comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
antate dũocanticum nouum : cantate
dño om̃is t̃ra: si canticũ nouũ cantat om̃is
t̾ra. sic ȩdificat᷑ cũ cantat. Ipsũ cantare
edificare ẽ : sed ñ uetus cantet: uetus
cantat cupiditas carnis. nouũ cantat caritas di
quicqͥd cantas de cupiditate uetus cantas:
& si sonant in ore uerba cantici noui. ñ ẽ speci¬
osa laus in ore peccatoris. Melius ẽ ut nouus
taceas : quã ut uetus cantes. Quia si fueris nouus
& tacueris. aurib: hominũ ñ sonat nã cortuũ
ñ tac& canticũ nouũ. & ꝑuenit ad aures dĩ quite
fecit hominẽ nouũ. Diligis & taces. dilectio ipsa
uox ẽ addm̃. & ipsa dilectio canticũ nouũ ẽ Audi
qͥa canticũ nouũ ẽ. Oñs dic̃ Mandatũ nouũ do uob̃
ut uos inuicẽ diligatis : Om̃is gͦ t̾ra cantatican

Expanded text:
antate Domino canticum novum, cantate Domino omnis terra.» Si canticum novum cantat omnis terra; sic aedificatur, cum cantat: ipsum cantare, aedificare est; sed si non vetus cantet. Vetus cantat cupiditas carnis: novum cantat charitas Dei. Quidquid cantaveris de cupiditate, vetus cantas; etsi sonant in ore verba cantici novi, non est speciosa laus in ore peccatoris . Melius est ut novus taceas, quam ut vetus cantes; quia si fueris novus, et tacueris, auribus hominum non sonat: nam cor tuum non tacet canticum novum; et pervenit ad aures Dei, qui te fecit hominem novum. Diligis, et taces: dilectio ipsa vox est ad Deum, et ipsa dilectio canticum novum est. Audi quia canticum novum est: Dominus dicit, «Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis»
Abbreviated transcription (Latin):
foras ꝓiciat᷑. Bonũ ẽ gͦ. sapient̃ humiliari Eccȩ nuno
nonne humiliant᷑ heretici : nonne leges contͣ illos
datȩ s̃ etiã ab hominib contͣ qͦs diuinȩ regnant.
quȩ illos etiã ante damnauer̃ : ecce humiliant᷑ ec ce
fugant᷑ ecce ꝑ secutionẽ patiunt᷑. sed sine sapore ꝓ
titulũ psalmi : audiamꝰ etiã uerba psalmi. Exllic̃¬

Expanded text:
foras projiciatur ? Bonum est ergo sapienter humiliari. Ecce nunc foras projiciatur ? Bonum est ergo sapienter humiliari. Ecce nunc nonne humiliantur haeretici? Nonne leges contra illos datae sunt etiam ab hominibus, contra quos divinae regnant, quae illos ante etiam condemnaverant? Ecce humiliantur, ecce fugantur, ecce persecutionem patiuntur, sed sine sapore; ptitulum Psalmi; audiamus etiam verba Psalmi.
Abbreviated transcription (Latin):
salinarũ duod ecĩ ꝑfectꝰ ẽ numerꝰ Cui ꝑfecto numero:
etiã duodenariꝰ apłoꝵ numerꝰ deputat᷑. Ñ enĩ frustra:
nisi qr ꝑ totũ mundũ mitendũ erat uerbũ. Verbũ aũ dĩ¬
qđ ÷ xp̃c innubibi : hoc ẽ in p̃dicatorib ueritatis Mun¬
dus aũ : iiiͦͣ. partib constat quattuor enĩ partes notis¬
simȩ om̃ib s : & sepe in scripturis cõmemoratȩ Qui
etiã qͣt tuor uenti dicti s̃: oriens occidens aquilo &
meridies. Ad om̃s istas qͣttuor partes missũ ẽ uerbũ :
tificatã a t̾rena uita : quare in ualle salinarã : uallis
humilitas ẽ. Salinȩ : saporẽ significant Multi enĩ hu¬
miliant᷑ : sed uane & fatue in uana uetustate humi¬
liant᷑ patit᷑ tribulationẽ ꝓpecunia : patit᷑ tribulati¬
onẽ ꝓhonore tẽporali. patit᷑ tribulationẽ ꝑ cõmodis¬
haiꝰ uite : passurus ẽ cribulationẽ & humiliandus
si in facuatũ fuerit : ad nichil ualebit aliud nisi ut

Expanded text:
lia perfectus est numerus, cui perfecto numero etiam duodenarius Apostolorum numerus deputatur: non enim frustra, nisi quia per totum mundum mittendum erat verbum. Verbum au in nubibus, hoc est in praedicatoribus veritatis. Mundus autem quatuor partibus constat. Quatuor ejus partes notissimae sunt omnibus, et saepe in Scripturis memoratae: quae etiam quatuor venti dictae sunt , oriens, occidens, aquilo et meridies. Ad omnes istas quatuor partes missum est verbum, tificata a terrena vita. Quare, in valle Salinarum? Vallis humilitas est: salinae saporem significant. Multi enim humiliantur, sed vane et fatue: in vana vetustate humiliantur. Patitur quis tribulationem pro pecunia, patitur tribulationem pro honore temporali, patitur tribulationem pro commodishujus; passurus est tribulationem, et humiliandus:sal infatuatum fuerit, ad nihilum vaiebit aliud, nisi ut
Abbreviated transcription (Latin):
Bene mutant᷑ in huiꝰ tituli in seriptionẽ. Mutan¬
t᷑ aũ sic̃ seqͥt᷑ indo ctrina Cũ enĩ dixiss& ꝓhis qͥ
immutabunt᷑ intita li inscriptionẽ: addidit ipsi
dđ in doctrina Id ÷ mu tant᷑ ñ sibi sed ipsidđ : &
mutant᷑ in doctrina Ñ enĩ ita rex xp̃c. quasi scło
regnaturꝰ cũ aꝑte dixerit. regnũ meũ ñ ẽ de hoc¬

Expanded text:
utantur autem, sicut sequitur, in doctrinam. Cum enim dixisset, Pro his qui immutabuntur in tituli inscriptionem; addidit, ipsi David in doctrinam: id est, mutantur non sibi, sed ipsi David, et mutantur in doctrinam. Non enim ita rex Christus, quasi saeculo regnaturus; cum aperte dixerit: Regnum meu
Abbreviated transcription (Latin):
xus ẽ : sed ñ treat quia psalmꝰbreuis
ẽ Tanqͣm gͦ aliqͣntulũ ꝓlixiorẽ palmũ
audierimꝰ sic intendamꝰ : qm̃ in nomi¬
ne xp̃i nutritis & nutriendis loquim᷑ in ȩccładi
Riec alienis a sapore istarũ litterarũ a quib:
mundus alienꝰ ẽ q̃ quasi rudia uob̵ ista semꝑ
eẽ debent. Si enĩ ea quȩ sepissime audistis cum
iocundita te in ore cogitationis ruminatis nec
obliuione tanqͣm inuentre sepelistis: eadẽ ipsa
recordatio ur̃a & memoria multũ nos poterit ad¬
iuuare ne multũ loquam̃ ad enodanda quasi rudib
ea quȩ iã uos nosse nouimꝰ. Certe illud meminimꝰ:
sepe dudisse quȩ dicimꝰ. Uix ẽ ut in psalmis inuenias
ȩxcłȩ. qđ utiq ex parte & nos sumꝰ Ac ꝑ hoc qͥndo
uoces nras agnoscimꝰ sine affectu agnoscere ñ pos¬
sumꝰ & tantomagis delectam᷑ qͣnto in hisdẽ nos
eẽ sentimꝰ. Dauid rex unus homo fuit : sed ñ unum
hominẽ figurauit. Quando scilic& figurauit ȩc¬

Expanded text:
xus est; sed non nos terreat, quia Psalmus brevis est. Tanquam ergo aliquantulum prolixiorem Psalmum audierimus, sic intendamus: quoniam in nomine Christi nutritis et nutriendis loquimur in Ecclesia Dei, nec alienis a sapore istarum Litterarum a quibus mundus alienus est, non quasi rudia vobis ista semper esse debent. Si enim ea quae saepissime audistis cum jucunditate in ore cogitationis ruminastis, nec oblivione tanquam in ventre sepelistis; eadem ipsa recordatio vestra, et memoria multum nos poterit adjuvare, ne multum loquamur ad enodanda quasi rudibus ea quae jam vos nosse novimus. Certe illud meminimus saepe vos audisse quod dicimus: vix est ut in Psalmis invenias tique ex parte et nos sumus. Ac per hoc quando voces nostras agnoscimus, sine affectu agnoscere non possumus: et tanto magis delectamur, quando indidem nos esse sentimus. David rex unus homo fuit, sed non unum hominem figuravit: quando scilicet figuravit Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
qͥuult. Uerũ tam̃ sic̃ sol& ꝓpheticus sp̃s in p̾almoꝵ
titulis recedere aliqͣntũ ab exp̃ssione rerũ gesta¬
rũ & aliqͥd dicere qđ in historia ñ inueniatur & hinc
potiꝰ ammonere ñ ꝓpt̃ rerũ cognoscendas res gestas
eẽ huiꝰmnodi ntulos scriptos. seđ ꝓpt̃ futura p̃fi gu¬
randa sic̃ dictũ ẽ qđ corã abimelech mutauit uul¬
tũ suũ & dimisit cũ & abut: cũ indic& scriptura
regnoꝵ hoc eũ ñ fecisse corã abi melech sed coram
achis rege: ita & in hoc ti tulo inuenimꝰ aliqͥd qͦ cõ¬
moneam̃ ad aliqͥd Nãq in illa narratione belloꝵ
fortiũq factoꝵ regis dauid ubi hom ines qͦs cõme

Expanded text:
qui vult. Verumtamen sicut solet propheticus spiritus in Psalmorum qui vult. Verumtamen sicut solet propheticus spiritus in Psalmorum titulis recedere aliquantulum ab expressione rerum gestarum, et aliquid dicere quod in historia non invenitur, et hinc potius admonere, non propter cognoscendas res gestas esse hujusmodi titulos inscriptos, sed propter futura praefiguranda; sicut dictum est quod coram Abimelech mutavit vultum suum, et dimisit eum, et abiit , cum indicet scriptura Regnorum hoc eum non fecisse coram Abimelech, sed coram Achis rege : ita et in hoc titulo invenimus aliquid, quo commoneamur ad aliquid. Namque in illa narratione bellorum fortiu
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc gͦ psalmo uł potius in huiꝰ psalmititulo di¬
cunt᷑ quȩdã uictoriosa dauid qđ fortit̾ fecerit de¬
bellando qͦsdã in imicos & eos tributarios facien¬
do qͣndo post mortẽ saulis ꝑ secutoris sui illius reg¬
nũ accepit manifestũ in isrł. Nã & ante qͣm ꝑ¬
secutionẽ pateret᷑ rex erat : sed dõ tantũ notꝰ erat
Postea gͦ iã manifestato regno. & euident̃ atq emi¬
nent̃ accepto : debellauit eos qͥ in hoc titulo cõme¬
morant᷑ & natus ẽ psalmititulus ita. in finem
ꝓhis qͥ immutabunt᷑ in tituli inscriptionẽ ipsi
dauid in doctrinã : cũ succendit mesopotamiam
syriȩ & syriam sobal. & conuertit io ab &
pcussit edom in ualle salinarũ .xii. milia. Legimꝰ
hec in libris regnoꝵ istos om̃s quos nominat᷑ de¬
bellatos eẽ adauid: id ÷ mesopotamiã syriȩ &
syriã sobal. ioab. edom facta s̃ ista : & qũe ad¬
modũ facta s̃ ita ibi conscripta s̃. it a legunt᷑. legat

Expanded text:
In hoc ergo psalmo, vel potius in hujus psalmi titulo, dicuntur quaedam victoriosa David, quod fortiter fecerit debellando quosdam inimicos, et eos tributarios faciendo; quando post mortem Saülis persecutoris sui, regnum illius accepit manifestum in Israel. Nam et antequam persecutionem pateretur, rex erat, sed Deo tantum notus erat. Postea ergo jam manifesto regno, et evidenter atque eminenter accepto debellavit eos qui in hoc titulo commemorantur; et notatus est Psalmi titulus ita: In finem, pro his qui immutabuntur in tituli inscriptionem ipsi David in doctrinam, cum succendit Mesopotamiam Syriae, et Syriam Sobal, et convertit Joab, et percussit Edom, in valle Salinarum duodecim millia. Legimus haec in libris Regnorum, istos omnes quos nominavit, debellatos esse a David, id est Mesopotamiam Syriae, et Syriam Sobal, Joab, Edom . Facta sunt ista, et quemadmodum facta sunt ita ibi conscripta sunt, ita leguntur: legat
Abbreviated transcription (Latin):
cutere : & opacitatẽ umbrarũ in lucẽ uerbi reuocare.
in finẽ qͥd sit : nostis finis enĩ legis : xp̃c ẽ łos qui
immutant᷑ nostis. Qui enĩ nisi qͥa uetere uita in no¬
uã transeunt : absit enĩ: ut hic culpanda immutatio
intelligat᷑. N qͦmͦ immutatꝰ ẽ adã a iustitia ad ini-¬
tituli in scriptionẽ Titulus infixus ẽ suꝑ crucẽ dñi
scriptꝰ. hic ẽ rex iudȩoꝵ Mutant᷑ in huiꝰ tituli in scri

Expanded text:
rum in lucem verbi revocare. 2. In finem, quid sit nostis: Finis enim Legis Christus est . Eos qui immutantur nostis. Qui enim, nisi qui a veteri vita in novam transeunt? Absit enim ut hic culpanda immutatio intelligatur. Non quomodo immutatus est Adam a justitia ad iniqtituli inscriptionem. Titulus infixus est super crucem Domini scriptus, Hic est rex Judaeorum : mutantur in hujus tituli
Abbreviated transcription (Latin):
tit ioab: Ioab: in t̃p̃tat᷑ in imicꝰ Conuersus ẽ in imicus
qđ uis intellige. Si conuers in fugã : diabolus ẽ Si ad
rat inimicꝰ ꝑcussit edom. Int̃p̃tat᷑ edom : trenꝰ Debuit
ꝑcuti: t̃renꝰ iste. Ut qͥd enĩ uiuen& t̾renꝰ qͥ cȩlestis deb&

Expanded text:
tit Joab. Joab interpretatur Inimicus. Conversus est inimicus: tit Joab. Joab interpretatur Inimicus. Conversus est inimicus: qrat inimicus. Percussit Edom. Interpretatur Edom Terrenus. Debuit percuti terrenus iste. Utquid enim viveret terrenus, qui coelestis debet
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ in ignẽ. sed qͦ mͦ ignẽ in mundũ. Qm̃ gͦ uenit
ignẽ mutere in mundũ: quȩramꝰ iã qͥd sit mesopo¬
tamia quȩ succensa ẽ qͥd syria sobal in t̃p̃tationes
gͦ no minũ int̾rogemꝰ scđm hebreoꝵ eloquiũ :
qͦ pͥmũ hȩc scriptura locuta ẽ Mesopotamiã di-
cunt in t̃p̃tari: eleuatã uocationẽ lã totꝰmundus
uocatione eleuatꝰ ẽ Syria : int̃p̃tat᷑ sublimis
Sed illa quȩ erat sublimis incensa ẽ & humiliata :
ut quẽ ad modũ humiliata ẽ quȩ erat exaltata. sic ex¬
altet᷑ quȩ fuerat humiliata. Sobal: int̃p̃tat᷑ uana ue¬
tustas Grãs xp̃o : qͥ eã fuccendit. Quando uetera
uirgulta succendunt᷑ uirecta succedunt : & alacrius
& uberiꝰ & uiridius noua nascunt᷑ cũ ea ignis inuetu¬
stoꝵ succensione p̃cesserit Ñ gͦ timeat᷑ ignis xp̃i:
fenũ consumit. Om̃is enĩ carofenũ : & om̃is claritas ho¬
minis sic̃ flos feni Succendit gͦ ista illo igne : & conuer¬

Expanded text:
mundum in ignem. Sed quomodo ignem in mundum? Quoniam ergo venit ignem mittere in mundum, quaeramus jam quid sit Mesopotamia quae succensa est, quid sit Syria Sobal. Interpretationes ergo nominum interrogemus secundum hebraeum eloquium, quo primum haec Scriptura locuta est. Mesocunt interpretari Elevatam vocationem. Jam totus mundus vocatione elevatus est. Syria interpretatur Sublimis. Sed illa quae erat sublimis, incensa est et humiliata: et quemadmodum humiliata est quae fuerat exaltata, sic exaltetur quae fuerat humiliata. Sobal interpretatur Vana vetustas. Gratias Christo qui eam succendit. Quando vetera virgulta succenduntur, vireta succedunt; et alacrius et uberius et viridius nova nascuntur, cum ea ignis in vetustorum succensione praecesserit. Non ergo timeatur ignis Christi; fenum, consumit. Omnis enim caro fenum, et omnis claritas hominis sicut flos feni . Succendit ergo ista illo igne. Et conver
Abbreviated transcription (Latin):
dant dm̃ ñ ex audiunt᷑ ad uitã ȩt̃nã. sedsi ad
quȩdã tẽporalia exaudiũnt᷑. Non sibi gͦ blandi¬
ant᷑ quia eos in quibusdã exaudit dr̃ Nam &¬
paganos exaudit in quibusdam Nonne clamant
pagani addm̃ & pluit: quare: quia facit orin so¬

Expanded text:
n exaudiuntur ad vitam aeternam; etsi ad quaedam temporalia exaudiantur. Non sibi ergo blandiantur, quia eos in quibusdam exaudit Deus: nam Paganos exaudit in quibusdam. Nonne clamant Pagani ad Deum, et pluit? Quare? Quia facit so
Abbreviated transcription (Latin):
Uidete uos qualis t̾ra sitis. Nã quando pluuuia ue-¬
nit suꝑt̾rã. sibona t̾ra ẽ bonos fructus parit si
mala t̃ra ẽ spinas parit. Pluuia tam̃ dulcis ẽ &
suꝑ fractus & suꝑ spinas. Qui istis uerbis auditis
peior factus fuerit & spinas de pluuia generaue¬
rit igne spen&. pluuiã ñ accus&. Qui aut̃ melior
factus suent & fruges de bona t̾ra genuerit.
horreũ spen&e. pluuiã laud&. Aut quid s̃ nubes
acit qͥd ÷ pluuia. nisi dĩ miscđia om̃ia facientis
cira eos quos diligit. & quib donauit ut ab eis dibi¬

Expanded text:
videte vos qualis terra sitis. Nam quando pluvia venit super terram, si bona terra est, fructus bonos parit; si mala terra est, spinas parit: pluvia tamen dulcis est et super fructus et super spinas. Qui istis verbis auditis pejor factus fuerit, et spinas de pluvia generaverit, ignem speret, pluviam non accuset: qui autem melior factus fuerit, et fruges de bona terra genuerit, horreum speret, pluviam laudet. Aut quid sunt nubes, aut quid est pluvia, nisi Dei misericordia, omnia facientis circa eos quos diligit, et quibus donavit ut ab eis dili
Abbreviated transcription (Latin):
& scimuhel int̾ eos qͥ in uocant nom̃ eiꝰ Inuocabant
dñm & ipse exaudiebat eos. in columna nubis lo-¬
quebat᷑ ad eos Qui primo loquebat᷑ in columna
nubis in se nob̵ locutus ẽ in scabello pedũ suoꝵ
id ÷ in tra assumpta carne. unde ad oramꝰ scabel
tunc ñ intelligebat᷑. Locutus ẽ in scabello pedũ suoꝵ
& intellecta sunt uerba nubis eiꝰ: In columna nubis

Expanded text:
in his qui invocant nomen ejus. Invocabant Dominum, et ipse exaudiebat eos; in columna nubis loquebatur ad eos.» Qui primo loquebatur in columna nubis, ipse nobis locutus est in scabello pedum suorum; id est, in terra assumpta carne, unde adoramus scabelltunc non intelligebatur; locutus est in scabello pedum suorum, et intellecta sunt verba nubis ejus. «In columna nubis
Abbreviated transcription (Latin):
dũ adoret᷑ tale scabellũ pedũ dñi & ñ solũ ñ pec¬
cemꝰ ad orando. sed peccemꝰ ñ ad orando Nunquid
sed illũ scm̃ cuiꝰ pedũ scabellũ pedũ ẽ qđ ad oras
Propt᷑ ipsũ enĩ ad oras. ideo & hic subiecit. ad orate
adoras scabellũ pedũ eiꝰ. Et cũ ad oras illũ ne cogita¬
tione remaneas in carne & a spũ ñ uiuificeris : sp̃s
ẽ enĩ inqͥt qͥuiuificat. caro aut̃ nichil ꝓdest. Tunc
aut̃ qͥndo dñs hoc cõm̃dauit de carne sua locutus
erat & dixerat. nisi qͥs manducauerit carnẽ meã
ñ habebit in se uitã ȩt̃nã scandalitatis discipłi

Expanded text:
dum adoretur tale scabellum pedum Domini, et non solum non pecdum adoretur tale scabellum pedum Domini, et non solum non peccemus adorando, sed peccemus non adorando. Numquid sed illum Sanctum cujus pedum scabellum est quod adoras; propter ipsum enim adoras: ideo et hic subjecit, «Adorate adoras scabellum pedum ejus. Et cum adoras illum, ne cogitatione remaneas in carne, et a spiritu non vivificeris: «Spiritus est enim,» inquit, «qui vivificat; caro autem nihil prodest.» Tunc autem, quando hoc Dominus commendavit, de carne sua locutus erat, et dixerat: «Nisi quis manducaverit carnem meam, non habebit in se vitam aeternam.» Scandalizati sunt discipuli
Abbreviated transcription (Latin):
& quomͦ ad orabimꝰ trã cũ dicat aꝑte scriptura dñm
dm̃ tuũ ad orabis & hac dic̃ ad orare scabellũ pedũ
eiꝰ: exponens aut̃ mͥ qđ sit scabellũ pedũ eiꝰ. dicit.
t̾ra aut̃ scabellũ pedũ meoꝵ. Anceps factus sũ. ti-¬
meo ad orare t̾rã. ne damn& me qui fecit cęlũ
& t̾rã Rursus timeo ñ ad orare scabellũ pedũ dnĩ
mei qͥa psclmꝰ dicitmͥ. adorate scabellũ pedũ eiꝰ.
Quero qđ sit scabellũ pedũ eiꝰ. & dic̃ mͥ scriptura.
t̾ra scabellũ pedũ meoꝵ. Fluctuans conuerto me
ad xp̃mqͥa ipsũ quȩro hic & inuenio qͦ mͦ sine im¬
pietate adoret᷑ t̾ra sine impietate adoret᷑ scabel¬
lũ pedũ eiꝰ. Suscepit enĩ de t̾ra t̃rã qͥa caro de tra
ẽ. & de carne mariȩ carnẽ accepit : & qͥa in ipsã
carne hic ambulauit & ipsam carnẽ nob̵ mandu¬
candã ad salutẽ dedit Nemo aut̃ illã carnẽ man-¬
ducat nisi prius adora uerit. Inuentũ ẽ quẽ ad mo¬

Expanded text:
imus terram, cum dicat aperte Scriptura: «Dominum Deum tuum adorabis» ? Et hic dicit, «Adorate scabellum pedum ejus;» exponens autem mihi quod sit scabellum pedum ejus, dicit, «Terra autem scabellum pedum meorum.» Anceps factus sum: timeo adorare terram, ne damnet me qui fecit coelum et terram; rursus timeo non adorare scabellum pedum Domini mei, quia Psalmus mihi dicit, «Adorate scabellum pedum ejus.» Quaero quod sit scabellum pTerra scabellum pedum meorum. Fluctuans conuerto me ad Christum, quia ipsum quero hic et inuenio quomodo sine impietate adoretur terra, sine impietate adoretur scabellum pedum eius. Suscepit enim de terra terram, quia caro de terra est, et de carne Mariae carnem accepit. Et quia in ipsa carne hic ambulavit, et ipsam carnem nobis manducandam ad salutem dedit; nemo autem illam carnem manducat, nisi prius adoraverit: inventum est quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
put anguli. lapis iste p̃cisus de monte sine ma¬
nib confregit om̃ia regna t̾rarũ. Uidemꝰ confra¬
Eta ab illo sapide om̃ia regna t̾rȩ. Quȩ erant
regna trȩ regna idolorũ regna de monũ fracta s̃
Regnabat saturnus in multis hominib Ubi ẽ
regnũ eiꝰ : Regnabat mercuriꝰ in multis hominib
ubi ẽ regnũ eiꝰ : fractũ ẽ Redactis illi in regnũ xp̃i.
in qͥb ille regnabat regnũ cȩlestis. Quale erat
carthagini. ubi nunc ẽ regnũ cȩlestis: lapis ille
fregit om̃ia regna t̾rarũ. lapis p̃cisus de monte
sine manib Quid ÷ p̃cisus de monte sine manib::
natus de gente iudȩoꝵ sine opere hominũ. Om̃s
enĩ qͥ nascunt᷑ de opere maritali nascunt᷑ Ille
de uirgine natus. sine manib: natus ẽ ꝑ manꝰ enĩ.
opus humanũ significat᷑. Quo manus humanȩ
ñ accesser̃. ubi maritalis amplexus ñ fuit fecus
tam̃ fuit. Natus ẽ gͦ de monte sine manib la¬
pis ille creuit. & crescendo fregit om̃ia regna

Expanded text:
e sine manibus, confregit omnia regna terrarum: videmus confracta ab illo lapide omnia regna terrae. Quae erant regna terrae? Regna idolorum, regna daemoniorum fracta sunt. Regnabat Saturnus in multis hominibus: ubi est regnum ejus? Regnabat Mercurius in multis hominibus: ubi est regnum ejus? Fractum est, redacti sunt illi in regnum Christi, in quibus ille regnabat. Regnum Coelestis quale erat Carthagini! ubi nunc est regnum Coelestis? Lapis ille fregit omnia regna terrarum, lapis praecisus de monte sine manibus. Quid est, praecisus de monte sine manibus? Natus de gente Judaeorum sine opere hominum. Omnes enim qui nascuntur, de opere maritali nascuntur; ille de virgine natus, sine manibus natus est; per manus enim, opus humanum significatur: quo manus humanae non accesserunt, ubi maritalis amplexus non fuit, fetus tamen fuit. Natus est ergo de monte sine manibus lapis ille: crevit, et crescendo fregit omnia regna
Abbreviated transcription (Latin):
scabellũ pedũ eiꝰ. intelleximꝰ aut̃ qͥd sit ad orare
scabellũ pedũ eius: sic & modo post exaltationẽ
dm̃i dĩnñ. ne quis illũ pret̃ montẽ eius exaltet.
comendauit & mnontẽ ipsuis Mons ipsius quis ẽ
sorin alibi de hoc monte. qͥa lapis fuit precisus
de monte sine manib & confregit om̃ia regna
deemos ereuit lapis ipse. Danihelis uisio ẽ ista quã
narro Creuit lapis iste qͥ p̃cisus ẽ de monte sine
manib & factus ẽ in qͥt mons magnus ita ut im¬
plene uniuersã faciem t̾rȩ. In ip̃somonte magno
adorem si exaudiri uolumꝰ heretici ñ adorant in
iscomonte qͥa mons iste impleuit uniuersã faciẽ
tre heser in parte & totũ amiser̃ si agnoscant
ecctam catholicã. ad orabunt in isto monte nob̵ cũ
& enĩ lapis ille qͥ p̃cisus ẽ demonte sine manibus.
iã uidemus quantũ creuerit & quantas t̃rȩ regi

Expanded text:
scabellum pedum ejus;» intelleximus autem quid sit adorare scabellum pedum ejus: sic et modo post exaltationem Domini Dei nostri, ne quis illum praeter montem ejus exaltet, commendavit et montem ipsius. Mons ipsius quis est? Legimus alibi de hoc monte quia lapis fuit praecisus de monte sine manibus, et confregit omnia regna terrae, et crevit lapis ipse. Danielis visio est ista quam narro. Crevit lapis iste qui praecisus est de monte sine manibus, «et factus est,» inquit, «mons magnus, ita ut impleret universam faciem terrae» . In ipso monte magno adoremus, si exaudiri volumus. Haeretici non adorant in isto monte; quia mons iste implevit universam faciem terrae: haeserunt in parte, et totum amiserunt. Si agnoscant Ecclesiam catholicam, adorabunt in isto monte nobiscum. Etenim lapis ille qui praecisus est de monte sine manibus, jam videmus quantum creverit, et quantas
Abbreviated transcription (Latin):
uindicabat ds̃ Quis infirmatur & inquit & ego
ñ infirmor: quis scandalitat᷑ & ego ñ uror :
quanto maior caritas. tanto maiores plage de
peccatis alienis: Acceꝑat qͥdem ille & stimulũ
carnis. angłm satanȩ a quo colaphitaretur
Ecce quomͦ ꝓpicius erat ds̃. uindicans in om̃s
affectiones eiꝰ. Quȩ s̃ affectiones inquas sic
uindicabat : ipse ex posuit ipse dix̃. in mag¬
nitudine inqͥt reuelationũ ne excollar. datus
ẽ mͥstimulus carnis meȩ. angłs satanȩ qͥ me
colaphit&. Tam ꝑ fectus erat. ut tam̃ timendũ
ec̃t. ne extolleretur nã ñ poner& ds̃ medicam̃¬
tũ. ubi uulnus ñ eẽt. Et rogauit ut tolleretur.
eger ille rogauit ut auferret᷑ medicam̃tũ. Propt̃

Expanded text:
vindicabat Deus. «Quis infirmatur,» inquit, «et non vindicabat Deus. «Quis infirmatur,» inquit, «et non ego infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror» ? Quanto major charitas, tanto majores plagae de peccatis alienis. Acceperat quidem ille et stimulum carnis, angelum satanae, a quo colaphizaretur. Ecce quomodo propitius erat Deus, vindicans in omnes affectiones ejus. Quae sunt affectiones in quas sic vindicabat? Ipse exposuit, ipse dixit: «In magnitudine,» inquit, «revelationum ne extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae, qui me colaphizet.» Tam perfectus erat, ut tamen timendum esset ne extolleretur: nam non poneret Deus medicamentum, ubi vulnus non esset. Et rogavit ut tolleretur; aeger ille rogavit ut auferretur medicamentum: «Propter
Abbreviated transcription (Latin):
in notescit. tanto plus imus infletus & lacrimas
Uidemꝰ enĩ quã sit iustũ qđ de nob̵ exigat ds̃ in
quanta adhuc in ꝑfectione iaceamꝰ. & fit ux
nob̾ qđ dictũ ẽ. Qui apponit scientiã: apponit
dolorẽ. Ecce abundet inte caritas. plus dolebis
peccantẽ. Quanto inte maior caritas ẽ: tanto
amplius torquebit quẽ toleras Non torquebit
tanquã irascentẽ illi: sed tanquã dolentẽ pro
illo. Uide paulũ apłm qͥd patiebat᷑. Uideat
qͥs qͥd patiebat᷑. p̃ter illa inqͥt quȩ extrinsecꝰ¬
sunt. Dix̃ enĩ multa quȩ patiebat᷑ & cępit dice¬
re interiora p̃ter illa quȩ extrinsecus erant.
quȩ patiebat᷑ a malis ꝑ secutorib xp̃i. Incursus
in me quottidianꝰ. sollicitudo om̃iũ ȩccłarũ. & i¬
de qualis sollicitudo qͣm pat̾na. qͣm mat̾na Uidete
quomͦ cedebat᷑. ut uindicaret᷑ in om̃s affectio¬
nes eius Dicemꝰ & om̃s affectiones eius inquas

Expanded text:
innotescit, tanto plus imus in fletus et lacrymas. innotescit, tanto plus imus in fletus et lacrymas. Videmus enim quam sit justum quod de nobis exigat Deus, in quanta adhuc imperfectione jaceamus; et fit in nobis quod dictum est: «Qui apponit scientiam, apponit dolorem» . Ecce abundet in te charitas, plus dolebis peccantem. Quanto in te major charitas est, tanto amplius te torquebit quem toleras: non torquebit tanquam irascentem illi, sed tanquam dolentem pro illo. 13. Vide Paulum apostolum, quid patiebatur; vide quis quid patiebatur: «Praeter illa,» inqsunt» dixit enim multa quae patiebatur, et coepit dicere interiora, praeter illa quae extrinsecus erant, quae patiebatur a malis persecutoribus Christi, «incursus in me quotidianus, sollicitudo omnium Ecclesiarum.» Et vide qualis sollicitudo, quam paterna, quam materna; videte quomodo caedebatur, ut vindicaretur in omnes affectiones ejus: dicemus et affectiones ejus, in quas
Abbreviated transcription (Latin):
herba & fructũ feciss& tunc apparuer & tita¬
nia. Cũ ceꝑint apparere & titania uidebis te
int̃ malos. Uelle habes quasi separare atema¬
los. & separare ab ȩccła om̃s malos respondebit
tibi dñi sententia. sinite utraq crescere usq ad
messem: neforte cũ uultis eradicare titaniã.
eradicetis simul & triticũ. Ex sententia dnĩ ne¬
cesse erit parcere titaniis. ex conditione serui
necesse erit uiuere int̾ titania. separare ea ñ
potes. tolerare tibi necesse ẽ. Uide quantas pla.¬
gas in corde patiaris qͥ corpore in tegro int̃ malos
uersaris. Probabitis quicũq ꝓfeceritis ꝓbabitis
qͥiã ꝓfecistis Toleranda gͦ s̃ ista & forte hoc ꝑ¬
tin& ad illud. seruus qͥ scit uoluntatẽ dñi sui
& ñ facit digna. plagis uapulabit multis In
multis enĩ quantũ nob̵ in notescit uoluntas dĩ
etiã reatus nr̃ in notescit nob̵ quanto ille nobis

Expanded text:
herba, et fructum fecisset, tunc apparuerunt zizaherba, et fructum fecisset, tunc apparuerunt zizania.» Cum coeperint apparere zizania, videbis te inter malos. Velle habes quasi separare a te malos, et separare ab Ecclesia omnes malos; respondebit tibi Domini sententia: «Sinite utraque crescere usque ad messem, ne forte cum vultis eradicare zizania, eradicetis simul et triticum» . Ex sententia Domini necesse erit parcere zizaniis, ex conditione servi necesse erit vivere inter zizania: separare ea non potes, tolerare tibi necesse est. Vide quantas plagas in corde patiaris, qui corpore integro inter malos versaris. Probabitis quicumque profeceritis, probatis qui jam profecistis. Toleranda sunt ergo ista; et forte hoc pertinet ad illud: «Servus qui novit voluntatem domini sui, et non» «facit digna, plagis vapulabit multis» . In multis enim quantum nobis innotescit voluntas Dei, etiam reatus noster innotescit nobis; et quanto ille nobis
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ pena quo in trauer᷑ indigni : De aaron autẽ
quid dictũ ẽ : mortuus ẽ & ipse senex. filii sui
successer̃ ei in sacerdotio filius eiꝰ postea sacerdo¬
tiũ administrauit. quomͦ & iniustũ uindicauit:
samuhel & ipse sc̃s senex mortuus ẽ. relictis
filiis successorib suis. Quid ẽ qđ in illis undica¬
tũ ẽ : quȩro & scđm homines ñ inuenio Scđm
autẽ qđ scio pati seruos dĩ quottidie in illos¬
uindicabat᷑. Legite & uidete uindictas. & qui pro¬
ficitis ferte uindictas : Quotadie patiebantur
popłos contradicentes: quot tidie patiebant᷑
inique uiuentes. & int̾ illos uiuere cogebant᷑
quoꝵ uitã quottidie rep̃hendebant. hȩc erat
uindicta. nondũ ꝓficit cui parua ẽ. Tantũ te
enĩ torqu& iniustitia aliena quantũ recesseris
atua. Cũ enĩ fueris frum̃tũ id ÷ herbabona de
bono semine filius regni cũ cȩꝑis fructũ dare
tunc tibi apparebunt zizania. Cũ enĩ creuiss&

Expanded text:
quae poena, quo intraverunt indigni? De Aaron autem quae poena, quo intraverunt indigni? De Aaron autem quid dictum est? Mortuus est et ipse senex, filii sui successerunt ei in sacerdotio; filius ejus postea sacerdotium administravit : quomodo et in istum vindicavit? Samuel et ipse sanctus senex mortuus est, relictis filiis successoribus suis . Quid est quod in illos vindicatum est quaero, et secundum homines non invenio: secundum autem quod scio pati servos Dei, quotidie in illovindicabatur. Legite, et videte vindictas, et qui proficitis ferte vindictas. Quotidie patiebantur populos contradicentes, quotidie patiebantur inique viventes; et inter illos vivere cogebantur, quorum vitam quotidie reprehendebant. Haec erat vindicta. Nondum proficit, cui parva est. Tantum te enim torquet injustitia aliena, quantum recesseris a tua. Cum enim fueris frumentum, id est herba bona de semine bono, filius regni, cum coeperis fructum dare, tunc tibi apparebunt zizania: «cum» enim «crevisset
Abbreviated transcription (Latin):
in montẽ & morere. Ait seni. morere lã ꝑegerat
ȩtates suas Nunqͥd nunqͣm erat moriturus : qua¬
lis illa undicta ostendit ibi uindictã suã ut di¬
cer& ñ in trabis in t̾rã ꝓmissionis. quo intraturꝰ:
popłs quandã figurã quorũdã gerebat moyses
ad t̾rã illã ñ uenire quȩ ad tẽpus erat ꝓmissa.
ut umbram ostendene & transir& : nonne
multi ꝑfidi intrar̃ in illã t̾rã : nonnȩ illat̃ra
uiuentes multa mala fecer & dm̃ offender̃ :
nonne & idolatriã secutis in illa t̃ra : magnum
erat ñ de disse istã t̾rã moẏsi : sed moysen uoluit
gestare figurã eoꝵ qͥ sub lege erant. qͥa moysen
data ẽ lex & ostendit eos qui sub lege eẽ uellent
& sub gr̃a eẽ nollent ñ intraturos in t̾rã ꝓmissĩ¬
onis Frgo illud qđ dictũ ẽ moysi. figura erat ñ
pena Seni mors quȩ pena : ñ intrauit in illã trã

Expanded text:
in montem, et morere.» Ait seni, «Morere:» jam peregerat in montem, et morere.» Ait seni, «Morere:» jam peregerat aetates suas: numquid nunquam erat moriturus? Qualis illa vindicta? Ostendit ibi vindictam suam, ut diceret, «Non intrabis in terram promissionis» , quo intraturus erat populus? Quamdam figuram quorumdam gerebat Moyses.ad terram illam non venire, quae ad tempus erat promissa, ut umbram ostenderet et transiret? Nonne multi perfidi intrarunt in illam terram? nonne in illa terra viventes multa mala fecerunt, et Deum offenderunt? nonne et idololatriam secuti sunt in ipsa terra? Magnum erat non dedisse terram istam Moysi? Sed Moysen voluit gestare figuram eorum qui sub Lege erant, quia per Moysen data est Lex: et ostendit eos qui sub Lege esse vellent, et sub gratia esse nollent, non intraturos in terram promissionis. Ergo illud quod dictum est Moysi, figura erat, non poena. Seni mors quae poena? Non intrare in illam terram
Abbreviated transcription (Latin):
huc qͥdillis dese. ut mirent᷑ homines tantã expoli¬
tionẽ reb: accidisse. quas iã ꝑfectas ꝓnuntia ueraa
fit hoc in edificuis & in pieturis & in uestib & ꝓpe
in om̃i genere artiũ. Primo iudicant illud iã quasi
ꝓfectũ eẽ ut oculi eoꝵ nichil amplius desiderent.
Sed aliud iudicat oculus imꝑitus. aliud iudicat as¬
tis regula Sic & illi scĩ uersabant᷑ ante oculos dĩ
tanquã sine culpa. tanquã ꝑfecti. tanqͣm angłi
Nouerat aut̃ qͥd illis de ess&e qͥ uindicabat in om̃s
affectiones eoꝵ. Uindicabat aut̃ ñ irascens sed pro-¬
pitius: Ad hoc uindicabat ut ꝑficen& cȩptũ ñ ut
damnar& ciectũ: Uindicans gͦ in om̃s affectiones
eoꝵ erat ds̃. quomͦ uindicauit in samuhelem : ubi
guinẽ fudit. nouerint quomꝰ uapulent. cũ multũ
ꝓfecerint. Quȩrimꝰ uindictã in moysen ꝓpenul¬
lam hab& nisi qđ ad extremũ ait illids̃ Ascende

Expanded text:
huc quid illis desit, ut mirentur homines tantam expolihuc quid illis desit, ut mirentur homines tantam expolitionem rebus accidisse, quas jam perfectas pronuntiaverant. Fit hoc et in aedificiis, et in picturis, et in vestibus, et prope in omni genere artium. Primo judicant illud jam quasi perfectum esse, ut oculi eorum amplius nihil desiderent: sed aliud judicat oculus imperitus, aliud judicat artis regula. Sic et illi sancti versabantur ante oculos Dei, tanquam sine culpa, tanquam perfecti, tanquam angeli: noverat autem quid illis deesset, qui vindicabat in omnes affectiones eorum. Vindicabat autem non irascens, sed propitius: ad hoc vindicabat ut perficeret coeptum, non ut damnaret ejectum. Vindicans ergo in omnes affectiones eorum erat Deus. Quomodo vindicavit in Samuelem? ubi guinem fudit; noverint quomodo vapulent, cum multum profecerint. Quaerimus vindictam in Moyse; prope nullam habet, nisi quod ad extremum ait illi Deus: «Ascende
Abbreviated transcription (Latin):
dicã. Quȩramꝰ enĩ tres istas ꝑsonas moysen. aaron.
& samuhelẽ & quomͦ in eis uindicatũ sit qͥa dixit
uindicans in om̃s affectiones eoꝵ utiq eas affe¬
ctiones dicens eoꝵ quas ds̃ nouerat in cordib illoꝵ
quas homines ñ nouerant. & enĩ sine quȩrela ho-¬
minũ uersabant᷑ in medio plebis dĩ. Sed qͥd dicimus
qͥa moyses habuit primã uitã fortasse peccaticẽ :
nã & ꝑcusso homine. fugit de ȩgypto habuit &¬
aaron primã uitã quȩ displicen& dõ. nã ipse in-¬
sanienti popło & furenti. idolũ ꝑmisit ut fier&
& factũ ẽ popłodĩ idolũ qđ ad orar&. Samuhel qͥd
fecit : in fans ad tẽplũ datꝰ. om̃s ȩtates suas inter
scã sacram̃ta dĩ ꝑ egit. ab in eunte ȩtate famulus
dĩ. nichil umquã dictũ ẽ de samuhele. nichil ab
ad huc in ꝑfectũ ẽ. Pleraq faciunt ar̃tifices & o¬
stendunt imꝑitis. & cũ ã iudicauerint imperita
et̃ ꝓfecta expoliunt illa artifices qui nnouer̃ ad¬

Expanded text:
Aaron, et Samuelem, et quomodo in eis vindicatum sit, quia dixit, «Vindicans in omnes affectiones eorum:» utique eas affectiones dicens eorum, quas Dominus noverat in cordibus illorum, quas homines non noverant. Etenim sine querela hominum versabantur in medio plebis Dei. Sed quid dicimus? quia Moyses habuit primam vitam fortasse peccatricem? Nam et percusso homine, fugit de Aegypto . Habuit et Aaron primam vitam quae displiceret Deo. Nam ipse insanienti populo et furenti idolum permisit ut fieret, et factum est populo Dei idolum quod adoraret . Samuel quid fecit, infans ad templum datus? Omnes aetates suas inter sancta sacramenta Dei peregit, ab ineunte aetate famulus Dei. Nihil unquam dictum est de Samuele, nihil ab adhuc imperfectum est. Pleraque faciunt artifices, et ostendunt imperitis; et cum jam judicaverint imperiti esse perfecta, expoliunt illa artifices, qui noverunt ad
Abbreviated transcription (Latin):
uindicans in om̃s affectiones eoꝵ Exaltate dñm
dm̃ nr̃m. lterũ exaltemꝰ illũ . qͥ bonus ẽ & cũ fe¬
cerit quomͦ laudandus ẽ : quomͦ exaltandus ẽ:
tu potes hoc exhibere filio tuo. & ds̃ ñ potest :
ñ enĩ bonus es quando blandiris filio tuo &
malus cũ cedis filiũ tuũ : & cũ blandiris pat᷑
es & cũ cedis pat̃ es. Ideo blandiris ne deficiat
ideo cedis ne pereat. Exalta te dñm dm̃ nr̃m: &¬

Expanded text:
ltate Dominum Deum nostrum.» Iterum exaltamus illum: qui bonus est et cum ferit, quomodo laudandus est, quomodo exaltandus est? Tu potes hoc exhibere filio tuo, et Deus non potest? Non enim bonus es quando blandiris filio tuo, et malus cum caedis filium tuum. Et cum blandiris, pater es; et cum caedis, pater es: ideo blandiris, ne deficiat; ideo caedis, ne pereat. «Exaltate Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
ame & dix̃ mͦ Sufficit tibi grã mea. nã uirtus
in infirmitate ꝑficit᷑. Ego noui quẽ curo ñ michi
d& qͥ egrotat consiliũ Tanqͣm emplastrũ mor¬
dax urit te. sed sanatte. Rogat medicũ ut tol¬
lat emplastrũ & ñ tollit nisi cũ fuerit sanatũ
qđ posuerat uirtus in infirmitate ꝑficitur

Expanded text:
i, Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur» . Ego novi quem curo; non mihi det qui aegrotat consilium. Tanquam emplastrum mordax urit te, sed sanat te. Rogat medicum ut tollat emplastrum; et non tollit, nisi cum fuerit sanatum quo posuerat. «Virtus in infirmitate perficitur
Abbreviated transcription (Latin):
qa ses & p̃ceptũ qđ dedit eis. Custo diebant.
certe intendite : Custodiebant testimonia eius
potest nichilne habebant peccati: quo modo
quando custodiebant p̃cepta eiꝰ : custodiebaa
tes timonia eiꝰ. Uidete quales nos uelit forma.¬
ri ne quasi de ꝑfecta iustitia p̃sumamꝰ Ecce
moyses & aa ron in sacer dotib eiꝰ & samuhel
int̃ eos qͥ inuocant nom̃ eiꝰ Ad quos de columna
muibis loquebat᷑. tã aꝑte illos exaudiebat qͥ cu
bat inistis qđ uindican& ut eẽt ꝓpitius ignos¬
cendo: ꝓpitius erat donando peccata ꝓpitius
erat & uindicando: Quid enĩ sequit᷑ : Tu ꝓpitius
fuisti illis & uindicans in om̃s affectiones eoꝵ
etiã uindicans. ꝓpitius fuisti ñ solũ donans pec¬
cata sed etiã uindicans ꝓpitiꝰ fuisti. Uidete frs
mei qͥd hic cõm̃ dauit aduertite . Illi ds̃ irascitur.
quẽ peccantẽ ñ flagellat. Nã cui uere ꝓpitius ẽ. ñ
solũ donat peccata ne noceant ad futurũ scłm: sed

Expanded text:
a ejus quae dedit eis.» Custodiebant certe, intendite. «Custodiebant testimonia ejus,potest. Nihilne habebant peccati? Quomodo? Quando custodiebant praecepta ejus, custodiebant testimonia ejus. Videte quales nos velit formari, ne quasi de perfecta justitia praesumamus. Ecce Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus, et Samuel in his qui invocant nomen ejus, ad quos de columna nubis loquebatur, tam aperte illos exaudiebat, qui cbat in istis quod vindicaret, ut esset propitius ignoscendo? Propitius erat donando peccata, propitius erat et vindicando. Quid enim sequitur? «Tu propitius fuisti illis, et vindicans in omnes affectiones eorum.» Etiam vindicans propitius fuisti: non solum donans peccata, sed etiam vindicans propitius fuisti. Videte, fratres mei, quid hic commendavit; advertite. Illi Deus irascitur, quem peccantem non flagellat: nam cui vere propitius est, non solum donat peccata, ne noceant ad futurum saeculum; sed
Abbreviated transcription (Latin):
Uouit enĩ eũ dño dõ. & ait simͥ masculus natꝰ fuȩ¬
rit tẽplo tuo serui&. & ita fecit. Natus sc̃s samuhel
fuit apud matrẽ tẽpore lactis. Mox ut eũ ablacta¬
uit dedit intẽplũ. ut ibi crescer&. ibi roboraretur
in spu. ibi dõ seruin& factus ẽ sacerdos magnus
sacerdos sc̃s illo tp̃re. Cõmemorat istos & ꝑ istos
om̃s scõs nos uult intelligere. Quare aut̃ hic illos
re : Aduertat scĩtas ur̃a. Dix̃ superiꝰ exaltate dnm̃¬

Expanded text:
Vovit enim eum Domino Deo, et ait, «Si mihi masculus natus fueVovit enim eum Domino Deo, et ait, «Si mihi masculus natus fuerit, templo tuo serviet:» et ita fecit. Natus sanctus Samuel fuit apud matrem tempore lactis; mox ut eum ablactavit, dedit in templum, ut ibi cresceret, ibi roboraretur in spiritu, ibi Deo serviret: factus est sacerdos magnus, sacerdos sanctus illo tempore . Commemorat istos, et per istos omnes sanctos nos vult intelligere. Quare autem hic illos re. Advertat Sanctitas vestra. Dixit superius, «Exaltate Dom
Abbreviated transcription (Latin):
& aaron in sacerdotib eiꝰ & samuhel in his qui
inuocant nom̃ eiꝰ inuocabant dñm & ipse exau¬
diebat eos in columna nubis loquebat᷑ ad eos
Isti antiqͥ moyses & aaron & samuhel seruidĩ.
magni apud antiquos Nostis qͥa moyses eduxit
cerit illo tẽpore ds̃ ꝑmanũ moysi. nouer̃ om̃s
qui istas scripturas libent̃ audiunt in ȩccła
uł apud se legunt uł quomͦ didicer̃ Aaron frat̃
ipsius fuit qͦuẽ ordinauit etiã sacerdotẽ & ibi qͥdem
ñ uidet᷑ sacerdos eẽ nisi aaron. Aꝑte enĩ in illis lite¬
ris a aron nominat᷑ sacerdosdĩ . De moyse ñ ibi dr̃
qđ sacerdos erat. sed si hoc ñ erat. qͥd erat : nunquid
maior sacerdote eẽ poterat : exprimit psalmꝰ iste:
qͥa & ipse sacerdos erat. Moyses & a aron inqͥt in sa¬
cerdotib eiꝰ Ergo erant illi dñi sacerdotes. samuhel
habere filiũ. orauit ad dnm cũ gemitu magno. &
petens ut dap& ei ds̃ filiũ ostendit qͥa ñ carnalit̃
habere uoluit. quẽ natũ ei dedit qͥ eã eẽ uoluit

Expanded text:
uel in his qui invocant nomen ejus. Invocabant Dominum, et ipse exaudiebat eos; in columna nubis loquebatur ad eos.» Isti antiqui Moyses et Aaron et Samuel, servi Dei, magni apud antiquos. Nostis quia Moyses eduxit cerit illo tempore Deus per manum Moysi, noverunt omnes qui istas Scripturas libenter audiunt in Ecclesia, vel apud se legunt, vel quoquo modo didicerunt. Aaron frater ipsius fuit, quem ordinavit etiam sacerdotem. Et ibi quidem non videtur sacerdos esse, nisi Aaron. Aperte enim in illis Litteris Aaron nominatur sacerdos Dei : de Moyse non ibi dicitur quod sacerdos erat. Sed si hoc non erat, quid erat? numquid major sacerdote esse poterat? Exprimit psalmus iste quia et ipse sacerdos erat: «Moyses, et Aaron in sacerdotibus ejus.» Ergo erant illi Domini sacerdotes. Samuel phabere filium, oravit ad Dominum cum gemitu magno, et petens ut daret ei Deus filium, ostendit quia non carnaliter habere voluit, quem natum illi dedit, qui eum esse voluit.
Abbreviated transcription (Latin):
uer̃ qđ p̃cisurꝰ eẽt dñs particulas quasdã de cor¬
pore suo & daturus illis & dixer̃. Durus ẽ hic
sermo Ipsi erant duri. ñ sermo. Et enĩ siduri ñ eẽnt
sed miteseẽnt : dicerent sibi : ñ sine causa hoc
dicit nisi qͥa ẽ ibi aliqͦd sacram̃tũ latens ma¬
nerent cũ illo lenes & ñ duri. & discerent ab
illo qđ illis discedentib qͥ remanser̃ didicer̃ Nã
cũ remansissent cũ illo discipłi xiͦi. illis rece¬
dentib suggesser̃ illi tanqͣm dolentes illoꝵ mor¬
tẽ qđ scandalitati s̃ in uerbo eiꝰ & recesser̃ Ille
aut̃ instrux̃ illos. & ait illis: sp̃s ẽ qͥ uiuificat
caro aut̃ nichil ꝓdest. Uerba quȩ locutus sum

Expanded text:
praecisurus esset Dominus particulas quasdam de corpore suo, et daturus illis; dixerunt: Durus est hic sermo. Ipsi erant duri, non sermo. Etenim si duri non essent, sed mites essent, dicerent sibi: Non sine causa hoc dicit, nisi, quia est ibi aliquod sacramentum latens; manerent cum illo lenes non duri, ut discerent ab illo, quod, illis discedentibus, qui remanserunt didicerunt. Nam cum remansissent duodecim discipuli, illis recedentibus, suggesseruut illi, tanquam dolentes illorum mortem, quod scandalizati sunt in verbo ejus et recesserunt. Ille autem instruxit eos, et ait illis, «Spiritus est qui vivificat; caro autem nihil prodest: verba quae locutus sum
Abbreviated transcription (Latin):
Quis nob̵ enĩ fecit iustitiã nisi qͥ nos iustificauit :
de xp̃o aut̃ dictũ ẽ qͥiustificat impiũ Nos gͦ im¬
pii. ille iustificator qͣndo & ipsam iustitiã ipse
in nob̵ fecit qua illi placeamꝰ. ut ad dexterã nos
ponat & ñ ad sinistrã ut dicat ad dexterã positis
uenite benedicti patris mei. ꝑcipite regnũ qđ uobis

Expanded text:
titiam, nisi qui nos justificavit? De Christo autem dictum est, «Qui justificat impium» . Nos ergo impii, ille justificator, quando et ipsam justitiam ipse in nobis fecit qua illi placeamus, ut ad dexteram nos ponat, et non ad sinistram: ut dicat ad dexteram positis, «Venite,» «benedic
Abbreviated transcription (Latin):
diabolo & angłis eiꝰ qui in nob̵ coronaturus ẽ
ñ merita nr̃a sed dona sua. qͣntũ deb& exaltari :¬
YeoꝑodioN: dixer̃ latini scabellũ. & alii dixer̃
subpedaneũ. Sed uidete fr̃s qͥd nos iubeat ado¬
rare Alio loco scripturarũ dr̃. Cȩlũ mͥ sedes ẽ t̃ra

Expanded text:
diabolo et angelis ejus» . Qui in nobis coronaturus est non merita nostra, sed dona sua, quantum debet exaltari? «hypopodion, dixerunt Latini scabellum, et alii dixerunt suppedaneum. Sed videte, fratres, quid nos jubeat adorare. Alio loco Scripturarum dicitur: Coelum mihi sedes est, terra
Abbreviated transcription (Latin):
amꝰ ergo faciamꝰ iustitiã ergo faciamꝰ eqͥ tatẽ: Sed
qͥs facit eqͥtatẽ : quis facit iusticiã : homo peccator
homo iniquus. homo ꝑuersus. homo auersus aluce
ueritatis : qͥd deb& facere homo: conuertere se ad¬
dm̃ tantũ ut se in illo formet ȩqͥtatẽ quã ipse for¬
mare ñ potest sed deformare. Idoneus ẽ homo ad
uulnerandũ sẽ. nunqͥd id oneus ẽ ad scinandũ se :
quando uult egrotat. ñ quando uult surgit. Siuult
uiuat intẽꝑant̾ uł in frigore uł in calore eo die
egrotat quo uoluerit: Cũ aut̃ uiuendo intẽꝑ anter
cꝑit egrotare. surgat qͣndo uult qͥ iacuit quando
uoluit surgat si potest qͣndo uult. Ut iacere egro¬
tus intẽꝑantiã suã habuit necessariã : ut surgat
aut̃ necessariã hab& artifici medicis. Sic gͦ ut
peccar& homo ipse sibi sufficit ad peccatũ : ut
ius tificet᷑ ñ sibi sufficit nisi ab illo uistificet᷑ qui
solus ẽ iustus. Ut gͦ illi se homines dent forman¬

Expanded text:
o faciamus justitiam, ergo faciamus aequitatem. 7. Sed quis facit aequitatem? quis facit justitiam? Homo peccator, homo iniquus, homo perversus, homo aversus a luce veritatis? Quid debet facere homo? Convertere se tantum ad Deum, ut ipse in illo formet aequitatem, quam ipse formare non potest, sed deformare. Idoneus est homo ad vulnerandum se; numquid idoneus est ad sanandum se? Quando vult aegrotat, non quando vult surgit. Si vult, vivat intemperanter vel in frigore vel in calore; eo die aegrotat, quo voluerit: cum autem vivendo intemperanter coeperit aegrotare, surgat quando vult; qui jacuit quando voluit, surgat, si potest, quando vult. Ut jaceret aegrotus, intemperantiam suam habuit necessariam: ut surgat autem, necessariam habet artificis medicinam. Sic ergo ut peccet homo, ipse sibi sufficit ad peccandum: ut justificetur, non sibi sufficit, nisi ab illo justificetur, qui solus est justus. Ut ergo illi se homines dent forman
Abbreviated transcription (Latin):
nec ibi ponat bonũ ubi deb& ponere malũ. sier¬
rare ñ potest. nos erramꝰ si ñ timemꝰ. Si dut̃ timu¬
erimꝰ modo tunc qđ timeamꝰ ñ habebimꝰ qm̃ter¬
ribile & scm̃ ẽ: & honor regis iudiciũ diligit
Sic gͦ timeant eũ popłi ut corrigant se: non
quasi multũ p̃sum̃tes de miscđia ipsius dimit¬
tant se & male uiuant Diligit enĩmiscđiam
sed diligit & iudicium. Quȩ ẽ miscđia : ut modo
cbis Parua mĩa ẽ qͥa uixisti in malis factis ad
hue sñ te tulit cũ peccares ut credenti ignoscene pet

Expanded text:
nec ibi ponet bonum, ubi debet ponere malum. Si ernec ibi ponet bonum, ubi debet ponere malum. Si errare non potest, nos erramus, si non timemus; si autem timuerimus modo, tunc quod timeamus non habebimribile et sanctum est; et honor regis judicium diligit.» Sic ergo timeant cum populi, ut corrigant se: non quasi multum praesumentes de misericordia ipsius, dimittant se, et male vivant; diligit enim misericordiam, sed diligit et judicium. Quae est misericordia? Ut modo icordia est, quia vixisti in malis factis, et adhuc non te tulit cum peccares, ut credenti ignosceret pec
Abbreviated transcription (Latin):
iii tuo confiteant᷑ popłi. qͥ ante paruo nomini
tuo ira scebant᷑ Confiteant᷑ nomini tuo magno
quare confiteant᷑ : qm̃ t̾ribile & scm̃ ẽ. Ipsum
nom̃ tuũ: t̃ribile & scm̃ ẽ sic p̃dicat᷑ crucifixis
sic p̃dicat᷑ humiliatꝰ. sic p̃dicat᷑ iudicatꝰ : ut
ueniat excelsus. ueniat uiuus in uirtute ue¬
niat iudicaturus. Modo pareit᷑ popłis blas¬
phemantib: qͥa patientia dĩ ad penitentiã te ad¬
ducit. Non enĩ quomͦ parcit. semꝑ hab& parcere :
aut qͥ mͦ p̃dicat ut timeat᷑ ñ ẽ uenturus ut iudic&.
uenturs ẽ fr̃s mei uenturꝰ ẽ. timeamꝰ illũ & sie
uiuamꝰ ut ad dex terã illius inueniam᷑. Uentunis
ẽ enĩ & iudicaturus. ut alios ponat ad dexterã¬
& alios ad sinistrã & ñ illud facit ipse quomͦ¬
cũq ut enie forte in hominib ut qͥ ad dexteram
ponendus ẽ ad sinistrã ponat᷑ aut qͥ ad sinisora
deb& sare errante dõ ad dexterã ponat᷑ ñ potef᷑
errare ut ibi ponat malũ ubi deb& ponere bonũ.

Expanded text:
mini tuo confiteantur populi qui ante parvo nomini tuo irascebantur: «Confiteantur nomini tuo magno.» Quare confiteantur? «Quoniam terribile et sanctum est.» Ipsum nomen tuum terribile et sanctum est. Sic praedicatur crucifixusdicatur humiliatus, sic praedicatur judicatus, ut veniat et excelsus, veniat vivus, in virtute veniat judicaturus. Modo parcit populis blasphemantibus, quia patientia Dei ad poenitentiam adducit . Non enim qui modo parcit, semper habet parcere; aut qui modo praedicatur ut timeatur, non est venturus ut judicet. Venturus est, fratres mei, venturus est: timeamus illum, et sic vivamus, ut ad dexteram illius inveniamur. Venturus est enim, et judicaturus, ut alios ponat ad sinistram, alios ad dexteram . Et non illud facit ipse quomodocumque, ut erret forte in hominibus, ut qui ad dexteram ponendus est, ad sinistram ponatur; aut qui ad sinistram debet stare, errante Deo ad dexteram ponatur: non potest errare, ut ibi ponat malum, ubi ponere debet bonum;