comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
considerasti ista omĩa. consideraui inquis
Unde considerasti: ipse considerator appa¬
reat: ipse enĩ considerator istorũ omĩum.
discriminator. distinctor. & quodammo¬
do adpensor inlibra sapientie: animꝰ est
Sine dubio melior. ẽ. animus. qͦ ista omĩa
cogitasti: quã ista omĩa quȩ cogitasti Animꝰ
para ipsum animum primo : ut uideas quo
transeas Conpara illũ carni: absit. nedig¬
naris cõparare: cõpara illũ fulgari solis. lu¬
nȩ. stellarũ: maior. ẽ. fulgor animi: pͥmo

Expanded text:
Considerasti ista omnia? Consideravi, inquis. Considerasti ista omnia? Consideravi, inquis. Unde considerasti? Ipse considerator appareat. Ipse enim considerator istorum omnium, discriminator, distinctor et quodammodo appensor in libra sapientiae, animus est. Sine dubio melior est animus quo ista omnia cogitasti, quam ista omnia quae cogitasti. Animupara ipsum animum primo, ut videas quo transeas; compara illum carni. Absit, ne digneris comparare. Compara illum fulgori solis, lunae, stellarum: major fulgor est animi. Primo
Abbreviated transcription (Latin):
ad p̃hendere dm̃ suũ. haec memoratus sum. inquit:
& effudi suꝑme animãmeã. Ut gͦ ad tin¬
gerem dm̃ meũ. de qͦ mihi dicebatur. ubi
est ds̃ tuus noneffudi animãmeã suꝑcar¬
nẽ meã: sed suꝑme: transcendime : ut illũ
tangerẽ Ille enĩ est suꝑme. qͥfecitine
Nemo eũ ad tingit: nisi quise transierit
Cogita corpus. mor taleest: terrenũ est
fragileest. corruptibile est: abice sed for¬
te caro temporalis est Alia corpora cogita:
cȩlestia corpora cogita maiora meliora:
splendida sunt Adtende : & ipsa uoluun¬
tur deoriente ad occidentẽ: nonstantꝰ
Uidentur oculis nonsolũ ab homine.
sed etiã ape̾tore: transige ipsa & quo modo
inqͥes transeo cȩlestia corporaicũ ambulo
interra. Non carne transis sedmente: abice
& ipsa: quãuis luceant. corpora sunt: quãuis
decaelo fulgeant. corpora sunt: ueniqm̃ for¬
te non teputas habe quo eas cũ consideras
ista omĩa: et ultracȩlestia corpora qͦiturus
sum inquis. &quid mente transiturus sum :

Expanded text:
m suum, Haec memoratus sum, inquit, et effudi super me animam meam . Ut ergo attingerem Deum meum, de quo mihi dicebatur, Ubi est Deus tuus? non effudi animam meam super carnem meam, sed super me: transcendi me, ut illum tangerem. Ille enim est super me, qui fecit me: nemo eum attingit, nisi qui transierit se. 12. Cogita corpus; mortale est, terrenum est, fragile est, corruptibile est: abjice. Sed forte caro temporalis est. Alia corpora cogita, coelestia corpora cogita; majora, meliora, splendida sunt: attende et ipsa, volvuntur ab oriente ad occidentem, non stant; videntur oculis, non solum ab homine, sed etiam a pecore: transi et ipsa. Et quomodo, inquies, transeo coelestia corpora, cum ambulo in terra? Non carne transis, sed mente. Abjice et ipsa: quamvis luceant, corpora sunt; quamvis de coelo fulgeant, corpora sunt. Veni, quoniam forte non te putas habere quo eas, cum consideras ista omnia. Et ultra coelestia corpora quo iturus sum, inquis, et quid mente transiturus sum?
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ fiunt ꝑfidem. Resuscitauit filiã
archi sinagogi. adhuc indomo iacentẽ :¬
Resuscitauit iuuenẽ filiũ uiduȩ. extra
ciuitatem elatum : Resuscitauit latarũ:
sepultũ qutriduanum. Intueatur quisq
animam suam. Si pecat: morit᷑. Peccatũ :
mors animȩ . ẽ. Sed aliquando in cogi-¬
tatione peccat᷑: delectauit qđ malũ
ẽ consensisti. peccasti. Consensio illa:
occiditte : Sed in tus. est mors. quia
cogitatũ malũ. ñdũ ꝓcessit infactum.
Talẽ animã resuscitare se significans
dñs. resuscitauit illã puellã: quȩ non¬
dũ fuerat foras elata. sed indomo mor¬
tua iacebat: quasi pecfatum latebat:
Si autẽ ñ solũ malȩde tioni consensifa.

Expanded text:
quae fiunt per fidem: resuscitavit filiam quae fiunt per fidem: resuscitavit filiam archisresuscitavit juvenem, filium viduae extra portam civitatis elatum: resuscitavit Lazarum sepultum quatriduanum. Intueatur quisque animam suam: si peccat, moritur; peccatum, mors est animae. Sed aliquando in cogitatione peccatur. Delectavit quod malum est, consensisti, peccasti; consensio illa occidit te: sed intus est mors, quia cogitatum malum nondum processit in factum. Talem animam resuscitare se significans Dominus, resuscitavit illam puellam quae nondum erat foras elata, sed in domo mortua jacebat, quasi peccatum latebat. Si autem non solum malae delectationi consensi
Abbreviated transcription (Latin):
continuo ꝓdidit ne ꝑcuter& ur. &&post
ꝓditionem. fortasse ꝑcussus ẽ Quis
ñ ut uiuer& continuo ꝑdere uoluit un¬
de uiuer& : Eligens uitã m̃dicantẽ. quã¬
celerẽ mortem  Cui dictũ ẽ nauiga ne
moriaris & distulit : cuidictũ ẽ. ne¬
neglegimꝰ. Non tibi ds̃ dicit. ꝑde qu̾e¬
qͥd habes ut uiuas exiguo tẽpore in la¬
bore sollicitus: sedca pauꝑi unde ha¬
bes. ut uiuas sẽꝑ sine labore securus.
Accusant nos amatores uitȩ tẽporał.
quã nec cũ uolunt. nec quamdiu uo-¬
lunt habent : & nos inuicem ñ accusamꝰ
tã prigri. tam tepidi. ad capessendam
uitã ȩt̃nã : quã siuoluerimꝰ habebimꝰ. cũ
habuerimꝰ ñ amittimꝰ : H anc autẽ mortẽ
quã timemꝰ: &iã sinoluerimꝰ habebimus
animas suscitat nemorian t in ȩt̃nũ : be¬
ne intelligimꝰ tres illos mortuos quos
in corporib suscitauit. aliqͥd significare.
& figurare de resurrectionib: animar̃.

Expanded text:
continuo prodidit ne percuteretur? Et post continuo prodidit ne percuteretur? Et post proditionem fortasse percussus est. Quis non, ut viveret, continuo perdere voluit unde viveret, eligens vitam mendicantecelerem mortem? Cui dictum est, naviga ne moriaris, et distulit? Cui dictum enegligimus. Non tibi Deus dicit, Perde quidquid habes, ut vivas exiguo tempore in labore sollicitus; sed, Da pauperi unde habes, ut vivas semper sine labore securus. Accusant nos amatores vitae temporalis, quam nec cum volunt, nec quamdiu volunt habent: et nos invicem non accusamus, tam pigri, tam tepidi ad capessendam vitam aeternam, quam si voluerimus habebimus, cum habuerimus non amittemus; hanc autem mortem quam timemus, etiamsi noluerimus, habebimus. animas suscitat, ne moriamur in aeternum; bene intelligimus tres illos mortuos quos in corporibus suscitavit, aliquid significare et figurare de resurrectionibus animarum
Abbreviated transcription (Latin):
oculos nr̃os constituto. cũ euangelium
legeret᷑: quẽ ad modũ reuixerit lararꝰ.
Si attendamꝰ mirabiliora oꝑa xpñ:
omis qͥ credit resurg& Siattenda¬
nus om̃s. & intelligamus de testabilio¬
ores mortes : omĩs qͥ peccat moritur.
Sed mortẽ carnis om̃is homo tim&:
mortẽ animȩ pauci. ꝓmorte carnisquȩ
sine dubio ꝗndoq uentura. ẽ: currunt
om̃s ne ueniat. Inde ẽ. qđ laborant: La¬
borat nemoriat᷑ homo moriturus. N
ñ laborat ne pecc& homo inȩt̃num
uicturus : & cũ laborat nemoriatur.
sine causa laborat. Id enim agit ut mul¬
tũ mors differatur. ñ ut euadatur.
Siautẽ peccare nolit: ñ laborabit. &
uiu& inȩt̾̃num. O si possemꝰ excitare
homines. & cũ ipsis parit̃ excitari : ut
tales essemus amatores uitȩ ꝑmanen¬
tis. qualess homines amatores uitȩ
fugientis: Quid ñ facit homo sub mortis
periculo constitut. Aladio inpendente
ceruicib : ꝓdider̃ homines quic qͥd sibi
unde uiuerent reseruabant. Quis non

Expanded text:
oculos constituto, cum Evangelium legeretur, quemadmodum revixerit Lazarus. Si attendamus mirabiliora opera Christi, omnis qui credit, resurgit: si attendamus omnes, et intelligamus detestabiliores mortes, omnis qui peccat moritur. Sed mortem carnis omnis homo timet, mortem animae pauci. Pro morte carnis quae sine dubio quandoque ventura est, curant omnes ne veniat: inde est quod laborant. Laborat ne moriatur homo moriturus, et non laborat ne peccet homo in aeternum victurus. Et cum laborat ne moriatur, sine causa laborat; id enim agit ut multum mors differatur, non ut evadatur: si autem peccare nolit, non laborabit, et vivet in aeternum. O si possemus excitare homines, et cum ipsis pariter excitari, ut tales essemus amatores vitae permanentis, quales sunt homines amatores vitae fugientis! Quid non facit homo sub mortis periculo constitutus? Gladio impendente cervicibus, prodiderunt homines quidquid sibi, unde viverent, reservabant. Quis non
Abbreviated transcription (Latin):
osadño resuscitatos. ineuangelio legimꝰ:
st forte ñ frustra. Dñi quippe facta.
ñs̃ tantũ modo facta: sed signa. Si ergo
signa s̃ : p̃t̃ id qđ mira s̃. aliqͥd ꝓfecto
significant. Quoꝵ factoꝵ significationẽ
inuendre : aliꝗnto .e. oꝑosius. quã ea le

Expanded text:
os a Domino resuscitatos in Evangelio legimus, os a Domino resuscitatos in Evangelio legimus, et forte non frustra. Domini quippe facta non sunt tantummodo facta, sed signa. Si ergo signa sunt, praeter id quod mira sunt, aliquid profecto significant: quorum factorum significationem invenire, aliquanto
Abbreviated transcription (Latin):
ta ñs̃. Electa sautẽ quȩ scriberentur:
quȩ saluti credentium sufficere uideban
Audisti enĩ quia dñs iħs mortuum suscitaũ:
suffic̃ tibi ut scias. quia siuell& om̃s mortu¬
os suscitar&: & hoc qͥdem: sibi ad finem sełi
reseruauit Nquem dudistis magno miracu
quatriduanum mortuum recitasse dese¬
pulchro: ueni& hora. sic̃ ipse dic̃. ꝗndo
om̃s qͥ s̃ inmonum̃tis audient uocem eius.
& ꝓcedent. hic resuscitauit fe tentem:
sed tam̃ in catlauere putente. adhuc erat
forma m̃broꝵ : Ille in nouissimo die. ad unã
uocem cineres est redacturus in carnẽ
Sed oportebat ut modo aliqua facer&:
quib datis. uelut suȩ uirtutis indiciis.
credamus in eũ. & ad illã resurrectionẽ
p̃parem. quȩ erit ad uitã ñ ad iudicium.
Ita quippe ait. Veni& hora quando om
nes qui in monum̃tis s̃ audient uocemeiꝰ:
& ꝓcedent qui bene fecer̃ ad resurrectio¬
nem uitȩ Qui uero male eger̃. adre¬
surrectionem iudicii. Res tam̃ mortu

Expanded text:
t : electa sunt autem quae scriberentur, quae saluti credentium sufficere videbantur. Audisti enim quia Dominus Jesus mortuum suscitavit: sufficit tibi ut scias quia si vellet, omnes mortuos suscitaret. Et hoc quidem sibi ad finem saeculi reservavit. Nam quem audistis magno miraculo quatriduanum mortuum suscitasse de sepulcro, veniet hora, sicut ipse ait, quando omnes qui sunt in monumentis, audient vocem ejus et procedent. Resuscitavit putentem, sed tamen in cadavere putente adhuc erat forma membrorum; ille in novissimo die ad unam vocem cineres est restituturus in carnem. Sed oportebat ut modo aliqua faceret, quibus datis velut suae virtutis indiciis credamus in eum, et ad illam resurrectionem praeparemur, quae erit ad vitam, non ad judicium. Ita quippe ait: Veniet hornes qui sunt in monumentis, audient vocem ejus; et procedent qui bene fecerunt, in resurrectionem vitae; qui mala egerunt, in resurrectionem judicii . Et illi
Abbreviated transcription (Latin):
iłis xp̃e. latari resurrectio p̃pue p̃¬
dicatur: Sed si attendamus quis fecit.
delectari debemus potius quãmirari:
Ille suscitauit hominem : qui fecit ho¬
minem Ipse ẽ. eñi unicus patris. ꝑquẽ
sicut nostis facta sunt omĩa. Siergo
pillũ factas omia: qͥd mirũ .ẽ. sire¬
surrex̃ unꝰ ꝑ illũ. cũ tot cotidie nas¬
cant᷑ ꝑ illũ.: Plus ÷ homines creare :¬
quã resuscitare . Dignatus. ẽ. tunc &
creare & resucitare : Creare om̃s
refuscitare quosdã. Nam cũ multa fecis¬
set dñs iħs. ñ omia scripta s. sic̃ idem
ipse sc̃s ioħs euangelista testat᷑. multa

Expanded text:
istus, Lazari resurrectio praecipue praedicatur. Sed si attendamus quis fecerit, delectari debemus potius quam mirari. Ille suscitavit hominem, qui fecit hominem; ipse enim est Unicus Patris, per quem, sicut nostis, facta sunt omnia. Si ergo per illum facta sunt omnia, quid mirum est si resurrexit unus per illum, cum tot quotidie nascantur per illum? Plus est homines creare quam resuscitare. Dignatus est tamen et creare et resuscitare; creare omnes, resuscitare quosdam. Nam cum multa fecisset Dominus Jesus, non omnia scripta sunt; sicut idem ipse sanctus Joannes evangelista testat
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uentis & fluctib imperauit. Nihil
hoꝵ fecit ioħs: & totũ quic qͥd dicebat.
huic testimoniũ ꝑhibebat. Per lucer¬
nam: ueniꝰmus addiem. Ioħs. signũ nul
lum fecit. Omĩa autem quec̃q dix̃ io¬
hannes dehoc: uera erant. Ecce qͥ
prender̃. Non quomodo uidei uolebant
prendere discedentem: app̃henderunt
isti ꝑmanentem. Deniq quid sequitur.
& multi credider̃ ĩeum.

Expanded text:
n ventis et fluctibus imperavit; nihil horum fecit Joannes; et totum quidquid dicebat, huic testimonium perhibebat. Per lucernam veniamus ad diem. Joannes nullum signum fecit. Omnia enim quaecunque dixit Joannes de hoc, vera erant. Ecce quid apprehenderunt, non quomodo Judaei volebant apprehendere discedentem, apprehenderunt isti permanentem. Denique quid sequitur? Et multi crediderunt in eum.
Abbreviated transcription (Latin):
tuum Ideo enim nescis quid dico. quia
in tellectus tuus non ad est. oquor ego
loquor nec ad uoluptatem aurium per¬
tinent: nec ad oculos. nec adol factum.
nec adgustum. nec ad tactum mente sola
capiuntur : intellectu solo hauriuntur
Ille intellectus nontibi ad est. qͦ capis
qđ dico. Nocauirum tuum : presenta
intellectum tuum Quid est enim animã
habere: non est magnum: Nã & pecus
hab&: unde tu melior: quia intellec¬
tum habes: qđ pecus non habet. Quid ẽ.
ergo uoca uirum tuum: non me capis.
non me intellqͥgis. Dedono dĩ tibiloquor.
tuautem carnem cogitas : scđ̾m carnẽ

Expanded text:
t, virum tuum. Ideo enim nescis quod dico, quia t, virum tuum. Ideo enim nescis quod dico, quia intellectus tuus non adest: loquor ego loquor, nec ad voluptatem aurium pertinent, nec ad oculos, nec ad olfactum, nec ad gustum, nec ad tactum; mente sola capiuntur, intellectu solo hauriuntur: ille intellectus non tibi adest, quomodo capis quod dico? Voca virum tuum, praesenta intellectum tuum. Quid tibi est enim animam habere? Non est magnum, nam et pecus habet. Unde tu melior? Quia intellectum habes, quod pecus non habet. Quid est ergo, Voca virum tuum? Non me capis, non me intelligis: de dono Dei tibi loquor, tu autem carnem cogitas; secundum carne
Abbreviated transcription (Latin):
discere uolunt: domiuiros suos intesio¬
gent: sed ibi dicitur domi uiros suos in¬
terrogent: ubi non est iħs qui doceat.
Deniq dicitur mulieribus : quas prohibe¬
bat apłs loqui in eccła Cum uero ipse
dĩis acderat etp̃sens. presenti loquebatur.
quid opus erat ut ꝑ uirum eius eiloquere¬
tur : Numquid ꝑ uirum suum loquebat᷑
mariȩ sedenti ad pedes suos. et excipi¬
enti uerbum suum. quando martha
circa multũ ministerium. etiam deso¬
roris suę felicitate. occupatissima mur¬
murauit: Ergo fr̃s mei. audiamus
et in tellegamus qđ ait dñs : uoca uirũ
tuũ mulieri. Forte enĩ & animȩ nrẽ dicit.
uoca uirum tuum Quȩramus et deuiro
animȩ Quur iam non ipse iħs uir animȩ
uerus est : ad sit intellectus: Qm̃ qđ dic¬
turisumus uix capitur : nisi abintentis.
Ad sit gͦ intellectus ut capiatur: et ipse
intellectus erit fortasse uir animȩ
Uidens ergo iħs quia mulier non intellage¬

Expanded text:
discere, domi viros suos interrodiscere, domi viros suos interrogent? Sed ibi dicitur, domi viros suos interrogent, ubi non est Jesus qui doceat: denique dicitur mulieribus quas prohibebat Apostolus loqui in Ecclesia . Cum vero ipse Dominus aderat, et praesens praesenti loquebatur? quid opus erat ut per virum ejus ei loqueretur? Numquid per virum suum loquebatur Mariae sedenti ad pedes suos, et excipienti verbum suum, quando Martha circa multum ministerium etiam de sororis suae felicitate occupatissima murmurabat? . Ergo, fratres mei, audiamus et intelligamus quod ait Dominus, Voca virum tuum, mulieri. Forte enim et animae nostrae dicit, Voca virum tuum. Quaeramus et de viro animae. Cur jam non ipse Jesus vir animae verus est? Adsit intellectus, quoniam quod dicturi sumus, vix capitur nisi ab intentis: adsit ergo intellectus ut capiatur, et ipse intellectus erit fortasse vir animae. 19. Videns ergo Jesus quia mulier non intellige
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ acceperit ame aquã: nonsiti& iterũ.
Saciabimur anquit. in bonis domus tuae
Pequagͦ aqua daturus est. nisi deilla deqͣ
dictum est. apudtẽfons uitȩ : Nam quomͦ
domus tuae: Promittebat gͦ saginam
quandam et sacietatem sp̃s scĩ: et illa
mondũ intelligebat. It non intelligens.
Quid respondebat : dicit ad eũ mulier
Dñẽ. damihi hanc aquã ut nonsitiam. neq
ueniam huc haurire . Ad laborẽ indigen¬
tiam cogebat: elaborẽ infirmitas recu¬
sabat utinam audiret. Uenite ad me
om̃s quilaboratis & onerati estis : et ego
uos reficiam. Noc enĩ ei dicebat iħs.
ut iam non laborar&: sed illa nondum
intellige bat. Deniq uolens ut intelleͥ ge¬
ret : dicit ei iħs. Uade uocauirum tuũ:
et uenihuc Quid est uoca uirum tuũ :
ꝑuirum suum. ei uolebat aquã dare.
Anquia non intellegebat. ꝑ uirũ suum
eam uole bat docere. forte. quomodo
ait apłs de mulieribus. siquid autera

Expanded text:
autem acceperit a me aquam, non sitiet in aeternum. autem acceperit a me aquam, non sitiet in aeternum. Satiabimur, inquit, in bonis domus tuae . De qua ergo aqua daturus est, nisi de illa de qua dictdomus tuae? Promittebant quamdam et satietatem Spiritus sancti: et illa nondum intelligebat; et non intelligens, quid respondebat? Dicit ad eum mulier: Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc haurire. Ad laborem indigentia cogebat, et laborem infirmitas recusabat. Utinam audiret, Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam . Hoc enim ei dicebat Jesus, ut jam non laboraret, sed illa nondum intelligebat. 18. Denique volens ut intelligeret, dicit ei Jesus: Vade, voca virum tuum et veni huc. Quid est, Voca virum tuum? Per virum suum ei volebat aquam illam dare? An quia non intelligebat, per virum suum eam volebat docere? Forte quomodo ait Apostolus de mulieribus, Si quid autem volunt
Abbreviated transcription (Latin):
quia indigentia illa reficiebatur. non ex¬
tinguebatur. Belecstata gͦ tali munere:
rogat ut ei aquã uiuã daret. Uerũ tamen
non p̃tereamus: qm̃ dñs spiritale aliquid pro¬
mitat. Quid est quibiberit dehac aqua sit &
iterum. Et uerum est scđmhanc aquam : et
uerũ est scđm qđ significabat illa aqua.
&enĩ aqua inputeo: uoluptas scłi est. inpip¬
funditate tenebrosa. Hic eam hauriunt
homines. his dria cupiditatũ: Eupiditatõ
quippe proni summit tunt. ut ad uolupta¬
tum hausta deprofundo ꝑueniant: Et fru¬
antur uoluptate. p̃cedente. et p̃missa cupi¬
ditate Nam q p̃miserit cupiditatẽ : per¬
ienire non potest ad uoluptatem. Ponegꝰ.
hydriam cupiditatem ÷ et aquã de profundo
uoluptatem: Eũꝑuenerit quisq ad uolupta¬
tem scłi huius: cibus est. potusest. lauacrũ
est. spectaculũ. est. concubitus est
slumquid nonĩterũ sitiet: orgo debac
aquã quibiberit: iterũ inquit siti&. Si

Expanded text:
quia indigentia illa reficiebatur, non exquia indigentia illa reficiebatur, non exstinguebatur. Delectata ergo tali munere, rogat ut ei aquam vivam daret. 16. Verumtamen non praetereamus, quoniam Dominus spirituale aliquid promittebat. Quid est, Qui biberit de aqua hac, sitiet iterum? Et verum est secundum hanc aquam; et verum est secundum quod significabat illa aqua. Etenim aqua in puteo, voluptas saeculi est in profunditate tenebrosa: hinc eam hauriunt homines hydria cupiditatum. Cupiditatem quippe proni submittunt, ut ad voluptatem haustam de profundo perveniant; et fruuntur voluptate, praecedente et praemissa cupiditate. Nam qui non praemiserit cupiditatem, pervenire non potest ad voluptatem. Pone ergo hydriam, cupiditatem; et aquam de profundo, voluptatem: cum pervenerit quisque ad voluptatem saeculi hujus, cibus est, potus est, lavacrum est, spectaculum est, concubitus est; numquid non iterum sitiet? Ergo de hac aqua qui biberit, iterum, inquit, sitiet: si
Abbreviated transcription (Latin):
bo ei. fi& meofons aquȩ salientis inuitam
aternã. Aꝑtius locutus est dñs. fi& in eo
fons aqua salientis inuitã aternam: Qui
biberit deaqua ista. nonsici& iterũ Quid
euidentius. quia non aquã uisibilẽ. sed iniu-¬
sibilẽ ꝓmittebat:. Quid euidentius quia non
carnaliter sed spiritaliter loquebatur &
Adhuc tamen illa mulier : carnẽ sapit
Delectata est nonsitire: & putabat hoc scđm
carnẽ sibi ꝓmissum. ẽẽ. ad nõ. Quod quidẽ
fiet: sed mresur rectione mor tuorum
Iam hoc uolebat illa. Dederat gͦ ds̃. ali¬
quando seruosuo heliȩ: ut ꝑ quadraginta
dies. nec esuriret nec sitir&. Qui hoc potuit
dare ꝑtel dies: non potuit dare semper.
suspirabat tamen illa: nolens indigere: nolens
laborare assidues yenire adillũ fontem.
onerari pondere. quo indigentia supplere¬
tur: et finito qđ hauserat . rursus redire
cogebatur: Etcotidianus ei fuit istelabor :

Expanded text:
bo ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam bo ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. » Apertius locutus est Dominus, Fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Qui biberit de aqua ista, non sitiet in aeternum. Quid evidentius, quia non aquam visibilem, sed invisibilem promittebat? quid evidentius, quia non carnaliter, sed spiritualiter loquebatur? 15. Adhuc tamen illa mulier carnem sapit: delectata est non sitire, et putabat hoc secundum carnem promissum sibi esse a Domino. Quod quidem fiet, sed in resurrectione mortuorum. Jam hoc volebat illa. Dederat enim Deus aliquando servo suo Eliae, ut per quadraginta dies nec esuriret, nec sitiret . Qui hoc potuit dare per quadraginta dies, non potuit dare semper? Suspirabat tamen illa, nolens indigere, nolens laborare. Assidue venire ad illum fontem, onerari pondere, quo indigentia suppleretur; et finito quod hauserat, rursus redire cogebatur: et quotidianus ei fuit iste labor;
Abbreviated transcription (Latin):
pensa : ait. Dñe : inquo haurias habes.
etputeus atus est. Uidete qͦmͦ intellexit
a quã uiuã: aquã scilicet quȩ erat in illo
fonte. Tumihiuis dare aquã uiuã: et ego
ferounde hauriam. & tu nonfers. Aqua
uiua hic est. Quomo domihi daturus es:
aliud intillegens. et carnaliter sapiens.
qͦ dam modopulsat ut aperiat magister
qđ clausum est. Pulsabat: ignorantia non
studio Adhuc miseranda: nondũ instruen
da: Sicit aliquid euidentius dñs: de illa
aquauiua. Dixcerat enĩ mulier. Nũquid
tu maior espatre nrõ lacob qͥdedit nobis
puteũ. et ipse ex eobibit. & filii eiꝰ et peccora
eius: De hac aqua uiua daremihi non potes:
qm̃ hauritorium non habes. forte alium
fontempmittis: patre nrõ melior potes
eẽ. qui hunc puteum fodit. et ipse cũ suis
ususest eo : Dñs ergodicat: quid dixcerit
aquã uiuã. Respondit iħs: etdixẽ ei
Om̃is quibiberit exaqua hac: siciet iterũ.
Qu autẽ biberit excaqua quã ego daboeiꝰ.¬
nonsitiet ineternum: Sed aqua quã egoda¬

Expanded text:
haurias habes, et puteus altus est. Videte quomodo intellexerit aquam vivam, aquam scilicet quae erat in illo fonte. Tu mihi vis dare aquam vivam, et ego fero unde hauriam, et tu non fers. Aqua viva hic est, quomodo mihi daturus es? Aliud intelligens et carnaliter sapiens quodammodo pulsat, ut aperiat magister quod clausum est. Pulsabat ignorantia, non studio; adhuc miseranda, non dum instruenda. 14. Dicit aliquid evidentius Dominus de illa aqua viva. Dixerat enim mulier, Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus, et pecora ejus, De hac aqua viva dare mihi non potes, quoniam hauritorium non habes: forte alium fontem promittis? Patre nostro melior potes esse, qui hunc puteum fodit, et ipse cum suis usus est eo? Dominus ergo dicat quid dixerit aquam vivam. « Respondit Jesus, et dixit ei: Omnis qui biberit ex aqua hac, sitiet iterum: qui autenon sitiet in aeternum; sed aqua quam ego da
Abbreviated transcription (Latin):
cibum. qđ in consequentib in lucescit :
quemfilius hominis dabit uobis Ex¬
pectabas. credo iterũ panes manducare.
iterũ discumbere. iterũ saginari Sei
dixerat cibũ. non quiperit: sed qui per¬
man& in uitã aeternam Quomodo dic¬
tum fuerat illimulieri samaritanae.
Siscires qui p&it a tebibere. forsi tanpos¬
tulas ses abeo. &dar& tibi aquã uiuam
cũ illa dicer& unde tibi. quandoqͥ dem
non habes hauritorium & puteus altꝰ
est ÷ Samaritanae respondit Siscires
qͥ a te bibere p&it. tu p&isses abeo. & da¬
r& tibi aquã: unde quibiberit. ampliꝰ
Nonsiti& Nam de hac aqua quibibe¬
rit : siti& iterũ & gauisa .ẽ. illa. et
uoluit accipere: quasi nonpas sura sitĩ
corporis. quaelabore hauriendi fatiga¬
batur & sic inter huiuscemodi sermo¬
cinationes. ꝑuenit ad potum spirit᷑a¬
lem Omnino isto modo. & hic Hunc
gͦ cibũ non quiperit. sed qui ꝑ man&
inuitã aeternam: Quẽ filius hominis

Expanded text:
cibum, quod in consequentibus illucescit. cibum, quod in consequentibus illucescit. Quem Filius hominis dabit vobis. Exspectabas, credo, iterum panes manducare, iterum discumbere, iterum saginari. Sed dixerat cibum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam: quomodo dictum fuerat mulieri illi Samaritanae, Si scires qui petit a te bibere, tu forsitan postulasses ab eo, et daret tibi aquam vivam: cum illa diceret, Unde tibi, quandoquidem non habes hauritorium, et puteus altus est? Samaritanae respondit: Si scires qui a te petit bibere, tu petisses ab eo, et daret tibi aquam, unde qui biberit, amplius non sitiet: nam de hac aqua qui biberit, sitiet iterum. Et gavisa est illa, et voluit accipere, quasi non passura sitim corporis, quae labore hauriendi fatigabatur; et sic inter hujusmodi sermocinationes pervenit ad potum spiritualem : omnino isto modo et hic. 11. Hunc ergo cibum, non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam, quem Filius hominis
Abbreviated transcription (Latin):
potest qͥ pastisunt pascantur & quorum
saciauit panib uentres. saci & sermo¬
nib mentes. Sed sicapiunt: & si non capi¬
unt. sumant qđ capiunt ne fragmenta
pereant. Loquat᷑ gͦ& audiamus Res¬
pondit iħc & dixit Amen a mendico
uobis. quaeritis me. Nnonquia uidistis
signa: Sed quia manducastis expanib
meis: ꝓptercarnem mequaeritis: non
ꝓpter sp̃m Quã multi nonquȩrunt
iħm: Nisi ut illis faciat bene. scđm
tẽpus: alius negotium hab&. quaerit
intercessionẽ dericorũ Alius p̃mit᷑
apotentiore : fugit ad eccłam: alius
nult ꝓse interueniri apud eũ: apud
quemparũ ual&: ille sic: illesic:
Impl&ur cotidie talib ecła: uix quae¬
ritur iħs. ꝓpter iħm Quacritisme. non
quia uidistis signa : sed quia manducastis
expanibus meis O peramini noncibũ
quiperit : sed qui ꝑ man& inuitã aet̃nã
Quaeritis me ꝓpter aliud: quaerite me
ꝓpterme Seipsum enĩ insinuat istum

Expanded text:
potest, qui pasti sunt, pascantur: et quorum potest, qui pasti sunt, pascantur: et quorum satiavit panibus ventrem, satiet sermonibus mentem, sed si capiunt; et si non capiunt, sumant quod capiunt, ne fragmenta pereant. Loquatur ergo, et audiamus. Respondit Jesus, et dixit, Amen amen dico vobis, quaeritis me, non quia vidistis signa, sed quia manducastis ex panibus meis. Propter carnem me quaeritis, non propter spiritum. Quam multi non quaerunt Jesum, nisi ut illis faciat bene secundum tempus! Alius negotium habet, quaerit intercessionem clericorum; alius premitur a potentiore, fugit ad ecclesiam; alius pro se vult interveniri apud eum apud quem parum valet: ille sic, ille sic; impletur quotidie talibus ecclesia. Vix quaeritur Jesus propter Jesum. Quaeritis me, non quia vidistis signa, sed quia manducastis ex panibus meis. Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Quaeritis me propter aliud, quaerite me propter me. Seipsum enim insinuat istum
Abbreviated transcription (Latin):
quaerentes iħm Insinuatũ est tamen
illis : tã magnum miraculũ. Uider̃
enĩ qđ discipuli soli ascendissent inna¬
uem : & quia naus non ibi erat. Uene¬
runt autẽ inde & naues iuxta locum
illũ ubi manducauerunt panem: in qͥb:
eũ turbae secute sunt cũ discipłis
Ergo non ascenderat: alia Nauis illic
nonerat unde subito transmare fac¬
tus est iħc: rusi quia suꝑ mare ambu¬
lauit . ut miraculũ monstrar&: Et cũ
inuenissent eũ turbae : eccep̃sentat
se turbis. aqͥb rapitimuerat : et in
montẽ fugerat. Omĩno confirmat᷑.
et insinuat᷑ nobis in mysterio dicta
ẽẽ. illa omĩa. et facta in magnosacra¬
mento: ut aliquid significarent
ecce est ille qͥ i montem fugerat t᷑bas
Nonne cũ ipsis turbis loquitur : modo
teneant : modoregemfaciant Et cũ inue.¬
nissent eũ transmare: dixer̃ ei Rabbi.
quando huc uenisti: Ille post miraculi
Sacramentũ et sermonẽ infert: ut sifieri

Expanded text:
quaerentes Jesum. Insinuatum est tamen quaerentes Jesum. Insinuatum est tamen illis tam magnum miraculum. Viderunt enim quod discipuli soli ascendissent in navem, et quia navis non ibi erat. Venerunt autem inde et aliae naves juxta locum illum ubi manducaverant panem, in quibus eum turbae secutae sunt cum discipulis: ergo non ascenderat, alia navis illic non erat. Unde subito trans mare factus est Jesus, nisi quia super mare ambulavit, ut miraculum monstraret? Et cum invenissent eum turbae. Ecce praesentat se turbis, a quibus rapi timuerat, et in montem confugerat. Omnino confirmat et insinuat nobis in mysterio dicta esse illa omnia et facta in magno sacramento, ut aliquid significarent. Ecce ille qui in montem fugerat turbas, nonne cum ipsis turbis loquitur? Modo teneant, modo regem faciant. Et cum invenissent eum trans mare, dixerunt ei, Rabbi, quando huc venisti? Ille post miraculi sacramentum, et sermonem infert: ut si fieri
Abbreviated transcription (Latin):
facit De primit celsitudines scłi: ut
abhumilib glorific&ur Dequorũ alti¬
tudine p̃dictum est. ciuitates firmissimas
destrues: & inimici defecerunt framea
infinem. & ciuitates destruxisti. Quid
egosum. Nolite timere Quid haec ex-¬
pauescitis : quid timetis: ego istap̃dixi:
ego facio Neces seest ut fiant ł gosum:
nolite timere Uoluerunt gͦ accipere
eũ innaut̃. agnoscentes ac gaudentes.
securifacti : & statim fuit nauis ad terrã
qͣliã ibant Factus est finis interra.
dehumido ad solidum. decurbato ad fir¬
mũ: deitinere adfinẽ Lit Altera
die turba quaestabat transmare unde
illi uenerant. uidit quia nauicula non
erat ibi. nisi una & quia non introiss&
cũ dis cipulis suis innauem: sed soli dis¬
cipuli eius abissent Aliae uero super¬
uener̃ naues ad tyberiadẽ iuxtalocũ
ubi manducauer̃ panem. gratias a gen
tes dõ Cũ gͦ uidis s& turba quia iħs non
ess& ibi. neque discipuli eius : ascender̃
nauiculas. & uenerunt capharnaum

Expanded text:
facit. Deprimit celsitudines saeculi, ut ab humilibus glorificetur. De quorum altitudine praedictum est, Civitates firmissimas destrues; et, Inimici defecerunt frameae in finem, et civitates destruxisti . Quid Ego sum, nolite timere. Quid haec expavescitis? Quid timetis? Ego ista praedixi, ego facio, necesse est ut fiant. Ego sum, nolite timere. Voluerunt ergo eum accipere in navim, agnoscentes ac gaudentes, securi facti. Et statim fuit navis ad terram in quam ibant. Factus est finis ad terram: de humido ad solidum, de turbato ad firmum, de itinere ad finem. 8. Altera die turba quae stabat trans mare, unde illi venerant, vidit quia navicula non erat ibi nisi una, et quia non introisset cum discipulis suis in navem, sed soli discipuli ejus abiissent: aliae vero supervenerunt naves a Tiberiade, juxta locum ubi manducaverunt pates Domino. Cum ergo vidisset turba quia Jesus non esset ibi, neque discipuli ejus, ascenderunt in naviculas, et venerunt Capharnaum,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ in homine: & humilis factus. ẽ Praeci¬
pitur tibi utsis humilis: non tibi p̃cipit᷑.
ut ex homine fiaspecus Ille ds̃ factus ẽ.
homo: tu homo cognosce quiaes homo:
tota humilitas tua : ut cognoscaste Prgo
quia humilitatẽ doc& ds̃: dixit Non
uenifacere uoluntatẽ meã: seduolunta

Expanded text:
Dei in homine, et humilis factus est. PraeciDei in homine, et humilis factus est. Praecipitur tibi ut sis humilis, non tibi praecipitur ut ex homine fias pecus. Ille Deus factus est homo, tu homo cognosce quia es homo. Tota humilitas tua est, ut cognoscas te. Ergo quia humilitatem docet Deus, dixit: Non veni facere voluntatem meam, sed eju
Abbreviated transcription (Latin):
discutit. sicur& qđ ꝑ aliquã causam
factũ est: & ipsam causam qua factũ
est noncur& : Ad tẽpus uid&ur mede¬
ri: causa manente : morbus rep&itur
Verbigrã. Exc prȩssius hocdicam : hu-¬
mor incorpore: scabiem uel ulcera
gignit incorpore: fit magna febris :¬
& non paruus dolor Exhibentur quȩ¬
dam medicamenta. quae scabiem con¬
pescant. & feruorem illũ ulceris sed int:¬
& adhibentur & ꝓficiunt. Uides homi¬
nem qui fuit ulcerosus et scabiosus sana¬
tum : sed quia humor ille non eiectus est.
rursus adulcus reditur Cognoscens hoc
medicus. purgat humorem : detrahit
causam. & nulla erunt ulcera Unde
abundat iniquitas : ꝑ suꝑbiam Cura su¬
ꝑbiam : nulla erit iniquitas Ut gͦ cau¬
sa om̃ium morborum curaretur. id
est suꝑbia. descendit & humilis factus
est filius dĩ Quid suꝑbis homo: filius
dĩ ꝓpter te humilis factus est: puder&
tẽfor tasse imitarihumilẽ hominem :
saltam imitare humilem dm̃: uenit filiꝰ

Expanded text:
discutit, si curet quod per aliquam causam discutit, si curet quod per aliquam causam factum est, et ipsam causam qua factum est non curet, ad tempus videtur mederi, causa manente morbus repetitur. Verbi gratia, expressius hoc dicam: humor in corpore scabiem vel ulcera gignit; in corpore fit magna febris, et non parvus dolor: exhibentur quaedam medicamenta quae scabiem compescant et fervorem illum ulceris sedent; et adhibentur et proficiunt: vides hominem qui fuit ulcerosus et scabiosus, sanatum; sed quia humor ille non ejectus est, rursus ad ulcus reditur. Cognoscens hoc medicus, purgat humorem, detrahit causam, et nulla erunt ulcera. Unde abundat iniquitas? Per superbiam. Cura superbiam, et nulla erit iniquitas. Ut ergo causa omnium morborum curaretur, id est superbia, descendit et humilis factus est Filius Dei. Quid superbis, homo? Deus propter te humilis fate fortasse imitari humilem hominem, saltem imitare humilem Deum. Venit Filius
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ nobis fas.ẽ. aliud suspicari
quã loquitur Qui uenerit ad me non
eitiam foras: & quasi quaereres Quare :
Quia non uenifacere uoluntatẽ meam.
sed uoluntatẽ eiꝰ qui misitine Limeo ne
foras ꝓpterea exierit anima adõ. quia
suꝑba erat᷑ Immono dubito scriptũ. ẽ.
enim Initiũ omĩspeccati suꝑbia : & initi¬
um suꝑbiae. hominis apostatare dõ
Scriptum.ẽ : firmũ est. uerũ. ẽ Deinde
quid desuꝑbo dicitur. Mor talł. accin¬
ctopannis carnis p̃grauata pondere
corruptibilis corporis. & tame nextol¬
lentsse & obliuiscenti quapelle uesti.¬
tussit᷑ Quid ei dicit scriptura: Quid
suꝑbit terra &cinis. quid suꝑbit : di
intrare. intro appetere intima ꝓicere
intima foras excire est Intima ꝓiecit
suꝑbus : intima appetit humilis Sisu¬
ꝑbia eicimur : humilitate regredi¬
mur Caput omiũ morborũ suꝑbia
est : quia caput omĩum peccatorum
suꝑbia: medicus quando egritudinẽ

Expanded text:
Non enim nobis fas est aliud suspicari Non enim nobis fas est aliud suspicari quam loquitur: Qui venerit ad me, non ejiciam foras. Et quasi quaereres, Quare? Quia non veni facere voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Timeo ne foras propterea exierit anima a Deo, quia superba erat; imo non dubito. Scriptum est enim, Initium omnis peccati superbia; et, Initium superbiae hominis apostatare a Deo. Scriptum est, firmum est, verum est. Deinde quid de superbo dicitur mortali, accincto pannis carnis, praegravato pondere corporis corruptibilis, et tamen extollenti se, et obliviscenti qua pelle vestitus sit, quid ei dicit Scriptura? Quid superbit terra et cinis? Quid superbit? Dicintrare intro, appetere intima; projicere intima, foras exire est. Intima projicit superbus, intima appetit humilis. Si superbia ejicimur, humilitate regredimur. 16. Caput omnium morborum superbia est, quia caput omnium peccatorum superbia. Medicus quando aegritudinem
Abbreviated transcription (Latin):
penetrale. & dulce secr&um Osecr&ũ
sine tedio. sine a maritudine malarum
cogitationum : sine in terpellatione
tẽptationũ & dolorũ: nonne illud se¬
cr&um est . qͦ intrauit ille cuidicturus
est dñs. seruo benemerito. intra ingau¬
diũ dñi tui : Et eũ quiueni& ad me non
eitiã foras : quia descendi decaelo. non
ut faciam uoluntatẽ meã. sed uolunta¬
tem eiꝰ qui memisit. Ideogͦ eũ qͥueni&
ad te non eities foras. quia descendisti
decelo non facere uoluntatẽ tuã : sed
uoluntatem eiꝰ quite misit. Magnum
sacram̃tum Obsetro uos: simul pulse¬
mus exeat ad nos aliquid qđ nospas
inquit. non eitiam foras. Quare : quia
descendi decaelo. non ut faciam uoluntatẽ meã : sed
luntatẽ eiꝰquimisitme Ipsa est ergo
causa. quare non eitias eum foras qui
uenit adte. quia non uoluntatẽ tuã
facere descendisti decaelo. sed uolun¬
tatẽ eiꝰ quite misit : Ipsa quid quaeri¬
mus utrum ipsasit: ipsa est: ipse loqͥt᷑

Expanded text:
penetrale, et dulce secretum. O secretum penetrale, et dulce secretum. O secretum sine taedio, sine amaritudine malarum cogitationum, sine interpellatione tentationum et dolorum! Nonne illud secretum est quo intrabit ille, cui dicturus est Dominus servo bene merito, Intra in gaudium Domini tui ? 15. Et eum qui veniet ad me, non ejiciam foras. Quia descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Ideo ergo eum qui veniet ad te, non ejicies foras, quia descendisti de coelo, non facere voluntatem tuam, sed voluntatem ejus qui te misit? Magnum sacramentum! Obsecro vos, simul pulsemus; exeat ad nos aliquid quod nos pasinquit, non ejiciam foras. Quare? Quia descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Ipsa est ergo causa quare non ejicias eum foras qui venit ad te, quia non voluntatem tuam facere descendisti de coelo, sed voluntatem ejus qui te misit? Ipsa. Quid quaerimus utrum ipsa sit? Ipsa est, ipse loquitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Pater m̃s dat uobis panẽuerũ Panis
Dñe semꝑ danobispanẽ hunc qͦmͦ
mulier illa samaritana cuidictũ
est. quibiberit dehac aqua nonsiti&
umquã Continuo illa scđm corpus ac¬
cipi ens. sed tam̃ carere indigentia
uolens Da inquit mihi dñe dehac aqua:.
sic & isti Dñe danobis panẽ hunc. qui
nos reficiat. nec deficiat.
credit in me. nonsiti& umquã Quiue
nit ad me hoc ÷ qđ ait. & qui credit
inme. & qđ dixẽ non esuri&. hoc intel¬
legendũ est. & nonsiti& umquã Utroq
enim illa significatur aecernasatietas.¬
ubi nulla est egestas Panẽ decaelo desi¬
deratis : anteuos hab&is. & non mandu¬
catis Sed dixiuobis. quia & uidistisme
& non credidistis: sed non ideo egopo¬
pulũ ꝑdidi Num quid enĩ infidelitas¬
urã fidem dĩ euacuauit: uide enim
qđ sequitur  Lui. Omẽ qđ dat
mihi pater ad me ueni& : et eũ quiue¬
nit ad me non eitiamforas. Quale est
illud intus. unde exitur foras: magnũ¬

Expanded text:
Pater meus dat vobis panem verum. Panis Pater meus dat vobis panem verum. Panis Domine, semper da nobis panem hunc. Quomodo mulier illa Samaritana, cui dictum est, Qui biberit de hac aqua, non sitiet unquam, continuo illa secundum corpus accipiens, sed tamen carere indigentia volens; Da, inquit, mihi, Domine, de hac aqua; sic et isti, Domine, da nobis panem hunc, qui nos reficiat, nec deficiat. credentes in se init ad me, hoc est, quod ait, et qui credit in me. Et quod dixit, non esuriet, hoc intelligendum est, non sitiet unquam. Utraque enim illa significat aeubi nulla est egestas. Panem de coelo desideratis? Ante vos habetis, et non manducatis. Sed dixi vobis quia et vidistis me, et non credidistis. Sed non ideo ego populum vestra fidem Dei evacuavit ? Vide enim quod sequitur: Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet; et eum qui venerit ad me, non ejiciam foras. Quale est intus illud, unde non exitur foras? Magnu
Abbreviated transcription (Latin):
miraculo conparabant. & ideoqͣsi
minora ista iudicabant. quae facie¬
bat iħs.NLiIN. Patresnrĩ in qui¬
unt manna manducauer̃ in deserto
Sed quid est manna : forte contẽpnitis.
sicut scriptũ. ẽ. dedit illis manna
manducare ꝑ moysen patresnrĩpa¬
nẽ decaelo acceper̃. & non eis dic¬
tũ est a moyse operaminicibũ qui
nonperit: tuꝓmittis cibũ non quipe¬
rit. sed qͥ ꝑ man& inuitã aeternam
& nontalia operaris qualia moyses
Panes hor deaceos ille nondedit: sed
meus dedit uob panẽ decaelo Uerus
enimpanis. ẽ : qui decȩlo descendit.
ecdat uitã mundo Uerus gͦ illepa¬
nis est qͥdat uitã mundo. & ipse ci¬
bus. ẽ. de quo paulo ante locutussum
Operaminicibũ non quiperit. sed
qui ꝑman& inuitã ȩt̃nã Ergo & illud
manna hoc significabat: & illa omĩa
signa mea erant: Signa mea dilexis¬
d̃s dat pcnem Sedquẽ panẽ : forte
manna᷑. non. sed panẽ quẽ significa¬
uit manna: ipsum scilic& dñm iłmꝰ

Expanded text:
miraculo comparabant, et ideo quasi miraculo comparabant, et ideo quasi minora ista judicabant quae faciebat Jesus. Patres nostri, inquiunt, manna manducaverunt in deserto. Sed quid est manna, forte contemnitis, sicut scriptum est, Dedit illis manna manducare . Per Moysen patres nostri panem de coelo acceperunt, et non eis dictum est a Moyse, Operamini cibum non qui perit. Tu promittis cibum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam, et non talia opera operaris qualia Moyses. Panes hordeaceos ille non dedit, sed dedit meus dedit vobis panem de coelo. Verus enim panis est, qui de coelo descendit, et dat vitam mundo. Verus ergo ille panis est, qui dat vitam mundo, et ipse cibus est, de quo paulo ante locutus sum: Operamini cibum, qui non perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Ergo et illud manna hoc significabat, et illa omnia signa mea erant. Signa mea dilexisDeus dat panem; sed quem panem? forte manna? non; sed panem, quem significavit manna, ipsum scilicet Dominum Jesum.
Abbreviated transcription (Latin):
signum. ut uideamꝰ & credamꝰ tibi:
Quid operaris : Parũne erat qđ de
quinq panib pastisunt : sciebant
hoc quidem: sed huic cibo manna
decaelo p̃ferebant Dñs autẽ iħs talẽ
sedicebat: ut moysi p̃poner& Non
enim ausus est moyses dese dicere.
qđ dar&cibum non qui perit: sed
plus iste ꝓmit tebat : quã moyses
Permoysen quippe ꝓmit tebatur
regnũ : et terra trahens lac & mel.
temporalis pate. abundantia filioꝵ
salus corporis : etc&era omĩa. Tem¬
poralia qui dem. infigura tamen
spiritalia : quia ueteri homini an
Ille plenum uentrem ꝓmittebat
in terra. sed cibo quiperit. Iste ꝓmit¬
tebat cibum non quiperit. sed qui
ꝑman& inuitã ae ternã Adtende¬
bant eumplus ꝓmittentem: etquasi
non uidebant maiora facientem Ad¬
tendebant itaq: qualia feciss& moyses:
Adhuc aliqua maiora uolebant fieri
abeo. qui tam magnapollicebatur
Quid inquiunt facis ut credamustibiꝰ.
et ut noueris quia miracula illa hiuc

Expanded text:
signum, ut videamus et cresignum, ut videamus et crequod operaris? Parumne erat quod de quinque panibus pasti sunt? Sciebant hoc quidem, sed huic cibo manna de coelo praeferebant. Dominus autem Jesus talem se dicebat, ut Moysi praeponeretur. Non enim ausus est Moyses de se dicere, quod daret cibum non qui perit, sed plus promittebat quam Moyses. Per Moysen quippe promittebatur regnum, et terra producens lac et mel, temporalis pax, abundantia filiorum, salus corporis, et caetera omnia temporalia quidem, in figura tamen spiritualia, quia veteri homini in Ille plenum ventrem promittebat in terra, sed cibum qui perit; iste promittebat cibum, non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Attendebant eum plus promittentem, et quasi nondum videbant majora facientem. Attendebant utique qualia fecisset Moyses, adhuc aliqua majora volebant fieri ab eo, qui tam magna pollicebatur. Quid, inquiunt, facis, ut credamus tibi? Et ut noveritis quia miracula illa huic
Abbreviated transcription (Latin):
poterimus : Respondit iħs : & dix̃ eis
hoc est opus dei: ut credatis in eũ quẽ
misit ille hoc ÷ gͦ manducare cibum.
ñ qui perit : sed qui ꝑman& inuitã ȩt̃nã
Utquid paras dentes & uentrem: cre¬
de: & manducasti Discernitur qͥdẽ
aboperib fides. sicut apłs dicit lusti¬
ficari hominẽ ꝑfidem. sine operibus
legis: & sunt opera quaeuidentur bo¬
na sine fide xp̃i. & non sunt bona: quia
non referuntur ad eum finẽ. ex qͦsunt¬
bona ꝥinis enĩ legis xp̃s ad iustitiã
omĩ credenti. Ideo noluit discernere
ab operefidem: sed ipsamfidẽ. dix̃
esse opus dĩ Ipsa ẽ enĩfides: qua ꝑ
dilectionẽ operatur Nec didẽ hoc. ẽ.
opus ur̃m. sed hoc . ẽ. opus dĩ. ut
credatis ineum quẽ misit ille : ut qͥ
gloriat᷑ in dño glorietur Quia ergo
inuitabat eos ad fidem: illi ad huc
quaerebant signa quibus crederent :
uide. sinon udei signapetunt li
Dixer̃ ergo ei Quod ergo tufacis

Expanded text:
poterimus? Respondit Jesus, et dixit eis: poterimus? Respondit Jesus, et dixit eis: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille. Hoc est ergo manducare cibum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Utquid paras dentes et ventrem? crede, et manducasti. Discernitur quidem ab operibus fides, sicut Apostolus dicit, justificari hominem per fidem sine operibus Legis : et sunt opera quae videntur bona, sine fide Christi; et non sunt bona, quia non referuntur ad eum finem ex qubona: Finis enim Legis Christus, ad justitiam omni credenti . Ideo noluit discernere ab opere fidem, sed ipsam fidem dixit esse opus. Ipsa est enim fides quae per dilectionem operatur . Nec dixit, Hoc est opus vestrum; sed, Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille: ut qui gloriatur, in Domino glorietur . Quia ergo invitabat eos ad fidem, illi adhuc quaerebant signa quibus crederent. Vide si non Judaei signa petunt. Dixerunt ergo ei, Quod ergo tu facis
Abbreviated transcription (Latin):
est enim signare. Imponere aliquid.
qđ non confundatur cũ c&eris Signa¬
re est : signũ ei ponere Cuicũq rei¬
ponis signũ Ideoponis signũ. ñe confusa
cũ aliis. ate possit agnosci Latergͦ
eũ signauit Quid ÷ signauit : ꝓpri-¬
um quidam illidedit. necȩteris com¬
par& urhominib Ideo de illo dictũ
est Unxitte dis̃ ds tuus oleo exultati¬
onis p̃participib tuis Prgosignare
quid est: exceptũ habere. hoc. ẽ. p̃
participib tuis Itaq nolite inquit
me contẽpnere. qr filius hominissũ :
et quaerite a me cibũ non qͥperit. sed qͥ
ꝑman& inuitã aet̾nã Sic enĩ filius
hominis sum: ut nonsim unus ex uob̾
Sic sum filius hominis : ut pater deus¬
me signar& Quid est signar&: ꝓpͥũ
aliquid mihi dar&. qͦ nonconfunde¬
rer cũ genere humano: sed ꝑme libe
ni escã non quae perit : sed quae ꝑ man&
inuitã aternã Quid faciemꝰ inquiunt :
Quid obseruando hoc p̃ceptũ implere

Expanded text:
est enim signare, imponere aliquid est enim signare, imponere aliquid quod non confundatur cum caeteris. Signare, est signum rei ponere. Cuicumqponis signum, ideo ponis signum ne confusa cum aliis a te non possit agnosci. Pater ergo eum signavit. Quid est signavit? proprium quiddam illi dedit, ne caeteris compararetur hominibus, ideo dictum est: Unxit te Deus, Deus tuus oleo exsultationis, prae participibus tuis . Ergo signare quid est? exceptum habere; hoc est prae participibus tuis. Itaque nolite, inquit, me contemnere, quia filius hominis sum, et quaerite a me cibum, non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Sic enim filius hominis sum, ut non sim unus ex vobis; sic sum filius hominis, ut Deus Pater me signaret. Quid est signare? proprium aliquid mihi dare, quo non confunderer cum genere humano, sed per me lini escam, non quae perit, sed quae permanet in vitam aeternam. Quid faciemus, inquiunt? quid observando, hoc praeceptum implere
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est fugit: L.i. Neque enĩ uere
sinoll& tener&ur. sinoll& raper&ur:
quisinoll& necognosceretur Nam
ut noueritis hoc mistic e factũ non
ex necessitate. sed exsignificante dis¬
positione mͦ inconsequenti uidebitis
quia eisdem turbis quieũ quaerebant
apparuit & cũ eis loquens multa illis
dixit multa depane caelesti disputa¬
uit Nonne cũ ipsis depane disputans
erat a quib: netenerecur aufugerat :
nongͦ et tunc poterat agere ut non
ab eis comp̃henderetur qͣuẽ ad modũ
postea quando cũ eis loque batur
Aliquid gͦ significauit fugiendo : qͥd
est fugit: Non potuit intellegi altitu¬
do eius Quicquid enĩ non intellexeris:
fugit medicis Prgo fugit iterũ in mon¬
tem ipse solus. primogenitus amortuis
ascendens suꝑ om̃s caelos: & inter pel¬
lans ꝓ nobis Interea illo sursum posi
to solo sacerdote magno. qui intrauit
in interiora ueli: foris popło constitu¬

Expanded text:
tum est, fugit? Neque enim vere si nollet teneretur, si nollet raperetur, qui si nollet nec agnosceretur. Nam ut noveritis hoc mystice factum, non ex necessitate, sed ex significante dispositione, modo in consequenti videbitis; quia eisdem turbis quae eum quaerebant apparuit, et cum eis loquens multa eis dixit, multa de pane coelesti disputavit: nonne cum ipsis de pane disputans erat, a quibus ne teneretur aufugerat? Non ergo et tunc poterat agere ut non ab eis comprehenderetur, quemadmodum postea quando cum eis loquebatur? Aliquid ergo significavit fugiendo. Quid est, fugit? Non potuit intelligi altitudo ejus. Quidquid enim non intellexeris, Fugit me, dicis. Ergo fugit iterum in montem ipse solus. Primogenitus a mortuis ascendens super omnes coelos, et interpellans pro nobis . 5. Interea illo surto solo in monte magno, qui intravit in interiora veli, foris populo constitu