comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
i de sanguine dñi lxu
auquid acciderit suꝑ corpora¬
le reculendũ est ipsum corpo¬
rale. ac loco reliquiarũ seruan¬
dum. Si suꝑ pallam altaris:
inculenila est particula ista.
et ꝓ reliquiis seruanda. Si
radendus. siie sit lapis. siue¬
sit terra ipseq puluis in sa¬
crario et in piscina reconlen¬
dus. Is autem cui hõc acculit
negligentia. ante capłm sub

Expanded text:
i de sanguine Domini aliquid ceciderit super corporale, recondendum ipsum corporale, ac loco reliquiarum servandum. Si super pallam altaris, incidenda est particula ipsa, et pro reliquiis servanda. Si radendus est locus, sive lapis, sive terra, ipseque pulvis in sacrario, vel in piscina recondendus. Is autem, cui talis accidit negligentia, ante capitulum
Abbreviated transcription (Latin):
et in infirmaria sit. lxiii¬
ot auniuer saria et septe¬
naria qđ om̃i priuato die ce¬
lebretur minor missa pro de¬
functis. nisi forte precipiatur
libet peste. uł pro aliqua ne
cessitate magna. Et cum hoc
fit ita aptatur si potest cõue¬
nenter fieri. ut huiꝰmoili miᷤ¬
sa cantetur. In die qua p̃ces¬

Expanded text:
et in infirmaria sit. t anniversaria et septenaria quod omni privato die celebretur minor missa pro defunctis, nisi forte præcipiatur libet peste vel pro aliqua magna necessitate; et cum hoc fit, ita aptatur, si potest convenienter fieri, ut hujusmodi missa cantetur in die quam præces
Abbreviated transcription (Latin):
Post prandiũ seruitoꝵ siẽ
aliis dieb itur in refectori¬
um quasi bibendi causa cũ
nichil ibi nͥ qui uoluerint
tem u refectoriũ. et de u¬
no qł tunc ꝓpinat᷑. nullus
presumere debet abstinere
ut non qͣntulũcumq gustet

Expanded text:
Post prandium servitorum, sicut aliis diebus, itur in refectorium quasi bibendi causa, quod nihil ibi, nisi qui voluerint tem in refectorio, et de vino quod tunc propinatur nullus præsumere debet abstinere, ut non quantulumcumque gustet
Abbreviated transcription (Latin):
xx cantica graduũ sub silen¬
tio ab uno quoq dicunt᷑. pꝰ
singłas incisiones suꝑ for¬
mas ꝓcumbit᷑. Incepta pri
tur. sic̃ solet fieri pͥuatis di¬

Expanded text:
XV cantica graduum sub silentio ab unoquoque dicuntur. Post singulas incisiones super formas procumbitur. Incepta prima tur, sicut solet fieri di
Abbreviated transcription (Latin):
titur. nequaqͣ. genua flec¬
ipsum capłm ꝓlixius scilla
pulsatur. ut õs unliq pos¬
sint conuenire. Et cum ddm̃¬
ca natiuitas ut ꝓmissum ẽ

Expanded text:
ie nequaquam genua flecipsum capitulum prolixius scilla pulsatur, ut omnes possint convenire; et cum Dominica Nativitas, ut praemissum est,
Abbreviated transcription (Latin):
summato gͥ sermone. d̃. abb̃s
ꝑcutit ictulum unũ in tabu¬
complicitam pouit super li¬
brum et aliquib fr̃ib acci¬
pientib candelabra cum tu¬
ribulo a reuestitis faciunt
ante et retro ante iustas su¬

Expanded text:
summato igitur sermone domnus abbas percutit ictulum in tabucomplicatam ponit super librum, et aliquibus fratribus accipientibus candelabra cum thuribulo a revestitis, faciunt ante et retro ad mensam
Abbreviated transcription (Latin):
u. dicet᷑ de anniuersario me¬
diocri uł septenario sic̃ exi¬
gerit tempus. et reputabi-¬
tur missa in ordine illo un
rit sicut forte aliquando fit
qł eadem die qua aliquod
magnũ annuersarium de¬
litio fr̃is. prior colł erit de
fr̃e sepelienddo.uͭ. de anniũ¬
sario: sicq in uno utrumq
deputabitur. et si ꝓ defũcto
inde. et computabitur in

Expanded text:
 dicitur de anniversario mediocri vel septenario, sicut exegerit tempus, et reputabitur missa in ordine illo undrit, sicut forte aliquando fit, quod ea die qua aliquod magnum anniversarium delitio fratris, prima collecta erit de fratre sepeliendo, secunda de anniversario, sicque in uno utrumque reputabitur; et si pro defuncto inde et computabitur in
Abbreviated transcription (Latin):
pascha. In crastino ad noct᷑
post pͥmum u̾sũ psalmi in¬
uitatorii. Inuitatoriũ non a
capite s ab eo loco et dixi sẽ¬
per hii errant. incipit᷑ eo sci¬
licet qł in fine Gła patͥ non

Expanded text:
as. In crastino ad matutinum, post primum versum psalmi invitatorii, ipsum invitatorium non a capite, sed ab eo loco Et dixi semper hi errant, incipitur, eo scilicet quod in fine Gloria Patri non
Abbreviated transcription (Latin):
est fere eadẽq et maior. nisi
ꝓprietas quelibet ñ omitten¬
cla ꝓhibuerit aut sepelitio
defuucti fris. Nam tota ebdo¬
nisi intercesserit necessaria
causa: semꝑ missa uiter est
que et fuit maior in prima
die. Si uero ut supradictũ
est in die que sine iunterual
terit aptari non dimitretur
si talis fuerit necessitas pro
ꝓ septenario. erũptam̃ si
euenit ea die aliqdł precipu¬
um anniuersariũ ꝓ quo ad

Expanded text:
est fere eadem quæ et major, nisi proprietas quælibet non omittenda prohibuerit aut sepelitio fratris. Nam tota hebdoisi intercesserit necessaria causa, semper missa matutinalis est quæ fuerit et major in prima die; si vero, ut supra dictum est, in die qui sine intervallterit aptari, non dimittatur, si talis necessitas fuerit pro septenario; verumtamen, si evenerit ea die aliquod præcipue anniversarium pro quo ad
Abbreviated transcription (Latin):
am post uespos de monaste
rio et ad obeilientiã illã ire
que huic negotio deputata
est. Hii om̃s nequaqͣ debent
obsistere p̃cepto et uolunta¬
ti cellarii. nͥ tale qͥd p̃cipiat¬
eoꝵ est priori manifestare ca

Expanded text:
 post vesperas de monasterio exire, et ad obedientiam illam ire, quae huic negotio deputata est. Hi omnes nequaquam debent obsistere praecepto et voluntati cellerarii, nisi tale quid praecipiate
Abbreviated transcription (Latin):
si ieiunat᷑ post nonã totũ ẽẽ
debet dispositũ et ordinatũ
in scutellis suꝑ tabulã que
est in uestibulo cellarii. ut
prior ueniens anteqͣ. eat in
le et ita diuisũ. ut priorib
non ueniant maiores ⁊ me¬
liores partes. multũ in hoc

Expanded text:
iu jejunatur, post nonam, totum esse debet dispositum et ordinatum in scutellis super tabula quae est in vestibulo cellarii, ut prior veniens antequam considale et ita divisum ut prioribus non veniant majores et meliores partes, multumque in h
Abbreviated transcription (Latin):
quoq de olerib cõminutis
et coctis. que scłm qu habe¬
re potuerint dant᷑. preter
hec in septimana trib dieb¬
si pietantiam habenius con

Expanded text:
u de oleribus comminutis et coctis quae, secundum quod haberi potuerint, dantur. Praeter haec in septimana tres disi pitantiam habemus, alios
Abbreviated transcription (Latin):
femoraliũ. et duo calceorũ
cum corrigiis. unũ par cal¬
par sine filtro ad estiuas no¬
ctes. duo paria caligarum.
tria pellicia uel una ꝓ tercio
gunella. capellũ de pellibus.
guntur. corrigia ceruina
qua stamunea. et in qͣ pen¬
det cultellũ cũ uagina. pec¬
ten ligneũ cum uagina. acꝰ
lent tria paria femoraliũ.
ut si tale qił eis in nocte cõ¬
tigerit: in ꝓiitu sit eis mu

Expanded text:
femoralia, duo paria calceorum cum corrigiis, unum par vilrum sine viltrono ad aestictes; duo paria caligarum, tria pellicia, vel unam pro tertio gunellam, capellum de pellibus, guntur, corrigia cervicina, quod stamineum, et in quo pendet cultellus cum vagina, pecten ligneus cum vagina, acus lent tria femoralia, ut si tale quid eis in nocte contigerit, in promptu sit ea mu
Abbreviated transcription (Latin):
rario st̃ deputati. ad hoc tm̃
ralit̃ om̃ib datur aliquam¬
possit impendere caritatẽ.
Et si euenerit ut aliqͣ uacca
donetur nob̃. hanc quoq ha¬
bebit ad subsidiũ uacarie. q̃
est in manu eius. Oues ⁊ bo¬
decanus ipsius uille. nam¬

Expanded text:
rario sunt deputati, ad hoc tantraliter omnibus datur, aliquam impendere possit charitatem. Et si evenerit ut aliqua vacca donetur nobis, hanc quoque habebit ad subsidium vaccariae quae est in manu ejus: oves et boecanis ipsius villa
Abbreviated transcription (Latin):
Tales dies habet cellararius
apud se inbreuiatos. om̃iq
sabb̃o collationẽ facit cũ pͥo¬
re et camerario uel cum eoꝵ
uicariis de singulis dieb
uenientis septimane. ut qͥc¬
quid in illo uel in illo die
dari debuerit. tempestiue
prouuleatur. Item in breui
notauit summã poreorum
et arietũ. qui debentur dde
obedientiis nr̃is. ut cõfesfi
de hoc questionẽ moueat. si
quid de summa per incuri
pertinent alique uille in ui¬
cino aque posite. de his pas¬
cu cellar̃ caballos suos. ibiq
moratur pisces comparatur
uel ingenta structurus qͥb
pisces capiunt᷑. Siqͥs fratrũ
adeo est infirmꝰ ut ile lecto
surgere non possit. ad hunc
cotidie summo diluculo si¬
mul cum infirmario ueni
re debet. et de om̃ibz que ha¬
bere potest sciscitatur ab eo
siqͥd sit qł ei placeat. ut p̃¬
paret ad eius recreationem.

Expanded text:
llerarius apud se imbreviatos, omnique Sabbato collationem facit cum priore et camerario, vel cum eorum vicariis, de singulis diebus venientis septimanae, ut quidquid in illo et in illo die dari debuerit, tempestive provideatur. Item in brevi notat summam porcorum et arietum qui debentur de obedientiis nostris, ut confestim de his quaestionem moveat si quid de summa per incuriapendent aliquae villulae in vicino appositae. De his pascit cellerarius caballos suos; ibi moratur pisces comparaturus, vel ingenia structurus quibus pisces capiuntur. Si quis fratrum adeo est infirmus ut de lecto surgere non possit, ad hunc quotidie summo diluculo simul cum infirmario venire debet et, de omnibus quæ habere potest, sciscitatur ab eo si quid sit quod ei placeat ut præparet ad ejus recreationem.
Abbreviated transcription (Latin):
cocto. Hii autẽ sunt quos ha¬
bet suffraganeos. Granatoriꝰ.
ter qui ad solatiũ ei datꝰ est.
et per om̃ia uicem ipsiꝰ agit
det. de quibz solet et ipse re-¬
spondere. fr̃ater etiã qͥ pisceᷤ
comparat sub eo est. Hic aũ¬

Expanded text:
cet: « Hi autem sunt quod habet suffraganeos: granetarius,ter, qui ad solatium ei datus est, et per omnia vicem agit det de quibus solet et ipse respondere. Frater etiam, qui pisces comparat, sub eo est. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
ellarariꝰ de cellarario
ellarariꝰ
eadem bñdictione qͣ
prior et ordinat᷑ et absoluit᷑.
Ordinatus scire debet quan¬
ta diuersitate in refectorio
quo ut non taceam qͣntum
bis primo cotidie daudis.
non sine adipe. preter septu

Expanded text:
I. De cellerario. Cellerarius eadem benedictione qua prior ordinatur et absolvitur. Ordinatus scire debet quanta diversitate in refectorio quo, ut non taceam quantumbis quotidie dandis, et non sine adipe, si non est
Abbreviated transcription (Latin):
De calciamentis alias dictũ
est. quomͦ dant᷑ in cena dñi.
De stamineis et femoralibus
uel si qua sunt alia huiusmͦi¬
ut cum fuerint inueterata
nec magis congrua. eis ablu¬
tis et per ipsos fratres caine
rario redditis. alia tribuant᷑
et ipsa elemosinario paupe¬
rib distribuenda tradant᷑.¬

Expanded text:
de calceamentis alio loco dixi quomodo dantur in Coena Domini. De stamineis et femoralibus, vel si quae sunt alia hujusmodiquod, cum fuerint inveterata, nec magis proficua, eis ablutis et per ipsos fratres ad ralibus ablutis, alia tribuantur, et ipsa eleemosynario pauperibus distribuenda tradant
Abbreviated transcription (Latin):
affestum & sedulȩ seruitutis obsequiun: Fides aequat.
filium patri. atq utriusq eandem głam confit&ur
Reste autem non plures. sed duo sunt hominipedes.
Q uaterni enim pedes feris acbeluis sunt bini auib
conpl&us est dies sextus. & inundani operis summa
conclusa est ꝑfesto uidelic& homine inquo principa
tus est animantium uniuersarum. & summa quaedam
uniuersitatis. & omnis mundanȩ grãcreature Ceste
deferamus silentium. quõ requieuit ds̃ ab omnib mundi
operib. requi euitꝰ in recessu hominis. requieuit in eius mente

Expanded text:
affectum, et sedulae servitutis obsequium: fides aequat affectum, et sedulae servitutis obsequium: fides aequat Filium Patri, atque utriusque eamdem gloriam confitetur. Recte autem non plures, sed duo sunt homini pedes; quaterni enim pedes feris ac belluis sunt, bini avibucompletus est dies sextus, et mundani operis summa conclusio est; perfecto videlicet homine in quo princtus est animantium uniuersarum et summa quaedam uniuersitatis et omnis mundanae gratia creaturae. certe deferamus silentium, quoniam requieuit deus ab omnibus mundi operibus. requieuit autem in recessu hominis, requieuit in eius mente
Abbreviated transcription (Latin):
uiscerib. ut explorandi copia sit & celeritas sentiendi.
quando nulla est uiscerum crassitudoq pulsum possit
obducere: ossa quoque omnia tenui oꝑta sunt uiscere &
reunsta neruis. precipuę tamencapitis leuitesta sunt.
corio. quo possint aliquod aduersum inbres & frigora
habere inunimen capillis densioribus uestiuntur
Quidde genitalibus loquor. quae uenis eregione ceruicis
ꝑrenes lumbosq deductis suscipiunt genitale semi¬
nium ad munus & ad grãm ꝓ creandi: quid deoffi¬
cio pedum. qui totum corpus sine Uilla sustinent
oneris iniuria: flexibile genu quo prec&eris dñi miti¬
gatur offensa. iram uilc& ur. gr̃ã ꝓ uocatus: Hoc en in
patrissũ mi erga filium donum est. ut in nomine dñi
omne genu curu& celestium & terrestrium & infernoꝵ
& omnis lingua confiteatur quo dñs ĩc iN gła dĩ
patris: Ouo enim sunt quae prec&eris dm̃ mulcent.
humilitas & fides: spes . Itaq ex primit humilitatis

Expanded text:
uisceribus, ut explorandi copia sit et celeritas sentiendi, uisceribus, ut explorandi copia sit et celeritas sentiendi, quando nulla est uiscerum crassitudo, quae pulsum possit obducere. ossa quoque omnia tenui operta sunt uiscere et reuincta neruis, praecipue tamen capitis leui tecta sunt corio et, quo possint aliquod aduersus imbres et frigora habere munimen, capillis densioribus uestiuntur. quid de genitalibus loquar, quae uenis e regione ceruicis per renes lumbosque deductis suscipiunt genitale seminium ad munus et gratiam procreandi? quid de officio pedum, qui totum corpus sine ulla sustinent oneris iniuria? flexibile genu, quo prae ceteris domini mitigatur offensa, ira mulcetur, gratia prouocatur. hoc enim patris summi erga filium donum est: cuius nomine domini omnes genu curuent caelestium et terrestrium et infernorum et omnis lingua confiteat 11. Duo enim sunt quae prae caeteris Deum mulcent, humilitas, et fides. Pes itaque exprimit humilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
non possint. Inmariquoq positus. siqͥs t̃re adꝓpinquare se conicit
impsa maris fastigia. & celsa antẽnarũ cornua. uoti explarator
ascendit. & adhuc inuisibilẽ reliquis nauigantib eminus t̾ram
salutat: Ac foste dicas. Sispecula editior necessaria fuit. cur
ñ supra sũmũ uesticẽ capitis. oculi constiaitisunt. sicut cancris
ł sacrabeis insũmo sunt. quib lic& nullum caput appareat.
colla acdorsa tamen cȩtero corpori celsiora sunt: sed illis
testaualida nectam tenuis menbrana sicut nobq facile
paste ꝑ quod egerantur ciboꝵ suꝑflua: decore enĩ crator
nr̃ ductus reliquarum auultu hominis auestit. nedum
aliium purgamus in quinaremus aspectum: Simul
illud considera. quod ea quae pudoris plena sunt. eo
loco constituta sunt. ubi oꝑta uestib dsdscere non
possint. uenaꝵ pulsus ł infirmitatis int̃ nuntia. uel
salutis est eaedem tam̃ cum toto diffusasint incorpore.
Ueq nudȩ atq intactaesunt. & ita leuib operiuntur

Expanded text:
non possint. in mari quoque positus si quis terrae adpropinquare se conicit, in ipsa mali fastigia et celsa antemnarum cornua uoti explorator ascendit et adhuc inuisibilem reliquis nauigantibus eminus terram salutat. ac forte dicas: si specula editior necessaria fuit, cur non supra summum uerticem capitis oculi constituti sunt sicut cancris uel scarabaeis in summo sunt, quibus licet nullum caput adpareat, colla ac dorsa tamen cetero corpore celsiora sunt ? sed illis testa ualida nec tam tenuis membrana sicut nobis, quae facile parte, per quod egerantur ciborum superflua. Decore enim Creator noster ductus reliquiarum a vultu hominis avertit, ne dum alvum purgamus, inquineremus aspectum. Simul illud consloco constituta sunt, ubi operta uestibus dedecere non possint. Uenarum pulsus uel infirmitatis internuntius uel salutis est. eaedem tamen cum toto diffusae corpore sint, neque nudae atque intectae sunt et ita leuibus operiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
istis ẽẽ cũ piscib quõ natandi cõmunia q dã uident᷑ utriusq generis¬
te consostia: Scdã qͦq cognatio om̃ib auib & piscib ẽ. eo ꝙuolan¬
diusus species sit natantis: Sĩc enĩ aqͣnatando piscis incedit.
ita auis aerẽ uolatu celeri secat: atq utriq generi similit̃ caudȩ
supp&it alaꝵq remignũ. ut pisces ad pͥora sealis subrigant
atq ad ulteriora ꝓcedant: Caude qͦq gubernaculo. ł qͦ uelint
sefacile c̃uestant. ł ĩpetuqͦdã eregione it̃ suũ dirigant. aues
qͦq aere uolatib suis uelut aqͥs enatant. & quasiq: dã extendurꝰ

Expanded text:
istis esse cum piscibus; quoniam natandi communia quaedam videntur utrique generi esistis esse cum piscibus; quoniam natandi communia quaedam videntur utrique generi esse consortia. Secunda quoque cognatio omnibus avibus et piscibus est; eo quod volantis usus species sit natantis. Sicut enim aquam natando piscis incidit, ita avis aerem volatu celeri secat. Atque utrique generi similiter caudae suppetit alarumque remigium; ut pisces ad priora se alis subrigant, atque ad ulteriora procedant, caudae quoque gubernaculo vel quo velint se facile convertant, vel impetu quodam e regione iter suum quoque aeri uolatibus suis uelut aquis innatant et quasi quaedam extendunt
Abbreviated transcription (Latin):
sepe mergentes auraꝵ signa colligitis. & p̃uidentes tẽpestatẽ fut̾ a
p̃senseritis comino tionẽ maris. inuado luditis: i psa ardeaq paludib
in herere c̃ sueuit. notas deserit sedes inbresq formidans sup nubes
uolat. ut ꝓcellas nubiũ sentire ñ possit: Consideremꝰ diuersas uolu¬
cres maris: quẽ ad modũ inminente uentoꝵ motu ad tutiora & t̃e
tẽporis dulciora stagna se c̃ferant. atq in abscondito t̃raꝵ sinu¬
in cognita sibi alim̃ta rim̃t᷑. Noct nas aũt anserũ qͥs ñ miret᷑ excubias.
qͥuigilias suas &iã cantꝰas siduitate testant᷑: Seniq eo &iã romana
capitolia agallo hoste seruata st: Merito illis debesroma ꝙ regnas:
diituidormiebant. & uigilabant anseres. ideo illis dieb anseri
sacrificas ñ ioui: cedt̃ enĩdiiur̃i anserib aqͥb sesciunt ẽẽ defensos.
usu natandi & munere delestant᷑. unde pͥma cognatio uid& auib

Expanded text:
saepe mergentes aurarum signa colligitis, et praevidentes tempestatem futuram, saepe mergentes aurarum signa colligitis, et praevidentes tempestatem futuram, praesenseritis commotionem maris, in vado luditis. Ipsa ardea quae paludibus inhaerere consuevit, notas deserit sedes, imbresque formidans supra nubes volat; ut procellas nubium sentire non possit. Consideremus diversas volucres maris, quemadmodum imminente ventorum motu ad tutiora et tunc temporis dulciora sibi stagna se conferant, atque in abscondito terrarum sinu cognita sibi alimenta rimentur. Nocturnas autem anserum quis non miretur excubias, qui vigilias suas etiam cantus assiduitate testantur? Denique eo etiam Romana Capitolia a Gallo hoste servarunt. Merito illis debes, Roma, quod regnas. Dii tui dormiebant, et vigilabant anseres. Ideo illis diebus 98 anseri sacrificas, non Jovi. Cedunt enim dii vestri anseribus, a quibus se sciunt esse defensos, usu natandi et munere delectantur. Unde prima cognatio videtur avibus
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc harena suscipiat. Nec insurgentes fluctꝰ qͦs inmur murare
atq ad labi uideat reformidat Et neputes ꝙ ouoꝵ uideat᷑ habere
c̃tẽptũ. c̃tinuo ubi deposuerit ouanidificat. & suo pastꝰ corpore
foust. & nec saluti ꝓ pͥȩ alluuionẽ litoris ꝑtimescit: Sed secura dedĩ
gr̃a. uentisse c̃mittit & fluctib: Paꝵ: hoc adiungit totidẽ alios
ad nutriendũ dies. nec int̃pellari tot dieb ĩ fidimaris tranqͥllitate
uer&̾: Tẽpcatq meritũ suũ nat᷑a &sã sollẽnitate fundatũ. & teneros
foetꝰ ñ latibulis aliqͥb abscondit aut testis. nec indudit cauernis.
fotu qͦ magis cȩcera despiciat tutiores fore ex istimat: Quis nrm par¬
uulos suos ñ uestim̃tis tegat testisq abscondat: Quis ñ itadiligent̃
sollicite induimꝰ ac fouemꝰ: exuimꝰ eos clem̃tiȩ celestis inuolucro.
Alchione uero qͦsnudos ꝓicit. eos diuino uestit indum̃to. Nec uos
p̃teribo mergi. qͥb ab assiduitate mergendi nom̃ hochesit: qͦ mͦ

Expanded text:
adhuc harena suscipiat, nec insurgentes fluctus, quos immurmurare atque adlabi uideat, reformidat. et ne putes quod ouorum uideatur habere contemptum, continuo, ubi deposuerit oua, nidificat et suo partus corpore fouet nec saluti propriae adluuione litoris pertimescit, sed secura de dei gratia uentis se committit et fluctibus. parum est hoc. adiungit totidem alios ad nutnendumnutriendum dies nec interpellaninterpellari tot diebus infidi maris tranquillitateuetemptatque dictum suum naturae iam sollemnitate fundatum. illa teneros fetus non latibulis aliquibus abscondit aut tectis nec includit cauernis, fotu, quo magis cetera despiciat, tutiores fore extimat. quis nostrum paruolos suos non uestimentis tegat, tectis abscondat, quis non claudat eos sollicite induimus ac fouemus, exuimus eos clementiae caelestis inuolucro, turmis uero quos nudos proicit eos diuino upraeteribo, mergi, quibus ab assiduitate mergendi nomen hoc haesit; quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
quãuiua ꝑiculũ ad ferre memorat᷑. lepusculus qͦq timidũ animal int̾ris in
mari formidabile: Citã & q: ñ facile possit auferri corruptelã inuehit:
Uoluit enĩ tecreator nec in mari satis ab insidiantib ẽẽ securũ. ut ꝓpt̃ pauca
q: noceant. qͣsi ĩ excubiis positꝰ armã fidei sẽꝑ & scuto deuotionis accinctꝰ:
Adño tuo debeas salutis sperare p̃sidiũ: Ueniamꝰ ad athlanticũ mare. quã

Expanded text:
quam uiua periculi adferre memoratur. lepusculus quoque, timidum animal in terris, in quam uiua periculi adferre memoratur. lepusculus quoque, timidum animal in terris, in mari formidabile, citam et quae non facile possit noluit corruptelam inuehit. uoluit enim te creator tuus nec in mari satis ab insidiantibus esse securum, ut propter pauca quae noceant quasi in excubiis positus armis fidei semper et scuto deuotionis noluit a domino tuo debeas salutis sperare praesidium. ueniamus ad Atlanticum mare. qua
Abbreviated transcription (Latin):
nuit̾ nauigando Quisigit᷑ neg&& diuinitꝰ illis infusũ ingeniũ ẽẽ huiꝰ modi atq
uistutẽ. cũ uideat istosina qͥlonẽ tã sollẽpnẽ obeundȩ fecundatis ꝑ egrinatio¬
nẽ uit aciingenio ẽponere:Alios inexiguo corpore tantũ ualiditatis assu-¬
mere. ut maximas nauiũ plenis currentes uelis inmediis flustib sistant
sic breuis pisciculus echinꝰ tanta facilitate memorat᷑ nauẽ ingentem
statuere. ut qͣsi radicatã mariherere uideas nec moueri: Aliqͣndiuenim
in mobͥlẽ seruat: An & huic putassine creatoris munere tantũ potuisse
subpetere uistutis: Quid gladios loqͣ aut serras. aut canesmaritaimos
Sĩc enĩ uiꝑȩ ossiqͥs calcauerit recens dũtaxat. grauius quã uenenũ nocere ꝑhi¬
b&. & in medicabile uulnꝰ serpere: Ita & iã t̾turaculeo suo mostua & ãplius

Expanded text:
nuitur navigando. Quis igitur neget divinitus illis infusum ingenium esse hujusmodi atque nuitur navigando. Quis igitur neget divinitus illis infusum ingenium esse hujusmodi atque virtutem? Cum videat istos in Aquilonem tam solemnem obeundae fecunditatis peregrinationem vivaci ingenio componere; alios in exiguo corpore tantum validitatis assumere, ut maximas navium sicut breuis pisciculus echeneis tanta facilitate memoratur nauem ingentem statuere, ut quasi radicatam marlmari haerere uideas nec mouerimoneri; aliquamdiu enim inmobilem seruat. an et huic putas sine creatoris munere tantum potuisse subpetere uirtutis? quid gladios loquar aut serras aut canes maritimos im uiperae imbres si quis calcauerit recens dumtaxat grauius quam uenenum nocere fertur et inmedicabile uulnus serpere, ita etiam turtur aculeo suo mortua amplius
Abbreviated transcription (Latin):
tionis aestimatione & disputationis argum̃to utit᷑. sed inspiratione nat᷑ȩ
quȩ uera est magistra pi&atis: Deniq: om̃s animantes p̃scripta habent
pariendi tẽpora. homosolus indiscr&a atq c̃fusa. Reliqͥ genera clem̃tiã
tẽporis q̃r̃ mulieres solȩ pastꝰ suos inclem̃t̃ effundunt Vna enĩ & intẽ¬
perans libido generandi. uagã pariendi aetatẽ exhib&: Pisces tanta maria
trans mit tunt. ut utilitatẽ aliquã generisuo quaenint. nosqͦq diffusar
aeqͦra trans fr&amꝰ: sed qͦnto honestiũ. ꝙ successionis amore. quã qđ
pecuniȩ auditate suscipit᷑: deniq illis ad pietatẽ. nob̵ ad questũ trans-¬
missi deputat᷑: Illi sobolẽ p̃fer̃ om̃ib mercib cariorẽ. Nos inercẽ longe
in parẽ ad ꝑiculiuicẽ misera lucricupidine repostamꝰ: Itaq illi patriã
rep&unt. nos dere linqͥmꝰ: Illis nando increm̃tũ generis ad qͥrit᷑. nob mi¬

Expanded text:
tionis aestimatione, et disputationis argumento utitur, sed inspiratione naturae, tionis aestimatione, et disputationis argumento utitur, sed inspiratione naturae, quae vera est magistra pietatis. Denique omnes animantes praescripta habent pariendi tempora, homo solus indiscreta atque confusa. Reliqua genera clementiam temporis quaerunt, mulieres solae partus suos inclementer effundunt. Vaga enim et intemperans libido generandi vagam pariendi aetatem exhibet. Pisces tanta maria transmittunt, ut utilitatem aliquam generi suo quaerant. Nos quoque diffusa aequora transfretamus: sed quanto honestius, quod successionis amore, quam quod pecuniae aviditate suscipitur? Denique illis ad pietatem, nobis ad quaestum transmissio deputatur. Illi sobolem referunt omnibus mercibus cariorem: nos 93 mercem longe imparem ad periculi vicem misera lucri cupidine reportamus. Itaque illi patriam repetunt: nos derelinquimus. Illis nando incrementum generis acquiritur: nobis mi
Abbreviated transcription (Latin):
flatib Unde grauisillic ꝓcella furit. & tẽpestates mouent᷑ ita
ut deꝓfundo arena uers&̾: Cuius reifluctꝰ harenossus indicio est.
qui uentoꝵ motu in surgens altiuꝰ. tũ pondere grauior. Aut dubie
ñ solum nauigantib. sed & iã maritimis ipsis animantib. intole¬
rabilis habeat᷑: Accedit illud: ꝙ cũ plurima & maxima ponto flu¬
mina misceant᷑ tũiberno tẽpore sinꝰ ipse frigidior & horrentire
gescit allapsu: ꝓpterea pisces tãquã arbitrifluentoꝵ. aestate illi
aspirantis aurȩ clem̃tiã captare ẽsuert̃ Cuiꝰ amenitate ꝑfuncti.
rursus hiemis aspera declinare c̃tendunt. & septentrionalis plagȩ
seud fugientes. in reliqͦs sesinꝰ confer In qͥb aut uentoꝵ mollior sit placi¬
ditas aut solis soleat uernare tẽperies: Nouit igit᷑ piscis parienditẽpus:
Quod ꝓmagno mysterio. dix̃ salomonis sapieia. nouit tẽpus eundiatq

Expanded text:
flatibus; unde gravis illic procella furit, et tempestates moventur, ita flatibus; unde gravis illic procella furit, et tempestates moventur, ita ut de profundo arena vertatur: cujus rei fluctus arenosus indicio est, qui ventorum motu insurgens altius, tum pondere gravior, haud dubie non solum navigantibus, sed etiam maritimis ipsis animantibus intolerabilis habetur. Accedit illud, quod plurima et maxima Ponto flumina misceantur, cum hyberno tempore sinus ipse frigidior torrentium rigescat allapsu; propterea pisces tamquam arbitri fluentorum, aestate illic aspirantis aurae clementiam captare consueverunt: cujus amoenitate perfuncti, rursus hyemis aspera declinare contendunt; et Septentrionalis plagae saeva fugientes, in reliquos se sinus conferunt, in quibus aut ventorum mollior sit placiditas, aut solis soleat vernare temperies. Novit igitur piscis pariendi tempus, quod pro magno mysterio dixit Salomon in Sapientia: Novit tempus eundi atque
Abbreviated transcription (Latin):
S eduide netutͥ magis incipias ẽẽ c̃ tẽptui. sim rationabili. iurationabi¬
lior dep̃hendaris Quid aũt̃ rationabilius hocpisciũ transitu: cuius¬
rationẽ qͥdẽ uerb̃ ñ explicant. sed factis loquunt᷑: ꝑ gunt it aestatis
tẽpore ad fretũ ponti: eoꝙ reliqͦ marissinũ hic sin᷑ dulcior sit:
eaq fit causa. ut ñ om̃e aquã exhauriat. q dulcis atq potabilissit:
tent᷑: Deniq dũ flumina sequunt᷑ & ad suꝑiora ascendunt.
frequent̃ alienpisces generis capiunt᷑ influuiis: Cũ hȩcigit̾ causa
enutrire: ꝙ tenerif&ꝰ laborẽ alienȩ regionis ferre uix possint.
qͦs illic fouentaͬris magnaclem̃tia: Itaq ꝑasto munere. om̃s
simul eo ꝗͦ ueneran agmine reuestunt᷑: Quȩnã ista sitratio c̃sidere.¬
mꝰ: Obiestꝰ: pontisinꝰ boreae. c& eroꝵq uentoꝵ uiolentissimis

Expanded text:
e tu tibi magis incipias esse contemptui, si irrationabili irrationabie tu tibi magis incipias esse contemptui, si irrationabili irrationabilior deprationem quidem uerbis non explicant, sed factis locuntur? pergunt enim aestatis tempore ad fretum Ponti, eo quod reliquo maris sinu hic sinus dulcior sit. eaque mari causa ut non omnem aquam exhauriat, quae dulcis ac potabilis sit. tentur? Denique dum flumina sequuntur, et ad superiora ascendunt, frequenter alieni pisces generis capiuntur in fluviis. Cum haec igitur causa enutrire, quod teneri fetus laborem alienae regionis ferre vix possint, quos illic fovet aeris blanda clementia. Itaque peracto munere omnes simul eo quo venerant agmine revertuntur. 30. Quaenam ista sit ratio consideremus. Objectus est Ponti sinus boreae caeterorumque ventorum violentissimis
Abbreviated transcription (Latin):
Etad illud septẽ trionaliũ mare pastiũ qͦdã nat̾ȩ lege ẽ tendunt:.
ad nuntiat loca p̃cepta tẽpora: qͥs tribuit dispositionẽ uiandi.
comeandi. ordinẽ in &as. & tẽporas e di: homines st. imperatorẽ
habent. cuiꝰ expestat᷑ imꝑiũ. ꝓcedit tessara. ꝓponunt᷑ edista ꝓuinci¬
alib ut c̃uenianł: Ribunis militũ litterȩ dirigunt᷑: dies statuit᷑. &
pleriq ad dies statutos occurrere ñq unt: Quis ĩperator piscib p̃cep-¬
tũ dedit: qͥs dostor hanc tribuit disciplinã: qͥ metatores itinera dispo¬
nunt: qͥduces it̃ dirigunt. ut nullus desit occursus: Sed agnosco qͥs
ille sit imꝑator qͥ ordinatione diuina. sensib uniuersoꝵ suõꝵ effun¬
dat in ꝑiũ. qͥ tacitꝰ mutis animantib. naturalis disciplinȩ ordinem
tribuat: ñ solũ magna penetraret. sed &iã ꝑminima. qq sefundat:
iuinȩ legipiscis obseqͥt᷑. & homines ẽ tradicunt: piscis sollẽpnit̾ obaudit

Expanded text:
et ad illud Septentrionalium mare partium quadam naturae lege contendunt. annuntiat loca, praecepit tempora? Quis tribuit dispositionem viandi, comitandi ordinem, metas et tempora revertendi? Homines suum imperatorem habent, cujus exalibus ut conueniant, tribunis militum litterae diriguntur, dies statuitur: et plerique ad dies statutos occurrere nequeunt. quis imperator piscibus praeceptum dedit, quis doctor hanc tribuit disciplinam, qui metatores itinera disponunt, qui duces iter dirigunt, ut nullius desit occursus? sed agnosco quis ille sit imperator, qui ordinatione diuina sensibus uniuersorum suum infundat imperium, qui tacitus mutis animantibus naturalis disciplinae ordinem tribuat, non solum magna penetret, sed etiam per minima quaeque se fundat. diuinae legi piscis obsequitur, et homines contradicunt. piscis sollemniter obaudit
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ: ꝯ lii uiuos f & edunt desuo corpore ut mustel .e & caniculȩ. & cȩce
ingentia. delfines & focae. Aliaq cetera huius modi. q cũ ȩdiderint
partuf. Siqͥdẽ foste uisidiaꝵ t̃rores p̃senserint cirea catulos suos quem
studium. ut talia ẽp̃henderent: Sane nec ipsi asuis potonos
euasere uiolentiã &e auaritiȩ potioꝵ subiesti ubiꝙ inferiores sunt:

Expanded text:
tium. alii uiuos fetus edunt de suo corpore, ut mustelae et caniculae et cete tium. alii uiuos fetus edunt de suo corpore, ut mustelae et caniculae et cete ingentia, delphines et phocae aliaque cete huiusmodi. quae cum ediderint partus, si quid forte insidiarum terrorisque praesenserint circa catulos suos quemstudium talia conprehendere. sane nec ipsi a suis potentiae euasere uiolentiam et auaritiae potiorum subiecti ubique inferiores sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Quid specie tua gratius: qͥd suauitate iocundius: qͥd odore fraglan¬
tius: qđ mellã fraglant. hoc tu corpore tuo spiras: Quidloquar
coruoꝵ. qͥd &iã lupoꝵ teneritudines : nescit hos lupos agnꝰ timere:
Tanta est aquaꝵ grã. quaꝵ uituli figurant᷑ & leones. ut hisꝑhpecicum
lud dictũ deȩcłȩ sc̃itate iure c̃ueniat: Tunc lupi & agni simul pascem
purpuras memorẽ.q ornant regũ cũ uiuia amistꝰ inbuunt: A quaꝵ est igit᷑
ꝓ inregib ad orat᷑ aquaꝵ est species illaq fulg&: Adde porcos marinos
etiã iudeis gratos. qr nihil est cõmune ꝙ ñ aqͣ abluat. & ideo cõmunes
eos sĩc ĩ t̃ra aeditos aestimare ñ possint: Innumeriitaq usus. innumera
genera pisciũ. Alii oua genera. ut uarii maiores qͦs trustãs uocant:
taqͥs fouenda cõmittunt: aqua igit᷑ animat & creat Ad huc mandatũ
illius pͥmȩ tãqu̾ã legis ꝑ p&uȩ munꝰ ex seqͥt᷑. Blanda quȩdã mat̾ animan¬

Expanded text:
Quid specie tua gratius? Quid suavitate jucundius? Quid odore flagrantius? Quod mella flagrant, hoc tu corpore tuo spiras. Quid loquar corvorum, quid etiam luporum teneritudines? Nescit hos lupos agnus timere. Tanta est aquarum gratia, quarum vitulos fugiant et leones, ut his propheticum illum dictum de Ecclesiae sanctitate jure conveniat: Tunc lupi et agni simul pascentur, purpuras memorem, quae ornant regum conuiuia, amictus inbuunt? aquarum est igitur quod in regibus adoratur, aquarum est species illa quae fulget. adde porcos maris etiam Iudaeis gratos, quia nihil est commune, quod non aqua abluat, et ideo communes eos sicut in terra editos aestimare non possunt. Innumeri itaque usus, innumera genera piscium. alii oua generant, ut uarii maiores, quos uocant troctas, et aquis fouenda conmittunt. aqua igitur animat et creat et adhuc mandati illius primi tamquam legis perpetuae munus exsequitur, blanda quaedam mater animan
Abbreviated transcription (Latin):
in sederat. tanto fluctuũ motu. tanto questu con¬
citatioris elem̃ti. qui cotidie ima pelagitorquere
& harenas uersare soleat de ꝓfundo. Quis deinde
sciat. in quantũ se illud magnũ & in ausũ nauigan¬
tib. atq intẽptatũ nautis fundat mare. qđ bri¬
tannias frem̃ti in duditęquore. atq in ulteriora
elem̃ta dicimꝰ. qđ sibi conueniant & concinant
Huc aut̃ ꝓgressi sumꝰ. quia scriptura ait. Qđ ds
cius nuncupauit ꝓpri&atẽ naturȩ. Naralis enĩ
ꝓpri& assiccitatis ẽ terris. haec ei p̃rogatiua ser¬
uata est. Principalisergo siccitas. Sub est &iã
ut sit frigida. sed non p̃ferunt᷑ scdã primis:

Expanded text:
insederat: tanto fluctuum motu, tantoque aestu coninsederat: tanto fluctuum motu, tantoque aestu concitatioris elementi, qui quotidie ima pelagi torquere, et arenas, vertere soleat de profundo. Quis deinde sciat, in quantum se illud magnum et inausum navigantibus atque intentatum nautis fundat mare, quod Britannias frementi includit aequore, atque in ulterioraelementa dicimus, quod sibi conveniant et concinant. Huc autem progressi sumus, quia Scriptura ait, quod Deus eius est nuncupauit proprietate naturae. naturalis enim proprietas siccitas est raptura; haec ei praerogatiua seruata est. principalis ergo siccitas. subest etiam ut sit frigida, sed non praeferuntur secunda primis
Abbreviated transcription (Latin):
dicer& uisa ẽ terra. pisi recte uel locis omĩb demon¬¬
sticta. Si diluuiũ noe tẽpore abscondit & montes.
quando aquarũ iã & suꝑcęlos & in frac firmam̃tũ
fuerat facta discretio. quanto magis dubitarinon
potest &iã montiũ uertices. illa suꝑ fusione latuis.¬
se: Quo igit᷑ illa omis aquarũ redundantia deri¬
uata est. quȩ receptacula cã tam continuã atq
connexã absorbere potuer̃: Dequo multus nob
potest sermo supp&ere primũ.quia potuit crea-¬
tor omniũ. & ipsarũ terrarũ spatia diffundere.
quod aliquatenus confirmantes ꝓprias po suer̃
sententias. Ego quid facere potuerit non p̃t̃ mitte
quid fecerit quia aꝑte scripturarũ auctoritate
non didici. quasi secr&ũ preter eo. neforte &iam
hinc alias sibi questiones requirant. Assero tam̃
scđm scripturas. quia potuit locoꝵ humilia &
campoꝵ aꝑta diffundere. sic̃ ipse ait. Ante te
ambulabo. & montes planos faciã. Potuit
etiã ipsa aquarũ uis ꝓfundiora ea facere quae

Expanded text:
diceret, visa est terra, 39 nisi retectam vellet locis omnibus demonstrare. Si diluvium Noe tempore abscondit et montes, quando aquarum jam et super coelos et infra firmamentum fuerat facta discretio; quanto magis dubitari non potest etiam montium vertices illa superfusione latuisse? Quo igitur illa omnis aquarum redundantia derivata est? Quae receptacula eam tam continua atque connexa absorbere potuerunt? De quo multus nobis potest sermo suppetere. 15. Primum quia potuit creator omnium et ipsarum terrarum spatia diffundere; quod aliqui ante nos confirmantes, propria posuerunt sententia. Ego quid facere potuerit, non praetermitto: quid fecerit quod aperte Scripturarum auctoritate non didici, quasi secretum praetereo, ne forte etiam hinc alias sibi quaestiones requirant. Assero tamen secundum Scripturas, quia potuit locorum humilia, et camporum aperta diffundere, sicut ipse ait: Ego ante te ambulabo, et montes planos faciam . Potuit etiam ipsa aquarum vis profundiora ea facere, quae
Abbreviated transcription (Latin):
plac&. quo ipsa uidendi officiũ subministrat. Nec
inmerito tantũ sibi p̃dicatorẽ potuit inuenire. a quo
iure prima laudat᷑. quo ipsa fec̃. ut &iã cetera mun¬
di membra digna sint laudib. Uidit ergo ds̃ lucẽ
& uultu suo illuminauit. & uidit quia bona est
Non ex parte dĩ. sed generale iudiciũ est. Itaq non
insplendore tantũmodo. sed in om̃i utilitate gralucis
probatur. Unde & discretio fit interlucẽ & tenebras.
ut sepanxta lucis naturac atq tenebixrũ. nihil uideat᷑
inter se habere confusum. Et uocauit ds̃ diẽ lucem.
distinguer&. Aduertimus itaq qđ lucis ortus ante
quã solisdiẽ uideat᷑ aꝑire. principia diei. noctisexitũ
claudunt. finisq tẽporis & statutus limes. nocti & dici
uid&ur eẽ prescriptus. Diẽ sol clarificat. lux facit
frequent̃ cȩlũ nubib texitur. ut sol tegatur. nec ul¬
lus radius eiꝰ appareat. lux tam̃diẽ demonstrat. te¬
nebras abscondit

Expanded text:
placet, quoniam ipsa uidendi officium subministrat. nec placet, quoniam ipsa uidendi officium subministrat. nec inmerito tantum sibi praedicatorem potuit inuenire. a quo iure prima laudatur, quoniam ipsa fecit, ut etiam cetera mundi membra digna sint laudibus. uidit ergo deus lucem et uultu suo inluminauit et uidit quia bona est. non ex parte dei, sed generale indiciumiudicium est. itaque non in splendore tantummodo, sed in omni utilitate gratia lucis probatur. unde et discretio fit inter lucem et tenebras, ut separata lucis natura atque tenebrarum nihil uideatur intra se habere confusum. et uocauit deus diem lucem distingueret. aduertimus itaque quod lucis ortus ante quam solis diem uideatur aperire; principia enim diei noctis exitum cludunt 21 finisque temporis et status limes nocti et diei uidetur esse praescriptus. diem sol clarificat, lux facit. frequenter caelum nubibus texitur, ut sol tegatur nec ullus radius eius appareat; lux tamen diem monstrat, tenebras abscondit. I
Abbreviated transcription (Latin):
ditur: quẽ ad modũ suprx demonstrauimus. Non
ergo principalis erat tenebrosa substantia. sed quasi
umbra secuta est mundi corpus. caligo tenebrartĩ.
Itaq mom̃to diuinȩ p̃ceptionis mundus assurgens.
in trix se inclusit umbraẽ. ut siquis in cãpi medio
quẽ sol meridianus in lumin& locũ aliquẽ repen¬
te obsepiat. & densis ramoꝵ frondib tegat. pon
cũ uident᷑ ipsa testentur plus ẽ qđ ꝓbatur aspectu.
quã quod sermone laudatur. Suo enĩ utitur testimo¬
nio. non alieno suffragio. Quod si apud nosoculis iu¬
dicium emittit᷑. quib simul & grac uenustatis & rerũ
mensunx cõprehendit᷑. quantomagis ds om̃a quȩ pro.¬
bat uid&. & quȩ uid& ꝓbat. scđm quod scriptũ est
quia oculi dñi suꝑ iustos. lucisnature huiusmodiest.
ut non in numero. non inmensurx. non in pondere
ut alia. sed om̃is eius in aspectu grac sit . Propriisitaq
sermonib naturã lucis expressit. quae uidendo com¬

Expanded text:
ditur, quemadmodum supra demonstrauimus. non ditur, quemadmodum supra demonstrauimus. non ergo principalis erat tenebrosa substantia, sed quasi umbra secuta est mundi corpus caligo tenebrarum. itaque momento diuinae praeceptionis mundus adsurgens intra se inclusit umbram, ut si quis in campi medio, quem sol meridianus inluminat, B locum aliquem repente obsaepiat et densis ramorum frondibus tegat, noncum uidentur, ipsa testentur. plus est quod probatur aspectu quam quod sermone laudatur. suo enim utitur testimonio, non alieno suffragio. quodsi aput nos oculis iudicium emittitur, quibus simul et gratia uenustatis et rerum natura conprehenditur, quanto magis deus omnia quae probat uidet et quae uidet probat secundum quod scriptum est quia oculi domini super iustos. lucis natura huiusmodi est, ut non in numero, non in mensura, non in pondere ut alia, sed omnis eius in aspectu sit gratia. propriis itaque sermonibus naturam lucis expressit, quae uidendo con
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enĩ si ꝑ furorẽ aliquisinnocentẽ peremit ob¬
noxius morti. quin etiã ipsius diuinȩ legis oraculo
siquis ꝑ in prudentiã in tulent necem. accipit inpu¬
nitatis spem. refugii facultatẽ. ut possit euadere
Hocigit᷑ de eoquod ꝓprie malũ uid&ur. dictũ sit
Mala enĩ non sunt. pisiquȩ crimine mentẽ impli¬
cant. & conscientiã ligant. C&erũ pauꝑiẽ. ignobi¬
litatẽ. egritudinẽ mortẽ. nemo sapiens maledixerit.
nec in maloꝵ sortẽ numerauerit. quia nec contraria
istis in bonis habent᷑ maximis. quoꝵ alia nobis exna¬
tura. alia ex cõmoditate accidere uidentur. Non
otiose nobis excursus iste ꝓcessit. ut ꝓba ip̃er: remus
tenebras & abyssum simplicit̃ accipienda. Frant enĩ
tenebrȩ de umbratione cęli. quia om̃e corpus umbrã
facit. qua adumbirrt uel finitima uel inferiora.
& ea maxime quae oꝑire atq in cludere uid&ur
Includit aut̃ cȩli polus. quia cęlũ sic̃ camerti exten¬

Expanded text:
Neque enim si furore aliquis innocentem peremerit, obnoxius morti est; quin etiam ipsius divinae legis oraculo, si quis per imprudentiam intulerit necem, accipit impunitatis spem, refugii facultatem, ut possit evadere. Hoc igitur de eo quod proprie malum videtur, dictum sit. Mala enim non sunt, nisi quae crimine mentem implicant et conscientiam ligant. ceterum pauperiem ignobilitatem aegritudinem mortem nemo sapiens mala dixerit nec in malorum sorte numerauerit, quia nec contraria istis in bonis habentur maximis, quorum alia nobis ex natura, alia ex commoditate accidere uidentur. non otiose nobis excursus iste processit, ut probaremus tenebras et abyssum simpliciter accipienda. erant enim tenebrae de obumbratione caeli, quia omne corpus umbram facit, qua obumbrat uel finitima uel inferiora et ea maxime quae operire atque includere uidetur. includit autem caeli polus, quia caelum sicuti camera exten
Abbreviated transcription (Latin):
cere aquã quae nonerat. non potuit aquã edu
cere quae erat: Percussit p&rã & fluxer aquȩ
grauis e& procella. & magnus in mari motus.
ita ut trepidarent apłi naufragu ꝑiculũ. excita¬
uer̃ dormientẽ inpuppi dñm uim. & surgensin¬
perauit uento & mari sedata tẽpestas. fit refusa
tranquillitas. Qui potuit imꝑio mare totũ se dan
non potuit aquas imꝑio mouere: Atqui indilui
sic accipimusꝙ cruꝑint fontes abyssi. & quod in

Expanded text:
cere aquam qucere aquam ququam quae erat? percussit petram, et fluxerunt aquae grauis esset procella et magnus in mari motus, ita ut trepidarent apostoli naufragii periculum, excitauerint dormientem in puppe dominum Iesum, et surgens imperauerit uento et mari, sedata tempestas sit, refusa tranquillitas. qui potuit imperio mare totum sedare non potuit aquas imperio mouere? atquin in diluuio sic accepimus, quod eruperint fontes abyssi et quod in
Abbreviated transcription (Latin):
eius a equalitassit. Respondi scđm illoꝵ ꝓpositum
illi nunc respondeant mihi.sinumquã uider̃ fon¬
tes ex inferiorib scaturire. depauim̃to aquã surge¬
re. Quis eam cogit : unde prũpit: Quẽ ad modi
non deficit: Quomodo fit ut ima solidiora undã
uomant: Haec scđm occultȩ secreta naturae
C&erũ quis ignorat. qđ rapido plerũq impecu
in ima descendens insuꝑ ioroc se subrigat. atq in
suꝑciliũ montis attollat. plerũq ctiã canalibus
manu artificis deriuata. quantũ descenderit tan¬
tũ rursus agcendat: Itaq si uel impetusuo fertin
uel artificis ingenio contra naturã suã ducitur &
elcuatur. miramini sidiumioꝑatione p̃cepti aliqͥ
ad usũ naturȩ eiꝰ accessit. qđ in usu ante ñ fuerit:
dicant nunc mihi. quomodo tãquã inutrẽ con¬
gregauerit aquas maris. ut scriptũ est. quomode
eduxerit de p&ra aquã qui potuit de petra edu¬

Expanded text:
ejus aequalis sit. 9. Respondi secundum illorum propositum; ejus aequalis sit. 9. Respondi secundum illorum propositum; illi nunc respondeant mihi, si numquam viderint fontes ex inferioribus scaturire, de pavimento aquam surgere. Quis eam cogit? Unde prorumpit? Quemadmodum non deficit? Quomodo fit ut ima soli ora undam vomant? Haec secundum occultae secreta naturae. Caeterum quis ignorat quod rapido plerumque impetu in ima descendens, in superiora se subrigat, atque in supercilium montis attollat: plerumque etiam canalibus manu artificis derivata, quantum descenderit, tantum rursus ascendat? Itaque si vel impetu suo fertur, vel artificis ingenio contra naturam suam ducitur et elevatur, miramini si divini operatione praecepti aliquid ad usum naturae ejus accessit, quod in usu ante non fuerit? Dicant nunc mihi quomodo tamquam in utrem congregaverit aquas maris , ut scriptum est, quomodo eduxerit de petra aquam? Qui potuit de petra edu
Abbreviated transcription (Latin):
labiaqua. & in unã fluere congregationẽ. quȩ
ante erat diffusa ꝑ terras. & plurimis recepta¬
culis in herebat. Cursũ eius ante non legi. motꝰ
eius ante non didici. nec oculus ms uidit. nec au¬
ris audiuit. Stabat aqua diuersis locis ad uocẽ
dĩ mota ẽ. Nonne uid& ur quia naturã eihu-¬
iusmodi uox dĩ fec̃. & secuta ẽ. creatura p̃cep¬
tum. & usũ fec̃ ex lege: Prima enĩ constitutio¬
nislex. formã in posterũ dereliquit. Deniq
diẽ semel fec̃ . & noctẽ ex illo man& utriusq suc
cessio. & diurna reparatio. lussa est &iã aqua
currere in congregationẽ : ex illo currit. Fontes
labunt᷑ in fluuios. infreta currunt flumina.
lacus deriuant᷑ inmaria. ipsa se aqua p̃cedit.¬
urget & sequitur. unus ẽ ductus. unũ corpus. & cũ sit
altitudo diuersa. indiscr&a tam̃dorsi eiꝰ ȩqualitas
Unde & aequor appellatũ arbitror. qđ insuꝑficie

Expanded text:
labi aqua et in unam confluere congregationem, quae labi aqua et in unam confluere congregationem, quae ante erat diffusa per terras et plurimis receptaculis inhaerebat. cursum eius ante non legi, motum eius ante non didici, nec oculus meus uidit nec auris audiuit. stabat aqua diuersis locis: ad uocem dei mota est. nonne uidetur quia naturam ei huiusmodi uox dei fecit? secuta est creatura praeceptum et usum fecit ex lege; primae enim constitutionis lex formam in posterum dereliquit. denique semel diem fecit et noctem: ex illo manet utriusque diurna successio et diurna reparatio. iussa est etiam aqua currere in congregationem: ex illo currit, fontes labuntur in fluuios, in freta currunt flumina, lacus deriuantur in maria, ipsa se aqua purget, et sequitur. Unus est ductus, unum corpus. Et cum sit altitudo diversa; indiscreta tamen dorsi ejus aequalitas. Unde et aequor appellatum arbitror, quod superficies
Abbreviated transcription (Latin):
Iterũ questiones aliasserunt. dicentes. Sim congre¬
gationib diuersis aquaerat. Quomodo si illȩ con¬
gregationes in suꝑiorib erant nondefluebant
aqua ad eũ locũ adquẽ postdni imꝑiũ diriuata ẽ :
Natura enĩ aquarũ .sponte in inferiora ꝓlabitur
Siuero in inferiorib erant illȩ congregationes.
quomodo contranaturã suã aquã ad suꝑiora
conscendit:Itaq aut scđm naturales cursus
imꝑio non eguit. aut contra naturã imꝑio ꝓfi¬
cere non potuit: Cui questioni facile respondebo.
si mihi ipsi ante respondeant. ante p̃ceptũ dñi
hanc aquarũ fuisse naturã. ut laber& ur ut flu¬
er&: Non enĩ exusu hoc hab& cȩteroꝵ elem̃toꝵ
sed speciale & ꝓpriũ non ex quodã ordine. sed
magis ex uoluntate & oꝑatione dĩ sũmi. Quid
iusserit ds̃ audiunt. uox aut̃ dĩ. efficiens natura
est: eam uocẽ effectus oꝑationis impleuit. Coepit

Expanded text:
iterum quaestiones alias serunt dicentes: si in congreiterum quaestiones alias serunt dicentes: si in congregationibus diuersis aqua erat, quomodo si illae congregationes in superioribus erant, non defluebat aqua ad eum locum, ad quem post domini imperium deriuata est? — natura enim aquarum sponte in inferiora prolabitur — sin uero in inferioribus erant illae congregationes, quomodo contra naturam suam aqua ad superiora conscendit? itaque aut naturalis cursus imperio non eguit aut contra naturam imperio proficere non potuit. cui quaestioni facile respondebo, si mihi ipsi ante respondeant ante praeceptum domini hanc aquarum fiiissefuisse naturam, ut laberetur, ut flueret. non enim ex usu hoc habet ceterorum elementorum, sed speciale et proprium, non ex quodam ordine, sed magis ex uoluntate et operatione dei summi. quid iusserit deus audiunt. uox autem dei efficiens naturae est. eam uocem effectus operationis impleuit. coepit