comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Socrus gͥ idest mater sponsi:
& in nurum sic̃ p̃dyxunus suam.
& in filiam diuisa est sinagoga
carnalis. siue de circumcisione.
sicie de p̃putio credentes. ꝑseqͥ
ñ cessat: s ipse in socrum & ma¬
trem diuise sunt: nolentes recr¬
pere circtticisionem. carnalẽ.
ut actus apłõrum docent. In hoc
loco lucas ait. Erunt qͥnq
in domo utia diuisr: tres in
duo. os duo intres diuident᷑.¬
rum nominra subicit. patͥs. &
filii. matͥo oofiliȩ. socrus & mi¬
rus. D mater filiĩ ipsa ẽ. socrus
tiroris eiꝰ: ideoq illa ipsa in fi¬
lam suã. & in mrum dicit᷑ ẽẽ
diuisa. Sequitur. Et inunici
hominis domestici eius. cum qͥbꝰ
erat. Nulla enim pacis iura apd
eos castodiri possunt. inter qͦs
est fidei bellum. Qui amat pa¬
trem aut matrem plisꝙͣ me nͣ¬
est. & cet̾a. Quia ante p̃miserat
non uemi pacem mittere s gla¬
dium. idest ditudere conplȩxio¬
nem carnalium affectionũ. ne qͥs
pietatem perentum religioni an¬
teferret. subicit dicens. Qui a-¬

Expanded text:
Socrus igitur, id est, mater sponsi, et in nurum, sicut praediximus, suam, et in filiam divisa est. Synagoga carnalis, sive de circumcisione, sive de praeputio credentes, persequi non cessat, sed ipse in socrum et matrem divisae sunt, nolentes recipere circumcisionem carnalem, ut Actus apostolorum docent. In hoc loco Lucas ait: Erunt quinque in una domo divisi, tres in duo, et duo in tres dividentrum nomina subjicit: Patris, filii, matris et filiae, socrus et nurus. Sed mater filii, ipsa est socrus uxoris ejus, ideoque illa ipsa in filiam suam, et in nurum dicitur esse divisa. Sequitur: Et inimici hominis domestici ejus, etc. Cum nsuetudine. Nulla enim pacis jura apud eos custodiri possunt, inter quos est fidei bellum. Qui amat patrem aut matrem plus quam me, etc. Quod ante promiserat, non veni pacem mittere, sed gladium, id est, dividere complexionem carnalium affectuum, ne quis pietatem parentum religioni anteferret, subjicit dicens: Qui a
Abbreviated transcription (Latin):
mortis. nec amor carnalis. uos
separent ame. Non enim ueni
mundus ad fidem xp̃i contra
des. Et ꝓpter hoc bellum mis¬
sum est bonum: ut rumperet᷑
pax mala. quod isaias sub tipo
& ingrediet᷑ egyptam. & mo¬
uebuntur symilachra egyptia¬
facie eiꝰ: & concurrere faciam
egyptios adu̾sus egyptios. his
scilicet contra fidem illis ꝓ fide
dimicantibꝰ. Sequit᷑. Uem enĩ
separe hominem adu̾sus pa-¬
ditudere omnem affectũ car-¬
nalem. Possumꝰ & patrẽ diabo¬
lum intellig̾e. cuiꝰ aliquando
filii eramꝰ. non illo creante. s
nentis audiuimꝰ obliuiscere
tui. llent gladius uerbi dei
seꝑans nos ab inuicem: & ostẽ¬
dit alterum patrẽ cui dicimus.
Pater nr̃ qui es in celis. Et
filiam aduersus matrem. Mat̃
suam. Socrus synagoga est.
Nurus est eccłã de gentilitate.¬

Expanded text:
mortis, nec amor carnalis vos mortis, nec amor carnalis vos separet a me. Non enim veni mundus ad fidem Christi divites, et propter hoc bellum missum est bonum, ut rumperetur pax mala, quam Isaias sub typo et ingredietur Egyptum et mouebantur simulachra Egyptiejus; et concurrere faciam Aegyptios adversus Aegyptios ; his videlicet contra fidem, illis pro fide dimicantibus. Veni enim separare hominem adversus padividere faciam omnem affectum carnalem. Possumus ad patrem diabolum intelligere, cujus aliquando filii eramus, non illo creante, sednentis audivimus: Obliviscere tui , venit gladius, verbum Dei, separans nos ab invicem, et ostendit alterum Patrem, cui diceremus: Pater noster, qui es in coelis. Et filiam adversus matrem suam. suam. Socrus Synagoga est, nurus est Ecclesia. De gentibus e
Abbreviated transcription (Latin):
uos sicut oues in medio lupoꝵ.
iterũ tradent uos in conciliis¬
&o cetera: ne aliqͥs ꝑsecutioni¬
bus t̾ritus dic̾et. Apud monet¬
ipsum fidem meã quã soli deo
debeo seruabo. & quã deo cog¬
nitam scio. siint̾ hoĩes mͥ ꝓnun¬
tiare ñ licet. tam̃ eam illi in corde¬
meo sertiabo. qtiã ꝓpter rabiem
ꝑsecutoruim ꝓferre ñ audeo. Huic
infirme cogitatiomi dñs respon¬
det. Qui antẽ negauerit me corã
hominibus. idest natum. passum.¬
& mortuuĩ. negabo & eum ego co¬
Negare quod ds ñ sit nec paga¬
potest. Negat᷑ uͦ unusqͥsq afi¬
lio apud patrem: cui ñ manifesta¬
t᷑ indimnitatis potentia filius
& pater. Confitet᷑ afilio aꝑd̃
patrem: qui ꝑ filium habet
accessum ad patrem. Seqͥtar.
Nolite arbitrari quia uen̾im
pacem mittere in t̾ram. quasi
diceret. Non tamen uolo ut
timore mortis ñ cessetis a confes¬
sione mei nominis: s etiã uolo
ut ꝓpt̾ me om̃s affectus parentũ.
amicorũ. rumpeitis. ut nec timor

Expanded text:
luporum. Iterum tradent vos in conciliis, etc., ne aliquis persecutionibus territus diceret: Apud memetipsum fidem meam, quam soli Deo debeo servabo, et quandiu cognitam scio, etsi inter homines mihi pronunciare non licet, tamen eam illis in corde servabo, quam propter rabiem persecutorum proferre non audeo, huic infirmae cogitationi Dominus respondet: Qui autem negaverit me coram hominibus, id est natum, passum, mortuum, negabo eum eNegare quod Deus non sit, nec pagapotest. Negatur vero unusquisque a Filio apud Patrem, cui manifestatur in divinitatis potentia Filius et Pater. Confitebitur a Filio apud Patrem, qui per Filium accessum habebit ad Patrem. Sequitur: Nolite arbitrari, quod venerim pacem mittere in terram, etc. Quasi dicat: Non tantum volo, ut timore mortis non cessetis a confessione mei nominis, sed etiam volo, ut propter me omnes affectus parentum et amicorum rumpatis, ut nec timor
Abbreviated transcription (Latin):
men gehenne in ueteris libris
non inuenit᷑. s pͥmum a salua-¬
tore ponit᷑. nec absq ratione.
ẏdolum enĩ baal legit᷑ fuisse
ad radices montis moria uixta¬
ierłm.: uͥ fuit sylori. Hec uallis
irrigua fuit. & nemocosa. ple-¬
naq delitiis & lucus in ea idolo
consecratꝰ ẽ. In tantã enim de-¬
cend̾et. Et appellabat᷑ locus ille¬
gehennon. idest uallis filiorum
hemion. Et hoc legitur in parali¬
pomenon. & in libro regum. & in
ysaia. Et minatus est dñs ĩpleri
locũ illum cadaueribus mortuoꝵ
ut nequaꝗͣ uocetur brial. s poli¬
andrum. idest tumulus mortuo
fut᷑a gͦ supplicia. & pene ppetue
qͥbus crutiandi sunt peccatores:
huꝰ loci uocabulo denotantur.
Sequitur. Nonne duo passereᷤ¬
&cetera. quasi diceret. Non de¬
betis timere: quia si minutissi
estis. ab his qui occidint coepꝰ
ne t̾reamini qr nec uos obliuis¬
cetur. Querit fortasse aliqͥs quo¬
mͦ dicat apls̃. nunquid debobꝰ¬

Expanded text:
men gehennae in veteribus libris men gehennae in veteribus libris non invenitur, sed primum a Salvatore ponitur, nec absque ratione. Idolum enim Baal, legitur fuisse ad radicem montis juxta Jerusalem, ubi fuit Siloa. Haec vallis irrigua fuit et nemorosa, plenaque deliciis, et lucus in ea idolo consecratus. In tantam ergo decenderet. Et appellabatur locus gehennon, id est vallis filiorum Ennon. Et hoc legitur in Paralipomenon, et in libro Regum, et in Isaia, et minatus est Dominus implere illum locum cadaveribus mortuorum, ut nequaquam vocetur Baal, sed Polyandrum, id est tumulus mortuorum. Futura ergo supplicia, et poenae perpetuae, quibus cruciandi sunt peccatores, hujus loci vocabulo denotantur. Sequitur: Nonne duo passeres, etc. Quasi dicat: Non debetis timere, quia si minutissimestis, ab his, qui occidunt corpus, non terreamini, quia nec vos obliviscetur. Quaerit fortasse aliquis, quomodo dicat ap
Abbreviated transcription (Latin):
Quod dico uob̃ in tenebris. dicite
in lumine. Nolite qlãri de bonis
uris: sed iniũctam p̃dicationẽ
omnibus ꝓpalate. Et hoc est qd̃
dico uob̃ in tenebris. idest infi¬
guris & obscuritatibꝰ dicite in
lumine. hoc ͤ aꝑte. Et quod in
aure auditis. idest pͥtiatĩ. pͣdica¬
te suꝑ tecta. io est publicȩ. Mos
enim erat in palestina regione.
uͥ ñ sunt tecta cacuminata. s de¬
monem ad popłm. Et ideo per¬
predicare sitꝑ dectum: publice
uerba dei dicere accipimꝰ. llel
quod uob̃ in tenebris dico. idest
dum adhuc in timore carnali
estis. dicite in lumine. idest in
fidutia ueritatis. cum ascõ sp̃a
eritis illuminati. Ec quod in ati¬
re auditis. idest solo auditu ꝑci¬
pitis: p̃dicate oꝑe complendo
suꝑͣ tecta existentes. idest corꝑa
ur̃a quȩ funt domicilia anima¬
rum. Et predicantes: nolite ti¬
mere eos qui occidunt corpꝰ. aĩã
autẽ ñ possunt occid̾e. S potius
eum timete: qͥ potest animam
& corpꝰ ꝑdere in gehennam. No¬

Expanded text:
obis in tenebris, dicite in lumine, etc. Nolite gloriari de bonis vestris, sed invictam praedicationem omnibus propalate, et hoc est: Quod dico vobis in tenebris, id est in figuris et obscuritatibus, dicite in lumine. Hoc est aperte, et quod in aure auditis, id est privatim, praedicate super tecta, id est publice. Mos enim erat in Palaestina regione, ubi non sunt tecta cacuminata, sed dehabere ad populum, et ideo praedicare super tecta, pro publice verba dicere accipiamus. Vel, quod vobis dico in tenebris, id est dum adhuc in timore carnali estis, dicite in lumine, id est in fiducia veritatis, cum a Spiritu sancto eritis illuminati. Et quod in aure auditis, id est solo auditu percipitis, praedicate opere complendo, super tecta existentes, id est corpora vestra, quae sunt domicilia animarum. Et praedicantes: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam non possunt occidere, sed potius eum timete qui potest et animam et corpus perdere in gehennam. No
Abbreviated transcription (Latin):
funt. ñ in actu conputationis.
s in facultate cognitionis. Que
seruare uolumus. bene nume¬
ramus. quasi diceret. Cam in¬
mensa est apud homines dei
gratia: ut nichil ur̃m lateat ip¬
sum. Nolite gͦ timere. quia uos
estis meliores. idest maioris meri¬
ti & dignitatis cunctis uolatilibꝰ
celi. Omnis gͦ qͥ confitebitur

Expanded text:
omnes , non in actu computationis, sed in facultate cognitionis. Quae servare volumus, bene numeramus, quasi dicat: Tam immensa est apud homines Dei gratia, ut nihil nostrum lateat ipsum. Nolite ergo timere, quia vos estis meliores , id est majoris meriti et dignitatis cunctis volatibus coeli. Omnis ergo, qui confitebitur
Abbreviated transcription (Latin):
auctores diu̾so mͦ sentiunt. Hy¬
lariꝰ enĩ pictatiensis ep̃s ait io¬
hannem ñ qͥ dubitasse: s disci¬
pulorum ignorantiȩ consultusse.
illum cui dixerat. Ecce agnus

Expanded text:
auctores diverso modo sentiunt. Hilarius enim Pictaviensis ait, Joannem sibi non dubitasse, sed discipulorum ignorantiae consuluisse. buisse, et illum cui dixerat: Ecce agnus
Abbreviated transcription (Latin):
Mistice ioħ̃s legẽ ueterẽ significat.
Sĩc enĩ xp̃m ioħs allegoria.¬
annuntiauit. remissionem pec¬
catoꝵ predicauit. regnum celoꝵ
ꝓmisit: ita & lex antiqua hȩc
culis denet᷑. ne xp̃c annuntiet᷑.
ita lex mala int̾p̃tatione uideoꝵ.
constͥngitur ne annuntiare xp̃m
uideatur. tamen lex disciplõs
suos mittit. ad intuenda oꝑa xͥ:
ut confiderent in eo cõpletũ qͥd

Expanded text:
MYSTICE Joannes veterem legem significat. MYSTICE Joannes veterem legem significat. Sicut eniannuntiavit, remissionem peccatorum praedicavit, regnum coelorum promisit, ita et lex antiqua haec culis tenetur, ne Christus annuntietur, ita lex mala interpretatione Judaeorum constringitur, ne annuntiare Christum videatur, tamen lex discipulos suos mittit ad intuenda opera Christi, ut considerent in eo completum, q
Abbreviated transcription (Latin):
natiuitatis. esset nuntiator eiꝰ ad
inferos descensionis. Querit. gͦ
iohẽs ꝑ disciplõs. Du qͥ uenisti
in mundũ nascendo: es tu uen¬
turus ad inferos moriendo. an
alium expectamus demorante ᷤᷤ
in inferno: Et respondens iħc
in responsione sua dubitationẽ
discipłi u̾ba p̃dicationis eiꝰ. &uii.¬
derant miracła uirtutis eiꝰ. Dĩc
gͦ. Ite renuntiate ioħ̃i q̃ audistis
& cetera. Pauꝑes euangłirantur.
idest euangłio conuertunt᷑. Non
enim amant celestia: nͥ qͥ contẽp¬
nunt terrena. Quod ipse per
ꝓph̃am de se ait. Euangłizare pau¬
ꝑibꝰ misit me. Et beatus ẽ. Rela¬
tis miracłis pꝰea remouet dubita-¬
tionem dicens. Et beatus ẽ qͥñ
fuerit scandalizatus in me. idest
qͥ ñ dubitauerit de aduentu meo
Scd̃m uͦ gregorium respondet io¬
hanni. ñ discipłis. Et beatus ẽ
qͥñ fuerit scandalizatꝰ inme. idest
in morte mea. Dubitauerat enĩ
ioħs ut dictum ẽ. de morte illitis.

Expanded text:
nativitatis, esset nuntiator ejus ad nativitatis, esset nuntiator ejus ad inferos descensionis. Quaerit ergo Joannes per discipulos: Tu qui venisti in mundo nascendo, es tu venturus ad inferos moriendo, an alium exspectamus, demorantes in inferno? Et respondens Jesuin responsione sua discipulorum discipuli verba praedicationis ejus, et viderant miracula virtutis ejus, dicit ergo: Ite, renuntiate Joanni quae , etc. Pauperes evangelizantur, id est Evangelio convertuntur. Non enim amant coelestia, nisi qui contemnunt terrena. Quod ipse per Prophetam de se ait: Evangelizare pauperibus misit me. Et beatus est, etc. Relatis miraculis, postea removet dubitationem, dicens: Et beatus est, qui non fuerit scandalizatus in me, id est qui non dubitaverit de adventu meo. Secundum vero Gregorium, respondet Joanni, non discipulis, et beatus est qui non fuerit scandalizatus in me, id est in morte mea. Dubitabat enim Joannes, ut dictum est, de morte illius.
Abbreviated transcription (Latin):
crescere me autẽ miniti. ignorasse.
S uidens mortẽ suam ꝓrimam:
toluit discipłõs suos xp̃o adium¬
gere anteꝗͣ disced̾et. Et quia diᷤ¬
cipuli sui adhuc dtibitabant eũ
esse messiam: cui tamen ꝑhibue¬
rat testimonium: mittit eos ad
iħm. qͣsi sub spetie sua. ut eis int̾¬
roget. ñsͥ. Et duos mittit: qr
sub ore duortim testiuim stat om¬
ne uerbum. Mittit gͦ discipłõs.
qͣsi discipłis dic̾e̾t. Si uos dubi¬
tatis illum messiã fuisse. cui
testimoniũ ꝑhibui. ite ad eum
& q̃rite sub nomine meo tues
turũ expectamꝰ: Gregorius
autẽ refert ioħ̃m dubitasse. Quã¬
uis enĩ ñ dubitaret eũ in ꝓpͥa
ꝑsona in mundũ uenisse. bapti¬
zatum esse aliis p̃dicasse: tam̃
ignorabat utrũ c̾ẽt moriturus
& ad inferos ad suorum liberatio¬
nem descensurus. Cum gͦ mortẽ
suam ioh̃s inmin̾e uideret. &¬
se ad inferos descensurum cog¬
nosceret: uoluit scire eiꝰ aduentũ
ad inferos: ut qͥ fuerat p̃cur sor

Expanded text:
i , ignorasse. Sed videns mortem suam proximam, voluit discipulos suos Christo adjungere, antequam discederet. Et quia discipuli sui adhuc dubitabant eum esse Messiam, cui tamen perhibuerat testimonium, mittit eos ad Jesum, quasi sub specie sua, eis interrogaret, non sibi, et duos mittit, quia in ore duorum testium stat omne verbum. Mittit ergo discipulos, quasi discipulis diceret: Si vos dubitatis, illum Messiam fuisse, cui testimonium perhibui, ite ad eum, et quaerite sub nomine meo: Tu es turum exspectamus? Gregorius autem refert Joannem dubitasse, quamvis enim non dubitaret, eum in propria persona in mundum venisse, baptizatum esse, aliis praedicasse, tamen ignorabat, utrum esset moriturus, et ad inferos, ad suorum liberationem, descensurus. Cum ergo mortem suam Joannes imminere videret, et se ad inferos descensurum cognosceret, voluit scire ejus adventum ad inferos, ut qui fuerat praecursor
Abbreviated transcription (Latin):
menta ferre: idest ñ debet stul¬
torum oꝑum exempla conspic̾e.
ne sua oꝑa quasi ex mortuis pel¬
libus credat intiniri. Sunt eteñ
multi qͥ pͣtutatem suã ex aliens¬
prauitatibꝰ tuentur. ut dum alioᷤ
talia fecisse considerat. se hoc fa
uelandas. nec assuetam debere
fieri mollitiem. capitis & pedũ.
Quia cũ hec habuerit firmitatẽ.
cet̾a sunt robustiora. Neq uir¬
gã. Augustimis. Querit᷑ quomͦ
matheus & lucas cõmemorent
ferrent: cum marchtis dicat. &

Expanded text:
menta ferre, id est non debet stulmenta ferre, id est non debet stultorum operum exempla conspicere, ne sua opera, quasi ex mortuis pellibus credat muniri. Sunt etenim multi qui pravitatem suam ex pravitatibus alienis tuentur, ut dum alios talia fecisse considerant, se hoc fac velandas, nec assuetam debere fieri mollitiem capitis et pedum, quia cum hanc habuerint infirmitatem, caetera sunt robustiora. Neque virgam. Augustinus. Quaeritur quomodo Matthaeus et Lucas commemorant f
Abbreviated transcription (Latin):
antum scilicet ab eis accipite.
quantũ inuictum & uestim̃tum
uob̃ est necessarium. ¶ Iistice aũt
ñ licet magistris eccłe aurum. &
argentũ & pecunã q̃ in ⁊omis ẽ
posfid̾e. scilicet ñ debent sapien¬
ciam q̃ ꝑ aurum signatur. & elo-¬
quentiã q̃ ꝑ argentũ expͥmit᷑.
qͣsi ꝓpͥa uel ab alio quã a deo ac-¬
cepta possid̾e. Et hoc dr̃ ꝓpter
pͥuatas & hereticas doctͥnas.
llel aliter. Aurum & argentũ
mistice acceptum ñ debent poffi¬
dere:. idest sͥ seruare. s potis ta¬
lentum sͥ creditum multiplicare.
Non debent ferre perã. idest
pondere scłariũ grauari & impe¬
diri. Nec duplices animo esse qd̾
significat᷑ ꝑ duplex uestim̃tum:
ne scilicet aliter deo. & aliter nos
p̃sentemꝰ mundo. ꝓhibet etrã cal¬
tiam̃ta ferre: ne scilicet pedes.
id est eorum affectiones mortise.¬
ris uincłis alligent᷑. s potiꝰ scãm t̾¬
ram ingredientes. sensꝰ habeant
nudos. & malorum exemplis sẽꝑ
alienos. Non debet aliqͥs caltia¬

Expanded text:
antum scilicet ab eis accipite, quantum in victum et vestitum vobis est necessarium. Mystice autem. Non licet magistris Ecclesiae, aurum, et argentum, et pecuniam, quae in zonis est, possidere, scilicet non debent sapientiam, quae per aurum significatur, et eloquentiam, quae per argentum exprimitur, quasi propria, vel ab alio, quam a Deo accepta, possidere; et hoc dicitur propter privatas et haereticas doctrinas. Vel aliter: Aurum et argentum mystice acceptum non debent possidere. id est sibi servare, sed potius talentum sibi commissum multiplicare. Non debent ferre peram, id est pondere saeculi praegravari et impediri, neque duplices animo esse, quod significatur per duplex vestimentum, ne scilicet aliter Deo, aliter nos praesentemus mundo. Prohibet etiam calceamenta ferre, ne scilicet pedes, id est eorum affectiones mortiferis vinculis alligarentur, sed potius sanctam terram ingredientes, sensus habeant nudos, et a malorum exemplis semper alienos. Non debet aliquis calcea
Abbreviated transcription (Latin):
Aplĩ introeuntes urbem. scire
ñ poterant qͥs & qualis esset. Er
ñ tribuens ei beneficiũ qͥ apud se
mansurꝰ est. s accipiens. Ideo dicit̃
qͥs in ea dignꝰ sit. ut magis se notie¬
rit acciꝑe grãm quã dare : dicenᷤ.¬

Expanded text:
am introeuntes urbem, scire non poterant quis qualis esset. Ergo non tribuens beneficium ei qui apud se mansurus est, sed accipiens. Hoc enim dicitur quis in ea dignus sit, ut magis se noverit accipere gratiam quam dare. E
Abbreviated transcription (Latin):
quarũ causa pedes fuerant sor¬
didati abluit. ita quod in nullo
re fecerunt. Et in hoc signũ: ex¬
cutit᷑ pulus in eos. Ulel ideo ꝑtil¬
uis excutitur in faciem illorum:
ut p̃dicatores plane ostendat̃ se
nichil t̾renim ab illis q̃rere. dũ¬
etiã pulu̾em de t̾ra eoꝵ. non pati¬
unt̾ sͥ adherere. Am̃ dico nob̾
quasi dicat. In tantũ dãpnabiles
erunt quod deterius pacientur

Expanded text:
quarum causa pedes fuerant foquarum causa pedes fuerant foedati, abluit, ita quod in nullo fecerint, et in hoc signum pulvis excutitur in eis. Vel ideo pulvis excutitur in faciem illorum, ut praedicatores plane ostendant, nihil terrenum ab illis quaerendum, cum pulverem de terra eorum non patiuntur sibi adhaerere. Amen dico vobis, etc. Quasi dicat: In tantum damnabiles erunt, quod deterius patientur
Abbreviated transcription (Latin):
dicite ꝑax buic. & cet̾a. Pax que
ab ore p̃dicatoris offertur. aut re¬
quiescit in domo si in illa pacis fi¬
fuerit qͥ audiat. tamen ipse p̃di¬
cator ñ erit sine fructu. quia ad
eum pax ret̾tetur: dum ei a dño
ꝓ labore merres sui oꝑis reconꝑẽ.¬
sabit᷑. Et quicumq ñ recepuit
uoshic dat sententiã suꝑ ñ reci¬
pientes. Excutite. Non sunt
sacram̃ta uilificanda. In sacram̃¬
tum enĩ ꝑtiltus p̃cipit᷑ excriti in
testimoniũ illis. Paliuis enĩ in pe¬
dibus. signum ẽ laboris uiȩ. Excu¬
Excussio enim pulueris. signifi¬
cat quod nichil ab eis recipi de¬
bet t̾renum. etiam si offerrent:
postqꝗͣ. spũalia audire nolunt. Pul¬
uis quoq in pedibus significat¬
illa uenalia pecc̃a. q̃ adherent
p̃dicatoribꝰ transeuntibꝰ ꝑ mundũ:
condonantur. Quod fignificat
ablutio dñi in cena. & ablutio
scãrum inulierũ. q̃ pedes sc̃orum
solent abluere: qr &s dñs condo¬
nat. &o amor fideliũ aminarũ.

Expanded text:
dicite: Pax huic domni, etc. Pax, quae ab ore praedicatoris offertur, aut requiescit in domo, si in illa fuerit fifuerit qui audiat, tamen ipse praedicator sine fructu non erit, quia ad eum pax revertetur, dum ei a Domino pro labore merces operis sui recompensabitur. Et quicunque non recipit vos, etc. Hic dat sententiam super non recipientes. Excutite. Non sunt sacramenta vilificanda. In sacramentum enim pulvis praecipitur excuti in testimonium illis. Pulvis enim in pedibus signum est laboris viae. ExcuExcussio enim pulveris significat, quod nihil ab eis recipi debet terrenum, etiamsi offertur, postquam spiritualia audire nolunt. Pulvis quoque in pedibus, venialia significat peccata, quae adhaerent praedicatoribus transeuntibus per mundum. condonantur. Quod significat ablutio pedum in coena, et ablutio sanctarum mulierum, quae pedes sanctorum solent abluere, quia et Dominus condonat, et amor fidelium animarum,
Abbreviated transcription (Latin):
illã. q̃ scd̃m matheũ & lucã nẽ.
ferenda. sic̃ ab alia significatione
intelligitur tẽptatio de qua die¬
tum est. deus neminẽ temptat.
& sub alia uͥ dicitur. Temptat
uos deus ut sciat si diligatis eñ.
Ila est seductionis: ista ꝓbatio¬
nis. Ita quoq dictum sit ut uir¬
nolite possid̾e aurum & cetera:
mox subiecit. Dignus ẽ oparius
cibo suo. Ideo ergo p̃cepit nec
uirgam ferri: ostendens a fideli¬
sus. Hanc qͦ potestatẽ uirge
nomine alius etrangłista signa¬
uit. cum dixit nequid tollerẽt
in ura p̾ter uirgam tantã: ut
intelligat᷑ qr ꝑ potestatẽ a dño
acceptam. q̃ uirge nomine signi¬
ficatur: etiã q̃ non portant᷑ ñ desẽ¬
runt. Sequit᷑. In qracũq autẽ
ciuitatẽ. aut castella intraueritis:¬

Expanded text:
dum Matthaeum et Lucam non est ferenda, sicut sub alia significatione intelligitur tentatio, de qua dictum est: Deus neminem tentat , sub alia de qua dicitur: Tentat vos Dominus , ut sciat, si diligatis eum. Illa seductionis est, ista probationis. Ita quoque dictum est, ut virnolite possidere aurum, et mox subdit: Dignus est operarius cibo suo; ideo ergo praecepit nec virgam ferri, ostendens a fidelisuis. Hanc quoque potestatem, virgae nomine alius evangelista signavit, eum dicit, ne quid tollerent in via, nisi virgam tantum, ut intelligatur, quia per potestatem a Domino acceptam, quae virgae nomine significatur, etiam quae non portantur, non deerunt. Sequitur: In quacunque ci
Abbreviated transcription (Latin):
terat dicere o causari patiꝑta¬
te ꝓhibeor. & tenuitas me reti¬
nẽt. hospitalis e̾ẽ ñ possum. Hu¬
ius uulm̾s medicatꝰ est iħs. lemi
p̃cepto dicens. ut calicẽ aque
frigide bono animo potrigamꝰ.
frigide inqͥt aque ñ calide. ne¬

Expanded text:
terat dicere et causari, paupertate prohibeor, et tenuitas me retinet, hospitalis esse non possum, hujus vulneri medicatus est Jesus levi praecepto, dicens: Ut calicem aquae frigidae bono animo porrigamus. Frigidae, inquit, aquae, non calidae, ne
Abbreviated transcription (Latin):
gitate sustentat. quãuis ipse ꝓ-¬
phetiã ñ habeat: apud deum tam̃
enim fortasse iustꝰ ẽ: & qͥnto in
hoc mundo nichil possidet.
tanto loq̃ndi ꝑ iusticiã fidutiã
habet maiorẽ. Hunc talem dũ
sustentat qͥ in hoc mundo aliqͥd

Expanded text:
gitate sustentat, quamvis ipse prophetiam non habeat, apud Deum tamenenim fortasse justus est, et quanto in hoc mundo nihil possidet, tanto loquendi pro justitia fiduciam majorem habet. Hunc talem dum sustentat, qui in hoc mundo aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat. Tunc enim conu̾tetur¬
tio ñ solis apłis s omnibuis fidelibꝰ
dirigitur. Mistice possumꝰ dicẽ.
cum ꝑsecuti fueruit uos in una
ciuitate. hoc est in tino scͥptura.¬
rum libro. uel destimonio: fugite
ad alias ciuitates. idest ad alia
tiosus sit ꝑsecutor. Ante ueniet¬

Expanded text:
us. Tunc enim converus. Tunc enim convertio non solis apostolis, sed omnibus fidelibus dirigetur. MYSTICE possumus dicere: Cum persecuti vos fuerint in unam civitatem, hoc est, in uno libro Scripturarum, vel testimonio, fugite ad alias civittiosus fuerit persecutor, ante prae
Abbreviated transcription (Latin):
ram ced̾e. ne moriant᷑ cum ad¬
huc possint ꝓdesse. fugit gͦ paulꝰ
de damascho: ut multas gentes
dño contiteret. Bene pꝰ ꝑsenerã.¬
tiam supponit de fuga. fugi enĩ
ꝑsenerantiȩ ñ ẽ contraria. Amei
forsitan illi dicerent. t̾ra uideoꝵ¬
ẽ parua: & ideo cito pot̾imus
conu̾tere. Cum gͦ fuerit conu̾si
ad qͦs ibimus : Illi tacite obieo¬
tioni respondet. Amen dico uoł
ñ consũmabitis. idest ad conu̾su.¬
tates ifrł. idest om̃s iudeos. don
ueniat filius hominis idest amr
tius refurgat. qͣsi dicat. Nolite
putare iudeos in hac pͥma nus¬
sione ur̃o labori ñ sufficẽ: quia
certe satis in eis restabit uobis
opꝰ usq ad aliam missionem qĩ
transmittã uos ad gentes. Qd
erit pꝰ resurrectionẽ: qñ eis p̃ci¬
pietur. Ite p̃dicate euangłm oĩ
ẽ missurꝰ. uel aliter. Llos ñ con¬
uertetis filios isrł plenarie ad fi¬
dem: donec filius hominis. ideft
donec appropinqͥnte sedõ ad uent¬

Expanded text:
ram cedere, ne moriantur, cum adram cedere, ne moriantur, cum adhuc possint prodesse. Fugit ergo Paulus de Damasco, ut multas gentes Domino converteret. Bene post perseverantiam supponit de fuga. Fuga enim perseverantiae non est contraria. Amen forsitan illi dicerent, terra Judaeorum parva est, et ideo cito poterimus convertere, cum ergo fuerit conversa ad quos ibimus? Illi antipophorae respondet. Amen dico vobis, non consummabitis; id est ad consuitates Israel, id est omnes Judaeos, donec veniat Filius hommortuis. Quasi dicat: Nolite putare Judaeos, in hac prima missione labori vestro non sufficere, quia certe in eis satis restabit vobis opus usque ad aliam missionem, quoniam transmittam vos ad gentes. Quod erit post resurrectionem, cum eis praecipitur: Ite, praedicate Evangelium omni  missurus. Vel aliter: Vos non convertetis filios Israel plenarie ad fidem, donec Filius hominis venerit, id est donec appropinquet secundus advent
Abbreviated transcription (Latin):
excusabiles: qͥ int̾fecerunt suoᷤᷤ
p̃dicatores. Notandum est qi
om̃s iste malorum p̃mintratio¬
nes. ñ solum ad pͥmam missionẽ.
possent ꝑturbari corda infir¬
morũ: eo consolationẽ supponit
cum dicat. Cum autẽ tradent
uos. nolite cogitare quid loqua¬
mini aut quoiͦ. idest quibtis co-¬
loribus rethoricis. quo oenatuuer¬
borum. Quasi dic̾et. uos ad certa¬
men uenistis: s ego p̃lior. Los n̾¬
ba eicitis: s ego sum qͥ loquor.
Tradet autẽ frat̾. Premissa con¬
solatione. subdit gramiora ꝑiccila.
Grauiorem enim dolorem inger̃t
q̃ apparentibus inferunt᷑: & ideo
contiement̾ pꝰ consolationẽ ut le-¬
martẏribus p̃dicunt᷑. Qui aut̃e
uirtus cepisse. s ꝑfecisse. Alnde
cauda hostie iubetur pomi insa¬
crificio. Cauda ẽ finis corporis.
In sacͥficio est caudam ponere:
bontĩ optis ad finem ꝑducere.
eos ad pacientiã ne uiderentur
ñ debere fugere. p̃cipit eos ad ho¬

Expanded text:
excusabiles, qui interfecerunt suos excusabiles, qui interfecerunt suos praedicatores. Notandum est, quod omnes istae malorum praenuntiationes non solum ad primam missionem, possent perturbari corda infirmorum, ideo consolationem supponit, cum dicat: Cum autem tradent vos, nolite cogitare quid loquamini, aut quomodo, id est quibus coloribus rhetoricis, et quo ornatu verborum, quasi dicat: Vos ad certamen venistis, sed ego praelior; vos verba ejicitis, sed ego sum qui loquor. Tradent autem, etc. Praemissa consolatione subdit graviora pericula. Graviorem enim dolorem ingerunt, quae a parentibus inferuntur, et ideo convenienter post consolationem, ut lemartyribus. Qui autem virtus est coepisse, sed perfecisse, unde cauda hostiae jubetur poni in sacrificio. Cauda finis operis est in sacrificio. Caudam ponere, est bonum opus ad finem perducere. eos ad patientiam, ne viderentur non debere fugere, praecepit eos ad ho
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicator & mittis debet ẽẽ int̾si¬
cientr: & correctionis amore qͣsi
iram debet ostendere fratri.
Cariete autẽ. Ostendit qͥ sint
lupt. homines uidelicet. quasi
diceret. Isti sunt lupi rationales:
& ideo contra astutiã debent ẽẽ
serpentes. idest astuti. Oradẽt̃
enim. Consuetudo iudeorũ erat.
ut si aliqͥs contraria legi p̃dicaret.
conciliũ faciebant: & uocato illo
qͥ legi eorum contrarius erat. pͥ¬
mum ꝓhibebant ne ulterius ta¬
tia p̃dicaret. Si autẽ ꝓpt̾ ꝓhibi¬
tionem ñ cessabat: in smnagoga
cum flagellis corrigebatur. sicut
hoc est. Ideo necessariũ ẽ. ut sitis
serpentes. idest astuti. Nam tra¬
dent uos. pͥmũ in conciliis. ꝓ hi¬
bendo ne predicetis in nomine
meo. deinde incorrectos flagella¬
bunt. tandem ad reges & presi¬
tionem. In testimoniũ illis &
gentibus. qi tomm̃ta scõꝵ erunt
testimonit̃ digne dãpuationis.
impiorum. Reddentur enim in¬

Expanded text:
praedicator et mitis debet esse interfipraedicator et mitis debet esse interficienti, et correctionis amore, quasi iram debet ostendere fratri. Cavete autem, etc. Ostendit, qui sint lupi, homines videlicet, quasi dicat: Isti lupi sunt rationales, et ideo contra astutiam debent esse, serpentes, id est astuti. Traetc. Consuetudo Judaeorum erat, ut si quis contraria legi praedicaret, concilium faciebant, et vocato illo, qui legi eorum contrarius erat, primum prohibebant, ne ulterius talia praedicaret. Si autem propter prohibitionem non cessabat, in synagoga cum flagellis corrigebatur, sicut hoc est: Ideo necessarium, ut sitis serpentes, id est astuti. Nam tradent vos, primum in conciliis prohibendo, ne praedicetis in nomine meo, deinde incorrectos flagellabunt; tandem, ad reges et praesitionem; in testimonium illis et gentibus, quia tormenta sanctorum erunt testimonia dignae damnationis impiorum. Redduntur enim in
Abbreviated transcription (Latin):
ego. Quia multa adn̾sa eis immi¬
nebant. ne forte quando accid̾ent
desparent. ideo p̃mitiat mala fu¬
tura: qr tela p̃tusa minꝰ ledunt.
Quasi dic̾e̾t. Ipsi uos contẽpuent
s tios exibete omnem pacientiã:
qr ecce ego mitto uos sic̃ oues int̾
lupos. Pater misit filium suum
ad passionẽ. ñ tamen contẽpsit illiꝰ¬
xp̃c amorem. Sic discipłi a dũo
mittunt᷑. S quia pͥus nomina¬
uerat oues ꝓpt̾ simplicitatẽ. & pai¬
cientiã: p̃cipit eosdem esse serpẽ¬
tes ꝓpter astutiam. Serpens att̾̃¬
habet cor uixta caput. & ideo ser¬
uato capite cet̾a ꝑcussori ex ponit.
qr ñ moritur sine capite leso.
exponere: & auferris tolerare.
Solet etiam eligere strictas ri¬
mas: ꝑ quas tͣnsiens ueterem
pellem exuat. Similiter p̃dica
In hoc differt ous a columba.
qi ouis tantum mittis est ñ re¬
calcitrat cũ int̾ficit᷑. Columba
cum iram ñ habeat. quia fel¬
le caret: tamen iram uidet᷑ hab̾e
cum rostro ꝑcutit. Similiter

Expanded text:
etc. Quia multa adversa eis imminebant, ne forte quando acciderent, desperarent, ideo praenuntiat mala ventura, quia tela praevisa minus laedunt. Quasi dicat: Ipsi vos contemnent, sed vos exhibete omnem patientiam. Quia ecce ego mitto vos sicut oves inter lupos, etc. Pater misit Filium suum ad passionem, non tamen contempsit illius amorem, sic discipuli a Domino mittuntur. Sed quia prius nominaverat oves, propter simplicitatem et patientiam, praecepit eosdem esse serpentes, propter astutiam. Serpens habet cor juxta caput, et ideo servato capite, caetera percussori exponit, quia non moritur sine capite laeso.exponere, et auferri sibi tolerare. Solet etiam serpens erigere strictas rimas, per quas transiens veterem pellem exuat. Similiter praedicIn hoc differt ovis a columba, quia ovis tantum mitis est, et non recalcitrat cum interficitur; columba autem, cum iram non habeat, quia felle caret, tamen iram videtur habere, cum rostro percutit. Similiter et
Abbreviated transcription (Latin):
titur. ñ sit gratie seruis tolerare.
quasi dicat. Nolite mirari si ita
pati. quod ego patior. Quia ñ est
discipłs suꝑ magistrũ. id est ñ ẽ
maioris meriti metis discipłs̃. ꝗͣ
ego magister. Suficit gͦ discipłõ
meo. id est suffic̾e̾ debet. ut sit
sic̃ magister eiꝰ. idest ut cũ imitet᷑.
Et in quo unitet᷑ subponit. Si
patrem familias. idest me uocaue.¬
illi dic̾ent. Cum plemi fint inqͥta¬
te & nob̾ conuitia inferant. nos
autẽ religiosi: digntim ẽ. ut eis¬
uicem reddamus. & mala illorum
detegamus. & bona nr̃a predicemꝰ.
Ad hoc respondet. Nolite redd̾e¬
incem conuitii: quia si mala illox
modo funt oꝑta. ueniet dies iudi¬
cii in quo reuelabunt᷑. Et nolite
de bonis ur̃is głari: qi tc̃ manife¬
stabunitur. Et hoc ẽ. Nichil ma¬

Expanded text:
n sit grave servis tolerare, quasi dicat: Nolite mirari, si ita pati quod ego patior, quia non est discipulus supra magistrum, id est non est majoris meriti meus discipulus, quam ego magister. Sufficit ergo discipulo meo, id est sufficere debet, ut sit sicut magister ejus, id est ut eum imitetur, et in quo imitetur supponit. Si patrem familias, id est me, avocaveilli dicerent: Cum pleni sint iniquitate, et nobis convicia inferant, vos autem religiosi, dignum est, ut vicem eis reddamus, et mala eorum detegamus, et bona nostra praedicemus. Ad hoc respondet: Nolite vicem reddere conviciis, quia si mala modo eorum sunt operta, veniet dies judicii, in quo revelabuntur. Et nolite de bonis vestris gloriari, quia tunc manifestabuntur, et hoc est: Nihil ma
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sales p̃missas qͣsi dic̾e̾t. llere
si est a fe diuiscis desolabit᷑ regnũ
eiis: qr omne regnũ diuusum
contra se desolabitur. Et uere
omne regnũ qi om̃is cruitas a¬
minori. Et uere omnis cuutas.
regni eiꝰ seq̃ret᷑. iam sachanas
desolationem sui regni q̃reret:
si alius alii reptignaret. Eligat̃
gͦ pharisei qd uoluerint. si satha¬
nas sathanã ñ potest eicere. ni¬
chil contͣ dñm qd dicerent in¬
uenire potuertiit. Si autẽ potest.
diuisum stare ñ potest Et si ego
in beelrebub eitio demones. filii
ur̃i in quo eitiunt: Iterum alia
argum̃tatio. Apud iudeos erant
exorcistȩ. qͥ ꝑ exorcismos a salomo¬
ne inuentos. sepe demonia ab ob¬
sessis corporibus eitiebant. Ulere
ego eitio potentia dicuna ab ho
sam. cum ob mea oꝑa ñ uideant᷑
nbona: Et cum ad inuocationẽ
dĩ sĩc oo illi demones eitiam.
& hoc ẽ si ego in beelr ebub eitio
demonra filii ur̃i idest exorciste
uocari ⁊ płi de quibꝰ certum erat
qdͣ nulliꝰ maleficii conscii erant

Expanded text:
ere si est a se divisus, desolabitur regnum ejus; quia omne regnum divisum contra se desolabitur, et vere omne regnum, quia omnis civitas: et vere omnis civitas, regni ejus sequeretur; tunc Satanas desolationem sui regni quaereret, si alius alii repugnaret. Eligant ergo Pharisaei quod voluerint. Si Satanas Satanam non potest ejicere, nihil contra Dominum, quod dicerent, invenire potuerunt; si autem pdivisum, stare non potest. Et si ego in Beelzebuth ejicio daemones, filii vestri in quo ejiciunt? Iterum alia argumentatio. Apud Judaeos erant exorcistae, qui per exorcismos a Salomone inventos, saepe daemonia ab obsessis corporibus ejiciebant. Vere ego ejicio potentia divina ab homsam? cum et mea opera non videantur, nisi bona, et cum ad invocationem Dei, sicut et illi, daemones ejiciam? Et hoc est: Et si ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri, id est, exorcistae vocari apostoli, de quibus certum erat, quod nullius conscii erant
Abbreviated transcription (Latin):
contra uel negare. uel q̃ negare
neqͥuerant. simstrã intꝑtatio¬
ne ꝑuertere laborabant.quasi
hoc ñ dium sed inmundi sp̃s
oꝑa essent. idest beel qͥ ds̃ erat
acharon illius loci. Llnde ache¬
ronite dicuntur. Nam beel.
quidẽ ipse ẽ basal: Zebub autẽ
musca uocat᷑. Beelrebub gͦ baal
muscarũ idest uir muscarum
ꝓpt̾ sordes scilicetimmolatii cruo¬
ris. ex cuiꝰ spurcissimo ritu. uel
gitata respondet. ut uel sic cõ¬
pellerentur cred̾e potentiam
eiꝰ. Hec argumentatio plus
dicta ẽ ad edificationem fideliũ
& scͥpta: quã ad corictionem
phariseoꝵ. Hec argum̃tatio
ꝑ indiscretã ratiocinationem
facta: partẽ aduersarii ad fal¬
sum ducit. Cum enim etim di¬
ceret in potestate beelrebub
demonia eicere. hanc sententiã
ad hoc incontiemens ducit. qd̃
si ꝑ demonem demones eiceret:
tunc demones destructionem
sui quererent. Quȩ argum̃ta¬
tio sic ordinatur: Si ego eicio
demonra in beẽlrebub: tunc
sathanas sathanam eicit. Et

Expanded text:
gare nequiverant, sinistra interpretatione pervertere laborabant, quasi haec non divini, sed immundi spiritus opera fuissent, id est, Beel, qui Deus erat Accaron illius loci. Unde Accaronitae dicuntur. Nam Beel quidem ipse est Baal; Zebub autem musca vocatur. Beelzebub ergo Baal muscarum, id est, vir muscarum,ur, propter sordes scilicet immolatitii cruoris, ex cujus spurcissimo ritu, vel gitata respondet, ut vel sic compellerentur credere potentiam ejus. Vel: Haec argumentatio plus dicta est ad aedificationem fidelium, et scripta, quam ad correctionem Pharisaeorum. Haec argumentatio per discretam ratiocinationem facta, partem adversarii ad falsum ducit. Cum enim eum dicerent in potestate Beelzebub daemonia ejicere, hanc sententiam ad hoc inconveniens ducit, quod si per daemones ejiceret, tunc daemones destructionem sui regni quaererent, quae argumentatio sic ordinatur. Si ego ejicio daemonia in Beelzebub, tunc Satanas Satanam ejicit, et
Abbreviated transcription (Latin):
& inderet. Demomacus iste ñ so¬
lum mutus. s etiam cecus fuis¬
se monstratur: curatusq fuit
a demomo ita ut loqueret᷑ comi¬
deret. Quod tt̃ carnaliter factũ.
cotidie complet᷑ in conuersione
credentiũ. ut expulso pͥus demo¬
ne. fidei lum̃ aspiciant. deinde
ad dei landes ora pͥtis tacentia
relaxant᷑. Quo facto stupebat̃
omnes turbe oo dicebant. min¬
quid hic est filitis dauid: Tur-
be stupebant. & confitebantur
esse deum. qui tanta signa fa¬
ciebat: s pharisei calumpmã¬
t᷑ oꝑa dei dicentes. Hic ñ eicit
demones nͥ in beblrebub pͥnci¬
pe demoniorum. & ñ hec aliqͥ
de turba: s pharisei & scribe

Expanded text:
 etc. Daemoniacus iste, non solum mutus, sed etiam caecus esse monstratur, curatusque fuit a daemonio, ita ut loqueretur et videret; quod tunc carnaliter factum, quotidie completur in conversione credentium, ut, expulso prius daemone, fidei lumen aspiciant, deinde ad laudes Dei ora prius tacentia relaxentur. Quo facto stupebant omnes turbae, et dicebant: Nonne hic est filius David, etc. Turbae stupebant, et confitebantur esse Deum, qui tanta signa faciebat; sed Pharisaei calumniabantur opera Dei dicentes: Hic non ejicit daemonia, nisi in Beelzebub principe daemoniorum. Et non haec aliqui de turba, sed Pharisaei et Scrib
Abbreviated transcription (Latin):
& uiso miracłõ diuine potentiȩ.
eos ad fidem conuerteret. S mi¬
seri nolunt conuierti: inmo ro¬
a finibus eorum. Non tamen
hoc ex suꝑbra faciebant: s con¬
peccata sua putabant presentiã
tanti uiri potius eos grauare.
quã iuuare. Sicut intilier quȩ
ꝓpter helyam quẽ hospitata
fuerat credebat deum peccata
sua rememorasse: & ideo filiũ
suũ amisisse. quȩ inqͥt. Quid
michi &̾ tibi uir dei : Ingres¬
sus es ad me ut rememoraren

Expanded text:
et viso miraculo divinae potentiae et viso miraculo divinae potentiae eos ad fidem converteret. Sed miseri nolunt converti, imo coa finibus eorum; non tamen hoc ex superbia faciebant, sed conopter peccata sua putabant praesentiam tanti viri potius gravare quam juvare. Sicut mulier, quae propter Heliam quem hospitata fuerat credebat Deum peccata sua rememorasse, et ideo filium suum amisisse. Quae inquit: Quid mihi et tibi, vir Dei? ingressus es ad me ut reme
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfruuntur. s sicut eis t̾rendis
innotescendum fuit. Ex quoꝵ
do ꝑfidem quȩ est in illo corda
mundantur. s ꝑ quedam tem¬
poraha suȩ uirtutis effecta. &
occultissime p̃sentie signa. que
angłicis spiritibus etiam malig¬
nis. potius quã infirmitati ho-¬
mum possunt esse ꝑspicta.
Si autẽ obitiatur quod apls̃
dicit. si enim cognouissent. nun¬
quã dñm glẽ cracifixissent. Res¬
pondet becla huic obiectioni.
Non ideo itdeis eum crticifig̾̃e
non esse puitatut:.s quia se mor¬
de illitis non p̾uidit esse damp¬
nandum. Llere enumn de hoc mi¬
sterio a scłis abscondito dicit apłs.
Dicunt gͦ nel eum intelligendo
nob̾ & tibi fili dei :: Subandis
est cõmune. quasi dicerent. Qui
debent se uisitare. s tu quare
uenis ad nos : uenisti torquere
llautẽ. Queritur quare diaboli
petant intrare in porcos. Scili¬
cet ex imqͥtate sua. llt cumñ
possuit hominum nocere corpo¬
ribus: noceant rebus exterioribꝰ.
Petunt autẽ a deo licentiam. q

Expanded text:
fruuntur, sed sicut eis terrendis innotescendum fuit, ex quorudo per fidem, quae in illo est, corda mundantur, sed per quaedam temporalia suae uirtutis effecta et occultisangelicis spiritibus, etiam malignis, potius quam infirmitati hominum possunt esse perspicua. Si autem objiciatur quod Apostolus dicit: Si enim cognovissent, nunquam Deum gloriae crucifixissent , respondit Beda huic objectioni. Non ideo Judaeus eum crucifigere Dei esse putavit, sed quia se morte illius non praevidit esse damnandum. Vere enim de hoc mysterio a saeculis abscondito dicit Apostolus, Dicunt ergo, vel eum intelligendo nobis et tibi, Fili Dei: subaudis est commune. Quasi dicat: Qui debent se visitare. Sed tu quare venis ad nos? Venisti torquere tc. Quaeritur, quare daemones petant intrare porcos, scilicet ex iniquitate sua, ut cum non possent hominum nocere corporibus noceant rebus exterioribus. Petunt autem ideo licentiam a De
Abbreviated transcription (Latin):
stebant. Legitur in marcho le¬
gio fuisse in eis. quia gentis hu¬
manum multis erroribus & ido¬
lorum cultibꝰ erat mancipatũ.
Quod eiecti ab obsessis corpori¬
unt: significat quod eiecti a m̃ti¬
bus fideliũ. tͣnseunt ad alios in¬
fideles minunde uientes. & p̃¬
cipitant eos in fluxum seculi.
& eos in eo interfictunt. Quod
pastores fugerunt. & nuntiaue¬
runt ea omnra quȩ uiderant.
significat quosdam pͥmates im¬

Expanded text:
stebant. Legitur in Marco lestebant. Legitur in Marco legionem in eis fuisse, quia genus humanum multis erroribus et idolorum cultibus erat mancipatum. Quod ejecti ab obsessis corporicos, significat quod ejecti a mentibus fidelium transeunt ad alios infideles immunde viventes, et praecipitant eos in fluxum saeculi, et eos in eo interficiunt. Quod pastores fugerunt et nuntiaverunt ea omnia quae viderant, significat quosdam primates im
Abbreviated transcription (Latin):
filitm meũ: Mistice uenit all.¬
ihc in regionem gerassenorũ.
quia uenit in mundũ in quo
habitabant. gerassem idest ho¬
mines tam uidei quam genti¬
les. qui pͥus a demonio incole¬
bantur. alii ꝓpter idolatriam.
alii ꝓpter transgressionem le¬
gis. s ueniente. xp̃o fucrunt ei¬
cientes colonum. id est diabolã
& aduene appropinqͥntes ad
dñm. Tunc occurrerunt ei.
ꝑ liberum arbitrium ei cre¬
dendo. duo demoniaci. idest
duo popłi de monum̃tis. idest
de oꝑibus mortins corporum. Cor¬
pora enĩ ꝑsidorum sunt quedam
animȩ mortue iacent in pecẽis.
Seui nimis. quia neq legibus
diuinis neq humanis a furore
concupiscentiȩ poterant retine¬
ri. llude & marchus eos cathe¬
nas & compedes narrat diru¬
pisse. Pillam uiam nemo pote¬
rat transire. llia illa xp̃c ẽ qui
dicit. Ego sum uia & ueritas
& uita. In hac uia. idest in ipsa
lus. diabolo in se furente recte
gradientibus. id est recte credẽ¬
tibus. & fidem p̃dicantibus obsi¬

Expanded text:
stice venit Jesus in regionem Gerasenorum, quia venit in mundum, in quo habitant Geraseni, id est homines tam Judaei quam gentiles, qui prius a daemonio incolebantur, alii propter idololatriam, alii propter transgressionem legis, sed veniente Christo, fuerunt ejicientes colonum, id est diabolum, et advenae appropinquantes ad Dominum, tunc occurrerunt ei per liberum arbitrium credendo duo daemoniaci, id est duo populi de monumentis, id est de operibus mortui corporis. Corpora enim perfidorum sunt quaedam animae mortuae jacent in peccatis. Saevi nimis. Quia neque legibus divinis, neque humanis a furore concupiscentiae poterant retineri. Unde Marcus eos catenas et compedes narrat dirupisse. Per viam illam nemo poterat transire. Via illa Christus est, qui dixit: Ego sum via, veritas, et vita . In hac via, id est in ipsa lus, diabolo in se furente, recte gradientibus, id est recte credentibus et fidem praedicantibus obsi
Abbreviated transcription (Latin):
est. s necessitatis extoesio que aogi
inuitos. uelut si sertti fugitim
post multam temporis dñm sui
uideant. nichil aliud nisi de uer¬
beribus dep̃centur. Dic & demo¬
nes deun cernentes in t̾ris. re.¬
pente t̾riti ad indicandos se ue.¬
nisse credebunt. Presentia enim
saluatoris: demontĩ funt toem̃ta.
Ambrosius etiam idetur huic
enim eis innotuit: quantũ ds̃
uoltut. Tantum autẽ uoluit:
quantum oportuit. S innota¬
it. ñ sĩc̃ angłis sc̃is. qui eius et̾m

Expanded text:
ogit invitos. Velut servi fugitivi post multum temporis dominum suum videntes, non aliud nisi de verberibus deprecantur; sic et daemones Dominum cernentes in terris, repente territi ad judicandos se venisse credebant. Praesentia enim Salvatoris daemonum sunt tormenta. » Ambrosius etiam videtur huic t: « Tantum eis innotuit, quantum Deus voluit; tantum autem voluit, quantum oportuit. Sed innotuit non sicut angelis sanctis,
Abbreviated transcription (Latin):
noe ꝓcessit scilicet excam & ia¬
pulus exiuit. Sensus littere sa
quare uocauerunt eum filtum
dei. Si enui credunt esse filtum
dei. quare crucisigi faciunt:
Si non credunt. quare filitmm dei
uocant: S credendam ẽ illos
uisse .s suspicari tamen ꝓ signorũ
magnitudine. & ex suspitione &¬
ex timore talia dixisse. Dicut¬

Expanded text:
Noe processit, scilicet ex Cham et JaNoe processit, scilicet ex Cham et Japulus. Sensus liquare vocaverunt eum Filium Dei. Si enim credunt esse Filium Dei, quare crucifigi faciunt? Si non credunt esse, quare Filium Dei vocant? Sed credendum est, illos visse, sed suspicari tantum pro signorum magnitudine, et ex suspicione et timore talia dixisse. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
sins ꝑmittit accedere. s fideles
uͦ surgens ad auxilium: restituit
est urbs arabiȩ
transiordanem. iuncta monti ga¬
laad. quem tenuit tribus manas¬
se. ñ longe a stagno tiberuadis. in
quo porci p̃cipitati sunt. Signisi¬
cat autẽ nationem gentium
sis predicatoribus saluator digna
quidam legunt: colontm eici¬
ens. sitie aduena appropinquans
int̾pretat᷑. llidelicet insinuans
patiebantur: quȩ in porcosire
ꝑmissa est. Marchus autẽ &
morant. Intelligas ergo untim
gebat. hoc uolentes signficare
duo euangłistȩ solum cõmemo¬
randum iudicauerunt. de quo
facti huius fama latuis effiure¬
rat. llel quia matchus & lucas
scribentes gentibus cum uellet̃
scͥpsertuit. Matheus uͦ dnos
posut. ut ñ solum gentilem sed
etiam iudaicum significaret po
enim popls̃ demomibtis deditais
erat. Alter ydola colendo. alter
mandata legis transgrediendo.
Llel qui notatur ꝑ unum. figui¬
ficatur etiam ꝑ duos. scilicet gen¬
tilis popłs qui de duobtis filiis

Expanded text:
s permittit accidere. Sed fideles s. Ipse vero exsurgens ad auxilium, restituit est urbs Arabiae trans Jordanem, juncta monti Galaad, quem tenuit tribus Manasse, non longe a stagno Tyberiadis, in quo porci praecipitati sunt. Significat autem nationem gentium, sis praedicatoribus, Salvator est quidam volunt, colonum ejiciens, vel advena propinquans interpretatur: videlicet, insinuans patiebantur, quae in porcos ire permissa est, Marcus autem et morant, intellegas unum eorum gebat. hoc uolentes significare duo euangelistae solum commemorandum iudicauefacti hujus fama latius effluxerat. Vel Marcus et Lucas scribentes gentibus cum vellent scripserunt. Matthaeus vero duos posuit, ut non solum gentilem, sed etiam Judaicum populum significaret, enim populus daemonibus deditus erat. Alter idola colendo, alter mandata legis transgrediendo. Vel quod notatur per unum, significatur etiam per duos, scilicet gentilis populus, qui de duobus filiis
Abbreviated transcription (Latin):
predicando. uel miracłis ammo¬
nendo. s etiam aninam quã
ꝓ nob̃ accepit impendendo. non
ꝓ omnibꝰ. s ꝓ multis. idest ꝓ his
qui credere uoluierunt.¬
t egredientibꝰ
illis. Lucas re

Expanded text:
praedicando, vel miraculis admonendo, sed animam quam pro nobis accepit impendendo, non pro omnibus, sed pro multis, id est pro his qui credere voluerunt.t egredientibus illis. Lucas re
Abbreviated transcription (Latin):
iam fuerant in ostensione de-
lirent᷑ insidias. s maliuolentia
& liuor nutrit inpudentiã. Con
ueniunt gͦ ut iuincat saltem
multitudine. qm̃ ñ possunt
uincere ratione. & dicunt apd̃
se. Loquatur untis ꝓ ommbtis.
cisse. Si autẽ uictꝰ fuerit: uel
solus uideat᷑ confusus. Et nota qi
sicut legimus herodem & pilatũ
diam fecisse: ita nc̃ de phariseis
& saduceis factum esse cerminus.
qͥ int̾ se antea contrarii pari m̃te
ad dñm temptandum consense¬
runt. Dicunt gͦ omnes ore unius.¬

Expanded text:
am supra in ostensione denalirentur insidias. Sed malevolentia et livor nutrit impudentiam. Inveniunt ergo, ut vincant saltem multitudine quem non possunt vincere ratione. Et dicunt apud se: Loquatur unus pro omnibus, cisse. Si autem victus fuerit, vel solus videatur confusus. Et nota quia sicut legimus Herodem et Pilatum diam, ita et nunc de Pharisaeis et Sadducaeis factum esse cernimus, qui inter se ante contrarii, pari mente ad Dominum tentandum convenerunt. Dicunt omnes ergo ore unius