comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbati uiri : sed manifesti non fiunt inter nos quã diu
imꝑitiȩ nr̃ȩ tenebris delectati dormire malumus. quã
lucẽ ueritatis intueri. Qua ꝓpter. multi ut diẽ dĩ uide
U tamur gͦ ȩtiã hereticis: ut eoꝵ approbemus errores.
sed ut catholicã disciplinã aduersus eoꝵ insidias asse¬
rentes. uigilantiores & cautiores simus. ȩtiã si eos ad¬
dm̃ : ut ista scriptura p̃ce dente pietate legentibus
bonis. non aduersus unã aliquã. sed aduersus om̃s pra¬
uas falsasq opimones possit ualere. Contra eos tamen
potissinũ . ẽ. instituta : qͥ duas naturas ł substantias.
singulis principus aduersus inuicẽ rebelles. ẽẽ. ar¬
bitrantur. Offensi enĩ quib dã reb & rursus quib:¬
dã delectati: non eoꝵ qͥb offenduntur. sed eõꝵ quib
delectantur uolunt. ẽẽ. auctorẽ dm̃. Et cũ consuetudinẽ
suã uincere nequeunt. iam carnalib laqueis irreti¬

Expanded text:
Deo probati viri, sed manifesti non fiunt inter nos, quamdiu Deo probati viri, sed manifesti non fiunt inter nos, quamdiu imperitiae nostrae tenebris delectati dormire malumus, quam lucem veritatis intueri. Quapropter multi, ut diem Dei videUtamur ergo etiam haereticis, non ut eorum approbemus errores, sed ut catholicam disciplinam adversus eorum insidias asserentes, vigilantiores et cautiores simus, etiamsi eos adDeum, ut ista scriptura, praecedente pietate, legentibus bonis, non adversus unam aliquam, sed adversus omnes pravas et falsas opiniones possit valere. Contra eos tamen potissimum est instituta, qui duas naturas ve. substantias singulis principiis adversus invicem rebelles esse arbitrantur. Offensi enim quibusdam rebus, et rursus quibusdam delectati, non earum quibus offenduntur, sed earum quibus delectantur, volunt esse auctorem Deum. Et cum consuetudinem suam vincere nequeunt, jam carnalibus laqueis irreti
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ sequuti. part̃ sic intelligentur ut uideamus. ẽẽ. cer¬
tissima. part̃ sic ut uideamus fieri posse : atq ita fieri
ꝯportuisse. Doleamusq illos hȩc non credentes. qͥ nos antea
credentes irridere quã nobiscũ credere maluer̃. Non
eñĩ iã illa hominis sacro sca susceptio & uirginis partus.
& mors filii dei uiut ꝓnob̾. & resurrectio amortuis. & in
cȩlum ascensio. & consessus ad dext̾̃am patris. & peccatoꝵ
abolitio & iuditu: dies. & corpoꝵ resuscitatio. cognita
ȩt̃ni cate trinitatis & mutabilitate creaturȩ. creduntur
tantũ. & non ȩtiã iudicantur ad sũmi dĩ miscđiã quam
fiant inter uos: utamur ȩtiã isto diuinȩ ꝓuidentiȩ bene¬
ficio. Exhis enĩ hominib heretici fuint : qui ȩtiã si. ẽẽnt
inȩccłia. nihilominus errarent. Cũ autẽ foris sunt pluri¬
mũ ꝓsunt : nonuerũ docendo qđ nesciunt. sed aduerũ
quȩrendũ carnales. & aduerũ aꝑiendũ sp̃uales catholi¬

Expanded text:
tatem secuti, partim sic intelliguntur, ut videamus esse certissima; partim sic, ut videamus fieri posse, atque ita fieri oportuisse, doleamusque illos haec non credentes, qui nos antea credentes irridere, quam nobiscum credere maluerunt. Non enim jam illa hominis sacrosancta susceptio, et Virginis partus, et mors Filii Dei pro nobis, et resurrectio a mortuis, et in coelum ascensio, et consessus ad dexteram Patris, et peccatorum abolitio, et judicii dies, et corporum resuscitatio, cognita aeternitate Trinitatis et mutabilitate creaturae, creduntur tantum, et non etiam judicantur ad summi Dei misericordiam, quam fiant inter vos ; utamur etiam isto divinae providentiae beneficio. Ex his enim hominibus haeretici fiunt, qui etiamsi essent in Ecclesia, nihilominus errarent. Cum autem foris sunt, plurimum prosunt, non verum docendo, quod nesciunt; sed ad verum quaerendum carnales, et ad verum aperiendum spirituales catholi
Abbreviated transcription (Latin):
uero inrerũ tẽporalium quibusdã cunabulis
quasi lacte alit par uulos: nunc autẽ ꝑfidẽ
ãbulamꝰ ñ ꝑspeciem: Nisi autẽ ꝑfidẽ ambula¬
uerimꝰ: adspeciem ꝑuenire ñ possumꝰ. quȩ
ñ transit sed ꝑmanet: ꝑ intellectũ purgatũ
nob̵ coherentib ueritati ꝓpterea illeait
linguȩ p̃cedentis plerũq int̃pres fallitur:
cuiñbene nota sententia ẽ. & eã significatio¬
nẽ transfert quȩ a sensu scriptoris pęnitꝰ alienaẽ.
sicut qͥdã codices habent. acuti pedes eorũ
adeffundendũ sanguinẽ. OYc enim:
& acutũ apđ grecos. & uelocẽ significat : Illeergo
uidit sententiã : qͥ transtulit uel oces pedes eoꝵ
adeffundendũ sanguinẽ . Ille autẽ alius a nei¬
piti signo in aliã partẽ raptus errauit & talia
qͥdem ñobscura sed falsa sunt : quorũ alia
conditio est. Non enĩ intelligendos. sed em̃¬
dandos. tales codices potius p̃cipiendũ est:

Expanded text:
vero in rerum temporalium quibusdam cunabulis vero in rerum temporalium quibusdam cunabulis quasi lacte alit parvulos; nunc autem per fidem ambulamus, non per speciem ; nisi autem per fidem ambulaverimus, ad speciem pervenire non poterimus quae non transit, sed permanet, per intellectum purgatum nobis cohaerentibus veritati: propterea ille aitlinguae praecedentis plerumque interpres fallitur, cui non bene nota sententia est, et eam significationem transfert, quae a sensu scriptoris penitus aliena est: sicut quidam codices habent, Acuti pedes eorum ad effundendum sanguinem; ὀξὺς enim et acutum apud Graecos, et velocem significat. Ille ergo vidit sententiam, qui transtulit, Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem ; ille autem alius ancipiti signo in aliam partem raptus erravit. Et talia quidem non obscura, sed falsa sunt: quorum alia conditio est; non enim intelligendos, sed emendandos tales codices potius praecipiendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
mesticos seminis tui nedes pexeris. Alius autẽ ait.
& carnẽ tuã nedespexeris. Vterq sibimet
inuicẽ attestatus est: Nãq alter exaltero expo¬
nitur . quia & caro possit᷑ accipi ꝓpriȩ. ut cor¬
pussuũ quisq nedespiceret seputaret ad monitũ.
& domestici seminis trans late xp̃iani possent
intelligi. ex eodẽ uerbi semine nobiscũ spirita¬
liter nati : Nunc autẽ collato int̃p̃tũ sensu. pro¬
babilior occurrit sententia ꝓpriȩ de consan¬
cosseminis cũ ad carnẽ reculeris consangui¬
nei potissimũ occurr̃. Unde eẽ. arbitror
illud apłi qđ ait. Si quomodo ademulationẽ
adducere potuero carnẽ meã. ut saluos
faciã aliquos exillis. id .ẽ. ut emulando eos
ñ ꝑmanebitis: Quis horũ uerba secutussit : uera¬
legentib: Difficile ẽ. enĩ ita diuersos ase int̃p̃tes
fieri : ut ñse aliqua uicinitate contingant:¬
i E rgo qm̃ intellectus inspeciȩ sempit̾na ẽ. fides

Expanded text:
mesticos seminis tui ne despexeris; alius autem ait, mesticos seminis tui ne despexeris; alius autem ait, Et carnem tuam ne despexeris : uterque sibimet invicem attestatus est. Namque alter ex altero exponitur, quia et caro posset accipi proprie, ut corpus suum quisque ne despiceret, se putaret admonitum; et domestici seminis translate, Christiani possent intelligi, ex eodem verbi semine nobiscum spiritualiter nati: nunc autem collato interpretum sensu, probabilior occurrit sententia proprie de consanomesticos seminis cum ad carnem retuleris, consanguinei potissimum occurrunt; unde esse arbitror illud Apostoli quod ait, Si quo modo ad aemulationem adducere potuero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis ; id est, ut aemulando eos non permanebitis : quis horum verba secutus legentibus. Difficile est enim ita diversos a se interpretes fieri, ut non se aliqua vicinitate contingant. Ergo, quoniam intellectus in specie sempiterna est, fides
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ in sensũ alteriꝰ linguȩ transire ñ possint
thoc maxime int̃ iectionib accidit. quȩ uerba
motũ animi significant potius quã sententiȩ
conceptȩ ullã particulã: Nã & hȩc duo: talia
eẽ. ꝑ hibentur. Dicunt enĩ racha indignantis
eẽ. uocẽ: osanna lȩtantis: Sednon ꝓpt̾ hȩc pauca
quȩ notare atq introgare facillimũ. ẽ: sed
ꝓpt̃ diuersitates ut dictũ ẽ int̃p̃tũ. illarũ lingua¬
rũẽ cognitio necessaria : Qui enĩ scripturas
exhebrea in grecã uerter̃ : nu meraripossunt.
Latini autẽ in t̃p̃tes: nullo modo : Vt enĩ cuiq:
primis fidei tẽporib in manꝰ uenit codex
grecus. &aliquantũ facultatis sib utriuso:
linguȩ habere uidebatur. ausus. ẽ int̃p̃tari:
quã impediuit : simͦ legentes ñ sint negle¬
gentes : Nã non nullas obscuriores sententias
plurium codicum sȩpe manifestauit inspectio
Sicut illud esaiȩ ꝓphetȩ. unꝰ interpres ait & do¬

Expanded text:
ationem transire non possint. Et hoc maxime interjectionibus accidit, quae verba motum animi significant potius, quam sententiae conceptae ullam particulam; nam et haec duo talia esse perhibentur: dicunt enim Racha indignantis esse vocem, Hosanna laetantis. Sed non propter haec pauca, quae notare atque interrogare facillimum est, sed propter diversitates, ut dictum est, interpretum, illarum linguarum est cognitio necessaria. Qui enim Scripturas ex hebraea lingua in graecam verterunt, numerari possunt; latini autem interpretes nullo modo. Ut enim cuique primis fidei temporibus in manus venit codex graecus, et aliquantulum facultatis sibi utriusque linguae habere videbatur, ausus est interpretari, quam impedivit, si modo legentes non sint negligentes. Nam nonnullas obscuriores sententias plurium codicum saepe manifestavit inspectio, sicut illud Isaiae prophetae unus interpres ait, Et do
Abbreviated transcription (Latin):
libri singuli. qͥ conexi sibimet qmnũ quam
seiuncti sunt ꝓuno habent᷑. Quorũ ꝓpħarũ nomi¬
nas̃ hȩc Oseȩ. iohel. amos. abdias. ionas. micheas.
naum. abbacue. sophonias. aggeus. Tacharias.
malachias. Deinde .iIIͬIͬ. ꝓphetȩ s̃ maiorũ uoluminũ
libris testam̃ti ueteris : terminat᷑ auctoritas
Noui autẽ quatuor libris euangelii : scđm matheũ.¬

Expanded text:
libri singuli, qui connexi sibimet, quoniam libri singuli, qui connexi sibimet, quoniam sejuncti sunt, pro uno habentur. Quorum Prophetarum nomina sunt haec: Osee, Joel, Amos, Abdias, Jonas, Michaeas, Nahum, Habacuc, Sophonias, Aggaeus, Zacharias, Malachias. Deinde quatuor prophetae sunt majorum voluminum, uatuor libris Testamenti Veteris terminatur auctoritas. Novi autem quatuor libris Evangelii secundum Matthaeu
Abbreviated transcription (Latin):
& uno libro hie sunauȩ. uno uidicũ. uno
libello qui appellat᷑ ruth: quimagis ad reg¬
norũ principia uidetur pertinere¬
Deinde quatuor regnorũ. & duob paralipome.¬
non ñconsequentib sed quasi alatere ad iunc¬
tis simulq ꝑgentib: Hȩc ẽ. historia quȩ sibim&
adnexa. tẽpora continet atq ordinẽ rerũ:
Sunt aliȩ tãquã ex diuerso ordine. quȩ neque
huic ordini neq int̃se conectuntur : sic̃ ẽ.
iob & tobias. & hester. & iudith. & machabeoꝵ
libriduo. & hesdreduo. qͥ magis subseqͥuident̃
ordinatã illã historiã usq ad regnorũ uł pa¬
ralipomenon terminatã . Deindȩ ꝓphetȩ :
inqͥb: dauid unꝰ li̵ psalmorũ. & salomonis
tres ꝓuerbiorũ. cantica canticorũ. & eccle¬
siastes: Nã illi duo libri unꝰ qͥsapientiȩ. & alius
quiecelesiasticus inscribitur : dequadam
similitudine salomonis. eẽ. dicunt᷑ : Nã hiesus
filius sirach eos conscripsisse constantissime ꝑhi

Expanded text:
et uno libro Jesu Nave, uno Judicum, uno et uno libro Jesu Nave, uno Judicum, uno libello qui appellatur Ruth, qui magis ad Regnorum principium videtur pertineredeinde quatuor Regnorum, et duobus Paralipomenon, non consequentibus, sed quasi a latere adjunctis simulque pergentibus. Haec est historia, quae sibimet annexa tempora continet, atque ordinem rerum: sunt aliae se convertuntur; sicut est Job, et Tobias, et Esther, et Judith, et Machabaeorum libri duo, et Esdrae duo, qui magis subsequi videntur ordinatam illam historiam usque ad Regnorum vel Paralipomenon terminatam. Deinde Prophetae, in quibus David unus liber Psalmorum; Salomonis tres, Proverbia, Cantica Canticorum, et Ecclesiastes. Nam illi duo libri unus qui Sapientia, et alius qui ecclesiasticus inscribitur, de quadam similitudine Salomonis esse dicuntur; nam Jesu filius Sirach eos conscripsisse constantissime perh
Abbreviated transcription (Latin):
fide ueritatis instructꝰ ne p̃occupent in becillũ
animũ & periculosis m̃daciis atq phantas¬
maticis eludentes p̃iudicent aliquid contra
sanã intelligentiã : In canonicis autẽ scripturis
eccłarũ catholicarũ quã plurimũ auctoritatẽ
sequatur . Interquas sane illesint: quȩ apłicas
sedes habere & epłas accipere meruerunt:
Tenebit igit᷑ hunc modũ inscripturis canonicis
ut eas quȩ ab om̃ib accipiuntur ecdesiis catho¬
licis p̃ponat eis quas quidã ñ accipiunt :
Ineis uͦ quȩ non accipiunt᷑ ab om̃ib p̃ponat eas
quas plures grauioresq accipiunt. eis quas
pauciores minorisq auctoritatis eccłȩtenent.
Siautẽ alias in uenerit aplurib alias agraui¬
orib ha beri. quã quã hoc inuenire non pos¬
sit e qualis tam̃ auctoritatis eas habendas
puto : Totus autẽ canon scripturarũ. in qͦ
istã consiđationẽ uersandã dicimꝰ his libris
continetur. qͥnq moẏ seos. id.ẽ. genese.
exodo. leuitico. numero deutero nomio

Expanded text:
fide veritatis instructus, ne praeoccupent imbecillem animum, et periculosis mendaciis atque phantasmatibus eludentes praejudicent aliquid contra sanam intelligentiam. In canonicis autem Scripturis, Ecclesiarum catholicarum quamplurium auctoritatem sequatur; inter quas sane illae sint, quae apostolicas Sedes habere et Epistolas accipere meruerunt. Tenebit igitur hunc modum in Scripturis canonicis, ut eas quae ab omnibus accipiuntur Ecclesiis catholicis, praeponat eis quas quaedam non accipiunt: in eis vero quae non accipiuntur ab omnibus, praeponat eas quas plures gravioresque accipiunt, eis quas pauciores minorisque auctoritatis Ecclesiae tenent. Si autem alias invenerit a pluribus, alias a gravioribus haberi, quanquam hoc facile invenire non possit, aequalis tamen auctoritatis eas habendas puto. 13. Totus autem canon Scripturarum, in quo istam considerationem versandam dicimus, his libris continetur: Quinque Moyseos, id est Genesi, Exodo, Levitico, Numeris, Deuteronomio;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ illud pecus. intelliginꝰ euangelistã : quẽ signi¬
ficauit scriptura in t̃p̃tante apło dicens: Bouẽ
triturantẽ ñ infrenabis: Contraignota signa
endos suscepimꝰ. duab: aliis ad scripturarum
diuinarũ cognitionẽ opus habent. hebrȩa
scilicet & greca. ut ad exẽplaria p̾cedentia
recurrat᷑. siquã dubitationẽ attulerit latinorũ
int̃p̃tũ infinita uarietas. quãquã & hebrȩa
sicut am̃ & alleluia. & racha. &o sanna. & siqͣs̃

Expanded text:
per illud pecus intellegimus euangelistam, quem signiper illud pecus intellegimus euangelistam, quem significauit scriptura interpretante apostolo: bouem triturantem non infrenabis. Cendos suscepimus, duabus aliis ad Scripturarum divinarum cognitionem opus habent, Hebraea scilicet et Graeca, ut ad exemplaria praecedentia recurratur, si quam dubitationem attulerit Latinorum interpretum infinita varietas. » Et postea si
Abbreviated transcription (Latin):
quadã familiaritate cũ ipsa lingua diuinarũ
scripturarũ. in ea quȩ obscuras aꝑienda & dis¬
cutienda ꝑgendie: ut ad obscuriores locu¬
tiones illustrandas. de manifestiorib: sumant᷑
exẽpla : & quȩdã certarũ sententiarũ testimo¬
nia dubitationẽ incertis auferant : in quare
memoria ualet plurimũ : quȩ sidefuerint.
ñ potest his p̃ceptis dari : Duab: autẽ causis
ñ intelliguntur quȩ scriptas : si aut ignotis
aut abiguis signis obtrguntur : Sunt aut̃
signa : uł ꝓpria uł trans lata Propria
dicuntur : cũ his reb significandis adhi¬
bentur ꝓpt̃ qua ss̃ instituta. sic̃ dicimꝰ bouẽ
cũ intelligimꝰ pecus. qđ om̃s nob̵cũ latinȩ linguȩ
homines hoc nomine uocant: Trans latas: cum
& ipsȩres quas ꝓpriis uerb̵ significamꝰ. ad aliqͥd
aliud significandũ usurpantur Sic̃ dicimus
bouẽ. & ꝑ has duas sillabas intelligimꝰ pecus.
qđ isto nomine appellari solet. Sed rursus

Expanded text:
quadam familiaritate cum ipsa lingua divinarum quadam familiaritate cum ipsa lingua divinarum Scripturarum, in ea quae obscura sunt aperienda et discutienda pergendum est, ut ad obscuriores locutiones illustrandas de manifestioribus sumantur exempla, et quaedam certarum sententiarum testimonia dubitationem incertis auferant. In qua re memoria valet plurimum: quae si defuerit, non potest his praeceptis dari. CAPUT X.-- Snon intelleguntur quae scripta sunt, si aut ignotis aut ambiguis signis obteguntur. sunt autem signa uel propria uel translata. propria dicuntur, cum his rebus significandis adhibentur, propter quas sunt instituta, sicut dicimus bouem, cum intellegimus pecus, quod omnes nobiscum latinae linguae homines hoc nomine uocant. translata sunt, cum et ipsae res, quas propriis uerbis significamus, ad aliquid aliud significandum usurpantur, sicut dicimus bouem et per has duas syllabas intellegimus pecus, quod isto nomine appellari solet, sed rursus
Abbreviated transcription (Latin):
decĩ pauli apłi epłis. ad romanos. adchorinthios
duab adgalathas. adephesios. adphilippenses
ad thessalonicenses duab: ad colosenses. adtimo¬
theũ duab. addͥtũ. ad philemonẽ. ad hebreos
Petriduab trib ioħis. una iudȩ. & una iacobi.
Actib apłorũ libro uno & a pocalipsi ioħis libro
uno In his om̃ib libris tim̃tes dm̃ & pietate
mansueti: quȩr̃ uoluntatẽ dĩ Cuiꝰ operis & la¬
boris prima obseruatio ẽ ut diximꝰ nosse istos
libros Et sinandũ ad intellectũ. legendo uł
mandare memoriȩ uł om̃ino in cognitos
ñ habere: Dande illa quȩ in eis aꝑtae positas
uł p̃cepta uiuendi. uł regulȩ credendi. soller¬
tius diligentiusq in uestiganda sunt: Quȩ canto
quisq plura muenit: quanto ẽ. in telligentia
capatior: In his enĩ quȩ aꝑtȩ inscripturis posita s̃
inueniuntur illa om̃ia quȩ continent fidem.
moresq uiuendi. spem scilicet atq: caritatẽ.
Deqͥb libro superiore tractauimꝰ: Tũ uero facta

Expanded text:
is Pauli apostoli, ad Romanos, ad Corinthios duabus, ad Galatas, ad Ephesios, ad Philippenses, ad Thessalonicenses duabus, ad Colossenses, ad Timotheum duabus, ad Titum, ad Philemonem, ad Hebraeos; Petri duabus; tribus Joannis; una Judae, et una Jacobi; Actibus Apostolorum libro uno, et Apocalypsi Joannis libro In his omnibus libris timentes Deum et pietate mansueti, quaerunt voluntatem Dei. Cujus operis et laboris prima observatio est, ut diximus, nosse istos libros, etsi nondum ad intellectum, legendo tamen vel mandare memoriae, vel omnino incognitos non habere. Deinde illa quae in eis aperte posita praecepta vivendi, vel regulae credendi, solertius diligentiusque investiganda sunt: quae tanto quisque plura invenit, quanto est intelligentiae capacior. In iis enim quae aperte in Scripturis posita sunt, inveniuntur illa omnia quae continent fidem, moresque vivendi, spem scilicet atque charitatem, de quibus libro superiore tractavimus. Tum vero, facta
Abbreviated transcription (Latin):
diligit ꝓximũ tanquã se ipsũ ñon inuid& ei. quia neq sibi ipsi
Prestat ei quod potest: quia & sibi ipsi. Non eo indig&: quia nec
se ipso. Tantũ dõ indig&: cui adherendo rectus. ẽ: Nemo autẽ

Expanded text:
diligat proximum tamquam se ipsum, non inuidet ei, quia nec sibi ipsi; praestat ei quod potest, quia et sibi ipsi; non eo indiget, quia nec se ipso; tantum deo indiget, cui adhaerendo beatus est. nemo aute
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepit qͥd & quẽ admodũ doceant : anincelligendũ :
& hominũ officia ipsoscõsp̃u largienite indocendiseaã
ipsis doctorib: ñ deberecessare. & tam̃ neq ꝯplantat ÷
aliqͥđ neqi qͥrigat sed ds qͥin crem̃tũ dat. Vnde ipsis
qͦq ministris sc̃is hominib ut etiã sc̃ĩs angłis oꝑ inaib
nemore cte discit quȩ ꝑtinent ad uidendũ cõdõ. nisi fiat
corporis medicamta quȩ hominib ab hominib ad hi
mederipotest cũ sine ipso illa ñ possint: & tam̃ adhi¬

Expanded text:
praecipit quid et quemadmodum doceant? An intelligendum est, et hominum officia ipso sancto Spiritu largiente, in docendis etiam ipsis doctoribus non debere cessare; et tamen neque qui plantat esse aliquid, neque qui rigat, sed Deum qui incrementum dat ? Unde ipsis quoque ministris sanctis hominibus, vel etiam sanctis Angelis operantibus, nemo recte discit quae pertinent ad vivendum cum Deo, nisi fiat corporis medicamenta, quae hominibus ab hominibus adhibemederi potest, cum sine ipso illa non possint, et tamen adhi
Abbreviated transcription (Latin):
atq agat. utquẽ ad modũ supͣ diximꝰ intelligent̃ libent̃.
obȩdient̃q audiat̃. Iđ cũ apte & conuenient̃ facit. ñ in¬
merito eloquens dici potest. & siñ eũ assequat᷑ auditoris
assensus Adhȩc enĩ tria id ẽ. ut doceat. ut delectet.
ut flectat. etiã tria illa uidextur ꝑtinere uoluisse.
idẽ ipsiromam auctor eloqr cũ itidẽ dix̃. Iserit igit᷑
eloquens qͥ poterit parua sub misse modica tẽꝑate.¬
magna grandit̃ dicere. tanquã si adderet illa etiã tria.
&sic replicaret unã eandẽ:q sententiã dicens. Iserit
igiẽ eloquens qui doceat poterit parua submisse.
U tdelectet modica tr̃ꝑate. ut flectat: grandicer
dicere. Hȩc autẽ tria ille sic̃ ab eodictas inca usis
forensib posset ostende. Hon aute hocẽ in ecclesias

Expanded text:
odum supra diximus, intelligenter, libenter, obedienterque audiatur. Quod cum apte et convenienter facit, non immerito eloquens dici potest, etsi non eum sequatur auditoris assensus. Ad haec enim tria, id est ut doceat, ut delectet, ut flectat, etiam tria illa videtur pertinere voluisse idem ipse Romani auctor eloquii, cum itidem dixit, Is igitur erit eloquens, qui poterit parva submisse, modica temagna granditer dicere: tanquam si adderet illa etiam tria, et sic explicaret unam eamdemque sententiam dicens: Is erit ergo eloquens, qui ut doceat, poterit parva submisse; ut delectet, modica temperate: ut flectat, magna dicere granditer. Haec autem tria ab eo dicta, in causis forensibus possunt ostendi; non autem hic, hoc est, in ecclesias
Abbreviated transcription (Latin):
aliter poterant secutos. ẽẽ: ꝑ quos id actũ. ẽ. ut necesse¬
ria non essent posteris. Cũ enĩ ȩcłia catholica ꝑtotum
orbẽ diffusa atq fundata sit. nec miracula illa in nr̃a
tempora durare ꝑmissa sunt. ne anima semꝑ uisibilia
quȩrer& & eoꝵ consuetudine frigescer& genus humanũ
quoꝵ nouitate flagrabat᷑. nec iã nob dubiũ. ẽẽ. oportet
his. ẽẽ. credendũ. quicũ ea p̃dicent. quȩ pauci assequunt᷑ :
se tamen sequendos popłis ꝑsuadere potuerunt. Nunc
enĩ agitur quib credendũ sit. ante quã quisq idoneus¬
sit ineundȩ rationi dediuinis & inuisibilib rebus. Nam
rationi ipsi purgatioris animȩ quȩ ꝑspicuã ueritatẽ
ꝑuenit. nullo mͦ auctoritas humana p̃ponitur: sed
adhanc nulla suꝑbia ꝑducit: quȩ si non. eẽt: non
essent herecici nqͣ scis matici. neq carne circũcisi.
neq creaturȩ simulachroꝵq cultores: hi autem

Expanded text:
aliter poterant secutos esse: per quos id actum est, ut necessaaliter poterant secutos esse: per quos id actum est, ut necessaria non essent posteris. Cum enim Ecclesia catholica per totum orbem diffusa atque fundata sit, nec miracula illa in nostra tempora durare permissa sunt, ne animus semper visibilia quaereret, et eorum consuetudine frigesceret genus humanum, quorum novitate flagravit: nec jam nobis dubium esse oportet iis esse credendum, qui cum ea praedicarent quae pauci assequuntur, se tamen sequendos populis persuadere potuerunt. Nunc enim agitur quibus credendum sit, antequam quisque sit idoneus ineundae rationi de divinis et invisibilibus rebus; nam ipsi rationi purgatioris animae, quae ad perspicuam veritatem venit, nullo modo auctoritas humana praeponitur: sed ad hanc nulla superbia perducit. Quae si non esset, non essent haeretici, neque schismatici, nec carne circumcisi, nec creaturae simulacrorumque cultores. Hi autem
Abbreviated transcription (Latin):
siie p̾teritarũ siue futurarũ magis credendo quã
intelligendo: ualet. Sed nr̃m. ẽ considerare quib
łhominib ł libris credendũ sit ad colendũ dm̃ recte
queruna saluse huiis rei pͥma disceptatio eisutrũ
his potuis credamus: qui admultos deos. an his qui
ad unũ colendũ nos uocant Quis dubitet eos potis¬
simũ sequendos qui adinũ uocant: p̃serã cũ illi multoꝵ
solũ
dicunt: si apud hos ueritas non eluxe¬
rit tum
demũ migrandũ. ẽ Sĩc enĩ in ipsa
rerũ nat᷑a
maior. ẽ. auctoritas unius ad unũ
om̃ia redigentis. nec in generehumano multitudis
ulla potentia. ẽ. nisi consentientis. id. ẽ. unũ sentientis.
ita in religione. qui ad unũ uocant eoꝵ maior & fide
dignior. ẽẽ. auctoritas deb&. Alta consideratio est
dissentionis eius. quȩ de unius dei cultu inter homines orta
est. Sed accepimus maiores nr̃os. eo gradu quo atempo¬
ralibus ad ȩt̃na conscenditur. uisibiliã miracula. Non enĩ

Expanded text:
sive praeteritarum, sive futurarum, magis credendo quam intelligendo valet. Sed nostrum est considerare, quibus vel hominibus vel libris credendum sit ad colendum recte Deum, quae una salus est. Hujus rei prima disceptatio est, utrum iis potius credamus, qui ad multo deos, an iis qui ad unum Deum colendum nos vocant. Quis dubitet eos potissimum sequendos qui ad unum vocant, praesertim cum illi multorum solum dicunt. Si apud hos veritas non eluxerit, tum demum migrandum est. Sicut enim in ipsa rerum natura major est auctoritas unius ad unum omnia redigentis, nec in genere humano multitudinis ulla potentia est nisi consentientis, id est unum sentientis: ita in religione qui ad unum vocant, eorum major et fide dignior esse debet auctoritas. 47. Altera consideratio est dissensionis ejus quae de unius Dei cultu inter homines orta est. Sed accepimus, majores nostros eo gradu fidei, quo a temporalibus ad aeterna conscenditur, visibilia miracula non enim
Abbreviated transcription (Latin):
ut ũba c̃gruentia ñ oris eligant᷑ industria. sed pectoris seqͣnt᷑
ardorẽ Nãsi aurato gẽmatoq: ferro uirfortis armet̃ inten¬
tissimꝰ pugneagit qͥdẽ illis armis qđ agit ñ qr p̃tiosa sed quia
arma s̃ idẽ ipseẽ . tam̃ &uadeo plurimũ eaã cũrim antitelo¬
uuiꝰ tpris c̃solatione donoꝵ dĩ om̃ia tolerint᷑ magnares est
& grandit̃ agit᷑ nec des ornam̃ta dicendi. Ecce in qͥt nc̃ãpꝰ

Expanded text:
ut verba congruentia, non oris eligantur industria, sed pectoris sequantur ardorem. Nam si aurato gemmatoque ferro vir fortis armetur, intentissimus pugnae, agit quidem illis armis quod agit, non quia pretiosa, sed quia arma sunt: idem ipse est tamen, et valet plurimum, etiam cum rimanti teluhujus temporis, cum solatio donorum Dei, omnia tolerentur. Magna res est, et granditer agitur, nec desunt ornam
Abbreviated transcription (Latin):
tati estis : &neq qͥplantat. ẽ. aliqͥd neq qui ri¬
gat. sed qͥ increm̃tũ dat dĩ: & angłs homi¬
nẽ se ad orantẽ mon&e ut illũ potiꝰ adoret.
sub quo ei dño etiã ipse conseruus. ẽ. Cũ
aũt homine indõ frueris: dõ potiꝰ quã
homine frueris. Illo enĩ frueris quo
efficeris beatꝰ: & ad eũ te ꝑuenissẽ lȩta¬
beris. in quo sp̃e ponis ut uenias. Inde
tuisset spẽ beatitudmis suae. quãqũ
etiã uicinissime dr̃ frui. cũ delecta¬
tione uti. Cũ enĩ ad .ẽ. qđ diligitur:
etiã delectationẽ secũ necessẽ . e. gerit
E quã sitransieris eãq adillud ubi p¬
manendũ ẽ retuleris. uteris ea & abu¬
siue ñ ꝓprie diceris frui. Siuero in hese¬
ris atq ꝑmanseris finẽ in ea ponens lȩ¬
titię tuȩ : tunc uere &ꝓpͥe frui dicendus
es. Qđ ñ faciendũ .ẽ. nisi milla trinitate
idẽ. sũmo & incõmutabili bono. Uide

Expanded text:
ti estis? Et: Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus. Et angelus hominem se adorantem monet, ut illum potius adoret, sub quo ei Domino etiam ipse conservus est. Cum autem homine in Deo frueris, Deo potius quam homine frueris. Illo enim frueris quo efficieris beatus; et ad eum te pervenisse laetaberis, in quo spem ponis ut venias. Inde tuisset spem beatitudinis suae; quanquam etiam vicinissime dicitur frui, cum dilectione uti. Cum enim adest qui diligitur, etiam delectationem secum necesse est gerat; per quam si transieris, eamque ad illud ubi permanendum est retuleris, uteris ea, et abusive non proprie diceris frui. Si vero inhaeseris ac permanseris, finem in ea ponens laetitiae tuae, tunc vero et proprie frui dicendus es; quoniam non fruendum est nisi in illa Trinitate, id est summo et incommutabili bono. Re
Abbreviated transcription (Latin):
nt. libentius discunt quã norunt. cũ cognitio. finis sit discendi:
& quib uilis. ẽ. facilitas actionis. libentius certant quã uincurs.
cũ uictoria finis certandi sit & quib uilis . ẽ. corporis salus:
malunt uesci quã satiari. & malunt frui genitalibus membris
quã nillã tale cõmutationẽ pati: Inueniuntur etĩã qͥ malus
dormire quã non dormitare. cũ om̃is illius uolupcatis finis sit
non esurie acsitire & non desiderare concubitũ & non
ẽẽ corpore fatigato. Quare quifines ipsos desidera¬
nt pͥus curiositate carent. cognoscentes eã. ẽẽ. certã cognitionẽ
quȩ intus. ẽ. & eaꝑfruentes quantũ in hac uita que unt᷑: Inde

Expanded text:
nt, libentius discunt quam norunt, cum cognitio sit finis discendi. nt, libentius discunt quam norunt, cum cognitio sit finis discendi. Et quibus vilis est facilitas actionis, libentius certant quam vincunt, cum victoria sit finis certandi. Et quibus vilis est corporis salus, malunt vesci quam satiari, et malunt frui genitalibus membris quam nullam talem commotionem pati; inveniuntur etiam qui malunt dormire quam non dormitare: cum omnis illius voluptatis sit finis, non esurire ac sitire, et non desiderare concubitum, et non esse corpore fatigato. 103. Quare qui fines ipsos desiderant, prius curiositate carent, cognoscentes eam esse certam cognitionem quae intus est, et ea perfruentes quantum in hac vita queunt. De
Abbreviated transcription (Latin):
uitus potest: Quid eni appetit curiositas. nisi cognitionẽ quȩ
certa ẽẽ. non potest nisi rerũ ȩt̾narũ & eodẽ mͦ sẽ semꝑ habentiũ:
Quid appecit suꝑbia. nisi potentiã quȩ refert᷑ ad agendi facili¬
tatẽ. quã non inuenit anima ꝑfecta nisi subdita dõ & ad eius
regnũ sũma caritate conuersa: Quid appetit uoluptas corpo¬
ris nisi quiecẽ. quȩ non. ẽ. nisi ubi nulla. ẽ. indigentia & nulla
corruptio: Cauendi sunt gͦ inferiores inferi .id . ẽ. post hanc
uitã poene grauiores: ubi nulla potest. ẽẽ. cõmemoratio uerita¬
tis. quia nulla ratiocinatio: ideo nulla ratiocinatio: quia ñ eã
ꝑfundit lumen uerũ quod illuminat omnẽ hominẽ uenientẽ
in hunc mundũ. Iuare festinemus & ambulemus cũ dies p̃sto . ẽ.
ne nos cenebrȩ conp̃hendant: festinemus a scđa morte liberari.
ubi nemo ẽ. qui memorsit dĩ. & ab inferno ubi nemo confitebit᷑ dõ.

Expanded text:
vitiis potest? Quid enim appetit curiositas nisi cognitionem, quae vitiis potest? Quid enim appetit curiositas nisi cognitionem, quae certa esse non potest, nisi rerum aeternarum et eodem modo se semper habentium? Quid appetit superbia nisi potentiam, quae refertur ad agendi facilitatem, quam non invenit anima perfecta nisi Deo subdita, et ad ejus regnum summa charitate conversa? Quid appetit voluptas corporis nisi quietem, quae non est nisi ubi nulla est indigentia et nulla corruptio? Cavendi sunt ergo inferiores inferi, id est post hanc vitam poenae graviores, ubi nulla potest esse commemoratio veritatis, quia nulla ratiocinatio: ideo nulla ratiocinatio, quia non eam perfundit lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Quare festinemus, et ambulemus cum dies praesto est, ne nos tenebrae comprehendant . Festinemus a secunda morte liberari , ubi nemo est qui memor Dei sit, et ab inferno, ubi nemo confitebitur Deo
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad finẽ fortiter: & disponit om̃ia suauiter. Quid eñi
mirabilius. ui incorporea mundũ corporeũ fabricante & ad¬
ministrante: aut quid pulchrius ordinante Si autẽ om̃s¬
nihil nequã ꝑse animus conspiciat : aut quod conspiciãt potest
ẽẽ. nisi multo excellentius longeq p̃stantius Immo uͦ cõmemora¬
ti abhis quȩ iudicamus intueri quid sit scđdm quod iudicamus &
ab oꝑib artiũ conuersi adlegẽ artiũ. eã speciẽ mente contue¬
bimir: cuiuis cõparatione feda sint quȩ ipsius benignitate
sunt pulchra Inuisibilia em̃ dĩ acreatura mundi pea que
facta sunt intellecta conspiciuntur: & sempit̾na eiꝰ uirtus &
diuinitas. Hȩc. ẽ. a temporalib ad ȩt̃na regressio: & exuita ueais
hominis in nouũ hominẽ reformatio Quid . ẽ. autẽ unde homo
cõmemorari non possit adiurtutes capessendas. quando deipsis

Expanded text:
usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Quid enim usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Quid enim mirabilius, vi incorporea mundum corporeum fabricante et administrante? aut quid pulchrius ordinante et ornihilne per se animus ipse conspiciet, aut quod conspiciet potest esse, nisi multo excellentius longeque praestantius? Imo vero commemorati ab iis quae judicamus, intueri quid sit secundum quod judicamus, et ab operibus artium conversi ad legem artium, eam speciem mente contuebimur, cujus comparatione foeda sunt quae ipsius benignitate sunt pulchra. Invisibilia enim Dei, a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, et sempiterna ejus virtus et divinitas . Haec est a temporalibus ad aeterna regressio, et ex vita veteris hominis in novum hominem reformatio. Quid est autem unde homo commemorari non possit ad virtutes capessendas, quando de ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
& alia huns generis membra quȩ inscripturis nominantur
ad uisibilẽ formã humani corporis referenda sint. an ad
significationes intelligibiliũ & sp̃italiũ potentiarũ sic̃ galea
& scutũ & gladius & cingulũ & cȩc̃a talia. Et quod maxime
quȩrendũ ẽ: quid ꝓsit generi humano quod sic nob cum
ꝑ rationalẽ & genitalẽ & corporalẽ creaturã sibi seruientẽ
diuina ꝓuidentia locuta. ẽ: quo uno cognito om̃is ab animis
ꝓteruitas puerilis excluditur: & introducitur sacro sc̃a religio
scripturarũ consideratione & tractatione pascamus animũ
atq potemus ũanȩ curiositatis fame & siti fessũ & estuantem:
& manib fantasmatib tanquã pictis epulis frutra refici satiariq
cupientẽ: hoc uere liberali & ingenuo ludo salubriter eru¬
diamurꝰ. si nos miricula spectaculoꝵ & pulchritudo delec¬
tãt. Illã desideremus sapientiã uidere quȩ ꝑtendit afine

Expanded text:
et alia hujus generis membra, quae in Scripturis nominantur, et alia hujus generis membra, quae in Scripturis nominantur, ad visibilem formam humani corporis referenda sint; an ad significationes intelligibilium et spiritualium potentiarum, sicut galea, et scutum, et gladius, et cingulum, et caetera talia. Et quod maxime quaerendum est, quid prosit generi humano, quod sic nobiscum per rationalem, et genitalem, et corporalem creaturam sibi servientem divina providentia locuta est. Quo uno cognito, omnis ab animis protervitas puerilis excluditur, et introducitur sacrosancta religioScripturarum consideratione et tractatione pascamus animum atque potemus vanae curiositatis fame ac siti fessum et aestuantem, et inanibus phantasmatibus, tanquam pictis epulis, frustra refici satiarique cupientem: hoc vere liberali, et ingenuo ludo salubriter erudiamur. Si nos miracula spectaculorum, et pulchritudo delectant, illam desideremus videre Sapientiam, quae pertendit a fine
Abbreviated transcription (Latin):
gesta significent aliȩ motus animoꝵ aliȩ legẽ ȩc̃nitatis. an alixͫ
inuemantur in quib hȩc om̃ia inuestiganda sint. Quȩ sit stabilis
fides siue historra & temporalis. siue sp̃italis & ȩc̃na. Ad quã
om̃is int̾prȩtatio auctoritatis dirigendã ẽ: & quid ꝓsit ad intel¬
ligenda & optinenda ȩc̃na ubi finis. ẽ. om̃iũ bonarũ ac tionum
fides rerũ temporulũ : & quid inter sit inter allegoriã historiȩ
tates accipienda sit. Hab& eñi om̃is lingua sua ꝓpͥa quȩdã
genera locutionũ: q̃uȩ cũ in aliã linguã trans feruntur uident᷑
absurda quid ꝓsit tanta loquendi humilitas ut non solũ ira
der & cristitia & a somno exꝑge facto & memoria & obli¬
uio & alia nonnulla quȩ inbonos homines cadere possunt.
sed etiã poenitentiȩ. ⁊eli crapulae nomina. & alia huiꝰ modi
inisacris libris inueniantur. & utrũ oculi dĩ & manus & pedes

Expanded text:
gesta visibilia, aliae motus animorum, aliae legem aeternitatis; an aliquae gesta visibilia, aliae motus animorum, aliae legem aeternitatis; an aliquae inveniantur, in quibus haec omnia vestiganda sint. Et quae sit stabilis fides, sive historica et temporalis, sive spiritualis et aeterna, ad quam omnis interpretatio auctoritatis dirigenda sit. Et quid prosit ad intelligenda et obtinenda aeterna, ubi finis est omnium bonarum actionum, fides rerum temporalium. Et quid intersit inter allegoriam historiae,tatem accipienda sit. Habet enim omnis lingua sua quaedam propria genera locutionum, quae cum in aliam linguam transferuntur, videntur absurda. Quid prosit tanta loquendi humilitas, ut non solum ira Dei, et tristitia, et a somno expergefactio, et memoria, et oblivio, et alia nonnulla quae in bonos homines cadere possunt, sed etiam poenitentiae, zeli, crapulae nomina, et alia hujusmodi in sacris Libris inveniantur. Et utrum oculi Dei, et manus, et pedes,
Abbreviated transcription (Latin):
inherere: obiurgemus saltim nr̃a fantasmata. & tã nugatorios
& deceptorios ludos despectaculo mentis eiciamus: utamur
gradib quos nob̾ diuina ꝓuidentia fabricare dignata. ẽ.
Cũ eñi figmentis ludicris nimiũ delectati euanesceremus
in cogitationib nr̃is. & totã uitã inquędã uana somnia
uerteremus rationali creatura seruiente legib suis ꝑsonos
aclitteras ignẽ fumũ nubẽ columnã quasi quȩdã uerba
insibilia cũ infantia nr̃a parabolis ac similitudinib quodã¬
modo ludere & interiores nr̃os oculos luto huius cemodi cura
fidẽ debeamus historiȩ. quã fidẽ debeamus intelligentiȩ ł
quid mandemꝰ memoriȩ: ẽẽ uerũ nescientes sed credentes tamen:
& ubi sit uerũ quod non uenit & transit. sed semꝑ eodẽ mͦ man&
Qui sit modus interp̃tandȩ allegoriȩ quȩ ꝑsapientiã dicta
tiora eã ꝑducere sufficiat. anusq ad animȩ affectiones atq
naturã. an usq ad in cõmutabilẽ et̃nitatẽ. an aliȩ uisibilia

Expanded text:
inhaerere, objurgemus saltem nostra phantasmata, et tam nugatorios et deceptorios ludos de spectaculo mentis ejiciamus. Utamur gradibus quos nobis divina providentia fabricare dignata est. Cum enim figmentis ludicris nimium delectati evanesceremus in cogitationibus nostris, et totam vitam in quaedam vana somnia verteremus; rationali creatura serviente legibus suis, per sonos ac litteras, ignem, fumum, nubem, columnam, quasi quaedam verba visibilia, cum infantia nostra parabolis ac similitudinibus quodammodo ludere, et interiores oculos nostros luto hujuscemodi curars ergo quam fidem debeamus historiae, quam fidem debeamus intelligentiae, quid mandemus memoriae, verum esse nescientes. sed credentes tamen. Et ubi sit verum, quod non venit et transit, sed semper eodem modo manet. Qui sit modus interpretandae allegoriae, quae per sapientiam dicta tiora eam perducere sufficiat; an usque ad animae affectiones atque naturam, an usque ad incommutabilem aeternitatem: an aliae significent
Abbreviated transcription (Latin):
suo ad dit gaudiũ matris augescit. & alio loco in fineepłȩ¬
sc̃itas. portat &ueritas. portant disciplinedĩ memo¬
resstitiã cũ religione retinentes: stabiles infide. humi¬
les intͥnore. ad om̃s tolerantias fortes. ad sustinendas
iniuriasmites. ad faciendã miscđiã faciles. frat̃na pace
unanimes atq concordes. Quȩ uossingulȩ obonȩ
purte p̃cedects ꝓuecteannis uiniorib facite magisteriũ.
mmores natu p̃bete cõparib incitam̃tũ. Ornam̃tisuos
mutuis excitate ȩmulis de uirtute docum̃tis ad głam puo¬
cate durate fortit̃ spiritalit̃ ꝑgite. ꝑuenite felicit̃. tantũ
mem̃ toteturicnr̃i cũ incipiet inuob uirginita honorari
Ambrosius etũ genere dicenditẽꝑato. & ornato ꝓfesis
uiginib: ꝓponit tanquã sub exẽpli forma qđ morib
imitent᷑ &dicit. Vrgo erat ñ plũ corpore sedeciã m̃te.
quȩ nullo doliãbit᷑ ihcerũ adulteraret affectũ. corde hu¬

Expanded text:
suo addit, tanto plus gaudium matris augescit. Et alio loco in fine esuo addit, tanto plus gaudium matris augescit. Et alio loco in fine esanctitas portat, & veritas. Portant disciplinæ Dei memores iustitiam cum religione retinentes: stabiles in fide, humiles in timore. Ad omnem tolerantiam fortes, ad sustinendam iniuriam mites, ad faciendam misericordiam faciles: fraterna pace vnanimes, atque concordes. Quæ vos singula, o bonæ parte præceditis. Prouectæ annis, iunioribus facite magisterium. Minores natu, præbete comparibus incitamentum. Hortamentis vos mutuis excitatecate. durate fortiter, spiritaliter pergite, peruenite feliciter. tantum mementote tunc nostri, cum incipiet in uobis uirginitas honorari. 48. Ambrosius etiam genere dicendi temperato ei ornato professis virginibus proponit, tanquam sub exempli forma, quod moribus imitentur, et dicit: Virgo erat, non solum corpore, sed etiam mente, quae nullo doli ambitu sincerum adulteraret affectum: corde hu
Abbreviated transcription (Latin):
&atima sũ pͥpetrã posuit. & ea uire ꝑ fudit q̃ simulut
uirge cacumine quãge rebatangłsdi c̃tigit depetra
habuerit corporis xp̃i qr scriptũ ẽ. bibelant decon
ꝓhenniriuo suq sanginnis inundauit. Iãtunc igit in
peccata crucifixꝰ aboleret na solũ delicta factorũ.
sedetiã cupihtites animorũ. Caro enĩhedi. ad culpã
facti refert᷑ iusadillecebras cupiditatũ sic̃ scriptũ ẽ.
qrc̃cupiuit popłs cupiditatẽ pessimã & dixer̃
Qius noscibabit carne : q̃đigit᷑ extendit angł suirgã
& traigit petrã dequaignis exiit: ostendit qđ carod ñi
a pđ cyprianũ uirginitatis illa laudatio. Nunc nob̵ aduir¬
les laudis & honoris opꝰ integrũ atq: incorruptũ dĩimago
respondens ad sc̃imoniã dñ i illustrior portio gregis xp̃i
Gaudet ꝑipsas. atq: im illis largit̃ floret ecdȩ matris gloriosa
fecunditas quantoq: plusgloriosa uirginitas numero

Expanded text:
azyma supra petram posuit et ea jure perfudit: quae simul ut virgae cacumine, quam gerebat angelus, Dei contigit, de petra habuerit corporis Christi; quia scriptum est: Bibebant de conperenni rivo sui sanguinis inundavit. 3. Jam tunc igitur in peccata crucifixus aboleret, nec solum delicta factorum, sed etiam cupiditates animorum. Caro enim haedi ad culpam facti refertur; jus ad illecebras cupiditatum, sicut scriptum est, « Quia concupivit populus cupiditatem pessimam, et dixerunt, Quis nos cibabit carne » ? Quod igitur extendit angelus virgam, et tetigit petram, de qua ignis exiit, ostendit quod caro Domini apud Cyprianum virginitatis illa laudatio: Nunc nobis ad virles laudis et honoris, opus integrum atque incorruptum, Dei imago respondens ad sanctimoniam Domini, illustrior portio gregis Christi. Gaudet per ipsas, atque in illis largiter floret Ecclesiae matris gloriosa fecunditas: quantoque plus gloriosa virginitas numero
Abbreviated transcription (Latin):
positione uariet᷑ & tam̃ generi dictio tota tribuitur. cuiꝰ¬
ładhibeat᷑ certis & necessariis locis: Nã &in grandigenere
sẽꝑautpene. sẽꝑ tẽꝑata debet eẽ pͥncipia. & in potestateẽ.
eloquente s ut dicant̃ ñnulla sũ misse etiã quȩ possent
grandit̃ dici. ut ea quȩdic int̃ grandit̃ exilloꝵ fiant cõ pa¬
ratione sigrandiora. & eorũ tanquã ubris luminosioa
uindicat. Ac ꝑ hoc eo genere utendũ ẽ. & in aliis duob:
generib qͣndo eis ista incidunt. Si c̃ laudandũ aliqd
uł uituꝑandũ. ub in ecdã natio cuiꝰquã nec lib̾atio

Expanded text:
rpositione varietrpositione varietvel adhibeatur, certis et necessariis locis. Nam et in grandi genere semper aut pene semper temperata decet esse principia. Et in potestate est eloquentis ut dicantur nonnulla submisse, etiam quae possent granditer dici; ut ea quae dicuntur granditer, ex illorum fiant comparatione grandiora, et eorum tanquam umbris luminosioravindicat. Ac per hoc eo genere utendum est et in aliis duobus generibus, quando eis ista incidunt: sicut laudandum aliquid vel vituperandum, ubi nec damnatio cujusquam nec liberatio
Abbreviated transcription (Latin):
inolescere. Necqͥsquã p̃ter disciplinã eẽ. existimet istamis¬
cere immoquantũ c̃grue fieri pocest om̃ib generib:
dictio uariandaẽ Nã quando plixa ẽ in uno genere . minꝰ
destinet auditorẽ. Cũ uͦ sit in aliud abalio transitꝰ etiam¬
silongius erat decens: ꝓcedit oratio. quãuis habeant¬
& singula genera uarietatessuas insermonẽ eloquentiũ
erũ tam̃ faciliꝰ sũmissu solũ. quã solũ grande diuciꝰ tolerari
potest. Cõmoto qͥppeanimi quanto magis excitanda ẽ.
ut nob assentiat᷑ auditor. tantominꝰ in eadiuteneri
potest cũ fuerit quantũ satis ẽ. excitita. &ideo cauendũ ẽ.
nedũ uolumꝰ aldderigere qđ erectũ ẽ : etiã inde decidat
missus : beneredit᷑ ad ea quȩ o pꝰẽ. grandit̃ dici. ut dictionis
ĩpetꝰ si c̃ marisȩstus alt̃nent. Ex qͦ sit ut grande dicendigenꝰ
si diutiꝰẽ. dicendũ: ñ debeat eẽ. solũ. sed alioꝵ generũ int̃¬

Expanded text:
est. 51. Nec quisquam praeter disciplinam esse existimet ista miscere: imo quantum congrue fieri potest, omnibus generibus dictio varianda est. Nam quando prolixa est in uno genere, minus detinet auditorem. Cum vero fit in aliud ab alio transitus, etiamsi longius eat, decentius procedit oratio: quamvis habeant et singula genera varietates suas in sermone eloquentium, Verumtamen facilius submissum solum, quam solum grande diutius tolerari potest. Commotio quippe animi quanto magis excitanda est, ut nobis assentiatur auditor, tanto minus in ea diu teneri potest, cum fuerit quantum satis est excitata. Et ideo cavendum est, ne dum volumus altius erigere quod erectum est, etiam inde decidat,t dicenda submissius, bene reditur ad ea quae opus est granditer dici, ut dictionis impetus sicut maris aestus alternet. Ex quo fit ut grande dicendi genus, si diutius est dicendum, non debeat esse solum, sed aliorum generum inte
Abbreviated transcription (Latin):
ex arceat. aut dãnato noceat. & omne corpus suȩ animȩ
seruiat. quantũ ꝓ eius meritis & ꝓrerũ ordine si nitur.
nullũ malũ .ẽ. naturȩ uniuerse. sed sua cuiq culpa fit
malũ. Porro cũ anima ꝑdĩ gr̃am regenerata & ininte¬
grũ restituta. & illi subditã uni a quõ creata est. instau¬
rato etiã corpore inpristinẽ firmitatẽ non cũ mundo
possideri. sed mundũ possidere coeꝑit:. nullũ malũ ei erit
quia ista infima pulchritudo temporaliũ uicissitudinũ

Expanded text:
exerceat, aut damnato noceat; et omne corpus suae animae exerceat, aut damnato noceat; et omne corpus suae animae serviat, quantum pro ejus meritis, et pro rerum ordine sinitur: nullum malum est naturae universae, sed sua cuique culpa fit malum. Porro cum anima per Dei gratiam regenerata, et in integrum restituta, et illi subdita uni a quo est creata, instaurato etiam corpore in pristinam firmitatem, non cum mundo possideri, sed mundum possidere coeperit, nullum ei malum erit: quia ista infima pulchritudo temporalium vicissitudinu
Abbreviated transcription (Latin):
facile non mͦ totũ uersũ sed etiã totũ carm̃ possit audire
Totũ autẽ ordinẽ scłoꝵ sentire nullus hominũ potest. huc
accedit quod carminis nonsumus partes: scłoꝵ uͦ partes.
dãnatione facti sumus. Illud gͦ canitur sub iuditio nr̃o.
ista ꝑ agantur delabore nr̃o Nulli autẽ uicto ludi
agonistici placent: sed tam̃ cũ eius dedecore decorisun
Et hȩc enĩ quȩdã ueritatis imitatio. ẽ. Nec ob aliud atalib
ꝓhibemur spe̾ctaculis : nisi ne umbris rerũ deceptr ab
ipsis reb quarũ umbrȩ ille sunt. aberremus. Ita uniuer¬
sitatis huius conditio atq ad ministratio. solis impiis ani-¬
mis dãntisq non placet: Sed etiã cũ miseria earũ multis
ł int̾ra uictrib ł in cęlo sine ꝑiculo spectantib placet
beatr: om̃is autẽ inrationalis aut cedat potentiori.
aut pareat meliori. aut cõparet᷑ aequali. aut certantẽ

Expanded text:
facile non modo totum versum, sed etiam totum carmen possit audire; facile non modo totum versum, sed etiam totum carmen possit audire; totum autem ordinem saeculorum sentire nullus hominum potest. Huc accedit quod carminis non sumus partes, saeculorum vero partes damnatione facti sumus. Illud ergo canitur sub judicio nostro, ista peraguntur de labore nostro. Nulli autem victo ludi agonistici placent, sed tamen cum ejus dedecore decori sunt: et haec enim quaedam imitatio veritatis est. Nec ob aliud a talibus prohibemur spectaculis, nisi ne umbris rerum decepti, ab ipsis rebus quarum illae umbrae sunt, aberremus. Ita universitatis hujus conditio atque administratio, solis impiis animis damnatisque non placet; sed etiam cum miseria earum, multis vel in terra victricibus, vel in coelo sine periculo spectantibus placet:beata; omnis autem irrationalis aut cedat potentiori, aut pareat meliori, aut comparetur aequali, aut certantem