comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͦa in coniuigio ÷ xp̃ianoꝵ excellentissimũ atq subli-¬
me: ut tam̃ odit ĩ ea nom̃ tẽ poralis necessitatis.
&e diligat spẽ beatitudinis sẽpit̾nȩ. Odimꝰ enĩ sine
dubio. qͦd certe ut aliqͣndo ñ sit optamꝰ: sic̾ istã¬
p̃sentis scli uitã. quã tẽporalẽ siu̾odissemꝰ. ñ desid̾a¬
remꝰ fut᷑am. quȩ ñ.ẽ. tẽpori obnoxia ꝓhac enĩ
uita posita ⁊ anima de qua dictũ. ẽ. qui ñ oderit
insuꝑ & animã suã : ñ potest meus. ẽẽ. discipłs.
huic nãq uitȩ cib est necessariꝰ iste corrupti¬
bilis: de qͦ ipse dñs dicit. Nonne amma plus ẽ.
ꝗͣ esca. id ÷̃ hec uita cui necessaria ⁊ ȩsca : Eqͦd
dic̃ ut animã suã ponat ꝓouib suis: hanc utiq
uitã dicit. cũ se ꝓ nob̾ moriturũ. ẽẽ. ꝓnuntiat. Exurit᷑¬

Expanded text:
quod est in conjugio Christianorum excellentissimum atque subliquod est in conjugio Christianorum excellentissimum atque sublime: ut tamen oderit in ea nomen temporalis necessitatis, et diligat spem sempiternae beatitudinis. Odimus enim sine dubio, quod certe ut aliquando non sit optamus, sicut istasentis saeculi vitam, quam temporalem si non odissemus, non desideraremus futuram, quae non est tempori obnoxia. Pro hac enim vita posita est anima, de qua ibi dictum est, Qui non oderit insuper et animam suam, non potest esse meus discipulus . Huic namque vitae cibus est necessarius iste corruptibilis, de quo ipse Dominus dicit, Nonne anima plus est quam esca ? id est, haec vita cui necessaria est esca. Et quod dicit, ut animam suam ponat pro ovibus suis ; hanc utique vitam dicit, cum se pro nobis moriturum esse pronuntiat. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
& dematre ⁊ cȩt̾is inucłis sangiinis ĩ telligendũ:
ut ĩ eisodĩmꝰ qͦa genꝰ hominũ nascendo & mori¬
endo sortitũ. ẽ. diligamꝰ aũ qͦd nobiscũ pot̃ ad
illa regna ꝑduci. ubi nemo dic̃ pat̾ meus. s om̃s
uni dõ pat̾ nrͣ. Nec mat̾ mea. s om̃s illi hiersm̃
niat̾ nr̃a. Nec frat̾ meus. s om̃s de om̾̃ib fr̃ nr̃.
Conuigiũ uͦ cũ illo simul nod̾ in unũ relactis qͣsi
uiꝰ coniugis erit. qͥ nos ꝓdestitutione huiꝰ scłi.
sui sanguinis effusione lib̾auit. Neresse ÷ gͦ ut
oderit ea quȩ tͣnseunt dis cipulꝰ xp̃i
in his qͦs secũ ad ea uenire
desidat
q̃ sẽꝑ manebt̃: & tanto magis
coniuge concordit̾ umere. siuẽ indigentiã carna¬
lẽ cũ ea supplens. qͦd scdm̃ ueniã ñ scđ̃m debitũ¬
dicit apłs. siue filioꝵ ꝓpagationẽ qͦd iã ñ nullo gͣdu
potest. ẽẽ. laudabile. siue fr̃nã societatẽ sine ulla
corpoꝵ cõmitione. habens uxorẽ tãꝗͣ ñ habens.

Expanded text:
 de matre et caeteris vinculis sanguinis intelligendum est, ut in eis oderimus quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, diligamus autem quod nobiscum potest ad illa regna perduci, ubi nemo dicit, Pater meus; sed omnes uni Deo, Pater noster: nec, Mater mea; sed omnes illi Jerusalem, Mater nostra: nec Frater mesimul nobis in unum redactis, quasi unius conjugis erit, qui nos de prostitutione hujus saeculi sui sanguinis effusione liberavit. Necesse est ergo ut oderit ea quae transeunt discipulus in iis quos secum ad ea venire desiderat, quae semper manebunt; et tanto magis istianus cum conjuge concorditer vivere; sive indigentiam carnalem cum ea supplens, quod secundum veniam, non secuonem, quod jam nonnullo gradu potest esse laudabile; sive fraternam societatem, sine ulla corporum commixtione, habens uxorem tanquam non habens,
Abbreviated transcription (Latin):
ñlic& scdm p̾ceptũ dm̃ ne dimittat᷑ coniuux nͥ
causa fornicationis: fornicatio. ẽ. & ipsa infideli-¬
tas. Qd enĩ tu dicis apłẽ. certe ut infidelis uir¬
consentientẽ secũ habitare mulierẽ ĩfidelẽ non
dimitat : Ita ĩqt. Cũ gͦ hoc & dñs p̃cipiat ne dimitat
uir uxorẽ nͥ causa fornicationis: qͣre hic dicis ego
dico ñ dñs: Qa scilic& idolat̾a quã sequnt᷑ in¬
fideles. & quȩlib& noxia suꝑstitio. fornicatio. ẽ.
Dñs autẽ ꝑmsit causa forncationis uxorẽ dunt¬
ti. s qͥa ꝑmisit. ñ iussit. Dedit locũ apło mone¬
di. ut qͥuoluerit ñdunittat uxorẽ ĩfidelẽ qͦ sic
foitasse possit fidelis fieri. Sanctificatꝰ ÷ enĩ iqͥ¬

Expanded text:
n licet secundum praeceptum Domini ut dimittatur conjux nisi causa fornicationis, fornicatio est etiam ipsa infidelitas. 45. Quid enim tu dicis, Apostole? Certe ut vir fidelis consentientem secum habitare mulierem infidelem non dimittat. Ita, inquit. Cum ergo hoc et Dominus praecipiat, ne dimittat vir uxorem, nisi causa fornicationis, quare hic dicis, Ego dico, non Dominus? Quia scilicet idololatria quam sequuntur infideles, et quaelibet noxia superstitio, fornicatio est. Dominus autem permisit causa fornicationis uxorem dimitti: sed quia permisit, non jussit, dedit locum Apostolo monendi, ut qui voluerit non dimittat uxorem infidelem, quo sic fortasse possit fieri fidelis. Sanctificatus est
Abbreviated transcription (Latin):
hortatꝰ ÷ ad confirmandũ consiliũ suũ. De inde
sunt. Iã enĩ erant paruuli xp̃iani. qͥ siue auc¬
tore uno exparentib. siue utͦq consentienteᷤ
sc̃ificati erant. Qd ñfier&. si uno credente dis¬
sociaret᷑ coniugiũ: & nͣtoleraret᷑ ĩ fidelitas con¬
iugis usq ad oportunitatẽ credendi. Hoc ÷̃ gͦ
consiliũ eiꝰ cui credo dictũ ẽẽ. siqͥd suꝑ erogaue¬
ris rediens reddã tͥ. Porro siuifidelitas fornicatio
.ẽ. & idolatͥa ĩ fidelitas. & auaritia idolatͥa: ñ:
dabitandũ & auaritiã fornicationẽ ẽẽ. Qs gͥ iã
qualib& illicitã concupiscentiã potest recte a
fornicationis gen̾e separare. si auaritia fornica¬
tio ⁊ eEx qͦ intelligit᷑ qd ꝓpt̾ illicitas concupiscen¬
tias ñ tantũ q̃ in stupris cũ alienis uiris aut̃
feminis cõmittunt᷑: s om̃ino qͣsub& q̃ animã cor¬
pore male utentẽ alege dei aberrare faciunt.
&e pintiose cͦpit̾o corrũpi possit sine crimine

Expanded text:
hortatus est ad confirmandum consilium suum. Deinde sunt . Jam enim erant parvuli christiani, qui sive auctore uno ex parentibus, sive utroque consentiente sanctificati erant: quod non fieret, nisi uno credente dissociaretur conjugium, et non toleraretur infidelitas conjugis usque ad opportunitatem credendi. Hoc est ergo consilium ejus, cui credo dictum esse, Si quid supererogaveris, rediens reddam tibi . 46. Porro si infidelitas fornicatio est, et idololatria infidelitas, et avaritia idololatria, non est dubitandum et avaritiam fornicationem quamlibet illicitam concupiscentiam potest recte a fornicationis genere separare, si avaritia fornicatio est? Ex quo intelligitur propter illicitas concupiscentias, non tantum quae in stupris cum alienis viris, aut feminis committuntur, sed omnino quaslibet, quae animum corpore male utentem a lege aberrare faciunt, et perniciose turpiterque corrumpi, possit sine crimine
Abbreviated transcription (Latin):
iufidelẽ. & hec consentit habitare cũ ilo: ñ
dimittat illã. Ergo & nc̃ his dicit. qͥ st̃ ĩ coniugio
fideles sint. S qͥd eis dicit: Si qͥs fr̃ hab& uxorẽ
infidelẽ & hec consentit habitare cũ illo: ñ dimit¬
tat illã. E siqͣ mulier habe uirũ infidelẽ. & hic

Expanded text:
infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam. Ergo etiam nunc iis dicit qui sunt in conjugio.fideles sint? Sed quid eis dicit? Si quis frater habet uxorem infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam: et si qua mulie
Abbreviated transcription (Latin):
Adu̾tat qͥsqͥs delitias huiꝰ scłi & facultates rerũ
tẽporaliũ querit: ĩ homine. xp̃iano ĩtrinsecꝰ. e̾e.
beatitudinẽ nr̃am: sic̃ de anima ȩcclesiastica ore
ꝓphetico dicit᷑. Om̃is pulcritudo filiȩ regis ĩtrin¬
setꝰ. Nã ȩxtrinsetꝰ maledicta & ꝑsecutiones & de¬
tͣctaciones ꝓmittunt᷑. Deqͥb tam̃ magna merces

Expanded text:
advertat quisquis delicias hujus saeculi et facultates rerum temporalium quaerit in nomine christiano, intrinsecus esse beatitudinem nostram; sicut de anima ecclesiastica ore prophetico dicitur: Omnis pulchritudo filiae regis intrinsecus : nam extrinsecus maledicta et persecutiones et detractio
Abbreviated transcription (Latin):
nisi qͥa similẽ formã uult intelligi. ut sidlimise¬
rit qđ causa fornicationis ꝑmittit᷑. maneat sine
uxore aut reronciliet᷑ uxori: Nonenĩ male re¬
conciliaret᷑ uir illi mulieri: quã cũ sapidare
nemo ausus ẽẽt. dixit ei dñs. Nade: uide ne
de inceps pecces. Qa & qͥdicit ñ lic& dimitt̾e uo¬
rẽ uͥ causa fornicationis: cogit retin̾e uxrem
si causa fornicationis ñ fuerit. Siautẽ fuerit ñ
cogit dimitt̾ẽ: s ꝑmittit sic̃ dicit᷑. Nonliceat
mulieri nude alteri:. nͥ mortuo uiro. Si ante
turi mortẽ nupserit: rea ÷. Si post uiri mortẽ

Expanded text:
nisi quia similem formam vult intelligi, ut si dimiserit quod causa fornicationis permittitur, maneat sine uxore, aut reconcilietur uxori? Non enim male reconciliaretur vir illi mulieri, quam cum lapidare nemo ausus esset, dixit ei Dominus: Vade, et vide deinceps ne pecces . Quia et qui dicit, Non licet dimittere uxorem, nisi causa fornicationis; cogit retinere uxorem, si causa fornicationis non fuerit; si autem fuerit, non cogit dimittere, sed permittit: sicut dicitur, Non liceat mulieri nubere alteri, nisi mortuo viro; si ante viri mortem nu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ corruptionẽ. & mortale hoc induet ĩmortalitatẽ:
iã magno uł certe aliqͦ amore stispensus cũ execͣ¬
tione respondebit se uebenĩt᷑ id nolle. Rursus suntro¬
utrũ uxorẽ suã post resurrecdionẽ accepta an¬
gli̾ca inmutatione q̃ sc̃is ꝓmittit᷑ sec̃ ibi uiuere
uelit. eã uehem̃t̾ se id uelle ꝗͣ illud nolle respon¬
debit. Sic ĩuenit᷑ bonꝰ xp̃ianꝰ dilig̾e in una fem¬
na creat᷑am d̾i quã reformari ⁊ renouari desi¬
derat: odisse autẽ coniunctionẽ copulationẽq
corruptibilẽ atq mortalẽ. Hoc ÷̃ dilig̾e ĩ ea qͦd

Expanded text:
 mortale hoc induet immortalitatem ; jam magno vel certe aliquo amore suspensus, cum exsecratione respondebit, se vehementer id nolle. Rursus si interrutrum uxorem suam post resurrectionem accepta angelica immutatione quae sanctis promittitur, secum ibi vivere velit; tam vehementer se id velle quam illud nolle respondebit. Sic invenitur bonus christianus diligere in una femina creaturam Dei, quam reformari et renovari desiderat; odisse autem conjunctionem copulationemque corruptibilem atque mortalem: hoc est, diligere in ea quod
Abbreviated transcription (Latin):
soluta .ẽ. a uiro. Cui rei apłs paulus t̾minũ ostendit.
qͥa tã diu obseruandũ dicit. ꝗͣdi uir eiꝰ uiuit. Illo
autẽ mortuo: dat mibendi licentiã. Hãc enĩ ipse regula
tenuit. ⁊ ĩ eã ñ suũ consiliũ sic̃ ĩ nonnullis monitis.
s p̃ceptũ dñi iubentis ostendit. cũ ait. Cis aũ q̃ nup¬
tȩ st̃ p̃cipio ñ ego s dñs: mulierẽ auiro ñ discedẽ.
Qa sidstesserit. manere innuptã: aut uiro suo recon¬
ciliari. &uir uxorẽ ñ dimiitat. Credo simili forma
ut si dimiserit ñ ducat aliã: aut reconciliet᷑ uxori.
Fieri enĩ potest ut dimittat uxoiẽ causa formcations.
quã dñs exceptã. e̾ẽ. uoluit. Iã uͦ si nec illi nub̃e conce¬
dit᷑ uiuo uiro a qͦ recessit. neq huic alt̾am ducere
iuua uxore ꝗͣ dimisit: multo ninꝰ fas ÷ illicita eũ¬

Expanded text:
a est a viro. Cujus rei apostolus Paulus terminum ostendit, quia tamdiu observandum dicit, quamdiu vir ejus vivit: illo autem mortuo, dat nubendi licentiam . Hanc enim etiam ipse regulam tenuit, et in ea non suum consilium, sicut in nonnullis monitis, sed praeceptum Domini jubentis ostendit, cum ait: Eis autem quiro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari: et vir uxorem non dimittat . Credo, simili forma, ut si dimiserit non ducat aliam, aut reconcilietur uxori. Fieri enim potest ut dimittat uxorem causa fornicationis, quam Dominus exceptam esse voluit. Jamvero si nec illi nubere conceditur vivo viro a quo recessit, neque huic alteram ducere viva uxore quam dimisit; multo min
Abbreviated transcription (Latin):
& uestim̃tũ. E qͥte angariauerit mille passus.
uade cũ eo alioᷤᷤ duoᷤᷤ. Om̃i petenti te da. & qͥuo
luerit ate mutuari: ne adu̾satꝰ fueris. Phariseoꝵ
iusticia minor ÷: ñ excedẽ ĩ undicta modũ:
nec plus rependat qͥsq ꝗͣ accepit. & magnꝰ hic
gͣdus. ẽ. Nemo enĩ facile inuenit᷑. qͥ pugno ac¬
cepto pugnũ redde uelit. ⁊ uno conuitiante
u̾bo audito. unũ & qͦd tandũdẽ ualeat referre
contentꝰ sit. S siue ira ꝑtͣbat᷑ in moderatiꝰ uin¬
dicat. siue qͥa iustũ putat eũ qͥlesit pͥor gͣuiꝰ le-¬

Expanded text:
mille passus, vade cum illo alia duo. Omni petenti te da, et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris. Pharisaeorum justitia minor est non excedere in vindicta modum, ne plus rependat quisque quam accepit: et magnus hic gradus est. Nemo enim facile invenitur qui pugno accepto pugnum reddere velit; et uno a conviciante verbo audito, unum et quod tantumdem valeat referre contentus sit: sed sive ira perturbatus immoderatius vindicat; sive quia justum putat, eum qui laesit prior g
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Siqͥs uenit adme & ñ odit patrẽ suũ aut
matrẽ. & uxorẽ. & filios. & fr̃s. & sorores. ĩ suꝑ &ani¬
nã suã: ñ potest m̃s. ẽẽ. discipis. Uidĩ enĩ potest
cont̾riũ minꝰ intelligentib. qd hic uetat dinita
uxorẽ excepta causa fornicationis: alibi. aũ discipłm
ui enĩ opꝰ ÷ ut homo diligat inimicos. & odit patrẽ
e matrẽ. & uxorẽ. & filios. & fr̃s. Utrũq enĩ iub&.
qͥ adregnũ celoꝵ uocat. Ꝙ qͦmͦ ħ ñ cont̾ria sint
int̾ se ipso duce ostendẽ facile ÷. s ea intellecta un-¬
plere difficile: qͣmꝗͣ & hoc eodẽ ipso adiuuante fa¬

Expanded text:
dicit, Quisquis venit ad me, et non odit patrem suum, et matrem, et uxorem, et filios, . Videri enim potest contrarium minus intelligentibus, quod hic vetat dimitti uxorem, excepta causa fornicationis, alibi vero discipuluenim vi opus est, ut homo diligat inimicos, et oderit patrem, et matrem, et uxorem, et filios, et fratres! Utrumque enim jubet, qui ad regnum coeloruer se, ipso duce ostendere facile est; sed ea intellecta implere difficile: quanquam et hoc eodem ipso adjuvante fa
Abbreviated transcription (Latin):
cũ in corde consentitur libidini. Alt̾a iã ꝓlata qͦsi
consuetudinis malȩ tãꝗͣ mole t̾rena p̃mit᷑ animꝰ:
qͣsi insepulchro iã putens. Quȩ tͥa genera mortuoꝵ
dñm resuscitasse qͥsqͥs ȩu̾glium legit agnoscit: &
fortasse considat qͣs differentias habeat & ipsa uox
resuscitantis. cũ alibi dicit puella surge. & alibi
iuuenis. ⁊ dico furge. alibi. ĩfremuit sp̃u & fleuit.¬
& rursus fremint. & pͦdeinde uoce magna clamauit.
lazare ueni foras. Qua ꝓpt̾ nomine nechantiũ qͥ hoc
capitulo cõmemorant᷑. omẽm carnalẽ & libidinosã
concupiscentiã oportae intelligi. Qũ enĩ tã assiduȩ
idolatͥam scriptura fornicationẽ dicat. paulus

Expanded text:
quum in corde consentitur libidini; altera, quasi jam proquum in corde consentitur libidini; altera, quasi jam proconsuetudinis malae tamquam mole terrena premitur animus quasi in sepulchro iam putens. quae tria genera mortuorum dominum resuscitasse quisquis euangelium legit, agnoscit, et fortasse considerat, quas differentias habeat etiam ipsa uox resuscitantis, cum alibi dicit: puella, surge, alibi: iuuenis, tibi dico, surge, alibi: infremuit spiritu et fleuit, et rursus fremuit, et post deinde uoce magna clamauit: Lazare, ueni foras. Quapropter nomine moechantium, qui hoc capitulo commemorantur, omnem carnalem libidinosam concupiscentiam oportet intellegi. cum enim tam assidue idolatriam scriptura fornicationem dicat — Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ om̃s nat᷑e in ordine suo gradibꝰ suis pulcrȩ sant.
feriora ñ ⁊ declinandũ. nec qͥsꝗͣ hoc fac̾e cogit᷑.
& ideo si fecerit. iusta d̃i lege punit᷑. Non enĩ boc
cõmittit inuit᷑. Uerũptam᷑ delectatio ante consue¬
tudinẽ uł nulla. ẽ. uł tã tenuis. ut ꝓpe nulla sit: cui
ditas. S postea cũ suggestio appetit᷑: maior ascendit᷑
delectatio. q̃ tam̃ adhuc multo minor ⁊ ꝗꝙͣ illa q̃ as¬
siduis factis in consuetudinẽ uertit. Hanc enĩ uin-
qͥsq ñ deserat. & xp̃ianã militiã ñ formidae. illo duce
atq adiutore suꝑabit: ac sic ĩ pͥstinã pace̾ atq ordinẽ.¬
& tur xp̃o. & mulier uiro subicit᷑. Sic̃ gͦ tͥb. gͣdib ad
peccatũ ꝑuenit᷑. suggestiõe. delectatione. consensiõe:
ita ipsiꝰ peccati tressunt differentiȩ. ĩ corde. infacto.¬
in consuetudine. tãꝗ tres mortes. Hna qͣsi ĩ domo. id ⁊̃

Expanded text:
et omnes naturae in ordine suo gradibus suis pulchrae sunt, et omnes naturae in ordine suo gradibus suis pulchrae sunt, feriora non est declina ideo si fecerit, justa Dei lege punitur: non enim hoc committit invitus. Verumtamen delectatio ante consuetudinem vel nulla est, vel tam tenuis ut prope nulla sit: cui ditas: sed postea cum suggestio repetitur, major accenditur delectatio; quae tamen adhuc multo minor est quam illa quae assiduis factis in consuetudinem vertit. Hanc enim vincequisque non deserat, et christianam militiam non reformidet, illo duce atque adjutore suet uir Christo et mulier uiro subicitur. Sicut ergo tribus gradibus ad peccandum peruenitur, suggestione, delectatione, consensione, ita ipsiin consuetudine, tanquam tres mortes; una, quasi in domo, id est
Abbreviated transcription (Latin):
appetitꝰ assurgit. ñ fit nͥ delectatione: s huic tam̃
ñ consentimꝰ. & eã dũantis rationis uire cohibemꝰ.
Si aũ consensio facta fuerit: plenũ peccatũ erit no
id ⁊̃ lubrico & uolubili hoc ÷̃ tẽporali corporaltũ moca
Quia ce si qua talia phantasmata intꝰ u̾sant᷑ in anima:
de corpore forinsetꝰ tcta sunt. Et siqͥs occultꝰ p̾cer istos
qͥnq sensus mocꝰ corporis animã tangit: ẽ. &̃e ipse
tẽporalis & lubricus. & idd̃ quanto illabit᷑ occultius
ut cogitationẽ contingat: tanto conuenientiꝰ serpenti
cõparat᷑. Tria gͦ hȩc ut dicere ceperã similia sunt illi
gestȩ rei quȩ in genesi scͥpta. ẽ: ut qͣn a serpente fiat
suggestio. & quȩdã suasio. in appetitu aut̃ carnali tanꝗͦ¬
de paradsso hoc. ẽ. de beatissima luce iustitiȩ in mortẽ
homo expellit᷑ iustissime omĩno. Nlon enĩ cogit qͥsudde

Expanded text:
appetitus assurgit, non fit nisi delectatione; sed huic tamen appetitus assurgit, non fit nisi delectatione; sed huic tamen non consentimus et eam dominantis rationis iure cohibsi autem consensio facta fuerit, plenum peccatum erit, noid est lubrico et volubili, hoc est temporali corporum motu, quia etsi qua talia phantasmata intus versantur in anima, de corpore forinsecus tracta sunt; et si quis occultus praeter istos quinque sensus motus corporis animam tangit, est etiam ipse temporalis et lubricus; et ideo quanto illabitur occultius ut cogitationem contingat, tanto convenientius serpenti comparatur. Tria ergo haec, ut dicere coeperam, similia sunt illi gestae rei quae in Genesi scripta est, ut quasi a serpente fiat suggestio et quaedam suasio; in appetitu autem carnali, tande paradiso, hoc est de beatissima luce iustitiae, in mortem homo expellitur, iustissime omnino. non enim cogit qui suadet,
Abbreviated transcription (Latin):
tiotus. & mhistoria qͥdẽ uet̾is testam̃ti inuenit᷑ ex¬
emplũ. s nc̃ p̃cepta maiora funt inque ꝑ illũ gͣdũ
generatio humana ꝑuenit. Tractanda st̃ illa ad
distinguendas ȩtates dispensationis diuinȩ ꝓui¬
dentiȩ que humano generi ordmatissime sub¬
uenit. ñ aut᷑ ad uiuendi regulas usurpandas.
sui corporis. s uir. similit̾ & mr ñ hab&e sui corporis¬

Expanded text:
istoria quidem Veteris Testamenti invenitur exemplum; sed nunc praecepta majora sunt, in quae per illum gradum generatio humana pervenit: tractanda illa sunt ad distinguendas aetates dispensationis divinae providentiae, quae humano generi ordinatissime subvenit; non autem ad vivendi regulas usurpandas. sui corporis, sed vir; similiter et vir non habe
Abbreviated transcription (Latin):
Fortitudo congruit esurientibꝰ & sitientib. Laborant
enĩ desiderantes gaudiũ deueris bonis. & amorẽ a
terrens & corporalibꝰ au̾tere cupientes. Deqͥbꝰ hic dicit᷑.
Beati qͥ esuriunt & sitiunt iusticiã. Congruit con¬

Expanded text:
Fortitudo congruit esurientibus, et sitientibus, laborant Fortitudo congruit esurientibus, et sitientibus, laborant enim desiderantes gaudium de veris bonis et amorem a terrenis et corporalibus avertere cupientes. De quibus hic dicitur: Beati q
Abbreviated transcription (Latin):
rursus exordiens. Uidet᷑ gͦ mͥ ȩtiã septi formis oꝑa-¬
tio sp̃s sc̃i. de qua ysaias loqͥt᷑ his gͣdibꝰ senten¬
tiisq congruere:. s. ĩter est ordinis. Nã ibi enu¬
meratio ab excellentiorib cepit: hic uͦ ab infertoribꝰ.
Ibi nãq incipit a sapientia: & desinit ad timo¬
rẽ dĩ. S initiũ sapientiȩ timor dñi ÷. Qua¬
ꝓpt̾ si gͣ datĩ tãquã ascendentes numeremꝰ. pͥmꝰ
ibi ÷ timor dĩ. scdã pietas. tercia scientia. qͣrta for¬
titudo. qͥntũ consiliũ. sextꝰ intellectus. septima
sapientia. Tnnor dm̃ congruit humilibꝰ. deqͥb hic dxit᷑.
Noli altũ saꝑe s cnne. id ÷ noli ęxtolli Pietas congruit¬
mitib. Qui enĩ pie querit. honorat scãm scͥpturã: &
ñ rep̃hendit qͦd ĩ t̾dum ñ intelligit. & ꝓpt̾ea ñ resistit.
lis uincti teneant᷑. quȩ tãꝗͣ bona atq utilia igno¬
rantes appeti ierunt. deqͥbꝰ hic dicit᷑. Beati qͥlugent.

Expanded text:
am septiformis operatio Spiritus sancti, de qua Isaias loquitur , his gradibus sententiisque congruere. Sed interest ordinis: nam ibi enumeratio ab excellentioribus coepit, hic vero ab inferioribus. Ibi namque incipit a sapientia, et desinit ad timorem Dei: sed initium sapientiae timor Domini est. Quapropter si gradatim tanquam ascendentes numeremus, primus ibi est timor Dei, secunda pietas, tertia scientia, quarta fortitudo, quintum consilium, sextus intellectus, septima sapientia. Timor Dei cNoli altum sapere, sed time , id est noli extolli. Idem in litam Scripturam, et non reprehendit quod nondum intelligit, et propterea non resistit, lis vincti teneantur, quae tanquam bona et utilia ignorantes appetierunt. De quibus hic dicitur: Beati qui lugent.
Abbreviated transcription (Latin):
hennã. Hic uͦ magna opꝰ ÷ fortitudine ad m̃bra p̃cietida.
Aqͥt enĩ .ẽ. qd̾̃ significat ocłs. sine dubio tale ÷ qd̾
uehem̃ter diligit᷑. Sol& enĩ & abhis qͥuehemͣter uolu¬
nt̃ expͥmere dilectionẽ suã ita dici. Diligo eũ ut ocło
meos. aut ȩtiã plusꝗͣ ocłos meos. Qã autẽ additũ ÷ dext.
frrtasse ad augenda uĩ dilectionis ual&e. Qmͣꝗͣ enĩ
aduidendũ isti ocłĩ corporis cõmunit̾ ĩtendant. & si
ambo ĩtendant᷑ ȩqͣlit̾ possunt: ampliꝰ tam̃ homines
formidant dextrũ amittere. ut iste sit sensus. Qͥt
illud ⁊ qͦd ita diligis ut ꝓdextro ocło habeas. si scan¬
dalizat te: id ĩ si rmpedim̃to. ẽ. tͥ ad uerã beatitu¬
dinẽ: erue illud. & ꝓice abste. Expedit enĩ tͥ ut ꝑeas
demanu dext̾a ⁊ similit̾ dicit᷑. sidextra manꝰ scanda¬
lixat te : abscide eã. & ꝓice abste: expedit enĩt ut

Expanded text:
hennam. Hic vero magna opus est fortitudine ad membra praecidenda. Quidquid enim est quod significat oculus, sine dubio tale est quod vehementer diligitur. Solet enim et ab eis qui vehementer volunt exprimere dilectionem suam, ita dici, Diligo eum ut oculos meos, aut etiam plus quam oculos meos. Quod autem additum est, dexter, fortasse ad augendam vim dilectionis valet. Quanquam enim ad videndum isti oculi corporis communiter intendantur, et si ambo intendantur, aequaliter possint; amplius tamen formidant homines dextrum amittere. Ut iste sit sensus: Quidquid illud est quod ita diligis, ut pro dextro oculo habeas, si scandalizat te, id est, si tibi impedimento est ad veram beatitudinem, erue illud, et projice abs te. Expedit enim tibi ut pereat de manu dextera, et similiter dicitur, Si dextera manus tua scandalizat te, abscide eam, et projice abs te: expedit enim t
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ concord& cũ eo. qͥa iã ñ e cũ illo ĩuia. id ÷ in hac
uita. nec tam̃ ido ñ sanabit᷑ penitendo. & ad illiꝰ
miscdiam cũ sacͥfitio tribulati cordis refugiendo.
qͥdonat peccata coni̾isis adse. & qͥ plus gaudoe
de uno penitente. ꝗͣ de nonaginta nouẽ iustis.
Garni uͦ multo min᷑ uideo qͦm᷑ beniuoli uł concor-¬
des uł consentientes. ẽc̃. iubeam᷑. Magis enĩ pec¬
catores amant carnẽ suã. & concordant cũ illa.
& consentiunt ei. Qui uͦ eã. seruituti subiciunt.
ñ ipsi ei consentiunt. s eã sibi consentire cogunt.
ut ei reconciliem᷑ aqͦ peccando au̾si sumꝰ ut ad¬
u̾sariꝰ nr dici possit. Quib enĩ resistit. rectedicit᷑
eoꝵ adu̾sarius. Ds̃ enĩ suꝑbis resistit. hami¬

Expanded text:
ia, id est in hac vita: nec tamen ideo non sanabitur poenitendo, et ad illius misericordiam cum sacrificio tribulati cordis refugiendo qui donat peccata conversis ad se, et qui plus gaudet de uno poenitente, quam de nonaginta novem justis . Carni vero multo minus video quomodo benevoli vel concordes vel consentientes esse jubeamur. Magis enim peccatores amant carnem suam, et concordant cum illa, et consentiunt ei: qui vero eam servituti subjiciunt, non ipsi ei consentiunt, sed eam sibi consentire cogunt. ut ei reconciliemur, a quo peccando aversi sumus, ut adversarius noster dici possit. Quibus enim resistit, recte dicitur eorum adversarius: Deus enim superbis resistit, humi
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. Tũ illa quȩ scir& ñ se hab̃e sui corporis po-¬
testatẽ s uirũ suũ. ꝑtulit ad eũ dicens ꝑatã se. ẽẽ.
ꝓmarito id fac̾e. si tam̃ ipse coniugalis corporis
dñs. cui tota illa castitas deberet᷑. tãꝗͣ dere suaꝓui-
ta sua uell& id fieri. Egit ille gr̃as. & ut fieret im¬
ꝑauit. nullo mͦ iudicans adult̾inũ. ẽẽ. cõcubitum
qͦd & libido nulla. & magna uiri caritas. seuolente
& inbente flagitar&. Henit mulier ĩ uillã illiꝰ di¬
uitis: fec̃ qͦd uoluit impudicꝰ. S illa corpꝰ ñ nͥ marito
dedit. ñ concumbe ut solae s uiuere cupienti. Ac¬
cepit aurũ. S ille qͥdedit fraude subtͣxit qͦd de¬

Expanded text:
e sciret non habere sui corporis potestatem, sed virum suum, pertulit ad eum dicens paratam se esse pro marito id facere, si tamen ipse conjugalis corporis dominus, cui tota illa castitas deberetur, tanquam de re sua pro vita sua vellet id fieri. Egit ille gratias, et ut id fieret imperavit, nullo modo judicans adulterinum esse concubitum, quod et libido nulla et magna mariti charitas se jubente et volente flagitaret. Venit mulier ad villam illius divitis, fecit quod voluit impudicus: sed illa corpus nonnisi marito dedit, non concumbere, ut solet, sed vivere cupienti. Accepit aurum: sed ille qui dedit, fraude subtraxit quod de
Abbreviated transcription (Latin):
homo. aut caro. aut d̃s aut p̃ceptũ eiꝰ. S. dia¬
beniuolentiã diabolo iubem᷑ exhib̾e : li enĩ
beniuolentia ibi amititia. nec qͥꝗͣ dixerit ami¬
citiã cũ diabolo. ẽẽ. faciendã. neq concordare cũ
illo expedit: cui semel renuntiando bellũ indix¬
imꝰ. & qͦ uicto coronabim᷑. neq consentire illi
iã oport&. cui si nũꝗͣ consensissemꝰ. nũꝗͣ inistas
ĩ cidissemꝰ miserias. De homine autẽ qͣquã iube
am᷑ cũ om̃ibꝰ qntũ ĩ nob̾ ⁊̃ pacẽ hab̾e. ubi utiq
& beniuolentia & concordia & consensio pot̾ in

Expanded text:
aut Deus, aut praeceptum ejus. Sed diabenevolentiam diabolo jubemur exhibere; ubi enim benevolentia, ibi amicitia: neque quisquam dixerit amicitiam cum diabolo esse faciendam; neque concordare cum illo expedit, cui semel renuntiando bellum indiximus, et quo victo coronabimur; neque consentire illi jam oportet, cui si nunquam consensissemus, nunquam in istas incidissemus miseriasamur cum omnibus, quantum in nobis est, pacem habere, ubi utique et benevolentia, et concordia, et consensio potest i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmissa. Si gͦ par forma ⁊̃. in isto iure coniugii
int̾ uirũ & mulierẽ. usq ãdeo ut ñ tantũ defe¬
mina idẽ apł̃s ayc̾it. mulier ñ hab& potestatẽ si
corporis s uir : sed & de illo ñ tacuerit dicens. simi¬
lit̾ & uir sui corporis potestatẽ ñ hab&e. s mmuilier.
Sig similis forma ẽ: ñ oport& intelligi lic̾e mu¬

Expanded text:
missa. Si ergo par forma est in isto jure conjugii inter virum et mulierem, usque adeo ut non tantum de femina, idem Apostolus dixerit, Mulier non habet potestatem sui corporis, sed vir; sed etiam de illo non tacuerit dicens, Similiter et vir sui corporis potestatem non habet, sed mulier; si ergo similis forma est, non oport
Abbreviated transcription (Latin):
nec reddas nouissimũ qͣdrantẽ. Iudicẽ intel¬
ligo. Pat̾ enĩ ñ iudicat quẽꝗͣ. s om̃e iudiciũ
dedit filio. Ministrũ ĩtelligo. E angłi in qͥt
ministrabant ei. Eẜ cũ angłis suis uenturũ cre¬
dimꝰ. adiudicandos uiuos & mortuos. Carcerẽ
ĩtelligo. penas uidelic& tenebrarũ. qͦs alio loco
exteriores uocat. credo ꝓpt̾ea qͦd intͥnsecꝰ fit

Expanded text:
nec reddas novissimum quadrantem. Judicem intelligo: Pater enim non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Ministrum intelligo: Et Angeli, inquit, ministrabant ei : et cum Angelis suis venturum credimus ad judicandos vivos et mortuos. Carcerem intelligo; poenas videlicet tenebrarum, quas alio loco exteriores vocat : credo propterea quod intrinsecus sit
Abbreviated transcription (Latin):
qqđ totũ suꝑbissime ad mittit᷑. uł si forte ĩ hori
aliqͦ lapsus fuerit: qͦd unũ ÷ remediũ supplici
animo ueniã dep̃cet᷑. ħͥ qͥsqͥs ĩ anis iactan¬
tiȩ sp̃u ñ inflat᷑.: Beati gͦ pauꝑes sp̃u.¬

Expanded text:
quod totum superbissime admittitur; vel forte si in quod totum superbissime admittitur; vel forte si in aliquo horum lapsus fuerit, quod est unum remedium, supplici animo veniam deprecetur; nisi quisquis inanis jactantiae spiritu non inflatur? Beati ergo pauperes sp
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd aliqͥd habeat adu̾sus nos fr̃. id ẽsi nos
eũ in aliqͦ lesimꝰ. tc̃ enĩ ipse hab& adu̾sus
nos: nã nos habemꝰ adu̾sus eũ si ille nos lesit
dimittis: sic̃ tͥ dimitti cupis adño qͦd ipse cõ¬
miseris. ꝑ gendũ gͦ ad reconciliationẽ: cã ĩ m̃tẽ
uenerit qͦd nos forte frẽm in aliqͦ lesimꝰ. ꝑgen¬
dum autẽ ñpedib corꝑis s motib anmi.
ut te humili affectu ꝓst̾nas fr̃i. ad quẽ cara
cogitacione cucurreris ĩ cõspectu eiꝰ cui
munꝰ oblaturus es. Ita enĩ d sip̃sens sit pot̾is
eũ nͣ simulato animo lenire. atq ĩ gr̃am
reuocare ueniã postulando: si hoc pͥus corã
do feceris. ꝑgens ad eũ ñ pigro motu corpouͤ
s celerrimo dilectionis affectu atq inde ue¬
niens id x ĩtentionẽ reuocans ad id qͦd ag̾e
ceꝑas. offeres munꝰ tuũ. Qs autẽ hoc fȩtit ut
fr̃i suo uł si irascat᷑ sine causa. uł racha ñ dicat
sine causa. uł eũ fatuũ ñ apellet sine causa.

Expanded text:
os frater, id est, si nos eum aliquo laesimus, tunc enim ipse habet adversus nos, nam nos habemus adversum illum, si ille nos laesitdimittis, sicut tibi a Domino dimitti cupis, quod ipse commiseris. Pergendum est ergo ad reconciliationem, cum in mentem venerit, quod nos forte fratrem in aliquo laesimus. Pergendum autem non pedibus corporis, sed motibus animi, ut te humili affectu prosternas fratri, ad quem chara cogitatione cucurreris, in conspectu ejus, cui munus oblaturus es. Ita enim etiam si praesens sit, poteris eum non simulato animo lenire, atque in gratiam revocare veniam postulando, si hoc prius coram Deo feceris, pergens ad eum non pigro motu corporis, sed celerrimo dilectionis affectu; atque inde veniens, id est, intentionem revocans ad id quod agere coeperas, offeres munus tuum. 28. Quis autem hoc facit, ut fratri suo vel non irascatur sine causa, vel Racha non dicat sine causa, vel eum fatuum non appellet sine causa,
Abbreviated transcription (Latin):
& tigx. quȩ irã significat. In t̾cio. tria. & ira
& uox. ꝗͣ irã significat: & inuoce ipsa certȩ
intuꝑationis ȩxp̃ssio. Hide nc̃ &̃ tres reat᷑.
iudicũ. concilii. gehennȩ ignis. Nã ĩiuditio
ad htic defensioni dat᷑ locꝰ. In concilio autẽ.
quãꝗͣ & iuditiũ. ẽẽ. soleat. tam̃ qr int̾esse aliqͥd
hoc loco fateri cogit ipsa distinctio: uidet᷑ ad
conciliũ ꝑtinere sententię ꝓlatio. qłido ñ iã
cũ ipso reo agit᷑ utrũ dãpnandus sit: s ĩt̾ se
qͥ iudicant conferunt. quo supplitio damp¬
nari oporteat quẽ constat. ẽẽ. dampnandum.
Gehenna uͦ ignis. nec dampnationẽ habet
dubiã sic̃ iudiciũ. nec dãpnati penã sic̃ con¬

Expanded text:
, et vox quae iram significat; in tertio tria, et ira, , et vox quae iram significat; in tertio tria, et ira, et vox quae iram significat: et in voce ipsa, certae vituperationis expressio. Vide nunc etiam tres reatus, judicii, concilii, gehennae ignis. Nam in judicio adhuc defensioni datur locus: in concilio autem quanquam et judicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videtur ad concilium pertinere sententiae prolatio; quando non jam cum ipso reo agitur, utrum damnandus sit, sed inter se qui judicant conferunt quo supplicio damnari oporteat quem constat esse damnandum: gehenna vero ignis, nec damnationem habet dubiam, sicut judicium; nec damnati poenam, sicut con
Abbreviated transcription (Latin):
matici uocant particłas orationis. significantes
cõmoti animi affectũ : uelud cũ dicitur. ado¬
lente heu. uł abirascente hem. Quȩ uoces
quart̃ q ligartuum sunt ꝓpe. nec inaliã linguã
facile tͣns ferunt᷑. Quȩ causa utiq coegit
tã grecũ int̾pretẽ ꝗͣ latinũ. uocẽ ipsã por̾e
cũ quomͦ eã int̾pretat᷑ ñ inuenir&. Eradus
itaq sunt in istis peccatis. ut pͥmo qͥsq iras¬
cat᷑: ⁊ eũ modũ retineat corde conceptũ.
Iã si extorserit uocẽ indignantis ipsa cõmotio
non significantẽ aliqͥd. s illum anmi motũ
ipsa eruptione testantẽ. qua feriat᷑ ille cui iras-
uͦ non solum uox indignantis audiat᷑. s cͦe
tierbum qͦd iã certã uituꝑationẽ eiꝰ ĩ quẽ ꝓ¬
fert᷑ design& & notet: qͥs dubit& ampliꝰ hoc
ẽẽ. ꝗͣ si solus indignationis sonꝰ ederet᷑ Itaq
in pͥmo unũ. ẽ. ide ira sola. In scđo duo. & ira¬

Expanded text:
mmatici vocant particulas orationis significantes mmatici vocant particulas orationis significantes commoti animi affectum: velut cum dicitur a dolente, Heu; vel ab irascente, Hem. Quae voces quarumque linguarum sunt propriae, nec in aliam linguam facile transferuntur: quae causa utique coegit tam graecum interpretem quam latinum vocem ipsam ponere, cum quomodo eam interpretaretur non inveniret. 24. Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum: jam si extorserit vocem indignantis ipsa commotio, non significantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem, qua feriatur ille cui irascivero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum quo jam certam ejus vituperationem in quem profertur, designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse, quam si solus indignationis sonus ederetur? Itaque in primo unum est, id est, ira sola; in secundo duo, et ira
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ.ĩ ter reũ iudicio. & reũ concilio. & reũ gehen-¬
nȩ ignis: Nã hoc postremũ gͣuissimo sonat:
& admonet gͣdus qͦsdã factos aleuiorib ad
gͣuiora. donec ad gehennã ignis ueniret᷑. & id̃o
ns: oport& leuiꝰ. e̾ẽ. in telligat᷑ irasciisine causa
fr̃i. quã dicere racha: & rursus leuiꝰ . eẽ. dicere
nec latinũ racha. Cȩt̾a uͦ insermone nr̃o usitata
sunt. Non nulli autẽ de greco tͣhere uolue¬
runt int̾pretationẽ huiꝰ uocis pucantes pan¬
nosum dici racha: qm grece pannus. racos
dicit᷑. Aqͥb tamen cũ querit᷑ qͥd dicat᷑ grece
pãnosus. ñ respondent racha. S de inde poss&e
latinꝰ int̾pres uͥ posuit racha pannosũ ponere.
nec uti u̾bo in usitato: qđ & in latina lingua nul¬
lum sit. & in greca inusitatũ. Probabiliꝰ gͦ ⁊ qđ
andiui a quodã hebreo: cũ id int̾rogassẽ. Dxit
enĩ. eẽ. uocẽ ñ significantẽ aliqͥd. s indignantis
animi motũ exprim̃tem. Has int̾iectiones gra¬

Expanded text:
gehennae ignis? Nam hoc postremum gravissimum sonat, et admonet quosdam gradus factos a levioribus ad graviora, donec ad gehennam ignis veniretur. Et ideo nis; oportet levius esse intelligatur irasci sine causa fratri, quam dicere Racha, et rursus levius esse dicere nec latinum est Racha: caetera vero in sermone nostro usitata sunt. Nonnulli autem de graeco trahere voluerunt interpretationem hujus vocis, putantes pannosum dici Racha, quoniam graece pannus ῥάκος dicitur: a quibus tamen cum quaeritur quid dicatur graece pannosus, non respondent Racha; deinde posset latinus interpres ubi posuit Racha, pannosum ponere, nec uti verbo quod et in latina lingua nullum sit, et in graeca inusitatum. Probabilius est ergo quod audivi a quodam Hebraeo, cum id interrogassem: dixit enim esse vocem non significantem aliquid, sed indignantis animi motum exprimentem. Has interjectiones gra
Abbreviated transcription (Latin):
resinquere. & ꝑgere reconciliari fr̃i: deinde
uenire & munꝰ offerre. Qđ si accipit᷑ ad lit-¬
terã: fortassis aliqͥs credat ita fieri oport̾e
aris. Si gͦ de absente & qđ fieri pocest &̃
tͣns mare constituto aliqͥd tale ueniat
in mentẽ. absurdũ est credẽ ante altare
munus relinquendum. qͦ pͦ t̾ras & maria
ꝑ errata offeras d̃o. & ideo ꝓrsus intro ad
sp̃uałia refug̾e cogiin᷑. ut hoc qđ̃ dictũ ⁊
sine absurditate possit intelligi. Altare itaq
sp̃ualit̾ ĩ int̾iore dei tẽplo ipsã fidẽ acciꝑe
possumꝰ. cuiꝰ signũ ÷̃ altare uisibile. Qalib&¬
enĩ munꝰ offerimꝰ deo. siue ꝓphetiã. siue
doctrinã. siue orationẽ. siue hẏonũ. siue
psalmũ. & siqͥd tale aliud sp̃ualiũ donoꝵ
animo occurrit : acceptũ. ẽẽ. ñ potest dõ.
re id : uerã fidẽ. blasphemias ꝓ laude dixer̃t
t̾renis uidelic& opimob aggͣuati. uotũ suũ
tĩꝗ̃ in t̾rã ꝓicientes. S deb&̃. ẽẽ. sana offe¬

Expanded text:
 reconciliari fratri, deinde venire et munus offerre. Quod si accipiatur ad litteram, fortasse aliquis credat ita fieri oporterearis. Si ergo de absente et, quod fieri potest, trans mare constituto, aliquid tale veniat in mentem, absurdum est credere ante altare munus relinquendum, quod post terras et maria pererrata offeras Deo. Et ideo prorsus intro ad spiritalia refugere cogimur, ut hoc quod dictum est sine absurditate possit intelligi. Altare itaque spiritaliter in interiore Dei templo ipsam fidem accipere possumus, cujus signum est altare visibile. Q offerimus Deo, sive prophetiam, sive doctrinam, sive orationem, sive hymnum, sive psalmum, et si quid tale aliud spiritualium donorum animo occurrit, acceptum esse non potest Deo, re, id est veram fidem, blasphemias pro laude dixerunt; terrenis videlicet opinionibus aggravati, votum suum tanquam in terram projicientes. Sed debet esse sana
Abbreviated transcription (Latin):
qđ dixi quã sibi elegit ds̃ głosam ȩccłtam ñ
habentẽ maculã neq rugã. ñ ido dixi qͥa nc̃
ex om̃i parte iam talis est. quã uis electa ad hoc
ñ dubitetur ut talis sit. quando xp̃c apparuerit
uita eiꝰ. Tunc enĩ & ipsa cũ illo apparebit ĩglã:
ꝓpter quã głani dicta . ẽ. ecclĩa głosa.Item
qđ dñs ait. petite & accipietis. querite &iͣ uenietis.
pulsate & aꝑiet᷑ uobis: operose quidẽ tria ista qͥd
inter se differant exponendũ putaui. Ded longe
meliꝰ ad instantissimã peticionẽ om̃ia reserunt᷑. hoc
q̃ppe ostendit. ubi eodẽ uerbo cuncta conclusit

Expanded text:
quod dixi: quam sibi elegit deus gloriosam ecclesiam non quod dixi: quam sibi elegit deus gloriosam ecclesiam non habentem maculam neque rugam, non ideo dixi, quia nunc ex omni parte iam talis est, quamuis ad hoc electa non dubitetur, ut talis sit, quando Christus apparuerit, uita eius; tunc enim et ipsa cum illo apparebit in gloria; propter quam gloriam dicta est ecclesia gloriosa. item quod dominus ait: petite et accipietis, quaerite et inuenietis, pulsate et aperietur uobis, operose quidem, tria ista quid inter se differant, exponendum putaui; sed longe melius ad instantissimam petitionem omnia referentur. hoc quippe ostendit, ubi eodem uerbo cuncta conclusit
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ homo xp̃c iħc cũ sit utiq dñs. Dñicus
autẽ hõ qͥ sine eiꝰ sc̃a familia rectȩ potest dicie
Et hoc qͥdẽ ut dicerẽ apud quosdã legi trac¬
tatores catholicos dictinoꝵ eloqͥoꝵ. S ubicũq
hoc dixi: dixisse me nollem. Postea qͥppe uidi ñ
esse dicendũ. quãius ñ nulla possit ratione defendi
tem qđ dixi nullius enĩ fere conscientia dñi
pocest odisse. ñ uideo. eẽ. dicendũ. Multi enĩ
Atts loco qđ dixi obhoc dixisse dñm sufficit
diei malicia sua. qͥa cibos sumere urgebat
ipsa necessitas. quã ꝓpterea maliciã nominatã
arbitror. qͥa penalis. ẽ. nobis cũ ꝑtineat adhanc
fragilitatẽ quã peccando merumꝰ. ñ attendi tiã
primis hominib data fiusse inꝑadyso corpis ali¬
menta. antequã istã mortis penã peccando
meruissent. Sic enĩ erant in mortales ĩ corpore.
ñ dũ sp̃uali sed anmali: ut tamen ĩeuismodi
im mortalit᷑e alimentis corporalibꝰ uterent᷑. Itẽ

Expanded text:
nicus autem homo quis in eius sancta familia non potest dici? et hoc quidem ut dicerem, apud quosdam legi tractatores catholicos diuinorum eloquiorum. sed ubicumque hoc dixi, dixisse me nollem. postea quippe uidi non esse dicendum, quamuis nonnulla possit ratione defendi. item quod dixi: nullius enim 15 fere conscientia deum potest odisse, non uideo fuisse dicendum. multi enim o, quod dixi: ob hoc dixisse dominum: sufficit diei malitia sua, quia cibos sumere urgebat ipsa necessitas, quam propterea malitiam nominatam arbitror, quia poenalis est nobis; pertinet enim ad hanc fragilitatem, quam peccando meruimus, non adtendi etiam primis hominibus data fuisse in paradiso corporis alimenta, antequam istam mortis poenam peccando meruissent. sic enim erant inmortales in corpore nondum spiritali, sed animali, ut tamen in huius modi inmortalitate alimentis corporalibus uterentur. item
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ. & qͥ illud soluerit minimꝰ uocabit᷑ in regno
cȩloꝵ. Qaucẽ illud impleuerit ut ñ occidat. ñ con¬
tinuo magnꝰ & idoneus erit. regno celoꝵ: s tam̃
ascendit aliquẽ gͣdum. ꝑficiet᷑ autẽ sinec irascat᷑
sine causa. Qd si fecerit: multo remotior erit ab
homitido. Qua ꝓpt̾ qͥdocet ut ñ irascam᷑. ñ soluit
legẽ ne occidamꝰ. s implet potiꝰ: ut & foris dũ
ñ occidimꝰ. & incorde dũ ñ irascim᷑. in nocentiã
custodiamꝰ. Audistis gͦ inqͥt qͥa dictũ r̃ antiqͥs.¬

Expanded text:
 qui illud solverit, minimus vocabitur in regno coelorum: qui autem illud impleverit ut non occidat, non continuo magnus erit et idoneus regno coelorum, sed tamen ascendit aliquem gradum; perficietur autem, si nec irascatur sine causa: quod si perfecerit, multo remotior erit ab homicidio. Quapropter qui docet ut non irascamur, non solvit Legem ne occidamus, sed implet potius, ut et foris dum non occidimus, et in corde dum non irascimur, innocentiam custodiamus. 22. Audistis ergo, inq
Abbreviated transcription (Latin):
addi p̃ ceptis legis minimis: si iã ĩ regno cȩloꝵ pot̃
.ẽẽ. qͥa magnꝰ est: qͥsqͥs ea fecerit & sic docuerito
Qu a ꝓpt̾ sic est accipienda illa sententia. qͥ autẽ fe¬
cerit & docuerit sic magnꝰ uocabit᷑ in regno celoꝵ
id. ẽ. non scđm illa minima s scđd̃m ea quȩ dictu¬
rus sum. Quȩ sunt autẽ ista: Ut habundet in¬

Expanded text:
in regno coelorum potest esse, quia magnus est quisquis ea fecerit, et sic docuerit? Quapropter sic est accipienda illa sententia, Qui autem fecerit et docuerit sic, magnus vocabitur in regno coelorum: id est, non secundum illa minima, sed secundum ea quae ego dicturus sum. Quae sunt autem ista? Ut abundet
Abbreviated transcription (Latin):
unũ uł unꝰ apex ñ tͣnsiet alege. donec hȩc¬
om̃ia fiant. Dũ enĩ fiunt &̾ illa q̃ addunt᷑
ad ꝑfectionẽ. multo magis fiunt illa q̃ p̃mis¬
sa sunt adĩ choationẽ. Qd autẽ ait iota unũ
tił imꝰ apex ñ tͣnsiet alege: nichil potest aliud
intelligi. nͥ uehemens exp̃ssio ꝑfectionis. qͣn¬
do ꝑ litteras singłas demonstrata ÷. Int̾ quas
litteras. iota minor ⁊ cęt̾is. qͥa ino ductu fit.
Apex autẽ ÷ ipsius aliqͣ in sũmo particła. qͥb
uerbis ostendit in lege ad affectũ &̃ minima queq
ꝑ duci. Deinde subicit. Qlenĩ soluerit unũ de
mandatis istis minimis. & docuerit sic homines.
minimꝰ uocabit᷑ in regno cȩloꝵ. Mandata g̾ mi¬
nima significant᷑ ꝑ unũ iota. & unũ apicẽ. Cenĩ
enĩ soluerit & docuerit sic: id ÷ scqđ̃m id qͦd soluit.
ñ scd̃m id qͦd inuenit & legit. minimꝰ uocabit᷑ in reg¬
no cęloꝵ. E fortasse ido ñ erit in regno cłoꝵ ubi

Expanded text:
 apex non transiet a Lege, donec omnia fiant. Dum enim fiunt etiam illa quae adduntur ad perfectionem, multo magis fiunt illa quae praemissa sunt ad inchoationem. Quod autem ait, Iota unum, aut unus apex non transiet a Lege, nihil potest aliud intelligi nisi vehemens expressio perfectionis, quando per litteras singulas demonstrata est: inter quas litteras iota minor est caeteris, quia uno ductu fit; apex autem est etiam ipsius aliqua in summo particula. Quibus verbis ostendit in Lege ad effectum etiam minima quaeque perduci. Deinde subjicit: Qui enim solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum. Mandata ergo minima significantur per unum iota et unum apicem. Qui ergo solverit et docuerit sic, id est, secundum id quod solvit, non secundum id quod invenit et legit, minimus vocabitur in regno coelorum: et fortasse ideo non erit in regno coelorum, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Ego aũ dico uob̾. Qc̃q dimiserit uxorẽ suã excepta¬
causa formcationis. facit eã mechari. &qͥ solutã
a uiro ducerit: mechat᷑. Non enĩ qͥ p̾cepit dari
libellũ repudii hoc p̃cepit ut ixor dimiitat᷑. s
qͥdimiserit inqͥt det ei libellũ repudii. ut iracim-¬
diã temerariã ꝓxientis uxorẽ. libelli cogitatiotẽ¬
ꝑar&e. Q gͦ dimĩttendi morã quesiuit. significa¬
uit qͣntũ potuit duris hominib se nolle disci-¬
diũ. Et ido ipse dñs alio loco de hoc int̾rogatꝰ ita
respondit. Hoc m oysesꝓpt̾ duritiã ur̃am fecit.
¶atũ uis enĩ durus ee̾t. q uell& dimitt̾e uxorẽ. cũ cogita¬
r& libello repudii dato iã sine ꝑicio eã posse alt̾i nube.
re. facile placaret᷑. Dñs gͦ ad illud confirmandum
ut ñ facile uxor dimittat᷑. solã causã fornicationis
excepit: ꝯt̾as uͦ uniu̾sas molestias siquȩ fortȩ exti¬

Expanded text:
 excepta fornicationis causa, facit eam moechari; et qui solutam a viro duxerit, moechatur. Non enim qui praecepit dari libellum repudii, hoc praecepit, ut uxor dimittatur: sed, Qui dimiserit, inquit, det illi libellum repudii; ut iracundiam temerariam projicientis uxorem libelli cogitatio temperaret. Qui ergo dimittendi moram quaesivit, significavit quantum potuit duris hominibus, se nolle discidium. Et ideo ipse Dominus alio loco de hoc interrogatus, ita respondit: Hoc Moyses propter duritiam vestram fecit . Quantumvis enim durus esset qui vellet dimittere uxorem, cum cogitaret libre, facile placaretur. Dominus ergo ad illud confirmandum, ut non facile uxor dimittatur, solam causam fornicationis excepit: caeteras vero universas molestias, si quae exsti
Abbreviated transcription (Latin):
tinere ꝓtuo nomine ⁊ doctrinã tuã ñ abscon-¬
dere. S quid ⁊̃ hoc ipsũ qͦd uetas abscondi. &
ꝓquo iubes om̃ia tolerare. Numqͥd alia dic¬
turus es. contͣ ea quȩ ĩlege scͥpta sunt: Nou
inqͥt. Nolite enĩ putare qm̃ ueni soluere legẽ.
aut ꝓpħas. Non enĩ ueni soluere. s implere.

Expanded text:
am tuam non abscondere; sed quid est hoc ipsum quod vetas abscondi, et pro quo jubes omnia tolerari? numquid alia dicturus es contra ea quae in Lege scripta sunt? Non, inquit. Nolite enim putare, quoniam veni solvere Legem aut Prophetas: non veni solvere, sed implere.
Abbreviated transcription (Latin):
rificent patrẽ ur̃m qͥ ĩ cȩlis ÷: ut hoc ipsũ qͦd ħo
ꝑ bona oꝑa plac&e hominibꝰ. ñ ibi finẽ constituat
tit hominił placeat. s referat hoc ad laudẽ dei:
ceat hominibꝰ it in illo glorificet᷑
deus. ho¬
c enĩ laudantib expedit ut ñ
homi¬
nẽ s dm honorent. sic̃ ĩ ipso
homin¬
e quẽ portabat dñs ostendit. ubi
ad miratȩ turbȩ de paralitico sanato uirtutes eꝰ.
sic̃ ĩ euangłio scͥptũ ÷ timuer̃t & glorificauer̃t dm.

Expanded text:
 ut hoc ipsum quod homo per bona opera placet hominibus, non ibi finem constituat ut hominibus placeat; sed referat hoc ad laudem Dei, ceat hominibus ut in illo glorificetur Deus. Hoc enim laudantibus expedit, ut non hominem, sed Deum honorent: sicut in ipso homine qui portabatur, Dominus ostendit, ubi admiratae turbae paralytico sanato virtutes ejus, sicut in Evangelio scriptum est, « Timuerunt et glorificaverunt D
Abbreviated transcription (Latin):
piore millo modo sibi ÷ idoneus: ut sese tantis mmisera¬
implicam̃tis expediat. Est aũ iustũ consiliũ. ut
qͥse a potentiore ad iuuari uult: adiuuet ĩfirmio¬
rẽ in quo est ipse potentior. Itaq beati miseri¬
cordes. ha ipsoꝵ miserebit᷑. Sexto gradu ⁊ cordis
mundicia. de bona conscientia bonoꝵ operũ ualẽs
ad contemplandũ illud sũmũ bonũ : qđ solo puro
&e sereno intellectu cerni potest. Postrema ÷ sep-¬
tima ipsa sapientia. id ⁊ contẽplatio uerrtatis:
pacificans totũ hominẽ & suscipiens similitudinẽ
dei. quȩ ita concludit᷑. Beati pacifici. qm ipsi filii
dĩ uocabunt᷑. Octaua tãꝗͣ ad caput redit. qͥa con-

Expanded text:
periore, nullo modo sibi est idoneus ut sese tantis miseriperiore, nullo modo sibi est idoneus ut sese tantis miseriimplicamentis expediat: est autem justum consilium, ut qui se a potentiore adjuvari vult, adjuvet infirmiorem in quo est ipse potentior: itaque Beati misericordes; quia ipsorum miserebitur. Sexto gradu est cordis munditia, de bona conscientia bonorum operum valens ad contemplandum summum illud bonum, quod solo puro et sereno intellectu cerni potest. Postremo est septima ipsa sapientia, id est contemplatio veritatis, pacificans totum hominem, et suscipiens similitudinem Dei, quae ita concluditur: Beati pacifici; quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. Octava tanquam ad cap