comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
opinione cõprehenditur: et enim quasi ignoratur et cognoscitur. quasi
moritur et ecce uiuit. quasi crastis ec semꝑlecior. ut egenus & largus: ut qͥ
mielil habeat et posstdeat omnia. Nichil enim spectat uir ustus. nisi quod
constans et honestum est. Et ideo etiam si ali uideatur pauꝑ. sibi diues ẽ quia
non corum que caducea sed eorum que ecterna sunt estimatione censetur. Et qm̃¬
deduobus superius locis diximus. inquibus honestum illud ec utile cractaui¬
mus. sequitur. utruin honestaitem et uclitatem inter se comparare debcainus.
ẽ querere quia sit sequendum. Sicut enim supra cractauimus. utrũ bonestũ
alud ancurpe ẽt et sedo loco. ucrum utile an uiucile: similiter hocloco utrium
bonestumsit an utile. non ntali requirendum putant. Nos auten mouemur ne
hec in cer se uelut conpugnantia in ducere uideamur: que iam supra unum ẽẽ.

Expanded text:
opinione comprehenditur? Etenim quasi ignoratur et cognoscitur: quasi opinione comprehenditur? Etenim quasi ignoratur et cognoscitur: quasi moritur, et ecce vivit: quasi tristis, et semper laetior: ut egenus, et largus: ut qui nihil habeat, et possideat omnia . Nihil enim spectat vir justus, nisi quod constans et honestum est. Et ideo etiamsi alii videatur pauper, sibi dives est: qui non eorum quae caduca, sed eorum quae aeterna sunt, aestimatione censetur. de duobus superioribus locis diximus, in quibus honestum illud et utile tractavimus, sequitur utrum honestatem et utilitatem inter se comparare debeamus, et quaerere quid sit sequendum. Sicut enim supra 110 tractavimus, utrum honestum illud an turpe esset; et secundo loco, utrum utile an inutile: similiter hoc loco, utrum honestum sit an utile nonnulli requirendum putant. 9. Nos autem movemur, ne haec inter se velut compugnantia inducere videamur, quae jam supra unum esse
Abbreviated transcription (Latin):
hominum subtrahere sese: & aut ruris pare secra̾um. captare agrorum solitudines.
aut incrare urbem. uacare animo. in dulgere quieci et tranquillitati. Eliseus
autem. aut insolicudine iordanem transitu suo diuidit. ut pars defluat poste¬
rior. suꝑior autẽ infontem recurrat: aut incar melo. resoluta difficultatẽ gene-¬
randi. mopina sterilem conceptionẽ foecundat: aut resuscitat mortuos. auc¬
aut ciborum temꝑat amaritudines. & facit farinȩ admixtione dul-¬
cescere. aut decem panibus distributis reliquias colligit. plebe satu¬
rata: aut ferrum securis exeussum et in fluiis iordanis mersum ꝓfundo. nisso
inaquas ligno facit. suꝑ natare: aut emundatione lȩpsum. aut siccitaten
ymbribus aut famem mutat infunditatem. Quando gͦ iustus solus
uita. neq angl̃s quando autem feriatur anegotio. qui nunquã feriatur
amerito : auo consummatur negotio: Auibus autẽ locis circũ seribitur. eui
totus mundus diuiciarium posessio ẽs qua estimatione definitur. qui nunquam

Expanded text:
hominum subtrahere sese; et aut ruris petere secretum, captare agrorum solitudines, aut intra urbem vacare animo, indulgere quieti et tranquillitati: Elisaeus autem aut in solitudine Jordanem transitu suo dividit ; ut pars defluat posterior, superior autem in fontem recurrat: aut in Carmelo resoluta difficultate generandi, inopina sterilem conceptione fecundat: aut resuscitat mortuos: aut ciborum temperat amaritudines, et facit farinae admixtione dulcescere: aut decem panibus distributis, reliquias colligit, plebe saturata: aut ferrum securis excussum, et in fluvii Jordanis mersum profundum, misso in aquas ligno, facit supernatare: aut emundatione leprosum, aut siccitatem imbribus, aut famem mutat fecunditate 7. Quando ergo justus solus vita, neque angelus . Quando autem feriatur a negotio, qui numquam feriatur a merito, quo consummatur negotium? Quibus autem locis circumscribitur, cui totus mundus divitiarum possessio est? Qua aestimatione definitur, qui numquam
Abbreviated transcription (Latin):
Et dixerunt. Non uidebit dñs: neq intelligit d̃s iacob. Quib
respondit: ꝓpħ̾a dicens. Intelligite nunc insipientes inpopulo.
& stulti aliquando sapite. Qui plantauit aurem non audit.
et qui finxit oculum non considerat: Qui corripit gentes non
arguet. qui docet hominem scientiam: Dñs scit cogitationes
hominum: qm̃ uane sunt. Qui ea quecumq uana sunt de¬
p̃hendit. ea que sc̃a sunt nescit. & ignorat quod ipse fecit.
Potest opus suum ignorare artifex: Homo ẽ. & inopere
suo latentia dep̃bendit. deus opus suum nescit: alnus
ergo ꝓfundũ in oꝑe quã inauctore: Et fecit aliquid quod su

Expanded text:
Et dixerunt. Non videbit Dominus, neque intelliget Deus Jacob. Quibus Et dixerunt. Non videbit Dominus, neque intelliget Deus Jacob. Quibus respondet propheta dicens: Intelligite nunc insipientes in populo, et stulti aliquando sapite. Qui plantavit aurem, non audit: et qui finxit oculum, non considerat? Qui corripit gentes, non arguit, qui docet hominem scientiam? Dominus scit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt . Qui ea quaecumque vana sunt deprehendit, ea quae sancta sunt, nescit, et ignorat quod ipse fecit? Potest opus suum ignorare artifex? Homo est, et in opere suo latentia deprehendit; et Deus opus suum nescit? Altius ergo profundum in opere, quam in auctore. Et fecit aliquid quod su
Abbreviated transcription (Latin):
qui putant dm̃ suis contentum eẽ. finib & p̾scripto regni
modo degere ut poetarum loquuntur fabule. qui mundum
ferunt intres ẽẽ. diuisum ut alii celum. alii mare. alii
inferna coercenda imꝑio sorte obuenerint. eosq cauere. ne.
usurpata alienarum partium sollicitudine int̾ se bellum
excitent. similit᷑ gͦ asserit quod curam t̾rarum non habe¬
at : sicut maris uel inferni non habet. Et quomodo ipsi ex¬
cludunt quos sequunt᷑ pͦetas : Sequit᷑ illa responsio. utrum
dm̃ si oꝑis sui cura ñ p̃terit p̃tereat scientia. frgo qui plan¬
tauit aurem non audit. & qui fiit oculum non uidet.
nonconsiderat. Non p̃teri it hec uana opinio scõs ꝓpħas.
Deniq dauid inducit eos loquentes: quos suꝑbia in flatos as¬
serit. Quid enim tam suꝑbum. quam cum ipsi sub peccato
sint. alios indigne. ferant peccatores uiuere dicentes. usq.¬
quo peccatores dñe. usq quo peccatores głiabuntur: & infra.

Expanded text:
qui putat Deum suis contentum esse finibus, et praescripto regni qui putat Deum suis contentum esse finibus, et praescripto regni modo degere, ut poetarum loquuntur fabulae, qui mundum inter tres ferunt esse divisum; ut alii coelum, alii mare, alii inferna coercenda imperio, sorte obvenerint: eosque cavere ne usurpata alienarum partium sollicitudine, inter se bellum excitent. Similiter ergo asserit quod terrarum curam non habeat, sicut maris vel inferni non habet. Et quomodo ipsi excludunt quos sequuntur, poetas? CAPUT XIV. DeDeum, si operis sui cura non praeterierit, praetereat scientia. Ergo qui plantavit aurem, non audit: qui finxit oculum, non videt, non considerat? 52. Non praeteriit haec vana opinio sanctos prophetas. Denique David inducit eos loquentes, quos superbia inflatos asserit. Quid enim tam superbum, quam cum ipsi sub peccato sint, alios indigne ferant peccatores vivere, dicentes: Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccatores gloriabuntur ? Et infra:
Abbreviated transcription (Latin):
adlunam eius descendere ꝓuidentiam. Et quis operator ne¬
gligat oꝑis sui curam : Quis deserat & destituat quod ipse
condendum putauit. Si inuiria ẽ. regere. nonne est ma-¬
ior in turia fecisse cum aliquid non fecisse nulla in iustitia
sit. non curare quod feceris summna melementia : Quod si
aut deum creatorem suum ab gnegant: ut ferarum & bestiarum
se haberi nuiero censent. quid de illis dicamus qui hac se condẽ¬
nãt in turia: ꝑ omĩa ire dm̃ ipsi asserunt & om̃ia inuirtute
etus consistere. tum & maiestatem eius ꝑ omĩa elem̃ta penitra¬
re. terras. celum. maria. & putant iniuriam eius si m̃tem
hominis qua nichil nobis ipse p̾̃stantius dedit penitret. et
diuinę maiestatis in grediat᷑ scientia: Sed hoꝵ magistrũ
ueluit ebriũ & uoluptatis patronum ipsi qͥ putant᷑ sobriz
irrident philosophi. Nam de aristotelis opinione quid loquar.

Expanded text:
ad lunam ejus descendere providentiam. Et quis operator nead lunam ejus descendere providentiam. Et quis operator negligat operis sui curam? Quis deserat et destituat quod ipse condendum putavit? Si injuria est regere, nonne est major injuria fecisse; cum aliquid non fecisse nulla injustitia sit, non curare quod feceris, summa inclementia? 49. Quod si aut Deum creatorem suum abnegant, aut ferarum et bestiarum se haberi numero censent: quid de illis dicamus, qui hac se condemnant injuria? Per omnia Deum ire ipsi asserunt, et omnia in virtute ejus consistere, vim et majestatem ejus per omnia elementa penetrare, terras, coelum, maria: et putant injuriam ejus, si mentem hominis qua nihil nobis ipse praestantius dedit, penetret, et divinae majestatis ingrediatur scientia? 50. Sed horum magistrum velut ebrium, et 15 voluptatis patronum, ipsi qui putantur sobrii, irrident philosophi? Nam de Aristotelis opinione quid loquar,
Abbreviated transcription (Latin):
suos eẽ. nolit: Nulla ereditas peccatoris. Ergo impius ipse sibi pe¬
na est iustus autem tpse sibi gr̃a. & utriq. aut bonoꝵ aut ma¬
loꝵ operum merces ex se ipso soluitur. Sed reuertamur adppo¬
situm. ne diuisione facta p̃terise ipsum uideamur. quia occur¬
rimus opinioni eors qui uidentes sceleratos quosq diuites. letos. ho¬
noratos. potentes. cum pleriq. iustoꝵ egeant atq infirmi sint:
putent uel nichil de nobis dm̃ curare ut epicurei dicunt. uel
nescire actus hominum ut flagitiosi putant: uel si scit omĩa
iniquum eẽ. iudicem ut bonos egẽre panatur. abtindare in-¬
ꝓbos. Hec suꝑfluus uelut quidam excursus fuit ut opinioni hu¬
ius modi ipsorꝵs affectus responderet quos beatos iudicant: cũ
ipsi se miseros putent. Arbitratus enim sum quod ipsi sibi
facilius quam nobis crederent. Quo decursu ꝓcliui estimo ut
refellam cetera: & primo eors assertionem qui dm̃ putant cu¬
ram mundi nequaquam abere sicut aristoteles asserit usq

Expanded text:
suos esse nolit? Nulla enim haereditas peccatoris. Ergo impius ipse sibi poena est: justus autem ipse sibi gratia; et utrique aut bonorum aut malorum operum merces ex se ipso solvitur. CAPUT situm, ne divisionem factam praeteriisse videamur, quia occurrimus opinioni eorum qui videntes sceleratos quosque divites, laetos, honoratos, potentes, cum plerique justorum egeant, atque infirmi sint, putant vel nihil Deum curare de nobis, ut Epicurei dicunt: vel nescire actus hominum, ut flagitiosi putant: vel si scit omnia, iniquum esse judicem; ut bonos egere patiatur, abundare improbos. Nec superfluus velut quidam excursus fuit, ut opinioni hujusmodi ipsorum affectus responderet, quos beatos judicant, cum ipsi se miseros putent. Arbitratus enim sum quod ipsi sibi facilius quam nobis crederent. 48. Quo decurso, proclive aestimo, ut refellam caetera. Et primo eorum assertionem, qui Deum putant curam mundi nequaquam habere, sicut Aristoteles asserit usque
Abbreviated transcription (Latin):
turpe uidetur. aut boñ inpedire intit᷑. ut in
passione dñi de uxore pilati legitur. Aliꝗͣdo
ab ipso homine cũ qđ uidit. uel audierit. ł
cogitauerit. hoc in sompnis in maginat᷑. & in
timore positꝰ. ꝑ tristiciam inspe: ꝑ leticram
secreta iͥi referat ꝑ os tuũ. M Nã si rogare
auderẽ: libent̃ de antixp̃o audirẽ.

Expanded text:
tentare aut bonum impedire nititur; ut in tentare aut bonum impedire nititur; ut in passione Domini de uxore Pilati legitur. Aliquando ab ipso homine, cum quod viderit, vel audierit, vel cogitaverit, hoc in somnis imaginatur, et in timore positus per tristia, et in spe per laeta secreta mihi reserat per os tuum. Nunc si rogare auderem, libenter de Antichristo audirem.
Abbreviated transcription (Latin):
apparere quando uolunt. & quib uolunt.s¬
M̾ Animȩ sc̃orũ apparent quando uolunt
& quib uolunt. siue uigilantib seu dor¬
mientib. Quȩ aut̃ in penis st̃: ñ apparent
nisi ab angłis ꝑmittant᷑.
Et ut ꝓliberatione sua rogent: aut liber¬
tate gaudiũ suũ amicis suis nuntient. Qu
autem in inferno sunt ⁊ nulli apparere. si¬
ue in sõnis. siue uigilantib ñ ipse s demo¬
nes creduntur in illarũ spei ẽẽ. qui etiam
se in angłos lucis tͣnsformant : ut decipiañ:
Si autem ueracit̾ contig̃: ꝓ aliciuꝰ sc̃o m̾ito
fit ⁊ ut sc̃o martino aĩa latronis apparuit. uͥ
altare destruxit. Aut ꝓ ãmonitione. ut aĩa
benedicti ꝓpt̾ in monstrũ apparuit. cuius capc̃
& cauda. asinus. medietas ursus fuit. q̃ se die
noctuq ꝑ asꝑa & ignea loca trahi & p̃udi¬
ciũ deglutiandam asseruit olla gehennali.
D Inqua forma apparuit : M̃ Inhuma¬
na corꝑe assumpto de aere.
geret in egiptũ. Aliqͣndo adiabolo c̃ aliquid

Expanded text:
volunt, et quibus volunt? Animae sanctorum apparent quando volunt, et quibus volunt, sive vigilantibus, seu dormientibus. Quae autem in poenis sunt non apparent nisi ab angelis permittantur, ut pro liberatione sua rogent, aut liberatae gaudium suum amicis nuntient. Quae autem in inferno sunt, nulli apparere ve in somnis, sive vigilantibus, non ipsae, sed daemones creduntur in illorum specie, qui etiam se in angelos lucis transfigurant, ut decipiant. Si autem veraciter contingit, pro alicujus merito fit, ut sancto Martino anima latronis apparuit, ubi altare destruxit; aut pro admoBenedicti papae in monasterio apparuit, cujus caput et cauda asinus, medietas ursus fuit, quae se die noctuque per aspera et ignea loca trahi, et post judicium deglutiendam asseruit olla gehennali. D. In qua forma apparent?--M. In humano corpore assumpto de aere. geret in Aegyptum. Aliquando a diabolo, cum aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
nisiea quȩ angeli uł scĩ reserunt. Quȩ
uero in inferno sunt. ñ plus norunt quid
hic agatur: qu̾ã uiui sciunt. quid ibi ge
quȩ alii ignorauerunt ñ tam̃ omĩa: ita
quedã animȩ int̾ malos quedã sciunt quȩ
alii nesciunt: quȩ qu̾ãuis ñ omĩa quȩ eis¬

Expanded text:
 angeli vel sancti referunt. Qui vero in inferno sunt non plus quid agatur hic norunt, quam vivi sciunt quid ibi gerrunt quae alii ignoraverunt, non tamen omnia: ita quaedam animae inter malos, quaedam sciunt quae alii nesciunt, quamvis non omnia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
Quare quidã
mali diu uiuunt. quidã uero boni citiꝰ mori¬
unt᷑. ꝗ econtra aliqui boni diuturnã uitam
ducunt. mali uͦ celeriꝰ obeunt: M Mali id eo
ut electi ꝑ eos
exerceant᷑. ꝙ auitiis corrigant᷑. ipsi uͦ pꝰ ma¬
iori supplicio torqueant᷑. Boni aut̃ citiꝰ collun¬
tur. ne duitius his aduersis atterant᷑. s man¬
suris gaudiis inferant᷑. E contra longeua ui¬
ta iustis datur: ut meritum illorũ augeat᷑.
cum plures ꝑ illorum exempla conuertantur.

Expanded text:
Quare quidam mali diu vivunt, quidam vero boni citius moriuntur; et e contra, aliqui boni diuturnam vitam ducunt, mali vero celerius obeunt? --M. Mali ideo ut electi per eos exerceantur, et a vitiis corrigantur; ipsi vero post majoribus suppliciis torqueantur. Boni autem citius tolluntur, ne diutius hic adversis atterantur, sed mansuris gaudiis inferantur. Econtra, vita longaeva justis datur, ut meritum illorum augeatur, cum plures per illorum exempla corriguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
lostios e masisreR Noso ur ad in¬
.Quisita michi ne pigriteris res¬
pondere. ad honorem dĩ & utilita
uires ipse dabit. nec me labor iste grauabit.
D̾ Dicitur quod nemo sciat quid sitãs.
Ab ip̃s ergo exordiũ si¬

Expanded text:
loriose magister, rogo ut ad quaesita mihi ne pigriteris respondere, ad honorem Dei, et utilitaciam, quantum mihi Vires ipse dabit; nec me labor iste gravabit. D. Dicitur quod nemo sciat quid sit Deus, Ab ipso ergo exordium s
Abbreviated transcription (Latin):
ON igit᷑ concedendũ ÷ qͥcqͥd de aliqͦ re
nascit᷑: continuo eiꝰdẽq rei filium ñ cupandũ.
Ut enĩ omittam alia alit̾ de homine nasci
filiũ. alit̃ capillũ. pedulcũ. lũbricũ quoꝵ
nichii ẽ filiꝰ. Ut gͦ hec omittam. quȩ tantȩ
qͥspiã. sed plane dicunt᷑ filii dĩ pr̃is. ñ sp̃s¬
scĩ. Nam & illud qđ de capillo. & de ce¬
teris diximꝰ. ad hoc tantũ ualet ut admo¬
neam᷑ ñ om̃e qd̃ de aliquo nascit᷑. &iam
filiũ eiꝰ de quo nascit᷑ posse dici: sic̃ ñ om̃s
qͥ dicunt᷑ alicuiꝰ filii consequens. ẽ. ut cĩa
de illo nati ẽẽ. dicant᷑: sic̃ sunt qͥ ad optan¬
t᷑. dicunt᷑ &iam filii gehennȩ: ñ ex illa
nati. s in illã p̃parati: sic̃ filii regni p̃pa¬

Expanded text:
on igitur concedendum est quidquid de aliqua re nascitur, continuo ejusdem rei filium nuncupandum. Ut enim omittam aliter de homine nasci filium, aliter capillum, pediculum, lumbricum, quorum nihil est filius: ut ergo haec omittam, quoniam tantae rquispiam: sed plane dicuntur filii Dei Patris et sancti. Nam illud quod de capillo et caeteris diximus, ad hoc tantum valet, ut admoneamur non omne quod de aliquo nascitur, etiam filium ejus de quo nascitur, posse dici, sicut non omnes qui dicuntur alicujus filii, consequens est, ut etiam de illo nati esse dicantur, sicut sunt qui adoptantur. Dicuntur etiam filii gehennae, non ex illa nati, sed in illam praeparati, sicut filii regni p
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ. nec recursus oĩs qͥ dr̃ filiꝰ de illo sit
gr̃ãm dĩ quã homo nullis p̃cedentib
meritis in ipso exordio naturȩ suȩ
quo ẽẽ cepit uerbo dei copularet᷑. in tantam
ꝑ sone unitatẽ: ut idẽ ipse eẽt filiꝰ dĩ. qui
fuliꝰ hominis: & fuiꝰ hominis qͥ filiꝰ dei: ac si in

Expanded text:
filius; nec rursus omnis qui dicitur filius, de illo sit gratiam Dei, qua homo nullis praecedentibus meritis in ipso exordio naturae suae, quo esse coepit, Verbo Dei copularetur in tantam personae unitatem, ut idem esset Dei filius qui filius hominis, et filius hominis qui fi
Abbreviated transcription (Latin):
Qui sunt qui udicantur: M̾
Qui oꝑa miscdiȩ in legitimo coniugio exer¬
cuerunt. uł qui peccata sua penitentia & ele¬
mosinis redimerunt. his dicetur. uenite
benedicti patris mei. esuriui enĩ & dedi¬
M̾ Dicentur hec sonnis u̾borũ : D̾ Cũ xp̃c

Expanded text:
Qui sunt qui judicabuntur?--M. Qui opera misericordiae in legitimo conjugio exercuerunt, vel qui peccata sua poenitentia et eleemosynis redemerunt, eis dicetur: Venite, benedicti Patris mei; esurivi et dediD. Dicentur haec sonis verborum?--M.
Abbreviated transcription (Latin):
mina sua ȩlemosinis redimere contẽpsert̃.
Et debes notare qd̵ ñ dicit. Uenite benedico
uos. nec dicit discedite maledico uos. s qͥa
estis benedicti : uenite. & qͥa estis maledicti:
discedite. D̾ Quis benedirit istos. & qui ma¬
corũ & immicorũ electos benedicit. ut dr̃
meritis ostendent eos. nec facta sua nec dicta
in ira sua contubabit. & deuorabit eos ignis.
habet dñs furorẽ uł iram: M̾ indño ñ sunt
tales motus qui ut dr̃. omĩa cũ tranquil¬
litate iudicat. S cũ in rectis sententia iuste
dãpnationis ꝓfertur irasci eis qui hȩc pati-¬
untur iudetur.

Expanded text:
mina sua eleemosynis redimere contempserunt. mina sua eleemosynis redimere contempserunt. Et debes notare quod non dicit: Venite, benedico vos, nec dicit: Discedite, maledico vos; sed, quia estis benedicti, venite; et, quia estis maledicti, discedite. D. Quis benedixit istos? vel quis macorum et inimicorum electos benedicit, ut dicimeritis ostendent eos nec facta nec dicta sua in ira sua conturbabit Deus, et devorabit eos ignis. D. Habet Dominus furorem vel iram?--M. In Domino non sunt tales motus: qui, ut dicitur: Omnia cum tranquillitate judicat ; sed cum in reos sententia justae damnationis profertur, irasci eis, qui haec patiuntur, videtur.
Abbreviated transcription (Latin):
potest ẽẽ. quod hec u̾ba sonalit̾ flant. Lam̃c̃
sit ibi om̃ib manifestũ. ꝑ quod meritun
quisq saluetirr. uł dãpnetur. magis nobis
ꝑhec u̾ba inuitur. ꝑ quȩ merita saluent᷑.
M̾ Quo modo iudicabunt: D̾ Cȩlestipa¬
latio qui hȩc fecerunt digni censebunt᷑.
M Qui. st̃ si ne uiditio ꝑibunt: Qui sine
lege peccauerunt. Pagam scilicet & illi uidei
qui fuerunt post passionem dñi. Nã post
passionem suã legis obseruatio: reputatur
idolatriȩ suꝑsticio. D̾ uidebunt ipsi xp̃m:¬
nem. ut dr̃. uidebunt in qu̾e transsixerunt
Om̃s nãq impii in nece dñi consenserunt.
D̾ Quare dr̃ de eis. impii non resurgent in
iuditio. M̾ Non continget illis ut ibi iudi-¬
cent. sicut hic fecerinnt. De his dr̃. Pones eos
cauerunt. & mali xpĩani qui malis oꝑib
dm̃ negauerunt. his dicetur. fsuriui enĩ¬
& ñ dedistis mͥ manducare. & cetera. Quib¬
u̾bis nobis innuit᷑. Quare dãpnent᷑. qͥa cri¬

Expanded text:
ec verba sonaliter fient. Tamen, cum sit ibi omnibus manifestum per quod meritum quisque salvetur ve damnetur, magis nobis per haec verba innuitur, per quae merita salventur. D. Quomodo judicabuntur?--M. Coelesti palatio, qui haec fecerunt, digni censebuntur. D. Qui sunt qui sine judicio peribunt?--M. Qui sine lege peccaverunt, pagani, scilicet, et illi Judaei, qui fuerunt post passionem Christi. Nam post suam passionem legis observatio reputatur idololatriae superstitio. D. Videbunt ipsi Christum?dicitur: Videbunt in quem transfixerunt ; omnes namque impii in necem Domini consenserunt. D. Quare dicitur de eis: Non resurgent impii in judicio? --M. Non continget illis, ut ibi judicent; sicut hic fecerunt. De his dicitur: Pones eos ucaverunt; et mali Christiani, qui malis operibus Deum negaverunt; his dicetur: Discedinon dedistis mihi manducare, etc. . Quibus verbis innuitur quod ideo damnentur, quia cri
Abbreviated transcription (Latin):
tractus: necatur. aut illi cui poculum mel¬
lis p̃betur. & post sine fine amaru mare
epotare cogetur. Nã ꝓ epulis : replentur
ut ille diues absintio a maritudinis. ꝓ mu¬
lierũ amore : suffureo fetore. ꝓuestium
nitore : induentur confusione. ꝓpecunia.
& edificiis: hereditabunt u̾mes. in infer¬
nalibus atriis. Unde dr̃. Ducunt in bonis
dies suos. & in puncto ad inferna descen¬
dunt. Porro boni qͦs asseris huiꝰcemodi in¬
conmodis affici. similes sunt illi qui pi¬
per in aliã herbam amarã gustu p̾libat.
ut uinũ post sũptũ suauuis sapiat.

Expanded text:
tractus enecatur, aut illi cui poculum meltractus enecatur, aut illi cui poculum mellis praebetur, et post sine fine amarum mare epotare cogetur; nam pro epulis replentur, ut ille dives, absinthio amaritudinis; pro mulierum amore, sulphureo foetore; pro vestium nitore, induentur confusione; pro pecunia et aedificiis, haereditabunt vermes in infernalibus antris; unde dicitur: « Ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferna descendunt . » Porro boni, quos asseris hujusmodi incommodis affici, slmiles sunt illis qui piper vel aliam herbam amaram gustu praelibant, ut
Abbreviated transcription (Latin):
seua conscientia cruciantur. continuo
timore anxi. antur: ne capiantur.
ne occidantur. ne res suȩ tollantur. Unde
dr̃. ꝓpħa Non÷. paxcũ impiis dicit dñs.
ẽ contra: electi potentes sunt: quia p̃uen¬
uolunt semꝑ & poterunt. malũ uͦ respriunt
ꝓpħa fremio ñ carent: quia sine taore
manent & futiue lib̾tatis certi giudent.
Unde dr̃. Iustus absq trore erit. iliuso etiã
uolo tͥ instnuare. quod malis nicha ronion¬
tingat. & bonis nichil mali eueniat ꝓ i
dĩ nomine qͥd loqueris : Nonne hic mali
mulierũ iocundant᷑:: Preciosa ueste głant᷑.
pecunia & magnis edificits exultant. Con¬
tra: boni hic carcerib meluduntur. tier¬
berib t᷑aduntur. fame. & siti. & alus eru¬
ciatibus assliguntur. M Cũ fortuna malis
ꝓspera arriserit. & eos copia de suo cornu
his bonis quȩ enumerasti repleuerit:
tunc assimilantur pisci qui mordens ha¬
mũ gratulatur. s hoc tripudio de aqua

Expanded text:
saeva conscientia cruciantur, continuo saeva conscientia cruciantur, continuo timore anxiantur ne capiantur, ne occidantur, ne res suae tollantur, unde dicitur: Non est pax impiis, dicit Dominus . Econtra, electi nimium potentes sunt, quia praevolunt et possunt, malum vero respuunt. Praemio non carent, quia sine timore manent, et spe futurae libertatis certi gaudent; unde dicitur: Justus absque terrore erit . Aliter etiam tibi volo insinuare quod malis nihil boni contingat, et bonis nihil mali eveniat. D. In Dei nomine quid loqueris? Nonne mali ne jocundantur, pretiosa veste gloriantur, pecunia ac magnificis aedificiis exaltantur. Econtra, boni hic carceribus includuntur, verberibus tunduntur, fame et siti et aliis cruciatibus affliguntur?--M. Cum fortuna malis prospera arriserit, et eos copia de suo cornu his bonis quae enumerasti repleverit, tunc assimulantur pisci qui mordens hamum gratulatur, sed hoc tripudio de aqua
Abbreviated transcription (Latin):
Maleͥ sane ce¬
lerit̾ ad tormentũ rapiuntur: ut electis ad¬
huc errantibus timor ineutiatur. & sicab
errore retrahantur. ettate. hSunt felices¬
Sunt felices
qui adu̾sis rebus ñ tanguntur: M limo
infelicissimi st̃ quib ꝑmittitur hic ꝑ oĩa
suautter uiuere. & anĩa desideria sua ꝓ
libitu suo implere. si adu̾sitate ñ tangun¬
tur. & tali modo ut arida ligna ad ignem
nutriuntur. te s l ͥ ͤ ͭ  E contra: sunt
felicissimi qui hic a suis desideriis artent᷑.¬
& multis aspitatib exercentur. quia tali
modo ad regnũ ut filii flagellis erudium¬
tur: ut dr̃. Ĩ flagellat omẽm filliũ quem
recipit. Dee EE uolo te setre quod reꝑbi
quaius corona regni pociantur: omĩo impo¬
tentes st̃. & nũquã sine supplicio erunt.
bunt. D̾ Pro dĩ amore fac me hec lucidius
uidere. M Reꝓbi impotentes st̃: quia
p̃uenti ira dĩ bonũ nolunt. quȩ hñt
sunt. Malunt aut̃ & nolunt & ñ possunt
eos nichil posse. Sine supplicio ñ st̃: quia

Expanded text:
Mali sane celeriter ad tormenta rapiuntur, ut electis adhuc errantibus timor incutiatur, et sic ab errore retrahantur. 6. De bono triSunt felices, qui adversis non tanguntur?--M. Imo infelicissimi sunt, quibus permittitur hic per omnia suaviter vivere, et omnia desideria sua pro libitu suo implere, sed adversitate non tanguntur; quia tali modo ut arida ligna ad ignem nutriuntur. Econtra, sunt illi felicissimi, qui hic a suis desideriis arcentur, et multis asperitatibus exercentur: quia tali modo ad regnum, ut filii, flagellis erudiuntur, ut dicitur: Deus flagellat omnem filium quem recipit . Volo te scire quod reprobi, quamvis corona regni potiantur, omnino impotentes sunt, et nunquam sine supplicio erunt. bunt. D. Pro Dei amore, fac me hoc clarius videre?-- M. Reprobi impotentes sunt, quia praeventi ira Dei bonum nolunt, etsunt; malum autem et volunt, et possunt.  nihil posse. Sine supplicio non sunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
& sumus. D̾ Scit d̾s omĩa m in tantũ ut omĩa
p̾t̾ita p̾sentia & futura. quasi cora posita ꝓspi¬
ciat. Et antequã mundũ crearet: om̃iũ om̃o¬
ꝓrsus & angłor̃ĩ & hominũ nomina. mores.
uoluntates. dicta. facta. cogitationes. acsip̃ẽ¬
tialit̃ p̃sciuit. Unde grete theos. idr om̃ia indens
dr̃ D̾. AUG. Quomodo loquit᷑ d̾̃s angłis¬
uł hominib M̾ angłis: int̾na inspiratiõe
hominib uero: ꝑangłos. D̾ Cũ d̃s̃ smemitio
fuerit: nũquid credendum ÷. quod ante creatũ
mundũ. quasi solitariam uitam durerit :¬
MScriptũ ÷. quod factũ ÷. in ipso uita erat
In quo patet omẽni creaturam semꝑ fuisse
uisibilis ipsi creaturȩ apparuit: in creatione.
utartifex qui uilt domum construere. pͥuꝰ
tractat quomodo queq uelit disponere: &
rȩ tempore: s dignitate. D̾ Quȩ causa fuit¬
ut crearctur. mundus: M Bonitas dĩ ut eẽt᷑.

Expanded text:
et sumus ia in nullo loco impotentior est quam in alio; et sumus ia in nullo loco impotentior est quam in alio; praeterita, praesentia et futura quasi coram posita, prospiciat. Et antequam mundum crearet, omnium prorsus et angelorum et hominum nomina, mores, voluntates, dicta, facta et cogitationes, ac sicuncta moderatur. In nullo loco esse dicitur, quia locus est corporeus: Deus autem incorporeus, et ideo illoet hominibus?--M. Angelis interna inspiratione, hominibus vero per angelos. D. Cum Deus sine initio fuerit, nunquid credendum est quod ante creatum mundum quasi solitariam vitam duxerit?--M. Scriptum est: Quod factum est, in ipso vita erat . In quo patet omnem creaturam semper fuisse visibilis ipsi creaturae apparuit in creatione: ut artifex, qui vult construere domum, prius tractat quomodo velit quaeque disponere, et ra, tempore, sed dignitate. 5. Cur ut crearetur mundus?--M. Bonitas Dei, ut essent
Abbreviated transcription (Latin):
tis: D Ubi habitat d̃s :ñ Qũãuis ubiq po¬
tentialiter: tam̃ in intellectuali cęlo. substan¬
tialiter. D̾ Quid ẽ. hoc : M Tres cȩli dicunt᷑.
Unde corporale: quod a nobis uidetur. Aliud
spũale: in quo spũales substantiȩ. scilicet
angłi in habitare creduntur. Tercium intel¬
lectuale: in quo trinitas sc̃a a beatis facie
ad faciem contemplatur. D Ano modo dr̃ d̃s̃
iii om̃i loco totus ȩẽ. & simul. & semꝑ. & in
nullo loco ẽẽ: Mln om̃i loco eẽ. totus idõ dr̃
quia in nullo loco impotentior ẽ: qũa in alio.
ut enĩ incelo: sic potens ẽ. in inferno. Sunul
ẽẽ. dr̃: quia eodẽ momento. quo in oriente eadẽ
cuncta disponit in occidente. Semper aut̃
in om̃i loco ẽẽ. p̃dicatur: quia in om̃i tẽꝑe
cuncta moderatur. In nullo loco eẽ. dr̃: quia
locus ẽ. corporeus. d̾s aut̃ incorporeiis : & sdõ illo¬
calis. Iccirco in nullo loco continetur. cũ ipse
continet om̃ia. in quo uiuimus. mouemur

Expanded text:
 D. Ubi habitat Deus?--M. Quamvis ubique potentialiter, tamen in intellectuali coelo substantialiter. D. Quid est hoc?--M. Tres coeli dicuntur: unum corporale, quod a nobis videtur; aliud spirituale, eo quod spirituales substantiae, scilicet angeli, in eo habitare creduntur; tertium intellectuale, in quo Trinitas sancta a beatis facie ad faciem contemplatur. D. Quomodo dicitur Deus in omni loco totus esse, et simul et semper, et in nullo loquia in nullo loco impotentior est quam in alio; ut enim in coelo, sic potens est in inferno. Simul esse dicitur, quia eodem momento, quo in Oriente, eodem cuncta disponit in Occidente. Semper autem in omni loco esse praedicatur, quia in omni tempore cuncta moderatur. In nullo loco esse dicitur, quia locus est corporeus: Deus autem incorporeus, et ideo illocalis. Idcirco nullo loco continetur, cum ipse contineat omnia: in quo vivimus, movemur,
Abbreviated transcription (Latin):
Aspice solem inquo sunt tria. ignea substan¬
tia. splendor. & calor. que in tantũ sunt in¬
seꝑabilia: ut si uelis inde splendorem se¬
gregare : priues mundũ sole. & si iterum
calorem tẽptes seiungere careas sole. In
ignea igitur substantia: intellige patrẽ.
in splendore : filtum. in calore : accipe spm̃¬
se ẽ. fons & origo a quo omĩa ꝓcedunt. cuiꝰ
sapientia filius appellatur. D̾ Quare filius: filio
Quia ut splendor. a sole. tta a patre gene¬
ratur. Amborum aut̃ amor: spẽ sc̃s nuncu-¬
itaq uis diuinitatis quȩ omĩa creando patrat:
pat̾ uocatur. Ili aut̃ quȩ omĩa continet :¬
ne in nichilum dissoluãtur. filius appellat᷑.
ꝑfiliũ omĩa. in sp̃u scõ omia. Lat̾ menoria.
fuuis intelligentia. sp̃c̃ sc̃s uoluntas intel-¬
ligitur. Cũ omĩpotentia uł clementia sũma.¬
de patre p̃dicetur. quare non mat̾ uocatur :¬
M Quia generatio pͥncipaliter a patre ꝓcedit.
̾ cũ uero ueritas uł sapientia a filio dicat᷑.

Expanded text:
Aspice solem, in quo sunt tria, scilicet, ignea substantia, splendor et calor: quae in tantum sunt inseparabilia, ut si velis inde splendorem segregare, prives mundum sole; et si iterum calorem tentes sejungere, careas sole. In ignea igitur substantia intellige Patrem, in splendore Filium, in calore Spiritum sancse est fons et origo, a quo omnia procedunt, cujus sapientia Filius appellatur. D. Quare Filius?--M. Quia ut splendor a sole, ita a Patre generatur. Amborum autem amor Spiritus Sanctus nuncuitaque vis Divinitatis, quae omnia creando patrat, Pater vocatur; illa autem quae omnia continet ne in nihilum dissolvantur, Filius appellatur;per Filium omnia, in Spiritu sancto omnia. Pater memoria, Filius intelligentia, Spiritus sanctus voluntas intelligitur. D. Cum omnipotentia et summa clementia de Patre praedicetur, quare non mater vocatur?--M. Quia generatio principaliter a Patre procedit. D. Cum vero veritas, vel sapientia, de Filio dicatur,
Abbreviated transcription (Latin):
torũ de capite. ip̃i emungiuitur. Om̃s scĩ
sunt doctores. Dentes : sacrȩ seriptirrȩ exposi¬
tores. Manus: ecłiȩ defeniores. Pedes : agrico¬
lȩ gcłiam pascentes. Porro fimus qui deuen¬
tre porci egreditur: sunt inmundi & luxri¬
riosi altaris ministri. & qui infra ȩct̾iam fi-¬
cmorosi. qui auentre mitris ȩcłiȩ eiciunt᷑.

Expanded text:
torum de capite Christi emunguntur. Os, torum de capite Christi emunguntur. Os, sunt doctores. Dentes, sunt sacrae Scripturae expositores, Manus, Ecclesiae defensores. Pedes, sunt agricolae Ecclesiam pascentes. Porro fimus qui de ventre porcis egeritur, sunt immundi et luxuriosi altaris ministri, et alii intra Ecclesiam facinorosi, qui ventrem matris Ecclesiae onerant,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta explerent. Tercio: quod in quadra¬
gesimo die a resurrectione. siciit populus
dĩ. post liberationẽ ab egẏpto: quinquage¬
simo die accepit legem timoris. ita popłs
hac die recepit popłs xp̃ianus amissam
quodã mͦ ñ ht̃. Quantũ ad sui ꝑsonã ple¬
nissimũ: quantũ ad corpus siũ qd ÷. ȩcłia
adhuc blasphematur. Agentib subsannat᷑.
Ab heretiets dilaceritur. A malis & falsis xp̃i¬
anis impugnatur. Asacerdotib litruriȩ de¬
ditis. & ob hoc publice anatematiratis ulipen¬
ditur. In menbris etiã suis : cotidie patitur.
Ctĩ hȩc omĩa ad secollegerit: tunc plenũ gaudi
gitur: ita gcłia ꝑ sacramentũ corporis xp̃i eicon¬
iungitur. inmo unũ cũ eo efficitur. a quo
oñs iusti in suo aidine ut m̃bra a capite gri¬
bernantur. Cinꝰ capitis oculi sunt qui uentu
erroris ad lum̃ iusticiȩ reduxerunt. Aures
sunt obedientes. Nares disereti. Neuma qtiȩ
ꝑ nares eicitur: heretici. qui iuditio discre¬

Expanded text:
praecepta explerent; tertio, quod in quinquagesimo die a resurrectione, sicut populus Dei post liberationem ab Aegypto, quinquagesimo die accepit legem timoris, ita populu; et hac die recepit populus Christianus amissam quodammodo non habet; quantum ad sui personam plenissimum; quantum ad corpus suum, quod est Ecclesia, adhuc blasphematur, a gentibus subsannatur, ab haereticis dilaceratur, a malis Christianis impugnatur, a sacerdotibus luxuriae deditis, et ob hoc publice anathematizatis, vilipenditur. In membris etiam suis quotidie patitur. Cum haec omnia ad se collegerit, tunc plenum gaudiugitur, ita Ecclesia per sacramentum corporis Christi ei conjungitur, imo unum cum eo efficitur, a quo omnes justi in suo ordine ut membra a capite gbernantur. Cujus capitis oculi sunt prophetae,erroris ad lumen justitiae reduxerunt. Aures, sunt obedientes. Nares, discreti. Phlegma, quod per nares ejicitur, sunt haeretici, qui judicio discre
Abbreviated transcription (Latin):
M̾. Corpus ideo le pane qͥa ipse diat.
Egosum panis uiuus. Sanguis aut̃ ideo
de uino quia dixit. Ego sum uitis uera.
Et sicuti pane corpꝰ mittit᷑. ita xp̃i cibo ani¬
ma reficit᷑ aug̃ Et sicut panis ex multis
granis conficit᷑: ita corpꝰ xp̃i exmultis elec¬
tis colligit᷑. Et sicut panis igne coquidir.
ita ꝓp̃c in camino passionis assat᷑. Qui pa¬
nis etiã caro dĩ. quia ut agnus pronobis

Expanded text:
deo de pane, quia ipse dixit: « Ego sum panis vivus ; » sanguis autem ideo de vino, quia ipse dixit: « Ego sum vitis vera . » Et sicut pane corpus nutritur, ita Christi cibo anima reficitur. Et sicut panis ex multis granis conficitur, ita Christi corpus ex multis electis colligitur. Et sicut panis igne coquitur, ita Christus in camino passionis assatur. Qui panis etiam dicitur caro, quia ut agnus pro nobis
Abbreviated transcription (Latin):
erat. eo qđ eũ sepeliuerat. ut scripta nichod̾mi
ut sedulius manifestat. Tercio marie magda¬
lene ut marchus asserit: Quarto duab ⁊
sepulchro reuertentib ut matħs pandit.
Quinto iacobo: ut paulus testatur. qui se in
fatet᷑ qui ꝓpt̃ negationẽ ab aliis segregatꝰ
insero ut iohs describit. Norio in nona die. qñ
eũ thomas palpauit. Decimo ad mare tib̃iadis.
uindecimo: in maregalileȩ. Duodecimo:
M fuangłia cũ sũma auctoritate suntedi
In aliis aut̃ quȩdã non tam̃ omĩa inueni¬
rererunt: cũ eoetiam ascenderunt. D̾ Quali
sorma ascendit: M̃ usq ad nubes ea forma
qua fuit ante passionen. susceptus aut̃ a nu¬
bibus: ea qua in monte apparuit. D̾ Quare
non statim ascendit cũ resurrexit: M Rropt̃
tres causas. Primo: ut sui exꝑim̃to dicerent
eũ ueracit̾ Resurrexisse. quẽ uid̾ent mandu¬
care & bibere. Scd̾o: post .xl. dies uoluit as¬

Expanded text:
erat, eo quod eum sepeliverat, ut Scriptura Nicodemi ut Sedulius manifestat; tertio, Mariae Magdalenae, ut Marcus asserit; quarto, duobus a sepulcro revertentibus, ut Matthaeus pandit; quinto, Jacobo, ut Paulus testatur, qui se in fatetur, qui propter negationem ab aliis segregatus, in sero, ut Joannes describit; nono in octava die, quando eum Thomas palpavit; decimo ad mare Tiberiadis; undecimo in monte Galilaeae; du--M. Evangelia cum summa auctoritate sunt ediIn aliis autem quaedam, non tamen omnia, invenirexerunt, cum eo etiam ascenderunt. D. Qua forma ascendit?--M. Usque ad nubes ea forma quam ante passionem habuit: susceptus autem a nubibus, ea qua in monte apparuit. D. Quare non statim ascendit postquam resurrexit? --M. Propter tres causas. Primo, ut sui experimento discerent eum veraciter surrexisse, quem viderent manducare et bibere. Secundo, post quad
Abbreviated transcription (Latin):
um. ꝙDimittuntur. s cũ ipsi pꝰ in eadem
peccata relabunt᷑. quȩ dimissa erant in
ribus donec redderet uniu̾sũ debitum.
Dcurꝑmittit eos ad baptisma ł ad alia
sacram̃ta accedere. cũ sciat cos abhis deficẽ:
NPropter electos ut dictũ:. ut trahant eos
exemplo
neq in hoc scło neq infuturo: M In peniten¬
le peccatũ.
.De morte bonoꝵ. D

Expanded text:
M. Dimittuntur; sed cum ipsi post in eadem peccata relabuntur, quae dimissa erant, etribus, donec redderet univercum debitum D. Cur permittit eos Deus ad baptisma vel ad alia sacramenta accedere, cum eos sciat ab his deficere? --M. Propter electos, ut dictum est, ut trahant eos exemplo.neque in hoc saeculo neque in futuro? --M. Impoenitenle peccatum. 32. De morte, et d
Abbreviated transcription (Latin):
de meretrice generis nascet᷑.
in matris utero diabolo replebit᷑.
ncororam autẽ amaleficis nutͥetur. unuie¬
o orbi imꝑabit. totũ genꝰ hoĩum sibi qͣtuor

Expanded text:
de meretrice generis Dan nascetur. In matris utero diabolo replebitur, et in Corozaim a maleficis nutrietur. Universo orbi imperabit, et totum genus humanum sibi quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
non pastoꝵ circũspectionem sed tantũmodo initentionem et
diligentiam circa scripturas diuinas opto assequi. qu̾ã ultimã
posuit apłus int̾ officia scoꝵ: & hanc ipsam. ut docendi stu-¬
dio possim discere. Y nus enim uerus magister ẽ: qui solus
non didicit quod om̃s doceret. Homines autẽ discunt pri
quod doceant: & ab illo accipiunt qđ aliis tradant. Quod

Expanded text:
non pastorum circumspectionem: sed tantummodo intentionem et non pastorum circumspectionem: sed tantummodo intentionem et diligentiam circa Scripturas divinas opto assequi, quam ultimam posuit Apostolus inter officia sanctorum, et hanc ipsam ut docendi studio possim discere. Unus enim verus magister est, qui solus non didicit quod omnes doceret: homines autem discunt prius quod doceant, et ab illo accipiunt quod aliis tradant. 4. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
uerecunctiȩ eius spectare & grãm. Dicendo enĩ timorem
dñi. qui cõmunis uidetur. eẽ. om̃ibus: exp̃ait insigne
uerecundiȩ. Et tam̃ cũ ipse timor initium sit sapientiȩ.
& effector beatitudinis. qm̃ tim̃tes dñm beati sunt : precep.¬
torem se sapientiȩ edocendȩ. & demonstratorẽ beatitu dinis
adipiscendȩ euident̃ significauit. Et nos gͦ adimitandam
uerecundiam seduli. ad conferendam gr̃am non usurpatores.
que illi sp̃s infudit sapientie. & ꝑ illum nobis manif estata &
uisu comꝑta atq. exemplo sunt. uobis quasi liberis tradiniis.
cum iam effugere non possimiis offictum docendi: qͦd nobis
refugientib imposuit sacerdotii necessitudo. Dedit enim
ds̃ quosdam quidem apłos. quosdam autem ꝓpħas. alios uero
euuangłistas : alios autẽ pastores & doctores. Non igitur mͥ
apostoloꝵ głam uindico. Quis enun hoc. nisi quos ipse filiꝰ
elegit dei : Non ꝓpħetarũ gr̃am. nonuirtutem euuangłistaru.

Expanded text:
ndo enim, timorem Domini, qui 2 communis videtur esse omnibus, expressit insigne verecundiae. Et tamen cum ipse timor initium sapientiae sit, et effector beatitudinis quoniam timentes Deum beati sunt, praeceptorem se sapientiae edocendae, et demonstratorem beatitudinis adipiscendae, evidenter significavit. 2. Et nos ergo ad imitandam verecundiam seduli, ad conferendam gratiam non usurpatores, quae illi Spiritus infudit sapientiae, ea per illum nobis manifestata, et visu comperta atque exemplo, vobis quasi liberis tradimus; cum jam effugere non possimus officium docendi, quod nobis refugientibus imposuit sacerdotii necessitudo: Dedit enim Deus quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, alios vero evangelistas, alios autem pastores et doctores . 3. Non igitur mihi apostolorum gloriam vindico. 3 Quis enim hoc, nisi quos ipse Filius elegit Dei? Non prophetarum gratiam, non virtutem evangelistarum,
Abbreviated transcription (Latin):
& temporum. de signis inminentium tempestatũ.
& alia scientia de his rebus quas illi uel inuencr̃
uł inuenire existimant: xp̃ianus ignoret. Eͥa
nec ipsi om̃ia reppererunt: tanto excellentes
ingenio. flagiantes studio. habundantes otio. &
quedã humana comectur inuestigantes. quedã
uͦ historica experientia ꝑscrutantes: & incis quȩ
se inuenisse gloriant᷑. plura opinantes potiꝰ quã
siue uisibilium. siue inuisibiliũ : ñ nͥ bonitatem
intelligere creatouis qͥ unꝰ &e ucrus ẽ: deus Nullã¬
q c̃ẽ. naturam: quȩ ñ aut ipse sit: aut ab
ipso. Eumq eẽ. trinitatẽ patrem scilicet. &

Expanded text:
et temporum, de signis imminentium tempestatum, et temporum, de signis imminentium tempestatum, et alia sexcenta de iis rebus quas illi vel invenerunt vel invenisse se existimant, christianus ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et quaedam humana conjectura investigantes, quaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae se invenisse gloriantur, plura opinantes potius quam scredere Creatoris, qui est Deus unus et verus; nullamque esse naturam quae non aut ipse sit, aut ab ipso: eumque esse Trinitatem, Patrem scilicet, et Fil
Abbreviated transcription (Latin):
aetur ñ ẽ spes. Quod enĩ uidet quis. quid
sperat. Si autem quod ñ uidemꝰ sꝑamꝰ. per
patientiam expect̾amꝰ. Cum gͦ bona nobis
futura ẽ. credunt᷑. nichil alitud quam sperant᷑.
lam de amore quid dicam sine quo fides nibil
pdest:. Spes uͦ eẽ. sine amore ñ potest. Deniq¬
ait apłs ioħs. Et demones credunt: & contre¬
miscant: nec tam̃ sꝑant uł amant: sed potiꝰ
qd sꝑamꝰ &e amamꝰ. credendo uenturum esse
q̃ utiq sine spe ñ pocest eẽ: Puide nec amor
sine spe ẽ: nec sine amore spes. nec utrũq¬
qlud credendum sit. quod ad religionem
ꝑtineat: non rerum natura ita rimanda ẽ:
quẽ admodum ab eis quos fisicos greci uo¬
cant. Nec metuendũ est : ne aliqͥd de uiꝰ
et numero elem̃toꝵ. de motu atq ordine.
& defectib siderum. de figura celi. de gene¬
rib & naturis animalium. fruticum. lapidũ.
foutium. fiuminum. montium. de spatũs locorum

Expanded text:
detur, non est spes: quod enim videt quis, quid detur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Cum ergo bona nobis futura esse creduntur, nihil aliud quam sperantur. Jam de amore quid dicam, sine quo fides nihil prodest? Spes vero esse sine amore non potest. Deniqacobus: Et daemones credunt et contremiscunt : nec tamen sperant vel amant, sed potius quod speramus et amamus, credendo venturum esse quae utique sine spe non potest esse. Proinde nec amor sine spe est, nec sine amore spes, nec utrumqd credendum sit quod ad religionem pertineat, non rerum natura ita rimanda est, quemadmodum ab eis quos physicos Graeci vocant: nec metuendum est, ne aliquid de vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura coeli, de generibus et naturis animalium, fruticum, lapidum, fontium, fluminum, montium, de spatiis locorum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinentiũ. qui earũ spem gerere ꝑbibet᷑.
Que cum ita sint: ppt̃ has causas. distin¬
guenda erit fides abspe: sicut uocabulo.
ita a rationabili diferontia. Nam quod
Adtinet adñindert siue quȩ creduntur. suie quȩ
sꝑantur. fidei spei qu̧ cõmune ẽ. In epła ꝯiuppe ad
ħ ebreos qua teste usi sunt illustres catholieȩ re¬
gule defensores. fides eẽ: dicta ẽ. cognitio rerum
quȩ ñ uidentur. Quãius quando se quisq non
uerbis ñ testib ñ deniq ullis argum̃tis. sed p̃sentiũ
rerum euidentiȩ credidisse. hoc t̃. sidem accõmo¬
dasse dicit. ñ ita uidet᷑ absurilum. ut recte re¬
p̃hendatur intierbo eiq dicat᷑. Ergo uidisti. ñ
credidisti. Unde putari potest. ñ et̃. consequens
ut ñ uideat᷑ res quȩc̃q creditur. Sed melius
banc appellamꝰ fidem: quam diuina eloquia
docuerunt earum sedicet rerum quȩ non
uident᷑. De spe quoq ait apłs. Sꝑes quȩ ui¬

Expanded text:
pertinentium qui earum spem gerere perhibetur. pertinentium qui earum spem gerere perhibetur. Quae cum ita sint, propter has causas distinguenda erit fides ab spe, sicut vocabulo, ita et rationabili differentia. Nam quod attinet ad non videre, sive quae creduntur, sive quae sperantur, fidei speique commune est. In Epistola quippe ad Hebraeos, qua teste usi sunt illustres catholicae Regulae defensores, fides esse dicta est Convictio rerum quae non videntur . Quamvis quando se quisque non verbis, non testibus, non denique ullis argumentis, sed praesentium rerum evidentiae credidisse, hoc est, fidem accommodasse dicit, non ita videtur absurdus, ut recte reprehendatur in verbo, eique dicatur, Vidisti; ergo non credidisti: unde putari potest non esse consequens ut non videatur res quaecumque creditur. Sed melius hanc appellamus fidem, quam divina eloquia docuerunt, earum scilicet rerum quae non videntur. De spe quoque ait Apostolus: Spes quae vi
Abbreviated transcription (Latin):
lucanis distinguens ait. liceit sꝑare tuñti ñ
autẽ ab alio poeta quãuis meliore ppͥe dictũ ẽ.
hunc ego sĩ potui tantum sperart dolorem. Deniq
ñ nulli in arte grãmatica uerbi huiꝰ utuntur
exemplo ad ostendendã in ꝓpͥam dictionem: &
aiunt. Sꝑare dix̃ ꝓtimere: Est itaq fides & ma¬
larũ rerũ & bonarum. quia & bona credunt᷑
& maia: & boc fide bona ñ maia. Est etiã fides
& p̃teritarũ rerũ: & p̾sentiũ & futurarum.
mꝰ sedere ad dateram patris: quod nunc ẽ.
Credimꝰ uenturum aduidicandum: quod futũ¬
turũ ẽ. Item fides: & suarum rerum ẽ. & ali¬
enarum. Nam & se quisq credit aliquando
et̃. cepisse: nec fuisse utiq scmpiteruum.
Et alia atq aua. nec solũ de aliis hominib
multa quȩ ad religionem ꝑtuient: uerum
oriam at angłis credimꝰ. Spes aut̃ ñ nisi bona.¬
rũ rerum ẽ. nec nisi futurarũ. & ad eum

Expanded text:
quidam distinguens ait: Liceat sperare timenti. Non quidam distinguens ait: Liceat sperare timenti. Non autem ab alio poeta, quamvis meliore, proprie dictum est: Hunc ego si potui tantum sperare dolorem. Denique nonnulli in arte grammatica verbi hujus utuntur exemplo ad ostendendam impropriam dictionem, et aiunt, Sperare dixit pro timere. Est itaque fides et malarum rerum, et bonarum: quia et bona creduntur, et mala; et hoc fide bona, non mala. Est etiam fides et praeteritarum rerum, et praesentium, et futurarum. mus sedere ad dexteram Patris; quod nunc est: credimus venturum ad judicandum ; quod futurum est. Item fides et suarum rerum est, et alienarum. Nam et se quisque credit aliquando esse coepisse, nec fuisse utique sempiternum; et alios, atque alia: nec solum de aliis hominibus multa, quae ad religionem pertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum