comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. Ferm̃tum uetus: uetus farina ẽ Acuit: sed in
atrmis sinceritatis & ueritatis. In ũbra re¬
manser̃: solem głȩ ferre ñ posst̃ lam nos in lu¬
ce sumꝰ : tenemꝰ corpꝰ xẽi : tenemꝰ sanguinem xp̃i.
Si habemꝰ nouam uitam. cantemꝰ canticũ noũ:
ut faciã uoluntatẽ tuã ds̃. Sed in cuiꝰ ccpite
libri scriptũ ẽ de illo: Nortasse inccipite libri
huius psalmoꝵ. Quid enim longe petamꝰ : aut
alios libros inqͥramꝰ: Eece inccipite libri huiꝰ
psalmorum. scriptũ ẽ. Beatꝰ uir qͥ ñ abut in
c̃silio impioꝵ. & inuia peccatoꝵ ñsteat. & in ca¬
thedra pestlentiȩ ñ sedit. s in lege dñi uolun

Expanded text:
id sit vetus, vetus farina est, acuit: sed in azymis sinceritatis et veritatis . In umbra remanserunt, solem gloriae ferre non possunt: jam nos in luce sumus, tenemus corpus Christi, tenemus sanguinem Christi. Si habemus novam vitam, cantemus canticum novum, em Patris. Sed in quo capite libri scriptum est de illo? Fortasse in capite libri hujus Psalmorum. Quid enim longe petamus, aut alios libros inquiramus? Ecce in capite libri hujus Psalmorum, scriptum est, Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilent
Abbreviated transcription (Latin):
ut faciã uoluntatẽ tuã: ut sic intelligatur
ꝑfiliũ pat̃ fecisse mundũ. cuiꝰ conditio pͥnci¬
piũ scripturarũ ẽ in libro geneseos. Vł ma¬
gis qr ꝓpħia uidetur eẽ ñ factã narrans. sed fu¬
tura p̃ñtians. N enĩ ait qđ fecerim sed ut faciam :
siue ut facerem uoluntatẽ tuã Adillud hȩc
sententia referenda . ẽ. qđ in pͥmis partib eiꝰdẽ¬

Expanded text:
 ut sic intelligatur per Filium Pater fecisse mundum, cujus conditio principium Scripturarum est in libro Geneseos. Vel magis quia prophetia videtur esse, non facta narrans, sed futura praenuntians non enim ait, quod fecerim; sed, «ut faciam,» sive, «ut facerem voluntatem tuam»; ad illud haec sententia referenda est, quod in primis partib
Abbreviated transcription (Latin):
ret: ad aliam plenissimam & euidentissimã
ñ efficerem᷑ idonei. Qđsi etiam de dño nr̃o
in corpore suo intelligat᷑ heres: id ẽ in eccła cuiꝰ
coheredes sumꝰ. quã uis ex nob̵ constet. quem¬
admodũ filii eiꝰ matris dicim̃. quam ius ex
nob̵ const& Sed rursum qͥeri potest cuiꝰ morte
facti sumꝰ etiam nos hereditas dĩ scđm illuo. dabo
tͥ g̃s hereditatem tuam: nisi forte huiꝰ mundi.
qͣ prius tanꝗ dominante tenebam᷑. Post autem
cũ dicimꝰ mͥ mund crucifixus ẽ. & ego mundo:
possideat nos xec. mortuo illo qͥnos posside¬
bat cũ ei reñtiamus. morim᷑q et ipse nob̾.¬

Expanded text:
ret, ad aliam plenissimam et evidentissimam ret, ad aliam plenissimam et evidentissimam non efficeremur idonei. Quod si etiam de domino nosin corpore suo intelligatur haeres, id est in Ecclesia. Cujus cohaeredes sumus, quamvis ex nobis constet, quemadmodum filii ejus matris dicimur, quamvis ex nobis constet. 3. Sed rursum quaeri potest, cujus morte facti simus etiam nos haereditas Dei, secundum illud, Dabo tibi gentes haereditatem tuam : nisi forte hujus mundi, quo prius tanquam dominante tenebamur. Post autem cum dicimus, Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo ; possidet nos Christus, mortuo illo qui nos possidebat: cum ei renuntiamus morimur illi, et ipse nob
Abbreviated transcription (Latin):
heredes aut̃ eius efficium: cum infine scłi
absorbebit᷑ mors inuictoria. Tñc enim simi¬
les ei erimꝰ: q̃m uidebimꝰ eũ sicuti. ẽ. Quã here¬
ditatem ñ eius patris morte adipiscim᷑: qui
mori ñ potest. qͣndo qͥdem ipse sit hereditas
nr̃a scđm illud qͦd scriptũ ẽ dñs pars heredi¬
tatis meȩ : sed qm̃ cũ uocati sumꝰ ad huc par¬
uuli & ad sp̃itualia contẽplanda minus
idonei : usq ad humillimas nr̃as cogitationes
nere niterem᷑. qđ ñ euident̃ atq ꝑspicue cer¬
nebamꝰ. Id ipsũ morit᷑ qđ in enigmate cerne¬
bamꝰ: cũ facie ad faciem cernere coepimꝰ. Con¬
uenient̃ gͦ dr̃ moriturũ ẽẽ qđ auferetur.
Cũ autͥ uenerit qđ ꝑfectum ẽ auferetur qđ
exparte .ẽ. Ita nobis quodam mͦ moritur
pat̃ in enigmate. & idem ipse fit hereditas
cũ facie ad faciem possidetur non qr ipse mo¬
ritur : sed imꝑfecta in eũ nr̃a uisio ꝑfecta uisi¬
one ꝑimit᷑. Et tam̃ nisi illa priornos nutri¬

Expanded text:
haeredes autem ejus efficimur, cum in fine saeculi absorbebitur mors in victoria . « Tunc enim similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . » Quam haereditatem non ejus patris morte adipiscimur, qui mori non potest; quoniam quidem ipse sit haereditas nostra, secundum illud, quod scriptum est: tatis meae : sed quoniam, cum vocati sumus adhuc parvuli, et ad spiritualia contemplanda minus idonei, usque ad humillimas nostras cogitationes nere niteremur, quod non evidenter atque perspicue cernebamus, idipsum moritur quod in aenigmate cernebamus, cum facie ad faciem cernere coeperimus. Convenienter ergo dicitur moriturum esse quod auferetur: Cum autem venerit quod perfectum est, auferetur quod ex parte est . Ita nobis quodam modo moritur Pater in aenigmatcum facie ad faciem possidetur. Non quia ipse moritur, sed imperfecta in eum nostra visio perfecta visione perimitur. Et tamen nisi illa prior nos nutri
Abbreviated transcription (Latin):
inquit & oblationem noluisti. Quid gͦ : iam nos
hoc tp̃r sine sacrificio dimissi sumꝰ : Absit. Corpꝰ
blata st̃ signa ꝓmittentia : qr ex hibita. ẽ ueri¬
tas ꝓmissa. In hoc corpore sumꝰ: huiꝰ corporis
participes sumꝰ. Qđ accipimꝰ nouimꝰ : & qͥ ñ nos¬
tis nouerits. Cũ didiceritis : ñ adiudiciũ acci

Expanded text:
inquit, et oblationem noluisti. Quid ergo? Nos jam hoc tempore sine sacrificio dimissi sumus? Absit. Corpus blata sunt signa promittentia, quia exhibita est veritas promissa. In hoc corpore sumus, hujus corporis participes sumus, quod accipimus novimus: et qui non nostis noveritis, et cum did
Abbreviated transcription (Latin):
ontẽ syon istum quẽ habitast in ipso
ubi erat popłs ante. ubi institutum
tẽplũ. ubi celebrata sacrificia. ubr om̃a illo
tp̃r necessaria xp̃m promittentia Promissio
cum res redditur: iam fit suꝑflua Nam
antequam reddatur qđ ꝓmitat᷑ necessaria. ẽ ipsa
ꝓmissio ne ꝓmissum sibi obliuiscat᷑ cui ꝓmittitur.
et ñ expectando moriat᷑. Oport& gͦ ut expectet :
ut cũ uenerit accipiat. Idõ ñ debet̃ deserere ꝓmis¬
sionem. Propt̃ hoc ñ deserebant᷑ figurȩ : ut ueni¬
ente die. umbrȩ tollerentur.¬
ur aut̃ ñ dicam p̃cepta illa ueterum sacram̃
nec tam̃ mala : qr diuinitus p̃cepta st̃ tẽpori ꝑ
sonisq congruentia : cũ me adiuuet etiam ꝓpbica
sententia qua dic̃ ds̃ se illi popło dedisse p̃cepta
nior bona. ꝑorte enim ꝓpt̾ea ñ dixit mala:
sed tantum ñ bona: id ÷ ñtalia ut illis hoes bo¬
ni fiant. aut sine illis boni ñ fiant. Sed in ip¬

Expanded text:
ntelligi. Istum quem inhabitasti in ipso: ubi erat populus ante, ubi institutum templum, ubi celebrata sacrificia, ubi omnia illo tempore necessaria, Christum promittentia. Promissio, cum res redditur, jam fit superflua. Nam antequam reddatur quod promittitur, necessaria est ipsa promissio, ne promissum sibi obliviscatur cui promittitur, et non exspectando moriatur. Oportet ergo ut exspectet, ut cum venerit accipiat: ideo non debet deserere promissionem. Propter hoc non deserebantur figurae, ut veniente die, umbrae tollerenturur autem non dicam praecepta illa ueterum sacramennec tamen mala, quia divinitus praecepta sunt, temporibus personisque congruentia: cumque me adjuvet etiam prophetica sententia, qua dicit Deus se illi populo dedisse praecepta non bona ? Forte enim propterea non dixit mala; sed tantum non bona, id est, non talia, ut illis homines boni fiant, aut sine illis boni non fiant. Vellem
Abbreviated transcription (Latin):
quidem caelestiũ his mundari. Ipsa autem
caelestia meliorib hostiis quã istis.¬
e sacrificiis animalium quis nr̃m
nesciat magis ea ꝑũso popło c̃gruent᷑
imposita. quã dõ desidanti oblata: Sed tam̃
sed illarũ figurarũ ueritas xp̃c ÷ cuius san¬
guine redempti et mundati sumꝰ. Nam in
uir tutem crucis cuius cornib impios uenti¬
lauit. et aries ꝓpt̃ innocentiȩ pͥncipatũ.
& hyrcus ꝓpt̃ similitudinem carnis peccati.
ut de peccato damnaret peccatũ. & si qͦd
aliud sacrificii genꝰ exp̃ssius cõmemoraueris.
circa siue circũcisio siue sabbatũ. siue diffe¬
rentia ciboꝵ siue immolatio sacrificioꝵ
soluere sed adimplere uenit. cũ ea quaȩ his
p̃ñtiabantur impleuit. Umbram enim
habens lex bonoꝵ futurorũ ñ ipsam ima¬
ginem rerũ ꝑ singulos annos. isdem ipsis
hosti is quas offer̃ indesinent̃. nũquã po¬
test accedentes ꝑfectos facere. Alioqͥn ces¬
sassent offerri Idõ qđ nullam habent¬

Expanded text:
quidem caelestium his mundari. Ipsa autem caelestia melioribus hostiis quam istise sacrificiis autem animalium quis nostrum nesciat magis ea peruerso populo congruenter inposita quam deo desideranti oblata? sed tamen sed illarum figurarum ueritas Christus est, cuius sanguine redempti et mundati sumus. nam in t propter uirtutem crucis, cuius cornibus inpios uentilauit, et aries propter innocentiae principatum et hircus propter similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret aliud sacrificii genus expressius commemoraueris, onstrabo. quocirca siue circumcisio siue sabbatum siue differentia ciborum siue immolatio sacrificiorusoluere, sed adimplere uenit, cum ea quae his praenuntiabantur impleuit. habens lex bonorum futurorum non ipsam imaginem rerum, per singulos annos eisdem ipsis hostiis, quas offerunt indesinenter, nunquam potest accedentes perfectos facere, alioquin cessassent offerri
Abbreviated transcription (Latin):
Acrificiũ et oblationẽ noluisti ait dõ
qđ fideles noruNt in figuris pñtiabat᷑ ce¬
lebre bart̃ figuras futurẽ rei : multi scieaIes
iniqua carnał sic erat. ut fiene deilla qͥed
illo sacrificio pͥmo sublatis olocaustis
arietũ. hyrcoꝵ. uituloꝵ coeterarũq ui¬
ctimarũ : noluit illa ds̃ Quare illa no¬
luit quȩ pͥmo uoluit : qr illa om̃a qͣst ũba
erant ꝓmitentis et ũba ꝓmissiua. Cũ ue
lã du qͥsq: ꝓmissor erit: donec dec. Cũ dedit
mutat uerba Ndicit ad huc dabo: qđ seda¬
turũ dicebat: sed dicit dedi. Mutauit ũba.
mutauit: qr tẽporis sui uerbũ fuit: & ꝓtẽpo¬
re suo placuit. Quando ꝓmittebat᷑ : tnc̃ dice¬
batur: Cum aut̃ datũ ẽ qđ ꝓmissũ ẽ ab lata
st̃ uerba ꝓmissiua : data st̃ cõpledua. Sacri

Expanded text:
acrificium et oblationem noluisti, ait psaquod fideles norunt, in figuris praenuntiabatur, celebrabant figuras futurae rei: multi scientes, iniqua, carnalis sic erat, ut fieret de illa quoillo sacrificio primo, sublatis holocaustis arietum, hircorum, vitulorum, caeterarumque victimarum; noluit illa Deus. Quare illa noluit? quare primo voluit? Quia illa omnia quasi verba erant promittentis; et verba promissiva, Tandiu quisque promissor erit, donec det, cum dederit, mutat verba. Non dicit, adhuc dabo, quod se daturum dicebat; sed dicit, Dedi: mutavit verbum. mutavit? Quia temporis sui verbum fuit, et pro tempore suo placuit. Quando promittebatur, tunc dicebatur: cum autem datum est quod promissum est, ablata sunt verba promissiva, data
Abbreviated transcription (Latin):
dubio magna.ẽ. distinctio. Et recte intelligit᷑
duo testam̃ta difanguere. Cadem qͥppe st̃
inuetere & nouo. Ibi obũbrata: hic reue¬
lata Ibi p̃figurata : hic manifestata Nã ñ
solũ sacram̃ta diũsa st̃ : uerũ etiam ꝓmissa.
Ibi uident᷑ tẽporalia ꝓponi. qͥb: spĩtuale
p̃miũ occulte significetur : hic aut̃ mani¬
festissime sp̃itualia ꝓmittunt᷑ & ȩt̃na. Tẽ¬
poraliũ aut̃ bonorũ atq carnaliũ &spiri¬
tualiũ atq ȩt̃noꝵ. quȩ clarior certiorq
transitoriamq felicitatẽ a dño dẽ ꝓma
gno munere sꝑandam & optandam. qͣndo¬
quidem inunigenito filio suo quẽ tanta
illa ꝑpeti uoluit: longe aliud a se peti
expectariq oportere aꝑtissima distinctio¬
ne declarauit Ubi enim testam̃tũ: mors
S necesse . ẽ in t̾cedat testatoris. Testam̃tum
enim in mortus c̃firmatũ .ẽ. Alioqͥn ñ dum
ualet dũ uiuit qͥtestatꝰ. ẽ Undei nec pͥmũ
qͥdem sine sanguine dedicatũ. ẽ¬

Expanded text:
bio magna est ista distinctio; et recte intellegitur duo testamenta distinguere. eadem quippe sunt in uetere et nouo: ibi obumbrata, hic reuelata, ibi praefigurata, hic manifestata. nam non solum sacramenta diuersa sunt uerum etiam promissa. ibi uidentur temporalia proponi, quibus spiritale praemium occulte significetur ; hic autem manifestissime spiritalia promittuntur et aeterna. temporalium autem honorum atque carnalium et spiritalium atque aeternorum quae clarior certiorquetransitoriamque felicitatem a domino deo pro magno munere sperandam et optandam: . quandoquidem in unigenito filio suo, quem tanta illa perpeti uoluit, longe aliud a se peti expectarique oportere apertissima distinctione declarau necesse est intercedat testatoris: testamentum enim in mortuis confirmatum est; alioquin nondum valet, dum vivit qui testatus est; unde nec primum quidem sine sanguine dedicatum e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ facta ꝓmissio. ꝑ hȩc ũba quȩ ex illa ꝓpħia
cõmem orauimꝰ. Curgͦ adhuc dic̃ unus qͥsq
ciui suo & fr̃i suo cognosce dñm: An forte
catio ut hoc ubiq dicat᷑: nisi qr eiꝰdem tes
tam̃ti noui ȩt̾nã mercedem. id ÷ ipsius dĩ
beatissimam c̃templcitionem ꝓmittendo
c̃iunxit: Quid ÷ gͦ om̃s aminore usq ad
maiorem eoꝵ nisi om̃s ꝑtinentes sp̃itua¬
lit̃ ad domum isrł & addomum iuda hoc
÷ ad filios isaac ad sem̃ abrcbȩ : Ipsa ẽ
enim ꝓmissio ꝗͣ ei dictũ ÷ in isaac uocabit᷑¬

Expanded text:
missio per haec verba; quae ex illa prophetia commemoravimus: cur ergo adhuc dicit unusquisque civi suo et fratri suo, Cognosce Dominum? An forte catio, ut hoc ubique dicatur? Nam unde stamenti noui aeternam mercedem, id est ipsius dei beatissimam contemplationem, promittendo coniunxit? Quid ergo est \'omncs a minore usque ad maiorem eorum\' nisi omnes pertinentes spiritaliter ad domum Israhel et ad domum Iuda, hoc est ad filios Isaac, ad semen Abrahae? ipsa est enim promissio, qua ei dictum est: in Isaac uocabit
Abbreviated transcription (Latin):
accipiens ysopũ tinguens in aqͣa uir munđ
et circũ asꝑget suꝑ domũ et sciꝑ uasa. & suꝑ
animas quotqͦt fuerint illa Qđuͦ ysopo¬
dix̃ aquã asꝑsionis asꝑgi. qͣ herba supra
diximꝰ fidem significari: quid aliud oc¬
currit nisi qđ scriptũ. ẽ fide mundans corda
eoꝵ: ñ enim ꝓdest baptismꝰ. si desit fides
A uiro aut̃ mundo dix̃ hoc fieri: ubi significant᷑
ministri portantes ꝑsonam dñi sui. qͥuere uir

Expanded text:
accipiens hyssopum intinguens in aqua uir mundus accipiens hyssopum intinguens in aqua uir mundus et circumaspergens super domum et super uasa et super animas, quotquot fuerint illic, et supdixit aquam aspersionis aspergi, qua herba supra diximus fidem significari, quid aliud occurrit nisi quod scriptum est: fide mundans corda eorum? non enim prodest baptismus, si desit fides. a uiro autem mundo dixit hoc fieri, ubi significantur ministri portantes personam domini sui, qui uere uir
Abbreviated transcription (Latin):
tabnaculũ dñi polluit. exteretur anima illa
ex isrł. Notandum ẽ. qͦd dificillime reꝑitur
in his libris aliquid euidentiꝰ deuita animȩ
pꝰ mortem fuisse conscriptũ. Hic gͦ cũ dicit
si fuerit mortuus ade purificationem ma¬
nere in illo immunditiam et exteri animã
illam ex isrł. id ÷ a c̃sortio pꝰpłc dĩ : qͥd aliud
uult intelliginisi manere animȩ poenam
etiam pꝰ mortẽ. si cũ uiuit mundata ñ fuerit
sacraem̃to isto qͦ xẽi baptismus figuratur.
immun dus ẽ. ad huc immunditia eius
in ipso.ẽ. ad huc scilicet etiam pꝰ mortem.
si ex hoc tab̾naculũ immundũ factũ uellet
intelligi: mundari utiq iubet. Post ea uͦ
immundos a mortuis factos hoc. ẽ a mor¬
tuis oꝑib quȩ st̃ om̃s iniqͥtates: ita mundari
iubet: Et accipient in qͥt a cinere illiꝰ ex uste
purificationis. et effundent suꝑ illum. idẽ
suꝑ eundẽ cinerem aqͣm uiuam inuase. Et

Expanded text:
tabernaculum domini polluit: exteretur anima illa tabernaculum domini polluit: exteretur anima illa ex Israhel. notandum est quod difficillime reperitur in his libris aliquid euidentius de uita animae post mortem fuisse conscriptum. hic ergo cum dicit "si fuerit mortuus ante purificationem, manere in illo inmunditiam et exteri animam illam ex Israhel, id est a consortio populi dei" , quid aliud uult inteetiam post mortem, si, cum vivit, mundata non fuerit sacramento isto, quo Christi baptismus figuratur? immundus est; adhuc immunditia ejus in ipso est, adhuc scilicet post mortem. si ex hoc tabernaculum inmundum factum uellet intellegi, mundari utique iuberet. Postea uero inmundos a mortuis factos, hoc est a mortuis operibus, quae sunt omnes iniquitates, ita mundari iubet. et accipient illi inmundo, inquit, cinere illius exustae purificationis et effundent super illum — id est super eundem cinerem — aquam uiuam in uase; et
Abbreviated transcription (Latin):
uł morticinȩ uitȩ. Et erit in qͥt filus isrł et ꝓse¬
lytis qͥ apponunt᷑ legitimum ȩt̃num. Quid aliud
ostendit nisi baptismum xp̃i. quẽ significabat
aqua asꝑsionis et iudȩis et gentib profuturũ¬
in qͥt mortuũ om̃is animȩ hominis : immunda
erit.uii. dieb. hic purificabit᷑ die t̃cio. et
die .uIIͦ: et munđerit. Et hic nichil aliud in¬
telligen dũ uideo. nisi contactũ mortui. ẽẽ hõis
iniqͥtatẽ Septẽ uͦ. dierũ immunditiam: ꝓpt̃
animam et corpꝰ dictam puto. Animam int̃¬
nario : corpꝰ in qͣtnario Qđ qͣre ita sit : longũ
ẽ. disputare. Scđm hͦc dictũ arbitibr ꝑpio¬
pħam Intrib et .iͦͬi.i. impietatib: ñ auersabor
Adiungit aut̃ et dic̃. Si aut̃ ñ purificatꝰ fuerit die
t̾cio et die. unͦ ñ erit munđ. Omnis qͥ tetigerit
mortuum ab omni anima hoi̾s. et mortuus
fuerit. et ñ fuerit purificcitꝰ id ÷ ante mortu¬
us fuerit. tacto mortuo qͣm fuerit purificatꝰ:

Expanded text:
timenta sua. Et erit, inquit, filiis Israel, et proselytis qui apponuntur, legitimum aeternum. Quid aliud ostendit, nisi baptismum Christi, quem significabat aqua aspersionis, et Judaeis et Gentibus profuturuinquit, mortuum, omnis anima hominis immunda erit septem diebus: hic purificabitur die tertio et die septimo, et mundus erit. Et hic nihil aliud intelligendum video, nisi contactum mortui, esse hominis iniquitatem. Septem vero dierum immunditiam propter animam et corpus dictam puto; animam in ternario, corpus in quaternario. Quod quare ita sit, longum est disputare. secundum hoc dictum arbitror per prophetam: in tribus et quattuor inpietatibus non auersabor. adiungit autem et dicit: si autem non purificatus fuerit die tertio et die septimo, non erit mundus. omnis qui tetigerit mortuum, ab omni anima hominis si mortuus fuerit et non fuerit purificatus — id est ante mortuus fuerit tacto mortuo quam fuerit purificatus —
Abbreviated transcription (Latin):
oc gͦ sacrificiũ ubi sac̃dos. ẽ uictima.
redemit nos fuso sanguine creato¬
ris Ñ tam̃ nos creauit cũ sanguine : sed re¬
demit sanguine Creauit enim nos in pͥnci
adiungit. Om̃a ꝑ ipsũ facta st̃: & sine ipso fac¬
tũ. ẽ. nichil. Hoc ÷ qͦ creati sumꝰ. Quo uͦ redẽpti :

Expanded text:
Hoc ergo sacrificium, ubi sacerdos est victima, redemit nos fuso sanguine Creatoris. Non tamen creavit nos cum sanguine, sed redemit sanguine. Creavit enim nos in princiadjungit, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Hoc est quo creati sumus. Quo ver
Abbreviated transcription (Latin):
hoc norũ. cũ lex eadem impleat᷑ ꝑtestam̃tũ
nouũ. quȩ dix̃ inuetere ñ c̃cupisces: qr ipsi
in qͥt ñ ꝑseuerauer̃ in testam̃to meo & ego
neglexi eos dic̃ dñs. Ergo ꝓpt̃ uet̃is hõĩs no¬
xãm quae ꝑlitteram iubentem et minantẽ
minime sanabat᷑. dr̃ illud testam̃tũ uetus.
hoc aut̃ nouũ ꝓpt̃ nouitatem sp̃s. quȩ ho¬
minem nouũ fanat auitio uetustatis. De¬
niq attende qđ seqͥtur: & uide qͣnta luce
fiat ꝑspicuũ. qđ sibi fidentes nolunt hõẽs
intueri. Qr hoc testam̃tũ ẽ. inqͥr qđ or¬
dinabo domui isrł. post dies illos dicit
dñs dando leges meas in cor illoꝵ et in

Expanded text:
hoc nouum, cum lex eadem inpleatur per testamentum hoc nouum, cum lex eadem inpleatur per testamentum nouum, quae dixit in uetere: non concupisces ? quia ipsi, inquit, non perseuerauerunt in testamento meo, et ego neglexi eos, dicit dominus. ergo propter ueteris hominis noxam, quae per litteram iubentem et minantem minime sanabatur, dicitur illud testamentum uetus, hoc autem nouum propter nouitatem spiritus, quae hominem nouum sanat a uitio uetustatis. denique adtende quod sequitur et uide quanta luce fiat perspicuum, quod sibi fidentes nolunt homines intueri. quia hoc testamentum est, inquit, quod ordinabo domui Israhel: post dies illos, dicit dominus, dabo leges meas
Abbreviated transcription (Latin):
Iempe in ueterib libris aut nusqͣm
aut difficile p̃t̃ hunc ꝓpħicũ locũ
legitur facta cõmemoratio testam̃ti noui:
ut omnino ipso nomine appellaret᷑. Nã
multis locis hoc significceetur et p̃ñtiat᷑
futurum: sed ñ ita ut etiam nom̃ legatur
exp̃ssum. Consida gͥ diligent̃ qͣm differen¬
tiam int̃ duo testam̃ta. id ẽ uetus et nouũ¬
qđ feci patrib eoꝵ indie qͣ app̃hendi
manũ eoꝵ ut eicerem eos detͥra egypti Uide
qͥd adiunaẽ: qr ipsi ñ ꝑseuereuer intestam̃to
meo. Uitio deputat qđ intestam̃to dĩ ñ ꝑ¬
manser̃. ne lex quã tñc acceper̃ culpanda uideat᷑
grãm. Hoc qͥppe ait uiuificcins sp̃s: sine qͦ lit¬
tera occidit. Consum mabo in qͥt suꝑ domum¬
ifrł & suꝑ domũ iuda testam̃tũ nouũ. Quid
ẽ c̃sũmabo nisi implebo: Ñ scđm testam̃tũ
qđ feci patrib eoꝵ in die qua app̃hendi ma¬
nũ eoꝵut eicerem eos det̾rai egypti. Ergo illuo
uetus enrt: qr hoc nouũ ẽ. Vnde gͥ illuduetus

Expanded text:
empe in ueteribus libris aut nusquam aut difficile praeter hunc propheticum locum legitur facta commemoratio testamenti noui, ut omnino ipso nomine appellaretur. nam multis locis hoc significatur et praenuntiatur futurum, sed non ita, ut etiam nomen legatur expressum. considera igitur diligenter quam differentiam inter duo testamenta, id est netus et nouuquod feci patribus eorum in die, qua adprehendi manum eurum, ut eicerem eos de terra Aegypti, uide quid adiunxit: quia ipsi non perseuerauerunt in testamento meo. uitio eorum deputat. quod in testamento dei non permanserunt, ne lex, quam tunc acceperunt, culpanda uideaturgratiam; hoc quippe agit uiuificans spiritus, sine quo littera occidit. Israel et super domum Juda Testamentum Novum: quid est, Consummabo, nisi, Implebo? non secundum Testamentum quod feci patribus eorum in die, qua adprehendi manum eorum, u t eicerem eos deterra Aegypti? Ergo illud uetus erat, quia hoc nouum est. unde igitur illud uetus,
Abbreviated transcription (Latin):
Rimo enĩ qđ ita coepit de hac re loqͥ
scriptura. quẽ ñ moueat & intentis¬
simum faciat in altitudinem sacram̃ti :
Et locutꝰ. ẽ in qt dñs ad moysen et aaron di¬
cens. Ista diftinctio legis q̾ȩẽq c̃fti tuit
dñs. Proculdubio ñ ẽ. diftinctio nisi int̾
aliqͥa duo uł plura nã singularitas.
distinctionem ñ reqͥrit. Nec distionem cuius¬
libet rei cõmemorauit: sed addidit legis Nec
cuiꝰquã legis. Assidue qͥ ppe inscripturã dr̃.
de unaquaq re deqͣlegitime p̃cipit᷑. hȩc̃ lex
illius uł illius rei ñ uniũsalis lex quȩ continet
om̃a quȩ legitime p̃cipiunt᷑. Hic uͦ cũ dixisset
hȩc ÷ distinctio legis: secutꝰ adiunx̃. q̃c̃q c̃stitu¬
it dñs p̃cipiendo utiq ñ creando. Nã etiã non¬

Expanded text:
rimo enim quod ita coepit de hac re loqui Scriptura, quem non moveat, et intentissimum faciat in altitudine sacramenti? Et locutus est, inquit, Dominus ad Moysen et Aaron, dicens: ista distinctio legis, quaecumque constituit dominus. procul dubio non est distinctio nisi inter aliqua duo uel plura; nam singularitas distinctionem non requirit. nec distinctionem cuiuslibet rei commemorauit, sed addidit: legis, nec cuiuscumque legis. assidue quippe in scriptura dicitur de unaquaque re, de qua legitime praecipitur: haec est lex illius uel illius rei, non uniuersalis lex, quae continet omnia quae legitime praecipiuntur. hic uero cum dixisset: haec est distinctio legis, secutus adiunxit: quaecumque constituit dominus, praecipiendo utique non creando. nam etiam non
Abbreviated transcription (Latin):
locũ mundũ. Quid dicimꝰ cinerem iuuencȩ re¬
liqͥas uidelicet illius int̃fectionis et cõbustionis÷
cifico Nam & cinis erat: qr uelut mortuus ab
infidelib contemnebat᷑ : et tam̃ mundabat:
qr et resurrexisse a fidelib credebat᷑. Et qr
hȩc fama apđ eos maximȩ claruit qͥ in coete¬
ris gentib erat. & ñ erant de consortio iudeoꝵ.
idõ dictũ eẽ. existimo. &c̃g̃gabit hꝰ mundus
cinerem iuuencȩ. Mundus itaq ab int̃fectio¬
ne xp̃i: quȩ udeos fecerat reos. Et reponet
in locũ mundũ : id ÷ honorabilit̃ tractat. Iamen
extra castra : qr extra celebrationẽ iudaicȩ
consuetudinis honor euangłicus claruit. Et
erit synagoge filioꝵ isrł in cũsationẽ Aqua as¬

Expanded text:
locum mundum. quid dicimus cinerem iuuencae, relocum mundum. quid dicimus cinerem iuuencae, reliquias uidelicet illius interfectionis et conbustionis, cifico. nam et cinis erat, quia ueluinfidelibus contemnebatur; et tamen mundabat, quia resurrexisse a fidelibus credebatur. Et quia haec fama apud eos maxime claruit, qui in caeteris gentibus erant, et non erant de consortio Judaeorum, ideo dictum esse existimo, et congregabit homo mundus cinerem iuuencae: mundus utique ab interfectione Christi, quae Iudaeos fecerat reos. et reponet in locum mundum, id est honorabiliter tractabit, tamen "extra castra", quia extra celebrationem Iudaeicae consuetudinis honor euangelicus claruit. et erit synagogae filiorum Israhel in conserua
Abbreviated transcription (Latin):
qr illis apparuit resurrectio xe̾i. qͥfuturi e¬
rant regale sac̃dotiũ : lã qđ seqͥtur et pellis eiꝰ
& carnes & sanguis eiꝰ cũ stercore eiꝰ cõburetur.
Id ipsũ expositũ ẽ. qͦmͦ c̃cremabit᷑ & significatũ
ẽ. qđ ñ solũ substantia mortał corporis xp̃i
quȩ c̃memoratione carnis et pellium et san¬
gunis intimata. ẽ: uerum etiam contum elia
& abiectio plebis qͣm nomine stercoris sig¬
nificatã puto cũtetur ingłam. qͣm cõbustio¬
nis flamma significat. Et accipiet sac̃dos
lignũ cedrinũ. ysopũ & coccinũ. & mittet
in medium cõbustionis uiuencȩ. Lignum ce¬
drinũ spes ẽ quȩ debet insuꝑnis firmiter
habitare Ysopus fides: quȩ cũ sit herba
humilis. radicib hȩret in porte Coccinũ
caritas : qͥȩ feruorem sp̃s igneo colore testat᷑
Hȩc tria debemꝰ mittere in resurrectionem xp̃i
tanqͣm in mediũ cõbustionis illiꝰ : ut cũ illo sit
Abscondita uita nr̃a. sic̃ dic̃ apłs. et uita ur̃ci

Expanded text:
ia illis adparuit resurrectio Christi, qui futuri erant regale sacerdotium. iam quod sequitur: et pellis eius et carnes et sanguis eius cum stercore eius conburetur, id ipsum expositum est quomodo concremabitur et significatum est, quod non solum substantia mortalis corporis Christi, quae commemoratione pellis et carnium et sanguinis intimata est, uerum etiam contumelia et abiectio plebis, quam nomine stercoris significatam puto, conuerteretur in gloriam, quam combustionis flamma significat. Et accipiet sacerdos lignum cedrinum et hyssopum et coccinum et inmittet in medium conbustionis iuuencae. lignum cedrinum spes est, quae debet in supernis firmiter habitare; hyssopus fides, quae cum sit herba humilis, radicibus haeret in petra; coccinum caritas, quod feruorem spiritus igneo colore testatur. haec tria debemus mittere in resurrectionem Christi tamquam in medium combustionis illius, ut cum illo sit abscondita uita nostra, sicut dicit apostolus: et uita uestra
Abbreviated transcription (Latin):
maculata. Hongͦ hoc obtulit qͦd nos illi dedimꝰ :
immo hͦc optulit qͦd a nob̵ accepit Et mun¬
dũ optulit: carnem enim a nob accepit. hane
obtulit: Sed unde illã accepit : Deutero uirgi¬
nis maria: ut mundũ offerret ꝓimmundis

Expanded text:
maculata! Non ergo hoc obtulit quod nos illi dedimus: maculata! Non ergo hoc obtulit quod nos illi dedimus: imo hoc obtulit quod a nobis accepit, et mundum obtulit. Carnem enim a nobis accepit, hanc obtulit. Sed unde illam accepit? De utero virginis Mariae, ut mundam offerret pro immundis.
Abbreviated transcription (Latin):
mate dictꝰ ẽ id ẽ ab unctione Reges aut̃
unguebant᷑ & sac̃ dotes. Ille uere uNctꝰ ẽ & rex
&e sacerdos. Rex pugnauit ꝓnob: sac̃dos obtulit se
uere tñc uicit. Crucifixus ẽ enim: & de cruce
doti qͦd offerat. Quid inueniret hꝰ qđ daret :¬
Mundam uictimam. Quã uictimã : Quid mundũ
potest offerre peccator: O iniq oimpie. qcqͥd at¬
tuleris immundũ ẽ. & aliqͥd mundũ ꝓte offerendũ ÷
Quaere apdte qͥd offeras. ñ delectat᷑ arietib. nec
hyrcis. nec tauris . Om̃a ipsi st̃ : & si non offeras
Offer gͦ illi mundũ sacrificiũ: Sed peccator es: im¬
pius es. Sed in qͥnatam c̃scientiam habes: pote¬
ris forte aliqͥd mundũ offerre purgatus. Sed
ut purgeris: aliquid ꝓte offerendũ ẽ Quideͦ
pte obsaturus es ut munderis. si mundatus.
poteris offerre qͦd mundũ. ẽ : Offerat eͦ se¬
ferret ꝓ hoĩb : se ipsũ obtulit. Munda uicti¬
ma. felix uictima. uera uictima. hostia im¬

Expanded text:
mate dictus est, id est, ab unctione. Reges autem ungebantur et sacerdotes : ille vero unctus est et Rex et Sacerdos. Rex pugnavit pro nobis, Sacerdos obtulit se vere autem vicit. Crucifixus est enim, et de cruce rdoti quod offerat. Quid inveniret homo quod daret mundam victimam? Quam victimam? Quid mundum potest efferre peccator? O inique, o impie! quidquid attuleris immundum est, et aliquid mundum pro te offerendum est. Quaere apud te quid offerashircis, nec tauris. Omnia ipsius sunt, etsi non offeras. Offer ergo illi mundum sacrificium. Sed peccator es, impius es, sed inquinatam conscientiam habes. Poteris forte aliquid mundum offerre, purgatus; sed ut purgeris, aliquid pro te offerendum est. Quid ergo pro te oblaturus es, ut munderis? Si mundatus es, poteris offerre quod mundum est. Offerat ergo seferret pro hominibus; seipsum obtulit mundam victimam. Felix victima, vera victima, hostia im
Abbreviated transcription (Latin):
nouo testam̃to dñi sac̃dotes. Et accipiet ele
azar sanguinem eiꝰ. & asꝑget contra faciem
testimonui de sanguine eius septies. Hȩc testi¬
guinem in remissionem peccatoꝵ. Idõ ẽtra fa¬
ciem tab̵naculi testimonii: qr non alit̃ de¬
claratũ. ẽ. qͣm fuerat diuino tefamonio p̃ñtiatũ
Et idõ septies: qr ipse numerus ad munditiam ꝑ
tinet sp̃itualem. Et cremabt̃ eam in c̃spectu elꝰ
nis Nat᷑a ẽ qͥ ppe ignis ut in suꝑnia moueat᷑:
& in eum cũtitur qđ cremat᷑. Nam et ipsum
cremare de greco in latinũ ductũ ũbũ ẽ a sus¬
pensione qđ uͦ. additũ . ẽ. in c̾spectũ eiꝰ id ẽ. in
conspectu sac̃dotis: hoc mͥ insinuatũ uidetur

Expanded text:
nouo testamento domini sacerdotes. Et nouo testamento domini sacerdotes. Et azar sanguinem ejus, et asperget contra faciem testimonii a sanguine ejus septies. Quia Chguinem in remissionem peccatorum, ideo contra faciem tabernaculi testimonii, quia non aliter declaratum est, quam fuerat diuino testimonio praenuntiatum; et ideo "septies", quia ipse numerus ad mundationem pertinet spiritalem. Et cremabunt eam in conspectu eius. nis. Natura enim est ignis ut in superna moveatur, et in ipsum convertatur quod crematur. Nam et ipsum cremare de Graeco in Latinum ductum verbum est a suspensione. Quod vero additum est in conspectu ejus, id est, in cons
Abbreviated transcription (Latin):
bet in se uitiũ. cũ iam dictũ e& uiuencã sine
uitio. qr in se ñ habuit uitiũ caro xp̃i : in aluis
aut̃ habuit quȩ m̃bra st̃ eiꝰ. Quȩ enim caro in
hac uita sine peccato. nisi illa sola que ñ ha¬
bet in se uitiũ : Et ñ ẽ suꝑ positũ suꝑ eam iugũ.
Nenim subiugata ẽ. iniqͥtati cui subiugatos in
mea tͥ sacrificabo hostiam laudis. Suꝑ illiꝰ
qͥppe carnem ñ ÷ positum iugũ: qui potestatẽ
habuit ponendi animam suam. & iterum su¬
m̃di eam. Et dabis eã inqͥt eleatar sac̃doti.
Cur ñ ad aaron:᷑ nisi forte ita p̃figuratũ ẽ non
ad tempꝰ. Qđ tñc erat : sed ad posteros huiꝰ sa¬
cerdotii passionem dnĩ ꝑuenturam. Et eici¬
eN eam extra castra: Sic et eiectꝰ ẽ dñs extͣ
significatũ. ẽ qr ñ habuit causam malam.
Et occideñ eã in ẽspectu eiꝰ. Sic̃ occisa ẽ caro xp̃i
mn c̃spectu eorum : qui iam futuri erant iN

Expanded text:
bet in se uitium", cum iam dictum esset: iuuencam sine bet in se uitium", cum iam dictum esset: iuuencam sine uitio, quia in se non habuit uitium caro Christi, in aliis autem habuit, quae membra sunt eius. quae enim caro in hac uita sine peccato nisi illa sola quae non habet in se uitium? et non est superpositum super eam iugum. non enim subiugata est iniquitati, cui subiugatos inumea, tibi sacrificabo hostiam laudis. super illius quippe carnem non est positum iugum, qui potestatem habuit ponendi animam suam et iterum sumendi eam. Et dabis eam, inquit, ad Eleazar sacerdotem. cur non ad Aaron, nisi forte ita praefiguratum est non ad tempus quod tunc erat, sed ad posteros huius sacerdotii passionem domini peruenturam? et eicient eam extra castra: sic et eiectus est dominus significatum est, quia non habuit causam malam. et occident eam in conspectu eius: sicut occisa est caro Christi in conspectu eorum qui iam futuri erant in
Abbreviated transcription (Latin):
e iuuenca rufa. eiꝰq cinere & aqͣ asꝑsionis
eoꝵq mundatione qͥ mortuũ tetigeriN :
pro eo qđ lex mandauit. nec tacere ꝑmit
titur. Euidentissimum enim signũ in ea
accipiat a te uuencam rufam. sine uitio.
iuuenca rufa: carnem xp̃i significat: Sexus
femineus ẽ ꝓpt̃ infirmitatem carnalem:
rufa. ẽ ꝓpt̃ ipsam cruentam passionẽ. Iđ
aut̃ ait accipiant ate : in ipso morse figu¬
sos sabbatũ. & sic̃ putabant obseruationes
legitimas ꝓfanabant. Qđ gͦ sine uitio dr̃
hȩc iuuenca: mirum ñ ẽ Hanc enim carnem
etiam caeterȩ hostiae figurabant: ubi similit̃ sine
uitio pecora immolari iubent᷑ Ñ erat qͥppe
legis diftinctionem ds̃ uoluit cõm̃dare : pañ
fuit dicere sine uitio. nisi diceretur quȩ̾ hab&
inse uitiũ. Qđ si repetendi causa dictũ ẽ for¬
tasse ñ frustra ẽ qđ eandem rem ipsa nepetiti¬
one firmius cõm̃dauit: qͣm qͣm illud ñ ab hor¬
ret a uero. ut idõ additũ intelligat᷑ quȩ ñ ha¬

Expanded text:
e iuuenca rufa, cuius cinerem ad aquam aspersionis eorumque mundationem qui mortuum tetigerint proficere lex mandautimur; evidentissimum enim signum in ea accipiant ad te iuuencam rufam sine uitio. iuuenca rufa carnem Christi significat: sexus femineus est propter infirmitatem carnalem; rufa est propter ipsam cruentam passionem. quod autem ait: accipiant ad te, in ipso Moyse figusos sabbatum et, sicut putabant, obseruationes legitimas profanabat. quod ergo sine uitio dicitur haec iuuenca, mirum non est; hanc enim carnem etiam ceterae hostiae figurabant, ubi similiter sine uitio pecora immolari iubentur. erat quippe legis distinctionem deus uoluit commendare, parum fuit dicere: sine uitio, nisi diceretur: quae non habet in se uitium. quod si repetendi causa dictum est, fortasse non frustra est, quod eam rem ipsa repetitio firmius commendauit. quamquam et illud non abhorret a uero, ut ideo additum intellegatur "quae non ha
Abbreviated transcription (Latin):
Unꝰ aut̃ iste qͥsemel in anno intrabat in scã
dĩ miscđia significari intelligenda. ẽ qͦ
ꝓpitiꝰ fit eoꝵ peccatis qͥlegem ñ imple:
hoc mͥ uidetur etiam in ipsa ueste sac̃¬
dotis significari. Nã & ipsa quid aliud
quã ecłȩ sacraem̃ta significat: Qđ in logio
id ÷ rationali in pectore sac̃ dotis posito iu¬
dicia constituit. in lamina uͦ scĩficationẽ
& ablationem peccatoꝵ. tanꝗ rationale
sit in pectore simile arcȩ in qͣ lex erat. &¬
lamina illa in fronte similis ꝓpitiatorio qđ
suꝑ arcam erat. &utrobiq seruaretur qđ
scriptũ . ẽ suꝑ exaltat miscđia iudicio.

Expanded text:
Unus autem iste qui semel in anno intrabat in sanctmisericordia significari intellegenda est, qua propitius fit eorum peccatis qui legem non inplent, hoc mihi uidetur etiam in ipsa ueste sacerdotis significari; nam et ipsa quid aliud quam ecclesiae sacramenta significat? quod in λογίῳ, id est rationali in pectore sacerdotis posito iudicia constituit, in lamina uero sanctificationem et oblationem peccatorum, tamquam rationale sit in pectore simile areae, in qua lex erat, et lamina illa in fronte simile propitiatorio, quod super aream erat, et ut utrobique seruaretur quod scriptum est: superexultat misericordia iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
riũ : id. ẽ. honorant uelando. qm̃ mysteria
ista st̃. Et inuicem se attendunt: qr consonas:
duo qͥppe ibi testam̃ta figurant᷑. Et uultus
hinc seꝓmisit locuturum ds̃ ad moysex de
medio cherubim. de sursum ꝓpitiatorii.
Porro si creatura rationał in multitudine
scientiȩ. qm hanc int̾p̃tationem haben
cherubim. duobus ipsis animalib signi¬
ficatur : idõ duo st̃. ut societatem caritatis
comm̃dent. Idõ pennis suis ꝓpitiatorium
obũbrant: qr dõ ñ sibi tribuun pennas
p̃stant. Et uultus eoꝵ ñ st̃ nisi in ꝓpitiato¬
rium : qr cui cũq ꝓuectui ad multitudi¬
nem scientiȩ spes ñ. ẽ nisi in dĩ miscđia¬

Expanded text:
rium, id est honorant uelando, quoniam mysteria rium, id est honorant uelando, quoniam mysteria ista ibi sunt; et inuicem se adtendunt, quia consonant — duo quippe ibi testamenta figurantur — et uultus hinc se promisit . locuturum deus ad Mosen de medio cherubin desursum propitiatorii. porro si creatura rationalis in multitudine scientiae — quoniam hanc interpretationem habent cherubin — duobus ipsis animalibus significatur, ideo duo sunt, ut societatem caritatis commendent, ideo pinnis suis propitiatorium obumbrant, quia deo, non sibi tribuunt pinnas praestant; et uultus eorum non sunt nisi in propitiatorium, quia cuicumque prouectui ad multitudinem\' scientiae spes non est nisi in dei miseri
Abbreviated transcription (Latin):
cimponendũ suꝑ arcam: quȩri solet sed
cũ aureũ iubeat fieri eiusq longitudinem
et latitudinem tantam expͥmat. qͣnta &
ipsius arcȩ dicta.ẽ: ꝓculdubio uelut ta-¬
bulam auream tante formȩ fieri p̃cipit
qͣ tegeretur arca. ita ut in ipso ꝓpiciato¬
rio eẽnt duo cherubim. binc atq in de
alterutrum attendentes: ita ut uultus
eoꝵ in ꝓpiciatoriũ eẽñ. et pennis suis ob¬
ũbrarent ꝓpitiatoriũ. Qd magnũ ÷ sacra¬
m̃tũ Aurũ qͥppe significat sapientiã : arca
significat secretũ dei . In arca iussa st̃ poni
lex et manna. & uirga aaron. In lege p̃cepta
st̃ Uirga potestas significat᷑ : manna gr̃a : qr
nisi cũ gr̃a non ẽ potestas p̃cepta faciendi
Uerum tam̃ qr lex a qͦ uis ꝓficiede ñ ex
omni parte cõpletur : ꝓpitiatoriũ. ẽ de suꝑ
Ad hoc enĩ opẽ. ut ꝓpicius sit ds̃: et idõ
desuꝑ ponitur : qr suꝑ exaltat misccłia iudicio.
Duo uͦ. cherubim pennis suis obũbrant ꝓpitiato¬

Expanded text:
erimponendum super arcam, quaeri solet: sed cum aureum fieri jubeat, ejusque longitudinem et latitudinem tantam exprimat, quanta et ipsius arcae dicta est, procul dubio velut tabulam auream tantae formae fieri praecipit, qua tegeretur arca; ita ut in ipso propitiatorio essent duo Cherubim, hinc atque inde alterutrum attendentes, ita ut vultus eorum in propitiatorium essent, et pennis suis obumbrarent propitiatorium: quod magnum est sacramentum. Aurum quippe significat sapientiam, arca significat secretum lex et manna et uirga Aaron: in lege praecepta sunt, uirga potestas significatur, manna gratia, quia nisi cum gratia non est potestas praecepta faciendi. uerum tamen quia lex a quouis proficiente non ex omni parte completur, propitiatorium est desuper. ad hoc enim opus est, ut propitius sit deus, et ideo desuper ponitur, quia superexultat misericordia iudicio. duo uero cherubin pinnis suis obumbrant propitiato
Abbreviated transcription (Latin):
nũqͥd aliis dieb ñ uestiet : Sed illis .uii. conti¬
niuis intelligi uoluit. qͥb eiꝰ sac̃dotiũ qͦdam mͦ
dedicat᷑. atq ebdomadis. ẽ in eiꝰ inchoatione
fesaiuitas. Successorem aut̃ aaron eũ dic̃ qͣr
intrat in tab̾naculũ testimonii deseruire in
sc̃ĩs. eũ scilicet significans qͥ ñ poterat ẽẽ. nisi
unꝰ: non qͣles estent & filii aaron cũ uiuo
pr̃e suo: s qualis successor ipsius aaron. qͦmͦ
sͦ ꝓpriũ dicit huiꝰ uniꝰ eẽ intrare intabna¬
culum testimonii deseruire in scĩs. cũ & illa¬
lant᷑. & tab̾ naculũ testimonu etiã illud uocet᷑.
ubi st̃ scã id ẽ m̃sa et cande labrum. ⁊ ubi
cũ deseruiant. & seq̾entes sac̃dotes Adm̃sam
et candelabrũ & ipsũ altare qͦmͦ unũ dic̃¬
successorem aaron qͥ intret in tab̵naculum
testmonu deseruire in sc̃ĩs: Si enĩ dixisset
deseruire in scĩs scõꝵ: nulla e&̃ questio. Ao
hȩc enim ubi ÷ arca testimonii deseruire

Expanded text:
 continuis intelligi voluit, quibus ejus sacerdotium quodammodo dedicatur, atque hebdomadis est in ejus inchoatione festivitas. Successorem autem Aaron eum dicit, qui intrat in tabernaculum testimonii, deservire in sanctis: eum scilicet significans, qui non poterat esse nisi unus, non quales erant et filii Aaron cum vivo patre suo, sed qualis successor ipsius Aaron. Quomodo ergo proprium dicit hujus unius esse, intrare in tabeculum testimonii, deservire in sanctis, cum lentur et tabernaculum testimonii etiam illud uocetur, ubi sunt sancta, id est mensa et candelabrum. ubi cum desei-uiant et sequentes sacerdotes ad mensam et candelabrum et ipsum altare, quomodo unum dicit Aaron, qui intret in tabernaculum testimonii deseruire in sanctis? si enim dixisset: deseruire in sanctis sanctorum, nulla esset quaestio. ad haec enim, ubi est arca testimonii, solus
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorant᷑ : sed ipsum dñm cui ad herere
bonum ẽ ut bonum dĩ qđ diligunt dĩ sit ipse
quẽ diligunt. int̃ quẽ et hões nisi peccata non
separant. quȩ ñ nisi ꝑ eandem gram dimit¬
tant᷑. Unde cũ dixisset. om̃s enĩ cognoscen
me aminore usq ad maiorem eoꝵ: mox ad
didit. qr ꝓpitiꝰ eio iniqͥtati eoꝵ & peccator̃
eoꝵ ñ memorabor ãpliꝰ. Plegem gͦ factoꝵ dic̃
dñs. ñ c̃cupisces ꝑ legem fid ei dic̃it dñs. sine
me nichil potestis facere. Agebat enim de
bonis oꝑib: hͦo ÷ de palmitũ fructib Cũ gͥ
hac appareat distantia uet̃is et noui testã¬
m̃ti qđ lex ibi intabuł hic in cordib scri¬
bit᷑ : ut qđ ibi forinsecus t̾ret hic delectet
intrinsecus. ibiq fiat p̃uaricait᷑r ꝑ occiden¬
tem litterã. hic dilector ꝑ uiuificantem sp̃m:
ñ idõ dicendũ . ẽ qđ ds̃ adiuuet nos ad oꝑandam
iustitiam atq oꝑetur in nob̵ et uelle & oꝑari
ꝓbona uoluntate. qr p̃ceptis iustitiȩ forinsecus

Expanded text:
osue XII, sed ipsum Deum, cui adhaerere bonum est , ut bonum Dei quod diligunt, Deus sit ipse quem diligunt; inter quem et homines nisi peccata non separant, quae nonnisi per eamdem gratiam dimittuntur. Unde cum dixisset, Omnes enim cognoscent me, a minore uitati eorum et peccata eorum non memora or ultra. per legem ergo factorum dicit dominus: non concupisces, per legem fidei dicit dominus: sine me nihil potestis facere; agebat enim de bonis operibus, hoc est de palmitum fruetibus. cum igitur haec appareat distantia ueteris et noui testamenti, quod lex ibi in tabulis, hie in cordibus scribitur, ut quod ibi forinsecus terret, hic delectet intrinsecus, ibique fiat praeuaricator per occidentem litteram, hic dilector per uiuifieantem spiritum, non ideo dicendum est, quod deus adiuuet nos ad operandam iustitiam atque operetur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate, quia praeceptis iustitiae forinsecus
Abbreviated transcription (Latin):
PRiaia enet in gredieni porta atrii qȩ
columnas quib dependebat uelũ xͦ. cubitis ex¬
tentũ. erectũ aut̃ cubitis. &. qͣttuor illis sepe com¬
diens. excipiebat᷑ atrio. cuiꝰ latera dextra
leuaq qͥndenis cubitis et t̃nis colũnis por¬
rigebant᷑ introrsus. ut in mediũ ponerent oftiũ
tab̃naculi interioris in ea parte qͦ ꝑuenie¬
bant: sic̃ in medio ponebant portam atrii.
ab ea parte unde incipiebant. In hoc atrio
erat altare sacrificuarum qͣdratũ qͥnq sci¬
licet cubitis longum: et totidem latũ. Int̃
portam & altare. spaciũ erat. ubi ũsabant᷑
qͥsa crificia imponebant altari. Introrsus
uͦ int̃ altare & ostium tab̵ naculi locꝰ eratcine¬
ris ante altare: & deinde labrũ ȩneum ubi
manꝰ et pedes sac̃dotes lauabant. uł altari in
atrio seruituri . uł tabnaculũ interiꝰ ingres¬
suri. Tentoria porro huiꝰ atrii in lateribus
t̃narũ colũnarũ brssina erant: extenta cu¬
bitis qͥndenis erecta cubitis qͥnis. Ab hc gͦ

Expanded text:
prima erat ingrediendi porta atrii, quae columnas, quibus dependebat velum viginti cubitis extentum, erectum autem cubitis quinque, quatuor illis saepe comdiens excipiebatur atrio, cujus latera dextera laevaque quindenis cubitis et ternis columnis porrigebantur introrsus; ut in medio ponerent ostium tabernaculi interioris, in ea parte quo perveniebant, sicut in medio ponebant portam atrii, ab ea parte unde incipieberat altare sacrificiorum quadratum, quinque scilicet cubitis longum et totidem latum. inter portam et altare spatium erat, ubi uersabantur qui sacrificia inponebant altari; introrsus uero inter altare et ostium tabernaculi locus erat cineris ante altare et deinde labrum aeneum, ubi manus et pedes sacerdotes lauabant uel altari in atrio seruituri uel tabernaculum interius ingressuri. tentoria porro huius atrii in lateribus ternarum columnarum byssina erant extenta cubitis quindenis, erecta cubitis quinis. Ab hoc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
stolũ paulũ et alios recte fidĩ xp̃icinos tn̾c
illa uetera sacrom̃ta paululũ obseruando
ueracit̃ cõm̃dare debuisse: ne putarentur
trib custodite tanqͣm sacrilegia diabolica
a posteris detestandȩ lam enim cũ uenisset
fides quȩ priꝰ illis obseruationib: p̃ñtiata
pꝰmortem & resurrectionem dñi reuelata
ẽ amiserant tanqͣm uitã officii sui Verũ
tam̃ sic̃ defuncta corpora necessario de¬
ducenda erat qͦdam mͦ ad sepulturam.
nec simulate sed religiose. Non aut̃ dese¬
renda continuo. uł mimicoꝵ obtrecta¬
tionib tanꝗ canũ morsib ꝓicienda. Pro¬
inde nc̃ qͥsquis xp̃ianoꝵ quã uis sit ex
uidȩis similit̾ ea celebrare uoluerit
tanꝗ sopitos cineres eruens ñ erit pius deductor

Expanded text:
stolum Paulum et alios rectae fidei Christianos tunc stolum Paulum et alios rectae fidei Christianos tunc illa uetera sacramenta paululum obseruando ueraciter commendare debuisse, ne putarentur tribus custoditae tamquam sacrilegia diabolica a posteris detestatae? iam enim cum uenisset fides, quae prius illis obseruationibus praenuntiata post mortem et resurrectionem domini reuelata est, amiserant tamquam uitam officii sui. uerum tamen sicut defuncta corpora necessariorum deducenda erant quodam modo ad sepulturam nec simulate sed religiose, non autem deserenda continuo uel inimicorum obtrectationibus tamquam canum morsibus proicienda. proinde nunc quisquis Christianorum, quamuis sit ex Iudaeis, similiter ea celebrare uoluerit, tamquam sopitos cineres eruens non erit pius deductor
Abbreviated transcription (Latin):
priou popło ꝑtestam̃tũ qđ uetus dr̃ diuinitus
data st̃ ad significationem futurorum quae ꝑo
gentiam p̃missȩ ꝓpħiae. ñ aut̃ necessario
ni& yeuelatio dĩ qͥe his significcibat᷑ eẽ
uentura. Sed qͣm uis gentib imponenda ñ
eẽnt. ñ tam̃ sio debuissẽ auferri c̃suetudinem
iudȩoꝵ. tanꝗ detestata atq damnata. Sensĩ
ꝓinde atq paulatim feruente saie p̃dica
se iustificari saluosq fieri non illis ũbris
rerẽ antea futurarũ tñc iã uenientium
atq p̃sentiũ. ut in illoꝵ iudȩoꝵ uocarti¬
one qͦs p̃sentia carnis dr̃u et aptica tem¬
pora sic inuenerant : omnis actio illa
consum maretur ũbrar̃. Hoc ei suffe¬
cisse ad comm̃dationem: ut ñ tan quam
detestanda et similis id olatriȩ uitaretur
ultra uͦ ñ hab̾et ꝓgressum. ne putaretur
necessaria tanꝗ uł ab illa salus eẽt uł
sine illa eẽ ñ posset. Qđ putauer̃ heretici : qui
dũ uolunt & iudȩi eẽ et xp̃iani. nec iudȩi

Expanded text:
priori populo per Testamentum Vetus divinitus data sunt ad significationem futurorum, quae pegentiam praemissae prophetiae, non autem necessario i reuelatio, quae his significabatur esse uentura. sed quamuis gentibus inponenda non essent, non tamen sic debuisse auferri a consuetudine Iudaeorum tamquam detestanda atque damnanda. sensim proinde atque paulatim feruente sane praedicse iustificari saluosque fieri, non illis umbris rerum ante futurarum tunc iam uenientium atque praesentium, ut in illorum Iudaeorum uocatione, quos praesentia carnis domini et apostolica tempora sic inuenerant, omnis illa actio consumeretur umbrarum, hoc ei suffecisse ad commendationem, ut non tamquam detestanda et similis idolatriae uitaretur, ultra uero non haberet progressum, ne putaretur necessaria, tamquam uel ab illa salus esset uel sine illa esse non posset, quod putauerunt haeretici, qui dum uolunt et Iudaei esse et Christiani, nec Iudaei