comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
to discucietur. Certissime aũt habituri sumus cũ
deo muserãte obtinebimꝰ qd oraanus. fiat uolun¬
tas tua situt in telo et in terra. Hoc nẽpe cõplebi¬
tur. qñ id qd̃ nũt cũcte passim rationali utiam
dictũ est treature cõmune uidetur liberũ scilicet
a netessitate arbitriũ erit etiã in electis hõibus
uti in sanctis iã est angelis et trutũ ⁊ pc̃co et tutũ
a miseria: ꝓbantibꝰ tandẽ triplicis libertatis feli¬
ti exꝑiencia. q̃ sit bona uolũtas dei et beneplatens
et ꝑfecta. ed̃ qr nec dũ est sola interĩ plena ĩtegͣ¬
q manet in hoĩbus libectas arbitrii. Nam liber¬
tas consilii ex ꝑte tm̃. et hoc in paucis spũalibꝰ. qͥ
tarnẽ suã trucifixerũt cũ uitiis et cõcupiscẽtiis: qͣ¬
tenus iã nõ regnet pcc̃m ĩ nr̃o mortali iorꝑe. Por¬
rout nõ regnet: libertas facit consilii. Ut non de¬
sit ex integro captuitas est liberi arbitrii. Cũ ãt

Expanded text:
e autem habituri sumus, cum Deo miserante obtinebimus quod oramus: Fiat voluntas tua, sicut in coelo, et in terra. Hoc nempe complebitur, quando in quod nunc cunctae passim rationali ut jam dictum est creaturae commune videtur, liberum scilicet a necessitate arbitrium, erit etiam in electis hominibus uti jam in sanctis est Angelis et cautum a peccato, et tutum a miseria, probantibus tandem triplicis libertatis felici experientia, quae sit bona voluntas Dei, ac beneplacens, et perfecta. Quod quia necdum est, sola interim plena integraque manet in hominibus libertas arbitrii. Nam libertas consilii ex parte tantum, et hoc in paucis spiritualibus, qui carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis, quatenus jam non regnet peccatum in eorum mortali corpore. Porro ut non regnet, libertas facit consilii; ut tamen non desit ex integro, captivitas est liberi arbitrii. Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
omũbus oꝑatũ est mortẽ: et unius iusticia uni
uitã restituet: Ita ne dei iusticia magis ad con¬
dẽpnãdũ ꝙͣ ad restaurãdũ ualuit: Auit plus po¬
tuit adã in malo⁊ ꝙͣ xp̃us in bono : Ade pcãm
ĩputabitur michi ⁊ et xp̃i iustitia nõ ꝑtinet ad
me: Illius me ĩobediẽtia ꝑdidit ⁊ et huiꝰ obedi¬
encia nõ ꝓderit michi : Sed ade inquis delictũ¬
om̃es merito cõtrahimus ĩ quo qͥppe omẽs pet¬
cauimꝰ ⁊ qm̃ tũ pettauit in ip̃o eramꝰ: et ex eius

Expanded text:
omnibus operatum est mortem, et unius justitia uni vitam restituet? Itane Dei justitia magis ad condemnandum, quam ad restaurandum valuit? aut plus potuit Adam in malo, quam Christus in bono? Adae peccatum imputabitur mihi, et Christi justitia non pertinebit ad me? Illius me inobedientia perdidit, et hujus obedientia non proderit mihi? 24. Sed Adae, inquis, delictum merito omnes contrahimus, in quo quippe omnes peccavimus: quoniam cum peccavit, in ipso eramus, et ex e
Abbreviated transcription (Latin):
ituss austerius ꝓtulit in ulcione ⁊ io solũ passa
tubdito ed psupserat in ructore Suchil ꝓfesto
son oruelius ꝙ ot moro opata sit mortẽ. spũce¬
lis coralẽ ⁊ culuabilis penalẽ: uolũtatia nes¬
cessariã. ⁊ũ ergo hac gemina morte scdm otcũ¬
qpiraturã homo dc̃pnatus suisset. altera qdẽ
spuũailt et polũtana. sltera corpati et necesid¬
tia utriq deus homo unasua corꝑali et uolũ¬
turis uenig ne et potenter occurrit illaq mnł
I er duabus mortibus nr̃s cũ qltem nobis
irr cuilpi meritũ altera ĩ pene debitũ repuba¬
petur: suscipiens penã et nestics culpãr⁊ dũspõ

Expanded text:
in ultione, id solum passa a subdito, quod praesumpserat in auctorem? Nihil profecto congruentius, quam ut mors operata sit mortem, spiritualis corporalem, culpabilis poenalem, voluntaria necessariam. 20. Cum ergo hac gemina morte secundum utramque naturam homo damnatus fuisset, altera quidem spirituali et voluntaria, altera corporali et necessaria; utrique Deus homo una sua corporali ac voluntaria benigne et potenter occurrit, illaque una nam ex duabus mortibus nostris, cum altera nobis in culpae meritum, altera in poenae debitum reputaretur; suscipiens poenam, et ne
Abbreviated transcription (Latin):
ũ⁊ ip̃e liber sui ꝓꝑter polũtatẽ: ip̃e uidex sui ꝓpter ra¬
tionẽ. Et merito libertatẽ tomitatur iudiciũ: qm̃
quidẽ qd̾ liberũ sui est. ꝓfecto ubi pectat ibi se iudi
tur qd̾ nolit: qr nõ pectat nisi uelit. Ceterũ qđ sui
liberũ non esse cognostitur ⁊ quo pacto uel bonũ
ei pel malũ ĩputatur: Extusat nẽpe utrũq neces¬
sitas. Porro ubi netessitas libertas nõ est. Ubi liber¬
tas nõ est nec meritũ. ac ꝑ hoc nec iudiciũ. exrep¬
tosane ꝑ oĩa originali pettato: qd̃ aliã cõstut ha¬
bere rationẽ. De tetero ꝙ ꝙ̾ hanc nõ habet uolũ

Expanded text:
um, ipse liber sui propter voluntatem, ipse judex sui propter raum, ipse liber sui propter voluntatem, ipse judex sui propter rationem. Et merito libertatem comitatur judicium: quoniam quidem quod liberum sui est, profecto ubi peccat, ibi se judictur quod nolit, qui non peccat nisi velit. 5. Caeterum quod sui liberum non esse cognoscitur, quo pacto vel bonum ei, vel malum imputatur? Excusat nempe utrumque necessitas. Porro ubi necessitas est, libertas non est: ubi libertas non est, nec meritum, ac per hoc nec judicium. Excepto sane per omnia originali peccato, quod aliam constat habere ratione
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑte id deesset. qd solũ in ea miserie siue btĩtudinis
capax est id est uolũtus. Cetera siq̾dem que supra
memnorata sũt. uita. sensus. uel appetitus: nec mi¬
serũ ꝑ se faciũt nec beatũ. Alioq̾n et corbores ex ui¬
tu. et petudes etiã ex reliquis duobus ⁊ uel miserie
possent esse obugxie uel ndonee bt̃itudini: qđ oĩno
ĩpossibile est. Cõmunẽ itaq habentes uitã q̾dẽ cũ
arboribus ⁊ sensũ uero et appetitũ et eque uitũ cũ
petoribus: id qd̾ dicitur uolũtas nos ab utrisq dis¬
cernit. cuiꝰ uolũtatis consensus utiq uolũtarius
nõ necessarius : dũ aut iustos ꝓ̃bea: aut ĩ iustos
etiã merito beatos facit uel miseros. Is ergo talis
cõsensus ob uolũtatis in amissibilẽ libertatẽ⁊ et
roĩs qd semꝑ secũ et obiq portat ĩdeclinabile iudi¬
tiũ: nõ incõgrue dicitur ut arbitror liberũ arbitri¬

Expanded text:
parte id deesset, quod solum in ea miseriae, sive beatitudinis parte id deesset, quod solum in ea miseriae, sive beatitudinis capax est, id est voluntas. Caetera siquidem, quae supra memorata sunt, vita, sensus, vel appetitus, nec miserum per se faciunt, nec beatum. Alioquin et arbores ex vita, et pecudes etiam ex reliquis duobus, vel miseriae possent esse obnoxiae, vel idoneae beatitudini: quod omnino impossibile est. Communem itaque habentes, vitam quidem cum arboribus, sensum vero et appetitum, et aeque vitam cum pecoribus; id quod dicitur voluntas, nos ab utrisque discernit. Cujus voluntatis consensus, utique voluntarius, non necessarius, dum aut justos probat, aut injustos, etiam merito beatos facit vel miseros. Is ergo talis consensus ob voluntatis inamissibilem libertatem, et rationis quod secum semper et ubique portat, indeclinabile judicium, non incongrue dicetur, ut arbitror, liberum arbitri
Abbreviated transcription (Latin):
generacionibus suis. Enĩ. Sapientes sunt ut fatiãt
mala. Neq enĩ prudencia seu sapuẽtia ĩ esse crea¬
ture p̃t uelin malo: nisi utiq ꝑ racionẽ. Est pero
racio data uolũtati. ut instruat illã nõ destruct.
Destrueret aũt si necessitatẽ ei ullã ĩponexet ⁊ qͦ¬
minus libere ꝓ cabitrio se se uoluerit. siue ĩ ma¬
lũ consentiẽs appetitui. et neqͣꝙͣ spũi. ut sit cãa¬
lis nõ ꝑtipiens. nel certe et ꝑsequẽs ea q̃ sũt spũs
dei: siue ad bonũ grãm sequẽs et fiat spũalis que
omĩa diuditans a nemuĩe iudicetur. Si ĩ ꝙͣ ho¬
rũ qdlibet. ꝓhibente ratione uolũtas nõ posset ⁊ uo¬
lũtus iam nõ esset. Abi q̾ppe necessitas: iã nõ uolũ¬
tas. exd si ex necessitate et absq cõsensu ꝓprie uolũ¬
tatis bona mala ue fieri posset ratõnalis treatura:
aut misera ꝓfecto esse nulla racione deberet: aut
beata penitus non posset: tui nimirũ in utraius

Expanded text:
ursum: Sapientes sunt ut faciant mala . Neque enim prudentia seu sapientia inesse creaturae potest, vel in malo, nisi utique per rationem. 4. Est vero ratio data voluntati ut instruat illam, non destruat. Destrueret autem, si necessitatem ei ullam imponeret, quominus libere pro arbitrio sese volveret, sive in malum consentiens appetitui, aut nequam spiritui; ut sit animalis, non percipiens, veDei: sive ad bonum gratiam sequens, et fiat spiritualis; quae omnia dijudicans, ipsa a nemine judicetur. Si, inquam, horum quodlibet prohibente ratione voluntas non posset, 605 voluntas jam non esset. Ubi quippe necessitas, jam non voluntas. Quod si ex necessitate, et absque consensu propriae voluntatis, justa, injustave fieri possent; rationalis creatura, aut misera profecto esse nulla ratione deberet; aut beata penitus non posset, cui nimirum in utravis
Abbreviated transcription (Latin):
astrictus: Peccatũ q̃ppe p̃cessit ut seq̃retur mors:
qd sane si toausset homo mortẽ nõ gustasset ĩ
estrniũ. ꝑetcãdo ituꝙ pitã amisit et mortẽ ĩueĩt:

Expanded text:
adstrictus? Peccatum quippe praecessit, ut sequeretur mors: adstrictus? Peccatum quippe praecessit, ut sequeretur mors: quod sane si cavisset homo, mortem non gustasset in aeternum. 19. Peccando itaque vitam amisit, et mortem i
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ xp̃i ꝓdesse poterat ⁊ siue mors neqͥter uiuẽti
suie uita dãpnabiliter moriẽti: Nũꝙ̾ deniq¬
cait mors xp̃i eciã nũt male usq ad mortẽ uiuẽ¬
tes a morte eterna liberat: aut mortuos ante
xp̃m stõs patres uite stĩtas ⁊ liberauit: Sicut
sĩptũ est. euis ẽ hõ qui uiuet et nõ uidebit mor¬
tem: et eruet aĩam suã de manu inferi: Nũt
ergo qr otrũq nobis ꝑiter netessariũ fuit et pic
uiuere et seture mori: et uiuẽdo uiuere docuit ⁊ et
mortẽ moriẽdo setura reddidit: qm̃q̾dẽ resurrectu¬
rus occubuit. et sꝑem fecit moriẽtibꝰ resurgendi.
Ded et addidit et tertiũ beneficiũ cũ etiũ pccã do¬
nauit: sine quo utiq cetera nõ ualebãt ed enĩ
quãtũ quidẽ ad uerã sũmãq btĩtudinẽ spectat
quãtalibet uite rectitudo siue longitudo ꝓdesse
poterat:: illi qͥ uel solo originali pcc̃o teneretur

Expanded text:
enim Christi prodesse poterat, sive mors nequiter viventi, enim Christi prodesse poterat, sive mors nequiter viventi, sive vita daaut mors Christi etiam nunc male usque ad mortem viventes a morte aeterna liberat, aut mortuos ante Christum sanctos patres vitae sanctitas liberavit? sicut scriptum est, Quis est homo qui vivet, et non videbit mortem, eruet animam suam de manu inferi? ? Nunc ergo quia utrumque nobis pariter necessarium erat, et pie vivere, et secure mori; et vivendo vivere docuit, et mortem moriendo securam reddidit: quoniam quidem resurrecturus occubuit, et spem fecit morientibus resurgendi. Sed addidit et tertium beneficium, cum etiam peccata donavit, sine quo utique caetera non valebant. Quid enim quantum quidem ad veram summamque beatitudinem spectat quantalibet vitae rectitudo seu longitudo prodesse poterat illi, qui vel solo originali peccato teneretur
Abbreviated transcription (Latin):
dũs ionfecitiũ et lactẽtiũ ꝑficeretur laus q̃ ex ore
desecerat inuidorũ eorũ utiꝙ de quibꝰ qritur itae
filios enuteiui et exaltaui. ipi aut spreuerunt
it ut nos ombuo sempiterno eriꝑet. restitueretq
qle. Net mirũ. Caud enĩ erubesteret qita laut
nos a peceatis ⁊ nõ qͥdem ut aqua diluens. et re¬
tines sordes sed ueluti solis radius desutãs et re¬
quodãmodo tenet prĩcipatũ. et deuocio¬
nis plus nestio qd sentitur ubi mortuus
req̾euit: ꝙͣ̃ ubi uiuẽs cõuersatus est. dlto ãpliͦ
mouet ad pietatẽ mortis ꝙͣ uite retordatio: pu¬
to ꝙ illa austerior hec dultior uideatur: magi¬
q infirmitati blandiatur humane q̾es dormi¬
cioĩs: ꝙͣ labor cõuersacioĩs mortis seturitas ꝙͣ
uite rectitudo. Uita xp̃i iuẽdi mͥ regła extitit:
mors a morte redep̃cio. Illa uitã instruxit. mor¬
tẽ ista destruxit. Bita laboriosa quidẽ sed mors
p̃ciosa. utraq uero ad modũ necessariu. Quid

Expanded text:
ore defecerat invidorum, eorum utique, de quibus queritur ita: Filios enutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt it, ut nos opprobrio sempiterno eriperet, restitueret gloriae. Nec mirum. Quid enim erubesceret, qui ita lavit nos a peccatis, non quidem ut aqua diluens et retinens sordes, sed veluti solis radius desiccans et requodammodo principatum, et devotionis plus nescio quid sentitur, ubi mortuus requievit, quam ubi vivens conversatus est; atque amplius movet ad pietatem mortis, quam vitae recordatio. Puto quod illa austerior, haec dulcior videatur: magisque infirmitati blandiatur humanae quies dormitionis, quam labor conversationis; mortis securitas, quam vitae rectitudo. Vita Christi, vivendi mihi regula exstitit: mors, a morte redemptio. Illa vitam instruxit, mortem ista destruxit. Vita quidem laboriosa, sed mors pretiosa; utraque vero admodum necessaria. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
iia diferuere milites delo: quo ipe qnda mi¬
litũ dux pehemictissie ulãmatus or̃mam
illa stissima manu. nd̃ tranẽ ferro. sed flu¬
effudit es: et tuthedias uendentiũ tolũbas
euertit. ĩdignissimũ iudicũs or̃onis domũ
huuistemodi forensibus incestari. Talipin¬
de sui regis exertitus ꝑmotus exẽplo deuotꝰ
exertitus. multo sane ĩdignius. lõgeq ĩtol¬
lexabilius: arcbitruns sancta pollui sib ĩsi¬
delibus ꝙͣ a mertatoribꝰ infestari: in domo
sancta tũ equis et armis cõmoratur tãq
abip̃a ꝙͣ aceteris sacris. onũ ĩfidelitatis
spurtit᷑a et tirãnita rabie ꝓpulsata ip̃i ĩ es
die noctuq tam honestis ꝙͣ utilibus officiis
occupantur. honorãt certatĩ dei templũ se¬
dulis et sinteris obsequiis.iugi meo deuotiõe
ymolantes: nõ quidẽ ueterũ ritu pecũdum
carnes: sed uere hostias pacificas. fraternam
dilectionẽ. deuotũ subiectionẽ. uolũtariã pau¬
ꝑtatẽ. Het iherosolimis actitantur. et orbis ex

Expanded text:
i fervere milites zelo, quo ipse quondam militum Dux vehementissime inflammatus armata illa sanctissima manu, non tamen ferro, sed flaeffudit aes, et cathedras vendentium columbas evertit : indignissimum judicans, orationis domum hujuscemodi forensibus incestari  al infestari. Tali proinde sui Regis permotus exemplo devotus exercitus, multo sane indignius, longeque intolerabilius arbitrans sancta pollui ab infidelibus, quam a mercatoribus incestari, in domo sancta 549 cum equis et armis commoratur; tamque ab ipsa, quam a caeteris sacris omni infidelitatis spurca et tyrannica rabie propulsata, ipsi in ea die noctuque tam honestis quam utilibus officiis occupantur. Honorant certatim Dei templum sedulis et sinceris obsequiis, jugi in eo devotione immolantes, non quidem veterum ritu pecudum carnes, sed vere hostias pacificas, fraternam dilectionem, devotam subjectionem, voluntariam paupertatem. 10. Haec Jerosolymis actitantur, et orbis ex
Abbreviated transcription (Latin):
iposttorins. Pettando uolũtarie uolens pdidĩt
piuer: nolens pdat et uiuificare dopontere¬
pulit iitei tũ uiuere noluit: nõ ualent eã dare
qui uel õtenus poluerit. Noluit regrades: nõ
queat regere cormis. Si aũt nõ paret supiou¬
tiar ĩsferiori ĩperet: Inueĩt conditoi suã sibire¬
heliẽ treeturã: iuenict aĩa suã sibi pedissequã

Expanded text:
corporis. Peccando voluntarie, volens perdidit vivere: nolens perdat et vivificare. Sponte repulit vitam cum vivere noluit; non valeat eam dare cui, vel quatenus voluerit. Noluit anima regi a Deo: non queat regere corpus. Si non paret superiori, inferiori cur imperet? Invenit Conditor suam sibi rebellem creatur
Abbreviated transcription (Latin):
tus cognicione remansit. Quo spectat hoc: Ues¬
timẽtũ ꝓfecto spũs littera est. et caro uerbi. Sed
ne hũc quidẽ iudeus in tarne uerbũ. in hoĩe stit
deitatẽ. nec sub tegnũe littere. littere sensũ p̃iu

Expanded text:
tus cognitione remansit. Quo spectat hoc? Vestus cognitione remansit. Quo spectat hoc? Vestimentum profecto spiritus, littera est et caro Verbi. Sed ne nunc quidem Judaeus in carne Verbum, in homine scit deitatem; nec sub tegmine lit
Abbreviated transcription (Latin):
esse: Sed neqͣꝙͣ sola cõtentus fraglancir uespõ¬
dentẽ sibi ueni et uide philippũ secutus ẽ. Inmo
uero mire suauitatis illius admodũ resꝑsione de¬
lectatus. haustuq boni odoris. factus saporis a
iudior odore ip̃o duce. ad fructus nsq sine mors
ꝑuenire turauit: cupiens plenius exꝑiri qd̃ te¬
niuter p̃senserat: pñsq degustare. qd̾ odoraue¬
rat absens. Bideamus et de olfactu nsaat. ne
forte aliq̾d qd̃ ꝑtineat ad hec ip̃a que ĩ mõibus
sunt portenderĩt. Loquitur de illo scriptura sic.
Otatĩq ut sensit uestimẽtorũ illius fraglanciã
haut dubiũ quin iacob: ecce inqͥt odor filii mei
situt odor agri pleni tui benedixit dñs. Bestimẽ¬
ti frrglantiã sensit: sed uestiti pñtiã nõ agnouit.
soloq uestis tamꝙͣ floris odore forinsetus delecta¬
tus: quasi fructus interioris dulcedinẽ nõ gusta¬
uit: dũ et electi filii simul et sacramẽti fraauidũ¬

Expanded text:
esse? Sed nequaquam sola contentus fragrantia, responesse? Sed nequaquam sola contentus fragrantia, respondentem sibi, Veni et vide , Philippum secutus est. Imo vero mirae illius suavitatis admodum respersione delectatus, haustuque boni odoris factus saporis a vidior, odore ipso duce, ad fructum usque sine mora pervenire curavit, cupiens plenius experiri quod tenuiter praesenserat, praesensque degustare quod odoraverat absens. Videamus et de olfactu Isaac, ne forte aliquid, quod pertineat ad haec ipsa quae in manibus sunt, portenderit. Loquitur de illo Scriptura sic: Statimque ut sensit vestimentorum ejus fragrantiam haud dubium quin Jacob, Ecce, inquit, odor filii mei sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus . Vestimenti fragrantiam sensit, sed vestiti praesentiam non agnovit: soloque vestis, tanquam floris odore, forinsecus delectatus, quasi fructus interioris dulcedinem non gustavit, dum et electi filii simul et sacramenti frauda
Abbreviated transcription (Latin):
dit. in uerbo ille ꝑfectus ẽ uir: solido plane uesti
tibo idoneus. et licet in sudore pultus sui panẽ
uerbi cõedit absq offensione. Sed et securꝰ at
sine scandalo loquitur sapiẽtiã dũtaxat inter
tibus et petoribꝰ taptus sit. ꝓ captu qͥdẽ eorũ ꝓpo
nere iħm et hũc crutifixũ. Unus tamẽ idẽq ci¬
bus ex telestibus pastius suauiter quidẽ et ru¬
minatur apetore. et mãducatur abhoĩe: et ui¬
ro uires. et puo tribuit nutrimẽtũ. de nazareth
terp̃tatur flos. in quais qui natus in
bethleem erat tã ꝙͣ fructus in flore co¬
alescens nutritus est deus infrais. ut floris o¬
dor fructus soporẽ p̃cederet: at de naribus ꝓpha¬
rũ fautibus se apłorũ liquor sanctus infũderet.
iuideis q tenui ꝯdoris cõtentis gustu solido refi¬
ceret xpĩanos. Senserat tñ hũc florẽ nathana¬
el quod suꝑ omĩa aromata suaue redoleret:
unde et caebat. A nozareth potest aliquid boni

Expanded text:
dit in verbo, ille perfectus est vir, solido plane vesci cibo idoneus: et, licet in sudore vultus sui, panem verbi comedit, absque offensione. Sed et securus ac sine scandalo loquitur Dei sapientiam duntaxat inter tibus sive pecoribus cautus sit pro captu quidem eoristum, et hunc crucifixum. Unus tamen idemque cibus ex coelestibus pascuis suaviter quidem et ruminatur a pecore, et manducatur ab homine; et viro vires, et parvulo tribuit nutrimentum. CAPUT VII. Dretatur flos, in qua is qui natus in Bethlehem erat, tanquam fructus in flore coalescens, nutritus est Deus infans: ut floris odor fructus saporem praecederet, ac de naribus Prophetarum, faucibus se Apostolorum liquor sanctus infunderet; Judaeisque tenui odore contentis, gustu solido reficeret Christianos. Senserat tamen hunc florem Nathanael, quod super omnia aromata suave redoleret. Unde et aiebat: A Nazareth potest aliquid boni
Abbreviated transcription (Latin):
trutifirisset. Pturramus suctincto sermone et te¬
tera loca santta. et si nõ omĩa saltem aliqua
quiqs digne ãmirari ꝑ singła nõ sufficaimus:
libet tñ uel ĩsigniora et ip̃a breuiter recordari.
Dtenditur de monte oliueti et mõte iostpht¬

Expanded text:
rucifixissent . Percurramus succincto sermone et caetera loca sancta, et si non omnia, saltem aliqua: quoniam quae admirari per singula non sufficimus, libet vel insigniora, et ipsa breviter recordari. CAPUT VIII. De monte Oliveti et valle Josaph
Abbreviated transcription (Latin):
in turne pct̃i sed in similitudĩe cearnis pcũ qui
pttm nõ fatere. sed tollere ueniebat apparui
en scilitet de tausa quã ip̃e nõ trcuit. ut qui nõ
pidẽt uideãt. et qui uidẽt teti fiant. Hat ertosi¬
militudĩe deceptus ꝓpħa tetus hodie quẽ nescit
bñdicit᷑. dũ quẽ lect̾itat in libris ignorat et ĩ nui¬
racialis. et quẽ m̾iis attrectat manibꝰ ligundo. fla¬
gellando. colaphuzãdo: minime tñ uel resurgen

Expanded text:
in carne peccati, sed in similitudine carnis peccati, qui peccatum non facere, sed tollere veniebat, apparuit, ea scilicet de causa quam ipse non tacuit, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant . Hac ergo similitudine deceptus Propheta, caecus hodieque, quem nescit benedicit, dum quem lectitat in libris, ignorat et in miraculis: et quem propriis attrectat manibus, ligando, flagellando, colaphizando, minine tamen vel resurgen
Abbreviated transcription (Latin):
Abes ante omĩa ĩ refectione cãcarũ. beth¬
lehem domũ panis: in qua pͥmũ is qͥ
uus apparuit. Monstratur piis ibidẽ iumẽtis
p̃sepur. et ĩpsepio fenũ dep̃tio pirginalr quopł
su togostat bos possessorẽ suũ. et osinus p̃sepe
diũ siu. Om̃is q̃ppe taro fenũ: et omĩs gła eiue
ut flos feni. Porro homo qr suũ in quo frũs est
honorẽ nõ intelligẽdo cõꝑatus ẽ iumẽtis ĩsipi¬
entibus. et similis fcũs est illis: uerbũ panis
angelorũ. factũ ẽ tibaria iumẽtorũ ⁊ ut habeat
tarnus fenũ qd rumĩet: qui uerbi pane uesci
penitus dissueuit: quo usq ꝑ hoĩem deũ p̾ori
redditus dignitati. et ex petore rursus cõuersus
inhoĩem: cũ paulo dicere possit. Et si cognoui¬
esiuod sane non arbitror quẽpiã dicere posse pe̾a¬

Expanded text:
Habes ante omnia in refectione animarum sanctarum Bethlehem domum panis, in qua primum is quivus apparuit. Monstratur piis ibidem jumentis praesepium, et in praesepio fenum de prato virginali, quo vel sic cognoscat bos possessorem suum, et asinus praesepe Domini sui. Omnis quippe caro fenum, et omnis gloria ejus ut flos feni . Porro homo quia suum, in quo factus est, honorem non intelligendo, comparatus est jumentis insipientibus, et similis fAngelorum factum est pabulum jumentorum, ut habeat carnis fenum quod ruminet, qui verbi pane vesci penitus dissuevit: quousque per hominem Deum priori redditus dignitati, et ex pecore rursus conversus in hominem, cum Paulo dicere possit, Etsi cognovi. Quod sane non arbitror quempiam dicere posse vera
Abbreviated transcription (Latin):
mẽta. Nũꝙ forte hostilis nũc r̾uerberat
aurũ: gẽmis ꝑtet sexica penetrore nõ po¬
terit: Deniq qd̾ ip̃i sepius tertiusq exꝑi¬
strẽnuusq et industrius miles ⁊ et tictum¬
spectus sit adse seruũdũ. et expeditus ud
discurrẽdũ: et ꝓmptus ad feriendũ. Uos
ꝑ contrariũ oculoꝵ gͣuaiẽ ritu femineo

Expanded text:
menta? Numquid forte hostilis mucro reverebitur menta? Numquid forte hostilis mucro reverebitur aurum, gemmis parcet, serica penetrare non poterit? Denique, quod ipsi saepius certiusque experistrenuus industriusque miles et circumspectus sit ad se servandum, et expeditus ad discurrendum, et promptus ad feriendum: vos per contrarium in oculorum gravamen femineo
Abbreviated transcription (Latin):
euadẽdi remedio ĩterficit hoĩem. Sed ne hũt
quidẽ bonã dixerĩ uctoriũ: tũ de duobus
malis in corꝑe ꝙͣ in cũa mori leuius sit.
Non iutẽ qr torpus occiditur etiã cĩa mo¬
ntur: sed cĩa que pettauerit ip̃a moriet᷑.
fructus ue secłaris huiꝰ nõ dico mili¬
sie. sed malicie: si et occisor letaliter
peccat: et occisus et̾naliter perit: Enĩuero ut
uerbis utar apłi. et qui arat in spe debet a¬
rare: et qui triturat in spe fructus ꝑcipiẽdi.
Quis ergo o milites hic tam stupendus ex¬
ror. quis furor hic tam nõ ferendꝰ: tãtis sũp¬
tibus ac laboribus militare: stipẽdiis uero
nullis. nisi aut mortis aut crimĩs: eperu¬
istis equos seritis. et pendulos nestio quos
pãniculos loritis suꝑ induitis. eepingitis
hastas.clipeos et sellas. frena et calcaria
auro et argento. gẽmis cirtũ ornatis: et
cũ tanta pompa pudẽdo furore. et ĩpudẽti
stupore ad mortẽ ꝓperatis. Militaria sũt
het insignia: anmuliebria potius orna¬

Expanded text:
evadendi remedio interficit hominem. Sed ne hanc quidem bonam dixerim victoriam: cum de duobus malis, in corpore quam in anima mori levius sit. Non autem quia corpus occiditur, etiam anima moritur: sed anima, quae peccaverit, ipsa morietur. fructusve saecularis hujus, non dico, militiae, sed malitiae; si et occisor letaliter peccat, et occisus aeternaliter perit? Enimvero, ut verbis utar Apostoli, Et qui arat, in spe debet arare; et qui triturat, in spe fructus percipiendi . Quis ergo, o milites, hic tam stupendus error, quis furor hic tam non ferendus, tantis sumptibus ac laboribus militare, stipendiis vero nullis, nisi aut mortis, aut criminis? Operitis equos sericis, et pendulos nescio quos panniculos loricis superinduitis; depingitis hastas, clypeos et sellas; frena et calcaria auro et argento, gemmisque circumornatis: et cum tanta pompa pudendo furore et impudenti stupore ad mortem properatis. Militaria sunt haec insignia, an muliebria potius orna
Abbreviated transcription (Latin):
discernere ppłm suũ. In quo sane timẽdũ. ne ꝓi¬
ciaris tu tũ ip̃o et angelis eiꝰ : si tñ ĩuẽtus fueris
ĩudicatus. Alioqͥn spũalis homo qͥ omĩa diiu¬
dicat: ip̃e a nemine iuditabitur. Propter hoc gͥ
iudiciũ incipit a domo dei. ut suos qͦs nouit iu¬
dex. tũ uenerit ĩueniat iudicatos ⁊ etiã nil de il¬
lis habeat tũc iudicare. qñ uidelicet iudicãdi st̃
nos: qui sexp̃i głatur conserratũ bap¬
tismate. Mrentitus est plane sixus lepsus. qui
nestio qͣs damasti aquas aquis p̃tulit israheł:
cũ iordanis nr̃i deuotus deo famulatus totiẽs
ꝓbetus extiterit⁊ siue qñ helie. siue qñ heliseo.
suie etid̃ ot entiquius ciliꝙ retolã: qñ iosue et
omĩ pplo ĩpetũ mirabiliter inhibens. sutie se
transitũ prebuit. Seniq quidẽ ĩfluminibus
dentepsentia dedicauit: pater auditus. uisus
se eiuo mrtutẽ. quã naaman ille tõsulẽte ꝓpħe

Expanded text:
discernere populum suum : in quo sane timendum, ne projidiscernere populum suum : in quo sane timendum, ne projiciaris tu cum ipso et angelis ejus, si tamen inventus fueris injudicatus. Alioquin spiritualis homo, qui omnia dijudicat, ipse a nemine judicabitur . Propter hoc ergo judicium incipit a domo Dei, ut suos, quos novit judex, cum venerit inveniat judicatos: et jam nil de eis habeat judicare, quando videlicet judicandi sunt nos, qui se Christi gloriatur consecratum baptismate! Mentitus est plane Syrus ille leprosus, qui nescio quas Damasci aquas aquis praetulit Israelis , cum Jordanis nostri devotus Deo famulatus toties probatus exstiterit, sive quando Eliae, sive quando Elisaeo , sive etiam ut antiquius aliquid recolam quandomul, impetum mirabiliter inhibens, siccum in se transitum praebuit . Denique quid in fluminibus denti praesentia dedicavit? Pater auditus, visus sam ejus virtutem, quam Naaman ille consulente propheta
Abbreviated transcription (Latin):
et manus ptt̃oris nõ moueat me. Guiꝰ et p̃tĩ¬
piciũ se oĩno phorrestere fatetur: tũ in aliopsal¬
no itu lequitur orans. Confige timore tuo tar¬
nes meas: a iuidiciis enĩ tuis timui. Suꝑbus
in hãt uallẽ corruit et cõquassatus: huũilis des¬
tendit et minime ꝑiclitatur. Suꝑbus excusea
pcc̃m suũ. hiũlis actusat ÷ sciens qr deus nõ iu
dicat bis inidip̃m: et ꝙ si nos metĩpos iudicaue¬
rimus. nõ utiq iudicabimur. Porro suꝑbus nõ¬
attendens ꝙͣ sit horrẽdũ incidere ĩ manus dei ui¬
uentis. fatile ꝓrũpit in uerba malitie: ad extu¬
sandas extusationes ĩ pectatis. Magna reuera
malicia. tui te nõ misereri: et solũ post pct̃m reme¬
diũ cõfessionis a te ip̃o repellere: ignẽq in sinu
tuo ĩuoluere potius ꝙͣ extutere: nec p̃bere aurem
cõsilio sapiẽtis qui ait. Miserẽ cĩe tue platẽs deo.
ꝓbinde qui sibi neqͣm. tui bonus: Nũt iuditũ̃ ẽ
mũdi. nũt pnteps huiꝰ mũdi cicietur foras. hoc

Expanded text:
toris non moveat me . Cujus et praecipitium se omnino perhorrescere fatetur, cum in alio psalmo ita loquitur, orans: Confige timore tuo carnes meas, a judiciis enim tuis timui . Superbus in hanc vallem corruit, et conquassatur: humilis descendit, et minime periclitatur. Superbus excusat peccatum suum: humilis accusat, sciens quia Deus non bis judicat in idipsum; et quod si nosmetipsos judicaverimus, non utique judicabimur ncidere in manus Dei viventis, facile prorumpit in verba malitiae ad excusandas excusationes in peccatis. Magna revera malitia, tui te non misereri, et solum post peccatum remedium confessionis a te ipso repellere, ignemque in sinu tuo involvere potius, quam excutere, nec praebere autem consilio Sapientis qui ait: Miserere animae tuae placens Deo . Proinde qui sibi nequam, cui bonus? Nunc judicium est mundi, nunc princeps hujus mundi ejicietur foras , hoc
Abbreviated transcription (Latin):
pio passus est oppugnari: ut uiris fortibus. si¬
tut uirtutis ita foret octasio et salutis. Salue
terra pmnissionis : q̃ olim fluens lac et mel: tu¬
is dũtaxat habitatoribus nũc iniuerso orbi
remedia salutis uite porrigis alimẽta. Terru
inꝙͣ bona et optuma: que inferũdissimo illo
sinu̾ tuo ex artha paterni cordis teleste granũ
suscipiens: tãtus ex suꝑno semĩe mͣrtirũ sege¬
tes ptulisti: et nichilominꝰ ex om̃i reliquofide¬
liũ genere fructũ fertilis gleba tritesunũ et sex¬
agesimũ et tẽtesimũ suꝑ om̃e terrã multipli¬
citer ꝓcreasti. Unde et de magna multitudine
dulcedinis tue iocũdissime saciati. et opulẽtis¬
sue saginati: memoriã habũdãcie suauita¬
tis tue ubiq eructant. qͥ te uiderũt: et osq ad
extremũ terre magnificẽtiã głe tue loquũtur
eis qͥ non uiderũt et enarrãt mirabilia q̃ inte
fiunt. Oloriosa dicta sũt de te ciuitas dei. Sed
itm ex hiis quibus afflius deliciis: nos quoq¬

Expanded text:
 passus est oppugnari, ut viris fortibus sicut virtutis, ita fores occasio et salutis. Salve, terra promissionis, quae olim fluens lac et mel tuis duntaxat habitatoribus, nunc universo orbi remedia salutis, vitae porrigis alimenta. Terra, inquam, bona et optima, quae in fecundissimo illo sinu tuo ex arca paterni cordis coeleste granum suscipiens, tantas ex superno semine martyrum segetes protulisti, et nihilominus ex reliquo omnium fidelium genere fructum fertilis gleba tricesimum, et sexagesimum, et centesimum super omnem terram multipliciter procreasti. Unde et de magna multitudine dulcedinis tuae jucundissime satiati et opulentissime saginati, memoriam abundantiae suavitatis tuae ubique eructant qui te viderunt, et usque ad extremum terrae magnificeeis qui te non viderunt, et enarrant mirabilia quae in te fiunt. Gloriosa dicta sunt de te civitas Dei: sed jam ex his quibus affluis deliciis, nos quoq
Abbreviated transcription (Latin):
fusti porobnincte bello ineld foris
fetro. nõ auro munuit: quaten se afmas¬
ti et onerati. hostibus metũ ĩtutiãt. nõ ꝓuo¬
tent auaritiã. Equos habere cupĩt fortes
et pelotes. nõ tñ coloratos aut faleratos⁊ pug¬
nã qͥppe nõ pompa uictoria sednõ gła: cõ¬
gitãtes et studẽtes magis esse formidini ꝙ̃ ad¬
miratiõi. Deinde nõ turbulẽti aut ĩpetuosi
et quasi ex leuitate p̃cipites: sed cõsulte atq
tũ om̃i toatela et ꝓuidẽtia seip̃os ordinãtes
et disponẽtes in aciem: iuxta qđ de pr̃ĩbus
scriptũ est. Ueri ꝓfecto iscłite ꝓcedũt ad bella
patifiti. At uero ubi uentũ fuerit ad certa¬
mẽ cũ demũ pristina leuitate postposita.
tr̃ꝙͣ si dicerẽt. nõne qui oderũt te oderam::
et sup ĩimitos tuos tabescebẽ. irriũt ĩ aduer¬
secrios. hostes uelut oues reputãt: neqͣꝙͣ et si
pautissimi uel seuã barbariẽ. uel numero¬
sam młtitudĩe formidãtes. Nouerũt siq̾dẽ

Expanded text:
inente bello, intus fide, foris ferro, non auro se muniunt: quatenus armati, et non ornati, 548 hostibus metum incutiant, non provocent avaritiam. Equos habere cupiunt fortes et veloces, non tamen coloratos aut phaleratos: pugnam quippe, non pompam, victoriam, sed non gloriam cogitantes, et studentes magis esse formidini quam admirationi. Deinde non turbulenti aut impetuosi, et quasi ex levitate praecipites, sed consulte atque cum omni cautela et providentia se ipsos ordinantes, et disponentes in aciem, juxta quod de patribus scriptum est. Veri profecto Israelitae procedunt ad bella pacifici. At vero ubi ventum fuerit ad certamen, tum demum pristina lenitate postposita, tanquam si dicerent. Nonne qui oderunt te, Domine, oderam, et super inimicos tuos tabescebam? irruunt in adversarios, hostes velut oves reputant; nequaquam, etsi paucissimi, vel saevam barbariem, vel numerosam multitudinem formidantes. Noverunt siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
des ne ꝙͣ trebia ueterũ attestatione noua ꝓ¬
batur milici&. et qd̾situt audiuimꝰ sit uidi¬
mus in ciutate dñi uirtutũ: Dũ modo sa¬
ne spũalibꝰ nõ p̃iudicet sensibus litteralis
interp̃tatio: quo minus scilicet sꝑemus ĩet̾¬
tibus ysurpemꝰ. ne ꝑid qd̃ ternitur euanes¬
tat qd̃ treditur: et spei copias ĩminuat pe¬
nuria rei: p̃sentiũq altestatio sit euacuati¬
o futurorũ. Allioq̾n terrene cuutatis tẽpalis
gła nõ destruit telestia bona. sed astriũt: si

Expanded text:
attestatione nova approbatur militia, et quod sicut audivimus, sic videmus in civitate Domini virtutum? Dummodo sane spiritualibus non praejudicet sensibus litteralis interpretatio, quominus scilicet speremus icibus usurpamus: ne per id quod cernitur, evanescat quod creditur; et spei copias imminuat penuria rei, praesentiumque attestatio sit evacuatio futurorum. Alioquin terrenae civitatis temporalis gloria non destruit coelestia bona, sed astruit; si
Abbreviated transcription (Latin):
Igoni nuliti xp̃i. et magistro
milicie xp̃i: bernardus clare¬
uallensis solo nõie abbas bo¬
nũ tertaanẽ certare. Semel
et scd̃o et tertio ni fallor petis¬
ti a me hugo carissime ut ti¬
bi tuisq cõmilitonibus scriberẽ exhortatio¬
nis sermonẽ: et aduersus hostilẽ tirc̃audẽ.
quia lanteã nõ liceret stilũ uibrarẽ: asserẽs

Expanded text:
GONI militi Christi, et magistro Militiae Christi, BERNARDUS Clarae-Vallis solo nomine abbas, bonum certamen certare. Semel, et secundo, et tertio, ni fallor, petiisti a me, Hugo charissime, ut tibi tuisque commilitonibus scriberem exhortationis sermonem; et adversus hostilem tyrannidem, quia lanceam non liceret, stylum vi
Abbreviated transcription (Latin):
lomoĩs ĩpar quidẽ structura. sednon
inferitis gła diquide uniuersa illius man¬
nifiteta ĩ coreuptibilibus auro et argento:
i quadeatura lamdũ et nerieteteugnadã
tentinebatur. Nuiꝰ autẽ om̃is decor. et gte
penusto cie odnatus: pia ẽ habnitãtũ reli¬
qositus. et ordinatissima touersaau
guuo parus ectitt pertandũ roloro. Hoc
pauersis mitutibus et sanctis actibis pͥene
maur: et puxas diligit mẽtes. suꝑ auratos

Expanded text:
lomonis impar quidem structura, sed non inferius gloria. Siquidem universa illius magnificentia in corruptibilibus auro et argento, in quadratura lapidum et varietate lignorum continebatur: hujus autem omnis decor, et gratae venustatis ornatus, pia est habitantium religiositas, et ordinatissima conversatio. Illud variis exstitit spectandum coloribus: hoc diversis virtutibus et sanctis actibus veneraatur, et puras diligit mentes super auratos
Abbreviated transcription (Latin):
lo domiue cõuersentur: quopalã fiat quã¬
tũ abĩuitẽ diffecant dei scłiq militia. Pri¬
mo quidẽ utrolibet disciplina nõ deest õbe¬
dientia neqͣꝙͣ contẽpnitur : qr teste scriptu
ra filius indisciplinatꝰ ꝑibit: et pc̃m est
ariolandi repugnare. et quasi idolatrie ste¬
tũ eius qui pest. Induitur qd̾ ille donauiẽit:
net aliũde uestimẽtũ seu alimẽtũ p̃sumitͤ
et in uittu et in uestitu cauetur om̃e suꝑflu¬
ũ: soli necessitati cõsulitur. Biuitur ĩ cõmu
ni plane iocunda et sobria cõuersatõe ebs¬
q yxoribus et absq liberis ⁊ et ne qͣd desit ex
enũttelic ꝓfetione abso omuĩ ꝓprio habitãt

Expanded text:
bello domive conversentur: quo palam fiat, quantum ab invicem differant Dei saeculique militia. Primo quidem utrolibet disciplina non deest, obedientia nequaquam contemnitur, quia, teste Scriptura, et filius indisciplinatus peribit ; et, peccatum est hariolandi repugnare, et quasi scet; nec aliunde vestimentum seu alimentum praesumitur. Et in victu et vestitu cavetur omne superfluum, soli necessitati consulitur. Vivitur plane in communi jucunda et sobria conversatione, absque uxoribus, et absque liberis. Et ne quid desit ex evangelica perfectione absque omni proprio habitant
Abbreviated transcription (Latin):
uero mortẽ formidat: qui mori desiderat
Quid enĩ uel uiuẽs uel moriẽs metuat.
tui uiuere xpũs est et mori lũcrũ᷑ Stat
quidẽ fidenter libẽterq ꝓ xp̃o. Sed magis
cupit dissolur. et esse cũ xp̃o. Hot eiũ me¬
lius. Seturi ergo ꝓcedite milites et itre¬
ꝑido animo ũmitos crutis xp̃i ꝓpelliłs ⁊ cex¬
ti qr neꝙ mors neq uita potexũt ma sepa¬
re a caritate dei. qui ẽ in xp̃o ihesu. allud
sane uobiscũ in om̃i ꝑitulo xeplicantes.
siue uiuiniꝰ siue morimur dñr sumus.
eamͣ gloriosi reuertũtur nictores de p̃lio:
ꝙͣͣ beati moriũtur martires in pͣlio. e ande
fortis athleta simus et unitis in dño: sed
magis exulta et głare. si mõrerĩs et iũge¬
ris dño. Hita ꝙͣ fructuosa. et uictoria glo¬
riosa: sedutriq mors sacra iure p̃ponitur.
Nam si beati qui in dño moriũtur : non
multomagis qui pro dño moriũtur: Et
quidẽ siue in lecto siue in bello quis mori¬

Expanded text:
esiderat. Quid enim vel vivens, vel moriens metuat, cui vivere Christus est, et mori lucrum? Stat quidem fidenter libenterque pro Christo; sed magis cupit dissolvi, et esse cum Christo: hoc enim melius. Securi igitur procedite, milites, et intrepido animo inimicos crucis Christi propellite, certi quia neque mors, neque vita poterunt vos separare a charitate Dei, quae est in Christo Jesu; illud sane vobiscum in omni periculo replicantes: Sive vivimus, sive morimur, Domini sumus . Quam gloriosi revertuntur victores de praelio! quam beati moriuntur martyres in praelio! Gaude, fortis athleta, si vivis et vincis in Domino: sed magis exsulta et gloriare, si moreris et jungeris Domino. Vita quidem fructuosa, et victoria gloriosa: sed utrique mors sacra jure praeponitur. Nam si beati qui in Domino moriuntur, num multo magis qui pro Domino moriuntur? 2. Et quidem sive in lecto, sive in bello quis mori
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ cõtempnẽda uideretur esse peticio. sed ne
leuis p̃ceps q tulparetur assensio: si qd me¬
lius melior ĩplere sufficeret. p̾sumere ĩꝑitus.
et res admodũ necessaria ꝑ me minus forte
tõmodu redderetur. Berũ indens me lõgas¬
tis huiustemodi etpectatione frustratũ:
neiam magis nolle quã nõ posse prderer.
tandẽ egͥo quidẽ qd potui feci. lector iudicet
ansatiõ feci. eduaꝙͣ et si cui forte aut mi¬
nimie placeat. aut nõ sufficiat. nõ tñ inter¬
ẽ mua. qui tue ꝓ meo sape nõ desui uolutati.

Expanded text:
 contemnenda videretur petitio, sed ne levis praecepsque culparetur assensio, si quod melius melior implere sufficeret, praesumerem imperitus, et res admodum necessaria per me minus forte commoda redderetur. Verum videns me longa satis hujuscemodi exspectatione frustratum, ne jam magis nolle, quam non posse viderer, tandem ego quidem quod potui feci: lector judicet, an satisfeci. Quanquam etsi cui forte aut minime placeat, aut non sufficiat; non tamen interest mea, qui tuae pro meo sapere non defui voluntati.
Abbreviated transcription (Latin):
ferẽtiã in cõspectu dei celi liberare ĩ multis
et ĩpantis : qr nõ ĩmłtitudĩe exertitus uit
toria belli: sed de telo fortitudo est. Quod et
frequẽtisime exꝑti sunt: ita ot plerũq q̃si
ꝑsetutus sit imus mille et duo fugaaũt detẽ
milia Ita deniq miro quodã at singulari
modo ternũtur et agnis mitiores. et sconibꝰ
fortioresnt pene dubite qd potius cẽseã appel¬
landos. monathos uideliteł an milites: isi
q d ntrũq forsitan cõgruẽtius noĩauerĩ q̃bꝰ
neutru de esse cognosttur net monachi mã

Expanded text:
li liberare in multis, et in paucis; quia non in multitudine exercitus est victoria belli, sed de coelo fortitudo est . Quod et frequentissime experti sunt, ita ut plerumque quasi persecutus sit unus mille, et duo fugarint decem millia. Ita denique miro quodam ac singulari modo cernuntur et agnis mitiores, et leonibus ferociores, ut pene dubitem quid potius censeam appellandos, monachos videlicet, an milites: nisi quod utrumque forsan congruentius nominarim, quibus neutrum deesse co
Abbreviated transcription (Latin):
gladio potenter accĩgitur. suo tingulo nobi¬
liter ĩsignitur: quis hoc nõ estimet om̃i ã¬
miratõe dignissimũ: qd̾ adeo liquet esse ĩso¬
litũ÷ Inpaiudus ꝓfecto miles et onĩ ex par¬
te seturus: qui ut torpꝰ ferri sic rũm fider lo¬
rita induitur atrisq nimirũ samis mu

Expanded text:
gladio potenter accingitur, suo cingulo nobigladio potenter accingitur, suo cingulo nobiliter insignitur; quis hoc non aestimet omni admiratione dignissimum, quod adeo liquet esse insolitum? Impavidus profecto miles, et omni ex parte securus, qui ut corpus ferri, sic animum fidei lorica induitur. Utrisque nimirum m
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ auditur ĩ terris. et ĩ illa re¬
gione quã olim ĩcarne. p̃sen ᷤ
insitauit oriens exalto ⁊ ut
unde tũc ĩ fortitudĩe maanꝰ
sue. tenebrarũ prãcipes extur¬
bauit: inde et modo ipsorũ satellites filios
diffidentie. ĩ manu fortiũ suorũ dissipatos
exterminet fruẽs etiã nũt redẽptionẽ ple¬
bis sueͥ et rursũ eriges cornu salutis nob̾:
in domo deuid pueri sui. Nouũ inqͣm mi¬
licie genus. et secłis in exꝑtũ: qua gemi¬
no ꝑiter cõflictu. atꝙ infatigabiliter decex¬
tatur: tũ aduersus carnẽ et saaquinẽ. tũ
contra spũalia neqͥtie in telestibus. Et qui¬
dẽ pbi solis uiribus corꝑis. corpeo fortiter
hosti resistitur: id quidem ego nõ tom iu¬
dito mirũ. quã net raxũ existimo. Ded et
qn animi uictute uitiis siue demoniis bel¬
lũ indicitur: ne hoc quide mirabile. et si
laudabile dixerĩ tũ plenus mõnachis terna¬
tur mũdus. Eẽterũ cũ oterq homo suo q̃sa

Expanded text:
per auditur in terris, et in illa regione, quam olim in carne praesens visitavit Oriens ex alto: ut unde tunc in fortitudine manus suae tenebrarum principes exturbavit, inde et modo ipsorum satellites, filios diffidentiae, in manu fortium suorum dissipatos exterminet, faciens etiam nunc redemptionem plebis suae, et rursum erigens cornu salutis nobis in domo David pueri sui. Novum, inquam, militiae genus, et saeculis inexpertum: qua gemino pariter conflictu infatigabiliter decertatur, tum adversus carnem et sanguinem, tum contra spiritualia nequitiae in coelestibus. Et quidem ubi solis viribus corporis corporeo fortiter hosti resistitur, id quidem ego tam non judico mirum, quam nec rarum existimo. Sed et quando animi virtute vitiis sive daemoniis bellum indicitur, ne hoc quidem mirabile, etsi laudabile dixerim, cum plenus monachis cernatur mundus. Caeterum cum uterque homo suo quisque
Abbreviated transcription (Latin):
de dissipentur gẽtes que bella uolũt. et abs¬
cidantur qui nos conturbãt: et disꝑdãtur
de tiuitate dnũi om̃es oꝑantes uuqͣtatẽ ⁊ q
repositas in iherosolimis xp̃iani ppłi ĩ estĩa¬
biles diuicias tollere gestiũt: sc̃a polluere
et hereditate possiderẽ sanctuariũ dci. Exe¬
retur gladius eteros fideliũ ĩ ceriites limi¬

Expanded text:
de dissipentur gentes quae bella volunt, et absde dissipentur gentes quae bella volunt, et abscindantur qui nos conturbant, et disperdantur de civitate Domini omnes operantes iniquitatem, qui repositas in Jerosolymis christiani populi inaestimabiles divitias tollere gestiunt, sancta polluere, et haereditate possidere sanctuarium Dei. Exeratur gladius uterque fidelium in cervices inimi
Abbreviated transcription (Latin):
nõ pise. sed pueisse cognostitut. itorape
quã irrogat. xp̃i est lucrũ: quã extipit suũ
Inmorte pagam xp̃ianus gloriatur: qr xp̃s
apitur: tũ miles regnãdus excipitur. Por¬
ro suꝑ hoc letabitur iustus. tũ uiderit uin¬
dictã:: de isto dicet homo. si utiq ẽ fructus
iusto: utiq est deus iuditãs eos in terra. Nõ
enĩ uel pagani netãdi essẽt: si quomõ a nimu
hiberi. Nũt autẽ melius uł occdãtur: ꝙͣ
terte relinqͣtur uirga pectatoꝵ suꝑ sortẽ ius¬
torũ: ne forte extẽdant iusti ad iniqͥtatem
manus suas. Quid enĩ : Si ꝑcutere ĩ gla¬
dio oĩno phas nõ estt xpĩano ⁊ cur ergo
p̃co saluatoris cõtentos fore suis stipendus
militibus indixit. et nõ potius omnẽ mili¬
tiã interdixit: Si autẽ qd̾ uerũ ẽ omĩbus
phas est ad hoc ip̃m dũtaxat diuinitꝰ or¬
dinatis: nec aliud seme q̃ꝙͣ meliꝰ ꝑfessis
quibꝰ queso potius qm quorũ mãibus et
gens iusta custodiẽs ueritatẽ: Deture ꝓin¬

Expanded text:
non periisse, sed pervenisse cognoscitur. Mors ergo quam irrogat, Christi est lucrum: quam excipit, suum. In morte pagani christianus gloriatur, quia Chraperitur, cum miles remunerandus educitur. Porro super illo laetabitur justus cum viderit vindictam. De isto dicet homo: Si utique est fructus justo: utique est Deus judicans eos in terra . Non quidem vel Pagani necandi essent, si quo modo alitehiberi. Nunc autem melius est ut occidantur, quam certe relinquatur virga peccatorum super sortem justorum: ne forte extendant justi ad iniquitatem manus suas. 5. Quid enim? si percutere in gladio omnino fas non est Christiano, cur ergo praeco Salvatoris contentos fore suis stipendiis militibus indixit ; et non potius omnem eis militiam interdixit? Si autem quod verum est omnibus fas est, ad hoc ipsum duntaxat divinitus ordinatis, nec aliud sane quidquam melius professis; quibus, quaeso, potius, quam quorum manibus et gens justa, custodiens veritatem. Secure proin
Abbreviated transcription (Latin):
rũ ꝓsunda allegoriarũ opata. satͣmẽtorũ misteria
misteriorũ secretr. Amãt enĩ hꝰmodi teriũ huc illuc¬
q discurrete. ĩtertondensa saltus libami. abdita queq
lota ꝑq̾rere et oculta penetrare: opata freꝙ̃ trare.
ĩtõdensis et ombrosis req̾ estere. Ibi eĩ et cõtra uencto¬
iũinsidias latebras reꝑĩt. et cõtra solis estũ t̾frige¬
risisctipiũt. euãto enĩ altius sc̃pturarũ ĩtelligẽtiã
ꝑceperĩt. qnͣto earũ ꝓfũda ꝑfectius penetrauerĩt. tã¬
rosetiriꝰ tanto q̾etius. qͣsi in cõdensis latitãtes. et in
umbrosis q̃ escentes. hĩc deridẽt demonũ insidias. illĩt
despitiũt cõtupistẽtie estꝰ et ceͣles illecebras. Nũ ex ip̃a scqp¬
turatũ lectione astutias dẽonũ plenius erudimus¬

Expanded text:
mentorum mysteria, mysteriorum secreta. Amant enim hujusmodi cervi huc illucque discurrere inter condensa saltus Libani, abdita quaeque loca percurrere et occulta penetrare, opaca frequentare, in condensis et umbrosis requiescere. Ibi enim et contra venatorum insidias latebras reperiunt, et contra solis aestus refrigerium accipiunt. Quanto enim altius Scripturarum intelligentiam perceperint, quanto earum profunda perfectius penetraverint, tanto securius, tanto quietius quasi in condensis latitantes, et in umbrosis requiescentes, hinc derident daemonum insidias, illinc despiciunt concupiscentiae aestus et carnales illecebras. Nam ex ipsa Scripturarum lectione contra
Abbreviated transcription (Latin):
entis desertũ. et cõmouebit dñs desectũ tades. euia
cõpũctio timoris qͥbusdã in ĩpo ĩicio datur. sed con¬
pũctio amoris quousq ꝑfecta caritas foras mittut
timorẽ differtur. hoc geminũ cõpũctioĩs ẽ genus
si ĩdiuisũ manet. qui nõ nisi ex sola formidĩe ge
puttionis fieñĩ alternat. ut modo deflecat ialirod
ꝑtimestcus mõ suspiret ꝓ bono qd tõcupistii. Re seror
et tonsidertoe et trepidatione maloꝵ mere ci suis¬
tione bonorũ. et erant inqͥt eis qͣi ꝓmuro a dexteis
e si sinistcis. qr ĩ uno extludimꝰ contupiscẽtĩĩ silte¬
tendit sead meritũ. et qui metuit penã sollate decli¬
nad tulps̃. Stiendũ tamẽ ꝙ conpũctio tumorie ̃ eti¬
q fpeprior. sed dignitate posterior. Posi multas eñ¬

Expanded text:
entis desertum, et commovebit Dominus desertum Cades, quia compunctio timoris quibusdam in ipso initio datur. Sed compunctio amoris, quousque perfecta charitas foras mittat timorem, differtur. Hoc geminum compunctionis genus est si indivisum manet, qui nonnisi ex sola damnationis punctionis fletum alternat, ut modo defleat malum quod pertimescit modo suspiret pro bono quod concupiscit. Moeror ea consideratione et trepidatione malorum, mare a sinistione bonoruis. Sed in uno excludimus concupiscentiam, in alteextendit se ad meritum, et qui metuit poenam, sollicite declinat culpam. Sciendum tamen quod compunctio timoris est utique tempore prior, sed dignitate posterior. Post multas en