comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet quas plantasti: passeres nidificabunt. Passer enĩ minuta & cautissima auis ẽ.
monachorũ significans paruitatẽ: qui in cedris libani id est in patrimonio potentiũ
xp̃ianorũ uelut in quibusdã ramis. monasteria sibi quasi nidos aliquos edificare
monstrant᷑: eorũq robore sustentati. uelut passeres laudes dñi assidue fritin¬
niunt. Cȩlestis in t̾ra uita. imitatio fideliũ angłorũ. spualit in carne uiuere. & mu¬
ndi uicia non amare: iutã p̃sentẽ contẽpnere: & futurȩ beatitudinis gaudia semꝑ
exquirere: ad postremũ. ipsiꝰ tẽplũ fieri. cuiꝰ imaginẽ conditio humana suscepit
Amȩnꝰ reuera pacdisus: in quo tanta florent poma uirtutũ. His enĩ tale ꝓpositũ
est. hostes suos ñ reluctando uincere: sed patiendo superare Triumphus illis omĩs
est in ꝓprii corporis passione: & tunc aduersarios efficacit̃ uincunt. quanqo

Expanded text:
videlicet quas plantasti, passeres nidificabunt. Passer enim minuta et cautissima nimis avis est, videlicet quas plantasti, passeres nidificabunt. Passer enim minuta et cautissima nimis avis est, monachorum significans parvitatem, qui in cedris Libani, id est in patrimonio potentium Christianorum velut in quibusdam ramis monasteria sibi quasi nidos aliquos aedificare monstrantur, eorumque robore sustentati, velut passeres laudes Domini assidua voce praecinunt. Coelestis in terra vita, imitatio fidelium angelorum, spiritualiter in carne vivere, et mundi vitia non amare; vitam praesentem contemnere, et futurae beatitudinis gaudia semper exquirere: ad postremum ipsius templum fieri, cujus imaginem conditio humana suscepit. Amoenus revera paradisus, in quo tanta florent poma virtutum. His enim tale propositum est, hostes suos non reluctando vincere, sed patiendo superare. Triumphus omnis illis est in proprii corporis passione; et tunc adversarios efficaciter vincunt, quando
Abbreviated transcription (Latin):
significant ingentiũ popłorũ: qui eccłȩ catholicȩ de dumosis atq incultis nationib
aduenerunt. Hȩc indicant homines utiq mediocres: cȩdri autẽ libani declarant no¬
biles ac potentes: qui inhumano genere tanquã cȩdri eminere noscunt᷑. Sed ut ip¬
sos quoq sequestraret ab hereticis & paganis. qui in hoc scło maxima potestate
subuecti sunt: addidit. quas plantasti: idest quȩ tua p̃destinatione sunt in reli¬
gionis amȩnissimo paradiso constitutȩ: sicut in euangłio dicit: omĩs plantatio qũ
non plantauit pat̾ m̃s cęlestis. eradicabit᷑. Sed nec interp̃tatio nominis ipsiꝰ p̃tere
unda est. quando nobis aliquã significantiã ꝓdere declarat᷑. libanꝰ. int̾pretat᷑ can¬
didatio. Scłi autẽ huiꝰ potestas. quedã uidet᷑ eẽ festiuitas: ubi diuites homines ac poten¬

Expanded text:
significant ingentium populorum, qui Ecclesiae catholicae de dumosis atque incultis nationibus significant ingentium populorum, qui Ecclesiae catholicae de dumosis atque incultis nationibus advenerunt. Haec indicant homines utique mediocres. Cedri autem Libani declarant nobiles ac potentes, qui in humano genere tanquam cedri eminere noscuntur. Sed ut ipsos quoque sequestraret ab haereticis et paganis, qui in hoc saeculo maxima potestate subvecti sunt, addidit, quas plantasti: id est, quae tua praedestinatione sunt in religionis amoenissimo paradiso constitutae, sicut dicit in Evangelio: Omnis plantatio quam non plantavit Pater meus coelestis, erudicaibanus interpretatur candidatio. Saeculi autem hujus potestas quaedam videtur esse festivitas, ubi divites homines ac poten
Abbreviated transcription (Latin):
panis cor hominis & ñ etiã reliqꝗͣ m̃bra confirmat: Nã inspice ꝓprietates uerbo¬
rũ: ut hȩc reuera cognoscas ad intellectũ rerũ posita fuisse cęlestiũ. De uino dicit.
lȩtificat cor hominis. Si uinũ mundiale uelis accipere. non solũ cor sed om̃e corpus
ad tempus lȩtificare cognoscit᷑: cũ tam̃ frequent̃ & ad rixas incitet. & ad excessum
aliquẽ p̃sũptionis instiget. Sed cor ꝓm̃te positũ est: unde sapere dicimur: unde intel¬
ligere bona malaq sentim̃. Item si & istud in oleo putemꝰ. quo generalit̾ mundus
utit᷑: quomodo potest exhilarare faciem. dũ semꝑ animi sit gaudiũ qđ exit in uultꝰ
lanis autẽ quẽ ad modũ poterit confirmare cor solũ: qđ ꝓtotiꝰ corporis refectione
ꝑcipitur. Sed hȩc potiꝰ ad animȩ partes referenda sunt: quȩ ꝑfectos efficiunt xp̃i

Expanded text:
panis cor hominis, non etiam reliqua membra confirmat? Nam inspice proprietates verbopanis cor hominis, non etiam reliqua membra confirmat? Nam inspice proprietates verborum, ut haec revera cognoscas ad intellectum rerum posita fuisse coelestium. De vino dicit, laetificat cor hominis. Si vinum mundiale velis accipere, non solum cor, sed omne corpus ad tempus laetificare cognoscitur, cum tamen frequenter et ad rixas incialiquem praesumptionis instiget. Sed cor pro mente positum est, unde sapere dicimur, unde et intelligere bona malaque sentimur. Item si et istud oleum putemus quo generaliter mundus utitur, quomodo potest exhilarare faciem, dum semper animi sit gaudium, quod exit in vultus? Panis autem quemadmodum poterit confirmare cor solum, quod pro totius corporis refectione percipitur? Sed haec potius ad animae partes referenda sunt, quae perfectos efficiunt Chris
Abbreviated transcription (Latin):
quo caro nr̃a reficit᷑: subiungit hȩc tria sp̃ualit̃ sentienda. Nã cor ꝓrationabili
intellectu poni. frequens scriptura testat᷑. Qua ꝓpt̃. uinũ lȩtificat cor hominis:
cũ sacratũ fuerit in sanguinẽ dñi xp̃i. Hinc nos in ebriari licet: sicut scriptũ eft.
& poculũ tuũ in ebrians quã prȩclarũ est. Ipsũ enĩ reuera merũ. qđ lȩtificat m̃tẽ.
ñ qđ ad reatũ uiciaq ꝑducit. Aebrietas sobria sacietas felix: quȩ merito lȩti¬
ficare dicit᷑: quia nichil culpabile reperit᷑. Exhilarat᷑ quoq facies in oleo: cũ
regale crisma conficit᷑: sed illa facies. de qua dictũ est. accedite ad eũ & illumi¬
namini: & uultꝰ ur̃i non erubescent. Seqͥt᷑. Et panis cor hominis confirmet. Iterum
cor ponit᷑: ut dictũ ꝓ sapientia sentiat᷑. Nã si corporalit̃ uelis aduertere: nunqͥd

Expanded text:
quo caro nostra reficitur, subjungit haec tria spiritualiter sentienda. Nam cor pro rationabili quo caro nostra reficitur, subjungit haec tria spiritualiter sentienda. Nam cor pro rationabili intellectu poni frequens Scriptura testatur; quapropter vinum laetificat cor hominis, cum sacratum fuerit in sanguinem Domini Christi. Hinc nos inebriari licet, sicut scriptum est: Et poculum tuum inebrians, quam praeclarum est ! Ipsum est enim revera merum quod laetificat mentem, non quod ad reatum vitiaque perducit. Ebrietas sobria, satietas felix, quae merito laetificare dicitur, quia nihil ibi culpabile reperitur. Exhilaratur quoque facies in oleo, cum regale chrisma conficitur, sed illa facies de qua dictum est: Accedite ad eum et illuminamini, et vultus vestri non erubescent . Sequitur, et panis cor hominis confirmet. Iterum cor ponitur, ut dictum pro sapientia sentiatur. Nam si corporaliter velis advertere, nunquid
Abbreviated transcription (Latin):
riunt. nequaquã possunt a ꝓpriis uocib abstinere. Herbã uero. seruituti ho¬
minũ: hoc est ut illi necessaria tribuant᷑ de quo scriptũ est. desudet elemosina
in manu tua: donec inuenias iustũ cui eã tradas. Hic enĩ homines appellati sunt:
qui ratione plenissimi. indigentiã suã tolerantię uirib tegunt. Sic duo genera egen¬
tiũ: talib allusionib exprimunt᷑. Seqͥt᷑. Ut educat panẽ de t̾ra. ł ducit᷑ panis de t̾ra:
quando dñi p̃cepta cõplent᷑: ut de istis carnalib atq uisualib. cib fiat. unde anima
aliqͥd indigentib. eiꝰ consideratione prȩstat᷑. Siue hoc potest prȩdicatorib dici: qui cę
cet cor hominis: ut exhilaret faciem in oleo: & panis cor hominis confirmet Dixe¬
rat superiꝰ. ut educat panẽ de t̾ra: sed ne istũ panẽ cõmunẽ deberes accipere. de

Expanded text:
riunt, nequaquam possunt a propriis vocibus abstinere. Herbam vero servituti horiunt, nequaquam possunt a propriis vocibus abstinere. Herbam vero servituti hominum, hoc est, ut illi necessaria tribuantur, de quo scriptum est: Desudet eleemosyna in manu tua, donec invenias justum cui eam tradas. Hic enim homines appellati sunt, qui ratione plenissimi indigentiam suam tolerantiae viribus tegunt. Sic duo genera egentium talibus allusionibus exprimuntur. Sequitur, ut educat panem de terra. Educitur panis de terra, quando Domini praecepta complentur, ut de istis carnalibus atque visualibus cibus fiat unde anima aliquid indigentibus ejus consideratione praestatur. Sive hoc potest de praedicatorcet cor hominis, ut exhilaret faciem in oleo, et panis cor hominis confirmet. Dixerat superius, ut educat panem de terra; sed ne istum panem communem deberes accipere 350 de
Abbreviated transcription (Latin):
spũali quã fecundos fructꝰ ꝓbatꝰ est edere xp̃ianis. Quod quotidie dñs agit: ut doc¬
tores paganorũ. post conuersionẽ magistros faciat ẽẽ fideliũ. Sed isti tales. de superio¬
rib irrigant᷑: quando conuersi. se errasse cognoscunt. Seqͥt᷑. De fructu operũ tuorũ
satiabit᷑ t̾ra. Cũ fructũ t̾ra pariat⁊ quẽ ad modũ poterit ex fructib. calcabilis ista t̾ra
satiari: tructib autẽ t̾ra satiat᷑: quando peccatores in meliꝰ cõmutati. utilia animis
& salutaria. ipso largiente ꝑcipiunt. Sic enĩ t̾ra satiat᷑: quando aliqͥs ab ostinatione li¬
ut educat panẽ de t̾ra. Ex colit qđ superiꝰ dixitꝰ ut t̾ra illa cęlesti imbre satiata.
ꝓducat fęnũ ium̃tis. id est elemosinas faciat. his qui passim petunt: de quib dictũ
est. omĩ petenti tribue. lum̃ta enĩ appellati sunt: qͥa uerecundiã non habentes. ꝓpt̾
ingluuiem uentris in egentiũ uoces petulanter erũpunt: sicut ium̃ta. quȩ dũ esu¬

Expanded text:
uali, quam fecundos fructus probatus est edere Christianis! Quod quotidie Dominus agit, ut doctores paganorum post conversionem magistros faciat esse fidelium. Sed isti tales de superioribus irrigantur, quando conversi se errasse cognoscunt. Sequitur, de fructu operum tuorum satiabitur terra. Cum fructum terra pariat, quemadmodum poterit ex fructibus calcabilis ista terra satiari? Fructibus autem terra satiatur, quando peccatores in melius commutati, utilia nimis et salutaria ipso largiente percipiunt. Sic enim terra satiatur, quando aliquis ab obstinatione li educas panem de terra. Excolit quod superius dixit, ut terra illu coelesti imbre satiata producat fenum jumentis, id est eleemosynas faciat his qui passim petunt, de quibus dictum est: Omni petenti te tribue . Jumenta enim appellati sunt, quia verecundiam non habentes propter ingluviem ventris, in egentium voces petulanter erumpunt sicut jumenta, quae dum esu
Abbreviated transcription (Latin):
resurreetionẽ uidentib apłis ascendit in cęlũsic enĩ in actib apłorũ legit᷑ hȩc
cũ dixisset. nubes suscepit eũ ab oculis eorũ. sed illud aptissime ꝓbam̃ accipere.
peccatorũ a mundi istiꝰ prauitate mundauerit. Addidit.⁊ qui ambulat suꝑ pennas
uentorũ. Uenti. in istiꝰ aeris fluctꝰ. quasi quibusdã pennis uolitare noscunt᷑: sed dñs
ambulat suꝑ pennas eorũ: dũ uoluntates suas multo uelociꝰ operat᷑. quã potest ex
cursus eẽ uentorũ. Siue magis. uentos. iustorũ animas debemꝰ accipere: qͥa utroq tes¬
tam̃to ꝑdocti. uelut duab alis ad superna gaudia tranferunt᷑. Supra quos dñs ambu¬
lare recte dicit᷑: in quib miscđiam suę operationis ostendit. Et nota: qđ in hoc uersu¬
& in aliis qui secunt᷑: dñm mauult ostendere. per id qđ egit. Hec scda species dif¬

Expanded text:
resurrectionem videntibus apostolis ascendit in coelum; sic enim in Actibus apostolorum legitur: Haec resurrectionem videntibus apostolis ascendit in coelum; sic enim in Actibus apostolorum legitur: Haec cum dixisset, nubes suscepit eum ab oculis eorum . Sed et illud aptissime probamur accipere, peccatorum a mundi istius pravitate mundaverit. Addidit, qui ambulat super pennas ventorum. Venti in isto aeris fluctu quasi quibusdam pennis volare noscuntur; sed Dominus ambulat super pennas eorum, dum voluntates suas multo velocius operatur, quam potest esse excursus ventorum. Sive magis ventos, justorum animas debemus accipere: quia utroque Testamento perdocti, velut duabus alis ad superna gaudia transferuntur. Supra quos Dominus ambulare recte dicitur, in quibus misericordiam suae operationis ostendit. Et nota quod in hoc versu, et aliis qui sequuntur, Dominum mavult ostendere per id quod egit. Haec secunda species de
Abbreviated transcription (Latin):
tensa pellis extendi Qui tegit in aqͥs superiora eiꝰ qui ponit nubẽ ascensũ suũ:
qui ambulat suꝑ pennas uentorũ. Quamuis ordinẽ conditionis exponere senti
at᷑. qͥa & suꝑ celos aquȩ sunt positȩ. sicut & in genesi legit᷑. & ipse alibi dicat.
& aque quȩ suꝑ celos sunt laudent nom̃ dñi : tam̃ & sacri baptismatis nobis
reserat᷑ indiciũ : ut cęlũ. sicut frequent̾ dictũ est omẽm iuftũ debeamꝰ acciꝑe.¬
cuiꝰ superiora idest emendatio fidelis animȩ aqͥs salutarib irrigat᷑. Ita enĩ hȩc
omĩa ab illo auctore disposita sunt. ut & actꝰ eccłasticos dicta cȩlestia indicare
uideant᷑: & iterũ candiciones rerũ uerissima narratione testent᷑. Seqͥt᷑. Qui ponit
nubẽ ascensũ suũ. Hoc quidem & ad litterã congruent̃ accipit᷑. quando dñs post̾

Expanded text:
tensa pellis excrescere. Vers. 3. Qui tegit in aquis superiora ejus, qui ponit nubem ascensum suum, tensa pellis excrescere. Vers. 3. Qui tegit in aquis superiora ejus, qui ponit nubem ascensum suum, qui ambulat super pennas ventorum. Quamvis ordinem Genesi legitur, et ipse alibi dicit: Et aquae quae super coelos sunt laudent nomen Domini : tamen et sacri baptismatis nobis reseratur indicium; ut coelum sicut frequenter dictum est omnem justum debeamus accipercujus superiora, id est emendatio fidelis animae aquis salutaribus irrigatur. Ita enim haec omnia ab illo auctore deposita sunt, ut et actus ecclesiasticos dicta coelestia indicare videantur, et iterum conditiones rerum veracissima narratione testentur. Sequitur, qui ponit nubem ascensum suum. Hoc quidem et ad litteram congruenter accipitur, quando
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ fit. quando res sibi genere dissimiles comparant᷑. Lum̃ enĩ eccłam significat:
de qua scriptũ est. quȩ est ista quȩ ascendit dealbata. Dealbata enĩ: intelligitur
illum inata. Quȩ recte uelut uestis aduertit᷑ dñi saluatoris: non habens maculã neq
rugã. Ipsa est enĩ candida idest dealbata: de cuiꝰ m̃bris dicit apłs.⁊ fuistis enim
aliquando tenebrȩ. nẽ autẽ lux in dño. Hanc etiã tunica illa significauit: quȩ ñ
potuit diuidi tẽpore passionis. Hȩc est de qua dicit᷑: amictꝰ lumine sicut ues
ces & publicanos eũ constat admittere. Nam cũ sint ꝑ iustitiã. cęli iustorũ: facti
sunt & gr̃ȩ largitate. peccantiũ. Nec frustra cõparata  cęlo pellis: qͥa sicut omia
m̃bra nr̃a pellis tegit. ita & creaturas. celorũ ambitꝰ circũ actus includit. Senser̃

Expanded text:
quae fit quando res sibi genere dissimiles comparantur. Lumen enim Ecclesiam significat, quae fit quando res sibi genere dissimiles comparantur. Lumen enim Ecclesiam significat, de qua scriptum est: Quae est ista quae ascendit dealbata ? Dealbata enim intelligitur illuminata, quae recte velut vestis advertitur Domini Salvatoris, non habens maculam neque rugam. Ipsa est enim candida dealbata, de cujus membris dicit Apostolus: Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Hanc etiam tunica illa significavit, quae non potuit dividi tempore passionis. Haec est de qua dicitur, Amictus lumine sicut veces et publicanos eum constat admittere. Nam cum sint per justitiam coeli justorum, facti sunt et gratiae largitate peccantium. Nec frustra comparata est coelo pellis; quia sicut omnia membra nostra pellis tegit, ita et creaturas coelorum ambitus circumactus includit. Senserun
Abbreviated transcription (Latin):
ponit᷑. Confessionẽ & decorẽ indiusti. Induere est. aliquẽ qđ non habebat assumere.
Et quando ds̃ decorẽ non habuit. ⁊ qui creaturis suis omĩa speciosa semꝑ indulget.
Sed hic incarnatio dñi xp̃i euident̃ exponit᷑ quã sumpsit ex tẽpore: ꝑ quã. confes-¬
sionẽ mortaliũ largitor suȩ pietatis inuenit. Recesserant gͦ homines a cultu uere
diuinitatis. cũ simulacrorũ studus & uanis religionib seruiebant: sed eo ueniente
qui tam̃ absens nũquã extitit diuinitate. & confessio & decus suꝑne maiestatis
innotuit: eisq reb indutũ dicit dñm. quib eccłam catholicã constat ornatam.
Amictꝰ lumine sicut uestim̃to: extendit cęlũ sicut pellem. Uersus isti uiginti duo.
usq ad diuisionẽ futurã. ꝑ figurã parabolȩ pulcherrimis allusionib explicantur.

Expanded text:
ponitur, Confessionem et decorem induisti. Induere est aliquem quod non habebat assumere. ponitur, Confessionem et decorem induisti. Induere est aliquem quod non habebat assumere. Et quando Deus decorem non habuit, qui creaturis suis omnia speciosa semper indulget? Sed hic incarnatio Domini Christi evidenter exponitur, quam sumpsit ex tempore, per quam confessionem mortalium largitor suae pietatis invenit. Recesserant enim homines a cultu verae Divinitatis, cum simulacrorum studiis et vanis religionibus serviebant. Sed eo veniente, qui tamen absens nunquam exstitit Divinitate, et confessio et decus supernae Majestatis innotuit, eisque rebus indutum dicit Dominum, quibus Ecclesiam catholicam constat esse ornatam. lumen sicut vestimentum , extendens coelum sicut pellem. Versus isti viginti duo usque ad divisionem futuram per figuram parabole pulcherrimis allusionibus explicantur;
Abbreviated transcription (Latin):
Seqͥt᷑. Magnificatus es uehement̃. Oportet nos uim istorũ nominũ. diligent̃ inquirere.
Nã quando ille magnꝰ non est. ut hominũ laudib magnificet᷑: aut quid illi potest
addi. qͥ est mirabilis & incõprehensibilis plenitudo uirtutũ: Sed magnificat᷑ dñs
apud homines. quando eis magnꝰ atq excelsus claruerit: ut ipsũ sentiant creatorẽ
ipsũ bonorũ om̃iũ largitorẽ. ipsũ redẽptorẽ: ad postremũ. ipsũ & iudicẽ. Ex qua
tiũ deuotione mirabilis. Sic etiã dicit᷑ scĩficari: sic glorificari sic benedici: & his simi¬
lia. Adiecit: uehement̃ Reuera: quando conuersorũ ore laudat᷑: & in scõrũ cętũ
conueniunt. qui se pridem nefandis scelerib polluer̃. Uehem̃t̃ enĩ. aptissime dietũ
est: qđ toto gerit᷑ cordis annisu. Sed unde magnificatꝰ sit uehement̃: consequent̃ ex¬

Expanded text:
Sequitur, magnificatus es vehementer. Oportet nos vim istorum nominum diligenter inquirere; Sequitur, magnificatus es vehementer. Oportet nos vim istorum nominum diligenter inquirere; nam quando ille magnus non est, ut hominum laudibus magnificetur? Aut quid illi potest addi, qui est mirabilis et incomprehensibilis plenitudo virtutum? Sed magnificatur Dominus apud homines, quando eis magnus atque excelsus esse claruerit; ut ipsum sentiant creatorem, ipsum bonorum omnium largitorem, ipsum redemptorem, ad postremum ipsum et judicem. Ex qua tium devotione mirabilis. Sic etiam dicitur sanctificari, sic glorificari, sic benedici, et his similia. Adjecit, vehementer. Revera, quando conversorum ore laudatur, et in sanctorum coetum veniunt, qui se pridem nefandis sceleribus polluerunt. Vehementer enim aptissime dictum est, quod toto geritur cordis adnisu. Sed unde magnificatus sit vehementer, consequenter ex
Abbreviated transcription (Latin):
enedic anima mea dũo: dñe ds m̃s magnificatꝰ es uehement̃: confessionẽ &
decorẽ induisti. Inuitat ꝓpħa semet ipsũ. ad benedicendũ dñm. Et qm̃ nouerat
n catholica fide. unitatis grãm plurimũ p̃ualere. sibi tantũ loquit᷑ quod
om̃s debeat ammonere. Benedicere autẽ est dm̃. eiꝰ magnalia confiteri: ut¬
cũ de illo dicit᷑ aliqͥd magnũ. unusquisq ueritati prȩstet officiũ. hȩc igit᷑ sententia ad totũ
respicit textũ. ubi psalmi ꝓlixitas t̃minat᷑. sed cũ ad suã ut dictũ est animã loqueret᷑.
subita conuersione dicit dñe ds̃ m̃s. Quȩ figura dicit᷑ ꝓsponesis: quando int̃ alia
quȩ loquim᷑. ad dñm subito uerba conuertimꝰ. Generalẽ utiq dñm. confident̃ suũ as
serit dñm: ut cũ ipsiꝰ se seruũ eẽ ꝓfitet᷑. nullã se cũ diabolo habere comꝓbet porti¬
onẽ: ne in eo quicquã p̃uaricator ille requirer&: quẽ alienũ a se ẽẽ cognosceret.

Expanded text:
fessionem et decorem induisti. Invitat propheta semetipsum ad benedicendum Dominum; et quoniam noverat in catholica fide unitatis gratiam plurimum praevalere, sibi tantum loquitur, quod omnes debeat admonere. Benedicere autem Deum, est ejus magnalia confiteri, utcum de illo dicitur aliquid magnum, unusquisque veritati praestet officium. Haec igitur sententia ad totum respicit textum, ubi psalmi hujus prolixitas terminatur. Sed cum ad suam ut dictum est animam loqueretur, subita conversione dicit: Domine Deus meus. Quae figura dicitur proanaphonesis, quando inter alia quae loquimur, ad Deum subito verba convertimus. Generalem utique Dominum confidenter suum at cum se ipsius servum esse profitetur, nullam se habere cum diabolo comprobet portionem: ne in eo quidquam praevaricator ille requireret, quem alienum esse cognosceret.
Abbreviated transcription (Latin):
nes rerũ. diuina significare mysteria: primo mõdo. ꝑ fabricã cęli & t̾rȩ. quȩdã nobis
condita. posse congruere. quando aliquas similitudines suas inuicẽ ꝓbant᷑ aperire.⁊
scđo. operas dñi diuersis figuris tectas enumerat t̾cio. ꝓfitet᷑ in illo aet̾no scło

Expanded text:
nes rerum divina significare mysteria, primo modo per fabricam coeli et terrae quaedam nobis nes rerum divina significare mysteria, primo modo per fabricam coeli et terrae quaedam nobis condita posse congruere, quando aliquas similitudines suas invicem probantur aperire; secundo opera Domini diversis figuris tecta en
Abbreviated transcription (Latin):
Rieuentra diximꝰ. psalmũ illos actꝰ significare mortaliũ. qui ad rerũ diuinari
intellectũ ꝓ sua ꝓbitate respiciunt: ad cuiꝰ similitudinẽ. & organũ ipsũ aptatũ¬
est. qđ specialit̾ psalteriũ uocat᷑ sursũ habens tẏmpanũ. ubi melos dulcissimum.
canoro sonitu tẽperat᷑. dauid autẽ tantũ ꝑsona loquentis adhibet᷑: cȩterũ omnia
constat de dño saluatore narranda: qͥ in principio fecit cęlũ & trã. łst enĩ psalmꝰ
istȩ tanta dispositione ꝑfectꝰ: ut aliꝗͣ hic dicta intelligas: quȩ in libro geneseos
tacita fuisse cognoscas. Qua ꝓpt̃ quȩ sunt apta exponemꝰ ad litterã: quȩ uero
fidei nr̃e possunt indicare noticiã: sp̃uali intellectu sicut amaiorib accepimus
explanamꝰ. Unde solliciti eẽ debemꝰ paratiq ad audiendũ: qͥa ipse quoq uir elo
sissime disputatũ. DIUI SI O PSAI M I Propheta uolens oftendere conditio¬

Expanded text:
requenter diximus psalmum illos actus significare mortalium qui ad rerum divinarum intellectum pro sua probitate respiciunt. Ad cujus similitudinem et organum ipsum aptatuest, quod specialiter psalmus vocatur, sursum habens tympanum, ubi melos dulcissimum canoro sonitu temperatur. David autem tantum persona loquentis adhibetur. Caeterum omnia constat de Domino Salvatore narranda, qui in principio fecit coelum et terram. Est enim psalmus iste tanta dispositione perfectus, ut aliqua hic dicta intelligas, quae in libro Geneseos tacita fuisse cognoscas. Quapropter quae sunt apta exponemus ad litteram; quae vero fidei nostrae possunt indicare notitiam, spirituali intellectu sicut a majoribus accepimus explanabimus. Unde solliciti esse debemus, paratique ad audiendum: quia ipse quoque vir elsissime disputandum. Divisio psalmi. Propheta volens ostendere conditio
Abbreviated transcription (Latin):
finis: illũ semꝑ benedicere: qui nequaꝗͣ desinit fidelib aliquando p̃stare. Hȩc quoq
similitudo sententiȩ ni fallor sicut illa superior ad illos referenda est: ꝗͥ pręstante
dño. religiosa principia uitȩ suȩ. cũ głoso fine iunxerunt. CoN CLU SI O.
Ardiuimꝰ bone rex: quanta nobis de ueritatis arcaho. sacram̃ta ꝓfuderis. Docuisti
Quẽ admodũ tendat᷑ cęlũ: supra cęlos autẽ aquȩ sint positȩ. ⁊ lunã factã in
ẽpora: solem occasũ suũ in magnũ mysteriũ cognouisse. Discant potiꝰ hanc ẽẽ ueracem
conditionẽ rerũ suꝑstitiosi : qui de stellarũ cursu uanis supputationib eludunt᷑: audiad̃
magistrũ cȩlestẽ: doctorẽ ueracẽ: creatorem. narratorem suȩ creature. Quid ad in¬
eptas exqustiones currunt: qui dũ discipłi falsarũ opinionũ eẽ cupiunt. cognoscen¬

Expanded text:
finis, illum semper benedicere qui nequaquam desinit fidelibus aliquando praestare. Haec quoque finis, illum semper benedicere qui nequaquam desinit fidelibus aliquando praestare. Haec quoque similitudo sententiae nisi fallor sicut illa superior, ad illos referenda est qui, praestante Domino, religiosa principia vitae suae cum glorioso fine junxerunt. Conclusio psalmi. Audivimus, bone rex, quanta nobis de veritatis arcano sacramenta profuderis, docuisti quemadmodum tendatur coelum, supra coelos autem aquae sint positae, lunam factam in tempora conditionem rerum superflue studiosi, qui de stellarum cursu vanis supputationibus eluduntur. Audiant magistrum coelestem, doctorem veracem, narratorem creaturae suae, qui ad ineptas exquisitiones currunt; qui dum discipuli falsarum opinionum esse cupiunt, cognoscen
Abbreviated transcription (Latin):
perit: qualis apud illã maiestatẽ eẽ possit. Amans diligit᷑⁊ negligens spernitur.
desiderans sustinet᷑. Sit gͦ nobis diuinitas dulcissima: ut & uita nr̃a ei reddatur
accepta Pro nobis enĩ iubem̃. ut ex toto corde. ex tota anima. ex tota uirtute dñm
diligamꝰ ut in ea iterũ mensura. eiꝰ dono dilectionẽ recipere meream̃. Deficiant pec
catores a t̾ra. & iniꝗ ita ut ñ sint: benedic anima mea dño. Deficiunt peccatores¬
a t̾ra: dũ t̾rena cupiditate priuati. ꝑ dei grãm ad meliora fauidia concitant᷑: & iniqͥ
simili modo deficiunt: quando mali ẽẽ iã desinunt. Hec enĩ magis oratio quã male¬
dictio est. qͥ a om̃is iustꝰ. cũ dei eccłam cupit augeri. peccatores optat sine dubitati.
rũ numerũ posse suspendi. Seqͥt᷑. Benedic anima mea dño. Dignũ iniciũ psalmi. dignꝰ &

Expanded text:
perit, qualis apud majestatem illam esse possit. Amans diligitur, negligens spernitur, perit, qualis apud majestatem illam esse possit. Amans diligitur, negligens spernitur, desiderans sustinetur. Sit ergo nobis Divinitas dulcissima, ut et vita nostra ei reddatur accepta. Pro nobis enim jubemur ut ex toto corde, ex tota anima, ex tota virtute Deum diligamus; ut in ea iterum mensura atores, dum terrena cupiditate privati, per Dei gratiam ad meliora studia concitantur; et iniqui simili modo deficiunt, quando mali jam esse desinunt. Haec enim magis oratio quam maledictio est: quia omnis justus cum Dei Ecclesiam cupit augeri, peccatores optat sine dubitationorum numerum posse suspendi. Sequitur, Benedic, anima mea, Domino. Dignum initium psalmi, dignus et
Abbreviated transcription (Latin):
Sic enĩ fit uita ista reuera intalis: si laudes dñi continua exultatione cantent᷑. Et ne cre¬
deres laudes istas morte posse finiri: adiecit. psallã deo meo. quandiu ero: scilicet in
futuro scło. ubi & eẽ ꝑpetuũ.ẽ. & psalmodia ñ habet finẽ. Pulchre autẽ positũ est qua¬
ndu ero. Nã dũ factꝰ iã immortalis quandiu est cupit psallere: semꝑ utiq laudes dñi
uelle ꝓbat᷑ edicere. Quo indicio declaratũ est: quid sint acturi qui in illã patriã
meruerint felicit̃ intromitti. Laudabunt iugit̾ dñm: qͥa semꝑ eũ uidebunt: dũ illa
pulchritudo in enarrabilis. excitat p̃coniũ sine fine diligentis. Suauis sit ei lauda¬
tio meas ego uero delectabor in dño. Duȩ quidem res sunt: sed utręq sibi parili
sociecate consentiunt. Sic enĩ fit dño suauis nr̃a laudatio: si delectem̃ in dño: qua¬

Expanded text:
Sic enim fit vita ista revera vitalis, si laudes Domini continua exsultatione cantentur. Et ne creSic enim fit vita ista revera vitalis, si laudes Domini continua exsultatione cantentur. Et ne crederes laudes istas morte posse finiri, adjecit, psallam Deo meo quandiu ero; scilicet in futuro saeculo, ubi et esse perpetuum est, et psalmodia non habet finem. Pulchre autem positum est, quandiu ero; nam dum immortalis jam factus, quandiu est cupit psallere, semper utique laudes Domini velle probatur edicere. Quo indicio deciaratum est quid sint acturi qui in illam patriam meruerint feliciter intromitti. Laudabunt jugiter Dominum, quia eum semper videbunt, dum illa pulchritudo inenarrabilis excitat praeconium sine fine diligentis. Vers. 33. Suavis sit ei laudatio mea: ego vero delectabor in Domino. Duae quidem res sunt, sed utraeque sibi parili societate consentiunt. Sic enim Domino fit suavis nostra laudatio, si nos delectemur in Domino; qua
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ crim̃ expauit. Sic enĩ & aliꝰ ꝓpħa dicit. Suꝑ quẽ requiescet sp̃s nis. nisi suꝑ hum¬
lẽ & quietũ. de trem̃tẽ uerba meas hoc etiã ammonet apłs tũ timore &e tremore ur̃am
parturit & salutẽ. Sed uide quib ista contigunt: Scilicet. qͦs ipse dignatꝰ fuerit intueru
accipe. qui dũ fuerint dñi indignatione ꝑcussi rerũq mundanarũ amissione pruati
tune ad salutares lacrimas currunt. & quosclã fumiferos de sẽ tristitȩ globos tanquã
incensũ suauitatis emittunt: qui ad suꝑna conscendens. miscđiam impetrare ꝓbat᷑ dñi
xp̃i. fumꝰ enĩ hic. in bono positꝰ est. quippe. qui nos ad ab solutionis facit gr̃am peruenire
allussone uerborũ: uenit ad t̾ciũ modũ. ubi sub ȩt̾nitate dicit laudes dñi  cantaturũihra
cũ ait cantabo dño in uita mea: tempus significat cũ in hoc mundo degere uidebatur.

Expanded text:
magnum crimen expavit. Sic enim et alius propheta dicit: Super quem requiescit Spiritus meus, nisi super hummagnum crimen expavit. Sic enim et alius propheta dicit: Super quem requiescit Spiritus meus, nisi super humilem, et quietparturit et salutem. Sed vide quibus ista contingunt, scilicet quos ipse dignatus fuerit intueriaccipere, qui dum fuerint Domim indignatione percussi, rerumque mundanarum amissione privati, tunc ad salutares lacrymas currunt, et quosdam fumiferos de se tristitiae globos tanquam incensum suavitatis emittunt, qui ad superna conscendunt, misericordiam impetrare probantur Domii. Fumus enim hic in bono positus est; quippe qui nos ad absolutionis facit gratiam pervenirallusione verborum, venit ad tertium modum, ubi se sub aeternitate dicit laudes Domini cantaturum. Nam cum ait: Cantabo Domino in vita mea, tempus significat, cum in hoc mundo degere videbatur.
Abbreviated transcription (Latin):
scłi laerabit̾ dñs in operib suis. Adhuc ipsũ docet magister bonsꝰ ne erremꝰ elati opscam
ce. qđ numquã pocest aliquando deficere. dicit᷑ enĩ. sit gła dñi ñ cuius libet alters:¬
fideles. dñi ꝑpetua laus habet᷑. & post istud scłm abeatis aec̃na persoluat. seta ditut
ene icͥ dietũ est ꝓmissio futuri est tẽporis ñ presentis. Et inspice qđ ubicũq ⁊ cõmemorat
operib suis dixit. ñ tuis: ne totiens ammoniti. insanũ pelagii sequerem errorereuo
nefandũ uenenũ hinc euident̃ agnoscimꝰ: contra qđ totiens antidotũ cȩleste porrigit᷑:
& fumabunt. Iã de illis dicit. qui ꝑ dñi gr̃am illuminati. peccata sua prȩterita contre¬
miscunt: cũ se grauit̾ errasse cognoscunt. Sed securior est illa humiliũ treme factio. quõ
superborũ insana p̃sũptio. Petrus enĩ tunc ad ueniã redire meruit. quando se admisisse

Expanded text:
 laetabitur Dominus in operibus suis. Adhuc ipsum docet magister bonus, ne erremus elati: optans esse quod nunquam potest aliquando deficere. Dicitur enim: Sit gloria Domini, non cujuslibet alterifideles Domini perpetua laus 353 habetur, et post istud saeculum a beatis aeterna persolvetur. Laetabitur enim quod dictum est, promissio futuri temporis est, non praesentis. Et inspice quod ubicunque commemorat operibus, suis dixit, non tuis: ne toties admoniti insanum Pelagii sequeremur errorem, cujus nefandum venenum hinc evidenter agnoscimus, contra quod toties antidotum coeleste porrigitur,  fumigabunt . Jam de illis dicit qui per Domini gratiam illuminati, peccata sua praeterita contremiscunt, cum se graviter errasse cognoscunt. Sed securior est illa humilium tremefactio, quam superborum insana praesumptio. Petrus enim tunc ad veniam redire meruit, quando se admisisse
Abbreviated transcription (Latin):
tis. pbant᷑ euasisse pericula. Totiens enĩ nos dñs creat. quotiens de uetustate pec¬
cati in nouũ hominẽ instaurare dignat᷑: sicut in quinquagesimo psalmo legit᷑ cor
mundũ crea uime ds̃. Respice etiã qͥa ubi defecimꝰ nr̃m puluerẽ dixit uibi reparam

Expanded text:
tis probantur evasisse pericula. Toties enim nos Dominus creat, quoties de vetustate pectis probantur evasisse pericula. Toties enim nos Dominus creat, quoties de vetustate peccati in novum hominem instaurare dignatur, sicut in quinquagesimo psalmo legitur: Cor mundum crea in me, Deus . Re
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ te faciem turbabunt᷑: auferes sp̃m eorũ & deficient: & in puluerẽ suũ reuerte.
De illis modo dicit. qͥ concessa dei munera minime ꝓfitentes: qđ poterant. suis uirib
applicabant: contra quos apłs dicit. quid enĩ habes qđ ñ accepisti:si autẽ accepisti.
quid głaris quasi ñ acceperis: & in alio psalmo de talib legit᷑ ego dixi in mea abu¬
ncdantia. ñ mouebor in ȩt̾nũ. Ab his gͦ talib dũ auerterit dñs faciem suã: nudati
magno p̃sidio. sine dubitatione turbant᷑: & mox ille sp̃s superbiȩ quẽ de rerũ ub̃tate
ad puluerẽ suũ redeant. idest ad humilẽ confessionẽ: in qua indigentia sue fragilita¬
tis anoscunt: & feliciores eẽ incipiunt. cũ a sua p̃sũptione discedunt. Inspicienda est autẽ
se puluerẽ humilit̃ agnouerunt. his enĩ istud accidit. qui diuina gr̃a reꝑati mor¬

Expanded text:
autem te faciem tuam, turbabuntur; auferes spiritum eorum et deficient, et in pulverem suum revertentur. autem te faciem tuam, turbabuntur; auferes spiritum eorum et deficient, et in pulverem suum revertentur. De illis modo dicit qui concessa Dei munera minime profitentes, quod poterant suis viribus applicabant. Contra quos Apostolus dicit: Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Et in alio psalmo de tali legitur: Ego dixi in mea abundantia: Non movebor in aeternum . Ab his ergo talibus dum averterit Dominus faciem suam, nudati magno praesidio sine dubitatione turbantur; et mox ut ille spiritus superbiae, quem de rerum ubertate ad pulverem suum redeant, id est ad humilem confessionem, in qua indigentiam suae fragilitatis agnoscunt; et feliciores esse incipiunt, cum a sua praesumptione discedunt. Inspicienda est autem se pulverem humiliter agnoverunt; his enim istud accidit qui divina gratia reparati, mor
Abbreviated transcription (Latin):
dño placuit ita factũ est: sit nom̃ dñi benedictũ. Hȩc est enĩ uera firmaq senten¬
tia: qđ in dñi uoluntate sicut dictũ est cuncta sint posita. Dante te illis colli
superiore sententia ꝑseuerat: ut cũ diabolica iniqͥtate uexam᷑. ñ illũ credamꝰ hoc
ex sua potestate p̃sumere: sed potiꝰ ad illũ recurramꝰ. sine cuiꝰ ꝑmissu nec facere
quicquã potest : & celeriꝰ uictꝰ abscedit. Dicit enĩ. dante te illis colligent: ut intelligas
qͥa nisi datũ fuerit illis. quicquã colligere ñ ualebunt. Seqͥt᷑ etiã. qđ a ad ꝓspera po-¬
ssis aptare: aperiente te manũ tuã. uniuersa replebunt᷑ ubertate. Constat enĩ. ibi eẽ
rerũ om̃iũ causas: unde ubertas concedit᷑: & copia sine fine p̃stat᷑. Manꝰ autẽ significa
potestatẽ. ꝑ quã abunde cuncta replet: & mirabilit̾ uniuersa disponit. Auertente¬

Expanded text:
sit nomen Domini benedictum . Haec est enim vera firmaque sentensit nomen Domini benedictum . Haec est enim vera firmaque sententia, quod in Domini voluntate sicut dictum est cuncta sint posita. Vers. 28. Dante te ilsuperiore sententia perseverat; ut cum diabolica iniquitate vexamur, non illum credamus hoc ex sua potestate praesumere, sed potius ad illum recurramus sine cujus permissu nec facere quidquam potest, et celerius victus abscedit. Dicit enim: Dante te illis colligent, ut intelligas quia nisi datum fuerit illis, quidquam colligere non valebunt. Sequitur etiam quod et ad prospera possis aptare, aperiente te manum tuam, universa replebuntur ubertate. Constat enim ibi esse rerum omnium causas, unde ubertas conceditur, et copia sine fine praestatur. Manus autem significat potestatem, per quam abunde cuncta replet, et mirabiliter universa disponit. Ver
Abbreviated transcription (Latin):
dñe uniuersa sunt posita: & ñ est qui possit resistere uoluntati tuȩ. Nã cũ dicit.
omĩa: ostendit qm̃ uniuersa dei nutu uiuunt: quo & auetore creata sunt. Nlam &
draco sp̃ualis cuiꝰ esca. hominũ deceptio est: nisi dño ꝑmittente ñ prȩualet quicꝗͣ
sua potestate ꝑficere. ds̃ enĩ. quẽ ꝓ malis suis abicit: fit diaboli pabulũ. Quappt̃
si in escã inimico nolumꝰ dari. ñ debemꝰ ẽẽ tre qͥa sic in principio maledictꝰ est ut
uitȩ tuȩ. Quod si miscđia dñi cęlestes efficim᷑: ab ȩsca diaboli omnimodis reddimun
alieni. Addidit quoq. in tẽpore oportuno: ut ñ solũ dñs creaturis suis escã tribuat.
uerũ etiã. illã sub oportunitate tẽporis lagiat᷑. Uolebat enĩ iob tẽptare diabolus:
sed hoc ñ potuit efficere. nisi eũ potestas dñica ꝑmisisset. Nã & ille scĩssimꝰ cognos¬
cebat se dñi ꝑmissione tẽptari: & ad omĩa respondebat. dñs dedit. dñs abstulit: sicui¬

Expanded text:
a sunt posita; et non est qui possit resistere voluntati tua . Nam cum dicit, Omnia, ostendit quoniam universa Dei nutu vivunt, quo et auctore creata sunt. Nam et draco spiritualis, cujus esca hominum deceptio est, nisi Domino permittente non praevalet quidquam sua potestate perficere. Deus enim quem pro malis suis abjicit, fit diaboli pabulum. Quapropter si in escam inimici nolumus dari, non debemus esse terreni: quia sic in principio maledictus est, ut omnibus diebus vitae tuae . Quod si misericordia Domini coelestes efficimur, ab esca diaboli omnimodis reddimur alieni. Addidit quoque, in tempore opportuno, ut non solum Dominus creaturis suis escam tribuat, verum etiam illam sub opportunitate temporis largiatur. Volebat enim Job tentare diabolus, sed hoc non potuit efficere, nisi id potestas Dominica permisisset. Nam et ille sanctissimus cognoscebat se Domini permissione tentari, et ad omnia respondebat: Dominus dedit, D
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝑniciosa potestate tollunt᷑. Illudit᷑ etiã & afidelib uiris: dũ incentiua uiciorũ eiꝰ.
dedestabili horrore refugiunt. Audis draconẽ: sed ñ omĩno timeas atrocẽ. Sic enĩ
formatꝰ est. ut ei beneficio dñi. & ab ipsis quoq hominib possit illudi. Inuoca qͥ illũ
calcat: & incipis ñ timere qui deuorat. Scriptũ est enĩ. Suꝑ aspidem & basiliscũ am¬
bulabis: & conculcabis leonẽ & draconẽ. Omĩa atẽ expectant: ut des illis ęscã. in

Expanded text:
erniciosa potestate tolluntur. Illuditur etiam et a fidelibus viris, dum incentiva vitiorum ejus erniciosa potestate tolluntur. Illuditur etiam et a fidelibus viris, dum incentiva vitiorum ejus detestabili horrore refugiunt. Audis draconem, sed non omnino timeas atrocem; sic enim formatus est, ut ei beneficio Domini et ab ipsis quoque hominibus possit illudi. Invoca qui illum calcat, et incipis non timere qui devorat; scriptum est enim: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem
Abbreviated transcription (Latin):
crucis euadunt: portantes popłos. qui signo fidei crediderunt. In his nauib habitat
.xp̃c: qui si a credentib excitet᷑ dicit immanissime tẽpestati ut quiescat. Seqͥt᷑. Praco¬
iste quẽ formasti ad illudendũ ei. Hic aꝑte diabolũ significat: qui uere draco dicit᷑ ꝓpt̃
uenenũ qđ euȩ prime mulieri pestiferis suasionib inspirauit. Iste bonꝰ creatꝰ est sicut
deo ita formatꝰ est ut ei illuderet᷑ ab angłis: quando ꝓpt̃ execrabilẽ peruersitatẽ.
natiua dignitate priuatꝰ est. Sic enĩ dicit dñs in libro iob. Non est quicquã simile
ei factũ suꝑ t̾rã: ad illudendũ ei ab angłis meis. Illudit᷑ enĩ ab angłis dei. siue
ꝑ iustissimas increpationes. ut qͥ creatꝰ est ad obsequiũ dñi. fedis uideat᷑ peruersita¬
tib implicari: siue magis illudit᷑. quando ei animȩ confitentiũ imperio superno

Expanded text:
crucis evadit, portans populos qui signo fidei credidecrucis evadit, portans populos qui signo fidei credideChristus, qui si a credentibus excitetur, dicit immanissimae tempestati, ut quiescat, et iste quem formasti ad illudendum ei. » Hic aperte diabolum significat, qui vere draco dicitur, propter venenum quod Evae primae mulieri pestiferis suasionibus inspiravit; iste creatus bonus est, sicutDeo ita formatus est, ut ei illuderetur ab angelis, quando propter exsecrabilem perversitatem nativa dignitate privatus est, sicut enim dicit Dominus in libro Job: « Non est quidquam simile ei factum super terram, ad illudendum ab angelis meis. » Illuditur enim ei ab angelis Dei, sive per justissimas increpationes, ut qui creatus est ad obsequium Domini, foedis videatur perversitatibus implicari, sive magis illuditur quando ei animae confitentium imperio superno
Abbreviated transcription (Latin):
tionib explicat᷑. Sed quãuis in capite huiꝰ uersus de mari nauigero dicere uideat᷑:
tam̃ de hoc scło congruent̃ accipit᷑: ubi diabolice sine numero serpere ꝓbantur
insidiȩ: maliciaq demonũ uelut quibusdã fluctib animarũ uoluntas instabilis
clas immanisimas pati. qͥ mergit᷑ gurgite peccatorũ. Mare quippe dictũ est a meana¬
qđ in sẽ meet ac redeat. Sed isti sp̃s innumerabiles nobis: deo cõp̃hensi sunt. qui arena
maris & pluuiarũ guttas. enumerat. Et ne omĩno incõprehensibiles linquerent᷑ quan¬
titate ñ qualitate ea definiuit. Deniq de eis dicit᷑ animalia pusilla & magna. qm
int̾ ipsos & maiores eẽ nequitiȩ ꝓbant᷑ omnimodis & minores. Illic naues ꝑtransibus.
antd naues autẽ. merito significant᷑ eccłȩ quȩ periculosos fluctꝰ mundi plignũ glorios

Expanded text:
tionibus explicatur. Sed quamvis in capite hujus versus de mari navigero dicere videatur, tionibus explicatur. Sed quamvis in capite hujus versus de mari navigero dicere videatur, tamen de hoc saeculo congruenter accipitur, ubi diabolicae sine numero serpere probantur insidiae, malitiaque daemonum velut quibusdam fluctibus animarum voluntas instabilis das immanissimas pati, qui mergitur gurgite peccatorum. Mare quippe a meanod semper eat ac redeat. Sed isti spiritus innumerabiles nobis Deo comprehensi sunt, qui arenam maris, et pluviarum guttas enumerat; et ne omnino incomprehensibiles linquerentur, quantitate non qualitate ea definivit. Denique de eis dicitur: « Animalia pusilla et magna, » quoniam inter ipsos et majores esse nequitiae probantur omnimodis et minores. Illuc, inquit, mare. Per naves autem significatur Ecclesia, quae periculosos fluctus mundi per lignum gloriosae
Abbreviated transcription (Latin):
sed tam̃ quãuis heremꝰ ꝓpt̃̾ solis ardorẽ uel ꝓpt̃nimiũ frigus. animantib uacuus
eẽ uudeat᷑: quib cumq tam̃ reb creatura dñi t̾ra cõpleta est Siue magis illud debe
intelligi. qͥa creatura religionis catholicȩ quã dñs instituit. om̃is t̾ra repleta estee¬
creatura est. uetera transier̃. & ecce facta sunt omĩa noua: & alibi. exuentes uos
ueterẽ hominẽ cũ actib suis. induite nouũ qui scđm dm̃ creatꝰ. ẽ. in iustitia.
Ipsa scilicet creatura: totꝰ orbis impletꝰ est. Unde & aliꝰ psalmꝰ dicit: & dominabit᷑
a mari usq ad mare & a flumine usq ad t̾minos orbis t̾rȩ. Hoc mare magni &. spa
tiosũ: illic reptilia quorũ non est numerus: animalia pusilla & magna. Et in hac
quoq parte usq ad diuisionẽ. figura est parabolȩ: quȩ diuersis ac decoris cõpara.¬

Expanded text:
sed tamen quamvis eremus propter solis ardorem, vel propter nimium frigus animantibus vacuus sed tamen quamvis eremus propter solis ardorem, vel propter nimium frigus animantibus vacuus esse videatur, quibuscunque tamen rebus creatura Domini terra completa est. Sive magis illud debet intelligi: quia creatura religionis catholicae, quam Dominus Salvatcreatura est; vetera transierunt, ecce facta sunt omnia nova . Et alibi: Exuentes vos veterem hominem cum actibus suis, induite novum, qui secundum Deum creatus est in justitia . Ipsa scilicet creatura totus orbis impletus est; unde et alius psalmus dicit: Et dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbisibus; illic reptilia quorum non est numerus, animalia pusilla et magna. Et in hac quoque parte usque ad divisionem, figura est parabole, quae diversis ac decoris compara
Abbreviated transcription (Latin):
agrũ colit: alt̾ se bellis exercet: iste discit. ille docet: non nulli regnant. multi ser¬
uiunt : & quieqͥd fragilis mortalitas agit. uespera idest scłi ꝓbat᷑ fine concludi. Quã¬
magnificata sunt opera tua dñe: omĩa in sapientia fecisti: repleta est t̾ra creatura
tua. Post enumerationẽ figuratã rerũ. fideiq nr̃ȩ narrata mysteria: uenit ꝓpħa
ad modũ scđm: ubi laudes pat̾nas. post tanta miracula conuenient̃ exclamat.
care. ꝓfessus est. Et merito sic cepta est laus eiꝰ: cuiꝰ p̃conia. nulla sufficient̃ p̃ua¬
let cõplere creatura. Nam ñ solũ hoc hominib arduũ : uerũ etiã ipsis quoq anglis
ꝓbat᷑ imm̃sũ. Quantũ enĩ magnificata sitͥ opera eiꝰ inferiora declarant. Seqͥt᷑ enĩ. Omĩ
dit: repleta est t̾ra creatura tua. Non quidem similib reb ubiq t̾ra repleta est.

Expanded text:
agrum colit, alter se bellis exercet, iste discit, ille docet; nonnulli regnant, multi seragrum colit, alter se bellis exercet, iste discit, ille docet; nonnulli regnant, multi serviunt; et quidquid fragilis mortalitas agit, vespera, id est saeculi fine probatur magnificata sunt opera tua, Domine! omnia in sapientia fecisti; repleta est terra creatura tua. Post enumerationem figuratam rerum, fideique nostrae narrata mysteria, venit propheta ad modum secundum, ubi laudes paternas post tanta miracula convenienter exclamat. care professus est. Et merito sic coepta est laus ejus, cujus praeconia nulla sufficienter praevalet complere creatura. Nam non solum hoc hominibus arduum, verum etiam ipsis quoque angelis probatur immensum. Quantum enim magnificata sint opera ejus, inferiora declarant. Sequitur enim, omnia dit, repleta est terra creatura tua. Non quidem similibus rebus ubique terra completa est,
Abbreviated transcription (Latin):
mittente tam̃ dño reperirent. Nichil enĩ a quoquã fieri potest: nisi qđ ipse secreto
iudicio. aut ad ꝓbationẽ. aut ad uindictã. faciendũ eẽ ꝑmiserit. Catuli enĩ dicti
sunt. eo qđ calleant sensu nariũ. Nec moueat qđ superiꝰ diximꝰ bestias siluarũ mi¬
titudines accipi debere nationũ: & hic uidet᷑ significare diabolũ cũ ministris:
ndo ortꝰ. ẽ. sol. idest gesurrectio scã declarata est. maiestatẽ eiꝰ minime sustinentes
in suis se cubilib abdiderunt: idest in ꝑtinatiũ pectorib collocauer̃: ut qͥa cunc¬
tis suadere ñ poterant. saltĩ qͦs deceperant possiderent. Sol enĩ dietꝰ est.
in hac uita egredi ad suas operas exercendas. Iste enĩ usus est mortaliũ. ut quandiu
in hoc mundo sumꝰ. ueniente die diuersarũ actionũ qualitatib oceupem̃. Unus enĩ

Expanded text:
mittente tamen Domino reperirent. Nihil enim a quoquam fieri potest, nisi quod ipse secreto mittente tamen Domino reperirent. Nihil enim a quoquam fieri potest, nisi quod ipse secreto judicio aut ad probationem, aut ad vindictam faciendum esse permiserit. Catuli enim dicti sunt eo quod calleant sensu narium. Nec moveat quod superius diximus bestias silvarum multitudines accipi debere nationum; et hic videtur significare diabolum cum ministris, ndo ortus est sol, id est Resurrectio sancta declarata est, in majestatem ejus minime sustinentes, in suis se trepidi cubilibus abdiderunt, id est in pertinacium pectoribus collocarunt; ut quia cunctis suadere non poterant, saltem quos deceperant, possiderent. Sol enim dictus est, in hac vita egredi ad suas operas exercendas. Iste enim usus est mortalium, ut quandiu in hoc mundo sumus, veniente die diversarum actionum qualitatibus occupemur; unus enim