comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ntenp̃tatio udicii salomonis suꝑ uirgio duarum mulierum mere¬
tricum quantũ ad simplicem hystoriam ꝑtinet. ꝑspicua est quod
puer annorum duodecim contra etatis sue menstiram: de inti¬
mo humane nature iudicarit affectu. Unde & admiratus est: &
ꝑtimuit illum omnis isrł: quod scilicet eum manifesta ñ fuge¬
rent. qui tam prudenter abscondita dep̃bendisset. Quantum
ad typicos ꝑtinet intellectꝰ. dicente apło hec omnia in figara con-¬
tingebant illis. scͥpta sunt autẽ de nobis in quios fines sectilorun
decucurrerunt. quidam grecorum auttimant suꝑ synagoga &
eccłã sentiendum. & ad illud temptis cuncta referenda. quando
post crucem & resurrectionem tam in isrł quam in gentium po-¬
pulo uerts salomon id est pacificus regnare ceperit. Quod aut̃¬
adultere & meretrices synagoga & eeclã in scͥpturis dicant᷑. mul¬
la dubitatio est. & hoc pͥma fronte uidet̾ esse blasphemũ. Ccte¬
rum si rectrramꝰ ad ꝓphetas. oseẽ uidelicet qui accepit uxorem

Expanded text:
nterpretatio iudicii Salomonis super iurgio duarum mulierum meretricum, quantum ad simplicem historiam pertinet, perspicua est, quod puer annorum duodecim contra aetatis suae mensuram de intimo humanae naturae iudicarit affectu. unde et admiratus est et pertimuit illum omnis Israhel, quod scilicet eum manifesta non fugerent, qui tam prudenter abscondita deprehendisset. quantum ad typicos pertinet intellectus dicente apostolo: haec omnia in figura contingebant illis, scripta sunt autem de nobis, in quos fines saeculorum decucurrerunt, quidam Graecorum autumant super synagoga et ecclesia sentiendum et ad illud tempus cuncta referenda, quando post crucem et resurrectionem tam in Israhel quam in gentium populo uerus Salomon, id est adulterae et meretrices Synagoga et Ecclesia in Scripturis dicantur, nulla dubitatio est. Et hoc prima fronte videtur esse blasphemum. Caeterum si recurramus ad prophetas, Osee videlicet, qui accepit uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
aqͥla. & serta: in tincttira tiel in atiro opͥn. Que filie regum funt. & in
sponsi parant᷑ amplȩxts: ꝑ myrram & gattam & casum & domus ebtar:¬
neas delectant eũ cuiꝰ thronue in scdm scłi est. Que autẽ iam stꝑ pettam
xp̃m stabili radice fundata est catholica eccła: tina coltimba. ꝑsecta & ꝑxi¬
na stat adexłͥs. Et nichil in sc simstrum habet: stat in tiestib deauratis.
de sermonib sc̃pturarũ ad senstum tͣnsiens. & cuntis plena curtatibus.
sitie ut nos tͣnstulimꝰ in chiademate atireo. Est enim regina. regnatq cũ
rege: tuiꝰ filias possumꝰ intelligere & incõmune credentiũ amias. & ꝓpriȩ
urginum choros. Ophyn gentis auri est. uel a loco yndie uel a colore nõĩȩ
inditum. Septem qͥppe aptid hebreos auri uocabula sunt. Uxorem quoq
& concubinam intelligamꝰ de cantico salomonis: que sine sponso suo uel
marito dormire ñ potest. Audi filia & uide. & indina aurem tuã. et

Expanded text:
a et sexta: in tinctura uel in auro Ophir. quae filiae regum sunt et in sponsi parantur amplexus, per murram et guttam et cassiam et domus eburneas delectant eum, cuius thronus in saeculum saeculi est. quae autem iam super petram Christum stabili radice fundata est catholica ecclesia, una columba, perfecta et proxima, stat a dextris et nihil in se sinistrum habet, stat in uestibus deauratis de sermonibus scripturarum ad sensum transiens et cunctis plena uirtntibus siue, ut nos transtulimus, in diademate aureo. est enim regina regnatque cum rege, cuius filias possumus intellegere et in commune credentium animas et proprie uirginum choros. Ophir genus auri est uel a loco Indiae uel a colore nomine indito; septem quippe apud Hebraeos auri uocabula sunt. uxorem quoque et concubinam intellegamus de Cantico Salomonis, quae sine sponso suo uel marito dormire non potest. Audi, filia, et uide et inclina aurem tuam et
Abbreviated transcription (Latin):
obsideretim ciuitas. & ꝓpter unum ꝑ duellem dux exercitus ioab mu¬
ros ariete quateret: locuta est ad popłm i sapientia sua. & tante muł¬
titudinis periculum muliebri auctoritate sedauit. Quid loquar de reꝗi¬
na saba que uenit a finibus terre audire sapientiam salomonis: & testi¬
momio dm̃ condempnatura est omnes uiros urł : Heh ⁊abeth utero ꝓphe¬
tat & uoct. Anna filia phantielis in templo templum esficitim dei: &¬

Expanded text:
obsideretur ciuitas et propter unum perduellem dux exercitus Ioab muobsideretur ciuitas et propter unum perduellem dux exercitus Ioab muros ariete quateret, locuta est ad populum in sapientia sua et tantae multitudinis periculum muliebri auctoritate sedauit. quid loquar de regina Saba, quae uenit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis et testimonio domini condemnatura est omnes uiros Israhel? Helisabet utero prophetat et uoce. Anna, filia Fanuelis, in templo templum efficitur dei
Abbreviated transcription (Latin):
uocem eius. Illi defecerant muliebria: tu numqtiam habtusti. Sexts detio-¬
ratim a uirgine. xp̃m poetat in corpore: iam possidet quod futura est. Re¬
becta ꝑgit ad interrogandum deum: & eits responsione condigna audit ora¬
culum. Due gentes in utero tuo: & dno popłi de uentre ttio diuidentur.
Illa duos generat dissidentes. ta unum cotidie concipis. parturis. generas.
nmone fecuindum: maiestate multiplicem. trinitate concordem. Marua
minis sui signat inposteras. filie salpbuat. hereditatem inteꝵ fratres meren¬
tim acciꝑe. Ruth & hester & itcht tante gorie funt. ut sacris uoluma¬
nbus nomina indiderint. Anna ꝓphetissa generat filitm letiytam. ꝓphe¬
tam. iudicem sacro crine uenerabilem: & offert eum in tabernaculo dei.
Thecuiter mulier regem dauid interrogatione concdadit: enygmate do.¬
cet. exemplo dei mitigat. Legimus & aham sapientem feminam. que cã

Expanded text:
uocem eius. illi defecerant muliebria, tu numquam habuisti: seXTIS deuouocem eius. illi defecerant muliebria, tu numquam habuisti: seXTIS deuoratur a uirgine, Christum portat in corpore, iam possidet, quod futura est. Rebecca pergit ad interrogandum deum et eius responsione condigna audit oraculum: duae gentes in utero tuo, et duo populi de uentre tuo diuidentur. illa duos generat dissidentes, tu\' unum cotidie concipis, parturis, generas, unione fecundum, maiestate multiplicem, trinitate concordem. Maria,minis sui signat in posteros. filiae Salphaad hereditatem inter fratres merentur accipere. Ruth et Hester et Iudith tantae gloriae sunt, ut sacris uoluminibus nomina indiderint. Anna prophetissa generat filium leuitam, prophetam, iudicem, sacro crine.uenerabilem, et offert eum in tabernaculo dei. Thecuitis mulier regem Dauid interi rogatione concludit, aenigmate docet, exemplo dei mitigat. legimus et aliam sapientem feminam, quae, cum
Abbreviated transcription (Latin):
cio me principia in xp̃o filia a plerisq repre¬
hendit quod interdum scribam ad mulieres &
fragiliorem sexum maribus p̃feram. & iocirco de¬
beo primum obtrectatorbus meis respondere:
o sic uenire ad disputatiunculam quam rogas.¬
ti. Si uiri de scͥpturis quererent: mulieribus
non loquerer. Si barac ire uoluisset ad pre¬
lium: debborra detnctis hostibus non trrumpbas¬
set. Hicrimias carcere claudittur: & quia ꝑiturus israhel uirum non rece¬
perat ꝓphetantem. holda eis mulier suscitatu. Sacerdotes & pharisei cru-¬
cisigunt filium dei: & oraria magdalene plorat ad crucem. unguenta pa¬
rat. querit in tumulo hortolanum interrogat. dñm recognoscit. ꝑgit ad
aplõs. reꝑtum nunciat: illi dubitant. ista confidit. uere pyrgitis. uere tur¬
ris candoris & lybani quȩ prospicit faciem damasci. sanguinem iidelicet sal¬
uatier ad sacci penitentiam ꝓtiocantem. Defecerant sarre mubebria: & ideo
abrabam ei stibicitur. & dicitar ad eum. Omnia quȩ dicit tibi sarra: audi

Expanded text:
cio me, Principia, in Christo filia, a plerisque reprehendi, quod interdum scribam ad mulieres et fragiliorem sexum maribus praeferam. et idcirco debeo primum obtrectatoribus meis respondere et sic uenire ad disputatiunculam, quam rogasti. si uiri de scripturis quaererent, mulieribus non loquerer. si Barach ire uoluisset ad proelium, Debbora de uictis hostibus non triumphasset. Hieremias carcere cluditur et, quia periturus Israhel uirum non receperat prophetantem, Holda eis mulier suscitatur. sacerdotes et pharisaei crucifigunt filium dei et Maria Magdalene plorat ad crucem, unguenta parat, quaerit in tumulo, hortulanum interrogat, dominum recognoscit, pergit ad apostolos, repertum nuntiat. illi dubitant, ista confidit, uere πυργίτις, uere turris candoris et Libani, quae prospicit faciem Damasci, sanguinem uidelicet saluatoris ad sacci paenitentiam prouocantem. defecerant Sanae muliebria et ideo Abraham ei subicitur et dicitur ad eum: omnia, quae dicit tibi Sarra, audi
Abbreviated transcription (Latin):
rum modum precio redimere: uel tanto omnium hominum
odio uiuere ut non extorqueant pecuma quod nimi impetͣnt
gestibus. Hȩc fili oceane sollicito timoie ꝑquirere. hec magistri
ecclẽ custodire debent. hos in sacerdotibus eligendis. kanones ob¬
seruare: non uixta ppria odia & priuatas simultates carpentẽq
semꝑ actorem suum. inuidiam legem xp̃i interpretari. Uide qͣn¬
tum testimonium sit huius quem arguunt mariti. cui pͣter
unculum coniugale & hoc ante baptisium nichil altud ab enu¬
lis obici potest. Qui precipit non mechandum. ipse dixit & non oc¬
cides. Si non mechamur sed occidamus. transgressores legis sumꝰ.
Qui totam legem obsertiauerit & offenderit in uno fit omnium
reus. Itaq cum opposuerint nob̃ uxorem ante baptismum: nos ab
eis omnia quȩ post baptismum precepta sunt requiramus. Prete¬
reunt quod non licet. & obitiunt qd concessum est. E xplicit epła

Expanded text:
rum modum pretio redimere uel tanto omnium hominum rum modum pretio redimere uel tanto omnium hominum odio uiuere, ut non extorqueant pecunia, quod mimi inpetrant gestibus., Haec, fili Oceane, sollicito timore perquirere, haec magis ecclesiae custodire debebunt, 1108 in sacerdotibus eligendis canones obseruare, non propria odia et priuatas simultates carpentemque semper auctorem suum inuidiam legem Christi interpretari. uide, quantum testimonium sit huius, quem arguunt, bimaliti, cui praeter uinculum coniugale — et hoc ante baptismum — nihil aliud ab aemulis obici potest. quipraecepitnon moechandum, ipse dixit et: non occides. si non moechamur et occidimus, transgressores legis sumus. qui totam legem obseruauerit et offenderitinuno, fit omnium reus. itaque, cum obposuerint nobis uxorem ante baptismum, nos ab eis omnia, quae post baptismum praecepta sunt, requiramus. praetgreunt, quod non licet, et obiciunt, quod concessum est. LXX. A
Abbreviated transcription (Latin):
mentaneus sacerdos humilitatẽ & mansuetudinem rusticorum:
ignorat delitias xp̃ianas. nescit se ipsum contempnere. De digni-¬
tate tranffertur ad dignitatem. non ieuinauit. non fleuit. non
mores suos sepe reprehendit & assidua meditatione correxit. ñ
substantiam pauꝑibus erogauit. De cathedra conducatur ad
cathedram. id est de suꝑbia ad suꝑbiam. Iudicium autẽ & ruina
diaboli. nulli dubium quin arrogantia sit. Incidunt in eam qui
in puncto hore necdum discipli iam magistrisunt. Oportet aut̃
eum & testimonium habere bonum. ab his qui foris sunt. Quale
pͥncipium. talis & clausaͣla. Qui inrẽp̃hensibilis est. non solum ã
domesticis uerum & ab alienis consono ore laudatur. Alien ex-
tra eccłãm sunt itdei. heretici atq gentiles. Talis ergo sit ponti-¬
fex tp̃i. ut qui religioni detrahunt: uite eius detrahere ñ aude¬
ant. At nunc plerosq cernimus uel fauorem poplĩ in auriga¬

Expanded text:
mentaneus sacerdos humilitatem et mansuetudinem rusticorum, mentaneus sacerdos humilitatem et mansuetudinem rusticorum, ignorat blanditias Christianas, nescit se ipse contemnere, de dignitate transfertur ad dignitatem; non ieiunauit, non fleuit, non mores suos saepe reprehendit et adsidua meditatione correxit, non substantiam pauperibus erogauit: de cathedra, quod dicitur, ad cathedram, id est de superbia ad superbiam. iudicium autem et ruina diaboli, nulli dubium, quin adrogantia sit. incidunt in eam, qui in puncto horae necdum discipuli iam magistri sunt. oportet autem eum et testimonium habere bonum ab his, qui foris sunt: quale principium, talis et clausula. qui inreprehensibilis est, non solum a domesticis, uerum et ab alienis consono ore laudatur. alieni et extra ecclesiam sunt iudaei, heretici atque gentiles. talis ergo sit pontifex Christi, ut, qui religioni detrahunt, uitae eius detrahere non audeant. at nunc plerosque cernimus uel fauorem populi in auriga
Abbreviated transcription (Latin):
Non neophytum. ne in suꝑbiam elatus. incidat in uidicium diaboli.
Mirari satis non queo quȩ hominum tanta sit cecitas de uxoribus
ante baptismum. disputare. & rem in baptismate mortuam in mo
cum xp̃o uiuificatam. in calumpniam trabere. cum tam aꝑtum
euidensq p̃ceptum nemo custodiat. Heri cathectiminus. hodie põ.¬
tifex. heri in ampbyteatro. hodie in ȩccłã. Uespere incirco. mane
in altari. Dudum fautor hystrionum. nunc uirginum consecrator.
Num ignorabat apls tergiuer sationes nr̃as & argunientorum inep-¬
tias nesciebat ẜ Qui dixit unius uxoris uirum. ipse mandauit i¬
reprehensibilem sobrium. prudentem. ornatum. hospitalem. doo-¬
torem. modestum. non uinolentum. non ꝑcussorem. non litigiosũ.
non auarum. non neophytum. Ad omnia claudimtis octilos. solas
uidemus urores. Quod autem ait ne in suꝑbiam elatus incidat
in iudicium diaboli: quis non exemplo uerum ꝓbet: Ignorat mo¬

Expanded text:
non neophytum, ne in superbiam elatus in iudiciumincidatdiaboli: non neophytum, ne in superbiam elatus in iudiciumincidatdiaboli: mirari satis non queo, quae hominum tanta sit caecitas de uxoribus ante baptismum disputare et rem in baptismate mortuam, immo cum Christo uiuificatam, in calumniam trahere, cum tam apertum euidensque praeceptum nemo custodiat. heri catechumenus, hodie pontifex; heri in amphitheatro, hodie in ecclesia; uespere in circo, mane in altari; dudum fautor strionum, nunc uirginum consecrator: num ignorabat apostolus tergiuersationes nostras et argumentorum ineptias nesciebat? qui dixit: unius uxoris uirum, ipse mandauit inrepreliensibilem, sobrium, prudentem, ornatum, hospitalem, doctorem, modestum, non uinolentum, non percussorem, non litigiosum, non auarum, non neophytum. ad omnia claudimus oculos, solas uidemus mores, quod autem ait: ne in superbiam elatus incidat in iudicium diaboli, quis non exemplo uerum probet? ignorat mo
Abbreviated transcription (Latin):
litigiosum. non auarum. Nichil est impotentius arrogantia
rusticorum qui garrulitatem auctoritatem putant: & parati
semꝑ ad lites insubiectum sibi gregem tumidis sermonibus to¬
nat. Quaritiam in sacerdote uitandam & samuhel docet. m¬
chil coram poplõ eripuisse se ciiquam ꝓbans: & apłorum pauꝑtas
qui refrigeria sũptuum a fratribus accipiebant. & preter mattĩ
atq uestitum nichil sẽ alud nec abere nec uelle gloriabantim.
Quam ad tymothetim auaritiam. ad tyrum turpis lucri cupidita¬
tem aꝑtissime notat. Domum suã bene regentem. Non ut opes au¬
geat. non ut regias paret epulas. non ut celatas patenas. struat &
phasydes aues lentis uaporibus coquat. qui ad ossa ꝑueniant & suꝑ¬
omni castitate. He scilicet imitentur filios hely.qui inuestibulo
templi cum mulieribus dormiebant: & religionem predam putan¬
tes quicquid optimum in hostiis erat. in suas delitias contiertebant.

Expanded text:
litigiosum, non auarum: nihil enim inpotentius arrogantia litigiosum, non auarum: nihil enim inpotentius arrogantia rusticorum, qui garrulitatem auctoritatem putant et parati semper ad lites in subiectum sibi gregem tumidis sermonibus tonant. auaritiam in sacerdote uitandam et Samuel docet nihil coram populo eripuisse se cuiquam probans et apostolorum paupertas, qui refrigeria sumptuum a fratribus accipiebant et praeter uictum atque uestitum nihil se aliud nec habere nec uelle gloriabantur. quam ad Timotheum auaritiam, ad Titum turpis lucri cupiditatem apertissime notat. domum suam bene regentem: non ut opes augeat, non ut regias paret epulas, non ut caelatas patinas struat et Phasides aues lentis uaporibus coquat, qui ad ossa perueniant et supomni castitate: ne scilicet imitentur filios Heli, qui in uestibulo templi cum mulieribus dormiebant et religionem praedam putantes, quidquid optimum in hostiis erat, in suas delicias conuertebant.
Abbreviated transcription (Latin):
exemplo ꝓdest: tantum silentio nocet. Nam latratu canum ba¬
culoq pastoris: luporum rabies de terrenda est. Non umolentum.
non ꝑcussorem. Uirtutibus uitia opposuit. Didicimus quales esse
debeamus discamus quales non esse debeant sacerdotes. Ulinolentia
scurrarum est & comessatorum. Uenterq mero estuans. cito de.
spumat in libidines. In uino luxuria in luxuria uoluptas. in uolup¬
tate impudicitia est. Qui luxuriatur. uiuens mortuus est. Ergo
qui in ebriatur. & mortuus & sepultus est. Noe ad unius hore
ebrietatem. nudat femora sua: quȩ ꝑ sexcentos annos sobrietate
contȩxerat. Loth ꝑ temulentiam nesciens libidini miscet incestũ.
& quem sodoma non uicerat: uina uicerunt. Percussorem autem
episcopum ille condempnat qui dorsum suum posuit ad flagella:
& maledictus non remaledixit. S modestum. Duobus malis: unũ
opposuit bonum. ut temulentia & ira modestia refrenetur. Non

Expanded text:
exemplo prodest, tantum silentio nocet. Nam latratu canum, baexemplo prodest, tantum silentio nocet. Nam latratu canum, baculoque pastoris, luporum rabies deterrenda est. Non vinolentum, non percussorem. Virtutibus vitia opposuit. Didicimdebeamus: discamus quales non esse debeant Sacerdotes. Vinolentia scurrarum est, et comespumat in libidines. in uino luxuria, in luxuria uoluptas, in uoluptate inpudicitia est. qui luxuriatur, uiuens mortuus est: ergo, qui inebriatur, et mortuus et sepultus est. Noe ad unius horae ebrietatem nudat femora sua, quae per sexcentos annos sobrietate contexerat. Loth per temulentiam nesciens libidini miscet incestum et, quem Sodoma non uicerat, uina uicerunt. percussorem autem episcopum ille condemnat, qui dorsum suum posuit ad flagella et maledictus non remaledixit. sed modestum: duobus malis unum obposuit bonum, ut temulentia et ira modestia refrenetur. non
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ infert prudentem: exdudit eos qui sub nomine simplicita¬
tis excusant stulticiam. sacerdotum. Nisi enim cerebrum sanum
fuerit: omnia menbra inuitio erunt. Ornatum quoq eny tacͣic.
est prioris uerbi. id est qui uitia non habet in reprehensibilis ap-¬
pellatur. Qui uirtutibus pollet ornatus est. Possumus & aliud
intelligere ex hoc uerbo. uixta illud tullii. Caput est artis. doc̾e
quid facias. Sunt enim quidam ignorantes mensuram suam &
tante stoliditatis ac uerecundie. ut in motu & in incessu & in habitu
telligentes quid sit ornatus: comunt se uestibus & mundiciis cor-¬
poris. & lautioris mense epulas parant. cum omnis istius modi orna.¬
tus & cultus sordibus fedior sit. Quod autẽ doctrina a sacerdotibꝰ
expectatur & ueteris precepta sunt legis: & ad tytum plenius
scribitur. In nocens enim & absq sermone conuersatio quanttm

Expanded text:
autem infert \'prudentem\', excludit eos, qui sub nomine simplicitaautem infert \'prudentem\', excludit eos, qui sub nomine simplicitatis excusant stultitiam sacerdotum. nisi enim cerebrum sanum fuerit, omnia membra in uitio erunt. \'ornatum\' quoque Izttaatc est prioris uerbi, id est \'inreprehensibilis\'. qui uitia non habet, inreprehensibilis appellatur; qui uirtutibus pollet, ornatus est. possumus et aliud intellegei-e ex hoc uerbo iuxta illud Tullii: \'caput est artis decere, quod facias\'. sunt enim quidam ignorantes mensuram suam et tantae stoliditatis ac uecordiae, ut et in motu et in incessu et in habitu telligentes quid sit ornatus, comunt se vestibus et munditiis corporis, et lautiotis mensae epulas parant, cum omnis istiusmodi ornatus et cultus sordibus foedior sit. Quod autem doctrina a sacerdotibus expetatur, et veteris praecepta sunt legis, et ad Titum plenius scribitur . Innocens enim et absque sermone conversatio, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
sione uersetur in mundo : Sed futurus pastor ȩcclẽ talis eligit᷑:
ad cuius comparationem recte grex ceteri nominentur. Diffi-¬
niunt oratorem rethores. qui sit uir bonus. dicendi peritus.
ante uita. sic lingua in reprehensibilis queritur. ut doctus
merito suscipiatur. Perdit enim auctoritatem docendr. cuius
sermo oꝑe destruitur. Unus uxoris uirum. De hoc stipradixi¬
mus. nunc tantum admonemus ut si unius uxoris uiR etiam
ante baptismum queritar: cetera quoq que precepta sunt
ante baptismum requiramtis. Neq enim competit uniuer¬
sa post baptismũ: & untim hoc mandatum intelligere ante
baptismnum. Sobrium siue uigilantem. Icpa a Ni0c. quippe
utrumq significat prudentem: ornatum. hospitalem. doctorem.
Sacerdotes qui ministrant in templo dei ꝓbibentur uinum &
siceram bibere: ne in crapula & ebrietate ad grauentur corda eoꝵ
& ut sensus offitium exhibens deo uigeat semꝑ. & tentus sit. Qd

Expanded text:
sione, versetur in mundo? Sed futurus pastor Ecclesiae talis eligitur, sione, versetur in mundo? Sed futurus pastor Ecclesiae talis eligitur, ad cujus comparationem recte grex caeteri nominentur. Definiunt rhetores oratorem qui sit vir bonus, dicendi peritus. Ante vita quam lingua sic lingua irreprehensibilis quaeritur, ut doctus merito suscsermo opere destruitur. uniusuxoris uirum: de hoc supra diximus. nunc tantum admonemus, ut, si unius uxoris uir etiam ante baptismum quaeritur, cetera quoque, quae praecepta sunt, ante baptismum requiramus. neque enim conpetit uniuersa post baptismum et unum hoc mandatum intellegere ante baptismum. sobrium siue uigilantem — quippe utrum que significat -, prudentem, ornatumhospitalem, doctorem: sacerdotes, qui ministrant in templo dei, prohibentur uinum et siceram bibere, ne in crapula et ebrietate adgrauentur corda eorum et ut sensus officium exhibens deo uigeat semper et tenuis sit. quod
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Ut enim oratores & phylosophi describentes qualem ẽẽ
uelint ꝑfectum oratorem & phylosophum. non faciunt iniuriam
demostheni & platoni. sed res ipsas absq ꝑsonis definiunt: sic in de-¬
scriptione episcopi & in eorum expositione quȩ scripta sunt quasi
speculum sacerdotii ꝓponitur. Iam in potestate & conscientia smn¬
gulorum est quales se ibi aspiciant. ut uel dolere ad deformitatẽ:
uel gaudere ad pulcritudinem possint. Siquis episcopatum desi-¬
derat. bonum opus desiderat. Optis non dignitatem. laborem ñ¬
delicias. Opus ꝑ quod humilitate decrescat. non intumescat
fastigio. Oportet ergo episcopum in reprehensibilem esse. Id ip¬
sum quoq ad tytum. Siquis est sine crimine. Omnes uirtu-¬
tes in uno sermone comprehendit: & plene rem contra naturã
exigit. Si enim omne peccatum etiam in ocioso uerbo rep̃hen¬
sione dignum est: quis ille qui absq peccato id est sine reprehen¬

Expanded text:
tem. ut enim oratores et philosophi describentes, qualem uelint tem. ut enim oratores et philosophi describentes, qualem uelint esse perfectum oratorem et philosophum, non faciunt iniuriam Demostheni et Platoni, sed res ipsas absque personis definiunt, sic in descriptione episcopi et in eorum expositione, quae scripta sunt, quasi speculum sacerdotii proponitur. iam in potestate et conscientia singulorum est, quales se ibi aspiciant, ut uel dolere ad deformitatem uel\' gaudere ad pulchritudinem possint. si quis episcopatum desiderat, bonum opus desiderat: opus, non dignitatem, laboremdelicias. Opus quo per humilitatem decrescat, non intumescat fastigio. Oportet ergo episcopum irreprehensibilem esse . Id ipsum quoque ad Titum: Si quis est sine crimine . Omnes virtutes in uno sermone comprehendit, et pene rem contra naturam exigit. Si enim omne peccatum, etiam in otioso verbo, reprehensione dignum est, quis ille, qui absque peccato, id est, sine reprehen
Abbreviated transcription (Latin):
contituuficatit nos cum illo donans omnia delicta. delens quod ad¬
uersum nos erat cyrographum decreti. quod erat contraritm
nobis. & ipsum tulit demedio. affigens illud cruci. Omnia nr̃a
cum xp̃o mortua sunt: uniuersa cẏrographa ueteris peccati de¬
leta. solum nomen uitut uxoris. Dies me defitiet. si cuncta quȩ ad
potentiam baptismi ꝑtinent de scripturis sanctis uoluero digerere
& mitiuitatis secundȩ imino in rp̃o prime ponere sacram̃ta. ante¬
quam dictandi finem faciam. Iam enim intelligo me menstram
excedere eplẽ. Uolo suꝑiora capitula in quibus futuri ep̃i uita des¬
cribitur cursim exponere: ut apłm non inunuis uroris elogio.
s in omnibus quȩ precepit doctorem gentium suscipiamus. Simal
obsecro nequis me in suggillationem istius temporis sacerdotũ
scripsisse quȩ seripsiste quȩ scripsi existimet. sed in ȩccle utilita¬

Expanded text:
conuiuificauit nos cum illo donans omnia delicta, delens, quod adconuiuificauit nos cum illo donans omnia delicta, delens, quod aduersum nos erat, chirographum decreti, quod erat contrarium nobis; et ipsud tulit e medio affigens illud cruci. omnia nostra cum Christo mortua sunt, uniuersa chirographi ueteris peccata deleta: solum nomen uiuit uxoris? dies me deficiet, si cuncta, quae ad potentiam baptismi pertinent, de scripturis sanctis uoluero digerere et natiuitatis secundae, immo in Christo primae, ponere sacramenta. «. Antequam dictandi finem faciam — iam enim intellego me mensuram excedere epistulae —, uolo superiora capitula, in quibus futuri episcopi uita describitur, cursim exponere, ut apostolum non in unius uxoris elogio, sed in omnibus, quae praecipit, doctorem gentium suscipiamus. simul obsecro, ne quis me in sugillationem istius temporis sacerdotum scripsisse, quae scripsi, aestimet, sed in ecclesiae utilita
Abbreviated transcription (Latin):
titur. Sordes emundantur:. quantomagis munditiȩ non comquu¬
nantus. Dabo uobis cor nouum & sp̃m notum. In xp̃o enim iħu
neq circuicisio aliquid ualet neq preputium: s noua creatura.
Unde o cantamus canticum nouum & ueteri homine deposito
non ambulamus. inuetustate litcerȩ. sed in nouitate sp̃c. Hic ẽ
calctilus nouts cui nouum nomen inscribitur. quod nemo suit le¬
gere nisi qui illud acceperit. Quot quot enim baptizati sumtis
in xp̃o ihu: inmorte illuis baptizati sumus. consepulti ei ꝑ baptis¬
mum in morte. ut quomodo surrexit. xp̃c amortuis ꝑ gloriam pa-¬
tris. ita & nos in nouitate uitȩ ambulemus. Totiens nouitatem
legimus: &. tamen mactilosum nomen uxoris. non potest ulla no-¬
uitate deleri. Consepulti enim sumus xp̃o in baptismate: & re¬
surreximus ꝑfidem oꝑationis dei. qui suscitauit eum ã mor-¬
tuis. Cumq essemus nos mortui in delictis & p̃putio carnis nr̃ȩ.

Expanded text:
titur. sordes emundantur: quanto magis munditiae non coinquititur. sordes emundantur: quanto magis munditiae non coinquinantur? dabo cor nouum et spiritum nouum; in Christo enim Iesu neque circumcisio aliquid ualet neque praeputium, sed noua natura. unde et cantamus canticum nouum et ueteri homine deposito non ambulamus in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus. hic est calculus nouus, cui nonum nomen inscribitur, quem nemo scit legere, nisi qui illum acceperit. quotquot enim baptizati sumus in Christo Iesu, in morte illius baptizati sumus, consepulti ei per baptismum inmorte, ut, quomodo surrexit Christus a mortuis per gloriam patris, ita et nos in nouitate uitae ambulemus. totiens nouitatem legimus et tamen maculosum nomen uxoris non potest ulla nouitate deleri? consepulti sumus Christo in baptismate et resurreximus per fidem operationis dei, qui suscitauit eum a mortuis. cumque essemus mortui in delictis et in praeputio carnis nostrae,
Abbreviated transcription (Latin):
tia quȩ cum apło possunt dicere. filioli mei quos iterum partu¬
rio: donec xp̃c formetira in uobis. Et lac uobis potum dedi nones¬
cam. Mycheas de gratia baptismi uaticinatu. Ipse auertet & mi¬
serebitim nr̃i demerget inquitates nr̃as: & piciet in ꝓfundum
maris omnia peccata nostra. Quomodo in lauacro omnia pecca¬
ta merguntur. si una uror suꝑnatat. Beati quorum remisse¬
sunt miquitates. & quoram tecta sunt peccata: beatus ura cui
non imputabit dñs peccatum. Arbitror quod postimus & nos huic
aliquid cantico coniungere. Beatus cui non imputabit dñs uxorẽ.
Audiamus & ezechiel filium hominis quomodo de eius uirtute
ꝓnuntiet: qui hominis futurus est filius. Assummã uos de gen¬
tibus & asꝑgam suꝑ uos aquam mundam: & mundabimini ab om¬
mbus inmtndiciis ur̃is. & dabo uob̃ cor notium & sp̃m notium. Ab
omnibtis inquit mundabo uos sordibus. In omnibus nichil p̃termit.¬

Expanded text:
tia, quae cum apostolo possint dicere: filioli mei, quos iterum partutia, quae cum apostolo possint dicere: filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in uobis, et: lac uobis potum dedi, non escam. Micheas de gratia baptismi uaticinatur: ipse auertet et miserebitur nostri; demerget iniquitates nostras et proiciet in profundum maris omnia peccata nostra. Quomodo in lauacro omnia peccata merguntur, si una uxor susunt iniquitates, et quorum sunt peccata. Beatus vir, cui non imputavit Dominus peccatum . Arbitror quod possumus et nos huic aliquid cantico jungere: Beatus vir, cui non imputabit Dominus uxorem. Audiamus et Ezechielem filium hominis, quomodo de ejus virtute pronuntiet, qui hominis futurus est filius: Assumam 421 vos de gentibus, et aspergam super vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus inmunditiis uestris; et dabo uobis cor nouum et spiritum nouum. \'ab omnibus\', inquit, \'mundabo uos sordibus\'. in \'omnibus\' nihil praetermit
Abbreviated transcription (Latin):
in mysterio trinitatis. Penitet facti popłm̃ iudeorum: & statim
a petro ad baptismum mittitur. Anteꝗͣ parturiat parit syon:
& nascitu gens simul. Paulus persecutor ecclȩ̃ & lupus rapax
beniamin. ananye oui submittit caput: nec ante recuperat aspec¬
tum. quam curet baptismo cecitatem. Eimuchus candacis regi¬
nȩ ethyopum. lectione ꝓphetica . xp̃i baptismati p̃paratur. Mutat¬
contra naturam ethyopᷤᷤ pellxem suam. & pardis uarietates suas
Qui iohannis acceperant baptisma. quia sp̃m sanctum nescie¬
bant iterum baptizantu. nequis pataret ex gentibus aut iu¬
deis aquas sine spͣti sancto ad salutem posse sufficere. Uox dñi
suꝑ aquas: dñs suꝑ aquas multas. Dñs diluuium in habitare
facit. Dentes eius ficut grer de tonsarum que ascenderunt de la¬
uacro: omnes gemellos habentes fettis &. in fecunda non est in eis.
Si non est infecunda nec sterilis: omnes habent ubera lacte roran¬

Expanded text:
in mysterio trinitatis. paenitet facti populum Iudaeorum in mysterio trinitatis. paenitet facti populum Iudaeorum a Petro ad baptisma mittitur. Antequam parturiat, parit Sion, et nascitur gens simul . Paulus persecutor Ecclesiae, et lupus rapax Benjamin, Ananiae ovi submittit caput: nec ante recuperat aspectum quam curet baptismo caecitatem . Eunuchus Candacis reginae Aethiopum, lectione Prophetica, Christi baptismati pcontra naturam Aethiops pellem suam et pardus uarietates suas. qui Iohannis acceperant baptisma, quia spiritum sanctum nesciebant, iterum baptizantur, ne quis putaret e gentibus aut Iudaeis aquas sine spiritu sancto ad salutem posse sufficere. uox domini super aquas, dominus super aquas multas, dominus diluuium inhabitare facit. dentes eius sicut grex detonsarum, quae ascenderunt de lauacro, omnes gemellos habentes, et infecunda non est in eis. si non est infecunda nec sterilis, omnes habent ubera lacte roran
Abbreviated transcription (Latin):
Myrra mutatur sacramento crucis. & septua ginta palme apłoꝵ¬
dulcoratis legis gurgitibus irrigantur. Abraham & ysaac puteos
fodiunt. repugnant allophyli: & bersabeẽ ciuitas iuramenti regnũ-¬
q salomonis nomen sumit a fontibus. Rebecca inuenitu ad puteũ:
rachel ꝓpter aquas. supplantatoris osculo salutatur. Moyses filias
sacerdotis madyan aꝑto puteo ab iniuria uindicat. Precursor dm̃i
xp̃o popłm parat. Ipse saluator post beptisia & scĩficatas stio laua¬
cro iordanis aquas regnum celorum incipit predicare. pͥmum signũ
ex aquis facit. Samaritana uocatur ad puteum.sitientes inuitan¬
rit ex aqua & sp̃u. non intrare eum regna celorum. Quia ab aqͥs
ceperat finiuit in aquis. Latus. xp̃i percutitur lancea: & baptis¬
mi aquȩ & martyrii pariter sacramenta funduntur. Post resur¬
rectionem aplõs mittit ad gentes. precipit eis ut baptizent eas

Expanded text:
Merra mutatur sacramento crucis et septuaginta palmae apoMerra mutatur sacramento crucis et septuaginta palmae apodulcoratis legis gurgitibus inrigantur. Abraham et Isaac puteos fodiunt, repugnant allophyli. et Bersabee, ciuitas iuramenti,. regnumque Salomonis nomen sumit a fontibus. Rebecca inuenitur ad puteum. Rachel propter aquas subplantatons osculo salutatur. Moyses filias sacerdotis Madiam aperto puteo ab iniuria uindicat. praecessor domini rfectio,\' Christo populum parat. ipse saluator post baptisma et sanctificatas suo lauacro Iordanis aquas regnum caelorum incipit praedicare. primum signum ex aquis facit, Samaritana uocatur ad puteum, sitientes inuitanrit ex aqua et spiritu sancto, non intrare eum regna caelorum. quia ab aquis coeperat, finiuit in aquis: latus percutitur lancea et baptismi atque martyrii pariter sacramenta funduntur. post resurrectionem apostolos mittit ad gentes, praecipit eis, ut baptizent eas
Abbreviated transcription (Latin):
de aquis quod uitiat egredittr. & pennatos fideles de terra ad
celum leuat. fabricatur homo ex limo: & inter manus dei aqua¬
rum sacramenta uersantur. Plantatur paradysus in eden. &
unus fons in quatuor pͥncipia diuiditor. qui postea egrediens de
templo & contra solis ortum uadens: amaras aquas mortuasq ui¬
uificat. Peccat mundus. & sine aquarum dibatio non purgat᷑.
Statimq columba sp̃c sc̃ĩ expulso alite teterrimo ita ad noe
quasi ad xp̃m in iordane deuolat & ramo refectionis ac luminis
pacem orbi adnuntiat. Pharao cum exercitu stio nolens popłm dei
exire de egypto: in typo baptismatis suffocatirꝵ. Et in psalmis
de interfectione illius scribitar. Tu confirmasti in uirtute tua
mare contriuisti capita draconum in aquis. tu confregisti cap̃t
draconis magni. Unde & regłi & scorpiones arentia queq sectant᷑:
& postquã ad aquas uenerint. & hymphaticos faciunt & hydropas.

Expanded text:
de aquis, quod uiuat, egreditur et pinnatos fideles de terra ad de aquis, quod uiuat, egreditur et pinnatos fideles de terra ad caelum leuat. fabricatur homo de limo et inter manus dei aquarum . sacramenta uersantur. plantatur paradisus in Edem et- unus . fons in quattuor principia diuiditur, qui postea egrediens de templo et contra solis ortum uadens amaras aquas mortuasque uiuificat. peccat mundus et sine aquarum diluuio non purgatur. statimque columba spiritus sancti expulso alite taeterrimo ita ad Noe quasi ad Christum in Iordane deuolat et ramo refectionis ac luminis pacem orbi adnuntiat. Pharao cum exercitu suo nolens populum dei exire de Aegypto in typo baptismatis suffocatur. et in Psalmis de interfectione illius scribitur: tu confirmasti in uirtute tua mare, tu contriuisti capita draconum in aquis, tu confregisti caput draconis magni. unde et reguli et scorpiones arentia quaeque sectantur et, postquam ad aquas uenerint, hydrophobus et lymphaticos faciunt.
Abbreviated transcription (Latin):
non quo uere & simplici intelligentiȩ resistamtis s ut doceamus
te scͥpturas scãs sic intelligere ut scͥpte sunt: nec euacuare baptis¬
mum saluatoris. & totum patibuli sacramentum irritum facere.
Reddamus quod paulo ante ꝓmisimus: & de scola rethorum aqua¬
rum laudes & baptismi p̃dicemus. Rudis mundus necdum sole
rutilante nec pallente luna nec astris micantibus in compositam
& inuisibilem materiam abyssorum magnitudine & de formibtis
tenebris oppͥmebat: solts sp̃o dei in aurige modum suꝑ aquas fere¬
batur. & nascentem mundum in figura baptismi parturiebat.
Inter celum & terram medium extruitur firmamentum. et
iuxta hebraici sermonis. ee ya a o a u s i a N. celum id est samaym
ex aquis sortitur uocabulum. & aque quȩ suꝑ celos sunt in lau¬
des dño separantur. Vnde & in ezednel cristallum suꝑ cherubin
uidetur extensum: id est compacte & densiores aquȩ. Primum

Expanded text:
non quo uerae et simplici intellegentiae resistamus, sed ut doceamus non quo uerae et simplici intellegentiae resistamus, sed ut doceamus te scripturas sanctas sic intellegere, ut scriptae sunt, nec euacuare baptismum saluatoris et totum patibuli sacramentum initum facere. Reddamus, quod paulo ante promisimus, et de schola rhetorum aquarum laudes et baptismi praedicemus. rudis mundus necdum sole rutilante nec pallente luna nec astris micantibus inconpositam et inuisibilem materiem abyssorum magnitudine et deformibus tenebris obprimebat. solus spiritus dei in aurigae modum super aquas ferebatur et nascentem mundum in figura baptismi parturiebat. inter caelum et terram medium extruitur firmamentum et iuxta Hebraici sermonis ἐτυμολογίαν caelum, id est \'samaim\', ex aquis sortitur uocabulum et aquae, quae super caelo sunt, in laudes domini separantur. unde et in Ezechiel crystallum super cherubin uidetur extensum, id est conpactae et densiores aquae. primum
Abbreviated transcription (Latin):
suam: ne tuis contra te legibus dimi.cemus. Queram & alitid.
Siquis ante baptismum habuerit concubinam. & illa mortua
baptiz atus uxorem duxerit: utrum clericus debeat fieri an
non. Respondebis posse fieri. quia concubinam habueritꝰ
non txorem. Coniugales ergo tabule & iura dotalia. non coi-¬
tus ab aplo condempnantur. Multos uidemus obnimiam pau¬
pertatem uxorum sarcinam declinare. & ancillulas suas ha-¬
bere pro urorbus. stisceptosq ex his liberos colere ut ꝓprios.
Si forte ditati ab imꝑatore stolas illas meruerint. confestim apls
colla subinittet.& inuitus inter uxores eas reciꝑe cogetur.Si aũt
pͥnctpale rescriptum eadem tenuitas impetrare. nequiuerit: cum ro¬
manis legibus scita ȩcclẽ mutabuntur. Uide ne hoc quod dicitirr
unlis uxoris uirum units mulieris possit intelligiut ad coitum
magis referatur quiam ad dotales tabulas. Hȩc uniuersa ꝑferimus

Expanded text:
suam, ne tuis contra te legibus dimicemus. quaeram et aliud: suam, ne tuis contra te legibus dimicemus. quaeram et aliud: si quis et ante baptismum habuerit concubinam et illa mortua baptizatus uxorem duxerit, utrum clericus debet fieri an non? respondebis posse fieri, quia concubinam habuerit, non uxorem; coniugales ergo tabulae et iura dotalia, non coitus ab apostolo condemnatur. multos uidemus ob nimiam paupertatem uxorum sarcinam declinare et ancillulas suas habere pro uxoribus susceptosque ex his liberos colere ut proprios; si forte ditati ab imperatore stolas illis meruerint, confestim apostolo colla submittet et inuitus inter uxores eas recipere cogetur; sin autem principale rescriptum eadem tenuitas inpetrare non quiuerit, cum Romanis legibus scita ecclesiae mutabuntur. uide, ne hoc, quod dicitur: unius uxoris uirum, unius mulieris possit intellegi, ut ad coitum magis referatur quam ad dotales tabulas. haec uniuersa proferimus,
Abbreviated transcription (Latin):
tionibus accipitur. domusq dispensatio ad animam refertur
& corpus. ita urores pontificum dici ecclãs de quibus in ysara scͥp¬
tum est. Mulieres ꝓperantes de spectaculo uenite. Non est enĩ
popls̃ habens intelligentiam. Et rursum. Mulieres ditites sur¬
gite. & audite uocem meam. Et in puerbiis. Mulierem fortẽ
quis inueniet: Honorabilior est pretiosis lapidibus que talis
edificauerunt domum. insipiens autẽ destruxit manibus. Nec
hoc inquiunt episcopis uideatur indignum. cum de deo quoq
scriptum sit. Sicut despicit uxor uirum suum. sic despexit me
domus ifrl. Et in aplõ. Despondi enim uos uni uiro uirginem
castam exhibere xp̃o. Mulierem autẽ id est. NIIINeI UA.
iuita greci sermonis ambiguitatem. in his omnibus testimo¬
niis uxorem potius intelligi. Uiolenta est inquies & satis dura
etiam hec interpretatio. Redde igiti scripturȩ simplicitatẽ

Expanded text:
tionibus, accipitur domusque dispensatio ad animam refertur tionibus, accipitur domusque dispensatio ad animam refertur et corpus, ita uxores pontificum dici ecclesias. de quibus in Esaia scriptum est: mulieres, properantes de spectaculo uenite; non est enim populus habens intellegentiam, et rursum: mulieres diuites, surgite et audite uocem meam, et in Prouerbiis: mulierem fortem quis inueniet? honorabilior est pretiosis lapidibus, quae talis  mulieres aedificauerunt domum, insipiens autem destruxit manibus. nec hoc, inquiunt, episcopis uideatur indignum, cum de deo quoque scriptum sit: sicut despicit uxor uirum suum, sic despexit me domus Israhel, et in apostolo: despondi enim uos uni uiro, uirginem sanctam exhibere Christo; mulierem autem, id est γυναῑκα, iuxta Graeci sermonis ambiguitatem in his omnibus testimoniis uxorem potius intellegi. \'uiolenta est\', inquis, \'et satis dura etiam haec interpretatio.\' redde igitur scripturae simplicitatem
Abbreviated transcription (Latin):
reliquiĩs congregabatar. sciebat lege concesstim &o exemplo patri¬
archarum ac moysi. familiari popłõ nouerat in multis uxoribus
liberos spargere: ipsis quoq sacerdotibus huitis licentiȩ patebat ar¬
bitrium. Precipit ergo ne eandem licentiam ȩccłẽ sibi uendicent
sacerdotes. ne bina pariter & terna conugia sortiantur. sed ut sin¬
gulas uno tempore uxores habeant. Ne contentiosum clames esse
quod diximus. accipe & aliam explanationem: ne tibi soli liceat
non uoluntatem legi.s legem iungere uoluntati. Quidam coacte
interpretantiur urores ꝓ eccliĩs. iuros ꝑ episcopis debere accipi.
Et hoc in nycena quoq synodo a patribus esse decretum. ne de alia
ad aliam eccłam episcopus tranfferatur. nec uirginalis pauꝑcule
sotictate contempta ditioris adultere. querat amplexus. ut quo¬
modo culpa & uitrum filiorum. ĩ N a onc aaoic. id est in cogita¬

Expanded text:
reliquiis cogebatur. sciebat lege concessum, exemplo patrireliquiis cogebatur. sciebat lege concessum, exemplo patriarcharum ac Moysi familiare populo nouerat in multis uxoribus liberos spargere, ipsis quoque sacerdotibus huius licentiae patebat arbitrium: praecipit ergo, ne eandem licentiam ecclesiae sibi uindicent sacerdotes, ne bina pariter et trina coniugia sortiantur, sed ut singulas uno tempore uxores habeant. contentiosum clames esse, quod diximus; accipe et aliam explanationem, ne tibi soli liceat non uoluntatem legi, sed legem iungere uoluntati. quidam coacte interpretantur uxores pro ecclesiis, uiros pro episcopis debere accipi — et hoc in Nicena quoque synodo a patribus esse decretum, ne de alia ad aliam ecclesiam episcopus transferatur, ne uirginali pauperculae societate contempta ditioris adulterae quaerat amplexus — et, quomodo culpa et uitium filiorum in λογισμοῑς, id est in cogita
Abbreviated transcription (Latin):
indulgentiam udicis metuenda seueritas. dicente aplõ. Et hec
quidem fuistis. sed abluti estis. sed scificati estis sed iustificati estas
in nomine dñi nr̃i iħu xp̃i. & in sp̃t dei nr̃i. Bene &o feliciter con-
donata. S quero quomodo tuȩ sordes lote sint. & mẽȩ mundiciȩ
sordidate. Non dico ais sordidatas. sed in eodem statu mansisse quo
fuerant. Si enim sordes fuissent. lote utiq essent ut mẽȩ̃. Rogo
que est ista terginersario: & acumen omni pistillo ret̾unsiut. Qa
non est peccatum peccatum est: quia non est sordidum sordidum ẽ.
Non dimisit dñs quia non habuit quod dimitteret: & quia non
dimisit iccirto manet quod non fuit: Quantam tum habeat
baptisma & aquȩ in xp̃o sc̃ificate gratia: paululum post docebo.
Interim uixta utilgi ꝓuerbitm: malo arboris nodo malus caneus
requirendus est. Hoc quod dicit unius uroris uirum. potest &

Expanded text:
indulgentiam iudicis metuenda seueritas dicente apostolo: et haec indulgentiam iudicis metuenda seueritas dicente apostolo: et haec quidem fuistis, sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed iustificati estis in nomindonata. sed quaero: quomodo tuae sordes lotae sunt et meae munditiae sordidatae? \'non dico\'. ais, csordidatas, sed in eodem statu mansisse, quo fuerant; si enim sordes fuissent, lotae utique essent ut meae\\ rogo, quae est ista tergiuersatio et acumen omni pistillo retunsius: quia non est peccatum, peccatum est; quia non est sordidum, sordidum est? non dimisit dominus, quia non habuit, quod dimitteret; et quia non dimisit, idcirco manet, quod non fuit? Quantam uim habeat baptismum et aquae in Christo sanctificatae gratiam paululum post docebo; interim iuxta uulgare prouerbium malo arboris nodo malus cuneus requirendus est. hoc, quod dicit unius uxoris uirum, potest et
Abbreviated transcription (Latin):
Quid simile. uxor & scortum : Imputatur infelicitas coniugis mor¬
tue & libido meretricia coronatur. Ille si prior uxor uitieret aliã
non haberet: tu ut passim caninas nuptias. iungeres quid po¬
tes excusaree forsitan timuisse te dicas. ne si matrimonium.
copullasses: non posses aliquando clericus ordinari. Ille in urore
optauit liberosi tu in meretrice sobolem ꝑdidisti. Illum nature
& benedictioni dñi seruientem crescite & multiplicamini & re¬
plete terram: cubiculorum secreta texerunt. te subantem ad
coitum publica facies exsecreta est. Ille quod licebat uerecundo
pudore celauit: tu quod non licebit impudeuter omnium ocu¬
lis ingessisti. Illi scriptum est honorabiles nuptie & cubile in¬
maculatum. tibi legitur. fornicatores autem & adulteros ꝑdet
deus: & qtui corrumpit templtm dei corrumpet illam deus. Om-¬
na nobis inquit in baptismate condonata sund crimina. nec post

Expanded text:
quid simile uxor et scortum? inputatur infelicitas coniugis morquid simile uxor et scortum? inputatur infelicitas coniugis mortuae \'et libido meretricia coronatur? ille, si prior uxor uiueret, aliam non haberet; tu, ut passim caninas nuptias iungeres, quid potes excusare? forsitan timuisse te dicas, ne, si matrimonium copulasses, non posses aliquando clericus ordinari? ille in uxore optauit liberos, tu in meretrice subolem perdidisti; illum naturae et benedictioni domini seruientem: crescite et multiplicamini et replete terramcubiculorum secreta texerunt, te subantem ad coitum publica facies execrata est; ille, quod licebat, uerecundo pudore celauit, tu, quod non licebat, inpudenter omnium oculis ingessisti; illi scriptum est: honorabiles nuptiae et cubile inmaculatum, tibi legitur: fornicatores autem et adulteros perdet deus et: qui corrumpit templum dei, corrumpet illum deus. omnia, inquit, nobis in baptismate condonata sunt crimina — nec post
Abbreviated transcription (Latin):
trahis. quam ideo accepi ne facerem quod fecisti : Audiant eth¬
nici messeᷤ ȩcolẽ. de quibus cotidie horrea nr̃a complenti. audiãt
catecumini qui sunt fidei candidati ne uxores ducant ante bap¬
tisma. ne honesta uingant matrimonia. sed scortorum & articorũ.
ritu ac de re publica platonis ꝓmiscuas uxores cominues liberos
habeant. mimo caueant qualecumq uocabulum comugis. ne post.¬
quam in xp̃m crediderunt. noceat eis quod aliquando non concu-¬
binas. nec meretrices sed uxores habuerint. Recolat unusquisq
conscientiam suam: & totius uulnera pingat etatis. Cumq uerũ
iudicem priorum se exhibuerit delictorum. audiat increpantẽ
iħm. Hypocrita. eice pͥmum trabem de oculo tuo: & tunc uide¬
bis eicere festucam de occilo fratris tui. Uere scribarum & pha¬
riseortim similes. culicem eliquantes & camelum glutientes deci¬
mamus mentam & anethum: & dei iudicium pretermittimus.

Expanded text:
trahis, quam ideo accepi, ne facerem, quod fecisti? audiant ethtrahis, quam ideo accepi, ne facerem, quod fecisti? audiant ethnici, messis ecclesiae, de quibus cotidie horrea nostra conplentur; audiant catechumeni, qui sunt fidei candidati, ne uxores ducant ante baptisma, ne honesta iungant matrimonia, sed Scottorum et Aticottorum ritu ac de Re publica Platonis promiscuas uxores, communes liberos habeant; immo caueant qualecumque uocabulum coniugis, ne, postquam in Christo crediderint, noceat eis, quod aliquando non concubinas nec meretrices, sed uxores habuerint! Recolat unusquisque conscientiam suam et totius uulnera plangat aetatis, cumque uerum iudicem priorum se exhibuerit delictorum, audiat increpantem Iesum: hypocrita, eice primum trabem de oculo tuo et tunc uidebis eicere festucam de oculo fratris tui. uere scribarum et pharisaeorum similes, culicem liquantes et camelum glutientes decimamus mentam et anetum et dei iudicium praetermittimus.