comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
trariȩ cogitationis oppouit. Unde sacra¬
mentum etus salubrit᷑ ꝑcipit᷑. Scien¬
maledicta ẽ nemo exhorresceret. Quid
aũ nͥ mois anĩ pepencdit iligno: ut
mortẽ moriencio stiparat Fadem gͥ
malecticta que uicta t̃. Itemsi dicere¬
tur. peccatum maledictum ẽ nemo
miraret᷑. Quid aũ pependit inligno᷑
nͥperatum uetcris hominis qͦd dñs¬

Expanded text:
trariae cogitationis opponit, unde sacratrariae cogitationis opponit, unde sacramentum eius salubriter percipit. CCXXmaledicta est; nemo exhorresceret: quid autem nisi mors Domini pependit in ligno, ut mortem moriendo superaret? eadem igitur maledicta, quae victa est. Item si diceretur, Peccatum maledictum est; nemo miraretur: quid autem pependit in ligno, nisi peccatum veteris hominis, quod D
Abbreviated transcription (Latin):
consepulti sumus. Sacmentũ gͦ tante
cupauit. Itaꝙ paruulum &si ndũ fideo
illa. quȩ in credentium uoluntate con¬
sistu um ñ ipsius ficiei sacͣmentũ
ficiuam sa satts lam sicut credere respõ
rem ipsammente annuendo. s ipstꝰ
rei sacramentum ꝑcipiendo. Cũ autt̃
sapere nomo ceperit:: non illud sadłnen¬
tum repetit. s intelliget: erusq uerita¬
ti condua etiam uoluntate craptabit᷑.
Hoc quamdui non potest. u̾alebit sacra¬
uetssis potestates. Et tantum ualebit.
ut a aute maioris usum ctatis. er hac
uita iigrauerit. ꝑ ipstim acrap̃tũ
cõmenctante eccł carnate. ab illa con¬
dẽpratione quȩ ꝓunum nominem
intrauit inmunctũ. xpiano aduitono li¬
beretur. Hoc qͥ nou crecuit & sieri nouposse
arbitratut. ꝓsicto tnfidelis. ẽ. & ii habeat
sicdei sacͣmentum. Longeq melioar .E. ille
paruulus qͥ etiam si fidem ñctũ babet
in cogitatione. non ei tamen obioem con¬

Expanded text:
« Consep« Consepcupauit. Itaque paruulum etsi nondum fides illa, quae in credentium uoluntate consistit, iam tamen ipsius fidei sacramentum fidelem facit. nam sicut credere respondrem ipsam mente annuendo, sed ipsius rei sacramentum percipiendo. cum autem sapere homo coeperit, non illud sacramentum repetit, sed intellegit eiusque ueritati consona etiam uoluntate coaptabitur. hoc quamdiu non potest, ualebit sacratrarias potestates et tantum ualebit, ut, si ante maioris usum ex hac uita emigrauerit, per ipsum sacramentum commendante ecclesiae caritate ab illa condemnatione, quae per unum hominem intrauit in mundum, christiano adiutorio liberetur. hoc qui non credit et fieri non posse arbitratur, profecto infidelis est, etsi habeat fidei sacramentum, longeque melior est ille paruulus, qui etiam si fidem nondum habet in cogitatione, non ei tamen obicem con
Abbreviated transcription (Latin):
is ꝑ głam patͥs: ita & nos in nouitate
uitȩ ambulemus. Ambulamus gͦ in
re labous. s inspe quietis. incarne ue¬
Iet tam̃ insactamento non solum
ꝑ om̃s pasche sollempnitates s omĩ die
populis immolatut. Nec utiq m̃titut.
qͥ int̃rogatus eum respondetit ĩmolati.
Si enim sacramenta quancdam similitu¬
.dinem retum earum quarum sactanĩ¬
ta sunt non haberent: omĩtio sacram̃ta
rumq iam ipsarum retum nomna acci¬
punt. Sicut gͦ scctin quẽciam moctũ. sac᷑¬
mentum corporis xp̃re. copus xp̃i ẽ. & sac᷑
m̃tũ sanguinis xp̃i anguis xp̃i ẽ: ita et
sacram̃tũ fidei fides ẽ. Nichil. ẽ aũ alitid
crecdere. quamfidem habere. Ac ꝑ hoc cũ
respondetur paruulus credere. qͥ ficdei
ñdũ habet affectum: respondet̃ fidem
habere ꝓpt̃ fidei sacͣmentũ & conuerte¬
re se ad dm̃ ꝓpt̃ conuersionis sacram̃tũ
quia & ipa responsio ad celebrationem
ꝑtinet sacramenti: sicut de ipso baptis
turam significauimus. s ꝓrsus ait.

Expanded text:
iam patris, ita et nos in nouitate uitae ambulemus. ambulamus ergo in re laboris sed in spe quietis, in carne ueet tamen in sacramento non solum per omnes paschae sollemnitates sed omni die populis immolatur nec utique mentitur, qui interrogatus eum responderit immolari? si enim sacramenta quandam similitudinem rerum earum, quarum sacramenta sunt, non haberent, omnino sacramenta rumque iam ipsarum rerum nomina accipiunt. sicut ergo secundum quendam modum sacramentum corporis Christi corpus Christi amentum sanguinis Christi sanguis Christi est, ita et sacramentum fidei fides est. Nihil est autem aliud credere, quam fidem habere. Ac per hoc cum respondetur parvulus credere, qui fidei nondum habet affectum, respondetur fidem habere propter fidei sacramentum, et convertere se ad Deum, propter conversionis sacramentum, quia et ipsa responsio ad celebrationem pertinet sacramenti, sicut de ipso baptismturam significavimus, sed prorsus ait,
Abbreviated transcription (Latin):
ratia ciei pbaptismum eius
qͥuant instmilitutine carnis
parati. icl agitur. ut cuacuetur ccpꝰ
peccati. Euacuatut aũ. non ut in
ipa inuente carne concupiscentia
conspersa & minata repente absumat᷑
a nonsit: s ne obat morruo. que in¬
eamq actiuuante deo superet. s ñ
inbaptismo. nͥ forte miraculo iestabili

Expanded text:
ratia dei per baptismum eius, qui ucnit in similitudine carnis peccati, id agitur, ut euacuetur caro peccati. euacuatur autem, non ut in ipsa uiuente carne concupiscentia conspersa et innata repente absumatur et non sit, sed ne obsit mortuo, quae ineamque adiuuante deo superet, si noin baptismo, nisi forte miraculo ineffabili
Abbreviated transcription (Latin):
cinĩ peccati nrĩ figura penderet ut
euacuaret᷑ corpus peccati ut ulti
nonseruiamus peccato. In cimis
puocati & mortis sigura etiam moꝵ¬
ses inheremo suꝑlignum eraltauit
serpentem. Psuasione qͥrpe set pc̃us
homo incdãpnationem mortis occidit.
Itaꝙ serpens ad significationem ipsius
maitis conuenient᷑ inligno exaltatus.e. It
illa enuim figura mois diipencdebat in
umhominis. Non enum ⁊ hoc incon¬
tumeliam diũi moꝑsen icisse aliquis
duerit. cum tantam iti ea crtice aalutẽ
hominum cẽ cognosceret. ut non ob
alia ad eius indicium serpentem
illum erigere iuberet᷑. nͥ ut eũ intu¬
entes qui morsi a serpentib morituri
crant. continuo sanatent᷑. Nongͥ mirũ¬
si de malecdicto uicit maledictũ. qui
uicit de morte mortem. de peccato
peccatum. de serpente serpentem. Ma¬
lecticta aũ mors. maledictũ peccatũ.
maledictus serpens & hec omĩa incru¬
ce triumphata stĩt. Ut destruatur¬

Expanded text:
Domini peccati nostri figura penderet, ut evacuaretur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato . In cujus peccati et mortis figura, etiam Moyses in eremo super lignum exaltavit serpentem . Persuasione quippe serpentis homo in damnationem mortis cecidit. Itaque serpens ad significationem ipsius mortis, convenienter in ligno exaltatus est: in illa enim figura mors Domini pendebat in erram . Non enim et hoc in contumeliam Domini Moysen fecisse aliquis dixerit, cum tantam in ea cruce salutem hominum esse cognosceret, ut non ob aliud ad ejus indicium serpentem illum erigere juberet, nisi ut eum intuentes qui morsi a serpentibus moritur erant, continuo sanarentur. Nec prsi de maledicto vicit maledictum, qui vicit de morte mortem, et de peccato peccatum, de serpente serpentem. Maledicta autem mors, maledictum peccatum, maledictus serpens; et haec omnia in cruce triumphata sunt. Maledictu
Abbreviated transcription (Latin):
ciam omĩ credenti. id.ẽ. cui ꝑ spm̃
incorporatus. factusq menbrum
erus. pot̃ qͥsq illo increm̃tũ intͥn¬
secus dante oꝑari usticiã. De
cuiꝰ oꝑib etiam ipsẽ dixit. qr sine
me nichil potestis facere. Ideo qͥp¬
pe ꝓponit᷑ iusticia legis. qͦd qͥ fece.¬
rit eam iuiuet in illa. ut cũ qͥsq
infirmitatẽ suã cognouerit. non
ꝑ suas uires. neq ꝑ litteram ipsiꝰ
legis qͦd fieri ñ potͣ. s ꝑ fidem con¬
cilians iustificatorem. ꝑueniat.
& faciat. & iiuat. in ea. Opus enĩ
qͦd qͥ fecerit uruet in eo. ñ fit.
nͥ aiuistificato. Iustificatio aũ ex
fide impetratur. de qua scͥptum
.ẽ. Ne dixeris incorde tuo. quis
ascendit in celum. hoc .ẽ. xpũde¬
ducere. aut qͥs descendit in abyt

Expanded text:
tiam omni credenti; id est, cui per spiritum incorporatus factusque membrum ejus, potest quisque illo incrementum intrinsecus dante, operari justitiam: de cuius operibus etiam ipse dixit, quia sine me nihil potestis facere. Ideo quippe proponitur iustitia legis, quod qui fecerit eam, uiuet in illa, ut cum quisque infirmitatem suam cognouerit, non per suas uires neque per litteram ipsius legis, quod fieri non potest, sed per fidem concilians iustificatorem perueniat et faciat et uiuat in ea. opus enim, quod qui fecerit uiuet in eo, non fit nisi a iustificato. iustificatio autem ex fide inpetratur, de qua scriptum est: ne dixeris in corde tuo: quis ascendit i n caelum? hoc est Christum deducere, aut: quis d
Abbreviated transcription (Latin):
p̃s sꝑabatur uenturus apo¬
pulo uideorum. Et qr humi¬
lis uenit. ñ ẽ. agnitus. Quia lapis
paruus erat. offenderũt in illum¬
& confracti sũt. Et creuit lapis:
& factus.ẽ. mons magnus. Et qͥd
ait scͥptura Quic̃q offenderit
in lapidẽ istũ cõquassabit᷑ : & suꝑ
quẽ uenerit lapis iste. contera cũ.
Discernenda st̃ uerba. Offendentẽ
dixit cõquassari : suꝑ quẽ aũ ue¬
nerit. cõteri. Primo q humilis.
offenderũt in illum homines:
qr excelsus uenturus. ẽ. ad iudici¬
um. suꝑ quẽ uenerit cõteret eũ.
S illũ ñ cõter& uenttirꝰ : quẽ ñ

Expanded text:
sperabatur venturus a populo Judaeorum; et quia humilis venit, non est agnitus; quia lapis parvus erat, offenderunt in illum, et fracti sunt. Sed crevit lapis, et factus est mons magnus ; et quid ait Scriptura? Quicumque offenderit in lapidem istum, conquassabitur; et super quem venerit lapis iste, conteret eum . Discernenda sunt verba: offendentem dixit conquassari; super quem autem venerit, conteri. Primo quia humilis venit, offenderunt in illum homines: quia excelsus venturus est ad judicium, super quem venerit, conteret eum. Sed illum non contere
Abbreviated transcription (Latin):
uic̃q illũ fide expectant.
cum uenerit gaudebũt: qͥ sine
fide sũt. cũ uenerit qͦd nc̃ non
uident. erubescent. Et confusio
illa ñ erit unius diei. & transi¬
et. qͦmͦ solent cõfundi qui inue¬
niunt᷑ in aliqua culpa. & eis in¬
sultat᷑ ab hominib. Confusio
illa traduc& confusos ad sinistͣm.
ut audiant. ite in ignẽ ȩtñũ. qͥ
ꝑatus .ẽ. diabolo & angelis eius.
Maneamꝰ gͦ in uerbis eius: ne
cõfundam᷑ cũ uenerit. fr̃s. uolũ

Expanded text:
uicumque illum fide exspectant, cum venerit gaudebunt: qui sine fide sunt, cum venerit quod nunc non vident, erubescent. Et confusio illa non erit unius diei et transiet, quomodo solent confundi qui inveniuntur in aliqua culpa, et eis insultatur ab hominibus. Confusio illa traducet confusos ad sinistram, ut audiant, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Maneamus ergo in verbis ejus, ne confundamur cum
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ scͥptũ. ẽ. Ecce pono insꝑon la¬
pidem offensionis. & pettam scan¬
dali : & qͥ crediderit ineum non
confundetur. Qui enĩ credide.¬
rit incum. ñ habebit suã iusti¬
ciam quȩ ex lege .ẽ quãuis sit bo¬
na lex: s implebit ipsam legem
ñ sua iusticia. s data ex dõ. Ita e¬
nim non confundetur. Caritas
enim legis plenitudo. Et unde
ista caritas diffusa . ẽ. in cordib
nr̃is. Non utiq a nobis. s ꝑ spm̃
rũt gͦ illi in lapidem offensioĩs
& petram scandali. Et ait de ilł.
fr̃o. bona uoluntas qͥd̾e cordis mei
& dep̃catio ad dm̃ ꝓ ipsis in salu
i uertantur. Uidetis qr nec ipsã
cõuersio sine dĩ adiutorio .ẽ. De¬
p̃catio inqͥt ad dm̃ ꝓ illis insalu

Expanded text:
tum est, Ecce pono in Sion lapidem offensionis, et petram scandali; et qui crediderit in eum, non confundetur . Qui enim crediderit in eum, non habebit suam justitiam, quae ex lege est, quamvis sit bona lex; sed implebit ipsam legem, non sua justitia, sed data ex Deo. Ita enim non confundetur. Charitas enim est legis plenitudo . Et unde ista charitas diffusa est in cordibus nostris? Non utique a nobis, sed per runt ergo illi in lapidem offensionis, et petram scandali. Et ait de illis: Fratres, bona voluntas quidem cordis mei, et deprecatio ad Deum pro illis in salutvertantur. Videtis quia nec ipsa conversio sine Dei adjutorio. Deprecatio, inquit, ad Deum pro ill
Abbreviated transcription (Latin):
piũ. Tolle. tẽ. tolle inqͣm te. ate
impedis te. Si tu te edificas ru¬
inam edificas. Nisi dñs edifica¬
uerit domũ: in uanũ laboraue¬
rũt qͥ edificant eã. Noli gͦ uel¬
le habere tuã iusticiã. Ignoran
⁊ tes enim dĩ iusticiam. & suã uo¬
I lentes cõstituere. iusticie dĩ non
st̃ subiecti. Noli putare qr xpĩ¬
anꝰ uocaris. ideo ñ posse te offen¬
dere in lapidẽ offensionis. Cuiꝰ
gram denegas: in ipsum offen
duant᷑ iusticiã. Uestis accipit᷑.:
ñ cum capillis nascit᷑. Hanc p̃
impetres. c̾rede ut impetres.

Expanded text:
atia. Tolle te, tolle, inquam, te a te, impedis te: si tu te aedificas, ruinam aedificas. Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam . Noli ergo velle habere justtes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere justitiae, Dei non sunt subjecti . Noli putare quia christianus vocaris, ideo te non posse offendere in lapidem offensionis. Cujus gratiae derogas, in ipsum offendduantur justitiam . Vestis accipitur, non cum capillis nascitur: pecora impetres, crede ut impetres.
Abbreviated transcription (Latin):
nit. Quare  qr ñ ex fide. s quasi
ipsos oꝑantes. ñ inse credentes o¬
perari dm̃. Ds̃. ẽ. enim qͥ oꝑatur
in uobis & uelle & oꝑari ꝓbona
uoluntate. Ac ꝑ hoc offenderũt
in lapidem offensionis. Nã quid
dixerit. qr ñ ex fide. s quasi ex oꝑi¬
bus : aꝑtissime exposuit dicens.
Ignorantes enim dĩ iusticiã & su¬

Expanded text:
nit. Quare? Quia non ex fide, sed tanquam tipsos operantes, non in se credentes operari Deum. Deus est enim qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate . Ac per hoc offenderunt in lapidem offensionis . Nam quid dixerit, quia non ex fide, sed tanquam ex operibus; apertissime exposuit, dicens, Ignorantes enim D
Abbreviated transcription (Latin):
ides xp̃i.ẽ credere in eũ qͥ
iustificat impium: credere
in mectiatorem. sine qͦ nullus
reconciliatur dõ: credere in salua¬
torem. qͥ uenit querere & saluare
qͦd ꝑierat: credere in eum qͥ dixit.
sine me nichil potestis facere. S
hanc fidem ñ app̃hendit. qͥ ignorãs
dĩ iusticiã. qua iustificat᷑ impiꝰ.
suã uult cõstituere qua cõuinca¬
tur suꝑbus. Talia enĩ sentientes
sua elatione obdurant᷑. & excecã¬
tur. qr negando dĩ grãm ñ adru

Expanded text:
i est, credere in eum qui justificat impium: credere in Mediatorem sine quo nullus reconciliatur Deo, credere in Salvatorem qui venit quaerere et salvare quod perierat, credere in eum qui dixit, Sine me nihil potestis facere . Sed hanc fidem non apprehendit, qui ignorans Dei justitiam qua justificatur impius, suam vult constituere qua convincatur superbus. Talia enim sentientes sua elatione obdurantur, et excaecantur: quia negando Dei gratiam non adju
Abbreviated transcription (Latin):
tuis. saluus eris. Intantũ uistꝰ
in quantũ saluus. ꝑ hanc enĩ
fidem credimꝰ qͦd ctiã nos deus
a mortuis excit&. interim spũ. ut
in nouitate eius grẽ temꝑanter
& iuste & pie uiuamus in hoc scło.
pꝰ etiã carne nrã ad ĩmortalitatẽ
resurrectura. Consepulti enim su

Expanded text:
tuis, sauus eris. in tantum iustus, in quantum saluus. per hanc enim fidem credimus, quod etiam nos deus a mortuis excitet: interim spiritu, ut in nouitate eius gratiae temperanter et iuste et pie uiuamus in hoc saeculo, post etiam carne nostra a.l inmortalitatem resurrectura
Abbreviated transcription (Latin):
Accesserunt enĩ etiã de lapidibꝰ susci¬
tati filiĩ abraham. Accesserũt oues
quȩ ñ erant de hoc ouili: ut fieret
unus grex & unꝰ pastor. Accessit fi¬
des omĩum gentium. & creuit
numerus. non solum sapieutium
antistitũ s etiã obȩdientiũ popu¬

Expanded text:
Accesserunt enim etiam de lapidibus suscitati filii Abraham : accesserunt oves quae non erant de hoc ovili, ut fieret unus grex et unus pastor : accessit fides omnium gentium, et crevit numerus non solum sapientium antistitum, sed etiam obedientium popu
Abbreviated transcription (Latin):
tura malis. ad hoc millis hoc intelli¬
gamꝰ ut nos talia deuitemꝰ. hoc enĩ
nobis ꝓdest intelligere: & ex inimicis
ꝓficere. fi̾at illis & inretri¬
tiones & inscandalum.
numqͥd inustum . c̃ hocͦ
Iustũ
.ẽ. Quare : Quoniã inret

Expanded text:
tura malis; ad hoc in illis haec intelligamus, ut nos talia devitemus: hoc enim nobis prodest intelligere, et ex inimicis proficere. Fiat ergo illis, et in retributionem, et in scandalum. Et numquid injustum est hoc? Justum est. Quare? Quoniam in ret
Abbreviated transcription (Latin):
lum qi ipsi sibi sũt scandalum. Obscu¬
rent᷑ oculi eorum ne uideant. et doisũ
illorum semꝑ incurua. Hoc consequẽs
rati ne uideant: sequit᷑ ut et doesũ
illorum incuruet᷑. Unde hocͦ. Quia
cessauerunt suꝑna cognosocre: neccẽ
.c̃. de inferiarib cogitent. Qui bene
audiunt sursumcor. curuum dor¬
sum nonhabent. E recta quippe sta¬
tura ẽ. Expectat spem repositam
dͥ ingelo: maxime si p̃mittat thesau¬
tum suum quo sequat᷑ cor eius. At uͦ qͥ
futurȩ utȩ spem non intelligunt:
iam ercecati de inferiorib cogitant. &
morbo dñs mulierem illamliberauit.
Alligauit eam sathanas annis decẽ
udei qui eum occiderut. decuno
& meum credere noluerunt. quia
õportebat eum mori & resurgere. ui¬
stati infelicius a romanis. funditꝰq
a suo regno uͥ iameis alienigenȩ do¬
minabant᷑ eradicati. disꝑsiq ꝑ t̾̃ras
ꝓpħias nos non finxisse de xp̃o. Qs
plurimi eorum considerantes et an¬
te passionem. et maxime pꝰeuis resur¬

Expanded text:
lum, quia ipsi sibi sunt scandalum. 8. Obscurentur oculi eorum, ne videant; et dorsum illorum semper incurva. Hoc consequens rati, ne videant, sequitur ut dorsum illorum incurvetur. Unde hoc? Quia cum cessaverint superna cognoscere, necesse est ut de inferioribus cogitent. Qui bene audit, Sursum cor, curvum dorsum non habet. Erecta quippe statura exspectat spem repositam sibi in coelo; maxime si praemittat thesaurum suum, quo sequatur cor ejus . At vero qui futurae vitae spem non intelligunt jam excaecati, de inferioribus cogitant: et morbo Dominus mulierem illam liberavit. Alligaverat enim eam satanas annis decem daei qui eum occiderunt, etc., n eum credere noluerunt, quia oportebat eum mori et resurgere, vastati infelicius a Romanis, funditusque a suo regno, ubi jam eis alienigenae dominabantur, eradicati dispersique per terras prophetias nos non finxisse de Christo; quas plurimi eorum considerantes, et ante passionem, et maxime post ejus resur
Abbreviated transcription (Latin):
mulari potero carnem meã.
& saluos faciam aliquos ex illis. S
etiam tales medici quamuis ñ de
suo curent. qr nec medici corporis
curant de suo. tam̃ quantũlibet
ꝑfidele ministerium opitulent᷑
saluti. iiuentes curare possunt. ñ mor¬
tuos excitare. de quibꝰ dictũ ẽ. nũqͥd
martius facies miabilia: Nimis enĩ

Expanded text:
mulari potero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis» . Sed etiam tales medici, quamvis non de suo curent, quia nec medici corporis curant de suo; tamen quantumlibet per fidele ministerium opitulentur saluti, viventes curare possunt, non mortuos excitare: de quibus dictum est, «Numquid mortuis facies mirabilia?» Nimis eni
Abbreviated transcription (Latin):
mus ꝓpt̃ hoc testimoniũ qͦd nobis
muiti ꝑhibent. cosdem codioes habẽ.¬
do atcpͥsiriando ꝑ om̃sgentes etiã
ipsos cẽ disꝑsos. quaquauersũ xpĩ ec¬
clesia dilatat. Nam ꝓpħia in psalinis
ne quando obliuiscant᷑ legem tuam.
disꝑge eos iiurtute tua. Demõstra¬
uit gͦ dã exccłiȩ. ineius inimicis iude
ideo ñ eos occidit. id ẽ ñ meis ꝑdidit
qͦd sunt udei. quamius aromanis
fuerint deuicti & oppressi. ne obliti
legem dĩ adhoc de quo agimꝰ testi¬
moniũ nil ualetent. Ideo parum
fuit ut diceret. ne occideris eos. ne
quando obliuiscant᷑ legem cuam.
n adderet etiam disꝑge eos: qm̃ si
cũ isto testimonio scͥpturarũ in sua
tantũmͦ t̃ra ñ ubiq eẽnt. ꝓfecto

Expanded text:
uod nobis inuiti perhibent eosdem codices habendo adque seruando, per omnes gentes etiam ipsos esse dispersos, quaqua uersum Christi ecclesia dilatatur. Nam prophetia in psalmis, ne quando obliuiscantur legem tuam; disperge eos in uirtute tua. Demonstrauit ergo Deus ecclesiae in eius inimicis Iudaeideo non eos occidit, id est non in eis perdidit quod sunt Iudaei, quamuis a Romanis fuerint deuicti et obpressi, ne obliti legem Dei ad hoc, de quo agimus, testimonium nihil ualerent. Ideo parum fuit, ut diceret: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam, nisi adderet etiam: Disperge eos; quoniam si cum isto testimonio scripturarum in sua tantummodo terra, non ubique essent, profecto
Abbreviated transcription (Latin):
coram ipsis inmuscipulam. Qualẽ
muscipulam mͥ exhibuerunt. dan-¬
do mͥ talem potum : talis muscipu¬
la illis sit. Quare gͦ coram ipsis:
Sufficeret. fiat m̃sa eorum ininu¬
scipulam. Sunt tales qͥ unqͥtatẽ
suam nouerunt. & in ea ꝑtinacissime
ꝑseuerant. Coram ipsis fit muscipu

Expanded text:
coram ipsis in muscipulam. Qualem muscipulam mihi exhibuerunt, dando mihi talem potum, talis muscipula illis sit. Quare ergo, coram ipsis? Sufficeret, Fiat mensa eorum in muscipulam. Sunt tales qui iniquitatem suam noverunt, et in ea pertinacissime perseverant:
Abbreviated transcription (Latin):
rem. Ideo duo p̃cepta sut̃. ñ mechabe¬
ris. & ñ concupisces urorem ꝓruni cui.
Non concupisces rem ꝓrimi tur. Tangis
deciinam cordam: cecidit bestia cupidi¬
tatis. Ita cadentib omĩb bestiis securꝰ
& innocens indĩ dilectione & humana

Expanded text:
rem. Ideo duo praecepta sunt, Non moechaberem. Ideo duo praecepta sunt, Non moechaberis, et, Non concupisces uxorem proximi tui. Non concupisces rem proximi tui: decimam chordam, et cecidit bestia cupiditatis. Ita cadentibus omnibus bestiis, securus, et innocens in Dei dilectione et humana
Abbreviated transcription (Latin):
casdem decẽ cordas. a seras occidis. Ntrũq
simul facis. Tangis pͥmam cordam qua
dnĩ dĩ tui inuanum: cecidit bestia etro¬
tis nefandarum heresum. Tangis c̃ciam
cordam. uͥ ꝓspe futurȩ quictis facis qͥeqͥd
facis int̾ficitur crudelioi ceteris bestiĩs
laborant homines momũb negotiis. Tu
aũ momĩb bonis oꝑib cuis labora ñ
& matitm cuam. Tangis quattam cor¬
dam. ut honorem parentibus deferas: ce¬
cidit bestia impietatis. Non mechaberis.
Tangis quintam cordam: cecidit bestia
libidinis. Non occides. Cangis sertam cor¬
dam: cecidit bestia crudelitatis. Nonfur¬
tum facies. Tangis septumam cordam: ce¬
cidit bestia rapacitatis. Non falsũ cesti¬
monium dices. Tangis octauam cordã:
oecidit bestia falsitatis. Non concupisces
uxorem ꝓximi tui. Tangis nonam cordã:
cecidit bestia adulterinȩ cogitationis.
Aluid ẽ enim ñ facere aliquid cale p̃t
urorem: aliud ñ appetere alienam uro¬

Expanded text:
easdem decem chordas, et feras occidis. Utrumque easdem decem chordas, et feras occidis. Utrumque simul facis? tangis primam chordam qua Dei tui in vanum, cecidit bestia erroris et nefandarum haeresum. Tangis tertiam chordam, ubi pro spe futurae quietis facis quidquid facis, interficitur crudelior caeteris bestiis laborant homines in omnibus negotiis, tu autem in omnibus operibus tuis labora, non et matrem tuam: tangis quartam chordam, ut honorem parentibus deferas; cecidit bestia impietatis. Non moechaberis: tangis quintam chordam; cecidit bestia libidinis. Non occides: tangis sextam chordam; cecidit bestia crudelitatis. Non furtum facies: tangis septimam chordam; cecidit bestia rapacitatis. Non falsum testimonium dices: tangis octavam chordam; cecidit bestia falsitatis. Non concupisces uxorem proximi tui: tangis nonam chordam; cecidit bestia adulterinae cogitationis. Aliud est enim non facere aliquid tale praeter uxorem, aliud non appetere alienam uxo
Abbreviated transcription (Latin):
ut it ala uelit ftui s qͥcqͥd aliud diligẽ¬
dum uenerit ad anunem illuc rapiat᷑
quo cocas dilectionis umpetus curtit.
Quisquis gͦ recte diligit ꝓtunum. hoc
cum eo debet agere. ut etiam ipse coto cor¬
de tota anima. cota m̃te diligat dm̃. Sic
enim eum diligens tanꝗ̃ se ip̃sum. tocam
dilectionẽ sui & illius refrt in illam dilec¬
tionem dłi. quȩ nullum a se riuulum du¬
ci ertra pacicur. cuiꝰ diriuatione mintiat᷑.¬
quȩ sic sũt distributa. ut tͥa ꝑtineant ad
dm̃: septem ꝑtinent adhomine̾. Est enĩ
bellum qͦd secum agit hono dimicans
cont᷑ concupiscenitias malas: frenans aua-¬
ritiam. elidens suꝑbiam. suffocans ambi¬
tionẽ crucidans libidinẽ. Has pugnas:
fac mocculto: & ñ uinceris in aꝑto Ad
hoc docentur manus niẽ ad p̃lium. N
.ẽ. hoc inspectaculis ur̃is uenator qͦd ꝙꝑ¬
tarista. Aliud agit uenator aliud ꝙt̾a¬
rista. Inspectaculo di unum. ẽ. Tangis

Expanded text:
ut re alia uelit frui, sed quidquid aliud diligenut re alia uelit frui, sed quidquid aliud diligendum uenerit in animum, illuc rapiatur quo totus dilectionis impetus currit. quisquis ergo recte diligit proximum, hoc cum eo debet agere, ut etiam ipse toto corde, tota anima, tota mente diligat deum. sic enim eum diligens tamquam se ipsum totam dilectionem sui et illius refert in illam dilectionem dei, quae nullum a se riuulum duci extra patitur, cuius deriuatione minuatuquae sic sunt distributa ut tria pertineant ad Deum, septem pertineant ad hominem. Est enim bellum quod secum agit homo, dimicans contra concupiscentias malas, et frenans avaritiam, elidens superbiam, suffocans ambitionem, trucidans libidinem. Has pugnas fac in occulto, et non vinceris in aperto. Ad hoc docentur manus nostrae ad praelium. Non est hoc in spectaculis vestris venator, quod citharista. Aliud agit venator, aliud citharista. In spectaculo Dei unum est, tangis
Abbreviated transcription (Latin):
Func c̃. quippe optimus homo. cũ cota:
uita sua ꝑgit in incõmutabilẽ uitã.
& coto affectu inheret illi. Si aũ se ꝓpt̾ se
Idiligit. ñ se refert ad dm̃ s. ad se ipsum cõ¬
uersus ñ ad ĩcõmucabile aliqͥd conuertit᷑.
& ꝓpterea iam cum defectu aliquo se fru¬
itur. qi melior. ẽ. cũ cotus heret atq con¬
stringitur incõmucabili bono. quam cũ
inde uel ad se ipsum telaratur. Si gͦ ce¬
ipsum ñ ꝓpt̃ ce debes diligete. s ꝓpt̃ illũ
uͥ dilectionis tuȩ rectissimus finis.ẽ. non
succensẽat alius homo. si etam ipsũ ꝓpt̃
dm̃ diligis. Hȩc enim regula dilectionis
diuinitus constituta ẽ. Diliges inquit
er coto arde. & ex tota anima. & ertota:
m̃te. uc om̃s cogicationes cuas. & omc̃m
uitam. & onẽm intellectum. inillum
conferas a quo habes ea ipsa quȩ confers
Cum aũ ait toto corde. toca anima. tota.
m̃te. nullam uitȩ nr̃ẽ partem teliquit.
quȩ uacare debeat a quasi locum dare.

Expanded text:
unc est quippe optimus homo, cum tota vita sua pergit in incommutabilem vitam, et toto affectu inhaeret illi: si autem se propter se diligit, non se refert ad Deum; sed ad seipsum conversus, non ad incommutabile aliquid convertitur. Et propterea jam cum defectu aliquo se fruitur; quia melior est cum totus haeret atque constringitur incommutabili bono, quam cum inde vel ad seipsum relaxatur. Si ergo teipsum non propter te debes diligere, sed propter illum ubi dilectionis tuae rectissimus finis est, non succenseat alius homo, si etiam ipsum propter Deum diligis. Haec enim regula dilectionis divinitus constituta est: Diliges, inquit, ex toto cordemente, ut omnes cogitationes tuas et omnem uitam et omnem intellectum in illum conferas, a quo habes ea ipsa quae confers. cum autem ait: toto corde, tota anima, tota mente, nullam uitae nostrae partem reliquit, quae uacare debeat et quasi locum dare,
Abbreviated transcription (Latin):
ecidant gͦ a cogitationibus
sius dictum ẽ. decidant ac
cogitationũ accusantiũ. aut seu
defendentium. in reuelatione iusti

Expanded text:
ecidant ergo a cogitationibus suis, dictum est; decidant acccogitationum accusantium seu defendentium, in revelatione justi
Abbreviated transcription (Latin):
nuolentiores erimus. si reciꝑe ñ queramꝰ
Non aũ pot̃ et̃ uerus caritatis un peu¬
sa nͥ fuctit benignus eractor
qm̃ pocuma cũ recipitur accedit
qui hanc ab eo quẽ diligit erigit. etiam si
ñ recipit: s etiam ille a qͦ eam recipit. ct̃ in¬
apit habere cum reddit. Proinde dñe fr̃.
inutuam tͥ caritatẽ libens reddo. gaudens¬
ꝙ recipio. Quam tecipio adhuc repeto. qͣm
reddo adhuc debeo. Unum enĩ magistrũ
audire debemꝰ p̃cipientem ac dicentem.
Ncmini quicquã debeatis: nͥ ut inuicem
oꝑatur. Unde item dicit. Qui cnĩ
diligit alterum. legem impleuit. Istam ca
missum misit. in manifestatione donauit.
qua soli caritate iusticua legis posset imple¬
ti: ꝓpterea dixit. ñ ueni legem soluere s ad¬
implere. Hoc ẽ nouum cestam̃tum. quod
hunic dilectioni hereditas regni celoꝵ ꝓmit¬
titur. qͦd insiguris uetcris cestam̃ti ꝓ tem¬
porum distributione cegebatur. Unde

Expanded text:
niuolentiores erimus, si recipere non quaeramus, niuolentiores erimus, si recipere non quaeramus, non autem potest esse uerus caritatis inpensor, nisi fuerit benignus exactor, quoniam pecunia cum recipitur, accedit,qui hanc ab eo, quem diligit, exigit, etiamsi non recipit, sed etiam ille, a quo eam recipit, tunc incipit habere, cum reddit. proinde, domine frater, mutuam tibi caritatem libens reddo gaudensque recipio; quam recipio, adhuc repeto, quam reddo, adhuc debeo. unum enim magistrum,audire debemus praecipientem ac dicentem: Nemini quicquam debeatis, nisi ut inuicem ectionem operatur . Unde item dicit; Qui enim diligit alterum, Legem implevit . Istam chtum sanctum quem promissum misit, in manifestatione donavit, qua sola charitate justitia Legis posset impleri, propterea dixit: non ueni legem soluere sed adinplere. hoc est nouum testamentum, quo huic dilectioni hereditas regni caelorum promittitur, quod in figuris ueteris testamenti pro temporum distributione tegebatur. unde
Abbreviated transcription (Latin):
anctitati¬
tuȩ salucationẽ debitam redlo. Sem¬
ꝑ autẽ debeo caritatẽ. quȩ sola cciam reddi¬
ta semꝑ detinet debitorem. Reddit᷑ enĩ cũ
impendit᷑. Debet᷑ aũ etiam si reddita fuc¬
rit. quia nullum ẽ. cempus. quando impẽ¬
denda iam ñ sit. nec cum reddit᷑ aitecitur.
s potius teddendo multiplicat᷑. habendo
enim redditur ñ carendo. Et cum reddiñ
possit nͥ habeatur. nec haberi pot̃ nͥ reddat᷑
Immo etiam cum redditur ab homine.
crescit inhomune. ⁊ canto maior acquiritu
qͣnto plurib redditur. Quomͦ aũ negetur
amicis. quȩ debetur & mimicis S mnimi¬
cis cauta impendit᷑: amicis secura rependi¬
tur. Agit cam̃ quantum pot̃ ut abhis etã
quib ꝓmalis bona reͥbuit. id rocipiat qͥd
impendit. Optamꝰ qͥpos fieri amicũ. qũẽ
sic impenditur caritas. ut pecuma. fͤx
cepto enim qđ illa impendendo minu¬
itur. hec augitur: etram illo int se diss¬
runt. qͥd peciã aui dederimꝰ tt̃ ei be¬

Expanded text:
anctitattuae salutationem debitam reddo. Semper autem debeo charitatem, quae sola, etiam reddita, semper detinet debitorem. Redditur enim cum impenditur, debetur autem etiamsi reddita fuerit; quia nullum est tempus quando impendenda jam non sit. Nec cum redditur amittitur, sed potius reddendo multiplicatur: habendo enim redditur, non carendo. Et cum reddi non possit nisi habeatur, nec haberi potest nisi reddatur: imo etiam cum redditur ab homine, crescit in homine; et tanto major acquiritur, quanto pluribus redditur. Quomodo autem negetur amicis, quae debetur et inimicis? Sed inimicis cauta impenditur, amicis secura rependitur. Agit tamen quantum potest, ut ab his etiam quibus pro malis bona retribuit, id recipiat quod impendit. Optamus quippe fieri amicum, quem v Non ergo sic impenditur ccepto eniiu. quod illa inpendendo minuitur, haec augetur. etiam illo inter se differunt, quod pecuniam cui dederimus, tunc ei be
Abbreviated transcription (Latin):
ait. p̃cdestinatos constrnes fie
orem hominem intelligi. unde nob̾
alio loco dicit. H olite confonnari hu¬
ic scło. s reformanun in nouitate
m̃tis urẽ. Ubig̃ rescrinanitr necõ¬
formemur huic scło: ibi confauaisi
cdĩfilio. Pot̃ ⁊ sic accipi ut qũactino¬
tum nobis ille mortalitate. ita nos
illi eiciamur unmnonalitate cõfor¬
mes. qdqͥdem ⁊ adipsam restirrecti¬
onem corporum ꝑtinet. Ex libio de

Expanded text:
ait, praedestinatos conformes imagorem hominem intelligi. Unde nobis alio loco dicit, Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate mentis vestrae . Ubi eformemur huic saeculo, ibi conformamur Dei Filio. Potest et sic accipi, ut quemadmodum nobis ille mortalitate, ita nos illi efficiamur immortalitate conformes, quod quidem et ad ipsam resurrectionem corporum pertinet. Si autem e
Abbreviated transcription (Latin):
aũ potens . ẽ. etiam quȩ ipse ñ facit. sic̃
peccata st̃ ut penȩ sint etiam peccatoꝵ:
uncde clictũ ẽ. tracticdit illos cds̃ uire¬
ꝓbammentem. ut faciant quȩ ñ cõue¬
um. Quocirca p̃cdestinatio dei quȩ in

Expanded text:
etiam ipse quae non facit, sicut peccata sunt, ut poenae sint etiam peccatorum, unde dictum est: « Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveum. Quocirca praedestinatio Dei, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
ti popło xpĩano scruiturum. Et re
uera quãuis ingente idumcorum¬
quȩ nata ẽ de maiore. cui duo nomina
erant. nam & esau uocabat᷑ & edom. uñ
ictumei. hoc iuderi possit impletum qr
postea suꝑanta erat apopulo. qui ortus
.c̃. ex iinore. icdẽ ifrłitico. ei ꝙ fuerat
futura subiecta. tam̃ aliquit maius
intentam fuisse istam ꝓphetiam. qua
dictũ ẽ populus populũ suꝑabit. ⁊ ma¬
ior seruiet iinori. cõuementius crecti¬
tur. Et quicbt̃ hoc. nͥ qd iniudeis &
tinuo. Quid gͦ dicemus inqͥt: Nlũqͥt
unqͥtas apud cdm̃ : Absit. S quare
bat amborum  Immo ⁊ hoc absit.
Moꝑses enundicit. Miscrebor cui

Expanded text:
tiano populo seruiturum. Et re uera quamuis in gente Idumquae nata est de maiore, cui duo nomina erant nam et Esau uocabatur et Edom, unde Idumaei, hoc uideri possit inpletum, quia postea superanda fuerat a populo, qui ortus est ex minore, id est Israelitico, eique fuerat futura subiecta: tamen in aliquid maius intentam fuisse istam prophetiam, qua dictum est: Populus populum superabit et maior seruiet minori, conuenientius creditur. Et quid est hoc, ntinuo: Quid ergo dicemus? inquit, numquid iniquitas apud deum? absit! sed quare bat amborum? immo et hoc absit: Moysi enim dicit: \'Miserebor, cui
Abbreviated transcription (Latin):
solum inqͥt ꝑaac ꝓmissus .ẽ. cum
dictum ẽ athoc tempus ueniam. et
erit saix filius. qui utiq nullis oꝑibus
ꝓmissionis non suꝑbienteo de meritis
siuis. s grẽ uocationis depuitantes qͦd
coherecdes eẽnt xp̃i : cum cium ꝓinissũ

Expanded text:
solum, inquit, Isaac promissus est, cum dictum est, Ad hoc tempus veniam, et erit Sarae filius: qui utique nullis operibus promissionis, non superbientes de meritis suis, sed gratiae vocationis deputantes quod cohaeredes essent
Abbreviated transcription (Latin):
tissĩe ait ex ito cõcubitu: gcrmui
enim cdcepti crant: ne uel pat̃nns ie¬
ritis tribueretur. si quisquam forte di¬
ceret. ideo talis natus ẽ. filius qr pat̃
ita erat asfectus illo in tempore cum
scuit inutõ matͥs. aut ita mat᷑ erat
afficta cũ eum cõcepit Ex libro de

Expanded text:
tissime ait, ex uno concubitu gemini enim concepti erant: ne vel paternis meritis tribueretur, si quisquam forte diceret, Ideo talis natus est filius, quia pater ita erat affectus illo in tempore quo eum sevit in utero matris; aut ita erat mater affecta, cum eum concepit. Simul e
Abbreviated transcription (Latin):
creciatur. Ego dico paruulum. natũ
in eo loco. uͥ non potuit eĩ. ꝑ xp̃i bap¬
tisinum subueniri. morte p̃uentum.
idcirto talem fuisse. icbẽ. sĩne lauachro
regenerationis erisse. qr eẽ aliud non
potuit. Absoluat gͦ eum. & aꝑiat ei.
contra sententiam ctnĩ regnũ cȩloꝵ.
S non cum ab soluit apłs. quiait. ꝑ¬
inmunctum. & ꝑ peccatum mors. &
ita in om̃s homines ꝑtransiit. in qͦ
om̃s peccaueruut. Recte gͦ ea ciamp¬
natione quȩ ꝑ uniuersam massam
currit. non admmititur in regnum
geloꝵ: quamius xp̃ianus non solum
non fuerit. s nec cẽ potuerit. S cre¬
infante non loquor. Iuuenis uel se¬
ner in ea regione defunctus ẽ: ubi
non potuit xp̃i nomen auctire. Po¬
tuit fleri iustus ꝑnaturam & libe¬
rum arbitrium: annon potuit
di potuisse cdicunt: ecce qͦcͦd ẽ. crucẽ
xp̃i enacuatt: sine illa quem quam
ꝑ naturalem legem & uolumti ar¬
bitrium iustificari posse contencẽ.
dicamus & hic. Ergo xp̃c gratis mor¬

Expanded text:
autem dico, paruulum natum in eo loco, ubi ei non potuit per Christi baptismum subueniri morte praeuento, idcirco talem fuisse , id est sine lauacro regenerationis exisse, quia esse aliud non potuit. absoluat ergo eum et aperiat ei contra sententiam Domini regnum caelorum. sed non eum absoluit apostolus, um mors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. recte ergo ea damnatione, quae per uniuersam massam currit, non admittitur in regnum caelorum, quamuis Christianus non solum non fuerit sed nec esse potuerit. Sinfante non loquor. iuuenis uel senex in ea regione defunctus est, ubi non potuit Christi nomen audiri; potuit fieri iustus per naturam et liberum arbitrium, an non potuit? si potuisse dicunt, ecce quod est crucem Christi euacuare, sine illa quemquam per naturalem legem et uoluntatis arbitrium iustificari posse contendere. dicamus et hic: ergo Christus gratis mor
Abbreviated transcription (Latin):
aluid eẽ melius non potãm. accepissem
utiq circumcisionẽ. Quod signaculũ
iusticie fidei tantũ illo tempore ualu¬
.it. antequã dni uacuaret᷑ aduentu.
ut ufantem filium moysi. angelus
p̃focasset. nͥ mat̃ arrepto calculo cucũ¬
cidisset puerum. & hoc sacram̃to ĩmi¬
neutem ꝑnitiem depulisset. Hoc sa¬
cramentũ etiam iorclanem fluuium
refrenauit & recturit infontem. Hoc
sacramentũ ipse dñs quãuis euacuaue¬
rit crucifirus. tam̃ natus accepit. Nl
enĩ signacula illa dãpuata sũt : s fuc¬
cedentib oportunioribꝰ decesserunt.
Nam sic̃ cittũcisionẽ abstulit. dñi pͥ¬
mus aduentꝰ. sic baptisinũ auferet
scds aduentus. Sicut enum nunc.
postea quã uenit libertas fidei. & re¬
morum ẽ seruitutis uigum. nullus
xpĩanus circunncidit᷑ carne. sic tũo
regnantib ustis cum dño dãpnatisq
impiis nemo baptizabit᷑: s qͦd ista
mundatio conscientie manebit in

Expanded text:
aliud esse melius non possem, accepissem utique circumcisionem. quod signaculum iustitiae fidei tantum illo tempore ualuit, antequam domini euacuaretur aduentu, ut infantem filium Moysi angelus praefocasset, nisi mater arrepto calculo circumcidisset puerum et hoc sacramento imminentem perniciem depulisset. hoc sacramentum etiam Iordanen fluuium refrenauit et reduxit in fontem. , hoc sacramentum ipse dominus quamuis euacuauerit crucifixus, tamen natus accepit. non enim signacula illa damnata sunt, sed succedentibus opportunioribus decesserunt. nam sicut circumcisionem abstulit domini primus aduentus, sic baptismum auferet secundus aduentus. sicut enim nunc, posteaquam uenit libertas fidei et remotum est seruitutis iugum, nullus christianus circumciditur carne, sic tunc regnantibus iustis cum domino damnatisque impiis nemo baptizabitur, sed illud,  cordis et mundatio conscientiae manebit in
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ. latitudinẽ. altitudinẽ. et ꝓ¬
fundũ. Illud tam̃ constantissima
fide retinendũ. ẽ: neq quicquam
dm̃ iniuste facere. neq ullam cẽ
naturã. quȩ ñ dõ debeat. id qͦd. ẽ.¬

Expanded text:
dinem, latitudinem, altitudinem et pdinem, latitudinem, altitudinem et profundum . Illud tamen constantissima fide retinendum, neque quidquam Deum injuste facere, neque ullam esse naturam quae non Deo debeat id quod e
Abbreviated transcription (Latin):
Illiꝰ gͦ rei geste cognitio. ens uo¬
Icatio suit. ut popłm isrł miscdit᷑
tractans. ñ eẽt ingratus. Quod
aũ huic uocationi obtemꝑare
noluit. & exertuit crudelitatẽ
in eis quib humanitas & misc¬
ricordia debebatur. meruit pe¬
nam. ut induraretur cor illiꝰ. & iã¬
.tam cecitatem m̃tis pateretur. ut
tot. & tantis tamq manifestis dĩ
signis non crecteret. quo posset eiꝰ
supplicio siue obdurationis. suie
ultime uisibilis submersionis. eru¬
diri popłs. cuiꝰ afflictione. ille et
occultȩ obtunsionis. & manifeste
subinersionis meritũ cõpararet.
hec aũ uocatio quȩ siue in singu¬
lis hominibꝰ. siue in popłis. atq in
ipso genere humano ꝑ temporũ
oportunitates oꝑatur. altȩ & ꝓfun¬
de ordinationis. e: nec cõphendi
pot̃. nͥ forte ab eis qui diligũt dm̃
ex toto corde. & ex tota anua. et
ex tota m̃te sua. & diligunt ꝓrimoᷤᷤ
tãquã se ipsos. Tanta enĩ caritate¬
tasse cũ scĩs cõphendere. longitu¬

Expanded text:
Illius ergo rei gestae cognitio vocatio ejus fit, ut populum Israel misericorditer tractans non esset ingratus. Quod autem huic vocationi obtemperare noluit, et exercuit crudelitatem in eis, quibus humanitas et misericordia debebatur; meruit poenam, ut induraretur illi cor, et tantam caecitatem mentis pateretur, ut tot et tantis tamque manifestis Dei signis non crederet; quo posset ejus supplicio, sive obdurationis, sive ultimae visibilis submersionis, erudiri populus, cujus afflictione ille, et occultae obtusionis, et manifestae submersionis meritum sibi compararet . 6. ec autem uocatio, quae siue in singulis homi- nibus siue in populis atque in ipso genere humano per tern-, porum oportunitates operatur, altae et profundae ordinationis erit. quo pertieis qui diligunt Deum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente sua, et diligunt proximos suos tanquam se ipsos . Tanta enim charitatetasse cum sanctis comprehendere longitu
Abbreviated transcription (Latin):
fragiles. infirmos & trenos
facit. Audi apłm dicentem. Habe¬
mus thesaurum istum in uasis
fictilib. S fartasse alius fecit
nobis hec uasa. Ipsum audi dicen¬
tem. O homo tuquis es. qui respõ¬
deas deo: Nũquid dic̃ fignĩtũ ei
qͥ se furit. quare sic me fecisti  An

Expanded text:
les, infirmos, et terrenos facit? Audi Apostolum dicentem: «Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus» . Sed forte alius nobis fecit haec vasa? Ipsum audi dicentem: «O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? An
Abbreviated transcription (Latin):
& alit̾ illi quorum iniustis onerib
ingemuerant. ꝑ tulit gͦ in multa
patientia uasa irȩ: quȩ ꝑfecta sũt
in ꝑditionẽ. Et eo ipso quo ait. in
multa patientia. satis significauit
pͥora eorum peccata. inquib eos
cauit. quando de illoꝵ uindicta
subueniendũ erat. his qͥ liberabã¬
tur. & ut notas faceret diuitias

Expanded text:
: aliter illi, quorum injustis oneribus : aliter illi, quorum injustis oneribus s gemuerant. Pertulit ergo in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. Et eo ipso, quo ait: In multa patientia, satis significavit priora eorum peccata, in quibus eos care: quando de eorum vindicta subveniendum erat iis qui liberabantur: ut notas faceret divitias
Abbreviated transcription (Latin):
luti ex eadem cõsꝑsione facere ali¬
ud qͥdem uas in honorem. aliud uͦ¬
in cõtumeliã Expurgate uetus
ferm̃tũ ut sitisfoua cõsꝑsio. Et
inea ipsa ñ adhuc partiuilus in xp̃o.
ut lacte potandus sis s ꝑueni ad
uitum ꝑfectũ. ut sis int̃ illos. de
quib dr̃. Sapientiam loquim᷑ int̃
ꝑfectos Tunc demũ tecte & non
p̃postere audies. si qua sut̃ de an¬
marũ occultissimis meritis. & de
grã. uł de iustitia. secreta omĩpo¬
tentis dei. Nam de pharaone faci¬
le respondetur. pͥorib meritis
quib afflirit in regno suo ꝑegͥnos.
dignum effẽctum. cui obdurarer᷑
cor ut nec manifestissimis signis
iubentis dĩ crederet. Ex eadem gͦ
massa. id.ẽ peccatorum. & uasa mi¬
cum dep̃carent᷑ filii ifrł. & uasa trȩ.
quoꝵ supplicio illos erudiret. id.ẽ
pharaonem & populũ eius. qr quã
uis utriq peccatores eẽnt. & ꝓptẽa
ad unam massam ꝑtinerent. alit̃
tam̃ tractandi erant. qui uni deo
ingeinuerant ut eis subueniret.¬

Expanded text:
ere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam? Expurga vetus fermentum, ut sis nova conspersio , et in ea ipsa non adhuc parvulus in Christo ut lacte potandus sis ; sed perveni ad virum perfectum, ut sis inter illos de quibus dicitur, Sapientiam loquimur inter perfectos . Tum demum recte et non praepostere audies, si qua sunt de animarum occultissimis meritis, et de gratia vel justitia, secreta omnipotentis Dei. 4. Nam de Pharaone facile respondetur, prioribus meritis quibus afflixit in regno suo peregrinos, dignum effectum cui obduraretur cor, ut nec manifestissimis signis jubentis Dei crederet. Ex eadem ergo massa, id est, peccatorum, et vasa mieum deprecarentur filli Quorum supplicio illos erudiret, id est, Pharaonem et populum ejus, qui quamvis essent utrique peccatores, et propterea ad unam massam pertinerent, aliter tamen tractandi erant, qui uni Deo ingemuerant, ut eis subveniret
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ a dõ tlonata st̃ nobis. Quos gͦ ꝓ
hibuit: nͥ luteos atq trenos. qͥ ñdũ
intͥnsecus regenerati aut ntriti.
imaginẽ illius hominis portant.
qͥ pͥmꝰ factus.ẽ. de tr̃a trenus. & qi
ei a quo factus. ẽ. noluit obtemꝑare.
in id lapsus ẽ. unde factus. meruitq
pꝰ peccatũ audire. tra es. & in t̾rã ibisͤ
Talibꝰ gͥ hominibꝰ dicit apłs. O homo

Expanded text:
quae a Deo donata sunt nobis . Quos ergo prohibuit, nisi luteos atque terrenos, qui nondum intrinsecus regenerati atque nutriti, imaginem illius hominis portant, qui primus factus est de terra terrenus ? Et quia ei a quo factus est, noluit obtemperare, in id lapsus est unde factus est, meruitque post peccatum audire, Terra es, et in terram ibis . Talibus igitur hominibus dicit Ap
Abbreviated transcription (Latin):
festum .ẽ. a fide incipienctum. ut
p̃cepta quib crecdentes a scło hoc
auertuntur cor muucdum faciant.
uͥ uideri dõ possit. Beati enĩ mũdo
ꝓpħam canitur. Insimplicitate cor¬
dis querite illum. Quappt̃ recte
dicit᷑ hominib in uetustate uitȩ
manentibꝰ. &. ꝓptẽa tenebrosũ oculũ
anini gerentibꝰ. O homo tu qͥs es
qͥ tespondeas dõ. Nũqͥd dic̃ figñ¬
tũ e qͥ se finrit. quare sic me fici

Expanded text:
festum est a fide incipiendum, ut festum est a fide incipiendum, ut praecepta quibus credentes a saeculo hoc avertuntur, cor mundum faciant, ubi videri Deus possit. Beati enim mundo  per prophetiam canitur, In simplicitate cordis quaerite illum . Quapropter recte dicitur hominibus in vetustate vitae manentibus, et propterea tenebrosum oculum animae gerentibus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxi
Abbreviated transcription (Latin):
neratione formatnur. & om̃s una
massa luti facimus. qͦd . ẽ. massa pec¬
cati. Cum gͦ mneritum peccando
amiserimus. & miscctia dĩ remota.
nichil aliud peccantib. nͥ et̃na dãp¬
natio debeatur. quid s̃bi uult ho¬
mo de hac massa. ut dõ responde
at. & dicat. quare sic me fecisti:
Si uis ista cognoscere. noli eẽ lutũ.
s efficere filius dei ꝑ illius miscdĩ¬
am. qͥ docat potestatẽ filios dĩ fie¬
ructadtatib in nomine eius: ñ aũ
qͦ tti dipłs. ansequam credant
diuina nosso cuplentily. Merces
enim coginitionis meritis reddit᷑::
credendo aũ meritum comꝑatur:
lis nr̃is meritis p̃cecdentib cdata ẽ.
Quod . ẽ. enim meritum peccato
denctum. ñmerito s grã uocare:¬
mur: credendo aũ etiam meritum
collocaremus. Peccatores aũ credere
iubentur: ut apeccatis credendo pͣ¬
gentur. Nesciunt enun qͦd recte ui¬
uendo uisuri st̃. Quaꝓpt̃ cũ uider
non possint. nͥ recte uiuant. nec recꝰ¬
te uiuere ualeant. nͥ credat᷑. mani-¬

Expanded text:
neratione formamur, et omnes una massa luti facti sumus, quod est massa peccati. Cum ergo meritum peccando amiserimus, et misericordia Dei remota nihil aliud peccantibus nisi aeterna damnatio debeatur, quid sibi vult homo de hac massa, ut Deo respondeat et dicat, Quare me sic fecisti? Si vis ista cognoscere, noli esse lutum, sed efficere filius Dei per illius misericordiam, qui dedit potestatem filios Dei fieri credentibus in nomine ejus; non autem, quod tu cupis, antequam credant, divina nosse cupientibus. Merces enim cognitionis meritis redditur; credendo autem meritum comparatur. lis nostris meritis praecedentibus data est. Quod est enim meritum peccatordendum non merito, sed gratia vocaremur, credendo autem etiam meritum collocaremus. Peccatores igitur credere jubentur, ut a peccatis credendo purgentur. Nesciunt enim quid recte vivendo visuri sint. Quapropter cum videre non possint, nisi recte vivant, nec recleant, nisi credant; mani