comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
strenue atq alcicrit̃ abitis et impigie
oꝑamini. siue in orationib siue in ieiunus.
siue in elemos inis: uł tribuentes aliquid
indigentib uł donantes inuirias sicut
et deus iN xp̃o donauit uob. siue doman¬
tes ꝑnitiosas consuetudines. castigantes
corpus seruituti subicientes. siue sufferentes
tribulationem : et ane omnia uos ipsos
inuicem in dilectione. Quid enim sufferat
qui frẽm non suffert: Siue ꝓ̃spicientes astutiã
atq insidias temptatoris. et scuto fidei ia¬
cula eiꝰ ignita repellentes et extinguentes.
siue cantantes et psallentes in cordib ur̃is
dño uł uocib acorde non dissonis. Omnia
in głam dĩ facite qui oꝑatur omnia in
om̃nibus : atq ita feruente sp̃u. ut in drĩo
laudetur anima ur̃ti Ipsa ẽ enim actio
xecti itineris quȩ ocłos sẽm habet ad dñm :
q̃m ipse euellet de laquẽo pedes: Ta
lis actio nec frarigit᷑ riegotio: nec fri¬
gida ÷ aotio. Nec turbulenta. nec marcida

Expanded text:
strenue atque alacriter agitis et inpigre strenue atque alacriter agitis et inpigre operamini siue in orationibus siue in ieiuniis siue in elemosynis uel tribuentes aliquid indigentibus uel donantes iniurias, sicut et deus in Christo donauit nobis. siue edomantes perniciosas consuetudines castigantesque corpus et seruituti subicientes siue sufferentes tribulationem et ante omnia uos ipsos inuicem in dilectionem — quid enim sufferat, qui fratrem non suffert? - siue prospicientes astutiam atque insidias temptatoris et scuto fidei iacula eius ignita repellentes et extinguentes siue cantantes et psallentes in cordibus uestris domino uel uocibus a corde non dissonis: omnia in gloriam dei facite, qui operatur omnia in omnibus, atque ita feruentes spiritu, ut in domino laudetur anima uestra. ipsa est enim actio recti itineris, quae oculos semper habet ad dominum, quoniam ipse euellet de lalis actio nec frangitur negotio, nec frigida est otio, nec turbulenta, nec marcida
Abbreviated transcription (Latin):
ut impleamini in omnem plenitudi¬
Nem dĩ. Qua ꝓpt̃ si aliquid in qͥ¬
unit minus quam ds̃ habebimus
et iN aliquo minores erimus : quo
modo implebimur in omnem plenitu¬
diniem dĩ : Sed qm̃ implebim᷑ ꝓfecto
erimus ȩquales Aũsaris istũ utiq
et detestaris humanȩ m̃tis errorem :
scio & recte facis. Beati mundo corde:¬
qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Non cũ eis sic̃
corpus ex aliquo loci int̾uallo appa¬
rebit: sed cũ uenerit ad eos et mansi¬
onem fecerit apđ eos. qm̃ sic imple¬
buntur in omnem plenitudinem dĩ
non cũ fuerint & ipsi plenus ds: sed cũ ꝑfecte
ic gͦ dilectissimi diligite otiũ : ut
uos ab omni t̃rena delectatione
refrenetis. Et memineritis nullũ locũ
eẽ. ubi non possit laqueos tende. qͥ timet
ne reuolemus ad dm̃. et inimicũ om̃iũ
bonoꝵ ciuus ccptiui fuimus iudicemꝰ
nullamq eẽ nobis ꝑfectam requiem cogite¬
tis donec transeat miquitas. et in iudiciũ
iustitia conũtatur. Ittm cum aliquid

Expanded text:
ut impleamini in omnem plenitudinem dei. quapropter si aliquid, inquiunt, minus quam deus habebimus et in aliquo minores erimus, quo modo implebimur in omnem plenitudinem dei? sed, quoniam implebimur, profecto erimus aequales. auersaris istum utique et detestaris humanae mentis errorem, scio; recte facis. sed quo modquoniam ipsi Deum videbunt. Non cum eis, sicut corpus, ex aliquo loci intervallo apparebit; sed cum venerit ad eos, et mansionem fecerit apud eos: quoniam sic implebuntur in omnem plenitudinem Dei, non cum fuerint et ipsi plenus Deus, sed cum perfecte rgo, dilectissimi, diligite otium, ut uos ab omni terrena delectatione refrenetis et memineritis nullum locum esse, ubi non possit laqueos tendere, qui timet, ne reuolemus ad deum et inimicum omnium bonorum, cuius captiui fuimus, iudicemus, nullamque esse nobis perfectam requiem cogitetis, donec transeat iniquitas et in iudicium iustitia conuertatur. Item cum aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
abscondite fuer̃. Quoꝵ siunum erat. qđ ita
mulier facta. ẽ delotere uiri & hoc dormi¬
entis. quȩ ꝑ ipsum firma facta. ẽ tanꝗ eius
osse firmata. ille autem ꝓpt̾ ipsam infirmus.
qr in locum costȩ ñ costa sed caro suppleta.ẽ
ñ habuit hoc prima rerm conditio. qͣndo
uͦI. die dictum ẽ masculum et feminam fec̃
eos. ut femina omnino sic fieret: sed tantum
hoc habuit. qr et sic fieri posset. nec ẽtra
causas quas uoluntate instituuqs mutabili
uoluntate aliqͥd facere. Iuid aut̃ fieret ut
omnino aliud futurum non e& : abscondi¬
tum erat indõ qui uniũsa cyeauit. Sed qm̃
sic dixit absconditum. ut in notesceret pͥnci¬
lti formis sapientia dĩ: ꝓbabilit̃ creditur
sic̃ illud sem̃ eui ꝓmissum. ẽ dispositum ꝑ
angłos in manu mediatoris : sio omnia quȩ
rerum naturc p̃t̃ usitatum naturȩ cursũ
mi ebilit̃ facta st̃ ministrantib angłis eẽ

Expanded text:
absconditae fuerunt: quorum si unum erat, quod ita absconditae fuerunt: quorum si unum erat, quod ita mulier facta est de latere uiri, et hoc dormientis, quae per ipsum firma facta est, tamquam eius osse firmata, ille autem propter ipsam infirmus, quia in locum costae non costa sed caro subpleta est, non habuit hoc prima rerum conditio, quando sexto die dictum est: masculum et feminam fecit eos, ut femina omnino sic fieret, sed tantum hoc habuit, quia et sic fieri posset, ne contra causas, quas uoluntate instituit, mutabili uoluntate aliquid faceret. quid autem fieret, ut omnino aliud futurum non esset, absconditum erat in deo, qui uniuersa creauit. Sed quoniam sic dixit absconditum, ut innotesceret princiiliter creditur, sicut illud semen, cui promissum est, dispositum est per angelos in manu mediatoris, sic omnia, quae rerum natura praeter usitatum naturae cursum mirabiliter facta sunt, ministrantibus angelis esse
Abbreviated transcription (Latin):
aset ds̃ in se ipso absconditas qͦrun¬
dam factoꝵ causas. qͣs reb conditis
iuii ñ in seruit: easq implet ñ illo oꝑe ꝓuiden¬
tiȩ qͦ naturtis substituit ut sint. sed illo qͦ
eas ammini serat ut uoluerit. qͣs ut uoluit
condidit. Ibi ÷ et gr̃ã: ꝑ qͣm salui fuid pec¬
catores. Nam qđ attinet ad naturam. iniqͣ
sua uoluntate deprauatam: recursum ꝑse
met ipsam ñ habet sed ꝑdĩ grãm qua ad¬
iuuatur et instauratur. Neq enim despe¬
randi st̃ hões ꝓpt̾ illam sententiam in qͣ
scriptũ ẽ. om̃s qui ambulans in ea ñ reũtent᷑
Dictũ. ẽ enim scđm pondus iniqͥtatis suae:
ut qđ reũtetur qui ieũtit᷑ ñ sibi tribuat
causales naetiones omnium rerum. natu¬
ralit̃ ortus rerũ. sic̃ absconditus erat leui
in lũbis abirhȩ. qͣndo et ipse decimatꝰ ẽ
sed in dõ qui uniusa creauit. Quam ob¬
rem omã etiam quae ad hanc gr̃am signi¬
ficandam non naturcli motũ rerum sed
miyebilit̃ facta st̃: eoꝵ etiam causȩ in dõ

Expanded text:
eus in se ipso absconditas quorundam factorum causas, quas rebus conditis non inseruit, easque inplet non illo opere prouidentiae, quo naturas substituit, ut sint, sed illo, quo eas administrat, ut uoluerit, quas, ut uoluit, condidit. ibi est et gratia, per quam salui fiunt peccatores. nam quod adtinet ad naturam iniqua sua uoluntate deprauatam, recursum per semet ipsam non habet, sed per dei gratiam, qua adiuuatur et instauratur. neque enim desperandi sunt homines in illa sententia, in qua scriptum est: omnes, qui ambulant in ea, non reuertentur. dictum est enim secundum pondus iniquitatis suae, ut, quod reuertitur qui reuertetur, non sibi tribuat,causales rationes omnium rerum naturaliter oriturarum, sicut absconditus erat Leui in lumbis Abrahae, quando et ipse decimatus est, sed in deo, qui uniuersa creauit. quamobrem omnia, etiam quae ad hanc gratiam significandam non naturali motu rerum, sed mirabiliter facta sunt, eorum etiam causae in deo
Abbreviated transcription (Latin):
ecta accepit hoc doNum:
ut iti ea spũ sc̃o fiat remissio
peccatoꝵ. Quam remissionem cum
trinitas facit: ꝓprie tam̃ ad sp̃m scm̃
intelligit᷑ ꝑtinere. Ipse ẽ enim sp̃s sc̃s
adoptionis filioꝵ in qͦ clamamꝰ abba
pat̃  ut ei possimus dicere dimitte o¬
nob̵ debita nr̃a. Et in hoc cognoscimꝰ¬
qr sumꝰ fili dĩ. Ad ipsum enim ꝑtinet societas : qͣ
efficimur unum corpꝰ unici filii dĩ. Vnde scriptũ
est. Si qua igit᷑ ex hortatio in xẽo. si qđ solatid̃ ca¬
ritatis. si qua sotietas sp̃s. PRopt̃ hanc sotietatẽ
illi in qͦs primitus uenit linguis omnium gentiũ
st̃ locuti : qr ꝑlinguas consociatio constat generis
humani: Et sic õportebat ꝑ linguas gentium
significari istam societatem filiorum dĩ. et
membrorum xẽi futuram in omnib gentib:
ut quem ad modum tunc ille apparebãt acce
gentium : ita nc̃ ille se agnoscat accepisse sp̃m̃
scm̃ qui tenetur uinculo pacis eccłȩ quȩ dif¬
funditur in omnib gentib. Unde dicit apłs.

Expanded text:
e accepit hoc donum, ut in spiritu sancto fiat remissio peccatorum? quam remissionem cum trinitas faciat, proprie tamen ad spiritum sanctum intellegitur pertinere. ipse enim spiritus adoptionis filiorum, in quo clamamus: abba pater, ut ei possimus dicere: dimitte nobis debita nostra. et in hoc cognoscimi. Ad ipsum enim pertinet societas, qua efficimur unum corpus unici Filii Dei. Unde scriptum est: Si qua igitur exhortatio in Christo, si quod solatium charitatis, si qua societas spiritus. propter hanc societatem illi in quos primitus uenit linguis omnium gentium sunt locuti, quia per linguas consociatio constat generis humani; et sic oportebat per linguas omnium gentium significari istam societa.tem filiorum dei et membrorum Christi futuram in omnibus gentibus, ut, quemadmodum tunc ille apparebat accepigentium, ita ille se nunc agnoscat accepisse spiritum sanctum, qui tenetur uinculo pacis ecclesiae, quae diffunditur in omnibus gentibus. unde dicit apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
it ⁊ cordib urĩs. in caritate radicati
et fundati. Iam dat illis caritatem:
dat illis alas et pennas. ut possitis
inquit comp̃henđe quȩ sit latitudo.
adiecit. Scire etiam suꝑ eminentẽ
scientiam caritatis xp̃i. Cũ iam
dictum fuisset incaritate radicati
et funidati. amatis enim xp̃m: et
ido in cruce oꝑamiNi. Sed num¬
quid amatis quantum uos ille
am auit: Amando autem qͣntũ c̃q
amatis uolatis ad eum : ut cognos¬
catis quem ad modum uos ipse
ama uerit: hoc ÷ ut sciatis super
ambulat suꝑ pennas uentorum

Expanded text:
in cordibus vestris, ut in charitate radicati et fundati.» Jam dat illis charitatem, jam dat illis alas et pennas. «Ut possitis,» inquit, «comprehendere quae sit latitudo, adjecit, «Scire etiam supereminentem scientiam charitatis Christi» ; cum jam dictum fuisset, «In charitate radicati et fundati.» Amatis enim Christum, et ideo in cruce operamini. Sed numquid amatis quantum vos ille amavit? Amando autem quantumcumque amatis, volatis ad ipsum, ut cognoscatis quemadmodum ipse vos amaverit; hoc est, ut sciatis supereambulat et super pennas ventorum
Abbreviated transcription (Latin):
apłi uerba pͣuenimus. Ad huc fortasse
expectatis audire qͥ textũ lectionis eiꝰdem
pipsis ad patrem genua flectat apłs.
ut det illis qđ dixerat eis peto. Me¬
m̃to gͦ quid peterit ab ipsis. Peto ñ ini fir¬
mari intribulationib meis pro uobis.
Hoc ab ipsis petit. Modo uidete qͥd illis
petit. Plecto genua mea ad patiẽ dÑi
mei iħu p̃i : ut det uob̃ scđm diuitias
głȩ suȩ uir tutem corroborari. Quid ÷ aliud
nisi ñ infirmari: uirtutem corroborari inqͥt
Hoc adõ petit : qđ ab hominib exigit: qr
ut ds̃ uelit dare. debes et tu ad accipiendũ
accommodart uoluntatem. Quomꝰ uis acciꝑe
grãm diuinȩ bonitatis: qui sinum ñ aꝑis̃
uoluntatis: Det inqͥt uob̵. Fi enim habetis
nisi det uob. Det uob uirtutẽ corroborari
ꝑ spm eius. Sienim deđit uob uirtutem cor¬
roborari. ibi uob dabit ñ infirmari inn¬
teriore homine habitare xp̃m ꝑfidem
in cordib ur̃is. Iotũ hoc det uobis. In ca

Expanded text:
Apostoli verba praevenimus. Adhuc fortasse exspectatis audire, qui textum ejusdem lectionis postolus pro ipsis ad Patrem genua flectat, ut det illis quod dixerat eis, Peto. Mementote ergo quid petierit ab ipsis. Peto non infirmari in tribulationibus meis pro vobis: hoc ab ipsis petit. Modo videte quid illis petit: Flecto genua mea ad Patrem Domiet vobis secundum divitias gloriae suae virtute corroborari. Quid est aliud, nisi non infirmari? Virtute corroborari, inquiHoc a Deo petit, quod ab hominibus exigit: quia ut Deus velit dare, debes et tu ad accipiendum accommodare voluntatem. Quomodo vis accipere gratiam divinae bonitatis, qui sinum non aperis voluntatis? Det, inquit, vobis. Non enim habetis, nisi det vobis. Det vobis virtute corroborari per Spiritum ejus. Si enim dederit vobis virtute corroborari, ibi dabit vobis non infirmari. In interiore homine habitare Christum per fidem in cordibus vestris. Totum hoc det vo
Abbreviated transcription (Latin):
credantur : sed potius ꝓpt̃ illud qđ
de suꝑ sempit̾num sꝑat fides qquae ꝑ
dilectionem oꝑatur In ꝓfundo autẽ
pars illa ligni quȩ in trȩ abdito de¬
fixa latet sed inde c̃surgit illud ome
qđ eminet : sic̃ ex occulta dĩ uolun¬
tate uoccit᷑ homo ad participationem
tante gr̃ȩ alius sic. alius aut̃ sic Suꝑ¬
eminentem uͦ scientiȩ caritatem xp̃i.
eam ꝓfecto ubi pax illa. ẽ quȩ p̃cellit
omnem intellectum. Qui nos in om
nem plenitudinem dĩ miscđia sua
implere dignetur ut uiđi possit a nob̵.¬

Expanded text:
sed potius propter illud quod desuper sempiternum sperat fides, quae per dilectionem operatur. In profundo autem pars illa ligni quae in terrae abdita defixa latet, sed inde consurgit illud omne quod eminet, sicut ex occulta Dei voluntate evocatur homo ad participationem tantae gratiae alius sic, alius autem sic, supereminentem vero scientiae charitatem Christi, eam profecto ubi pax illa est, quae praecellit omnem intellectum. nem plenitudinem dei misericordia sua inplere dignetur, ut uideri possit a nob
Abbreviated transcription (Latin):
ut eam sectando co adificem᷑ Vnde dic̃ ad ẽphe¬
siosIã ñ estis ꝑegrini et inqͥlini : s esas ciues
scõꝵ et domestici dei suꝑ fundam̃tũ apłoꝵ et
ꝓpħarum ipso sũmo angulari lapide existeqe
xp̃o inu. in qͦ omnis edificatio constructa cres¬
cit intemplũ scm̃ in dño: ita ñ in conuenienter
fundam̃ta t̾rȩ intelliguntur. qͦrum t̾renam fe¬
licitatẽ p̃pollentem atq potentem hões uidendo
eoꝵ auctoritate Ad huius modi bona concu¬
pienda ꝑtrahunt᷑. & ad ipiscendo cohedifi¬
cantur tanquam t̃ra suꝑ t̾ram. sic̃ in illo suꝑno
ȩdificio caelum suꝑ caelum: qr peccatori dictũ

Expanded text:
ut eam sectando coaedificemur; unde dicit ad Ephesios, «Jam non estis peregrini et inquilini; sed estis cives sanctorum et domesticexistente Christo Jesu, in quo omnis aedificatio compacta crescit in templum sanctum in Domino» : ita non inconvenienter fundamenta terrae intelliguntur, quorum terrenam felicitatem praepollentem atque potentem homines invidendo, eorum auctoritate ad hujusmodi bona concupiscenda pertrahuntur, et adipiscendo coaedificantur tanquam terra super terram, sicut in illo superno aedificio coelum super coelum; quia et peccatori dictum
Abbreviated transcription (Latin):
pastor pastorum. Si fabricam cogites : xEc
ñ potest eẽ. idem lapis iti imo et insũmo
Si fuerit inimo: in sũmo non erit. Si iN
summo fuerit: inimo ñ erit. Angustias
enim impotentiȩ corpora patiuntur: nec
ubiq eẽ. posst̃. nec semꝑ. Diuinitas autem
quȩ ubiq p̃sto ẽ. undiq ad eam potest duci si¬
militudo. & totũ potest. ẽe insimilitudinibus :
qr nichil horum. ẽ inꝓpͥetatib. Ergo funida¬
m̃tũ & lapis angularis. ipse .ẽ. Et ab imosur¬
gens : si tam̃ ab imo. Et enim origo fundam̃ti huiꝰ
summitatem tenet: Et quem ad modum funda¬
m̃tũ corporeȩ fabrice inimoẽ sic fundam̃tũ
sp̃ituał fabricȩ in sũmo. ẽ Si ad t̃ram ȩdifi¬
casemur: inimo nob ponendum erer futi¬
dam̃tũ : qr caelestis fabrica. ẽ ad caelos p̃cessit
fundam̃tum nr̃m. Ipse gͦ angularis lapis
bricam ciuitatis. faciuNs uiuum qđdã ȩdifi¬

Expanded text:
pastor pastorum: si fabricam cogites, Chrisnon potest esse idem lapis in imo et in summo: si fuerit in imo, in summo non erit; si in summo fuerit, in imo non erit. Angustias enim omnia pene corpora patiuntur; nec ubique esse possunt, nec semper: Divinitas autem quae ubique praesto est, undique ad eam potest duci similitudo; et totum potest esse in similitudinibus, quia nihil horum est in proprietatibus. Numquidmentum et lapis angularis ipse est, ab imo surgens; si tamen ab imo. Etenim origo fundamenti hujus summitatem tenet: et quemadmodum fundamentum corporeae fabricae in imo est; sic fundamentum spiritualis fabricae in summo est. Si ad terram aedificaremur, in imo nobis ponendum erat fundamentum: quia coelestis fabrica est, ad coelos praecessit fundamentum nostrum. Ipse ergo angularis lapis,bricam civitatis, faciunt vivum quoddam aedif
Abbreviated transcription (Latin):
nosti qͥd audias. & ubi audias sursum cor. Quio
ẽ sursum cor Ibi sꝑa: ibi ama. Inde pete uir¬
tutem: ibi expecta mercedem. Nam sibene oꝑa-¬
ris. & bilarit̃ tribuis: uiđis habe latitudinem
Si in eisdem bonis oꝑib usq in finem ꝑseueraueris:
uidis hab̾e longitudinem. Sed si om̃a hȩc ñ ꝓpt̃
suꝑnam mercedem facis: altitudinem ñ habebis.
Et illa iam nec latitudo erit: nec longitudo. Quid ÷
enim hab̾e altitudinem. nisi cogitare dm̃. amare
dm̃: Et gratis amare ipsũ ad iutorem. ipsũ spectato¬
rem: ipsum coronatorem: ipsũ p̃mii largitorem:
postremo ipsũ p̃miũ deputare Ñ aliud ab ipso. qͣm
ipsum expectare. Si amas: gratis ama. Si uere amas:
ipse sit merces quem amas. An uͦ. tibi cara st̃ om̃a.
Terret enim & euangłm. Vob̾ datũ. ẽ scire mysteriũ
regni: illis autem ñ ẽ datũ. Quare gͦ illi datũ ẽ. et¬
crcis. De ꝓfundo nescio qͦ iudiciorum dĩ quȩ per¬

Expanded text:
nosce quid audias, et ubi audias, Sursum cor. Quid nosce quid audias, et ubi audias, Sursum cor. Quid est, Sursum cor? Ibi spera, ibi ama: inde pete virtutem, ibi exspecta mercedem. Nam si bene operaris, et hilariter tribuis, videris habere latitudinem. Si in iisdem bonis operibus usque in finem perseveraveris, videris habere longitudinem. Sed si omnia haec non propter supernam mercedem facis, altitudinem non habebis; et illa jam nec latitudo erit nec longitudo. Quid est enim habere altitudinem, nisi cogitare Deum, amare Deum; et gratis amare ipsum Deum adjutorem, ipsum spectatorem, ipsum coronatorem, ipsum praemii largitorem; postremo ipsum praemium deputare, non aliud ab ipso quam ipsum exspectare? Si amas, gratis ama: si vere amas, ipse sit merces quem amas. An vero tibi chara sunt omnia, Terret enim et Evangelium: Vobis datum est scire mysterium regni, illis autem non est datum. Qui enim habet, dabitur ei. Qucrucis. De profundo nescio quo judiciorum Dei, quae per
Abbreviated transcription (Latin):
Dilatamini : ne sitis iugum ducentes cum in¬
fidelib. Et qr ipse latꝰ erat qͥ eos ad latitu
dinem ex hortabatur : audi quid dicot
Os nr̃m patet ad uos echorinthii : cor nr̃m
dilatatũ ẽ Longitudo gͥ caritas ẽ quaȩ sola bene
oꝑatur. Latitudo fac̃: ut hilarem datorem dili¬
gat ds̃ Si enim angustiam passus fuerit: tris¬
tis dabit. Si tristis dabit : ꝑ ut qͦd dabit. Opꝰ ẽ
gͦ latitudine caritatis: ne ꝑeat qcqͥd boni facis.
Sed qm̃ ait dñs ubi abundabit iniqͥtas refriges¬
cet caritas multorũ : damͥ & longitudinem. Quȩ
ẽ. longitudo: qͥ ꝑseuertiuerit usq in finẽ: hic
saluus erit. Hȩc ÷ longiaido crucis. ubi totũ corpꝰ
porrigit᷑. ubi qͦdam mͦ statur : qͦ stando ꝑseueratur.
Si gͦ quęris qui incruce głaris hab̃e crucis latitu¬
dinem: habeto bene oꝑandi uirtutem. Si uis hab̃e
crcis longitudinem : habeto ꝑseuenrndi longa¬
nimitatem. Si aut̃ uis habe crucis altitudiñem:

Expanded text:
Dilatamini, ne sitis jugum ducentes cum inDilatamini, ne sitis jugum ducentes cum infidelibus. Et quia ipse laudi quid dicat: Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est . Latitudo ergo charitas est, quae sola bene operatur. Latitudo facit ut hilarem datorem diligat Deus . Si enim angustiam passus fuerit, tristis dabit: si tristis dabit, perit quod dabit. Opus est ergo latitudine charitatis, ne pereat quidquid boni facis. Sed quoniam ait Dominus. Ubi abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum; da mihi et longitudinem. Quae est longitudo? Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Haec est longitudo crucis, ubi totum corpus porrigitur: ubi quodam modo statur, quo stando perseveratur. Si ergo quaeris, qui in cruce gloriaris, habere crucis latitudinem; habeto bene operandi virtutem. Si vis habere crucis longitudinem; habeto perseverandi longanimitatem. Si autem vis habere crucis altitudinem;
Abbreviated transcription (Latin):
uid ꝑgis corde homo xp̃ianae ꝑ
latitudinem t̾rȩ. longitudinem tem¬
porum. altitudinem caeli. ꝓfuniditatem abyssi:
Quanido ista comp̃hendis uł m̃te. uł corpore
Hoc ÷ siue cogitando. siue carnis oclis intuendo.
suꝑ illam in cũbimꝰ. In illa głiemur om̃s o
boni fr̃s. In illa głemur. Ibi forte inueniem
et latitudinem. et longitudinem. et altitudi¬
nem. et ꝓfundum. his enim apłi uerb̵. crux
qͦdamm nob̾ ante ocłos c̃stituta. ẽ Habet enĩ
latitudinem : inqͣ manus figuntur. Habet
longitudinem : qđ inde usq ad t̾ram ducitur
lignum. hab& et altitudinẽ : qđ ab ipso trans¬
uerso in qͦ figuntur manus excedit aliqͣntum
ubi caput crucifixi ponat᷑. Habet et ꝓfuridũ :
hoc ÷ qđ int̾ra figit᷑ et ñ uidetur. Videte magnũ
sacrrm̃tum. Ab illo ꝓfundo qđ non uides: sur
tẽ ad uitam moresq scoꝵ qui dicunt. Abste
nimus in morib eoꝵ latitudinem caritatis:
unde illos ammonet et ipse apłs dicenis

Expanded text:
uid pergis corde, homo christiane, per latitudinem terrae, longitudinem temporum, altitudinem coeli, profunditatem abyssi? Quando ista comprehendis vel mente vel corpore? hoc est, sive cogitando sive carnis oculis intuendo, super illam incumbimus. In illa gloriemur omnes, o boni fratres, in illa gloriemur. Ibi forte inveniemus et latitudinem, et longitudinem, et altitudinem, et profundum. His enim Apostoli verbis crux quodam modo nobis ante oculos constituta est. Habet enim latitudinem, in qua manus figuntur: habet longitudinem, quod inde usque ad terram ducitur lignum; habet et altitudinem, quod ab ipso transverso, in quo figuntur manus, excedit aliquantum, ubi caput crucifixi ponitur: habet et profundum, hoc est quod in terra figitur, et non videtur. Videte magnum sacramentum. Ab illo profundo quod non vides, surgte ad vitam moresque sanctorum, qui dicunt, Absit nimus in moribus eorum latitudinem charitatis; unde illos admonet ipse Apostolus, dicens,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ipsi ft̃ montes suꝑ qͦs fundam̃ta st̃
huius ciuitatis. cuius portas diligit dnĩs
Dicat gͦ alius ciuis hoc aꝑte: ne nos sus¬
picari uideam᷑ : loquens ad gs̃ et cõmemo¬
rans ut redirent. et qͣsi construerentur:
uitatis se tenerent in se: sequit᷑ ibi et ait.
Ipso sũmo existente lapide angulari xp̃o
itiũ. Ne itaq putarent g̃s ñ se ꝑtinere ad
sron. erat enim quȩdãm ciuitas sron t̃re¬
na quȩ ꝑumbram gestauit imaginem cu¬
iusdam sron de qͣ mͦ dr̃ caelestis illius ie¬

Expanded text:
montes, super quos fundamenta sunt hujus civitatis, cujus portas diligit Dominus. Dicat ergo alius civis hoc aperte ne nos suspicari videamur. Loquens ad Gentes, et commemorans ut redirent, et quasi construerentur vitatis, se tenerent in se; secutus ibi ait, «Ipso summo existente lapide angulari Christo Jesu.» Ne itaque putarent Gentes non se pertinere ad Sion: erat enim quaedam civitas Sion terrena, quae per umbram gestavit imaginem cujusdam Sion de qua modo dicitur, coelestis illius Je
Abbreviated transcription (Latin):
tructionem tante ciuitatis. Sed omnis ista
compages ubi nititur. ubi in cũbit ut nusꝗ
dũo parietes cõpaginant᷑. Neq enim ari¬
gulum faciunt. nisi duo parietes in unũ
dediũso uenientes : sic̃ popłi duo excir¬
cũcisione et ex p̃putio ad pacem xpianã
sibimet connexi inuna fide. una spe una
caritate. Sed si angulus summus xec̃ ĩc :
quasi uident᷑ priora fundam̃ta & poste
cumbit: non illi suꝑ illum. Si illist̃ in
fundam̃to : ipse in angulo. Sed cogitet
qͥ hoc dicit angulũ et infundam̃to eẽ.
Neq enim ibi tantum. ẽ angulus: ubi uidet᷑
ut surgat in apicem. A fundam̃to enĩ incipit.
Nã ut nouerits qr et funidam̃tum xp̃c.
et pͥmum et maximum : fun dam̃tum inꝗͥt

Expanded text:
tructionem tantae civitatis. Sed omnis ista compages ubi innititur, ubi incumbit, ut nusquam duo parietes compaginantur. Neque enim angulum faciunt, nisi duo parietes in unum de diverso venientes: sic et populi duo ex circumcisione et ex praeputio, ad pacem christianam sibimet connexi in una fide, una spe, una charitate. Sed si angulus summus Christus Jesus, quasi videntur priora fundamenta et postcumbit, non illi super illum, si illi sunt in fundamento, ipse in angulo. Sed cogitet qui hoc dicit, angulum et in fundamento esse. Neque enim ibi est tantum angulus ubi videtur, ut surgat in apicem: a fundamento enim incipit. Nam ut noveritis quia et fundamentum Christus et primum et maximum: «Fundamentum,» inquit
Abbreviated transcription (Latin):
test intelligi dixisse dñnrut ubi ego sum et
illi sint mecũ. Et ipse quidem dẽ se dixit
qđ ibi iam eõ. De nob̾ aut̃ uelle se dixit
fieret. tanꝗ factũ fuerit ẽ. locutus Denĩ
ait excitaturus . ẽ nos et in cęlestib seđe
facturus : sed excitauit et seđe in cȩlestib
fecit: qr ñ manit̾ sed fidelit̾ iam deputat
factũ qd futurũ eẽ non dubitat Grã enĩ
glorietur. N on qr boma oꝑa ista
pia cogitatione frustrant᷑ cũ ds̃ reddet uni¬

Expanded text:
test intelligi dixisse Dominus, Ut ubi ego sum, et test intelligi dixisse Dominus, Ut ubi ego sum, et illi sint mecum. Et ipse quidem de se dixit quod ibi jam esset; de nobis autem velle se dixit fieret, tanquam factum fuerit est locutus. Non enim ait, Excitaturus est, et in coelestibus sedere facturus; sed, excitavit, et sedere in coelestibus fecit: quia non inaniter sed fideliter jam deputat factum quod futurum esse nglorietur. Non quia bona opera ista pia cogitatione frustrantur, etc., u
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dix̃ ad corintios. ut qͥuiuunT
iam ñ sibi uiuad̃÷ sed ei qͥ ꝓipsis mortuus
ẽ et resurrex̃. Et qđ hic dixit cuius gr̃a
sumus salui facti: iam uelut ꝑfectum sit
sime alibi dic̃. Spe enim salui fact sum.
Idõq et hic seqͥtur: et tanꝗ ꝑfectũ enume¬
rat qđ futurũ ẽ Et simul inqͥt excitauit.
et simul sedere fec̃ in caelestib in xp̃o itiu
Certe enim in cę̧lestib xec iam sedet:
nondum autem nos. Sed qr spe certa
qđ futurũ. ẽ iam tenemus: simul seđe
nos dix̃ in caelestib : nondum in nob̃
sediam in illo. Namq ne putares iam nc̃
sequitur et dicit. UT Ostendẽt insuꝑ¬
uenientib scłis suꝑ abundantes diui-¬
tias gr̃ȩ suȩ in benignitate suꝑ nos in
N celo gͦ nos futuros ds̃ eẽ ꝓmisit.
Iuo enim forma serui leuata. ẽ quã
sumpsit ex uirgine : et ad dexteram¬
dilex̃ nos. et cũ eẽmꝰ mortui peccatis cox¬
facti  et simul excitauit. et simul sede
fecit in caelestib in xp̃o niũ. Hoc gͦ po¬

Expanded text:
unt, iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. et quod hic dicit: cuius gratia sumus salui facti, iam uelut perfectum sit sime alibi dicit: spe enim salui facti sumus. ideoque et hic sequitur et tamquam perfectum enumerat, quod futurum est: et simul, inquit, excitauit et simul sedere fecit in caelestibus in Christo Iesu. certe enim in caelestibus Christus iam sedet, nondum autem nos; sed quia spe certa, quod futurum est, iam tenemus, simul sedere nos dixit in caelestibus, nondum in nobis, sed iam in illo. namque ne putares iam nuncsequitur et dicit: ut ostenderet in superuenientibus saeculis superabundantes diuitias gratiae suae in benignitate super nos inIn coelo ergo nos futuros esse promisit: illo enim forma servi levata est, quam sumpsit ex Virgine, et ad Patris dexteramdilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, confacti; et simul excitavit, et simul sedere fecit in coelestibus in Christo Jesu . Hoc ergo po
Abbreviated transcription (Latin):
nĩ ex oꝑib ne forte qͥs extollatur. Ipsius¬
bonis quȩ p̃parauit ds̃. ut in illis ãbulemꝰ
Et alibi cum dixisset. cum timore et temore
ur̃em iporum salutem oꝑamini. ne sibi pu¬
tared̃ tribuendũ tanꝗ ipsi se facerent iustos
& bonos. continuo subiecit. Ds̃ enim. ẽ qͥ oꝑat᷑
qͣsalui facti sumꝰ : qͣ creati in bonis oꝑibi sumꝰ.
Ipsius enĩ sumꝰ figm̃tũ. creati in xp̃o iũ in oꝑib
bonis. N solum quippe hões sed etiam ius¬
tos si tam̃ sumꝰ. ipse fec̃ nos et ñ ipsi nos.¬

Expanded text:
usbonis, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. et alibi cum dixisset: cum timore et tremore uestram ipsorum salutem operamini, ne sibi putarent tribuendum, tamquam ipsi se facerent iustos et bonos, continuo subiecit: deus enim est, qui operatur qua salvi facti sumus, qua creati in bonis operibus sumus: ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis ; non solum quippe homines, sed etiam justos, si tamen sumus, ipse fecit nos, et non ipsi nos
Abbreviated transcription (Latin):
merui : et idõ accepi. Non putes tȩ ꝓmerendo
accepisse : qui ñ ꝓmereris nisi accepisses. Gra
prȩcessit meritũ tuũ. N gr̃a ex merito: sed me¬
ritum ex gr̃a. Nam si gr̃a ex merito : emisti
ñ gratis accepisti. honichilo inqͥrt saluos fa¬
cies eos. Quid.ẽ ꝓnichilo saluos facies eos:
Nichil in eis inuenis unde salues: et tam̃ faluas.
Gratis das: gratis saluas. Omnia merita p̃ce¬
dis : ut donatua c̃seqͣntur merita mea rsus
gratis das. gratis saluas: qͥ nichil inuenis une
salũes : et multũ inuenis unde damnes.

Expanded text:
merui, et ideo accepi. Non putes te promerendo accepisse, qui non promerereris, nisi accepisses. Gratia praecessit meritum tuum: non gratia ex merito, sed meritum ex gratia. Nam si gratia ex merito; emisti, non gratis accepisti. Pro nihilo, inquit, salvos facies eos . Quid est, Pro nihilo salvos facies eos? Nihil in eis invenis unde salves, et tamen salvas. Gratis das, gratis salvas. Omnia merita praecedis, ut dona tua consequantur merita mea. Prorsus gratis das, gratis salvas, qui nihil invenis unde salves, et multum invenis unde damnes.
Abbreviated transcription (Latin):
lle itaqroꝑxtur hominem bonum atq
custodet : qͥ in cõmutabilit̾ bonꝰ. ẽ Sẽꝑ
ab illo fieri. semꝑq ꝑfici debemꝰ: in he¬
yentes ei. et in ea cũsione quȩ ad illũ .ẽ.
ꝑmanentes. De quo dr̃. Michi aut̃ ad herere
dõ bonũ. ẽ Et cui dr̃. ẜ ortitudinem meam
ad te custodiam. Ipsius enim sumꝰ figm̃tũ :
ñ tantum ad hocut hões simus: sed ad hoc¬
ut etiam boni simꝰ. Nam et apłs cũ fidelib
ab impietate coriũsis grcim qua salui fa

Expanded text:
lle itaque operetur hominem bonum atque custodiat, qui incommutabiliter bonus est. semper ab illo fieri semperque perfici debemus inhaerentes ei et in ea conuersione, quae ad illum est, permanentes, de quo dicitur: mihi autem adhaerere deo bonum est, et cui dicitur: fortitudinem meam ad te custodiam. ipsius enim sumus figmentum creati, non tantum ad hoc, ut homines simus, sed ad hoc etiam, ut boni simus. nam et apostolus cum fidelibus ab inpietate conuersis gratiam, q
Abbreviated transcription (Latin):
uomodo &ius qͣm de libero arbitrio
in bono głietur oꝑe. qui non dũ. ẽ
liber ad oꝑandum bene. nisi se uana su-¬
ꝑbia inflatus extollat. quam cohibet apo¬
stolus diceas gr̃a salui facti estis ꝑfidem :
Et ne ipsam sibi saltem fidem sic arrogarent.
ut ñ intelligeeñ diuinitꝰ. eẽ. donatam
sic̃ idem apłs alio loco se dicit ut fidelis eõ
miscđiam consecutũ. hic quoq ad iunxit.
atqr ait. Et hoc ñ ex uob̾ sed dĩ donũ. ẽ ñ
ex oꝑibus. ne forte qͥs extollatur. Et ne pu¬
tarentur fidelibus bona oꝑa defutura :
rursus adiecit. Ipsius enim sumus fig¬
m̃tum ereati in cep̃o inu in oꝑib bo¬
nis : quȩ p̃parauit ds̃ ut ins illis am¬
bulemus. Tnc̃ gͦ efficimur uere liberi
cum ds̃ nos fingit. id.ẽ. format et ereat :
non ut bomines qđ iam fecit. sed ut boni

Expanded text:
uomodo quisquam de libero arbitrio uomodo quisquam de libero arbitrio in bono gloriatur opere, qui nondum est liber ad operandum bene? Nisi se vana superbia inflatus extollat, quam cohibet Apostolus dicens: Gratia salvi facti estis per fidem ; et ne ipsam sibi saltem fidem sic arrogarent ut non intelligerent divinitus esse donatam, sicut idem Apostolus alio loco se dicit ut fidelis esset misericordiam consecutum, hic quoque adjunxit atque ait, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est , non ex operibus, ne forte quis extollatur. Et ne putarentur fidelibus bona opera defutura, rursus adjecit: Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Tunc ergo efficimur vere liberi, cum Deus nos fingit, id est format et creat, non ut homines, quod jam fecit, sed ut boni
Abbreviated transcription (Latin):
commemorauit: Grã salui facti estis ꝑfi¬
dem. et hoc ut salui essetis ꝑfidem ñ ex
uob̵: quãuis hoc ipsũ qđ dixerat grã
telligeret : planius hoc aꝑire dignatꝰ ẽ.
Da intellectorem: & totũ dix̃. grã salui
facti estis: Vbi audis grãm: gratis intellige
Si gͦ gratis: nichil tu attulisti: nichil me¬
ruisti. Nam si meritis aliquid redditũ ẽ
arrogantes. ꝓpt̾ sibi placentes. ꝓpter
ignorantes dei iustitiam & suam uolentes
constituere Audi hoc idem aꝑtius. Et
hoc inquit qđ grã salui facti estis : ñ ex
uobis sed dĩ donũ. ẽ Sed et nos forte
aliquid fecimꝰ : ut dona dĩ mererem᷑. Non
Quid gͦ nos bene ñ oꝑam᷑ : Immo oꝑam.
Sed quomodo : ipso in nob̵ oꝑañe : qr ꝑ
fidem locũ damus in corde nr̃o ei qͥ iti
nobis et ꝑnos bona oꝑat᷑. Audi enim unde
oꝑeris bona Ipsius enim sumꝰ figm̃tum
creati iti xp̃o uiu in oꝑib bonis. u̾t in illis
ambulemus:¬

Expanded text:
mea: «Gratia salvi facti estis per fimea: «Gratia salvi facti estis per fidem; et hoc» ut salvi essetis per fidem «non ex vobis.» Quamvis hoc ipsum quod dixerat, «Gratelligeret, planius hoc aperire dignatus est. Da intellectorem, et totum dixit: «Gratia salvi facti estis.» Ubi audis, «gratia,» Gratis intellige. Si ergo gratis, nihil tu attulisti, nihil meruisti: nam si meritis aliquid redditum estarrogantes, propter sibi placentes, propter ignorantes Dei justitiam et suam volentes constituere. Audi hoc idem apertius: «Et hoc,» inquit, quod «gratia salvi facti estis, non ex vobis, sed Dei donum est.» Sed et nos forte aliquid fecimus, ut dona Dei mereremur. «NoQuid ergo? nos bene non operamur? Imo operamur. Sed quomodo? Ipso in nobis operante; quia per fidem locum damus in corde nostro ei qui in nobis et per nos bona operatur. Audi enim unde opereris bona: «Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, ut in illis ambulemus
Abbreviated transcription (Latin):
uũ in oꝑib bonis: quȩ p̃parauit ds̃. ut
in illis ambulemus. Quid. ẽ hoc qđ eũ
dĩ grãm cõm̃dans dixisset. non ex oꝑib
ne forte qͥs extollatur cur hoc dixe¬
rit rationem reddens. ipsius enim inqͥ¬
extollatur Sed audi et intellige ñ ex
oꝑib dictum tanꝗ tuis. ex te ipso tibi exi¬
stentibus : sed tanꝗ̃ his in qͥb te ds̃ finxit
id ÷ formauit & creauit. Hoc enim ait. ip¬
oꝑib bonis: non illa ereatione qua ho¬
mines facti sumꝰ sed ea de qua ille di¬
cebat. qui utiq iam homo erat. Cor
et creamur in oꝑib bonis quȩ ñ p̃para¬
uimus nos sed p̃parauit ds̃. ut in illis
ambulemus
cRietũ.ẽ qr sũpsit ds̃ limum de
t̃ro: et formauit hominem. An¬
dequam homo esses: limus
eras. Anteꝗ limus eẽs : Nuichil eras
Sednͣon de solo isto figm̃to grãs agas artificituo
Audi aliud eius figm̃tum: ubi te fecit. N ex
oꝑib ait: neforte qͥs extollat᷑. Sed qͥ dix̃ ñ

Expanded text:
u in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut u in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Quid est hoc, quod cum Dei gratiam commendans dixisset, non ex operibus, ne forte quis extollatur; cur hoc dixerit rationem reddens, Ipsius enim forte quis extollatur? Sed audi, et intellige, non ex operibus dictum, tanquam tuis ex te ipso tibi existentibus, sed tanquam his in quibus te Deus finxit, id est formavit et creavit. Hoc enim ait, Ipsu in operibus bonis; non illa creatione qua homines facti sumus, sed ea de qua ille dicebat, qui utique jam homo erat, Cor et creamur in operibus bonis, quae, non praeparavimus nos, sed praeparavit Deus, ut in illis ambulemuscriptum est quia sumpsit Deus limum de terra, et formavit hominem ? Antequam homo esses, limus eras; antequam limus esses, nihil eras. Sed non de isto solo figmento gratias agas artifici tuo; audi aliud figmentum ubi te fecit. «Non ex operibus,» ait, «ne forte quis extollatur.» Sed qui dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrii sui ueracit̃ dicat fortitudinem meã
ad te custodiam : qr ille qͥ putauit sine ip¬
sius adiutorio se posse custodire qđ de¬
dit ꝓfectus in longinqͣm regionem: &¬
uiuens ꝓdige eñcta consumpsit: & mise¬
ria dure seruitutis attritus reũsusq
in semet ipsum dixit Surgam. et ibo
ad patrem meum. Quã cogitationem
bonam qͣndo habet ÷ nisi & ipsam illi
in occulto pat̃ misericordissimus inspi¬
rasset : Qđ intelligens minister ille
noui destam̃ti : non qr idonei sumꝰ inqͥr
cogitare aliquid quasi ex nobismet
ipsis : Sed sufficientia nr̃a ex dõ ẽ.
dem et hoc ñ ex uob sed donum
dĩ. ẽ non ex oꝑib ne forte quis
extollatur: uidit utiq putare posse
homines hoc ita dictũ quasi neces sarta
ñ sint oꝑabona credentib. sed eis sola
fides sufficiat: Et rursus posse hões de
bonis oꝑib extolli. uelut ad ea facien¬
da sibi sufficiant: mox itaq addidit
Ipsius enim sumꝰ figm̃tum creati in xxõ¬

Expanded text:
arbitrii sui ueraciter dicat: Fortitudinem meam ad te custodiam, quia ille, qui putauit sine ipsius adiutorio se posse custodire, quod dedit, profectus in longinqua et uiuens prodige cuncta consumpsit et miseria durae seruitutis adtritus reuersusque in semet ipsum dixit: Surgam et ibo ad patrem meum: quam cogitationem bonam quando haberet, nisi et ipsam illi in occulto pater misericordissimus inspirasset? quod intellegens minister ille noui testamenti: Non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismet ipsis, sed sufficientia nostra ex deo est. dem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur: vidit utique putare posse homines hoc ita dictum, quasi necessaria non sint opera bona credentibus, sed eis fides sola sufficiat; et rursus posse homines de bonis operibus extolli, velut ad ea facienda sibi ipsi sufficiant; mox itaque addidit. Ipsius enim sumus figmentum, creati in
Abbreviated transcription (Latin):
test autem eẽ. sine p̃defanatione. p̃scientia.
ꝥ destinatione qͥppe ds̃ ea p̃sciuit. quȩ fuȩ¬
rat ipse facturus. Vnde dictum.ẽ fec̃ q̃ fut᷑a st̃
p̃ scire aut̃ potens. ẽ etiam quȩ ipse non facit
sic̃ q̃ẽq pecccita : qr et si s̃ quȩdam quȩ ita
peccata st̃. ut poene sint etiam pecccitorum:
uinde dictũ ẽ Radidit illos dĩ in reꝓbam
m̃tem. ut faciant quȩ ñ conueniunt: non ibi
pecccitum dĩ. ẽ sed iudicium. qͦ circa p̃destina¬
tio dĩ quȩ in bono. ẽ grȩ ẽ ut dixi p̃paratio:¬

Expanded text:
test autem esse sine praedestinatione praescientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus, unde dictum est: Fecit quae futura sunt. Praescire autem potens est etiam quae ipse non facit, sicut quaecunque peccata, quia etsi sunt quaedam quae ita peccata sunt ut poenae sint etiam peccatorum, unde dictum est: Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt; non ibi peccatum Dei est, sed judicium. Quocirca praedestinatio Dei quae in bono est, gratiae est, ut dixi, praeparatio
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ docet. Unde se etiam p&rus de baptizato
incircũciso centurione cornelio. defendit
apđ iudȩos qui credid̾ant dicens. non se po¬
tuisse aquam negare illis qͦs iam spm scm̃
accepisse claruefat Nam ipso grauissi-¬
mo docum̃to etiam ad galathas usus. ẽ pau¬
lus cũ diceret Hoc solum̃ discere uolo a uob̃.
Ex oꝑib legis sp̃m accepisus. an ex auditu
fidei It pculo post. Qui gͦ tribuit uobis

Expanded text:
est, docet. Unde se etiam Petrus de baptizato incircumciso Centurione Cornelio defendit apud Judaeos qui crediderant, dicens non se potuisse aquam negare illis quos jam Spiritum sanctum accepisse claruerat . Nam et ipso gravissimo documento etiam superius usus est Paulus, cum diceret, Hoc solum volo discere a vobis: Ex operibus Legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Et paulo post, Qui
Abbreviated transcription (Latin):
e incciput anguli : qr excirc̃cisione et p̃putio
popłi tanꝗ parietes de diũso uenientes iN
angulo sibimet tanꝗ in pacis. osculo copu
angulari coherentes. et in dñi luce am-¬
bulantes. Quos uͦ ibi dimisit ipsi st̃ ruinã
ȩdifioaintes: & angularem lapidem rȩꝓbanes

Expanded text:
est in caput anguli ; nisi quod ex circumcisione et praeputio populi tanquam parietes de diverso venientes, in angulo sibimet tanquam in pacis osculo copulangulari cohaerentes, et in Domini luce ambulantes: quos vero ibi dimisit, ipsi sunt ruinam aedificantes, et angularem lapidem reprobantes
Abbreviated transcription (Latin):
Quał sine uitio pͥmitus condita
slato aut̃ ũbo uam᷑ : ut naturam dicamꝰ¬
Setiam qͣlis nascitur: homo. Scđm qͣm lo¬
cutionem dic̃ apłs. Fuimꝰ enim et nos ali¬
qͣndo nat᷑a filii ire sic̃ et coeti. H̾s autẽ¬

Expanded text:
qualis sine uitio primitus condita slato autem uerbo utimur, ut naturam dicamus etiam, qualis nascitur homo, secundum quam locutionem dixit apostolus: fuimus enim et nos aliquando natura filii irae sicut et ceteri. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ accepit.
esa. ẽ illa ira tua đ in adam : ira cũ qͣ om̃s
nati sumus:. Cui nascendo cohesimus. ira
de ꝓpagine iniqͥtatis : ira de massa peccati:
scđm qđ dicit apłs. łuimus et nos aliqͣndo
natura filii irȩ: sic̃ et coeti. Et unde dic̃ dñs.
Ira dei manet suꝑ eum : qui ñ credit in unige¬
nitum filium dei. Non enim ait ira dei ue
saturti nob̵ facta.ẽ poena Ox uindi¬
cta pͥmi hõmis qđ erat poena :
xxxuiii nob̵ natura ẽ. Vnde dic̃ apts Fuimus
et nos nat᷑a filii ire: sic̃ et coeti Nat᷑a
filu irȩ: id ẽ portantes uindictam. Sed qͣ re
dic̃ fuimus : qr iam spe ñ sumꝰ. Nam re sumꝰ
ad huc. Sed illud melius dicimus qđ spe
sumus: qr certi sumus de spe. Non enim
iicerta ẽ spes nr̃a : et de illa dubitemꝰ¬
catur ira. dĩ: qr de iudicio dĩ uenit.¬
I . II Vnde dñs de ñ credente ait: sed ira dĩ
manet suꝑ eum Cũ ira enim dĩ mortales

Expanded text:
nomen accepit. nomen accepit. sa est illa ira tua, Domine, in Adam; ira cum qua omnes nati sumus, cui nascendo cohaesimus; ira de propagine iniquitatis, ira de massa peccati: secundum quam dicit Apostolus, «Fuimus et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri;» et unde dicit Dominus, «Ira Dei manet super eum, quia non credidit in unigenitum Filium Dei» . Non enim ait, Ira Dei ve facta est poena ex vindicta. Primo homini quod erat poena, natura nobis est. Unde dicit Apostolus: Fuimus et nos natura filii irae, sicut et caeteri . Natura filii irae, id est, portantes vindictam. Sed quare dicit, Fuimus? Quia spe jam non sumus: nam re adhuc sumus. Sed illud melius dicimus quod spe sumus, quia certi sumus de spe. Non enim incerta est spes nostra, ut de illa dubitemcatur ira Dei, quia de judicio Dei venit. Unde Dominus de non credente ait: Sed ira Dei manet super eum . Cum ira enim Dei mortales
Abbreviated transcription (Latin):
Anni nr̃i sic̃ aranea meditabuntur De qa
ira dic̃ etiam iob Homo enim natꝰ ex mu¬
liere. breuis uitȩ. et plenus irȩ De qua dic̃¬
uitã: sedira dĩ manet suꝑ eum. N ait uenit:
sed manet: Cũ hac quip̃pe omñis homo
nascitur : Ppt̃ qđ dicit apłs Tuimus enim
& nos naturci filii ire: sic̃ et coet̃. In hac ira cũ
eẽa homines ꝑ originale peccatũ tanto grauiꝰ
et ꝑnitiosius quanto maiora uł plura insuper
ad dideraq: necessariꝰ erat mediator hoc ÷ re¬
c̃ciliator. qͥ hanc iram sacrificii singularis
cuiꝰ erant umbrȩ omnia sacrificia legis et ꝓ¬
pħarũ oblatione placaret Vnde dic̃ apts
Sienim cũ inimici essemꝰ rec̃ciliati sumꝰ dõ ꝑ
mortem filii eiꝰ. multo magis rec̃ciliati nẽ in
sanguine eiꝰ. salui erimꝰ ab ira ꝑ ipsum. Cum
aut̃ ds̃ irasci dr̃ ñ eiꝰ significatur ꝑt᷑batio
qualis ẽ in animo irascentis hominis.
sed ex humanis motib trans lato uoca¬
bulo uindicta eiꝰ quȩ ñ nisi iusta ẽ. irȩ

Expanded text:
anni nostri sicut aranea meditabuntur . De qua ira dicit etiam Job: Homo enim natus ex muliere, brevis vitae et plenus irae . De qua iita, sed ira Dei manet super eum ; non ait veniet, sed manet; cum nascitur. Propter quod dicit Apostolus: Fuimus enim et nos natura filii irae, sicut et caeteri . In hac ira cum essent homines per originale peccatum, tanto gravius et perniciosius, quanto majora vel plura insuper addiderant, necessarius erat mediator, hoc est reconciliator, qui hanc iram sacrificii singularis, cujus umbrae omnia sacrificia Legis et Prophetarum, oblatione placaret. Unde dicit Apostolus: Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati nunc in sanguine ejus salvi erimus ab ira per ipsum . Cum autem Deus irasci dicitur, non ejus significatur perturbatio, qualis est in animo irascentis hominis; sed ex humanis motibus translato vocabulo, vindicta ejus, quae non nisi justa est, irae
Abbreviated transcription (Latin):
ui autem incredulus. ẽ filio. non uide¬
bit uitam: sed ira dĩ manet suꝑ eum.
Non dixit ira dĩ uenit ad eum: sed ira dĩ
manet suꝑ eũ. Om̃s qͥ nascunt᷑ mottales: habens
secũ iram dĩ. Quam iram dĩ: Quã excepit pͥmꝰ
adam. Sic enim peccauit pͥmꝰ homo: & audi-¬
uit morte morieris. Factus ẽ. mortał ille: & coe¬
pimus nasci mortales : cum ira dĩnati sumus
Uenit inde filius non habens peccatum: et indutꝰ
ẽ carne : indutus ẽ mortalitate. Et si ille nob̾cũ
cõmunicauit iram dĩ ÷ nos pigri sumꝰ cũ illo com¬
municcre grũm dĩ: Qui gͦ ñ uult oređe i
filium: irã dĩ manet suꝑ cum. Quȩ ira : deqͥa
dic̃ apłs. Fuimus enim et naturci filii irȩ sic
et coet̃i. Om̃s gͦ filii ire : qr de maledicto mor¬
tis uenientes. Crede in xp̃m factum ꝓ temor¬
talem: ut illum capias immortalem. Quando
enim coeꝑis eius immortalitatem : nec tu eris mor¬
talis. Uiuebat: moriebaris. Mortuus ẽ ut uiuas

Expanded text:
ui autem incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manet super eum. Non dixit, ira Dei venit ad eum; sed, ira Dei manet super eum. Omnes qui nascuntur mortales, habent secum iram Dei. Quam iram Dei? Quam accepit primus Adam. Si enim peccavit primus homo, et audivit, Morte morieris ; factus est mortalis ille, et coepimus nasci mortales; cum ira Dei nati sumus. Venit inde Filius non habens peccatum, et indutus est carne, indutus est mortalitate. Si ille nobiscum communicavit iram Dei, nos pigri sumus cum illo communicare gratiam Dei? Qui ergo non vult credere in Filium, ira Dei manet super eum. Quae ira Dei? De qua dicit Apostolus, Fuimus et nos natura filii irae sicut et caeteri . Omnes ergo filii irae; quia de maledicto mortis venientes. Crede in Christum factum pro te mortalem, ut illum capias immortalem: quando enim ceperis ejus immortalitatem, nec tu eris mortalis. Vivebat, moriebaris: mortuus est, ut vivas.
Abbreviated transcription (Latin):
ingente ꝓpħarum dic̃ fuimus enim & Nos
aliquando natura filii nȩ sic̃ & coeteri
Si filii uȩ. filii uindictȩ. filii poene: filu geit¬
henne. Quomꝰ nat᷑a : nisi qr peccante p̃rimo
homine : uitium pro natura in oleuit:¬
Enebatur itaq iusta damnatione
genus humanum : & om̃s erant ire¬

Expanded text:
in gente Prophetarum dicit: Fuimus et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri . Si filii irae, filii vindictae, filii poenae, filii gehennae. Quomodo natura, nisi quia peccante primo homine, Tenebatur enim justa damnatione genus humanum, et erant o
Abbreviated transcription (Latin):
expectat sibi potestatem dari ab illo cuius est.
Ibi gͦ potestas quȩ fuerat ꝓhibetur: hic autẽ
quȩ ñ fuerat tribuit᷑. Quȩ cũ ita sint malis an
tes pecorum. mortes primitiuorum : Et illud
maxime unde religata st̃ oma. obdurationẽ
cordis illoꝵ obdurat: ut popłm dĩ nolleł di¬
mittere. Hanc enim iniqͥssimam et malig
nissimam obstinationem ds̃ cũ facere dr̃.
non instigando & in spirando sed deseren¬
do fac̃: ut illi oꝑent᷑ infiliis diffidentiae.
qđ ds̃ debite iusteq ꝑmittit. Nam & il¬¬

Expanded text:
exspectat sibi potestatem dari ab illo cujus est. exspectat sibi potestatem dari ab illo cujus est. Ibi ergo potestas quae fuerat, prohibetur; hic autem quae non fuerat, tribuitur. 29. Quae cum ita sites pecorum, mortes primitivorum, et illud maxime unde religata sunt omnia, obdurationem cordis illorum, ut populum Dei nollent dimittere. Hnissimam obstinationem Deus facere dicitur, non instigando vel inspirando, sed deserendo facit, ut illi operentur in filiis diffidentiae, quod Deus debite justeque permittit. Ea