comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stiũ syderu  figuras contẽplatur om̃s.
& habitudines stellarũ circa se & circa
terrã indagabili ratione pcurrit. Actua¬
Porro actualis dicit᷑ quȩ res ꝓpositas oꝑatio¬
nib suis explicare contendit. cu iꝰ partes
sunt tres. moralis. dispensatiua & ciuilis.
Moralis dr̃ ꝑquã mos uiuencti honestꝰ appe¬
titur. & instituta ad uirtutẽ tendentia
p̃parantur. Dispensatiua dr̃. cũ dome¬
sticarũ rerũ sapient᷑ ordo disponitur
Ciuilis dr̃ ꝑquã totius ciuitatis utilitas
administratur
De ysagogis porphirii

Expanded text:
stium siderum, quae figuras contemplatur omnes, et habitudines stellarum circa se et circa terram indagabili ratione percurrit. Porro actualis dicitur, quae res propositas operationibus suis explicat. Cuius partes sunt tres, moralis, dispensativa et civilis. Moralis dicitur, per quam mos vivendi honestus adpetitur, et instituta ad virtutem tendentia praeparantur. Dispensativa dicitur, cum domesticarum rerum sapienter ordo disponitur. Civilis dicitur, per quam totius civitatis utilitas administratur. De isagogis porphyrii
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. ars artiũ. & disciplina disciplinarũ.
Rursus. Phylosophia ẽ. meditatio mortis.
qđ magis conuenit xp̃ianis qui scłi ambi¬
tione calcata: conuersatione disciplina¬
bili. similitudine futurę patriȩ̨ ui-¬
tes. erima in spectiuã. Scła: in actualẽ
Alii definiert phylosophiȩ rationẽ in
duab consistere partib quarũ prima
inspectiua ẽ: scda actualis. Inspectiua
diuidit᷑ in trib modis. id ÷ prima ux
naturalẽ. sedã in doctrinalẽ: Tercia in
uisibilia de diuinis aliqͥd & cȩlestib con¬
templam᷑. eaq m̃te solũmͦ inspicimus.
qm̃ corporeũ suꝑgrediunt᷑ obtutum.
Naturalis dr̃ ubi uniuscuiꝰꝙ rei natura
discutit᷑. quia nichil generat᷑ inuita
sed unũ qđq hisusib deputat᷑. in qͥb
acreatore definitũ. ẽ: nisi forte ꝑ uo¬
luntatẽ dĩ aliqđ miraculũ ꝓuenĩre
abstractã considerat quantitatẽ. Ab¬
stracta enĩ quantitas dr̃ quã intellectu
amateria separantes uł ab aliis acciden¬
tibus

Expanded text:
lina disciplinarum. Rursum. Philosophia est meditatio mortis, quod magis convenit christianis, qui seculi ambitione calcata, conversatione disciplinabili, ad similitudinem future patrie vites: prima inspectiva; secunda actualis. Alii definierunt Philosophiae rationem in duabus consistere partibus, quarum prima inspectiva est, secunda actualis. Inspectiva dividitur in tribus modis, id est prima in naturalem; secunda in doctrinalem; tertia in divinis aliquid et caelestibus contemplamur, eaque mente solummodo inspicimus, quoniam corporeum supergrediuntur obtutum. Naturalis dicitur, ubi uniuscuiusque rei natura discutitur, quia nihil generatur in vita: sed unumquodque his usibus deputatur, in quibus a creatore definitum est, nisi forte cum voluntate Dei aliquod miraculum provenire abstractam considerat quantitatem. Abstracta enim quantitas dicitur, quam intellectu a materia separamus, vel ab aliis accidentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
natur. Iusticia qua recte iudicando
sua cuiq distribuunt᷑. Logicã quȩ ratio¬
nalis uocat᷑ plato subiunxit. ꝑquã disois¬
sis rerũ morũq causis: uim earũ ratio¬
nabiltꝰ
pscrutatꝰ ẽ diuidens eã indialecticã &
rethoricã. Dicta aut̃ logica: id ẽ rationa¬
lis. Logos enĩ apud g̾cos & sermonẽ signi¬
ficat & rationẽ In his quippe trib gene¬
rib phylosophiȩ. etiã eloquia diuina
consistunt. Nã aut de natura disputari
solent ut ingenesi & in ȩcclesiasten. aut
demorib ut in ꝓuerbi is & in om̃ib spar¬
sim libris. aut de logica. ꝓqua nr̃i theolo¬
gram sibi iundicant. ut in cantica canti¬
corũ & euangłiis. Ite aliqui doctorũ phy¬
losophiã in nomine & partib suis ita dif

Expanded text:
enatur. Iustitia, qua recte iudicando enatur. Iustitia, qua recte iudicando sua cuique distribuunt. Logicam, quae rationalis vocatur, Plato subiunxit, per quam, discussis rerum morumque causis, vim earum rationabiliter perscrutatus est, dividens eam in Diale. Dicta autem Logica, id est rationalis. Λόγος enim apud Graecos et sermonem significat et rationem. In his quippe tribus generibus Philosophiae etiam eloquia divina consistunt. Nam aut de natura disputare solent, ut in Genesi et in Ecclesiaste: aut de moribus, ut in Proverbiis et in omnibus sparsim libris: aut de Logica, pro qua nostri Theoreticam sibi vindicant, ut in Cantico canticorum, et Evangeliis. Item aliqui doctorum Philosophiam in nomine et partibus suis ita def
Abbreviated transcription (Latin):
appellatur. in qua disputat᷑ quẽ admo¬
ctum in rerũ causis uł uitȩ morib ue¬
ritas ipsa quęrat᷑. Inphisica gͥ causa quȩ¬
rendi: in ethica ordo uiuendi: in logica
ratio intelligendi uersat᷑. Physicã apud
grecos primꝰ ꝑscritatꝰ ẽ tales milesius.
unꝰ ex septẽ illis sapientib. Hic enĩ ante
alios cęli causas. atq uim rerũ naturaliũ
contẽplata ratione suspexit: quã post¬
moctũ plato in quattuor diffinitiones
distribuit. id ÷ arithmeticã. Geometrici
musicã astronomiã. Ethicã socrates
primꝰ ad corrigendos cõponendosq mo¬
res institure. atq om̃e studiũ eiꝰ ad bene
uiuendi disputationẽ ꝑduxit. diuideus
eã in quattuor uirtutes animȩ. id ẽ
prudentiã. iusticiã fortitudinẽ. tem¬
pantiam. Prudentia. ẽ. in reb qua di¬
scernunt᷑ a bonis mala. Fortitudo: qua
aduersa ȩquanimit̾ tolerant᷑. Temꝑan¬
tia qua libido concupiscentiaq rerũ fi¬

Expanded text:
appellatur, in qua disputatur quemadmoappellatur, in qua disputatur quemadmodum in rerum causis vel vitae moribus veritas ipsa quaeratur. In Physica igitur causa quaerendi, in Ethica ordo vivendi, in Logica ratio intellegendi versatur. Physicam apud Graecos primus perscrutatus est Thales Milesius, unus ex septem illis sapientibus. Hic enim ante alios caeli causas atque vim rerum naturalium contemplata ratione suspexit, quam postmodum Plato in quattuor definitiones distribuit, id est Arithmeticam, Geometricam, Musicam, Astronomiam. Ethicam Socrates primus ad corrigendos conponendosque mores instituit, atque omne studium eius ad bene vivendi disputationeeam in quattuor virtutibus animae, id est prudentiam, iustitiam, fortitudinem, temperantiam. Prudentia est in rebus, qua discernuntur a bonis mala. Fortitudo, qua adversa aequanimiter tolerantur. Temperantia, qua libido concupiscentiaque rerum fr
Abbreviated transcription (Latin):
uiuendi coniuncta hȩc duab ex reb
constare uidet᷑: scientia & opinationẽ.
Scientia ẽ: cũ res aliqͣ certa ratione ꝑci¬
pitur. Opinatio autẽ: cũ adhuc incer-¬
ta res latet. & nulla ratione firma ui¬
detur. ut puta sol utrũne tantꝰ quantꝰ
uidetur. an maior sit quã om̃u t̾ra
tẽ luna globosa sit an concaua. a stel
utrũne athȩreant cęlo. an ꝑaerẽ libero
cursu ferant᷑: Cęlũ ipsũ qua magnitudine
qua materia constet. utrũ quietũ sit &
immobile. an incredibili celeritate uol¬
uatur. quanta sit t̾rȩ crassitudo. aut qͥb
fundam̃tis librata & suspensa ꝑmaneat.
Ipsum aut̃ phylo sophiȩ latine int̾pre¬
tatũ: amorẽ sapientię ꝓficetur. Nam
dicunt. Phylosophiȩ species triꝑtita ẽ
una naturalis quȩ grece phisica appel¬
latur. in quã de naturȩ inquisitione
disseritur. Altera moralis quȩ grece
ethica dr̃. inqua de morib agitur.
Tercia rationalis quȩ greco uocabulo losu

Expanded text:
c duabus ex rebus constare videtur, scientia et opinatione. Scientia est, cum res aliqua certa ratione percipitur; opinatio autem, cum adhuc incerta res latet et nulla ratione firma videtur, utputa sol utrumne tantus quantus videtur, an maior sit quam omnis terra: item luna globosa sit an concava, et stellae utrumne adhaereant caelo, an per aerem libero cursu ferantur: caelum ipsum qua magnitudine, qua materia constat: utrum quietum sit et inmobile, an incredibili celeritate volvatur: quanta sit terrae crassitudo, aut quibus fundamentis librata et suspensa permaneat. Ipsud autem nomen Latine interpretatum amorem sapientiae profitetur. Nam dicunt. Philosophiae species tripertita est: una naturalis, quae Graece Physica appellatur, in qua de naturae inquisitione disseritur: altera moralis, quae Graece Ethica dicitur, in qua de moribus agitur: tertia rationalis, quae Graeco vocabulo Logica
Abbreviated transcription (Latin):
Est enĩ hebraicus & sermo & numeris.
gebantur tubȩ. & ad om̃s reuertelitꝰ
anciqua possessio. debita ab soluebimꝰ
confirmabantur libertates. Hunc nu-¬
merũ etiã in cdieb pente costen & ipsi
celebramꝰ. post dñi resurrectionẽ. re¬
missa culpa. & totius debiti ciro grapho.
euacuato. ab om̃i nexu liberi. suscipi
enĩ aliis. alia succedunt. Hunc quidã
quinquagesimũ annũ dicunt. quẽ he-¬
brei iubeleũ uocant. Obhanc causam.
& ille hebreus. qͥ ꝓpt̾ uxorẽ & liberos
amans dñm suũ. aure ꝑtusa seruitio
subiugatꝰ. seruire iubetur in scłm.
annalib. & ꝓ septẽ ut hominis. & ꝓ
centũ. & ꝓ quouis tẽpore. unde & ȩtas
tẽpus qđ de multis scłis instruitur.
Et dicta ȩtas quasi ȩuitas id÷ similitu¬
do ȩui. Nam ȩuũ est ȩtas ꝑpetua. cuiꝰ
neq initiũ neq extremũ noscit᷑. quod
nitur. Unde & apud latinos. ẽ. diriua¬

Expanded text:
Est enim Hebraicus et sermo et numerus, Est enim Hebraicus et sermo et numerus, gebantur tubae, et ad omnes revertebatur antiqua possessio, debita absolvebantur, confirmabantur libertates. Hunc numerum etiam in diebus Pentecosten et ipsi celebramus post Domini resurrectionem, remissa culpa et totius debiti chirographo evacuato, ab omni nexu liberi suscipien: abeuntibus enim aliis alia succedunt. Hunc quidam quinquagesimum annum dicunt, quem Hebraei iubileum vocant. Ob hanc causam et ille Hebraeus, qui propter uxorem et liberos amans dominum suum aure pertusa servitio subiugatus, servire iubetur in saeculannalibus, et pro septem, ut hominis, et pro centum, et pro quovis tempore. Unde et aetas tempus, quod de multis saeculis instruitur. Et dicta aetas, quasi aevitas, id est similitudo aevi. Nam aevum est aetas perpetua, cuius neque initium neque extremum noscitnitur; unde apud Latinos est deriva
Abbreviated transcription (Latin):
recurrit. Alii annũ dicunt. atuNTo
annorũ. Aut enĩ lunaris annꝰ. ẽ. xxi
dierũ. aut solsticialis qui duodecim
continet m̃ses. aut magnꝰ. om̃ĩb pla¬
netis in eundẽ locũ recurrentib. qui
fit post annos solsticiales plurimos.
Era singulorũ annorũ. ẽ. constituta
a cęsare augusto. quando primũ cen¬
sũ exegit. ac romanũ orbẽ descripsit
Dicta autẽ ęra ex eo qđ om̃ĩs orbis ȩs
reddere ꝓfessus ẽ. rei publicȩ.
De olimpiadib & lustris & iubeleis.
limeias apud grecos constituta¬
tib. & obhoc helidũ certaminis tẽpo
olimpiadẽ uocauert̃. quadriennio
in una olimpiade supputato. Lustr
qđ quinto anno dicit᷑ condi. ꝓpter
olimpiadas a romanis. Adhuc eniꝰ
consules. ad huc exa nonc̾ũ erat. Est
enĩ quinquennale tẽpus. Ideo uͦ sic ii¬
catũ. qđ censu ꝑ quinquenniũ in re¬
publica pacto. urbs roma lustrabat᷑
Iubeleus int̾pretatur remissionis ani

Expanded text:
recurrit. Alii annum dicunt, ἀπὸ τοῦ recurrit. Alii annum dicunt, ἀπὸ τοῦ annorum. Aut enim lunaris annus est triginta dierum, aut solstitialis, qui XII continet menses; aut magnus, omnibus planetis in eumdem locum recurrentibus, qui fit post annos solstitiales plurimos. 4. Aera singulorum annorum constituta est a Caesare Augusto, 230 quando primum censum exegit, ac Romanum orbem descripsit. Dicta autem aera ex eo quod omnis orbis aes reddere professus est reipublicae.olympiadibus et lustris et iubileis . Olympias apud Graecos constituttibus; et ob hoc Elidum certaminis tempus olympiadem vocaverunt, quadriennio in una olympiade supputato. Lustruium, quod quinto anno dicitur condi propter olympiadas a Romanis; adhuc enim consules, adhuc aera nondum erat. Est enim quinquennale tempus. Ideo vero sic vocatum, eo quod censu per quinquennium in republica peracto urbs Roma lustrabatur. Iubileus interpretatur remissionis annus.
Abbreviated transcription (Latin):
& imbrumati dicunt᷑. quib fastidi¬
um ẽ. ciborũ. Hibernꝰ autẽ int̾ hie¬
mem & uernũ. ẽ. quasi hieuernꝰ. qui
plerunq a parte. totã hiemẽ signifi¬
cat. Hȩc tẽpora. singulis etiã cęli.
partib ascribunt᷑. Uer quippe orien¬
ti datur. quia tunc ex terris om̃ia ori¬
untur. Estas uͦ meridiano. eo qđ pars
eiꝰ calore flagrantior sit. Hiems se¬
ptentrioni. eoqđ frigorib & ꝑpetuo
gelu torpet. Autumnꝰ occiduo. ꝓpt̃
qđ graues morbos habet. Unde & tunc¬
omia folia arborũ defluunt. Ut aut̃
autũnꝰ abundet morbis. facit hoc
confiniũ frigoris & caloris. & cõpu¬
Annus aut̃ dictꝰ. quia m̃sib in se recur¬
rentib uoluit᷑. Unde & anulus quasi
annꝰ id ẽ. circulus. qđ in se redeat. Vn¬
de uirgilius. Atꝙ inse sua ꝑ uestigia
uoluitur annꝰ. Sic enĩ apud ȩgẏptios
indi cabat᷑. ante inuentas litteras. picto
dracone caudã suã mordente. qͥa in se

Expanded text:
et inbrumati dicuntur, quibus fastidiet inbrumati dicuntur, quibus fastidium est ciborum. 7. Hibernus autem inter hiemem et vernum est, quasi hiemevernus, qui plerumque a parte totam hiemem significat. Haec tempora singulis etiam coeli partibus ascribuntur. 8. Ver quippe Orienti datur, quia tunc ex terris omnia oriuntur; aestas vero Meridiano, eo quod pars ejus calore flagrantior sit; hiems Septentrioni, eo quod frigoribus et perpetuo gelu torpeat; autumnus Occiduo, eo quod graves morbos habet; unde et tunc folia arborum defluunt. Ut autem autumnus abundet morbis, facit 229 hoc confinium frigoris et caloris, et compuAnnus autem dictus, quia mensibus in se recurrentibus volvitur. Unde et annulus, quasi annuus, id est, circulus, quod in se redeat. Virgilius: Atque in se sua per vestigia volvitur annus. 2. Sic enim et apud Aegyptios indicabatur ante inventas litteras, picto dracone caudam suam mordente, quia in se
Abbreviated transcription (Latin):
& frigore temꝑent. Hȩc & curricula
dicunt᷑. quia ñ stant sed currunt.
menses fuisse diuisa. quorũ temporũ
talẽ ueteres faciunt discretionẽ. Vt
primo m̃se. uer nouũ dicatur. scđo
adultũ. tercio pręceps. sic & estas iN
suis trib m̃sib. noua. adulta. & pͣceps.
sic & autũnus. nouus. adultꝰ & p̾ceps.
tẽ hiems. noua adulta & p̃ceps. siue
casu hiemis. Uer autẽ dictũ. qđ uiret.
Tunc erũ post hiemẽ uestitur tellus
herbis. & in florẽ cuncta rũpuntur.
Estas dicit᷑ abȩstu. id ẽ. a calore. &
estas quasi usta. id÷ exusta & arida.
Nam calor. aridus. ẽ. Aitũ nꝰ autẽ a
tẽpestate uocatꝰ. quando & folia arbo¬
rũ cadunt. & omĩia maturescunt. Hie¬
mem ratio hemisperii nuncupauit. qͥa
tunc breuiori sol uoluit᷑ circulo. un¬
de & hoc tẽpus bruma dr̃. quasi bra¬
chin. id ÷ breuis. uł a cibo. qđ maior
sit tunc uescendi appetitꝰ. Edacitas¬
enĩ grece brum᷑o appellatur. unde

Expanded text:
et frigore temperent. Haec et curricula et frigore temperent. Haec et curricula dicuntur, quia menses fuisse divisa. Quorum temporum talem veteres faciunt discretionem, ut primo mense ver novum dicatur, secundo adultum, tertio praeceps. 3. Sic et aestas in suis tribus mensibus nova, adulta et praeceps; Sic et autumnus, novus, adultus et praeceps. Item hiems, nova, adulta et praeceps sive casu hiemis. Ver autem dictum quod viret. Tunc enim post hiemem vestitur tellus herbis, et in florem cuncta rumpuntur. Aestas dicitur ab aestu, id est a calore; et aestas quasi usta, id est exusta et arida. Nam calor aridus est. Autumnus a tempestate vocatus quando et folia arborum cadunt et omnia maturescunt. Hiemem ratio hemisphaerii nuncupavit, quia tunc breviori sol volvitur circulo. Unde et hoc tempus bruma dicitur, quasi βραχύς, id est brevis; vel a cibo, quod maior sit tunc enim Graece bruma appellatur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
nis uocatȩ. Nundinȩ enĩ st̃. publicȩ
conuentiones. si ue mercimonia.
De Solsticiis & ȩquinoctuis.
olsłicibm dictũ. quasi solis statio. uii.
qđ tunc sole stante. crescant dies uł
noctes. Equi noctiũ appellatũ. qđ tunc
dies & nox horarũ spacio ȩquali consi¬
stunt. Duo st̃ autẽ solsticia. unũ estiuũ
octauo kalenclarũ iuliarũ. de quo
tẽpore. remeare sol ad inferiores inci¬
pte circulos Aliud hiemale octauo
kalendas ianuarias. qͦ tẽpore sol altio¬
res incipit circulos petere. unde hie¬
malis solsticii dies minimꝰ. sicut ęsti¬
ui maximꝰ inuenit᷑. Itẽ duo st̃ ęqui¬
noctia. unũ uernale & aliud autum¬
Sunt autẽ hȩc equinoctia. die octauo
kalendarũ apriliũ. & octauo kalenda¬
rũ octobriũ. quia annus olim induas
tantũ partes diuidebatur. hoc . ẽ. in
autumnus. & hiems. Dicta st̃ autẽ tem¬
pora a cõmunionis temꝑam̃to. qđ
inuicẽ se humore. siccitate. calore

Expanded text:
nis vocatae. Nundinae enim sunt publicae nis vocatae. Nundinae enim sunt publicae conventiones sive mercimonia. De solstitiis et aequinoctiis . Solstitium dictum qod tunc, sole stante, 227 crescant dies, vel noctes. Aequinoctium appellatum, quod tunc dies et nox horarum spatio aequali consistunt. 2. Duo autem sunt solstitia: unum aestivum octavo Kalendarum Juliarum, de quo tempore remeare sol ad inferiores incipit circulos, aliud hiemale, octavo Kal. Januar., quo tempore sol altiores incipit circulos petere. Unde et hiemalis solstitii dies minimus, sicut aestivi maximus invenitur. 3. Item duo sunt aequinoctia: unum vernale, et aliud autumSunt autem haec aequinoctia die octava Kalend. April. et octavo Kalend. Octob., quia annus olim in duas partes tantum dividebatur, hoc est, in autumnus et hiems; dicta sunt autem tempora a communionis temperamento, quod invicem se humore, siccitate, calore
Abbreviated transcription (Latin):
diuisus erat. Iulius uͦ & augustꝰ de ho¬
norib hominũ uilii & augusti cȩsa-¬
rũ nuncupati st̃. Nam prius. quinti-¬
lis & sextilis uocabantur. Quintilis.
qͥa quintꝰ erat a martio. quẽ principẽ
anni testant᷑ esse romani. Sextilis
similit̾ qđ sextus. Septẽber nom̃ ha¬
bet anumero & ymbre. qͥa septimꝰ ẽ.
a martio & ymbres habet. Sic &
october. nouember atq december.
ex numero & ymbrib accepert᷑ uoca¬
bula. Quẽ numerũ decurrentem
detember finit. ꝓeo qđ denarius
numerus. p̾cedentes numeros clau¬
dit. Ralendas aut̃ nonas & idus.
ꝓpt̾ festos dies romani instituert̃.
uł ꝓpt̾ officia magistratuũ. in his
enĩ dieb conueniebat᷑ in urbib. Quidã
autẽ kalencdas. a colendo appellari
existimant. Apud ueteres enĩ. omniũ
hebreos. Idus aut̃ pleriq latinorũ ab
edendo dictos putant. qđ hi dies apud
ueteres epularũ essent. Nonȩ anundi¬

Expanded text:
divisus erat. Iulius vero et Augustus de hodivisus erat. Iulius vero et Augustus de honoribus hominum, Iulii et Augusti Caesarum, nuncupati sunt. Nam prius Quintilis et Sextilis vocabantur: Quintilis, quia quintus erat a Martio, quem principem anni testantur esse Romani; Sextilis similiter, quod sextus. September nomen habet a numero et imbre, quia septimus est a Martio et imbres habet. Sic et October, November atque December ex numero et imbribus acceperunt vocabula; quem numerum decurrentem December finit, pro eo quod denarius numerus praecedentes numeros claudit. Kalendas autem, Nonas et Idus propter festos dies Romani instituerunt; vel propter officia magistratuum. In his enim diebus conveniebatur in urbibus. Quidam autem Kalendas a colendo appellari existimant. Apud veteres enim omnium md Hebraeos. Idus autem plerique Latinorum ab edendo dictum putant, quod hi dies apud veteres epularum essent. Nonae a nundi
Abbreviated transcription (Latin):
crificabatur. Nam ianuariũ diis superis.
februariũ diis manib romani conse¬
crauert̃. Ergo februarius a februo. id ÷
plutone. ñ a febre id÷ egritudine no¬
minatur. Martius appellatꝰ ꝓpt̾ mar-¬
tem romanȩ gentis auctorẽ. uł qđ eo
tẽpore cuncta animantia agant᷑ ad
marem. & ad concũbendi uoluptatẽ.
dem appellatur & m̃sis nouorũ qͥa anni
initiũ mensis. ẽ. martius. Idem & nouus
aer: ab indiciis scilicet germinũ. qͥa
in eo uiridantib fructib nouis. trans¬
actorũ ꝓbatur occasus. Aprilis ꝓuene¬
re dr̃. quasi afrodis. Grece enĩ afro-¬
dis uenus dr̃. Uel qͥa hoc m̃se om̃ĩa
aꝑiuntur inflorẽ. quasi aperilis.
Maius dictꝰ a maia matre mercurii.
uł a maiorib natu. qͥ erant principes
rei publicȩ. Nã hunc m̃sem maiorib.
sequentẽ uͦ minorib romani consecra¬
uert̃. unde & iunius dr̃. Antea enim
popłs. incenturias seniorũ & iuniorũ

Expanded text:
crificabatur. Nam Ianuarium diis superis, crificabatur. Nam Ianuarium diis superis, Februarium diis Manibus Romani consecraverunt. Ergo Februarius a Februo, id est Plutone, non a febre, id est aegritudine nominatus. Martius appellatus propter Martem Romanae gentis auctorem, vel quod eo tempore cuncta animantia agantur ad marem et ad concumbendi voluptatem. Idem appellatur et mensis novorum, quia anni initium mensis est Martius. Idem et novum ver ab indiciis scilicet germinum, quia in eo viridantibus fructibus novis transactorum probatur occasus. Aprilis pro Venere dicitur, quasi Aphrodis; Graece enim Ἀφροδίτη Venus dicitur; vel quia hoc mense omnia aperiuntur in florem, quasi Aperilis. Maius dictus a Maia matre Mercurii; vel a maioribus natu, qui erant principes reipublicae. Nam hunc mensem maioribus, sequentem vero minoribus Romani consecraverunt. Unde et Iunius dicitur. Antea enim populus in centurias seniorum et iuniorum
Abbreviated transcription (Latin):
quã nos ꝑ diriuationẽ aurorã uocamꝰ.
quasi eororã. unde ẽ. illud. Et lȩtꝰ
septẽ dierum. quorũ repetitione.
& menses. & anni. & scła ꝑaguntur.
Ebta enĩ greti. septẽ dicunt. Hanc nos
septimanã uocamꝰ. quasi septẽ luces
nã mane lux est. Octauus autẽ dies
idem primꝰ est ad quẽ reditur. & a quo
Luna enĩ mene greco sermone uocatur.
unde & apud hebreos m̃ses legitimi.
ñ ex solis circulo. sed ex lunȩ cursu e¬
numerantur: qđ est de noua ad nouã¬
Egyptii autẽ primi ꝓpt̾ lunȩ ueloci.¬
orem cursũ. & ne error cõputationis elꝰ
uelocitate accideret: ex solis cursu
diem m̃ses ad inuenert. qm tardior
solis motus. facilius poterat cõp̃hendi
Ianuarius m̃sis a iano dictꝰ. cui fuit
a gentilib consecratꝰ. uł quia limes &
ianua sit anni. unde & bi frons idem
ianꝰ pingitur. ut introteus anni & exitꝰ
demonstret᷑. Februarius nuncupatu
a februo id ẽ. plutone. cui eo mense sa-¬

Expanded text:
quam nos per derivationem auroram vocamus, quam nos per derivationem auroram vocamus, quasi eororam. Unde est illud Virg. Aenseptem dierum, quorum repetitione et menses et anni et saecula peraguntur; ἑπτὰ enim Graeci septem dicunt. Hanc nos septimanam vocamus, quasi septem luces. Nam mane lux est. Octavus autem dies idem primus est, ad quem reditur et a quo Luna enim μήνη Graeco sermone vocatur; unde et apud Hebraeos menses legitimi non ex solis circulo, sed ex lunae cursu enumerantur, quod est de nova ad novam. Aegyptii autem primi propter lunae velociorem cursum, et ne error conputationis eius velocitate accideret, ex solis cursu diem mensis adinvenerunt; quoniam tardior solis motus facilius poterat conprehendi. Ianuarius mensis a Iano dictus, cuius fuit a gentilibus consecratus; vel quia limes et ianua sit anni. Unde et bifrons idem Ianus pingitur, ut introitus anni et exitus demonstraretur. Februarius nuncupatur a Februo, id est Plutone, cui eo mense sa
Abbreviated transcription (Latin):
occidentali uocatũ. quȩ solẽ occiduũ
sequit᷑. & tenebras sequentes p̾cedit.
ponet uesper olimpo. Tenebras autẽ
dictas. qđ teneant u̾bras. Conticiniũ
est. quando om̃s silent. Conticescere
enĩ. silere. ẽ. Intẽpestũ ẽ. mediũ &
in actuosũ noctis tẽpus. quando agi
nichil potest. & om̃ia sopore quieta st̃
Nam tẽpus ꝑ se ñ intelligit᷑. nisi ꝑactus
humanos. mediũ aut̃ noctis actu caret.
Ergo intẽpesta in actuosa quasi si ne
tẽpore. hoc ẽ. sine actu. ꝑ quẽ dinosci¬
tur tẽpus. unde ẽ. intẽpestiue ueni¬
sti. Ergo intẽpesta dr̃ quia caret tem¬
pore. id÷ actũ. Galliciniũ ꝓpt̾ gallos
lucis pręnuncios dictũ. Matutinũ ẽ.
int̾ abscessũ tenebrarũ & aurorȩ ad-¬
uentũ. Et dictũ matutinũ. qđ hoc tem¬
pus inchoante mane sit. Diluculum
quasi iam incipiens parua diei lux. hȩc
& aurora quȩ solem prȩcedit. Est autẽ
aurora diei clarescentis exordiũ. & pri¬
mus splendor aeris qui grece eoos drꝰ

Expanded text:
occidentali vocatum, quae solem occiduum sequitur et tenebras sequentes praeceditponit vesper Olympo. Tenebras autem dictas, quod teneant umbras. Crepusculum eenim silere est. 9. Intempestum est medium et inactuosum noctis tempus, quando agi nihil potest, et omnia sopore quieta sunt. Nam tempus per se non intelligitur, nisi per actus humanos; medium autem noctis actu caret 224 Ergo intempesta, inactuosa, quasi sine tempore, hoc est sine actu, per quem dignoscitur tempus; unde est, intempestive venisti. Ergo intempesta dicitur, quia caret tempore, id est, actu. 11. Gallicinium propter gallos lucis praenuntios dictum. 12. Matutinum est inter abscessum tenebrarum et aurorae adventum; et dictum matutinum quod hoc tempus inchoante mane sit. Diluculum quasi iam incipiens parva diei lux. Haec et aurora, quae solem praecedit. Est autem aurora diei clarescentis exordium et primus splendor aeris, qui Graece ἡὼς dicitur;
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ad ultimũ cęli spaciũ ꝑuente elan¬
guescit. ac tabe factus efflat suos ignes.
aut quia eadẽ ui sub terras cogit᷑ qua
Ruit oceano nox inuoluens umbra ma¬
gna terrãq polũq Noctis partes. se¬
ptem st̃. Id ÷ uesper. crepusculũ. conti¬
ciniũ. intẽpestũ. galliciniũ. matuti¬

Expanded text:
cum ad ultimum coeli spatium pervenit, elancum ad ultimum coeli spatium pervenit, elanguescit, ac tabefactus efflat suos ignes: aut quia eadem vi sub terras cogitur, quRuit Oceano nox, involvens umbra magna terramque polumque. Noctis partes septem sunt, id est vesper, crepusculum, conticinium, intempestum, gallicinium, matuti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspicuus. Meridies dicta quasi medidies.
hoc. ẽ medius dies. uł quia tunc puri¬
or dies. ẽ. Merũ enĩ purũ dr̃. In toto enĩ
die nichil clarius meridie. quando sol
medio cȩlo rutilat. & omnẽ orbẽ pari
claritate illustrat. Suprema ẽ. postre¬
ma pars diei. quando sol cursũ suum
in occasũ uertit. dicta qđ suꝑ est ad
partẽ ultimã diei. Serũ uocatũ a
clausis seris. quando iã nox uenit.
ut unꝰquisq somno tutior sit. Hodie
quasi hoc die. & cotidie ñ quotidie.
ut sit qͦt dieb. Cras qđ est postea. ex¬
ternũ est pridie. & dictũ externũ. abeo
priori die. Perendie. id ẽ. ꝑ ante diem.
ceat. quȩ iccirco lunȩ ac siderũ lucẽ
habet ne indecora esset. & ut consolare¬
tur om̃s nocte oꝑantes. & ut qͥbusdã
animantib quȩ lucẽ solis sufferre
cissitudinẽ dormiendi uigilandiq
effecta ẽ. & ut oꝑ̾is diurni laborem.
aut quia longo itinere lassat᷑ sol. &

Expanded text:
 atque perspicuus. Meridies dicta quasi medidies,  atque perspicuus. Meridies dicta quasi medidies, hoc est medius dies; vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. In toto enim die nihil clarius meridie, quando sol de medio caelo rutilat et omnem orbem pari claritate inlustrat. Suprema est postrema pars diei, quando sol cursum suum in occasum vertit: dicta quod superest ad partem ultimam diei. Serum vocatum a clausis seris, quando iam nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. Hodie quasi hoc die; et quotidie, non cotidie, ut sit quot diebus. Cras quod est postea. Hesternum est pridie; et dictum hesternum ab eo priori die. Perendie, id est, per ante diem, ceat; quae idcirco lunae et siderum lucem habet, ne indecora esset, et ut consolarentur omnes nocte operantes, et ut quibusdam animantibus, quae lucem solis ferre cissitudinem dormiendi vigilandique effecta est, et ut operis diurni laborem a est nox? Resp. Aut quia longo itinere lassatur sol, et
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Tam̃ si quẽ forte consuetudo traxe¬
rit. ut illud exeat ex ore qđ improbat
corde. intelligat illos om̃s de quorũ no¬
minib appellati st̃ hi dies homines fu¬
isse. & ꝓpt̾ beneficia quȩdã mortalia.
quia plurimũ potuert̃ & eminuerunt
in hoc scło. delati ft̃ eis abamatorib
suis diuini honores. & in dieb & in
siderib. Sed primũ anominib homi¬
nũ sidera nuncupata. & a siderib dies
sunt appellati. A fando autẽ feriȩ nun¬
cupatȩ st̃. qđ sit in eis nobis tẽpus dicti¬
onis. id. ẽ. in diuino uł humano officio
fari. sed ex his festos dies hominũ causa
institutos. feriatos diuinorũ sacrorũ.
Partes diei tres sunt. mane. meridies.
& suprema. Mane lux matura & plena.
nec iam crepusculũ. Et dictũ mane. a
manu. Manũ enĩ antiqui. bonũ dicebant.
Quid enĩ melius luce: Alii mane ȩsti¬
mant uocari a manib. quorũ conuer¬
satio a luna ad terrã est: Alii putant

Expanded text:
dit. Tamen si quem forte consuetudo traxedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod inprobat corde, intellegat illos omnes, de quorum nominibus appellati sunt hi dies, homines fuisse: et propter beneficia quaedam mortalia, quia plurimum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus et in sideribus; sed primum a nominibus hominum sidera nuncupata, et a sideribus dies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacrorum. Partes diei tres sunt: mane, meridies et suprema. Mane lux matura et plena, nec iam crepusculum. Et dictum mane a mano; manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane aestimant vocari a Manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii putant
Abbreviated transcription (Latin):
a sole sp̃m. a luna corpus. a mercurio
ingeniũ & linguã. a uenere uolupta¬
tem. a marte sanguinẽ. a ioue tem¬
pantiam. a saturno humorẽ. Talis
quippe extiete gentiliũ stulticia.
qui sibi finxert̃ tam ridiculosa figm̃e¬
ta. Apud hebreos aut̃ dies prima
una sabbati dr̃. qͥ apud nos dies domi¬
nicus. ẽ. quẽ gentiles soli dicauert̃.
Scđa sabbati scđa feria quẽ sȩculares
diem lunȩ uocant. Tercia sabbati tercia
feria. quẽ diem illi martis uocant.
Quarta sabbati quarta feria. qͥ mercuri i
des dicit᷑ a paganis. Quinta sabbati
quinta feria .ẽ. id ÷ quintꝰ a die dñico.
qui apud gentiles iouis uocat᷑: Sexta
gentiles saturno dedicauert̃. & satur¬
nominauer̃t. Sabbatũ autẽ ex hebreo
in latinũ requies int̾pretat᷑. eo qđ ds̃ in
eo requieuisset ab om̃ib oꝑib suis. Me¬
lius autẽ in uocabulis dierũ de ore
xp̃iano.ritus loquendi ȩcclasticus ꝓce¬

Expanded text:
a Sole spiritum, a Luna corpus, a Mercurio a Sole spiritum, a Luna corpus, a Mercurio ingenium et linguam, a Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Iove temperantiam, a Saturno humorem. Talis quippe extitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. Apud Hebraeos autem dies prima una sabbati dicitur, qui apud nos dies dominicus est, quem gentiles Soli dicaverunt. Secunda sabbati secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant. Tertia sabbati tertia feria, quem diem illi Martis vocant. Quarta sabbati quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paganis. Quinta saquinta feria est, id est, quinta a die Dominico, qui apud gentiles Jovis vocatur. Intergentiles Saturno dicaverunt, et Saturnominaverunt. Sabbatum autem ex Hebraeo in Latinum requies interpretatur, eo quod Deus in eo requievisset ab omnibus operibus suis. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus proce
Abbreviated transcription (Latin):
scđm romanos a media nocte. Unde
& tunc galliciniũ. ẽ. quorũ uox diei
ostendit p̾coniũ. qͣndo aͥ mesonictios
afflatus fit. Dies dicti adiis. quorũ
nomina romani. quib dã siderib sa-¬
crauerunt. Primũ enĩ diem a sole ap¬¬
pellauert̃. qui princeps est omniũ sẏde¬
rum. sicut & idem dies. capit. ẽ. cun-¬
ctorum dierũ. Scđm aluna. quȩ soli
& splendore & magnitudine ꝓxima. ẽ.
& ex eo mutuat lum̃. Terciũ ab stel¬
la martis. quȩ uesper uocat᷑. Quartũ
ab stella mercurii. quã quidã candi¬
duĩ circulũ dicunt. Quintũ abstella
iouis. quã foetontẽ aiunt. Sextũ a
ueneris stella. quã luciferũ asserunt.
quȩ int̾ om̃ia sidera plus lucis habet.
Septimũ ab stella saturni. quȩ sęxto
celo locata.xxx. annis fertur exple¬
re cursũ suum. Proinde aut̃ ex his se¬
ptem stellis nomina dierũ gentiles
dedert̃. eoqđ ꝑ eosdẽ aliquid sibi ef¬
fici existimarent. dicentes habere

Expanded text:
secundum Romanos a media nocte. Unde secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, quorum vox diei ostendit praeconium, quando et mesonyctius afflatus fit. Dies dicti a diis, quorum nomina Romani quibusdam sideribus sacraverunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt, qui princeps est omniun siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a Luna, quae Soli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium ab stella Martis, quae Vesper vocatur. Quartum ab stella Mercurii, quam quidam candidum circulum dicunt. Quintum ab stella Iovis, quam Phaethontem aiunt. Sextum a Veneris stella, quam Luciferum asserunt, quae inter omnia sidera plus lucis habet. Septimus ab stella Saturni, quae sexto caelo locata triginta annis fertur explere cursum suum. Proinde autem ex his septem stellis nomina dierum gentiles dederunt, eo quod per eosdem aliquid sibi effici existimarent, dicentes habere
Abbreviated transcription (Latin):
nimus prb̃r in latinã linguã conuertit
Cronos enĩ grece. latine tẽpus interpre¬
empora autẽ. mom̃tis. horis. dieb.
mensib. annis. lustris. scłis. ętatib
diuidunt᷑. Mom̃tũ est. minimũ atq
angustissimũ tẽpus. a motu sẏderũ
dictũ. Est enĩ extremitas horȩ in bre¬
uib int̾uallis. cũ aliqͥd sibi cedit atq
succedit. Hora grecũ nom̃. ẽ. & tam̃ lati¬
nũ sonat. Hora enĩ finis. ẽ tẽporis. sicut
terras. sicut nox sol sub t̾ris. Ut
enĩ dies aut nox sit. causa. ẽ. aut supͣ
terrã sol aut sub t̾ris. Dies legitimus
spacia sui cursus. ab oriente usq ad ali¬
um orientalẽ solem. cȩli uolubilitate
concludat Abusiue aut̃ dies unꝰ est.
spaciũ ab oriente sole usq ad occidenti
Sunt aut̃ diei spacia duo. int̾dianũ atq
nocturnũ. & est dies quidẽ horarum
usi. ẽ. ut sine cõmemoratione noctis
at ab occasu solis. scđm ꝑsas ab ortu so¬
lis. scđm athenienses a sexta hora diei.

Expanded text:
am convertit; cronos enim Grece, Latine tempus interpreempora autem momentis, horis atque diebus, mensibus, annis, lustris, seculis et etatibus dividuntur. Momentum est minimum atque tempus angustissimum, a motu syderum dictum. 2. Est enim extremitas horae in brevibus intervallis, cum aliquid sibi cedit atque succedit. Hora Graecum est nomen, et tamen Latinum sonat. Hora enim finis est temporis, sicut terras, sicut nox sol sub terris: ut enim dies aut nox sit causa est, aut supra terram sol, aut sub terris. Dies legitimus spatia sui cursus ab Oriente usque ad alium Orientem solem coeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab oriente sole usque ad occidentem. Sunt autem diei spatia duo, interdianum atque nocturnum; et est dies quidem horarum usu est ut sine commemoratione noctis at ab occasu solis: secundum Persas ab ortu solis: secundum Athenienses a sexta hora diei;
Abbreviated transcription (Latin):
Arfaxat anno.cͦ.xxͤu. geñ sala. a quo
Sala anno. cxxxxͦ. geñ heber a qͦ hebrei¬
lec anno.c.xxx. geñ ragau. dii primũ
adorantur. iĩ. dcc. Lxx iii. Ragau an¬
no.cxxx.ii. gen̾ saruch. regnũ incho¬
at scitarũ. iĩ. dcc̾cc. u. Saruch anno
ͦxxx. geñ nachor regnũ egyptiorũ
UIII. geñ thare. regnũ assyriorũ &

Expanded text:
Arphaxat annorum XXXV genuit Sale, a quo e annorum XXX genuit Heber, a quo Hebrlec ann. CXXX genuit Ragau. Dii primum adorantur, II M.DCCLXXIII. Ragau, an. CXXXII, genuit Seruch. Regnum inchoat Scytharum, II M. DCCCCV. 7. Seruch, an. CXXX, genuit Nachor. Regnum Aegyptiorum IIII. genuit Thare. Regnum Assiriorum et
Abbreviated transcription (Latin):
usq adabrahã. Tercia ab abrahã usq
ad cdauid. Quarta a dauid usq ad
transmigrationẽ iudȩ in babiloniam.
usqueqͦ mundus iste finiat᷑. Quarum
decursus. ꝑ generationes & regna ita in¬
spicitur. De Descriptione tẽporũ.
Rima ȩcas. in exordio sui continet
dreationẽ mundi Primo enĩ die. ds in
lucis nomine condidit angłos. Scdđo. in
firmam̃ti appellatione cȩlos. Tercio. in
discretionis uocabulo speciem aquarũ
& t̾rȩ. Quarto. luminaria cęli. Quinto.
animantia exaquis. Sexto animantia
filiidi. cc̃.xxͫx. Sethꝰ anno. ccͦ u. ge¬
nuit enos qͥ coepit inuocare nom̃ dñi.
ccce. xxxuͦ Enos anno caxc genuit
caman. deͣ.xxuͦ. Cainan anno. eͦ laoͦ.

Expanded text:
 ad Abraham; tertia ab Abraham usque ad David; quarta a David usque ad transmigrationem Iuda in Babyloniam; usque quo mundus iste finiatur. Quarum decursus per generationes et regna ita inspicitur. De descriptione temporum . Prima aetas in exordio sui continet creationem mundi. Primo enim die Deus in lucis nomine condidit angelos; secundo in firmamenti appellatione caelos; tertio in discretionis vocabulo speciem aquarum et terrae; quarto luminaria caeli; quinto animantia ex aquis; sexto animantia filii Dei. CCXXX. Seth ann. CCV genuit Enos, qui coepit invocare nomen Domini. CCCCXXXV. Enos ann. CXC genuit Cainan. DCXXV.
Abbreviated transcription (Latin):
cursus. iactus. uirtus. atq luctatio.
Unde ferunt quendã regẽ tot filios ado¬
lescentes habentẽ. totidẽ generib de
regno iussisse contendere.
saltus. altius exilire uł longius.
uocat᷑. Est enĩ cursus celeritas pedũ.
Huic arti usus. ẽ. arreptos lapides ꝓcul¬
ferire. hastas pondere librato iacere.
sagretas arcu emittere. DE UIRTIrT Ẽ.

Expanded text:
cursus, iactus, virtus atque luctatio. Unde ferunt quendam regem tot filios adolescentes habentem totidem generibus de regno iussisse contendere. saltus altius exilire vel longius.vocatur; est enim cursus celeritas pedum. Huic arti usus est arreptos lapides ferire, hastas pondere librato iacere, sagittas arcu emittere. De virtute .
Abbreviated transcription (Latin):
titudine. & serpens ꝓ morte & sapien¬
tia: Idem & uermis. quia resurrexit
Aquila ꝓpt̾qđ post resurrectionẽ ad
astra remeauit. Nec mirũ si uilib si¬
gnificationib figuretur. qͥ usq ad
nr̃arũ passionũ. sei carnis contumeli¬
as descendisse cognoscit᷑. Quidũ sit dĩ
patris coȩternꝰ ante scła filius. post quã
uenit plenitudo tẽporis. ꝓpt̾ salutẽ
nr̃am formã serui accepit. & factꝰ. ẽ
filius dĩ hominis filius. Inde quȩdã

Expanded text:
titudine; serpens pro morte et sapientia. Idem et vermis, quia resurrexit; aquila, pro eo quod post resurrectionem ad astra remeavit. Nec mirum si vilibus significationibus figuretur, qui usque ad nostrarum passionum seu carnis contumelias descendisse cognoscitur, qui dum sit Dei Patris coaeternus ante saecula Filius, postquam venit plenitudo temporis, propter salutem nostram formam servi accepit, et factus est Filius Dei
Abbreviated transcription (Latin):
Homousion patri. abunitate substan¬
tiȩ appellat᷑. Substantia enĩ uł essen
Hoc enĩ uocat᷑ homousion. qđ est ego
& pat̾ unũ sumꝰ. hoc. ẽ eiusdẽ cum
patre substantiȩ. Qđ nom̃. & si scri¬
ptum in sc̃ĩs litteris ñ inueniatur.
in assertione tam̃ totius trinitatis
defendit᷑. quia datur ratio unde re¬
cte dici ostendat᷑. sicut & pat̾ in illis
lbris nusquã ingenitꝰ legit᷑. sed tam̃
dicendus esse atq credendus ñ dubita¬
tur homousion similis substantię.
qͥa qualis ds̃. talis ẽ. & imago eiꝰ. Inuisi¬
bilis ds̃. & imago inuisibilis. Principiũ
eo qđ abipso sint omĩa. & qͥa ante eũ
nichil. Finis. uł quia dignatꝰ ẽ. in fi¬
ne tẽporũ humilit̾ in carne nasci &¬

Expanded text:
Homousion Patri ab unitate substanHomousion Patri ab unitate substantiae appellatur. Substantia enim vel essentHoc enim vocatur Homousion, quod est Iounum sumus, hoc est, ejusdem cum Patre substantiae. 15. Quod nomen, etsi scriptum in sanctis Litteris non inveniatur, in assertione tamen totius Trinitatis defenditur, quia datur ratio, unde recte dici ostendatur; sicut et Pater in illis libris nusquam Ingenitus legitur, 302 sed tamen dicendus esse atque credendus non dubitatur. Homoeusion, similis substantiae, quia qualis Deus, talis est et imago eius. Invisibilis Deus et imago invisibilis. Principium, eo quod ab ipso sint omnia, et quia ante eum nihil. Finis, vel quia dignatus est in fine temporum humiliter in carne nasci
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ eius saluatorẽ. qͥa ipse saluum
faciet popłm suum. Sicut enĩ xp̃c
significat regem. ita uic significat sal¬
uatorem. Non itaq nos saluos facit
quicunq rex. sed rex saluator. quod
uerbũ latina lingua antea ñ habebat.
sed habere poterat. sicut potuit qͣndo
uoluit. Emmanuhel exhebreo in la¬
tinũ significat nobiscũ ds̃. Scilicet
quia ꝑ uirginẽ natus ds̃. hominib
in carne mortali apparuit: ut t̾renis
uiã salutis ad cęlũ apiret. Ad diuini¬
tatis substantiã quȩ ꝑtinent: ista st̃.¬
patre substantiã. Dñs: ꝓpt̾ seruientẽ
creaturã. Ds aut̃ & homo. qͥa uerbũ
& caro. Vnde & bis genitꝰ dr̃. siue qͥa
pat̾ eũ genuit sine matre in ęc̾nitate
siue qͥa mat̾ sine patre intẽpore.
Unigenitꝰ aut̃ uocat᷑ scđm diuinitatis
excellentiã. quia sine fr̃ib Primoge¬
nitus scđ̾m susceptionẽ hominis. iN
qua ꝑ adoptionẽ gr̃ȩ fr̃s habere di¬
gnatus. ẽ. quib esset primogenitus.

Expanded text:
nomen eius Salvator, quia ipse salvum faciet populum suum.' Sicut enim Christus significat regem, ita Iesus significat salvatorem. Non itaque nos salvos facit quicumque rex, sed rex Salvator. Quod verbum Latina lingua antea non habebat, sed habere poterat, sicut potuit, quando voluit. Emmanuel ex Hebraeo in Latinum significat 'nobiscum Deus,' scilicet quia per Virginem natuin carne mortali apparuit, ut terrenis viam salutis ad coelum aperiret. Ad divinitatis substantiam quae pertinent ista su servientem creaturam. Deus autem et homo, quia Verbum et caro. Unde et bis genitus dicitur, sive quia Pater eum genuit sine matre in aeternitate, sive quia mater sine patre in tempore. Unigenitus autem vocatur secundum divinitatis excellentiam, quia sine fratribus; Primogenitus, secundum susceptionem hominis, in qua per adoptionis gratiam fratres habere dignatus est, quibus esset primogenitus.
Abbreviated transcription (Latin):
Sacerdos. qͥa ꝓ nob̾ se hostiã obtulit.
Pastor: qͥa custos. Magister: qͥa ostensor.
Natarenꝰ uͦ a loco. nazareus a merito. id ÷
sc̃s siue mundus. qͥa peccatũ nonfecit.
Siquidẽ & de aliis inferiorib rebus no¬
minũ species ad se trabit xp̃c. ut facilius
intelligatur. Dicitur enĩ panis. qͥa caro.
Uitis. qͥa sanguine ipsius redẽpti sumus
Flos quia electꝰ. Uia. qͥa ꝑipsũ ad din
imus. Hostiũ. qͥa ꝑipsũ ad dm̃ ingredi¬
mur. Mons. qͥa fortis. Petra. qͥa firmi¬
tas. ẽ. credentiũ. Lapis angularis. uł
qͥa duos parietes e diuerso. id ÷ de cir-¬
unã fabricã ȩccłȩ iungit. uł qđ pacẽ¬
inse angłis & hominib facit. Lapis of¬
fensionis. qͥa ueniens humilis. offende¬
runt in eũ increduli homines. & factꝰ ẽ
quia suꝑ eum catholica ȩccła constru-¬

Expanded text:
sacerdos, quod pro nobis hostiam se obtulit; pastor, quia custos est; magister, quia ostensor; Nazaraeus vero a loco Nazareth; a merito, id est, sanctus, sive mundus, quia peccatum non fecit. Siquidem et de aliis inferioribus rebus nominum species ad se trahit Christus, ut facilius intelligatur. Dicitur autem panis, quia caro; vitis, quia ex sanguine ipsius redempti sumus; flos, quia electus; via, quia per ipsum ad Deum imus; ostium, quia per ipsum ad Deum ingredimur; mons, quia fortis; petra, quia firmitas est credentium; lapis angularis, vel quia duos parietes e diverso, id est de cirunam fabricam Ecclesiae jungit: in se angelis et hominibus facit. Lapis offensionis, quia veniens humilis offenderunt in eum increduli homines, et factus est quia super eum catholica Ecclesia constru
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. siue dicatur ȩternꝰ ds̃. siue immor¬
talis. siue incorruptibilis. siue immu¬
tabilis. Inuisibilis. qͥa nunquã ꝑ sub¬
stantiã suã apparuit oculis mortali¬
um trinitas. nisi ꝑ speciem subiectȩ
creaturȩ. eiusdẽq corporeȩ. Nã nemo
potest ipsã manifestationẽ essentiȩ di
uidere & uiuere: sicut dictũ ẽ. moysi

Expanded text:
inmortalis, sive incorruptibilis, sive inmutabilis. Invisibilis, quia numquam per substantiam suam apparuit oculis mortalium Trinitas, nisi per speciem subiectae creaturae eademque corporeae. Nam nemo potest ipsam manifestationem essentiae Dei videre et vi
Abbreviated transcription (Latin):
Sic & filius relatiue dr̃ quia. ẽ. ei pat̃.
His enĩ appellationib hoc significatur
qđ ad se inuicẽ referunt᷑. ñ ipsa sub¬¬
stantia qua unũ st̃ Proinde trinitas
in relatiuis psonarũ nominib est.
Deitas ñ triplicatur. sed in singularita¬
tem. ẽ: quia si triplicatur. deorũ in¬
ducimꝰ pluralitatẽ. Nom̃ aut̃ dõrũ
in angłis & scĩs hominib idõ plura¬

Expanded text:
312 sic et Filius relative dicitur, quia est ei Pater; 312 sic et Filius relative dicitur, quia est ei Pater; 8. His enim appellationibus hoc significatur, quod ad se invicem referuntur, non ipsa substantia, qua unum sunt. Proinde Trinitas in relativis personarum nominibus est; deitas non triplicatur, sed in singularitate est; quia si triplicatur, deorum inducimus pluralitatem. 9. Nomen autem deorum in angelis et sanctis hominibus ideo plura
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ significat sp̃m dĩ. Aqua enĩ sacri¬
menti uisibilis. ẽ: aqua sp̃s inuisibilis¬
ẽ. Ista ablu ͣ corpus & significat qđ fit
quia sicut oleũ naturali pondere sup¬
fertur om̃i liquori. tta in principio
suꝑferebat᷑ sp̃s sc̃s aquis. Unde & dñs
oleo exultationis. hoc ẽ. spũ scõsueit̃

Expanded text:
Aqua enim sacramenti visibilis est, aqua Spiritus invisibilis. Ista abluit corpus, et significat quod fit quia, sicut oleum naturali pondere superfertur omni liquori, ita in principio superferebatur Spiritus aquis. Unde et Dominus oleo exsultationi
Abbreviated transcription (Latin):
qua scĩtas coessentialis. & consubsto¬
genitꝰ. ne duo in trinitate filii suspi
centur. Ideo ñ p̾dicat᷑ ingenitꝰ ne duo
patres in ipsa trinitate credant᷑. Pro¬
cedens aut̃ dr̃. testimonio dñi dicen¬
tis. Multa adhuc habeo quȩ uob̃ lo¬
quar. sed ñ potestis mͦ illa audire.
Ueniet aut̃ sp̃s ueritatis qͥ a patre ꝓcedit.
& de meo accipiet. ille uob̾ indicabit
om̃ia. Hic aut̃ ñ solũ natura ꝓcedit.
sed semꝑ ad ꝑagenda oꝑa trinitatis.

Expanded text:
quam sanctitas coessentialis et consubstagenitus, ne duo in Trinitacentur. Ideo non praedicatur ingenitus, ne duo patres in ipsa Trinitate credantur. Procedens autem dicitur testimonio Domini dicentis: Multa adhuc habeo, quae vobis loquar, sed non potestis illa audire modo. Veniet autem Spiritus veritatis, qui a Patre procedet, et de meo accipiet. Ille vobis indicabit omnia . Hic autem non solum natura procedit, sed semper ad peragenda opera Trinitatis
Abbreviated transcription (Latin):
Dictũ ẽ. enĩ de illo: & quȩ uentura st̃
annunciabit uob̃. Et utiq angłs g̾ce
latine nuncius int̾pretatur. Unde &
duo angłi apparuert̃ loth. in quib
d̃ singularit appellat᷑. Quos intel-¬¬
Paraclisis enĩ grece. latine consolatĩo
incȩlũ ascendit. Consolator enĩ tri¬
stib mittitur. scdm illã eiusdẽ dñi
sententiã. beati lugentes. qm̃ ipsi con¬
solabuntur. Ipse etiã dixit. tunc lu¬
gebunt filii sponsi. cũ ab eis ablatꝰ
fuerit sponsus. Itẽ paraclitꝰ. ꝓ eo qđ
consolationẽ prestet animab. quȩ
gaudiũ temporale amittunt: Alii
paraclitũ. latine oratorẽ uł aduoca¬
tum int̾pretant᷑. Ipse enĩ sp̃s sc̃s dic̃.
ipse docet. ꝑipsũ datur sermo sapien¬
tiȩ. ab ipso sca scriptura inspirata. ẽ
ꝓpt̃ dona quȩ de unitatis eiꝰ plenitudine.
particulatĩ quiq ut digni st̃. consequi
ꝓmerentur. Ipse enĩ sp̃s sapientiȩ & in¬
tellectus. sp̃s consilii & fortitudinis.

Expanded text:
ura sunt adnuntiabit vobis'; et utique angelus Graece, Latine nuntius interpretatur. Unde et duo angeli apparuerunt Loth, in quibus Dominus singulariter appellatur, quos intelParaclisis enim Latine consolatio ain coelum ascendit. Consolator enim tristibus mittitur secundum illam ejusdem Domini sententiam: Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . Ipse etiam dixit: Tunc lugebunt filii sponsi, cum ab eis ablatus fuerit sponsus . Item paracletus pro eo quod consolationem praestat animabus, quae gaudium temporale amittunt. Alii paracletum Latine oratorem, vel advocatum, interpretantur. Ipse enim Spiritus sanctus dicit, ipse docet; per ipsum datur sermo sapientiae; ab ipso sancta Scriptura inspirata est.propter dona quae de unitatis eius plenitudine particulatim quique, ut digni sunt, consequi promerentur. Ipse enim Spiritus sapientiae et intellectus: Spiritus consilii et fortitudinis: