit ea quae isti commemorant, post quae interposita occurrerunt ei ad Hierichum. quod autem dixerunt Mattheus et Marcus de principibus gentium, qui dominantur subiectis, non ita futurum inter illos, sed eum qui erit maior etiam seruum aliorum futurum, dicit tale aliquid et Lucas, sed non eo loco, et ordo ipse indicat iterum esse eandem sententiam a domino dictam.
Abbreviated transcription (Latin):
De mulsere cananea que dix̃. & canes edunt de mitis cadentibꝰ de m̃sa
dominoꝵ suoꝵ quomͦ inter se matheus
luchasq consentiant. LuiIII.¬
Cum de septẽ panibꝰ pauit turbas utrũ int̃se Ixuu
cõgruat marcho & in eo qđ petentibꝰ signũ respondit iterũ de lona. L¬

Expanded text:
De muliere Cananaea, quae dixit: et canes edunt de micis cadentibus de mensa dominorum suorum, quomodo inter se Mattheus Lucasque consentiant. Cum de septem panibus pauit turbas, utrum inter se Magruat Marco, et in eo quod petentibus signum respondit iterum de Iona.
Abbreviated transcription (Latin):
tribꝰ elux̃. cõsta bit ratio trium dierũ ⁊ triũ noctiũ. Restat gͦ ut
illo scripturarũ usitatissimo loq̃ndi modo quo a parte totũ intelligitur
inueniamꝰ extremũ diẽ tempꝰ parasceues quo crucifixꝰ ⁊ sepultꝰ ẽ dñs. et
ex ipsa ertrema parde totũ diẽ cũ sua nocte qui iã ꝑactꝰ fuerat accipiamꝰ.
mediũ idest sabbati diem nõ aparde s integre totũ t̾ciũ. rursus a parte sua
pͥma idest a nocte totũ cũ suo diurno tempore. acsic erit triduũ quẽ ad¬
modũ illi octo dies pꝰ quos ascendit in montẽ quoꝵ mediõ integros atten
angłos uisos fuisse a mulieribꝰ que uener̃ ad monum̃tũ. Quorũ singłos in¬
tellexeramus cõmemoratos a duobꝰ. unũ a matheo idest illũ qui extraa
monum̃tũ sedebat in lapide. alterũ a marcho idest illũ qui intra monu¬
m̃tũ sedebat adextris. S lucas ita namit. & dies erat parasceue. & sabb̃m

Expanded text:
tribus eluxit, constabit ratio trium dierum et trium noctium. Restat ergo ut tribus eluxit, constabit ratio trium dierum et trium noctium. Restat ergo ut illo Scripturarum usitatissimo loquendi modo, quo a parte totum intelligitur, inveniamus extremum diem tempus parasceves, quo crucifixus et sepultus est Dominus, et ex ipsa extrema parte totum diem cum sua nocte, qui jam peractus fuerat, accipiamus: medium vero, id est sabbati diem, non a parte, sed integre totum: tertium rursus a parte sua prima, id est a nocte totum cum suo diurno tempore; ac sic erit triduum: quemadmodum illi octo dies post quos ascendit in montem, quorum medios integros attendangelos dicit visos fuisse a mulieribus, quae venerunt ad monumentum, quorum singulos intellexeramus commemoratos a duobus; unum a Matthaeo, id est, illum qui extra monumentum sedebat in lapide; alterum a Marco, id est illum qui intra monumentum sedebat a dextris. Sed Lucas ita narrat: Et dies erat parasceves, et sabbatum
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ diẽ dñicũ dienius a parte totũ intelligamꝰ. Quid enĩ iuiuat qđ qda
ins anguitiis coartati ⁊ istum loquutionis modũ idest a parde totũ in
scarũ scripturarũ soluendis questionibꝰ plurimũ ualere nesciente noc¬
tem uoluer̃ annumerare tres illas horas a sexta usq nonã quibꝰ sol
obscuratꝰ est. ⁊ diẽ tres horas alias quibꝰ iterũ teiris est redditꝰ. id est a
nona usq ad eius occasum. Sequitur enim nox futuri sabbati qͣcũ suo
die computauer̃ iam duae noctes ⁊ duo dies. Pono aut̃ post sabbatũ
sequitur nex pͥm ae sabbati. idest illucescentis die dñici in qͣ time dr̃s
resirer̃. Frunt gͦ duae noctes.⁊ duo dies. ⁊ una nox. ecrã si tota poss
intelligi nec os tenderemꝰ qđ illud diluculũ pars enis extrema sit. Q¬
ꝓpt̃ nec annume ratis illis sex horis quarũ tribꝰ sol cõtenebratꝰ. ẽ. &

Expanded text:
quem diem dominicum dicimus, a parte totum intellegamus. quid enim iuuat, quod quidam quem diem dominicum dicimus, a parte totum intellegamus. quid enim iuuat, quod quidam his angustiis coartati et istum locutionis modum, id est asanctarum Scripturarum solvendis quaestionibus plurimum valere nescientes, noctem voluerunt annumerare tres illas horas a sexta usque ad nonam quibus sol obscuratus est, et diem tres horas alias quibus iterum terris est redditus, id est a nona usque ad ejus occasum? Sequitur enim nox futuri sabbati, qua cum suo die computata, erunt jam duae noctes et duo dies; porro autem post sabbatum sequitur nox primae sabbati, id est illucescentis dici dominici, in qua tunc Dominus resurrexit: erunt ergo duae noctes et duo dies, et una nox, etiamsi tota posset intelligi, nec ostenderemus quod illud diluculum pars ejus extrema sit; quapropter nec annumeratis illis sex horis, quarum tribus sol contenebratus est, et
Abbreviated transcription (Latin):
umi gͦ uener̃ parte euis noctis ertrema: ea ꝓculdubio nocte uener̃. Uesꝑe aut̃
qui luceseit in pͥmam sabbi nõ potest nisi tota ipsa nox intelligi. Eo gͥ ues¬
ꝑe uener̃ que ipsa nocte uener̃. Ipsa aut̃ nocte uener̃. que noctis ipsius qͣni
extrema parte uener̃. Nam ⁊ ipsum triduũ quo dñs mortuus est. & resur¬
rexit. nisi isto loqñdi modo quo a parde totũ dici solet recte intelligi ñ po¬
test. Ipse quippe ait. Sic̃ enĩ iona fint inuentre ceti tribꝰ diebꝰ & tribꝰ noe¬
tibus. sic erit ⁊ filius hominis in corde tr̃ae tribꝰ diebꝰ & tribꝰ noctibꝰ Cõ¬
putant᷑ aũt tempora siue ei qͦ tradidit spm̃ siue ex qͦ sepultꝰ est & ñ occur¬
rit ad liquidũ nisi mediũ diẽ hoc est sabbatũ totũ diẽ accipiamꝰ idest cum
sua nocte. illos ant̃ qui eũ in medio posuer̃. id est parasceuen ⁊ ꝓͥmã sabbi

Expanded text:
cum ergo uenerunt parte eius noctis extrema, ea procul dubio nocte uenerunt. uespere autem; cum ergo uenerunt parte eius noctis extrema, ea procul dubio nocte uenerunt. uespere autem; quae lucescit in primam sabbati, non potest nisi tota ipsa nox intellegi: eo igitur uespere uenerunt quae ipsa nocte uenerunt, ipsa autem nocte uenerunt quae noctis ipsius quamuis extrema parte uenerunt. Nam et ipsum triduum, quo dominus mortuus est et resurrexit, nisi isto loquendi modo, quo a parte totum dici solet, recte intellegi non potest. ipse quippe ait: sicut enim Iona fuit in uentre ceti tribus diebus et tribus noctibus, sic erit et filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus. conputantur autem tempora, siue ex quo tradidit spiritum, siue ex quo sepultus est, et non occurrit ad liquidum, nisi medium diem, hoc est sabbatum totum diem accipiamus, id est cum sua nocte, illos autem qui eum in medio posuerunt, id est parasceuen et primam sabbati,
Abbreviated transcription (Latin):
sabbati qđ fieri ñ potest si tantũmͦ primã noclis pardiculã. id est solũ
miciũ nodis intellexerimꝰ dicto uesꝑe significatã. N eq enĩ ipsũ mi¬
ciuĩ lucescit in pͥmã sabbati. s ipsa nor que luce icip̃ t̃minari. Nam
t̃minꝰ pͥmac parlis noctis. scd̾ae pardis miciũ ẽ. Lux aũt t̾minꝰ totiꝰ noc¬
tis. ẽ. unde non potest dici uesꝑ lucescens in pͥmã sabbi nisi nomine ues¬
peri nox ipsa intelligatur quã lux t̃minat. & nsitatꝰ loq̃ndi modꝰ diumae
scripturae a parte totum. Auesꝑe gͦ noctẽ significauit ciuius extremũ ẽ di¬
luculũ. Diluculo enĩ uener̃ illae mulieres ad monum̃tũ. Ac ꝑ hoc ea nocte
uener̃ que significata ẽ nomine uesꝑi. Cota enĩ significata est eo nomine
ut dixi. ⁊ idõ quacũq euis noctis parte uenissent ea utiq nocte uenissent.

Expanded text:
sabbati, quod fieri non potest. si tantum modo primam noctis particulam, id est solum sabbati, quod fieri non potest. si tantum modo primam noctis particulam, id est solum initium noctis, intellexerimus dicto uespere significatam; neque enim ipsum initium lucescit in primam sminus primae partis noctis secundae partis initium est, lux autem terminus totius noctis est. unde non potest dici uesper elucescens in primam sabbati. nisi nomine uesperi nox ipsa intellegatur, quam lux terminat. et usitatus loquendi modus est diuinae scripturae a parte totum. a uespere ergo noctem significauit, cuius extremum est diluculum. diluculo enim uenerunt illae mulieres ad monumentum; ac per hoc ea nocte uenerunt, quae significata est nomine uesperi. tota enim significata est eo nomine. ut dixi; et ideo, quacumque eius noctis parte uenissent, ea utique nocte uenissent;
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrae essent. Sole aũt oriente idest ordu suo ian celum illuminare
moipiente: Quomͦ gͦ his tribꝰ congruat matħs qui nec diluculo nec mane
s uesꝑe ait sabbati que lucescit in pͥmã sabbati attentiꝰ indagandũ ẽ. Apte
quippe pͥma noctis qđ est uesꝑ ipsam noctẽ uoluit significare matħs. cuiꝰ
noctis sine uener̃ mulieres ad monum̃tũ. Pa uero causa intelligit᷑ eandẽ
noctẽ sic appellasse. quia iã a uesꝑe licebat afferre aromata. transacto
utiq sabbato. Ergo qm̃ sabbato impediebant᷑ ut nõ ante facerent:
ab eo tempore nommauit noctẽ ex qͦ eis licere cepit ut facerent quocũq
uellent tempore eiusdẽ noctis. sic itaq dictũ ẽ uesꝑe sabbati. acsi dice¬
recur nocte sabbati. id est nocte que sequitur diẽ sabbati. qđ ipsa uerba
eius satis indicant. sic enĩ ait. Uesꝑe aũt sabbati que lucescit in pͥmã

Expanded text:
tenebrae essent, sole autem oriente, id est ortu suo iam caelum inluminare tenebrae essent, sole autem oriente, id est ortu suo iam caelum inluminare incipiente? quomodo ergo his tribus congruat Mattheus, qui nec \'diluculo\' nec \'mane\'. sed uespere ait sabbati, quae lucescit in primam sabbati, attentius indagandum est. a parte quippe prima noctis, quod est uespere, ipsam noctem uoluit significare Mattheus, cuius noctis fine uenerunt mulieres ad monumentum. ea uero causa intellegitur eandem noctem sic appellasse, quia iam uespere licebat adferre aromata transacto utique sabbato. ergo, quoniam sabbato inpediebantur, ut non ante facerent, ab eo tempore nominauit noctem, ex quo eis licere coepit, ut facerent, quocumque uellent tempore eiusdem noctis. sic itaque dictum est uespere sabbati, ac si diceretur \'nocte sabbati\\ id est nocte, quae sequitur diem sabbati. quod ipsa uerba eius satis indicant. sic enim ait: uespere autem sabbati. quae lucescit in primam
Abbreviated transcription (Latin):
ualde mane tãꝗ sol ipse iam uideretur suꝑ tr̃as. s potus sic̃ dicere solemꝰ
eis quibꝰ uolumus significare temperiꝰ aliquid faciendũ. Cũ eiũ dixerimꝰ
manene putent iam sole supͣ tr̃am conspicuo nos dicere ad hoc plerũq
addimꝰ ualde manc. ut illud qđ eciã albescente uocatur intellegant. ꝗͣꝗͣ
& hoc usitatũ sit ut pꝰ galli cantũ sepe repetitũ cũ coniectare homines
ceꝑint diẽ iã ꝓpinquare. dicaN iam mane est. Q cum post hoc uerbũ at¬
tenderint ac iam oriente idest iam de ꝓamio aduemente inhas pardes so¬
le celũ rubescere uł albescere uiderint. addant qui dicebant mane est ⁊¬
dicant. ualde mane est. Qđ aũt inter est dũ siue illo siue isto modo nichil
aliud intelligamꝰ a marcho appellatũ mane nusi qđ lucas appellauit dilu¬
culũ & hoc ualde mane qđ ille ualde diluculo. & qđ ioħs mane cũ ad huc

Expanded text:
ualde mane, tamquam sol ipse iam uideretur super terras, sed potius sicut dicere solemus ualde mane, tamquam sol ipse iam uideretur super terras, sed potius sicut dicere solemus eis quibus uolumus significare temperius aliquid faciendum. cum enim dixerimus \'mane\', ne putent iam sole supra terram conspicuo nos dicere, ad hoc plerumque addimus \'ualde mane\', ut illud quod etiam albescente uocatur intellegant, quamquam et hoc usitatum sit, ut post galli cantum saepe repetitum, cum coniectare homines coeperint diem iam propinquare, dicant \'iam mane est\', et cum post hoc uerbum attenderint ac iam oriente, id est iam de proximo ueniente in has partes sole caelum rubescere uel albescere uiderint, addant qui dicebant mane est\' et dicant \'ualde mane est\'. quid autem interest, dum siue illo siue isto modo nihil aliud intellegamus a Marco appellatum \'mane\' nisi quod Lucas appellauit diluculum et hoc ualde mane quod ille ualde diluculo et quod Iohannes mane cum adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝑmitcit. De hora qͦq ipsa qua uener̃ mulieres ad monum̃tũ ñ cõtẽpnenda ex¬
oritur questio. Cum enĩ matħs dicat uesꝑe aut̃ sabbi que lufescit inpͥmã¬
sabbi uenit maria magdalenȩ & altera maria uidere sepulerũ. Quid ẽ qđ dic̃
marchꝰ ⁊ ualde mane uma sabbatoꝵ ueniunt ad monum̃tũ oriente. iam sole
ualde diluculo. & ioħs mane cum adhuc tenebrae essent. hoc intelligit᷑ marchꝰ
dicere ualde mane oriente iam sole idest cum celum ab orientis parde iamal¬
besceret. Qđ nonsit utiq uisi solis ouentis uicinitate. Fuis enĩ est ille fulgor
qui nomine aurorae appellari solet. idõ nõ repugnat illi qui ait Cũ adhuc
tenebrae essent. Die quippe surgente aliquae reliqͥae tenebrarũ tanto
magis ext̃minantur quantomagis oritur lux. Nec sic accipiendũ ẽ qđ ait

Expanded text:
permittit. De hora quoque ipsa, qua uenerunt mulieres ad monumentum, non contemnenda expermittit. De hora quoque ipsa, qua uenerunt mulieres ad monumentum, non contemnenda exoritur quaestio. cum enim Mattheus dicat: uespere autem sabbMaria uidere sepulchrum, quid est, quod dicit Marcus: et ualde mane una sabbatorum ueniunt ad monumentum oriente iam sole? ualde diluculo, et Iohannes: mane cum adhuc tenebrae essent, hoc intellegitur Marcus dicere: ualde mane oriente iam sole, id est cum caelum ab orientis parte iam albesceret, quod non fit utique nisi solis orientis uicinitate; eius enim est ille fulgor, qui nomine aurorae appellari solet. ideo non repugnat illi qui ait: cum adhuc tenebrae essent. die quippe surgente aliquae reliquiae tenebrarum tanto magis extenuantur, quanto magis oritur lux. nec sic accipiendum est quod ait:
Abbreviated transcription (Latin):
monum̃ti reuoluerat. idest aloco sepulcri qđ effossũ erat in petra. Itẽ queri
potest quẽ admodũ marchꝰ dicat at illȩ exeuntes fuger̃ de monum̃to. inuase¬
rat enĩ eas tremor ⁊ pauor. & nemini qͥcquã dixer̃. Timebant enĩ. cũ dicat
matħs & exier̃ cito de monum̃to cum timore ⁊ gaudio magno eurente nun¬
care discpłis euis. nisi intelligamus ipsoꝵ angłoꝵ nemini ausar fuisse aliqͥd
dicere. idest responde ad ea que ab illis audierant aut certe custodibꝰ quos
iacente uider̃. Nam illud gaudiũ qđ matħs cõminemorat nõ repugnat
timori de qͦ marchꝰ ait. Debuimꝰ enĩ utrũq in illarũ animo factũ intellige¬
re eciã si ipse matħs de timore nõ diceret. Cũ uero ⁊ ipse dicat exier̃ cito
do monum̃to cũ timore ⁊ gaudio magno: nichil ex hac re q̃stionis remane¬

Expanded text:
monumenti reuoluerat, id est a loco sepulchri, quod effossum erat in petra. Item quaeri monumenti reuoluerat, id est a loco sepulchri, quod effossum erat in petra. Item quaeri potest, quemadmodum Marcus dicat: at illae. exeuntes fugerunt de monumento, inuaserat enim eat inquit cito de monumento, cum timore et gaudio magno, currentes nuntiare discipulis ejus . Nisi intelligamus, ipsorum angelorum nemini ausas fuisse aliquid dicere, id est respondere ad ea quae ab illis audierant; aut certe custodibus quos jacentes viderunt. Nam illud gaudium quod Matthaeus commemorat, non repugnat timori, de quo Marcus dicit. Debemus enim utrumque in illarum animo factum intelligere, etiamsi ipse Mattheus de timore non diceret; cum uero et ipse dicat: et exierunt cito de monumento cum timore et gaudio magno, nihil ex hac re quaestionis remane
Abbreviated transcription (Latin):
einte̾ cas in monum̃tũ dic̃ uiuenẽ sedentẽ indextris cooꝑtũ stola candida & ob¬
stupuisse. misi intelligamꝰ aut matħ̃m tacuisse de illo augło quẽ intrante uide¬
r̃. marchũ uͦ de illo tacuisse quẽ foris uider̃ sedentẽ suꝑ lapidẽ ut dno uidins
& a duobꝰ singillatĩ audier̃ que dixer̃ angłi de iħu. priꝰ ab illo quẽ foris iu¬
der̃ sedentẽ suꝑ lapidẽ. deinde ab illo quẽ uider̃intitntes in monum̃tũ seden¬
tẽ a dextris quo ut intrarent illius qui foris sedebat uerbis exhordatȩ s̃ dicen¬
tis. uenite uidete locum ubi positꝰ erat dñs quo uenientes ut diclũ ẽ ⁊ intran¬
tes. uider̃ eum de quo matħs tacet. marchꝰ aut̃ loquitͥ sedentẽ adextri. aqͦ
talia similit̃ audier̃. Aut cerde intrantes inmonumitũ inaliqͣ septa matheriae
debemꝰ acciꝑe qua cõmimitũ locũ tunc fuisse credibile. ẽ. in aliqͦ spacio ante
petram. aua excisa locus factꝰ fuerat sepulturae. ut ipsũ iuderent in eodẽ

Expanded text:
 iuuenem sedentem in dextris coopertum stola candida et obstipuisse — nisi intellegamus aut Mattheum tacuisse de illo angelo, quem intrantes uiderunt, Marcum uero de illo tacuisse, quem foris uiderunt sedentem super lapidem, ut duos uiderint et a duobus singillatim audierint quae dixerunt angeli de Iesu, prius ab illo quem foris uiderunt sedentem super lapidem, deinde ab illo quem uiderunt intrantes in monumentum sedentem a dextris, quo ut intrarent illius qui foris sedebat uerbis exhortatae sunt dicentis: uenite et uidete locum, ubi positus erat dominus, quo uenientes, ut dictum est, et intrantes uiderunt eum, de quo Mattheus tacet, Marcus autem loquitur, sedentem a dextris, a quo talia similiter audierunt. aut certe intrantes in monumentum in aliqua saepta maceriae debemus accipere, qua communitum locum tunc fuisse credibile est in aliquo spatio ante petram, qua excisa locus factus fuerat sepulturae, ut ipsum uiderint in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ apłos gesta sunt que sufficere credidit. ad edificandã fidẽ legentiũ. uł au¬
dientium ita scripsit ut solꝰ eiꝰ liber fide dignus haberet᷑ in aeccła de apłoꝵ
ausi s̃ scrib̾e. Eo quippe tpr̃e scripser̃ marchꝰ ⁊lucas qͦ ñ solũ ab aeccła.xp̃i. ue¬
rũ eciã ab ipsis adhuc in carne manentibꝰ apłis ꝓbari potuer̃. Sic gͦ nairare
lucas incip̃ euuangelrum.

Expanded text:
per apostolos gesta sunt, quae sufficere credidit ad aedificandam fidem legentium uel auper apostolos gesta sunt, quae sufficere credidit ad aedificandam fidem legentium uel audientium, ita scripsit, ut solus eius liber fide dignus haberetur in ecclesia de apoausi sunt scribere. eo quippe tempore scripserunt Marcus et Lucas, quo non solum ab ecclesia Christi, uerum etiam ab ipsis adhuc in carne manentibus apostolis probari potuerunt. Sic ergo narrare Lucas incipit euangelium:
Abbreviated transcription (Latin):
minidũ totũ ñ potuisse caꝑe illos libros. cũ eciã constet ab aliis euugłistis ñ
pauca u̾antitã ꝙ̃ lucas ipse nairando ñ attigit. De om̃ibꝰ gͦ fec̃ sermonẽ. eli¬
gendo de om̃ibꝰ unde faceret sermonẽ. q̃ uidicauit apta ⁊ congrua sufficere
officio dispensationis suae. & qđ dic̃ multos conatos ordinare narationẽ qͣ
m nb completae s̃ rerũ. uidetur significare nonnullos qͥ ñ potuer̃ ħ susceptũ
munꝰ implere. Ideo aut̃ dic̃ sibi uisũ eẽ ex ordine diligenter scribere. qm̃
multi conati sunt. s eos debemus acciꝑe qͦrũ in accđa nulla ertat auc¬
toritas. qr id qđ conati s̃ implere minime potuer̾. Iste aut̃ ñ solũ usq adre
sumeotionẽ. assumptionẽq dm̃ ꝑdux̃ nairationẽ suã. ut in qͣtuor auctoribꝰ
euugłicȩ scripturae dignum suo labore haberet locũ. uerũ eciã deinceps q̃

Expanded text:
mundum totum non potuisse capere illos libros, cum etiam constet ab aliis euangelistis non mundum totum non potuisse capere illos libros, cum etiam constet ab aliis euangelistis non pauca narrata, quae Lucas ipse narrando non adtigit. de omnibus ergo fecit sermonem eligendo de omnibus, unde faceret sermonem, quae iudicauit apta et congrua sufficere officio dispensationis suae. et quod dicit multos conatos ordinare narrationem, quae in nobis conpletae sunt. rerum. uidetur significare nonnullos, qui non potuerunt hoc susceptum munus implere; ideo autem dicit sibi uisum esse ex ordine diligenter scribere, quoniam multi conati sunt; sed eos debemus accipere, quorum in ecclesia nulla extat auctoritas, quia id quod conasurrectionem, assumptionemque Domini perduxit narrationem suam, ut in quatuor auctoribus evangelicae Scripturae dignum suo labore haberet locum, verum etiam deinceps quae
Abbreviated transcription (Latin):
tibi scrib̾e optime theophle. ut cognoscas eoꝵ uerboꝵ de quibꝰ eruditꝰ es
ueritatẽ. Hoc pͥncipiũ ad euugłiiꝰ nanationẽ nondũ ꝑtinet. Ammonet
aut̃ ut nouerimus eundẽ lucã eciã illum librũ scripsisse qui actꝰ apłoꝵ uocat᷑.
ñ solũ qr theophili nom̃ eciã illic mest. Nam posset fieri ut & alius aliqͦ the¬
ophilꝰ ee̾t. & si idem ipse eet ab alio ad illum aliquid scrib̾etur sic̃ aluca eu¬
uangelium. S qr & ibi ita exorsus est ut diceret Primũ quidẽ sermonẽ de
mandans uissit p̃ dicare euugłm. dedit intelligi qđ iam scripserit euugni
ubrũ unũ ex qͣtuor. qͦrũ ẽ in aeccła sublimis auctoritas. nec ideo qr dix̃ de oibꝰ
se fecisse sormonẽ que cep̃ iłis facere & docere usq indiẽ qͦ mandauit apłis pu¬
tari. debet om̃a scripsisse in euugło suo que iħs cum apłis in tr̃a uersatꝰ fecit.
de dixit : ne sit contrariũ ioħi qui ait multa alia fecisse iħm. que si scrib̾ent᷑

Expanded text:
de quibus eruditus es, ueritatem. hoc principium ad euangelii narrationem nondum pertinet. admonet autem, ut nouerimus eundem Lucam etiam illum librum scripsisse, qui actus apostolorum uocatur. non solum, quia Theofili nomen etiam illic inest — nam posset fieri, ut et alius aliquis Theofilus esset et, si idem ipse esset, ab alio ad illum aliquid scriberetur sicut a Luca euangelium —, sed quia et ibi ita exorsus est, ut diceret: primum quidem sermonem de mandans iussit praedicare euangelium, dedit intellegi, quod iam scripserit euangelii librum unum ex quattuor, quorum est in ecclesia sublimis auctoritas. nec ideo, quia dixit de omnibus se fecisse sermonem quae coepit Iesus facere et docere usque in diem, quo mandauit apostolis, putari debet omnia scripsisse in euangelio suo quae Iesus cum apostolis in terra uersatus fecit et dixit, ne sit contrarium Iohanni, qui ait multa alia fecisse Iesum, quae si scriberentur,
Abbreviated transcription (Latin):
dari libestũ repudii &e dimittere: tunc iħm causam ostendisse duriciae
cordis ipsoꝵ. quã marchus breuitatis causa prius poiit tamꝗ illi pͥo¬
ri quam matħs int̃misit eorũ responsioni redditã nichil deꝑire iudicãs
ueritati quoqũq loco eisdem ipsis uerbis que bis dixerant redderetur
qm̃ ipsis uerbis oam reddiderat dñs.¬

Expanded text:
dari libellum repudii et dimittere? tunc Iesum causam ostendisse duritiae dari libellum repudii et dimittere? tunc Iesum causam ostendisse duritiae cordis ipsorum, quam Marcus breuitatis causa prius ponit. tamquam illi priori, quam Mattheus intermisit, eorum responsioni redditam, nihil deperire iudicans ueritati, quocumque loco eisdem ipsis uerbis quae bis dixerant redderetur, quoniam ipsis uerbis eam reddiderat d
Abbreviated transcription (Latin):
intulisse de mandato moysi. qđ uelut conuicerent dñm sepa¬
rationẽ cõiugũ ꝓhibentem. Cum gͦ uoluntas loqñtiũ cui debẽt
uerba seruire ab euugłista utroq monstrata sit : nichil inter est
quam diuersus inter ambos fuerit nairandi modꝰ dũ ab eadẽ uerita¬
te neuter abscederet. Potest eciam hoc intelligi qđ sic̃ dic̃ mardnus
prius cos de uxore dimittenda introgantes dñs uicissĩ intr̃ogarit
quid eis p̃ceꝑit moyses. qui cũ respondissent moysen ꝑmi¬
sisse libelluni repudii scribere ⁊ dimittere. respondit eis de ipsa le¬
ge ꝑ moysen data quomodo ds̃ instituerit cõiugiũ masculi ⁊ feminȩ
dicens ea que ponit matħs. id est ñ legistis quia qui fec̃ ab micio mas¬
culũ ⁊ femiiam fec̃ eos. & ct̃. Quibꝰ auditis illi id qđ ei pͥmo inter¬
roganti responderant repetuier̃ dicentes. Quid gͦ moyses mandaut

Expanded text:
intulisse de mandato Moysi, quo uelut conuincerent dominum sepaintulisse de mandato Moysi, quo uelut conuincerent dominum separationem coniugum prohibentem. cum ergo uoluntas loquentium, cui debent uerba seruire. ab euangelista utroque monstrata sit, nihil interest, quam diuersus inter ambos fuerit narrandi modus, dum ab eadem ueritate neuter abscederet. Potest etiam hoc intellegi, quod, sicut dicit Marcus, prius eos de uxore dimittenda interrogantes dominus uicissim interrogarit, quid eis praeceperit Moyses, qui cum respondissent Moysen sisse libellum repudii scribere et dimittere. respondit eis de ipsa lege per Moysen data, quomodo deus instituerit coniugium masculi et feminae, dicens ea quae ponit Mattheus, id est: non legistis, quia qui fecit ab initio masculum et feminam fecit eos? et cetera, quibus auditis illi id quod ei primo interroganti responderant repetiuerunt dicentes: quid ergo Moyses mandauit
Abbreviated transcription (Latin):
hoc intelligere debemus ad rei ueritatem nichil inter eẽ utrũ dño se¬
parationẽ ꝓ hibenti & sentenciã suã de lege firmanti ipsi intulerint
questionem de libello repudii ꝑ eundem moỹsen sibi ꝑmisso ꝑ quẽ
⁊ illud scriptũ ẽ qđ dr̃ coniunxerit masculũ ⁊ feminã. an hoc ilt̃
illi de p̃cepto moysi eos introganti responderint. Nam ⁊ uoluntas
eius ita se habebat ut non eis redderet rationem. cur illud moyses
ꝑmserit nisi prius ipsi hoc cõmemorassent. que uoluntas eiꝰ ea qua
marchꝰ posuit int̾rogatione significata ẽ. & illorum uoluntas ipsa
erat ut de auctoritate moysi qm̃ mandauit dari libellum repudii
tamꝗ cõcluderent eum separationẽ sine dub io uetaturũ. Hoc
enim dicturi eciam temptantes accesser̃. que uoluntas eoꝵ sic ex¬
p̃ssa est ꝑ matħm ut nõ eos ẽẽ cõme moraret introgatos. s ultro

Expanded text:
hoc intellegere debemus ad rei ueritatem nihil interesse, utrum domino sehoc intellegere debemus ad rei ueritatem nihil interesse, utrum domino separationem prohibenti et sententiam suam de lege firmanti ipsi intulerint quaestionem de libello repudii per eundem Moysen sibi permisso, per quem et illud scriptum est quod deus coniunxerit masculum et feminam, an hoc idem illi de praecepto Moysi eos interroganti responderint. nam et uoluntas eius ita se habebat, ut non eis redderet rationem, cur illud Moyses permiserit, nisi prius ipsi hoc commemorassent, quae uoluntas eius ea quam Marcus posuit interrogatione significata est, et illorum uoluntas ipsa erat, ut de auctoritate Moysi, quoniam mandauit dari libellum repudii, tamquam concluderent eum separationem sine dubio uetaturum: hoc enim dicturi etiam temtantes accesserant. quae uoluntas eorum sic expressa est per Mattheum, ut non eos esse commemoraret interrogatos. sed ultro