comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
respondent: Nos quidem peccatores sumus: s
de soĩs loquimur. non de nobis: hoc uos inter¬
rogo.xp̃iani estis: Non dico iusti estis. xp̃iani
estis.: Non audent negare. xp̃iani inquit su¬
mus. fideles ergo estis: Baptizati inquit sumꝰ
dimissa sunt uobis cuncta peccata: Dimissa s̃
inquit quo modo estis peccatores : Sufficit mͥ
unde te repellam. Uos xp̃iani estis. baptrza¬
ti estis. fideles estis. menbra ecclesie estis. et ha¬
betis maculas et rugas. Quomodo ergo est.
ecclesia isto tempore sine macula et ruga. cum
uos sitis macła eius et ruga: aut si non uultis
ẽẽ. ecclesiam nisi eam que sine macula. et ru¬
ga est: cum rugis et maculis ur̃is p̃cidite uos
amenbris eius. precidite uos acorpore eius.
S quid ad huc dicam ut se ab ecclesia segre¬
gent. cum hoc iam fecerint. . Heretici enim s̃.
iam foris sunt: cum tota fidtcia sua iam foris
remanser̃. Redite ⁊ audite: audite et credite.

Expanded text:
respondent? Nos quidem peccatores sumus; sed respondent? Nos quidem peccatores sumus; sed de sanctis loquimur, non de nobis. Hoc vos interrogo: Christiani estis? Non dico, Justi estis? Christiani estis? Non audent negare: Christiani, inquiunt, sumus. Fideles ergo estis? Baptizati estis? Baptizati, inquiunt, sumus. Dimissa sunt vobis cuncta peccata? Dimissa, inquiunt. Quomodo ergo estis peccatores? Sufficit mihi unde vos repellam. Vos christiani estis, baptizati estis, fideles estis, membra Ecclesiae estis, et habetis maculas et rugas? Quomodo ergo est Ecclesia isto tempore sine macula et ruga, cum vos sitis ruga ejus et macula? Aut si non vultis esse Ecclesiam, nisi eam quae sine macula et ruga est, cum rugis vestris et maculis praecidite vos a membris ejus, praecidite vos a corpore ejus. Sed quid adhuc dicam ut se ab Ecclesia segregent, cum hoc jam fecerint? Haeretici enim sunt, jam foris sunt: cum tota munditia sua foris remanserunt. Redite, et audite; audite, et credite.
Abbreviated transcription (Latin):
to sunt : respondent et dict̃. Tota ecclesia. Mi¬
rari potuissem. si inuenirem uum. duo. uel
tres. dece quod querebat abraham. Abraham
enĩ aquinquaginta usq ad decẽ descendit. tu
heretice respondes et dicis michi tota ecclesia:
Unde hoc probas: probo inquis. Proba rogo
te. Magnum enim michi gaudium asfers. si doce¬
re potueris. dotam prorsus ecclefiam: insingulis
quibq fidelib suis nullum habere peccatum.
Probo inquis. Dic unde. apłs loquitur. Quid loqr
atq in uerbo. ut̃ exiberet sibi gloriosam ecclesiã.
non habentem maculam aut rugam. aut aliqͥd
huius modi. Audiuimus de nube magna tonitrua.
Nubes enim dĩ apłs. Uerba ista sonuerunt:¬
⁊ tremere nos fecer̃. S dicite nobis anteꝗ que
ramus: quomodo ista uerba apłs dixerit. dici¬
te inquam nob̾: utrum uos iusti estis an non.
Respondent. iusti sumus. Ergo ñ habetis pec¬
catum ꝑ om̃s dies. ꝑ omnes noctes. nichil ma-¬

Expanded text:
to sunt? respondent et dicunt, Tota Ecclesia. Mito sunt? respondent et dicunt, Tota Ecclesia. Mirari potuissem, si invenirem unum, duos, tres, decem, quot quaerebat Abraham. Abraham enim a quinquaginta usque ad decem descendit : tu, haeretice, respondes, et dicis mihi totam Ecclesiam. Unde hoc probas? Probo, inquis. Proba, rogo te. Magnum enim mihi gaudium affers, si docere potueris, totam prorsus Ecclesiam in singulis quibusque fidelibus suis nullum habere peccatum. Probo, inquis. Dic unde? Apostolus loquitur. Quid loquiaquae in verbo, ut exhiberet sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodi . Audivimus de nube magna tonitrua. Nubes enim Dei Apostolus. Verba ista sonuerunt, et tremere nos fecerunt. Cramus quomodo ista verba Apostolus dixerit; dicite, inquam, nobis, utrum vos justi estis, an non. Respondent, Justi sumus. Ergo non habetis peccatum? Per omnes dies, per omnes noctes nihil ma
Abbreviated transcription (Latin):
brum xp̃i factus ẽ: si dixerit se ñ habere peo¬
catum. seipsum seducit. et ueritas non ẽ. Pror¬
sus mentitur. si dicat iuistus sum. Sunt autem¬
quidam inflatiutres. sp̃ũ elationis plem. non
magnitudine ingentes. s suꝑbie morbo tumen¬
tes: ut dicere audeant inueniri homines smne
peccato. Dicunt ergo iustos prorsus in hac uita
millum habere peccatum. Heretici autem sufs
pelagian: idemq celestiani qui hoc dicunt. Et
cum responsum illis fuerit. quid est ꝙ dicitis. gͦ
uiuit hic homo sine peccato. et non habet oĩ¬
no ullum peccatum. nec facto. nec uerbo. nec
cogitatione: Respondent de illo suꝑbie uento
quo plem sunt: quem uentum utin̾am fimrenł
reflarentur ⁊ tacerent. idẽ. humiles fierent ñ
elati. Respondent in quam prorsus. isti homi¬
nes scĩ fideles dei. ne facto. nec uerbo. nec cogi¬
tatione. possunt ullum habere peccatũ Et cũ
eis dicitur. qui sunt isti iusti qui sine pecca¬

Expanded text:
plum Dei factus est, si dixerit se non habere pecplum Dei factus est, si dixerit se non habere peccatum, seipsum seducit, et veritas in eo non est; prorsus mentitur, si dicat, Justus sum. CAPUTquidam inflati utres, spiritu elationis pleni, non magnitudine ingentes, sed superbiae morbo tumentes, ut dicere audeant, inveniri homines absque peccato. Dicunt ergo, justos prorsus in hac vita nullum habere peccatum. Haeretici autem sunt Pelagiani, iidemque Coelestiani, qui hoc dicunt. Et cum responsum illis fuerit, Quid est quod dicitis? Ergo vivit hic homo sine peccato, et non habet omnino ullum peccatum, nec facto, nec verbo, nec cogitatione? Respondent de illo superbiae vento, quo pleni sunt: quem ventum utinam finirent, reflarentur et tacerent, id est, humiles fierent, non elati: respondent, inquam, Prorsus isti homines sancti, fideles Dei, nec facto, nec verbo, nec cogitatione possunt ullum habere peccatum. Et cum eis dicitur, Qui sunt isti justi, qui sine pecca
Abbreviated transcription (Latin):
Si autem confessi fuerimus
peccata nr̃a: fidelis ẽ et ui¬
stus qui dimittet nobis peccata. et mundet nos
abomni iniquitate. his uerbis docuit beatus
iohannes. unmo ipse dominus ihesus ñ se ta¬
cens ꝑ iohannem: neminem inista carne. in i¬
sto corpore corruptibili. in ista terra. in isto ma¬
ligno seculo. in ista uira temptationib plena:
neminem hic uiuere sine peccato absoluta sen¬
tentia est: nec expositore indiget. Si dixeri¬
mus quia peccatum non habemus. Quis enĩ ẽ
qui non habet peccatum sic̃ scͥptura dicit nec
infans cuius ẽ unius diei uita suꝑ terram: tał
paruulus peccatum non fecit: s de parentib tra¬
xit. Ergo nullo modo potest quisꝗ dicere non
habuisse se peccatum. S accessit ꝑfidem ad laua¬
chrũ regenerationis homo fidelis: ⁊ omnia di¬
missa sũnt ei. Iam sub gr̃ã uiuit: infide uiuit.
Menbrum dei factus est. templum dei factus
est: et tamen si quo modo templum dei et men¬

Expanded text:
si fuerimus peccata nostra, fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate. His verbis docuit beatus Joannes, imo ipse Dominus Jesus non se tacens per Joannem, neminem in ista carne, in isto corruptibili corpore, in ista terra, in isto maligno saeculo, in ista vita tentationibus plena, neminem hic vivere sine peccato. Absoluta sententia est, nec expositore indiget: Si dixerimus quia peccatum non habemus. Quis est enim qui non habet peccatum? Sicut Scriptura dicit, Nec infans cujus est vita diei unius super terram . Talis parvulus peccatum non fecit, sed de parentibus traxit. Ergo nullo modo quisquam potest dicere, non se habuisse peccatum. Sed accessit per fidem ad lavacrum regenerationis homo fidelis, et omnia dimissa sunt ei; jam sub gratia vivit, in fide vivit, membrum Christi factus est, templest: et tamen sic quomodo membrum Christi et tem
Abbreviated transcription (Latin):
a leuib peccatis. Ergo ait nescio quis non ha¬
beo peccata: seipsum decipit. et ueritas in eo
non est. Prorsus oremus ut cdummttat: sed
faciamus quod dr̃. dimittamus et nos de¬
bitorib nr̃iᷤ. Cum dimitumus: dimittitur¬
et nobis. Cotidie dicimus hoc et condie fa¬
cimus: et cotidie fit in nobis. Non hic su¬
mus sine peccato: s exibimus hinc sine

Expanded text:
a levibus peccatis. Ego, ait, nescio quis, non haa levibus peccatis. Ego, ait, nescio quis, non habeo peccata. Se ipsum decipit, et veritas in eo non est. Prorsus oremus, ut Deus dimittat: sed faciamus quod dicitur, dimittamus et nos debitoribus nostris. Cum dimittimus, et dimittitur nobis. Quotidie dicimus hoc, et quotidie facimus, et quotidie fit in nobis. Non hic sumus sine peccato, sed exibimus hinc sine
Abbreviated transcription (Latin):
tionis penicilio t̃gantur humiles ⁊ deuoti.
dicamus cotidie: dimite nobis debita nr̃a
S si facimus quod sequitur: sic̃ et nos di-¬
nuttimus debitorib nr̃is. Sponsio hec cum
deo. uere sponsio. et fira conditio ẽ. Tu hõ
es: et habes debitorem. et debitor etiam tu es:
accedis ad dm̃ qui habet debitores et debitor
non ẽ. ut postules tͥ debita relarari. S hoc tͥ
dixit. Ego debita ũ habeo tu habes. habes de¬
bita debes enim michi: s etiam fr̃ tuus de¬
bet tͥ. Debitor meus es: habes et tu debito¬
rem. Debitor ms̃ es. quia pecasti in me: ha¬
bes debitorem frem̃. quia peccauit inte. Q.
facies cum debitore tuo: et ego cũ meo fac̾io.
Idẽ. si dimittis dimitto: si tenes teneo. Tu con¬
tra te tenes. qui alteri ñ dimittis. Nemo
debemus amare peccatum. Oderimus eum
fratres. & si non sumus sine peccatis. oderi¬
mus tam̃ ea: et maxime a cͥminib nos ab¬
stineamus: abstineamus quantũ possumus.

Expanded text:
tionis penicillo tergantur. Humiles et devoti tionis penicillo tergantur. Humiles et devoti dicamus quotidie, Dimitte nobis debita nostra: sed si faciamus quod sequitur, Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Sponsio haec cum Deo, vera sponsio et fixa conditio est. Tu homo es, et habes debitorem, et debitor etiam tu es. Accedis ad Deum, qui habet debitores, et debitor non est, ut postules tibi debita relaxari. Sed hoc tibi dicit: Ego debita non habeo, tu habes debita; debes enim mihi: sed etiam frater tuus debet tibi. Debitor meus es, habes et tu debitorem. Debitor meus es, quia peccasti in me: habes debitorem fratrem, quia peccavit in te. Quod feceris cum debitore tuo, facio et ego cum meo: id est, si dimittis, dimitto; si tenes, teneo. Tu contra te tenes, qui alteri non dimittis. Nemo debemus amare peccatum. Oderimus ea, fratres; etsi non sumus sine peccatis, oderimus tamen ea: et maxime a criminibus nos abstineamus; abstineamus, quantum possumus,
Abbreviated transcription (Latin):
eum ut faciat: et post quam fecerat ad horrea
nos ducat. ibiq nos reponat. ubi pressoruam
non erit. Tu ergo qui loquebaris sine macu
la et tuga es: Quid hic facis in ecclesia que dic̃.
dimute nobis debita nra: Debita se habere con¬
fitentur: que relaxentur. Qui non confitent᷑
ñ idõ non habent: s ideo eis non relaxabun¬
tur. Confessio nos sanat: et uita cauta. uita
humilis. Oratio cum fide. contritio cordis. lacͥ¬
me non ficte. deuena cordis profluentes. ut
dimittantur nobis peccata: sine quib ẽẽ. ñ
possumus. Confessio inquam nos sanat: dicen¬
te apło iohanne. Si confiteamur peccata nr̃a:
fidelis ẽ. et. iustus. ut dimittat nobis peccã.
et mundet abomini inquitate. Non autem
qr dico quod non possumus hic eẽ sine pecca¬
to: homicidia facere debemus. aut ad ulteria
ł cetera mortifera peccata: que uno ictu pe¬
rinunt. Tale non facit boue fidei et bone
spei xpĩamis: s illa sola. que condiano ora¬

Expanded text:
eum ut faciat, et postquam fecerit, ad horrea eum ut faciat, et postquam fecerit, ad horrea nos ducat, ibique nos reponat, ubi pressorium non erit. la et ruga es? Quid hic facis in Ecclesia, quae dicit, Dimitte nobis debita nostra? Debita se habere confitetur, quae relaxentur. Qui non confitentur, non ideo non habent: sed ideo eis non relaxabuntur. Confessio nos sanat, et vita cauta, vita humilis, oratio cum fide, contritio cordis, lacrymae non fictae de vena cordis profluentes, ut dimittantur nobis peccata, sine quibus esse non possumus. Confessio, inquam, nos sanat, dicente apostolo Joanne, Si confiteamur peccata nostra, fidelis est et justus, ut dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate. Non autem, quia dico quod non possumus hic esse sine peccato, homicidia facere debemus, aut adulteria, vel caetera mortifera peccata, quae uno ictu perimunt. Talia non facit bonae fidei et bonae spei christianus: sed illa sola, quae quotidiano ora
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ extendit᷑ ruga nr̃a. tamquam excendiculam¬
agni fullonis ineruce&ͥ. In ipsa enim cruce. idẽ
uupsa tendicula pronobis sanguinem fudit.
Et nostis fideles quale testimonium ꝑhibeatis
sanguini quem accepistis. Certe enĩ dicitis am̃.
Nostis qui sit sanguis. qui promultis effuss
est inremissionem peccatoꝵ. Ecce quomodo fit
ecclesia sine macula et ruga tamquã bene mũ¬
data intendicula crucis extenditur. s hic om¬
nino potest id agi. Exiber sibi gloriosam ec¬
clesiam dominus ñ habentem maculam aut
rugam. Agit hoc ⁊ hic exibet tͥ. Hoc enim a¬
git ut ñ habeamus maculam aut rugam. mag¬
num est. Quꝰ agit bene curat doctissimus arti¬
fex est. Eoctendit in ligno. et facit nos sñ ruga:
quos abluendo fecerat sine macula. Ipse qui
uenit sine macula ⁊ sine ruga. extensus est in
tendicula. s propt̃ uos. non propt̃ se ut uos
faceret sñ macula et ruga. Rogemus ergo

Expanded text:
ubi extenditur ruga nostra? Tanquam in tendicula mubi extenditur ruga nostra? Tanquam in tendicula magni fullonis, in cruce Christi. In ipsa enim cruce, id est, in ipsa tendicula pro nobis sanguinem fudit. Et nostis fideles quale testimonium perhibeatis sanguini quem accepistis. Certe enim dicitis, Amen. Nostis qui sit sanguis qui pro multis effusus est in remissionem peccatorum. Ecce quomodo fit Ecclesia sine macula et ruga, tanquam bene mundata in tendicula crucis extenditur: sed hic omnino potest id agi. Exhibet sibi Ecclesiam gloriosam Dominus, non habentem maculam aut rugam. Agit hoc et hic, exhibet ibi. Hoc enim agit, ut non habeamus maculam aut rugam. Magnus est qui agit, bene curat, doctissimus artifex est. Extendit in ligno, et facit nos sine ruga, quos abluendo fecerat sine macula. Ipse qui venit sine macula et sine ruga, extensus est in tendicula; sed propter nos, non propter se, ut nos faceret sine macula et ruga. Rogemus ergo
Abbreviated transcription (Latin):
mus. reprobi sumus quia peccatores sumus. S
quod uos non facitis. nos faciendo idẽ. pec¬
cata nr̃a confitendo mundamur. si tamen fa¬
ciamus quod dicints. sicut et nos dimitti¬
mus debitorib nris. Ubi es ergo heretice
pelagiane. uel celestiane: Ecce tota ecclesia dic̃
duntite nob̾ debita nr̃a. habet ergo maculas
et rugas: s confessione ruga extenditur. con¬
fessione macła abluitur. Stat ecclesia in ora¬
tione: ut mundetur confessione. Et quam¬
diu hic uuntur sic stat: et cum de corpore ex¬
ierit unusquiꝰq: dimittuntur ei omnia que
talia habebat. ut dimitterent᷑ debita. Quia
et cotdianis p̃cib dimutunt᷑: et exit mun¬
datus. et thesaurizatur ecclesia in thesauns¬
domini: aurum purum. acꝑ hoc inthesauros
dñi. ecclesia est. sine macula et ruga. et si ibisi¬
ne macula et ruga est: hic quid orandum est:
ut uenia ꝑcipiatur. Qui dat ueniam macu¬
lam erc̃git. Qui ignoscit: rugam extendit. Et

Expanded text:
mus, reprobi sumus, quia peccatores sumus: sed mus, reprobi sumus, quia peccatores sumus: sed quod vos non facitis, nos faciendo, id est peccata nostra confitendo, mundamur; si tamen faciamus quod dicimus, Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Ubi es ergo, haeretice Pelagiane vel Coelestiane? Ecce tota Ecclesia dicit, Dimitte nobis debita nostra. Habet ergo maculas et rugas. Sed confessione ruga extenditur, confessione macula abluitur. Stat Ecclesia in oratione, ut mundetur confessione: et quamdiu hic vivitur, sic stat. Et cum de corpore exierit unusquisque, dimittuntur ei omnia, quae talia habebat ut dimitterentur debita; quia et quotidianis precibus dimittuntur: et tunc exit mundatus, et thesaurizatur Ecclesia in thesauDomini aurum purum; ac per hoc in thesauros Domini Ecclesia est sine macula et ruga. Et si ibi sine macula et ruga est, hic quid orandum est? Ut venia percipiatur. Qui dat veniam, maculam extergit: qui ignoscit, rugam extendit. Et
Abbreviated transcription (Latin):
dimittimus debitorib nr̃is. Rex militib: do
loquebatur: sublimitas humilib loquebatur.
Scio quid inuobis agatur: ego uos appendo.
ego detrunna mea renuntio. Prorsus dico: .
inuobis agitur. Hoc enim ego plus quam uos
scio. Dicite. dimitte nobis debita nr̃a. sicut et
nos dimittimus debitorib nr̃is. Interrogaᷤ te
homo uste. scẽ homo. sine macula et ruga. in¬
trogo te inquam. Oratio ista ecclesie ẽ fideliũ.
an cathecuminorum: Certe utiq regeneratoꝵ
est: id.ẽ. baptizatorum. Postremo quod totũ
suꝑat: filioꝵ est. Nam si non ẽ. filioꝵ. qua
o iusti et scĩ : Inmenbris ȩeclẽ huus estis. an
non estis: Ibi eratis. s iam ñ ibi estis. Ꝙ uti¬
nam iam p̃cisi. accepta ratione audiant. et
credant. Ergo si tota ecclesia dicit dimitte
nobis debita nr̃a. reprob est qui hoc ñ dicit.
Et nos quidem qui dicimus dimitte nobis¬
debita nr̃a: quousq id ꝙ petimus accipia¬

Expanded text:
dimittimus debitoribus nostris. Rex militibus, Dodimittimus debitoribus nostris. Rex militibus, Doloquebatur, sublimitas humilibus loquebatur. Scio quid in vobis agatur: ego vos appendo, ego de trutina mea renuntio, prorsus dico quid in vobis agitur. Hoc enim ego plus quam vos scio. Dicite, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostrhomo juste, sancte, homo sine macula et ruga; interrogo te, inquam: Oratio ista Ecclesiae est, fidelium est, an catechumenorum? Certe utique regeneratorum est, id est, baptizatorum: postremo, quod totum superat, filiorum est. Nam si non est filiorum, quo justi et sancti? In membris Ecclesiae hujus estis, an non estis? Ibi eratis, sed jam non estis ibi. Et utinam jam praecisi accepta ratione audiant et credant. Ergo si tota Ecclesia dicit, Dimitte nobis debita nostra, reprobus est qui hoc non dicit. Et nos quidem cum dicimus, debita nostra, quousque id quod petimus accipia
Abbreviated transcription (Latin):
nobis debita nr̃a. Responde heretice. que ̃
debita tua. An forte peccuniam mutuam
adeo accepisti: non inquit: Non te ergo ã¬
plius interrogabo de hoc: Ipse enim domi¬
nus expositurus ẽ. que sint debita. que no¬
bis petimus relaxari. Dicamus ergo seqũe¬
tia. S ic̃ et nos dimittimus debitorib nr̃is
Ex ponat hoc dominus. Si enm dimiseri¬
tis hominib peccata. Ergo debita ur̃a: pecc̃a
sunt. Dumitet uobis et pat̾ ur̃ peccata ur̃a
Redi ergo heretice ad orationem. si obsurduisti
contra ueram fidei orationemz. Dimitte nobis
debita nr̃a. dicis. an non dicis : si non dicis. et¬
si p̃sens fueris corpore: foris tam̃ es ab ecclesia.
Ecclesie enim oratio est: uox ẽ. de magisterio do¬
dixit. aplĩs dixit. et nobis. Qualeseumq ag¬
niculi sumus: dixit. arietib gregis dixit. Sic
orate: Uulete quis dixerit. et quib dixerit.
Ueritas discipłis: pastor pastoꝵ arietib Sic
orate: Dimitte nobis debita nr̃a : sic̃ et nos

Expanded text:
nobis debita nostra. Responde, haeretice, quae sunt debita tua? An forte pecuniam mutuam a Deo accepisti? Non, inquit. Non te ego amplius interrogabo de hoc: ipse enim Dominus expositurus est, quae sint debita quae nobis petimus relaxari. Dicamus ergo sequentia: Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Exponat hoc Dominus: Si enim dimiseritis hominibus peccata ergo debita vestra peccata sunt, dimittet vobis et Pater vester peccata vestra. Redi ergo, haeretice, ad orationem, si obsurduisti contra veram fidei rationem. Dimitte nobis debita nostra, dicis, an non dicis? Si non dicis, etsi praesens fueris corpore, foris tamen es ab Ecclesia. Ecclesiae enim oratio est, vox est de magisterio Dodixit, Apostolis dixit, et nobis qualescumque agniculi sumus dixit; arietibus gregis dixit, Sic orate. Videte quis dixerit, et quibus dixerit. Veritas discipulis, Pastor pastorum arietibus: Sic orate, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos
Abbreviated transcription (Latin):
enim in hac uita laboriosius qͣm terrenis desideriis
estuare: aut quid hic securiꝰ qͣm hurus scłi nichil ap¬
petere: Qui enim hunc mundum diligunt: turbu¬
lentis eius curis et sollicitudinib conturbantur. oi
autem eum odtunt nec sequunt᷑: internȩ quietis tran¬
quillitate fruentes futurȩ pacis requiẽ quam illuc
expectant. hic quodam mͦ habere iam inchoant.
xUII. De sauctis qui se a consortio scłi separant.

Expanded text:
enim in hac vita laboriosius quam terrenis desideriis enim in hac vita laboriosius quam terrenis desideriis aestuare? Aut quid hic securius quam hujus saeculi nihil appetere? Qui enim hunc mundum diligunt, turbulentis ejus curis et sollicitudinibus conturbantur. Qui autem eum odiunt, nec sequuntur, internae quietis tranquillitate fruentes, futurae pacis requiem, quam illi exspectant, hic quodammodo habere jam inchoant. CAPUT XVII. De sanctis qui se a consortio saeculi separant.
Abbreviated transcription (Latin):
renunciant: ꝓuide se ab omni trena possessione morti¬
ficant. ut dõ uiuant. Ideoq scli huius blaudicias cal-¬
cant: ut ualidiores ad uitam illam de huiꝰ uitȩ morti-¬
ficatione consurgant. Cuncta quippe temporalia.
quasi herbȩ uirentes arescunt et transeunt. Ideoq
ꝓ ȩternis rebꝰ quȩ nunqͣm arescunt recte ista dei ser¬
uus contempnit: quia in eis stabilitatem non aspi¬
cit. Qui post renunciationẽ mundi ad suꝑnam patͥã
scĩs desi deriis inhiat: ab hacterrena intentione qua¬
si quib dam pennis subleuat᷑ erigitur. et in quo lapfus
erat ꝑ gemitum conspicit: et ubi ꝑuenerit cum gau¬
dio magno intendit. Qui uero a contemplationis reqͥe
reflex. uicuris huus scłi incidit: si ad memoriam sui
reuertatur ꝓtinus ingemȩscit. Quantumq fueruit
tranquilla que ꝑdidit. et quam confusa sint inquib
cecidit: ex ipsa laboris sui difficultate cognoscit. Quid

Expanded text:
renuntiant, proinde se ab omni terrena possessione mortirenuntiant, proinde se ab omni terrena possessione mortificant, ut Deo vivant; ideoque saeculi hujus blanditias calcant, ut validiores ad vitam illam de hujus vitae mortificatione consurgant. Cuncta quippe temporalia, quasi herbae virentes, arescunt et transeunt; ideoque pro aeternis rebus, quae nunquam arescunt, recte ista Dei servus contemnit, quia in eis stabilitatem non aspicit. 304 7. Qui post renuntiationem mundi ad supernam patriam sanctis desideriis inhiat, ab hac terrena intentione, quasi quibusdam pinnis, sublevatus erigitur, et in quo lapsus erat, per gemitum conspicit, et ubi pervenerit, cum gaudio magno intendit. Qui vero, a contemplationis requie reflexus, in curas hujus saeculi incidit, si ad memoriam sui revertatur, protinus ingemiscit; quantumque fuerint tranquilla quae perdidit, et quam confusa sint in quibus cecidit, ex ipsa laboris sui difficultate cognoscit. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
dent: qͣm ꝓsꝑitatib delectantur. Alienos ẽẽ a
dõ: quib hoc scło ad omne cõmodũ ꝓsꝑatur. Sercus
autem dei cuncta huiꝰ mundi contraria sunt: ut dĩ
ista aduersa sentiunt. ad celeste desiderium ardentꝰ
excitentur. Magua apud dm̃ refulget gr̃a. qui huic
mundo contemptibił fuerit. Nam re uera necesse
ẽ: ut quem mundus odit. diligatur a dõ. Scõs ui-
henditur petrus qui tab̃naculum in monte fieri co¬
gitauit: qui a scĩs in hoc mundo tab̾naculum ñ ẽ.
quib patria et domꝰ in celo ẽ. Scĩ uiri ideo contẽ¬
pnere cupiunt mundum: et nutũ mentis ad suꝑna
reuocare: ut ibi se recolligant unde defluxerunt.
et inde se fubctabant ubi dispsi suit. sancti uiri funait̾
deo uiuere delectentur. Quantoq se ab huiꝰ scłi conuer¬
satione subtrahunt: tanto internȩ mentis acie presen¬
tiam dei et angłicȩ societatis frequentiam contemplan-¬
tur. Iusti quib reb honoribusq ac uitȩ blandimentiᷤᷤ

Expanded text:
dent, quam prosperitatibus delectantur. 2. Alienos esse a Deo quibus hoc saeculum ad omne commodum prosperatur. Servis autem Dei cuncta hujus mundi contraria sunt; ut dum ista adversa sentiunt, ad coeleste desiderium ardentius excitentur. 3. Magna apud Deum refulget gratia, qui huic mundo contemptibilis fuerit. Nam revera necesse est ut quem mundus odit diligatur a Deo. 4. Sanctos virohenditur Petrus quod tabernaculum in monte figere cogitavit , quia sanctis in hoc mundo tabernaculum non est, quibus patria et domus in coelo est. 5. Sancti viri ideo contemnere cupiunt mundum, et motum mentis ad superna revocare, ut ibi se recolligant, unde defluxerint, et inde se subtrahant, ubi dispersi sunt. 6. Justi, Deo vivere delectentur; quantoque ab hujus saeculi conversatione se subtrahunt, tanto internae mentis acie praesentiam Dei, et angelicae societatis frequentiam contemplan. Justi, qui rebus honoribusque, ac vitae blandimentis
Abbreviated transcription (Latin):
s res agitur. tam̃ hoc faciunt ducunt illam.
accipit illam sicut mos ẽ legitimus aucendi
uxores. Cum gͥ hoc sic̃ mos ẽ ditunt. uł faci¬
unt. et in hoc sibi consentiunt: hoc ẽ quod di¬
cere uolo. quia deinceps coniuges sunt: siue
hoc dixerint. et in hoc sibi consenserint corã
legitimis testib sicut debent. siue forte soli
seorfum et in secreto nemine astante uł at
testante qualit non debent. Tam̃ omĩno con¬
iuges sunt : nec deinceps nisi alia emergat
causa discidii abinuicẽ seꝑari licite possunt:
et si ꝓpt̃ furtiuum consensum si factum ne-¬
gauerint. conuinci non possunt. De ins qͥ¬

Expanded text:
sed res agitur, tamen hoc faciunt. Ducit illam, sed res agitur, tamen hoc faciunt. Ducit illam, accipit illam, sicut mos est legitimus ducendi uxores. Cum igitur hoc sicut mos est dicunt vel faciunt et in hoc sibi consentiunt, hoc est quod dicere volo, quod deinceps conjuges sunt, sive hoc dixerint; et in hoc sibi consenserint coram legitimis testibus sicut debent, sive forte soli seorsum et in secreto nemine attestante vel astante qualiter non debent; tamen omnino conjuges sunt, nec deinceps nisi alia emergat causa dissidii ab invicem separari licite possunt, etiam si propter furtivum consensum si factum negaverint convinci non possint. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
ligimus. in eo quod futurꝰ ad contugium faci¬
endum consensus ꝓmitutur. tunc quidem
coniugiũ in his quȩ coniugium antecedunt
inchoari dicitur. et ab inde etiã quȩ futura
coniunx ẽ. ꝓptea quib iam coniugium in¬
iciatum ẽ. nomine contugis censetur. Sed
ut libet de his et de huiusmodi senciatur.
tantum. ut conuigium nec ante legitimi con¬
sensus attestationẽ. in quo ut̃q alteri ad con¬
iugalis fed̾is societatẽ se tradit. uerum eẽ cre¬
datur : nec pꝰea imꝑfectum. Uis scire quid di¬
co: Cum ille dicit ego te accipio in meam.
ut deinceps et tu uxor mea sis et ego mari¬
tus tuus. et illa similit̃ dicit. ego te accipio
in meum. ut deinceps et ego uxor tua sim et
tu maritꝰ meus: aut scł hoc dicunt aut aliud
quodcũq simile illi. in quo et si non hoc di¬
cunt noc tam̃ intelligunt. aut si hoc ñ dicũt
quia fortassis alicubi u̾bu non celebrantur.

Expanded text:
ligimus in eo quod futurus ad conjugium faciligimus in eo quod futurus ad conjugium faciendum consensus promittitur, tunc quidem conjugium in iis quae conjugium antecedunt inchoari dicitur; et ab inde etiam quae futura est conjux, propter ea quibus jam conjugium initiatum est nomine conjugis censetur. Sed ut libet de his et de hujusmodi sentiatur, tantum ut conjugium nec ante legitimi consensus attestationem, in quo uterque alteri ad conjugalis foederis societatem se tradit, verum esse credatur, nec postea imperfectum. Vis scire quid dico? Cum ille dicit: Ego te accipio in meam, ut deinceps et tu uxor mea sis, et ego maritus tuus, et illa similiter dicit: Ego te accipio in meum, ut deinceps et ego uxor tua sim et tu maritus meus, aut scilicet hoc dicunt, aut aliud quodcunque simile illi, in quo et si non hoc dicunt, hoc tamen intelligunt. Aut si non hoc dicunt quia fortassis alicubi verba non celebrantur,
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝓmissionẽ futuri consensus significare in
ipsa uocis expressione conicimꝰ : quia sponłe
non dare ẽ aut facere s ꝓmittere. Unde et
apłe dicit. Despondi enim uos uni uiro uir¬
ginẽ castam exhib̾e xp̃o. Quod si desponsa¬
tionis nom̃ in ipso contractu matrimonii
intelligere debemus tunc fidem desponsati¬
onis consensu mnutuȩ societatis quȩ coniu¬
gium dicitur eonuenient accipimus. Unde
et de matre dñi augustinus quia a pͥma des¬
ponsationis fide comunx uocata ẽ ioseph.
qͣm concubitu nec cognouerat nec fuerat
cogniturus. Et ambrosuis similit̃. Desponsa¬
ta uiro: coniugis nomenl accepit. Cum enĩ
iniciatur comugium. tunc coniugii nom̃ as¬
sumitur. In quib uerbis sicut supradictum
est. si desponsationẽ accipimus in eo quando
consensu maritali coniugium sanctitur. recte
tunc ipsum conuiguumn inchoari. et nom̃ con¬
iugis assumi dr̃. Si autẽ desponsationẽ intel¬

Expanded text:
et promissionem futuri consensus significare in et promissionem futuri consensus significare in ipsa vocis expressione conjicimus, quia et spondere non dare est aut facere, sed promittere. Unde et Apostolus dicit: Despondi enim vos uni viro virginem castam exhibere Christo . Quod si desponsationis nomen in ipso contractu matrimonii intelligere debemus, tunc fidem desponsationis consensum mutuae societatis quae conjugium dicitur, convenienter accipimus. Unde et de matre Domini Augustinus dicit, quod a prima desponsationis fide conjux vocata est Joseph, quam concubitu non cognoverat, nec fuerat cogniturus. Et Ambrosius similiter; Desponsata viro conjugis nomen accepit. Cum enim initiatur conjugium tunc conjugii nomen assumitur, in quibus verbis, sicut supra dictum est si desponsationem accipimus in eo quando consensu maritali conjugium sancitur, recte tunc ipsum conjugium inchoari et nomen conjugis assumi dicitur. Si autem desponsationem intel
Abbreviated transcription (Latin):
bitus. S forte uideatur hoc contrariũ ee illi
quod suꝑiꝰ diximus. contugnum in consensu
maritali sanctiri. Si enim a pͥma desponsa¬
tionis fide comugium incipit. cum sideles
desponsationis in ꝓmissione futuri consen¬
sus precedẽ uideatur: qñ coniugium ab hac
fide minciari dicitur. ꝓculdubio etiã ipsũ
matrunonũ consensum ante ire ꝓbatur.
S si desponsationẽ futuri matrimoniu psam¬
pactionem et ꝓmissionem intelligere debem̾.
tunc nimirum fidem desponsationis implecti¬
onem ꝓmissionis et pactionis exhibitiouem
conuenient accipimꝰ. Aqua nimirum quia
in predicto consensu constat merito comugiũ
exordium sumit: quia in eo quod fides pactio¬
nis et sponsionis quȩ de futuro conugio utrĩq
facta fuerat adimpletur. in consensu maritali
coniugii sacram̃tum ꝑficitur. Nom̃ autem des¬
ponsationis non ipsum coniugnĩ consensum
quo matrimoniũ firmatur. s pactionem

Expanded text:
bitus. Sed forte videtur hoc contrarium esse illi bitus. Sed forte videtur hoc contrarium esse illi quod superius diximus conjugium in consensu maritali sanciri. Si enim a prima desponsationis fide conjugium incipit, cum fides desponsationis in promissione futuri consensus praecedere videatur, quando conjugium ab hac fide initiari dicitur, procul dubio etiam ipsum matrimonii consensum anteire probatur. Sed si desponsationem ipsam futuri matrimonii pactionem et promissionem intelligere debemus, tunc nimirum fidem desponsationis impletionem promissionis et pactionis exhibitionem convenienter accipimus. A qua nimirum quia in praedicto consensu constat, merito conjugium exordium sumit, quia in eo quod fides pactionis et sponsionis quae de futuro conjugio utrinque facta fuerat adimpletur, in consensu maritali conjugii sacramentum perficitur. Nomen autem desponsationis non ipsum conjugii consensum quo matrimonium firmatur, sed pactionem
Abbreviated transcription (Latin):
sine his omnib legitimũ comugium eẽ pocest
Si enim coniugium eẽ non potest uͥ ista non
sunt: nec baptismus eẽ potest ubi ñ precedit
fontis consecratio. bapti ⁊ andi cathecitacio.¬
exorciratio. et ubi non sequitur olei et crisma
quamus ista debeant eẽ cum baptismo: ita et
sine illis conuigium eẽ potest. ettam ibi ui
illa in coniugio et cum coniugio eẽ debent.
slam quod coniugium non in cotru cotstet
s inconcessu. nec consensu coitus. quia sicut
potest. si forte utrimq castitatis et continen¬
tiȩ ꝓpositũ placitum fuerit: beat̾ ambrosi
testatur dicens. Non defloratio uirguitatis
ẜ pactio eontugalis contugium facit. Item.
Coniugium non facit coitus s consensus. qͥ
si defuerit: omnia etiam cũ ipso coitu feustrã¬
tur. Is̃dorus etiam dicit. quia coniuges ueriꝰ
appellantur. a pͥma desponsationis fide. quan¬
uis adlnuc uit̃ eos ignoretur comugalis concu¬

Expanded text:
sine his omnibus legitimum conjugium esse potest. sine his omnibus legitimum conjugium esse potest. Si enim conjugium esse non potest ubi ista non sunt, nec baptismus esse potest, ubi non praecedit fontis consecratio, baptizandi exorcizatio, et ubi non sequitur olei et chrismaquamvis ista debeant esse cum baptismo, ita et sine illis conjugium esse potest, etiam ibi ubi illa in conjugio et cum conjugio esse debent. Nam quod conjugium non in coitu constet, sed in consensu, nec in consensu coitus; quia sicut tus esse potest, si forte utrinque castitatis et continentiae propositum placitum fuerit, beatus Ambrosius testatur, dicens: Non defloratio virginitatis, sed pactio conjugalis conjugium facit. Item: Conjugium non facit coitus, sed consensus, qui si defuerit omnia etiam cum ipso coitu frustrantur. Isidorus etiam dicit, quod conjuges verius appellantur a prima desponsationis fide quamvis adhuc inter eos ignoretur conjugalis concu
Abbreviated transcription (Latin):
bit. S dicis. Si post pͥmum comugalis fedis
consensum statim coniugium est: quid gͦ sibi
uult quod dicit auctoritas alit̃ non fieri conu¬
gium legitimum. nͥ ab his qui suꝑ eam feminã
potestatẽ hab̾e uidentur. et a quib custodit᷑
uxor petatur. et a parentib ꝓpinquiorib spõ¬
setur. et legib doceatur. et suo tempore sacer¬
dotalit̃ ut mos ẽ cum precib et oblationibus
a sacerdote. benedicat᷑. et cetera quȩdam quȩ
in hunc modum adiungit dicets. qm̃ alit̃ p̃¬
sumpta. non conugia s adult̃ina contub̾nia
uł stupra. aut formcationes pociꝰ qͣm legitima
coniugia eẽ dicenda sunt : S id in hoc loco
intelligi oportet. legitimam non eẽ id ẽ non
fieri. scd̾mi institutionẽ legum quȩ in hunc
modun coniuges desponsari instituunt. Nã
quod postea adiungit alit̾ presumpta. adul
gia. confestim subsequenti sermone temꝑat
tas ꝓpͥa et uotum legitimũ succurrit. etiã

Expanded text:
bit. Sed dicis: Si post primum conjugalis foederis bit. Sed dicis: Si post primum conjugalis foederis consensum statim conjugium est, quid ergo sibi vult quod dicit auctoritas: aliter non fieri legitimum conjugium nisi ab his, qui super eam feminam potestatem habere videntur; et a quibus custoditur uxor, petatur; et a parentibus propinquioribus sponsetur; et legibus dotetur et suo tempore sacerdotaliter ut mos est cum precibus et oblationibus a sacerdote benedicatur, et caetera quaedam quae in hunc modum adjungit, dicens. Quoniam aliter praesumpta non conjugia, sed adulterina contubernia, vel stupra aut fornicationes potius quam legitima conjugia esse dicenda sunt. Sed id in hoc loco intelligi oportet legitima non esse, id est non fieri secundum institutionem legum, quae in hunc modum conjuges desponsari instituunt. Nam quod postea adjungit, aliter praesumpta adultem legitima conjugia, confestim subsequenti sermone temperatas propria et votum legitimum succurrit, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
firmat᷑. quia post talem consensum quicqͥa
in aliena societate etiam cum caruis cõmyx¬
tione uł cum ꝓlis ꝓcreatione secutũ fuerss.
ittitum omnino eẽ debebit. S putant qͥdã
posternus factum idc̃co stare deb̾e quia in eo
amplĩ eẽ uidetur: uͥ post consensum etiam
carnis comixtio secuta ẽ. S cur ideo staro
aebet in quo plus faccũ ẽ. si totum id quod
factum ẽ iuste factũ non ẽ: Si posteris
precerea comugiũ iudicatur. quia in eo
copula carnis fuit. que in priori non fuit. gͦ
si tercium post hoc secutum fuerit. dicet ali¬
quis quia meluis iudicandum ẽ qm scdm. qͥa
in eo fortassis sepius copula carnis fuit. qͣm in
sedo fuit. quod ratioi non amittit. Quaꝓpt̃ qͥc¬
qͥd post consensum conugalẽ qui matrimoniũ
sacrat cum alio uł alia siue in consensu siue
in coitu ad nussum fuerit ad incestus et adultu
maculam non ad contugii sacram̃tum ꝑtine¬

Expanded text:
firmatur; quia post talem consensum quidquid firmatur; quia post talem consensum quidquid in aliena societate etiam cum carnis commistione, vel cum prolis procreatione secutum fuerit, irritum omnino esse debebit. Sed putant quidam posterius factum idcirco stare debere quia in eo amplius esse videtur, ubi post consensum etiam carnis commistio secuta est. Sed cur ideo stare debet in quo plus factum est, si totum id quod factum est, juste factum non est? Si posterius propterea conjugium judicatur; quia in eo copula carnalis fuit, quae in priori non fuit, ergo si tertium post hoc secutum fuerit, dicet aliquis quod melius judicandum est quam secundum; quia in eo fortassis saepius copula carnalis fuit quam in secundo fuit, quod ratio non admittit. Quapropter quidquid post consensum conjugalem qui matrimonium sacrat, cum alio vel alia sive in consensu, sive in coitu admissum fuerit, ad incestus et adulterii maculam non ad conjugii sacramentum pertine
Abbreviated transcription (Latin):
lienam societatẽ transit. et ille uxorẽ aliã
aueit. et illa marito alt̃i nubit. Quid qͦ fa¬
ciendũ est. Nunqͥd ꝓpt̃ pͥorem sponsionem
scd̃ȩ fed̾ationis pactum seindendum ẽ : S con
iam facit qd facit. hi eo quod ꝓmittit si ñ
facit quod ꝓmittit mendaciũ ẽ: in eo autẽ
quod facit etiam si post factum pęnitet. ta¬
ucorem duxit. et quȩ spopondit se nuptu¬
ram ñdũ nipsit: nec coniugrum adhuc
fuit. s futirũ eẽ debuit. Cum autem postea
et ulle uxorem duxit. et illa marito nupsis.
iam contugitim fuit uitrimq et non poterit
Aissolui quod factum ẽ. etiã si id quod factũ¬
efuit non ẽ impletũ. Precedens qͦ mendatiũ
penitentia corrigendũ ẽ. s sequens coniuqi¬
um dissoluendum non ẽ. N lon autem sic est
quando sacram̃tũ coniugii non quidẽ ut
supia dictum e mutua spotisione futurim
ꝓmictitur. s presentis assensus attestatione

Expanded text:
lienam societatem transit, et ille aliam uxorem lienam societatem transit, et ille aliam uxorem ducit: et illa marito alteri nubit. Quid ergo faciendum est? Nunquid propter priorem sponsionem secundae foederationis pactum scindendum est? Sed conjam facit quod facit. In eo qui promittit si non facit quod promittit, mendacium est. In eo autem qui facit, etiam si post factum poenitet, tam tamen uxorem duxit; et quae spopondit se nupturam nondum nupsit, nec conjugium adhuc fuit, sed futurum esse debuit. Cum autem postea et ille uxorem duxit, et illa marito nupsit, jam conjugium utrinque fuit; et non poterit dissolvi quod factum est, etiam si id quod . Praecedens ergo mendacium poenitentia corrigendum est, sed sequens conjugium dissolvendum non est. Non autem sic est quando sacramentum conjugii non quidem, ut supra dictum est, mutua sponsione futurum promittitur, sed praesentis assensus attestatione
Abbreviated transcription (Latin):
me factum masculi et feminę. ad indiuiatia¬
lem uitȩ consuetudinẽ obseruandam. In qͦ
quidẽ consensu copulȩ carnał cõmercium
pari uoto aut futurũ non contradicit᷑. autñ
sensus qualem supra diffiniuimꝰ it mascłm
et feminã factus fuerit. ex eo statim conui¬
guim ẽ. quẽ et si postea copula carnis sequi¬
tur. nichil tam̃ coniugio amplius ad uirtu-¬
tem sacram̃ti confertur. Unde constat. qui
si uir uł mulier post talem consensum
ad alienam societatẽ transierit. etiã si cõmi¬
xtio carius illic sequatur. ad pͥorẽ tam̃ socie¬
tatẽ in qua sacramentũ coniugii sac̾citũ
est. et pꝰqͣm scđa copła illicita omtrino iudi¬
catur. redire debebit. S dicis michi. Atiquis
ꝓinisit siue forte nirauit alicui se utiq ad tẽ¬
pus complacitũ illam ducturũ. et illa simi¬
uter ꝓmisit uł iurauit se illi nupturam.
lnt̾im mutato ꝓposito. alt̃ siue ut̃q ad a¬

Expanded text:
me factum masculi et feminae ad individuame factum masculi et feminae ad individualem vitae consuetudinem observandam. » In quo quidem consensu copulae carnalis commercium pari voto aut futurum non contradicitur, aut nsensus qualem supra diffinivimus inter masculum et foeminam factus fuerit, ex eo statim conjugium est, quem etsi postea copula carnis sequitur, nihil tamen conjugio amplius ad virtutem sacramenti confertur. Unde constat quod si vir vel mulier post talem consensum, ad alienam societatem transierit, etiamsi commistio carnis illic sequatur ad priorem tamen societatem in qua sacramentum conjugii sancitum est et postquam secunda copula illicita omnino judicatur, redire debebit. Sed dicis mihi: Aliquis promisit sive forte juravit alicui se, usque ad tompus complacitum illam ducturum; et illa similiter promisit vel juravit se illi nupturam. Interim mutato proposito, alter sive uterque ad a
Abbreviated transcription (Latin):
cõmixtionis consensus in pͥma fed̾atione con¬
iungitur. eiꝰdem cõmixtionis debito coniuga¬
ri p̾modum adinuicẽ constringuntur. Quod
forte in fedatione coniugũ utrinq pari uo¬
to consensus carnis remittitur. ꝓ eodem dein¬
ceps coniugati debitores adinuicẽ non tenen¬
tur. Quod eius ab utrisq pari consensu dimᷤ¬
sum. et uoto firmatũ ẽ: iuste postmodum ab
altero exigi non potest. Et tam̃ firmum stat
etiam sic̃ conugii sacram̃tum. cuiꝰ uirtutem
copula carnis sicut non efficit cum adest: ita¬
etiam si defuerit tollere non potest. Talis itaq
consensus indiuidualem uitȩ consuetudinẽ
retinẽ credit᷑. qui ad hoc factus est ut mu¬
tua societas quȩ adinucẽ ꝑ ipsum iniciata ẽ
utroq uiuente amplius discidlium non pa¬
tatur. Qui gͦ diffintre uoluerit coniugium:
dicere potest coniugium ẽẽ consensum legi¬
timum noc ẽ int̾ legitimas ꝑsonas et legiti¬

Expanded text:
commistionis consensus in prima foederatione concommistionis consensus in prima foederatione conjungitur, ejusdem commistionis debito conjugati, postmodum ad invicem constringuntur. Quod si forte in foederatione conjugii utrinque pari voto consensus carnis remittitur, pro eodem deinceps conjugati debitores adinvicem non tenentur. Quod enim ab utriusque pari consensu dimissum et voto firmatum est, juste postmodum ab altero exigi non potest; et tamen firmum stat etiam sic conjugii sacramentum cujus virtutem copula carnis sicut non efficit cum adest, ita si defuerit tollere non potest. Talis itaque consensus individualem vitae consuetudinem retinere creditur qui ad hoc factus est, ut mutua societatis quae adinvicem per ipsum initiata est utroque vivente amplius dissidium non patiatur. Qui ergo diffinire voluerit conjugium, dicere potest: « Conjugium esse consensum legitimum, hoc est inter legitimas personas et legiti
Abbreviated transcription (Latin):
enim sola data ẽ non ancilla aut dña: id¬
cireo nec de sũmo nec de imo. s de medio fu¬
erat ꝓducenda. Si enim de capite fieret. de
sũmo fieret: et uidetur ad dñationẽ creata:
Si autẽ de pedib fieret de imo fieret: et
uid̾etur ad seruitutẽ subicienda. ꝓptea
de medio facta ẽ ut ad equalitatẽ societatis
facta ꝓbaretur. in hoc tam̃ quodãmͦ inferi¬
or ipso qđ facta ẽ de ipso ut ad ipsum semꝑ
quasi ad pͥncipiũ suum respiceret. et ei indi¬
uidue adherendo. ab ea se quȩ adinuicẽ con¬
stare debebat. societate non seꝑaret. Hȩc gͦ
societas coniugium ẽ: quȩ fede sponsionis
mutuȩ consecrat᷑. quando uterq uolunta¬
ria ꝓmissione debitorẽ se facit alteri. ut de¬
inceps neq ad alienam alt̃o uiuente socie¬
tatem transeat. neq se ab illa quȩ adiui¬
cem constat societate disrungat. Ad cuius
quidem societatis consensum. si etiam carnał

Expanded text:
enim socia data est, non ancilla, aut domina; idenim socia data est, non ancilla, aut domina; idcirco nec de imo, sed de medio fuerat producenda. Si enim de capite fieret, de summo fieret, et videretur ad dominationem creata. Si autem de pedibus fieret, de imo fieret; et videretur ad servitutem subjicienda. Propterea de medio facta est, ut ad aequalitatem societatis facta probaretur. In hoc tamen quodammodo inferior ipso quod facta est de ipso, ut ad ipsum semper quasi ad principium suum respiceret, et ei individue adhaerendo, ab ea se quae adinvicem constare debebat societate non separaret. Haec ergo societas conjugium est, quae foedere sponsionis mutuae consecratur, quando uterque voluntaria promissione debitorem se facit alteri, ut deinceps neque ad alienam altero vivente societatem transeat, neque se ab illa quae adinvicem constat societate disjungat. Ad cujus quidem societatis consensum, si etiam carnalis
Abbreviated transcription (Latin):
si similit̃ ȩccłie manifestum eẽt: coniugiũ legi¬
timum non eẽt. Nunc autẽ ꝑ ignorantiã excu¬
satur. ut ex eo ipso tam apud dm̃ qͣm homi¬
nes legitimum sit quandi ignoratur: quia
apud homines quidẽ nichil in eo reprehendi¬
tur. apud dm̃ autẽ quod in reprehensibile ẽ
et si culpam habet: ad confusionẽ tam̃ reꝓba¬
tionis non imputatur. Et has quidẽ ꝑsonas
Consensum autẽ legitimum illum ẽe putamꝰ
qui ad hoc fit ad quod fieri debet. Nam qͥ ad
solam carnis cõmixtionẽ consentiunt. ꝓ tali
consensu coniuges adhuc dici non possunt.
Hoc enĩ et fornicantes et adult̃antes faciunt.
a quib coniugał castimoniȩ nom̃ ꝓcul abeẽ
cognoseitur. Ergo aliud ilud ẽ. cuiꝰ consensus
inter masculum et feminã coniugiuni sacrat.
hoc autẽ quod ẽẽ dicendum ẽ nͥ societas illa
quam deis creator a pͥncipio int̾ masculũ
et feminam inslituit. quatdo mulierem de
latere uiri formatam eidem sociauit. Quia

Expanded text:
onjugium legitimum non esset. Nunc autem per ignorantiam excusatur, ut ex eo ipso tam apud Deum quam apud homines legitimum sit, quandiu ignoratur, quia apud homines quidem nihil eo reprehenditur; apud Deum autem quod reprehensibile est et si culpam habeat, ad confusionem tamen reprobationis non imputatur. Et has quidem personaConsensum autem legitimum illum esse putamus qui ad hoc fit ad quod fieri debet. Nam qui ad solam carnis commistionem consentiunt, pro tali consensu conjuges adhuc dici non possunt. Hoc enim et fornicantes et adulterantes faciunt, a quibus conjugalis castimoniae nomen procul abesse cognoscitur. Ergo aliud illud est, cujus-consensus inter masculum et feminam conjugium sacrat. « Hoc autem quid esse dicendum est, nisi societas illa quam Deus Creator a principio inter masculum et feminam instituit quando mulierem de latere viri formatam eidem sociavit? » Quia
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ de illis loqui. de quib dicit apłe. Tempta¬
tio uos non apprehendat: nͥ humana. In quib
enim humanũ errare. in illis potest ignoran¬
tia erroris culpam excusare. Sic gͦ legitimas
ꝑsonas scd̾m iudiciũ eccłiȩ appellandas pu¬
tamus. in quib nulla causa extat ꝓ qua aut
iuste ꝓhib̾i possit quod faciendũ ẽ. aut cum
factum fuerit infirmari. et quamdiu quidẽ

Expanded text:
est de illis loqui de quibus dicit Apostolus: Tentaest de illis loqui de quibus dicit Apostolus: Tentatio vos non apprehendat nisi humana . In quibus enim humanum est errare in illis potest ignorantia erroris culpam excusare; sic ergo legitimas personas secundum judicium Ecclesiae appellandas putamus in quibus nulla causa exstat pro qua aut juste prohiberi possit, quod faciendum est, aut cum factum fuerit infirmari. Sed quandiu quidem
Abbreviated transcription (Latin):
ex qua sunt. Quod si copła ipsa scđ̾m aliquid
legitima recte dicitur. non mͥ apparet quare
non etiam scd̾m il ipsum coniugium merito
nominetur. Non enĩ magna contentio de noĩe.
ubi idem de ueritate sentitur. E cceptis gͥ eiuis¬
modi causis in quib uł ꝓpt̃ horrorẽ uł tur¬
pitudinẽ pudicicie consulendum uidetur. in
cetis omnib hoc sentiendũ prto. Quod si in
aliqua forte ꝑ ignorantiã offendit᷑: quandu
quidẽ latet. matrimonio scđ̾m udiciũ ȩccłiȩ
legitime facto. nequaqͣm tollere possit quin
legitimum appelletur. Non mͥ gͦ quis frẽm
et sororẽ opponat. aut cet̾a eiꝰ modi: in quib
ratio ignorantiȩ excusationẽ non amittit.
Non ꝑmittunt᷑ in eiusmodi offende. quos in
eo quod faciunt ignorantia debet excusare.
Horroris sunt facta eiꝰmodi non rationis. in
quib et si ignorantia fuerit. uerecundia tam̃
et pudicicia confusionẽ non euadãt. duu

Expanded text:
ex qua sunt. Quod copula ipsa secundum aliquid ex qua sunt. Quod copula ipsa secundum aliquid legitima recte dicitur, non mihi apparet quare non etiam secundum idipsum conjugium merito nominetur. Non est enim magna contentio de nomine, ubi idem de veritate sentitur. Exceptis ergo ejusmodi causis, in quibus vel propter horrorem vel turpitudinem, pudicitiae consulendum videtur; in caeteris omnibus hoc sentiendum puto quod si in aliqua forte per ignorantiam offenditur, quandiu quidem latet matrimonio secundum judicium Ecclesiae legitime facto, nequaquam tollere possit quin legitimum appelletur. Non mihi ergo quis fratrem et sororem opponat aut caetera hujusmodi, in quibus ratio ignorantiae excusationem non admittit. Non permittuntur in ejusmodi offendere, quod in eo quod faciunt ignorantia debet excusare. Horroris sunt hujusmodi facta non rationis, in quibus et si ignorantia fuerit, verecundia tamen et pudicitia confusionem non evadit. Aliud