comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
turis: et omĩa disposita nequaquã ri-¬
acantia. Tu abice litem cordis tui.
intellͥge concordiã scrip turarum
Nũquid contraria sibi dicer& ueritas.
qui uerbum meũ audit & credit ei
qui misitme hab& uitã aternã. &
iniudiciũ nonuenit. sed transiit
amor te aduitamꝰ me ministis qđ
superius posueramus. quia sicut pater
suscitat mortuos & uiuificat : sic & filius
quosuult uiuificat Incipit iam aperi¬
rese. & loqui deresuscitatione mor tuoꝵ:
&ecce iã resurgunt mortui : qui enim
uerbũmeum audit & credit ei qui misit
me hab& uitã aternã: & in iudiciũ non
ueniet. Proba quia resurrexit: sed tran¬
sut inquit amorte aduitã. Quitransut
amorte aduitã. Nullo dubitante utiq
resurrexit Nonenim transir& demorte
aduitam : nisi primꝗ ess& in morte. & non
ess& inuita Cũ autẽ transierit erit in
uita : & nonerit in morte Mor tuus enĩerat
et reuiacit: perierat & inuentus est

Expanded text:
turis, et omnia disposita, nequaquam rituris, et omnia disposita, nequaquam rixantia. Tu abjice litem cordis tui, intellige concordiam Scripturarum. Numquid contraria sibi diceret veritas? 8. Qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, habet vitam aeternam; et in judicium non venit, sed transiit a morte in vitam. Meministis quod superius posueramus, quia sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Incipit jam aperire se, et loqui de resurrectione mortuorum, et ecce jam resurgunt mortui. Qui enim verbum meum audit, et eredit ei qui misit me, habet vitam aeternam, et in judicium non veniet. Proba quia resurrexit. Sed transiit, inquit, a morte in vitam. Qui transiit a morte ad vitam, nullo dubitante utique resurrexit. Non enim transiret de morte ad vitam, nisi primo esset in morte, et non esset in vita: cum autem transierit, erit in vita, et non erit in morte. Mortuus ergo erat, et revixit; perierat, et inventus est
Abbreviated transcription (Latin):
sus in patrem: Pro inde sic honorifica filiũ.
quomodo honorificas patrem: siuis hono¬
rificare & filium & patrem
Amen amendico uobis. quia qui uerbũ
meum audit & credit ei qui memisit :
hab& uitã aeternã: & in iudiciũ non
uenit. sed transiit Non nunc transit.
sed iam transiit : amorte inuitam
& hoc ad tendite. qui uerbũ meum
audit. & nondixit credit mihi. sed
credit ei quimisitine. Uerbumergo
filii audiat : ut patri credat Quare
uerbum audit tuum. & credit alte¬
ri: Non ne cum uerbum alicuius au-¬
dimus. eidem uerbum ꝓferenti credi¬
mus: lo quenti nobis fidem ad cõmoda¬
mus: Quid gͦ uoluit dicere qui uer¬
bum meũ audit. & credit ei qui misit
me. nisiquia uerbũ eius est in me: et
quid. ẽ. audit uerbum meũ. Nisi audit
me : credit autẽ ei quimisit me: quia
cũ illi credit. uerbo eiꝰ credit Cũ autẽ
uerbo eius credit. mihicredit: quia
uerbũ patris egosum: Pax gͦ inscrip¬

Expanded text:
sus in Patrem? Proinde sic honorifica Filium, sus in Patrem? Proinde sic honorifica Filium, quomodo honorificas Patrem, si vis honorificare et Patremuia qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, habet vitam aeternam; et in judicium non venit, sed transiit. Non nunc transit, sed jam transiit a morte in vitam. Et hoc attendite: Qui verbum meum audit, et non dixit, Credit mihi, sed credit ei qui misit me. Verbum ergo Filii audiat, ut Patri credat. Quare verbum audit tuum, et credit alteri? Nonne cum verbum alicujus audimus, eidem verbum proferenti credimus, loquenti nobis fidem accommodamus? Quid ergo voluit dicere, Qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me; nisi, quia verbum ejus est in me? Et quid est, audit verbum meum, nisi, audit me? Credit autem ei qui misit me: quia cum illi credit, verbo ejus credit: cum autem verbo ejus credit, mihi credit; quia Verbum Patris ego sum. Pax ergo in Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendatur : qui a pater dici non po¬
test si filium non hab&: sicut nec filius.
si patrẽ non hab&: sed neferte patrem
quidem honorifices tamquã maiorem.
filium uero tam quã minorẽ . ut dicas
mihi. honorifico patrem. scio enim
qđ habeat filium. et non erro inpatris
Nomine Non enĩ patrẽ intelligosine
filio: honorifico tamen filium. tamquã
minorem : corrigit & ipsefilius. et
reuocat tedicens. ut om̃s honorificent
filium non inferius. sed sicut honori¬
ficant patrem Qui ergo non honori¬
ficat filium: nec patrem honorificat
qui misit illum Ego inquis. maiorẽ
honorem uolodare patri: minorem
filio Ibi tollis honorem patri: ubi mi¬
norem das filio: quid enĩ tibi aliud
uidetur istasentienti. Nisi quia pat̃
aequalem sibi filium generare aut
noluit. aut non potuit. Si noluit in¬
uidit : si non potuit defecit. Non gͦ
uides quia ita sentiendo. ubi maiore
honorẽ uisdare patri. ibies contumelio¬

Expanded text:
commendatur; quia Pater dici non pocommendatur; quia Pater dici non potest, si Filium non habet; sicut nec Filius, si Patrem non habet. Sed ne forte Patrem quidem honorofices tanquam majorem, Filium vero tanquam minorem, ut dicas mihi, Honorifico Patrem, scio enim quod habeat Filium; et non erro in Patris nomine, non enim Patrem intelligo sine Filio, honorifico tamen et Filium tanquam minorem: corrigit te ipse Filius, et revocat te dicens, ut omnes honorificent Filium, non inferius, sed sicut honorificant Patrem. Qui ergo non honorificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum. Ego, inquis, majorem honorem volo dare Patri, minorem Filio. Ibi tollis honorem Patri, ubi minorem das Filio. Quid enim aliud tibi videtur ita sentienti, nisi quia Pater aequalem sibi Filium generare aut noluit, aut non potuit? Si noluit, invidit; si non potuit, defecit. Non ergo vides quia ita sentiendo, ubi majorem honorem vis dare Patri, ibi es contumelio
Abbreviated transcription (Latin):
del. Quinon honorificat filium: non
honorificat patrem quimisit illum
Hoc uerumest: & planum est Omnẽ quip¬
pe iudicium dedit filio sicut supra di¬
xit: ut omnes honorificent filium: sicut
honorificant patrem Quid si inueniuntur
qui patrẽ honorificant. & non honori¬
ficant filium Non potest inquit fieri:
qui non honorificat filium: non honori¬
ficat patrem. quimisit illum Nonpo¬
test ergo dicere aliquis Egopatrẽ
honori ficabam. quia filium non no¬
ueram Si nondum filium honorifi¬
cabas: nec patrem honorificabas
Quid est enĩ honorificare patrem.¬
nisi qđ habeat filium. aliud est enĩ
cum tibi cõmendatur ds̃. quia ds̃ est:
& aliud cumtibi cõmendatur deus.
quia pater est: cũ tibi quia ds̃. ẽ. com¬
mendatur. ereator tibi cõmendatur
omp̃s tibi com mendatur: sp̃s quidẽ
summus. a ternus. inuisibilis. in cõmu¬
tabilis tibi commendatur
Cum uero tibi qui apater est cõmen¬
datur: Nihil tibi aliud quã & filits

Expanded text:
. 6. Qui non honorificat Filium, non . 6. Qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum. Hoc verum est et planum est. Omne quippe judicium dedit Filio, sicut supra dixit, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. Quid si inveniuntur qui Patrem honorificant, et non honorificant Filium? Non potest, inquit, fieri: Qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum. Non potest ergo dicere aliquis, Ego Patrem honorificabam, quia Filium non noveram. Si nondum Filium honorificabas, nec Patrem honorificabas. Quid est enim honorificare Patrem,nisi quod habeat Filium? Aliud est enim cum tibi commendatur Deus, quia Deus est; et aliud est cum tibi commendatur Deus, quia Pater est. Cum tibi quia Deus est commendatur creator tibi commendatur, omnipotens tibi commendatur, spiritus quidam summus, aeternus, invisibilis, incommutabilis tibi commendatur: cum vero tibi quia Pater est commendatur, nihil tibi aliud quam et Filius
Abbreviated transcription (Latin):
ideo non facit. quia pater non udicat
quemquã. sed iudicium omne deditfilio
Sontrarium uidebitur ei qđ dictũ est
sicut pater suscitat mor tuos. & uuufi¬
cat. sic & filius quos uult uiuificat¬
Simulergo suscitant: Sisimul susci¬
tant. simul uiuificant: simul gͦ iudicant
Quomodo itaq uerum est. neq enĩ pater
iudicat quemquam. sed omne iudicium
dedit filio: Moueant interim proposite
questiones prestabit dñs ut solutȩ delec¬
tent. Itaest fr̃som̃is questio nisi intentũ
fecerit ꝓposita: non delectabit exposita
Sequatur gͦ ipse dñs. ne forte in his quȩ
subnectit. Aperiat se aliquantum: sub¬
texcit enĩ nubilo lucem suam & dif¬
ficile est aquile more uolare. suꝑ omẽm
nebulam qua tegitur omis terra: & ui¬
dere in uerbis dni sincerissimã lucem
Neforte gͦ calore radiorum suorum
discutiat caliginem nram : et aliquan¬
tum se inconsequentibus aperire digne¬
tur dilatis istis sequentia uidea mus¬

Expanded text:
ideo non facit, quia Pater non judicat ideo non facit, quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio, contrarium videbitur ei quod dictum est, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificatSimul ergo suscitant. Si simul suscitant, simul vivificant. Simul ergo judicant: quomodo itaque verum est, Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio? Moveant interim propositae quaestiones, praestabit Dominus ut solutae delectent. Ita est, fratres; omnis quaestio nisi intentum fecerit proposita, non delectabit exposita. Sequatur ergo ipse Dominus, ne forte in iis quae subnectit, aperiat se aliquantum. Subtexit enim nubilo lucem suam; et difficile est aquilae more volare super omnem nebulam qua tegitur omnis terra , et videre in verbis Domini sincerissimam lucem. Ne forte ergo calore radiorum suorum discutiat caliginem nostram, et aliquantum se in consequentibus aperire dignetur, dilatis istis sequentia videamus
Abbreviated transcription (Latin):
dum: sed mementõte quia filius quosuult
uiuificat. Tenete hic gͦ nonsolum potes¬
tatemfili: uerũ &iam uoluntatẽ & fi¬
lius quos uult uiuificat. & pater quos
uult uiuificat: et ipsos filius quos et pater:
ac ꝑ hoc eadem patris. ac filii. & potestas
est. & uoluntas. Quid est gͦ qđ sequitur:
neq enimpater iudicat quẽquã. sed iu¬
diciũ ome deditfilio: ut om̃s honorificent
filiũ : sicut honorificant patrẽ: qđ ita
sub iunxit: tanquã rationẽ reddens supe¬
rioris sententie multũ mouet. Intenti
estote. Tilius quos uult uiuificat: pater
quosuult uiuificat filius suscitat mor¬
tuos: sicut pater suscitat mortuos. Neq
enĩpater iudicat quemquã Si in iudicio
suscitandisunt mortui. quo modo pater
suscitat mortuos. si nonuidicat quẽ quã:
Om̃e quippe iudiciũ deditfilio In illo au¬
tem iudiciosuscitantur mortui. & re¬
surgent. alii ad uitam. alii ad poenam
Quod totũ sifitilius facit. pater autem

Expanded text:
dum: sed mementote, quia Filius quos vult dum: sed mementote, quia Filius quos vult vivificat. Tenete hic ergo non solum potestatem Filii, verum etiam voluntatem. Et Filius quos vult vivificat, et Pater quos vult vivificat; et ipsos Filius quos et Pater: ac per hoc eadem Patris et Filii et potestas est et voluntas. Quid est ergo quod sequitur? Neque enim Pater judicat quemquadicium omne dedit Filio, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem: quod ita subjunxit, tanquam rationem reddens superioris sententiae. Multum movet, intenti estote. Filius quos vult vivificat, Pater quos vult vivificat: Filius suscitat mortuos, sicut Pater suscitat mortuos. Neque enim Pater judicat quemquam. Si in judicio suscitandi sunt mortui, quomodo Pater suscitat mortuos, si non judicat quemquam? Omne quippe judicium dedit Filio. In illo autem judicio suscitantur mortui; et resurgunt alii ad vitam, alii ad poenam: quod totum si Filius facit, Pater autem
Abbreviated transcription (Latin):
apud patrẽ. qđ filio nondũ demonstratũ
sit: est aliquid apud patrẽ. qđ latebat
adhuc filium. quando ista loquebatur¬
filius : Sienĩ de monstrabit. hoc est de¬
monstraturus est: nondũ demonstrauit¬
&̾ tunc filio de monstraturus est: quando
& istis. Sequitur enĩ: ut uosmiremini
& hoc difficile est uidere : qͦmͦ tanquã
temporaliter filio coeterna aliqua de¬
monstr&. & ternus pater. omĩa scienti:
quȩ sunt apud patrem Quȩ sunt tam̃
illa maiora. Noc enim forte facile est
in telligere sicut enĩ pater inquit
suscitat mortuos & iuuificat : sic & fi¬
lius quos uult uiuificat Maioragͦ sunt
oꝑa. mortuos suscitare : quã languidos
sanre
Sed suscitat pater mortuos & uiuificat.
sic &filius quosuult uiuificat. Alius ergo
pater. alius filius. sed omĩa ꝑ ipsum Ipsõs
itaq filius. quos & pater: quia non alia
nec aliter. sed hȩc & filius similiter facit
Itaplane intelligendum est. & ita tenen¬

Expanded text:
apud Patrem quod Filio nondum demonstratum apud Patrem quod Filio nondum demonstratum sit? est aliquid apud Patrem quod adhuc latebat Filium, quando ista Filius loquebatur? Si enim demonstrabit, hoc est, demonstraturus est; nondum demonstravit; et Filio tunc demonstraturus est, quando et istis: sequitur enim, ut vos miremini. Et hoc difficile est videre, quomodo tanquam temporaliter Filio coaeterno aliqua demonstrat aeternus Pater, omnia scienti quae sunt apud Patrem. 5. Quae sunt tamen illa majora? Hoc enim forte facile est intelligere. Sicut enim Pater, inquit, suscitat mortuos, et vivificat; sic et Filius quos vult vivificat. Majora ergo sunt opera mortuos suscitaresanare. Sed sicut suscitat Pater mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Non alios ergo Pater, alios Filius: sed omnia per ipsum; ipsos itaque Filius quos et Pater: quia non alia, nec aliter, sed haec Filius similiter facit. Ita plane intelligendum est, et ita tenen
Abbreviated transcription (Latin):
facta demonstrat non utiq perfilium
fecit Aonstrari enĩ non possent filio.
nisi facta facere filius non poss&. nisi mon¬
strata Ergosine filio facta. Sed uerũ est:
omĩa ꝑ ipsum facta sunt Ergo antequã
facta monstrata sunt : sed hoc diximꝰ
differendum. eẽ. quo redeundum sit
ꝑ cursa lectione. siut dixximus aliquid
uel temporis ueluirium. nobis reman¬
serit ad ea quȩ distulimꝰ retractanda:
amplius audite. & difficilius & ma¬
iora his inquit de monstrabit ei opera:
ut uosmiremini: maiorahis Quibus ma¬
iora : facile occurrit his que modo audis¬
est. nata est huius occasio tota sermonis:
& propter hoc dñs dicere potuit maiora
his demonstrabit ei oꝑa. ut uos miremini
Sunt enĩ oꝑa maiora quã ista: & demons¬
trabit eapater filio Nonde monstrauit.
tanquã dep̃terito : sed de monstrabit de
futuro. hoc est demonstraturus. ẽ : pur¬
sus difficilis oritur questio Est enĩ aliqͥd

Expanded text:
facta demonstrat, non utique per Filium facta demonstrat, non utique per Filium fecit. Monstrari enim non possent Filio nisi facta; facere Filius non posset, nisi monstrata: ergo sine Filio facta. Sed verum est, Omnia per ipsum facta sunt: ergo antequam facta, monstrata sunt. Sed hoc diximus differendum esse, quo redeundum sit percursa lectione, si, ut diximus, aliquid vel temporis vel virium nobis remanserit, ad ea quae distulimus retractanda. 4. Amplius audite et difficilius: Et majora his, inquit, demonstrabit ei opera, ut vos miremini. Majora his: quibus majora? Facile occurrit, iis quas modo audisest, nata est hujus occasio tota sermonis: et propter hoc Dominus dicere potuit, Majora his demonstrabit ei opera, ut vos miremini. Sunt enim opera majora quam ista, et demonstrabit ea Pater Filio. Non demonstravit, tanquam de praeterito; sed demonstrabit, de futuro, hoc est, demonstraturus est. Rursus difficilis oritur quaestio. Est enim aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ille fecerit: haec & filius si militer
facit Nonalia sed hac: nec dissimiliter:
s&̃ similiter Pater enĩ diligit filium:
& omĩa de monstrat ei quȩ ipse facit
Adhoc qđ supͣ dix̃ nisi qđ uiderit pa¬
trem facientom: Uidetur ꝑtinere & qđ
omĩa demonstrat ei quȩ ipse facit: sed
si pater demonstrat quȩ facit. nec filius po¬
test facere nisi pater demonstrauerit.
pater que de monstrare non potest. nisi
fecerit: consequens erit. ut non ꝑfilium
faciat omĩa pater Porrosifixcum atq
in concus sum tenemus. quia ꝑfilium omĩa
filio. ut filius de monstrata faciat. quȩ
demonstrata. iam facta sunt : aliquid pro¬
culdubio pater sine filio fecit: sed non fa¬
citpater aliquid sine filio: quia filius dĩ.
uerbum dĩ est. & omĩa ꝑ ipsum factas
Remanet igitur fortasse. utquȩ pater
facturus est demonstr& facienda : ut ꝑ
filium sint facta Nã sifilius ea facit quȩ
pater facta demonstrat : eaquȩ pater

Expanded text:
enim ille fecerit, haec et Filius similiter enim ille fecerit, haec et Filius similiter facit: » non alia, sed haec; nec dissimiliter, sed similiter. 3. Pater enim diligit Filium, et omnia demonstrat ei quae ipse facit. Ad hoc quod supra dixit, nisi quod viderit Patrem facientem, videtur pertinere et quod omnia demonstrat ei quae ipse facit. Sed si Pater demonstrat quae facit, nec Filius potest facere nisi Pater demonstraverit, Paterque demonstrare non potest nisi fecerit; consequens erit ut non per Filium faciat omnia Pater: porro si fixum atque inconcussum tenemus quia per Filium omnia Filio, ut Filius demonstrata faciat quae demonstrata jam facta sunt; aliquid procul dubio Pater sine Filio facit. Sed non facit Pater aliquid sine Filio, quia Filius Dei Verbum Dei est, et omnia per ipsum facta sunt. Remanet igitur fortasse ut quae Pater facturus est, demonstret facienda, ut per Filium sint facta. Nam si Filius ea facit quae Pater facta demonstrat; ea quae Pater
Abbreviated transcription (Latin):
quasdam imagines uelut duorũ hominũ
patris & filii: unius ostendentis. alterius
uidentis : unius loquentis. alterius audien¬
tis Quȩ omĩa. ĩdola cordis sunt: quȩsi iam
deiectasunt intẽplissuis: quantomagis dei-¬
cienda sunt inpectorib xpĩanis. Non potest
inquit filius a se facere quicquã : nisi qđ
uiderit patrem facientem Uerum est hoc:
tenetehoc: dũtamen non amittatis qđ in ip¬
sius euangelii exordio tenuistis: quia in pͥn¬
cipio erat uerbum. & uerbũ erat apud dm̃:
etds erat uerbũ &p̃cipue. quia omĩa ꝑ ipsũ
facta sunt Quod nunc enĩ audistis. conuin¬
gite illi auditui : & utrũq: concord& in cor¬
dibus ur̃is . Sic itaq non potest asefilius
facere quicquã. nisi qđ uiderit patrem
facientem: Ut tamen pater ea que facit
non faciat nisi ꝑfilium: quia filius eius est
uerbum & in principio erat uerbũ et uer¬
bũerat apud dm̃. & ds̃ erat uerbum:¬
& omĩa peripsum facta sunt Quecũq

Expanded text:
quasdam imagines velut duorum hominum quasdam imagines velut duorum hominum Patris et Filii, unius ostendentis; alterius videntis; unius loquentis, alterius audientis: quae omnia idola cordis sunt; quae si jam dejecta sunt de templis suis, quanto magis dejicienda sunt de pectoribus christianis? 2. Non potest, inquit, Filius a se facere quidquam nisi quod viderit Patrem facientem. Verum est hoc, tenete hoc: dum tamen non amittatis quod in ipsius Evangelii exordio tenuistis, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; et praecipue quia omnia per ipsum facta sunt . Quod nunc enim audistis, conjungite illi auditui, et utrumque concordet in cordibus vestris. Sic itaque non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, ut tamen Pater ea quae facit non faciat nisi per Filium, quia Filius est ejus Verbum: et « in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbumomnia per ipsum facta sunt. Quaecumque
Abbreviated transcription (Latin):
est uide uerbi Quia filius uerbũ. & quia
ꝑ uerbum facta sunt om̃ĩa quomodo pos¬
sit intelligi qđ uideat pͥmo filius patrẽ
facientem. tunc demum & ipse faciat
que facta conspexerit. cũ pater nihil
nisiꝑfiliũ fecerit. Emĩa enĩ ꝑ ipsum fac¬
tasunt. & sine ipso factumest nihil Non
tamen explicatum aliquid diximus:
sed quia nec explicatũ aliquid intellexi¬
mus: aliquando quippe sermo deficit.
&iam ubi intellectus proficit. Quanto
magis sermo patitur defectionem. quan¬
do intellectus non hab& ꝑfectionem:
Nunc itaq quantũ dnsdonat. breuiter
ꝑ curramus lectionem: & uel hodie ex¬
pleamꝰ debitũ pensum. Siquid forte reman¬
serit uel temporis. uel uirium: retractabi¬
mus si potuerimus : quantũ & a nobis & a-¬
pud uosfieri potest. Quid sit uidere uerbi:
demonstrari uerbo non potest Omĩa qͥppe.
dicta sunt hic Quȩsi in tellqͥgantur scđm
humanũ sensum carnaliter: nihil aliud
nobis facit anima plena fantasmatis. nisi

Expanded text:
Verbum: et quia per Verbum facta sunt omnia, quomodo possit intelligi quod videat Filius primo Patrem facientem, tunc demum et ipse faciat quae facta conspexerit; cum Pater nihil nisi per Filium fecerit. Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Non tamen explicatum aliquid diximus; sed quia nec explicatum aliquid intelleximus. Aliquando quippe sermo deficit, ubi etiam intellectus proficit; quanto magis sermo patitur defectionem, quando intellectus non habet perfectionem? Nunc itaque, quantum Dominus donat, breviter percurramus lectionem, et vel hodie expleamus debitum pensum. Si quid forte remanserit vel temporis vel virium, retractabimus, si potuerimus quantum et a nobis et apud vos fieri potest, quid sit videre Verbi, quid demonstrari Verbo. Omnia quippe dicta sunt hic, quae si intelligantur secundum humanum sensum carnaliter, nihil aliud nobis facit anima plena phantasmatis, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
iustitia. mansuetudine & ueritate
Quisine petcato . ẽ. urm̃ inquit: prior
in illã lapidem mittat. Oresponsio sa¬
pientiȩ : quomodo eos intro misit in sẽ.
łoris enĩ calumniabantur : seipsos:
intrinsẽcus non ꝑscrutabantur. Ad¬
ulteram uidebant : se non ꝑspicie¬
bant. Preuacatores legis legem im¬
pleri cupiebant: & hoc calũpniando:
ñ uere tanquam adulteria castitate
dãpnando: Audistis iudei. audistis pha¬
risei: audistis doctores legis. legis custo¬
dem: sed nondũ intellexistis legis la¬
torem. Quid uobis aliud significat cũ
digito scribit interra : Digito enĩdĩ.
lex scripta . ẽ. Sed ꝓpt̃ duros. in lapide
scripta est. Nunc iam dñs int̾rã scribebat :
quia fructum querebat: Audistis ergo
Impleatur lex : lapid&ur adultera:
Sed numquid in illa punienda. lex im¬
plenda . ẽ. apuniendis. Consider& se
unusquisq urm̃: intret inseipsum: ascen¬
dat tribunal m̃tis suȩ : constituat se

Expanded text:
justitia, plenum mansuetudine et veritate! justitia, plenum mansuetudine et veritate! Qui sine peccato est vestrum, inquit, prior in illam lapidem mittat. O responsio sapientiae! Quomodo eos intromisit in se? Foris enim calumniabantur, seipsos intrinsecus non perscrutabantur: adulteram videbant, se non perspiciebant. Praevaricatores Legis Legem impleri cupiebant, et hoc calumniando; non vere, tanquam adulteria castitate damnando. Audistis, Judaei; audistis, Pharisaei; audistis, Legis doctores, Legis custodem, sed nondum intellexistis Legislatorem. Quid vobis aliud significat, cum digito scribit in terra? Digito enim Dei Lex scripta est; sed propter duros in lapide scripta est . Nunc jam Dominus in terra scribebat, quia fructum quaerebat. Audistis ergo, Impleatur Lex, lapidetur adultera: sed numquid in illa punienda, Lex implenda est a puniendis? Consideret se unusquisque vestrum, intret in semetipsum, ascendat tribunal mentis suae, constituat se
Abbreviated transcription (Latin):
respondas. immo contra eum qui ꝑmor¬
sen legem dedit : Reus es mortis tum
illa & tuipse lapidandus Possit his ũbis
atq his sententiis inflammari inuidia.
feruere accusatio flagitari dã pnatio
Sed cui hoc: ꝑuersitas rectitudini᷑
falsitas ueritati. torruptũ corcordi
rectoͫ sapientiȩ stulticia : quando illi
laqueos p̃pararent: in quos ñ prius ipsi
caput inicerent: Ecce dñs in respon¬
dendo & iustitiam seruaturus ẽ & man¬
suetudine ñ recessurus. Non . ẽ captus
cui tendebatur: & potius capti sunt qui
tendebant: quia in eum qui poss& eosde
laqueds eruere. ñ credebant. Quid ergo
respondit dñs xp̃s. : Quid respondit
ueritas. quid respondit sapientia:
quid respondit ipsa cui calumnia para¬
batur iustitia. Non dix̃ ñ lapidetur:
ne contra legem dicere uideretur
Absit autem̃ ut dicer& lapid&ur
Uenit enim ñ ꝑdere qđ inuenerat: sed
querere qđ ꝑierat. Quid ergo res¬
pondit.  Uidete quam plenum sit.

Expanded text:
respondes, imo contra eum qui per Moyrespondes, imo contra eum qui per Moysen Legem dedit; reus es mortis, cum illa et tu ipse lapidandus. Posset his verbis atque his sententiis inflammari invidia, fervere accusatio, flagitari damnatio. Sed cui hoc? Perversitas rectitudini, falsitas veritati, corruptum cor cordi recto, stultitia sapientiae. Quando illi laqueos praepararent, in quos non prius ipsi caput injicerent? Ecce Dominus in respondendo et justitiam servaturus est, et a mansuetudine non recessurus. Non est captus cui tendebatur, sed potius capti sunt qui tendebant; quia in eum qui eos posset de laqueis eruere, non credebant. 5. Quid ergo respondit Dominus Jesus? quid respondit veritas? quid respondit sapientia? quid respondit ipsa cui calumnia parabatur justitia? Non dixit, Non lapidetur; ne contra Legem dicere videretur. Absit autem ut diceret, Lapidetur: venit enim non perdere quod invenerat, sed quaerere quod perierat . Quid ergo respondit? Videte quam plenum sit
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas agnoscebatur: Cum inimicos non
mouerur. mansu& udo laudabatur.
Cum ergo de duobus istis. id .ẽ. deuerita¬
te & mansuetudine. eius in imici liuore
& inuidia torquerentur : intercio id ẽ.
iustitia scandalũ posuerunt. Quare:
Quia lex iusserat ad ulteros lapidari :
&itiq lex qđ iniustum erat. iubere
non poterat. Si quis aliud dicer& quã
lex iusserat: iniustus dep̃henderetur
Dixer̃ ergo apud sem& ipsos. Uerax pu¬
tatur : mansũ&us uidetur: de iustitia
illiꝰ quęrenda calumnia. ẽ: Offeramꝰ
ei mulierem in adulterio dep̃hensam:
dicamus quidde illa in lege p̃ceptũ sit
Si eamiusserit lapidari: mansu&udi¬
nem ñ habebit: si em dimitti censuerit:
ustitiam non tenebit. Ut autẽ mansu¬
etudinem inquiunt ñ ꝑdat. inqua iã
popłs amabilis factus ẽ. sine dubio
eam dimita debere dicturiis ẽ. Hinc
nos inuenimꝰ accusandi occasionem. &
reũ facimus tanquã legis p̃uaricatorẽ
Dicentes ei. Hostis es legis. contra moysen

Expanded text:
eritas agnoscebatur: cum adversus inimicos non moveretur, mansuetudo laudabatur. Cum ergo de duobus istis, id est de veritate et mansuetudine ejus, inimici livore et invidia torquerentur; in tertio, id est justitia, scandalum posuerunt. Quare? Quia Lex jusserat adulteros lapidari; et utique Lex quod injustum erat jubere non poterat: si quis aliud diceret quam Lex jusserat, injustus deprehenderetur. Dixerunt ergo apud semetipsos: Verax putatur, mansuetus videtur; de justitia illi quaerenda calumnia est. Offeramus ei mulierem in adulterio deprehensam, dicamus quid de illa in Lege praeceptum sit: si eam jusserit lapidari, mansuetudinem non habebit; si eam dimitti censuerit, justitiam non tenebit. Ut autem mansuetudinem, inquiunt, non perdat, in qua jam populis amabilis factus est, sine dubio eam dimitti debere dicturus est. Hinc nos invenimus accusandi occasionem, et reum facimus tanquam Legis praevaricatorem: dicentes ei, Hostis es Legis, contra Moysen
Abbreviated transcription (Latin):
tenax & inherens. ut cum labore
excuatur Talis ẽ. littera ueteristes¬
tamenti : uestita tegminib: carnalium
sacram̃torũ. Sed si ad eiꝰ medullã per¬
ueniatur : pascit & saciat. Ferebat
ces Si quaeramꝰ quis fuerit puer iste :
forte popłsisrł eratꝰ. sensũpuerilipor¬
tabat. nec manducabat Illa enĩquae
portabat. clausa onerabant : a ꝑta
pascebant. Duo autẽpisces uidentur
nobis significare . duas illas in u&eri
testamento sublimes ꝑsonas: quae
ungebantur ad populum scĩficandũ
et regendum̃. sacerdotis et regis.
& ipse in misterio: uenit aliquando:
quiper illas significabatur: uenit ali¬
dullã hordei ostendebatur : ꝑ paleã
uͦ hor dei occul tabatur Uenit ipse
unus. utramq ꝑsonam inse portans.
sacerdotis et regis Sacerdotis per
uictimã quase ipsum optulit ꝓnob̾
dõ aregis quia regimꝰ ab eo & aperi¬
untur quae clausa portabantur

Expanded text:
tenax et inhaerens, ut cum labore tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum. Sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat, qui sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, et aperta pascebant. Duo autem pisces videntur nobis significare illas duas in Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sacrificandum et regendum, sacerdotes et reges. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur. Venit alidullam hordei ostendebatur, per paleam vero hordei occultabatur; venit ipse unus utramque personam in se portans, sacerdotis et regis. Sacerdotis, per victimam quam seipsum obtulit pro nobis Deo. Regis, quia regimur ab eo, et aperiuntur quae clausa portabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
phylippus interrogatꝰ ducentoꝵ de¬
nariorũ panes non sufficere. quibus
tanta illa turba reficeretur : erat
ibi quidã puer por tans quinq: panes
hordeaceos & duospisces &ait iħs
Facite homines discũ bere Erat au¬
tem. multũ ibi faenum Et discubue¬
runt ferme quinq: milia hominum
Accepit autẽ dñs iħs panes grãs egit.
Iussit. fracti sunt panes. positi ante
discũ bentes Noniam quinq panes:
sed qđ adiecerat qui creauerat. qđ
aͥctum erat : & depiscib quantum
sufficiebat Parũ est illã turbam
fuisse saciatã: &iã fragmenta rese¬
derunt: & ipsa colligi iussa sunt
neperirent : & impleuerunt .xii.
cophynos fragm̃torũ Breuiter ut
curramus. quinq: panes intellͥgun¬
tur quinq libri moysi Merito non
triticei sedhor deacei: quia aduetꝰ
testam̃tũ ꝑtinent. Nostis autẽ hor¬
deum ita creatũ : ut ad medullam
eiꝰ uix ꝑueniatur Uestitur enĩ eadẽ
medulla tegmine paleae. & ipsa palea

Expanded text:
Philippus interrogatus, ducentorum dePhilippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere quibus tanta illa turba reficeretur, erat ibi quidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi multum fenum, et discubuerunt fere quinque millia hominum. Accepit autem Dominus Jesus panes, gratias egit, jussit frangi, fracti sunt panes, positi ante discumbentes, non jam quinque panes, sed quod adjecerat qui creaverat quod auctum erat: Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt, et etiam ipsa colligi jussa sunt ne perirent. Et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. Breviter ut curramus, per quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi, merito non triticei, sed hordeacei, quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea
Abbreviated transcription (Latin):
Discipulum scilic& phyplippũ. quẽ int̃¬
roga uerat Ipse enim sciebat : quides s&
facturus Cuiergo bonotemptabat. nisi
quia ignorantiã discipuli de monstrabat :¬
& forte indemonstratione ignorantiae
discipuli : aliquid significauit. Appare¬
bit gͦ. cũ ipsum sacra mentũ dequinque
panib coeperit nobis loqui. & quid sig¬
nific& indicare Ibienĩ uidebimus quare
Nam interroga mus aliquando qđ nes¬
cimus. audire uolentes ut discamus
Aliquando interrogamꝰ qđ scimꝰ. scire
uolentes utrũ & ille sciat quẽ in terro¬
gamus Utrumq hoc nouerat dñs: et
qđ interrogabat sciebat. quid ess&¬
enĩ facturus ipsenouerat: & hoc nesci¬
re phylippũ sciebat similiter Quare
itaq interro gabat. nisi quia illius
ignorantiã demonstrabat: & hoc qua¬
re fecerit : ut dixi: post intelleͥgamꝰ
Andreas ait Est hic puer quidã qui
hab& quinq panes & duospices. Sed
haec quid sunt ad tantos: Cum dixiss&

Expanded text:
discipulum scilicet Philippum, quem intediscipulum scilicet Philippum, quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset facturus. Cui ergo bono tentabat, nisi quia ignorantiam discipuli demonstrabat? Et forte in demonstratione ignorantiae discipuli aliquid significavit. Apparebit ergo, cum ipsum sacramentum de quinque panibus coeperit nobis loqui, et quid significet indicare: ibi enim videbimus quare Nam interrogamus aliquando qcimus, audire volentes ut discamus. Aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus. Utrumque hoc noverat Dominus: et quod interrogabat sciebat, et quid esset facturus ipse noverat, et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. Andreas ait: Est hic puer quidam qui habet quinque panes et duos pisces. Sed haec quid sunt inter tantos? Cum dixisset
Abbreviated transcription (Latin):
liter apices uid &is : sed nonsimiliter signa
cognoscitis Tugͦ uides et laudas: ille uid&.
laudat. legit. & intellegit Quia gͦ uidi¬
mus. quia laudauimꝰ: legamus. & in tel¬
leͥgamus Dñs inmonte Multo magis intel¬
legamus : quia dñs in monte. uerbum est
in alto ꝓ inde non quasi humiliter iacet.
qđ in monte factumest : nec transeunter
p̃tere undum. ẽ. sed suspiciendum Tur¬
bas uidit. esurientes agnouit. misericor¬
diter pauit: Nonsolum ꝓbonitate : uerũ &łã
ꝓpotestate Quid enimsola ꝑdess& bonitas.
ubi non erat panis unde turba esuriens pas¬
ceretur : nisi bonitati adess& potestas: ieui-¬
na illa turba &esuriens remaner& Deniq
& discipuli quierant cum dño. infame & ip¬
si turbas uolebant pascere. ut non rema¬
nerent in anes: sed unde pascerent non
habebant Interrogauit dñs unde eme¬
rentur panes ad turbas pascendas : & ait
scriptura Hoc autẽ dicebat tẽptans eum:

Expanded text:
liter apices videtis? Sed non similiter signa liter apices videtis? Sed non similiter signa coglaudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. 3. Dominus in monte: multo magis intelligamus quia Dominus in monte Verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est; nec transeunter praetereundum est, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit: non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis, unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illa turba et esuriens remaneret. Denique et discipuli qui erant cum Domino in fame, et ipsi turbas volebant pascere, ut non remanerent inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbas pascendas. Et ait Scriptura, Hoc autem dicebat tentans eum:
Abbreviated transcription (Latin):
quiddam. p̃clarũ quiddam It omino
diuinum : qđ fierinisi ado non possit̃
Laucdauimus de facto factorem Sed
quem ad modũ silit teras pulchras ali¬
cubi inspiceremus. non nobis suffice¬
r& laudare scriptoris articulum
qm̃ eas pariles. aequales. decoras fecisiet. n¬
cit ͥ Nisi &iam legeremꝰ quid nobis
ꝑ illas indicauerit: ita factum hoc qui
tantũ inspicit. delectatur pulchritudi¬
ne facti. ut admiretur artificem᷑ Qui
autem intellegit: quasi legit. Aliter enĩ
uid&ur pictura: aliter uidentur litterȩ
Dicturã cum uideris : hoc est totũ uidisse.
laudasse Lit teras cum uideris. non hoc
est totum : quoniam commoneris ec legere
&enim dicis cum uideris litteras: si forte
noneas nosti legere Quidputamꝰ. ẽẽ. quod
hic scriptum est: In terrogas quid sit: cũ
iam uideas aliquid Aliud tibi demonstra¬
turus est: a quo quaeris agnoscere qđ uidisti
Alios ille oculos hab&: aliostu Nonne simi¬

Expanded text:
quiddam, praeclarum quiddam et omnino quiddam, praeclarum quiddam et omnino divinum, quod fieri nisi a Domino non possit, laudavimus de facto factorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quomodo eas pariles, aequales, decorasque fecerit, nisi etiam legeremus quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum aspicit, delectatur pulchritudine facti, ut admiretur artificem. Qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est, totum vidisse, laudasse; litteras cum videris, non est hoc totum, quoniam commoneris et legere. Etenim dicis cum videris litteras, si forte non eas nosti legere. Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille oculos habet, alios tu. Nonne simi
Abbreviated transcription (Latin):
panes. Potestas enĩ erat. inmanib¬
xp̃i Panes autem illiquinq: quasi semi¬
na erant : non quidem terrae manda¬
ta. sed ab eo qui terrã fecit multipli¬
cata Hoc gͦ ad motũ est sensibus.
quo erigeretur mens . & exhibitum
oculis ubiexer ceretur intellectus.
ut inuisibilem dinꝑuisi bilia opera
miraremur : & erecti adfidem. &
purgatiꝑfidem. &iam ipsum inui¬
sibiliter uidere cuperemus: quemde
reb uisibilib innis ibilẽ nosceremus
Nectamen sufficit haec intueri: inmi¬
raculis xp̃r. Interrogemꝰ ipsa mira cu¬
la : quid nobis loquantur dexpo
habent enĩ si ntelligantur linguã
suam Nam quia ipsexp̃s uerbũ dĩ . ẽ:
&iam factum uerbi. uerbum nobis
est Hoc gͦ miraculum sicut audiuimꝰ
quam magnumsit : quaeramus &iam
quam ꝓfundũsit Non tantum eiꝰ suꝑ¬
ficie delectemur : sed &iam altitũ¬
dinem ꝑscrutemur hab& enim ali¬
quid intus : hoc qđ miramur foris
uidimꝰ. expectauimuf Magnum

Expanded text:
panes. Potestas enim erat in manibupanes. Potestas enim erat in manibuChristi: panes autem illi quinque quasi semina erant, non quidem terrae mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo admotum est sensibus, quo erigeretur mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem, et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibiliter nosceremus. Nec tamen sufficit haec intueri miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula quid nobis loquantur de Christo. Habent enim, si intelligantur, linguam suam. Nam quia ipse Christus Verbum Dei est, etiam factum Verbi Verbum nobis est. Hoc ergo miraculum sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus etiam quam profundum sit. Non tantum ejus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus hoc quod miramur foris. Vidimus, exspectavimus magnum
Abbreviated transcription (Latin):
quidem diuina opera & ad intellaͥ¬
gendum dm̃. deuisibilibus ad mo¬
nent humanã mentẽ Quia enĩ ille
non est talis substantia. quae uide¬
ri oculis possit. & miracula eius
qͥb totũ mundũ regit. uniuersãq
creaturã administrat: assiduitate.¬
uiluerunt. Ita ut pene nemo dignet᷑
adtendere oꝑadĩ mira & stupenda.
in quolib& seminis grano: scđm ip¬
sam suãmiscđiam seruauit sibiquȩ¬
dam. quae facer& opor tuno tempo¬
naturae : ut non maiora. sed insoli¬
ta uidendo stuperent: quib: cotidia¬
na uiluerant Maius enĩ miraculũ
est gubernatio totius mundi. quã
saturatio quinq miliũ hominũ de
quinq panib: & tamen. haec nemo
miratur bllud mirantur homines.
non quia maius est : sed quia rarũ
est Quis enĩ et nunc pascit uniuer¬
sum mundũ. nisi ille quide paucis
granis segetes creat : fecit ergo :¬
quomodo ds̃ Unde enĩ multiplicat
depaucis granis segetes : inde in
manib suis multiplicauit quinq

Expanded text:
quidem divina opera, et ad intelligendum Deum de visibilibus admonent humanam mentem. Quia enim ille non est talis substantia quae videri oculis possit, et miracula ejus quibus totum mundum regit universamque creaturaviluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano, secundum ipsam suam misericordiam servavit sibi quaedam quae faceret opportuno temponaturae, non ut majora, sed insolita videndo, stuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius mundi quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus, et tamen haec nemo miratur. Illud mirantur homines, non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multiplicavit quinque
Abbreviated transcription (Latin):
ent uocem eiꝰ & ꝓcedent: & ubi : in iuidi¬
cium Quibene fecerunt: in resurrectio¬
nem uitae Qui male egerunt : in resur¬
rectionẽ iudicii Et tuhoc facis solusqr
omne iudiciũ filio pater dedit. & non
iudicat quẽquã: ego inquit facio Sed qͦ¬
modo facis: non possum a meipsofacere
quicquã. Sicut audio iudico: & iudici¬
um meũ iustũ est Cũ ageretur deresur
rectione animarũ. non dicebat audio:
seduideo. Audio enĩ tãquã p̃cipientis pa¬
tris imperiũ Lã gͦ sicut homo. sicut quo
maior . ẽ. pater Iam exforma serui non
exformadi. sicut audio udico : & iudi¬
ciũ meũ iustũ. ẽ Unde est uidicium iustũ

Expanded text:
ent vocem ejus et procedent. Et ubi? In judicium: Qui bene fecerunt, in resurrectionem vitae; qui male egerunt, in resurrectionem judicii. Et tu hoc facis solus, quia omne judicium Filio Pater dedit, et non judicat quemquam? Ego, inquit, facio. Sed quomodo facis? Non possum a me facere quidquam: sicut audio judico, et judicium meum justum est. Cum arectione animarum, non dicebat video, sed audio. Audio enim tanquam praecipientis Patris imperium. Jam ergo sicut homo, sicut quo major est Pater, jam ex forma servi, non ex forma Dei sicut audio judico. Et judicium meum justum est. Unde est judicium justum
Abbreviated transcription (Latin):
unde ẽ de cęlo an ex hominib Ergone tot bap¬
tismi dicerent᷑ quot ẽẽnt. scrui qͥ baptizabant:
Accepta potestate ad nõ. sibi tenuit dñs bap¬
tirandi poteftatẽ seruis ministeriũ dedit.
Dicit se seruus baptitare: recte dic̃ sic̃ apłsait:
minister. Idõ sisiimalus. & c̃tingat illi abere
ministeriũ: & si eũ homines ñ norunt. & ds̃ eũ

Expanded text:
unde est? de coelo, an ex hominibus ? Ergo ne tot baptismata dicerentur, quot essent servi qui baptizarent accepta potestate a Domino; sibi tenuit Dominus baptizandi potestatem, servis ministerium dedit. Dicit se servus baptizare; recte dicit, sicut Apostominister. Ideo si sit et malus, et contingat illi habere ministerium, et si eum homines non no
Abbreviated transcription (Latin):
& trans laturꝰ in aliquẽ seruum : Sed siue bap¬
tirar& in ministerio seruus bonꝰ. siue baptirar&
inministerio scruus malꝰ: iñ scir& se ille qui
baptizaret᷑ baptuari. nisi ab illo qͥsibi tenuit
baptirandi potestatẽ : & ut noueritis quia hoc¬

Expanded text:
: sed sive baptizaret in ministerio servus bonus, sive baptizaret in ministerio servus malus, non sciret se ille qui baptizaretur baptizari, nisi ab illo qui sibi tenuit baptizandi potestatem. Et ut noveritis,
Abbreviated transcription (Latin):
moueri. qđ patri dõ ȩqualem se facer&:
Talia uerba subiunteit: ut se ȩqualem.
non. ẽẽ. monstrar&. Mouebatur enim
iudȩus aiunt aduersus xp̃m. quia
aequalẽ sefaciebat dõ: & uolens eũ cor¬
rigere ab hoc motuxp̃s. et ei demons¬
trare filiũ non. eẽ. ȩqualẽ patri. id .ẽ.
aequalẽ dõ: ait q̃uasi dicens qͥd irasci¬
mini: Quid in dignamini : nonsum eqͣlis:
quia non potest filius a se facere qͥcquã.
nisi qđ uiderit patrẽ facientẽ Quienĩ¬
nisi qđ uiderit patrem facientem: utq
minor est. non equalis. In hac regula
cordis sui distorta. & prauahereticus
audiat. nos nondũ obiurgantes. sed
ad huc quasi quȩrentes: & explicet
nobis qđ sentit: Puto enĩ. o quisquis ille
es faciamus enĩeũ tanquã ad. eẽ. prę

Expanded text:
moveri, quod Patri Deo aequalem se faceret, moveri, quod Patri Deo aequalem se faceret, talia verba subjunxit, ut se aequalem non esse monstraret. Movebat enim Judaeos, aiunt, adversus Christum, quia aequalem se faciebat Deo; et volens eos corrigere ab hoc motu Christus, et eis demonstrare Filium non esse aequalem Patri, id est, aequalem Deo, ait, quasi dicens, Quid irascimini? quid indignamini? Non sum aequalis, quia non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientenisi quod viderit Patrem facientem, utique minor est, non aequalis. 4. In hac regula cordis sui distorta et prava, haereticus audiat nos nondum objurgantes, sed adhuc quasi quaerentes, et explicet nobis quod sentit. Puto enim, o quisquis ille es faciamus enim eum tanquam pr
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. aequalem se faciens dõ Sidentes
carnẽx non uidentes uerbũ: Loqͣtur gͦ
& contraeos uerbũ ꝑ carnem. & interior
habitator son& ꝑ habitaculũ suum : ut
qͥ potest nouerit quis intus habita Quid
ergo eis dicit: Respondit itaq iħsẽcdix̃
eis cõmotis. qđ ȩqualẽ sefacer& dõ. Amen
amendico uobis. non potest filius a se fa.¬
cere qͥcquã. nisi qđ uiderit patrẽ facien¬
tem Adhȩc quid responderint iudȩi.
scriptũ non est: fortasse tacuerłnt :
Quidã tam̃ qui xp̃ianos se haberi uo¬
lunt non tacent. etqͦ dãmodo exchis uer¬
bis concipiunt quȩdã dicenda contra
nos: quȩ contempnenda non sunt. etꝓpt̃
ipsos. & propternos. Arriani quippe he¬
retici dicentes. non ꝑ carnẽ. sed ante car¬
nem filiũ ipsum qui suscepit carnem.
minorem. eẽ. quã pater est. & nonesse
eiꝰdem substantiae. cuius pater est
Capiunt exhis uerbis causam calũniae.
& respondent nobis. Uidetis quia dñs
iħs cũ anim aduerter& iudȩos exhoc

Expanded text:
alem se faciens Deo: videntes carnem, non videntes Verbum. Loquatur ergo et contra eos Verbum per carnem, et interior habitator sonet per habitaculum suum; ut qui potest, noverit quis intus habitet. 3. Quid ergo eis dicit? Respondit itaque Jesus, et dixit eis, commotis quod aequalem se faceret Deo, Amen, amen dico vobis, non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Ad haec quid responderint Judaei, scriptum non est: et fortasse tacuerunt. Quidam tamen, qui christianos se haberi volunt, non tacent, et quodammodo ex his verbis concipiunt quaedam dicenda contra nos: quae contemnenda non sunt, et propter ipsos et propter nos. Ariani quippe haeretici dicentes, non per carnem, sed ante carnem, Filium ipsum qui suscepit carnem, minorem esse quam Pater est, et non esse ejusdem substantiae cujus Pater est, capiunt ex his verbis ansam calumniae, et respondent nobis: Videtis quia Dominus Jesus, cum animadverteret Judaeos ex hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ut implerentur in eo omĩa p̃dicta pro¬
phetarum Coronatus est spinis: suspen¬
sus. ẽ. ligno: diacit sitio Accepit acetũ
inspangͥa : ut impleretur qđ dictũ est.
& insitimea potauerunt me aceto
A tubi impleta sunt oꝑaeiꝰ omĩa:. sexta
sabbati melinato capite reddidit sp̃m
& insepulchro sabbato requieuit. ab om̃ib
oꝑib suis. Ergo tanquã diceret iudeis.
quid exspectatis. ut non operer sabbato:
Sabbati dies uobis ad significationẽ meã
p̃ceptus est oꝑadĩ ad tenditis T goibi
lux. Sidixit : uerbo oꝑatus est. Uer¬
bũ eius: ego erã Egosum ꝑ mefactus. ẽ.
mundus : in illis oꝑibus suꝑme regitur
mundus. Inistis oꝑibus patermeus et tunc
oꝑatus est cũ fecit mundũ: etusq nunc
operat᷑ cũ regit mundũ Ergo & ꝑ mefe¬
cit cũ fecit: & ꝑme regit cum regit
Dixeit haec. Sed quibus: cȩcis surdis
claudis. languidis medicũ non agnos¬
centib : et tanquã infrenesi mente ꝑdita

Expanded text:
ut implerentur in eo omnia praedicta Prout implerentur in eo omnia praedicta Prophetarum: coronatus est spinis, suspensus est ligno; dixit, Sitio, accepit acetum in spongia, ut impleretur quod dictum est, Et in siti mea potaverunt me aceto . At ubi impleta sunt omnia opera ejus, sexta sabbati inclinato capite reddidit spiritum, et in sepulcro sabbato requievit ab omnibus operibus suis . Ergo tanquam diceret Judaeis, Quid exspectatis ut non operer sabbato? Sabbati dies vobis ad significationem meam praeceptus est. Opera Dei attenditis; ego ibi lux : si dixit, Verbo operatus est; Verbum ejus ego eram, ego sum: per me factus est mundus in illis operibus, per me regitur mundus in istis operibus. Pater meus et tunc operatus est cum fecit mundum, et usque nunc operatur cum regit mundum; ergo et per me fecit cum fecit, et per me regit cum regit. Dixit haec, sed quibus? Surdis, caecis, claudis, languidis, medicum non agnoscentibus, et tanquam in phrenesi mente perdita