comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
flia debelai eẽ perhib& qui uoluptas int̾ p̃retatur. qm̃sem ꝑsua sequistuduit uolup¬
tatem. Quaegenuit filium .i. fortem populum in malum. Si uero hoc altius ꝑscru
natus intellegitur dñs iñc xp̃c. qm̃ qui sibi eandem plebẽ coniũxerat perdiuinitatẽ.
na scipostea uoluit exeaper humanitatem . Cui sensui congruit interp̃tatio gominis
quo is dẽ uocari p̃cpitur filiis. Nãietraed sem̃ di interp̃tatur undesequit᷑ ¶Et dix̃
dñs adeum. Voca nomen ei: iet rael qm̃ ad huc modicum & uificabo sanguinẽ iez ra¬
attin& cuitas fuit metro polis inregno .x tribuum inqua int̃ fectum legimus naboth
Obcuius sanguinem uindicandum suscitatus : ieu quideleuit domũ ahab& ieza¬
belis. Verũ q ipseie uultor sanguinis uistiexttit et filii eius fecer̃ malum in cons¬
et interfectis. et nom post multum tẽpus quieuer̃ pariter .i cessauer̃ & regnũ & reges

Expanded text:
filiam Debelaim esse perhibetur, quae voluptas interpretatur, quae semper suam studuit sequi voluptatem. Quae genuit filium, hoc est fortem populum in malum. Si vero hoc altius perscrnatus intelligitur Dominus Jesus Christus, quoniam qui sibi eamdem plebem conjunxerat per divinitatem, nasci voluit ex ea per humanitatem. Cui sensui congruit interpretatio nominis, quo idem vocari praecipitur filius, nam Jezrael semen Dei interpretatur. Unde sequitur: « Et dixit Dominus ad eum: Voca nomen ejus Jezrael, quoniam adhuc modicum et visitabo sanguinem Jezraattinet, civitas fuit metropolis in regno decem tribuum in qua interfectum legimus Naboth, ob cujus sanguinem vindicandum suscitatus est Jehu, qui delevit domum Achaz et Jezraelis. Verum quia ipse Jehu ultor sanguinis justi exstitit, et filii ejus fecerunt malum in conset interfecti. Et non post multum tempus quieverunt pariter, id est cessaverunt et regnum et reges.
Abbreviated transcription (Latin):
nom popus meus qr uos nom populus ns & egonon ero ur̃. Hao uerba & ad eos poss
referri quitã tẽporis a regib assinorum cõp̃hensi & incaptiui tatẽs ducti &
sint eius popuł. sed seruief ficiantur diaboli dicaturq deis qr uos non popuł
uos in ꝑpetuum. Qđ et deꝑsona hereticoꝵ potest accipi. quidm̃ abicientes ꝑuersa
tiuitate tam̃ hominib: in numera biles s̃. dequib isaias dicit. Sifuerit numerus filior
isrł quasi aren amaris reliquiȩ saluȩfient. Qđ& in aduentu dnĩ inpletum & infi
etomnẽ supputationem uicerit populi multitudo tc̃habebit licentiãisrł qui hodie
captiuus : Qeterit in loco ubidr̃ eis non popuł msuos. dicetur eis filii dĩuiuentis. locũ ubi
istadicebantur debemus intel legereiherusalem ubi plurimo tẽporeiudei idola co¬

Expanded text:
erba et ad eos possunt referri, qui tunc temporis a regibus Assyriorum comprehensi et in captivitatem sunt ducti, et sint ejus populus, sed servi efficiantur diaboli, dicaturque eis: Quia vos non populus vos in perpetuum. Quod et de persona haereticorum potest accipi, qui Deum abjicientes perversa tivitate, tamen hominibus innumerabiles sunt, de quibus Isaias dicit: « Si fuerit numerus filiorum Israel quasi arena maris, reliquiae salvae fient. » Quod et in adventu Domini impletum, et omnem supputationem vicerit populi multitudo, tunc habebit licentiam Israel, qui hodie captivus est. « Et erit in loco ubi dicetur eis: Non populus meus vos, » ut supra. Locum ubi ista dicebantur, debemus intelligere Hierusalem, ubi dicitur eis mo
Abbreviated transcription (Latin):
uidebantur redigatur ad nichilũ s Etiliorũ illius non miserebor. qm̃filii
minatur nonita se facturũ dicens. filiorum illus ñ miserebor sed incaptiuitato
simulcũ patribus sius ꝑgentibi q morient᷑ & trã natiuitatis suȩ nonui debunt
ultra qr silii fornicationũ sunt hoc ÷ in culturaidorũ s̃ nati qualẽ quippefi¬
dẽ tenebant patres talemtenere docebant filios. Vn de elsubdit qr sornico

Expanded text:
videntur, redigatur ad nihilum. Et filiorum illius non miserebor, quoniam filii minatur non ita se facturum, dicens: Filiorum illius non miserebor, sed in captivitatem simul cum patribus pergent, ibique morientur, et terram nativitatis suae non videbunt ultra, quia filii fornicationum sunt, hoc est in cultura idolorum sunt nati. Qualem quippe fidem tenebant patres, talem docebant filios. Unde et subditur: « Quia f
Abbreviated transcription (Latin):
magnus diesieriael. Diem hic prouni uerso tẽpore adñi natiuitate usq adfinem scdi
consetuta : Siboc adiudeos uoluerimus solum modore ferre hortatur homine siuo
Nedesperent .x. tribuum s alutem sed eam cotidie et sermone & uoto et litteris
ad penitentiã prouocent qr fr̃ illorum appellatur et soror fr̃. ex eo qđ dr
ueiustate ad nouitatem uitae transire uoluerint Veluos qui in mecreditis et
fidẽ quam habetis ꝑfecte operib decoratis dicite ceters credentib: qr nis¬
on populis infide qua uocatis pmanserint et tioperib ornant stuldue rut
inme credens s ludicate matrẽ uram iudicate qm̃ ipsa nonuxor mea ecg

Expanded text:
magnus dies Jezrael. » Diem hic pro universo tempore a Domini nativitate usque ad finem saeculi consecutae. » Si hoc ad Judaeos voluerimus solummodo referre, hortatur homines Judaeae ne desperent decem tribuum salutem, sed eam quotidie et sermone et voto et litteris ad poenitentiam provocent, quia fratres eorum appellantur et soror. Fratres, ex eo qrint, et rejecta vetustate, ad novitatem vitae transire voluerint. Vel vos qui in me creditis, et fidem quam habetis perfecte operibus decoratis, dicite reliquis credentibus: quiet in fide qua vocati sunt permanserint, et eam operibus ornare studuerint.in me credens. « Judicate matrem vestram, judicate, quia non uxor mea, et
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ÷ loqͣntur adosee : Loquendo aut uerbiuntdñi ad osee. fecit illum dm̃ & saluatorom populi
sui: Int̃p̃tatur enimosee saluator ut pote qui docerina et exẽplosãtatis populum ad quemmiit¬
cebatur saluu facere curabat Qd uit idẽ oseeceteq ꝓphete dusnt nun cupati ad quos bocuer¬
bũ locutũ: dñs intuangelio manifestat. Sillos inqut dixitatos ad quos sermodĩ factust
sint salua tores: Dicunt᷑ aut̃ scĩdu ł saluatores ꝑgracũ cũsitunus saluator & ds̃ ꝑnatiran

Expanded text:
hoc est loqueretur, ad Osee. Loquendo autem verbum Domini ad Osee, fecit illum deum et salvatorem populi sui. Interpretatur enim Osee salvator, ut pote qui doctrina et exemplo sanctitatis, populum ad quem mittebatur, salvum facere curabat. Quod autem idem Osee caeterique prophetae dii sunt nuncupati, ad quos hoc verbum sint salvatores. Dicuntur autem sancti dii et sal
Abbreviated transcription (Latin):
nuq sibi subiugauerunt.  Sicut fecistifiattibi id÷ sicut interferisti uideos hos¬
tis factus sic &ti interficieris abhostib: Vnde subditur. retribucionemtuam
conuert& in capudium id ÷ qualia fecisti talia recipies sub hoc sensu & ton¬
scmmeũ ubi erat meũ templũ & altare holocaustorł sicbibent id ẽ lȩtabunt᷑ om̃s gen¬
ses nsi ꝑcequas tecũ in terbabilonius in p̃sidio Ftbibent & ab sorbebunt &er quass¬
non sint id ÷ non socumm Ietabunt᷑ in tua ꝑditione sed &iã itate interficendo alsorbi¬
fertur de qͥb supradictũe dies dñi suꝑ om̃s gentes. quicũq enĩ eiñ adher& quidẽ
uł certe ideo oms gentes nihilec̃dicit quia ab inuicemuastate s̃ atq: sorte talienim circulo
uindicta ꝓcessit: qm̃ sicutidumei interfecerunt iudeosita ipsi interfecti sunt ab assirus

Expanded text:
niique sibi subjugaverunt. « Sicut fecisti, fiet tibi. » Id est sicut interfecisti Judaeos hosniique sibi subjugaverunt. « Sicut fecisti, fiet tibi. » Id est sicut interfecisti Judaeos hostis factus, sic et tu interficieris ab hostibus. Unde subditur: « retributionem tuam convertet in caput tuum. » Qualia fecisti, talia recipies. Sub hoc sensu et consanctum meum, ubi erat templum meum et altare holocaustorum, sic bibent, id est laetabuntur omnes gentes super te, quas tecum habes Babyloniis in praesidio: « et bibent, et absorbebuntnon sint. » Id est non solum laetabuntur in tua perditione, sed etiam ita te interficiendo absorbefertur, de quibus supradictum est, Dies Domini super omnes gentes. Quicunque ei non adhaerent, qui est,  certe ideo omnes gentes nihil esse dicit, quia ab invicem vastate sunt atque absorptae. Tali enim circulo vindicta processit, quoniam sicut Idumaei interfecerunt Judaeos, ita ipsi interfecti sunt ab Assyriis
Abbreviated transcription (Latin):
cclmaldics secunda ud testiauice cceptis non magnificauerunt idumer os siuune qudso
socuessent iuetorum in fris angustia  Nc quȩ ingredieris portam populimei incde
Et non concludas reliquos eius in carcerem ut tradaseos dominissuis indietribula¬
tionis id est cum coeperint fugere pernotas sibiuices et deuerticula ced solitu¬
dinem Non stabis inbiuio necuenientes ex pectabis in competis ut interficias eos
qui fueri& liberau aliosquȩ conprehensos recdudas & uel ipse capias uel captiui
furoris eius biberint: Num quidtuquasi in nocens relinqueris : quasi dicer&
noneris in nocens sed multo magis bibens bibes ex hac uindicta omniũ gentium
& ieremias loquitur submetaphora calicis cunctis gentib propinati calix au¬
reus babil oninimn a nudñi in ebrians omnes gentes uniuersas quippe gentes he¬
rodoto testeusq ad ꝓpontide serticũq mare & ioniũ uel egeum asspru babylo¬

Expanded text:
a Chaldaeis secunda vel tertia vice captis, non magnificaverunt Idumaei os suum, quasi socii essent victorum in fratris angustia. « Neque ingredieris portam populi mei in di qui fugerint: et non concludes reliquos ejus » in carcerem, ac tradas eos dominis suis, « in die tribulationis, » id est cum coeperint fugere per notas sibi vias et diverticula ad solitudinem, non stabis in bivio, nec venientes exspectabis in compitis, ut interficias eos qui fuerint liberati, aliosque comprehensos reducas, et vel ipse capias, vel captivitnt, et calicem ejus furoris biberint, nunquid tu quasi innocens relinqueris? Quasi diceret: Non eris innocens, sed multo magis bibes ex hac vindicta omnium gentium; et Jeremias loquitur sub metaphora calicis cunctis gentibus propinati: « Calix aureus Babylon in manu Domini, inebrians omnes gentes. » Universas quippe gentes, Herodoto teste, usque ad Propontidem, Scythicumque mare et Ionicum vel Aegaeum, Assyrii Babylo
Abbreviated transcription (Latin):
bueras illorũ eẽtutor atq auxiliator factꝰ es interfector : t non despicies in diefr̃istui in

Expanded text:
bueras esse tutor eorum atque auxiliator, factus es interfector. « Et non despicies in die fratris tui, inbueras esse tutor eorum atque auxiliator, factus es interfector. « Et non despicies in die fratris tui, in
Abbreviated transcription (Latin):
nit in hierus clẽ caldeis babilonisq: eamuccstantibus iunxerunt sẽ illis
xcumeis parit̃ interfecerun iudȩos ꝓpt̃ quod peccatum loquitur ad eos
dñs operiate confusio et peribis in eternum: Confusi qui ppesunt postea
quando captisun ab hostibus & perierun in &̾num. quiaperpetua captiuita¬
tesundampnati: Indie cum stares aduersus eum id est inmanifestã captiuitati
quan doio ecchim captus est & danihel ceterique pueri in captiuitatemduc
ti primoscilic& aduentu nabuchonodosor inhierusalẽ cumstares aduersus
germanumtuum quando capiebant alieniado & aꝓgenie iudeorum exer¬
hieru scclẽ id ÷ suꝑp̃dã illius miserunt sortẽ : ut eius spolia sibidiuiderent. que ren¬
tesquid quisque accipere& tu quoq: oras quasi unus exeis id eoq: istatibi euemient qm̃ quidẽ¬

Expanded text:
venit in Hierusalem, Chaldaeis Babyloniisque eam vastantibus, junxerunt se illis, venit in Hierusalem, Chaldaeis Babyloniisque eam vastantibus, junxerunt se illis, et cum eis pariter interfecerunt Judaeos: propter quod peccatum loquitur ad eos Dominus, dicens: « Operiet te confusio, et peribis in aeternum. » Confusi quippe sunt postea quam capti sunt ab hostibus, et perierunt in aeternum, quia perpetua sunt captivitate damnati. « In die cum stares adversus eum. » Id est manifesta captivitate, quando Joachim captus est et Daniel, caeterique pueri in captivitatem ducti sunt, primo scilicet adventu Nabuchodonosor in Hierusalem, cum stares adversus germanum tuum. « Quando capiebant alieni » a Deo ed est super praedam illius, « miserunt sortem » ut ejus spolia sibi dividerent, quaerentes quid quis caperet? « Tu quoque eras quasi unus ex eis. » Ideoque ista tibi evenient; quoniam, qui de
Abbreviated transcription (Latin):
c is montib: editasit:
ẽ pauebunt sortestiuameridie ut intereat uir demonteesccu alia trans lacio ht panebunt
pugnatores iuidetheman themanenĩ meridies interpretatur quo modoeni esciutrib nomi¬
nibus legimus appellatũ ita & plaga regnieuis quo ad austrũ uergit trib dicebatur uoca
bulis. Daront heman nagep qua comnia iuxtaiezechiel austrũ a fricũ meridiẽq significaad¬
Eesensus postquã suꝑ uenientes audire coeperis hostes & cocperint tibi illudere hi inquorũ
nuno pace confidis. pauebunt fortes regnitiu qui habitant in meridie ut intereat uor demon
& iniqui tatem in fratremtuum iacob causã ex ponitquarescipientes sint perituri deidu¬
mea & prudentes demonte esaupropt int̃fectionẽ scilic& et impietatẽqr int̃ fecit et ini¬
ue a egit contra fratremsuũ ia cob quando babilonus uastantib: ierusalẽ ipse soci
tenuer̃ & isticum filuis eius insempi ternum dolebant enim semper didissebona
que iudei perceperant quã obcausam quando nabuchodonosor primoue

Expanded text:
montibus edita sit. « Et timebunt fortes tui a meridie, ut intereat vir de monte Esau. » Alia translatio habet, « pavebunt pugnatores tui de Teman. » Teman enim meridies interpretatur. Quomodo Esau tribus nominibus legimus appellatum, ita appellatur, Darom, Theman, Nageb  , quae omnia juxta Ezechiel, Austrum, Africum, Meridiemque significaEt est sensus: Postquam supervenientes audire coeperis hostes, et coeperint tibi illudere, in quorum nunc pace confidis, pavebunt fortes regni tui, qui habitant in meridie, ut intereat vir de monterfectionem et iniquitatem in fratrem tuum Jacob. » Causam exponit, quare sapientes sint perituri de Idumaea, et prudentes de monte Esau, propter interfectionem scilicet et impietatem, quia interfecit, et inique egit contra fratrem suum Jacob, quando, Babyloniis vastantibus Hierusalem, ipse sociutenuerunt et isti cum filiis suis in sempiternum. Dolebant enim se perdidisse bona quae Judaei perceperant. Quam ob causam, quando Nabuchodonosor primum
Abbreviated transcription (Latin):
s sunt in iudecm fuitq illi saluatio lib tatis & mons templidm̃ fuit sõs ꝓpt sacer do¬
tes scicrifitia & oblationes & reliqua inquib: populusdi cultu sc̃ificabatur: Et posside¬
bidomꝰ iac cob eos quisẽ possederant. Idum ea subuersa & abinimicis gentib cũ quib fe¬
ius contraucob priusinierat deuorata inmontesion erureliquiȩ & domusia cob re
ur sadecciptiuitate possidebitcos quishereditate possederant illis enim reuertencio
l foederata uastabutł idumeã os deuorabuncã rã ꝑ iosep̃h .x. trib: designandiu

Expanded text:
mini fuit sanctus propter sacerdotes, sacrificia, oblationes, et reliqua, quibus populus Dei cultu sanctificabatur. « Et possedit domus Jacob eos qui se possederant, » Idumaea subversa, et ab inimicis gentibus cum quibus foedus contra Jacob prius inierat devorata, in monte Sione erit salvatio, eversa de captivitate, possidebit eos qui se haereditate possederant. Illis enim revertentibus, lam foederatae, vastabunt Idumaeam, et devorabunt eam. Nam per Joseph decem tribus designantu
Abbreviated transcription (Latin):
u alores solis qui a meridiana ꝓuinciaẽ subt̃ raneis tuguru sutat᷑  Usq: ad t̃minũ
nosor sedusq: ad t̃minos regnituo ꝑuenientes emiserunt te extra solũtuũ ¶Om̃sui
ducentes quiolĩ fuerant uiri pacifici in p̃sidio urbiũ suarũ : : Quic omedunt tecũe¬
niu ponent insidias suꝑte id ÷ qui nunc tocũ tantũ potiuntur pace& amicitia uite
nẽ comedant aduenientb: hostib: copulatiponent suꝑte insidias custodientes ne
seore quiad tuocinieis possit effugere : None prudencia in eo talis scilic& qualis
lxitiat dũ sperat inbis qui aduersaru eiꝰ futuris in hoc eni nullãedo inee dix

Expanded text:
calores solis, quia meridiana provincia est, nosor, sed usque ad terminos regni tui pervenientes, ejecerunt te extra solium tuum. « Omnducentes, quibus olim fuerant pacifici in praesidio urbium suarum. « Qui comedunt tecum, ponent insidias super te. » Id est qui nunc tecum tanta potiuntur pace et amicitia ut tecum panem comedant, advenientibus hostibus copulati, ponent super te insidias, custodientes ne quis eorum qui ad te pertinet, possit effugere. « Non est prudentia in eo. » Talis scilicet qualis esse debuerat, dum sperat in his qui adversarii ejus futuri sunt. In hoc enim nullam Edom inesse dix
Abbreviated transcription (Latin):
nne abstulissent quic quid sibi putabant posse sufficere : Siuin demiatores introis sent ad tenũ¬
quid saltẽ racemũ reliquis sent tibi : id ÷ si uindemiatores introissent uineã tuã & eã bostili
asta recũperent Nũ quid saltẽ racemũ reliquissenttibie quasi dicer& ꝓcul dubio facerent
q quaus diligens caꝵ fuiss& iundemiatio tam̃ racemos uitib: folusq celatos: qt̃palio¬
tes reliquissent istiaũt uindemiatores babylonũ intelleguntur cũ ducesuo qͥdño iuboo
posseꝓ unde& ad mirando ꝓpħa sub iungit quomodo ꝑ serami ns esde uauestr gamei¬

Expanded text:
dquid putabant sibi posse sufficere? « Si vindemiatores introissent ad te, nundquid putabant sibi posse sufficere? « Si vindemiatores introissent ad te, nunquid saltem racemum reliquissent tibi? » id est, si vindemiatores introissent vineam tuam, et eam hostiliter vastare cuperent, nunquid saltem racemum reliquissent tibi? Quasi diceret: Procul dubio facerent, quia quamvis diligens eorum fuisset operatio, tamen racemos vitibus foliisque celatos inter palmites reliquissent. Isti autem vindemiatores Babylonii intelliguntur cum duce suo, qui, Dominopotuisset. Unde et admirando propheta subjungit: « Quomodo scrutati sunt Esau, investigave
Abbreviated transcription (Latin):
int si dera posueris nidũ id ÷ hialnta culum cuum: indit adarrã det rabã ut illa se pae¬
sc sabito in ꝓfundũ maris deicit demagna nubiũ alttudine : A quilã enĩ cunctis auilis altius uolare &iã hi
rat᷑ Nechumanis pateatobtutib: detanta sublimitate pisciculos natare uideat & cũ iuxtalit̃ fuerint
torm̃tiinstar descendere raptã que p̃đa pennis adlicus ꝑtrahere hecq: aduersus edõ ꝓferuadur
spĩtalit̃ adbereticos referriposs̃ quicuisin paruuli & contẽ ptibilis in supbia c̃tra aeccłam extol¬
lunt̃ confidentes inmesterioꝵ secretis quib: dñs minat᷑ qr si ex altati fuer̃ elationem̃tis
ad clũ in de detrah& cos Si fures introisseni adte silatrones ꝑ noctẽ quomodo conticu¬
sos: sic subaudit᷑ta cebiscumuenerit nabuchodo nosorcũ chaldeis &asseriis & reliquis
gentib: ñ audens illi resistere c̃paratio ẽ dissimiliũrerũ: Nne furatieent sufficiencia sibi : id

Expanded text:
id est habitaculum, inde te ad terram detraham, ut illa se subito saepe in fundum maris dejicit de magna nubium altitudine. Aquilam enim cunctis avibus altius volare, etiam hi ratur, nec humanis pateat obtutibus, de tanta sublimitate pisciculos videat natare, et cum juxta littus fuerint, tormenti instar descendere, raptamque praedam pennis ad littus detrahere. Haec quae adversus Edom proferuntur, spiritualiter ad haereticos referri possunt, qui, cum sint parvuli et contemptibiles, in superbiam contra Ecclesiam extolluntur, confidentes in mysteriorum secretis, quibus Dominus minatur, quia si exaltati fuerint elatione mentis ad coelum, inde detrahat eos. « Si fures introissent ad te, si latrones per noctem, quomodo conticuses, sic subauditur tacebis, cum venerit Nabuchodonosor cum Chaldaeis, et Assyriis, et reliquis gentibus, non audens illis resistere. Comparatio est dissimili
Abbreviated transcription (Latin):
teposse derant & qui incã pestrib: exipsis ducib: tribub habitabunꝰ inlpdda
uidelices emmaus diospoli atq nicopo li possidebunt v urbes pbrlistinorũ
garamuidelic& ascalonam atocũ ticbaron ecgex &omnẽ illamplaga
quac iuxta actus apłoꝵ saronas uocctur. ut scilic& usquae ad maritima ꝑaeni ant. & phiylistumsa
imperio subuingant quosprius ñbaluerant subiugatos: & possidebunt regione eprauam &rg¬
onem scimariȩ qr intantũ dilatabit᷑ terminꝰ filioꝵ iudaut usque adefpbraim ꝑueniat id tñso

Expanded text:
te possederat: et qui in campestribus ex ipsis duabus tribubus habitabant, in Liade te possederat: et qui in campestribus ex ipsis duabus tribubus habitabant, in Liade videlicet et monte Diospoli, atque Nicopoli possidebunt quinque urbes Philisthiim, Gazam videlicet, Ascalonam, Azotum, Accaron, et Geth, et omnem illam plagam quae, juxta Actus apostolorum, Saronas vocatur, ut scilicet usque ad maritima perveniant, et Philisthiim suo imperio subjugent, quos prius non habuerant subjugatos. « Et possidebunt regionem Ephraim et regionem Samariae. » Quia intantum dilatabitur term
Abbreviated transcription (Latin):
ierit frumentarius domꝰ esciu eosenĩ quosnune uere darios appellan. Ueto¬
is framentarios dicebant quare aut̃ hȩc om̃afierent manifestat᷑ cũ subdit̾ qui adns
locutus est cuiꝰ utiq dixisse fecisseest. Appositũ cidexercitũ baby lonium. Cunc¬
a aũt hȩc quaediximus & quȩ dicturi sumꝰ iudei falsa sibi somniantes ad tempora
referun anti xp̃i. & quicquid contraidum eam interpretatisuimus illi aduersas roma nũ
regnũ somnant qđ amennos dicimus cutiuxta hysteriã sub zorobabel cõ factũ aut cesteccti¬
de in eccła mystice impleri. quando aũt factũ ul ficiendum sit ipsenouit qui ꝑ ꝓphia& sista
mandauit : Ethereditabu hi quicid ecustrum smontẽ escui & quuncam pestribus
pbiy listum &cr Reuerso in regnũ suũ iuda: hi quicidaustrũ sunđ id ÷ duetrib quaem
custrali parteterre reꝓmissionis habitaban uxtadiuisionẽ ĩħu filii naiue be¬

Expanded text:
erit frumentarius domus Esau. Eos enim quos nunc veredarios appellant, veteres frumentarios dixerunt. Quare autem haec omnia fierent, manifestatur, cum subditur: « quia Dominus locutus est, » cujus dixisse, fecisse est, appositum ad exercitum Babylonium. Cuncta autem haec quae diximus, et quae dicturi sumus, Judaei falsa sibi somniantes, ad tempora referunt Antichristi: et quidquid contra Idumaeam interpretati sumus, illi adversus Romanum imperium somniant; quod tamen nos dicimus aut juxta historiam sub Zorobabel esse factum, aut certe quotidie in Ecclesia mystice impleri. Quando autem factum vel faciendum sit, ipse novit, qui per prophetas haec mandavit. « Et haereditabunt hi qui ad austrum sunt, montem Esau: et qui in campestribus, Philisthiim. » Reverso in regnum suum Juda, hi qui ad austrum sunt, id est duae tribus quae in australi parte terrae repromissionis habitabant juxta divisionem Jesu filii Nave, hae
Abbreviated transcription (Latin):
&montẽ esciu& sumariã. sed etiã contraorientẽ cunctis q t̃re cananeorũ s̃imperabtusq
ad sareptã sydonior ub quondã heliã pauit uidua Et transmigratio ieru s alẽq̃
bosphoro ẽ possidebit ciuitate saustri in bospboro dũt at̃ in t̃minis uel infinib: undea
policiuitate trans lati in saphara habitant id ÷ in finib: babilonirt reuersi possi¬
debt ciuitatesciustri . ꝙ s̃ in tribu iuda babitantes enĩ in urbesua eaq̃ urbi uicinas
opti nebt : Et ascendent saluatore s in montẽsio sicut fuittor ab abol: &c&iri ut quon¬
dã fuerat othoniel & reliquiliberatores quo smisitdñs usq ad scuil indeq usquȩ adsõ¬
dechit̃ uidicare mantẽ esui: Ascendet enim decaptiuitate ut iudicent atq: discerna
quasi subiectũ & seruientẽ sibi montẽ esciuo id ÷ idumeos parit̃ cũ t̃rasua : eterit dño
regnũ subiugatis sclic& omnib: dño eritregnũ quia ipse suos faci& regnare indioes¬
s. s̃ locis

Expanded text:
ntra orientem cunctis quae terrae Chananaeorum sunt, imperabunt usque ad Sareptam Sidoniorum, ubi quondam Eliam pavit vidua. « Et transmigratio Hierusalem, quae in Bosphoro est, possidebit civitates austri. » In Bosphoro autem dicit, in terminis vel in finibus. Undmetropoli civitate translati, in Saphara habitabant, id est in finibus Babyloniorum, reversi possidebunt civitates austri, quae sunt in tribu Juda. Habitantes enim in urbe sua, ea quae urbi vicina sunt obtinebunt. « Et ascendent salvatores in montem Sion. » Sicut fuit Zorobabel et caeteri, ut quondam fuit Othoniel, et caeteri liberatores, quos misit Dominus, usque ad Saul, indeque usque ad Sedeciam, « judicare montem Esau. » Ascendent enim de captivitate, ut judicent atque discernant, quasi subjectum et servientem sibi montem Esau, id est Idumaeos pariter cum terra sua: « et erit Domino regnum, » subjugatis, scilicet omnibus, Domino erit regnum, quia ipse suos faciet regnare in diversis locis
Abbreviated transcription (Latin):
possidebit galaad galaad ciuitas erat uel mons intribugad ꝓhanc aũt ciuitaten
uel montẽ tota designatur arabia quȩ prius uocabat᷑ gala ad & nunc gerasco nuncup
quã tota possidebit beniam in cuiusstatĩ ab hicru salẽ contra septẽ trionẽ termnidila¬
tantur. hocutrũ factũs sit d s̃ uiderit potestenim exparte ꝑannos quingentos usq
ad aduentum xp̃i eẽ completum qđ cotidie in eccła complet᷑ & confirmatur dũ hiqu
halitant in uero lumine & cam pestria atq humilia inbabitant discipuli uidelic&
cius quidicit disciditeame qr mitissum & humilis corde possident montẽ esuu
& philistum ꝑquos possum gentiũ pliylo sophos accipero ꝓpt̃ al titudinẽ eloquentiȩ n¬
gionem quoq: ephrau & sa marie possidebunt ꝑq̃ ut in ose& sepelegimꝰ heretioi figuran
porrobeniamin id filius dexterepopuli uidelic& xp̃ianꝰ possidebit gala ad qui ino¬

Expanded text:
possidebit Galaad. » Galaad civitas erat, vel mons in tribu Gad. Per hanc autem civitatem, vel montem, tota designatur Arabia, quae prius vocabatur Galaad, et nunc Jerasa nuncupatur, quam totam possedit Benjamin, cujus statim ab Hierusalem contra septentrionem termini dilatantur, hoc utrum factum sit, Deus viderit. Potest enim ex parte per annos quingentos usque ad adventum Christi esse completum, quod quotidie in Ecclesia completur et confirmatur, dum hi qui habitant in vero lumine, campestria atque humilia inhabitent, discipuli videlicet ejus qui dicit: « Discite a me quia mitis sum et humilis corde. » Possident montem Esau et Philisthiim, per quos possumus gentium philosophos accipere, propter altitudinem eloquentiae; regionem quoque Ephraim et Samariae possidebunt, per quem ut in Osee saepe legimus haeretici figurantur. Porro Benjamin, id es
Abbreviated transcription (Latin):
ino fohiulregi as sinorũ ut cẽtmanꝰ eiꝰ cũ cis & haber& pacẽ cũeis p̃bereq auxiliũ ad resistendũ aegiptiis lit
qnȩ muneradicunt e&iã illesduos uitulo s misisseilli quossa cdotes eo fecerant ex aere & deaurauerant ꝓ au¬
ias quosieroboa ficerat quorũ a urtũ ꝓsi sa c̃ dotes populo gnoranto insuos transtaler̃ fabricantes aencoslacoil¬
lorũ: De qͥb uitulis ꝓrb &a superqłix̃ ⁊ & ipse subiuditur uitulos in assurdelatus est munus regiulto¬
simosequos habebant et ẽsens su ꝑ etuos ñ ascendem hocenĩ habebimꝰ ultra spemin aeggyptus sedin
cerit refugiũ nr̃m: allegoricae siuo lumꝰ istud intolligereꝑ assurpossumꝰ intelle gere diabolũ ꝑ
i qui uero suꝑ bia illius si quis ergo nr̃m siduci ã babuerit in assur placanscũ munerib: pessimis scili¬
ixoperib: quib: ipsedelectat᷑ ut ascendat suꝑ ae quũ hocẽ suꝑ arrogantiã habueric in assuf illius eue

Expanded text:
et pacem cum eis, praeberetque auxilium ad resistendum Aegyptiis. Inter quae munera etiam illos duos vitulos misisse illi, quos sacerdotes eorum fecerant ex aere, et deauraverant pro aureis quos Jeroboam fecerat, quorum aurum ipsi sacerdotes populo ignorante in suos usus transtulerunt, fabricantes aeneos loco illorum; de quibus vitulis Propheta superius dixit: Et ipse subauditur vitulus in Assur delatus est munus regi ultosimos equos habebant. Et est sensus: Super equos non ascendemus, hoc est non habemus ultra spem in Aegyptiis, sed in te erit refugium nostrum. Allegorice si volumus istud intelligere, per Assur possumus accipere diabolum, per equum vero superbiam illius. Si quis ergo nostrum fiduciam habuerit in Assur, placans eum muneribus, pessimis scilicet operibus, quibus ipse delectatur, ut ascendat equum, hoc est super arrogantiam illi
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑcapud eor & obꝓbria quib: dñoblas phemauer restitu& cis dñs suus non quo eo
dñs sit sed qui quondđã dñseorũ fuit . Loquento ephram hoce iero boã si lioncibath de
cribueffraĩ & pcipiente utidola colereNT. horror idẽ timornimiuis inuasit isrł intantũ
uidm derel inquer& et idolas sacrificar&. unde subdit᷑ Etdeliquit in batil ido loscilu&
sidoniorum qui si psc ẽbel Et mortuus est infidelitate ꝑ denscũ quidic̃ Egosũ uite serip¬
tũ ẽ enĩ anima q̃ peccauerit ipsa moriet᷑ Citunc ad dider̃ ad peccandũ peratũ idola¬
mae peccato eopulantos. Pocerq sibi conflaule id ẽuitulũ deargenco suo uescili cababe¬
rent ipsi quoq suo suitulos qua sisimilitudinẽ ido lorũ qui acm̃ rex habebat deoscuran apsi
hocẽ popudi subiera secundũsuã possibilitatẽ in similitdinc̃ illorũ fecer̃ sibideo sargenteos

Expanded text:
um, et opprobria quibus Dominum blasphemaverunt, restituet eis Dominus suus, non quod eorum Dominus sit, sed quia quondam Dominus eorum fuit. Loquente Ephraim horror invasit Israel eius invasit Israel, intantum ut Deum derelinqueret, et idolis sacrificaret. Unde subditur: « Et deliquit in Baal, » idolo scilicet Sidoniorum, qui et ipse est Bel, « et mortuus est, » infidelitate perdens eum, qui dicit: « Ego sum vita. » Scriptum est enim: « Anima quae peccaverit ipsa morietur. ae peccato copulantes, « feceruntque sibi conflatile, » id est vitulum, « de argento suo, » ut scilicet haberent ipsi quoque suos vitulos, « quasi similitudinem idolorum. » Quia enim rex habebat deos aureos, ipsi, id est populi subjecti, secundum suam possibilitatem in similitudinem illorum fecerunt sibi deos argenteos
Abbreviated transcription (Latin):
benitentiam sed insuꝑ peius operatus est. intantũ sicut ie rechiel ꝓphetama ni¬
adinuentiones eius radda er idẽ qualia fecit talia recipi&, Noneñ fortuitu tantũ errore¬
daciptus est & humana concidit fragilitate sedin qui suit & adinuenit inquib: pacara:
inutro suꝑplantauit fratrem suũ. Ueteris bicra cordat᷑ bystorie uta di miseri cordia
plintauit fratrem suuesctu ñutiq fortitudineꝓpria sedđi dispositione quicũ sibifidelẽ
piuddat futurũ patriarehã Ex infortitudine succ directus est cũ angelo quandomis sus
Euipatre suo inmesõpotamia ul quando ad torrentẽ ic hoc aduensu a ngłs tota nocte

Expanded text:
poenitentiam, sed insuper pejus operatus est, intantum, sicut Ezechiel propheta manipoenitentiam, sed insuper pejus operatus est, intantum, sicut Ezechiel propheta maniadinventiones ejus reddet ei, » id est, qualia fecit, talia recipiet. Non enim fortuitu tantum concidit, et humana concidit fragilitate, sed inquisivit, et adinvenit in quibus peccaret « In utero supplantavit fratrem suum. » Veteris hic recordatur historiae, ut Dei misericordia plantavit fratrem suum Esau, non utique fortitudine propria, sed Dei dispositione, qui eum sibi fidelem putabat futurum patriarcham. « Et in fortitudine sua directus cum angelo. » Quando missus est a patre suo in Mesopotamiam, vel quando ad torrentem cum Jacob tota nocte
Abbreviated transcription (Latin):
dera rec : Itoleũ inaggyptũ ferelat : Postquã em̃ foedus cũ asrriis in ut & sibi senache¬
ripc̃iungere non potuit. sed cognouitcũ : aduersum seuerine misitmunera pbaraoni.
in t̃ quȩ etiã oleũ dixerit quod clarissimum ac̃uosissimũ nascitur in samaria:
Porro maegypto nrepperitur tẽtemus haec : Cadẽ hereticiscoaptare epbra impas
d germinantiat cuncta disꝑdit unde & Ixx uentũ urenum ponunis. totadiom̃ datiũ
hacefifalsorum doctrinã &uastitatẽ hocest interitum sibisuis quemultiplicat dũ ꝓprior
oriore nestontentus. sed multosibi discipulos uanitatis ad gregat foedus quoq cum
es pruis inuints id ÷ cũdemonib pacẽ int̾corum uoluntati obsecuntur. etoleum in agyptũ
sert : quia cu insint in tenebris errorisscientiam sp̃s sc̃s sehabere mentiuntur que
non mere retur quiextra eccłam sunt: iudicium ergo dñ cumiudit. captiuitatis.
scilicet atq miseriarũ quiadetẽ tribubus ꝓpeccatis suis captiuitatis: Ne egri

Expanded text:
derarent. « Et oleum in Aegyptum ferebat. » Postquam foedus cum Assyriis iniit, et sibi Sennacherib conjungere non potuit, sed cognovit eum adversum se venire, misit munera Pharaoni. Inter quae etiam ei oleum direxit, quod clarissimum ac pretiosissimum nascitur in Samaria, porro in Aegypto non reperitur. Tentemus haec eadem haereticis coaptare. Ephraim pascit inta ventum urentem ponunt. Tota die mendacium, hoc est falsam doctrinam, et vastitatem, hoc est interitum sibi suisque multiplicat, dum proprio non est errore contentus, sed multos sibi discipulos vanitatis aggregat. Foedus quoque cum Assyriis ineunt, id est cum daemonibus pacem habent, quorum voluntati obsequuntur: et oleum in Aegyptum ferunt, quia cum sint in tenebris erroris, scientiam Spiritus sancti se habere mentiuntur, quem non merentur, qui extra Ecclesiam sunt. « Judicium ergo Domini cum Juda. » Captivitatis scilicet et miseriarum, quia decem tribubus pro peccatis suis captivatis, non egit
Abbreviated transcription (Latin):
ecd a si asticũ uirũ quia dño corripit᷑ qđ ñ sit pristinorũ in sebenefitior ciꝰ memor
sed cotidia peccatis peccata consocia: qua sint aũt ipsabenefiti a exponit cũ tem
quid nascentẽ in fidea ecła parturira. supplantasti escui .÷ iud eũ siuegontile frin¬
malignos spũs uł roboratꝰ bene diccionib: angeli & inualusti contraangelũ iđ
p̃cib tibi eũ eẽ fecisti adiutorẽ ut p̃ualeres etiã contrahomines. Post quã aut habiuist
uictoriã fleuisti & rogasti angelũ dñi & pec catorũ ueterũ recordatꝰ inuenisti cũ
in bethel hocẽ indomodi q̃ c̃eccła siue secundũ. Lx indomo on iđ doloris & la¬

Expanded text:
emlibet virum, qui a Domino corripitur, quod non sit pristinorum beneficiorum ejus memor, sed quotidie peccata peccatis consociet; quae sint etiam ipsa beneficia exponit: Cum te inquit nascentem Ecclesia parturiret, supplantasti Esau, subaudis Judaeum sive gentilem pomalignos spiritus, vel roboratus benedictionibus angeli et invaluisti contra angelum, id est precibus tibi eum esse fecisti adjutorem, praevaleres etiam contra homines. Postquam autem habuisti victoriam, flevisti et rogasti angelum Domini, et peccatorum veterum recordatus, invenisti eum in Bethel, hoc est in domo Dei quod est Ec
Abbreviated transcription (Latin):
x tribuũ fuit oseedequoscriptũẽ quod fecerit quidẽ. malum in conspectu.
dñi sed non sicut reges quifuer̾ ante eum quia prt misit eos siuellent ire intẽ
salẽ : Uiiii anno oseȩ uenit salmanasar rex assiriorũ et coepit populum
isrł edux̃q eos in assinos et habitarefecit iuxta flum̃ gotam incuutatibus
medorum quȩriaũt potest cursub pessimis regib: tapti non suetint se& sub
eo qui coeperat ex parte aliqua aliqua ad meliora conuerti. Ad quod dicen
dũq sub aliis regib excusabat sepopulus et dicebat regũ parenus uaprus
acu ses sũ corũ tesistetets rannidi ideo que colimus utulos quos adsra tet
conpelsimuor e adteplũ dmascendere non possumus indieaut ose lab¬

Expanded text:
decem tribuum fuit Osee, de quo scriptum est quod fecerit quidem malum in conspectu decem tribuum fuit Osee, de quo scriptum est quod fecerit quidem malum in conspectu Domini, sed non sicut reges qui fuerunt ante eum; quia permisit eos si vellent ire in tesalem, nono anno Oseae venit Salmanasar, rex Assyriorum, et cepit populum Israel, duxitque in Assyrios, et habitare fecit juxta flumen Gozan, in civitatibus Medorum. Quaeri autem potest cur sub pessimis regibus capti non fuerint, sed sub eo qui coeperat ex parte aliqua ad meliora converti? Ad quod dicendum, quod sub aliis regibus excusabat se populus, et dicebat: Regum paremus imperiis, nec possumus resistere tyrannidi, ideoque colimus vitulos quos adorare compellimur, et ad templum Domini ascendere non possumus. In diebus a
Abbreviated transcription (Latin):
abundans bonis operibus postea abundantiam fructium uestit in of¬
fensam multitudinem ut quanto plures haberetpopulos tanto plura
edificaret altaria. Vnde subditur. luxta ubtatem terraesuae exube¬
rauit simula cris id÷ secundum quod terra illorum preom nibus terris
fuit ułrima sic preomnibus gentibus ipsi fecerint simula ebra idẽ ima¬
gi nes mortuorum hominum autanimalium. intantum ut enam ab un¬
dantianterrae. Nms uinceret idolorum, Sicet heretiei dum essent in
ecła plantati uoea bantur uinra dñi et afferebant uberrimos fructus
postea ueno recedentes ab uno altare n abunitate fidei plures erroris
suiarras extrucserunt etiuata ubertatem terrȩ suȩ i iuxta acum sensus
et ardentis ingenu exubera uerunt simula eris ex profundis simo enim
runt et habuer in impietate consensũ non uenit capauitas extremus eni rex

Expanded text:
abundans bonis operibus, postea abundantiam fructuum vertit in ofabundans bonis operibus, postea abundantiam fructuum vertit in offensam multitudinem, ut quanto plures haberet populos, tanto plura aedificaret altaria. Unde subdit, « Juxta ubertatem terrae suae exuberavit simulacris, » id est, secundum quod terra illorum prae omnibus terris fuit uberrima, sic prae omnibus gentibus fecerunt ibi simulacra, id est imagines mortuorum hominum aut animalium, intantum ut etiam abundantiam terrae nimietas vinceret idolorum. Sic et haeretici, dum essent in Ecclesia plantati, vocabantur vinea Domini, et afferebant uberrimos fructus: postea vero recedentes a bono altari, id est ab unitate fidei, plures erroris sui aras exstruxerunt, et juxta ubertatem terrae suae, id est juxta acumen sensus et vim ardentis ingenii, exuberaverunt simulacris. Ex profundissimo enim runt, et habuerunt in impietate consensum, quem praevenit captivitas. Extremus enim rex
Abbreviated transcription (Latin):
tifera : multos bogros attalit. et uuarum fecunditas ramorum magni¬
tudinem coquaũ quia secun dum multitudinem populo rum abun¬
duui bosis operibus in patri archis prophetis ecceteris prophetis alia
tans hanio ht̃ uitis aquosa bistł quod inmalam partem intellegimis
quiau delicet aquosduitis si auinitore putata non fuerit : tota in fron¬
dibius crescit ethumorem quem debuerat in uinamutare uana
oidium et filiorum ambitione disperdit. ecisiius modiuitis dam¬
ssa ÷ agre cobes : talis fuit isra el crescens inmultitudine populorum
red dens fructus a griculae do. quia cum debuis sent
facereuuas. facerunt lanbrus cas: dequibus scriptum ẽ.
deunea sõdomorum uinea eorum laborem enim suum non inbonis
operibus sed in multitudine filiorum occupa uerunt: Secundum
multitudinem fructus suimultiplicaũ sibi altana. id est
quot fuerunt homines tothabuerunt altaria quȩ enm prius fuerat

Expanded text:
tifera, multos botros attulit, et uvarum fecunditas ramorum magnitifera, multos botros attulit, et uvarum fecunditas ramorum magnitudinem coaequavit. Quia secundum multitudinem populorum abundavit bonis operibus, in patriarchis, prophetis et caeteris bonis viris. Alia translatio habet: Vitis aquosa Israel, quod in malam partem intelligimus, quia videlicet aquosa vitis, si a vinitore non fuerit putata, tota in frondibus crescit, et humorem quem debuerat in vina mutare, vana frondium et foliorum ambitione disperdit, et istiusmodi vitis damnosa est agricolis. Talis fuit Israel, crescens in multitudine populorum, et non reddens fructum agricolae Deo, quia cum debuisset facere uvas, fecit labruscas. De quibus scriptum est: « Vinea Sodomorum vinea eorum. » Laborem enim suum non in bonis operibus, sed in abundantia foliorum occupaverunt. « Secundum multitudinem fructus sui multiplicavit sibi altaria. » Id est, quot fuerunt homines, tot habuerunt altaria: quae enim prius fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
uos erunq uagiinnationibus uarias culturas perdiuersaloca sequen do
qui noluerunt et̃ solidi inunius ueridi ueneratione : Possumus hoc genera¬
liter intellegere deomnibus uideis quorum quia printipes adorec esseruit
mouentes populum ut eum ad mortem expeterent. eiectus eos dedomosua
etnon addit utultra diligatios quorum ra dix percus ia et exicata ẽ quia
cordis intellegentiam perdiderunt. Nec sano sensuscripturam sc̃am in¬
tellegunt ideoque fructum boneoperationis non faciunt: quod etsi fece¬
rint id ÷ sinisi fuerint scripturam scãm legemque meditari eaquasi a¬
mantissimos filios aliquid scientiȩ atque doctrinȩ desuocor de protu¬
lerint aduersante dño succidentur. abiecit enim eos dsomnium pro¬
phetarum quia non audierunt᷑ eum & uagierant innationibus non
habentes altare nonedem non ciuita tem propriam. unde eeda uid in
psalmo: Nonaci deseos nequando obliuis cantur populimei. disper¬
tus adiquatus ẽ ẽ : bonasenim habens propagines et flagella fruc¬

Expanded text:
 erunt vagi in nationibus. » Varias culturas per diversa loca sequendo, quia noluerunt esse solidi in unius veri veneratione Dei. Possumus hoc generaliter intelligere de omnibus Judaeis, quorum quia principes a Domino recesserunt, moventes populum ut eum ad mortem expeterent, ejecit eos de domo sua, et non addit ut diligat eos. Quorum radix percussa exsiccata est, quia cordis intelligentiam perdiderunt, nec sano sensu Scripturam sacram intelligunt, ideoque fructum bonae operationis non faciunt. Quod et si fecerint, id est, si visi fuerint Scripturam sanctam legemque meditari, et quasi amantissimos filios aliquid scientiae et doctrinae de suo protulerint, adversante Domino succidentur. Abjecit enim eos Deus omnium prophetarum, quia non audierunt eum, et vagi erant in nationibus, non habentes altare, non aedem, non civitatem propriam. Unde et David in psalmo: Non occidas eos nequando obliviscantur populi mei, dispertus adaequatus est ei. » Bonas enim propagines habens et flagella fruc
Abbreviated transcription (Latin):
dors̃ habeat suauissimũ &c̃ sensus sicutiunũ pigm̃itatũ suaue & fagranse hominib: sic memoria iuisti hom¬
nis dm̃ operib: imitantis succiusẽ &dulcis possumꝰ &iunũlibani illud intelligere qđ dño offereliat inuip
dequo ait tacharias a perilibamine postastuas & c&̃ Sic̃ enĩ delectabat᷑ ds̃ omp̃s in uino qđ il bofferibu
illius operatio &lieteris & nouitestam̃ti obseruatio ex meo ꝓcessit dono sine quonidil potestis facero scia¬
dũ aũc qđ sepeiã diximꝰ scilucis is raelis &re uersionis ad dm̃ & decaptiuitateredẽptionẽ. Ncarti¬

Expanded text:
est sensus: sicut vinum pigmentatum suave fragrat hominibus, sic memoria justi hominis Domini opera imitantis, suavis est et dulcis. Possumus et vinum Libani illud intelligere, quod Domino offerebatur in templo, de quo ait Zacharias: « Aperi, Libane, portas tuas, » etc. Sicut enim delectabatur Deus omnipotens in vino quod ei offerebatur, illius operatio, et Veteris et Novi Testamenti observatio ex meo praecessit dono, sine quo nihil potestis facere. Sciendum autem quod saepe jam diximus, salutis Israelis et reversionis ad Deum e
Abbreviated transcription (Latin):
ide regnantes gladiodis rũpant᷑ in morte q̃ om̃a ei accidis se credendũ ẽ tẽpr̃e caiuitaas s angusti ae quando siu
acoresuo subdit seidolo bocẽ om̃imdacio & sperat saluari ab assur id÷ adiabolo qͥẽ auetor m̃dacu sic̃ & pat̃ ei dicanꝰ
ergobruit̃ utrũq & scđm bystorialẽ in tellegentiã iuxta sp̃italẽ ad unũ quẽq: referendũ supcrius p̃dyx̃ꝓps¬

Expanded text:
id est praegnantes gladio disrumpantur in mortem, quae omnia ei accidisse credendum est tempore captivitatis et angustiae, quando suam id est praegnantes gladio disrumpantur in mortem, quae omnia ei accidisse credendum est tempore captivitatis et angustiae, quando suam reatore suo, subdit se idolo, hoc est omni mendacio, et sperat salvari ab Assur, id est diabolo, qui est auctor mendacii, sicut et pater ejus. Dicamus ergo breviter utrumque, et sic historialem intel
Abbreviated transcription (Latin):
cendit & ios secũ ad pacrẽdux̃ dicons neuuangło cũ exaltat fuero om̃a trahã adme. Et siccabit uenastꝰ ide pitiatamoras. Vnas ir
as pecca tareticintelligimꝰ qͥb ꝑ pm̃ siccatis mors quoq: ipsa siccabit᷑. Et de solabit froncẽeiꝰ idẽ diabolũ de quo ipseait, Ninomi¬
ens abeiꝰ potestate diripuit & quasiuas a p̃ciosissima secũ ꝑdux in paradisu, Ftrea samaria qm̃ adomaritudiñe puu¬
ũ dm̃suũ sepediximꝰ x trib: appellari s amanã ametro polisamariaq̃ enmẽ angusti: Nuncuocat᷑ angusta id s:
bastia. Curaũ samariadicta sit᷑ ciuit̃ in regũ uoluminelegimꝰ loqͥt itaq ꝓplisa bic ñ optatiue si p̃dicendo dis
pereat samaria qr ad a maritudinẽ concitaũ dm̃ suũ cũ ec̃t dulcissimꝰ colendo & coegit eũ petcantib: reddeir
uindictã ingladio assyriar sub audit᷑ pereat. Paruulieiꝰ elidant᷑ idẽ conterant᷑ ad trã. & fete eiꝰdiscindant᷑

Expanded text:
cendit, et nos secum ad Patrem duxit, dicens per Christum siccatis, mors quoque ipsa siccabitur. « Et desolabit fontem ejus, » id est diabolum, de quo ipse ait: Nunc priens ab ejus potestate diripuit, et quasi vasa pretiosissima secum perduxit in paradisum. CAPUT XIV. « Pereat Samaria, qu diximus decem tribus appellari Samariam, a metropoli Samaria, quae ex nomine Augusti nunc vocatur Augusta, id est Sebastia. Cur autem Samaria dicta sit civitas in Regum volumine legimus. Loquitur itaque propheta hic non optative, sed praedicando, dicens: « Pereat Samaria, quia ad amaritudinem concitavit Deum suum, » cum esset dulcissimus colendo, et coegerit eum peccantibus reAssyriorum. « Pereat: parvuli ejus elidantur, » id est conterantur ad terram, « et fetae ejus discindantur, »
Abbreviated transcription (Latin):
sint dicere dñs pascitine & nichilmꝰ deerit deditq cis panẽ degeloquẽ in acgrptonũ quã comede¬
diuinarũ & saturati eleuauer̃ contracrtatorẽ corsuũ & alterũ sibi finxer̃ dm̃ obliuiscentes dĩ
qui p̃ceperat eis ut legis uerba añ eo oculo sreligarent &in manib haberent neũ qũ a obliuis¬
re onil bestus pard quoq uarius ñminoris ẽ sauitiae &c̃ sensis cũtraditifierint het
& dusti incaptuutate egequis emꝑerga illos clem̃tis simextiti ferocitatẽ oniũ bestiara ta¬
uer suseos exterã unde & ꝓtinꝰ subdit̃ Oecurrã cis qua siur saraptis atubis es disru p̃anit¬
rioraucceris corũ auine quidebestiarũ scripserȩ naturis int̃om̃s feras nichilet̃urac sacuus
cũ ꝑdiderit catulos uł indiguerit cibis ee sensus eꝵ in corde aduer simme suꝑbentes

Expanded text:
sint dicere: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit. Deditque eis panem de coelo, quem in Aegypto comedesint dicere: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit. Deditque eis panem de coelo, quem in Aegypto comedesaturati, elevaverunt contra Creatorem cor suum, et alterum sibi finxerunt deum, obliviscentes Dei, qui praecesserat eis ut legis verba ante oculos religarent, et in manibus haberent, ne unquam oblivisest omnibus bestiis, pardus quoque varius non minoris est saevitiae. Et est sensus: Cum traditi fuerint hostibus, et ducti in captivitatem, ego, qui semper erga illos clementissimus exstiti, ferocitatem omnium bestiarum adversus eos exeram. Unde protinus subditur: « Occurram eis quasi ursa raptis catulis, et disrumpam interiora jecoris eorum. » Aiunt qui de bestiarum scripsere naturis inter omnes feras nihil esse ursa saevius cum perdiderit catulos, vel indiguerit cibis; et est sensus: Quia in corde adversum me saevientes
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stiterit illis educes cos deaegrpto ꝑmanũ morsi quando ait illis attende ne fortȩ come¬
me & nonequi possit salua realius. Ego cognouite idẽ dilexi. Sic̃ enĩ nescire dĩ reꝑba
reõ sic cognoscere diligereẽ atq: eligere : Vnde moisi dicit᷑ nouite ex nm̃e idẽ specialit̃ p̃ce
ss teris elegi indeserto int̃ra solitudinis tesub audit᷑ cognoui ubi scilic& ñ eratmes sis ułuine
nec & iã uł arbores frugifero sadrerũ omniũ penuria. Iuxta pascia sua adimpletis sid:
lic& eet̃ ibi in digentia omniũ bonorũ dediillis manna deçelo aquarũ fontes ꝓduxi depe¬
tradurissima: Etsaturati el euauer̃ corsuũ idẽ in suꝑbiã erexerse repletimauna carni¬
tũ ẽ in crassatꝰ ẽ dilectꝰ &recalatrauit. Neq enĩ ꝑtantã heremiuastitatẽ ubi ũ solũ fruges
dm̃ nisicũ qͥ ẽ creator õniũ s nouit saluare quis fec̃ ipse cognoũ eos a paciint̃ra solitudinis ut pos¬

Expanded text:
stiterit illis, educens eos de Aegypto per manum Moysi, quando ait illis: Attende, ne forte comeest qui possit salvare alius. « Ego cognovi te, » id est dilexi. Sicut enim nescire Dei, reprobare est, sic cognoscere, diligere est, atque eligere. Unde et Moysi dicitur: Novi te ex nomine, id est specialiter prae caeteris elegi. « In deserto in terra solitudinis, » subauditur cognovi te, ubi scilicet non erant messis vel vincae, nec etiam arbores frlicet esse ibi indigentiam omnium bonorum, dedi illis manna de coelo, aquarum fontes produxi de petra durissima. « Et saturati elevaverunt cor suum, » id est in superbiam erexerunt se repleti manna, carniastitatem, ubi non solum fruges, sed or omnium populorum, et novit salvare quos fecit. Ipse cognovit et pavit in terra solitudinis, ut pos