comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
priꝰ consumptꝰ fuissem: ne oculus me
uideret. Et eccłia quidẽ merito passu¬
ra hec: ꝑme et meo temꝑe. qͥ non sicut
prẽs mei decessores mei de eccła. s de
aula assũptus sum ad officium hoc.
ad sedem hanc. Non de claustro. necde
toris: s potiꝰ de satellicio cesaris. suꝑb
et uanꝰ. de pastore auium. factus mox
pastor ouium. Dudum fauctor hystri¬
onum ⁊ canum sectator: tot animarũ¬
mox pastor. Posuert̾ enĩ me nescio qͥ
custodem iniuneis: qͥ meam ꝓpriam
ñ custodiui. s neglexi. Longe certe a

Expanded text:
 consumptus essem, ne oculus me  consumptus essem, ne oculus me videret: et Ecclesia quidem merito passura haec est per me, et meo tempore, qui non, sicut praedecessores mei, de Ecclesia, sed de aula assumptus sum ad hoc officium. Non de claustro, nec de toris, sed potius de satellitio Caesaris, superbus et vanus, de pastore avium factus sum pastor ovium; dudum fautor histrionum, et canum sectator, tot animarum pastor: posuerunt enim me nescio qui custodem in vineis, qui meam propriam non custodivi, sed neglexi; longe certe a
Abbreviated transcription (Latin):
batus uidebat᷑ et contͥstatus: contra
solitũ neminẽ suoꝵ alloquens in uia.
nec ip̃m aliqͥs. neminẽ uocauit. nul¬
lus accessit: s solus et seorsum equita¬
bat ꝑuiam. solus inuia meditans.
Dep̃hendimꝰ mox id. nos itineris co¬
mites. conferentes et condolentes: et
iam aliquantulũ suspicantes. quid
hoc. Tandem uͦ discipłs qui scͥpsit hec:
p̃sumpsit accedere. Dñe inqͥens cont᷑
solitũ quare uultus tuis sic concidit:
Nec enĩ eam ostendis faciem: qmͣ he¬
ri et nudius t̾tius. Nec in uia ut so¬
lito cum tiris aut consiliũ habes:
aut collationem. Cui archip̃sul.
Nec mirum inqͥt. uidere enĩ iam mͥ
uideor qͦd ꝑ me meis peccatis exigen¬
tib. debeat ancillari anglicana eccl̃a
qmͣ mei decessores int̾ tot et tanta q̃
runt tam prudent̃. Pro qua ⁊ inter
eiꝰ hostes mlitauert̃ tam fortit᷑: et tͥ¬
umphauert̾ tam potent᷑. Pro qua eti¬
ante me extitit dña: nunc ꝑ me mi¬
serum uidet᷑ ancillanda. Qui utinam¬

Expanded text:
batus videbatur et contristatus, contra solitum neminem suorum alloquens in via, nec ipsum aliquis; neminem vocavit, nullus accessit, sed solus et seorsum equitabat per viam, solus in via meditans. Deprehendimus mox id nos, itineris comites, conferentes et condolentes, et jam aliquantulum suspicantes quid hoc. Tandem vero discipulus, qui scripsit haec, praesumpsit accedere: « Domine, inquiens, contra solitum quare vultus tuus sic concidit? Nec enim eam ostendis faciem, quam heri et nudiustertius, nec in via, ut solito, cum illis aut consilium habes aut collationem? » Cui archipraesul: « Nec mirum, inquit,  videre enim jam mihi videor, quod per me, peccatis meis exigentibus, debeat ancillari Anglicana Ecclesia, quam mei praedecessores inter tot et tanta, runt tam prudenter: pro qua et inter hostes ejus militarunt tam fortiter, et triumphaverunt tam potenter: et quaeante me exstitit domina, nunc per me miserum videtur ancillanda: qui utinam
Abbreviated transcription (Latin):
cum adutor fortis. sicut legit᷑ fuisse
et ꝓditore. et cũ eo quẽ iam diximꝰ apło-¬
rum pͥncipe. priꝰ apostante. et cum
sc̾a illa et apłica peccatͥce.⁊ demũ cum
egregio illo gentium doctore: priꝰ et
supͣ om̃s eccłe ꝑsecutore. fuisti quid̃e
et tu ut uidebat᷑ tunc et dicebatur
sic: aliqndo saulus. Quõd si nunc par¬
lus eẽ. desideras: squamis oculoꝵ tuoꝵ
abstersis. palam ipso oꝑe ostendet
oescͥpsimꝰ mesticie. aliqͣntulũ con¬
solationis uidebat᷑ in fusum. Magis
et enĩ qmͣ ad uerboꝵ uirtutẽ: respex¬
it ad exhortantis dilectionẽ ⁊ fidem.
Et ecce ep̃c ille cuiꝰ suasione ⁊ impul¬
su sup̃diximꝰ uerbũ illud supp̃ssum.
scilicet saluo ordine: subito nuntiat᷑
nos seqͥ. Et archip̃sul conu̾tens sermo¬
nẽ ad discipulũ qui ꝓxime locutꝰ. adhuc
cum eo fuerat: sequat᷑ inqͥt. et uadat
retro me sathanas.
Quomͦ archip̃sul a uiro

Expanded text:
cum, adjutor fortis, sicut legitur fuissecum, adjutor fortis, sicut legitur fuisseet proditore, et cum eo, quem jam diximus, apostolorum principe, prius apostante, et cum sancta illa et apostolica peccatrice, et demum cum egregio illo gentium doctore, prius et supra omnes Ecclesiae persecutores: fuisti quidem et tu, ut videbatur tunc et dicebatur sic, aliquando Saulus. Quod si nunc Paulus esse desideras, squamis oculorum tuorum abstersis palam ipso opere ostendet cripsimus moestitiae aliquantulum consolationis videbatur infusum. Magis etenim quam ad verborum virtutem, respexit ad exhortantis dilectionem et fidem. Et ecce episcopus ille, cujus suasione et impulsu supra diximus verbum illud suppressum, scilicet salvo ordine, subito nuntiatur nos sequi. Et archipraesul convertens sermonem ad discipulum qui proxime locutus adhuc cum eo fuerat: « Sequatur, inquit, et vadat retro me Satanas. » Quomodo archipraesul a viro
Abbreviated transcription (Latin):
honorẽ ñ solet induce. uł induct̾as
exig̾e: s potiꝰ abolere. Sic enĩ creuit
eccłe libertas: sic decus cleri. S ut
iam dealio de quo tam lacrimabilit̃
planxisti annectam. de uita ante¬
acta dico: unũ ꝓcerto scias. qm̃ sic̃
te ipsum accusas. officio huic in quo
nc̃ es. uita anteacta ñ consonat.
Nich̃ deliciis ⁊ diuitiis illis augusti:
et sarcine huic pastorali. Uñ ⁊ ni
fallor ostendet tͥ d̾s qnͣta ꝓ ipso opor¬
teat te pati: qui ñ de eccła s de aula
assumptꝰ ad sedem hanc: gradũ hunc
tm̃ scandere p̃sumpsisti. Igit᷑ quod
solum suꝑest. suit dicis cecidisti tur¬
piter: fortit̾ resurge ⁊ decenter. Et
excute te si filius exussoꝵ es. ĩmo qͥa
es. et uirilit̾ age. et confortet᷑ cortuũ.
ne tͥsticia te absorbeat: s potiꝰ iusticia
erigat. Uirilit̾ inqm age et confortare:
et esto deinceps cautus. fortis.⁊ robu¬
stus. Et scias ꝓcerto quia dñs erit te¬

Expanded text:
honorem non solet inducere, vel inductas honorem non solet inducere, vel inductas exigere, sed potius abolere. Sic enim crevit Ecclesiae libertas, sic decus cleri. Sed ut jam de alio, de quo tam lacrymabiliter planxisti, adnectam, de vita anteacta dico, unum pro certo scias quam, sicut te ipsum accusas, officio huic in quo nunc es, vita anteacta non consonat. Nihil deliciis et divitiis illis Augusti et sarcinae huic pastorali; unde et, ni fallor, ostendet tibi Deus quanta pro ipso oporteat te pati, qui non de ecclesia, sed de aula assumptus, ad sedem hanc gradum hunc tamen scandere praesumpsisti. Igitur quod solum superest, si, ut dicis, cecidisti turpiter, fortiter resurge et decenter, et excute te, si filius excussorum es, imo quia es, et viriliter age et confortetur cor tuum, ne tristitia te absorbeat, sed potius justitia erigat, viriliter, inquam, age et confortare, et esto deinceps cautus, fortis et robustus. Et scias pro certo quia Dominus erit te
Abbreviated transcription (Latin):
inceꝑs exp̃sumptione. factus doctior
et humilior: ex apostasia. fidelior:
ex negatione. constantior. Sic nouit
om̃ps sapientie sp̃c. ex malis elicere
bona:. tanqmͣ siexarida uiolam. ex
rosa spinam: mel de petra: oleumq
de saxo durissimo. Ad hoc gͥ deinceps
sũmo elaborandum studio: ut quẽ¬
admodũ in apłoꝵ pͥncipe et pastoꝵ
forma. fiat similit̾ et in te. Siuerbo
offendisti ut petrus: petͥ instar oꝑe
ne offendas. Regias quid̃e bonas cõ¬
suetudines obseruare: bonũ ⁊ iustũ.
Si que uͦ alie ut dicis noue. tui odio
in eccłe detͥmentũ ab emulis adin¬
uente: satis notũ quidagendum
de his. Quas ꝓfecto sicut credibile
nec rex exigeret si nouas fore adu̾¬
teret: et inductas ab emulis. Propha¬
ne enĩ legũ nouitates euitande.
Quoꝵ ad inuentorib ꝓpħa. ĩmo dñs
Ue inquiens qͥ condunt leges no¬
uas. Quas ꝓfecto nouas ⁊ malas.
xp̃ianoꝵ regũ clementia ad xp̃i

Expanded text:
inceps, ex praesumptione factus doctior inceps, ex praesumptione factus doctior et humilior, ex apostasia fidelior, ex negatione constantior. Sic novit Omnipotens sapientiae spiritus ex malis elicere bona, tanquam si ex arida violam, ex rosa spinam, mel de petra, oleumque de saxo durissimo. Ad hoc igitur deinceps summo elaborandum studio, ut quemadmodum in apostolorum principe et pastorum forma, fiat similiter et in te. Si verbo offendisti ut Petrus, Petri instar opere ne offendas. Regias quidem bonas consuetudines observare bonum et justum. Si quae vero aliae, ut dicis, novae tui odio in Ecclesiae detrimentum ab aemulis adinventae, satis notum quid agendum de his; quas profecto, sicut credibile, nec rex exigeret si novas fore adverteret et inductas ab aemulis: profanae enim legum novitates evitandae, quorum adinventoribus propheta, imo Dominus Vae, inquiens, qui condunt leges novas Quas profecto novas et malas Christianorum regum clementia ad Christi
Abbreviated transcription (Latin):
nouissimo. in nouissimo die: ab audi¬
tione mala ñtimebit. Et compatienᷤ
discipłs sic. lacrimis ꝓut poterat rep̃s
diligentib dm̃ om̃ia cooꝑant᷑ in bonũ:
his qͥ scd̾m ꝓpositũ uocati st̃ sc̃ĩ. Adeo
etiam qͦd si indistorta. et amfractuosa
iua et uita hac deuiant ⁊ exorbitant.
et currant in inuio ⁊ ñ inuia: hoc ip¬
sum inuium ip̃is sit tanqmͣ quodd̃a
cõpendium ad salutis uiã. ad ueram
patriam. eo ipso qͦd sic deuiant: duce
suo. rectore suo d̾o. ipsos mirabiliter
dirigente. uñ et mirabilis d̾s in scĩs
sius: deducens eos iniia mirabili.
Adeo mirabili: ut ipsum inuium uia
fiat eis ad salutẽ. uia ad patͥam. Con
nũ supponente resurges fortior. Sĩ
alio impellente corriusti: resurges
cautior. Si uͦ motu ꝓpͥo: resurges hu¬
milior. Ita et apłoꝵ pͥnceps pastoꝵ
forma. petrus p̾sumens se pͥus mori¬
turum qm negaret magistrũ: pͥmo
ad ancille uocẽ negauit. ⁊ postea du-¬
ctus ante reges ⁊ p̾sides. ñ cessit. de¬

Expanded text:
novissimo in novissimo in die ab auditione mala non timebit. Et compatiens discipulus sic, lacrymis prout poterat repressdiligentibus Deum omnia cooperantur in bonum his qui secundum propositum vocati sunt sancti: adeo etiam quod si indistorta et anfractuosa via et vita hac deviant et exorbitant et currant in invio et non in via, hoc ipsum invium ipsis sit tanquam quoddam compendium ad salutis viam, ad veram patriam, eo ipso quod sic deviant, duce suo, rectore suo Deo ipsos mirabiliter dirigente; unde et mirabilis Deus in sanctis suis deducens eos in via mirabili, adeo mirabili ut ipsum invium via fiat eis ad salutem, via ad patriam. Connum supponente, resurges fortior: si alio impellente corruisti, resurges cautior: si vero motu proprio resurges humilior. Ita et apostolorum princeps, pastorum forma, Petrus praesumens se prius moriturum quam negaret magistrum, primo ad ancillae vocem negavit, et postea ductus ante reges et praesides non cessit de
Abbreviated transcription (Latin):
t quod dictu mirũ et ad ꝑ martyrẽ
martyris głam et regis penitentia-¬
lem deuotionẽ ꝯmendandam ñ tacen¬
dum: spes regẽ ñ confudit. Siqͥdem ip̃o
eodem die quod mundus nouit. et mͥ
etiam discipło qui scripsi hec rex ipse
fateri dignatus est. ipso inqmͣ die
quo ante martyris sepulturã missam
de maryre humilit̾ admodũ et deuo-¬
te audierat. martyre affectuose salu-¬
tato. et quasi a martyre benigne licẽ¬
tiatꝰ pꝰ reced̾es. erat aũ sabb̃m⁊ eod̃e inꝗͣ
die. eacd̃e etiã diei hora qͣ misse int̾fu̾at.
incessant̾ mͣris patͦcinia ĩuocãs: pͥncep̾

Expanded text:
t quod dictu mirum, et ad martyris gloriam et regis poenitentialem devotionem commendandam non tacendum, spes regem non confudit, siquidem ipso eodem die, quod mundus novit et mihi etiam discipulo qui scripsi haec rex ipse fateri dignatus est; ipso, inquam, die quo ante martyris sepulturam missam de martyre humiliter admodum et devote audierat, martyre affectuose salutato et quasi a martyre benigne licentiatus post recedens, erat autem Sabbatum; eodem, inquam, die, eadem etiam diei hora, qua missae interfuerat in
Abbreviated transcription (Latin):
humiliato sic. Hunc uͦ suꝑ inimicos
suos successum suum. et pacem tan¬
tam et tam ꝑfectam ed plus miracu¬
losam quo tam citam. om̃ium sic
animis obfirmatis aduersus se. rex
totam ascripsit dño. et głoso mar¬
tyti scõ eus: cui certissime ascriben¬
da.
.de sompnio martyri adhuc exuli
ꝓꝑhice ostenso. qͣi rebellionis hꝰ ⁊ pacis.

Expanded text:
humiliato sic. Hunc vero super inimicos humiliato sic. Hunc vero super inimicos suos successum suum et pacem tantam et tam perfectam, eo plus miraculosam quo tam citam, omnium sic animis obfirmatis adversus se, rex totam ascripsit Domino et glorioso martyri sancto ejus, cui certissime ascribenda. DE SOMNIO MARTYRI ADHUC EXSULI PROPHETICE OSTENSO QUASI REBELLIONIS HUJUS ET PACIS
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cismarini ⁊ tnsmarini p̾sertĩ fideleᷤ sui
seo ip̃o iã ĩfideles qͦ rebelle: ĩ retiacłm
qͦd ip̃i dño suo regi tẽndant: ip̃imet p̾¬
catoreᷤ cecidert̃. Reua pec̃c̃orẽ.: Año suo ⁊
¶regi suo fidem
ñ seruantes. uidentes autẽ alii cumre¬
ge tam subito dñi manũ tam ualida:
siluerunt unu̾isi. Et ita supra mun-¬
di assertionem et spem. sicut ex insꝑa¬
to et subito: siluit omnis t̾ra in con¬
spectu eiꝰ. Et factum est in pace reg¬
num euis: dño suꝑ iram inimicoꝵ
suoꝵ sic manũ suam extendente.
Et ita ut supra de die breuit᷑ tetigi¬
mus: rege orante et suꝑ inimicis suis
exaudito reuera sabbatũ erat. Sabba¬
tum reuera temꝑis: regi portendens
auram in breui future sibi tnͣquilli¬
tatis et pacis. Ut ita ex sabbato sꝑaret
salbatum: ex salbato temꝑis: sabba¬
tum quietis. Iuxta quod isrłi in ꝓpha
dñs pollicetur. Et erit inquit men¬
sis ex mense: sabbatum ex sabbato.
Itaq relinquit᷑ salbatissimus: regi

Expanded text:
cismarini et transmarini praesertim fideles sui, sed eo ipso jam infideles quo rebelles, in retiaculum quod ipsi domino suo regi tetenderant, ipsimet peccatores ceciderunt. Revera peccatores, domino suo et regi suo fidem on servantes: videntes autem alii cum rege tam subito Domini manum tam valida siluerunt universi: et ita supra mundi assertionem et spem, sicut ex insperato et subito; siluit omnis terra in conspectu ejus . Et factum est in pace regnum ejus Domino super iram inimicorum suorum sic manum suam extendente. Et ita ut supra de die breviter tetigimus, rege orante et super inimicis suis exaudito revera Sabbatum erat, Sabbatum revera temporis regi portendens auram in brevi futurae sibi tranquillitatis et pacis, ut ita ex Sabbato speraret Sabbatum ex Sabbato temporis Sabbatum quietis. Juxta quod Israeli in propheta Dominus pollicetur: Et erit, inquit, mensis ex mense Sabbatum ex Sabbato . Itaque relinquitur sabbatismus regi
Abbreviated transcription (Latin):
tus. uł abbatia. uł pͥoratus de dñio
regis: debet ẽẽ in manu eiꝰ. ⁊ inde ꝑ¬
cipiet om̃s redditꝰ ⁊ exitus sicut dñi¬
cos. Et cũ uentũ fu̾it ad cõsulendũ
eccłe: debet dñs rex mandare potio¬
res ꝑsonas eccłe: et in capella ipsus
debet electio fieri assensu regis ⁊ con¬
silio ꝑsonarum regni: quas ad hoc fa¬
ciendum uocauerit. Et ibidem faci¬
et electͥus homagium ⁊ fidelitatem
dño regi sicut ligio dño de uita sua.
et membris. et de honore suo t̾reno:
saluo ordine suo pͥusqmͣ sit conse¬
cratus.

Expanded text:
tus, vel abbatia, vel prioratus de dominio regis, debet esse in manu ejus et inde percipiet omnes reditus et exitus sicut dominicos. Et cum ventum fuerit ad consulendum Ecclesiae, debet dominus rex mandare potiores personas Ecclesiae, et in capella ipsius debet electio fieri assensu regis, et consilio personarum regni, quas ad hoc faciendum vocaverit. Et ibidem faciet electus homagium et fidelitatem domino regi, sicut ligio domino de vita sua, et membris, et de honore suo terreno, salvo ordine suo, prius quam sit consecratus.
Abbreviated transcription (Latin):
tertiꝰ duos sic cõmouit: ut confe¬
stim tranffretantes regẽ adirent.
Quẽ in normannra ꝓpe cruitatem
que baioitis dr. in regia quada man¬
sione que uocat᷑ sur: reppererunt.
Et hoc paucis dieb añ natalẽ dñi.
Qui rege salutato. ad regisse pedes
mox ꝓstrauert̃. ꝓ regno. ꝓ sacerdotio.
⁊ ꝓ semetip̃is: regiam lementiam
⁊ iusticiam parit̾ int̾pellantes.

Expanded text:
tertius duos sic commovit ut confestim transfretantes regem adirent: quem in Normannia prope civitatem, quae Bajocis dicitur, in regia quadam mansione quae vocatur Bur repererunt. Et hoc paucis diebus ante Natalem Domini. Qui, rege salutato, ad regis se pedes mox prostraverunt, pro regno, pro sacerdotio, et pro semetipsis regiam clementiam et justitiam pariter interpellan
Abbreviated transcription (Latin):
Gitur rex pat̾ quid faceret. quo se uer¬
teret. ad quos declinaret: Nusqmͣ fi¬
des tuta: ĩmo nulla: quia ꝑiit. Et foris
pugne: ⁊ intꝰ timores. Quod gͥ solum
tunc suꝑerat. humano deficiente. rex
solũ ad diuinũ consilium ⁊ auxilium
se conuertit. Aũdiens quippe in dies
et certissime credens mundo iam con¬
testante. et cũ admiratione concla¬
mante. uirtutes. signa et ꝓdigia que
cantuarie fiebant ꝑ martyrem÷ de
mutua int̾ ipsum ⁊ martyrẽ iam pͥ¬
dem gr̾a sic̃ spero ñ inmemor. eo etiã
fiducialior qͦd de excessu suo in marti¬
rem. gauderet et sꝑaret se penitenti¬
am egisse: a normannia exiuit. In
qua tam̃ t̾c potissimũ. quasi totꝰ erat
feruor debachantis rebellionis. A nor¬
mannia inqmͣ exiuit tẽ. ⁊ illam sicut
⁊ alias dñationes ⁊ pͥncipatꝰ suos trans¬
marinos. quasi in soluis ꝓtegentis di
et martyris sui manu relinquens
om̃ia: confestim sola diuine ꝓtectio¬
nis spe aduersus hostes suos armatꝰ.

Expanded text:
gitur rex pater quid faceret? quo se verteret? ad quos declinaret? Nusquam fides tuta, imo nulla, quia periit. Et foris pugnae et intus timores. Quod igitur solum tunc supererat, humano deficiente, rex solum ad divinum consilium et auxilium se convertit. Audiens quippe in dies et certissime credens, mundo jam contestante et cum admiratione conclamante, virtutes, signa et prodigia quae Cantuariae fiebant per martyrem, de mutua inter ipsum et martyrem jam pridem gratia, sicut spero, non immemor, eo etiam fiducialior quod de excessu suo in martyrem gauderet et speraret se poenitentiam egisse, a Normannia exivit. In qua tamen tunc potissimum quasi totus erat fervor debacchantis rebellionis. A Normannia, inquam, exivit tunc, et illam, sicut et alias dominationes et principatus suos transmarinos, quasi in solius protegentis Dei et martyris sui manu relinquens omnia, confestim sola divinae protectionis spe adversus hostes suos armatus
Abbreviated transcription (Latin):
priusqm capitalis minister regis
loci illiuis conueniat᷑. ut iusticiet
eũ ad satisfactionem uenire. Et
si minister regis inde defecerit:
ipse erit in misccłia regis. ⁊ exinde
pot̾it ep̃c ip̃m accusatum ecclesi¬
astica ĩticia choercere.

Expanded text:
priusquam capitalis minister regis priusquam capitalis minister regis loci illius conveniatur, ut justitiet eum ad satisfactionem venire. Et si minister regis inde defecerit, ipse erit in misericordia regis, et exinde poterit episcopus ipsum accusatum ecclesiastica justitia coercere.
Abbreviated transcription (Latin):
Si calumpnia emerserit int̾ cli¬
cum ⁊ laicum uł econuerso. de ul¬
lo tenem̃to qͦd cłicus uelit ad elemo-¬
sinam attrahere. laicõs uͦ ad laicum
feodum: recognitione duodecim
legalium hominum ꝑcapitalis
iusticie regis consuetudinem t̾mi¬
nabunt. utrum tenem̃tum sit ꝑti¬
nens ad elemosinã siue ad laicum fe-¬
odum: corã ipsa iusticia regis. Et
si recognitũ fuerit ad elemosinam
ꝑtinere: plactum erit ĩcuria eccl̃a-¬
stica. Si uͦ ad laicum feodum: nisi
ambo de eodem eyo uł barone ad¬
uocauerint. in curia regis erit pla¬
citum. S si ut̃q aduocau̾it de feo¬
do illo eunde ep̃m uł baronem:
erit placitũ in curia ipsius. ita qͦd̾
ꝓpter factam recognitionem saisi-¬
nam ñ amittat qui pͥus saisitꝰ fue-¬
rat: donec ꝑ placitũ diratiocina
archidiacono uł ep̃o dealiquo delicto
citatus fuerit. uñ debeat eis respon¬
dere. ⁊ adcitationes eoꝵ satisfacere
noluerit: bene licet eum sub int̾di¬
cto ponere: s ñ debet excõmunicari:

Expanded text:
Si calumnia emerserit inter clericum et laicum, vel econverso de ullo tenemento, quod clericus velit ad eleemosynam attrahere, laicus vero ad laicum feodum, recognitione duodecim legalium hominum per capitalis justitiae regis consuetudinem terminabunt, utrum tenementum sit pertinens ad eleemosynam sive ad laicum feodum, coram ipsa justitia regis. Et si recognitum fuerit ad eleemosynam pertinere, placitum erit in curia ecclesiastica. Si vero ad laicum feodum, nisi ambo de eodem episcopo vel barone advocaverint, in curia regis erit placitum. Sed, si uterque advocaverit de feodo illo eumdem episcopum vel baronem, erit placitum in curia ipsius, ita quod propter factam recognitionem saisinam non amittat, qui prius saisitus fuerat, donec per placitum disratiocinatarchidiacono vel episcopo de aliquo delicto citatus fuerit, unde debeat eis respondere, et ad citationes eorum satisfacere noluerit, bene licet eum sub interdicto ponere, sed non debet excommunicari,
Abbreviated transcription (Latin):
alias retorquebat sermonem. uerũ-¬
tamen oportune. importune. in¬
stare cepi. ꝓut tñ audebam: Qui
mͥ tandem causam reuelauit. ad im¬
portunitatem instantis : sic tñ ut
tenerem secretum. Nec tñ asserebat
s dicebat se suspicari. ualitudinem
accidisse sibi sic: ꝓpt̾ austeriorem
illam abstinentiam. et insuetam.

Expanded text:
alias retorquebat sermonem: verumalias retorquebat sermonem: verumtamen opportune importune instare coepi, prout tamen audebam. Qui mihi tandem causam revelavit ad importunitatem instantis, sic tamen ut tenerem secretum. Nec tamen asserebat, sed dicebat se suspicari, valetudinem accidisse sibi sic propter austeriorem illam abstinentiam et insuetam.
Abbreviated transcription (Latin):
nimꝰ. cũ de mensa ipsuis corꝑali. et
mͦ uictitandi ageremꝰ. in deliciis a
pͥmeua etate fuerit enutͥtus: prop¬
ter quod et grossioria ñ poterat. ue¬
runtam̃ quia ut diximꝰ ex eiectoꝵ
et ꝓscͥptoꝵ multitudine ꝑegrinati-¬
onis sue aucta est pena: udeo ⁊ pre¬
ter alia. ipsius in uiuendi distri-¬
ctione aggrauata ẽ penitentia.
uerũ ꝑ aliquod tempꝰ sic se mortifi-¬
cans sic districte contra solitum ui-¬
uens. post dies aliquot graui correp-¬
tus ualitudine: decubuit. Discipu-¬
lus uͦ qui scͥpsit hec. cũ iuxta cotidi¬
anũ morẽ ad sacram lectionem
maiicaret. ut sicut sͥ iniunctum
fuerat cũ archip̃sule de sacris litt̾is
conferret. et ab ipso eotidie sicut
cotidie consueuerat. uł disceret uł
doceret: dolens repꝑit accidisse sic.
Et confestim accedens ꝓꝓuis: scis¬
citabar que posset ẽẽ. tam subite
ualitudinis causa. At ille sicut mox
adu̾ti causam indicare declinans:

Expanded text:
nimus, cum de mensa ipsius corporali et nimus, cum de mensa ipsius corporali et modo victitandi ageremus, in deliciis a primaeva aetate fuerit enutritus, propter quod et grossiora non poterat. Verumtamen, quia, ut diximus, ex ejectorum et proscriptorum multitudine peregrinationis suae aucta est poena, ideo et praeter alia ipsius in vivendi districtione aggravata est poenitentia: verum per aliquod tempus sic se mortificans, sic districte contra solitum vivens, post dies aliquot gravi correptus valitudine decubuit. Discipulus vero qui scripsit haec cum juxta quotidianum morem ad sacram lectionem manicaret ut, sicut sibi injunctum fuerat, cum archipraesule de sacris litteris conferret, et ab ipso, sicut quotidie consueverat, vel disceret vel doceret, dolens reperit accidisse sic. Et confestim accedens propius sciscitabar, quae posset esse tam subitae valetudinis causa. At ille, sicut mox adverti, causam indicare declinans,
Abbreviated transcription (Latin):
eiectis nr̃is deo miserante uiuere.¬
ꝓuisum sic: archip̃sul tñ attendens
in tanta eiectoꝵ et ꝓscͥptoꝵ multitu¬
dine nr̃m aggrauatũ exilium et pe¬
nam exasꝑatam: disposuit una et
penitentie sue aggrauare districti¬
onem. Ut pret̾ illud quod iugiter por¬
tabat cilitium: et crebras quas flagel¬
latus furtiuas accipiebat discipli-¬
nas: et ipse quoq plus solito distric¬
tuis uiueret. Uñ et uni fr̃m qͥ ipsi
in mensa ministrare consueuerat.
una dierum instillauit secretiꝰ. ut
int̾ alios lautiores cibos suos. quib
uti solitus erat ⁊ caute quidẽ ita ut
nullus aduerteret. cotidie conuen¬
tualem sibi apponeret cibum: qui¬
b solis uti disposuerat. Quod et
ut cautiꝰ fieret et secretiꝰ. mensa ip¬
si soli seorsum a nob̃ ponebat᷑ cotidie:
Et ita quidem ꝑ aliquot dies solis
pulmentariis aridis ⁊ insipidis.
iuxta qͦd cisterciensis ordinis regu¬
laris institutio habet. uescebat᷑:
Cum tñ ut et nos supͣ scͥpsisse memi¬

Expanded text:
ejectis nostris Deo miserante provisum sic, archipraesul tamen attendens in tanta ejectorum et proscriptorum multitudine nostrum aggravatum exsilium et poenam exasperatam, disposuit una et poenitentiae suae aggravare districtionem, ut praeter illud quod jugiter portabat cilicium, et crebras quas flagellatus furtivas accipiebat disciplinas, et ipse quoque plus solito districtius viveret. Unde et uni fratrum, qui ipsi in mensa ministrare consueverat, una dierum instillavit secretius ut inter alios lautiores cibos suos, quibus uti solitus erat, caute quidem ita ut nullus adverteret, quotidie conventualem sibi apponeret cibum, quibus solis uti disposuerat. Quod et ut cautius fieret et secretius, mensa ipsi soli seorsum a nobis ponebatur quotidie. Et ita quidem per aliquot dies solis pulmentariis aridis et insipidis, juxta quod Cisterciensis ordinis regularis institutio habet vescebatur, cum tamen ut et nos supra scripsisse memi
Abbreviated transcription (Latin):
hec. Uerũ illas pueritie et adolescentie
huiꝰ etates nc̃ pret̾eo: nisi quia aliis re¬
ferentib qͥ apprime nouert̃ id accepi.
quod annos illos sicut illam decet eta¬
tem bona simplicitate et puritate tͣns¬
egerit. Inum tam̃ ẽ. qͦd ipsomet mͥ
referente didici: et hic interserere cu¬
raui. Puerũ adhuc agens dũ aliquo

Expanded text:
ec . Verum illas pueritiae et adolescentiae hujus aetates nunc praetereo, nisi quia aliis referentibus qui apprime noverint id accepi, quod annos illos sicut illam decet aetatem bona simplicitate et puritate transegerit. Unum tamen est, quod ipsomet mihi referente didici et hic interserere curavi. Puerum adhuc agens dum aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
ad unũ colloquioꝵ quod erat inter
ipsum ⁊ regem angloꝵ nos uocauerit.
et qualit̾ ibi in conspectu regum:
archip̾sul suasus. pulsus ⁊ impulsus
fuerit. nolens se regis uoluntati sub¬
icere: nisi hoc adiecto: saluo uidelc.
honore d̾i. ⁊ qualit̾ a collquio retesse
gr̃as referens: dicebat necdum fore
tempꝰ accipiendi. nec necessitatẽ ur¬
gere adhuc. Et ita dñs rex et archĩp¬
sul ꝑaliqͦt dies in cuuitate cõmoran¬
tes: recessit in multa gr̃a archip̃sul a
rege senonis ad dñm papam ꝓperans:
Cui rex statim de ministerialib su¬
is qui ipsum ꝑ uiam necessaria mi¬
nstrando ꝓcurarent et ducerent.
cõmisit.
¶lt̃ exceptꝰ archip̃sul auiro apłico. et

Expanded text:
ad unum colloquiorum, quod erat inter ipsum et regem Anglorum, nos vocaverit, et qualiter ibi in conspectu regum archipraesul suasus pulsus et impulsus fuerit, volens se regis voluntati subjicere, nisi hoc adjecto, salvo videlicet honore Dei et qualiter a colloquio recesseas referens dicebat necdum fore tempus accipiendi nec necessitatem urgere adhuc. Et ita dominus rex et archipraesul per aliquot dies in civitate commorantes, recessit in multa gratia archipraesul a rege Senonis ad dominum papam properans. Cui rex statim de ministerialibus suis, qui ipsum per viam necessaria ministrando procurarent et ducerent, commisit. 10. QUALITER EXCEPTUS ARCHIPRAESUL A VIRO APOST
Abbreviated transcription (Latin):
cancellarium agens: cancellarii ꝑ
om̃ia strenue portabat onus. et in¬
dustrie opus exequebat᷑. Qũẽ uxta
iam sepe dicti pontificis opinionem
et uotũ: rex ꝓ etate sapiens et argu¬
tꝰ. pret̾ alia gr̃arũ dona: cotidie fidũ
exꝑitur in consiliis ⁊ discretũ. in du¬
biis ꝓ̃uidum ⁊ intrepidũ. fortem uͦ
in asꝑis ⁊ magnanimũ. Que ꝓfecto
asꝑa et dubia: grandem semꝑ poten¬
tatũ comitant᷑. Cuiꝰ et si uita breuis:
cure tñ ĩmortales st̃ et innumere. Et
grandi fortune semꝑ quasi sedentes
in insidiis et tendentes laqueos: am¬
bigui et aduersi humanarũ rerũ su¬
bito et ex insꝑato cotidie em̾gentes
euent᷑. Unde contra dubia et asꝑa que
tam crebro euenunt: maxie in
grandi fortuna forti consilio tanqm
rumpenti laqueos et eludenti tendi¬
culas. cotidie opus ẽ. Iuxta qͦdait qui¬
dam. indubiis et asꝑis: fortia queq
consilia fore optima. Hanc consilii for¬
titudinẽ. et discretionẽ ⁊ fidem: rex

Expanded text:
cancellarium agens cancellarii per omnia strenue portabat onus et industrie opus exsequebatur. Quem juxta jam saepe dicti pontificis opinionem et votum, rex pro aetate sapiens et argutus praeter alia gratiarum dona quotidie fidum experitur in consiliis et discretum, in dubiis providum et intrepidum, fortem vero in asperis et magnanimum: quae profecto aspera et dubia grandem semper potentatum comitantur. Cujus, etsi vita brevis, curae tamen immortates sunt et innumerae; et grandi fortunae semper quasi sedentes in insidiis et tendentes laqueos ambigui et adversi humanarum rerum subito et ex insperato quotidie emergentes eventus. Unde contra dubia et aspera, quae tam crebro eveniunt maxime in grandi fortuna, forti consilio tanquam rumpenti laqueos et eludenti tendiculas quotidie opus est. Juxta quod ait quidam: « In dubiis et asperis fortia quaeque consilia fore optima. » Hanc consilii fortitudinem et discretionem et fidem rex
Abbreviated transcription (Latin):
to in carne: aurũ thus et mirra a
regib offerunt᷑ in myst̾io. Et simi¬
liter militi iam uere nato in sp̃u: a
regia potestate dona mystica.
nataliciũ suũ carnis. Et similit᷑ mi¬
liti: ad illustrandum suũ nataliciũ
Doꝑa in exquisite ex quisita: in om̃s
uoluntates eiꝰ. Quis crecdet uisui no¬
stro. regem uidel̃c tm̃ exisse regnũ.
transsisse maria. nescio quoꝵ humi¬
lium parentũ occisi filii adorans uul¬
n̾a. offe̾ns muna. ⁊ tã humilit̾. tã deuote
ꝓ se et ꝓ regno querens patrocinia:.
Uere ñ est similis tui in diis dñe. nõ
est scđm oꝑa tua. qui solus mitabi¬
lis: solus facis mirabilia. unde et m̾i¬
to in ꝓpħa specialit̾ uendicas: admi¬
rabilis nomen ꝓpriũ tibi. Et uoca¬
nom̃ eius admirabilis. Qui humili¬
as lignũ sublime: et exaltas lignũ
humile. Qui siccas lignũ iuride:
et lignum aridum facis frondere
Tu dñe locutus es: ⁊ facis sic. Di illu¬
stryangloꝵ rege tͥumphato ꝑ martyrẽ

Expanded text:
to in carne aurum, thus et myrrha a regibus offeruntur in mysterio. Et similiter militi jam vere nato in spiritu a regia potestate dona mystica. natalitium suum carnis: et similiter militi ad illustrandum suum natalitium Domini! O opera inexquisite exquisita in omnes voluntates ejus! Quis crederet visui nostro, regem videlicet tantum exisse regnum, transisse maria, nescio quorum humilium parentum occisi filii adorans vulnera, offerens munera, et tam humiliter, tam devote pro se et pro regno quaerens patrocinia! vere non est similis tui in diis, Domine, non est secundum opera tua, qui solus mirabilis, solus facis mirabilia. Unde et merito in propheta specialiter vindicas admirabilis nomen proprium tibi: Et vocajus Admirabilis : qui humilias lignum sublime et exaltas lignum humile: qui siccas lignum viride, et lignum aridum facis frondere. Tu, Domine, locutus es et facis sic. DE ILLUANGLORUM REGE TRIUMPHATO PER MARTYRE
Abbreviated transcription (Latin):
b: om̃ium se fecit seruum. His qͥ
sub lege. quasi sub lege. his qui si¬
ne lege. tanqm sine lege: iudeis
uideus. ethnicis echnicus. infirmis
infirmꝰ. om̃ia om̃ib: ut saluaret
sic om̃es. Sic gͦ nos pater sc̃e qui
urbem ñ appetimus. quin potius
expulsi a solitudine. uelimꝰ nolimꝰ
oportet nc̃ urbem ingredi: pot̾imꝰ
oꝑante dño inctitare in urbe. tan¬
qm in solitudine cõmorantes. Siqͥs
autẽ ad latinas. grecas ⁊ barbaras
hystorias recurrere uelit: ad hoc
ostendendũ grandem habebit testi¬
um nubem: adeo sicut nec habitũ
nec loca: s uite solũ merita d̃s acci¬
pit. Nam ut adhuc recurramꝰ ad
nra: loth nr̃ qui in ipsa ciuitate ĩ¬
munda fuit mundꝰ: in monte un¬
mundꝰ fit. Et ut maiora inducamꝰ
adhuc. pͥmus homo de paradiso.⁊
pͥmus angłs de celo cecidit: et iob
nr̃ inst̾quilimo stetit.
presul a pontiniaco rececdens: senonis

Expanded text:
bus, omnium se fecit servum: his qui bus, omnium se fecit servum: his qui sub lege quasi sub lege, his qui sine lege tanquam sine lege, Judaeis Judaeus, ethnicis ethnicus, infirmis infirmus, omnia omnibus, ut salvaret sic omnes . Sic ergo nos, Pater sancte, qui urbem non appetimus, quin potius expulsi a solitudine, velimus nolimus, oportet nunc urbem ingredi, poterimus, operante Domino, victitare in urbe, tanquam in solitudine commorantes. Si quis autem ad Latinas, Graecas et barbaras historias recurrere velit ad hoc ostendendum, grandem habebit testium nubem; adeo sicut nec habitum nec loca, sed vitae solum merita Deus accipit. Nam ut adhuc recurramus ad nostra, Loth noster, qui in ipsa civitate immunda fuit mundus, in monte immundus fit. Et ut majora inducamus adhuc, primus homo de paradiso, et primus angelus de coelo cecidit, et Job noster in sterquilinio stetit. PRAESUL A PONTINIACO RECEDENS SENONIS A
Abbreviated transcription (Latin):
rum adhuc esce eoꝵ in ore ipsorum:
et ira dei ascendit suꝑ eos. Et qͥdem
in solitudine accidit sic: Cum edi¬
uerso legamꝰ pudicos illos et sapi¬
entes iuuenes. ioseph et damelem
res fiscales agentes unũ in egypto.
et alterũ in babilone. uxisse conti¬
nentissime: et ipsos iam ciues ie¬
rłm. nichominꝰ tñ tunc res egyp¬
tiacas et babilonicas ministrasse:
in tam numerosa quidẽ turba
sine turbatione uersantes. et qͣi
manentes in solitudine. Uñ ⁊ rex
ille debellator ⁊ manufortis. et si
semꝑ matie. semꝑ in agone. sem¬
ꝑ in multitudine: in solitudine
tñ aptatis sibi columbe pennis
głatur se mansisse. Ecce inqͥt
elongaui fugiens: et mansi in so¬
litudine. Quod eoꝵ qui p̾sunt
maxime ꝓprium est. ut uersen¬
tur sine turbatione in turbis: ⁊
maneant semꝑ in solitudine inter
multos. Alioꝵ semꝑ. raro sui: nisi qͥa
qͣndo alioꝵ ꝓpt̾ dm: tunc magis sui.
Uñ et magist̾ cum liber ẽẽt ex om̃i¬

Expanded text:
rum adhuc escae eorum in ore ipsorum, rum adhuc escae eorum in ore ipsorum, et ira Dei ascendit super eos. Et quidem in solitudine accidit sic, cum e diverso legamus pudicos illos et sapientes juvenes Joseph et Danielem, res fiscales agentes, unum in Aegypto et alterum in Babylone, vixisse continentissime et ipsos jam cives Jerusalem, nihilominus tamen tunc res Aegyptiacas et Babylonicas ministrasse in tam numerosa quidem turba sine turbatione, versantes et quasi manentes in solitudine. Unde et rex ille debellator et manu fortis, etsi semper in acie, semper in agone, semper in multitudine, in solitudine tamen optatis sibi columbae pennis gloriatur se mansisse. Ecce, inquit, elongavi fugiens et mansi in solitudine . Quod eorum qui praesunt maxime proprium est, ut versentur sine turbatione in turbis, et maneant semper in solitudine inter multos; aliorum semper, raro sui, nisi quia quando aliorum propter Deum, tunc magis sui. Unde et Magister, cum liber esset ex omni
Abbreviated transcription (Latin):
Alii uero de eruditis suis qui consi¬
lio int̾erant. audientes hec: conte¬
stabant᷑ religiosius quidem hone¬
stiꝰ ⁊ humiliꝰ hoc. s hoc inquiunt
minime in nr̃a oꝑtione uł pote¬
state nc̃ positum. nobis iam non
qua uellemꝰ s qua possemꝰ declina-¬
re: necesse habentib. Ita ut oporte¬
at nos illud comici sequi. Ibant
inqͥt qua poterant: et qua ñ pote¬
rant ñ ibant. Uñ et cõmune suoꝵ
om̃ium consiliũ fuit: ut de neces¬
sitate uirtutẽ faceret. Et quia
ad int̾dictas iam sibi solitudines
ñ poterat: ad aulam uł urbem de¬
clinaret. si et hoc posset᷑. Adicientes.
dñe inquiunt. in aula uł urbe po¬
test quis ꝑ gr̃am uitã solitariam
dutere. et deo uacare: sicut ecdiuer¬
so potest qͥs in solitudine aulicis
luxib ꝑeffluere. ꝓbat hec nr̃a uer-¬
ba. isrłitarum uetꝰ hystoria ⁊ no¬
tissima: qͥ ad peticionẽ suã mandu¬
cauerunt et saturati st̃ nimis. ue¬

Expanded text:
» Alii vero de eruditis suis, qui consi» Alii vero de eruditis suis, qui consilio intererant, audientes haec contestabantur religiosius quidem, honestius et humilius hoc; sed hoc, inquiunt, minime in nostra optione vel potestate nunc positum, nobis jam non qua vellemus, sed qua possumus declinare necesse habentibus: ita ut oporteat nos illud comici sequi: « Ibant, » inquit, « qua poterant et qua non poterant non ibant. » Unde et commune suorum omnium consilium fuit, ut de necessitate virtutem faceret, et quia ad interdictas jam sibi solitudines non poterat, ad aulam vel urbem declinaret si et hoc posset. Adjicientes: « Domine, inquiunt, in aula vel urbe potest quis per gratiam vitam solitariam ducere et Deo vacare, sicut e diverso potest quis in solitudine aulicis luxibus pereffluere. Probat haec nostra verba Israelitarum vetus historia et notissima, qui ad petitionem suam manducaverunt et saturi sunt nimis; ve
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpsit hec. int̾ cet̾os audiens dñi
sui archip̃sulis querulos sermones
hos: ante cetos mox erupit in uocem.
Dñe inquiens recordare si placet.
quod dñs rex francoꝵ uob̃ cuitate th¬
suessionis tam magnifice. tam lib̾ali¬
alio ue ditionis sue loco quẽ eligere¬
tis: de fiscali amplissime ꝓuisurum.
Et quidẽ solũ distulistis tunc: douͦ
uidel̾c foret necesse hoc. ñ renuistis
om̃mno. Et archip̃sul. Recordor inqͥt.
Et ad eum qui sibi loquebat᷑ singła¬
riter sermonẽ dirigens: s uideor ÷¬
mͥ nunc frat̾ inquit qͦd aulicos it̾m
apparatꝰ et urbanas delicias queras.
que temꝑis huiꝰ ẽ nos deserere: qui
tenem᷑ in euangłii uinculis. Satiuiᷤ
multo religiosus eẽt. ⁊ honestius
temꝑe hoc ad eccl̃iam aliqmͣ uł so¬
litudinẽ. qmͣ ad aulam uł urbem
nos du̾tere: ubi eo fiducialiꝰ quo hu¬
milius salutare dei p̾stolaremur
cũ silentio: et preuisũ a dño nr̃e
pegrinationis euentum.

Expanded text:
scripsit haec, inter caeteros audiens domini sui archipraesulis querulos sermones hos, ante caeteros mox erupit in vocem; « Domine, » inquiens, « recordare, si placet, quod dominus rex Francorum vobis civitate Suessionis tam magnifice, tam liberalialiove ditionis suae loco quem elegeritis, de fiscali amplissime provisurum. Et quidem solum distulistis tunc, donec videlicet foret necesse hoc, non renuistis omnino. » Et archipraesul: « Recordor, » inquit, et ad eum qui sibi loquebatur singulariter sermonem dirigens: « Sed videor mihi nunc, frater, » inquit, « quod aulicos iterum apparatus et urbanas delicias quaeras, quae temporis hujus est nos deserere qui tenemur in Evangelii vinculis. Satius et multo religiosius esset et honestius tempore hoc ad ecclesiam aliquam vel solitudinem, quam ad aulam vel urbem nos divertere, ubi eo fiducialius quo humilius salutare Dei praestolaremur cum silentio et praevisum a Domino nostrae peregrinationis eventum.
Abbreviated transcription (Latin):
cte ab eccl̃a p̃staret᷑ auctoritas: moli¬
ebant᷑ uiꝑei consiliarii hii. Quod si
non: ꝑpetuum fieret int̾ regnum
et sacerdotium scisma.
iuuidie temeritas: semꝑ summa fe¬
riens. O sathane calliditas: semꝑ sc̃a
ꝑsequens. Reuera. inuidia. sathane
aduocata:. alumna scismatis. mater
contentionis. et detractionis: inextin-¬
guibilis fomes: mesta in ꝓsꝑis. congra-¬
tulans ꝓ aduersis. qmͣ pax turbat. se¬
oat turbatio. amenat tͥsticia. depres¬
sio eleuat. iocundat dolor: et aliena
semꝑ infelicitas pascit. Hec nunc
sathane calliditate adiuncta: sub
adumbrata pacis specie. int̾ regnũ
et sacerdotium pessima ꝑpetui scis-¬
matis zitania seminare iã inchoat.
De uocatione archip̃suł. apud clarendune.

Expanded text:
cte ab Ecclesia praestaretur auctoritas, molicte ab Ecclesia praestaretur auctoritas, moliebantur viperei consiliarii hi, quod si non, perpetuum fieret inter regnum et sacerdotium schisma. O invidiae temeritas semper summa feriens! O Satanae calliditas semper sancta persequens! Revera invidia Satanae advocata alumna schismatis, mater contentionis, et detractionis inexstinguibilis fomes, moesta in prosperis, congratulans pro adversis, quam pax turbat, sedat turbatio, amoenat tristitia, depressio elevat, jucundat dolor et aliena semper infelicitas pascit. Haec nunc Satanae calliditate adjuncta sub adumbrata pacis specie inter regnum et sacerdotium pessima perpetui schismatis zizania seminare jam inchoat. 20. DE VOCATIONE ARCHIPRAESULIS APUD CLARENDUNE.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ consilia talium qui iuixta pro¬
phetam sapientes sunt ut mala fa-¬
ciant. Quia iuxta eundẽ. aureus ca-¬
lix babilon: ut qui uidet aurũ. nõ
timeat uenenum. Quod etiã dari
ñ solet: nisi melle circũlitum. Isti
gͥ ut mala facerent sapientes. in
ore quidẽ mel. s uere ut scorpio¬
nũ fr̃es gestabant in corde fel. et
in cauda aculeum: ut sagitent in
occultis immacłatum. Quod mani¬
festius in fine. rerum declarabit
euentus. Et uere isti ꝓpinantes ꝓ fũc
melle fel: ꝓ dulcedine pacis amari¬
tudinẽ dissenssionis. hñt enĩ regna
uniu̾sa ut uniu̾si norunt. consue¬
tudineᷤ bonas quas eccl̃a approbat:
hñt ⁊ aliasmalas quas eccłia tolerat.
Quib et si forte expressis compellat᷑
ut auctoritatẽ prebeat.⁊ assensum
ñ cedit tolerat tñ. Nam uxta legis¬
ꝑii dictum: expressa nocent. Et ut
sapiens ait. qͥ uehem̃ter emungitur:
sanguinẽ elicit. uerũ ut bonis con-¬
suetudinib et aliis exp̃ssis indistin-¬

Expanded text:
esse consilia talium qui juxta prophetam sapientes sunt ut mala faciant, quia juxta eumdem aureus calix Babylon ut qui videt aurum non timeat venenum, quod etiam dari non solet nisi melle circumlitum. Isti igitur ut mala facerent sapientes in ore quidem mel, sed vere ut scorpionum fratres gestabant in corde fel, et in cauda aculeum ut sagittent in occultis immaculatum. Quod manifestius in fine rerum declarabit eventus. Et vere isti propinantes pro melle fel, pro dulcedine pacis amaritudinem dissensionis; habent enim regna universa, ut universi norunt, consuetudines bonas quas Ecclesia approbat, habent et alias malas quas Ecclesia tolerat; quibus etsi forte expressis compellatur ut auctoritatem praebeat et assensum non cedit, tolerat tamen. Nam juxta legisperiti dictum: « Expressa nocent. » Et ut Sapiens ait: Qui vehementer emungit sanguinem elicit , verum ut bonis consuetudinibus et aliis expressis indistin
Abbreviated transcription (Latin):
ni ut pͥstinas regũ consuetudines
sciret. nec marchip̃sulatu diu
fuisse: uñ ⁊ dicebat se nescire de
his. Et pret̾ea quod inclinata ẽẽt iã
oies: tm̃ negotiũ differendũ in
crastinũ. Placuit sermo. et in sua
se receperunt hospitia: in crastino
reu̾tentes in idipsum. Et que pri¬
die int̾misse fuerant. consuetudi-¬
nes regie recognite st̃ et exp̃sse. et
inscͥptum cyrographi mͦ confectũ
redacte. et regiarũ consuetudinũ
noĩe censite. Quarũ tñ multe ire
ꝑhibebant multi nequaqmͣ regie:
s ut iam dicere cepimꝰ odio archip̃¬
sulis ad ancillandam eccłiam. euo¬
mitũ emulationis et inuidie uirꝰ:
Ipso etram rege ignorante qͦd inumni¬
ci homines sic int̾ ipsum et archip̃¬
sulem suum. hac astitia. dissensi¬
onis azania seminare intend̾ent.
Nec enĩ rex qui ad huc iuiuenis sic̃
nec archip̃sul sius nouus pͥstinas
regni consuetudines nisi ex alioꝵ
relatu cognoscebat.
De consuetudi

Expanded text:
ni, ut pristinas regum consuetudines ni, ut pristinas regum consuetudines sciret, nec in archipraesulatu diu fuisse, unde et dicebat se nescire de his; et praeterea, quia inclinata esset jam dies, tantum negotium differendum in crastinum. Placuit sermo et in sua se receperunt hospitia, in crastino revertentes in id ipsum. Et quae pridie intermissae fuerant consuetudines regiae recognitae sunt et expressae et in scriptum chirographi modo confectum redactae, et regiarum consuetudinum nomine censitae. Quarum tamen multae, ut perhibebant multi, nequaquam regiae, sed, ut jam dicere coepimus, odio archipraesulis ad ancillandam Ecclesiam evomitum emulationis et invidiae virus: ipso etiam rege ignorante quod inimici homines sic inter ipsum et archipraesulem suum hac astutia dissensionis zizania seminare intenderent. Nec enim rex, qui adhuc juvenis, sicut nec archipraesul suus novus, pristinas regni consuetudines nisi ex aliorum relatu cognoscebat. De consuetudi
Abbreviated transcription (Latin):
sa fuit. caritas uidele frat̃na ⁊ com¬
patiens. Quibdam enĩ fratrũ suo¬
rum coep̃oꝵ frat̾ne compatiebat᷑.
illis metuens. magis qm sibi: głose
uidelc memorie generoso uiro hen¬
rico tunc uuintoniensi. ⁊ iocelino
tunc salesb̾iensi epĩs. Quib nisi fie¬
ret sic. tũ ex antiqͦ odio. tum qͥa
inp̃senti ꝓpt̃ eccl̃ie negotium ha-¬
bebant᷑ suspecti: aut captio aut
quod det̾ius. imminere uidebat.
Et quide archip̃sulis et pontificũ
ad regias et ut noĩabant᷑ auitas con¬
suetudines obseruandas: ingenere
obligatio talis. Et incontinenti fa¬
cta obligatione in forma hac: per
quosdã regni ꝓceres qui has nosse
oebuerant. facta ẽ regiarũ consu¬
etudinũ recognoͥtio: et sicut publi¬
ce. ita et expressim recensent᷑. Uerũ
cũ plereq iam fuissent expresse. et
multo plures ut uidebat᷑ forent ex¬
pͥmende adhuc. archipresul inter¬
locutus ẽ se nec ẽẽ de antiqͥorib reg¬

Expanded text:
sa fuit, charitas videlicet fraterna et comsa fuit, charitas videlicet fraterna et compatiens, quibusdam enim fratrum suorum coepiscoporum fraterne compatiebatur, illis metuens magis quam sibi, gloriosae videlicet memoriae generoso viro Henrico tunc Wintoniensi et Jocelino tunc Salesburiensi episcopis: quibus nisi fieret sic, tum ex antiquo odio, tum quia in praesenti propter ecclesiae negotium habebantur suspecti, aut captio aut quod deterius imminere videbatur. Et quidem archipraesulis et pontificum ad regias et ut nominabantur avitas consuetudines observandas in genere obligatio talis. Et incontinenti facta obligatione in forma hac, per quosdam regni proceres, qui has nosse debuerant, facta est regiarum consuetudinum recognitio, et sicut publice ita et expressim recensentur. Verum cum pleraeque jam fuissent expressae et multo plures ut videbatur forent exprimendae adhuc, archipraesul interlocutus est se nec esse de antiquioribus reg
Abbreviated transcription (Latin):
erum rex. regni ⁊ sacerdotii
pacem ut uidebat᷑ ⁊elans. sed
et sibi et archip̃suli suo minꝰ in hoc
p̃uidens. nec ullum dep̃hendens
in hoc malitie fucum : mox apud
quandam nobilem et p̃claram regis
ꝓpriam mansionẽ que ex re nomen
habet clarendune. regnum conuo¬
cat uniu̾sum: presules regni et ꝓce¬
res. Et infra dies paucos comieniunt
uniu̾si: ubi in om̃ium conspectu
et pͥmus ante om̃s archip̃sul inpre¬
tacta forma se obligat.: Quod uide¬
licet regias consuetudines foret ob¬
seruaturus bona fide. uerbo illo sup-¬
p̃sso. scilicet saluo ordine. Et quasi
iuratoriam aditiens cautionẽ: hoc
se facturũ in uerbo ueritatis confir¬
mauit. Et id ipsum ⁊ in eadem for¬
ma: sigillatim uniu̾si pontifices.
Cum uͦ multoꝵ et magnoꝵ suasio¬
nib et consiliis quicqͥd prius apũd
p̃fatum illud castellum uidelc oxe¬
neford spospondisset. uix inductꝰ
fuisset ad obligationẽ hanc: hec
tam̃ ut inducẽtur potissima cau¬

Expanded text:
erum rex regni et sacerdotii pacem ut videbatur zelans, sed et sibi et archipraesuli suo minus in hoc praevidens, nec ullum deprehendens in hoc malitiae fucum, mox apud quamdam nobilem et praeclaram regis propriam mansionem, quae ex re nomen habet Clarendune regnum convocat universum, praesules regni et proceres. Et infra dies paucos conveniunt universi, ubi in omnium conspectu et primus ante omnes archipraesul in praetacta forma se obligat, quod videlicet regias consuetudines foret observaturus bona fide, verbo illo suppresso, scilicet salvo ordine; et quasi juratoriam adjiciens cautionem hoc se facturum in verbo veritatis confirmavit. Et id ipsum et in eadem forma sigillatim universi pontifices. Cum vero multorum et magnorum suasionibus et consiliis, quidquid prius apud praefatum illud castellum, videlicet Oxeneford spopondisset, vix inductus fuisset ad obligationem hanc, haec tamen ut induceretur potissima cau