comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non tam̃ nulla ẽ. int̃ illos diũsitas. Precedit gͦ aliqͥd
in peccatorib quo quis nũdũ sint iustificati digni effi¬
ciant᷑ iustificatione & itẽ p̃cedit in aliis peccatorib qui
digni sint obcunsione. Habes eundẽ apłm alibi dicentẽ
pbũ sensũ. Quod eos dedit in reꝓbũ sensũ hoc .ẽ. quod
innoticiã : hoc . ẽ. qđ digni extiter̃ qͥ darent᷑ in repbũ sen¬
sũ. Lam̃ uerũ est quia ñ uolentis neq eurrentis sed
miserentis .ẽ. dei. Quia etiã si leuiorib qͥsq peccatis aut corte
qũauis grauiorib: & multis tam̃ magno gemitu & dolo
penitendi miscđia dei dignꝰ fuerit. Non ipsiꝰ .ẽ. qͥ si relin
queretur intir&e sed miserentis dei qͥ eiꝰ p̃cib doloribq sub¬
uenit. Parũ .ẽ. enĩ uelle : nͥ dñs misereat᷑. Sed dñs ñ mi¬
seret᷑ qͥ ad pacẽ uocat nͥ uoluntas p̃cesserit : qͥa in ter

Expanded text:
tamen nulla est inter illos diversitas. Praecedit ergo aliquid tamen nulla est inter illos diversitas. Praecedit ergo aliquid in peccatoribus, quo quamvis nondum sint justificati, digni efficiantur justificatione; et item praecedit in aliis peccatoribus quo digni sint obtusione. Habes eumdem apostolum alibi dicentem,probum sensum . Quod eos dedit in reprobum sensum, hoc est, quod  darentur in reprobum sensum. 5. Tamen verum est quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Quia etiamsi levioribus quisque peccatis, aut certe quamvis gravioribus et multis, tamen magno gemitu et dolore poenitendi, misericordia Dei dignus fqueretur, interiret — sed miserentis dei, qui eius precibus dolorique subuenit. parum est enim uelle, nisi deus misereatur; sed deus non miseretur, qui ad pacem uocat, nisi uoluntas praecess
Abbreviated transcription (Latin):
uasa irȩꝰ quoꝵ supplicio illos erudir&e . idẽ pharaonẽ & po¬
płm eiꝰ. Quia quis. ee̾nt utriq peccatores & ꝓpt̃ea ad unã
mas sã ꝑtinerent: alit̃ tam̃ tractandi erant qͥ uni deo in¬
gemuerant ut eis subueniret: & alit̃ illi quoꝵ iniustis
onerib ingemuerant. Pertulit ergo in multa pacientia
uasa ire quę ꝑfecta sc̃ in ꝑditionẽ. & eo ipso qͦ ait inmiul¬
ta pacientia satis significauit pͥora eoꝵ peccata in qͥb
eos ꝑtulit ut oportune tc̃ uindicarae ꝗdo de illoꝵ uin¬
dicta subueniendũ erat his qͥ liberabant᷑ & ut notas
głam. hic fortasse cont̾batꝰ ad illã questionẽ redis cuiꝰ
uult miseret᷑ & quẽ uult obdurat. Quid ad hoc c̃que¬
ritur uoluncati enĩ eiꝰ qͥs resistit. Prorsus cuiꝰ uult mise¬
retur &e quẽ uult obdurat. Sed hȩc uoluntas dei: inius¬
ta. eẽ ñ potest. Uenit enĩ de occultissimis meritis qͥa&
ipsi peccatores cũ ꝓpt̾ generale peccatũ unã massã fecint

Expanded text:
diret, id est, Pharaonem et populum ejus: quia quamvis essent utrique peccatores, et propterea ad unam massam pertinerent; aliter tamen tractandi erant, qui uni Deo ingemuerant, ut eis subveniret: aliter illi, sub quorum injustis oneribus gemuerant. Pertulit ergo in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. Et eo ipso, quo ait: In multa patientia, satis significavit priora eorum peccata, in quibus eos pertulit; ut opportune tunc vindicaret, quando de illorum vindicta subveniendum erat his qui liberabantur. Et ut notas facparavit in gloriam. Hic fortasse conturbatus ad illam quaestionem redis, Cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quid adhuc conqueritur? voluntati enim ejus quis resistit ? Prorsus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat; sed haec voluntas Dei injusta esse non potest. Venit enim de occultissimis meritis; quia et ipsi peccator
Abbreviated transcription (Latin):
libtatẽ głȩ filiorũ dei. quasi nos ñ sumꝰ creatura sed
filii dei : in quorũ głe libertatẽ. libabit᷑ a seruitute creatura.
Itẽ dicit. Scimꝰ enĩ quia om̃is creatura c̃gemiscit & dola
usq adhuc. Non solũ autẽ illa sed & nos ipsi tanꝗ a
simus nos. aliud om̃is creatura. Totũ gͦ capitulũ particu¬
latĩ c̃siđandũ .ẽ. Eoistimo enĩ in qͥt qđ in dignȩ sint passi¬
ones huiꝰ tẽꝑis ad futurã głam quȩ reuelabit᷑ in nob. hoc¬
nanifestũ. ẽ. Dixerat enĩ suꝑuis. Si aut̃ spũ facta
nis mortificaueritis uiuetis. qđ fieri ñ potest sine mo¬
lestia : cui pacientia necessaria. ẽ. Quo ꝑtinet & qđ pau¬
lo ante ait si tam̃ c̃patim᷑ ut &e cõgłificem᷑. Qđ itaq ait.
nã expectatio creaturȩ reuelationẽ filiorũ dĩ expectat

Expanded text:
libertatem gloriae filiorum Dei: quasi nos non simus creatura, sed filii Dei, in quorum gloriae libertatem liberabitur a servitute creatum. Item dicit, Scimus enim quia omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc; non solum autem illa, sed et nos ipsi: tanquam aliud simus nos, aliud omnis creatura. Totum ergo capitulum particulatim considerandum est. 2. Existimo enim, inquit, quod indignae sint passiones huanifestum est: dixerat enim superius: Si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis. Quod fieri non potest sine molestia, cui patientia necessaria est. Quo pertinet, et quod paulo ante ait: Si tamen compatimur, ut et conglorificemur. Quod itaque ait: Nam et exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei e
Abbreviated transcription (Latin):
testacẽ figulus luti ex eadẽ cosꝑsione face̾ aliud qͥdẽ uas
in honorẽ. aliud in contumeliã: Expurga uetus ferm̃tũ
ut sis noua consꝑsio. Et in ea ipsa ñ adhuc paruulus
inxp̃o ut lacte potandus sis sed ꝑueni ad uirũ ꝑfec¬
tũ ut sis int̾ illos de qͥb dr̃. sapientiã loqͥm int̾ ꝑ fec¬
tos. Tunc demũ recte &e ñ p̃postere audies siqua sunt
de animarũ occultissimis meritis & de grã uel iusticia
secreta om̃ipotentis dei. Nã de pharaone facile respondetur
priorib meritis qͥb afflixit in regno suo ꝑogrinos dignũ
effectũ cui obduraretur cor ut nec manifestissimis sig̾nis
iubentis dei cređet. Exeadẽ gͦ massa id .ẽ. peccatorũ & uasa

Expanded text:
one facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam? Expurga vetus fermentum, ut sis nova conspersio , et in ea ipsa non adhuc parvulus in Christo ut lacte potandus sis ; sed perveni ad virum perfectum, ut sis inter illos de quibus dicitur, Sapientiam loquimur inter perfectos . Tum demum recte et non praepostere audies, si qua sunt de animarum occultissimis meritis, et de gratia vel justitia, secreta omnipotentis Dei. 4. Nam de Pharaone facile respondetur, prioribus meritis quibus afflixit in regno suo peregrinos, dignum effectum cui obduraretur cor, ut nec manifestissimis signis jubentis Dei crederet. Ex eadem ergo massa, id est, peccatorum, et vasa
Abbreviated transcription (Latin):
Tanta enĩ caritate fundati: possunt iã fortassẽ cũ scis
cõphende longitudine latitudine altitudinẽ & ꝓfundũ
Ilud tam̃ cõstancissima fide retinendũ: neq qͥeꝗ dm̃
iniuste facẽ neq ullã. eẽ. naturã quȩ ñ deo debeatiad
qđ ẽ qͥa deo debecꝰ om̃e decus & pulchritudo & cõgrueli¬
cia partuĩ. Qua si penitꝰ ꝑsecutꝰ sueris & usq ad om̃s reli

Expanded text:
i fortasse cum sanctis, comprehendere longitudinem, latitudinem et profundum. Illud tamen constantissima fide retinendum, neque quidquam Deum injuste facere, neque ullam esse naturam, quae non Deo debeat id quod est. Quia Deo debetur omne decus, et pulchritudo, et congruentia partium: quam si penitus persecutus fue
Abbreviated transcription (Latin):
tu qͥs es qͥrespondeas deo qm̃ si in ipsis dicant᷑ ad decipien¬
dos homines calũ niantib. ꝓcul dubio tacebt̃ nec audebt̃
uliã de uoluntate om̃ipotentis dei ĩꝑitis quos deciꝑe cu¬
unt scientiã polliceri. Quidã autẽ boni & piamente
script᷑as legentes: quer̃ qͥd hic possit uel maledicentib uł
calũniantib responderi sed nos auctoritati apłice salubri¬
ter inherentes ce libros quos catholica disciplina custo¬
dit infalsatos. eẽ. nequa quã existimantes. sentiamꝰ
dignantib qđ consilia dei ñ discunt cũ dicere ce¬
perint . ergo cuiꝰ uult miseret᷑ & quẽ uult obdurat᷑
Quid ad huc c̃queritꝰ nã uoluntati eiꝰ qͥs resistit : cũ his¬

Expanded text:
tu quis es, qui respondeas Deo? Quoniam si ipsis dicatur ad decipientu quis es, qui respondeas Deo? Quoniam si ipsis dicatur ad decipiendos homines calumniantibus, procul dubio tacebunt, nec audebunt ullam de voluntate omnipotentis Dei imperitis quos decipere cupiunt, scientiam polliceri. Quidam autem bona et pia mente Scripturas legentes quaerunt quid hic possit vel maledicentibus vel calumniantibus responderi. Sed nos et auctoritati apostolicae salubriter inhaerentes, et libros quos catholica disciplina custodit falsatos esse nequaquam existimantes, sentiamusdignantibus quod consilia Dei non discunt, cum dicere coeperint, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit ? cu
Abbreviated transcription (Latin):
id tantũ cauendũ . ẽ. ne uiol& aut uulner&e catholicã fide.
cio enĩ uanos hereticos de hoc capitulo multa ĩpia & inepta
e eo qđ scriptũ ẽ ohomo tu qͥs es qͥ respondeas. tasse
deo. Cũ uideat᷑ apłs corripuisse curiosos dicendo
o homo tu qͥs es qͥ respondeas deo: de hoc ipso illi questi¬
onẽ mouent & inea sententia ñ desinunt . e̾e̾ curiosi qua
obiurgata .ẽ. ipsa curiositas & ĩpii qͥde cũ contumelia
ut dicant apłm in soluenda questione defecisse & obiurr¬
gasse querentes quia non potat qđ querebatꝰ exponere.
Nonnulli aut̃ heretici qͥa ñ decipiunt nͥ cũ scientiã quã
exhibent pollicent᷑ & aduersantes legi & ꝓpħis quȩcũq
de illis apłs sermoni suo inseruit falsa & acorruptorib
inmissa. eẽ. criminant᷑: etiã hoc int̾ipsa quȩ int̾polata di¬
int numerare maluer̃ & negare paulũ dixisse. O homo

Expanded text:
id tantum cavendum est, ne violet aut vulneret catholicam fidem. id tantum cavendum est, ne violet aut vulneret catholicam fidem. Scio enim vanos haeretice eo quod scriptum est: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo ? 1. Cum videatur Apostolus corripuisse curiosos, dicendo, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? de hoc ipso illi quaestionem movent, et in ea sententia non desinunt esse curiosi, qua objurgata est ipsa curiositas: et impii quidem cum contumelia, ut dicant Apostolum in solvenda quaestione defecisse, et objurgasse quaerentes, quia non poterat quod quaerebatur exponere. Nonnulli autem haeretici quia non decipiunt, nisi cum scientiam quam non exhibent pollicentur, et adversantes Legi et Prophetis, quaecumque de illis Apostolus sermoni suo inseruit, falsa et a corruptoribus immissa esse criminantur, etiam hoc inter ipsa quae interpolata dicunt, numerare maluerunt, et negare Paulum dixisse, O homo,
Abbreviated transcription (Latin):
mitates dũ optẽꝑent deo qͥ ꝓnob̾ etiã unicũ filiũ suũ dig¬
natus .ẽ mittere tam̃ sine gemitu & dolorib id facere
credendi sunt: ne miseri existiment᷑. feliciorq sit de nu¬
mero nr̃o lazarus ille qͥiã in abrahȩ sinu reqͥescit. p̃ser¬
tĩ qͥa dixit eandẽ creaturã quȩ c̃gemiscit &e dolae ua
uanitati. eẽ. subiectã : qđ de sũmis & excellentib uir¬
tutũ potestatũq creaturis nefas. ẽ. cređe. Deinde lił¬
dã eã dixit a seruitute int̾itus quo illos cecidisse qͥ in cę¬
lis agunt uitã beatissimã ñ possumꝰ cređe. Tam̃ nichil
temere confirmandũ . ẽ. sed pia diligentia etiã atq etiã
uerba diuina tractanda sunt. ne forte quȩ cõgem
ligi. ut de sũmis angłis quãdui nr̃e infirmitati iussu h̃
nr̃i opiculant᷑ ñ impie possit existimari. Sed siue illa quã
ex secuti sumꝰ siue alia aliqua huiꝰ capituli expositio ꝓferat᷑.

Expanded text:
 obtemperant Deo, qui pro nobis etiam unicum Filium suum dignatus est mittere; tamen sine gemitu et doloribus id facere credendi sunt, ne miseri existimentur, feliciorque sit de numero nostro Lazarus ille qui jam in Abrahae sinu requiescit. Praesertim quia dixit, eamdem creaturam quae congemiscit et dolet, vanitati esse subjectam; quod de summis et excellentibus Virtutum Potestatumque creaturis nefas est credere. Deinde liberandam eam dixit a servitute interitus; quo illos cecidisse, qui in coelis agunt vitam beatissimam, non possumus credere. Tamen nihil temere confirmandum est, sed pia diligentia etiam atque etiam verba divina tractanda sunt; ne forte quae congemiligi, ut de summis Angelis, quamdiu nostrae infirmitati jussu Domini nostri opitulantur, non impie possit existimari. Sed sive illa quam exsecuti sumus, sive alia aliqua hujus capituli expositio proferatur;
Abbreviated transcription (Latin):
es nũdũ filiꝰ ꝑfectꝰ. qͥa nũdũ hausisti plenissimã grãor
qua nobis data ẽ. potestas filios dei fieri qͦ possis
audire: Ia nuos dicã seruos sed amicos: tuqͣs os qͥ
rospondeas deo & uelis dei nosse consiliũ ꝗ si honu
nis erequalis nos se uoluisses ĩprudenter faceresin
pͥus in amiciciã reciꝑeris. Sicut gͦ portauimꝰ imas¬
nẽ treni portemꝰ & imaginẽ cęlestis: exuentes nos
uetem hominẽ & induentes nouũ ut ñdicatꝰ nob
quasi luteo figm̃to. Nũqͥd dic̃ figm̃tũ ei qͥ se finarat
quare me sic fecisti Nã &e ut manifestũ sitñ scisti

Expanded text:
ectus filius, quia nondum hausisti plenissimam gratiam qua nobis data est potestas filios Dei fieri , quo possis audire, Jam non dicam vos servos, sed amicos ; tu quis es, qui respondeas Deo, et velis Dei nosse consilium? qui si hominis tibi aequalis nosse voluisses, impudenter faceres, nisi prius in amicitiam recipereris. Sicut ergo portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis , exuentes nos veterem hominem et induentes novum , ut non dicatur nobis quasi luteo figmento: Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me sic fecisti? 3. Et ut manifestum sit, non sancti
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt deo & diuino caritatis igne cõp̃hensi. Haec st̃ pͥmitiȩ
hominis qͥa ueritas pͥmũ sp̃m nr̃m obtinet ut ꝑhanc
ceta cõp̃hendant᷑. lã ergo haba pͥmitias oblatas deo
qͥ dicit. m̃te seruio legidei : carne autẽ legi peccati.
Et qͥ dicit deo cui seruio in spũ meo & de qͦ dr̃ sp̃s qͥdẽ

Expanded text:
ti sunt Deo, et divino charitatis igne comprehensi. Hae sunt primitiae ti sunt Deo, et divino charitatis igne comprehensi. Hae sunt primitiae hominis; quia veritas primum spiritum obtinet, ut per hunc caetera comprehendantur. Jam ergo habet primitias oblatas Deo qui dicit, « mente servio legi Dei, carne autem legi peccati » ; et qui dicit de Deo: « Cui servio in spiritu meo »
Abbreviated transcription (Latin):
si qͥs dicat qm̃ solẽ om̃s homines uident qͥ st̃ in¬
Ita in homine om̃is creatura ẽ. qͥa &e intelligit
& uiuit &e corpꝰ habet. Sed ñ tota creatura in
ipso est qͥa sunt p̃t ipsũ & angłi qͥ intelligant
& corpora quȩ tantũmͦ sint. cũ ipsũ uiuere. ma¬
gis sit quã ñuiuere. & ipsũ intelligere magis sit ꝗ sine in¬
iã insinu abrahe &e latro ille cũ dño in paradyso consti¬
tutus illo die qͦ credidit dolere destiterit: tam̃ usq ad¬
nic om̃is creatura cõgemiscit & dol&e : qͥa in his qͥ ni
liberati sunt om̃is. ẽ. ꝑpt̾ sp̃m & animã & corpꝰ. Non
solũ autẽ inqͥt om̃is creatura congemiscit & dolae sed¬
a nos ipsi id .ẽ. ñ solũ in homine corpꝰ & anima & sp̃s
simul dolent ex difficultatib corꝑis sed & nos ipsi excepti
corꝑib in nob̵ ipsis congemiscimꝰ. Et bene dix̃ pͥmitias
sp̃s habentes. id .ẽ. quorũ iã sp̃s tanquã sacrificiũ obla

Expanded text:
s dicat, quoniam solem homines vident qui sunt inIta in homine omnis creatura est, quia intelligit, et vivit, et corpus habet; sed non tota creatura in ipso est, quia sunt praeter ipsum et angeli qui intelligant et et corpora quae tantummodo sint; cum ipsum vivere magis sit, quam non vivere, et ipsum intelligere magis sit, quam sine injam in sinu Abrahae , et latro ille cum Domino in paradiso constitutus , illo die quo credidit, dolere destiterit; tamen usque adhuc omnis creatura congemiscit et dolet, quia in iis qui nondum liberati sunt, omnis esolum autem » inquit, omnis creatura congemiscit et dolet, « sed nos ipsi, » id est non solum in homine corpus et anima et spiritus simul dolent ex difficultatibus corporis, sed et nos ipsi, exceptis corporibus in nobis ipsis congemiscimus. Et bene dixit, « primitias s
Abbreviated transcription (Latin):
usq adhuc. Om̃is creatura in homine numeratur.
Non qͥa in eo sunt om̃s angłi & suꝑ enunentes uirtutes
ac potestates. aut celũ & t̾ra & mare &e omĩa quȩ
in eis sunt : sed qͥa om̃is creatura partĩ spũalis .ẽ. par¬
tĩ animalis partĩ corꝑalis. Qđ ut ab inferiorib cõsi¬
deremꝰ : corꝑalis creatũra ꝑ loca tendit᷑. Animalis
aũ uiuificat corporalẽ. sp̃ualis animalẽ regit: &ȩ cũ
bene regit cũ ipsa regenda se subicit deo. Cũ autẽ
trans gredit᷑ p̃cepta eiꝰ : laborib & erũnis ꝑ eadẽ ipsa
quȩ regere potat implicat᷑. Qui ergo uiuit ex cor¬
pore carnalis homo uel animalis uocat᷑. Carnalis.
quia carnalia sectat᷑ Animalis autẽ qͥa fert᷑ disso¬
luta lasciuia animȩ suȩ quã ñ regit sp̃s neq co¬
hercae intra metas naturalis ordinis: qͥa &e ipse se ñ sub¬
dit regendũ deo. Qui aũ spũ animã regit & ꝑ animã cor

Expanded text:
usque adhuc. Omnis creatura in homine numeratur: usque adhuc. Omnis creatura in homine numeratur: non quia in eo sint omnes angeli, et supereminentes virtutes ac potein eis sunt; sed quia omnis creatura partim spiritualis est, partim animalis, partim corporalis. Quod ut ab inferioribus consideremus, corporalis creatura per loca tenditur; animalis autem vivificat corporalem; spiritualis animalem regit, et tunc bene regit, cum ipsa regendam se subjicit Deo: cum autem transgreditur praecepta ejus, laboribus et aerumnis per eadem ipsa quae regere poterat implicatur. Qui ergo vivit ex corpore, carnalis homo vel animalis vocatur: carnalis, quia carnalia sectatur; animalis autem, quia fertur dissoluta lascivia animae suae, quam non regit spiritus, neque coercet intra metas naturalis ordinis; quia et ipse se non subdit regendum Deo. Qui autem spiritu animam regit, et per animam cor
Abbreviated transcription (Latin):
itati subiecta. e. sed ꝑpt̾ eũ qui subiecit eã inspe. Id es
ipsa creatura id ẽ. ipse homo cũ iã signaculo imagini ᷤ¬
ꝑt̃̾ peccatũ amisso remansit tantũmͦ creatura. ip̃sa
itaq: creatura id .ẽ. & ipsa quȩ nũdũ uocat᷑ filiorũ for¬
ma ꝑ fecta sed tantũ uocatur creatura libabitꝰ a seruntute
it̾itus. Qđ itaq ait oe ipsa lib̾abit᷑ facit intelligi & ipsa
quẽ ad modũ nos. id .ẽ. &e de ipsis non .ẽ. desꝑandũ qͥ nũdũ
uocant᷑ filii dei quia nũdũ credider̃ sed tantũ creat᷑a.
iuia & ipsi credituri sunt & liberabuntur aseruitute
interitꝰ quẽ ad modũ nos qͥ iã filii dei sumꝰ. quauis mĩdũ
apparuit qͥd erimꝰ. Libabitꝰ᷑ ergo a seruitute interitꝰ in
ubertatẽ głȩ filiorũ dei : id est erunt & ipsi ex seruis
iberi &e exmortus głosi in uita ꝑfecta quã habe
filii dei. Scimꝰ enĩ qͥa om̃is creatura c̃gemiscit & dol&

Expanded text:
nitati subjecta est, sed propter eum qui subjecit eam in spe, id est, nitati subjecta est, sed propter eum qui subjecit eam in spe, id est, ipsa creatura, id est ipse homo, cum jam signaculo imaginis propter peccatum amisso, remansit tantummodo creatura, et ipsa utique creatura, id est et ipsa quae nondum vocatur filiorum forma perfecta, sed tantum vocatur creatura, liberabitur a servitute interitus. Quod itaque ait, et ipsa liberabitur, facit intelligi, et ipsa quemadmodum nos: id est et de ipsis non est desperandum, qui nondum vocantur filii Dei, quia nondum crediderunt, sed tantum sunt creatura, quia et ipsi credituri sunt, et liberabuntur a servitute interitus, quemadmodum nos qui jam filii Dei sumus, quamvis nondum apparuerit quid erimus. Liberabitur ergo a servitute interitus in libertatem gloriae filiorum Dei: id est, erunt ipsi ex servis liberi, et ex mortuis gloriosi in vita perfecta, quam habebunt filii Dei. Scimus enim quod omnis creatura ingemiscit et dolet
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ id ÷ ẽ p̃t corpꝰ ad optionẽ ex pectantes redẽptionẽ
corporis nr̃i id .ẽ. ut & ipsũ corpus accipiens benefi¬
iũ adoptionis filiorũ qua uocati sumꝰ: tocos nos
beratos transactis om̃ib molestis ex om̃i parte dei
filios. eẽ. manifestet. Spe enĩ salui facti sumꝰ. Spes aũ
quȩ uidetur : ñ .ẽ spes: Tunc gͦ erit res quȩ nc̃ spes ẽ.
cũ apparuerit qͥd erimꝰ. id .ẽ. similes illi qm̃ uidebit

Expanded text:
id est, praeter corpus adoptionem exspectantes redemptionem corporis nostri: id est, ut et ipsum corpus accipiens beneficium adoptionis filiorum qua vocati sumus, totos nos liberatos transactis molestiis omnibus ex omni parte Dei filios esse manifestet. Spe enim salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes. Tunc ergo erit res, quae nunc est spes, cum a
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ uita cũ aliqua molestia nc̃ agit᷑: post aut̃ nullã
patiet᷑: Ꝙ qm̃ sũmi angłi spũalit̾ uiuunt. infimi aũ
animalit̃. Bestie uͦ & om̃ia pecora carnalit̃. Corpꝰ
aut̃ ñ uiuit sed inuificat᷑: omĩs creatura in honune
est. qͥa & incelligit spũ & sentit anima & localit̾

Expanded text:
Quae vita cum aliqua molestia nunc agitur, post autem nullam patietur. Et quoniam summi Angeli spiritualiter vivunt, infimi autem animaliter, bestiae vero et omnia pecora carnaliter, corpus autem non vivit, sed vivificatur; omnis creatura in homine est, quia et intelligit spiritu, et sent
Abbreviated transcription (Latin):
riarũ lacerationes &e contumeliarũ aculeos ꝑ pacientiã
sustinemꝰ. Dũ negelectis atq reiectis uoluptatib nrĩs
ꝓ fructu matris ȩcłȩ laboramꝰ qͥcqͥd in nobis in hac atq
huiꝰ modi at tritione dol& creatura. ẽ. Dol&e enĩ corpꝰ &
anima quȩ utiq creatura. ẽ. & expectat reuelationẽ
filiorũ dei. Id .ẽ. expectat quando appareat qđ uocatũ . ẽ. in
ea głia adquã uocatũ . ẽ. Quia enĩ filiꝰ dĩ unigenitꝰ ñ potes
appellari creatura ꝗdo qͥdẽ ꝑ ipsũ facta st omia quȩcũq
dĩ fec̃. distincte etiã nos uocam᷑ creatura ante illã eiu¬
dentiã głe &e distincte uocam᷑ filii dei : quis hoc ad opti¬
one meream. Nã ille unigenitꝰ : natura filiꝰ .ẽ. Ergo
expectatio creature id .ẽ. expectatio nr̃a reuelationẽ

Expanded text:
s, contumeliarum aculeos per patientiam sustinemus, dum, neglectis atque rejectis voluptatibus nostris, pro fructu matris Ecclesiae laboramus: quidquid in nobis in hac atque in hujusmodi attritione dolet, creatura est. Dolet enim corpus et anima, quae utique creatura est; et exspectat revelationem filiorum ea gloria ad quam vocatum est. Quia enim Filius Dei unigenitus non potest appellari creatura, quandoquidem per ipsum facta sunt omnia quaecumque Deus fecit, distincte etiam nos vocamur creatura ante illam evidentiam gloriae, et distincte vocamur filii Dei, quamvis hoc adoptione mereamur: nam ille unigenitus natura Filius est. Ergo exspectatio creaturae, id est, exspectatio nostra, revel
Abbreviated transcription (Latin):
se scđm carnẽ mortali generatione forinam᷑: ar oen sui
massa luti facti sumꝰ qđ .ẽ. massa peccati. Cũ gͦ meritũ
peccando amiserimus & miscđia dei remota nichil alu
peccantib nͥ aet̾na dãnatio debeat᷑ qͥd sibi uult homo de
hac massa ut deo respondeat & dicat quare sic me fecisti
siuis ista cognosc̾e̾. noli . ẽe. lutũ sed efficere filiꝰ dei ꝑ illiꝰ
nomine eiꝰ. Non aũ qđ tu cupis ante ꝗ credant diuina
nosse cupientib Merces enĩ cognitionis. meritis reddit᷑.
Credendo autẽ meritũ cõparat᷑. Ipsa aũ grã quȩ data
est ꝑ fidẽ. nullis nr̃is meritis p̃cedentib data. ẽ. Quod
uocarem᷑ : credendo aut̃ eciã meritũ collocaremꝰ. Peccato¬
es gͥ crede iubent᷑ ut a peccatis credendo purgent᷑. Nes¬
unt enĩ qͥd recte uiuendo uisuri st̃. Iuaꝑpt̾ cũ uiđe ñ
possint nͥ recte uiuant. nec recte uiuere ualeant nisi
credant : manifestũ. ẽ. a fide incipiendũ ut p̃cepta quib

Expanded text:
secundum carnem mortali generatione formamur, et omnes una massa luti facti sumus, quod est massa peccati. Cum ergo meritum peccando amiserimus, et misericordia Dei remota nihil aliud peccantibus nisi aeterna damnatio debeatur, quid sibi vult homo de hac massa, ut Deo respondeat et dicat, Quare me sic fecisti? Si vis ista cognoscere, noli esse lutum, sed efficere filius Dei per illnomine ejus; non autem, quod tu cupis, antequam credant, divina nosse cupientibus. Merces enim cognitionis meritis redditur; credendo autem meritum comparatur. Ipsa autem gratia quae data est per fidem, nullis nostris meritis praecedentibus data est. Quod vocaremur, credendo autem etiam meritum collocaremus. Peccatores igitur credere jubentur, ut a peccatis credendo purgentur. Nesciunt enim quid recte vivendo visuri sint. Quapropter cum videre non possint, nisi recte vivant, nec recte vivere valeant, nisi credant; manifestum est a fide incipiendum, ut praecepta quibus
Abbreviated transcription (Latin):
torũ suorũ querere cȩꝑint ut p̃cepta cõtẽpnant qͥb
adiutã bonã ꝑuenitꝰ: respondeamꝰ fidentissime
Sbomo tu qͥs es qͥ respondeas deo nec eos reueriti scm̃ ca¬
ub demꝰ. aut ꝓiciamꝰ margaritas nr̃as ante porcos. si
tam̃ iã ipsi canes &e porci non sumꝰ & de meritis ani¬
marũ reuelante spũ scõ sublime aliqͥd & auulgari con¬
iertura remotis simũ uel ex parte atq in enigmate suspi¬
eomꝰ : Hom enĩ apłs hoc loco scõs ꝓhibuit a querendo sed
eos qͥ nũdũ in caritate radicatiꝰ x fundii possunt cõ¬
prehendere cũ om̃ib soĩs latitudinẽ longitudinẽ altitudi

Expanded text:
ut praecepta contemnant, quibus ad vitam bonam pervenitur, respondeamus fidentissime, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Nec eos reveriti sanctum canibus demus, aut projiciamus margaritas nostras ante porcos : si tamen jam ipsi canes et porci non sumus, et de meritis animarum revelante Spiritu sancto. sublime aliquid et a vulgari conjectura remotissimum, vel ex parte atque in aenigmate suspicemur. 2. Non enim Apostolus hoc loco sanctos prohibuit a quaerendo, sed eos qui nondum sunt in charitate radicati et fundati, ut possint coprehendere cum omnibus sanctis latitudinem, lo
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ de filuis cõmemorauimꝰ excepto tẽpore qͦ p̃cedunt parentes: Sic
enĩ equalẽ syllabã syllabȩ dicimꝰ ꝗuis alt̾a p̃cedat alt̾a sub sequat᷑.
Idõ añ qͥa conditio tẽporis uacat. Non enĩ potest recte uideri ds̃
in tẽpore generasse filiũ ꝑquẽ condidit tẽpora c̃sequens. ẽ. ut non
solũ imago eiꝰ sit qͥa de illo .ẽ & similitudo qͥa imago .ẽ. sed etiã¬

Expanded text:
sicut de filiis commemoravimus, excepto tempore, quo praecedunt parentes; sic sicut de filiis commemoravimus, excepto tempore, quo praecedunt parentes; sic enim aequalem syllabam syllabae dicimus, quamvis altera praecedat, altera subsequatur.  quia conditio temporis vacat; non enim potest recte videri Deus in tempore generasse Filium, per quem condidit tempora: consequens est ut non solum sit imago ejus, quia de illo est, et similitudo, q
Abbreviated transcription (Latin):
e eo qđ scriptũ ẽ. in epła ad colosenses in quo habemꝰ redẽp¬
tionẽ in remissionẽ peccatorũ qui ẽ. imago dĩ ininsibilis.
Imago & aequalitas & similitudo : distinguenda sunt. Quia ubi
iago. ñ continuo aequalitas. U bi acqualitas. continuo simili¬
do ñ continuo imago. Ubi similitudo. ñ continuo imago. non
continuo aequalitas̃ ut in speculo .ẽ. imago quia de illo exp̃ssa ẽ
Est etiã necessario similitudo: ñ tam̃ ȩqualitas qͥ a multa de sunt
iagini quȩ insunt illi rei dequa exp̃ssa ẽ. Obia equalitas: cor¬
nuo similitudo ñ continuo imago. Uelut induob ouis parib
qͥa in est ȩqualitas. in .ẽ. & si militudo. Quetunq enĩ ad sunt
n ad sunt &e alt̃i. Imago tam̃ ñ ẽ: quia neutrũ de alto exp̃

Expanded text:
est in Epistola Pauli ad Colossenses: In quo habemus redemptionem et remissionem peccatorum, qui est imago Dei invisibilis . Imago et aequalitas et similitudo distinguenda sunt. Quia ubi imago, continuo tudo, non continuo imago, ubi similitudo, non continuo imago, non continuo aequalitas, ut in speculo est imago, quia de illo expressa est; est etiam necessario similitudo, non tamen aequalitas, quia multa desunt imagini quae insunt illi rei de qua expressa est. Ubi aequalitas, continuo et similitudo, non continuo imago: velut in duobus ovis paribus quia inest aequalitas, inest similitudo. Quaecunque enim adsunt uni, adsunt et alteri, imago tamen non est, quia neutrum de alt
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc aũt ex orta. ẽ. post peccatũ: quã coacti sunt uelare con¬
fusi. Unde remansit posteriorib conuigatis quã ius hoc
malo bene & licite utentib in euisdem modi oꝑe humanũ
uitare conspectũ : atq ita confiteri qđ pudendũ. ẽ. cũ debeat
neminẽ pudere qđ bonũ est. Sic insinuant᷑ hȩe duo : & bonũ
laudande conuinctionis unde filii generent᷑. & malũ pu¬
dende libidinis unde qui generant᷑ regenerandi sunt
ne dãnent᷑. Proinde pudenda libidine qui licite concũbit.
malo bene utitur. Qui aũt illicite : malo male utit᷑. rectiꝰ
enĩ accipit nom̃ aliqͦd mali quã boni. unde erubescunt
& mali & boni: meluisq credimꝰ ei qui dicit. scio quia
non habitat inme hoc. ẽ. in carne mea bonũ: quã huic
qui hoc dicit bonũ. unde si confundit᷑. confitet᷑ malũ.
si non confundit᷑ ad dit impudentiã peiꝰ malũ. Recte igit᷑ diximꝰ

Expanded text:
Haec autem extorta est post peccatum, quam coacti sunt velare conHaec autem extorta est post peccatum, quam coacti sunt velare confusi. Unde remansit posterioribus conjugatis, quamvis hoc malo bene et licite utentibus, in ejusmodi opere humanum vitare conspectum, atque ita confiteri quod podendum est, cum debeat neminem pudere quod bonum est. Sic insinuantur haec duo, et bonum laudandae conjunctionis, unde filii generentur; et malum pudendae libidinis, unde qui generantur, regenerandi sunt ne damnentur. Proinde pudenda limalo bene utitur: qui autem illicite, malo male utitur. Rectius enim accipit nomen mali quam boni, unde erubescunt et mali et boni: meliusque credimus ei qui dicit, Scio quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum ; quam huic qui dicit hoc bonum, unde si confunditur, confitetur malum; non confunditur, addit impudentiam, pejus malum. Recte igitur diximus, «
Abbreviated transcription (Latin):
Ab ea uͦ parte corporis quȩ non ad generandũ. ẽ. instituta. si &
conuige quisq utat᷑ : contra naturã ẽ. & flagitiosũ. Deniq: prius
idẽ apłs de feminis dixit. Nã feminȩ eoꝵ immutauer̃ naturalẽ
usũ : in eũ usũ qui . ẽ. contra naturã. Deinde masculis in masculos
turpitudinẽ oꝑantibus: relicto usu feminȩ naturali. Nongͦ isto no¬
mine id .ẽ. usu naturali. conuigalis .ẽ. laudata cõmixtio: sed im¬
mundiora & sceleratiora flagitia denotata sunt. qũa si & illicite
feminis sed tam̃ naturalit̾ uterent᷑. Panẽ uͦ & uinũ sic ñ rep̃hen¬
dimꝰ ꝓpt̃ luxuriosos & ebriosos: quomodo nec aurũ ꝓpt̃ cupidos
& auaros. Quo circa cõmixtionẽ quoq honestã conuigũ ñ rep̃¬
hendimꝰ ꝓpt̃ pudendã libidinẽ corpoꝵ. Illa eñi posset. ẽẽ. nulla
p̃cedente ꝑ petratione peccati : de qua non erub escerent conuigati

Expanded text:
Ab ea vero parte corporis, quae non ad generandum est instituta, si et Ab ea vero parte corporis, quae non ad generandum est instituta, si et conjuge quisque utatur, contra naturam est et flagitiosum. Denique prius idem apostolus de feminis dixit, Nam feminae eorum immutaverunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam : deinde, de masculis in masculos turpitudinem operantibus, relicto usu femineo naturali. Non ergo isto nomine, id est, usu naturali, conjugalis est laudata comundiora et sceleratiora flagitia denotata sunt, quam si inlicite et feminis, sed tamen naturaliter uterentur. Panem uero et uinum sic non reprehendimus propte. luxuriosos et ebriosos quomodo nec aurum propter cupidos et auaros. quocirca commixtionem quoque honestam coniugum non reprehendimus propter pudendam libidinem corporum. illa enim possetpraecedente perpetratione peccati, de qua non erubescerent conjugati.
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ malus eẽ non potest qui ꝑbonũ ex bono nascit᷑ : ubi igit᷑ origi¬
nale malũ qđ tot p̃uidicus int̾emptũ. ẽ: Adhȩc respondeo non
solũ filios ex conuigio uerũ etiã ex ad ulterio bonũ aliqđ . eẽ.
scđm opus dĩ quo creati sunt: scđm aũt origiale peccatũ. in
dãnationẽ nasci ex adã primo. non solũ side ad ulterio uerum
etiã si de coniugio generent᷑ : nisi in adã scđo qui.ẽ. xp̃c rege¬
nerent᷑. Qđ aũt ait apłs de imꝓbis relicto naturali usu femine
exarser̃ in desiđia sua in uicẽ. masculi in masculos turpitudinẽ
oꝑantes: non dixit usũ conuigalẽ sed naturalẽ. eũ uolens in¬
telligi qui fit menbris ad hoc creatis. ut ꝑ ea possit ad generandũ
sexus uterq inisceri. Ac ꝑ hoc cũ eisdẽ menbris etiã meretrici
quisq miscet᷑: naturalis ẽ. usus. nec tam̃ laudabilis sed culpabilis

Expanded text:
dei malus esse non potest, qui per bonum ex bono nascitur, ubi igitur origidei malus esse non potest, qui per bonum ex bono nascitur, ubi igitur originale malum, quod tot praeiudiciis interemptum est?\' Ad haec respondeo non solum filios ex coniugio uerum etiam ex adulterio bonum aliquod esse secundum opus dei quo creati sunt, secundum autem originale peccatum in damnatione nasci ex Adam primo non solum si de adulterio uerum etiam si de coniugio generentur, nisi in Adam secundo, qui est Chr Relicto naturali usu feminae exarserunt in desideria sua in invicem masculi in masculos turpitudinem operantes , non dixit usum conjugalem, sed naturalem eum volens intelligi, qui fit membris ad hoc creatis, ut per ea possit ad generandum sexus uterque misceri: ac per hoc, cum eisdem membris etiam meretrici quisque miscetur, naturalis est usus, nec tamen laudabilis, sed culpabilis.
Abbreviated transcription (Latin):
oreaturã panis & uini. qm̃ hinc quoq eos peccasse scriptura diui¬
na significauit. Dicit eñi dñs ꝑiezechielẽ ꝓpħam. Uerũ tam̃ he
uiiquitates sod omȩ sororis tuȩ: suꝑbia in saturitate panũ & in
uino oꝑi cõmixtionẽ corpoꝵ: aut creaturã panis & iuni similit̃
malã . ẽẽ defuum. Qđ si feceris: aꝑte manicheus. ẽẽ. uinceris
concupiscentiȩ aũt naturalis qui modũ tenet: bono bene utitur
Qui modũ non tenec: bono male utitur. Qđ dicis gͦ in qͥt ita¬
nuptiarũ bonũ malo originali qđ inde trahit᷑ ñ potest accusari.
seras sustulisti: & nil aliud laboras. quã ut parũ inte legaris
Ostende sine cõmixtione nuptias corporales: aut unũ aliquod
hiuc oꝑi nomen imponito & uł bonũ uł malũ coniugiũ non¬
cupato. Spopondisti utique : bona te definire coniugia. Si
coniugiũ bonũ. si hic fructus conuigi bonꝰ si hic fructus opus

Expanded text:
creaturam panis et uini, quoniam hinc quoque eos peccasse scriptura diuicreaturam panis et uini, quoniam hinc quoque eos peccasse scriptura diuina significauit; dicit enim dominus per Ezechiel prophetam: uerumtamen hae iniquitates Sodomae sororis tuae superbia; in saturitate panum et uino operi commixtionem corporum aut creaturam panis et uini similiter malam esse defini. quod si feceris, aperte Manicheus esse conuinceris. concupiscentiae autem naturalis qui modum tenet, bono bene utitur; qui modum non tenet, bono male utitur. quid dicis nuptiarum bonum malo originali quod inde trahitur non potest accusari, seras sustulisti et nihil magis laboras, quam ut parum intellegaris. ostende sine commixtione nuptias corporales; aut unum aliquod huic operi nomen inponito et uel bonum uel malum coniugium nuncupato. spopondisti utique bona te definire coniugia: si coniugium bonum, si homo fructus coniugii bonus, si hic fructus opus
Abbreviated transcription (Latin):
error in fecit. Sane qđ me ds̃ fecerit agnosco: & gr̃as ago. Qui
tam̃ cũ irȩ uasis perissẽ: si tantũ ex adã me fecisset. & in xp̃o
non refecisset. Quod cũ possessus pelagiana impietate ñ credit:
si intanto malo in finẽ usq ꝑdurat. non ipse sed catholici uideant
qualis & quantus eũ error non infecerit. sed plane int̃̾fecerit.
Attende sequentia. Quod aũt inqͥt filii ex conuigio suscepti.
naturalit̃ boni sint apło dicente discamꝰ : qui ait de imꝓbis
Relicto naturali usu feminȩ ex arser̃ indesideria sua inuicẽ:
masculi in masculos turpitudinẽ oꝑantes. Ostendit gͦ inquit
usũ feminȩ & naturalẽ . eẽ & ꝓsuo modulo laudabilẽ. flagit
aũt ex uoluntate ꝓpria exerceri contra institutionis pudorẽ
modusq laudat᷑: & in turpib ex cessus euis ponit᷑. Deniq eo tẽpr̃
ds̃ abrahȩ & sarȩ marcentia euo mẽbra uegetauit : quo in sod omis

Expanded text:
error infecit. Sane quod me Deus fecerit agnosco, et gratias ago: qui error infecit. Sane quod me Deus fecerit agnosco, et gratias ago: qui tamen cum irae vasis perissem, si tantum ex Adam me fecisset, et in Christo non refecisset. Quod cum possessus Pelagiana impietate non credit, si in tanto malo in finem usque perdurat, non ipse, sed Catholici videant, qualis et quantus eum error, non infecerit, sed plane interfecerit. CAPUT XIX. 34. Attende sequentia: « Quod autem, » inquit, « filii ex conjugio suscepti naturaliter boni sunt, Apostolo dicente discamus, qui ait de improbis: Relicto naturali usu feminae, exarserunt in de sideria sua, invicem masculi in masculos turpitud\'usum feminae et naturalem esse et pro suo modo laudabilem, flagitium autem ex uoluntate propria exerceri contra institutionis pudorem.modusque laudatur et in turpibus excessus eius punitur. denique eodem tempore deus Abrahae et Sarrae marcentia aeuo membra uegetauit, quo in Sodomis
Abbreviated transcription (Latin):
diuitias głȩ suȩ in uasa miscđiȩ. ne meritis sus tribuat si ad eand
fide apłica atq catholica ueracissima & fundatissima cũ pelagi¬
anis iste discedens. non uult nascentes. eẽ. sub diabolo: ne paruuli
portent᷑ ad xp̃m ut eruant᷑ apotestate tenebrarũ & ui regnũ
ipsius transferaut᷑ Ac sic accusat ȩccłiã toto orbe diffusã : in qua
ubiq om̃s baptizandi in fantuli non ob aliud ex sufflant᷑ nisi
ut ab eis princeps mundi mittat᷑ foras. a quo necesse.ẽ. uasa irȩ¬
possideant᷑ cũ ex adĩ nascunt᷑ nisi in xp̃o renascant᷑ & in eius
regnũ ꝑ grãm facta uasa miscdiȩ transferant᷑. Contra istam
fundatissimã ueniens ueritatẽ. ne uniuersã xp̃i ȩccłiã oppug¬
nare udeat᷑. quasi me unũ alloquit᷑ : & uelut corripiens atq
ammonens dicit. Etiã te ds̃ fecit: sed qđ fatendũ ẽ. grauius

Expanded text:
diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, ne meritis suis tribuat, si ad eanddiuitias gloriae suae in uasa misericordiae, ne meritis suis tribuat, si ad eandfide apostolica atque catholica ueracissima et fundatissima cum Pelagianis iste discedens non uult nascentes esse sub diabolo, ne paruuli portentur ad Christum, ut eruantur a potestate tenebrarum et in regnum ipsius transferantur. ac sic accusat ecclesiam toto orbe diffusam, in qua ubique omnes baptizandi infantuli non ob aliud exsufflantur, nisi ut ab eis princeps mundi mittatpossideantur, cum ex Adam nascuntur, si in Christo renascantur, et in ejus regnum per gratiam facta vasa misericordiae transferantur. Contra istam fundatissimam veniens veritatem, ne universam Christi Ecclesiam oppugnare videatur, quasi me unum alloquitur, et velut corripiens atque admonens dicit: Etiam te Deus fecit; sed, quod est fatendum, gravis
Abbreviated transcription (Latin):
qui uasa miscdiȩ facit. aut aliunde non ex eadẽ massa facit
hic itaq dicat: ergo ds̃ uasa diabolo facit : Quasi nesciat ds̃
sic eis uti ad oꝑa sua iuista &ebona. sicut ipso utit᷑ diabolo. An
uero filios ꝑditionis hedos sinistre parcis diabolo nutrit&
uestit quia facit solẽ suũ oriri suꝑ bonos & malos. & pluit iustos
& iniustos: Sic itaq creat malos. quomodo pascit & nutrit ma¬
los qͥa qđ eis creando tribuit ad naturȩ ꝑtinet bonitatẽ. & qđ
eis pascendo & nutriendo dat increm̃tũ. non utiq malitiȩ illoꝵ
sed eidẽ bone naturȩ quã creauit bonus. bonũ tribuit ad ui¬
mentũ. In qͥntũ eñi homines sunt. bonũ ẽ naturȩ cuiꝰ auctor . ẽ.
ds̃ in qͣntũ aũt cũ peccato nascunt᷑. perituri si non renascant᷑.
ad sem̃ ꝑtinet maledictũ abinitio illius antiq in obȩdients
uitio. Quo tam̃ bene utit᷑ factor etiã uasoꝵ irȩ : ut notas faciat

Expanded text:
qui uasa misericordiae facit? aut aliunde et non ex eadem massa facit? qui uasa misericordiae facit? aut aliunde et non ex eadem massa facit? hic itaque dicat: ergo deus uasa diabolo facit, quasi nesciat deus sic eis uti ad opera sua msta et bona, sicut ipso utitur diabolo. An uero filios perditionis haedos sinistrae partis uestit, quia facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos? sic itaque creat malos, quomodo pascit et nutrit malos, quia quod eis creando tribuit ad naturae pertinet bonitatem et quod eis pascendo et nutriendo dat incrementum non utique malitiae illorum, sed eidem bonae naturae quam creauit bonus bonum tribuit adiumentum. in quantum enim homines sunt, bonum est naturae, cuius auctor est deus; in quantum autem cum peccato nascuntur, perituri, si non renascuntur, ad semen pertinent male dictum ab initio illius antiquae inoboedientiae uitio. quo tamen bene utitur factor etiam uasorum irae, ut notas faciat
Abbreviated transcription (Latin):
nib parentib dareat hoc intendat. hoc curet. hoc sui oꝑis ratione
ꝓuideat. ut habeat diabolus seruos. quos ipse sibi facere ñ potest.
Absit ut hoc qualiscunq uł puerilis pietas suspicet᷑. Bonitate sua
ds̃ facit homines & primos sine peccato & ceteros sub peccato : in
usus ꝓfundarũ cogitationũ suarũ. Sic̃ enĩ de ipsius diaboli ma¬
litia nouit ille quid agat & qđ agit iustũ.ẽ & bonũ quã uissit
de quo agit in uistus & malus. nec eũ ꝓpterea creare noluit. quia
malũ futurũ. ẽẽ p̃scuut: ita de unuerso genere humano quã¬
uis nullus hominũ sine peccati sorde nascat᷑. bonũ ille qui sũme
bonus ẽ oꝑatur. alios faciens tanqũa uasa miscđiȩ quos gra
sententia ẽ argumen tet᷑ : immo aduersus ipsũ figulũ. cui res¬
ponderi ꝓhibet apłs dicens Ohomo tuquis es qui respondeas
dõ : Nunqͥdicit figm̃tũ ei qui se finxit. quare me sic fecisti:
sub diabolo: aut quia sũb diabolo sunt. alius eã quã ille facit

Expanded text:
nibus parentibus creat, hoc intendat, hoc curet, hoc sui operis ratione prouideat, ut habeat diabolus seruos, quos ipse sibi facere non potest. absit, ut hoc qualiscumque uel puerilis pietas suspicetur. bonitate sua deus fecit homines, et primos sine peccato et ceteros sub peccato, in usus profundarum cogitationum suarum. sicut enim de ipsius diaboli malitia nouit ille quid agat et quod agit iustum est et bonum, quamuis sit de quo agit iniustus et malus, nec eum propterea creare noluit, quia malum futurum esse praesciuit: ita de uniuerso genere humano, quamuis nullus hominum sine peccati sorde nascatur; bonum ille qui summe bonus est operatur, alios 16 faciens tamquam uasa misericordiae, quos gratia sententia est, argumentetur, immo aduersus ipsum figulum, cui respondere prohibet apostolus dicens: o homo, tu quis es, qui respondeas deo? numquid dicit figmentum ei qui se finxit: quare me sic fecisti? sub diabolo? aut quia sub diabolo sunt, alius ea quam ille facit,
Abbreviated transcription (Latin):
potest ex cusari : qm̃ natura humana quȩ nascit᷑ uł de conuigio
uł de ad ulterio dĩ opus. ẽ. quȩ si malũ. eẽt. non esset generanda
Simalũ non haberet: non. eẽt : generanda. atq ut ad unũ uerbũ
utrũq concludã: natura humana simala. eẽt. saluanda non. ẽẽt
Qui gͦ dicit eã bonũ non. eẽ: bonũ negat condite creatorem
Qui uͦ negat ei malũ ui . eẽ : musericordẽ uitiatȩ in uidet saluator
Lua ꝓpt̾ in hominuib nascentib nec excusanda sunt ad ulteria
ꝑbonũ qđ inde a conditore bono creatũ. ẽ: nec accusanda conuigia
ꝑmalũ qđ ibi amisericorde saluatore sanandũ.ẽ. Ostende inqͥt
sine cõmixtione nuptias corporales. non ego ostendo sine cõnux¬
tione nuptias corporales: sed nec ipse ostendit eandẽ cõmixtionẽ

Expanded text:
iam natura humana, quae nascitur uel de coniugio uel de adulterio, dei opus est. quae si malum esset, non esset generanda; si malum non haberet, non esset regeneranda. atque ut ad unum uerbum utrumque concludam: natura humana si malum esset, saluanda non essetqui ergo dicit eam bonum non esse, bonum negat conditae creatorem; qui uero negat ei malum inesse, misericordem uitiatae inuidet saluatorem. quapropter in hominibus nascentibus neque excusanda sunt adulteria per bonum, quod inde a conditore bono creatum est, nec accusanda coniugia per malum, quod ibi a misericorde saluatore sanandum est. \'Ostende\', inquit, 'sine commixtione nuptias corporales\\ non ostendo ego nuptias
Abbreviated transcription (Latin):
des et eiꝰ possumꝰ nͥ & ipse heres sit. Si hoc pietas h̃
ad mictit ut pͥmo ex parte uideroe hõ dominicꝰ deinde
ex toco qũaꝗ in sapientia ꝓficere dictus sit corpore suo
intelligat᷑ heres id ẽ. ecđã cuiꝰ coheredes sumꝰ quis ex
hereditas dei scđm illud dabo tͥ gentes hereditatẽ tuã
nͥ forte huiꝰ mundi: quo pͥus tãꝗ dñante tenebam᷑. Post

Expanded text:
e possumus, nisi et ipse haeres sit. Si autem pietas non admittitur primo ex parte videretur homo Dominicus, deinde ex toto, quanquam in sapientia proficere dictus sit, corpore suo intelligatur haeres, id est Ecclesia, cujus cohaeredes sumus, quamvis ex etiam nos haereditas Dei, secundum illud, « Dabo tibi gentes haereditatem tuam , » nisi forte hujus mundi, qua prius tanquam dominante tenebamur. Post
Abbreviated transcription (Latin):
& phariseos p̃cedt̃ in regnũ cȩloꝵ. Audiat om̃e genꝰ egrotorum
cũ quib tͥ ꝓcrimine sunt obiecta coniuuia. uidelicet qͦͣsi a sanis
qͥ medicũ non querebant cũ tu ñ ueneris uocare iustos sed peccatores
inpenitentiã. hii om̃s conuertunt᷑ ad te. facile mitescunt & humi¬
liant᷑ corã te: memores iniqͥssimȩ uitȩ suȩ & in dulgentissime
miscđiȩ tuȩ : quia ubi abundauit peccatũ suꝑ ab undauit gr̃a
Sed respice agmina uirginũ pueroꝵ puellarũq scãtũ. In ȩccłia
tua eruditu. ẽ. hoc genus Illic tͥ amat̾nis uberib pullulauit
Nom̃ tiũ adloquendũ linguã soluit. Nom̃ tuũ uelut lac infan¬
tiȩ suȩ suxit infusum. Non potest qͥsq ex hoc numero dicere.
Qui fui pͥmus blasphemꝰ & ꝑ secutor & inuiriosus: sed miscđiã
consecutus sũ. quia ignorans feci in in credulitate. Immo etiã

Expanded text:
et pharisaeos praecedunt in regnum caelorum; audiat omne genus aegrorum, et pharisaeos praecedunt in regnum caelorum; audiat omne genus aegrorum, cum quibus tibi pro crimine sunt obiecta conuiuia, uidelicet quasi a sanis, qui medicum non quaerebant, cum tu non uenires uocare iustos, sed peccatores in paenitentiam. hi omnes, cum conuertuntur ad te, facile mitescunt et humilantur coram te, memores iniquissimae uitae suae et indulgentissimae misericordiae tuae, quia ubi abundauit peccatum, superabundauit gratia. Sed respice agmina uirginum, puerorum puellarumque sanctarum: in ecclesia tua eruditum est hoc genus; illic tibi a maternis uberibus pullulauit, in nomen tuum ad loquendum linguam soluit, nomen tuum uelut lac infantiae suae suxit infusum. non potest quisquam ex hoc numero dicere: qui prius fui blasphemus et persecutor et iniuriosus, sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate: immo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
inte ut hoc ꝓ magno discamꝰ abste: qm̃ mitis es x humilis corde:
Itane magnũ. ẽ. ee. parũũ. ut nͥ ate qͥ tã magnꝰ es fieret disci amino
ũ posset: itaplane. Non eñi alit̃ inuenit᷑ reqͥes animȩ : nisi inqͥeto
tumore digesto qͦ magna sibi erat. qͣndo ł sana ñ erat. Audi¬
ant te & ueniant ad te: & mites atq humiles. eẽ. discant ate:
qͥ miscđiã & ueritatẽ tuã requir̃ tibi. uiuendo tͥ ñ sibi. Au¬
diat homo laborans & honeratꝰ: qͣ sarcina p̾mit᷑ ut oculos
ad cęlũ leuare ñ audeat ꝑcutiens pectus ille peccator & ꝓ¬
pinquans de longinquo. Audiat eenturio non dignꝰ cuius
tectũ subiref. Audiat zacheus maior publicanoꝵ: quad¬
rupla restituens lucra dãnabiliũ peccatoꝵ. Audiat mulier
uiciutate peccatrix: tanto lacrimosior pedib: tus qͣnto fuerat
alienior a uestigiis tius. Audiant meretrices & publicani qͥ scribas

Expanded text:
in te, ut hoc pro magno discamus a te, quoniam mitis es et humilis corde? in te, ut hoc pro magno discamus a te, quoniam mitis es et humilis corde? itane magnum est esse paruum, ut nisi a te. qui tam magnus es, fieret, disci omnino non posset? ita plane. non enim aliter inuenitur requies animae nisi inquieto tumore digesto, quo magna sibi erat, quando tibi sana non erat. Audiant te et ueniant ad te et mites atque humiles esse discant a te, qui misericordiam et ueritatem tuam requirunt, tibi uiuendo, tibi, non sibi. audiat hoc laborans et oneratus, qua sarcina premitur, ut oculos ad caelum leuare non audeat, percutiens pectus ille peccator et propinquans de longinquo; audiat centurio non dignus, cuius tectum subires; audiat Zacchaeus maior publicanorum, quadruplo restituens lucra damnabilium peccatorum; audiat mulier in ciuitate peccatrix tanto lacrimosior pedibus tuis, quanto fuerat alienior a uestigiis tuis; audiant meretrices et publicani, qui scribas