comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
obmeritors nequicia carent. Htati qͥ
nc̃ esuritis: qr saturabimini. Quid est¬
qͦd esurire beati. qđ sitire debeant. ma¬
theus ex ponit. uidelicet iusticiã: aꝑtis¬
sime nos instituens. nunꝗ̃ nos satis uis¬
tos estimare debere: sed cotidinianũ ius¬
ticiȩ sẽꝑ amare immo ardere ꝓfectum.
Cuiꝰ ꝑfectã saturitatẽ ñ in hoc scło sed in
futuro posse ꝓuenire. suꝑnors deside¬
rio psalmista flagrans ostendit qͥ ait.
Ego aut̃ in iusticia apparebo in conspec¬
tutuo satiabor dũ manifestabit᷑ gła
tua. Potest & sĩplicit̃ accipi. Beati qͥ nc̃
esuritis qͥ castigatis corpus ur̃m & ser¬
uituti subicitis. qͥ in fame & siti uerbo
opã datis qͥa cȩlestiũ tc̃ gaudior habe-¬
bitis ubtate ꝑfrui. Btatĩ qͥ nc̃ fletis qͥa
ridebitis. Non tẽporaliũ dãna cõmodor.
sed uirtutũ detrim̃ta sp̃ualiũ qͥ flent:
ȩt̾na beatitudine consolabunt᷑. Ubi ñ
nr̃a solũ. sed & ꝓximi iubemꝰ cõmissa

Expanded text:
ob meritorum nequitiam carent. Beati qui ob meritorum nequitiam carent. Beati qui nunc esuritis, quia saturabimini. Quid esurire beati, qui sitire debeant, Matthaeus exponit, videlicet justitiam, apertissime nos instituens nunquam nos satis justos aestimare debere, sed quotidianum justitiae semper amare, imo ardere profectum. Cujus perfectam saturitatem non in hoc saeculo, sed in futuro posse provenire supernorum desiderio Psalmista flagrans ostendit, qui ait: Ego autem cum justitia apparebo in conspectu tuo, satiabor dum manifestabitur gloria tua ; potecorpus vestrum, et servituti subjicitis, qui in fame et siti verbo operam datis, quia coelestium tunc gaudiorum habebitis ubertate perfrui. Beati qui nunc fletis, quia ridebitis. Non temporalium damna commodorum, sed virtutum detrimenta spiritalium qui flent, aeterna beatitudine consolabuntur. Ubi non nostra solum, sed et proximi jubemur commissa
Abbreviated transcription (Latin):
Beati pauꝑes sp̃u. Nã quib os dñs in mon¬
te iedens aꝑit. ut magna sullimiter
audiant: in eos ocłos stans in cãpo diri¬
git. ut audita patent̾ intelligant. Bea¬
ti itaq pauperes. ñ utiq õnes: sed illi
tantũmodo qui omne presentis scłi tam¬
& si altũ uideat᷑ ꝓ nichilo culmen ducunt.
Qui merito regni cęlestis ꝑhibent᷑ munere
digni : qͥa delectationis humanȩ ꝓbantur
cupiditate nudati. Qualẽ se rex dauid
pauꝑiem sustinuisse declarans. ait . Ego
uͦ egenꝰ & paup sũ. Et alibi ñ mͦ terres¬
tria sed & ipsa ꝓdño suꝑ cȩlestia parui pen¬
dens. dicensq. Quidenĩ mͥ restat. in cęlo.
& ad te qͥd uolui suꝑ t̾rã : Mox ubi spei
suȩ fixisset anchorã. sudendo manifestat.
Michi autẽ adherere dõbonũ est: ponere
in dño dõspẽ meã. Alioqͥn. nonnulli mi¬
serrima conditione pauꝑtatis. & hic scłi
gaudiis ob inopiã rerũ: & ibi regnodĩ

Expanded text:
Beati pauperes spiritu . Nam quibus os in monBeati pauperes spiritu . Nam quibus os in monte sedens aperit, ut magna sublimiter audiant, in eos oculos stans in campo dirigit, ut audita patenter intelligant. Beati itaque pauperes. Non utique omnes, sed illi tantummodo qui omne praesentis saeculi, tametsi altum videatur, pro nihilo culmen ducunt. Qui merito regni coelestis perhibentur munere digni, quia delectationis humanae probantur cupiditate nudati. Qualem se rex David pauperiem sustinuisse declarans ait: Ego vero egenus et pauper sum. Et alibi non modo terrestria, sed et ipsa pro Domino supercoelestia parvi pendens dicensque: Quid enim mihi restat in coelo, et a te quid volui super terram ? mox ubi spei suae fixisset anchoram, subdendo manifestat: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam. Alioquin nonnulli miserrima conditione paupertatis, et hic saeculi gaudiis ob inopiam rerum, et ibi regno Dei
Abbreviated transcription (Latin):
pede tẽptĩ quenq ad culm̃ subire uirtu¬
tũ. Nã & in ueteri testam̃to mosses solus
cũ iosuȩ montẽ dĩ ascendens. ad regedũ
uulgus in cãpodonec redirent: aaron or¬
dinauit & ur. daron quippe qͥ int̾preta¬
t᷑ mons fortitudinis. singularẽ dnĩcȩ
in carnationis excellentiã ur uͦ qͥ ignis
in ȩccła paruuli & si comitari magistros
ad penetranda sũ mȩ diuinitatis archa¬
na nequeunt: dñicȩ tam̃ incarnationis
sacram̃tis redimi. & sp̃s scĩ posst̃ ardo¬
re signari. Et ipse eleuatis ocłis
in discipłos suos. dicebat: Beati pauꝑes:
sp̃u qr ur̃m ÷ regnũ dĩ Et si generalit̾
omib loqͥt᷑ specialiꝰ tam̃ ocłos saluator¬
in discipłos leuat: ut us qͥ uerbũ inten¬
ta cordis aure ꝑcipiunt. latiꝰ saporis inti¬
mi lum̃ aꝑiat. Cui simile ÷ qđ matheus
ait. Et cũ sedisset: accessert̃ ad eũ discipłi
eiꝰ. Et aperiens os suũ : docebat eos dicens.

Expanded text:
pedetentim quemque ad culmen subire virtupedetentim quemque ad culmen subire virtutum. Nam et in Veteri Testamento Moyses solus cum Josue montem Dei ascendens; ad regendum vulgus in campo donec redirent, Aaron ordinavit et Hur. Aaron quippe qui interpretatur mons fortitudinis, singularem dominicae Incarnationis excellentiam. Hur vero qui ignis in Ecclesia parvuli, et si comitari magistros ad penetranda summae Divinitatis arcana nequeunt, dominicae tamen Incarnationis sacramentis redimi, et Spiritus sancti possunt ardore signari. Et ipse, elevatis oculis in discipulos suos, dicebat, Beati pauperes, quia vestrum est regnum Dei. Et si generaliter omnibus loquitur, specialius tamen oculos Salin discipulos levat, ut his qui verbum intenta cordis aure percipiunt, latius saporis intimi lumen aperiat. Cui simile est quod Matthaeus ait: Et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus, et aperiens os suum docebat eos, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit: multũ fructũ affent õnis
turba quȩ rebat eũ tangere qr uirtus
de illo exibat & sanabat õnes. Et supͣleꝓ¬
sus dño tangente mundat᷑ & hic oĩs tur¬
ba qͣ eũ tangere potuit: sp̃s illiꝰ uirtu¬
te sanat᷑. Tactꝰ gͦ saluatoris opꝰ ÷ saluitis.
Quem tangere. est fideliter in eũ credere.
A qͦ tangi ẽ eiꝰ munere firmari. Sed unꝰ qͥsq
in suosensu abundat. Turbȩ quȩ de lon¬
ge ad audiendũ confluunt: descententis
in cãpũ dñi curant᷑ attactu. Discipłi qͥa in
minorib iã st̃ instituti : in montis cacu¬
mine ad maiora ꝓuehunt᷑ e quib etiã
eligunt᷑ qͥ eũ transfiguratũ secreto in
monte speculent᷑. Unꝰ p̃onib qͣsi sullimi¬
oris sapientiȩ fonte debriandꝰ. magistri
retũbit in pectore. Raroq uspiã uel tur¬
bas dñm ad altiora sequi uel quẽpiã de¬
bilẽ inuenies in monte curari: sed extinc¬
ta febri libidinũ accensaq scientiȩ luce.

Expanded text:
Et omnis turba quaerebat eum tangere, quia virtus de illo exibat, et sanabat omnes. Et supra leprosus Domino tangente mundatur, et hic omnis turba quae eum tangere potuit spiritus illius virtute sanatur. Tactus ergo Salvatoris, opus est salutis. Quem tangere, est fideliter in eum credere. A quo tangi est ejus munere firmari. Sed unusquisque in suo sensu abundat. Turbae quae de longe ad audiendum confluunt, descendentis in campum Domini curantur attactu. Discipuli qui in minoribus jam sunt instituti, in montis cacumine ad majora provehuntur. E quibus etiam eliguntur, qui eum transfiguratum secreto in monte speculentur. Unus prae omnibus quasi sublimioris sapientiae fonte inebriandus, magistri recumbit in pectore. Raroque uspiam vel turbas Dominum ad altiora sequi, vel quempiam debilem invenies in monte curari, sed exstincta febre libidinum, accensaque scientiae luce,
Abbreviated transcription (Latin):
iacobi ⁊ ebedei & sy monis petri. uel etiã
uidȩ traditoris. Nã & hc̃. sy monẽ fuisse
dictũ ioħs ostendit qͥ ait. Et cũ intinxisset
panẽ. dedit iudȩ sy moni scariothi. Et ia
cob quidẽ alphei ipse est qͥ in euangłi¬
qr uel idẽ alpheus etiã cleophas : dictus.
uel ipsa maria de functo post natũ iaco.¬
bũ alpheo. cleophȩ nupsit Cui symonẽ
filiũ genuisse. eũq consobrinũ dñi
extantẽ eo qđ cleophas fr̃ fuerit ioseph:
ierosolimȩ post iacobũ rexisse ȩccłam
hystoria eccłastica tradit. siue hic apłs
sẏmon seu qͥlibet aliꝰ symon fuerit. Quia
uͦ iãcob merito filiꝰ alphei. id ÷ doctꝰ sit¬

Expanded text:
Jacobi Zebedaei et Simonis Petri, vel etiam Jacobi Zebedaei et Simonis Petri, vel etiam Judae traditoris. Nam et hunc Simonem fuisse dictum, Joannes ostendit, qui ait: Et cum intinxisset panem, dedit Judae Simoncobus quidem Alphaei ipse est qui in Evangeliquia vel idem Alphaeus etiam Cleophas dictus est, vel ipsa Maria, defuncto post natum Jacobum Alphaeo, Cleophae nupsit. Cui Simeonem filium genuisse, eumque consobrinum Domini existentem, eo quod Cleophas frater fuerit Joseph, Hierosolymae post Jacobum rexisse Ecclesiam, historia ecclesiastica tradit: sive hic apostolus Simon, seu quilibet alius Simeon fuerit. Quod vero Jacobus merito filius Alphaei, id est doct
Abbreviated transcription (Latin):
morẽ aquȩ ducuntur irriguȩ sed de
icȩlo pluuias expectans. quã dis̃ suus in¬
uisit õni tẽpore. Secularis enĩ sapien¬
tia qͦsi coluber ꝑ humũ serpit dicuna
aut de cȩlestib intonat. Matheus do¬
natꝰ dr̃ uidelicet qr magno dñi mu¬
nerȩ de theloneario ac publicano in
apłi est & euangelistȩ delegat officiũ.
Thomas abyssus uel geminus. unde c&
grece didimꝰ appellat᷑ qr quoceteris diutiꝰ
dubitauit eo dominicȩ resurrectionis ue¬
ritatim altiꝰ didicit. De quo pulchre pau¬
linus nolȩ antistes cecinit. Hic dubius
gemino didimus cognomine thomas.
A diacet hc̃ xp̃c pauidȩ cunctamine m̃tis:
Pro nr̃a dubitare fide ꝑmisit. ut & nos
Hoc duce firmati. dñmq dm̃q trementes:
Uiuere post mortẽ uere fateamͦ ic eum.
Corpore uiua suȩ monstrantẽ uulnera carnis.
a cobũ alphei & symonẽ qͥuocat᷑ ⁊elotes.
Hos cũ additam̃to posuit. ad distinccionẽ

Expanded text:
morem aquae ducuntur irriguae, sed de morem aquae ducuntur irriguae, sed de coelo pluvias exspectans, quam Deus suus invisit omni tempore. Saecularis enim sapientia quasi coluber per humum serpit, divina autem de coelestibus intonat. Matthaeus donatus dicitur, videlicet, quia magno Domini munere de teloneario publicano in apostoli est et evangelistae delegatus officium. Thomas, abyssus vel geminus. Unde et Graece Didymus appellatur, quia quo caeteris diutius dubitavit, eo dominicae resurrectionis veritatem altius didicit. De quo pulchre Paulinus Nolae antistes cecinigemino Didymus cognomine Thomas adiacet; hunc Christus pauidae cunctamine mentis pro nostra dubitare fide permisit, ut et nos hoc duce firmati dominumque deumque trementes uiuere post mortem uero fateamur Iesum corpore, uiua suae monstrantem uuJacobum Alphaei, et Simonem qui vocatur zelotes. Hos cum additamento posuit, ad distinctionem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑciꝑe meruert̃. hic est filiꝰ mis dilectus.
risca quoq nomina meritis aptissima
sus : contenere. iste obamoris p̾cipui
gr̃am quã uirguiali gła meruerat.
suꝑ redeptoris sui pectus in cena recu¬
buit. Phylippus os lãpadis interp̃tatur.
thaͣeli lum̃ qđ agnouerat p̃dicauit
dicens. Quẽ scripsit moy ses in lege & ꝓ¬
pħȩ. inuenimꝰ iesũ filiũ iosephanaz areth
Et post modũ qđ se de lumine minꝰ scire
ostende nob̾ patrẽ & sufficit nob̾. Bara¬
tholomeus syrũ ÷ ñ hebreũ & interp̃¬
tat᷑ filiꝰ suspendentis aqͦs. hoc ÷ filiꝰ dĩ.
Qui prȩdicators suoꝵ m̃tes ad cȩlestia
mtẽ planda suspendit ut qͦcelsa lib̾i¬
us ꝑuolant: eo terrenors corda feraciꝰ
dictor suoꝵ guitis in ebrient. Unde
bene moyses de ȩccła mistice disserens
ait Qcia ñ ÷ t̾rã ad qͣm ingredimini
possidendã similis terrȩ egẏpti de qͣ
existis ubi iacto semine in hortorum

Expanded text:
percipere meruerunt: Hic est filius meus dilectus. percipere meruerunt: Hic est filius meus dilectus. Prisca quoque nomina meritis aptissima sus est contemnere. Iste ob amoris praecipui gratiam, quam virginali gloria meruerat, super redemptoris sui pectus in coena recubuit. Philippus os lampadis interpretatur.  agnoverat praedicavit, dicens: Quem scripsit Moyses in lege et prophetae, invenimus Jesum, filium Joseph a Nazareth , et post modum quod se de lumine minus scire ostende Patrem, et sufficit nobis . Bartholomaeus Syrum est, non Hebraeum, et interpretatur filius suspendentisQui praedicatorum suorum mentes ad coelestia contemplanda suspendit, ut quo celsa liberius pervolant, eo terrenorum corda feracius dictorum suorum guttis inebrient. Unde bene Moyses de Ecclesia mystice disserens ait: Quia non est terra, ad quam ingredimini possidendam, similis terrae Aegypti, de qua existis, ubi jacto semine in hortorum
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ tuas. & aliꝰ te cinget & ducet qͦ ñ uis.
acopu̾ & ioħem. phylippũ ꝙ bartholome¬
ũ: matheũ & thomam. Pulchre ac reue¬
rent̾ lucas in cathalogo apłors usitato
appellari maluit. Ipse uͦ matheus iuix¬
cta qđ scriptũ ẽ dictu iniqͥtates tuas ut
iustificeris & manifeste matheũ de the¬
lonco uocatũ. & ordine se apłor publica¬
nũ cognominat. Sed & cũ pari suo tħo¬
mȩ cũ cȩteris euangłistis sit p̾latꝰ se in
ordine supponit. Iacob sane & ioħs. qui
obeximiũ uirtutis & animi culmen
filii tonitrui. hoc ÷ boanerges. siue ut
emendatiꝰ scribit᷑ banerges sunt a dño
cognominati. Nec mirũ frustra quoꝵ
unꝰ ẽ cęlestib intonans. uocẽ illã theo¬
prius edere nouerat emisit. In pͥncipi¬
o erat uerbũ & uerbũ erat apud dm̃.
& ds̃ erat uerbũ. & cȩtera. quȩ tanto robore
grauida reliqͥt ut si aliqͣndo plus intona¬

Expanded text:
manus tuas, et alius te cinget et ducet quo non vis . manus tuas, et alius te cinget et ducet quo non vis . Jacobum, et Joannem, Philippum, et Bartholomaeum, Matthaeum et Thomam. Pulchre ac reverenter Lucas in catalogo apostolorum usitato appellare maluit. Ipse vere Matthaeus, juxta quod scriptum est: Dic tu iniquitates tuas, ut justificeris; et manifeste Matthaeum de telonio vocatum, et in ordine se apostolorum publicanum cognominat, sed et compari suo Thomae cum a caeteris evangelistis sit praelatus, se in ordine supponit. Jacobus sane et Joannes qui ob eximium virtutis et animi culmen filii tonitrui hoc est, βοανεργεῖς, sive ut emendatius scribitur, banereem, sunt a Domino cognominati. Nec frustra. Quorum unus e coelestibus intonans vocem illam theoprius edere noverat emisit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, etc. . Quae tanto robore gravida reliquit, et si aliquanto plus intona
Abbreviated transcription (Latin):
dlu e haud dubiũ. qͥn illa de qͣ paulus
t᷑. sic & symoni qͥ credebat in petrã xp̃m
petri largitꝰ÷ nomen. Cuiꝰ alias alludens
aethimologiȩ dix̃. Tu es petrus. & suꝑ
hanc petrã edificabo eccłam meã. Uiolen¬
ter gͦ quidã latino uel greco nomine.
hebream querentes aethimologiam.
dicunt petrũ dissoluentẽ siue discalcian¬
tẽ uel agnoscentẽ interptari cũ expositi¬
o ioħis euangłistȩ cuiꝰ memini & ipsa lin¬
ficto nomini falsã interp̃tationẽ subnec¬
tunt. Symon auit. oboediens int̾pretat᷑.
recte uocabulis apłor primi decorant᷑.
qͥ mox ut agnũ dĩ a ioħe cognouerunt.
eũ uidere & audire curauerunt. qđ uͦ sy¬
mon. ponens merorẽ uel audiens tristi¬
ciã int̾pretat᷑ illi tẽpori congruit qͣndo
post resurrectionẽ uiso dño uel mortis
illiꝰ uel sue negationis merorẽ deposuit.
sed suȩ confestim mortis tristiciã audiuit
dicente dño. cũ autẽ senueris. extendes

Expanded text:
tum est: haud dubium quin illa de qua Paulus tum est: haud dubium quin illa de qua Paulus tur, sic et Simoni qui credebat in petram Christum, Petri largitus est nomen. Cujus alias alludens etymologiae dixit: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Eccter ergo quidam Latino vel Graeco nomini Hebraeam quaerentes etymologiam, dicunt Petrum dissolventem, sive discalciantem, vel agnoscentem interpretari: cum et expositio Joannis Evangelistae cujus memini, et ipsa linnter ficto nomini falsam interpretationem subnectunt. Simon autem obediens interpretatur. recte vocabulis, apostolorum primi decorantur, qui mox agnum Dei a Joanne cognoverunt, eum videre et audire curaverunt. Quod vero Simon ponens moerorem vel audiens tristitiam interpretatur, illi tempori congruit, quando post resurrectionem viso Domino, vel mortis illius vel suae negationis moerorem deposuit, sed suae confestim mortis tristitiam audivit, dicente Domino: Cum autem senueris, extendes
Abbreviated transcription (Latin):
conderet. fecit & mare ȩneũ in qͦ sacer¬
dotes lauarent᷑. duodeciq illud boum
clunib imposuit. quors tres aqͥlonem:
tres occidentẽ tres meridiem. & tres as¬
ctas orb qͣdrati plagas fide &s confessione
scȩ̃ trinitatis et̃nt a peccator labe purgat᷑᷑
Ui monem quẽ cognominauit petrum.
& andreã frem eiꝰ. Non nc̃ primũ
symoni petri cognomen indidit. sed lon¬
ge ante cũ a fr̃e andrea ad se adductũ
intuitꝰ dixit. Tu es sy monfiliꝰ iohanna.
tu uocaberis cephas qđ interp̃tat᷑ petrus.
Sed cũ uolens lucas nomina duodecim
a płors enumerare necesse haberet petrũ
dicere. breuit̾ innuere uoluit. qđ ñ hoc
ante uocaret᷑ sed ita eũ dñs cognomina
auditores. Nã si hoc ante uocaret᷑: ñ tu
iuderes mysteriũ petrę putans eũ casu
sic uocari. ñ ꝓuidentia dũ Ido uoluit eum
pͥus aliud uocari ut ex ipsa cõmutatione
& in utraq lingua nom̃ a petra diriua¬

Expanded text:
conderet, fecit et mare aeneum, in quo sacerconderet, fecit et mare aeneum, in quo sacerdotes lavarentur, duodecimque illud boum clunis imposuit, quorum tres aquilonem, tres occidentem, tres meridiem, et tres asctas orbis quadrati plagas fide et confessione sanctae Trinitatis essent a peccatorum labe purgaturi. Simonem quem cognominavit Petrum, et Andream fratrem ejus. Non nunc primum Simoni Petri cognomen indidit, sed longe ante cum a fratre Andrea ad se adductum intuitus dixit: Tu es Simon filius Joannae, tu vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus . Sed cum volens Lucas nomina duodecim apostolorum enumerare, necessdicere, breuiter insinuare uoluit, quod non \'hoc ante uocaretur, sed hoc ei dominus nomen auditores. Nam si hoc ante vocaretur, non ita videres mysterium petrae, putans eum casu sic vocari, non providentia Dei. Ideo voluit eum prius aliud vocari, ut ex ipsa commutatione Et in utraque lingua nomen a petra deriva
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uis aliqđ officiũ pietatis ad ornari.
quando xp̃o missurus apłos prius ora¬
Et cũ dies inqͥt factꝰ esset. uocauit dis¬
cipłos suos. ꝙ elegit. xͦii. ex ipsis Ubi no¬
tandũ qđ euangelica & apłica scriptu¬
ra. ñ solũ illos duodect̃ appellat discipłos
xp̃i. sed & õnes qͥ in eũ credunt. magis¬
terio eiꝰ ad regnũ cȩloꝵ erudiant᷑. Disci¬
płi quippe a discendo sunt uocati ex quo¬
rũ multitudine qͦs ipse uoluit elegit.
latine nuissi dicunt᷑. Cuĩ sacram̃tum
nominis exponens euanglista meceꝰ.
ait. Et fecit ut essent duodecĩ cũ illo:
& ut muteret eos p̃dicare cuangłiũ.
Et ipse dñs dicit. Sic̃ misit me pater:
& ego muto uos Quu bene duodecim
sunt electi ut uidelicet mundi salutem
quã uerbo p̃dicarent: suo qͦq numero
mystice cõmendarent Ter enĩ quat̾ni
decus dipondius. hinc est enĩ qͦd suꝑius
dixi qr cũ trpo ȩccłȩ salomon dño tẽplũ

Expanded text:
cum vis aliquod officium pietatis adoriri, cum vis aliquod officium pietatis adoriri, quando Christus missurus apostolos prius oraEt cum dies, inquit, factus esset, vocavit discipulos suos, et elegit duodecim ex ipsis. Ubi notandum, quod evangelica et apostolica Scriptura non solum illos duodecim appellat discipulos Christi, sed et omnes qui in eum credentes magisterio ejus ad regnum coelorum erudiebantur. Discipuli quippe a discendo sunt vocati, ex quorum multitudine quos ipse voluit elegit. Latine missi dicuntur. Cujus sacramentum nomine exponens evangelista Marcus, ait: Et fecit ut essent duodecim cum illo, et ut mitteret eos praedicare Evangelium. Et ipse Dominus dicit: Sicut misit me Pater, et ego mitto vos. Qui bene duodecim sunt electi, ut videlicet mundi salutem quam verbo praedicarent, suo quoque numero mystice commendarent. Ter enim quaterni, decus dipondium  sic . Hinc est enim quod et superius dixi, qua cum in typo Ecclesiae Salomon Domino templum
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit in monet̃. Est enĩ oratio quȩ
peccatũ facit. sed ille bene orat: qͥdm oran¬
doquerit. Hic a terrenis ad suꝑiora ꝓgre¬
diens: uerticẽ curȩ sullimioris ascendit.
Qui uͦ de diuitus aut de honore scłi aut
certe de inimici morte sollicitꝰ obsecrat:
ipse. in infimis iacens. uiles ad dm̃ p̾ces
mittit. Orat aut̃ dñs: ñ ut u ꝓ se obsecret.
sed ut ꝓ me impetret. Nã & si onia posu¬
erit pat̾ in potestate filui: filiꝰ tam̃ ut
formã hominib impleret. obsecrandũ
iħm xp̃m. Si aduocatꝰ ẽ: debet ꝓmeis in¬
t̃uenire peccatis. Nongͦ quasi infirmus:
sed qͣsi pius obsecrat. Uisscire qͥa õnia quȩ
uelit possit: Et aduocatꝰ & uidex est. In
altero pietatis officiũ: in altero insigne
est potestatis. Et erat ꝑnoctans in o¬
ratione dĩ forma tͥ p̃scribit᷑ qͣm debe¬
as emulari. Quid enĩ te ꝓ salute tua fa¬
cere oportet. quando ꝓte xp̃c in oratio¬
ne ꝑnoctat: Quid te facere conuenit.

Expanded text:
ascendit in montem. Est enim oratio quae peccatum facit. Sed qui bene orat, qui Deum orando quaerit, hic a terrenis ad superiora progrediens, verticem curiae sublimioris ascendit. Qui vero de divitiis, aut honore saeculari, aut certe de inimici morte sollicitus obsecrat, ipse in infimis jacens, viles ad Deum preces mittit. Orat autem Dominus, non ut pro se obsecret, sed ut pro me impetret. Nam et si omnia posuerit Pater in potestate Filii, Filius tamen ut formam hominis impleret, obsecrandum m . Si advocatus est, debet pro meis intervenire peccatis. Non ergo quasi infirmus, sed quasi pius obsecrat. Vis scire quam omnia quae velit, possit? et advocatus, et judex est. In altero, pietatis officium; in altero, insigne est potestatis. Et erat pernoctans in oratione Dei. Forma tibi praescribitur quam debeas aemulari. Quid enim te pro salute tua facere oportet, quando pro te Christus in oratione pernoctat? Quid te facere convenit,
Abbreviated transcription (Latin):
iuste negaueris qđ petit: indicanda ÷
ipsa iusficia. ut non eũ in anẽ dimittas.
Ita onia petenti te tribuis. qͣmuis ñ sẽꝑ
id qđ petis tribuas : & aliquando meliꝰ
aliqͥd tribuis. cũ petentẽ in iusta corre
xeris. Et qͥ aufert quȩ tua st̃ ne repe¬
est. Non enĩ xp̃ianũ oportet sic possi¬
dere seruũ qͦmͦ equũ aut argentum
quanqͣm fieri possit ut maiore p̃cio
ualeat equus quã seruus & multoma¬
gis aliqͥd aureũ uel argenteũ. Sed ille
educat᷑ aut regit᷑ qͣm ab illo porest qui
eũ cupit auferre: nescio utrũ quisꝗͣ
dicere audeat ut uestim̃tũ eũ debere
contẽni hominẽ quẽ homo tanquã se¬
tis ut faciant uob homines. & uos facite
illis similit̾. Quia caritas patiens est
benigna ẽ: ñ tantũ inimici inuirias
fortissime suffert. s amici qͦq grãm
benignissime p̃uenit. Nã reamare a-¬
mantẽ cunctos natura docuit. ñ aman-¬
tẽ uͦ beneficiis ad amorẽ cogere: xp̃i so¬

Expanded text:
iuste negaueris quod petit, indicanda est iuste negaueris quod petit, indicanda est ipsa iustitia, ut non eum inanem dimittas. ita omni petenti te dabis, quamuis non semper id quod petit dabis; et aliquando melius aliquid dabis, cuxeris. Et qui aufert quae tua sunt, ne repeest. Non enim Christianum oportet sic possidere servum, quomodo equum aut argentum. Quanquam fieri possit, ut majore pretio valeat equus, quam servus, et multo magis aliquid aureum vel argenteum. Sed ille educatur aut regitur, quam ab illo potest, qui eum cupit auferre, nescio utrum quisquam dicere audeat, ut vestimentum eum debere contemni. Hominem namque homo tanquam setis ut faciant vobis homines, et vos facile illis similiter. Quia charitas patiens est, benigna est, non tantum injurias inimici fortissime suffert, sed amici quoque gratiam benignissime praevenit. Nam redamare amantem, cunctos natura docuit. Non amantem vero beneficiis ad amorem cogere Christi so
Abbreviated transcription (Latin):
ta quȩ docuit prius impleuit: ꝑcuti¬
enti se in maxillã ministro sacerdotis
ñ prebuit alterã. sed insuꝑ dixit. Si
malo. Si aut̃ bene qͥd me cȩdis: Non tam̃
idõ paratꝰ corde ñ fuit. ñ solũ in alterã¬
maxillã cȩdi ꝓsalute om̃iũ: sedetiã to¬
to corpore crucifigi Et ab eo qͥ aufert
tͥ uestim̃tũ etiã tunicã noli ꝓhibere.
Qđ de uestim̃to & tunica dictũ est: ñ in
cis solis sed in oĩb faciendũ ÷ quȩ aliqͦ
iure tẽporalit̾ ante nr̃a esse diximꝰ Si
enĩ de necessarus hoc imꝑatũ est. qͣnto
magis suꝑflua contemnere conuenit:
mni autẽ petenti te tribue. Om̃i pe:¬
qđ dari honeste & iuste potest. Quid
si enĩ peccuniã petat. qua in nocentẽ
conet᷑ opprimere e Quid si postremo
stuprũ petat Sed ne multa psequar
quȩ sunt innumerabilia id ꝓfecto dan¬
dũ est: qđ nec tͥ nec alteri noceat. qͣntũ
sciri aut credi abhomine potest. Et cui

Expanded text:
ta quae docuit primus implevit, percutita quae docuit primus implevit, percutienti se in maxillam ministro sacerdotis non praebuit alteram; sed insuper dixit: Si malo; si bene, quid me caedis ? Non tamen ideo paratus corde nmaxillam caedi pro salute omnium, sed etiam toto corpore crucifigi. Et ab eo qui aufert tibi vestimentum, etiam tunicam noli prohibere. Quod de vestimento et tunica dictum est, non in eis solis, sed in omnibus faciendum est, quae aliquo jure temporaliter nostra esse dicimus. Si enim de necessariis hoc imperatum est, quanto magis superflua contemnere convenit. Omni autem petenti te, tribue. Omni pe id des quod dari honeste et iuste potest. quid, si enim pecuniam petat, qua innocentem conetur occidere? quid, si postremo stuprum petat? sed ne multa persequar, quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est quod nec tibi nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homine potest, et cui
Abbreviated transcription (Latin):
me dereliquerunt non illis imputet᷑
sta differentia peccatorũ. uidam tra¬
dentẽ a petro negante distinguit:
i aut qͥ te ꝑcutit in maxillã prebe &
alterã. Non ait eũ qͥ te ꝑcutit noli ꝑcute¬
re quanquã hoc etiã magnũ p̃ceptũ sit
ã ꝑtinere hi maxime sentiunt. qͥeis quos
multũ diligunt tanꝗͣ filus uel quibus¬
libet dileccissimis suis egrotantib ser¬
uiunt uel paruulis uel freneticis. a qui¬
b multa sepe patiunt᷑ et si eorsalus io
exigat prȩbent se etiã ut plura patiant᷑
donet uel ȩtatis uel morũ infirmitas
eos docere posset nͥ ut eoꝵ quoꝵ saluti
consulere uelint. imbecillitates ȩquo
animo tolerarent: Omis nanq imꝓbi
tas ex imbecillitate animi uenit. quia
nichil innocentiꝰ ẽ: eoqͥ in uirtute ꝑfec¬
⁊ est. Multi aut̃ alterã maxillã p̾be¬
re nouert̃ diligere uͦ illũ a qͦ feriun¬
t᷑ ignorant. At uͦ ipse dñs qͥ utiq p̾cep¬

Expanded text:
me dereliquerunt: non illis imputetur . 74. me dereliquerunt: non illis imputetur . 74. Ista differentia peccatorum Judam tradentem a Petro negante distinguit:Si quis te percutit in maxillam, praebe et alteram. Non ait, eum qui te percutit noli tu percutere, quanquam hoc etiam magnum praeceptum sit, ericordiam pertinere hi maxime sentiunt, qui eis, quos multum diligunt, tanquam filiis, vel quibuslibet dilectissimis suis aegrotantibus serviunt, vel parvulis, vel phreneticis, a quibus multa saepe patiuntur. Et si eorum salus id exigat, praebent se etiam, ut plura patiantur, donec vel aetatis vel morbi infirmitas  docere posset, nisi ut eorum quorum saluti consulere vellent imbecillitates aequo animotas ex imbecillitate animi venit. Quia nihil innocentius est eo qui in virtute pellam praebere noverunt, diligere vero illum a quo feriuntur ignorant. At vero ipse Dominus, qui utique praecep
Abbreviated transcription (Latin):
solui quȩstio ñ pocest nͥ fateam᷑ esse ali¬
multis diuinarũ scripturarũ docum̃tis
ꝓbari potest. Peccatũ gͦ fr̃is ad mortẽ
tẽ. & aduersus ipsã gr̃am qua reconcilia
tꝰ: dõ inuidentiȩ facib agitat᷑ Peccatũ
aut̃ non ad mortẽ est. si qͥsquã ñ amore
a fr̃e se alienauerit. sed officia frat̾nita¬
ti debita ꝑ aliꝗͣ infirmitatẽ animi non
etatẽ sc̃ȩ̃ frat̾nitatis inierant. Et beatus
cõmunẽ grãm dimicabant. Et apłs pau¬
lus ꝓpterea credo ñ orat ꝓ alexandro. quia
iã frat̃ erat ad mortẽ id÷ inuidentia fra-¬
t̾nitatẽ oppugnando peccauerat ł us aut̃
qͥ ñ appropiauerant ad mortẽ sed timo¬
re succubuerant: orat ut eis ignoscat᷑.
Sic enĩ dicit. Alexander ȩrarius multa
mala mͥ ostendit. reddet illi dñs scđm
oꝑa eiꝰ. Quẽ & tu deuita. Ualde enĩ res¬
titit nris sermonib. Deinde subiun¬
git ꝓ quib oratita dicens. In prima
mea defensione nemomͥ affuit sed om̃s

Expanded text:
solvi quaestio non potest, nisi fateamur esse alimulti divinarum Scripturarum documentis probari potest. Peccatum ergo fratris ad mortem tem, et adversus ipsam gratiam, qua reconciliatus est Deo, invidentiae facibus agitatur. Peccatum autem non ad mortem est, si quisquam non amorem a fratre alienaverit, sed officia fraternitati debita, per infirmitatem aliquam animi non etatem sanctae fraternitatis inierant. Et beatus communem gratiam dimicabant. Et apostolus Paulus propterea, credo, non orat pro Alexandro, quia jam frater erat, et ad mortem, id est, invidentiam, fraternitatem oppugnando peccaverit. Pro his autem qui non abruperant amorem, sed timore succubuerant, orat ut eis ignoscatur. Sic enim dicit: Alexander aerarius multa mala mihi ostendit, reddet illi Doma ejus: quem et tu devita; valde enim restitit nostris sermonibus. Deinde subjungit pro quibus orat, ita dicens: In prima mea defensione nemo mihi affuit, sed omnes
Abbreviated transcription (Latin):
uitates accersiat. Ubi notandũ qr & si dñs
uenientib ad se gentilib misertꝰ sit:
unde & puerũ centurionis & chananeȩ fi¬
liã apꝓbata petentũ fide curauit ñ tam̃
eoꝵ ciuitates intrasse reꝑitꝰ. ne uideli¬
cet occasionẽ quȩrele iudeis calũniantib
suggereret. sed ꝑfectã potiꝰ salutẽ genti¬
ũ passionis & resurrectionis suȩ cẽpori
reseruaret. Quo imminente tẽpore. gen¬
tilib eũ uidere quȩrentib ait. Nisi gra¬
nũ frum̃ti cadens in terrã mortuũ fu

Expanded text:
vitates accersat. Ubi notandum quia Dominus etsi vitates accersat. Ubi notandum quia Dominus etsi venientibus ad se gentilibus misertus sit, unde et puerum centurionis et Chananaeae filiam , approbata petentum fide, curavit, non tamen eorum civitates intrasse reperitur, ne, videlicet, occasionem querelae Judaeis calumniantibus suggereret, sed perfectam potius salutem gentium passionis et resurrectionis suae tempori reservaret. Quo imminente tempore gentilibus eum videre quaerentibus ait: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fu
Abbreviated transcription (Latin):
& in monte & aꝑto ore saluatoris docti c̾ẽ
narrant᷑. ubi siqͥs diligentiꝰ utrunq ue¬
lit euangłistã ꝑscrutari: potest intelligi¬
eũ cũ in monte duodecĩ discipłos elegit᷑
monẽ qͦm matheus int̾posuit & lucas
tacuit hoc ÷ in monte ac deindecũ des¬
cendisset. in loco cãpestri habuisse alte¬
rũ similẽ de qͦ matheus tacet & lucas non
tacet: utrunq uͦ sermonẽ eodẽ mͦ esse con¬
clusũ As õni iudea & ierłm & mariti¬
ma & trri & sydonis & cȩtera. Maritimã
multitudine ñ a ꝓximo mari galileȩ.
neq enĩ hoc miraculi loco ponerẽt᷑: sed
a mari magno reor esse cognominatã.
in qua etiã trrus & sydon cõprehendi
poterant. Uerũ qͥa gentiũ ciuitates sunt.
iudeis qͥdẽ sorte datẽ sed ñ ab eis possessȩ.
eo qđ hostes exterminare neqͥuerant con-¬
sulte nominatĩ ponunt᷑. ut qͣnta sit fama
uirtꝰq saluatoris intimet᷑. quȩ exteras e¬
tiã ad sanitatẽ doctrinãq capessendã ci-¬

Expanded text:
monte et aperto Salvatoris ore docti esse narrantur. Ubi si quis diligentius utrumque velit evangelistam perscrutari, potest intelligi, cum in monte duodecim discipulos elegit emonem quem Matthaeus interposuit et Lucas tacuit, hoc est in monte. Ac deinde cum descendisset, in loco campestri habuisse alterum similem, de quo Matthaeus tacet, Lucas non tacet, et utrumque sermonem eodem modo esse conclusum. Ab omni Judaea et Jerusalem et maritima, et Tyri et Sydonis, etc. Maritimam multitudinem non a proximo mari Galilaeae neque enim hoc miraculi loco poneret, sed a mari magno reor esse cognominatam, in qua etiam Tyrus et Sidon comprehendi poterant. Verum, quia gentium civitates sunt, Judaeis qeo quod hostes exterminare nequirent, consulte nominatim ponuntur, ut quanta sit fama virtusque Salvatoris, intimetur, quae exteras etiam ad sanitatem doctrinamque capessendam ci
Abbreviated transcription (Latin):
rit. sed qđ meritis p̃cedentib obduratũ.
miscđit emollire noluerit et nos cũ ro¬
gamꝰ. ne nos inducat in tẽptationẽ. ꝓtinꝰ
addendo sed lib̾a nos a malo. manifeste
docemꝰ eiꝰ inducere in tẽptationẽ. ñ esse
aliud qͣm ñ liberare a malo: eiꝰ ꝑdere a¬
nima et̃ a ꝑditione salua non facere.
Si quẽ uͦ mouet. quare dñs cũ corpus ẽẽt
ncuraturus de animȩ saluatione. inter¬
rogauerit. intelligat uel animã more
scripturarũ ꝓhomine positã sic̃ dicit᷑.¬

Expanded text:
rit, sed quod meritis praecedentibus obduratum, rit, sed quod meritis praecedentibus obduratum, misericorditer emollire noluerit. Et nos cum rogamus, ne nos inducas in tentationem , protinus addendo: Sed libera nos a malo , manifeste docemur ejus non inducere in tentationem, non esse aliud, quam liberare a malo; ejus perdere animam esse, a perditione salvam non facere. Si quem vero movet quare Dominus cum corpus esset curaturus, de animae salvatione interrogaverit, intelligat vel animam more Scripturarum pro homine positam, sic
Abbreviated transcription (Latin):
nale ꝑhanos sp̃uale sabbatũ didicerint
esse preceptũ. Nit aut̃ ad illos itgus
Int̾rogo uos silicet sabbato benȩ facere an
inmale: Prȩueniens dñs calũniã uideo¬
rũ qͣm sibi ꝑfida m̃te parauerant. argũ¬
it eos qr legis p̃cepta praua interptatio¬
ne uiolarent. estimando in sabbato etiã
aboris oꝑib feriandũ cũ lex a malis ui¬
beat abstinere dicens. Omne opus seruile
ñ facietis in eo id ÷ peccatũ omnis enĩqͥ
facit peccatũ seruus : peccati codẽ precep
bona fecert in septima quiete malors
tantũm ñ aut̃ & bonoꝵ sint ferias habi¬
turi. Nã licet scłaria oꝑa conquiescant.
ñ otiosus tam̃ boni oꝑis actꝰ ÷ in dĩ laude
quiescere. Animã saluã facerean ꝑde:
miserat.bene facere añ male. Non qͦd ds
sũme bonꝰ auẽtor malt nob̾ aut ꝑditionis
eẽ possit: sed qđ eiꝰ ñ saluare scripture
consuetudine ꝑdere dicat᷑. sic̃ dicit᷑ indu¬
rasse corpharaonis: ñ qđ molle obduraue¬

Expanded text:
nc, sed spiritale Sabbatum didicerunt esse praeceptum. Ait autem ad illos Jesus: Interrogo vos, si licet Sabbato bene facere an male? Praeveniens Dominus calumniam Judaeorum quam sibi perfida mente paraverant, arguit eos quia legis praecepta prava interpretatione violarint, aestimando in Sabbato etiam a bonis operibus ferrandum, cum lex a malis abstinere jubeat dicens: Omne opus servile non facietis in eo , id est peccatum: Omnis enim qui facit peccatum, servus est peccati . Eodem praeceptbona fecerunt, in septima quiete malorum tantummodo, non autem et bonorum sint ferias habituri. Nam licet saecularia opera conquiescant, non otiosus tamen boni operis actus est in Dei laude quiescere. Animam salvam facere, aut pemiserat: Bene facere, an male. Non quod Deus summe bonus, auctor mali nobis aut perditionis esse possit, sed quod ejus non salvare, Scripturae consuetudine perdere dicatur. Sicut dicitur indurasse cor Pharaonis, non quod molle obdurave
Abbreviated transcription (Latin):
e qr ñ alit̾ qͥsq transit in corpꝰ xp̃i. non
alit̾ doctore᷑ ꝓfectꝰ sui fructb pascit.
Uellere itaq spicas est. homines a t̾re¬
na intentione qua solũ m̃tis qͣsi radicẽ
fixerant eruere. fricare aut̃ manib
exẽplis uirtutũ ab ipsa etiã carnis con¬
cupiscentia qͣsi folliculis atq tegum̾tis
aristarto puritatẽ m̃tis exuere: Grana
uͦ manducare est: emundatũ quenq
bene hȩc discipłi apud marcũ dñm
ꝓgredientes egisse referunt᷑. qr docto¬
ris necesse ÷ sermo p̾cedat. & sic corau¬
ditoris gr̃a suꝑnę uisitationis illustret.
uidã aut̃ phariseors dicebant illis.
Quid facitis qđ ñ licet in sabbatis:
Hȩc alii euanglistȩ narrant. ipsi dño
fuisse magis obiecta. Sed siue illi siue
discipłis eiꝰ siue ꝑ plures passĩ criminan¬
tes utrisq sint dicta. neq enĩ ullus euan¬
głista falsũ scribere potuit: tam̃ qͥcqͥd¬

Expanded text:
. Quia non aliter quisque transit in corpus Christi, non . Quia non aliter quisque transit in corpus Christi, non aliter doctorem profectus sui fructibus pascit. Vellere itaque spicas esse homines a terrena intentione, qua solum mentis quasi radicem fixerant, eruere. Fricare autem manibus, exemplis virtutum ab ipsa etiam carnis concupiscentia, quasi folliculis atque integumentis aristarum, puritatem mentis exuere. Grana vero manducari est, emundatum quemquebene haec discipuli apud Marcum, Dominum praegredientes egisse referuntur, quia doctoris necesse est sermo praecedat, et sic cor auditoris gratia supernae visitationis illustret. Quidam autem Pharisaeorum dicebant illis: Quid facitis quod non licet in Sabbatis? Haec alii Evangelistae narrant ipsi Domino fuisse magis objecta. Sed sive illi, sive discipulis ejus, sive per plures passim criminantes utrisque sint dicta neque enim ullus evangelista falsum scribere potuit tamen q
Abbreviated transcription (Latin):
tis ordine primũ prȩcesserit adã iuixta
qđ de illo prȩcursor suus ait. Qui post
me uenit ante me factꝰ ÷: qr prior me
erat. Potest & ita in sabbato scđo primo
ldictũ intelligi: ut unũ idẽq noui tes¬
tam̃ti sabbatũ & scđm & primũ sit.
Scđm qr post legale sabbatũ a nob̾ ob¬
seruatur primũ qr & ante decretale¬
gis a iustis obseruabat᷑ antiqͥs. Mysti¬
ce aut̃ discipłi ꝑ sata transeunt: illa
uidelicet de qͥb dñs ait. leuate ocłos
uros & uidete regiones qr albȩ st̃ iã
ad messc̃ & qui metit mercedẽ accipier
Et idõ nichil meliꝰ esurire qm salutem
intelligunt᷑ hominũ. quã ipse messo
mox ostensis quas cupiebat dapib audu
Surge petre. occide & manduca. Etmi¬
ra sacram̃ti concordia qͥa & ibi macta¬
ri & manducari iubent᷑ animalia:
& hic confricari & nichilominꝰ man¬
ducari spicȩ referunt᷑. Hoc ẽ enĩ mor¬
tificate me̾bra ur̃a quȩ st̃ suꝑ t̾rã &¬

Expanded text:
tis ordine primum praecesserit Adam, juxta tis ordine primum praecesserit Adam, juxta quod de illo praecursor suus ait: Qui post me venit, ante me factus est, quia prior me erat . Potest et ita in Sabbato secundo primo dictum intelligi, ut unum idemque Novi Testamenti Sabbatum, et secundum et primum sit. Secundum, quia post legale Sabbatum a nobis observatur. Primum, quia et ante decreta legis a justis observabatur antiquis. Mystice autem discipuli per sata transeunt, illa videlicet de quibus Dominus ait, Levate oculos vestros, et videte regiones, quia albae sunt jam ad messem, et qui metit, mercedem accipit . Et ideo nihil melius esurire, quam salutem intelliguntur, hominum quam ipse messormox ostensis quas cupiebat dapibus, audit: Surge, Petre, occide et manduca . Et mira sacramenti concordia, quia et ibi mactari et manducari jubentur animalia, et hic confricari et nihilominus manducari spicae referuntur. Hoc est enim: Mortificate membra vestra quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cȩterarũ dierũ similis erat oportere res¬
titui. Ut sic̃ ȩccłam ñ circuncisio uel
cerimoniȩ legis sed fides abrahȩ qͣ in p̃¬
putio iustificatꝰ ÷ ꝑ dilectionẽ oꝑata sal¬
uat: ita hanc etiã ñ aliud qͣm spuale
sabbatũ qͦ & ipse abrahã sẽꝑ a seruili
id÷ noxia uacabat accione: ꝑ septi forn
sp̃sscĩ gr̃am dõ cõmendet. Hoc itaq tẽpus
sabbati qͦ sic̃ in cȩteris diebꝰ utilia quȩ¬
qr licet oꝑari. ad distinctionẽ iudaici
sabbati quo ñ iter facere. ñ ligna colli¬
igere. ñ alia quȩ libet necessaria facerę
licebat: scđo pr̃imũ appellat. Primũ
midelicet hoc ÷ scd̾o p̾latũ siue tẽporis
ordine qͥa ꝑ innumera ante legẽ scła
te gr̃ę munera significans. ut nichil
aliud scđo pͥmũ quã infertori suꝑius
intelligas. eẽ. sabbatũ. Nã & pͥmꝰ homo
inde terra t̾renꝰ. scđs homo de cęlo cȩlestis.
rito scilicit & gr̃a ñ humanȩ natiuita¬

Expanded text:
caeterorum dierum similis erat, oportere rescaeterorum dierum similis erat, oportere restitui. Ut sicut Ecclesiam non circumcisio vel caeremoniae legis, sed fides Abrahae qua in praeputio justificatus est, per dilectionem operata salvat, ita hanc etiam non aliud quam spiritale Sabbatum, quo et ipse Abraham semper a servili, id est, noxia vacabat actione, per septii gratiam Deo commendet. Hujus itaque temporis Sabbatum, quo sicut in caeteris diebus utilia quaeque licet operari, ad distinctionem Judaici Sabbati quo non iter facere, non ligna colligere, non alia quaelibet necessaria facere licebat, secundo-primum appellat. Primum videlicet hoc a secundo praelatum sive temporis ordine, quia per innumera ante legem saecute gratiae munere significans ut nil aliud secundo-primum, quam inferiori superius intelligas esse Sabbatum. Nam et primus homo de terra terrenus, secundus homo de coelo coelestis. rito scilicet et gratia non humanae nativita
Abbreviated transcription (Latin):
tnemo bibens uetus. statĩ uult nou̾u
dicit enĩ. uetus meliꝰ est. Iudeos signifi¬
cat. quib uitȩ ueteris saliua imbutis.
nouȩ gr̃ȩ p̾cepta sorduert᷑. Quia ꝓfecto
malors traditionib cõmaculati dulce¬
dinẽ sp̃ualiũ uerbor ꝑciꝑe neqͣquam
ualebant. :¬
UACIU̾ esł aut. In sabbato scđo primo
ꝓpt̃ nimiã eoꝵ qͥ ueniebant ut curarent᷑
simportunitatẽ : nc manducandi quidẽ
spaciũ habebant. & idõ quasi homines esu¬
riebant. Qđ aut̃ spicas segetũ manibus
confricant & in ediã consolant᷑. uite aus¬
terioris indiciũ est: ñ p̃paratas epulass
sed cibos simplices querentiũ. Bt nota
qđ primi apłi saluatoris litterã sabbati
destruunt aduersũ hebionitas. qͥ cũ cȩt̾os
recipiant apłos: paulũ quasi transgres¬
sorem legis repudiant. Unde bene lucas
uolens intimare sabbati legalis obseruan¬
tiã cessare ultra debere: & naturalis sab-¬
bati libertatẽ quȩ ad morsi usq tẽpora

Expanded text:
nemo bibens vetus, statim vult novum, Dicit enim, Vetus melius est. Judaeos significat, quibus vitae veteris saliva imbutis, novae gratiae praecepta sorduerant. Quia profecto majorum traditionibus commaculati, dulcedinem spiritalium verborum percipere nequaquam valebant. mo propter nimiam eorum qui veniebant ut curarentur importunitatem, ne manducandi quidem spatium habebant, et ideo quasi homines esuriebant. Quod autem spicas segetum manibus confricant, et inediam consolantur, vitae austerioris indicium est, non praeparatas epulas, sed cibos simplices quaerentium. Et nota quod primi apostoli Salvatoris litteram Sabbati destruunt, adversum Ebionitas, qui cum caeteros recipiant apostolos, Paulum quasi transgressorem legis repudiant. Unde bene Lucas pat, volens intimare Sabbati legalis observantiam cessare ultra debere, et naturalis Sabbati libertatem quae ad Moysi usque tempora
Abbreviated transcription (Latin):
mittebant᷑ homo uocat᷑ qͥ hoc ipso qđ
hõ erat ñ posset dicere. ñ peccaui. Si¬
mul etiã. ut ille qͥ homini dimittebat:
intelligeret᷑ ds̃. Intuendũ sane qͣnti
ꝓpͥa cuiꝰq fides apud dm̃ ualeat. ubi
tanti ualuit aliena: ut homo totus
repente id ÷ exteriꝰ in teriꝰq iã saluatꝰ
exurgeret. aliorũq merito aliis re¬
laxarent᷑ errata. Et coepert̾ cogita¬
re scribe & pharisci dicentes. Quis est
hic qͥ loqͥt᷑ blasphemias: Quis porest
dimittere peccata nͥ solus ds̃ : Uerũ
dicunt scribȩ qͥa nemo dimittere
peccata ñ sołus ds̃ potest. qͥ ꝑ eos quo¬
q dimittit qͥb dimutendi t̾ribuit
potestatẽ. Et ido xp̃c uere ds̃ esse ꝓba¬
t᷑ qr dimittere peccata quasi ds̃ potest.
Uerũ dõ testimoniũ reddunt s ꝑsonã
xp̃t negando fallunt᷑. Errant itaq
ẽt ñ credunt. Sed multo dem̃tiꝰ errant
ta posse dimittere euangelicis uerb de¬
uiea negare ñ audeant: nichilominꝰ¬

Expanded text:
antur, homo vocatur, qui hoc ipso quod homo erat, non posset dicere, Non peccavi, simul etiam ut ille qui homini dimittebat, intelligeretur Deus. Intuendum sane quanti propria cujusque fides apud Deum valeat, ubi tanti valuit aliena, ut totus homo repente, id est, exterius interiusque jam salvatus exsurgeret, aliorumque merito, aliis laxarentur errata. Et coeperunt cogitare scribae et pharisaei dicentes: Quis est hic qui loquitur blasphemias? Quis potest dimittere peccata, nisi solus Deus? Verum dicunt scribae, quia nemo dimittere peccata nisi Deus potest, qui per eos quoque dimittit, quibus dimittendi tribuit potestatem. Et ideo Christus vere Deus esse probatur, quia dimittere peccata quasi Deus potest. Verum Deo testimonium reddunt, sed personam Christi negando falluntur. Errant itaque e non credunt. Sed multo dementius erranta posse dimittere, Evangelii verbis devicti, negare non audent, nihilominu
Abbreviated transcription (Latin):
bati qua in discipłis anguebant ꝓbabili
magister excusauerat exẽplo: nc̃ ipsũ ob¬
seruando magistrũ caluniari uolunt.
ut si sabbato curet. transgressionis. si n̾
curet: crudelitatis aut imbecillitatis ar¬
guant. Ipse uͦ sciebat cogitationes eor¬
& cętera. Hoc ÷ qđ legimꝰ. dñs nouit cogita¬
tiones hominũ. qm̃ uanȩ st̃. Et qđ sequit᷑¬

Expanded text:
bati quam in discipulis arguebant probabili bati quam in discipulis arguebant probabili magister excusaverat exemplo, nunc ipsum observando magistrum calumniari volunt, ut si Sabbato curet, transgressionis, si non curet, crudelitatis aut imbecillitatis arguant. Ipse vero sciebat cogitationes eorum, etc. Hoc est quod legimus: Dominus novit cogitationes hominum qu
Abbreviated transcription (Latin):
habet qͥ eũ p̃dicent in synagogis. ubi per
õne sabbatũ legit᷑ Nã sic̃ u quib uenan-¬
di ans . e. ubi feras. pisces & uolucres. plus
abundare didicerint: ibi sua maxime re-¬
tia tendunt: ita & dñs sẽꝑ docuit in syna-¬
goga & in tẽplo qͦ õnes uidei conueniebant.
uolens õnes saluos fieri & ad agnitionẽ
ueritatis uenire. homo sane qui manũ
habebat aridã humanũ genꝰ indicat in¬
foecunditate boni opis are factũ. sed dñi
miseratione sanatũ. Cuiꝰ dextera quȩ
in pͥmo parente dũ uetitȩ arboris poma
decerperet aruerat ꝑ redẽptoris grãm
dũ in sontes manꝰ in crucis arbore tende¬
ret: bonors oꝑũ sucis ÷ restituta saluti.
Et bene in synagoga manꝰ erat arida
qr ubi scientiȩ donũ maiꝰ ibi grauius
est in excusabilis noxȩ periculum.
bSeRUABANT aut̃ scribȩ & pharisei si
sabbato curaret: ut inuenirent unde¬
accusarent eũ Quia destructionẽ sab¬

Expanded text:
habet, qui eum praedicent in synagogis, ubi per habet, qui eum praedicent in synagogis, ubi per omne sabbatum legitur . Nam sicut hi quibus venandi ars est, ubi feras, pisces et volucres plus abundare didicerint, ibi sua maxime retia tendunt: ita et Dominus semper docuit in synagoga et in templo quo omnes Judaei conveniebant, volens omnes salvos fieri, et ad agnitionem veritatiindicat infecunditate boni operis arefactum, sed Domini miseratione curatum. Cujus dextera quae in primo parente dum vetitae arboris poma decerperet, aruerat, per Redemptoris gratiam, dum insontes manus in crucis arbore tenderet, bonorum operum succis est restituta saluti. Et bene in synagoga manus erat arida, quia ubi scientiae donum majus, ibi gravius est inexcusabilis noxae periculum. Observabant autem scribae et pharisaei si Sabbato curaret, ut invenirent accusare illum. Quia destructionem Sab
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. Unguim᷑ enĩ in sacerdotiũ sc̃m offe¬
rentes nosmet ipsos dõ hostias sp̃uales.
⁊ dicebat illis qͥa dñs : filiꝰ hominis
etiam sabbati Si inqͥd dauid rex sacerdota¬
li cibo pastus excusabilis ÷ & uixta alteriꝰ
euangelii fidẽ sacerdotes sabbatũ ꝑtẽpli
ministeriũ uiolantes crimine carent
qͣntomagis filiꝰ hominis qͥ uerus rex &
uerus est sacerdos: Et idõ dñs . ẽ. sabbati.¬
& euulsarũ sabbato spicarũ noxa non
tenetur:
ac⁊ u̾ est aut̃ & in alio sabbato ut intra¬
ret in synagogã & doceret. & erat ibi
homo & manꝰ eiꝰ dextera arida. Sabbatis
pꝰcipue dñs in synagoga docet oꝑaturq
uirtutes ñ solũ ꝓptꝰ insinuandũ sp̃u¬
ale sabbatũ. sed & ꝓpt̾ celebriorẽ eodie po¬
tutione moris erat: qr uacare a labore
ꝓlegẽ iubebat᷑ legendis audiendisq scrip¬
turis oꝑã dare. uixta qđ in actib apłors
iacob loquit᷑ Moyses enĩ a dieb antiquis

Expanded text:
sunt? unguimur enim in sacerdotium sanctum offesunt? unguimur enim in sacerdotium sanctum offerentes nosmet ipsos deo hostias spiritales.Et dicebat illis, quia Dominus est Filius hominis etiam Sabbati. Si, inquit, David rex sacerdotali cibo pastus excusabilis est, et juxta alterius Evangelii fidem sacerdotes Sabbatum per templi ministerium violantes crimine carent, quanto magis Filius hominis, qui verus rex et verus sacerdos, et ideo Dominus est Sabbati, evulsarum Sabbato spicarum noxa non tenetur. autem et in alio Sabbato, ut intraret in synagogam et doceret, et erat ibi homo, et manus ejus dextera arida. Sabbatis praecipue Dominus in synagoga docet, operaturque virtutes, non solum propter insinuandum spiritale Sabbatum, sed et propter celebriorem eo die potutione moris erat, quia vacare a labore per legem jubebatur, legendis audiendisque Scripturis operam dare. Juxta quod in Actibus apostolorum Jacobus loquitur: Moyses enim a diebus antiquis