comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lib̃aliũ arciũ nultꝰ discipłoꝵ suoꝵ de
his quo ab ipso dicebant᷑ ronẽ posc̾e
auderet s fidẽ dare ũb magistri quo
ria ita cen̾ent. ut quasc̃q scͥpturas dem̃
admanũ sũpsissẽt qͣc̃q questiõs soluen¬
a̾as aut ꝙ̃ꝑbandas suꝑposuissẽt. ex his

Expanded text:
liberalium nullus discipulorum suorum de iis quae ab ipso dicebantur rationem poscere auderet; sed fidem daret verbis magistri quouria tenerent, ut quascunque scripturas deinde ad manum sumpsissent, quascunque quaestiones solvendas aut comprobandas proposuissent,
Abbreviated transcription (Latin):
sustinuisse fert᷑. Ethice inuentor sa¬
ciates fuit. de qͣ xxͦiiu. libros. ẜ po¬
sitiuã iusticiã scͥpsit. Deinde plato dis
sermone: libros de re .p. ordinauit.
fronto qͦ philosophꝰ scͥpsit librũ stra¬
tegomaton .i.militaris suauitatis. Mecha¬
nicha diu̾sos hc̃ierit auctores. Esiodus
asereus pͥmus apud g̾cos indescͥbendis
reuꝰ rusticis studuit. deinde democͥtus
octo uoluminibꝰ studiũ agͥculture ꝯ

Expanded text:
sustinuisse fertur. Ethicae inventor Socrates fuit, de qua XXIV libros secundum positivam justitiam tradidit. Deinde Plato discsermone libros De republica ordinavit. Fronto quoque philosophus scripsit librum Stratagematon, id est militaris subtilitatis. Mechanica diversos habuit auctores. Hesiodus Ascraeus primus apud Graecos in describendis rebus rusticis studuit. Deinde Democritus; , voluminibus studium agriculturae
Abbreviated transcription (Latin):
uigationẽ agriculturã. uenationem.
medicinã. cheatrichã. Logica diuidit᷑
ingͣmaticã. disertiuã. Disertiua diudr̃
indemonstratiuã ꝓbabilẽ sophisticã.
Inhac diuuisione solũmͦ diuisiue partes¬
philo sophie continent᷑. Sũt alie ad¬
huc sub diuisiones istar̃ partiũ. s iste
nuinc suffic̾e possũt. In his gͥ si soiũ nu¬
harũ scientiar̃ aiu̾si legunt᷑ alii inci¬
piendo. alii augendo. alii ꝑficiendo. arces
inuenerunt. Siͦq eiusđ arcis plures se¬
pe referunt᷑ autores. Ex his paucoꝵ nõia

Expanded text:
ulturam, venationem, medicinam, theatricam. Logica dividitur in grammaticam et disertivam. Dissertiva dividitur in demonstrationem prohabilem et sophisticam. In hac divisione solummodo divisivae philosophiae partes continentur; sunt aliae adhuc subdivisiones istarum partium, sed istae nunc sufficere possunt. In his igitur si solum nuharum scientiarum diversi leguntur. Alii incipiendo, alii augendo, alii perficiendo artes invenerunt, sicque ejusdem artis plures saepe referuntur auctores. Ex his paucorum nomina
Abbreviated transcription (Latin):
historiã pͥmꝰ moyses scͥpsit. apud genti¬
les. pͥmꝰ dares phrigiꝰ. t̾ianã historiã
edidit. quã infoliis palmar̃. ab eo scͥ¬
ptã ee ferũt. pꝰdarecẽ ing̾cia hero¬
dotus. historicꝰ pͥinꝰ habitꝰ ẽ. pꝰquẽ fe¬
ricides hide tẽꝑib claruit. quibꝰ esdras
lege scͥpsit. fãbulas pͥmũ inuenisse

Expanded text:
historiam primus Moyses scripsit. Apud gentiles primus Darhes Phrygius Trojanam historiam edidit, quam in foliis palmarum ab eo scriptam esse ferunt. Post Darhetem in Graecia Herodotus historicus primus habitus est. Post quem Pherecides iisdem temporibus claruit; quibus Esdras legem scripsit. Fabulas primum invenisse
Abbreviated transcription (Latin):
cultura: Lanificiiusum ap̃ g̾cos pͥmã
mineruã monstrasse ferunt. hãc ar̃ pͥ¬
mã celã ordisse. lanas colorasse. oliue
iñ uestim̃ta fcerẽt monstrauit. Si¬
milit᷑ lane usum ibidẽ ipsa repꝑit. In
libia pͥmũ lane usus exorsus est a tẽplo
ãmonis. Nuiꝰ rex asfrioꝵ pͥmꝰ bella mouit.

Expanded text:
ctura. Lanificii usum apud Graecos primam Minervam monstrasse ferunt. Hanc etiam primam telam ordinasse, lanasque colorasse, olivaeinde vestimenta fierent monstravit. Similiter lanae usum ibidem ipsa reperit. In Lybia primum usus lanae exortus est a templo Ammonis. Ninus rex Assyriorum primus bella
Abbreviated transcription (Latin):
ctodit. Ingeniũ ẽ uis quedã nat᷑ałr
aĩo insita ꝑse ualens. Ingeniũ anat᷑a
ꝓficiseit᷑. usu uiuat᷑ ĩmod̾ato labore
recundit᷑. cẽꝑato acuit᷑ exercitio. Und̾
satis elegãt aqͦdã dictũ ẽ. uolo tand̃
regłis. ⁊p̃ceptis informami. trimo¬
dũ ÷ leccioĩs genꝰ docentis discentis.¬

Expanded text:
tiam. Ingenium est vis quaedam naturaliter animo insita per se valens. Ingenium a natura proficiscitur, usu juvatur, immoderato labore retunditur, et temperato acuitur exercitio. Unde satis eleganter a quodam dictum est: « Volo tandem regulis et praeceptis informamur. Trimodum est lectionis genus docentis
Abbreviated transcription (Latin):
ciplinis ut dix̾im gͣmatic̃ dialetica
antiquiorẽ. ł arimechicã pͥorẽ musica.
aliꝰ inlibris ut si dix̾o catiliniariũ uigur¬
tino pͥorẽ. Alius in narratione q̃ ẽ inse
indisciplinis attendit᷑. ẜnat᷑am. Inli¬

Expanded text:
ciplinis, ut si dixerim grammaticam dialectica antiquiorem, vel arithmeticam priorem musica. Alius in libris, ut si dixero Catilinarium Jugurthino priorem. Alius in narratione, quae est iin disciplinis attenditur secundum n
Abbreviated transcription (Latin):
ui doctͥne oꝑam dant. ĩgenio
simul. inatura pollere debent.
que duo in om̃i studto ⁊ disciplina ita
sibi cohetent. ut si desit alterum neminẽ
altum ꝑfeccũ duc̾e possit sic̃ nulla pro¬

Expanded text:
ui doctrinae operam dant, ingenio simul et memoria pollere debent, quae duo in omni studio et disciplina ita sibi cohaerent, ut si desit alterum, neminem alterum ad perfectum ducere possit, sicut nulla pro
Abbreviated transcription (Latin):
ii sunt ordines ⁊minist̾ĩa cle-¬
ricors que tñ auccoritate
pontificali in archidiaconi cura.
⁊pͥmicheri acthesaurarii sollici¬
tudine duuduntꝰ: de archidiaconib

Expanded text:
i sunt ordines et ministeria clericorum, quae tamen auctoritate pontificali in archidiaconi cura et primicerii ac thesaurarii sollicitudine dividuntur. § 11. Archidiacon
Abbreviated transcription (Latin):
dũ alta nominat᷑. pꝰ ħ aqͣ betiedicta.
cũ sale iciñe ad dito iuno aque muto.
aqua ppłs ẽ sal: doctͥna cinis: passios
⁊ hõ uinũ diuinitatis aqͣ mortali¬
tas. Sic enĩ ppłs sc̾ificat᷑ doctͥna fidi.
memoria passioĩs xͥ unitꝰ capiti suo. do
asꝑgit᷑: ut intꝰ ⁊ext̾iꝰ aĩa scificanda
Circuit pontifex altare ⁊ eccłiã totam
asꝑgendo. qͣsi om̃s lustͣndo. ⁊ curam
inpendendo. oĩbꝰ u̾bo exemplo õmu
or̃one ꝯsumat. orans ut exaudiantur
mittens dõ d suꝑ ẽ uires suas excedens
eius tonsioĩb passionũ ad candorẽ ĩmr¬
ruptioĩs perducta Incensũ orones sꝑ
ticipatio ad m̃b deflux̃. Ppt̾ hoc ast̃¬
lamen quo pꝰconsectionẽ altare oꝑitur.
głam incorruptiõĩs designat qͦ pꝰ passu¬
nẽ ⁊sumpta mortalitate iħu hunali
manta est sicut scͥptũ est Concidisti saccũ
neui: ⁊ circin dedisti me leticia Incip̃¬

Expanded text:
a nominatur. Post haec aqua benedicitur cum sale et cinere, addito vino aqua misto. Aqua populus est, sal doctrina, cinis passionis et homo. Vinum divinitas, aqua mortalitas. Sic enim populus sanctificatur doctrina fidei, et memoria passionis Christi, unitus capiti suo Deo tus et exterius anima sanctificanda Circuit pontifex altare, et ecclesiam totam aspergendo, quasi omnes lustrando, et curam imponendo omnibus verbo et exemplo commuoratione consummat, orans ut exaudiantur mittens Deo quod super est vires suas excedens ejus tunsionibus passionis ad candorem incorruptionis perducta. Incensum orationes ticipatio ad membra defluxit. Propter hoc a saclamen, quo post consecrationem altare operitur, gloriam incorruptionis designat, qua post passionem consumpta mortalitate Jesu humanitas induta est, sicut scriptum est: « Conscidisti saccum meum, et circumdedisti me laetitia
Abbreviated transcription (Latin):
ulta inihis oĩbꝰ latent ꝓfunda mi¬
stia. exquibꝰ pauca ad memoriam
ercitandã attingimus. Domꝰ dedicã da
sc̃ificanda aĩa est. Aqua penitentiã
sores abluẽs peccatoꝵ. Sal sermo di¬
u̾nꝰ. in c̾patiõe mordẽs. ⁊ condiens cor¬
da insipida. T̃na asꝑsio. tͥna inm̃sio ẽ
purificãdi ꝑ aquã. Duodecim lumi¬
illuminantes. ⁊ crucis mist̾iũ ꝑ to¬
tũ mundũ efferentes. Pontifex xp̃s

Expanded text:
ulta in his omnibus latent profunda mysteria, ex quibus pauca ad memoriam excitanda attingimus. Domus dedicanda, anima sanctificanda est. Aqua poenitentia est, sordes abluens peccatorum. Sal sermo divinus increpatione mordens, et condiens corde insipida. Trina aspersio, trina mersio est purificandi per aquam. Duodecim lumiilluminantes, et crucis mysterium per totum mundum deferentes. Pontifex Christus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ iacob ⁊oseph filios benedicẽs. cãcella¬
tis manibꝰ formã crucis expͥmẽs. dextrã
manũ suꝑ cap̃ effraim. ⁊ sinistrã sr̃
cco: iunior ad dext̾ã collocatꝰ est. Cã¬
bucca siue uirga pastorat qͣ scͥptura
figurat᷑ ministiũ significat doctoꝵ.¬

Expanded text:
 cancellatis manibus formam crucis exprimens dextram manum super caput Ephraim, et sinistram super o abjecto, junior ad dexteram collocatus est. Cambuca sive virga pastoralis quae Scriptura figuratur, mysterium significat docto
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Surgẽs autẽ ab or̃o ẽ ppłm ñ salu¬
tat qñ qui necdũ sc̃ificatis applaudẽ¬
dũ ñ÷ ipsis: s orandũ ꝓipsis. descͥptio
asphabeti. simp ͤ doctͥna fiti. Pauim̃tũ
cor humanũ. Inpauim̃to alphabetũ
ac simplici doctͥna fidĩ iniciat᷑ Ductꝰ
asinistꝰ angulo orientis ĩ dextrũ occi¬
dentis. utẽ adextͦ angulo orientis in

Expanded text:
m non salutat, quoniam qui necdum sanctificati sunt applaudendum non est ipsis, sed orandum pro ipsis. Descriptio alphabeti, simplex doctrina fidei; pavimentum, cor humanum. In pavimento alphabetum ac simplici doctrina initiatur. Ductus a sinistro angulo orientis in dextrum occidentis, et item a dextro angulo or
Abbreviated transcription (Latin):
si ille qui filiolã suã dux̃ uxorem.
ide eo qui concubuerit cũ mat᷑ sua sp̃uali.
adto ⁊ de eo qui filiũ suũ baptiauit
icꝰ uxor eum de sacꝰ fonte suscepit. ea rõe
ut discidiũ ꝯugi fieret. si pꝰea intali co¬
pulatione ꝑman̾e possũt: de talib sic res¬
pondendũ ẽ. Si filiolã aut mat᷑m suam
sp̃ital ẽ aliquis inconiugio du̾it: seꝑan¬
dos ẽe eos uidicamꝰ. ⁊gͣui penitentia plec¬
tendos. Si autẽ coniuges legitimu unus
aut ãbo exindustͥa fecerint ut filium
siũ defonte suscipiãt. ut discidiũ siat.
cale ꝯsiliũ damus. Si innupti man̾e
uoluerint: bonũ ẽ. Sin autẽ. gͣuis
penitentia insidiatori iniungat᷑ i si¬
mul maneãt. & si suꝑiuxerit p̃uaricator

Expanded text:
si ille qui filiolam suam duxit uxorem, et de eo qui concubuit cum commatre spirituali, et de eo qui filium suum baptizavit, et cujus uxor eum de fonte suscepit, ea ratione ut dissidium conjugii fieret; si postea in tali copulatione permanere possent. De talibus sic respondendum est. Si filiolam aut commatrem suam spiritualem aliquis in conjugio duxerit; separandos eos esse judicimus, et gravi poenitentia plectendos. Si autem conjuges legitimi unus aut ambo ex industria fecerint ut filium suum de fonte suscipiant, ut dissidium fiat, tale consilium damus, si innupti manere voluerint bonum est; sin autem, gravis poenitentia insidiatori injungatur; et simul maneant, et si supervixerit praevarica
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ uideł uolẽs an nolẽs illũ desetuit.
Si enĩ nolẽs deseruit ł potiꝰ si uolẽs ꝑ¬
didit necessitatẽ pass: iniqͥtatẽ ñ fecit.
neq uiolentia patiẽtis culpa dicẽda:
s ĩ ferentis. Si aũ uolũtas ĩeo p̃cessis¬
sticie pͥmũ peccatũ fuisse negat᷑. qr uo¬
lũtas mala illã p̃cessit. ꝑꝙͣ facta est.
nec pot̾ ĩueniri uñ uolũtas tał. ł hõi
aduenerit q̃ uellet boñ qͥ habuit
deserere. qm̃ neq asemet ipso uelle hr̃e
uelle accepit. S cõsiłatdũ est qr c̃i̾tũ
uelle: appecitũ iusti deserere. id ẽ quã
iusticiã uelle desin̾̃e. Qaũ uelle desinit.
ñ uolẽdo desinit. s auolũtate cessã¬
do quẽ ad mođ ille qui aliqͥd face desi¬
derat ñ faciendo desinit s cessando tm̃¬
i quiescẽdo ab eo ꝙ facit. Quia gͥ hõ
appetitũ iusti deserens. ñ uelle cepit q

Expanded text:
Utrum videlicet nolens an volens illum deseruit. Si enim nolens deseruit, vel potius si nolens perdidit necessitatem passus est, iniquitatem non fecit. Neque violentia patientis culpa dicenda est, sed inferentis. Si autem voluntas in eo praecessisjustitiae primum peccatum fuisse negatur, quia voluntas mala illam praecessit per quam facta est. Nec potest inveniri unde voluntas talis homini advenerit, qua vellet bonum quod habuit deserere, quoniam neque a semetipso velle habere cepit. Sed considerandum est quod, cum velle, appetitum justi deserere idem est quod justitiam velle desinere: qui autem velle desinit, non volendo velle desinit, sed a voluntate cessando, quod quemadmodum ille qui aliquid facere desinit; non faciendo desinit, sed cessando et quiescendo ab eo quod facit. Quia ergo homo appetitum justi deserens non velle coepit quod
Abbreviated transcription (Latin):
o thesaurariũ ꝑtinẽt hostiarii.
basilicar̃ ordinatio. incensi p̃ꝑa¬
cio cura cͥsmatis conficiedi.
cura baptisteri ordinandi. ppatio
luminarioꝵ insacͥfitio Qñ ⁊qͥmꝰ

Expanded text:
 thesaurarium pertinent ostiarii, basilicarum ordinatio, incensi praeparatio, cura chrismatis conficiendi, cura baptisterii ordinandi, praeparatio luminarium in sacrificio et
Abbreviated transcription (Latin):
matiões. sacͥficia ⁊ obłoẽs. Ut ĩdecimatiõe
quid̃ peccoꝵ remissio. ĩ sacͥficiis uͦ carnis
mortificatio. in obłone au̾ boni oꝑis exhibi¬
tio signarẽt᷑. S erat obscura sig̾ficatio ħ ĩ
sacm̃to decimatiois. uͥ hõ de his que possi¬
debat parcẽ obtulit. partẽ retinuit. ut
defectꝰ fuit. ĩ cͥbueret. q uͦ ad bonitatẽ spec
nario ꝑfecto deficiẽs ꝓpt̾ea uͦ qi obscurũ
fiit signuĩ emundatioĩs indecimatione
data ẽ c̾cuncisio ut u̾tutẽ iustificationis
euidentiꝰ demonstraret. qn̾ dictũ ẽ hoiut
ret. ut ꝑh agnosce̾t. qr culpã quã nat᷑a
ꝑ illã ꝑartẽ corꝑis theret gr̃ã ꝑsacm̃tũ¬

Expanded text:
mationes, sacrificia, et oblationes, ut in decimatione quidem peccatorum remissio, in sacrificiis vero carnis mortificatio, in oblatione autem doni operis exhibitio signaretur. Sed erat obscura significatio haec in sacramento decimationis, ubi homo de his quae possidebat, partem obtulit, partem retinuit, ut d bonitatem spectnario perfecto deficiens. Propterea autem quia obscurum signum fuit emendationis in decimatione, data est circumcisio, ut virtutem justificationis evidentius demonstraret, quando dictum est homini utret, ut per hoc agnosceret quia culpam quam natura per illam partem corporis traheret, grat
Abbreviated transcription (Latin):
denꝰ dr̃. Ille uͦ qui ñ est cͥcũcisus ꝑitur̾
memorat᷑. qͥs uelit intellig̾e ꝓpt̾ea bap¬
tismũ ampliꝰ aliquid conferre quam
qui sacͣm̃to cͥcũeisionis iustificationem
tismo qͣntũ .s. spectat ad u̾tutẽ baptismi.
ꝑcipr. q sicut dictũ ẽ qd̃ iustificatis p̾ea
aditꝰ patͥe celestis pandr̃ cruce xͥ ꝯdonat᷑:
ꝓpt̃ hmõi rõnẽ aliam mutare cͥccisioĩs
formã causã c̃modiorẽ fortasse ⁊ mani
luũ gr̃ar᷑ signa. mag̾ ac mag̾ sẽꝑ eiudẽ
cia acdeclarantia formarẽt᷑. ut eũ effectu

Expanded text:
dicitur; ille vero qui non est circumcisus periturus memoratur: quis velit intelligere propterea baptismum aliquid amplius conferre quam qui sacramenti circumcisionis justificationem omnibus regni coelestis januam praecedens ipse primusrenatos hinc excuntes statim ad regnum mittit, quod tamen ex virtute sanguinis fusi ipsam aquam sanctificantis condonatur. Si igitur quis dicere velit idcirco circumcisionem baptismo mutatam, ut in tismum sanctificante impletum. Idem vero circumcisionem facere potuisse, si illi passio Christi in
Abbreviated transcription (Latin):
gent̾ legentes: tunc uidas corpꝰ xͥ accepit.
Intelligendũ ẽ enĩ qͣ iam om̃ibꝰ eis distͥbue¬
rat sacmͣtũ corꝑis ⁊ sanguinis sui. uͥ ⁊ ipse
iudas erat. sic̃ sc̃s lucas eudentissime nar
rectam suũ expͥmit tͣlitorẽ fortassis
ꝑ panis tinctionẽ illius significãs fictionẽ.
Nõ enĩ oĩa que tingunt᷑ ab luunt᷑. sut ĩ¬
ficiant᷑ ñ nulla tingunt᷑ Si autẽ bonũ
aliquid significat ħ tuictio eid̃ bono in¬

Expanded text:
t. Intelligendum est quod jam omnibus distribuerat sacramentum corporis et sanguinis sui, ubi et ipse Judas erat, sicut sanctus Lucas evidentissime narrrectam suum exprimit traditorem, fortassis per panis tinctionem illius significans fictionem. Non enim omnia quae tinguntur abluuntur, sed ut inficiantur nonnulla tinguntur. Si autem bonum aliquod significat haec tinctio, eidem bono in
Abbreviated transcription (Latin):
gunt᷑. rem facuĩt que ñ ẽ nuptiar̃. cꝰ delicti
ñ sũt nuptie hortatͥces. s dep̃cat̾ces. Decꝰ
quid ꝯuigale est castitas ꝓcrxandi ⁊ red¬
dendi carnał debiti fides. H ẽ opꝰ nuptiar̃
ꝙ ab oĩ cͥmine defendit apło dicens Si acce¬
ꝑis uxorẽ. ñ peccasti. & sinupserit uͥgo: ñ
ob ẽe pot̾. s potiꝰ fideł ꝓdest infideli. Ade

Expanded text:
rem faciunt quae non est nuptiarum, cujus delicti non sunt nuptiae exhortatrices, sed deprecatrices. Decus quidem conjugale est castitas procreandi et reddendi carnalis debiti fides. Hoc est opus nuptiarum quod ab omni crimine defendit Apostolus, dicens: Si acceperis non peccasti, et si nupserit virgo non obesse potest; sed potius fidelis prodest infideli. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
cali incontinẽtie sue infirmitate
siue uoluptate uirti insiuĩt: sic dicit.
ut unpediat tꝑ̃a que or̾oni debent᷑ ne ĩmu¬
tet᷑ ineũ usũ qui cont᷑ nat᷑am ẽ. Concũbitꝰ
enĩ qui ẽ necessariꝰ causa ꝙł ĩculpabilis ⁊¬

Expanded text:
ali incontinentiae sive infirmitate sive voluptate victi inserviunt, sic dicit: ut impediat tempora quae orationi debentur, nec immutetur in eum usum qui contra naturam est. Concubitus eni
Abbreviated transcription (Latin):
ne turlã fac̾e̾t: nec c̃positione partiũ.
ne massã formaro: nec similitudine mł¬
fecta appareret. Om̃is enĩ unitas ĩ simi¬
liticoine sola ꝯsistẽs płimoꝵ. aut ĩꝑfecti¬
onẽ osterdit in parte. si minꝰ hnͣt sigła.
aut suꝑfluã geminacionẽ ĩtoto si ꝑfecta
sut uniu̾sa. Et ñ ẽ uihis oĩb unitas uera

Expanded text:
positione partium, ne massam formaret; nec similitudine mufecta appareret. Omnis enim unitas in similitudine sola consistens plurimorum, aut imperfectionem ostendit in parte si minus habent singula, aut superfluam geminationem in toto, si perfecta sunt universa. Et non est in his omnibus unitas
Abbreviated transcription (Latin):
apertã ꝑsecutionẽ delatebris e¬
rũpet odioꝵ. ħ enĩ erit nouissima ꝑ¬
secutio. nouissimo imminente iuditio.
qͣ sca eccłia toto t̾rar᷑ orbe patiet᷑. unu̾¬
sa uidelicee ciuitas xͥ ab uniu̾sa enuta¬

Expanded text:
apertam persecutionem de latebris erumpet odiorum". haec enim erit nouissima persecutio nouissimo imminente iudicio, quam sancta ecclesia toto terrarum orbe patietur, uniuersa scilicet ciuitas Christi ab uniuersa
Abbreviated transcription (Latin):
sũt alit̃ appetunus ꝗͣ debemꝰ. Sic gͥ culpa
pa ⁊pena ĩ m̃te ᷤ Cũ cũpiscentia mala: culpa
⁊ pena in carne. In quib peccati originalis ra¬
dix ꝯsistit. Quia gͥ caro humana aparẽtib
c̃ mortalitate seminat᷑ iu eo ipso q̃ semitiata
sub iacet mortalitati: iuiuificata pꝰmod
carnał ꝯcupiscẽtie subiecta ĩuenit᷑ neces¬
sitati. ꝙ ipsa mortalitatis infirmitas. cau
ꝯnecessitate ꝯcupiscẽdi nascit᷑ ineo aquo
seminat᷑ culpã ht. ⁊ actũ culpe. In eo q̃se
minat᷑ nec culpã ht̃. nec actũ culpe: s cau¬
sa In eo q uascit᷑ causã culpe ⁊ culpã ht̃.

Expanded text:
ulpa et poena in mente; concupiscentia mali, culpa et poena in carne. In quibus peccati originalis radix consistit. Quia igitur caro humana a parentibus cum mortalitate seminatur, in eo ipso quod seminata subjacet mortalitati vivificata postmodum carnalis concupiscentiae subjecta invenitur necessitati, quia ipsa mortalitatis infirmitas causacum necessitate concupiscendi nascitur. In eo a quo seminatur culpam habet et actum culpae. In eo quod seminatur nec culpam habet nec actum culpae, sed causam. In eo qu
Abbreviated transcription (Latin):
pediunt᷑ ne t̃ucatẽ agnoscãt qñ debent. Nas¬
ci quippe sine cognitiõẽ nat᷑a ÷ ñ culpa. S
ĩeo uitio nasci quo p̾ea acognitione t̾utatis
ĩpediant᷑ culpa ÷ ñnat᷑a. Hatitẽ uitim
ĩ corruptioẽ carnis : uncorruptioe sensꝰ¬

Expanded text:
pediuntur ne veritatem agnoscant quando debent. Nasci quippe sine cognitione natura est, non culpa. Sed in eo vitio nasci quo postea a cognitione veritatis impediantur, culpa est non natura. Hoc autem vitium in corruptione carnis
Abbreviated transcription (Latin):
id̾ẽ ꝓͥa ditecti. uł reuelatiõe diuita
adita. Et p̾mũ usq ⁊ qͦ humana io̾
ex insito sͣ lumine u̾itatis conualue¬
rit digñ ẽ considerd̃e: ne siuł cotũ
homini dec̾ neguare gr̾am conui
camur aut si tollat᷑ cotũ. ignorãtiã
excusare. Itaq utrũq modũ humi¬
ne inuestigationis ordine ꝓsequahͦ
quo rõ himinis uł ꝑse directa uł ab
his quȩ extͣ se nat᷑alia erãt uisibila

Expanded text:
ia directa, vel revelatione divina adjuta. Et primum usquequo ipsa humana ratio ex insito sibi lumine veritatis convaluerit, dignum est consideratione; ne si vel totum homini detur negare convincamur gratiam, aut si tollatur totum ignorantiam excusare. Itaque utrumque modum humanae investigationis ordine prosequamur, quo ratio hominis vel per se directa vel ab iis qu
Abbreviated transcription (Latin):
hinc conmñdat᷑. Et ñs luudata oꝑa secdã.
nõ qr bona nõ eẽt. ẜ qr maloꝵ sigñ ẽẽnt.
Prima enĩ oꝑa. fec̃ ds̃ ⁊illa oĩa bona ual¬
de erãt qͥb neq in erat corruptio. nec de¬
erit ꝑfectio. S uenit deuide diabol de

Expanded text:
hic commendatur. Et non sunt laudata opera secunda, non quia bona non essent, sed quia malorum signum essent. Prima enim opera fecit Deus et illa omnia bona valde erant ; quibus neque inerat corruptio, neque deerat perfectio. Sed venit deinde diabolus et
Abbreviated transcription (Latin):
cesser̃t.  rursũ pꝰula ala q̃si noiudline
ad tuncta s̃. quib alia succedẽ ñ deb¬
erũt uelut medicam̃ta ꝑfecta que
morbũ ipsũ ꝯsum̃ent. ⁊ ꝑfectã santa¬
tẽ plene restaurarẽt. & ħ oĩa facta sũt

Expanded text:
cesserunt. Et rursum post illa alia quasi novissime adjuncta sunt, quibus alia succedere non debuerunt. Vel ut medicamenta perfecta quae morbum ipsum consumerent et perfectam sanitatem plene restaurarent. Et haec omnia facta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
et̃ ñ sic tñ nͥ q ĩpe uult fieri: siue fa¬
ciamus siue nõ faciamꝰ qd̾ p̾cipit nob̾.
et si facimus bonum. uolute hoc
dd̃ t uoluit qͥa factũ ẽ hoc. ⁊ ape¬
bat qđ factũ ẽ. ec qd factũ ẽ. utilt:

Expanded text:
en nisi tantum quod ipse vult fieri, sive faciamus sive non faciamus quod praecepit nobis. Et si facimus bonum, voluit hoc Deus; et voluit quia factum est hic, et approbat quod factum est et quod factum est; vult
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ qd nr̃m ẽ. tm̃. ut faciamus ⁊approbe¬
mus. ⁊ diligamꝰ in nob. sic̃ ids̃ dilig̃.
iapprobat boñ nrm tm̃ ĩ nob̾. ut ei
similes simus diligendo. i faciẽdo
bona: sicͣ upse bona cm̃ diligit ⁊

Expanded text:
nostrum est, tantum ut faciamus et approbemus et diligamus in nobis, sicut et Deus diligit et approbat bonum nostrum in nobis; ut ei similes simus diligendo et faciendo bona, sicut et ipse bona tantum diligit et
Abbreviated transcription (Latin):
nce onẽ creaturã creator erat
solus quid s tñ ñ solitariꝰ qr c̃ipso
erat sapientia sua: inqua om̃ia
ab ec̃no ꝑpiouidetiã fuer̾t. quȩ abipso
intẽpe ꝑeentiã facta sũt Solꝰ gͦ fuit. qñ¬

Expanded text:
nte omnem creaturam Creator erat solus quidem, sed tamen non solitarius, quia cum ipso erat sapientia sua in qua omnia ab aeterno per providentiam fuerunt quae ab ipso in tempore per essentiam facta sunt. Solus fuit q
Abbreviated transcription (Latin):
ac usitatã nature oꝑitionẽ ꝑagitur ꝯerti¬
Inparentib carnalit̾ gen̾antib. ⁊ ꝑcarnis
coitum nasciturã carnẽ excarne fabrui¬
c̾antib utͦbiq natura sub̾am minisit̃
Tam̃ ħ uectigal qͥ nat᷑a quasi debitum
q̃dã ex instituto c̾atoris ad fabricã hui¬
mani corꝑis absoluandã ĩpendit. ita
ꝓrsus sine ulla necessitate accoactiõe
abea requirit᷑. ũ nͥ sola dilectioe. ⁊ it
sic dixĩ spontanea caritate attͥbuendũ

Expanded text:
eragitur conceptiIn parentibus carnaliter generantibus et per carnis coitum nascituram carnem ex carne fabricantibus utrobique natura substantiam ministrat Tamen hoc vectigal quod natura quasi debitum quoddam ex instituto Creatoris ad fabricam humani corporis absolvendam impendit ita prorsus sine ulla necessitate aut coactione ab ea requiritur, ut non nisi sola dilectione, et, ut sic dixerim, spontanea charitate ad id tribuendum
Abbreviated transcription (Latin):
demõstrat᷑. Sola gͦ dileccio ÷ que natã
ad seminãdũ partũ. & quid in nuli¬
ere amor uiri. in iuiro aũ amor muli¬
eris. id ag̾e solet. ut qr in alt̾o solũs
humani partꝰ a sola muliere formã¬
dũ ꝯcipitur. qͥ simł auiro . ⁊ muliere

Expanded text:
la ergo dilectio est, quae naturam ad seminandum partum. Et quidem in muliere amor viri, in viro autem amor mulieris id agere solet, ut quia in altero solum humani partus a sola muliere formandum concipitur, quod simul a viro et muliere
Abbreviated transcription (Latin):
sua possibilitate p̾sumat. Nec iõ de his
dubitãd ÷ qr obscura s̃. nec iõ aliqͥd
I.gͦ qͥd ꝯcepit maria. aut carnẽ ñ
ꝯcepit. ⁊ carnẽ ñ genuerit. aut si
carnẽ genuit: carnẽ ꝯcepit. Ꝙ enĩ
ꝯcepit. ħ genuit. S qͦmͦ carnẽ po¬
nẽ gign̾e cam.  Ista ꝑplexa inqͥsitio

Expanded text:
sua possibilitate praesumat. Nec ideo de his dubitandum est, quia obscura sunt, nec ideo aliquid id concepit Maria? Aut carnem non concepit, et carnem non genuit, aut si carnem genuit, carnem concepit. Quod enim concepit, hoc genuit. Sed quomodo carnem minem gigne
Abbreviated transcription (Latin):
asticus dr̃. ꝙ de tociꝰ eccłie disciplina
religiose ꝯũsationis. magna cura
n roe sit editꝰ. Ne his duobꝰ ieroninꝰ
sic dicit. fertꝰ panarethos iħu filii si¬
rach lib ialius pseudogͭphꝰ. qui sapi¬
entia salomõis ĩscͥbitur: quoꝵ pͥorẽ
hebraicũ repꝑi ñ eccliasticũ ut apud

Expanded text:
uod de totius Ecclesiae disciplina religiosae conversationis, magna cura et ratione sit deditus. De his duobus Hieronymus sic dicit. Fertur paranetos Jesu filii Sirac liber, et alius pseudographus, qui Sapientia Salomonis inscribitur, quorum priorem Hebraicum reperi, non Ecclesiasticum apud
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ loquitur ñ ad unũ specialit̾. ẜ adto¬
tã ꝯcionẽ ppli. Porio pacificꝰ nocatus ẽ.
eo qͥ in regno euis pax fuerit. Isitaq
iuita numer᷑ uocabuloꝵ tͥa edidit
uolumina. pͥmũ ꝗ hebraice masioth.
g̾ce parabole. latine ꝓu̾bia ĩscbitur.
eo qͥ in ipso sub ꝯꝑatiua similitudĩe¬

Expanded text:
uitur non ad unum specialiter, sed ad totam concionem populi. Porro pacificus vocatus est, eo quod in regno ejus pax fuerit. Is itaque juxta numerum vocabulorum tria edidit volumina, primum quod Hebraice , Massoth, Graece parabolae, Latine proverbia inscribitur, eo quod in ipso sub comparativa similitudine
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptura r̃ cantica ap̃ hebreos metͥce ꝯpo¬
sita sũt. ut cestat᷑ ieronuus origenes.
uosepħꝰ. ⁊ eusebiꝰ cesariensis. Nam in mo
alii iambo eurrunt. nc̃ saphico nitẽt
trimetro ł cet̾metro inoedentes. Trib
nomtnibꝰ uocatũ eẽ. salomonẽ. scͥptura
manifeste docet. idida .i. dilectum
diũ. quia eũ dilex̃ dominus. ⁊ celeth.i.

Expanded text:
urarum cantica, apud Hebraeos metrice composita sunt, ut testantur Hieronymus, Origenes, Josephus, Eusebius Caesariensis. Nam in moralii iambo currunt, nunc sapphico nitent, trimetro vel tetrametro incendentes. Tribus nominibus vocatum esse Salomonem Scriptura manifestissime docet: , Idida, id est dilectum Domini, quia eum dilexit Dominus; , Coeleth, id
Abbreviated transcription (Latin):
rimã ht̃ societatẽ. Daniel ap̃ hebre¬
os. nͨ susanne ht historiã. iec yninũ
tũ pueroꝵ. nec belis draconisq fabu¬
quia ea que in lege ł regũ libris. ł omissa.
ł ñ plene relata sunt inisto sũmatim
acbuit᷑ explicant᷑ hic hebraice dr da¬
breiamin. q int̾p̃tat᷑ uba dier̃ quodsig¬
nificantiꝰ croncon cociꝰ diuine historie
possumꝰ appellare. Lib exesdre neemieq

Expanded text:
cietatem. Daniel apud Hebraeos nec Susannae habet historiam, nec hymnum trium puerorum, nec Beli, draconisque fabuquia ea quae in lege, vel regum libris, vel omissa, vel non plene relata sunt, in isto summatim ac breviter replicantur. Hic Hebraice dicitur , Dabreiamin, quod interpretatur Verba dierum; quod significantius Chronicon totius divinae historiae possumus appellare. Liber Esdrae quartus
Abbreviated transcription (Latin):
ordine doctͥnar᷑ iphilosophi suos secca¬
cores erudiũt ut pͥmũ echieã doceãt.
deĩn phisicã int̾p̃tent᷑. ⁊ quẽ uihis ꝓ¬
fecisse ꝑspexerint. ad theologiã usq ꝑ
int̾p̃tes catholica ecelesia ñ legit eo qͥ mł¬
tũ au̾itate discordet. Paniel quoq ⁊

Expanded text:
ordine doctrinarum, et philosophi suos sectatores erudiunt, ut primum ethicam doceant, deinde physicam interpretentur, et quem in his profecisse perspexerint, ad theologiam usque pinterpretes catholica Ecclesia non legit, eo quod multum a veritate discordet. Daniel maxime
Abbreviated transcription (Latin):
descͥbit qͥ licet ꝙ̃ historiã saul ⁊ dauid
ꝯtineat. ułq cn ad samuel ieferunt᷑.
qr unxit utrinq Malac hebraice lati¬
ne regũ int̾ptat᷑. Inde dictus est mala¬
chim. ꝓ eo qͣ reges uide i istelitice gen¬
tis. gestaq eoꝵ ꝑordinẽ digerat. Isa¬
ias euangelista pocius ꝙͣ. ꝓpħa edidit
librũ suũ. cuiꝰ om̃e textũ eloq̃ntie ꝓsa
incedit. canticũ uͦ examet᷑ pentamet᷑.
u̾su discurrit. Ieremias similit̾ edidit
librũ suũ cũ trenis eiꝰ. qͦs nos lam̃ta uo¬
camus. eo qd instructioribꝰ rebꝰ fum̾ibꝰq
adhibeant᷑. in quibꝰ quadruplicẽ di¬
u̾so metro ꝯposuit alphabetũ. quoꝵ
siculos qui sibi nexi s̃ &r abuna tm̃ litt̾a
incipuĩt. heroicũ coma c̾icludit. T̃ciũ
alphabetũ. trimetro scͥptũ ẽ. ⁊at̾nis
alphabetũ stinile pͥmo ⁊ sodõ habetur.¬
& exec hiel pͥncipiũ. ⁊i finẽ obscuriora ht̃.
fines libri iob apud hebreos ꝓsaica or̃o e
ꝯterta s̃. Media autẽ ipslus ab eoloco qͦ

Expanded text:
 licet etiam historiam Saul et David contineat, utrique tamen ad Samuelem referuntur, quia unxit utrumque. malach Hebraice, latine regum interpretatur, unde dictus est malachim, pro eo quod reges Judae et Israeliticae gentis, gestaque eorum per ordinem digerat. Isaias evangelista potius quam propheta edidit librum suum, cujus omne contextum eloquentiae prosa incedit. Canticum vero hexametro et pentametro versu discurrit. Jeremias similiter librum suum cum Threnis quos lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur, in quibus quadruplex diverso metro composuit alphabetum, quorusiculos, qui sibi nexi sunt, et ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma concludit. 24. Tertium alphabetum trimetro scriptum est, et a alphabetum simile primo et secundo habetur. Ezechiel principium et finem, obscuriora habetPrincipia et fines libri Job apud Hebraeos prosa oratione contexta sunt. Media autem ipsius ab eo loco quo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ exit pͥmum triplex discrecio
potestatis illorum: qm̃ alia erat
iofestas quã acceꝑant acd se. alia quã
acceperãt ad inuice ĩ t̃ se. alia aũ quã ac¬
ceꝑãt ad ea q̃ ꝯditione oidinata fuerãt sub
se. Prima potestas uututis erat. scd̾a:
isemet ipsis singłi accepãt. uniciuq ad
effectũ familabatur natura pͥa: in eauͦ
quã ad se inuicẽ habeb̃t qͥb dã subie¬
cta erat obeclientia aliena: in ea aũ quã
ad inferiora possidelit̃ potestare. unicuiq
scd̃m uututẽ niture ⁊ idignitatẽ officii:
miniftiũ eribebat subiecta c̾itura ħ de

Expanded text:
 erat primum triplex discretio potestatis illorum, quoniam alia pars potestas quam acceperant ad se, alia quam acceperant ad invicem inter se, alia autem quam acceperant ad ea quae conditione ordinata fuerant sub se. Prima potestas virtutis erat, secunda in semetipsis singuli acceperant, unicuique ad effectum famulabatur natura propria. In ea vero quam ad se invicem habebant; quibusdam subjecta erat obedientia aliena. In ea autem quam ad inferiora possidebant potestate, unicuique secundum virtutem naturae et dignitatem officii ministerium exhibebat subject
Abbreviated transcription (Latin):
futur̃ ⁊ cõstiret ꝓuidẽtia ĩeo ut non
fieret: sic̃mͦ ieo consistit ut fieret
Nonmutata ut post aliã alia esset:
facẽ quã fac̃: ut tñ ipse aliud faciendo
aliꝰ ño sit. S siue idem. siue aliud faci¬
at. ipse tñ semꝑsit idem. Nũc illudre¬
stat ut discutiamꝰ utrũ ne meliꝰ aliqͥd
fac̾e̾ possit ꝙͣ fac̃ ds̃. hic ulli nt̃i seru¬
tatores.u. qui defecerũt serutantes

Expanded text:
futurum, et constaret providentia in eo, ut non fieret, sicut modo in eo consistit ut fieret, non mutata, ut post aliam alia esset, facere quam fecit: sic tamen ut ipse aliud faciendo alius non sit; sed sive idem, sive aliud faciat, ipse tamen semper idem sit. Nunc illud restat, ut discutiamus utrumne melius aliquid facere possit quam facit Deus. Hic illi nostri scrutatores, qui defecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
bene fac̃. q optime quidẽ ño fac̃ qd fac̃
Meliꝰ enĩ facẽt. siqͥ fac̾ meliꝰ fic̾et fac̾e
uidet᷑ & consequẽs. qr meliꝰ fac̾e ñ pot̃
quã fic̾. qui sic facit. ut ñ faciat male
meo q sic fac̾. Ciusinodi causts atq io̾ib
quidã induct᷑. ut dicãt dm̃ suoꝵ operum
m̃stua ac lege ita astrictũ atq alligatũ. ut
pt̃ quã ficit. quicquã. nec aliud fac̾e possit.
nec melius. ac ꝑ hoc plane inftrutã illã atq
inm̃sã diumitatis potẽtiã sub c̃mino ae
mensura alliguare conuincunt᷑. qui usq
ad aliquid qͥ uͤ finẽ ipsũ ht̃ eã extendũt.
factũ ẽ ĩniun̾o ⁊ ponde̾ ⁊ m̃sura legiti¬
mũ c̾minũ ⁊ finẽ suũ ht̃: uecirro si ad
oꝑis sui m̃surã c̾atoris potentia modus¬
ꝙ cõponit᷑. ipsa ꝑcuil dubio ifine ⁊ mñsu¬
ra tͥminari declarat᷑. Qua ꝓptͣ ne uł his
que uident᷑ iõnes sine causa assensiĩ ne¬
gare uideam᷑. uł oino ẽduli sine conside¬

Expanded text:
facit, quod optime quidem non facit quod facit. Melius enim faceret si quod facit melius faceret. Facere videtur et consequens, quod melius facere non potest quam facit qui sic facit ut non faciat male in eo quod sic facit. Ejusmodi causis atque rationibus quidam inducuntur ut dicant Deum suorum operum mensura ac lege ita astrictum atque alligatum, ut praeter quam facit, quidquam nec aliud facere possit nec melius. Ac per hoc plane infinitam illam atque immensam divinitatis potentiam sub termino ac mensura alligare convincuntur, qui usque ad aliquid quod vere finem ipsum habet eam extendunt et factum est in numero, et pondere et mensura, legitimum terminum et finem suum habet: et idcirco si ad operis mensuram Creatoris potentia, modumque componitur, ipsa procul dubio, et fine et mensura terminari declaratur. Quapropter, ne vel his, quae videntur rationes, sine causa assensum negare videamur, vel hominum creduli sine conside
Abbreviated transcription (Latin):
lior et̃. qr bonũ amꝑliꝰ qͥ ei de ẽ caꝑe ipsa
non potest. umħ ipsũ nõ posse. defec¬
tionis ẽ ꝙ nõ cõsũmitionis: et potet
indõ pocest: quia ipsa nõ pot̃᷑. s ds̃ pot̾.¬
iquantũ ipse pot̾: dici nõ pot᷑ Pigo
ip̃e melior eẽ nõ pot̃ s qd fec̃ om̃e
melius ẽẽ pot̾ si tũipse uoluerit qui p̃.
Et ipse quod fecit meliꝰ face potest nõcũ
corriges malefactũ. s benesactũ mouẽs
inmelius: nõ ut ipse quantũ ad se nie
ẽ. qui pot̃ om̃e ꝙpossibile ẽ: nec idõ munius
pot̾ qr impossibilia non pot᷑. qr inpossibi¬
la posse. nõ eẽt posse: s nõ posse. Itaq

Expanded text:
lior esse, quia bonum amplius, quod ei deest, capere ipsa non potest, jam hoc ipsum non posse defectionis est, non consummationis, et potest in Deo potest, quia ipsa non potest, sed Deus potse potest dici non potest. Ergo ipse melior esse non potest. Sed quod fecit omne melius esse potest, si tamen ipse voluerit qui potest. Et ipse quod fecit melius facere potest; non tamen corrigens male factum, sed bene factum promovens in melius; non ut ipse quantum ad se melest qui potest omne quod possibile est; nec ideo minus potest, quia impossibilia non potest, impossibilia posse non esset posse sed non posse. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
ft dicũt singłas quid̃ ereaturas ꝑse
consicłatas a ꝑfecto minꝰ hab̾e. Uiniu̾¬
sitate᷑ aũ rer᷑ om̃uĩ uicanta cõsũinatio¬
ne boni exp̾ssam: ut nõ possit eẽ ueli¬
or quã ẽ. Ubi inͥ pͥmũ repondĩ expostu¬
lo sũ dicũt uniu̾sitatẽ ter̃ nõ posse¬

Expanded text:
idem creaturas per se consideratas a perfecto minus habere: universitatem autem rerum omnium in tanta consummatione boni expressam, ut non possit esse melior quam est. Ubi mihi primum responderi expostulo cum dicunt universitatem rerum o
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmemoraui estimet lectoꝵ dili¬
gentiã rep̾hend̾e c̃ego potius diligñtes
leccores ad ꝓpositũ hortari intendã. ⁊
eos qui libent᷑ diseũt laude aignos
ostñde. s ibi locutus sũ eruditis. nũc añ
erudiendis. ⁊doctͥnã que pͥncipiũ est
discipline inchoantibꝰ. Illis stu dcum
uͥtutũ. istis uͦ int̾im exercitiũ leccioĩs

Expanded text:
mmemoravi existimet lectorum diligentiam reprehendere, cum ego potius diligentes lectores ad propositum hortari intendam; et eos qui libenter discunt laude dignos ostendere, sed ibi locutus sum eruditis, nunc autem erudiendis, et doctrinam quae principium est disciplinae inchoantibus. Illis studium virtutum, ist
Abbreviated transcription (Latin):
tro abeat ascende licet: s ñ descende
Siuͦ nec dũ ascend̾e potes: sta in loco
tuo. Lib̾ aculpa ñ ẽ: qui alienũ usur¬
pat officiũ. Si monacꝰ es quid facis
inturba: si amas silentiũ. curdeda¬
mantibꝰ assidue int̾ee deleccat : cu
philosophari q̃ris : simplicitas mo
nachi. philosophia eius ẽ S doc̾e inqͥt
alios uolo. Non ẽ tuũ doc̾e s plang̾e
si tn̾ doccor e̾e desidãs:: audi quidfa¬
cias. Utilitas habitus tui.⁊ simpli¬
Melius fugiendo mundũ doces: qͣm
seq̃ndo. S adhuc forte ꝓsequeris.
⁊ quid inquiens ñne saltẽ si uolo.
disce mͥ licer. supͣtͥ dixi. lege ⁊ioccu¬

Expanded text:
tro abeat, ascendere licet, sed non descendere. Si vero necdum ascendere potes, sta in loco tuo. Liber a culpa non est, qui alienum usurpat officium. Si monachus es, quid facis in turba? Si amas silentium cur declamantibus assidue interesse delectaris? Tu philosophahilosophia ejus est. Sed docere, inquis, alios volo. Non est tuum docere, sed plangere. Si tamen doctor esse desideras, audi quid facias. Utilitas habitus tui, et simpliMelius fugiendo mundum doces quam sequendo. Sed adhuc forte prosequeris, ecquid inquiens, nonne saltem si volo discere mihi licet? Supra dixi tibi, lege, et occu
Abbreviated transcription (Latin):
hac fide sac̾m̃ta ipsiꝰ redẽptiois q̃ ab
inicio ꝯstituta s̃. ad scĩficõnẽ susce¬
per̃. ⁊ inipsis eand redẽptionẽ suã
illi duo uiri significau̾ũt qͥ botrũ in
uecte suspensũ. det̾ra ꝓmissionis
ad filios isrł indeserto portauer᷑ Bo¬

Expanded text:
 ab initio instituta sunt, ad sanctificationem susceperunt; et in ipsis eamdem redemptionem suam, illi duo viri signaverunt, qui botrum in vecte suspensum, de terra promissionis ad filios Israel in desertum portaverunt. Bo
Abbreviated transcription (Latin):
qr ead̃ fides mediatoris saluos iustos
faciebat. antiqͦs pusillos c̃ magnis.
habuerũt. prisilli c̃magnis. Aliiqͥo
q̃uentura erãt. sic̃ uentura erãt cre¬
dentes ⁊ cognoscentes alii uͦ ñ qͥd cog¬
noscentes s credñdo ⁊ desiderãdo cos¬
tungit. qr sic̃ nos c̾dimꝰ in carne uenis¬
se. sic illi uentur᷑. sic̃ nos mortuũ sic

Expanded text:
os faciebat antiquos, pusillos cum magnis; habuerunt pusilli cum magnis. Alii quidem quae ventura erant, sicut ventura credentes et cognoscentes; alii vero non quidem cognoscentes, sed credendo et desiderando, cogut credimus nos Christum in carne uenisse, sic illi uenturum, sicut nos mortuum, ita
Abbreviated transcription (Latin):
Eexhis inquibꝰ pͥncipalit̾ salꝰ ꝯstat.
unter omĩa singłare. qr exipso om̃is
scificatio e. ħ enĩ hostia semel ꝓmũdi
salute oblata. oĩb p̃cedentibꝰ i subseqͣntib
sacͣmtis u̾tutẽ dedit. ut exilla sc̃ificarẽt
ꝑ illã lib̾andos om̃s.
tũ corꝑis ⁊ sanguinis ꝙͥ.

Expanded text:
ex his in quibus principaliter salus constat, et inter omnia singulare; quia ex ipso omnis sanctificatio est. Haec enim hostia semel pro mundi salute oblata, omnibus praecedentibus et subsequentibus sacramentis virtutem dedit, ut ex illa sanctificarent per illam liberandos omnes. ntum corporis et s
Abbreviated transcription (Latin):
ueris modis. ⁊̃ sp̾e in corꝑeos posse pena cor¬
ꝑalis penis ignis affligi. si sp̾c hominũ .ĩ.¬
si ipsi ꝓfecto in corꝑei. inc̃ potuerũt in¬
cludi corꝑalib m̃bris. ⁊ ⁊ tue̾ poterunt
suoꝵ corꝑoꝵ iuncłis in solubilit᷑ alliga¬
ri: Si uiuentis hominis incorꝑeꝰ sp̃e te
titur qd̾ uidet. ⁊ qr ꝯcremari se aspieit
ꝯc̾mat᷑. Sicq fit ut res corporea ĩ corꝑeã
exurat. dũ exigne uisibili ardor acdolor

Expanded text:
spiritus incorporeos posse poena corporalis ignis affligi; si spiritus hominum etiam ipsi profecto incorporei et tunc potuerunt includi corporalibus membris, et tunc poterunt suorum corporum vinculis insolubiliter alligari? Si viventis hominis incorporeus spiritus titur quo videt, et quia concremari se aspicit concrematur. Sicque fit ut res corporea incorpoream exurat, dum ex igne visibili ardor ac dolor
Abbreviated transcription (Latin):
dehisq̃s łappetela ł fugiẽda fuerãt. q̃si enĩ
qͣdĩ p̃ceptũ dare erat disc̾tionẽ ⁊ itelligẽiã
agencdi cordi hõis aspirare. Quid gͦ cognicio
faciẽdoꝵ fuit nͥ q̃dã ad cor hõis facta p̃ceptio:
& qͥdrurs cognitio uitãdoꝵ fuit nͥ q̃dã phi¬
bitio: Quͦ cognitio eoꝵ. q̃ media fuerunt
arbitͥo resiqueret᷑ uͥ qͣc̃q parrẽ elegisẜ ñ lecset᷑¬

Expanded text:
sibi vel appetenda vel fugienda fuerunt. Quasi enim quoddam praeceptum dare erat, discretionem et intelligentiam agendi, cordi hominis aspirare. Quid ergo cognitio faciendorum fuit, nisi quaedam ad cor hominis facta praeceptio? et quid rursus cognitio vitandorum fuit nisi quaedam prohibitio? quid vero cognitio eorum quae media fuerunt arbitrio relinqueretur ubi quamcunque partem elegisset
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ ads affectũ iusticte homini seꝑabisẽ
dedit. ⁊ipsi affectui c̃ ĩeẽt effectũ su
ũ .i. iusticiã inseꝑabilit̃ ad ẽẽ institu¬
it Affectũ c̃modi ĩseꝑabilẽ tͥbuit.⁊
effectũ illiꝰ ħ ẽ cõmodũ ũ eque inse¬
⁊ altiꝰ effectũ retiñet. S hoc solũ q
potuit fecit. ꝙ qr appetitũ uisti sponte
desiqͥt: iccco m̃ito uusticiã ⁊ ꝯmodũ

Expanded text:
s affectum justitiae homini separabilem dedit, et ipsi affectui cum inesset, effectum suum, hoc est, justitiam inseparabiliter adesse instituit Affectum commodi inseparabilem tribuit, et effectum illius, hoc est commodum, non aeque inseet alterius effectum retineret. Sed homo solum quod potuit fecit; et quia appetitum justi sponte de
Abbreviated transcription (Latin):
scł appecitũ usti retiñet. In appecitu
gͦ tꝰti dc̃ m̃itũ hominis cõstituit. In
titũ tti solũ uolũtati homini subie¬
cit. ꝙr nisi ĩ uolũtate. i libo arbito me¬
ritũ eẽ ñ potuit. Post hos duos appe

Expanded text:
scilicet justi, retineret. In appetitu justi Deus meritum hominis constituit; in titum justi solum voluntati hominis subjecit, quia nisi in voluntate et libero arbitrio meritum esse non potuit
Abbreviated transcription (Latin):
cessitate ultͣ m̃surã effluẽtẽ ꝑse cohibe
pot̾ excusare illã necessitas. ꝙͣ p̃cedñs
oꝑata ÷ uolũtas. Culpa enĩ uolutana
penã meruit. pena aũ oꝑata ẽ ĩfir¬
mitatẽ. ĩfirmitas aũ ĩdux̃ necessicatẽ.

Expanded text:
cessitate ultra mensuram effluentem per se cohibere potest excusare illa necessitas quam praecedens operata est voluntas. Culpa enim voluntaria poenam meruit; poena autem operata est infirmitatem: infirmitas vero induxit necessitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo enĩ abitt ꝓles seꝑat᷑ qui ł pari uo¬
to ꝯtuentiã custodiuit siue ꝓetatis defe¬
ꝑabile ẽ̾e uidet᷑. ut sine illo oĩo ꝯugium
ẽẽ ñ possit. Unde augustinꝰ. Usq adeo fełꝰ
nuptiale cꝰdã sacͣm̃ti resest. ut nec seꝑatiõe
irritũ fiat. qr uiuente uiro aquo relicta¬

Expanded text:
Quomodo enim ab illis proles speratur qui vel pari voto continentiam custodiunt, sive pro aetatis defeparabile esse videtur, ut sine illo omnino conjugium esse non possit. Unde Augustinus: Usque adeo foedus nuptiale cujusdam sacramenti res est, ut nec separatione irritum fiat; quia, vivente
Abbreviated transcription (Latin):
stiarioꝵ. Scds lectoꝵ. t̾eiꝰ exorcistar. quart
acolitoꝵs. quintꝰ fubdiaconoꝵ. sextꝰ dia¬
conoꝵ. septinꝰ sacaotum. ħ gradꝰ dispares.
ineoa odine ht dignitates. Nãpost sacerdotes
ufu partͥarchas nominatos inuenimus.
ochenũ. aquileiens. ẽ. qui pꝰ grandensis
bi patͥarche alibi pͥmates appellati sũt.
nominare ꝯsticuit. Hinc ẽ pͥncipał et
maxuꝰ sedis aplice in eccłia romana
successor. unde. ⁊ ipsũ spetialit̾ apłicum
sc̃ã eccłia nominare consueuit. Cui uice

Expanded text:
tius exorcistarum; quartus acolytharum; quintus subdiaconorum; sextus diaconorum; septimus sacerdotum. Hic gradus dispares in eodem ordine habet dignitates. Nam post sacerdotes usu patriarchas nominatos invenimus. um Aquileiensem, qui post Grandensis bi patriarchae; alibi primates appellati sint. nominare instituit. Hic est principalis et maximus sedis apostolicae in Ecclesia Romana successor, unde et ipsum specialiter apostolicum sancta Ecclesia nominare cousuevit. Cui vice
Abbreviated transcription (Latin):
fusũ est: disponũt᷑. non solũ uolũtaria
ordinatione sp̃ualiũ patrsi. s exipso qͦ gẽ¬
tilitatis usu conueniẽti iõne assũpto. Inilł
siquid̃ cuntatibꝰ uͥ olim gentiles flamines
suos ꝯstituere consueuerãt. ibi nuc̃ ep̃i s̃
ordinati. U̾ uͦ archiflamines dispositi fuer̃.
archiep̃i sucesserũt. Lege librũ clem̃tis
illic inuenies. qͦmͦ heatrꝰ petrꝰ apłs. ꝑdiu̾sa
orbis t̾rar̃ loca. pͥncipes eccłiar̃ disponu
sticuit. Septẽ gͦ spiritaliũ officioꝵ gͣdus

Expanded text:
fusum est disponuntur: non solum voluntaria ordinatione spiritualium Patrum, sed ex ipso quoque gentilitatis usu convenienti ratione assumpta. In illis siquidem civitatibus ubi olim gentiles flamines suos constituere consueverant; ibi nunc episcopi sunt ordinati. Ubi vero archiflamines dispositi fuerant, archiepiscopi successerunt. Lege librum Clementis, illic invenies quomodo beatus Petrus per diversa orbis terrarum loca principes ecclesiarum disponi instituit. Sept
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ de uno aut unũ loquit᷑ atq inuna
ꝑsona. mͦ capit. mͦ corpꝰ ostesidit. sic̃
salutari: qͣ sponsũ deco̾atũ corona.
i quasi sponsã ornatã monilibꝰ suis
Inuna enĩ ꝑͣ dupplici uocabulo noĩa¬

Expanded text:
 unum loquitur, atque in una persona, modo caput, modo corpus ostendit, sicut salutari, quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. In una enim persona duplici vocabulo nomina
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾a cui dicit ꝯũt̾e ad me: ⁊ redimã
te. qui si ꝯu̾tant᷑: pecc̾a eoꝵ delent᷑.
ꝑhac enĩ regłã sic ad os loquitur seͥ¬
tura. ut & boni redarguant᷑ cum
legit discet. cͣcia regła ẽ de litt̾a ⁊

Expanded text:
 redimam te; qui si convertantur, peccata eorum delentur. Per hanc enim regulam sic ad omnes loquitur Scriptura, ut et boni redarguantur cumlegerit discet. Tertia regula est de littera et
Abbreviated transcription (Latin):
qui modꝰ ñ adeo inaliis scͥpturis ĩtie¬
niri solet. Philosophꝰ solã uocũ nou̾
signific̃onẽ. s excellentior ualde est
rer̃ significatio ꝗͣ uocũ. qr hãc ufus
instituit illa natura diccauit. Hec
hõium uox ẽ. illa uox dĩ ad homines
ħꝓlata ꝑit. illa c̾ata subsistit. uox
cenuis ẽ nota sensuũ. res diuine iõis
ẽ simulacͥrũ. Qd gͦ sonꝰ oris qui simł
subsist̾e incip̃ ⁊ desinit ad rõnẽ m̃tis.¬
ẽ ħoẽ spatiũ tẽꝑis ad et̾nitatẽ. Rõ m̃¬
extͥnseco manifestat᷑ ⁊ diuina sapĩa
scit᷑. Ex quonimir᷑ colligit᷑ ꝙͣ ꝓfunda
in sac̾s litt̾is requirenda sit intellignͣ¬
tia. uͥ ꝑ uocẽ adintellectũ. ꝑ intelle¬
adu̾itatẽ. Quod dũ quidã minꝰ docci
ñ ꝯsid̾ant. nullã meis ẽe̾ subtilicatẽ
estimãt. uͥ exerceri possint ingenia.

Expanded text:
qui modus non adeo in aliis scripturis inveniri solet. Philosophus solam vocum novit significationem, sed excellentior valde est rerum significatio, quam vocum; quia hanc usus instituit, illam natura dictavit. Haec hominum vox est, illa vox lata perit, illa creata subsistit: « Vox tenuis est nota sensuum; res divinae rationis est simulacrum. » Quod ergo sonus oris, qui simul subsistere incipit et desinit, ad rationem mentise spatium temporis ad aeternitatem. Ratio meextrinseco manifestatur, et divina sapientia, scitur. Ex quo nimirum colligitur, quam profunda in sacris litteris requirenda sit intelligentia, ubi per vocem ad intellectum, per intellead veritatem. Quod dum quidam minus docti non considerant, nullam in eis esse subtilitatem existimant, ubi exerceri possint ingenia,