comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prelari subiectis ꝓuidentiã. debent subiet¬
ti p̾latis obedientiã. debent equales equali¬
bꝰ caritatẽ fraternã: debent sapientes insipi¬
entibꝰ doctrinã. debent diuites pauperibꝰ
alimoniã. S quia sine prudentia & circuns¬
pectione. nec iuste ꝑsoluere possumꝰ quod debe.¬
mus. nec petendo impetrare id quod indi¬
gemus. dũ istis necessitatibꝰ subicimur: qͥd
aliud quã adimprudentiã & ad eircunspec¬
tionẽ erudimur: Et sicut de timoribus
dictũ ẽ. sic etiã etiã singłȩ necessitates oue¬
rant curas suas. affectus ẽ desideriũ ꝑfru¬
endi. Desideria alia sunt bona: alia sunt
mala. Et bona desideria sunt sp̃ualia: ma-¬
la desideria rarnalia. Spiritale desideriũ:
quasi uͥnũ dulce suauit̾ inebriat. Carna¬
le desideriũ quasi uinũ acidũ & intoxica¬
tũ bibentes aut in furorẽ uertit: aut ne¬
cat. De illo uino dicit᷑. quia calix in ma¬
nu dñi uini meri plenus. Uim uidelicet

Expanded text:
tis providentiam, debent subjecti praelatis obedientiam, debent aequales aequalibus charitatem fraternam, debent sapientes insipientibus doctrinam, debent divites pauperibus alimoniam. Sed quia sine prudentia et circumspectione, nec juste persolvere possumus quod debemus, nec petendo impetrare id quo indigemus, dum istis necessitatibus subjicimur, quid aliud quam ad prudentiam, et ad circumspectionem erudimur? Et sicut de timoribus dictum est, etiam singulae necessitates generant curas suas. Affectus est desiderium perfruendi. Desideriorum alia sunt bona, alia sunt mala. Et bona desideria sunt spiritulia, mala desideria carnalia. Spiritale desiderium quasi vinum dulce suaviter inebriat, carnale desiderium quasi vinum acidum, et intoxicatum bibentes aut in furorem vertit, aut necat. De illo vino dicitur, quod calix in manu Domini vini meri plenus misto , videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
terrarũ delicias suas dicit eẽ cum filiis
hominũ. S hȩc domus ut edificata ẽ nebulis
implet᷑: quia homo conditus ac deinde pec¬
cando ab illa internȩ contẽplationis specu¬
la corruens: in has miserias p̾sentis uite te¬
nebras labit᷑: ubi digne deo ministrare non
ualet. quia caligine ignorantiȩ obuolutus:
quid agendũ uł uitandũ sibi sit. ex magna
parte iã non uidet. Absconditꝰ ẽ gͦ thesau¬
rus iste in agro cordis nr̃i: qui tunc inueni¬
tur quando sapientia orit᷑. Sapientia autẽ
orit᷑: qñ ueritas manifestat᷑. Ueritas autẽ
manifestat᷑: qñ ignorantia pellit᷑. Ignoran

Expanded text:
terrarum delicias suas dicit esse cum filiis terrarum delicias suas dicit esse cum filiis hominum . Sed haec domus, ut aedificata est, nebula impletur, quia homo conditus, ac deinde peccando ab illa internae contemplationis specula corruens, in has miseras praesentis vitae tenebras labitur, ubi digne Deo ministrare non valet, quia caligine ignorantiae obvolutus quid agendum vel vitandum sibi sit ex maxima parte jam non videt. Absconditus ergo est thesaurus iste in agro cordis nostri, qui tunc invenitur, quando sapientia oritur. Sapientia autem oritur, quando veritas manifestatur. Veritas autem manifestatur, quando ignor
Abbreviated transcription (Latin):
quã pͥmus ille parens uetitũ assecutus. &
interdi ctũ tangens delectationẽ suã in ter¬
ra sparsit: peccati puluis suꝑiectus cordi
humano. p̾ciosũ istũ thesaurũ ab oculis
nr̃is abscondit. & caligo ignorantiȩ obpan¬
sa lum̃ sapientiȩ int̾cepit. Et hoc ẽ illud.
quod in templo salomonis figuratũ ẽ. ubi
legit᷑. qͦd pꝰquã ꝑfecit salomon om̃e opus
ad edificationẽ domꝰ dñi: & consũmata
sunt om̃ia quȩ ad instructionẽ domus ꝑ¬
tinebant: continuo nebula impleuit do¬
mũ ita ut sacerdotes ministrare ñ possent.
Salomoꝰ quippe int̾pretat᷑ pacificus: &
significat illũ qui ẽ pax nr̃a. qui reconcili¬
auit nos ieo in sanguine suo. Et quia id̾e
salomon deo templũ ȩdificat: quia ꝑ sapi¬
entiã dei cor hominis factũ ẽ. ut in eo qua¬
si in templo ds̃ habitaret. H ȩc ẽ sapientia qͥ
ȩdificauit sibi domũ: quȩ ludens in orbe̾

Expanded text:
stquam primus ille parens, vetitum assecutus, et stquam primus ille parens, vetitum assecutus, et interdictum tangens delectationem suam in terram sparsit, peccati pulvis superjectus cordi humano pretiosum thesaurum istum ab oculis nostris abscondit, et caligo ignorantiae obtensa lumen sapientiae intercepit. Et hoc est illud quod in templo Salomonis figuratum est, ubi legitur quod postquam perfecit Salomon omne opus ad aedificationem domus Domini, et consummata sunt universa, quae ad instructionem domus pertinebant, continuo nebula implevit domum, ita ut sacerdotes ministrare non possent . Salomon quippe interpretatur pacificus, et significat illum qui est pax nostra, qui reconciliavit nos Deo in sanguine suo. Et quia idem Salomon Deo templum aedificat, quia per sapientiam Dei cor hominis factum est, ut in eo quasi in templo Deus habitaret. Haec est sapientia, quae aedificavit sibi domum, quia descendens in orbem
Abbreviated transcription (Latin):
tate beneficia rogati annumꝰ. Et pulchra
ẽ similitudo. Germinare enĩ grana tunc
dicimꝰ: qñ natura quadã occulta ui inrte¬
gra rumpit. ut germ̃ ꝓdeat. quod intus
latuit. Et ñ secus bona uoluntas celare ñ
ualens quadã ut ita dicã uiolentia ad ex¬
hibitionẽ boni oꝑis foras exit. de orto.
sauro absconcdito in agro comꝑat᷑. Regnum
quippe cȩlorũ: ẽ uita ęterna. Uita autẽ eter
na: xp̃c ẽ. X p̃c autẽ sapientia ẽ.Sapientia
uͦ thesaurus ẽ. & hic thesaurus absconditꝰ ẽ
in agro cordis humani: ubi factus ẽ homo ad
imaginẽ & similitudinẽ sui creatoris. O. m̃ it
conditũ ẽ cor homiis. ut ineo tanquã in
quodã speculo suo diuina sapientia reluces¬
ret: & quȩ in se uideri ñ poterat. in sua
imagine uisibilis appareret. Magna pror¬
sus dignitas hominis portare imagi nẽ de:
& illiꝰ in se iugit̃ uultũ aspicere. ati eum
semꝑ ꝑ contẽplationẽ p̃sentẽ habere. S pꝰ¬

Expanded text:
tate beneficia rogati annuimus. Et pulchra tate beneficia rogati annuimus. Et pulchra est similitudo: Germinare enim grana tunc dicimus, quando natura quadam occulta vi integrum rumpit ut germen prodeat, quod intus latuit, et non secus bona voluntas celare se non valens quadam, ut ita dicam, violentia ad exhibitionem boni operis foras exit. CAP. VI. sauro abscondito in agro comparatur . Regnum quippe coelorum est vita aeterna. Vita autem aeter est. Christus autem sapientia est, sapientia vero thesaurus est. Et hic thesaurus est absconditus in agro cordis humani, ubi factus est homo ad imaginem et similitudinem Creatoris sui. Quoniam ita conditum est cor hominis, ut in eo tanquam in speculo quodam suo divina sapientia reluceret, et quae in se videri non potuit, in sua imagine visibilis appareret. Magna prorsus dignitas hominis portare imaginem Dei, et illius in se jugiter vultum aspicere, atque eum semper per contemplationem praesentem habere. Sed po
Abbreviated transcription (Latin):
hoc plerũq iccͥto timere negligimꝰ. quia
ex nr̃a dubitatione in quandã ꝑnitiosam
securitatẽ cadimꝰ. ut iam id solũ iustũ ẽẽ
credamꝰ. quod a nr̃a cupiditate ñ discorda¬
re cernimus: ita ut sepe mens nr̃a decepta.
hoc potius uenturũ existimet quod ma¬
gis sibi euenire desiderat. Ut gͥ nec ti¬
mor remissus. nec affectus tepidus sit: ne¬
cesse ẽ ut firmã & inconcussã fidẽ habea¬
mus: ꝑ quã firmit̾ radicati. ea quȩ in
tribus p̃cedentibꝰ accspimꝰ bona confirmemꝰ.
ẽ ꝑ deuotionẽ germinat. Deuo¬
tio ẽ feruor bone uoluntatis. quẽ mens
cohibere ñ ualens. certis manifestat indi¬
ciis. Hȩx diuidit᷑ in tria. In ⁊elũ. & cõpas¬
sionẽ. & benuolentiã. Telus ẽ dũ ꝓ amo¬
re iusticiȩ defensorẽ ultro se offert animꝰ:
calũpniã ueritatis pati ñ sustiens. Cõ¬
passio ẽ: quando miseriis condolemꝰ alio¬
rũ. Beniuolentia ẽ: quando ꝓmpta uolun¬

Expanded text:
hoc plerumque idcirco timere negligimus, quia hoc plerumque idcirco timere negligimus, quia ex ipsa nostra dubitatione in quamdam perniciosam securitatem cadimus, ut jam id solum esse justum credamus, quod a nostra cupiditate non discordare cernimus, ita ut saepe mens nostra decepta hoc potius venturum esse existimet, quod magis sibi evenire desiderat. Ut igitur nec timor remissus, nec affectus tepidus sit, necesse est ut firmam et inconcussam fidem habeamus, per quam firmiter radicati ea, quae in tribus praecedentibus accepimus bona confirmemus.quod per devotionem germinant. Devotio est fervor bonae voluntatis, quem mens cohibere non valens certis manifestat indiciis. Haec dividitur in tria, in zelum et compassionem, et benevolentiam. Zelus est, dum pro amore justitiae defensorem ultro se offert animus calumniam veritatis pati non sustinens. Compassio est, quando miseriis aliorum condolemus. Benevolentia est, quando prompta volun
Abbreviated transcription (Latin):
tione sp̃c sẽs ꝑ ꝓpħam dicit. Q uodcũq
reliquũ fuerit de domo iudȩ. mutet ra¬
dices eiꝰ deorsũ: & faciet fructũ sursum.
In reliquiis enĩ domus iude fideles sig¬
nificant᷑: qui radicẽ ideorsũ mittunt: qͥa
onnnẽ cogitationẽ cordis sui ad interna
gaudia ilefigunt. fructũ autẽ sursum
faciunt. quia in suꝑna patria quã in hac
uita ꝑ amorẽ semꝑ requirt̃: uitȩ dona
pꝰ modũ in retributione ꝑcipiunt. Quod
gͦ infideles negant. & de quo infirmi in
fide dubitant. hoc fideles credunt & ex¬
pectant. & quod infideles diligunt. in¬
firmi aitẽ infide c̾elant. hoc fideles fugi¬
unt. fides gͥ ẽ ꝑ quã radicat sapientia:
quia ꝑ fidẽ firmat᷑ ammus.⁊ constabili¬
tur affectus. Qui autẽ in fide hesitat: hic
neq in timore dei. neq in amore dei. ꝑfectꝰ
eẽ potest. alit̃ enĩ timemꝰ quod suspicam᷑:
alit̾ timenus quod credimꝰ. Quod credimꝰ
ꝑfecte timemus: quod autẽ suspicamur.

Expanded text:
am dicit: Quodcunque reliquum fuerit de domo Judae mittet radices deorsum, et faciet fructum sursum . In reliquiis enim domus Judae fideles significantur, qui radicem deorsum mittunt, quia omnem cogitationem cordis sui ad interna gaudia defigunt. Fructum autem sursum faciunt, quia in superna patria, quam in hac vita per amorem semper requirunt, vitae dona postmodum in retributione percipiunt. Quod ergo infideles negant, et de quo infirmi in fide dubitant, fideles et credunt et exspectant. Et quod infideles diligunt, infirmi autem in fide zelant, hoc fideles fugiunt. Fides igitur est, per quam radicat sapientia, quia per fidem firmatur animus, et constabilitur affectus. Qui autem in fide haesitat, hic neque in timore Dei, neque in amore Dei perfectus esse potest. Aliter enim timemus quod suspicamur, aliter timemus quod credimus. Quod credimus, perfecte timemus; quod autem suspicamur,
Abbreviated transcription (Latin):
deserunt. s prudentiã quã in prauis stu¬
diis ab errore didicerunt ñ amittunt. &¬
in bonis agendis tanto cautiores fiunt.
quanto in malis ꝑpetrandis pͥus studiosio¬
res extiterunt. Unde manifeste ostendit᷑:
tur. ꝓpt̾ quod suꝑius dictũ ẽ: quatuor ẽẽ
quȩ exercent circunspectionẽ. Timorẽ
uidelicet curã. necessitatẽ.: affectũ. Tres
autẽ sunt timores: mundani. uł rarnales.
Timor uilitatis. timor penȩ. timor mortis:
quoꝵ singli turas suas generant. Necessi¬
tas autẽ duplex ẽ. Alia in debito dandi:
alia in indigentia accipiendi. aliter enim
dicit᷑ necesse ẽ tributũ cesari: alit̾ dicitur

Expanded text:
deserunt, sed prudentia quam in pravis studeserunt, sed prudentia quam in pravis studiis didicerunt, non amittunt, et in bonis agendis tanto cautiores fiunt, quanto in malis perpetrandis prius studiosiores exstiterint. Unde manifeste ostenditur tur. Propter hoc superius dictum est quatuor esse quae exercent circum spectionem, timorem videlicet, curam, necessitatem, affectum. Tres autem sunt timores mundani vel carnales, timor vilitatis, timor poenae, timor mortis, quorum singuli suas curas generant. Necessitas autem duplex, alia indebito dandi, alia indigentia accipiendi. Aliter enim dicitur. Necesse est tributum dare Caesari, et aliter
Abbreviated transcription (Latin):
sunt multi qui antmȩ suȩ ieiuniũ ignorant:
& ꝓ cibo uentris cõparando uehement̃ insu¬
dant. Et sepe homines ꝓ rarnalibꝰ desideriis
adimplendis plurimos labores graues u a¬
maros libent̃ tolerant: quos ꝓ amore ȩternȩ
uitȩ ad modicũ subire retusant. cũ econtra
decti sine intermissione laborent. & affligãt
semet ipsos. ne desideria sarnis ꝑficiant: qui
enã necessitatibꝰ suis ñ sine timore deseruiunt.
timentes ne usq ad delectationẽ esfugiat uo-¬
luptatis: quod exigit infirmitas conditio¬
nis. Carnales autẽ quiq qui ꝓ adimplendis
desideriis suis libent̃ labores tolerant: foris
non tantũ oꝑe. s & mente uagant᷑: & dum
ꝑ erꝑimenta rerũ multa discunt. quasi ex
ipsa occupatione sua prudentiores fiunt.
scłi prudentiores filiis lucis in generatione
sua sunt.S hii tales aliquando miseratio¬
ne diuina ab errore suo cõuersi praua oꝑa

Expanded text:
sunt multi, qui animae suae jejunium ignorant, sunt multi, qui animae suae jejunium ignorant, et pro cibo ventris comparando vehementer insudant. Et saepe homines pro carnalibus desideriis adimplendis plurimos labores graves et amaros libenter, tolerant, quos pro amore aeternae vitae, vel ad modicum subire recusant, cum e contrario electi sine intermissione laborent, et affligant semetipsos, ne desideria carnis perficiant. Qui etiam necessitatibus suis non sine timore deserviunt, timentes ne usque ad delectationem effluat voluptatis, quod exigit infirmitas conditionis. Carnales autem quique, qui pro adimplendis desideriis suis libenter labores tolerant, foris non tantum opere, sed et mente vagantur. Et dum per experimenta rerum multa discunt, quasi ex ipsa occupatione sui prudentiores fiunt. saeculi prudentiores sunt filiis lucis in generatione sua . Sed hi tales alioquin miseratione divina ab errore suo conversi, prava studia
Abbreviated transcription (Latin):
& pꝰ curã sollicitudinis. sequit᷑ conatꝰ in exerci¬
uo oꝑationis. & ꝑ exercitiũ oꝑationis. crescit
cautela circunspectionis. Et quia ex uitio
nr̃ȩ corruptionis hoc nobis in est. ut magis
solliciti simus ꝓ eo adipiscendo quod ꝑtierse
cupimus. uel eo euitando quod suꝑflue for¬
midamus. fit ut cautelã circunspectionis quã
in bonis studiis cõparare negleximꝰ: ꝑ mala stu¬
dia facile acquiramus. Sepe qui animȩ mortẽ
non metuit: mori in carne ꝑtiescit. & qui ꝑ¬
petuos gehenne cruciarus ñ considerat: penas
tẽporales pati reformidat. Sepe qui illã confusi¬
onẽ quȩ ante dei oculos & sc̃oꝵ angłoꝵ pecca¬
toribꝰ uentura ẽ. timere adhuc ñ didicit. ui¬
lis eẽ in ocłis hominũ erubescit: & ꝓ his eui¬
tandis laborant homines quȩ seruis dei non
solũ fugienda ñ sunt: immo etiã nonnũquã
cũ fructus eoꝵ agnoscit᷑ appetenda. Similit̾

Expanded text:
et post curam sollicitudinis sequitur conatus in exerciet post curam sollicitudinis sequitur conatus in exercitio operationis, et per exercitium operationis crescit cautela circumspectionis. Et quia ex vitio nostrae corruptionis hoc nobis inest ut magis solliciti simus pro eo adipiscendo, quod perverse cupimus, vel eo evitando, quod superflue formidamus, fit ut cautelam circumspectionis, quam in bonis studiis comparare negleximus per mala studia facile acquiramus. Saepe etenim qui animae mortem non metuit, mori in carne pertimescit, et qui perpetuos gehennae cruciatus non considerat, poenas temporales pati reformidat. Saepe qui illam confusionem, quae ante Dei oculos et sanctorum angelorum peccatoribus ventura est, timere adhuc non didicit, vilis esse in oculis hominum erubescit. Et pro his evitandis laborant homines, quae servis Dei non solum fugienda non sunt, imo etiam nonnunquam cum fructu eorum agnoscuntur appetenda. Similiter
Abbreviated transcription (Latin):
na scelera ad urtutũ sũmã conscendere. s fan¬
ta uirtute om̃s diaboli conatus contra se eret¬
tos atterere: ut in quo se pͥus uicisse gaudebut
iam ñ spoliasse. s contra se potius eos armasi
uideat᷑. Hoc quippe altũ. hoc secretũ dei con¬
siliũ ẽ. ut illud etiã electis suis ꝓficiat ad coro¬
nam.: quod inimicus sibi gloriabat᷑ cecidise ad
uictoriã. Libet itaq nunc considerare qualiti
ex ipsis quas supra iemorauimꝰ passionib̾
exercitia nascant᷑: ac deuide qualit̃ ꝑ ipsa es¬
ereitia circuns pectio augeat᷑. Quatuor enꝰ fuñ
Timor. Cura. tlecessitas. affectus. Et ex tribꝰ ia est
timore. necessitate. affectu: nascit᷑ quartũ id est
cura. Quod enĩ timemus incidere. sollicite stu¬
demus euitare: & quod dolemus adeẽ. solliere
studennis a nobis remouere. & quod desideramꝰ
assipisci: sollicite studemus obtinere. & sic pꝰ
affectionẽ passionis sequit᷑ cura sollicitudims.

Expanded text:
ta scelera ad virtutum summam ascendere, et tanta scelera ad virtutum summam ascendere, et tanta virtute omnes diaboli conatus contra se erectos atterere, ut in quo saepius vicisse gaudebat, jam non spoliasse, sed contra se armasse potius videatur. Hoc quippe altum, hoc secretum Dei consilium est, ut illud etiam electis suis proficiat ad coronam, quod inimicus sibi gloriabatur cecidisse ad victoriam. Libet itaque nunc considerare qualiter ex ipsis, quas supra memoravimus, passionibus exercitia nascantur, ac deinde qualiter per ipsa exercitia circumspectio augeatur. Quatuor enim sunt timor, cura, necessitas, affectus; et ex tribus, id est timore, necessitate, affectu, nascitur quartum, id est cura. Quod enim timemus incidere sollicite studemus evitare, et quod dolemus adesse sollicite studemus a nobis removere, et quod desideramus adipisci, sollicite studemus obtinere; et sic post affectionem passionis requiritur cura sollicitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmittit: ut cũ ꝑ exꝑimentũ didicerint qua¬
ta miseria falsis istis delectationibꝰ insit: arden
tristicia corrũpit. Et salubrit᷑ aliqñ derelien
ꝑmittunt᷑ ad tempꝰ seruire passionibꝰ tarnis
suȩ: ut agnoscant infirmitatẽ suã & de se ñ
p̃sumant. & tanto ileuotius pꝰ modũ diiune
g̃ se subiciant: quanto manifestius ex p̃ce¬
denti casu didicerunt ex sua uirtute non cẽ
quod stant. Est adhuc etiã aliud ꝓ quo non¬
nunquã seruis dei utile ẽ ut temptent᷑. ut
uides ipsȩ temptationes eos exerceant & cau¬
ores reddlant: quia conflictus uitiorũ exerti¬
tia sunt uirtutũ. & sicut sepe cadendo diseit
homo. qualit̃ gressũ figere & caute ambu¬
lare debeat. & in conflictu belli qui frequant᷑
plagatus ẽ. cautius uenientẽ ictũ excipit: sic
qui a cliabolo sepe decipit᷑. subtilius pꝰmodum
uersutias eiꝰ dep̃hendit. & machinationes sib¬
uertit: & hoc ẽ quod multos uidemus pꝰ mag¬

Expanded text:
mittit ut cum per experimentum didicerint quanta miseria falsis illis delectationibus insit, ardenttristitia corrumpit. Et salubriter, aliquando derelicti permittuntur ad tempus servire passionibus carnis suae, ut agnoscant infirmitatem suam, et de se non praesumant, et tanto devotius postmodum divinae gratiae se subjiciant, quanto manifestius ex praecedenti casu didicerint ex sua virtute non esse quod stant. Est etiam adhuc aliud, pro quo nonnunquam servis Dei utile est, ut tententur, ut videlicet ipsae tentationes eos exerceant, et cautiores reddant; quia conflictus vitiorum exercitia sunt virtutum. Et sicut saepe cadendo discit homo qualiter gressum figere, et caute ambulare debeat, et in conflictu belli qui frequenter plagatus est, cautius venientem ictum excipit, sic qui a diabolo saepe decipitur, subtilius post modum versutias ejus deprehendit, et machinationes subvertit. Et hoc est quod multos videmus post mul
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑe. Uterq tam̃ eractor ẽ: & cesar. & uen¬
ter. Utrũq tributũ ẽ: & esca. & pecunia.
S si propͥus considerare uolumus : minus
nocet cesar tollendo pecumniã: quã uenter
accipiendo escã. Cesar enĩ semel auferendo pecu¬
niã. sollicitudinẽ tollit: uent̾ autẽ sine utter¬
missione exigendo escã nunquã nos sine sollici¬
tudine ẽe pmitcit. Cesar auferendo pecumã
magis nos alleuiat. Uent̃ accipiendo escam:¬

Expanded text:
exactor est, et Caesar, et venter. Utrumque tributum est et esca et pecunia. Sed si propius considerare volumus, minus nocet Caesar tollendo pecuniam, quam venter accipiendo escam. Caesar enim semel auferendo pecuniam sollicitudinem tollit, venter autem sine intermissione escam exigendo nunquam nos sine sollicitudine esse permittit. Caesar auferendo pecuniam magis nos allevat, venter accipiendo escam
Abbreviated transcription (Latin):
se qui uidet. & p̃ gaudio p̃sentis luminis
p̃teritas ignorantiȩ suȩ tenebras accusat:
mirat᷑ subter se in imo quo ꝓstratus iacuit.
mirat᷑ suꝑ se in sũmo quo eleuatus tenclit
Gaudet se tandẽ iã euasisse quod doluit:
dolet se tantũ adhuc abeẽ ab eo qͦd diligi.
Conat᷑ gͥ. festinat. ascendit. crescit ꝑ deside¬
riũ.: & quẽadmodũ uirgula fumi. quant
magis sursũ tollit᷑. tanto ampliꝰ extenuat᷑.
Ita celestibꝰ apꝓpinquans. & omnẽ terrens
concupiscentiȩ nubulã euaporans. totus

Expanded text:
se qui videt, et prae gaudio praesentis luminis se qui videt, et prae gaudio praesentis luminis praeteritas ignorantiae suae tenebras accusat, miratur subter se in imo, quo prostratus jacuit, miratur super se in summo, quo elevatus tendit. Gaudet se tantum jam evasisse ab eo quod doluit dolet se tantum adhuc abesse ab eo quod, diligit. Conatur igitur festinat, ascendit, crescit per desiderium, et quemadmodum virgula fumi, quanto magis sursum tollitur, tanto amplius extenuatur, ita coelestibus appropinquans, et omnem terrenae concupi
Abbreviated transcription (Latin):
a dño terra ostendit᷑: quando nobis ꝑfecte hui
mundo mortus. quiꝰdã iam de futuris gaudi¬
is quasi de longe odorare concedit᷑. afflatus e¬
nĩ sp̃u scõ: insolito gaudio animus hilares¬
cit: s mirat᷑ quale ad gustandũ eẽ possit.
quod tã mirȩ etiã ꝑ oclorẽ reficit.
um crescit. Sicut cõpunctio incendio
cõparat᷑. ita desideriũ simile ẽ fumo qui de
incendio nascit᷑: qui in directũ ascendit. ꝙ
quanto magis sursũ tollit᷑. tanto amplius ex¬
tenuat᷑. tandẽq eleuatꝰ in sublime ab ocłis
intuentiũ ꝓrsus subducit᷑. Postquã tnĩ ꝑ
ignẽ cõpunctionis rubigo peccati a mente
fuerit consũpta: & ille internus fulgor in
corde micare cȩperit: confestim animus in quin¬
dã contemplationis speculã subleuat᷑. ibiq
quodam mͦ se ipso altior effectus quandã ut ita
ilixerim lucidã regionẽ. & terrã nouã eminꝰ
prospicit. qualẽ nunquã antea uł uidise

Expanded text:
a Domino terra ostenditur, quando, nobis perfecte huic a Domino terra ostenditur, quando, nobis perfecte huic mundo mortuis quiddam jam de futuris gaudiis quasi de longe odorare conceditur. Afflatus enim, Spiritu sancto insolito gaudio animus hilarescit, et miratur quale ad gustandum esse possit, quod tam mire etiam per odorem reficit. esiderium crescit. Sicut enim compunctio incendio comparatur, ita desiderium simile est fumo, qui de incendio nascitur, qui in directum ascendit, et quanto magis sursum tollitur, tanto amplius extenuatur, tandemque elevatus in sublime ab oculis intuentium prorsus subducitur. Postquam enim per ignem compunctionis rubigo peccati a mente fuerit consumpta, et ille internus fulgor in corde micare coeperit, confestim animus in quamdam contemplationis speculam sublevatur, ibique quodammodo seipso altior effectus, quamdam, ut ita dixerim, lucidam regionem, et terram novam eminus prospicit, qualem nunquam antea vel vidisse
Abbreviated transcription (Latin):
in sexto grada terra ꝓmissa ꝑ cõpuncti¬
onẽ demonstrat᷑. ꝑ timorẽ relinquimꝰ
censũ terrenũ: ꝑ grãm & dolorẽ muta¬
mus affectũ. ꝑ fidẽ & deuotionẽ: confir¬
mamus animũ. ꝑ cõpunctionẽ inueni¬
mus desideriũ. De terra nr̃a eximus:
cũ ea quȩ foris possident᷑. terrena bona
relinquimꝰ. De cognatione nra eximus:
quando uitiis quȩ nobis & ex nobis nata
sunt abrenuntiamus. De domo patris
nr̃i eximus: qñ mundũ omnẽ & ea quȩ
in mundo sunt prorsus a cogitatione nr̃a
sequestramus: & omnẽ anmi intentionẽ
in sola eterna defigimus. Pat̾ nr̃ scđ̾m
illam natiuitatẽ qua in peccatis nati
sumus diabolus ẽ. quia scđm illã nati¬
uitatẽ ad eius domimũ ꝑtinemus qui
auctor ẽ pectati. Eius domus ẽ mundꝰ
iste: quia merito suȩ ꝑuersitatis mun¬
di huiꝰ & eoꝵ qui mundũ istũ amant
pͥnceps factus ẽ. Egressis autẽ de terra nr̃a. S
de cognatione mã. & de domo patris nr̃i. aba

Expanded text:
promissa per compunctionem demonstratur. Per timorem relinquimus censum terrenum, per gratiam et dolorem mutamus affectum, per fidem et devotionem confirmamus animum, per compunctionem invenimus desiderium. De terra nostra eximus, cum ea quae foris possidentur terrena bona derelinquimus. De cognatione nostra eximus, quando vitiis, quae in nobis, et ex nobis nata sunt abrenuntiamus. De domo patris nostri eximus, quando mundum omnem, et ea quae in mundo sunt, prorsus a cogitatione nostra sequestramus, et omnem animi intentionem in sola aeterna defigimus. Pater noster secundum illam nativitatem, qua in peccatis nati sumus, diabolus est, quia secundum nativitatem ad ejus dominium pertinemus, qui auctor est peccati. Ejus domus est mundus iste, quia merito suae perversitatis mundi hujus, et eorum qui mundum istum amant, princeps factus est. Egressis autem de terra nostra, et de cognatione nostra, et de domo patris nostri, alia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ gr̃ãm rigat᷑. Sicut timor similis ẽ
semini: ita grã similis. ẽ humori qui rigat
sem̃ iactũ in terra. & germinare facit. Post¬
quã enĩ mens hominis quadã ut ita dixerĩ
molentia. a delectatione carnali ꝑ timorẽ
abstracta fuerit: necesse ẽ ut statim iã aliqͥd
sp̃ualis gaudii. p̃gustare incipiat. ne si om̃i¬
no a delectatione aliena remanserit quasi se¬
men aridũ. absq humore ad germ̃ sapientiȩ
conualescere ñ queat. fit gͥ diuma gr̃ã aspi¬
rante. ut cũ animus ꝑfecte a corꝑeis passio¬
nibꝰ. & desideriis terrenis exutus fuerit:
quadã statĩ in solita lȩticia ꝑfundat᷑: ut eo
am plius amarũ ẽẽ cognoscat. quod deseru¬
it: quo magis dulce sensit ẽẽ qͦd inuenit.
Hȩc ẽ gr̃a quȩ iactũ in corde hominis ꝑ ti¬
morẽ sem̃ sapientiȩ di suꝑ infusa rigat:
quia illas mentes internȩ dulcedinis desi¬
deriũ trahit: quas nullus concupiscentiȩ
carnalis affectus foris religauit. Dicat᷑ gͦ

Expanded text:
 gratiam rigatur. Sicut enim timor similis est semini, ita gratia similis est humori, qui rigat semen jactam in terram, et germinare facit. Postquam enim mens hominis quadam, ut ita dixerim, violentia a delectatione carnali per timorem abstracta fuerit, necesse est ut statim jam aliquid spiritualis gaudii praegustare incipiat, ne si omnino a delectatione aliena remanserit, quasi semen aridum absque humore ad germen sapientiae convalescere non queat. Fit igitur divina gratia aspirante, ut cum animus perfecte a corporeis passionibus, et desideriis terrenis exutus fuerit, quadam statim insolita laetitia perfundatur, ut eo amplius amarum esse agnoscat quod deseruit, quo magis dulcis sentit esse quod invenit. Haec est gratia, quae jactum in cor hominis per timorem semen sapientiae, desuper insula rigat, quia illas mentes internae dulcedinis desiderium trahit, quas nullus concupiscentiae carnalis affectus foris religavit. Dicatur ergo
Abbreviated transcription (Latin):
inueniamꝰ. & quo usq thesaurũ p̃ciosum
reꝑiamus. Cũ autẽ inuenerimꝰ: absconde¬
re eũ debemꝰ. quia citius amittit᷑. quod in¬
caute manifestat᷑. Thesaurũ autẽ inuen¬
tũ manifestat: qui acceptũ donũ sap̃iȩ
in ostentatione portat. Thesaurũ autẽ in¬
uentũ abscondit. qui accepto dono sapien¬
tiȩ ñ foris in oculis hominũ s intus coram
deo inde głari querit. O portet etiã nos ire
& uendere omia quȩ habemꝰ. & emere a¬

Expanded text:
inveniamus, et quousque thesaurum pretiosum inveniamus, et quousque thesaurum pretiosum reperiamus. Cum autem invenerimus abscondere eum debemus, quia cito amittitur quod incaute manifestatur. Thesaurum autem inventum manifestat, qui acceptum donum sapientiae in ostentatione portat. Thesaurum autem inventum abscondit, qui accepto dono sapientiae non foris in oculis hominum, sed intus coram Deo inde gloriari quaerit. Oportet etiam nos ire, et vendere omnia quae habem
Abbreviated transcription (Latin):
ulsata ignorantia: ueritas manifestat᷑. Mam¬
festã lieritate: sapientia orit᷑. Oriente sa¬
pientia: thesaurus inuenit᷑. Hȩc cõpunc¬
tio & quasi palus acutꝰ terrã cordis nr̃i fo¬
dit: & quasi ignis rubiginẽ exurit. & qua¬
si splendor tenebras pellit. Phanc fodere
debemus altos puteos in cordibꝰ nr̃is: eici¬
entes omnẽ terrenitatẽ a nobis. ut possimꝰ
inuenire thesauros absconditos. & occultã
neuã aquarũ uiuentiũ. Sic abraham. &¬
ysaac. & lacob. patres nr̃i puteos foderunt.
querentes aquã uiuã sapientiȩ. & quando
allophili puteos illos absentibꝰ eis terra
repleuerunt: ipsi rursũ foderunt. rur¬
sũ aquã uiuã querebant. & hoc frequent̃
faciebant. Ita & nos si maligni sp̃c corda
nr̃a studio cõpunctionis ab om̃i terrenita¬
te emundata. rursus insidiantes terra re¬
pleuerint nos it̃um fodere ea ꝑ cõpunctio¬
nẽ. & it̃um emundare debemus: & hoc tã¬
diu facere oportet. quousq aquã uiuam

Expanded text:
utem ignorantia veritas manifestatur. Manifestata veritate sapientia oritur, oriente sapientia thesaurus invenitur. Haec compunctio, et quasi palus acutus terram cordis nostri fodit, et quasi ignis rubiginem exurit, et quasi splendor tenebras pellit. Per hanc debemus fodere altos puteos in cordibus nostris, ejicientes omnem terrenitatem a nobis, ut possimus, invenire thesauros absconditos, et occultam venam aquarum viventium. Sic Abraham, Isaac et Jacob patres nostri puteos foderunt, quaerentes aquam vivam sapientiae, et quando Alophyli puteos illos absentibus eis terra repleverunt, ipsi rursum foderunt, rursumque aquam vivam quaerebant, et hoc frequenter faciebant. Ita et nos si maligni spiritus corda nostra studio compunctionis ab omni terrenitate emundata rursus insidiantes terra repleverint, iterum fodere ea per compunctionem, iterumque emundare debemus. Et hoc tandiu facere oportet, quousque aquam vivam
Abbreviated transcription (Latin):
semina germinare ñ possunt. nisi
pͥus in terra cõputrescant. & quodã mͦ mori¬
ant᷑ : ita nos germ̃ bonũ ꝓferre ñ possumus.
nisi pͥus ꝑ salubrẽ quendã & iuuificũ dolo¬
rẽ huic mundo moriam᷑. Dolor hic ẽ de pre

Expanded text:
semina germinare non possunt, nisi prius in terra computrescant, et quodam modo moriantur, ita nos germen bonum proferre non possumus, nisi prius per salubrem quemdam, et vivificum dolorem huic mundo moriamur.
Abbreviated transcription (Latin):
entiã querunt. quod ñ obaliud s propt̃
seipsã querenda ẽ sap̃ia. Nichil enĩ me¬
lius ẽ sap̃ia: & ideo indignus ẽ sap̃ia
qui aliud quã ipsã ꝑ ipsã optinere in¬
tendit. qui ñ ut possideat s ut uenalem
prostituat sapientiã querit. Preterea si
de querit: similis ẽẽ conuinett᷑ ꝓditori
thesauros absconditos. queramꝰ sap̃iam.
quesiuit ut uenderet. ñ ut possideret.
tenuit: s ñ retinuit. quia uendidit
S sc̃ȩ mulieres ad sepulchrũ cũ aro¬
matibꝰ uenientes. xp̃m quesierunt: &
inuenerunt. Tenuerunt. & retinuert̃:
quia non querebant ut uenderent. s ut
possiderent. Dicamus gͦ de sapientia. ꝑ ti¬
morẽ seminat᷑. ꝑ grãm rigat᷑. ꝑ dolorẽ mo¬
rit᷑. ꝑ fidẽ radicat: ꝑ cõpunctionẽ oritur
Hii gͦ gradus uident᷑ michi significari.
ubi iubet᷑ abrahã exire de terra sua. ꝙ de
rognatione sua. & de domo patris sui: &
tunc demũ terra ei demonstranda pro¬
mitit᷑. Exi inquit dñs de terra tua. &

Expanded text:
am quaerunt, quod non ob aliud, sed propter seipsam quaerenda est sapientia. Nihil enim melius est sapientia, et ideo indignus est sapientia, qui aliud quam ipsam per ipsam obtinere intendit, qui non ut possideat, sed ut vaenalem prostituat sapientiam quaerit. Praeterea, de quaerit, similis esse convincitur proditori thesauros absconditos, quaesivit ut venderet, non ut possideret. tenuit, sed non retinuit, quia vendidit. Sed sanctae mulieres ad sepulcrum cum aromatibus venientes Christum quaesiverunt et invenerunt, tenuerunt et retinuerunt, quia non quaerebant ut venderent, sed ut possiderent . Dicamus ergo de sapientia, per timorem seminatur, per gratiam rigatur, per dolorem moritur, per fidem radicat, per compunctionem oritur. Hi gradus videntur mihi significari, ubi jubetur Abraham exire de terra sua, et de cognatione sua, et de domo patris sui, at tunc demum terra ei demonstranda permittitur. Exi, inquit Dominus, de terra tua, et
Abbreviated transcription (Latin):
unc soluet᷑ sathanas de custodia
sua: & exibit ad seducendas nationes
quȩ sunt in quatuor angulis terrȩ.
gog. & magog. Q uorũ interp̃tationem
nominũ eẽ cõꝑimus: gog. tectũ. magog.
de tecto. tanquã domus & ipse qui proce¬
dit de domo. Gentes gͦ sunt in quibꝰ dia¬
bolũ uelut in abisso suꝑris intelligeba¬
mus inclusũ. & ipse de illis quodam mͦ
sese efferens ꝙ ꝓceddens. ut illȩ sint tec¬
tũ ipse de tecto

Expanded text:
unc solvetur Satanas de custodia sua, et exibit ad seducendas nationes, quae sunt in quatuor angulis terrae, Gog et Magog , quorum interpretationem nominum esse comperimus: Gog tectum, Magog de tecto, tamquam domus et ipse qui procedit de domo. Gentes ergo sunt, in quibus diabolum, velut in abysso superius intelligebamus inclusum, et ipse de illis quodammodo sese efferens et procedens, ut illae sint tectum, ipse de tecto
Abbreviated transcription (Latin):
pallio: qꝰd significat torquẽ aureã
qua solebant legitime certantes acciꝑe.Cir¬
culo autẽ quo humeri constringuit᷑. timor
s disciplina añi intelligit᷑: quo se s subdi¬
tos ẽx sibi reg̾e debent. ꝑ duas uͭ lineas ex u¬
tiaq parte .i. ante s retro a sũmo deor sũ
pendentes: p̃dicatio utriusq testamti uel
dilectio dei s ꝑximi figurat᷑.¬

Expanded text:
pallio quod significat torquem auream, quam solebant legitime certantes accipere. Circulo autem quo humeri constringuntur, timor et disciplina Domini intelligitur, quo se et subditos sibi regere debent. Per duas vero lineas ex utraque parte, id est, ante et retro a summo deorsum pendentes; praedicatio utriusque Testamenti, vel dilectio Dei et proximi figurat
Abbreviated transcription (Latin):
cremationẽ habet ꝙ lum̃ ñ ht̃. Illic ignis
ẜ ad consolationẽ ñ lucet: & tam̃ ut ma¬
gis torqueat᷑ ad aliquid lucet. Nã sequaces
quoq suos secũ in torm̃to reꝓbi flamina
illustrante uisuri sunt: quorũ amore de¬
liquerunt: quatinus quorũ uitã carnali¬
ter contra p̃cepta conditoris amauerant.
ipsorũ quoq intuitus eos in augm̃to suȩ
dampnationis affligat. Sicut electis ignis
arddere nouit ad solatiũ. & tam̃ ardere
ad suppliciũ nescit: ita ediu̾so gehenne
flamina reꝓbis. & nequaquã lucet ad con¬
solationis grãm. & tñ lucet ad penã: ut
dampnatorũ ocłis ignis supplicii. & nul¬
la claritate candeat. st ad doloris cumu

Expanded text:
cremationem habet, et lumen non habet. Illic ignis et ad consolationem non lucet, et tamen ut magis torqueat ad aliquid lucet. Nam sequaces quoque suos secum in tormento reprobi flamma illustrante visuri sunt, quorum vivi amore deliquerunt, quatenus quorum vitam carnaliter contra praecepta Conditoris amaverant, ipsorum quoque intuitus eos in augmento suae damnationis affligat. Sicut electis ignis ardere novit ad solatium, et tamen ardere ad supplicium nescit, ita e diverso gehennae flamma reprobis, et nequaquam lucet ad consolationis gratiam, et tamen lucet ad poenam, ut damnatorum oculis ignis supplicii et nulla claritate ca
Abbreviated transcription (Latin):
mitit. tunc quoq qñ sac̾dos ab eo & ꝑ eum
dimittit. Ipse enĩ hoc in homine facit: quod
homo ꝑ eum facit. Nec ideo dicendũ ẽ homi¬
nẽ nichil ibi facere quia ꝑ eum d̾s facit: im
mo uͦ multo melius & multo uerius facere.
quia ꝑ eum ds̃ facit. hinc ẽ quod petro pͥn¬
cipi apłorũ c̾icit. T̾ibi dabo claues regnicȩ¬
.s.t. e. s.&.in .ceł. Non dixit quodcunq
solueris. hoc ẽ ut illi aiunt solutũ ostende¬
ris. fuit solutũ s erit solutũ: quia sententi.¬
ampetri ñ p̾cedit. s sequit᷑ sententia cęli.
Ne autẽ hoc soli petro concessũ eẽ putes: au¬
cͥ quid om̃ibꝰ apłis. ac ꝑ hoc om̃ibꝰ apło¬
rum successoribꝰ. & apłorũ uice fungentibꝰ
dicat. Accipite inquit sp̃m sc̃m. quorum
remiseritis peccata remittent᷑ eis: & quorũ
retinueritis retenta erunt. Ubi dixit: si
ostenderitis fuit: Nusquã hocdixit. s
dixit si feceritis erit. Audiant gͦ i intel¬

Expanded text:
mittit, tunc quoque quando sacerdos ab eo et per eum mittit, tunc quoque quando sacerdos ab eo et per eum dimittit. Ipse enim hoc in homine facit quod homo per eum facit; nec ideo dicendum est hominem ibi nihil facere, quia per eum Deus facit. Imo vero ideo multo melius et multo verius facere, quia per eum Deus facit. Hinc est quod Petro principi apostolorum dicit: Tibi dabo claves regni coet in coelis . Non dixit, quodcunque solveris hoc est, ut illi aiunt solutum ostenderis; fuit solutum, sed erit solutum, quia sententiam Petri non praecedit, sed subsequitur sententia coeli. Ne autem hoc soli Petro concessum esse putes, audi quid omnibus apostolis, ac per hoc omnibus apostolorum successoribus et apostolorum vice fucat: Accipite, inquit, Spiritum sanctum. Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis; et quorum retinueritis, retenta erunt . Ubi dixit: Si ostenderitis, fuit? Nusquam dixit hoc: sed dixit: Si feceritis, erit. Audiant ergo et intel
Abbreviated transcription (Latin):
diuinus qui mentiri ñ pot̾. sac̾dotes deos dicit
diis inquttñ detrahes: s pͥncipi popłi tuñ
maledices. Isti uͦ contralegis p̃ceptũ diis detra¬
hunt: quia potestatẽ diuinitꝰ collatã sacͥdoti¬
bus auferre uolunt. Neq uͦ ego sa c̾dotibus po¬
testatẽ dimittendi peccata tribui. Ille homi¬
nibꝰ potestatẽ diuinã tribuit: qui de homi¬
nibꝰ deos facit. S tam̃ ipse sieut ex semet ipso
as ẽ: ita etiã ꝑsemet ipsũ qñ uult sine hu¬
mana cooꝑatione peccata dimittere potest.
Hii uero qui ex semet ipsis idii ñ sunt: illi etiã
nisi eo a quo sunt hoc quod sunt in eis & ꝑ
eos oꝑante. & eis cooꝑante percata dimittere
non possunt. Quomͦ gͦ solus ds bonus ẽ: nec
tam̃ ind̾e sequit᷑ bonos ñ ẽẽ. etiã eos qui deo
seruiunt. & quomͦ solus ds̃ mirabilia facit.
ꝙ tam̃ de unto homine dicit᷑. fecit enĩ mira¬
bilia inuita sua: ita etiã solus ds̃ peccata di¬

Expanded text:
divinus, qui mentiri non potest, sacerdotes deos dicit: divinus, qui mentiri non potest, sacerdotes deos dicit: « Diis, inquit, non detrahes, et principi populi tui non maledices . » Isti vero contra legis praeceptum diis detrahunt, quia potestatem divinitus collatam sacerdotibus auferre volunt. Neque vere ego sacerdotibus potestatem dimittendi peccata tribui, ille hominibus potestatem divinam tribuit qui de hominibus deos facit. Sed tamen ipse sicut ex semetipso Deus est, ita etiam per semetipsum quando vult sine humana cooperatione peccata dimittere potest. Hi vero qui ex semetipsis dii non sunt, illi etiam nisi eo a quo sunt hoc quod sunt, in eis et per eos operante, et eis cooperante, peccata dimittere non possunt. Quod ergo solus Deus est bonus, nec taserviunt, et quomodo solus Deus mirabilia facit, et tamen de justo homine dicitur: Fecit enim mirabilia in vita sua ; ita etiam solus Deus peccata di
Abbreviated transcription (Latin):
dũ pͥmũ ipsa sola oꝑante ad penitentiã cõpim¬
cti a uinculis torporis absoluimꝰ: ipsa deinde mo¬
perante penitentes a debito dampnationis ab-¬
solui meream᷑. Hoc bene in resuscitatione lata¬
ri signatũ ẽ. quẽ ipse añs ꝑ se pͥus intrinsetus
a uinculo mortis ab soluit: uiuificatũ artem
ꝑ solã grãm suã internis uiuificans ad cõpimne¬
tionẽ accendit. atq uinificatos ꝑ confessionẽ
foras uenire p̃cipit. ac sic demũ confitentes
ꝑ minist̾ium sacerdotũ ab ext̾iori uinculo.
hoc ẽ a debiro dampnationis absoluit. Bene
autẽ debitũ dampnationis exterius uinculũ
dicit᷑: quia ꝑtinet ad tenebras exteriores. quis
euadere dignus ñ ẽ. quisqͥs pͥuis in hac uitaa
tenebris terioribꝰ solui ñ meret᷑. S male in¬
quiunt de sacerdote dm̃ facitis: qui ei potesta¬
tem ddimittendi peccata quod soli deo cõpetit
tribuistis. Non ego sac̾dotes deos facio. Sermo

Expanded text:
qui primum ipsa sola operante ad poenitentiam compunqui primum ipsa sola operante ad poenitentiam compuncti, a vinculis torporis absolvimur, etiam, ipsa deinde cooperante, poenitentes a debito damnationis absolvi mereamur. Hoc bene in resuscitatione Lazari significatum est, quem ipse Dominus per se prius intrinsecus a vinculo mortis absolvit, vivificat autem per solam gratiam suam interius vivificans ad compunctionem accendit, atque vivificatos per confessionem foras venire praecipit, ac sic deinde confitentes per ministerium sacerdotum ab exteriori vinculo, hoc est a debito damnationis absolvi. Bene autem debitum damnationis exterius vinculum dicitur, quia evadere dignus non est, quisquis prius in hac vita a tenebris interioribus solvi non meretur. Sed male, inquiunt, de sacerdote Deum facitis, qui ei potestatem dimittendi peccata quod soli Deo competit, tribuitis. Non ego sacerdotes deos facio, sermo
Abbreviated transcription (Latin):
Duobꝰ enĩ modis peccator ligatus ẽ. Ligatus
est obduratione m̃tis: ligatꝰ ẽ debito futu¬
rȩ dampnationis. O.uãdru namq gr̾a dei
cũ homine ẽ. solutus ẽ homo: ꝙ. ad bene o¬
perandũ expeditꝰ. S cũ ꝑ peccatũ grã dei
subtrahit᷑ : statĩ ipsa sua obduratione
mens intrinsecus obligat᷑. Ista obduratio
sine excecatio m̃tis interiores tenebrȩ st̃.
in quibꝰ homo ꝓ peccato suo in p̃senti ob¬
ligatꝰ tenet᷑: & nisi ab his in hac uita so
mo sua uirtute pꝰ ruinã peccati surgere ualeret.
nisi diuina misctłia gratuito p̃ueniens eũ susci¬
taret: ideo necesse ẽ ut ds̃ grãm suã quã percan¬
tibꝰ nobis iuste subtraxerat. qñ ad penitentiã
uiuificandi sumus sola miscłia nullis nr̃is
meritis p̾cedentibꝰ rediat: quatinus ipsa gr̃ã
aduemens cor nr̃m a torpore infidelitatis & a
peccati morte suscitans ex suscitet: ut scilicet

Expanded text:
Duobus enim modis peccator ligatus est. Ligatus Duobus enim modis peccator ligatus est. Ligatus est obduratione mentis, ligatus est debito futurae damnationis. Quandiu namque gratia Dei cum homine est, solutus est homo, et ad bene operandum expeditus. Sed cum per peccatum gratia Dei subtrahitur, statim ipsa sua obduratione mens intrinsecus obligatur. Ista obduratio sive excaecatio mentis interiores tenebrae sunt, in quibus homo pro peccato suo in praesenti obligatus tenetur, et nisi ab his in hac vita solmo sua virtute post ruinam peccati surgere valeret, nisi divina misericordia gratuito praeveniens eum suscitaret, ideo necesse est ut Deus gratiam suam quam peccantibus nobis juste subtraxerat, quando ad poenitentiam vivificandi sumus, sola misericordia nullis nostris meritis praecedentibus reddat quatenus ipsa gratia adveniens cor nostrum a torpore infidelitatis et a peccati morte exsuscitet, ut scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
me iniusticiã meã dño: ꝙ tu remisisti impi¬
etatẽ peccati mei. Iccͥco tam̃ pꝰ contritionẽ
cordus. confessionẽ quoq oris ẽẽ necessariã:
quia siquis etiã pꝰ impetratã uemã peccato¬
rũ confiteri eadẽ peccata sua neglexerit.
quasi institutionis diuinȩ contẽptor quam¬
uis ñ ꝓ peccatis quȩ iam dimissa sunt. reus
teneat᷑. tam̃ ꝓ contẽptu reus erit. Uel for¬
tassis quia ipsa peccata iam ad contumacẽ
redeunt. quȩ pͥus ꝑ cõpunctionẽ humi¬
liato dimissa fuerunt. Hac gͦ ratione ꝓ¬
bant homines nullo mͦ potestatẽ habere
dimittendi peccata. s hanc solius dei eẽ: si¬
cut etiã in euangelio iudei contra dm̃ mur¬
murantes. quia dixerit paralitico dimissa
sunt tibi peccata tua: aierunt solũ dm̃ pec¬
cata dimittere. S fortassis qui hȩc de ab¬
solutione peccatorũ dicunt: quomͦ quisq
peccato liget᷑. ñ satis diligent̾ attendunt.

Expanded text:
m injustitiam meam Domino; et tu remisisti impim injustitiam meam Domino; et tu remisisti impietatem peccati mei . Idcirco tamen post contritionem cordis confessionem quoque oris esse necessariam, quia si quis etiam post impetratam veniam peccatorum confiteri eadem peccata sua neglexerit, quasi institutionis divinae contemptor, quamvis non pro peccatis quae jam dimissa sunt reus teneatur, tamen pro contemptu reus erit. Vel fortassis quia ipsa peccata jam ad contumacem redeunt, quae prius per compunctionem humiliato dimissa fuerunt. Hac ergo ratione probant homines nullo modo potestatem habere dimittendi peccata, sed hanc solius Dei esse sicut etiam in Evangelio, Judaei contra Dominum murmurantes, quia dixerat paralytico: Dimissa sunt tibi peccata tua : aierunt solum Deum posse peccata dimittere. Sed fortassis qui haec de absolutione peccatorum dicunt, quomodo quisque peccato ligetur, non satis diligenter attendunt.
Abbreviated transcription (Latin):
otestatẽ dimittendi peccata quidã
soli deo ita asscribere conant᷑: ut
in ea hominẽ participẽ fieri posse nullo
modo concedant. Et ad confirmationem
huiꝰ assertionis adducunt mundationẽ
illiꝰ lepsi: quẽ dñs pͥus ꝑsemet ipsũ sani¬
tati restituit. ac sic deinde ad sac̾d otes
misit. ñ ut eiꝰ mundatio uirtute illorum
ꝑficeret᷑: s ut tantũ modo testimonio il¬
lorũ confirmaret᷑. Simili mͦ nunc in p̾sen¬
ti eccłia dicunt. ministeria sacerdotũ in¬
chil ampliꝰ uirtutis habere. nsi quȩdam
tantũ modo signa eẽ: ut ille uidelicet qͥ
pͥus ꝑ contricionẽ cordis intus a dño ab sol¬
uit᷑. pꝰ modũ inconfessione oris ab eis abso¬
lutus et̃ ostendat᷑. Q uod autẽ in sola cordis
contritione etiã ante confessionem oris
peccata dimitant᷑: ꝓpħico illo testimonio
ꝓbare uolunt quo dicit᷑. Quacimmq hora in¬
gemuerit peccator: salmus erit. Et alibi.
Q iuia adhuc te loquente: dicam exce ad sum.

Expanded text:
otestatem remittendi peccata quidam soli Deo ita ascribere conantur, ut in ea hominem participem fieri posse nullo modo concedant. Et ad confirmationem hujus assertionis adducunt mundationem illius leprosi, quem Dominus prius per semetipsum sanitati restituit, ac sic deinde ad sacerdotes misit; non ut ejus mundatio virtute illorum perficeretur; sed ut tantummodo testimonio illorum confirmaretur. Simili modo nunc in praesenti Ecclesia dicunt ministeria sacerdotum nihil amplius virtutis habere, nisi quaedam tantummodo signa esse, ut ille videlicet qui prius per contritionem cordis intus a Domino absolvitur, postmodum in confessione oris ab eis absolutus esse ostendatur. Quod autem in sola cordis contritione etiam ante confessionem oris peccata dimittantur, prophetico illo testimonio probare volunt quod dicitur: Quacunque hora ingemuerit peccator, salvus erit . Et alibi: Quia adhuc te loquente dicam: Ecce adsum .
Abbreviated transcription (Latin):
Unde recte ꝑ psalmistã dicit᷑: dixi confit̾.¬
R c̾. & paulo pꝰ. Quã facilis sit suꝑ hec ne¬
nia ostendit. qui dumse adhuc ꝓmittit pe¬
terc. hoc quod se petere ꝓmittebat obtinuit:
quatinus quia usq ad opus ñ uenerat cal¬
pa. usq ad cruciatũ ñ ꝑueniret penitentia.
s cogitata afflictio mentẽ tergeret. quã i¬
mirũ tantũ modo cogitata iniquitas inqui¬
nasset. Q uod siquis hoc de quolibet delic¬
to uelit acciꝑe : sciat tam̃ aliud peccatum
cẽ. aliud impietatẽ peccati. Impietas namq
ipsa rectissime obduratio cordis accipitur:
quȩ pͥmũ in cõpunctione soluit᷑. ut pꝰ mo¬
dñ in confessione peccatũ ipsũ .i. debitum

Expanded text:
Unde recte per Psalmistam dicitur: Dixi: ConfitebUnde recte per Psalmistam dicitur: Dixi: Confitebor, etc. Et paulo post, quam facilis sit super hoc venia ostendit, qui dum se adhuc promittit petere hoc quod se petere promittebat obtinuit quatenus quia usque ad opus non venerat culpa, usque ad cruciatum non perveniret poenitentia sed cogitata afflictio mentem tergeret, quam nimirum tantummodo cogitata iniquitas inquinasset. Quod si quis hoc de quolibet delicto velit accipere: sciat tamen aliud peccatum esse, aliud impietatem peccati. Impietas namque peccati ipsa rectissime obduratio cordis accipitur, quae primum in compunctione solvitur, ut postmodum in confessione peccatum ipsum, id est debitum