comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eorum tanquã securis dei facta ẽ.
facti sunt instrumentum irati:
non regnum placati. facit hoc dst̃
quod plerumq facit & homo. Ali¬
quando iratus homo apprehendie
uirgam iacentem in medio fortas¬
se qualecumq sarmentum: cedit
inde filium suum. Ac deinde pro-¬
icit sarmentum in ignem: & filio
seruat hereditatem. Sic aliquan¬
do deus per malos erudit bonos:
& ꝑtemporalem potentiam dãp¬
nandorum exercet disciplinam
liberandorum. Quid enim puta-¬
tis fratres: quia uere sic data ẽ
disciplina illi genti ut omnino ꝑi¬
ret: Quanti inde postea credi-¬
derunt: quanti adhuc credituri
sunt : Aliud est palea: aliud fru¬
mentum. Suꝑ utrumq tamen in.¬
trat tribula: sed sub una tribula
aliud comminuit᷑. aliud purgatur.
de malo ude traditoris: De ipsa se¬
uitia indeorum. quantum bonum
prestitum est fidelibus gentibus :
Occisus est. xp̃c: ut esset incruce quẽ
ad cenderet qui esset a serpente per¬

Expanded text:
eorum tanquam securis Dei facta est: eorum tanquam securis Dei facta est: facti sunt instrumentum irati, non in regnum placati. Facit enim hoc Deus quod plerumque facit et homo. Aliquando iratus homo apprehendit virgam jacentem in medio, fortasse qualecumque sarmentum, caedit inde filium suum; ac deinde projicit sarmentum in ignem, et filio servat haereditatem: sic aliquando Deus per malos erudit bonos, et per temporalem potentiam damnandorum exercet disciplinam liberandorum. Quid enim? putatis, fratres, quia vere sic data est disciplina illi genti, ut omnino periret? Quanti inde postea crediderunt! quanti adhuc credituri sunt! Alia est palea, aliud frumentum; super utrumque tamen intrat tribula: sed sub una tribula aliud comminuitur, aliud purgatur. de malo Judae traditoris! De ipsa saevitia Judaeorum quantum bonum praestitum est fidelibus Gentibus! Occisus est Christus, ut esset in cruce quem attenderet qui esset a serpente per
Abbreviated transcription (Latin):
adorabant. demonibis seruiebat᷑.
oꝑati sunt tamen multa mala in
scĩs dei. Quando possent. nisi per-
ipse qui ꝓmiserat teneretur:
Ergo quanta malignatus est mi-
ti sunt omnes qui oderunt te.
Seruos adtende demonum. sertos
simulachroeum quales tunc genteᷤᷤ
erant quando euerterunt templũ.
& ciuitatem dei. Et gloriati sunt
in medio sollempnitatis tuȩ. Me-¬
mentote quod dixi. tunc euersam
esse ierłm cum ipsa sollempnitas
ageretur: in qua sollempnitate
dñm crucifixerunt. Congregati
seiuerunt: congregati perierunt.
la fua: aquilas suas dracones suos:
signa romana. aut etiam statuas
suas quas primo in templo posue¬
runt. aut forte signa fua quȩ au¬
dierunt a uatibus demontim suoꝵ.
& non cognouerunt. Quid non
cognouerunt: Quia non habereᷤᷤ
in me potestatem: non tibi esset
data desuꝑ. Non cͥgnouerunt:
quia non ipsis honor delatus est.
ut asfligerent. ut caperent. uel e-¬
uerterent ciuitatem: sed impietas

Expanded text:
adorabant, daemonibus serviebant; adorabant, daemonibus serviebant; operati sunt tamen multa mala in sanctis Dei. Quando possent, nisi permiipse qui promiserat teneretur? Ergo quanta maligne operatus esti sunt omnes qui oderunt te. Servos attende daemonum, servos simulacrorum; quales tunc Gentes erant, quando everterunt templum et civitatem Dei, et gloriati sunt. In medio solemnitatis tuae. Mementote quod dixi, tunc eversam esse Jerusalem, cum ipsa solemnitas ageretur; in qua solemnitate Dominum crucifixerunt: congregati saevierunt; congregati perierunt. nt, vexilla sua, aquilas suas, dracones suos, signa Romana; aut etiam statuas suas, quas primo in templo posuerunt; aut forte signa sua, quae audierant a vatibus daemonum suorum. Et non cognoverunt. Quid non cognoverunt? Quia non haberes in me potestatem, nisi tibi data esset desuper . Non cognoverunt quia non ipsis honor delatus est, ut affligerent, ut caperent, vel everterent civitatem; sed impietas
Abbreviated transcription (Latin):
rusalem. A quibus autem. nisi are¬
gibus gentium: Bene eleuata est
manus eius in suꝑbiam eoeum in fi¬
nem. Ham & ipsi iam xp̃m cog¬
nouerunt. finis enim legis xp̃c ad
iusticiam omni credenti. Quam
bene illis optat. Quasi iratus loqͥ¬
tur & maledicere tudet᷑. Et utmã
eueniat quod maledicit. Immo iã
in nominȩ xp̃i etienire gaudeamꝰ.
lam tenentes sceptrum: subdunt᷑
ligno crucis. lam fit quod predictã
est: ad orabunt etm omnes reges
terrȩ. omnes gentes seruient illi.
lam in frontibus regum pretiofiꝰ
est signum crucis. quam gemina
diadematis. Eleua manum tuam
in fuꝑbiam eortum in finem Qum¬
ta maligna oꝑatus est inimicus
in sanctis taus. In his quȩ sc̃a tua
erant. id est in templo. in sacerdo¬
tio. in illis omnibus sacramentis
quȩ illo tempore fuerunt: quan¬
ta maligne oꝑatus est inimicus.
Reuera inimicus tunc oꝑatus est.
Gentes enim. tunc quȩ hoc fecert̃
deos falsos colebant: simulachra

Expanded text:
rusalem. A quibus autem, nisi a rerusalem. A quibus autem, nisi a regibus Gentium? Bene elevata est manus ejus in superbiam eorum in finem; nam et ipsi jam Christum cognoverunt. Finis enim Legis Christus, ad justitiam omni credenti . Quam bene illis optat? Quasi iratus loquitur, et maledicere videtur: et utinam eveniat quod maledicit! imo jam in nomine Christi evenire gaudeamus. Jam tenentes sceptrum, subduntur ligno crucis; jam fit quod praedictum est: Adorabunt eum omnes reges terrae; omnes gentes servient illi . Jam in frontibus regum pretiosius est signum crucis, quam gemma diadematis. Eleva manum tuam in superbiam eorum in finem. Quanta maligne operatus est inimicus in sanctis tuis! In his quae sancta tua erant; id est, in templo, in sacerdotio, in illis omnibus Sacramentis, quae illo tempore fuerunt, quanta maligne operatus est inimicus! Revera inimicus tunc operatus est. Gentes enim tunc, quae hoc fecerunt, deos falsos colebant, simulacra
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. quod dixit. redemisti uirgã
hereditatis tuȩ. Hoc dixit non de
gentibus in quibus npͥmnifestatum
est. S unde: Mons fron. At hic
mons fyon potest aliter intelligi.
Istum in quem habitasti. In ipso uͥ
erat popłs ante ubi institutum tẽ¬
plum. ubi celebrata sacrifitia. ubi
omma illo tempore necessaria xp̃m
ꝓmittentia. Promissio cum reddit᷑:¬
res iam sit suꝑflua. Nam anteꝗͣ
reddatur quod ꝓmittitur. necessa¬
ria est ipsa ꝓmissio: ne promissum
sibi obliuiscatur. cui ꝓmittitur. &
non expectando moriatur. Oportet
ergo ut expectet: ut cumi tenerit
accipiat. ideo non debet deserere ꝓ¬
missionem. Propter hoc non dese-¬
rebant᷑ figurȩ. ut ueniente die um¬
bre tollerentur. Montem syon is¬
tum quem inbabitasti: in ipso ele-¬
ua manum tuam. in suꝑbias eortim
in finem. Quomͦ nos repellebas
in finem: sic eleua manum tuam
in suꝑbias eorum in finem. Quoꝵ
suꝑbiam: d quibus euersa est ie¬

Expanded text:
dicat quod dixit: Redemisti virgam dicat quod dixit: Redemisti virgam haereditatis tuae. Hoc dixit non de Gentibus, in quibus manifestum est. Sed unde? Montem Sion. Adhuc et mons Sion potest aliter intelligi. Istum quem inhabitasti in ipso: ubi erat populus ante, ubi institutum templum, ubi celebrata sacrificia, ubi omnia illo tempore necessaria, Christum promittentia. Promissio, cum res redditur, jam fit superflua. Nam antequam reddatur quod promittitur, necessaria est ipsa promissio, ne promissum sibi obliviscatur cui promittitur, et non exspectando moriatur. Oportet ergo ut exspectet, ut cum venerit accipiat: ideo non debet deserere promissionem. Propter hoc non deserebantur figurae, ut veniente die, umbrae tollerentur: Montem Sion istum quem inhabitasti in ipsoa manum tuam in superbiam eorum in finem. Quomodo nos repellebas in finem, sic eleva manum tuam in superbiam eorum in finem. Quorum superbiam? A quibus eversa est Je
Abbreviated transcription (Latin):
Est etiam in cauda serpentis fi.¬
nis scłi: quia sic modo mortalitas ec¬
clesiȩ ambulat. Alii eunt alii uemi¬
unt: ꝑ mortem tanꝗͣ per serpentẽ.
quia a serpente mors seminata est.
S in fine scli tanquam cauda redi¬
mus ad manum dei. & efficimur
stabilitum regnum dei: ut impleat᷑
in nobis. redemisti uirgam heredita.¬
tis tuȩ. S quia sinagoge uox est:
redemit autem uirgam heredita-¬
tis dei. magis apparet ingentibus.
Occulta autem per iudeoꝵ uel eoꝵ
qui futuri sunt ut credant: uel eoꝵ
qui eo tempore crediderunt. quan.¬
do misso spti scõ. discipłi omnium
gentium linguis locuti funt. Tunc
enim aliquot milia. de iudeis ip¬
sis xp̃i crucifixoribus credider̃t.
Et quia ꝓpe inuenti erant ita cre¬
diderunt. ut omnna quȩ habebat᷑
uenderent: & pretia rerum suarũ
ante pedes apłõꝵ ponerent. Quia
ergo occultum erat hoc: magisq
redemptio uirge dei dara futura
erat ingentibus. exprimat unde

Expanded text:
Est etiam in cauda serpentis fiEst etiam in cauda serpentis finis saeculi; quia sic modo mortalitas Ecclesiae ambulat: alii eunt, alii veniunt per mortem tanquam per serpentem, quia a serpente mors seminata est; sed in fine saeculi, tanquam cauda, redimus ad manum Dei, et efficimur stabilitum regnum Dei, ut impleatur in nobis, Redemisti virgam haereditatis tuae. Sed quia Synagogae vox est; redempta autem virga haereditatis Dei magis apparet in Gentibus, occulta autem spes Judaeorum, vel eorum qui futuri sunt ut credant, vel eorum qui eo tempore crediderunt, quando misso Spiritu sancto, discipuli omnium gentium linguis locuti sunt . Tunc enim aliquot millia de Judaeis ipsis Christi crucifixoribus crediderunt; et quia prope inventi erant, ita crediderunt, ut omnia quae habebant venderent, et pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponerent . Quia ergo occultum erat hoc, magisque redemptio virgae Dei clara futura erat in Gentibus; explanat unde
Abbreviated transcription (Latin):
ga in serpente. xp̃c in morte. Ideo
etiam cum a serpentibus in deser-¬
to morderentur & necarentur:
precepit dñs moysi ut serpentem
eneum exaltaret in heremo & ad¬
moneret popłm ut quisquis a ser¬
pente morsus esset: illum intuere¬
tur & sanaretdir. ꝓic & fiebat:
sic & homines auenenis morsi a ser¬
pentibus sanabantur. Intuendo
serpentem: sanari a serpente mag¬
num sacramentum. Quid est in¬
tuendo serpentem. sanari a serpen-¬
te:. Credendo in mortuum: saltia¬
ri a morte. Et tamen expauit:
& fugit moyses. Quid est ab illo
serpente fugisse moysen: Quid
fratres: Hisi quod scimus in euan¬
gelio factum: Mortuus est xp̃c.
& expauerunt discipuli: & ab illa
spe in qua fuerunt recesserunt.
S quid dictum est : Apprehende
caudam eius. Quid est cauda:
Posteriora comprehende. Hoc sig¬
nificaiit & illud: posteriora mea
tudebis. Primo factus serpens.
s cauda retenta facta uirga:
primo occisus. postea resurrexit.

Expanded text:
ga in serpente, Christus in morte. Ideo ga in serpente, Christus in morte. Ideo etiam cum a serpentibus in deserto morderentur et necarentur, praecepit Dominus Moysi, ut serpentem aeneum exaltaret in eremo, et admoneret populum, ut quisquis a serpente morsus esset, illum intueretur, et sanaretur . Sic et fiebat; sic et homines a venenis, morsi a serpentibus, sanabantur intuendo serpentem. Sanari a serpente, magnum sacramentum! Quid est, intuendo serpentem sanari a serpente? Credendo in mortuum salvari a morte. Et tamen expavit et fugit Moyses. Quid est, ab illo serpente fugisse Moysen? Quid, fratres, nisi quod scimus in Evangelio factum? Mortuus est Christus, et expaverunt discipuli, et ab illa spe in qua fuerant recesserunt . Sed quid dictum est? Apprehende caudam ejus. Quid est, caudam? Posteriora comprehende. Hoc significavit et illud: Posteriora mea videbis . Primo factus serpens, sed cauda retenta facta virga; primo occisus, postea resurrexit.
Abbreviated transcription (Latin):
autem a deo possessi ab initio:
quid eis contigit: Memento
congregationis tue: quam posse-¬
disti ab initio. Nedemisti uir-¬
gam hereditatis tuȩ. Ipsam congre-¬
gationem tuam uirgam heredi-¬
tatis tuȩ redemisti. Hanc ipsam
congregationem: dixit uirgam
hereditatis. Respitiamus ad
factum primum. quando uoluit
possidere ipsam congregationem :
liberans illam de egypto. Quod
signum dedit moysi cum dic̾et¬
ei moy ses: quod signum dabo
ut credant quia tu me mifisti :
Et deus ad illum. Quid in ma-¬
nu tua portas: Llirgam. Proice
illam in terram. Et dimisit uir¬
gam in terram: & facta est ser-¬
pens. Et expauit moyses: & fu¬
git ab eo. Et ait illi dñs. Appre¬
hende caudam eius. Et appre-¬
hendit: & reuersa est in statum
suum uirga facta. sicut antea uir-¬
ga erat. Quid significat: Hon
enim frustra factum est. Interroge-¬
mus litteras dei: quid serpens per-¬
suasit homini. Mortem. Ergo mors
a serpente. Si mors a serpente: uir¬

Expanded text:
autem a Deo possessi ab initio, autem a Deo possessi ab initio, quid eis contigit? Memento congregationis tuae, quam possedisti ab initio. Redemisti virgam haereditatis tuae. Ipsam congregationem tuam, virgum haereditatis tuae redemisti. Hanc ipsam congregationem dixit virgam haereditatis. Respiciamus ad factum primum, quando voluit possidere ipsam congregationem, liberans illam de Aegypto, quod signum dederit Moysi, cum diceret Moyses ei: Quod signum dabo, ut credant mihi quia tu me misisti? Et Deus ait ad illum: Quid in manu tua portas? Virgam. Projice illum in terram. Et dimisit virgam in terram, et facta est serpens; et expavit Moyses, et fugit Moyses ab eo. Et ait illi Dominus: Apprehende caudam ejus. Et apprehendit; et reversa est in statum suum, virga facta, sicut antea virga erat . Quid significat? non enim frustra factum est. Interrogemus Litteras Dei. Quid serpens persuasit homini? Mortem . Ergo mors a serpente. Si mors a serpente, vir
Abbreviated transcription (Latin):
na a celestibus. Discernit uetus
testamentum a nouo testamento
ut uideas ꝑ quȩ transeas. quid ex¬
pectes. quid derelinquas. quibus
hereas. Sic ergo cepit. Utqͥd
reppuilisti nos deus in finem: Rep¬
pulisti in finem. Ex ꝑsona popłi
iudeorum. ex persona congrega¬
tionis quȩ ꝓprie sinagoga appel¬
latur. Ut quid reppuilisti nos doͣ
in finem: Non reprehendit.
s querit. Ut quid ÷ Quamobrẽ :
Propter quid hoc fecisti: Quid
fecisti: Reppulisti nos in finem.
Quid est in finem : forte usq in
finem scłi. An reppulisti nos in
xp̃o: qui finis est omni credenti:
lit quid enm repptilisti nos ds̃
in finem: Iratus est animus
tuus. suꝑ oñes gregis tui. Quare
iratus es suꝑ oues gregis tui:
nisi quia terrenis inherebamtis.
& pastorem non agnoscebamis:
quid ista potest esse uox gentium:
Humquid gentes possedit ab i
patriarchis patribus nr̃is: quorũ
nos filii facti sumts non ueniendo
de carne. s imitando fidem. Illi

Expanded text:
na a coelestibus, discernit Vetus na a coelestibus, discernit Vetus Testamentum a Novo Testamento; ut videas per quae transeas, quid exspectes, quid relinquas, quibus haereas. Sic ergo coepit. 4. Utquid repulisti nos, Deus, in finem? Repulisti in finem: ex persona populi Judaeorum, et ex persona congregationis quae proprie Synagoga appellatur. Utquid repulisti nos, Deus, in finem? Non reprehendit, sed quaerit, Utquid, quamobrem, propter quid hoc fecisti? Quid fecisti? Repulisti nos in finem. Quid est, in finem? Forte usque in finem saeculi. An repulisti nos in Christum, qui finis est omni credenti ? Utquid enim repulisti nos. Deus, in finem? Iratus est animus tuus super oves gregis tui. Quare iratus es super oves gregis tui; nisi quia terrenis inhaerebamus, et pastorem non agnoscebamus? quid ista potest esse vox Gentium? numquid Gentes possedit ab inPatriarchis, patribus nostris; quorum nos filii facti sumus, non veniendo de carne, sed imitando fidem. Illi
Abbreviated transcription (Latin):
tantur. quibus iam ꝓmissa celestia
in nouo testamento reuelata sunt:
Ham recolite fratres mei: quid
dictum sit a ꝑsequentibus xp̃m.
Si dimiserunts eum. uement ro¬
mani & tollent a nobis & loctim
& gentem. Ulidete quia timendo
terrena perdere: regim celi occide.¬
runt. Et quid eis factam est :
Perdiderunt etiam ipsa terrena:
&o tibi occidertint. xp̃m. ibi occisi
sunt. Et cum terrena nolentes
ꝑdere datorem utȩ occiderunt:
eandem terram occisi ꝑdiderunt.
Et eo tempore quo illam occide¬
runt: eo ipso tempore admonent᷑
quare ista ꝑpessi funt. Quando
enim euersa est ciuitas iudeorum.
pascha celebrabant: & in multis
nulibtis hominum tota ipsa gens
brationem. Ibi deus ꝑ malos quidẽ.
sed tamen ille bonts per iniustos. s
iustus & iuste ita in eos uindica¬
uit ut ꝑimerent᷑ multa hominũ
milia. & ipsa ciuitas euerteretur.
Hoc in isto psalmo plangit intellec¬
tus asaph: & in ipso planctu tan-¬
quam intellectus discernit terre¬

Expanded text:
tantur, quibus jam promissa coelestia tantur, quibus jam promissa coelestia in Novo Testamento revelata sunt! Nam recolite, fratres mei, quid dictum sit a persequentibus Christum. Si dimiserimus eum, venient Romani, et tollent nobis, et locum, et gentem . Videte quia timendo terrena perdere, regem coeli occiderunt. Et quid eis factum est? Perdiderunt etiam ipsa terrena; et ubi occiderunt Christum, ibi occisi sunt: et cum terram nolentes perdere, datorem vitae occiderunt, eamdem terram occisi perdiderunt; et eo tempore quo illum occiderunt, ut ex ipso tempore admonerentur quare ista perpessi sunt. Quando enim eversa est civitas Judaeorum, Pascha celebrabant, et in multis millibus hominum tota ipsa gens rationem. Ibi Deus, per malos quidem, sed tamen ille bonus; per injustos, sed justus et juste, ita in eos vindicavit, ut perimerentur multa hominum millia, et ipsa civitas everteretur. Hoc in isto psalmo plangit intellectus Asaph; et in ipso planctu, tanquam intellectus discernit terre
Abbreviated transcription (Latin):
nisi deum credere non debemtis.
Ipse ea dat: sed noli pro magno ex¬
pectare ab eo bonum. quod dat &¬
non bono. Nam si pro magno ea
daret: malis ea non daret. Ideo aũt¬
illa uoluut dare & malis: ut discat̃
boni aliud ab illo querere. quod ñ
dat & malis. Illi atitem inherenteᷤᷤ
terrens: miseri & non de illo pre-¬
sumentes qui fecit celum & ternł.
qui eis dedit & ipsa terrena. qui
eos etiam temporaliter de egyp¬
ti captiuitate liberauit. qui eos
per diuersum mare duxit. qui eoꝵ
inunicos ꝑsequentes fluctibus obra.¬
it: non in illo presumentes qui da¬
ret utiq celestia grandibus: ficut
terrena paruulis dedit. timentes
perdere quod acceꝑant. occiderunt
qui dederat. Hȩc dicinus fratres:
ut homines de nouo testamento dis.¬
catis non inherere terrenis. Si em̃
illi in excussabiliter terrenis inhe¬
serunt. quibus ipsum nouum testa¬
mentum nondum fuerat reuelatr̃:
quanto inexcusabilius terrena sec¬

Expanded text:
nisi Deum, credere debemus; nisi Deum, credere debemus; ipse ea dat; sed noli pro magno exspectare ab eo bonum, quod dat et non bono. Nam si pro magno ea daret, malis ea non daret. Ideo autem ea voluit dare et malis, ut discant boni aliud ab eo quaerere, quod non dat et malis. Illi autem inhaerentes terrenis miseri, et non de illo praesumentes qui fecit coelum et terram, qui eis dedit et ipsa terrena, qui eos etiam temporaliter de Aegypti captivitate liberavit, qui eos per divisum mare duxit, qui eorum inimicos persequentes fluctibus obruit ; non in illo praesumentes qui daret utique coelestia grandibus, sicut terrena parvulis dedit, timentes perdere quod acceperant, occiderunt qui dederat. Haec dicimus, fratres, ut homines de Novo Testamento discatis non inhaerere terrenis. Si enim illi inexcusabiliter terrenis inhaeserunt, quibus ipsum Novum Testamentum nondum fuerat revelatum; quanto inexcusabilius terrena sec
Abbreviated transcription (Latin):
grandem decet: Uleruntamen
tu ipse dedisti filio tuo & nuces
partiulo: & codicem grandi. Non
ergo quia illa quasi lud.ica pue¬
rorum deus per nouum testam̃¬
tum excussit de manibus filioꝵ.
ut aliquid utilius grandescentib¬
daret: ꝓpterea prior illa non ipsa
dedisse putandus est : Ipse utrũq
dedit. S lex ipsa per moysen data
est: gratia & tieritas per iħ̃m xp̃m
facta est. Gratia quia impletur ꝑ
caritatem quod per litteram iube¬
batur. Ueritas. quia redditur quod
ꝓmittebat᷑. Hoc ergo intellexit a¬
saph iste. Deniq omnia quȩ iudeis
ꝓmissa fuerant. ablata sunt. Ubi ẽ
regnum eorum: Ulbi demplam :
llbi unctio: ubi sacerdos: llbi iã
apud illos ꝓphetes: Ex quo uente
qui ꝓphetas predicabatur. in illa
gente iam nicbil hortim: iam per-¬
didit terrena. & nondum querit
celestia. Inherere ergo terrenis:
quamuis ea deus donet. non de-¬
bes. llerumtamen quia eis inhe¬
rere non debemus: alium ea dare

Expanded text:
grandem decet? Verumtamen grandem decet? Verumtamen tu ipse dedisti filio tuo, et nuces parvulo, et codicem grandi. Non ergo, quia illa quasi ludicra puerorum Deus per Novum Testamentum excussit de manibus filiorum, ut aliquid utilius daret grandescentibus, propterea priora illa non ipse dedisse putandus est: ipse utrumque dedit. Sed Lex ipsa per Moysen data est; Gratia et veritas per Jesum Christum facta est : gratia, quia impletur per charitatem quod per litteram jubebatur; veritas, quia redditur quod promittebatur. Hoc ergo intellexit Asaph iste. Denique omnia quae Judaeis promissa fuerant, ablata sunt. Ubi est regnum eorum? ubi templum? ubi unctio? ubi sacerdos? ubi jam apud illos Prophetae? Ex quo venit qui per Prophetas praedicabatur, in illa gente jam nihil horum est; jam perdidit terrena, et nondum quaerit coelestia. 3. Inhaerere ergo terrenis, quamvis ea Deus donet, non debes. Verumtamen non quia inhaerere eis non debemus, alium ea dare,
Abbreviated transcription (Latin):
quare ipsa primo ꝓmitti oporte-¬
bate. Qia non pr̾mium quod
sp̃uale est. sed quod animale est:
postea inquit sp̃uale. Printus homo
de terra terrenus scds homo de
celo celestis. Qualis terrenus: tales
& terreni. Et qualis celestis: tales
& celestes. Sicit portatumus ima¬
ginem terreni: portemus & imagi¬
nem eitis qui de celo est. Ad ima¬
ginem terreni ꝑtinet uetus testa¬
mentum: ad imaginem celestis no-¬
uum testamentum. S ne quisquiã
putaret ab alio factum esse homi-¬
nem terrentim. ab alio celestem.
ideo deus ostendens se esse utrius-¬
q creatorem. etiam utriusq tes¬
tamenti esse uoluit auctorem:
ut & terrena ꝓmitteret in uet̾i
testamento. & celestia in nouo tes¬
tamento. S tamdii primus hõ
terrentis es: quamdiu terram
sapis. Numquud qm̃ puero dan¬
tur quedam puerilia ludicra.
quib puerilis aminus auocetur:
ꝓpterea grandescenti nunimi nͣ¬
excutiuntur e manibus: ut ali¬
quid iam utilius tractet quod

Expanded text:
quare ipsa primo promitti oportequare ipsa primo promitti oportebat? Quia « non primo quod spirituale est, sed quod animale; postea, » inquit, « spirituale. Primus homo de terra terrenus; secundus homo de coelo coelestis: qualis terrenus, tales et terreniet coelestes. Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est » . Ad imaginem terreni pertinet Vetus Testamentum; ad imaginem coelestis Novum Testamentum. Sed ne quisquam putaret ab alio factum esse hominem terrenum, ab alio coelestem; ideo Deus ostendens se esse utriusque creatorem, etiam utriusque Testamenti se esse voluit auctorem; ut et terrena promitteret in Vetere Testamento, et coelestia in Novo Testamento. Sed quamdiu prius homo terrenus es? quamdiu terrena sapis? Numquid quoniam puero dantur quaedam puerilia, ludicra quibus puerilis animus avocetur, propterea grandescenti non ei excutiuntur e manibus, ut aliquid jam utilius tractet, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tussa ergo precepta aut omnia
eadem inueniuntur: aut uix aliqͥ
in euangelio quȩ non dicta sint a
ꝓphetis. Precepta eadem. sacramen¬
ta non tadem: ꝓmissa non eadem.
Nideamus quare pͣcepta eadem.
Quia scd̃m hȩc deo seruire debe-¬
mus. Sacramenta non eadem. quia
alia sunt sacramenta dantia salti-¬
tem: alia ꝓmittentia saluatorem.
Sacramenta noui testamenti dant
salutem: sacramenta ueteris tes¬
tamenti ꝓmiserunt saluatorem.
Cum ergo iam teneas ꝓmissa: qͥd
queris ꝓmittentia: Habens iam
saluatoremin hoc teneas ꝓmissa.
Hon quod iam acceꝑimus uitam
eternam: sed quia iam uenerit
Mutata sunt sacramenta. facta fc̃
felitiora. pauciora. salubria. faciliora.
Pronuissa quare non eadem: Quia
pnissa est terra chanaan. terra co-¬
piosa. fructuosa. asfluens lacte &
melle. Promissum regnum tempo-¬
rale. ꝓmissa felicitas scłi. ꝓmissa fe-¬
cunditas filiorum: ꝓmissa subiectio
mmimicorum. Hȩc omnia ad terre-¬
am felicitatem pertinent. Sed

Expanded text:
cussa ergo praecepta, aut omnia eadem inveniuntur, aut vix aliqua in Evangelio quae non dicta sint a Prophetis. Praecepta eadem; Sacramenta non eadem, promissa non eadem. Videamus quare praecepta eadem; quia secundum haec Deo servire debemus. Sacramenta non eadem, quia alia sunt Sacramenta dantia salutem, alia promittentia Salvatorem. Sacramenta Novi Testamenti dant salutem; Sacramenta Veteris Testamenti promiserunt Salvatorem. Cum ergo jam teneas promissa, quid quaeris promittentia, habens jam Salvatorem? Hoc dico, teneas promissa, non quod jam acceperimus vitam aeternam; sed quia jam venerit Mutata sunt Sacramenta; facta sunt faciliora, pauciora, salubriora, feliciora. Promissa quare non eadem? Quia promissa est terra Chanaan, terra copiosa, fructuosa, affluens lacte et melle; promissum regnum temporale, promissa felicitas saeculi, promissa fecunditas filiorum, promissa subjectio inimicorum : haec omnia ad terrenam felicitatem pertinent. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatas est salutem in medio terrȩ
Quomͦ. nisi quomͦ dicit apłs. gratia
autem salui facti fumus: & hoc non
ex nobis. sed deidonum est. non ex oꝑe¬
ribus. ne focte quis extollatur : Ergo
non erant oꝑa bona: Erant. Sed
quomͦ: Gratia dei. Sequere: uidea¬
mus. Ipsitis enim sumus fignentũ.
creati in xp̃o iħu in oꝑibus bonis.
Ecce quomͦ fecit terminos terrȩ:
qui oꝑatus est salutem in medio t̾re.
Tu fecisti omnes terminos terrȩ.
Estatem & uernum tu fecisti
ea. beruentes sp̃u. estis est. Tuinquã
fecisti sp̃u feruentes. Tn fecisti et
nouellos in fide: uer est. Estatem.
et uer tu fecisti ea. Non glorient᷑
quasi non acceperint: tu fecisti ea.
emor esto huius creaturȩ tuie
Cuitscreatiȩ tuȩ : Iniuicuser¬
probratit dño. Oasapħ dole in iitel¬
lectum pristnrum ceetatem tuam.
nouus unde sit. Nos moysen no¬
uimus illi locutus est deus: iste sama¬
ritanus est. Inimicus exprobrauit. dr̃a.

Expanded text:
atus est salutem in medio terrae? Quomodo, nisi quomodo dicit Apostolus: Gratia autem salvi facti sumus, et hoc non ex nobis, sed Dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur? Ergo non erant opera bona Erant; sed quomodo? Gratia Dei. Sequere; videamus. Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis . Ecce quomodo fecitdio terrae: Tu fecisti omnes terminos terrae. Aestatem et ver tu fecisti ea. Ferventes spiritu aestas est. Tu, inquam, fecisti spiritu ferventes: tu fecisti et novellos in fide; ver est. Aestatem et ver tu fecisti ea. Non glorientur quasi non acceperint: tu fecisti ea.e tuae. Cujus creaturae tuae? Inimicus exprobravit Domino. O Asaph, dole in intellectu pristinam caecitatem tuam! novimus unde sit: nos novimus Moysen, illi locutus est Deus; iste Samaritanus est . Inimicus exprobravit D
Abbreviated transcription (Latin):
fam ex semine abrahe: ex triuben¬
iamin. Hic ergo intelligamus quod
ꝓphe dixerunt. reliquie salue fient.
Reliquiarum itaq saluatarum
audiamus hic uocem. ut loquat᷑
sinagoga quȩ acceꝑat uetus testam̃¬
tum. & intenta erat in promissa
carnalia: & ex hoc factum est ut nu¬
tarent ei pedes. Nam &e in alio
psalmo ubi etiam titulus habet
assph. quid dicitur: Quam bonꝰ
sunt pedes: Et quasi dicerenus
unde tibi commoti sunt pedes pau-¬
lominus inquit effusi sunt gres¬
sus mei : quia telaui in peccatoribꝰ
pacem peccatorum intuens. Cum
enim scdm ꝓmissa dei ad uetus tes.¬
tamentum ꝑtinentia expectaret
felicitatem terrenam: animaduer¬
tit eam abundare apud impios. in
his rebus quas expectabat ã deo pol¬
lere illos qui non colerent deum.
& tanquam sine causa deo seruisset
nutauerunt pedes eits. Ibi enim
dicit. Ecce ipsi peccatores abundan-¬
tes in sclo: obtinuerunt diu̾itus.
Humqtud in trano iustificaui cor

Expanded text:
sum ex semine Abrahae, de tribu Benjamin . Hic ergo intelligamus quod Prophetae dixerunt: Reliquiae salvae fient . Reliquiarum itaque salvatarum audiamus hic vocem; ut loquatur Synagoga, quae acceperat Vetus Testamentum, et intenta erat in promissa carnalia; et ex hoc factum est ut nutarent ei pedes. Nam et in alio quodam psalmo, ubi etiam titulus habet Asaph, quid dicitur? Quam bonus sunt pedes. Et quasi diceremus: Unde tibi moti sunt pedes? Paulo minus, inquit, effusi sunt gressus mei, quia zelavi in peccatoribus, pacem peccatorum intuens. Cum enim secundum promissa Dei ad Vetus Testamentum pertinentia exspectaret felicitatem terrenam, animadvertit eam abundare apud impios; in his rebus quas exspectabat a Deo, pollere illos qui non colerent Deum; et tanquam sine causa Deo servisset, nutaverunt pedes ejus. Ibi enim dicit: Ecce ipsi peccatores, et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias. Numquid in vano justifica
Abbreviated transcription (Latin):
tuo: Ille autem psalm
monium ꝓduxi: precet istumquẽ
nunc in manibus habemus. Opetu¬
ne autem non ex nr̃a s ex dei dispen¬
satione factum est: ut modo audire¬
mus ex euangelio qui lex per moy¬
sen data est: gratia & ueritas per
ih̃m xp̃m facta est. Si enim discer¬
ninus duo testamenta uetus ob no¬
uum: non funt eadem sacramenta.
nec eadem ꝓmissa: eadem tamen
plerumq precepta. Ham non oc¬
cides. non mechaberis. non furaberis.
honora patrem & matrem. non fal-¬
sum testimonium dixeris. non concu-¬
pisces rem proximi tui. non conctipis¬
ces urorem protumi tur & nobis pre¬
ceptum est. Et quisquis ea non ob¬
seruauerie deiat: nec omnino digiꝰ
est qui acciꝑe mereatur montem scm̃
dei: de quo dictum est. quis habita¬
bit in tabernaculo tuo. aut quis re¬
quiescet in monte scõ tuo: innocens
manibus &o mundo coede. Hec dicinꝰ¬

Expanded text:
vio? Ille autem psalmus monium produxi, praecedit istum quem nunc in manibus habemus. 2. Opportune autem non ex nostra, sed ex Dei dispensatione factum est, ut modo audiremus ex Evangelio, Quia lex per Moysen data est; Gratia et veritas per Jesum Christum facta est . Si enim discernimus duo Testamenta, Vetus et Novum, non sunt eadem Sacramenta, nec eadem promissa: eadem tamen pleraque praecepta. Nam, Non occides, Non moechaberis, Non furaberis, Honora patrem et matrem, Non falsum testimonium dixeris, Non concupisces rem proximi tui, Non concupisces uxorem proximi tui , et nobis praeceptum est; et quisquis ea non observaverit, deviat, nec omnino dignus est qui accipere mereatur montem sanctum Dei, de quo dictum est: Quis habitabit in tabernaculo tuo; aut quis requiescet in monte sancto tuo ? Innocens manibus, et mundo corde . Di
Abbreviated transcription (Latin):
sunt iumentis insensatis & similes
gunt. Per scribit enim hoc titulus
psalmi diceas: intellectus asaph. In¬
tellectus ergo quedam congregatio
est: cuius uocem audituri sumus.
gitio poplĩ ifrł: ita ut ubicumq
audierimus sy nagogam non iam so¬
leamus intelligere nisi popłm itdeoꝵ
uideamus ne forte ipsius uox fit in
isto psalmo. S qualitim uideorum:
Et qualis popłĩ isrlz Non enim
paleȩ: sed forte frumenti. Non ra¬
morum fractorum: sed focte confir-¬
matorum. Non enim omnes qui
funt ex isrł hi funt ifrł: sed in ysaae
inquit uocabitur tibi semen. Hoc
est non qui filii carnis hi filii dei:
sed filii ꝓmissionis deputant᷑ in se¬
mine. Sunt ergo quidam isrłite
ex quibus erat ille de quo dictã
est: ecce uere isrłita. in quo dolus
non est. Hon scdm hoc dico qd̃
et nos isrłitȩ sumus: quia & nos¬

Expanded text:
sunt iumentis insipientibus et similes gunt. Praescribit enim hoc titulus Psalmi, dicens: Intellectus Asaph. Intelligens ergo quaedam congregatio est, cujus vocem audituri sumus. gatio populi Israel, ita ut ubicumque audierimus Synagogam, non jam soleamus intelligere nisi populum Judaeorum; videamus ne forte ipsius vox sit in isto psalmo. Sed qualium Judaeorum, et qualis populi Israel? Non enim paleae, sed forte frumenti ; non ramorum fractorum , sed forte confirmatorum. Non enim omnes qui sunt ex Israel, hi sunt Israelitae; sed in Isaac, inquit, vocabitur tibi semen: hoc est, non hi qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semine . Sunt ergo quidam Israelitae, ex quibus erat ille de quo dictum est: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est . Non secundum hoc dico, quod et nos Israe
Abbreviated transcription (Latin):
atq ipsius dñi uerba coniungens ait.
Et dicebat. Propterea dixi nobis:
quia nemo potest uenire ad me:
nisi fuerit datum ei a patre meo.
Supradixerat. s sunt quidam ex
uobis qui non credunt: & tamquã
huius rei causam exponens. ꝓpterea
inquit dixi uobis. quia nemo potest
uenire ad me. nisi fuerit ei datum
a patre meo. ut ostenderet etiam ip¬
sam fidem quam credit & ex morte
sui cordis anima reuiniscit dari nob̃
a deo. Quantumlibet ergo ex ipsa¬
excellentes uerbi predicatores et
ueritatis etiam per miracula sua for-¬
tes. tanquam magni medici agant cũ
hominibus si mortui sunt: & tua grͣa
facies mirabilia. aut medici exsuscita
confessio indicat uinos: non sicut alibi
tuam: & ueritatem tuam in perditio¬
ne : Subanditur quod supradictũ
est. ut iste uersus ita se habeat: aut¬

Expanded text:
atque ipsius Domini verba conjungens, ait, atque ipsius Domini verba conjungens, ait, «Et dicebat, Propterea dixi vobis, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo» . Supra dixerat, «Sed sunt quidam ex vobis qui non credunt;» et tanquam hujus rei causam exponens, «Propterea dixi,» inquit, «vobis, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo:» ut ostenderet etiam ipsam fidem qua credit, et ex morte sui cordis anima reviviscit, dari nobis a Deo. Quantumlibet ergo excellentes verbi praedicatores, et veritatis etiam per miracula suasores, tanquam magni medici, agant cum hominibus; si mortui sunt et tua gratia facies mirabilia; aut medici exsuscitabconfessio indicat vivos: non sicut alibi tuam, et veritatem tuam in perditione?» Subauditur quod supra dictum est, ut e
Abbreviated transcription (Latin):
surdum ut idem ipsi magni et fortes
etiam medici uocentur. Ulnde dicit
apłs paulus. Si quomͦ emulari po¬
tero carnem meam: ut saluos faciam
aliquios ex illis. S etiam tales me-¬
dici quamuis non de suo curent.
quia nec medici corporis curant de
stio: tamen quantumlibet per fide¬
le ministerium opitulentur saluti:
uiuentes curare posfunt. non mortu¬
os excitare. De quibus dictum est.
Humquid mortus facies mirabilia:
Himis enim occulta dei gratii est:
qua hominum mentes quodammͦ re-¬
iuiscunt. tit possint aquibus libet
ministris euis precepta sanitatis
audire. Quam gratiam cominen-¬
dat in euangelio dicens. nemo potest
uenire ad me: nisi pater qui me mi
sit traxerit eum. Et paulo post
aꝑtius hoc ipsum repetens ait. Uler¬
ba quȩ ego locutus sum uobis. sp̃c &s
uita sunt: sed sunt quidam ex uob̾¬
qui non credunt. Deinde interpo
nit euangelista. Sciebat enim ab ini-¬
tio ihc qui essent credituri: & quis
traditurus esset eum. Et secutus

Expanded text:
surdum ut iidem ipsi magni et fortes surdum ut iidem ipsi magni et fortes etiam medici vocentur. Unde dicit apostolus Paulus: «Si quo modo aemulari potero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis» . Sed etiam tales medici, quamvis non de suo curent, quia nec medici corporis curant de suo; tamen quantumlibet per fidele ministerium opitulentur saluti, viventes curare possunt, non mortuos excitare: de quibus dictum est, «Numquid mortuis facies mirabilia?» Nimis enim occulta Dei gratia est, qua hominum mentes quodam modo reviviscunt, ut possint a quibuslibet ejus ministris praecepta sanitatis audire. Quam gratiam commendat in Evangelio dicens, «Nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum:» et paulo post apertius hoc ipsum repetens, ait, «Verba quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt; sed sunt quidam ex vobqui nonit Evangelista, «Sciebat enim ab initio Jesus qui essent credentes, et quis traditurus eum esset:» et secutus
Abbreviated transcription (Latin):
cis similitudine qua in hebrea lingna
gigantes & medici pene eodem modo
sonant. ut exigna differentia distinguã¬
tur non errore. s potius occasione:
quomͦ isto loco accipiendi essent gigan¬
tes significare uoluerunt. Si enim su¬
perbos gigantum nomine insinuitos in¬
telligamus. de quibus dicit apls̃: ubi sa¬
piens. ubi scriba. ubi conquisitor huius
sectili: nonne fuit congruum eosdem
medicos nuncupari: uelut per artem
sapientiȩ suȩ ꝓmittentes animarun
salute: Contra quos dicitur: dm̃ est
salus. Si antem in bontm acceperimꝰ
gigantes quia & de ipso dño dictam
est exultauit ut gigas ad currendã
uam. quod ita sit gigas gigantum
magnorum scilicet & fortissimorum
qui in eius ecclã sp̃uali robore excel-¬
lunt: sicut est mons montium quia de
illo scriptum est erit in nouissimis
temporibus manifestus mons dm̃i
paratus in cacumine montium. sicut
etiam sanctus sanctorum: non est ab¬

Expanded text:
cis similitudine, qua in hebraea lingua cis similitudine, qua in hebraea lingua gigantes et medici pene eodem modo sonant, et exigua differentia distinguuntur, non errore, sed potius occasione, quomodo isto loco accipiendi essent gigantes, significare voluerunt. Si enim superbos gigantum nomine insinuatos intelligamus, de quibus dicit Apostolus, «Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi» ? non fuit incongruum eosdem medicos nuncupari, velut per artem sapientiae suae promittentes animarum salutem: contra quos dicitur, «Domini est salus» . Si autem in bono acceperimus gigantes, quia et de ipso Domino dictum est, «Exsultavit ut gigas ad currendam viam» ; quod ita sit gigas gigantum, magnorum scilicet et fortissimorum, qui in ejus Ecclesia spirituali robore excellunt; sicuti est mons montium, quia de illo scriptum est, «Erit in novissimis temporibus manifestus mons Domini, paratus in cacumine montium» ; sicut etiam sanctus sanctorum: non est ab
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Heq enu ꝓꝓterea dixit
non eis fieri mirabilia: quia ea non
uident: sed quia non eis prosunt.
Hhim sicat hic. ait tota die expandi
mantis meas ad te: quia omnia oꝑa
sua non nisi ad uoluntatem referat pa-¬
tris sepissime contestans. ideo se uenisse
ut uoluntatem patris impleret: ita qi
eadem oꝑa etiam infidelis poptilus tu¬
dit alius ꝓpheta dicit. tota die expandi
manus meas ad popłm non credentem
& contradicentem. Ipsi sunt mortui
quibus non funt facta mirabilia non
quod ea non uiderunt: sed quod per
ea non reuixerunt. Quod autem se¬
quitur. Aut medici fuscitabũt
& confitebuntur tibi: id est quia non
a medicis ex fuscitabuntur homines ut
confiteantur tibi in hebreo quidem ali¬
ter se habere firmatur. Non enun
medici. s gigantes esse peribentur. Lle¬
rum septuaginta interpretes quorũ
auctoritas tanta est: ut non inmerito
ꝓpter mirabilem consonantiam diumo
sp̃u interpretati esse credantur. de uo¬

Expanded text:
rent. Neque enim propterea dixit rent. Neque enim propterea dixit non eis fieri mirabilia, quia non ea vident; sed quia non eis prosunt. Nam sicut hic ait, «Tota die expandi manus meas ad te;» quia omnia opera sua nonnisi ad voluntatem referat Patris, saepissime contestans ideo se venisse, ut voluntatem Patris impleret : ita, quia eadem opera etiam infidelis populus vidit, alius propheta dicit, «Tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem» . Ipsi sunt mortui, quibus non sunt facta mirabilia; non quod ea non viderunt, sed quod per ea non revixerunt. Quod autem sequitur, «Aut medici exsuscitabunt, et confitebuntur tibi?» id est, quia non a medicis exsuscitabuntur homines, ut confiteantur tibi. In hebraeo quidem aliter se habere firmatur; non enim medici, sed gigantes esse perhibentur: verum Septuaginta interpretes, quorum auctoritas tanta est, ut non immerito propter mirabilem consonantiam divino Spiritu interpretati esse credantur; de vo
Abbreviated transcription (Latin):
fudisse deo patri euangelio teste didi-¬
cimus. tibi eam & longe ante passionẽ
& sub die passionis & in ipsa cruce
orasse meminimus: nusquam eum
hoc tota die fẽcisse legimus. Proinde
conuenienter per extensas manus
tota die continuationem bonoeum
operum intelligere possumus: a quoꝵ
nusquam intentione cessauit. S qͥa¬
solis predestinatis in eternam salutẽ.
non autem omnibus hõ punibais nec
ipsis inter quos facta sunt eius bona
opera profuerunt: ideo consequenter
adiecit. Numquid mortuis fa¬
cies mirabilia: Hoc enim si de his
dictum putauerimtis: quorum caro
ȩxanimis facta est magna mirabilia
facta sunt moetuis. cum quidam eoꝵ
etiam reuixerunt. Et quod dñs
penetrauit inferna. atq inde mortis
tuctor ascendit: magntm mortus
miraculum factum est. Significat
ergo isto uerbo quod ait. numquid
mortius facies mirabilia: homines
corde ita mortuos. ut eos ad tutam
fidei tanta xp̃i miracula non moue¬

Expanded text:
fudisse Deo Patri, Evangelio teste, didifudisse Deo Patri, Evangelio teste, didicimus, ubi eum et longe ante passionem, et sub die passionis, et in ipsa cruce orasse meminimus; nusquam hoc eum toto die fecisse legimus. Proinde convenienter per extentas manus tota die continuationem bonorum operum intelligere possumus, a quorum nunquam intentione cessavit. solis praedestinatis ad aeternam salutem, non autem omnibus hominibus, nec ipsis inter quos facta sunt, ejus bona opera profuerunt; ideo consequenter adjecit: «Numquid mortuis facies mirabilia?» Hoc enim si de his dictum putaverimus, quorum caro exanimis facta est; magna mirabilia facta sunt mortuis, cum quidam eorum etiam revixerunt : et quod Dominus penetravit inferna, atque inde mortis victor ascendit, magnum mortuis miraculum factum est. Significat ergo isto verbo quo ait, «Numquid mortuis facies mirabilia,» homines corde ita mortuos, ut eos ad vitam fidei tanta Christi mirabilia non move
Abbreviated transcription (Latin):
quio non nisi tempus significare solit.
quamuis ingreco non ita sit: semper
quippe in ea lingua dies feminino
genere dicitur: & ideo nr̃os sic inter¬
pretari puto. artius questio conligabi¬
tur. Quomͦ enim toto tempore: si nec
saltem una tota die manus extendit
incruce: Porro si totum pro parte
accipiendum esse dicamus. quia isto
genere locutionis uti etiam scriptura
confueuit: non michi occurrit exem¬
plum totam pro parte. etiam tunc
posse accipi: quando ipsum uerbum
additur & dicitur totum. Ham
& in eo quod dixit dñs in euangelio
sic erit filius hominis in corde terrȩ
tribus diebus & tribus noctibus: ideo
totum pro parte non in solenter acci¬
pitur: quia non ait totis tribus diebꝰ.
& totis tribus noctibus. Unus autem
melius fuit totus dies: duoeum autẽ
partes. primi ultima. ultimi prima. Si
autem non crucem fuam in hac ꝓphe-¬
tia psalmi significauit his uerbis: sed
orationem quam eum ex forma serui

Expanded text:
quio nonnisi tempus significare solet: quio nonnisi tempus significare solet: quamvis in graeco non ita sit; semper quippe in ea lingua dies feminino genere dicitur, et ideo nostros sic interpretari puto, arctius quaestio colligabitur. Quomodo enim toto tempore, si nec saltem uno toto die manus extendit in cruce? Porro si totum pro parte accipiendum esse dicamus, quia isto genere locutionis uti etiam sancta Scriptura consuevit; non mihi occurrit exemplum, totum pro parte etiam tunc posse accipi, quando ipsum verbum additur et dicitur totum. Nam et in eo quod dixit Dominus in Evangelio, «Sic erit et Filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus» ; ideo totum pro parte non insolenter accipitur, quia non ait, Totis tribus diebus et totis tribus noctibus: unus quippe medius fuit totus dies, duorum autem partes; primi ultima, ultimi prima. Si autem non crucem suam in hac prophetia Psalmi significavit his verbis, sed orationem, quam eum ex forma servi
Abbreviated transcription (Latin):
caro & sanguis. s pater enis qui in
celis est: ut petrus diceret. tu es
xp̃c filius dei uiui. uidentes eum
quia non egrediebatur id est non
manifestabatur in uirtute & po¬
tentia sua s in suis interioribus oc¬
cultus omnia quasi suꝑatus atq
impotens ꝑferebat. infirmati sunt
ab in opia. uelut subtracto sibi cibo
aꝑtissine fecit: cum penderet in
ligno. S quod sequitur.I ota
die expandi mantis meas ad te: quo¬
modo accipi oporteat merito querit᷑.
Si enim in eo quod ait extendi manꝰ
meas crucis patibulum intellexer imiꝰ:
quomͦ intellecturi sumus tota die :
Humquid tota die pependit in
ligno: cum & nox ad totum diem per¬
tineat: Si autem hoc loco diem uo-¬
luit intelligi qui preter noctem dies
appellari solet. etiam talis diei quan¬
do crucifixus est: iam pars prima o
non parua transierat. Si autem diem
pro tempore positum uelimus accipe¬
re: maxime quia hoc nomen genere
feminino posuit. quod in latino elo¬

Expanded text:
caro et sanguis, sed Pater ejus qui in caro et sanguis, sed Pater ejus qui in coelis est, ut Petrus diceret, «Tu es Christus Filius Dei vivi» , videntes eum quia non egrediebatur, id est, non manifestabatur in virtute et potentia sua, sed in suis interioribus occultus, omnia quasi superatus atque impotens perferebat, «infirmati sunt ab inopia,» velut subtracto sibi cibo apertissime fecit, cum penderet in ligno. Sed quod sequitur, «Tota die expandi» «manus meas ad te,» quomodo oporteat accipi, merito quaeritur. Si enim in eo quod ait, «Expandi manus meas,» crucis patibulum intellexerimus; quomodo intellecturi sumus, «Tota die?» Numquid tota die pependit in ligno, cum et nox ad totum diem pertineat? Si autem hoc loco diem voluit intelligi, qui praeter noctem dies appellari solet; etiam talis diei, quando crucifixus est, jam pars prima et non parva transierat. Si autem diem pro tempore positum velimus accipere maxime quia hoc nomen genere feminino posuit, quod in latino elo
Abbreviated transcription (Latin):
itis infirmatos ab inopia. id est tam-¬
quam fame ut assolet languisse. Post
cenam quippe suam traditus. & eodẽ
die crucifirus est. Si interiores qtiomͦ
infirmati sunt ab inopia: cum in eis
esset lax indefitiens: S nimirum
oculos stios dyxit menbra: quȩ in suo
corpore cui caput est ipse cliriori et
eminentiora. & preciptia diligebat.
De quo coepore apls loquens: & de
nr̃o corpore similitudinem adhibens
ait. Si totum corpus oculus: ubi au¬
ditus: Si totum auditus: ubi odora-¬
tus: Si fuissent omnia unum men-¬
brum: ubi corpuse Ntnc autem
multa menbra: unum autem corpus.
N on potest dicere oculus manibus:
opus uobis non habeo. Et si dixerit.
manus quia non sum oculus. non sum
de corpore: non ideo non est de cor-¬
pore : Quid autem his uerbis uellet
intelligi. euidentius ex pressit dicens.
llos autem estis corpus xp̃i & men¬
bra: Quappter & illi oculi id est illi¬
fancti apłi quibus non reuelauerat

Expanded text:
imus infirmatos ab inopia, id est, tanimus infirmatos ab inopia, id est, tanquam fame, ut assolet, languisse: post coenam quippe suam traditus, et eodem die crucifixus est. Si interiores, quomodo infirmati sunt ab inopia, cum in eis esset lux indeficiens? Sed nimirum oculos suos dixit membra quae in suo corpore cui caput est ipse, clariora et eminentiora et praecipua diligebat. De quo corpore Apostolus loquens, et de nostro corpore similitudinem adhibens, ait: «Si totum corpus oculus, ubi auditus? si totum auditus, ubi odoratus? si fuissent omnia unum membrum, ubi corpus? Nunc autem multa membra, unum autem corpus. Non potest dicere oculus manibus, Opus vobis non habeo. Et si dixerit manus, Quia non sum oculus, non sum de corpore; num ideo non est de corpore?» Quid autem his verbis vellet intelligi, evidentius expressit dicens, «Vos autem estis corpus Christi et membra» . Quapropter et illi oculi, id est sancti Apostoli; quibus non revelaverat