comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sperate in dm̃: et uere fidei bona facta conun-¬
gite. Confitemini xpm̃ incarne uenisse. et cre¬
dendo et bñ iuuendo: et utrumq ab ille accep¬
tum tenete. abillo augendum et ꝑficiendum
sperate. Maledictis enim omnis: qui spem
suam ponit in homine. Et bonum ẽ. homini:
ut qui gloriatur in domino glorietur. conuet

Expanded text:
Sperate in Dominum, et verae fidei bona facta conjungite. Confitemini Christum in carne venisse, et credendo, et bene vivendo, et utrumque ab illo acceptum tenete, ab illo augendum et perficiendum sperate. Maledictus enim omnis qui spem suam ponit in homine . Et bonum est homini ut qui gloriatur, in Domino glorietur . Conversi
Abbreviated transcription (Latin):
ec uestis id ẽ tunica linea cͥca renes zona¬
fortit̃ astringitur. ut castitas sacerdotis
nullo incentiuorũ estu dissoluat᷑. sicut
scriptum ẽ. Sint lumbi ur̃i precincti. Nestis
quippe candida mundiciã. zona uͦ continentiã
significat. ut illic non sordescat. hic ñ effluat ui¬
ta spiritał. Hȩc zona in ueteri quidẽ testam̃to
.iiͦiͬ. colorib distincta inuenitur. id ẽ bysso. pur-
pura. iacincto. cocco. quȩ uaria int̾pretatioẽ
siue ad.iiiͦiͬ. elem̃ta quorũ complexione natura
humana constat. ut totum quod̃ hominis strin-¬
pales uirtutes animi quib homo ex omni par¬
te cingi debet. et muniri. exisimant referenda.
De feminatibꝰ. liueis.

Expanded text:
ec vestis, id est tunica linea circa renes fortiter astringitur, ut castitas sacerdotis nullo incentivorum aestu dissolvatur, sicut scriptum est: Sint lumbi vestri praecincti . Vestis quippe candida munditiam, zona vero continentiam significat, ut illic non sordescat, hic non effluat vita spiritualis. Haec zona in Veteri Testamento quatuor coloribus distincta invenitpura, hyacintho, cocco, quos varia interpretatione sive ad quatuor elementa, quorum complexione natura humana constat, ut totum quod hominis est strin principales virtutes animi, quibus homo ex omni parte cingi debet et muniri, referendos De feminalibus lineis.
Abbreviated transcription (Latin):
elector ꝓbatione eadem sieri signa. In quo tempore
et facientes ꝓdigia. Finde et durius bellum sustinebunt.
quia non solum contra ꝑseguentes. s etiam contra mi¬
raculis choruscantes dimicaturi sunt. Grauiꝰ fub ar¬
tixp̃i temporib contra ȩccłiam deseuiet sinagoga:
qͣm in ipso aduentu saluatoris xp̃ianos ẽ ꝑsecuta.¬
Dum in martires diabolus iam exercuerit crudelita¬
tẽ magnam etiam ligatus: crudelior tam̃ erit sub
antixpi temporib quando etium erit soluendus. llam
si talia ligatus facere potuit. quanta solutus faciet:
quanto ꝓpinquius finem mundi diabolus uidet: tanto
crudelius ꝑsecutiones exercet. Ut quia se continuo dãp¬
nandum conspicit: socios sibi multiplicet cum quib
gehennȩ ignibꝰ addicatur. Quantũ breue tempus ui¬
det sibi restare diabolus ut dampnetur: tantum in
magne ꝑsecutionis ira mouetur. diuina iusticia ꝑmit¬
tente. ut glorificentur iusti. sordidentur iniqui: et ut

Expanded text:
electorum probationem eadem fieri signa. In quo tempore electorum probationem eadem fieri signa. In quo tempore et facientes prodigia. Proinde et durius bellum sustinebunt, quia non solum contra persequentes, sed etiam contra miraculis corruscantes dimicaturi sunt. Gravius sub Antichristi temporibus contra Ecclesiam desaeviet Synagoga, quam in ipso adventu Salvatoris Dum in martyres diabolus jam exercuerit magnam crudelitatem etiam ligatus, crudelior tamen erit sub Antichristi temporibus, quando etiam erit solvendus. Nam si tanta ligatus facere potuit, quanta solutus faciet? Quanto propinquius finem mundi diabolus videt, tanto crudelius persecutiones exercet. Ut quia se continuo damnandum conspicit, socios sibi mulgehennae ignibus addicatur. 9. Quanto breve tempus videt sibi restare diabolus, ut damnetur, tanto in magna persecutionis ira movetur, divina justitia permittente, ut glorificentur electi, sordidentur iniqui, et ut
Abbreviated transcription (Latin):
bris antixp̃i inueniendi sunt. Ante qͣm ueniat antixp̃c
multa eius membra precesserunt. et prauȩ actionis
merito capua ꝓpͥum preuenerunt. scđm apłi sentenciã
qui iam miquitatis misterium oꝑari illum affirmat.
etiã ante qͣm reueletur. Magnitudo signoꝵ fiet subanti¬
xp̃o: ut electi si fieri pocest merrorem mittantur. s si
electi quomͦ sunt in errorem mittendi : ergo ibunt iner¬
rorem ticubationis ad modicum ꝓ multitudine ꝓdigi¬
ou: non tam̃ deiciendi sunt ab stabilitate sua terroꝵ
impulsu atq signoꝵ Unde et ideo ponitur si fieri po¬
test: quia electi ꝑire non possunt. S etto resipiscentes
cordis errorem religione coercebunt: scientes a dño
predictum ẽẽ ut dum hoc fecerint aduersarii. non
conturbentur sci. Tam mira facturus ẽ ꝓdigia et
signa dum uenerit antixp̃e: ut etiam electis qͥadã
cordis gignatur serupusenlum. Qđd tam̃ cito exuꝑabit
in illis ratio. ꝑ quam scient in deceptione reꝓborum et

Expanded text:
mbris Antichristi inveniendi sunt. 3. Antequam veniat Antichristus, multa ejus membra praecesserunt, et pravae actionis merito caput proprium praevenerunt, secundum Apostoli sententiam, qui jam iniquitatis mysterium operari illum affirmat, etiam antequam reveletur . 4. Magnitudo signorum faciet sub Antichristo ut electi, si fieri potest, in errorem mittantur . Sed si electi, quomodo sunt in errorem mittendi? Ergo ibunt in errorem titubationis ad modicum prae multitudine prodigiorum, non tamen dejiciendi sunt a stabilitate sua terrorum impulsu atque signorum. Unde et ideo ponitur si fieri potest, quia electi perire non possunt, sed cito resipiscentes cordis errorem religione coercebunt: scientes praedictum 182 a Domino esse, ut dum hoc fecerint adversarii, non conturbentur sancti. 5. Tam mira facturus est prodigia et signa, dum venerit Antichristus, ut etiam electis quidam cordis gignatur scrupulus, quod tamen cito exsuperet in illis ratio, per quam scient in deceptionem reproborum et
Abbreviated transcription (Latin):
amorem denuo reducunt᷑. Flam ꝓfessio non ꝑfecta:
presentis uitȩ repetit desideria. In quibꝰ et si non dum
se monachiis alligat. opere: iam tam̃ alligat cogitati¬
onis amore. Longe quippe adõ ẽ animus. cuius hȩc
adhuc uita dulcis ẽ. Iste enĩ quid de suꝑnis appetat
quid de insimis fugiat: nescit. Nam sicut scriptum ẽ:
qui appouit scientiam apponit dolorẽ. Quantum enĩ
quisq potuerit suꝑna scire quȩ appetat: tanto de
infimis acrius quibꝰ inheret dolere debet. Propter
hoc enim et iacobꝰ apłc dicit. Miseri estote: lugete
et plorate. Risus ur̃ in luctum conuercatur: et gau¬
dium in merorem. Hinc etiam dñs. Beati qui lugent.¬

Expanded text:
amorem denuo reducuntur. Nam professio non perfecta amorem denuo reducuntur. Nam professio non perfecta praesentis vitae repetit desideria; in quibus etsi nondum se monachus alliget opere, jam tamen alligat cogitationis amore. Longe quippe a Deo est animus, cui haec adhuc vita dulcis est. Iste enim quid de supernis appetat, quid de infimis fugiat, nescit. Nam sicut scriptum est: Qui apponit scientiam, apponit et dolorem. . 2. Quantum enim quisque potuerit superna scire, quae appetat, tanto de infimis acrius quibus inhaeret dolere debet. Propter hoc enim et Jacobus apostolus dicit: Miseri estote, lugete, et plorate, risus vester in luctum convertatur, et gaudium in moerorem . Hinc etiam Dominus: Beati, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
lia sunt precepta quȩ dantur fidelibus cõmu¬
renunciantibꝰ. Illis enim dicitur ut fua omnia
bene gerant: istis ut sua omnia derelinquant. Iui p̃¬
ceptis generalibꝰ abstringunt᷑: isti precepta generalia
ꝑfectius uiuendo transcendunt. Ad ꝑfectionis ꝑfe¬
ctum non sufficit: nisi abnegatis omnib suis etiam
se ipsum quisq abueget. Sed quiil est se ipsum ab ne¬
gare. nisi uoluptatib propriis renuntiare : ut qui
suꝑbꝰ erat sit humił. Qui iracundus: ẽẽ studeat man¬
suet᷑. Ilam si ita quisq renuntiet quȩ possidet omnibꝰ.
ut suis non renuntiet moribꝰ: non ẽ xp̃i discipulus. Qͥ
eium renunciat rebꝰ suis: sua abnegat. Qui uero re¬
nuntia morib prauis: semet ipsum scilicet abnegat.
Unde et dñs. Qui uult inquit post me uenire: ab¬
get semet ipsum. xuiiii. De tepore monachoꝵ:
ui nou rigida intentione monachicam ꝓfessi¬
onem sectant᷑. quanto suꝑni amoris ꝓpositũ
dissolute appetunt: tanto ꝓcliuiꝰ ad mundi

Expanded text:
lia sunt praecepta quae dantur fidelibus commurenuntiantibus. Illis enim dicitur ut sua omnia bene gerant, istis ut sua omnia bene derelinquant. Illi praeceptis generalibus astringuntur, isti praecepta generalia perfectius vivendo transcendunt. 2. Ad perfectum non sufficit, nisi ut, abnegatis omnibus suis, etiam seipsum quisque abneget; sed quid est seipsum abnegare, nisi voluptatibus propriis renuntiare? Ut qui superbus erat sit humilis; qui iracundus esse studeat mansuetus. Nam si ita quisque renuntiet quae possidet omnibus, et suis non renuntiet moribus, non est Christi discipulus. Qui enim renuntiat rebus suis, sua abnegat; qui vero renuntiat moribus pravis, semetipsum scilicet abnegat. Unde et Dominus: Qui vult, inquit, post me venire, abneget semetipsum . Qui non rigida intentione monachi professionem sectantur, quanto superni amoris propositum dissolute appetunt, tanto proclivius ad mundi
Abbreviated transcription (Latin):
dum est. Nlam si stultus ñ intelligit et sapiens
intelligit: non est nimis profundum. S si sa¬
piens intelligit quia profundum ẽ: stultus
non intelligit. quia uł profundũ ẽ. Idõ multi¬
de isto ꝓfundo querentes redde rationẽ: in fa¬
bulas uanitatis abierunt. Aliqui dixerunt
quia anime fursum incelo peccau̾it. et scđm
sua peccata ad corpora ꝓmeritis diriguntur.
et dignis sibi quasi carcerib clauduntur.
Occurrit enim eis apłs uolens gram̃ commnenda¬
re: et elegit eos geminos inuto rebecce. et di¬
cit. Nondum enĩ natis. nec quia aliquid egerut
boni aut mali. llide quemadmodum tulit ua¬
nis hominib fantasias ꝯũsationis animar̃
ante corpus in celo. Si enim iam ibi quersati s
tradicamus apło qui dixit nondũ nati nec qr
aliquid egerint boni aut mali hoc autem qr
lica fides. quod anime incelis prius uiuant
et quersentur et illic recipiendoꝵ corporũ me¬

Expanded text:
dum est. Nam si stultus non intelligit, et sapiens dum est. Nam si stultus non intelligit, et sapiens intelligit, non est nimis profundum. Sed si sapiens intelligit quia profundum est, stultus non intelligit quia vel profundum est. de isto profundo quaerentes reddere rationem, in fabulas vanitatis abierunt. Aliqui dixerunt quod animae sursum in coelo peccant, et secundum sua peccata ad corpora pro meritis diriguntur, et dignis ibi quasi carceribus includuntur. Occurrit enim eis Apostolus, volens gratiam commendare, et elegit illos geminos in utero Rebeccae, et dicit: Nondum enim natis, nec qui aliquid egerint boni aut mali . Vide quemadmodum tulit vanis hominibus phantasias conversationis animarum ante corpus in coelo. Si enim ibi jam conversataetradicamus Apostolo, qui dixit, Nondum natis, nec qui aliquid egerint boni aut mali. Hoc autem quilica fides, quod animae in coelis prius vivant et conversentur, et illic recipiendorum corporum me
Abbreviated transcription (Latin):
profundum crucis. De profundo nescio quo u¬
diciorumꝰ q ꝑscrutari contemplariq non po
inꝗͣ nescio qua udicioꝵ dĩ. que inscruptabilia
ꝯtemplari non possumus: ꝑ scrutari ñ ualemꝰ:
ꝓcedit omne quod possumus. Quod possum
uideo. unde possim: ñ uidõ. insiqr et hoc acte¬
nus uideo. quod noui ẽẽ. a dõ. quare autem il¬
lum et ñ illum: multum est adme. Abissus ẽ.:
ptofundum crucis est admiratione ex clama¬
re possum. disputatione demonstrare non po¬
ssum. Quid possum de ista profunditate excla¬
mare: quam magnificata sunt opera tua dñe:
gentes illuminantur. iudei excecantur. Qdã
paruuli sacͣmento baptismatis abluuntur.
quidam uero paruuli in mortem pͥmi hoĩs
relinquuntur. Quã magnificata sunt opera
tua d nimis profunde facte sunt cogitationes
tuȩ. Et sequitur. Ulir inprudens non cognos¬
cit: et stultus non intelligit ħ Quid ñ intelli¬
git. et imprudens et stultus: quia uel profun¬

Expanded text:
profundum crucis. De profundo nescio quo juprofundum crucis. De profundo nescio quo judiciorum Dei, quae perscrutari contemplarique non poinquam, nescio qua judiciorum Dei, quae inscrutabilia contemplari non possumus, perscrutari non valemus, procedit omne quod possumus. Quod possum, video: unde possim, non video; nisi quia et hoc hactenus video, quod novi esse a Deo. Quare autem illum, et non illum: multum est ad me, abyssus est, profundum crucis est; admiratione exclamare possum, disputatione demonstrare non possum. Quid possum exclamare de ista profunditate? Quam magnificata sunt opera tua, Domine! Gentes illuminantur, Judaei excaecantur. Quidam parvuli sacramento Baptismatis abluuntur, quidam vero parvuli in morte primi hominis relinquuntur. Quam magnificata sunt opera tua, Domine! Nimis profundae factae sunt cogitationes tuae! Et sequitur: Vir imprudens non cognoscit, et stultus non intelligit haec . Quid non intelligit stultus et imprudens? Quia vel profun
Abbreviated transcription (Latin):
Siin hisdem bonis oꝑib usq infinem ꝑse¬
ueraueris: uideris habere longitudinẽ. S
si omnia ħ non pp̃ suꝑuam mercedem fa¬
cis. altitudinem non habebis: et illa iã nec la¬
titudo erit. nec longitudo. Quid ẽ enĩ hab̾e¬
altitudinem nisi cogitare deum : amare dm̃a. et
gratis amare. Ipsum adutorem. ipsum expec¬
tatorem. ipsum coronatorem. ipsum p̃mis
largitorem postremo ipsum p̃mii m deputa¬
torem: non aliud abipso ꝗͣ ipsum expectare.
Si amas. gratis ama. Si uere amas ipse sit iner¬
mus: flexit genua sua pronob̾ apłs. Utiq iõ:
ut det nob̾. Terret enim et euuangłm. uobis
datum est scire misterium regnii: illis autem
non est datum. Qui enuim habet: datur ei.
Quis autem habet cui dabitur. nisi cui est
datum: qui autem non habet: et q. habet. au¬
feretur abeo: quis autem non habet. nisi cui
non est datum: Quare gͦ illi datum est. et illi
non est datum: non mẽ piget dicere hoc est

Expanded text:
Si in iisdem bonis operibus usque in finem perseSi in iisdem bonis operibus usque in finem perseveraveris, videris habere longitudinem. Sed si omnia haec non propter supernam mercedem facis, altitudinem non habebis; et illa jam nec latitudo erit nec longitudo. Quid est enim habealtitudinem, nisi cogitare Deum, amare Deum; et gratis amare ipsum Deum adjutorem, ipsum spectatorem, ipsum coronatorem, ipsum praemii largitorem; postremo ipsum praemium deputare, non aliud ab ipso quam ipsum exspectare? Si amas, gratis ama: si vere amas, ipse sit mermus, flexit genua sua pro nobis Apostolus, utique ideo ut detur nobis. Terret enim et Evangelium: Vobis datum est scire mysterium regni, illis autem non est datum. Qui enim habet, dabitur ei. Quis autem habet cui dabitur, nisi cui datum est? Qui autem non habet, et quod habet auferetur ab eo . Quis autem non habet, nisi cui non est datum? Quare ergo illi datum est, et illi non est datum? Non me piget dicere, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
urm̃ dilatatum est. longitudo ergo caritas ẽ:
que sola bene oꝑatur. Latitudo facit: ut hy¬
larem datorem diligat ds̃. Si eium angustiã
passus fuerit: tristis dabit. Si tristis dabit: pe¬
riet quod dabit. Opus est. gͦ hab̾e latitudinẽ
caritatis. ne pereat quicquid boni facitis. S¬
qm̃ ait apłs. ubi habundauit inquitas. refri¬
gessit caritas multoꝵ: da michi et longitu¬
dinem. Que est longitudo: qui ꝑseuerauerit
usq infinem. hic saluus erit. Hec ẽ. longi¬
tudo crucis ubi totum corpus porrigit᷑. ubi
quodam modo statur. quo stando ꝑ seueratur.
latitudinem. habeto bene operandi uirtutẽ.
Siuis hab̾e crucis longitudinem. habeto ꝑse¬
uerandi longanimitatem. Si autem habere¬
ius erucis altitudinem: nosti quid audias.
et ubi audias. sursum cor. Quid est sursum
cor ᷤ ibi spera. ibi ama. Inde pete uirtutem:
ibi expecta mercedem. Nam si bene operaris
et hylarit̃ tribuis: uideris hab̾e latitudinẽ.

Expanded text:
nostrum dilatatum est . Latitudo ergo charitas est, nostrum dilatatum est . Latitudo ergo charitas est, quae sola bene operatur. Latitudo facit ut hilarem datorem diligat Deus . Si enim angustiam passus fuerit, tristis dabit: si tristis dabit, perit quod dabit. Opus est ergo latitudine charitatis, ne pereat quidquid boni facis. Sm ait Dominus. Ubi abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum; da mihi et longitudinem. Quae est longitudo? Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Haec est longitudo crucis, ubi totum corpus porrigitur: ubi quodam modo statur, quo stando perseveratur.latitudinem; habeto bene operandi virtutem. Si vis habere crucis longitudinem; habeto perseverandi longanimitatem. Si autem vis habere crucis altitudinem; nosce quid audias, et ubi audias, Sursum cor. Quid est, Sursum cor? Ibi spera, ibi ama: inde pete virtutem, ibi exspecta mercedem. Nam si bene operaris, et hilariter tribuis, videris habere latitudinem.
Abbreviated transcription (Latin):
m illa gloriemur. ł quia suꝑ illam incumbi¬
mus. ii illa gloriemur omnes. O honi fr̃s: in il¬
lla gloriemur. Ibi forte uiueniemus et latitu¬
din̾em. et longitudinem. et alcitudinem. et ꝓ¬
fundum. his enim uerbis apłi: crux quodam
modo nobis ante oculos ꝯstituta est. Habet enĩ
latitudinem. inqua manus figuntur. Habet
longitudinem q. inde usq ad terram ducitur
lignum. habet et altitudinem quod ab ipso tnͣs¬
uerso in quo figunt᷑ manus excedit aliꝗtum
ubi caput crucifixi ponitur: ht̃ et ꝓfundũ.
hoc est quod interra figitur et ñ uidetur. lli¬
dere magnum sacramentũ. Ab illo profundo
dicunt absit gloriari uisi meruce domini
nr̃i iħu xp̃i. Inuenimus inmorib eoꝵ lati¬
tudinem caritatis: unde illos ad monet ipse
apłs dicens. Dilatamini ne sitis uigum ducen¬
tes cum insidelib. et quia ipse latus erat. qͥ
eos ad latitudinem exortabatur: audi quid
dicat. Os nostrũ patet aduos o corintii: cor

Expanded text:
in illa gloriemur, vel quia super illam incumbiin illa gloriemur, vel quia super illam incumbimus. In illa gloriemur omnes, o boni fratres, in illa gloriemur. Ibi forte inveniemus et latitudinem, et longitudinem, et altitudinem, et profundum. His enim Apostoli verbis crux quodam modo nobis ante oculos constituta est. Habet enim latitudinem, in qua manus figuntur: habet longitudinem, quod inde usque ad terram ducitur lignum; habet et altitudinem, quod ab ipso transverso, in quo figuntur manus, excedit aliquantum, ubi caput crucifixi ponitur: habet et profundum, hoc est quod in terra figitur, et non videtur. Videte magnum sacramentum. Ab illo profundo dicunt, Absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi. Invenimus in moribus eorum latitudinem charitatis; unde illos admonet ipse Apostolus, dicens, Dilatamini, ne sitis jugum ducentes cum infidelibus. Et quia ipse latus erat, qui eos ad latitudinem exhortabatur, audi quid dicat: Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor
Abbreviated transcription (Latin):
fundati. possitis comp̃hendere cũ omnib scĩs.
Quid: Que sit latitudo. longitudo. abeitudo.
et profundum. Altitudo quqd̃ in latina lin¬
gua utrumq significat: et ꝙ. fursum uersus
altitudinis nom̃ habet. et quod inprofundũ
altum est. altitudinis nom̃ accepit. Idõ bene
respondit interpres: ad id q. sursum altum ẽ.
hoc ego uob̾ facilius forte fit cuiquam sit¬
quis. Quid ergo : quia latitudinem. longitu¬
dinem. altitudinem. et profundum. quatuor
ista que dixit apłs.minus idoneus sum com¬
prehendere uel proferre.Transibo abhoc an
forte pulsabo. et ut uob̾ salubre aliquid pro¬
feram. urĩs orationib aduuabor᷑. quid ꝑgis
corde homoap̃iane ꝑ latitudinem terre lon¬
gitudinem temporum. altitudinem celi. abis
si. quando ista ꝯ prehendis ł mente uel corpore.
hoc est siue cogitando. siue carnis oculis in¬
tuendo. quando ista comprehendis: ipsum au¬
di apłm dicentem tͥ: Michi autem absit glori¬
ari: tasi incruce domini nri iħu xpi: et nos

Expanded text:
fundati possitis comprehendere cum omnibus sanctis: quid? Quae sit latitudo, longitudo, altitudo et profundum. Altitudo quidem in latina lingua utrumque significat: et quod sursum versus est, altitudinis nomen habet; et quod in profundum altum est, altitudinis nomen habet. Ideo bene respondit interpres ad id quod sursum altum est,hoc ego vobis. Facilius forte si cuiquam sit, quid ergo? quia latitudinem, longitudinem, altitudinem, et profundum, quatuor ista quae dicit Apostolus, minus idoneus sum vel comprehendere vel proferre, transibo ab hoc? An forte pulsabo, et ut vobis salubre aliquid proferam, vestris orationibus adjuvabor? Quid pergis corde, homo christiane, per latitudinem terrae, longitudinem temporum, altitudinem coeli, profunditatem abyssi? Quando ista comprehendis vel mente vel corpore? hoc est, sive cogitando sive carnis oculis intuendo, quando ista comprehendis? Ipsum audi Apostolum dicentem tibi: Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini n
Abbreviated transcription (Latin):
S apłi uerba p̃uenimus adhuc fortasse expe¬
ctatis audire qui textum eiusdẽ lectionis
memoria nontenetis: utrum reuera idõ pro
ipsis ad patrem genua flectet apłs. ut det
illis qui dixerat eis peto. Mementote gͦ qͥd
petierit abeis. Peto non infirmari iatribu¬
lationib meis prouobis. hoc abipsis petit
Modo uidete quid illos penit: flecto genua
borari. Quid est. aliud nͥ ñ infirmari: Hir¬
homiͥnib erigit. Quia ut ds̃ uelit. dare debes
et tu ad accipiendum accõmodare uoluntatẽ:
quomodo iis acciꝑe gratiam diume bonitatis
qui sinum non aꝑis uoluntatisͦ. Net in qu̾it
ĩ det uobuobis: Det uob̃ uirtutem corroborari ꝑ spi¬
ritum eius. Si enim dedit uobis uirtutes cor¬
roborari: ibi uobis dabit ñ infirmari. In in
ritate radicati et fundati. ut preualeatis cõ¬
prehendere cum omnib scĩs. Quam ꝯp̃hen¬
dere det uobis ꝑ spm̃ suum uirtutem corro¬
borari. et habitare initeriore homine ur̃o¬

Expanded text:
stoli verba praevenimus. Adhuc fortasse exspectatis audire, qui textum ejusdem lectionis memoria non tenetis, utrum revera ideo Apostolus pro ipsis ad Patrem genua flectat, ut det illis quod dixerat eis, Peto. Mementote ergo quid petierit ab ipsis. Peto non infirmari in tribulationibus meis pro vobis: hoc ab ipsis petit. Modo videte quid illis petit: Flecto genua borari. Quid est aliud, nisi non infirmari? Virhominibus exigit: quia ut Deus velit dare, debes et tu ad accipiendum accommodare voluntatem. Quomodo vis accipere gratiam divinae bonitatis, qui sinum non aperis voluntatis? Det, inquiti det vobis. Det vobis virtute corroborari per Spiritum ejus. Si enim dederit vobis virtute corroborari, ibi dabit vobis non infirmari. In intritate radicati et fundati, ut praevaleatis comprehendere cum omnibus sanctis. Quid comprehendere? Det vobis per Spiritum suum virtute corroborari, et habitare in interiore homine
Abbreviated transcription (Latin):
butrium sufficit nobis: uidete quid addidit.
huuis rei grã. Cuius reigratia nisi que supͣ
dixerat. peto non infirmari intribulationib
meis pro nob̾ que est gloria ur̃a  q ergo uolũ¬
tatis habetis arbitrium peto. Quia uob gͦ

Expanded text:
bitrium sufficit nobis, videte quid addidit: bitrium sufficit nobis, videte quid addidit: Hujus rei gratia. Cujus rei gratia, nisi quam supra dixerat, Peto non infirmari in tribulationibus meis pro vobis, quae est gloria vestra? Quia ergo voluntatis habetis arbitrium, Peto. Quia vero vobis
Abbreviated transcription (Latin):
euuangłm audiuimus. Con¬
sonaut om̃s diuine lectiones:
ut spẽ non in nob̾ s in dño
collocemus. Peto inqut apłs¬
S non infirmari intribulationibus meis pro
Suob: que ẽ gloria ur̃a. Peto inquit uos non
in firmari .i. ut ñ infirmemini. Quando au¬
ditis me pati pro uob̾ tribulationes: quia
hec est gloria ur̃a. Pecit ergo eos ut non infir¬
ment᷑: quod ñ faceret nisi eoꝵ uellet excita¬
re uoluntatem. Si enim responderent. quid
nos petis ꝙ in potestate non habemus. ñqͥd
uiderentur sibi iustum red̾disse responsum
et tamen apłs nisi sciret in eis uoluntatis ꝓͥe
ꝯsensionem. ubi et ipsi aliquit agerent: non
diceret peto. M si dicẽt iubeo. nisi eos nosset
ad hibe posse sus iussionis sue uolontetẽ: sũ
eausa hoc uerbum de eius ore ꝓcederet. S rur¬
sus sciens sine dei aduitorio infirmã ẽẽ homi¬
nis uoluntatem: non solum ne dicerent. uo¬
lutatis arbitrium non habemus: dixit pe¬
to. Uerum etiam ne dicerent uoluntatis ar¬

Expanded text:
Evangelium audivimus; consonant omnes divinae lectiones, ut spem non in nobis, sed in Domino collocemus. Peto, inquit Apostolus, non infirmari in tribulationibus meis pro vobis, quae est gloria vestra. Peto, inquit, non infirmari, id est, ut non infirmemini, quando auditis me pati pro vobis tribulationes; quia haec est gloria vestra. Petit ergo eos, ut non infirmentur; quod non faceret, nisi eorum vellet excitare voluntatem. Si enim responderent, Quid nos petis quod in potestate non habemus? numquid non viderentur sibi justum reddidisse responsum? Et tamen Apostolus, nisi sciret esse in eis voluntatis propriae consensionem, ubi et ipsi aliquid agerent, non diceret, Peto. Et si diceret, Jubeo, nisi eos nosset adhibere posse jussioni suae voluntatem, sine causa hoc verbum de ejus ore procederet. Sed rursus sciens sine Dei adjutorio infirmam esse hominis voluntatem, non solum ne dicerent, Voluntatis arbitrium non habemus, dixit, Peto; verum etiam ne dicerent, Voluntatis ar
Abbreviated transcription (Latin):
putatur peccatum. nisi quia nullum est ad huc
nati s̃ ut arbitraris peccar̃ : nam siñ peccaret
inquis: non morerentur. Quid de ilł dicis. qui
in utero moriuntur : o angustia. et ipsi inquit
peccauer̃: idõ moriuntur. Mentiris an falle¬
ris : contradicit apłs. Nondum natis. nec agen¬
tib boni aliquid aut mali. Magis apłm audi
o ꝗͣte: magis apło credo ꝗͣ tͥ. Naundum natis
nec aliquid agentib boni aut mali. Si autem
hoc testimonium refellis. uadetibi potius ad
illas uagationes et dic. quia incelo peccauer̃.
et ider incorpora precipitãt᷑. Non dico inquis.
Quare dicis non : quia dicit apłs ñdum natis
neq aliquid agentib boni aut mali. Si ergo
es ñ accusas incelo. quare accusas mutero :ͤ ad
uerba illa que dicunt. antequam nascerent᷑
nichil egisse. uł honi uel mali. quare ergo mo¬
riuntur : et hic te auditurus sum. et non po¬
tius magistrum gentium ᷤᷤ dic michi apłe¬

Expanded text:
putatur peccatum, nisi quia nullum est adhuc vputatur peccatum, nisi quia nullum est adhuc vnati sunt, ut arbitraris, peccarunt. Nam si non peccarent, inquis, non morerentur. Quid de illis dicis qui in utero moriuntur? O angustia! Et ipsi, inquit, peccarunt, ideo moriuntur. Mentiris, an falleris? Contradicit Apostolus: Nondum natis, nec aliquid agentibus boni aut mali. Magis Apostolum audio quam te: magis Apostolo credo quam tibi. Nondum natis, nec aliquia agentibus boni aut mali. Si autem hoc testimonium refellis, vade tibi potius ad illas vagationes, et dic: Quia in coelo peccarunt, et inde in corpora praecipitantur. Non dico, inquit. Quare non dicis? Quia dicit Apostolus, Nondum natis, nec aliquid agentibus boni aut mali. Si ergo non eos accusas in coelo, quare accusas in utero? Ad utilla verba quae dicunt, antequam nascerentur, nihil egisse vel boni vel mali. Quare ergo moriuntur? Et hic te auditurus sum, et non potius Magistrum Gentium? CAP
Abbreviated transcription (Latin):
pterea est grã xp̃ necessaria ut inxp̃o uiui¬
ficentur. qui in adam mortui sunt. Ut quia in¬
quinati funt generatione: purgentur regenera¬
tione. Ipsos ergo testes citabo. Responde m̾ichi
quare moriuntur. si omnes homines in morta¬
les nascuntur: et qm̃ peccant idõ moriuntur.
Quid putatis dici potuisse: que aures ferant:
peceauer̃ et ipsi: ubi peccauer̃ : rogo de qͥndo
pecauerunt. quomodo peccauer: bonũ et ia¬
lum uescuint quid sit. pecatũ accipiunt. qui
preceptum non capiunt: proba michi pecca¬
tores infantes. quod diristi. Clere quia oblitus
es quod fiusti: proba miebi peccata infantiũ.
An quia plorant peccant : quia motib qua¬
si inutoꝵ animalium molestias repellunt. uo¬
luptates accipiunt. idõ peccant: si motus isti
peccata sunt: ampliores peccatores inbaptismo
funt. qui cum baptizantur uehementissime re¬
luctantur. Quare ilł intanta reluctatione ñ in¬

Expanded text:
pterea est gratia Christi necessaria, ut in Christo vivipterea est gratia Christi necessaria, ut in Christo vivificentur, qui in Adam mortui sunt; ut quia inquinati sunt generatione, purgentur regeneratione. Ipsos ergo testes citabo. Responde mihi: Quare moriuntur, si omnes homines immortales nascuntur, et quoniam peccant, ideo moriuntur? Quid putatis dici potuisse? Quae aures ferant? Peccaverunt et ipsi. Ubi peccaverunt? Rogo te, quando peccaverunt? quomodo peccaverunt? Bonum et malum quid sit nesciunt. Peccatum accipiunt, qui praeceptum non capiunt? Proba mihi peccatores infantes: quod dixisti, vere quia oblitus es quod fuisti, proba mihi peccata infantium. An quia plorant, peccant? quia motibus quasi mutorum animalium, molestias repellunt, voluptates accipiunt, ideo peccant? Si motus isti peccata sunt, ampliores peccatores in Baptismo fiunt; quia cum baptizantur, vehementissime reluctantur. Quare illis in tanta reluctatione non im
Abbreviated transcription (Latin):
de peccato. S ego cum hoc audio. idõ laudo.
quia illam mortem pͥmã intueor: et illius pͥ¬
mi hominis peccatum. Audio enim apłm. Sic̃
inadam omnes moriuntur. sic ex inxͦ om̃s ui¬
uificabuntur. ꝑ unum hominem intrauit¬
peccatum in mundum. et ꝑ peccatum mors: et
ita inomn᷑s homines ꝑtransiit. inquo omnes
peccauerunt. Omines enĩ unus fuerunt. sicut
audio dicentem mortem hominis de peccato
esse. non inquit. et quid icis: Omnem hõiẽ
ds̃ immortalem creat modo mirabilis nouitas.
Quid dicis : prorsus inquit: omnem hominẽ
ds̃ immortalem creat. qre ergo moriuntur
paruuili infantes: Nam si dicam quare mo¬
riuntur gnͣdes homines: dicturus es michi.
Peccauerunt. Ergo de maioꝵ etate ñ disputa¬
bo. paruuloꝵ infantiam ꝯtra te testem citabo.
Non locuntur: et ꝯuincunt. Tacent: et q. di¬
co probant. Ecce inquit infantes in suis oꝑi
b in nocentes sunt: nichil secum rasi quod de
primo homine traxerunt habentes. Quib ꝓ.¬

Expanded text:
de peccato. Sed ego, cum hoc audio, ideo laudo, quia illam primam mortem intueor et illius primi hominis peccatum. Audio enim Apostolum: Sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur . Per unum hominem peccatuita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . Omnes enim unus fuerunt. Sic te audio dicentem mortem hominis de peccato esse? Non, inquit. Et quid dicis? Omnem hominem Deus immortalem creat modo. Mirabilis novitas. Quid dicis? Prorsus, inquit, omnem hominem Deus immortalem creat. Quare ergo moriuntur parvuli infantes? Nam si dicam, Quare moriuntur grandes homines? dicturus es mihi, Peccaverunt. Ergo de majorum aetate non disputabo: parvulorum infantiam contra te testem citabo. Non loquuntur, et convincunt: tacent, et quod dico probant. Ecce infantes in suis utique operibus innocentes sunt, nihil secum nisi quod de primo homine traxerunt habentes: quibus pro
Abbreviated transcription (Latin):
tanta obscuritate. teneamus. qđ cantauimus
ne de nr̃a uirtute p̃sumamus. ñ ingenioli
nr̃i uirib iu hac questione aliquid arrogemꝰ.
psalmum dicamus. cum psalmo dieamus. Mi¬
mei. Quare: quia uirtutem habeo qua te pro¬
merear: Non. quare : quia uoluntatis arbitͥũ
gero. unde gratiam tuam meritũ meũ prece¬
d̾at : non .s quare : qm̃ inte ꝯfidit anima mea
Magna scientia ista ꝯtinentia.
coo¬

Expanded text:
tanta obscuritate teneamus quod cantavimus: tanta obscuritate teneamus quod cantavimus: non de nostra virtute praesumamus, non ingenioli nostri viribus in hac quaestione aliquid arrogemus: Psalmum dicamus, cum Psalmo dicamus, Mimei. Quare? Quia virtutem habeo qua te promerear? Non. Quare? Quia voluntatis arbitrium gero, unde gratiam tuam meritum meum praecedat? Non. Sed quare? Quoniam in te confidit anima mea . Magna scientia, ista confidentia. Co
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum intrauit inmundum. et ꝑ pecca¬
tum mors: et ita iomines homines mors ꝑ¬
transiit. in quo omnes peccauerunt. Ecee pͥ¬
mus homo totam massam damꝑnabilem fa¬
cit. lleniat ueniat dominus nr̃ scd̾s bomo.
ueniat ueniat er alio tramite ueniat. ꝑ uir¬
ginem ueniat. uiuus ueniat. mortuos inue¬
ĩnat. Aoriatur ut morienti subueniat. mor¬
tuos aduitam tranferat. mortuos redimat a
morte serurt uitam inmorte. occidat mortẽ
demorte. Sola est ista gr̃a paruuloꝵ. sola ma¬
ioꝵ sola lib̾at pusillos eũ magnis. quare illũ
et quare illum. quare non illum atq illumꝰ
nolo a me queras. hõ sum. profundũ crueis
aduerto ñ peratro. Ex pauesco. ñ serutor. In¬
scruptabilia sunt uidic̾ia eius in uestigabiles
iue euis s̃. homo sum. homo es: homõ erat
qui dicebat. O homo tus es qui respondeas
dõ: homo dicebat. homini dicebat. Audiat
hono neꝑeat homo: pp̃ quẽ ds̃ factus est hõ.
In hac eigo crucis profunditate. in hac rerum

Expanded text:
dum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt. Ecce primus homo totam massam damnabilem fecit: veniat, veniat Dominus noster, secundus homo; veniat, veniat; ex alio tramite veniat, per virginem veniat; vivus veniat, mortuos inveniat: moriatur, ut morienti subveniat, mortuos ad vitam transferat, mortuos redimat a morte, servet vitam in morte, occidat mortem de morte. Sola est ista gratia parvulorum, sola majorum: sola liberat pusillos cum magnis. Quare illum, et quare illum; quare non illum atque illum; nolo a me quaeras. Homo sum: profundum crucis adverto, non penetro; expavesco, non scrutor. Inscrutabilia sunt judicia ejus, investigabiles sunt viae ejus . Homo sum, homo es: homo erat qui dicebat, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Homo dicebat, homini dicebat. Audiat homo, ne pereat homo, propter quem Deus factus est homo. In hac ergo crucis profunditate, in hac rerum
Abbreviated transcription (Latin):
udiuimus aliquando quibdam uxores
incognitas facie defponsantibꝰ. aliaᷤᷤ quas¬
dam uiles ꝑsonas dolo suppositas. Ubi
quidẽ si asseusum suum pꝰea hi qui dolum pas¬
si sunt. facto quod ex intentione non fecerunt.
preb̾e noluerint : nequaqͣni coniugiũ ratum ẽẽ
deb̾e censemus. Ex intentione enim factum
constat. nec possunt constringi ad exequendũ
id quod nec intenderunt cum facerent. nec uo¬
luerunt cum scierint

Expanded text:
udivimus aliquando quibusdam uxores incognitas facie desponsantibus, alias quasdam viles personas dolo suppositas, ubi quidem si assensum suum postea ii qui dolum passi sunt, facto, quod ex intentione non fecerunt, praebere noluerint, nequaquam conjugium ratum esse debere censemus. Ex intentione enim non factum constat, nec possunt constringi ad exsequendum id quod nec intenderunt cum facerent, nec voluerunt cum scirent
Abbreviated transcription (Latin):
sub̃a corꝑis et sanguinis xͥ credit᷑. passibilit̃
ei ineẽ speciem et qualitatẽ panis et uim
quȩ cernitur. quia non possit species appa¬
rere cuiꝰ non adsit sub̾a uł substantia late

Expanded text:
substantia corporis et sanguinis Christi creditur possibiliter substantia corporis et sanguinis Christi creditur possibiliter ei inesse speciem et qualitatem panis et vini quae cernitur, quasi non possit species apparere cujus non adsit substantia, vel substantia late
Abbreviated transcription (Latin):
er uerba scĩficationis. uera panis et uera
uii substancia in uerum corpꝰ et sangui¬
nem xp̃i conu̾titur: sola specie panis &
dit. id ad quod accedit. manꝰ fiat : s transitio¬
ne ut id quod accedit cum illo ad quod accedit
unum fiat. Nec sic in pane corpus xp̃i conse¬
crari dicimus. ut de pane corpꝰ xp̃i eẽ accipiat:
nec quasi nouũ corpꝰ subito factum de mutata
eẽntia. s in ipsum uerũ corpꝰ mutatã eentiã.
Nec ipsam sub̃am panis et uini in nichilum
quia desiit eẽ quod fuit: s mutatã pocius
quia cepit ẽẽ aliud quod non fuit. et ipisum
quod cepit ẽẽ. ex ea ẽẽ non accepit. quia panis
qđ fuit. Hoc exp̃ssius distinximus ꝓpt̃ eos qͥ
ex sua ratione fidĩ preuidiciũ faciunt. et sen¬
su fuo incedentes asserere nituntur uł hoc
eẽ solum qud cernit᷑. uł tale eẽ qđ creditur.
hoc ẽ quia sola panis et uini species cernitur.
solam ibi ẽẽ panis et uini sub̃am uł quia ibi

Expanded text:
er verbum sanctificationis vera panis et vera vini substantia in verum corpus et sanguinem Christi convertitur, sola specie panis et dit, id ad quod accedit majus fiat, sed transitione, ut id quod accedit, cum illo ad quod accedit, unum fiat. Nec sic in pane corpus Christi consecrari dicimus, ut de pane corpus Christi esse accipiat, nec quasi novum corpus subito factum de mutata essentia, sed in ipsum corpus verum mutatam essentiam; nec ipsam substantiam panis et vini in nihilum redactam, quia desiit esse quod fuit; sed mutata potius, quia coepit esse aliud quod non fuit, et ipsum quod coepit esse aliud, ex ea esse non accepit, quia panis quod fuit. Hoc expressius distinximus propter eos qui ex sua ratione fidei praejudicium faciunt, et sensu suo incedentes asserere nituntur vel hoc esse solum quod cernitur, vel tale esse quod creditur, hoc est quod sola panis et species vini cernitur, solam ibi esse panis et vini substantiam; vel, quia ibi
Abbreviated transcription (Latin):
um de dõ loquens scriptura plerumq dicat
ecce ads̃: non quasi uisibilem ostendit. s ubiq
esse presentem significat. ꝑ id quod dicit ecce deus: itł
quod magnitudinẽ diuinitatis eius nullus possit sen¬
sus attingere. etiam nec anglicus. Quamuis usq ad pa¬
rilitatẽ angelicã humana post resurrectionem natura
ꝓficiat. et ad contemplandum dm̃ indefessa consurgat:
uide tam̃ eius essentiam plene non ualet. quam nec
ipsa ꝑfectio angłica in totum attingit scire: scdm
apłm qui ait. Pax dei quȩ exuꝑat omnem sensum:
ut subaudias etiã angłorum. Sola enim trinitas sibi
integre nota ẽ : et humanitas a xp̃o suscepta. que ter¬
cia ẽ in trinitate ꝑsona. Intelligibilit̾ quodã nuro mͦ
dei essentia sciri potest: dum ẽẽ creditur. Opus uero
eius quod utiq equare ei non potest et iudicia: a nul¬
lo penitus sciuntur. Dei secreta iudicia. non posse
quia occulta et iusta sunt: tantundem uenerari ea

Expanded text:
um de Deo loquens Scriptura plerumque dicit: Ecce Deus, non quasi visibilem ostendit, sed ubique esse praesentem significat. 120 Per id quod dicit: Ecce Dominus, vel quod magnitudinem divinitatis ejus nullus possit sensus attingere, etiam nec angelicus, quamvis usque ad parilitatem angelicam humana post resurrectionem natura proficiat, et ad contemplandum Deum indefessa consurgat, videre tamen ejus essentiam plene non valet, quam nec ipsa perfectio angelica in totum attingit scire, secundum Apostolum, qui ait: Pax Dei, quae exsuperat omnem sensum , ut subaudias, etiam angelorum. Sola enim Trinitas sibi integre nota est, et humanitas a Christo suscepta, quae tertia est in Trinitate persona: 2. Intelligibiliter quodam miro modo Dei essentia sciri potest, dum esse creditur. Opus vero ejus, quod utique aequari ei non potest, atque judicia a nullo penitus sciuntur. Dei secreta judicia non posse quia occulta, sed justa sunt, tantumdem venerari ea
Abbreviated transcription (Latin):
ad gr̃am. quia iam sp̃m scm̃ paulo predicante
cognouerant. Nec contrariũ debet uidi. quia
quanuis etiam postea tacitũ sit de spu. tam̃ ere¬
ditum ẽ. et qđ u̾bo tacitum fuerat. expressum
ẽ fide. Cum enĩ dicit᷑ in nomine dñi nr̃nħu xp̃i.¬

Expanded text:
d gratiam; quia jam Spiritum sanctum, Paulo praedicante, cognoverant. 43. Nec contrarium debet videri, quia quamvis etiam postea tacitum sit de Spiritu, tamen creditum est: et quod verbo tacitum fuerat, expressum est fide. Cum enim dicitur: In nomine Domini nostri
Abbreviated transcription (Latin):
conscientia erroris horum u̾borũ formam
non tenens. tamen cum plena fide hominẽ
baptiraret dicens. baptizo te innoĩe patris
omnipotentis. siue in nomine filii dei. siue
aliud simile. quod quodeni quantum adexp̃s¬
sionem uocis a fupradicta dicendi forma diu̾¬
sum eẽt. s quantum ad ꝓfessionẽ ueruatis
non eẽt contiurium: utrũ ne uerum baptis¬
matis sacram̃tũ in illo constare deb̾et: Pocaut
fortasse ad hauc questionẽ tuam soluendam
plurime hine mde rationes conduci. et ostendi
quia ubi eadem fides constat. diu̾sitas sermo¬
nis ab ipsa dĩttaxat sinceritate et iuntate siõ
non disereꝑans: nichil officiat. S in hac paie
uosum mehii est auccoritate potiꝰ qͣm mean

Expanded text:
conscientia erroris, horum verborum formam conscientia erroris, horum verborum formam non tenens; tamen cum plena fide hominem baptizaret, dicens: Baptizo te in nomine Patris omnipotentis, sive in nomine Filii Dei; sive aliquid simile, quod quidem quantum ad expressionem vocis a supradicta dicendi forma diversum esset; sed quantum ad professionem veritatis non esset, contrarium: An ne verum baptismatis sacramentum in illo constare deberet? Poterant fortasse ad hanc quaestionem tuam solvendam plurimae hinc inde rationes conduci et ostendi, quod ubi eadem fides constat, diversitas sermonis ab ipsa duntaxat sinceritate et unitate fidei non discrepans, nihil officiat. Sed in hac parte visum est mihi auctoritate po
Abbreviated transcription (Latin):
sẽs sair Doarte et haptirate. Si tingis et taces.
tingis et non doces. Habes baptirate. s. do¬
cete non habes. Crede dͥ et confitere. ioque¬
re et merge: ut in confessione lauentur q̃
mundanda sunt. S forte queris ipsam ꝓfessi¬
onis fidei formam. in ꝑficiendo baptismatis
sacram̃to. qualem intelligi oporteat. Ad quod
breuit̃ respondendum puto. illam eẽ baptizan¬
suos ad baptizandum om̃s gentes mitteret tra¬
aidit dicens. Ite docete om̃s gentes baptizan¬
tes eos in nomine patris et filii et sp̃c scĩ. Ergo
recte feceris. si quod ille precepit. tu confiteris.
lue iussit ut in noĩe patris et filii et spc scĩ bap¬
tizares: tu mergis hominẽ et dicis. Ego bap¬
tiro te in nomine patris et filii et sp̃e scĩ. Be¬
ne sequeris formam institutionis diuinȩ. fa¬
cis quod iussit. ꝓfiteris quod instituit. S di¬
cis quid gͦ: Si quis forte ꝑ ignorantiã sine

Expanded text:
Spiritus sancti. Docete et baptizate; si tingis et taces, Spiritus sancti. Docete et baptizate; si tingis et taces, tingis et non doces. Habes baptizate, sed docete non habes. Crede ergo et confitere; loquere et merge, ut in confessione laventur quae mundanda sunt. Sed forte quaeris ipsam professionis fidei formam in perficiendo baptismatis sacramento, qualem intelligi oporteat. Ad quod breviter respondendum puto, illam esse baptizansuos ad baptizandum omnes gentes mitteret tradidit, dicens: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Ergo recte feceris, si quod ille praecepit tu confiteris. Ille jussit ut in nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti baptizares. Tu mergis hominem et dicis: « Ego baptizo te in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. » Bene sequeris formam institutionis divinae, facis quod jussit, profiteris quod instituit. Sed dicis: quid ergo? Si quis forte per ignorantiam sine
Abbreviated transcription (Latin):
si ipsum nom̃ uoticia ⁊ fides intelligenda ẽ
trinitatis. sufficiat ad formam sacrañiti com¬
plendam et sc̃ificationẽ ꝑficiendam. sine uer.¬
borũ ꝓlatione cum sola fide baptitandum
umergere. Qui enim dixit in fide trmtca¬
ti homines baptirarent᷑. munqͥd dicat docu¬
it. s quid credatur ostendit. Quaꝓpt̃ ne for¬
te in seĩficatione sacram̃ti. fidei ꝓmissio su¬
ꝑuacua eẽ uideatur: oportet nos in eo quod
dietium est in nomine patris et filii et sp̃c seĩ.
amplĩ aliquid intelligere. qͣm si auictum fuis
habere uidetur nom̃ qͣm fides. Nam fides
it᷑ ẽ et latet occulta. donec nominari inci¬
prat᷑ et ueniat in manifestationẽ. Tunc qͥp¬
pe nom eẽ meipit. quando nominari et no¬
tificati ut cognoseatur. et sic quidem in noĩe
patris et filii et spc̃ seĩ baptiram᷑. quando bap¬
tiramus in confessione fidei patris et filii et
sp̃o scĩ. Ipse enim dixit. Ite docete om̃isgen¬
tes baptirantes eos i noĩe patris et filui et

Expanded text:
Si ipsum nomen notitia et fides intelligenda est Trinitatis, sufficiet ad formam sacramenti complendam et sanctificationem perficiendam sine verborum prolatione cum sola fide baptizandum immergere. Qui enim dixit ut in fide Trinitatis homines baptizarentur: non quid dicatur docuit, sed quid credatur ostendit. Quapropter ne forte in sanctificatione sacramenti fidei professio supervacua esse videatur, oportet nos in eo quod dictum est in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti; amplius aliquid intelligere quam si dihabere videtur nomen quam fides. Nam fides intus est, et latet occulta donec nominari incipiat, et venire in manifestationem. Tunc quippe nomen esse incipit quando nominari incipit et notificari, ut cognoscatur. Et sic quidem in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti baptizamus, quando baptizamus in confessione fidei Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Ipse enim dixit: Ite, docete omnes gentes baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et
Abbreviated transcription (Latin):
Raisor est non penitens: qui adhuc agit quod peni¬
tet. Et non uidecur dm̃ poscere subditus et subsan¬
nare suꝑb. Canis reuersus ad uomitũ: sic et penitenᷤ
ad peccatum. Multi enim lacrimas indesmenter
fundunt: et peccare non desinunt. Quosdam acciꝑe
datione peccati lacrunas fundunt. nunc uero re¬
uiuiscente usu. ea quȩ fleuerant iterando commiit¬
tunt. Qui et preterita uult plangere et accionib
secularib incubare: iste mundationẽ non habet.
quod adhuc agit quȩ pęnitendo deflere possit. Isaias
peccatorib dicit. Lauamini mundi estote. Lauat᷑
itaq et mundus ẽ: qui et preterita plangit. et flen¬
da iterum non amittit. Lauatur et non ẽ mundꝰ.
qui plangit quod gessit nec deserit. et post lacri¬
mas ea quȩ fleuerat repetit. Sic deniq et alibi
animam pęnitentem. atq iterum delinquentem
sermo diuinus increpat dicens. Quam uilis es facta
nunis iterans uias tuas: quisquis gͦ culpas preteritaᷤᷤ

Expanded text:
risor est, non poenitens, qui adhuc agit quod poenitet; 215 nec videtur Deum poscere subditus, sed subsannare superbus. 2. Canis reversus ad vomitum est poenitens ad peccatum. Multi enim lacrymas indesinenter fundunt, et peccare non desinunt. Quosdam accipere datione peccati lacrymas fundunt, nunc vero, reviviscente usu, ea quae fleverant iterando committunt. 3. Qui et praeterita vult plangere, et actionibus saecularibus incubare, iste mundationem non habet, quoniam adhuc agit quae poenitendo deflere possit. 4. Isaias peccatoribus dicit: Lavamini, mundi estote . Lavatur itaque et mundus est, qui et praeterita plangit, et flenda iterum non admittit. Lavatur itaque, et non est mundus qui plangit quae gessit, nec deserit, et post lacrymas ea quae fleverat repetit. Sic denique et alibi animam poenitentem atque iterum delinquentem sermo divinus increpat, dicens: Quam vilis facta es nimis, iterans vias tuas ! Quisquis ergo culpas praeteritas
Abbreviated transcription (Latin):
peris os nisi atali uratione. Nolles ut dice¬
ret tͥ ante omnia ut te aduersus consuetudi¬
nem intentissimum redderet. ut omiia tua
inspiceres omnes motus liugue tuȩ diligentis¬
sime custodires. esses custos male consuetudinis
suȩ ad eam constringendam. audiente omina
dormiebas. Pungo ante ornia. spinas ad mo¬
neo. Quid est ante omnia: Ante omnia iuigi¬
la. ante omnia intentus esto. Iurauimus ẽt¬

Expanded text:
peris os, nisi ad talem jurationem. Nolles ut diceperis os, nisi ad talem jurationem. Nolles ut diceret tibi, Ante omnia, ut te adversus consuetudinem intentissimum redderet, ut omnia tua inspiceres, omnes motus linguae tuae diligentissime custodires, esses custos malae consuetudinis tuae, ad eam constringendam? Audi, Ante omnia. Dormiebas, pungo, Ante omnia, spinas admoveo. Quid est, Ante omnia? Ante omnia vigila, ante omnia intentus esto. CAPUT