comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scło exaltationẽ qm ꝓmisit qui ꝓpt̾ nos hic fac-¬
quasi inutres. ut sic staret unda. quasi fuiss&
inclusa. potest ꝑ suam grãm cohibere fluida.
& labentia concupiscentiarum carnalium.
cum fidelit̾ huic scło renuitiatur. ut canqͣm
inimicis peccatis ominib ꝑ deletis. fideliũ
popłs ꝑ sacramentum bapͥtismatis tͣiciatur.
Q ui deduxit eos innube diei. & tota nocte
in illuminatione ignis: potest etiã spũ¬
alit̃ dirigere itinerã. si ad dm̃ clamet fides.
itinera mea dirige scđ̾m uerbum tuum.
de quo alibi dr̃. ipse enim reccos facret
cursus tuos. & itinera tua in pace ꝓducet.
ne uelut innube. In iudicio uͦ canqͣm int̾rore
nocturno. quia tunc erit magna tribulatio
scłi tanqͣm ignis. & lucebit iustis. & ardebit
iniustis. Qui dirupit in deserto petram. & ad¬
a quauit eos sic̃ in abysso multa. & eduxit
aquam de petra. & eduxit tanqͣm flumina

Expanded text:
saeculo exaltationem, quam promisit qui propter nos hic facsaeculo exaltationem, quam promisit qui propter nos hic facquasi in utres, ut sic staret unda tanquam fuisset inclusa, potest per suam gratiam cohibere fluida et labentia concupiscentiarum carnalium, cum huic saeculo renuntiatur, ut, tanquam inimicis, peccatis omnibus perdeletis, fidelium populus per sacramentum Baptismatis trajiciatur. Qui deduxit eos in nube diei, et tota nocte in illuminatione ignis, potest etiam spiritualiter dirigere itinera, si ad eum clamet fides: Itinera mea dirige secundum verbum tuum . De quo alibi dicitur, Ipse enim rectos faciet cursus tuos, et itinera tua in pace producetne, velut in nube; in judicio vero, tanquam in terrore nocturno, quia tunc erit magna tribulatio saeculi tanquam ignis, et lucebit justis, et ardebit injustis. Qui disrupit in deserto petram, et adaquavit eos sicut in abysso multa; et eduxit aquam de petra, et deduxit tanquam flumina
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. & non ẽ. creditus cum dõ sp̃s eiꝰ. Ad hoc
F omnia referenda sunt. Ac ꝑ hoc quieqͥd
figurata acttone ista significant: ita fieri pos¬
sunt spũalit̃ in homine. uel grã dĩ sibona
sunt. uel iuditio dĩ si mala sunt. sic̃ illabo¬
na facta sunt in istłitas. uel mala & inipsos.
& in eoꝵ inmicos. Quȩ si non obliuiscamii.
s in eo spem nrãm ponamus. ne ipsius grȩ̃ simꝰ
ingrati. eũq timeamus. ñ timore seruili. quo
sola mala corꝑalia formidant᷑. s timore casto
ꝑmanente in secłm scłi. qͥ timor magnã e̾ẽ.iii.¬
dicat penam pͥuari luce iusticiȩ: non efficiem᷑
tanquam patres illi. generatio pͣua & ama¬
ricams. Terra itaq egẏpti in figura intelli¬
genda est. huius scłi. Campus thaphneos. pla¬
nicies ẽ. mandati humilis. Nam mandatum
humile. int̾pretat᷑ thaphnis. In boc gͦ scło
humilitatis mandatum suscłamus. ut in alio

Expanded text:
suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus. Ad hoc suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus. Ad hoc ergo omnia referenda sunt, ac per hoc quidquid figurata actione ista significant, ita fieri possunt spiritualiter in homine; vel gratia Dei, si bona sunt; vel judicio Dei, si mala sunt: sicut illa bona facta sunt in Israelitas, vel mala, et in ipsos, et in eorum inimicos. Quae si non obliviscamur, sed in Deo spem nostram ponamus, nec ipsius gratiae simus ingrati; eumque timeamus, non timore servili, quo sola mala corporalia formidantur, sed timore casto permanente in saeculum saeculi, qui timor magnam esse judicat poenam privari luce justitiae; non efficiemur, tanquam patres illi, generatio prava et amaricans. Terra itaque Aegypti in figura intelligenda est hujus saeculi. Campus Thaneos planities est mandati humilis. Nam Mandatum humile interpretatur Thanis. In hoc ergo saeculo humilitatis mandatum suscipiamus, ut in alio
Abbreviated transcription (Latin):
uel potestati. uel etiã scĩtati cuiꝰqͣm homi¬
nis tribueret᷑. Idõ cum dic̾e̾t. ego uos genui:
taretur ẽẽ. qđ dĩ est. Ergo illa generatio pͣ¬
ua & amaricans. obliti sunt beneficioꝵ eiꝰ.
& mirabilium eiꝰ quȩ ostendit eis. coram
patrib eoꝵ quę fecit mirabilia in terra
egypti in campo thaphneos. & incipit
eadem mirabilia cõmemorando retexere.
Quȩ si parabolȩ sunt & ꝓpositiones: ꝓfecto
oculum intentionis debemus auferreꝰ: ab eo
qͦd psalmus ipse intendit ostendere: hunc
ẽẽ. fructũ omniũ quȩ dicunt᷑. & quare ad¬
moniti sumus hȩc intentissime audire dõ
dicente. attendite popłs nĩs legem meã. in¬
clinate aurem uram in uerba oris mei nt
ponamus indõ sꝑem nr̃am. & ñ obliuisca¬
mur oꝑum dĩ. & mandata eiꝰ exqͥramus.
ne fiamus sic̃ illi patres. generatio pͣua et
amaricans. generatio quę non dixexit cor¬

Expanded text:
vel potestati, vel etiam sanctitati cujusquam homivel potestati, vel etiam sanctitati cujusquam hominis tribueretur. Ideo cum diceret, Ego vos taretur esse quod Dei est. 12. Ergo illa generatio prava et amaricans, obliti sunt beneficiorum Dei, et mirabilium ejus quae ostendit eis, coram patribus eorum quae fecit mirabilia in terra Aegypti, in campo Thaneos. Et incipit eadem mirabilia commemorando retexere. Quae si parabolae sunt et propositiones, profecto oculum intentionis debemus auferre ab eo quod psalmus ipse intendit ostendere, hunc esse fructum omnium quae dicuntur, et quare admoniti sumus haec intentissime audire, Deo dicente, Attendite, populus meus, legem meam; inclinate aurem vestram in verba oris mei; ut ponamus in Deo spem nostram, et non obliviscamur operum Dei, et mandata ejus exquiramus; ne fiamus, sicut illi patres, generatio prava et amaricans; generatio quae cor non direxit
Abbreviated transcription (Latin):
ram patrib eoꝵ: An forte spũ p̃senteis cos̃
quia de ipsis dñs in euangłio ait. omnes enĩ illi
uiuunt: An accominedatiꝰ accipimus patres
moysen. aaron. aliosq seniores qui cõmemo¬
rantur in eadem scriptura et̾am spm̃ accepis¬
se. unde acceperat & moy ses. ut eum adina.¬
rent adeundẽ popłm regendũ. ac ferendum:
Cur enĩ non appellarent᷑ patres: Non sic̃ ds̃ pat᷑
inus est. qui regenerat spũ suo. qͦs fac̃ filios
ad ȩternam hereditatẽ: s honoris grã ꝓpter
etatem curãq pietatis. sic̃ paulus semor
dic̃. ñ ut confundam uos hȩc scribo. s ut fi¬
lios meos carissimos moneo. cũ sciret utiq
a dñõ dictum. ne uob̾ dicatis patrem int̾ra
tinus ẽ. enĩ pat̾ ur̃ ds̃. Quod non idõ dictũ
ẽ. ut hoc uocabulũ honoris humani de lo¬
quendi consuetudine tolleret᷑: s ne gr̃ã
dĩ qua in et̾nam uitam regeneram᷑. nat᷑e.

Expanded text:
coram patribus eorum. An forte spiritu praesentes erant, coram patribus eorum. An forte spiritu praesentes erant, quia de ipsis Dominus in Evangelio ait: Omnes enim illi vivunt ? An accommodatius accipimus patres, Moysen, et Aaron, aliosque seniores qui commemorantur in eadem Scriptura etiam spiritum accepisse, unde acceperat et Moyses, ut eum adjuvarent ad eumdem populum regendum ac ferendum ? Cur enim non appellarentur patres? Non sicut Deus Pater unus est qui regenerat Spiritu suo quos facit filios ad aeternam haereditatem; sed honoris gratia, propter aetatem curamque pietatis: sicut Paulus senior dicit, Non ut confundam vos, haec scribo; sed ut filios meos charissimos moneo; cum sciret utique a Domino dictum, Ne vobis dicatis patrem in terra; unus est enim Pater vester Deus . Quod non ideo dictum est, ut hoc vocabulum honoris humani de loquendi consuetudine tolleretur; sed ne gratia Dei qua in aeternam vitam regeneramur, naturae,
Abbreviated transcription (Latin):
quis extollat᷑. Ipsius enĩ sumus figmentũ cre.¬
ut in illis ambulemus. ñ qͦ mͦ isti qui inlege eiꝰ
noluerunt ambulare. ñ credendo in eum. neq
questio neglegenda. De ipsis patrib paulo
ante dicebat. qͦd fuit generatio pͣua & anl¬
tur. Cuius imitationẽ eo mͦ cauendũ p̃ceq
alteri generationi. ut ponant indõ spemsiã
& non obliuiscant᷑ oꝑum dĩ. & mandata e
exquirant. de quib iam satis qđ uisum est.
disseruimus. Quid sͥ gͦ uult cũ de ipsa gl¬
neratione pͣua loquatur. qđ obliti sunt b¬
neficiorũ eiꝰ. & mirabiliũ eiꝰ quȩ ostendtt
eis. qͦd addidit & dicit. coram patrib eoꝵ qui
fecit mirabilia : Quib patrib cũ isti ipsi siũ
patres. quoꝵ non uult ẽẽ posteros similes:
Si illos acceperimꝰ ex quib isti nati erant. ue¬
lut abrabam. ysaac̃. iacob: iam olim dormis¬
rant. quando mirabilia ostendit in egsio.
Seqr̃ enĩ. In terra egẏpti in campo caplue¬
os. Ubi dicit. ostendisse am̃ istis mirabilia&

Expanded text:
mus figmentum, creut in illis ambulemus » . Non quomodo isti, qui in lege ejus noluerunt ambulare, non credendo in eum, neque quaestio negligenda. De ipsis patribus paulo ante dicebat quod fuisset generatio prava et amantur, cujus imitationem eo modo cavendam praecipit alteri generationi, ut ponant in Deo spem suam, et non obliviscantur operum Dei, et mandata ejus exquirant: de quibus jam satis quod visum est disseruimus. Quid sibi ergo vult, cum de ipsa generatione prava loquatur quomodo obliti sunt beneficiorum Dei, et mirabilium ejus quae ostendit eis, quod addidit et dicit: Coram patribus eorum quae fecit mirabilia. Quibus patribus, cum isti ipsi sint patres, quorum non vult esse posteros similes? Si illos acceperimus ex quibus isti nati erant, velut Abraham, Isaac et Jacob; jam olim dormierant, quando mirabilia Deus ostendit in Aegypto. Sequitur enim, In terra Aegypti, in campo Thaneos: ubi dicit ostendisse Deum istis mirabilia
Abbreviated transcription (Latin):
tuum potentissime. specie tua & pulcritudi¬
ne tua. & intende & ꝓspere ꝓcede & regna:
ita ñ optat s ꝓphetat qui dic̃ effunde irã
cuam ingentes qͦ te ñcognouerunt. Qđ
more suo repetit dicens. &. in regna quȩ no¬

Expanded text:
ur, potentissime; specie tua, et pulchritudiur, potentissime; specie tua, et pulchritudine tua, et intende, et prospere procede, et regna : ita non optat, sed prophetat qui dicit, Effunde iram tuam in gentes quae te non noverunt. Quod more suo repetit, dicens, Et in regna qu
Abbreviated transcription (Latin):
uis hinc floreat martẏrum gła. merito pati¬
entię & pie sustentato in flaglello dni mode¬
ramine disciplinȩ. Hoc machabei int̃ seua
toimenta. hoc tres uiri int̾ noxias flaminas.
hoc ꝓpħȩ scĩ incaptiuitate testant᷑. Qͣmuis enĩ
pat̾nam correptionẽ fortissime & pussime
ꝑferant: non tam̃ tacent hȩc accidere meritis
peccatorum. Hoꝵ enim uox ẽ. & inpsalmis.
E mendans emendauit me dñs. & morti ñ tra¬
didit me. Flagellat enim omnẽ filiũ quem
recipit. & quis ẽ. filius cui non det discpli
tuam ingentes quȩ te ñ cognouerunt. & in re¬
gna quȩ ñ inuocauerunt nomen cuũ. etiam
ista ꝓphetatio est: non optatio. Non maliuo¬
lentie uoto ista dicuntur: sed spũ p̃uisa predi¬
cuntur. Sic̃ deuida traditore quȩ mala illi fu¬
erant ꝓ suis meritis euentura: ita ꝓpħata sunt :
quasi optata sint. Quẽ ad modum enĩ ꝓpheta
et qͦud dicit accingere gladio tuo circafem̃¬

Expanded text:
vis hinc florescat martyrum gloria merito pativis hinc florescat martyrum gloria merito patientiae, et pie sustentato in flagello Domini moderamine disciplinae. Hoc Machabaei inter saeva tormenta , hoc tres viri inter innoxias flammas , hoc Prophetae sancti in captivitate testantur. Quamvis enim paternam correptionem fortissime et piissime perferant; non tamen tacent haec accidere meritis peccatorum: horum enim vox est et in Psalmis, Emendans emendavit me Dominus, et morti non tradidit me . Flagellat enim omnem filium quem recipit: et quis est filius cui non det disciplituam in gentes quae te non noverunt, et in regna quae non invocaverunt nomen tuum, etiam ista prophetatio est, non optatio. Non malevolentiae voto ista dicuntur, sed spiritu praevisa praedicuntur; sicut de Juda traditore, quae mala illi fuerant pro suis meritis eventura, ita prophetata sunt, quasi optata sint. Quemadmodum enim Propheta o pronuntiet quod dicit, Accingere gladium tuum circa fem
Abbreviated transcription (Latin):
descit uelut ignis telus cuus infinẽ: Nã ita
hic duo ista subaudienda sunt: sic̃ suꝑius
unum illud quod dictũ ẽ. posuerunt. Nã
c̃habeat pͥor sententia. posuerunt morticina
seruoꝵ tuoꝵ escas uolatilib cęli: hoc uerbũ
posterior ñ habet ubi dictum ẽ.carnes scõꝵ
tuoꝵ bestiis terrę. s sub auditur utiq qͦd ha¬
bet suꝑior: posuerunt. Ira porro & telusdĩ:
ñ sunt ꝑturbationes dĩ. sic̃ ñnulli scripturas
quas non intelligunt arguunt: s nomine
irȩ intelligitur uindicta iniquitatis. no¬
mine teli exactio castitatis. ne anima legẽ
dĩ sui contep̾nat. & adõ suo fornicando dis¬
pereat. Hȩc gͦ ipso affectu in hominum af¬
flictione sunt curbulenta. in dĩ aut̃ dispositio¬
ne tranquilla sunt cui dict̾um ẽ. Tu autem
dñe uirtutum. cũ cranquillitate udicas. Sa¬
cis aut̃ his ostendit᷑ uerbis ꝓpt̾ peccata homi¬
nib licet fidelib has fieri tribulationes. qͣm¬

Expanded text:
descet velut ignis zelus tuus in finem? Nam ita descet velut ignis zelus tuus in finem? Nam ita hic duo ista subaudienda sunt, sicut superius unum illud quod dictum est, posuerunt: nam cum habeat prior sententia, Posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus coeli, hoc verbum posterior non habet, ubi dictum est, Carnes sanctorum tuorum bestiis terrae; sed subauditur utique quod habet superior, posuerunt. Ira porro et zelus Dei, non sunt perturbationes Dei, sicut nonnulli Scripturas quas non intelligunt arguunt: sed nomine irae intelligitur vindicta iniquitatis; nomine zeli exactio castitatis, ne anima legem Domini sui contemnat, et a Deo suo fornicando dispereat. Haec ergo ipso effectu in hominum afflictione sunt turbulenta; in Dei autem dispositione tranquilla sunt, cui dictum est: Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Satis autem his ostenditur verbis, propter peccata hominibus, licet fidelibus, has fieri tribulationes; quam
Abbreviated transcription (Latin):
ciosa inconspectu dñi mors scoꝵ eius. Sub¬
sannatio & irrisio: uel sicut quidam inter¬
precati sunt. illusio eis qui incireũttu nr̃o
sunt. Repeticio ẽ. sententiȩ suꝑioris. Nam
quod supͣ dictum ẽ. opprobrium: hoc repeti¬
tum est subsannatio & irrisio. & quod sup᷑
dictum ẽ. ucinis nr̃is: hoc repetitum ẽ. eis qui
cem fundens. unde intelligatur suꝑioris af¬
flictionis cominemoratio. non ẽẽ. quasi indi¬
iis : Rogat utiq ne ds̃ usq infinem irascat᷑.
id ẽ. ne illa tanta pressura & tribulatio atq
uastatio usq infinem ꝑseueret: s temperet
correptionem suam. scđm illud qđ in alio
psalmo dr̃. Cibabis nos pane lacrimarũ. et
potum dabis nob̾ in lacrimis in mensuram
Nam quousq dñe irasceris infinẽ: ita dictũ ẽ.
ac si diceret᷑. Noli dñe irasci infinem. Et
in eo quod sequit᷑. ex ardescet uelut ignis
telus cinis: utrũq subaudiendũ ẽ. et quo¬
usq & infinem: ac si diceret᷑. Quousq exar¬

Expanded text:
in conspectu Domini mors sanctorum ejus . Subsannatio et irrisio: vel, ut quidam interpretati sunt, illusio, eis qui in circuitu nostro sunt. Repetitio est sententiae superioris: nam quod supra dictum est, opprobrium, hoc repetitum est, subsannatio et irrisio; et quod supra dictum est, vicinis nostris, hoc repetitum est, eis quimanifestam precem fundens, unde intelligatur superioris afflictionis commemoratio non esse quasi indi tuus? Rogat utique ne Deus usque in finem irascatur, id est, ne illa tanta pressura, et tribulatio, atque vastatio usque in finem perseveret; sed temperet correptionem suam, secundum illud quod in alio psalmo dicitur: Cibabis nos pane lacrymarum, et potabis nos in lacrymis in mensura . Nam, quousque, Domine, irasceris in finem? ita dictum est, ac si diceretur, Noli, Domine, irasci in finem. Et in eo quod sequitur, Exardescet velut ignis zelus tuus, utrumque subaudiendum est, et, quousque, et, in finem; ac si diceretur, Quousque exar
Abbreviated transcription (Latin):
tinet ad presentem psalmi huiꝰ locũ: si eaquȩ mi¬
rabiliter de creaturis facta sunt malis angłis
tribuere ñ audemus: habemꝰ qđ eis tribuere
sine dubitatione possumꝰ. Mortes pecoꝵ. mor¬
tes pͥmitiuoꝵ. & illud maxime unde religata
sunt omĩa. obdurationẽ cordis illoꝵ: ut popu¬
lum di nollent dimittere. Hanc enĩ nequissimã
& malignissimã obstinationẽ dĩ cũ fac̾e dicit᷑.
non instigando & inspirando. s deserendo fac̃.
ut illi oꝑentur infiliis diffidentiȩ. quost deus
mus. ꝓpt̾ea errauimus & facti sumꝰ sic̃ immun¬
ai om̃nes: ea ratione intelligic᷑. Precessit enĩ ali¬
quia. unde ar̃ iustissime iratus: ab eis suũ lum̃
auferret: ut in peccata quȩ nulla t̾giuersati¬
one defendi possunt non ee̾. peccata: cecitas
humane mentis offenderet ab itinere iusticiȩ
deuanddo & errando. & qđ in alio psalmo sꝙͥ¬
cum ẽ. de his ipsis egyptiis: qđ ds̃ conuerteret

Expanded text:
tinet ad praesentem psalmi hujus locum: si ea quae mirabiliter de creaturis facta sunt, malis angelis tribuere non audemus, habemus quod eis tribuere sine dubitatione possumus; mortes pecorum, mortes primitivorum, et illud maxime unde religata sunt omnia, obdurationem cordis illorum, ut populum Dei nollent dimittere. Hanc enim iniquissimam et malignissimam obstinationem Deus cum facere dicitur , non instigando et inspirando, sed deserendo facit, ut illi operentur in filiis diffidentiae , quod Deus mus; propterea erravimus, et facti sumus sicut immundi omnes , ea ratione intelligitur: praecessit enim aliquid, unde Deus justissime iratus ab eis suum lumen auferret, ut in peccata quae nulla tergiversatione defendi possunt non esse peccata, caecitas humanae mentis offenderet, ab itinere justitiae deviando et errando. Et quod in alio psalmo scriptum est de his ipsis Aegyptiis, quod Deus con
Abbreviated transcription (Latin):
mus eccłam. & nob̃ fortasse potius conuenit dic̾e.
ri nos oportet. immo grãs ineffabiles agere: qđ
siimus oues manuũ eius. quas p̃uidebat cũ dicc¬
ret. Habeo alias oues: quȩ non sunt ex hoc o¬
uili. oporcet me & ipsas adilucere: ut sit unꝰ
grex & unus pastor. Iungendo sci licet fidelem
popłm gentiliũ. fideli popło israbelitarũ: deqͥb
prius dixerat. Non sum missus. nisi ad oues quȩ
ꝑierant domis isrł. Nam & congregabunt᷑ ance
eum omnes gentes. & seꝑabit eos ab inuicem.

Expanded text:
mus Ecclesiam, et nobis fortasse potius convenit dicere,mus Ecclesiam, et nobis fortasse potius convenit dicere,ri nos oportet, imo gratias ineffabiles agere, quod sumus oves manuum ejus, quas praevidebat cum diceret, Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et ipsas adducere, ut sit unus grex et unus pastor : jungendo scilicet fidelem populum Gentilium fideli populo Israelitarum, de quibus prius dixerat, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel . Nam et congregabuntur ante eum omnes gentes, et separabit
Abbreviated transcription (Latin):
nanq pie attendit legem dĩ. & uerba oris eis.
cuiꝰ aurem inclinat humilitas. non cuiꝰ erigit
ceruicem suꝑbia. Qd̃ enim infundit᷑. conca¬
uo humilitatis excipit᷑. eminentia cumoris
expellit᷑. Unde alio loco. inclina inquit au¬
rem tuam. & excipe uerba intellectus. Satis
itaq admoniti sumusiam istũ psalmũ huiꝰ
intellectus a saph. quia genitiuo casu intrculo
positum est. huiꝰ intellectus. ñ hic intellectꝰ.
inclinata aure susciꝑe. id.ẽ humili pietate.
Nec ipsius asaph dictum ẽ. s ipsi asaph: qđ
greco articulo apparet. & in quib dam lati¬
nis eodicib inuenitur. Lserba gͥ ista. intellec¬
tus sunt. id est. intelligentiȩ sunt: quȩ data
est. ipsi asaph. Q uod non uni homini. s meliꝰ
congregationi popłi dĩ. unde ne quaqͣm nos ali¬
enare debenniis. Qnamuis enim ꝓprie dicatur
gatio magis pecoꝵ. conuocatio uͦ magis homi¬
num intelligi solet: tam̃ & illam dictã inueni¬

Expanded text:
namque pie attendit legem Dei et verba oris ejus, namque pie attendit legem Dei et verba oris ejus, cujus aurem inclinat humilitas; non cujus erigit cervicem superbia. Quod enim infunditur, concavo humilitatis excipitur, eminentia tumoris expellitur. Unde alio loco: Inclina, inquit, aurem tuam, et excipe verba intellectus . Satis itaque admoniti sumus etiam istum psalmum hujus intellectus Asaph quia genitivo casu in titulo positum est, hujus intellectus; non, hic intellectus inclinata aure suscipere, id est humili pietate. Nec, ipsius Asaph dictum est; sed, ipsi Asaph: quod graeco articulo apparet, et in quibusdam latinis codicibus invenitur. Verba igitur ista intellectus sunt, id est, intelligentiae sunt quae data est ipsi Asaph; quod non uni homini, sed melius accipimus congregationi populi Dei, unde nequaquam nos alienare debemus. Quamvis enim proprie dicatur, quia congregatio magis pecorum, convocatio vero magis hominum intelligi solet: tamen et illam dictam inveni
Abbreviated transcription (Latin):
erant gͦ ibi aliqui inqͥb: beneplacitũ ẽ. dõ. Et
cum eẽnt om̃ia cõmunia sacramenta: ñ cõmu¬
nis erat omnib gr̃a. quȩ sacramentoꝵ uirtus
ẽ. sicut & nunc etiã reuelata fide. quȩ tunc
uelabatur. omnib in nomine patris & filii.
& sp̃s scĩ baptiratis cominune ẽ. lauacrũ re¬
generationis. s ipsa grã cuiꝰ ipsa sunt sacra¬
menta. qua membra corꝑis xͥ cum suo capite
regnatura sunt: non cõmunis ẽ. omnib. Nam
& heretici habent eundem baptismũ. & falsi
fr̃s incommunione catholici nominis. Ergo &
hic recte dr̃. s non momnib illis beneplacitũ
ẽ. dõ. Neq tunc tam̃. neq nunc infructuosa ẽ.
nox dicentis. Attendite popłs ms legẽ meam.
Quȩ locutio nota ẽ. in omĩb litt̾is. qđ ñ ait at¬
tende. s attendite. Ex multis enĩ popłis constat:
quib multis qđ seqr̃ pluralit̾ dũ. Inclinate
aurem ur̃am inuerba oris mei. Qđ ẽ. attendi
legem meã: hoc ait hic inuerba oris mei. Ille

Expanded text:
erant ergo ibi aliqui in quibus beneplacitum est Deo; et cum essent omnia communia sacramenta, non communis erat omnibus gratia, quae sacramentorum virtus est. Sicut et nunc jam revelata fide quae tunc velabatur, omnibus in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti baptizatis , commune est lavacrum regenerationis; sed ipsa gratia cujus ipsa sunt Sacramenta, qua membra corporis Christi cum suo capite regenerata sunt, non communis est omnibus. Nam et haeretici habent eumdem Baptismum, et falsi fratres in communione catholici nominis. Ergo et hic recte dicitur: Sed non in omnibus illis beneplacitum est Deo. 3. Neque tunc tamen, neque nunc infructuosa est vox dicentis: Attendite, populus meus, legem meam. Quae locutio nota est in omnibus litteris, quod non ait, Attende; sed, Attendite. Ex multis enim populus constat; quibus multis quod sequitur pluraliter dicitur: Inclinate aurem vestram in verba oris mei. Quod est, Attenditlegem meam; hoc ait hic, verba oris mei. Ille
Abbreviated transcription (Latin):
ti non sunt: cuius tam̃ fides etiã tũ quando
uelabatur erat inelectis. & nunc qͣndo iã re¬
uelata ẽ: non ẽ. in multis uocatis. multi enĩ
sunt nocati. pauci uͦ electi. Talis gͦ erat ge¬
neratio p᷑ua & amaricans: etiã cũ dm̃ q̃rere
uideret᷑ diligens in ore. & lingua mentiens. in
corde aut̃ non recto cum dõ. ubi ea potius di¬
ligebat: ꝓpter quȩ dĩ adintoriũ requirebat.

Expanded text:
ti non sunt, cujus tamen fides etiam tunc quando ti non sunt, cujus tamen fides etiam tunc quando velabatur erat in electis, et nunc quando jam revelata est, non est in multis vocatis: Multi enim sunt vocati, pauci autem electi . Talis ergo erat generatio prava et amaricans, etiam cum Deum quaerere videretur; diligens in ore et in lingua mentiens; in corde autem non recta cum Deo, ubi ea potius diligebat propter quae Dei adjutorium requirebat.
Abbreviated transcription (Latin):
Unde quia deus reb omnib maior & melior
inuenit᷑ : plus omnib diligendus ẽ. ut cola¬
lexerunt eũ inquit inore suo. & lingua sua
mentiti sunt ei. Cor aut̃ ipsoꝵ non erat rec¬
tum cum eo. nec fideles habiti sunt intesta¬
mento eiꝰ. Aliud in lingua eoꝵ. aliud incorde
coꝵ inueniebat. cui secreta hominũ nuda sunt.
& sine ullo obstaculo quid potius amarent in¬
debat. Reccun itaq cor cum dõ ẽ: quando ꝓpt̃
dñi querit dm̃. Unam quippe concupunt a
dño hane requiret. ut in habitet in demo dñi
semꝑ. & contemplet᷑ eius delectationẽ. Ciudi¬
cit cor fidelium saturabor. non ollis carmũ
egẏptioꝵ. nec melonib & peponib. & allio
& cepis. quȩ generatio pͣua & amaricans. etiã
pani cȩlesti preferebat. nec manna uisibili
atq ipsis uolatilib pennatis: s saturabor cũ
manifestabitur grã tua. Hec ẽ. enim heredi¬
tas noui testamenti. in quo illi fideles habi¬

Expanded text:
Unde quia Deus rebus omnibus major et melior Unde quia Deus rebus omnibus major et melior invenitur, plus omnibus diligendus est ut colalexerunt eum, » inquit, « in ore suo, et in lingua sua mentiti sunt ei. Cor autem ipsorum non erat rectum cum eo, nec fideles habiti sunt in testamento ejus. » Aliud in lingua eorum, aliud in corde eorum inveniebat, cui secreta hominum nuda sunt, et sine ullo obstaculo quid potius amarent videbat. Rectum itaque cor cum Deo est, quando propter Deum quaerit Deum. Unam quippe concupivit a Domino, hanc requiret, ut inhabitet in domo Domini semper, et contempletur ejus delectationem . Cui dicit cor fidelium: Saturabor, non ollis carnium Aegyptiorum, nec melonibus et peponibus, et allio et cepis, quae generatio prava et amaricans etiam pani coelesti praeferebat , nec manna visibili atque ipsis volatilibus pennatis; sed saturabor, cum manifestabitur gloria tua . Haec est enim haereditas Novi Testamenti, in quo illi fideles habi
Abbreviated transcription (Latin):
tui non deficient. De fecerunt gͦ iuuanitate
dies eoꝵ & anni eoꝵ cum festinatione. Festi¬
natur quippe tota uita mortalium. & quę
uidetur ꝓlixior: uapor ÷ aliquanto diut᷑¬
mor. Ueruntamen cum occideret eos quȩ¬
rebant eum. ñ ꝓpt̃ ȩt̾nam uitã. s uaporem
citiꝰ finire metuentes. Quęrebant gͦ eum.
non utiq hii qͦs occiderat. s qui exemplo
eoꝵ occidi timebant. Sic aut̃ de illis script᷑a
locuta ẽ: tanqͣm hii dm̃ quęrerent. qui occi¬
debantur. quia unus popłs erat. & tanqͣm
culo uemebant ad eum. & rememorati ft̃
quia ds̃ adutor ẽ. eoꝵ. & deus excelsus re¬
dep̃tor eoꝵ ẽ. S hoc totum ꝓpt̾ adquiren¬
da temꝑalia bona. & uitanda temꝑalia ma¬
la. Nam qui ꝓpter beneficia t̾rena dm̃ quęre¬
bant: ñ utiq dm̃. s illa quęrebant. Co mͦ timo¬
re seruili. non liberali dilectione ds̃ colitur.
Sic gͦ non colit᷑. Hoc enim colitur qđ diligit᷑.

Expanded text:
tui non deficient . Defecerunt ergo in vanitate tui non deficient . Defecerunt ergo in vanitate dies eorum, et anni eorum cum festinatione. Festinatur quippe tota vita mortalium, et quae videtur prolixior, vapor est aliquanto diut Verumtamen cum occideret eos, quaerebant eum: non propter aeternam vitam, sed vaporem citius finire metuentes. Quaerebant ergo eum, non utique ii quos occiderat, sed qui exemplo eorum occidi timebant. Sic autem de illis Scriptura locuta est tanquam hi Deum quaererent qui occidebantur, quia unus populus erat, et tanquam m. Et rememorati sunt quia Deus adjutor eorum est, et Deus excelsus redemptor eorum est. » Sed hoc totum propter acquirenda temporalia bona, et vitanda temporalia mala. Nam qui propter beneficia terrena Deum quaerebant, non utique Deum, sed illa quaerebant. Et modo timore servili, non liberali dilectione Deus colitur. Sic ergo Deus non colitur: hoc enim colitur quod diligitur.
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ ingrecis qͦs habuimus non inuenimus. S
si hoc ẽ. uerius. quid aliud intelligendi sunt
pingues eoꝵ. nisi in suꝑbia p̃ualentes. de qͥb
dicit᷑. ꝓdiet quasi ex adipe iniquitas eoꝵ:
&electos isrł impediuit. Erant illi etiã eleca.
quoꝵ fidĩ non contempabat᷑ generatio p̾ua et
amaricans. Impediti sunt aut̃. ne aliquid eis ꝓ¬
dessent. quib pat̾no affectu consulere cupiebañ.
Quib enim ds irascitur. quid miscd̾ia confert᷑
humana: An potius simul cũ eis compeditos
etiam electos intelligi uoluit. ut qui mente
& uita discernebant᷑ adexemplũ tam̃ ñ iusti¬
ciȩ tantum. s etiã patientię cum illis molesti¬
as sustinerent: Nam scõs cum peccatorib
ñ obaliam forsitan causam etiam captiuos duc
runt adhiic. & non crediderunt in mirabili¬
bus eius. & defecerunt inuanitate dies eoꝵ.
Cum possent si ocederent dies inueritate sine
defectu hab̃e apud eum: cui dictũ est. anni

Expanded text:
quidem in graecis quos habuimus, non invenimus. Sed quidem in graecis quos habuimus, non invenimus. Sed si hoc est verius, quid aliud intelligendi sunt pingues eorum, nisi superbia praevalentes, de quibus dicitur: Prodiet quasi ex adipe iniquitas eorum ? Et electos Israel impedivit. Erant illic etiam electi, quorum fidei non contemperabatur generatio prava et amaricans. Impediti sunt autem ne aliquid eis prodessent, quibus paterno se affectu consulere cupiebant. Quibus enim Deus irascitur, quid misericordia confertur humana? An potius simul cum eis compeditos etiam electos intelligi voluit; ut qui mente et vita discernebantur, ad exemplum non justitiae tantum, sed etiam patientiae, cum illis molestias sustinerent? nam sanctos cum peccatoribus non ob aliam forsitan causam etiam captivos ductrunt adhuc, et non crediderunt in mirabilibus ejus. Et defecerunt in vanitate dies eorum: » cum possent, si crederent, dies in veritate sine defectu habere apud eum cui dictum est: Anni
Abbreviated transcription (Latin):
nt qui in fide sunt paruuli. audiendo ter¬
restria. nutriant᷑ ad capienda celestia. si enĩ
ille de celo. qͦdam mͦ ubi mente excesserat dõ.
ut temꝑans cẽt. eis quib dicebat. ñ potui lo¬
qui uobis quasi spũalib. s qͣsi carnalib. ibi
enĩ audierat ineffabilia uerba. quȩ in t̾ra
latilia pennata: & indncendo inuirtute sua
affricum. hoc ẽ. ꝑ uentos meridianos. feruentes
& lucentes p̃dicantium sp̃s. & hoc inuirtute sua:
ne sibi tribuat affricus qđ habet ex dõ. Ueni¬
unt aũt̃ ultro isti uenti ad homines. & appor¬
tant eis uerba diuinitus missa: ut insuis se¬
dib & circa tab̃nacula sua colligant eiꝰmodi
uolatilia. & adoret unꝰqͥsq dͥnm̃ de loco suo.
om̃s insulȩ gentium. S: infidelib tanqͣm
prauȩ & amaricanti generationi. cũ adbiic
cidit in plurimis eoꝵ. hoc plurimos eoꝵz. uel
sic̃ nonnulli codices habent. pingues eoꝵ. Qđ

Expanded text:
ut qui in fide sunt parvuli, audiendo terut qui in fide sunt parvuli, audiendo terrestria nutriantur ad capienda coelestia. Si enim ille de coelo quodammodo, ubi mente excesserat Deo; ut temperans eis esset quibus dicebat: Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus . Ibi enim audierat ineffabilia verba , quae in terrvolatilia pennata; et inducendo in virtute sua Africum, hoc est, per ventos meridianos, ferventes et lucentes praedicantium spiritus; et hoc in virtute sua, ne sibi tribuat Africus quod habet ex Deo. Veniunt autem ultro isti venti ad homines, et apportant eis verba divinitus missa; ut in suis sedibus et circa tabernacula sua colligant ejusmodi volatilia, et adoret unusquisque Dominum de loco suo, omnes insulae gentium . 18. Sed infidelibus tanquam pravae et amaricanti generationi, cum adhuc ecidit in plurimis eorum: hoc est, plurimos eorum, vel sicut nonnulli codices habent, pingues eorum. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
pascit. Q uod ut manducaret homo: cars
satium est. & habitauit in nobis. Ipse enĩ panis ꝑ
mibes ȩuangłicas uniuerso orbi pluit̃. &. aꝑtis pͣ¬
q̃icatoꝵ cordib. tanquam cȩlestib ianus non
murimuiranti & temptanti synagoge. s creden¬
ci & in illo spem ponenti ȩccłe p̃dicatur. Qui
transtulit austrũ de celo. & induxit in uirtu¬
ce sua affricum. E pluit suꝑ eos sicut puluerẽ
carnes. & sicut arenam maris uolatilia penna
ta. & ceciderunt in medio castroꝵ eoꝵ. cira
tabnacula eoꝵ. & manducauerunt et satu¬
rati sunt nimis. & desid̾ium eoꝵ attulit eis.
nec pͥuati sunt adesiderio suo: potest & non
cemptantiũ s credentium paruulam fidem
carne editis uocũ signis & ꝑ aerẽ transcurren¬
tib. panqͣm uolatilib pascere. ñ tam̃ ab aqͥlo¬
ne uenientib. ubi frigus & caligo p̾ualent.
id ẽ. eloquentia quę huic scło fauet. s tranᷤ.¬
ferendo austrum de celo. quo nisi ad terras.

Expanded text:
pascit; quod ut manducaret homo, caro pascit; quod ut manducaret homo, caro factum est, et habitavit in nobis . Ipse enim panis per nubes evangelicas universo orbi pluitur; et apertis praedicatorum cordibus tanquam coelestibus januis, non murmuranti et tentanti Synagogae, sed credenti et in illo spem ponenti Ecclesiae praedicatur. Qui « transtulit Austrum de coelo, et induxit in virtute sua Africum, et pluit super eos sicut pulverem carnes, n medio castrorum eorum, circa tabernacula eorum: et manducaverunt, et saturati sunt nimis, et desiderium eorum attulit eis, nec sunt privati a desiderio suo, » potest et non tentantium, sed credentium parvulam fidem, carne editis vocum signis et per aerem transcurrentibus, tanquam volatilibus pascere: non tamen ab Aquilone venientibus ubi frigus et caligo praevalent, id est, eloquentia quae huic saeculo placet; sed transferendo Austrum de coelo. Quo, nisi ad terras?
Abbreviated transcription (Latin):
circa tab̾ nacula enꝵ. & manducauerunt et
⁊saturati sunt nimis. & desiderium eoꝵ accu¬
Ilit eis. non sunt pͥuati a desiderio suo. Ecet
quare distulerat. Quid aut̃ distulerat audiam
Adhiic esca eoꝵ erat inore ipsoꝵ. & ira dĩ asti¬
dit suꝑ eos. Ecce qđ distulerat. Prius enĩdisti¬
lit. & postea ignis accensus ẽ. in iacob. & ra
ascendit in isrł. Distulerat gͦ ut pͥus facert.
qđ eum facere non posse crediderant. demde
inferret qđ eos pati oportebat. Nam si pontos
in dõ spem suam: ñ solũ eis illa desidia caruis.
s etiam sp̃s implerentur. Qui enim mandanti
nubib de suꝑ. & ianuas cȩli aꝑuit. & pluui
illis manna ad mantucandũ. & panẽ cȩlide¬
dit eis. ut panem angłoꝵ manducaret homo.
qui cibaria misit sis in habundantia ut
satiaret incredulos: non ẽ. in efficax dare
credentib uerum ipsũ de cȩlo panem. qͥm
manna significabat. qui uere cibus c̃. angłor
qđ dĩ uerbum corruptibiles incorruptibilt̃

Expanded text:
runt, et saturati sunt nimis; et desiderium eorum attulit eis: non sunt privati a desiderio suo. » Ecce quare distulerat. Quid autem distulerat, audiamus: Adhuc esca erat in ore ipsorum, et ira Dei ascendit super eos. Ecce quod distulerat. Prius enim, distulit; et postea, ignis accensus est in Jacob, et ira ascendit in Israel. Distulerat ergo, ut prius faceret quod eum facere non posse crediderant, deinde inferret quod eos pati oportebat. Nam si ponerent in Deo spem suam, non solum eis illa desideria carnis, sed etiam spiritus, implerentur. Qui enim mandavit nubibus desuper, et januas coeli aperuit, et pluit illis manna ad manducandum, et panem coeli dedit eis, ut panem Angelorum manducaret homo, qui cibaria misit eis in abundantia, ut satiaret incredulos, non est inefficax dare credentibus verum ipsum de coelo panem quem manna significabat; qui vere cibus est Angelorum, quos Dei Verbum incorruptibiles incorruptibiliter
Abbreviated transcription (Latin):
occidat: id ẽ. penitus ꝑdat. E cec qͣmaam¬
dum impletur qđ dictun ẽ: ipse aut̃ ẽ m.¬
sericors. & ꝓpitiꝰ erit peccatis eoꝵ. & ñas.
ꝑdet eos. & habundauit ut auertat iram
suam. & non accendet omẽm irã suã. Q̾ua
si omnis ira eius id est. quantũ digni sut
in eos accenderet᷑: gens illa nulla relinqͥi
suum suꝑ bonos & malos. & infine scłip
iudiciũ ab et̾na sua luce seꝑatos. eternis
tenebris punit malos. Deinde ne uĩ dimusꝰ
uerbis inferre uideam᷑. & ubi dictũ ẽ. ñ
ꝑdet eos. nos dicannis. s postea ꝑdet eos
de hoc ipso p̃senti ꝑsalmo usitatissimã scrip¬
turȩ locutionẽ aduertamus. unde ista qͥstie
multo diligentius ueriusq soluat᷑. Cerce
de his ipsis loquens paulo post. cũ cõmeno¬
rasset quȩ ꝓpter eos egẏptii ꝑpessi fueris.
cõmemorans etiam ultimã plagam &e pecus¬
inquit omne pͥmogenitum in t̾ra egẏpti.

Expanded text:
occidat, id est, penitus perdat . Ecce quemadmoccidat, id est, penitus perdat . Ecce quemadmodum impletur quod dictum est: « Ipse autem est misericors, et propitius erit perdet eos; et abundabit ut avertat iram suam, et non accendet omnem iram suam. » Quia si omnis ira ejus, id est, quantum digni sunt, in eos accenderetur, gens illa nulla relinquersuum super bonos et malos, et in fine saeculi per judicium ab aeterna luce sua separatos, aeternis tenebris punit malos. 23. Deinde ne vim divinis verbis inferre videamur, et ubi dictum est, Non perdet eos, nos dicamus, Sed postea perdet eos: de hoc ipso praesenti psalmo usitatissimam Scripturae locutionem advertamus, unde ista quaestio multo diligentius veriusque solvatur. Certe de his ipsis loquens paulo post, cum commemorasset quae propter eos Aegyptii perpessi fuerant, commemorans ultimam plagaminquit, « omne primitivum in terra Aegypti,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ in euangłio scriptũ ẽ. ut sitis sic̃ pat᷑ it
qui in cȩlis est: qͥ facit oriri solem suũ sur
bonos & malos. & pluit suꝑ iustos & inuist̃
Quis enĩ non uideat quanta miscdis patiesto
malis parcat. s ante iudicium: Sic qͣ pẽ¬
percit illi genti: ut non accenderet omnẽ
iram snam. ad eam penitus eradicandam
atq fimendam: qđ inuerb̃ eiꝰ & int̾cessio¬
ne ꝓ peccatis illoꝵ. mossi serui eius eui.¬
denter apparet. ubi dicit ds̃. Deleam eos
& faciam te ingentẽ magnã. Ille interceat.
paratior deleri ꝓ ipsis qͣm ipsos. sciens apisd¬
enim quantũ peꝑcent. & adhiic parcat. san¬
&e introduxit eos in t̾ram ꝓmissionis. & s¬
uauit eam gentem. qͦusq se xp̃m int̾ficia¬
do. sceleri omnium maximo colligarent.
& qđ eos ex illo regno eradicatos ꝑ cunctas
gentes disseminauit: non citiq deleuit.
s manet idem popłs plis fuccessione seriua¬
tus. uelit cain signo accepto. nequis eumn

Expanded text:
quod in Evangelio scriptum est: « Ut sitis sicut Pater vester quod in Evangelio scriptum est: « Ut sitis sicut Pater vester qui in coelis est; qui facit oriri solem suum super bonos et malos, et pluit super justos et injustos » . Quis enim non videat quanta misericordiae patientia malis parcat! sed ante judicium. Sic ergo pepercit illi genti, ut non accenderet omnem iram suam ad eam penitus eradicandam atque finiendam; quod in verbis ejus et intercessione pro peccatis eorum Moysi servi ejus evidenter apparet, ubi Deus dicit, Deleam eos, et faciam te in gentem magnam : ille intercedit, paratior deleri pro ipsis qenim quantum pepercerit, et adhuc parcat. Nam introduxit eos in terram promissionis, et servavit eam gentem quousque se, Christum interficiendo, sceleri omnium maximo colligarent: et quod eos ex illo regno eradicatos per cuncta gentium regna disseminavit, non utique delevit; sed manet idem populus prolis successione servatus, velut Cain signo accepto, ne quis eum
Abbreviated transcription (Latin):
tat iram suam. & non accendet omnẽ iram
suam. & recordatus ẽ. quia caro sunt: sp̃s
uadens & non reuertens. In his uerbis mul¬
ti sͥ iniquitatis impunitatem de diuina mi¬
scdia pollicent᷑ etiã si tales eẽ. ꝑstiterint:
qualis generatio ista describitur pͣna & a¬
maricans quȩ cor non direxit suũ. & non
ẽ. creditus cum dõ sp̃s eiꝰ. Quib consentire
non expedit. Si enĩ ut scđm ipsos loquar. ds̃
fortasse non ꝑdet nec malos: sine dubio ñ
ꝑdet bonos. Cur gͦ non potius id eligimus.
ubi dubitatio milla est: Nam qui in lingua
sua mentiuntur illi. cum aliua habeat cor
eoꝵ. putant utiq & uolunt quando penã
ȩt̾nam talib comminat᷑: etiam dm̃ ẽẽ. m̃¬
dacem. S cum ipsi eum mentiendo ñ fallañ.
ille uerum dicendo non fallit. Hȩo itaq
uerba diuinoꝵ eloquioꝵ. dequib sͥ gene¬
ratto praua blandit᷑. ñ ea depͣuet sic̃ cor
suum: quia & illo depͣuato. ista recta ꝑsistt̃.
Primo quippe sedm hoc utelligi posint.

Expanded text:
at iram suam, et non accendet omnem iram suam. Et recordatus est quia caro sunt; spiritus vadens, et non revertens. » In his verbis multi sibi iniquitatis impunitatem de divina misericordia pollicentur, etiamsi tales esse perstiterint, qualis generatio ista describitur prava et amaricans quae cor non direxit suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus: quibus consentire non expedit. Si enim, ut secundum ipsos loquar, Deus fortasse non perdet nec malos, sine dubio non perdet bonos. Cur ergo non potius id eligimus, ubi dubitatio nulla est? Nam qui in lingua sua mentiuntur illi, cum aliud habeat cor eorum, putant utique et volunt, quando poenam aeternam talibus comminatur, etiam Deum esse mendacem. Sed cum ipsi eum mentiendo non fallant, ille verum dicendo non fallit. Haec itaque verba divinorum eloquiorum, de quibus sibi generatio prava blanditur, non ea depravet, sicut cor suum; quia et illo depravato ista recta persistunt. Primo quippe secundum hoc intelligi possunt
Abbreviated transcription (Latin):
fides p̃ueniente & uocante miscd̾ia dĩ. ꝑ obȩd¬
entiam suscitat᷑. & applicare incipit ad dm̃ con
ut dirigatur. & quanto magis magisq dirigit᷑.
tanto magis uidet. quod non uidebat. & ualet
qͦd non ualebat. Hoc non fecerat sẏmon:. cui
petrus apłs dixit. Non est pars neq sors in
hac fide. Cor enĩ tuum ñ ẽ. reccũ cũ dõ. Ibi
enĩ ostendit. qͥa non potest rectũ e̾ẽ. sine dõ.
ut incipiant homines. non tanqͣm serui sub
lege ambulare metuentes: s in lege tanquam
fili uolentes. in qua illi ambulare noluerins.
& sub illa rei remanserunt. Hano enĩ uolun.¬
tatem. non cimor s caritas habet. quȩ disfun¬
ditur incoidib credentiũ. ꝑ spm̃ scm̃ qͥbus¬

Expanded text:
fides, praeveniente et vocante misericordia Dei, per obedifides, praeveniente et vocante misericordia Dei, per obedientiam suscitatur; et applicare incipit ad Dt dirigatur; et quanto magis magisque dirigitur, tanto magis videt quod non videbat, et valet quod non valebat. Hoc non fecerat Simon, cui Petrus apostolus dixit: Non est tibi pars neque sors in hac fide; cor enim tuum non est rectum cum Deo . Ibi enim ostendit quia non potest esse rectum sine Deo, ut incipiant homines, non tanquam servi sub lege ambulare metuentes, sed in lege tanquam filii volentes, in qua illi ambulare noluerunt, et sub illa rei remanserunt. Hanc enim voluntatem non timor, sed charitas habet, quae diffunditur in cordibus credentium per S
Abbreviated transcription (Latin):
pares coide. pares oꝑe. dispares uoluntate. Ideo
illi sic notati sunt. Generatio inquit. quȩ cor
non direxit suũ. Non dictũ ẽ. oꝑa. s cor. Recto
enĩ corde. recta sunt oꝑa. Cũ aut̃ cor directũ
non ẽ: oꝑa recta non sunt. etiã si recta uide¬
ant᷑. Et unde cor ñ direxit pͣua generatio.
satis aꝑuit cũ ait. Ꝙ non ẽ. creditus cum dõ
sp̃s eius. Rectus ẽ. enĩ ds̃. & idõ recte adherenᷤ
tanqͣm incõmutabili regulȩ: potest fieri rec¬
tum qđ in se fuit prauum coi hominis. Ut
aut̃ cor cum illo sit. & ꝑ hoc rectum eẽ. possit:
acceditur ad eum ñ pede. s fide. Idõ dr̃ etiã
in epła adhebreos. de illa ipsa generatione
pͣua & amaricante. Non ꝓfuit sermo audi¬
tus illis. non contẽꝑatis fidi eoꝵ: qui obau-¬
dierunt. Uo luntas gͥ quȩ est in corde rec¬
to: paratur adño. fide p̃cedente qua acce¬
dicur ad dm̃ rectũ. ut corfiat rectũ. Quȩ

Expanded text:
pares corde; pares opere, dispares voluntate. Ideo pares corde; pares opere, dispares voluntate. Ideo illi sic notati sunt: Generatio, inquit, quae cor non direxit suum. Non dictum est, opera: sed, cor. Directo enim corde, recta sunt opera: cum autem cor directum non est, opera recta non sunt, etiamsi recta videantur. Et unde cor non direxit prava generatio, satis aperuit, cum ait: Et non est creditus cum Deo spiritus ejus. Rectus est enim Deus: et ideo recto adhaerens, tanquam incommutabili regulae, potest fieri rectum quod in se fuit pravum cor hominis. Ut autem cor cum illo sit, et per hoc rectum esse possit, acceditur ad eum, non pede, sed fide. Ideo dicitur etiam in Epistola ad Hebraeos de illa ipsa generatione prava et amaricante: Non profuit sermo auditus illis non contemperatis fidei eorum qui obaudierunt . Voluntas igitur quae est in corde recto, paratur a Domino, fide praecedente, qua acceditur ad Deum rectum, ut cor fiat rectum. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
erunt ambulare: repeticio ẽ. suꝑioris sententiȩ
cũ quadam eiꝰ expositione. Hoc enĩ appella¬
uit legẽ eiꝰ. qđ supͣ dixerat testamentũ dĩ. ut
illrid qđ dictum ẽ. ñ custodierunt: repecitũ in¬
telligat᷑. in eo ambulare noluerunt. S cũ bre¬
uius dici possit. & in lege eiꝰ noluerunt ambula¬
re: ñ nichil mͥ uidet᷑. in hoc uerbo nos querere
uoluisse: qͦd maluit dicere noluerunt ambulare:
qm non ambulauerunt. Poterat enĩ putari lex
oꝑum quasi sufficere ad iustificationẽ: cũ ea
quȩ p̃cipiunt᷑ forinsecus fiunt ab eis hominib
qni ea mallent non p̃cipi. quȩ ñ ex corde faciunt
& tam̃ faciunt. ac ꝑ hoc quasi uident᷑ ambulare
in lege dĩ: s nolunt ambulare. Non enĩ ex corde
faciunt. Ex corde aut̃ nullo modo fieri potest.
qd formidine fit penȩ. non dilectione iusticiȩ.
Nam quantũ attinet ad facta quȩ forinsecus
aguntur. & qui timent penã & qͥ amant ius¬
ticiam ñ furant᷑. & idõ pares sunt manu. dis¬

Expanded text:
petitio est superioris sententiae, cum quadam ejus expositione: hoc enim appellavit, legem ejus, quod supra dixerat testamentum Dei; ut illud quod dictum est, non custodierunt, repetitum intelligatur in eo, ambulare noluerunt. Sed cum brevius dici posset, Et in lege ejus non ambulaverunt, nonnihil mihi videtur in hoc verbo nos quaerere voluisse, quod maluit dicere, noluerunt ambulare, quam, non ambulaverunt. Poterat enim putari lex operum quasi sufficere ad justificationem, cum ea quae praecipiuntur, forinsecus fiunt ab eis hominibus qui mallent non praecipi quae non ex corde faciunt, et tamen faciunt; ac per hoc quasi videntur ambulare in lege Dei, sed nolunt ambulare: non enim ex corde faciunt. Ex corde autem nullo modo fieri potest, quod formidine fit poenae, non dilectione justitiae. Nam quantum attinet ad facta quae forinsecus aguntur: et qui timent poenam, et qui amant justitiam non furantur; et ideo pares sunt manu, dis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. fundatam: & elegit dauid seruũ suum.
rere nobis fili dauid: & continuo miscdias
lumen receperunt. quia uerũ erat qͦdͥ cla¬
mauerunt. Hoc idõ non tͣnseunt̃ dicit. s
atcente commendat apłs. scribens ad cimothe¬

Expanded text:
ers. 70, 71. Et elegit David servum suum. rere nobis, fili David; et continuo misericordia ejus lumen receperunt , quia verum erat quod clamaverunt. Hoc ideo non transeunter dicit, sed attente commendat Apos
Abbreviated transcription (Latin):
redimendo qͦmadmodũ abel acain. sic aiude¬
is occisus ẽ. xp̃c. Hoc p̃figuratum ẽ. etiã cũ
iacob decusatim porrectis manib dext̾a teti¬
git effrem ad sinistram constitutũ. eũq p̃posu¬
it manasse ad dext̾am constituto. qͦm sinistͣ
id aꝑtissime exposuit. Non custodierunt
in quit testam̃tum dĩ. & in lege eiꝰ noluert̃
ambulare. Ecce qđ ẽ. conuersi sunt indie
belli. Non obseruauerunt testamentũ dĩ.
ubi arcus intendentes & mittentes. etiam
ꝓmissionis promptissimȩ uerba ꝓtulerunt.
belli. qͥa ꝓmissionẽ obȩdientię. ñ auditio
s temptatio ꝓbat. Cuiꝰ ẽ. aut̃ cũ dõ spiritꝰ

Expanded text:
ianus, pro quo redimendo, quemadmodum Abel a Cain , sic a Judaeianus, pro quo redimendo, quemadmodum Abel a Cain , sic a Judaeis occisus est Christus. Hoc praefiguratum est enim etiam cum Jacob decussatim porrectis manibus, dextera tetigit Ephraem ad sinistram constitutum; eumque praeposuit Manasse ad dexteram constituto, quem sinistra id apertissime exposuit: Non custodierunt, inquit, testamentum Dei, et in lege ejus noluerunt ambulare. Ecce quid est, Conversi sunt in die belli: non observaverunt testamentum Dei. Ubi arcus tendentes et mittentes, etiam promissionis promptissimae verba protuleruntbelli: quia promissionem obedientiae, non auditio, sed tentatio probat. Cujus est autem c
Abbreviated transcription (Latin):
tem suũ iacob qͣmus apatre eiꝰ tanqͣm minorẽ
ad sinistram constitutũ manu tam̃ dext̾a benedix̃.
eumq maiori fr̃ĩ archana benedictione p̃po¬
suit. Ut quod ita hoc loco trib illa culpat᷑.
nec apparuisse in ea qđ illa benedictio pro¬
mittebat ostenditur : satis intelligamꝰ. qđ
etiã tunc ex uerbis patriarchȩ iacob. longe
aliud figurabatur: qm prudentia carnis
expectat. Figurabat᷑ enĩ qđ futuri ẽẽnt. no¬
uissimi: qui erant pͥmi. & pͥmi futuri eẽnt
qui erant nouissimi: ꝑ saluatoris aduentũ:¬
de quo dictum ẽ. qui post me uenit ante me
factus ẽ. Sic abel iustus: maiori p̃latus ẽ. frĩ.
sic isma heli y saac. sic esau congemino suo. s
tac̃ prius nato ipse iacob Sic phares & ipse
congeminũ suũ. qui pͥus manũ ex utero mise¬
rat & ceꝑat nasci: etiã nascendo p̃cessit. Sic
dictoꝵ. s etiam factoꝵ ꝑ abolȩ p̃cesserunt: sic

Expanded text:
tem suum Jacob, quamvis a patre ejus tanquam minorem tem suum Jacob, quamvis a patre ejus tanquam minorem ad sinistram constitutum, manu tamen dextera benedixit, eumque majori fratri arcana benedictione praeposuit ; ut quod ita hoc loco tribus illa culpatur, nec apparuisse in ea quod illa benedictio promittebat ostenditur, satis intelligamus quod etiam tunc ex verbis patriarchae Jacob longe aliud figurabatur, quam prudentia carnis exspectat. Figurabatur enim quod futuri essent novissimi qui erant primi, et primi futuri essent qui erant novissimiest: Qui post me venit, ante me factus est . Sic Abel justus majori praelatus est fratri , sic Ismaeli Isaac , sic Esau congemino suo, sed tamen prius nato, ipse Jacob ; sic Phares et ipse congeminum suum, qui prius manum ex utero miserat, et coeperat nasci, etiam nascendo praecessit ; sicdictorum, sed etiam factorum parabolae praecesserunt, sic