comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abenteragiti et prudenter intalligit. sstius reueri at¬
culum nõ ĩmerito simplicẽ dyecrłm. ut pote cui ncuerũ
bonum desit. nec scilicet ģelus bonus: nec scĩa. Hunc profecto
requirit occulum deug̃. cum respicit suꝑ filios hoĩ. ut ui¬
deat si est intelligens aut requirẽs deum. bonũ. Est ccõta¬
rio qui bonum minime diligens es in alitia qrudem per¬
forte nescius quod non diligit: agit.: cũi profecto nõ ĩ cogruie
id qued dicit᷑ neꝗ̃ assignauerim. eo qđ neutro careat malo.
nec cecitate scilicet: necͦ puersitate. Dicit᷑ siquidem neag¬
nequaes. ut is solũmodo neq̃ apellet᷑ qui noquaqͣ hoc est
en nullo penitus apperrat bonus: s sit in utroq bono uacu.
tam iudelicet ueri noticia qͣ ctiã beniuolentia. Alius est
itaq pius occulus: nõ quidem fallere prõptus: s tn ut dict̃
et falli pronus de quo ꝓpha. ẜffraim inquit quasi colũbu

Expanded text:
i bonum et libenter agit, et prudenter intelligit. Istius revera oi bonum et libenter agit, et prudenter intelligit. Istius revera oculum non immerito simplicem dixerim, utpote cui neutrum bonum desit, nec zelus scilicet bonus, nec scientia. Hunc profecto requirit oculum Deus, cum respicit super filios hominum, ut videat si est intelligens aut requirens Deum . Est e contrario qui bonum minime diligens, ex malitia quidem perforte nescius quod non diligit, agit: cui profecto non incongrue id quod dicitur nequam assignaverim, eo quod neutro careat malo, nec caecitate scilicet, nec perversitate. Dicitur siquidem nequam, ut is solummodo nequam appelletur, qui nequaquam, hoc est, in nullo penitus appareat bonus; sed sit utroque bono vacuus, tam videlicet veri notitia, quam et benevolentia. Alius est itaque pius oculus, non quidem fallere promptus, sed tamen, ut dictum est, falli pronus, de quo propheta: Ephraim, inquit, quasi columba
Abbreviated transcription (Latin):
engo laudabilem illam. et ad nõ laudatam simplici¬
tatem: absq us duobus non esse bonis bemnolẽtia att
papidẽtia ut octulus iudelicit cordis non solum pius qusa
falere nolit ẜ quia cautus sit falli non possit. Ecterum
sicut occulum simplicem duo ista fadiunt bona: amõ
boni t orgnitio ueri. sic ncq̃ octulum duo erigi mto
mala coistituit. cecitas qua fit ut ucritatem non ag¬
fot net p uersita qua fit ut diligat imquitatem. Por¬
auonten dio hec hona: que nec fallere fadiũt nec fallo¬
cduo funit mecdia. Unũ quidẽ bonũ per quod occulus in¬
terioret si fflli queat ignorantia ueri. Sclo tame boni
fallero penitus nõ cõ sentit Alterum uero malumor
quod licet ueri noticiam non impediat. amorem tamẽ
comi geminũ bonũ quadrifariam diuidimus acculũ
cerdis In bonum e meliorem: in malimmi et peioremũ
ut sublamiis exempla. Est qu bonum disigio. et ma

Expanded text:
ergo laudabilem illam et a Domino laudatam simpliciergo laudabilem illam et a Domino laudatam simplicitatem absque his duobus non esse bonis, benevolentia atque prudentia: ut oculus videlicet cordis, non solum pius qui fallere nolit, sed et cautus sit qui falli non possit. 37. Caeterum sicut oculum simplicem duo ista faciunt bona, amor boni, et cognitio veri: sic nequam oculum duo e regione mala constituunt, caecitas, qua fit ut veritatem non agnoscat; et perversitas, qua fit ut diligat iniquitatem. Porro inter duo haec bona, quae nec fallere, nec fallduo sunt media: unum quidem bonum per quod oculus interior, etsi falli queat ignorantia veri, zelo tamen boni fallere penitus non consentit: alterum vero malum, quod licet veri notitiam non impediat, amorem tamen item geminum bonum, quadrifariam dividamus oculum cordis, in bonum et meliorem, in malum et pejorem. Et subdamus exempla. Est qui bonum diligit, et mal
Abbreviated transcription (Latin):
pronũciat. qtł sit lucs tocius corporis .i. oꝑis argunsetũ.
Sel absit ut preco ueritatis clamet cõtra ueritatẽ: male¬
dicat is que illa probanerit. Ego uero: ut interior oc¬
culus uere simplex sit: duo illi arbitror esse necessaria
caritatem in intentõe: et in electõe ueritatem. Nam
sibonĩ quidem diligat. ẜuerũ nõ eligat: habet quiđ
aelum dei ẜ nõ secũdum scĩam. Et nescio quẽ admo¬
dum. uiditio ueritatis. uera possit esse cũ falsitate siplicita
Uoleris itaq ad ueram instruere simplicitatẽ discipuilo ma
gistru uerita estote inquid prudentts sicut serpẽtes . t simpli¬
ces sĩcut columbe. Premisit ergo prudẽtiam : sine qua nenti¬
nem suts esse posse sim plicemꝰ saret. Quõ demq uere sim¬
plex erit occulus cum ignorãtia ueritatis. Eut uero
uera possit dici simplicitas: quã simplex ignorat ue¬
ntee Scriptum est cĩ. ignorans ignoribit Patt

Expanded text:
pronuntiat, quod sit lucis totius corporis, id est operis, argumentum. pronuntiat, quod sit lucis totius corporis, id est operis, argumentum. Sed absit ut praeco Veritatis clamet contra Veritatem; maledicat is quod illa probaverit! 36. Ego vero ut interior oculus vere simplex sit, duo illi esse arbitror necessaria, charitatem in intentione, et in electione veritatem. Nam si bonum quidem diligat, sed verum non eligat; habet quidem zelum Dei, sed non secundum scientiam: et nescio quemadmodum judicio Veritatis vera esse possit cum falsitate simplicitas. Volens denique ad veramgistra Veritas, Estote, inquit, prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . Praemisit ergo prudentiam, sine qua neminem satis esse posse simplicem sciret. Quomodo denique vere simplex erit oculus cum ignorantia veritatis? aut vero vera potest dici simplicitas, quam simplex ignorat veritas? Scriptum est enim: Ignorans ignorabitur . Patet
Abbreviated transcription (Latin):
satis de mõstratum. Nũc iam respondedũ st questi¬
tis uempe utrum nam ista de idolotitis pauli senfẽtia puto
comune esse. illi comime est. et rursum si comederit dãna¬
tus est. quia non ex side. in gn̾alem regulam trahi possit:
quatimis malum uicũq sit. bonũ quots quod agi ss
quipe uobis: uno et iniustum iudet᷑ ut plus in malo
qͣ in bono: humane ualeat intẽtõꝵ oppimo. Si respodero
de malis quidem merito ita credi potest ꝑꝑ occulum nẽs.
respondebitis ni mirũ et mihi. Non ĩ merito quoq ꝑpsifn
plicem occulum: ⁊dem eque putãdũ et de bonis. Nam
qui ex occulo neqͣͣ corporis tenebras extimari indicauit
t ec simplici luoem cque corporis approbari. Sed uidere
ne forte sit occulus simplex qui falitur tallitur eĩs tã
qui bonum malũ. q qui malũ þonũ putauerit. Scuis
autem neutrũ horũ.: uc illud euitare prohibitum. Ue qui
dicitis bonũ malum et malumbonũ. Cum tamen ne¬
mo qui hoc uelit cauere maledictum: de quo ueritag

Expanded text:
in malum. 35. Nunc jam respondendum est quaestiituli. Quaeritis nempe, utrumnam ista de idolothytis Pauli sententia, Putocommune esse, illi commune est; et rursum, Si comederit, damnatus est, quia non ex fide ; in generalem regulam trahi possit, quatenus malum cuilibet sit bonum quoque quod agit, si quippe vobis, imo et injustum videtur, ut plus in malo, quam in bono humanae valeat intentionis opinio. Si respondero, de malis quidem merito ita credi propter oculum nequam: respondebitis et mihi non immerito quoque propter simplicem oculum idem aeque putandum et de bonis. Nam qui dixit ex oculo nequam corporis tenebras aestimari, indicavit et de simplici lucem aeque corporis approbari . Sed videte, ne forte non sit vere oculus simplex, qui fallitur. Fallitur enim tam qui bonum malum, quam qui malum bonum putaverit. Scitis autem neutrum horum Vae illud evitare propheticum, Vae qui dicitis bonum malum, et malum bonum : cum tamen nemo, qui hoc 515 velit cavere maledictum, de quo Veritas
Abbreviated transcription (Latin):
dicantes uos arguũt nouitatis ex hũndancia male
uolũtatis. Ip̃i pociꝰ arguẽdi uetustatis ⁊ uanitatis
mate de tractores di ssimulate ⁊ ꝑ eis orate. Et obli¬
ti q̃ retͦ sũt p̃t̾missis scãdabis q̃ iusta iter uob̾ a destͥs
⁊ a sinistris poĩta st̃ ĩ ant̾riora ur̃a uos extendite

Expanded text:
atis ex abundantia malae voluntatis: ipsi potius arguendi vetustatis et vanitatis. mate: detractores dissimulate, et pro eis orate. Et obliti quae retro sunt, praetermissis scandalis, quae juxta iter vobis a dextris et a sinistris posita sunt, in anteri
Abbreviated transcription (Latin):
actactu lesa oĩno ĩ se ipĩs exstimẽt ꝯscĩe puritate.
et miẜabiliꝰ defleãt semet ip̃os qͣi reybos circa fidez.
Quib ⁊̃ ꝯtingit a secli tenebris ad puriõĩs uite ex¬
cicia ueniẽtib. qd ꝯtinge̾ sol repẽte ꝓdeuntib ad lu¬
cẽ a diut᷑nis tenebris. Ut sic̃ ĩ ipĩs lux ip̃a qua ce¬
tera u dẽda sũt pͥmo irruẽs ĩfirmis oculis fit molesta

Expanded text:
tactu laesam omnino, in semetipsis aestiment conscientiae puritatem, et miserabiliter defleant semetipsos, quasi reprobos circa fidem. Quibus et contingit a saeculi tenebris ad purioris vitae exercitia venientibus, quod contingere solet repente prodeuntibus ad lucem a diutinis tenebris; ut sicut in illis lux ipsa, qua caetera videnda sunt, primo irruens, infirmis oculis fit molesta:
Abbreviated transcription (Latin):
Mirum siquidem nõ st si fuero ego longior in
exponẽdo: cum uos tamẽ eas ponẽdo duasꝰ et ip̃as
satis longas epłas texuistis. Prima itaq quetio¬
circa regllam nram uertitur de qua n falor et
relique ᷤ om̃s aut pẽnc om̃s oriunt᷑. Queritis neꝑx
regillaris institutõ quõ et quatinus sit pensae
prdfitetibus cam. utrum indelicet tuncta que cõ¬
tinet putãda sint esse p̾recepta. cõse quẽter et
damnosa transgredienti: an cõscilia tm̃ ud

Expanded text:
Mirum siquidem non est, si fuero ego longior in Mirum siquidem non est, si fuero ego longior in exponendo: cum vos tantum eas ponendo, duas et ipsas satis longas epistolas texueritis. CAPUT circa Regulam nostram versatur, de qua ni fallor et reliquae omnes, aut pene omnes oriuntur. Quaeritis nempe, Regularis illa institutio quomodo et quatenus sit pensanda profitentibus eam: utrum videlicet cuncta quae continet, putanda sint esse praecepta, consequenter et damnosa transgredienti: an consilia tantum
Abbreviated transcription (Latin):
Ula mẽto iam tacebo. Qua frõte tamẽ loquar:
Crebris epłis et initiis cogitis me: aut pro¬
priam prodere imꝑiti am. aut offm renuͬe
ocaritatis. At ego maberis sine illa que inflat.qͣ abs¬
q illa qͥue edifidat inliemiri. uictus tãdem p̃elbus
urĩs duris initio non de ungues tencios. et ut uercor
ego nõ aluid qͣ terrẽdos. Sed hoc incassum. Nam
m̾ca me prout seribitis et p̃scribitis tam abscentis
scripta: q uerba pntis arguũt excusantem. Quis
eĩ iam reli̾quit᷑ mihi: udde impossibilitate cãndi
locus psertim apuđ uos: qui ex ore et corde mnco
satis certum tenere uos creditis ꝗͣ tum possum
in talibus Eidei promde uestre nõmodo fidẽg
quã emersurus. Presto caritas erit. utinã ita et
ueritas. Si quomi̾nus excuset effectus. defectus pociꝰ
ingenii. uoluntatem aerte non culpabitis. Tempta¬
bo aut̃ casdem si potero questiũculas sub ep̃łan
cunctas breuitate redigere. et si nõ epła breiu.

Expanded text:
ua mente jam tacebo? qua fronte tamen loquar? Crebris epistolis et nuntiis cogitis me aut propriam prodere imperitiam, aut officium renuere charitatis. At ego malens sine illa quae inflat, quam absque illa quae aedificat, inveniri; victus tandem precibus vestris, duris injicio nodis ungues teneros, et, ut vereor ego, non aliud quam terendos. Sed hoc incassum. Nam mea me, ut scribitis et praescribitis, tam absentis scripta quam verba praesentis arguunt excusantem. Quis enim jam relinquitur mihi vel de impossibilitate causandi locus, praesertim apud vos, qui ex ore et ex corde meo satis certum tenere vos creditis, quantum possim in talibus? Fidei proinde vestrae, non meo fidens  Deus scit qua emersurus. Praesto charitas erit, utinam ita et veritas. Si quominus, excuset effectum defectus potius ingenii: voluntatem certe non culpabitis. Tentabo autem easdem, si potero, quaestiunculas sub epistolari cunctas brevitate redigere, etsi non epistola brevi.
Abbreviated transcription (Latin):
necessit̾ate blãdimur: ut ideo iusta imꝑia platorum
leo nõ imputãda. s tãq hoĩ cõtepnenda putenus.
ne rem iudelicet impossibilem cõtinere nã professio
uideat᷑. si tãtum ex ca hõibus qͣtũ deo obedientie de¬
beri asserimus. Cui cĩ uel iam ita professo impossi¬
bile. imo ꝑ dei grãm nõ ꝑfacile sit cauere p̃narico¬
tõem. ubi nõ inobedientia. s inpenitẽtia facit p̃uari¬
catorem. Hoc quippe ut iam dixi profitẽtiũ nemo
qui se forte sic ꝑrofessum falso existimat. quales uos u¬
tiq asseritis esse nõ paucos. De quibus ẽt si qui tamẽ
sunt ut dicitis uerum est et quod subditis quia ml
operatur consaic̃tiis ꝙ noxia recubẽtiũ in idoliolider¬
tas in aliemis. Necesse est cĩ qui huiusmodi est . ex
propa perire sentẽtia. quẽad modũ in illius scĩa cla¬
mat apłs infirmũ pire frem. Et quõ mhil esse

Expanded text:
necessitate blandimur, ut ideo justa imperia praelatorum necessitate blandimur, ut ideo justa imperia praelatorum Deo non imputanda, sed tanquam hominum contemnenda putemus: ne rem videlicet impossibilem continere nostra professio videatur, si tantum ex ea hominibus, quantum Deo obedientiae deberi asserimus. Cui enim jam vel ita professo impossibile, imo per Dei gratiam non perfacile sit cavere praevaricationem, ubi non inobedientia, sed impoenitentia facit praevaricatorem? Hoc quippe, ut jam dixi, profitentium nemo qui se forte sic professum falso existimat, quales vos utique asseritis esse non paucos. De quibus etiam si qui tamen sunt, ut dicitis verum est et quod subditis, quod nil operatur conscientiis, quam noxia illa recumbentium in idolio libertas in alienis. Necesse est enim qui hujusmodi est, ex propria perire sententia, quemadmodum in illius scientia clamat Apostolus infirmum perire fratrem . Et quomodo nihil esse
Abbreviated transcription (Latin):
si quidem regule est regularis correpto. et inca reperit
non solum bone uite instructõ: s etiam emẽdato pͥue.
Inueniunt᷑ in ea et precepta obedientie: et remedia in
phedientic: ut nc peccãdo quidem aregula recedatur.
Tatror sanc impossibile n cuiuis mõtalium: uel uemi¬
aliter interdum nõ delinquere in preceptis obediẽtice
Sed nulla iam de impossibilitate querella. qnquidẽ
et ex regula licet id quoq quod triminaliter delĩqui
contigerit: emedare. Quod ergo dicitis: anullis possẽ
obseruari ad integrum: quicquid a magrĩs p̃cipit᷑.
nerum est: ẜleius culpa inobediẽtie est. et facilis cura
cius inuenitur inregida. si quidem trans gressio sit ab¬
om̃is medicamc̃to: caret tamẽ morbo p̃uaricatõꝵ:
msi cum et ip̃m forte medicamẽtum cõtẽpnitur
Que cum ita sint frustra de imposibilitate causamꝰ
qui regulam profitemur. Frustra nobis de pectãdi

Expanded text:
siquidem Regulae est regularis correctio, et in ea reperitur siquidem Regulae est regularis correctio, et in ea reperitur non solum bonae vitae instructio, sed etiam emendatio pravae. Inveniuntur 514 in ea et praecepta obedientiae, et inobedientiae remedia, ut ne peccando quidem a Regula recedatur. Fateor sane impossibile cuivis mortalium vel venialiter interdum non delinquere in praeceptis obedientiae: sed nulla jam de impossibilitate querela, quandoquidem et ex Regula licet id quoque, quod criminaliter delinqui contigerit, emendare. Quod ergo dicitis a nullis posse observari ad integrum quidquid a magistris praecipitur, verum est: sed levis culpa inobedientiae est, et facilis cura ejus invenitur in Regula, si quidem sit transgressio abonis medicamento, caret tamen morbo praevaricationis, nisi cum et ipsum forte medicamentum contemnitur. 34. Quae cum ita sint, frustra de impossibilitate causamur qui Regulam profitemur: frustra nobis de peccandi
Abbreviated transcription (Latin):
non solum nõ cas coherccat. s et augeat insuꝑ crimẽ pu¬
rii si quidem id promittere nos in nr̃a professione creda¬
muc. quod certum est nõ posse teneri. Parciẽda est pro¬
ind̾e nobis in duo umuersa hec obseruãtia regularis. in
precepta uidelicet et remedia. Preceptis instruit᷑ uita
contia ꝓecratum: remediis restitiut᷑ post peccatum inno¬
qiuisq. cũ aliquo forte regulariũ mãdatoꝵ deliquerit᷑
si ad remedium eque regulare cofugerit. et si tõiũcit᷑ trãs¬
gressor mãdati nõ tamẽ pacti p̃uaricator. Solum itaq
ansucrim fregisse uotum: uiolasse propositum: pactũ p̃¬
uariscasse: qui et p̃ceptum cõtẽpserit t remedum. Nã
illum sanc dico securum. qui ẽt interdum obedictie limi¬
tem preterit. consilium nõ respuit pentetie. Regulares
nãq terminos: et si sepe deliquerit. nõ uadit. qͦui cẽ¬
sure que ex regula est disciplinam nõ subterfugit. Pre

Expanded text:
non solum non eas coerceat, sed et augeat insuper crimine perjunon solum non eas coerceat, sed et augeat insuper crimine perjurii: siquidem id promittere nos in nostra professione credamus, quod certum est non posse teneri. 33. Partienda est proinde nobis in duo universa haec observatio regularis, in Precepta videlicet, et Remedia. Praeceptis instituitur vita contra peccatum; Remediis restituitur post peccatum innoquisque cum in aliquo forte regularium mandatorum deliquerit, si ad remedium aeque regulare confugerit, etsi convincitur transgressor mandati, non tamen pacti praevaricator. Solum itaque censuerim fregisse votum, violasse propositum, pactum praevaricasse, qui et praeceptum contempserit, et remedium. Nam illum sane dico securum, qui etiamsi interdum obedientiae limitem praeterit, consilium non respuit poenitentiae. Regulares namque terminos, etsi saepe deliquerit, non evadit, qui censurae, quae ex Regula est, disciplinam non subterfugit. Pars
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ si impossibile uos putatis ut nõ iũdelicet im¬
periis platorũ per cõtẽptũ interdum suꝑbie resista¬
tur. scitote nõ pauoo ẜ innumeros aliter gĩo sẽtire
nec alios: ꝙ qui propo didicerũt expimẽto. Si autẽ
non ĩposibile quidem s tñ difficile esse sentitis ma¬
gros nõ cõtẽnere. et dum ideo cõsentitis qͣm graua¬
mim non supbe sapere munmnuratis aduersus ote¬
dientie legent. affirmates pericalosum promittẽ
quod tamͦ laboriosum est obseruare. Ad hoc t ego
glificurm inchcarte prouidisse debuaras unde pͥ¬
ficeres. Nunc autem ut ait quidam: aut non
fitet᷑. pollicit᷑ sc ultra in nullo bransgressurum:
uc est iam nõ peccaturũ. Alioqui aut ꝑuirat
qui itii iurat aut sanctõr est illo qui aĩt. In mił¬
sia osfendius onnes. Qđ si consequens falsum
fortelex que data est pꝑ trisgressionos cchibẽcdas:

Expanded text:
Quod si impossibile vos putatis, ut non videlicet imQuod si impossibile vos putatis, ut non videlicet imperiis praelatorum per contemptum interdum superbiae resistatur; scitote non paucos, sed innumeros aliter omnino sentire, nec aliud quam quod proprio didicerint experimento. Si autem non impossibile quidem, sed tamen difficile esse sentitis magistros non contemnere; et dum ideo consentitis, quoniam gravamini, non superbe sapere, murmuratis adversus obedientiae legem, affirmantes periculosum promittere, quod tam laboriosum est observare; ad hoc ego reaedificium inchoares, providisse debueras unde perficeres. Nunc autem, ut ait quidam, aut non fitetur, pollicetur se ultra in nullo transgressurum; hoc est, jam non peccaturum. Alioquin aut perjurat qui ita jurat, aut sanctior est illo qui ait: In multis offendimus omnes . Quod si consequens falsum forte lex quae data est propter transgressiones cohibendas,
Abbreviated transcription (Latin):
iugo legis gemere adhuc. nec respirare sub gr̃a: sua
ue xp̃i iugum nequaꝙͣ esse cxꝑtum: ideo q certissi¬
me ad hoc spira infirmari ꝑ carnem: quia sp̃us
non adiuuat infirmitaten. Quid uero sibi uult
illa distinctõ. qđ dei quidem uel iix: p̃lati uero ho¬
minis nequaq oĩo a quolibet iussa posse teneri. pro¬
hibita ue conceditis. quasi uero illa queant absq istis
integre custodiri. Dod si attenditis. de male quoeꝵ
uuientibus p̃latis: dei p̃ceptum est. que dicunt facite.
Igitur qui nõ facit. a perte nõ hoĩe tãtũ: s indeum
preuaricator existit. Ita ne ergo nullus madata p¬
fecte exequit᷑ sui magrĩ. Q obrem putatis: Quia
nolumus aut quia non possumꝰ. Sed si uolumus
et non possumue sccuri sumus. Siuol possumus et
nolumue superbi sumug. Porro ad cauẽdã sup¬
biã illam uere ũnuerim nccessariam esse cautelã.
quã dicitis ne forte incurat᷑ in obediẽtie crimen.

Expanded text:
jugo legis gemere adhuc, nondum respirare sub gratia; suave jugo legis gemere adhuc, nondum respirare sub gratia; suave Christi jugum nequaquam esse expertus; ideoque certissime adhuc infirmari per carnem, quia spiritus non adjuvat ejus infirmitatem. 32. Quid vero sibi vult illa distinctio, quod Dei quidem vel vix praelati vero hominis nequaquam omnino a quolibet jussa posse teneri prohibitave conceditis? quasi vero illa queant absque istis integre custodiri. Sed si attenditis, de male quoque viventibus praelatis Dei praeceptum est, Quae dicunt facite . Igitur qui non facit, aperte non in hominem tantum, sed et in Deum praevaricator existit. Itane ergo nullus mandata perfecte exsequitur sui magistri? Quamobrem putatis? quia nolumus, aut quia non possumus? Sed si volumus et non possumus, securi sumus. Si possumus et nolumus, superbi sumus. Porro ad cavendam superbiam, illam vere annuerim necessariam esse cautelam quam dicitis, ne forte incurratur inobedientiae crimen.
Abbreviated transcription (Latin):
te ut uobis uidet᷑ tenẽde obedientie: uel cauẽde in obe¬
dientie: considerãtes in uita monastica ita exclamati&
Heccine est illa co sccurior: quo arcior: eo ceftior. quo
magis ardua. ueniendi ad deum uia: ut monacho
naturaliter mala uix caue̾: naͣliter bona uix pro cõi
infirmitate ualenti implere. non minor tamẽ ne
cessaria sit cautella. ad cauẽda uel obseruada: que
sibi p̃latus suus uel prohibe̾ uoluerit uel iubere:
Et subditis. Qui cum amultis credat᷑. licit a paucis:
uel ctiam a nullis ad integrũ obseruct᷑. quid aliud
operat᷑ talis sentẽcie crecdulitas: q quod quid illa
ab apło tm̃ culpata mãducãdĩ idolotita libertae:
Nihil plane aliuid si ita esset ut dicitis. Bone prors
non potest conscius esse sibi: qui se implere non ꝯ¬
fidit. quod debere se credit. Creditis itaq: ut uer¬
Eeterum qui ita sentit: uidet᷑ mihi ut uestra pace
dixerim: necdum gustasse qͣ suauis estl dñs: sub

Expanded text:
 tenendae obedientiae, vel cavendae inobedientiae, considerantes, in vitam ita monachicam exclamatis: « Haeccine est illa eo securior, quo arctior; eo certior, quo magis ardua veniendi ad Deum via, ut monacho naturaliter bona vix cavere, naturaliter bona vix pro communi infirmitate valenti implere, non minor tamen 513 necessaria sit cautela ad cavenda, vel observanda quae sibi praelatus suus vel prohibere voluerit, vel jubere? » Et subditis: « Quod cum a multis credatur, licet a paucis, vel etiam a nullis ad integrum observetur; quid aliud operatur talis sententiae credulitas, quam quod illa ab Apostolo tantum culpata manducandi idolothyta libertas? » Nil plane aliud, si ita esset, ut dicitis. Bene prorsus non potest conscius esse sibi, qui se non implere confidit quod debere se credit. Creditis itaque ut verCaeterum qui ita sentit, videtur mihi ut pace vestra dixerim necdum gustasse quam suavis est Dominus; sub
Abbreviated transcription (Latin):
Ñi deuote suscipit᷑: nõ tamẽ si nõ suscipit᷑ obest. Quod
autem en uoluntatẽ est suscipientis non in pt̃ate pro¬
ponẽtis: noluntarium merito dixcrim ecessarũi.
Ao lamẽ hoc quod dico uoluntarium : siquis erꝓpi
uoluntate semel admiserit. et promiserit. dein¬
ceps tenendum: profecto in necessariũ sibi ip̃e cõ¬
uertit: nec lam liberum habet dimittere : quod ante
tamen non suscipere liberum huĩt. Ideoq qui ex
uoluntate suscipit. ex necessitate tenebit. quia oĩo
necesse est cum redlere uota sua: que distinxerũt
labia sua. et ex ore suo aut ꝯdemnari iam aut
ob hoc penitus nõ esse mutãda. de cetero reliquã
uniuersa:nõ ꝓfitẽtibus quidem monita tãtum
scu conscilia censenda sunt: nec grauãt nõ obẜuatã.
cum tamc̃ ꝓfitẽtibus ĩ p̃cepta: p̾uaricatoribus
luntaria ul facticia: istis necissaria: et tãqͣ
naturalia nõ ĩmerito reputãt᷑. Ita sane neces¬
saria dixcrin: ut ex cis minime p̃iudicct᷑ neces¬

Expanded text:
 tenetur; non tamen, si non suscipitur obest. Quod autem in voluntate est suscipientis, non in potestate proponentis; voluntarium merito dixerim, non necessarium. Attamen hoc ipsum quod dico voluntarium, si quis ex propria voluntate semel admiserit et promiserit deinceps tenendum, profecto in necessarium sibi ipse convertit, nec jam liberum habet dimittere, quod ante tamen non suscipere liberum habuit. Ideoque quod ex voluntate suscepit, ex necessitate  al. add. jam tenebit: quia omnino necesse est eum reddere vota sua quae distinxerunt labia sua, et ex ore suo aut condemnari jam, aut ob hoc penitus non esse mutanda; de caetero reliqua universa non profitentibus quidem monita tantum, seu consilia censenda sunt, nec gravant non observata: cum tamen profitentibus in praecepta, praevaricantibus luntaria vel factitia, istis necessaria, et tanquam naturalia non immerito reputantur. Ita sane necessaria dixerim, ut ex eis minime praejudicetur neces
Abbreviated transcription (Latin):
le Ita nc ĩq monacho insidiat᷑ crimẽ inobedĩc̃tie: cũ
et antiqua illa tã nota. et tã noxia p̃uaricatõ: facile
ut credit᷑ indulgẽtiam cõ scqueret᷑. dũ modo confessio
nocuit simplicis actõis:qͣuis ex deliberatõe tranigres¬
sio: ꝙͣͣtũ adiũcte excusatois: cum p̃meditatõe obstina¬

Expanded text:
li? Itane, inquam, monacho crimen insidiatur inobedientiae? cum li? Itane, inquam, monacho crimen insidiatur inobedientiae? cum et antiqua illa tam nota, et tam noxia praevaricatio, facile, ut creditur, indulgentiam consequeretur, dummodo confessio, m est, nocuit simplicis actionis, quamvis ex deliberatione, transgressio, quantum adjunctae excusationis cum praemeditatione obstina
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate nõ obediũt: Quõ itaq monacho crimen
insidiat᷑ in obediẽtie: si tociens sine crimine tralgre¬
dit᷑. quociens in trans gressione defuerit: huiuscesnodi
recalcitrans et cõtẽtiosa uolũtas: Erustra aũt ut di
illi que facta est inparadisso. que nimirũ ualuit: nõ
solum obligare ꝑsonam: E uiciare naturam. Arbi
aliũ de: aut inde maxinic uidicatam grauissimã. hoc
uerẽt: ip̃u in aluerũt dẽclinare cor suũ ĩ uerba malitie
ad excusandas excusatões in pecc̃is. Et quidẽ gemina
malitia peccatõis. Primũ qui nec sui miẜtils est: ut
culꝑam propriam fateret᷑ et sanaret᷑. deinde quia uxo¬
rem ut se falacit excusaret crudeliter accusauit.
Quid est demq qtđ dicitis in oĩ actõe monacho crimẽ
insidiari inobedientie quasi aut furtim surrebat
nescienti: aut casu accidat infelici: aut nõ ualẽti
implere quod p̃cipit᷑. crĩs calũma struat᷑ de ĩpossibi¬

Expanded text:
voluntate non obediunt? Quomodo itaque monacho crimen insidiatur inobedientiae, si toties sine crimine transgreditur, quoties in transgressione defuerit hujusmodi recalcitrans et contentiosa voluntas? 27. Frustra autem cilli, quae facta est in paradiso; quae nimirum valuit, non solum obligare personam, sed et vitiare naturam. Arbitaliunde, aut inde maxime judicatam gravissimam, hoc verent, ipsi maluerunt declinare cor suum in verba malitiae, ad excusandas excusationes in peccatis. Et quidem gemina malitia peccatoris. Primum quod nec sui misertus est, ut culpam propriam fateretur, et sanaretur: deinde quod et uxorem, ut se fallaciter excusaret, crudeliter accusavit . 28. Quid est quod denique dicitis, in omni actione monacho crimen insidiari inobedientiae, quasi aut furtim subrepat nescienti, aut casu accidat infelici; aut non valenti implere quod praecipitur, criminis calumnia struatur de impossibi
Abbreviated transcription (Latin):
lit.si non de labiis custodientibus scĩam. et ex ore
angeli dm̃i exercituũ certum recdlat᷑. A quo denq
pocius diuina consilia requirẽtur.q̃ ab illo cui
credita est dispẽsatõ ministeriorũ dei: Ip̃m ꝓinde
quem pro deo habemus tãꝙ deum. in iis que aperte
non sunt contra deum: audire debemug. Hec sanc gria
nam hõib tribuentes auctoritatem: cum ille ĩ sup̃me¬

Expanded text:
lit, si non de labiis custodientibus scientiam, et ex ore lit, si non de labiis custodientibus scientiam, et ex ore angeli Domini exercituum certum reddatur. A quo denique divina potius consilia requirentur, quam ab illo cui credita est dispensatio mysteriorum Dei? Ipsum proinde quem pro Deo habemus, tanquam Deum in his quae aperte non sunt contra Deum, audire debemus. 22. Nec sane cnam hominibus tribuentes auctoritatem: cum ille in supra me
Abbreviated transcription (Latin):
gnatus. sibi met imputat illoꝵ et reuerẽtĩam et
cõtẽptum. specialit̾ contestãs cis. qui uos andit
me audit: et qui uos sꝑint me sꝑnit. An nõ demq
hoc ip̃m et regula nrr̃ phibeat. ubi ait. Obedsetia
que maioribusꝰ exihibetũr: deo exhibet᷑. Quãobrẽ
quicꝗd iice dei p̃cipit homo. quod nõ sit tñ cẽtũ
dispłicẽ deo. haud secus oĩo accipiẽdũ ẽ: qͣ si p̃cipi¬
tati derebus dubiis ꝑtipienda. et prcipienda fallere
possumt. Sed quid refert tua: qui conscius nõ el. p̃ẜ¬
tim cũ tencas de scripturis. quia labia sace̾dotis custo¬
diũt scĩam: et ex ore cius legẽ requirũt: quia angel
dnt̃i excitituũ ẽ: Requirunt dixerĩ legem nõ qua
lẽ autentica scriptura tradiderit. uel rõ manife¬
sta probauerit. de huiusmodi quippe. nec p̃ceptor
expectãdus: nec prohibitor auscultãdus est s quod
ita latere: aut obscurũ esse cognoscit᷑. ut ĩ dubiu
uenire possit. utrũ nã deussic an aliter forte ue̾¬

Expanded text:
gnatus, sibimet imputat illorum et reverentiam, et contemptum, specialiter contestans eis: Qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit. Annon denique hoc ipsum et Regula nostra perhibet, ubi ait: « Obedientia quae majoribus praebetur, Deo exhibetur? » Quamobrem quidquid vice Dei praecipit homo, quod non sit tamen certum displicere Deo; haud secus omnino accipiendum est, quam si praecipitate de rebus dubiis percipienda, et in praecipienda fallere possunt. Sed enim quid hoc refert tua, cui conscius non es? praesertim cum teneas de Scripturis, quia Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem ex ore ejus requirunt: quia angelus Domini exercituum est . Requirunt, dixerim, legem, non quam vel authentica ulla Scriptura tradiderit, vel ratio manifesta probaverit de hujusmodi quippe nec praeceptor exspectandus, nec prohibitor auscultandus est; sed quod ita latere aut obscurum esse cognoscitur, ut in dubium venire possit, utrumnam Deus sic, an aliter forte ve
Abbreviated transcription (Latin):
quia nesciũt quid faciũt. Ac si diceret. Eodigni
uenia. quo et scĩa pusilli sunt. Ideo ignosco illie
quia nõ agnoscor ab illis. Si cĩ cognouisset̃ nũꝙ
quos utiq nõ ignoro et iudisse: et odisse me et prez
eum qui cum habeat scĩãm: nescit tamẽ cõclescẽ¬
dere infirmioribus. et ꝑibit inquit ĩ tua cõscĩa
frater. pro quo xp̃s mortiuis est. Qđ si tãtoꝑe¬

Expanded text:
Quia nesciunt quid faciunt . Ac si diceret: Eo digni Quia nesciunt quid faciunt . Ac si diceret: Eo digni venia, quo et pusilli scientia sunt. Ideo ignosco illis, quia non agnoscor ab illis. Si enim cognovissent, nunququos utique non ignoro et vidisse, et odisse et me, et Peum, qui cum habeat scientiam, nescit tamen condescendere infirmioribus: Et peribit, inquit, in tua scientia frater, pro quo Christus mortuus est .
Abbreviated transcription (Latin):
unũ deꝰpusillis. Et qui scãdalicauerit unũ deiis pu¬
siliis. quod sequit᷑ auertat deus a nobie. Sed nõ oũi
scãdala equa sunt lance pensãda.Aliter nãq accipi¬
quibus apłis timẽtibus: et ĩtimãtibue qł scã dalicati
essent in ẜmone ueritatie respõsum ẽ: sinite illõs
cea sunt: duces cecorũ. Illorũ quippe scãdalũ de igͦ¬
rãtia: istorũ de malitia ascẽdit. Illi scã dalicãt᷑ qu̾ia
ueritatẽ nescuĩt: isti quia oderũt. Unde et pusillos il¬
los arbitror appellari: qui uolũtatis quidẽ bone: s nõ
liũ dũtaxat iuiroꝵ. paulo ita docẽte. Uos qui sp̃nales
estis. huius modi instruite in spũ lenitatis. Indignũ
s pusilli extimatores. et si ex uno iram: nõ tamen
quidẽ ex altero ueniani meruerũt. Beati quidẽ fius¬
sent: si iuixta uerbũ dm̃ in ip̃o scãdaliçati nõ essẽt.
Nũc uero quid nsi miseri: Sed tamẽ et miscrãdi.

Expanded text:
unum ex his pusillis; et: Qui scandalizaverit unum ex his puunum ex his pusillis; et: Qui scandalizaverit unum ex his pusillis , quod sequitur, avertat Deus a nobis. 20. Sed non omnium scandala aequa sunt lance pensanda. Aliter namque accipiquibus apostolis timentibus et intite illos; caeci sunt, et duces caecorum . Illorum quippe scandalum de ignorantia, istorum de malitia descendit. Illi scandalizantur, quia veritatem nesciunt; isti, quia oderunt. Unde et pusillos illos arbitror appellari, quod voluntatis quidem bonae, sed non lium duntaxat virorum, Paulo ita docente: Vos qui spirituales estis, hsed pusilli aestimatores, etsi ex uno iram, nunquid non tamen ex altero veniam meruerunt? Beati quidem fuissent, si juxta verbum Domini in ipso scandalizati non essent . Nunc vero quid nisi miseri? Sed tamen et miserandi.
Abbreviated transcription (Latin):
dei s. propiciatõe. Ccterũ deo offenso: quis orabit pro
meꝰ Si ad hoĩem cõfugero: id quidẽ scriptura cõĩs
consulit: quĩ imo. mn alc̾dictus ait qui spẽ suã ponit ĩ
Nam ot aquo offendit᷑. et obquẽ offendit᷑. eque utriusq
or̃o execrãda decernt᷑ apud ip̃m qui offẽdit᷑. hoc est
apud deuni. Talis ergo requirẽdus est ad orãdũ. qui
sit idoneus ad placandũ. Porro si qua culpa ẽ q̃d
at. aut penitus ãnullat cã melior. Qua ꝑꝑ cũ dicit᷑
si peccauerit uir in uirũ: subaudic̃dũ ꝑꝑ deũ. qđ nul¬
latenus lesio ciuuscũq proximi. ne dum p̾lati excuset᷑
a culpa si solus defuerit in cã deus. Alioquĩ paulo cõ¬
tradicit qui ait. Sic enim in frẽm peccantes in xp̃m
peccatis. Nam de ẜpositis certũ tenemus ip̃ius uerita¬
tis testimonium: sic loquẽtis ad ip̃os. Qui uos s permit
me sꝑint Sed et quolibet fratre. nolite ait cõtępnere

Expanded text:
Dei scilicet propitiationem. Caeterum Deo offenso, quis orabit pro Dei scilicet propitiationem. Caeterum Deo offenso, quis orabit pro me? si ad hominem confugero, id quidem Scriptura non consulit; quinimo: Maledictus, ait, qui spem ponit in Nam et a quo offenditur, et ob quem offenditur, aeque utriusque oratio exsecranda decernitur apud ipsum qui offenditur, hoc est apud Deum. Talis ergo requirendus est ad orandum, qui sit idoneus ad placandum. Porro culpam, si qua est, at, aut penitus annullat causa melior. Quapropter, cum dicitur: Si peccaverit vir in virum, subaudiendum est, latenus laesio cujuscunque proximi, nedum praelati, excusetur a culpa, si solus defuerit in causa Deus. Alioquin Paulo contradicit, qui ait: Sic enim in fratrem peccantes, in Christum peccatis . Nam de praepositis certum tenemus ipsius Veritatis testimonium, sic loquentis ad ipsos: Qui vos spernit, me spernit . Sed et de quolibet fratre: Nolite, ait, contemnere
Abbreviated transcription (Latin):
um nõ est. Est tamẽ quis nesciat unde detractõꝵ
uidelioet quia discrctio ĩ mãdatis. ꝯscquẽter ĩ dpig.
ut sicut dixerã maiorũm grauior. leuiorq minor¬
ita. Siue cĩ deig: siue homo uicarius dei: mãdatũ
quod cũq tradiderit. pari profecto obsequẽdũ cura
pari reuerentia deferendum. ubi tamẽ contraria
nõ p̃cipit homo. Quod si contigerit. pergẽdũ ĩ du¬
aut cum phariscis certe audiẽdum. Quare et uo trãs
entiam. consolet᷑ et illa quã uos posiustis samuhelis
sĩna. qua inter leprã et leprã uidet᷑ discernẽ sic. Si pec¬
cauerit uir in uirum: propitius ei poterit esse deus.
si autem in deum peccauerit: quis orabit pro co. Ego
autem si me angi hoc articulo sentian: ut aut deu̾m
aut hominẽ offendere necesse sit: deun pocius libẽtere
eligo nõ offende̾. Et quid iustius tuciusq. Habeo nẽpe
ex presenti ꝓpħe capło. de hoĩs lesione: meã consolatõe

Expanded text:
um est. Et tamen quis nesciat unum detractionis Videlicet quia discretio est in mandatis, consequenter et in culpis: ut sicut dixeraita. Sive enim Deus, sive homo vicarius Dei, mandatum quodcunque tradiderit; pari profecto obsequendum est cura, pari reverentia deferendum, ubi tamen Deo contraria non 508 praecipit homo. Quod si contigerit, pergendum induaut cum Pharisaeis certe audiendum: Quare et vos transgentiam; consoletur illa, quam et vos posuistis, Samuelis sententia, qua inter lepram et lepram videtur discernere sic: Si peccaverit vir in virum, propitius ei poterit esse Deus; si autem in Deum peccaverit, quis orabit pro eo? Ego igitur si me hoc angi articulo sentiam, ut aut Deum, aut hominem offendere necesse sit; Deum potius libenter eligo non offendere, et quidem tutius justiusque. Habeo nempe ex praesenti prophetae capitulo de hominis laesione meam consolationem,
Abbreviated transcription (Latin):
ncͤcessitatis exegerit: ab sit tamen ut hoĩs cuiuspiã
mãdatorua cultor et ultor iucior. Arbioos itare
sreo illa obseruaas platorum prudeno rficsep
credditas nõ sublitas uolũtat. Nic t qđ isclene
legis lator inuis que abbati dispensanda rliquit.
nmirum prouidum fidum q  ponatono ueno¬

Expanded text:
necessitatis exegerit: absit tamen ut hominis cujuspiam necessitatis exegerit: absit tamen ut hominis cujuspiam mandatorum cultor, et ultor vitiorum. Arbitror namque sanctas illas observantias praelatorum prudentiae et fidei creditas, non subditas voluntati. Hinc est quod idem legislator in his quae abbati dispensanda reliquit,nimirum providum fidumque dispensatore
Abbreviated transcription (Latin):
latis dici ux mutabile congrue potest. Quol soli
constat licere deo: dicatur pene ⁊ mutabile. Quol nec
ip̃i quidem: penitus ĩmutabile rominet᷑ͦ Que cũ¬
ita sint ut ad ca redeam de quibus potissimum
queritur patet qui magna ex parte regulares tri¬
ditio subest eius qui preest: et si nõ uoluntatĩ. certe
discretõi. Sed dicitis quid ergo relinquit᷑ necessitatiꝰ:
Audite q̃zplurimum. Primo quidem quiaqiua de
ut supra taxatum est nequaq̃ relinquit. Deinde
reliqua pars que in corporalibus constat obseruãtiis
nec ip̃a quidem in eius ita uoluntate posita est: ut
eiusdem deseruat uoluntati. s magis caritati.
Noq cĩ abbas suꝑͣ regulam est. cui semel et ip̃e se
spõtanca professiond sub missit. Et si quidem ne¬
gandum nõ est. Deĩ regula. idest caritas. regulo
stĩ bñdicti iure p̾ponit᷑. Esto proinde ut interdu
regule littera cedat pro temporẽ caritati: cum rõ

Expanded text:
aelatis, dici vix mutabile congrue potest: quod soli aelatis, dici vix mutabile congrue potest: quod soli constat licere Deo, dicatur pene immutabile: quod ne ipsi quidem, penitus immutabile nominetur. Cita sint, ut ad ea redeam, de quibus potissimum quaeritur patet quod magna ex parte regularis traditio subest ejus qui praeest, etsi non voluntati, certe discretioni. Sed dicitis: Quid ergo relinquitur necessitati? Audite: quamplurimum. Primo quidem quidquid de ut supra taxatum est nequaquam relinquitur. Deinde reliqua pars, quae in corporalibus constat observantiis, ne ipsa quidem in ejus ita voluntate posita est, ut ejusdem deserviat voluntati, sed magis charitati. Neque enim abbas supra Regulam est, cui semel et ipse spontanea se professione submisit, etsi quod negandum non est Dei regula charitas Regulae sancti Benedicti jure praeponitur. Esto proinde ut interdum Regulae littera cedat pro tempore charitati, cum ratio
Abbreviated transcription (Latin):
imiperant᷑ aut obẜuant᷑. Omm tempore: oĩ ꝑsonc̃
mortẽ cõtemptã tustodita salutem operantur. Pri¬
mam ergo neccssitatem: sua cuiq facit ĩ promittẽ¬
do uoluntas. Sccũdam p̃cipientis auctoritas. Ter¬
ciam pcepti dignitas. Differunt autem ut iam di¬
ctuum est quibididam̃ asc ĩuice gradibus tres iste ne¬
cessitates: nec una ões sequit ĩmobilitatis firmitas:
nam ex pͥma quiden quod efficit᷑ et si nõ penitus ĩ¬
mut abile tamẽ iux mutabile esse constat: dum solis
illudliceat mutare platis. et hoc nõ insi fideli et ꝓro¬
uida dispesatõ. Quod uero fit ex sequẽti. qua d
maior ista: est peni ĩ cõmutabile. soli quippe deo esse
mutabile superius demõstratũ est. Porro qũi de nous¬
sima fit. tamq oium maxima oĩo incõmutabile eEt
ut pote quod ne ip̃i quidem deo mutare liberum est
Quod igitur nulli hou fas est. nsi solis mutare p̃¬

Expanded text:
imperantur, aut observantur. Omni tempore, omni personae, imperantur, aut observantur. Omni tempore, omni personae, mortem contempta, custodita salutem operantur. Primam ergo necessitatem sua cuique facit in promittendo voluntas; secundam, praecipientis auctoritas; tertiam, praecepti dignitas. 8. Differunt autem, ut jam dictum est, quibusdam a se invicem gradibus tres istae necessitates, nec una omnes sequitur immutabilitatis firmitas. Nam ex prima quidem quod efficitur, etsi non penitus immutabile, tamen vix mutabile esse constat: dum solis illud liceat mutare praelatis, et hoc nonnisi fideli et provida dispensatione. Quod vero fit ex sequenti, quae et major ista, est pene jam incommutabile. Soli quippe Deo esse mutabile superius demonstratum est. Porro quod de novissima fit, tanquam omnium maxima, omnino incommutabile est, utpote quod ne ipsi quidem Deo mutare liberum est. Quod igitur nulli hominum fas est, nisi solis mutare pr
Abbreviated transcription (Latin):
sime aliquid aliq̃n ascĩs hõibus fiusse legit᷑ usurpatu
scriptura indicantẽ ꝙ deus ita ẜccperat aut cos pegas¬
fefuliendũ est sieut hoĩes: aut scerte sicut ꝓpħs plci
familiare cõsilium accepissẽ. Unde et unũ exemos e
pono enuod aturrit de ansone: qui se ip̃m una cum
hostibus oppmnene interfecit. Quođ utq factum
defenditur non fuisse pecratum: puatũ huisse cõsiliũ
indubitandum credendus est. etsi de scriptura hoc
possit uel ab ip̃o deo aliquatenus ĩmutari. Sub hoc
gñe est oĩs illa ẜmomis dm̃ci ĩ mõtehĩti sp̃alis tratõ:
Et quicquid de dilectõe. humilitate. mã suctudine ce¬
tenis q urtutibus tam ĩnouo qͣ ĩueteri testamẽto
spaluter cbẜuãdum cõtradit. Hec quippe talia sunt:
que nec liceat nec opporteat. nec expediat aliq̃n nõ
haberi. Eo sicrudem immobiliter quo et naliter bo¬
nai nũꝙ̃s msi ĩnocenter. nũqͣ msi salubriter. aut

Expanded text:
simile aliquid aliquando a sanctis hominibus fuisse legitur usurpatum, simile aliquid aliquando a sanctis hominibus fuisse legitur usurpatum, Scriptura nse fatendum est, sicut homines; aut certe, sicut prophetas, familiare Dei consilium accepisse. Unde et unum exemplum pono quod occurrit de Samsone, qui se ipsum una cum hostibus opprimens interfecit . Quod utique factum si defenditur non fuisse peccatum, privatum habuisse consilium indubitanter credendus est, etsi de Scriptura hoc possit, vel ab ipso Deo, aliquatenus immutari. Sub hoc genere est omnis illa Sermonis dominici in monte habiti spiritualis traditio, et quidquid de dilectione, humilitate, mansuetudine, caeterisque virtutibus, tam in Novo, quam in Veteri Testamento spiritualiter observandum contraditur. Haec quippe talia sunt, quae nec liceat, nec expediat aliquando non haberi. Eo siquidem immobiliter, quo et naturaliter bona, nunquam nisi innocenter, nunquam nisi salubriter aut
Abbreviated transcription (Latin):
sensit. Ait siquidem. Ubi necessitas nõ est am¬
tibilia manẽt sc̃oꝵ prum decreta. Leo quos ppr
sitas fuerit ad utilitatẽ ectĩe. quipossunt᷑ ea dispẽ¬
sarium deinde quod inuolabile noĩaui: illud inte¬
ligo: quod nõ ab hoĩe traditũ. ẜ diuinitus ꝓmul¬
gͤatum. insi adco qui tradidit mutari oio nõ
patit᷑. Ut exempli causa. Non octides. nõ mesha¬
beris. non furtum facies. et reliqua illius tabu
le scita. que et si nullam prorsus humana dispẽ¬
satõem admittunt: nec duq hoiũm ex iis aliꝗd
aliquomõ soluere. aut licuit. aut licebit: Deũs
tamẽ horum quod uoluit. qñ uoluit soluit. siue
cum ab hebreis cgiptios spoliari. siue qñ ꝓpha
cum muliere forincaria misceri p̃cepit. & uioꝵ
utiq alterum: quid insi graue furti faciniis alterum
quud isi fiagitii turpitudo reputaret  si nõ excu¬
sasct utrũꝙ factum auctoritas imperãtio: Dane ubi

Expanded text:
sensit? Ait siquidem: « Ubi necessitas non est, inconversensit? Ait siquidem: « Ubi necessitas non est, inconvertibilia maneant sanctorum Patrum decreta. » Leo quoque papa: sitas fuerit, ad utilitatem Ecclesiae, qui potestatem hasarium deinde, quod inviolabile nominavi, illud intelligo, quod non ab homine traditum, sed divinitus promulgatum, nisi a Deo qui tradidit, mutari omnino non patitur: ut, exempli causa, Non occides, Non moechaberis, Non furtum facies , et reliqua illius tabulae legiscita: quae, etsi nullam prorsus humanam dispensationem admittunt, nec cuiquam hominum ex his aliquid aliquo modo solvere, aut licuit, aut licebit; Dominus tamen horum quod voluit, quando voluit solvit, sive cum ab Hebraeis Aegypties spoliari , sive quando prophetam cum muliere fornicaria misceri praecepit . Quorum utique alterum quid nisi grave furti facinus, alterum quid nisi flagitii turpitudo reputaretur, si non excusasset utrumque factum auctoritas imperantis? Sane ubi
Abbreviated transcription (Latin):
instituta fuerunt: nõ quia aliter uiuere nq̃ liceret
E quia ita magis expediret. nec plane ad aliud
q ad lucrum ud custodiam caritatis. Edui
ergo caritati militãt. iobiliter fixa sunt. mu¬
tari q oĩo ne ab ip̃is quidem p̃positis sine offesa
possunt. At si e cõtrario: contraria forte aliq̃n qũtati
uisa fuerint. iis dumtaxat quibus hoc possẽ uidere
datum est: et prouidere creditum est. nõ ne iustisĩ¬
mum essc liquet. ut que pro caitate iũta fuerũt
pro caitate quoq ubi expedire uidebit. uel ennitat
uel intermitant: uel in aliud forte comodun dde¬
mutẽturꝰ sicut eregione imquũ proculdubio fo¬
ret. si statuta prosola caritate. ꝯͣ caĩtate teneret
Renet igitur fixam firmãq ĩmobilitatẽ eciã apci
platos. que ex stabili nccessario sunt. S ꝗͣtemis taita¬
ti siuunt. Nũquid autẽ hoc uel ego solus sentio
uel pͥmus dico: An nõ hoc ip̃m etꝰ papa clasius

Expanded text:
instituta fuerunt, non quia aliter vivere non liceret, instituta fuerunt, non quia aliter vivere non liceret, sed quod ita magis expediret; nec plane ad aliud, quam ad lucrum vel custodiam charitatis. Quandiu ergo charitati militant, immobiliter fixa sunt, mutarique omnino, ne ab ipsis quidem praepositis, sine offensa possunt. At si e contrario contraria forte aliquando charitati visa fuerint, his duntaxat quibus hoc posse videre datum est, et providere creditum est: nonne justissimum esse liquet, ut quae pro charitate inventa fuerint, pro charitate quoque, ubi expedire videbitur, vel omittantur, vel intermittantur, vel in aliud forte commodius demutentur? Sicut e regione iniquum procul dubio foret, si statuta pro sola charitate, contra charitatem tenerentur. Tenent ergo fixam firmamque immobilitatem, etiam apud praelatos, quae ex stabili necessario sunt: sed quatenus charitati deserviunt. Nunquid autem hoc ego vel solus sentio, vel primus dico? An non hoc ipsum et papa Gelasius
Abbreviated transcription (Latin):
tabile. Et quidem stabile dixerim: quol ita est nices¬
sarium: ut nõ ciulibet hoĩus: mutare illud fas sit. msi
solis dispensatoribus mimi sterioꝵ dei i ppositig ut¬
uerbi gra regule sc̃õꝵ. Basilii. Augustim. Bencdĩcti: noc¬
nõ et autenfici canones: et siqua alia eccłiastica statuta
digne auctoritatis. que qm̃ a scis tradita sunt: sãcita
stabiliter ꝑseuerant. nec oĩo ciunsuis subiectoꝵ ea ali¬
quo modo uariare uel mutare concedit᷑: que tamẽ
ab hõibus et ꝑ hoĩes loco e offõ. illis canonica electõe
succedentes licite interdum in noxieq pro causie
personis. locis et temporibus dispensant᷑. Ubi sane
qui hoc legit attendat. me cautt nõ ditere ca posse
uel ab istis leiuter pro uoluntate mutari: s ex rõe
fideliter dispensari. Ideo aufohanc ip̃am mutatões
taliter et a talibus recipere possunt. qm̃ nõ natura¬
liter nec ꝑ se bona sunt. Porro que inuẽta atq

Expanded text:
tabile. Et quidem Stabile dixerim, quod ita est necestabile. Et quidem Stabile dixerim, quod ita est necessarium, ut non cuilibet hominum illud mutare fas sit, nisi solis dispensatoribus mysteriorum Dei, id est erbi gratia, Regulae sanctorum Basilii, Augustini, Benedicti, necnon et authentici canones, et si quae sunt alia ecclesiastica instituta dignae auctoritatis. Quae quoniam a sanctis tradita sunt, sancita stabiliter perseverant, nec omnino cuivis subjectorum ea aliquo modo variare vel mutare conceditur. Quia tamen ab hominibus, etiam per homines, loco et officio illis canonica electione succedentes, licite interdum innoxieque pro causis, personis, locis et temporibus dispensantur. Ubi sane qui haec legit, attendat me caute non dicere, ea posse vel ab istis leviter pro voluntate mutari, sed ex ratione fideliter dispensari. Ideo autem hanc ipsam mutationem taliter et a talibus recipere possunt, quoniam non naturaliter nec per se bona sunt. 5. Porro inventa atque