comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex pectabant a dño uiderent etiã his abundare qui multos falsos
colebant deos : blanditus uxoꝵ prius eos reuerebant᷑ offendere.
deinde in ducebant᷑ ex colere. Unde uisserat dñs ꝑ scm morsen:
nequis uxorẽ alienigenã duceret. Merito gͦ mus cẽ¬
quas duxerant dño ꝓhibente : dño iubente dimiserunt. Cũ uero eȩ¬
pisset gentib euangłm p̃dicari: iã coniunctos gentiles genti¬
lib cõperit conuiges ex quib si non ambo crederent sed utius
aut una in fidelis cũ fideli consentiret habitare: nec ꝓhiberi a
dño debuit fidelis in fidelẽ dimittere. nec uiberi. idõ scilicet non
ꝓhiberi: quia iustitia ꝑmittit a fornicante discȩdere. & in fidelis
hominis fornicatio ẽ. maior in corde. nec uera eiꝰ pudicitia cũ con¬
iuge dici potest: quia om̃e qđ non. ẽ. exfide peccatũ .ẽ. quã uis
uerã fidelis habeat pudicitiã etiã cũ infideli conuige qui non

Expanded text:
expetebant a domino, uiderent etiam his abundare, qui multos falsos expetebant a domino, uiderent etiam his abundare, qui multos falsos colebant deos, blanditiis uxorum prius eos reuerebantur offendere, deinde inducebantur et colere. unde iusserat dominus per sanctum Moysen, ne quis uxorem alienigenam duceret. merito ergo quas duxerant domino prohibente, domino iubente dimiserunt. cum uero pisset gentibus euangelium praedicari, iam coniunctos gentiles gentilibus comperit coniuges: ex quibus si non ambo crederent, sed unus aut una et infidelis cum fideli consentiret habitare, nec prohiberi a domino debuit fidelis infidelem dimittere nec iuberi: ideo scilicet non prohiberi, quia iustitia permittit a fornicante discedere et infidelis hominis fornicatio est maior in corde, nec uera eius pudicitia cum coniuge dici potest, quia omne quod non est ex fide, peccatum est: quamuis ueram fidelis habeat pudicitiam etiam cum infideli coniuge, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
non expediat. ne ꝓpt coniugũ separationes offensi homines
ipsã doctrinã salutis qua illicita ꝓhibent᷑ ex horreant. ae sic pei¬
ores atq perituri in eadẽ infidelitate remaneant: int̃cedit apłs
& monendo fieri uetat. qđ ita licitũ. ẽ. ut non expediat. Sic eñi
recedere ab infidelib uxorib uł maritis fideles uiri uł feminȩ
non ꝓhibent᷑ adño : ut neq uibeantur. Nã si dimittere tales con¬
uiges iuberentur : nullus locus. eẽt. consilio monentis apłi ne
Nãq aliquando hoc dñs ꝑ esdrã ꝓpħam uissit & factũ .ẽ. Dimis
israhelite uxores alienigenas. quicunq tunc habere potuerunt
ꝑ quas fiebat ut & ipsi alienos seducerentur ad deos: non ut ille ꝑ
maritos uero ad quirerent᷑ dõ. Non dũ eñi tanta gr̃a saluatoris
illuxerat: & ꝓmissis tẽporalib ueteris testam̃ti adhuc in hiabat
illuis popłi multitudo. E ꝓpt̃ea cũ bona t̾rena quȩ ꝓmagno

Expanded text:
non expediat, ne propter coniugum separationes offensi homines non expediat, ne propter coniugum separationes offensi homines ipsam doctrinam salutis, qua inlicita prohibentur, exhorreant ac sic peiores atque perituri in eadem infidelitate remaneant, intercedit apostolus et monendo fieri uetat, quod ita licitum est, ut non expediat. sic enim recedere ab infidelibus uxoribus non prohibentur a Domino, ut neque jubeantur. Nam si dimittere tales conjuges juberentur, nullus locus esset consilio monentis Apostoli, ne nus aliquando per Esdram prophetam jussit, et factum est: dimiserunt Israelitae uxores alienigenas, quicumque tunc habere potuerunt , per quas fiebat ut et ipsi ad alienos seducerentur deos, non ut illae per maritos vero acquirerentur Deo. Nondum enim tanta gratia Salvatoris illuxerat, et promissis temporalibus Veteris Testamenti adhuc inhiabat illius populi multitudo. Et propterea cum bona terrena, quae pro magno
Abbreviated transcription (Latin):
Sed aliud .ẽ. cũ ꝓprie loquim̃. aluid cũ uerba ex aliis rebus
certo fute distinguere : ea mͥ uident᷑ licere & non ex pedire
quȩ ꝑ iustitiã quidẽ quȩ corã dõ. ẽ. ꝑmittuntur. sed ꝓpter
offensionẽ hominũ ne obhoc impediant᷑ a salute uitanda
sunt. Cauero non licere & idõ non expedire: quȩ sic ipsa
iusticia uetant᷑. ut facienda non sint. etiã si ab eis quib¬
in notitiã fuerint ꝑlata laudentur. Qđ si ita .ẽ. idõ non nisi illi¬
cita ꝓ hibentur adño ut ea quȩ licita sunt & non expediunt.
non legis uinculo sed libera dilectionis beneficientia caueantur
Quocuta dimittere in fidelẽ coniugẽ si non liceret hoc fieri dũs
fortucationẽ carius ꝑmittit᷑ homo a coniuge separari quanto
magis in conuige mentis fornicatio de testanda ẽ id .ẽ. in fideli¬
ꝑ didisti om̃em qui fornicat᷑ abste. Sed quia ita licitũ ẽ. ut

Expanded text:
sed aliud est, cum proprie loquimur, aliud, cum uerba ex aliis rebus sed aliud est, cum proprie loquimur, aliud, cum uerba ex aliis rebus certo fine distinguere, ea mihi uidentur licere et non expedire, quae per iustitiam quidem, quae coram deo est, permittuntur, sed propter offensionem hominum, ne ob hoc inpediantur a salute, uitanda sunt; ea uero non licere et ideo non expedire, quae sic ipsa iustitia uetantur, ut facienda non sint, etiamsi ab eis, quibin notitiam fuerint perlata, laudentur. quod si ita est, ideo nonnisi inlicita prohibentur a domino, ut ea, quae licita sunt et non expediunt, non legis uinculo, sed libera dilectionis beneficentia caueantur. Quocirca si dimittere infidelem coniugem non liceret, hoc fieri dominus fornicationem carnis permittitur homo a coniuge separari, quanto magis in coniuge mentis fornicatio detestanda est, id est infideliperdidisti omnem qui fornicatur abs te! Sed quia ita licitum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃e gͦ qđ non expedit: illicitũ ẽ. & ubierunt illa quȩ
licita ẽẽ. sed non ex pedire apłs dixit: si om̃e qđ non ex
pedit licidĩ non. ẽ: Qua ꝓpt̃ quia uerũ dixisse apłm dubitare
non possumꝰ. & aliqua peccata. eẽ. licita dicere non audemꝰ:
restat ut dicamꝰ fieri aliqͥd qđ non expediat. & tam̃ si licitũ
.ẽ. non. eẽ. peccatũ. qua ius qm̃ non expedit. nor sit utiq
faciendũ. Qđ si absurdũ iudet᷑. ut aliquid fiat qđ non ex¬
pedit. & dicat᷑ non peccasse qui fecerit: intelligendũ .ẽ. hoc
ex consuetudine sermonis ab surdum. Quȩ ita late patet. cie
etiã ium̃ta qua uis sint rationis exꝑtia : tam̃ plerũnq dicam
debere uapulare cũ peccant Peccare aũt ꝓpriȩ non .ẽ nisi
eius qui utit᷑ rationali uoluiitatis arbitrio. Qđ in om̃ib: mor¬
talib animantib: non nisi homini. ẽ. diuinitꝰ attributum

Expanded text:
omne ergo, quod non expedit, illicitum est. Et ubi erunt illa quae omne ergo, quod non expedit, illicitum est. Et ubi erunt illa quae licita esse, sed non expedire,unt quippe licita quae non expediunt, sicut Apostolo testante didicimus. pedit, licitum non est? Quapropter quia verum dixisse Apostolum dubitare non possumus, et aliqua peccata esse licita dicere non audemus; restat ut dicamus, fieri aliquid quod non expediat, et tamen si licitum est, non esse peccatfaciendum. quodsi absurdum uidetur, ut aliquid fiat quod non expedit et dicatur peccasse qui fecerit, intellegendum est hoc ex consuetudine sermonis absurdum: quae ita late patet, ut etiam iumenta, quamuis sint rationis expertia, tamen plerumque dicamus debere uapulare cum peccant; peccare autem proprie non est nisi eius, qui utitur rationali uoluntatis arbitrio, quod in omnibus mortalibus animantibus nonnisi homini est diuinitus adtributum.
Abbreviated transcription (Latin):
ab infideli conuige licet: sed non expedit. Manere aũt cũ illo
si cohabitare consentit. & licet & expedit: quia si non liceret
expedire non posset. Potest gͦ aliqͥd licere : & non expedire
Ex pedire aũt qđ non licet non potest: ac ꝑ hoc non om̃ia q¬
licta sunt expediunt. Om̃ia uero illicita: non expediu
Sicut enĩ om̃is qui xp̃i sanguine redeptus e. homo. ẽ. non tam̃¬
om̃is qui homo. ẽ. etiã sanguine xp̃i redeptus . ẽ. ita om̃e qđ ñ
licet non expedit. nec tamen om̃e qđ non expedit: etiã licet¬
Sunt quippe licita quȩ non expediunt: sic̃ apło teste didicimꝰ.
Sed int̃ id qđ illicitũ. ẽ. & idõ non expedit. atq id qđ licitũ
est nec cam̃ expedit. qͥd ut̃sit: aliqua uniuersali regula
difinire difficile ẽ. Citius eñĩ quisq dixerit. om̃e qͥ uod
fieri non ex pedit: peccatũ. ẽ. Om̃e aũt peccatũ illicitũ .ẽ

Expanded text:
ab infideli coniuge licet, sed non expedit; manere autem cum illo, ab infideli coniuge licet, sed non expedit; manere autem cum illo, si cohabitare consentit, et licet et expedit, quia, si non liceret, expedire non posset. potest ergo aliquid licere et non expedire; expedire autem licita sunt, expediunt; omnia vero illicita non expediui Christi sanguine redemptus est homo est, non tamomnis qui homo est etiam sanguine Christi redemptus est, ita omne quod licet 272 non expedit, nec tamen omne quod non expedit etiam Sunt quippe licita quae non expediunt, sicut Apostolo testante didicimus. Sed inter id quod illicitum est et ideo non expedit, atque id quod licitum est nec tamen expedit, quid intersit, aliqua universali regula definire difficile est. Citius enim quisque dixerit, omne, quod fieri non expedit, peccatum est; omne autem peccatum illicitum est;
Abbreviated transcription (Latin):
mauida aqđ se sed non om̃a expediunt : ipsu .ẽ. sed maliuae
homia qui ꝑ offensionẽ manducat. Ita ostendit ea quȩ licita
suntia .e nullo p̃cepto dñ ꝓhibent̾: sicut ex pedit poreus ũt
fuactanda non p scripto legis sed consilio caritatis. Hȩc sunt
quȩ amplius erogant᷑ saucio qui curandus ad stabulũ samo¬
ritani usius n useratione ꝑductus ẽ & idõ dicunt᷑ non ad ño pre¬
cipi qũauis dño moneant᷑ offerri: ut tanto intelliganet eb
gra ciora qu anto magis ostendunt᷑ in debita. Sed eaꝰquȩ inbas
talia sunt. ut qũa uis sint licita non expediunt: non ines diet
potest bonũ .e hoc. sed illud melius sicut dictũ. ẽ. qui dit muio¬
pot bene facit : & qui non dat nuptũ melius facit. Iba eñi uroũq
licet a hor aliqͣncdo aliqͣnido illud expedit Nã illis qui se nor
continent uutiq. ex pedit nubere. & qđ licet ex pedit Quȩ dit
uouerint continentiã: nec licet nec expedit. Porro discedere

Expanded text:
munda>; et quod est sed non omnia expediunt\', ipsum est sed malum est homini qui per offensionem manducat\\ ita ostendit ea quae licita sunt, id est nullo praecepto domini prohibentur, sicut expedit, potius esse tractanda non praescripto legis, sed consilio caritatis. haec sunt, quae amplius erogantur saucio, qui curandus ad stabulum Samaritani illius miseratione perductus est. et ideo dicuntur non a domino praecipi, quamuis domino moneantur offerri, ut tanto intellegantur esse gratiora, quanto magis ostenduntur indebita. Sed ea, quae in his talia sunt, ut, quamuis sint licita, non expediant, non in eis dici potest: bonum est hoc,. sed illud melius, sicut dictum est: qui dat nuptum, bene facit; et qui non dat nuptum, melius facit. ibi enim utrumque licet, et hoc aliquando, aliquando illud expedit. nam illis, quae se non continent, utique expedit nubere, et quod licet, expedit; quae autem uouerint continentiam, nec licet nec expedit. porro discedere
Abbreviated transcription (Latin):
d&e uent escis. ds aũt & hunc &e has eua cuabut Ite alibi de hoc
ipso suesicita sunt sad non om̃a expediutt udenio ledta
sus Q̃ nonomia e dificant temo qđ sui tieq uerom s ed id

Expanded text:
et uenter escis, deus autem et hunc et has euacuabit. item alibi de hoc et uenter escis, deus autem et hunc et has euacuabit. item alibi de hoc ipso: omnia licita sunt, sed non omnia expediunt; omnia licita sunt, sed non omnia aedific
Abbreviated transcription (Latin):
bemus licentiã sororẽ mulierẽ circũ ducendi. sicut & cȩteri
potestatẽ non oꝑandi : Quis militat suis stipendi is umquã:
Quis plantat uineã. & de fructu eius non ȩdit. Quis pascit
gregẽ. & delacte gregis non ꝑcipit: & paulo post. Si alii
inquit potestatis ur̃ȩ participant. non magis nos: Sed non
sumus usi hac potestate. sed om̃ĩa toleramus. ne qđ impe¬
dimentũ demus euangłio xp̃i. Deinde post pauca. Quȩ gͦ
inquit mͥ merces erit. ut euangłizans sine sũptu ponamꝰ
euangłiũ. ut non abutar potestate mea in euangłio : con¬
tinuoq subiungit: qđ paulo ante cõmemoraui. Cũ eñi liber
sim ex om̃ib om̃ium me serũu feci: ut plures lucri facerẽ.
Itẽ alio loco de quibusdã quȩ ad ȩscã ꝑtinent. Om̃ia in qͥt
mͥ licita sunt: sed non om̃ĩa expediunt. Om̃ia mͥ licita
sunt: sed ego sub nuluis redigar potestate . Esca uentri

Expanded text:
bemus licentiam sororem mulierem circumducendi, sicut et caeteri bemus licentiam sororem mulierem circumducendi, sicut et caeteri potestatem hoc operandi? quis militat suis stipendiis umquam? quis plantat uineam et de fructu eius non edit? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? et paulo post, si alii, inquit, potestatis uestrae participant, non magis nos? sed non sumus usi hac potestate, sed omnia toleramus, ne quod inpedimentum demus euangelio Christi. deinde post pauca, quae ergo, inquit, mihi merces erit? ut euangelizans sine sumptu ponam euangelium, ut non abutar potestate mea in euangelio. continuoque subiungit quod paulo ante commemoraui: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucrifacerem. item alio loco de quibusdam quae ad escam pertinent, omnia, inquit, mihi licita sunt, sed non omnia expediunt; omnia mihi licita sunt, sed ego sub nullius redigar potestate. esca uentri
Abbreviated transcription (Latin):
hortatus. cur gͦ non expediat etiã in fideles conuiges dimitt
a fidelibus: causa euident̃ exp̃ssa. ẽ. Non eñi ꝓpt̾ iunculũ cum
talib coniugale seruandũ : sed ut ad quirant᷑ iui xp̃o recedi ab
in fidelib conuigib apłs uetat . Multa sunt aũt facienda non
iubente lege. sed libera caritate: & ea sunt in nr̃is offici is
gratiora. Quȩ cũ liceret nobis etiã non impendere : tamen
causa dilectionis impendimus. Unde prior ipse dñs cũ se tri¬
butũ non debere monstrasset. soluit tamen: ne scandalizaret
eos quib ad ȩt̾nã salutẽ gerens hominẽ consulebat. lam
uero apłs que ad modũ ista cõmendet: eius uerba testantur
ubi dicit. Cũ eñi lib̾ sim ex om̃ibus: om̃iũ me seruũ feci. ut
plures lucri facerẽ. Cũ paulo superius dixisset. nunquid non
habemꝰ licentiã manducandi & bibendi: Hunquid non ha¬

Expanded text:
hortatus. cur ergo non expediat etiam infideles coniuges dimitti hortatus. cur ergo non expediat etiam infideles coniuges dimitti a fidelibus, causa euidenter expressa est. non enim propter uinculum cum talibus coniugale seruandum, sed ut adquiractur in Christo, recedi ab infidelibus coniugibus apostolus uetat. Multa sunt autem facienda non iubente lege, sed libera caritate; et ea sunt in nostris officiis gratiora, quae cum liceret nobis etiam non inpendere, tamen causa dilectionis inpendimus. unde prior ipse dominus, cum se tributum non debere monstrasset, soluit tamen, ne scandalizaret eos, quibus ad aeternam salutem gerens hominem consulebat. iam uero apostolus quemadmodum ista commendet, eius uerba testantur, ubi dicit: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucrifacerem, cum paulo superius habemus potestatem manducandi et bibendi? Numquid non ha
Abbreviated transcription (Latin):
licite potuit infidelẽ : idõ fieri hoc non dñs sed apłs ꝓhibet
Quod eñi dñs ꝓhibet. fieri om̃ino non licet. Monet gͦ apłs qđ
relinquendis infidelib ꝑ missa licentia non utantur. Tibi aũt
uidetur in fideles quoq dimitti a fidelib non licere. quia hoc
uetat apłs: cũ ego dicã licere. quia hoc non uetat dñs non tam̃
expedire. quia hoc ne fiat monet apłs. qui reddit etiã rationẽ
cur fieri non expediat. quã uis liceat. Quid eñi scis inqͥt mulier
siuirũ saluũ facies: Aut unde scis uir si uxorẽ saluã facies:
Cũ etiã superius dixisset. scĩficatus .ẽ. eñi uir infidelis in uxore
& scĩficata .ẽ. mulier infidelis in fr̃ẽ. hoc ẽ. in xp̃iano. alio qu
filii ur̃i inqͥt inmundi. eẽnt. nunc aũt sci sunt. Sic ad lucran¬
dos conuiges & filios xp̃o. etiã exẽplis quȩ iã ꝓuenerant. uidet̃

Expanded text:
licite potuit infidelem, ideo fieri hoc non dominus, sed apostolus prohibet. licite potuit infidelem, ideo fieri hoc non dominus, sed apostolus prohibet. quod enim dominus prohibet, fieri omnino non licet. monet ergo apostorelinquendis infidelibus permissa licentia non utantur. tibi autem uidetur infideles quoque dimitti a fidelibus non licere, quia hoc uetat apostolus, cum ego dicam licere. quia hoc non uetat, non tamen expedire, quia hoc ne fiat, monet apostolus: qui reddit etiam rationem cur fieri non expediat, quamuis liceat. quid enim scis, inquit, mulier, si uirum saluum facies? aut unde scis, uir, si uxorem saluam facies? cum etiam superius dixisset: sanctificatus est enim uir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre, hoc est in christiano, alioquin filii uestri, inquit, inmundi essent; nunc autem sancti sunt. sic ad lucrandos coniuges et filios Christo etiam exemplis, quae iam prouenerant, uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
mechatur. Mechatur aũt: si aliena ẽ cui miscetur. Porro si ali¬
ena . ẽ. hoc ẽ. eius a quo dimissa. ẽ.: etiã si ꝓpt̃ fornicationis cau¬
sam dimissa .ẽ. non dũ dimittentis uxor. eẽ. cessauit. Si aũt illius
ẽẽ cessauit: iã huiꝰ. ẽ. cui alteri nupsit. & si huius. ẽ: non me¬
chus uidicandus .ẽ. sed maritus. Sed quia non eũ maritũ dicit
scriptura sed mȩchũ: adhuc illa illius erit. aquo etiã causa forni¬
cationis ab iecta .ẽ. Et idõ quãcũq etiã ipse illa dimissa ducit uxo¬
rẽ : quia cũ alieno marito concũbit: ad ultera est. Unde aũt fieri
potest ut ad ult̃ etiã ipse non sit. que constat ad ulterare cũ dixit¬
apłs. Cȩteris aũt ego dico non dñs. Ad imparia scilicet. hoc ẽ. ubi
non ambo xp̃iani fuerant conuigia locuturus. Qđ michi uisũ est
eũ monendo dixisse. Qua eñi coniux fidelis relinquere conuigẽ

Expanded text:
moechatur; moechatur autem. aliena est ergo cui miscetur. porro si alimoechatur; moechatur autem. aliena est ergo cui miscetur. porro si aliena est, hoc est eius, a quo dimissa est, etiamsi propter fornicationis causam dimissa est, nondum dimittentis uxor esse cessauit. si autem illius esse cessauit, iam huius est, cui alteri nupsit; et si huius est, non moechus iudicandus est, sed maritus. sed quia non eum maritum dicit scriptura, sed moechum, adhuc illa illius erit, a quo etiam causa fornicationis abiecta est. et ideo quamcumque etiam ipse illa dimissa ducit uxorem, quia cum alieno marito concumbit, adultera est. unde autem fieri potest, ut adulter etiam ipse non sit, quem constat adulterare apostolus: ceteris autem ego dico, non dominus, ad inparia scilicet, hoc est, ubi non ambo christiani fuerant, coniugia locuturus. quod mihi uisum est eum monendo dixisse. quia enim coniux fidelis relinquere coniugem
Abbreviated transcription (Latin):
miserit uxorẽ suã & alterã duxerit : ad ulteriũ cõmittit
Nonne etiã scđm lucã dicet᷑ nob̵. quid ambigitis utrũ ille
qui ꝓpt̃ causã fornicationis uxorẽ dimiserit & aliã duxert
non mȩchetur. & om̃is qui dimittit uxorẽ suã & ducit alterã
mȩchatur : Ac ꝑ hoc qm̃ fas non .ẽ. ut euangłistas quã uis di¬
uersis uerbis de unare loquentes. ab uno sensu eadẽq sen¬
tentiã . ut dimittens uxorẽ & alterã ducens. non quidam
mȩchet᷑ id.ẽ. qui p̃ter fornicationẽ dimiserit. quidã uero
non mȩchet᷑. id .ẽ. qui ꝓpt̃ fornicationẽ dimiserit: sed om̃is
qͥ dimittit uxorẽ suã & ducit alterã mȩchari minimȩ du
a uiro ducit mȩchat᷑ quomodo ẽ uerũ : Quomodo mȩchat᷑̃
nisi quia illa quã duxit eo uiuente a quo dimissa.ẽ. ad huc
uxor aliena :ẽ : Si eñĩ iã suȩ non alienȩ miscet᷑ uxori: utiq non

Expanded text:
miserit uxorem suam, et aliam duxerit, adulterium committit. miserit uxorem suam, et aliam duxerit, adulterium committit. Nonne etiam secundum Lucam dicetur nobis, Quid ambigitis utrum ille qui propter causam fornicationis uxorem dimiserit, et aliam duxerit, non moechetur? Omnis qui dimmoechatur. ac per hoc, quoniam fas non est, ut euangelistas quamuis diuersis uerbis de una re loquentes ab uno sensu eademque sententiam, ut dimittens uxorem et alteram ducens non quidam moechetur, id est qui praeter fornicationem dimiserit, quidam uero non moechetur, id est qui propter fornicationem dimiserit, sed omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechari minime duba uiro ducit, moechatur, quomodo . est uerum? quomodo moechatur, nisi quia illa, quam duxit, eo uiuente, a quo dimissa est, adhuc uxor aliena est? si enim iam suae, non alienae miscetur uxori, utique non
Abbreviated transcription (Latin):
scđm mađm: quicunq dimiserit uxorẽ nisi obfornicationẽ
aut qđ magis ingreco legitur p̃ter causã fornicationis &¬
aliã duxerit mediatur : non debemꝰ continuo putare illũ non
mȩchari: qui ꝓpt̃ causã foriucationis dimiserit &e aliã duxe¬
rit. sed ad huc ambigere donec euangłm scđm alios euangłitas
ut intelligeret᷑ aparte totũ : Qđ tanꝗ explanantes marcus
& lucas ut clarerec plena sententia totũ dicere maluerunt.
Cũ itaq pͥmũ non dubitantes uerũ. eẽ qđ apđ matħm legĩt
quicunq dimiserit uxorẽ suã p̾ter causã fornicationis & aliã
duxerit mȩchatur. quesierimꝰ utrũ tantũ iste mȩchet᷑ ducen
do alterã uxorẽ qui p̃ter causã fornicationas priorẽ dimiserit
an om̃is qui dimissa uxore alterã duxerit. ut ibi sit etiã ille
qui fornicantẽ dimiserit. nonne scđm marcũ respondebit᷑ nob̾.
quid queritis utrũ ille sit mȩchus & ille non sit: Quicunq di¬

Expanded text:
m:quicumque dimiserit uxorem nisi ob fornicationem, aut, quod magis in graeco legitur, praeter causam fornicationis aliam duxerit, moechatur, non debemus continuo putare illum non moechari, qui propter causam fornicationis dimiserit et aliam duxerit, sed adhuc ambigere, donec euangelium secundum alios euangelistas, ut intellegeretur a parte totum, quod tamquam explanantes Marcus et Lucas, ut clareret plena sententia, totum dicere maluerunt? cum itaque primum non dubitantes uerum esse, quod apud Matthaeum legitur: quicumque dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis et aliam duxerido alteram uxorem, qui praeter causam fornicationis priorem dimiserit, an omnis qui dimissa uxore alteram duxerit, ut ibi sit etiam ille qui fornicantem dimiserit: nonne secundum Marcum respondebitur nobis, Quid quaeritis utrum ille sit moechus, et ille non sit? Quicumque di
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ posita sunt unde non minor intelligendis his labor¬
ẽ lectori sed non sunt difficilia in eo sermone dñi. qui tunc
ame tractabat᷑. qͥndo illa conscripsi. quȩ cũ legeres te moue¬
runt. Alibi quippe idẽ matheus ea dñm dixisse narrauit
non cũ illũ ꝓlixũ faceret in monte sermonẽ. sed cũ uit̃ rogat
.eẽt. aphariseis utrũ liceret ex quacunq causa dimittere
uxorẽ. Sed qđ minus intelligitur apad matheũ: apđ alios

Expanded text:
quidem posita sunt. unde non miror in eis intellegendis laborquidem posita sunt. unde non miror in eis intellegendis laborare lectorem; sed non sunt in eo sermone domini, qui tunc a me tractabatur, quando illa conscripsi, quae cum legeres te mouerunt. alibi quippe idem Matthaeus ea dominum dixisse narrauit, non cum illum prolixum faceret in monte sermonem, sed cum interrogatus esset a pharisaeis, utrum liceret ex quacumque causa dimittere uxorem. sed q
Abbreviated transcription (Latin):
tati: non tam̃ ab eo qđ uitelligit᷑ discrepant. Alia q uippe ha¬
bent quicumq dimiserit: alia om̃is qui dimiserit Itẽq alia ex¬
cepta causa fornicationis: alia p̃ter causã fornicationis alia
nisi ob causã fornicationis Itẽ alia qui solutã auiro duxerit
mȩchat᷑ : alia qui dimissa auiro duxerit mȩchatur Ubi puto
qđ uideas nichil uit. eẽ. ad unã eandẽq sententiã : quã uis
illud ultimũ id .ẽ. qui dimissã a uiro duxerit mȩchat᷑. in eo
sermone que dñs fecit inmonte non nullũ codices & grei &
latini non habeant. Credo ꝓpt̃ ea : quia & ibi explicatꝰ hic sensus
putari potuit. superus dictũ ẽ. facit eã mȩchari. Quomodo
eñi dimissa fit mȩcha nisi fiat qui eã duxerit mȩchus: Uerba
uero quȩ ipse posiusti. unde tibi uisu.ẽ. non mȩchari eũ qui ꝓpẽ
causã fornicationis uxorẽ dimiserit & aliã duxerit obscure

Expanded text:
tatum, non tamen ab eo quod intellegitur discrepant. alia quippe hatatum, non tamen ab eo quod intellegitur discrepant. alia quippe habent: quicumque dimiserit, alia: omnis qui dimiserit; itemque alia: excepta causa fornicationis, alia: praeter causam fornicationis, alia: nisi ob causam fornicationis; item alia: qui solutam a uiro duxerit, moechatur, alia: qui dimissam a uiro duxerit, moechatur. ubi puto quod uideas nihil interesse ad unam eandemque sententiam. quamuis illud ultimum, id est qui dimissam a uiro duxerit, moechatur, in eo sermone, quem dominus fecit in monte, nonnulli codices et graeci et latini non habeant. credo propterea, quia et ibi explicatus hic sensus putari potuit, quod superius dictum est: facit eam moechari; quomodo enim dimissa fit moecha, nisi fiat qui eam duxerit moechus? Verba uero, quae ipse posuisti, unde tibi uisum est non moechari eum, qui propter causam fornicationis uxorem dimiserit et aliam duxerit, obscure
Abbreviated transcription (Latin):
missã auiro ducit mechatur. Quid ergo nos sumꝰ ut dicamus est
qui mȩchat᷑ uxore sua dimissa alterã ducens. & est qui hoc faciens
non mȩchat᷑. cũ euangłm dicat om̃em mechari qui hoc facit :
Proinde siquicunq hoc fecerit. id .ẽ. om̃is qui hoc fecerit. uxore
sua dimissa alterã ducat mȩchatur : sine dubitatione ibi sunt
ambo & qui p̃ter causã fornicationis dimiserit: hoc . ẽ. om̃is¬
qui dimittit. Non aũt sicut nescio quare uisũ. ẽ. michi cum
euangłii scđm matheũ uerba ꝓferrẽ. p̃ter misi qđ scriptu. ẽ
& aliã duxerit & sic dixi mȩchatur : sed hȩc uerba posui quȩ
in sermone illo ꝓlixo legunt᷑ qũe dũs habuit inmonte hui
ens stratardu susceperã. quȩ uerba illic ita leguit᷑ ut posu
Id ẽ. qͥuicunq duniserit uxorẽ suã excepta causa fornicationuis.
facit ea mechari & qui solutã aiuro duxerit mechat᷑. Ubi & si
nonnulla ex ẽplaria uerbis diuersis eundẽ sensũ habent uit̃ pre¬

Expanded text:
missam a viro ducit, moechatur . Qui ergo nos sumus, ut dicamus, Est qui moechatur, uxore sua dimissa alteram ducens, et est qui hoc faciens non moechatur, cum Evangelium dicat omnem moechari qui hoc facit? Proinde si quicumque hoc fecerit, id est, omnis qui hoc fecerit, ut uxore sua dimissa alteram ducat, moechatur; sine dubitatione ibi sunt ambo, et qui praeter causam fornicationis, et qui pro cum euangelii secundum Matthaeum uerba proferrem, praetermisi quod scriptum est: et aliam duxerit, et sic dixi: moechatur; sed haec uerba posui, quae in sermone illo prolixo leguntur, quem dominus habuit in monte; hunc enim tractandum susceperam. quae uerba illic ita leguntur, ut posui, id est: quicumque dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et qui solutam a uiro duxerit, moechatur. ubi etsi nonnulla exemplaria uerbis diuersis eundem sensum habent interpre
Abbreviated transcription (Latin):
ad nutũ non obtẽperet con¬
iugatis sed & quando non .ẽ. necessaria moueat᷑ & quando ne¬
cessaria ẽ. aliquando citius aliqͣndo tarduis non earũ sequat᷑
nutũ. sed suos exerat motus Hanc g eiꝰ in obȩdientiã in obedi¬
entes illi tunc homines receperunt : & innos ꝓpagine tranffu
derunt. Neq eñi ad eoꝵ nutũ. sed utiq in ordinate mouebat᷑.
quando mẽbra prius głianda tanc iã pudenda texerunt

Expanded text:
ad nutum non obtemperet coniugatis, sed et quando non est necessaria moueatur et, quando necessaria est, aliquando citius, aliquando tardius, eorum sequatur nutus, sed suos exerat motus. hanc ergo eius inoboedientiam inoboediederunt. Neque enim ad eorum nutum, sed utique inordinate movebatur, quando membra prius glorianda, tunc jam pudenda
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ut dixi iã de ista libidine iste qđ libet p̃dicet ut libet: lau¬
det quantũ libet. Sicut eĩ multis locis significat. multũ libet:
ut eius si non usib saltẽ laudib pelagiani oblectent᷑. quicunq
eoꝵ ꝓposito continentiȩ carne conuigũ non fruunt᷑. Tantum
pariuilis parcat. Non eos laudet inutilit̃: defendatq crudelit̃
Saluos eẽ non dicat. Non ad laudatorẽ pelagĩ : sed ad saluatorẽ
xp̃m uenire ꝑmittat. Nã ut iã liber iste claudat᷑: qm̃ ita sermo
illius t̃minatus . ẽ. qui cartula quã misisti scriptus. ẽ. ut diceret
Uere credito quia ꝑ iħm xp̃m facta sunt om̃ia & sine ipso factũ
est nichil. concedat iħm. etiã paruulis. eẽ. iħm. & ut ꝑ eũ facta
om̃ia fatet᷑ ꝑ id qđ . ẽ. uerbũ ds̃. ita etiã paruulos abeo saluos fieri
fateat᷑. ꝑ id qđ ẽ. iħc: si uult catholicus. ẽẽ. xp̃ianus. Sic eñi scrip¬
tũ .ẽ. in euangłio. Ꝙ uocabt̃ nom̃ eius iħm Ipse enĩ salũu faciet

Expanded text:
Sed, ut dixi, sentiat de ista libidine iste quod libet, praedicet ut libet, laudet quantum libet sicut enim multis locis significat, multum libet, ut ejus si non usibus, saltem laudibus Pelagiani oblectentur, quicumque eorum proposito continentiae carnali conjugio non fruuntur: tantum parvulis parcat, ut non eos laudet inutiliter, defendatque crudeliter; salvos esse non dicat; non ad laudatorem Pelagium, sed ad salvatorem Christum venire permittat. Nam ut jam liber iste claudatur, quoniam ita sermo illius terminatus est, qui in chartula quam misisti, scriptus est, ut diceret, Vere credito quia per Jesum facta sunt omnia, et sine ipso factum est nihil; concedat Jesum etiam parvulis esse Jesum: et ut per eum facta omnia fatetur per id quod est uerbum deus, ita etiam paruulos ab eo saluos fieri fateatur per id quod est Iesus, si uult catholicus esse christianus. sic enim scriptum est in euangelio: et uocabunt nomen eius Iesum; ipse enim saluum faciet
Abbreviated transcription (Latin):
qđ alter expressus sit. Sed si hoc euangłista matheus quia ex¬
pressa una speciȩ alterã tacuit fecit ad intelligendũ difficile.
nunqͥd non alii generalit̃ id ipsũ ita cõplexi sunt. ut de utroq
possit intelligi Nã scđm marcũ scriptũ . ẽ. Quicumq dimiserit
uxorẽ suã & alterã duxerit: ad ulteriũ cõmittit suꝑ eã. Et si uxor

Expanded text:
quod alter expressus sit. Sed si hoc euangelista Matthaeus, quia exquod alter expressus sit. Sed si hoc euangelista Matthaeus, quia expressa una specie alteram tacuit, fecit ad intellegendum difficile, numquid non alii generaliter id ipsum ita complexi sunt, ut de utroque possit intellegi? nam secundum Marcum sic scriptum est: quicumque dimiserit uxorem suam et alteram xer
Abbreviated transcription (Latin):
altero grauius: mȩchos tam̃. eẽ. cognoscmꝰ. Neq enĩ quisqũa
ita . ẽ. ab surdus ut mechũ neget. eẽ. qui duxerit eã quã maritꝰ
ꝓpt̃ causã fornicationis abiecit: cũ mechũ dicat eũ qui duxerat
eã quȩ p̃ter causa fornicationis ab iecta. ẽ. sic gͦ isti ambo sunt
mȩchi. Unde cũ dicimꝰ. quicunq mulierẽ p̃ter causã fornica¬
tionis auiro dimissã duxerit mechatur : de uno quidẽ ipsoꝵ
dicimꝰ. nec tam̃ idõ mȩchari negamꝰ eũ qui eã duxerit quam
ꝓpt̃ causã fornicationis maritus dimiserit. Ita cũ ambo sint
mȩchi. & ille scilicet qui dimiserit uxorẽ suã p̃ter causã forna¬
cationis & aliã duxerit . & ille qui ꝓpt̃ causã fornicationis uxore
dimissa se alteri copulauerit: ꝓfecto quando de uno eoꝵ legimꝰ:
non ita intelligere debemꝰ. quasi ex hoc alt̾ mechus negatꝰ sit.

Expanded text:
altero grauius, moechos tamen esse cognoscimus. neque enim quisquam altero grauius, moechos tamen esse cognoscimus. neque enim quisquam ita est absurdus, ut moechum neget esse qui duxerit eam, quam maritus propter causam fornicationis abiecit, cum moechum dicat eum, qui duxerit eam, quae praeter causam fornicationis abiecta est. sicut ergo isti ambo sunt moechi — unde, cum dicimus: quicumque mulierem praeter causam fornicationis a uiro dimissam duxerit, mdicimus, nec tamen ideo moechari eum negamus qui eam duxerit, quam propter causam fornicationis maritus dimiserit. Ita cum ambo sint moechi, et ille scilicet qui dimiserit uxorem praeter causam fornicationis et aliam duxerit, et ille, qui propter causam fornicationis uxore dimissa se alteri copulauerit, profecto quando de uno eorum legimus, non ita intellegere debemus, quasi ex hoc alter moechus negatus sit,
Abbreviated transcription (Latin):
dimiserit. & tunc alterã duxerit: Non quia & illud ad ulte¬
riũ non. ẽ : sed quia minus. ẽ. ubi fornicante dimissa altera
ducitur. Nã simili locutione usus etiã iacob apłsait. Scientig̾
bonũ facere & non facienti: peccatũ. ẽ. illi. Comodo & illud dici¬
poterit dimittenti uxorẽ sine causa fornicationis & aliã ducenti
mechatus ẽ. Qũe ad modũ igit᷑ si dixerimꝰ quicunq mulierem
amarito p̃ter causã fornicationis dimissã duxerit mȩchatur
ꝓculdubio uerũ dicimꝰ. nec tam̃ idõ illũ qui ꝓpt̃ causã foriuca¬
tionis dimissa duxerit ab hoc crimine ab solumꝰ. sed utrosd
mȩchos eẽ minime dubitamꝰ ita eũ qui p̃ter causã fornicati¬
onis uxorẽ dimiserit. & aliã duxerit mȩchũ ꝓnuntiamus. nec
idõ tam̃ eũ qui ꝓpt̃ causã fornicationis dimiserit & aliã duxe¬
rit: ab huiꝰ peccati labe defendimus. Ambos eñi licet alterum

Expanded text:
dimiserit et tunc alteram duxerit? non quia illud adultedimiserit et tunc alteram duxerit? non quia illud adulterium non est, sed quia minus est, ubi fornicante dimissa altera ducitur. nam simili locutione usus etiam apostolus Iacobus ait: scienti igitur bonum facere et non facienti peccatum est illi. numquid irem sine causa fornicationis et aliam ducenti moechatio est illi. quemadmodum igitur si dixerimus: quicumque mulierem a marito praeter causam fornicationis dimissam duxerit, moechatur, procul dubio uerum dicimus nec tamen ideo illum, qui propter causam fornicationis dimissam duxerit, ab hoc crimine absoluimus, sed utrosque moechos esse minime dubitamus: ita eum. qui praeter causam fornicationis uxorem dimiserit et aliam duxerit, moechum pronuntiamus nec ideo tamen eum, qui propter causam fornicationis dimiserit et alteram duxerit, ab huius peccati labe defendimus. ambos enim, licet alterum
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ mulier etiã si causa fornicationis discesserit auiro.
& alii nupserit. mechatur. Uir dũt si eadẽ causa uxorẽ dimi¬
serit & aliã duxerit : non mechatur. At si par forma.ẽ. in
utroq uterq mechat᷑. si se alteri uinxerit. etiã cũ se a forni¬
cante disuinxerit. Parẽ uero ẽẽ formã in hac causa iuri atq
dixisset uxor non habet potestatẽ corporis sui sed iuir: ad iecit
atq: ait. Similit̃ & uir non hab& potestatẽ corporis sui: sed
mulier Curgͦ inquis int̃posuit dñs causã fornicationis o nor
potuuis generalit᷑ ait. quicunq dimiserit uxorẽ suã & aliam
duxeritꝰ mechatur. si & ille mechus .ẽ. qui dimissa forncantte
muliere alterã ducit : Credo quia illud qđ mauis . ẽ. hoc ds̃ cõ¬
mendare uoluit. Mauis enĩ ad ulteriũ . eẽ quis negat uxorẽ
non fornicante dimissa alterã ducere. quã si fornicantẽ quisq

Expanded text:
oquidem mulier, etiamsi causa fornicationis discesserit a uiro oquidem mulier, etiamsi causa fornicationis discesserit a uiro et alii nupserit, moechatur, uir autem, si eadem causa uxorem\' dimiserit et aliam duxerit, non moechatur. at si par forma est in utroque, uterque moechatur. si se alteri iunxerit, etiam cum se a fornicante disiunxerit. parem uero esse formam in hac causa uiri atque dixisset: uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir, adiecit atque ait: similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. \'Cur ergo, inquis, interposuit dominus causam fornicationis et non potius generaliter ait: quicumque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur, si et ille moechus est, qui dimissa fornicante muliere alteram ducit?\' credo, quia illud quod maius est, hoc dominus commendare uoluit. maius enim adulterium esse quis negat uxore non fornicante dimissa. alteram ducere, quam si fornicantem quisque
Abbreviated transcription (Latin):
pudicis. ut si disceđe uolueritis innuptȩ maneatis.: om̃s quib
placuerit continentia etiã non consentientib uiris existimabt̃
sibi licere discedere. Qđ ꝓculdubio quia ꝑmittere non debem
restat ut qđ dictũ . ẽ. si discesserit manere innuptã de illa
dictũ docere debeamꝰ. cui licere discedere utiq a fornicante
didicimus. ne si alit̃ docuerimꝰ obtentu continentiȩ ꝑturbem
xp̃iana conuigia. & contra misericordissimũ dñi p̃ceptum
ulteria cõpellimus Illud gͦ qđ dñs non quidẽ in sermone ipso
qui ex ponebat᷑ a nobis. sed tam̃ alibi ait. quicunq dimiserit
uxorẽ suã nisi ex causa fornicationis. & aliã duxerit me¬
chatur : si hoc modo intelligendũ. ẽ. ut quicunq causa for¬
uicationis dimiserit. & aliam duxerit non mechetur : non¬
uidetur in hac causa par forma. ẽẽ. mariti & uxoris . quand¬

Expanded text:
pudicis, ut si discedere volueritis, innuptae maneatis; omnes quibus pudicis, ut si discedere volueritis, innuptae maneatis; omnes quibus placuerit continentia, etiam non consentientibus viris, existimabunt sibi licere discedere. Quod procul dubio quia permittere non debeRestat ut, quod dictum est, si discesserit manere innuptam , de illa dictum docere debeamus, cui licerecui licere dididicimus, ne, si aliter docuerimus, obtentu continentiae perturbemus christiana coniugia et contra misericordissimum domini praeceptum ulteria conpellamus. Illud ergo, quod dominus non quidem in sermone ipso, qui exponebatur a nobis, sed tamen alibi ait: quicumque dimiserit uxorem suam nisi ex causa fornicationis et aliam duxerit, moechatur, si hoc modo intellegendum est, ut quicumque causa fornicationis . dimiserit et aliam duxerit, non moechetur, nonuidetur in hac causa par forma esse mariti et uxoris, quand
Abbreviated transcription (Latin):
discedere auiro siue fornicante.: suie non fornicante ꝓmittis¬
auiro non foriucante discedere: restat ut eã ꝓhibeat. si disces¬
serit nubere. qũa ꝑmittit a fornicante discedere. De qua eñi
dicit̾ si auiro discesserit non nubat: ea conditione discedere
ꝑmictit᷑ ut non nubat. Si gͦ elegerit non nubere : non . ẽ. cur
non ꝓhibeat̃ discedere. sicut illa de qua dicit᷑ si se non contin
nubat. Hac itaq conditione non continere ꝑmittitur: ut tam̃¬
nubat. Si gͦ elegerit nubere: cogi non potest continere. sicut
ergo ista in continens cõpellit̾ nubere. ut possit qđ non continet
non. eẽ. dãnabile : sic auiro illa discedens. innupta cõpellitur
ꝑmanere . ut possit qđ discedit. non. ẽẽ. culpabile. Culpabilit̃
aũt auiro non fornicante discedit: etiã si innupta ꝑ manserit.
ut mulierib dicamꝰ ita nolite discedere auiris ur̃is etiam

Expanded text:
discedere a uiro siue fornicante siue non fornicante permittidiscedere a uiro siue fornicante siue non fornicante permittia uiro non fornicante discedere restat, ut eam prohibeat, si discesserit, nubere. quam permittit a fornicante discedere. de qua enim dicitur: si a uiro discesserit, non nubat, ea condicione discedere permittitur, ut non nubat. si ergo elegerit non nubere, non est, cur prohibeatur discedere, sicut illa, de qua dicitur: si se non continet, nubat, hac utique condicione non continere nubat. Si ergo elegerit nubere, cogi non potest continere. Sicut ergo ista incontinens compellitur nubere, ut possit quod non continet non esse damnabile: sic a viro illa discedens, innupta compellitur permanere, ut possit quod discedit non esse culpabile. Culpabiliter autem a viro non fornicante discedit, etiamsi innupta permanserit. ut mulieribus dicamus, Ita nolite discedere a viris vestris etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ obꝓbriũ. sed potus tolerent etiã ad ulteros uiros. ne uideant᷑
hac occasione multis uelle misceri: eo qđ difficile sit ut non talẽ
inueniat mulier cui nubat. qualis fuerit que dimisit: qm̃ ualde
in hunc morbũ sunt ꝓcliues uiri. cũ igit᷑ nos dicimꝰ etiã illi mulieri
quȩ uirũ fornicantẽ dimiserit: alteri nubere non licere. tu aũt
dicis licere quidẽ. sed non expedire: utriq ꝓculdubio dicimus
eã que fornicantẽ uirũ dimitat nube non debere. Uerũ hoc
int̃ .ẽ. qđ nos quando coniuges ambo xp̃iani sunt. mulier si
auiro fornicante discesserit dicimꝰ. non licere alteri nubere.
auiro aũt non fornicante non licere discedere. Tu uͦ dicis si
milit̃. qđ si auiro non fornicante discesserit: non ei licere alteri
nubere ꝓpt̾ p̃ceptũ. Si aũt afornicante discesserit: non ei ex¬
pedire nubere ꝓpt̃ obꝓbrum: mulierẽ itaq nonnupturam

Expanded text:
propter obprobrium, sed potius tolerent etiam adulteros uiros, ne uideantur propter obprobrium, sed potius tolerent etiam adulteros uiros, ne uideantur hac occasione multis uelle misceri, eo quod difficile sit, ut non talem inueniat mulier cui nubat, qualis fuerit quem dimisit, quoniam ualde in hunc morbum sunt procliues uiri. cum igitur nos dicimus etiam illi mulieri, quae uirum fornicantem dimiserit, alteri nubere non licere, tu autem dicis licere quidem, sed non expedire, utrique procul dubio dicimus eam, quae fornicantem uirum dimittit, nubere non debere. uerum hoc interest, quod nos, quando coniuges ambo christiani sunt, mulieri, si a uiro fornicante discesserit, dicimus non licere alteri nubere, a uiro autem non fornicante non licere omnino discedere; tu uero dicis, si mulier a uiro non fornicante discesserit, non ei licere alteri nubere propter praeceptum; si autem a fornicante discesserit, non ei expedire nubere propter obprobrium. mulierem itaque non nupturam
Abbreviated transcription (Latin):
cundatus istã multerib dare lieentiã. Dixisti eñi. Si uir uxorẽ
ad ulterã dimiserit. & alterã duxerit: mulier tantũ ohꝓbriũ
habehit. Si aut mulier supra dicta causa uirũ dimiserit a
alterũ duxerit : non iur tantũ sed & mulier obꝓbriũ habebit
cuiꝰ sententiȩ tuȩ rationẽ reddens: dicent eñĩ inquis eã idõ
discessisse. ut aliũ uirũ sibi coniungeret. & si talis forte fu¬
erit qualis aquo discessit. Pacile enĩ uiris .ẽ. in hoc morbi
uitiũ irruere. Si aũt & ipsũ dimiserit & alii nupserit: magis
magisq dicent eã numerositatẽ uiroꝵ appetisse. Hac reddit
ratione: condudis & dicis. his gͦ ꝑ tractatis uł etiã discussis:
oportet meliorẽ. uirũ tolerare. aut innuptã manere. Bonũ
plane dedisti consiliũ mulierib ut cũ sciant sibi. ẽẽ. ꝑ missum
si adulteros uiros dimiseruit. aliis conuigari: non tam̃ faciant

Expanded text:
cundatus istam mulieribus dare licentiam. dixisti enim: si uir uxorem cundatus istam mulieribus dare licentiam. dixisti enim: si uir uxorem adulteram dimiserit et alteram duxerit, mulier tantum obprobrium habebit. si autem mulier supra dicta causa uirum dimiserit et alterum duxerit, non uir tantum, sed et mulier obprobrium habebit\'. cuius sententiae tuae rationem reddens, 'dicent enim, inquis, eam ideo discessisse, ut alium uirum sibi coniungeret, etsi talis forte fuerit qualis a quo discessit; facile enim uiris perquam est in hoc morbi uitium inruere. si autem et ipsum dimiserit et alii nupserit, magis magisque dicent eam numerositatem uirorum adpetisse\'. hac reddita ratione concludis et dicis: his ergo pertractatis uel etiam discussis oportet mulierem uirum tolerare aut innuptam manere\'. bonum plane dedisti consilium mulieribus, ut, cum sciant sibi esse permissum, si adulteros uiros dimiserint, aliis coniugari, non tamen faciant
Abbreviated transcription (Latin):
intelligis: Neq eñi ille p̃cepisset si auiro discesserit manere
innuptã mulierẽ : nisi eã cu disceđe licuisset. illa una uide¬
licet causa. quȩ ibi ꝓpt̃̾ea tacita. ẽ : quia notissima .ẽ. hoc .ẽ. for¬
nicationis hanc enĩ solã ds̃ magister excepit: cũ de dimittenda
loqueret᷑ uxore. Deditq in telligi talẽ formã etiã auiro. eẽ.
seruandã : qm̃ non solũ mulier non habet potestatẽ corporis
sui sed uir : sed similit̃ & uir non habet potestatẽ corporis sui
sed mulier. Cũ gͦ tuũ maritũ arguere de fornicatione non
possis. quomodo te putas qđ ab eo discedis non nubendo ex¬
cusare . a quo tibi non licet om̃ino discedere : Cũ hec anobis
mulier audierit : puto qđ nolis eã sic respondere ut dicat
Nã si ille fornicatus. eẽt: non solũ sibi discedere. uerũ etiã
nubere licuisset: & nequaqũa hoc illi liceret. cũ ipse sis uere¬

Expanded text:
intellegis? neque enim ille praecepisset, si a uiro discesserit, innuptam intellegis? neque enim ille praecepisset, si a uiro discesserit, innuptam manere mulierem, nisi eam, cui discedere licuisset, illa una uidelicet causa, quae ibi propterea tacita est, quia notissima est, hoc est fornicationis. hanc enim solam deus magister excepit, cum de dimittenda loqueretur uxore, deditque intellegi talem formam etiam a uiro esse seruandam, quoniam non solum mulier non habet potestatem corporis sui, sed uir; sed similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. cum ergo tuum maritum arguere de fornicatione non possis, quomodo te putas quod ab eo discedis non nubendo excusare, a quo tibi non licet omnino discedere? cum haec a nobis mulier audierit, puto, quod nolis eam sic respondere, ut dicat nam si ille fornicatus esset, non solum sibi discedere, uerum etiam nubere licuisset. Nequaquam hoc illa diceret, cum ipse sis uere
Abbreviated transcription (Latin):
uiro. nedũ tu quȩris unde amplius honoreris: ille unde dãnet᷑
uiueniat. Hoc eñi & illi diceremꝰ: si te nolente continere uoluisset
Non enĩ habes potestatẽ corporis tui sed ille: ficut nec ille habet
ad hoc ꝑtineant dixerimꝰ. placetne tibi ut nobis mulier ex ista
tua ratione respondeat. ego apłm audio dicentẽ. p̃cipio mulierẽ
auiro non discedere. qđ si discesserit maneat innuptã. aut uiro
suo reconciliari : Ecce inquis discessi: nolo reconciliari uiro.
sed innupta ꝑ maneo. non enĩ ait si discesserit manere innuptã.
donec uiro suo reconcilietur : sed manere innuptã. aut uiro suc
reconciliari. hoc inquit faciat: aut illud. Unũ eduob eligendũ
ꝑ misit : non aũt in hoꝵ alterũ cõpulit. Manere innupta eligo.
ac sic p̃ceptũ impleo. Corripe. argue. in crepa: utere qua uolueris
seueritate sinupsero. Quid huc contradicã. nisi apłm non bene

Expanded text:
uiro, ne, dum tu quaeris unde amplius honoreris, ille unde damnetur uiro, ne, dum tu quaeris unde amplius honoreris, ille unde damnetur inueniat. hoc enim et illi diceremus, si te nolente continere uoluisset. non enim habes potestatem corporis tui, sed ille; sicut nec ille habet ad hoc pertineant, dixerimus, placetne tibi, ut nobis mulier ex ista tua ratione respondeat: ego apostolum audio dicentem: praecipio mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari? ecce discessi, nolo reconciliari uiro, sed innupta permaneo. non enim ait: si discesserit, manere innuptam, donec uiro suo reconcilietur, sed, manere, inquit, innuptam aut uiro suo reconciliari. hoc, inquit, faciat aut illud. unum e duobus eligendum permisit, non autem in horum alterum conpulit. manere innupta eligo ac sic praeceptum inpleo. corripe. argue, increpa, utere qua uolueris seueritate, si nupsero. Quid huic contradicam nisi: apostolum non bene
Abbreviated transcription (Latin):
absit ut contra hoc p̃ceptũ faciat quȩ sic discedit ut innupta
ꝓmaneat. Nisi gͦ illa intelligat᷑ eui licet discedere. non autẽ
Ricet. nisi iuro fornicante : quomodo iubet᷑ innupta sidisces¬
serit ꝑmanere : Quis ẽ qui dicat si discesserit mulier a iuro
non fornicante. innupta ꝑ maneat. cũ ei nisi auiro fornicanti
discedere om̃ino non liceat: Sensus itaq tuus iste. quantum
aduersetur uinculo conuigali. ubi dñs nec continentiã uoluit
suscipi. nisi pari concordia atq consensu. puto qđ iã intelli¬
gas. Sed rem ipsã paulo aꝑtius ꝓ loquam᷑ & quasi constituamꝰ
Ante oculos Ecce placuit continentia mulieri. uiro non placet
Discessit ab eo mulier. & cepit uiuere continenter. Ipsa scilicet
casta mansura : sed factura qđ dñs non uult adulterũ uirũ
qui cũ se non continuerit alterã queret . Quid sumus dicturi
mulieri. nisi qđ dicit ȩccłiae sana doctrina : Redde debitum

Expanded text:
absit, ut contra hoc praeceptum faciat, quae sic discedit, ut innupta absit, ut contra hoc praeceptum faciat, quae sic discedit, ut innupta permaneat. nisi ergo illa intellegatur, cui licet discedere — non autem licet nisi uiro fornicante — quomodo iubetserit, permanere? quis est, qui dicat: si discesserit mulier a uiro non fornicante, innupta permaneat. cum ei nisi a uiro fornicante discedere omnino non liceat? sensus itaque iste tuus quantum aduersetur uinculo coniugali. ubi dominus nec continentiam uoluit suscipi nisi pari concordia atque consensu, puto quod iam intellegas. Sed rem ipsam paulo apertius proloquamur et quasi constituamus ante oculos. ecce placuit continentia mulieri, uiro non placet. discessit ab eo mulier et coepit uiuere continenter, ipsa scilicet casta mansura, sed factura, quod dominus non uult, adulterum uirum: qui cum se non continuerit, alteram quaeret. quid sumus dicturi mulieri, nisi quod dicit ecclesiae sana doctrina? redde debitum