comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Soc tẽpore tantȩ pliunȩ tantaq tonitrua
fuer̃. quanta ante nulluꝰ meminerat hominũ:
ita ut in numera hominũ ⁊. animantiũ milia.
fulminib e̾ent ꝑempta Eo anno legumina
quȩ ꝓpt᷑ pluuiaᷤ colligi neqͥuer̃. iterũ renata.¬
⁊ ad maturitatẽ usq ꝑducta sunt: XUI.
t uͦ rer grimoalduᷤ. ereptĩ beneuentanis
⁊ eaꝵ ꝓuinciis a grecis. ad palatiũ suũ apud
ticinũ repedare disponens. trasamundtim qͥ
dudũ capuȩ comes fuerat. uei ad ꝑcipiendũ¬
regnũ strenussime paruerat. data ei in matͥmo¬
niũ sua filia. romoaldi altera sorore. eũ post ato¬
nẽ de. qͦ suꝑiꝰ dirimꝰ. apud spolettũ ductorẽ effe¬
cit. indeq ticinũ reu̾suꝰ est: xuii.
Ni qͥdem ut suꝑiꝰ p̃miseramꝰ grasulfo foroui¬
lianoꝵ duce defuncto. successor ei in ducatu
ago datiᷤ. de ciuꝰ nonune usq hodie domꝰ quȩ¬
dã intra forouliũ constituta. domꝰ agonis appel¬

Expanded text:
oc tempore tante pluviae tantaque tonitrua fuerunt, quanta ante nullus meminerat hominum, ita ut innumera hominum et animantium milia fulminibus essent perempta. Eo anno legumina, quae propter pluvias colligi nequiverunt, iterum renata, ad maturitatem usque perducta sunt.At vero rex Grimuald, ereptis Beneventanis et eorum provinciis a Grecis, ad palatium suum aput Ticinum repedare disponens, Transamundum, qui dudum Capuae comes fuerat et ei ad percipienduregnum strenuissime paruerat, data ei in matrimonium sua filia, Romualdi altera sorore, eum post Attonem, de quo superius diximus, aput Spoletium ductorem effecit, indeque Ticinum reversus est. 17. Siquidem, ut superius praemiseramus, Grasulfo Foroiulanorum duce defuncto, successor ei in ducato Ago datus, de cuius nomine usque hodie domus quaedam intra Foroiuli constituta domus Agonis appel
Abbreviated transcription (Latin):
abbã uir ꝯquȩ doctissimꝰ a uitaliano papamis¬
sim britaniã: plurima̾ eccłas angloꝵ doctri¬
nȩ ecełastieꝵ fruge fecundar̃: E qͥb theodorus
archiep̃s percantiũ tuticia quantiꝰ scilicet anniꝰ¬
ꝓ uno qͦq: peccato qͥs penitere debeat. mrabili
⁊ discreta ꝯsideration descripsit: edede i.

Expanded text:
abbas vir doctissimus a Vitaliano papa misabbas vir doctissimus a Vitaliano papa missi in Britanniam, plurimas ecclesias Anglorum doctrinae ecclesiasticae fruge fecundarunt. E quibus Theodorus archiepiscopus peccantium judicia, quantis scilicet pro uno quoque peccato quis poenitere debeat, mirabili et discreta consideratione descripsit
Abbreviated transcription (Latin):
iulgariũ dux aldeto nomne incertum
quã ob causã. a sua gente digressuᷤ. italiã pa¬
cifice introiens. cũ omĩ suoͥ duxatũ exercitu
ad romoaldũ filiũ beneuentũ dirigenꝰ. ut ei
cũ suo ppło loca adhabitandũ ꝯogđe deberet
p̃cȩpit Q sromealduꝰ dux gratant̃ excipi¬
ens. eisdẽ spaciosa ad habitandũ loca quȩ
usq ad illud tẽpꝰ deserta erant: contri¬
buit Scilicet sepinũ. boiuanũ. ⁊. hirse¬
niã. ⁊ aliã cũ sius territoriis ciuitates. hꝑ¬
sũq aldetonẽ. mutato dignitatis nomine ᷤ
de duce castaldiũ uocitari p̃cepit: Qui
usq hodie in hisquȩ diximꝰ locis habi¬
tantes. quãquã ⁊ latme loquant᷑. linguȩ
git᷑ extincto ut diximꝰ apud siciliam xxxx.¬
constante augusto. punttoq qͥei sucesserat
medentio tẏcanno. romanoꝵ regnũ constan¬
tmꝰ constantiᷤ augusti filiꝰ suscepit regendum:
tiꝰ sant tẽporib. theodorũ archiep̃s ⁊ hadrianꝰ

Expanded text:
lgarorum dux, Alzeco nomine, incertum lgarorum dux, Alzeco nomine, incertum quam ob causam a sua gente digressus, Italiam pacifice introiens, cum omni sui ducatus exercitu ad Romoaldum filium suum Beneventum dirigens, ut ei cum suo populo loca ad habitandum concedere deberet praecepit. Quos Romoaldus gratanter excipiens, eisdem spatiosa ad habitandum loca, quae usque ad illud tempus deserta erant, contribuit, scilicet Sepianum, Bovianum, et Iserniam, et alias cum suis territoriis civitates, ipsumque Alzeconem, mutato dignitatis nomine, de duce gastaldium vocitari praecepit. Qui usque hodie in his, ut diximus, locis habitantes, quanquam et Latine loquantur, linguae Igitur extincto, ut diximus, aput Siciliam Constante augusto, punitoque qui ei successerat Mezetio tyranno, Romanorum regnum Constantinus, Constantii augusti filius, suscepit regendum, tii sane temporibus Theodorus archiepiscopus et Adrianus
Abbreviated transcription (Latin):
S ed ⁊ foꝵ ppłi romanoꝵ ciuitatẽ. cuiꝰ
c̃uies eidẽ aduisa quȩdã intulerant beneuen¬
tũ ꝓficiscenti missosq illiꝰ euntes ac redeim¬
tes abeneuento sepiꝰ leserant. hoc mͦ deleuit:
Quadragesimaꝵ tp̃r ꝑ alpẽ bardonis tus¬
ciã ingressuᷤ. nescientibꝰ omĩno romanis. in
ipso saeratissimo sabbato paschali. suꝑ eandẽ
cuntatẽ ea hora qua baptismũ fiebat inopi¬
nate irruit. tantãq occisoꝵ stragem fecit.
ut etiã diaconoᷤ ipsoᷤ qͥ infantuloᷤ baptitabant.
in ipso sacro fonte ꝑimeret: Sicq eandẽ ur¬
bẽ deiecit. ut usq hodie paucissum in ea con¬
maneãt habitatores XXUIIi.
Erat qͥdẽ grimoaldo contra romanos
ñ medioere odiũ ꝓ eo qͦd eiꝰ quondã germitaꝰ¬
no᷑ tasonẽ ⁊ caconẽ in sua fide decepissent:
Quã obcausã opit̾giũ ciuitatẽ uͥ ipsi extme¬
ti sũt funditꝰ destrurit: eoꝵq qͥ ibi erant.¬

Expanded text:
Sed et Forum Populi, Romanorum civitatem, cuius Sed et Forum Populi, Romanorum civitatem, cuius cives eidem adversa quaedam intulerant Beneventum proficiscenti missosque illius euntes et redeuntes a Benevento saepius laeserant, hoc modo delevit. Quadragesimorum tempore per Alpem Bardonis Tusciam ingressus, nescientibus omnino Romanis, in ipso sacratissimo sabbato paschali super eandem civitatem, ea hora qua baptismum fiebat, inopinate inruit, tantamque occisorum stragem fecit, ut etiam diacones ipsos, qui infantulos baptizabant, in ipso sacro fonte perimeret. Sicque eandem urbem deiecit, ut usque hodie paucissimi in ea commaneant habitatores. 28. Erat quidem Grimualdo contra Romanos non mediocre odium, pro eo quod eius quondam germanos Tasonem et Cacconem in sua fide decepissent. Quam ob causam Opitergium civitatem, ubi ipsi extincti sunt, funditus destruxit eorumque qui ibi ha
Abbreviated transcription (Latin):
uentare. cũ clericis Qͥ cũ ad spontẽ natisiomiꝰ flu¬
miniᷤ qͥ ibidem ẽ. uͥ selaui residebant ꝓpinquasset.
cassidẽ sibi de capite auferens. uultũ suũ selauis
ostendit: Erat eñ caluo capite: Quẽ dũ selaui
qͥa ipse eẽt uectari cognouissent. mox ꝑturbati
uectari ad eẽ clamitant. deoq eos ert̾rente. pluᷤ
de fuga quã de p̃lio cogitant: Tunc suꝑ eos uecta¬
ri cũ paucis qͦs habebat irruens. tanta eos strage
ꝓstrauit. ut ex qͥnq milib uiris uix pauci qui
euaderent remanerent:xxiii.
ost hunc uectari. landari apuid foroiuliũ
ducatũ tenut. Qͥ defuncto. rodoaloũ ei in
ducatu successit:¬
Aortuo gͥ ut direramꝰ lupoduce. grimoal¬
aldo qͥ beneuentũ regebat. in matͥmonium
tradit Ex qua tres filio̾. hoc ẽ grimoaldũ.
gisulfũ. nec non .⁊. arichem genuit: xXui.
Der qͦꝙ grimoalduᷤ de om̃bꝰ alis qͥ eũ quan¬
do beneuentũ ꝓfectus fuerat deserutr̃. suaᷤᷤ
inqurias ultus est: xxuii.

Expanded text:
entare. Qui cum ad pontem Natisionis fluminis, qui ibidem est ubi Sclavi residebant, propinquasset, cassidem sibi de capite auferens, vultum suum Sclavis ostendit; erat enim calvo capite. Quem dum Sclavi, quia ipse esset Wechtari, cognovissent, mox perturbati, Wechtari adesse clamitant, Deoque eos exterrente, plus de fuga quam de proelio cogitant. Tunc super eos Wechtari cum paucis quos habebat inruens, tanta eos strage prostravit, ut ex quinque milibus viris vix pauci qui evaderent remanerent. 24. Post hunc Wechtari Laudari aput Foroiuli ducatum tenuit. Quo defuncto, ei Rodoald in ducatu successitMortuo igitur, ut diximus, Lupo duce, Grimoalaldo, qui Beneventum regebat, in matrimonium tradidit. Ex qua tres filios, hoc est, Grimoaldum, Gisulfum, nec non et Arichis genuit.quoque Grimuald de omnibus illis, qui eum, quando Beneventum profectus fuerat, deseruerunt, suas iniurias ultus est. 27.
Abbreviated transcription (Latin):
nefri eiꝰ filiꝰ uoluit in loco patris: foro uliũ obti¬
nere ducatũ: S metuens grimo aldi regis uir es.
fugit ad sclauoꝵ gentẽ in carnuntũ ꝰ qͦd corrupte
uocat᷑ carantanũ Q postea cũ sclauiꝰ adueniens. qua¬
si ducatũ eaꝵ uirib resũpturuᷤ ᷤ apud nemas cas¬
trũ qͦd ñ longe a forouilio distat. irruentib suꝑ se
foro iuliamiꝰ extinctus est:¬

Expanded text:
nefridus ejus filius voluit in loco patris apud Forum-Julii obtinere ducatum. Sed metuens Grimoaldi regis vires, fugit ad Sclavorum gentem in Carnuntum, quod corrupte vocitant Carantanum. Qui postea cum Sclavis adveniens, quasi ducatum eorum viribus resumpturus, apud Nemas castrum, quod non longe a Foro-Julii distat, irruentibus super se Forojulianis, exstinctus est
Abbreviated transcription (Latin):
siciliã. habitabat insiracusa: Tale̾q afflictioneᷤ
exercuit in ppło suo. seu habitatoterib uł posses¬
soribꝰ calabriȩ. siciliȩ. africȩ atq sardinic ȩ. qua¬
les antea nũquã auditȩ sut̃. ita ut etiã uxores a
maritis. uł filii a parentib separarent᷑: S ⁊ alia
multa ⁊. inaudita haꝵ regionũ ppłi s̃ ꝑpesfi. ita
ut alicui spes uitȩ ñ remaneret: Nã ⁊ uasa sa¬
su ⁊. grecoꝵ auaricia sublata sũt: Mansit aut̃
orientalis exercitꝰ uoluntate: Contra quem
italiȩ milites. alii ꝑ histriã. alii ꝑ partes eã¬
paniȩ. aliiuͦ ꝑ parteᷤᷤ africȩ ⁊. sardiniȩ uemen¬
tes. in siracusa eũ uita pͥuarier̃: Musltiq er ui¬
dicib eiꝰ detruncati. constantinopolĩ s̃ deducti:
Cũ qͥb parit᷑. ⁊ falsi ĩꝑatoriꝰ caput ẽ deportatũ:¬

Expanded text:
imam, habitavit in Syracusa, et tales afflictiones inposuit populo seu habitatoribus vel possessoribus Calabriae, Siciliae, Africae atque Sardiniae, quales antea numquam auditae sunt, ita ut etiam uxores a maritis vel filii a parentibus separarentur. Sed et alia multa et inaudita harum regionum populi sunt perpessi, ita ut alicui spes vitae non remaneret. Nam et vasa sasu et Grecorum avaricia sublata sunt. Mansit autemorientalis exercitus voluntate. Contra quem Italiae milites alii per Histriam, alii per partes Campaniae, alii vero a partibus Africae et Sardiniae venientes in Siracusas, eum vita privarunt. Multique ex iudicibus eius detruncati Constantinopolim perducti sunt; cum quibus pariter et falsi imperatoris caput est deportatu
Abbreviated transcription (Latin):
tiens. de sella suꝑ quã eqͥtabat sustulit. eũq
inaera suꝑ caput suũ leuauit: Qͦd cernens
grecoꝵ erercitũ. mex inm̃so pauore ꝑt̾ritus:
in fugã ꝯuertit᷑: Ultimaq ꝑnicie cęsus. sibi
fugiens mortẽ: rumoaldo ⁊ langobardis
uictoriã peꝑit: Ita saburus qͥse imꝑatori uc
toriȩ tropheũ de langobardis patrare ꝓmi
serat. ad eũ cũ paucis remeans. ignominiam
reportauit: Rumo aldũ uͦ patrata de inimi¬
cis uictora. beneuentũ tũphans reu̾sus est:
patͥ ꝙ gaudiũ ⁊ cunctis securitatẽ. sublato hosti
suos hoc ẽ romanoᷤ retorsit: Nã egressus neapolĩ.
romã ꝑrexit: Cui sexto ab urbe miliario. uita¬
lianꝰ papa cũ sacerdotib ⁊ romano ppło occurrit:
palliũ: auro terile: Manensq apud urbẽ romã
diebꝰ.xii. omĩa quȩ fuerant antiqͥtuᷤ instituta
exȩre in ornam̃tũ ciuitatis deposuit. intantũ

Expanded text:
tiens, de sella super quam equitabat sustulit, eumque tiens, de sella super quam equitabat sustulit, eumque in aera super caput suum levavit. Quod cernens Graecorum exercitus, immenso pavore perterritus, in fugam convertitur, ultimaque pernicie caesus, sibi fugiens mortem, Romoaldo et Longobardis victoriam peperit: Ita Saburrus, qui se imperatori suae victoriae tropaeum de Longobardis promiserat patrare, ad eum cum paucis remeans ignominiam deportavit. Romoaldus vero, patrata de inimicis victoria, Beneventum triumphans reversus est, patrique gaudium et cunctis securitatem, sublato hostiusuos, hoc est Romanos, retorsit. Nam egressus Neapoli, Romam perrexit. Cui sexto ab urbe milliario Vitalianus papa cum sacerdotibus et Romano populo occurrit. pallium auro texto; et manens apud Romam duodecim diebus, omnia que fuerant antiquitus instituta ex ere in ornamentum civitatis deposuit, in tantum
Abbreviated transcription (Latin):
comes uirta fluenta colonis fluminis. in lo¬
ostquã uͦ imꝑator neapolĩ ꝑuenit. unus
ex eiꝰ optimatib eui nom̃ erat saburu̾. ab au¬
gusto ut fert᷑ iuiginti milia peditũ expetiit.
seq cũ rumoaldo pugnaturũ uiciturũq spopon¬
dit: Qͥ cũ accepto exercitu ad locũ cui formꝰ est
nom̃ aduenisset. ibiq castra posuisset. grimo¬
alduiꝰ qͥ iã beneuentũ aduenerat hȩc audiens. ꝯtͣ
tͥbuite. ego deo fauente cũ eo pugnabo. ⁊ cũ ui¬
ceros maior utiq gła urã potentiȩ ascͥbet᷑: Fae¬
q cũ sus hominib. ꝯtra saburũ ꝓficiscitur:
Qpͥuꝰ quã bellũ cũ eo iniret. a quatuor partib
tubas insonare p̃cȩpit. moxq suꝑ eos audact᷑
irrupit: Cũq utrȩq acies forti intentione
pugnarent. imꝰ de regis exercitu nomine a¬
malongiᷤ. qͥ regiũ contũ ferre solitũ erat. quen¬
dã grecũ eodẽ conto ut̾sq manib fortit᷑ ꝑcu¬

Expanded text:
comes juxta fluenta Caloris fluminis, in locomes juxta fluenta Caloris fluminis, in loPosquam vero imperator Neapolym pervenit, unus ex ejus optimatibus, cui nomen Saburrus erat, ab augusto, ut fertur, viginti milia militum expetiit, seque cum Romoaldo pugnaturum victoremque spopondit. Qui cum accepto exercitu, ad locum, cui Fornitus nomen est, advenisset ibique castra posuisset, Grimoald, qui jam Beneventum advenerat, haec audiens, contra estro tribuite; ego Deo favente cum eo pugnabo, et cum vicero, major utique gloria vestrae potentiae adscribetur. Facrque cum suis hominibus contra Saburrum proficiscitur. Qui priusquam bellum cum eo iniret, a quattuor partibus tubas insonare praecepit moxque super eos audenter inrupit. Cumque utraeque acies forti intentione pugnarent, tunc unus de regis exercitu nomine Amalongus, qui regium contum ferre erat solitus, quendam Graeculum eodem conto utrisque manibus fortiter percu
Abbreviated transcription (Latin):
suis imit. quatmꝰ cũ rumoaldo pacisceret᷑. ut
neapolim posset reuerti:
ccepta qͦq obside rumoaldi sorore cui no¬
triciũ siso aldũ ad murõ duci p̃cepit. mortẽ
eidẽ minatuᷤ. si aliqͥd rumo aldo aut ciuib
le ita se facturũ ut p̃cipiebat᷑ ꝓmsit: S cũ
ꝓpe muros aduenisset. sic ad eũ locutus ẽ: Cons¬
tans esto dñe rumoalde. ⁊ habens fiduciã no¬
li turbari. qͥd tuus genitor. cituiꝰ tͥ auxiliũ p̃bi¬
turuᷤ aderit: Nãscias eũ ista nocte iuxta sacrũ
fluiiũ cũ ualido exercitu manere: Tantũ
obsecro. ut miscd̾iã exhibeas cũ uxore mã¬
⁊ filiis. qͥa gens ista ꝑfida me uiuere ñ sinet:
Cũq hoc dixisset. iussu imꝑatoris caput eiꝰ
abscisũ ẽ. atq cũ belli machina quã petrariã
noq in loco tumulari p̃cepit: uiiii.
tũ. dimissa beneuenti obsidione neapolim
ꝓficiscit᷑ Cuiꝰ tam̃ exercitũ mitolo capuanꝰ

Expanded text:
suis iniit, quatinus cum Romaldo pacisceretur, ut suis iniit, quatinus cum Romaldo pacisceretur, ut Neapolim posset reverti. Acceptaque obside Romaldi sorore, cui notritium Sesualdum ad muros duci praecepit, mortem ele ita se facturum ut ei precipiebatur promisit. Sed cum us advenisset, sic ad eum locutus est: 'Constans esto, domine Romoald, et Habens fiduciam noli turvari, quia tuus genitor citius tibi auxilium praeviturus adherit. Nam scias, eum hac nocte iuxta Sangrum fluvium cum valido exercitu manere. Tantum obsecro, ut misericordiam exhibeas cum mea uxore et filiis, quia gens ista perfida me vivere non sinevit'. Cumque hoc dixisset, iussu imperatoris caput eius abscisum atque cum belli machina quam petrariam t dignoque in loco tumulari praecepit.tum, dimissa Beneventi obsidione, Neapolim proficiscitur. Cujus tamen exercitum Mittola Capuanus
Abbreviated transcription (Latin):
neuentanis qͦs ipse nutͥerat potent̃ succurreret:
Qd griunoaldu̾ rer audiens statĩ cũ exercitu filio
daturuᷤ auxiltũ. beneuentũ ꝑgere cepit: Quẽ
plures ex langobardĩ in itinere relinquentes. ad
ꝓpͥa remear̃. dicentes qͥa expoliasset palatiũ .⁊. iã
ñ reu̾suruꝰ repeteret beneuentũ: Interea imꝑa-¬
toriꝰ exercitũ beneuentũ diu̾sis machinis uehem̃t
oppugnabat: Econt᷑ rumoaldũ cũ langobardi
fornit̃ resistebat: Qͥ quãuiꝰ cũ tanta multitudine
auderet. frequent̃ tam̃ cũ erpeditiꝰ iuuenib hos¬
tiũ castra irrũpens: magnaseisdẽ inferebat un¬
diq clades: Cũq grimoaldiũ eiꝰ pat᷑ iã ꝓpinquaret.
uenisset. agrecis captꝰ: imꝑatori delatũ ẽ: Qͥ
ab eo unde ueniret reqͥsitũ. se a grimoaldo re¬
ge uenire dirit. eundẽq citiu̾ aduentare
nunciauit: Statĩq imꝑator. ert̾ritꝰ consiliũ cũ

Expanded text:
neventanis, quos ipse nutrierat, potenter succurreret. neventanis, quos ipse nutrierat, potenter succurreret. Quod Grimuald rex audiens, statim cum exercitu filio laturus auxilium Beneventum pergere coepit. Quem plures ex Langobardis in itinere relinquentes, ad propria remearunt, dicentes, quia expoliasset palatium et iam non reversurus repeteret Beneventum. Interim imperatoris exercitus Beneventum diversis machinis vehementer expugnabat, econtra Romuald cum Langobardis fortiter resistebat. Qui quamvis cum tanta multitudine auderet, frequenter tamen cum expeditis iuvenibus hostium castra inrumpens, magnas eisdem inferebat undique clades. Cumque Grimuald, eius pater, iamque properaret, enisset, a Grecis captus, imperatori delatus est; qui ab eo unde adveniret requirens, ille se a Grimoaldo rege venire dixit, eundemque regem citius adventare nunciavit. Statimque imperator exterritus, consilium cum
Abbreviated transcription (Latin):
in loco ͥ modacia dicit᷑ ẽ constructa. ꝑ uiles ꝑsonas
ordinari consperimꝰ. ita ut inlignis ⁊ adulteris.
ñ ꝓuitȩ merito s p̃mioꝵ datione. idemlocus
uenerabilis largiret᷑ a uii.
git᷑ etĩ ut diximꝰ cũ constans augustuꝰ tarentum
uenisset. egressus inde beneuentanoꝵ fines inua-¬
sit. oiisq ꝑ quas uen̾at langobardoꝵ ciuitatẽ cȩ¬
pit: Luceriã qͦq opulentã apuliȩ ciuitatẽ erpug¬
natã fortit᷑ inuadens diruit. ⁊ ad solũ usq ꝓstͣ¬
uit: Agerentiã sane cuitatẽ ꝓpt̾ munitissimã
loci positionẽ. caꝑe minime potuit: demde cũ
omĩ suo exercitu beneuentũ cͥcũdedit.⁊ eã ue¬
hem̃t᷑ expugnare cȩpit: Ubi tẽ romoalduꝰ gri¬
moaldi filiꝰ ad huc iuuenculuᷤ. ducatũ tenebat:
Qͥ statĩ ut imꝑatorĩ aduentũ cognouit. nutͥciũ
suũ nomine sisualdũ ad patrẽ grimoaldũ direx.

Expanded text:
in loco qui Modicia dicitur est constituta, per viles personas in loco qui Modicia dicitur est constituta, per viles personas ordinari conspeximus, ita ut indignis et adulteris, non pro vite merito, sed premiorum datione, isdem locus venerabilis largiretur. 31. Igitur, ut diximus, Constans augustus cum Tarentum venisset, egressus exinde Beneventanopene per quas venerat Langobardorum civitates cepit. Luceriam quoque, opulentam Apuliae civitatem, expugnatam fortius invadens diruit, ad solum usque prostravit. Agerentiam sane propter munitissimam loci positionem capere minime potuit. Deinde cum omni suo exercitu Beneventum circumdedit et eam vehementer expugnare cepit, ubi tunc Romoald, Grimoaldi filius adhuc iuvenulus, ducatum tenebat. Qui statim ut imperatoris adventum cognovit, nutricium suum nomin
Abbreviated transcription (Latin):
augustus qͥ ⁊ constans ẽ appellatus. italiã a langob&¬
doꝵ manu eruere cupiens. constantmopolĩ egressus.
ꝑ littoralia iter habens athenas uenit: Indeq mare
trans gressus. tarentũ applicuit: Qͥ tam̃ pͥus solitarium
quendã qͥ ꝓphetiȩ spm̃ habere dicebat᷑ adiit. studiose
ab eo sciscitans. utrũ gentẽ langobardoꝵ quȩ in italia
habitabat. supꝑare ⁊ obtinere posset: A qͦ cũ serinis
dĩ spaciũ uniꝰ noctis expetisset. ⁊ ꝓ hoc ipso dño sup¬
plicaret. facto mane ita eidẽ augusto respondit: Gens
langobardoꝵ suꝑari mͦ ab aliqͦ ñ potest. qͥa regina quȩ¬
dã ex alia ꝓuntia ueniens. basilicã beati ioh̃is baptistȩ
in langobardoꝵ finbꝰ construr. ⁊ ꝓpt̾ hoc ipse beatus
ioħes ꝓ langobardoꝵ. gente continue int̾cȩdit: Ue¬
niet aut̃ tẽpꝰ quando ipsũ oratoriũ habebit᷑ despec¬
tui. ⁊. tc̃ gens ipsa ꝑibit Qͦd nos ita factũ ẽe ꝓbauimꝰ.¬

Expanded text:
augustus, qui et Constans est appellatus, Italiam a Longobardorum manu eruere cupiens, Constantinopolym egressus, per littoralia iter habens, Athenas venit, indeque mare transgressus, Tarentum applicuit. Qui tamen prius ab solitarium quendam, qui prophecie spiritum habere dicebatur, adiit, studiose ab eo sciscitans, utrum gentem Longobardorum, que in Italia habitabat, superare et optineDei spatium unius noctis expetisset, ut pro hoc ipso Dominum supplicaret, facto mane, ita eidem Augusto respondit: Gens Langobardorum superari modo ab aliquo non potest, quia regina quaedam ex alia provincia veniens, basilicam beati Joannis Baptistae in Langobardorum finibus construxit, et propter hoc ipse beatus Joannes pro Langobardorum gente continue intercedit. Veniet autem tempus quando ipsum oraculum habebitur despectui, et tunc gens ipsa peribit. Q
Abbreviated transcription (Latin):
iã fati ut relatũ ẽ seritobin utunt᷑ Quibꝰ in
locis. circa estiuale solsticiũ ꝑ aliquot dies
etiã noctu clarissima lux cerit᷑. diesq ibi
multo maiores quã alibi habent᷑. sicut e
contrario circa brumale solsticiũ. quãuis
qͥa scilicet quantomagis a sole longiuᷤ̾ᷤ discȩdit᷑
tanto sol ipse t̾rȩ uicinior apparet. uumbrȩ
longiores exerescunt: Deniq mitalia siẽ ⁊. an¬
tiqui scripser̃. circa diẽ nataliꝰ dm̃ nouẽ pͤe¬
des inumbra staturȩ humanȩ. hora sexta
metiunt᷑ : Ego autẽ in gallia belgica in loco
qͥ totomiꝰ uilla dicit᷑ constittitꝰ. statuꝰ mei um¬
brã metiens. decẽ I. nouẽ u semi pedẽ inue¬
ni Sic qͦq contrario modo. quanto ꝓpinqͥuᷤᷤ
meridiẽ uersuꝰ ad solẽ accȩdit᷑. tanto semꝑ
ũbrȩ breuiores uident᷑. in tantũ. ut sol

Expanded text:
jam fati, ut relatum est, Scritobini utuntur. Quibus in jam fati, ut relatum est, Scritobini utuntur. Quibus in locis circa aestivale solstitium, per aliquot dies, etiam noctu clarissima lux cernitur, diesque ibi multo majores quam alibi habentur, sicut e contrario, circa brumale solstitium, quamvis Quia scilicet, quanto magis a sole longius disceditur, tanto sol ipse terrae vicinior apparet, et umbrae longiores excrescunt. Denique in Italia, sicut et antiqui scripserunt, circa diem natalis Domini, novem pedes in umbra staturae humanae, hora sexta metiuntur. Ego autem in Gallia Belgica, in loco qui Totonis villa dicitur, constitutus, status mei umbram metiens, decem et novem, et semis pedes inveni. Sic quoque contrario modo, quanto propinquius meridiem versus ad solem acceditur, tantum semper umbrae breviores videntur, in tantum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
spectat. romani ẽẽ cernunt᷑ E qͥb dũ unum
qͥdã cupiditate stimulatuᷤᷤ uellet exuere. mox
eiꝰ ut dicit᷑ brachia aruer̃. pęnaq sua cȩteroᷤ¬
terruit. ne qͥs eos ulteriꝰ auderet contingere:
Uideris ad quoꝵ. eos ꝓfectũ. ꝑtot tẽpora
ꝓuidenita diuma conseruet: Fortasse hoꝵ
nat᷑: uicim sunt: Qͥ etiã estatis tempore
niuibꝰ ñ carent. nec aliud ut pote feri ipsis
ratione ñ dispare̾. quã crudis agrestiũ am¬
mantiũ carnib uescunt᷑: de quoꝵ etiãhir¬
tiꝰ pellibꝰ. sibi indim̃ta coaptant: hi a saliendo
uixta linguã barbarã ethimologiã ducunt
Saltib enĩ utentes. arte. quadã ligno incur-¬
uo ad arcus similitudinẽ feraᷤ assecunt᷑:
Apud hos ẽ animal ceruo ñ satiꝰ dissimile de.
cuiꝰ eggo corio ut fuerat pilis hispidũ uectẽ
inmodũ tunicȩ geni tenꝰ aptatã conspexi. sic̃

Expanded text:
spectat, Romani esse cernuntur. E quibus dum unum spectat, Romani esse cernuntur. E quibus dum unum quidam, cupiditate stimulatus, vellet exuere, mox ejus, ut dicitur, brachia aruerunt, poenaque sua caeteros proterruit, ne quis eos ulterius contingere auderet. Videris ad quem eos profectum, per tot tempora, Providentia divina conservet. Fortasnatur, vicini sunt, qui etiam aestatis tempore nivibus non carent, nec aliis, utpote feris ipsis ratione non dispares, quam crudis agrestium animantium carnibus vescuntur; de quorum etiam hirtis pellibus sibi indumenta coaptant. Hi a saliendo, juxta linguam barbaram etymologiam ducunt. Saltibus enim utentes, arte quadam ligno incurvo, ad arcus similitudinem, feras assequuntur. Apud hos est animal, non satis assimile cervo, de cujus ego corio, ut fuerat pilis hispidum, vestem in modum tunicae, genu tenus aptatam conspexi, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ceciderat. ordinatis suꝑ se duobꝰ ducibꝰ. hi¬
bor̃ ⁊ agione. qͥ ⁊ germani erant. ⁊ iuueni
li ȩtate floridi. ⁊. ceteriꝰ prestantioreᷤ: ad
exqͥrendã quas possent incolere terras se¬
desq statuere: Ualedicenteᷤ. itaq suis siml
⁊ patriȩ. iter arripiunt: hoꝵ erat ducũ
mat᷑ nomine gambara. mulier inter suos
confidebant:
ordinẽ postponere. ⁊ qͥa ad huc stiluꝰ u̾tit᷑ in
germania. miraculũ qͦd illic apud om̃s cele¬
bre habet᷑. seu quȩdã alia breuiter intimare:
In extremiꝰ itaq circium uersũ germaniȩ fi¬
nibus. mipso oceam littore. antrũ sub emi¬
nenti rupe conspicit᷑. uͥ septẽ uiri incertũ¬
ẽ ex qͦ temꝑore longo sopiti sopore qͥescunt.
ital illȩsis non solũ corporib s etiã uesti¬
mentis ut ex hoc ipso qͦd sine ulla ꝑ tot
annoꝵ curricula corruptione ꝑdurant.
apud indociles easdẽ ⁊ barbarã nationes. uene¬
rationi habeant᷑: Hi deniq quantũ ad habitum

Expanded text:
ectari, ordinatis super se duobus, Ibor scilicet et Aione, qui et germani erant, et juvenili adhuc aetate floridi, et caeteris praestantiores, ad exquirendas quas possint incolere terras, sedesque statuere, valedicentes suis simul et patriae, iter arripiunt. Horum erat ducum mater, nomine Gambara, mulier quantum intconfidebant. ordinem postponere, et quia adhuc stylus in Germania vertitur, miraculum quod illic apud omnes celebre habetur, sed et quaedam alia breviter intimare. In extremis Circium versus Germaniae finibus, in ipso Oceani littore, antrum sub eminenti rupe conspicitur, ubi septem viri incertum ex quo tempore longo sopiti sopore quiescunt, ita illaesis non solum corporibus, sed etiam vestimentis, ut ex hoc ipso, quod sine ulla per tot annorum curricula corruptione perdurant, apud indociles easdem et barbaras nationes, venerationi habeantur. Hi denique quantum ad habitum
Abbreviated transcription (Latin):
Ex truxit qͦq idẽ pͥnceps intra urbẽ constan¬
tinopolin. xp̃o dño qͥ ẽ sapientia dĩ patriꝰ tẽplũ.
qͦd greco uocabulo agẏam sophiam. id est scãm
sapientiã nominauit: Cuiꝰ opꝰ adõ cuncta e¬
dificia excellit: ut in totis t̾rarũ spaciis. hu¬
fide catholicuᷤ. oꝑibꝰ rectũ. iudiciis iustus:
Idõq ei omĩa concurrebant in bonũ huiꝰ tẽ¬
porib cassiodorus apud urbẽ romã. tã in se¬
culari quã in diuina scientia claruit: Q
int̃ cȩtera quȩ nobilit̾ scripsit. psilmoꝵ. p̃¬
cipue occulta patentissime reserauit: Hie
pͥmituᷤ consul. deinde senator. ad postremũ
uͦ monachus extitit: Hoc etiã tẽpore. dioni¬
siuᷤꝰ abba in urbe roma constitutuᷤ. paschalem
calculũ miranda argum̃tatione cõposuit:
Tuc̃ qͦq apud constantinopolim. pͥscianꝰ cesari¬
ensis gramaticȩ artis ut ita dixerĩ ꝓfunda ri¬

Expanded text:
Extruxit quoque idem pExtruxit quoque idem ptinopolim Christo Deo qui est sapientia Dei Patris templum: quod Graeco vocabulo Hagiam Sophiam, id est Sanctam Sapientiam nominavit. Cujus opus adeo cuncta aedificia excellit ut in totis terrarum spatiis hufide catholicus, in operibus rectus, in judiciis justus, ideoque ei omnia concurrebant in bonum. Hujus temporibus Cassiodorus, apud urbem Romam tam saeculari quam divina scientia claruit, qui inter caetera, quae nobiliter scripsit, psalmorum praecipue occulta potentissime reseravit. Hic primitus consul, deinde Senator, ad postremum vero monachus exstitit. Hoc etiam tempore Dionysius abbas in urbe Roma constitutus, Paschalem calculum miranda argumentatione composuit. Tunc quoque apud Constantinopolim Priscianus Caesariensis, grammaticae artis, ut ita dixerim, profunda ri
Abbreviated transcription (Latin):
ioħ̾em ex consulẽ mirabili uirtute ꝓtri¬
uit: Pari etiã mͦ. ⁊ alias gentes belli iure
lamannicũ. gothicuᷤᷤ. francicũ. germanicũ.
anthicũ. alanicus. uandalicus. africanꝰq di¬
ceret᷑. habere hȩc nomina meruit: Leges
uiutilis dissonantia. mirabili breintate cor¬
rexit: Nã om̃s constitucione̾ pͥncipũ quȩ u¬
tiq multis in uoluminib habebant᷑. intra
duodeocĩ libros coartauit. idẽq uolum̃ codi¬
cẽ iustiniani appellari p̃cȩpit: Rursumq
singuloꝵ  magistratuũ sin̾e iudiciũ lege̾.
quȩ usq ad luo milia pene libros erant.
extense. intra qͥnqͣginta libroꝵ. numerũ
redegit: eũ q codicẽ digestoꝵ siue pandecta¬
rũ uõcabulo mncupauit: Quatuor etiã
institutionũ libros. in qͥbus breuit᷑ uniu̾sa¬
rũ legũ textuᷤ conp̃hendit᷑. nouit᷑ cõposuit:
Nouas qͦq leges quas ipse statuerat. in unũ

Expanded text:
Joannem exconsulem mirabili virtute prostraJoannem exconsulem mirabili virtute prostravit, pari etiam modo et alias gentes belli jure lamannicus, Gothicus, Francicus, Germanicus, Anticus, Alanicus, Vandalicus, Africanusque diceretur, habere haec nomina meruit. Leges inutilis dissonantia, mirabili brevitate correxit. Nam omnes constitutiones principum, quae utique multis in voluminibus habebantur, intra duodecim libros coarctavit, idem quoque volumen Codicem Justiniani appellari praecepit. Rursusque singulorum magistratuum sive judicum leges, quae usque ad duo millia pene libros erant extensae, intra quinquaginta librorum numerum redegit, eumque Codicem Digestorum, sive Pandectarum vocabulo nuncupavit. Quatuor etiam Institutionum libros, in quibus breviter universarum legum textus conprehenditur, noviter conposuit. Novas quoque leges, quas ipse statuerat, in unum
Abbreviated transcription (Latin):
riã dõ placitã dicens. cũ qͥs in domo ꝓpͥa hospi¬
tẽ ꝑmit Sic deniq iurgio cõpresso iã deincep
lȩtis animiᷤᷤ coniuuiũ ꝑ agunt: Sumensq turi¬
sindus arma turismodi filii sui. ea alboin tradi¬
dit. eũq cũ pace incolumẽ ad patris rognum
remisit: Reu̾sus ad patrẽ albom. eiꝰ de hinc
qͥ aderant. ⁊ laudant audatiã albom. nec minꝰ
attollunt laudib turisindi marimã fidẽ: cceui.
sorte regebat. qͥ ⁊. bella ꝓsꝑe gessit. ⁊ un
causis cuulib mirificus extitit: Nã ꝑ beli¬
sariũ patriciũ ꝑsas fortit᷑ uicit. ꝑq ipsũ
belisariũ uandaloꝵ. gentẽ. capto eoꝵ re
ge gelismero. usq ad int̾nicionẽ deleuit.
africãq totã post annõ nonagnita ⁊ sex:
imꝑio romano restituit: Rursũq belisa¬
eoꝵ rege suꝑauit: Mauroͦ qͦq post hȩc
africã infestantes. coꝵ q regẽ antalẽ. per

Expanded text:
riam Deo placitam, dicens, cum quis in domo propria hospiriam Deo placitam, dicens, cum quis in domo propria hospitem perimit. Sic denique iurgio conpresso, iam deinceps laetis animis convivium peragunt. Sumensque Turisindus arma Turismodi filii sui, ea Alboin tradidit, eumque cum pace incolomem ad patris regnum remisit. Reversus ad patrem Alboin, eius dehinc qui aderant et laudant audaciam Alboin, nec minus adtollunt laudibus Turisindi maximam fidem. 25. Hacsorte regebat. Qui et bella prospere gessit et in causis civilibus mirificus extitit. Nam per Belisarium patricium Persas fortiter devicit, perque ipsum Belisarium Wandalorum gentem, capto eoge Gelismero, usque ad internecionem delevit, Africamque totam, post annos nonaginta et sex, Romano Imperio restituit. Rursumque Belisaeorum rege, superavit. Mauros quoque post haec Africam infestantes, eorumque regem Attilam, per
Abbreviated transcription (Latin):
regis alter qͥaderat. filius. patris sermone stimui¬
latus. langobardos inniriis lacessere cepit. asserẽs
eos qͥd afuris inferius candidis utebant᷑ fasciolis.
equab qͥb crure tenꝰ pedes albi sũt similes eẽ.
dicens: Fȩtidȩ sũt equȩ. quas similatis: Tunc
imꝰ e langobardis. ad hȩc ita respondit: Exi inqͥt
in cãpũ feld: ibiq ꝓcul dubio poteris experiri.
quã ualde isti qͦs equas nominas p̾ualent calcitra¬
re. uͥ sic tui disꝑsa sũt ossa germani. quẽ ad mo¬
dũ uilissimi ium̃ti: inmediis pratis: His auditiᷤ
gepidi. confusionẽ ferre ñ ualentes. uehem̃t̃
itͣa cõmoti sũt: manifestasq iniurias iundicare.
nitunt᷑: Langobardi e contra parati ad bellum.
om̃s ad gladioꝵ capulos manus iniciunt: Tũc
rex am̃sa ꝓsiliens. sese in mediũ obiecit. suosq
ab ira belloq cõpescuit. interminans pͥmitus
eũ pimiri. qͥ pͥmꝰ pugnã cõmisisset: ñ eẽ uicto¬

Expanded text:
regis alter qui aderat filius, patris sermone stimuregis alter qui aderat filius, patris sermone stimulatus, Langobardos injuriis lacessere coepit, asserens eos, quia suris inferius candidis utebantur fasciolis, equabus, quibus crurum tenus pedes albi sunt, similes esse, dicens: Fetulae sunt equae quas similatis. Tunc unus e Langobardis ad haec ita respondit: Perge, ait, in campum Asfeld, ibique proculdubio poteris experiri quam valide istae, quas equas nominas, praevaleant calcitrare, ubi sic tui dispersa sunt ossa germani, quemadmodum vilis jumenti in mediis pratis. His auditis Gepidi, confusionem ferre non valentes, vehementer in ira commoti sunt, manifestasque injurias vindicare nituntur. Langobardi e contra parati ad bellum, omnes ad gladiorum capulos manus injiciunt. Tunc rex a mensa prosiliens, sese in medium objecit, suosque ab ira belloque compescuit, interminans primitus eum puniri, qui primus pugnam commisisset, non esse victo
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ inqͥt ñ eẽ ap̃ nos consuetudinẽ ut regis cum
patre. filiꝰ prandeat. nͥ priuꝰ a rege gentis exte¬
Irȩ arma suscipiat:¬
is albom apatre auditiᷤ. quadraginta so¬
tũmͦ secũ iuueniͤs tollens. ad turisindũ cũ qͦ du¬
dũ bellũ gesserat regẽ geppidoꝵ. ꝓfectus ẽ. cau¬
sãq qua uenerat intimauit: Qͥ eũ benignͦ susci¬
piens. ad suũ conuiũ inuitauit: atq ad suã
dexterã ubi turismoitus eiꝰ quondã filius sedere
consueuerat collocauit: Int̾ hȩc dũ uarii appa¬
ratus epulas caꝑent. turisindus iã dudũ sessionẽ
filii m̃te reuoluens. natiq funꝰ ad animũ redu¬
cens: p̃sentẽq ꝑemptorẽ eiꝰ loco residere cons¬
piciens. alta trabens a pectore suspiria. seser
continere ultra ñ ualuit. s tandẽ dolor in uo¬
cõ erupit: Amabilis inqͥt mͥ locus iste. s ꝑ sona
que ineo residet. satis ad uidendũ grauis: Cumc

Expanded text:
tis", inquit "non esse aput nos consuetudinem, ut regis cum tis", inquit "non esse aput nos consuetudinem, ut regis cum patre filius prandeat, nisi prius a rege gentis exterae arma suscipiat"is Alboin a patre auditis, quadraginta solummodo secum iuvenes tollens, ad Turisindum, cum quo dudum bellum gesserat, regem Gepidorum, profectus est, causamque qua venerat intimavit. Qui eum benigne suscipiens, ad suum convivium invitavit atque ad suam dexteram, ubi Turismodus, eius quondam filius, sedere consueverat, collocavit. Inter haec dum varii apparatus epulas caperent, Turisindus iam dudum sessionem filii mente revolvens, natique funus ad animum reducens, praesentemque peremptorem ejus loco residere conspiciens, alta trahens suspiria, sese continere non potuit: sed tandem dolor in vocem prorupit. Amabilis, inquit, mihi locus iste est, sed persona quae in eo residet, satis ad videndum gravis. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
epidi gͥ ac langobardi. conceptã iã dudũ rrrã
tandẽ parturiunt. bellũq ab utrisq partibꝰ
pparat᷑: Cõmisso itaq p̃lio. dũ ambȩ acies fortit
dimicarent. ⁊. neutra alteri cȩdecleret. contigit
ut in ipso certamine albom filiũ audom. ⁊ turismo¬
du̾ turisindi filiuᷤ sibi obuii fierent: Quẽ albo in
spata ꝑcutieñ. de equo p̃cipitatũ extixit: Cernen¬
tesq gẽpidi regis filiũ ꝑ quẽ magna exparte bel¬
lũ constiterat int̾isse. mer dissolutis animiꝰ fugã
meunt: Quos langobardi insequentes. acrit̃ ster¬
nunt. cȩsisq quã plurinis. ad detrahenda occisoꝵ
ad sedes ꝓpͥas remeassent. regi suo audom sugger̃.
ut ei albom conuina fieret. cuiꝰ uͥtute in p̃lio uicto¬
riã cepissent Utq patͥ inꝑicło. ita ⁊ in comuinio
comes eẽt: Qͥbꝰ audom respondit se hoc facere
minime posse. ne ritũ gentis infringeret Sci¬

Expanded text:
igitur ac Langobardi conceptam iam dudum rixam igitur ac Langobardi conceptam iam dudum rixam tandem parturiunt, bellumque ab utrisque partibus praeparatur. Commisso itaque proelio, dum ambae acies fortiter dimicarenut in ipso certamine Alboin, filius Audoin, et Turismodus, Turisindi filius, sibi obvii fierent. Quem Alboin spata percutiens, de equo praecipitatum extincxit. Cernentes Gepidi, regis filium, per quem magna ex parte bellum constiterat, interisse, mox dissolutis animis fugam ineunt. Quos Langobardi insequentes acriter sternunt. Caesisque quam plurimis, ad detrahenda occisoruad sedes proprias remeassent, regi suo Audoin suggerunt, ut eius Alboin conviva fieret, cuius virtute in proelio victoriam cepissent; ut, qui patri in periculo, ita et in convivio comes esset. Quibus Audoin respondit, se hoc facere minime posse, ne ritum gentis infringeret. "Sci
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ĩb hoc codicib sic̃ nos in hac hystoriola
inseriumꝰ scriptũ reꝑiet: Habuit aut̃ uacho
uxores tres Hoc ẽ: pͥmã radicundã filiã re¬
gis turingorũ: Pem̃ durit aurigosã. filiam
regis geppidoꝵ. de qua habuit duas filias:¬
Nom̃ uni iusigarda. quã tradidit in matrimo¬
niũ theotberto regi francoꝵ: Scd̾a autem
dicta ẽ ualderada. quȩ sociata ẽ cusibaldo
alii regi francoꝵ: Quã ipse odio habens. uni
e siis qͥ dicebat᷑ garipaldũ. in coniugnũ tra¬
didit: Terciã uͦ uacho uxorẽ habuit. heru¬
lorũ regis filiã. nomine salingã Ex ipsa ei na
tus ẽ filiꝰ. quẽ ualtari appellauit: Qͥq uacho¬
ne mortuo. suꝑ langobardos iã nonus regna¬
uit: hii om̃s ãd alingi fuerunt: Sic ⁊ enim.
aput eo quȩ dã nobilis ꝓsapia uocabat᷑: xoiii.
quȩ: decimꝰ audomn regnũ adeptus ẽ: Q non
multo post tẽpore. langobardos inpannoniã
Uadduxit:

Expanded text:
omnibus hoc codicibus, sicut nos in hac historiola omnibus hoc codicibus, sicut nos in hac historiola inseruimus, scriptum repperiet. Habuit autem Waccho uxores tres, hoc est primam Ranicundam, filiam regis Turingorum; deinde duxit Austrigusam, filiam regis GepidoNomen uni Wisegarda, quam tradidit in matrimonium Theodeberto regi Francorum. Secunda autem dicta est Walderada, quae sociata est Cuswald alio regi Francorum, quam ipse odio habens, uni ex suis, qui dicebatur Garipald, in conjugium tradidit. Tertiam vero Wacho uxorem habuit, Herulorum regis filiam nomine Salingam. tus est filius, quem Waltari appellavit, quique, Wacchone mortuo, super Langobardos iam octavus regnavit. Hi omnes Lithingi fuerunt. Sic enim aput eos quaedam nobilis prosapia vocabatur. 22. egnum adeptus est. Qui non multo post tempore Langobardos in Pannoniam adduxit.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ appellant. eiꝰq galeã quã in bello gestare cõ
sueuerat abstulit. atq iã ex illo tẽpore ita omĩs
heruloꝵ uirtũ concidit. ut ultra suꝑ se regẽ
omi mͦ ñ haberent: Iã hinc langobardi ditioreᷤ̃
effecti. aucto de diu̾sis gentib quas suꝑarant.
erercitu ultro cęper̃ bella erpetere. ⁊ uirtuti
głam circũ quaq ꝓtelare: xX ii.
Et uͦ tato post hȩc de belli triũpho non
germani sui luchilonis.⁊. eũ hac luce pͥuauit:
Conflirit qͦq adu̾sus uachonẽ hildechis filiꝰ
tatonis. s si ꝑante uachone deuictuᷤᷤ. ad gepi¬
ꝑmansit: Quã obcausã gepidi cũ langobardiᷤ
ex tinc inimicitiaᷤ contraxer̃: Codẽ qͦq tẽpore
uacho suꝑ sueuoᷤ irruit. eosq suo dominio sub
iugauit: hoc siqͥs m̃datiũ ⁊ ñ rei estimat ueri¬
tatẽ. relegat ꝓlogũ edicti: quẽ rex rothari
de langobardoꝵ legibꝰ cõposuit. ⁊ pene in

Expanded text:
dum appellant, eiusque galeam, quam indum appellant, eiusque galeam, quam insueverat, abstulit. Atque iam ex illo tempore ita omnis Herolorum virtus concidit, ut ultra super se regem omnimodo non haberent. Iam hinc Langobardi ditiores effecti, aucto de diversis gentibus, quas superaverant, exercitu, ultro coeperunt bella expetere et virtutis gloriam circumquaque protelare. 21. At vero Tato post haec de belli triumpho non germani sui Zuchilonis, et eum ab hac luce privavit. Conflixit quoque adversus Wachonem, Hildechis filius Tatonis, sed superante Wachone devictus, ad Gepirmansit. Quam ob causam Gepidi cum Langobardis ex tunc inimicitias contraxere. Eodemque tempore Wacho super Suevos irruit, eosque dominio suo iugavit. Hoc si quis mendacium et non rei existimat veritatem, relegat prologum edicti, quem rex Rothari de Langobardorum legibus conposuit, et pene in
Abbreviated transcription (Latin):
a rege sepus qͥd heroli gererent. eos optime
ga p̃berent: Qlicet sero. tandẽ in uocẽ erupẽs:
ue tͥ inqͥt misera herolia. quȩ cȩlestĩ dñi plec¬
teris ira Adhec u̾ba cõmotus rex. ait: Nũqͥd
fugiunt heroli mei : At ille ñ inqͥt hoc ego
s turex ipse diristi: Tunc ut in talib fieri
assolet. rex ipse ⁊. om̃s ꝑturbati. dũ qͥd agerẽt
hesitarent. suꝑ uenientib langobardis grauit᷑
cȩdunt᷑: Rex qͦq ipse nec qͥcquã fortĩt̃ faci¬
ens. extinctus est: Herulorũ uͦ exercitus dũ
hac illacq diffugeret. tanta suꝑ eos cęlitus
nra respexit. ut uiridentia cãpoꝵ lina cernenteᷤ.
natatiles eẽ aquas putarent: Dũq quasi nata¬
turi brachia extenderent. crudelit̾ hostium
feriebant᷑ gladiis: Tunc langobardi patrata
uictoria. ingentẽ quã in castris repꝑerãt. int̾
se p̃dã duudũt: Tato uͦ rodulfi uerillũ qͦd ban¬

Expanded text:
a rege saepius, quid Heroli gererent, cos optime a rege saepius, quid Heroli gererent, cos optime rga praeberent. Qui, licet sero, tandem in vocem erumpens: "Ve tibi", inquit "misera Herolia, quae caelestis Domini plecteris ira". Ad haec verba conmotus rex ait: "Numquid fugiunt Heroli mei"?. At ille: "Non" inquit "hoc ego, sed tu rex ipse dixisti". Tunc, ut in talibus fieri adsolet, rex ipse et omnes perturbati, dum quid agerent haesitarent, supervenientibus Langobardis, graviter caeduntur. Rex quoque ipse nequicquam fortiter faciens, extinctus est. Herolorum vero exercitus dum hac illacque diffugeret, tanta super eos caelitus ira respexit, ut viridantia camporum lina cernentes, natatiles esse aquas putarent; dumque quasi nataturi brachia extenderent, crudeliter hostium feriebantur a gladiis. Tunc Langobardi, patrata victoria, ingentem, quam in castris reppererant, inter se praedam dividunt. Tato vero Rodulfi vexillum, quod ban
Abbreviated transcription (Latin):
ciens ad ulciscendã frĩs mortẽ ex arsit: Redusq qd̾
cũ tatone pepigerat irrũpens. eidẽ bellũ indixit:
Qͥ d plura: Conueniunt utroꝵq in cãpis patentib
acies Rodulfus suos inpugnã dirigit. ipse in castriᷤ
residens. de spe uctoriȩ nichil ambigens. ad tabu¬
lã ludit: Erant siqͥdẽ tunc heroli bellorũ usibus
exercitati. multoꝵ.q iã strage notissum: Qͥ siue
ut expeditiũ bella gererent. siue ut illatũ ab hos¬
te uulnꝰ contẽpnerent. nudi pugnabant : oꝑien¬
tes solũmͦ corꝑis uerecundiã horũ itaq itrib rex
indubitant̃ fidens. dũ ipse securũ ad tabulã lud̾et.
unũ e suis in arborẽ quȩ forte aderat. ascendere
iubet. quatmꝰ ei suoꝵ uictoriã celerius referret.
cõminatuᷤ eiꝰ se caput abscisurũ. si herulorũ aciẽ
fulgere nunciaret: Is cũ heruloꝵ. acies flecti ⁊
a ldoigobardiꝰ eos oppͥmi conspi ceret. int̾rogatus

Expanded text:
tiens, ad ulciscendam fratris mortem exarsit. Foedusque quod tiens, ad ulciscendam fratris mortem exarsit. Foedusque quod cum Tatone pepigerat inrumpens, eidem bellum indixit. Quid plura? Conveniunt utrorumque in campis patentibus acies. Rodulfus suos in pugna dirigit; ipse in castris residens, de spe victoriae nihil ambigens, ad tabulam ludit. Erant siquidem tunc Heroli bellorum usibus exerciti multorumque iam strage notissimi. Qui, sive ut expeditius bella gererent, sive ut inlatum ab hoste vulnus contemnerent, nudi pugnabant, operientes solummodo corporis verecunda. Horum itaque viribus rex indubitanter fidens, dum ipse securus ad tabulam luderet, unum e suis in arborem, quae forte aderat, ascendere iubet, quatenus ei suorum victoriam celerius referret, comminatus eius se caput abscisurum, si Herolorum aciem fugere nuntiaret. Is cum Herolorum flecti acies et a Langobardis cos opprimi conspiceret, interrogatus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfusus. talia rursus u̾ba respondit. quȩ ãpliorẽ
puellȩ confusionẽ afferrent: Tunc illa furore
femineo succensa. dolorẽ cordis cohibere ñ ua¬
iens. scelus qͦd m̃te concepat erplere contendit:
Sunulat patientiã. uultũ exhilarat. eũq u̾bis iocun¬
dioribꝰ demulcens. ad sedendũ inuitat: Taliq eũ loco
sedere constituit. qͦ parietis fenestrã ad scapulaᷤ habe¬
ret: Quã fenestrã ob hospitis honorẽ. re aut̃ uera.
ne eũ aliqua pulsaret suspicio. uelamime texerat p̃cio¬
so Precipiens atrocissima belua ꝓpͥis pueris. ut eum
ipsa quasi ad pincernã loquens. misce dixisset: illi eũ
a t̃go lanceĩ ꝑforarent: Factũq est: Qͦ mex ut cru¬
delis femna signũ dedit. iniqua mandata ꝑficunt᷑:
Ipseq utulnerib transfirus. in terrã corruens expi¬
rauit: Ea cũ rodulfo regi nunciata fuissent. tam
crudele gerinani funus ingemuit. dolorisq ĩpa¬

Expanded text:
perfusus, talia rursus verba respondit, quae ampliorem perfusus, talia rursus verba respondit, quae ampliorem puellae confusionem adferrent. Tunc illa furore femineo succensa, dolorem cordis cohibere non valens, scelus quod mente conceperat explere contendit. Simulat patientiam, vultum exhilarat, eumque verbis iocundioribus demulcens, ad sedendum invitat, talique eum in loco sedere constituit, quo parietis fenestram ad scapulas haberet. Quam fenestram quasi ob hospitis honorem, re autem vera ne eum aliqua pulsaret suspicio, velamine texerat pretioso, praecipiens atrocissima belua propriis pueris, ut, cum ipsa quasi ad pincernam loquens "Misce" dixisset, illi eum a tergo lanceis perforarent. Factumque est; et, mox crudelis femina signum dedit, iniqua mandata perficiuntur, ipseque vulneribus transfixus in terram corruens expiravit. Ea cum Rodulfo regi nuntiata fuissent, tam crudele germani funus ingemuit, dolorisque inpa
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ꝑ triũ annoꝵ spacia morarent᷑. bellũ exortũ
ẽ int̃ tatonẽ. atq rodulfũ. herulorũ regẽ Qs cũ
pͥus federa necterent. causa int̾ eos discordiȩ ista
suit: Cermanꝰ rodulfi regis. ad tatonẽ ferendȩ
pacis grã uenerat: Qͥ cũ expleta legatione patriã
repeteret. contigit ut ante regis filiȩ domum
quȩ rumetriida dicebat᷑. transitũ haberet: Illa
multitudinẽ uiroꝵ. nobilẽq comitatũ aspicieñ.
int̾rogat qͥs ẽẽ iste posset. qͥ tã sublime obseqͥũ
haberet: dictũq illi ẽ. rodulfi regis germanũ
legatione ꝑfuncta patriã regredi: Mittit puel¬
lã quȩ eũ inuitaret. ut iuini poculũ dignaret᷑
acciꝑe: Ille gͦ corde simplici ut inuitatus fuerat
uenit: Eb qͥa erat statura pusillus. eũ fastu suꝑ¬
bie: puella desperit. u̾baq adu̾sus eũ irrisoria ꝓ¬
tulit: At ille uerecundia parit᷑. ⁊ in dignatione

Expanded text:
dum per trium annorum spatia morarentur, bellum exortum dum per trium annorum spatia morarentur, bellum exortum est inter Tatonem atque Rodulfum Herolorum regem. Quos cum prius foedera necterent, causa inter eos discordiae ista fuit. Germanus Rodulfi regis ad Tatonem serendae pacis gratia venerat. Qui cum expleta legatione patriam repeteret, contigit, ut ante regis filiae domum, quae Rumetruda dicebatur, transitum haberet. Illa multitudinem virorum nobilemque comitatum aspiciens, interrogat, quis iste esse possit, qui tam sublime obsequium haberet. Dictumque illi est, Rodulfi regis germanum legatione perfuncta patriam regredi. Mittit puella, qui eum invitaret, ut vini poculum dignaretur accipere. Ille corde simplici, ut invitatus fuerat, venit; et quia erat statura pusillus, eum fastu superbiae puella despexit, verbaque adversus eum inrisoria protulit. At ille verecundia pariter et indignatione
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd eis postmodũ contigit. longe antea futu¬
rũ p̃dixit: Adimatis gͥ odoacar gentib quȩ
eiꝰ dicioni parebant. id est turgilingis ⁊ hero
non etiã italiȩ ppłis. uenit in rugilandã. pug¬
nauit. q cũ rugis. ultimaq eos clade confici¬
ens. feleteũ in suꝑ eoꝵ regẽ extuxit Uastataq
oñ ꝓuincia. italiã repetens. copiosq̃ secũ captiuorum
multitudinẽ adduxit: Tunc langobardi de suis re¬
gionibꝰ egressi. uener̃ in rugilandã. quȩ latino e¬
loqͥo rugorũ patria dicit᷑. atq in ea qͥa erat solo
fertilis. aliquantiᷤ annis cõmorati sũt: x .x.i.
nt᷑ hȩc morit᷑ gudehoc. Cui successit clafo fi¬
lius suus: Defuncto qͦq clafone. tato eiꝰdẽ filiꝰ
septimꝰ ascendit ad regnũ: E gressi qͦq langobar¬
di de rugilanda. habitauer̃ in cãpis patentibuᷤ.
qͥ sermone barbarico feld appellãt᷑: Q in loco

Expanded text:
quod eis postmodum contigit, longe antea futuquod eis postmodum contigit, longe antea futurum praedixit. Adunatis ergo Odoachar gentibus, quae ejus ditioni parebant, id est, Turcilingis, non etiam Italiae populis, venit in Rugiland pugnavitque cum Rugis, ultimaque eos clade conficiens, Feletheum insuper eorum regem extincxit; vastataque omni provincia, Italiam repetens, copiosam secum captivorum multitudinem abduxit. Tunc Langobardi de suis regionibus egressi, venerunt in Rugiland, quae latino eloquio Rugorum patria dicitur, atque in ea, quia erat solo fertilis, aliquantis commorati sunt annis. 20. Inter haec moritur Godehoc; cui successit Claffo, filius suus. Defuncto quoque Claffone, Tato, eiusdem filius, septimus ascendit ad regnum. Egressi quoque Langobardi de Rugiland, habitaverunt in campis patentibus, qui sermone barbarico “feld” appellantur. Quo in loco