comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus unicus & carissimꝰ filiꝰ nunciet᷑. Ate quȩrit
an iuiuat quẽ uitã finisse tu nosti. Quid respondebis
quando qͥcqd aliud dixeris prȩt̃ unũ detrib ⁊ aut epar¬
Tantude ualet etiã n om̃imꝰ tacueris. F ralle autꝰ
tosbi duo falsa sunt. uiuit. & nescio. nec ablit alici
possunt nͥ m̃tiendo lilud aut̃ unũ uerĩ iđ. mortuũ
eẽ si direris. & ꝑturbati hominis mors fuer tortiu¬
cuta: ebsite occisuis. eẽ. damabit᷑ Et quis ferat homines
eraggerantes. quantũ sit mali salubre m̃dacuane¬
uitari. & homicidã diligi ueritatẽ : Moueor hus
oppositis uehem̃t᷑. sed mirũ si etiã sapient̃ Cũ eni ꝓ¬
posuero ante quale scunq oculos cordis mei intelligibilẽ
illiꝰ pulcritudinẽ de cuiꝰ falsi nichil ore ꝓcedit. quaniuis
ubi radians magis magisq clarescit ueritas. ibi palpi¬
tans mea reuerberat᷑ infirmitas: tam̃ sic amore tantp

Expanded text:
mortuus unicus et carissimus filius nuntietur. a te quaerit mortuus unicus et carissimus filius nuntietur. a te quaerit an uiuat, quem uitam finisse tu nosti. quid respondebis, quando quidquid aliud dixeris praeter unum de tribus: aut mortantundem ualet, etiamsi omni modo tacueris. ex illis autem tribus duo falsa sunt \'uiuit et \'nescio' nec abs te dici possunt nisi mentiendo. illud autem unum uerum, id est mortuum esse, si dixeris et perturbati hominis mors fuerit subsecuta, abs te occisus esse clamabitur. et quis ferat homines exaggerantes quantum sit mali salubre mendacium deuitari et homicidam diligi ueritatem? moueor his oppositis uehementer, sed mirum, si etiam sapienter. cum enim proposuero ante qualescumque oculos cordis mei intellegibilem illius pulchritudinem, de cuius falsi nihil ore procedit, quamuis ubi radians magis magisque clarescit ueritas, ibi palpitans mea reuerberatur infirmitas, tamen sic amore tanti
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ uident᷑ ñ solũ ista uerũ etiã siqua sunt talia
redigenda. ut aut qͦd. e̾ẽ. credit᷑ ostendat᷑ ñ esse
mendaciũ. siue ubi tacetur uerũ nec dĩ᷑ falsũ.
siue ubi significatio uerax aliud ex alio uult in¬
celligi. qͦd g̾enꝰ figuratorum uł dictorũ uł factoꝵ
ab undat in ꝓpheticis litteris: aut quȩ coniuncunt᷑
ẽẽ. m̃dacia. non. ẽẽ. imitanda monstrent᷑. & si qua
nob̾ ut alia peccata sub repserint: non eis tribu¬
endã iusticiã. sed ueniã postulandã Hoc quidẽ
michi uidet᷑. & ad istã sententiã me suꝑiꝰ disputata
compellunt. Uerũ qr homines sumꝰ & intͣ homines
uiuimꝰ. fateorq me nondũ. ẽe̾. in eorũ numero
quos compensatiua peccata ñ ꝑturbant: sepe me
in reb humanis uincit sensus humanus. nec
resistere ualeo cũ mͥ dr̃. Ecce graui morbo ꝑicli¬
tat᷑ egnotꝰ. cuiꝰ iã uires ferre non possint si ẽi¬

Expanded text:
mihi uidentur non solum ista, uerum etiam si qua sunt talia mihi uidentur non solum ista, uerum etiam si qua sunt talia redigenda, ut aut quod creditur, ostendatur non esse mendacium — siue ubi tacetur uerum nec dicitur falsum; siue ubi significatio uerax aliud ex alio uult intellegi, quod genus figuratorum uel dictorum uel factorum abundat in propheticis litteris — aut quae conuincuntur esse mendacia, non esse imitanda monstrentur et si qua nobis ut alia peccata subrepserint, non eis tribuendam iustitiam, sed ueniam postulandam. hoc quidem mihi uidetur; et ad istam sententiam me superius disputata conpellunt. Verum quia homines sumus et inter homines uiuimus — fateorque me nondum esse in eorum numero, quos conpensatiua peccata non turbant — saepe me in rebus humanis uincit sensus humanus nec resistere ualeo, cum mihi dicitur: ecce graui morbo periclitatur aegrotus, cuius iam uires ferre non possint, si e
Abbreviated transcription (Latin):
corpora filiarũ alienȩ libidinis iniquitateilii
ppeti faciat gͦ homo etiã ꝓ tẽporali hominũ
selute qd pocest. Cũ aut̃ adhunc articulum
uentũ fuerit. ut tali saluti consulere nisi
peccando on possit. iã se existimere ne habere auud
feciat quanddo id reliquũ esse ꝑspexerit qͥd non
recle faciat. Proinde raab iniericho qr peregri¬
nos horines di suscepit hosꝑitio. quia meoru
hosceptione periclitata est. quia in eorccu dm̃
crsdian : quia diligent᷑ eos ubi potuit oeeultauit
quia ꝑ alia uia remeandi consiliũ fidelissimũ
Quod aut mentita est: eciã si aliquid ibi ꝓpheticũ
ucelligent᷑ exponit᷑. ñ tam̃ imitandũ sapient̃
ꝓpontaer quamuis ds̃ illa bona memorabilit̃
honorauerit. hoc malũ clement̃ ignouerit.
uȩ cũ ita sint: qm̃ nimis longũ est omĩa ꝑtrac¬
tare quȩ in illa libra dictinii sunt posita ue¬
lut imitanda exempla m̃tiendi: ad hanc regulã

Expanded text:
corpora filiarum alienae libidinis iniquitate uim corpora filiarum alienae libidinis iniquitate uim perpeti. faciat ergo homo etiam pro temporali hominum salute quod potest: cum autem ad hunc articulum uentum fuerit, ut tali saluti consulere nisi peccando non possit, iam se existimet non habere quid faciat, quando id reliquum esse perspexerit quod non recte faciat. proinde Raab in Iericho, quia peregrinos homines dei suscepit hospitio, quia in eorum susceptione periclitata est, quia in eorum deum credidit, quia diligenter eos ubi potuit occultauit, quia per aliam uiam remeandi consilium fidelissimum quod autem mentita est, etiamsi aliquid ibi propheticum intellegenter exponitur, non tamen imitandum sapienter proponitur, quamuis deus illa bona memorabiliter honorauerit, hoc malum clementer ignouerit. Quae cum ita sint, quoniam nimis longum est omnia pertractare, quae in illa Libra Dictinii sunt posita uelut imitanda exempla mentiendi, ad hanc regulam
Abbreviated transcription (Latin):
etiã sic consecutura fuerant: quȩ timendo m̃ita est.
E s ubi ponimnꝰ uoluntatẽ ac potestate dr. Anforte non
poterat & illã necciuib iñtientẽ. nec homines qẽ ꝑe¬
deutẽ. & illos suos abom̃i ꝑnicie custodirer A quo
ent̃ &e post mulieris m̃daciũ custoditi sunt: abeo
potuerunt &e si illa m̃tita ñ esset. utiq custodiri
Nis forte obliti sumꝰ hoc fuisse in sodomis factu ubi
masculi inmasculos nefanda libidine accensi. nec
hostiũ domꝰ in qua erant quosquȩrebant inuenire
potuerunt. quando uir iustus in causa om̃mno
simillima ꝓ suis hospitib m̃tiri noluit. quos cẽ.
angłos nesciebat. & uim morte peiore ne paterent᷑
timebat. Et certe poterat talia respondere. quȩren¬
tibirs qualia in iericho mulier illa respondit
Nã ꝓrsus similit̾ & illi int̾rogando quȩsierunt:
Sed homo iustus noluit ꝓcorporib hospitũ ani¬
mam sut̾ suo m̃dacio maculari ꝓ quib uoluit

Expanded text:
etiam sic consecutura fuerant quae timendo mentita est. etiam sic consecutura fuerant quae timendo mentita est. Et ubi ponimus voluntatem ac potestatem Dei? An forte non poterat, et illam nec civibus suis mentientem nec homines Dei prodentem, et illos suos ab omni pernicie custodire? A quo enim et post mulieris mendacium custoditi sunt, ab eo potuerunt, etsi illa mentita non esset, utique custodiri. Nisi forte obliti sumus hoc fuisse in Sodomis factum, ubi masculi iostium domus, in qua erant quos quaerebant, inuenire potuerunt, quando uir iustus in causa omnino simillima pro suis hospitibus mentiri noluit, quos esse angelos nesciebat et uim morte peiorem ne paterentur timebat. et certe poterat talia respondere quaerentibus, qualia in Iericho mulier illa respondit. nam prorsus similiter et illi interrogando quaesierunt. sed homo iustus noluit pro corporibus hospitum animam suam suo mendacio maculari, pro quibus uoluit
Abbreviated transcription (Latin):
eos ꝓddo Posset hoc quidẽ dicere. si iã esset uera
israhelitis in qua dolus ñ esset. qͦd futura erat ꝑ mi se¬
ricordiã dĩ transiens ad cuutatẽ dĩ Herũ illi hoc
audito inquies: illã ꝑimerent. domũ scrutarentur.
S ed nunquid consequens erat. ut illos etiã quos diligent᷑¬
orultanerat inuenirent Prospexerat enĩ cautissima
mulier e ibi eos posuerat ubi latere potuallent. etiã¬
s ei iñtienti ereditũ ñ fuisiet Ita ⁊ atauisseamꝰ a sais
cuib esset sccisa ꝓmiscaiȩ oꝑe. uitã ista si siieai a siurt¬
ciosa in conspectu dm̃ morte finisset ega llor
eiꝰ beneficiũ mane ñ fuisset Sedinquiesi Quidosi
s ad illũ locũ ubi eos occultauerat Ii a quib que rebant̃
ꝑserumudo omĩa ꝓuenissent: Isto mdici pocest
und si mulieri uilissimȩ atq turpissime. non solũ m̃ti¬
enti uerũ etiã peieranti credere noliusseiots le pe

Expanded text:
eos prodo? posset hoc quidem dicere, si iam esset uera eos prodo? posset hoc quidem dicere, si iam esset uera Israhelitis, in qua dolus non esset: quod futura erat per misericordiam dei transiens ad ciuitatem dei. uerum illi hoc audito, inquies, illam perimerent, domum scrutarentur. sed numquid consequens erat, ut illos etiam quos diligentccultauerat inuenirent? prospexerat enim cautissima mulier et ibi eos posuerat, ubi latere potuissent, etiamsi ei mentienti creditum non fuisset. ita et illa, si tamen a suis ciuibus esset occisa tiosa in conspectu Domini morte finisset , et erga illos ejus beneficium inane non fuisset. Sed, inquies, quid, si et ad illum locum ubi eos occultaverat, ii a quibus quaerebantur, perscrutando omnia pervenissent? Isto modo dici potest: Quid, si mulieri vilissimae atque turpissimae, non solum mentienti, verum etiam pejeranti credere noluissent? Nempe
Abbreviated transcription (Latin):
mulioiens flius. aꝑditione longe aberit sereipiens aut̃
obrepit qualecunꝙ mendaciũ: poscunt humilit̾ ueniã.
ñ uide quęrunt in suꝑgłam. Sedlicet aliqͥs Ergo obstecri¬
ces ille atq raab melius fecissent. si nulla miscdiã presti¬
cissent nolendo m̃tiri: Immo uͦ illȩ mulieres hebree. si
essent tales de quͣib quȩrimꝰ. utrũ sit eis aliquando m̃ti¬
endu: nec aliquid fal si dicerent. & feda ministeria de
paruuli soccidendis liberrime recusarent Sed inquies
Ipse morerent᷑: Et uide quid sequat᷑. Morerent᷑ enĩ cȩle¬
stis habitationis in cõparabilit̾ ampliori mercede. quam
domꝰ illȩ quas sibi fecerunt. in t̾ra esse potuerunt
Morerent᷑ futuie in ȩt̾na felicitate. mortẽ ꝑpessȩ ꝓm
nocentissima ueritate. Quid illa in iericho: Nunqͥd
hoc posset: Nonne si quȩrentes ciues m̃tiendo ñ falle¬
r&. uerũ dicendo latentes hospites ꝓderet: An posset
int̾rogantib dicere. scio ubi sunt. sed dm̃ timeo. non

Expanded text:
filius a perditione longe aberit; exc.ipiens autem obrepit qualecumque mendacium, poscunt humiliter ueniam, non inde quaerunt insuper gloriam. Sed dicet aliquis: ergone obstetrices illae atque Raab melius fecissent, si nullam misericordiam praestitissent nolendo mentiri? immo uero illae mulieres Hebraeae, si essent tales, de qualibus quaerimus, utrum sit eis aliquando mentiendum, nec aliquid falsi dicerent et foeda ministeria de paruulis occidendis liberrime recusarent. sed, inquies, ipsae morerentur. at uide, quid sequatur. morerentur enim caelestis habitationis incomparabiliter ampliore mercede, quam domus illae quas sibi fecerunt in terra esse potuerunt; morerentur futurae in aeterna felicitate, mortem perpessae pro innocentissima ueritate. quid illa in Iericho? numquid hoc posset? nonne si quaerentes ciues mentiendo non falleret, uerum dicendo latentes hospites proderet? an posset interrogantibus dicere: scio ubi sint, sed deum timeo, non
Abbreviated transcription (Latin):
contendunt. Dicere aut̃ quȩdã in iusta quȩdã iusta
ẽẽ. peccata. quid ÷ aliud quã dicere quasdã. ee̾. in¬
iustas. quasdã iustas iniquitates. cũ dicat apłs ioħs.
iniquitas est. Non gͥ potest iustũ esse peccatũ. nͥ
cũ peccati nom̃ in alia re ponimꝰ in qua quisq non
peccat. sed aut facit aliquid aut patit᷑ ꝓpeccato
Nam & sacrificia ꝓ peccatis. peccata appellata sunt.
& poenȩ peccatorũ dicunt᷑ aliquando peccata. Hȩc
plane possunt intelligi iusta peccata. cũ iusta dnr
sacrificia. uł iusta supplicia ẜa uͦ quȩ contra le¬
gẽ dĩ fiunt: iusta. e̾e̾. ñ possunt. Dictũ est aũt
dõ lex tua ueritas Ac ꝑ hoc qͦd est contra ueritatẽ.
iustũ. e̾e̾. non potest. Quis aut̃ dubitet. contrra

Expanded text:
contendunt; dicere autem quaedam iniusta, quaedam iusta contendunt; dicere autem quaedam iniusta, quaedam iusta esse peccata, quid est aliud quam dicere quasdam esse iniustas, quas dam iustas iniquitates? cum dicat apostolus Iccatum iniquitas est. non igitur potest iustum esse peccatum, nisi cum peccati nomen in alia re ponimus, in qua quisque non peccat, sed aut facit aliquid aut patitur pro peccato. nam et sacrificia pro peccatis peccata appellata sunt et poenae peccatorum dicuntur aliquando peccata. haec plane possunt intellegi iusta peccata, cum iusta dicuntur sacrificia uel iusta supplicia. ea uero, quae contra legem dei fiunt, iusta esse non possunt. dictum est autem deo: lex tua ueritas, ac per hoc quod est contra ueritatem, iustum esse non potest. quis autem dubitet contra
Abbreviated transcription (Latin):
etiã fornicandũ est. si ꝓpt̾ illud putat᷑ fuisse m̃tien¬
aũ Non de solo itaq m̃dacio. sed de om̃ib oꝑib ho¬
minũ in quib existunt uelut compensatiua peccata
considerandũ est quã sententiã ꝓferre debeam. ne
apiamꝰ aditũ ñ tantũ paruis quib ꝙ peccatis: uerũ
etiã scelerib cunctis. nullũq remaneat facinꝰ. flagi¬
dũ. sacrilegiũ. in quo causa ñ possit existere qua
recte uideat᷑. ẽẽ. faciendũ. uniuersamq uitȩ ꝓbita¬
tẽ. opinio ista subuertat. Nichil aut̃ udicandus est
dicere. qͥdicit aliqua iusta esse m̃dacia. nͥ aliqua
iusta. eẽ. peccata. acꝑ hoc aliqua iusta . ee̾. quȩ in ui¬
sta sunt. Quo quid absurdius dici potest: Unde enĩ
est peccatũ. nisi qr iusticiȩ contrariũ est: Dicant᷑
gͦ alia magna. alia parua. ẽẽ. peccata quia uerũ
est. nec auscultandũ stoicis qui om̃ia paria esse

Expanded text:
etiam fornicandum est, si propter illud putatur fuisse mentienetiam fornicandum est, si propter illud putatur fuisse mentiendum? non de solo itaque mendacio, sed de omnibus operibus hominum, in quibus existunt uelut conpensatiua peccata, considerandum est, quam sententiam proferre debeamus, ne aperiamus aditum non tantum paruis quibusque peccatis. uerum etiam sceleribus cunctis, nullumque remaneat facinus, flagitium, sacrilegium, in quo causa non possit existere, qua recte uideatur esse faciendum, uniuersamque uitae probitatem opinio ista subuertat. Nihil autem iudicandus est dicere, qui dicit aliqua iusta esse mendacia, nisi aliqua iusta esse peccata ac per hoc aliqua iusta esse, quae iniusta sunt: quo quid absurdius dici potest? unde enim est peccatum, nisi quia iustitiae contrarium est? dicantur ergo alia magna, alia parua esse peccata, quia uerum est nec auscultandum Stoicis, qui omnia paria esse
Abbreviated transcription (Latin):
nominant᷑. Habent enĩ conscripta & mala hominũ & bo¬
na. illa uitanda. ista sectanda : & quȩdã ita posita ut
de illis etiã ꝓlata sit sententia. quȩdã uͦ tacito ibi iudicio
nob̾ iudicanda ꝑmissa. qm̃ non solũ nos nutriri manife¬
stis. uerũ & exerceri oportebat obscuris Cur aut̃ isti
imitandã sibi thamar existimant mentientẽ. & imitan¬
dũ iudã non existimant fornicantẽ: Ibi enĩ utrunq
legerunt. & nichil horũ scriptura illa siue culpauit
siue laudauit. sed tantumꝰ utrunq narrauit. & iudi¬
candũ nob̃ utrunq dimisit. Sed mirũ: si aliquid
horũ imitandũ impune ꝑmisit. Qđ enĩ thamar ñ
meretricandi libidine. sed concipiendi uoluntate m̃tita
sit: nouimꝰ Uerũ & fornicatio etiã si uidȩ talis ñ fuit.
potest.ẽẽ. cuiꝰpiam qua faciat ut homo liberet᷑. sic̃ illiꝰ
mendaciũ fuit ut homo conciꝑet᷑. Hunquid ꝓptẽa

Expanded text:
nominantur. habent enim conscripta et mala hominum et bonominantur. habent enim conscripta et mala hominum et bona, illa uitanda, ista sectanda, et quaedam ita posita, ut de illis etiam sit prolata sententia, quaedam uero tacito ibi iudicio nobis iudicanda permissa, quoniam non solum nos nutriri manifestis, uerum et exerceri oportebat obscuris. Cur autem isti imitandam sibi Thamar existimant mentientem et imitandum ludam non existimant fornicantem? ibi enim utrumque legerunt: et nihil horum scriptura illa siue culpauit siue laudauit, sed tantummodo utrumque narrauit et iudicandum nobis utrumque dimisit; sed mirum, si aliquid horum imitandum inpune permisit. quod enim Thamar non meretricandi libidine, sed concipiendi uoluntate mentita sit, nouimus. uerum et fornicatio, etiamsi Iudae talis non fuit. potest esse cuiuspiam, qua faciat, ut homo liberetur, sicut illius mendacium fuit, ut homo conciperetur. numquid propterea
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe. existimant in hac disputatione qua opinant᷑ . eẽ. m̃tien¬
dũ. cũ de ueterib ꝓpheticis libris. qr ñ ibi apparet nisi
intelligentib paucis quo referant᷑ significatiua dicta ł
facta ueracia: multa sibi uident᷑ inuenixe ac ꝓferre m̃¬
dacia. Sed habere cupientes quib se tueant᷑ uelut imi¬
tanda exẽpla fallendi : se ipsos fallunt. & m̃tit᷑ eorum
iniqͥtas sibi Illȩ aut̃ ꝑsonȩ quas credendũ non est ibi¬
ꝓphetare uoluisse. siquid faciendo uł dicendo finxerunt
uoluntate fallendi: quamuis exipsis quoq factis earũ siue
dictis aliquid ꝓpheticũ possit exculpi. ꝑ illius om̃ipoten¬
tiã prȩ seminatũ atq dispositũ qui bene uti nouit etiã
malis hominũ : tam̃ quantũ ad ipsas attinet. sine du¬
bitatione m̃titȩ sunt. Sed ñ idõ debent imitanda existi¬
mari: qr in eis reꝑiunt᷑ libris qui scĩ & diuini merito

Expanded text:
esse existimant in hac disputatione, qua opinantur esse mentienesse existimant in hac disputatione, qua opinantur esse mentiendum, cum de ueteribus propheticis libris, quia non ibi apparet nisi intellegentibus paucis quo referantur significatiua dicta et facta ueracia, multa sibi uidentur inuenire ac proferre mendacia. sed habere cupientes quibus se tueantur uelut imitanda exempla fallendi, se ipsos fallunt, et mentitur eorum iniquitas sibi. illae autem personae, quas credendum ibi non est prophetare uoluisse, si quid faciendo uel dicendo finxerunt uoluntate fallendi, quamuis ex ipsis quoque factis earum sine dictis aliquid propheticum possit exsculpi, per illius omnipotentiam praeseminatum atque dispositum, qui bene uti nouit etiam malis hominum, tamen, quantum ad ipsas adtinet, sine dubitatione mentitae sunt. sed non ideo debent imitanda existimari, quia in eis reperiuntur libris, qui sancti et diuini merito
Abbreviated transcription (Latin):
tamen sedueraci significatione ueniat᷑. Hȩt dixi ꝓpt̃
id qͦd scriptũ est de iħu & ipse se finxit longius ire.
ne quisquã ex hoc uerbo sicut priscillianistę. licitũ
uolens habere mendaciũ : insuꝑ etiã xp̃m conten¬
dat fuisse mentitũ. Quisquis aut̃ uult intelligere
illud fingendo quid prȩfigurauerit: attendat qͥd
agendo ꝑ fecerit longius nanq postea ꝓfectus
suꝑ om̃s cȩlos: non tam̃ deseruit discipulos suos
Propt̃ hoc significandũ futurũ diuinitꝰ factũ: ad
prȩsens illud est humanitus fictũ Et idõ signifi¬
catio uerax in illa est fictione prȩmissa: quĩa in
hac ꝑfectione illius est significationis ueritas sub¬
secuta. Ille gͥ contendat xp̃m mentitũ. e̾e̾. fin¬
gendo: qui negat eũ qͦd significauit impleuisse
faciendo. Quia gͦ ñ inueniunt mendaces heretici in testam̃ti
noui litteris imitanda exẽpla m̃dacii: copiosissimos se

Expanded text:
tamen, sed ueraci significatione ueniatur. haec dixi propter tamen, sed ueraci significatione ueniatur. haec dixi propter id, quod scriptum est de Iesu: et ipse se finxit longius ire, ne quisquam ex hoc uerbo, sicut Priscillianistae, licitum uolens habere mendacium insuper etiam Christum contendat fuisse mentitum. quisquis autem uult intellegere illud fingendo quid praefigurauerit, adtendat, quid agendo perfecerit. longius namque postea profectus super omnes caelos non tamen deseruit discipulos suos. propter hoc significandum futurum diuinitus factum ad praesens illud est humanitus fictum. et ideo significatio uerax in illa est fictione praemissa, quia in hac profectione illius est significationis ueritas subsecuta. ille igitur contendat Christum mentitum esse fingendo, qui negat eum quod significauit inpleuisse faciendo. Quia ergo non inueniunt mendaces haeretici in testamenti noui litteris imitanda exempla mendacii, copiosissimos se
Abbreviated transcription (Latin):
maiore qͥ mansit apud patrẽ suũ. & minore qui longe
peregrinatꝰ est tã ꝓlixa narratio. In quo genere fin¬
gendi. humana etiã facta uł dicta irrationalib ani¬
mantib & reb sensu carentib. homines addiderunt.
ut eiꝰmodi fictis narrationib sed ueracib significa¬
tionib. qͦd uellent cõmendatius intimarent᷑. Nec
apud auctores tantũ scłariũ litterarũ. ut apud ora¬
tiũ mus loquit᷑ muri & mustela uulpeculȩ. ut ꝑ
narrationẽ fictã ad id qͦd agit᷑ uera significatio re¬
ferat᷑. unde & esopi tales fabulas ad eum finẽ relatas
nullus tã ineruditꝰ fuit qͥ putaret appellanda m̃dacia.
sed in litteris quoq sacris sicut in libro uidicũ. li¬
gna sibi regẽ requirunt. & loquunt᷑ ad oleã. & adfi¬
cũ. & ad uitẽ. & ad rubũ. Quod totũ utiq fingit᷑ ut
adrẽ quȩ intendit᷑. ficta quidẽ narratione. ñ mendaci

Expanded text:
majore qui mansit apud patrem suum, et minore qui longe majore qui mansit apud patrem suum, et minore qui longe peregrinatus est, tam prolixa narratio . In quo genere fingendi humana etiam facta vel dicta irrationalibus animantibus et rebus sensu carentibus homines addiderunt, ut eius modi fictis narrationibus, sed ueracibus significationibus quod uellent commendatius intimarent. nec apud auctores tantum saecularium litterarum, ut apud Horatium, mus loquitur muri et mustela uulpeculae, ut per narrationem fictam ad id, quod agitur, uerax significatio referatur: unde et Aesopi tales fabulas ad eum finem relatas nullus tam ineruditus fuit, qui putaret appellanda mendacia. sed in litteris quoque sacris, sicut in libro Iudicum, ligna sibi regem requirunt et loquuntur ad oleam et ad ficum et ad uitem et ad rubum. quod totum utique fingitur, ut ad rem, quae intenditur, ficta quidem narratione, non mendaci
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd cõmemorasti eos dicere. dñm iħm postͤqͣuã resur¬
rexit ambulasse in itinere cũ duob discipłis. & ꝓpin¬
quantib eis castello quo ibant illũ longius se 1Re¬
finxisse. ubi euangelista dicens. ipsẽ aut̃ se finx̃
longuis ite : etiã ip̃sũ uerbũ posuit quo mendaces
nimiũ delectant᷑ ut impune mentiant᷑. quasi in¬
daciũ sit om̃e qͦd fingitur. cũ ueracit̃ aliud
ex alio significandi gr̃ã multa fingant᷑. Si gͦ
nichil aliud significasset iħs in eo qͦd longuis
ire se finxit : merito iudicaretur. ẽẽ. mẽnda¬
ciũ. Porro aut̃ sibene intelligat᷑. & ad id qͦd uolu¬
it significare referat᷑ : inuenit᷑. ẽẽ. mysteriũ.
Alioquin erunt cuncta mendacia. quȩ ꝓpt̾ quandã¬
rerũ significandarũ similitudinẽ cũ gesta ñ sint tanquã
gesta narrant᷑. Unde est illa de duob uniꝰ filiis. hominis:

Expanded text:
quod commemorasti eos dicere \'dominum Iesum, posteaquam resurquod commemorasti eos dicere \'dominum Iesum, posteaquam resurrexit, ambulasse in itinere cum duobus discipulis, et propinquantibus eis castellofinxisse: ubi evangelista dicens, Ipse autem se finxit longius ire ; etiam ipsum verbum posuit, quo mendaces nimium delectantur, ut impune mentiantur: quasi mendacium sit omne quod fingitur, cum veraciter aliud ex alio significandi causa tam multa fingantur. Si ergo nihil aliud significasset Jesus in eo quod longius ire se finxit, merito judicaretur esse mendacium: porro autem si bene intelligatur, et ad id quod voluit significare referatur, invenitur esse mysterium. Alioquin erunt cuncta mendacia, quae propter quamdarerum significandarum similitudinem, cum gesta non sint, tanquam gesta narrantur. Unde est illa de duobus unius hominis filiis,
Abbreviated transcription (Latin):
Et de lac̾aro. Ubi posuistis eũ: Sic quippe int̾roga¬
uit quasi nesciens: qͦd utiq sciebat. Ae ꝑ hoc nesci¬
re se finxit: ut aliquid aliud illa uelut ignoran¬
tia sua significaret. Quȩ significatio qm̃ uerax
erat: mendaciũ ꝓfecto nonerat. Eos nanq signi¬
ficabant. siue illa fluxũ sanguinis patiens. si¬
ue ille mortuus quatriduanus: quos etiã qui
cuncta sciebat. quodãmͦ nesciebat. Nam & illa
tipũ gerebat plebis gentiũ unde pixȩmissa fuerat
ꝓphecia. popłs quẽ non cognoui seruiuit michi.
& latarus remotꝰ a uiuentib tanquã ibi iacebat
ꝑsignificatiuã similitudinẽ ubi ille cuiꝰ uox est
ꝓiecꝰtus sũ a facie oculorũ tuorũ Et idõ tanquam
nẽsciret᷑ a xp̃o. & illa quȩ fuerit. & iste ubi posit
fuerit. uerbis int̾rogantis est figuratũ. & om̃e uitatũ
ueraci significatione mendaciũ Hinc est eciã illud

Expanded text:
et de Lazaro: ubi posuistis eum? sic quippe interrogaet de Lazaro: ubi posuistis eum? sic quippe interrogauit quasi nesciens quod utique sciebat. ac per hoc nescire se finxit, ut aliquid aliud illa uelut ignorantia sua significaret. quae significatio quoniam uerax erat, mendacium profecto non erat. eos namque significabant siue illa fluxum sanguinis patiens siue ille mortuus quadriduanus, quos etiam qui cuncta sciebat quodam modo nesciebat. nam et illa typum gerebat plebis gentium, unde praemissa fuerat prophetia: populus, quem non cognoui, seruiuit mihi, et Lazarus remotus a uiuentibus tamquam ibi iacebat per significatiuam similitudinem, ubi ille, cuius uox est: proiectus sum a facie oculorum tuorum. et ideo, tamquam nesciretur a Christo et illa, quae fuerit, et iste, ubi positus fuerit, uerbis interrogantis est figuratum et omne uitatum ueraci significatione mendacium. Hinc est etiam illud,
Abbreviated transcription (Latin):
ac ñ potius libere tanquã martyr xp̃i detestanda
& uitanda monstrauit. De nullis gͥ apł̃icis actib siue
sermonib. isti ꝓferunt imitanda exempla m̃tien¬
di De ꝓphecicis gͦ factis seu dictis. ideo sibi uident᷑
habere qͦd ꝓferant: quia figuras prȩnunciatiuas
putant. eȩ. m̃dacia. eo qͦd mendaci is sint aliquando
similia: Sed cũ referuntur ad eas res ꝓpt̾ quas
significandas ita facta uł dicta sunt: reꝑiunt᷑
significationes esse ueraces ac ꝑhoc nullo modo
ee iñ dacia. Mendaciũ est quippe. falsa signi-¬
ficatio cũ uoluntate fallendi Non ÷ aut̃ falsa
significatio. ubi e si aliud ex alio significatur:
uerum est tamen qͦd significatur. si recte intel¬
ligat᷑. Sunt quȩdã eiusmodi etiã saluatoris in
euangłio. quia & ipse dñs ꝓphetarũ ꝓ pheca
ee i lignatus est. Ialia sunt illa: ubi dde muliere
quȩ fluxũ sanguinis patiebat᷑ ait. Quis me tetigitꝰ

Expanded text:
ac non potius libere tamquam martyr Christi detestanda ac non potius libere tamquam martyr Christi detestanda et uitanda monstrauit. de nullis igitur apostolicis actibus siue sermonibus isti proferunt imitanda exempla mentiendi. de propheticis ergo factis seu dictis ideo sibi uidentur habere, quod proferant, quia figuras praenuntiatiuas putant esse mendacia, eo quod mendaciis sunt aliquando similia. sed cum referuntur ad eas res, propter quas significandas ita facta uel dicta sunt, reperiuntur significationes esse ueraces, ac per hoc nullo modo esse mendacia. mendacium est quippe falsa significatio cum uoluntate fallendi. non est autem falsa significatio, ubi, etsi aliud ex alio significatur, uerum est tamen quod significatur, si recte intellegatur. Sunt quaedam eius modi etiam saluatoris in euangelio, quia et ipse dominus prophetarum propheta esse dignatus est. talia sunt illa, ubi de muliere, quae fluxum sanguinis patiebatur, ait: quis me tetigit?
Abbreviated transcription (Latin):
id fecit ñ mentiendo fit enĩ quisq tanquas iudo
cui uult subuenire: quando tanta misccia subuenit¬
quanta sibi subueniri uellet si esset ipse in eadẽ miseria
constitutꝰ. Itaq fit tanquã ille: ñ q fallit illũ. sed qr
se cogitat sicut illũ. Unde illud est eiꝰ apłi. qͦd iam
supra cõmemoraui. Fr̃s. & si prȩ occupatꝰ fuerit ho¬
mo in aliquo delicto: uos qui sp̃uales estis instruite
huiꝰmodi in spũ mansuetudinis. intendens te ipsũ
ne & tu tempteris Nã si ꝓpt̾ea qr dix̃. factus sum
uideis tanquã uideus. & iis qui sub lege erant
tanquã sublege. ideo putandus est mendacit᷑ susce¬
pisse legis ueteris sacram̃ta: debuit & gentium
idolatriam eodẽ mͦ mentiendo. susciꝑe qr dix̃ etiã
iis qui sine lege erant tanquã sine lege se factũ.
ut eos lucrifaceret. Qd ut iq non fecit. Non enim
alicubi sacrificauit idolis. aut ad orauit illa figm̃ta.

Expanded text:
id fecit, non mentiendo. fit enim quisque tamquam ille, id fecit, non mentiendo. fit enim quisque tamquam ille, cui uult subuenire, quando tanta misericordia subuenitquanta sibi subueniri uellet, si esset ipse in eadem miseria constitutus. itaque fit tamquam ille, non quia fallit illum, sed quia se cogitat sicut illum. unde illud est eius apostoli, quod iam supra commemoraui: fratres, si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, uos qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu mansuetudinis, intendens te ipsum, ne et tu tempteris. nam si propterea quia dixit: factus sum iudaeis tamquam iudaeus et his qui sub lege erant tamquam sub lege. ideo putandus est mendaciter suscepisse legis ueteris sacramenta, debuit et gentium idololatriam eodem modo mentiendo suscipere, quia dixit etiam his, qui sine lege erant, tamquam sine lege se factum, ut eos lucri faceret: quod utique non fecit. non enim alicubi sacrificauit idolis aut adorauit illa figmenta,
Abbreviated transcription (Latin):
ab sit ut mendacit᷑ eũ fecisse creda mꝰ De hac qui ꝓpe re
satis est nota eiꝰ sententia. qua fuerat constitutũ: nec
iudeos qui tunc in xp̃m credebant ꝓhibendos eẽ a pa¬
t̾nis traditionib. nec ad eas gentiles cũ xp̃iani fie¬
rent. c̾e̾. cogendos. ut illa sacram̃ta quȩ diuinitꝰ prę¬
cepta. eẽ. constaret ñ tanquã sacrilegia fugerentur:
nec tam̃ putarent᷑ sic necessaria iã nouo testam̃to re¬
uelato: tanquã sine iis quicunq conuerterentur ad
dm salu eẽ. non possent. Erant enĩ qui hoc puta¬
bant atq prȩdicabant quamuis iã recepto xp̃i
euangłio & eis simulate consenserant petrus &
barnabas. ideoq cogebant gentes iudaixare. Id erat
enĩ cogere. sic ea necessaria prȩdicare: tanquã &
recepto euangłio nulla sine illis salus esset in xp̃o. Hoc
error quorundã putabat. hoc timor petri simulabat
hos libertas pauli redarguebat &ꝗr ga fii labs

Expanded text:
absit, ut mendaciter eum fecisse credamus. de hac quippe re absit, ut mendaciter eum fecisse credamus. de hac quippe re satis est eius nota sententia, qua fuerat constitutum nec iudaeos, qui tunc in Christum credebant, prohibendos esse a paternis traditionibus nec ad eas gentiles, cum christiani fierent, esse cogendos, ut ilia sacramenta, quae diuinitus praecepta esse constaret, non tamquam sacrilegia fugerentur nec tamen putarentur sic necessaria iam nouo testamento reuelato, tamquam sine his quicumque conuerterentur ad deum salui esse non possent. erant enim qui hoc putabant atque praedicabant, quamuis iam recepto Christi euangelio. et eis simulate consenserant Petrus et Barnabas ideoque cogebant gentes iudaizare. id erat enim cogere, sic ea necessaria praedicare, tamquam et recepto euangelio nulla sine illis salus esset in Christo. hoc en-or quorundam putabat, hoc timor Petri simulabat, hoc libertas Pauli redarguebat. quod ergo ait:
Abbreviated transcription (Latin):
ta conscripta sunt. qr & figurate gesta sunt Infiguris
conscripti actus apłorũ. iã uidelicet reuelato testa m̃to
nouo. qͥd illis figuris ꝓpheticis uelabat᷑. Deniq in
tot epłis apłicis atꝙ inipso tã grandi libro in quo
actus eorũ canonica ueritate narrant᷑. ñ inuenit᷑ talis
aliqui sm̃tiens. ut de illo abistis ad m̃tiendi licentiã ꝓ¬
ponat᷑ exẽplũ. Quandoquidẽ illa petri & barnabȩ si¬
mulatio quagentes iudaitare cogebant: merito repre¬
hensa atq cor recta est. & netunc noceret. & ne posteris
adimitandũ ualeret. Cũ enĩ uidisset apłs paulus qr ñ
recte ingrediunt᷑ ad ueritatẽ euangłii: dix̃ petro corã
omĩb. Sĩ tu cũ sis iudeus. gentilit᷑ & ñ uidaice uiuis.
qͦmͦ gentes cogis uidairare. Id aut̃ qͦd ipse fecit. ut qͦs¬
dã obseruationes legitimas udaica consuetudine reti¬
nendo & agendo ñ se inimicũ legi ꝓphecisq monstrane:

Expanded text:
ta conscripta sunt, quia et figurate gesta sunt. in figuris ta conscripta sunt, quia et figurate gesta sunt. in figuris conscripti actus apostolorum iam uidelicet reuelato testamento nouo, quod illis figuris propheticis uelabatur. denique in tot epistulis apostolicis atque in ipso tam grandi libro, in quo actus eorum canonica ueritate narrantur, non inuenitur talis aliquis mentiens, ut de illo ab istis ad mentiendi licentiam proponatur exemplum, quandoquidem illa Petri et Barnabae simulatio, qua gentes iudaizare cogebant, merito reprehensa atque correcta est, et ne tunc noceret et ne posteris ad imitandum ualeret. cum enim uidisset apostolus Paulus, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixit Petro coram omnibus: si tu, cum sis iudaeus, gentiliter et non iudaice uiuis, quomodo gentes cogis iudaizare? id autem quod ipse fecit, ut quasdam obseruationes legitimas iudaica consuetudine retinendo et agendo non se inimicum legi prophetisque monstraret,
Abbreviated transcription (Latin):
scripturas uolunt adhibere diuinas. Ut priꝰ ostenda mꝰ
ñ nulla quȩ ibi putant᷑ eẽ. m̃dacia. ñ esse qͦd putantur
si recte intelligant᷑. Deinde siqua ibi m̃dacia manifesta
sunt. imitanda ñ esse. Tercio contra om̃s om̃iũ opiniones
quib uidet᷑ ad uiri boni officiũ ꝑtinere aliquando m̃tiri.
omĩmͦ tenendũ. in doctrina religionis nullomͦ esse m̃ti¬
endũ. Hȩc enĩ tria tͥ exequenda paulo ante cõmendaui.
& quoda modo iniunxi: Ad ostendenda gͦ quȩdã quȩ putant᷑
in scripturis e̾ẽ. m̃dacia. ñ ea esse qͦd putant᷑ si recte in¬
telligant᷑. nontͥ parũ aduersus istos ualere uideat᷑: qͦd
ñ de apłicis sed de ꝓpheticis litceris inueniunt uelut
exẽpla m̃tiendi Illa quippe omĩa quȩ nominatim com¬
memorant. ubi sit quisq m̃titꝰ: in eis libris leguntur
inquib nonsolũ dicta uerũ etiã facta multa figura¬

Expanded text:
scscnonnulla, quae ibi putantur esse mendacia, non esse quod putantur, si recte intellegantur; deinde si qua ibi mendacia manifesta sunt, imitanda non esse; tertio contra omnes omnium opiniones, quibus uidetur ad uiri boni officium pertinere aliquando mentiri, omni modo tenendum in doctrina religionis nullo modo esse mentiendum. haec enim tria tibi exequenda paulo ante commendaui et quodam modo iniunxi. Ad ostendenda ergo quaedam, quae putantur in scripturis esse mendacia, non ea esse quod putantur, si recte intellegantur, non tibi parum aduersus istos ualere uideatur, quod non de apostolicis, sed de propheticis litteris inueniunt uelut exempla mentiendi. illa quippe omnia, quae nominatim commemorant, ubi sit quisque mentitus, in eis libris leguntur, in quibus non solum dicta, uerum etiam facta multa figura
Abbreviated transcription (Latin):
manifestũ est. e̾ẽ. m̃dacia. uł certe ad extremũ. de
us saltẽ reb quȩ ad doctrinã religionis ꝑtinent. nul¬
lomͦ. e̾ẽ. mentiendũ. Sic enĩ uere funditꝰ euercunt᷑.
dũ euertit᷑ ubi delitescunt. Ut eo ipso minime sectandi
& maxime cauendi iudicent᷑ : quo se ad occultandã heresi
suã ꝓfitent᷑. ẽe̾ m̃daces. Hoc in eis est pͥmitꝰ expugnan¬
dũ. hoc eorũ uelut idoneũ munim̃tũ. ueritatis ictib
feriendũ atq deiciendũ Nec eis quã ñ habent. alia la¬
tebra quo confugiant est p̾benda Ut si forte abi is ꝓdunt᷑
quos conati fuerint seducere nec potuerint: dicant
Tẽptare illos uoluimꝰ. qm̃ prudentes catholici docuert̃
adinueniendos hereticos id. ẽe̾. faciendũ. Sed aliqͣͥnto
cõmendatius oportet ut dicã cur ista mͥ uideat᷑ triptita
ratio disputandi. aduersus eos qͥ patronas m̃daci is suis

Expanded text:
manifestum est esse mendacia, uel certe ad extremum de manifestum est esse mendacia, uel certe ad extremum de his saltem rebus, quae ad doctrinam religionis pertinent, nullo modo esse mentiendum. sic enim uere funditus euertuntur, dum euertitur, ubi delitiscunt: ut eo ipso minime sectandi et maxime cauendi iudicentur, quo se ad occultandam haeresim suam profitentur esse mendaces. hoc in eis est primitus expugnandum, hoc eorum uelut idoneum munimentum ueritatis ictibus feriendum atque deiciendum. nec eis quam non habebant, alia latebra, quo confugiant, est praebenda, ut, si forte ab his produntur, quos conati fuerint seducere nec potuerint, dicant: temptare illos uoluimus, quoniam nos prudentes catholici docuerunt ad inueniendos haereticos id esse faciendum. sed aliquanto commendatius oportet ut dicam, cur ista mihi uideatur tripertita ratio disputandi aduersus eos, qui patronas mendaciis suis
Abbreviated transcription (Latin):
fallaces. Porro int̾ illa dogmata eorũ quȩ subuertenda
sunt. etiã hoc est utiq qͦd dogmatitant. ad occultandã
religionẽ religiosos debere m̃tiri. in tantũ ut ñ solũ
de aliis reb ad doctrinã religionis ñ ꝑtinentib : sed
de ipsa quoq religione m̃tiendũ sit ne patescat alienis.
ut uidelicet negandus sit. xp̃c quo possit int̾ immicos
latere xp̃ianꝰ. Etiã hoc obsecro te dogina impiũ nefari¬
umq subuerte. ꝓpt̃ qͦd astruendũ argum̃tantes de
scripturis colligunt testimonia. quib uideant᷑ ñ solũ
ignoscenda uł toleranda. uerũ & honoranda m̃dacia.
Ađte gͥ ꝑtinet. sectã detestabilẽ cũ refellis. sic accipien¬
da monstrare ista testimonia scripturarũ: ut uł doce¬
as non. ee̾. quȩ putant᷑. ẽe̾. m̃dacia. si eo mͦ intelligant᷑
quo intelligenda sunt : uł imitanda ñ. ẽẽ. etiã quȩ

Expanded text:
fallaces. porro inter illa dogmata eorum, quae subuertenda fallaces. porro inter illa dogmata eorum, quae subuertenda sunt, etiam hoc est utique quod dogmatizant, ad occultandam religionem religiosos debere mentiri, in tantum ut non solum de aliis rebus ad doctrinam religionis non pertinentibus, sed de ipsa quoque religione mentiendum sit, ne patescat alienis, ut uidelicet negandus sit Christus, quo possit inter inimicos suos latere christianus. etiam hoc, obsecro te, dogma inpium nefariumque subuerte, propter quod astruendum argumentantes de scripturis colligunt testimonia, quibus uideantur non solum ignoscenda uel toleranda, uerum et honoranda mendacia. ad te igitur pertinet, sectam detestabilem cum refellis, sic accipienda monstrare ista testimonia scripturarum, ut uel doceas non esse quae putantur esse mendacia, si eo modo intellegantur, quo intellegenda sunt, uel imitanda non esse etiam quae
Abbreviated transcription (Latin):
sunt nouissimi qͥ erant pͥmi. & sunt pͥm qua erabet
nouissui Sic enĩ quodãmꝰͦ minor maiorisprranatũ
cumue nr̃dacit : Cũ enĩ quȩ signi ficant᷑ nitiꝙ non
seu futura. ꝓculdubio uera sgnificatio est h̃ selutia
mendacuiꝰ. Sed nimis longũ est inhac significationt ꝓphica
enueleate cuncta rimari. in quib palmã ueritas habet
Quia ut significando prȩnunciata sunt: ita consequendo
aar uerunt: Neq id isto sermone suscepi. &ͦd ad te ma¬
gis ꝑtinet qͥ priscillianistarũ latebras aꝑiusti. quantũ
ad eorũ attinet doginata falsa atq ꝑuersa. ne ita in¬
uestigata uideant᷑ quasi docenda fuerint. & ñ redar¬
guenda Magis gͦ fac ut expugnata iaceant. quȩ fecisti
it ꝓdita pateant. Nedũ uolumus adindaginẽ hominũ
fallaciũ ꝑuenire: ipsas falsitates sinamꝰ tanqͣm in suꝑa¬
biles ꝑmanere. cũ potius debeamꝰ & in latentiũ cordib
destruere falsitates: quã parcendo falsitatib inueniri

Expanded text:
sunt nouissimi qui erant primi, et sunt primi qui erant nouissimi. sic enim quodam modo minor maioris primatum tumue mendaciter? cum enim quae significantur non utique non seu futura, procul dubio uera significatio est nullumque mendacium. sed nimis longum est in hac significatione prophetica enucleate cuncta rimari, in quibus palmam ueritas habet, quia ut signi- ficando praenuntiata sunt, ita consequendo claruerunt. Neque id isto sermone suscepi, quod ad te magis pertinet, qui Priscillianistarum latebras aperuisti, quantum ad eorum adtinet dogmata falsa atque peruersa, ne ita inuestigata uideantur, quasi docenda fuerint et non redarguenda. magis ergo fac, ut expugnata iaceant, quae fecisti ut prodita pateant, ne, dum uolumus ad indaginem hominum fallacium peruenire, ipsas falsitates sinamus tamquam insuperabiles permanere, cum potius debeamus et in latentium cordibus destruere falsitates quam parcendo falsitatibus inuenire
Abbreviated transcription (Latin):
de scriptenris seis m̃tiendi ꝓponunt᷑ erẽpla: aut men¬
daciat unt sed putant᷑ eẽ. dũ ñ intelliguni aos su
incda ia sunt imitanda ñ sunt qr iusta eẽ. in passrit
en qas ser sutũ est bene dm̃ fecisse cũ hebreas o ostetricib
beretia. Benignitas m̃tis: ñ iniquitas m̃tientis. Suẽ
eni mirũ ab surduĩq ñ esset si alio priꝰ tẽpore cõmis¬
sa abeis aliqua mala oꝑa ds ꝓpt̃ posteriora oꝑa bona
uellet ignoscere: ita mirandũ ñ est. qͦd uno tẽpore
in una causa ds̃ utrunq conspiciens. id ÷ factum
miscdit᷑. factũq fallacit᷑: & bonũ remunerauit.

Expanded text:
de scripturis sanctis mentiendi ponuntur exempla, aut mendacia non sunt, sed putantur esse, dum non intelleguntur, aut, si mendacia sunt, imitanda non sunt, quia iusta esse non possunt. Sed quod scriptum est bene deum fecisse cum hebraeis obstetricibus lentia, benignitas mentis, non iniquitas mentientis. sicut enim mirum absurdumque non esset, si alio prius tempore commissa ab eis aliqua opera mala deus propter posteriora bona uellet ignoscere, ita mirandum non est, quod uno tempore in una causa deus utrumque conspiciens, id est factum misericorditer factumque fallaciter, et bonum remunerauit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ benig uutate humana quã famulis ciꝰ impenderant:
quauis celeste aliquid significantia. premeacheraai
redlebat. Et raab quidem exierico ligenadat r da
popłm transtũ fecit. ubi ꝓficiens posset ad ȩtña &e immor¬
talia muinera puenire. que nullo sunt querendsa m̃cnmor
calis ut a bea exigeret᷑. st in ore uro. est. est. non non
bstetrices aut illȩ quãuis hebree siscãm carne tantumo

Expanded text:
 benignitate, quam famulis eius inpenderant, quamuis caeleste aliquid significantia praemia terrena reddebat. et Raab quidem ex Iericho liberata in dei populum transitum fecit, ubi proficiens posset ad aeterna et inmortalia munera peruenire, quae nullo sunt quaerenda mendacio. talis, ut ab ea exigeretur: sit in ore uestro est est, non non. obstetrices autem illae quamuis Hebraeae si secundum carnem tantu
Abbreviated transcription (Latin):
poialis qu fecer̃ sibidomos nͥ ꝓficiendo ꝑtinuer adea do¬
mũ de qua dõ cantat᷑ beati qͥ habitant in domotua in
scła scłorũ laudabunt te: Multũ aut̃ facendũ est ꝓr¬
pinquare iusticiȩ. & quamuis re ipsa nondũ. iã tam̾
speatꝙ indole animũ. c̾e laudandũ: qui nunqͣmi
nisi hac intentione m̃titurꝰ qua uult ꝓdẽe. alicii
nocere aut̃ nemini. Sed nos cũ quȩrimꝰ. sit ne boni
hominis liquandomentiri: n de horu ne aoerini aaisi eed¬

Expanded text:
proficiendo pertinuerunt ad eam domum, de qua deo cantatur: beati, qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te? multum autem fatendum est propinquare iustitiae et quamuis re ipsa nondum, iam tamen spe atque indole animum esse laudandum, qui numquam nisi hac intentione mentitur, qua uult prodesse alicui, nocere autem nemini. sed nos cum quaerimus, sitne boni hominis aliquando mentiri, non de homine quaerimus ad
Abbreviated transcription (Latin):
ut quasi subtracta
desiderata iocarta s.ent ardentus. & inueniantur
ñca que uieia signesi cant᷑ dicta in celliguent della qrie
falsa sunt adicta esse credunt᷑ Nocelt g enti sellet que¬
mus. eadipsũ qͥd iacob fecit attende. H eimuis ertepel¬
lile: membra corterit: Si causa  rima ltusceru p
mentitu putabimus hoc eni ferit ma iequita cr qui¬
peũ u qui eis se opuit ille sigͥnifiantꝰ e ͤ Qle si greccar
lel aliena pecenta portauit. Uerargͣ signitic noo sual¬
do m ioendaciũ recte dici potest. Nt Augt us factis. nul
re iinerbo. Hã cũ ei pat̾ dixisset. quis es in fit ile
respondit E gosũ esau pͥmogenit᷑ꝰ cuis. Hoc sire fenle
ad duos iullo f geminos mendaciũ uidebies refeaat᷑
ad ilud ꝓpt̃ qͦd significandũ isa gestalstitas ant¬
scripta sunt: ille : hic intelligendus in corpore suo

Expanded text:
ut quasi subtracta desiderentur ardentius, et inveniantur n ea quae uera significantur dicta intelleguntur, sed ea quae falsa sunt dicta esse creduntur. hoc ut exemplis fiat planius, id ipsum quod Iacob fecit attende. hedinis certe pellibus membra contexit. si causam proximam requiramus, mentitum putabimus; hoc enim fecit, ut putaretuuero, qui eis se operuit, ille significatus est, qui non sua, sed aliena peccata portauit. uerax ergo significatio nullo. modo mendacium recte dici potest. ut autem in facto, ita et in uerbo. nam curespondit: ego Esau primogenitus tuus. hoc si referatur ad duos illos geminos, mendacium uidebitur; si antem ad illud propter quod significandum ista gesta, dicta, conscripta sunt, ille est in
Abbreviated transcription (Latin):
que ꝓpt̃ ipsam miscđiã cõmittuntur : Grauius
est enĩ peccatũ qͦd animo nocentis. quã qͦd animo
subuenientis efficitur. Ac ꝑ hoc si illud deletur
oꝑe miscđiȩ postea subsequente. cur hoc qͦd est le¬
uius ñ deletur. ipsa hominis miscđia & p̾ceden¬
te ut peccet. & comitante cũ peccat: Ita quidem
uideri potest. Ueruntam᷑ aliud ÷ dicere. peccare
quidẽ non debui sed oꝑa miscdiȩ faciã quib deleã
qͦd ante peccaui: & alud est dicere. peccare debeo
qr ñ possũ alit̾ misereri. Aliud est inquã dicere. qr
iã peccauimꝰ bene faciamꝰ: & aluid ÷ dicere. peccemꝰ
faciamꝰ mala nt ueniant boia Lephoc tous mali: Encar¬
est sentina pecatt hic cauenda est hoclli er hauriend¬

Expanded text:
quae propter ipsam misericordiam committuntur? grauius est enim peccatum, quod animo nocentis quam quod animo subuenientis efficitur. ac per hoc si illud deletur opere misericordiae postea subsequente, cur hoc, quod est leuius, non deletur ipsa hominis misericordia et praecedente, ut peccet, et comitante, cum peccat? ita quidem uideri potest. uerumtamen aliud est dicere: peccare quidem non debui, sed opera misericordiae faciam, quibus deleam, quod ante peccaui, et aliud est dicere: peccare debeo, quia non possum aliter misereri, aliud est, inquam, dicere: quia iam peccauimus. benefaciamus, et aliud est dicere: peccemusfaciamus mala, ut ueniant bona. ac per hoc ibi exhaurest sentina peccati, hic cauenda est doctrina peccand
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ait. dat flatũ popło: non ex ꝓpagine facere ani¬
mas popło. sed nouas in sufflare credat᷑. Audeat gͦ di¬
cere ñ ipsũ dedisse nob̃ carnẽ qr de parentib origo
carnis attracta est. Et ubi ait apłs de frum̃ti grano.
ds̃ illi dat corpꝰ quomͦ uoluerit: neget si audet de
tritico triticũ nasci. & herba eiꝰ ex semine scđm genꝰ
Q uod si negare ñ audet: unde gͥ seit quomͦ dictũ sit. dat fla¬
cũ popło. utrũ eũ trahens de parentib. an usufflans
nouii : Unde etiã scit utrũ repetitio sententiȩ sit. qui
dat flatũ popło suꝑ eã e sp̃m calcantib eã ut de una re
utrunq dictũ intelligat᷑. & ñ animã uł sp̃m qͦ natura
uiuit humana. sed sꝑm scm̃ significare uoluerit: Si enĩ
tionẽ insufflasset discipłis & dixisset. Accipite spm̃¬

Expanded text:
quod ait, \'dat flatum populo\', non ex propagine facere aniquod ait, \'dat flatum populo\', non ex propagine facere animas populo, sed nouas insufflare credatur. audeat ergo dicere non ipsum nobis dedisse carnem, quia de parentibus origo carnis adtracta est, et, ulli ait apostolus de frumenti grano: deus illi dat corpus quomodo uoluerit, neget, si audet, de tritico triticum nasci et herbam eius ex semine secundum genus. quod si negare non audet, unde igitur scit quomodo dictum sit \'dat flatum populo\', utrum eum trahens de parentibus an insufflans nouum? Vnde etiam scit, utrum \'repetitio sententiae sit: qui dat flatum populo super eam et spiritum calcantibus eam\', ut de una re utrumque dictum intellegatur et non animam uel spiritum quo natura uiuit humana, sed spiritum sanctum significare uoluerit? si enim  resurrectionem insufflasset discipulis et dixisset: accipite sp